Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er hér flutt á ný. Það var hér fyrir síðasta þingi og var þá afgr. með rökst. dagskrá um það, að því væri vísað til samkomulags milli Samábyrgðarinnar og Bátaábyrgðarfélagsins, hvort félagið héldi áfram þeirri undanþágu, sem það hefur haft fram að þessu. Þetta er að vísu dálítið óvenjuleg málsmeðferð hjá d., því að í mörg skipti áður hefur þingið veitt þessu gamla félagi undanþágu frá því að heyra undir l. frá 31. maí 1947 um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip og þar aðallega komið til mála hinn hái aldur félagsins. Það er um 80 ára gamalt og hefur með góðum árangri starfað sjálfstætt fram að þessu. Það er engum til skaða, þótt það sé til, því að það er góður viðskiptavinur Samábyrgðarinnar. En félagsmenn leggja mikla áherzlu á, að það fái framvegis eins og hingað til að starfa á sinn sjálfstæða hátt, og vil ég vona, að Alþingi og fyrst og fremst þessi d. fallist á, að svo megi verða. Ég ætla, að það sé óþarfi með jafnmikilli grg. sem fylgir þessu frv. að orðlengja frekar um málið. Ég mun svo, þegar málið kemur fyrir n., biðja hana þess að fá við hana að tala um þær samkomulagstilraunir, sem hún treysti og síðasta þing, að mundu bera góðan árangur, og skýra henni frá, hvað mér virðist milli hafa borið, þannig að árangur náðist ekki. Ég vil svo biðja um, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafá mörg orð um þetta frv. Það lá hér fyrir á síðasta þingi, en varð ekki útrætt, þannig að þdm. er það kunnugt. Ég vil aðeins láta þess getið, að það, sem fyrir flm. vakir með þessu frv., er það að fá einhvern jöfnuð á húsnæði, en svo sem kunnugt er, er húsnæðisskorturinn mikill og kemur ákaflega illa niður meðal fólksins, það sem samkv. skýrslum er sagt, að hér í Rvík búi um 1.700 manns í bröggum, sem ættu þegar að hafa verið lagðir niður, þar sem þeir voru byggðir til aðeins fárra ára. Samtímis hefur það svo gerzt, að byggt hefur verið meira af stærri íbúðum, en nauðsynlagt má teljast, að fólk hafi, og er tilgangurinn með þessu frv. sá, að reyna að fá á einhvern hátt jöfnuð metin. Mundi það geta gerzt með tvenns konar hætti, þ. e. að vegna þessara l. yrði aukið framboð á húsnæði eða í gegnum þann skatt, sent hér er gert ráð fyrir, sköpuðust möguleikar til þess, að byggingarfélögin fengju einhver fjárráð, en eins og kunnugt er, er það annað aðalatriðið, sem hamlar byggingum mjög mikið, að ekki er nokkur leið að fá fé með nokkurn veginn sæmilegum kjörum. - Ég orðlengi þetta ekki frekar, en óska, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki búizt við, að 1. flm. byrjaði á því að lýsa yfir, að ekki þyrfti að fara mörgum orðum um þetta mál. Ég hefði frekar búizt við að heyra af munni hennar mörg orð um þetta mál. Mér skilst, að hér sé á ferðinni mjög mikið nýmæli, er skapi nýja stefnu í félagslífi þjóðarinnar, og lét mér ekki detta í hug, að flm. hefði tekið á sig þá ábyrgð að flytja slíkt mál nema ræða það allýtarlega. Ég vil þó nota mér það vald, sem ég hef, til að ræða nokkuð einmitt þessi atriði, sem hún óskar ekki eftir, að verði rædd við þessa umr. Ég vil þá í fyrsta lagi leyfa mér að benda á, að jafnvel grg. er merkilega ómerkileg í sambandi við svona stórt mál, mjög fáar upplýsingar um það, hvað liggi til grundvallar, og sáralítil rannsókn, sem hefur farið fram, áður en slíkt mál er borið undir þingið. Vildi ég því bera hér fram nokkrar fsp. til flm., í trausti þess, að hún hafi kynnt sér þetta mál, að hún hafi ekki eingöngu flutt það af þjónkun við sinn flokk, heldur hafi raunverulega gert sér grein fyrir, hvort sé eðlilegt og hollt, að málið nái fram að ganga, þó að sú staðhæfing, að ekki þurfi að ræða málið, bendi í aðra átt. - Í fyrsta lagi: Hver er tilgangurinn með þessu frv.? Það kom raunar að nokkru fram, að aðaltilgangurinn væri sá að jafna húsnæðinu á milli fólksins. Ef það væri aðaltilgangurinn með frv., væri þá ekki eðlilegra að taka upp skömmtun á húsnæði, eins og á mörgu öðru í landinu? Eða hvað mundi hv. flm. segja, ef í stað þess að hafa skömmtun á kvenkjólum væru þeir stórkostlega skattlagðir. Ef það er aðaltilgangur frv. að miðla húsnæðinu jafnt á milli fólksins í landinu, fyndist mér eðlilegast að taka upp skömmtun sem væri miklu fljótvirkari leið. En þrátt fyrir öll húsnæðisvandræðin í landinu hefur sú leið ekki þótt fær undanfarin ár. Ég vil spyrja hv. flm., hvort hún hafi gert sér grein fyrir, af hverju húsnæðisvandræðin stafa, eins og þau eru í dag. Veit hún, að þau stafa af hinum afar ranglátu húsaleigulögum, sem sett voru, því að annars væri ástandið miklu betra? Önnur ástæða til húsnæðiseklunnar í þessum bæ er sú, hve margir menn hópast hingað utan af landsbyggðinni, því að það þykir betra að lifa í Rvík, en annars staðar á landinu. Ég vildi gjarna vita, hvort flm. hefur kynnt sér þessar orsakir. Ég held, að fyrsta ástæðan fyrir flutningi þessa frv. sé sú að ná á þann hátt fé í ríkissjóð, og hygg, að bezt sé að viðurkenna, að aðaltilgangur frv. er að ná svo og svo miklum tekjum í ríkissjóð, auk þeirra skatta, sem þegar eru fyrir í landinu, og er þá bezt að ræða það á þeim grundvelli, hvort bezt sé að taka þetta fé á þann hátt, sem hér er lagt til. Þá gefur flm. það upp sem meginástæðu, að styrkja eigi byggingarfélög, sem sinna byggingarstarfsemi. Ég geri ráð fyrir, að flm. sé ljóst, að húsnæðismálunum hefur hjá þessari þjóð verið bjargað til þessa dags aðallega á tvennan hátt. Annars vegar er það einkaframtakið, sem hefur tekið að sér að byggja yfir sig og aðra í þjóðfélaginu, tekið á sig það verkefni að byggja undir þeim lagafyrirmælum, sem gilt hafa í landinu á hverjum tíma. Hins vegar eru svo þeir, sem hafa notið einhvers styrks frá því opinbera til þess að byggja fyrir, en hafa ekki haft efni á að byggja yfir sig sjálfir. Í þennan síðarnefnda flokk húsa hefur svo það opinbera látið allmikið fé á hverju ári og gerir enn, og skilst mér, að nú sé tilgangurinn með þessu frv. hér að styrkja enn frekar þessa aðila, en þá má ekki heldur loka augunum fyrir því, að ef það þykir sjálfsagt að halda áfram að styrkja þessa aðila til þess að byggja yfir sig og sínar fjölskyldur með stórum fjárfúlgum úr ríkissjóði, sem ég er ekki á móti út af fyrir sig, þá má ekki loka augunum fyrir því, að hinir, þeir menn, sem hafa tekið að sér þetta hlutverk án þess að fá nokkurn styrk til þess, ættu sízt af öllum að verða fyrir barðinu á þessum l. Áhugi þessara manna minnkaði stórkostlega fyrir þau kverkatök, sem þeir voru teknir með húsaleigul. Ég hygg, að það sé óhjákvæmilegt að athuga þetta mál, áður en það fer lengra, þó að hv. flm. telji ekki þörf á að ræða það. Hvað telur hún að skatturinn mundi nema miklu, ef frv. næði fram að ganga? Það er óverjandi að flytja svona inn í þingið án þess að minnast á, hvaða tekjur það gefi ríkissjóði, hverju það bjargi og hvaða skatta það leggur á þjóðfélagið. Hefur hv. flm. haft fyrir því að reikna út, hve mikill skattur þetta yrði árlega, ef frv. næði fram að ganga? Ég skal gefa henni nokkrar upplýsingar í þessu máli, áður en ég lýk máli mínu. Tökum t. d. íbúð, sem er 130 fermetrar, og þar búi hjón, sem hafa alið þar upp tvö börn, og hjónin vilji ekki flytja burt, þó að börnin séu farin. Þá eru eftir 60 fermetrar, sem greiddur yrði skattur af, og yrðu það 11 þús. kr. á ári. Þegar hér var frjálst að byggja húsnæði, var algengt, að menn byggðu 350 fermetra hús, og þegar um var að ræða t. d. hjón með 6–8 börn, gat það ekki talizt mjög mikið húsnæði. Það voru svona rétt nægilegar stofur niðri, borðstofa, setustofa o. s. frv., og svefnherbergi uppi fyrir fjölskylduna. Hugsum okkur, að öll þessi börn séu farin að heiman, sem ekki væri óeðlilegt, og eftir séu aðeins gömlu hjónin, þá mundu viðkomandi aðilar, ef frv. þetta næði fram að ganga óbreytt, þurfa að greiða 37 þús. kr. í skatt á ári. Veit flm. þetta? Hefur hún kynnt sér þetta? Ég efa það mjög og sömuleiðis, að flokkur hennar hafi kynnt sér það eða formaður hans. Það getur verið, að hv. flm. finnist þetta sanngjarnt, getur verið, en það er áreiðanlegt, að flm. fær einhverja erfiðleika um það er lýkur, áður en búið er að innheimta alla þá skatta í þessum bæ, og þyrfti ekki að hafa fyrir því að bjóða sig fram til alþingis- eða bæjarstjórnarkosninga, eftir að farið væri að framkvæma þessa löggjöf eins og hún er borin fram. Þá vildi ég spyrja hv. flm., hvort hún hafi kynnt sér, hve mörg hús það eru í landinu, sem kæmi til með að greiða yrði skatt af, ef frv. þetta næði fram að ganga. Hefur hv. flm. ekki kynnt sér, hvort þetta snertir örfáa menn eða allan þorra íbúa þessa bæjar og landsins yfirleitt? Nú geri ég ráð fyrir, að ef frv. þetta nær fram að ganga, fari eins og um getur í grg., að menn fari að þrengja að sér, að menn vilji ekki borga 37 þús. kr. skatt af íbúð sinni til ríkisins, heldur fari að leigja öðrum. Hvað er þá næsta sporið? Að gerbreyta húsunum, því að í langflestum þessum húsum, sem eru tvær hæðir, er ekki íbúð nema á annarri hæðinni, því að eldhúsið er venjulega aðeins á neðri hæðinni, og yrði því að gerbreyta húsunum til þess að gera þau að 2–3 fjölskyldna íbúðum, til þess að gera þau að rússneskum íbúðum. En hefur þá flm. gert sér grein fyrir, hvað þarf til að gera hús í Rvík að rússneskum íbúðum? Þetta skilst mér að flm. hefði átt að kynna sér rækilega. Ég er alveg viss um, að það þarf milljónir í fjárfestingu til þess að breyta húsunum svo, að hægt sé að forðast skattinn. Ég vildi gjarna spyrja flm., hvað hún hugsi sér, ef þetta frv. nær fram að ganga og þessir aðilar, sem ég hef minnzt á, vildu ekki búa við þetta, að setja sig niður í tveimur herbergjum og láta húsaleigunefnd hirða það, sem eftir er af húsinu, og breyta öllu, - á hvers kostnað hefur flm. hugsað sér, að þær breytingar færu fram? Ég vildi gjarna fá svar við því hjá flm., hvort hún hugsi sér að leggja þetta á húseigendur eða þá að fá tryggingu fyrir því, að hin nýja húsaleiga yrði þannig, að allur skatturinn fengist útborgaður. Þá vildi ég enn fremur spyrja flm., því að ég geri ráð fyrir, að hún hafi kynnt sér eitthvað í þessu máli: Hvað hugsar hún sér í sambandi við íbúðir þess opinbera, t. d. húsnæði prestanna hér í Rvík? Það er kunnugt, að í því skyni hafa verið byggð á s. l. ári hús, sem eru 130 fermetrar. Nú komast þeir í þá aðstöðu að búa einir í húsinu, - er þá ætlazt til, að þeir sleppi við að borga þennan skatt, eða á að framkvæma hina rússnesku aðferð á þeim líka? Ég sé, að það stendur hér í grg., að ekki sé unnt að áætla, hve miklu skatturinn muni nema, því að gera megi ráð fyrir, ef frv. verði að l., að ýmsir, sem eiga að greiða skattinn, muni taka þann kost að bjóða fram til leigu nokkuð af því húsnæði, sem þeir nú nota. Þetta held ég að flm. telji, að verði gangur málsins, en þá rekur hún sig á það vandamál, sem ég lýsti áðan, að þetta yrði ekki gert nema með stórkostlegri fjárfestingu, sem ekki er tryggð með þessu hér, síður en svo. Ég hygg, að það þurfi að leita lengi til þess að finna lagafrv., sem hefur verið jafnlítið grundað áður, en það var sent inn í þingið og þetta hér. Og ég er viss um, að flm. hefur ekki sjálfur gert sér grein fyrir því, hvílíkum erfiðleikum menn kæmu til með að mæta við framkvæmd þessa frv., ef samþ. yrði. Ég mun að sjálfsögðu fylgja frv. til n., hv. flm. hefur stungið upp á fjhn., og er það bein skýring á því, að hún telur þetta skattamál. Ef hún teldi það félagsmál, - húsnæðismál, þá ætti það að fara til heilbr.- og félmn. En þetta er skattpíningarmál, sem pínir út ákveðinn skatt, ranglátasta skatt af öllum ranglátum sköttum, þess vegna er bezt að viðurkenna það strax, að það er aðaltilgangur frv. Síðan á svo að nota þetta fé til að hjálpa mönnum til að byggja, sem hafa aðstoð frá ríkissjóði, en taka það af þeim mönnum, sem gerðu þessa skyldu sina, en höfðu enga aðstoð, - nú á að taka megintekjur þessara manna í skatta. Það er ekki furða, þó að hv. flm. segði, að það þyrfti ekki að ræða þetta mál. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða málið frekar á þessu stigi, en mun fylgja því til fjhn.



Það er búið að dynja svo mikið á mér af spurningum, að ég get ekki svarað helmingnum af þeim. Þó langar mig til að segja það, að ég hef heyrt hv. þm. Barð. flytja hér frv., og efast ég um, að hann hafi þá gert jafnmiklar kröfur til sjálfs sín eins og hann gerir til mín nú. Hv. þm. kom með fyrirspurn varðandi 3. málsgr. 4. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að ef húsnæði leigist ekki, þá sé húseigandi undanþeginn skatti, fyrir eitt ár í senn. Það vill nú svo til, að hann svarar sér sjálfur, jafnframt því sem hann leitar upplýsinga, með því að lesa frv. yfir, en hann hefur sennilega ekki gert það fyrr, en í augnablikinu. Hann svaraði helmingnum af þeim spurningum, sem hann var búinn að beina til mín, þar á meðal um breytingar á húsnæði. Það stendur ekkert um það í þessu frv., en það liggur í hlutarins eðli, að ef húsnæði leigist ekki í því ástandi, sem það er, þá kemur ekki til að greiða skatt af því. En ef hann vill gera brtt. um það, að það eigi að gera breytingar á húsnæðinu til að gera það íbúðarhæft, þá er það til athugunar. Annars snerist hv. þm. það mikið um sjálfan sig, að ég á erfitt með að taka upp þráðinn með honum. Hann segir: Hver er tilgangurinn? Hann svarar: Fá fé í ríkissjóð. - Hann er sjálfráður, hvort hann vill kalla það ríkissjóð, þar sem talað er um sérstakan sjóð, sem ætlaður er til lánveitinga, að hálfu til byggingarsamvinnufélaga og að hálfu til byggingar verkamannabústaða. Þetta er ætlað í ákveðnum tilgangi, en ekki í ríkissjóð. Ég held, að ef hv. þm. í rólegheitum hefði kynnt sér 4. gr. í sambandi við það, sem hann var að tala um fjárfestingu og breyt. á húsum, þá væri hann búinn að fá svör við því, sem hann þóttist ekki vita. Hann svarar sér líka sjálfur með því, sem stendur í grg., hve miklu skatturinn mundi nema. Hann sagði, að þessir menn hefðu tekið að sér af eigin rammleik það hlutverk, sem byggingarsamvinnufélög og þeir, sem standa að verkamannabústöðum, fá styrk til. Ég sé ekki, að það sé svo mikið hlutverk, ef menn hafa aðstöðu til að byggja yfir sig, kannske 2 manneskjur, 6–7 herbergja íbúð, að það sé sérstaklega þakkarvert. - Svo var hann að minnast á húsaleigulögin og sagði, að þau væru óréttlát. Ég hef átt heima í þessum bæ yfir 20 ár og þekki líklega gang húsnæðismálanna eins vel og hann, og hann þarf ekki að segja mér um húsaleigul. En það eru skiptar skoðanir um það, hverja stefnu eigi að taka, þar er kappsmál hans sú stefna, sem ég ekki fylgi. Ég held ég sjái ekki ástæðu til að svara frekar á þessu stigi, fyrirspurnir hv. þm. voru það mikið út í bláinn, það verður ef til vill tækifæri til þess síðar. Það, að ég taldi ekki langra umræðna þörf hér nú, var vegna þess, að ég veit, að þetta mál hefur legið fyrir þinginu áður og það er því þm. kunnugt. En fyrst hv. þm. Barð. þekkir málið ekki betur en þetta, þá er sjálfsagt að ræða það eftir því sem honum þóknast.



Það er ætlazt til þess við 1. umr. mála, að aðallega sé rædd meginstefnan, en þar sem svo stendur á, að afstaða manna til þessa frv. hlýtur að mótast eftir ákvæðum þess í einstökum atriðum, þá vil ég gera nokkrar aths. Hv. 1. flm. undraðist, að menn hefðu ekki áttað sig til hlítar á þessu frv., þar sem það hefði legið hér fyrir Alþ. áður. En ég efast um, að flm. hafi þá verið alvara með, að frv. næði fram að ganga, a. m. k. hefði þá málinu verið fylgt á eftir á annan hátt, en gert var, og þá mundi frv. einnig hafa verið betur úr garði gert, en mér sýnist það nú vera. Ef ég hef misskilið frv., þá er gott, ef hv. 1. flm. getur leiðrétt það, svo að menn taki þá afstöðu til frv. með það fyrir augum. Ég vil lýsa því yfir, að að meginstefnu þá getur ekki verið hægt að hafa á móti því, að sérstakar ráðstafanir séu gerðar til þess að reyna að létta á þeim miklu húsnæðisvandræðum, sem eru víðs vegar um landið, einkum í Reykjavík, og ef menn hafa trú á því, að það sé hægt að gera með frv. eitthvað í átt við það, sem hér liggur fyrir, þá er það vissulega leið, sem verður að íhuga, áður en henni er hafnað. En fram að þessu hafa þessir menn ekki flutt frv., sem þeir sjálfir hafa einu sinni trú á, að næði fram að ganga, því að þá hefði málið verið fastar sótt en gert hefur verið. Og ég verð að segja það út af svörum hv. 1. flm. við fyrstu fyrirspurn hv. þm. Barð., að það er auðvitað töluvert ósamræmi í löggjöf að láta það haldast annars vegar, að ríkið styrki tiltekna gerð íbúða, hvort sem það eru kallaðar samvinnubyggingar eða verkamannabyggingar, - að það sé styrkt með beinum framlögum úr ríkissjóði eða ábyrgð ríkissjóðs, en síðan séu þessar íbúðir, þegar búið er að koma þeim upp, skattlagðar svo, að óbærilegt sé. En ég held, að erfitt sé að komast fram hjá því, að eftir þessu frv. geti í mörgum tilfellum farið svo. Hv. 1. flm. sagði, að hún teldi það ekki þakkarvert, þó að menn kæmu upp stærri íbúðum, en þeir þyrftu á að halda, af eigin rammleik eða með atbeina ríkisvaldsins. En áður en farið er að beina að mönnum refsisköttum af því tilefni, þá finnst mér einfaldari leið að afnema þau ákvæði í l., sem veita mönnum beinan styrk til þess að koma upp þessum íbúðum, og setja þá til að byrja með fyrirmæli um það, að í verkamannabústöðum t. d. megi ekki aðrir hafa íbúðir en þeir, sem hafa svo stórar fjölskyldur, að þeir mundu sleppa skattlausir samkvæmt frv. eins og þessu, ef það er ætlun manna að festa það í l., og tilsvarandi fyrirmæli væru þá sett í l. um samvinnubústaði. Fyrst þegar búið væri að setja slík fyrirmæli í l. og hindra menn í að ráðast í þetta áfram, þá getur verið vit í því að fara að refsa mönnum með sérstökum sköttum. En hitt fær ekki staðizt, að ríkið haldi áfram að styrkja verkamannabústaði eða samvinnubústaði, en leggja svo á sérstakan refsiskatt, ef borgararnir hafa orðið við þeirri hvatningu, sem ríkið beinir að þeim, um að nota sér heimild l., svo að ég held, að þetta frv. verði að skoðast í samræmi við þau l., sem nú þegar gilda, og ráðstafanir af ríkisins hálfu og bæjarfélaga til þess að greiða úr húsnæðisvandræðum. Ég held það sé óeðlilegt að halda áfram að leyfa mönnum að byggja t. d. íbúðir með „halli“ eða stórri innri forstofu, sem menn vita ekki, hvort hægt er að taka til mannabústaða, en þegar menn svo eru búnir að byggja þetta, að leggja þá á þá þungan refsiskatt fyrir að hafa gert athöfn, sem fram að þessu hefur verið kölluð lögleg. Ég vil benda á, að það er nær að hindra slíkar húsbyggingar. - En ég held, að það verði erfitt að koma því við að leggja þennan skatt á eins og hér er hugsað. Hv. flm. sagði að vísu, að það væri hægt að komast hjá skattinum með því að bjóðast til að leigja út. Látum það gott heita. En mundi það þá duga, og mundi leigjast út innri forstofa? Það getur vel verið, en það er vitað, að margar íbúðir mundu eingöngu lenda í þessum skatti af því, að menn hafa byggt og keypt íbúðir, sem eru með þessu sérstaka byggingarlagi og vitað er, að oft og tíðum reynast til trafala, en ekki er annars kostur eins og hér er allt í pottinn búið, og það er gefinn hlutur, að meðan þetta losaralag er á byggingarmálunum hér á landi, þá tjáir ekki að ætla sér að refsa mönnum fyrir þessar sakir. - Við skulum taka annað dæmi. Það er beinlínis ólöglegt að hafa íbúðir í kjöllurum, og ég hygg, að margar íbúðir, sem eru á háaloftum undir risi, séu á móti heilbrigðissamþykktum. Nú skulum við segja, að menn, vegna fjölskyldustærðar, hefðu talið sér hentara að láta innrétta hjá sér ris í stað þess að láta það vera alveg ónotað, eins og mundi vera löglegt og í rauninni eitt í samræmi við ströngustu ákvæði heilbrigðissamþykkta. Hvaða vit er þá í því að leggja á sérstakan refsiskatt fyrir að gera sjálfum sér þau þægindi að hafa einhver afnot af þessu risi eða kjallara, en láta þann sleppa, sem lætur þetta standa autt? Ég get ekki séð, að það sé nein sanngirni, og ég mundi telja, að þetta þyrfti nokkru nánari íhugunar við, áður en lögfest væri. Þá sagði hv. þm., að sér væri kunnugt um húsaleigul. og hv. þm. Barð. þyrfti ekki að segja sér neitt af þeim. Ég er ekki viss um, að þeim, sem samdi þetta frv., hafi verið kunnugt um húsaleigul., vegna þess - og bið ég hv. flm. að leiðrétta mig, ef ég hef misskilið frv. - að ég get ekki skilið frv. á annan veg en þann, að ef leigjandi hefur of stóra íbúð samkvæmt frv., þá verði hann skattskyldur af henni. Nú getur verið að þetta sé leigjandi, sem samkvæmt gildandi húsaleigul. situr í íbúðinni eiganda að ófúsu, þannig að eigandi hafi gert ítrekaðar tilraunir til að koma honum út, en maðurinn setið þar engu að síður. En það er nú ekki svo áhættulaust fyrir eiganda að láta þennan mann sitja þarna, því að í 9. gr. frv. segir: „Stóríbúðaskatt má taka lögtaki, og hvílir hann sem lögveð á íbúðinni.“ Þá verður niðurstaðan sú, að vegna þess að leigjandi hefur, kannske um mörg ár, setið í óþökk húseiganda í húsi hans, en ekki farið út, af því að hann hafði rétt samkvæmt húsaleigul. til að vera kyrr, þá verður húseignin tekin sem lögveð fyrir þann skatt, sem lagður er á, þannig að fyrir það að þessi maður situr samkvæmt lagaboði í íbúðinni, þá telur löggjafinn, að það eigi að leggja refsiskatt á húseiganda, vegna þess að íbúðin sé of stór. Í þessu tilfelli verður húseigandi, sem um mörg ár hefur reynt að koma manninum út, ekki aðeins að þola lögtak, heldur verður hann að borga 10–20 þús. kr. á ári eða láta sem veð sína húseign fyrir það að verða að þola þennan dólg í húsi sínu. Ég held það sé einfaldara að heimila húseiganda að losna við slíkan herra úr húsinu, áður en hann yrði að taka á sig slíkar kvaðir. Ég held, að þetta mál hafi alls ekki verið hugsað til neinnar hlítar. Á sama veg má segja t. d. um 10. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Stóríbúðaskattur skal á lagður í fyrsta sinn árið 1949.“ Nú er komið nokkuð langt fram á árið 1949, og ekki hefur mönnum á þessu ári gefizt tilefni til, samkvæmt þessu frv., að leigja út frá sér, eins og hv. flm. benti á, en ef það er úrræði, eins og hv. flm. taldi vera, þá tjáir ekki, eins og hér er gert ráð fyrir, að láta frv. verka aftur fyrir sig, það stangast hvert á annars horn. Tímafrestirnir í frv., sem við er miðað varðandi skattlagninguna eru 1. júní, 1. sept. og 1. okt., en samt segir, þegar komið er að áramótum 1949, að skatturinn skuli á lagður árið 1949. Ég held, að ekkert af þessu fái staðizt. Það má segja, að allt þetta séu atriði, sem megi laga í hendi sér, og það er einmitt vegna þess, að ég tel þetta vankanta, sem megi sníða af, að ég bendi n. á það. En þess vegna bendi ég n. á það nú við 1. umr., að afstaða mín til þessa máls mun fara eftir því, hvernig þessi hugmynd verður útfærð, sem hér um ræðir. Ég tel hugmyndina sjálfa engan veginn frágangssök. Það, sem ég tel varhugavert við þetta, er, að ég tel þetta ákaflega erfitt í framkvæmd eins og sést af frv. eins og það liggur fyrir, og að það verði á því ótal göt, þar sem þeir, sem hafa í sér geð til þess, geti smogið í gegn, og þess vegna verði þessi löggjöf ætíð meira pappírsgagn, heldur en raunveruleg not verði að henni. Ég vænti þess, að það takist að sníða af vankanta þessa frv., og þá má þess vænta, að því verði sómi sýndur. En ég held, að ég verði að taka undir það, sem hv. þm. Barð. sagði, að enn hefur aðalhlið þessa máls ekki verið skoðuð og frv. er hvergi nærri samið af þeirri vandvirkni eða alvöru, sem ætla mætti af nýsmið svo ágæts þm. sem hér um ræðir.



Ég vil aðeins benda hv. 1. flm. á það, að ræða hennar sannaði fullkomlega, hversu lítið hún er kunnug þessu máli. Hv. þm. gekk fram hjá þeim grundvelli, sem ég lagði fyrir hana, vegna þess að hún hefur ekki kynnt sér málið í heild. Mér sem öðrum er kunnugt um menntun og gáfur hv. þm., og þær eru meiri, en er samboðið þessari svarræðu. Getur það ekki afsakazt af öðru en vanþekkingu á málinu. Það er auðvelt að svara því, hvernig þetta verkar samkvæmt þeim útreikningum, sem ég tók. Ég spurði, hvort hv. flm. hefði kynnt sér, hvort þetta gæti komizt upp í 37 þús. kr. skatt á ári, eða hvort hún teldi þetta eðlilega skattálagningu, en hv. flm. kom ekki nærri að ræða það efnislega. Það gekk svo langt, að flm. var ekki ljóst, að þetta ætti að renna í ríkissjóð, en talaði um, að þetta ætti að renna í sérstakan sjóð. Það er ákveðið, að þetta er ríkisstyrkur, sem nota á til ákveðinna verkefna eins og t. d. benzínskatturinn, sem er notaður til viðhalds á vegum, og benzínskatturinn rennur í ríkissjóð. Hv. flm. talaði um, að ég hefði gerzt talsmaður ákveðinnar stefnu og hún væri mér ekki sammála um þá stefnu. Húsaleigumálin eru ekki hér til umr., en það er rétt, að ég hef gerzt talsmaður þeirrar stefnu í húsnæðismálunum, sem ekki eingöngu traðkar á rétti þeirra manna, sem styrkjalaust af sjálfsdáðum hafa tekið að sér það hlutverk, sem nú þykir svo mikils virði, að ríkissjóður verður að leggja stórkostlega fjármuni, til þess að þetta geti haldið áfram. Þetta hefur verið min stefna í húsnæðismálunum, og ef hv. flm. heldur, að það verði bætt úr þeim málum með því að ýta þessum mönnum af athafnasviðinu, þá er það misskilningur. Það er mjög langt þangað til hægt verður að ýta þeim mönnum burtu, sem hafa verið að byggja yfir sig og sína, og það mundu sjálfsagt margir finna til byrði, ef ætti að taka þá stefnu í húsnæðismálunum yfirleitt. Ég hef gerzt talsmaður á móti þeirri stefnu, en það er svo að skilja, að flm., ef hún er á öðru máli, þá sé það af því, að hún vilji gerast talsmaður þeirrar stefnu. Hv. flm. talaði um, að þetta frv. hefði legið fyrir Alþ. En veit hv. flm., hvernig afgreiðslu þetta mál fékk á s. l. þingi? Ég held, að það hafi ekki einu sinni komið nál., hvorki frá meiri hl. né minni hl., því að þess var krafizt, að málið væri tekið úr n. til afgreiðslu fyrir d., án þess að nokkuð væri búið að ákveða sig um það, hvort n. mælti með frv. eða ekki. Þetta var afgreiðsla málsins, og það bendir til þess, að fullkomin ástæða sé til að athuga frv., eins og hæstv. dómsmrh. benti á, og enn meiri ástæða til að fara um það meira, en örfáum orðum, þegar það er lagt fram. Þá minntist hv. flm. á, að það væri ekkert annað, en að láta íbúðirnar standa auðar. Mér er spurn. Bætir það úr húsnæðismálunum, ef fleiri íbúðir standa auðar, af því að ekki er hægt að leigja þær, vegna þess að fjárfestingarleyfi til að breyta þeim fæst ekki? Ég hafði þó skilið það svo, að eitt af atriðunum, sem þetta mál ætti að leysa, væru húsnæðisvandræðin. En það yrði ekki til þess að bæta úr í þessu efni, þó að margar íbúðir stæðu auðar, af því að ekki fylgdu þeim eldhús, böð eða stigar til að komast upp í þær. Nei, ég held, að þetta sé svo mikið vandamál, að það þurfi miklu betri athugun, en hér hefur verið gerð, og hún verður náttúrlega gerð í þeirri n., sem fær málið til meðferðar. Ég er hins vegar ekki sammála hæstv. ráðh. um það að geta fylgt þessu frv. í nokkurri mynd. Mér skilst þetta frv. ekki vera annað en skattamál, og eins og ég benti á í minni fyrstu ræðu, að ef þetta á að bæta úr húsnæðisvandræðum, er auðveldari leið að skammta húsnæðið. En ég get ekki fylgt þeirri stefnu, sem kemur fram í frv., að nota þetta atriði sem hreint skattamál og þvinga menn þannig til þess að yfirgefa einhvern hluta af húsnæði sínu.

Mundi ekki skömmtun hafa sömu áhrif?

Þá er komið inn á allt annað atriði. Þá eiga viðkomandi aðilar að taka að sér skyldur í sambandi við íbúðir sínar. Eftir þessu frv. verður útkoman sú, að búi t. d. hjón með tvö börn í húsnæði, sem ekki er skattskylt, sem verða fyrir þeirri sorg að missa annað barn sitt, þá eiga þau að greiða skatt, vegna þess að íbúðin verður þá of stór. Fyrir það ólán, sem þau hafa orðið fyrir, að missa barn sitt, þá verða þau annaðhvort að greiða skatt eða leigja út herbergið. Það væri ekki leiðinleg sending til hjónanna að fá einhvern fylliraft inn í íbúðina. Finnst nú hv. flm. sæmilegt að bera þetta fram? Það eru, eins og bæði ég og hæstv. ráðh. höfum bent á, þúsund erfiðleikar, sem koma fram, ef framkvæma á þetta eins og hér er gert ráð fyrir. Ég held, að hv. flm. ætti að athuga þetta mál betur, áður en hún fylgir því með atkv. sínu út úr þessari deild.



Herra forseti. Ég efa það ekki, að það sé rétt hjá þeim hv. þm. sem hér hafa staðið upp og andmælt þessu frv., að það megi margt við það athuga og að það liggi eitthvert verkefni fyrir þeirri n., sem fær frv. til meðferðar. Málið er sjálfsagt bæði umfangsmikið og vandasamt, og þess vegna má vel búast við því, að ýmsu þurfi að breyta, ef til vill skattupphæðinni og skattgrundvellinum, og tillit að taka til ýmissa atriða. Ég get t. d. vel hugsað mér, að vafasamt sé að einskorða það svæði, sem frv. ætti að ná til, við þá staði þar sem húsaleigul. séu í gildi. Ég get hugsað mér, að það orkaði mjög tvímælis. Það er auðvitað margt fleira, sem kemur til greina, t. d. tillit til hinna opinberu húsnæðisl., l. um verkamannabústaði og samvinnubyggingarfélög. Það er mikið til í því, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að fljótt á litið virðist óeðlilegt, að húsnæði, sem ríkið styrkir menn til að koma upp, verði síðan með annarri löggjöf skattlagt. Ef til vill er ástæða til, að n., sem fær frv. til athugunar, íhugaði þetta atriði. En meðan andmælin gegn þessu frv. birtast eingöngu í barlómi fyrir hönd þeirra manna í þjóðfélaginu, sem kynnu að verða fyrir fjárhagslegum útgjöldum vegna frv., þá finnst mér tómahljóð í þeim. Ég tel það augljóst mál, að það sé ekki nema réttlætismál og þjóðfélagslegt nauðsynjamál að skattleggja húsnæði, sem er illa notað, í þjóðfélagi, sem ekki hefur efni á að byggja yfir húsnæðislaust fólk. Ég sé ekki annað, en að það sé sjálfsagður hlutur, ef það er mjög algengt, - sem virðist vera sannfæring hv. þm. Barð., - að tvær til þrjár hræður búi í stórum íbúðum, en sumir eru húsnæðislausir, og þjóðfélagið getur ekki veitt fjárfestingarleyfi, svo að það fólk geti byggt sér íbúðir, - þá sé ég ekki annað, en það sé réttlætismál, að þetta stóra húsnæði, þar sem tveir til þrír menn búa kannske í húsnæði, sem gæti verið sæmilegt fyrir 20 til 30 manns, sé skattlagt. Og ég tel, að það gæti orðið til þess, ef menn vilja ekki taka á sig skattaálögur og vilja heldur ekki þrengja að sér, þá fái þeir sér annað húsnæði og yfirgefi hið fyrra, svo að fleira fólk komist þarna undir þak. Ég sé ekki annað, en megintilgangur frv. sé réttlætismál, sem sé sá, að stuðla að betri notkun húsnæðis, sem þjóðin hefur fest fjármagn sitt í. Þetta er megintilgangur frv., þó að lagt sé til í því, að fé það, sem inn kemur, sé notað í þágu byggingarmála. Ég held, að það sé ekki rétt hjá hv. þm. Barð., þegar hann vill gera þetta að skattpíningarfrv. og fjáröflunarmáli. Andi frv. er, að nýtt verði betur það húsnæði, sem til er í þjóðfélaginu. (GJ Ekki lagði ég til, að frv. færi í fjhn.) Þó hefði verið betra, að lagt hefði verið til, að frv. færi til heilbr.- og félmn.  Hv. þm. Barð. vék réttilega að því, að hugsanlegt er, að tilgangi svipuðum þeim, sem þessu frv. er sýnilega ætlað að ná, mætti ná með því að fara aðrar leiðir, það mætti taka upp skömmtun á húsnæði. Og mér er sagt, að Norðmenn hafi mjög farið þessa leið eftir stríðið. Ég heyrði ekki betur, en að hv. þm. Barð. teldi það skynsamlegri leið, því að um þessa leið sagði hann, „að flest atriði frv. væru bæði heimskuleg og ranglát.“ Ég held, að hv. þm. Barð. hafi ekki gerhugsað það mál, þegar hann ber fyrir brjósti hag húseigenda, þegar hann vill fara skömmtunarleiðina. Það getur verið að hún sé effektivari, en hún er miskunnarlausari og gengur nær frjálsræði húseigendanna, en skattlagningarleiðin. Ef húsnæði er skammtað, er það ákveðin rúmmetratala, sem húseigandi má nota, og á hann þá einskis annars kost en að hleypa fólki inn í húsnæði sitt, hann missir valdið yfir sínu húsnæði. Aftur á móti getur í mörgum tilfellum staðið svo á, að, sá, sem býr við óþarflega rúmt húspláss, eigi þess kost að velja um, eftir efnahagsástæðum og hvaða mat hann leggur á þetta sjálfur, hvort hann vill heldur taka á sig peningaútgjöld og þrengja ekki að sér eða hvort hann vill sleppa við útgjöld og þrengja að sér eða flytja úr húsnæði sínu og selja það, afla sér síðan annars, sem er minna, og þá getur farið svo, að fleira fólk fái úrlausn sinna húsnæðismála með því að kaupa eða taka á leigu það húsnæði; sem þannig losnar. Það eru því margfaldir frjálsræðismöguleikar, sem hægt er að fá með því að fara skattlagningarleiðina, á við skömmtunarleiðina. Ég er því hissa á hv. þm. Barð. að fordæma þessa leið, sem hér er lagt til að farin verði, sem er mildari og skerðir minna rétt húseigenda, en skömmtunarleiðin. Ég held það hafi verið hæstv. dómsmrh., sem benti á, að óeðlilegt væri, að fjölskyldur, sem hafa til þess fullan lagalegan rétt að gerast eigendur íbúða í verkamannabústöðum, - og að engin skilyrði væru um það sett í l., að það þyrfti að vera ákveðin fjölskyldustærð til þess að geta fengið styrk af ríkisfé, - væru skattlagðar, ef fjölskyldunni fækkaði eitthvað. Það má segja, að þarna komi ónotalega í baksegl, en ég vil vekja athygli á því, að l. um verkamannabústaði mundu einmitt samrýmast betur anda svona frv. heldur en þau mundu samrímast húsnæðiseign einstaklinga. Það er sá höfuðkostur við l. um verkamannabústaði, að ung hjón, sem fá byggða íbúð á vegum slíks byggingarfélags, þau geta látið sér nægja upphafi að gerast þar eigendur lítillar íbúðar, t. d. að íbúðin væri tvö herbergi og eldhús, en ef félagið hefði þessa starfsemi með höndum framvegis og fjölskylda ungu hjónanna stækkaði, þá er það mjög fær leið, að hún fengi hjá sama byggingarfélagi stærri íbúð keypta og seldi öðrum aðila minni íbúðina. Þá fær þetta fólk íbúð við sitt hæfi og annar aðili fengi einnig íbúð við sitt hæfi. Þegar svo börnin fara af heimilinu og fjölskyldunni fækkar, getur hún fengið litla íbúð keypta aftur hjá sama byggingarfélagi, og stærri fjölskylda flytti þá í hina íbúðina. Það eru líkur til, að svona hreyfingar eigi sér einmitt stað í sambandi við l. um verkamannabústaði, í sambandi víð hús, sem byggð eru eftir þeim l., ef íbúðaskattur er í l. En ef hann er ekki í l., má búast við, að ungu hjónin kaupi strax, ef þau geta, stóra íbúð og sitji í henni ævilangt, og verður þá þetta húsnæði illa notað upphaflega og svo kannske mörgum árum síðar, þegar fjölskyldan minnkar. Ég sé ekki annað, en að stóríbúðaskatturinn stuðli að því, einmitt kannske hvað þetta snertir, að húsnæði verði betur notað, að gernýtingu húsnæðis. Hjón, sem búa tvö ein í 10 herbergja íbúð og eiga, er þetta frv. verður að l., að greiða stóran skatt, mundu vafalaust, ef þau teldu sér ekki fært að greiða skattinn, reyna að selja húsnæðið stórri fjölskyldu, sem sæi fram á, að hún yrði ekki fyrir þungum búsifjum af skattinum. Hv. þm. Barð. sló því föstu, að geysilega mörg hús á öllu landinu og hér í Reykjavík mundu koma undir skattskyldu þessa frv., ef að l. yrði. Og það þýðir, að það er mikið til í þessari góðu borg og á okkar ágæta landi af húsnæði, sem er illa notað. Og spurningin er, hvort hægt er með l. að hafa áhrif á, að húsnæði verði betur notað, t. d. með skattlagningarleiðinni, eða hvort aðrar leiðir eru til þess færari. Ef einhverjir hv. þm. sjá aðrar leiðir, sem séu betur til þess fallnar að knýja fólkið til að nota betur húsnæði, til þess að hægt sé að gera úrlausn þeim, sem ekkert eða lélegt húsnæði hafa, þá vil ég vænta þess, að einmitt áður, en málið fer til n. komi þeir með sínar ágætu till. Mér fannst hæstv. dómsmrh. viðurkenna það, að full þörf væri á, að eitthvað væri gert til þess að nota betur húsnæði, sem nú er til, og mér finnst það í raun og veru sjálfsagt, þegar eins er ástatt og nú er. Það er takmarkað, sem þjóðfélagið telur sig hafa efni á að verja af byggingarefni til viðbótar og endurnýjunar húsnæðis á ári hverju, og ég álít, að þá sé full ástæða til, að löggjafinn veiti mönnum aðhald um að verja ekki t. d. helmingi meira af byggingarefni og gjaldeyri í að byggja íbúð handa sér heldur en þörfin segir til um og þurfa svo fyrir bragðið að neita öðrum um íbúðir. Mér finnst þessi skattlagningarleið einna líklegust til að veita slíkt aðhald. Ég get ekki betur séð, en að það taki fyrir slíkan lúxus í húsnæði sem stórhýsin, er standa í röð hérna vestur á Melunum, eru með „hall“ í miðju húsi, sem eru eins stór og tveir til þrír meðalverkamannabústaðir. Ég teldi það bara gott. Möguleikar mundu skapast til þess að taka fyrir svona hluti, og um leið mundu verða möguleikar á því að byggja fleiri hóflegar íbúðir, og það væri úrlausn á þjóðfélagslegu vandamáli. Mér virðist því, að það hljóti að vera viðhorf okkar alþm. til frv. að taka ekki með fjandskap megintilgangi þess og búa til úr því skattpíningargrýlu, eins og hér hefur verið reynt, heldur finna út, hvað sé til þjóðfélagslegra umbóta með megintilgangi þessa frv., og svo, að n., sem fær málið til meðferðar, geti sniðið af því vankantana, svo að það komi að sem mestum þjóðfélagslegum notum. Þó að margt megi að frv. finna og margt verði að lagfæra í n., þá er megintilgangur þess helgaður þjóðfélagslegri þörf, sem full ástæða er til að bæta úr.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ummæli síðasta hv. ræðumanns um fjandskap við þetta frv. get ég ekki tekið til mín. Ég gerði við það ákveðnar efnislegar athugasemdir, sem hv. 1. flm. hefur ekki hreyft athugasemdum við, og ég verð þess vegna að álíta, að hún, á þessu stigi málsins, hafi talið, að þær hefðu við rök að styðjast, og ég get ekki séð, að það sé neinn fjandskapur við málið, þótt það sé rætt eins og það liggur fyrir og bent á, hvar þar megi betur fara. Ég vil taka það fram, að ég er út af fyrir sig - ég get sagt það alveg skýrt - því sammála, að það geti vel komið til athugunar að fallast á þessa leið, sem hér er stungið upp á, svo fremi að það takist að færa þetta í það horf, að aðgengilegt sé og verði ekki, eins og ég sagði áðan, um bersýnilega rangsleitni að ræða annars vegar og gagnslaus pappírsl. að ræða hins vegar, sem auðvelt sé að komast fram hjá. En það er það, sem ég hef verið hræddur við um slíka lagasmiði sem þessa. En ég játa, að húsnæðisvandræðin eru svo mikil og eru sannarlega svo erfitt úrlausnarefni, að fyrir fram er ekki hægt að hafna neinni till., sem í alvöru er flutt fram til þess að reyna að bæta úr þeim. Hitt benti ég á, að þetta frv. sýnist að undanförnu ekki hafa verið flutt í alvöru, vegna þess að því hefur ekki verið fylgt eftir af flm. þess, eins og gert er með frv., sem menn í raun og veru vilja að nái fram að ganga. Ég tel líka, að á þessu frv. séu svo miklir annmarkar, að ef menn í alvöru hefðu viljað láta það ná fram að ganga, þá hefðu þeir vandað betur til þessarar frv.-smíðar en gert er. En ég vil sérstaklega taka það fram hér, að ég tel, að hyggilegra sé að beita í þessu skyni skattaðferðinni heldur en beinni skömmtun, og ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um, að það mundi koma mildilegar niður, en þó gera sama gagn í flestum tilfellum, þannig að ef um það tvennt er að ræða, þá sýnist mér skattaleiðin aðgengilegri. Ég man ekki betur, en á árinu 1943 hafi verið samþ., að vísu takmörkuð heimild um skömmtun á húsnæði, en enginn treysti sér til að nota þá heimild. Hún var skilyrðum bundin og tímatakmörkuð, en sá tími leið, sem hún var í gildi, án þess að menn treystu sér til að taka það fyrirkomulag upp hér. Hitt lýsti svo nokkrum misskilningi hjá síðasta ræðumanni, að hann sagði, að rétt væri að samþ. þetta frv. vegna þess, að það mundi koma í veg fyrir slíkar óhófsíbúðir eins og sjá mætti hér á Melunum. Ég vil benda hv. þm. á, að fjárhagsráð hefur algerlega tekið fyrir slíkar byggingarframkvæmdir. Ég held ég megi segja það, að hámark íbúðarstærðar. sem fjárhagsráð leyfir, séu 135 ferm., og í mörgum tilfellum leyfir það minni íbúðir einungis, þannig að nú þegar er búið að koma á þessari umbót. Ég vil geta þess til fróðleiks, að á þeim árum, sem ég var borgarstjóri í Reykjavík, leituðumst við töluvert eftir að stuðla að því, að góðar lóðir væru notaðar á þann veg, að gert væri að skyldu, að tvær íbúðir væru í hverju húsi. En ég minnist nokkurra dæma þess, að það var farið í kringum þetta á þann veg, að ekki varð við gert. Þessi löngun manna, þegar þeir hafa fjárráð til þess, að hafa stórar íbúðir, er svo sterk, að það verður býsna erfitt að girða þar fyrir.

Mundi þá ekki skatturinn hjálpa?

Jú, það getur vel verið, að hann mundi hjálpa. Mér virðist fjárhagsráð hafa gert tilraunir til að takmarka stórar íbúðir. Þá hef ég einnig sagt, að ekki sé frágangssök að ræða frv. eins og þetta, það færi eftir því, hvernig tekst um útformun þess, hvaða afstöðu menn tækju til þess. En ég verð að segja það, að meðan einhleypar manneskjur geta fengið ríkisstyrk til að koma upp samvinnuhúsum, sem veittur er með ábyrgð ríkissjóðs, þá er óeðlilegt að leggja þungan refsiskatt á þá, sem koma húsunum upp styrkjalaust. Og þó að manneskjan, sem þetta gerir, firri sig skattinum með því að leigja út óhæfilega stóra íbúð með okurleigu, þá er betra fyrst að koma í veg fyrir slíka misnotkun á styrkjum ríkisins, áður en farið er að refsa þeim með þungum sköttum, sem koma upp sínu húsnæði algerlega sjálfir, enda viðurkenndi hv. þm., að þetta mál yrði að skoðast í sambandi við gildandi l. um þessi efni. - Af því að ég benti hér á nokkur einstök atriði áðan, vil ég einnig spyrjast fyrir um það, hvaða tilefni er til þess hér í 2. gr., að séu þrír í fjölskyldu, má hver fjölskyldumeðlimur hafa eitt herbergi til afnota, fyrir utan eldhús, gang og „hall“, en ef fjórir eru í fjölskyldunni, þá kemur önnur regla til greina. Ég sé ekki, að það sé eðlilegt að takmarka þetta á þennan veg. Mér finnst þá eðlilegra að segja: lágmarkið er, að eitt herbergi komi á hvern fjölskyldumeðlim. Það er hægt að taka um þetta augljós dæmi, t. d. ef um er að ræða hjón með uppkomin börn, sitt af hvoru kyni, eða ef ekki er hægt að komast hjá því að hafa vinnustúlku á heimilinu o. s. frv. Ég get ekki séð, að sanngjarnt sé að sníða þennan stakk svona þröngan sem hér er gert. Þetta heyrir að vísu undir meðferð málsins í n., en er ekki atriði, sem heyrir undir það, hvort menn geta. fylgt meginstefnu frv. eða ekki.