Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. fjhn. fól mér að hafa framsögu með nál. sínu í þessu máli. Ég get verið hér mjög stuttorður, af því að ég gerði sem flm. grein fyrir málinu við 1. umr. og fskj. málsins eru mjög vel upplýsandi um aðalatriði þess. Fjhn. sendi málið til atvinnumálanefndar þeirrar, sem hæstv. ríkisstj. hefur starfandi. Þetta var sjálfsagt að gera. Atvinnumálanefndin hafði í sumar sem leið ferðazt til Húsavíkur og kynnt sér rækilega atvinnuhætti, atvinnuaðstöðu og atvinnuhag í Húsavík. Nefndin staðfesti í svari sínu það, sem ég sagði við 1. umr. málsins, að atvinnuleysi sverfur mjög að í Húsavík á vetrarmánuðunum. Atvinnumálan. lýsir yfir, að það sé skoðun sín, að togari, sem legði afla sinn á land í Húsavík, sé líklegasta ráðið til þess að draga úr árstíðabundnu atvinnuleysi þar. Hv. 1. þm. Eyf., form. fjhn., fór þess á leit við fjhn., að hún tæki upp till. um, að ríkisstj. yrði ekki aðeins heimilað að ábyrgjast lán til togarakaupa vegna Húsavíkurkaupstaðar, heldur einnig vegna Ólafsfjarðarkaupstaðar. Ólafsfirðingar eiga við svipað atvinnuleysi að stríða og Húsvíkingar. Þeir hafa einnig mikinn áhuga fyrir að bæta úr því atvinnuleysi með togaraútgerð, telja það helzta eða jafnvel eina sýnilega úrræðið. Í bréfi sínu talaði atvinnumálan. um þann möguleika, að Húsavík og hafnir við Eyjafjörð, t. d. Ólafsfjörður, hagnýttu í félagi togaraafla. Niðurstaðan af athugun og umræðum þessara mála í fjhn. var svo ályktun um að mæla með því, að l. verði út gefin, sem heimili ríkisstj. að ábyrgjast lán fyrir báða kaupstaðina, Húsavík og Ólafsfjörð, til togarakaupa eða fyrir hlutafélög, sem kaupstaðirnir séu þátttakendur í, og nál heimildin hvort sem heldur er til ábyrgðar vegna kaupa eins togara fyrir báða kaupstaðina saman eða kaupa á sínum togaranum fyrir hvorn kaupstað. Verður þá ríkisstj. að meta, hvort sé heppilegra. Brtt. þær, sem fjhn. flytur á þskj. 196, eru við þetta miðaðar. Enn fremur er sú breyting líka samkv. till. n., að í stað þess að í frv. segir, að togarinn skuli vera veðsettur til tryggingar, þegar ábyrgðin sé veitt, þá segir í till. n., að þær tryggingar skuli settar, sem ríkisstj. meti gildar. Verður það þá samningsmál, hvernig tryggt er, og af n. hálfu ætlazt til, að ríkisstj. geti verið kröfuharðari um tryggingar en frv. áður gerði beinlínis ráð fyrir. Ég hef sem flm. frv. ekkert við þessar breyt. að athuga. Ég tel mjög eðlilegt, jafnvel sjálfsagt, að Ólafsfjörður fái sams konar aðstoð og Húsavík, þótt það sé fámennari staður. 10 kaupstaðir af 13 kaupstöðum alls í landinu, sem til eru, hafa áður fengið aðstoð til togarakaupa beint eða óbeint og nokkur kauptún þar að auki. Stuðningur við Húsavík og Ólafsfjarðarbæ er því eins og nú er komið hreint og beint jafnréttismál. Ég treysti ríkisstj. til að verða ekki miklu kröfuharðari um tryggingar við þessa kaupstaði en hún hefur áður verið við hina kaupstaðina. Ég þakka meðnm. mínum í fjhn. fyrir það, að þeir hafa allir orðið sammála um að mæla með jákvæðri afgreiðslu málsins, og ég leyfi mér að vænta þess að hv. d. samþykki frv. með þeim breyt., sem fjhn. leggur til á þskj. 196.



Herra forseti. Þegar frv. þetta var til umr. í hv. fjhn., benti ég á, að samþykkt þess hér í þessari d. mundi hafa allvíðtæk áhrif og við þetta mundu bætast ýmsar kröfur, sem kæmu frá öðrum aðilum. Var þegar vitað um, að því hafði verið hreyft á öðrum vettvangi að fá allvíðtækar tryggingar fyrir taprekstri og til kaupa á ýmsum öðrum skipum, en hér um ræðir. Gaf ég þeirri nefnd, sem með þau mál fer, einnig upplýsingar um þetta atriði, sem hér um ræðir, en henni þótti sjálfsagt ekki ástæða til þess að taka það til athugunar á þessu stigi málsins, þar sem þetta mál hefði ekki legið beinlínis fyrir henni. Ég tjáði þá n., að ég mundi ekki geta fylgt frv. eins og það er á þskj. 72, þar sem aðeins er sagt, að „ábyrgðin má vera fyrir upphæð, er nemur allt að 90% af kaupverði togarans, enda sé kaupverðið ekki óeðlilega hátt að áliti ríkisstj.“ - og svo síðar, að „togarinn sé veðsettur ríkinu eða til tryggingar lánsfénu“. Ég minntist þá á það við n., að það yrði að setja aðrar og miklu meiri tryggingar fyrir ábyrgðinni heldur en hér er talað um í þeirri grein, enda féllst n. á það, eins og hv. frsm. hefur nú þegar skýrt frá og kemur fram í nál., að þar er breytt meginmálsgr. þannig: „enda sé kaupverðið ekki óeðlilega hátt að áliti ríkisstj. og tryggingar settar, sem hún metur gildar,“ - án þess þó að taka það fram í gr., hve þær skuli vera háar. Nú hefur hv. frsm. sagt hér í umr., að hann vænti þess og treysti því, að hæstv. ríkisstj. verði ekki kröfuharðari við Húsavík og þá náttúrlega að sjálfsögðu ekki heldur við Ólafsfjörð um tryggingu fyrir ábyrgðinni, sem gefa á, en hún hefði verið um aðra staði. Í þessu liggur beinlínis krafa frá hans hálfu, að hér sé ekki krafið um meiri tryggingar en þær, að skipið eitt verði trygging fyrir 90% af kaupverði, því að það eru fordæmi fyrir því, að slíkt hefur verið látið ganga um önnur skip. Ég tjáði hv. flm. þegar í n., að ég gæti ekki undir neinum kringumstæðum fellt mig við, að málið yrði afgreitt á þann hátt, sem hann nú óskar eftir að gert verði, þ. e. að ríkisstj. geri ekki meiri kröfur til tryggingar fyrir þessum kaupum en hún hefur gert í sambandi við aðra staði. Það kemur hv. flm. ekki á óvart. Og ég minntist þá á að setja það inn í frv., hver sú lágmarkstrygging ætti að verða. Um það varð ekki samkomulag, og ég féllst á, að á þessu stigi málsins skyldi ég fylgja frv., með því að sett yrði það ákvæði, sem ég þegar hef lýst, þ. e. að ríkisstj. tæki gilda þá tryggingu, sem sett væri fyrir ábyrgðinni. Nú hef ég rætt þetta nokkru nánar einnig í sambandi við önnur mál og fengið það svar, að hæstv. ríkisstj. þætti það miklu betra, að það yrði sett eitthvert lágmarksákvæði í sambandi við tryggingarnar. Og áður en ég fer lengra út í þetta atriði, vil ég aðeins rekja svolítið, hvernig þetta allt er tilkomið. Þegar hinir 10 seinni togarar voru keyptir og þeim var úthlutað hér, hafði farið fram ákaflega mikil gengisfelling, frá því að togararnir voru pantaðir og þar til þeir voru afhentir. En það hafði aftur valdið þeim erfiðleikum, að margir af þeim mönnum, sem pöntuðu togarana á sínum tíma, en þeir voru þá yfir 30 að tölu, treystu sér ekki til að taka við skipunum með þeim kjörum, sem fyrri skipin voru afhent með. Það varð því að ráði, að ríkisstj. skyldi ábyrgjast í fyrsta lagi það lán, sem var á 1. veðrétti í skipunum, en það var um 70%, og síðan skyldi hún lána um 20% af skipsverðinu til 20 ára. Þetta var beinlínis gert til þess að finna kaupanda að þessum skipum innanlands, en þurfa ekki að selja þau aftur á erlendum markaði, sem vel var hægt að gera, og láta þau þá ekkert koma heim. Þótti réttara að hjálpa útgerðinni hér heima til þess að eignast þessi skip á þann hátt, sem ég hef hér tjáð. En aðalástæðan fyrir þessu var þá gengisfallið. Þegar kaupskilmálum að þessum skipum var breytt sem hér segir, urðu það margir kaupendur að þeim, að ekki var hægt að uppfylla óskir þeirra manna, sem vildu kaupa ný skip með þessum kjörum. Þá var horfið að því að kaupa eitt skip innanlands af eldri skipunum til þess að bjarga alveg sérstöku ástandi á Siglufirði, og það var keypt fyrir allmiklu hærra verð, en fyrri eigendur höfðu gefið fyrir það. Var það látið með þessum sömu kjörum til Siglufjarðar, ekki af því, að það þyrfti að koma skipinu út, heldur beinlínis vegna þess, að það þurfti að bjarga þeim stað í sambandi við atvinnumál.

Ekkert frekar en Ólafsfirði t. d.

- Ekki frekar en Ólafsfirði, en það var nú samkomulag um, að þetta yrði gert þá og aðeins í sambandi við Siglufjörð. Nú hafa komið kröfur frá öðrum stöðum, eins og Húsavík og Ólafsfirði, um að fara inn á þessa sömu braut. Þegar litið er á afkomu þeirra skipa, m. a. þeirra skipa, sem fóru til Siglufjarðar, þá er sýnilegt, að hér þarf að spyrna við fótum. Það var engan veginn nægilegt, að ríkið hjálpaði Siglufirði til þess að kaupa nýtt skip og ábyrgðist allt að 90% af kaupverðinu, heldur hefur nú komið til ríkisstj., þó að það hafi ekki komið til þessarar hv. deildar, ósk eða bein krafa um alveg nýja aðstoð upp á hvorki meira né minna en 3 millj. kr., 1½ millj. kr. fyrir hvort skip. Er hér um að ræða það tap, sem þessi skip hafa orðið fyrir á einu ári. Þess vegna er það frá mínu sjónarmiði, eins og ég sagði nefndinni á sínum tíma, þegar þetta var rætt þar, engin trygging fyrir því, að Húsavík, Ólafsfjörður eða aðrir staðir geti haldið uppi sínum atvinnumálum, þó að ríkið hjálpi til þess að láta þá hafa slíkt atvinnutæki eins og hér um ræðir með 90% láni eða ábyrgð fyrir samsvarandi upphæð. Það er enginn rekstrargrundvöllur fyrir slíku atvinnufyrirtæki, eins og ég raunverulega margtjáði nefndinni. Hv. flm. till. sagði þá, að það yrði jafnan að vera eftir mati hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma og hún gæti þá sett fram, eins og hann minntist einnig á í sinni frumræðu, þær kröfur, sem henni sýndist. En þegar hann einmitt á sama tíma gerir þá kröfu, að ekki séu settar meiri tryggingar fyrir láni til þessara skipa, sem hér um ræðir, heldur en gert var fyrir þeim skipum, sem áður hafa verið af hendi látin þá sé ég ástæðu til þess að hreyfa þessu máli nú og bera fram brtt. við frv. þegar á þessu stigi. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að aftan við meginmálsgr. á þskj. 196 verði bætt: „Þó skal lágmark tryggingar auk trygginga í skipinu sjálfu og ábyrgð sveitarsjóðs viðkomandi sveitarfélags aldrei nema minna en 500 þús. kr. fyrir hvert skip.“ Það er sú upphæð, sem ég minntist á í n. að væri sú lægsta trygging, sem hægt væri að hugsa sér að hvaða aðili sem væri hefði, svo að hann væri öruggur um rekstur, a. m. k. fyrst um sinn. Það eru dæmi þess, að þessi skip hafi tapað miklu stærri upphæðum, en með sæmilegum árangri, sæmilegri veiði og sæmilegum rekstrarafgangi mætti búast við, að svona fyrirtæki þyrfti þó ekki miklu meira en 500 þús. kr. til rekstrarfjár á fyrsta ári. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að á undan 1. veðrétti í skipi ganga jafnan sjóveðskröfur skipshafnar. Og þegar um er að ræða vinnulaun skipshafna, sem nema allt að 2 millj. kr. á ári, þá þarf ekki að koma fyrir ákaflega stórt áfall til þess, að sjóveðskröfurnar einar nemi ekki þeirri upphæð, sem hér um ræðir, og þá er að sjálfsögðu veðhæfni skipsins einskis virði. Ég teldi meira að segja, að þessi upphæð væri ekki nægjanlega há, nema til komi einnig ábyrgð sveitarsjóðanna, því að ef sveitarsjóðirnir eru lítils eða einskis virði, þá ætti að hækka þessa upphæð stórkostlega til þess að tryggja það, að þeir misstu ekki skipin. ef einhver áföll skyldu koma fyrir. Ég vil því leyfa mér að leggja þessa brtt. fram hér, afhenda hana hæstv. forseta, en vil um leið mjög óska þess, að umræðum um þetta mál verði nú frestað og n. gefist kostur á því að ræða þessa nýju brtt., áður en málið verður tekið til atkvæða hér við 2. umr.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. við brtt. á þskj. 196: „Aftan við meginmálsgreinina bætist: Þó skal lágmark tryggingar auk trygginga í skipinu sjálfu og ábyrgð sveitarsjóðs viðkomandi sveitarfélags aldrei nema minna en 500 þús. kr. fyrir hvert skip.“ Þessi till. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg og þarf afbrigði, sem ég leita hér með.

Forseti (BSt): Ég mun að vísu verða við ósk hv. þm. Barð. um að ljúka ekki þessari umr. nú, en mun þó veita þeim hv. þdm. orðið, sem höfðu kvatt sér hljóðs áður en hann bar þessa ósk fram. Þó mun nú ekki vera kostur á því, að einn þeirra geti tekið til máls, því að það er forseti deildarinnar og hvorugur varaforsetinn sjáanlegur.



Herra forseti. Mér virðist, að frv. þetta, sem hér liggur fyrir, hafi hlotið mjög rausnarlega afgreiðslu hjá n., þar sem allir nm. virðast vera nokkurn veginn samþykkir till. í aðalatriðum. En samkv. ræðu hv. þm. Barð. virðist hann hafa nokkra sérstöðu í málinu, sem hann vill nú láta fram koma með sérstakri brtt. - Ég veit ekki, hvort hv. n. hefur gert sér fyllilega grein fyrir því, hvaða afleiðingar það kynni að hafa, ef till. hennar yrðu samþ. í þinginu. En það er greinilegt, að áhrifin láta ekki á sér standa. Nú þegar er komið fram frv., eins og hæstv. dómsmrh. gat um í sinni ræðu, - frv. þess efnis að ábyrgjast lán til kaupa á togara og togveiðibát fyrir Ísafjörð og sjávarþorpin við Ísafjarðardjúp. Að sjálfsögðu hafa fleiri staðir eða þorp rétt á slíkri fyrirgreiðslu, en Ólafsfjörður og Húsavík, og ef frv. sem þetta er samþ., verður ekki séð, að hægt sé að synja öðrum stöðum um slíka fyrirgreiðslu.

Hvað um staði, sem þegar hafa fengið svona fyrirgreiðslu?

- Ég skal ekki segja um það, hvort hægt er að ræða um þá staði, sem þegar hafa fengið fyrirgreiðslu, en það eru margir staðir á landinu, sem enga fyrirgreiðslu hafa fengið og geta með alveg sama rétti óskað eftir slíkri fyrirgreiðslu eins og Ólafsfjörður og Húsavík. Ég geri ráð fyrir, ef þetta yrði samþ., að þingið mundi standa mjög höllum fæti um að synja slíkum beiðnum. En það hefur að líkindum ekki vakað fyrir hv. n., að samþykkt frv. kynni að hafa slíkar afleiðingar, en ég skal þó ekkert fullyrða um, hvað hv. n. hugsar í því efni. Mér virðist, að brtt. n. sé í raun og veru lítil breyt. frá sjálfu frv., þó að í till. sé tekið fram, að settar skuli tryggingar, sem ríkisstj. metur gildar. Hv. frsm. hefur nú farið fram á, að þetta verði skilið þannig af ríkisstj., að þeir staðir, sem nefndir eru í frv., verði ekki látnir sæta þyngri búsifjum í þessu efni, en þeir staðir, sem þegar hafa fengið togara. Hv. þm. Barð. taldi sig nú ekki geta fallizt á þetta sjónarmið og hefur þess vegna borið fram till. um það, að umræddir staðir skuli leggja fram ákveðna fjárhæð til kaupa á skipunum. Segja má, að það sé í rétta átt að gera stöðunum að skyldu að leggja fram ákveðna fjárhæð. Það sýnir þó, að einhver snefill af grundvelli sé fyrir rekstri skipanna. Ég veit ekki, hvort þessir staðir hafa gert sér grein fyrir því, hvaða fjárhagslega ábyrgð þeir eru að binda sér. Það er kunnugt, að tap í einni veiðiför slíkra skipa getur orðið svo mikið, að staðir eins og Húsavík og Ólafsfjörður gætu ekki risið undir því, - ég segi tap í einni veiðiför. Það sýnir, hversu óskaplega varhugavert er fyrir fátæk bæjarfélög að taka að sér áhættumikinn stórrekstur, en ég kalla það stórrekstur fyrir lítið bæjarfélag að reka togara. Og áhættan er geysileg, eins og oft hefur sýnt sig. Við höfum því reynsluna fyrir okkur. Flest af þeim bæjarfélögum, sem hafa keypt togara, hafa því miður ekki getað rekið þá svo, að þeir gætu borið sig, og flestir af þeim hafa ekki getað staðið undir tapinu. En hvað hugsa þá þessir staðir, sem hér er um að ræða? Hafa þeir gengið út frá því, að þeir gætu sjálfir staðið straum af taprekstri, sem af skipunum kynni að leiða fyrst í stað? Eða reikna þeir með því, að tapið lendi jafnóðum á ríkissjóði og það kemur fram? Reikna þeir með því, að ríkissjóður verði að greiða tapið, en hafi ekki aðstöðu til og muni ekki telja það hyggilegt að taka skipin af bæjarfélögunum? Þetta vandamál liggur einmitt fyrir í dag. Þessi vandi er þingi og ríkisstjórn á höndum í dag, að ákveða, hvort þau skip, sem hafa verið rekin af bæjarfélögum með stórtapi, eigi að halda áfram að vera á þeirra vegum, og þá hvernig eigi að koma því fyrir, að skipin geti haldið áfram að vera á sömu stöðunum. Þegar um þetta er rætt, gera menn sér ekki ætið ljóst, að verið er að stofna fjárhag þessara bæjarfélaga í geipilega hættu. Jafnvel bæjarfélag eins og Vestmannaeyjar, sem má telja vel stætt og stendur vel að vígi, vegna þess að þar er einhver mesta veiðistöð landsins með stóran bátaflota, hefur nú undanfarið verið að kikna undir taprekstri tveggja togara. Þetta er því ekki eins einfalt mál og hv. n. virðist telja það, að ekki þurfi annað en að samþ. l. á þingi, til þess að þessi tvö bæjarfélög, sem hafa árstíðabundið atvinnuleysi, geti fengið til sín stórrekstur með því að tryggja 10% af andvirði togaranna og án þess að geta sýnt fram á, að þau hafi nokkur tök á að standa undir þessum rekstri. Ef bæjarfélag ræðst í slíkt fyrirtæki, án þess að hægt sé að segja, að það geti annazt útgerðina á venjulegum heilbrigðum rekstrargrundvelli, þá er enginn grundvöllur fyrir þessari fyrirgreiðslu, vegna þess að þá getur þetta bæjarfélag ekki haldið uppi rekstrinum, nema ríkissjóður taki að sér tapið og greiði það og hjálpi svo bæjarfélaginu til þess að halda taprekstrinum við, ef það sýnist óhjákvæmilegt vegna atvinnuástandsins.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að heyra það, að hæstv. dómsmrh. sagðist ekki vera því mótfallinn út af fyrir sig, að Húsavík og Ólafsfirði yrði veitt aðstoð til þess að komast yfir togara. En hann vildi fyrst og fremst fá upplýsingar um það, hvaðan ætti að taka þá togara, hvort það væri meiningin að kaupa nýja togara til landsins eða flytja til togara í landinu. Og enn fremur virtist mér hann telja það alveg sérstakt áhættumál að samþ. svona frv. með þeirri brtt. sem fyrir liggur, ef það væri ætlunin að taka togara, sem þegar er til í landinu, og flytja. Ég get svarað því að því er snertir Húsavík, að það hefur ekki vakað fyrir áhugamönnum þar að fara fram á það, að keyptur væri togari til landsins, og það er vegna þess, að yfirleitt virðist ekki líta svo út, að þeir, sem fara með völd í landinu, telji, að af gjaldeyrisástæðum séu möguleikar á slíku, og líka vegna hins, að þegar það vitnaðist, að Húsavík hefði hug á því að fá sér togara, þá bárust henni ýmis tilboð um kaup á togurum. Það virðist þess vegna liggja á lausu fyrir þann stað, sem vill fá sér togara, að geta fengið hann. En því skal ég bæta við, að það voru ekki bæjarfélög, sem buðu togara, heldur einstakir menn, - það voru togarar úr einkarekstri, sem boðnir voru. Viðvíkjandi því, hvað hættulegt sé að samþ. svona l. vegna þeirra, sem ekki mættu missa togarana, þá vil ég benda á það, að hér er aðeins um heimild að ræða og enga fordæmisheimild. Þó að frv. væri samþ., þá er ekki þar með leitt í lög, að Húsavík og Ólafsfjörður skuli fá togara frá stað, sem alls ekki má missa togara, heldur er aðeins heimilað, að ríkisstj. megi veita þeim aðstöðu til þess að fá togara, og það er eftir fyrir Húsavík og Ólafsfjörð að vinna ríkisstj. til þess. Og mér finnst votta fyrir meira vantrausti á ríkisstj. heldur en ég hef haft og heldur en mér finnst eiginlega eðlilegt að ríkisstj. hafi á sjálfri sér, þegar það á að verða aðalatriðið hjá einum úr hæstv. stjórn, að hér sé hættumál á ferðinni, þegar aðeins er um heimild handa ríkisstj. að ræða. Um fordæmi með slíkri heimild er ekki að tala að þessu sinni, því að hér eru komnir á undan beint og óbeint 10 bæir. Hér er um jafnréttismál að ræða. Og ef nú fordæmið væri, ef það væri einhver eftir í landinu, sem teldi sig hafa alveg sama rétt og þessir bæir, þá held ég, að það sé bara einn, og það er bærinn Sauðárkrókur. Það er eini bærinn, sem ríkið á eftir að veita aðstoð til togarakaupa, auk Húsavíkur og Ólafsfjarðar. Svo er annað. Mér virtist koma fram hjá hæstv. dómsmrh., að hann teldi eðlilegra að veita þessa heimild sem almenna heimild vegna sveitarfélaga. Mér hafði ekki hugkvæmzt, að það gæti samrýmzt að vera á móti þessari heimild, vegna þess að hún væri að einhverju leyti hættuleg á þá leið, sem áður greinir, en með því, að heimildin yrði gerð almenn snertandi öll sveitarfélög. Mér finnst þess vegna ekki laust við, að grunsamlegt sé, að einhverjar aðrar ástæður séu fyrir því, að bandað er á móti þessu frv., heldur en þær, sem látnar eru í veðri vaka. Og þykir mér þá kenna ósanngirni vegna þess, sem á undan er gengið. En vitanlega mundi ég ekki hafa við það sérstaklega að athuga sem flm. þessa frv., þó að heimildin yrði víkkuð, því að ég er ekki að biðja um sérréttindi fyrir Húsavík. Ég ætlast til þess, að það verði metið af ríkisstj., þegar heimildir sem þessar eru notaðar, hversu réttmætar þær eru. Og þegar til mats kemur að því er snertir Húsavík, þá er ég viss um það, að þar er aðstaða og þar er þörf, sem réttmætt er að taka til greina. Hv. þm. Barð. gerði hér að umtalsefni tryggingaratriðið. Og ég játa það, að hann hafði minnzt á málið á svipaðan hátt í fjhn. eins og hann gerði hér áðan. En hann hafði þó sætt sig við þá niðurstöðu, sem kemur fram í till. þeirri, sem n. flytur. Þess vegna finnst mér veðrið hjá honum skipast á helzt til skammri stund - eða ganga fljótt upp aftur. En þá hefur hann líka hreinsað sig af því að standa að rausnarlegri afgreiðslu, sem hæstv. viðskmrh. vildi segja að afgreiðsla fjhn. hefði verið. Ég álít, að það sé rétt að krefjast skynsamlegra trygginga, en þó álít ég, að af því að hér er um jafnréttismál að ræða, eins og ég hef lagt áherzlu á, þá þurfi að gæta hófs í slíku, ef á ekki að gera mun á mönnum í landinu. Og enn fremur kemur það til greina, að oft er það svo, að þeir, sem þurfa á aðstoð að halda, eru einmitt þeir, sem örðugast eiga með að setja miklar tryggingar. Þess vegna leita þeir aðstoðar. Og víst væri það svo, að ef bæirnir væru þess megnugir að kaupa sér togara án ríkisaðstoðar, þá mundu þeir gera það. Hæstv. viðskmrh. talaði allmikið um þá áhættu, sem ráðizt er í af bæjum með því að reka togaraútgerð, og víst er sú áhætta til, en áhætta atvinnuleysisins og áhætta sú, sem í því felst að hafast ekkert að vegna atvinnuleysis, er líka mikil, og þó að hægt sé að benda á slæm dæmi um togararekstur, þá eru líka til önnur dæmi, og einmitt þeir bæir, sem frv. talar um, hafa dæmin hjá sér um togararekstur, sem hefur borið sig vel og talinn er til mikillar farsældar á sínum stað. Það er sem sé togaraútgerðin á Akureyri. Aðstaða til miða fyrir togara frá Húsavík og Ólafsfirði og mörg önnur aðstaða er ekkert verri þar heldur en á Akureyri. Ég hafði vænzt þess, að þetta mál gæti fengið nokkuð greiðan byr í gegnum þessa hv. d., en hins vegar mun ég ekkert fjargviðrast út af því., þó að málinu sé frestað um stund og tekið fyrir aftur í n. Ekki sízt, ef það gæti orðið til þess, að t. d. hæstv. ríkisstj. gæti bent á leiðir til úrlausnar fyrir þessa bæi, sem jafngiltu því, að þeir fengju togara, eða fyndi flöt á því að veita umbeðna aðstoð á þann hátt, sem hæstv. stjórn er ekki hrædd við fyrir sjálfa sig og landið.



Herra forseti. Það er fullkomlega rétt, að eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja, virðist það hið mesta nauðsynjamál fyrir Húsavíkurkaupstað að fá aðstoð til atvinnuaukningar á staðnum, og að ýmsu leyti virðist líkleg leið í því efni sú, sem bent er á í frv., sem hér liggur fyrir. En því verður ekki neitað, að það eru fleiri staðir, sem svipað er ástatt um og með sama rétti geta vænzt aðstoðar frá ríkinu til atvinnuaukningar heima hjá sér. Hv. fjhn. hefur nú fallizt á að bæta við Ólafsfirði og veita honum kost á sömu aðstoð eins og Húsavík. Í Nd. er borið fram frv. af einum öflugasta stuðningsmanni hæstv. ríkisstj., hv. þm. N-Ísf., þess efnis, að svipuð aðstoð sé látin í té Ísafjarðarkaupstað og Bolungavík. Og ég tel víst, að áður en þessu máli lýkur, þá drífi víðar að sams konar beiðnir studdar mjög svipuðum rökum. Ég er alveg sammála því, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, að það, sem menn verða fyrst að gera sér grein fyrir í þessu sambandi, er, hvaðan skipin eiga að koma. Er ætlunin að þessir togarar, sem einstökum stöðum er hjálpað til að kaupa, séu teknir frá öðrum stöðum hér innanlands, eða er ætlunin að kaupa þá frá útlöndum? Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að sú leiðin sé miklu æskilegri að reyna að fá til viðbótar skip til að bæta úr á þessum stöðum. Í því sambandi vil ég minna á, að í hv. Nd. liggur núna frv. um togarakaup ríkisins til atvinnujöfnunar, þar sem einmitt er viðurkennd þessi þörf og jafnframt getuleysi einstakra sveitarfélaga til þess að bæta úr henni hvert um sig. Ég held því, að það væri fyllsta ástæða til þess fyrir hv. fjhn., sem sýnilega hefur áhuga á að leysa þetta mál, að taka það upp til athugunar, nema hæstv. ríkisstj., sem að mörgu leyti mætti telja eðlilegt, tæki að sér forgöngu í þessu máli, t. d. með því, eins og hæstv. dómsmrh. drap hér á áðan, sem mér virðist mjög skynsamlega mælt og athugað að almennar reglur yrðu settar um stuðning af hálfu ríkisvaldsins og aðstoð til þess að gera þeim sveitarfélögum, sem þörf er á atvinnuaukningu, fært að afla sér tækja í því skyni. En þess er varla að vænta, að þm. einstakra kjördæma sjái sér fært að bera fram till. um slíkt efni. Þess er að sjálfsögðu að vænta í því sambandi, úr því að hæstv. ríkisstj. sér og viðurkennir þessa nauðsyn, að hún taki að sér forgöngu í málinu og beiti sér fyrir því að fá almennar heimildir í þessu efni, sem hún svo að sjálfsögðu notar ekki meira en fært þykir. Það er augljóst mál, og verður að meta á hverjum tíma nauðsynina og möguleikana á hverjum stað. Hv. frsm. virtist telja, að hér væri ekki fordæmi skapað, þó að Húsavík yrði veitt þessi aðstoð og Ólafsfirði líka, hér væri aðeins um heimild að ræða fyrir hæstv. ríkisstj. og aðrir væru þar að auki búnir að fá nokkra aðstoð í þessu efni á undan. Að því er heimildina snertir, þá hefði ég nú hugsað, að Húsvíkingum og jafnvel hv. þm. sjálfum þætti nú lítið varið í að fá þessi l., ef heimildin yrði ekki notuð, því að sjálfsögðu er það ætlun hv. þm., að þetta verði ekki aðeins skrautfjöður í hans hatt, heldur ætti það að fá frv. samþykkt hér á Alþ. að verða til gagnsemdar plássinu, þannig að það verði atvinnuaukning og skip komi til staðarins. Það vil ég ekki draga í efa að sé hans ætlun, enda erfitt fyrir ríkisstj. að uppfylltum þeim skilyrðum, sem sett hafa verið í l., að synja um að nota slíka heimild. En í sambandi við þetta mál langaði mig til að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort ástandið hjá togaraútgerðinni væri nú ekki þannig, að hún þegar af þeim ástæðum sæi ástæðu til þess að bera einhverja till. fram sjálf í þessu efni, en ekki bíða eftir því, að dreifðar till. komi frá hinum einstöku kjördæmaþm. varðandi þetta mál. Hv. þm. N-M. skaut því hér inn, að nú væru 11 togarar undir hamrinum, og ég ætla, að hann hafi fengið þessar upplýsingar úr skýrslu hæstv. ríkisstj., sem birt hefur verið í blöðunum undanfarna daga. Það segir sig sjálft, að það hefur ekki litla þýðingu fyrir þá staði, þar sem þessi skip hafa verið starfrækt, hvað um þau verður. Stöðvast reksturinn og liggja skipin, eða verða skipin seld í burtu til annarra stöðva? Mér virðist, að hæstv. ríkisstj. geti ekki aðgerðalaust horft á þetta og látið arka að auðnu hvernig fer. Það er búið, eins og hv. flm. frv. tók fram áðan, að veita nokkrum kaupstöðum ábyrgðir í því skyni, að þeir geti aflað sér þessara skipa og þar með aukið atvinnulífið hver hjá sér. Sum þessi skip hafa verið rekin með tapi um lengri eða skemmri tíma, og virðist komið svo hjá sumum sveitarfélögum og sumum einkafyrirtækjum einnig og ekki síður, að nú sé komið í þrot. Ég fæ ekki betur séð heldur en að líklegasta leiðin í þessu efni sé sú að reyna að steypa saman í eitt félag þeim togarafyrirtækjum, hvort heldur er sveitarfélaga eða einstakra manna, sem eru komin í greiðsluþrot og ekki geta haldið starfsemi sinni áfram. Áhættan við rekstur eins togara er tiltölulega miklu meiri en ef um fleiri skip er að ræða, eins og raun sannar, því að venjulega er það svo þar, sem um fleiri skip er að ræða, að það er nokkuð misjöfn útkoman, og næst nokkurn veginn jöfnuður í gegnum það. En eitt skip, sem verður fyrir stórfelldum halla, getur orkað því, að fjárhagur lítils bæjar- eða sveitarfélags megni ekki að reisa þar rönd við - standa undir því. É,g held því, að það væri fullkomlega tilefni til þess, að hæstv. ríkisstj. athugaði. hverjar leiðir væru líklegastar til þess að halda þessum skipum í rekstri án þess að raska atvinnuhlutföllum í landinu frá því, sem nú er og leggja kapp á það að fá til landsins nokkur ný skip, sem síðar mætti nota til atvinnujöfnunar í landinu, annaðhvort þannig, að þau yrðu beinlínis gerð út af ríkinu, „eventuelt“ í félagi við einstök bæjarfélög, eða þá að þau yrðu látin til einstakra sveitarfélaga á sama hátt eins og þeir togarar, sem fyrr hafa komið. En að gera beinar ráðstafanir til þess, að eitt sveitarfélag geti fengið skip úr öðrum verstöðvum, sem hafa jafnmikla nauðsyn fyrir það og þar sem skilyrði eru ennþá lakari til rekstrarins, er óneitanlega háskaleg braut. Ég vil ekki gera lítið úr nauðsyn Húsvíkinga, og ég tel alveg eðlilegt og sjálfsagt, að þeir fái sams konar fyrirgreiðslu og stuðning eins og veitt verður öðrum sveitarfélögum, en ég vildi mjög beina því til hv. n. og hæstv. ríkisstj., ef frv. verður samþykkt, að ekki séu gerðar ráðstafanir til þess, að skipin séu tekin frá einum stað, þar sem þörf er fyrir þennan atvinnurekstur, og flutt á þá staði, sem greinir frá í þessu frv. Mér þykir það miður, að hæstv. ríkisstj. heyrir ekki mál mitt. Ég hefði mjög gjarnan viljað heyra, hvort hún í fyrsta lagi mundi ekki vilja taka til athugunar að setja almennar reglur, eins og hæstv. dómsmrh. drap hér á áðan, um stuðning til sveitar- og bæjarfélaga í þessum efnum, sem einnig gæti náð til Húsavíkur, og í öðru lagi, hvað ríkisstj. hyggst hafast að til að afstýra stöðvun svo og svo mikils hluta togaraflotans og koma í veg fyrir, að stórfelld röskun á atvinnuháttum í einstökum byggðarlögum leiði af þessum erfiðleikum togaraútgerðarinnar?



Herra forseti. Ég skal sízt hafa á móti því, að aðstoð verði veitt til nauðsynlegrar atvinnuaukningar á Húsavík og Ólafsfirði, en ég vil benda á, að hér er um allmiklu víðtækara mál að ræða. Nú þegar er lagt fram frv., sem var útbýtt hér áðan, um sams konar eða svipaða aðstoð fyrir nokkur Vestfjarðakauptún. Og þá hlýtur að vakna sú spurning - og raunar strax af tilefni þessa frv. eins, hvaðan eigi að taka þau veiðiskip, sem ætlunin er að fyrir ríkishlutann fari til þessara staða. Er ætlunin að kaupa ný skip til landsins, eða er ætlunin að taka skip frá öðrum stöðum, og hvaðan á þá að taka skipin? Ég vil lýsa því yfir, að ef ætlunin er að taka skip frá einhverjum stöðum, þá verður, áður en skipin eru tekin þaðan, að gefa aðilum á þeim stað samsvarandi hlunnindi eins og ætlunin er að veita þeim á hinum nýja stað. Minn ágæti vinur og velviljaði forustumaður í ýmsum þörfum umbótamálum, hv. 1. þm. N-M., skaut því fram, hvort ekki væru ýmsir togarar undir hamrinum. Það kann vel að vera. En mundu ekki þeir aðilar, sem eru nú í vandræðum með sín skip, geta bjargað sér, ef þeir ættu völ á slíkum hlunnindum eins og hér er um að ræða? Það er fyrsta spurningin, sem úr verður að leysa. Og ef ekki þeir sömu fyrri eigendur, eru þá ekki einhverjir aðrir aðilar á sama stað, sem eru fúsir til þess að taka að sér útgerð skipanna, ef þeir eiga kost á sams konar aðstoð? Ég vil lýsa því yfir að, að svo miklu leyti sem ætlunin kann að vera að beita þessari ábyrgð til þess að fá einhverja togara t. d. frá Reykjavík, þeim stað, sem ég er þm. fyrir, þá er ég algerlega andvígur því, að slík hlunnindi séu veitt öðrum stöðum, nema Reykvíkingum sé samtímis boðið upp á sams konar hlunnindi, ef þeir halda skipunum hjá sér. Þannig er þetta mál miklu víðtækara en svo, að hægt sé að afgreiða það með einu slíku frv. Það er vitað mál, að árstíðabundið atvinnuleysi er því miður ekki síður hér í Reykjavík og á ýmsum öðrum stöðum heldur en t. d. Húsavík og Ólafsfirði, og geri ég ekki lítið úr erfiðleikum þessara kaupstaða á vissum tímum árs. En það er vitað, að Reykjavík þolir ekki, með því stöðuga aðstreymi, sem hingað er af fólki, og vexti bæjarins, að vera svipt þeim atvinnutækjum, sem þegar eru hér. Menn verða að horfast í augu við það. Það kann að vera, að einstaka skip liggi nú, vegna þess að fjárhagsörðugleikar séu svo miklir, að ekki hafi verið hægt að gera það út eða skapa nýjan grundvöll fyrir útgerð þess. Þá er það fyrsta að athuga, hvaða ráðstafanir þarf að gera, til þess að útgerðin á þessum skipum geti haldið áfram. Og það er miklu eðlilegra, að ráðstafanir séu gerðar til þess, að útgerðin geti haldið áfram á þeim stað, þar sem skipin eru og fullvíst er og áreiðanlegt að á útgerðinni þarf að halda vegna atvinnuástandsins á þeim stað, heldur en að fara að reyna að skapa grundvöll fyrir útgerð togara á þeim stöðum, þar sem togaraútgerð hefur aldrei verið. Ég held þess vegna, að hv. n. verði að athuga þetta mál töluvert betur, athuga, hvaða staði hún er að svipta atvinnumöguleikum með þessu frv., eða ef ætlunin er að kaupa ný skip erlendis frá, að segja þá svo beinlínis og binda heimildina við það. Og þá tel ég fyrir mitt leyti, að frv. sé miklu aðgengilegra. Það mundi gerbreyta viðhorfi til málsins hjá mér. En að öðru leyti finnst mér langeðlilegast, að þessu frv. verði breytt í almenna heimild til sveitarstjórna. um, að þær eigi rétt á slíkum hlunnindum eins og hér er ætlunin að veita einhverjum tilteknum þeirra.