Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú flytur hæstv. forsætisráðherra stefnuræðu sína fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og fram munu fara umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa tólf mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Framsóknarflokkur, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Sjálfstæðisflokkur, Björt framtíð og Píratar. Fyrir hönd Framsóknarflokks talar hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, í fyrstu umferð, í annarri umferð Líneik Anna Sævarsdóttir, 5. þm. Norðaust., og í þriðju umferð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Árni Páll Árnason, 4. þm. Suðvest., í annarri umferð Oddný G. Harðardóttir, 6. þm. Suðurk., og í þeirri þriðju Helgi Hjörvar, 9. þm. Reykv. s. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða í fyrstu umferð Katrín Jakobsdóttir, 3. þm. Reykv. n., í annarri umferð Lilja Rafney Magnúsdóttir, 8. þm. Norðvest., og í þriðju umferð Árni Þór Sigurðsson, 8. þm. Reykv. n. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða í fyrstu umferð hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson, í annarri umferð Haraldur Benediktsson, 4. þm. Norðvest., og í þriðju umferð hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Ragnheiður E. Árnadóttir. Fyrir Bjarta framtíð tala í fyrstu umferð Guðmundur Steingrímsson, 7. þm. Suðvest., í annarri umferð Björt Ólafsdóttir, 6. þm. Reykv. n., og í þriðju umferð Páll Valur Björnsson, 10. þm. Suðurk. Fyrir Pírata tala í fyrstu umferð Birgitta Jónsdóttir, 12. þm. Suðvest., í annarri umferð Jón Þór Ólafsson, 10. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Helgi Hrafn Gunnarsson, 10. þm. Reykv. n.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Við hefjum nú störf á nýju þingi, 63 þingmenn með eitt markmið. Markmið okkar er að bæta líf Íslendinga allra. Við munum skiptast á skoðunum um hvaða leiðir séu bestar til þess fallnar að ná þessu markmiði. Það eru hindranir í veginum en tækifærin sem við stöndum frammi fyrir, Íslendingar, eru slík að þau hljóta að blása okkur í brjóst krafti og þori til að ryðja burt öllum þeim hindrunum sem á vegi okkar verða. Við höfum traustan grunn til að byggja á, sá grunnur er landið okkar og þrautseigja, dugnaður og útsjónarsemi þjóðarinnar og fyrri kynslóða Íslendinga. Hvað getum við byggt á þessum grunni? Hversu langt getum við komist með sameiginlegt markmið okkar? Byrjum á að ímynda okkur fyrirmyndarland, land þar sem allt er eins og best verður á kosið. Slíkt land væri á besta hugsanlega stað á hnettinum, á skilum Evrópu og Norður-Ameríku. Það væri í norðri, á þeim stað á heimskringlunni sem stendur best að vígi þegar litið er til breytinga í náttúrunni, til samgangna, mannfjöldaþróunar, matvælaframleiðslu og öryggis. Landið væri eyja með skýr landamæri frá náttúrunnar hendi og byggð af einni þjóð með sambærilegt gildismat, herlausri þjóð sem býr samt við meiri frið og meira öryggi en flestallar þjóðir heims. Þjóðin í þessu ímyndaða fyrirmyndarlandi er ekki fjölmenn og hefur því nóg til skiptanna. Landið og sjórinn eru rík af þeim náttúruauðlindum sem verða eftirsóttastar til framtíðar. Landrými er nægt, loftið og vatnið er hreint og náttúrufegurðin einstök. Í landinu er næg umhverfisvæn orka, húsakynni eru hituð með varma sem streymir upp úr jörðinni og þar eru framleidd heilnæmustu og bestu matvæli sem völ er á. Þar eru allir fæddir jafn réttháir og grundvallarsjónarmið mannréttinda eru í hávegum höfð. Öllum er tryggð besta mögulega heilbrigðisþjónusta og allir eiga kost á að mennta sig á því sviði sem þeir finna kröftum sínum bestan farveg. Fjölbreytilegt menningarlíf og öflugt íþrótta- og æskulýðsstarf veitir landsmönnum margbreytilegt, skemmtilegt og heilbrigt líf. Þessi frjói jarðvegur veldur því að af þessari fámennu þjóð spretta vísindamenn, íþróttamenn, tónlistarmenn, rithöfundar og annað listafólk á heimsmælikvarða. Þótt tiltölulega fátt fólk búi í þessu stóra landi tryggja greiðar samgöngur að landið og þar með þjóðin er ein heild, alls staðar eru innviðir traustir og allir hafa aðgang að nauðsynlegri þjónustu. Landið er framarlega í innleiðingu og þróun nýrrar tækni. Þar er gott að stofna og reka ný fyrirtæki. Fríverslunarsamningar við lönd um allan heim og staðsetning landsins í miðpunkti flutningaleiða milli stærstu markaðssvæða heims þýða að landsmenn geta framleitt gæðavörur og flutt út um víða veröld. Allir íbúar landsins búa við góð kjör vegna þess að tækifærin eru nýtt skynsamlega og í allra þágu. Hvergi er betra að ala upp börn eða dvelja við öryggi á efri árum. Flestum jarðarbúum þætti þessi lýsing á landi sjálfsagt hljóma eins og fjarstæðukennd „útópía“, óraunverulegt ævintýraland. En fyrir okkur Íslendinga er þetta ekki svo fjarlægt. Margt er þegar til staðar og annað er innan seilingar ef við stöndum vel að verki. Eða telur einhver að eitthvað af því sem ég taldi upp geti ekki orðið raunin á Íslandi? Það er hins vegar ekki sjálfgefið. Við getum líka fjarlægst þessa mynd í stað þess að nálgast hana. En það hvort verður höfum við í hendi okkar. Íslendingar eru sjálfstæð þjóð og því fylgir að við erum okkar eigin gæfu smiðir. Fyrstu hindranirnar sem við þurfum að ryðja úr vegi eru þær sem felast í efnahagslegri stöðnun og skuldasöfnun heimila, fyrirtækja, sveitarfélaga og ríkisins. Fjárlögin sem fjármála- og efnahagsráðherra kynnti í gær lýsa upphafi sóknar. Þau boða lækkandi skuldir um leið og hafist er handa við endurreisn grunnstoða, heilbrigðisþjónustu og annarra velferðarmála. Álögur á millitekjufólk og lágtekjufólk eru minnkaðar og fyrri skerðingar á kjörum eldri borgara og öryrkja afnumdar. Grunnur er lagður að vexti, fjárfestingu, atvinnusköpun og kjarabótum. Nú munu gömlu bankarnir, sem enn eru reknir sem fjárfestingarsjóðir, loks greiða skatta eins og önnur fyrirtæki. Það eru mikilvæg nýmæli og raunar merkilegt að það skuli ekki hafa gerst fyrr. Ávinningur gömlu bankanna og vogunarsjóðanna, sem fjárfest hafa í þeim, er til kominn vegna þess skjóls sem neyðarlögin og höftin sköpuðu. Íslendingar fengu í fyrstu ekki mikla hjálp við að búa til þá stöðu eða skilning hjá mörgum erlendum ríkjum. Sum nágrannalönd réðust meira að segja í þvingunaraðgerðir þegar verst stóð á hjá okkur. Íslendingar voru beittir hryðjuverkalögum og víða voru gömlu bankarnir þvingaðir til að selja eignir sem síðan hafa margfaldast að verðmæti. Þetta var gert til að verja hagsmuni viðkomandi ríkja. Á meðan hafa Íslendingar sýnt einstaka þjónustulund. Neyðarlög og höft hafa varið eignir gömlu bankanna og háir vextir hafa verið greiddir til að auka þær enn frekar. Vogunarsjóðir sem keyptu kröfurnar eftir fall bankanna, kröfur sem ríkið hefði átt að kaupa, hafa margfaldað fjárfestingu sína. Það er hvorki sanngjarnt né eðlilegt að íslenskt samfélag sé látið bera allan kostnaðinn af því að afnema höftin. Það er því nauðsynlegt að skoða hagkerfið allt í samhengi við afléttingu hafta. Það er almenningur í þessu landi sem tekur áhættuna af því hvernig til tekst með skuldaskil gömlu bankanna og afnám hafta. Hvað mundi það þýða ef gjaldeyrishöftum yrði fyrst létt af gömlu bönkunum, svo að kröfuhafar fengju úrlausn sinna mála á undan öðrum, og ríkið tæki að sér að skipta kröfum í gömlu bankana í gjaldeyri á haftagengi? Þá væri ríkið í raun að skuldsetja sig enn frekar til að auka verðmæti krafnanna og íslenskt samfélag sæti uppi með mörg hundruð milljarða króna kostnað. Slíkt mundi skerða lífskjör á Íslandi til langrar framtíðar og hindra okkur í að endurreisa heilbrigðiskerfið og tryggja almenna velferð. Afnám hafta er öllum í hag og þess vegna er það sameiginlegt hagsmunamál allra að skapa þær aðstæður sem leyfa afnám þeirra. Samhliða því að lokið verði við að hleypa loftinu úr eignabólunni er eðlilegt og rétt að hleypa lofti úr hinni hlið eignabólunnar; skuldabólunni. Niðurfærsla skulda er fyrst og fremst réttlát efnahagsleg aðgerð sem mun veita heimilum nauðsynlegt súrefni svo að þau geti dregið andann. Starf sérfræðihóps um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána gengur vel. Ljóst er að aðgerðirnar og tengdar grundvallarbreytingar á íslenskum fjármálamarkaði, meðal annars breyting úr verðtryggðu kerfi yfir í óverðtryggt og endurskoðun húsnæðiskerfisins, fela í sér einhverjar umfangsmestu umbætur sem ráðist hefur verið í á Íslandi um áratugaskeið. Slíkar breytingar taka óhjákvæmilega tíma og þær geta orðið umdeildar en mikilvægt er að hafa hugfast að þetta eru nauðsynlegar aðgerðir til að koma á heilbrigðu fjármálakerfi og bæta hag landsmanna. Almenn skuldaleiðrétting mun ekki leysa vanda allra. Þess vegna var nauðsynlegt að huga að fleiri úrræðum og að því hvernig mætti byggja upp húsnæðiskerfi sem nýtist öllum þótt aðstæður fólks séu ólíkar. Undir stjórn félags- og húsnæðismálaráðherra og innanríkisráðherra er nú unnið að lausn sem gera á eigendum yfirskuldsettra íbúða kleift að losna án gjaldþrots undan eftirstöðvum sem veð stendur ekki undir. Þetta er hugsað sem tímabundin aðgerð til að leysa vanda tengdan afleiðingum efnahagshrunsins. Þá er einnig unnið að útfærslu leiða til að aðstoða eignalausa einstaklinga við að greiða kostnað þegar þeir óska eftir gjaldþrotaskiptum. Niðurstöður ættu að liggja fyrir á næstu vikum. Verkefnisstjórn mun í byrjun næsta árs skila tillögum um framtíðarstefnu í húsnæðismálum. Þar munu koma fram tillögur um hagkvæmasta fyrirkomulagið við fjármögnun almennra húsnæðislána, leiðir til að tryggja virkan leigumarkað og tillögur um hvernig best verði staðið að skilvirkum félagslegum úrræðum fyrir þá sem þess þurfa með. Mikilvægast er þó að á Íslandi sé nægt framboð af atvinnu og að laun fólks dugi til að standa straum af húsnæðiskostnaði auk annarra lífsgæða sem við teljum að Ísland eigi að geta staðið undir. Til að fjölga störfum og bæta kjör verður fjárfesting að aukast til mikilla muna á Íslandi. Ríkisstjórnin vinnur að því á fjölmörgum vígstöðvum að skapa þær aðstæður að hér verði gott að stofna og reka fyrirtæki. Nú er unnið að miklu átaki við að bæta og einfalda það regluverk sem fyrirtæki starfa eftir. Með nýju fjárlagafrumvarpi er hafist handa við skattkerfisbreytingar sem munu skapa jákvæða hvata, hvata til að fjárfesta, ráða fólk í vinnu og framleiða meiri verðmæti. Lögð verður áhersla á að fjölga fólki með menntun í tækni- og iðngreinum og öðrum skapandi greinum. Stuðningur við nýsköpun og rannsóknir verður aukinn og stuðlað að sókn á nýja markaði, meðal annars á grundvelli fríverslunarsamninga. Fyrirtæki í vexti þurfa fjármagn. Það er afar mikilvægt að lífeyrissjóðirnir taki aukinn þátt í fjármögnun nýsköpunar- og sprotafyrirtækja. Ef við trúum því raunverulega að nýsköpun sé forsenda velferðar til framtíðar liggur beint við að lífeyrissjóðirnir taki þátt í að skapa þau auknu verðmæti sem þarf til að standa undir lífeyri framtíðarinnar. Löggjöf þarf að sjálfsögðu að endurspegla þetta en í ljósi þeirrar nánu tengingar sem er milli aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna er eðlilegt að þeir taki þátt í að móta slíka umgjörð með stjórnvöldum, samhliða kjarasamningum. Það er ljóst að hinn mikli vaxtamunur íslensku bankanna og háir stýrivextir Seðlabankans eru ekki til þess fallnir að stuðla að fjárfestingu og verðmætasköpun. Vextir verða að byggjast á því að ný verðmæti séu að skapast. Sumir halda því reyndar fram að ekki sé hægt að gera ráð fyrir vexti og atvinnusköpun með krónu sem gjaldmiðil. Slíkar fullyrðingar voru alltaf rangar en nú eru þær nánast orðnar skoplegar. Á Íslandi hefur kaupmáttur aukist meira en í nokkru evrulandi, þar með talið Þýskalandi, þrátt fyrir krónu í höftum. Atvinnuleysi í „krónulandinu“ er orðið eitthvert hið minnsta í Evrópu og hagvöxtur er einhver sá mesti í Evrópu þrátt fyrir krónu, eða líklega ætti maður að segja vegna krónu. Krónuna þarf þó að laga. Hún þarf að virka eins fyrir alla og stuðla að aga í ríkisfjármálum. Refsa þegar teknar eru óskynsamlegar ákvarðanir og verðlauna fyrir ráðdeild. Verðtryggingin er hins vegar farin að koma í veg fyrir eðlilega virkni krónunnar, en sérfræðihópur um afnám verðtryggingar af neytendalánum vinnur nú að því að bæta þar úr. Aukinn útflutningur og verðmætasköpun innan lands munu styrkja krónuna á ný og bæta lífskjör. Ferðaþjónusta gengur vonum framar. Hvað gjaldeyristekjur varðar er ferðaþjónustan nú nánast jöfn áliðnaði og sjávarútvegi og vaxtarmöguleikarnir eru miklir. Iðnaðarráðherra mun á þessu þingi leggja fram frumvarp um gjaldtöku af ferðamönnum til að standa undir kostnaði vegna uppbyggingar og viðhalds á ferðamannastöðum. Ríkisstjórnin mun verja hina einstöku, fögru og hreinu íslensku náttúru og vinna að því að Ísland miðli af þekkingu og reynslu og verði enn meiri fyrirmynd annarra þjóða í umhverfismálum en nú er. Ef við Íslendingar ætluðum að framleiða þá raforku sem við framleiðum nú þegar á umhverfisvænan hátt en gera það með brennslu kola þyrftum við að flytja inn og brenna hátt í 8,5 milljónir tonna af kolum árlega. Við þyrftum að brenna 26 tonn af kolum á hvern einasta Íslending á ári. 26 tonn á mann! 63 þingmenn þyrftu meira en 1.600 tonn fyrir sína hlutdeild í raforkuframleiðslunni. Allur þessi salur - þótt hátt sé til lofts - dygði ekki til að hýsa allt það kolamagn sem þyrfti að brenna bara fyrir þessa 63. Það tekur bara til raforkuframleiðslunnar en ekki til húshitunar og annarrar orkuframleiðslu. Það er því vert að minnast þess að íslensk orkuframleiðsla er ein sú umhverfisvænsta í heiminum og í því felast gríðarleg verðmæti. Sjávarútvegur mun þegar allt er talið skila ríkissjóði meiri tekjum en nokkru sinni fyrr. Gagnstætt því sem ráða mátti af háværri og villandi umræðu á sumarþinginu er gert ráð fyrir að veiðigjöld skili jafn miklum tekjum á yfirstandandi fiskveiðiári og því síðasta. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mun leggja fram frumvörp um breytingar á fiskveiðistjórn og gjaldtöku af sjávarútvegi sem saman eiga að tryggja samfélaginu hámarksávinning af greininni. Á Íslandi hefur tekist að gera sjávarútveg í senn að arðbærri og umhverfisvænni grein á meðan sjávarútvegur í mörgum Evrópulöndum felur í sér ríkisstyrkta rányrkju. Nú þegar íslenskur sjávarútvegur getur á ný farið að gera ráð fyrir stöðugleika og fyrirsjáanleika er ekkert að vanbúnaði að hefja mikla fjárfestingarsókn í greininni. Íslenskur sjávarútvegur og tengdar greinar eru vettvangur stórkostlegrar nýsköpunar og búast má við áframhaldandi fjölgun verðmætra starfa í sjávarklasanum. Á undanförnum árum hef ég oft rætt um þau sóknarfæri sem liggja í íslenskri matvælaframleiðslu í ljósi þess að gera mætti ráð fyrir stöðugt vaxandi eftirspurn eftir matvælum í heiminum og hækkandi verðlagi á meðan aðstæður til matvælaframleiðslu færu víða versnandi. Nú þegar blasa áhrifin við. Eftirspurn eftir íslenskum mjólkurvörum er mikil, kjötframleiðendur eiga möguleika á að markaðssetja vörur sínar á hágæðamörkuðum og útflutningur á íslensku grænmeti er að verða vænlegur kostur. Sé búið vel að íslenskum matvælaframleiðendum mun greinin ekki aðeins skipta sköpum við gjaldeyrissparnað, hún getur orðið ein af stóru gjaldeyrisskapandi greinunum. Ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að búa í haginn fyrir nýtingu þeirra tækifæra sem skapast vegna þróunarinnar á norðurslóðum. Ekkert ríki á meira undir farsælli þróun þessara mála en Ísland og norðurslóðamál eru lykilatriði í utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar eins og glöggt sést í stjórnarsáttmálanum. Þróun þeirra mála sem heyra undir norðurslóðamál hefur líka verið hraðari en flesta óraði fyrir. Enn berast jákvæðar vísbendingar um hugsanlegar olíu- og gaslindir á Drekasvæðinu og siglingaleiðin yfir norðurskautið opnast svo hratt að Kínverjar stefna nú að því að eftir aðeins sjö ár fari allt að 20% af vöruflutningum þeirra til Vesturlanda yfir norðurskautið. Eitt af stærstu hafnarfyrirtækjum Evrópu, Bremenhafnir, hyggst nú hefja umfangsmiklar rannsóknir til að meta hvort Ísland sé ákjósanlegur staður fyrir nýja heimshöfn. Til að hægt verði að nýta þau fjölmörgu tækifæri sem birtast okkur í öllum landshlutum er mikilvægt að styrkja innviði um allt land; heilbrigðisþjónustu, skólahald og aðra opinbera þjónustu, fjarskipti, raforkuflutning og samgöngur. Að því mun ríkisstjórnin vinna allt þetta kjörtímabil. Áformað er að 500 millj. kr. verði varið í að efla löggæslu þegar á næsta ári. Hafin er vinna við að auka net- og upplýsingaöryggi á Íslandi og til skoðunar eru leiðir til að verja börn fyrir einelti og öðru ofbeldi í heimi þar sem samskipti fara að miklu leyti fram á netinu. Heilbrigðisþjónusta er ein mikilvægasta stoð samfélagsins. Ríkisstjórnir skipaðar þeim flokkum sem mynda núverandi ríkisstjórn byggðu upp heilbrigðisþjónustu sem alþjóðastofnanir töldu eina þá bestu, jafnvel þá albestu, í heimi. Heilbrigðiskerfið hefur hins vegar látið á sjá eftir ítrekaðan niðurskurð undanfarinna ára. Þessum mikla niðurskurði er nú lokið en ljóst er að breytinga er þörf til að íslenskt heilbrigðiskerfi geti verið samkeppnishæft við nágrannalöndin. Við erum öll sammála um að markmiðið sé að byggja heilbrigðiskerfið upp að nýju. Lítið samfélag má ekki við því að heilbrigðisstarfsfólk vilji heldur sækja betri vinnuaðstæður og kjör í öðrum löndum. Til að ná þeim markmiðum þarf að vinna langtímastefnumótun fyrir heilbrigðiskerfið og forgangsraða í þágu uppbyggingar þar á næstu árum. Meðal þess sem gera þarf til að bæta þjónustuna er að stýra flæði sjúklinga milli heilsugæslu, sérfræðinga og sjúkrahúsa með hliðsjón af þjónustuþörf en þar gegnir heilsugæslan lykilhlutverki, ekki hvað síst á landsbyggðinni. Vandi heilbrigðiskerfisins hverfur ekki á einni nóttu. Til að ná þeim markmiðum sem við erum sammála um að séu nauðsynleg þarf mikla vinnu, fjármagn og samstöðu á næstu árum um að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Ekki er annað að heyra á þingmönnum stjórnarandstöðunnar en að þeir séu tilbúnir til að styðja slíka forgangsröðun í fjárlagavinnunni sem nú er að hefjast, hvað sem líður forgangsröðun undanfarinna ára. Þingmenn meiri hlutans geta því vænst stuðnings stjórnarandstöðu við slíkar tillögur. Viðamikil verkefni blasa við á sviði almannatrygginga og framlög til þeirra og annarra velferðarmála stóraukast. Áfram verður haldið við að afnema skerðingar sem lífeyrisþegar urðu fyrir árið 2009, meðal annars með því að fella úr gildi skerðingarhlutfall tekjutryggingar. Mikilvægt er að byggja upp íslenskt menntakerfi. Unnið er að greiningu á stöðu og stefnu sem lögð verður fyrir í hvítbók sem hugsuð er sem grundvöllur samráðs og ákvarðana um aðgerðir. Meðal annars er stefnt að því að fleiri nemendur ljúki framhaldsskólanámi á skemmri tíma en nú er, en því getur fylgt margvíslegur þjóðhagslegur ávinningur. Jafnframt er unnið að endurskoðun háskólastigsins með það að markmiði að auka gæði og bregðast við þörfum samfélagsins. Hverri sjálfstæðri þjóð er mikilvægt að þegnarnir geti notið menningar og lista og að hlúð sé að tungumálinu. Öflugt listalíf leggur grunninn að skapandi atvinnugreinum, laðar að ferðamenn og leggur sitt af mörkum til öflunar gjaldeyristekna. Ríkisstjórnin mun standa vörð um skapandi greinar þrátt fyrir aðhald og vill á komandi árum sækja þar fram svo eftir verði tekið. Góðir Íslendingar. Smæð þjóðarinnar getur veitt okkur möguleika sem stærri ríki skortir. Lítið samfélag á til dæmis auðveldara með að vinna samhent að sameiginlegri framtíðarsýn. Og slíkt getur þegar upp er staðið reynst okkur Íslendingum ákaflega gæfuríkt. En þeir eru til sem hafa ekki trú á Íslandi, þeir sem ala á sundrung og þeir sem aðhyllast öfgakennda hugmyndafræði og líta á hvern þann vanda sem upp kemur í samfélaginu fyrst og fremst sem tækifæri til að innleiða þær öfgar. Íslandssagan í meira en 1100 ár sýnir að þegar við Íslendingar höfum trú á landinu okkar og okkur sjálfum og þegar okkur auðnast að standa saman en látum ekki sundrung og niðurrifsöfl draga úr okkur þrótt, þá farnast okkur vel. Nú stöndum við, rúmlega 300 þúsund manna þjóð, frammi fyrir tækifæri til að gera landið okkar að sannkölluðu fyrirmyndarlandi, framfarasinnuðu landi þar sem hugað er að velferð allra, þar sem auðlindir eru nýttar í sátt við náttúruna og samheldið og hamingjusamt fólk lifir í öryggi alla sína daga. Að því skulum við vinna, þingmenn, hvar í flokki sem við stöndum, af djörfung og reisn, með trú á framtíð Íslands að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Við heyrðum núna aðra stefnuræðu forsætisráðherra og ég held að við getum öll verið sammála um að hún var í hástemmdara lagi. Lýsing hans á Íslandi sem fyrirmyndarríki þar sem einungis herslumun vanti til að tryggja fullkomnun er fagur vitnisburður um árangur af ríkisstjórnarforustu jafnaðarmanna, fimm árum eftir efnahagshrun. Ég þakka hrósið fyrir hönd okkar jafnaðarmanna og met það við forsætisráðherrann að hann viðurkennir að hann taki við góðu búi. En ég er ekki viss um að við jafnaðarmenn eigum samleið með fyrirmyndarríki hans. Það er gömul saga og ný að þeir sem vilja breyta landi í fyrirmyndarríki verða að byrja á sjálfum sér. Sönn fyrirmynd veitir skýrari skilaboð en nokkurt valdboð. Er það til fyrirmyndar hjá forsætisráðherra að byrja á að hækka framlög til sjálfs sín um 4%? Hækka framlög til ríkisstjórnar um 23%? Hverju svarar þessi ríkisstjórn spurningum nýs forstjóra á Landspítalanum: Hvernig á ég að spara meira ef þið sparið ekki neitt? Hverju svarar þessi ríkisstjórn gamla manninum sem ég heyrði af og glaður hefur borgað skatta alla sína ævi? Hann spyr núna þar sem hann lifir sína síðustu daga í líknandi meðferð milli sjúkrahúss og hjúkrunarheimilis: Í hvað munu mín legugjöld fara? Munu þau nýtast Landspítalanum eða fara þau í rekstrarkostnað ríkisstjórnarinnar? Veruleikinn er víðs fjarri lýsingum forsætisráðherra í ræðunni. Hvernig á Ísland að verða, með leyfi forseta, „enn meiri fyrirmynd í umhverfismálum en nú er“ þegar fruntagangur hæstv. umhverfisráðherra gagnvart náttúruvernd og rammaáætlun ræður ferðinni? „Niðurskurði í heilbrigðiskerfinu er lokið,“ sagði forsætisráðherra og að forgangsraða ætti í þágu uppbyggingar, en leggur á sama tíma til að taka til baka það fé sem þegar hefur verið veitt til tækjakaupa á Landspítalanum, hætta við byggingu nýs Landspítala og leggja af áform um brýna uppbyggingu á heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um land. Já, Ísland er gott land og hér viljum við helst búa. En nú er hvorki staður né stund fyrir foringja til að skrifa skáldsögur. Þessi ræða hljómaði eins og upphafskafli í skáldsögu sem gæti heitið „Einfarinn í fyrirmyndarríki sjálfs sín“. Það er saga sem getur ekki endað vel. Ég hef áður bent á þá staðreynd að óboðleg svör ríkisstjórnarinnar skapa skaðlega óvissu og eru orðin sjálfstætt efnahagsvandamál. Hún boðar bara skammtímalausnir en finnst allar langtímalausnir flóknar, dýrar, óljósar og illframkvæmanlegar. Við þurfum ríkisstjórn sem treystir sér til að takast á við viðfangsefnin en horfir ekki í aðra átt og semur skáldsögur um verk sín. Skammsýnin er augljósust í fyrirheitum um skuldalækkun. Forsætisráðherra hefur margboðað yfirvofandi heimsmet í þeirri keppnisgrein. Alheimsmet. Fjármálaráðherra kallaði áformin bara „vangaveltur“ í Kastljósi í gærkvöldi. Alheimsmetið er samt að koma. Einhvern tíma. Enginn veit reyndar hvenær. Enginn hefur hins vegar greint afleiðingar slíkrar aðgerðar enda veit enginn hvernig hún verður á endanum. En jafnvel þótt þetta alheimsmet verði á endanum sett ber flestum saman um að þótt skuldirnar mundu lækka um 20% sé kaupmátturinn sjálfur það sem mestu skiptir, þótt afborganir af lánum lækki eitthvað dugi launin ekki til að láta enda ná saman. Og hvað með alla hina reikningana sem stöðugt hækka? Hvað með ótrygga atvinnu? Fjöldi manns er enn atvinnulaus eða fær ekki starf við hæfi. Fjöldi manns er enn í hlutastarfi og fær ekki að bæta við sig starfshlutfalli. Gott dæmi er af hjónum sem eru að ljúka þriggja ára samningi um sértæka skuldaaðlögun. Þau ættu núna að geta staðið í skilum en konan missti vinnuna og reiðir sig nú á vinnu sem byggir á vinnumarkaðsverkefni Liðsstyrks. Það verkefni hyggst ríkisstjórnin nú leggja af. Þar með hverfur möguleiki þessara hjóna á að standa í skilum eftir allt það erfiði sem þau hafa lagt á sig síðustu þrjú árin. Ég hef undanfarnar vikur farið víða um landið okkar, hitt þar fjölmarga og heyrt hvað á þeim brennur. Eitt stendur upp úr, tækifærin eru gríðarleg en skammsýni ríkisstjórnarinnar hjálpar okkur ekki að nýta þau. Íslenskt hugvit eykur vinnslugæði og nýtingu hvarvetna í sjávarútvegi, glæsileg fatahönnun er á Djúpavogi, ný tækifæri verða til í fiskeldi á sunnanverðum Vestfjörðum og nýjar brautir eru fetaðar í framsæknum framhaldsskólum í Grundarfirði og á Höfn. En aðstæðurnar eru þungar, léleg háhraðatenging, lakari lífskjör, ófullkomnar vegasamgöngur og óbærilegur flutningskostnaður. Þess vegna komum við á kerfi jöfnunar á flutningskostnaði. Það kerfi hyggst ríkisstjórnin nú leggja af. Þess vegna höfum við aukið framlög til jöfnunar húshitunarkostnaðar undanfarin ár, á versta niðurskurðartíma. Þau framlög hyggst ríkisstjórnin nú lækka. Þessi ríkisstjórn talar um landbúnað sem grundvallaratvinnugrein en gerir honum ekki kleift að auka framleiðslu, fjölga störfum, þjóna erlendum mörkuðum og skapa þjóðinni gjaldeyristekjur. Við vildum auka vald fólks á landsbyggðinni til að byggja upp og ráðstafa opinberu fé. Þess vegna settum við af stað sóknaráætlun og hún studdi við stórfelld og fjölbreytt uppbyggingarverkefni á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hyggst nú leggja af sóknaráætlun og flytja ákvörðunar- og úthlutunarvaldið til Reykjavíkur. Þeir vita jú best hvað landsbyggðinni er fyrir bestu. Landsbyggðin verður líka af nærri 4 milljörðum í IPA-styrki sem enn frekar hefðu styrkt þar atvinnulíf. Það er engin framsýni og engin framtíðarsýn um atvinnusókn á landsbyggðinni af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Við sjáum fyrirtæki sem mega búa við afleiðingar veikburða gjaldmiðils og gríðarlegan vaxtakostnað ef þau vilja auka umsvif sín og bæta við sig fólki. Fyrir vikið hafa þau minna svigrúm til að borga góð laun og ríkisstjórnin er ekki eins rausnarleg við þau og útgerðina. Fyrirhuguð lækkun tryggingagjalds á næsta ári er tíundi hluti lækkunar veiðigjalds frá því í sumar og út næsta ár. Staðan í þeim leik er 10-1, útgerðinni í vil. Tíu fyrir stórútgerðina og eitt fyrir öll hin fyrirtæki landsins. Hagvöxtur er lítill. Fjölgun starfa er nær eingöngu í þeim greinum þar sem menn nýta sér þá staðreynd að Íslendingar eru orðnir láglaunaþjóð. Þess vegna þarf að auka tækniþróun, styðja fyrirtækin í að fjölga vel launuðum störfum og fjölga fólki með starfsmenntun. Þess vegna jukum við gríðarlega framlög til Tækniþróunarsjóðs og rannsóknarsjóða. Ríkisstjórnin ætlar nú að taka lungann af því til baka. Þess vegna efndum við til starfsmenntaátaks til að auðvelda ungu fólki að mennta sig til fjölbreyttra starfa svo fyrirtækin gætu vaxið og ungmennin ættu raunverulegt val um annað en annaðhvort bóknám eða brottfall úr skóla. Ríkisstjórnin ætlar að leggja það átak niður. Í þinginu liggur tveggja daga gömul skýrsla um gríðarlegan árangur af átaksverkefnum okkar fyrir ungt atvinnulaust fólk undanfarin ár. Ríkisstjórnin ætlar að leggja þau öll af. Er nema von að maður spyrji hvar þessi ríkisstjórn hinna glötuðu tækifæra ætlar að skapa ný störf. Það finnst engin framtíðarsýn. Í fjárlagafrumvarpi er tekið út allt fé til markaðssetningar til að afla erlendrar fjárfestingar í samræmi við óbeit forsætisráðherra á uppbyggingu erlendis frá. Ríkisstjórnin slær af brýnar uppbyggingarframkvæmdir við skóla og heilbrigðisstofnanir víða um land og byggingu nýs Landspítala. Hún lækkar framlög til uppbyggingar grænnar atvinnustarfsemi sem allir flokkar voru sammála um á síðasta þingi. Hún kippir grundvellinum undan allri uppbyggingu skapandi greina sem gætu orðið atvinnulífinu mikil lyftistöng. Þeim er sannarlega að takast að hægja á hjólum atvinnulífsins. Um allt land heyrist sama sagan þegar spurt er um afkomu. Launin duga ekki. Enginn veit hvernig á að láta enda ná saman þegar líður á mánuðinn. Nýútskrifaðir kennarar, með 310 þús. kr. í byrjunarlaun, teljast nú til millitekjuhópa og fá í nýju fjárlagafrumvarpi fyrirheit um skattalækkun sem skilar þeim heilum 600 krónum. Hvorki meira né minna. Fjármálaráðherrann boðar því réttilega að menn eigi að stilla kröfugerð í hóf. Það eru að verða til tvær þjóðir í þessu landi. Annars vegar er fámenn forréttindastétt sem veit ekki aura sinna tal. Hin þjóðin, hinn mikli fjöldi í opinberri þjónustu og hefðbundnum atvinnugreinum, er bundin við laun í ógjaldgengri krónu sem stöðugt rýrnar og hækkandi skuldir og sér ekki fram úr því hvernig á að kaupa innfluttar nauðsynjar, hvernig á að endurnýja bílinn, ísskápinn eða þvottavélina. Í Sovétríkjunum í gamla daga fékk forréttindastéttin ein að versla innfluttan varning í búðum fyrir útvalda. Hér þarf ekkert svoleiðis kerfi. Íslenska krónan sér alveg um að draga okkur í tvo dilka, fjölmennan hóp lágtekjufólks og svo fámennan hóp forréttindafólks sem hefur ráð á því að kaupa það sem einu sinni var á allra færi að kaupa. Við blasir hættan sem alltaf fylgir Íslandi í höftum, að við taki gamalkunnug hringrás mikilla kauphækkana og verðbólgu, sem éti síðan upp ávinninginn af kauphækkununum, vörurnar hækki í búðunum og verðtryggðu skuldirnar hækki á greiðsluseðlunum. Þá vill það okkur til happs að heildarsamtök atvinnulífsins, Alþýðusambandið, Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð, óska eftir samvinnu við ríkisstjórnina um greiningu á aðildarumsókn okkar að ESB því að samtökin telja að í því ástandi sem við búum við sé mikilvægt að leiða aðildarviðræðurnar til lykta. Alvöruríkisstjórn þyrfti að hafa sjálfstraust til að taka í þessa útréttu sáttarhönd en sitjandi ríkisstjórn afþakkar boðið því að henni dugar ekki að semja skáldsögur fyrir okkur hér í kvöld, hún vill líka segja hagsmunasamtökunum til um það hvernig þau mega meta hagsmuni sinna félagsmanna. Þjóðarhagur kallar á samstillt átak. Það þarf að byggja á hreinskiptni og raunsæi. Það dugar ekki að skrifa skáldsögur um tilbúinn veruleika eða veita innstæðulaus loforð. Virðulegi forseti. Nú eru fimm ár frá hruni. Við sem vorum hér í þessum sal hina dimmu haustdaga fyrir fimm árum og greiddum atkvæði með neyðarlögum til varnar sjálfstæði Íslands munum geyma minningar um þessa daga alla ævi og sjá atburðina sífellt í nýju ljósi. Mig langar að deila með ykkur einni minningu frá þessum tíma, minningu sem verður mér sífellt hugstæðari. Fyrstu vikur þess örlagahausts einkenndust af einlægum stuðningi fólks við kjörna fulltrúa, hvar í flokki sem þeir stóðu. Ókunnugir fóru yfir götu til að ná til manns, til að klappa á bak, taka í hönd og hvetja mann áfram gegn þjóðarvá. Síðan, á einhverjum tímapunkti sem erfitt er að ákvarða, fékk fólk skömm á pólitík og í skugga þeirrar skammar stöndum við hér enn þann dag í dag. Hvernig endurvekjum við trúnaðinn við fólkið sem einu sinni fór yfir götu, lagði lykkju á leið sína til að hvetja og styðja? Við því er að mínu viti bara eitt svar, að tala af alvöru við fólkið í landinu um lífið í landinu. Og segja satt. Þá fyrst er um eitthvað að tala og þá fyrst leysist úr læðingi samstöðuaflið til góðra verka. Þess óska ég okkur. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þegar við veltum fyrir okkur sögu lands og þjóðar vaknar sú spurning iðulega hvað hefði gerst ef aðrar ákvarðanir hefðu verið teknar á tilteknum tímapunkti. Hvað ef Íslendingar hefðu ekki orðið kristnir í kringum aldamótin 1000? Hvað ef Íslendingar hefðu ekki gengið Noregskonungi á hönd? Hvað ef Alþingi hefði verið endurreist á Þingvöllum? Allar þessar spurningar minna okkur á að stjórnmál snúast um val, hvaða ákvarðanir eru teknar og hvaða afleiðingar þær hafa á líf Íslendinga allra. Eftir hina miklu vinnu undanfarinna ára við að ná tökum á nánast gjaldþrota ríkissjóði sem kostaði samdrátt í útgjöldum og hafði auðvitað ekki jákvæð áhrif á ýmsar grunnstoðir samfélagsins, eins og menntakerfið og heilbrigðiskerfið, er stefna nýrrar ríkisstjórnar og hennar val mikil vonbrigði. Forgangsmál ríkisstjórnarinnar sem birtust í sumar voru að skerða tekjur ríkisins um 10 milljarða á þessu ári og því næsta með því að breyta sérstaka veiðigjaldinu, sem var ótæk ráðstöfun þegar fjármál ríkisins eru í því horfi sem þau hafa verið frá því að hundruð milljarða féllu á ríkissjóð með hruninu haustið 2008. Almenningur horfði á útgerðarmenn í stærstu útgerðum landsins greiða sér hundruð milljóna í arð í kjölfarið. Og ríkisstjórninni þótti ekki nóg að gert fyrir stóreignafólk og hefur því boðað að auðlegðarskatturinn verði ekki framlengdur og falli niður árið 2015. Samanlagt skila ráðstafanir ríkisstjórnarinnar því að tekjur ríkisins eru skertar um 20 milljarða á ársgrundvelli til framtíðar og í kjölfarið tökum við við enn einu fjárlagafrumvarpi þar sem frekari niðurskurður er fyrirhugaður á samneyslunni, í þetta sinn ekki aðeins vegna þeirrar illu nauðsynjar að lækka fjárlagahallann heldur hafa verið teknar óþarfar pólitískar ákvarðanir sem skerða tekjur ríkissjóðs, ákvarðanir sem þeir sem þær tóku virðast eiga erfitt með að bera ábyrgð á því að þeir endurtaka stöðugt að ýmis góð framfaraverkefni hafi verið reist á veikum tekjugrunni en sleppa því að geta þess að þeir tóku sjálfir þá ákvörðun að afsala íslenskum almenningi þessum tekjum. Þetta er dæmi um val stjórnmálamanna sem hefur afleiðingar á líf Íslendinga allra. Kannski er besta dæmið um val nýi gistináttaskatturinn sem öfugt við þann gamla á ekki að leggjast á heilbrigða erlenda ferðamenn heldur fárveikt fólk sem hefur ekkert val heldur neyðist til að leggjast inn á spítala og eyða þar nótt eða nóttum. Talsmenn ríkisstjórnarinnar segja að gjaldið sé ekki hátt. Það er vissulega ekki hátt fyrir suma, skilar raunar óverulegum tekjum til ríkissjóðs en þetta snýst um grundvallaratriði, hvort heilbrigðiskerfið eigi að vera fyrir alla óháð stöðu þeirra. Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir hallalausum rekstri ríkissjóðs á næsta ári að sögn hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þegar betur er að gáð kemur í ljós að 10 milljarða kr. halli er falinn með því að færa 10 milljarða úr vasa Seðlabankans yfir í vasa ríkissjóðs, vasa sem er á sömu buxum. Auðlegðarskatturinn sem skilar tæpum 10 milljörðum í ár á að falla niður árið 2015 og mun því skilja eftir 10 milljarða gat á þeim fjárlögum sem ekki liggur fyrir hvernig á að loka. Ný ríkisfjármálaáætlun gerir því ekki ráð fyrir neinum raunverulegum afgangi af rekstri ríkissjóðs á næstu árum. Ekkert svigrúm verður því til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem hljóta að vera vonbrigði fyrir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, og enn síður verður svigrúm til þess að hefja nauðsynlega uppbyggingu í heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og innviðum samfélagsins. Öfugt við stöðuna fyrir fjórum árum þegar síðasti fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skildi við höfum við núna val, gætum valið að halda áfram, gætum haldið áfram að afla tekna frá þeim hópum sem eru aflögufærir, frá þeim sem breiðust hafa bökin, gætum fylgt fyrri ríkisfjármálaáætlun, gætum haldið áfram að stuðla að jöfnuði, gætum hafið uppbyggingu og farið að efla samneysluna, samneyslu sem er hagur allra þeirra sem byggja þetta land. Eins og hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan: Hér eru góð skilyrði til að búa en það skiptir máli hvaða leiðir eru valdar við uppbyggingu. Sú leið sem hér hefur verið valin er ekki réttlátasta leiðin, ekki leið sem skilar góðu samfélagi fyrir alla. Það sem hér þarf að gera eftir þann forsendubrest sem allir Íslendingar urðu fyrir, allir skattborgarar þessa lands, er að hefja uppbyggingu. Við sjáum það ekki síst á þeim stofnunum sem lengi hafa verið burðarvirki samfélagsins. Þar er ég að tala um skólana okkar, heilbrigðisstofnanirnar, þær stofnanir þar sem allir fá aðgang óháð stétt og stöðu og við tryggjum tækifæri allra. Virðulegi forseti. Stundum heyri ég því fleygt að Alþingi Íslendinga væri betra og traustara ef þar væri ekki fólk með skoðanir og hugmyndir. Það er hins vegar einmitt hlutverk þessarar stofnunar að draga fram hinar ólíku hugmyndir og gera fólki ljóst að það skipti máli hvaða leiðir eru valdar. Staðreyndin er sú að það velferðarkerfi sem við Íslendingar eigum byggist á baráttu og hugmyndum þeirra kynslóða sem hafa byggt þetta land, baráttu verkalýðshreyfingar fyrir bættum kjörum, baráttu framsýns fólks fyrir menntun og skólum, baráttu ekki síst kvenna fyrir spítölum og sjúkrahúsþjónustu. Við lágmyndina sem prýðir aðalbyggingu Landspítalans segir: Hús þetta, Landspítalinn, var reist fyrir fé sem konur höfðu safnað og Alþingi veitt á fjárlögum til þess að líkna og lækna. Þetta var við upphaf heimskreppunnar miklu á fjórða áratugnum á þeim tíma þar sem neyð margra var áþreifanleg, en samt treystu Íslendingar sér til að taka stórar ákvarðanir sem báru vott um ákveðnar samfélagshugmyndir því að Landspítalinn er miklu meira en hús eða stofnun. Hann sinnir því samfélagslega verkefni að veita samhjálp og velferð. Það eru blikur á lofti í málefnum Landspítalans einmitt vegna þeirra kosta sem ný ríkisstjórn hefur valið. Því miður virðist skorta framtíðarsýn. Menn sem áður studdu byggingu nýs landspítala á borð við hæstv. heilbrigðisráðherra virðast hlaupnir frá því og engar raunhæfar hugmyndir eru á borðinu um hvernig eigi að hefja uppbyggingu. Stundum finnst manni jafnvel að verið sé að tala niður heilbrigðiskerfið og Landspítalann, segja að kerfið sé vont og spítalinn ómögulegur án þess þó að vilja efla hann heldur þvert á móti gagngert til að fara aðrar leiðir, leiðir einkavæðingar, mismununar og tvöfalds heilbrigðiskerfis, sem er gott fyrir þá ríku og slæmt fyrir þá fátæku. Það er líka val. Enn er óvíst hvernig verður haldið á málum í kjarasamningum í haust. Hæstv. fjármálaráðherra hefur boðað varúð sem ég get tekið undir, en ég hef enn ekki heyrt að jöfnuður verði lykilatriði í gerð nýrra samninga því að það þarf að horfa til þess hvernig við getum bætt kjör hinna verst settu í hópi almennings. Þá skiptir máli að horfa til launanna en ekki síður grunnþjónustunnar, bótakerfisins, því að allt skiptir máli. Það gerir lítið að lækka skatta sem nemur eins og einni sjúkrahúsnótt á mánuði. Virðulegi forseti. Það var áhugavert að heyra hæstv. forsætisráðherra vera á rómantísku nótunum hér áðan og tala um þá þjóð, þá einu þjóð sem byggi hér í einu landi, nokkurs konar virki í norðri þar sem þjóðin unir glöð við sitt. Er þetta framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar? Er heimurinn ekki stærri en Ísland? Ungt fólk hér á landi kallar eftir raunsærri og nútímalegri framtíðarsýn þar sem heimurinn allur er undir, þar sem hægt er að mennta sig, rannsaka og skapa eitthvað nýtt, vinna með fólki hvaðanæva úr heiminum. Ég fann ekki þá framtíðarsýn í þessari útópíu, hún minnti mig meira á andvarp útvatnaðrar fjölnismennsku, rétt eins og sýn ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum boðar líka afturhvarf til fortíðar. Það er talað um hina einstöku, fögru og hreinu íslensku náttúru og að Íslendingar eigi að vera fyrirmynd í umhverfismálum, en hvað hefur hæstv. ríkisstjórn valið að gera í umhverfismálum? Hæstv. umhverfisráðherra aflýsti stækkun friðlandsins í Þjórsárverum þar sem Norðlingaveita er innan marka og hefur ekki gefið skýr svör um það hvort hann hyggist fylgja lögum og ljúka friðlýsingu alls svæðisins. Hæstv. umhverfisráðherra ákvað svo að bæta um betur og tilkynnti eins og hver annar sólkonungur að hann hygðist afturkalla ný lög um náttúruvernd. Svo kom víst í aukasetningu að hann hygðist leita til þingsins til að klára það. Ný lög þar sem meðal annars varaúðarreglan er lögfest, almannaréttur er aukinn og vernd náttúruminja undirstrikuð með mun skýrari hætti en í eldri löggjöf. Er þetta framtíðarsýnin sem ný ríkisstjórn býður upp á? Hvað hefur hæstv. forsætisráðherra að segja um þennan málaflokk? Hann hélt hér langa tölu um umhverfisvænu orkuna á Íslandi og það væri nú aldeilis gott að við þyrftum ekki að brenna kolum. Virðulegi forseti, er þetta fjarvistarsönnun okkar frá því að gera betur í umhverfismálum? Það var ekki eitt orð um loftslagsmálin, ekki eitt orð um nýjustu skýrslur í þeim efnum nema jú að versnandi aðstæður til matvælaframleiðslu í heiminum skapi okkur tækifæri. Ekki orð um sjálfbæra þróun, ekki orð um það hvernig við getum lagt okkar af mörkum, tekið forustu og verið í raun og veru fyrirmynd á alþjóðavettvangi. Við gerum það ekki með raupi um jarðarber ræktuð með jarðhita heldur með raunverulegum aðgerðum, til að mynda með orkuskiptum í samgöngum sem mér sýnast hafa verið núlluð út úr fjárlögum, réttarbótum í náttúruvernd, ekki afturkalli. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Eitt er framtíðarsýn, annað er hin almenna sýn í daglega lífinu sem maður notar til að komast í gegnum daginn. Ef ég kvarta undan skorti á framtíðarsýn get ég svo sem líka kvartað undan skorti á almennri sýn hjá hæstv. ríkisstjórn. Nú síðast kom á daginn að hæstv. forsætisráðherra leggur að jöfnu erlenda fjárfestingu og erlenda lántöku, sem ég held að fæstir hagfræðingar mundu taka undir. Hæstv. iðnaðarráðherra brá sér daginn eftir í hlutverk stjórnmálaskýranda og fór í löngu máli yfir hvað hún teldi hæstv. forsætisráðherra hafa sagt, sem reyndist vera eitthvað allt annað. Og hér segist hæstv. forsætisráðherra vilja auka fjárfestingu. Á sama tíma er fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem gekk út á að efla fjárfestingu hins opinbera sem verið hefur í sögulegu lágmarki og gekk meðal annars út á að fjárfesta í rannsóknum, nýsköpun, skapandi greinum, ferðaþjónustu o.fl., því sem við vorum öll sammála um fyrir kosningar að þyrfti að efla, þurrkuð út. Engin framtíðarsýn hefur verið lögð á borðið. Ég hjó líka eftir því að hæstv. forsætisráðherra minnti á nefndarstörf um skuldamál heimilanna og það sló mig satt að segja líka eins og hv. formann Samfylkingarinnar þegar ég heyrði hæstv. fjármálaráðherra segja aðspurður um skuldalækkanir að það væru vissulega uppi vangaveltur um að nýta það svigrúm sem gæti myndast við losun hafta í þær. Ég sem hélt að þau mál hefðu verið forsenda nýrrar ríkisstjórnar í vor. Kannski er ástæða til að ræða þennan forsendubrest eitthvað nánar. Það er ekki nema von að þegar landsmenn heimsækja lénið misskilningur.is birtist ríkisstjórn Íslands. Góðir landsmenn. Sagan einkennist af vali, af ákvörðunum sem skapa samfélagið sem við byggjum. Lítum til Norðurlandanna sem hafa verið ofarlega á öllum listum um velsæld á undanförnum áratugum þó að þar hafi líka gengið yfir kreppur og þrengingar. Sú staðreynd byggist á þeim ákvörðunum sem þar voru teknar um uppbyggingu samneyslunnar, uppbyggingu öflugra velferðarkerfa, ákvörðunum um opin og lýðræðisleg samfélög, ákvörðunum um að byggja upp rannsóknir og menntun til að skapa aukin tækifæri og aukna hagsæld. Ákvörðunum um að tryggja jöfnuð til að tryggja velsæld allra. Svo sannarlega skiptir því máli hvaða ákvarðanir verða teknar á Alþingi því að þær varða framtíðarhag landsmanna allra. Ég vona að við berum gæfu hér á þingi til að taka ákvarðanir sem tryggja almannahag því að til þess erum við hér.

Góðir Íslendingar. Ég veit ekki hversu oft ég hef staðið hér í þessum ræðustól, og ekki að ástæðulausu, og rætt um tækifærin sem eru til staðar til að sækja fram, öll sóknarfærin sem bíða eftir að verða nýtt, alla orkuna sem rennur óbeisluð til sjávar, auðlindir hafsins sem nú fara vaxandi, fegurð landsins sem dregur sífellt fleiri ferðamenn hingað heim og mannauðinn, fólkið okkar sem breytir möguleikum í margvísleg verðmæti, bæði huglægt og hlutlægt. Þetta er fólkið sem hefur fundið að við sköpum verðmæti með því að gera sem mest úr þeim tækifærum sem eru til staðar hverju sinni, en til þess þurfum við viðspyrnu. Efnahagslífið þarf viðspyrnu. Það þýðir lítið að byggja sífellt fleiri og fleiri hæðir ofan á hús sem ekki stendur á traustum grunni. Þannig má líta á ríkisfjármálin þar sem vandanum hefur verið velt áfram með lántökum til að fjármagna hallarekstur. Vissulega var vandinn sem við var að etja alvarlegur og fátt annað til ráða til að byrja með en að skuldsetja ríkissjóð til að draga úr áhrifum samdráttarins, en þetta er ekki boðlegur rekstur til lengri tíma. Nú greiðum við árlega um 30 milljarða vegna skulda sem til eru komnar út af hallarekstri undanfarinna fjögurra ára. Við getum ekki bætt á þann stabba. Við greiðum svo annað eins og reyndar meira til vegna annarra skulda. Á þessu ári var áætlað að við greiddum 85 milljarða í vexti. Það sjá allir að það er ekki hægt að byggja neina framtíð á því að þetta vandamál haldi áfram að vinda upp á sig. Góðir tilheyrendur. Betri skuldastaða er forgangsmál fyrir margar sakir. Sú augljósa er að við þurfum aukið fjármagn til mikilvægra verkefna, svo sem á heilbrigðissviðinu. Önnur er sú að það skiptir miklu að ríkissjóður sé í færum til að veita viðnám við mögulegum sveiflum í hagkerfinu, svo sem vegna ófyrirséðra efnahagslegra atburða, aflabrests og náttúruhamfara. Við eigum nýleg dæmi um slíka atburði og það blasir við að ef við hefðum ekki greitt niður skuldir á árunum fyrir hrunið hefðu aðstæður orðið allt aðrar við fall bankanna. Lítið skuldsettur ríkissjóður á þeim tíma gat tekist á við erfiðleika með allt öðrum hætti en ella hefði verið. Þetta er sú viðspyrna sem við ætlum okkur að finna, þ.e. að stöðva skuldasöfnunina, setja okkur markmið um að hefja niðurgreiðslu skulda og ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Þetta boðum við í fjárlagafrumvarpinu sem ég lagði fram í gær, á fyrsta degi nýs þings. Hluti af þessu er að skjóta stoðum undir hagvöxt og efnahagslegt öryggi. Stöðugleiki er mikilvægur á öllum sviðum. Bæði fyrirtæki og heimili þurfa að geta gert áætlanir sem þau geta treyst að standist. Við höfum líka séð að pólitísk óvissa getur af sér efnahagslega óvissu. Það dregur úr fjárfestingum og við sjáum að áætlanir um hagvöxt hafa ítrekað brugðist undanfarin ár. Samhliða vexti efnahagslífsins þarf að byggja hér upp forsendur aukins stöðugleika af þessum ástæðum, bæði í stjórnmálalegu og efnahagslegu tilliti. Góðir landsmenn. Við munum leggja okkar af mörkum til að skapa hér traustan ramma um íslenskt efnahagslíf en um leið leitum við til aðila vinnumarkaðarins og til almennings um samstarf við að draga upp í þeim ramma mynd jafnvægis og öryggis sem til langs tíma mun skila íslensku samfélagi mestum ávinningi. Við stígum fyrstu skrefin með fjárlagafrumvarpinu til að uppfylla loforð okkar um skattalækkanir og ég er afar ánægður með að geta stigið þessi skref eftir áralanga framhaldssögu síðustu ríkisstjórnar um skattahækkanir á hækkanir ofan. Ég las í blöðunum í morgun að forustumenn atvinnurekenda hefðu viljað fá meiri lækkanir. Ég skil það sjónarmið út af fyrir sig. Það væri vissulega í takt við fyrirmyndarlandið sem forsætisráðherra talaði um hér í upphafi að geta lækkað verulega skatta á fólk og fyrirtæki, en um leið verðum við að fara varlega. Hvert 0,1 prósentustig í tryggingagjaldi á fyrirtæki stendur fyrir um 1 milljarð kr. Vissulega er þetta fé sem ekki fer forgörðum þótt það renni ekki beint í ríkissjóð en skattalækkanir nú bera þess merki að við erum með ríkisreksturinn í járnum. En við höfum trú á framtíðinni og því að breytt stefna og áherslur muni skila okkur fram á við. Í trausti þess heitum við frekari lækkun gjaldsins. Á næstu tveimur árum mun það lækka um fjórðung úr prósenti að auki sem að endingu skilar tæpum 4 milljörðum aftur inn í hagkerfi efnahagslífsins og þaðan vonandi til almennings í formi kjarabóta og almennrar hagsældar. Atvinnurekendur sem gagnrýna að gjaldið skuli ekki lækka meira en raun ber vitni verða einnig að líta sér nær. Þeir þurfa að svara því hversu stór hluti vandans sem þeir glíma við sé vegna þess að tryggingagjaldið er prósentinu hærra en ekki lægra þegar þeir hafa hækkað launin um 35% undanfarin ár, langt umfram umsamdar launahækkanir og sýnu mest í fjármálageiranum. Hvort ætli reynist þeim þyngra í skauti af þessu tvennu þegar grannt er skoðað, þær ákvarðanir eða að tryggingagjaldið sé hálfu prósentinu hærra eða lægra? Á sama tíma furða menn sig á mælingum verðbólgunnar. Ég leyfi mér að spyrja hvort ábyggilegt sé að allir séu að toga í sömu átt. Á sama tíma lýsi ég því yfir að það er forsenda þess að okkur takist að byggja hér upp nauðsynlegan efnahagslegan stöðugleika og grundvöll fyrir alvörukjarabætur að við gerum einmitt það, að við togum öll í sömu átt. Ríkisstjórnin leggur sitt af mörkum til að auka ráðstöfunartekjur heimilanna og til aukins stöðugleika með hallalausum fjárlögum. Til að gera þetta lækkum við tekjuskatt um 0,8 prósentustig í miðþrepinu. Um 80% skattgreiðenda greiða skatt í því þrepi. Við hækkun bótagreiðslur til lífeyrisþega, lækkum virðisaukaskatt á bleium, framlengjum endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna byggingarframkvæmda, hækkum frítekjumark vaxtatekna einstaklinga í 125 þúsund, um 25%, og við hækkun launaþak í fæðingarorlofi í 370 þús. kr. Við framlengjum átak til hærri vaxtabóta til handa tekjulágum fjölskyldum og við hækkum frítekjumark barna mjög hressilega, úr 104 þús. kr. í 180 þús. kr., og verjum um leið nýlega rúmlega 20% hækkun barnabóta sem tók gildi á þessu ári. Hana verjum við á næsta ári. Það má gera ráð fyrir að í heild hafi skattalækkanir fjárlagafrumvarpsins og tengdra frumvarpa áhrif til hækkunar á kaupmætti ráðstöfunartekna upp á um 0,3%. Við viljum ekki eyða meiru en við öflum en við viljum heldur ekki leggja frekari byrðar á almenning og fyrirtæki í almennum rekstri. Við afnemum undanþágu sem fyrri ríkisstjórn veitti fjármálafyrirtækjum í slitum. Undanþágan var fyrir því að greiða ekki bankaskatt og hann hækkum við um leið. Með þessum aðgerðum og öðrum færum við byrði af smærri fjármálafyrirtækjum til þeirra stærri og við sköpum með því svigrúm sem við látum fólkið í landinu njóta. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það hefur á margan hátt verið dálítið kostulegt að heyra forustu stjórnarandstöðunnar koma hingað og lýsa sinni sýn á ástandið eins og það blasir við þeim í dag. Hér er talað um að það skorti framtíðarsýn. Flokkarnir sem hér hafa fengið að koma upp í ræðustól og tala fyrir sinni framtíðarsýn töluðu allt síðasta kjörtímabil út og suður. Það væri alveg sama hvort við tækjum Evrópusambandsmálin sem dæmi, stöðuna í efnahagslífinu almennt, skattstefnuna eða útgerðina þar sem allt var á haus allt kjörtímabilið og engin niðurstaða fékkst. Það mætti kannski helst segja að þeir hefðu náð saman um hluti eins og Icesave-samningana sem 98% þjóðarinnar á endanum felldu. 
             Hér er talað um innleiðingu sjúklingaskatta. Þau sex ár sem Samfylkingin var í ríkisstjórn hækkaði hlutdeild heimilanna í heilbrigðisgjöldunum. Hún hafði verið um 17,5% þegar Samfylkingin komst í ríkisstjórn en heimilin báru 19,6% þegar Samfylkingin fór úr ríkisstjórn. Það var árangurinn. Svo gera menn sig breiða vegna þess að sú ríkisstjórn sem hér er nýtekin við leitar leiða til að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum sem fyrri ríkisstjórn tókst aldrei að gera með því að taka legugjald vegna sjúklinga sem koma á spítalann. Menn gera sig breiða vegna þess og fordæma það. Hvar er þetta fólk þegar aðrir sjúklingar koma á spítalann og labba þaðan út með tugþúsundareikning fyrir það eitt að hafa ekki verið lagðir inn? Hver mælir fyrir óréttlætinu sem í því felst? Hver er til þess bær að tala fyrir því að það sé eitthvert sérstakt réttlæti að sumir labbi út með tugþúsundareikning en þeir sem fara í innlögn fái frí lyf, frían mat og 0 kr. reikning þegar upp er staðið? Ég segi: Það er fullkomin hræsni að flytja þennan boðskap hér þegar ný ríkisstjórn leitar leiða til að loka fjárlagagatinu, ekkert nema hræsni. Virðulegi forseti. Ég trúi því að þrátt fyrir um margt hefðbundinn ágreining í upphafi þings muni menn taka höndum saman og vinna þjóðinni gagn á þessu þingi og út allt þetta kjörtímabil. Þetta hafa á margan hátt verið erfið ár og erfiðir tímar fyrir þjóðina, einnig í pólitísku tilliti, fyrir þingið, fyrir fyrirtækin og heimilin, en við vitum að það er hægt að sækja fram og bæta lífskjörin. Góðir landsmenn. Megi störf okkar á Alþingi verða uppbyggileg og til gagns fyrir land og þjóð, öll samskiptin við fólkið og fyrirtækin, félagasamtökin, skólana, menningarstofnanir, íþróttirnar og alla hina sem eiga við okkur erindi og horfa til þess sem hér er að gera, veita okkur umsagnir og sitt álit, verða til þess að við færumst áfram á braut framfara. Megi þess störf öll saman byggja undir bætt traust á störfum Alþingis og um leið bjartari tíma fram undan.

Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Ein minnisstæðasta bók sem ég hef lesið er lítið kver frá 17. öld sem heitir Reisubók séra Ólafs Egilssonar. Ólafur var prestur í Vestmannaeyjum þegar Tyrkjaránið átti sér stað sumarið 1627. Hann var kominn nokkuð til ára sinna. Skyndilega birtust einn daginn í flæðarmálinu í Eyjum ókunnugir menn, ófrýnilegir, sem settu Ólaf, konu hans og börn og aðra Eyjamenn í poka, drógu upp á skipsfjalir, og svo var siglt alla leið suður til Alsír. Á þessu átti Ólafur ekki von, þetta var óvænt, þetta var ný staða. Nú brá svo við að Ólafur var leystur úr prísundinni nokkuð snemma, á undan öðrum, en var þó eftir sem áður staddur í Alsír. Þá var ekkert annað að gera en að ganga heim. Við tók margra mánaða gönguför upp Evrópu endilanga sem Ólafur lýsir af fádæma æðruleysi og einlægni í bók sinni. Það sem sló mig við frásögn Ólafs var þetta: Hann vissi hvert förinni var heitið. Sérhvert skref var skref í rétta átt. Hann ferðaðist því yfir lönd Evrópu þar til hann var kominn aftur heim til Eyja. Það er einmitt það sem er svo mikilvægt í kjölfar óvæntra áfalla, ef maður lendir í erfiðum kringumstæðum, að vita hvert förinni er heitið. Maður getur látið ótrúlegustu hluti dynja á sér ef maður veit hvert leiðin liggur og ef maður hefur trú á ferðinni og áfangastaðnum. Herra forseti. Sama gildir um heila þjóð. Hún þarf að vita hvert förinni er heitið. Ef það er skýrt og ef okkur langar til að ná þeim áfangastað held ég að við sem búum í þessu landi vílum ekki fyrir okkur frekar en Ólafur að ganga af stað. Tvennt einkenndi að mínu viti viðbrögðin við áfallinu mikla sem dundi á okkur fyrir fimm árum. Annars vegar sáum við reiðina. Hún var skiljanleg en hún hefur líka sína miklu galla. Reiðin kastar eggjum, hún reisir girðingar yfir Austurvöll þveran, hún sundrar. En á meðan jólatré brunnu átti sér stað önnur mun hljóðlátari og yfirvegaðri bylting úti um allt þjóðfélag. Fræðasamfélagið fór á fullt, listafólk, hugsuðir, hagsmunasamtök í atvinnulífinu, stjórnmálamenn, erlendar stofnanir, fullt af fólki fór á fullt af væntumþykju og ósérhlífni við að skilgreina hvert endurreisnin ætti að leiða okkur, við að skilgreina hvert förinni væri heitið. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var gefin út, yfirgripsmiklar úttektir og þingsályktunartillögur fylgdu í kjölfarið um það hvernig stjórnsýslan þyrfti að breytast, hvernig þingið þyrfti að breytast, hvernig fjármálakerfið þyrfti að breytast. Áætlanir um byggingu nýs Landspítala, sem er þjóðarnauðsyn, voru endurskoðaðar, lagaðar að breyttum aðstæðum, og fela í sér uppbyggingu á lífsnauðsynlegri grunnþjónustu og hagræðingu. Hafið var djúpt og yfirgripsmikið ferli við endurskoðun stjórnarskrárinnar sem fól í sér mikla von um betri grunngerð þjóðfélagsins. Og við þurftum að skilgreina stöðu okkar í heiminum og þurfum enn. Viðræður við ESB voru því hafnar með það að markmiði að finna út með samningi hvort við eigum erindi þangað inn. Verslunarráðið, Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaþing, ASÍ, Samtök iðnaðarins, öll fóru þessi samtök af stað og skilgreindu sóknarfæri Íslands, hvaða aðgerða væri þörf til þess að rétta úr kútnum. Farið var í yfirgripsmikið verkefni við að kortleggja tækifærin í hverjum landshluta og fólk innan ferðaþjónustunnar, skapandi greina, í rannsóknum og þróun, í tækni og hugverkaiðnaðinum, allt lagði það tillögur í sarpinn um sókn og heilsteyptan rökstuðning fyrir því að úti um allt lægju vannýtt tækifæri. Upp úr þessu spratt fjárfestingaráætlunin, byggð á vinnu ótal Íslendinga við að skilgreina hvaða leiðir væru líklegar til þess að skapa okkur meiri tekjur í gegnum greinar sem geta vaxið og eru t.d. ekki bundnar kvóta. Tónlist er ekki bundin kvóta. Svoleiðis atvinnu og svoleiðis tekjur þurfum við ofan á þær sem við höfum þegar til þess að kosta grunnþjónustuna, til þess að borga skuldir, til þess að lækka skatta. Og Landsvirkjun, öll vinnan þar, þar hefur farið fram stefnumótun sem snýst um að skapa þjóðfélaginu meiri tekjur, meiri arð af grænum auðlindum með sjálfbærri og hóflegri nýtingu. Og rammaáætlun um nýtingu og vernd var líka samþykkt eftir aðkomu ótal einstaklinga og samtaka, og ný náttúruverndarlög. Jú, margt hefur gengið brösuglega á liðnum árum, margt má gagnrýna, en þessa vinnu, þetta frumkvæði, þennan áhuga Íslendinga og útlendinga á því að finna bestu leiðina heim fyrir íslenskt þjóðfélag út úr ógöngunum, má ekki drepa. Í því starfi öllu liggur gríðarlegur auður, og það sem meira er; það hefur í raun ríkt mikill samhljómur í því starfi öllu saman. Upp úr þessum farvegi sprettur Björt framtíð. Hún er ekki stofnuð í reiði. Hún er stofnuð á þessum grunni, á grunni hinnar upplýstu stefnumörkunar, löngunar til þjónustu, löngunar til að komast með þjóðfélagið á betri stað með samráði og samvinnu. Hvar stöndum við núna? Mig grunar að eftir alla þessa vinnu líði sumum núna dálítið eins og þeir hafi verið settir í poka upp á þilfar á ókunnugu skipi og séu á leiðinni eitthvert út í óvissuna. Læknir á Landspítala spyr sig sjálfsagt núna: Bíddu við, á sem sagt ekkert að byggja upp á Landspítalanum? Á hann að drabbast niður? Ríkir sátt um það? Fólk með ný og framsækin fyrirtæki í tækni og hugverkaiðnaði, kvikmyndagerð, tónlist, hönnun, tölvuleikjum, lyfjaframleiðslu, sem þarfnast stuðnings á upphafsmetrum starfsemi sinnar eða til þess að komast á erlenda markaði og vaxa þar, hvað á það að halda þegar það les fjárlögin? Á það að færa starfsemi sína annað? Er þess ekki þörf hér? Fjölmargar spurningar vakna. Ætlum við að hafa krónu hérna áfram og samt ekki gjaldeyrishöft? Hvernig á það að virka? Á að virkja í botn og ætlum við að halda áfram að selja orkuna okkar ódýrt til álvera? Á virkilega að setja hundruð milljarða í að lækka skuldir þeirra Íslendinga sem eiga mest af eignum og eru ekki í miklum vanda? Er það sanngjarnt? Stjórnmál snúast um stefnu. Á þessum tímapunkti vakna svo ótalmargar spurningar um nákvæmlega hana; hver er hún? Þrátt fyrir allt óeigingjarna starfið sem ég lýsti hérna áðan, skýrslur, úttektir, er óvissan alltumlykjandi. En stefnan er þarna einhvers staðar og hana þarf að ræða. Stundum vill því bregða við að stefna er falin með fullyrðingu um nauðung. Því er haldið fram að eitthvað sé ekki hægt og að hlutir verði að vera svona og svona. Því er t.d. haldið fram að ekki sé hægt að auka fjárveitingar til heilbrigðismála. Það er rangt. Því er haldið fram að ekki sé hægt að fjárfesta í fjölbreyttu atvinnulífi. Það er líka rangt. Fjárlögin eru uppfull af stefnu. Í fjárlögum er allt fullt af ákvörðunum sem hafa verið teknar einhvern tíma en geta verið öðruvísi ef við viljum. Allt er hægt, kæru landsmenn. Ríkisstjórnin hefur þegar með opnum augum afsalað samneyslunni tekjum. Hún hefur lækkað virðisaukaskatt á gistiþjónustu og núna áformar hún að lækka tekjuskattsprósentu um 0,8% í milliþrepi. Það er lækkun sem skilar í mesta lagi einhverjum hundraðköllum á viku til einstaklinga. En þarna fara milljarðar úr ríkiskassanum. Það er fé sem hægt væri að nota til þess að gefa umtalsvert í varðandi fjárfestingar í atvinnulífinu og til að hefja endurreisn Landspítalans og samt afnema stimpilgjöld á skuldbreytingum og lækka tryggingagjald. Ein einföld spurning blasir við, fullkomlega málefnaleg og aðkallandi: Hvort viljum við lækka einn skatt smá eða bjarga Landspítalanum? Ríkisstjórnin virðist hafa tekið afstöðu. Í því felst stefna. Mér finnst sú stefna röng. Við í Bjartri framtíð leggjum sýn okkar og rök í púkkið hér á þingi. Við viljum hafa góð áhrif á stjórnmálin. Í því felst að við viljum upplýsta umræðu og að ákvarðanir séu teknar með opin augu og á grunni bestu upplýsinga. Við viljum ábyrg stjórnmál. Í því felst líka að við munum ekki eiga í neinum vandræðum með að styðja mál sem við teljum góð af hálfu ríkisstjórnarinnar ef við komumst að þeirri niðurstöðu. Við leggjum fram þó nokkuð af þingmálum í upphafi þessa fyrsta þingvetrar okkar. Í dag lögðum við fram þingsályktunartillögu um gerð gjaldmiðilsstefnu. Við metum það svo að spurningin um hvaða gjaldmiðil eigi að nota á Íslandi til framtíðar sé gríðarlega mikilvæg og að henni verði að svara með rökstuðningi. Við leggjum fram frumvarp um að hið opinbera geri eigendastefnu fyrir Landsvirkjun. Þar verði á lýðræðislegan og opinn hátt fjallað um alla þá miklu hagsmuni fyrir þjóðina sem felast í því að eiga fyrirtæki eins og Landsvirkjun. Við leggjum líka til að hugsanlegur ábati af lagningu sæstrengs til Bretlands verði kannaður betur. Okkur eru mannréttindi og lýðræðismál hugleikin. Við munum því leggja fram frumvarp um lögfestingu sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við leggjum líka fram ásamt öðrum frumvarp um réttindi og stöðu uppljóstrara. Við látum til okkar taka í neytendamálum og leggjum til bætta upplýsingagjöf eftir ákveðnum leiðum, til neytenda um heilsu og hollustuvernd. Í barna- og fjölskyldumálum leggjum við til að jöfn búseta barna á tveimur stöðum verði viðurkennt fjölskylduform og að umgengnisforeldrar séu viðurkenndir sem foreldrar í opinberum gögnum. Við leggjum fram mál sem felur í sér lýðræðisuppeldi fyrir börn. Við viljum setja þjóðinni stefnu í áfengismálum. Við viljum kortlegggja göngustíga og ferðamannaleiðir. Við leggjum fram mál sem felur í sér að handhafar forsetavalds fái lægri laun í fjarveru forseta, sem skapar sparnað sem því nemur. Og við leggjum til frumvarp um að bæta aðstöðu stúdenta sem leigja á almennum markaði. Þetta leggjum við bara fram í þessari atrennu. Við ætlum okkur að vinna vel. Við erum málsvarar þeirrar lífsskoðunar að opin, upplýst umræða þar sem hver og einn leggur sitt af mörkum leiði ætíð til bestu niðurstöðunnar. Leiðin til árangurs með þessum aðferðum er mörkuð hindrunum. Ég tel þó að á svo mörgum sviðum þjóðfélagsins höfum við Íslendingar verið á réttri leið og í raun fangað með víðtækri samræðu, eins og ég hef lýst, hvert við viljum stefna. Nú þarf að halda ferðinni áfram. Að sjálfsögðu þarf alltaf að taka stöðuna, líta á áttavitann, endurmeta leiðina. En það sem veldur mér áhyggjum núna er að ríkisstjórnin ætlar á allt of mörgum sviðum að hætta við það sem vel hefur verið ígrundað og áætlað. Við óskum rökstuðnings. Við spyrjum: Hvert er þá förinni heitið? Hvað heitir sá áfangastaður? Hvað heitir það land? Skref fyrir skref, eins og séra Ólafur Egilsson sem fór yfir Evrópu alla á tveimur jafnfljótum árið 1627–28, erum við staðráðin í að ganga með þessu þjóðfélagi, með ykkur, kæru landsmenn, heim; heim til betra Íslands, heim til bjartari framtíðar.

Forseti. Kæra þjóð. Það sem einkennir stjórnmálin nú sem áður er skortur á framtíðarstefnu. Í ræðu forsætisráðherra dregur hann upp mynd fyrirmyndarlandsins sem ramma utan um það hvernig Ísland gæti orðið undir forustu núverandi ríkisstjórnar. Kannski er það framtíðarstefna Íslands að verða best í heimi. Það er kannski ekki alslæm framtíðarstefna ef hún ætti raunverulegar rætur í veruleikanum. Engin raunveruleg verkfæri til að ná þeirri stefnu fram að verða best eru kynnt í ræðu hæstvirts ráðherrans. Ég hélt fyrst að ég væri að lesa ævintýri fyrir börn þegar ég las ræðuna. Það verður að viðurkennast að ég hef mjög gaman af skáldskap og ævintýrum en kannski hefði verið raunsærra að byggja þetta framtíðarævintýri með Krúnuleikanna sem sviðsmynd þar sem valdabarátta og algleymi er í aðalhlutverki, en það er það sem hefur einkennt og skemmt samfélag okkar um langa hríð. Oft er talað um smákóngaríkið Ísland og það virðist einmitt vera það sem stendur okkur hve mest fyrir þrifum þegar kemur að því að laga hér það sem veldur ójöfnuði og misrétti, arðráni og spillingu. Kæra þjóð. Ég ætla að segja ykkur ofurlítið ævintýri um fyrirmyndarlandið eins og ég sé það fyrir mér. Það er byggt á sameiginlegri framtíðarsýn allra landsmanna á því hvernig samfélag við viljum vera. Sú samfélagssýn hefur nú þegar skotið viðkvæmum rótum í jarðvegi kreppuáranna. Ræturnar liggja inn í þjóðfundinn um nýja stjórnarskrá, þar hittist fólk sem var valið af handahófi til að ræða um hvað því fannst eiga að vera undirstöður samfélags okkar. Sú sýn var yfirfærð í nýja stjórnarskrá stjórnlagaráðs sem var opin öllum sem vildu ljá rödd sína og rök. Ræturnar að fyrirmyndarlandinu liggja meðal allra þeirra einstaklinga sem hafa risið upp á afturlappirnar og ákveðið að gera eitthvað í því sem þeim finnst vera að í samfélaginu. Samfélagsumbætur eiga oftast rætur sínar að rekja til þeirra einstaklinga sem komu með tillögur að breytingum, kröfðust þeirra eða umbáru ekki lengur óréttlætið sem þeir, aðstandendur þeirra eða þeir sem minna máttu sín máttu þola. Þessir einstaklingar fengu aðra í lið með sér til að laga samfélagið og náðu að breyta samfélaginu til hins betra. Margir þeirra einstaklinga þurftu að sýna fádæma hugrekki, synda á móti straumi hefða og þess sem almennt þótti við hæfi hverju sinni og jafnvel þola ákærur og refsidóma fyrir að sýna þingheimi aðhald. Þeim er ég óendanlega þakklát. Við sem vinnum á þessum vinnustað þurfum aðhald og áreiti. Takk fyrir öll bréfin, mótmælastöðurnar, greinarnar og nöfnin á undirskriftalistunum. Það er staðreynd að til þess að lifa í því samfélagi sem mann dreymir um að búa í þarf maður að taka þátt í að búa til þann draum. Það kostar ekki mikla vinnu að taka þátt en það er staðreynd að þeir sem breytt hafa heiminum hafa verið einstaklingar með ríka siðferðis- og réttlætiskennd. Með núverandi þróun stjórnsýsluhefðar hefur það sóst seint og erfiðlega fyrir þá fjölmörgu einstaklinga sem vilja og þrá að taka þátt í að þróa samfélagið okkar en eftir hrun hafa mun fleiri áttað sig á því að það krefst nokkurrar vinnu að búa í heilbrigðu lýðræðissamfélagi. Ef maður lætur kjörna fulltrúa afskiptalausa gera þeir það sem þeim sýnist og komast upp með alls konar afglöp og óhæfu eins og að dansa á mörkum þess að rjúfa drengskaparheitið að stjórnarskránni. Ég hef margoft orðið vitni að því. Margir áttuðu sig á því að ekki er við hæfi í lýðræðislegu samfélagi að engin önnur leið sé fær til að tryggja vilja meiri hluta almennings en að mótmæla eða gera tilraun til byltingar. Í því uppróti sem átti sér stað hér eftir hrun varð til skýr vilji sem var ekki tengdur flokkspólitík heldur heilbrigðri skynsemi um að við þyrftum að tryggja farveg í stjórnarskrá fyrir vilja fólksins. Sá farvegur var fundinn en hefur margoft verið stíflaður af þinginu og almennum skorti á hugrekki til að veita skriðþunga óskum um breytingar, um nýjan farveg en undanfarið hafa tilraunir verið gerðar til að hefta framstreymið með öllum tiltækum ráðum eins og margur varð vitni að við endamörk síðustu ríkisstjórnar. Sú staðreynd að ekki tókst betur til en svo að þessi nýi farvegur til að sýna lýðræðislegan vilja fólksins varð aldrei að veruleika er ekki í anda þess fyrirmyndarlands sem mig dreymir um. Fyrir tæplega ári voru landsmenn boðaðir í þjóðaratkvæðagreiðslu og spurðir tiltekinna spurninga en þær voru virtar að vettugi. Það mun reyna á vilja nýs þings til að virða það meirihlutaálit síðar í þessum mánuði þegar þingmenn Pírata leggja fram þingsályktunartillögu þar að lútandi. En það þarf meira til ef við ætlum okkur að vera fyrirmyndarlandið. Við þurfum að tryggja að rödd og vilji almennings eigi greiðan aðgang að löggjafarvaldinu. Því hafa Píratar ákveðið að taka þátt í að nýta hið frábæra verkfæri beins lýðræðis sem finna má á vefnum Betra Ísland. Þar geta hverjir sem er lagt fram tillögu að þingsályktun, komið með breytingartillögur að fjárlögum, lagt fram drög að frumvarpi og aflað því málefni sem brennur sem skærast meðal þeirra fylgi til að tilteknu lágmarki verði náð svo að málið fái þinglega meðferð. Við höfum heitið því að flytja slík mál og tryggja aðkomu almennings að ákvarðanatöku Alþingis á þennan nýstárlega máta. Skorum við hér með á aðra flokka að gera slíkt hið sama. Píratar eru jafnframt með kerfi í þróun sem kallað hefur verið fljótandi lýðræði og munum við kynna það betur fyrir ykkur, kæru landsmenn, þegar það er tilbúið til notkunar. Það kerfi er framlag okkar til nýs heildarkerfis samfélagsins sem einsýnt er að þarf að hanna frá grunni. Það er vert að hafa í huga hverjir semja lögin sem við þurfum að fara eftir í fyrirmyndarlandinu. Ekki er það löggjafarvaldið sem semur þau. Lögin eru samin í ráðuneytunum og þeir sem koma að því að semja þau, eins og t.d. lög um fjármálafyrirtæki, koma kannski frá fjármálafyrirtækjunum. Það hlýtur því að vera skýlaus krafa okkar hér á Alþingi að við fáum að fylgjast með lagasetningu á frumstigi og fáum að vita nákvæmlega hver skrifar hvaða lagabálk sem á að verða að lögum fyrirmyndarlandsins. Til þess að almenningur geti tekið upplýstar ákvarðanir verða þær að vera byggðar á forsendu þess að aðgengi að upplýsingum sé auðvelt og auðskiljanlegt. Þess vegna ættum við frekar að gefa í þegar kemur að þeim sjálfsögðu réttindum að hafa aðgengi að upplýsingum er varða almannahag. Ekki er síður mikilvægt að tryggja friðhelgi einkalífs í hinum stafræna heimi því að án þessara tveggja grunnþátta er ekki hægt að stunda lýðræðislega þátttöku af fyllsta öryggi né á vitrænan máta. Í fyrirmyndarlandinu góða notum við grænu orkuna okkar af skynsemi til iðnaðar sem gefur meira af sér til alls samfélagsins en stóriðja er þekkt fyrir. Ef við ætlum okkur að nýta þau miklu tækifæri til uppbyggingar á gagnaverum verður ríkisstjórnin að gera þrennt til að byrja með: Í fyrsta lagi að klára að smíða og afgreiða lögin sem voru skilgreind í þingsályktun um að Ísland tæki sér afgerandi lagalega sérstöðu á sviði upplýsinga og tjáningarfrelsis, öðru nafni IMMI-ályktunin. Í öðru lagi að hér fari fram sambærileg vinna er lýtur að friðhelgi einkalífsins í hinum stafrænu heimum og í þriðja lagi að þeir sæstrengir sem eiga að flytja gögnin frá landinu séu samkeppnishæfir. Nú þegar bíða mörg stór fyrirtæki á sviði hýsingar og þeir sem miðla viðkvæmum upplýsingum, eins og t.d. fjölmiðlar, eftir því að IMMI verði meitlaður í lög og því ber að fagna að hæstvirtur menntamálaráðherra hefur heitið því að halda stýrihóp um málefni IMMI-ályktunarinnar lifandi næstu tvö árin. Við eigum í mikilli samkeppni um hvaða land verður fyrsta stafræna fyrirmyndarlandið en með því gætum við tryggt að fólk sem hefur verið að keppast við að mennta sig fái vinnu í samræmi við menntun sína sem og að hér komi fyrirmyndarútlendingar sem hafa áhuga á að vinna hérlendis á þessu sviði og auka þannig við menningu okkar og þekkingu. Í fyrirmyndarlandinu værum við sjálfbær og umhverfisstefna okkar væri þar að lútandi. Við gætum verið fyrst þjóða til að losa okkur undir þeim viðjum að þurfa að treysta á olíu til að keyra og sigla flotanum okkar. Slík stefna er einföld og mætti miða við þá pólitísku ákvörðun sem var mörkuð þegar við ákváðum að nota jarðhita til að hita upp húsin okkar. Sú framkvæmd var feikilega dýr í skammtímanum en hefur sparað bæði einstaklingum sem og þjóðarbúinu óhemju fjárhæðir og gert lífskjör okkar mun betri, sér í lagi fyrir inniþjóð eins og okkur. Píratar munu alltaf hafa málefnin að leiðarljósi og munum við vinna jafnt með minni og meiri hluta út frá málefnum þeim er tengjast þeirri stefnu sem við vorum kjörin á þing til að koma í verk. Hjá okkur er ekkert flokksræði og hverjum og einum þingmanni frjálst að fylgja sannfæringu sinni þó að hún stangist á við skoðanir hinna. Við höfum einfalda stefnu þar sem 21. aldar lagasetning, sjálfsákvörðunarrétturinn og lýðræðisumbætur eru áberandi. Í haust munum við leggja áherslu á að vanda okkur við eftirfarandi málefni: Flytja þingsályktunartillögu um meðferð á frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár, vinna að heildarendurskoðun á höfundarétti, þingsályktunartillögu um að stafræn friðhelgi einkalífs njóti sömu verndar og í raunheimum, vinna að þingsályktunartillögu um afglæpavæðingu á fíkniefnamisnotkun, endurskoða lög um mannanafnanefnd, leggja fram skriflegar fyrirspurnir fyrir þá sem hafa enga aðra leið en í gegnum kjörna fulltrúa til að fá aðgengi að upplýsingum sem með sanni ættu að vera aðgengilegar almenningi og við munum spyrna við fótum gegn löggjöf sem við teljum skaðlega og greiða leið fyrir löggjöf sem er í samhljómi við grunnstefnu Pírata. Í fyrirmyndarlandinu mínu þarf fólk ekki að standa í biðröð eftir mat. Þar þarf fólk ekki að búa við ótta um að eiga ekki þak yfir höfuðið, þar þarf fólk ekki að óttast að fara til læknis vegna þess að það er svo dýrt, þar líða börn, öryrkjar og gamalt fólk ekki skort, þar getur fólk fengið lyfin sín, þar mæla trúarleiðtogar ekki með því að stjórnvöld ljúgi að þjóð sinni, þar verður þjóðarvilji ekki vanvirtur og þar bera þingmenn ábyrgð á gjörðum sínum ásamt öðrum embættismönnum. Í fyrirmyndarlandinu er löggjöf ekki felld úr gildi bara vegna þess að það er ekki réttur flokkur sem setti lögin og því hljóta þau að vera alvond. Í fyrirmyndarlandinu er ekki talið eðlilegt að meirihlutaræðið ráði alltaf heldur er reynt að finna sameiginlegar lausnir í þjóðarsátt. Í fyrirmyndarlandinu er ekki ótti við þjóðaratkvæðagreiðslur né hið óþekkta vegna þess að landsmenn vita hvert þjóðarskútan stefnir og þeir fá að taka þátt í að þróa þá stefnu miklum mun oftar en á fjögurra ára fresti. Í fyrirmyndarlandinu þykir það til fyrirmyndar að viðurkenna mistök og jafnvel axla ábyrgð á þeim. Kæru landsmenn. Ykkar er valið, valdið og ábyrgðin. Þið eruð kerfið. Við sem erum hér inni erum endurspeglun á ykkur. Veitið okkur sem störfum hér í ykkar þágu stífa viðspyrnu ef farið er af leið sem er til heilla fyrir fyrirmyndarlandið og krefjist þess að vald ykkar og vilji sé virtur, en það vald var það sem þið fóluð valdhöfum og ef þeim er fyrirmunað að halda loforðin er ykkar að tryggja að loforðin verði efnd.

Virðulegi forseti. Kæru Íslendingar. Í mínum huga skiptir meginmáli að við vinnu okkar takist að stuðla að jafnrétti og jafnræði og draga úr misskiptingu ásamt því að hvetja til atvinnusköpunar, framþróunar og virkrar þátttöku einstaklinga í þjóðfélaginu. Þegar hafa verið stigin mikilvæg skref í þessa átt þó að vissulega þurfi að stíga fleiri skref á kjörtímabilinu. Þegar ég tala um jafnrétti á ég við jafnrétti í víðu samhengi. Í Norðausturkjördæmi er sama hvar stungið er niður fæti, alltaf ber á góma málefni sem snerta jafnrétti til búsetu. Þar falla undir samgöngur, nettengingar, flutningskostnaður, húshitunarkostnaður, trygg dreifing raforku, aðgangur að námi og aðgangur að heilbrigðisþjónustu. Það er þess vegna mikilvægt að skoða allar ákvarðanir Alþingis í ljósi heildaráhrifa á mismunandi hópa samfélagsins. Þannig getur Alþingi lagt sitt af mörkum til aukinnar samstöðu og samkenndar í samfélaginu því að mikil lífsgæði eru fólgin í sátt um megingerð samfélagsins. Með góðri samvinnu getum við öll búið við góð skilyrði í þessu landi. Síðasta árið hef ég velt mikið fyrir mér muninum á því að þurfa á stuðningi samfélagsins að halda og því að eiga rétt á stuðningi. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að samhliða löngu tímabærri og fyrirhugaðri endurskoðun á almannatryggingakerfinu og húsnæðiskerfinu fari fram umræða um að þær félagslegu lausnir sem samfélagið kemur sér saman um nýtist þeim sem á þeim þurfa að halda. Markmið slíkrar endurskoðunar er að ná samstöðu um að þeir sem hafa tækifæri til þátttöku á vinnumarkaði geti verið stoltir af því að greiða í sameiginlega sjóði sem síðan nýtast öllum þjóðfélagsþegnum. Lítum öll í eigin barm áður en við gerum kröfur á aðra. Mikilvægur liður í þessu er að við endurskoðun almannatryggingakerfisins verði horft á starfsgetumat í stað örorkumats, þ.e. horft á hvað einstaklingurinn getur í stað þess að horfa á hvað hann getur ekki. Möguleikar koma í stað hindrana. Virðulegi forseti. Til þess að við höfum úr meiru að spila á næstu árum er brýnt að auka verðmætasköpun í landinu og eins og skýrt kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra höfum við alla burði til þess. Verðmætasköpun í sjávarútvegi og landbúnaði hefur á síðustu árum aukist, m.a. með betri nýtingu ýmiss hráefnis sem áður var hent. Á þessum sviðum eru óþrjótandi möguleikar við framleiðslu nýrra afurða með aukinni tækni og þekkingu. Ágætur maður sem starfar í sjávarútvegi og nýlega hóf að nýta líftækni í sinni framleiðslu orðaði þetta þannig, með leyfi forseta, „að það væri eins og tjald hefði verið dregið frá og við blöstu óþrjótandi möguleikar“. Slík eru tækifærin sem bíða okkar. Það er mikilvægt að samhliða atvinnuuppbyggingu séu gerðar strangar kröfur til umhverfismála og það er staðreynd að strangar kröfur um úrgangslosun hafa einmitt á stundum leitt til nýsköpunar. Við höfum allt til að vera leiðandi þjóð við umhverfis- og náttúruvernd. Náttúruvernd þarf að byggja á þremur stoðum, góðri fræðilegri uppbyggingu og fræðslu, félagslegum tengslum sem næst vettvangi og fjármagni til starfseminnar. Það er mikilvægt að stíga raunhæf og viðráðanleg skref hverju sinni og þar með axla þá mikilvægu ábyrgð sem fylgir nýtingu lands og sjávar til atvinnuuppbyggingar. Auk þess verðum við Íslendingar að vera í forustu við náttúruvernd á norðurslóðum. Hér inni eru 63 þingmenn sem ég veit að allir eru tilbúnir að vinna saman að því að gera gott samfélag betra. Ég hlakka til 143. þings, fullviss um að hér verður unnið gefandi starf, bæði fyrir einstaklingana sem hér starfa og ekki síður fyrir samfélagið allt.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Hæstv. forsætisráðherra hefur nú flutt stefnuræðu sína og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagt fram fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014. Fjárlagafrumvarpið er helsta stefnuplagg ríkisstjórna. Þar eru kosningaloforðin sett í samhengi, áherslurnar raungerðar og forgangsröðun stjórnvalda lítur dagsins ljós. Segja má að stefnuræðan sé orðin en fjárlagafrumvarpið athafnirnar. Þegar stefnuræða forsætisráðherra er rýnd og borin saman við þær áherslur sem birtast í fjárlagafrumvarpinu vantar því miður talsvert upp á samræmið. Hæstv. forsætisráðherra segir til dæmis í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Til að fjölga störfum og bæta kjör verður fjárfesting að aukast til mikilla muna á Íslandi.“ Fjárfestar halda nú að sér höndum vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra hefur skapað með miklum loforðum um alheimsmet um skuldaniðurfellingar til tæplega helmings heimila í landinu. Við slíkar aðstæður bíða þeir átekta, þeir sem ætla út í fjárfestingar sem gætu fjölgað störfum og bætt kjör. Óvissunni er enn haldið því að engar tillögur um heimildir til heimsmetsins eru settar fram í fjárlagafrumvarpinu. Óvissan er kostnaðarsöm fyrir öll heimili landsins. Opinberar fjárfestingar skipta máli til að bæta innviði samfélagsins, skapa störf og ýta undir hagvöxt. Þrátt fyrir orð hæstv. forsætisráðherra um mikilvægi fjárfestinga og uppbyggingu innviða eru flest fjárfestingarverkefni sem undirbúin hafa verið á vegum ríkisins slegin út af borðinu. Bráðnauðsynleg verk eru þar á meðal, svo sem framkvæmdir við Heilbrigðisstofnun Suðurlands og frestun þess verks vart möguleg. Bygging verkmenntahúss við Fjölbrautaskóla Suðurlands er einnig slegin af en fjármunir til hennar voru veittir í fjárlögum ársins 2012 og 2013. Sveitarfélögin sem standa að skólanum hafa lagt til hliðar fyrir sínum hlut í byggingunni, hönnunarsamkeppni er lokið og allt til reiðu. Ekkert framlag er til byggingarinnar í fjárlagafrumvarpinu en nemendur, starfsfólk og samfélagið allt bíður eftir nýrri námsaðstöðu sem gefur kost á fjölbreyttu námsframboði í tækni- og iðngreinum. Samt segir hæstv. forsætisráðherra í stefnuræðu sinni að á sviði menntamála verði lögð áhersla á að fjölga fólki með menntun í tækni- og iðngreinum. Loka á einnig framhaldsskólum landsins á ungt atvinnulaust fólk og framlög til framhaldsskólanna eru enn skorin niður. Talað er fjálglega um mikilvægi hagvaxtar til framtíðar en litið fram hjá því að ef auka á hagvöxt sem hver einstaklingur skapar er nauðsynlegt að raða menntuninni framar og tryggja gott aðgengi að námi á framhaldsskólastigi um allt land. Í fjárlagafrumvarpinu er hvergi að finna þær áherslur, heldur þvert á móti. Þó segir hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Til að hægt verði að nýta þau fjölmörgu tækifæri sem birtast okkur í öllum landshlutum er mikilvægt að styrkja innviði um allt land; heilbrigðisþjónustu, skólahald og aðra opinbera þjónustu …“ Þetta eru falleg orð en stuðning við þennan fína ásetning vantar algerlega í fjárlagafrumvarpið. Hrópandi dæmi um það er að hætta eigi við byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri. Sveitarfélögin í Vestur-Skaftafellssýslu hafa lengi átt í vanda. Þekkingarsetrið er samstarfsverkefni og yrði lyftistöng fyrir svæðið sem bráðvantar slíkan stuðning. Áætlun um uppbyggingu innviða á friðlýstum svæðum er tekin niður þrátt fyrir að ör fjölgun ferðamanna kalli á verndun svæða með göngustígum og fleiru sem eykur öryggi þeirra sem um svæðin fara. Í atvinnumálum er sama upp á teningnum. Hæstv. forsætisráðherra segir að stuðningur við nýsköpun og skapandi greinar verði aukinn en samt er skattafsláttur til nýsköpunarfyrirtækja lækkaður um fjórðung og stuðningur við skapandi greinar tekinn niður. Sóknaráætlun landshluta er slegin af og því fylgir að áhrif á þróun byggða eru færð frá landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Ég hef hér dregið fram dæmi úr Suðurkjördæmi einu um fjárfestingarverkefni sem voru í áætlunum fyrri ríkisstjórnar en eru nú skorin niður eða lögð til hliðar. Slík dæmi mætti taka úr fleiri kjördæmum og það verður gert í umræðu um fjárlagafrumvarpið sem hefst á morgun. Áhugavert er fyrir sveitarstjórnarmenn sem nú halda til höfuðborgarinnar á fjármálaráðstefnu að skoða hvaða stefna er nú sett í byggðamálum og áhrifin á einstök landsvæði. Hvaða áhrif hefur til dæmis niðurfelling flutningsjöfnunar á verðlag úti á landi eða lækkun á framlagi til húshitunar á köldum svæðum á kjör fólks sem þar býr? Það er sitthvað orð og athafnir og munurinn er áberandi mikill á orðum hæstv. forsætisráðherra í kvöld og þeim athöfnum sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra boðar með fjárlagafrumvarpinu. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. „Auðveldara er úlfalda að komast í gegnum nálarauga en auðmanni að komast inn í Guðs ríki.“ Þessi tilvitnun úr Markúsarguðspjalli kom fram í predikun í Dómkirkjunni við þingsetninguna í gær. Þessum texta má eflaust leggja út af á ýmsa vegu þó að hann sé nokkuð afdráttarlaus en hann segir manni að það skiptir máli hvernig maður nálgast viðfangsefnin og hvaða sýn maður hefur á erfið verkefni, þ.e. hvernig ná má árangri í þröngri stöðu ef forgangsraðað er rétt með hagsmuni heildarinnar í huga. Fyrri ríkisstjórn komst í gegnum svona nálarauga í glímunni við hrikalegar afleiðingar hrunsins; fyrst og fremst vegna þess að farin var blönduð leið hagræðingar og skattlagningar og byrðunum dreift sem jafnast eftir efnum og aðstæðum og velferðarkerfinu hlíft eins og kostur var. Núverandi ríkisstjórn uppsker nú árangur fyrri stjórnvalda sem tókust á við fordæmalausar aðstæður við að endurreisa efnahagslífið og hafði tekið stefnuna á að hefja kraftmikla uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og öðrum innviðum samfélagsins. Fyrstu verk nýrrar ríkisstjórnar benda til þess að hún ætli að nálgast viðfangsefni sitt með allt öðrum hætti og vera í hlutverki auðmannsins í dæmisögunni hér að ofan og nái því ekki tilætluðum árangri sem skili sér í hús fyrir alla landsmenn heldur aðeins þá útvöldu. Fyrsta verk þessarar hægri ríkisstjórnar var að slá skjaldborg um auðmenn landsins og afsala sér tekjum á ársgrundvelli um tugmilljarða í sérstöku veiðigjaldi, virðisaukaskatti á ferðaþjónustu og að framlengja ekki auðlegðarskattinn og orkuskatt á stórfyrirtæki. Forsætisráðherra dregur upp í stefnuræðu sinni mynd af fyrirmyndarlandi, að það geti verið rétt innan seilingar, að Ísland geti orðið slíkt ríki. Ég segi: Veldur hver á heldur. Það getur verið auðvelt að glutra niður þeim árangri sem náðst hefur. Ríkisstjórnarflokkarnir fóru fram með miklu loforðaflóði fyrir kosningar og nýtt fjárlagafrumvarp sýnir að innstæður fyrir þeim loforðum voru alls ekki í hendi. Heimsins mesta skuldaleiðrétting sögunnar sem forsætisráðherra hefur boðað bíður enn eftir því að líta dagsins ljós eins og svo margt annað. Það er nefnilega auðveldara um að tala en í að komast og stefnuræða forsætisráðherra markast af skýjaborgum og fögrum fyrirheitum sem reynast létt í vasa fyrir fólk sem trúði þessum óábyrgu kosningaloforðum. Atvinnustefna ríkisstjórnarinnar er langt frá því að vera í takt við það sem mátti skilja á orðum hæstv. forsætisráðherra. Það er sorglegt hve mikil skammsýni ríkir hjá stjórnvöldum og gamaldags hugsun, að ætla að hverfa frá því að auka fjölbreytni og nýsköpun í íslensku atvinnulífi með miklum niðurskurði í framlögum til rannsókna, tækniþróunarverkefna og stuðningi við ferðaþjónustuna og hinar skapandi greinar en þessar greinar hafa verið að skapa þjóðinni miklar tekjur og fjölda starfa á erfiðum tímum. Já, ég segi að þetta sé niðurrifsstarfsemi á því sem vel tókst til hjá fyrri ríkisstjórn. Og landsbyggðin, hún fær kaldar kveðjur frá þessari ríkisstjórn. Fjöldi verkefna er sleginn af, sem voru í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Sóknaráætlun landshlutanna sem miklar vonir voru bundnar við er dregin saman í nánast ekki neitt. Flutningsjöfnuður til útflutningsfyrirtækja á landsbyggðinni er lagður af. Niðurgreiðslur til húshitunar á köldum svæðum eru lækkaðar. Framlög til fjarskiptasjóðs eru lækkuð, en hann hefur það hlutverk að styðja við uppbyggingu háhraðatengingar í dreifðum byggðum. Mikill niðurskurður er í almennum vegaframkvæmdum sem kemur harðast niður á þeim svæðum sem búa við lélegar samgöngur fyrir. Stuðningur við innanlandsflugið á ríkisstyrktum leiðum verður stórlækkaður. Uppbygging á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni er slegin af. Svona mætti lengi telja. Aukaframlag til Byggðastofnunar vegna brothættra byggða er fellt út. Þessi upptalning er langt frá því að vera tæmandi. Ég auglýsi hér með eftir landsbyggðarþingmönnum ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega framsóknarmönnum sem börðu sér mjög á brjóst á síðasta kjörtímabili. Ég kalla eftir tillögum þeirra um jöfnun orkuverðs í landinu. Fyrri ríkisstjórn var lögð af stað í þá vegferð að jafna búsetuskilyrði landsmanna við erfiðar aðstæður og það er óþolandi að snúið sé við af þeirri braut. 
             Það er ekki verið að skila því sem öldruðum og öryrkjum var lofað fyrir kosningar og nú blasir við að keyra eigi rekstur Landspítalans fram af bjargbrúninni eins og fráfarandi forstjóri orðaði það í kjölfar uppsagnar. Það er seilst í dýpstu vasa frjálshyggjunnar, að taka upp legugjöld á sjúklinga. Það er undarlegt að stjórnvöld sem töluðu um nauðsyn þess að efla atvinnusköpun hafi það sitt fyrsta verk að beita niðurskurðarhnífnum þar sem helst er vöxtur í nýsköpun í landinu. Hveitibrauðsdagar þessarar hægri stjórnar eru liðnir og úti í þjóðfélaginu er talað um mikla óvissu. Hæstv. forsætisráðherra talar um það í lok ræðu sinnar að til sé fólk sem hafi ekki trú á Íslandi og ali á sundrungu og aðhyllist öfgafulla hugmyndafræði. Það væri fróðlegt að sjá nánari skilgreiningu á þessum orðum. Er það sú hugmyndafræði sem olli hruninu sem er öfgakennd eða sú hugmyndafræði sem kom okkur út úr kreppunni? Í mínum huga er það sú fyrri sem leiddi til hrunsins. 

Virðulegi forseti. Það er stefnubreytingu að finna í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Hún ásamt því fjárlagafrumvarpi sem kynnt var í gær er til vitnis um að hafin er markviss vinna að þeirri stefnubreytingu sem kjósendur kölluðu eftir síðastliðið vor. Það er engum greiði gerður með því að dylja hvernig ástand mála er hér á landi. Við þurfum að horfast í augu við að svona getur ekki gengið áfram eins og við höfum hagað okkur. Við getum ekki safnað skuldum með endalausum halla á ríkissjóði og við getum heldur ekki stillt allri umræðu upp í hástöfum og stillt málefnum og fólki upp gegn hvert öðru. Staðan er alvarleg. Hún er flestu fólki fyllilega ljós enda er fólk almennt vel upplýst og raunsætt. Við þurfum að sýna hógværð og auðmýkt í stórum og alvarlegum vanda. Í umræðu um stjórnmálaviðhorfið hér á haustdögum sagði ég að ástandið í þjóðfélaginu væri viðkvæmt. Við höfum sannarlega strekkt á þolinmæði okkar fyrir ástandi liðinna ára og við skulum gera okkur grein fyrir því að hættumörkin eru mörg og þau eru víða. Umhverfið er viðkvæmt og ég nefni sérstaklega umhverfi heilbrigðisstofnana og heilbrigðisstarfsfólk. Á þessum tímamótum við upphaf kjörtímabils er tekið við þjóðarbúi sem hefur þurft að glíma við miklar þrengingar. Það þarf ekki að gera lítið úr glímu liðinna ára. Við erum hins vegar ekki öll sammála um áherslur og stefnu. Raunveruleikinn er sá að margir innviðir okkar samfélags þurfa margir verulegt átak. Þar getum við margt talið upp og ég nefni langvarandi viðhaldsskort á vegum landsins, fjarskipti, rafmagnsmál og fleira. Áherslur liðinna ára hafa líka verið umdeilanlegar. Ég fullyrði að við höfum sóað fjármunum í verkefni sem vel hefðu mátt bíða. Í skýrslu Hagfræðistofnunar um þróun starfa hjá hinu opinbera má sjá og álykta að við höfum flutt störf frá heilbrigðisstofnunum til eftirlitsstofnana. Ef þetta er staðreyndin verð ég að viðurkenna að ég felli mig ekki við slíkar áherslur. Ég fylgdist með opnum fundi stjórnsýslu- og eftirlitsnefndar um skýrslu rannsóknarnefndar um Íbúðalánasjóð. Fram kom á fundinum traustur rökstuðningur og málflutningur gesta nefndarinnar sem hrekur meginniðurstöður skýrslunnar. Ég verð að viðurkenna að ég hef efasemdir um verklag, fyrirkomulag og starfsemi margra rannsóknarnefnda Alþingis. Þar virðist skorta á agaða stjórn og skýra verklýsingu. Væntanleg er skýrsla um fall sparisjóðanna og nemur nú áætlaður kostnaður vegna þeirrar skýrslu um 500 millj. kr., um hálfum milljarði. Enginn má skilja orð mín svo að ég sé á móti rannsóknum eða vilji ekki láta leiða í ljós staðreyndir um mistök sem við getum öll lært af. Ég dreg þetta hérna fram vegna þess að mér finnst að ekki hafi verið farið fram af hófsemd og auðmýkt fyrir því sem við öll eigum að virða og gæta að, sem er skattfé almennings. Við getum ekki mætt til umræðunnar með slagorðum sem eiga sér ekki stað í raunveruleikanum. Umræðan um veiðileyfagjöld er dæmi um slíka umræðu. Staðreyndin er sú að sjávarútvegur hefur aldrei greitt jafn háa skatta til samfélagsins og nú. Það voru áform um enn meiri skattahækkanir. Það er hins vegar tákn um rökþrot að segja að útgerðinni hafi verið gefnir milljarðar og hver hefur ekki heyrt tölur um 10 milljarða í því samhengi? Að sama skapi ættum við þá að segja að þrotabúum föllnu bankanna hafi verið gefnir tugir milljarða á undanförnum árum vegna undanþágu sem þeir fengu frá bankaskatti. Svona umræða elur aðeins af sér meira sundurlyndi og meira hatur. Við getum ekki ár eftir ár komið í þingsali með nýtt fjárlagafrumvarp sem inniheldur niðurskurð en skilar samt hallarekstri. Stefnan nú er að stöðva hallarekstur. Stefnubreyting nýrrar ríkisstjórnar snýr að því að slaka á sífellt hækkandi sköttum og gjöldum, að leggja til endurreisnar efnahagslífsins súrefni til handa heimilum. Það er síðan aðila á vinnumarkaði að fylgja því eftir með raunsæjum kjarasamningum sem innifela alvöru kjarabætur. Nýsköpun er mikilvæg og ekki síður mikilvægt að við byggjum á gömlum og traustum atvinnugreinum. Stefnuræða hæstv. forsætisráðherra innifelur einmitt þá nauðsynlegu og löngu tímabæru áherslu að horfa til þess sem við eigum og kunnum. En áhersla okkar og gildismat þarf að breytast víðar. Við eigum ekki peninga til að gera allt sem okkur langar til. Við verðum að átta okkur á því hvað eru raunveruleg verðmæti. Við þurfum ekki að velja á milli þess að vel sé farið með umhverfi okkar og náttúru og að við nýtum það og notum. Og þetta er heldur ekki spurningin um listalíf eða spítala. Við getum sameinast um að sækja fram. Mér kemur í hug endurnýjun íslenskra fiskiskipa og íslensks skipasmíðaiðnaðar og að hefja nýtt tímabil í skipasmíði með áherslu á orkusparandi skipaflota eða jafnvel ganga enn lengra og miða við það að smíða skip sem nota nýja og innlenda orkumiðla. Sannast sagna hefur verið erfitt og óvinsælt hér á landi að gagnrýna kostnaðarmyndun í smásöluverslun. Ítök hennar eru sterk og sendiboðar gagnrýni oftar en ekki teknir niður. Mér kemur í huga í þessu sambandi sérstaklega ein frétt. Verslunarkeðja greiðir 60% arð til eigenda sinna og fréttir herma að það gangi enn betur á þessu ári. Það er greinilega færi til að slaka á í álagningu og snúa til lækkunar á verðlagi. Er það ekki dæmi um hluti sem við verðum að sameinast um? En svar verslunarkeðjunnar er að það þurfi að splundra landbúnaðarkerfinu og handgengnir fjölmiðlar hlaupa á eftir og láta umræðuna snúast um það. Stefnubreytingin er skýr. Það er hóflega farið fram. Hér er gefið til kynna að við megum vænta þess að við getum á Íslandi hafist handa við nýja sókn og nýtt sóknarskeið.

Herra forseti. Hv. þingmenn og þið öll sem heima sitjið. Í gær, á fyrsta degi nýs þings, hófst meistaramánuðurinn svokallaði. Með honum er fólk hvatt til þess að setja sér markmið, til þess að verða besta útgáfan af sjálfum sér. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið við stjórnun landsins næstu fjögur árin. Markmiðin endurspegla kannski best málamiðlun þessara tveggja flokka í ríkisstjórn en þau stefna ekki að bestu útgáfunni af íslensku samfélagi. Þau eru hvorki nægilega róttæk né hugrökk. Þegar talað er um hagvöxt á Íslandi, eins og t.d. hæstv. forsætisráðherra gerði í ræðu hér áðan, þarf að gefa gaum þeim heimi sem hann vex í. Hér á Íslandi lifum við öll undir eins konar ósýnilegri hvelfingu gjaldeyrishafta. Einhver ákveður að byggja sér hús undir þessari hvelfingu. Sá hinn sami ræður sér smið, rafvirkja og fleira gott fólk, til þess að byggja húsið. Þetta fólk býr líka undir hvelfingunni og má segja að þar sé allt bara í lukkunnar velstandi. Þar er kaupmáttur, hagvöxtur og hvaðeina. En þar er hagvöxtur því að það sleppur ekkert út úr þessari gerviveröld. Heimurinn sem við lifum í heftir frelsi okkar og tækifæri en þessar furðulegu aðstæður mega ekki verða forsendur okkar við markmiðasetningu. Það þekkir það hver íþróttamaður að maður setur sér ekki markmið með vörn í huga heldur eftir því hvernig hann ætlar að sækja fram. Hvaða heim ætlum við að skapa okkur í þeirri sókn? Ég veit að hverju við hjá Bjartri framtíð viljum stefna. Við viljum markmið um fjölbreytt atvinnulíf sem er frjálst og getur stuðst við mynt sem er eftirsótt. Skapandi greinar, rannsóknar- og hugverkaiðnaður er ekki bundinn jafn miklum náttúrulegum takmörkunum og til að mynda álframleiðsla, landbúnaður og sjávarútvegur. Þær skapa þegar mjög miklar tekjur fyrir íslenskt þjóðarbú en við getum gert mun betur ef við ákveðum að stefna að því. Ég vil sjá markmið um stöðugleika í íslenskum sjávarútvegi. Um leið og fundinn er farsæll farvegur varðandi sanngjarna skiptingu á þjóðararði í sjávarútvegi þarf að skapa þar umhverfi og sátt sem heldur til lengri tíma. Það veltur mjög margt á því. Við getum ekki boðið fólki í sjávarútvegi upp á rekstrarumhverfi sem miðast við skammtímaáætlanir og óvissu um morgundaginn. Það leiðir af sér óhagræði í rekstri og minni arð en ella til þjóðarinnar. Ég vil sjá stefnu í nýtingu orkuauðlinda. Í sátt við umhverfi og náttúru eigum við að mynda okkur stefnu um hvernig við hámörkum hagnað af orkuauðlindum okkar fyrir þjóðina. Stjórnvöld og hæstv. iðnaðarráðherra verða að hætta að ganga erinda erlendra álfyrirtækja sem vilja borga smáræði fyrir orkuna. Það á að standa með íslenskum orkufyrirtækjum og við stjórnmálamenn höfum það hlutverk að vera varðhundar arðsins af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Það er vondur kostur að bjóða Suðurnesjum upp á einhæfa, ófjölskylduvæna atvinnumöguleika í álveri sem þjóðin borgar með á endanum í gegnum ívilnanir og raforkuverð sem er alltaf á útsölu. Það eru önnur tækifæri sem vert er að skoða. Eitt dæmi er sala á raforku í gegnum sæstreng til Evrópu. Mörgum spurningum er þar enn ósvarað og þar er mikilvægt að kanna jarðveginn vel. Það bendir hins vegar margt til þess að með honum megi fá meira en sex sinnum hærra verð fyrir megavattstundina en nú er verið að selja til stóriðju. Herra forseti. Ég vil ekki almennar skuldaniðurfellingar. Margt hefur verið gert. Enn eru einhverjir hópar sem þurfa sannarlega að fá hjálp við úrlausn sinna skuldamála en sá Hrói höttur sem kynntur hefur verið til leiks er því miður hér með öfugum formerkjum. Seðlabankinn hefur nú þegar komist að þeirri niðurstöðu og birt í skýrslu að almenn skuldaniðurfelling á húsnæðislánum hjálpi þeim mest sem skulda mest en það eru líka þeir sömu og eiga mest. Það er ekki endilega það fólk sem á í greiðsluerfiðleikum um hver mánaðamót. Það er líka lítill hluti fólks á landsbyggðinni því að þar hefur skuldsetning verið minni. Ef eitthvert svigrúm myndast þegar samið verður við kröfuhafa er skynsamlegt og réttlátast að láta alla njóta jafnt því að allir sem lifa hér og hrærast hafa sannarlega orðið fyrir forsendubresti. Þetta er best gert með því að lækka skuldir ríkissjóðs og þar með vaxtakostnaðinn, sem eru ósanngjarnar byrðar, sérstaklega á ungt fólk og komandi kynslóðir. Ég vil markmið um nýjan Landspítala. Góð heilbrigðisþjónusta krefst flókinna og kostnaðarsamra tækja, ákveðinnar aðstöðu og fyrirkomulags. Við getum ákveðið að leggja ekki áherslu á það í heilbrigðiskerfinu en þá verðum við líka að átta okkur á því að með því ákveðum við að færa möguleika læknisfræðinnar aftur til fortíðar. Við minnkum öryggi sjúklinga og lífslíkur. Endurbættur og að hluta til nýr Landspítali er lífsnauðsynlegur. Hann er á engan hátt þrándur í götu heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni eða eflingu á heilsugæslu, hann er þvert á móti mikilvægur hlekkur í keðju sem myndar öflugt og heildrænt heilbrigðiskerfi. Ágæta ríkisstjórn. Ég hvet ykkur til að setja markið hærra. Þið eruð fulltrúar um helmings kjósenda sem treystir ykkur til góðra verka. Minni hlutinn á þinginu er fulltrúi hins helmingsins. Ég hvet ykkur því líka til að sýna í verki að þið virðið þann hluta þjóðarinnar og að þið séuð tilbúin til samráðs og samvinnu til þess að huga að sjónarmiðum allra þeirra sem þið þjónið með störfum ykkar í ríkisstjórn. - Góðar stundir.

Herra forseti. Kæru landsmenn. Mál málanna er það gríðarlega óréttlæti sem lántakendur hafa þurft að þola. Við píratar setjum áherslu á þrjú atriði þegar kemur að skuldamálum heimilanna. Þau byggja öll á grunnréttlæti. Það er réttlæti að nauðungarsölur séu stöðvaðar lögum samkvæmt þar til dómstólar taka af allan vafa um lögmæti lánasamninga, sér í lagi þegar kemur að heimilum landsmanna. Hér getur þingið að minnsta kosti fyrirskipað stjórnendum Íbúðalánasjóðs með lögum að gera ekki aðför að heimilum fólks fyrr en dómstólar taka af allan vafa um lögmæti lánanna. Rúm 50% húsnæðislána eru hjá sjóðnum svo þetta væri strax mikið öryggi fyrir landsmenn. Í öðru lagi er réttlæti að fólk hafi raunhæf úrræði til að leita réttar síns fyrir dómstólum. Fólk sem skuldar mikið hefur þau ekki vegna þess að það hefur ekki efni á úrræðunum. Innanríkisráðuneytið getur höfðað öll mál þar sem vafi er um lögmæti lánasamninga til að tryggja heildarhagsmuni neytenda, í þessu tilfelli lántakenda. Hæstiréttur úrskurðaði um það á síðasta ári að þau lög sem heimila slíkt séu virk. Nú er bara að nota þau. Og maður spyr sig: Er það vanræksla að nota þau ekki? Það er líka réttlæti að fólk fái bættan skaða vegna ólögmætrar eignaupptöku og gjaldþrota sem byggja á ólöglegum lánum og ólöglegri málsmeðferð. Hér getur meiri hluti Alþingis samþykkt lagafrumvarp um endurupptöku mála. Ég er sá pírati sem mun fylgja þessu máli eftir á Alþingi eins og ég hef gert á sumarþinginu. Ég tók sjálfur hvorki húsnæðislán né bílalán en þetta brennur á mér því að óréttlætið er gríðarlegt og það er ólíðandi. Við eigum ekki að líða það. Ég mun gera mitt besta til að vera málsvari eignarréttar lántakenda á Alþingi og jafnframt verja friðhelgi einkalífs fólks og heimilis og fjölskyldu sem er ekki verið að gera ef það er gengið að heimili fólks og það selt nauðungarsölu. Jafnvel þó að kveðið sé á um að ekki þurfi dómsmál í lánasamningunum sjálfum hefur Evrópudómstóllinn kveðið á um að ekki megi gera slíkt við heimili fólks. Það byggir á tilskipun sem hefur verið innleidd í íslensk lög. Við píratar höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að þjóðaratkvæðagreiðslan 20. október fyrir ári verði virt. Góð stjórnarskrá á að girða okkur stjórnmálamenn af svo við skemmum ekki góðar stundir landsmanna. Stjórnmálamenn munu ganga eins langt og þeir komast upp með, það þekkjum við vel. Góð stjórnarskrá tryggir að valdaframsal sé lýðræðislegt en í dag geta kjósendur aðeins valið milli flokka, sem meðal annars fá atkvæði í krafti fjármagns frá fyrirtækjum, í stað þess að kjósa fólk þvert á flokka. Valddreifing þarf að vera víðtæk en löggjafarvaldið kýs í dag framkvæmdarvaldið sem svo skipar dómsvaldið. Valdbeiting verður að vera gegnsæ. Ráðamenn geta í dag að geðþótta haldið gögnum leyndum fyrir landsmönnum. Þetta sáum við vel í Icesave-deilunni þar sem leyniskjöl voru falin fyrir landsmönnum, gríðarlega mikilvæg skjöl. Valdumboð verður að vera afturkallanlegt. Eina leið kjósenda í dag til að kalla aftur umboð okkar er að standa úti á Austurvelli, brenna jólatré, hamra á trommur og slá potta og pönnur aftur og aftur og aftur, mánuðum saman. Valdmisnotkun verður að vera refsiverð. Í dag þarf meiri hluti þingmanna að samþykkja ákæru vegna valdmisnotkunar og landsdómur dæmir svo til refsingar. Þetta höfum við reynt einu sinni og refsing var í rauninni ekki í boði þá þó að aðili hafi verið fundinn sekur. Til að setja í samhengi bið ég fólk um að rétta upp hönd sem treystir lögfræðingi fyrir heimilisfjármálum sínum án þess að slík ákvæði væru í gildi í samningi. Ég sé engan rétta upp hönd - réttilega. Og þá bið ég fólk að rétta upp hönd ef það treystir stjórnmálamönnum fyrir heimilisfjármálum, ríkisfjármálum og öllum lögum landsins án þess að þessar áðurnefndu valdtakmarkanir séu tryggðar í stjórnarskrá. Menn brosa, jú, það er einn sem réttir upp - glas að vörum en ég sé engar hendur á lofti. Við erum með mörg önnur mál í vinnslu eins og það að forritun verði kennd á öllum skólastigum. Það er hluti af stefnu okkar um netvænt Ísland sem tryggir grundvallarrétt og verðmætasköpun á internetinu, að það fari saman. Það er mjög mikilvægt atriði. Það eru mörg þverpólitísk verkefni sem við öll ættum að geta sameinast um, þetta eru verkefni sem skapa innstreymi erlends fjármagns, fjölga starfsfólki í fyrirtækjum, geta tvöfaldað fjöldann sem nýtir internetið mikið, aukið útflutning o.s.frv. Þetta kostar okkur bara það að við gerum þetta á þinginu. Mikið hefur verið rætt um betra Ísland hér í kvöld. Þá langar mig að segja ykkur, hæstánægður, að í þessum mánuði munum við byrja að leggja fram þingmál af lýðræðisvefnum betraisland.is svo að þið, kæru landsmenn, getið komið beint að starfinu á Alþingi. Spurningin er: Hvaða hugmynd skiptir mestu máli að fari á dagskrá Alþingis? Hugsið það, farið svo í tölvuna, stimplið inn betraisland.is og takið þátt.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Nú í upphafi vetrar, við upphaf þings, er mikilvægt að við horfum til þeirra tækifæra sem við okkur blasa og hvernig við nýtum þau best. Við lifum í þessu landi og við lifum á þessu landi. Ísland er land tækifæranna. Náttúra Íslands er ein helsta auðlind okkar. Við þurfum að búa þannig um hnútana að náttúruvernd og náttúrunýting fari saman án þess að gengið sé á einstök svæði. Landið er takmörkuð auðlind og náttúran hefur forgang. Að henni þurfum við að hlúa með skýrum markmiðum og framtíðarsýn um sjálfbæra notkun náttúruauðlinda landsins sem er ein af forsendum fyrir vexti og uppbyggingu. Virðing fyrir náttúrunni og gæðum hennar er grundvöllur þess að hér fari saman verndun og upplifun. Við eigum einstakt land og erum ákaflega stolt af því, hreina íslenska náttúru sem við eigum að fá að njóta en við þurfum að gæta þess um leið að ekki sé gengið á mikilvægar auðlindir. Vinna stendur nú yfir að kortleggja ferðaþjónustuna með það að markmiði að móta tillögur að skipulagningu og útdeilingu fjár til svæða íslenskrar náttúru sem er aðgengileg fyrir ferðamenn. Er þá meðal annars horft til þjóðgarða, friðlýstra svæða eða annarra fjölsóttra náttúruperlna. Mikilvægt er að hafa skýra framtíðarsýn og bregðast við í tæka tíð áður en í óefni er komið. Tækifærin skjóta upp kollinum. Ég vil nefna tvö sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið. Svokallað ásetningshlutfall sauðfjár hefur verið hækkað og mjólkurkvóti verður aukinn um 7 millj. lítra. Ásetningshlutfall er orð sem kannski fæstir hafa á hraðbergi en þýðir að íslenskir sauðfjárbændur eru hvattir til að framleiða meira og það mikið. Meiri framleiðsla á mjólk og kjöti kostar ríkissjóð ekkert umfram það sem núverandi samningar kveða á um. Einnig má nefna þessu til viðbótar að stefnt er að því að lækka verð á raforku til ylræktar. Að mínu viti eru þetta grænir kostir, framleiðniaukning, betri nýting fjárfestingar. Samkeppnishæfni og tækifæri til nýsköpunar eru verðug viðfangsefni hvort sem þau spretta frá hefðbundnum landbúnaði, lífrænum landbúnaði eða beint frá býli svo að fátt eitt sé nefnt. Það er okkar á Alþingi að sjá til þess að við mótum þessa stefnu og tryggjum regluverk sem inniheldur þessa hvata samhliða því að hugað verði að velferð dýra og kjörum starfsfólks. Það er í öllu falli skýrt og ánægjulegt að tækifærin eru til staðar í íslenskum landbúnaði. En tækifærin liggja ekki síður í sjávarútveginum þó umhverfi og umræða sem honum er búin hér innan lands undanfarin ár hafi ekki stuðlað að jákvæðri þróun innan hans né því að viðhalda því samkeppnisforskoti sem við höfum haft á alþjóðlegum mörkuðum. Við þurfum að hætta að þrefa um sjávarútveginn, klára þessa umræðu og nálgast hana með nýjum hætti. Ég vil henda neikvæðu umræðunni frá síðustu stjórnartíð aftur fyrir okkur en halda áfram með þá vinnu sem var faglega unnin og breið sátt náðist um að langmestu leyti. Á þeim grunni, grunni sáttanefndarinnar svokölluðu frá haustinu 2010, er markmiðið að tryggja ákvæði um allar auðlindir í þjóðareign, að gera samninga milli útgerða og ríkisins um nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar á grundvelli aflahlutdeildar til tiltekins tíma. Það er eðlilegt og sanngjarnt að útgerðir greiði fyrir réttinn til nýtingar. Vinna að útfærslu þessara leiða er hafin. Miklir möguleikar felast í vexti sjávarklasans í heild sinni. Þar liggja til dæmis fjölmörg tækifæri fyrir ungt fólk að mennta sig til framtíðar inn í arðbæra atvinnugrein og fyrirtæki sem starfa mörg hver í alþjóðlegu umhverfi. Ég vil nefna það hér að samkvæmt McKinsey-skýrslunni voru sjávarútvegur og að einhverju leyti orkugeirinn einu samkeppnishæfu atvinnugreinarnar með tilliti til framleiðni. En það eru víða tækifæri. Velta tæknigeirans í sjávarútvegsklasanum jókst til dæmis um 13% í fyrra og var um 60 milljarðar. Kæru landsmenn. Málefnaleg umræða er nauðsyn lýðræðinu og hverju máli. Í kvöld hefur farið fram málefnaleg samræða að langmestu leyti þó sitt sýnist auðvitað hverjum. En það mun ekki styrkja Alþingi eða auka virðingu þess að í stað málefnalegrar umræðu sé gripið til upphrópana eða rangfærslna eða jafnvel notuð uppnefni. Hér hafa ítrekað komið upp þingmenn og talað um að verið sé að leggja niður flutningssjóð á landsbyggðinni. Ef menn hefðu lesið fjárlagafrumvarpið, á bls. 336 og 337, eða þingmálaskrána hefðu menn séð að það stendur ekki til. Lesið þið fjárlagafrumvarpið og hættum að fara með rangfærslur. Með því að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs, og leggja fram hallalaus fjárlög og fyrirheit sem birtast í stefnuræðu forsætisráðherra, má sjá fyrstu skrefin í átt að betra og öflugra samfélagi á öllum sviðum. Missum ekki af þeim tækifærum. Sameinumst um að grípa þau og hagnýta landi og þjóð til heilla. - Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. „Til hamingju Ísland“, gæti stefnuræða hæstv. forsætisráðherra heitið þetta árið eins og framlag annars fulltrúa sem við kusum hér um árið á öðru sviði þjóðlífsins. Um ræðuna má segja að það er ekkert nema gott og fallegt að hafa trú á landinu sínu en við Íslendingar þurfum að gæta þess að hrópa ekki Ísland best í heimi, því að við höfum svo nýlega lært að ofmetnaður er falli næst. Þegar hæstv. forsætisráðherra segir það beinlínis ákjósanlegt að búa langt frá öðrum löndum með skýr landamæri, ein þjóð með sambærileg gildi, þá minnir alþjóðasinnaður jafnaðarmaður á að enginn maður er eyland, einhlítur sjálfum sér, að sérhver maður er brot af meginlandinu og hluti veraldarinnar. Einangrunarstefnan mun aldrei skila okkur Íslendingum öðru en höftum, fábreytni og fákeppni. En um það erum við forsætisráðherra sannarlega sammála að gríðarlegur árangur hefur náðst á síðustu árum þó að ég ætti ekki von á því að þurfa að segja um aukinn kaupmátt, atvinnusókn og hagvöxt: Hægan, hægan, hæstv. forsætisráðherra, við skiluðum ekki alveg svona góðu búi. Við höfum ekki náð svona langt. Það er enn þá mikið verk að vinna. Við þurfum innspýtingar við. Við megum ekki við því að afþakka erlenda fjárfestingu. Við megum ekki við því að skapa óvissu um stóra þætti í efnahag okkar, fá lækkun á lánshæfismati okkar sem dregur úr líkum á nýjum fjárfestingum í landinu því að við þurfum innspýtingar við. Virðulegur forseti. Sannarlega átti ég aldrei von á því að horfa á formann Framsóknarflokksins skera niður hægri vinstri hvert framkvæmda- og atvinnuskapandi verkefnið af öðru sem fráfarandi ríkisstjórn kom á. Eins og honum þyki að hún hafi verið allt of framkvæmdasinnuð og atvinnuskapandi. Nei, en það er tilefni til að vera bjartsýn. Eftir fjögur ár í þrotlausum skattahækkunum og niðurskurði er núllinu loksins náð. Svigrúm í ríkisfjármálum hefur fólkið í landinu skapað með fórnum sínum og nú er í fyrsta skipti kosta völ. Við gátum valið að halda veiðigjaldinu áfram og þá hefði engan niðurskurð þurft í velferðarþjónustu. Það sárgrætilega er að þegar við höfum náð þessum mikilvæga áfanga í ríkisfjármálunum er valið vitlaust. Það er ekki bara hörð hægri pólitík. Það er líka vond efnahagspólitík. Einhvern tíma sagði formaður Framsóknarflokksins að maður sparaði sig ekki út úr kreppu, en Framsóknarflokkurinn verður að ráða sínum næturstað. Hvað sem kann að líða deilum okkar í þinginu hvet ég þó til þess að við á Alþingi tökum saman höndum, þvert á flokka, og leiðréttum þau augljósu mistök sem ríkisstjórnin hefur gert í málefnum Landspítalans. Við skulum bara kalla það misskilning, við skulum ekki hafa uppi neinn umkenningaleik. Nú þegar svigrúm hefur loksins skapast í ríkisfjármálum skulum við saman setjast niður og leita tekna til að efla spítalann án þess að það leiði til halla á fjárlögum. Það er til þess ætlast, nú þegar svigrúm hefur skapast í ríkisfjármálum, að við lyftum saman Landspítalanum því að hann er dauðans alvara. Ég bið líka um stuðning við þingmál sem hv. þm. Kristján Möller mun fara fyrir af okkar hálfu í Samfylkingunni um byggingu nýs Landspítala. Virðulegur forseti. Það er sannast sagna algjörlega ófært að forsætisráðherra standi í veginum fyrir því að ráðist sé í þær skynsamlegu framkvæmdir  Ég bið um að hér fái skynsemin að ráða, að í þessum sal, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi ekkert samráð haft, átti stjórnarmeirihlutinn sig á því að það er samstarf og samvinna okkar hér sem er líklegust til að skila okkur árangri, auka eindrægni í samfélaginu og traust á Alþingi.

Góðir landsmenn. Hrunið, sem var í senn efnahagslegt og samfélagslegt, orsakir þess og afleiðingar, ætti að vera okkur í fersku minni og áminning um það hvernig getur farið þegar menn sjást ekki fyrir í eigin upphafningu um óskeikulleika þeirra sem allt gera best og stærst. Það var einmitt boðskapur rannsóknarnefndar Alþingis að íslensk stjórnvöld og leiðtogar þjóðarinnar hefðu ekki kunnað fótum sínum forráð þegar þeir þustu um víðan völl með drambið eitt að vopni og neituðu að horfast í augu við hina aðsteðjandi vá í einhæfu efnahags- og atvinnulífi. Þetta er ekki rifjað upp hér vegna sérstakrar löngunar til að dvelja í liðinni tíð heldur sökum þess að það eru því miður mörg teikn á lofti um að sagan geti endurtekið sig, að útrásarveikin og berstrípuð frjálshyggjan séu að hefja innreið sína á nýjan leik. Forsætisráðherra talar um fyrirmyndarríkið og ekki verður sagt að hann bjóði nýja Íslendinga sérstaklega velkomna í ríki sitt. Iðnaðarráðherrann boðar að ríkisstjórnin ætli, gott ef ekki í eigin persónu með haka og skóflu að vopni, að vekja upp stóriðjustefnuna um leið og hann sker niður framlög til uppbyggingar ferðaþjónustu, kvikmyndaiðnaðar, nýsköpunar og skapandi atvinnugreina. Umhverfisráðherrann hyggst fullkomna niðurlægingu málaflokksins hjá núverandi ríkisstjórn með því að hætta við byggingu þekkingarseturs á Klaustri, fella niður framlög til uppbyggingar friðlýstra svæða og þjóðgarða og kæfa náttúruminjasafn í fæðingu. Og ekki lætur menntamálaráðherrann sitt eftir liggja. Menningar- og listastarfsemi í landinu fær heldur betur að finna til tevatnsins og heggur þá sá er hlífa skyldi. Sérstök ástæða er til að hafa áhyggjur af stöðu og framtíð skólastarfs í háskólum og ekki síður aðförinni að framhaldsskólum, svo vitnað sé í kennarasamtökin. Svona eru efndirnar á fögrum orðum forsætisráðherra um mikilvægi lista, menningar og nýsköpunar. Þannig væri hægt að halda áfram. Stefin eru gamalkunnug. Gjöldum er létt af þeim sem best eru settir eins og þegar útgerðinni sem malar gull um þessar mundir voru réttir 10 milljarðar en ríkissjóður svo réttur af með gistigjaldi á sjúklinga, lækkun barna- og vaxtabóta og auknum gjöldum á skólafólk. Breiðu bökin eru ævinlega hin sömu þegar þessir tveir flokkar rugla saman reytum í Stjórnarráðinu. Þessar áherslur ríma vel við það sem þjóðin bjó við á árunum fyrir hrun, hina hörðu hægri stefnu, og sporin hræða. Loforðin voru digurbarkaleg í aðdraganda kosninga. Þá kynntu báðir stjórnarflokkarnir útfærðar hugmyndir um aðgerðir í þágu skuldsettra heimila: engar nefndir, engir starfshópar, aðgerðir strax. En þau mál voru svo kirfilega sett í nefndir, stungið í kolabing forsætisráðherra strax eftir stjórnarmyndun og þar eru þau enn. Það sem forsætisráðherra hefur helst um þau mál að segja er að kolamoksturinn gangi vel. Því var líka heitið að settir yrðu 12–13 milljarðar í Landspítalann en við sjáum efndirnar í fjárlagafrumvarpinu sem dreift var í gær. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar varði velferðarkerfið og menntakerfið eins og frekast var kostur við miklu erfiðari aðstæður en nú ríkja. Þá var lagður grunnur að sókn til framtíðar í heilbrigðis-, mennta- og velferðarmálum ásamt metnaðarfullri áætlun um fjárfestingu í mannauði og margháttuðum innviðum samfélagsins. Þessu er nú ýtt til hliðar. Sáttin hér á landi um samfélagslega heilbrigðisþjónustu er rofin með sjúklingaskatti og þar er haldið inn á nýja braut sem aðeins getur leitt til átaka. Fjárfesting í menntun, rannsóknum og vísindum er skorin niður og þannig er stoðum kippt undan mikilvægri verðmætasköpun til framtíðar og reikningurinn sendur næstu kynslóð. Forsætisráðherra dró upp glansmynd í stefnuræðu sinni en það er engu líkara en að forsætisráðherra hafi ekki kynnt sér fjárlagafrumvarp formanns Sjálfstæðisflokksins. Misræmið er sláandi og það er fjárlagafrumvarpið sem verður að lögum en ekki stefnuræðan. Ný ríkisstjórn verður að fá að sanna sig í verkum sínum. Það sem við höfum þó séð boðar ekki gott. Uppbyggileg, málefnaleg og harðskeytt stjórnarandstaða er hverri ríkisstjórn nauðsynleg og ekki mun af veita. Það lýðræðislega aðhald munum við vinstri græn veita á grunni stefnu okkar um jöfnuð, félagslegt réttlæti, umhverfis- og náttúruvernd, sjálfbært atvinnulíf og fjölbreytt mannlíf.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Við ræðum hér í kvöld um stefnu ríkisstjórnarinnar, framtíðarsýn okkar og áherslur. Af mörgu er að taka og mikilvægt að vel takist til. Brýnasta úrlausnarefnið og forsenda vaxtar fyrir bæði almenning og fyrirtæki í landinu er að okkur takist að ná samstöðu um að stöðva skuldasöfnun ríkisins og koma af stað vexti í atvinnulífinu. Þjóð sem rekur ríkissjóð sinn með tapi ár eftir ár er ekki komin á botninn. Hún sekkur dýpra og dýpra og nær ekki viðspyrnu, þeirri viðspyrnu sem þarf til þess að fara að byggja upp. Það þarf því ekki að koma neinum á óvart að eitt fyrsta verkefni þessarar ríkisstjórnar hafi verið það að ná viðspyrnu með því að leggja fram hallalaus fjárlög. Uppbygging getur nú hafist. Lykillinn að bættum lífskjörum landsmanna allra er aukin verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Við þurfum að auka hagvöxt, fjölga störfum, nýta tækifærin og sækja fram. Þetta hljómar kannski klisjukennt en þannig er það bara. Það eru sannkölluð forréttindi að gegna embætti iðnaðar- og viðskiptaráðherra á svona tímum og fá þannig tækifæri til þess að koma beint að þeim málum sem snerta atvinnuuppbyggingu í landinu. Verkefnið er stórt. Ábyrgðin er mikil, en ég ætla að fá að gera þá játningu hér að þetta er það skemmtilegasta verkefni og mest ögrandi sem ég hef tekið að mér og ég hlakka til að starfa við þennan málaflokk. Á stuttum tíma í embætti hef ég heimsótt fyrirtæki og fengið á fundi til mín í ráðuneytið gríðarlegan fjölda fólks sem hefur hugmyndir að stórum sem smáum verkefnum. Fólk sem segir að nú finni það von og jákvæðan anda gagnvart fjárfestingu og atvinnuuppbyggingu. Það kemur til mín bjartsýnt að kynna áætlanir og verkefni sem geta komið okkur fram á veginn til góðs. Margt af þessu fólki trúir manni líka fyrir því að það hafi verið nærri búið að gefast upp. Það hafi einfaldlega verið búið að ákveða á síðasta kjörtímabili að bíða og freista þess að það kæmu stjórnvöld til valda eftir kosningar sem væru hliðholl uppbyggingu atvinnulífs. Ég vil stuðla að uppbyggingu á öllum sviðum og ég tek ekki þátt í þeim leik að stilla einni atvinnugrein upp á móti annarri og skipa mönnum í lið með og á móti. Frekar ósmekklegar aðdróttanir um að maður gangi erinda erlendra auðhringa finnast mér hvorki bera vott um ný stjórnmál né bjarta framtíð. Hagstætt umhverfi nýsköpunar fer vel saman við áherslu um uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Fjárfesting í sjávarútvegi rímar vel við áherslu á tækniþróun og áherslur ferðaþjónustunnar smellpassa við uppbyggingu skapandi greina af öllu tagi. Það er með því að stuðla að hagstæðu rekstrarumhverfi allra þessara greina sem við náum árangri. Ekki með því að etja þeim saman. Góðir landsmenn. Í gær undirritaði ég fyrir hönd íslenska ríkisins fjárfestingarsamning við þýska félagið PCC vegna byggingar og reksturs kísilvers í landi Bakka við Húsavík, með framleiðslugetu upp á 33 þús. tonn af kísilmálmi á ári. Undirritun samningsins er mikilvægur liður í því að tryggja að fjárfestingin geti orðið að veruleika. Ég vil þó ítreka að endanleg ákvörðun um byggingu verksmiðjunnar hefur enn ekki verið tekin en með þessum samningi eru þeir þættir sem snúa að stjórnvöldum gagnvart verkefninu frágengnir. Gangi áformin eftir er stefnt að því að framleiðsla kísilmálms hefjist á árinu 2016 en að framkvæmdir geti hafist á fyrri hluta næsta árs. Sem stendur er á vettvangi ráðuneytisins verið að fara yfir forsendur nokkurra nýfjárfestingarverkefna þar sem óskað hefur verið eftir gerð fjárfestingarsamnings. Ég er því vongóð um að á næstu mánuðum og missirum verði undirritaðir fleiri samningar um verkefni sem komi til með að hafa jákvæð áhrif fyrir vöxt í íslensku atvinnulífi. Þá bind ég vonir við að fyrirætlanir um byggingu álvers í Helguvík nái fram að ganga en ríkisstjórnin stendur heils hugar að baki þeirri framkvæmd eins og margítrekað hefur verið. Staðfesta PCC um að ráðast í uppbyggingu á Húsavík eru góð tíðindi og vonandi upptakturinn að enn frekari atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Góðir landsmenn. Á undanförnum vikum og mánuðum hef ég heimsótt fjöldamörg nýsköpunar- og sprotafyrirtæki til að fræðast um starfsemi þeirra og hlusta á forsvarsmenn þeirra um það hvaða aðgerðir hins opinbera hafi reynst árangursríkar og hvar úrbóta sé þörf. Niðurstaða mín er sú að víða sé að finna vaxtarsprota í íslensku atvinnulífi og að hið almenna stuðningsumhverfi sem hér hefur verið byggt upp gagnist almennt vel. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég hef áður sagt að markmið mitt og leiðarljós í embætti verður að efla það sem virkar og laga það sem er bilað í umgjörð atvinnulífsins. Ég vona svo sannarlega að við getum sameinast um það markmið, við sem eigum sæti hér á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við göngum nú til þings og það verður að segjast að hjá mér, nýjum þingmanninum, ríkir mikil eftirvænting og tilhlökkun til að takast á við þetta mikla og krefjandi verkefni að vera fulltrúi þjóðarinnar. Við þingmenn sem kosnir voru í fyrsta sinn inn á hið háa Alþingi í apríl síðastliðnum fengum reyndar smjörþefinn af þessu starfi á sumarþinginu og fengum ágæta innsýn inn í störf, siði og venjur þessarar stofnunar. Það var ómetanleg reynsla og gott veganesti inn í framtíðina. Fólki er mikið niðri fyrir þegar það ræðir um stöðuna sem við erum í í dag. Ég hef talið það skyldu mína sem þingmanns að vera jákvæður og reynt eftir fremsta megni að biðja fólk um að anda rólega og gefa nýrri ríkisstjórn tíma til að koma stefnumálum sínum á rekspöl, því hvað sem öðru líður vil ég og við í Bjartri framtíð aðstoða hæstv. ríkisstjórn til allra góðra verka. Það tekur samt óneitanlega mikið á að vera endalaust jákvæður og leika Pollýönnu alla daga þegar veruleikinn er jafn ískaldur og hann er. Það virðist vera sama hvar drepið er niður fæti, alls staðar vantar fjármagn til að halda uppi lágmarksþjónustu í heilbrigðiskerfinu, í löggæslunni og félagslega kerfinu. Menntakerfið þjáist af fjárskorti. Samningar eru lausir um áramót hjá launaþegasamtökum og eins og umræðan er er ljóst að mikið mun ganga á þegar til samninga verður gengið og ekki gefin tomma eftir í þeirri viðleitni að rétta hag launþega. Hæstv. forseti. Í mínum augum er það göfugt starf að vera stjórnmálamaður þar sem sá sem það stundar á að vinna að heill og hamingju þjóðar sinnar. Hann á að vera heiðarlegur gagnvart sjálfum sér og umbjóðendum sínum. Stjórnmál eru ekki leikur og þau eiga ekki að snúast um að vera í liði og að hlýða foringjanum. Viðmið okkar sem veljumst til þessara starfa eiga ætíð og undantekningalaust að vera kjósandinn og þjóðin. Heiðarleikinn stenst álagið ef fólkið segir satt og byggir ákvarðanir sínar á áreiðanlegum heimildum og felur ekki ástæður gjörða sinna. Sá sem fer að dæmi heiðarlegs manns bætir ekki aðeins sjálfan sig heldur heiminn allan. Ég óska hæstv. forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni alls hins besta á komandi missirum. Ég hvet hann og hæstv. ríkisstjórn hans til að sýna auðmýkt í störfum sínum, því að þeim sem sýnir auðmýkt finnst til um verk annarra og er mjúklyndur í hjarta. Hann hefur í sér löngun til að hlúa að sprotunum sem vaxa í stað þess að traðka á þeim. Ég vil líka minna hæstv. ríkisstjórn á að hún er ekki bara ríkisstjórn þeirra sem greiddu henni atkvæði sitt í kosningunum heldur er hún ríkisstjórn allra Íslendinga, hvar sem í sveit þeir eru settir. Ég skora á hana að taka tillit til sjónarmiða þeirra sem annað völdu í kosningunum og minni á orð herra Ólafs Ragnars Grímssonar, hæstv. forseta okkar, frá þingsetningunni í gær þar sem hann vitnaði í frelsishetju okkar Íslendinga, Jón Sigurðsson, og sagði, með leyfi forseta: „Þjóðin sjálf á höfuðvaldið, og enginn á með að skera úr málefnum þeim, sem allri þjóðinni viðkoma, nema samkvæmt vilja flestra meðal þjóðarinnar.“ Hæstv. forseti. Það er hægt að taka undir margt sem fram kemur í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, sem var þróttmikil og hvetjandi, en ég saknaði þess að ekki var minnst á þann valkost sem innganga í ESB er fyrir okkur Íslendinga og hvenær leiða á það mál til lykta og kynna það fyrir þjóðinni. Okkur getur greint á um þetta mikilvæga mál en það er lágmarkskrafa að gefa fólki kost á að kynna sér hvað felst í inngöngu. Herbert Spencer, enskur heimspekingur og fræðimaður, sagði eitt sinn, með leyfi forseta: „Til er sú afstaða sem virðir allan fróðleik að vettugi, hunsar öll rök og festir manninn ætíð í kviksyndi fáviskunnar ævina á enda. Þetta er sú afstaða að vera á móti einhverju án þess að hafa kynnt sér það.“ Hæstv. forseti og kæru landsmenn. Ég ber þá von í brjósti að traust og virðing muni einkenna störf okkar á komandi þingi og að við berum gæfu til þess að vinna saman við að leysa vanda þjóðarinnar. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Heimurinn er stór og menning hans alls er öll verðmæti. Nú lifum við á þeim tímum að við höfum ótrúlegan aðgang að erlendum menningarheimum. Sprenging hefur orðið í þekkingu á hinum ýmsu málefnum, þekking sem áður fyrr tilheyrði eingöngu fræðimönnum og þeim sem í dag væru kallaðir „übernördar“. En heimurinn er ekki bara stór heldur misjafn. Hugmyndir fólks víðs vegar í heiminum eru reyndar svo frábrugðnar hver annarri að óheftum samskiptum milli menningarheima má líkja við einhvers konar nýja uppljómun, mjög sambærilega þeirri sem varð á 17. og 18. öld. Múrarnir milli menningarheima hafa fallið með tilkomu internetsins og það er gott. Skilningur fólks á sögulegum hugmyndum og atburðum hefur einnig eflst til muna. Það er allt annað að ræða við einhvern í dag um nasisma en fyrir 20 árum. Ég man að í æsku minni var jafnan sagt að Adolf Hitler hafi verið rit- og ræðusnillingur mikill, en með tilkomu internetsins er hægt að fletta upp ræðum hans og metsölubók hans, Mein Kampf, og þá fæst fljótt útkljáð að maðurinn var meðalgreindur í mesta lagi og gjörsamlega vonlaus rithöfundur. Þá skilur maður að velgengni hans var fyrst og fremst afleiðing kúgunar og ofbeldis í skjóli almenns vantrausts til lýðræðis og borgararéttinda. Þar með hef ég lært eitthvað af því að lesa ræður úr bók Adolfs Hitlers, en til þess að öðlast þann skilning þurfti ég aðgang að Mein Kampf. Ég þurfti að geta lesið ræður hans og reyna að skilja þær á mínum eigin forsendum án tillits til þess hvort yfirvöld eða samtök gegn hatursáróðri ályktuðu sem svo að það væri mér hollt. Allt þetta krafðist þess að ég væri undir nógu litlu eftirliti og nógu frjáls til þess að samskipti við annað fólk, jafnvel stórhættulegt fólk, um viðurstyggilegt málefni sem einkennist nær alfarið af hatursáróðri samkvæmt íslenskum lögum. En aftur yfir í nútímann. Í dag eru til ríki þar sem takmarkanir á netinu eru beinlínis gerðar til kúgunar, t.d. víða í arabaheiminum. Í hinum vestræna heimi eru slíkar takmarkanir jafnan ekki gerðar nema til verndar höfundarétti eða til að takmarka svokallaðan hatursáróður. En tæknin til þess að framfylgja slíkum lögum er sú sama og er notuð í Sádi-Arabíu og Kína til þess að hafa stjórn á því hvaða bókmenntir fólk kemst í. Leiðin til að njóta tjáningarfrelsis í Sádi-Arabíu er sama leið og notuð er til að komast í höfundaréttarvarið efni ókeypis hér í hinu svokallaða vestri. Það er þess vegna sem við píratar kennum okkur við þá iðju að komast í efni án tillits til höfundaréttar, ekki vegna þess að höfundaréttur og tjáningarfrelsi séu innri mótsögn sem hugtök eða vegna þess að við teljum það rétt fólks að hafa ókeypis aðgang að afþreyingu, heldur vegna þess að tjáningarfrelsi verður eingöngu tryggt í nútímaheimi með sömu aðferðum og verða notaðar til að brjóta á höfundarétti. Barátta vefsvæða á borð við deildu.net og thepiratebay.sx er nákvæmlega sama barátta og sú sem lýðræðissinnar í Sádi-Arabíu þurfa að heyja frelsi sínu til stuðnings í dag. Ef vestræn stjórnvöld ætluðu sér í alvörunni að tryggja mannréttindi og lýðræði til frambúðar mundu þau hvetja fólk og styðja það til að komast fram hjá netsíunum og fram hjá eftirliti. En vegna þess að hér í vestrinu höfum við í reynd gleymt því hvernig umhverfi harðstjórnar lítur út höfum við gleymt að vera á varðbergi þegar einn segir: Brjótum bara aðeins á friðhelgi einkalífsins, síum netið bara aðeins, bara til öryggis og bara í þetta eina skipti þar til á morgun. Yfirvöld og stórfyrirtæki víðs vegar um heiminn reyna nú eftir fremsta megni að endurbyggja múra milli menninga. Það er vitaskuld gert af misjöfnum ástæðum. Hérlendis mun umræðan væntanlega varða höfundaréttarbrot og klám. Vér píratar hyggjumst halda áfram að reyna að berja þá múra niður eftir okkar bestu getu því að hér er ekki bara í húfi framtíðarsýnin um hið góða líf í miðju Atlantshafi heldur sú framtíðarsýn að einn daginn verði mannkyn allt með sönnu kallað frjálst.