Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr., þ. e. frv. til breytinga á grunnskólalögum, og leggur fram nál. á þskj. 436 og mælir eindregið með því að frv. þetta verði samþykkt. Frv. er einfalt í sniðum og skýrir sig sjálft, en það felur það í sér efnislega, að ákvæði grunnskólalaga um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu 7 árum eftir gildistöku laganna, sem þýðir að skólaskyldan kemur til framkvæmda einu ári síðar en ætlað var. Allir eru sammála um að þar sem ekki hafi enn tekist að afgreiða lög um framhaldsskóla séu nánast engir aðilar, sem um skólarekstur í landinu sjá, undir það búnir að þessi lenging skólaskyldu komi til framkvæmda og því leggur n. einróma til þetta frv. verði samþ. eins og það var lagt hér fram af hæstv. menntmrh.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli. Sú brtt., sem um er fjallað, er þess eðlis að ég get vel sætt mig við hana og legg til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem menntmn. hefur orðið ásátt um að leggja til að gerð verði. Ég vil einnig þakka hv. n. fyrir að hafa afgreitt jafnskjótlega það frv, sem hér var fyrr rætt, um grunnskóla, um þá breytingu að fresta gildistökuákvæði síðasta árs skólaskyldunnar. Og ég vænti þess og legg á það áherslu eins og í framsöguræðu minni, að þessi mál fái skjóta afgreiðslu í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli. Sú brtt., sem um er fjallað, er þess eðlis að ég get vel sætt mig við hana og legg til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem menntmn. hefur orðið ásátt um að leggja til að gerð verði. Ég vil einnig þakka hv. n. fyrir að hafa afgreitt jafnskjótlega það frv, sem hér var fyrr rætt, um grunnskóla, um þá breytingu að fresta gildistökuákvæði síðasta árs skólaskyldunnar. Og ég vænti þess og legg á það áherslu eins og í framsöguræðu minni, að þessi mál fái skjóta afgreiðslu í gegnum þingið.



Herra forseti. Á þskj. 437 er nál. frá landbn. um þetta mál. Nefndin varð sammála um að mæla með því að frv. yrði samþ. óbreytt, en hv. þm. Pétur Sigurðsson var fjarstaddur við afgreiðslu málsins. Það kom fram í n., að eðlilegast væri í sambandi við að greiða þessi verðlaun til manna, að þau væru samþykkt af sveitarstjórnum eða veiðistjóra, en menn gætu ekki, hver og einn sem ynni slík dýr, krafist þessara verðlauna. En okkur kom saman um það í n., að þetta væri framkvæmdaratriði sem ekki væri hægt að setja í löggjöf. Ég ræddi þetta líka við veiðistjóra og mun greina hæstv. landbrh. frá því, hvað rætt hafi verið um þetta atriði í landbn.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til athugunar frv. til 1. um breyt. á lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur, nr. 59 frá 1954, með síðari breytingum. Nefndin er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Þetta frv. er flutt að beiðni Stéttarsambands bænda og fjallar um það, að öll hús í sveitum séu skyldutryggð. Þeirri skoðun var hreyft í n., að e. t. v. væri ekki þörf á því að láta þessa skyldutryggingu ná svo ótvírætt til allra útihúsa sem væru utan brunahættu við íbúðarhús. Að athuguðu máli gat meiri hl. n. ekki fallist á að eðlilegt væri að sérstakar reglur giltu um útihús í sveitum þó að þau stæðu eitthvað fjær íbúðarhúsi, það væri eðlilegast og vafningaminnst í öllu tilliti að ein og sama reglan gilti í sveitum, með nákvæmlega sama hætti og ein og sama reglan gildir um þessi efni á öllum þéttbýlisstöðum í landinu.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni leyft mér að flytja brtt. á þskj. 461 um þetta mál. Þessi litla brtt., sem við flytjum, er þannig: „Við 1. gr. bætist: Útihús í sveitum, sem eru utan brunahættu við íbúðarhús, er eigendum þó frjálst að brunatryggja samkv. brunabótamati hjá hverju því vátryggingarfélagi, sem til þess hefur starfsleyfi, þrátt fyrir ákvæði 1. gr. laga þessara.“ Brtt. veit að því, að ef þetta frv. yrði samþ. óbreytt þurfa allmargir þeir bændur, sem hafa verið hirðusamir og fyrirhyggjusamir og tryggt útihús sín í frjálsri tryggingu, að skipta um tryggingarfélag. Það þykir okkur flm. bera helst til mikinn keim af einokun og vera lýti á annars góðu frv. Við trúum ekki að það hafi verið meining Stéttarsambands bænda, þegar það bað um að komið yrði á skyldutryggingu, að ganga svo langt að skipa mönnum að skipta um tryggingarfélag. Meginatriðið er það, að öll útihús séu tryggð, og það sýnist okkur að eigi að sitja í fyrirrúmi, en ekki það að fara að ákvarða fyrir bændur hjá hvaða vátryggingarfélagi þeir skuli brunatryggja þessi hús.



Herra forseti. Það er rétt hjá frsm. hv. heilbr.- og trn., að þetta frv. var á sínum tíma flutt að beiðni bænda. Það er ekki bara vegna brunatrygginga, heldur ekki síður vegna viðlagatrygginga. Það hefur komið fyrir, að útihús hafa skemmst og ættu að borgast af viðlagatryggingum, ef þau væru á annað borð brunatryggð. En lögin um viðlagatryggingu gera ráð fyrir því, að þau mannvirki - og þau mannvirki ein - sem eru í brunatryggingu séu í viðlagatryggingu, og það var ekki síður þess vegna sem þessi beiðni kom fram. Varðandi brtt., sem hér er til umræðu, þá tel ég hana óþarfa. Auðvitað er ekki rétt að menn fari að hlaupa til í dag og skipta um tryggingarfélag, það gæti orðið á næsta gjalddaga eða eitthvað því um líkt. En ég held að ef þetta hús er tryggt hjá þessu félagi og annað hjá hinu, þá valdi það glundroða. Menn þurfa þá að fá brunabótavottorð frá fleiri en einum stað í sambandi við lántökur og annað því um líkt. Þetta skiptir sáralitlu máli fyrir tryggingarfélögin sem slík. Iðgjöld eru mjög lág, það eru mjög litlar upphæðir sem eru í spilinu, en þetta hlýtur að valda tvíverknaði og nokkrum glundroða. Það eru sveitarfélögin í dag, stjórnir sveitarfélaganna, sem ráða því við hvaða tryggingarfélög þau skipta með öll hús, allar fasteignir í sínu sveitarfélagi, og ég tel að sveitarfélögin eigi líka að ráða því, hvar þessi hús eru tryggð, alveg eins og öll önnur hús. Ég tel að sveitarfélögin séu þess best umkomin að ráða því. Ég sé því ekki ástæðu til að fallast á þessa brtt.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af þessu með glundroðann. Ég fæ ekki séð að það sé svo mikil hætta á verulegum glundroða þó að þessi háttur verði hafður á sem við Guðmundur G. Þórarinsson leggjum til. Nú er það svo, að menn þurfa ekki endilega að skipta bara við eitt tryggingarfélag. Margir hafa hús sitt tryggt hjá einu tryggingarfélagi, bíl sinn hjá öðru o. s. frv., og mér finnst að þetta sé regluleg ofstjórn, að ætla að hafa svo vit fyrir mönnum að þeir megi ekki velja sér tryggingarfélag sjálfir. Þetta með sveitarfélögin; að þau fengju þennan rétt eða gengjust fyrir því að semja við sérstök tryggingarfélög um tryggingar, er sprottið af því að þau voru að reyna að ná betri kjörum. Það er rétt hjá hv. þm., að þetta er ekki stórt mál fjárhagslega fyrir tryggingarfélögin og iðgjöldin ekkert geysimikil. En mér finnst að þarna sé verið að seilast óþarflega langt í afskiptasemi og finn ekki annað en það sé réttmætt að bændur megi velja sitt tryggingarfélag sjálfir eða ráða því hvar þeir tryggja sín útihús, hvaða skoðun sem sveitarfélagið hefur á hvar þeir skuli tryggja sín íbúðarhús.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., var lagt fyrir hið háa Alþingi í janúarmánuði s. l. Það var og er liður í að efna loforð sem ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar gaf sjómannasamtökunum í des. 1978 um aukin félagsleg réttindi sjómanna. Frv. sem slíkt lætur ekki mikið yfir sér, en er eigi að síður mjög þýðingarmikið. Ýmis mikilvæg starfsréttindi sjómanna hafa með tímanum verið tengd lögskráningu þeirra, ýmist með lögum eða í kjarasamningum. Nefna má sjómannafrádrátt skv. skattalögum, lífeyrisréttindi, slysatryggingar að nokkru leyti, kauptryggingu, rétt til fæðispeninga o. fl. Sama gildir um ýmsar greiðslur til stéttarfélaga sjómanna og sjóða á þeirra vegum. ófært er að útgerðarmaður geti svipt sjómann slíkum réttindum með einhliða afskráningu án vitundar hans og svipt hann þannig möguleikum til réttmætra andmæla og aðgerða, m. a. gagnvart lögskráningarstjóra. Herra forseti. Ég er sammála þeim breytingum sem hv. Ed. hefur gert á frv. Það er von mín að frv. verði að lögum nú fyrir þinglok.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér um ræðir, er einfalt í sniðum. Það er gert ráð fyrir því, að það verði lögbundið að aðgangseyrir að leiksýningum, tónleikum og sýningum á íslenskum kvikmyndum skuli undanþeginn söluskatti. Eftir að þetta frv. var lagt fram brá svo við að fjmrh. gaf út reglugerð þar sem hann tók af Alþingi ómakið varðandi leiksýningar og tónleika, en hins vegar verða íslenskir kvikmyndagerðarmenn enn að una við það að greiða söluskatt af aðgangseyri að íslenskum kvikmyndum. Hér er um mjög verulegar fjárhæðir að tefla sem skipta verulegu máli í sambandi við eflingu íslensks kvikmyndaiðnaðar. Það er rétt, að fjmrn. hefur fallist á að a. m. k. í sumum tilvikum skuli söluskattur af þvílíkum aðgangseyri renna í Kvikmyndasjóð, að ég ætla. Í því felst einmitt viðurkenning á því, hvaða baggi söluskatturinn er á þessari framleiðslu eða þessari listgrein, vil ég segja, og verður að hafa í huga í þessu sambandi að hér er um fimmtu hverja krónu að ræða. Söluskattur er orðinn 23.5%, svo að hér er um gífurlega mikla byrði að ræða á þessa listgrein umfram það sem gegnir um aðrar listgreinar. Ég vil enn fremur benda á það, að samkv. núgildandi lögum er aðgangseyrir að íþróttasýningum, íþróttamótum, skíðalyftum, kappreiðum og góðhestakeppni undanþeginn söluskatti, og þykir mér eðlilegt að hið sama gildi um íslenskar kvikmyndir. Ég vil enn fremur vekja athygli á því að í þessu frv. er gert ráð fyrir því ákvæði til bráðabirgða, að söluskattur af aðgangseyri að leiksýningum, tónleikum og sýningum á íslenskum kvikmyndum, sem gjaldfallinn er á þessu ári, skuli falla niður og endurgreiðast að þeim hluta sem hann hefur verið inntur af hendi. Eftir því sem mér er best kunnugt hefur Leikfélag Reykjavíkur eitt atvinnuleikhúsa staðið í skilum með söluskattinn, en önnur leikstarfsemi hefur átt í miklum erfiðleikum með að standa skil á honum, og ég hygg að í sumum tilvikum sé þar um þvílíka byrði að ræða, að ef þar yrði krafist fullra skila mundi sú leikstarfsemi leggjast niður. Ég held að einfaldast sé að viðurkenna þessar staðreyndir og gera ráð fyrir því, að þessi söluskattsskuld falli niður, og þá þykir mér eðlilegt að Leikfélag Reykjavíkur gjaldi þess ekki að hafa staðið í skilum að sínum hluta á söluskattinum. Ég get vel fallist á að þessi eftirgjöf taki lengra aftur í tímann. Mér finnst það ekki óeðlilegt að miða við síðustu áramót. Á þessu ári er áætlað að Leikfélag Reykjavíkur greiði 42–48 millj. kr. í söluskatt, en ríkisstyrkurinn til þess er 32 millj. kr. Af þessu sést að hér er um lítilræði að tefla í tekjuöflun ríkissjóðs, en getur skipt sköpum í sambandi við jákvæða þróun leiklistarstarfsemi, tónleikahalds og kvikmyndagerðar. Ég skal ekki hafa frekari orð um þetta. Ég hygg að menn geti verið sammála um það, að í sumum greinum sé skattheimta ríkisins eða hins opinbera af listastarfsemi og íþróttastarfsemi allt of mikil. Ég tel, að hér sé um réttlætismál að tefla og jafnréttismál gagnvart kvikmyndagerðinni, og legg til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er margt gott um efni þessa frv. að segja. Nú að undanförnu hafa þessi mál verið til umræðu milli mín og hæstv. fjmrh., og eins og menn vita hefur verið gefin út reglugerð af fjmrh. í sambandi við afnám söluskatts af leiksýningum og tónleikum. Í sambandi við sýningar á íslenskum kvikmyndum er um það rætt, að þessi söluskattur verði felldur niður af sýningum á íslenskum kvikmyndum, þ. e. á þann hátt að sú upphæð renni í Kvikmyndasjóð. Ég tel rétt að þetta komi fram. Það mun hafa komið fram í ræðu hv. flm., að Leikfélag Akureyrar umfram allt hefur átt í mjög miklum fjárhagsörðugleikum með sína starfsemi. Það hefur komið til minna kasta að hafa áhrif á að finna lausn á því máli, og að því er unnið og verður unnið að reyna að finna leið til þess að styrkja fjárhag Leikfélags Akureyrar þannig að til þess þurfi ekki að koma, að Leikfélag Akureyrar verði að hætta þeirri merku starfsemi sem það hefur haldið uppi nú í nokkur ár, sem er fast leikhús á Akureyri. Sú reglugerðarbreyting, sem nú er komin til framkvæmda, mun því m. a. koma Leikfélagi Akureyrar að haldi. Ég hef í sjálfu sér ekki meira um þetta að segja. Það er sjálfsagt að þetta mál fari sína leið til n., en ég tel rétt að þess sé getið, að unnið er að því innan ríkisstj. og unnið hefur verið að því að koma þeirri skipan á sem þetta frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Aðeins örstutt. - Ég vil að gefnu tilefni vekja athygli á því, að söluskattur er ekki beinn skattur. Söluskattur er skattur sem er lagður á neyslu manna og þ. á m. á hluti eins og hér um ræðir. Það er alger misskilningur, að Þjóðleikhúsið greiði söluskatt eða Leikfélag Reykjavíkur greiði söluskatt, og ég er því almennt mótfallinn að vera alla tíð að bæta við nýjum og nýjum undanþágum frá söluskattinum. Alþingi hefur á undanförnum árum smátt og smátt verið að bæta inn nýjum og nýjum undanþágum frá söluskattinum, og svo er komið að söluskatturinn er orðinn alger frumskógur sem enginn sér fram úr, og hér á Alþ. hafa menn hjálpað mjög til við að eyðileggja þennan skatt og möguleika á því að halda honum uppi með sómasamlegum hætti. Hitt er svo allt annað mál, að þetta er ekki það sama og menn vilji ekki styðja vel við bakið á menningarstarfsemi í landinu, við leiklistarlíf, kvikmyndagerð og annað. En er þá ekki meiri manndómur í því að gera það beint á fjárlögum heldur en vera alla tíð að fela sig á bak við það að fella niður söluskatt, en hafa þá ekki manndóm til þess að setja samsvarandi upphæðir til styrktar þessari starfsemi? Ég vil að gefnu tilefni að það komi fram að ég er mótfallinn því að alltaf sé verið að bæta við undanþágum frá þessum skatti og þar með í reynd að leggja hann í rúst. Það má segja, að ekki sé verið að bæta hér miklu við og þegar búið að því. En ég sé fram á að það verður mjög erfitt að taka upp virðisaukaskatt á Íslandi með tilliti til þess, hversu duglegir menn eru að bæta við nýjum og nýjum undanþágum frá söluskatti, því að virðisaukaskattur gerir ráð fyrir að undanþágur séu helst engar. Það verður mjög erfitt að koma þessum málum heim og saman þegar virðisaukaskattur verður tekinn upp hér á landi, ef menn leggja þá í það.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í tilefni af þeim orðum sem fram komu hjá hv. 3. þm. Austurl. í þessu máli, þar sem hann lýsti andstöðu sinni við það að stöðugt væri verið að fjölga undanþágum frá greiðslu söluskatts. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sjónarmið, að auðvitað er óæskilegt að gera skattkerfið æ flóknara með stöðugt fleiri undanþágum, og á það jafnt við um söluskatt sem aðra skatta. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þessu gefna tilefni, að ástæður fyrir því, að menn freistast til þess í æ ríkari mæli að veita undanþágu frá söluskatti, eru þær, að þessi skattur er orðinn allt of hár. 23.5% söluskattur, eins og hann er orðinn í dag, er orðinn það hár að hann er farinn að hafa veruleg áhrif á neyslu í landinu. Þó að á það megi fallast, að þetta sé ekki skattur í þeirri merkingu að Þjóðleikhúsið greiði ekki skatt eða Leikfélag Reykjavíkur greiði ekki skatt, þá er það þó ómótmælanlegt, að söluskatturinn er lagður á þessa starfsemi, á þessa þjónustu og hefur þau áhrif að hann dregur úr möguleikum fólks til þess að njóta þessarar þjónustu. Þegar að kreppir í þjóðfélaginu og 23.5% söluskattur er t. d. lagður á hvern aðgöngumiða hjá Þjóðleikhúsi eða leikfélagi eða á aðra menningarstarfsemi, þá þýðir það auðvitað að fólk veigrar sér við að njóta þessarar þjónustu. Þetta er eitt það fyrsta sem menn hætta að nota þegar sverfur að. Þess vegna held ég að lækningin á þessu sé í raun og veru sú að stefna að því að lækka söluskattinn, en ekki hækka hann stöðugt gegndarlaust, eins og hv. 3. þm. Austurl. hefur ýmis haft forustu um hér á Alþ. eða a. m. k. verið fylgjandi Ég held því að þegar svo er komið, að söluskattur er orðinn það hár sem raun ber vitni um, þá sé ekkert óeðlilegt þó tillögum um undanþágur frá þessum skatti fjölgi hér á hv. Alþingi og það er þess vegna sem við þrír þm. Sjálfstfl. höfum flutt þessa till. Hún hefur reyndar, eins og kom fram hjá frsm., hv. 7. landsk. þm., fengið þær undirtektir að hæstv. fjmrh. hefur að hluta sett hana í framkvæmd, en að öðru leyti ekki, og því er æskilegt að þetta frv. fái þinglega meðferð. En ég undirstrika: ástæða þess, að þetta er flutt, er sú, að söluskatturinn er orðinn allt of hár. Og ég held að þeir, sem hafa beitt sér fyrir því í síauknum mæli hvað eftir annað hér á Alþ. að hækka þennan skatt, ættu að hugsa sitt ráð betur að því er hann varðar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. undirtektir hans við þetta frv. og heyri að hann er sammála mér um það í raun, að þeir skattar, sem lagðir eru á kvikmyndagerðina, eru of miklir. Mér þykir í þessum efnum langhreinlegast, úr því sem komið er, að afnema söluskatt af aðgangseyri að íslenskum kvikmyndum. Á hinn bóginn get ég tekið undir það sem hv. 3. þm. Austurl. sagði almennt um söluskattinn, að eins og staðið hefur verið að þeim málum upp á síðkastið, ég vil segja síðustu 10 árin, hefur sívaxandi ringulreið ríkt í þeim efnum og svo er nú komið í mörgum greinum, að þó menn vilji þræða hinn þrönga stíg laganna og skila ríkissjóði því sem ríkisins er í þessum efnum, þá getur það reynst næsta örðugt í einstökum tilvikum vegna þeirra óglöggu skila sem eru á milli söluskattsskyldrar þjónustu og þeirrar þjónustu sem ekki er söluskattsskyld. Það má nefna mörg dæmi um það, en ég skal ekki gera það að þessu sinni Hins vegar liggur málið þannig fyrir, að söluskattur er orðinn allt of hár, en hann er orðinn 231/2%. Það munar verulega mikið um hann og þrýstingur á menn að gefa söluskattinn eftir og svíkja þannig undan skatti í sumum greinum er orðinn gífurlega mikill. Ég vil einnig vekja athygli á því, að þegar þetta frv. var lagt fram hafi ringulreiðin í þessum efnum enn verið aukin með því að leiklistinni hafði verið skipt í tvennt. Í sumum tilvikum átti að greiða söluskatt af leiksýningum, í öðrum ekki, sem var náttúrlega óþolandi ástand. Og það sjá náttúrlega allir, að ekki er hægt við það að una að aðgangseyrir t. d. að kappreiðum og góðhestakeppni skuli vera undanþeginn söluskatti með löggjöf, en hins vegar ekki aðgangseyrir að leiklistarstarfsemi, tónleikahaldi og kvikmyndagerð. Ég held að það sama verði að gilda í þessum efnum um þetta allt.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að ég hef stutt það hér á Alþ. að hækka söluskatt, með atfylgi sjálfstæðismanna og Alþb.-manna sitt á hvað, og ég býst við að það hafi engum, sem að því hefur staðið, verið til mikillar ánægju að gera það. Menn eru yfirleitt ekkert sérstaklega glaðir yfir því að hækka skatta. En við skulum láta það liggja á milli hluta. Aðalatriðið er það, að menn átti sig á eðli þessa skatts. Það hafa lengi verið uppi deilur um það í þjóðfélaginu, hvort lögð skyldi meiri áhersla á beina skatta eða óbeina skatta, og ég hef skilið þá sjálfstæðismenn þannig, að þeir vildu fremur leggja áherslu á óbeina skatta en beina. Eðli þessara óbeinu skatta er það, að þeir leggjast á neyslu manna, og í eðli sínu eru þeir þannig að þeir eiga að vera hlutlausir gagnvart því hver sú neysla er. Það er eðli skattsins. En þegar menn eru farnir að setja inn í þetta alls konar undanþágur sitt á hvað, þá er búið að breyta eðli þessa skatts. Það þýðir lítið fyrir okkur alþm. að halda fjálglegar ræður um hert skattaeftirlit og aukið eftirlit með skattsvikum þegar menn eru ekki reiðubúnir að standa að því að hafa þennan skatt það alhæfan að það sé bærilegt að hafa þar eitthvert eftirlit. Nú er ég ekki með þessu að segja að það skipti einhverjum sköpum þó að ein undanþágan bætist við til viðbótar, nú af leiksýningum. Það út af fyrir sig skiptir hér engum sköpum. En mér finnst kominn tími til að menn hugleiði eðli þessa skatts og með hvaða hætti hér skuli haldið áfram. Enda þótt ég hafi staðið að því að hækka söluskatt hafa það verið mér mikil vonbrigði hvað það hefur gengið lítið og verið í reynd lítill áhugi á því á undanförnum árum, jafnvel 10 ára tímabili, að umbreyta þessum skatti þannig að til sóma væri fyrir okkur hér á Alþingi. Við höfum þess í stað á hverju ári bætt við nýjum og nýjum undanþágum, og ég held að það sé kominn tími til að menn horfi um öxl og staldri hér við og beini frekar kröftum sínum að því að breyta um skattform, t. d. fara yfir í virðisaukaskatt. En með þessu áframhaldi er í reynd verið smátt og smátt að gera það ómögulegt að taka upp virðisaukaskatt á Íslandi.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Nd. hefur fjallað um frv. til l. um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess eins og það kom frá Ed., að viðbættri svofelldri breytingu sem fram kemur á þskj. 457: „Við 7. gr. Á eftir orðunum „starfsmanna sinna“ í 1. málsl. komi: og annarra sérfræðinga.“ Um er að ræða að stofnunin hafi einnig möguleika á að skipuleggja ferðir þeirra sérfræðinga sem hún þarf að kalla til hverju sinni. Ég hef haft samband við formann heilbr.- og trn. Ed. og forseta d. og tel að þessi litla brtt. þurfi ekki að tefja að málið fái afgreiðslu nú fyrir þingslit.



Herra forseti. Á þskj. 442 er nál. frá landbn. um frv. um breyt. á lögum um tilbúning og verslun með smjörlíki o. fl. N. fékk til viðtals forstöðumann Osta- og smjörsölunnar, Óskar H. Gunnarsson, en þetta frv. er flutt að ósk Osta- og smjörsölunnar og bændasamtakanna og raunar vegna umkvörtunar ýmissa neytenda um að þeir hafi talið að þetta smjör, þegar ekki væri blandað einhverju saman við það, væri of hart til þess að taka það beint út úr kæliskápum til neyslu. Það urðu dálitlar umr. hér um orðalag á þessu frv. og menn þóttust vita hverjir hefðu samið frv. Við könnun kom í ljós að það var allt úr lausu lofti gripið. Þetta eru lög sem voru samin 1933, og ég fór að grafast fyrir um það, hver hefði samið þetta frv., og sá, sem gerði það, var Sigurður heitinn búnaðarmálastjóri. Sá embættismaður, sem samdi síðan eða breytti þessari grein, var ekki sá sami sem var aðalritstjóri að Stefnumörkun í landbúnaði sem kom út í fyrra, þannig að allt það tal, sem hér varð um þetta mál, reyndist ekki á rökum reist. Fyrir n. komu einnig frá iðnrekendum Davíð Scheving Thorsteinsson og Valur Valsson, og þeir töldu að það væri alveg óþarfi að breyta lögunum. Ráðh. gæti leyft með auglýsingu að blanda t. d. smjöri í smjörlíki og raunar ákveða að allt smjörlíki skyldi vera blandað smjöri. Þetta hefur nokkrum sinnum verið gert, en þá hefur þetta verið 10–15%. En hér er um allt annað að ræða. Hér er um það að ræða að blanda jurtaolíu saman við smjör og aldrei megi vera meira en 1/4 af þessari olíu. Hv. þm. Steinþór Gestsson skrifaði að vísu undir með fyrirvara og mun gera grein fyrir fyrirvara sínum hér á eftir, en að öðru leyti varð n. sammála um að mæla með því að frv. yrði samþ., en hv. þm. Pétur Sigurðsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. En vegna þess hvers konar mál var á þessari grein var hún umorðuð og ég ætla að lesa frvgr. eins og n. gekk frá henni. „Við 1. gr. Greinin orðist svo: 1. gr. laganna orðist svo: Smjörlíki nefnist í lögum þessum allt feitmeti, sem líkist smjöri, þegar í því er feiti, sem ekki á rót sína að rekja til mjólkur, er nemur meira en 25% af heildarmagni fitunnar. Ostlíki nefnist ostur, sem í er önnur fita en mjólkurfita, er nemur meira en 25% af heildarmagni fitunnar. Rjómalíki kallast vökvi, sem líkist rjóma, en inniheldur aðra feiti en mjólkurfitu, er nemur meira en 25% af fitumagninu. Mjólkurlíki kallast vökvi, sem líkist mjólk að útliti og efnasamsetningu, en inniheldur feiti, sem ekki á rót sína að rekja til mjólkur, er nemur meira en 25% af heildarfitumagninu. Þar sem í lögum þessum er talað um smjörlíkisgerð, eftirlit með smjörlíkisgerðum o. s. frv. tekur það einnig til ostlíkis-, mjólkurlíkis- og rjómalíkisgerða, eftir því sem við getur átt.“ En n. leggur einnig til aðra brtt., að á eftir 1. gr. komi ný gr. sem orðist svo: „Í stað orðanna „atvinnumálaráðherra“ og „atvinnumálaráðuneyti“ í lögunum komi: landbrh. og landbrn.“ Þetta er auðvitað í samræmi við það, að áður féllu þessi mál undir atvmrn. og þá var ekkert landbrn. til en nú er breyting orðin á.



Herra forseti. Þegar ég kom til starfa í landbn. að loknu leyfi sem ég hafði héðan frá störfum hafði verið haldinn einn fundur í n. um þetta mál. Ég fékk þess vegna ekki upplýst hverjar upplýsingar hefðu legið fyrir frá þeim aðilum sem kallaðir voru til fundar við n., spurðist þó fyrir um það á þeim fyrsta fundi sem ég var á, og ég veit hverjir það votu. Hins vegar var ekki gert mikið úr því, að það hefði verið um andmæli gegn þessu á neinn hátt að ræða. En þegar ég fór að vitja um minn póst hafði borist til mín bréf samdægurs frá Félagi ísl. iðnrekenda þar sem þeir greina frá því, að eftir því hefði verið óskað að félagið gerði skriflega grein fyrir skoðun sinni á frv. Þeir staðfesta þá skoðun sína í bréfinu, að um nokkur andmæli við frv. sé að ræða þó þau séu ekki veigamikil. En ég hefði þá viljað hafa nokkrar fréttir af því, hvað þeir aðilar aðrir, sem komið hafa til fundar við n., hefðu um þetta að segja. En þess var getið að til þess væri ekki tími og engin þörf á því, enda verður það að segjast, að ég var út af fyrir sig ekki mótfallinn þeirri breytingu sem á þessum lögum er gerð með þessari grein sem hér er einni breytt í lögunum eins og málið kom til n. Ég álít rétt að skilgreina það greinilega, hvað felst í hverju heiti sem tilgreint er í lögum, hvort sem um matvæli er að ræða eða annað, neytandi eigi rétt á því að vita, um leið og hann heyrir vörutegundina nefnda á nafn, hvað í henni felst. Þess vegna tel ég vera réttmætt að skilgreina þetta greinilega, eins og hér er gert um smjörlíkið. En þegar ég les yfir lagabreytinguna og grg., þá kemur það í ljós, sem ég átti ekki von á, að grg. er í raun og veru um allt annað en efni frvgr. sjálfrar. Grg. snýst um það fyrst og fremst, að það hafi gerst úti í Svíþjóð að farið var að blanda jurtaolíu saman við smjör, og það er látið að því liggja að sú breyting, sem hér er verið að gera, sé til þess að svo megi einnig gera hér á landi. Ég er ekki alveg viss um að þessi lagabreyting sé nægileg til þess, en um það geta ugglaust verið deilur. Ég vil aftur á móti halda því fram, að það sé vísbending um óvönduð vinnubrögð og óðagot í afgreiðslu, að það varð að umorða t. d. alla 1. gr. frv., sem er aðalgrein þess, kannske meira af því að menn hafa næman málsmekk en vegna efnisbreytingar, og er ekki nema allt gott um það að segja. Í annan stað taldi n. eðlilegt að gera aðra breytingu á lögunum, sem sagt að færa heiti til þess horfs, sem nú er í stjórnkerfinu, og kalla landbrh. landbrh. en ekki atvmrh., og er það líka eðlilegt. En ég held og ég veit, að það var ástæða til að taka miklu fleiri atriði úr lögunum til endurskoðunar og leiðrétta þau eftir þeim breytingum sem orðið hafa á ýmsum háttum hér. Á einu stigi málsins var komin ein brtt. enn inn í nál. landbn., sem ég hafði ekki séð eða vitað hvaðan var og mér fannst ekki passa við frv. á neinn hátt. Benti ég formanni n. á það og var það þá leiðrétt og tekið út, því að að stóðst ekki við lögin og var útilokað. Þetta sannar það, að í þessu efni öllu er hið mesta óðagot. Ég tel t. d. að full ástæða hefði verið til að breyta því sem segir í 7. gr. laganna. Þar er ákvæði um það, að í öllu mjólkurlíki og rjómalíki, sem búið er til eða notað í landinu, skuli vera litarefni sem greini það glögglega frá mjólk og rjóma. Mér vitanlega hefur þessu ákvæði ekki verið fullnægt nú í mörg, mörg ár, hvort sem það hefur einhvern tíma verið gert eða ekki. Þess vegna hefði verið ástæða til að yfirfara þetta einnig þegar var verið að hreyfa við lögunum á annað borð. Þá er einnig ákvæði í 8. gr. sem ég tel að sé algerlega úrelt og ekki farið eftir í neinu. Það er: „Í öllu smjörlíki, ostlíki, rjóma- og mjólkurlíki skulu vera 2% af hreinni jarðeplasterkju.“ Ég held að þetta hafi ekki tíðkast og sé ekki farið eftir þessu lagaákvæði nú. Í 9. gr. er t. d. mgr. sem ég hygg að sé algerlega þarflaus og út í hött að hafa í lögum áfram. Þar stendur um greinilega merkingu á smjörlíki: „Þessi ákvæði taka einnig til smjörlíkis sem selt er í lausri vigt í sölubúðum.“ Ég held að það sé algerlega bannað núna eftir öðrum lögum að selja smjörlíki í lausri vigt. Það eru mörg fleiri atriði, sem ég hirði ekki um að nefna, sem ég tel að hefði átt að taka til athugunar í þessu efni, og það var skoðun mín, að vísu eftir að ég var búinn að taka ákvörðun um að styðja þetta frv., að það hefði verið eðlilegra að fresta afgreiðslu þess enn um sinn og taka lögin til endurskoðunar í heild. Og það mun liggja fyrir í rn., að þeir menn, sem gerðu till. um breytingu á þessari 1. gr. laganna, munu hafa komið því áleiðist til rn. að eðlilega þyrfti að endurskoða lögin í heild fremur en endurskoða þessa einu grein þeirra. En eins og ég tók fram í upphafi, þá hafði ég samþykkt að styðja þá breytingu, sem gerð var á 1. gr., og ég mun styðja þetta frv. af því að mér sýnist, eins og ég tók fram, eðlilegt að skilgreina það í lögum, hvað er smjörlíki og ákvarða einnig um aðra þætti þessa efnis í greininni. Ég mun styðja það. En eðlilegast hefði ég talið að þetta frv. færi ekki lengra í þessu formi. Ég tel að það hefði verið mjög nauðsynlegt að taka það mál, sem hér liggur fyrir, til athugunar og endurskoðunar í heild.



Herra forseti. Ég er samþykkur því frv. sem hér er til umr. Hins vegar vil ég taka undir það með hv, síðasta ræðumanni, að það er fyllsta ástæða til þess að endurskoða fyrir haustþing þau lög sem hér er verið að gera breytingu á. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt að menn átti sig á því, um hvað þetta frv. snýst. Það er býsna óglöggt fyrir þá menn, sem ekki hafa kynnt sér vandlega tilganginn með flutningi þessa frv., en tilgangurinn er einfaldlega sá að hefja framleiðslu eða veita mjólkurbúum heimild til framleiðslu á nýrri tegund viðbits, sem samanstendur 75% af smjöri og 25% af jurtaolíu. Þetta er þekkt viðbit, ef ég má nota það orð, í Svíþjóð og mikið notað þar og þykir gott. Grundvallartilgangurinn með þessu er auðvitað sá að reyna að lækka smjörfjallið og það er af hinu góða. Hins vegar er reynsla Svía af sölu þessa nýja viðbits sú, að það hefur ekki, því miður, lækkað þeirra smjörfjall. Ég óttast mjög að það muni gerast hér, að um leið og þetta kemur á markað muni draga úr sölu á smjöri, þannig að höfuðtilgangurinn, rauði þráðurinn með flutningi þessa frv., að draga úr smjörbirgðum eða minnka þær, muni ekki nást. Hins vegar er þetta tilraunarinnar virði. Þau andmæli, sem komu fram við þetta frv. frá iðnrekendum, eru í grundvallaratriðum þau, að þeir óttast samkeppni. Þeir óttast að verða fyrir mjög verulegri samkeppni vegna þessarar nýju framleiðslu og telja að af þeim sökum eigi ekki að heimila þetta. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það þurfi ekki að vorkenna smjörlíkisframleiðendum á Íslandi, sem eru einu iðnrekendurnir sem njóta lögverndar gagnvart samkeppni. Þeir njóta hennar vegna þess að smjörlíki er talið með landbúnaðarafurðum og smjörlíkisinnflutningur er bannaður. Ég vil líka geta þess hér, að það kom fram á fundum í landbn. frá fulltrúum iðnrekenda, að framkvæmdavaldið hefur ekki verið nægilega vel á varðbergi í sambandi við þau lög sem í gildi eru um notkun á mjólkurafurðum. Var t. d. bent á það, að bakarar hefðu um langt skeið framleitt rjómakökur með þeytikremi, sem er auðvitað ólöglegt. 



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem hv. 2. þm. Suðurl. sagði áðan. Það er ekki siður, ef um stjfrv. er að ræða, að n. fjalli um nema það frv. sem liggur fyrir, en fari ekki að taka alla löggjöfina til endurskoðunar og umfjöllunar. Þau ár, sem ég hef verið hér á Alþ., þekki ég ekki þau vinnubrögð, nema þá sérstaklega sé um það beðið, þannig að það var ekki að mínu mati hægt að ætlast til þess, að landb. Nd. færi að taka það verk að sér, án þess að um það væri þá sérstaklega beðið, að endurskoða alla þessa löggjöf. Hitt get ég alveg fallist á með hv. 2. þm. Suðurl., að það þyrfti að líta á þessa löggjöf. En það er alveg hægt að gera það, þó að þetta frv. út af fyrir sig sé nú samþ. Það breytir engu í því. Að öðru leyti vil ég ekki fara að hefja hér umr. um þetta mál, þó að það væri kannske ástæða til að ræða þau mál, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. kom hér mn á. Ég var alveg sammála mörgu af því sem kom fram í hans máli, en það er margt fleira í þessum málum sem væri kannske ástæða til þess að ræða, en ég sleppi því hér. Ég vil bara segja að þetta er stjfrv. og við fjölluðum aðeins um það frv. sem fyrir lá, eins og venja er.