Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Torfason) Allsherjarnefndin, sem fjallað hefir um mál þetta, hefir orðið sammála um að leggja með því, að frv. verði samþykt, þó með nokkrum breytingum. Eru það mest orðabreytingar og grein gerð fyrir þeim í nefndarálitinu. Viðvíkjandi 2. brtt. nefndarinnar, við 3. gr. frv., um að matsmenn ákveði sjálfir þóknun sína, þá vil jeg taka það fram, að álíta verður, að greiðandi matskostnaðarins hafi fullan rjett til að snúa sjer til dómstólanna og neita að greiða hann, ef hann telur hann ofháan. Út af 5. brtt. c., við 6. gr. frv., þeirri, að stjórnarráðið kveðji yfirmatsmennina, skal bent á, að nefndinni þótti rjettara, að stjórnarráðið gerði það altaf, en ekki að eins þegar áfrýjandi krefðist þess. Getur það litið út sem vantraust til dómarans, ef leyft er, að áfrýjandi gangi fram hjá honum, þegar svo stendur á, en slíkt kemur ekki til greina, ef haldið er orðalagi brtt. Þá verður að geta þess um 9. brtt., við 10. gr. frv., þar sem sagt er, að fjárhæðin sje tekin frá til greiðslu síðar, að það er auðvitað á ábyrgð eignarnema, hversu vel fjárhæð sú er trygð. Aðrar breytingar á frv. eru mest orðabreytingar. Hefir nefndin þar ýmist bætt við eða felt úr, eftir því sem henni þótti betur fara. Að öðru leyti vil jeg geta þess, að nefndin ætlast ekki til þess, að lög þessi gildi um eldri sjerlagabálka, heldur að eins um venjuleg eignarnámslög, þeim til uppfyllingar, t. d. um áfrýjun. Loks vil jeg taka það fram, að rjettara er, að fyrir »eignarbætur« í 7. gr., komi námsbætur, en sökum atvika komst sú breyting eigi að til þessarar umr.

Jóhannes Jóhannesson Má jeg skjóta því til háttv. framsm. (M. T.), hvort honum finst ekki 4. málsgr. 6. gr., um yfirmatið, dálítið ógreinilega orðuð í brtt. nefndarinnar? Í frv. stendur: »Nú hefir eignarnemi krafist yfirmats, og ber honum þá að greiða allan kostnað, sem þar af leiðir, og sömuleiðis þótt aðrir málsaðiljar hafi krafist þess, ef matsverðið er hækkað að minsta kosti um 10%.« En ef brtt. nefndarinnar verða samþ., verður málsgr. á þessa leið: »Hafi eignarnemi krafist yfirmats, ber honum að greiða allan kostnað af því, sje matsverðið hækkað um 10 % eða meira.« - Mjer skilst því, að eignarneminn verði laus við að greiða kostnaðinn af matinu, samkvæmt brtt. nefndarinnar, ef matsverðið hefir ekki verið hækkað um 10%. Það er þess vegna ósk mín, að nefndin taki þetta til nánari íhugunar.

Frsm. (Magnús Torfason) Það var ekki ætlun nefndarinnar að gera neina efnisbreytingu á þessari málsgr. Og jeg get ekki sjeð, að slík breyting hafi verið gerð með brtt. nefndarinnar, eins og málsgr. er orðuð þar. Það leggur sig sjálft, að þegar að eins er um tvo að ræða, sem eiga að greiða matskostnaðinn, hlýtur annarhvor að eiga að greiða hann.

Jóhannes Jóhannesson Jeg get ekki betur sjeð en að eignarneminn losni við að greiða matskostnaðinn, samkvæmt brtt. nefndarinnar, ef matsverðið hefir ekki verið hækkað um 10%, og vil því ráða deildinni frá að samþ.brtt., að minsta kosti að þessu sinni.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg óska, að brtt. 5. d. sje að svo komnu máli tekin út af dagskrá.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Nefndin var fyrst í vafa um, hvort rjett væri að selja jörðina. Þá kom atriði til athugunar, og það var þetta, hvort ætti að ganga fram hjá ábúanda jarðarinnar og hlutaðeigandi sveitarfjelagi, sem hvorttveggja hefir lagalegan rjett til kaupanna. En þegar þess var svo gætt, að í skjölum frá sýslunefnd sást, að þáverandi ábúandi hafði sótt um kaupin, en ekki fengið, af því að sýslunefndin áleit jörðina svo hentuga til kaups fyrir Ísafjarðarkaupstað, sakir nálægðar, þá fjell nefndin frá þessu atriði. Og nefndin var því sammála að ráða deildinni til að samþykkja frv. að þessu leyti. Annar liður málsins var verð jarðarinnar. Vegna þess, að jörðin gefur ekki meira af sjer en sem samsvarar 2000 kr. höfuðstól í mesta lagi, þá virtist nefndinni 4000 kr. sæmilegt boð. En vitanlega gæti átt sjer stað, að vafi ljeki á, að verð jarðarinnar sje eigi nógu hátt, en nefndina brast kunnugleika til þess að rökstyðja, að verðið ætti að vera hærra. Og hún tæki því með þökkum, ef aðrir þingmenn gætu frætt hana um þetta atriði. Vjer lögðum eindregið til, að skógurinn verði seldur. Presturinn, sem hafði hann, hafði aldrei neinar tekjur af skóginum, og því áleit nefndin, að hann væri betur kominn í höndum kaupstaðarins, sem mundi hlúa að honum og ef til vildi gera hann að skemtistað. Niðurstaðan verður því sú, að nefndin rjeð hinni hv. deild til að samþykkja frv. óbreytt, að fyrirsögninni fráskilinni, sem nefndin óskaði að yrði þannig: »Frumvarp til laga um sölu á kirkjueigninni, 7 hndr. að fornu mati, úr Tungu í Skutilsfirði, ásamt skógarítaki þar.« Nefndinni þótti þessi fyrirsögn samsvara betur efni og innihaldi frv., þótti hin fyrirsögnin vera heldur stór í samanburði við innihaldið.

Frsm. (Magnús Torfason); Jeg hefi ekkert sjerstakt að taka fram í þessu máli, sem jeg gerði ekki grein fyrir við fyrstu greinargerð þess.

Flm. (Magnús Kristjánsson) Lögin um bæjarstjórn á Akureyri, sem með frv. þessu er farið fram á að breyta, hafa nú staðið milli 30 og 40 ár. Smámsaman hafa komið í ljós ýmsir agnúar á þeim, sem valda því, að breyting á þeim er nú orðin alveg nauðsynleg. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir, að í stað bæjarfógeta komi bæjarstjóri, sem bæjarstjórnin kýs til þriggja ára í senn. Þetta fyrirkomulag er nú orðið talið nauðsynlegt vegna þess, að störf þau, sem sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu hefir að gegna, eru orðin svo umfangsmikil, að forstaða bæjarmálanna getur ekki lengur samrýmst við þau. Eins og kunnugt er þá er sú stefna orðin mjög rík hjá löggjafarvaldinu að líta svo á, að sýslumannsembættin sjeu einskonar hítir, sem hægt sje að fleygja öllu í, og ekki væri unt að offylla. Hvert þingið eftir annað er hlaðið á sýslumennina nýjum og nýjum störfum, og það svo mjög, að í erfiðustu sýslunum má heita, að frágangssök sje að anna því öllu, svo að vel fari. Eyjafjarðarsýsla með Akureyrarbæ er nú einhver erfiðasta sýslan, svo erfið, að einn maður getur ekki annað öllu því, er á honum hvílir, jafnvel þótt hann verji miklu fje til aðstoðar við embættið, og því er það, að Akureyrarbær óskar eftir þessari breytingu, þótt vitanlegt sje, að það hafi mikinn kostnað í för með sjer fyrir bæjarfjelagið. Það hefði verið eðlilegast, að landsstjórnin hefði lagt fyrir Alþingi frumvarp til laga um að aðskilja bæjarfógetaembættið á Akureyri og sýslumannsembættið, og þá hefði landssjóður greitt kaup bæjarfógetans, og bærinn getað látið sjer þá breytingu lynda og sparað þennan kostnað. Það hefir verið leitað undirtekta landsstjórnarinnar um slíka breytingu, en undirtektirnar hafa verið þannig, að bærinn telur tilgangslaust að reyna að fara þá leið. Jeg vænti þess, að mál þetta, sem er sjermál Akureyrarbæjar, fái fram að ganga hjá háttv. deild, enda hygg jeg, að í frv. felist engin ákvæði, sem eru hættuleg frá almennu sjónarmiði. Mál þetta hefir verið vel undirbúið, svo að jeg tel ekki brýna þörf á að vísa því til nefndar. Vilji háttv. þingmenn, að því sje til nefndar vísað, þá tel jeg að best fari á, að því sje vísað til allsherjarnefndar, en ekki geri jeg það að minni tillögu. Jeg vænti þess, að þótt sú nefnd sje önnum hlaðin, þá skili hún málinu, ef því verður til hennar vísað, svo snemma, að það nái fram að ganga á þinginu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu sje, að þessari umræðu lokinni, vísað til allsherjarnefndar.

Flm. (Magnús Kristjánsson) Fátt er um mál þetta að segja, fram yfir það, er jeg sagði um þetta mál, er var hjer áður til umræðu, frumvarp til laga um bæjarstjórn á Akureyri. Hjer er um það eitt að ræða, að hjálpa. ungu og uppvaxandi bæjarfjelagi til þess að koma sem bestu skipulagi á þrifnað hjá sjer og heilbrigðismál yfirleitt. Það vona jeg að allir vilji styðja. Þeirri mótbáru kunna einstöku menn að hreyfa gegn máli þessu, að með því sje lagt ofmikið vald í hendur bæjarstjórninni. En jeg hygg, að sá ótti hafi við mjög lítið að styðjast. Það liggur í augum uppi, að bæjarstjórnin fer ekki að ráðast í að verja stórfje til slíkra hluta, nema því að eins, að hún telji bæjarfjelagið hafa gagn af því. Og eins og nú er þá er að eins hugsað um þá kafla, þar sem þörfin er allra brýnust. Víst tel jeg það og, að bæjarstjórnin kynni sjer, áður en hún ræðst í fyrirtækin, hvort hlutaðeigandi húsaeigendur og lóðaeigendur vilja eitthvað á sig leggja í þessu efni. Að endingu vil jeg benda þeim á, er kunna að halda þessu fram, að bæjarstjórnin getur ekki ráðist í nein stórvirki í þessum efnum nema með samþykki landsstjórnarinnar. Þetta getur því aldrei verið hættulegt. Jeg vænti þess, að háttv. deild samþykki frv. þetta og greiði hið besta fyrir því, svo að það nái afgreiðslu á þessu þingi. Úr því að mál það, er lá hjer næst áður fyrir, um bæjarstjórn á Akureyri, var vísað til allsherjarnefndar, þá finst mjer best fara á því, að hún fái einnig mál þetta til athugunar, og leyfi mjer því að leggja til, að því verði til hennar vísað, að lokinni þessari umræðu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg legg til, að frv. þessu sje, að lokinni þessari umr., vísað til landbúnaðarnefndar.

Magnús Kristjánsson. Jeg get raunar að mestu slept því að tala um þetta mál, með því að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir að mestu tekið það fram, sem jeg vildi sagt hafa. Jeg hafði ekkert tækifæri til að hlusta á umr. um mál þetta í hv.Nd., og get því ekki borið um, hverjar ástæður hafa verið færðar fyrir frv. og á hverju það byggist, að þessi sjerstaka vörutegund er tekin burt úr verðhækkunartollslögunum. Í greinargerð þeirri, er fylgdi frv., get jeg ekki sagt, að nein ástæða sje færð fyrir því. Ár það, er verðhækkunartollslögin komu í gildi, var enginn tollur greiddur af þessari vöru, eða að minsta kosti er það víst, að framleiðendur sjálfir þurftu ekki að greiða hann. Það er með öðrum orðum, að þessi vörutegund hefir ekki verið tolluð nema í 1 ár, þar sem aðrar vörur hafa verið tollaðar í tvö ár. Og ekki getur það verið ástæða til að nema tollinn úr gildi. Upphæð sú, er hjer ræðir um, er svo lítil, að hvorki dregur hún landssjóð nje greiðendur. Hvað það snertir er málið mjög lítilfjörlegt. En jeg lít svo á, að frv. sje ekki rjettmætt vegna þess, að það er ekki enn kominn tími til að dæma um það, hvort verðhækkunartollslögin eigi að standa eða falla. Jeg lít svo á, að jafnvel þótt það lægi í augum uppi, að grundvöllur sá, sem þetta gjald er bygt á, væri gerbreyttur, þá sje ekki sjálfsagt, að lögin eigi að falla niður nú, heldur álít jeg rjettara að breyta grundvellinum þannig, að hann hækkaði að sama skapi og framleiðslukostnaðurinn hefir hækkað. Það mætti má ske búast við því, að tekjurnar yrðu litlar á þessu ári, en það vakir fyrir mjer, að það sje ef til vill óhyggilegt að nema lögin alveg úr gildi, því að jeg álít, að þegar stríðið er úti, þá geti þessi lög átt vel við. Þá koma líklega 1-2 góðæri fyrir framleiðendur, og þeir verða þá líklega sjerstaklega vel færir til að inna þetta gjald af hendi, og þá væri rjett að breyta aftur grundvellinum. Jeg sje enga ástæðu til þess að tefja tíma þingsins með þessu frv. En annað hvort verðum við að framlengja verðhækkunartollslögin eða að endurskoða tekjuskattslögin, því að það eru óumþráttanlega rjettir gjaldstofnar.

Eggert Pálsson Mig furðar það stórlega, að hv. formælendur sjávarútvegsins skuli hafa fundið ástæðu til þess, hver á fætur öðrum, að standa upp til þess að ráðast á þetta litla frv. og sennilega eyða miklu meira fje til þess en hjer er um að ræða, að landssjóður gæti mist af, þótt frv. væri orðalaust samþ. Hv. þm. Ísf. (M. T.) tók það fram, að frv. þetta væri óþarft vegna þess, að engin ull mundi verða flutt út fyr en eftir 16. sept. í haust, að verðhækkunartollslögin eru fallin úr gildi. En ef svo er, þá sjá allir, að þetta frv. er afarmeinlaust, því að þá gefur ullin hvort sem er engar tekjur í landssjóðinn, þótt hún haldi áfram að vera tollskyld á pappírnum. Það er því ekki hundrað í hættunni, þótt frv. sje samþykt. Það sjá allir. Hv. þm. Ak. (M. K.) vildi aftur á móti láta framlengja verðhækkunartollslögin, sem falla af sjálfu sjer úr gildi 16. sept., ef þau eru ekki endurnýjuð, og vildi af þeirri ástæðu láta fella þetta frv. En það vita allir og viðurkenna, að ef endurnýja á lögin, þá þarf að gagnskoða þau rækilega, svo að það yrðu þá algerlega ný lög, er kæmu fram. Frá því sjónarmiði skoðað virðist mjer því engin þörf á að halda þessum skatti nú, er allir viðurkenna, að enga praktiska þýðingu hafi. Að svo vöxnu máli skal jeg ekki mæla frekar með frv. þessu eða þrátta um það en mjer finst það bæði eðlilegt og skylt að vísa málinu til nefndar; en verði því vísað til nefndar, þá á það ekki að vera til landbúnaðarnefndar, heldur fjárhagsnefndar, því að málið snertir mest fjárhag landsins. Jeg vil því leyfa mjer að leggja til, að málinu sje vísað til fjárhagsnefndar að þessari umræðu lokinni, enda á það þar heima samkvæmt þingsköpum, þar eð fjárhagsnefnd Nd. hefir áður um það fjallað.

Magnús Kristjánsson Mig furðaði stórum á því, þegar hv. 1. þm. Rang (E. P.) var að tala um það, að það kostaði meira að minnast á þetta mál en þessi blessaði ullartollur nemur.  (E. P.: Ef engin ull flyst út!)  . Það eru nokkuð miklar öfgar. Það er eitt og hið sama að framlengja ekki verðhækkunartollslögin og að nema þau úr gildi, en jeg tel, að það væri vanhugsað og fljótfærnislegt að framlengja þau ekki. Annars gaf ræða hv. 1. þm. Rang. (E. P.) ekkert tilefni til svars, en jeg skal geta þess, að jeg er alls ekki svo espinn, að halda því fram, að frv. sje drepið strax. Það má gjarnan fara til nefndar. Þeim mun lengur sem frv. er skoðað, því ljósara hlýtur það öllum að vera, að það á ekki fram að ganga.

Sigurður Eggerz Það er að eins örstutt athugasemd sem jeg vildi gera. Jeg vil mæla með, að frv. sje vísað til nefndar. Mjer er kunnugt um, að hv.Nd. hefir mikið rætt málið, og þótt ekki væri nema af kurteisi við hv.Nd., er rjett að vísa því til nefndar. Hv. þm. Ak. (M. K.) mintist á verðhækkunartollinn, og vildi jeg þá að eins vísa til þess, er jeg hefi áður tekið fram, að jeg álít verðhækkunartollinn einhvern vitlausasta tollinn, sem til er á landi hjer, og því beri að afnema hann. Jeg hefi áður fært rök fyrir því, að það á helst enginn tollur að vera á sjálfri framleiðslunni. Þessi mótmæli vildi jeg koma fram með gegn verðhækkunartollinum, úr því að um hann var rætt.

Magnús Torfason Jeg vil að eins taka það fram, skýrar en hjer hefir verið gert, að ef verðhækkunartollslögin verða framlengd, þá er sjálfsagt að láta þetta atriði bíða þess tíma. Og er jeg hissa á því, að þetta eina atriði skyldi vera tekið til endurskoðunar í hv.Nd., en ekki einu orði vikið að því, hvað menn hygðu að gera við önnur atriði verðhækkunartollslaganna.

Guðjón Guðlaugsson Mjer skilst, að tilgangur frumvarps þessa sje sá, að reyna að koma í veg fyrir það, að kaupmenn og kaupfjelög landsins geti lagt á ullarframleiðendur tolla, sem þeir á síðan greiða aldrei til landssjóðsins. Allir vita, að ull er fyrsta landbúnarvaran, sem lögð er inn í verslanirnar að vorinu, og einmitt nú eru kaupmenn um land alt að taka á móti ull. Það er því augljóst, að með því að ganga út frá verðhækkunartolli, sem er í gildi, að seljendur þurfa að greiða tollinn, en kaupmenn þurfa aldrei að greiða hann, ef þeir flytja ekki ullina út fyr en hann er numinn úr gildi. En frv. vill koma í veg fyrir, að verslunarstjett landsins geti þetta, og má segja, að það sje rjettlátt og heiðarlegt, því að það er líklegt, að engin ull verði flutt út fyr en eftir þann tíma, er tollurinn er fallinn úr gildi. Þetta yrði því að eins skaði fyrir seljendur og ranglátur ábati fyrir kaupmennina, ef frv. yrði felt. Um verðhækkunartollslögin er það að segja, að jeg var ekki á þingi þegar hann var samþyktur, en jeg verð að játa það, að mjer fundust þau vera allra laga sanngjörnust á sínum tíma. En nú hefir allur grundvöllurinn undir þeim raskast svo, að sjálfsagt virðist að láta þau nú sofna út af, eins og til var ætlast í upphafi, og framlengja þau ekki. Jeg veit ekki, hvort nokkuð hefir verið hugsað fyrir, hvernig hentast muni að ná þessum tekjum, sem missast við afnám laganna, en ekki virðist eiga illa við að taka lán í þessu skyni, svo að útgjöldin flyttust á nokkur ár. Annars virðist mjer það mikil ókurteisi við háttv.Nd., ef frv. yrði nú drepið, þegar við fyrstu umræðu. Frv. fjekk talsverðan meiri hluta í hv.Nd., og mætti því ekki minna vera en að það væri sett í nefnd hjer í þessari hv. deild, því að, hvað sem öðru líður, getur það ekki gert neinn skaða, þótt frv. yrði samþykt.