arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eitt af okkar góðskáldum segir, að „ást sé fædd og alin blind“. Þegar yfirsjónir eru gerðar vegna ofurástar á einhverju - málefnum, mönnum, flokkum - þá vil ég fyrirgefa þær. Þess vegna er ég ekki með tillögunni og segi nei.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa litla frv. er um það að fjölga um einn hinum föstu kennurum við stýrimannaskólann, og er þó talið, að ekki þurfi að verða af því verulegur kostnaðarauki, sökum þess að stundakennsla muni þá minnka að einhverju leyti þar á móti. En þörf er á því að fá sérmenntaðan mann til þess að taka þessa kennslu að sér, og þannig stendur á, að ekki eru líkur til, að maður fáist til þess að leggja stund á þá sérfræði, sem hér er um að ræða, nema öruggt sé, að hann fái starf að framhaldsnámi sínu loknu. Af þessum ástæðum er frv. borið fram. Að öðru leyti má segja, að í frv. séu aðeins leiðréttingar á eldri lögum til samræmis við það, að nú er stýrimannaskólinn kallaður heyra undir samgmrn., heyrði áður undir atvmrn., en eftir að því rn. var skipt, er það svo samgmrn., sem skólinn er kominn undir. Hins vegar hefur mér með sérstökum úrskurði verið falin meðferð þess hluta samgmrn., sem hefur með þennan skóla að gera, og þannig kemur hann undir mig, þó að ég að öðru leyti sé ekki samgmrh. En af því tilefni vakti ég athygli á því í hv. Nd., að það er í raun og veru óeðlilegt, að ýmsir skólar eru látnir heyra undir sérstök fagráðuneyti, ef svo má segja, en ekki undir menntmrn. Þannig heyrir þessi skóli undir samgmrn., þó að vélstjóraskólinn, sem að ýmsu leyti er sambærilegur, heyri undir menntmrn. Búnaðarskólar heyra nú undir landbrn. og eins húsmæðraskólar í sveitum. Aftur á móti húsmæðraskólar í bæjum heyra undir menntmrn.  Mál þetta var í Nd. til meðferðar í hv. sjútvn., og er sennilega eðlilegast, að það fari til hennar hér, en ekki til hv. menntmn., þótt málið í eðli sínu sé ekkert annað en menntamál, þar sem hér er um að ræða ráðningu á nýjum kennara. En hv. Nd. felldi beinlínis að láta málið ganga til menntmn., og geri ég því að till. minni hér, að það gangi til sjútvn. Vonast ég svo til, að málið megi ganga til 2. umr.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls tók hv. 4. þm. Reykv. aftur brtt. sínar á þskj. 119 til 3. umr., í því skyni, að fjhn. athugaði þessar till. fyrir 3. umr. Nú hefur n. ekki unnizt tími til þess að taka þessar till. til meðferðar enn. Ég geri að vísu ráð fyrir, að það hafi ekki mikla þýðingu, að n. geri það, en ég bendi aðeins á þetta, og ef hv. flm. þessara tillagna óskar, að n. taki þær til athugunar, þá sé ég ekki annað en að það verði að fresta málinu nú. Mundi sennilega vera hægt að halda fund um málið í dag.

Forseti (GíslJ): Mér skilst, að það sé ósk hv. frsm., að málið sé tekið út af dagskrá og umr. frestað, og ósk flm. tillögunnar, hv. 4. þm. Reykv., að svo verði gert. Ég vil verða við þeirri ósk, og þar með er þá málið tekið út af dagskrá, en jafnframt óska ég þess, að hv. form. fjhn. geri allt sitt til þess, að málið verði þá afgr. í dag, svo að það sé hægt að taka það á dagskrá á morgun.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (JS): Í morgun andaðist hér í bænum hinn aldni þingskörungur og glæsti framherji í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, Benedikt Sveinsson, fyrrum forseti neðri deildar Alþingis, á 77. aldursári, og vil ég minnast hans nokkrum orðum. Benedikt Sveinsson fæddist í Húsavík við Skjálfanda 2. des. 1877, sonur Sveins Víkings gestgjafa þar Magnússonar bónda og trésmiðs á Víkingavatni Gottskálkssonar og Kristjönu Gnðnýjar Sigurðardóttur bónda á Hálsi í Kinn Kristjánssonar. Hann gekk í lærða skólann í Reykjavík og varð stúdent 1901 og cand. phil. ári síðar, en tók síðan að gefa sig mjög að stjórnmálum og blaðamennsku, var einn af stofnendum Landvarnarflokksins og í ritstjórn blaðsins Landvarnar 1903, ritstjóri Ingólfs 1905–1909 og aftur 1913–1915 og Fjallkonunnar 1910–1911. Á árunum 1915–1916 var hann aðstoðarbókavörður í Landsbókasafni, gæzlustjóri Landsbankans 1917, en settur bankastjóri sama banka á árunum 1918–1921. 1922 var hann ráðinn útgáfustjóri að sögu Alþingis, en 1931 gerðist hann aftur aðstoðarbókavörður í Landsbókasafni og gegndi því starfi til 1941. Þá varð hann aðstoðarskjalavörður í Þjóðskjalasafni og hafði þann starfa á hendi um nokkurra ára skeið. Auk þessa voru honum falin margvísleg trúnaðarstörf, sem of langt yrði hér upp að telja. Hann var m. a. endurskoðandi Íslandsbanka í mörg ár, yfirskoðunarmaður landsreikninganna 1914–1917, forseti Þjóðvinafélagsins 1918–1920, bæjarfulltrúi í Reykjavík 1914–1920, var skipaður í verðlagsnefnd 1917 og kosinn í Grænlandsnefnd 1925 og í milliþn. í bankamálum sama ár. Enn fremur átti hann sæti í fullveldisnefnd 1917–1918 og í utanríkismálanefnd 1928–1931. Norður-Þingeyingar kusu hann á þing 1908, og var hann alþingismaður þeirra samfleytt til 1931. Forseti neðri deildar var hann á árunum 1920–1930. Benedikt Sveinsson drakk snemma af lindum íslenzkrar tungu og bókmennta. Mál hans var rismeira og hreinna en flestra manna annarra. Fáir menn munu hafa verið betur heima í fornsögum vorum en hann, enda var honum falið að sjá um alþýðuútgáfu á fjölmörgum Íslendingasögum á vegum Sigurðar bóksala Kristjánssonar. Allir þeir, sem kynnt hafa sér sögu þings og þjóðar á fyrsta þriðjungi þessarar aldar, vita, að Benedikt Sveinsson stóð jafnan í fylkingarbrjósti þeirra manna, sem harðast börðust fyrir sjálfstæði landsins, en var þó hverjum manni háttvísari og drengilegri í vopnaviðskiptum. Málsnilld hans í ræðu og riti var við brugðið og mun lengi verða minnzt. Þeir eru margir vor á meðal enn, sem muna eftir honum í fullu fjöri, sáu og heyrðu þennan garpslega mann mæla á hreinni og lifandi tungu, sem var í senn forn og ný. Og það mun almælt, að ekki hafi skörulegri maður né virðulegri setið í forsetastóli á Alþingi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri, en vil biðja þingheim að minnast þessa þjóðholla skörungs og drengskaparmanns með því að rísa úr sætum. - [Þingheimur reis úr sætum.]
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð viðvíkjandi þessu frv. Það kom fram við 2. umr. málsins frá hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sú aths., hvort ekki mundi vera réttara, að Ólafsfjörður yrði látinn fylgja Skagafjarðarumdæmi, en í frv. er gert ráð fyrir, að Ólafsfjörður fylgi Eyjafjarðarumdæmi. Hv. þm. fór fram á, að n. athugaði þetta milli umræðna, og n. hefur orðið við þeirri ósk, án þess þó að halda formlegan fund um málið. Hefur meiri hl. nm. tekið málið til athugunar og ekki séð ástæðu til þess að breyta þessu með Ólafsfjörð. Meiri hl. n. leggur því til, að Ólafsfjörður verði látinn fylgja Eyjafjarðarumdæmi, eins og í frv. getur, og að frv. verði samþykkt eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir það, að hún hefur tekið þá ábendingu, sem ég gaf hér við 2. umr. málsins, til athugunar, þó að hún kæmist að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að hafa frv. óbreytt að því leyti, sem ég minntist á. Það kom nú ekki fram hjá hv. frsm. n., á hverju n. byggði það álit sitt, að frv. skyldi vera ólbreytt að því er þetta snerti, en af því að ég átti tal við form. hv. n., þá get ég gizkað á, hvaða ástæður það hafi verið. N. mun telja, að það séu hægari samgöngur á milli Ólafsfjarðar og Eyjafjarðar á veturna en á milli Ólafsfjarðar og Skagafjarðar. Það er tvímælalaust, að það eru betri samgöngur á milli Ólafsfjarðar og Skagafjarðar á sumrin. Á því er enginn vafi, og mun hv. n. sjálfsagt fallast á það. En hitt er rétt, að það er vitanlega mjög oft á veturna, að ekki er hægt að aka á bílum frá Sauðárkróki til Ólafsfjarðar sökum snjóa., en það er þá ekki heldur hægt frá Akureyri til Ólafsfjarðar. Ég geri ráð fyrir, að n. líti svo á, að þá séu miklu betri samgöngur á sjó við Akureyri en Sauðárkrók, en þetta munar alls ekki miklu. Póstbáturinn fer þrisvar sinnum á viku frá Akureyri og til Akureyrar aftur og kemur við í Ólafsfirði, en í tveimur þessum ferðum fer hann alla leið til Sauðárkróks, og það mætti því einnig á veturna hafa hér um bil eins gott samband á milli Ólafsfjarðar og Sauðárkróks og Ólafsfjarðar og Akureyrar. Samt sem áður er það svo, að mér er þetta ekkert sérstakt kappsmál, þó að ég óskaði eftir að þetta væri sérstaklega athugað, og ekki hefur mér borizt nein ósk úr mínu kjördæmi um að fá breytingu á þessu. Þar af leiðandi læt ég við þetta sitja og ber ekki fram neina brtt., en læt það aðeins í ljós, eins og ég hef þegar gert, að ég álit, að þetta sé að minnsta kosti mikið álitamál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm: (Lárus Jóhannesson): Herra forseti. Með frv. þessu, sem er stjórnarfrv., er lagt til, að felld verði úr gildi frá 1. jan. 1955 lög nr. 99 frá 19. júní 1933, um veitingaskatt, með síðari breytingum á þeim lögum. Lögin um veitingaskatt voru sett, þegar fjárhagur ríkissjóðs var mjög þröngur, þó að ljóst væri, að þessi skattstofn væri mjög vafasamur, þar sem hann í fyrsta lagi vann á móti því, að gistíhús væru reist í landinu og menn gerðu veitingar að atvinnu sinni, og í öðru lagi kom hann sérstaklega hart niður á einhleypum mönnum og erlendum mönnum, sem þurftu að leita til veitingastaða með fæði og aðra fyrirgreiðslu. Það hafa því verið uppi, bæði utan þings og innan, ákveðnar raddir um að fá þessum skatti létt af, og það því frekar sem hann er ekki verulegur tekjustofn fyrir ríkissjóð og innheimta hans auk þess ýmsum örðugleikum bundin. Sem betur fer er nú fjárhag ríkissjóðs þannig komið, að ríkisstj. hefur séð sér fært að leggja til, að þessi lög verði felld úr gildi. Fjhn. Nd., sem hafði þetta frv. til meðferðar, áður en það kom fyrir þessa hv. deild, lagði einróma til, að frv. yrði samþ., og fjhn. Ed. hefur einnig lagt einróma til við deildina, að hún samþykki frv. óbreytt.



Herra forseti. Mál þetta er svo einfalt, að ekki þarf langrar framsögu við. Það er flutt samkv. ósk banka og fleiri stofnana, sem hafa fengið nýjar vélar til þess að stimpla með skjöl í stað þess, að þau séu álímd, eins og áður var, en vélarnar stimpla ekki nema í heilum krónum, og þess vegna þykir rétt að ákveða í lögum, að stimpilgjald skuli jafnan reiknast í heilum krónum. Vitanlega eru margar stofnanir, sem þurfa að stimpla, en hafa ekki þessar vélar, en það er að sjálfsögðu ekki til neinna óþæginda fyrir þær stofnanir, þó að stimpilgjöldin reiknist aðeins í heilum krónum. Og fyrir þá, sem greiða gjöldin, skiptir þetta engu máli, þó að fyllt sé upp í heila krónu í síðasta krónubroti. Þess vegna er það líka, að fjhn. leggur einróma til, að frv. þetta verði samþykkt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta litla frv. þarf ekki mikilla skýringa við. Það er borið fram af þeirri ástæðu, að nú eru í lögum ákvæði um það, að íslenzkir ríkisborgarar þurfi að vera búsettir hér í eitt ár til þess að geta öðlazt hér atvinnuréttindi. Það er óþarfi að rekja sögu þessa gamla ákvæðis, sem nú þykir úrelt, og n. er öll sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. og fyrrnefnt ákvæði þar með fellt úr íslenzkri löggjöf.



Herra forseti. Þetta frv., sem er stjórnarfrv., til okkar komið úr Nd., er um það að leggja undir Akureyrarlögsagnarumdæmi nokkurn hluta Glæsibæjarhrepps. Það er sá hluti hreppsins, sem næst liggur Akureyri og á afkomu sína að langsamlega mestu leyti saman með Akureyringum og líka með þeim önnur sameiginleg áhugamál. Þegar þetta mál var fyrst rætt hér á þingi, þá var ekki komið samkomulag milli Akureyrarbæjar og Glæsibæjarhrepps um fjárhagslegan grundvöll fyrir skiptingunni. Þess vegna dagaði það þá uppi. Nú er sá grundvöllur fenginn, og liggur fyrir bréf frá oddvitanum í Glæsibæjarhreppi og bæjarstjóranum á Akureyri um, að þeir séu búnir að koma sér saman um það, og þess vegna hefur þótt rétt að láta þetta nú ná fram að ganga, og leggur nefndin til, að svo verði geri. Þetta er sjálfsagt réttlætismál, eins og málum þar norður frá er hagað nú. N. er öll sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn nm. var að vísu ekki á fundi, en ég hygg, að hann sé sammála því líka. Ég legg það sem sagt til, að það verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þetta frv., sem liggur hér fyrir, er brbl. frá s.l. sumri. Ástæðan til þess, að þessi brbl. voru sett, mun vera sú, að hæstiréttur taldi forsetaúrskurð um skiptingu starfa milli ráðherra ekki hafa næga stoð í lögum, að svo miklu leyti sem tilteknum flokki mála, eins og dómsmálum o.fl., væri skipt milli ráðherranna, eins og hafði verið gert með forsetaúrskurðinum. Rétturinn taldi, að slíkur úrskurður yrði að hvíla á löggjöf frá Alþingi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og er brbl. frá s.l. sumri, eins og ég sagði áðan, á að bæta úr þessum ágöllum. Nefndin er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Einn nm. tók ekki þátt í afgreiðslu málsins.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. óskar ekki eftir að gera athugasemd við fjárlfrv. við þessa umr. og leggur til, að frv. verði að henni lokinni visað til 2. umr.

Forseti (JörB): Það mun hafa orðið samkomulag um að fresta hinum svokölluðu eldhúsumræðum við þessa umr., sem þó er venja og þingsköp ætlast til, og er ætlunin, að slík umr. fari fram síðar. Ég vil því leita afbrigða frá þingsköpum um þessa frestun.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur ekki beinlínis haldið neinn fund um þetta mál síðan í gær, en á hinn bóginn hafa a. m. k. þrír nm. talað saman um það, og hefur n. á þessu stigi ekkert nýtt um málið að segja. Ég vil taka það fram, að hún hefur sama skilning á málinu og hvað 1. gr. þess þýði, eins og fram kom hér við fyrri hl. umr. og ég tók fram. Að hinu leytinu áskilur n. sér að sjálfsögðu rétt til þess að bera fram brtt. við 3. umr. málsins, ef henni þá finnst þörf á því.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af hæstv. ríkisstj. Það var flutt í hv. Ed. og afgreitt þaðan fyrir alllöngu. Málið hefur verið til athugunar í fjhn. þessarar d. Með frv. er lagt til, að framlengd verði óbreytt þau ákvæði, sem nú gilda um útreikning kaupgjaldsvísitölu og greiðslu verðlagsuppbótar á laun opinberra starfsmanna og á lífeyri. Núgildandi ákvæði um þetta efni falla úr gildi um næstu áramót, og er því nauðsynlegt, að þetta frv. fái afgreiðslu að fullu, áður en þingi verður frestað. Fjhn. hefur gefið út nál. á þskj. 285. Þrír af nm. gera þar nokkra grein fyrir afstöðu sinni í þessu máli, en eins og fram kemur í álitinu, þá mælir n. með því, að frv. verði samþ. eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Við 2 nm. í hv. fjhn., hv. 9. landsk. þm. og ég, tókum það fram við afgreiðslu málsins í n., að við teldum þær launauppbætur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., vera allsendis ófullnægjandi fyrir opinbera starfsmenn, en mundum þó ekki flytja brtt. á þessu stigi málsins, þar eð frá því var skýrt í n. af formanni hennar, að ríkisstj. væri í þann veginn að flytja till., væntanlega í sambandi við fjárl., um launauppbætur til opinherra starfsmanna. Launamál opinberra starfsmanna hafa lengi verið í hinum mesta ólestri. Þeir fengu lengi vel laun sín greidd samkv. þáltill. að nokkrum hluta og hafa nú fengið nokkurn hluta launa sinna undanfarin ár samkv. fjárlagaákvæði, en þá .launauppbót, sem opinberir starfsmenn fengu í framhaldi af verkfallinu mikla 1952, hafa þeir fengið greidda samkvæmt lögum, sem framlengd hafa verið frá ári til árs. Það frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt til framlengingar á þeim lagaákvæðum. Um mörg undanfarin ár hefur staðið til að endurskoða launalögin, þó að ekki hafi orðið af því enn. Sá dráttur er orðinn mjög ,vitaverður. Opinberir starfsmenn. eru nú eins og fyrri daginn orðnir langt á eftir öðrum stéttum um launabætur. Frá því að gildandi launalög voru sett, 1945, mun t.d. grunnkaup verkamanna hér í Reykjavík hafa hækkað um 25%, en laun opinberra starfsmanna hafa hækkað um 10–17% aðeins. Þeir eru því langt á eftir daglaunamönnum, en flestar aðrar stéttir, sem hafa frjálsan samningsrétt um kaup sín og kjör, hafa fengið svipaðar launauppbætur og daglaunamenn og sumar hverjar meira að segja meiri. Af launastéttum mun engin stétt nú vera jafnilla haldin hlutfallslega og einmitt opinberir starfsmenn. Það er því vissulega tími til kominn að rétta hlut þeirra nokkuð. Hefðum við flutt brtt. við þetta frv. til þess að kanna vilja þm. til þess að rétta hlut þessarar stéttar, ef ekki hefði verið frá því skýrt, að von væri á till. um þetta efni frá ríkisstj. Þótti okkur þá rétt og sjálfsagt að bíða þeirra till. og sjá, hverjar þær væru, hvort þær væru fullnægjandi. Ef þær reynast það ekki, þá munum við að sjálfsögðu flytja brtt. við þær till., til þess að hlutur opinberra starfsmanna megi verða sambærilegur við hlut þeirra, sem hafa frjálsan samningsrétt um kaup sín og kjör.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun hafa hér mjög stutta framsögu. Þetta frv. hefur gengið í gegnum hv. Ed., tekið nokkrum breytingum þar og er nú til 1. umr. hér. Forsaga þessa frv. er sú, að það var boðað hér á síðasta Alþ., að það mundi verða skipuð mþn. til þess að taka til endurskoðunar almannatryggingalöggjöfina að öllu leyti. Þessi n. tók til starfa s.l. vor og hefur öðru hverju starfað síðan. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið að meginstofni af þeirri n. og er í raun og veru í fyrsta lagi þær framlengingar, sem árlega hefur orðið að gera á almannatryggingalöggjöfinni, til þess að hún gæti starfað áfram, en endurskoðun laganna er ekki nær lokið enn þá, eins og ekki var við að búast, því að fyrir mþn. var einmitt lagt af félmrn. og í samræmi við skoðun ríkisstj. almennt að taka lögin til mjög ýtarlegrar endurskoðunar, kynna sér sem bezt skoðanir almennings úti um land um það, hvort menn væru ánægðir með löggjöfina eins og hún væri og hverra breytinga væri óskað, og var þá að sjálfsögðu alveg óhugsandi, að þessu yrði lokíð á einu sumri. Mþn. tók því þá afstöðu og algerlega í samráði við mig sem félmrh. að gera frv. um þær nauðsynlegu breyt. eða framlengingar, sem nú yrði að gera á löggjöfinni, þannig að almannatryggingarnar gætu starfað áfram á sama hátt og áður, og þetta frv. er því að meginstofni þannig til komið. Ég vona fastlega, að fyrir næsta Alþ., sem að venju verður sennilega háð haustið 1955, geti legið fyrir sú endurskoðun, sem hér hefur verið starfað að. Þetta frv. hefur tekið nokkrum breyt. í hv. Ed., og er það í raun og veru aðallega vegna þess, að það er gert ráð fyrir, áður en þessum hluta Alþ. lýkur nú, að í sambandi við afgreiðslu fjárl. verði gerð nokkur breyt. á launakjörum starfsmanna ríkisins, þannig að þeir fái einhverja uppbót frá því, sem nú er. Hefur það verið mjög fast sótt og í raun og veru stutt þeim rökum, sem ríkisstj. hefur viðurkennt, að þeir hafi orðið á eftir hvað snertir launakröfur, og hefur þá þótt eðlilegt og rétt, að ellilaun og öryrkjabætur fylgdu þeirri hækkun, sem sennilega verður á launum starfsmanna ríkisins áður en fjárl. verða afgreidd. Og breyting um þetta hefur verið sett inn í frv. í hv. Ed. Það verður náttúrlega hlutverk þessarar d. og þeirrar n., sem fer með þetta má] hér, að fylgjast með því, hvað gerist að lokum í þessu máli við afgreiðslu fjárl., og þá e.t.v. gæti komið til athugunar, að þyrfti að gera einhverjar breytingar, ef þau mál verða ekki afgreidd eins og ríkisstj. nú gerir ráð fyrir. En ég hef lagt áherzlu á, að þetta frv. kæmist nú strax til n. hér í þessari hv. d., því að vitanlega verður að afgreiða þetta frv. áður en þinghlé verður, þar sem úr gildi falla mörg veigamikil ákvæði almannatryggingalaganna um næstu áramót, ef þetta frv. verður ekki samþ. áður. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri hér nú, en leyfi mér að leggja til, að þessu frv. að lokinni þessari umr. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á framfærslulögunum hefur verið til athugunar í heilbr.- og félmn., og eins og nál. ber með sér, mælir n. einróma með, að það verði samþykkt óbreytt. Efni frv. er þannig, að sveitarstjórn eða lögreglustjóra er heimilt, ef til þeirra er leitað, að leggja fyrir vinnuveitanda að halda eftir af kaupi þess manns, er með óreglu sinni eða hirðuleysi forsómar að sjá fyrir fjölskyldu sinni, sem honum er skylt að framfæra. Má samkv. þessu halda eftir allt að þrem fjórðu hlutum kaupsins að frádregnum opinberum gjöldum og ákveða um leið, hverjum greiða skuli. Kvenfélagasamband Íslands gerði ályktun um það á landsfundi 1953 að kjósa mþn. til þess að athuga þetta mál, og að tilhlutun hennar hefur frv. þetta verið samið. Allir þekkja fleiri eða færri dæmi þess, að heimilisfaðir vanrækir vegna drykkjuskapar eða hirðuleysis eða hvors tveggja að sjá fyrir heimili sínu, sem af þeim völdum líður neyð. Frv. þetta er því fram komið til þess að bæta hag þeirra heimila, sem orðið hafa fyrir slíkri vanrækslu heimilisföðurins. Er von manna, að það komi að því gagni, sem til er ætlazt. - Að lokinni þessari umr. legg ég því til f.h. nefndarinnar, að frv. verði vísað til 3. umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur nokkuð rætt einstök atriði í sambandi við þetta frv. nú á milli 2. og 3. umr., þ. á m. brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HG), sem prentuð er á þskj. 283. N. hefur orðið ásátt um að leggja til, að viðkomandi liður verði hækkaður úr 72 krónum í 78 krónur, og mun ég f.h. nefndarinnar leggja hér fram skriflega brtt. þar að lútandi. Þá telur n. einnig rétt að fengnum nýjum upplýsingum að bæta við bráðabirgðaákvæði það, sem samþykkt var inn í frv. við 2. umr., nýrri málsgr., svo hljóðandi: „Enn fremur er ríkisstj. heimilt að ákveða, að hliðstæðar uppbætur verði greiddar á elli- og örorkulifeyri fyrir árið 1954, og greiði þá ríkissjóður 1/3 hluta þeirrar útgjaldaaukningar, en hluta greiði Tryggingastofnunin.“ Ég hygg, að þetta þurfi ekki langra skýringa. Eins og ég gat um við 2. umr., fara nú fram viðtöl milli ríkisstj. og fulltrúa opinberra starfsmanna um nokkrar launabætur þeim til handa til samræmingar við almennar launabreytingar í landinu síðan laun þeirra voru síðast ákveðin. N. taldi eðlilegt, að þá breyttist einnig elli- og örorkulífeyrir. Nú mun gert ráð fyrir því, að opinberir starfsmenn fái einnig nokkrar úrbætur fyrir það ár, sem er að líða, og telur n. þá rétt, að sama gildi einnig um elli- og örorkulífeyri fyrir það ár. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. n. og biðja hann að leita afbrigða.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem fyrir liggur á þskj. 212, er flutt af hæstv. forseta Sþ. og hæstv. forseta Nd. og fjallar um það að gera nokkra breytingu á lífeyrissjóðsákvæðunum í lögum um þingfararkaup alþm., þeim er samþ. voru á síðasta þingi. Breytingin, sem um er að ræða, er á þá leið, að ekkjur þm., sem hafa verið búnir að vera á þingi lengur en 10 ár, en ekki eru orðnir 65 ára, þegar þeir féllu frá, fá rétt til lífeyris á sama hátt og ákveðið er í lögunum að öðru leyti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar og rætt það nokkuð ýtarlega og orðið á einu máli um að mæla með því, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, sem eru aðallega formsbreytingar og í því fólgnar að færa þetta meira til samræmis við þau ákvæði, sem eru í lögum um lífeyrissjóð embættismanna, en efnishlið frv. breytir n. ekki. Eins og nú standa sakir, virðist okkur, að þessi ákvæði muni taka til fimm ekkna, sem sé ekkna fimm alþm., sem dánir eru og voru þó ekki orðnir 65 ára, en búnir að vera það lengi á þingi, að þeir höfðu rétt til lífeyris. Ég vænti þess, að það geti orðið fullt samkomulag um að samþ. þessar brtt. fjhn. og frv. þannig breytt.