Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson Jeg lít svo á, að þetta frumv., að minsta kosti fyrri liður þess, sje all athugavert. Jeg sje ekki ástæðu til, að flytja þetta væntanlega útibú frá Seyðisfirði til Suður-Múlasýslu. Jeg þekki eigi rök fyrir því, að því sje betur fyrirkomið þar suður frá, en á Seyðisfirði. Jeg verð að því leyti frumv. mótfallinn. Jeg er hins vegar ekki svo bankafróður, að jeg geti sagt nokkuð um það, hvort það mundi geta haft þýðingu, að koma á útibúi eða afgreiðslustofu erlendis. En hjer stendur ekkert um það, að það eigi að standa undir umsjón landstjórnarinnar, og er það undarlegt og athugavert. Jeg legg það því til, að málinu verði vísað til 2. umr., og að kosin verði 3 manna nefnd til að athuga það, að lokinni þessari umræðu.

Sigurður Stefánsson, framsögum.: Jeg finn eigi ástæðu til að vera fjölorður um þetta frumvarp. Jeg gat þess við 1. umræðu í þessu máli, að frumv. færi fram á tvær aðalbreytingar á gildandi lagaákvæðum um þingfararkaup alþingismanna, sem sje hækkun á dagpeningum þeirra og fastákveðinn ferðakostnað. Í nefndarálitinu eru færðar ástæður fyrir þessum tveimur aðalbreytingum. Nefndin hefur orðið samdóma um það, að hækka bæri dagpeningana, að undanteknum einum nefndarmanni, og hefur ekki áliti hans verið útbýtt hjer í deildinni fyr en í dag, svo jeg veit ekki, hvort það getur komið til umræðu í dag; en breytingartillagan gæti auðvitað komið til atkvæða með samþykki deildarinnar. Það er tekið fram í nefndarálitinu, að núgildandi ákvæði um fæðispeninga alþingismanna sje sett með einvaldskonungs tilskipun frá 8. marz 1843, svo að þetta ákvæði er því nær 70 ára gamalt; og eins og ræður að líkindum, er sú borgun, sem þá var ekki að eins sæmileg, heldur jafnvel rífleg, ekki lengur viðunanleg nú eða sæmileg, vegna þess að peningar hafa alt annað gildi nú. Það hefur breytzt svo mjög síðan, að telja má að 6 kr. þá á tímum, hafi svarað til 18 kr. nú á tímum. Eftir því hefðu dagpeningar þingmanna átt að hækka ekki um 50% eða 3 kr. á dag, eins og hjer er farið fram á, heldur um 200%; svo að þá hefðu dagpeningarnir átt að verða 18 kr. Hvorki flutningsmennirnir nje nefndin hafa viljað fara hærra en farið er fram á í frumvarpinu, og það aðeins með tilliti til þingmanna utan Reykjavíkur. Það er sýnt fram á það með tölum í nefndarálitinu, að með ýtrasta sparnaði þingmanna geti þeir haft einar 6 kr. afgangs af mánaðarkaupi sínu. En auðvitað er það, að allur þorri þingmanna utan af landinu hefur ekki einn einasta eyri afgangs kostnaði, heldur skaðast meira og minna á þingförum í flestum tilfellum, þótt gætt sje hinnar mestu sparsemi. Nefndin áleit, að þetta mætti ei lengur eiga sjer stað, og það því síður, sem þessi borgun væri alsendis ónóg, og gæti ekki jafnast á við kaup óbreyttra verkmanna. Það er sagt að óbreyttar kaupakonur hafi nú t. d. í kaup 12 kr. um dag, sumar eftir sumar, á einum stað hjer á landi, Siglufirði, og er það nokkuð mikill mismunur, ef líkja skal saman við kaup þingmanna, sem geta tæpast talizt matvinnungar með því kaupi, er þeir nú hafa. Jeg skal játa það, að mjer og flutningsmönnunum þótti það dálítið óviðkunnanlegt, að gera þennan mismun á þingmönnum utan Reykjavíkur og hinum, sem búsettir eru í Reykjavík, en þótti það samt ekki frágangssök að svo stöddu, að láta sitja við sama kaup, eða 6 kr., er hingað til hefur verið, enda þótt þessi mismunur sje ekki sem viðfeldnastur. Því það er þó mikill munur á afstöðu þeirra og hinna þingmannanna, er koma að víðsvegar frá landinu, og telja má að 6 kr. sjeu jafn gott kaup fyrir þingmenn, sem búsettir eru í Reykjavík, sem 9 kr. dagpeningar fyrir hina; auk þess að taka ber tillit til þess, að þingmenn þeir, sem búsettir eru í Reykjavík, ættu ekki að þurfa að tefjast tilfinnanlega frá atvinnu sinni, eða fá aðra menn til þess að vinna verk sín. Það var eigi meining nefndarinnar, að gera þetta af neinum kala til þingmanna þeirra, sem búsettir eru í Reykjavík, því vjer höfum notið alt of margra góðra þm. úr Reykjavík fyr og síðar, til þess að slíkt gæti komið til greina. Hitt aðalatriðið, er frumv. fer fram á, er fast þingfararkaup, en áður en jeg vík að því, vil jeg samt sem áður geta þess, hversu miklu hækkunin nemur eftir 1. gr. frumv. Raunar er ekki hægt að segja það með vissu, vegna þess að maður getur ekki vitað hvað margir þingmenn verða búsettir í hvert sinn í Reykjavík, og hvað margir utan Reykjavíkur. Nú sem stendur eru búsettir í Reykjavík 14 þingmenn og 26 þingmenn utan Reykjavíkur. Kaup þingmannanna um þingtímann verður nú í dagpeningum um 8 vikur 13448 kr., og sje síðan gert ráð fyrir, að hver þingmaður utan R.víkur sje að meðaltali viku til og frá þinginu heim til sín, - það er sumstaðar minna og sumstaðar meira og því ekki hægt að hnitmiða það nákvæmlega, í - og þeir fái þá 6 kr. í dagkaup, þá verður það fyrir 26 þingmenn 1092 kr. og dagpeningarnir als 14540 kr. miðað við þetta. Eftir hækkun frumv. verða dagpeningar og ferðadagpeningar als 19446 kr. eða mismunur 4906 kr. eða hækkun sem næst 5000 kr., og er þetta eins og áður er fram tekið, miðað við skipun þingsins eins og hún er nú, hvað búsetustað þingmanna snertir. Jeg geri ráð fyrir, að hækkunin fari aldrei fram úr 6000 kr., og er því hjer aðeins um að ræða þá lítilfjörlegu útgjaldaupphæð fyrir landssjóð. Sje aftur miðað við ferðakostnað síðustu þinga, þá verður mismunurinn miklu minni. Þá vil jeg segja fá orð um ferðakostnaðinn. Nefndinni var það fullljóst, að þar eru meiri vandkvæði á og margt fleira, er þarf að taka til greina, og ýms atvik, sem gera það að verkum, að erfitt er að fastsetja þann kostnað. Eins og kunnugt er, þá hefur lengi verið talað um það, að ferðakostnaður sumra þingmanna væri ekki sem sanngjarnastur, og það enda komið fyrir, að ferðakostnaðarreikningar þingmanna úr sama hjeraði hafa verið misháir. Auðvitað er það, að þessar aðfinslur hafa oft og tíðum verið á litlum rökum bygðar, en þær hafa verið nóg til þess, að blöðin hafa oft gripið þær á lofti, og stundum dregið fram einstaka þingmenn, til þess að gera þá tortryggilega, en með því hefur verið kastað rýrð á þingið í heild sinni, þar sem ferðakostnaðarnefnd þingsins hefur úrskurðað alla reikninga þingmannanna. Þetta ferðakostnaðarnefndarinnar starf er vandasamt og oft og einatt erfitt viðfangs; nefndin hefur oftast nær nauman tíma, og verður því að flaustra af verkinu, án þess máske að hafa getað leitað sjer nauðsynlegra upplýsinga og skýringa hjá einstökum þingmönnum, og þessvegna er það, að hún getur ekki með fullri nákvæmni úrskurðað misfellur þær, er henni kunna að þykja á reikningunum. Af þessum orsökum meðal annara þótti nefndinni rjett, að reyna að fastsetja ferðakostnað þingmanna. Þetta hefur verið reynt tvisvar eða þrisvar áður, en hefur þó ekki tekizt ennþá; voru ástæður og atvik að því ekki eins hentug og nú er, meðal annars af því, að þá voru fastar skipagöngur ekki komnar í það horf, sem nú er, og síðan síðasta frumv. um þetta efni lá fyrir háttv. alþingi, munu vera milli 10 og 20 ár. Jeg skal strax geta þess, enda býst jeg við, að það verði tekið fram hjer í þingsalnum, að jeg var þá andvígur föstum ferðakostnaði, enda var jeg þá lítt reyndur þingmaður, og jeg skammast mín ekkert fyrir það, að hafa fengið æðri og betri þekkingu um þetta með aldrinum. Eins og sjá má af áliti nefndarinnar, þá hefur hún gert áætlun um ferðakostnað þingmanna, og skal jeg geta þess, að nefndin taldi rjettast, að taka Danmörku með, þó að hún sje vitanlega ekki kjördæmi, þá geta þingmenn verið búsettir þar. Hvað ferðakostnað úr einstökum kjördæmum landsins snertir, þá hefur nefndin alstaðar sett sennilegan ferðakostnað eftir þeim upplýsingum, er hún gat bezt aflað sjer. Og engin veruleg breyting var í þessu ger á frumv. flutningsmanna, nema á Skaftafellssýslum, og er það gert eftir upplýsingum kunnugra manna. Eftir frumv., eins og það nú liggur fyrir, verður ferðakostnaður allra þingmanna, ef allir þingmenn eiga heima í kjördæmi sínu, als 3600 kr. Í áliti nefndarinnar er gerður samanburður á frumv. og 5 síðustu sumarþingum, að telja vetrarþingin með, er ekki unt; ferðakostnaður er þá meiri, svo samanburðurinn yrði ekki rjettur. Meðaltal ferðakostnaðarins fyrir fimm ár er kr. 3973,92, er það 373 kr. hærra en áætlun nefndarinnar. En öll þessi ár voru þingmenn úr fleiri og færri kjördæmum búsettir í Reykjavík, og eitt kjördæmið, Norður-Þingeyjarsýsla, 1901 þingmannslaust, auk þess koma kaupstaðarkjördæmin ekki til sögunnar fyr en 1905. Setji maður nú ferðakostnaðinn úr þessum kjördæmum þau árin, sem þau eru ferðakostnaðarlaus á þessu 5 ára tímabili, eins og nefndin hefur áætlað, hækkar meðaltalið um 600 kr. og verður þá ferðakostnaður um 1000 kr. lægri, þótt öll kjördæmi landsins ættu búsetta þingmenn, hvert innan sinna takmarka. Nefndinni duldist það als ekki, að það gæti oft komið fyrir, að þingmenn gætu ekki fylgt áætlun nefndarinnar, og yrðu því of hart úti. För þeirra getur oft orðið tálmuð af óviðráðanlegum orsökum, ís, vatnavöxtum o. fl. og fanst nefndinni þá ekki nema rjett og sanngjarnt, að þingmenn ættu að fá greiddan þann kostnað, er af því stafaði. Þetta fanst nefndinni ekki nema sjálfsagt að taka fram, og það hefur hún gert hjer í 3. gr. frv. Aðallega af þessum ástæðum, eða af ákvæðum 3. gr., leiðir 4. gr. frv., eða að nefndin hefur haldið ferðakostnaðarnefndinni, en vitanlega verður starf hennar mikið vandaminna, en það er nú. Nefndin lítur svo á, sem ferðakostnaðarnefndin eigi ekki eingöngu að líta á reikninga þingmanna samkv. 3. gr., heldur eigi hún einnig að athuga dagpeninga þeirra, en svo hefur ekki verið hingað til, heldur hafa forsetar ávísað þeim, án þess það hafi komið til ferðakostnaðarnefndar. Hvað álit minni hluta nefndarinnar snertir, þá fjekk jeg það ekki fyr en í dag, enda var því ekki útbýtt fyr, svo jeg lít svo á, að það geti ekki legið hjer fyrir til umræðu samkvæmt þingsköpunum. Jeg ætla heldur ekkert um það að segja, fyr en jeg heyri formann nefndarinnar flytja ástæður sínar, því jeg játa það, að ástæður þær, sem eru í nefndarliti hans eru ekki veigamiklar.

Stefán Stefánsson Jeg álít, að ekki þurfi að leita undanþágu frá þingsköpunum, því samkvæmt 30. grein þingskapanna, er nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar býtt út í tæka tíð, og hvað álit minni hlutans snertir, þá lít jeg svo á, sem það sje að eins eins konar dilkur við álit meiri hlutans. Auk þess getur framsögumaður minni hlutans tekið alt nefndarálitið upp í framsögu sína, svo að þá lægi það einnig fyrir á þann hátt.

Sigurður Eggerz Jeg þakka hæstv. varaforseta (St. St.) fyrir úrskurð sinn, jafnframt og jeg tek það fram, að jeg mun ekki verða langorður um mál þetta. Meiri hluti nefndarinnar hefur í nefndáráliti sínu ekki afmarkað afstöðu sína til þessa frumv. alskostar rjett; þar sem því er haldið fram, að jeg hafi talið nauðsyn á því, að hækka dagpeninga þingmanna. Því mótsetta hef jeg einmitt haldið fram. Því að eins teldi jeg nauðsyn á kauphækkuninni, að segja mætti með rjettu, að nýtir menn í þjóðfjelaginu treystust ekki sakir kaupsins að taka þátt í löggjafarstarfi þjóðarinnar. En að svo sje, hygg jeg mjög fjarri öllum sanni, enda sýnir það hið gagnstæða, hve þingmenskan er sótt af miklu kappi. Ekki svo að skilja, að mjer detti í hug, að nokkur sæki þingmensku vegna kaupsins, enda færi illa, ef svo væri; heldur kemur þessi áhugi á þingmenskunni vitanlega af því, að menn treysta því, að þeir geti komið fram áhugamálum sínum og þannig orðið þjóð sinni að gagni. Hjá sumum þjóðum mun ekkert þingkaup greitt, en því verður vitanlega ekki komið hjer að sakir fátæktar vorrar, en álitamál er þá, hvort ástæða sje til að greiða hærra kaup, en svo að þingmenn verði skaðlausir, og það hygg jeg þeir verði með núverandi þingkaupi. Þá vil jeg vekja athygli hinnar háttv. deildar á því, að svo framarlega sem þingið kemst að þeirri niðurstöðu, að hækka dagpeninga þingmanna, vegna þess hversu peningar hafa lækkað í verði, þá verður þingið eftir sömu reglu, að hækka kaup margra embættismanna og sýslunarmanna, því kaup þeirra er víða bygt á gömlu peningaverðgildi. Ef þessir menn því biðja um, að launakjör sín sjeu bætt, þá geta þingmenn varla neitað því, þar sem þeir hafa hækkað kaup sitt af sömu ástæðu, og hinir biðja um kauphækkunina. Fordæmið er gefið, brautin opnuð, og það verð jeg að telja mjög varhugavert. Jeg lít ennfremur svo á, að án brýnnar ástæðu sje ekki rjett að hækka útgjöld landssjóðs, einkum ef fjárhagur hans er jafnþröngur sem nú er. Og þegar þingm. geta setið hjer og fengið menn til að gæta búa sinna í sinn stað, sjer að kostnaðarlausu, eins og framsögum. meiri hluta nefndarinnar hefur sýnt fram á, þá tel jeg enga brýna þörf á að hækka dagpeninga þingmanna. Og þó að dagpeningarnir yrðu hækkaðir um 3 kr. á dag, þá býst jeg ekki við, að þingmenn yrðu neitt vitrari, tillögur betri nje sterkari á svellinu fyrir það, og því yrðu ekki meiri ávextir af starfi þeirra, þó kaupið hækkaði. Þegar fjárhagur landssjóðs er jafn þröngur og nú, tel jeg als ekki rjett að hækka dagpeningana. Annars skal jeg játa það, að hjer er mikið undir „takt“ þingmanna komið, hvert þeim finst rjett að hækka kaup sitt án brýnnar þarfar, en yfir höfuð virðist mjer vel fara á því, að þingið, sem hefur skattaálögu og fjárveitingarvald þjóðarinnar í höndum sjer, sýni ósjerplægni í sínum eigin fjársökum. Háttv. þingm. Ísfjk. var um daginn, er færsla þingtímans var á dagsskrá, að tala um það, að hún mundi leiða til þess, að öreigalýður landsins, er hann nefndi svo, mundi sækja það fast að ná þingsetu; þessi orð voru ekki rjett þá, en jeg hygg, að þau mætti miklu fremur segja, ef að kaup þingmanna yrði hækkað. Annars er rjett að fara varlega í að áfella öreigalýðinn, því úr þeim flokknum fengum við þann mann, sem við sízt máttum án vera, mann sem jeg held og jeg vona, að enginn þurfi að reiðast, þó jeg segi, hann hafi borið höfuð og herðar yfir alla okkar stjórnmálamenn  (Sig. Stefánsson og ráðherra: Hver var það?)  Það er engin launung, við vitum það allir, að Jón Sigurðsson var fátækur og átti erfiðar kringumstæður alla sína daga, svo að hann heyrði undir öreigalýð þann, er háttv. þingm. Ísfjk. talar um, svo oft og svo undarlega. Að endingu vil jeg ráða háttv. deild til að fella 1. gr. frumv., því ekki er rjett, að hækka útgjöld landssjóðs meira en þörf er á.

Sigurður Stefánsson (framsögum.): Játa skal jeg það, að ræða hins háttv. þingm. V.-Skaft. mundi þykja mjög hljómfögur og láta vel í eyrum, ef hún væri flutt á þingmálafundum þar austur frá, og ekki vil jeg lasta það, þó menn tali eins við kjósendur sína, eins og þeir tala hjer í þingsalnum, en það hafa verið til menn, og þeir eru sýnilega til enn, sem skjálfa ekki einungis fyrir útlendingum, eins og þingmaðurinn komst að orði í dag, heldur einnig fyrir kjósendum sínum, og sá skjálfti hefur oft bakað landinu óþarfa kostnað. Annars veit jeg ekki aðra menn óþarfari hjer á þingi, en þá, er hafa sífeldan skjálfta fyrir kjósendunum, því þó að kjósendurnir sjeu góðir og í alla staði hinir heiðvirðustu, og jeg vilji þá ekki lasta, þá hafa þeir jafnan þrengri sjóndeildarhring, en æskilegt er fyrir málefnin og landið í heild sinni. Þetta er ekki fremur hjer, á voru kæra landi Íslandi, heldur en í öllum öðrum löndum. Hinn háttv.þm. játar, að allar aðalástæður nefndarinnar fyrir hækkun á þingfararkaupi sjeu rjettar. Hann játar í álitsskjali sínu, að peningar sjeu í lægra verði, en þegar þetta kaup var ákveðið, og með þessu játar hann það, að full sanngirni mæli með jafnvel meiri hækkun en þeirri, er nefndin og flutningsmenn frumvarpsins hafa farið fram á. Mjer þótti það kynlegt, er hinn háttv.þm. hjelt því fram, að þessi launahækkun mundi hafa í för með sjer fleiri launahækkanir, ef hún kæmist á. Veit hinn háttv.þm. þá ekki, hvenær þingfararkaupið var ákveðið, og við ástand hvaða tíma það er miðað? Þetta kaup er ákveðið 1843? Líklega eru engin launaákvæði vor eldri en svo, að þau sjeu ekki hjer um bil helmingi yngri en þetta ákvæði. Hin almennu launalög eru frá 1887. Læknalaunalögin eru frá 1899, sýslumannalögin frá 1877. Það er því ekki hægt, að halda því fram, að hækkun á þingfararkaupi hljóti að hafa í för með sjer breyting eða hækkun á launum annara starfsmanna landsins, af því að þessi launalög sjeu orðin eins úrelt og þingfararkaupslögin. Laun embættismanna eru miðuð við það ástand, er var í landinu, er þau voru samin; eru miðuð við yngra ástand og líkara því, sem nú á sjer stað, og eru því ekki orðin eins úrelt. Háttv. sami þm. tekur það og fram í nefndaráliti sínu, að það sje óviðfeldið, að þingmenn auki dagpeninga sína, hækki sjálfir laun sín. En mjer er spurn: Hver á að gera það, ef þingið má ekki gera það? Eigum við að bíða eftir, að það komi einhver einvaldskonungur og ákveði launin, eins og það var einvaldskonungur, er ákvað þau 1843? Jeg er hræddur um, að þess geti orðið langt að bíða. Þá sagði háttv.þm. V.-Sk., að það hefði ekki borið á því, að nýtir menn hefðu ekki fengizt til þingsetu vegna þess, hve launin væru lág. En hann veit ekkert um, hve margir nýtir menn kunna að sitja heima og vilja ekki fara á þing fyrir þessa smánarborgun. Með þessum lágu launum hefur lærður öreigalýður meiri hvöt til að sækjast eftir þingsetu, en hagsýnir dugnaðarmenn. Hann verður feginn hverri snöp. Jeg segi þetta ekki af neinni óvirðing fyrir þessum lýð. Jeg kenni í brjósti um hann. Hann er eðlileg afleiðing af því ástandi, sem nú ríkir í landinu. Það væri auðvitað ágætt, að ástandið vor á meðal væri þannig, að það hefði ekki þurft að fara fram á þessa hækkun. Það væri ágætt, að hjer væri margir svo efnum búnir, að þeir hefðu efni á að vera að heiman og sitja á þingi 2-3 mánuði fyrir ekki neitt. En því er ekki að heilsa. Og það er eftirtektavert, að aðrar þjóðir hækka nú kaup þingmanna sinna allmikið, t. d. Danir hækkuðu kaup þingmanna sinna fyrir nokkrum árum úr 6 kr. upp í 10 kr., Englendingar gjalda þingmönnum ekkert kaup, en nú er talað um, að fara að launa þá. Og eftir því sem atvinnuvegum vorum fer fram og fleiri leiðir verða færar til arðsamrar atvinnu, því minni eru líkindin til, að duglegir og nýtir menn fáist til þingsetu fyrir þetta kaup. Jeg skammast mín alls ekki fyrir að hafa flutt þetta frumv. inn á þingið, þótt jeg kunni að fá á baukinn hjá kjósendum mínum fyrir það, Jeg lít á það, hvað er rjett og ráðlegt, en ekki það, sem kann að vera vilji kjósandanna, er svo stendur á, sem hjer. Mjer hefur aldrei látið það, að slá á þá strengi, er þröngsýnum kjósendum þykja hljómfegurstir. Jeg álít, hvort sem það eru embættismenn eða aðrir opinberir starfsmenn, að hverri þjóð sje minkun að því, að launa þá svo, að flest önnur störf verði ábatavænlegri. Og jeg skal taka það fram hjer, - þótt það muni láta illa í margra eyrum, en mjer er sama, þótt það fari um land alt -, að jeg álít, að laun margra embættismanna sjeu of lág, og að það verði að hækka þau. Þótt laun embættismanna sjeu miðuð við annað ástand og miklu yngra en þingfararkaupið er miðað við, er samt ástæða til að hækka mörg þeirra. Þetta kemur af auknum þörfum og af því, að flest er nú dýrara, en þegar launin voru ákveðin. Það getur vel verið, að tillögur og framkoma þingmanna verði eigi betri nje viturlegri, þótt dagpeningar þeirra hækki um 3 kr. En ef miða ætti allar launahækkanir við það, að meiri trygging væri fyrir, að starfs- og embættismenn landsins yrðu vitrari og gegndu betur störfum sínum, þá er jeg hræddur um, að lengi mætti bíða eftir launahækkunum, t. d. ef það ætti ekki að hækka laun sýslumanna, nema því aðeins að trygging væri fyrir, að þeir ræktu þá betur starf sitt og stöðu. - Mjer þótti auðvitað gott að hlýða á sparnaðarhugvekju hins háttv.þm. V.-Sk. Og jeg þykist vita, að hann muni eftir þessu á næsta þingi, þegar á að fara að greiða atkvæði um ýmsa útgjaldaliði fjárlaganna, t. d. um brú á einni ánni í kjördæmi hins háttv.þm., sem er eitt hið mesta flónskufyrirtæki, er rætt hefur verið á alþingi; það er meiri þörf á að ganga þar á undan með góðu eftirdæmi, heldur en hamast á móti launahækkun, sem nemur ekki meira en 5-6 þús. kr. - alls - til þingmanna. Jeg skal taka það fram, fyrir sjálfs míns hönd, að mjer hefði ekki komið í hug að fara fram á þessa breyting, ef þingtíminn hefði ekki verið fluttur til sumarsins. Jeg þykist vera svo kunnugur kjörum íslenzkra bænda, að mjer sje óhætt að fullyrða, að það sje mikill munur á því fyrir þá, að vera að heiman um háanna tímann, heldur en að vetrinum til. Jeg held, að jeg þurfi ekki að tala lengur að þessu sinni.

Sigurður Eggerz Jeg skal ekki vera langorður að þessu sinni. Hinn háttv.frsm. viðhafði mörg stór og þung orð um mig. En jeg er samt ekki hræddur við þau, og jeg skal segja hinni háttv. deild, af hverju það er. Jeg er farinn að þekkja margar þjóðhetjurnar frá 1908 og farinn að skilja, hvers virði hreystiyrðin, sem þá hljómuðu fjöllunum hærra, vóru. Margar af þessum hetjum hafa bráðnað heldur fljótt. Jeg þekki það um þær, að þær geta faðmað það í dag, sem þær níddu og formæltu í gær. - Hinn háttv.frsm. fór mörgum orðum um það, að afstaða mín til þessa máls stjórnaðist af óskum og vilja kjósenda minna. Jeg skal fyrst geta þess, að jeg skammast mín alls ekki fyrir að játa það, að mjer þykir vænt um, er skoðanir mínar eru í samræmi við skoðanir og vilja kjósanda minna. Annars er það furða, að háttv.þm. skuli leyfa sjer það hjer inni í þingsalnum, að gera mjer þær getsakir, að jeg sje að reyna að vinna fjölda kjósenda minna til fylgis mjer á óheiðarlegan hátt. Það er hreinasta ósvífni, að drótta því að öðrum, óðar og þeir eru á annari skoðun en maður sjálfur, að ágreiningurinn stafi af einhverjum annarlegum hvötum. Þessi þjóðarósómi kemur alstaðar fram í opinberu lífi, á mannfundum, í blöðum og tímaritum, - Og það ætti ekki að þurfa að benda á, hvílík ósvinna er, að þingmenn gangi hjer á undan með illu eftirdæmi. Annars hefði hinum háttv.þm. verið sæmra, að líta á ástæður mínar gegn þessari launahækkun, er hjer ræðir um, heldur en að vera alt af að tala um hvatir mínar til afstöðu minnar gagnvart málinu. En það verður ekki hrakið, sem eg hjelt fram, að ef það er rjett, að hækka þingfararkaup, þá er líka ástæða til að hækka laun ýmsra annara starfsmanna landsins, enda þótt laun þeirra sjeu miðuð við yngra ástand, eins og hinn háttv. flutnm. tók fram. Mjer er að vísu ekki kunnugt um, hvað kaupakonurnar í Vigur hafa mikið kaup. Þær hafa sjálfsagt 12 kr. á dag. En hitt er mjer fullkunnugt um, þótt 6 kr. laun á dag sje ekki mikið kaup, að bændur upp til sveita telja það ekki litla borgun, og það er rjett, að frá sjónarmiði margra þeirra, og miðað við tekjur þeirra, er það ekki lítið kaup. Það á ekki að hækka útgjöldin, nema brýna nauðsyn beri til, og það allra sízt á þessu þingi, sem enn þá hefur ekki eygt neina aðgengilega leið úr þröng landssjóðs. Og svo framarlega sem það er rjett, sem jeg hjelt fram, að enginn nýtur maður hefði skorazt undan þingstörfum vegna lágra daglauna - og formælendur frv. hafa ekki getað tilfært dæmi þess - er ástæðan til launahækkunarinnar ekki brýn. Það er dálítið óviðfeldið, ef það yrðu helztu afrek þingmanna á þessu þingi, að hækka sitt eigið kaup. En jeg skil það ákaflega vel, að háttv.flm. þyki gott að fá hátt kaup. Slíkt er alt af mjög þægilegt, og þó að samvizkan í Vigur og annarsstaðar kunni að vera í mjög næm, þá er það kunnugt, að buddan er ennþá viðkvæmari. Jeg skal og taka það fram, að jeg sje ekki ástæðu til að gera mun á kaupi Reykjavíkur þingmanna og annara þingmanna. Þeir þurfa og eiga að vinna með óskiftum kröftum að þingstörfum, og þá er engin ástæða til að launa þá lægra. Að síðustu fór háttv.þm. að tala um brúna yfir Jökulsá á Sólheimasandi, og sagði, að sú brúargerð væri einhver hin mesta vitleysa, sem farið hefði verið fram á á þingi. Það er nú ekki gott að sjá, hvað hún kom þessu máli við. En háttv.þm. hræðir mig ekki. Jeg greiði atkv. með þeirri brú með jafngóðri samvizku, hvort sem þingfararkaup verður hækkað eða ekki. Jökulsá er stórt og agalegt vatnsfall, er orðið hefur fjölda manna að bana. Brú á henni er því hin mesta nauðsyn. En guð hjálpi þessu landi, ef þingmenn ætla að fara að greiða eftir því atkvæði um fjárveitingar, hvort þingmenn þess kjördæmis, er njóta eiga góðs af þeim, eru á sömu skoðun og þeir sjálfir í hinum og þessum málum. Ef slíkt tíðkast, er ekki von, að útkoman sje góð.

Jósef Björnsson Jeg ætla ekki að blanda mjer í deilur þeirra háttv.þm. Ísaf. og háttv.þm. V.-Sk. En það, sem kom mjer til að standa upp, var það, að jeg; kann ekki við það ákvæði í 1. gr. frv., að þingmenn þeir, er búsettir eru í Reykjavík, skuli hafa minna í dagpeninga, en þeir þingmenn, sem búsettir eru utan Reykjavíkur. Jeg játa, að háttv. flutningsmaður hefur mikið til síns máls í því, að það er kostnaðarminna fyrir Reykvíkinga, að sitja á þingi, heldur en þá, sem búsettir eru utan höfuðstaðarins. En þótt þessu sje nú þannig háttað og öll sanngirni kunni að mæla með að skoða málið frá þessu sjónarmiði, þá lít jeg samt sem áður svo á, að það sje óheppilegt, að allir þm. fái ekki sömu laun fyrir vinnu sína, er þeir sitja á sama þingi og vinna sömu störf, hvernig sem þeir kunna að vera settir að öðru leyti. Það verður að vera þeim happ, sem hlýtur. En fleiri ástæður eru og til þess, að telja verður hæpið, að rjett sje að gera þennan mismun á reykvíkskum þingmönnum og öðrum þingmönnum. - Jeg ætla að nefna eina af þessum ástæðum, þótt það sje hálf leiðinlegt, að láta uppi það, sem fyrir mjer vakir. - Þessi ástæða, segi jeg, er sú, að jeg get ímyndað mjer, að mismunur á laununum verði til þess, að farið verði til að blása í lúður fyrir því að kjósa Reykvíkinga á þing, af því að þingseta þeirra sje landinu ódýrari. En jeg er ekki þeirrar skoðunar, að störf þingsins verði betur af hendi leyst, ef margir Reykvíkingar sitja á þingi. Og sje litið til reynzlunnar undanfarið, er ekki ástæðulaust að ætla, að það geti komið fyrir, þegar kosningabardaginn er háður með miklum ákafa og hita, að blöð landsins taki í þennan streng, sem jeg hef bent á. Hjer er um svo smávægilegan sparnað að ræða, að jeg lít svo á, að enginn hagur verði að honum. Hann veitir pólitískum æsingamönnum færi á að villa kjósendum sýnir og vekja óhug á því, að kjósa sveitamenn á þing. Jeg skal taka það fram, að jeg segi þetta alls ekki í því skyni, að gera lítið úr hæfileikum ýmsra reykvízkra þingmanna, þótt jeg hins vegar telji eigi heppilegt, að margir Reykvíkingar sitji á. Úr því að jeg stóð upp, skal jeg geta þess, að jeg sje ekkert óeðlilegt við það og finst engin minkun í því, þótt laun þingmanna sjeu hækkuð í líkingu við laun annara starfsmanna landsins. En áhugi er mjer enginn á því, að frv. nái fram að ganga. Á hinn bóginn get jeg, eins og háttv. þingdeildarmenn hafa heyrt, ekki felt mig við þann mismun, sem hjer er gerður á kaupi þingmanna. Þó vil jeg ekki greiða atkvæði á móti frv., því að það má ráða bót á þessu við 3. umr. En jeg mun heldur ekki greiða atkv. með því að þessu sinni. Það verður að gæta þess, að hjer er í sjálfu sjer ekki um mikinn kostnaðarauka að ræða, og það ekki heldur, þótt reykvízkir þingmenn fengju sömu laun og aðrir þingmenn; ekki sízt, er þess er gætt, að ferðakostnaður þingmanna minkar, ef frv. verður að lögum í því líki, sem það liggur nú í fyrir deildinni. En hvað það snertir, hvort hæfari menn fáist til þingsetu, ef þingfararkaup er hækkað, þá er ekki gott að fullyrða neitt um slíkt. Það getar vel verið, að það sje rjett, sem háttv. framsm. tók fram, að menn vita ekki, nema ýmsir nýtir menn sitji heima vegna þess, hve borgunin er lág. En um þetta er ekki hægt að segja neitt með vissu, og því er gagnslítið að deila um það.

Guðjón Guðlaugsson Jeg hef skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Það hefði ef til vill verið rjettara, að jeg hefði komið fram með breytingartillögu við það ákvæði í frumvarpinu, sem olli því, að jeg skrifaði undir með fyrirvara. En jeg kunni einhvern veginn ekki við það; en jeg hef hugsað mjer, ef einhver háttv. deildarmanna ber upp brtill. í þá átt, sem fyrir mjer vakir, að styðja hana. Jeg er að öllu leyti ánægður með 2. gr. Það eru að vísu ýms svæði, sem þar eru talin, þar sem jeg er ekki kunnugur, en jeg hygg þó, að þær upphæðir, sem þar eru ákveðnar sjeu mjög sanngjarnar. En það er eitt ákvæði í 1. gr„ sem jeg er ekki allskostar ánægður með, og það er einmitt það atriði, sem háttv.þm. Skgf. mintist á. Jeg er honum að öllu leyti samþykkur. Mjer finst það ekki rjett að forminu til, að hafa tvennskonar fæðispeninga, að gera þennan mismun á þeim, sem frumv. gerir, að reykvízkir þingmenn fái 6 kr.. en aðrir þingm. 9 kr. Mjer finst það smásmuglegt að launa þeim þingmönnum lægra, sem heima eiga í Reykjavík, en öðrum. Jeg álit það ekki rjett, að allir Reykvíkingar geti setið á þingi án nokkurra verkatafa. Hvernig á múrari, snikkari, verkstjóri, skipstjóri og ýmsir aðrir að vera á þingi sem nýtir þingmenn, án þess að sleppa atvinnu sinni? Og þó um embættismann sje að ræða, aðra en kennara, sem geta haft sumarfríið til þingsetunnar, þá má þó telja víst, að þeir þurfa að bæta við miklum skrifstofukostnaði, til þess að fylla upp í það skarð, er þingsetan hefur gjört í störf þeirra. Jeg veit að vísu, að til eru menn, sem hafa lítið fyrir stafni á sumrum. svo sem kennararnir; en þó held jeg, að þeir mundu taka því með þökkum, að geta ljett sjer eitthvað upp um þann tímann, heldur en sitja á þingi hlaðnir störfum. Enda er það í rauninni ofætlun, að menn sjeu rígbundnir við andleg störf allan ársins hring. Og jeg fyrir mitt leyti get ekki búizt við því, að menn, sem búsettir eru í Reykjavík, geti haft þingstörf sín í hjáverkum. En það, sem mjer þykir allra varhugaverðast við það, að hafa laun þingmanna ójöfn, er það, að með því getur litið svo út, sem verið sje að mynda kala á milli þingmanna þeirra, sem búsettir eru í Reykjavík, og hinna, sem út á landinu búa. Og auk þess gæti það máske komið til greina, að sparsamir kjósendur notuðu sjer þetta, og kysu heldur Reykvíkinga á þing, af því að þeir yrðu ódýrari ef til vill án tillits til annars. Þess má líka geta, að ekki stendur á sama, hvar utanbæjar þingmaðurinn situr; það virðist dálítið undarlegt að t.d. þingmaður fyrir Kjósar- og Gullbringusýslu, sem sæti í Skildinganesi, skuli hafa þrem krónum hærri dagpeninga, en sá, er kynni að búa í Laugarnesi. Sama er að segja um það, ef þingmaðurinn væri búsettur á Seltjarnarnesinu; þá er hálfkynlegt, að hann skuli hafa hærri laun, en sá, sem byggi einhversstaðar innan við Eiðið. Þetta finst mjer ekki vera rjettlátt. Það hefur komið til orða, og jeg hefði fremur getað gengið inn á, að hafa mismuninn eittjvað lægri, t. d. að kaup hvers þingmanns væri ákveðið 7 kr. á dag, og svo eitthvað til vissra útgjalda fyrir utanbæjar þingmenn. Ein króna er að vísu lítið, en safnast, þegar saman kemur, og þetta yrði þó, um 50 kr. fyrir 8 vikur; og það eru líka peningar. Jeg hefði felt mig betur við, að þetta gjald til ýmislegra útgjalda væri ákveðið 2 kr., enda er það í beinu samræmi við 2. gr. frumvarpsins. Þetta heldur þá áfram að vera nokkurskonar drykkjupeningar, sem ættu að haldast yfir dvalartímann í Reykjavík alveg eins og á ferðunum. En bezt hefði jeg felt mig við, að fæðispeningarnir væru látnir vera 8 kr. á dag, og þess utan 2 kr. á dag til utanbæjarmanna. Eg verð að segja, þótt undarlegt sje, að svo líti út, sem töluverður skrekkur sje í sjálfum flutningsmönnum þessa frumvarps. Því ekki að stíga sporið til fulls, og ákveða dagkaup þingmanna 10 kr., og ef menn eru hræddir við að flytja mál eins og þetta, sem er þegar jafnrökstutt, og jafn auðvelt að rökstyðja, hvað mun þá ekki vera um önnur mál? Þá held jeg svo, að jeg hafi tekið flest fram, sem eg ætlaði að segja, málinu viðvíkjandi, og gert grein fyrir því, hversvegna jeg skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara.

Sigurður Stefánsson, (framsögum.): Það eru aðeins fá orð, sem jeg ætla að segja út af ræðum hinna háttv. þingmanna. Því fer fjarri, að jeg væri að gera hinum hv.þm. Vestur-Sk. nokkrar getsakir. Jeg tók það einungis fram með almennum orðum, að mín skoðun væri sú, að þingmenn tækju oft í ýmsum málum altof mikið tillit til einhliða skoðunar kjósanda sinna. En viðvíkjandi þessum óhemjuskap frá 1908, sem háttv.þm. talaði um, vil jeg geta þess, að ýmsir töluðu hærra þá, en jeg, og hafa ef til vill fleiri hopað. Hv. þm. Vestur-Sk. talaði mjög um tæpleik fjárhagsins, en jeg hygg satt að segja, að 4-5000 kr. geri hvorki verulega til nje frá. Það gleður mig mikillega, að tveir háttv.þm. úr bændahópnum, háttv. þingmaður Strandamanna og 2. þm. Skagfirðinga hafa látið það í ljósi, að nefndin hafi viljað fylgja sparnaðarreglunum, með því að hafa þennan mismun á dagpeningunum. En jeg skal játa, að mjer hefur aldrei þótt þessi mismunur vel geðfeldur. En nefndin leit svo á, að þingmenn, sem búsettir væru í Reykjavík, kæmust eins vel og enda betur af með núverandi dagpeningum, en þingmenn utan af landi með þessari hækkun. En það verð jeg að segja, með allri virðingu fyrir bændunum, að jeg teldi miklu ver farið, ef vantað hefði á þingið alla þá mörgu og mjög nýtu þingmenn, sem vjer höfum haft úr Reykjavík. Þetta segi jeg ekki til þess að álasa neinum, en þingið þarfnast manna, sem hafa sem fjölbreyttasta þekkingu á landsmálum, og fjöldi reykvísku þingmannanna, hafa haft og hafa þessa þekkingu í ríkari mæli, en bændur utan af landsbygðum, og er því engin furða, þótt þeir hafi verið færari til þess að gegna löggjafarstörfunum. Það er auðvitað innan handar fyrir þessa tvo háttv. þingmenn, sem óánægðastir voru með mismuninn á dagkaupinu, að koma með breytingartillögu við 3. umræðn, Og jeg fyrir mitt leyti er alls ekki svo bundinn við frv. eins og það nú er, að jeg gæti ekki gengið inn á einhverjar breytingar, sem til bóta horfðu. Hv. þm. Vestur-Sk. bar fyrir sig hinn bága fjárhag landsjóðs - það get jeg vel skilið. En þess vænti jeg, að kauphækkun þessi hræði þó engan háttv. þingmanna frá að greiða frumvarpinu atkvæði. Og hins vænti jeg líka, að þessu þingi slíti ekki svo, aðgerðar hafi ekki verið þær nauðsynlegustu ráðstafanir áhrærandi fjárhag landsins, þangað til stjórnin getur beitt sjer. - Háttv. þingm. Strand. sagði, að Reykjavíkur þingm. yrðu að kosta til álíka miklu og aðrir um þingtímann. En mjer er kunnugt um af eigin reynslu, að þeir þurfa miklu minna til að kosta en þingm. sem heima eiga utan Reykjavíkur.

Einar Jónsson Jeg skrifaði að vísu undir nefndarálitið fyrirvaralaust; en það var ekki af því, að jeg væri samþykkur öllu, er í því stendur. Jeg gat strax tekið það fram viðvíkjandi 1. gr., að jeg hefði kosið að dagpeningarnir væru jafnari. En hugsunin um sparnað rjeði meiru þar, enda er það auðvitað í sjálfu sjer rjett, að Þingmönnum utan af landi, er þingvistin dýrari til muna, en þeim, sem hjer eiga heima. Og úr því munur var gerður, vildi jeg heldur, að munurinn væri gerður með því orðalagi, sem í frv. er, heldur en eins og tillaga háttv. þingm. Strand. var. Jeg get viðurkent það með h. þm. V.-Sk., að það sje óheppilegt, að þetta frumv. skyldi nú koma fram; einmitt á þeim tíma, sem jeg verð að álíta óhentugan. Það hefur að vísu legið í loftinu undanfarna tíma, að frv. um hækkun dagpeninga mundi þá og þegar fram koma. Því það hefur sýnt sig betur og betur, að þeir eru svo lágir, að ýmsir þingmenn hafa beðið beint fjárhagstjón af þingsetunni. En þingmenn hafa hingað til kveinkað sjer við að koma fram með slíkt frumv., af því að það snertir þá sjálfa, þó að þeir hafi vel fundið til þess, hve rjettmætt það var. Nú var það tækifæri notað, að lög voru samþykt um það, að færa þingið aftur til sumarsins, og það gert að ástæðu til þess, að koma fram með þetta frumv. Jeg ætla nú ekki að tala neitt um það, hvort sú ástæða hafi verið rjett. En jeg vil benda á það, að sá kostnaðarauki, sem þetta frumv. hefur í för með sjer, verður ekki hærri, en svarar þeirri fjárupphæð, sem sparast við það, að þingið er flutt til sumarsins, heldur líklega miklu minni. Þegar á hag landssjóðs er litið, vega því þessi frumvörp að minsta kosti hvort á móti öðru. Jeg hikaði fyrst við að gefa frv. þessu atkvæði mitt, og áleit óheppilegt, að leggja þennan aukakostnað á, nú á þessum tíma, ekki sízt vegna þess hvert tvísýni var á, hvort nokkur tekjuaukafrumvörp fengju framgang á þinginu. En nú er útlit fyrir, að svo verði, og þá skiftir litlu, hvort svona lagað frumvarp verður samþykt nú, eða á næstu þingum; því lengi mundi það varla bíða úr þessu.

Guðjón Guðlaugsson Háttv. frsm., sagði, að það væri hlægilegt, að bjóða Reykvíkingum þessa 1. kr. hækkun á dag, en í nefndinni kvartaði hann þó undan því, að þessi hækkun væri sama sem 14 kr. hækkuð útgjöld fyrir þingið daglega eins og það er nú skipað, með því að 14 þm. eru nú búsettir í Reykjavík, en ef landssjóð munar um hækkunina, þá getur það eins dregið sig saman fyrir einstaka þm., þótt lítið sje; fyrir þá upphæð geta þeir fengið sjer góðan skrifara í 1-2 tíma til að ljetta undir með sjer störfum sínum. Það er líka miklu skemtilegra, að hafa sama fast þingfararkaup.

Steingrímur Jónsson Á þinginu 1911 var fyrir þessari deild frv. sama efnis og það er nú liggur fyrir hjer. Jeg lýsti því þá yfir, að jeg væri því mótfallinn og greiddi atkv. á móti því. Jeg hef ekki breytt skoðun minni síðan og get því síður gert það nú, þar sem jeg álít þetta frv. verra en frv. það, sem þá lá fyrir. Fyrst og fremst tel jeg frv. ótímabært. Því það er skoðun mín, að þá fyrst sje forsvaranlegt að breyta eftirlaunakjörum ráðherra, þegar búið er að breyta stjórnarskránni. Því frv. er gert til þess, að komast á bak við fyrirmæli stjórnarskrárinnar um eftirlaun embættismanna. En svo er þess að gæta, að ekki er sanngjarnt nje ráðlegt, að afnema eftirlaun embættismanna, nema launalögin sjeu endurskoðuð, og gildir þetta um ráðherra sem aðra embættismenn. En sjerstaklega vil jeg benda á það, að þetta frv. er óheppilegt og órjettlátt. Þar sem það fer fram á bersýnilegt misrjetti. Því þeir menn, sem embætti hafa, er þeir taka við ráðherraembætti, eða þeir, er eftirlaun hafa, þeim er það hagur að svona lög eru samþykt, en fyrir aðra, sem tækju við ráðherraembætti, væri það mikil rjettarskerðing frá því ástandi, sem nú er lögskipað, þar sem þeir mundu ekki fá meira en þessar 1.000 krónur í eftirlaun. Jeg skal svo ekki að svo komnu fjölyrða meira um þetta mál, þar eð jeg hef gert grein fyrir skoðun minni á því á þinginu 1911.

Jósef Björnsson Jeg skal eigi fara mörgum orðum um þetta mál. Það hefur verið fyrir þingunum 1909 og 1911, að lækka ráðherraeftirlaunin, og háttv. deild er það kunnugt, að jeg hef verið því fylgjandi, að afnema eftirlaun þessi, og er því engin ástæða fyrir mig að lýsa afstöðu minni til frumvarpsins yfirleitt að öðru leyti en því, að skoðun mín er óbreytt, eins og hún var 1909 og 1911. En hvernig sem háttv. deildarmenn líta á málið, og hvort sem þeir eru því mótfallnir eða meðmæltir, álit jeg, að rjett sje af deildinni, að taka því svo kurteislega, að skipuð verði nefnd í það, og skal jeg leyfa mjer að stinga upp á 3 manna nefnd til að íhuga málið.

Jens Pálsson, (framsm.): Með því, eins og öllum er kunnugt, að frv. eitt efnisskylt þessu frv., en þó frábrugðið, var samþ, við 2. umr. í Nd. í gær, og mjer sem framsögumanni og flutningsm. þykir æskilegt að fá að vita, hver afdrif það fær áður en þetta mál fer til 2. umr., vil jeg skjóta því til forseta, að taka málið út af dagskrá.

Forseti: Það hefur komið tillaga frá aðalflutningsmanni þessa máls um það, að málið verði tekið út af dagsskrá, og skal það þá gert. Frumvarpið var ekki seinna tekið upp á dagsskrá.

Steingrímur Jónsson Jeg hef leyft mjer ásamt tveimur öðrum háttv. þingmönnum að koma fram með br.till. við þetta frumv. Eins og jeg tók fram við 1. umr., álít jeg og meðflutningsmenn breyttill., að þetta frumv., er leggur það til, að lagður sje tollur á kol, sje allathugavert. Jeg lít svo á, að með því sjeum við byrjaðir á nýjung í tolllöggjöfinni, sem sje þeirri, að leggja á nauðsynjavörur, og því fremur virðist mjer þetta athugavert, sem hjer er um framleiðsluvöru að ræða. Þar með er ekki sagt, að ekki geti verið rjett samt sem áður, að tolla slíkar vörur, en í byrjuninni verðum við að fara varlega. En mjer finst síður en svo, að varlega sje farið á stað með svo háum tolli. Ef fjárhagur landsins væri sæmilegur nú sem stendur, þá mundi jeg vera þessu frv. mótfallinn. En af því að fjárhagurinn er svo bágur nú, þá er það álit okkar flm. br.till., að ekki tjái að eyðileggja þetta frv. að öllu leyti, og þess vegna höfum við komið fram með breyttill., svo að forsvaranlegt verði, að samþykkja frumv., og ráðum við hinni háttv. deild til að samþykkja frumv. með þessari breytingu, og það því fremur, sem engin vissa er fyrir því, að nokkurt annað tekjufrumv. gangi í gegn á þessu þingi. En þó svo fari, efast jeg um, að bætt verði fullkomlega úr tekjuskortinum. Jeg skýrði frá því við 1. umr., hvers vegna 2 kr. tollurinn væri of hár. Hann er of hár, því þegar miðað er við, hvað kol venjulega kosta komin hingað upp, þá verður álagningin hjer um bil 14%, og þetta er óhæfilega hátt gjald. Því það er rangt, að halda, að þessi tollur falli sjerstaklega á efnamenn, en fari fram hjá fátæklingunum. Hann gengur auðvitað fram hjá mörgum efnalitlum, því hann snertir eigi teljandi landbúnaðarstjettina. Það var bent á það við 1. umr. af einum ræðumanni. En þar sem flm. sagði, að þetta væri ekki rjett, þar sem bændur væru að auka mikið kolakaup sín, þá er það sagt alveg út í bláinn. Jeg skal með það fyrir augum benda á verzlunarskýrslurnar, sem fjármálanefndin vitnar í. Þær sýna það, hvernig kolin skiftast á hafnirnar; og ef við greinum frá Reykjavík, Vestfirði, Austfirði og Eyjafjörð, þá eru þau kol svo lítil, er lenda á öðrum stöðum landsins, að það nemur tiltölulega mjög litlu. Þá skal jeg tilfæra önnur dæmi. Samkvæmt landhagsskýrslunum fyrir 1910 hafa verið flutt 62 tonn af kolum það ár í báðar Skaftafellssýslurnar; það er að segja 17 tonn til Hornafjarðar í Austur-Skaftafellssýslu og 45 tonn til Víkur í Vestur-Skaftafellssýslu. Það er þess vegna fullkomlega augljóst, að hjer eru kolin alls ekki brúkuð nema í kauptúnunum, og notuð þar mjög lítið. En þrátt fyrir þetta, er jeg nú hef tekið fram, þá vil jeg ekki eyðileggja frv.,heldur samþykkja hæfilega háan toll á kolin, þó að sá tollur verði mjög tilfinnanlegur fyrir kaupstaða- og þorpsbúa, og þó að tollurinn verði ekki þyngstur á efnamönnum, heldur hlutfallslega þyngri á efnalausum mönnum. Það stafar af því, að húsakynni fátæklinganna eru verri; þeir hafa ekki Svendborgarofna, er spara kolin, þeir hafa ekki miðstöðvarhitun, og þeir hafa ekki nýtýzku eldfæri, er eyða litlu. Enda er kaupmönnum það kunnugt, að þegar hart sverfur að, þá fer síðasti skildingurinn fátæklingsins fyrir eldivið, og það er einnig mjög eðlilegt, því við getum ekki jetið matinn hráan; við þurfum að hafa eldivið til að elda hann við. En þrátt fyrir þessa agnúa verð jeg með frv. vegna þess, að aðalupphæð tollsins verður aðallega greidd af útlendingum  (Björn Þorláksson: Heyr!)  . Í sambandi við þetta vil jeg geta þess, hvað illa hefur verið farið með frumv. milliþinganefndarinnar um einkaleyfi á kolum, þó jeg hefði ýmislegt við einstök atriði þess að athuga. Með því frv. var hægt að fá mjög miklar tekjur handa landssjóði af kolunum, án þess þó að verð þeirra hækkaði, og þess vegna var það mjög illa farið, að frv. var vísað á bug, án þess að alþingi gæfist kostur á, að laga ýmsar misfellur, er á því voru. Háttv. þingm. V.-Sk. var við 1. umr. að tala um, að jeg vildi ekki láta níðast á útlendingum, en jeg sagði það ekki, heldur hitt, að ekki væri gengið of nærri þeim. Annars viðhafði háttv.þm. ýmisleg ummæli í ræðu sinni, sem voru betur löguð fyrir kjósendur í Vestur-Skaftafellssýslu en til þess, að sannfæra háttv.þm. Við höfum oft síðastliðin 10-15 ár gengið full nærri útlendingum í löggjöfinni, og má nær því heita, að það sje tízka, en við lifum ekki á því. Hinsvegar þótti mjer vænt um, er það var upplýst hjer á þingi, að útlendingar greiddu 2/5 hluta vínstollsins, en það er nú búið. Jeg skal nú tilfæra nokkur dæmi þess, að við höfum gengið fullnærri rjetti útlendinga. Það var árið 1896, ef jeg man rjett, að Englendingar fundu að því, að við hefðum þá samið nokkuð harkaleg botnvörpulög. Afleiðingin af því varð sú, að við urðum að taka lögin aftur, og komu þá lögin frá 1898. Þá eru hvalaveiðarnar. Ef þeir hefðu haft ráðin á alþingi, sem harkalegast vildu beita sjer þar, þá væri nú lítið orðið af þeirri atvinnugrein hjer. Þá er síldarlöggjöf vor, og Norðmenn; það er einmitt nú fyrir þinginu erindi frá þeim um það efni. Þykir þeim við hafa gengið of nærri rjetti þeirra. Útlendingar sögðu áður, að það væri mjög ódýrt, að sigla hjer við land, en nú er komið annað hljóð í strokkinn. Nú kvarta þeir undan, hversu há skipagjöld, hafnargjöld og vitagjöld sjeu hjer án þess þó að nokkuð verulegt komi í móti, hafnir illar, vitar fáir o. s. frv. Við sjáum þess vegna, að það verður að fara varlega, og að þau ummæli, er háttv.þm. V.-Sk. viðhafði, eru ekki sem bezt viðeigandi hjer í salnum. Ef það er rjett, sem sami háttv.þm. skaut fram og síðan sagði mjer prívat, að kolainnflutningur hjer til landsins næmi alls 140 þús. tonna, þá er áreiðanlegt, að Íslendingar nota ekki nema 40 þús. tonna af því, því eftir síðustu skýrslum frá 1909 notuðum við 39 þús. tonna, og kolanotkun vor hefur varla aukizt meira, en því nemur. Af þessum 140 þús. tonna af kolum nota því útlendingar 100 þús. tonna, og næmi því sá skattur, sem lagður yrði á þá eftir frumv þessu 200.000 krónum, eða sem næst 14% af nettoverði kolanna. Það liggur því í augum uppi, að skattur þessi yrði hár fyrir þá, og að þeir mundu ekki sækja hingað meiri kol, en þeir nauðsynlega þyrftu. Þegar botnvörpungarnir eru að veiðum við Vestfirði, þá flytja þeir allan fisk sinn glænýjan á markaðinn, og taka þá kol um leið, svo að þá þurfa þeir ekki að kola hjer á landi. Aðaltíminn, er þeir þurfa að kola hjer á landi, er þegar þeir eru að veiðum hjer syðra á svæðinu frá Reykjanesi austur að Hvalbak, en þá mundi borga sig fyrir þá að fara til Færeyja og kola þar, heldur en að kaupa kolin svo háu verði hjer, eins og þau mundu kosta með þessum tolli. Það er af þessum ástæðum að við viljum færa gjaldið niður í 6-7% af nettoverði kolanna, en við viljum ekki fella frumv.  (Stefán Stefánsson: að svo stöddu)  með tilliti til hins nauðulega ástands landssjóðs. Þá vil eg víkja nokkrum orðum að 2. gr. frumvarpsins; þar stendur, að tollinn eigi að greiða „af geymslurúmum á floti í landhelgi“, eða kolum, sem eru: „flutt í landhelgi yfir í önnur skip þeim til notkunar“. Hið fyrra tel jeg naumast framkvæmanlegt, og hið síðara mun vera brot á almennum siglingareglum. Við 1. umræðu benti hæstv. ráðherra flutningsmönnum á, að hætt væri við, að útlendar stjórnir vildu hafa eitthvað um þetta að segja, ekki síður en kolaeinokunarfrumvarpið, svo að jafnvel gæti að því rekið, að frumv. gæti ekki náð staðfestingu. Í tilefni af því vildi eg spyrja flutningsmenn að því, hvort þeir hefðu athugað þetta rækilega.

Sigurður Eggerz Mjer er sönn gleði að hinum þægilegu sinnaskiftum, sem háttv. 4. kgk. hefur tekið, þar sem hann hefur nú ekkert á móti því, að tolla kolin, enda er það ekki nema eðlilegt, þar sem allir virðast nú vilja tolla þau. Það var annars harla einkennilegt stríðið um kolatollinn við 1. umræðu; það var eins og helgur dómur, sem hjer væri um að ræða. Allir hrópuðu og kölluðu, að ekki mætti tolla kolin, og þetta var þeim mun einkennilegra, sem eptir öllum tollafrumvörpum, er liggja fyrir þinginu, á að tolla kolin. Eftir öðru frumvarpinu í neðri deild nemur tollurinn 5% og eftir hinu frumvarpinu þar 3%, og hjer í deildinni er það helmingi hærra en aðrar vörur  (Steingrímur Jónsson: Þingm. hefur ekki lesið frumv.)  . Jú jeg hef lesið það vel, af flestum vörum er það 1%, en af kolum 2%  (Stefán Stefánsson: Ekki aðeins á kolum)  . Háttv. 4. kgk. sagði, að tollurinn væri of hár, sagði, að hann næmi 14% af nettoverði kolanna, en þegar um tollálögur er að ræða, tel jeg rjett, að leggja útsöluverð kolanna til grundvallar, og þó það sje ekki reiknað meira en 25 kr. af tonni, en það er meira nú, verður tollurinn ekki meira en 8% af andvirði þeirra. Að öðru leyti þykir mjer rjett, að geta þess, að við flutningsmennirnir höfum jafnvel í hyggju, að koma með breytingartillögu í þá átt, að færa tollinn niður í 1 kr. 50 au. af hverju tonni. Þá mintist sami háttv. þingm. á, að þessi tollur kæmi harðar niður á sjávarútvegnum en landbúnaðinum, og tók þar sjerstaklega fram í því sambandi kolanotkun í Skaftafellssýslum. En þessi samanburður hans var mjög óheppilegur fyrir margra hluta sakir, sem jeg get sjerstalega borið um sem kunnugur maður þar eystra. Kolanotkun hefur aukizt þar mjög mikið, og hún eykst árlega hjá bændum, og síðan jeg kom í Skaftafellssýslu, hefur hún aukizt yfir helming. Svo gætti háttv 4. kgk. ekki að því, að bændur þar kaupa ekki öll kol sín í Vík eða Hornafirði, heldur kaupa þau ekki hvað minst á stranduppboðum, sem eins og allir vita eru ekki fátíð þar eystra. Þá sagði háttv. 4 kgk. að jeg hefði talað hjer, eins og jeg væri að tala við kjósendur mína. Mikil skelfileg goðgá, eins og jeg sje ekki umboðsmaður þeirra! Annars kann jeg mjög illa við það, þegar verið er að tala um það hjer í háttv. deild í lítilsvirðandi róm, að þessi eða hinn sje að tala fyrir kjósendur. Jeg verð nefnilega, að líta svo á, að það, sem jeg segi við kjósendur mína, það eigi jeg að geta sagt hjer í háttv. deild, og það sem jeg segi í háttv. deild. það eigi jeg að geta sagt við kjósendur mína. En háttv. 4. kgk. þm. þarf ekki að taka tillit til kjósandanna, hann er kominn aðra leið inn í þingsalinn! Þá sagði sami háttv. 4. kgk. þm., að fátæklingarnir notuðu meiri kol en efnamennirnir  (Steingr. Jónsson: Þingm. gleymir orðinu hlutfallslega)  , og hef jeg sjaldan heyrt haldið fram hlægilegri fjarstæðu hjer í þingsalnum. Fátæklingarnir, er kaupa kol til að elda, en hafa ekki efni á að hita híbýli sín, en verða, því er nú ver og miður, að sitja í köldum eða hálfköldum herbergjunum, en efnamennirnir, sem auk þess að nota kolin til eldunar, hita altaf fleiri stofur, og það vænti jeg, að háttv. 4. kgk þm., sýslumaðurinn á Húsavík, muni gera. Háttv. 4. kgk. þm. sagði ennfremur, að ef kolatollurinn kæmist á, þá mundu botnvörpungarnir flytja frá landinu, en þetta er ekki rjett athugað hjá háttv.þm. því með ekki hærri tolli, en hjer er gert ráð fyrir, væri það mikið dýrara fyrir botnvörpunginn. Í samanburði við þetta skal jeg víkja að díselmoturunum, er var minst á við 1. umræðu þessa máls. Það sjá allir strax og þeir gæta að því, að kolatollurinn, er botnvörpungur hver greiðir, er svo lítill, að hann er ekki nema örlítið brot af því, er diselmotor kostar, svo þeim dytti ekki í hug að kosta þá breytingu, því það væri tap eitt. Þessi ástæða er því aðeins grýla, sem er þyrlað upp á móti frumvarpinu. Þegar verið er að tala um það, að tollur þessi sje hár á íslenzku botnvörpungunum, þá verða menn að gæta að því, hvað útgerðin kosrar als, og mun þá koma í ljós, að þetta nemur ekki 2%- af útgerðarkostnaðinum; auk þess verður að gæta þess, hversu þeir borga sig vel. Og að það sje rjett, að þeir borgi sig vel, má bezt sjá á því, hversu bankarnir hjer sýna þeim mikið traust, og lána þeim mikið fje, og eru þeir þó ekki vanir að hætta fje sínu. Og ennfremur sjest það, hvernig þeir borga sig, á því, að af kappi er verið að mynda hlutafjelög til botnvörpureksturs. Háttv. 4. kgk. þm. talaði ennfremur um það, hvort það gæti ekki orðið frumv. til staðfestingarsynjunar, ef að tollur yrði lagður á útlendu botnvörpungana. Mjer þykir þessi ummæli hins háttv.þm. næsta kynleg, einkum er þess er gætt, að við leggjum á okkur sjálfa jafnháan toll. Þessu vjek öðruvísi við um kolaeinkaleyfið, því þar var lagt hærra gjald á útlenda, en innlenda menn. Og ef við ekki fáum að ráða því sjálfir, hvaða gjöld við leggjum á okkur, þá er mjer spurn, hvað verður þá um ríkið, sem verið er að stofna bak við tjöldin? Og jeg býst við því, að þjóðin muni sjá það, þó augu þingm. sjeu lokuð fyrir því, að þessi tollur sje einkar hagkvæmur vegna þess, að útlendingar greiða meir, en helming af honum. Þá mintist háttv. 4. kgk. þm. á 2. gr. frumv. og hafði við hana að athuga, að ákvæðin um, að innheimta má samkvæmt frumv. toll af kolum, sem umskipað er í önnur skip í landhelgi utan hafna, mundi brot á almennum siglingareglum. Þetta hygg jeg varla rjett athugað, því viðverðum að líta svo á, að við ráðum yfir okkar eigin landhelgi. En annað mál er það, að lögreglustjórar mundu ekki hafa nein tök á, að innheimta toll í þessum tilfellum, og ákvæðið því í sjálfu sjer ekki praktiskt, auk þess sem í flestum tilfellum mundi ókleyft, að umskipa kolum utan hafna, og mætti því gjarnan binda ákvæðið við hafnir. Sjó hjer við land er víðast svo háttað, að slík umskipun er svo erfið, að hjer er engin veruleg hætta á ferðum, að komizt verði undan tollinum við umskipun utan hafna. Jeg býst þá við, að við flutnm. komum fram með breyt.till. í þessa átt við 3. umr. En hvað viðvíkur því, að frumv. mundi ekki verða staðfest, þá mundi jeg hafa leitað mjer álits hæstv. ráðherra um það efni, hefði hann verið hjer í deildinni, þó jeg, eins og jeg hef áður tekið. fram, sjái þar enga hættu á ferðum.

Björn Þorláksson Jeg er ekki flutnm. þessa máls, en við 1. umr. greiddi jeg atkvæði með frumv., og vil því gera grein fyrir skoðun minni, einkum þar sem jeg álit mál þetta mjög svo mikils vert og jafnvel stærsta málið, er komið hefur fram hjer á þinginu. Þó jeg hinsvegar vilji láta þingskrifarana eiga góða daga og hafa þingtíðindin sem styzt, til þess að spara landssjóði kostnað, þá mun jeg fara nokkrum orðum um málið, en vildi ekki gera það við fyrstu umr., af því mjer þóttu umræður þá orðnar nokkuð langar. Háttv. flutnm. þessa frumv. tók það fram við 1. umr., hvers vegna það væri fram komið og hver væri tilgangurinn með því - hann væri sá, að bæta úr fjárþröng landssjóðs. Jeg hef engu við það að bæta og ætla mjer ekki að taka upp það, sem aðrir hafa sagt um það. Það sem jeg aftur vildi minnast á er það, hvern tekjuauka landssjóður mundi hafa af frumv. á ári, ef það yrði að lögum, og 2 kr. tollur á hvert tonn af kolum yrði samþ. í nefndaráliti milliþinganefndarinnar er skýrsla um innflutning á kolum árið 1910. Eftir þeirri skýrslu fluttist þá til landsins 70 þús. tonna af kolum. En ef þessi skýrsla er athuguð rækilega, rekur maður óðara augun í, að hún getur ekki verið rjett, og að allmikið vantar í hana af kolum, sem flutt hafa verið til landsins. Jeg skal finna þessum orðum mínum stað. Jeg skal benda á Siglufjörð. Í skýrslunni stendur, að 600 tonna hafi verið flutt þangað. En það er vitanlegt, að þangað flyzt miklu meira af þeim. Þegar á þetta er litið og þess er hinsvegar gætt, að kolainnflutningur eykst ár frá ári, muni það ekki fara fjarri sanni, sem kunnugur maður hefur gert áætlun um, að alt að 140 þús. tonna mundu verða flutt til landsins þetta ár. Það er að minsta kosti óhætt, að fullyrða, að 100 þús. smálestir yrðu fluttar hingað á ári. Þá er hægt að áætla, hve landssjóður hefði mikinn tekjuauka af kolatollinum. Það er einfaldur reikningur. Tollurinn á tonninu er 2 kr. Það eru 200 þús. kr. á ári. Þessi upphæð ásamt lítilli viðbót annarstaðar frá mundi nægja til að bæta fjárhag landssjóðs og koma honum í viðunanlegt horf. Þá er að athuga, hverjir mundu gjalda þennan kolatoll. Hann mundi efalaust að fullum helmingi lenda á útlendingum, 1/4 á innlendum botnvörpungum, og 1/4 á kaupstaðarlýð, embættismönnum og bændum. Við 1. umr. komu fram þau mótmæli gegn frumv., að það mundi bægja útlendingum frá landinu; jeg held, að með þessu hafi verið átt við útlenda botnvörpunga. Væri þessu rjett spáð, að frumv., ef það yrði að lögum, mundi fæla slíka útlendinga frá landinu, væri það eitt hið þarfasta frumv., er nokkru sinni hefur fram komið á alþingi Íslendinga. Það viðurkenna allir, að þeir með veiðiskap sínum, og það jafnvel þótt þeir veiði fyrir utan landhelgina, spilla fiskiveiðum Íslendinga stórkostlega. Það væri því sannarlega mikið leggjandi í sölurnar, ef hægt væri að varna þessum skemdum þeirra og fæla þá burt frá landinu, og væri vel, ef kolatollurinn yrði til þess. Jeg hygg þó, að það mundi ekki takast. En er ekki vel til fallið, að láta þá borga eihverja upphæð til landsins þarfa? Og ef þessi kolatollur frumv. yrði samþ., mundu þeir greiða að minsta kosti 100 þús. kr. á ári til þarfa þess. Andmælendur frumv. segja, að vegna kolatollsins mundu útlendingar koma sjer upp kolastöðvum í Færeyum eða Skotlandi nyrzt. Þeir spádómar hafa áður komið fram hjer á þingi, þegar það hefur verið á dagsskrá, að leggja tolla á útlendinga, er stunduðu hjer atvinnu, og því verið haldið fram, að það mundi verða til þess, að þeir ljetu af atvinnurekstri hjer. Þessu var t. d. spáð um hvalveiðamennina, er það var til umr., að hækka toll á hvalafurðum. Þá voru spádómarnir þeir, að þeir flyttu til Færeyja eða kæmu sjer upp fljótandi hvalveiðastöðvum. Það fór nú svo, að tollur á hvalafurðum var hækkaður, en spádómarnir rættust ekki. Jeg hygg, að raunin yrði sama í því efni, er hjer er rætt um, og að þessi kolatollur fæli útlenda botnvörpunga ekki frá landinu, þótt það væri æskilegt. Íslands óhamingja er það, að útlendingar hafa átt og eiga sjer jafnan formælendur í sjálfu alþingi. Það hefur líka verið sagt hjer í þinginu, að þessi kolatollur mundi verða til þess, að útlendingar, er hingað sækja, mundu breyta skipum sínum í diselmótoraskip til þess að geta brúkað olíu í stað kola. Jeg hygg, að hann mundi hafa lítil áhrif í þessu efni. Er ekki líklegt, að sú breyting verði smátt og smátt, hvort sem nokkur tollur er lagður á eða ekki? En jeg segi: „Er á meðan er“. Á þeim tíma, er lög þessi eiga að gilda - til ársloka 1915 - mundu vart stórbreytingar eiga sjer stað í þessu efni. Jeg hygg, að þessi útlendu skip mundu halda áfram að kaupa kol hjer eftir sem áður. Annars sætir það mestu furðu, hve menn eru hræddir við að leggja toll á vöru, sem við brúkum talsvert af sjálfir, af því að útlendingar brúka líka allmikið af henni. Það hefur mátt skilja það á orðum sumra andmælenda þessa frumv., að þeir óttast, að við munum sæta þungum búsyfjum af hálfu útlendra ríkja vegna tollsins, að þau mundu rísa upp og mótmæla þessu, og ef mótmælin hrífa ekki, halda menn, að þau munu gjalda líku líkt með tollálögum á ýmsum vörum, er oss kæmi verst. Þessi hræðsla er ástæðulaus. Jeg held, að menn geri of mikið úr áhrifum kolatollsins erlendis. Jeg sagði áðan, að kolatollurinn allur mundi nema að minsta kosti 200 þús. kr. á ári. Setjum nú svo, að útlendingar keyptu hjer kol svo mikil, að tollurinn af þeim yrði 150 þús. kr. Þá er að athuga, hvaða þjóðir mundu kaupa þessi kol. Það eru aðallega 5 þjóðir, er kaupa hjer kol: Norðmenn, Danir, Englendingar, Frakkar og Þjóðverjar. Það yrðu þá 30 þús. kr. að meðaltali á hverja þjóð. 30 þús. kr. þykir nú ekki stór upphæð hjer á þingi, þegar verið er að ræða um fjárlög okkar litla lands, en það á að vera stór upphæð, þegar um þessa útlendinga er að ræða. Þetta er svo hlægilegt, að það er ekki svara vert. Hvernig getur nokkrum manni komið til hugar jafnmikil fjarstæða sem sú, að útlendingar mundu rísa upp af jafnlítilli upphæð sem þessari. Og því fráleitara er að halda því fram, að slíkt geti komið fyrir, þegar þess er gætt, að hjer er sama látið ganga yfir alla, útlenda og innlenda menn, kolatollurinn jafn fyrir alla. Öðru máli væri að gegna, ef útlendingar yrðu að greiða hærri toll, en Íslendingar. Jeg get ekki sjeð, að ástæða væri til að ætla, að útlendingar væru svo ósanngjarnir að fárast um slíkt, þótt um miklu stærri upphæð væri að ræða, en þetta, sem frv. fer fram á. Það er helzt svo að sjá, sem menn sjeu hræddir við útlendinga. Við eigum víst alt af að spyrja þá, hvort þeim þóknist, að við gerum þetta og þetta. En ekki fara þeir þannig að gagnvart okkur. Englendingar hafa bannað innflutning á sauðfje einnig frá Íslandi. Norðmenn tolla kjöt og hesta líka frá okkur og spurðu okkur ekki að. Eins verðum við Íslendingar að vera sjálfráðir um tollmál okkar fyrir öðrum þjóðum. Jeg get því ekki sjeð neitt því til fyrirstöðu, að kol sjeu tolluð samkvæmt frv., þó að að útlendingar verði með því móti að borga nokkuð í landssjóð. Enn eitt áður, en jeg skil við þetta atriði: Háttv. 4. kgk. þm. sagði, að kolatollurinn samkvæmt frv. næmi 14%. Þetta er ekki rjett. Miða verður við hið almenna kolaverð í útsölu hjer í landinu, og því verður tollurinu 8-10 af hundraði. Þá kem jeg að íslenzku botnvörpungunum. Þeir mundu, eins og jeg sagði í byrjun ræðunnar, að líkindum greiða 1/4 af þessum tolli. Því hefur verið haldið fram, að þessi tollur mundi íþyngja þeim um of. Einn háttv. þingdeildarmaður - það var að jeg ætla háttv. 2. kgk. - mjer þykir leiðinlegt, að hann er ekki hjer inni í salnum nú - sagði við 1. umr., að hver botnvörpungur notaði að meðaltali 1.500 tonna, og að frv. legði því 3.000 kr. skatt á þá. Hjá kunnugum manni hef jeg spurzt fyrir um kolaeyðslu botnvörpunga hjer og fengið þá vitneskju, að hún nemi frá 1.000-1.200 tonna, og að á Íslandi kaupi þeir ekki meira en 800 tonna, af kolum; hitt kaupa þeir í útlöndum, er þeir bregða sjer þangað. Þeir þurfa því ekki að borga meira í landssjóð, en 1.600 kr. í hæsta lagi. Það er nær því hálfa minna, en hinn háttv. 2. kgk. þm. hjelt fram. Og þegar þess er nú gætt, að botnvörpungar veiða um árið fisk fyrir 150-200 þús. kr. og að þeir hafa sumir borgað skip sitt upp á 3 árum, þá fæ jeg ekki sjeð, að 1.500-1.600 kr. aukakostnaður á ári gerði þeim nokkuð til eða frá. Jeg sagði, að 1/4 hluti tollsins mundi lenda á kaupstaðarlýð, embættismönnum og bændum. Við 1. umr. frv. var það sagt af andmælendum frv., að bændur keyptu engin kol og mundu engin kol kaupa. Og einn háttv. þingdm. sagði, að ekki 1/1000 partur af þeim kolum, sem brúkuð væru í landinu, væri keyptur af bændum. Hvortveggja þessi ummæli eru röng. Í sumum hreppum landsins eru svo mikil kol keypt, að nemur meira en 1/1000 af öllum kolunum. Jeg þekki bændur, sem brúka til upphitunar og eldunar 15-20 tonna af kolum. Mjer er kunnugt um, að kolabrúkun bænda fer sumstaðar að minsta kosti vaxandi. Þeim þykir dýrara að brenna dýrmætum áburði, en kolum. Og mjer þykir líklegt, að þeir bændur munu fjölga, sem kolunum brenna, eftir því sem velmegun vex og akbrautum frá sjá til sveita fjölgar. Þeim mun æ betur og betur skiljast, að það er dýrara, að brenna taði en kolum. Jeg sleppi því að minnast á, að tollurinn íþyngir embættismönnum landsins. Fæstir munu líta svo á, að þeir geti ekki borið þá byrði. Þá kem jeg að kaupstaðarlýðnum. Því verður ekki neitað, að kolatollurinn mundi koma þungt niður á fátæklingum í kaupstöðum og sjávarþorpum. En enn þyngri mundi þó koma niður á þeim aðflutningstollur á öllum þeim nauðsynjum, er þeir verða að sækja í kaupstaðinn. Þetta segi jeg vegna annara tollfrv. sem eru á leiðinni í þinginu. Fátæklingar í kaupstöðum mundu því sleppa talsvert betur, ef þetta frv. yrði að lögum, heldur en ef hin frumv. næðu fram að ganga. Þetta frv. fer bezt með þá. En ef reynslan sýndi, að þessi kolatollur kæmi hart niður á einstökum stjettum, þá mundu vera ráð til að bæta þeim það upp á einhvern hátt. Það mætti t. d. taka tillit til þess í styrkveitingum til ýmsra framfarafyrirtækja, er þeim kæmi að gagni. Þannig mætti hlynna að innlendum botnvörpuveiðum með sjerstökum fjárveitingum. Jeg skal og leyfa mjer að minna á, að á síðasta þingi var veittur 5 þús. kr. styrkur til fiskiveiðafjelags Íslands, ef það kæmist á stofn. Þegar fjelag þetta er komið á laggirnar og orðið meira en pappírsfjelag, mætti og ætti að hækka þann styrk. Og fleiri dæmi mætti nefna. Það er auðsjeð af því, sem jeg hef sagt, að jeg fylgi flm. þessa frv. að máli, og að jeg muni greiða því atkvæði mitt út úr deildinni. Það er þó ekki svo að skilja, að jeg sjái ekki agnúa á því, en jeg tel það skást af þeim frv., sem enn hafa fram komið í því skyni að bæta úr fjárþröng landssjóðs nú og seinna. Jeg held og, að þótt þingið sæti mánuðum saman eða jafnvel alt árið, mundi því ekki takast að finna frumv., sem allir væru ánægðir með, eða engir agnúar fyndust á. Jeg held, að þau tolllög verði ekki búin til, þar sem álögurnar koma rjettlátlega niður á öllum. Að síðustu skal jeg stuttlega taka fram helztu kosti þessa frv. 1. Það er ekki hægt að hafa svik í frammi eða svíkja undan tolli eftir því  (Steingrímur Jónsson: Því er það ekki hægt, t. d. á Siglufirði?)  . Ja, mjer er spurn: Hljóta eigi útlend skip að vera háð þeim lögum og reglum, sem hjer gilda. 2. Innheimta verður mjög ljett samkvæmt því, ólíku ljettari, en hún verður eftir hinum frv., er liggja fyrir þinginu. Reyndar skal jeg játa, að jeg er ekki eins kunnugur þessu efni og skyldi. En jeg hygg samt, að sýslumenn munu komast að raun um, að þetta er rjett skoðun. 3. Þá er einn kosturinn enn og hann vegur þungt í metaskálunum hjá mjer, og hann er sá, að útlendingar mundu borga fullan helming hans. Og það eru þeir útlendingar, sem spilla veiði fyrir landsins börnum. 4. Að vísu kemur tollurinn all hart niður á fátæklingum í sjávarþorpum og kauptúnum, en hann kemur ljettara niður á þeim, en álögur þær, er hin frv. fara fram á. 5. Hjer á þingi er oft talað um vilja kjósenda. Jeg tel vafalaust, að þessi tollur yrði yfir höfuð hjá þjóðinni vinsælasti tollurinn, miklu vinsælli, en aðrir tollar, er bent hefur verið á, og jeg verð að segja, að jeg er alveg mótfallinn br.till., sem fer fram á að lækka tollinn niður í eina krónu. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta meira að sinni.

Jens Pálsson Eftir því, sem jeg hef skilið háttv.flm. þessa máls, er sterkasta meðmælaástæða hans fyrir frv. sú, að hann fullyrðir, að helmingur þessa gjalds komi frá erlendum þjóðum. En nú vil jeg leyfa mjer að spyrja háttv.flm., hvort þetta sje virkileg alvara hans; hvort ekki sje hugsanlegt, að honum hafi á einhvern skjátlazt. Þeir háttv.þm., sem talað hafa með þessum 2 kr. kolatolli, þykja mjer hafa gert nokkuð lítið úr því, hve gjaldið í raun og veru er hátt, og þessir sumu hv.þm. virðast líka alveg hafa gleymt að taka tillit til þess, að allur þorri hinna erlendu skipa dvelur hjer að eins nokkurn hluta af árinu - og það getur strax breytt nokkru til um útreikning háttv. þingmanns V.-Sk. Jeg hlýddi um daginn í Nd. á það, að bæjarfógetinn í Reykjavík lýsti yfir því, að það hefði ekki komið til orða síðastliðin 40-50 ár, að heimta toll af tollskyldum vörum, sem fluttar eru skip úr skipi; vörur þessar eru blátt áfram skoðaðar sem transitvara. Síðastliðin ár hafa Frakkar bætt skipaflota sinn mjög mikið hjer við land; seglskipin, sem þeir höfðu áður, eru að hverfa, en í stað þeirra eru komnir nýmóðins, stórir botnvörpungar. Þeir hafa flutt kol í botnvörpunga þessa í stórum döllum, sem til þess eru ætlaðir, og geta þeir áætlað, hvenær þurfi að senda kolin; ef þeir skipa kolunum á land, þá þurfa þeir að borga dýra uppskipun og útskipun, en við því hlífa þeir sjer; og skyldu þeir þá ekki einnig vilja hafa sig undanþegna þessum 2 kr. tolli eftir frumv. og hafa sitt mál í því efni fram. Enda er í þessu efni eftir miklu fyrir þá að slægjast, því að umskipunarkostnaðurinn einn er varla teljandi, aðeins fáir aurar á hvert tonn. Nú liggur í hlutarins eðli, að við getum ekki haft nokkurt eftirlit með því, bæði vor og sumar, hvort slík umskipun fer fram fyrir höfnum úti eða ekki, og slíkt eftirlit, ef það yrði reynt, mundi kosta mjög mikið, svo mikið, að frágangssök mundi þykja. Það er gott að vera einvaldur og þurfa ekki að láta rjett sinn fyrir útlendingum, en jeg er hræddur um, að útlendingar mundu, er svona væri með farið, krefjast þess, að vara þessi yrði skoðuð sem transitvara, enda gætu þeir hæglega sent vöruna með „conossement“, svo að hún yrði opinberlega stimpluð sem transitvara, og þá held jeg, að við stæðum ekki rjett vel að vígi um tollheimtuna, því að eftir almennum siglingareglum þjóðanna er transitvara tollfrí. Og gætu Frakkar þetta, sem jeg tel ekki efamál, þá held jeg, að Englendingum yrði ekki skotaskuld úr því, auk þess að þeir geta altaf skroppið með fiskinn glænýjan til Englands og þá jafnframt kolað. Jeg er þessvegna hræddur um, að minna kæmi í kassann af þessum kolatolli en þessi helmingur, sem flutnm. ætlar útlendingum að greiða. Af þessu er augljóst, að það er mjög svo erfitt, að framfylgja 2. gr. frumv., og hún því þýðingarlaus eða mjög þýðingarlítil. Háttv. 4. kgk. þm. hefur annars hrundið flestu eða öllu, sem frumv. er talið til ástæðulítilla meðmæla. Háttv. 6. kgk. þm, vildi fæla útlendu fiskiskipin burtu.  (Björn Þorlákss.: Botnvörpungana)  já, en það eru fleiri fiskiskip en þau, er koma hingað til að kaupa kol. Það er lítið um botnvörpunga í Seyðisfirði og því eðlileg vanþekking hins háttv.þm. um þetta; við þekkjum það betur hjer á Faxaflóa, sem er aðalmið þeirra. En það nær ekki nokkuri átt; þeir mundu miklu fremur útvega sjer kol á einhvern þann hátt, er jeg hef áður tilgreint  (Jósef Björnsson: Og borga tollana)  nei, koma sjer hjá að borga þennan toll, sem er of hár. Skip þessi greiða mikið til landssjóðs, t. d. vitagjald og hafnargjald, auk þess að þau verzla hjer mikið og það er góð verzlun, því að vörurnar eru borgaðar, ekki lánaðar út í óvissu. Auk þess selja sumir botnvörpungarnir innlendum kaupmönnum fisk sinn, en af því leiðir atvinna fyrir almenning, hagnaður fyrir kaupmennina og útflutningsgjald fyrir landssjóð. Það væri því ekki hagnaður, að útrýma útlendu fiskigufuskipunum hjeðan, og það væri hreint og beint glapræði, að leggja á svo háan kolatoll, að þeir færu kring um lögin, er þeir koluðu. Auk þess, sem jeg hef þegar tekið fram viðvíkjandi tollskyldu á vörum, sem eru fluttar skip úr skipi, vil jeg taka það fram, að Frakkar hafa hin síðari ár sent hingað stór skip til að sækja fiskinn og fer umskipun þeirra fram ekki á höfnum inni, heldur úti fyrir höfnum, og ekkert útflutningsgjald er af þeim fiski greitt; er þetta eitt með öðru, er sýnir, að ekki má gera sjer of háar vonir um þennan kolatoll. Kolaþörf kaupstaðarbúa er mjög mikil, og ef frumv. þetta verður að lögum, hvílir það þyngst á þeim, einkum þeim, sem fátækir eru, því að eins og háttv. 4. kgk. þm. sagði, þá þurfa þeir meiri kol vegna þess að húsakynni þeirra eru verri og þurfa meira til hitunar. Þeir hafa auk þess lítið viðurværi, og hitinn er á við hálfa gjöf. Háttv. 4. kgk. þm. sýndi það ljóst, að það er sáralítið notað af kolum upp til sveita, t. d. í Skaftafellssýslu ekkert nema í kauptúnunum  (Jósef Björnsson: Það eru fleiri sýslur til)  , enda er ókleyft, að flytja kol landveg. Við vitum, hvað tvíhjóla vagnarnir taka mörg pund, en þeir eru mest notaðir, og er mjög dýr flutningur, enda er í mörgum sveitum ekki notað kolablað og jafnvel í heilum sýslum, eins og í Austur-Skaftafellssýslu. Í kaupstöðunum eru þau aftur nokkuð notuð. Jeg skal taka það fram, að jeg tala ekki í þessu sambandi um Austfirði, því að firðina þar verður miklu fremur að telja með kauptúnum og sjóplássum en með sveitum, og eiginlega er engin sveit þar nema Fljótsdalshjerað  (Björn Þorláksson: Virkilega, er það það?)  Að öllu þessu yfirveguðu, hallast jeg að breyt.till. þeirri, er fyrir liggur, því að með henni tel jeg þó líkindi fyrir, að landssjóður fái einhverjar tekjur.

Sigurður Eggerz flm.: Jeg skal ekki þreyta hina háttv. deild á löngu máli. Háttv. 2. þm. G.-K. talaði mjög svo um það, hve það væri örðugt, að hafa eftirlit með umskipun hjer við land, en það var óþarfi fyrir hinn háttv.þm., því að oss flutnm, er það ljóst, enda aldrei ætlun vor, að tolleftirlit yrði sett á fót, og erum við fúsir til þess, ef þörf þykir, að breyta ákvæðinu svo, að það nái aðeins til hafna, en þá er það vel framkvæmanlegt. Sami háttv.þm. gerir mikið úr því, hversu útlendingar væru ólöghlýðnir, og að því er jeg veit til, öldungis ástæðulaust; ef útlendingar vildu beita oss valdi, og neita að greiða gjöld þau, er þeim ber að greiða, þá er mjög örðugt, enda ókleyft, fyrir lögreglustjórann, að innheimta þau. Jeg get borið um þetta af þeirri reynslu, sem jeg hef frá því jeg var settur sýslumaður í Barðastrandarsýslu, en þangað kemur ógrynni útlendra skipa: á Patreksfjörð, að skipstjórarnir, að fáum undanteknum, koma beina leið til lögreglustjóra, til að greiða vitagjöld og önnur gjöld, er þeim ber. Sami háttv.þm. gerði mikið úr því, hve mikið útlendingar verzluðu hjer, en það er mjög svo rangt, því að það, sem þeir kaupa hjer, er smáræði; skip þeirra eru svo vel útbúin, að þau þurfa þess ekki. Annars hljóta allir að sjá það, hversu mikil sanngirniskrafa þessi tollur er, sem er hreinasta lítilræði móts við þann auð fjár, sem þeir moka hjer upp á fiskimiðum vorum  (Jens Pálsson: Utan landhelgis er allra eign)  . En þeir skreppa inn fyrir landhelgina á stundum og ætti háttv.þm. G.-K. að kunna skil á því, þar sem hann meðal annars ber hjer fram í deildinni frumv. til að koma meira í veg fyrir það, en verið hefur. Það er dæmalaust hlægilegt, að heyra annari eins fjarstæðu haldið fram eins og þeirri, er háttv. 2. þm. G.-K. sagði, að fátæklingarnir notuðu meiri kol en efnamennirnir; þeir gerðu það máske, ef þeir hefðu eins mörg herbergi, en það er það meinlega við fátæktina, að þeir verða oftast að kúra í einu herbergi og oft og tíðum geta þeir því miður ekki hitað það; og það mun vera hið venjulega, að þeir nota kolin aðeins til eldunar. Sami háttv.þm. taldi kolanotkun til sveita mjög litla og benti í því efni á Skaftafellssýslur, en það var mjög óheppilegt hjá háttv.þm., því að þar er hann nauða ókunnugur; sannleikurinn, er sá, að kolanotkun hefur stórkostlega aukizt þar hin síðari ár, og að benda á verzlunarskýrslurnar í því sambandi hefur enga þýðingu, því að mjög mikið af kolum er selt þar á stranduppboðum. Ef kol væru alstaðar jafn mikið notuð eins og þar, þá væri vel. Háttv. þm. hefði ekki átt að vera að tala um þessa hluti, þar sem hann ber ekki nokkurt skyn á það fyrir ókunnugleika sakir, botnar ekki meira í því en vegalengdum þar eða þvílíku. Það er öldungis ómótmælt enn, að með þessu frumv. er haldið fast við gamlar tollstefnur landsins, fáa tollstofna, enga tollgæzlu, og það er höfuðatriðið, er fyrir öllum ætti að vaka.

Ágúst Flygenring Jeg vona, að hin háttv. deild virði mjer það til vorkunar, þótt jeg hafi nokkuð aðra skoðun á frv. þessu en þeir, er talað hafa. Jeg sat í milliþinganefnd þeirri, er skipuð var til að athuga ýms fjárhagsmál landsins, og nefnd þessi byggði á alt öðrum grundvelli en þeim, er hjer hefur komið fram. Eins og kunnugt er, lagði nefndin til, að tekið væri upp einkaleyfi á kolum og steinolíu, en að þessu frumv. hefur verið kastað alskonar hnútum og beitt hinu mesta ofurkappi til að fá það drepið. Frumv. liggur nú í brjefaskrínunni fyrir ofurkapp þetta, er mest var sprottið af eigingirni einstakra manna og pólitískri illgirni annara. Jeg er ekki á móti frumv. því, er hjer liggur fyrir, af sömu ástæðum, sem lögð hefur verið sjerstök eða mest áherzla á, eins og t. d. því, þegar háttv. 2. þm. G.-K. var að lofsyngja Frakka fyrir það, hve mikinn myndarskap þeir hefðu sýnt í því, að breyta útgerð sinni úr seglskipum í stóra og góða botnvörpunga; það getur auðvitað verið ágætt fyrir þá, en jeg get ekki sjeð, að okkur Íslendingum sje nokkur hagur í því. Botnvörpungar þessir ausa hjer upp fiskimiðin og það oft fyrir innan landhelgi, og þessi veiði þeirra þýðir ekkert annað en þjóðartap fyrir okkur. Það er satt, að þeir hafa gert mikið fyrir veiðina en það hafa þeir gert fyrir sig, en ekki okkur, þeir hafa t. d. reist spítala hjer í Reykjavík, sem er sniðinn fyrir franska fiskimenn og þeim einum ætlaður, en þeir, sem hafa þar verið af innlendum mönnum, lofsyngja hann ekki mikið, enda er spítali þessi lokaður mestan hluta árs. Til þess að fyrirbyggja misskilning skal jeg: geta þess, að jeg á ekki við Landakotsspítalann, hann er af alt öðru bergi brotinn. Verzlun Frakka hjer við land hefur frá alda öðli verið sama sem engin. Þegar fiskiskipin þeirra hjer fyrrum fiskuðu fyrir sunnan land á vertíðinni og fyrir vestan að sumrinu, þá umhlóðu þau fiskinum hjer í Reykjavík; aðalviðskifti þeirra þá voru myglaðar brauðkökur, sem þeir reyndu að selja en fáir vildu kaupa. Það er því alveg fráleitt að taka nokkurt tillit til verzlunar þeirra við landsmenn. Eins og kunnugt er, þá verðlauna Frakkar fiskinn, sem þeir sækja hingað, en það er ekki nóg með það, heldur krefjast þeir þess einnig, að skipin, er verðlaunin fá, kaupi franskar vörur og verzli við franska menn; þess vegna hafa þeir meðal annars sett upp franska selstöðuverzlun hjer í Reykjavík, og þar með hafa þeir þá útilokað alla verzlun við Íslendinga. Jeg get ekki talað um þetta mál frá því sjónarmiði, að varhugavert sje, að leggja toll á kolin af þeirri ástæðu, að útlendingar hættu að fiska hjer, því þó svo færi, yrði það sízt skaði fyrir oss. Eg þykist þess fullviss, að sá kolatollur, sem hjer er farið fram á, hefti ekki komu botnvörpunganna hingað til landsins, - Á síðasta áratug hafa kolin verið í mjög mismunandi verði, og sá verðmunur numið mikið meiru en 1-2 kr. Útsöluverð kola hefur verið hjer í Reykjavík alt frá 20-30 kr. tonnið. Uppí 30 kr. komst það hjer fyrir nokkrum árum án þess verkfall í Englandi olli verðhækkuninni, og ekki virtist það neitt draga úr útvegnum þá, þó þessi nauðsynjavara væri í svo gífurlega háu verði. Það eru aðrar ástæður að minni hyggju, sem gera kolatollinn óheppilegan. Menn verða að athuga, að ekki er það nema helmingur kolanna, sem útlendingar kaupa. Hitt fer til landsmanna sjálfra. Eigi tel jeg það ná nokkurri átt, að þeir góðu herrar útlendingarnir, sem hjer veiða við landið, geti komizt undan að borga tollinn með því að hafa kolaskip utan hafna, jafnvel ekki úti á „Sviðinu“ í Faxaflóa, eins og sumir hafa látið sjer um munn fara. Slíkt er fjarstæða, sem engum skynbærum manni ætti að geta dottið í hug. Enginn skipseigandi, og því síður ábyrgðarfjelag mundi leyfa slíkt. Að nota skip til þess, gæti ekki skoðazt öðruvísi, en sem tilraun til að sökkva skipunum. Aðalástæðan á móti því, að þessi kolatollur komist á, hún er sú, að kolin nota langmest, eða nær því eingöngu, vissar stjettir í landinu. Sveitirnar allar nota hverfandi lítil kol, og sleppa því næstum alveg við þessa álögu. En aftur er það fólkið í kauptúnum og sjávarþorpum. Það hefur ekki öðru að brenna en kolum; því þótt áður hafi verið hægt að komast af án kola, þegar brent var þangi og þara og öðru slíku, þá þýðir ekki að láta sjer detta slíkt í hug nú. Vitanlega voru aðrar kröfur gerðar til lífsins fyrrum heldur en nú, enda hafa húsakynni og aðrir lífernishættir breyzt mjög til þæginda og í siðmenningaráttina á síðari árum. Það þykir nú heldur ekki nýtízkuhúsakynnunum viðunanlegt eldsneyti, sem menn komust af með fyrir um 30 árum síðan. Þá verða menn líka að taka tillit til íslenzku botnvörpuútgerðarinnar; athuga, hvernig þessi tollur kemur niður á henni. - Nú er heldur ekki nóg með, að tollurinn leggist á kolin, heldur er lagt á þau líka; þannig hækka þau meira í verði en tollinum nemur. Það er augljóst, að hann íþyngir útgerðinni grimmilega, og gengur beint á móti undanfarandi stefnu þingsins, þeirri stefnu, að hlynna að og styðja framleiðsluna í landiuu. - En það, sem þó kynni að geta komið mjer til þess, að greiða atkvæði með þessum tolli, það er að segja, ef tollurinn yrði færður niður í 1. kr. á tonn, er sú knýandi þörf sem nú er á því, að einhverjar tekjur komi í landssjóðinn. Verði ekkert annað uppi standandi af tekjuaukafrumv., sem nú eru fyrir þinginu, þá er að grípa til þessa frv. sem neyðarúrræðis. Hin frv., sem komið hafa fram í þinginu, og ganga í sömu átt og þetta, þau eru skárri yfirleitt, því þau spenna jafnt eða jafnar yfir gjaldþol landsmanna; þau ná til allra stjetta en íþyngja ekki eingöngu einum einasta atvinnuvegi. Mest er umvert í allri skattalöggjöf, að skattarnir komi sem jafnast og rjettlátlegast niður, það er að segja hinir almennu skattar; og ekki sízt ber að gæta þess, að íþyngja engri þeirri vöru, eða atvinnugrein, sem eykur framleiðsluna í landinu. - Eflaust lægi beinna við, þegar peninga vantaði í landssjóðinn, og ef menn endilega vildu ná sjer niðri á efnamönnunum, að leggja þá á beina skatta, svo sem tekjuskatt eða eignaskatt. En þetta, sem hjer er farið fram á, getur orðið til hnekkis atvinnuvegi, sem er í byrjun, og enn stendur höllum fæti, ef móti blæs. Ætti fremur skilið styrk og uppörfun, eins og venja er, meðan nýju atvinnuvegirnir eru að ryðja sjer til rúms. Hef jeg þá skýrt frá afstöðu minni til þessa máls, og hvernig á því stendur, að jeg get ekki verið með þessu frumv. nema það sje tekið sem hreint neyðarúrræði þe ar á síðustu stundu, þegar hin skattafrumvörpin eru fallin. Álít því bezt, að flutn. maður geymdi 3. umr. þessa máls, unz sjeð er fyrir endann á þeim.

Steingrímur Jónsson Með frumv. þessu er gert ráð fyrir, að föst ákveðin útgjöld vorði lögð á landssjóð; og er þa5 eflaust gert í góðum tilgangi. En þar sem þetta frumv. er eina frv. af öllum þeim frv., sem komið hafa fram í deildinni, sem fer fram á þetta, þá álít jeg rjettast, að skipuð verði nefnd í málið, og sting upp á 3 manna nefnd, að lokinni 1. umr.

Guðlaugur Guðmundsson Það er sannkallaður neyðarkostur að þurfa að tala og greiða atkvæði um svona löguð stórmál eins og þetta, þegar þeim er dembt inn á þingið undirbúningslaust. Og það liggur hneyxli næst að ætla þingi, sem situr einar sex vikur að starfi sínu að undirbúa, semja, ræða og afgreiða slík stórmál. Þetta er auðvitað afleiðing af því, að undanfarin ár hefir alt verið á ringulreið í fjármálum vorum, og þau eru enn óhugsuð og óundirbúin. Það er enginn efi á því - það er lýðum ljóst - að þessi botnlausu fjárhagsvandræði, sem við erum komnir í, eru að miklu leyti, - þótt ekki sé það að öllu leyti, - að kenna samþykt aðflutningsbannslaganna á þinginu 1909 og það er vafalaust að sú stjórn og sá flokkur, sem dembdi þessum lögum á þjóðina lítt undirbúna, var siðferðislega skyldugur til þess að sjá fjárhagnum einhvern farborða um leið. En það hefir ekki verið gert og því erum við komnir í þessar ógöngur. Þingið 1911 setti raunar nefnd til þess að athuga og koma með tillögu í skattamálum vorum en batt hendur þeirrar nefndar um leið. Tillögur þessarar nefndar hafa ekki fundið náð fyrir augum þingsins - eg skal ekkert dæma um það, hvort þær hafa átt það skilið eða ekki - en aðal sökin til þeirra fordóma, sem þessar tillögur hafa átt að sæta, er hjá þinginu. Eg vil enn þá einu sinni slá því föstu, að ástandið eins og það er, er glapræði, fljótfærni og úrræðaleysi undanfarinna þinga að kenna. Þetta aukaþing, sem nú situr að störfum sínum, hefir sett nýja skattamálanefnd, „ílátið“, sem svo hefir verið kölluð, en sú nefnd virðist mér ekki hafa fundið neina verulega heppilegri leið, en „kolanefndin“, sem hefir sætt svo hörðum dómum. Nú liggja fyrir 2 frv. Um annað þeirra er játað af flutningsmanni, að það sé ranglátt, og um hitt er það játað, að það ali upp svik í landinu. Þegar því er svo farið með bæði þessi frv., þá gerir hvert það þing, sem fer að burðast með þau, sig að viðundri og angurgapa. Hvað verðtollinn snertir, sem allir geta svikið, skal eg taka það fram, að jafnvel þótt „principið“ sé í sjálfu sér ekki óheilbrigt, þá er allur umbúnaður þess svo vaxinn, að ekki er hægt að hafa neitt eftirlit með, að réttar skýrslur komi fram. Það er játað, að áreiðanlegt sé, að ekki komi öll kurl til grafar. Þeir, sem heiðarlegir eru borga, hinir svíkja. Undir þann leka er ekki sett, þrátt fyrir það, þótt þessi skattamálanefnd, „ílátið“, sem alt er látið í, en engu er skilað úr, hafi farið um það höndum og loksins borið það fram. Annars lái eg ekki nefndinni, þótt verkið sé ekki betra en þetta, því að málið er alls ekki meðfæri þingnefndar, sem hefir mikið að gera á stuttum tíma. Um einstaka atriði þessa frv. skal eg geta þess, hvað verðtollinn snertir, að það hefir alls ekki verið nefndinni ljóst, að innheimtumaður verður að hafa vald til þess að fá öll skjöl og skýrslur um það, hverjir flytji inn og þau skjöl verður hann að fá áður en byrjað er að flytja vörur úr skipi. Það vantar í frv. grein, sem samsvari 4. gr. í farmgjaldsfrv. um skyldu skipstjóra til þess að afhenda strax öll skjöl, - þar á meðal manifest - og forboðið sé að opna lest áður en þau skjöl séu fengin. Nefndin virðist byggja þetta á því, að hún heldur að lögreglustjóri geti altaf heimtað „manifest“. Hvað viðvíkur skipum frá Danmörku, Englandi og Hamborg, þá hafa þau altaf sérstakar tollskrár, sem eru vottaðar af dönskum konsúlum og ekki rannsakaðar frekar. Þau skip afhenda aldrei „manifest“. Hafi þau afgreiðslu hér á landi, þá fá þær raunar „manifestin“, en afhenda þau ekki fyr en í hver árslok og þá sem fylgiskjöl með hagfræðisskýrslunum. Norsk skip hafa með sér „Toldpas“, vottuð af dönskum konsúl, en eru ekki skyldug til þess að afhenda þau. Það er því auðsætt, að þesskonar ákvæði vantar í verðtollsfrv., sem skyldi skipstjóra að afhenda strax á áhöfninni „manifest“ ásamt æru- og samvizkuvottorði um, að aðrir flytji ekki inn en þeir, sem til greindir eru. Með því einu er hægt að hafa einhvern hemil á því, að minna verði svikið og dregið undan. Þetta er í mínum augum höfuðgalli frv., sem eg vona að verði leiðréttur. Annað atriði er það, að enginn frestur er ákveðinn um það, innan hve langs tíma innflytjandi sé skyldur að hafa afhent reikninga sína. í tollögunum er fresturinn bundinn við 4 daga frá því, að varan kemur til landsins. Slíkt ákvæði þarf í þetta frv. Annars mundi það kosta botnlausa rekistefnu fyrir innheimtumann að ná í þessar skýrslur, og svo er það jafnvel nú, enda þótt ákvæði tolllaganna sé svona skýrt. Þá er það eitt atriði, sem nefndin getur alls ekki bætt úr, nfl. það, að hafður sé nokkur hemill á eða eftirlit með því, að „faktúrur“ séu ófalsaðar. Mér er kunnugt um það, að oft hefir það komið fyrir, að gefnar hafa verið út fleiri en ein faktúra, og eg hefi það fyrir satt, að sumir agentar séu þegar farnir að gylla sig og sinn avinnurekstur með því, að viðskiftamenn þeirra þurfi ekkert að óttast það, þótt vörugjaldið komist á - þá muni ekki mikið um að „typewrighta“ 2- 3 faktúrur. Það er hvergi í frumv. bent á, að nokkuð eftirlit sé haft með þessu. Innheimtumenn taka við faktúrunum án frekari eftirlits og svik geta þrifist óhindruð. Hvaða áhrif þetta hefir á hinn svonefnda „Handelsmoral“, getur hver maður séð og þar er þó ekki sérlega miklu fyrir að fara, þó að löggjafarvaldið fari ekki að gera sitt til að spilla honum. En er það aðgætandi að vörur, sem nema hundruðum þúsunda króna, eru fluttar hingað til landsins, án þess að nokkrir sölureikningar fylgi með. Tugir þúsunda af salti og tómum tunnum, sem innflytjendur hafa sjálfir látið búa til, eru fluttar hingað til landsins, þannig að innflytjandi tekur það úr eigin geymsluhúsum og flytur á sínum eigin skipum hingað upp. Mér er kunnugt um, að þessir innflytjendur hafa keypt salt í Trapani, flutt til Noregs og Svíþjóðar, látið búa til tunnurnar og sent svo alt á eigin skipum, óverðsett, til Íslands. Þannig eru innfluttar hingað ca. 100- 120 þús. tómar tunnur og ca. 2000 tonn af salti. Hvaðan á að fá kaup- eða sölureikninga yfir slíkt! Auðvitað hafa skipin „Toldpas“ vottað af dönskum konsúl, en kaup- og sölureikninga vantar alveg, því að þeir hafa ekki farið að selja og kaupa við sjálfa sig. Hvernig vill nú nefndin leggja verðtoll á þessar vörur eftir kaupreikningi? Eg hefi því miður að eins lauslega getað athugað frv., af því eg hefi haft mikið að gera og verið lasinn síðustu dagana og því haft lítið tækifæri til þess að athuga það vandlega, og þó hefi eg rekist á þessar stórvitleysur í frv. Ennfremur skal eg benda á, að 5. gr. brt. er bæði óljós og óheppileg. Skilyrðið um það að umboðsmenn megi ekki vera verzlunarmenn er ótækt. Í smærri kauptúnum mun vera afarörðugt að fá aðra umboðsmenn en einmitt kaupmenn. Þá þykir mér einnig óljóst ákvæðið um þennan 1. p. c., hvort lögreglustjóri á að borga hann, eða hann á að dragast frá tollinum. Þætti mér nauðsynlegt að skýring kæmi fram á þessu frá nefndinni.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg mun greiða atkvæði með þessu frv., en vildi þó skjóta því til hv. flutningsmanns, hvort hann muni ekki vera fáanlegur til þess að gera dálitla breytingu á því. Mér finnst það rétt að vera ekki að binda þennan einkarétt við útlenda stofnun; en verði þetta frv. samþykt óbreytt, þá er hverjum, sem vill, gefið leyfi til þess að gefa út almanak og er þá engin trygging fyrir að við fáum ábyggileg almanök. Það getur verið að eitt þeirra verði gott, hin kannske rusl, en það getur almenningur ekki dæmt um. Væri ekki rétt að reyna að hlynna dálítið að hinum íslenzka háskóla og veita honum einkaleyfið. Eg vona að þessi orð mín verði ekki skoðuð sem mótmæli gegn frv. - það er að eins bending til hv. flutningsmanns.

Flutnm. (Benedikt Sveinsson) Mér hafði dottið það í hug, að rétt væri að fela þetta verk einhverri stofnun og get því fallist á tillögu hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.). Mætti þá koma með tillögu þess efnis við 2. umr. En það sem gerði það að verkum, að eg hvarf frá að setja slíkt ákvæði inn í lögin, var það, að eg taldi það víst, að Þjóðvinafélagið mundi gangast fyrir útgáfu almanaks, og mundi það næg trygging fyrir því, að það yrði ábyggilegt.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg álít það ekki mikla tryggingu fyrir ábyggilegu almanaki, að Þjóðvinafélagið gefi það út. Það getur verið gott nokkur ár, en það er engin trygging fyrir, að svo verði í framtíðinni. Aftur á móti er háskólanum bezt trúandi til að gera almanakið svo úr garði, að gott verði. Þetta almanak, sem Þjóðvinafélagið gefur út, er keypt af danska háskólanum og við það heft þarflegum ritgerðum. En það væri eins hægt eftir og áður, þótt skift væri um einkaleyfishafa.

Valtýr Guðmundsson Mér finst mál þetta talsvert athugavert og vafasamt hvort hægt er að ráða fram úr því með svo fljótri svipan. Eg kysi helzt að það yrði fyrst meðhöndlað af stjórninni - og fari svo, að það gangi fram, þá er eg alveg samdóma hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) að leyfið sé ekki gefið laust hverjum sem hafa vill, heldur veitt háskóla Íslands. En eg er hræddur um að við getum ekki breytt þessu undir eins, og geri það því að tillögu minni, að frv. verði vísað til stjórnarinnar. Það virðist heldur ekki bráðliggja svo á því, að það geti ekki beðið til næsta þings. Það væri óþægilegt ef landið fengi t. d. skaðabótakröfu á sig fyrir fljótræðið, sjálfur er eg ekki svo lögfróður, að eg geti greitt málinu atkvæði að sinni.

Lárus H. Bjarnason Eg ætla að eins að geta þess, að eg tel það vafasamt að landið geti tekið þetta einkaleyfi af Hafnarháskóla án endurgjalds. Annars hefi eg lítið hugsað málið vegna annríkis við önnur þingstörf. Eg mun ekki greiða atkvæði á móti því, að frv. gangi til 2. umr., skal athuga það þangað til. Réttast álít eg samt að fara eftir tillögu hv.þm. Sfjk. (V. G.) og vísa málinu til stjórnarinnar. Það er held eg ekki eins óbrotið og hv.þm.N.-Þing. (B. Sv.) og 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) virðast halda.

Flutn.m. (Benedikt Sveinsson): Eg get, eins og eg tók fram, tekið bendingu hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) um að veita háskólanum þetta einkaleyfi og felst á það. Hins vegar get eg ekki séð, að þetta sé það stórmál, að það þurfi þann undirbúning frá stjórninni áður en það er samþykt. Virðist mér háttv.þm. Sfjk. (V. G.) vera nokkuð hörundsár vegna danska háskólans, sem hann er starfsmaður við. Það væri hart, ef sá háskóli, sem þó hefir notið mikilla hlunninda frá Íslendingum t. d. Árna Magnússonar safnsins, færi að halda þessu fyrir okkur, enda hygg eg að við þurfum ekki að óttast mikla mótspyrnu frá hans hálfu. Annars er eg þakklátur hv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) fyrir það, að hann vill lofa málinu að ganga til 2. umr., geta menn þá áttað sig á því þangað til.

Ráðherrann (H. H.) Eg álít það mjög vafasamt, að við getum tekið af Hafnarháskóla löglega fengin peningaréttindi, það þarf að minsta kosti að athuga málið vel áður. Eg hygg, að hv.þm.N.-Þing. (B. Sv.) bresti algerlega þekkingu til þess að víta hvernig einkaleyfi þetta er til komið. Þess vegna eru það tilmæli mín, að málið verði ekki afgreitt á þessu þingi.

Bjarni Jónsson Eg get tekið undir það með hv.þm.N.-Þing. (B Sv.) að eg er sannfærður um, að Hafnarháskóli fer aldrei að koma fram með skaðabótakröfu á hendur okkur, þótt við tökum af honum þetta einkaleyfi. Eg held að þeir, sem telja það vafasamt að við getum tekið einkaleyfið og álíta breytingu á þar að lútandi lögum ekki einhlíta, byggi það á rangri skoðun. Það mesta, sem gert yrði, gæti ekki orðið annað en það, að leyfið yrði metið til peninga - og mundum við þá ekki skaðast á því að taka það, því að ósennilegt er að almanak, sem vér gæfum út sjálfir seldist ver en það, sem nú er gefið út. Það er því vel tilvinnandi, að borga eitthvað fyrir leyfið. Þm. Ak. (G. G.) tekur fram í fyrir mér, og vill véfengja orð mín. Er nú langt síðan hann kvað á þingi 1893: „Það er svo blóðlaus hugmynd háskólinn, að hann mun aldrei verða oss að neinu liði“, en nú er sú blóðlausa hugsun framkvæmd og er rétt að hlynna að þessari stofnun eftir megni. Enda býst eg við, að enginn mundi hreyfa hönd eða fót gegn þessu tjóni háskólans danska, og yrði ekki meira en það, að ef til vill einn maður misti einar 100 kr. sem hann fær fyrir að líta yfir málið á almanakinu. Eg held því, að háttv.þm. geti með góðri samvizku greitt frv. atkv.

Ráðherrann (H. H.) Það má vel vera, að þetta mál verði auðsótt, en mér finst í öllu falli vera sjálfsögð kurteisi að taka ekki þennan rétt burtu án þess einu sinni að orða það áður einu orði við þá stofnun, sem hlut á að máli, einkum þar sem stofnunin er sá háskóli, sem Íslendingar hafa notið og njóta svo mikils góðs af.

Flutningsm. (Benedikt Sveinsson) Eins og menn sjá fer þetta stutta frv. fram á það, að afnema einkarétt þann, sem háskólanum í Kaupmannahöfn er veittur til að gefa út almanök hér á landi, VII. kafla tilsk. 3 febr. 1836. Þessi tilsk. er frá einveldistímanum og úrelt orðin. Því síður er nú rétt að veita háskóla Dana þenna einkarétt hér, þar sem vér nú höfum fengið háskóla alíslenzkan. Ákvæðið er líka úrelt að því leyti, að hingað flytjast nú þúsundum saman þýzk og ensk almanök, en þó hefir það ekki verið átalið. Aftur hefir hér verið bönnuð sala íslenzks almanaks, sem gefið er út í Vesturheimi og er heldur fróðlegt rit. Mér er kunnugt um það, að Þjóðvinafélagið mun vilja takast á hendur að gefa út almanakið. Eg hefi og talað við mann, sem er fús til að annast útgáfu þess og er vel fær til þess.  (Lárus H. Bjarnason: Hver er það?)  Það er dr. Ólafur Daníelsson. Það getur verið, að sumum þyki það smávægilegt að koma fram með frv. eins og þetta, en eg get ekki skilið að þingið standi sig við annað en samþykkja það. Hér er ekki um annað að tala en að sníða burtu botnlanga úr löggjöf vorri, eins og hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) komst réttilega að orði um annað frv., sem lá fyrir seinasta þingi. Eg vonast því til, að hv. deild kannist við, að þetta frv. horfi til lagfæringar og greiði því atkvæði til 2. umr.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) Eg skal ekki fjölyrða um þetta frumv. Hér er farið fram á að veita ljósmyndasmiðum sömu vernd sem rithöfundum, svo að aðrir hagnýti sér ekki verk þeirra. Vona eg, að þetta verði samþ., ekki sízt þar sem þingið hefir metið ljósmyndasmíð svo mikils, að það hefir veitt einum manni styrk til að ferðast um landið og taka myndir.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg vil ekki mæla móti þessu frv. En eg tel ekki þörf á nýrri löggjöf um þetta efni, þar sem til eru sams konar lög áður.

Flutningsm. (Guðlaugur Guðmundsson) Það er ógnarlega stutt og meinlaust frumv., sem hér liggur fyrir, og eg vona að það veki ekki verulegar umræður. Eins og frv. ber með sér, fer það fram á að stjórninni veitist heimild til að flytja inn vínföng til tíðkanlegrar móttökuviðhafnar, er hún sjálf eða Alþingi gengst fyrir, og að þessi heimild veitist til 1. jan. 1915, eða meðan leyfilegt er að viðhafa vínföng hér á landi. Eg býst ekki við, að eg þurfi að færa margar ástæður fyrir þessu, og að menn hafi þegar gert sér ljóst, hvort þeir geti fylgt frumv. eða ekki. Stjórnin er sett í æði mikinn vanda, er hún á að taka á móti útlendum gestum, því að meðan nágrannalöndin eru ekki lengra á veg komin í bindindisáttina en raun er á, má búast við, að viðtökurnar þyki ekki sæmilegar nema vín sé um hönd haft. Hins vegar má búast við því, að hér á landi fáist ekki þau vínföng, sem brúkleg eru til þessa. Og þó að þau fengjust, yrði stjórnin að sæta afarkostum með verðið. Það gæti því orðið dálítill fjársparnaður fyrir landssjóð ef frumv. yrði að lögum. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða um þetta, en bíða átekta og vita hvernig tekið verður í málið; vildi eg að umræðurnar yrði sem styztar. Áður en eg sezt niður vil eg benda á það sama, sem eg tók fram undir umræðunum um fyrirspurnina, að þeir vinna ekki bannlögunum mest gagn, sem beita alt of miklum einstrengingsskap um framkvæmdirnar meðan verzlun með áfengi er á annað borð leyfð í landinu Eg sé enga ástæðu til nefndarkosningar í málið, en óska að því verði leyft að ganga til 2. umr.

Lárus H. Bjarnason Eg get ekki verið samdóma háttv. flutningsm. (G. G.) um, að sjálfsagt sé að hafa engar umræður um þetta mál, og að engin nefnd verði sett í það. Eins og frv. er, gefur það fullkomlega tilefni til athugunar þó að stutt sé. Verði það samþykt, gefur það stjórninni heimild til að panta vínföng handa hverjum sem hún vill veita, foringjunum af danska, enska og franska herskipinu o. s. frv. allar götur til 1. jan. 1915. Með öðrum orðum, stjórnin má panta vinföng handa svo mörgum sem hún vill, og svo mikið sem hún vill því eru engin takmörk sett. Þetta er alveg óþarft, því að jeg veit ekki betur en að nóg vín sé til í landinu og vafalaust boðleg hverjum sem er. Hæstv. ráðherra brosir, vill hann segja mér, hvað rausnarmaður eins og hann er mundi láta sér nægja. Eg skil það vel, að þeir sem vilja koma bannlögunum sem fyrst fyrir kattarnef, séu fúsir til að samþykkja þetta frumv. En því hefði eg aldrei trúað, að gamall templari mundi verða til þess að bera það fram. Því að þetta er að miklu leyti afnám bannlaganna. Eg sé ekki að hér þurfi að vinda svo bráðan bug að, að ekki megi setja nefnd í málið, og ef aðrir vilja ekki stinga upp á því, vil eg leyfa mér að stinga upp á 3 manna nefnd.

Ráðherra (H. H); Hvort sem h. þd. vill fella eða samþykkja þetta frv., sem mér virðist alveg sjálfsagt að samþykkja, er mjög æskilegt, að litlar eða helzt engar umræður yrðu um málið. Hv. þm. mun vera kunnugt um, hvað til stendur næsta sumar, og er aðaltilefni frumvarpsins. Eg sé ekki betur en það sé mjög sanngjörn krafa, að meðan bannlögin leyfa áfengisveitingar, sé hinni opinberu reprsentation gert það fært, að fá nauðsynlegar vörur við sæmilegu verði og sæmilega góðar. En það er mjög svo óviðfeldið og óviðeigandi, að þeir, sem sérstaklega er hugsað til í frumv., og eg ekki vil nefna frekar, frétti um skoðanamun eða jafnvel deilur um þetta efni í þinginu fyrirfram. Eg vil því mælast til þess, að umræðurnar séu takmarkaðar sem mest.

Flutningsm. (Guðlaugur Guðmundsson) En hefi hér litlu við að bæta. Eg þykist vera viss um, að óhætt er að trúa stjórninni til þess, að misbeita ekki þessari heimild. Það er líka óþarfa tortryggni, að halda að þetta sé gert til þess að koma bannlögunum fyrir kattamef, miklu fremur er þar rutt úr braut einu atriði, sem fyrirsjáanlega mun vekja óbeit margra á þeim. Að hér sé nóg til af boðlegum vinum, skal eg ekki dæma um, en þó held eg að svo sé ekki. Málið er svo óbrotið, að eg álít enga þörf á nefnd. Hins vegar mundi ekkert vera á móti því, ef þurfa þykir, að gera orðabreytingar við frumv.

Lárus H. Bjarnason Eg er á sama máli og hæstv. ráðherra, að hér eigi ekki við að nefna nöfn né halda langar ræður. Hæstv. ráðherra sagði, að „hin opinbera repræsentation“ þyrfti þess við, að fá vörurnar við sæmilegu verði. Engum kemur víst til hugar, að láta þennan kostnað lenda á ráðherranum, sem svo lítið risnufé hefir. Vitanlega lenti kostnaðurinn á landssjóði. Ef ekki býr annað undir en viðtökurnar næsta sumar þá sýnist ekki rétt að veita heimildina til 1. jan. 1915, nóg fram á sumar 1913, og er þetta nægileg ástæða til þess að setja nefnd í málið.

Ráðherrann (H. H); Eg álít það sama sem að fella máiið, að setja nefnd í það, sökum þess hve liðið er á þingtímann, enda virðist það svo einfalt og óbrotið, að nefnd - jafnvel hin virðulega skattanefnd, sem mér skilst að mundi fáanleg til að ljá þvi rúm í „ílátinu“ - mundi naumast geta skýrt það mikið fyrir háttv. þingdeild.

Sigurður Sigurðsson Eg heyri það sagt, að æskilegast sé að tala ekki mikið né hafa hávaða um þetta mál. Eg verð þó þegar að geta þess, að framkoma þessa frv. hneykslaði mig. Og svo mun það vera um fleiri alþýðumenn, er sjaldan skilja leiðir og hugsanagang hinna tignu manna. Eg verð einnig að taka það fram, að ef þetta frumv. á við konunginn, eins og eg hefi heyrt, þá var Hans Hátign það kunnugt áður en hann ákvað ferðina hingað, að hér var til aðflutningsbann á áfengi, og ef hann hefði sett það fyrir sig, mundi hann aldrei hafa ráðið ferðina. En þótt nú svo sé, að hér sé átt við þann tigna gest einann, og að ekki muni neitt annað misjafnt búa undir, þá get eg samt ekki verið með frumv., en álít bezt og snjallast að fella það. Ef konungur getur ekki í þessu efni felt sig við þau lög, sem hér gilda og faðir hans hefir staðfest, þá er honum ekki mjög hugleikið að heimsækja oss. Annars skal eg geta þess, að eg hefi heyrt, að hann óski þess, að ekki sé mikið lagt í kostnað við komu hans, og án þess að eg vilji sneiða að nokkrum, væri nú rétt að vér brendum oss ekki á sama soðinu sem 1907. Það er víst, þótt eg sé ekki að telja neitt eftir, að betur hefði mátt spara þá. Þetta er ekki sagt til móðg-unar við nokkurn sérstakan mann, heldur frá almennu sjónarmiði, og vænti eg að næsta sumar verði gætt meiri ráðsvinnu og sparsemi af opinberu fé, en þá var.

Flutn.m. (Benedikt Sveinsson): Það er nú lögum samkvæmt svo háttað kosningu borgarstjóra hér, að hann er kosinn af bæjarstjórn. Hefir þetta þráfaldlega vakið gremju almennings. Á þingmálafundum hér 1910, hinum fjölmennustu, sem haldnir hafa verið hér, var í einu hljóði samþykt að breyta kosningarlögunum á þann hátt, sem farið er fram á í þessu frv. Samkvæmt þeirri ósk var flutt frv., inn á síðasta þing, þess efnis, að allir bæjarbúar, sem kosningarrétt eiga í bæjarstjórn, skyldu mega kjósa borgarstjóra. Nefnd var skipuð í málið, en varð ekki á einu máli; vildu sumir taka frv. til greina, en sumir ekki. Þó varð það að samkomulagi, að bæjarstjórn skyldi til nefna 3 menn og borgarar velja úr þeim. Þetta var hvorki heilt né hálft, enda felt í deildinni. Kom hér og mjög til undirróður sumra bæjarfulltrúanna, er ekki vildu láta draga úr greipum sér þennan rétt. Þótt frumv. gengi ekki fram síðast, vona eg samt, að þingið nú við nánari athugun taki frumv. til greina og verði við þeirri samróma ósk borgara hér, sem nú munu vera um 3.500, að þeir megi sjálfir ráða sér borgarstjóra. Eg skal benda á það, að þetta mun venja í sumum hinum mestu menningarlöndum, t. d. með brezkum þjóðum í Vesturheimi.  (Lárus H. Bjarnason: Og í Hafnarfirði)  . Það yeit eg ekki, en ef svo er, þá er undarlegt að vér höfum minni rétt en Hafnfirðingar, að minsta kosti ættu þeir, sem vilja láta skoða skip Hafnfirðinga héðan, sízt að vera umhugað að gera oss réttlægri í þessu atriði. Enn vil eg taka það atriði fram, til meðmæla þessu frv., að borgarstjóri er miklu óháðari bæjarstjórn samkvæmt þessu frv., heldur en þegar hann á það undir bæjarstjórn, hvort hann fær að halda stöðunni eða ekki; ef honum er kappsmál að halda stöðunni má vera, að hann hlíti heldur vilja bæjarstjórnar, segi t. d. eg skal gera þetta eða hitt, ef þú tekur mig. Þar fyrir getur samvinnan samt verið jafn góð. Það er ennfremur ástæða með því, að borgarstjóri sé gersamlega óháður bæjarstjórn, að nú er mjög kvartað yfir því, að í bæjarstjórn séu spekúlantar, kaupmenn og leverandörar, sem viðskifti eiga við bæjarstjórnina. Ef frv. er samþykt, er síður hætt við að borgarstjóri þurfi að vera á valdi þessara manna og geti haft traustara eftirlit. Frv. er svo ljóst, að eg hygg ekki þörf á nefnd í það. Vona eg að það nái að ganga til 2. umr.

Jóhannes Jóhannesson Það er misminni hjá hv.þm., að bæjarstjórinn í Hafnarfirði sé kosinn af bæjarbúum; hann er kosinn af bæjarstjórn en er hins vegar ekki atkvæðisbær í bæjarmálum, nema hann sé kjörinn bæjarfulltrúi. Þingið 1907, sem fjallaði um um þessi lög, mun þá hafa verið þeirrar skoðunar, að ekki væri heppilegt, að borgarar kysu borgarstjóra eða bæjarstjóra sjálfir óbundnum kosningum, og sama býst eg við að verði upp á teningnum hjá þessu þingi.

Flutningsm. (Benedikt Sveinsson) Þetta mun rétt hermt hjá hv.þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.), að borgarstjórinn í Hafnarfirði sé kosinn af bæjarstjórn. En hitt er ekki rétt, að af því verði nokkuð ráðið um það, að þingið 1907, sem fjallaði um lögin um bæjarstjórn í Hafnarfirði, hafi talið rétt, að borgarsjórinn hér væri kosinn af bæjarstjórn. Og þótt svo væri, er ekki víst, að þingið 1907 hafi litið rétt á, enda hefir þingið oft breytt um skoðun. Það er ekki nema sjálfsagt að taka til greina frv. þetta, sem komið er fram eftir einróma ósk allra bæjarmanna. Þar hefir engin rödd heyrzt á móti, nema ef vera kynni sumra bæjarfulltrúanna, sem ekki vilja missa valið á borgarstjóranum úr höndum sér.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson) Herra forseti! Það er eiginlega óþarfi að taka til máls, því fyrirspurnin spyr sjálf alls þess, sem ætlast er til svars upp á. Spurningin er vakin af því að kunnugt er að leyft hefir verið að geyma vínföng hér á höfninni, án þess að tollur hafi verið greiddur af þeim, og þau afhent útlendum fiskiskipum eftir hendinni. Að þetta sé svo, hefir verið upplýst bæði af skrifstofustjóra í viðkomandi stjórnardeild, og svo hefir háttv. fyrverandi ráðherra kannast við það, þegar eg spurði hann. Nú er spurt um með hverri lagaheimild og af hverjum ástæðum þetta sé gert. Mér skilst að engin lagaheimild geti verið til slíks, en efast hins vegar ekki um að stjórnin hafi haft einhverjar gildar ástæður til að gera þessa undantekningu frá lögunum. Það eru þessar ástæður, sem fyrirspyrjendurnir vildu að gerðar væru heyrinkunnar. Það er ekki rétt aðferð, sem hér hefir verið viðhöfð; réttara hefði verið að gera bráðabirgðalög, sem heimiluðu landstjórninni að gera slíkar undantekningar. - Eg hafði búist við að geta haft fyrir mér stjórnarráðsúrskurðinn, en mér var neitað um að fá hann nema með leyfi ráðherra, og mér var jafnvel neitað um að fá að lesa hann nema eg gæti sýnt leyfi ráðherra til þess, svo það sýnist vera einhver leynd yfir þessu. Eg skal nú ekki orðlengja þetta frekar, en vona að hæstv. ráðherra (H. H.) svari og geri grein fyrir ástæðum stjórnarráðsins.

Ráðherrann (H. H.) Eg vil fyrst lýsa yfir því, að mér er alveg ókunnugt um að fyrirspyrjandi (J. Ó.) hafi farið þess á leit að fá að sjá stjórnarráðsbréfið; að minsta kosti hefir hann ekki nefnt það við mig. Að því er snertir fyrirspurnina, þá er henni skjótsvarað. Það er spurt hvort stjórnarráðið hafi leyft að flytja hingað á höfnina frá útlöndum áfenga drykki. Stjórnarráðið hefir ekkert slíkt leyfi gefið, og mætti því láta nægja að svara fyrirspurninni með „nei“. En eg skal nú í stuttu máli leyfa mér að skýra frá málavöxtum. Það, sem hefir gefið tilefni til þessarar fyrirspurnar. er það sem nú skal greina. Í marzmánuði síðastliðnum skrifaði frakkneski konsúllinn hér ráðherranum og tjáði honum að hér á höfnina væri komið franskt flutningaskip, sem hefði meðferðis 17 uxahöfuð af rauðvíni handa tveimur frönskum fisikskipum, sem voru hér við veiðar, en áttu að fara til Newfoundlands. Þessi skip voru þá ekki hér inni á höfninni, en skipið, sem með vörurnar kom, varð að fara aftur, og spurðist því konsúllinn fyrir um hvað gera skyldi í þessu efni, hvort ekki mætti leggja vínið upp til geymslu í annað skip á höfninni, þangað til skipin sem áttu að fá það, kæmu og tækju það. - Það er nú engin nýlunda að vín sé flutt til afhendingar útlendum botnvörpungum hér við land, og hefir aldrei verið litið svo á, að um væri að ræða innflutning í landið, þar sem það hefir aldrei verið sett hér á land, heldur beint í skipin sem það hefir verið ætlað til neyzlu, og tollur hefir aldrei verið heimtaður af slíku víni. Í þessu tilliti var hér ekki farið fram á neina nýlundu. Að eins var spurningin um hvort þetta kæmi í bága við aðflutningsbannslögin. Stjórnarráðið leit svo á, að í 5. gr. þeirra laga væri þetta heimilað, þar sem hér var ekki farið fram á annað en að geyma um stuttan tíma 17 uxahöfuð af rauðvíni undir umsjón lögreglustjóra. Eftir þessum skilningi svaraði stjórnarráðið að þetta væri heimilt, en tók um leið fraro, að þar með væri ekki veitt nein undantekning frá aðflutningsbannlögunum. Þessi lagagrein hljóðar svo: „Skylt er hverjum skipstjóra, er frá útlöndum kemur, að tilkynna lögreglustjóra, um leið og hann sýnir skipsskjölin, hvort hann hafi nokkuð áfengi til flutnings fyrir aðra menn, og þá hve mikið. Hann skal og skýra frá, hvort og hve mikið áfengi hann hafi meðferðis sem skipsforða, en óheimilt skal honum meðan hann er á höfnum inni eða í landhelgi við Ísland, að veita eða selja eða á annan hátt láta af hendi eða leyfa öðrum skipverjum að láta af hendi nokkuð af því áfengi, er til skipsforða er ætlað, til annara manna en þeirra, sem, eru lögskráðir skipverjar. Skipstjóri er sekur við lög þessi, ef hann brýtur það, er nú var mælt. Nú hefir skipstjóri meðferðis áfengi frá útlöndum sem ekki er ætlað til skipsforða, og ekki á að fara til umsjónarmanns áfengiskaupa. og skal lögreglustjóri þá á hinni fyrstu höfn, er skipið kemur til, setja embættisinnsigli sitt á hin aðfluttu áfengisílát og ábyrgist skipstjóri, að innsiglin séu ekki brotin eða úr ílátunum tekið fyr en skipið er farið alfarið burt frá landinu, enda gangi lögreglustjóri úr skugga um það, áður en skipið lætur úr síðustu höfn, að innsigli séu heil og ekkert hafi verið tekið úr ílátunum.“ Þessi lagagrein hljóðar um það, eins og allir sjá, að sama skipið flytji vínföngin bæði á höfnina og burt frá henni aftur. En stjórnarráðið leit svo á að hér væri um fullkomna laga analogi að ræða, þótt vínföngin flyttust í öðrum skipum aftur burt frá landinu, og leyfði þess vegna að þessar 17 ámur af rauðvíni væru lagðar hér upp á höfninni til geymslu undir umsjón og innsigli lögreglustjóra, þangað til þau yrðu flutt út aftur. Samkvæmt þessu var svo farið. 17 ámur rauðvíns lágu hér um þriggja vikna tíma, svo komu skipin inn, sem áttu að nota vínið, og var þeim þá afhent það undir umsjón lögreglustjóra; eftir það sigldi það burt til Nýfundnalands. Stjórnarráðið er allsendis ókunnugt um að annað vín en þetta hafi verið lagt hér upp til geymslu á höfninni. Fyrirspyrjandi lagði áherzlu á, með hvaða heimild þetta hafi verið leyft, og er því svarað með því, að það var leyft með þeirri heimild, sem stjórnarráðið áleit felast í 5. gr. aðflutningsbannlaganna.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson) Herra forseti! Maður hefir það eitt upp úr svari hæstv. ráðherra (H. H.), að upplýst er að leyft hefir verið án lagaheimildar að geyma ótolluð vínföng hér á höfninni, því 5. gr. aðflutningsbannlaganna gefur enga heimild til þess og ekki er að ræða um neina analogi heldur. Það væri gaman að vita, ef hollensk, svensk eða þýzk fiskiskip færu fram á að fá sama leyfi, hvort þau fengju ekki „já“ líka, eða er rétt að neita þeim um það, sem Frökkum er leyft ? Og ef útlendingar fá leyfi til að geyma hér ótolluð vínföng, því þá ekki okkar eigin skip? Það er ólíklegt að landsmenn sjálfir séu ekki eins réttháir eins og útlendingar. Það er ekki meiri ástæða til að gefa einni þjóð fremur en annari slíkt leyfi, en ef það fer að tíðkast er ég hræddur um að fari að koma glompa á aðflutningsbannlögin. En hér er framið brot á fleiri lögum en bannlögunum. Það er gengið á rétt þeirra manna, sem lögum samkvæmt hafa rétt til að selja áfengi í landinu. Þeir eiga sanngirniskröfu á því að landssjóður taki toll af víni, sem geymt er á þennan hátt, jafnt og af þeim.

Ráðherrann (H. H.) Eftir minni skoðun getur ekki komið til nokkurra mála, að íslenzkum skipum, sem rétt hafa til veiða í landhelgi, sé leyft að geyma vínfangaforða ótollaðan hér við land.  (Jón Ólafsson: Íslenzkir botnvörpungar veiða ekki í landhelgi.)  Það stunda fleiri íslenzk skip veiðar hér við land heldur en botnvörpungarnir, og botnvörpuskipin eru ekki ætíð að botnvörpuveiðum. Það er líka algerlega óheimilt, að útlendir fiskarar, sem veiða hér við land fái að geyma hér ótolluð vínföng til afnota hér við land. En það er alt öðru máli að gegna um vín, sem alls ekki á að nota hér við land, heldur flytja út aftur til annara landa, því það má samkvæmt anda áður nefndrar lagagreinar geyma hér ótollað undir umsjón og innsigli lögreglustjóra, þangað til það er flutt út aftur. Það er og stór munur, hvort veitt er almennt leyfi til slíks fyrirfram, eða hvort lögunum er liðlega beitt í sérstökum tilfellum, sérstaklega þegar um spánný lög er að ræða, sem hlutaðeigendur ekki hafa varað sig á. Það dettur engum í hug að setja hér upp neitt „frílager“ fyrir vinföng, frekar en 5. grein bannlaganna leyfir.  (Jón Ólafsson: Þetta er „frílager“)  Þetta vín, sem hér er um að ræða, átti ekki að notast hér við land, eins og eg hefi áður frá skýrt. Og þó svo sé talið að aðflutningsgjald sé fallið á þegar er skip það, er vöruna flytur, hefir hafnað sig hér, þá er auðvitað skilyrðið fyrir því það, að varan eigi hingað til lands að flytjast, sé að flutningsvara, en ekki að eins transitvara, eins og hér átti sér stað. Þetta sést bert á upphafi fyrstu greinar tolllaganna, sem hljóðar svo: „Þegar fluttar eru til Íslands vörur þær“ o. s. frv. Þessar vörur voru alls ekki ætlaðar til að flytjast inn til Íslands á neinn hátt. Eg hefi nú skýrt frá því, hvað fyrir liggur í stjórnarráðinu um þetta mál, og get ekki frekari upplýsingar um það geflð. Eg hefi ekkert haft með það að sýsla. En fyrv. ráðh. (Kr. J.), hv.þm. Borgf. er hér viðstaddur og getur svarað fyrir sig.

Kristján Jónsson Eg þarf ekki miklu að bæta við það, sem hæstv. ráðh. (H. H.) sagði. Eins og skjölin um þetta efni, sem liggja í stjórnarráðinu bera með sér, er hér ekki um neina undanþágu að ræða, heldur einungis um skilning á vissri tiltekinni lagagrein, og til stuðnings þeim skilningi hafði eg meðal annars umsögn þess manns, sem frá upphafi hefir haft einna mest afskifti af þessu máli, skrifstofustjórans á 3. skrifstofu, sem er einn af höfundum bannlaganna, og sem altaf hefir verið leitað til, þegar um skilning á þeim hefir verið að ræða, og var hann mér samdóma um þennan úrskurð. Eg held fast við það, að hér er um enga undanþágu að ræða, sbr. síðasta lið 5. greinar í lögunum frá 30. júlí 1909. Þessar 17 tunnur af rauðvíni voru eigi fluttar í land, og það var aldrei ætlast til þess að þær yrðu fluttar í land. Nú er eigi að lögum ætlast til þess, að tollur sé heimtaður af öllum vínföngum, sem koma inn á landhelgissvæðið, enda væri ómögulegt að framfylgja því. Tollur er að eins heimtaður af ölföngum, sem í land eru flutt. Það er sægur af skipum, sem um landhelgina ferðast, full af víni og öli, og veit eg ekki til að nokkur lögreglustjóri taki toll af því. Það væri ómögulegt að heimta þann toll, enda alveg rangt, eins og hæstv. ráðh. (H. H.) líka sagði. Það var heldur aldrei ætlast til þess, að þetta vín væri flutt hér til lands, heldur átti það að fara til Newfoundlands með 2 skipum, sem þangað áttu að fara, og var þetta vín skipsforði þeirra. Ekki var hér heldur um neina sölu áfengis að ræða. Vínið var eign þessara skipa, sem voru sérstaklega nafngreind, og var það sent þeim sem eign þeirra og forði þeirra. Hvort þetta kæmi í bága við aðflutningsbannlögin, veltur á því hvernig 5. gr. þeirra laga, síðasta málsgr. hennar, er skilin. Eg skildi hana þannig, með ráði þeirra, sem bezt máttu um það vita, að til þessa væri full heimild, að telja þessi vínföng hér eigi í land flutt, og var þá eigi um það að ræða, að brotið væri gegn aðflutningsbannlögunum, og eg er enn á sömu skoðun, og skal eg svo ekki bæta meiru við orð hæstv. ráðh. Annars get eg eigi leitt hjá mér að láta í ljósi, að eg efast um að fyrirspurn eins og þessi geti verið sprottin af vandlætingasemi, og er mér næst að ætla, að hér liggi aðrar ástæður fyrir henni, sem eg þó vil ekki fara lengra út i. Hér er ekki ástæða til að gera mikið veður úr þessu máli, því að það er víst, að enginn innflutningur víns hefir hér átt sér stað. Þetta vín var hér einungis inni á landhelgissvæðinu í 3 vikur, og eg vil benda á það aftur, að daglega er hér í landhelgi fjöldi af vöruflutningsskipum, mannflutningaskipum og fiskiskipum, sem öll hafa áfengi innanborðs. Að ætlast til að lögreglustjórar taki toll af vínfangabirgðum þeirra er ómögulegt, jafn ómögulegt, eins og að banna þeim að koma inn fyrir landhelgislínuna.

Lárus H. Bjarnason Það hefði verið réttara að bera fyrirspurn þessa fram fyrr, því að hæstv. núv. ráðherra (H. H.) er hér engin sök á gefandi. Jafnframt verð eg að vísa frá oss flutningsmönnum þeim getsökum háttv.þm. Borgf. (Kr. J.), að fyrir oss hafi nokkuð annað vakað en að komast fyrir hvað satt er í orðasveim þeim, sem gengið hefir, enda ætti nafn háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) að vera næg sönnun þess, að fyrirspyrjendurnir hafi ekki ætlað að níðast á fyrv. stjórn. Það er nú víst orðið, að leyft hefir verið að flytja hingað 17 uxahöfuð af rauðvíni þvert ofan í fyrirmæli 2. gr. bannlaganna, sem fyrirbýður að flytja hér inn annað áfengi en greinin hermir. Það tjáir ekki að koma með það, að munur sé á því, hvort áfengið sé flutt í land eða sé varðveitt úti á höfn eða yfirleitt á landhelgissviðinu. „Landið“ er ekki einungis hið þurra land, heldur líka sjórinn á landhelgissviðinu. Það nær ekki nokkurri átt að segja, að heimfæra megi fyrirliggjandi dæmi undir 5. gr. bannlaganna. Þar ræðir um að sama skip flytji hingað vin og flytji það héðan aftur. Slíkur flutningur er heimill, sé svo um búið sem greinin gerir ráð fyrir. En hér flutti tiltekið skip öðrum skipum áfengi. Lögjöfnuði (analogi) verður heldur ekki beitt hér. Skilyrði þess eru, eins og kunnugt er, tvö, sem sé að fyrir liggi ólögákveðið tilfelli og í annan stað sé hið lögákveðna tilfelli, sem reglan er lánuð frá, alveg eins og hið ólögákveðna sem beita á lánsreglunni á. Bæði skilyrðin brestur hér. Það er skilyrðislaust bannað að flytja hér inn nokkurt annað áfengi en um ræðir í 2. gr. laganna. Undantekningarnar þar eru tæmandi, og það er sitthvað að líða skipi, sem er hér á ferð um stund, að fara aftur með það áfengi, sem það kom með, eða líða skipi að flytja áfengi inn á íslenzka höfn og leggja það þar af sér. Um það verður ekki deilt, og ekki gezt mér að því að hv. fyrv. ráðherra (Kr. J.) skuli bera fyrir sig, sér til afbötunar, skýringar ólögfróðs manns á lögum. Það er ekki ósvipað því sem sagt er af lundanum. Hann kvað ýta kofunni fram fyrir sig, þegar hann verður var við veiðikrókinn. Þetta atferli er tvímælalaust brot á bannlögunum. Ef lögin ættu að skiljast í samræmi við skilning fyrv. stjórnar, þá gæti hver útlendingur sem væri flutt svo mikið áfengi sem hann vildi inn á íslenzkar hafnir og landhelgissviðið, og skilið það þar eftir. Og sama ætti þá rökrétt að gilda um Íslendinga. Meira að segja væri þá ekki hægt að banna að leggja víntunnunum skamt fram undan landi. Þær væru ekki fremur á þurru landi en uxahöfuðin 17, sem lagðar voru upp í koladallinn einn. Hér er þannig um tvímælalaust brot að ræða og engin heimild til að veita þessa undanþágu. Ekki leyfir 13. gr. stjórnarskrárinnar það, því að til þess eru bannlögin of ung. Það eru fleiri en fyri spyrjendurnir sem þessa skoðun hafa. Eg talaði um þetta efni í vetur við einn góðvin háttv. fyrv. ráðherra, og var hann mér samdóma um það að leyfið væri ekki löglegt. Sá maður mundi þó sízt vilja gera háttv. fyrv. ráðherra rangt til, enda býst eg við að fáir lögfræðingar mundu ljá þessum skilningi háttv. fyrv. ráðherra liðsyrði. Mér vitanlega enginn gert það annar en hæstv. núverandi ráðherra. En á hans orðum verður ekki mikið bygt. Það er vonlegt, að hann fari varlega í að átelja gerðir fyrirrennara síns. En auk þessa er hér um að ræða brot á 3. málsgr. 1. gr. tolllaganna. Þar er það skýrt tekið fram, að af öllu áfengi, sem til Íslands er flutt skuli greiða toll nema það sé ætlað til neyzlu skipverjum og farþegum á því skipi, sem vörurnar hefir flutt. Loks stappar hér um rætt atferli nærri því að vera brot á lögum um verzlun og veitingar áfengra drykkja, sbr. 8. gr. bannlaganna og lög 11. Nóv.br. 1899, þar sem leyfisbréf er óhjákvæmilegt til að mega veita eða selja áfengi. Aðalbrotið er þó á bannlögunum. Samkvæmt þeim má ekkert áfengi til landsins flytja, nema svo standi á sem gert er ráð fyrir í 2., 5. eða 6. gr. Meiningin var að loka landinu algerlega fyrir öllu áfengi. Hér verður ekki vitnað í neina analogi. Áfengi má ekki koma inn á landhelgissviðið annað en það, sem ætlað er til neyzlu þeim sem eiga löglega vist á skipum þeim, sem áfengið flytja, sbr. 3. málsgr. 1. gr. tolllaganna. Það er nauðsynlegt að deildin sýni það, að hún vill ekki þola slíkt framvegis, þeim mun fremur, sem góður lögfræðingur og bindindismaður hefir misskilið gildandi lög svo mjög sem raun er á orðin.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson: Hr. forseti! Það var fróðlegt að heyra svör hv. fyrv. ráðh. (Kr. J.), sérstaklega að hér væri ekki um brot að ræða, þar sem áfengið hafi ekki verið flutt í land. Mættu þá íslenzk botnvörpuskip hafa vín til neyzlu skipverjum innan landhelgi? Það væri svo samkvæmt skilningi hv. fyrv. ráðherra (Kr. J.). Þar að auki er það víst, að útlend skip, sem hingað koma vikulega hafa vín með sér, sem skipverjar flytja í land. Háttv. fyrv. ráðherra (Kr. J.), virtist vilja rannsaka hjörtun og nýrun, þar sem hann telur þessa tillögu flutta af meinbægni við sig. Hann má halda þar um það, sem hann vill. En það get eg sagt honum einlæglega, að tilgangurinn er ekki að baka honum nein sérstök óþægindi, heldur sá að girða fyrir afleiðingar af áferð hans. Og til þess þarf úrskurð þingsins. Eg tók eftir einkennilegri röksemdaleiðslu hjá hæstv. núver. ráðherra (H. H.). Hann sagði, að ekki þyrfti að greiða toll af því, sem ekki væri flutt í land. Eg vil benda honum á, að afleiðingin af þessu verður sú, að ef frv. það um kolatoll, sem nú er fyrir Ed., yrði að lögum, þyrftu útlendir koladallar, sem hér lægu á höfninni, ekki að greiða toll, ef ekkert væri flutt í land. Það yrðu aftur íslenzk skip að gera. Þetta er ein afleiðingin, sem sýnir, að næg ástæða er til þess að taka í taumana til að fyrirbyggja að þetta komi aftur fyrir. Þar með er ekki beint neinum ávítunum til háttv. fyrv. ráðherra (Kr. J.) tilgangurinn að eins sá að afstýra hættulegum afleiðingum. Þess vegna leyfi eg mér að afhenda hæstv. forseta tillögu til rökstudrar dagskrár á þgskj. 233. Þar með ætti að vera komið í veg fyrir, að þetta kæmi fyrir framvegis og vona eg, að menn sjái hver nauðsyn er að gera það.

Ráðherrann (H. H.) Eins og eg hefi tekið fram, er hér um skilning á lögum að ræða, og er spurningin sú, hvort fyrir liggi brot eða ekki. Mér hefir verið kent svo, að undir dómstólana heyrði, að skera úr slíkri spurningu. Þingið færi út fyrir valdsvið sitt, ef það vildi setja sig í dómarasæti um þetta efni. - Samkvæmt stjórnarskránni á þingið að eins að gefa lög, og getur ekki skýrt lög nema með nýjum lögum. Það er því varasamara fyrir þingið að taka að sér dómsúrskurð í þessu efni og því varasamara sem lögfræðingunum ber ekki saman um það að hér sé í nokkru farið í bága við ákvæði laganna, hvað þá um það, að lögin séu beint brotin, Háttv. 1. þm. Rvk (L. H. B.) vildi halda því fram, að enginn munur væri á þurru landi og landhelgissviðinu. Þó að eg auðvitað játi að löggjafarvald landsins nær einnig til landhelginnar eins g þurrlendisins. Þá get eg engan vegin verið honum sammála um, að öll lög gildi jafnt fyrir sjóinn eins og landið. Það er alt af munur á sjó og landi sem gerir ómögulegt, að sömu reglurnar gildi þar. Það kemur líka beint fram í bannlögunum sjálfum 5 gr. sbr. 1. gr. að þau hafa aðrar reglur fyrir landhelgina en landið. Í 1. gr. er bannað að flytja áfengi til Íslands, en samkvæmt 5. gr. má þó flytja áfengi inn á landhelgissviðið og geyma það í skipi á höfnum inni, eins og áður er sýnt. Þar er auðsætt, að munur er gerður á þurru landi og landhelgi á sjó, enda væri algerlega óframkvæmanlegt að halda uppi fyrirmælum sem bönnuðu að flytja áfengi inn á landhelgissviðið eða um það innan 3 sjómílna frá landinu. Eg álít ekki heldur hægt að segja að tolllögin hafi verið brotin með þessu, því ákvæði þeirra eiga að eins við vörur sem eiga að flytjast inn til landsins. Það er að eins til hægðarauka við innheimtu tolls af innfluttum vörum, að svo er mælt fyrir að tollur skuli talinn fallinn í gjalddaga þegar skip er búið að hafna sig, en því hefir aldrei verið haldið fram að toll eigi fyrir það að borga af öllu því er kemur hingað inn á einhverja höfnina. Það hefir alt af viðgengist að skip hafa flutt vin hvort til annars og afhent það fyrir innan landhelgislínuna ýmsar tollskyldar vörur, sykur, kaffi, tóbak og áfengi. Enda er þetta í fullu samræmi við það að útlend fiskiskip greiða ekkert útflutningsgjald af afla þeim er þau fá hér, þó þau komi með hann inn fyrir landhelgi; þar er landhelgin heldur ekki skoðuð sama sem þurt land. Háttv. 1. þingmaður Rvk. (L. H. B.) sagði að afhendingin á þessum 17 tunnum á rauðvíni til skipanna, sem þær voru sendar til, hlyti að vera annað hvort sala eða veiting. Nei. Hún er hvorugt! Skipin tóku þar að eins við sinni eigin eign. Þau eiga eftir gildandi lögum í Frakklandi að hafa vissan skamt af víni til skipsforða. Þetta er því að eins sent skipunum af útgerðarmönnum til þess að fullnægja lögum þeim er þeir eiga að hlýða, en ekki selt eða veitt hér við land. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) sagði, að samkvæmt þessar skýringu, þá mundu kol sem geymd væru á sama hátt hér á höfninni vera undanþegin tolli, ef kolatolsfrv. í Ed yrði samþykt. Það er alveg rétt, að ef kolatollur kæmist á og til þess væri ætlað að útiloka það, að skip gætu fært hvert öðru kol, er látin væri í skip úr skipi í landhelgi, þá yrðu að vera um það alveg sérstök, ótvíræð ákvæði. Þess vegna áleit milliþinganefndin sæla og marg lofaða nauðsynlegt að setja bæði í kola- og steinolíufrv. ákvæði um það, að enginn mætti afhenda kol eða steinolíu á landhelgissvæðinu, nema einkaleyfishafi, svo að landssjóður misti ekki tekjur. En í gildandi tolllögum eru engin tilsvarandi fyrirmæli.

Kristján Jónsson Það eru að eins fáein orð sem eg vildi taka fram. Eg vil leggja áherslu á það að hér er ekki um neitt alment leyfi að ræða og enga undanþágu, heldur að eins skilning á lagagrein, og eg tel minn skilning á henni réttan. Það sem hér hefir verið gert, er að 17 tunnur af rauðvíni hafa verið fluttar úr einu skipi í annað skip hér á höfninni og verið geymdar þar þangað til þær voru afhentar réttum eiganda eftir þriggja vikna tíma. Svo var þetta vín flutt til útlanda aftur. Hér er því um fullkomið hliðstæði, „analogi“, við síðasta lið 5. gr. aðflutningsbannlaganna að ræða. Hún heimilar þennan skilning og þetta leyfi sem veitt var. Það er áreiðanlegt að lögin banna ekki að flytja vín inn á landhelgissvæðið, heldur að eins að flytja það á land og selja landsmönnum. En hvorugt þetta var gert hér, því vínið fór til útlanda aftur Enda tel eg víst að við gætum ekki bannað að flytja áfengi inn á landhelgissvæðið; erlendar þjóðir mundu ekki láta sér það lynda. Eg neita því líka að rétt hefði verið að heimta toll af þessu víni; það kæmi í bága við 30 ára gamla venju, því vínforði skipa hefir alt af verið tollfrjáls. Mér virðist æði mikið gert úr þessu máli, að bera á mig að eg hafi brotið gildandi lög í þessu, og þætti því furðulegt ef þessi dagskrá, sem fram er komin, verður samþykt hér í deildinni. Það er nú langt síðan þetta gerðist, og engar dulur hafa verið dregnar á það; allir gátu fengið sjá skjölin þar að lútandi í stjórnarráðinu. Eg bauð háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) að láta hann sjá þau, einu sinni er við hittumst á götu í vor. Og þegar þessi úrskurður var kveðinn upp var það vissulega með fullri meðvitund um þá ábyrgð sem á mér hvíldi í því efni.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson) Herra forseti! Með væntanlegu samþykki meðhöfunda minna að dagskránni vil eg breyta orðinu þau brot í það brot, því að hér er að eins um eitt brot að ræða.

Pétur Jónsson Eg vil taka það fram, að þegar ályktað var í skattamálanefndinni að gera þessa fyrirspurn, þá var það með því skilyrði og samkomulagi, að hún væri algerlega „objektiv“, og að ekki væri annar tilgangur með henni en að fá upplýsingar um málavexti að sögu sem hafði gengið um það, að undanþága hefði verið veitt frá bannlögunum. Framsögumaður átti ekki að flytja annað en það, sem fólgið er í fyrirspurninni eins og hún hljóðar og átti því ekki að gera neina tillögu frá nefndarinnar hálfu. Eg skal ekki fara út í málið sjálft, eða fara að skera úr hverir af lögfræðingum þeim er talað hafa, hafi réttara fyrir sér, því venjulega fer það ofan við minn skilning þegar þeir deila. En þess vil eg geta, að mér virðist það eðlilegt að þær vörur séu tollfrjálsar sem ekki eiga að fara í land; og sömuleiðis finst mér það heppilegt og eðlilegt, að heimilt sé að flytja vín inn á hafnir, ef trygging er fyrir því að það verði flutt frá landinu aftur og þess sé ekki neytt innan umdæmis okkar lands. Mér virðist þetta eðlilegt og vildi fyrir mitt leyti óska að lögin væru skýrð þannig, að það sem eðlilegast er yrði ofan á. Eg vil benda á, að það er athugavert fyrir okkur leikmenn hér í deildinni að fara að gera okkur að dómurum í þessu máli, og eg vil því ekki greiða atkvæði með þessari ályktun, sem er þannig orðuð, að hún er áminning til stjórnarinnar um að sjá um að lögin verði ekki brotin aftur, og fellir þannig þann dóm, að hér hafi lögbrot átt sér stað; um það álít eg mig ekki færan að dæma, og vil eg ráða þeim þingmönnum sem ekki eru meira inni í lögum en eg, að gera það sama.

Jón Magnússon Eg fer ekki út í „strictum jus“ í þessu máli, en eg vil benda á það, að ef tolllögin hafa verið brotin með þessu, þá hafa þau ekki að eins verið brotin hér í Reykjavík, heldur á mörgum höfnum á landinu stöðugt um síðustu 30-40 ár. Og það má segja svo, að hér sé um samninga eða samkomulag að ræða, milli utanríkisstjórnarinnar frakknesku og íslenzku stjórnararinnar. Það hefir verið ekki einungis óátalið, heldur beint heimilað af íslenzku stjórninni að frakknesk skip sæktu aflann til frakkneskra fiskiskipa hér til lands og færðu þeim vistir um leið, einnig tollskyldar, án þess að borgaður væri tollur. Ef lögunum hefði verið beitt stranglega, þá hefði alt af átt að taka toll af þessum tollskyldu vistum og útflutningsgjald af aflanum, en það hefir ekki verið gert. Ætti nú að breyta þessari venju, þá þyrfti að tilkynna frönsku stjórninni það áður, því henni mundi þykja það undarlegt og kunna því illa, ef nú ætti formálalaust að brjóta í bága við 30-40 ára gamla venju og heimta toll af vistum skipanna. Það sem hér um ræðir er ekki að öðru leyti frábrugðið því sem viðgengist hefir svo lengi, en að í stað þess að flytja vínið beint um borð í fiskiskipin, þá var það flutt í skip sem lá hér á höfninni og var ekki franskt og geymt þar lítinn tíma undir innsigli lögreglustjóra. Þetta er það eina, sem um gæti verið að tala, að kynni að mega telja vafasamt að rétt hafi verið, en þetta er svo óverulegt atriði, að ekki virðist þörf að orðlengja um. Eg verð að segja, að mér þykir það hart að fara nú fyrst, eftir að þetta hefir viðgengist svo lengi, að fordæma fyrverandi ráðherra fyrir það, því að það er enginn vafi á því að í dagskránni er fólgin aðfinsluyfirlýsing; hún er ályktunardómur, dæmir að fyrverandi ráðherra hafi brotið lög. Og eg tel vafasamt hvort hún ætti að leyfast; eg sé ekki betur en hún fari í bága við þingsköpin, því þau leyfa ekki að ályktun sé gerð upp úr fyrirspurn. Hafi það verið venja áður, þá er sú venja ekki rétt.

Björn Kristjánsson Mér virðist sum atriði þessa máls vera óupplýst, atriði sem er nauðsynlegt að upplýsa, t. d. hvernig vínið var flutt hingað. Hvort það var flutt samkvæmt farmskrá og farmskírteini frá Frakklandi til ákveðins móttakanda hér á fiskiskipi frönsku. Hafi svo verið, þá virðist eiga að skoða það sem „transit“-vöru, og ætti engan toll að borga af því. En komi skip með vöru hingað sem það segist ætla að útbýta, og fylgi engin skipsskjöl frá fermingarstaðnum, er sýni að varan eigi að fara til ákveðins manns eða skips, þá á auðvitað að borga toll af henni, ef hún er tollskyld. Þannig er tolllögunum beitt í öðrum löndum. Sé vara send frá Hamborg samkvæmt skipaskjölum til annars skips t. d. í Leith, sem á að flytja hana áleiðis hingað, þá er hún skoðuð sem „transit“-vara. En sé hún send þangað til að leggjast í húlk þar á höfninni, þá yrði að sjálfsögðu tollur tekinn af henni.

Lárus H. Bjarnason Hæstv. ráðh. (H. H.) lýsti yfir því, að sér þætti undarlegt ef deildin ætlaði sér að taka sér dómsvald í lagaspursmálum. Hann hefir ekki altaf verið á þessari skoðun. Ekki langt á að minnast að hann var meðmæltur innsetning gæzlustjóranna í báðum deildum hér um árið, og var það mál þó komið fyrir dómstólana. Annars er hér ekki um beiting „dómsvalds“ að ræða, heldur að eins um upplýsing af hendi Alþingis sem eftirlitsvalds með stjórninni og veit eg ekki hverjum ætti að vera annara um að lögin séu haldin en einmitt Alþingi. Eftir þingræðisreglunni er það eitt aðalverk þingsins að líta eftir framkvæmd laganna, og er því fullkomlega óhætt að samþykkja dagskrána. Orðalagi hennar má gjarnan breyta fyrir mér, ef einhver kann illa við það; mér er það ekkert kappsmál. Hæstv. ráðh. (H. H.) vildi gera greinarmun í hér umræddu máli á landhelginni og föstu landi. Það er ekki rétt. En hvernig sem á það er litið þá lúta höfn og þurt land sömu lögum í lögum allra þjóða, og þetta vín var þó látið í skip, sem liggur allan ársins hring kyrt í höfn. Hvar væru líka takmörkin ef ekki ætti að miða hér við landhelgislínuna? Hver yrði afleiðingin ef eitt mætti gera á sjó og annað á landi? Þá mætti tylla víndúnk við bryggjurnar eða festa hann við stein í landi, ef dunkurinn bara væri umflotinn af sjó. Nei, það sjá allir að atferli stjórnarinnar verður ekki réttlætt með því að vínið hafi aldrei á land komið. Það er tvímælalaust brot á bókstaf og anda bannlaganna, sérstaklega réttlætir 5. gr. það ekki. Eg skal lesa hana upp aftur: „Nú hefir skipstjóri meðferðis áfengi frá útlöndum, sem ekki er ætlað til skipsforða og ekki á að fara til umsjónarmanns áfengiskaupa, og skal lögreglustjóri þá á hinni fyrstu höfn, er skipið kemur til, setja embættisinnsigli sitt á hin aðfluttu áfengisílát og ábyrgist skipstjóri, að innsiglin séu ekki brotin eða úr ílátunum tekið fyr en skipið er farið alfarið burt frá landinu, enda gangi lögreglustjóri úr skugga um það, áður en skipið lætur úr síðustu höfn, að innsigli séu heil og ekkert hafi verið tekið úr ílátunum“. Þetta ákvæði á að eins við þau tilfelli er sama skip kemur með vínið og fer með það aftur. Eg skil ekki hvernig nokkur getur álitið það hliðstætt (analogt) ef skipin eru tvö, ef annað skip fer með vínið heldur en flutti það hingað. Þá er hitt líka jafnvíst, að tolllögin hafa tvímælalaust verið brotin með þessu, en í dagskránni er ekki lögð svo mikil áherzla á það, vegna þess, að eins og kunnugt er, hefir umboðsstjórnin ávalt verið mjög slök í að beita tolllögunum. Eg veit t. d. að konsúlum hefir verið leyft að hafa hér ótollaðar vörur, og er það auðvitað brot á tolllögunum. Út af þeim orðum hv.þm. Borgf. (Kr. J.) að hér væri eigi um alment leyfi eða undanþágu að ræða, heldur skilning á lögunum, skal eg geta þess, að auðvitað byggjast allir úrskurðir á skilningi á lögum, og það sem máli skiftir er því, hvort skilningur sá, sem úrskurðurinn er bygður á, er réttur eða rangur. Hitt er þýðingarlaust hvað úrskurðurinn er kallaður, hvort heldur leyfi, undanþága eða hvað. Auðvitað held eg ekki að fyrverandi ráðherra hafi brotið lögin vísvitandi, því að hefði eg álitið það, þá hefði eg lagt til að honum hefði verið stefnt fyrir landsdóm. Hvort sem bannlögin eru ill eða góð, þá verða þau þó að haldast. Ilt er að aðrir brjóti lög, en lakast fer þó á því, geri stjórnin það. Undanþágu hefði stjórnin getað gert eftir 11. gr. stjórnarskrárinnar, en ekki með öðru móti. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) er vorkun þótt hann vilji helzt vera laus við að greiða atkvæði, og þess vil eg geta, að þessi fyrirspurn er kornin frá okkur 7 sem óbreyttum þingmönnm, en ekki sem skattanefndarmönnum. Háttv. þm. Vestm. (J. M.) vildi helzt ekki fara út í strictum jus eða ströng lög í þessu máli og skyldist mér, sem það væri vegna þess, að hann áliti aðferð stjórnarinnar koma í bága við lög og lítur hann þá líkt á málið og vér fyrirspyrjendur, þó að hann kæri sig ekki um að fara að finna að við fyrv. hæstv. ráðh. (Kr. J.). Hann um það. Hitt var aftur á móti tvímælalaust rangt, að dagskrá mætti ekki fela í sér ályktun; það er svo langt frá því að svo megi ekki vera, að flestar ef ekki allar dagskrár fela í sér beint eða óbeint ályktun um dagskrárefnið. Nú er fram komin önnur dagskrá, sem veitist ekki beint að hv.þm. Borgf. (Kr. J.) og er mér sama hvor dagskráin er, sama þó hinum fráfarna ráðherra sé slept, því eins og eg hefi sagt áður, er þessi fyrirspurn fram komin að eins til þess, að sporna á móti líkum brotum framvegis.

Guðlaugur Guðmundsson Eg verð nú að segja að mér finst vera gerður „úlfaldi úr mýflugu“, hvað þetta mál snertir. Eftir upplýsingu frá ráðherra. og lögreglustjóra hefir franskt flutningaskip komið hingað á höfnina með 17 ámur af rauðvíni. Þetta vín var lögboðinn forði handa frönskum fiskiskipum hér við land. Þegar þetta flutningsskip kom, þá voru fiskiskipin ekki tilbúin að taka á móti vininu - hversvegna veit eg ekki. -  (Kristján Jónsson: Þau voru fjarverandi.)  Heyrt hefi eg og að skipstjórinn á flutningaskipinu hafi ekki vitað, fyr en hann kom til landsins, að ekki væri leyfilegt að flytja vínföng í land og hafa þau þar um stundarsakir og því orðið í vandræðum og þá snúið sér til stjórnarinnar. Enginn hefir borið brigður á að vínið hafi verið afhent til settra móttakanda og enginn hefir gefið í skyn að raskað hafi verið innsiglum bæjarfógeta eða neinn dropi af víninu hafi farið í land hér. Fiskiskipin sum fara daglega fram og aftur um hafnir og landhelgi og hafa vín um borð, sem ekki er sett innsigli fyrir, og er það leyfilegt samkvæmt 5. gr. bannlaganna. Eg get því ekki séð að það sé móti orðum eða anda bannlaganna, þótt þessi vínföng, sem voru ætluð til skipsforða væri falin lögreglustjóra til geymslu úti á sjó um stundarsakir, þangað til skipin gátu tekið á móti þeim. Háttv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) hélt því fram að andi bannlaganna væri sá, að loka landinu fyrir öllum vinföngum, en ekki get eg séð að það stríði neitt móti anda laganna að þetta hefir verið gert, og einkanlega þegar vínföngin voru sett undir gæzlu og innsigli lögreglustjóra. Eg sé því enga ástæðu til þess að vera nú að tala um vítavert brot, þar sem að eins er að tala um tilhliðrunarsemi af hálfu stjórnarinnar, tilhliðrunarsemi sem stjórnin gat neitað um, en einnig hafði vald til að leyfa, enda engin ástæða til annars. Eg hygg að það verði ekki til þess að auka vinsæld bannlaganna að fylgja þeim stranglegar fram, en hér er um að ræða. Ofmikill einstrengingsskapur er bannlögunum til ills eins. Sé eg því enga ástæðu til þess að víta stjórnina fyrir þetta eins og gert er Í dagskránni. Önnur hlið á málinu er sú, er að tolllögunum snýr. Það er gömul regla, að skip í landfestum eða við akkeri, er skoðað sem „land“, og eftir þeirri reglu ætti að vera skylt að borga toll af vínföngum, sem flutt eru í skip, sem liggur við akkeri. En Frökkum hefir um mörg ár verið leyft eða liðið það að flytja milli skipa í landhelgi skipsforða af víni, án þess að tollur hafi verið heimtur, og þannig er því varið í þessu máli.  (Jón Ólafsson: Hvernig vita menn það?)  Ráðherra og lögreglustjóri hafa sagt það, og það álít eg nóga tryggingu fyrir því að það sé rétt. Þetta er gömul venja gagnvart Frökkum, en ekki öðrum þjóðum. Þessi venja er orðin, einnig að því er snertir útflutningsgjald á fiski, sem fluttur er milli skipa í landhelgi, svo rík, að ef henni væri raskað, þá mundu stjórninni berast mótbárur frá frönsku stjórninni. Hvorki á núverandi né fráfarandi stjórn sök á því að þessi venja er á komin, heldur danska stjórnin, sem kom þessari venju á fyrir 30-40 árum. Eg leyfi mér að bera upp svohljóðandi rökstudda dagskrá: „Um leið og deildin lýsir yfir því að hún telur svar ráðherra fullnægjandi, en væntir þess að framvegis verði allrar varúðar gætt í þessum efnum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“.

Jón Magnússon Eg ætla að taka það fram að háttv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) hefir ekki skilið orð mín rétt um tollfrelsi umgetinna frakkneskra fiskiskipa. Það úrskurðaði stjórnin fyrir 30-40 árum síðan - má eg segja að sá úrskurður sé birtur í stjórnartíðindunum, og þessum úrskurði hefir jafnan verið framfylgt hér síðan. Allstaðar er frönskum flutningaskipum leyft, án þess að greiða nokkurn toll, að flytja allar vistir - þar með áfengi - til frakkneskra fiskiskipa, taka veiði þeirra aftur í staðinn. Ef þessu á að breyta, þá álít eg það skyldu þings og stjórnar að láta Frakka vita, því Frakkar álíta sig eiga fullan rétt á þessu, eftir gerðum samningi eða samkomulagi. Annars er engin ástæða til þess að orðlengja þetta mál, þetta er gömul venja, sem alstaðar er framfylgt þar er frakknesk fiskiskip koma að jafnaði, t. d. á Fáskrúðsfirði og Vestfjörðum.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson) Herra forseti! Mér þótti undarlegt og óvænt að heyra dagskrá hv.þm. Ak. (G. G.), er álítur svar hæstv. ráðherra (H. H.) fullnægjandi. Mér finst það algerlega ófullnægjandi, þrátt fyrir það þótt hann hafi þegar fengið tvö venjuleg „notarial“-vottorð frá Reykjavík og Akureyri, sem sjaldan bregðast honum þegar hann þarf þeirra með. Um landhelgina er það að segja, að annaðhvort liggur hún á löggjafarsvæðinu eða ekki. Liggi hún á löggjafarsvæðinu, þá er fyrirspurnin sjálfsagt réttmæt, en geri hún það ekki, þá fara bæði bannlög og tolllög vor og fleiri lög út fyrir löggjafarsvæði vort. Þá yrðu eigi bannaðar neinar veiðar í landhelgi t. d. Undarlegt virðist mér það vera, að þessi venja sé svona gömul, því hvernig getur hún verið eldri en bæði aðflutningsbannlögin og vínfangalögin? Þegar bannlögin koma í gildi, þá mun fjölga útlendum skipum, sem flytja áfengi til annara. Mun þá koma stór gloppa í aðflutningsbannlögin, þegar þannig má flytja hingað vínföng alt árið um kring. Eg er algerlega ósamdóma dagskrá hv.þm. Ak. (G. G.), því að þingið álíti svar ráðherra (H. H.) fullnægjandi, sem einmitt er ýmist í austur eða vestur. Tilgangur fyrirspurnarinnar er ekki sá, að vilja fella dóm á gerðir fyrverandi ráðherra (Kr. J.), heldur hinn að knýja þing og ráðherra til að sporna á móti því að aðflutningsbannlögin séu brotin.

Ráðherrann (H. H.) Eg get ekki betur séð en að svar mitt sé fullskýrt og fullnægjandi í alla staði og þó hv.þm. segi að svarið sé ófullnægjandi, þá er það tómur sleggjudómur sem ekki hefir minstu rök við að styðjast. Mér er nær að halda, að ef þessar umræður hefðu farið fram á síðustu þingum, þá mundi háttv. þingm. hafa talið svör mín góð og gild. En nú sem stendur á eg ekki upp á háborðið hjá honum, hvorki í þessu máli né öðrum, hvað sem veldur, og hafa víst fleiri en eg veitt þessum veðrabrigðum eftirtekt síðustu daga. Eg endurtek það, að eg álít það fullkomlega ósæmilegt, að þingdeildin kveði upp dóm um, hvort hér sé um brot að ræða. Hún er enginn hæstiréttur og hefir ekkert vald til þess. Háttv. 1. þm. Rvk (L. H. B.) talaði um að þingið hefði gert sig að dómara þegar rætt var um innsetninu gæzlustjórnarinnar í fyrra. En það er hreinn misskilningur. Þingdeildin á eftir lögum að útnefna gæzlustjóra, og þeim rétti sínum vildi hún láta halda í heiðri. Hún framfylgdi því valdi sem lögin leggja í hendur hennar í því efni. Annað verður ekki af því ráðið, sem þá fór fram. Eg álít rétt, að ef hér á að vera um nokkra rökstudda dagskrá að ræða, þá sé sú er síðar kom, skoðuð sem br.till. við hina fyrri og því borin upp á undan.

Forseti: Háttv. þm. Borg. (Kr. J.) hefir beðið um orðið og þó að hann hafi þegar talað tvisvar, þá er afstaða hans svo sérstök til þessa máls, að eg finn ástæðu til að leyfa honum að taka enn til máls. samkvæmt 36. gr. þingskapanna.

Kristján Jónsson Eg þykist mega búast við því, að deildin leyfi mér að tala í mínu eigin máli enn einu sinni, þótt eg hafi talað tvívegis áður, þar sem svo sérstaklega stendur á, að þingið ætlar að gera sig að dómara yfir mér og gjörðum mínum. Ef þær sakir, sem á mig eru bornar, hefðu við nokkur rök að styðjast, væri það alveg óviðeigandi að deildin kvæði upp nokkurn dóm um þær. Málið hefði þá að sjálfsögðu átt að koma fyrir landsdóm. Mér er borið á brýn, að eg hafi brotið lög sem ráðherra. Það hefir reyndar verið sagt, að eg hafi líklega ekki gert það vísvitandi  (Lárus Bjarnason: Það var fullyrt)  . Ef embættismaður í minni stöðu brýtur lög, eftir nákvæma yfirvegun, getur það naumast álitist öðruvísi en svo, að hann hafi gert það vísvitandi Það sem mér finst hér mestu máli skifta, er það, hvort framkvæmd bannlaganna hefir verið sett í hættu með þessum úrskurði mínum eða ekki. Og getur nokkrum manni komið til hugar að bannlögunum standi hin minsta hætta af honum! Eg skil það ekki. Við skulum gæta að því, hvað það er sem bannlögin banna. Þau banna að flytja hér í land áfengi  (Lárus H. Bjarnason: Flytja til Íslands, rétt orðað)  , og vissulega er það full sannað, að enginn dropi af þessu umtalaða áfengi hefir verið fluttur hér í land. Á það er ekkert haft lagt - enda eigi unt að banna það -, að flytja áfengi inn á landhelgissvæðið og um það. Þetta vita allir. Fólksflutningaskipin sem hingað koma hafa byrgðir af áfengi og sömuleiðis botnvörpuskipin og önnur fiskiskip. Ef reynt væri að leggja nokkurt haft á þetta, mundu allar Evrópuþjóðir rísa upp á móti oss, þegar í stað. Þar sem stendur hér í lögum „til Íslands“, þá getur það ekki þýtt annað en inn í landið, til þeirrar þjóðar, er landið byggir. Þegar þetta skip kom hér voru fiskiskipin, er vínföngin áttu að fá, ekki hér á staðnum. Ef neitað hefði verið um þessa tilhliðrunarsemi hefði það að eins haft þá afleiðingu, að skipið, er vínföngin flutti, hefði legið hér á höfninni þangað til fiskiskipin komu hingað og gátu tekið við vínföngunum. Slíkt tíðkast oft, eins og háttv.þm. Vestm. (J. M.), bæjarfógetinn í Reykjavík hefir upplýst. Mér virðist gerður svo mikill hvellur út af þessu, að það sé í engu hlutfalli við málavöxtu. Hér er ekki að ræða um neitt brot á lögunum, og þó að þessi ráðstöfun mín álítist ekki í fullu samræmi við 5. gr. bannlaganna, þá getur hún ekki talist hættuleg frávikning frá þeirri grein, þegar þess er gætt, að ekki einn áfengisdropi hefir farið inn í landið. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða um þetta. Eg vildi að eins láta í ljós, að mér virðist það nokkuð hart, ef deildin gerir sig að dómara yfir mér, en það gerir hún ef þessi fyrsta rökstudda dagskrá verður samþykt.

Fyrirspyrjandi (Jón Ólafsson) Herra forseti! Það er reyndar ekki ástæða til að lengja umræðurnar frekar en þó vildi eg segja nokkur orð. Háttv. sessunautur minn (Guðl. Guðm.) sem gefur ráðherranum notarialvottorð, segir sjálfur hvað teljist land eftir lögum. Hann segir: Skip sem liggur við akkeri í landhelgi, eða er bundið festum við land, er sama sem fast land. Eg er samdóma honum um þetta, en hæstv. ráðherra segir nei. Þar er ósamræmi milli notarialvottorðsins og þess, sem vottað er um. Ef þetta sem hér er verið að tala um, er leyfilegt samkvæmt bannlögunum, gætu útlendingar alveg á sama hátt, ef kolin væru tolluð, haft kolaforðabúr hér á höfninni og tekið þau þaðan í skip sín, án þess að greiða nokkurn toll af þeim.  Háttv. þm. Borg. (Kr. J.) talaði um áfellisdóm yfir sér, en það er enginn áfellisdómur í dagskránni eins og hún liggur nú fyrir. Þá sagði hann að aðflutningbannslögin bönnuðu að eins að flytja áfengi til þeirrar þjóðar er byggir þetta land. En mér er spurn, sker hann ekki úr, að landmælingamennirnir dönsku mættu ekkert áfengi hafa með sér, og þó byggja þeir ekki landið. Nei, aðflutningsbannslögin ná til allra manna sem í landinu eru, hvort sem þeir byggja það eða ekki. Áður en eg sezt niður vil eg leyfa mér, að svara því er hæstv. ráðherra (H. H.) sagði, að eg hefði tekið nýja stefnu, þar sem eg væri honum ekki samdóma í hverju máli. Vil eg minna hann á að 1905 var eg konungkjörinn þingmaður og fann þá sami hæstv. ráðherra og nú er, ástæðu til, að finna að því við mig að eg, konungkjörinn þm., stæði hvað eftir annað upp til þess að rífa niður stjórnarfrumvörpin. Minni eg á þetta til þess að sýna, að það hefir komið fyrir fyr en nú, að eg hefi ekki verið samdóma hæstv. ráðherra (H. H). Enda skil eg ekki, að þó menn séu fylgismenn ráðherra, eins og eg er pólitískt, þá þurfi menn að fylgja honum að hverju máli og jafn vel þegar hann fer með lögleysu, sjálfsmótsögn og vitleysu.

Sigurður Stefánsson (frsm.): Háttv. þingm. Strand. talaði um það, að nefndin ætlaði mönnum 2 kr. í drykkjupeninga í ferðalögum, en jeg vildi vekja athygli á því, að þetta mun að eins nema fyrir beinun útgjöldum þingmannanna; svo sem flutningi til og frá skipi, drykkjupeningum á skipunum o. fl. Eftir reynslu minni í þessu efni er þetta fremur lítið en hitt, en vitanlegt er það, að gjöld þessi eru tiltölulega minni hjá þeim, er koma langt að, en hjá þeim, er skamt eiga að. Verið getur að nefndin hafi einhversstaðar áætlað of langan tíma fyrir þingm. til Reykjavíkur með skipunum, en henni þótti ekki annað fært, en að áætla með mörgum viðkomustöðum, sem vitanlega tefja skipið, því að þótt í áætlun skipanna sjeu fáir viðkomustaðir, þá er reynslan sú, að þeir eru jafnan fleiri; nú síðast er þm. komu til þings, kom skipið á eina 4-5 staði frá Seyðisfirði til Reykjavíkur, sem ekki stóðu á áætlun; afleiðingin af þessu er sú, að það er ekki hægt, að fara eingöngu eftir áætlun skipanna, heldur eftir venju í þessu efni. Eftir áætlun nefndarinnar er það sýnt, að ferðakostnaðurinn verður samanlagt lægri en verið hefur. Ef menn vilja jafna meir dagpeninga þingmanna búsettra í Reykjavík og utan Reykjavíkur, þá er hægt fyrir háttv. þingmenn, að koma með breytingartillögur um það til 3. umr., en nefndin mun taka þær til athugunar, og sjeu þær hóflegar má vera, að hún eða meiri hluti hennar fallist á þær.

Steingrímur Jónsson Háttv. sessunautur minn, 6. kgk. virðist vera á nokkuð annari skoðun um þetta mál, en aðrir hátt. þingdm. Hann telur það aðalkostinn við frv., að það muni verða til þess, að fæla útlendinga frá landinu. Jeg gæti ef til vill orðið honum samdóma í þessu máli, ef það væri rjett, að útlendingum væri með því bægt frá veiðum í landhelgi; en jeg þykist hafa sýnt fram á, að svo er ekki. Hann vildi beina því til mín og ýmsra annara þingdm., að við værum hræddir við að tolla vörur, sem útlendingar notuðu. Það voru ekki mín orð; jeg sagði að eins, að þessi 2 kr. tollur yrði oss lítill tekjuauki, ef útlendingar hættu að taka kol sín hjer, og það álít jeg ver farið. Háttv. þm. V.-Sk. spurði, hvað yrði af ríkinu, ef menn væru stöðugt með þetta útlendingamas á vörunum. Því skal jeg svara með sömu spurningu: Hvað verður af ríkinu, ef við verðum oss til athlægis í augum annara þjóða? Er það ekki einmitt eitt höfuðskilyrðið, að við reynum að gæta þess vandlega í löggjöf vorri, að stíga ekkert það spor, sem veikt getur virðing vora í augum erlendra þjóða. Jeg er ekki í neinum vafa um, að svo er. Það fyrsta, sem merkustu stjórnmálamenn annara þjóða gera, er að reyna að afstýra öllu því, er orðið getur útlendingum til tjóns, og spilt fyrir samvinnu þjóðanna. Jeg get t. d. bent á, að útlendingar, sem hafa verið að reyna að koma hjer á fót verksmiðjum, til þess að vinna áburð úr, fiskúrgangi, mundu trauðla þora að leggja út í slíkt, ef þeir ættu á hættu, að á framleiðsluvöru þeirra yrði óðara smelt mjög háum skatti. Sumir háttv.þm. vefengdu, að þetta gjald mundi nema 14%, eins og jeg sagði við 1. umr. Það getur verið, að fyrir innlenda menn muni það ekki svo mörgum %, því fyrir þá er ; verð kolanna hærra. En gagnvart útlendingum verður það ekki lægra - það getur enginn vefengt. Háttv. 6. kgk. tók það fram, að þótt 2 króna gjaldið kæmi allhart niður á fátæklingunum, þá mundi ekki frv. um gjald af allri verzlun koma mýkra niður á þeim. Þetta er ef til vill að nokkru leyti rjett, en munurinn er sá, að frumv. um árgjald af verzlun er ætlað að bæta alveg úr tekjuhalla landssjóðsins, en þetta frv. gerir það að eins að nokkru leyti. Jeg get viðurkent, að einn af kostunum við frv. er sá, að innheimtan verður ljett, en hún verður það þó því að eins að ákvæðum 2. gr. sje breytt í þá átt, sem jeg gerði ráð fyrir, nefnilega að lögreglustjórum að eins verði gert að skyldu, að innheimta gjaldið á höfnum inni. En að ekki sje hægt, að smeygja sjer undan gjaldinu, tel jeg mjög vafasamt. - Það er t. d. algengt á Siglufirði, að kolum er umskipað úti í fjarðarmynninu, og koma þau því aldrei í land eða inn á sjálfa höfnina, og er þá auðsætt, að lögreglustjórar geta ekki gert við slíku. Því þá þyrftu skipin að liggja við festar á höfnum með lögregluvald yfir þeim. Mjer fanst háttv.þm. V.-Sk. og 6. kgk. vilja beina því til okkar, að við vildum ekkert gjald af kolum. - En þetta er ekki rjett, því við gengum einmitt inn á, að hækka tollinn; (sbr. 2% gjaldið í frumv. um árgjald af verzlun og viðskiftum við útlönd). En hærra gjald en samkvæmt br.till. vil jeg undir engum kringumstæðum hafa, úr því önnur úrræði eru til, til þess að afla landssjóði tekna, enda væri slíkt naumast samboðið þinginu. Þetta gjald, sem við göngum inn á, svarar að því; er verðhækkun kolanna snertir, til þess, sem milliþinganefndin áleit að mætti hafa upp úr einkasölu á kolum. Því það er auðsætt, að tollur hækkar kolaverðið mun meira, en gjald til landssjóðs samkvæmt einkasölulögunum, því nokkuð af því gjaldi er tekið af verzlunarágóða kaupmanna.

Jóhannes Jóhannesson Eg vil að eins geta þess, að Hafnarháskóli hefir ekki fengið þetta einkaleyfi veitt með þeirri tilskipun, sem hér er verið að tala um að fella burtu. Tilskipunin ræðir ekki um annað en niðurlög þeirra manna, sem „yfirtroða“ einkaleyfi það, er Hafnarháskóli hefir til þess að gefa út almanak fyrir Ísland. Því er það, að þótt tilskipunin yrði úr lögum numin, þá heldur háskólinn einkaleyfinu jafnt eftir sem áður. Það þarf því að rannsaka, hvernig þetta einkaleyfi er tilkomið, en það hefir hv. flutningsm. alls ekki athugað.

Jens Pálsson Það var óheppilegt, að jeg skyldi ekki heyra andmæli háttv. 3. kgk. Veit því ekki, hvaða ástæður hann hefur fært fyrir máli sínu. - Þegar jeg talaði um hagnaðinn, sem við hefðum af útlendu fiskiskipunum hjer við land, þá meinti jeg alls ekki frönsku skipin. Við þau hafa landsmenn lítil mök. En jeg átti aðallega við norsku skipin, sem verzla hjer talsvert og setja hjer upp og selja stundum fisk. - En því hjelt jeg fram og held fram enn, að ef frönsku útgerðarmönnunum þykir 2 kr. tollurinn óbærilega hár, þá munu þeir hafa ráð til þess að komast undan honum, ef á annað borð þeir reikna sjer hag í því. Þó álít jeg þennan skatt hærri og þyngri en háttv. 4 kgk. gaf í skyn. Jeg hef leitað mjer upplýsinga um það, hve miklu botnvörpungar eyða af kolum. Kunnugur útgerðarmaður, hefur sagt mjer, að lítill botnvörpungur, sem hefur veitt hjer við land nokkur undanfarin ár, hefur brúkað 17-1800 tonn á ári, og það hefur verið skipakol, en ekki húsakol, því þá hefði það vitanlega orðið mikið meira  (Ágúst Flygenring: Ansi hefur hann verið kolafrekur)  . Frá einum hinum áreiðanlegasta margreyndasta og viðurkendasta útgerðarmanni hef jeg fengið að vita, að stór botnvörpungur hefur notað 200 tonn á mánuði þá 7-8 mánuði, sem hann befur verið að veiðum hjer við land. En svo þessa 4-5 mánuði, sem hann er hjer ekki, þá er hann meira í förum, og þá er enn meira kynt og enn meira notað af kolum. Þá er eigi of sagt, að 2 kr. tollur á tonn sje afarmikill og tilfinnanlegur; það verða eitthvað um 3-4.000 kr. á ári fyrir stærri fiskiskip, og tel jeg það fjarstæðu næst, að ganga svo hart að æskilegum, upprennandi atvinnuvegi, sem enn stendur á völtum fótum. Jeg vil gefa þeim mönnum dálitlar upplýsingar, sem halda því fram, að það sje viðurkennt, sannað og kunnugt, að botnvörpuútgerðin borgi sig bezt, og sje hið hyggilegasta gróðafyrirtæki, sem hjer er til. Jeg hef verið í stjórn fjelags, sem átti botnvörpunginn „Cutt“, og ekki átti því láni að fagna að verða gróðafyrirtæki. Botnvörpungurinn strandaði, og eigendurnir töpuðu stórfje. Svo má nefna fjelagið „Fram“, sem átti „Íslending“, það var hlutafjelag, og skaðaðist það 24-25.000 kr. fyrsta árið, þá hlutafjelagið „Breið“; það tapaði öllu hlutafjenu á tveim árum. Þar voru ekki dugminni menn, eða ráðlausari í stjórn en sjálfur Pjetur Thorsteinsson. Fjelag það var stofnað með nægilegum fjárforða og voru í því margir vel stæðir og duglegir menn, svo sem Sveinn Björnsson og fleiri; þá „Valurinn“. Fjelagið, sem átti hann, rataði þegar á fyrsta ári í skuldabasl. Svo keypti P. J. Thorsteinsson hann og heldur honum úti ennþá. Hef jeg heyrt það sem fullvíst, að hann beri sig ekki enn. - En svo eru það stærri skipin, t. d. eins og „Jón Sigurðsson“; hann er talinn bera sig, og fleiri, sem eru stór og sterk eins og hann. - En hjer þarf að athuga, að fiskur hefur undanfarin ár verið í mjög háu verði, og mikið hærra en meðalverð, alla tíð síðan innlendir botnvörpungar komu til sögunnar. Og þar sem nú útgerðin kostar á ári þetta 200 þús. kr., þá er augljóst, að mikið er hjer í hættu; einkum þar sem gróðinn seinni árin hefur eingöngu stafað af háu fiskverði. Og þegar nú að fyrirtækin standa ekki á rótgrónum efnum, þá er illt að íþyngja þessum atvinnuvegi með þungum álögum. Við höfum heldur ekki svo mikið af dugnaðarfyrirtækjum hjer á landi voru, sem geta gefið mörgum mönnum atvinnu og hag, og myndað geta auðmagn í landinu, svo við værum ekki til eilífðar dæmdir til þess að hokra í fátækt og skera alt við nögl. Jeg vona, að þessar upplýsingar sýni, að botnvörpuútgerðin er enginn óskeikull stórgróðavegur, svo hægt sje að gramsa í honum með þungum álögum. Og hvað snertir það, að skatturinnn komi ekki jafnt niður, þá er jeg þakklátur háttv. 3 kgk. fyrir hin skýru ummæli hans um það efni. - Rök flutn.m. þóttu mjer kynleg, er hann hann vildi gera orð mín ómerk og tortryggileg, þarsem hann hjelt því fram, að jeg væri ókunnugur kjörum bænda og fátæklinga hjer á landi. Hann sagði mig lifa hjer í hlýindum og allsnægtum, og fleira var það, sem hann sagði með allskáldlegum orðum. Jeg get nú gefið nokkrar bendingar um, hve þessi fullyrðing framsögumanns sje áreiðanleg. - Jeg er uppalinn í sveit. Kom á 16. ári úr Dölum á Eyrarbakka og var til tvítugs á Stokkseyri. Þar er sjávarútvegur mikill og margt fátækra sjómanna. Þá var jeg í Arnarbæli í Ölvesi; þá á Þingvöllum; þar var vitanlega enginn sjávarútvegur. Þvínæst var jeg á Útskálum; þar um slóðir er mikill útvegur, og þar var mikilli eymd og fátækt að kynnast fyrir prest, sem árlega húsvitjaði og ljet hag almennings til sín taka. Í Görðum hef jeg verið í 16 ár. Meirihluti manna í því prestakalli eru fátæklingar. Það eru sannarlega ekki allt velmegandi menn, sem þar fara á flot. - Og jeg hef allan fullorðinsaldur minn gegnt þeirri stöðu, sem gefur mjög gott tækifæri til þess að kynnast högum fátklinganna. Lítum nú á háttv. flutn.m. Hann er alinn hjer upp í Reykjavík. Komst síðan til Hafnar. Aðeins þrjú síðustu árin hefur hann dvalið austur í sveitum, þó í kauptúni. Hvaða kynni ætli hann hafi svo af sveitalífi ? Nei. - Það er líkast því, sem eggið ætli að fara að kenna hænunni, ef hann ætlar að fara að fræða mig um sveitalífið hjer á landi og hag fátæklinganna í sjóþorpum og kauptúnum. Þá kem jeg að þeirri makalausu sönnun hans, sem alveg átti að knúsa mig; sönnun hans um það, að fátæklingar þyrftu ekki kol. Þó játaði hann því í öðru veifinu, að fátæklingarnir yrðu hart úti, ef tollurinn kæmist á. En það getur þó hverheilbrigð skynsemi sjeð, að tiltölulega við efnahag þurfa þeir mest kol. Hann segir það svona út í bláinn, að þeir þyrftu ekki kol vegna þess, að þeir hefðu hvorki efni á að kaupa kol nje ofna. Er það sönnun fyrir því, að óhætt sje að gera þeim kolin dýrari, - annað eins öfugmæli og það, að þeir hafi ekki efni á að leggja í ofninn, svo að dugi til upphitunar ljelegum herbergjum þeirra; kol sjeu þeim og dýrkeypt, hvort eð sje, nema rjett til að elda matinn ; það sje óhætt að gera þeim kolin enn dýrari af því þau sjeu þeim ofdýr undir. Hvað er fjarstæða og lokleysa ef ekki þetta? Jeg fyrir mitt leyti hjelt, að frekar ætti að hlynna að þeim, svo þeir gætu fengið kolin í ofninn. Og einmitt þetta, hve erfitt þeir eiga, sje sterk ástæða til að hlífa þeim við þessu gjaldi. -