Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Aðeins örfá orð enda tíminn naumur. Ég hef nú setið hér nokkra fundi þar sem ákveðnum málum hefur verið frestað trekk í trekk, 9. og 10. málið á þessari dagskrá. Nú þætti mér vænt um að fá það staðfest hjá forseta hvers við eigum að vænta á þessum fundi. Því ég veit ekki til að það sé andstaða gegn því að 10. málið komi til atkvæða hér á fundinum.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Vegna þessarar fyrirspurnar vill forseti geta þess að hann mun eftir því sem tíminn leyfir taka á dagskrá þau mál sem hér eru prentuð á dagskrá og mun leitast við að láta engin af þessum málum lenda í útideyfu.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um brtt. og sameinast um brtt. sem prentuð er á þskj. 449 og mælir með því að hún verði samþykkt. Reikna ég með að aðrar brtt. verði dregnar til baka. 

Forseti vill gefa hv. 1. þm. Norðurl. v. tækifæri til þess að koma í ræðustól aftur og gera nokkra grein fyrir þeim till. sem hér um ræðir.

Eins og bráðgáfaðir þingmenn hljóta að sjá hefur verið breytt hér að nokkru prósentutölum í 3. gr., a-, b- og c-lið, þ.e. a-liður verður 0,05% af aðstöðugjaldsstofni fiskvinnslu, iðnaðar og byggingarstarfsemi. 

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Þar sem gott samkomulag hefur tekist um brtt. á þskj. 449 vil ég afturkalla þá brtt. sem ég gerði á þskj. 423.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Á þskj. 440 liggur fyrir álit meiri hluta fjh.- og viðskn. sem leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Brtt. er á þskj. 441 og er þar lagt til skv. 1. gr. að gjaldið skuli vera 4% frá 1. jan. til 1. sept. 1991 og 3% frá 1. sept. til 31. des. 1991.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson) : Virðulegi forseti. Á þskj. 428 er að finna nál. minni hl. fjh.- og viðskn. en minni hl. skipar auk mín hv. þm. Matthías Bjarnason. Við teljum að mál þetta sem hér er til umræðu hafi fengið ófullnægjandi umfjöllun í hv. nefnd. Frv. kom tiltölulega seint fram og hefur tekið verulegum breytingum samkvæmt till. meiri hl. nefndarinnar. Minni hl. flytur brtt. sem er að finna á þskj. 429. Þær brtt. ganga annars vegar út á það að ríkissjóði sé skylt að endurgreiða iðnfyrirtækjum uppsafnaðan söluskatt vegna ársins 1989. Þar vantar 40 millj. eða þar um bil á að staðið hafi verið við loforð hæstv. ríkisstjórnar að fullu. Í öðru lagi eru brtt. þess efnis að lögin um jöfnunargjald falli úr gildi um næstu áramót. Ég þarf í raun ekki að halda mjög langa ræðu um þetta mál. Það hefur verið gert margsinnis áður, bæði á þessu þingi og eins á síðasta þingi og má þess vegna vísa til grg. með frv. sem er að finna á þskj. 163. En til að rifja aðeins upp örfá aðalatriði málsins þá var frá upphafi ráðgert að jöfnunargjald félli niður um leið og virðisaukaskattur yrði tekinn upp. Ég minni á að jöfnunargjaldinu var ætlað að ganga til þess að efla iðnþróun og það hefur verið gert í gegnum tíðina með því að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt til iðnaðarfyrirtækja. Ég minni á að þegar virðisaukaskattur var lagður á var gert ráð fyrir því að hann næði til þess tekjutaps sem yrði ef jöfnunargjaldið væri fellt niður. Loks vil ég minna á yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar. Í tengslum við kjarasamninga fyrir einu og hálfu ári lofaði hæstv. ríkisstjórn með bréfi hæstv. forsrh. að fella jöfnunargjaldið niður um sl. áramót þegar virðisaukaskattur var tekinn upp. Það loforð var að sjálfsögðu svikið eins og flestöll loforð sem varða þetta mál. Ég minni á að hæstv. iðnrh. flutti ræðu hinn 15. mars sl. þar sem hann sagði að fresta ætti því að fella niður þetta gjald til þess að afla tekna til endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts á sl. ári. Það er ekki nóg með að því hafi verið frestað heldur er nú ætlunin að leggja þetta gjald á í eitt ár í viðbót til þess að afla ríkissjóði tekna. Þá vil ég láta það koma fram að gerð var tilraun til þess að kalla fram bréfaskriftir sem farið hafa fram á vegum utanrrn., að því að talið er til EFTA og EB og jafnvel til breskra stjórnvalda, vegna þess að þeir sem gert hafa við okkur viðskiptasamninga telja að jöfnunargjald brjóti nú í bága við viðskiptasamninga á milli Íslands og þeirra þjóða. Í nál. á þskj. 428 er sýnt hvernig tekjur hafa innheimst af jöfnunargjaldi frá 1981 og hve mikið hefur verið endurgreitt. Eins og sjá má af þessari töflu er ráðgert að á næsta ári fái ríkissjóður nettó í sinn hlut jafnmiklar tekjur og á yfirstandandi ári eða 300 millj. kr. meira en samkvæmt tekjuáætlun yfirstandandi árs. Með öðrum orðum er hér um skattahækkun upp á 300 millj. kr. að ræða frá fjárlögum yfirstandandi árs. Á þetta þarf að leggja áherslu. Verði tillögur minni hl. ekki samþykktar er ljóst að hann mælir ekki með samþykkt frv. en mun sitja hjá því af tvennu illu er þetta frv. skárra en gildandi lög.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegi forseti. Á fundi hv. fjh.- og viðskn. Nd. í morgun voru mörg mál afgreidd út úr nefndinni. Þeirra á meðal var að finna frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem þegar hefur verið afgreitt sem lög frá Alþingi og frv. um breytingar á lögum um jöfnunargjald sem hér er nú til umræðu. Við hvorugt þessara mála lýsti ég, sem á sæti fyrir hönd Kvennalistans í hv. nefnd, andstöðu. Hins vegar bregður svo við þegar nál. berast á borð þingmanna. að mitt nafn er ekki að finna undir því nál. Hlýt ég að líta svo á að stjórnin láti sig litlu varða hvort Kvennalistinn styður málin eða ekki og munum við kvennalistakonur sitja hjá í því máli sem nú er til umræðu líkt og við gerðum um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Jafnframt vildi ég þá mælast til þess að stjórnarliðar spöruðu sér yfirlýsingar um að það væri aldrei stuðning að finna við tekjuöflunarfrv.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir hefur lög að mæla. Fyrir einhver mistök, mér óskiljanleg, hefur nafn hennar fallið niður af nál. Það ber að harma og ég bið hana afsökunar svo og Kvennalistann gjörvallan. Við þessu er ekkert að gera annað en að bíða betri tíma með blóm í haga.

Frsm. meiri hl. sjútvn. (Kristinn Pétursson) : Hæstv. forseti. Nefndin hefur rætt frv. sem felur í sér að færeysk og grænlensk fiskiskip verði undanþegin ákvæðum laga er banna erlendum fiskiskipum að landa afla sínum í íslenskum höfnum nema með sérstöku leyfi ráðherra. Fyrir nefndinni lágu umsagnir um frv. frá 110. þingi frá Sjómannasambandi Íslands, Farmanna - og fiskimannasambandinu, Félagi ísl. fiskmjölsframleiðenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands. Nd. afgreiddi þetta frv. til Ed. á síðasta þingi, en þar var samþykkt að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Meiri hl. nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Minni hl. skilar séráliti. Guðni Ágústsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Hæstv. forseti. Ég vil minna á það að samþykkt frv. gefur möguleika á auknum þjóðartekjum og auknum samskiptum erlendra fiskiskipa við íslensk þjónustufyrirtæki, svo sem í iðnaði og verslun, og í því sambandi nefni ég sérstaklega skipasmíðaiðnað sem hefur átt í erfiðleikum eins og kunnugt er. Ég leyfi mér því að mæla eindregið með samþykkt þessa frv.

Frsm. minni hl. sjútvn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) : Virðulegi forseti. Ég flyt hér álit frá minni hl. sjútvn. á þskj. 384. Þar kemur fram að minni hl. álítur að skip frá Grænlandi og frá Færeyjum geti í hvert sinn fengið heimild til löndunar hér á Íslandi þegar þau þess óska. Það er rétt að áliti minni hl. að láta breytingar á ákvæðum um löndunarrétt þessara þjóða bíða uns náðst hafa frekari samningar um gagnkvæma nýtingu sameiginlegra fiskstofna því telja verður að löndunarréttindi muni skipta verulegu máli í viðræðum um nýtingu þessara stofna milli þjóða í alþjóðlegum samningum. Það geti veikt samningsaðstöðu okkar ef við hefðum í raun einhliða afsalað okkar ákvörðunarrétti í þessu efni. Minni hl. leggur því til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er framsögumaður einn sem stendur að þessu minnihlutaáliti. Undir það ritar Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Ég færi sjútvn. þakkir fyrir afgreiðslu á þessu frv. og þakka meiri hl. ótvíræðan stuðning við málið. Ég tel að Grænlendingar og Færeyingar standi okkur nær en nokkrar aðrar þjóðir í þeim efnum að við eigum að hafa friðsamleg samskipti við þá og við eigum að sitja við samningaborð við þessar þjóðir um ýmis málefni án þess að það sé æðsta hugsun okkar að við eigum að reyna að ná á þeim haustaki í samningum. Ég er sannfærður um að það mun fremur greiða fyrir samskiptum við samningaborðið sýnum við þeim fullan drengskap í þeim efnum að þeir séu velkomnir hvenær sem er til að selja fisk á Íslandi, kaupa hér vistir og eiga hér önnur samskipti við þessa þjóð. Ég undirstrika erfiðleika skipasmíðaiðnaðarins sem eru í dag miklir og ég tel að þetta sé eitt af því sem geti greitt fyrir því að við komum rekstrargrundvelli undir skipasmíðaiðnaðinn.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég hef reyndar áður tjáð afstöðu mína til þessa máls þegar það hefur verið hér til umræðu á Alþingi á undanförnum árum. Mín afstaða er sú að ég styð álit minni hl. hv. sjútvn. Ég tel það ekki tímabært eða rétt við núverandi aðstæður í samskiptum okkar við okkar ágætu granna, Færeyinga og Grænlendinga, að breyta þessu grundvallaratriði í íslenskri löggjöf sem hefur verið hluti af okkar stefnu í okkar sókn til þess að ná fullum réttindum gagnvart öllum útlendingum í okkar auðlindalögsögu. Ég leyfi mér að fullyrða að ég sé ekkert lakari liðsmaður vestnorrænnar samvinnu en hver annar hér á hv. Alþingi. Ég hef lagt mig eftir því að eiga góð samskipti og ná góðum samböndum við stjórnmálamenn í Færeyjum og á Grænlandi. Ég hef átt sæti í Vestnorræna þingmannaráðinu frá stofnun þess og allt fram á síðustu ár þangað til ég tók sæti í ríkisstjórn og tel mig geta fullyrt að skynsamlegt sé við núverandi aðstæður að við höfum þann hátt á að veita þessum þjóðum aðgang með undanþágum til löndunar og viðskipta við okkur eins og við höfum gert, og án vandkvæða að mínu mati, höfum til að mynda tryggt grænlenska rækjuveiðiflotanum við austurströnd Grænlands aðstöðu í íslenskum höfnum eins og á hefur þurft að halda. Við höfum sýnt Grænlendingum í því sambandi sérstök liðlegheit eins og t.d. með því að heimila íslenskum hafnarstjórnum að veita afslætti frá löndunargjöldum og fleira mætti þar til nefna. En það breytir ekki þeirri grundvallarafstöðu minni að samskiptum og samningum þjóðanna um nýtingu sameiginlegra fiskstofna þurfi að miða lengra áleiðis áður en tímabært sé að breyta sérstaklega gagnvart þessum aðilum því grundvallarákvæði löggjafar að við heimilum ekki nema með sérstöku leyfi og sérstökum undanþágum erlendum fiskiskipum að athafna sig úr íslenskum höfnum.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Frv. felur í sér breytingu á 94. gr. laga nr. 86/1988 sem fjallar um stimpilgjöld. Í frv. er lagt til að ekki sé greitt stimpilgjald af félagslegum íbúðum, hvorki af lánssamningum sem gerðir eru við framkvæmdaraðila vegna byggingar eða kaupa á félagslegum íbúðum né af skuldabréfum sem framkvæmdaraðili gefur út í verklok. Það frv. sem varð að lögum nr. 70/1990, um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, fól í sér ýmsar breytingar sem leiddu af sér kostnaðarhækkun fyrir lántakendur. Þar á meðal var hækkun vaxta á framkvæmdalánum. Á móti var hins vegar ákveðið að fella niður stimpilgjöld af félagslegum íbúðum en áður höfðu einungis afsölin verið stimpilfrjáls en ekki skuldabréf. Eftir að lög nr. 70/1990 voru afgreidd frá Alþingi komu aðrir framkvæmdaraðilar til sögunnar en sveitarfélögin. Á þeim tíma sem unnið var að frv. sem varð að lögum nr. 70/1990 tíðkaðist ekki að framkvæmdalánasamningi skyldi þinglýst og stimpilgjald var ekki greitt. Við samningu frv. var því ekki fjallað sérstaklega um stimpilgjöld vegna framkvæmdalánasamninga þar sem nægjanlegt átti að vera að kveða afdráttarlaust á um það að ekki skyldi greiða stimpilgjöld af skuldabréfum félagslegra íbúða. Skv. 2. mgr. 74. gr. laga nr. 86/1988, ásamt síðari breytingum, standa framkvæmdir sjálfar til tryggingar veittu framkvæmdaláni á hverjum tíma. Húsnæðismálastjórn setur nánari reglur um tryggingar. Með tilkomu annarra framkvæmdaraðila en sveitarfélaga fyrir byggingu félagslegra íbúða hefur húsnæðismálastjórn krafist raunverulegrar tryggingar fyrir framkvæmdaláni og það er því eftir setningu laganna nr. 70/1990 sl. vor sem farið er að þinglýsa framkvæmdalánasamningi og krafa kemur fram um að skuldabréf séu stimpilgjaldsskyld. Til að tryggja það að sú ákvörðun löggjafarvaldsins sem birtist í 94. gr. laga nr. 86/1988, sbr. lög nr. 70/1990, um að ekki skuli greidd stimpilgjöld af afsölum né skuldabréfum vegna félagslegra íbúða, sé í raun framkvæmd þykir nauðsynlegt að flytja þetta frv. Eftir að farið var að krefjast stimpilgjalds af lánasamningi við framkvæmdaraðila sl. sumar hafa félags - og fjármálaráðuneyti fjallað um þetta. Óumdeilt er að vilji löggjafans var sá að félagslegar íbúðir skyldu ekki bera stimpilgjald, hvorki skuldabréf vegna þeirra né afsöl. Frv. það sem hér er mælt fyrir kveður skýrt á um að ekki skuli greidd stimpilgjöld af framkvæmdalánasamningi. Í ljósi þess vilja sem Alþingi lét í ljósi sl. vor er lagt til að fjmrh. verði einnig veitt heimild til að endurgreiða stimpilgjald sem greitt hefur verið frá 1. júní 1990 af skjölum sem eru stimpilgjaldsfrjáls samkvæmt þessu frv. en félmrn. og fjmrn. eru sammála um að leggja til slíkt ákvæði. Jafnframt hafa í meðferð félmn. Ed. sem fjallaði um frv. verið teknar inn leiðréttingar vegna rangrar tilvísunar sem er í lagagrein í 100. gr. laganna þar sem fjallað er um nauðungarsölu á félagslegum íbúðum. Einnig er um að ræða breytingu sem er leiðrétting á því sem fram kom við setningu laganna nr. 70/1990, að þá láðist að fella á brott ákvæði í lögum um Húsnæðisstofnun, en þá fækkaði lánaflokkum Byggingarsjóðs ríkisins um tvo. Lán til almennra kaupleiguíbúða voru felld undir Byggingarsjóð verkamanna, en lán til heilsuspillandi íbúða voru felld niður, sbr. 2. gr. laga nr. 70/1990 sem afnam 5. og 10. tölul. 11. gr. laga nr. 86/1988. Hins vegar voru viðeigandi ákvæði um fyrrgreind atriði í sjálfum efnisköflum laganna ekki felld brott og því er gerð tillaga um nýja grein í frv. sem ætlað var að bæta úr þessu. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til að fjalla frekar um frv. en legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Hér er til umræðu stjfrv. sem fjallað hafði verið um í þingflokki Framsfl. og eins og það er lagt fram er ég reiðubúinn að samþykkja það. Hins vegar hefur það gerst að í félmn. Ed. hafa verið samþykktar breytingar við frv. og í þeirri hraðferð sem hér á sér stað við afgreiðslu mála gefst lítill tími til að átta sig á öllu sem fram fer. Mig langar, með leyfi forseta, til að lesa upp grein sem hér er lagt til að falli brott og ég get ekki sætt mig við að verði felld úr þeim lögum sem eru í gildi. Þetta er 22. gr.: ,,Húsnæðismálastjórn er heimilt að veita lán úr Byggingarsjóði ríkisins til þess að endurbyggja heilsuspillandi húsnæði sem hagkvæmt er talið að endurnýja að mati byggingarfróðra manna sem Húsnæðisstofnun ríkisins og viðkomandi sveitarstjórn tilnefna. Skulu matsmenn gera úttekt á húsnæðinu og gera kostnaðaráætlun um nauðsynlegar endurbætur. Lán þessi mega nema allt að 70% af viðgerðarkostnaði en þó aldrei hærri upphæð en 70% af hámarksláni skv. a - lið 1. mgr. 13. gr. Lánið skal veitt gegn 2. veðrétti að jafnaði, en heimilt er að miða við tiltekið hlutfall brunabótamats eða fasteignamats. Lánstími má vera allt að 26 árum en um lánskjör fer að öðru leyti eftir ákvæðum 30. gr.`` Ég hef ekki haft tök á að bera saman allar þær tilvitnanir sem hér eru í aðrar greinar, en ég fæ ekki séð annað en að hér sé verið að fjalla um heimild sem er í núgildandi lögum þess efnis að hægt sé að fara í viðgerðir á heilsuspillandi húsnæði ef kostnaður fer ekki yfir 70%, miðað við hámarkslán, og sé heimilt að veita 70% af viðgerðarkostnaðinum. Þá tel ég að hér sé um mjög þarft lagaákvæði að ræða. Mér er ljóst að víða hefur verið byggt eftir þessum lögum. Sem betur fer hefur þeim fækkað sem þurfa á því að halda, en það gerir það líka að verkum að þá er enn þá minni nauðsyn að fella þetta út. Mér er ljóst að ýmsir aðrir möguleikar eru varðandi félagslegar íbúðir, en við lestur minn á þeim valmöguleikum sem þar er um að ræða sé ég samt verulega annmarka á því að þær úrlausnir komi til greina, t.d. til sveita. Ég mælist í fullri vinsemd til þess að þetta verði skoðað nokkuð gaumgæfilega í nefnd og kannað hvort ekki næst friður um það að frv. verði afgreitt eins og það var lagt hér inn, en ef menn eru harðir á því að taka upp breytingar á húsnæðislöggjöfinni verði flutt sérstakt frv. um það þannig að hinu fyrra máli verði ekki stefnt í voða með því að setja inn breytingar um alls óskylt efni því að frv. eins og það er lagt fram, herra forseti, fjallar um stimpilgjöld og það er ágreiningslaust mál. Ég tel því ekki eðlilegt að setja þar annað mál fast tengt með þessu móti sem ágreiningur er um.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Það er auðvitað sjálfsagt að um þetta ákveðna atriði, sem hv. þm. nefndi, verði fjallað í nefnd, en ég vil benda hv. þm. á að þegar frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins var til umræðu á síðasta þingi, sem þá varð að lögum, var þetta ákvæði fellt brott og fellt niður í upptalningunni um þá lánaflokka sem heyrðu undir Byggingarsjóð ríkisins. Í skýringum sem fylgdu með því, af hverju það var lagt til, kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Eins og nú háttar í húsnæðiskerfinu eru lánaflokkar í Byggingarsjóði ríkisins sem ótvírætt lána til félagslegra íbúða. Þar er um að ræða lán til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði og lán til almennra kaupleiguíbúða. Frv. gerir ráð fyrir að sá lánaflokkur sem þjónar því hlutverki að útrýma heilsuspillandi húsnæði verði lagður niður. Umsóknir um slík lán hafa verið afar fáar og Byggingarsjóður verkamanna sér nú einnig um þennan þátt. Lánaflokkurinn er því óþarfur.`` Um þetta var fjallað ítarlega af þeirri nefnd sem samdi frv. M.a. áttu sæti í þeirri nefnd starfsmenn Húsnæðisstofnunar og forstöðumaður Byggingarsjóðs verkamanna og þetta varð samkomulagsálit nefndarinnar að þessi lánaflokkur væri óþarfur, ekki síst þar sem verið var að rýmka verulega ákvæðin um félagslegar íbúðabyggingar og gera þar með sveitarfélögunum auðveldara að koma upp leiguíbúðum í stað heilsuspillandi húsnæðis. Þannig var það álit nefndarinnar, sem í raun var staðfest af Alþingi á sl. vori, að þessi lánaflokkur væri óþarfur og gæti vel fallið undir lánakerfi í félagslegum íbúðum, sérstaklega þar sem þetta var útvíkkað. Og eins, varðandi endurbætur og viðbyggingar, var það mat nefndarinnar að þetta gæti fallið undir almenn ákvæði í Byggingarsjóði ríkisins, þ.e. þann lánaflokk sem fjallar um endurbætur og viðbyggingar á húsnæði. Auðvitað mun nefndin fjalla ítarlega um þetta mál og skoða þær ábendingar sem fram hafa komið frá hv. þm., en ég óska eindregið eftir því að greitt verði fyrir því að þetta mál fái að fara til nefndar nú á þessum deildarfundi.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Á þskj. 442 liggur fyrir svofellt álit meiri hl. fjh.- og viðskn.: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund Ólaf Davíðsson, Víglund Þorsteinsson og Bjarna Þór Jónsson frá Félagi íslenskra iðnrekenda, Þórarin V. Þórarinsson og Hannes Sigurðsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Þórleif Jónsson og Guðlaug Stefánsson frá Landssambandi iðnaðarmanna, Hauk Halldórsson og Hákon Sigurgrímsson frá Stéttarsambandi bænda, Ágúst H. Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Árna Benediktsson frá Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Svein Hjört Hjartarson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Láru V. Júlíusdóttur frá Alþýðusambandi Íslands, Vilhjálm Egilsson frá Verslunarráði Íslands, Magnús Pétursson, Bolla Þór Bollason og Snorra Olsen frá fjmrn. og Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóra. Þá bárust nefndinni skriflegar umsagnir frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Landssambandi iðnaðarmanna. Meiri hl. nefndarinnar fellst á nauðsyn þess að samræma launagjöld. Ljóst er að núgildandi fyrirkomulag er óhentugt og þungt í vöfum, jafnt fyrir skattgreiðendur og skattyfirvöld. Jafnframt telur meiri hl. nefndarinnar ljóst að sú breyting sem felst í frv., að innheimta tryggingagjald mánaðarlega í tengslum við gildandi staðgreiðslukerfi tekjuskatta einstaklinga, muni bæta skattskil verulega og draga úr möguleikum á undandrætti á skattinum. Ljóst er að í frv. felst nokkur íþynging á þeim greinum sem nú eru undanþegnar launagjöldum. Fyrir liggur að félmrh. hefur ákveðið að skipa samstarfsnefnd ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga til þess að gera tillögur um með hvaða hætti afnám aðstöðugjalds geti átt sér stað og hvaða breytingar þurfi að gera á öðrum tekjustofnum sveitarfélaga. Ákveðið er að samstarfsnefndin hafi samráð við aðila atvinnulífsins um tillögugerðina. Meiri hl. nefndarinnar telur nauðsynlegt að tekin verði til endurskoðunar ákvæði laga um atvinnuleysistryggingar, m.a. að því er varðar bótaréttindi, enda fela ákvæði frv. um tryggingagjald í sér að fleiri aðilar munu greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Greint hefur verið frá því að heilbr.- og trmrh. muni skipa starfshóp til að endurskoða m.a. réttindaákvæði laga um atvinnuleysistryggingar. Meiri hl. nefndarinnar leggur áherslu á nauðsyn þess að flýtt verði endurskoðun á lögum um aðstöðugjald. Meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv. með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Sú breyting felur í sér að tryggingagjald verði í tveimur þrepum á árinu 1991, þ.e. 2,5% og 6%.`` Herra forseti. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að þetta frv. verði samþykkt með þessari breytingu.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson) : Virðulegi forseti. Á þskj. 450 er að finna nál. 1. minni hl., en hann skipar auk mín hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason. Eins og fram hefur komið mun 2. minni hl. nefndarinnar gera sérstaka grein fyrir sínu áliti sem dreift hefur verið. Það er ljóst að þetta frv. sem hér er til umræðu kom allt of seint fram á þinginu, svo seint að raunverulega er varla hægt að ætlast til þess að hv. Alþingi afgreiði þetta mál fyrir jólaleyfi. Ekki bætti úr skák að ágreiningur varð milli stjórnarflokkanna um nokkur ákvæði frv. eftir að það var lagt fyrir þingið. Þrátt fyrir það að hv. fjh.- og viðskn. hafi haldið tvo fundi áður en málinu var vísað til nefndarinnar er ljóst að tímaskortur hamlaði því að frv. fengi þá skoðun í nefndinni sem því ber. Eftir þær breytingar sem gerðar verða á frv., ef tillögur meiri hl. hv. nefndar verða samþykktar, er ljóst að athugasemdirnar með frv. eru í verulegu ósamræmi við frv. sjálft. Stafar þetta af því að frv. í sinni upprunalegu mynd er samið af nefnd en nefndin tók að sér m.a. að jafna starfsskilyrði atvinnugreinanna og þess vegna var það ein megintillaga nefndarinnar að sú aðalregla kæmi fram í 2. gr. frv. að tryggingagjaldið, sem er orðið samnefnari fyrir fimm skatta og gjöld, sé hið sama fyrir allar atvinnugreinar. Til að rökstyðja þetta er síðan í athugasemdum með frv. skýrt út til hvers þetta sé gert. Með því að breyta frv., og þar með að setja lög sem eru í ósamræmi við 2. gr. frv., er verið að hverfa frá þessari jöfnun eða a.m.k. að samþykkja einungis hækkun á vissum skattgreiðendum en taka ekki það skref sem nefndin sem samþykkti frv. taldi nauðsynlegt. Samkvæmt því sem kemur fram af hálfu nefndarinnar sem samdi frv. er þetta frv. einn þáttur í skattkerfisbreytingu til að jafna samkeppnisstöðu innlendra útflutnings- og samkeppnisgreina gagnvart erlendum keppinautum. Hér er aðeins um að ræða hluta af þessari skattkerfisbreytingu og með því að breyta frv. er verið að draga úr þessum hluta. Önnur frv. sem nauðsynlegt er að fylgi þessu hafa ekki komið fram og ég leyfi mér að vitna til fskj. með nál. 1. minni hl. En á því fskj. er umsögn Vinnuveitendasambands Íslands. Þar er það undirstrikað að það sé forsenda fyrir því að þetta frv. fái samþykki á Alþingi að hin frv., sem eru í órofa tengslum við þetta, fái jafnframt afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Eða eins og segir í álitinu: ,,Þetta frv. er ekki sjálfstætt og afmarkað mál.`` Það er full ástæða til þess, virðulegi forseti, að rifja það upp að í almennum athugasemdum með frv. til breytinga á tekjuskatts- og eignarskattslögunum, en það frv. var til afgreiðslu hér fyrir örfáum dögum síðan, er þess getið sérstaklega að strax eftir jólaleyfi sé von á frv. sem tekur á því efni sem Vinnuveitendasambandið er að vísa til. Í almennu athugasemdunum með því frv. segir að nefndin hafi lagt til að í fyrsta áfanga yrði tekjuskattshlutfall félaga lækkað úr 50% í 45%. Í áliti nefndarinnar kom einnig fram að hún telji æskilegt að lækka skatthlutfallið enn frekar í áföngum á næstu árum þannig að það verði svipað og gengur og gerist í helstu viðskipta- og samkeppnislöndum okkar. Þá eru jafnframt boðaðar ýmsar breytingar á skattlagningu fyrirtækja svo sem leiðir til þess að jafna afkomusveiflur milli ára og fleira. Síðan er það undirstrikað að frv. þar að lútandi komi fram í upphafi næsta árs. Hér er komið að atriði sem ég tel fulla ástæðu að leggja mikla áherslu á og hefði satt að segja verið ástæða til þess að hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh. væru viðstaddir umræðuna því að ég veit að vinnuveitendur telja sig hafa traustar heimildir fyrir því að skattalagabreytingarnar verði með því sniði sem þessir tveir hæstv. ráðherrar hafa lagt áherslu á, en þar er um að ræða lækkun á tekjuskatti til þess að ljóst sé að skattar hækki ekki með minnkandi verðbólgu. Þá er það forsenda Vinnuveitendasambandsins að ekki verði hætt við að leyfa fyrirtækjum að leggja til hliðar í fjárfestingarsjóð 15% af ágóða og loks að verðbreytingafærslum verði breytt, en sú kynduga staða kemur upp núna að mörg fyrirtæki sýna verulegan ágóða í rekstri á yfirstandandi ári án þess að sá ágóði sé til eða fyrir hendi. Gott dæmi um þetta er Samband ísl. samvinnufélaga sem vegna verðbreytingafærslu, vegna tekjufærslu, sýnir verulegan ágóða þótt sá ágóði sé eingöngu bókhaldslegur vegna þess að vísitölur hreyfast ekki með jöfnum hraða. Þetta eru nokkuð flókin efni, efni þó sem ég veit að sumir hæstv. ráðherrar skilja og nefni ég þá sérstaklega Halldór Ásgrímsson sjútvrh., sem er endurskoðandi að mennt, en hann hefur átt viðræður við fulltrúa atvinnulífsins og sýnt þessu máli verulegan skilning og ég veit að það er í trausti þess að þessi bókhaldslegi hagnaður, sem í raun er ekki til staðar í fyrirtækjunum, verði ekki skattlagður með breytingum á skattalögum á grundvelli frv. sem verður lagt fram í upphafi næsta árs, sem vinnuveitendur, a.m.k. að stórum hluta, telja sig geta samþykkt það frv. sem hér er fyrir hendi. Á þetta legg ég áherslu, virðulegi forseti, vegna þess að það er sífellt bent á það af hæstv. ríkisstjórn að nauðsynlegt sé að varðveita svokallaða þjóðarsátt en þegar vitnað er til hennar þá er jafnan greint frá því að þetta og hitt sé vilji Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. Það er þess vegna alveg ljóst að það er skilningur Vinnuveitendasambandsins að þessar breytingar verði gerðar á skattalögum eins og boðað er í því frv. sem nýlega var afgreitt frá hv. deild um tekju- og eignarskatt og litið er á það frv. sem hér er til umræðu aðeins sem einn þátt þessarar breytingar. Á þetta legg ég áherslu og ef hæstv. ráðherrar sem hér eru staddir, sem eru hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., óska ekki eftir að taka þátt í þessari umræðu þá verð ég að líta svo á að þeir hafi skilning á þessari afstöðu Vinnuveitendasambandsins. Mér er skylt að taka það fram að Landssamband iðnaðarmanna vill ekki að þetta mál fái afgreiðslu að svo stöddu og telur að hin frv. sem á vantar verði að koma fram áður en endanleg afgreiðsla frv. geti átt sér stað. Þá vil ég einnig að það komi skýrt fram að fulltrúar landbúnaðarins, fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda, bentu á að hækkun tryggingagjalds af launum bænda gerði það að verkum að sauðfjárafurðir hækkuðu um 1% strax á næsta ári en um 2% tæp þegar og ef gjaldið yrði 4,25%. Þá vil ég geta þess, virðulegi forseti, að það er nauðsynlegt að breyta öðrum lögum til þess að þetta frv. nái þeim tilgangi sem að er stefnt. Verði þetta frv. samþykkt gerist það að miklu fleiri borga til Atvinnuleysistryggingasjóðs en þeir sem gert hafa það hingað til. Eins og sakir standa hafa þeir einir réttindi til atvinnuleysisbóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem eru meðlimir í stéttarfélögum. Með þessu frv. er í raun tekið fyrsta og stærsta skrefið í þá átt að ýmsir einyrkjar úr atvinnurekendastétt, t.d. bændur og reyndar fjölmargir iðnaðarmenn og iðnmeistarar og fjöldi annarra launamanna sem þó eru atvinnurekendur, sem taka laun eða fá reiknuð laun, að þeir greiði af sínum launum til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þetta þýðir að það er nauðsynlegt að breyta lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð í þeim anda sem hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde hefur lagt hér til í Nd. með framlagningu frv. á Alþingi. Vinnuveitendasambandið hefur lýst yfir stuðningi við það frv. en ég vil að það komi skýrt fram að Alþýðusamband Íslands hefur enn ekki sagt sitt álit á frv. né heldur á þeim þætti þessa frv. sem snýr að þessu tiltekna atriði og í raun má ekki búast við því að umsögn Alþýðusambandsins geti legið fyrir fyrr en í fyrsta lagi um 20. jan. á næsta ári. Þetta kom fram í nefndarstörfunum. Það sem ég vil undirstrika, og það kemur skýrt fram í fskj. með nál., er að það er nauðsynlegt að réttindi og skyldur fari saman. Sé frv. skoðað rækilega kemur í ljós að því miður hafa þeir sem sömdu það víða kastað til þess höndum. Ég vil í því sambandi benda á 19. gr. frv. sem ég held að sé skólabókardæmi um það hvernig ekki á að semja lög. Virðulegi forseti. Að lesa lagagrein sem hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Ákvæði laga þessara koma í stað þeirra ákvæða laga nr. 67/1971, um almannatryggingar, með síðari breytingum, laga nr. 64/1981, um Atvinnuleysistryggingasjóð, með síðari breytingum, og laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum, er fela í sér ákvörðun gjaldstofns og gjaldtöku af launagreiðendum sem miðast við launagreiðslur eða launatímabil.`` --- Slíkar tilvitnanir eru mjög óljósar og satt að segja glannalegar, eins og einn gesta nefndarinnar orðaði það og er alls ekki frambærilegur frágangur á lögum. Það mætti í raun og veru orða þessa grein þannig að breyta skuli ákvæðum í lagasafni á Íslandi með tilliti til þess sem þarna stendur, svo ónákvæmlega er þetta orðað og minnir þetta á dóma sýslumanns nokkurs sem hirti ekki um að fletta upp á lagaákvæðum heldur vitnaði bara í Lagasafn Íslands. Álíka er gengið frá þessu máli. Skal ég ekki orðlengja frekar um það né heldur að nefna tiltekinn sýslumann í því sambandi. Ég hygg þó að ýmsir frændur mínir í Húnaþingi gætu nefnt hann. Þá er ég kominn að því að lýsa í örstuttu máli brtt. sem við í 1. minni hl. flytjum á þskj. 447. Brtt. er sáraeinföld. Hún gengur út á það að breyta hlutfallinu 6% í 5,5% í þeim flokki sem greiða skal hærra tryggingagjald á næsta ári. Með þessari brtt. er verið að ganga inn á hugmyndir nefndarinnar sem samdi frv. eða með öðrum orðum að nota þær auknu tekjur sem fást með breikkun skattstofnsins til þess að lækka um 0,5% gjaldið af þeim greinum sem mest greiða í tryggingagjaldinu. Til að skýra þetta nánar má vitna til þess sem segir í svokallaðri hvítri skýrslu sem nefnd er Endurskoðun á skattlagningu fyrirtækja. Á bls. 37, í töflu 3 í þeirri bók er sýnt fram á hvað það þýðir ef tryggingagjaldið í hærri flokknum er einungis 5,5% en ekki 6%. Þar kemur í ljós að tekjuauki ríkissjóðs verður enginn ef við notum 5,5% hlutfallið en verður 500 millj. ef 6% eru notuð. Með öðrum orðum: Við tökum undir það sem kom fram hjá nefndinni sem samdi frv. og viljum fylgja hennar sjónarmiðum eftir, að þessi skattkerfisbreyting leiði ekki af sjálfu sér til aukinnar skattheimtu ríkisins. En því miður virðist hæstv. ríkisstjórn leika þann leik að vera sífellt að breyta lögum í þeim einasta tilgangi að ná meiri skattpeningum, og dugir samt ekki til því ávallt eykst hallinn. Falli þessi brtt. teljum við ástæðulaust að styðja þetta frv. og munum að sjálfsögðu ekki gera það. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, rétt ítreka það sem ég hef lagt töluverða áherslu á í þessu máli mínu: að hér er aðeins verið að taka eitt skref af nokkrum sem nauðsynlegt er að taka á sama tíma til að ná þeim árangri sem að er stefnt og aðilar vinnumarkaðarins, a.m.k. vinnuveitendur, geta sætt sig við. Á þetta legg ég höfuðáherslu því ef b fylgir ekki a-inu þá er verr af stað farið en heima setið. Lýk ég hér máli mínu, virðulegi forseti.

Frsm. 2. minni hl. fjh. - og viðskn. (Þórhildur Þorleifsdóttir) : Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til laga um tryggingagjald. Frv. þetta var, líkt og fleiri tekjuöflunarfrv., lagt fram í síðustu starfsviku þingsins. Fjh.- og viðskn. sýndi þá lipurð í samvinnu að taka málið fyrir áður en það var lagt fram í þinginu. Á þann fund mættu fulltrúar hinna ýmsu atvinnugreina sem málið varðar til viðtals og kom þá í ljós að þeir höfðu ekki haft nokkurn tíma til að kynna sér málið. Því var eðlilegt að sitt sýndist hverjum og varð að samkomulagi að þeir kæmu aftur þegar búið væri að mæla fyrir frv. og menn hefðu haft ráðrúm til að kynna sér innihald þess. Þegar síðan sá fundur var haldinn tók ekki betra við því þá kom í ljós að ósamkomulag var milli stjórnarflokkanna um málið. Þeir gestir sem boðaðir voru til fundarins vissu því ekki hvort þeir voru að lýsa afstöðu til frv. eins og það lá fyrir eða einhvers allt annars. Enda kom á daginn að gerðar voru breytingar á frv. sem kipptu stoðum undan einu meginmarkmiði þess sem var að draga úr mismunun milli atvinnugreina annars vegar og mismunandi rekstrarforma hins vegar. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir því að tryggingagjald, þar sem fimm launatengd gjöld voru felld saman í eitt, skyldi nema 4,25% af tilteknum gjaldstofni. Þar sem sumar atvinnugreinar, sjávarútvegur, landbúnaður og iðnaður, höfðu verið undanskildar launaskatti, sem er eitt af gjöldunum sem felld eru inn í tryggingagjaldið, en áttu samkvæmt frv. að greiða tryggingagjald framvegis, voru ákvæði til bráðabirgða þess efnis að nýjar álögur skyldu koma í þrepum til að gefa hæfilegan aðlögunartíma, þannig að ákvæðið um 4,25% tryggingagjald skyldi ekki taka gildi í raun fyrr en 1993. Í fyrsta áfanga var þeim greinum sem báru þessi gjöld fyrir ætlað að greiða 6% en nýjum atvinnugreinum sem teknar voru inn að greiða 2,5%. Síðar skyldi þetta þrepað saman þangað til, eins og ég segi, að árið 1993 skyldu allir sitja við sama borð. Kvennalistinn telur auðvitað eðlilegt að öllu jöfnu að allar atvinnugreinar sitji við sama borð og tekur því undir þau sjónarmið sem fram koma í grg. með frv. en eru að vísu nú orðin úrelt, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Vafalaust má færa rök fyrir tímabundinni mismunun í skattlagningu fyrirtækja, til dæmis vegna sérstakra aðstæðna, sem kalla á stuðningsaðgerðir af einhverju tagi. Hins vegar verður að telja hana óheppilega til lengdar, þar sem hún getur dregið úr aðhaldi og stuðlað að óhagkvæmni í rekstri. Jafnframt felst í slíkri mismunun að sumar atvinnugreinar eru í reynd að niðurgreiða starfsemi annarra greina.`` En með þeirri breytingu sem orðið hefur á frv. er þessi mismunun fest í sessi. Gert er ráð fyrir að tryggingagjaldið verði í tveimur gjaldflokkum, sérstökum og almennum. Þær sömu atvinnugreinar og áður voru undanþegnar launaskatti skulu vera í ,,sérstaka`` flokknum, og nú til frambúðar. Ýmislegt í frv. horfir þó til bóta. Vissulega er einföldun að tryggingagjaldinu. Skattstofn breikkar og undir hann falla nú hlunnindi af ýmsu tagi og annað þvílíkt sem ekki hefur verið skattskylt hingað til. Jafnframt er staðgreiðsla tekin upp, en áður var það einungis launaskattur sem var staðgreiddur, hin gjöldin voru greidd eftir á. Innheimta verður því eflaust einfaldari og árangursríkari, en það kom fram hjá hv. fjh.- og viðskn. að innheimta hefði ekki verið sem skyldi á þessum gjöldum, en nú verður vafalaust bót þar ráðin á. En böggull fylgir skammrifi. Til stóð að sögn að fella niður aðstöðugjald, eða svo var sagt, samhliða þeirri breytingu sem frv. boðar og þyngja mun álögur á fyrirtæki og atvinnugreinar sem áður voru undanþegnar launaskatti. Málið er þó ekki komið lengra en það að skipuð hefur verið samstarfsnefnd ráðuneyta og Sambands ísl. sveitarfélaga til að gera tillögur þar að lútandi og einnig skal sú nefnd athuga hvort og þá hvernig þurfi að breyta öðrum tekjustofnum sveitarfélaga ef aðstöðugjaldið verður fellt niður. Auk þess leggur frv. nýjum aðilum þær skyldur á herðar með tilkomu tryggingagjaldsins að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs án þess að ljóst sé hvaða réttindi þeir fái samhliða. Breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar hefðu því þurft að koma fram samhliða þessu frv. Þessa vankanta benti fulltrúi Kvennalistans á við 1. umr. um frv. hér í deildinni og taldi ráðlegra að flýta sér hægt, svo ekki þyrfti að taka til við breytingar á nýsettum lögum eins og allt of oft á sér stað ef ekki er nægilega vel séð fyrir endann á málinu í heild. Þó fyrir liggi loforð um breytingar á aðstöðugjaldi og um breytingar á atvinnuleysistryggingalögum, þá þykir okkur kvennalistakonum varlegt að byggja á þeim loforðum, loforðum um eitthvað sem gera á seinna. Slík loforð hafa ekki alltaf reynst haldbær en oft verið gefin. Þegar við bættist svo það ósamkomulag, sem varð í stjórnarliðinu um frv., sem leiddi til framangreindra breytinga sem viðhalda mismuni milli atvinnugreina í landinu, er ljóst að þingkonur Kvennalistans sjá sér ekki fært að styðja þetta frv. en munu, vegna þess sem fært verður til betri vegar með því og ég hef þegar tíundað, ekki leggjast gegn því heldur sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Lára V. Júlíusdóttir : Virðulegi forseti. Í framhaldi af þeirri umræðu sem fram hefur farið hér um afstöðu aðila vinnumarkaðar til frv. til laga um tryggingagjald þá er það rétt eins og hér hefur fram komið að Alþýðusamband Íslands hefur ekki tekið formlega afstöðu til þessa frv., ekki frekar en önnur samtök aðila vinnumarkaðarins utan örfá sem sendu inn umsagnir. Það hefur hreinlega ekki gefist tóm til að fjalla um það á þeim vettvangi sem gert er og nauðsynlegt er þegar Alþýðusambandið sendir frá sér formlegar umsagnir. Það þýðir þó ekki að ekki hafi verið fjallað um frv. og efni þess á vettvangi Alþýðusambandsins. Það hefur verið töluvert fjallað um það óformlega og niðurstaðan þar hefur verið sú að menn setja sig ekki upp á móti frv. eins og það liggur fyrir nú, enda hafi það ekki áhrif á rétt fólks til atvinnuleysisbóta eins og hann er í dag. Það vill segja að það er álit Alþýðusambandsins að frv. kveði fyrst og fremst á um skattlagningu á atvinnureksturinn og að því leyti er hér um verulega einföldun á skattlagningu á atvinnureksturinn að ræða, og því ber að fagna, en skattlagningin sem slík hefur engin áhrif á réttarstöðu fólks varðandi atvinnuleysisbætur eða lög um atvinnuleysistryggingar. Ef það á að verða þá verður að sjálfsögðu að breyta þeim lögum. Það liggur ekki fyrir neitt stjfrv. um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar en þegar það frv. liggur fyrir þá verður að sjálfsögðu tekin afstaða til þess af hálfu Alþýðusambandsins. Ég tel að frv. hv. 17. þm. Reykv. fullnægi ekki þeim sjónarmiðum og þeim skilyrðum sem Alþýðusambandið setur til laga um atvinnuleysistryggingar. Ég vil bara ítreka það að Alþýðusambandið setur sig ekki upp á móti frv. til laga um tryggingagjald eins og það lítur hér út, enda hafi frv. ekki nein áhrif á rétt fólks til atvinnuleysisbóta. Þegar slíkar tillögur koma fram þá verður að sjálfsögðu tekin afstaða til þeirra.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Ég heimilaði framlagningu þess frv. sem hér er til afgreiðslu og mun standa að samþykkt þess en neyðist engu að síður til að lýsa yfir miklum vonbrigðum. Þau vonbrigði felast í því að það sem þá var kynnt að ætti að gera var að aðstöðugjald yrði lækkað verulega. Nú virðist sú staða upp komin að því máli er drepið á dreif, svo ekki sé meira sagt, sennilega er verið að svæfa það, en nú eiga laun í atvinnulífinu að sitja ein eftir. Ég tel að það sé ærið umhugsunarefni fyrir Alþingi Íslendinga, ef við ætlum að auka okkar samstarf við Efnahagsbandalag Evrópu og búa okkar atvinnuvegi undir samkeppni við þetta bandalag, ef við treystum okkur ekki til að breyta þeirri skattlagningu sem verið hefur á fyrirtækin í landinu til samræmis. Aðstöðugjaldið er skattur sem hlýtur að hverfa í framtíðinni. Og mér finnst það dálítið skrýtið að sú niðurstaða skuli hafa orðið í ríkisstjórninni að menn skyldu gefast upp við að ná því máli fram og vísa því aðeins til nefndar og nú seinast samstarfsnefndar um nýja skattheimtu. Ég lýsi andstöðu við svona vinnubrögð og vil að það komi skýrt fram að mér finnst þetta flótti frá markmiði sem ég kann lítt að meta.

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Þetta frv. sem hér er verið að ræða um hefur ekki verið rætt um við mig. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð 1988 varð það að samkomulagi að ég yrði boðaður í fjh.- og viðskn. á hvern fund og hefði þar málfrelsi og tillögurétt. Eftir að Borgfl. kom inn í ríkisstjórnina hef ég ekki verið boðaður á þessa fundi. Þegar ríkisstjórnin var mynduð 1988 var því heitið að ég fengi aðstoðarmann til þess að gera mér það mögulegt að vinna að þeim málum og setja mig inn í mál. Slíkt var tekið af um mitt ár. Ég hef ekki haft möguleika á að kynna mér þessi tekjuöflunarfrv. sem ríkisstjórnin nú leggur hér fram og þar af leiðir að ég mun ekki styðja þau því ég hef ekki lagt það í vana minn að samþykkja það sem ég hef ekki hugmynd um hvað í felst. Ég hef þó skoðað þessa brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur komið hér fram með. Ég er andvígur þessu frv. eins og það er og mun því ekki veita því á nokkurn hátt brautargengi.

Geir H. Haarde : Herra forseti. Ég kem hér í ræðustólinn vegna ummæla hv. 15. þm. Reykv. um frv. það sem ég hef hér lagt fram og varðar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Nú vill að vísu svo til að það frv. er ekki á dagskrá nú og hefur reyndar ekki komist á dagskrá deildarinnar vegna anna. Því er það heldur óviðurkvæmilegt að vera hér að lýsa afstöðu samtaka sem ekki hafa fengið þetta mál til meðferðar vegna þess að það hefur ekki verið sent neitt til umsagnar enn sem komið er. Hins vegar er það auðvitað ekkert launungarmál að í þessu frv. eru atriði sem gera má fastlega ráð fyrir að Alþýðusamband Íslands sé andvígt, þ.e. ákvæði þess efnis að menn geti fengið atvinnuleysistryggingabætur án þess að vera félagar í stéttarfélagi, sem mér finnst reyndar svo sjálfsögð mannréttindi að það ætti ekki að þurfa að ræða það einu sinni. En ég ætla að bíða með að ræða það mál efnislega þangað til frv. sjálft kemst á dagskrá. Hitt er aftur á móti alveg ljóst, eins og hv. 1. þm. Reykv. hefur hér bent á í umræðunni, að það frv. sem hér er til meðferðar kallar óhjákvæmilega á einhverjar breytingar á gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar vegna þess að gert er ráð fyrir að fleiri greiði í Atvinnuleysistryggingasjóð heldur en nú er og þess vegna hljóta þeir aðilar að eignast þar einhvern rétt. Reyndar er það svo í dag að ýmsir greiða í sjóðinn án þess að eiga þar rétt til bóta, hafa sem sagt bara skyldurnar en ekki réttindin. Þannig að þetta frv. sem ég hef hér flutt og hefur verið gert að umtalsefni miðar að því að bæta úr þeim réttindaskorti. Auðvitað er það rétt, sem fram kemur í nál. hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og Friðriks Sophussonar, að það frv. getur hæglega verið grunnur að frekari breytingum sem þarf að gera í tengslum við þetta tryggingagjald. Og vitaskuld væri það kærkomið að taka þátt í að vinna að frekari endurbótum á þessu sviði á grundvelli þess frv.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv., en það er fylgifrv. tryggingagjaldsfrv., og leggur meiri hl. til að það verði samþykkt, en að meiri hl. standa Guðmundur G. Þórarinsson, Ragnar Arnalds, Jón Sæmundur Sigurjónsson og Páll Pétursson.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Fjh. - og viðskn. hefur athugað þetta frv. og fengið umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Landssambandi sjúkrahúsa á Íslandi, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna og var sammála um að mæla með samþykkt frv. Undir þetta nál. rita allir nefndarmenn en með fyrirvara Friðrik Sophusson, Matthías Bjarnason og Þórhildur Þorleifsdóttir. Þetta frv. gengur út á það að þetta er afleiðing af breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og fjallar um það að starfsmenn megi vera áfram í sínum gömlu starfsmannafélögum.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegi forseti. Eins og fram kom felst í þessu frv. réttur opinberra starfsmanna til að vera áfram í þeim stéttarfélögum sem þeir voru í áður en verkaskiptingarlögin tóku gildi. Það er auðvitað ljóst að ef þetta frv. nær ekki fram að ganga nú fyrir áramót þá verða æði margir opinberir starfsmenn í lausu lofti og því er nauðsynlegt að það fái samþykki. En það breytir ekki því að þegar sami háttur var hafður á til að leysa vanda þessa fólks á síðasta þingi fyrir síðustu áramót, þá gerðum við kvennalistakonur athugasemd við það hvernig staðið var að málinu og gerum það enn og þá sérstaklega á grundvelli þess að í þeim kjarasamningi sem hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs undirritaði við BHMR í maí 1989 var eftirfarandi bókun með samningnum sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Samningsréttarlögin verði endurskoðuð í samvinnu við öll samtök opinberra starfsmanna. Stefnt verði að því að breytingar þær sem aðilar verða sammála um verði lagðar fram á haustþingi 1989.`` Þetta hefur ekki enn náð fram að ganga og viljum við mótmæla því og hvetja til þess að þessi lög séu nú tekin upp hið fyrsta en munum að öðru leyti ekki hindra framgang málsins vegna alls þess fjölda starfsmanna sem vera mun, eins og ég sagði áðan, í lausu lofti ef þetta verður ekki samþykkt.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Hér er um að ræða breytingu á lánsfjárlögum fyrir árið 1990. Meiri hl. fjh. - og viðskn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt, þ.e. Guðmundur G. Þórarinsson, Ragnar Arnalds, Jón Sæmundur Sigurjónsson og Páll Pétursson.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Sjálfstæðismennirnir í fjh. - og viðskn. hafa ekki skrifað undir þetta nál., enda er þetta álit eingöngu frá meiri hl. nefndarinnar. Minni hl., þ.e. fulltrúar Sjálfstfl., munu ekki skila sérstöku nál., enda var lögð mikil áhersla á það að þetta mál fengi afgreiðslu núna, og ég segi, án skoðunar í nefnd. Ég vil að það komi skýrt fram að nefndin skoðaði þetta frv. ekki nokkurn skapaðan hlut. Það var fyrir orð hæstv. ráðherra sem þetta mál náði fram að ganga því að hann lagði mikla áherslu á að sú venja skapaðist að lánsfjárlög fyrir yfirstandandi ár væru afgreidd á því sama ári. Þetta mál er reyndar sáraeinfalt. Hér er verið að gefa hæstv. ríkisstjórn heimild til þess að afla fjár á íslenska lánsfjármarkaðnum, ef ég man rétt, um 6 milljarða kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í samþykktum lánsfjárlögum fyrir yfirstandandi ár og enn fremur nýjar lánaheimildir fyrir tvo aðila, annars vegar Lánasjóð ísl. námsmanna og hinn aðilinn er Alþjóðaflugþjónustan, ICAO. Þetta eru einföld atriði. Kannski þarf ekki að skoða þau mjög náið en það hefði verið full ástæða til þess að ræða um vexti og ræða um það hverjir bera ábyrgð á mjög háu vaxtastigi á Íslandi en þar sem fallist hefur verið á að taka þá umræðu upp utan dagskrár í ótakmarkaðri umræðu hér á eftir í Sþ. þá skal ég ekki gera það að umtalsefni í þessari umræðu. Þetta frv., sem hér er verið að samþykkja, er í raun og veru sönnunarvottorð þess að það er hæstv. ríkisstjórn með hæstv. forsrh. þjóðarinnar í broddi fylkingar sem stendur fyrir því að auka þrýstinginn á íslenska lánsfjármarkaðinn með þeim hætti að vextirnir eru sífellt að hækka. Þetta sést í húsbréfakerfinu þar sem afföll hafa aukist og nú er verið að taka hér nýtt skref. Ég segi ekki annað en þetta, að menn ættu að skammast sín, hvort sem þeir eru forsætisráðherrar eða í öðrum stöðum í þjóðfélaginu, áður en þeir hlaupa í fjölmiðla með tómt gaspur og vitleysu og skoða málin í eigin garði áður en þeir ráðast á aðra jafnvel þótt það séu nákomnir aðilar. Þessi umræða fer hér fram á eftir og ég skal ekki hafa þessa umræðu lengri að sinni. En þetta dæmi hér er prófvottorð ríkisstjórnarinnar um það hver ber ábyrgð á háu vaxtastigi hér á landi. Það er sá sem næstur talar.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Það er rétt að það mun ætlunin að ljúka þessu fyrir jólin með umræðu um vexti. Ég skil það vel að hávaxtamenn fagni því sem hefur gerst, en ef einhver á að skammast sín þá eru það þeir.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Ég vil taka undir hluta af máli hv. 1. þm. Reykv., þ.e. þann hluta sem varðar afgreiðslu þessa máls.  Það er rétt sem fram kom að mál þetta var afgreitt á líklega innan við mínútu frammi í stigaherbergi áðan. Umfjöllun um málið var því engin og gafst ekkert ráðrúm til nál. eða annarra viðbragða. Hér er um að ræða breytingar á lánsfjárlögum þar sem farið er fram á heimild til aukinnar lántöku ríkissjóðs um 6 milljarða. Það vekur nokkra furðu að það skuli hafa ríkt svo mikið óraunsæi í áætlun um fjölda námsmanna í Háskóla Íslands að það hafi skakkað 500 nemendum og því þurfi að auka framlag til sjóðsins um 450 millj. Þetta er nú hvorki meira né minna en nemendafjöldi heils framhaldsskóla og furðulegt að það skuli hafa farið fram hjá ráðamönnum. Það er líka nokkuð sérkennilegt að það þarf að afla fjár til þess að greiða skammtímaskuld við Seðlabanka Íslands að upphæð 2 milljarðar. Það sama gildir um þetta. Það er eins og víxillinn hafi gleymst niðri í skúffu og fundist skyndilega. Það getur ekki hafa komið neinum á óvart að það þyrfti að borga þessar skuldir um áramót. Líklega ber hvort tveggja, sem ég hef nefnt, vitni um að verið var í upphafi að reyna að fela staðreyndir en reyndist svo ekki unnt að halda þeim lokuðum ofan í skúffum allt til áramóta.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forsrh. skyldi taka til máls og skora á hæstv. ráðherra að vera viðstaddan hér umræðu á eftir sem fer fram utan dagskrár um vaxtamálin og sjá til þess einnig að hæstv. viðskrh. verði hér. 

Frsm. félmn. (Rannveig Guðmundsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 480 um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá félmn. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og Ed. afgreiddi það. Alexander Stefánsson og Geir H. Haarde voru fjarverandi afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Rannveig Guðmundsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Eggert Haukdal, Jón Kristjánsson og Anna Ólafsdóttir Björnsson.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umfjöllunar er leiðréttingarfrv., frv. sem flutt er til þess að leiðrétta margháttaðar villur sem komið hafa í ljós eftir að Alþingi afgreiddi síðast lög um þessa stofnun, Húsnæðisstofnun ríkisins, á síðasta vori. Hér voru afgreidd í miklum flýti, eins og flestir muna eflaust, lög um svokallaðar félagslegar íbúðir á síðasta vori. Frv. var hraðað með óeðlilegum hætti í gegnum þingið og síðan hefur komið í ljós að á þeirri meðferð voru margháttaðir annmarkar og meinbugir sem þarf að leiðrétta. Upphaflega frumvarpið, sem hér er til meðferðar, gerir ráð fyrir því að tekið verði af skarið um stimpilgjaldsfrelsi lánssamninga sem Húsnæðisstofnun gerir við framkvæmdaraðila vegna félagslegra íbúða. Skal ég ekki hafa um það atriði mörg orð önnur en þau að með þessari stefnu, bæði þessu atriði og lögunum eins og þau voru samþykkt í vor, kemur auðvitað glöggt fram hvernig mismunað er milli annars vegar þeirra sem notfæra sér félagslegt húsnæði og hins vegar hinna sem reyna að byggja á eigin spýtur. Annar hópurinn verður að borga stimpilgjöld og hinn ekki. Það vill reyndar þannig til að í húsbréfakerfinu hefur fjöldi skjala vaxið mjög sem hver og einn þarf að greiða stimpilgjöld af þannig að kostnaður vegna þessa þáttar hefur stórhækkað að undanförnu hjá venjulegu fólki sem ekki er í félagslega kerfinu. En látum það vera. Ég skal ekki eyða frekari tíma í það. Ég bendi bara á þetta ósamræmi sem hér er. Að því er varðar önnur atriði sem inn í þetta frv. hafa komið í meðferð Ed. er þess að geta að í 1. gr. hafa verið teknar inn þrjár leiðréttingar sem greinilega hefur þótt nauðsynlegt að gera eftir að menn fóru að skoða ráð sitt eftir að lögin voru afgreidd í vor. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að bera þetta saman í þeim önnum sem hafa verið hér undanfarnar klukkustundir og dægur, bera nákvæmlega saman hvort þessar tilvitnanir og annað er rétt en treysti því að svo sé. Hins vegar er í 3. gr. frv. vikið að því máli sem ég gerði hér að umtalsefni hinn 26. nóv. sl. í framhaldi af því að út var gefin sérprentun félmrn. á lögum um Húsnæðisstofnun frá 1988, með síðari breytingum. Ég vakti máls á því að ráðuneytið hefði tekið sér það vald að leiðrétta texta í lögunum í þessari sérprentun og þó svo að slík breyting ráðuneytisins hefði að sjálfsögðu ekki lagagildi væri hún villandi og óheimil og nálgaðist það að vera fölsun. Ég fagna því þess vegna sérstaklega að það er farið að mínum ráðum í þessu efni. Ég lagði það til í umræðum hér þann 26. nóv. sl. að þessu yrði breytt með lögum í einhverju af þeim frv. sem væntanleg væru frá ráðherra um þetta mál. Það er gert hér og ég hlýt auðvitað að fagna því. Hins vegar er það svo, virðulegi forseti, að það virðist ekki ætla af þessum málum að ganga, af þessu blessaða frv. eða þessum blessuðu lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, og öllum þeim mistökum og villum sem inn í þau hafa slæðst. Ég sé ekki betur, virðulegi forseti, en að í þessari meðferð hafi komið inn enn ein villa og vil þess vegna gefa forseta færi á að leiðrétta hana fyrir 3. umr. Mér hefði auðvitað verið í lófa lagið að bíða með að benda á það þangað til við 3. umr. eða þangað til að lögin væru samþykkt. Í 4. gr. frv., eins og nú stendur, segir: ,,Fjmrh. er heimilt að endurgreiða stimpilgjald af skjölum þeim sem um getur í 1. gr. og stimpluð voru eftir 1. júní sl.`` 1. gr. fjallar ekki um neina endurgreiðslu stimpilgjalda. 1. gr. fjallar nú um allt annað. 2. gr. frv. fjallar um þetta. 4. gr. vísar þess vegna í ranga grein og enn á ný verður þessu ekki breytt nema með brtt. sem ég vænti að aðstandendur þessa frv. muni flytja við 3. umr. ef þeir vilja koma þessu máli hér í gegnum þingið með réttum hætti til þess að ekki komi enn einu sinni skökk lagatilvísun eða enn ein villan inn í þessi blessuð, vesalings lög.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti mun gera ráðstafanir til þess að þessi augljósa villa verði leiðrétt áður en frv. fer út úr þessari hv. deild og verður það gert þegar í stað. Það hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs um frv. og er umræðu lokið og mun nú forseti freista þess að ná fram atkvæðagreiðslu og taka þá inn breytinguna á húsnæðisstofnunarfrv. við 3. umr. Forseta er þó ami að því að samþykkja greinar frv. vitlausar, eins og þær eru núna og væri þess vegna tilbúinn að doka aðeins við. Hér geta farið fram atkvæðagreiðslur um 4. og 5. dagskrármálið á meðan starfsmenn útbúa brtt. sem gæti þá komið fyrir þennan fund með afbrigðum og mætti þá greiða um hana atkvæði um leið og greidd eru atkvæði um einstakar greinar frv. En til þess að svo megi verða þarf forseti að ná sambandi við virðulega starfsmenn þingsins. Forseta hefur verið greint frá því að sú villa í frv., sem hv. 17. þm. Reykv. benti á og honum eru færðar þakkir fyrir, er villa í frágangi á stöðuskjali og verður frv. prentað upp og því dreift hér fyrir atkvæðagreiðsluna með réttum tölum.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Nú er komið að lokum þessa síðasta fundar hv. deildar fyrir jólahlé. Ég þakka hv. þingdeildarmönnum fyrir mjög ánægjulegt og gott samstarf sem hefur greitt fyrir störfum í deildinni. Hefur ekki síst reynt á það nú hin síðustu dægrin. Fyrir það góða samstarf er ég mjög þakklátur. Ég óska hv. þingdeildarmönnum og fjölskyldum þeirra gleðilegrar jólahátíðar og farsældar á komandi ári. Einnig óska ég skrifstofustjóra og starfsfólki öllu gleðilegrar jólahátíðar og farsældar á komandi ári um leið og ég þakka þeim ánægjulegt samstarf og fyrirgreiðslu alla sem gjarnan er unnin við mjög erfiðar aðstæður og sem auðvitað hefur ekki síst reynt á þessa síðustu daga og nætur. Þeim hv. þingdeildarmönnum sem eiga um langan veg heim að fara og reyndar öllum þingdeildarmönnum, hvort sem þeir fara um langan veg eða skamman, óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári.

Ólafur G. Einarsson : Ég þakka hæstv. forseta hlý og vinsamleg orð í garð okkar þingdeildarmanna. Ég þakka forseta réttláta og röggsama fundarstjórn og góða forustu um störf þingdeildarinnar. Ég þakka honum sérstaklega fyrir lipurð við okkur þingmenn, ekki síst nú í önnum þessara síðustu daga. Í nafni okkar þingdeildarmanna óska ég hæstv. forseta og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Ég þakka einnig í nafni okkar þingdeildarmanna starfsfólki þingsins fyrir vel unnin störf. Ég læt í ljósi þá von að við megum öll hittast heil á nýju ári. Ég ítreka árnaðaróskir okkar til hæstv. forseta og bið hv. þingdeildarmenn að taka undir þessar óskir mínar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Forseti (Árni Gunnarsson) : Ég þakka góðar óskir hv. 2. þm. Reykn. og deildarinnar allrar sem mér og minni fjölskyldu hafa verið fluttar hér og nú. Ég endurtek einnig góðar óskir mínar til hv. þm. og starfsfólks Alþingis og lýsi þeirri ósk minni að þeir megi eiga friðsæl og gleðileg jól.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 472 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 78 frá 23. des. 1980, um jöfnunargjald, með áorðnum breytingum. Eins og fram kemur er hér um að ræða meirihlutaálit því að nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meirihlutaálitið er á þessa leið: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir meiri hl. hennar með samþykkt þess.`` Undir þetta álit rita Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson, Eiður Guðnason og Guðrún J. Halldórsdóttir. Eins og gerð var grein fyrir í gær af hálfu hæstv. fjmrh. er hér um að ræða lækkun á jöfnunargjaldi. Það lækkar um 1% núna um næstu áramót, úr 5% í 4%, og síðan lækkar það enn frekar þegar líða tekur á árið. Eins og ég sagði mælir meiri hl. fjh.- og viðskn. með því að frv. verði samþykkt. Hér er um að ræða skattalækkun og er það kannski nokkuð óvenjulegt á þessum tíma þegar fjárlagahalli er mikill.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson) : Herra forseti. Minni hl. skilar svofelldu nál.: ,,Minni hluti nefndarinnar tekur ekki þátt í afgreiðslu þessa frv. og vísar um það til nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. á þskj. 428.`` Þetta nál. minni hl. í Nd. er mjög ítarlegt og skýrir afstöðu Sjálfstfl. í þessu máli. Það er ekki ástæða til þess á síðasta degi þingsins fyrir jólaleyfi að orðlengja um málið þar sem menn geta lesið sér til um okkar álit í nál. Nd. Það er auðvitað önnur hlið á þessu máli en að það sé beint um lækkanir að ræða og ég skal ekkert fara út í það. Það skýrir sig af nál. sem menn hafa aðgang að og ég hef þegar getið um. Við munum sem sagt láta málið afskiptalaust.