Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég mun ekki halda hér langa ræðu að þessu sinni, enda er það óþarft, þar sem við hofum tekið það eins skýrt fram í nál. og okkur þurfa þótti, hverjar eru þær aðalbreyt., sem n. vill gera á frv. Eins og hv.þdm. munu hafa gert sér grein fyrir, er meginþáttur þessa frv. þannig til kominn, að gildandi l. í þessu efni hafa verið dregin saman í eitt. Nokkrar breyt. frá gildandi 1. felast þó í frv., og er aðalbreyt. sú, að í frv. er því slegið föstu, að ríkið skuli styrkja þessa starfsemi, sem frv. kveður á um. Hefir það áður heyrt undir Búnaðarfélag Íslands. Ég hefi orðið var við það, að menn greinir á um, hvort rétt sé að taka þetta fram í 1. Menn hafa sagt, að með því væri vald tekið af Búnaðarfélaginu, sem eðlilegt væri, að félagið hefði, og Alþingi fengið það í hendur. Er að vísu nokkuð til í þessu, en aðalumsjón og framkvæmd þessara mála er í höndum Búnaðarfélagsins, svo að þetta vald er ekki skert til muna með þessu, heldur er aðeins ákveðið í eitt skipti fyrir öll, hve mikinn styrk þessi félagsskapur með bændum skuli fá. Er það kostur, að mér finnst, að frv. slær því föstu, að bændur skuli fá þennan styrk, og hika ég því ekki við að fylgja því. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt.n. Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv., en sú grein óheimilar að láta naut eldri en 5 mánaða ganga laus í afréttum. N. virðist óþarfi að vera að banna mönnum að láta kálfa ganga lausa með öðrum búpeningi, þó að þeir væru eldri en 5 mánaða, enda þótti n. sýnt, að þessu ákvæði mundi óvíða sinnt á landinu, þó að að l. yrði. Leggur n. því til, að aldurinn verði færður upp í 8 mánuði, eins og er í gildandi l. Önnur brtt n. er við 2. gr. frv. og er í raun og veru aðeins orðabreyt., en það er skýrar ákveðið með brtt., við hvað er átt. Þá er brtt. við 3. gr. um það, að kynbótanefnd skuli aðallega velja nautin að vorinu. Það virðist ekki rétt að slá því föstu, að hún skuli gera það, en geri það aðeins þar, sem því verður við komið. Þá skal ég minnast ofurlítið á b-lið brtt. við 3. gr. Á fund n. komu ráðunautar Búnaðarfélagsins, og ræddum við þar ítarlega þessa brtt., og flestar brtt.n. eru gerðar í samráði við þessa ráðunauta. Það var að heyra á Páli Zóphóníassyni nautgriparæktarráðunaut, að hann teldi heppilegra að hafa lögin heimildarlög, en við vildum ekki leggja það til. En okkur voru synd ljós dæmi þess, að sumstaðar í lögunum eru ákvæði, sem ómögulegt er að framfylgja í sumum sveitum landsins eins og þau eru. En okkur virtist þó betra að veita atvmrh. heimild til undanþágu frá lögunum en að hafa þau heimildarlög, því að þá verða þau of losaraleg í framkvæmd. Þá er í 5. gr. ákvæði um, að taka megi naut í heimalandi eiganda og fara með sem óskilafé, og töldum við það réttast, að því aðeins væri heimilt að gera þetta, að þau væru utan heimalands eiganda. Þá er í 7. gr. talað um þóknun til kynbótanefndar. Víst mun vera venjulegast, að slíkar nefndir taki ekkert gjald fyrir starf sitt, en okkur þótti réttara, að þar sem um þóknun er að ræða, réðu þær því ekki sjálfar, hver hún væri, heldur hreppsnefndin. Ennfremur ákváðum við, samkv. brtt. við 7. gr., að fella niður heimildina til að láta hreppinn greiða kostnað, sem fer fram yfir 8 kr. Þetta kemur sumstaðar nokkuð óréttilega niður. Eðlilegast er, að þar sem eigendur gripanna njóta góðs af þessari starfsemi, greiði þeir sjálfir þennan kostnað. Brtt. við 9. gr. er aðeins nauðsynlegt áframhald af brtt. við 7. gr. En 8. gr. er áframhald af brtt. við 7. gr., þar sem það er fellt burtu, að hreppsnefnd tilnefni þá menn, sem eiga að endurskoða reikningana. Þá kemur brtt. við 10. gr. Nú er svo samkv. þessu frv., að þar sem 10 bændur í hreppi, eða meiri hluti, þar sem færri eru, koma sér saman um að stofna nautgripafélag, þá sé það félag löglega stofnað. En nú er ákvæði í upphafi lagabálksins, að þar sem nautgripafélög eru starfandi, þá taki þau í sínar hendur allt vald hreppsins í þessum málum. Virðist n. óeðlilegt, að svo fáir menn hafi heimild til að taka slík völd af heilu stóru hreppsfélagi. Þá kemur brtt. við 11. gr., sem í raun og veru er ekki annað en nákvæmari orðun á greininni, og ákvæði um það, hvaða reglum eigi að fylgja við útborgun styrksins. Þá er brtt. við 12. gr. Síðasti málsliður orðist svo: „Auk þess geta félögin fengið styrk, er sé 75 kr. fyrir naut, sem hefir hlotið önnur verðlaun, en 150 kr. fyrir naut, sem hlotið hefir 1. verðl. Noti sama fél. fleiri en eitt 1. og 2. verðlauna naut, getur það fengið styrk á hvert þeirra sem að ofan segir“. Okkur fannst það of óákveðið, að segja 50–150, en vildum binda styrkinn við tilkostnað þeirra nauta, sem notuð eru. Þá kemur brtt. við 13. gr., sem er 11. brtt.n. Þar er lagt til, að næstsíðasti málsliður gr. sé felldur niður, þ. e. að 1. og 2. verðlaun á nautum greiðist úr ríkissjóði. Við ætlumst til, að 1. og 2. verðlaun séu greidd úr sameiginlegum sýningarsjóði, eins og öll önnur verðlaun. Um brtt. við 14. gr. er það að segja, að styrkurinn breytist úr 1/3 allt að 400 og í 1/4 allt að 300, og er það í samræmi við reglur um styrk, sem Búnaðarfélag Íslands hefir veitt í þessu skyni hingað til. Brtt. við 22. gr. er aðeins orðabreyt., og sama er að segja um brtt. við 24. gr. Einnig er sama að segja um niðurlag brtt. við 26. gr. 16, þar sem lagt er til, að hreppsnefnd verði skyld að greiða gjaldið, þótt meira verði en 8 kr. Þetta er gert í fullu samkomulagi við ráðunaut Búnaðarfélagsins, en hann segir, að gjaldið hafi ekki farið fram úr því hámarki, sem þar er talað um. Þá koma brtt. við 30. gr., sem eru í rauninni ekkert annað en orðabreytingar og leiðréttingar. Þá kemur brtt. við 32. gr. Ég skal geta þess, að þessi brtt. er eiginlega aðeins orðuð um. engin veruleg efnisbreyt. En ég skal geta þess, að eftir að við hofum gengið frá frv., hofum við seð, að nokkurt ósamræmi er í þessari gr. og samskonar gr. í hrossaræktarlögunum, þar sem gert er ráð fyrir því, að bændum sé gefið samskonar vald í hrossaræktarmálum eins og í nautgriparæktarmálum. Þess vegna munum við við 3. umr. koma með brtt. um þetta. Brtt. við 33. gr. er aðeins skýrara orðalag. Þá kemur næst um fóðurkostnað kynbótahesta. Hér er felldur niður fóðurkostnaður 1. verðlauna hesta. Þetta er nýtt ákvæði í frv. Meiningin er, að geta fengið meira vald yfir þessum gripum. Það hefir nefnilega sýnt sig, að menn farga oft þessum dyrum eftir nokkur ár. En það er háskalegt, því að fyrst þegar reynslan er farin að sýna, hvílíkur kostagripur skepnan er, þá er nauðsynlegt að halda henni við lýði. Eru með þessu fengmar meiri líkur fyrir, að skepnan verði notuð sem lengst. 25. brtt., sem er við 35. gr., er í samræmi við brtt. í nautgriparæktarbálknum, þ. e. styrkur til girðinga færður niður í það, sem hann hefir verið hjá Búnaðarfélaginu. þá hafa verið sett í þessa gr. ákvæði um að heimila að endurtaka þennan styrk með 15 ára millibili. þetta felldum við niður, því að þegar einu sinni er búið að koma girðingu upp, verður félagið að halda henni við upp frá því. Þá kem ég að 36. gr. Eins og menn sjá er gert ráð fyrir í þessari grein, að ríkið megi eiga og starfrækja 4 kynbótahesta. Meiningin með þessu var, eftir því sem skýrt er frá í aths. við frv., að þegar hrossakynbótaráðunautur vissi um góða hesta, sem eigendur notuðu ekki lengur, þá hefði ríkið heimild til þess að kaupa þessa hesta og nota þá. En þegar við fórum að athuga þetta, fannst okkur ekki vera miklar líkur til þess, að þeir, sem ættu þessa hesta, myndu vilja selja þá. Við leggjum því til, að 36. gr. verði felld niður. Þá kem ég að sauðfjárræktarbálknum. Í 43. gr. er bannað, að hrútar gangi lausir á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. maí, nema í öruggri vörzlu. N. var ljóst, að þessu yrði alls ekki framfylgt í mörgum hlutum landsins. Sumstaðar hagar svo til á víðáttumiklum beitarjörðum, er fátt er um fólk, að bændur verða að láta hrútana ganga lausa um fengitímann og vinna til að hafa þá heldur fleiri. Vildum við því heldur gefa hverju sveitarfélagi heimild til þess að ákveða, á hvaða tíma skyldi banna þetta. Þá er brtt. við 42. gr. Það er nú eiginlega ekki annað en það að við orðum gr. um. Í henni er ákveðið, að eigandi skuli vitja hrúts innan viku, annars megi selja hann. Í mörgum tilfellum gæti þetta verið örðugt. Það ætti að vera alveg nóg, að hann raðstafaði honum. Sama er að segja. um síðustu mgr. sömu gr., að skyldan til þess að koma hrútum til eiganda, er þannig heimtast, getur ekki hvílt á þeim, sem finnur þá, heldur aðeins það, að gera eiganda viðvart. Þá kemur kaflinn um sauðfjárræktarbúið. Það er ekki mikil efnisbreyt., en greinin er orðuð um, til þess að sýna skýrara tilganginn með sauðfjárræktarfélögum og reglurnar, sem þau eiga að gangast undir, til þess að njóta styrks úr ríkissjóði. - Við viljum einnig, að bætt verði við niðurlag 44. gr., að þar sem einstakir menn syni sérstakan áhuga, en geta ekki fengið aðra í félag með sér, sé heimilt að veita þeim sömu hlunnindi. Við álítum þetta allra bezt, til þess að þoka sauðfjárræktinni áfram, en lögðum minna upp úr sauðfjárræktarbúunum, sem gert er ráð fyrir í 45. gr. Þar er gert ráð fyrir, að stofna megi sauðfjárræktarbú í hverri sýslu landsins. En við höfum miklu meiri trú á því, að meira gagn verði að því að láta upphæðina til manna, sem skara fram úr með áhuga og starfsemi, heldur en að koma aðeins upp búum, sem engin vissa er fyrir, hvort Búnaðarfélagið eða ríkið hefir nokkur ráð yfir. Hinsvegar viljum við halda uppi 4 sauðfjárræktarbúum í landinu. Í samræmi við það, að 44. og 45. gr. hafa verið orðaðar um, falla niður tilsvarandi gr. í frv., sem eru 47., 48. og 49. gr. Þá er 50. gr. Hingað til hefir verið svo ákveðið, að maður sá, er hefir umsjón með hrútasýningum., hafi eina umferð um land allt á þrem árum. N. leizt þetta of stuttur tími til að sami maður gæti komizt yfir þetta, og leggur því til, að umferðin sé miðuð við fimm ár, í stað þriggja. Nefndin hefir lagt til, að 51. gr. yrði felld niður. Samkv. henni á að veita, eftir till. Búnaðarfélagsins, allt að 5000 kr. á ári í næstu þrjú ár til verðlaunasamkeppni milli sauðfjárbúa. N. hefir ekki trú á, að mikill árangur yrði af þessum verðlaunaveitingum. Arðsemi sauðfjárbúa fer eftir ýmsu öðru en umgengni og hirðingu, og koma þar landgæði eigi sízt til greina. Virðist n., að erfitt mundi verða að skera úr, að hve miklu leyti arðsemi hvers bús byggist á umgengni eða landgæðum, og telur, að sú niðurstaða, er fengist um það efni, gæti varla orðið annað en spéspegill af raunveruleikanum. Því leggur n. til, að þessi grein, og 52. gr., sem er áframhald hinnar, falli niður. Kemur þá að IV. kafla, sem er um fóðurbirgðafélög. Á 54. gr. hefir n. gert þá smávægilegu breyt. að leggja til, að orðin „á Íslandi“ falli niður. þau eru ekki annað en hortittur á þessum stað. Aftur á móti er um efnisbreyt. að ræða á 55. gr. Þar leggjum við til, að veitt sé heimild fóðurbirgðafélagi til að taka upp í samþykkt sína ákvæði um, að bað skuli einnig tryggja hverju heimili innan félagsins nægilegt haframjöl og rúgmjöl til manneldis frá jólaföstu byrjun til fardaga. Auðvitað er ekki búizt við eða ætlazt til, að þessi heimild verði notuð annarsstaðar en þar, sem hætta stafar af samgöngubanni af völdum hafíss, en þar sem svo er háttað er þetta með öllu nauðsynlegt. Það er ekki nægilegt, að til séu birgðir handa búfénaðinum, því að verði fólkið bjargarlaust, gripur það auðvitað þegar til þeirra birgða handa sjálfu sér, að svo miklu leyti, sem hægt er að nota þær til manneldis, og fellir e. t. v. sjálfan búpeninginn til bjargar sér, þegar allt um þrýtur. Því leggur n. til, að heimild um lán úr. Bjargráðasjóði verði orðuð um á þá leið, að þau félög, sem jafnframt tryggja fólkið gegn hallæri, fái betri lánskjör en hin, sem einvörðungu tryggja búpeninginn, eins og kemur fram í 39. brtt. Er gert ráð fyrir, að lán til hinna síðarnefndu félaga séu endurkræf eftir eitt ár, en hin fyrrnefndu, er birgja upp mannfólkið, geti fengið allt að 15 ára gjaldfrest á fullnaðargreiðslu. Þá er 36. brtt., við 56. gr. Þar eru ákvæði um, hve mikinn hluta hreppsbúa þurfi til að binda aðra við fóðurbirgðafélagsstofnun. Í frv. er gert ráð fyrir, að einfaldur meiri hl. á lögmætum fundi ráði úrslitum. Oss finnst varhugavert að láta lítinn meiri hl. kúga stóran minni hl., því að hér sem annarsstaðar er málinu bezt borgið með eindrægni og samkomulagi. Við leggjum því til, að í stað „meiri hluti“ komi „2/3“. En til að útiloka ekki marga menn, sem stofna vilja fóðurbirgðafélag, en skortir til þess atkvæðabolmagn, leggjum við til í 37. brtt., að 10 menn eða fleiri innan sama hrepps geti myndað fóðurbirgðafélag með sömu réttindum sem heill hreppur væri. Við 58. gr. gerum við þá brtt., að í stað 50 kr. komi 30 kr. og í stað 5 ára komi 10 ár. Upphæðin, sem ákveðin er í frv., er að okkar áliti of há fyrir fátækar sveitir og myndi verða hindrun þess, að fóðurbirgðafélög yrðu stofnuð. En hér þarf einmitt að ýta undir menn til að hefjast handa, og má því ekki draga úr þeim með of háum álögum í byrjun. Hinsvegar teljum við víst, að er menn sjá, hve félagsskapurinn er nauðsynlegur, standi ekki á óhjákvæmilegum útgjöldum frá hlutaðeigandi mönnum. 40. brtt. er við 61. gr. og leiðir hún af hinni nýju grein, er heimilar félagsstofnun samkv. lögunum, enda þótt félagið nái ekki nema til nokkurs hluta hreppsbita. Þegar svo stendur á, skulu félagsmenn kjósa 2 menn í stjórn félagsins, en hreppurinn einn skv. brtt okkar. Þá kemur V. kafli, um, búfjártryggingarsjóð Íslands. 41. brtt., við 67. gr., er á þá leið, að eftir „veikinda og“ í 2. málsgr. komi „verðfalls sökum“. Oss virtist ákvæði frv. um það, hvað vanhöld skuli teljast, geta valdið misskilningi. Í frv. segir svo: „Til vanhalda teljast dauðsföll grípa af sjúkdómum og slysum, svo og vanheimtur og afnotamissir sökum veikinda og eðlisgalla (t. d. ófrjósemi kynbótadýra)“. Samkv. þessu virtist oss, að það hlyti að teljast afurðamissir sökum eðlisgalla kynbótadýra, ef mikil brögð yrðu að því, að ær væru lamblausar, og ætti því að bæta þann skaða samkv. frv. En það er alls ekki tilætlunin, heldur er átt við verðfall á kynbótadýrinu sjálfu, er af eðlisgalla þess stafar. Brtt. okkar tekur af öll tvímæli í þessu efni. Þá er brtt. í tveim liðum við 72. gr., en þær breyt. eru smávægilegar og mega eiginlega skoðast leiðréttingar, og sama má segja um þær brtt., sem eftir eru, nema 45. brtt. Þar er lagt til, að 88. gr. frv. falli burt. Grein þessi er um sýslusýningar, og er gert ráð fyrir, að þær séu haldnar 10. hvert ár í hverju umdæmi, en þau skulu vera 10. Nefndin hefir talað við búfjárræktarráðunautana um þetta, og leggur annar þeirra enga áherzlu á, að þessar sýningar nái yfir hans svið. N. telur, að mjög erfitt muni reynast að koma á almennri þátttöku í sýslusýningum sem þessum, sökum vegalengda og erfiðra samgangna. Sýningarnar yrðu því einkum fyrir þann hluta sýslu, er næst liggur sýningarstað, og gæfu því alls ekki rétta mynd af ástandi búfjárræktarinnar. N. leggur því til, að greinin falli niður. Ég vil geta þess, að þótt n. hafi fremur dregið úr styrkjum þeim og fjárframlögum, sem til er ætlazt í frv., þá er það ekki vegna þess, að hún sjái eftir þessu fé til bænda. En n. lítur svo á að því er verðlaunaupphæðir snertir, að það séu ekki fyrst og fremst peningarnir, sem bændur gangast fyrir, heldur sá hagur, sem af því leiðir að fá viðurkenningu fyrir því að eiga góða gripi. Hinsvegar er sjálfsagt að létta þann kostnað, er menn hafa af því að eiga kynbótagripi. Nú lætur illa í ári og verður víða að klípa af og spara, og n. taldi því sigurvænlegra fyrir málið að draga nokkuð úr kröfum frv. en að ætla að sigla því fullum seglum gegnum þingið. Hinsvegar mun engin hætta, að við bændurnir í n. firtumst við því, ef Alþingi óskar eindregið að ákveða styrki þessa hærri en við fórum fram á með till. okkar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er ljóst af áliti hv. landbn., að búin hefir lagt mikla vinnu í athugun þessa frv. Frv. komst ekki í prentun fyrr en stuttu fyrir þing, og prófarkalestur eigi svo vandaður sem skyldi, og ýmislegt, er samræma þurfti, og ber að þakka n. starf hennar að þessu leyti. Ennfremur er mér ljúft og skylt að þakka henni, að hún hefir sumstaðar bent á nýjar leiðir til framfara, og mun ég fús fylgja öllu slíku. Að lokum leggur n. einróma til, að frv. verði samþ. Ég er ennfremur þakklátur hv.frsm. fyrir það, hvílíka áherzlu hann lagði á, að lögfestir yrðu þeir styrkir, sem ríkið hefir veitt til þessara mála undanfarið. Ég vil svo víkja fyrst að því, er hv.frsm. sagði, að n. líti ekki svo á, að með þessu frv. væri verið að rýra völd Búnaðarfélags Íslands. Að svo getur ekki verið, sest bezt á því, að á búnaðarþingi var samþ. áskorun til Alþingis um að samþykkja frv. En enda þótt ég sé þakklatur n. og hv.frsm. fyrir allt þetta, dylst mér ekki, að því miður fer n. afturábak í mörgum brtt. sínum frá því, sem ákveðið er í frv. um eflingu búfjárræktarinnar í landinu. Brtt. draga mjög víða úr frv., og þeirri framfaraviðleitni, sem þar gætir, er of víða skotið á frest að mínum dómi. Áður en ég fer út í einstakar brtt., vil ég fara nokkrum orðum um það, hve réttmætt sé að draga úr framkvæmdum þeim, er frv. gerir ráð fyrir. Það er vitað mál, að fjárframlög til landbúnaðarins hafa farið mjög vaxandi hin síðari ár, og væri vanþakklæti að neita slíku. En sú aðstoð hefir verið næstum eingöngu bundin við jarðræktina, sem er að vísu annar aðalþáttur landbúnaðarins, en heldur ekki meira. Ef tilætlunin er að veita landbúnaðinum styrk til alhliða framsóknar, er ljóst, að öðrum aðalþætti hans, búfjárræktinni, hefir ekki verið sá sómi sýndur af því opinbera, sem þörf er á. Þetta er ekki sagt í ásökunarskyni til Alþingis. Hinn þátturinn, jarðræktin, hefir verið tekin fyrst, og allt hefir ekki verið hægt að gera í einu. En mér finnst þó nokkuð undarlega við bregða, að er hliðstæðar tillögur um eflingu búfjárræktarinnar í landinu eru bornar fram, skuli hv. landbn. stinga við fæti og vilja draga svo mjög úr umbótaviðleitninni. Ég vil fara um það nokkrum orðum, hvort rétt sé, að afstaða Alþingis og fjárveitingarvaldsins sé önnur gagnvart búfjárræktinni en jarðræktinni. Ég veit, að þeir, sem í hv. landbn. sitja, eru jafneinlægir í áhuga sínum fyrir landbúnaðinum og við allir hinir, sem sæti eigum í þessari virðulegu samkomu. Ég vil því athuga nokkuð, hvort rétt sé, að viðhorf hins opinbera sé annað gagnvart búfjárræktinni en ræktun landsins. Þess er fyrst að gæta, og það er höfuðatriðið í máli þessu, að við björgumst ekki við jarðræktina eina. Jarðræktarafurðir okkar eru yfirleitt ekki markaðsvörur, fyrr en búpeningurinn er búinn að „umsetja“ þær í kjöt, ull, mjólk o. þ. h. Það er því skaðlegt að einblína um of á jarðræktina, en vanrækja búfjárræktina. Það má gera að engu arð góðrar jarðræktar með því að láta stritlur og lambsgotur taka við afurðunum af jarðræktinni. Það hefir verið bent á, hvílíkt hagræði erlendum bændum hefir stafað af búfjárræktarfélögunum, sem auðvitað hafa verið studd af því opinbera. Að vísu hefir hið opinbera stutt jarðræktina líka, en ef þeirri spurningu væri var það fram, hvort hefði komið bændum á Norðurlöndum að meiri notum, efling búfjárræktar eða jarðræktar, hygg ég, að svarið myndi hiklaust vera: efling búfjárræktarinnar. Reynslan mun verða, og er raunar þegar orðin, hin sama hjá okkur. Í því efni ætla ég að minnast á aðeins örfá dæmi, sem ég hefi gripið upp síðan í fyrrakvöld, þegar ég sá nál. frá hv.n. Þau sýna ljóslega þann mikla árangur, sem orðið hefir í búfjárræktinni á þeim stutta starfstíma, sem ennþá er hér á landi á því sviði. Ég talaði í mörgun við skólastjórann á Hvanneyri, til að fá hjá honum tölur yfir þann árangur, sem orðið hefir af kynbótum kúa á Hvanneyri um rúm 20 síðustu ár. Árið 1907 var meðalnyt þar 2200 kg. og meðalfita mjólkurinnar 3,7%. 1930 var meðalnyt 2900 kg. og meðalfita 4%. Ef það er nú athugað, hvað þetta er í auknum afurðum, þá sést, að árið 1907 var smjörmagn á ári á hverja kú á Hvanneyri að meðaltali 90 kg., en 1930 er það 131 kg. Þessi er þá árangurinn af kynbótastarfseminni á Hvanneyri í rúm 20 ár, svo mikill, að framförin er meira en 40 kg. af smjöri á ári á kú. Fleiri sögur, svipaðar þessari, gæti nautgriparæktarráðunauturinn, sem nú hlustar á umr. hér, sagt, ef hann hefði hér málfrelsi. Ég ætla aðeins að nefna eitt dæmi, annað en það, sem ég þegar hefi nefnt um kýrnar. Það er úr kjördæmi hv.þm. Barð., vestan af Rauðasandi. Árangurinn af 20 ára starfi að kynbótum kúa þar er sá, að þar hefir meðalnyt hækkað úr 2200 kg. og upp í 3000 kg. Þessi dæmi sýna, hver framfor hefir orðið í nautgriparækt par, sem réttum aðferðum hefir verið beitt til kynbóta, og svona getur hún orðið um allt land og í miklu stærri stíl, ef þessi starfsemi nær að festa rætur, og mun þá færa öllum almenningi þann hag, sem hún er nú þegar byrjuð að færa heim fáu, sem stundað hafa. Þá vil ég taka dæmi úr sauðfjárræktinni. Það er dæmi, sem ég var sjálfur áhorfandi að. Það var hjá mjög myndarlegum bónda norður í Strandasýslu og hann hafði mjög nákvæma reikningsfærslu um búreksturinn. Bóndinn var Ingimundur Magnússon á Ósi í Steingrímsfirði, trúnaðarmaður Búnaðarfélags Íslands. Hann sýndi mér reikning um hverja einustu á, sem hann átti. Og hann sýndi mér það svart á hvítu, að af einni kind árið áður, árið 1926, hefði hann fengið eitt hundrað króna ágóða. Segi og skrifa eitt hundrað krónur eftir eina á. Svona má benda á einstaklinga sem sýna, hvert er hægt að ná með allan þorrann með þeim aðferðum í búfjárrækt, sem aðrar þjóðir hafa nú lengi haft. Það væri einkennileg aðferð í jarðrækt að rækta nýtt tún, en láta gamla túnið fara í órækt. Jafnmikil fávizka er þá í búfjárrækt að leggja einhliða áherzlu á að fjölga gripunum. Aðalatriðið er að eiga góða gripi og fara þannig með þá, að þeir gefi fullan arð. Í því sambandi vil ég nefna annað dæmi. Ég mætti í mörgun manni úr Ísafjarðarsýslu, Jóhanni Daníelssyni bónda í Harðardal í Dýrafirði. Hann skrifaði ritgerð í „Frey“ í fyrra. Þar sýndi hann, að af einni dilka hafði hann fengið 67% arð og af einni mjólkurá hafði hann fengið milli 60 og 70% arðs á einu ári. Út frá því, sem nú hefir verið sagt, og mörgu öðru, sem er ósagt, skil ég ekki, hvers vegna n. vill stinga fyrir sig fótum og ekki leggja til, að ríkið styðji í svipuðum stíl aukna rækt búfjárins eins og jarðræktina. Það er í mótsögn við reynslu og skynsemi. Það er í mótsögn við stefnu landbn., sem hefði ekki stungið fótum við nýjum till., sem hefðu verið til álíka mikilla hagsbóta í jarðræktinni. Það er í mótsögn við stefnu þingsins, sem hefir ríkulega veitt fé til jarðræktar, að vilja ekki eins stiga spor til umb6ta í fjárræktinni, sem eru þó í minni stíl en til jarðræktarinnar, en miða til enn meiri hagsbóta fyrir bændastéttina. Það er í mótsögn við reynslu annara þjóða, sem hafa lagt hina mestu stund á kynbætur með stórmiklum árangri. Það er í mótsögn við reynslu þá, sem fengin er hér á landi, því að hún hefir sýnt, að þetta hefir þegar fært mönnum mikinn hagnað. Ég segi það því hiklaust, að það er ekki áhorfsmál að samþ. svona umbótatill., hvar og hvenær sem þær eru bornar fram, svo sterklega rökstuddar og í fullu samræmi við tillögur þeirra manna, sem bezt þekkja til á sviði landbúnaðarins, og þegar menn hafa fyrir sér dæmi deginum ljósari, bæði af reynslu annara þjóða og einnig af innlendri reynslu, sem sýna, hve afarmikla þýðingu réttar kynbætur hafa. Ég hefi, eftir að mér var kunnugt um þessar till.hv. landbn., átt tal við flesta úr þeirri hv.n., til að heyra þær ástæður, sem þeir hefðu fyrir þessum till. sínum, og sömuleiðis hafa þær ástæður komið fram í ræðu hv.frsm. Og það, sem hv.nm. hafa sagt, er þetta: Það, sem við viljum draga úr, er það nýja. Við viljum halda okkur við þann grundvöll, sem verið hefir í þessum efnum undanfarin ár. Við viljum ekki fara aftur á bak, en una því sem er. En þessi grundvöllur, sem Búnaðarfélagið hefir starfað á, er síðan 1925, og við höfum alltaf haft takmörkuð fjárráð, eins og hv.frsm. er kunnugt um, og á fjölmörgum sviðum hofum við orðið að skera við nögl. nú vil ég spyrja hv.frsm. og aðra nm., sem bera þennan grundvöll fyrir sig: Væri hv.frsm. og hv. landbn. ánægð með að hafa jarðræktina í því ástandi, sem hún var 1925? Væri hv.frsm. ánægður með, að við yrðum nú að nota sömu verkfærin til jarðyrkju, sem almennt voru notuð 1925? Væri hann ánægður með, að bændur notuðu ekki tilbúinn áburð meira en 1925? Nei, við værum stórlega óánægðir, ef landbúnaðurinn væri á þessu sviði og ýmsum öðrum í sama ástandi og 1925. Ég veit, að hv.frsm. er mér öldungis sammála um, að á öllum þessum sviðum má ekki una við það, sem var 1925. En það á við víðar. Það er ekki frambæril. ástæða að segja: Ég vil halda mér við gamla grundvöllinn. Eins og ástatt er nú er kyrrstaðan og of hægfara framfarir í raun og veru stór afturför, og það er hin mikla hætta, ef bændur sjá það ekki nógu almennt, að kyrrstaðan er afturför. Landbúnaðurinn hefir ekki ráð á því lengur að una því gamla, að afla heyjanna að miklu leyti á þýfðu, óræktuðu landi. Nýja búskaparlagið verður að komast „inn á hvert einasta heimili“ - að sætta sig ekki við annað en slétt og ræktað land, sem gefur mikið, fljóttekið og kjarngott fóður. - Og landbúnaðurinn hefir ekki heldur ráð á að sætta sig við of hægfara framfarir í búfjárræktinni. Það er óþolandi að láta sér nægja að eiga þá gripi, sem ekki gera nema hálft gagn, eða ekki það, á móts við það, sem þeir eiga að gera og geta gert. Við eigum ekki að slá því á frest, að allur þorri bænda verði aðnjótandi arðsins af framforunum. Tilgangurinn með þessu frv. er ekki einungis sá, að lögfesta það starf, sem Búnaðarfélagið hefir unnið að undanförnu, heldur á jafnframt að leggja grundvöll að nýju og fjölbreyttara starfi á þessu sviði en hingað til hefir verið og byggja um allt á reynslu erlendra þjóða í þessum efnum og þeirri reynslu, sem við höfum fengið hér á landi. Ég vil undirstrika það, að bæði frv. sjálft og allt, sem ég hefi sagt og mun segja í sambandi við till. frá hv.n., er í nánu samræmi við skoðun þeirra manna, sem verið hafa trúnaðarmenn þjóðfélagsins á þessu sviði undanfarin ár. Ég leita liðs hv. deildar til þess að fá að halda þeim atriðum í frv., sem á þessu sviði miða til framfara. Ég fullyrði, að hér er um að ræða starfsemi, sem mun færa bændum landsins jafnvel enn meiri arð en jarðræktin. Þá skal ég víkja að brtt.n. á þskj. 176. - 1. brtt., við I. kafla, er viðvíkjandi nautgriparæktinni. Brtt. n. fer fram á, að naut megi ganga laus þangað til þau eru orðin 8 mán. gömul, en í frv. er ákveðið, að þau megi ekki ganga laus eldri en 5 mánaða gömul. Hv. frsm. færði mjög lítil eða engin rök fyrir því, að rétt væri að hækka þetta úr 5 mánuðum upp í 8 mánuði. Hann sagði, að n. hefði fundizt það óþarft eða skaðlaust, að naut mættu ganga laus svo lengi. En öllum, sem hafa kunnugleika af búskap, er kunnugt, að naut eru orðin kynþroska 5 manaða gömul, nema þau hafi lifað við einhvern sérstakan sultarkost. Ef ástæða þykir til að banna, að naut gangi laus lengur en 8 mánuði, þá eru alveg sömu rökin, sem mæla með hinu, því að af 5 mánaða kálfunum getur stafað hið sama tjón. Það getur vel verið, að þessu yrði ekki hlýtt alstaðar. En það er svo með mörg þessi ákvæði, að þeim er ekki hlýtt fullkomlega alveg undir eins. En það lærist, og að á ekki að slá af því, sem rétt er. nú, þegar farið er af stað með þessi ákvæði, þá er að spor í áttina til að fá þessu framgengt. Ég legg ekki mikla áherzlu á, að þetta atriði í frv. fái að haldast, en ég álít samt, að með brtt.n. sé stigið spor aftur á bak. 2. brtt. og 3. brtt. a. eru leiðréttingar, sem ég þarf ekki að koma að. Þá er 3. brtt. b. Þar er undanþáguheimild, sem ég get verið sammála, þar sem hún er bundin því skilyrði, að nautgriparæktarráðunautur mæli með því. En í því sambandi vil ég spyrja hv.n.: Hvers vegna vildi hún ekki láta það sama gilda að því er snertir hrúta? Hvers vegna mátti ekki afgreiða það í því formi, sem n. vill, að hér sé gert? Það væri samræmi í því og líklegt, að það kæmi að gagni. Ég býst við, að hv.frsm. sé mér sammála í því, að frá því sjónarmiði, að lögunum sé þannig fyrir komið, að þau fullnægi sem bezt þeim kröfum, sem gera verður í þessari starfsemi, þá sé rétt að hafa þarna undanþáguheimild fyrir sauðfé alveg eins og naut. 4. brtt. a. er samskonar og ég hefi áður talað um, um aldur þeirra nauta, sem laus mega ganga, og má vísa til fyrri ummæla. Þá er 4. brtt. b. Þar dregur n. úr ákvæði laganna um það, að menn megi kröftuglega verjast því, að verða fyrir skaða af graðpeningi. N. álítur ekki rétt, að taka megi naut í landi eigandans sjálfs. Það er skemmtilegt, að það skuli vera með lögum verndað að láta hættuna vofa yfir. Ef kálfurinn aðeins er á landi eigandans, þá má geyma hann þar í næði, svo hann sé alltaf tilbúinn að gera nágrannanum tjón.  (JS og BÁ: Það má kæra hann, þegar nautið hefir gert óskunda)  . Af hverju má ekki hefjast handa til varnar áður en tjón er orðið, er hættan sýnilega vofir yfir? Þetta er að lögleiða þá reglu, að byrgja brunninn ekki fyrr en barnið er dottið í hann. Ég held, að betra væri að byrgja brunninn, áður en barnið er dottið í hann, með því að heimila mönnum að verjast hættu, sem bersýnilega vofir yfir. Við 5. brtt., sem er um þóknun til kynbótanefndar, hefi ég ekki mikið að athuga, nema þar er eftir till.n. ósamræmi, borið saman við þóknun til hrossaræktar, eins og sest, ef 26. gr. er athuguð. Þar segir svo, að öllum árlegum kostnaði við kynbæturnar, svo sem þóknun til kynbótanefndar, er ákveðin sé á hreppsskilaþingi, leigu eftir kynbótahest, hagagöngu, umsjón með hestinum, fóðri og leigu eftir girðingu o. s. frv., sé jafnað niður á folöldin. Þegar þessi ákvæði eiga að gilda um hrossaræktina, þá yrði ósamræmi milli þess og hliðstæðra ákvæða um nautgriparæktina, ef þessi brtt.n. við 7. gr. verður samþ. Í b-lið þessarar brtt. er fellt niður ákvæði úr núgildandi lögum, og þar sem nautgriparæktarráðunauturinn hefir sagt mér, að reynslan hafi sýnt, að ekki hafi þurft að taka til þessa ákvæðis, þá mun ég fallast á, að þetta sé fellt niður. 6. brtt. leiðir af því, sem áður er komið, og sömuleiðis 7. brtt. Þá er 8. brtt., þar sem n. vill, að skilyrði fyrir því, að nautgriparæktarfélög, sem stofnuð eru, fái þau réttindi, sem þeim er tryggður í þessum lögum, sé það, að meiri hl. bænda í hreppnum hafi samþ. að Stofna félagið. En eins og hv.frsm. hefir sjálfur bent á, þá er hér um að ræða ósamræmi gagnvart hrossaræktarfélögunum, því að það á ekki að þurfa nema 5 menn til að stofna hrossaræktarfélag, til þess að fá allan þann rétt, sem heim er áskilinn. En nú á ekki að vera nægilegur fjöldi, þó að 10 menn stofni nautgriparæktarfélag. Þetta nær engri átt. Hv. frsm. sagði, að félögunum væri veitt of mikið vald, ef svona fáir menn mættu stofna félag í hreppnum. En hann vill ekki svipta hrossaræktarfélögin þessum rétti, að mega fá full réttindi, þó að í þeim séu ekki nema 5 menn. mér finnst rétt að leyfa mönnum að stofna félög, þótt fáir séu, en veita þeim þá kannske ekki alveg eins mikil hlunnindi eins og þeim félögum, sem taka yfir heila sveit.

Hv. frsm. nefndi það

. Ekki viðvíkjandi nautgriparæktarfélögum. Þá er 9. brtt.n., við 11. gr. Hér er um að ræða margar brtt., sem allar veikja aðstöðu félaganna. 1 frv. stendur: Styrkurinn „skal vera“. Í brtt.: styrkurinn „getur fengizt“. Þá er svigrúmið þrengt um styrkveitingu. Loks er hámarkið lækkað úr kr. 2,50 í 2 kr. á hverja kú. Allt eru þetta spor aftur á bak. Í sambandi við lækkun hámarksins vil ég benda á það, að nautgriparæktarráðunautnum þótti þurfa að setja hér nýtt hámark, þar sem fitumælingar væru fleiri. Hann benti á, að sumstaðar, þar sem þessi starfsemi er fullkomin, t. d. þar, sem hún er rekin í sambandi við rjómabúin, svo sem norður í Eyjafirði, þar væru 6 fitumælingar á ári. Og í samræmi við það gagn, sem af slíkri starfsemi hefir hlotizt, þá þótti honum rétt að færa styrkinn upp í það hámark, sem nefnt er í frv., nefnilega 2,50 kr. Má það takast til nýrrar athugunar við 3. umr. Þá kemur 10. brtt., við 12. gr. Efnislega hefi ég ekkert við hana að athuga, því að hún getur verið til bíta, en orðalagið í upphafi brtt. er rangt. Þetta „auk þess“ er komið fyrir áður í gr., og ætti brtt. að orðast svo: „Styrkurinn skal vera“ o. s. frv. Þá kemur 11. brtt., þar sem n. leggur til, að heimildin um, að greiða megi úr ríkissjóði verðlaun til þeirra nauta, sem fá 1. og 2. verðlaun, falli burt. Ég vil benda á það, að hér vill n. ekki færa þetta á þann grundvöll, sem verið hefir hjá Búnaðarfélaginu, heldur vill n. fella niður það, sem gert hefir verið í þessu efni að undanförnu, því að þessi verðlaun hafa ekki hingað til verið veitt af sameiginlegu sýningarfé, sem lagt er fram að hálfu frá hreppnum og að hálfu frá Búnaðarfélaginu, heldur hefir það verið veitt allt frá Búnaðarfélaginu, og það er auðvitað það sama og það hafi verið veitt úr ríkissjóði. Með þessu á að draga verulega úr þeim verðlaunum, sem veitt eru. Ég vil aðeins geta um það þessu til viðbótar, að ég hefi fengið upplýsingar um það frá ráðunaut nautgriparæktarinnar, að árið 1927 var fé til þessara verðlauna 250 kr., 1928 var það 50 kr., 1929 var það 100 kr. og 1930 800 kr. Upphæðirnar eru misháar eftir því, hver landshlutinn er. Mest er upphæðin 1930, en það fé fór til Suðurlands, en þar eru kýrnar flestar. Ég skal geta þess, að ráðunauturinn hefir áætlað þetta um 2700 kr. á næstu 5 árum, svo að hér er ekki um mikið fé að ræða, en aftur á móti er það talsvert spor í framfaraáttina. En ef brtt.n. væri samþ., þá væri það tilfinnanlegur afturkippur frá því, sem verið hefir síðan 1925, því að þá var byrjað á þessu og enginn ætlast til að leggja það niður fyrr en nú.

En fóðurstyrkurinn?

Þar er um nýmæli að ræða. Og það á ekki að vera regla, að þó að bætt sé um á einu sviði, þá þurfi að kippa að sér hendinni á öðru sviði. Þá er það næsta brtt.n., við 14. gr., og þar vill hún lækka styrkinn til girðinga, sem nautgriparæktarfélög þurfa að koma sér upp fyrir naut sín. N. vill lækka þennan styrk úr 1/3 og niður í 1/4 kostnaðar, og er þá komið á þann grundvöll, sem lagður var 1925. Ég vil benda á í því sambandi, að samkv. jarðræktarlögunum var gengið út frá því í upphafi, að styrkur sá, er veitast skyldi á safnþrær, væri 1/3, en til túnræktar 1/4 kostnaðar. En vitanlega er það almenn regla, að félagsstarfsemi á að fá ríflegri viðurkenningu en starfsemi einstakra manna, því að þar er um að ræða almennara gagn venjulega. Þó að þarflegt sé að styrkja jarðræktina að sjálfsögðu, er þó ekki síður þarflegt að veita styrk til þessara girðinga. Og þar eð um er að ræða félagsstarfsemi, þá er alveg sjálfsagt að fylgja hinni almennu reglu. Því segi ég það, að þessar brtt.n. eru ekki í samræmi við það, hvernig ríkið á öðrum sviðum styrkir landbúnaðinn. Og þess vegna legg ég til, að brtt.n. verði felld. Þá hefi ég lokið máli mínu um 1. kafla frv., sem felur í sér tillögur um nautgriparækt. Kem ég þá að 2. kafla frv., kaflanum um hrossarækt. Vil ég í sambandi við 19. gr. benda á það aftur, að þar er gert ráð fyrir, að 5 menn geti myndað hrossaræktarfélag og njóta til þess verndar laganna, ef þeir eiga 30 hryssur. Þetta er í ósamræmi við 10. gr. frv. um nautgriparæktarfélög, þar sem gert er ráð fyrir, að 10 menn geti ekki gert hið sama. Annars hefir hv.frsm. viðurkennt þetta ósamræmi, og mér skyldist á honum, að n. væri fús til að lagfæra það. 20. brtt. er að sumu leyti nauðsynleg leiðrétting, en mætti auðvitað alveg eins koma fram við 3, umr. Í þessari brtt.n. er b-liður 2. tölul. 33. gr. felldur niður. Er tilgangur með þessu sá, að takmarka framlagið upp í fóðurkostnað verðlaunahesta. Vill n. aðeins láta ákvæði 33. gr. ná til hesta, sem hlotið hafa 1. verðlaun, en ég álit, að ástæðulaust sé að draga nokkuð úr styrknum til þessara gripa. Og yfirleitt er sú stefna uppi í öllum löndum, að ríkið þurfi að láta sér farast vel við slíkt metfé sem t. d. goða kynbótahesta. Kostnaðurinn við það, að styrkja 2. verðlauna hesta, hefði heldur ekki orðið svo gífurlegur, að nokkrum hefði þurft að blæða það í augum. Eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið frá ráðunautnum, hefði það kostað ríkið aðeins 350 kr. að taka að sér fóðurkostnað 2. verðl. hesta árið 1930. Og um hraðan vöxt verður vart að ræða. 21. brtt. er við 35. gr., og er hún alveg hliðstæð 12. brtt n., við 14. gr. frv., sem ég gat um aðan, um girðingar. Vill n. færa hlutfallið úr 1/3 ofan í 1/4. Í þessu er sama ósamræmi eins og áður. Þá viðbótarástæðu benti ráðunautur og á, að fyrir hrossaræktarfélög hlýtur það ávallt að verða mjög dýrt að koma sér upp girðingum, því að hryssurnar frjóvgast ekki nema þær hafi mjög rúmt um sig. þessar girðingar hljóta því, ef vel er, að verða tiltölulega dýrar fyrir lengdar sakir. B-liður brtt. er auðvitað í samræmi við þetta. Þar er gert ráð fyrir, að síðasti málsl. 35. gr. falli niður. Það er ákvæðið, að styrkja megi félag til girðinga aftur eftir visst árabil. Auðvitað mæla sömu rök með því, að styrkja megi aftur eins og að styrkja beri í upphafi. Í Búnaðarfélaginu er fylgt þeirri reglu að styrkja ekki aðeins í eitt skipti, heldur aftur og aftur, þegar svo stendur á. Þetta ákvæði í 35. gr. um 15 ár var miðað við það, að eftir 15 ár myndi þurfa að gera girðinguna upp að nýju. Þá kem ég að 22. og síðustu brtt.n., viðvíkjandi hrossaræktinni. Hún fer fram á það, að 36. gr. frv. falli niður. Ef þetta yrði samþ., væri þar með fallin þessi heimild, sem 35. gr. vill veita ríkisstjórninni til þess að kaupa kynbótahesta. Þegar ég kom að máli við ráðunautinn í hrossarækt, var þetta atriði það fyrsta, sem hann sagði að þyrfti að fá að standa í frv. Hjá öllum menntuðum þjóðum er einmitt starfað á þessum grundvelli. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að norska Stórþingið veitti þegar árið 1857 200 ríkisdali til kaupa á kynbótahestum. Það má því öllum vera ljóst, að mikið er gefandi fyrir það, að hægt sé að verjast því, að einstakir menn okri á sérstaklega goðum gripum. Norska ríkið hefir einnig eignazt stór lönd til þess að geyma þar gripina. T. d. 1881 veitti norska Stórþingið 22 þús. kr. til þess að kaupa slíkar lendur. Mér þykir þetta þess vert að bent sé á það í sambandi við þá skerðingu, sem n. vill gera á ákvæðum frv. um þetta efni. Í Danmörku mun vera einna bezt hrossarækt á Norðurlöndum, og þar á ríkið sjálft kynbótahrossin. Og í sumum löndum Þýzkalands er meira að segja föst regla, að ríkið hafi hrossaræktina algerlega í sínum höndum. Sem dæmi vil ég nefna ríkið Honnover. Þar er það ríkinu mjög stór tekjugrein að flytja út og selja kynbótahesta. Vil ég þessu til viðbótar reyna að gera grein fyrir kostnaðinum, sem af því myndi leiða, ef þessi heimild yrði samþ. Við gerðum áætlun um kostnaðinn, ég og annar úr stjórn Búnaðarfélags Íslands, sem einnig á sæti í landbn., og ráðunauturinn í hrossarækt. Við möttum kaupverð hestsins 1000 kr. Rentur og afborganir mottum við árlega 100 kr. og kostnað af fóðri og girðingu 250 kr. Tekjur af hestinum möttum við 250 kr. Kostnaður af 1 hesti á ári myndi því verða 100 kr. Hámark heimildarinnar var, að kaupa mætti 4 hesta. Það er því ekki um meiri kostnað að ræða fyrir ríkið en 400 kr. á ári. Og getur það ómögulega kallazt mikið, miðað við það gagn, sem þessi ráðstöfun hlýtur að gera hestastofni landsmanna. Þetta atriði virðist vera þyrnir í augum hv. ræðumanna, en ég fæ ekki seð annað en að þetta ákvæði sé algerlega hættulaust, því að vitanlega gerir atvmrh. ekkert í þessu efni nema samþykki Búnaðarfélagsins komi til. Þá kem ég að 3. kafla frv., um sauðfjárræktina. Og þykir mér hv.n. hafa orðið næsta stórtæk um það að draga úr þessum lið frv. 1. till. við þennan kafla er 23. brtt.n. við 41. gr. Þar vill n. ekki ganga sömu braut og gengin hefir verið að því er snertir naut og fola, að þau gangi ekki laus. Og vill hv.n. ómögulega ganga inn á, að þessi eða þessu lík fyrirmæli gildi einnig um hrúta. 41. gr. frv. mælir svo fyrir, að hrútar megi ekki ganga lausir á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. maí ár hvert, nema þeir séu í öruggri vörzlu. Þarna vill hv.n. greinilega slaka til, eins og ég áður sagði, því að hún orðar brtt. sína svo: „Heimilt er sveitarfélögum, með samþykki meiri hluta bænda, að banna, að hrútar gangi lausir í sveitinni allt tímabilið frá 1. nóv. til 1. maí ár hvert, eða nokkurn hluta þess“. Virðist þetta geta orðið einskonar undanþága fyrir einstaka menn og héruð. Ég held mér við mitt fyrra álit í þessu efni og sé ekki neitt hættulegt við það, að hér sé fylgt sömu reglunni og gildir um naut og graðhesta. Um 24. brtt. þarf ég ekki að tala sérstaklega, því að hún er beint áframhald af 23. brtt. Þá eru næst margar brtt. viðvíkjandi sauðfjárræktarbúunum. Þar hefir hv.n. orðið harðhentust. Frv. gerir ráð fyrir sauðfjárræktarbúum, einhverri sýslu, styrktum af ríkissjóði, en n. leggur til, að þau séu aðeins 4, eitt í hverjum landsfjórðungi, og vill ennfremur heimila atvmrh. að styrkja einstaka menn, ef þeir fullnægi settum skilyrðum samkv. brtt. nefndarinnar. - Nú skal ég í stuttu máli segja skoðun mína á þessu, og hún er sú, að mér finnst vitanlega ekki koma til mála að stíga það spor nú þegar að stofna sauðfjárræktarbú í hverri sýslu. Og ég gæti sömuleiðis fallizt á, að heimildin yrði þrengd nokkuð. En að fara svo langt aftur á bak, sem n. gerir, það álit ég hið mesta óvit og afturhald og mun aldrei fallast á slíka afturhaldssemi. Annars fyndist mér bezt fara á því að láta þessar mörgu brtt. bíða 3. umr., ef ske kynni, að fundizt gæti millistig milli skoðana hv.nm. og frv. Vil ég þá geta þess, er hv.frsm.n. sagði, að n. vildi leita uppi einstaka menn, sem skara fram úr, til þess að veita þessum opinberu fjárbúum forstöðu. Vitanlega er þetta meint í frv. Þá er 31. brtt., sem er við 50. gr. Vil ég leggja áherzlu á það, að þessi brtt. nái fram að ganga. Í frv. er gert ráð fyrir sýningum 3. hvert ár, en n. vill aðeins hafa sýningar 5. hvert ár. N. segir, að erfitt sé fyrir einn mann að veita þessum sýningum forstöðu. -Hver segir, að það eigi aðeins að vera einn maður? Hvers vegna má ekki ala upp með honum mann, sem síðan geti tekið við af honum? því má ekki láta gilda regluna, að betur sjá augu en auga? Ég álít, að rétt sé að láta bændur sjá framan í eitthvað af nýjum andlitum og eitthvað af nýjum skoðunum. Enda hafa áskoranir oftlega borizt stj. Búnaðarfélagsins um það, að hún sendi nýja menn út um sveitir landsins, til þess að leiðbeina mönnum um sauðfjárrækt. Þá vill n. með 32. brtt. sinni fella niður ákvæði þau, sem voru í 51. gr. frv. N. vill sem sé, að greinin falli burt. Er þar um að ræða samkeppnina milli sauðfjárræktarbúanna. Hún segist ekki hafa trú á, að hægt sé að finna réttlátan samanburð á sauðfjárbúum, þar sem um mjög ólíka staðháttu sé að ræða. Ég vil nú aðeins segja það, að vitanlega hefir það aldrei verið meiningin hjá ráðunautnum. Hann ætlar auðvitað að taka hliðstæð bú, sem hafa sem svipaðasta aðstöðu. Og það er víst, að þessi samkeppni er tíðkuð víða um lönd og þykir hafa mikil áhrif á viðleitni manna í því efni að bæta búfjárstofna sína. Það er alkunnugt, hve illa gengur að fá menn til þess að taka upp nýja starfsháttu og hve mikið þarf til þess, að bændur taki upp þær breyt. í búskap, sem nauðsynlegar eru. Til dæmis má nefna tilbúna áburðinn. Allir muna, hvernig gekk í fyrstu að fá menn til þess að skilja, hversu gagnlegur hann var. -Það var ekki fyrr en ríkið á alveg sérstakan hátt auglýsti þetta, að menn almennt fóru að veita þessu eftirtekt og fóru að nota tilbúinn áburð. Sama máli gegnir um þetta sauðfjárræktaratriði og tilbúna áburðinn. Það þarf að auglýsa það með samkeppni, eins og ráðunauturinn vill og gerir ráð fyrir. Þó ef til vill mætti þrengja eitthvað till. ráðunautsins, þá sé ég ekkert vit í því að taka þetta frá ráðunautnum, sem hann svo mjög hefir fyrir brjósti borið um langan aldur. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að ég talaði nýlega um þetta efni við kollega minn Einar fjmrh. Árnason, og nefndi hann mér þá 2 dæmi, af tveim búum í sinni sveit. Hjá öðrum bóndanum, sem ég get nefnt Árna, var önnur hver ær tvílembd, og þar höfðu lömbin að meðaltali 30 punda skrokk. En hjá hinum, sem ég get nefnt Bjarna, var ekkert tvílembt, en þar höfðu lömbin aðeins 25 pd. skrokk. Og þó var þetta hvorttveggja í sömu sveit og að öllu leyti lík hin ytri aðstaða. Þá kem ég að 4. kafla frv., og þar hefi ég ekki mikið að athuga við brtt. Skal ég fyrst geta þess, að 1. brtt. við þennan kafla, 35. brtt., við 55. gr. frv., er glögglega framfaratillaga, og vil ég þakka hv. landbn. fyrir hana, jafnframt því, sem ég vil lýsa yfir því, að ég er n. alveg sammala um þetta atriði. Og ég vildi óska þess, að ég gæti oftar í þessari ræðu minni haft tækifæri til þess að vera n. þakklátur fyrir slíkar framfaratillögur. Sömuleiðis get ég fallizt á 36. brtt. Vil ég um leið geta 37. brtt., sem gerir ráð fyrir því, að ef almennur hreppsfundur vill ekki stofna föðurbirgðafélag, þá geti 10 menn innan þess sama hrepps gert það. Sé ég ekkert athugavert við það. 38. brtt. gengur út á það að lækka tekjur tryggingarfélaga. Get ég fallizt á þá lækkun að sumu leyti. Vil ég ekki beinlínis óska að þessi brtt. sé felld, en vildi áminna hv.n. um að athuga vel málið fyrir næstu umr. og sjá, hvað hægt er að gera til þess að bæta hag fóðurbirgðafélaga. Þá á ég aðeins eftir að minnast á síðustu brtt.hv.n., sem er við hin almennu ákvæði frv. hún er ein af þeim till., sem að mínu áliti miðar að því að færa þessa löggjöf um stórt skref aftur á bak. Er hún um að fella úr frv. ákvæðið um sýslubúfjársýningar 10. hvert ár. Hv. frsm. gat um, að ráðunautur Búnaðarfélags Íslands hefði látið í ljós, að hann óskaði ekki eftir að hafa þetta ákvæði í frv. Ég get vel getið mér til um, hver ráðunautanna það hefir verið. Hrossaræktarráðunauturinn hefir sem sé enga ástæðu til að óska eftir sýslusýningum 10. hvert ár, því í hans grein búfjárræktarinnar er öll sýningarstarfsemin sýslusýningar. Ég er ekki í minnsta vafa um, að það væri mjög þarft og gagnlegt, ef hægt væri að koma á almennum sýslusýningum. Slíkar sýningar hafa áður verið hafðar. Búnaðarfél. Ísl. byrjaði sýningarstarfsemi sína með sýslusýningum. En þegar önnur sýningarstarfsemi þess fór að aukast, hafði það ekki ráð á að halda uppi sýslusýningum jafnhliða. Í sumum nágrannalöndum okkar eru slíkar allsherjar héraðsbúfjársýningar eins og nokkurskonar þjóðhátíð fyrir fólkið, sem landbúnað stundar. Þannig ættu þær einnig að geta orðið hér, fólkinu bæði til gagns og hressingar. Nú mun Búnaðarfél. Ísl. ætla að fara að draga úr þeirri námsskeiðsstarfsemi, sem það hefir haldið uppi undanfarandi ár, m. a. af því útvarpið er nú fengið. En ég veit, að bændanámsskeiðnna verður saknað úti um sveitirnar. Væri því gott, ef sýslusýningarnar gætu að nokkru leyti komið í staðinn. Ég vil óska eftir, að heimildin til að halda sýslusýningar sé ekki felld niður úr frv. Hinsvegar er ég fús til samkomulags að breyta ákvæðunum um hana, ef hv.n. þætti hún t. d. of rúm. Það er ekki nauðsynlegt að binda þessar sýningar við hverja einstaka sýslu; það mættu alveg eins vera héraðssýningar, þar sem staðhættir leyfa. T. d. væri heppilegt fyrir Múlasýslur báðar að hafa sameiginlega sýningu við Lagarfljót, Árnes- og Rangárvallasýslur gætu haft sýningu við Þjórsarbrú, o. s. frv. Ég hefi nú farið gegnum allar brtt. Ég hefi orðið að þreyta hv. d. með nokkuð löngu máli, til þess að gera grein fyrir, að skertar séu þær tilraunir, sem með þessu frv. er verið að gera til þess að beina búfjárræktarstarfsemi landsmanna inn á sem fullkomnastar brautir. Ég vona, að hv. d. sýni það samræmi í hug sínum til landbúnaðarins, að hún stigi nú sama sporið í þágu búpeningsræktarinnar, sem hún áður hefir stigið í þarfir jarðræktarinnar. Í lok ræðu sinnar vek hv.frsm. að ástæðum til þess, að n. snerist á móti sumum af nýmælum frv. Sagði hann m. a., að nú væru mjög erfiðir tímar. Ég játa, að það er hin almenna regla á slíkum krepputímum sem þessum, að ríkið verður að kippa að sér hendinni hvað tilkostnað snertir og framkvæmdir. En sú regla er ekki án undantekninga. Þegar þannig árar, hafa atvinnuvegirnir hvað mesta þörf fyrir hjálp hins opinbera og uppörvun, til þess að þeir séu reknir á sem hagfræðilegastan hátt. Hin almenna regla gildir því ekki um þau gjöld, sem veitt eru atvinnuvegunum til aðstoðar, til þess þeir geti staðizt kreppuna. Frv. þessu er ætlað að styðja búfjárræktina á tvennan hátt. Annarsvegar á það að stuðla að ræktun búfjárins, en hinsvegar að verja búpeningsræktina áföllum, koma í veg fyrir fóðurskort. Ég vil enn benda á, til frekari áréttingar, hvað ákaflega þýðingarmikið og nauðsynlegt það er fyrir bændur að stunda vel ræktun búfjárins. En jafnframt verður að verjast þeirri miklu hættu, sem vofað hefir yfir kvikfjárrækt landsmanna í 1000 ár, fóðurskortinum. Þó að þau ráð, sem hér er um að ræða, séu góð, eru þau ekki annað en bráðabirgðaráðstöfun. Ræktun landsins og ræktun búfjárins verður aðalvörnin gegn fjárfelli í framtíðinni. Þegar bændur hafa stórkostlega aukið afurðir búpeningsins með kynbótum og bættu fóðri, þá munu þeir verða varkárari um það, að ekki geti komið fyrir, að þeir missi allan arð af búfénu vegna fóðurskorts, heldur en nú, meðan það gefur sárálítið af sér vegna illrar ræktar og ills fóðurs. Þá mun fellishættan hverfa af sjálfu sér. Öllu, sem miðar að því, að þetta mark náist sem fyrst, öllum ráðum í þá átt, hvaðan sem þau annars koma, mun ég sérstaklega fagna. Þó ég hafi beitt mér á móti sumum brtt.hv. landbn. og þó ég hafi nú synt fram á skoðanamun um einstök atriði frv., vildi ég mega vænta góðrar samvinnu og samkomulags við hana við endanlega afgreiðslu þessa frv. og um önnur mál, sem n. hefir til meðferðar. Að síðustu vil ég beina því til hv.n., að ef sú breyt. kemst á samkv. þessu frv., að Búnaðarfél. Ísl. hættir að sjá um útborgun á opinberum styrk til búfjarræktar, geng ég vitanlega út frá, að það fé, sem Búnaðarfélagið hefir áætlað til þeirrar styrkgreiðslu, komi til frádráttar á styrk félagsins. Þyrfti aths. um það að komast annaðhvort inn í fjárlögin eða þessi lög.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þó ég ætli nú ekki að halda eins langa ræðu og hæstv.forsrh., get ég ekki látið málið fara gegnum deildina án þess að svara honum einhverju. Hann var mjög harðorður um þá spillingu á frv., sem hv. landbn. vildi stuðla að. Ef taka ætti öll orð hans bókstaflega, held ég að ekki væri vanþörf á að taka upp sérstakan kafla í þetta frv., til þess að vernda landbúnaðinn fyrir landbn. Nd.Alþ. Það var eins og till. hennar miðuðu ekki einungis að því að stöðva allar framfarir í landbúnaðinum, heldur mundu þær færa hann mörg ár aftur í tímann, ef samþ. væru. Af ræðu hæstv.forsrh. mátti sjá, að um margar af till. var hann sammala landbn. Það, sem á milli ber, er ekki svo mörg eða stórvægileg atriði, að ég geti á nokkurn hátt skilið, að á þeim velti framtíð hins ísl. landbúnaðar. Ég get ómögulega skilið, að framtíð landbúnaðarins velti t. d. á því, hvort ríkið kaupir eina fjóra kynbótahesta, hvort komið er upp sýslusýningum á 10 ára fresti, hvort láta má kálfa ganga með kúm þangað til þeir eru 8 mánaða o. s. frv. Þetta eru svo smá atriði, að ég held, að hæstv. ráðh. hafi tekið allt of djúpt í árinni, er hann talaði um, hver áhrif mundi hafa að samþ.brtt. okkar nm. Okkur landbnm. er ljóst, hvað stórkostlegar framfarir hafa orðið í búfjárrækt á síðari árum hjá sumum, sem hana stunda, þeim, sem stunda hana á réttan hátt, eins og t. d. er gert á Hvanneyri. Okkur er líka ljóst, að þær framfarir verða að halda áfram og breiðast út, og þær gera það, hvað sem þessu frv. liður. Að við með brtt. okkar viljum kippa búfjárræktarstarfseminni í sama horf og hún var í 1925, þó þær fari í sömu átt og log, sem þá voru samin, það nær vitanlega engri att. Þó t. d. jarðræktarlögunum væri haldið óbreyttum eins og þau voru upphaflega, þá er ekki hægt að segja, að jarðræktinni væri með því haldið alltaf í sama horfi og hún var í þegar lögin voru samin. Slík löggjöf heldur áfram að hafa áhrif og stuðla að framkvæmdum og framförum, þó henni sé ekki breytt. Hæstv. forsrh. talaði um jarðabótastyrkinn og styrk til búfjárræktar sem hliðstæður. Ég aftur lít svo á, að jarðrækt og jarðabætur séu undirstaða allra annara framfara í landbúnaðinum, og því sé styrkur til þeirra hluta ekki fyllilega sambærilegur við neina aðra styrki. Íslenzkir bændur þurfa hvorki meira né minna en að umskapa landið, áður en þeir geta farið að búa á þann hátt, sem tímarnir krefjast. Engan hlut er ríkinu eins skylt að styðja. Það getur oft liðið langur tími, þangað til sumar umbætur á sviði jarðræktarinnar fara að sýna þann árangur, sem þær koma til með að bera. Aftur kemur arðurinn af framförum í búpeningsrækt svo að segja strax í vasa þeirra, sem að þeim vinna. Þess vegna hefði hæstv. ráðh. ekki átt að bera saman þá skyldu, sem ríkinu ber til að styðja jarðræktina, og sem því ber til að styrkja þau félög, sem frv. ræðir um, þó þau að vísu séu mjög þörf. Ég lít þannig á, að það sé ekkert atriði í þessu máli, hvort fleiri eða færri krónur eru veittar í verðlaun fyrir góða kynbótagripi, hvort meiri eða minni styrkur er veittur til að ala þá o. s. frv. Aðalatriðið er að hvetja bændur til búfjárbóta, búa til einskonar ramma utan um starfsemi þeirra og beina áhuga þeirra í rétta átt. Þá skal ég snúa mér að einstökum brtt., sem hæstv. ráðh. talaði um. Hann minntist á brtt. um undanþágu frá ákvæði frv. um það, að hrútar megi ekki ganga lausir að vetrinum. Hann spurði, því ekki mætti gilda það sama um undanþágu frá þessu atriði eins og frá samskonar ákvæðum um naut og kynbótahesta. Það má nú að vísu telja þetta hliðstæð ákvæði. Þó er sá munur á, að örsjaldan mundi verða óskað eftir leyfi til að láta naut ganga laus, en aftur mundu svo margir sækja um undanþágu frá því að þurfa að hafa hrúta í haldi, að það væri bæði óþarft og óviðeigandi, að slíkt þyrfti að koma til kasta atvmrh. Ég geri ráð fyrir, að meiri hluti allra hreppa í landinu mundi æskja þeirrar undanþágu. Þá minntist hæstv. ráðh. á, að ósamræmi yrði í ákvæðum frv. um laun kynbótanefndanna eftir till. landbn. Ég held, að þar sé aðallega um orðamun að ræða, því heimilt á að vera að greiða bæði nautgripakynbótanefndum og hrossakynbótanefndum þóknun, og í báðum tilfellum ræður hreppurinn, hvað hún skuli vera há. Aths. hæstv.forsrh. út af brtt. við 13. gr. er þegar svarað. Það var eitt af þeim atriðum í till. landbn., sem hæstv. ráðh. taldi spor aftur á bak. Eins og getið hefir verið um, er í þessu frv. gert ráð fyrir nýjum styrkflokki, fóðurstyrknum. Ætti það að vega á móti því, að þarna væri fellt niður ákvæði um verðlaunagreiðslu úr ríkissjóði. Um styrkinn til nautagirðinganna er það að segja, að það er að vísu rétt hjá hæstv. ráðh., að eftir till. landbn. yrði hann lægri en styrkur til venjulegra girðinga samkv. jarðræktarlögunum. En hér er ólíku saman að jafna, þar sem annarsvegar er um að ræða nauðsynina til að styrkja jarðræktina. Það er auðvitað ekki meiri ástæða til að veita félagi margra manna háan styrk til að gera litla girðingu heldur en að styrkja einstaka menn til að gera miklu stærri girðingar. Margir einstakir menn verða að kosta á einu ári miklu stærri girðingar vegna jarðræktarframkvæmda heldur en hér er um að ræða. Þá er fóðurstyrkurinn, sem brtt. við 33. gr. ræðir um. Frv. gerir ráð fyrir tvennskonar styrk til kynbótastarfseminnar, styrk til kaupa á kynbótagripum og til fóðrunar þeirra. Áður hefir verið talað um, hver er tilgangurinn með fóðurstyrknum. Með honum á að stuðla að því, að gripir, sem hafa reynzt sérstaklega vel til undaneldis, séu notaðir sem lengst, með því að veita styrk til að fóðra þá síðustu árin. Nú hefir nautgriparæktarráðunauturinn óskað eftir að halda fóðurstyrknum í sinni grein búfjárræktarinnar, en hrossaræktarráðunauturinn hefir aftur fremur kosið, að veittur verði styrkur til gripakaupa í hans grein. - Hvorttveggja hefir verið tekið til greina. En þar að auki gerir frv. ráð fyrir að veita styrk til fóðrunar kynbótahesta. Fannst okkur landbnm. því ekkert ósanngjarnt, þó sá styrkur næði aðeins til 1. flokks kynbótahestanna. Umr. frestað. Á 29. fundi í Nd., næsta dag, var fram haldið 2. umr. um frv. (A. 20, n. 176).

Frsm. (Lárus Helgason) Frv. þetta fjallar um gjalddaga útsvara til sveita. Hafði allshn. borizt annað frv. um gjalddaga útsvara hér í Reykjavík, og tók n. því það ráð, að færa frv. saman í eitt, þannig að efni þeirra kemur fram óbreytt. Hreppsnefndir geta breytt gjalddögum útsvara, að fengnu samþykki sýslunefnda, og bæjarstj. hér í Reykjavík með leyfi atvmrh. Jafnframt flytur n. þá brtt. í samræmi við frv. á þskj. 118, að dráttarvextir af vangoldnum útsvörum skuli hækka úr 1/2% upp í 1%. Er sú ástæða til þess, að ef dráttarvextir eru teknir á annað borð, er sanngjarnt að hafa þá 1%, og er það sízt hærra en venjulegir bankavextir. Er og engin ástæða til að vera að ýta undir vanskil, eins og það gerir, ef dráttarvextir eru lægri en venjulegir bankavextir. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, en legg til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem n. hefir gert við það.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ákvæði slysatryggingarl. um slysatryggingar bifreiðarstjóra eru mjög óákveðin, og er helzt svo að skilja, að þeir, sem eiga bifreiðar, séu ekki skyldir til að tryggja sjálfa sig fyrir slysum, þó að þeir hinsvegar séu skyldir til að tryggja þá, sem með bifreiðum þeirra aka, fyrir slysum eða skemmdum á eignum. Nú eiga flestir íslenzkir bifreiðarstjórar bíla sína sjálfir, a. m. k. er svo um flestalla vörubílastjóra, og er þetta því mjög óeðlilegt, enda er það ósk bifreiðarstjóra yfirleitt, að þessi skyldutrygging nái til allra, jafnt bifreiðaeigenda sem annara, og höfum við hv. 1. þm.N.-M. því flutt þetta frv. Mætti að vísu bæta þessu inn í slysatryggingarl., en af ýmsum ástæðum þótti okkur flm. hentara að fella þetta inn í þessi lög. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um svo einfalt mál, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til allshn., að umr. lokinni.