Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra, umhverfisráðherra og innanríkisráðherra.

Herra forseti. Það er við hæfi að hefja þessa fyrirspurn á því að óska hæstv. ráðherra til hamingju með atvinnutilboð sem honum barst frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég tel að tímasetningin á því að þetta skuli hafa verið birt sé ekki tilviljun. Fram undan eru kosningar í Grikklandi. Ég reikna með að þetta séu ákveðin skilaboð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum um að menn skuli hugsa sinn gang varðandi hvern þeir kjósa þar. Annars eru væntanlega til úrræði hjá þessum ágætu stofnunum til að fást við þá niðurstöðu ef hún reynist röng. En úr því að við erum að tala um Grikkland vil ég beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra. Í ljósi þess að nú er orðin veruleg hætta á því að Grikkir þurfi að yfirgefa evrusamstarfið, hefur ríkisstjórn Íslands þá hafið með formlegum hætti einhvers konar undirbúning undir slíkt? Hefur verið samin einhvers konar viðbragðsáætlun? Hefur verið settur á laggirnar einhvers konar undirbúningshópur með formlegum hætti og hefur málið verið tekið fyrir með formlegum hætti innan ríkisstjórnarinnar? Um er að ræða einhver helstu viðskiptalönd okkar Íslendinga sem lent gætu í gríðarlega miklum efnahagslegum þrengingum. Ef evran flosnar upp, hrynur, skiptir miklu máli fyrir okkur Íslendinga að við séum undirbúin undir það. Hvort sem um er að ræða sjávarútveginn eða markaði hans eða aðra atvinnugreinar eins og ferðamennskuna er augljóst að hrun evrunnar mundi hafa gríðarleg áhrif á efnahag okkar Íslendinga. Því er eðlilegt að ég spyrji, og ég vonast til að fá svör frá hæstv. ráðherra, um hvaða undirbúningur hefur átt sér stað. Með hvaða hætti er sá undirbúningur, þ.e. formhlið hans? Hefur málið verið tekið fyrir til umræðu innan ríkisstjórnarinnar?

Frú forseti. Svarið við öllum þessum spurningum er já. Við höfum að sjálfsögðu fylgst vel með vandamálunum í Evrópu og þau eru ekki ný af nálinni, því miður, og þrátt fyrir endurteknar aðgerðir og pakka er staðan enn jafntvísýn og raun ber vitni. Mestu áhyggjur manna hafa eflaust snúið að því ef vandinn breiddist út og breiddist til fleiri og stærri ríkja. Almennt mat hefur verið það að menn mundu ráða við það þótt Grikkland væri áfram í erfiðleikum við að vinna úr sínum málum. Og jafnvel þó að þar færu hlutir á hinn verri veg og Grikkir yrðu annaðhvort að yfirgefa evrusamstarfið eða jafnvel lenda í greiðslufalli, sem maður vill helst ekki nefna því að sjálfsögðu óskum við þeim eins og öllum öðrum alls góðs í þeirra erfiðu glímu, mundu menn ráða við það. Við fórum yfir það bæði á síðasta ári og höfum farið aftur á þessu ári hvaða staða kynni þá að koma upp fyrir Ísland. Það hefur verið rætt í ráðherranefnd um efnahagsmál, í nefnd um fjármálastöðugleika og í ríkisstjórn og þar með var farið yfir það, eins og ég geri ráð fyrir að gert sé í öðrum löndum, hvaða aðstæður gætu þá komið upp, hvort til dæmis væri ástæða fyrir okkur að taka þetta inn í myndina varðandi mat á þörf okkar fyrir gjaldeyrisvaraforða og annað í þeim dúr eins og eðlilegt er að huga að þegar menn reyna eftir föngum að undirbúa sig undir óvissa og ófyrirséða mögulega atburði. Það er engin leið að sjá það allt fyrir hversu víðtæk og alvarleg áhrifin yrðu ef staðan heldur áfram að versna á þessum slóðum. Við vitum að þarna liggja mikilvægir markaðir fyrir ákveðnar framleiðsluvörur umfram aðrar og við þurfum að sjálfsögðu að huga að því eins og mögulegt er. En almennt hefur Ísland verið í nokkru skjóli fyrir þessum hremmingum 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að leggja það til við hæstv. ráðherra að ráðherrann flytji þinginu skýrslu um þennan viðbúnað. Viðbúnaður okkar Íslendinga mun með engum hætti hafa áhrif á stöðu Grikkja. Þetta er ekki eins og þegar við vorum sjálf í mikilli fjármálakrísu og þurftum að hluta til að halda þeim undirbúningi innan Stjórnarráðsins. Því væri eðlilegt að slík skýrsla kæmi fram og núna alveg á næstu dögum af því að þessir hlutir geta átt sér stað innan mjög skamms tíma. En ég vil þá beina öðru til hæstv. ráðherra. Nú þegar svona er komið og miklar áhyggjur eru uppi, bæði hér og annars staðar, um stöðu evrunnar, er þá ekki orðið tímabært að endurskoðuð verði sú ákvörðun að sækja um aðild að Evrópusambandinu af því að slíkri aðild fylgir um leið skylda til að taka upp evruna? Það er svolítið sérstakt að við séum á sama tíma að sækja um aðild að ESB og vera þá skyldug til þess að taka upp evru 

Frú forseti. Ég skal að sjálfsögðu taka þá tillögu til skoðunar að upplýsa eitthvað um þetta í formi skýrslu eða umræðu. Ef eftirspurn er eftir því er rétt að skoða það og er nægur tími til að taka það inn á dagskrá þingsins. Ég geri þá ráð fyrir að hv. þingmaður sé að gefa í skyn að nægjanlegt svigrúm verði fyrir umræður um slík mál á síðustu dögum þinghaldsins. Varðandi samskiptin við Evrópusambandið að öðru leyti tel ég að við eigum að stíga varlega til jarðar í sambandi við það að blanda þessum erfiðleikum inn í það. Það má að minnsta kosti ekki bera það yfirbragð að við séum að gera út á erfiðleikana þarna á einhvern hátt því að nægir eru þeir samt og það væri ekki stórmannlegt að hoppa á það. En hitt hef ég sagt og það stendur, að það hlýtur auðvitað að hafa viss áhrif á mat okkar á Evrópusambandinu og hvernig okkur líst á félagsskapinn í því hvernig Evrópusambandið sem eining reynist 

Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður og vil ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni kærlega fyrir að vekja máls á þessu vegna þess að ég var búin að íhuga að spyrja hæstv. innanríkisráðherra sambærilegra spurninga. Það er afar einkennilegt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra upplýsi að verið sé að halda krísufundi í ríkisstjórn Íslands og efnahagsráðherraráði ríkisstjórnarinnar um skuldavanda og evruvandræðin í Grikklandi. Og nú er það viðurkennt í Evrópu að falli Grikkland sé stutt í að Spánn fari sömu leið, en Spánn er með fimm sinnum stærra hagkerfi en Grikkir þannig að þá verður tjónið enn meira. Það er afar einkennilegt að Íslendingar skuli enn vera með umsóknina þarna inni þegar ríkisstjórn Íslands, sú sem fylgdi umsókninni úr hlaði á sumarmánuðum 2009, sé fyrir utan það brennandi hús eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lýsti í ræðu sinni. Það er afar einkennilegt. Þess vegna langar mig að inna hæstv. innanríkisráðherra eftir því í ljósi þess sem komið hefur fram í þinginu í dag: Er ekki rétt að við greiðum atkvæði um það hvort draga eigi umsóknina til baka, að fyrst verði það rætt í þinginu og svo verði því beint til þjóðarinnar hvort þjóðarvilji sé fyrir því að halda þessari vitleysu áfram? Nú hefur ríkisstjórnin sjálf viðurkennt að það er glapræði að halda þessum aðildarviðræðum áfram samkvæmt orðum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Það er oft talað um að stjórnarandstaðan haldi þinginu í gíslingu og það hefur oft komið fram síðustu daga. Ég vil því spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Er ekki verið að halda þinginu í gíslingu með því að koma ekki tillögu minni á 

Hæstv. forseti. Það liggur mikill fjöldi þingmála í þingnefndum og þau bíða afgreiðslu þingsins. Það er álitamál hvað koma á fyrir þingið og hvernig forgangsraða á í því efni. En meginspurningin er þessi: Hvernig eigum við að bregðast við gagnvart Evrópusambandsumsókninni og því ferli öllu saman? Ég hef verið því fylgjandi að skjóta því máli til þjóðarinnar beint og milliliðalaust án aðkomu þingsins sérstaklega í því efni. Það hefur verið afstaða mín. Efnislegar niðurstöður í viðræðum við Evrópusambandið hafa verið að birtast okkur. Þær eru stöðugt að verða sýnilegri og skýrari. Í mínum huga hefur dæmið verið skýrt frá upphafi vega. Það snerist um grunngerð Evrópusambandsins, allt laga- og reglugerðarverkið sem það býður aðildarþjóðum sínum upp á. Ég hef alla tíð verið andvígur því að við gengjum inn í Evrópusambandið og fyrir mitt leyti hefur ekki þurft neinar viðræður til að leiða það í ljós. Hins vegar hefur stór hluti þjóðarinnar viljað fá skýrari línur í þetta mál, fá að vita hvað er í pakkanum, eins og stundum er sagt. Það er að koma á daginn hvað það er og er ekkert því til fyrirstöðu að við efnum til þjóðaratkvæðagreiðslu hið fyrsta. Ég er sammála hv. þingmanni að þessu leyti að það er mikilvægt að taka þetta mál til afgreiðslu en að þjóðin skeri úr um hvert framhaldið verður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra kærlega fyrir svörin en ég vona að ráðherrann átti sig á því að þessu máli verður ekki komið til þjóðarinnar nema með aðkomu þingsins. Þjóðin getur ekki krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna hef ég lagt á það mikla og knýjandi áherslu að þingið fái þetta mál í hendurnar sem fyrst þannig að hægt sé að fara með það til þjóðarinnar. Það er annar meiri hluti hjá þjóðinni gagnvart ESB-málinu. Um það bil 65% sem vilja ekki þarna inn á móti 35% sem vilja það. Það er líka að myndast nýr meiri hluti í þinginu fyrir því að þetta mál fái framgöngu. Síðast lýsti hæstv. innanríkisráðherra því yfir að hann vildi að þjóðin skæri úr um þetta og ég vísa líka í hæstv. utanríkisráðherra sem tjáði sig í síðustu viku auk tveggja þingmanna stjórnarliðsins. Því spyr ég ráðherrann: Eigum við ekki að  
            

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram og ítreka það sem ég hef margoft sagt í þessum stóli að það er engin ný afstaða af minni hálfu. Ég hef verið fylgjandi því í langan tíma að við flýttum þessu ferli og flýttum afgreiðslu þessa máls. Eitt er ég alveg viss um að aldrei - aldrei - hefur það verið vitlausara en nú að ganga í Evrópusambandið.

Heyr, heyr.


            

Virðulegi forseti. Aðilar vinnumarkaðarins hafa gagnrýnt mjög hugmyndir ríkisstjórnarinnar um þátttöku lífeyrissjóðanna vegna afskrifta á lánum til heimilanna. Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, hefur m.a. falið lögfræðingi samtakanna að hefja málsókn gegn ríkinu vegna skattlagningar á lífeyrissjóði. Gangi hugmyndir ríkisstjórnarinnar eftir má reikna með því að þetta hafi í för með sér skerðingu á lífeyrisréttindum þeirra sem njóta réttinda frá almennu lífeyrissjóðunum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi til greina og hvort hugmyndin sé sú að sama skerðing muni ganga yfir þá sem eiga réttindi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, til jafns við það sem gerist hjá þeim sem eiga lífeyrisréttindi í almenna kerfinu. Fram hefur komið að um 28–30 milljarða vanti á ári inn í lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna næstu 30 árin. ASÍ hefur sagt að þetta sé svo há upphæð að hún ógni afkomu ríkissjóðs og sveitarfélaga og þar með velferðarkerfisins. Hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra hlýtur því að hafa hugmyndir um hvort skerðingin eigi gangi jafnt yfir alla, hvort sem þeir njóta lífeyrisréttinda sem opinberir starfsmenn eða eru í almenna kerfinu. Gæta verður þess líka að þeir sem njóta bóta úr almenna kerfinu greiða það með skattpeningum sínum að lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna skerðast ekki. Mig langar einnig að biðja hæstv. ráðherra að svara spurningu varðandi auðlegðarskatt. Nú eru lífeyrissjóðir landsmanna mismunandi. Margir eiga sinn sjóð í fasteignum sínum, hafa á starfsævinni náð að öngla saman einhverjum eignum, m.a. fasteignum eða sparifé, en lenda í því í dag að fá á sig svokallaðan auðlegðarskatt. Við höfum dæmi um að fólk þurfi jafnvel að selja eignir sínar til að hafa efni á því að borga þann skatt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið skoðað að rétt væri að þeir sem eiga mikil lífeyrisréttindi hjá lífeyrissjóðunum borguðu líka auðlegðarskatt. Það væri reiknað inn í þann skattstofn sem ríkisstjórnin kallar auðlegð, sem er kannski ekki nema ævisparnaður hjá mjög mörgum en liggur hjá mörgum opinberum starfsmönnum og öðrum sem hafa greitt mikið inn í lífeyrissjóði sem inneign sem greidd er út eftir starfsævina.

Frú forseti. Það er kannski vissara að finna orðum sínum vandlega stað ef hv. þingmaður er að upplýsa um að málaferli séu yfirvofandi af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, væntanlega vegna þátttöku lífeyrissjóðanna í skuldaaðgerðum í þágu heimila eða þátttöku í greiðslu sérstakra vaxtabóta. Þá ætla ég að eiga orðastað við þá annars staðar en hér í þingsalnum um það. Ég kannast ekki við að samskipti stjórnvalda og lífeyrissjóðanna hafi gefið tilefni til sérstakrar skerðingar á lífeyri og þannig er það ekki hugsað. Ég geri til dæmis ekki ráð fyrir því vegna þátttöku þeirra í 110%-leiðinni. Þar varð niðurstaðan að allir nytu góðs af og að samlegðaráhrif af skilvirkum aðgerðum til að styðja við skuldug heimili og bæta þau eignasöfn sem eftir stæðu og auka greiðslugetu og greiðsluvilja væru meiri en það sem hver og einn legði af mörkum, þannig að þegar upp væri staðið væru menn í fyrsta lagi kannski ekki að afskrifa mikið sem hefði verið innheimtanlegt og í öðru lagi væru jákvæðu áhrifin meiri og mundu vega það upp og jafnvel svo miklu munar. Þannig hafa menn nálgast þau mál og mér hafa ekki verið færðar sönnur á að það sé ekki áfram þannig. Með nákvæmlega sama hætti og sömu rökum hafa forustumenn lífeyrissjóðanna væntanlega og verkalýðshreyfingarinnar, aðila vinnumarkaðarins, réttlætt þátttöku lífeyrissjóðanna í greiðslu í starfsendurhæfingarsjóð; að það að koma í veg fyrir ótímabæra örorku létti útgjöldum af lífeyrissjóðum sem nemi svipuðum fjárhæðum eða meiri en þeim sem í inngreiðslurnar fara. Svo er þetta auðvitað alltaf spurning um hvernig menn horfa til hinnar samfélagslegu ábyrgðar lífeyrissjóðanna sem þátttakenda í samfélaginu þrátt fyrir allt, því með fullri og mikilli virðingu fyrir lífeyrissjóðunum þá eru þeir ekki ríki í ríkinu. Þeir eru hluti af Íslandi og hluti af því samfélagi sem við erum að byggja upp og fara með í gegnum erfiðleikana. Varðandi auðlegðarskattinn er skattstofninn þar skýr og klár. Lífeyristekjur eru skattlagðar og hugsunin í sjóðssöfnunarkerfinu hefur alltaf verið að þær eru skattlagðar á grundvelli þeirra skattareglna sem eru við lýði þegar útgreiðslurnar eiga sér stað. 

Virðulegi forseti. Allar afskriftir sem lífeyrissjóðirnir þurfa að gera á eignum sínum hljóta að skerða réttindi þeirra sem í sjóðunum eiga, það eru þá peningar sem eru ekki notaðir til að greiða út lífeyri. Það gefur því augaleið að þetta hlýtur að koma við lífeyrissjóðina og hefur auðvitað meðal annars verið gagnrýnt þess vegna. Spurningin var hvort sú hugsun væri ráðandi hjá hæstv. ráðherra að hið sama gengi yfir alla ef skerðing kæmi til, hið sama gengi yfir þá sem nytu lífeyrisréttinda sem opinberir starfsmenn, og ég bið hann að svara því. Við vitum alveg hvernig það er með auðlegðarskattinn. Við borgum tekjuskatt af lífeyrisgreiðslum okkar 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Nú kannast ég við hv. þingmann. Þegar hann þarf virkilega að rökstyðja mál sitt fer hann í þann gír sem hann var í hérna síðast. Varðandi sambúð lífeyriskerfanna þekkjum við auðvitað þá umræðu og markmiðin um að stefna að einu samræmdu og einsleitu lífeyrissjóðakerfi fyrir alla landsmenn. Mikil vinna hefur verið unnin undanfarin eitt og hálft, tvö ár í þeim efnum. Hvað opinbera lífeyrissjóðakerfið varðar þarf að hafa í huga að greina að annars vegar A-deildina, sem á að standa undir sér sjálf og þarf að rétta af og það er viðráðanlegt verkefni, og hins vegar B-deildina og þann mikla uppsafnaða vanda sem þar bíður, en við höfum sem betur fer áratugi til að takast á við. Þar koma margir við sögu eins og kunnugt er og ekki er hægt að skella þeim reikningi í andlitið á núverandi ríkisstjórn einni og segja að hún hafi búið þann vanda til, þó ýmislegt sé reynt í þeim efnum. Hann hefur legið ljós fyrir alveg frá 1996, 1997 þegar nýju lögin um lífeyrissjóðina voru sett og þegar opinberu sjóðunum var skipt upp og ákveðið að leggja grunn að nýju kerfi í A-deildinni en takast á við vanda B-deildarinnar 

Virðulegi forseti. Við erum sem betur fer sammála þjóðinni þegar kemur að mikilvægi lögreglunnar í samfélagi okkar. Lögreglan mælist vera sú stofnun sem Íslendingar treysta hvað best. Við höfum hér á þingi nokkur mál sem lúta í þá átt að styrkja lögregluna enn frekar og starfsumhverfi hennar. Mig langar því að inna hæstv. innanríkisráðherra eftir því hvort samhljómur sé á meðal okkar um að almennt þurfi að auka öryggi lögreglumanna við störf sín. Það sem ég er að velta fyrir mér er að við höfum heyrt af áhyggjum lögreglumanna af því þegar þeir eru jafnvel einir í bílum að sinna erfiðum útköllum eða mjög stórum svæðum. Allt tengist þetta að sjálfsögðu fjármögnun lögregluembættisins. Við sem erum mikið á ferðinni verðum vör við að minna sést til lögreglunnar en oft áður. Við sjáum það á þingmálum sem ég nefndi áðan að þingmenn hafa margir hverjir áhyggjur af þeirri þróun sem hefur orðið varðandi löggæslustörfin. Við höfum lagt fram tillögu um að farið sé í skilgreiningu á mannaflaþörf og fjármagnsþörf lögreglunnar. Því tel ég eðlilegt að inna ráðherra eftir því hvort hann taki undir þessar áhyggjur og hvort ekki sé fullkomin ástæða til að hraða vinnu við að skilgreina betur hver þörfin er fyrir mannafla og þá fjármuni sem þarf til að reka lögregluembættin. Við getum öll verið sammála um að óásættanlegt er að það sé einn lögregluþjónn á stóru svæði þar sem kannski tekur mörg hundruð kílómetra að keyra í útkall eða eitthvað þess háttar. Að sjálfsögðu skiptir öryggi lögreglumanna líka miklu máli því að lögreglumaður sem er einn á ferð og þarf til dæmis að skakka leikinn 

Hæstv. forseti. Þetta er vissulega verðugt mál að taka upp á Alþingi en við megum aldrei missa sjónar á því að borið saman við það sem gerist í öðrum löndum búa Íslendingar sem betur fer í öruggu og góðu samfélagi. Það er mergurinn málsins. Hitt er annað mál að það er alveg rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að lögreglan hefur þurft að sæta aðhaldi og niðurskurði eins og öll önnur opinber starfsemi á undangengnum árum vegna þess efnahagshruns sem reið yfir þjóðina. Það hefur að sönnu bitnað á lögreglunni eins og öðru en við erum sem betur fer að sjá til sólar að nýju. Annað er að við höfum notað tímann undanfarin ár og missiri til að leita leiða til að nýta fjármunina sem við höfum handa á milli á annað borð betur og á markvissari hátt. Út á það ganga þær skipulagsbreytingar sem eru í farvatninu og hafa verið kynntar á Alþingi í tveimur lagafrumvörpum, annars vegar frumvarpi um sýslumenn og hins vegar frumvarpi um lögregluna og skipulagsform lögreglunnar. Þau eru hugsuð þannig að við nýtum fjármuni betur innan stjórnsýslu lögreglunnar með það fyrir augum að geta haft fleiri lögreglumenn á vettvangi til að sinna útköllum og þjónusta borgarana. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að lögreglumenn séu ekki einir á ferð að sinna mjög stórum umdæmum. Það á einnig við á þéttbýlissvæðunum, það er mikilvægt að þeir séu fleiri en einn 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að við höfum búið og búum vonandi enn þá í frekar afslöppuðu og öruggu samfélagi en því er samt ekki að neita að samfélag okkar líkist sífellt meira og meira þeim samfélögum sem við þekkjum næst okkur. Ég nefni bara Norðurlöndin og önnur lönd varðandi glæpagengi og afbrot og allt sem tengist því. Þar af leiðandi höfum við reynt að leggja áherslu á þessi mál á þingi, t.d. með frumvörpum sem lögð hafa verið fram um auknar rannsóknarheimildir og tillögum um að fara í grundvallarskilgreiningar á mannaflsþörf og hvernig við viljum sjá lögregluna, og við höfum lagt fram tillögu um að banna hreinlega glæpagengi. Allt lýtur þetta að því að reyna að skapa þjóðinni betra umhverfi og lögreglunni betra starfsumhverfi. Við hljótum því að kalla eftir því að í fjárlögum næsta árs, en ég veit að þessa stundina er verið að vinna fjárlagamálið í ráðuneytunum, verði gert ráð fyrir því að hægt verði að veita aukið fjármagn til lögreglunnar 

Hæstv. forseti. Ég vil að nýju taka undir með hv. þingmanni og segja að það er vilji ríkisstjórnarinnar og sem betur fer vilji Alþingis almennt að búa vel að lögreglunni þannig að hún geti sinnt störfum sínum sem best. Ég minni á að fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga frá allsherjarnefnd þingsins, flutt af öllum sem þar eiga sæti að ég hygg, og er þar fremstur í flokki Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, þar sem sérstaklega er lagt til að búið verði í haginn á komandi árum fyrir starf lögreglunnar og sérstaklega gegn skipulagðri brotastarfsemi. Þetta finnst mér vera til marks um þann þverpólitíska vilja sem er á þinginu til að taka af festu á þessum málum sérstaklega, þ.e. skipulagðri glæpastarfsemi sem hv. þingmaður vék að áðan.

Virðulegi forseti. Við höfum frá síðustu kosningum rætt mjög mikið frumvarp sem fjallar um innstæðutryggingarkerfi sem er mál sem við þekkjum mjög vel og hefur verið mikil andstaða í þinginu við að samþykkja slíka löggjöf. Ástæðan er einföld, slíkt kerfi getur ekki hentað fyrir Íslendinga. Það er tryggingakerfi sem er upprunnið í Bandaríkjunum þar sem eru sjö þúsund og eitthvað bankastofnanir og þar er ábyrgðinni mjög dreift, en á Íslandi eru þrír bankar með 95% af öllum innstæðum. Þetta hefur verið margrætt í þinginu og allir sem að málinu hafa komið hafa komist að sömu niðurstöðu enda er hún algerlega augljós. Við höfum hins vegar tækifæri til að hafa áhrif á þessa hluti. Þetta er bundið við tilskipun Evrópusambandsins. Ég átti fundi með formanni þeirrar nefndar sem fer með þessi mál hjá Evrópusambandinu og hann, eins og aðrir nefndarmenn sem ég talaði við þar í september sl., hafði skilning á stöðu Íslands og bauðst til að taka við erindi frá okkur og hugmyndir um undanþágur hvað þessa hluti varðaði. Ég upplýsti þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Pál Árnason, um þessa hluti og það kom mér því mjög á óvart þegar það var upplýst í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að við höfum ekki nýtt okkur þetta tækifæri og við höfum ekkert gert, virðulegi forseti, til að vekja athygli á málstað okkar Íslendinga hjá þeim sem um þetta véla. Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra af hverju svo er, af hverju hafa íslensk stjórnvöld ekki reynt að koma sjónarmiðum okkar 

Frú forseti. Ég held að það sé ekki rétt að það hafi engin samskipti verið við Evrópusambandið um þessi mál. Þau ber á góma reglulega, t.d. á svonefndum ECOFIN-vettvangi þar sem ég hef mætt og þar sem þessi mál hafa verið rædd og þar sem sérstöðu bæði Íslands og Noregs í þessum efnum hefur borið á góma. Sömuleiðis hefur verið farið yfir þetta í samskiptum við Evrópusambandið sem tengist þeim köflum í samningaviðræðunum sem lúta að þessu sérstaklega, 4., 9. og 17. kafla til dæmis, og það hefur borið á góma hver staðan í þessum málum er hjá okkur. Við munum þurfa að ganga frá reglum sem tryggja nægilega neytendavernd á fjármálamarkaði með einhverjum hætti og sem stendur erum við bundin af því að notast við þær evrópsku reglur sem niðurstaðan verður að þar verði innleiddar nema þá að því marki sem við fengjum undanþágur frá þeim eða semdum okkur frá því að þurfa að innleiða þær með sama hætti og aðrir gera. Þær eru að vísu ákveðnar lágmarksviðmiðanir í eðli sínu og þó ekki, samanber deilu Norðmanna við ESB um að fá að tryggja mun hærri fjárhæðir í sínum bönkum en þar hefur verið miðað við. Vandinn er sá að þessi mál eru enn í mikilli deiglu í Evrópu og það er svolítið erfitt að ræða við Evrópusambandið um sérlausnir Íslands á meðan Evrópusambandið veit ekki sjálft hvernig það ætlar að hafa reglurnar að endingu. Það er ein meginástæða þess að við höfum beðið átekta með frekari aðgerðir á sviði löggjafar hér að málin liggja alls ekki skýrt fyrir af hálfu Evrópusambandsins. Á meðan gildir auðvitað sú yfirlýsing sem hér hefur verið marggefin og ítrekuð að innstæður eru tryggðar og að okkar gjaldþrotaskiptalöggjöf er þannig í dag að innstæður eru forgangskröfur í bú. Það má því segja að það sé ríkulega um það búið í bili. Það er til dæmis ein spurning sem þarf að fást á hreint hvort við getum reiknað með því, eða megum ef við svo kjósum, að hafa okkar löggjöf þannig til frambúðar.

Virðulegi forseti. Það virðist gæta ákveðins misskilnings hjá hæstv. ráðherra í svari hans. Það er þannig að Evrópuþingið er að véla um þessi mál. Þegar ég talaði við þá þingmenn sem þarna voru voru þeir allir sammála um að það fyrirkomulag sem er í gangi eða liggur núna í drögum og þeir hafa verið að ræða hentar ekki fyrir Ísland. Þeir spurðu mig af hverju enginn frá ríkisstjórn Íslands hefði komið og upplýst okkur um þetta, því að enginn hafði upplýst þá þingmenn sem eru að fara með þetta frá Íslandi um stöðu Íslands, enginn. Ég veit það vegna þess að ég talaði við flesta þingmenn sem eru í þessari nefnd. Þess vegna talaði ég við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og upplýsti hann um málið, átti fundi með honum og bauðst til að aðstoða eins og ég gæti til að koma þessum skilaboðum áleiðis. Það er vilji hjá þeim að fara yfir þetta en ég skil þetta ekki. Við getum deilt um ýmislegt en getum við ekki unnið saman í þessu máli. Getur hæstv. ríkisstjórn ekki 

Frú forseti. Jú, ég tel að það sé auðvitað mjög mikilvægt að við notum öll tækifæri og alla farvegi sem okkur bjóðast til að upplýsa um stöðu mála og koma á framfæri þeirri sérstöðu sem við höfum eða kjósum að hafa í þessum efnum, eins og hv. þingmaður nefndi samskipti við þingmenn, EES- og EFTA-nefndina og aðra slíka farvegi sem við höfum sem og auðvitað samskipti stjórnvalda. Það eru engar fréttir, það þarf ekki hv. þingmann til að upplýsa það sem við væntanlega vitum öll að bæði Evrópuþingið og framkvæmdastjórnin eru með þessi mál í höndunum en það hefur dregist mjög að það skýrðist í hvaða niðurstöðu það stefndi. Það eru alla vega þær upplýsingar sem ég fæ frá þeim sérfræðingum sem eru að vakta þetta fyrir okkur. Til að hugga hv. þingmann bar þetta á góma á fundi sem ég átti með þeim manni sem fer með efnahagsmál innan embættis stækkunarstjórans í Brussel í lok janúar þar sem ég fór yfir það hver staðan væri hjá okkur varðandi gjaldeyrishöftin, varðandi fyrirkomulag innstæðutrygginga 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta og verður nú gengið til atkvæða um hana.

Frú forseti. Eina ferðina enn greiðum við atkvæði um hvort þingfundur megi standa lengur en þingsköp segja til um. Ég ætla að greiða atkvæði gegn þeirri tillögu vegna þess að ég tel það ekki þjóna neinum tilgangi að lengja þingfundi sem lið í því að klára hér þingstörf og klára mál. Það er ekki vandamálið að þingfundir séu of stuttir, vandamálið er það sem ég þreytist ekki á að segja úr þessum ræðustól að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er engin. Um leið og ríkisstjórnin forgangsraðar þeim málum sem hún vill klára og koma frá fyrir þinglok mun ekki þurfa jafnmarga fundi og menn gætu ætlað, get ég fullyrt, svo framarlega sem sú forgangsröðun er eitthvað sem 

Virðulegi forseti. Ég ber upp fyrirspurn til hæstv efnahags- og viðskiptaráðherra um hver sé afstaða hans til þess að setja sérstök lög um fasteignalán er skilgreina fjármögnun þessara lána, veðsetningarhlutföll, lengd lánstíma, greiðslumat, upplýsingagjöf til lántakenda og greiðsluerfiðleikaúrræði sem lánveitendur yrðu að veita. Ástæðan fyrir því að ég vil taka þetta sérstaklega upp við hæstv. ráðherra er sú að ég tel fátt mikilvægara fyrir heimili, fyrirtæki, sveitarfélög og ríkið en að tryggja skynsamlegt og stöðugt umhverfi á fasteignamarkaði hér á landi. Að mínu mati er stór hluti af því að setja sérstök lög um fasteignalán sem taka á þeim þáttum sem ég nefndi. Undir þetta hafa ýmsir tekið eftir reynslu síðustu ára enda mjög margir brenndir eftir firringuna í fjárfestingum í húsnæði á Írlandi, Spáni, undirmálskrísuna í Bandaríkjunum og 100% plús lánveitingar til húsnæðiskaupa hér á landi. Eftir standa gjaldþrota bankar, fyrirtæki, ofskuldsett heimili og ríki. Ýmsir hafa rætt um þetta, mikilvægi þess að tengja á milli annars vegar fjármálalegs stöðugleika húsnæðismarkaðs og síðan áhrif þess á peninga- og fjármálastefnu. Eitt af því sem menn hafa nefnt, þar á meðal Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og á ráðstefnu á vegum sænska seðlabankans og líka í skýrslu sem kom frá okkar eigin seðlabanka, er að taka upp svokölluð þjóðhagsvarúðartæki. Þessum stjórntækjum er ætlað að draga úr ofvexti í fjármálakerfinu og oft í tengslum við aðrar hagstjórnaraðgerðir til að draga úr hagsveiflum. Kjarni þessara tillagna eru beinar takmarkanir á umfangi lánastarfsemi og auknar kröfur um eigið fé og laust fé fjármálafyrirtækja. Dæmi sem gætu þannig tengst sérlögum um fasteignalán eru til dæmis hámark á hlutfall lána af veðhæfri eign líkt og hér er spurt um, hámark á hlutfall skulda af tekjum bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum, hámark skuldsetningarhlutfalls miðað við eignir, hámark á aukningu lánveitinga og sérstaklega á lán tengd erlendri mynt, auknar kröfur um varúðarsjóði vegna lánveitinga, þar með taldar varúðarsjóðskröfur tengdar útlánavexti, takmarkanir á mismun í tímalengd á eignahlið og skuldahlið og síðan takmarkanir á vaxtaáhættu. Ákveðin fyrirmynd hvað varðar fasteignalánalög gætu verið dönsku fasteignalánin og vona ég að hæstv. ráðherra hafi kynnt sér þau lög. Þar má finna skýr ákvæði um hverjum megi lána til húsnæðiskaupa, hvernig þau eigi að fjármagna sig samkvæmt hinni svokölluðu jafnvægisreglu þar sem skuldabréfið endurspeglar fullkomlega íbúðabréfið, hvernig standa skal að mati á markaðsvirði viðkomandi fasteignar, hvert er hámarksveðhlutfall út frá markaðsvirðinu og hver er hámarkstímalengd þessara lána. Því til viðbótar teldi ég eðlilegt að sett yrðu skilyrði um greiðsluerfiðleikaúrræði og upplýsingagjöf til lántakenda. Telur hæstv. ráðherra tímabært að hefja undirbúning að þess háttar löggjöf á Íslandi?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli sem er mjög gilt. Auðvitað er það svo að í kjölfar bankahrunsins hefur mikið verið rætt um endurbætur á regluverki fjármálakerfisins og auðvitað miðar allt að því að tryggja að þau dýrkeyptu mistök, hagstjórnar-, eftirlits- og skipulagsmistök eða hvað við viljum kalla þau, sem hrunið endurspeglar, endurtaki sig ekki. Að sjálfsögðu eru húsnæðislánin eða fasteignalánin og starfsemi Íbúðalánasjóðs mjög gildur hluti af þessu. Nú er það svo með Íbúðalánasjóð að umgjörðin um hann er nokkuð í deiglunni, m.a. vegna athugasemda frá ESA sem nýlega hefur verið svarað, og það kann að ráða nokkru um hver nákvæmlega staða Íbúðalánasjóðs verður og hvernig honum verður afmarkaður bás í lánakerfinu. Sömuleiðis vil ég vitna í þá ágætu skýrslu sem við ætlum að ræða seinna í dag þar sem fjallað er nokkuð ítarlega um framtíðarskipan fjármálakerfisins og þessi mál reifuð. Það er nákvæmlega hárrétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að þetta er náskylt mál og eiginlega hin hliðin á því sem er undir þegar menn ræða um nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja fjármálastöðugleika og þjóðhagsvarúðarreglur. Ef við horfum á þetta frá þeirri hlið sem snýr að neytendunum má líka minna á að á Íslandi hefur sú skipan mála verið við lýði að fasteignalán eru færð undir lög um neytendalán og hefur verið allt frá 2000. Frumvarp liggur nú fyrir þingi þar sem í raun og veru löggjöfin er útvíkkuð að þessu leyti og gerð fyllri á ýmsan hátt sem yrði að sjálfsögðu neytendum til hagsbóta og verndar að sjálfu sér. Þannig eru til dæmis þær reglur sem eru lagðar fram nú um lánshæfis- og greiðslumat og sú nýbreytni þess frumvarps að aðskilja og gera greinarmun á lánshæfismati og greiðslumati þar sem lánshæfismatið er víðtækara hugtak og tekur til hinna huglægari þátta auk hinna hlutlægu. Það má segja líka að lögin geri ráð fyrir að mótaðar verði samræmdar efnisreglur um hvernig slíkt greiðslumat fer fram. Þær hafa ekki áður verið færðar í laga- eða reglugerðabúning en meiningin er með frumvarpinu að það verði gert. Þó að menn hafi vissulega byggt þar á ákveðnu samkomulagi stjórnvalda og neytendasamtaka o.s.frv. og fjármálafyrirtækjanna, þá held ég að væri tvímælalaust bót að því að formfesta reglur um þetta. Það má nefna upplýsingagjöf í tengslum við auglýsingar og annað í þeim dúr. Hafandi sagt þetta vil ég þó svara spurningunni alveg skýrt að ég ætla síður en svo að hafna að óathuguðu máli þeirri hugmynd að til viðbótar þessu og jafnvel til viðbótar því, verði það niðurstaðan, að setja rammalöggjöf um alla starfsemi fjármálafyrirtækja en það er ein af hugmyndunum sem reifuð er í skýrslunni og þá hafa menn auðvitað séð fyrir sér að í þeirri rammalöggjöf sem tæki til allra fjármálafyrirtækja, líka Íbúðalánasjóðs, og lánveitinga banka og sparisjóða til íbúðakaupa o.s.frv., gætu komið einhver sérstaklega fjármálastöðugleikaatriði af þessu tagi þar sem hægt væri í þágu þess að tryggja fjármálastöðugleika að setja tilteknar skorður í formi veðsetningarhlutfalla eða lengdar lánstíma, það hversu langur tími þyrfti að líða áður en vaxtakjör væru endurskoðuð á lánum o.s.frv. Slíkt gæti vissulega komið í slíka löggjöf en það breytir ekki hinu að það kann vel að vera ástæða til að fara yfir það og hafa það sem hluta af skoðun þegar menn eru með framtíðarskipan fjármálakerfisins undir í heildstæðri skoðun að hér ætti að setja sérstök lög um fasteignalán. Eins og ég segi, ég vil svara spurningunni fyrir mitt leyti skýrt að því leyti að ég ætla síður en svo að hafna þeirri hugmynd vegna þess að ég sé alveg kostina við það að ná þannig ákveðnu samræmi á þessum markaði og vonandi hvoru tveggja í senn að tryggja betur stöðu neytenda, jafnvel umfram það sem við sjáum fyrir okkur að við séum að gera með því að fella fasteignalán undir lög um neytendalán, og um leið að innbyggja þjóðhagsvarúðar- og fjármagnsstöðugleikatæki í slíka löggjöf. Ég hef hugsað mér að láta það verða undir í þeirri skoðun sem vonandi verður í gangi í framhaldi af umræðum um þessa skýrslu og störfum sérfræðinganefndar þar um, ég hef ætlað mér að nota sumarið að einhverju leyti í það að sá þáttur málsins sem vakin hefur verið athygli mín á, m.a. af hv. fyrirspyrjanda og reyndar fleiri þingmönnum á undanförnum vikum, verði skoðaður sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Það er jákvætt að heyra að ráðherrann vill alls ekki útiloka að þetta verði annaðhvort í þeirri almennu fjármálastöðugleikalöggjöf sem er boðuð í skýrslunni um framtíðarskipan fjármálakerfisins eða sett í sérlög og hann hefji þá vinnu að því. Ég tel betra að hafa fasteignalán undir neytendalánum en hafa þau ekki þar. Kaup á fasteign er stærsta einstaka fjárfesting langflestra heimila. Ég held þess vegna að það sé mjög brýnt að við setjum skýrari ramma, jafnvel strangari kröfur til þeirra sem veita lán til þessarar stóru fjárfestingar en þeirra sem veita smálán eins og rætt hefur verið um, þ.e. að nýja frumvarpinu sé beint sérstaklega gegn smálánafyrirtækjum. Það skiptir miklu máli. Það skiptir ekki bara máli fyrir heimilin eins og við sáum í hruninu heldur skiptir það miklu máli fyrir fjármálalegan stöðugleika í íslensku efnahagslífi að hafa þetta mjög skýrt. Þetta tengist að vissu leyti líka umræðunni um þau úrræði sem lífeyrissjóðunum er heimilt að veita þeim sem hafa tekið húsnæðislán hjá þeim. Það má alveg spyrja sig hvort eðlilegt sé að lífeyrissjóðir veiti húsnæðislán beint til sjóðfélaga sinna í ljósi þess að þeir eiga erfitt með að veita sambærileg úrræði og aðrir lánveitendur á fjármálamarkaðnum bjóða. Kannski er eðlilegra að þeir fjármagni eða kaupi frekar skuldabréf tengd þeim lánveitingum sem gætu þá fallið undir þess háttar löggjöf. Ég nefndi líka að þó að ákveðin ákvæði séu varðandi greiðslumat eru til dæmis engin ákvæði 

Frú forseti. Ég tek eindregið undir að þörf er á því að fara yfir þetta allt, þó ekki væri nema í ljósi reynslunnar. Auðvitað verður að segja það eins og það er, að við vorum nánast tekin í bólinu í þessum efnum komandi úr tiltölulega stöðugu kerfi þar sem Íbúðalánasjóður, áður Húsnæðisstofnun ríkisins, stýrði þessu í gegnum starfsreglur sínar og lög og var fjármögnunaraðili að uppistöðu til á fasteignamarkaði. Síðan brestur á með samkeppni þegar bankarnir ryðjast inn á þennan markað. Við þekkjum öll þessa sögu. Nú spyrja margir: Er leikurinn að endurtaka sig með sókn bankanna inn á fasteignalánamarkaðinn með óverðtryggðum lánum? Það er sannarlega ástæða til að ganga þar hægt um gleðinnar dyr. Reyndar veit ég að Fjármálaeftirlitið mun fylgjast mjög grannt með því að bankarnir verði fjármagnaðir í samræmi við það sem þeir bjóða út á þessum markaði. Ég vil taka það fram að lánasamningar vegna kaupa á fasteignum eru undanþegnir gildissviði tilskipunar Evrópusambandsins um neytendalán þó að við höfum valið aðra leið. Hins vegar er nú í bígerð að setja tilskipun um kaup neytenda á íbúðarhúsnæði og er hún til umfjöllunar innan Evrópusambandsins. Komi slík tilskipun þarf að sjálfsögðu að skoða hvort við ætlum að hafa reglur um kaup neytenda á fasteignum í almennum lögum um neytendalán eða setja sérlög í þeim efnum. Ég geri ráð fyrir að alltaf verði hægt að velja hvora leiðina sem er. Því fylgdu ýmsir kostir að ná utan um þennan mikilvæga þátt sem er, eins og hv. fyrirspyrjandi nefnir, oftast stærsta einstaka fjárfesting fjölskyldna á ævinni. Að lokum tek ég undir það að inn í þetta samhengi þarf að taka sjóðfélagalán eða fasteignalán lífeyrissjóðanna. Ég held að ég þurfi ekki að rökstyðja hvers vegna.

Hæstv. forseti. Ég sendi skriflegar fyrirspurnir til innanríkisráðherra er vörðuðu ökugerði og reglugerðir um ökuskírteini og stöðugt nýjar reglugerðir á meðan umferðarlögin hafa ekki verið kláruð í þinginu og svo fyrirkomulag ökugerðis. Ökugerði er lokað svæði sem ætlað er til akstursþjálfunar. Í Reykjavík fékk Fræðslumiðstöð Ökukennarafélags Íslands, þ.e. Ökuskólinn í Mjódd, aðstöðu Strætisvagna Reykjavíkur á Kirkjusandi til þess arna. Bóklegu námi til ökuprófs er skipt í tvo áfanga, Ö-1 og Ö-2, 12 tíma hvor, og nú hefur þriðja áfanganum, sem sagt ökugerði Ö-3, verið bætt við og er hann fimm stundir. Nú er því hægt að kryfja mál betur til mergjar með fullkomnari kennslutækjum, veltibíl, skábraut til að sýna ágæti bílbelta, brennivínsgleraugum o.s.frv. Ökuskólinn hefur yfir að ráða stórum vöruflutningabíl sem hann getur farið með hvert á land sem er en sá galli er á gjöf Njarðar að kennslustaður þarf allmikið rými með bundnu slitlagi sem ekki finnst víða og er til dæmis ökugerðið í Reykjavík í það minnsta. Í upphafi var gert ráð fyrir að þessi kennsla væri fram á fjórum stöðum á landinu. Fyrir utan Reykjavík væri það í Reykjanesbæ, á Bakkaflugvelli í Landeyjum og Aðaldalsflugvelli. Svo fór þó að tveir síðar nefndu staðirnir hafa lítt eða ekkert verið notaðir en nú er komin upp aðstaða á Akureyri. Þegar fyrstu áætlanir voru gerðar var ákveðið að þeir sem byggju fjærst kennslustöðum fengju undanþágu frá þessu námi til þriggja ára, þ.e. þeir fengju að taka ökupróf en þyrftu að ljúka þessu námi áður en þeir fengju fullnaðarskírteini. Til að greina sauði frá höfrum var ákveðið að styðjast við póstnúmerakerfið og þarf ekki að fjölyrða um það í hvers konar ógöngur það leiddi og hvernig sanngirnin snerist fljótlega upp í andhverfu sína. Má taka mörg dæmi um það. Hér fá menn ökuréttindi en á mismunandi forsendum og með mismunandi kröfum um undirbúning. Þetta leiðir hugann að jafnréttisákvæðum í stjórnarskrá sem við ræðum hér flesta daga. Einnig má hugleiða afstöðu lögreglu og tryggingafélaga ef hálkuslys verður og menn hafa mismunandi ökuskírteini. Ertu búinn að taka Ö-3 eður ei? Vegna þess hve almenningssamgöngur eru bágbornar þarf einhver fullorðinn með bílpróf að aka með nemendur á kennslustað, oft um langan veg, og bíða síðan meðan kennsla stendur yfir. Oftast eru þetta foreldrar eða ökukennari. Ég vil bæta við þriðju spurningunni við þær tvær sem ég nefndi í upphafi máls míns. Kæmi til greina að fara þá skynsamlegu leið að heimila öllum að fresta þessu námi um t.d. allt að einu ári? Öll kennslufræðileg rök mæla með því að upprifjun námsefnis reynist betur ef nokkuð er liðið frá frumnámi og eiga þá flestir leið á kennslustað einhvern tíma á árinu og geta lokið þessu námi í leiðinni en ekki sér og nemendur hafa þá bílpróf og geta komið sér sjálfir á staðinn. Með þessu móti mundi ríkja jöfnuður meðal nemenda hvað þetta áhrærir. Ökunám verður alltaf dýrara og önugra í dreifbýli en í þéttbýli og er óþarfi að auka þann mun að ástæðulausu, sem mér finnst reglugerðir ráðuneytis hafa gert.

Hæstv. forseti. Spurt er þriggja spurninga, tveggja sem áður hefur verið beint til mín og einni bætt við. Í fyrsta lagi er spurt hvort eðlilegt sé að ráðuneytið sendi frá sér sífellt nýjar og nýjar reglugerðir um ökuskírteini meðan frumvarp til nýrra umferðarlaga liggur fyrir Alþingi. Því er til að svara að núgildandi reglugerð um ökuskírteini, nr. 830/2011, er sett á grundvelli umferðarlaga, nr. 50/1987. Því eru engin tengsl milli reglugerðarinnar og frumvarps til umferðarlaga sem lagt hefur verið fram á Alþingi. Reglugerð um ökuskírteini er breytt eftir því sem þörf krefur og verður svo einnig eftir að ný umferðarlög hafa tekið gildi. Þá setur hv. fyrirspyrjandi fram þá spurningu hvort ráðuneytið geti ekki ákveðið til frambúðar fyrirkomulag undanþágu frá námi í ökugerði, en í fyrstu hafi undanþágan verið ótímabundin, síðan hafi hún átt að hverfa 1. mars sl. en nú sé hún skyndilega framlengd til 1. janúar 2013. Reglur um þjálfun ökunema í ökugerði komu í reglugerð um ökuskírteini á árinu 2007 en unnið hafði verið að því hörðum höndum að koma upp aðstöðu til þjálfunar ökunema í ökugerði víðs vegar um landið. Það hefur hins vegar reynst tafsamara en áætlað var og var því ákveðið í samráði við Ökukennarafélag Íslands að ökunemar á landsbyggðinni gætu frestað þjálfun í ökugerði allt til þess að þeir fengju fullnaðarskírteini, en í þéttbýli var áskilið að þjálfun væri lokið áður en ökunemi fengi bráðabirgðaskírteini. Gert var ráð fyrir að ákvæði þetta félli úr gildi þann 1. mars sl. en þar sem enn skortir á að kennsla í ökugerði á landsbyggðinni sé í ásættanlegum farvegi var ákveðið að framlengja undanþáguna til 1. janúar næstkomandi. Hvenær þjálfun í ökugerði verður í boði í öllum landshlutum allan ársins hring er erfitt að segja til um en tíminn til áramóta verður notaður til að leggja mat á stöðu mála. Nú rekur Ökukennarafélagið ökugerði á Kirkjusandi í Reykjavík og er með viðurkennda aðstöðu í Reykjanesbæ auk þess sem það hefur yfir að ráða færanlegum búnaði til kennslu í ökugerði. Ökugerðið Akureyri ehf. hefur hlotið starfsleyfi en Ökugerði Íslands ehf. á Reykjanesi er ekki komið í gagnið. Unnið er að lausn á þessum málum á Austurlandi og Vestfjörðum en engin lausn er komin á þeim svæðum enn sem komið er. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort rétt sé að fresta ákvæðum er snerta kröfur um kennslu í ökugerði um allt að eitt ár og gefin verði ákveðin sveigja í kerfinu hvað það snertir á meðan málin eru enn í skipulags- og mótunarfarvegi, eins og kom reyndar fram í svari mínu við annarri spurningu. Það er alveg rétt, það eru vangaveltur sem eru þess virði að taka til umhugsunar. Hitt vil ég segja og efast ekki um að við erum alveg sammála, ég og hv. fyrirspyrjandi, um það hve mikilvæg ökugerðin eru í ökukennslunni. Ég lærði ekki í ökugerði þegar ég tók ökupróf á sínum tíma en hef fengið tækifæri til að prófa þau tæki sem þar eru til ráðstöfunar og verð að segja að eftir þá reynslu tel ég mikilvægt að allir þeir sem taka ökupróf eigi kost á því að fara í ökugerði og öðlast þá þjálfun sem þau bjóða upp á.

Hæstv. forseti. Ég þakka þau svör sem ráðherra gaf við áður sendum spurningum mínum og þeirri sem ég bætti við í ræðu minni. Ástæðan fyrir því að ég sendi þessa fyrirspurn á ráðuneytið er auðvitað sú að það er talsverð óánægja, ekki síst á landsbyggðinni, með stöðugar breytingar. Í skriflegri fyrirspurn sem ég sendi fyrr í vetur um námsheimild til að hefja ökunám spurði ég meðal annars að því hvort einhver fyrirmynd væri að slíkri námsheimild frá öðrum löndum. Mönnum þótti svolítið sérstakt að þurfa að fara fyrst til sýslumanns til að sækja um námsheimild áður en menn færu að læra á bíl, það hefur ekki verið þannig áður. Þá var vísað til þess að það virtist vera fjallað með skýrari hætti um þetta í frumvarpi að umferðarlögum en gert er í núverandi lögum, þó svo að ég sé ekki að rengja að ráðherrann hafi heimild til þess í þeirri reglugerð sem hann vísar til, að hann geti sett reglugerðir á grundvelli þessara greina. Það hefur sem sagt verið megn óánægja með að menn hafi verið að hræra dálítið í þessu og fyrirkomulaginu breytt. En ég tek undir að það er mikilvægt að komast í ökugerði. Sjálfur hef ég ekki enn fengið að prófa það en ég held að það sé án efa nauðsynlegt í þeirri umferð sem við upplifum í dag. Ég vil að lokum koma þeirri spurningu til ráðherra og ítreka það hvort ekki mætti hugsa sér það fyrirkomulag að menn þyrftu ekki að taka ökugerðishlutann í upphafi, þegar þeir fá ökuleyfi í fyrsta skipti, heldur einhvern tímann á því fyrsta ári, hefðu undanþágu til eins árs. Þá gætu þeir komið sér á staðinn og ég bendi á þau rök að menn gætu hugsanlega lært meira af ökugerðinu við að fá eins konar endurnám fljótlega eftir að þeir tóku próf.

Hæstv. forseti. Þetta eru vangaveltur og ábendingar sem eru þess virði að taka til skoðunar. Það sem kom fram hjá hv. þingmanns er mikið rétt, þessi mál hafa öll verið í deiglunni á undanförnum missirum. Ökunámið er að breytast. Það hefur alltaf verið litið svo á að það væri mikilvægt. Ég held að öllum sé að verða ljósara hve mikilvægt er að efla þetta nám núna þegar við stefnum að því að útrýma alvarlegum slysum úr umferðinni. Þar tel ég ökugerðin skipta grundvallarmáli, ég velkist ekki í vafa um það eftir að hafa reynt það sjálfur. Þetta eru ábendingar og hugleiðingar sem ég mun koma áfram til þeirra sem um þessi mál fjalla innan ráðuneytisins og þeirra stofnana sem undir það heyra.

Virðulegi forseti. Það er einkar ánægjulegt að fá tækifæri til að ræða þetta mál við hæstv. velferðarráðherra. Það hefur gengið hálfilla hjá okkur að ná saman, en þetta er mál sem ég held að við séum bæði sammála um að skipti verulega miklu máli og einkar brýnt að við fáum niðurstöðu í. Fyrirspurn mín til hæstv. velferðarráðherra er eftirfarandi: Hvernig hefur verið staðið að skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi sem hefjast átti í ársbyrjun 2009, samanber yfirlýsingar heilbrigðisráðherra 6. febrúar 2008 og ályktun Alþingis frá 17. mars 2007? Eins og þið heyrið samþykkti Alþingi í byrjun árs 2007 þingsályktun þar sem hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra var falið að hefja undirbúning að skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi og skyldi leitin hefjast á árinu 2008. Þarna kom fram skýr vilji frá Alþingi um að þetta vildum við að væri gert. Hins vegar hefur þessu verið frestað ítrekað síðan þá. Nú í lok maí 2012 er skimun eftir ristil- og endaþarmskrabbameini ekki enn þá hafin og væntanlega má ætla að helsta skýringin sé vegna kostnaðar. Það er ekkert annað sem gefur til kynna eða gæti verið rökstuðningur fyrir því af hverju ætti að hætta við skimun eftir ristil- og endaþarmskrabbameini. Rannsóknir hafa sýnt að skimun eftir þessu krabbameini er hagkvæm. Það eru fjölmargar rannsóknir sem liggja fyrir um kostnaðarvirkni af mismunandi aðferðum við skimun þó deilt sé um hver nákvæmlega hagkvæmasta aðferðin er. Flestir eru þó sammála um að skimun lækkar dánartíðni og er að minnsta kosti jafnhagkvæm og skimun fyrir krabbameini í brjósti eða leghálsi. Nýgengni krabbameins í ristli og endaþarmi hefur aukist umtalsvert á Íslandi á undanförnum áratugum. Um mjög alvarlegan sjúkdóm er að ræða en búast má við að tæplega helmingur þeirra sem greinast deyi úr sjúkdómnum. Það hafa orðið miklar framfarir í meðferð, en þær eru hins vegar dýrar. Ástæðan fyrir áhuga á skimun eftir þessu krabbameini er að það er unnt að greina sjúkdóminn á fyrri stigum og meðhöndla hann með minni kostnaði og meiri árangri. Á Íslandi greinast árlega að meðaltali 134 einstaklingar með krabbamein í ristli og endaþarmi. Það hefur verið reiknað út að kostnaður við meðferð þessara sjúklinga árið 2008 hafi numið 684 millj. kr. Skipaður var ráðgjafahópur af fyrrverandi heilbrigðisráðherra, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Hópurinn áætlaði að kostnaður við skimun á aldurshópnum 60–69 ára næmi 58 millj. kr. á ári. Áætlað er að  
             Því óska ég eftir skýrum svörum frá hæstv. velferðarráðherra um það hvenær hann hyggst fara að ályktun Alþingis varðandi skimun eftir ristil- og endaþarmskrabbameini.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hvernig hafi verið staðið að krabbameini í ristli og endaþarmi sem hefjast átti í ársbyrjun 2009, samanber yfirlýsingar heilbrigðisráðherra frá 6. febrúar 2008 og ályktun Alþingis frá 17. mars 2007. Því er til að svara að hér á landi hefur enn ekki verið tekin upp kerfisbundin skimun fyrir krabbamein í ristli og endaþarmi og eins og hv. þingmaður gat sér til um er meginástæðan fyrir því kostnaðurinn. Í ályktun Alþingis frá 17. mars 2007 var heilbrigðisráðherra falið að hefja undirbúning að skimun fyrir krabbamein í ristli og endaþarmi. Í svari þáverandi heilbrigðisráðherra við fyrirspurn á Alþingi þann 6. febrúar 2008 kom fram að undirbúningur hæfist innan skamms og áformað væri að honum miðaði þannig að formleg skimun gæti hafist í byrjun árs 2009. Í júní 2008 skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra ráðgjafahóp um bólusetningar og skimanir vegna smitsjúkdóma og krabbameina. Hópurinn skyldi leitast við að leggja mat á kostnaðarhagkvæmni bólusetninga og skimana fyrir lýðheilsu Íslendinga og skilgreina hvernig best væri að standa að málum. Ráðgjafahópurinn skilaði lokaskýrslu í febrúar 2009 þar sem lagt var til að hefja aðgerðir á nokkrum sviðum. Vegna þess ástands sem skapaðist í fjármálum ríkisins eftir bankahrunið haustið 2008 var ljóst að ekki yrði hægt að fara að öllum tillögum ráðgjafahópsins. Því var þeim forgangsraðað með rökstuddum hætti. Sú forgangsröðun fól í sér að fyrst yrði hafin almenn bólusetning gegn pneumókokkasýkingum meðal barna. Þær valda meðal annars lungnabólgu og eyrnabólgu. Þá kæmi að bólusetningu gegn HPV-smiti eða human papilloma-vírusi og leghálskrabbameini og síðan skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameinum. Unnið hefur verið samkvæmt þessari forgangsröðun í velferðarráðuneytinu og hófst bólusetning gegn pneumókokkasýkingum hjá börnum 1. apríl 2011. Í september 2011 var svo hafist handa við að bólusetja unglingsstúlkur gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Í skýrslu ráðgjafahópsins kom fram að skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini sé talin kostnaðarhagkvæm en framkvæmd hennar sé flókin. Þar er ráðlögð skimun með leit að blóði í hægðum annað hvert ár hjá einstaklingum 60–69 ára. Ef blóð greinist í hægðum verði viðkomandi einstaklingi boðin ristilspeglun. Jafnframt er lagt til að sú reynsla sem fæst af þessari skimun verið lögð til grundvallar við nánari útfærslu í framtíðinni. Í skýrslunni er einnig bent á að þessi rannsókn leiði til margra falskt jákvæðra prófa, þ.e. 2–8% eftir aðferðum, sem aftur leiðir til þess að margar ristilspeglanir eru gerðar þar sem ekkert krabbamein er til staðar, en ristilspeglanir eru tímafrekar og þeim fylgir einnig áhætta. Þá getur rannsóknin að sama skapi leitt til falskt neikvæðra prófa. Árið 2007 veitti Alþingi 20 millj. kr. til að undirbúa leit fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi. Enn sem komið er hefur ríkissjóður ekki haft fjármagn til að hefja þessar reglubundnu skimanir en ráðgjafahópurinn taldi eins og hér hefur komið fram að skimanir fyrir aldurshópinn 60–69 ára mundu kosta um 58 millj. kr., en það er á verðlagi á miðju ári 2008. Miðað við vísitölu neysluverðs samsvarar þetta 75 millj. kr. í dag, eða einhvers staðar á bilinu kringum 67–75 millj. kr., eftir því hvaða vísitölur eru notaðar. Áætlað er að þær mundu lækka dánartíðni um 18% eins og kom fram í máli hv. þingmanns í fyrirspurninni eða forða 17 manns frá dauða ef hópnum yrði fylgt eftir í tíu ár. Eins og hér hefur komið fram er að mörgu að hyggja varðandi skimanirnar og mikilvægt að skoða þessi mál í heildrænu samhengi miðað við aðra sjúkdóma og forvarnaaðgerðir. Málið er alls ekki af dagskrá, þ.e. vinnan liggur fyrir frá þeim hópi sem vann skýrsluna á sínum tíma. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga málefni, og vil heita því að það mun að sjálfsögðu verða haldið áfram að finna lausn á því að geta tekið upp þessa skoðun eins og samþykkt hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan óska þess að hæstv. ráðherra hefði getað gefið mér skýrari svör um hvernig hann hyggst fara að ályktun Alþingis, en það má kannski segja að þetta hafi verið ákveðið svar hvað þingið varðar því við förum náttúrlega með fjárveitingavaldið. Þarna var sagt að þetta kostaði 75 milljónir. Það hefur verið bent á að hugsanlega væri hægt að tryggja ákveðna kostnaðarþátttöku sjúklinganna sjálfra í ristilspegluninni, en hið opinbera mundi fyrst og fremst bera kostnaðinn út af upphafsferli skimunarinnar sjálfrar þar sem tekin eru sýni og leitað eftir blóði. Ég mundi vilja fá að vekja athygli á ályktun frá aðalfundi Krabbameinsfélags Íslands sem var haldinn nýlega. Þar var einróma samþykkt ályktun um að skora á heilbrigðisyfirvöld að hefja skipulega leit að ristilkrabbameini. Ályktunin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Aðalfundur Krabbameinsfélags Íslands, haldinn 12. maí 2012, skorar á heilbrigðisyfirvöld að hrinda sem fyrst í framkvæmd lýðgrundaðri skimun fyrir ristilkrabbameini samkvæmt leiðbeiningum embættis landlæknis. Ristilkrabbamein er þriðja algengasta krabbameinið á Íslandi og ein algengasta dánarorsök af völdum krabbameins. Rannsóknir hafa sýnt að með skipulegri leit að ristilkrabbameini og forstigi þess hjá einkennalausum einstaklingum 50 ára og eldri er hægt að lækka dánartíðni af völdum sjúkdómsins.“ Ég vil líka gjarnan fá að koma á framfæri, með leyfi forseta, tillögum sem voru lagðar fram á aðalfundinum um hugsanlegar næstu aðgerðir heilbrigðisyfirvalda og vona að hæstv. ráðherra taki það til sín. Lagt er til að landlæknir endurnýi leiðbeiningar sínar um skimun frá árinu 2002, ráðuneytið skipuleggi kynningarátak í framhaldinu og upplýsi fólk um mikilvægi þess að það tryggi jafnvel sjálft að leitað sé eftir sjúkdómnum, að ráðuneytið feli Sjúkratryggingum að skrá 

Hæstv. forseti. Ég verð að harma það að geta ekki gefið skýrari svör hvað varðar tímann, en þakka þau fyrirheit að hjálpa okkur að útvega peninga í þetta. Það er rétt að það er oft dýrt að spara. Sumt af því sem maður hefði viljað sjá unnið í forvörnum og gæti dregið þá ályktun að mundi leiða til sparnaðar til lengri tíma hefur ekki gengið eftir því það hefur reynst þrautin þyngri að útvega þá peninga á sama tíma og við höfum þurft að beita hörðu aðhaldi í heilbrigðisþjónustu. Varðandi kostnaðarþátttöku sjúklinga er sá möguleiki auðvitað fyrir hendi. En það þarf að taka það kerfi upp í heildina, þ.e. hvernig greiðslum sjúklinga er almennt háttað. Það er þó ánægjulegt að vita til þess að þrátt fyrir allt, þrátt fyrir þær breytingar sem hafa orðið og samningsleysi varðandi sérgreinalækna er sá kostnaður sem sjúklingar bera almennt af heildarkostnaði í heilbrigðiskerfinu ekki nema í kringum 20%. Hann hefur hækkað lítillega en ekki mjög mikið sem betur fer. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á ályktun Krabbameinsfélags Íslands frá því núna í maí og tek heils hugar undir. Það er full ástæða til að fylgja þeim hugmyndum sem þar koma fram, bæði um að endurnýja leiðbeiningarnar og efla til kynningarátaks. Ég veit af því að þar sem krabbamein af þessari tegund hafa fundist í fjölskyldum hefur verið ráðlagt að menn fari í skimun. Það er hægt. Menn geta að sjálfsögðu haft frumkvæði að því sjálfir að láta skoða sig til öryggis. Kannski er það fyrsta skrefið. Varðandi skráninguna höfum við lent í svolitlum vandræðum með að skrá hlutina, en það er eitt af stóru verkefnunum í heilbrigðiskerfinu, að halda betur utan um allar skrár og aðgerðir sem unnar eru. Allar þessar tillögur eru mjög góðar og mikilvægar. Ég mun reyna að fylgja þeim eftir innan ráðuneytisins þó ég treysti mér ekki til að svara skýrt hvenær hægt verði að taka upp skimun við krabbameini í ristli eða endaþarmi.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. velferðarráðherra út í reykingamál, hvort það kæmi til greina að banna alfarið tóbaksreykingar á lóð sjúkrastofnana eða að minnsta kosti við inngang stofnananna og á svölum þeirra. Á hverju ári látast um 300 Íslendingar vegna reykinga, það er tæplega einn á dag, og þar af 20–30 vegna óbeinna reykinga, það eru tveir á mánuði. Þetta eru upplýsingar sem koma fram í þingsályktunartillögu sem sú er hér stendur flytur varðandi tíu ára aðgerðaáætlun um tóbaksvarnir. Ég sé í salnum tvo hv. þingmenn sem eru meðal annarra meðflutningsmenn og það eru hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir og Eygló Harðardóttir. Þetta er mjög alvarlegt. Því ber að vinna af miklum krafti gegn reykingum almennt í samfélaginu og er nokkuð góður samhljómur um það. Varðandi bann við reykingum á sjúkrahúslóðum er búið að gefa út reglugerð um takmarkanir á tóbaksreykingum og þar stendur að bannað sé að reykja á sjúkrahúsum og það nái til allra húsakynna sjúkrahúsanna og skuli ekki reykt á svölum og ekki í eða við anddyri. Það má hins vegar vera með afdrep fyrir sjúklinga í vissum tilvikum, en það má sem sagt ekki vera í eða við anddyri. Þar liggur vandinn því að það er svo erfitt að skilgreina hvað sé í eða við anddyri. Eru það þrír metrar frá hurð, fimm metrar frá hurð eða 50 metrar frá hurð o.s.frv.? Því miður hefur reynslan sýnt að reglugerð dugar ekki til. Nú er t.d. reykt við anddyrið á Landspítalanum. Í vikunni tíndi læknir þar upp 200 stubba, þ.e. ígildi 10 sígarettupakka - ég held að það séu 20 sígarettur í hverjum pakka. Mér skilst að eitthvað hafi verið kvartað undan reykingum í anddyrinu. Ég tel að það verði að taka á þessu, annaðhvort með því að ýta reykingum frá anddyrinu með leiðbeiningum eða skiltum eða taka af skarið og banna alfarið reykingar á svæðinu, eins og menn hafa gert í Svíþjóð þar sem ákveðið var að Sahlgrenska háskólasjúkrahúsið skyldi verða alveg reyklaust og það gildir á allri sjúkrahúslóðinni. Þar eru skilti við jaðar lóðarinnar sem á stendur: Drepið í sígarettunni hér, það er ekki leyft að reykja á sjúkrahúslóðinni. Ég vil því spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort það komi til greina að setja annaðhvort skýrari leiðbeiningar í reglugerð um að reykingar færist miklu lengra frá anddyrinu en er í dag eða hreinlega banna alfarið reykingar á sjúkrahúslóðinni 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um tóbaksreykingar við sjúkrastofnanir og spyr hv. þingmaður hvort uppi séu áform um að sjúkrastofnanir banni alfarið tóbaksreykingar á lóð sinni eða að minnsta kosti við innganga stofnana og á svölum þeirra, sem er raunar í reglugerð eins og kom fram. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda að reykingar eru auðvitað einn af okkar skaðvöldum varðandi heilbrigði og dánarorsakir og okkur ber skylda til þess að reyna að lágmarka þann skaða eins og hægt er og höfum við náð þar verulegum árangri, ekki hvað síst fyrir atorku hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og ber að þakka það og við þurfum auðvitað að fylgja því eftir áfram. Það er rétt eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda að í lögum um tóbaksvarnir er kveðið á um að allar tóbaksreykingar séu bannaðar á heilsugæslustöðvum, á læknastofum og öðrum stöðum þar sem heilbrigðisþjónusta er veitt. Eins er í lögum lagt bann við tóbaksreykingum á sjúkrahúsum. Í lögunum eru þó veittar vissar undanþágur frá þessu banni en undanþágurnar snúa að því að leyfa reykingar sjúklinga og vistmanna á hjúkrunar- og dvalarheimilum við vissar aðstæður. Í reglugerð eru svo þessar undanþágur útfærðar nánar. Í þessari sömu reglugerð, reglugerð um takmarkanir á tóbaksreykingum nr. 326/2007, er bann við tóbaksreykingum á sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, læknastofum og öðrum stöðum þar sem heilbrigðisþjónusta er veitt. Í reglugerðinni er það svo skilgreint nánar. Í 3. gr. reglugerðarinnar segir að bann við tóbaksreykingum á framangreindum stöðum nái til allra húsakynna og að ekki skuli reykt á svölum eða við anddyri, eins og hv. þingmaður vakti athygli á. Það er því ljóst að tóbaksreykingar við innganga stofnana og á svölum þeirra eru með öllu bannaðar óháð því hvort einstakar stofnanir hafi sett sér sérstakar reglur þar um eða ekki. Fyrirspurnin vekur þó athygli á þeirri staðreynd að reykingar á almannafæri utan dyra eru ekki bannaðar samkvæmt lögum um tóbaksvarnir og þeirri reglugerð sem sett var með stoðum í lögunum, en sá hluti fyrirspurnarinnar er snýr að reykingum á lóð sjúkrastofnunarinnar varðar einmitt þetta atriði, þ.e. að bannið nær ekki til lóðarinnar í heild. Í þessu skyni vil ég sérstaklega nefna að í mars á þessu ári samþykkti framkvæmdastjórn Landspítalans, stærstu heilbrigðisstofnunar landsins, nýja stefnu í tóbaksvörnum. Embætti landlæknis styrkti vinnu við stefnumótunina en hún var hluti af samstarfssamningi milli stofnananna tveggja sem miðar að því að efla þar forvarnir. Meðal atriða sem fram komu í stefnu þessari er að Landspítalinn leggur á það áherslu að hindra tóbaksnotkun í öllum byggingum og einnig á lóð spítalans, þannig að það hefur verið samþykkt sem reglur á Landspítalanum, og að í og við húsakynni Landspítala sé óleyfilegt að nota hvers kyns tóbak eða halda á logandi sígarettu, vindli, pípu eða öðrum hlutum sem valda tóbaksreyk. Hæstv. forseti. Á vorfundi Landssamtaka heilbrigðisstofnana sem fram fór 11. maí sl. vakti fulltrúi velferðarráðuneytisins athygli fundarmanna á fyrirspurn hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og voru fundarmenn jafnframt hvattir til þess að heilbrigðisstofnanir mörkuðu sér skýra stefnu í tóbaksvörnum, þar með talið gegn reykingum á lóðum stofnananna. Er það von mín að stofnanirnar geti tekið vinnu Landspítalans, sem ég nefndi hér á undan, sér til fyrirmyndar. Að lokum vil ég nefna að í velferðarráðuneytinu er nú hafin undirbúningsvinna vegna stefnumótunar í tóbaksvörnum. Í þeirri vinnu verður m.a. horft til þess hvernig megi með lögum eða öðrum stjórnvaldsfyrirmælum takmarka enn frekar tóbaksreykingar við heilbrigðisstofnanir og víðar þar sem heilbrigðisþjónusta er veitt og hvaða leiðir séu árangursríkastar til að svo megi verða. Bent hefur verið á, m.a. af fólki með fötlun eins og fólki í hjólastólum, að það getur verið vandamál fyrir það að fara út fyrir lóð ef það hefur á annað borð ánetjast tóbaksfíkninni. Ég held að það þurfi að vera einhver sveigjanleiki í þessum reglum en ég held að það sé afar mikilvægt að heilbrigðisstofnanir setji sér skýrar reglur. Það er eins með þessar reglur og annað að það skiptir mestu máli hverjir setja þær og að þeim sé fylgt eftir af þeim sem hafa trú á reglunum því að þannig náum við árangri. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga málefni og þakka henni hennar ötulu baráttu gegn tóbaksreykingum og ítrekun á því hversu mikilvægt er að sporna gegn reykingum sem hluta af forvörnum í heilbrigðiskerfi okkar.

Virðulegur forseti. Ég tel að það séu tvær leiðir færar í þessu, annaðhvort að koma með afgerandi túlkun um hvar anddyri er og segja hreint út að það séu ákveðnir metrar og ýta reyknum frá anddyrinu í samræmi við það eða segja hreinlega: Það má ekki reykja á lóð þessa sjúkrahúss. Ég heyri að hæstv. ráðherra segja að Landspítalinn hafi nú þegar tekið þetta skref og ég fagna því sérstaklega. Ég býst þá við því að Landspítalinn hafi ákveðið að túlka 1. gr. laga um tóbaksvarnir þannig að það nægjanleg lagastoð sé í þeirri grein til að verja alla lóðina gegn tóbaksreyk. Í 1. gr. laga um tóbaksvarnir er fjallað um markmið laganna. Þar stendur í miðri grein, með leyfi forseta: „Virða skal rétt hvers manns til að þurfa ekki að anda að sér lofti sem er mengað tóbaksreyk af völdum annarra.“ Væntanlega er þetta nægjanlega skýrt til að Landspítalinn treysti sér að taka það skref að úthýsa tóbaksreyk af lóð sinni þrátt fyrir að reglugerðin hljómi á þann veg að ekki megi reykja í anddyri. Líklega væri skynsamlegast, næst þegar tækifæri gefst til að endurskoða reglugerðina, að setja það líka í reglugerðina að bannað væri að reykja á lóðum allra sjúkrahúsa á Íslandi. Ég held að við eigum að gera eins og Svíar, að heimila ekki reykingar á sjúkrahúslóðum, af því að það er svo erfitt að framfylgja því og segja til um hvað sé anddyri og hvað ekki. Ég vil fagna sérstaklega því jákvæða skrefi sem Landspítalinn hefur tekið 

Hæstv. forseti. Ég held að við séum sammála um að við eigum að mælast eindregið til þess við heilbrigðisstofnanir að þær setji sér skýrar reglur og markmiðið sé að hindra eða takmarka eins og mögulegt er heimildir til að reykja eða nota tóbak á lóðum viðkomandi stofnana. Ég kann svo sem ekki að kveða upp úr um það hvort lagagrunnurinn og reglugerðarheimildin sé skýr en alla vega hafa ekki borist neinar kærur til ráðuneytisins varðandi framkvæmdina á þessu. Ég held að það sé full ástæða til að láta reyna á það. Það er þá, eins og hv. þingmaður vekur athygli á, hægt að skýra það betur með bæði lagagrunni og reglugerð eftir því sem ástæða er til. Ég vil þó vekja athygli á því sem ég nefndi hér áðan að það kunni að vera einhverjir hópar sem þurfa séraðstöðu, þá er ég að tala um hjólastólafólk eða fólk sem getur ekki komið sér langar leiðir einhverra hluta vegna, á við veikindi að stríða og er bundið við sjúkrahús. Ég held að menn þurfi alltaf að taka tillit til slíkra aðstæðna á meðan tóbak er ekki bannað sem slíkt. Hv. þingmaður hefur vakið athygli á mögulegum leiðum til að sporna gegn tóbaksnotkun og ég tek heils hugar undir þær vangaveltur. Kærar þakkir til fyrirspyrjanda fyrir baráttu hennar gegn tóbaksreykingum.