Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Rétt er að vekja athygli á því að umræður um fyrsta dagskrármálið, heilbrigðismál, munnleg skýrsla heilbrrh., hefjast klukkan hálftvö að loknu hádegishléi og munu standa í tæpa tvo tíma.

Herra forseti. Enda þótt sjálft þinghaldið hafi legið niðri frá því fyrir hátíðar er ekki þar með sagt að þingmenn séu ekki að störfum og er eðlilegt að þingnefndir komi saman til funda þegar þess er óskað og þörf krefur. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta þingsins og forsætisnefndar á því að í tveimur tilvikum hefur ekki getað orðið af fundum sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs óskaði eftir í janúar. Í öðru tilvikinu var um það að ræða að hv. þm. Jón Bjarnason óskaði eftir því að fjárln. kæmi saman til að ræða niðurskurðinn á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Hæstv. heilbrrh. hafði þá vísað gagnrýni sem fram hafði komið m.a. til fjárln., hann gæti sig hvergi hrært vegna ákvarðana sem þar hefðu verið teknar. Ekki var orðið við þeirri beiðni að kalla nefndina saman. Hitt málið lýtur að efh.- og viðskn. Alþingis. Þar var nefndin vissulega kölluð saman en hins vegar var aldrei rætt við fjölmarga gesti sem kallaðir höfðu verið á fund nefndarinnar sem boðað hafði verið til samkvæmt beiðni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ástæðan voru harðvítugar deilur sem blossuðu upp um hæfi formanns nefndarinnar og að lokum hvort honum væri heimilt að sitja fundi nefndarinnar. Ég harma það að deilur um form hér í þinginu verði til þess að mikilvæg og aðkallandi viðfangsefni, eins og málefni sparisjóðanna í landinu óneitanlega er um þessar mundir, hverfi í skuggann. Ég tel að í þessu tilviki hafi verið of langt gengið og vangaveltur um form og fyrirkomulag drepið á dreif umræðu um mikilvægt málefni. Herra forseti. Það er eðlilegt að gera alvarlegar athugasemdir við störf þingsins, þegar þjóðfélagið bókstaflega logar í deilum, að þá geti þingið ekki komið saman eða þingnefndir, þær séu óstarfhæfar vegna deilna um form.

Herra forseti. Mikil umræða hefur farið fram um hæfi þingmanna og sérstaklega um hæfi minnar persónu. Ég vil benda á að hv. þm. Helgi Hjörvar gætir hagsmuna t.d. öryrkja og þykir ekkert að því og ég hef ekkert við það að athuga. Það eru margir aðrir þingmenn sem eru að gæta hagsmuna. Þeir eru kosnir á þing til þess og ég er þess vegna ekki vanhæfur. Ég vil benda á að við sameiningu SPRON og KB-banka voru samningar þar um undirritaðir fyrir jól. Þeir samningar eru búnir og gerðir þannig að ég hef enga hagsmuni lengur af því hver er staða sparisjóðanna almennt. Ég er ekki stofnfjáreigandi í öðrum sparisjóðum og fundurinn sem átti að halda átti að fjalla um stöðu annarra sparisjóða í kjölfarið. Það var mjög miður að ekki var hægt að ræða þetta og ekki hefur tekist að ræða það enn þá vegna formsatriða þar sem menn hengja sig í form. Ég vil benda á að allur málatilbúnaðurinn, allt sem sagt hefur verið er ómálefnalegt og hefur ekki verið rökstutt, t.d. varðandi fjárhagslega hagsmuni mína. Ég vil bara segja það að ég hefði meiri hagsmuni af því að SPRON starfaði áfram sem sparisjóður, ég er þar í stjórn og stjórnarlaunin gefa 900 þús. kr. á ári eftir skatt. Ég hefði meiri hagnað af því að SPRON starfaði áfram sem sparisjóður en ekki hlutafélag því að ég verð að hverfa úr stjórninni eftir hlutafjárvæðinguna. Ég mundi græða meira á því. Það er því alveg furðulegur málatilbúnaður að vera að núa mér því um nasir að ég hafi fjárhagslega hagsmuni af þessu. 

Herra forseti. Það verður að taka á þeirri alvarlegu stöðu sem komin er upp í störfum þingsins og koma hér verkum í gang. Sparisjóðir landsins bíða eftir því að þing komi saman eða þingið taki á málum. Við óskuðum eftir fundi í efh.- viðskn. til þess að taka upp mál sparisjóðanna þar. Það berast áskoranir frá stjórnum sparisjóða og sveitarfélaga um allt land, ákall til Alþingis um að tryggja og standa vörð um sparisjóðina vítt og breitt um landið en efh.- og viðskn. spilar sig stikkfrí í tæknilegum atriðum. Virðulegi forseti. Enn fremur vil ég minna hér á að hinn 16. janúar sl. ritaði ég formanni fjárln. bréf þar sem óg óskaði eftir fundi í nefndinni hið allra fyrsta til að ræða fjárvöntun heilbrigðiskerfisins og þá sérstaklega þá alvarlegu stöðu sem Landspítali -- háskólasjúkrahús stendur frammi fyrir. Þegar fjárln. afgreiddi fjárlagafrv. til 3. umr. mótmælti ég því og kvað frv. ekki tækt til lokaafgreiðslu þar sem ekki væri tekið á augljósri fjárvöntun Landspítala -- háskólasjúkrahúss til að halda óbreyttri starfsemi. Fulltrúar stjórnarmeirihlutans héldu því þá fram að nægjanlegt fjármagn væri veitt til sjúkrahússins til þess að þjónustan gæti þróast með eðlilegum hætti og að ekki kæmi til skerðingar starfsemi vegna fjárskorts. Þá væri og til þess séð að kostnaðarhlutdeild sjúklinga ykist ekki. Nú er allt annað komið á daginn og fyrir dyrum standa fjöldauppsagnir starfsfólks og stórfelld skerðing þjónustu. Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. vísaði á fjárlög og fjárln. og Alþingi hvað fjárlög varðaði og möguleika sinn til breytinga hér á. Við höfum fengið ákall frá öllum stærstu samtökum landsins meðal launþega og þeirra sem starfa að almannaheill. Alþýðusamband Íslands, Bandalag háskólamanna, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Læknafélag Íslands, Geðhjálp, Landssamband eldri borgara, Landssamtök hjartasjúkra, Umhyggja, Öryrkjabandalag Íslands kalla á viðbrögð og við fáum ekki fund í fjárln. Virðulegi forseti. Ég óska eftir liðsinni hæstv. forseta í þessu máli. (Forseti (HBl): Vegna ummæla hv. þm. vil ég minna á að samkvæmt 2. mgr. 15. gr. þingskapa segir: ,,Formanni nefndar er skylt að boða til fundar ef ósk berst um það frá a.m.k. þriðjungi nefndarmanna og taka á dagskrá þau mál sem tilgreind eru.``)

Herra forseti. Mér finnst afar sérkennilegt að hv. þm. Pétur Blöndal skuli nota tíma sinn hér til þess að halda varnarræðu um hæfi sitt til þess að gegna formennsku í efh.- og viðskn. í þessu tiltekna máli í stað þess að lýsa hér yfir að hann muni auðvitað þegar í stað boða til fundar í nefndinni til þess að fjalla um þetta mál og þar á þingmaðurinn auðvitað að víkja sæti. Það eru flestir sem sjá það nema hv. þm. sjálfur að hann hefur persónulegra og fjárhagslegra hagsmuna að gæta í þessu máli og í því reynir virkilega á siðferði þingmannsins sjálfs að segja sig frá málinu þegar trúverðugleiki hans er dreginn í efa. Og það er alveg ljóst að trúverðugleiki hv. þm. er dreginn í efa í þessu máli. Það er auðvitað aðkallandi að fjalla um þetta mál. Það er ein og hálf vika, ef ég man rétt, síðan hæstv. forseti kvað upp úrskurð sinn í þessu máli og ég spyr því: Hvað dvelur hv. þm. að boða til fundar í þessu máli og fjalla um það? Núna, sennilega 10. febrúar er boðað til fundar hjá forustu SPRON til þess að fjalla um málið og við verðum að hafa fengið tækifæri til þess að ræða það í efh.- og viðskn. og e.t.v. að flytja frv. um málið til þess að reyna að snúa við þeirri þróun sem er að gerast varðandi sparisjóðina um land allt ef þessi áform ganga eftir varðandi SPRON og KB-banka. Ég hvet því hv. þm. til þess að boða þegar í stað til fundar og sjá sóma sinn í því að víkja sem formaður þegar um þetta mál er fjallað í efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég tel það ekki vera formsatriði þegar verið er að ræða um vanhæfi þingmanna. Hér í þinginu hafa verið settar mjög strangar reglur um vanhæfi annarra sem kosnir eru, t.d. til sveitarstjórna, og mér finnst að menn gætu haft svolítið auga á þeim reglum sem þar voru settar. Ég verð að segja það alveg eins og er að það var mér mikið undrunarefni þegar hv. þm. Pétur Blöndal ákvað að taka sæti og bjóða sig fram til stjórnar í SPRON. Og hvers vegna? Vegna þess að þessi sami hv. þm. í umræðum um viðskiptabanka og sparisjóði fyrir tveimur árum var að lýsa því hvers konar völd væru færð í hendur þeim sem sætu þarna í stjórn. Og hann sagði efnislega á þá leið að hann þyrði varla að segja það hvers konar völd þessir menn fengju í hendur, hvað þyrfti að borga þeim til að taka ákvörðunina um að selja. Þetta sagði hv. þm., ekki orðrétt en efnislega hér í ræðustól. Ég var þess vegna mjög undrandi á því að þessi sami þingmaður skyldi taka sæti í stjórn SPRON eins og hann gerði og nú hefur þessi stjórn SPRON setið yfir því að semja um það á annað ár hvað ætti að borga þeim, ekki kannski í peningum, það veit ég ekkert um, heldur í völdum og áhrifum eftir að búið er að gera þennan sparisjóð að hlutafélagi. Þetta er nákvæmlega hættan sem er fyrir hendi með þessu fyrirkomulagi þar sem stofnfjáreigendum er gefið það í hendur að selja aðganginn að sparisjóðunum og það hefur hv. þm. verið að gera. Ég get ekki tekið gildar þær röksemdir sem hv. þm. hefur lagt hér fram og mér finnst það ekki við hæfi að þingmenn taki að sér hlutverk af þessu tagi vitandi fyrir fram hvers konar fyrirbrigði það var.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að stjórnarandstaðan fimbulfambar hér mjög um vanhæfi hv. þm. Péturs H. Blöndals án þess að nefna með einu einasta orði þær reglur sem þar kynnu að liggja til grundvallar. Ég hef hlustað með athygli á þessar umræður og það hefur hvergi komið fram að menn séu að styðjast við lög eða reglur um það að hv. þm. sé vanhæfur. Nú vill svo til að við hv. þm. Pétur Blöndal erum afar ósammála í þessu sparisjóðsmáli. Ég er mjög ósammála honum. En ég efast ekki eina sekúndu um það að hv. þm. getur stjórnað efh.- og viðskn. með prýðilegum hætti, kallað til sín fólk til þess að upplýsa þetta mál. Það er auðvitað ekkert sem meinar hv. þm. að stjórna þessari nefnd og koma á þessum fundi nema ef það væri ofríki stjórnarandstöðunnar sem hefur verið að reyna að koma í veg fyrir það að efnisleg umræða um þetta mál gæti farið fram þannig að hægt væri að varpa ljósi á það. Ég tek alveg undir það, tek m.a. undir með hv. 9. þm. Reykv. suður, um það að það er mjög mikilvægt að menn hætti að þvælast um í þessum formsatriðum og reyni frekar að snúa sér að því að upplýsa málið og reyna að varpa ljósi á það. Ég er alveg sammála því að þetta er mjög stórt mál. Þetta er mál sem varðar mjög mikla hagsmuni og ég tel að það skipti mjög miklu máli að það sé þannig að sparisjóðahópurinn geti staðið sameinaður á eftir, en ég held hins vegar að það þjóni ekki þeim tilgangi að reyna að koma í veg fyrir það að við getum tekið þessa umræðu. Það er mjög mikilvægt að umræðan geti farið fram. Það er mjög mikilvægt að efh.- og viðskn. komi saman. Það er mjög mikilvægt að hún geti kallað til sín gesti sína og það er mjög mikilvægt að komið verði í veg fyrir það að stjórnarandstaðan með ofbeldi sínu komi í veg fyrir að fólk sem er komið m.a. utan af landi geti hitt þingmenn og rætt þessi mál, varpað ljósi á þau og komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Þess vegna hvet ég stjórnarandstöðuna til þess að láta af þessum ljóta og leiða ósið sínum og opna frekar á möguleikana á því að þingmenn og hagsmunaaðilar geti hist á fundi í efh.- og viðskn. og rætt þessi mál. Varðandi athugasemd hv. þm. Jóns Bjarnasonar um heilbrigðismálin þá vek ég athygli á því að í dag er fyrirhugaður tveggja tíma fundur í þinginu um heilbrigðismál og ég vil líkja vekja athygli á því 

Herra forseti. Í þessari umræðu finnst mér mikilvægt að árétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi er það ekki hlutverk Alþingis eða einstakra nefnda þingsins að kveða upp úr um það hvað eru gildandi lög í landinu. Það er hlutverk stjórnvalda og eftir atvikum dómstóla að leysa úr slíkum deilumálum þegar upp koma. Alþingi hefur ekki stöðu stjórnvalds, hvorki í þessu sparisjóðamáli né öðrum málum og Alþingi hefur heldur ekki stöðu dómsvalds. Þær reglur sem gilda um hæfi í stjórnsýslunni og eftir atvikum hjá dómstólunum eiga ekki við á Alþingi. Á Alþingi gilda sérreglur um hæfi. Þær eru tæmandi taldar í 4. mgr. 64. gr. þingskapa þar sem segir að enginn þingmaður megi greiða atkvæði með fjárveitingu til sjálfs sín. Þar með eru hæfisreglurnar tæmandi taldar. Um aðrar vanhæfisástæður en nákvæmlega þessar er ekki að ræða, miðað við þingsköp. Þess vegna er umræðan eins og hún hefur þróast á undanförnum dögum af hálfu sumra hv. þm. afar villandi, vegna þess að menn geta haft ýmsar skoðanir á afstöðu hv. þm. Péturs Blöndals í málefnum sparisjóðanna, menn geta haft mismunandi sjónarmið um það hvernig og hvort Alþingi á yfir höfuð að koma eitthvað að löggjöf um fjármálafyrirtæki í tilefni af kaupum Kaupþings Búnaðarbanka á Spron. En hæfisreglurnar eru algjörlega utan við þetta mál og við eigum ekki að þurfa að eyða meiri tíma eða kröftum í að ræða þær, við eigum að snúa okkur að því að ræða efnisatriði málsins. Við kunnum að hafa ólíkar skoðanir á þeim, en við eigum að snúa okkur að því. Við eigum ekki að eyða kröftunum í formsatriðin.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram og hefur farið fram m.a. í fjölmiðlum hefur að mínu mati verið algjörlega ótrúleg vegna þess að allt tal um vanhæfi hv. þm. Péturs Blöndals í þeim málum sem við erum að ræða og meðferð fyrir efh.- og viðskn. er náttúrlega fullkomlega út úr kortinu að mínu mati. Reglur um vanhæfi eru algjörlega skýrar og ef það er einhver þingmaður hér inni sem ætti að vita það er það hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur komið að slíkum vanhæfismálum áður. Ég tel að hv. þm. og málshefjandi Ögmundur Jónasson ætti að beina þessum athugasemdum fyrst og fremst til þingmanna Samfylkingarinnar, kannski helst til hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, sem hefur farið mest fram í þessu máli. Mér finnst sá málflutningur sem hann hefur haldið fram og þingmenn Samfylkingarinnar, eins og ég sagði, vera með algjörum ólíkindum og maður veit ekki til hvers hann á að leiða. Ef þær reglur og þau sjónarmið sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson berst fyrir tækju gildi mundum við væntanlega standa uppi með það að Alþingi yrði óstarfhæft. Ég get ekki séð, miðað við þann málflutning sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur talað hér fyrir, að hv. þm. Helgi Hjörvar gæti talað máli öryrkja. Það sama má segja um málflutning hv. málshefjanda um málefni opinberra starfsmanna eða hv. þm. Kristjáns Möllers um málefni Siglfirðinga og svo mætti lengi telja. Þetta tal allt um meint vanhæfi hv. þm. Péturs Blöndals er því að mínu mati fjarstæða og ef þessi málflutningur og þetta tal næði fram að ganga og þær hugmyndir sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa haft í frammi í málinu sætum við uppi með Alþingi sem löggjafarsamkomu þar sem einungis munkar sætu í þingstólum.

Herra forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða sem vert er að taka betur í betra tómi, en mikilvægt er að við gerum greinarmun á persónulegum hagsmunum annars vegar og almennum hagsmunum hins vegar. Ég er að beina orðum mínum jafnt til þingmanna Samfylkingarinnar sem til hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég vil vekja athygli á bókun sem ég gerði í hv. efh.- og viðskn. og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hefði að mínu áliti átt að hlífa nefndarmönnum við því að standa frammi fyrir umræðu um hæfi sitt til að stjórna fundi nefndarinnar þegar hún fjallar um málefni SPRON í ljósi þeirra persónulega hagsmuna sem hann hefur óvefengjanlega í því máli. Ég fyrir mitt leyti lýsti yfir að mér þætti eðlilegt að hann viki sem verkstjóri nefndarinnar í málinu að eigin frumkvæði og harma að því skuli hafa verið skotið á frest og stefnt inn í farveg þar sem hætt er við að það festist í tæknilegum álitamálum. Mestu skiptir að málefni sparisjóðanna fái vandaða og málefnalega umfjöllun í þingnefndinni og í kjölfarið skjóta og þinglega meðferð.`` Þetta er afstaða okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er alvarlegur hlutur að krefjast þess að maður víki sem formaður nefndar, og ég vil að það komi fram að að þessu máli undanskildu hefur Pétur H. Blöndal haldið mjög vel á málum sem formaður efh.- og viðskn. En ég ítreka að hann hefði átt að hlífa okkur við þessu --- að eigin frumkvæði. En að við gerum þá kröfu eða samþykkjum að hann víki úr formannsstóli eða fái ekki að sækja fundi nefndarinnar finnst mér ólýðræðislegt og ótækt. Við eigum að taka þessa almennu umræðu í þinginu. En að kjósa sparisjóðina og málefni þeirra til að flækja okkur í tæknilegum álitamálum finnst mér gagnrýnivert, og því beini ég til þingmanna Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði í bókun sinni að nefndin væri að fjalla um málefni SPRON. Svo er ekki. Hann bað um fund til að fjalla um afleiðingar þess sem gerðist hjá SPRON fyrir aðra sparisjóði, og ég var tilbúinn til að ræða það. Málefni SPRON eru í eðlilegum farvegi hjá Fjármálaeftirliti og Samkeppnisstofnun og bíður ákvörðunar hluthafafundar hjá Kaupþingi og stofnfjáreigendafundar hjá SPRON. Varðandi það að vísa mönnum úr nefnd þá er það náttúrlega mjög alvarlegur hlutur og ég vara menn við því. Hugsið þið ykkur, hv. þm., herra forseti, að meiri hluti nefndarinnar samþykki að vísa minni hlutanum úr nefndinni af því að hann er óþægilegur.  Varðandi það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði um fé án hirðis, sem ég hef margoft nefnt. Ég barðist á móti þessum lögum. En það er ekki þar með sagt að ég telji að aðrir séu hæfari til að fara með þetta fé en ég. Ég geri mér þó alla vega grein fyrir hættunum sem þessu fé fylgir, bæði varðandi úthlutanir og eins varðandi valdið sem peningarnir veita. Ég taldi mér því skylt að fara í stjórn SPRON til þess að gæta hagsmuna stofnfjáreigenda. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talar um að það hafi ekki verið haldinn fundur. Það var haldinn fundur, það náðist tími hjá öllum nefndarmönnum. En vegna dagskrártillögu Samfylkingarinnar, formsatriðis, varð að aflýsa þeim fundi. Síðan þá hef ég verið að leita færis að boða nýjan fund því að ég er áhugamaður um að fá að heyra í þeim gestum sem komu á fundinn. Það hefur bara ekki tekist. Varaformaður nefndarinnar er erlendis þessa viku, hv. þm. Kristinn Gunnarsson, og hann óskaði eftir því að fá að vera með á þessum fundi. Í síðustu viku voru framsóknarmenn með þingflokksfund á Suðurlandi og svona hefur þetta gengið, það hefur ekki tekist að halda fund vegna þess að Samfylkingin stóð fyrir því að útiloka síðasta fund.

Samkvæmt 3. mgr. 50. gr. skulu umræður um störf þingsins eigi standa lengur en 20 mínútur, en eins og á stendur tel ég rétt að gefa þingflokksformanni Frjálsl. tækifæri til að segja sína skoðun.

Virðulegi forseti. Þetta mál sem við erum að ræða, undir athugasemdum um störf þingsins, var til umfjöllunar á þingi árið 2002, þ.e. deilan um sparisjóðina. Þar var tekin ákvörðun um að setja svokallaðar yfirtökuvarnir varðandi sparisjóðina. Ég tel að umræða okkar eigi að snúast um það sem nú stefnir í með sparisjóðina. Ég tek hins vegar undir ummæli hv. þm. Ögmundar Jónassonar að það væri eðlilegt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að athuga sína stöðu í þessu máli sem formaður nefndarinnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Dómsmrn. hefur um nokkurt skeið talið að gera þurfi víðtækar endurbætur á gildandi lögum um þessa starfsgrein. Félag fasteignasala hefur líka ítrekað látið í ljós sömu skoðun. Ýmis mál sem upp hafa komið á síðustu missirum hafa rennt enn frekari stoðum undir nauðsyn þess að endurbæta löggjöf á þessu sviði, einkum eftirlitsreglurnar. Fyrstu lögin um sölu fasteigna voru lög nr. 47/1938, en þá var kveðið svo á í lögum að binda heimildir til sölu fasteigna fyrir aðra við sérstakt opinbert leyfi. Hefur svo verið æ síðan. Í stað þeirra komu lög nr. 34/1986, um fasteigna- og skipasölu, en með þeim var fyrst mælt fyrir um heimildir til að halda námskeið til undirbúnings prófraun fasteignasala. Þá var fyrst mælt fyrir um skyldu fasteignasala til þess að hafa tryggingar vegna tjóns sem þeir eða starfsmenn þeirra kynnu að valda í starfi sínu auk þess sem settar voru ítarlegri reglur en áður giltu um störf þeirra og starfsháttu. Þessum lögum var breytt með gildandi lögum nr. 54/1997, um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu. Í þeim var m.a. í fyrsta sinn kveðið á um að fyrirtækjasala félli undir einkarétt fasteignasala, reglur settar um útibú fasteignasala og ýmsar tilfæringar gerðar á reglum um söluyfirlit. Það þarf að hafa í huga við skipan reglna um milligöngu um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa að viðskiptin eru afar þýðingarmikil, hvort sem litið er á þau frá þjóðhagslegu sjónarhorni eða þeirra einstaklinga og lögaðila sem standa að viðskiptunum hverju sinni. Svo tekið sé dæmi um fasteignakaup þá snúast þau nánast alltaf um aleigu fólks og stundum lögaðila og líka drjúgan hluta af framtíðartekjum viðkomandi. Það er þess vegna afar brýnt að allt regluverkið sem gildir um þessi viðskipti sé sem skýrast. Eftirtalin atriði í gildandi reglum þarfnast breytinga: Nokkuð hefur tíðkast að fasteignasölur séu undir eignarráðum og reknar af mönnum sem ekki hafa til þess leyfi. Fasteignasalinn sem hefur löggildingu er í ýmsum tilvikum starfsmaður eigandans og lýtur boðvaldi hans sem vinnuveitanda en það dregur úr möguleikum hans til þess að koma fram sem sjálfstæður milliliður sem hefur lögbundnum skyldum að gegna bæði gagnvart kaupanda og seljanda. Ljóst er að reglur gildandi laga um útibú eru ekki í takt við þarfir markaðarins og að ýmsu leyti sniðgengnar. Bent hefur verið á að gera verði meiri kröfur til þeirra sem fá löggildingu sem fasteignasalar, bæði um starfsreynslu og menntun. Þá samræmist það ekki reglum um starfsábyrgðartryggingu fasteignasala, sem á að taka til tjóns sem hann og starfsmenn hans valda af gáleysi, hve mikið kveður að verksamningum í þessari grein. Leiðrétta þarf lágmarksfjárhæðir starfsábyrgðartryggingar til samræmis við aukna áhættu sem leiðir af stækkandi fyrirtækjum í greininni. Söluyfirlit, sem getur haft mikla þýðingu við að veita kaupanda upplýsingar um eiginleika og ástand fasteignar, hefur ekki öðlast þá stöðu sem æskilegt er. Er því brýn þörf á að styrkja reglur um söluyfirlit, efni þess og skylduna til að útbúa það og kynna væntanlegum tilboðsgjöfum í fasteignir. Taka þarf einnig af skarið um hver skylda fasteignasala sé um öflun upplýsinga í söluyfirlit. Engar reglur eru í gildandi lögum um meðferð fasteignasala á fé viðskiptamanna. Er þetta bagalegt þar sem algengt er að fasteignasalar hafi umtalsverða fjármuni viðskiptamanna sinna undir höndum. Er brýnt að setja reglur um meðferð þeirra á slíku vörslufé. Reglur um eftirlit með starfsemi fasteignasala eru ófullnægjandi. Gildandi lög gera ráð fyrir að dómsmrn. hafi með höndum eftirlitið. Þó skortir með öllu heimildir í lögum um framkvæmd eftirlitsins og reglur um viðbrögð við brotum fasteignasala á skyldum sínum eru rýrar að efni til. Það er óheppilegt almennt séð en einkum í ljósi þess hve miklir hagsmunir eru í húfi í fasteignaviðskiptum. Það er því brýnt að hafa í lögum reglur sem heimila eftirlitsaðila að bregðast skjótt við til þess að forða áföllum. Engin ákvæði eru í gildandi lögum um skaðabótaábyrgð fasteignasala og reglur gildandi laga um refsiverð brot í starfsemi fasteignasala tiltaka aðeins að sérstaklega upptalin brot séu refsiverð en hafa ekki að geyma neitt almennt ákvæði um refsinæmi brota á lögunum. Vinna við frv. hófst í ársbyrjun 2003. Við gerð þess hefur verið haft samráð við Félag fasteignasala um atriði sem félagið taldi að bæta þyrfti úr, en einnig var fundað með fulltrúum þriggja stærstu vátryggingafélaganna hér á landi í því skyni að ræða starfsábyrgðatryggingar fasteignasala. Þegar fyrstu drög frv. lágu fyrir, þ.e. texti greina, var það kynnt á samráðsfundi með hópi fasteignasala. Félagið kom að sjónarmiðum sínum á þessu stigi og var leitast við að taka tillit til þeirra að því leyti sem kostur var áður en heildardrög að frv. voru send til kynningar á vegum dómsmrn. Þegar þau lágu fyrir voru þau send nálægt 20 aðilum sem ætla má að hefðu sérstakra hagsmuna að gæta. Athugasemdir bárust frá nokkrum þeirra og er gerð grein fyrir viðbrögðum og ábendingum í almennum hluta athugasemda með frv. M.a. er lýst með rökstuddum hætti hvaða afstaða var tekin til athugasemdanna. Unnt var að fallast á fjölda athugasemda og ábendinga. Meginefni frv. og helstu brtt. bera það með sér að leitast er við að taka á öllum þeim þáttum sem gagnrýndir hafa verið í gildandi lögum sem gerð var grein fyrir hér að framan. Frv. er í sex köflum. Efni þess og helstu brtt. eru að lagt er til að heiti laganna verði breytt og þau nefnd lög um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Í I. kafla er lagt til að orðin ,,í atvinnuskyni`` í gildandi lögum verði felld niður. Öðrum en fasteignasölum yrði því bannað að hafa milligöngu um kaup og sölu fasteigna fyrir aðra. Ástæðan er sú að illmögulegt hefur reynst að afmarka skýrlega hver mörk þessarar reglu eru. Er lagt til að sömu skipan verði komið á aftur og gilti samkvæmt lögum um fasteigna- og skipasölu, nr. 34/1986, og lögum um fasteignasölu, nr. 47/1938. Þá er lagt til að hnykkt verði á því að ákvæði laganna gildi þegar fasteignasali tekur að sér að hafa milligöngu um viðskipti með fasteignir fyrir þá sem hafa atvinnu af byggingu fasteigna og svo þegar lögmenn selja einstakar fasteignir í tengslum við lögmannsstörf þeirra. Eftirlitsreglur frv. taka þó ekki til slíkra einstakra starfa lögmanna. Lagt er til að heimild í 3. mgr. 2. gr. um að synja megi manni um löggildingu ef hann hefur gerst sekur um brot á ákvæðum almennra hegningarlaga verði þrengd þannig að hún eigi aðeins við ef maður hefur hlotið dóm fyrir brot á ákvæðum tiltekinna kafla laganna, þ.e. kafla sem taka til fjármunabrota eða brota sem tengjast skjalafalsi o.fl. Þá er lagt til að skilyrði því sem gilt hefur um búsforræði fasteignasala verði breytt og samræmt því skilyrði sem gildir um lögmenn sama efnis. Lagt er til að gerðar verði auknar kröfur til þeirra sem þreyta vilja prófraun fasteignasala, þ.e. að gerð verði krafa um a.m.k. 12 mánaða starfsreynslu áður en prófraun er þreytt, að hann þurfi að hafa stúdentspróf eða sambærilega menntun að mati prófnefndar og hann þurfi að hafa setið námskeið til undirbúnings prófrauninni. Þá eru gerðar tillögur um breytingar á tilnefningum í prófnefnd, aðra skipan á starfsábyrgðartryggingum en nú gilda, m.a. um hækkun þeirra í takt við hækkun þeirra í takt við fjölda starfsmanna. Loks eru gerðar tillögur um breytingar á reglum um eignarhald á fasteignasölum, útibúum, að starfsábyrgðartrygging eigi að taka til þeirra sem ráðnir eru til starfa hjá fasteignasala og ýmis önnur atriði. Í II. kafla lúta brtt. einkum að þremur meginatriðum. Þær eru þessar: Í fyrsta lagi eru gerðar reglur um söluyfirlit í því skyni að styrkja stöðu þess bæði til að tryggja að það verði örugglega alltaf gert og til þess að styrkja það efnislega. Til viðbótar því má nefna að gerð er tillaga um nýtt ákvæði sem bætt er við 3. mgr. 11. gr., um efni söluyfirlits við sölu fyrirtækja, en ekkert slíkt ákvæði er í gildandi lögum. Í öðru lagi eru lagðar til ýmsar lagfæringar á gildandi reglum um störf og starfsháttu fasteignasala, svo og skyldur þeirra við upplýsingaöflun vegna söluyfirlits og ábyrgð þeirra á réttmæti upplýsinganna. Í þriðja lagi eru reglur um vörslu fjárreikninga, þ.e. um skyldur fasteignasala til þess að varðveita fé viðskiptamanna sinna á sérstökum reikningi. Er mælt fyrir um að fjármunir á slíkum reikningum séu eign viðskiptamanna, þeir njóti vaxta af fjármunum og staða innstæðunnar sé tryggð við hugsanleg gjaldþrotaskipti á búi fasteignasalans. Í III. kafla eru tillögur um veigamiklar breytingar, þ.e. að fasteignasölum verði skylt að eiga aðild að Félagi fasteignasala og því verði ákveðið veigamikið hlutverk í lögunum. Lagt er til að sett verði á fót stjórnsýslunefnd, eftirlitsnefnd Félags fasteignasala, sem starfi í tengslum við félagið og á kostnað þess. Nefndinni er ætlað að hafa eftirlit með fasteignasölum í starfi þeirra. Nefndin hefur ríkar skyldur til eftirlits og heimildir til viðbragða ef rökstuddur grunur er um að fasteignasali hafi brotið af sér í störfum sínum. Nefndin getur veitt áminningu. Hún getur svipt fasteignasala löggildingu tímabundið og hún getur krafist lokunar á starfsstöð hans. Ákvörðunum nefndarinnar sem hér hefur verið getið um má skjóta til ráðherra sem æðra stjórnvalds samkvæmt ákvæðum frv. Ráðherra getur m.a. ákveðið að svipting löggildingar skuli vera varanleg. Eftirlit nefndarinnar er tvenns konar, þ.e. reglulegt eftirlit sem þó er ekki oftar en þriðja hvert ár og eftirlit sem ákveðið er sérstaklega, ýmist að gefnu tilefni eða ekki. Auk þessa felst eftirlit nefndarinnar í því að fasteignasalar eiga að skila til hennar vottorði endurskoðanda um að meðferð þeirra á fé viðskiptamanna hafi verið í samræm við lög og reglur um vörslu fjárreikninga. Eftirlitsreglurnar og ákvæði um kostnað af eftirlitinu samrýmast ákvæðum laga um opinberar eftirlitsreglur, nr. 27/1999. Markmiðið er að eftirlitið verði framkvæmt þannig að þeir fasteignasalar sem hafa sín mál í lagi verði almennt ekki varir við eftirlitsnefndina en nefndin hafi virk tækifæri til rannsókna og aðgerða þegar rökstuddur grunur er um að fasteignasali hafi ekki risið undir þeirri miklu ábyrgð sem þessari umsýslu fylgir. Í V. kafla er lagt til að kveðið verði á um það í lögum að grundvöllur skaðabótaábyrgðar fasteignasala sé sakarreglan. Einnig er lagt til að mælt verði fyrir um það með almennum hætti að brot á ákvæðum laganna, ef frv. verður samþykkt á Alþingi, varði sektum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til meðferðar í hv. allshn.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa sem hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir. Hér er um gríðarlega mikla réttarbót að ræða og í raun ekkert nema gott um þetta mál að segja. Það er staðreynd. Ég mun ekki fara yfir einstaka kafla í frv. en vil minna á ýmislegt í því. Með þessu frv. erum við að leggja lóð á vogarskálina og stuðla að því að fá heildarlöggjöf varðandi fasteignir og fasteignakaup. Á síðasta þingi var gengið frá frv. til laga um fasteignakaup. Það var líka gríðarleg bót varðandi réttarsamband kaupenda og seljenda. En í því frv., sem var til meðferðar hjá hv. allshn., var einnig kafli um svokallaðar ástandsskýrslur fasteigna. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að geyma þann kafla. Þá vinnu vantar enn upp á og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, hann gæti jafnvel svarað því í lokin, hvar sú vinna er stödd. Viðar Már Matthíasson prófessor vann það frv. ásamt því sem hér er. Á það var minnst í niðurstöðu nefndarinnar og í nefndaráliti að þetta væri eitt af því sem ætti líka að hraða. Það væri mjög gott að fá það upplýst. Það er einnig mjög brýnt mál en við sáum að það var stærra en ætlað var og vildum reyna að nýta betur þá reynslu sem hefur fengist hefur í Noregi og víðar og það er mál sem nefndin þyrfti að skoða í framhaldi af þessu. Ég fagna því hve hratt hefur verið unnið í þessu máli. Ef vinna við þetta frv. hefur byrjað árið 2003 þá er þetta mjög vel af sér vikið. Ég fagna einnig nýmæli í frv. Ég minnist þess ekki í svona máli að í greinargerð séu færðar athugasemdir þeirra sem fóru yfir málið á vinnslustigi. Þar koma fram athugasemdir frá fasteignasölum, frá ASÍ, frá Neytendasamtökunum o.s.frv. Það er gríðarlega gott að hafa þær til hliðsjónar og mun vafalítið hjálpa nefndinni talsvert við ákveðna vinnu. Bæði gætum við fengið umsagnir fyrr eða hreinlega fengið þessa aðila sem gesti til nefndarinnar. Ég vil meina að þetta nýmæli væri mikilvægt að taka upp í stærri málum sem eru liður í heildarlöggjöf. Ég fagna þessu nýmæli. Þetta gefur í raun mjög góða yfirsýn og maður hefur líka á tilfinningunni að allt sé uppi á borðinu. Ég er ánægð með þau vinnubrögð dómsmrn. að setja slíkt í greinargerð. Við eigum eftir að fara yfir frv., þetta er bara 1. umr. Við eigum eftir að fara yfir frv. í allshn. Okkar bíður það skemmtilega verkefni og jafnframt að skoða um leið hvernig þetta kemur í samhengi við lögin um fasteignakaupin. Við munum þá skoða ástandsskýrslurnar og úttektina á því húsnæði sem er verið að kaupa. Undanfarið hefur staða fasteignasala talsvert verið í umræðunni og komið upp mörg leiðindamál þeim tengd í fjölmiðlum. Þessi hópur er oftast að höndla með aleigu fólks. Hér á landi er rík hefð fyrir því að eiga sitt húsnæði. Og þó að húsnæði sé með góðum lánum er fólk að setja allt sem það á í þau kaup. Ég ætla að láta þetta nægja að sinni og hlakka til vinnu í allshn. við þetta mál.

Virðulegi forseti. Hér hefur dómsmrh. lagt fram frv. til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa á þskj. 670. Ég vil byrja á að fagna þessu frv. sérstaklega. Ég tel að þessi lagasetning sé af hinu góða og að hugsunin í frv. sé rétt. Um er að ræða mjög mikilvæga starfsgrein. Miklir hagsmunir eru í húfi fyrir almenning enda er þetta starfsgrein sem sýslar með lífssparnað almennings, framtíðareignir, sparnað og einnig skuldir almennings. Í frv. er mjög margt til bóta og án efa verður farið vel yfir þetta mál í allshn. Ég vil þó koma inn á nokkur atriði sem ég tel vert að skoða nánar. Ég vil nefna fjögur þeirra hér. Í fyrsta lagi er í 19. gr. frv. kveðið á um sérstaka eftirlitsnefnd sem starfi í tengslum við Félag fasteignasala. Þessi eftirlitsnefnd á að hafa ríkar skyldur og ætlast er til að Félag fasteignasala beri kostnað af störfum nefndarinnar. Af þessu hef ég nokkrar áhyggjur miðað við hinar ríku skyldur sem nefndin mun hafa. Gera má ráð fyrir að þetta eftirlit verði töluvert kostnaðarsamt og tel ég rétt að ríkisvaldið leggi til fé til að standa straum af hluta þessa kostnaðar til að tryggja lágmarksskilvirkni nefndarinnar. Eins og áður hefur komið fram eru gríðarlegir hagsmunir neytenda í húfi og ríkisvaldið er að sjálfsögðu fulltrúi þeirra. Að öðrum kosti fellur töluverður kostnaður á greinina sjálfa eigi eftirlitsnefndin að geta uppfyllt skyldur sínar að fullu, eins og við gerum kröfu um. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að hér sé verið að velta of miklum kostnaði yfir á starfsgreinina sem gæti leitt til þess að árangurinn verði ekki eins og til er ætlast í lögunum. Í öðru lagi vil ég nefna að ég tel rétt að við svona lagasetningu, sem er mjög af hinu góða, verði tekin alvöruskref í menntunarmálum fasteignasala. Í frv. er stefnt í rétta átt, t.d. með kröfu um stúdentspróf eða sambærilega menntun en mér finnst að gera megi enn ríkari kröfur um verklega reynslu í lögunum en gert er ráð fyrir í frv. Í öðru starfsnámi er gerð krafa um lengri tíma undir handleiðslu meistara. Ég tel rétt að hið sama eigi við um þessa starfsgrein. Skoða ætti betur að áður en fólk geti leyst út löggildingarskírteini sín hafi það góða reynslu fyrir og eftir nám. Í þessu sambandi hafa verið nefndir 18 mánuðir fyrir próf og 18 mánuðir eftir próf. Mér finnst að úr því að fara á út í þessa lagasetningu þá eigum við að skoða af fullri alvöru hvort 12 mánaða verkleg reynsla nægi. Hér eru miklir hagsmunir almennings í húfi. Þetta er mikilvæg starfsemi. Við verðum að gera til hennar meiri kröfur og það á að gera þetta myndarlega. Við þurfum að gera kröfu um vandaða menntun og mikla reynslu til að tryggja fagmennsku. Við gerum slíkar kröfur til annarra starfsgreina og það ætti ekki síður að gilda um þessa starfsgrein. Það eru hagsmunir starfsgreinarinnar og einnig hagsmunir neytenda. Í þriðja lagi vil ég nefna stuttlega að mér finnst við eigum að skoða hvort sjálfsagt sé að lögmenn öðlist þessi réttindi sjálfkrafa, hvort þeir eigi ekki að taka prófið eða hvort gera eigi til þeirra kröfu um einhverja verklega reynslu áður en þeir geta hafið slík störf. Mér finnst vert að skoða það. Á þetta hefur verið bent af Félagi fasteignasala og það þarf að skoða, sérstaklega í ljósi þess að nú er verið að leggja mun ríkari skyldur á fasteignasala hvað varðar upplýsingagjöf. Mér finnst rétt að við skoðum það nánar. Í fjórða lagi vil ég líka nefna að mér finnst rétt að skoða einnig hvort ekki sé rétt að byggingaraðilum sem selja fasteignir sé gert skylt að kalla á aðkomu fasteignasala á fyrri stigum máls en gert er ráð fyrir í frv., fasteignasalarnir kæmu þar að kauptilboðum og tilboðsgerð og inn í kaupsamningana á fyrri stigum til að tryggja rétt neytendanna og þá faglegu og vönduðu meðferð sem við erum að gera kröfur um. Það eru miklar skyldur, bæði faglegar og fjárhagslegar, sem lagðar eru á Félag fasteignasala með þessari lagasetningu. Ég tel því mjög mikilvægt að vinna í góðu samráði við félagið við vinnslu málsins. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns tel ég hugsunina í frv. þessu afar góða. En góð hugsun er ekki nóg því að þessi lög og einstakar greinar þess skipta miklu máli fyrir nánustu framtíð. Því er mikilvægt að vel sé til vandað og að góð sátt ríki um þau. Að lokum vil ég þakka þá miklu og hröðu vinnu sem lögð hefur verið í undirbúning þessa mikilvæga máls.

Herra forseti. Ég vil þakka hinar góðu undirtektir þingmanna við frv. og tek undir með þeim að það hefur verið vel að verki staðið við gerð frv. og ánægjulegt að þingmenn kunna að meta það hvernig að því verki hefur verið staðið. Einnig vakti það athygli mína að það var talið til ágætis frv. að það hefði verið sent til umsagnar hjá aðilum á því stigi sem það var í höndum ráðuneytisins. Það er að sjálfsögðu alltaf umdeilanlegt hvernig að slíkum málum skuli staðið því að oft vilja þingnefndir sjálfar náttúrlega stýra því hvernig leitað er umsagna og hafa forgöngu um það. En hér er þetta gert. Ég tel að þetta sé nú kannski frekar undantekning heldur en algild regla við afgreiðslu mála af þessu tagi. Ég vil aðeins segja út af ástandsskýrslunum að það er mál sem þarf að athuga og gott er að nefndin komi með sína þekkingu inn í það með reynslu sinni af því sem var á síðasta þingi. Í 11. gr. frv., eins og sjá má, er fjallað um svokölluð söluyfirlit. Eins og þingmenn sjá á bls. 42 í greinargerðinni er þar m.a. fjallað um þetta, með leyfi forseta: ,,Þá er lagt til að bætt verði inn lið í söluyfirlit, þ.e. j-lið 2. mgr. frumvarpsins, en þar er lögð sú skylda á fasteignasala að hann sjái til þess að önnur atriði um fasteignina sem kunnugt er um, svo sem skýrslur um ástand eignar sem gerðar hafa verið, komi þar fram. Ástæða þessa er sú að fyrir kemur að ástandsskýrslur séu gerðar um fasteignir, t.d. í tilefni af væntanlegri sölu þeirra. Séu slíkar skýrslur til um fasteign, þótt ekki séu þær nýjar, er eðlilegt að skylt sé að kynna þær fyrir væntanlegum tilboðsgjafa eða a.m.k. upplýsa hann um tilvist þeirra, enda getur mikilsverðar upplýsingar verið þar að finna um ástand eignarinnar og annað sem máli getur skipt.`` Þarna er vikið að þessum skýrslum. Það styrkir náttúrlega seljandann að hafa slíkar skýrslur og hafa þær þannig að þær veiti upplýsingar um raunverulega stöðu eignarinnar. Ég tel því að þarna sé verið að árétta mikilvægi þessara skýrslna en fagna því ef nefndin tekur þetta sérstaklega til athugunar og umræðu. Varðandi það sem fram kom í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur þá hef ég í sjálfu sér ekki neitt um þau atriði að segja. Mér finnst alveg sjálfsagt að allshn. skoði þá þætti sem hún nefndi. Þetta eru þau álitamál sem menn þurfa að hafa í huga þegar þeir fara yfir frv. og ég vænti þess að í meðförum nefndarinnar komi einnig fram önnur álitaefni sem nefndin telur sér skylt og nauðsynlegt að fara yfir. Ég legg það í hendur nefndarinnar að fjalla um slík efnisatriði og vonandi næst um þau öll góð samstaða í nefndinni áður en yfir lýkur.

Herra forseti. Þetta hefur nú verið ákaflega hjartnæm stund, þ.e. umræðan um þetta frv. Búið er að fara svo hlýlegum orðum um það að það hálfa væri nóg. Ekki ætla ég nú að fara að spilla gleðinni. Ég dreg síst úr því að þörf er á því að taka á þessum málum. Eins og því miður fréttir á undanförnum vikum, mánuðum og missirum hafa borið með sér eru allt of mikil brögð að því að hlutir séu ekki í lagi þegar þessi miklu verðmæti sem tengjast t.d. fasteignaviðskiptum fara um hendur þeirra sem með þau sýsla. Að því leyti, að sjálfsögðu, er mjög þarft og gott að fá vel unnið frv. sem ég hef svo sem enga þekkingu til að agnúast út í eða setja út á. Ég treysti því að það sé vel og vandlega undirbúið enda hafa þar glöggir menn um vélað og heilmikil undirbúningsvinna er að baki, meira að segja er búið að senda frv. út til einhvers konar forumsagna til nokkurra aðila. Þó eru auðvitað nokkur atriði sem hlýtur að mega velta aðeins upp og það ætla ég að leyfa mér að gera, ekki síst af því að ég sit ekki í hv. þingnefnd sem fær málið til umfjöllunar. Þar tel ég mig sjá bæði kost og kannski löst eða a.m.k. umdeilanlegri atriði í frv. Ég held að eitt stærsta og þarfasta ákvæðið sé nýmæli 17. gr. um vörslufjárreikninga og í raun vekur það undrun þegar maður fer að hugleiða það hvers vegna í ósköpunum sú skipan hefur ekki verið við lýði að mönnum væri skylt að halda þeim fjármunum sem þeir taka við frá öðrum og hafa undir höndum tímabundið, vegna þess að þeir eru að koma á fasteignaviðskiptum eða fyrirtækja- eða skipakaupum, aðgreindum frá eigin fjárhag. En þannig mun það ekki hafa verið, öfugt við t.d. lögmenn sem hafa slíkar kvaðir á sér. Eftir því sem manni hefur sýnst af mörgum þeim málum þar sem um misferli eða fjárdrátt hefur verið að ræða í tengslum við fasteignaviðskipti þá hefur það einmitt tengst því að menn hafa freistast til þess að taka sér fé annarra að láni tímabundið, væntanlega með það í huga að þeir mundu ráða við að skila því aftur áður en nokkuð kæmist upp. En svo hefur það ekki gengið eftir. Það að hafa þetta algerlega aðskilið á sérstökum reikningum og hafa það ótvíræða lagaskyldu hlýtur að teljast þarna til mikilla bóta. Hitt atriðið, herra forseti, sem ég hef staldrað aðeins við er fyrirkomulag varðandi eftirlit með fasteignaviðskiptum. Hér er valin sú leið, sem sjálfsagt eru ýmis gild rök fyrir, að setja það eftirlit í hendur á félagi, í raun eftirlitsnefnd félagsskaparins sem í hlut á. Í III. kafla frv. er með öðrum orðum gengið þannig frá í fyrsta lagi að fasteignasalar skulu hafa með sér félag sem nefnist Félag fasteignasala og er þeim öllum skylt að vera þar félagsmenn. Hér er sem sagt allt í einu komin í frv. tillaga um skylduaðild að félagsskap og er það nokkuð athyglisvert í sjálfu sér, ekki síst af því að það er flutt af hæstv. dómsmrh. Birni Bjarnasyni. Nú minnir mig að ég hafi oft orðið vitni að umræðum og tekið þátt í umræðum þar sem menn hafa haft allt á hornum sér út í fyrirbærið skylduaðild að þessu eða hinu og svo sem ekki að ósekju því að einn af grundvallarhornsteinum frelsisins er jú að mönnum sé frjálst að velja sér aðild að félögum eða að vera ekki í þeim. Þess vegna hlýtur að þurfa að fara vandlega yfir það hvort þetta er í fyrsta lagi réttlætanlegt, hvort þetta stenst, og þá í öðru lagi hvort þetta sé besta fyrirkomulagið varðandi þetta eftirlit. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki í þeim hópi sem á í neinum sérstökum erfiðleikum með að skylduaðild geti átt rétt á sér, enda liggi svo brýnir hagsmunir á bak við að réttlætanlegt sé að leggja slíkar kvaðir á menn. Það út af fyrir sig, að mínu mati, þarf ekki endilega að eiga við hér vegna þess að það er alveg hægt að hugsa sér að koma þessu eftirliti fyrir öðruvísi, t.d. með því að hafa opinbert eftirlit, þ.e. að hið opinbera annist eftirlitið og það sé ekki í höndum félagsmannanna sjálfra eða félagsskapar þeirra. Sú leið er valin í fjármálaheiminum. Þar er opinbert eftirlit, Fjármálaeftirlitið. Það er ekki félag viðskiptabanka og verðbréfafyrirtækja og annarra slíkra aðila sem kemur á eftirlitsnefnd til að annast eftirlit á þann hátt að menn hafi þannig lagað séð eftirlit með sjálfum sér, heldur öfugt. Sama er að segja um Samkeppnisstofnun, samkeppnisyfirvöld og samkeppniseftirlit. Það er ekki í höndum einhvers konar félagsskapar þeirra sem í hlut eiga heldur er þar um opinbert eftirlit að ræða. Auðvitað er stutt úr Fjármálaeftirlitinu, sem m.a. tók yfir verkefni Vátryggingaeftirlitsins á sínum tíma, yfir í það að hafa eftirlit með fasteignaviðskiptum. Það er ekkert löng leið þar á milli og hefði auðvitað alveg getað komið til greina að þetta eftirlit væri deild þar. En hér er sem sagt valin sú athyglisverða leið að hafa skylduaðild að Félagi fasteignasala og það er rökstutt og ágætlega að mínu mati með því að svo brýnir hagsmunir séu í húfi að koma við þessu eftirliti og tryggja að þetta fari allt saman vel fram að það réttlæti skylduaðildina. Ég tel þetta mikilsvert fordæmi og áhugavert og verður örugglega oft til þess vitnað í framtíðinni. Um þessa hluti hefur iðulega verið deilt harkalega og mál hafa gengið til dómstóla út af slíkum hlutum, t.d. skylduaðild að félögum leigubílstjóra, sendiferðabílstjóra eða öðru slíku. Það hefur verið rökstutt af stjórnvöldum að réttlætanlegt gæti verið að viðhafa þar skylduaðild vegna þess að mikilvægir almannahagsmunir væru fólgnir í þeirri stjórnsýslu sem færi fram í gegnum félögin eða þeirri skipulagningu mála sem færi fram í gegnum það að um slíkan félagsskap væri að ræða og menn öðluðust réttindi í gegnum félagið. Þá vil ég sérstaklega víkja að því hvernig þetta er orðað í 1. málslið 18. gr. Þar er sagt, með leyfi forseta: ,,Fasteignasalar skulu hafa með sér félag sem nefnist Félag fasteignasala. Er þeim öllum skylt að vera þar félagsmenn.`` Án þess að hafa hugsað þetta mikið og vera jafnlögfróður og þeir snillingar sem hafa samið þetta frv. þá hefði ég leitað annarra leiða varðandi orðalag í þessum efnum og reynt að binda skylduaðildina með beinum hætti við þau réttindi sem menn öðluðust gegnum félagsaðildina þannig að það væri í sjálfu sér svo að menn gætu staðið utan félagsins. En þá yrðu þeir af þeim réttindum sem fylgja því að vera félagsbundnir og falla undir eftirlitið o.s.frv. Nú kunna menn að segja að þetta komi út á eitt og það út af fyrir sig getur verið svo. En orðalagið gæti þarna skipt máli, þ.e. að það væri algjörlega á hreinu að tengingin við skylduaðildina væru þau réttindi sem menn öðluðust þar með. Fyrir því eru sem sagt gild rök að fara þá leið. Ég geri ráð fyrir því að hv. allshn. muni athuga þetta mjög rækilega og tryggja að hér sé alveg róið fyrir hverja vík og engar gryfjur í málinu. Þetta er þó að mörgu leyti fyrirkomulag sem má velta fyrir sér og hafa jafnvel efasemdir um. Það sést líka af því t.d. að ráðherra gefur út löggildinguna, ráðherra gefur út starfsleyfin, en nefnd samtaka þeirra sem í hlut eiga, eftirlitsnefnd Félags fasteignasala getur hins vegar ógilt löggildinguna og tekið af mönnum, að vísu tímabundið, þá löggildingu sem ráðherra hefur gefið út. Það vald er því í raun framselt með þeim hætti til eftirlitsnefndarinnar, ef ég hef áttað mig rétt á þessu. Það er að vísu eingöngu gert ráð fyrir tímabundinni sviptingu og það er málskotsréttur til ráðherra þannig að sjálfsagt stenst málið í því ljósi. En þetta er fremur óvenjulegt sýnist mér engu að síður. Hvers vegna í sjálfu sér þetta fyrirkomulag er valið og hentar þá væntanlega betur þessari tegund viðskipta en ýmsum öðrum, treysti ég mér svo sem ekki til að fara mikið út í. Ég hef ekki þaullesið rökstuðninginn fyrir því nægjanlega til þess. Herra forseti. Ég vona að þessar vangaveltur mínar sem leikmanns hafi ekki spillt ánægjunni yfir því að menn skulu vera komnir með þetta frv. í hendur og þessari hjartnæmu stund sem hér hefur verið í umræðum um það, en það helgast að sjálfsögðu af því að það er auðvitað mikil ánægja með að til standi að reyna að koma þessum málum í betra horf en verið hefur að undanförnu. Það er eiginlega ekki hægt að segja annað en að stétt fasteignasala hafi orðið fyrir verulegum álitshnekki á undanförnum mánuðum vegna þess hversu oft þar hafa komið upp vafasöm mál.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um að frv. sé mikil réttarbót. Það eru vissulega miklir hagsmunir almennings í húfi og sömuleiðis, sem hefur kannski ekki komið fram, eru hagsmunir fasteignasala líka mjög ríkir þ.e. að þær reglur sem um starfsemi þeirra gilda séu skýrar, ekki síst í ljósi þeirra áfalla sem sú stétt hefur orðið fyrir að undanförnu. Mig langar til að víkja að einu atriði sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í ræðu sinni, ágætri ábendingu og málefnalegri sem ég tel að við í hv. allshn. eigum að taka til skoðunar. Það er skipan þessarar eftirlitsnefndar sem vikið er að í III. kafla frv. Þar er gert ráð fyrir að Félag fasteignasala tilnefni tvo nefndarmenn. Ég get alveg tekið undir að ég get hugsanlega séð það fyrirkomulag hentugra fyrir mér þannig að aðrir óháðir aðilar skipi slíka nefnd, svo sem einn löggiltur endurskoðandi og einn lögmaður ásamt þeim aðila sem hæstv. dómsmrh. mun tilnefna. Við sjáum t.d. í 21. gr. að þessari eftirlitsnefnd er, samkvæmt frv., heimilað að hafa eftirlit og fara í bókhald og önnur skjöl hjá fasteignasölum og það kann að skjóta skökku við að fasteignasalar sem hugsanlega verða tilnefndir í eftirlitsnefndina af hálfu Félags fasteignasala hafi aðgang að bókhaldi og skjölum hjá samkeppnisaðilum sínum. Það má vel vera að úr þessu megi bæta og ég hygg að við í hv. allshn. munum taka þetta atriði sérstaklega til skoðunar.

Herra forseti. Ég tek út af fyrir sig undir það með hv. þingmanni að eitt af því sem þarna er eðlilegt að athuga er skipan eftirlitsnefndarinnar, hvernig í hana er skipað. Það skiptir vissulega máli og þau sjónarmið geta verið uppi að það sé betra að það séu alveg utanaðkomandi aðilar heldur en einhverjir félagsmenn úr Félagi fasteignasala sem þarna gætu komið til sem þessir tveir af þremur fulltrúum í nefndinni. Hitt er svo auðvitað álitamál hvort viðhafa eigi þetta fyrirkomulag og hversu víðtækt valdsvið eigi að fela þeirri nefnd. Þegar maður hugsar þetta er þarna verið að setja á fót nefnd sem hefur mjög afgerandi vald, ekki bara til að kanna gögn og sækja sér upplýsingar heldur hefur hún áminningar- og agavald og getur svipt menn löggildingu. Hún getur að eigin frumkvæði leitað eftir atbeina lögreglu til að loka starfsstöð þannig að þarna er um mjög sterka stöðu nefndarinnar að ræða og minnir á, umdeildar að vísu, heimildir samkeppnisyfirvalda og skattsins og fleiri aðila til að fara inn í starfandi fyrirtæki og sækja sér upplýsingar, beita síðan viðurlögum og refsingum. Nefndinni er því falið mjög mikilvægt hlutverk og það hlýtur að þurfa að skoða hvort tveggja vandlega, bæði skipan hennar sem og hversu víðtækt valdsvið hún á að hafa ef menn sem sagt ætla að koma því á sem þarna er lagt til á annað borð. Annar möguleiki væri t.d. venjubundið opinbert eftirlit sem er algjörlega óháð utanaðkomandi gagnvart þeim félagsskap sem í hlut á.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ástæðurnar fyrir því að hér er lagt til að komið verði á slíkri eftirlitsnefnd og hún hafi tiltölulega ríkar heimildir til þess að hafa eftirlit með starfsemi fasteignasala séu einmitt þau atriði sem hér hafa verið nefnd og komið hafa upp í umræðunni upp á síðkastið. Hér er um mjög mikilvæga hagsmuni að ræða. Fasteignasalar véla með aleigu fólks og það er mjög mikilvægt að starfsemi þeirra fari að lögum og eftirlit sé haft með því að menn fari að reglum. Ég get ekki séð að opinbert eftirlit, af því að vikið var að því, sé endilega heppilegra en eftirlit manna sem starfa í einkageiranum. Þetta atriði og þær heimildir sem eftirlitsnefndin kemur til með að hafa verði frv. að lögum verður allt tekið til málefnalegrar umfjöllunar í hv. allshn.

Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar víkja að 18. gr. Það er rétt að þar er gert ráð fyrir að menn séu skyldaðir til að ganga í þetta félag enda er um lögbundnar skyldur félagsins að ræða. Og það er lykilatriði sem menn verða að hafa í huga þegar þeir fjalla um skylduaðild að félögum að í landslögum sé tekið fram um hvaða málefni þessi félög eiga að fjalla og þess vegna sé unnt að mæla fyrir því í lögum að um lögbundna aðild að félögunum sé að ræða. Þetta er mjög mikilvægt atriði sem nauðsynlegt er að hafa í huga og þegar litið er á lokamgr. 18. gr. kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Félagi fasteignasala er heimilt að starfrækja í öðru skyni en mælt er fyrir um í lögum þessum, svo sem til þess að sinna símenntun félagsmanna eða starfsmanna þeirra, sérstaka félagsdeild, eina eða fleiri, sem fasteignasölum er frjálst að eiga aðild að. Skal fjárhagur slíkra félagsdeilda aðgreindur frá fjárhag félagsins.`` Þetta er gert til að menn átti sig á því að þarna er alveg um lögbundið hlutverk að ræða og þess vegna eru menn skyldaðir til aðildar að félaginu. Síðan er það líka rökstutt ítarlega í greinargerð með frv., m.a. á bls. 46 um III. kafla frv., hvers vegna þessi leið er valin. Hún er valin til þess að tryggja enn betur en ella væri öryggi í umræddum viðskiptum og öryggi í slíku starfsumhverfi. Þess vegna er lagt til við Alþingi að þessi leið verði samþykkt. Eins og fram hefur komið á þetta mál vafalaust eftir að verða mikið rætt í nefndinni. Það er mikill áhugi á því eins og hér hefur fram komið og ég vænti þess að menn fari yfir þetta og skýri þá ef einhver vafaatriði eru í þessu tilliti. Frá sjónarmiði mínu sem er eindreginn talsmaður frjálsrar félagsaðildar er þetta ekki neitt brot á þeirri hugmyndafræði eða þeim hugsjónum sem við höfum sem viljum standa vörð um mannréttindi manna og rétt þeirra til að taka ekki þátt í félögum nema þegar staðið er að því með þeim hætti sem hér er gert. Það er algerlega í samræmi við allar reglur sem um þessi mál gilda þegar rætt er um þau frá mannréttindasjónarmiðum.

Herra forseti. Mér datt í hug að það kynni að bjóða upp á líflegar umræður að nefna aðeins þetta atriði með skylduaðildina. Ég ætla samt ekki að vera með neina stríðni uppi í þeim efnum en sögulega og pólitískt er samt skemmtilegt að ræða hér um frv. sem flutt er af hæstv. dómsmrh. Birni Bjarnasyni sem gerir ráð fyrir skylduaðild af þessu tagi að félagi. Hæstv. ráðherra hefur nú útskýrt afstöðu sína til þess og reyndar tel ég að það sé út af fyrir sig fráleitt að leggja einhverja flokkspólitíska merkingu eða ætla að afstaða manna til grundvallarfrelsisreglna eins og félagafrelsisákvæða eigi að ráðast af flokkspólitík. Oft voru hins vegar uppi í umræðum tilhneigingar til þess og sjálfstæðismenn fóru gjarnan mikinn gegn ýmsum félögum þar sem um skylduaðild var að ræða. Þar var á bak við ákveðinn pólitískur tilgangur að mínu mati, að ýmiss konar félagasamtök sem hafa veigamiklu hlutverki að gegna, bæði á vinnumarkaði og víðar, hafa byggt á slíkri aðild. Menn hafa verið í ákveðnum pólitískum leiðangri til að grafa undan slíku, hafa túlkað félagafrelsisákvæði mjög þröngt og afdráttarlaust, jafnvel ekki fallist á að þegar ríkir almannahagsmunir eru bundnir því að slíkir hlutir séu í formi félagsaðildar og skylduaðildar hafi það átt að halda. Ég hef aðallega kannski vakið athygli á því að hér er um að ræða vel rökstudda niðurstöðu þar sem lögbundnar skyldur eru bundnar við félagsaðildina og það tel ég fullkomlega standast. Þess vegna er ég alls ekki að leggjast gegn því að þetta fyrirkomulag verði hér við haft en bendi þó á að fleiri leiðir eru mögulegar. Eins og við sjáum þegar við skoðum þetta annars staðar á Norðurlöndunum eru farnar mismunandi leiðir hvað varðar eftirlit með fasteignaviðskiptum í einstökum löndum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um lögmenn, nr. 77/1998, með síðari breytingum. Tilefni frv. eru ábendingar sem borist hafa um atriði sem betur mega fara í ljósi framkvæmdarinnar. Einnig eru lagðar til breytingar á lögum vegna innleiðingar á EES-gerðum sem Ísland er skuldbundið af samkvæmt EES-samningnum. Um það er fjallað í 1. gr. frv. þar sem lagt er til að gildissvið laganna verði rýmkað þannig að þau taki einnig til erlendra lögmanna sem heimild hafa til að starfa hér á landi í samræmi við reglur Evrópska efnahagssvæðisins og stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu. Lagt er til að dómsmrh. setji nánari reglur um starfsemi slíkra lögmanna hér á landi, þar á meðal um réttindi þeirra og skyldur. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að veiting lögmannsréttinda verði ekki lengur bundin við þá sem ljúka embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands. Á móti kemur að gerðar eru auknar kröfur til þeirra sem sækja um að öðlast héraðsdómslögmannsréttindi, sbr. 4. og 5. gr. frv. Þeir þurfi auk þess að standast sérstaka prófraun, afla sér starfsreynslu, annaðhvort sem lögmannsfulltrúar eða starfsmenn tiltekinna embætta ríkisins. Í 6. gr. frv. eru lagðar til breytingar á 9. gr. laganna sem fjallar um skilyrði þess að öðlast réttindi til að verða hæstaréttarlögmaður. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á fjölda og eðli þeirra mála sem umsækjandi hefur flutt fyrir héraðsdómi. Í öðru lagi verði lagt niður það fyrirkomulag að leita þurfi samþykkis sérstakrar prófnefndar hvort mál sé tækt sem prófmál heldur sýni umsækjandi fram á að með prófraun sé hann hæfur til að öðlast réttindin. Gert er ráð fyrir að prófraunin felist í munnlegum flutningi fjögurra mála, þar af tveggja einkamála fyrir fimm eða sjö dómurum Hæstaréttar. Dómendur Hæstaréttar sem skipa dóm í viðkomandi máli meti svo hvort viðkomandi hafi staðist prófraunina. Lögð er áhersla á að tilgangur prófraunar sé að prófa málflutningshæfi lögmanns og að jafnaður verði aðgangur lögmanna að hæstaréttarlögmannsréttindum. Nokkrar breytingar eru lagðar til á 12.--17. gr. laganna sbr. 7.--12. gr. frv. sem snúa að þeim tilvikum þegar lögmaður hyggst ekki nýta réttindi sín til lögmannsstarfa eða uppfyllir ekki lengur skilyrði til þess að njóta réttindanna. Gert er ráð fyrir því að lögmaður geti lagt réttindi sín inn til ráðuneytisins og þau verði lýst óvirk í stað þess að hann afsali sér réttindum sínum eins og nú er. Einnig er gert ráð fyrir því að réttindi lögmanns geti í tilteknum tilvikum verið felld niður bæði tímabundið og ótímabundið, þau geti fallið sjálfkrafa niður eða lögmaður verið sviptur réttindum sínum. Um þetta er ítarlega fjallað í almennum athugasemdum við frv. Þá eru lagðar til breytingar á ákvæðum er varða notkun titilsins lögmaður þegar fengin hefur verið undanþága frá skilyrðunum um skrifstofu opna almenningi, vörslufjárreikning og starfsábyrgðartryggingu. Í frv. eru enn fremur lagðar til breytingar er lúta að eftirlitsskyldu Lögmannafélags Íslands og er lögð til sú breyting að félagið getur krafið lögmann um greiðslu kostnaðar við rannsókn á fjárreiðum hans, sbr. 8. gr. frv. Aðrar breytingar sem nefna má eru að gert er ráð fyrir að skýrar verði kveðið á um skyldu lögmanns til að hafa sérstakan vörslufjárreikning. Einnig verði lögfest sú skylda lögmanns að senda Lögmannafélagi Íslands fjárvörsluyfirlýsingu og upplýsingar um verðbréf í hans vörslu og skal hvort tveggja staðfest af löggiltum endurskoðanda. Loks er nýmæli um að úrskurðarnefnd lögmanna geti ef sérstaklega stendur á ákveðið að málsaðilar greiði kostnað sem hlýst af störfum nefndarinnar við mál þeirra sbr. 17. gr. frv. Gert er ráð fyrir að málagjaldið renni til nefndarinnar. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Frekar nýlega voru sett á laggirnar svokölluð lögmannanámskeið sem lögfræðingar verða að þreyta ætli þeir sér að starfa sem lögmenn. Í 4. gr. fyrirliggjandi frv. um breytingar á 6. gr. laganna er gert að skilyrði fyrir því að mega sitja umrætt lögmannanámskeið að lögfræðingur hafi unnið í a.m.k. sex mánuði sem fulltrúi lögmanns eða í eitt ár sem aðstoðarmaður dómara, fulltrúa, ríkissaksóknara, ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans í Reykjavík eða sýslumanns að lokinni útskrift. Þetta nýmæli vekur upp nokkrar spurningar. Útskrifaðir lögfræðingar eiga í dag það allir sammerkt að hafa lokið fimm ára námi frá Háskóla Íslands. Aðeins læknar hafa lengra nám að baki en lögfræðingar. Laganemar þurfa einnig á meðan á námi stendur að vinna lögfræðitengd störf, svokallaðan kúrsus, að lágmarki í tvo mánuði. Flestir laganemar vinna hins vegar störf tengd náminu í meira en eitt sumar og hafa því töluverða starfsreynslu við útskrift, hafandi ýmist starfað á lögmannsstofum eða hjá hinu opinbera. Nýútskrifaðir lögfræðingar hafa því nú þegar haft kynni af þeim störfum sem þeim er ætlað að vinna. Eins og staðan er núna eru laganemar í fimm ár í laganáminu. Þeir þurfa nú þegar að afla sér sérstakrar starfsreynslu undir handleiðslu lögmanna á meðan á náminu stendur og ætli þeir sér að verða lögmenn þurfa þeir að fara aftur í nám eftir útskrift í tæpt hálft ár og taka svokallað lögmannanámskeið. Það eru því fá fagleg rök til þess að bæta enn frekar við vinnuskyldu að lokinni útskrift. Ég held að ný kynslóð lögfræðinga komi vel undirbúin á vinnumarkaðinn. Lagadeildin hefur tekið miklum breytingum og býður upp á enn breiðari menntun en áður. Lögfræðingar dagsins í dag koma því sterkir út á vinnumarkað að loknu löngu námi. Það er einnig ljóst að starfssvið lögmanna eykst sífellt og hafa ný svið verið að opnast fyrir lögmönnum svo sem hjá fyrirtækjum og í alþjóðasamskiptum stjórnvalda. Menn hafa verið að spá atvinnuleysi meðal lögmanna í meira en 30 ár. Þrátt fyrir mikla fjölgun í stéttinni hefur sú spá aldrei ræst. Áhrif þessa ákvæðis sem ég er að tala um hér yrðu hins vegar að líkindum þau að færri lögfræðingar störfuðu við lögmennsku en ella, enda virðast í fljótu bragði helstu rökin fyrir þessu ákvæði lögmannafrumvarpsins vera einfaldlega að vernda þá sem þegar starfa við lögmennsku. Í yfirlýsingu Orators, félags laganema, kemur fram að í 90 ára sögu íslenskrar lagakennslu og veitingu lögmannsréttinda hefur hingað til ekki þótt vera þörf á að gera starfsreynslu að skilyrði fyrir öflun lögmannsréttinda. Hér er einfaldlega verið að gera fólki það erfiðara að óþörfu að öðlast lögmannsréttindi. Það er verið að vernda stéttina og í raun ber þetta keim af því að verið sé að búa til ódýrt vinnuafl úr nýútskrifuðum lögfræðingum. Það skýtur einnig óneitanlega skökku við að ætla með þessu ákvæði frv. að takmarka nýliðun í lögmannastéttina á sama tíma og frv. gerir ráð fyrir í fyrsta skipti í sögu Íslands að aðrir skólar en Háskóli Íslands geti útskrifað lögfræðinga. Frumvarpið opnar möguleika manna til að verða lögfræðingar en þrengir um leið möguleika þeirra til að öðlast lögmannsréttindi. Það vekur jafnframt spurningar um réttmæti ákvæðisins þegar lagadeild Háskóla Íslands hefur metið þörf á lögfræðingum mikla og hefur m.a. ákveðið að lágmarkseinkunn í almennri lögfræði skuli vera 6 en ekki 7 til þess að fjölga þeim sem ljúka prófi sem lögfræðingar. Í frv. er gildistaka þessara breytinga einnig óljós verði þær samþykktar. Hvernig mun þetta nýja skilyrði um starfsreynslu snerta þá sem eru nú þegar í námi? Verði frv. samþykkt óbreytt verður að telja að þá sé verið að koma allillilega aftan að þeim einstaklingum sem hófu laganámið að ákveðnum reglum og forsendum gefnum. Herra forseti. Í fyrirliggjandi frv. er einnig tekið á þeirri staðreynd að fleiri en ein lagadeild eru nú starfræktar á Íslandi. Þess má m.a. sjá merki í 4. gr. frv. þar sem skilyrði fyrir að fá að taka lögmannanámskeiðið er m.a. að viðkomandi hafi lokið fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi við lagadeild háskóla sem viðurkenndur er af menntmrn. samkvæmt lögum um háskóla. Skilyrðið yrði þá ekki lengur eingöngu bundið við lagadeild Háskóla Íslands, en reyndar er nú þegar heimild til staðar í núgildandi lögum um að leggja megi að jöfnu sambærileg próf frá öðrum háskóla ef sérstök prófnefnd samþykkir það. Ég vil byrja á að fagna auknum valmöguleikum stúdenta og laganema á Íslandi. Samkeppnin er af hinu góða og nú þegar má merkja jákvæðar breytingar á lagadeild Háskóla Íslands í kjölfar aukinnar samkeppni. En þó verður að gera ákveðnar kröfur til hinna nýju skóla alveg eins og kröfur eru gerðar til Háskóla Íslands. Það má ekki slaka á kröfunum eingöngu sakir þess að menn eru ánægðir með hið nýja framtak. Lögfræðingar gegna veigamiklu hlutverki og þeir starfa stöðugt á fleiri sviðum samfélagsins. Lögfræðingar starfa hjá ríki, sveitarfélögum og einkaaðilum. Þáttur þeirra í stjórnsýslunni er stór og þeim eru fengin ábyrgðarhlutverk í samfélaginu. Þeir einir geta orðið lögmenn sem veitir þeim síðan einnig ákveðnar skyldur og réttindi. Lögmenn eru það sem kallað er opinberir sýslumenn. Það verður því að viðurkenna ákveðna sérstöðu laganámsins vegna þessa. Það er jafnframt réttmæt krafa þeirra sem nema lög við nýja háskóla að þeir standi jafnfætis laganemum Háskóla Íslands, að þeir séu jafn vel í stakk búnir til að takast á við lögfræðistörf að lokinni útskrift og að þeir eigi jafnmikla möguleika á því að standast lögmannanámskeiðið að loknu námi og þeir séu samkeppnishæfir að loknu námi. Það er því mikilvægt að fá þá aðila inn í umræðuna sem besta þekkingu hafa á lagakennslu og laganámi, þ.e. háskólana sjálfa. Ég hlakka því til að heyra í viðkomandi lagadeildum og fá jafnvel forsvarsmenn deildanna á fund allshn. og heyra hugmyndir þeirra um hvað þeir telji felast í orðunum fullnaðarnám í lögfræði og þá sérstaklega út frá því laganámi sem þeir bjóða upp á eða stefna að því að bjóða upp á í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að frv. það sem hér er til umræðu, frv. til laga um breyting á lögum um lögmenn, nr. 77/1998, með síðari breytingum, er ákaflega mikil réttarbót og því ber að fagna að hæstv. dómsmrh. hafi lagt það fram í þeirri mynd sem það er hér og hefur verið kynnt svo ágætlega. Frumvarpið og efnisatriði þess er eins og ég sagði mikil réttarbót fyrir lögmenn og fyrir laganema og ekki síður fyrir lagadeildir háskólanna í landinu og því ber sérstaklega að fagna. Ég vil vekja athygli á að í því er mjög mikilvægt nýmæli og líklega eitthvert merkilegasta nýmælið í þessu frv., þ.e. í a-lið 4. gr. Þar eru lagadeildir allra háskóla á Íslandi í fyrsta skipti í réttarsögunni jafnsettar sem þýðir það að komið er á fullkomnu jafnræði milli lagadeildanna. Það þýðir jafnframt að laganemar við einstakar lagadeildir eru jafnsettir nú, þ.e. verði frv. að lögum, og þetta er gríðarleg réttarbót fyrir þá og mikið framfaraskref í löggjöfinni að þessu leyti. Ég vil líka nefna að það er mikilvægt og mjög ánægjulegt nýmæli í 6. gr. frv. sem fjallar um skilyrði þess að menn geti aflað sér málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti. Eins og kerfið var hér áður fyrr var sérstök nefnd sem tók ákvarðanir um það hvaða mál teldust vera slík að umfangi að þau gætu talist prófmál fyrir Hæstarétti. Í þeirri nefnd sat m.a. lögmaður sem tók ákvörðun um það gagnvart sínum samkeppnisaðilum hvort þeir gætu aflað sér málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti. Hér er komin á miklu eðlilegri og sanngjarnari regla en áður var sem gerir það að verkum að það er Hæstiréttur Íslands með dómaraskipan sinni sem ákveður það í rauninni hvort einstök mál teljist slík að umfangi að þau geti talist prófmál. Mig langar til þess að víkja að b-lið 4. gr. sem varðar skilyrði þess að menn geti aflað sér málflutningsréttinda í héraði. Skilyrði til þess að afla sér málflutningsréttinda í héraði hafa á síðustu árum verið hert mjög verulega. Við munum það að hér áður fyrr í hinu svokallaða gamla kerfi var staðan þannig að útskrifaðir lögfræðingar frá Háskóla Íslands gátu aflað sér málflutningsréttinda með því að flytja fjögur prófmál undir handleiðslu lögmanns fyrir héraðsdómstólunum, en skilyrðin voru síðan hert mjög verulega fyrir nokkrum árum þegar komið var á svokölluðu lögmannanámskeiði eða námskeiði til öflunar málflutningsréttinda. Þá var útskrifuðum lögfræðingum gert skylt að sækja námskeið, sem reyndar var skyldumæting á, öfugt við það sem verið hefur í háskólanum, tiltölulega þungt námskeið sem lauk með prófraun til öflunar málflutningsréttindanna. Það er kunnara en frá þurfi að segja að öflun málflutningsréttinda skiptir mjög miklu máli fyrir atvinnumöguleika nýútskrifaðra lögfræðinga og ég tel að það sé mjög mikilvægt að þeir þröskuldar sem settir eru fyrir einstaklinga til að afla sér atvinnuréttinda hvort sem er fyrir dómstólum eða annars staðar, eigi að vera eins lágir og mögulegt er. Þeir lögfræðingar sem útskrifast í dag hafa í minnsta lagi lokið fimm ára háskólanámi. Útskrifaðir lögfræðingar hafa líka töluverða starfsreynslu og þurfa að ljúka henni meðfram námi sínu. Það er í minnsta lagi tveir mánuðir en langflestir sem ljúka námi frá lagadeildunum hafa starfað á lögmannsstofum, hjá dómstólunum eða öðrum aðilum í mun lengri tíma en tvo mánuði. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir þetta fólk að það hafi sem greiðastan aðgang að stéttinni og það hafa komið fram, eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson benti á, ábendingar frá Orator, félagi laganema, um að það sé mikilvægt að endurskoða b-lið 4. gr. frv. sem kveður á um það að skilyrði þess að menn geti aflað sér málflutningsréttinda á námskeiði séu þau að menn hafi öðlast starfsreynslu, ýmist sex mánuði hjá lögmanni eða eitt ár sem fulltrúar ríkissaksóknara, lögreglustjóra eða annarra opinberra aðila. Ég tel að það sé vert að huga að því að fella þetta skilyrði niður og hef tjáð mig um það áður og ég vona að hv. þm. í hv. allshn. taki undir það með mér. Ég tel að með slíkri breytingu yrði þetta góða frv., ég vil taka fram þetta mjög góða frv., enn betra. Og menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að dregið sé svo verulega úr kröfum til lögfræðinga sem þreyta þessa prófraun um starfsreynslu ef þetta skilyrði verður fellt niður vegna þess að við erum einungis að tala um heimildir útskrifaðra lögfræðinga til þess að sækja námskeiðið og þreyta prófraun. Því er alveg ljóst að meðan þeir sækja námskeiðið a.m.k. þeir sem eru komnir í vinnu og flestir sem fara í þetta námskeið hafa starfað um nokkurra mánaða skeið áður en að prófrauninni kemur. Ég tel því að við eigum að standa vörð um réttindi nýútskrifaðra lögfræðinga, eins og sannarlega er gert í frv., en lækka þá þröskulda sem nú þegar eru í löggjöfinni og í þessu frv. til að komast inn í lögmannastéttina. Ég tel að það ætti að breyta þessu ákvæði laganna, ég tel að það væri frv., sem er annars mjög gott, til framdráttar og bóta og vona að félagar mínir í allshn. taki það atriði til athugunar. Að öðru leyti fagna ég því að þetta frv. sé komið fram á því formi sem það er. Það er vel unnið og er eins og ég sagði áðan mikið framfaraskref og réttarbót á þessu sviði laganna.

Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir við frv. og þau atriði sem vakið var máls á komu í sjálfu sér ekki á óvart. Það er greinilegt að það er vilji í allshn. að taka b-lið 4. gr. laganna til sérstakrar skoðunar og fagna ég því í sjálfu sér að menn leggi vinnu í að fara yfir einstök atriði frv. og meta hvort þar sé rétt að málum staðið eins og vera ber í þingnefndum. Það kom fram í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar að þetta kynni að koma sérstaklega illa við þá sem eru að útskrifast núna. Ef menn ætla að breyta þessu eða líta á þetta sérstaklega þá er náttúrlega líka hægt að setja inn bráðabirgðaákvæði á þann veg að það sé einhver aðdragandi að því að slíkar reglur séu lögfestar. Ef menn telja ástæðulaust að hafa þetta almennt í lögunum verður tekin afstaða til þess og væntanlega rökstutt af nefndinni eftir að hún hefur farið yfir málið. Ég tel í sjálfu sér að aðalatriðið í 4. gr. frv. sé að það sé viðurkennt að sá sem hafi lokið fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi við lagadeild háskóla sem viðurkenndur er hér á landi samkvæmt lögum um háskóla, hafi rétt til þess að þreyta prófið og hafi rétt til þess að öðlast lögmannsréttindi. Ég hef undrast það að menn hafi sett jafnmiklar deilur á um það efni eins og við höfum orðið vitni að. Það segir, með leyfi forseta, í greinargerð um 4. gr. frv.: ,,Þar sem Háskóli Íslands er ekki lengur eini háskólinn á Íslandi sem kennir lögfræði þykir rétt að leggja til þá breytingu á framangreindum 4. tölul. að þeir uppfylli skilyrðið sem lokið hafa fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi við lagadeild háskóla sem viðurkenndur er af menntamálaráðuneytinu samkvæmt lögum um háskóla.`` Síðan segir: ,,Með orðinu fullnaðarnám í lögfræði`` --- og það er skilgreint í greinargerðinni hvað þar er átt við --- ,,er vísað til þess að viðkomandi hafi lokið heildstæðu laganámi, bæði grunn- og framhaldsgráðu eða embættisprófi, og því ekki nægilegt til þess að uppfylla skilyrðið að hafa lokið grunnnámi í annarri grein en lögfræði þótt viðkomandi hafi lokið meistaraprófi í lögfræði.`` Þarna er sett ákveðin skilgreining á því hvað felst í fullnaðarnámi, menn verða að hafa samfellu í grunnnámi og viðbótarnámi til þess að ljúka þessu fullnaðarnámi. Það dugar ekki að hafa lokið grunnnámi í einni grein og taka síðan meistarapróf í lögfræði. Það dugar ekki sem fullnaðarnám samkvæmt þessu. Hins vegar er ekki farið út í það í þessu frv. enda tel ég að það sé andstætt háskólalöggjöfinni að fara að skipta sér nánar af því hvernig einstakar lagadeildir haga náminu og hvað þær leggja áherslu á í menntun nemenda sinna. En ég get tekið undir með hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni að auðvitað kann það að verða til fróðleiks fyrir hv. allshn. að hún fái upplýsingar um það og geri sér grein fyrir því en ég lít svo á að lögum samkvæmt sé það alls ekki hlutverk löggjafans að hlutast til um innri málefni háskóla á þann veg að segja skólanum fyrir verkum varðandi námskrár sínar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987. Í frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á umferðarlögum sem lúta m.a. að bættu umferðaröryggi. Lagt er til í 3. gr. frv. lögfesting á því að eftirlit með aksturs- og hvíldartíma tiltekinna atvinnubílstjóra verði í höndum sérstakra embættismanna á vegum Vegagerðarinnar sem sjá um eftirlit með reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanns. Lagt er til að lögreglumönnum og eftirlitsmönnum Vegagerðar sé heimilt að stöðva ökutæki í þeim tilgangi að skoða upplýsingar sem er að finna í ökurita ökutækisins, á ökuritakorti eða þær upplýsingar sem þar eru varðveittar með öðrum hætti. Eins og kunnugt er hafa staðið deilur um reglur Evrópusambandsins um aksturs- og hvíldartíma og reynt hefur verið að haga framkvæmd þeirra á Íslandi þannig að skynsamlegt sé miðað við okkar aðstæður. Það er þó staðreynd að hér er svigrúmið lítið til þess að við getum tekið tillit til okkar eigin hagsmuna, ef þannig má að orði komast, þegar litið er á Evrópureglurnar og setningu þeirra. En yfirstjórn þessa málaflokks færist nú með umferðarmálum frá dómsmrn. til samgrn. Umferðarmálin hafa verið í dómsmrn. í rúm 60 ár en eru nú að flytjast til samgrn. og er þetta síðasta frv. sem dómsmrh. flytur um umferðarmál ef að líkum lætur því að reglugerð Stjórnarráðsins hefur verið breytt og málaflokkurinn hefur verið fluttur frá dómsmrn. yfir til samgrn. Gert er ráð fyrir breytingu á 5. gr. frv. er varðar öryggis- og verndarbúnað barna í bifreiðum samanber 71. gr. umferðarlaga um öryggis- og verndarbúnað. Lagt er til að ekki verði einungis skylt að nota öryggisbelti heldur einnig til að nota annan viðurkenndan öryggisbúnað, svo sem öryggisbelti, barnabílstól eða annan sérstakan búnað sem sérstaklega er ætlaður börnum. Um er að ræða innleiðingu á gerð sem kennd er við Evrópska efnahagssvæðið. Einnig er lagt til að barn sem er lægra en 150 sm á hæð megi ekki vera farþegi í framsæti bifreiðar sem búin er uppblásanlegum loftpúða fyrir framan sætið. Ég legg áherslu á að þetta ákvæði snýr einvörðungu að öryggi barna í umferðinni og verndar þau gegn þeirri hættu sem getur skapast þegar öryggispúðinn blæs upp við árekstur eða af öðrum ástæðum. Einnig er í frv. miðað að því að leystur verði vandi sem skapast hefur um svokölluð vélknúin hlaupahjól og þau verði talin til reiðhjóla. Vafi hefur ríkt um skilgreiningu slíkra tækja og hvaða reglur ættu að gilda um þau í umferðinni, enda um nýja tegund farartækja að ræða. Lagt er til að ekki megi aka vélknúnum hlaupahjólum á akbrautum enda mundi að öðrum kosti skapast af þeim augljós hætta. Í 8. gr. frv. er lögð til breyting á tímalengd sviptingar ökuréttar vegna fyrsta ölvunarakstursbrots þannig að hún taki mið af magni vínanda í blóði og lofti. Er það í tilefni þeirrar dómvenju sem skapast hefur og sem staðfest hefur verið af Hæstarétti að í slíkum tilvikum sé beitt lágmarkssviptingu ökuréttar án tillits til vínandamagns í blóði og lofti umrætt sinn. Breytingin er m.a. lögð til vegna ábendinga ríkissaksóknara. Loks miðar frv. að skilvirkari innheimtu gjalda vegna vanrækslu á að færa ökutæki til skoðunar. Í stað sekta verður lagt gjald á eigendur eða umráðamenn bifreiða vegna vanrækslu á aðalskoðun eða endurskoðun og einfaldar það mjög alla málsmeðferð, en sektarinnheimta er töluvert þyngri í vöfum en innheimta stjórnsýslugjalds. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn. og 2. umr. Þar sem þessi málaflokkur heyrir framvegis undir samgrn. er eðlilegt að hv. samgn. fjalli um málið í þinginu en ekki allshn. sem fjallar um málefni frá dómsmrh.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera örstuttar athugasemdir. Ég veit ekki hvort eigi að fagna einu eða neinu í þingsölum en það sem er verið að gera er að það sem var áður sett í reglugerð er orðið skýrara í lögunum, kannski fyrst og fremst um 1. gr., og áhöld um hvort það eigi að vera í lagatextanum eða í reglugerð t.d. hvað varðar reiðhjólin. Mig langar að benda á það ánægjulega við þessi litlu rafknúnu hjól. Þetta er náttúrlega afar vistvænn ferðamáti og hentar alveg sérstaklega vel í lítilli borg eins og Reykjavík og úti á landsbyggðinni. Það er því möguleiki fyrir þingmenn að leggja öðrum bílnum og fara á lítið rafknúið hjól. Það á kannski ekki eftir að vera mikil ánægja með ökuritann. Það var mikil umræða um hann á sínum tíma sem á eflaust eftir að koma upp aftur í hv. allshn. Það er einkenni okkar samfélags að við viljum vinna mjög mikið, en ekki verður um afturvirkni að ræða þannig að það mun eflaust gleðja bílstjóra um margt. Við munum eflaust hitta fulltrúa frá Umferðarstofu og ýmsa aðila vegna málsins. En það er margt til bóta í frv. og ég er voða fegin að sjá að við erum ekki kaþólskari en páfinn með því að leyfa þessi nýju úrræði með rafmagnshjólin sem eru út um alla Evrópu í dag.

Herra forseti. Ég vil gera að umræðuefni breytingar á lögum nr. 50 frá 30. mars 1987. Nánar tiltekið eru það 3. og 4. gr. þessarar lagabreytingar sem ég vil hefja umræðu um sem fjalla um aksturs- og hvíldartíma. Þar er gert ráð fyrir að ráðherra hafi heimild til að setja reglur um þessi atriði. Hér erum við að fullnægja regluverki Evrópusambandsins og það höfum við gert hingað til. Það sem ég vil nefna sérstaklega, og kom að hluta fram í framsögu ráðherra, eru séraðstæður á Íslandi hvað þetta varðar, þ.e. okkar land, atvinnuhættir okkar, veðurfar, árstíðir og þeir farmar sem við flytjum. Það þarf að taka tillit til þessa í þeim reglum sem settar eru á grundvelli þessara laga. Það þekkist og hefur fengist reynsla hvað þessi lög varðar, til að mynda þegar verið er að aka ferskum fiski milli landshluta og þar sem við erum með dýran farm sem þarf að komast greiðlega milli landshluta þá getur skipt sköpum, ef veðurfar er slæmt, hvort viðkomandi bílstjóri er innan tilsettra marka. Þarna þurfum við að hafa meiri sveigjanleika í þeim reglum sem settar verða og við hljótum að verða að taka tillit til séraðstæðna okkar á Íslandi. Það er útilokað annað en að reyna að ná því fram að taka tillit til séraðstæðna okkar. Herra forseti. Mikil umræða hefur orðið á Alþingi um flutningskostnað hvað landsbyggðina varðar. Mér sýnist að lögin er varða ökurita muni áfram verða íþyngjandi og til hækkunar á flutningskostnaði hér á landi. Það má líka leiða hugann að því að við erum að setja í öryggisskyni reglur og taka upp reglur er varða bílstjóra. Við erum ekki að taka upp reglur um önnur störf sem innt eru af hendi með svipuðum hætti hér á landi. Til að mynda eru þeir sem stjórna vinnuvélum ekki háðir þessum tímamörkum. Menn sem stjórna tækjum sem fjöldi fólks vinnur undir, engin tímamörk eru á því hvað slíkir aðilar mega vinna. Það er heldur ekki hægt að hafa eftirlit með því ef menn fara á milli starfa innan sama fyrirtækis, úr starfi sem ekki er ökuritaskylt á ökutæki sem eru ökuritaskyld, eða fara á milli starfa í ólíkum fyrirtækjum. Ég tel því að þarna sé verið að mismuna verulega atvinnugreinum. Við eigum að treysta betur þeim bílstjórum sem hafa tekið próf til sinna starfa til að vega og meta hvað þeir treysta sér að gera í hvert skipti. Eftirlitið hefur mikinn kostnað í för með sér. Frv. gerir bókstaflega ráð fyrir því að kostnaður Vegagerðarinnar aukist verulega, það kemur fram í grg. með frv. Sá kostnaður verður annaðhvort á ríkissjóði, Vegagerð eða með einum eða öðrum hætti fluttur yfir á flutningskostnaðinn. Í grg. með frv. er ekki komið inn á það hver kostnaðarauki atvinnulífsins verður við þessa breytingu og ég óttast að hann verði umtalsverður eins og ég hef áður komið að. Hvað varðar eftirlitsiðnaðinn, þá verðum við að vega og meta í hvert skipti hvar við eigum að leggja þungavigt á eftirlitið. Eigum við að leggja meiri vigt á þetta eftirlit en t.d. almennt eftirlit og löggæslu í landinu, eftirlit með fíkniefnum? Við verðum að vega og meta hvað á að leggja miklar fjárhæðir einmitt í þetta. Mig grunar að þessi kostnaður sé býsna hár. Herra forseti. Ég vona að athugasemdir mínar verði teknar til skoðunar í umfjöllun um frv.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á þessum þáttum. Eins og ég vék að í ræðu minni er þetta álitaefni sem við stöndum frammi fyrir. Við erum að innleiða og þurfum að fara eftir alþjóðaskuldbindingum sem við höfum gengist undir með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu annars vegar og hins vegar þarf að taka tillit til sérstakra aðstæðna í landi okkar. Sjálfsagt mun samgn. fara yfir þetta enn og aftur og þingmenn hafa oft fjallað um þetta mál. Ég tel að í þeirri umfjöllun þurfi einnig að líta til þeirra þátta sem hv. þm. nefndi. Ef það er verið að mismuna mönnum eftir því hvaða tæki þeir stjórna hverju sinni þá þarf að skoða það. Okkur sem höfum eftirlitsskyldum að gegna varðandi þessa þætti, t.d. við stórframkvæmdir, hafa borist kvartanir. Menn telja að þar séu menn að vinna á tækjum án þess að hafa réttindi til þess. Einhverjar kröfur eru gerðar á því sviði eins og annars staðar. Ég tel einnig að samgn. eigi, þegar hún fjallar um þetta mál, að fara yfir slysatíðni og átta sig á því hvað hefur komið upp í umferðinni á undanförnum árum varðandi þá bíla sem þarna eiga sérstaklega hlut að máli. Það þarf að kanna. Auðvitað eru þessar reglur ekki settar að tilefnislausu. Þær eru settar til að koma í veg fyrir slys og draga úr hættu á slysum og auka öryggi í umferðinni. Mér finnst sjálfsagt fyrir samgn. að fara yfir þá þætti líka og fá sérfróða menn til viðræðna við sig um það. Er það svo þegar litið er á umferðarmál hér á landi að slys séu tíðari hjá þeim stóru bílum sem lúta þessum reglum eða ekki? Fara þarf ofan í þetta. Nú er komin ákveðin reynsla til að miða við þegar við fjöllum um þessi mál. Ég er þess fullviss að litið verði til allra þessara þátta í yfirferð samgn. Það er ekki tilviljun að ég skuli nefna þetta sérstaklega í ræðu minni þegar ég flyt frv. Ég tel fullt tilefni til þess enn og aftur að huga að þessum málum með hliðsjón af okkar sérstöku hagsmunum.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um fullnustu refsingar. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988, og nokkrum ákvæðum almennra hegningarlaga er varða fullnustu refsinga. Miðar frv. bæði að því að gera gildandi ákvæði skýrari og ítarlegri og að lagastoð ýmissa atriða er varða fullnustu refsinga verði styrkt, á það ekki síst við um ákvæði um ýmis réttindi og skyldur fanga. Í frv. eru lögð til ýmis nýmæli og breytingar og vísast um það til almennra athugasemda með frv. Snúa þær bæði að starfsfólki fangelsa, þeim sem þar eru vistaðir og gestum þeirra. Lagt er til að fangaverðir og annað starfsfólk fangelsa sé bundið þagnarskyldu áþekkri þeirri sem lögreglumenn hlíta, sbr. 8. gr. frv. Enn fremur er lagt til að fangaverðir hafi heimild til valdbeitingar ef nauðsyn krefur, sbr. 7. gr. frv., en aldrei megi ganga lengra í beitingu valds en þörf er á hverju sinni. Einnig hér er fyrirmyndin sótt til lögreglulaga. Þá eru lögð til ákvæði til að stemma stigu við smygli á munum og efnum til fanga sem honum er óheimilt að hafa í fangelsi. Því miður kveður töluvert að slíkri háttsemi og er það vitaskuld bagalegt, bæði með tilliti til fangelsissamfélagsins í heild, tilgangs refsivistar og öryggis í fangelsum. Til lausnar á vandanum er í fyrsta lagi lagt til að heimilt verði að leita á þeim sem heimsækja fanga og að láta þá gangast undir líkamsrannsókn, sbr. 33. gr. frv. Munir eða efni sem finnast á gestum skuli vera í vörslu fangelsis á meðan á heimsókn stendur en ef varsla slíkra muna eða efna er refsiverð er lagt til að fangelsisyfirvöldum verði heimilt að leggja hald á þessi efni og muni. Í 84. gr. frv. gert ráð fyrir að smygl verði refsiverð háttsemi þannig að smyglið verði gestum ekki án áhættu. Í III. kafla frv. hefur verið leitast við að gera réttindum og skyldum fanga skýr skil. Þar er m.a. lögð til lögfesting á ítarlegum ákvæðum um símtöl og bréfaskriftir. Þá lúta nokkur ákvæði eingöngu að réttindum fanga, þ.e. rétti þeirra til að njóta útiveru, iðka tómstundir, aðgangi að hreinlætisaðstöðu og aðgangi að fjölmiðli til að fylgjast með gangi þjóðmála, rétti til að hafa samband við prest eða annan sambærilegan fulltrúa skráðs trúfélags o.fl., sbr. 38.--41. gr. frv. Í 42. gr. eru talin upp þau tæki sem fanga er leyfilegt að hafa í klefa sínum. Allt miðar þetta að því að marka skýran lagaramma um fangelsisvistina, föngum og fangelsisyfirvöldum til hagsbóta. Um leyfi úr fangelsi er fjallað í IV. kafla frv. Gert er ráð fyrir að fangi fái ekki leyfi nema í undantekningartilvikum og að lögfest verði þau tilvik þegar fangi á rétt á leyfi. Fangi getur fengið leyfi til að heimsækja fjölskyldu eða vini ef slíkt telst heppilegt sem þáttur í refsifullnustu eða til að búa fanga undir að ljúka afplánun sbr. 43. gr. Þá eru ákvæði um leyfi vegna veikinda nákominna ættingja, jarðarfarar, kistulagningar, fæðingar, skírnar o.fl. í 44. gr. frv. Ekki er um grundvallarbreytingar að ræða frá því sem nú gildir samkvæmt reglugerð. Auk þessara tilvika getur fangi fengið leyfi til að stunda nám eða starfsþjálfun sbr. 45. gr. Um skilyrði og sjónarmið fyrir veitingu leyfis er fjallað í 46. gr. Vert er að geta þess að leyfi fanga til dvalar utan fangelsis skulu almennt vera án fylgdar fangavarða nema hann hafi verið dæmdur fyrir alvarleg afbrot eða háttsemi hans í fangelsi gefið tilefni til að fangaverðir fylgi honum í leyfi. Nýmæli er í frv. um leit í fangaklefa og leit á fanga sbr. 53. og 54. gr. Um líkamsrannsókn er fjallað í 55. gr. Gert er ráð fyrir að læknir eða hjúkrunarfræðingur annist líkamsrannsókn og skal ákvörðun um hana tekin með rökstuddri bókun. Í frv. eru fleiri ákvæði er varða heilsugæslu fanga og hlutverk heilbrigðisstétta. Ekki er þó gert ráð fyrir breytingum frá núgildandi lögum og framkvæmd. Ýmis önnur ákvæði eru í frv. sem miða m.a. að því að gera réttarstöðu fanga skýrari. Á þetta m.a. við um haldlagningu og eignaupptöku og önnur úrræði sem eru íþyngjandi í garð fanga en nauðsynleg til að gæta öryggis og góðrar reglu í fangelsi. Nokkur álit umboðsmanns Alþingis hafa sýnt að um vandameðfarinn málaflokk er að ræða og hefur verið höfð hliðsjón af þeim þar sem við á við gerð frv. Nýmæli er í 56. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir sérstakri heimild til haldlagningar á munum sem finnast á föngum eða í fangaklefum. Annað nýmæli varðar heimild forstöðumanns fangelsis til að gera upptæka muni eða peninga sem smyglað hefur verið inn í fangelsi sem ekki eru eign grandalauss þriðja manns. Að öðrum kosti þarf fangelsi að geyma um árabil alls konar muni og peninga sem hafa komist ólöglega inn í fangelsi. Þá er fjallað um samfélagsþjónustu og reynslulausn í VI. g VII. kafla frv. Ekki eru lagðar efnisbreytingar að neinu marki á núgildandi ákvæðum um samfélagsþjónustu enda hefur það fyrirkomulag sem ríkir hér á landi reynst ágætlega og því ekkert tilefni til að leggja til breytingar þar á. Þá er lagt til að ákvæði almennra hegningarlaga um reynslulausn verði nær óbreytt færð í lög með fullnustu refsinga. Þau þykja betur eiga heima í slíkum lögum ef samþykkt verða. Ekki er um teljandi efnisbreytingar að ræða. Loks er lagt til að ákvæðum almennra hegningarlaga um fullnustu fésekta verði skipað í lög um fullnustu refsinga. Má þá segja að þeirri endurskipan lagaákvæða um fullnustu sem gerð var við setningu laga um fangelsi og fangavist árið 1998 sé lokið. Herra forseti. Ég læt hér staðar numið þótt hægt væri að nefna mörg fleiri atriði úr þessu lagafrv. en um þau nýmæli ætla ég ekki að fjalla frekar en vísa til grg. með frv. og legg að lokum til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um fullnustu refsinga á þskj. 673. Frv. sem hér liggur fyrir á eftir að skapa mikla umræðu í allshn. og mikil vinna á eftir að fara fram við frv. Bæði á eftir að ræða við gesti, fá álit þeirra og umsagnir sem við sjáum strax í hendi okkar að verða ekki allar með allra jákvæðasta móti. Það er augljóst. Ég minni á ágreining milli Fangelsismálastofnunar og dómstólaráðs um samfélagsþjónustuna. Það er eitt af því sem nefndin þarf að ræða. Það er náttúrlega afar mikilvægt að þessi nýja allshn. fari t.d. á Litla-Hraun og í fangelsin og skoði þar aðstæður. Ef við skoðum aðeins 3. gr. þá er hún mjög lýsandi fyrir aðstæður á Litla-Hrauni. Þar stendur: ,,Gæsluvarðhaldsfanga má vista meðal afplánunarfanga ef einangrun telst ekki nauðsynleg.`` Þetta er spurning um aðstæður í tilteknu fangelsi og er kannski verið að lögfesta það sem við vildum helst ekki sjá. Þá er spurning um þetta nýja fangelsi sem er verið að tala um að byggja hér í Reykjavík. En það eru nokkur atriði og aðallega nýmæli sem mig langar að fara yfir. Við erum bara rétt að byrja vinnslu málsins og alltaf erfitt við 1. umr. að ræða annað en það sem manni finnst augljóst. Annað bíður þess sem kemur út úr umræðunni í nefndinni og frá þeim gestum sem við munum fá. Mér finnst líka augljóst við lestur þessa frv. að við þurfum að greina fangelsi niður í öryggisfangelsi, aðrar tegundir fangelsa o.s.frv. Ég held að það sé hluti þeirrar vinnu sem við verðum að fara í. Það eiga ekki allir heima í öryggisfangelsi eins og Litla-Hraun er. Varðandi fangaverðina er verið að sækja fyrirmyndina í störf lögreglunnar og eitt af því sem við þurfum að ræða mjög vel í nefndinni er nám, bæði innihald námsins, endurmenntun og nám fangavarða. Ef það er verið að breyta því starfi í ígildi lögreglustarfs þá verðum við að skoða það heildstætt. Það eru sérstök lög um lögregluna, um nám og annað sem að henni lýtur. Það þurfum við að skoða í samhengi og gera þau ákvæði fyllri og tryggja að endurmenntun geti þá hafist við fyrstu hentugleika fyrir þann hóp. Ef við byrjum bara á athugasemdunum þá er einmitt vísað dálítið í danskar fyrirmyndir varðandi fangelsin. Danir eru einmitt með svokölluð vistheimilisfangelsi, þ.e. fangelsi með mjög frjálsu sniði þar sem fangar elda sjálfir mat sinn þannig að vinnuframlag þeirra í fangelsinu gengur til heimilisins. Ef við skoðum punkt nr. 2 á bls. 20 í frv. um störf og nám fanga þá þurfum við líka að skoða það að þetta megi ekki vera svona ofboðslega letjandi eins og mér finnst það vera hér. Við þurfum að skoða það. Ef við lítum á heilbrigðisþjónustuna finnst mér líka afar mikilvægt, og mér finnst að allshn. ætti að skoða það, hvort ekki eigi að hefja meðferð við upphaf fangelsisvistar, hvort það yrði ekki farsælla og sú umræða hefur staðið í þinginu margoft og mál hafa verið flutt m.a. af fyrrv. hv. þm. Katrínu Fjeldsted. Það er eitt af því sem þarf að skoða. Það er mjög gott að heimildin með túlkana er komin í lögin því það hefur fyrst og fremst verið nýtt í lögum um heilbrigðisþjónustu. Þetta þarf auðvitað að taka til annarra laga líka. Einnig þarf að skoða sérstaklega skráningu persónuupplýsinga og við munum ræða það við Persónuvernd hvort einhverjir hættupunktar séu í þessu. Ég geri líka verulegar athugasemdir við líkamsleitina. Við þurfum að greina á milli þeirra sem eldri eru og þeirra sem eru yngri en 18 ára varðandi líkamsleit á börnum og ungmennum. Svo er spurning hvort við eigum hreinlega að skoða það að vera með gestaaðstöðu sem yrði þá þannig að hún væri hreinlega með ákveðin skilrúm ef fólk velur svo að vilja ekki láta leita á sér. Það er spurning hvort við verðum ekki að koma okkur upp einhverjum valkostum í slíku. Ég held að þeir sem hafa farið í heimsókn á Litla-Hraun séu kannski dálítið markeraðir af því að hafa verið þarna og setji þetta dálítið fyrir sig. Það er því spurning að bjóða upp á þessa valkosti. Hins vegar þurfum við að hindra það fyrst og fremst að eiturlyf komist í fangelsið. Það er auðvitað númer eitt, tvö og þrjú. En það er líka spurning hvort leita þurfi á öllum eða ekki. Þetta er alltaf spurning um hina hárfínu línu. Þetta er alltaf viðkvæmt mál og mikil inngrip. Við þurfum því að skoða ýmsar lausnir á þessu. Svo er það haldlagning, eignaupptaka og innri reglur fangelsisins. Það er auðvitað kveðið á um það hér hvað má vera. Viðurlögum hefur t.d. verið beitt og straffi. Ég kann ekki alveg að fara með þessar tölur. Ég held að það séu 40 geisladiskar. Segjum það. En þá eru mjög hert viðurlög ef einhver er með 45 geisladiska, þá eru viðurlög við því. Því þarf að skoða þessar reglur í fangelsunum, þ.e. hvernig þeim er beitt. En það er kannski líka gott við frv. að verið er að taka úr reglugerð og setja í lögin. Það gerir þetta miklu gegnsærra. Það er mikill kostur. Því er mikilvægt að semja handbók eða eitthvað slíkt um agaviðurlög, haldlagningu og annað. Það er mjög mikilvægt því þetta er eilíft deilumál í fangelsunum. Þetta þarf verulega að skoða. Svo er það spurningin um leyfi til dvalar utan fangelsis. Það er gert örlítið gegnsærra hér. En ef við tengjum þetta við reynslulausnina þá þurfum við í nefndinni að fá kortlagningu hjá Fangelsismálastofnun á því hvernig þeirri vinnu er háttað þegar fólk kemur út og er undir ákveðnu eftirliti, þ.e. hvaða kröfu eigi að setja, hvort ekki eigi að vera ríkari krafa um vinnuna en t.d. áfengisneyslu. Ég vil því gjarnan, og mun gera það í nefndinni, kalla eftir þessu hjá Fangelsismálastofnun. Við höfum rætt við yfirmenn þar um reynslulausnina en ég held að eitthvað þurfi að hnykkja á þessu hér eða alla vega ákveða hvað af slíkum þáttum ætti að fara í reglugerð. Eins og ég segi þá vakna mjög margar spurningar og varúðarbjöllur hringja dálítið mikið hjá mér. En þetta er ekkert sem við ræðum ekki í nefndinni og við getum alltaf kallað menn fyrir hana þannig að kannski verður meiri umræða hér við 2. umr. eftir því hvernig vinnunni vindur fram í nefndinni. Þó hringir allt of mörgum bjöllum við ákveðna þætti. En við skoðum það bara.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur fyrir ágæta ræðu og þann áhuga sem hún sýnir þessum málaflokki. Það er rétt sem fram kom í máli hennar að það er náttúrlega gífurlega mikilvægt atriði þegar menn líta á þetta frv. að það er verið að taka ákvæði úr reglugerðum og setja í lagatexta. Þá gefst í fyrsta sinn tækifæri á Alþingi að ræða þessi mál og einnig í hv. allshn. Mörg af þessum málum eru þess eðlis að eðlilegt er að nefndin kalli sem flesta fyrir sig, heyri sjónarmið, fari yfir þau atriði sem fram koma og skoði hvern einasta þátt. Ég tel að e.t.v. sé höfuðgildi þess að flytja þetta frv. að þá er hægt að fjalla um mál sem hafa verið til umræðu og menn hafa verið að velta fyrir sér en kannski ekki talið sig hafa aðgang að af því að þau hafa verið í reglugerðum sem hafa verið settar af ráðuneytinu og þess vegna ekki farið í gegnum þær umræður sem þetta frv. mun fara í gegnum, bæði í þingsalnum og einnig sérstaklega í allshn. Það er og mikilvægt, eins og þingmaðurinn vakti máls á, að hafa þennan höfuðpunkt í málinu í huga þegar um það er fjallað. Á pólitískum vettvangi hefur ekki farið fram mikil umræða um þessi mál. Menn hafa sett reglur og starfað samkvæmt reglum. Það kemur líka fram í frv. að umboðsmaður Alþingis hefur gert ýmsar athugasemdir við framkvæmd þessara mála og eitt af því sem leiddi til þess að farið var út í að semja frv. var að taka heildstætt á málunum í löggjöf og gefa færi á því að ræða málið á þeim forsendum á hinu háa Alþingi. Það er mjög mikilvægt að hv. allshn. taki málið þeim tökum eins og fram hefur komið. Ég veit af viðræðum við formann nefndarinnar að hann hefur að sjálfsögðu fullan hug á því að nefndin taki þetta til sem bestrar skoðunar. Ég tel hins vegar að brýnt sé að reyna að ljúka þessu á tiltölulega skömmum tíma því að málið vekur ákveðnar væntingar. Það breytir aðstæðum fjölda manns og snertir persónulega hagi mjög margra, of margra kannski þegar við lítum til þess hvað við erum að fjalla hér um. Ég tel því brýnt að menn reyni að ljúka meðferð málsins á tiltölulega skömmum tíma og að engin óvissa verði um þennan mikla og viðkvæma málaflokk í of langan tíma. Þess vegna hvet ég til þess, ef kostur er, að nefndin hafi þetta sem forgangsmál þeirra stóru mála sem verið er að ræða í dag. Hvað sem líður fasteignasölumálinu sem er mikilvægt þá held ég að þetta sé mál sem ætti að taka til skjótrar meðferðar. Nefndin þarf líka að leita umsagnar því að sá er munur á þessu frv. og frv. um fasteignasalana sem var sent út til umsagnar eins og fram hefur komið að þetta frv. hefur ekki farið í þá umsögn sem eðlilegt er að nefndin leiti eftir. Hún þarf einnig að kalla til sín menn til þess að fjalla um það. Nefndin á því mikla vinna fyrir höndum í þessu máli. Ég vil leggja áherslu á að að sjálfsögðu er töluvert svigrúm fyrir nefndina til að taka afstöðu til sumra þessara atriða eins og alltaf er. En í öðrum felast ákveðin grunnsjónarmið sem verður að sjálfsögðu að hafa í huga þegar fjallað er um mál af þessum toga. Ég tel t.d. að það sé grunnsjónarmið sem eigi að taka tillit til að hafa ákvörðun um samfélagsþjónustu í höndum framkvæmdarvaldsins frekar en í höndum dómstólanna. En um þetta má deila. Ég tel að menn fái það fram í allshn. þegar þeir fara yfir þessi mál og muni átta sig á því að sú reynsla sem við höfum fengið af samfélagsþjónustunni á undanförnum árum segi okkur að það sé ekkert endilega skynsamlegt að færa þetta úr höndum fangelsisyfirvaldanna yfir til dómstólanna þó að hér hafi líka verið skrifaðar ágætar lögfræðilegar ritgerðir um þann þátt. Það eru svona mál sem ég hvet nefndina eindregið til að skoða. Ég tek einnig undir með hv. þm. varðandi nám fangavarða. Þar sé ég fyrir mér að líta eigi sérstaklega til t.d. Lögregluskólans. Lögregluskóli ríkisins er mjög öflug stofnun og starfar á vettvangi dómsmrn. Hann hefur sérstöku hlutverki að gegna og sérstöðu í skólakerfinu vegna þess hverju hann er að sinna. Mér finnst að nefndin ætti t.d. að huga sérstaklega að því í viðræðum sínum að kanna hvort ekki sé unnt að líta til Lögregluskólans varðandi nám fangavarða. Og fyrst líka er verið að færa verksvið fangavarða og heimildir þeirra meira í átt við það sem tíðkast í starfi lögreglumanna þá býr Lögregluskólinn yfir mikilli reynslu í að veita þjálfun og kenna mönnum meðferð þess valds sem um er að ræða. Ég skora því á nefndina að gefa sér góðan tíma, en ekki of langan, til þess að fara yfir málið. Ég tel mjög mikils virði ef við gætum stefnt að því að ljúka málinu á vorþinginu þannig að engin óvissa ríkti um þetta. Sú réttarstaða sem um er að ræða, þær ábendingar sem við höfum fengið frá umboðsmanni og allt það starfsumhverfi sem hér er um rætt er líka hvati til þess að gera það. Ég legg enn á ný til að málinu verði vísað til hv. allshn.

Samkomulag er milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar. Umræðan skiptist í þrjár umferðir og mun standa í tæpar tvær klukkustundir. Í fyrstu umferð hefur ráðherra 12 mínútur, talsmenn annarra þingflokka átta mínútur. Í 2. og 3. umferð hafa ræðumenn fimm mínútur hver til umráða. Við lok umræðunnar hefur ráðherra fimm mínútur til andsvara.

Herra forseti. Ég fagna þessu tækifæri til að ræða um heilbrigðismál og tel mikilvægt að byrja þá umræðu á því að taka fram nokkur atriði um íslenska heilbrigðiskerfið. Það má segja að það sé tvennt sem einkennir íslensku heilbrigðisþjónustuna. Hún er í fyrsta lagi mjög góð í alþjóðlegum samanburði. Í öðru lagi byggist hún á færu fagfólki og í þriðja lagi er aðgengi hér og réttur sjúklinga til þjónustu með því besta sem gerist. Hér eru fleiri læknar á hverja 100 þús. íbúa en gengur og gerist annars staðar á Norðurlöndunum þar sem staða þessa máls er hvað best. Læknisheimsóknir á íbúa eru hér fleiri en annars staðar á Norðurlöndum. Við Íslendingar erum ávallt meðal fyrstu þjóða til að taka upp nýjustu lyf. Hér er algengara og umfram allt almennara en annars staðar að fólk fari í flóknar læknisaðgerðir og hér er almennara en annars staðar að boðið sé upp á dýrar aðgerðir þar sem aðrar þjóðir nota ódýrari úrræði. Niðurstaðan er að óvíða eru lífslíkur betri en hér. Barnadauði hér er hvað lægstur í heimi og það er sannfæring mín að almenn þjónusta við sjúklinga er hér með mesta móti. Þetta hefur hvað eftir annað verið staðfest í alþjóðlegum samanburði. Stjórnarandstaðan reynir stundum að draga upp þá mynd að upplausn og stefnuleysi ríki í heilbrigðisþjónustunni. Þið kannist við þá umræðu. Sú leiðsögn sem stefna mín byggist á felst í að heilbrigðisþjónustan á að vera réttlát, leiðin að læknum og hjúkrunarfólki á að vera öllum auðveld, heilbrigðisþjónustan á að byggja á samábyrgð þegnanna. Hún á að mestu leyti að vera kostuð af almannafé og þeir sem hafa mesta þörf fyrir þjónustuna eiga að ganga fyrir. Þessi stefna er stefna sem stjórnmálamenn hafa markað í heilbrigðisáætlun til ársins 2010 sem samþykkt var á Alþingi í maí 2001. Virðulegi forseti. Við getum ekki rætt um heilbrigðismál án þess að málefni Landspítala -- háskólasjúkrahúss skipi stóran sess þeirrar umræðu. Umræðan undanfarna daga og vikur hefur að mörgu leyti verið gagnleg en jafnframt hefur borið töluvert á upphrópunum og jafnvel rangfærslum sem þarft er og gagnlegt að leiðrétta. Umræðan um fjármál Landspítalans -- háskólasjúkrahúss, sem áður var Ríkisspítali og Borgarspítali, er alls ekki ný af nálinni. Ég hef tekið þátt í þeirri umræðu árum saman og get því borið tölurnar núna saman við fyrri tíma. Því fer fjarri að aðstæður nú séu allt aðrar og verri en áður. Ég vil því í upphafi gera grein fyrir þróun fjárveitinganna eins og þær blasa við. Landspítali -- háskólasjúkrahús er stærsta heilbrigðisstofnun landsins, tæplega níu sinnum stærri en sú heilbrigðisstofnun sem kemur næst að umfangi. Sjúkrahúsið tekur til sín ríflega fimmtung þess fjár sem í ár er varið til heilbrigðis- og tryggingamála og þriðjung þess fjár sem varið er til heilbrigðismála. Á tímabilinu 1998 til ársins 2003 hækkuðu framlög til sjúkrahússins um tæpa 9 milljarða kr., eða um 61%. Á sama tíma hækkaði vísitala neysluverðs um 24% og launavísitala opinberra starfsmanna og bankamanna um 50%. Hin síðustu ár hefur háum fjárhæðum verið varið til að styrkja rekstrargrunn sjúkrahússins og sömuleiðis hefur mjög háum fjárhæðum verið varið til að mæta uppsöfnuðum rekstrarvanda sjúkrahússins. Styrking rekstrargrunns sjúkrahússins nemur samtals um 3 milljörðum kr. frá árinu 2000. Þar af nemur styrking rekstrargrunnsins um 1.600 millj. kr. í ár og á síðasta ári. Aukafjárveitingar til sjúkrahússins nema samtals um 5 milljörðum kr. frá árinu 2000, þar af um 2.400 millj. kr. síðustu tvö árin. Herra forseti. Þrátt fyrir að verulegu fé hafi verið varið til að styrkja rekstur sjúkrahússins hin síðustu ár og til að mæta uppsöfnuðum rekstrarvanda er staðreyndin sú að fjárveiting yfirstandandi árs nægir ekki til að mæta óbreyttu umfangi eins og það var á nýliðnu ári. Við blasir að stjórnendur sjúkrahússins þurfa að ná niður rekstrargjöldum sjúkrahússins um 1.100--1.400 millj. kr. Gengið er út frá því að þessu markmiði verði náð á næstu tveimur árum. Þegar rætt er um ástæður fjárhagsvanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss er nauðsynlegt að hafa þetta í huga. Eftirspurn eftir þjónustu hefur aukist en hún ræðst m.a. af framboði á nýrri tækni. Bráðameðferðum hefur fjölgað og kapp hefur verið lagt á styttingu biðlista. Til að mæta auknum afköstum hefur starfsliði sjúkrahússins verið fjölgað umfram samþykktir í fjárlögum. Launaútgjöld hafa aukist umfram verðlagsbætur fjárlaga. Mestu munar um breytta samsetningu vinnuaflsins og launaskrið en einnig hefur vinnumagn aukist og launatengd gjöld hafa hækkað. Ekki hefur tekist að mæta kostnaðarauka samfara stofnanasamningum og launaskriði. Á undanförnum árum hafa útgjöld vegna lyfja og lækninga-, hjúkrunar- og rannsóknarvara aukist langt umfram fjárveitingar sem hækka í takt við almennt verðlag. Umræður um fjárhagsvanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru árviss viðburður og gildir það sama um forvera þess mikilvæga sjúkrahúss, þ.e. Ríkisspítala og Sjúkrahús Reykjavíkur, áður Borgarspítala. Margsinnis hefur verið gripið til þess ráðs að fela hinum ýmsu nefndum og vinnuhópum að yfirfara fjármál og rekstur sjúkrahússins. Hafa niðurstöður og álit þessara fjölmörgu nefnda jafnan orðið til þess að rekstrargrunnur þess hefur verið styrktur og háum fjárhæðum hefur verið varið til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla. Að lokinni hverri þessara athugana á fjárhagsstöðu sjúkrahússins hafa menn staðið í þeirri trú að fjárframlög væru nú loksins í takt við rekstrarumfangið. Sjaldan hafa liðið margir mánuðir þar til ástæða hefur þótt til að skoða erfiða fjárhagsstöðu sjúkrahússins að nýju. Með vísan til þessa er ekki óeðlilegt að stjórnvöldum þyki nú rétt að staldra við og skoða hvort ekki megi ná jafnvægi í fjármálum sjúkrahúsins með því að hagræða í rekstrinum. Það er engin nýlunda að bæði stofnanir ríkisins og fyrirtæki úti á hinum frjálsa markaði leiti leiða til að hagræða í starfsemi sinni. Það er eðli góðs rekstrar að stjórnendur leitist á hverjum tíma við að fá sem mest afköst og sem mest gæði fyrir það fé sem til er kostað. Nokkrar af fyrirhuguðum hagræðingaraðgerðum á Landspítalanum hafa sætt gagnrýni. Ég hef í viðræðum mínum við stjórnendur spítalans lagt á það áherslu að öryggi sjúklinga sé vel tryggt og að allar ákvarðanir hafi það meginmarkmið að ná fram hámarkssparnaði með sem minnstum óþægindum fyrir sjúklinga og starfsmenn. Ég vænti þess að framkvæmdastjórn spítalans og stjórnarnefnd hafi þessi sjónarmið í huga þegar þeir gegna sínu erfiða hlutverki sem ekki er hér öfundsvert, að hagræða í rekstri spítalans. Ég tel að stjórnendur og starfsfólk hafi tekið á þessum málum af mikilli ábyrgð. Virðulegi forseti. Það hefur verið kallað eftir skýrri stefnumörkun af hálfu heilbrigðisyfirvalda í málefnum spítalans. Stefnan er skýr. Landspítali -- háskólasjúkrahús er helsta bráðasjúkrahús landsins og tekur á móti sjúklingum með brýn vandamál sem krefjast úrlausnar strax. Hann er sérhæfðasta sjúkrahús landsins og innan veggja hans eru framkvæmdar allar flóknustu og erfiðustu aðgerðir og meðferðir sem í boði eru hér á landi. Hann er háskólasjúkrahús og ber ábyrgð á kennslu heilbrigðisstétta, þróun heilbrigðisvísinda og rannsóknarstarfi á sviði heilbrigðisþjónustu. Útfærsla þessarar stefnu í smærri atriðum er að sjálfsögðu á hendi stjórnarnefndar og framkvæmdastjórnar Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem falið hefur verið það vandasama verkefni. Þannig hefur þessi verkaskipting verið í áraraðir. Ég fullyrði að það er þjóðarsátt um þessa stefnu og hún hefur ekki verið rofin. Stjórnendur sjúkrahússins hafa óskað eftir því að fá nánari fyrirmæli frá ráðuneytinu um ákveðna þætti starfanna og er sjálfsagt að skoða það frekar. Í þeim tilgangi hef ég skipað sérstaka nefnd sem hefur verið til umfjöllunar að undanförnu, en nefndinni er ætlað að skerpa skil á milli heilsugæslu, sjúkrahúsa, sjálfstætt starfandi sérfræðinga og heilbrigðisstofnana. Þessi nefnd leysir þó hvorki spítalann né ráðuneytið undan þeim skyldum sínum sem vikið er að hér að framan. Það má gera ráð fyrir að nefndin skili tillögum sem kunna að hafa í för með sér einhvern tilflutning verkefna. Það er þó ekki skynsamlegt á þessu stigi að gera ráð fyrir að þeim breytingum fylgi verulegur sparnaður fyrir þjóðarbúið í heild. Það hefur verið gagnrýnt að undanförnu að nú skuli gripið til hagræðingaraðgerða en ekki beðið eftir niðurstöðu verkaskiptinganefndarinnar svokölluðu. Það væri hins vegar óábyrgt að mínu mati að grípa ekki til aðgerða nú þegar ef ætlunin er að ná niður kostnaði á þessu ári og það er óábyrgt að því leyti að óvissan í þessu efni fer verst með starfsmenn sjúkrahússins og skapar þá óvissu sem því fylgir. Henni verður að eyða. Það er mun gagnlegra að fara í aðgerðir strax því að þær yrðu að sjálfsögðu mun erfiðari síðar á árinu. Það er öllum ljóst að óvissan er slæm og eins og áður segir þarf að kynna aðgerðirnar strax svo að menn geti brugðist við og gert þær ráðstafanir sem þeir telja sig þurfa við. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nokkrum af þeim atriðum sem efst hafa verið á baugi undanfarna daga og vikur, þar á meðal málefnum Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þar hafa tíðkast hin breiðu spjót og yfirlýsingar um að heilbrrh. rjúfi nú þjóðarsátt, íslensku heilbrigðiskerfi sé stefnt í voða og fleiri slíkar staðhæfingar hafa heyrst víða en þær eru ekki í samræmi við þær aðgerðir sem kynntar hafa verið. Þær eru vissulega erfiðar og ég geri ekki lítið úr þeim, síður en svo. Það er ætíð erfitt þegar atvinna, þó að ekki sé nema eins eða tveggja eða 50, er undir. En þær eru til þess fallnar að tryggja að við getum áfram veitt þegnum landsins heilbrigðisþjónustu í þeim gæðaflokki sem við teljum vera nauðsynlegan. Ég endurtek þakkir fyrir þessa umræðu og vænti samstarfs við þingmenn um heilbrigðismálin.

Virðulegi forseti. Niðurskurður á starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss og öðrum deildum innan heilbrigðiskerfisins er í vændum. Góðærið flytur heldur undarlegan boðskap. Góðærið leggur til stóra sveðju til niðurskurðar og um leið er atvinnuöryggi hundruða starfsmanna innan heilbrigðissviðsins fært til fórnar. Öllu alvarlegri er sú fórn að skert þjónusta við sjúklinga geti komið hart niður á lífi og heilsu fjölmargra einstaklinga. Ég geri mér fyllilega grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir því að gagnrýna ólík málefni. Þegar gagnrýnt er ber viðkomandi að skoða allar hliðar umræddra málaflokka og það af hlutleysi. Ábyrgð gagnrýnandans á sérstaklega við um stjórnmálamenn sem kjörnir hafa verið með lýðræðislegum hætti til starfa fyrir land og þjóð. Í þessu tiltekna máli sem varðar stórfelldan niðurskurð til heilbrigðismála á Íslandi varpa ég fram mikilli gagnrýni á núverandi stjórnaröfl. Ég sat opinn fund um heilbrigðismál á dögunum. Til hans var boðað af hálfu stærstu verkalýðsfélaga landsins, stærstu sjúklingasamtaka landsins og Félags eldri borgara. Fundurinn samþykkti ályktun sem framkvæmdarvaldið getur ekki með nokkru móti virt að vettugi. Ábyrgðar- og metnaðarleysi stjórnarliða í þessum málaflokki verður að víkja sem fyrst. Frjálshyggjan hefur riðið feitum hesti í stjórnartíð núverandi stjórnarflokka. Ofuráhersla hefur verið lögð á peninga- og gróðahugsun. Áherslur á velferðarmál hafa sannarlega ekki verið í forgrunni. Þegar sjálf stjórn Landspítala -- háskólasjúkrahúss hefur ekki skýr fyrirmæli frá ráðuneyti heilbrigðismála um hlutverk sitt er eitthvað mikið að. Sama stofnun hefur gegnt lykilhlutverki á akademísku sviði heilbrigðismála á Íslandi. Hún hefur í raun verið leiðandi á því sviði. Hér er um að ræða hlutverk sem leiðir af sér uppsprettu þróunar, þekkingar og framfara innan heilbrigðisvísinda á Íslandi. Í dag hefur stofnunin ekki skýr fyrirmæli um hlutverk sitt. Hvernig í ósköpunum á stofnunin að geta starfað með eðlilegum hætti þegar slíku grundvallaratriði er ábótavant? Herra forseti. Stjórn heilbrigðismála á Íslandi er í molum. Yfirmennirnir eru leikmenn Framsfl. og Sjálfstfl. sem hafa farið með framkvæmdarvaldið í hartnær áratug. Það vantar ljóslifandi skilgreiningu á hlutverki hinna þriggja meginstoða heilbrigðiskerfisins. Stoðirnar eru í réttri röð heilsugæslan, sérfræðiþjónustan og sjúkrahúsin. Nothæfa skilgreiningu hafa stjórnvöld ekki lagt fram. Skilvirkni kerfisins er hræðileg. Við erum komin á 21. öldina og enn höfum við ekki tölvuvætt heilbrigðiskerfið. Hér er átt við að enn vantar rafrænt upplýsingakerfi sem nær til allra stoða heilbrigðiskerfisins. Á mannamáli má segja: Sjúklingur sem hefur farið í skoðun á fyrsta viðkomustað, heilsugæslunni, og er áfram vísað til sérfræðings úti í bæ á ekki að þurfa að margendurtaka sömu tugguna um heilsu sína. Með öðrum orðum: Læknir á að hafa upplýsingar um líðan og skoðun sjúklings á rafrænu upplýsingakerfi innan sjö daga frá komu hans. Allir sem örlítið vit hafa á viðskiptum gera sér grein fyrir því að tvíverknaður er sóun á fjármunum. Bagaleg skilvirkni heilbrigðiskerfisins er meinið. Í stað þess að ráðast á rót vandans og uppræta meinið sem veldur himinháum útgjöldum til heilbrigðismála er ráðist harkalega á hundruð starfsmanna Landspítala -- háskólasjúkrahúss og líf fjölda sjúkra einstaklinga sett í hættu. Enn og aftur er röð verkefna röng. Gagnvart stjórnarliðum snýst þetta um peninga, það get ég skilið. En blinda þeirra er þvílík að þeir halda virkilega að aukin fjárframlög til heilbrigðismála séu vegna of mikils fjölda starfsmanna eða of vandaðrar þjónustu. Hér eru menn sannarlega á villigötum. Fyrst er að tölvuvæða kerfið og sjá hver árangurinn verður af því. Þá ber einnig að skilgreina nákvæmlega, án nokkurs fums eða vanmáttar, hvað hinum ólíku stoðum heilbrigðissviðsins ber að gera. Ég hef metnað til að skoða þessi mál ítarlega. Ég hef rætt við tíu einstaklinga úr hópi sjúklinga og starfsmanna innan geirans. Ég er sannfærður um að hrapalleg mistök munu eiga sér stað ef ekki verður staldrað við og af hlutleysi skoðað hvað veldur auknum útgjöldum til heilbrigðisþjónustunnar. Í þessari stuttu ræðu get ég ekki rætt málið til hlítar. Ég hefði getað farið inn á mismunandi þjónustu til ólíkra sjúklingahópa, m.a. aldraðra, hjartveikra, krabbameinssjúkra, geðfatlaðra og annarra. Ég hefði getað rætt um áherslur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem, með Gro Harlem Brundtland í fararbroddi, lagði m.a. ofuráherslu á mikilvægi gjaldfrjálsrar heilsugæslu og að allir menn hefðu aðgang að henni sem fyrsta viðkomustað sjúklings innan heilbrigðissviðsins. Ég vil sjá umræðu okkar á milli um ranga útreikninga hins opinbera á raunkostnaði heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Það liggur í augum uppi að innan rangra útreikninga er að finna gjöld sem lúta að félagsmálum en ekki heilbrigðismálum. Víða er mikla bresti að finna, bresti sem hægt er að laga og það án nokkurs aukakostnaðar. Með skipulagningu, metnaði og áræði þeirra sem áhuga hafa á bættum kjörum og heilsu allra landsmanna mun það takast. Það er létt verk fyrir stjórnarandstöðuflokkana að fella pólitískar keilur í gagnrýni sinni á heilbrigðiskerfið. Það sem skiptir máli er hins vegar að metnaður okkar allra á hinu háa Alþingi endurspeglist í vinnunni að bættu velferðarkerfi. Ég legg til að hæstv. heilbrrh. skipi þverpólitíska nefnd skipaða fulltrúum frá öllum stjórnmálaflokkum, þar sem alhliða stefnumótun og uppstokkun á rekstrarstjórnun heilbrigðismála á Íslandi verður endurmótuð. Ég legg til að leitað verði til Norðmanna, Svía og Dana. Þeir hafa reynslu af slíkum breytingum og vita hvað ber að varast. Samfara þessum tillögum legg ég til að framkvæmdarvaldið fresti niðurskurði til heilbrigðismála um sinn, þ.e. þangað til möguleikar á skynsamlegri hagræðingu hafa litið dagsins ljós.

Herra forseti. Umræðan um heilbrigðismál hefur verið áberandi að undanförnu. Það kemur ekki á óvart. Í upphafi máls míns er rétt að fara aðeins yfir þá kostnaðarþróun sem Íslendingar hafa staðið frammi fyrir á umliðnum árum. Það hefur komið fram hvað eftir annað að menn hafa ætlað að tölur OECD um kostnað af heilbrigðismálum á Íslandi séu rangar. Síðustu vikur hafa margsinnis komið í blöðum fullyrðingar um það. Sérstaklega hefur einn valinkunnur sómamaður haft forustu um það, fyrrverandi landlæknir, að hér væri um miklar villur að ræða, allt upp í eitt og hálft prósent af vergri landsframleiðslu. Af þeim ástæðum hefur fjmrn. haft samband við OECD, farið mjög nákvæmlega yfir þau uppgjör og niðurstaðan er alveg skýr: Uppgjör Íslands á heilbrigðiskostnaði er nákvæmlega réttur. Hann er nákvæmlega eins framreiknaður og í öllum öðrum hinum ríku þjóðum Evrópu. Það er engin villa þar í. Það eru hreinar kerlingabækur að halda því fram að við séum að rugla saman heilbrigðismálum og félagsmálum, eins og margsinnis hefur komið fram, nú síðast í ræðu síðasta ræðumanns. Þetta er einfaldlega rangt. OECD breytti reglum sínum árið 2000 til að gera þetta ítarlegra en áður. Og upplýsingarnar um Ísland eru nákvæmlega réttar. Síðustu tölur um Ísland eru að við erum að eyða 9,88% af landsframleiðslu til heilbrigðismála. Það er fjórða hæsta talan í heiminum. Önnur hæsta talan í Evrópu. Þetta er athyglisvert og menn þurfa að átta sig á þessum staðreyndum. Evrópa er mjög sambærileg við Ísland að öllu leyti varðandi það hvernig við stöndum að heilbrigðismálum. Helstu frávikin eru þau að á Íslandi er hlutur sjúklinga mun lægri en í öðrum Evrópuríkjum. Í Evrópuríkjum er þetta rétt um 2% af vergri landsframleiðslu og hefur verið þannig um margra ára skeið. Síðustu tölur frá Íslandi sýna að hlutur sjúklinga er 1,53%, mun lægri. Menn þurfa jafnframt að átta sig á því, sem er náttúrlega langstærsta frávikið ef við ætlum að meta þessar tölur, að Íslendingar eru langyngstir hinna ríku þjóða heimsins. Langyngstir.

Þeir búa nú líka á Íslandi.

Þeir búa flestir á Íslandi og kemur nú ekki á óvart, þeir eru ekki svo ungir þess vegna. Þeir eru það vegna þess að fæðingartala hefur verið mjög há hér um langan aldur. Íslendingar eru þó að eldast. Þeir voru að eldast á síðasta á ári. Eldri borgurum, miðað við 65 ára, fjölgaði um 2,4% á síðasta ári. Þrátt fyrir þetta erum við mun yngri þjóð en Svíar sem við margsinnis berum okkur saman við, líklega eru 15--18 ár þangað til við náum þeirri aldurssamsetningu þjóðarinnar sem Svíar búa við í dag. Þetta verða menn að hafa í huga. Kostnaður í heilbrigðisþjónustunni fer mjög vaxandi eftir aldurssamsetningu. Það er talið að kostnaður við eldri borgara, þ.e. 65 ára og eldri miðað við heildina, sé þrisvar til fjórum sinnum hærri, sem er eðlilegt. Kostnaðurinn verður alltaf meiri og meiri og í mörgum tilfellum langmestur á síðasta aldursári fólks, síðasta ársins sem við lifum. Þetta er kostnaður sem við vitum að mun koma yfir okkur í auknum mæli á næstu árum. Þess vegna er talan 9,88%, nýjasta talan miðað við landsframleiðslu, óhugnanleg fyrir okkur Íslendinga. Hún segir okkur að við verðum að átta okkur á því hvar við stöndum og því að heilbrigðisþjónusta okkar getur ekki verið jafnskilvirk og sums staðar annars staðar í Evrópu því miklu eldri þjóðir ná sambærilegum árangri og við þrátt fyrir að þeir séu miklu eldri, sbr. Þjóðverja, Svía, Frakka o.s.frv. Þetta verðum við að taka með í reikninginn. Þetta er staðreyndin sem við verðum að gera okkur grein fyrir. Hins vegar liggur fyrir að tölur OECD eru óyggjandi um að á síðustu 10 árum hefur engin þjóð í heiminum aukið framlög sín til heilbrigðismála jafnmikið og Íslendingar. Engin. Þetta eru óyggjandi staðreyndir. Árið 1995 vorum við að koma út úr efnahagsvandræðum. Þá vorum við í 11. sæti í heiminum og 9. sæti í Evrópu. Við vorum strax árið 2000 komin í fjórða sætið í heiminum, annað sæti í Evrópu. Þetta eru staðreyndir. Hverju er þetta að þakka? Hvernig stendur á þessu? Þetta er vegna þess að við höfum búið við mjög blómlegt efnahagslíf. Það er ástæðan. Þess vegna höfum við getað aukið framlög til heilbrigðismála meira en nokkur önnur þjóð í Evrópu.  Þegar við lögðum stefnuna í ríkisfjármálunum fram nú í október þá gerðum við það á mjög skilvirkan hátt. Menn tóku eftir því og fóru í gegnum það. Ég gat ekki betur séð en að allir væru samþykkir þeirri stefnu og teldu hana ábyrga, við værum að fara inn í mjög mikið fjárfestingatímabil, værum að leggja nýjar stoðir að íslensku efnahagslífi og þess vegna þyrfti ríkið, til þess að vernda vinnumarkaðinn í heild, að gæta sín gríðarlega vel. Þess vegna var niðurstaðan sú að í langtímaáætlun okkar í ríkisfjármálum yrðum við að gæta mjög hófs varðandi vöxt samneyslunnar. Þar var mörkuð sú stefna sem skiptir öllu máli og er rauður þráður í því sem við verðum að gera á næstu árum, að hemja samneysluna, halda henni innan við 2% að hámarki að raungildi, virðulegur forseti --- að raungildi. Skyldi einhver ætla, herra forseti, að þetta sé vondur kostur. Svo er alls ekki. Ef menn skoða hagvaxtarspár fyrir Evrópu á næstu árum þá eru afar fáar þjóðir heimsins sem geta með nokkurri vissu tryggt sjálfum sér það að á næstu þrem árum að samneyslan geti vaxið að raungildi um 2%. Það ætlum við okkur að gera og teljum okkur hafa forsendur til að gera, að halda samneyslunni niðri, að hún vaxi ekki um 3% eins og á undanförnum árum heldur um 2%. Þetta skiptir öllu máli. Það skiptir öllu máli þegar þjóðfélag fjárfestir jafnrosalega og Íslendingar munu gera á næstu árum að ríkið gæti sín, ríkið gæti að efnahagslífinu sem stendur undir þessu öllu saman. Efnahagslífið hefur blómgast svo mjög á undanförnum árum að okkur hefur verið fært að auka heilbrigðisþjónustuna á Íslandi og leggja meiri fjármuni til hennar en nokkur önnur þjóð í Evrópu. Þetta efnahagslíf verðum við að vernda og þess vegna verðum við að gæta hófs í meðferð opinberra fjármuna. Rauði þráðurinn, meginstefið á næstu árum er að gæta þessa. Þetta er ekki vondur kostur, heldur góður kostur. Það er skýlaus vilji og skylda stjórnvalda að fara eftir þessari áætlun, að gæta sín í útþenslu ríkisins svo að rými verði fyrir framleiðsluna, að hún geti haldið áfram svo að við bjóðum ekki hættunni heim. Við gætum heildarhagsmuna vinnumarkaðarins.

Herra forseti. Ég hef alltaf gaman af því að fylgjast með tilþrifum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. En ég held að starfsmönnum Landspítala -- háskólsjúkrahúss og þeim sem leita þangað þjónustu, lækningar og aðhlynningar sé ekkert sérstaklega skemmt. Ég held að einhver óskammfeilnasta yfirlýsing, einhver grófasta skrumskæling á sannleikanum sem heyrst hefur frá ráðherrum í einni ríkisstjórn hafi verið þegar því var lýst yfir fyrir fáeinum dögum að ríkisstjórnin mundi standa við bakið á stjórnendum Landspítala -- háskólasjúkrahúss við niðurskurð á þjónustu. Með öðrum orðum, þegar stjórnendur spítalans lokuðu deildum og skertu þjónustu mættu þeir treysta því að ríkisstjórnin mundi ekki bregðast þeim. Hún mundi standa sem klettur að baki starfsmannastjóra þegar uppsagnarbréfin yrðu send út. Mig langar til að vitna í frásögn Morgunblaðsins daginn eftir að fulltrúar launafólks komu að máli við heilbrrh. að afloknum fundi á þriðja hundrað trúnaðarmanna á sjúkrahúsinu. Þeir höfðu komið saman til þess að mótmæla fjöldauppsögnum og harkalegasta niðurskurði á þjónustu í sögu spítalans. Morgunblaðið vitnar í hæstv. fjármálaráðherra landsins, Geir H. Haarde, af þessu tilefni á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: ,,Geir tekur fram að ríkisstjórnin styðji við bakið á stjórnendum spítalans í sparnaðaraðgerðunum. ,,Ég tel, að því er ég best fæ séð, að þeir hafi staðið afar vel og fagmannlega að þessu,`` segir hann. ,,Mér sýnist að aðgerðirnar séu minni að umfangi en margir höfðu talið.```` Þannig metur hæstv. fjmrh. stöðuna og talar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um aðgerðir sem m.a. fela eftirfarandi í sér: Líknardeild sjúkrahússins er í uppnámi. Endurhæfing fyrir fjölfatlaða og krabbameinssjúklinga verður lögð niður og alls óvíst um framtíð þeirrar þjónustu. Verið er að segja upp starfsfólki á geðdeildum með þeim afleiðingum að þjónusta þar verður dregin saman. Rætt er um að loka bráðamóttöku fyrir hjartasjúklinga, vistmönnum í Arnarholti, þar sem er langdvalardeild fyrir 40 geðsjúklinga, er haldið í óvissu um hvort heimili þeirra verður lagt niður og hvað þeirra bíður þá. Fram hefur komið að öll svið sjúkrahússins verða fyrir aðhaldsaðgerðunum, það starfsfólk sem eftir verður mun finna fyrir meira vinnuálagi og sjúklingar fyrir skertri þjónustu. Hreingerningarnar, sem eru undirstöðuþáttur í starfsemi sjúkrahússins, verða minnkaðar um 10%. Áður hefur verið þrengt að hreingerningafólki en nú skal það gert í alvöru. Á döfinni er að fækka um tvö hundruð störfum á Landspítalanum en skerðingin tekur til miklu fleiri og vísa ég þar í orð Einars Oddssonar, formanns starfsmannaráðs Landspítalans, sem segir í viðtali við DV á dögunum að skerðingin taki til fimm hundruð manns, sem er 12% af mannaflanum. Svo er að skilja á Geir H. Haarde, hæstv. fjmrh., að allt þetta beri vott um einstaklega fagmannleg vinnubrögð. En ég spyr: Fagmannleg vinnubrögð í þágu hverra? Ekki þeirra sem starfa við að lækna og hjúkra veiku fólki. Ekki er þetta í þágu skattborgarans eða þeirra sem eiga að greiða fyrir þjónustu því kostnaðurinn af niðurskurðinum mun koma fram annars staðar í þjóðfélaginu. Aðhaldsaðgerðirnar, segja formenn tveggja stórra stéttarfélaga í Morgunblaðsgrein í gær, munu leiða til aukins kostnaðar og allra síst er fagmannlega að verki staðið fyrir hönd sjúklinga sem verða fyrir stórskertri þjónustu. En fyrir hina sem hagnast á þessari handstýrðu kreppu kann að vera ástæða til að hrósa vinnubrögðunum. Ég hef velt því fyrir mér hvort það virkilega geti verið að samanburðarskýrslan sem gerð var í sumar á sjúkrahúsum í Bretlandi annars vegar og á Landspítalanum hins vegar hafi verið gerð með það í huga að finna ástæðu fyrir niðurskurði. Valin voru sjúkrahús á erlendri grundu sem hafa verið í löngu svelti. Sýnt var fram á að þar sé unnið fyrir minni kostnað en hér, þess látið ógetið að þjónustan er líka lakari, spítalarnir bresku skila minni árangri. Menn staðnæmdust einvörðungu við hinn peningalega samanburð og þóttust þar finna réttlætingu fyrir niðurskurði. Sama gildir um OECD-tölurnar sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vék að. Það er rétt sem hann sagði að Ólafur Ólafsson, formaður eldri borgara í Reykjavík, hefur verið óþreytandi að sýna fram á að tölur við kostnað af heilbrigðiskerfinu eru lægri en fjmrn. hefur viljað láta í veðri vaka. Ólafur hefur margoft bent á, og það höfum við einnig gert í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að í tilkostnaði okkar sé kostnaður við öldrun og félagsleg málefni sem önnur lönd hafa ekki í sínum tölum um heilbrigðisþjónustuna. En hvers vegna skiptir þetta máli? Hvers vegna skiptir þessi talnasamanburður máli? Hann skiptir máli vegna þess að á talnagögnum af þessu tagi byggja markaðssinnar kröfu sína um niðurskurð. Og hvers vegna vilja þeir niðurskurð? Þeir vilja koma þjónustunni út fyrir veggi sjúkrahúsanna og út á markaðstorgið. Undir þessi sjónarmið tók Halldór Ásgrímsson, formaður Framsfl., í sjónvarpsviðtali í gær. Hann sagði að menn mættu ekki gleyma því að til væru sérfræðingar utan veggja sjúkrahúsanna sem gætu sinnt þjónustu sem ýtt væri þaðan út. Hann sagði að menn væru að gera mjög áhugaverðar tilraunir í heilbrigðiskerfinu og það yrði haldið áfram á þeirri braut. Formaður Framsfl. lagði áherslu á að hann væri endurskoðandi að mennt og gaf í skyn að hann bæri skynbragð á þessa hluti. En fróðlegt væri að vita hvers vegna gengur eins illa og raun ber vitni að fá úttekt á þessum tilraunum ríkisstjórnarinnar um samhengið á milli gæða og tilkostnaðar. Þar sem sá samanburður á annað borð hefur verið gerður hefur ákveðin formúla komið í ljós. Laun plús rekstrarkostnaður er minni en laun plús rekstrarkostnaður plús hagnaður. Svo einfalt er það mál. Og ég spyr hvort endurskoðandi, sem ekki viðurkennir þetta, hljóti ekki að hafa eitthvert óhreint mjöl í sínum pólitíska poka. Reyndar sagði formaður Framsfl., sem jafnframt er utanríkisráðherra landsins, að sín reynsla væri sú að ef starfsmenn utanrrn. veiktust erlendis væri þeirra fyrsta hugsun að komast heim. Og nú spyr ég: Er þetta þá ekki kerfi sem okkur ber að varðveita og bæta í stað þess að brjóta það niður? Ef við ráðumst í samanburð við erlend sjúkrahús eigum við þá ekki að líta á það sem vel er gert, eigum við ekki að fagna afrekum okkar fólks í stað þess að grafa undan því og veikja þjónustuna? Ef það er rétt sem hæstv. heilbrrh. sagði í Kastljósi sjónvarpsins í fyrradag, að biðlistar væru að styttast, er það ekki gott? Getur það virkilega verið verkefnið núna að lengja þessa biðlista? Og aftur að talinu um fagmannleg vinnubrögð og tilraunir til þess að koma pólitískri ábyrgð yfir á herðar starfsmanna sjúkrahússins þá langar mig til að vitna í viðtal við Magnús Pétursson, forstjóra Landspítalans, í DV fyrir réttri viku. Hann segir alveg ljóst vera að miðað við þá þjónustu sem spítalinn væri að veita og af honum væri vænst þá dugi ekki fjárveitingarnar. Orðrétt segir hann, með leyfi forseta: ,,Ég er sannfærður um að öryggið verður minna en það var. Það verður gengið nær öryggismörkum varðandi gæslu sjúklinga sem liggja á spítalanum. Biðlistar kunna að lengjast eftir hjartaþræðingu og öðrum aðgerðum, og bið eftir þjónustu á slysa- og bráðasviði lengist að öllum líkindum.`` Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. sagði í fyrrnefndu sjónvarpsviðtali að nú væri mál að kostnaðargreina verkþætti sjúkrahússins, væntanlega til þess að auðveldara væri að ákveða hvar ætti að byggja upp og hvar ætti að skera niður. En átti ekki að gera þetta fyrst, ákveða síðan framhaldið? Ríkisstjórnin hefur sýnt vítavert ábyrgðarleysi gagnvart sjúkrahúsinu, starfsmönnum þess og að sjálfsögðu þeim sem sjúkrahúsið á að þjóna, veiku fólki. Hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbr.- og trn. Alþingis, hefur ljómað af hamingju yfir þessum ráðstöfunum og segir þjóðarsátt um heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er rétt. En það ríkir engin þjóðarsátt um aðför ríkisstjórnarinnar að heilbrigðisþjónustunni. Um það ber merki sú alda sem risið hefur í landinu af hálfu samtaka sjúklinga og verkalýðshreyfingar, sú alda hefur aldrei risið eins hátt og nú ber raun vitni.

Virðulegi forseti. Ekkert mál hefur risið eins hátt í umræðu síðustu daga og heilbrigðismálin og staða þeirra hefur skapað verulegt óöryggi víða meðal þjóðarinnar. Þegar við sjáum hins vegar hér á ráðherrabekki er ekki hægt að finna að sami uggur ríki meðal ráðherra, þá er ekki hægt að finna að sömu tilfinningar ríki þar. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvar er hæstv. fjmrh.? Hvers vegna lætur hann hæstv. heilbrrh. sitja einan uppi með þessa stöðu? Virðulegi forseti. Í síðustu viku hlustaði ég á íslenskan yfirlækni tala af 25 ára reynslu um sænska heilbrigðiskerfið. Boðskaður hans var þessi: Það þarf að ríkja traust milli þeirra sem stýra heilbrigðismálum og þeirra sem vinna innan heilbrigðiskerfisins. Stjórnmálamennirnir verða að þora að taka pólitíska ábyrgð en kasta ekki vandanum yfir á starfsmenn kerfisins. En ríkisstjórn Íslands fælist hins vegar pólitíska ábyrgð í heilbrigðismálunum. Það sést best á þeirri stöðu sem nú er komin upp á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Þar er vanda, sem var löngu fyrirsjáanlegur, fleygt af afli í fang stjórnenda og starfsmanna. Ríkisstjórnin, eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu, hefur aldrei tekið sér það verk fyrir hendur að skilgreina og ákveða nákvæmlega hvaða verkefnum spítalinn skuli sinna og hvaða verkefnum skuli sinnt af öðrum. Stjórnendur, sem hafa að mörgu leyti staðið sig afburða vel á síðustu missirum, eru látnir taka þessar pólitísku ákvarðanir. Starfsmenn spítalans, sem hafa unnið frábært starf, eru látnir taka afleiðingunum. Virðulegi forseti. Þetta er það sem er kallað kreppustjórnun sem er ekkert annað en afleiðing pólitísks stefnuleysis. Það er fyrst núna, röskum átta árum eftir að Framsfl. tók við stöðu heilbrigðismála og eftir að núv. ríkisstjórn tók við völdum, að sett er niður nefnd til þess að skilgreina verkefni Landspítalans, FSA og afmarka það hlutverk sem sjálfstætt starfandi læknar eiga að gegna. Auðvitað er það þannig, eins og hér hefur komið fram, að verk nefndarinnar hlýtur að vera alger forsenda þess að ljóst sé hvaða verkefni eiga að vera í höndum spítalans og hvaða verkefni á að vinna annars staðar. Þess vegna tekur Samf. að sjálfsögðu undir þá kröfu sem hefur komið fram að ákvörðunum um niðurskurð verði frestað þangað til niðurstaða nefndarinnar liggur fyrir. Það er alrangt sem hæstv. ráðherra segir, að það væri pólitískt ábyrgðarleysi að gera það. Það væri einmitt dæmi um skilvirk vinnubrögð og pólitíska ábyrgð að bíða eftir því að nefndin skili af sér --- eða er hún bara upp á punt, virðulegi forseti? Dæmin um brotalamir í heilbrigðiskerfinu eru mörg þó að kerfið sé að mörgu leyti gott. Nýlegt dæmi er lýsing hæstv. heilbrrh. á stöðunni í lyfjamálum. Milli áranna 1999 og 2002 jókst lyfjakostnaður um 49%. Hann jókst langminnst á Heilbrigðisstofnun Akraness, eða um 13%, en um 102% þar sem hann jókst mest. Formaður lyfjahóps gaf þá skýringu að árangur Skagamanna fælist í virku lyfjastarfi og faglegu eftirliti. Og nú kemur lyfjahópur ráðherra með 25 tillögur að úrbótum. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað hefði mátt spara marga milljarða ef hæstv. ráðherra hefði farið að viðvörunarorðum stjórnarandstöðunnar og hrint verkefni af þessu tagi af stað fyrir átta árum? Menn hafa drepið hér á heilsugæslu. Hún er undirstaða heilbrigðiskerfisins. Fjárfesting í henni skilar sér margfalt í sparnaði í efri lögum kerfisins. En fjöldi landsmanna er án heimilislæknis. Það er heilt hverfi í Reykjavík þar sem er engin heilsugæslustöð þrátt fyrir loforð sem svikin hafa verið árum saman. Í Hafnarfirði eru fimm þúsund manns án heilsugæslu. Þeir sem ekki hafa greiðan aðgang að heilsugæslu leita í dýrari úrræði, það vita menn. Kostnaðurinn af þessari skammsýni gagnvart heilsugæslunni hleypur þess vegna á milljörðum árlega. Það er líka sorglegt, virðulegi forseti, að í dag er að koma fram vísir að tvöföldu kerfi í landinu. Ég vil nefna þrennt sérstaklega. Í fyrsta lagi þær þúsundir sem hafa ekki greiðan aðgang að heilsugæslu og neyðast þess vegna til að borga miklu meira fyrir þá þjónustu sem þeir sækja. Í öðru lagi lýsti fyrrverandi aðstoðarmaður hæstv. heilbrrh., Elsa Friðfinnsdóttir, því ítarlega í blaðagrein hvernig tvöfalt kerfi er að koma upp varðandi sérfræðiþjónustu þar sem þeir efnameiri hafa meiri völ á þjónustu en hinir. Í þriðja lagi fjölgar þeim Íslendingum sem veigra sér við að leita aðstoðar vegna fjárskorts. Við þetta er ekki hægt að búa. Ef þetta er ekki dæmi um tvöfalt kerfi heiti ég ekki Össur. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan þarf líka að tala í lausnum, við getum ekki bara bent á það sem aflaga fer. Samf. hefur bent á að það er ákaflega brýnt að skoða leiðir til að byggja upp hjúkrunarheimili. Vandi allt of margra eldri borgara er leystur á hátæknisjúkrahúsum sem er margfalt dýrara. Við viljum skoða breytingar á stjórnkerfi til að efla mannúð kerfisins og til að bæta nýtni þess. Dæmi: Í hvert skipti sem er skorið niður velkjast geðfatlaðir milli allt að fimm aðila. Málefni þeirra verða að vera á einni hendi. Samf. vill líka auka nýtni og mannúð með því að efla heimaþjónustu, heimahjúkrun, uppbyggingu göngudeilda og koma upp öflugum sjúkrahótelum. Samhliða slíkum aðgerðum var hægt að fækka sjúkrahúsrýmum í Svíþjóð um tugi prósenta. Virðulegi forseti. Samf. hefur sett sér fjórar forsendur fyrir breytingum í heilbrigðiskerfinu. Í fyrsta lagi að aðgengi allra landsmanna sé óháð efnahag, í öðru lagi að þjónusta við sjúklinga fari batanandi, í þriðja lagi að beinn kostnaður sjúklinga aukist ekki og í fjórða lagi að fjármunir hins opinbera séu nýttir eins vel og kostur er. Markmið okkar í hnotskurn eru að bæta heilbrigðisþjónustuna miðað við svipað hlutfall af landsframleiðslu og þar með að bæta nýtingu fjármagns, að fjárfesta í rannsóknum og þróun heilbrigðisgeirans og að tryggja aðgengi að heilbrigðisþjónustunni óháð efnahag. Samf. hefur lýst sig reiðubúna til að taka þátt í því að endurbæta heilbrigðiskerfið með opnum huga, t.d. hvað varðar fjármögnunarleiðir og ólík rekstrarform. Á landsfundi sínum ákvað Samf. að loka ekki fyrir fram á þann möguleika að samhliða opinberum rekstri geti einkarekstur átt sér stað í kerfinu. Auðvitað er einkarekstur ekkert töfraorð, einkarekstur leysir ekki allan vanda.

Hann er dýrari.

En það er ekki hægt að hafna honum fyrir fram, hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem einni af aðferðum kerfisins svo fremi það sé tryggt að hann skapi ekki tvöfalt kerfi, svo fremi það sé tryggt að allir hafi möguleika á fyrsta flokks þjónustu án tillits til efnahags, svo fremi það sé tryggt að hann lúti sömu kröfum og reglum og þær stofnanir sem eru reknar af opinberum aðilum. Ég segi það, virðulegi forseti, ekki síst við hv. þm. Ögmund Jónasson að rekstrarformið getur ekki verið aðalatriði svo fremi að markmiðinu um jafnrétti til heilsu sé náð. Með leyfi virðulegs forseta vil ég rifja hér upp orð aðstoðarlandlæknis, Matthíasar Halldórssonar, sem sagði í erindi fyrir skömmu: ,,Heildarniðurstaða mín er því sú að leiða megi að því líkur að einkarekstur á ákveðnum þáttum heilbrigðisþjónustunnar og nýting á markaðslögmálum geti bætt þjónustuna og gert hana hagkvæmari. En til þess þurfum við að setja gagnsæja staðla í samvinnu beggja aðila, kaupanda og seljanda.`` Nú ætla ég ekki að ásaka hv. þm. Ögmund Jónasson um það að vera gamall kommúnisti en ég ætla að rifja upp orð gamals kommúnista sem einu sinni stýrði Kína, Dengs Xiaopings: ,,Það skiptir ekki máli hvernig kötturinn er á litinn svo fremi sem hann veiðir mýs.`` Ef það er hægt að veiða mýs með mismunandi rekstrarformum gera menn það. Virðulegi forseti. Við jafnaðarmenn viljum áframhaldandi þjóðarsátt um heilbrigðismál og við bjóðum fram starfskrafta okkar í þeim efnum. Mér finnst hins vegar að þessa dagana kjósi ríkisstjórnin fremur að fara um heilbrigðiskerfið eins og fílar í glervörubúð og hún leggur í svo hraðan niðurskurð að hann er ekki gerlegur á einu ári án þess að skerða þjónustu og skapa óöryggi fyrir íbúa landsins. Það á ekki að láta starfsmenn og sjúklinga gjalda fyrir margra ára stefnu- og fyrirhyggjuleysi stjórnmálamanna. Hér á hinu háa Alþingi þurfum við að ná sátt eins og ríkir meðal þjóðarinnar um það grundvallaratriði að aðgengi að heilbrigðiskerfinu verði alltaf óháð efnahag.

Herra forseti. Ég ætla nú að byrja á því að taka það fram að mér finnst það heldur ósmekklegt af formanni Samf. að leggja að jöfnu menn og mýs, mýs og sjúklinga, en á þeim orðum verður hann að bera ábyrgð sjálfur. En mig langar að byrja á því að leiðrétta þann misskilning að það sé verið að skera niður fjárveitingar til Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Fjárveitingar til Landspítalans eru ákvarðaðar í fjárlögum og framlög ríkisins til reksturs sjúkrahússins samkvæmt þeim eru 24,8 milljarðar kr. Stjórn sjúkrahússins hafði hins vegar áætlað að óbreyttur rekstur mundi kosta 1,4 milljörðum meira, en henni er nú gert að gera þær breytingar á rekstraráformum sínum að kostnaðurinn nemi fjárlagatölunni, 24,8 milljörðum kr. Markmiðið með sameiningu sjúkrahúsanna var að samræma og samþjappa sjúkrahúsþjónustu og reka hagkvæmari einingar en áður hafði verið gert. Það er einmitt það sem verið er að gera núna, að draga reksturinn saman, þjappa honum saman til að ná út hagkvæmari einingum. Landspítalinn er rekinn á 19 stöðum, vítt og breitt um höfuðborgarsvæðið, og bráðamóttökur fyrir sjúklinga eru reknar á fimm stöðum. Í greinargerð stjórnar læknaráðsins frá því í desember er m.a. bent á óhagræðið af þessu. Sama á við um rannsóknastofur í blóðmeinafræði, meinaefnafræði og myndgreiningu sem allar eru reknar á tveimur stöðum en ekki á einum stað. Sameining eldhúsanna er annað mál og til viðbótar má nefna dauðhreinsunardeildir sem eru reknar á þremur stöðum. Ef það var ekki eitt meginmarkmiðið með sameiningu sjúkrahúsanna að stækka þessar rekstrareiningar og fækka þeim til að ná fram aukinni rekstrarhagkvæmni, m.a. með lækkun launakostnaðar og fækkun starfsmanna, veit ég ekki hver tilgangurinn með sameiningunni var. Þessar aðgerðir eru auðvitað bæði erfiðar og þær eru sársaukafullar. En það segir sig sjálft að aðgerðir sem draga úr launakostnaði ná hvergi sparnaði að heitið geti því að 70% af rekstrarkostnaði sjúkrahússins eru laun og starfsmannatengdur kostnaður, samtals um 18,2 milljarðar kr. Þó að starfsmenn sjúkrahússins telji nær 5 þús. manns munar auðvitað geysilega um þessi 200 ársverk sem verið er að fækka um núna. Þeim verður bæði náð með uppsögnum og samdrætti í vöktum og yfirvinnu en það þýðir líka að sjálfsögðu kjaraskerðingu sem mun koma við meira og minna 550 starfsmenn. Í umræðu um aðhaldsgerðir á Landspítalanum verður að gæta þess að tala ekki um sjúkrahúsið Landspítala -- háskólasjúkrahús sem eitthvert eyland í heilbrigðisþjónustunni. Meginstoðir heilbrigðisþjónustu okkar eru þrjár: Landspítali -- háskólasjúkrahús, endastöðin í heilbrigðiskerfinu sem veitir bráðaþjónustu sem engum getur vísað frá og tekur við öllum erfiðustu sjúkdóms- og slysatilvikunum og annast auk þess menntun heilbrigðisstétta. Önnur stoðin er heilsugæslan sem á að geta sinnt allt að 80--90% af heilbrigðisþjónustuþörf landsmanna. Þriðja stoðin er sérfræðiþjónusta utan sjúkrahúsa sem aðallega er veitt af sjálfstætt starfandi læknum. Þessar þrjár stoðir hljótum við í allri umræðu alltaf að meta og skoða heildstætt og leitast við að tryggja að hver og ein þeirra geti sinnt sínu geysimikilvæga hlutverki og ávallt með gæði og hagkvæmni þjónustunnar að leiðarljósi, byggt á kostnaðargreiningu. Á sama tíma og Landspítalanum er gert að gæta aðhalds í rekstri, herða á sameiningarferlin, eins og einhver kallaði það, er verið að gera sjúkrahúsinu það betur kleift með því að efla bæði þjónustu heilsugæslunnar hér á höfuðborgarsvæðinu og fjölga hjúkrunarrýmum. Þessa sér mjög glöggt stað í fjárlögunum og þar sjáum við líka áherslur þessarar ríkisstjórnar. Framlög til byggingar og reksturs nýrra hjúkrunarrýma eru aukin um nær milljarð króna og framlög til eflingar heilsugæslunnar um hálfan milljarð. Í þessum áherslum sést stefna okkar framsóknarmanna í hnotskurn, það er að standa vörð um þessar þrjár meginstoðir heilbrigðiskerfisins, sem ég hef þegar gert grein fyrir, og tryggja uppbyggingu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og nægjanlegan fjölda hjúkrunarrýma, m.a. þannig að Landspítali -- háskólasjúkrahús geti sinnt meginhlutverki sínu sem bráðasjúkrahús og sem kennslustofnun. Mér hefur oft og tíðum fundist góður taktur á milli stefnu okkar framsóknarmanna í heilbrigðismálum og Samf., stærsta stjórnarandstöðuflokksins hér á Alþingi. Í ræðu formanns þess flokks á landsfundi, svokallaðri hátíðarræðu, rétt fyrir þremur mánuðum, sýndi þetta sig að vissu leyti þó að hann missti taktinn í öðru. Formaðurinn sagði þar að Samf. þyrfti með opnum huga að skoða breytt rekstrarform í heilbrigðisþjónustu. Þau orð var ekki hægt að skilja öðruvísi en sem breytta stefnu Samf. um að hætta að láta pólitískan rétttrúnað og heiti rekstrarforma ráða för, og er ekki nema gott um það að segja, en jafnframt var ekki hægt að skilja þau orð öðruvísi en sem yfirlýsingu um stuðning við þá grónu stefnu okkar framsóknarmanna að tryggja jafnan aðgang allra að heilbrigðisþjónustu, óháð efnahag og búsetu, en láta fordómalaust mat á gæðum þjónustunnar og hagkvæmni ráða vali á því rekstrarformi sem ákveðið er hverju sinni. Á hinn bóginn kom mér á óvart og eflaust mörgum öðrum sú yfirlýsing formanns Samf. að fjárskortur væri ekki vandamál í heilbrigðisþjónustu, ekki síst í ljósi þess að margir hv. þm. flokksins hafa ítrekað, bæði fyrir og eftir landsfundinn, ekki bara reynt að leiðrétta og túlka á annan hátt orð formannsins heldur líka talað um fjárvöntun á ákveðnum sviðum. Þá spyr ég: Ef heilbrigðisþjónustuna í heildina skortir ekki fé, hvar á þá að færa á milli? Af hverjum á að að taka núna? Eigum við að fara að taka frá heilsugæslunni eða eigum við að fara að taka frá öldrunarþjónustunni? Og menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir í því sem þeir segja. Raunveruleikinn sem við horfumst í augu við er sá að við þurfum að auka fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar til að ljúka uppbyggingu heilsugæslunnar hér á höfuðborgarsvæðinu, til að geta mætt þörfum hratt vaxandi fjölda aldraðra í samfélaginu, bæði fyrir hjúkrunarrými og aðra öldrunarþjónustu, og síðast en ekki síst þurfum við að gera Landspítala -- háskólasjúkrahúsi kleift að fullnýta sameiningu sjúkrahúsanna og ná fram þeirri hagræðingu sem við stefndum að í upphafi. Með eflingu heilsugæslunnar og fjölgun hjúkrunarrýma léttum við álagi af Landspítalnum og styrkjum þar með getu sjúkrahússins til að standa vörð um meginhlutverk sitt sem bráðasjúkrahúss og sem kennslustofnun heilbrigðisstétta. Þetta samhengi hlutanna verður að hafa í huga í allri umræðu um heilbrigðismál. Ég nefndi áðan og vísaði bæði í greinargerð stjórnar læknaráðs Landspítala -- háskólasjúkrahúss frá því í desember og líka til greinargerðar framkvæmdastjórnar Landspítalans og nefndi dæmi um deildir og rekstur sjúkrahússins sem eru reknar á mörgum stöðum á höfuðborgarsvæðinu, bráðamóttökur, dauðhreinsideildir og aðra starfsemi. Mergurinn málsins er sá að þessi dæmi sýna það einna gleggst að við þurfum aukið fjármagn í stofnkostnað til að ná fram til fulls hagræðingunni af sameiningu sjúkrahúsanna. Þess vegna þurfum við nú, sem ávallt, að gæta fyllsta aðhalds í rekstrinum. Herra forseti. Á fundi heilbr.- og trn. í morgun voru fulltrúar framkvæmdastjórnar Landspítala spurðir hvort aðhaldsgerðir stjórnar sjúkrahússins ógnuðu öryggi sjúklinga. Það var sérstaklega spurt um bráðamóttöku brjóstverkja við Hringbraut. Þeir upplýstu m.a. að fyrst í desembermánuði sl. var byrjað að hjartaþræða um helgar og því verði haldið áfram. Það verður haldið áfram að hjartaþræða um helgar. Það eina sem ætlunin er að breyta er að móttaka sjúklinga verður í Fossvogi og eftir atvikum verða þeir sjúklingar sem þurfa hjartaþræðingu fluttir á Hringbrautina og bakvaktin, sem annast hjartaþræðinguna áfram sem hingað til, verður kölluð út þegar það á við. Á sama tíma og sjúklingar eru fluttir á milli er hægt að kalla út bakvaktina eins og hefur verið gert síðan um helgar í desember. Þjónusta neyðarmóttöku vegna nauðgana verður heldur ekki skert og hún verður ekki flutt. Það eina sem lagt verður niður til viðbótar bakvakt félagsráðgjafa, sem enda getur illa sinnt hlutverki sínu nema í dagvinnu, er sérstök vakt hjúkrunarfræðings að deginum til í miðri viku, ekki á öðrum tímum, og hafa fjölmargir starfsmenn slysadeildarinnar á liðnum árum öðlast þekkingu og reynslu á þessu sérsviði en eru eftir sem áður að starfa að þessum málum og þeir munu halda því áfram. Það á ekki að skerða starfsemi skurðdeilda og það verður haldið áfram að stytta biðlistana.

Virðulegi forseti, með yðar leyfi: ,,Allir landsmenn skulu eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu, sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði.`` Svo er fyrir mælt í 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu sem tekur til heilsugæslu og heilbrigðiseftirlits, rannsókna, lækninga og hjúkrunar á sjúkrahúsum, endurhæfingarstarfs, tannlækninga og sjúkraflutninga. Þetta er réttur okkar allra, tryggður í lögum. Heilbrigðisráðherra á að sjá til þess að þessi þjónusta sé okkur veitt og að allir Íslendingar skuli vera jafnir fyrir lögunum og njóta mannréttinda án tillits til efnahags. Réttur fólks til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði verður ekki löglega af því tekinn með niðurskurði á fjármagni og þjónustu sem skal vera eins góð og þekking og reynsla leyfir. Undir þessum áherslum er heilbrigðisráðherra skylt að starfa. Honum er því mikill vandi á höndum að fylgja eftir þeirri stefnu sem forustumennirnir í ríkisstjórninni heimta. Að skera niður þá þjónustu sem vissulega kostar mikið fé, en hefur líka sýnt sig að vera góð fyrir fólkið sem þarf á því að halda að fá þjónustu á besta sjúkrahúsi landsins, þar sem best þekking og tækni er til staðar. Hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin geta ekki leyft sér að forgangsraða lífi og lækningu. Fagstéttir verða að leggja það til sem til sparnaðar getur orðið án þess að það þýði verri þjónustu sem hættir lífi og limum. Það er mín skoðun að innan þess ramma sem ég hef lýst megi vissulega beita aðhaldi í útgjöldum. Til þess að beita faglegu aðhaldi þarf kostnaðargreining að liggja fyrir og útiloka þarf að sömu verk séu tví- og þríunnin með sama sjúkling, ef til vill vegna þess að upplýsingakerfi heilbrigðisþjónustunnar um viðkomandi sjúkling er ekki aðgengilegt milli allra þjónustustiga í kerfinu. Ég hef lýst því viðhorfi við fjárlagaumræðu í þinginu að þótt ég sé hlynntur aðhaldi og góðri nýtingu á þeim fjármunum sem fara í heilbrigðismál er ég ekki stuðningsmaður þess að skerða nauðsynlega þjónustu við sjúka, aldraða og öryrkja. Þurfi auknar tekjur til þess að viðhalda góðri þjónustu við áðurnefnda þjóðfélagsþegna vel ég hiklaust að auka fé til ríkisins. Á undanförnum árum hafa viðfangsefni hátæknisjúkrahúsa vaxið, fyrst og fremst vegna hærri aldurs fólks og nýrra meðferðarmöguleika. Til þess að bregðast við þessu þarf starfsfólk og fjármuni. Stjórnendum spítalans er gert að lækka rekstrarkostnað hans um 1.400 milljónir á þessu og næsta ári. Þar af á þessu ári um 700 milljónir. Framlag ríkissjóðs til reksturs Landspítala -- háskólasjúkrahúss er samkvæmt fjárlögum 24,8 milljarðar króna. Stjórnendur spítalans töldu sig þurfa 1,4 milljarða að auki til að halda rekstri spítalans eins og hann var á síðasta ári, en ríkisstjórnin hafnaði frekari fjárveitingum og lagðist gegn tillögum stjórnarandstöðunnar sem vildi koma til móts við fjárhagsvandann við afgreiðslu fjárlaga. Laun og starfsmannatengdur kostnaður hefur numið um 70% af útgjöldum spítalans og því er ljóst að ekki er unnt að spara hundruð milljóna án þess að draga úr launakostnaði og fækka starfsfólki. Áætlað er að fjöldauppsagnir fækki ársverkum um 200 og nái til 500--600 manns. Fljótfærnislegar fjöldauppsagnir að kröfu ríkisstjórnarinnar sýna ráðleysi. Samdráttur í starfsmannahaldi kemur að sjálfsögðu niður á allri þjónustu spítalans sem mun versna eftir því sem samdrátturinn eykst. Verri þjónusta er í andstöðu við lagaleg réttindi sjúklinga eins og ég gerði grein fyrir í upphafi ræðu minnar. Tvær nefndir, skipaðar fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, hafa fjallað sérstaklega um stöðu og framtíð spítalans. Önnur nefndin á að skilgreina hlutverk stóru sjúkrahúsanna. Hinni er falið að hafa tilsjón með rekstri spítalans. Starfsfólk spítalans hefur réttilega bent á að æskilegt hefði verið að bíða með sparnaðaraðgerðir þar til niðurstöður þessara nefnda lægju fyrir. Lyfjakostnaður hefur verið um 16% af heildarútgjöldum Landspítala -- háskólasjúkrahúss og nam 2,5 milljörðum króna á síðasta ári. Hækkaði um 250 milljónir frá árinu 2002 eða um 11,3%. Skýringin felst í aukinni lyfjanotkun og nýjum og dýrum lyfjum. Dýrust er lyfjameðferð við krabbameini enda um nýjustu og dýrustu lyf að ræða þar. Talið er að dýr og ný lyf skýri þriðjung af auknum kostnaði við lyfjanotkun. Nú er stefnt að því að lækka lyfjakostnað í heilbrigðisþjónustu almennt með betri lyfjastýringu og vali á lyfjum í innkaupum sjúkrahúsa. Sparnaður í lyfjanotkun ætti að nást án skertrar þjónustu við sjúka. Verði haldið áfram þeim hörðu aðgerðum sem boðaðar eru á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi verður þjónusta við sjúklinga skert og öryggi þeirra ógnað. Fyrirsjáanlegt er að bráðaþjónusta minnkar og sérhæfð þjónusta við sjúklinga skerðist. Aðgengi að sjúkrahúsinu verður lakara. Þá er ljóst að niðurskurðurinn mun líklega valda vísindastarfi Landspítala -- háskólasjúkrahúss óbætanlegum skaða. Stofnun á borð við Landspítala -- háskólasjúkrahús þarf að hlúa vel að starfsfólki sínu því mikil samkeppni er um hæft starfsfólk, ekki aðeins innan lands heldur einnig við útlönd. Komið hefur fram að biðlistar á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hafi styst og er það vel. Næsta víst er að biðlistarnir lengjast á ný vegna samdráttar í allri starfsemi haldi stjórnvöld aðförinni áfram. Pólitískan vilja skortir til að marka stefnu um hlutverk og fjármögnun spítalans þar sem tillögur sérhæfðs starfsfólks eru lagðar til grundvallar. Langtímamarkmiðin eru óskýr og enginn sýnilegur árangur af sameiningunni á sínum tíma, samanber skýrslu Ríkisendurskoðunar. Landspítali -- háskólasjúkrahús er í dag þróað hátæknisjúkrahús sem við megum vera stolt af. Heilbrigðiskerfi okkar stenst alþjóðlegan samanburð. Almenningur krefst þess að þessari aðför að starfseminni verði hætt.

Herra forseti. Heilbrigðismálin hafa verið í brennidepli þjóðmálaumræðunnar á síðustu vikum og mánuðum. Tilefni þeirrar umræðu hefur fyrst og fremst verið fjárframlög til heilbrigðismála og hvernig á að forgangsraða innan kerfisins og einstakra stofnana. Það er mjög eðlilegt að fólk láti sig þessi mál varða því það skiptir svo sannarlega miklu máli að vel sé að verki staðið í þessum málaflokki sem tekur til sín langstærsta hlutann af útgjöldum ríkisins. Við Íslendingar búum svo sannarlega við mjög góða heilbrigðisþjónustu sem við erum stolt af. En það er ekki þar með sagt að hún sé hafin yfir gagnrýni. Það er augljóst að okkur ber skylda til að nýta sem allra best þá fjármuni sem varið er til heilbrigðismála, en fjárframlög til þeirra hafa aukist mjög á undanförnum árum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur um áratuga skeið lagt mikla áherslu á að nýta beri í miklu ríkara mæli en gert er kosti einkarekstrar í heilbrigðisþjónustunni. Þeirri umræðu hefur fram til þessa ekki verið vel tekið af vinstri flokkunum á Alþingi. Jafnan hefur verið hrópað ,,úlfur, úlfur`` og því haldið fram að þar með væri verið að búa til tvöfalt kerfi, annað fyrir ríka og hitt fyrir fátæka o.s.frv., sem er alrangt. Menn hafa hliðrað sér hjá því að ræða þessi mál opið og fordómalaust, snúið út úr hugtakanotkun og þess háttar og ekki viljað ræða í alvöru hlutverk ríkisins í heilbrigðisþjónustunni frá þessum sjónarhóli.

Ger þú það þá.

Augljóst er að ríkið á að bjóða út verk í þessum málaflokki eins og öðrum alls staðar þar sem því verður við komið til þess að nýta fjármuni betur, spara og hagræða. Það hafa þær þjóðir gert sem við berum okkur jafnan saman við, eins og t.d. bæði Norðmenn og Svíar sem eru komnir miklu lengra í þessum efnum en við. Ísland hefur hreinlega dregist aftur úr umræðunni miðað við aðrar þjóðir í því að nýta kosti einkareksturs í heilbrigðismálum. Nú virðist þó vera að rofa til og fleiri að vakna til vitundar um að hugmyndir okkar sjálfstæðismanna eru allrar athygli verðar. Alþýðusamband Íslands gaf út í mars sl. skýrslu sem ber yfirskriftina ,,Velferð fyrir alla --- áherslur og framtíðarsýn Alþýðusambands Íslands í velferðarmálum``. Þar eru mjög athyglisverðar hugmyndir um fjölbreyttari rekstrarform í heilsugæslunni og tekið undir sjálfstæðan rekstur heilsugæslustöðva eins og í Lágmúla og Salahverfi í Kópavogi, en þá stöð er verið að opna nú um helgina. Nefnt er að æskilegt sé að fjölga valmöguleikum í þjónustutilboðum og reifað að nýta megi einkarekstur við frekari útfærslu á því. Nú hefur Samfylkingin einnig tekið undir hugmyndir Sjálfstfl. svo að ætla má að unnt ætti að vera að ná meiri sátt og samstöðu í framtíðinni um breytt rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni. Málefni Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru aðaltilefni umræðunnar að þessu sinni. Því miður hefur sú umræða verið um of í upphrópunarstíl, margt verið ofsagt og þjónar helst þeim tilgangi að hræða fólk og koma því inn að þar sé allt í kaldakoli vegna sparnaðar og hagræðingarkrafna ríkisins og þess að ætlast sé til þess að sjúkrahúsið haldi sig innan fjárlaga. Í nóvember sl. lauk Ríkisendurskoðun stjórnsýsluendurskoðun á sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík. Mjög athyglisverðar niðurstöður og ábendingar er að finna í skýrslunni, m.a. erlendur samanburður um afköst í þjónustu, gæði, skilvirkni og kostnað. Stjórnendur Landspítala -- háskólasjúkrahúss styðjast greinilega mjög við þessa skýrslu í tillögum sínum um sparnað og hagræðingu í rekstri spítalans og er það vel. Stefnumótun spítalans og hlutverk hans til framtíðar er þáttur sem alltaf þarf að vera í skoðun, enn fremur samspil heilsugæslu, sjúkrahúsþjónustu, sérfræðiþjónustu og annarrar þjónustu, t.d. við aldraða og geðfatlaða. Við vitum að á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi eru fjölmargir langlegusjúklingar, bæði aldraðir og geðsjúklingar sem eiga betur heima annars staðar en á hátæknisjúkrahúsi, t.d. á hjúkrunarheimilum og sambýlum. Markvisst er unnið að því að fjölga þeim úrræðum. Á morgun verða Vífilstaðir formlega opnaðir sem bæta úr brýnni þörf og létta á Landspítalanum. Og á þessu ári er áformað að taka í notkun 160 ný hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu. Biðlistar á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hafa einnig styst, þó að öðru hafi verið haldið fram. Heilsugæsluna ber einnig að efla enn frekar. Og það er ánægjulegt að aukinn áhugi er hjá læknum að starfa innan hennar sem er breyting frá því sem var fyrir ekki svo löngu.

Herra forseti. Samkvæmt afgreiðslu fjárlaga fyrir Landspítala -- háskólasjúkrahúss skortir vel á annan milljarð til að halda uppi óbreyttum rekstri á þessu ári eins og hér hefur komið fram og sömuleiðis í afgreiðslu fjárlaga. Stofnuninni er nú gert að aðlaga reksturinn að skertu rekstrarumhverfi og aðferðin til þess er sett á hendur stjórnenda spítalans. Það telst til góðra stjórnarhátta í opinberum rekstri svo og öðrum að skoða starfsemi hverrar stofnunar með tilliti til þess hvort verið sé að sinna lögboðnum verkefnum, hvort vel sé farið með opinbert fé og hvort spara megi á einhverjum sviðum. Þetta hafa sjúkra- og heilbrigðisstofnanir verið að gera undanfarin ár og hver einasti starfsmaður hefur tekið á sig ábyrgð í þeim efnum. Og þegar litið er til starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss hafa starfsmenn sjúkrahússins lagt á sig ómælda vinnu vegna sameiningar tveggja sjúkrahúsa og auk þess tekið þátt í flutningi, endurskipulagningu og sparnaði af mikilli fórnfýsi. Mjög margir hafa talið að þegar ró kæmist á sameiningarferlið gætu menn farið að beina kröftum sínum að uppbyggilegra starfi en að fást stöðugt við nær óyfirstíganlegar kröfur um sparnað og meira vinnuálag. Rekstur Landspítala -- háskólasjúkrahúss er skilvirkur. Afköst sjúkrahússins á árunum 1999--2002 voru óbreytt eftir sameininguna, þrátt fyrir að starfsmönnum hafi fækkað á þessu tímabili um 250 og það á tímabilinu þar sem sameiningarferlið stóð sem hæst. En nú hafa afköstin aukist sem merkja má í styttri biðlistum. Þetta er mikill árangur. Herra forseti. Á föstu verðlagi hefur rekstrarkostnaður Landspítala -- háskólasjúkrahúss staðið í stað frá sameiningu sjúkrahúsanna. Er hægt að gera meiri sparnaðarkröfur en þetta? Sérstaklega þegar kostnaðinum vegna sameiningarinnar var ekki mætt á fjárlögum eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs margbentu á og Ríkisendurskoðun hefur staðfest í skýrslu sinni. Hvað er það í rekstri sjúkrahússins sem kallar á slíkan niðurskurð á þjónustu eins og gert er í dag? Hvaða þjónustu er verið að veita í dag umfram það sem getur talist eðlileg þjónusta innan veggja sjúkrahússins? Hvers vegna er það lagt á stjórnendur sjúkrahússins að leggja fram áætlun um skerta þjónustu þegar skipuð hefur verið sérstök nefnd til að leggja fram tillögur um endurskilgreiningu verksviðs Landspítala -- háskólasjúkrahúss? Nefndin á að skila af sér á vordögum. Hvers vegna er umtalsverðum breytingum á þjónustu sjúkrahússins ekki frestað þar til nefndin hefur skilað af sér áliti svo allar breytingar séu a.m.k. samstilltar? Herra forseti. Fyrir utan mikilvægi Landspítalans sem eina hátæknisjúkrahús landsins þá er hann einnig fjölmennasti vinnustaður landsins. Niðurskurður á starfsemi sjúkrahússins kemur því ekki eingöngu niður á þjónustustigi heldur einnig kjörum og atvinnumöguleikum fjölda fólks, bæði fag- og ófaglærðra. Launakostnaður er um 70% af rekstrarkostnaði sjúkrahússins og því á að grípa til þess ráðs að segja upp starfsfólki. Nú þegar hafa 52 einstaklingar fengið uppsagnarbréf en alls mun fækka um 200 ársverk á þessu ári. En þau snerta enn fleiri einstaklinga en þessi 200 ársverk segja til um. 550 einstaklingar verða fyrir skerðingu á kjörum vegna skipulagsbreytinga, 550 einstaklingar þar fyrir utan. En ef halda á til streitu að skerða þjónustustig sjúkrahússins verður að fækka enn um 200 ársverk á næsta ári. Hvert fara þessir einstaklingar til vinnu? Hvar er vinnumarkaðurinn og hvert á sú heilbrigðisþjónusta að fara sem veitt hefur verið fram til þessa á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og skerða á í dag? Herra forseti. Það er ljóst að niðurskurðurinn kemur harðast niður á allri stoðþjónustu en niðurskurður á þessu sviði hlýtur að rýra gæði annarrar þjónustu stofnunarinnar. Spurningin er: Hvaða þjónustustig viljum við hafa í heilbrigðisþjónustunni? Og þegar einstakar aðgerðir eru skoðaðar sem á að fara í núna er ljóst að sérstaka gagnrýni hefur fengið að skerða eigi þjónustu neyðarmóttökunnar, loka bráðamóttöku á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og að skerða þjónustu í Arnarholti og í Kópavogi. Herra forseti. Þó að áhersla þessarar umræðu sé á þjónustu Landspítala -- háskólasjúkrahúss þá er rekstrarvandi annarra heilbrigðisstofnana ekki minni og í raun í réttu hlutfalli við vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Það er því verið að draga úr þjónustu innan heilbrigðisstofnana um allt land. Hvert verður henni vísað og höfum við betri og ódýrari lausnir en við höfum í dag? Herra forseti. Það verður að gera úttekt á því hvort til séu úrræði fyrir þá sjúklinga og þá starfsemi sem koma á út úr rekstri Landspítala -- háskólasjúkrahúss og það verður að gera á því könnun hvort sparnaðurinn sé í raun sparnaður þegar á heildina er litið. Eða er verið að þrengja að rekstri Landspítala -- háskólasjúkrahúss til að flýta fyrir einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni?

Virðulegi forseti. Það eru allir sammála um að Landspítali -- háskólasjúkrahús sé hátæknisjúkrahús og bráðasjúkrahús. Það er ekki einfalt mál fyrir sjúkrastofnun að skera niður um 1,4 milljarða á tveimur árum. Nú er verið að skera niður um helming af þessari fjárhæð. Þetta er flókið, sérstaklega í ljósi þess að stefnumörkunin er ekki tilbúin. Mikið hefur verið rætt um hvort hægt hefði verið að bíða með ýmsar tillögur þar til skýrsla nefndarinnar sem á að skoða og skilgreina hlutverk stóru sjúkrahúsanna hefur lokið vinnu sinni. En það var valið að gera það ekki. Ég er hins vegar ein af þeim sem segja að það hefði átt að bíða með sumar tillögurnar þar til skýrslan væri tilbúin. Kostnaðargreining á þjónustu er langt komin og erfitt getur verið að snúa til baka með sumar aðgerðir sem þegar hefur verið ráðist í. Það þarf líka að skoða tengslin við nágrannasjúkrahúsin í þessu samhengi og hlutverk þeirra. Mér segir svo hugur að þegar umræða og atkvæðagreiðsla var um fjárlögin hefðu þingmenn kannski greitt atkvæði á annan veg ef umræður hefðu snúist um neyðarmóttöku, Arnarholt, krabbameinssjúka, endurhæfingu, Teig, stoðþjónustu o.s.frv. Umræðan er komin á þá braut nú og snýst orðið um það hvort spítalinn sé kominn að öryggismörkum. Margir sérfræðingar vilja meina svo, ekki síst vegna áætlunar um lokun bráðamóttöku fyrir hjartasjúklinga um helgar en sennilega verður horfið frá því þó að Landspítalinn sé bráðasjúkrahús, en hv. þm. Jónína Bjartmarz upplýsti umræðu úr heilbrn. áðan í sínu máli. Það var hiti í umræðum vegna skerðingar á neyðarmóttöku. Fyrri hugmyndin var að setja hana á kvennadeild. Sem betur fer var frá því horfið enda umræða sem farið var í gegnum við upphaf og skipulag neyðarmóttökunnar. Þetta tvennt fór á engan hátt saman og nú verður neyðarmóttakan á sínum stað og ber að fagna því. Númer eitt, tvö og þrjú er að þessi þjónusta verði til staðar því að hún er gríðarlega mikilvæg og greinilegt að búið er að sammælast um það. Þegar niðurskurðurinn er skoðaður heildstætt kemur í ljós að það eru tvö svið sem verða sérstaklega illa úti, geðsvið og endurhæfing. Af þeim 200 ársverkum sem eru skorin niður eru 75 á þessu sviði. Það er verulegt áhyggjuefni. Eru geðsjúkdómar annars flokks sjúkdómar og af hverju er það? Hafa þeir sem glíma við erfiða geðsjúkdóma verri málsvara, eru þeir ekki nógu hávaðasamir? Ef einstakar tillögur eru skoðaðar þá er Arnarholt efst á blaði. Arnarholt er búið að vera heimili fólks í fjölda ára, kannski vegna þess að engin úrræði hafi verið til fyrir þá sem þar búa. Það voru sumir hverjir fluttir frá Kleppi, á þá að flytja þá þangað aftur? Það gengur auðvitað ekki. Það viðurkenna allir að þetta er eitt af viðkvæmu málunum í sparnaðaraðgerðunum og við erum að tala um afar viðkvæman hóp sem verður að tryggja öruggan samastað. Þetta þarf að leysa því að óöryggi er eitt af því versta sem kemur fyrir þennan hóp sem þarna dvelur. Virðulegur forseti. Það hefur lengi loðað við að skera niður á geðsviði, samkvæmt upplýsingum Geðhjálpar, og það hefur fækkað um 110 rúm frá 1996. Ekki vegna þess að geðsjúkdómum hafi fækkað, ekki held ég það. Hvað með Teig? Það er hluti deildar út frá geðdeild sem hefur verið skorið af með manni og mús og ég held að enginn hafi tekið eftir því. Endurhæfingardeildin í Kópavogi fyrir fjölfatlaða, er auðvitað mál sem stendur í fólki. Hvar eiga þeir sem þar eru að fá endurhæfingu, hvaða úrræði á að finna vegna þeirra sem þar eru? Þau mál eru í skoðun hjá stjórn Ríkisspítalanna. Hvað með alla stoðþjónustu? Þjónustu sem hefur gert það að verkum að hægt er að stytta legudaga til að minnka kostnað, til að styðja fólk aftur út í lífið, styðja aðstandendur, foreldra, vera brú milli kerfa, til að fá aðra þjónustu? Þannig mætti lengi telja. Þetta er allt að hverfa. Stefnumörkun verður að flýta, skilgreina, færa starfsemi milli kerfa og tryggja þjónustu. Herra forseti. Fólkið í landinu velkist ekki í vafa þegar það er spurt hvernig eigi að forgangsraða, í hvað skatttekjurnar eiga að fara. Þar eru heilbrigðismál í fyrsta sæti. Við eigum að taka mark á því og setja þessi mál í það sæti og axla ábyrgðina sem því fylgir. Hún er að sjálfsögðu mikil, við þurfum að skoða heildstætt heilsugæslusjúkrahús sérfræðinga. Verkefnið er ekki einfalt og ábyrgðin er mikil.

Herra forseti. Pólitískir andstæðingar okkar hafa mjög svo haldið því á lofti undanfarið að stefnuleysi ríki í heilbrigðismálum, að hér ríki stjórnleysi og að kerfið sé í lamasessi. Að halda því fram er fásinna. Er ekki skýr stefna að efla heilsugæsluna, beina fólki frekar þangað en inn á rándýr hátæknisjúkrahús? Einnig á að fjölga hjúkrunarrýmum þannig að aldraðir fái inni á hjúkrunarheimilum í stað þess að liggja á sjúkrahúsum. Þetta er allt spurning um forgangsröðun og ég tel að hæstv. ráðherra og stjórnvöld séu að forgangsraða rétt. Herra forseti. Svo virðist sem einhverjir telji að einfalt sé að draga úr háskólaþætti spítalastarfsins. Það er misskilningur, því að með þeirri ákvörðun væri komið í veg fyrir framþróun starfanna og þjónustan mundi fljótt staðna. Háskólaþátturinn er dýr, við þurfum að vita betur hversu dýr hann er. En það er fásinna að tala eins og hann sé léttvægur þáttur í starfseminni. Landspítali -- háskólasjúkrahús og háskólinn hafa leitast við á undanförnum árum að skilgreina betur hvernig samstarfi þessara stofnana skuli háttað. Er það gert með það að leiðarsljósi að samþætting klínískra starfa og háskólastarf efli báða þættina. Ég tel mikilvægt að halda áfram á þessari braut og legg kapp á að verja starfsemi tengda kennslu, rannsóknum og vísindum á spítalanum eins og mögulegt er. Þessir þættir verða þó að taka þátt í hagræðingunni og sparnaðarkrafan nær líka til þeirra. Mikilvægt er að þessi hagræðing takist í sátt því að einnig hér þarf að forðast að skerða nauðsynlega starfsemi. Til framtíðar má velta því fyrir sér hvort skynsamlegt sé að þessum hluta starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss skuli vera tryggðir fjármunir í gegnum heilbr.- og trmrn.

Herra forseti. Frjálsl. vill öflugt velferðar- og heilbrigðiskerfi sem allir landsmenn eiga jafnan aðgang að. Það er einkenni ríkra þjóða að þær hafa efni á því að verja hærra hlutfalli af sinni landsframleiðslu til heilbrigðisþjónustu. Á tímum efnahagslegrar velmegunar ætti að vera hægt að styrkja og bæta heilbrigðisþjónustu í stað þess að skera hana niður eins og stjórnvöld vilja gera nú. Eru þetta sömu herrar og boðuðu hér brosandi fyrir síðustu kosningar ,,Velferð fyrir alla``? Eru þetta sömu herrar og birtu loforð um að tryggja öllum aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu og eyða biðlistum? Við höfum alla burði til að vera í fremstu röð í að lækna sjúka þegar vel árar. Það er ekki boðlegt að ræða um það í fullri alvöru að skerða starfshlutfall um 600 starfsmanna Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Það er einnig óhuggulegt að ræða um það í fullri alvöru að skerða bráðaþjónustu þar sem um líf og dauða landsmanna er að tefla. Herra forseti. Það er athyglisvert að verða vitni að sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þær virðast alltaf lenda á málaflokkum sem heyra undir ráðherra Framsfl. Það á sérstaklega við um einn ráðherrann, sem virðist vera laminn áfram í mjög óvinsælar aðgerðir, en það er hæstv. heilbrrh., Jón Kristjánsson. Núna á hann að skera niður á einu bretti 700 millj. kr. á Landspítalanum, en í haust sem leið var hann settur í það ömurlega hlutskipti að svíkja handsalaðan samning við öryrkja sem hann hafði skreytt sig með í kosningabaráttunni. Auðvitað ber hæstv. heilbrrh. ábyrgð á ástandinu með stefnuleysi og ráðaleysi sínu og Framsfl. allur vegna þess að hann hefur ráðið þessu ráðuneyti í talsverðan tíma. Til að gæta allrar sanngirni er það ekki einhlítt að ráðuneyti framsóknarmanna þurfi að skera verulega niður. Utanríkisráðuneyti formanns flokksins bólgnar út og að öllum líkindum mun sú þróun halda áfram vegna taumlauss metnaðar til þess að eiga fulltrúa í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Það eru nægir peningar þar. Svo má minna á að varaformaður flokksins fékk sérstaka heimild til þess að greiða a.m.k. 170 millj. kr. til þess að loka minni sláturhúsum, allt gert í nafni einhverrar öfugsnúinnar ríkishagræðingar. Eru þetta merki um stefnu Framsfl., ,,Fólk í fyrirrúmi``? Hvernig ætli standi á fjárhagsvanda Landspítalans? Ég er ekki sammála helsta talsmanni Sjálfstfl. í velferðarmálum, hv. þm. Pétri H. Blöndal, um að það megi einna helst rekja fjárhagsvandann til dýrrar og slakrar stjórnunar á Landspítalanum. Ég tel að fjárhagsvandann megi fyrst og fremst rekja til aukins launakostnaðar og stefnuleysis yfirvalda. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að laun á Landspítalanum hafa hækkað umfram önnur laun í landinu. Auðvitað munar um þessar hækkanir sérstaklega í ljósi þess, eins og fram hefur komið í umræðunni, að um 70% af kostnaði spítalanna er launakostnaður. Hver ber ábyrgð á þessum launahækkunum? Hver samdi um þessar launahækkanir? Hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde, ber mesta ábyrgð á því. Í raun ber hæstv. heillbrrh., sem situr uppi með skömmina af niðurskurðinum, minni ábyrgð á ástandinu. Það er óneitanlega óábyrgt hjá hæstv. fjmrh. að stofna til mikilla útgjalda hjá sjúkrahúsunum án þess að gera ráð fyrir auknum fjárframlögum til þeirra. Herra forseti. Við skipulagningu heilbrigðiskerfisins þarf einkum að huga að þremur þáttum. Í fyrsta lagi að þeim sem nota þjónustuna, sjúklingunum, starfsfólki heilbrigðiskerfisins og skattgreiðendum. Við í Frjálsl. leggjumst alls ekki gegn því að það sé gætt ýtrustu hagsýni og sparnaðar í heilbrigðiskerfinu. Það má eflaust spara þar sem víðar og ná fram hagræðingu og jafnvel betri stjórnun, eins og áðurnefndur sérfræðingur í velferðarmálum hefur bent á. Fulltrúi Frjálsl. í stjórn Landspítalans mun styðja allar skynsamlegar sparnaðartillögur og leita leiða með starfsfólki að hagkvæmum rekstri. Við í Frjálsl. erum hins vegar alfarið á móti áhlaupi ríkisstjórnarinnar á Landspítalann. Krafan um þennan gríðarmikla sparnað á einu bretti er ekkert annað en aðför að Landspítalanum sem ógnar atvinnuöryggi starfsfólks og skerðir verulega þjónustu við sjúklinga. Við teljum mun árangursríkara fyrir kerfið að fá fólk í lið með sér, fá starfsfólk Landspítalans í lið með stjórnvöldum að vinna sameiginlega að sparnaðaraðgerðum sem skerða ekki þá þjónustu sem veitt er. En í stað þess að gera það er þessum aðgerðum nánast teflt gegn starfsfólkinu. Að lokum vil ég nefna vegna orða hæstv. heilbrrh. um að heilbrigðisþjónustan sé góð og að hæfileikaríkt starfsfólk starfi við heilbrigðisþjónustuna. Ég er sammála hæstv. ráðherra. Ég vil spyrja ráðherra hvort það sé einhver þörf á að breyta því. Ég segi nei. En nú virðast breyttir tímar hjá Framsfl. Það er ekki lengur fólk í fyrirrúmi. Nú er það utanríkisþjónustan.

Hæstv. forseti. Við eigum gott heilbrigðiskerfi. Heilbrigðismál eru og verða stöðugt umfjöllunarefni á Alþingi, í ríkisstjórn og í þjóðfélagsumræðunni. Það er óumflýjanlegt. Metnaður okkar allra er að allir landsmenn búi við jafnrétti og valfrelsi og njóti fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem tök er á að veita á hverjum tíma. Ríkisvaldið á að tryggja öllum landsmönnum þennan rétt og bera ábyrgð á fjármögnun heilbrigðisþjónustu. Fagleg umræða, ekki síður en fjármálaleg, á að vera sífellt í umræðunni. En sú umræða á að vera yfirveguð. Þess hefur kannski ekki gætt í dag hjá ýmsum háttvirtum þingmönnum. Ég vildi aðeins nefna, til að ekki spretti nokkur misskilningur af orðum hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur varðandi fatlaða einstaklinga í Kópavogi, að það er ekki verið að loka á þá starfsemi. Unnið er að því að þeir einstaklingar búi áfram á staðnum, fái þjónustu sem þeir hafa fengið og leyst verði úr þeirra málum. Að þessu er unnið í samráði við Þroskahjálp. Þar er unnið eftir fullkomlega réttum verkferlum og ekki í andstöðu við Þroskahjálp eða aðra sem koma að hagsmunum fatlaðra sem þar búa. Hæstv. forseti. Í umræðu sem þessari hljótum við að velta fyrir okkur ábyrgð stjórnenda sjúkrastofnana. Við hljótum einnig að krefjast þess að stjórnendur standi undir þeirri ábyrgð sem þeir hafa tekið á sig, þ.e. gagnvart sjúklingum, gagnvart starfsmönnum og gagnvart fjárlögum. Það er augljóst að ef stöðugleiki á að skapast í rekstri heilbrigðisstofnana verður að vera til staðar markviss áætlanagerð um fjármál og starfsemi þeirrar stofnunar sem um ræðir. Öll sú óvissa sem skapast þegar búið er að gefa í umfram heimildir á miðju ári og síðan upphlaup vegna aðhaldsaðgerða, með tilheyrandi fjölmiðlaumræðu um áramót, er auðvitað vond fyrir sjúklinga. Hún er vond fyrir starfsfólk og það er vont fyrir fólk að hafa þetta yfir sér. Mjög vont. Stjórnendur heilbrigðisstofnana bera ábyrgð á áætlanagerð og eftirfylgni áætlana eins og vera ber. Maður hrekkur því við þegar starfsfólk er ráðið til heilbrigðisstofnana og í miklum mæli án þess að fjárheimildir séu fyrir þeim ráðningum. Ráðningar í 113 stöðugildi á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi á síðasta ári segja sína sögu. Nú er verið að tala um uppsagnir. Snýr spurningin að því hvernig stjórnkerfi heilbrigðisstofnana er samsett? Er hugsanlegt að stjórnunarleg lagskipting sé svo mikil að mönnum sé ófært að tala saman í gegnum fjögur til sex lög af stjórnendum? Hvernig stendur á að þrátt fyrir að stjórnendur spítalans leggi fram áætlanir um reksturinn þá skuli þeim nær ómögulegt að fara eftir eigin áætlunum? Maður hlýtur að spyrja þessara spurninga. Eða eru það einhverjar aðrar spurningar sem við eigum að spyrja? Kannski um tölvuvæðingu, eins og nefnt var fyrr í umræðunni. Það má vel vera. Þetta eru spurningar sem við verðum að spyrja okkur. Auðvitað er það mikið og erfitt verk að reka sjúkrastofnanir. Þar þarf að huga að starfsmannahaldi og kjarasamningum. Miðlægir kjarasamningar eru gerðir þar sem stjórnendur spítalans hafa sinn fulltrúa og geta því haft áhrif. Fjárveitingar til spítalans eru því hækkaðar samkvæmt þeim samningum. Síðan eru gerðir starfsmannasamningar umfram þessa samninga, framgangssamningar innan stofnunarinnar. Ef menn gera slíka samninga þá hljóta þeir að ætla að hagræða þar á móti. Þar er um hækkanir að ræða til lækna og hjúkrunarfólks, en reyndar ekki til þeirra ófaglærðu. Það þarf einnig að huga að verkferlum. Við sameiningu Borgarspítala og Landspítala var gert ráð fyrir að hægt væri að hagræða, auk þess að efla faglegan styrkleika. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í nóvember var gert ráð fyrir að vegna sameiningar spítalans yrði fækkað um 15 vaktalínur og að sparast mundu 130 millj. kr. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að fækka hefði mátt um 20 vaktalínur til viðbótar og spara 100--150 millj. kr. Sú niðurstaða var sameiginleg hjá stjórnendum Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Ríkisendurskoðunar. Við hljótum því að spyrja: Af hverju var ekki tekist á við þá fækkun þurfi að koma til hagræðingar til þess að sjálfsögð samlegðaráhrif vegna sameiningar komi fram?

Herra forseti. Ég er sammála því að íslenska heilbrigðiskerfið sé í grunninn mjög gott. Ég get gert mörg af orðum hæstv. heilbrrh. Jóns Kristjánssonar í upphafi þessarar umræðu um það atriði að mínum. En hvað hefur mönnum þótt gott við íslenska heilbrigðiskerfið? Jú, sú staðreynd að þetta er í grunninn norrænt samábyrgt opinbert heilbrigðiskerfi. Það hefur staðið öllum opið --- hefur staðið, segi ég --- án tillits til efnahags. Hér hafa menn ekki þurft að kaupa sér tryggingar. Menn hafa ekki þurft að vera auðmenn til þess að fá hér fyrsta flokks þjónustu. Það er einmitt þetta eðli íslenska heilbrigðiskerfisins sem nú er ógnað og markvisst grafið undan því af ýmsum öflum, því miður. Endalaust tal um botnlausa hít, um stjórnlausan kostnað og ósanngjarnan samanburð við heilbrigðisútgjöld annarra þjóða, hvaða tilgangi þjónar það öðrum en þeim að sannfæra þjóðina um að við séum með of dýrt kerfi og því verði að breyta? Þetta heyrðist í ræðuhöldum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem fór mikinn með bráðabirgðatölur frá OECD og telur samkvæmt þeim að útgjöldin séu komin upp í 9,8% af vergri landsframleiðslu. Ég segi bara: Hvað með það? Hvað með það þó Ísland sé þarna með fjórða hæsta hlutfallið? Hvað með það þó að Ísland sé við hliðina á löndum eins og Kanada, Hollandi, Frakklandi, Ástralíu, Danmörku, Svíþjóð og öðrum slíkum, þegar kemur að útgjöldum til heilbrigðismála, heildarútgjöldum, bæði því sem hið opinbera greiðir og því sem sjúklingarnir greiða? Ekki nokkur skapaður hlutur. Þar viljum við vera. Að tala um að við séum ung þjóð segir ekki nema hálfa sögu. Við erum líka fámenn þjóð í stóru landi. Við höfum byggt hér upp fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu, tekið sérhæfðar aðgerðir inn í landið á undanförnum árum o.s.frv. Verðum við ekki að sætta okkur við það? Er nokkuð nema eðlilegt að útgjöldin séu hér, sem hlutfall af þjóðartekjum, á svipuðu róli og í löndum í kringum okkur, löndum með sambærileg lífskjör sem við viljum gjarnan bera okkur saman við? Það er rangt og kannski mesta blekkingin af þessu öllu að þau útgjöld hafi aukist stjórnlaust. Ég mótmæli tali af því tagi, hvort sem það kemur frá formanni Samf. á landsfundi þess flokks, hér í ræðustóli áðan þegar vitnað er í Deng Xiaoping, talað um mislita ketti á músaveiðum, eða þó það komi frá varaformanni fjárln. Það er ekki rétt að útgjöldin séu að þessu leyti á nokkurn hátt óeðlileg á Íslandi miðað við þær kröfur sem við gerum til þessarar þjónustu og það hversu góð hún er í aðalatriðum. Það sem er mikið umhugsunarefni, herra forseti, er harkan sem sýnd er af hálfu stjórnarflokkanna í garð heilbrigðiskerfisins og heilbrigðisstéttanna. Sú óbilgirni og sú harka sem hefur verið sýnd í málinu núna undanfarnar vikur, að skella allri skuldinni á stjórnendur í heilbrigðiskerfinu og láta eins og ríkisstjórnin og meiri hluti hennar sé stikkfrí bara með því að loka fjárlögum sem bersýnilega eru óraunhæf miðað við þá þjónustu sem menn ætlast til að fá út úr þessu kerfi. Þar er pólitískt verið að undirbúa skattalækkunarleiðangur ríkisstjórnarinnar. Það á að ýta verkefnunum út úr hinu samábyrga heilbrigðiskerfi yfir á herðar notendanna, yfir í einkageirann. Þjóðhagslega verður enginn sparnaður af því. Hins vegar gröfum við undan því samábyrga velferðarkerfi sem við þykjumst öll standa vörð um og mærum í ræðum, og hæstv. heilbrrh. gerir hér eins og aðrir. Góð heilsugæsla og gott heilbrigði er stór hluti af þeim nútímalífsgæðum sem við viljum búa okkur og þjóðinni. Þá eigum við líka að vera menn til að leggja þannig til málaflokksins að þetta gangi eftir.

Herra forseti. Það má gera miklu betur í heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Það er hins vegar ekki við starfsfólk heilbrigðiskerfisins að sakast heldur stjórnmálamennina sem setja kerfinu ramma og reglur. Það er ljóst að hvorki heildarstefna né framtíðarsýn í heilbrigðismálum finnst meðal núverandi valdhafa. Einn daginn á að loka þessari deild en þann næsta er hætt við að loka henni. Stundum á að flytja þessa starfsemi og stundum ekki. Skipaðar eru nefndir sem fá síðan ekki að skila af sér áður en ráðist er í sársaukafullar aðgerðir sem snerta umfjöllunarefni nefndanna. Allar þessir fréttir bera vott um aðeins einn hlut: Algert stefnuleysi íslenskra stjórnvalda í heilbrigðismálum þjóðarinnar. Svona haga sér aðeins óábyrg stjórnvöld sem vita ekki hvert þau vilja stefna. Óviss framtíð og handahófskenndur niðurskurður er raunveruleiki sem sitjandi ríkisstjórn býður bæði sjúklingum og starfsfólki upp á. Það blasir við að núgildandi kerfi með tímabundnum plástrum gengur engan veginn upp. Þegar plástrar eru rifnir of snemma af er oft hætta á sýkingu. Hlutverk stjórnmálamanna er ekki einungis að útdeila skattpeningum, heldur ber okkur að móta skýra heildarsýn og þann ramma sem við viljum sjá velferðarkerfi okkar starfa innan. Þrátt fyrir talsvert fjármagn í heilbrigðiskerfinu eru alvarlegar brotalamir á því. Málefni geðsjúkra eru í uppnámi ár eftir ár vegna fjárskorts. Biðtími eftir hjúkrunarrými er á annað ár. Fjárskortur er því sums staðar mikið vandamál. En meginvandi heilbrigðiskerfisins er þó sá að kerfið virkar ekki og dreifingu fjármagnsins er ábótavant. Þar hafa stjórnvöld brugðist og þetta hefur Samf. bent á. Vandi heilbrigðiskerfisins er ekki óyfirstíganlegur og Samf. er reiðubúin til að leggja sitt af mörkum til að leysa hann. Fjölmarga hluti þarf að skoða þegar kemur að endurbótum. Það þarf að skilgreina ítarlega hvert hlutverk einstakra heilbrigðisstofnana á að vera. Úrræði á sviði heimahjúkrunar og göngudeilda ber að stórefla. Við eigum að setja okkur það pólitíska markmið að fólk geti forðast sjúkrahúsvist í lengstu lög. Efling heilsugæslunnar og flutningur verkefna til sveitarfélaga eru einnig lausnir sem ber að skoða. Við þurfum jafnframt að fjölga hjúkrunarheimilum enda eru nú á annað hundrað einstaklinga á sjúkrahúsum sem eiga þar ekki heima. Samf. mun beita sér fyrir nýjum leiðum og fjölbreyttari rekstrarformum, m.a. einkarekstri og þjónustusamningum. Þetta er ekki einkavæðing. Samf. er ekki að tala fyrir einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu þar sem forgangur hinn efnuðu er tryggður, heldur hagkvæmum rekstri þar sem aðgangurinn að þjónustunni er óháður efnahag.

Hvað segir Verslunarráðið við því?

Kerfi fastra fjárlaga fyrir heilbrigðisstofnanir þarf endurskoðunar við. Fjármagnið þarf að fylgja sjúklingnum í mun meiri mæli en gert er nú. Reyndar hefur núverandi ríkisstjórn svikið Háskóla Íslands um svipaða aðferðafræði þar sem fjármagn átti að fylgja nemendum en nú kemur í ljós að það vantar peninga fyrir mörg hundruð nemendur. Það er ljóst að lausnirnar eru þarna úti. Þetta er bara spurning um pólitískan kjark og áhuga á málaflokknum. Hvorugt hefur sitjandi ríkisstjórn haft undanfarinn áratug og skortir allt frumkvæði og hugrekki á því sviði. Aðgerðir undanfarinna daga á Landspítalanum staðfesta þetta. Máttlaus ræða hæstv. heilbrrh. staðfestir þetta einnig. Í henni var ekki bent á neinar lausnir og enga framtíðarsýn að finna. Eitt er víst. Sitjandi stjórnarflokkar hafa haft næg tækifæri til að bregðast við þeim vandamálum sem plagað hafa íslenskt heilbrigðiskerfi í allt of langan tíma. Við þurfum heildarstefnu og við þurfum kjark.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram og vil koma að örfáum atriðum sem voru til umræðu hér á undan. Hér hafa íslensk sjúkrahús verið borin saman við erlend. Við höfum rætt um það hver hlutur okkar sé í alþjóðlegum samanburði. Það er rétt að við erum í félagsskap þjóða varðandi framlög til heilbrigðismála sem við viljum vera í félagsskap með, það er alveg ljóst. Okkar framlög, ef ríkisútgjöldin eru tekin, eru 9,8% af vergri landsframleiðslu. Ef öll útgjöldin eru tekin föllum við niður í 9,2%. Þetta eru staðreyndir þess máls. Við viljum vera með þessum þjóðum, það er alveg rétt. Með Norðurlandaþjóðunum, með nágrannaþjóðum okkar. Varðandi pólitíska ábyrgð og ábyrgð starfsmanna Landspítalans þá er alveg ljóst að ríkisstjórnin ber hina pólitísku ábyrgð, þess vegna erum við að tala um þessi mál hér. Þess vegna er ég sem heilbrigðisráðherra að tala um þessi mál við ykkur. Við þurfum ekkert að fara í grafgötur með það. En hins vegar verða starfsmenn spítalans að fá svigrúm til þess að fara yfir sín mál og fara yfir það hvar þessar aðgerðir koma minnst niður. Mér finnst það vera rétt en það hefur ekkert með hina pólitísku ábyrgð að gera. Ríkisstjórnin hlýtur að bera hana og ég sem heilbrigðisráðherra, ég skýt mér ekki undan því. Komið hefur verið inn á ýmislegt í þessari umræðu varðandi spítalann. Það hefur verið komið inn á tölvuvæðingu spítalans og kostnaðargreiningu. Ég tel að taka þurfi á í þeim efnum, bæði í tölvuvæðingunni og kostnaðargreiningin er í gangi og henni mun ljúka á næsta ári og þá tel ég rétt að fara yfir fjármögnun spítalans og hvort við ættum að taka upp nýjar leiðir í henni. Hér hefur heilbrigðisþjónustan verið rædd í víðu samhengi, hjúkrunarheimili, heilsugæsla og sérfræðiþjónusta. Þetta eru hinar stoðirnar í heilbrigðisþjónustunni. Það eru stórframkvæmdir í öllum þessum greinum. Við erum, eins og fram hefur komið, að taka í notkun ný hjúkrunarrými fyrir aldraða. Við erum að taka í notkun núna fyrir helgi meira að segja eitt hjúkrunarheimili og eina heilsugæslustöð á höfuðborgarsvæðinu þar sem skórinn hefur kreppt að í þeim málum. Þetta er ekki nóg en það hafa ekki um árabil verið jafnmiklar framkvæmdir í þeim málum. Það er alveg rétt að við getum notað meiri peninga í þetta en mér heyrðist Samfylkingin halda því fram á aðalfundi sínum að ekki þyrfti meiri peninga. En hv. síðasti ræðumaður talaði um að það vantaði peninga í hinar ýmsu greinar. Hvers lags stefna er þetta? Er þetta einhver stefna? Menn eru að auglýsa eftir stefnu hér en ég sé ekki að þarna sé um neina stefnu að ræða. Kynnt hefur verið átak varðandi það að setja skýrar reglur til að hamla gegn vaxandi lyfjakostnaði. Við kynntum á blaðamannafundi núna í vikunni álit starfshóps varðandi það sem var mjög ítarlegt.  En þrátt fyrir þessar aðgerðir nú megum við ekki gleyma því að horfa til framtíðar um málefni spítalans. Spítalinn hefur náð miklum árangri í alþjóðlegum samanburði og samanburður við bresk sjúkrahús er að mörgu leyti villandi. Spítalinn hefur náð miklu betri árangri í mörgum greinum en bresk sjúkrahús og við skulum ekki láta þann samanburð rugla okkur. Við þurfum að ljúka sameiningunni, spítalinn hefur orðið sterkari við sameininguna, faglega sterkari. Það er ekkert deilt um það. Og ég er sannfærður um að spítalinn mun njóta sameiningarinnar í framtíðinni í sparnaði. En aðalatriðið er að ljúka henni og undirbúa ákvarðanir um hvort eða hvenær við sameinum spítalann á einum stað. Það er nauðsynlegt og við megum ekki sleppa hendinni af því framtíðarmarkmiði.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um rannsókn flugslysa. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á löggjöf um rannsóknir flugslysa. Það var lagt fram á 128. löggjafarþingi en náði því miður ekki fram að ganga á því þingi. Gerðar hafa verið nokkrar breytingar á frv., einkum að því er varðar ákvæði III. og IV. kafla frv. um meðferð og birtingu gagna sem rannsóknarnefnd flugslysa aflar við rannsókn mála. Breytingarnar sem koma fram í frv. voru unnar af starfshópi sem ráðuneytið skipaði í maí sl. til þess að skila áliti og tillögum varðandi aðgang að gögnum sem rannsóknarnefndin hefur undir höndum. Í erindisbréfi starfshópsins kemur fram að honum er ætlað að hafa að leiðarljósi þróun mála á alþjóðavettvangi og það markmið flugslysarannsókna að auka öryggi í flugi. Hin mikla umræða í þjóðfélaginu á undanförnum árum um rannsóknir flugslysa leiddi til þess að ég taldi brýnt og tímabært að taka gildandi löggjöf um rannsókn flugslysa til endurskoðunar og í því ljósi er þetta frv. flutt. Markmið flugslysarannsókna miða að því einu að koma í veg fyrir að flugslys endurtaki sig og stuðla að auknu öryggi í flugi. Í frv. er lögð áhersla á þau meginmarkmið. Rannsóknarnefnd flugslysa fer með flugslysarannsóknir hér á landi í samræmi við skuldbindingar í alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að. Rannsóknarnefndin gerir skýrslur um niðurstöður sínar og skal gera tillögur til Flugmálastjórnar Íslands og til annarra viðeigandi aðila um úrbætur í flugöryggismálum eftir því sem rannsóknir á flugslysum gefa tilefni til. Rannsóknarnefnd flugslysa er í rannsóknum sínum óháð öðrum rannsóknaraðilum, ákæruvaldi og dómstólum. Nefndin ákveður sjálf hvenær efni er til rannsóknar á flugslysum og er í núgildandi lögum engin aðkoma ráðherra að rannsókn flugslysa og ráðherra getur ekki krafist endurupptöku. Nefndin getur hins vegar sagt sig frá rannsókn og þá skipar ráðherra nýja rannsóknarnefnd vegna tiltekins slyss. Í frv. er lagt til að rannsóknarnefnd flugslysa verði skipuð þremur mönnum í stað fimm í gildandi lögum. Stjórnskipulagi flugslysarannsókna verður breytt og sjálfstæði nefndarinnar verður treyst í sessi með því að skipa henni forstöðumann er annist daglegan rekstur nefndarinnar, stjórni rannsóknarverkefnum og verði rannsóknarstjóri hennar. Sem rannsóknarstjóri verður forstöðumaðurinn ábyrgur fyrir stjórnun á vettvangi flugslysa. Í frv. er fjallað um tilkynningar um slys og um framkvæmd rannsóknar. Þá er fjallað um skýrslur rannsóknarnefndar flugslysa sem skulu greina orsakaþætti slysa í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að flugslys endurtaki sig. Helstu nýmæli önnur sem frv. hefur að geyma eru: Í fyrsta lagi að þrátt fyrir meginregluna um að rannsóknarnefndin ákveði sjálf hvenær tilefni er til rannsóknar flugslyss er gert ráð fyrir að samgrh. geti falið rannsóknarnefndinni að rannsaka nánar tiltekið flugslys eða sérstök atriði sem tengjast flugslysi ef ný gögn eða upplýsingar koma fram eftir að rannsókn er lokið, auk þess sem hann getur falið nefndinni að rannsaka atriði sem varða almennt flugöryggi án þess að það tengist flugslysi. Samkvæmt núgildandi lögum hefur ráðherra í raun engar heimildir til þess að fela nefndinni að endurupptaka mál eins og þekkt er. Í öðru lagi má nefna að rannsókn flugslysa skuli jafnframt ná til þess hvernig fyrirkomulag hefur verið á tilkynningum um flugslys og hvernig háttað hefur verið leitar- og björgunaraðgerðum, sem er nýmæli. Í þriðja lagi eru nefndinni gefnar rýmri heimildir til að krefjast þess að fá í sína vörslu upptökur og skráningar svo og önnur gögn sem varða loftför, áhafnir þeirra og umferð loftfara auk þess sem heimilt er að krefjast framlagningar gagna sem varða rannsókn flugslysa. Í fjórða lagi að við aflestur og afritun samskipta sem fram koma á upptökum, og rannsóknarnefndin getur krafist að fá í sína vörslu, ber að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja fyllsta trúnað vegna upplýsinga sem þar koma fram. Í fimmta lagi að kveðið er á um heimild dómstóla til að mæla fyrir um takmarkaðan aðgang að gögnum hjá rannsóknarnefndinni ef gagnanna verður ekki aflað með öðrum hætti og ætla má að úrslit máls velti á gögnunum. Sú heimild nær ekki til aðgangs að aðila- og vitnaskýrslum sem teknar eru á vegum nefndarinnar og tekur eingöngu til endurrits af upptökum sem gerðar eru í tilefni af rannsókn flugslysa. Í sjötta lagi að kveðið er á um sérstaka þagnarskyldu nefndarinnar og þeirra sem starfa fyrir hana. Í sjöunda lagi að heimilt verði að fela rannsóknaryfirvöldum annars ríkis að annast rannsókn flugslysa á íslensku yfirráðasvæði að hluta eða öllu leyti. Þetta getur átt við þegar önnur ríki hafa verulega hagsmuni af rannsókn máls eða hún verði fyrirsjáanlega svo yfirgripsmikil að rannsóknarnefnd flugslysa hafi ekki aðstöðu til að annast hana. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli rakið meginatriði og nýmæli frv. til laga um rannsókn flugslysa. Ég tel ekki þörf á að fara ítarlegar í einstök atriði frv. þar sem ég mælti fyrir því á síðasta ári og gerði þá grein fyrir efnisatriðum þess sem hægt er að kynna sér frá þeim tíma. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um rannsókn flugslysa, þingmál sem kom fram á síðasta þingi eins og fram kom hjá hæstv. samgrh. í ræðu hans hér á undan. Þegar málið kom fram sl. vetur gerði fulltrúi Samf. nokkrar athugasemdir sem hann taldi að þyrfti að skoða. Þetta er heildarendurskoðun á lögunum og ég tel að flest af því sem hér kemur fram sé til bóta eftir að hafa rennt yfir það. En það eru nokkur atriði sem nefnd voru sl. vetur sem nefndin ætti að huga að, m.a. hvort ekki ætti að gera samning milli Flugmálastjórnar og rannsóknarnefndar flugslysa til að skilja þar á milli, að gerður yrði samningur um samskipti þessara tveggja aðila þannig að það væri alveg ljóst í hverju þau fælust. Síðan hefði auðvitað mátt koma fram í greinargerðinni hvers vegna farið var í þessa ítarlegu vinnu því að við vitum auðvitað að farið var í þessa vinnu vegna mikillar umræðu um flugöryggismál vegna alvarlegs slyss sem varð við Reykjavík. Það hefði alveg mátt geta þess í greinargerðinni. Annað sem við gerðum athugasemd við, og reyndar hefur verið gerð breyting í þá átt í frv., er varðandi meðferð og birtingu gagna. Bent var á að e.t.v. þyrfti að skoða 19. gr. Þar er búið að gera einhverjar breytingar en við þurfum kannski að íhuga það nánar í nefndinni. Ég á eftir að koma að þessari vinnu í nefndinni þannig að ég get líka komið því á framfæri þar. En það væri ástæða til að hafa samræmi milli þess hvaða gögn er heimilt að veita aðgang að og hvað ekki og horfa þá e.t.v. til annarra landa. Eins og frv. var birt í fyrra var að mörgu leyti þröngur aðgangur að ýmsu sem í öðrum löndum er greiður aðgangur að hvað varðar slíkar rannsóknir. Hæstv. ráðherra er búinn að fara svona lauslega yfir málið og ég held að ég hafi litlu við það að bæta en mun auðvitað koma að þessu máli og spyrjast fyrir um ýmsa þætti, svo sem eins og 19. gr. Ég fagna því að farið hafi verið í þessa heildarendurskoðun og vonast til þess að málið verði afgreitt úr nefndinni að þessu sinni og þá með þeim breytingum sem nefndin telur ástæðu til að gera á því, ef það kemur fram í nefndinni að ástæða sé til þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektir við þetta frv. Ég er viss um að hv. samgn. mun fara rækilega yfir efnisatriði þess og kalla fyrir nefndina þá sem best þekkja og eru starfandi á þessum vettvangi þannig að sem traustust vinna geti komið út úr henni og sem mest sátt geti orðið um þá löggjöf sem hér er verið að vinna að. Hv. þm. gat þess réttilega að það urðu nokkrar deilur um 19. gr., en sá starfshópur sem fékk frv. til meðferðar á síðasta ári fór mjög rækilega yfir það og það voru kallaðir fleiri að þeirri vinnu en áður höfðu verið, m.a. talsmenn flugmanna. Ég tel að um þessa niðurstöðu hafi orðið góð sátt og tekið hafi verið tillit til þeirra athugasemda sem komu m.a. fram í samgn. á síðasta þingi. Ég vænti þess að afgreiðslu frv. megi hraða með eðlilegum hætti og afgreiða það frá þinginu áður en langt um líður. En ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnaleg viðbrögð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, með síðari breytingum. Markmið frv. er að fela Siglingastofnun Íslands ábyrgð á framkvæmd siglingaverndar hér á landi, að heimila stofnuninni að birta skýringartexta við alþjóðasamninga, svokallaða kóða, á ensku á heimasíðu sinni og loks að styrkja gjaldtökuheimildir stofnunarinnar. Þriðjudaginn 27. janúar sl. lagði ég fyrir ríkisstjórn frv. til laga um siglingavernd sem miðað er við að taki gildi eigi síðar en 1. júlí 2004. Þann dag taka gildi nýjar reglur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um siglingavernd. Reglunum er ætlað að fyrirbyggja hryðjuverk og aðrar ógnanir sem þjóðfélaginu gætu stafað af skipum í alþjóðasiglingum og höfnum sem þjóna þeim. Í frv. er gert ráð fyrir að Siglingastofnun Íslands annist framkvæmd siglingaverndar hér á landi. Því er hér lagt til að bæta því inn í lista 3. gr. laganna þar sem talin eru verkefni Siglingastofnunar. Ég mun gera nánari grein fyrir þeim skuldbindingum og ráðstöfunum sem siglingavernd felur í sér og hvernig er staðið að innleiðingu þeirra hér á landi þegar mælt verður fyrir frv. hér í þinginu um siglingavernd sem vonandi verður fljótlega. Hér er þó fyrst og fremst verið að breyta lögunum um Siglingastofnun og fela henni þetta verkefni. Á undanförnum árum og áratugum hefur þróun alþjóðlegra reglna á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar miðað að því að minnka umfang texta alþjóðasamninga og vísa þess í stað í aðrar gerðir, einkum svokallaða kóða, sem eru skuldbindandi. Þessar breytingar munu þó ekki fela í sér breytingar á íslenskri lagahefð, sem er nú nauðsynlegt að taka sérstaklega fram, um birtingu stjórnvaldserinda. Í þessu felst töluvert hagræði við að halda utan um þessa samninga sem eðlilegt er að nýta sér við birtingu þeirra. Með frv. er kveðið á um að Siglingastofnun Íslands birti á heimasíðu sinni alþjóðasamninga þá sem Ísland er aðili að á sviði siglinga, auk þess sem þeir verða birtir í C-deild Stjórnartíðinda eins og lög gera ráð fyrir, sbr. lög nr. 23/1943. Nýmælin í frv. felast einkum í því að lagt er til að stofnuninni verði heimilt að birta á ensku alla gildandi viðauka og kóða svokallaða sem útfæra samningana og uppfæri þá jafnóðum og þeir breytast, sem gerist býsna oft. Hér er um að ræða sérfræðitexta sem einungis varða mjög fáa einstaklinga á landinu öllu en umfang kóða þessara er hins vegar a.m.k. 6.400 blaðsíður og eru uppfærðir með tilheyrandi breytingum á tveggja ára fresti. Það gefur augaleið að miklir fjármunir sparast við þýðingu þar sem fyrrnefndar blaðsíður taka oft breytingum. Rétt er að benda á að þessi leið til birtingar alþjóðlegra kóða og viðauka við alþjóðasamninga á sér fyrirmyndir í t.d. loftferðalögunum og lyfjalögum. Jafnframt má geta þess að í frv. umhvrh. um verndun hafs og stranda sem lagt var fram í þinginu fyrir jól er lagt til að birta kóða og reglur um flutning hættulegs varnings með skipum með tilvísun í enskar útgáfur efnislista og staðla sem hlotið hafa samþykki Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Auk framangreindra atriða miðar frv. að því að styrkja gjaldtökuheimildir Siglingastofnunar. Lagt er til að ákvæði um gjaldtöku stofnunarinnar verði gerð skýrari þannig að ekki leiki vafi á því fyrir hvaða efni og þjónustu stofnunin hefur heimild til að taka gjald. Í frv. er miðað við að Siglingastofnun sé og verði fjármögnuð með þjónustugjöldum, auk framlaga úr ríkissjóði. Gjöld samkvæmt 1.--3. tölul. frv. eru þjónustugjöld og taka því mið af kostnaði við þjónustu og framkvæmd einstakra verkefna og mega gjöld ekki vera hærri en nemur þeim kostnaði. Virðulegi forseti. Ég vil leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn. til meðferðar.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta frv. nauðsynlegt og að eðlilegt sé að fram komi þau atriði sem hér eru á ferðinni, a.m.k. tveir fyrstu liðirnir af þremur, og kannski sá þriðji líka en hef aðeins um hann fyrirvara. Það er eðlilegt að Siglingastofnun hafi það hlutverk sem talað er hér um í sambandi við siglingavernd við landið. Ég hef þó við það þann fyrirvara að mér hefur sýnst á þeim fréttum sem ég hef heyrt að það megi gera ráð fyrir gífurlegum kostnaði sem geti fylgt þegar þar að kemur vegna skelfingarinnar sem hefur gripið um sig eftir árásina á Ameríku 11. september fyrir rúmum tveimur árum. Ég hef verið að vona að menn gætu kannski dregið úr þeim viðbúnaði sem að hefur stefnt hvað þetta varðar. Það er sannarlega ástæða til að velta þessum hlutum dálítið betur fyrir sér, held ég, en hefur verið gert. Kannski höfum við enga leið til að komast undan hinu mikla eftirliti sem í stefnir vegna þeirra alþjóðasamninga sem við erum bundin í. Þeir munu kosta mikla fjármuni, örugglega, og spurningin er auðvitað hversu langt við þurfum að ganga hér á þessu eylandi og hvort það sé ástæða til þess að við göngum jafnlangt og þjóðir sem búa við aðrar aðstæður þar sem miklu fleira fólk býr og þar sem landið sjálft er ekki mikil vörn í raun og veru eða hafið í kringum landið eins og hér er. Ég ætlaði fyrst og fremst að nefna þriðja liðinn, þann sem kallast að styrkja gjaldtökuheimildir Siglingastofnunar. Þar er á ferðinni örugglega tilraun til að sjá til þess að Siglingastofnun hafi allar hendur á því að innheimta næga fjármuni vegna eftirlits með skipum og skoðun á skipum og ég hef grun um að ástæðan fyrir því að þetta kemur núna svona fram sé sú að hæstv. ráðherra sé búinn að gera sér grein fyrir því að þær breytingar sem hann hefur ákveðið að hefja við eftirlit á skipum muni kosta verulega mikla peninga og að stofnunin þurfi á því að halda að verja sig gagnvart þeim sem munu gagnrýna þetta. Það er búið að ákveða að einkavæða skoðun á skipum og eftirlit. Það virðist ætla að fara heldur óbjörgulega af stað. Siglingastofnun er t.d. búin að hækka gjaldskrá sína og gerði það núna á síðasta hausti, fyrir jólin, er nærri búin að tvöfalda gjaldskrá skoðunarmanna. Og til hvers? Örugglega vegna þess að einkaaðilar eiga að taka við skoðuninni á næstu dögum. Útseldur tími á skoðunarmanni kostaði um 2.300 kr. en búið er að hækka hann upp í 4.500 kr., á sama tíma og búið er að taka ákvörðun um að einkavæða þetta og að aðrir skulu skoða. Ég gæti svo sem haft æðilangt mál um það hvers konar fyrirbrigði er komið þarna á stað. Þetta er algjörlega tvöfalt kerfi sem búið er að setja upp. Siglingastofnun á að halda áfram að fylgjast með nýbyggingu skipa en hún framselur þetta eftirlit til einkaaðila úti í bæ og gerir ekki kröfu um að krafist verði faglegrar þekkingar á þessu sviði. Það er t.d. gert ráð fyrir því að skipstjóralærðir menn, sem ég ber mikla virðingu fyrir, geti fylgst með smíði skipa þó að þeir hafi ekkert til þess lært, svo ég taki dæmi úr því sem stofnunin er búin að taka ákvörðun um að verði gert. Kerfið verður tvöfalt hvað varðar eftirlit með breytingum á skipum og það er alveg augljóst að það stefnir í mjög aukinn kostnað útgerðarmanna vegna þessa eftirlits. Það er líka augljóst að það mun draga úr öryggi þessa eftirlits sem um er að ræða. Auðvitað hlýtur það að gerast þegar menn eru búnir að tvöfalda eftirlitið með þeim hætti sem þarna er gert og kippa úr sambandi því eftirliti sem var t.d. með nýsmíðum, að ekki sé gerð krafa um að það sé á höndum manna með faglega þekkingu á þessu sviði. Ég gat ekki að mér gert vegna þessa tækifæris til viðbragða að bregðast við. Ég veit að hæstv. ráðherra er þegar farinn að fá viðbrögð við þessum breytingum sem hann hefur staðið fyrir að yrðu gerðar, og eru að fara að ríða yfir næstu dagana, og þess vegna varð ég að nefna þetta hér. Ég bara bið hæstv. ráðherra að velta þessu svolítið betur fyrir sér og láta skoða hvað er eiginlega á ferðinni. Það er t.d. þegar orðið ljóst að kostnaður bara þeirra sem gera út í nágrenni höfuðborgarsvæðisins margfaldast vegna þess kostnaðar sem búið er að ákveða að innheimta af stofnuninni sem mun halda áfram að innheimta helminginn af gjaldinu sem hún hafði áður þrátt fyrir að það eigi að fela öðrum eftirlitið og skoðunina. Síðan hefur hún eftirlit með þessum eftirlitsaðilum sem þarna eru á ferðinni og innheimtir sérreikning fyrir allt saman. Ég hef af þessu áhyggjur og mér finnst að hæstv. ráðherra hafi látið plata sig út í fen sem hann eigi örugglega eftir að engjast í í svolítinn tíma. Ég skora á hæstv. ráðherra að vera maður að meiri og stöðva þetta af þangað til hann er búinn að átta sig á því hvort þetta yfirleitt gangi. Hann mun auðvitað þurfa að svara fyrir þessa, sem ég tel, vitleysu sem þarna er á ferðinni. Það þarf líka að gá að því hvað aðrir þurfa að borga. Það er ekki nóg að gá að því hvað ríkið borgar, eða þarf að borga. Hér eru á ferðinni alveg klárlega miklar álögur á útgerðarmenn í landinu fram yfir það sem hefur verið fram að þessu. Það er verið að stofna í voða eftirliti sem hefur ekki einu sinni verið nógu gott fram að þessu, hvað þá að það verði það eftir að menn eru búnir að fara svona að eins og þarna stefnir í. Þetta vildi ég aðeins segja af því að Siglingastofnun fær hér tækifæri til þess, eins og sagt er, að styrkja innheimtu gjalda af þessu tilefni, klárlega að mínu viti, sem ég nefni til. Ég ætla samt að halda í vonina um að menn skoði þetta betur en ég ætla að endurtaka það sem ég hef áður sagt við hæstv. ráðherra út af þessu máli, ekki þó við þetta tækifæri. Siglingastofnun Íslands hefur aldrei staðið undir nafni sem eftirlitsaðili með byggingu og eftirliti á skipum. Hún hefur aldrei gert faglegar kröfur til þeirra sem hafa átt að bera ábyrgð á því að smíða skip. Hún hefur aldrei gert kröfu um að menn hefðu réttindi í þeirri grein til þess að standa fyrir þeim framkvæmdum sem þar er um að ræða. Þetta er sambærileg iðngrein við t.d. byggingariðnaðinn í landinu. Þar gera menn faglegar kröfur um meistararéttindi og nám af öllu tagi á bak við slíkar byggingar. Í skipasmíðum hefur þessi krafa aldrei verið og að stofnunin skyldi vera látin fara út í það að einkavæða eftirlit með skipum án þess að það væri einu sinni búið að taka á þessum þáttum er auðvitað þeim sem yfir þessu tróna sem stjórnendur til algerrar skammar. Og mér finnst að ýmislegt bendi til þess að þeir fái að súpa af því eitthvert seyði.

Herra forseti. Við erum að ræða breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996. Eins og fram hefur komið er verið að gera breytingar á verkefnum og skjóta lagastoð undir skyldur, starfsemi og gjaldtöku stofnunarinnar. Varðandi eftirlitið og framkvæmd þess þá kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni áðan, þá á eftir að koma annað frv. í þingið um siglingu og hafnavernd þar sem tekið verður á ábyrgð og skyldum og munum við þá ræða það. En ég verð að taka undir áhyggjur hv. þm. Jóhanns Ársælssonar af því hvernig Siglingastofnun hefur framselt eftirlitshlutverk sitt og hvernig því öllu saman er háttað og benda á hættuna á því að þarna geti orðið alvarlegar afleiðingar ef menn taka ekki á þessu. Ég vonast til þess að heyra í hæstv. ráðherra um þennan þátt áður en umræðunni lýkur því að heyra það að eftirlit t.d. með nýsmíði á skipum sé ekki í höndum fagmanna er áhyggjuefni. Ég vil benda á að fagmaður í þessum efnum talaði á undan mér, hv. þm. Jóhann Ársælsson, sem er skipasmiður og veit um hvað hann er að tala. Mig langar til að koma að verkefni Siglingastofnunar sem líka er verið að fjalla um hér og það er hvernig á að haga birtingu á ákveðnum kóðum sem eru tæknilegs eðlis og varða aðeins takmarkaðan hóp manna. Eins og fram hefur komið er ætlast til þess að kóðarnir, sem eru mjög umfangsmiklir, verði birtir á heimasíðu Siglingastofnunar og er heimild til þess að birta þá á ensku og því ekki þýðingarskylda á þeim. Ég get fyllilega tekið undir að mér finnst stundum vera gengið of langt í þýðingarskyldunni hjá okkur eins og t.d. í lyfjamálunum þar sem þýðingarskylda er t.d. á leiðbeiningum á lyfjum sem eru aðeins notaðar innan sjúkrahúsa. Hér er greinilega um þannig efni að ræða sem fagmenn þurfa að kynna sér. Þeir hljóta að vera vel að sér á því tungumáli sem hér um ræðir, þ.e. enskunni. Þetta er eðlilegt, sérstaklega í ljósi þess að stöðugt er verið að gera breytingar á þessum kóðum. Ég get tekið undir að eðlilegt sé að gera þá breytingu á lögunum að menn geti sett inn á heimasíðuna allar þessar upplýsingar. Það er einmitt vísað til þess í greinargerðinni að í nágrannalöndum okkar eru kóðarnir ekki þýddir, t.d. í Danmörku, heldur birtir á ensku, ég get því alveg fyllilega tekið undir það. Ég fer fram á það við hæstv. ráðherra að hann athugi alvarlega þessa þætti sem hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á. Við munum auðvitað taka á þessu í samgn. þegar málið kemur þangað því að þarna eru greinilega þættir sem geta haft alvarlegar afleiðingar.

Virðulegi forseti. Ég held að það mál sem við erum að ræða eigi fullan rétt á sér í þeim búningi sem það er og það sé að mestu leyti til bóta. Hins vegar er sú umræða sem hér hefur farið fram um gjaldtöku og eftirlit Siglingastofnunar annars vegar og einkaaðila hins vegar, eftir að þeim hefur verið falið það hlutverk --- ég óttast dálítið að við séum að búa til tvöfalt kerfi, við séum að búa til eftirlit með eftirlitinu. Ég tel að það þurfi að fara mjög varlega í því hvert við stefnum í þeim efnum. Það er mjög auðvelt að tvöfalda kostnaðareftirlit með skipum úr landi ef þetta á að ganga fram með þeim hætti að sérstakar eftirlitsstofnanir og skoðanastofur fylgi eftirlitinu eftir og síðan eigi Siglingastofnun að koma og taka það út með hærri gjaldtöku eins og hér er verið að opna gjaldtökuheimildir fyrir. Ég vil því vara við því að við göngum fram með að taka upp eftirlit og síðan eftirlit með eftirlitinu sem, þegar niðurstaðan er fengin, er orðið dýrara og jafnvel ekkert skilvirkara. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að Siglingastofnun og siglingastofnunarmenn, eftirlitsmenn, hefðu litla reynslu eða takmarkaða þekkingu á eftirlitinu, verð ég að segja að af minni reynslu við að hafa bæði verið við byggingu skips annars vegar í Japan og hins vegar við endurbyggingu í Póllandi, að ég varð ekki var við annað en að þeir menn sem komu frá Siglingstofnun að taka út skipin og fylgjast með hvernig að væri staðið stæðu vel að sínum störfum. Það er ekki þar með sagt að ég fullyrði að sá framgangur og það eftirlit sem framkvæmt var hafi að öllu leyti verið nauðsynlegt því að þykktarmælingar á skipum og úttekt á suðum er ekki flókið. Þykktarmælingar eru tiltölulega einfaldar og síðan eru teknar sérstakar ljósmyndir af suðum o.s.frv. Það ætti því að vera hægt að ganga að þessum upplýsingum, skoða þær og sannreyna. Eins og eftirlitið kom mér fyrir sjónir tel ég að því hafi verið ágætlega sinnt af siglingastofnunarmönnum. Ég skal ekki fullyrða um þann þátt málsins sem snýr að byggingu plastskipa úr plastgerðarefnum og um þekkingargrunn þar. Ég hef heyrt ýmsar sögur af því að menn væru ekki mjög sáttir við hvernig það eftirlit hefði gengið fyrir sig og væri mjög fróðlegt að fara í gegnum það. Samgn. fær þetta mál til umfjöllunar og við getum vissulega tekið til umræðu þar þau mál sem við teljum snúa að þeim þætti sem hér er opnað á varðandi gjaldtökuna og hvort hér sé í raun og veru verið að opna á heimildir til tvöfaldrar gjaldtöku sem ég vara alveg sérstaklega við. Að öðru leyti held ég að það frv. sem hæstv. samgrh. mælti fyrir sé eðlilegt. Varðandi þýðingarskylduna tel ég rétt að auðvelda þá framsetningu með því að vera ekki að þýða kóða sem eru vissulega að taka mjög miklum og örum breytingum.

Hæstv. forseti. Ég má til með að skýra betur hvað ég átti við af því að ég tel að hv. þm. hafi misskilið hvað ég var að fara. Ég var ekki að setja út á fagþekkingu eða störf þeirra sem hafa unnið fyrir Siglingastofnun við skoðun á skipum. Ég var að benda á að mér er kunnugt um að Siglingastofnun ætlar ekki að gera þær kröfur til skoðunarmanna sem verða hjá einkavæddu skoðunarstofunum að þeir hafi fagþekkingu á sviði skipasmíða og það finnst mér mjög vont. Hins vegar benti ég á að Siglingastofnun hefði aldrei gert þá kröfu til skipasmíðastöðva í landinu að þeir sem þar bæru ábyrgð á framkvæmdum hefðu faglega þekkingu. Það var það sem ég átti við svo að það misskiljist nú ekki og hefði þurft að taka á því máli áður en menn fóru í þann leiðangur sem þeir eru komnir í núna, að einkavæða þetta allt saman. Mér finnst afskaplega dapurlegt að þurfa að tala um þessa hluti því mér finnst að hið opinbera beri ábyrgð á því að faglegri þekkingu og vilja manna til þess að læra skipasmíðar á Íslandi og halda uppi þeirri atvinnugrein hafi hrakað, að hið opinbera beri raunverulega ábyrgð á því að virðing fyrir þessari atvinnugrein hefur ekki verið sem skyldi. Það skal engan undra þar sem engar kröfur eru gerðar af hendi hins opinbera og engar sambærilegar kröfur til þessarar iðngreinar og þær sem gerðar eru t.d. til byggingariðnaðarins í landinu þó að þetta séu fullkomlega sambærilegar iðngreinar. Svo kemur hæstv. ráðherra og einkavæðir eftirlitið með þessu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram um þetta frv. Eins og við var að búast blönduðust inn í umræðuna umræður um væntanlegt frv. um siglingavernd og svo aftur umræður um frv. sem er þegar orðið að lögum, þ.e. um eftirlit með skipum sem lagði grundvöllinn að þeim breytingum sem hv. þm. Jóhann Ársælsson vakti athygli á og felur það í sér að heimild er til þess að fela einkaaðilum eftirlit með skipum. Það sem hér hefur komið fram og ég vil sérstaklega hafa orð á er í fyrsta lagi að það er hárrétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að fram undan er að tryggja framkvæmd siglinga og hafnaverndar, en þetta frv. sem hér er til umræðu er aðdragandi þess þar sem verið er að fela Siglingastofnun Íslands að fara með málefni sem lúta að siglingaverndinni og hafnaverndinni. Hins vegar er alveg ljóst, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að væntanlega verða gerðar miklar kröfur vegna ákvarðana Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar sem fela það í sér að teknar skuli upp mjög strangar reglur um aðgang að höfnum og aðgang að skipum sem eru í millilandasiglingum. Ég mun ekki fara nákvæmlega út í það vegna þess að ég mun fá tækifæri síðar til þess að fara ofan í þau mál. En ég dreg enga dul á að þar er verið að tala um heilmikinn kostnað sem hafnirnar og útgerðirnar sem stunda millilandasiglingar verða fyrir og við þurfum að sjálfsögðu að reyna að aðlaga þær aðgerðir okkar aðstæðum. Ég vil segja það samt að ég tel að það sé algerlega óhjákvæmilegt fyrir okkur að standa þannig að þeim aðgerðum í höfnunum og gagnvart skipunum að þar skapist ekki einhverjar áhyggjur eða ótti annarra þjóða, svo sem eins og þeirra sem við siglum til, að hér séu hlutirnir ekki í lagi vegna þess að stjórnvöld hafi sett svo slakar reglur og það geti leitt til þess að skip sem sigla héðan fái ekki að koma í höfn hjá öðrum þjóðum. Sú hætta er fyrir hendi ef við stöndum ekki með sannfærandi hætti að þessum málum, setjum ekki reglur sem eru trúverðugar, setjum ekki reglur sem eru í samræmi við þessar alþjóðlegu kröfur. Ég lít svo á að við þurfum að vanda þetta mjög mikið. Þingið fær, og þá væntanlega samgn., gott tækifæri til þess að fara ofan í þau mál þegar þar að kemur. En ég legg á það mikla áherslu að það hefur mikla þýðingu fyrir okkur að Siglingastofnun fái tækifæri til þess að undirbúa þetta vel. Hún er nú þegar búin að vinna mjög hart að því. Sérstakur stýrihópur hefur starfað í þessu fyrir ráðuneytið og er að leggja upp regluverkið. Og Siglingastofnun er að vinna að handbók vegna þessa alls. Allt er þetta á fleygiferð og vonandi tekst okkur að afgreiða þetta frv. sem allra fyrst og síðan að afgreiða frv. um siglingaverndina. Ég bara tek undir það hins vegar sem hefur komið hér fram að við þurfum að gæta okkar á því að leggja ekki of mikinn kostnað á án þess þó að við drögum úr þessu öryggi. Hvað varðar það sem síðan blandaðist inn í þessa umræðu um gjaldtöku vegna eftirlits með skipum og þær fullyrðingar að verið sé að setja upp tvöfalt kerfi og draga úr öryggi vil ég segja eftirfarandi: Í fyrsta lagi vísa ég því algerlega á bug að við séum að gera breytingar á framkvæmd eftirlits með skipum sem dregur úr öryggi. Það er ekki þannig. Við Íslendingar gerum miklar kröfur til þeirra sem reka útgerð og það er töluvert eftirlit í gangi. Við þurfum hins vegar auðvitað að gæta okkar á því að hafa eftirlitið ekki of flókið, og umræður á bryggjunum í dag og svona á almannafæri eru oft á þann veg að við séum með allt of flókið eftirlitskerfi. Þær breytingar sem ég hef staðið fyrir hvað varðar eftirlit með skipum lúta að því að einfalda þetta kerfi, skapa skilyrði til þess að þau fyrirtæki sem sinna margs konar eftirliti í dag geti líka tekið að sér eftirlit með skipum þannig að útgerðarfyrirtækin geti samið við skoðunarstofur um allt það eftirlit sem viðkomandi skoðunarstofur sjá um á margs konar sviði og ná þar af leiðandi hagstæðari samningum en ella, lægri kostnaði og minni fyrirhöfn, án þess að gengið sé á öryggið. Þá kem ég að því sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði hér. Ég tók alveg sérstaklega eftir því og það veldur mér nokkrum áhyggjum að þingmaðurinn skuli taka þannig til orða að Siglingastofnun hafi aldrei staðið undir nafni. Ég kannast ekki við það. Og það er ranglega ályktað hjá hv. þingmanni að með því að leyfa einkaaðilum að sinna eftirliti með skipum á vegum skoðunarstofa sé verið að draga úr kröfum. Samkvæmt reglunum er gert ráð fyrir því að skoðunarstofur sem fá leyfi hjá Siglingastofnun til þess að sinna eftirliti með skipum verði að hafa í þjónustu sinni tæknimenntaða menn sem uppfylla tiltekin skilyrði um menntun til þess að geta borið ábyrgð á eftirliti með skipum. Ef eitthvað er erum við frekar að auka þessar kröfur. Sem betur fer hefur það nú verið þannig í gegnum tíðina, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni hér, að við höfum haft á að skipa ágætu fólki hjá Siglingastofnun, vel menntuðu fólki sem hefur sinnt þessu eftirliti. En skoðunarstofunum verður gert skylt að hafa í þjónustu sinni menntaða starfsmenn til þess að fylgjast með og hafa á hendi það eftirlit sem um er að ræða. Það er auðvitað grundvallaratriði. Það er ekki verið að koma á neinu tvöföldu kerfi eins og hér var nefnt. Hins vegar er verið að færa þetta eftirlit með skipum til einkaaðila eða skoðunarstofa. Eftir sem áður, eins og eðlilegt er, mun Siglingastofnunin hafa eftirlit með skoðunarstofunum og veita þeim leyfi til starfs. Það er óhjákvæmilegt, það er ekki hægt að hleypa þessu algerlega út á guð og gaddinn. Ég met það svo að þó að nokkur hækkun hafi orðið á kostnaði við þetta eftirlit hjá útgerðarmönnum nú um áramótin hafi það verið óhjákvæmilegt vegna þess að það hafði ekki verið hækkað í eðlilegu samhengi við verðlagsþróun. Það er ekkert eðlilegt að ríkissjóður, skattgreiðendur, standi straum af kostnaði fyrir útvegsmenn vegna þess eftirlits sem alþjóðareglur segja fyrir um að eigi að viðhafa. Það er bara þannig. Þess vegna var nauðsynlegt að þetta eftirlitsgjald hækkaði nú um síðustu áramót, það var óhjákvæmilegt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég bjóst við þessari umræðu. Hún á eftir að halda áfram, held ég, um siglingaverndina og hafnaverndina og það er af hinu góða. Við þurfum að fara mjög vandlega yfir þessi mál og tryggja að við sjáum svo um að skip okkar Íslendinga sem siglingaþjóðar eigi greiðan aðgang að höfnum annarra landa og að við förum vandlega eftir þeim reglum sem eru settar af Alþjóðasiglingamálastofnuninni án þess að við leggjum í óþarfan kostnað.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að hann væri að einfalda kerfið, það væri ekki verið að tvöfalda það. Hvað er það þegar Siglingastofnun þarf að koma aftur á staðinn og skoða upp á nýtt skipin sem einkavæddu stofurnar hafa skoðað? Er það ekki tvöföldun á eftirlitinu? Síðan sagði hæstv. ráðherra að það væri ekki verið að draga úr kröfunum um menntun og fagþekkingu. En það verður ekki gerð krafa um fagþekkingu á sviði skipasmíða til þeirra eftirlitsmanna sem eiga að hafa eftirlit með skipasmíðunum. Það get ég ekki litið á öðruvísi en sé verið að draga úr kröfunni. Ég er ekkert að draga úr því að menn geti haft ágætisþekkingu til þess að skoða búnað skipa og það sem þeim fylgir að öðru leyti en það er ekki þolandi, finnst mér, að ekki sé borin meiri virðing fyrir hinni faglegu þekkingu á sviði skipasmíða en svo að einhverjir aðrir en þeir sem hafa þá þekkingu eigi að hafa eftirlit með smíðinni og taka hana út. Ég held að menn muni lenda í vandræðum með þetta. Svo sagði hæstv. ráðherra að hann hefði áhyggjur af því að ég hefði sagt að Siglingastofnun hefði ekki staðið undir nafni. Siglingastofnun hefur ekki staðið undir nafni vegna þess að stjórnvöld í þessu landi hafa aldrei séð til þess að virðing væri borin fyrir faglegri þekkingu í eftirlitshlutverki stofnunarinnar. Engin krafa hefur verið gerð um það að menn hefðu faglega þekkingu sem standa t.d. fyrir smíði skipa.

Virðulegur forseti. Við erum ekki að fjalla um réttindamálefni skipasmiða eða annarra iðngreina þannig að það er erfitt að fara inn í þessa umræðu núna. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði hér áður, lögin um eftirlit með skipum og það frv. sem hér er til umfjöllunar og svo framkvæmdin, það að verið er að fela skoðunarstofum eftirlit með skipum, felur ekki í sér að það sé verið að draga úr kröfum eða tefla öryggi á tæpt vað. Það er fjarri öllu lagi. Ég sagði hér fyrr að sú kerfisbreyting sem felur það í sér að skoðunarstofunum verði heimilt að hafa eftirlit með skipum felur í sér þær kröfur til skoðunarfyrirtækjanna að þau hafi yfir að ráða fólki með þekkingu á þessum hlutum. Það er gerð sérstök krafa til þess að þar sé um að ræða háskólapróf, hjá þeim aðilum sem bera ábyrgð á eftirlitinu. Ég tel að þarna sé vel fyrir öllu séð. Hitt er annað mál að það kann vel að vera að það þurfi að fara yfir þá hluti hvort það eigi að gera meiri kröfur til þeirra sem sjá um byggingu skipa, ég vil ekki hafna því á þessu stigi út af fyrir sig. En aðalatriðið er að það sé tryggt að þeir sem smíða skip skili verki sem er fullnægjandi að mati manna sem hafa til þess bæra þekkingu að meta það. Út á það gengur það eftirlitskerfi sem við höfum verið að byggja upp og munum byggja upp.

Hæstv. forseti. Ég held að enginn bakari yrði ráðinn, með fullri virðingu fyrir þeirri iðngrein, til þess að hafa eftirlit með eða taka að sér að vera byggingarfulltrúi í neinu sveitarfélagi og mér finnst ekki að neinn skipstjóri eigi að taka það að sér að hafa eftirlit með smíði skipa, svo ég taki bara dæmi um það sem þarna er á ferðinni. Mér finnst að menn þurfi að bera meiri virðingu fyrir faglegri þekkingu og námi í landinu en hefur verið gert hvað varðar skipasmíðar og eftirlit með skipum. Mér finnst að hæstv. ráðherra hefði þurft að fara svolítið betur ofan í þessi mál áður en hann lagði í þessa göngu og sjá til þess að þar væri vel að öllu staðið og gáð. Ég ætla ekki að gleyma að nefna aftur hækkunina á þessum gjöldum. Hæstv. ráðherra kallar þetta nokkra hækkun. En ef ég er með réttar tölur hefur t.d. útseld vinna hjá skoðunarmanni hækkað úr 2.300 kr. eða 2.400 kr. upp í 4.500 kr. Ég segi eins og er: Mér finnst þetta býsna meira en nokkur hækkun og dálítið undarlegt að hana skuli bera upp einmitt þegar einkavæðingin er að renna úr hlaði. Þeirri hugsun slær að manni að það hafi átt að létta þeim aðeins róðurinn sem ættu fyrir höndum að skrifa reikninga fyrir eftirlit í hinum einkavæddu skoðunarstofum. Allt er þetta með þeim hætti að það er full ástæða til að taka umræðu um það. Ég gerði reyndar tilraun til þess að vara hæstv. ráðherra við þessu og að hann þyrfti að gá að sér í þessum málum. Gerði það í fyrra þegar þetta frv. var til umræðu sem nú er orðið að lögum, en það hefur greinilega ekki borið nægjanlegan árangur.

Virðulegur forseti. Það liggur alveg fyrir af minni hálfu að það frv. sem við fjöllum um og varðar siglingaverndina, um það er ekki deilt og ég er ekki að deila við hv. þm. Jóhann Ársælsson um það. Hins vegar kemur hann í andsvar vegna þess að hann vill koma að aðvörunarorðum um kostnað við eftirlit með skipum og ég get tekið undir það að við þurfum að gæta hófs í því. En það liggur alveg ljóst fyrir af minni hálfu að það er ekki eðlilegt að skattborgarar niðurgreiði eftirlit með skipum, grundvallaratvinnuvegi okkar, sjávarútvegi, þegar við erum að fylgja alþjóðlegum reglum um sjóhæfni og aðra þætti sem lúta að öryggismálum sjófarenda. Ég tel að það væri því frekar óeðlilegt ef við létum ekki viðkomandi útgerðir greiða eðlilegan kostnað fyrir það eftirlit. Ég held að þegar á allt er litið sé kostnaður útgerðanna vegna skipaeftirlitsins smávægilegur miðað við annað sem þar fellur til. En auðvitað safnast þegar saman kemur. Ég tel að samgrn. hafi lagt sig mjög fram við að reyna að tryggja að kostnaður útvegsins yrði hóflegur en sanngjarn þegar kemur að þeim hlutum sem varða eftirlit með skipunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli sem iðnrh. fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um hugverkaréttindi á sviði iðnaðar vegna rafrænnar útgáfu ELS-tíðinda, á þskj. 613, 442. mál þingsins. Á grundvelli löggjafar um einkaleyfi, vörumerki og hönnun hefur Einkaleyfastofan gefið út svokölluð ELS-tíðindi sem hafa að geyma allar tilkynningar varðandi umsóknir og skráningu hugverkaréttinda á sviði iðnaðar. Um prentaða útgáfu er að ræða, en frá árinu 2001 hefur Einkaleyfastofan samhliða birt ELS-tíðindi á netinu. Á vefsíðu stofunnar er reyndar að finna tölublöð af þessum tíðindum allt frá árinu 1990. Reynslan af útgáfu tíðindanna á netinu hefur verið góð. Með frv. þessu eru lagðar til breytingar á framangreindum lögum þannig að heimilt sé að gefa ELS-tíðindi eingöngu út á rafrænan hátt og dreifa þeim á netinu. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð fer birting sambærilegra tíðinda nú þegar fram með rafrænum hætti. Þá má nefna að á árinu 2002 var heimilað með lögum að gefa Lögbirtingablað út með rafrænum hætti. Í greinargerð með frv. til þeirra laga segir m.a., með leyfi forseta: ,,Rafræn miðlun upplýsinga er í senn skilvirk og ódýr leið til að koma upplýsingum á framfæri, auk þess sem hún er betur til þess fallin að ná því markmiði birtingar að efni, sem á erindi við allan almenning, verði kunnugt og aðgengilegt.`` Ég tel að sömu rök eigi við um útgáfu ELS-tíðinda og útgáfu Lögbirtingablaðs í rafrænu formi. Eftir að útgáfa ELS-tíðinda verður eingöngu rafræn geta þeir sem þess óska áfram keypt útprentun af tíðindunum gegn greiðslu kostnaðar af útprentun þeirra og sendingu. Ekki er búist við mörgum óskum um slíkt og jafnframt að þeim óskum muni fara fækkandi og leggjast af er tímar líða fram. Kostnaður við útgáfu ELS-tíðinda er talinn munu lækka um 1,5 millj. kr. á ári, auk þess sem tíðindin berast notendum fyrr en ella. Rafræn birting er auk þess umhverfisvæn. Ekki er gert ráð fyrir neinum viðbótarkostnaði úr ríkissjóði vegna frv. heldur lækkun útgáfukostnaðar Einkaleyfastofu, eins og áður segir. Væri frv. ekki lagt fram mundi útgáfukostnaður stofunnar hins vegar aukast til muna. Einkum yrði það vegna gildistöku alþjóðasamnings um alþjóðlega skráningu hönnunar 23. desember 2003 sem yrði virk 1. apríl 2004, en viðbót á birtu efni mundi þá leiða til þess að líma þyrfti ELS-tíðindin í stað þess að hefta þau. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn. Í frv. er stefnt að gildistöku laganna 1. mars 2004, en bent skal á að 1. apríl 2004 væri í lagi sem gildistökudagur, þ.e. sá dagur þegar gildistaka alþjóðasamningsins um skráningu hönnunar yrði virk. Gæti þingnefndin íhugað þetta.

Herra forseti. Bara nokkur orð um frv. til laga sem hér kemur fram í stuttum bandormi. Ég get ekki annað en lýst stuðningi við málið. Þar sem ég á sæti í iðnn. vildi ég lýsa því yfir að ég geti ekki séð annað en að í þessu máli sé fólgin bæði hagkvæmni og sparnaður og ekki nema til hagræðis fyrir þá sem þurfa á þeim upplýsingum að halda sem eru í ELS-tíðindunum, og menn ættu að fá tíðindin fyrr. Þeir sem vilja fá þetta í prentuðu formi geta fengi útprentun eins og hæstv. ráðherra benti á. Ég get því ekki séð annað en að verið sé að fylgja tíðarandanum og taka tæknina til notkunar á sem hagkvæmastan hátt. Ég lýsi því stuðningi við þetta ágæta mál.