Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjórn lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna fór fram á það á s.l. ári, að samið yrði frv. að nýju um lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna til samræmis við gildandi lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en á árinu 1963 voru sett ný lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og gerðar á eldri lögum margar mjög mikilvægar breytingar. Kr. Guðmundi Guðmundssyni tryggingafræðingi var falið að annast þessa endurskoðun í samstarfi við stjórn lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna, og er þetta frv. árangur þess starfs. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja hér þær meginbreytingar, sem gerðar voru 1963 á lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, hv. alþm. eru þær enn í fersku minni, en þetta frv. er til samræmingar við þau lög. En þar er því við að bæta, að núgildandi lög ná aðeins til hjúkrunarkvenna, en gert er ráð fyrir því, að þessi lög nái einnig til karlmanna, sem annast hjúkrunarstörf. Í Ed., sem fékk þetta mál til meðferðar og hefur afgr. það, var gerð orðalagsbreyting varðandi heiti þessa sjóðs. Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir, að hann héti Lífeyrissjóður hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna. Þetta orðalag féll ekki alls kostar í geð öllum, og ég vil taka það fram, að áður en ég lagði þetta frv. fyrir hv. Ed., var athugað í ráðuneytinu, hvort ekki væri hægt að finna orðalag, sem félli betur við íslenzkt mál, því að á því er enginn vafi að konur eru menn að réttu máli íslenzku, fornu og nýju, og orðið menn tekur bæði til kvenna og karla. En ástæðan til þess, að höfundur frv. hafði orðað þetta svo, var fyrst og fremst sú, að í kjarasamningi opinberra starfsmanna og kjaradómi er þetta orðalag notað margsinnis og að jafnaði um hjúkrunarkonur og hjúkrunarmenn. Í fjhn. Ed. var samt sem áður sú niðurstaðan að leggja til að breyta heitinu og kalla hann lífeyrissjóð hjúkrunarfólks. Ég tel það til bóta. Í samræmi við þetta var samþ. að tillögu fjhn. Ed. að breyta fyrirsögn laganna og 1. gr. Hins vegar lagði n. ekki til að breyta orðalagi í öðrum greinum frv., þar sem fyrir kemur bæði hjúkrunarkonur og hjúkrunarmenn, heldur aðeins varðandi heiti sjóðsins. Ég vildi beina því til hv. fjhn, þessarar d. að taka það mál til athugunar, en þetta orðalag, hjúkrunarkonur og hjúkrunarmenn, kemur enn fyrir í frv., í 17. gr., 18. gr., 20. gr. og 21. gr. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar. Um það var efnislega alger samstaða í hv. Ed. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mér barst nýlega erindi, dags. 18. febr. 1965, frá heyrnleysingjum, þar sem þess var farið á leit, að breytt yrði umferðarlöggjöfinni og þeim með því gefinn kostur undir vissum kringumstæðum á að geta fengið ökuskírtefni og aka bíl eins og aðrir. Skólastjóri heyrnleysingjaskólans átti tal um þetta mál við mig og það kom í ljós, að í nágrannalöndum okkar er löggjöfin töluvert öðruvísi að þessu leyti en hjá okkur og reynsla annarra landa hefur sýnt, að slys við akstur hjá heyrnarlausu fólki eru töluvert minni, en almennt gengur og gerist. Það er af þessu tilefni, sem þetta frv. er borið fram. 1. gr. felur það í sér að breyta ákvæði umferðarl., þar sem stendur nú, að hlutaðeigandi verði að hafa góða sjón og heyrn, m.ö.o. góða heyrn til þess að mega aka bifreið. Þar skal nú koma: „hafi góða sjón, nægjanlega heyrn og sé að öðru leyti nógu hraustur andlega og líkamlega.“ Þetta er mjög svipað og tilsvarandi ákvæði í nágrannalöndum okkar. Það er hægt að gera vissar varúðarráðstafanir. Í sumum tilfellum geta heyrnartæki gert eitthvert gagn, stundum alls ekki og þá er hægt að gera kröfur til þess, að bílar séu öðruvísi og betur útbúnir með speglum. En almennt er ekki talið, að mjög dauf eða lítil sem engin heyrn sé nokkur hindrun fyrir því, að menn séu eins öruggir í akstri og aðrir. Ég vildi ekki draga, að þetta mál kæmi fram, enda þótt ég vissi, að umferðarlaganefnd hafði á prjónunum ýmsar aðrar hugmyndir um breytingar á umferðarl. Það gat verið nokkuð mikið í húfi og ástæðulaust að hindra þetta fólk frá því að verða þessa réttar aðnjótandi eins og við hinir. Það fer víst nógu mikils á mis þrátt fyrir það og í sumum tilfellum getur þetta hreinlega verið atvinnuspursmál, t.d. við ýmiss konar akstur, þar sem það kemur ekki að sök, eins og við vöruflutninga og annað slíkt. Ég skrifaði því umferðarlaganefnd og tjáði henni, að ég hefði hug á því að flytja brtt, hér að lútandi við umferðarl. og vildi fá umsögn hennar um það og hún lét mér í té umsögn, þar sem segir, að þetta sé í samræmi, eins og ég sagði áðan, við það, sem gerzt hefur hjá okkar nágrönnum á Norðurlöndum og hún mælir með því, að þessi breyting verði gerð. En þá í leiðinni taldi hún rétt að taka með einn þátt í hugsanlegum breytingum þessara l. í sambandi við tryggingarnar, þó að önnur atriði væru látin bíða og mættu bíða og að sumu leyti nauðsynlegt vegna samræmingar við umferðarlöggjöf nágrannalandanna, sem við fylgjumst með, þó að við höfum ekki verið beinir þátttakendur í því. Í samræmi við þetta er 2. gr. frv., sem fjallar um vátryggingarnar og miðar að því að breyta upphæðunum. Þar er sagt, að eiganda skráðs vélknúins ökutækis sé skylt að kaupa í vátryggingarfélagi, sem viðurkennt er af dómsmrh. og halda við vátryggingu fyrir ökutæki sitt, sem nemur 500 þús. kr. fyrir reiðhjól með hjálparvél, það var áður 100 þús. kr., 1 millj. fyrir dráttarvél, það var 200 þús. kr., 1 millj. fyrir bifhjól, sem var 200 þús. kr., og 2 millj. fyrir bifreið, sem að hámarki var 500 þús. kr. í sambandi við þessar skyldutryggingar. Þetta er vegna þess, að miðað við verðlagsþróunina hjá okkur hefur gildi vátryggingarfjárhæða rýrnað svo mikið, að skyldutryggingin er ekki talin fullnægjandi, hvorki fyrir eigendur ökutækjanna né þá, sem fyrir tjóninu verða. Að mati umferðarlaganefndar eru þetta eðlilegar breytingar. Þetta leiðir ekki af sér mjög verulegar hækkanir á iðgjöldunum. T.d. í sambandi við skyldutryggingarnar, ef um þær er að ræða, mundi hækkunin verða, miðað við 2 millj. kr., sem hæst er farið í bifreiðunum, úr 500 þús. í 2 millj., þá mundi hækkunin að líkindum verða 10–14%. Ef tekin er dráttarvél, þar sem hámark skylduvátryggingar var 200 þús. kr., var iðgjaldið fyrir þá tryggingu 300 kr., en ef upphæðin er hækkuð, eins og hér er lagt til, í 1 millj., verður iðgjaldshækkunin 150 kr. Nú vil ég ekki segja það, að hv. þm. kunni ekki að hafa eitthvert annað mat á þessum upphæðum og það er sjálfsagt, að sú n., sem fær málið til meðferðar, taki það til athugunar. En það verður ekki um það deilt, að það ber mikla nauðsyn til að breyta þessum upphæðum og ef menn á annað borð eru á það sáttir, þyrfti helzt þetta mál að ná fram að ganga, þannig að það gæti orðið að lögum fyrir næsta tryggingatímabil, sem hefst 1. maí. Það kemur til athugunar allt undir meðferð málsins. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég vildi vænta þess, að málið gæti samt sem áður fengið góða afgreiðslu og skjótan byr og vildi leyfa mér að leggja til að, að lokinni þessari umr, verði málinu vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Hér liggur fyrir á þskj. 290 frv. til læknaskipunarlaga. Orsök þess eru þeir miklu erfiðleikar, sem á undanförnum árum hafa komið í ljós við það að búa fólkinu í hinum dreifðu byggðum þá aðstöðu, að það hefði góða læknisþjónustu, sambærilega við þá, sem í þéttbýlinu búa eða a.m.k. góða og fullnægjandi læknisþjónustu. Tilgangur frv. er að reyna að leysa úr þessum vandræðum með breytingum sem lagt er til að gerðar verði á læknaskipuninni, og öðrum ákvæðum í frv.; sem stefna að sama marki og ég skal síðar koma að. Þetta er ekki nýtt vandamál, sem hér er á ferðinni, heldur hefur það verið um langan aldur. Það má segja, að það hafi reyndar á allri þessari öld meira og minna mistekizt að tryggja það á hverjum tíma, að læknar fengjust til að gegna embættum í hinum eintöku læknishéruðum. Hitt er svo annað mál, að vandræðin hafa farið vaxandi og orðið meira áberandi við ýmsar breyttar þjóðfélagslegar aðstæður, þegar þéttbýlið hefur vaxið og aukizt og þar hefur verið um meiri og síaukna læknaþjónustu að ræða, en hins vegar örðugleikarnir samhliða vaxið við að tryggja góða læknisþjónustu úti í dreifbýlinu, þar sem fólki hefur jafnvel á sumum stöðum verið að fækka. Mönnum er nokkuð ljóst, hvernig þetta er, af fyrri og síðari umr. hér í þinginu. En eins og ástandið nú er, fer nokkuð fjarri því, að fastir læknar séu í hinum einstöku héruðum, og núna munu vera 6, sem eru algerlega læknislaus og 9 gegnt af læknakandidötum, sem eru eingöngu til bráðabirgða. En jafnframt þessu liggur það fyrir, að fastir umsækjendur hafa ekki fengizt um 15 eða 16 læknishéruð. Og það er talið, að enda þótt fram til þessa hafi tekizt að afstýra stórvandræðum, ef svo mætti segja, sé mjög ólíklegt, að það takist til lengdar án sérstakra aðgerða. Nú er því ekki til að dreifa, að okkur vanti læknisfróða og menntaða menn á þessu sviði. Og það hefur komið fram við síðustu athugun, að um 82 læknar eru við framhaldsnám erlendis eða störf erlendis og auk þeirra eru 67 læknakandidatar ýmist erlendis eða hérlendis við nám eða bráðabirgðastörf. Ástæðan er einfaldlega sú ískyggilega staðreynd, að ungir læknar virðast yfirleitt vera því algerlega afhuga, eins og nú er ástatt, að gerast héraðslæknar. Þetta hefur komið fram af könnun á þessu sviði og viðtölum við unga lækna, fjölda lækna og kandidata og á einum stað hér í aths. kemur fram, að af 62 læknum, sem svör bárust frá í sambandi við viðhorf þeirra til starfa á sviði menntunar þeirra, lét aðeins einn það uppi, að hann hefði hug á að gerast annaðhvort héraðslæknir eða almennur starfandi læknir. Ég sagði áðan, að þetta væri ekki nýtt af nálinni og það hafa oft verið gerðar tilraunir til þess að koma betri skipan á þessi mál, bæði hér á þingi og utan þings. Ég minnist þess, þegar ég hafði um tíma með að gera meðferð heilbrigðismálanna síðustu mánuði ársins 1961, að þá var til meðferðar breyting á læknaskipuninni og löggjöf þar að lútandi, sem Bjarni Benediktsson, sem þá hafði áður farið með heilbrigðismálin, hafði undirbúið og byggt á tillögum landlæknis. Það varð lítið úr úrbótum á þessu sviði í meðferð þingsins. Nokkuð var samþ. og annað fellt og verulegur árangur varð sem sagt ekki af þessarl tilraun til úrbóta. Landlæknir ritaði mér bréf í aprílmánuði í fyrra, þar sem hann var mjög áhyggjufullur út af ástandi þessara mála og taldi nauðsynlegt, að nú þegar yrðu gerðar ráðstafanir til þess, að í samráði við læknasamtökin í landinu og nokkra aðra aðila verði rækileg endurskoðun látin fara fram á læknaþjónustu dreifbýlisins. Og það var í framhaldi af þessu, að ég skipaði n. í maímánuði s. 1., sem var falið þetta verkefni, að framkvæma endurskoðun á læknaskipunarlögunum, nr. 16 frá 9. apríl 1955, og læknisþjónustu dreifbýlisins almennt, í því skyni að finna lausn á hinu aðkallandi vandamáli, sem stafar af skorti á læknum til héraðslæknisstarfa, einkum í hinum fámennari og afskekktari héruðum landsins. Þessa n. skipaði ég með það fyrir augum, að í hana veldust þeir menn, sem hefðu nánasta og bezta þekkingu á þessum málum, hver á sinu sviði og eins og fram kemur í aths. var landlæknir formaður n., dr. Sigurður Sigurðsson og varamaður hans Benedikt Tómasson skólayfirlæknir, sem hjá honum starfar, síðan Óskar Þórðarson yfirlæknir, formaður Læknafélags Íslands, Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri í félmrn., og svo fulltrúi í dóms- og kirkjumrn., sem þar fer með heilbrigðismálin, Jón Thors. Síðan var gert ráð fyrir einum fulltrúa frá Háskóla Íslands og var það fyrst í stað dr. Sigurður Samúelsson, en síðar Kristinn Stefánsson og dr. Sigurður Samúelsson varamaður hans. Þessi n. lagði sig mjög fram um það að reyna að finna leiðir til úrbóta og gera tillögur, sem um munaði og mundu geta valdið verulegum áhrifum til góðs og úrbóta í þessu mikla vandamáli. Ég held, að þarna hafi verið saman komnir menn með mjög alhliða og yfirgripsmikla þekkingu, almenna þekkingu og sérþekkingu á þessu vandamáli, sem hér var við að glíma. Og ég get ekki annað sagt en að ég tel, að n. hafi leyst starf sitt mjög vel af hendi, unnið samvizkusamlega og gert till., sem eru mjög athyglisverðar og mótaðar eru í því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef haft till. n. til meðferðar frá því í nóvembermánuði, eða það mun hafa verið 7. nóv., sem till. bárust til mín og síðan hefur ríkisstj. verið með málið til athugunar, en það er eðlilegt, að það hafi þurft nokkurn tíma, því að hér er um mjög mikið vandamál og yfirgripsmikið mál að ræða. Í öllum aðalatriðum er þetta frv. í samræmi við tillögur n. Á því hafa þó verið gerðar nokkrar breyt., en engar öðruvísi, en eftir viðræður við n. og allar í fullu samráði við landlækni. Í almennri grg., sem fylgir þessu frv. frá n., sem undirbjó það, fylgja hugleiðingar um orsakir læknaskortsins í dreifbýlinu. Ég skal ekki fara mikið út í það, þær eru nú mönnum verulega kunnar. Þær eru bæði persónulegar, félagslegar og fjárhagslegar og af hinum félagslegu og persónulegu ástæðum eru þær helztar, að það er hin starfslega einangrun, sem leggst á lækninn í dreifbýlinu og hin mikla starfsábyrgð, sem leggst á hann einan umfram það, sem nú tíðkast um lækna. Eftir að læknavísindin eru orðin miklu fjölþættari, en áður var, þá er það miklu tíðkanlegra í fjölbýlinu, að læknar geti haft samráð sín á milli og tekið sameiginlegar ákvarðanir, þegar um mestu vandamál er að ræða og líf sjúklingsins veltur á, til hvaða ráða er tekið. Einangrunin í fámenninu gerir lækninum líka mjög erfitt að fylgjast með öllum þeim öru nýjungum á sviði þessara vísinda, sem ella eru fyrir hendi, því að menn eiga mjög erfitt með að fylgjast með slíku af bókum einum, en þurfa bæði að hafa samráð við sína starfsbræður og möguleika til þess að fylgjast raunverulega með því, sem er að gerast á þessu sviði, í sjúkrahúsum og öðrum slíkum stöðum, þar sem tækifæri gefst til rannsókna á þessu sviði. Almennt má segja líka, að það er engin stétt í þjóðfélaginu, sem lögð er eins látlaus vaktaskylda á og læknana og þetta bitnar fyrst og fremst á héraðslæknunum, sem verða að gegna sinni vaktarskyldu 24 klukkutíma á sólarhring allt árið um kring. Þeir vita aldrei, þegar þeir ganga til hvíldar að kvöldi, hvort einhver bankar ekki upp á, á nóttunni og verða þá að gegna skyldu sinni, oft með því að fara í erfið og þreytandi ferðalög og það kannske dag eftir dag. Við lífum á þeim tímum nú, að menn leggja meira upp úr því að gera sjálfir kröfur, heldur en að krefjast af öðrum og fólkið óskar sífellt meiri og meiri þæginda og þó að menn hafi kannske möglunarlaust lagt á sig slíka vaktarskyldu áður fyrr, við aðrar þjóðfélagsaðstæður, eru tímar breyttir og mjög skiljanlegt og eðlilegt, að slíkt leggist mjög þungt á þessa einu stétt þjóðfélagsins, sem þannig er að búið og verður ekki öðruvísi að búið. Það er líka áreiðanlega mjög mikil ástæða í þessu sambandi, hvað læknarnir, hinir nýju og uppvaxandi læknar, virðast vera fráhverfir læknaþjónustu í læknishéruðunum, það er vanmatið á hinum almennu læknisstörfum. Það er alltaf í sífellt vaxandi mæli verið að gera kröfur til sérmenntunar á þessu og þessu sviði og það er svo komið, að fólk vill kannske heldur sækja til almennrar læknisþjónustu, heimili sínu í dreifbýlinu einhvern sérfræðing, sérmenntaðan mann, heldur en almennan lækni, þótt það eigi miklu síður við í þeim tilfellum, sem þar um ræðir. Það er eins og eftir því sem sérfræðingurinn verður sérhæfðari á þrengra sviði, þyki hann færari til allra mögulegra hluta í augum almennings. Það kann að vera, að menn geri ráð fyrir því, að sú almenna kunnátta sé alltaf fyrir höndum hjá hverjum og einum og sérmenntunin sé ekki nema ofanálag á þá almennu þekkingu og leikni, sem fyrir hendi er, en þessu er auðvitað allt öðruvísi varið. Svo er það einnig, að námið og námsuppeldi læknastúdentanna er ekki miðað við það að ala upp héraðslækna og lækna til almennra starfa. Þeir læra hér að mestu leyti á spítölum og í samvinnu og hópstarfi með öðrum, en þeirra menntun og þeirra lærdómur miðast ekki við almenna starfshætti og starfsskilyrði, sem þeir eiga svo síðar að búa við á læknastofum og í heimahúsum og í læknishéruðum. Þetta vandamál, sem þessi n. fjallaði nokkuð um líka og þarf að taka betur til athugunar, er ekki vandamál, sem bundið er við okkur Íslendinga eina, heldur mjög alþekkt annars staðar, þar sem við þekkjum til í öðrum löndum. Atvinnumöguleikarnir í öðrum löndum hafa líka verið miklir fyrir íslenzka lækna á undanförnum árum og þetta hefur bitnað auðvitað á því að fá þá til læknisstarfa hér heima, enda kom það fram í þeirri háu tölu lækna, sem ég nefndi áðan, sem hefur verið starfandi við læknisstörf í öðrum löndum. Ég skal nú víkja að því, hvað helzt mundi vera í þessu frv., sem að því miðar að reyna að bæta úr þeim erfiðleikum, sem hér er við að glíma. Helztu nýmæli frv. eru tíunduð í aths. í 9 liðum og þegar við lítum á 1. gr., er þar gert ráð fyrir, að læknishéruð skuli vera á Íslandi 52 talsins, en í því felst, að niður eru lögð 5 núverandi læknishéruð og þau sameinuð nágrannahéruðunum. Þessi 5 héruð eru Flateyjarhérað, Suðureyrarhérað, Djúpavíkurhérað, Raufarhafnarhérað, Bakkagerðishérað. Og þá er loksins felld niður heimild, sem er fyrir höndum til stofnunar Staðarhéraðs. Mér er kunnugt um, að það mætti á sínum tíma, 1961, andstöðu hér í þinginu að leggja niður læknishéruð og var túlkað jafnvel á þá leið, að það væri verið að draga úr læknisþjónustunni í dreifbýlinu. Þetta er síður en svo þannig og menn verða að horfast í augu við staðreyndirnar, eins og þær eru og líta raunsætt á hlutina. Það er ekki hægt að búast við því, að það sé hægt að fá lækna til þess að starfa í þessum litlu héruðum með því fámenni, sem í þeim er og nánar er gerð grein fyrir í aths. og það, sem verið er að gera með því að leggja þau niður, er að sameina þau öðrum héruðum til þess að reyna á þann hátt að fá stærri heild, sem betur gæti tryggt, að fólkið á öllu svæðinu fengi viðunandi læknisþjónustu. Það er gerð grein fyrir mannfjöldanum í þessum héruðum. 1. des. 1963 er Flateyjarhérað með 119 manns, í Flateyjarhreppi 72 og Múlahreppi 47, Suðureyrarhérað 484 manns, Djúpavíkurhérað 267 manns, Raufarhafnarhérað 479 manns og Bakkagerðishérað 331 maður. Þetta er talinn minni fólksfjöldi, en gera verður ráð fyrir, að nokkur læknir sætti sig við til frambúðar og ef menn vilja ekki horfast í augu við þessa bláköldu staðreynd, eins og hún er, mundi það bara leiða til þess, að sama ástandið heldur áfram, að læknar fást ekki í þessi héruð. Á þessu verður þess vegna að gera einhverja aðra skipan, og það verður ekki með öðru móti gert, svo að séð verður, heldur en að fara í þá átt, sem hér er stefnt með þessu frv., að sameina þessi litlu læknishéruð öðrum læknishéruðum. Það er að vísu gert ráð fyrir því í ákvæðum til bráðabirgða, að þessi læknishéruð verði ekki lögð niður. Áður en þau verði lögð niður, skuli auglýsa þau þrisvar í röð með þeim kjörum, sem ákveðin eru í 6. gr. þessa frv., en þá eru þau auglýst með allt öðrum kjörum en nú er, og væri þá hugsanlegt, að sú kjarabreyting hefði þau áhrif, að læknar vildu sækja um þessi læknishéruð og mundu þau þá ekki verða lögð niður. Ég skal koma síðar að því, í hverju þessi breyting felst. Það er annað nýmæli í 2. mgr. 1. gr., að heimilt er að ráða einn lækni með ótiltekinni búsetu til þess að veita neyðarlæknisþjónustu í læknislausum héruðum. Það er þriðja nýmælið, að heimilt skal að sameina læknishéruðin og koma upp læknamiðstöðvum fyrir hin sameinuðu héruð, eftir því sem nauðsyn krefur og staðhættir leyfa, og þó ekki fyrr en hlutaðeigandi héruð hafa verið auglýst minnst þrívegis án árangurs. Það er fjórða nýmælið, að við veitingu héraðslæknisembætta skal sá umsækjandi, sem hefur lengstan starfsaldur sem héraðslæknir, að öðru jöfnu sitja fyrir öðrum umsækjendum um stöðuna. Þetta hefur ekki staðið svo í l., en þetta hefur þó lengst af verið sú regla, sem fylgt hefur verið, með alveg sárafáum undantekningum. Fimmta nýmæli er, að í 17 tilteknum læknishéruðum, og ef nauðsyn krefur í 5 öðrum, en ótilteknum héruðum, skal greiða héraðslækni staðaruppbót á laun og það er ákveðið, að hún skuli nema hálfum launum eða 50% af laununum, eins og þau eru í hlutaðeigandi héraði. Þetta eru fámennustu héruðin og þar sem þá praxisinn, ef svo má segja, er minnstur og aukagreiðslur til læknisins þar af leiðandi minni og í heild eru tekjurnar minni, en kannske annars staðar. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir því að reyna að fá frekar lækna til að sækja um héruðin og starfa í þeim með því að búa betur að þeim fjárhagslega, heldur en ella. Svo er sjötta nýmælið, að í þessum 17 tilteknu héruðum, sem ég skal gera nánar grein fyrir síðar, skal héraðslæknir, sem hefur setið 5 eða 3 ár samfleytt í héraðinu, eiga rétt á að hljóta eins árs frí með fullum launum til framhaldsnáms hér á landi eða erlendis og þetta ákvæði kemur að vísu ekki til framkvæmda fyrr en 2 árum eftir gildistöku laganna, ef þetta frv. verður að lögum og svo eru nánari ákvæði um, hvernig með skuli fara, og skal ég skýra það nánar á eftir. En sjöunda nýmælið er svo einnig það, að embættisaldur héraðslæknis í sömu héruðum og um ræðir í 5. lið, þar sem nýmælin eru talin í aths., - það eru þessi litlu héruð, - hann skal teljast 5 ár fyrir hver 3 ár, sem hann hefur gegnt hlutaðeigandi héraði, þ.e.a.s. hann fær hærri embættisaldur, en normalt er, en það á að geta haft áhrif á aðstöðu hans til þess að fá önnur betri læknishéruð, eftir því sem hann hefur hærri embættisaldur, eða aðrar stöður á heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum landsins. Svo er gert ráð fyrir í áttunda lagi möguleikum til þess að veita læknastúdentum ríkislán með sérstökum hætti, ef þeir skuldbinda sig til þess að gegna læknisþjónustu í læknishéruðunum. Og níunda nýmælið er það að stofna bifreiðalánasjóð héraðslækna með framlagi úr ríkissjóði til þess að auðvelda þeim, þegar þeir koma frá námi og byrja í héruðunum, að kaupa sér bifreið, sem oft hefur verið erfitt fyrir þá. Ég skal svo fara nokkrum nánari orðum, frekar en ég hef þegar gert, um þessi einstöku nýmæli. Fram yfir þessa sameiningu héraðanna og heimildina til neyðarlæknisþjónustu er mikilvægt nýmæli, sem felst í 4. gr., en þar er heimild um sameiningu annarra héraða og jafnframt, ef þau eru sameinuð, þá kannske alveg eins í fjölbýli að koma upp læknamiðstöðvum. Hér er um töluvert nýmæli að ræða og ekki kannske alveg einsýnt, hversu mikil áhrif það kann að hafa, en þó er hugsunin, sem í því felst, að í staðinn fyrir kannske samliggjandi læknishéruð með einn og einn lækni verði læknamiðstöð komin upp með jafnmörgum starfandi læknum á þessari miðstöð. Það leiðir til þess, að fleiri læknar starfa saman, ábyrgðin verður ekki eins þung á hverjum einum, þeim yrði sköpuð aðstaða á þessari læknamiðstöð til ýmiss konar frumrannsókna og frumaðgerða, sem ella væri ekki fyrir hendi, þeim yrði jafnframt að skapa aðstöðu til þess að ná þá engu að síður fljótt til fólksins með farartækjum og flugvélum, eftir því sem aðstæður eru nú fyrir hendi á hverjum stað. Það er gerð nokkru nánari grein fyrir þessu í grg. frá n. um þessar læknamiðstöðvar, og þar er ekki gert ráð fyrir að breyta neinni skipun í 1. flokki læknahéraða, sem þar eru talin, og það eru fjölmennustu héruðin. Síðan eru talin upp í 2. flokki þau smáu héruð, sem gert er ráð fyrir að sameina öðrum, þau 5, sem ég þegar hef fjallað um. Svo í þriðja flokki eru héruð, sem mætti sameina eftir þörfum og koma upp fyrir þau læknamiðstöðvum. Það er hins vegar gerð grein fyrir því, að í þessum héruðum er ekki, eins og sakir standa, við mikla erfiðleika að bú, og það verður auðvitað að fara eftir því, hvort héraðsbúar telja, að slíkt gæti orðið til bóta, sem hér er um að ræða. Það eru þess vegna engin bein ákvæði um læknamiðstöðvar, sem leiddi af slíkri sameiningu héraða, heldur aðeins heimild um sameiningu og stofnun læknamiðstöðva á þann hátt, sem segir í gr. um það efni. Það eru 23 héruð þarna talin og með hverjum hætti mundi henta að koma upp þar læknamiðstöðvum. Þar eru 30 skipaðir læknar, en 3 eru settir læknar þar til bráðabirgða. Svo eru aftur í 4. flokki héruð, sem telja verður örðugt eða ókleift sökum staðhátta að sameina um læknamiðstöðvar. Allar kunna þessar hugleiðingar að vera álítamál, en þær eru þó mjög athyglisverðar, og mér þykir alls ekki ólíklegt, að á ýmsum stöðum gæti komið til álita, að héruðunum þætti fengur að slíkri sameiningu og þá um leið uppbyggingu læknamiðstöðvar, sem ætti að vera til aukins gildis á þessum stöðum. Það er talið, að læknamiðstöðvarnar eigi að veita frumþjónustu, framkvæma sem traustastar undirstöðugreiningar og aðkallandi aðgerðir, en vísa því vandasamara til þeirra sjúkrahúsa, sem veitt geta alhliða og því tiltölulega örugga þjónustu, að því er tekur til sjúkdómsgreiningar og meðferðar. En frumþjónustan krefst óumdeilanlega mikillar hæfni, ef vel á að vera og því fremur sem hún er fjölþættari og ábyrgðarmeiri en flest önnur störf. Og það eru ýmis atriði, sem koma til álita í sambandi við slíkar læknamiðstöðvar. Þær verða að liggja vel við dreifingu byggðarinnar, með sérstöku tilliti til þéttbýliskjarna á vissum svæðum. Þær verða að liggja vel við mannaferðum, svo sem þeim er eðlilegast háttað í héraði og þær þurfa að vera þannig settar, að þjónustuarmur þeirra sé sem skemmstur til allra átta, enda sé þá lengd hans í hverju tilviki ekki miðuð við mælda vegalengd, heldur einnig hvernig fljótast er hægt að komast yfir vegalengdirnar, hvaða vegir eru góðir annars vegar og þá að hve miklu leyti þyrfti t.d. að beita flugvélum eða öðrum farartækjum, og svo þyrftu þær að sjálfsögðu að liggja sem hægast við greiðfærustu leiðum til sjúkraflutninga, sérstaklega flugvöllum. Eins og ég segi, er hér um nýmæli að ræða í heimildarformi og n. lætur í ljós, að það sé ekki auðvelt að átta sig á, hversu mikils virði það kunni að vera, en tengir þó nokkrar vonir við það og það er þess vert, að því sé gefinn gaumur. Þá vil ég koma að 6. gr. og þeim nýmælum, sem í henni eru, en þar segir, að í eftirtöldum héruðum skuli greiða héraðslækni staðaruppbót á laun, er nemi hálfum launum í hlutaðeigandi héraði. Og svo eru talin upp þarna 17 læknishéruð. Þetta þýðir það, að læknarnir á þessum stöðum mundu fá hálf önnur laun eða 50% meira en ella, en það er byggt á því, að hér er um lítil læknishéruð að ræða, og er þetta eitt af meðulunum, sem gert er ráð fyrir að geti orðið til þess að laða menn fremur til starfa þarna en ella væri. Svo er annað nýmæli í sömu grein og það er um það, að héraðslæknarnir megi fá frí til námsdvalar og ferðakostnað í slíkt frí og er það þá notað með þeim hætti, að ef þeir hafa setið 5 ár, mega þeir fá frí á fullum launum og ferðakostnað fyrir fjölskyldu sína til námsdvalar erlendis í eitt ár og án skuldbindingar um að koma heim aftur. Ferðakostnaðinn heim fær læknir svo ekki greiddan, nema hann skuldbindi sig þá til þess að halda áfram starfi í læknishéraðinu. Hann getur fengið að njóta þessara fríðinda eftir 3 ár, ef hann fer í þetta námsfrí í 1 ár og skuldbindur sig til þess að koma aftur og vera minnst 2 ár starfandi héraðslæknir áfram í sínu læknishéraði. Þetta er vissulega gert til þess að örva menn til þess að fylgjast með eða hafa aðstöðu til þess að fylgjast með í sinni vísindagrein eða í sinu fagi, og það er fullvíst, að margur héraðslæknir hefur saknað þess að hafa ekki haft aðstöðu til slíks og vonir manna standa til þess, að af þessu kunni að geta leitt verulegan árangur í þá átt, að menn fáist freka,r en ella til þess að gegna héraðslæknisembættunum. Þessi aðferð er þekkt annars staðar, t.d. í Norður–Noregi og hefur gefið nokkra raun. Það má segja, að það felist almennt í þessu hlunnindi og svo einnig sérstakt að því leyti, að hér er um að ræða námsdvöl. Læknirinn fær aðstöðu til þess að vera á spítölum og kynnast nýjungum í sínu fagi, en um framkvæmd þessarar námsdvalar og hvernig henni er hagað, mundi verða sett sérstök reglugerð. Það er ekki gert ráð fyrir, að það sé í nema eitt skipti, sem slíkt býðst héraðslækni, en þó er heimild til þess að veita héraðslækni frí öðru sinni með sömu skilyrðum og ég hef nú greint, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Það er álítið, að það væri alveg sérstætt, því að þetta er töluvert miklu meira fyrirtæki ,en menn almennt gera sér grein fyrir, að taka sig upp með fjölskyldu sína, eftir að menn eru setztir að í starfi og fara til annarra landa, hvort sem það er í slíkar námsferðir eða með öðrum hætti. En þó kynni að koma fyrir, að það þætti einsýnt, að það væri full ástæða til þess að veita í einstökum tilfellum slík hlunnindi síðar á ævinni og þess vegna er þessi heimild í höndum ráðh., ef svo ber undir. Þá er þriðja nýmælið í þessar gr., að í þessum sömu héruðum hljóta læknar, eins og ég sagði áðan, þau hlunnindi, að starfsaldur þeirra reiknast 5 ár fyrir hver 3 og það er gert til þess að bæta aðstöðu þeirra í samkeppni við aðrar betri stöður héraðslækna eða aðrar stöður lækna á heilbrigðisstofnunum ríkisins. Svo er fjórða nýmælið í þessari grein. Þar er heimild til ráðh. eftir till. landlæknis að láta auk þessara 17 læknishéraða, sem í þessari grein eru talin, 5 ótiltekin læknishéruð njóta framantalinna hlunninda, en þó ekki fyrr en það hefur sýnt sig, að læknir fæst ekki þangað, eftir að þau hafa verið auglýst þrisvar í röð. Mér er alveg ljóst, að það verður sjálfsagt nokkuð deilt um þessi hlunnindi. Sumum finnst þau allt of mikil, öðrum kannske tæpast nógu mikil. Ég held fyrir mitt leyti, að þau megi ekki minni vera, ef hér á að vænta nokkurs árangurs. Ég tel þau hins vegar mikilvæg, og það, hvað þau eru mikilvæg og ríkisstj. hefur viljað fallast á þessi hlunnindi fyrir sitt leyti, byggist eingöngu á því, hvað ástandið er alvarlegt og hversu algerlega sérstæð aðstaða héraðslæknanna er, sem ég vék að áðan í sambandi við þeirra sífelldu vaktarskyldu og mikla ábyrgðarstarf, sem á þeim hvílir og ég vil lýsa því yfir strax sem minni skoðun, að ég tel enga aðra stétt í þjóðfélaginu koma nokkuð til samanburðar í sambandi við hlunnindi, sem hér eru veitt. Ég hef heyrt menn spyrja, þegar slik hlunnindi verða veitt læknum í hinum minnstu læknishéruðum, hvort þá komi ekki prestar, sýslumenn, kennarar og starfslið þeirra og heimti allt hið sama. Það tel ég ekki taka nokkru tali, ekki ná nokkurri átt og á engan hátt sambærilegt, enda hefur ekki verið við nein sambærileg vandkvæði að stríða. Og að svo miklu leyti sem menn mundu vilja leita fordæmis fyrir þessar eða aðrar stéttir í því nýmæli, sem hér er lagt til, teldi ég, að það sé ekki til neinnar þurftar, hvorki þeim stéttum, sem þar er ætlað að fá einhver hlunnindi og til mestu óþurftar fyrir framgang meginefnis þessa máls. Eftir 6. gr. eru nú flestar greinarnar samhljóða tilsvarandi greinum í gildandi löggjöf, en þó eru eftir þarna tvö nýmæli í 13. gr. Þar er sagt, að það skuli heimilt samkv. till. landlæknis að fenginni umsögn læknadeildar Háskóla Íslands að veita á ári hverju læknastúdentum ríkislán til náms. Það eru þá sérstök lán í sérstökum flokki, sem sérstakar reglur eru settar um, gegn skuldbindingu um læknisþjónustu í héraði að loknu námi. Það má að vísu ekki veita slíkt lán, fyrr en viðkomandi hefur staðizt fyrsta hluta embættisprófs, og það er auðvitað nauðsyn að setja nánari ákvæði um þetta í reglugerð, en þetta hefur mönnum dottið í hug, að gæti kannske í ýmsum tilfellum orðið til þess, að menn vildu skuldbinda sig til þess að vera tiltekinn tíma í læknishéraði, sem ella væri ekki kostur á, ef þeir fengju að njóta þeirra hlunninda, sem í slíku láni kynnu að felast. Svo er nýmælið um bifreiðalánasjóð héraðslækna, og það leiðir einnig af því, að mönnum hefur oft orðið það erfitt, menn koma eignalausir og hlaðnir skuldum frá prófborðinu og frá kandidatsstarfi sínu og það er næstum því ógerningur að gegna læknisþjónustu án bifreiðar og ofan á alla erfiðleika við að koma sér fyrir sem læknir bætist þá þessi og því er ekki óeðlilegt að reyna að hlaupa þarna undir bagga með sérstökum sjóði, bifreiðalánasjóði, sem í stofnfé er gert ráð fyrir að sé lögð til úr ríkissjóði ein milljón kr. Þá vil ég vekja athygli á ákvæðinu til bráðabirgða, að þar er sagt, að áður en þessi héruð, og ég vék nú að því áðan, Suðureyrarhérað, Raufarhafnarhérað, Bakkagerðishérað, sem sameina skal öðrum héruðum skv. 1. gr., verði lögð niður, þá skulu þau auglýst laus til umsóknar þrisvar í röð með sömu kjörum og læknar njóta í læknishéruðum þeim, sem um ræðir í 6. gr., þ.e.a.s. með staðaruppbót og hlunnindum við námsdvöl erlendis o.s.frv., sem ég hef nýlokið við að gera grein fyrir, og fáist þá læknar með þeim hlunnindum í þessi héruð, þá nær það ekki lengra, þá verða þau ekki sameinuð öðrum. Svo er gert ráð fyrir, að þessi hlunnindi í sambandi við námsfrí erlendis komi ekki til framkvæmda fyrr en tveim árum eftir gildistöku þessara laga, og það er gert með það fyrir augum að fá nokkra reynslu af því, áður en verður farið að framkvæma þau, hvernig önnur ákvæði og hlunnindi laganna hafa orðið í framkvæmd, hver áhrif kjarabætur frv. hafa til úrbóta um héraðslæknaskortinn að öðru leyti. Það fylgir smávegis grg. um áætlaðan kostnað við nýmæli frv. og hann hefur verið áætlaður og þá einkum sem leiðir af þessari svokölluðu staðaruppbót og frá þeim viðbótarkostnaði, sem af henni leiðir, dragast laun í fimm héruðum, sem gert er ráð fyrir að lögð verði niður og þá er ætlað, að kostnaður af þessu verði 850–1.200 þús. á ári. Svo er þetta framlag í bifreiðalánasjóðinn, ein milljón. Hins vegar taldi n. sér ekki fært að áætla þann kostnað, sem leiða mundi af ferðakostnaði og framhaldsnámi, ekki að svo stöddu. Og kostnaðinn við námslán er ekki heldur unnt að áætla nú. Ég tel hins vegar og hef ekki orðið var við það, að mönnum vaxi í sjálfu sér neitt kostnaðurinn í augum en það fer náttúrlega nokkuð eftir atvikum, hversu mikill hann er, og þá meina ég það, hversu mjög menn t.d. hagnýta sér þau hlunnindi, sem felast í því að fá frí frá störfum til námsdvalar erlendis, eins og 6. gr. tilskilur. Þegar n. skilaði áliti sínu, fylgdu því ályktunartill., sem ég vil leyfa mér aðeins að gera grein fyrir, þótt það snerti ekki beint efni þessa frv., en þær snerta efni málsins. Fyrsta till. var um breytingu á læknakennslunni. N. telur, að læknakandidötum sé tilfinnanlega vant þjálfunar í almennum læknisstörfum utan sjúkrahúsa. Er því lagt til, að heilbrmrn., eða dómsmrh., fari fram á það við menntmrn., að læknadeild háskólans verði falið að gera till., um slíkt nám og tilhögun þess. Þetta mál hefur ekki enn verið tekið upp við menntmrn., en hér er á ferðinni mál, sem er til meðferðar hjá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum og annars staðar og alveg sama sagan hefur sagt til sín þar, að læknarnir eru ekki menntaðir né þjálfaðir; meðan þeir eru að nema, til þess að gegna þeirri almennu læknisþjónustu, sem gerð er krafa um til þeirra, sem fara út í héruðin. Svo er önnur ályktunartill. um sérfræðiréttindi heimilislækna og embættislækna. N. álítur mikilsvert að auka veg almennrar læknisþjónustu og embættislæknisstarfa með því að gera heimilislækningar og embættislækningar að sérgreinum. Leggur n. til, að læknadeild háskólans verði falið að semja reglur um nám í þessum sérgreinum. Þetta er í samræmi við þann ríka hug almennings til þess að meta hina sérmenntuðu menn og hinn ríka vilja læknastúdentanna og kandídatanna til þess að sérmennta sig á einhverju sviði og það kann vel að vera, að hér sé athyglisvert atriði og verður nánar athugað. En sannleikurinn er nú sá, að það er í raun og veru ekki aðeins orðinn skortur á læknum úti í hinum einstöku héruðum, heldur er að verða skortur á almennum heimilislæknum hér í Reykjavík og það er mál, sem þarfnast úrbóta út af fyrir sig. En ég tel nú, að það ætti að vera hægt að greiða úr því, en það standa þannig sakir núna. Svo er þriðja ályktunartillagan um sjúkravitjanir og sjúkraflutningaflug. N. telur nauðsynlegt, að settar verði ákveðnar reglur um sjúkravitjanir og sjúkraflutningaflug, svo sem hvernig skuli til slíks flugs stofnað, hver skuli vera lágmarksmenntun og flugtími flugmanna þeirra, sem slíkt flug annast, hvers konar farartæki skuli notuð og hver sé útbúnaður þess, enn fremur hvaða aðilar annist greiðslu fyrir flugið og í hvaða hlutföllum. Þetta er einnig athyglisvert mál, sem verður nánar gefinn gaumur og unnið að í ráðuneytinu. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég veit, að þeir sérfræðingar, sem undirbjuggu þetta mál og gerðu till. til þessa frv., unnu af heilum hug og gerðu sitt ýtrasta. Við í ríkisstj. höfum haft málið nokkuð langan tíma til meðferðar og það af skiljanlegum ástæðum. En það er einlæg von mín, að í þessu felist raunhæfar og veigamiklar till, til úrbóta og þær megi mæta góðum skilningi alþm. og ná fram að ganga til hagsbóta fyrir það fólk, sem einkum hefur átt við erfiðleika að stríða að fá almenna læknisþjónustu og njóta góðrar læknisþjónustu í þessu landi. En það er eitt frumskilyrði að mínum dómi til þess að geta talizt menningarríki, að við getum veitt öllum borgurunum viðunandi læknisþjónustu. Ég legg svo til, herra forseti að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hef ekki kynnt mér þetta frv. nægjanlega til þess að ræða um það almennt, en ég hef þó litið yfir það fljótlega, en þessu frv. mun hafa verið útbýtt í gær eða fyrradag hér á hv. Alþingi. Mér þykir þó líklegt, að einhverjum fleiri Vestfirðingum, en mér þyki frv. þetta furðulegt hvað snertir Vestfirði. Það á að leggja þar niður þrjú læknishéruð af fimm, sem á að leggja niður á öllu landinu. En í hvaða tilgangi er þetta gert, að leggja niður læknishéruð með lögum og sameina þau öðrum? Eru þetta út af fyrir sig einhverjar endurbætur á heilbrigðismálum þjóðarinnar? Er fólkið í þessum héruðum eitthvað betur sett á eftir, þegar búið er að leggja héraðið niður sem læknishérað? Væri ekki hægt að lögskipa nágrannalækni að gegna læknishéraði, meðan læknislaust er, í staðinn fyrir að afnema það með lögum? En það er einmitt það, sem á að gera með sameiningunni. Það á að láta nágrannalækninn bæta þessu héraði á sig. En það er alveg eins hægt að gera það með því að lögskipa honum að þjóna þar, ef læknislaust er, en hafa það opið og læknishéraðið í fullu gildi, hvenær sem læknir kynni að koma þangað. Ég get ómögulega séð, hver ávinningur er í þessu, að leggja niður hérað með lögum, þegar hægt er að fá þjónustu frá nágrannalækni með lagaákvæði alveg eins. Afleiðingin er því sú, að ef þessi héruð eru lögð niður með l., pá kemur auðvitað ekki til, að þangað komi nokkurn tíma læknir aftur, því að þá er héraðið ekki til sem læknishérað. Ef læknishéraðið er aftur á móti til, þótt læknislaust sé um tíma, þá geta alltaf skapazt möguleikar til þess að fá þangað lækni, svo að ég veit ekki, hvers konar hugsun liggur hér á bak við. Ég vil svo alveg sérstaklega víkja að einu héraði, sem þarna á að leggja niður, það er Suðureyrarlæknishérað í Súgandafirði. Og það er alveg sérstaklega eftirtektarvert, að sömu dagana og hafís er að byrgja fjarðarmynnið, heiðin ófær og samgöngur engar við þetta hérað, ekki heldur í lofti, því að þar er enginn flugvöllur, þá kemur fram stjórnarfrv. á Alþingi um að leggja héraðið niður. Að þessu sinni skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta, en þetta er eitt af því furðulegasta, sem ég hef séð í frv. og það stjórnarfrv. nú í seinni tíð. Ja, þetta fólk, það er ekkí mikils metið. Jafnvel þó að menn sjái fyrir augunum, að þeim eru allar bjargir bannaðar í samgöngumálum, þá á þetta að vera eitthvert úrræði. Um Flateyjarlæknishérað á Breiðafirði gegnir að vísu nokkuð öðru máli að því leyti, að þar er búið að vera svo lengi læknislaust. En það er ekki um að ræða í Suðureyrarhéraði. Þótt það hafi verið læknislaust á tímabilum, þá hefur þó alltaf öðru hverju fengizt þangað læknir og það um alllangan tíma í einu. Flateyjarhérað á að leggja undir Stykkishólmshérað. Ég skal ekki víta það neitt sérstaklega, ef annað ákvæði fylgdi með, en það er, að íbúum þessa héraðs, Flateyjarhrepps, væri þá heimilt eða hefðu rétt á að njóta þjónustu læknis, sem er þeim næ,r heldur en í Stykkishólmi, eins og gert er skv. 2. gr. þessa frv. Þar er ýmsum hreppsfélögum heimilað að velja um héruð, velja um lækna. Sem dæmi er hér nefnt, að íbúar í Miklaholtshreppi hafa fullan rétt á að sækja lækni, hvort sem er til Borgarness eða Stykkishólm, íbúar í Auðkúluhreppi geta sótt hvort sem er til Þingeyrar eða Bíldudals. Þetta er ákaflega skynsamleg ráðstöfun. En þeir í Flateyjarhreppi mega ekki sækja lækni til Reykhóla, sem er miklu skemmri leið og auðveldari fyrir þá, sem allir eiga báta, enda er ekki þar farið nema á bátum. Nei. Þeir verða að fara til Stykkishóims. Þeir hafa engan rétt á því að leita til læknis á Reykhólum, þótt það sé ekki nema hálftíma til klukkutíma ferð úr Skáleyjum eða Svefneyjum þangað. Þetta vil ég benda hv. n. á, sem fær þetta mál til athugunar. Í bráðabirgðaákvæði þessa frv. stendur: „Áður en núverandi Suðureyrarhérað, Raufarhafnarhérað og Bakkagerðishérað, sem sameina skal öðrum héruðum skv. 1. gr., verða lögð niður og sameinuð öðrum læknishéruðum, skulu þau auglýst laus til umsóknar þrisvar í röð með sömu kjörum og læknar njóta í læknishéruðum þeim, sem um ræðir í 6. gr.“ Og þessi kjör eru m.a. staðaruppbót o. fl. Þetta er út af fyrir sig sjálfsagt skynsamlegt. En af hverju eru ekki nema þrjú af þeim læknishéruðum, sem á að leggja niður, sem eiga að njóta þessa, ekki hin tvö? Því er Flateyjarhéraði og Djúpavíkurhéraði þarna sleppt? Má alls ekki auglýsa þau? Hvað kemur til? En ég vil alveg sérstaklega spyrja hæstv. ráðh. að öðru: Í hvaða tilgangi á að auglýsa þau? Er það ekki í þeim tilgangi að reyna að fá þangað lækni? En til hvers að fá þangað lækni, ef búið er að leggja þau niður sem læknishérað með lögum? Ég sé ekki nokkurt orð í þessu bráðabirgðaákvæði, sem segir, að héruðin skuli ekki lögð niður, ef læknir fæst. Nei, það á bara að auglýsa þau. Og þó að læknirinn komi og allt sé í lagi, þá er skv. 1. gr. búið að leggja þau niður sem læknishéruð. Þetta skil ég ekki. Þriðja atriðið, sem ég vil aðeins drepa á, er 3. gr. frv.: „Ráðherra getur, eftir tillögu landlæknis, leyft héraðslækni að sitja annars staðar, en á lögskipuðu læknissetri og ef nauðsyn krefur, utan héraðs.“ Utan héraðs, einmitt það. Já og það er nefnt í grg. sem dæmi, að lækninum í Súðavík hafi verið leyft að sitja á Ísafirði. Er þá ekki héraðið orðið nákvæmlega jafnlæknislaust eftir sem áður, ef lækninum er leyft að sitja utan héraðsins? Og eins og þarna er nefnt dæmi um, situr hann á Ísafirði og getur alls ekki komizt til Suðureyrar eða Súgandafjarðar.  Ísafirði, hvað þýddi það? Það þýddi það, að hann kæmist kannske alls ekki inn í héraðið sitt, hvað sem lægi á. Og þetta er nýmæli í frv. Þetta er nýmæli, þ.e.a.s. að ráðh. geti leyft læknum að sitja utan síns læknishéraðs. Þetta getur komið sér ákaflega illa fyrir þá, sem læknisins þurfa að leita. Já, það er rétt, að í aths. við 3. gr. er sagt, að þetta hafi verið leyft í Súðavík. En þetta getur ráðh. leyft hvar sem er, þegar hann telur nauðsynlegt, og nauðsynin sýnist mér að geti orðið þessi, að læknirinn fáist ekki, nema hann megi sitja utan héraðsins, t.d. í næsta kaupstað. En þá er alveg eins hægt að fela lækninum í þeim kaupstað að gegna héraðinu eins og að fara að leyfa hinum að sitja þar. Þetta þarf kannske ekki að koma að neinni alvarlegri sök, þar sem samgöngurnar eru góðar og öruggar undir öllum kringumstæðum. En þar sem þær eru ekki öruggar, eins og við sjáum bezt dæmin um núna á Vestfjörðum og víða um Norðurland, þá væri þetta fjarri öllu lagi. Ég vil að lokum leggja áherzlu á það, hversu fjarstæðukennt það er og ég vil segja ómannúðlegt að leggja niður læknishéraðið í Súgandafirði. Ég mótmæli því alveg harðlega. Það má heita alveg einstök ráðstöfun, ef Alþingi gerir slíkt. Ég sé ekki nokkurn kost við það að leggja niður þessi fimm læknishéruð í landinu með lögum í stað þess að lögbjóða, að nágrannalæknir skuli sinna þeim, þegar þau eru læknislaus, en síðan megi auglýsa þau og læknir taki þá við, strax og hann fæst einhver, sem er alls ekkert ólíklegt, eftir að farið yrði að greiða staðaruppbót á laun í þessum héruðum.



Herra forseti. Það er ekkert eðlilegra, en að lög um læknaskipun séu endurskoðuð á nokkurra ára fresti og breytingar samhæfðar þjóðlífsbreytingum og læknishéraðaskipuninni breytt með tilliti til þess. Ég er því síður en svo óánægður með, að fram sé komið á Alþingi frv. til læknaskipunarlaga, og teldi það ekki nema eðlilegt, að síðan núgildandi lög voru sett, hafi ýmsar þær breytingar getað orðið í byggðaþróun landsins, að réttmætt væri og ég vil segja jafnvel nauðsynlegt í einstökum atriðum að gera á þeim breytingar. Ég sé, að til þess að endurskoða þessa löggjöf hafa verið valdir mjög færir menn úr læknastétt og nokkrir aðrir ágætismenn og það er mér ljóst, að þeim var fengið erfitt hlutverk að vinna, sem sé það, eins og hæstv. heilbrmrh, sagði hér áðan, að reyna að tryggja með breyttri löggjöf góða læknisþjónustu og alveg sérstaklega var þeim falið að finna leiðir til úrbóta í dreifbýlinu. Þetta voru vissulega verkefni, sem voru þess virði að setja hæfa og færa menn í og þeir hefðu unnið mikið og þarft verk, ef þeir hefðu orkað því að leysa þennan vanda. En það sýnist mér, að þeim hafi því miður ekki tekizt. Það er vitanlega ekki úrræði til þess að leysa vandræði dreifbýlisins að leggja læknishéruð niður. Það er ekkert úrræði. Þar hafa þeir góðu menn þrátt fyrir mjög góðan vilja alveg strandað á verkefninu. Það var sagt hér áðan að, að því er Vestfjarðakjördæmi snerti, þá kæmu þessar breytingar nokkuð hart niður. Það er sízt ofmælt, því að hér er lagt til að leggja niður Flateyjarhérað, Suðureyrarhérað og Djúpavíkurhérað, og nærri því fjórða er höggvið a.m.k., því að á 11, bls. í þessu þskj. segir: „Ástæða mætti þykja til að fella Súðavíkurhérað“ niður einnig, það fjórða. Frá því hafa þeir þó horfið að sinni og það á að fá að tóra. En undir Súðavíkurhérað heyra Súðavíkurhreppur, Ögurhreppur, Reykjarfjarðarhreppur, Nauteyrarhreppur, Snæfjallahreppur, Grunnavíkurhreppur og á pappírnum Sléttuhreppur með læknisaðsetur í Súðavík. Um allt þetta víðáttumikla læknishérað segja þeir vísu og góðu menn, að ástæða mætti þykja til að þurrka þetta læknishérað líka út, í viðbót við þau þrjú, sem þeir leggja til að lögð verði niður einnig. Það er vafalaust rétt, að það er heppilegast, að visst fjölmenni sé í læknishéraði. En hinu getur enginn kunnugur Íslendingur neitað, að það er ekki hægt að fullnægja því skilyrði, að 600–800 manns séu í læknishéraði hér á landi og byggðum er þannig hagað, að þó að byggð sé fámennari, þá verður hún samt að hafa læknisþjónustu. Ég sé ekki betur, en þessir menn séu á þeirri leið, sem fortakslaust eigi að fá reynslu af, áður en till. eru gerðar um að leggja læknishéruð niður. Og það er það, sem þeir leggja til, að á slíkum stöðum, þar sem torvelt hefur verið að fá lækna, þá séu veitt margvísleg fríðindi, fyrst og fremst í launum og í annan stað á þann hátt að meta þeirra þjónustutíma með öðrum hætti, en annars staðar, veita þar ívilnun og á annan hátt eru þessar till., sem þarna eru gerðar ágætar, en þær átti að reyna í framkvæmd, áður en nokkur tók í mál að leggja viðkomandi læknishéruð niður. Ég skal aðeins skýra hv. þd, frá því, að hreppstjórinn í Suðureyrarhreppi, Sturla Jónsson, hringdi til mín í gærkvöld og var mikið niðri fyrir. Hann hafði þá hlustað á ríkisútvarpið í gærkvöld, þar sem verið var að gera grein fyrir þessu stjórnarfrv. og hann sagði: Það hefur slegið óhug á alla þorpsbúa við að heyra, að það ætti að leggja þetta læknishérað niður. Í fyrsta lagi er nú þannig háttað í Suðureyrarhéraði, að héraðið er innilokað af háum fjöllum hálft árið og mjög torveldar samgöngur við staðinn. Í annan stað er þetta vaxandi og þróttmikið sjávarþorp með núna rétt innan við 500 íbúa. 484 íbúa, þegar n. tekur upp sínar íbúatölur. Og að vetrinum, einmitt þegar plássið er innilokað, þá er þar fjöldi aðkomufólks í þjónustu við hina þróttmiklu útgerð, sem þarna er rekin. Þá er enginn vafi á því, að það eru yfir 600 manns á Suðureyri að vetrinum. Jú, núna er reynslan fengin af því og gömul reynsla einnig, hvernig það gengur, þó að samvizkusamur læknir sitji á Flateyri og reyni að þjóna Suðureyrarhéraði. Jú, hann kemur þar oftast einu sinni í viku, ef tíð leyfir, og þá þyrpist fólk í Suðureyrarkauptúni í kringum hann, bíður daglangt sumt, kemst ekki að á þeim degi, bíður langt fram eftir næsta degi til þess að komast að hjá lækninum. Þetta er engin þjónusta. Það er miklu hreinlegra að segja Súgfirðingum: Þetta þorp verður að leggjast niður. Það er of fámennt, til þess að þar sé hægt að veita þá þjóðfélagsþjónustu, sem veita verður þó, og það verður að flytja allt fólkið í burtu. - Enda er enginn vafi á því að bara boðskapurinn um það, að eigi að leggja Suðureyrarlæknishérað niður, getur orðið til þess að losa um fjölda fjölskyldna þaðan og þetta er þannig, óvitandi vafalaust, tilræði við sveitarfélögin. Suðureyrarhérað er þannig landfræðilega sett, að það hefði tvímælalaust átt að heyra undir þann flokk læknishéraða, sem upp er talinn á bls. 12 á þessu þskj., en þar eru nefnd 20 læknishéruð, sem um er sagt, að telja verði örðugt eða ókleift sökum staðhátta að sameina þau um læknamiðstöðvar, og þess vegna verði þau hvert um sig að vera læknishérað. Þau eru afmörkuð þannig frá náttúrunnar hendi. Það er alveg eins með Suðureyri og Nes í Norðfirði, að þar eru fjöllin, sem umlykja staðinn og þjónustu verður að veita því fólki, sem innan þessara fjalla býr. Og flestir þessir staðir, sem þarna eru nefndir, 20 í röð, eru afmarkaðir þannig landfræðilega, að þar verður læknishéraðið að lúta landfræðilegum takmörkum. Hreppstjórinn í Súgandafirði bað mig þess lengstra orða í gærkvöldi að færa þingmönnum þær óskir sínar og allra Súgfirðinga að, að því óráði yrði ekki horfið að leggja Suðureyrarlæknishérað niður og sérstaklega auðvitað bað hann þess, að það væri heitið á Vestfjarðaþingmenn að beita sér alvarlega gegn því, að þetta verði gert og ég trúi ekki öðru en að þeir verði við því kalli. Það má segja, að fámennið í Flateyjarhreppi torveldi það mjög að hafa þar sérstakan lækni til þjónustu við það fólk, sem ekki er nema rúmt 100, 119 manns, þegar n. gerði athugun á mannfjölda í því héraði. En sannast að segja verðum við að gera okkur grein fyrir því um eyjabyggð á Íslandi, að það verður að taka sérstakt tillit til hennar og veita henni þjónustu með öðrum hætti en t.d. fólkinu á Suðurlandsundirlendinu. Þar verður að miða við aðrar tölur íbúa, áður en tekið er í mál að synja þessu fólki, sem þarna býr, um nauðsynlega þjóðfélagsþjónustu, svo að hér duga ekki tölur einar. Það væri blindingi, sem vildi miða eingöngu í þessum efnum við tölur. Eða Árneshreppur, ég tel að það sé algerlega óforsvaranlegt að leggja það læknishérað niður, þrátt fyrir að það sé fámennt og það verði bókstaflega að bjóða mönnum til þess að sitja þar sem læknir það álítleg kjör, að menn fáist til þess, a.m.k. um nokkurra ára skeið og stuðla þá heldur að því með þjóðfélagsaðgerðum, að skipt sé um á nokkurra ára bili, ef einangrunin er þessum mönnum svo þung í skauti fremur öðrum mönnum, að þeir geti ekki þar verið. Og vissulega hafa læknar vegna sinnar sérfræðiþekkingar og þarfar á að endurnýja þá þekkingu nokkra sérstöðu um það að veigra sér við að sitja í þessum fámennu héruðum, það játa ég. En það er mín sannfæring, að hér má þjóðfélagið einskis láta ófreistað til þess að fá læknisþjónustu einnig í hin fámennari héruð, ef þjóðfélagið hefur bókstaflega ekki tekið þá ákvörðun um það að leggja þessi byggðarlög í auðn. En það er stórt skref stigið í þá átt, ef ákveðið er af þjóðfélagsins hendi, að þar verði ekki læknisþjónusta veitt. Ég vil víkja að fásinnu eins og þeirri, að það eigi að hugga Súgfirðinga með því að segja við þá: Það á að reyna hins vegar að útvega ykkur lækni hluta af árinu. Það á að fá aðstoðarlækni í héraðið hluta úr árinu. - Geta þeir fullyrt, að þeir geti útvegað aðstoðarlækni hluta úr árinu og þá hvern hluta ársins? Líklegt þætti mér, að það tækist kannske yfir sumarmánuðina. En þá geta Súgfirðingar miklu fremur bjargað sér. Þá geta þeir leitað læknis til Ísafjarðar, þá geta þeir leitað til Þingeyrarlæknis, þó að Flateyrarlæknishérað væri ekki skipað. En hvaða líkur eru til þess, að hægt sé að útvega aðstoðarlækni með aðstoðarlækniskjörum í Súgandafjarðarlæknishéraði vetrarmánuðina, þegar héraðið er innilokað? Ég verð að segja það, að þær líkur eru ákaflega litlar. Ef gerður er svo samanburður á þessum 2 kauptúnum, sem eru þéttbýliskjarnarnir á þessum slóðum, Flateyrarkauptúni og Suðureyrarkauptúni, þá er það alveg auðséð mál, að það er kauptúnið, sem er að verða fjölmennara, sem á að verða svipt sínum lækni, Suðureyrarkauptún. Það er í örum vexti og það skakkar örfáum íbúum, að Suðureyrarkauptún sé ekki orðið fjölmennara en Flateyrarkauptún. En það er ekki hægt að leysa þessi mál á þessum stað með lækni annaðhvort á Flateyri eða Suðureyri. Það er leið, sem er útilokuð, af því að Suðureyri er einangruð hálft árið. Þess vegna verður að vera læknir á Flateyri og á Suðureyri einnig. Gamla skipanin var sú, að Suðureyri var hluti af Flateyrarlæknishéraði. En reynslan sýndi, að það var óviðunandi og óforsvaranlegt. Þá var stofnað læknishérað á Suðureyri 1957 og það segja Súgfirðingar, að hafi verið sú mesta öryggisbót, sem þeir hafi nokkurn tíma orðið aðnjótandi í þjóðfélaginu. En nú á sá draumur líka að verða búinn. Nú á að leggja þetta læknishérað niður. Ég segi að lokum eins og hv. 3. þm. Vestf.: Ég ber fram hin hörðustu mótmæli gegn því, að Suðureyrarlæknishérað verði lagt niður og raunar einnig, að Árneshreppur verði ekki læknishérað áfram. Um Flateyjarlæknishérað er erfiðast að hafa uppi mótmæli, fámennið er þar slíkt, og yrði þá að gefa íbúunum valfrelsi um það, hvort þeir sæktu lækni til Reykhólahéraðs eða Stykkishólms. Geri ég ráð fyrir, að engir þm. mundu beita sér gegn því, að þeir ættu þess kost. En hitt verð ég að segja, að það hryggir mig, að það skuli hafa svo til tekizt hjá þessum ágætu mönnum, að þeir skyldu setja það svart á hvítt, setja þá till. fram í stjórnarfrv.-formi að leggja þetta unga læknishérað niður í hraðvaxandi, þróttmiklu plássi, sem hefur alveg sérstaklega landfræðilega aðstöðu, þannig að því verður ekki veitt læknisþjónusta utan að frá hálft árið.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að grípa þegar nokkuð inn í þessar umr., áður en lengra er haldið í þeim tón, sem byrjað er á hér hjá þessum hv. þm. Þeir geta barið höfðinu við steininn, þessir menn, og látizt ekki vita, hvernig hlutirnir eru, ef þeim finnst það skemmtilegra og þótzt vera hér málsvarar þorpsins, sem nú á að fara að leggja eitt bölið ofan á annað. Það er ekki nóg, að hafísinn sé kominn, heldur kemur nú þetta frv. hér inn í þingið líka til þess að níðast á þessu fólki, eins og látið er að liggja í þeim ræðum, sem þegar hafa verið haldnar og það var sagt, að það væri ómannúðlegt að leggja niður læknishéraðið á Suðureyri og ýmislegt eftir þessu. Það er sagt, að hreppstjórar og oddvitar skoruðu á þm. o.s.frv. að gjalda varhug við þessu. Sannleikurinn er sá, að hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vestf., var ráðh. heilbrigðismála í 2 ár. Ég man nú ekki eftir neinum úrbótum þá á sviði þessara mála.

Þá var Suðureyrarlæknishérað stofnað, er það ekki ráðh.?

Já, ég ætla að halda áfram með það, sem ég var að segja. Ég man ekki eftir neinum úrbótum á þessu sviði þá. Héruðin voru jafn læknislaus og ekkert gert nema þetta, sem hv. þm. segir nú, að Suðureyrarlæknishérað hafi verið stofnað, sem síðan hefur ekki verið hægt að fá lækni í. Og þegar verið er að tala svona hérna, er enginn læknir á þessum stöðum. Þá er enginn læknir á þessum stöðum. Það er ekki verið að taka neitt frá fólkinu, sem það hefur. Og menn eru að tala um, að það sé verið að leggja niður læknishéruð og það væri nær, segir hv. 3. þm. Vestf., að skipa lækninum í nærliggjandi héraði að gegna læknisþjónustu hjá fólkinu. Það er eins og þetta fólk fái ekki læknisþjónustu við þetta frv. Læknirinn í hinu sameinaða héraði hefur skyldu til að gegna því. Það er beinlínis verið að tala þannig, eins og það sé verið að taka af þessu fólki réttinn til þess að leita sér læknis, það eigi heldur að fyrirskipa lækninum í nærliggjandi héraði, eins og gert er núna, að gegna og þjóna þessu fólki. En það verður eins og annars flokks fólk í dag í læknislausu héraði miðað við það að hafa sama rétt við fólkið í því læknishéraði, sem það verður sameiginlega með í eftir þessa breytingu. Svo vil ég segja það út af ræðu hv. 5. þm. Vestf., að Suðureyrarlæknishérað verður ekki lagt niður, ef læknir fæst þar í vaxandi hérað, eins og hann talar um, með þeim hlunnindum, sem þetta frv. tilskilur, ef það verður samþ. Ef þetta frv. verður að lögum, verður það læknishérað auglýst með öllum þeim hlunnindum í bæði launum, námsfríi og á annan hátt, sem gert er ráð fyrir í 6. gr. og annars staðar í frv. og sýni það sig, sem ég vildi gjarnan vona, að það fengist læknir, þá hefur þetta frv., ef samþykkt verður, orðið til þess að fá þangað lækni og þá held ég, að oddvitinn ætti að fara að hugsa betur þarna, áður en hann telur, að verið sé að gera fólkinu einhverja bölvun með þessu.  Ég tek ákaflega vel öllum þeim till., sem hér munu fram koma til breytinga og umbóta á þessu frv. En ég kann ekki við að heyra þennan tón hjá þessum tveimur hv. síðustu þm. og gera því skóna jafnvel, að það sé borið fram af einhverjum illindum og mannúðarleysi, frv. það, sem hér er komið fram. Ég held, að hér séu till., sem séu þær langmerkustu, sem um langan tíma hafa komið fram á sviði þessara mála hér á Alþingi og engar komið fram, meðan þessi kjaftaskur þarna sat í ráðherrastóli.

Þá var læknir á Suðureyri, ráðherra.

Ég held, að þessi þm. ætti að fá sér lækni til þess að hressa svolítið upp á hugarfarið.  Hv. 3. þm. Vestf. fann að því, að ekki væru auglýst tvö héruðin, sem sameinast eiga öðrum, þ.e.a.s. Flateyjarhérað og Djúpavikurhérað, með hlunnindum þessa frv. Þetta er athyglisverð ábending. Þetta var ekki gert eingöngu vegna þess, að það var að dómi þeirra manna, ég ræddi um það við þá, vonlaust, að þarna mundu fást læknar, jafnvel með þessum hlunnindum. Í Flateyjarhreppi eru 119 manns og í Djúpavíkurhéraði eru 267 manns. Ef þm. vilja breyta þessu þannig, að þessi héruð verði auglýst með hlunnindunum, þá skal ekki standa á mér og ég skal ekki verða því til fyrirstöðu. Það er hins vegar misskilningur hjá hv. 3. þm. Vestf., að það þýði ekkí að hafa ákvæði til bráðabirgða og auglýsa héruðin og það fáist í þau læknir, því að þá sé búið að leggja þau niður. Auðvitað verður með lögskýringu að skilja það, að ef ákvæði til bráðabirgða er samþ. og ef læknir fæst í það hérað, sem þar um ræðir, verður eðli málsins samkv. sú breyting á skipuninni, sem er í 1. gr., að það hérað, sem þar er talað um og er núna, fer út úr því sameinaða héraði, þar sem það er. Þetta er augljóst mál og á ekki að þurfa að valda neinum misskilningi. Hv. 3. þm. Vestf. vék einnig að því og þótti mjög slæmt og illt þetta nýmæli, sem er í lok 3. gr., að ráðh. getur eftir till. landlæknis leyft héraðslækni að sitja annars staðar, en á lögskipuðu læknissetri, eins og var í gömlu l., og ef nauðsyn krefur utan héraðs. Nú situr læknir utan héraðs í Súðavíkurlæknishéraði, á Ísafirði og hefur enga heimild til þess og honum er látið haldast uppi að vera þarna og ég hef ekki treyst mér til þess að láta flytja hann nauðugan viljugan og betra hefur ekki fengizt en þetta. Í samræmi við þetta er þessi heimild sett inn og ég efast um, að það sé nokkur ástæða til þess að ætla, að neinn sá ráðh. fari með heilbrigðismál, að heimild eins og þessi verði misnotuð. Ég vil aðeins víkja að því í sambandi við hugleiðingar um, að það lægi nú kannske við að leggja niður þetta læknishérað.  Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta núna. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði, að ég mun að sjálfsögðu vilja hlýða á allar þær till. til breytinga og úrbóta, sem þm. vilja flytja fram við þetta frv. En mér þykir leitt, að því skuli mætt á þennan hátt, eins og hér hefur verið gert og vildi vona, að það, sem eftir verður af umr. um þetta, mætti verða á öðrum grundvelli og menn vildu þá sjálfir ekki aðeins í tillöguformi síðar, heldur í sínum ræðum gera grein fyrir, með hverjum hætti öðrum er hægt að bæta betur úr þessum vandkvæðum, heldur en hér er lagt til svo að það mætti athugast, bæði undir umr., meðferð málsins í n. og áður en það hlýtur afgreiðslu úr þinginu, ef það á þá eftir að liggja fyrir því.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er til umr., er farið inn á nýjar brautir til þess að reyna að leysa úr stórkostlegum vanda, þ.e.a.s. skorti á læknisþjónustu á ýmsum stöðum úti á landi. í aths. við frv. kemur fram, að frá síðustu aldamótum hafi alltaf reynzt örðugt að hafa öll læknishéruð skipuð læknum samtímis og hafi jafnvel stöku læknishéruð verið læknislaus árum saman. Enn fremur er frá því skýrt í aths., að á undanförnum árum hafi þetta ástand farið síversnandi þrátt fyrir verulega beina fjölgun læknismenntaðra manna. Því ber sannarlega að fagna, að hæstv. ríkisstj. skuli með frv. þessu gera alvarlega tilraun til þess að bæta úr hinum tilfinnanlega læknaskorti, sem ekki þarf að lýsa, hver áhrif hefur haft, ekki einasta á afkomu og líðan þeirra, sem nú byggja þá landshluta, sem ekki fást læknar í, heldur og á alla framþróun þeirra byggðarlaga, sem hér eiga hlut að máli. Ég vil sérstaklega fagna þeim nýmælum, sem upp eru tekin í þetta frv. til að bæta launakjör héraðslækna. Hér er farið inn á þá braut að leggja til, að héraðslæknum í tilteknum læknishéruðum verði greidd staðaruppbót, er nemi hálfum launum í hlutaðeigandi læknishéraði. Einnig er gert ráð fyrir fleiri kjarabótum til héraðslækna í frv. Hér er vissulega tekin rétt stefna og það er ánægjulegt, að hæstv. ríkisstj. virðist vera að gera sér það ljóst, að til þess að bæta úr læknaskortinum dugi ekki önnur ráð, en að bæta verulega kjör læknanna. Og ég vil nota þetta tækifæri til að benda á, að þetta sama á við um margar aðrar starfsgreinar ríkisins, en héraðslækna. Það er ástæða til að vekja athygli hv. alþm. á því, að það alvarlega ástand, sem ríkir í ýmsum greinum við starfrækslu ýmissa ríkisstofnana, stafar einmitt af því, að launakjör opinberra starfsmanna eru lakari, já, mun lakari, en hjá sambærilegum starfsmönnum á frjálsa launamarkaðinum. Það þarf ekki að fara lengra, en í aðra starfsgrein heilbrigðismálanna til þess að benda á, að einmitt í þeirri starfsgrein er hreinn voði fyrir dyrum vegna skorts á starfskröftum. Á sjúkrahúsum landsins skortir tilfinnanlega hjúkrunarkonur, eins og sakir standa. Mér er sagt, að sá skortur hafi gengið svo langt, að loka hafi þurft sumum deildum Landsspítalans á tímabilum af þessum sökum. Nú er það alkunna, að í smíðum eru hér í Reykjavík tvö stór sjúkrahús og enginn sér það fyrir í dag, hvernig leysa eigi þann vanda, þegar þessi sjúkrahús taka til starfa, að fá nægilegt starfslið til þess að starfa í þessum sjúkrahúsum og þá sérstaklega hjúkrunarlið. Svipað ástand er í fjölmörgum öðrum starfsgreinum ríkisins og þarf ekki annað en nefna t.d. kennslumálin í því sambandi. Það skortir mjög á, að kennarar með réttindum séu nægilega margir til þess að skipa þær kennarastöður, sem hér á landi eiga að vera lögum samkv. og þannig mætti lengi telja. Til þess að leysa þann vanda, sem af þessu stafar, þarf einmitt að fara inn á þá braut í enn ríkari mæli, en hér er gert með þessu frv., þ.e.a.s. að bæta launakjör starfsmanna. Í aths. við þetta frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvæðið um staðaruppbót kann í fljótu bragði að þykja varhugavert, þar sem það gæti orðið til þess, að aðrir opinberir starfsmenn á afskekktum stöðum krefðust sambærilegra hlunninda. Hér kemur þó naumast rökstuddur samanburður til greina.“ Ég er ekki sammála því, sem fram kemur hér í þessum aths., að það sé nein hætta á ferð, þó að öðrum starfsmönnum ríkisins úti um land verði greidd staðaruppbót, eins og frv. gerir ráð fyrir um héraðslækna. Þvert á móti er það skoðun mín, að með því að taka upp greiðslu staðaruppbótar til starfsmanna ríkisins almennt úti um land yrði leystur mikill vandi fyrir fólkið úti á landi og þjóðarheildina. Nágrannaþjóðir okkar hafa þegar gripið til þeirra úrræða að greiða staðaruppbætur, ekki aðeins til lækna, heldur einnig til annarra starfsmanna í tilteknum landshlutum. Og ég sé satt að segja ekki voðann t því, að slíkt fyrirkomulag verði tekið upp almennt hér á landi. Það er líka sannfæring mín, að sú muni raunin verða, að slíkt fyrirkomulag verði tekið upp og mér finnst satt að segja, að hæstv. heilbrmrh. eigi ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu, heldur ætti hæstv. ríkisstj. að beita sér einmitt fyrir þeim úrræðum til þess að leysa úr þeim starfsmannaskorti, sem er víða úti um land og er tilfinnanlegur fyrir fólkið, sem þar býr.



Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð í sambandi við 13. gr., áður en þetta frv. fer til n. Ég held, að höfuðatriðið í sambandi við að bæta úr þeim mikla skorti á læknum, sem hjá okkur er, sérstaklega í dreifbýlinu, sé fyrst og fremst að framleiða meira af læknum og ég held, að það þurfi að taka til alvarlegrar rannsóknar það ástand, sem ríkir hjá stjórn læknadeildar háskólans, í þessu sambandi. Ég held, að það ríki ófremdarástand þar, sem komi fram í því, að það sé verið að bægja læknanemum frá námi með því að fella í svo stórum stíl læknanema, sem vel gætu haldið áfram, að þetta bókstaflega hrindi mönnum frá læknadeildinni og ég tel, að sú n., sem þetta frv. fer til, hv. heilbr.– og félmn., ætti að taka þessa hluti til alvarlegrar rannsóknar. Við bætum aldrei úr þessum hlutum, ef andinn er þannig í háskólanum, sá gamli andi, sem við þekktum einu sinni, að það yrðu sem fæstir að verða sérmenntaðir menn á Íslandi og það ætti þess vegna að reyna að halda mönnum frá því að fara í háskólann. Ég held, að við verðum að sjá um, að þarna verði breyting á. Það hefur komið fyrir, að það væri felldur allt að helmingi stúdenta, sem gengur undir próf, að því er mér virðist stundum kannske frá því sjónarmiði, að það sé ekki pláss fyrir fleiri þar. Þessi hugsunarháttur getur ekki gengið, og það verður að uppræta hann. Og ég veit til þess, að það hefur verið beitt þannig ráðum til þess að hindra menn í að halda áfram að læra til þess að verða lækni, og það er til skammar og ég vil alvarlega beina því til hæstv. heilbr.- og félmrh., um leið og þessi mál eru athuguð, að læknadeild háskólans sé tekin undir rannsókn og stjórn hennar, hvernig hún hagi sér í þessum efnum og hvað það sé, sem hún leggi fram til þess að bæta úr þeirri neyð, sem Íslendingar eiga við að búa. Ég vil taka það fram um leið, að það er nú að koma svo, að það er ekki aðeins að verða neyðarástand í dreifbýlinu og hefur verið lengi, sem vissulega eru ýmsar till. hér um að reyna að bæta úr. Það er að verða vandræðaástand hvað snertir sjúkrasamlagslækna hér í Reykjavík. Það er bráðum að verða vart mögulegt að kjósa sjúkrasamlagslækna í Reykjavik og það er farið að verða kunningsskapar atriði, hvort menn hafa nokkurn lækni og menn hafa ekki lengur einu sinni neitt til þess að velja úr að heita má. Það er að verða svona ástandið í læknamálunum hjá okkur og á meðan er rekin afturhaldspólitík í læknadeild háskólans, sem á ekki að viðgangast. Ég vildi alvarlega skjóta því til hæstv. heilbr.- og félmrh. og þeirrar n., sem þetta fer til, hvort það væri ekki rétt að gera mjög róttæka ráðstöfun í sambandi við að útskrifa lækna hér á Íslandi, og það er að taka upp í læknadeild háskólans námslaunakerfi, a.m.k. alveg sérstaklega fyrir alla þá læknanema, sem ætla sér að verða almennir læknar, þ.e. námslaunakerfi þannig, að frá því að stúdentinn byrjar þar, nýr stúdent, sem hefur áhuga á því að læra þetta, þá sé hann launaður og hann verði launaður maður síðan áfram, eftir að hann hefur þarna útskrifazt, launaður starfsmaður ríkisins, meðan hann lærir þetta og áfram, bæði sem héraðslæknir og jafnframt sem sjúkrahúslæknir. Ég held, að það ætti að taka þetta til alvarlegrar athugunar. Það er dýrt að nema til þess að verða læknir og ég er hræddur um, að allt of mikill bókstafslærdómur sé í sambandi við læknadeildina. Ég held, að það ætti alvarlega að athuga að ganga sporinu lengra, en hérna er lagt til, þarna er talað um ríkislán og taka beinlínis upp námslaunakerfi til þessara lækna, fyrst og fremst þeirra, sem taka að sér að verða héraðslæknar. En það má mikið vera, ef það kemur ekki að því, að það verði að vera með þá almennu lækna líka. Þessu vildi ég skjóta að til hæstv. ríkisstj. og hv. n. Ég veit, að það eru fátækir menn, sem hafa gjarnan viljað verða læknar og sumpart ekki hafa haft efni á því og sumpart hafa mætt slíkum kulda og skilningsleysi frá þeirra hálfu, sem stjórna læknadeildinni, að þeir hætta við það. Ég held, að andinn þar þurfi að breytast, um leið og við leggjum okkur fram til þess að reyna að bæta úr þeirri neyð, sem ríkir í þessum málum.



Herra forseti. Frv. þetta felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja bóndanum í Djúpadal í Gufudalshreppi í Austur-Barðastrandarsýslu eyðijörðina Miðhús í sömu sveit. Eins og venja er til um slík mál sem þessi, sendi landbn. frv. til umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og landnámsstjóra og hafa þessar umsagnir borizt n. og mæla báðir þessir aðilar með því, að frv. verði samþ. Það hafa stundum orðið nokkrar umr. hér í þinginu um mál þessi og er kannske rétt, að ég til upplýsinga lesi upp þessar umsagnir, með leyfi hæstv. forseta. Umsögn landnámsstjóra ,Pálma Einarssonar, er á þessa lund: „Með bréfi, dags. 4. febr. 1965, hefur hv. landbn. Nd. Alþ. óskað umsagnar um 76. mál á þskj. 99 frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja eyðijörðina Miðhús í Gufudalshreppi til bóndans í Djúpadal, Samúels Zakaríassonar. Jörðin Miðhús er aðliggjandi landi Djúpadals og liggur út með Djúpafirði að vestan og er um 3 km leið milli bæjanna. Ekkert hús er á jörðinni, en tún er 2 ha., þar af 1.75 ha. vélfærir. Þegar Samúel Zakaríasson fékk leigða jörðina, var tún 0.8 ha., óvéltækt. Ræktunarmöguleikar eru mjög takmarkaðir og lega þess lands, sem telja má ræktunarhæft, er erfið. Stærð jarðar í heild getum við ekki upplýst um, en beitiland er talið gott samkv. eyðijarðaskýrslu. Þjóðvegurinn liggur rétt við túnið. Jörð þessi er ein hinna mörgu eyðibýla, sem við teljum, að eigi ekki að byggjast upp sem sjálfstætt býli og má telja, að vegna legunnar henti það vel búendum í Djúpadal að kaupa hana, sem nytjað hafa jörðina í allt að 30 ár, hafa girt tún hennar og ræktað það, sem ræktað er af jörðinni. Sé það svo, að hreppsnefnd mæli með sölu til Samúels, leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði samþykkt. Virðingarfyllst, Pálmi Einarsson.“ Og frá jarðeignadeildinni barst landbn. svofelld umsögn: „ Hv. landbn. Nd. Alþ. hefur sent jarðeignadeild ríkisins til umsagnar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Samúel Zakaríassyni bónda í Djúpadal ríkisjörðina Miðhús í sama hreppi. Jörðin, sem hefur verið í eyði um langan aldur, er nytjuð af Samúel Zakaríassyni síðan 1946 og hefur leiga verið 100 kr. á ári. Hreppsnefnd Gufudalshrepps mælir með því, að Samúel verði seld jörðin. Lönd Djúpadals og Miðhúsa liggja saman og því eðlilegt, að Samúel hafi áfram afnot jarðarinnar, því að ekki kemur til álíta að stuðla að sjálfstæðum búrekstri á jörðinni. Með vísan til þessa sér jarðeignadeildin ekki, að neitt mæli gegn því, að nefnt lagafrv. verði afgr. sem lög. Sveinbjörn Dagfinnsson.“ Ég skal þá geta þess einnig, að okkur bárust frá hreppsnefnd Djúpadalshrepps meðmæli með því, að ábúenda Djúpadals eða bóndanum í Djúpadal yrði seld þessi jörð. Með tilvísan til þessara umsagna og meðmæla mælir landbn. með því, að frv. verði samþykkt.