Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Birni Val Gíslasyni, um að Árni Þór Sigurðsson, 5. þm. Reykv. n., sé erlendis í opinberum erindagerðum og geti því ekki sinnt þingstörfum. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hans, Auður Lilja Erlingsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill geta þess að fundarhlé eða matarhlé verður milli kl. 1 og 2 í dag og sömuleiðis ráðgerir forseti atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar að loknu hléi.

Til svara eru: Forsætisráðherra, utanríkisráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegi forseti. Í gær hækkaði Seðlabankinn stýrivexti sína um 0,25% og það segir sína sögu að það virtist litlum tíðindum sæta enda framhald af því stýrivaxtahækkanaferli sem hefur staðið nánast alveg þetta ár. Almennt er reiknað með því að áframhaldandi hækkun verði á stýrivöxtum Seðlabankans á næstunni. Þeir verði í árslok 6% og spáaðilar gera ráð fyrir að þeir geti orðið 6,5% að meðaltali á næsta ári. Þetta vekur auðvitað með manni margar spurningar, meðal annars í ljósi þess að fyrr var talað um að hér væri hafið varanlegt stýrivaxtalækkunarferli. Hæstv. forsætisráðherra boðaði til dæmis að í árslok 2009 yrðu stýrivextirnir sennilega 2–3%. Nú sjáum við hins vegar í hvað stefnir. Við þekkjum auðvitað þetta samhengi milli peningamálastefnu Seðlabankans og ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar þar sem peningamálastefnu Seðlabankans er ætlað að reyna að halda aftur af útgjaldavexti í samfélaginu. Þá vaknar spurning sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um: Hver er afstaða hæstv. forsætisráðherra til peningamálastefnunnar sem birtist okkur í þeim vaxtahækkunum sem hafa orðið á þessu ári og nú síðast í gær? Önnur spurning: Styður hæstv. forsætisráðherra peningamálastefnu Seðlabankans? Það er ákaflega mikilvægt að skýrt svar fáist við þessu. Er þess vegna hæstv. forsætisráðherra sáttur við þær vaxtahækkanir sem Seðlabankinn hefur framkvæmt á þessu ári síðast núna í gær með hækkun stýrivaxta um 0,25%?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé sátt við þá stýrivaxtahækkun sem Seðlabankinn ákvað í gær, ég held að það gildi um alla að það er enginn sáttur við stýrivaxtahækkanir. Ég hef oft verið ósátt við þær stýrivaxtahækkanir sem Seðlabankinn hefur farið í. Auðvitað beitir Seðlabankinn því tæki sem hann hefur til að sýna aðhald í peningastefnunni og aðhald að því er varðar verðbólguna og verðbólgan hefur verið aðeins upp á undanförnum vikum þó að við sjáum breytingar í rétta átt. Þess vegna verð ég að segja að það kom mér nokkuð á óvart að hækkun skyldi verða á stýrivöxtunum af því að ég tel að verðbólgan sé að stíga í rétta átt. Gengið hefur verið eins og við þekkjum það en ég tel að Seðlabankinn sé að reyna að gera sitt besta til að halda utan um peningaaðhaldið og stöðugleikann í samfélaginu sem er þeirra skylda. En það eru margir hagvísar sem eru okkur hagstæðir um þessar mundir. Við sjáum að hagvöxturinn er að fara upp, atvinnuleysið er að fara niður. Það er óróleiki á erlendum mörkuðum sem hefur áhrif hér en það er verið að skoða peningastefnuna og ekki síður gjaldmiðlamálið og meðal annars í samráði við stjórnarandstöðuna. Það eru tvær nefndir í því máli og ég held að hún skipti verulegu máli sú niðurstaða sem við fáum úr þeirri vinnu sem fram fer í Seðlabankanum um valkosti í gjaldmiðlamálum. Það skiptir verulegu máli upp á framtíðina hvernig vaxtastigið verður og hvort við getum haldið stöðugleika á okkar 

Virðulegi forseti. Ákvörðun Seðlabankans í gær endurspeglar þær verðbólguvæntingar sem Seðlabankinn hefur um framtíðina. Þær eru greinilega ekki í samræmi við þá óskhyggju sem birtist í málflutningi hæstv. forsætisráðherra. En ég saknaði þess mjög að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki þeirri grundvallarspurningu sem svar verður að fást við út úr þessari umræðu. Spurningin var þessi: Styður hæstv. forsætisráðherra peningamálastefnu Seðlabankans? Hún birtist í þessum vaxtahækkunum og það getur ekki verið þannig að við ljúkum þessari umræðu öðruvísi en hæstv. forsætisráðherra segi okkur hvort hún styðji þessa stefnu. Ef hún ekki gerir það þá sætir það miklum tíðindum og hæstv. forsætisráðherra verður að svara þessari spurningu ákaflega skýrt. Í öðru lagi: Hæstv. forsætisráðherra vísaði til ákvarðana Seðlabankans og nú vil ég spyrja einfaldrar spurningar sem ég trúi ekki öðru en hæstv. forsætisráðherra svari mjög skýrt: 

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni svo, eins og hv. þingmaður veit, að Seðlabankinn er sjálfstæð stofnun og hv. þingmaður veit mætavel að þær ákvarðanir sem Seðlabankinn tekur, að því er varðar peningamálastefnuna, að því er varðar vaxtahækkanir, eru ekki bornar undir einstaka ráðherra eða ríkisstjórn. Þetta er sjálfstæð ákvörðun sem Seðlabankinn hefur tekið.

Skoðun ráðherrans.

Ég sagði áðan að ég hefði ekki verið ánægð með margar ákvarðanir sem hefðu verið teknar að því er varðar vaxtahækkanir en ég geri ráð fyrir að Seðlabankinn sé ekki að leika sér að því að hækka vextina, hann hefur teflt fram sínum rökum fyrir því að það sé nauðsynlegt upp á aðhaldið 

Frú forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra varðandi fund Isavia sem haldinn var 7. júní sl. þar sem komu fram skipulagsáform á Keflavíkurflugvelli um nýja flugbraut og stækkun flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli. Þetta er gert með það í huga að hægt sé að taka við enn fleiri ferðamönnum á háannatíma ferðamannatímans. Undir venjulegum kringumstæðum væri þetta ef til vill allt í lagi en nú þegar er gert ráð fyrir yfir 600 þúsund ferðamönnum til Íslands á þessu ári og eðlileg stefna ætti að vera að dreifa þeim frekar yfir árið heldur en fjölga þeim á háannatíma. Allir þeir sem hafa ferðast um landið og náttúruperlur þess á sumrin sjá að það er orðið yfirfullt af erlendum ferðamönnum í júní, júlí og ágúst. Nú er það stefna hagsmunaaðila í ferðaþjónustunni að fjölga ferðamönnum og þeir tala fjálglega um milljón ferðamenn á ári og hafa gert undanfarin ár. Ég spyr því hæstv. ráðherra samgöngumála: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki sem heyrir undir ráðherrann? Styður ríkisstjórnin og samgönguráðuneytið stefnu Isavia og Samtaka ferðaþjónustunnar um stórfellda stækkun á Keflavíkurflugvelli og flugstöðvarinnar, þ.e. nýja flugbraut og nýja stóra flugstöð svo að hægt sé að taka inn fleiri ferðamenn á háannatíma í þegar yfirfullu landi frekar en að beita sér fyrir stefnu um að dreifa þeim frekar yfir árið?

Hæstv. forseti. Ég er almennt sammála þeim sjónarmiðum sem koma fram í máli hv. þingmanns að mun æskilegra er að dreifa komu ferðamanna yfir allt árið eins og kostur er í stað þess að þeir komi á afmörkuðum tíma eins og reyndin var fyrr á tíð. Þetta hefur verið að færast til betri vegar. Varðandi spurningu hans sérstaklega, um hugmyndir um nýjar flugbrautir og bætta aðstöðu, þá vil ég að óathuguðu máli ekki tjá mig nákvæmlega um það hér og nú. Sjálfsagt er að kynna það. Hitt finnst mér vera verðugt umræðuefni og umhugsunarefni fyrir okkur á þinginu, eins og hv. þingmaður nefndi, með hvaða hætti við getum stuðlað að því að koma ferðamanna dreifist sem jafnast yfir landið. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þingmanni að það er áhyggjuefni hvort landið þolir það álag sem er af gríðarlegri aukningu ferðamanna. Það er nefnilega þannig með landið okkar að hægt er að ofbeita á það af öðrum en sauðkindinni, það á líka við um ferðamenn. Þeir geta orðið svo margir að náttúran ræður ekki við það og ekki samfélagið heldur. Þarna þurfum við að sýna fyrirhyggju, ég tek undir þau sjónarmið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þessi plön komu mér líka rækilega á óvart. Ég sá litla fréttatilkynningu um þetta í blaði í síðustu viku og fór svo inn á vef Isavia í gær og sá þá einmitt þessi stórfelldu áform, heila nýja flugbraut á Keflavíkurflugvelli og stórfellda stækkun flugstöðvarinnar. Hvað ferðamannaþjónustu varðar, þegar ferðamenn á Spáni voru orðnir jafnmargir og landsmenn á einu ári ákváðu stjórnvöld þar að segja: Stopp! Við förum ekki lengra en þetta. Nú eru ferðamenn á Íslandi orðnir tvöfalt fleiri en landsmenn og stefnir í að þeir verði jafnvel meira en þrefalt fleiri. Þess vegna finnst mér mjög brýnt að bæði Alþingi og stjórnvöld önnur móti sér stefnu í því máli að það verði tryggt með einhverjum hætti að ferðamönnum á Íslandi á háannatíma fjölgi ekki meira en nú er. Við vitum öll sem höfum komið til dæmis að Gullfossi eða í Landmannalaugar að sumri til að það er ekki lengur aðgengilegt fyrir venjulegt fólk að koma á þessa staði vegna þess að þar eru þúsundir manns fyrir og landið þolir ekki fleiri ferðamenn á háannatíma. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að skoða þessi áform mjög rækilega og kynna stefnu fyrir þinginu á komandi þingi.

Hæstv. forseti. Það er rétt að við eigum að vera vakandi hvað þetta varðar og ég hygg að ferðaþjónustan sé mjög meðvituð um þetta. En spurningin er svo hin hvort við ætlum að hamla gegn komu fólks til landsins með aðstöðuleysi. Það er spurning sem mér finnst ekki eigi að svara játandi. Það á að gera þetta með öðrum hætti og við skulum ekki gleyma því heldur að á Keflavíkurflugvelli eru krossvegir í samgöngum. Fjöldi fólks sem hingað kemur er ekki á leiðinni inn í landið heldur að fara í skiptiflugi eða tengiflugi á aðrar slóðir. Það er kannski varasamt að alhæfa hvað þetta snertir en ég tek undir þau meginsjónarmið sem fram komu hjá hv. þingmanni að okkur Íslendingum ber að sýna fyrirhyggju hvað ferðamennskuna varðar og gæta þess að ofbeita ekki á landið.

Virðulegi forseti. Gerður var svokallaður þjóðarsáttmáli gegn einelti í nóvember sl. Ráðherrar fjármálaráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis og velferðarráðuneytis, borgarstjóri Reykjavíkur, framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga og fulltrúar félagasamtaka sem starfa í þágu barna undirrituðu samninginn við hátíðlega athöfn í Höfða. Sú sem hér stendur skrifaði undir þjóðarsáttmálann með mikilli ánægju sem þáverandi formaður Samfoks, samtaka foreldra grunnskólabarna í Reykjavík. Þrátt fyrir töluverða vitundarvakningu um vandann á síðustu missirum er einelti enn fyrir hendi í miklum mæli í skólum landsins og enn eru allt of mörg dæmi um slík mál sem eru leyst með því að láta þolandann skipta um umhverfi. Ákveðið var að foreldrar og stjórnendur grunnskóla gætu vísað eineltismálum til fagráðs ef ekki tækist að leysa þau innan skóla og sveitarfélags þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og aðkomu sérfræðiþjónustu. Samkvæmt verklagsreglum mennta- og menningarmálaráðuneytis átti að stofna fagráðið í mars sl. Mjög brýnt er að úrbætur fáist í úrvinnslu þessara mála sem þola enga bið vegna þess mikla tjóns sem aðilar eineltismála verða fyrir. Stundum er um líf eða dauða að tefla eða annan skaða sem aldrei verður bættur. Vil ég því spyrja hæstv. velferðarráðherra, í fjarveru hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, hvort fagráðið hafi tekið til starfa og hvort hann geti veitt þinginu upplýsingar um hversu mörg mál fagráðið hefur tekið til umfjöllunar og afgreiðslu og einnig hversu mörgum málum hefur verið lokið. Hefur þetta úrræði verið kynnt fyrir foreldrum grunnskólabarna og þá með hvaða hætti?

Hæstv. forseti. Ég óska hv. þm. Guðrúnu H. Valdimarsdóttur innilega til hamingju með að vera komin í þingið og með sína jómfrúrræðu. Það er afar vel við hæfi að hún velji þetta efni, eineltismál, þar sem hún hefur tekið þátt í baráttunni gegn einelti á vettvangi foreldrasamtakanna. Við áttum tækifæri til að undirrita einmitt þennan samning sem hv. þingmaður vitnaði í. Mikil alvara er á bak við það að vinna vel að þessum málum enda veitir ekki af, því að eins og hv. þingmaður vakti athygli á hér eru eineltismál dauðans alvara. Hv. þingmaður spyr síðan um fagráðið sem var eitt af þeim atriðum sem átti að vinna að. Í framhaldi af þessari undirskrift var unnin greinargerð þar sem settar eru fram 30 tillögur um hvernig berjast eigi gegn einelti. Þessu er skipt niður í ákveðin verkefni, almenn verkefni sem eru verkefni snúa að skólum og verkefni sem snúa að vinnustöðum. Eitt af því sem þarna var sett upp er einmitt fagráð sem tók til starfa í maímánuði. Ég hef því miður ekki svar við fjölda fyrirspurna eða erinda en það liggur þó fyrir að þegar er kominn fjöldi fyrirspurna og komin eru nokkur erindi til úrskurðar til fagráðsins. Þetta er því allt að komast í fullan gang. Það er líka búið að birta á heimasíðu verkefnisins sem er gegneinelti.is verklagsreglur þar sem skólum er gerð grein fyrir þeim því að þar er sérstaklega tekið á málum innan skólans og þeim verkferlum sem þarf að setja í gang varðandi eineltismál. Þar er lögð mjög rík áhersla á að skólarnir fylgi sínum eigin áætlunum, hafi skýra verkferla og ef upp kemur ágreiningur í lokin er einmitt fagráðinu beitt sem getur verið nauðsynlegt á smærri stöðum þar sem kunna að vera þær aðstæður að útilokað er að taka á málinu öðruvísi en að utanaðkomandi aðilar komi að því.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir svörin. Það er mikilvægt að fagráðið vinni vel enda er þörfin mikil. Þess vegna vil ég lýsa ánægju minni yfir því að fagráðið sé tekið til starfa. Ég vona að þetta úrræði verði kynnt fyrir foreldrum vegna þess að það er mikilvægt að foreldrar viti hvað er í boði. Foreldrar þolenda eineltis upplifa sig oft mjög einangraða í viðleitni sinni við að fá úrlausn mála fyrir börn sín og því miður er umfjöllun fjölmiðla oft þeirra síðasta hálmstrá. Það þarf stöðugt að huga að regluverki um velferð barna ekki síður en vinnulöggjöf sem snýr að vinnustöðum fullorðna. Börn eiga aðeins eina æsku og aðeins eina grunnskólagöngu og einelti á ekki að líðast.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir að það þarf auðvitað að kynna foreldrum réttarstöðu þeirra. Það er gríðarlega mikilvægt að skólarnir gefi afar skýr skilaboð um að við sættum okkur ekki við einelti í einu eða neinu formi og það eru engar afsakanir til fyrir gerendur. Þolandinn getur aldrei verið gerandinn eða sá sem á sök í eineltismálum. Þessi skilaboð þurfa að vera skýr. Núna er verið að vinna að spurningalista til allra grunnskóla þar sem líka er verið að skoða hvaða áætlanir liggja fyrir, hvernig þeim er beitt og hvaða ráðum hver einstakur skóli beitir. Það eru sams konar fyrirætlanir varðandi öryggisáætlanir í ráðuneytum og á vinnustöðum um hvernig bregðast eigi við einelti. Við þurfum að vinna afar vel að þessum málum á öllum vígstöðvum vegna þess að einelti þrífst því miður ekki bara í skólum heldur á vinnustöðum og afar víða úti í samfélaginu og við eigum ekki að sætta okkur við að það viðgangist 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. velferðarráðherra um þá stöðu Reykjalundar að ekki hefur verið undirritaður þjónustusamningur þar frá áramótum. Eins og flestum er kunnugt þjónar Reykjalundur mikilvægu hlutverki innan heilbrigðisþjónustunnar og þjóðhagslegur ávinningur af því að koma fólki sem fyrst út í atvinnulífið eftir alvarlega sjúkdóma eða slys er óumdeildur. Það hefur komið í ljós að þeir sem eru á Reykjalundi eru annaðhvort sendir beint frá LSH Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, eða eftir tilvísun lækna. Þar er sagt að meðalaldur skjólstæðinga Reykjalundar sé 50 ár og því er um að ræða fólk á vinnufærum aldri og afar mikilvægt og brýnt að endurhæfing þess sé tryggð og þeir einstaklingar komist aftur út í samfélagið. Nú er Sjúkratryggingastofnun Íslands undirstofnun velferðarráðuneytisins og hæstv. velferðarráðherra ber á því ábyrgð. Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því að fimm mánuðum frá því að þjónustusamningur rann út hafi ekki verið endurnýjaður þjónustusamningur við jafnmikilvæga stofnun innan heilbrigðiskerfisins og Reykjalundur er? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra skoða þetta mál og hvernig hyggst hann beita sér í því að jafnmikilvæg stofnun og Reykjalundur fái það fjármagn sem úthlutað er á fjárlögum? Samkvæmt þjónustusamningi og í fjárlögum fyrir árið 2012 var skýrt og skorinort kveðið á um fjárframlög til handa Reykjalundi en þjónustusamningur hefur enn ekki verið undirritaður. Virðulegi forseti. Þetta vinnulag að setja stofnun sem er jafnmikilvæg í samfélaginu og Reykjalundur er undir það að starfa án þjónustusamnings frá áramótum er algerlega óásættanlegt. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra: Hvernig hyggst hann bregðast við því ófremdarástandi sem Reykjalundur stendur frammi fyrir?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr um þjónustusamning við Reykjalund. Það er rétt að þar hefur ekki verið gengið frá samningi og ástæðan er einfaldlega sú að ágreiningur er um upphæðir. Það eru fjárlög sem ráða hvaða heimildir við höfum til að gera samninga. Ég hef ekki komið beint að þessari vinnu undanfarið en hef þó átt viðræður á fyrri stigum við starfandi forstöðumann á Reykjalundi. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að þar er um að ræða gríðarlega mikilvæga stofnun sem gegnir mikilvægu hlutverki. Í því felst að ég tel að það eigi að gera áframhaldandi samning við Reykjalund og undirstrika að sú þjónusta sem þar er þurfi að vera þar áfram. Það þýðir hins vegar ekki að hægt sé að ganga að hverju sem er varðandi samninga. Það hefur verið þrengt að opinbera kerfinu, illu heilli, vegna nauðsynlegra hluta. Við höfum farið í harða aðlögun varðandi heilbrigðisstofnanir, með allt að 19–20% raunlækkun hjá Landspítalanum, og við getum auðvitað ekki undir neinum kringumstæðum á sama tíma ætlast til að svipuð hagræðing verði á þeim stofnunum sem við erum með þjónustusamninga við og þess vegna verðum við auðvitað að ná samningum sem miða við þau fjárlög sem eru sett upp á hverjum tíma. Eins og ég segi, ég þekki ekki stöðuna á málinu akkúrat þessa klukkutímana eða þessa dagana en markmiðið er að sjálfsögðu að vera með samninga. Því miður hefur komið í ljós ítrekað og það á í sjálfu sér ekkert sérstaklega við um Reykjalund að aðilar sem hafa verið á þjónustusamningum hjá Sjúkratryggingum hafa í rauninni nýtt sér það að verða utan samninga og þar með skapað sér sjálfstæða möguleika á því að vera með gjaldtökur, samanber sérgreinalækna. Þetta á ekki við Reykjalund en ég nefni þetta hér vegna þess að það lýsir í sjálfu sér í hvaða stöðu hið opinbera kerfi er þegar kemur að þeim miklu hagsmunum sem þarna eru þar sem sjúklingar eru undir eða hagsmunir þeirra og hagur þeirra.

Virðulegi forseti. Mér er kunnugt um að á undanförnum þremur árum hefur Reykjalundur tekið þátt í þeim niðurskurði sem að honum hefur verið beint og hefur skorið niður í kringum 20% og þurft að segja upp fjölda starfsmanna. Um áramótin var gerður fimm ára samningur við Heilbrigðisstofnunina í Hveragerði og er það vel þó svo að venjulega séu ekki gerðir þjónustusamningar nema til eins árs í senn. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að Reykjalundur fái áþekkan samning, fimm ára samning, þannig að öryggi starfseminnar sé tryggt. Ég gerði það að umtalsefni í frumvarpi um starfsendurhæfingarsjóði að ég óttaðist að forgangsröðun fjármuna ríkisins til starfsendurhæfingarstöðva gæti komið niður á stofnunum eins og Reykjalundi, Kristnesi, Grensási og fleiri slíkum starfsendurhæfingarstöðvum og ég óttast það enn í ljósi þess að ekki hefur verið gerður þjónustusamningur við Reykjalund. Ég skora á hæstv. ráðherra, um leið og ég þakka honum þau svör sem hann veitti hér, að beita sér fyrir því að slíkur þjónustusamningur verði gerður til langframa þannig að slíkar stofnanir viti að þær hafi ákveðið starfsöryggi til að vinna eftir.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram út af umræðunni að ég veit ekki betur en að Reykjalundur fái greitt samkvæmt fjárlögum þó að samningur liggi ekki fyrir. Þannig er almennt gert, fjárveiting er ekki skorin út þannig að hún hverfi. Starfsemin á því að geta haldið áfram með svipuðum hætti. Varðandi það að gera lengri samninga, sem ég tek heils hugar undir að við þyrftum að gera, þá þurfum við auðvitað líka að hafa tekjuhluta ríkisfjármála svolítið á hreinu. Ég held að það hafi stundum verið þannig að maður hafi ekki skilið samhengi hlutanna þegar slegist um að ná 1, 2, 3, 4 milljörðum í viðbót til að geta rekið ríkissjóð og menn leggja svo fram tillögur um skattalækkanir o.s.frv. og við eigum á sama tíma að auka þjónustuna hjá sama ríkiskerfi. Því miður gengur það ekki upp eins gott og ef svo væri. Ég tek heils hugar undir að við þurfum að gera samninga við þessa aðila. Ég ætla að vona að þeir náist. En ég deili ekki þeim áhyggjum sem hv. þingmaður hefur varðandi starfsendurhæfinguna, enda er það okkar hlutverk að tryggja að þar sé um að ræða viðbót en komi ekki í staðinn fyrir þær stofnanir sem við höfum verið að reka, sérstaklega af þeim gæðum sem Reykjalundur rekur sína starfsemi.

Virðulegi forseti. Sú niðurstaða sem varð á dögunum að ákveðið var að veita Spáni neyðarlán var af forustumönnum Spánar kallaður sigur evrunnar. Nú er auðvitað að koma í ljós, virðulegi forseti, að um ekkert slíkt er að ræða. Menn sjá að vandi evrunnar verður ekki leystur með því einu saman að henda peningum á bálið. Þetta mun kalla á breytingar á Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að stjórnvöld, undir hans forustu, eru að vinna að viðbragðsáætlun við því ef hin sameiginlega mynt Evrópu hrynur. Sú staða er komin upp að bæði hér á landi og annars staðar eru menn að vinna slíkar áætlanir. Seðlabankastjóri Evrópu hefur lýst því yfir að myntin í núverandi formi sé ekki sjálfbær. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: 1. Er hæstv. forsætisráðherra sammála hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að nauðsynlegt sé að búa Ísland undir það að þessi mynt geti hrunið, það séu það miklar líkur til þess að til slíkra ráðstafana þurfi nú að grípa? 2. Er hæstv. forsætisráðherra enn þeirrar skoðunar að það sé styrkleikamerki fyrir Ísland að sækja nú um aðild að þessari sömu mynt? Að það sé metið þannig af öðrum sem á okkur horfa að það sé styrkleiki okkar á þessum tímum að við séum að sækja um aðild að mynt sem við á sama tíma erum að vinna að viðbragðsáætlunum um hvernig með eigi að fara ef sú sama mynt hrynur?

Virðulegi forseti. Ég hef góðan skilning á því að hv. þingmaður komi fram með þessa fyrirspurn vegna þess að við höfum auðvitað öll áhyggjur af stöðunni í Evrópu. Það er fullt tilefni til að fylgjast vel með þessu máli. Það hefur verið rætt ítarlega í ríkisstjórn, í ráðherranefnd og með Seðlabankanum og í fjármálastöðugleikanefnd, þannig að við fylgjumst mjög grannt með. Það hefur komið fram að það er engin bráðahætta fyrir Ísland, enda er landið vel varið með sterkan gjaldeyrisforða og við erum líka með gjaldeyrishöft. En það er auðvitað ljóst að frekari hremmingar í Evrópu munu hafa áhrif hér, ekki síst á mörkuðum okkar, í útflutningi, í ferðaþjónustu og geta haft áhrif á erlendar fjárfestingar, en við hljótum öll að binda vonir við að þessu fari að linna. Sú aðgerð sem farið var í á Spáni virðist ekki hafa dugað mjög vel nema í fyrstu og ég tek undir að það er ekki hægt að kalla það sigur evrunnar. Viðbragðsáætlun er í þessu máli sem öðrum málum. Ríkisstjórnin, Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið hittast reglulega og eru mjög á vakt fyrir öllu sem getur skeð og getur varðað einhverja hættu fyrir fjármálakerfi okkar. Ég sé enga ástæðu fyrir því að láta einhvern bilbug á okkur finna vegna umsóknarferlisins. Við hljótum að binda vonir við að þetta sé tímabundið vandamál sem gangi yfir eftir einhvern tíma. Ég held því að við eigum ekki að vera með neina uppgjöf, við sem viljum 

Virðulegi forseti. Hér er ekki um að ræða tímabundinn vanda. Þetta er vandi sem magnast og mun magnast enn frekar ef ekki er gripið til aðgerða. Þær aðgerðir eru að breyta ESB yfir í sambandsríki. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra að því hvort hún sé enn þeirrar skoðunar að það sé styrkleikamerki fólgið í því að sækja um aðild að hinni sameiginlegu mynt eins og talað var um þegar verið var að ákveða umsókn að ESB. Ég vil jafnframt segja þetta: Það er augljóst að ef evrunni á að bjarga þarf að breyta ESB í áttina að því að gera það að sambandsríki. Ég vil í fyrsta lagi inna forsætisráðherra eftir því hvort hún sé enn þeirrar skoðunar að þetta sé styrkleikamerki fyrir okkur Íslendinga. Ég vil líka kalla eftir öðru í tilefni orða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra; hvort það sé ástæða fyrir okkur ef evrunni verður bjargað og Evrópa verður að sambandsríki, að skoða aftur 

Virðulegi forseti. Ég held að það sem við þurfum fyrst og fremst að hafa alvarlegar áhyggjur af sé hvort við þurfum að búa í mörg ár í viðbót við krónuna. Ég held líka að það sé mikið í húfi ef ekki næst samstaða milli flokkanna í nefndinni sem skoðar það mál að gera breytingar þar á, framtíðarmöguleikar Íslands velta mikið á því hvaða afstaða er tekin í því máli. Sem betur fer eru nefndir að skoða það. Ég held að við höfum tíma fyrir okkur til að skoða hvaða þróun verður í Evrópusambandinu og sjá hvort það sé að breytast eins og hv. þingmaður nefndi. Við tökum það auðvitað allt með inn í myndina þegar við metum hagsmuni Íslands í málinu og þegar samningar eru í höfn. Þá tökum við með í reikninginn hvaða breytingar hafa orðið eða eru í augsýn á Evrópusambandinu. Það er engin ástæða til að hafa áhyggjur fyrir fram af þessu máli.

Frú forseti. Við höldum áfram með umræðuna í gær um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál. Eins og fram kemur í nefndarálitum bæði meiri og minni hluta má rekja tilurð frumvarpsins til rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Niðurstaða þeirrar rannsóknar var að sjóðurinn nyti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Auk þess að bregðast við þessu er einnig lagt til í frumvarpinu að Íbúðalánasjóður fái heimild til að eiga og reka leigufélag með eignir sem sjóðurinn hefur eignast á nauðungarsölu. Ég held að í umræðu um þetta mál sé ekki úr vegi að ræða aðeins um stöðu Íbúðalánasjóðs, mikilvægi hans og framtíðarsýn fyrir hann. Eins og kemur fram í minnihlutaáliti Eyglóar Harðardóttur, þingkonu Framsóknarflokksins, er það afstaða minni hlutans að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Ég fór yfir þá sögu í gær í andsvörum við þingmenn að á árunum 2006–2008 þegar fjármagn flæddi út úr öllum fjármálastofnunum og mjög auðvelt var að ná sér í fjármagn til húsnæðiskaupa, til bygginga á nýju húsnæði o.s.frv., var á mörgum strjálbýlli svæðum oft á tíðum því miður ekki hægt að leita nema til Íbúðalánasjóðs. Hann gegndi þar algjöru lykilhlutverki. Í gegnum tíðina og ekki hvað síst um miðjan síðasta áratug hefur verið verulegur þrýstingur á að einkavæða Íbúðalánasjóð. Ég held að við höfum öll séð að hann gegnir afar þýðingarmiklu hlutverki. Sú félagslega og samfélagslega hugsun sem Íbúðalánasjóður byggir á er gríðarlega mikilvæg. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að horfa til framtíðar og styrkja Íbúðalánasjóð á þeim grunni sem hann starfar. Það er engin ástæða og ekki efni til þess að tala um einkavæðingu á honum á nokkrum tímapunkti. Þess vegna er ég mjög ánægður með að í nefndaráliti minni hlutans er lagt gríðarlega rík áhersla á að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Við getum rifjað upp að það voru mikil átök á milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma um Íbúðalánasjóð. Eins og kom fram hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur í gær hafa ákveðin öfl innan Sjálfstæðisflokksins talað fyrir því að einkavæða Íbúðalánasjóð. - Þar kemur einn þeirra, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. En það ánægjulega og kannski ljósið í myrkrinu var að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði í gær að þetta væri að öllum líkindum minnihlutahópur innan Sjálfstæðisflokksins. Þannig að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson tilheyrir þá þeim minnihlutahópi innan Sjálfstæðisflokksins. Það er gríðarlega mikilvægt að Íbúðalánasjóður gegni áfram lykilhlutverki sínu. Í nefndaráliti minni hlutans, hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, kemur einnig fram að minni hlutinn leggur á það mikla áherslu að leigufélag það sem lagt er til að Íbúðalánasjóði verði veitt heimild til að reka og eiga verði algerlega aðskilið frá þeirri starfsemi sjóðsins sem lýtur að lánveitingum. Minni hlutinn telur að mikil hætta sé á hagsmunaárekstrum þar sem Íbúðalánasjóður verður í beinni samkeppni við leigu- og húsnæðissamvinnufélög á markaði sem fá lán hjá sjóðnum. Til að tryggja þennan aðskilnað hefur hv. þingmaður lagt fram breytingartillögu og leggur til að frumvarpið verði samþykkt nái sú breytingartillaga fram að ganga. Ég er mjög ánægður með þetta minnihlutaálit og þann blæ sem er á því og þær lykiláherslur sem þar eru lagðar. Með þessu frumvarpi er verið að gera breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, og því veltir maður því óneitanlega fyrir sér af hverju ríkisstjórnin nýtir ekki þetta tækifæri til að koma betur til móts við skuldsett heimili í landinu. Ég hef kynnt mér breytingartillögu við frumvarpið sem flutt er af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem gerir mögulegt, samhliða þessu máli, að ráðast í frekari aðgerðir til handa skuldsettum heimilum landsins. Í þeirri breytingartillögu segir, með leyfi frú forseta: „Heimilt er að færa niður veðkröfur skv. 1. mgr. um allt að 15 millj. kr. hjá einstaklingum og um allt að 30 millj. kr. hjá hjónum, sambýlisfólki og einstæðum foreldrum enda sé veðkrafan á veðrétti umfram 110% af verðmæti eignar. Nemi niðurfærslan hærri fjárhæð en 10 millj. kr. hjá einstaklingi og 20 millj. kr. hjá hjónum, sambýlisfólki eða einstæðum foreldrum skal lækka niðurfærslu veðkröfu sem nemur veðrými á aðfararhæfri eign í eigu lántaka eða maka hans, að hluta eða heild, að því marki sem veðrýmið er umfram 1 millj. kr. að viðbættum tvöföldum útborguðum mánaðartekjum viðkomandi einstaklings.“ Síðan segir í greinargerð með tillögunni: „Markmið breytingartillögunnar er að tryggja að Íbúðalánasjóður geti boðið lántökum upp á sambærileg úrræði og Landsbankinn hf. hefur boðið viðskiptavinum sínum undir heitinu Skuldalækkun Landsbankans.“ Ég benti á það undir liðnum um störf þingsins í gær að nú væri hæstv. forsætisráðherra að boða til sumarþings og velti því upp hvort það sumarþing ætti að koma saman til þess að ræða skuldavanda heimilanna og aðgerðir til handa þeim einstaklingum sem glíma við mikla skuldabyrði. Nei, sú er ekki raunin. Svo sjáum við þetta mál hér, breyting á lögum um húsnæðismál. Þá skyldi maður ætla að það væri mjög nærtækt, í ljósi ástandsins og umræðunnar í samfélaginu og í ljósi þeirrar áherslu sem ríkisstjórnin hefur í orði lagt á að leysa skuldavanda heimilanna, að koma breytingartillögu eins og þessari inn í frumvarpið, breytingartillögu sem gerir einfaldlega ráð fyrir því að Íbúðalánasjóður geti boðið upp á sambærilega lausn og ríkisbankinn, Landsbankinn. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér af hverju þingflokkur Samfylkingarinnar leggur ekki áherslu á það. Það er ágætt í tengslum við þetta að rifja upp ummæli hv. þingmanns Árna Páls Árnasonar, sem þá var hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, um Íbúðalánasjóð á síðasta ári. Í viðtali sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Það eru lítil rök fyrir því að reka Íbúðalánasjóð ef hann getur ekki mætt fólki í vanda með sama hætti og fyrirtæki á markaði.“ Svo segir fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra: „Engin áform eru samt uppi um að sjóðurinn veiti sömu úrræði vegna fasteignalána og Landsbankinn þótt báðir séu í eigu ríkisins.“ Að lokum segir hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra áfram, með leyfi frú forseta: „Það er auðvitað bara gott að fjármálastofnanir gangi fram og nýti það svigrúm sem þær telja sig hafa til þess að mæta fólki í skuldavanda. Það er síðan sjálfstætt úrlausnarefni hvernig tekið verður á málefnum Íbúðalánasjóðs. Hann verður auðvitað að geta starfað með sama hætti. Það eru lítil rök fyrir að hafa ríkisrekinn íbúðalánasjóð ef hann getur ekki staðið undir því að mæta fólki í vanda með sambærilegum hætti og fyrirtæki á markaði.“ Þarna er hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra óbeint að segja að það sé eðlilegt að Íbúðalánasjóður veiti sömu úrræði og Landsbankinn veitir. Síðan vil ég vitna í orð hv. þm. Helga Hjörvars þegar hann svaraði fyrirspurn í þinginu frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem spurði hann einmitt út í þá staðreynd að Íbúðalánasjóður býður ekki sömu úrræði og Landsbankinn. Þetta er 19. nóvember á síðasta ári og hv. þm. Helgi Hjörvar segir, með leyfi frú forseta: „Það er einfaldlega afstaða mín að ríkisbankar, hvort sem þeir heita Landsbankinn eða Íbúðalánasjóður, eigi að bjóða viðskiptavinum sínum sambærileg kjör. Höfuðröksemdin fyrir því að við höfum sett á stofn Íbúðalánasjóð er sú að fólk eigi að geta treyst því að þangað sé að sækja bestu fáanlegu kjör í húsnæðislánum. Það stríðir beinlínis gegn því ef neytendur njóta betri fyrirgreiðslu hjá viðskiptabönkunum sem eru í eigu ríkisins en hjá Íbúðalánasjóði.“ Það er varla hægt að vera mikið skýrari í orðum en hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins, er í þessu máli. Því veltir maður því óneitanlega fyrir sér þegar ríkisstjórnin kemur fram með mál um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, til þess að mæta kröfum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur sett fram, af hverju menn bregðast ekki við, úr því að verið er að fjalla um þessi lög. Ég vitnaði til ummæla tveggja þingmanna úr þingflokki Samfylkingarinnar þar sem þeir leggja beinlínis til að Íbúðalánasjóður veiti sömu úrræði og ríkisbankinn Landsbankinn. Af hverju leggja þessir hv. þingmenn ekki fram tillögu um það? Ef maður skoðar nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar rita undir það í það minnsta fjórir hv. þingmenn Samfylkingar, þau Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lúðvík Geirsson, Kristján L. Möller og Björgvin G. Sigurðsson. Mér finnst mjög miður að þetta mál sé lagt fram án þess að samhliða því sé gripið inn í og gerðar breytingar að þessu leyti. Þess vegna styð ég þá breytingartillögu sem hefur verið lögð fram til að tryggja að Íbúðalánasjóður geti boðið lántökum upp á sambærileg úrræði og Landsbankinn hefur boðið viðskiptavinum sínum undir heitinu Skuldalækkun Landsbankans. Ég styð líka breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem ég gerði grein fyrir áðan sem mun gera þetta mál betra. Við verðum að horfast í augu við, eins og segir í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að Íbúðalánasjóður gegnir lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Það er gríðarlega mikilvægt að við horfum til framtíðar hvað hann snertir. Ég hygg að þær tvær breytingartillögur sem lagðar eru fram við þetta frumvarp frá hv. þm. Eygló Harðardóttur og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni séu báðar til þess fallnar að styrkja og efla Íbúðalánasjóð til framtíðar og ná því markmiði sem sett er fram í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um að Íbúðalánasjóður gegni áfram lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Margir hverjir eru að verða dálítið langþreyttir á því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum, málefnum skuldsettra heimila og verðtryggingarinnar og fleira virðast fremur vera í orði en á borði. Ég held að með þessum tveimur breytingartillögum hafi þingið og hv. þingmenn Helgi Hjörvar og Árni Páll Árnason tækifæri til að sýna fram á að viljinn til þess að koma til móts við skuldsett heimili sé ekki bara í orði, hann sé einnig á borði. Ég vonast svo sannarlega til að þessar breytingartillögur nái fram að ganga og vil að lokum endurtaka það, því góð vísa er aldrei of oft kveðin, að Íbúðalánasjóður gegnir lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Hann á áfram að vera í samfélagslegri eigu og vera rekinn á sömu forsendum og áður. Við þingheimur eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að styrkja hann og efla til framtíðar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hver yrðu örlög Íbúðalánasjóðs ef Sjálfstæðisflokkurinn fengi þar einhverju um ráðið. Þá vil ég bara rifja það upp að núgildandi lög um Íbúðalánasjóð voru sett undir stjórnarforustu Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma. Það segir auðvitað sína sögu. Í fyrsta lagi. Ég held að ógnin sem steðjar núna að Íbúðalánasjóði sé ekki pólitísk ógn í sjálfu sér. Vandi Íbúðalánasjóðs er sá að hann hefur farið halloka í samkeppni við bankana. Honum hefur enn ekki tekist að bjóða fram óverðtryggð lán sem eru mjög vinsæl um þessar mundir. Við sjáum að mjög stór hluti af þeim íbúðalánum sem fólk hefur verið að taka hafa verið óverðtryggð lán, en sérstök umræða er síðan um það hvort það sé skynsamleg eða æskileg þróun. Í öðru lagi hafa vextir Íbúðalánasjóðs, a.m.k. á tímabilum, verið hærri en vextir bankanna. Ég hygg að það sé til dæmis núna um þessar mundir. Í þriðja lagi vil ég segja að vegna þess að sú staða er uppi sem ég nefndi fyrst varðandi óverðtryggðu lánin er Íbúðalánasjóður í þeirri stöðu að meira er greitt inn í hann en svarar nýjum útlánum eftir því sem kom fram í umræðunni í gær og segir auðvitað það að áhugi þeirra sem eru að taka lán beinast fremur að því að taka lán í bönkunum en í Íbúðalánasjóði. Það helgast örugglega af því að áhugi er um þessar mundir á óverðtryggðum lánum en Íbúðalánasjóður hefur enn ekki getað boðið þau fram þó að hann muni væntanlega gera það þegar líður á næsta haust. Loks vil ég nefna það sem er kjarni þess sem kemur fram í breytingartillögu þeirri sem ég hef flutt, þ.e. að Íbúðalánasjóði er með lögum settar svo þröngar skorður að hann getur ekki boðið upp á þau úrræði sem ríkisbankinn, Landsbankinn, hefur boðið fram vegna þess að hann hefur auðvitað miklu meira svigrúm til að bjóða fram slík úrræði. Það sem vakir fyrir mér með þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni er einfaldlega það að tryggja að Íbúðalánasjóður geti verið samkeppnisfær á þessum markaði með því að geta boðið lántakendum sínum sömu úrræði varðandi skuldirnar eins og verið er að 

Frú forseti. Ég sagði það, og ég dreg svo sem ekki í efa að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson tilheyrir ekki þeim hópi, að það væru ákveðin öfl og hefðu verið á sínum tíma innan Sjálfstæðisflokksins sem hefðu viljað einkavæða Íbúðalánasjóð. Það kom fram hjá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur í gær þar sem hún staðfesti að ákveðin öfl væru innan flokksins sem vildu það. Ég fagna því hins vegar ef þau öfl eru ekki ríkjandi innan flokksins í dag. Það er mjög ánægjulegt. Ég fagna því að ég og hv. þingmaður deilum skoðunum varðandi mikilvægi Íbúðalánasjóðs. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður kemur inn á, þ.e. þann vanda sem Íbúðalánasjóður á við að etja varðandi vexti, óverðtryggð lán og þá staðreynd að meira er greitt inn en er tekið af útlánum úr Íbúðalánasjóði. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur þingmenn að bregðast við og styrkja stöðu sjóðsins ef við ætlum að halda Íbúðalánasjóði á samfélagslega grunni. Það gerum við meðal annars með breytingartillögu sem hv. þingmaður hefur lagt fram, og ég sagði að ég mundi styðja, og með breytingartillögu sem hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur einnig lagt hér fram. Það gerum við líka með tillögum eins og Framsóknarflokkurinn hefur lagt til, þ.e. að draga úr eða fella niður kostnað við breytingar á lánum sem fólk er með hjá Íbúðalánasjóði. Það eru því ótal leiðir sem okkur eru mögulegar í þessu efni. En grunnurinn að því að við vinnum að þeirri vegferð og höldum henni áfram er að við viðurkennum mikilvægi Íbúðalánasjóðs til framtíðar. Ég sé það á tillögu hv. þingmanns að hann gerir það.

Virðulegi forseti. Það hefur blasað við alllengi að gera þyrfti breytingar á lagaumhverfi Íbúðalánasjóðs. Það lá fyrir í þeirri ríkisstjórn sem ég sat í. Ef ég man rétt voru til dæmis lánveitingar annarra þjóða, Norðurlandaþjóðanna - ég hygg að ég muni það rétt - að einhverju leyti skilyrtar því að gerðar yrðu breytingar á lagaumhverfi Íbúðalánasjóðs vegna þess að menn töldu ekki skynsamlegt að leggja til aukið fé inn í íslenskt hagkerfi á sama tíma og slík staða væri uppi varðandi Íbúðalánasjóð. Sú ábyrgð á þeim breytingum hvíldi á herðum þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra. Hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, núverandi forsætisráðherra, verður þá bara að svara því hvernig hún brást við þessu á sínum tíma. Út af fyrir sig skil ég það vel að gera þurfi breytingar á umhverfi Íbúðalánasjóðs til að bregðast við að einhverju leyti þeirri gagnrýni sem hefur komið fram á sjóðinn eins og allir vita. En stóra málið finnst mér vera það eins og kemur fram í breytingartillögu minni að Íbúðalánasjóður, ef hann á að starfa áfram sem ég vil gjarnan að hann geri, þarf að geta gert það með þeim hætti að hann hafi a.m.k. sömu úrræði 

Frú forseti. Hv. þingmaður rifjar hér upp stjórnarsetu Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og þá tíð er hæstv. forsætisráðherra sá um málefni Íbúðalánasjóðs. Sá sem hér stendur ætlar ekki að blanda sér inn í þær umræður, enda þekkir hv. þingmaður það betur en ég. Ég og hv. þingmaður erum sammála um það að mikilvægt er að bæta úrræði sjóðsins. Tillögur hafa verið lagðar fram í þá veruna bæði frá hv. þingmanni og Framsóknarflokknum sem hefur lagt fram margar tillögur undir forustu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. En grunnurinn að þessu öllu er að við horfum á þetta út frá þeirri staðreynd að við ætlum að láta Íbúðalánasjóð halda áfram að eflast og dafna og það sé grunnforsendan. Þegar við fjöllum um málefni sjóðsins og leitum að mögulegum leiðum sé það út frá því að Íbúðalánasjóður starfi áfram. Það hefur oft og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar í örfáum orðum að spyrja þingmanninn aðeins út í framtíð Íbúðalánasjóðs og hvernig hv. þingmaður sér framtíð sjóðsins. Hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um að ýmsir sjálfstæðismenn vilji leggja sjóðinn niður. Ég tel einfaldlega tímabært að við tökum umræðuna um hvernig við ætlum að hafa þessi mál til framtíðar. Ætlum við að vera með félagslegan sjóð sem aðstoðar þá sem af einhverjum félagslegum ástæðum passa ekki inn í hið almenna bankakerfi og lánastarfsemina þar og þá sé sá sjóður undir yfirstjórn velferðarráðherra? Eða ætlum við að hafa fyrirkomulagið eins og það er í dag, að Íbúðalánasjóður sé á almennum lánamarkaði í samkeppni við þær fjármálastofnanir sem þar starfa og undir yfirstjórn efnahags- og viðskiptaráðherra eins og hver önnur fjármálastofnun? Hvort er það? Og er hv. þingmaður ekki sammála mér um það að okkur beri að fara að taka þá umræðu? Það er auðvitað svo og við sjáum það meðal annars af lestri rannsóknarskýrslu Alþingis að spurningum hefur verið velt upp um það hversu mikil áhrif sjóðurinn og þeir fjármunir sem fóru í gegnum hann hafi haft á íslenskt fjármálakerfi í aðdraganda hrunsins og hefur í raun enn í dag. Þeir eftirlitsaðilar sem hafa verið að benda okkur á ýmis atriði sem betur mættu fara hafa flestallir talað um þessa stöðu Íbúðalánasjóðs og varpað fram þeim spurningum hvort ríkisaðstoðin sé ekki of fyrirferðarmikil á þeim markaði. Eru þetta ekki athugasemdir sem við eigum að hlusta á og bregðast við í staðinn fyrir að vera hér með einhverjar lágmarkstilfærslur til þess að friða Eftirlitsstofnun EFTA væntanlega til mjög skamms tíma?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þær spurningar sem hún kom með. Já, það er mjög brýnt að Íbúðalánasjóður starfi áfram eins og ég benti á í ræðu minni. Varðandi það hvort skynsamlegt sé að flytja Íbúðalánasjóð frá velferðarráðuneyti yfir til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins þá hefur Framsóknarflokkurinn ekki ályktað um neitt slíkt eða haft neina stefnu til breytingar í þá veru. Hann er í dag undir velferðarráðuneytinu. Ég held að það sé ekkert sem kalli á neinar breytingar á því. Þegar kemur að athugasemdum gagnvart því hvernig sjóðurinn starfar er mjög mikilvægt að þegar við hugum að því hvernig við ætlum að bregðast við þeim athugasemdum sé það gert á þeim forsendum að sjóðurinn eigi að starfa áfram á þeim grunni sem hann hefur gert. Ég vil rifja það upp eins og ég gerði í ræðu minni að á góðæristímanum og á árunum fyrir hrunið var sú staðreynd dapurleg að ef fólk ætlaði að ráðast í framkvæmdir eða nýbyggingar á strjálbýlli svæðum var það oft og tíðum eingöngu Íbúðalánasjóður sem var tilbúinn til að fjármagna slíkt, húsnæðiskaup eða byggingar á húsnæði. Ég held að það meðal annars undirstriki mikilvægi sjóðsins. Ég held að það hefði ekki verið gert nema af því hann hafði þennan félagslega grunn og þá félagslegu hugsun sem sjóðurinn byggir á. Ef við ætlum að fara að taka umræðu um framtíðarskipan og breytingar á Íbúðalánasjóði ítreka ég það sem ég sagði áðan að gríðarlega mikilvægt er að ætli menn af stað í slíka vegferð sé það gert á þeim forsendum og með það að markmiði að Íbúðalánasjóður starfi áfram á þeim félagslega grunni, en ekki sé farið í þá 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar við spurningum mínum. Það er ljóst að við erum kannski ekki alveg sammála um það hvernig sjóðurinn á að verða til framtíðar. En við hljótum að vera sammála um það að eftir allar þær athugasemdir sem borist hafa hingað til lands um starfsemi sjóðsins sé tímabært að fara yfir þessi mál og láta reyna á það hvernig við sem störfum í þinginu sjáum fyrir okkur framtíð sjóðsins í stað þess að fara í minni háttar breytingar eins og við erum að sjá hér. Við hljótum að vera sammála um þetta atriði. Mig langar að nota síðustu sekúndurnar mínar hér og þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn í þessa umræðu sem ég tel vera mjög mikilvæga og hef ákveðnar áhyggjur af því að nefndin hafi ekki gefið sér nægan tíma til að ræða málið og vinna það.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi kannski komið að kjarna málsins þegar verið er að tala um framtíð Íbúðalánasjóðs, þ.e. þeirri staðreynd að ég og hv. þingmaður erum kannski ekki alls kostar sammála um framtíðarsýn sjóðsins. Ég rifjaði upp í ræðu minni áðan átök sem voru á milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á sínum tíma um framtíð Íbúðalánasjóðs. Það er algjör grundvallarforsenda að ef menn ætla af hálfu okkar framsóknarmanna að fara í það að skoða starfsemi sjóðsins frá grunni þá sé það gert á þeirri forsendu að Íbúðalánasjóður eigi að starfa áfram á félagslegum grunni. Hann gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki. Þess vegna ítrekaði ég það í mínu fyrra andsvari að ætli menn í þann leiðangur þá sé það gert á þeirri forsendu en ekki þeirri að skoða hvort skynsamlegt sé að Íbúðalánasjóður starfi eður ei. 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til þess að virða það að hér skal haldinn einn fundur í þingsal.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans og deili því með honum að Íbúðalánasjóður eigi að gegna lykilhlutverki í íslensku samfélagi. Hann hefur það hlutverk að byggja á félagslegum grunni og tryggja lán til íbúðarhúsnæðis um allt land. Þess vegna veldur það mér alveg ótrúlega miklum vonbrigðum að Framsóknarflokkurinn sem hefur ávallt verið talsmaður Íbúðalánasjóðs  Hér er um að ræða gamalt mál sem er kæra til ESA frá bönkunum fyrir hrun. Sú kæra hefur lifað. Í millitíðinni höfum við farið í gegnum það að á árunum fyrir hrun, á fjórum árum, stækkaði lánastabbinn vegna íbúðarhúsnæðis úr 700 milljörðum sem voru hjá Íbúðalánasjóði yfir í 1.400 milljarða, bara vegna bankanna. Bankarnir hrynja síðan og við fáum þetta allt saman í fangið meira og minna. Allir hafa séð mikilvægi Íbúðalánasjóðs þó að hann hafi tapað líka. Hann situr uppi með fullt af leiguhúsnæði þar sem við erum að reyna að koma yfir í leigufélög. Hvers vegna? Jú, vegna þess að nánast öll leigufélögin sem voru á markaðnum fyrir hrun eru á hausnum og geta ekki sinnt hlutverk sínu. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að menn skuli koma hingað á sama tíma og við erum að reyna að svara ESA með fullnægjandi hætti í samráði við þá, að vísu tímabundið, og búast má við að kröfur komi aftur, en ef við komum ekki með þetta núna fáum við kæruna strax. Ég ætla bara að vona að menn hafi vit á því að klára þetta mál. Ekki ætla Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsóknarflokkurinn að fara hér inn með sama formið og var árið 2003 án þess að vita nokkurn skapaðan hlut hvernig bankarnir verða fjármagnaðir næstu tvö, þrjú, fjögur árin? Ég er mjög hissa á hvernig menn leggja þetta fram. Ég tek undir þá tillögu varðandi leigufélögin sem kom fram frá hv. þm. Eygló Harðardóttur og komin er yfirlýsing frá meiri hluta velferðarnefndar um að styðja þá tillögu. Aftur á móti get ég ekki séð með nokkrum hætti hvernig á að fara að blanda hér inn vandamálum varðandi greiðslur og skuldavanda heimilanna akkúrat inn í þetta frumvarp hvernig við bregðumst við hjá ESA. Þá umræðu þarf ég auðvitað að taka annars staðar. En ég ætla  
            

Frú forseti. Þegar minnst er á skuldavanda heimilanna og þegar minnst er á tillögur ríkisstjórnarinnar í því efni er ekki laust við að maður skynji að hæstv. ráðherra verði aðeins æstur. Samfylkingin talaði á sínum tíma gríðarlega mikið um að koma til móts við skuldsett heimili, afnema verðtrygginguna og fleira í þeim dúr, talaði um skjaldborg, brýr og fleira í því efni. Að tala síðan um það þegar þingmenn koma hér og ræða mál, lög nr. 44/1998, um húsnæðismál, þá sé það hluti af málþófi að leggja fram breytingartillögur í þá veru að koma til móts við skuldsett heimili og gera Íbúðalánasjóði kleift að bjóða upp á sömu lausnir og ríkisbankinn, Landsbankinn, er að gera. Frú forseti. Það er ágætt að það fari hér í þingbækur og að þeir sem horfa verði vitni að því að þetta sýnir okkur svart á hvítu að vilja skortir til þess að taka á skuldavanda heimilanna. Þegar hæstv. ráðherra talar um hvernig eigi að fjármagna þetta er kannski ágætt að rifja það upp þegar hæstv. ráðherra var formaður fjárlaganefndar á sínum tíma og ætlaði að leggja hundruð milljarða á íslenska skattgreiðendur vegna Icesave. Það var ekki spurt að fjármögnun þegar það var annars vegar. Af hverju er það svo þegar talað er um skuldsett heimili landsins, þegar talað er um tillögur, breytingartillögur í þá veru að bjóða upp á sambærileg kjör og ríkisbankinn, að þá er það orðið málþóf hjá hæstv. ríkisstjórn? En þegar til stóð að leggja til hundruð milljarða kröfu á íslenska skattgreiðendur vegna Icesave, þá var það allt í góðu lagi. Þetta er auðvitað málflutningur sem stenst ekki nokkra skoðun hjá hæstv. velferðarráðherra.

Hæstv. forseti. Það væri ágætt ef hv. þingmaður segði mér í seinna svari afstöðu sína gagnvart þeim málflutningi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft í málinu hingað til.  Þegar þetta kom fram í umræðunni komu menn og sögðu: 110%-leiðin er gagnslaus. Hún er bara út um gluggann, kostar allt of mikið, sagði Framsóknarflokkurinn. En þeir vilja fara í almennar leiðréttingar sem sami banki sagði um: Það eru bara peningar út um gluggann og fara ekki til þeirra sem eru í greiðsluvanda. Þá umræðu þurfum við auðvitað að taka. Ég er alveg sammála því. Það á þá að vera sérstök og sjálfstæð umræða eins og raunar er búið að taka um þetta mál. 

Frú forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi ekki fylgst nægilega vel með þessum umræðum því að ég hef einmitt verið að gagnrýna meðal annars málflutning hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í málinu og hef lagt gríðarlega áherslu á mikilvægi Íbúðalánasjóðs og hvernig horft verði til framtíðar. Ég hef gagnrýnt margt af því sem sjálfstæðismenn hafa sagt og um framtíðarsýn þeirra sem ég hef áhyggjur af og ég hef verið í andsvörum við þá. Varðandi það að koma til móts við skuldsett heimili þá er það nú mjög sérstakt þegar hæstv. velferðarráðherra talar um að kasta peningum út um gluggann þegar verið er að tala um að koma til móts við skuldsett  Vandi hæstv. ríkisstjórnar er að hún 

Frú forseti. Því miður gefst afskaplega stuttur tími til að ræða þetta viðamikla mál. Get ég fengið - 
            

Forseti vill ítreka beiðni sína til hv. þingmanna og ráðherra um að hér skuli haldinn einn fundur í salnum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur orðið.

Þakka þér fyrir, frú forseti. Ég var þar kominn að ég ætlaði að ræða um styrki til húsnæðis. Þeir eru í ýmsu formi. Við erum með Íbúðalánasjóð sem veitir ríkisábyrgð á lán. Styrkurinn felst í ríkisábyrgð og er til nánast allra Íslendinga óháð tekjum og eignum. Síðan erum við með vaxtabætur, það gerir kröfu til þess að menn skuldi nógu mikið, og eru þær háðar tekjum og ýmsum öðrum þáttum. Svo erum við með húsaleigubætur sem eru aðallega fyrir fólk sem býr eitt, því þar sem margir búa mega tekjur heimilisins í heild sinni ekki fara yfir ákveðin mörk og stórar fjölskyldur fá yfirleitt aldrei húsaleigubætur. Svo erum við með heimilisuppbót hjá Tryggingastofnun. Við erum með sérstök lán til stúdenta sem búa einir. Þannig að verið er að bæta húsnæðiskostnað einstaklinga, fjölskyldna og heimila út um allt kerfið. Nú vill svo til, frú forseti, að komið hefur fram nýtt húsnæðisbótakerfi sem hv. þm. Lúðvík Geirsson, formaður vinnuhóps, skilaði fyrir mánuði. Ég hélt að menn tækju mið af því í þessum umsögnum þegar menn eru að ræða um stærsta banka, húsnæðisbanka á Íslandi, sem er opinber banki og ESA er að gera athugasemdir við. Ég legg til, frú forseti, og ég vil undirstrika það, ég legg til að Íbúðalánasjóður verði lagður niður, annaðhvort verði hann lagður niður eða seldur, sem er kannski betra. Hann verði seldur ef einhver vill kaupa hann, annars verði hann lagður niður og lánasafnið selt einhverjum til umsýslu. Vegna þess að hann skekkir allt kerfið. Niðurstöður rannsóknar ESA eru einmitt um það að þessi banki er eins og fíll í postulínsbúð, innan um hina bankana og nýtur ríkisábyrgðar, en er jafnframt að mínu mati eins og risaeðla. Hann er eins og risaeðla í postulínsbúð vegna þess að hann fékk heimild til að taka upp óverðtryggð lán. Er það komið í gagnið? Ónei. Risaeðlan er að hugsa. Það gerist ósköp lítið. Á meðan eru bankarnir að bjóða óverðtryggð lán og sífellt betri með tryggingum o.fl. Hættan er því sú að ríkið eigi eftir að dæla enn meiri peningum í Íbúðalánasjóð en það hefur gert. Það er ein skekkjan í kerfinu. Ég hafði vænst þess að formaður nefndarinnar sem ég nefndi áðan, húsnæðisbótanefndarinnar, hv. þm. Lúðvík Geirsson, mundi muna eftir því þegar hann skrifaði nefndarálit um breytingartillöguna sem ríkisstjórnin flytur. En ekki er orð um það, ekki orð um það að nýtt kerfi sé að koma sem eigi að taka við væntanlega af Íbúðalánasjóði sem veitir ríkisábyrgð, þá væntanlega af vaxtabótum, þá væntanlega af húsaleigubótum, það taki við af öllum þessum bótum. Og ég hefði viljað hvetja hv. þm. Lúðvík Geirsson og hæstv. velferðarráðherra, Guðbjart Hannesson, til dáða, ég hvet hann til dáða til að gera eitthvað, fari að vinna að því að koma með  En hvað gerist? Það er verið að púkka upp á gamla kerfið í þessu frumvarpi. Og nefndarálitið frá meiri hluta hv. velferðarnefndar gerir ekkert annað en stagbæta flíkina í staðinn fyrir að koma með nýja flík, frú forseti. Nýja flík sem fólk skilur og er réttlátt og sanngjarnt kerfi þannig að hátekjufólk með milljón á mánuði sé ekki að fá vaxtabætur, sex manna fjölskylda sem leigir húsnæði fái ekki húsaleigubætur af því hún sé of fjölmenn og sumir fái heimilisuppbót hjá Tryggingastofnun meðan vinnandi fólk í nákvæmlega sömu stöðu fær ekki heimilisuppbót. Ég vil að menn fari að taka kerfið í heild sinni til umfjöllunar og komi með rökrétt og sanngjarnt kerfi og sanngjarna lausn sem leysir öll þau vandamál sem við erum að glíma við.

Frú forseti. Þetta var hressileg ræða hjá hv. þingmanni.

Og góð.

Ég get ekki sagt að ég sé sammála öllu sem kom fram í máli hv. þingmanns. Hv. þingmaður sagði að það sem hann vildi gera væri annaðhvort að leggja Íbúðalánasjóð niður eða selja hann. Um þetta hefur ríkt töluverður ágreiningur. Ég rifjaði upp í ræðu minni áðan að á árunum fyrir hrun þegar staðreyndin var sú að fjármagn flæddi út úr öllum fjármálastofnunum og mögulegt var að fá lán fyrir nánast hverju sem er, kaupum á íbúðarhúsnæði, byggingu á íbúðarhúsnæði, var víða á landsbyggðinni, á stórum hluta landsins, ekki mögulegt að fá fjármögnun til kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði nema á einum stað. Það var hjá Íbúðalánasjóði. Það var ekki mögulegt að fá fjármagn neins staðar annars staðar. Jafnvel þótt menn færu inn í þessar stóru fjármálastofnanir þar sem fjármagnið flæddi. Menn sögðu: Ég ætla að byggja hús. Já, hvar ætlarðu að byggja það? Ég ætla að byggja það utan höfuðborgarsvæðisins. Þá var allt lok og læs. Íbúðalánasjóður kom hins vegar til móts við þessi svæði. Þegar hv. þingmaður segir að hann vilji leggja Íbúðalánasjóð niður eða selja hann, hvað vill hann segja við þá einstaklinga og þau byggðarlög sem þurftu að sækja fjármagn til Íbúðalánasjóðs á sínum tíma? Hvaða lausnir eða möguleika sér hann fyrir þessi svæði? Ef tillaga hv. þingmanns hefði náð fram að ganga til að mynda fyrir tíu árum síðan, hefðum við þá horft upp á það að ekki hefði verið lánað til íbúðakaupa eða byggingar á húsnæði á þessum svæðum? Þetta eru áhyggjur margra sem fjalla um þessi mál. Mig langar að fá hv. þingmann til þess að fara aðeins yfir 

Frú forseti. Markaðurinn aðlagar sig aðstæðum. Og ef það er til stofnun, stór ríkisstofnun sem dælir út peningum með ríkisábyrgð hvert sem er, fyrir hvern sem er, aðlagast kerfið því. Ef Íbúðalánasjóður hefði ekki verið til hugsa ég að sparisjóðir víða út um land hefðu styrkst með því að lána til íbúðabygginga á staðnum. Það var nefnilega þannig fyrir hrun, að minnsta kosti löngu fyrir hrun, að sparisjóðirnir voru þeir aðilar sem þekktu til í byggðarlögunum. Þeir fóru því miður dálítið glannalega fyrir hrun og gleymdu því hlutverki sínu að standa nálægt byggðunum, nálægt nágrönnunum. Ég hugsa að sparisjóðirnir gætu vaxið upp aftur ef þeir væru ekki í vonlausri samkeppni við Íbúðalánasjóð. Það er nefnilega málið. Þeir geta ekki lánað til íbúða á Ísafirði eða Bolungarvík eða öðrum góðum stöðum í samkeppni við Íbúðalánasjóð sem veitir lán villt og galið, alveg án tillits til nokkurs, með ríkisábyrgð. Vandinn er kannski að Íbúðalánasjóður er búinn að skemma frá sér með þessum hætti.

Nei.

Hér kom mjög eindregið nei án rökstuðnings, ég veit ekki hvernig ég á að taka því. En það er hugsanlegt að þetta nýja húsnæðisbótakerfi hafi kannski einhvern anga þar sem aðilum væri lánað. Vandinn er aðallega endursölumöguleikinn. Er hægt að selja eignirnar aftur á þessum stöðum? Það má vel vera að þetta nýja kerfi gæti boðið upp á einhverja lánamöguleika til leiguhúsnæðis eða slíks á þeim stöðum þar sem ekki er um að ræða að stóru bankarnir láni. Ég hugsa nú að þegar í harðbakkann slær og menn fá ekki lán, 

Klukkan er stopp í borðinu en tímamæling fer fram hjá forseta. Ræðutíma í svari við andsvari er lokið, hv. þingmaður.

Ég hélt að tíminn væri stopp.

Frú forseti. Þetta voru loðin svör til landsbyggðarinnar svo ekki sé fastar að orði kveðið. Hv. þingmaður talaði um að sparisjóðirnir hefðu þekkt til í byggðum landsins. Ég man eftir því áður en ég tók sæti á Alþingi að ég fylgdist með því þegar hv. þingmaður talaði um að í sparisjóðunum væri fé án hirðis og sparisjóðina yrði að hlutafélagavæða. Þá var stigið fyrsta skrefið í að rústa sparisjóðakerfinu. Hv. þingmaður segir: Ég hugsa að einhverjir muni vilja lána til hinna dreifðu byggða. Reynslan sýnir því miður hið gagnstæða. Á mörgum svæðum var einungis Íbúðalánasjóður tilbúinn til að fjármagna kaup eða byggingu á íbúðarhúsnæði í hinum dreifðu byggðum. Þessir hlutafélagavæddu bankar, þessir bankar með fé sem hafði hirði, þeir lánuðu í nánast hvaða vitleysu sem var. En ef þú ætlaðir að gera svo lítið að byggja eða kaupa íbúðarhús í litlu þorpi úti á landi, var það bara Íbúðalánasjóður sem var tilbúinn til að fjármagna það. Og það er ekki nóg að hv. þingmaður segi að hann hugsi að einhver muni vilja fjármagna byggingar eða íbúðakaup eða annað úti á landi, það verður að vera alveg tryggt. Það er það ekki miðað við málflutning hv. þingmanns.

Frú forseti. Það er rangt að ég hafi stutt hlutafélagavæðingu sparisjóðanna, ég greiddi atkvæði gegn öllum slíkum hugmyndum á Alþingi, var einn af örfáum sem gerði það. Ég varaði við því að þetta væri fé án hirðis og það fór sem fór. Ég tel mig frekar hafa séð fram í tímann en að ég hafi verið að stuðla að einhverju. Það má vel vera að það þurfi að hafa pínulítinn Íbúðalánasjóð sem láni til byggða þar sem ekki er endursölumöguleiki. Það kann að vera, en það yrði þá ósköp lítið. Hann víki strax til hliðar ef einhver annar vill lána með eðlilegum kjörum. Það má vel vera að sú nefnd sem er að fjalla um húsnæðisbótakerfi fyrir alla óháð búsetuformi, komi með þá lausn að starfræktur verði pínulítill íbúðalánasjóður með ríkisábyrgð sem láni til íbúða þar sem ekki er endursölumöguleiki. En bankarnir lána yfirleitt alls staðar þar sem er endursölumöguleiki, vegna þess að þá geta þeir selt eignina ef þeir skyldu eignast hana við gjaldþrot eða uppboð. Það er endursalan sem þeir hafa áhyggjur af. Ég tel að lausnin sem við eigum að grípa til vegna þessara athugasemda ESA sé sú að selja Íbúðalánasjóð eða minnka hann mjög mikið. Hann fari yfir í það að lána bara á einhverjum skilgreindum svæðum, eins konar köldum svæðum í húsnæðistilliti.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um Íbúðalánasjóð er farin að teygja anga sína í ýmsar áttir. Ég gat ekki betur heyrt á ræðu hv. þm. Péturs Blöndal en að þær tillögur sem hafa verið kynntar nýverið um mögulegt nýtt húsnæðisbótakerfi væru settar upp sem einhver forsenda fyrir því að leggja niður Íbúðalánasjóð. Það er mikill misskilningur ef þingmaðurinn horfir þannig á málið. Íbúðalánasjóður er mjög mikilvægur í húsnæðislánakerfi landsins og það hefur sýnt sig í gegnum tíðina. Auðvitað er ýmislegt sem ástæða er til að skoða og fara yfir í þeim efnum. Ég tek undir þá umræðu. En það er rétt að menn hafi öll gögn og upplýsingar í höndum sem snúa að því. Við eigum von á úttektarskýrslu varðandi stöðu sjóðsins síðar á þessu ári. Ég held við ættum að fara í þá umræðu í framhaldi af því þegar hún er orðin opinber. Ég heyrði að þingmaðurinn tók undir þær hugmyndir sem birtast í tillögum um húsnæðisbótakerfið og fagnaði þeim. Þær tillögur ganga fyrst og fremst út á að jafna rétt og stöðu eigenda annars vegar og leigjenda hins vegar. Það má í raun og veru stilla málinu upp sem svo að þetta séu annars vegar þeir sem leigja sjálfum sér og hinir sem leigja af þriðja aðila. Þar hefur verið mikil mismunun í gangi. Stuðningur við almenning á húsnæðismarkaði hefur verið misskiptur, svo ekki sé annað sagt. Ég spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal í framhaldi af því sem hann ræddi áðan um stöðu Íbúðalánasjóðs, en hann nefndi í lokin í síðasta andsvari sínu að hann mætti kannski vera pínulítill. Telur þingmaðurinn að staða íslenska bankakerfisins og fjármálastofnana sé þannig að þessar stofnanir séu í stakk búnar til að stýra allri húsnæðislánastarfsemi í landinu miðað við þá reynslu sem þjóðin upplifði af stöðu og stefnu þeirra á árunum fyrir hrun? Sú stefna átti kannski ekki síst 

Frú forseti. Þetta er náttúrlega allt tengt því hvernig hæstv. ríkisstjórn starfar og hvert hún keyrir landið. Það getur vel verið að það sé rétt hjá hv. þingmanni að einhver ógn steðji að bönkunum vegna stefnu ríkisstjórnarinnar. En mér sýnist að þeir séu að bjóða bara ágætislán sem almenningur vill. Fólk streymir inn í bankana og tekur lán og borgar upp lánið hjá Íbúðalánasjóði. Hann er kominn í vanda vegna þess að hann er með of mikið af peningum, getur ekki greitt upp lán sín vegna þess að hann hafði ekki og hefur ekki hug á því að hafa innlánin sem hann tekur, þau skuldabréf sem hann selur, með sama uppgreiðslumöguleika og lánin sem hann veitir. Það eru líka mistök. Þannig að ég sé ekki annað en að til viðbótar þeim 33 milljörðum sem við vorum að bæta Íbúðalánasjóði, um 300 þús. kr. á hverja einustu fjölskyldu í landinu, komi annar skellur. Ég held því miður að það muni gerast. Ég held að menn ættu að fara að skoða eina stefnu í húsnæðismálum. Ríkisábyrgð í gegnum Íbúðalánasjóð er óþörf. Það kemur í ljós núna að bankarnir eru að veita lán sem fólk vill fá, óverðtryggð lán, án ríkisábyrgðar. Þannig að mér líst vel á þetta húsnæðisbótakerfi sem kemur í staðinn fyrir allt það sem ég nefndi í 1. umræðu, ég hef ekki tíma til að nefna það allt. Það er alveg í samræmi við þingsályktunartillögu sem ég lagði fram fyrir um tíu, fimmtán árum á Alþingi um að það kæmu húsnæðisbætur í staðinn fyrir vaxtabætur, húsaleigubætur, heimilisuppbót hjá Tryggingastofnun, lánasjóðinn og ríkisábyrgðina á Íbúðalánasjóði. Það er miklu skynsamlegra að hjálpa þeim sem þarf að hjálpa en ekki vera að hjálpa hátekjufólki til að kaupa sér íbúð.

Virðulegi forseti. Það eru orð að sönnu sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði, það er ástæðulaust að vera að hjálpa hátekjufólki til að eignast íbúð. Við höfum tölur um það hvernig misskiptingin hefur verið gagnvart þeim sem hafa verið á leigumarkaði og þeim sem hafa verið að reyna að eignast íbúð. Á tíu ára tímabili hefur fjölskylda með sambærilegar tekjur og sú sem var á leigumarkaði fengið á 8. millj. kr. greidda í vaxtabætur, á meðan leigjandinn fékk ekki eina einustu krónu í húsnæðisstuðning. Þarna er auðvitað misskiptingin í samfélaginu. Hún hefur líka birst á lánamarkaðnum eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar um lánveitingar til landsbyggðarinnar og síðan höfuðborgarsvæðisins. Hv. þingmaður Pétur H. Blöndal nefndi áðan að bankakerfið hefði verið að veita ágætislán. Ég held að menn geti greint á um það. Ég held að menn hafi verið að bjóða ágætislán fyrir hrun sem voru að mörgu leyti, vil ég halda fram, birtingarmynd ábyrgðarlausrar lánastefnu. Ég varð að minnsta kosti var við það í starfi mínu sem bæjarstjóri í Hafnarfirði að það voru ólíklegustu hópar fólks sem komu með lánsloforð úr bankakerfinu upp á tugi milljóna kr. sem menn gátu veifað þegar verið var að auglýsa lóðir til úthlutunar. Það var annar hver bæjarbúi sem gat veifað pappírum úr bankakerfinu upp á að hann hefði greiðslugetu til þess að fara í slík lóðakaup og framkvæmdir. Auðvitað var þetta ábyrgðarlaus lánastefna sem menn beittu til þess að ná undir sig lánamarkaðnum. Það er sú hætta sem vofir yfir ef þessum málum er ekki haldið í einhverju jafnvægi. Að mínu mati er nauðsynlegt að Íbúðalánasjóður sé með ákveðna styrka stöðu á markaðnum í eðlilegri samkeppni við bankakerfið. En við leysum ekki þessi mál og byggjum þetta upp að viti til framtíðar ef við ætlum að þurrka út þá stöðu og það hlutverk sem Íbúðalánasjóður hefur sem er afar mikilvægt.

Frú forseti. Varðandi þetta síðasta þá er samkeppnin náttúrlega ekki eðlileg þegar annar aðilinn er með ríkisábyrgð á öllu fé sem hann veitir út.  Varðandi leigumarkaðinn. Það er svo merkilegt, frú forseti, að öll umræðan um húsnæðismál snýst um skuldara og hefur gert það síðan ríkisstjórnin tók við. Hún hefur snúist um skuldara, 110%-leið, umboðsmann skuldara og ég veit ekki hvað og hvað. Enginn hv. þingmaður hefur talað um leigjendur fyrir utan mig. Það er svo merkilegt. Það virðist vera að ég sé sá eini á Alþingi sem talar eitthvað um vandamál leigjenda sem borga síhækkandi leigu sem bæði er verðtryggð og fer hækkandi á markaðnum.

Við erum tveir.

Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi nefnt það, ég hef þá ekki verið í salnum akkúrat þá, en ég er nokkuð þaulsetinn og þykir sumum meira segja um of og tala um málþóf og annað slíkt þegar maður ræðir efnislega um hlutina. Meira að segja er þessi ræða sem ég er að halda hérna kölluð málþóf, er ég þó að svara hv. þingmanni og leggja áherslu á að ríkisstjórnin verði að fara að huga að þessum 25% heimila á landinu sem leigja sitt húsnæði og eru sum hver í mjög slæmri stöðu en fá enga aðstoð vegna þess að þau skulda ekki. Það má vel vera að þetta nýja húsnæðisbótakerfi hjálpi einmitt því fólki, þess vegna styð ég það, enda er þetta byggt á mínum hugmyndum frá því fyrir tíu, ellefu árum.

Frú forseti. Þegar ég kom í salinn í morgun stóð hæstv. velferðarráðherra í pontu og sakaði stjórnarandstæðinga um málþóf í þessu mikilvæga máli en við erum að ræða hér um húsnæðismál og það fyrirkomulag sem við ætlum að viðhafa á þeim markaði til framtíðar. Ég er nú í minni fyrstu ræðu um þetta grundvallarmál og það er ólíðandi að þurfa að sitja undir því að hér sé stundað málþóf þegar við ræðum um stöðu íbúðareigenda hér á landi og hvernig við viljum haga þeim málum. Það olli mér miklum vonbrigðum að heyra hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Pétur H. Blöndal, enda sitt síðara andsvar áðan með þeim orðum að það ætti að leggja Íbúðalánasjóð niður eða gera hann að einhverri pínulítilli stofnun. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að endurspegla stefnu Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að þessum málum vegna þess að Íbúðalánasjóður hefur gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki á íbúðamarkaðnum. Við þekkjum það að ýmis öfl í samfélaginu, sérstaklega til hægri, hafa haft horn í síðu þessarar stofnunar og talið að bankarnir ættu að sinna þessu hlutverki en ekki opinber stofnun. Í því liggur grundvallarmunurinn í hugmyndafræðinni. Við framsóknarmenn höfum staðið vörð um Íbúðalánasjóð eftir að hann var settur á fót árið 1999. Þessi stofnun hefur sinnt fjölmörgum aðilum. Við höfum talið það meðal grundvallarmannréttinda að fólk ætti að geta fjárfest í húsnæði á viðunandi kjörum. Íbúðalánasjóður er ekki rekinn í hagnaðarsjónarmiði heldur á það að skila sér í kjörum til fólks að engin arðsemiskrafa er gerð til starfsemi sjóðsins. Við erum að ræða um Íbúðalánasjóð sem er hvorki óskabarn hægri manna né Samfylkingarinnar. Við getum rifjað það upp að áður en Íbúðalánasjóður leysti gömlu Húsnæðisstofnunina af hólmi hélt hv. þáverandi þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir ræðu í tíu klukkustundir um þá breytingu. Það er ræðumet í þingsögunni. Það er merkilegt að heyra samfylkingarmann og hæstv. ráðherra ræða hér um málþóf þegar kemur að þessu mikilvæga máli. 
             Í ágætu nefndaráliti lýsir hv. þm. Eygló Harðardóttur, þingmaður Framsóknarflokksins í hv. velferðarnefnd, þeim sjónarmiðum að hún hvetji til þess að almenn lög verði sett um alla þá sem veita lán til fasteignakaupa í stað þess að einblínt verði á að setja sjóðnum strangari skilyrði líkt og gerðist í aðdraganda bankahrunsins. Við munum hvernig það var þá. Þá fóru bankarnir þrír, stóru útrásarbankarnir, inn á markaðinn og veittu 100% lán með niðurgreiddum vöxtum. Það var engin umgjörð um þá þjónustu sem bankarnir veittu. Ég hefði talið eðlilegt að setja í reglur að samhliða því sem bankastofnun lánaði einstaklingum eða heimilum til húsnæðiskaupa þyrfti hún að sýna fram á fjármögnun til lengri tíma litið til að standa undir þeirri starfsemi. Um leið og stóru bankarnir lánuðu til 40 ára var fjármögnun þeirra kannski til eins eða tveggja ára. Slíkt gengur náttúrlega ekki upp. Nú erum við að horfa upp á þá þróun líkt og gerðist í aðdraganda hrunsins að í miklum mæli er farið að greiða upp lán hjá Íbúðalánasjóði. Bankarnir eru sem sagt farnir að veita óverðtryggð lán. Þá komum við að spurningunni: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin hefur ekki stutt eins vel við Íbúðalánasjóð og Landsbankann sem ríkið á, að mig minnir, að 85% leyti? Í ríkisbankanum Landsbankanum er fólki gefinn kostur á að fara hina svokölluðu 110%-leið en slíkt er ekki leyfilegt hjá Íbúðalánasjóði. Við höfum séð að ríkisstjórnin hefur ekki nýtt fjölmörg tækifæri sem hún hefur haft til að greiða úr skuldavanda heimilanna rétt eins og í kjölfar hrunsins þegar ríkið hefði í ljósi þess að það hafði eignarhald á bönkunum getað komið til móts við skuldug heimili og fært meðal annars lánasöfn bankanna inn í Íbúðalánasjóð með tilteknum afslætti og látið þann afslátt renna til heimilanna. Það hefði ekki kostað ríkissjóð tugi milljarða króna heldur hefði sá reikningur lent á kröfuhöfunum. Ef við setjum hrunið í samhengi held ég að gjaldþrotið hafi numið um 12 þús. milljörðum kr. Þegar menn ræða um það eins og að stórkostlegu hlutfalli af 30 milljörðum hafi verið varið til Íbúðalánasjóðs sem hefur haft meiri hluta af öllum húsnæðislánum landsmanna gefur það gefa augaleið að heilt bankahrun og stökkbreytt húsnæðislán hljóta að hafa áhrif á starfsemi sjóðsins. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal ræðir hér um að Íbúðalánasjóður eigi ekki að veita hátekjufólki lán, eða eigum við að færa okkur niður í millitekjufólk, að Íbúðalánasjóður eigi að vera eins konar félagsleg stofnun, velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður vilji að bankarnir fleyti rjómann, taki bestu kúnnana sem eru með bestu launin, en svo skuli ríkið og hinn ríkisrekni Íbúðalánasjóður sjá um afganginn. Þá eru væntanlega meiri afföll hjá þeim aðilum sem hafa lægri tekjur og eru fjárhagslega veikari fyrir og ég spyr: Er það virkilega sú hugmyndafræði sem við viljum byggja upp í kjölfar hrunsins? Nei, frú forseti, við framsóknarmenn viljum reka Íbúðalánasjóð á þeim grunni sem verið hefur, að hann sé ekki rekinn í ábataskyni. Þannig getum við stuðlað að því að íslenskir húsnæðiskaupendur fái lán á eins hagstæðum kjörum og mögulegt er hverju sinni. Það er grundvallarmál að okkar viti að fólk geti fjármagnað húsnæði sitt á viðráðanlegum kjörum. Eins og við vitum er vaxtastigið hér á landi mjög hátt og það veitir ekkert af því að koma til móts við heimilin. Það kerfi sem var fyrir tilkomu Íbúðalánasjóðs sem þáverandi ráðherra Framsóknarflokksins, Páll Pétursson, setti á fót var Húsnæðisstofnun. Þar voru boðin húsbréf með miklum afföllum, 20–30% afföllum, sem var mikil skerðing á kjörum þeirra sem skiptu við þá stofnun og að auki hafði viðgengist um margra ára skeið að ríkið niðurgreiddi vexti sérstaklega. Þegar Húsnæðisstofnunin var gerð upp kom í ljós halli upp á tugi milljarða króna. Sem betur fer snerum við frá þeirri gjaldþrotastefnu sem hæstv. þáverandi ráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafði mótað og settum á fót stofnun sem ekki var rekin með ágóðasjónarmið að leiðarljósi, heldur það sjónarmið að veita fólki þá þjónustu og þau kjör sem hagstæðust eru hverju sinni. Skattborgararnir fengu þannig ágóðann af forminu og um leið lögðum við til að þá yrði komið til móts við heimilin í formi vaxtabóta. Þetta er sú hugmyndafræði sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir í húsnæðismálum. Það má kannski minna á að í aðdraganda hrunsins þegar bankarnir voru hvað stærstir og á sem mestri ferð var gríðarlegur þrýstingur á þáverandi ríkisstjórn að einkavæða Íbúðalánasjóð. Við framsóknarmenn stóðum vörð um stofnunina þá, eins og við gerum nú, enda voru lánveitingar Íbúðalánasjóðs með tilteknu hámarki. Það var ekki hægt eins og hjá bönkunum að endurfjármagna einbýlishús uppi í Breiðholti þótt það væri lítil sem engin skuld á því og fólk keypti sér húsbíla, utanlandsferðir og fleira sem olli gríðarlegri þenslu eins og við þekkjum. Við munum líka að góðærið fór ekki um allt land. Íbúðalánasjóður var nær enginn gerandi á þeim loftbólumarkaði sem myndaðist sérstaklega á suðvesturhorni landsins á tímabili vegna þess að stóru bankarnir þrír sem síðar hrundu buðu þá ofsafengin lán með niðurgreiddum vöxtum. Hins vegar studdi Íbúðalánasjóður við þau byggðarlög sem áttu undir högg að sækja þá. Sum eiga það reyndar enn. Stóru bankarnir þrír kærðu sig ekkert um að lána á norðausturhorni landsins, Vestfjörðum og suðausturhorni landsins. Íbúðalánasjóður tók sig til í samstarfi við smærri sparisjóði á landinu og lánaði til íbúðakaupa á þessum svæðum. Þá var ekki í tísku hjá stóru bönkunum þremur að lána til íbúðakaupa þar en Íbúðalánasjóður sinnti þeirri grundvallarhugmyndafræði að veita öllum tækifæri til að eignast þak yfir höfuðið. Þess vegna er varhugavert, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir bendir á í nefndaráliti sínu, að ríkisstjórnin skuli einblína á að skerða og takmarka heimildir Íbúðalánasjóðs á markaðnum og láta bankakerfið algjörlega óátalið. Er það virkilega viðeigandi að við skulum ekki búa við almenna löggjöf er snýr að stórfelldri lánveitingu til heimilanna þar sem aðilar veita jafnvel lán til 40 ára en fjármagna á hinn bóginn ekki þær lánveitingar nema til eins eða tveggja ára í senn með tilheyrandi afleiðingum jafnvel fyrir heimilin? Það kom líka í ljós í hruninu að pottur var brotinn í starfsemi bankanna. Við framsóknarmenn höfum sem sagt talað fyrir því að við eigum að standa vörð um Íbúðalánasjóð. Ég hef heyrt á undangengnum árum að ýmsir hafa horn í síðu þessarar mikilvægu stofnunar, m.a. ýmsir innan Samfylkingarinnar sem hafa ekki enn fyrirgefið það að Húsnæðisstofnun hafi verið lögð niður á sínum tíma. Svo eru ýmsir aðilar yst til hægri í íslenskum stjórnmálum, frjálshyggjumenn, sem vilja einfaldlega að markaðurinn ráði alfarið, bankakerfið yfirtaki markaðinn. Ég held að hrunið hafi kennt okkur að það er ekki alslæmt að ríkið sé til í einhverri mynd á húsnæðismarkaði. Við skulum forðast öfgar til hægri eða vinstri þegar kemur að mótun húsnæðisstefnu. Um leið og við styrkjum tilvist Íbúðalánasjóðs er brýnt að við grípum til annarra aðgerða á húsnæðismarkaði. Hugsið ykkur að í dag er það þannig að ef menn vilja skipta um viðskiptabanka þurfa þeir að greiða ríkinu sérstakan skatt í formi stimpilgjalda. Það er ekki til þess að auka samkeppni á fjármálamarkaði að ríkið skuli leggja kostnað á menn sem vilja færa sig til annars viðskiptabanka sem býður hagstæðari vexti. Um leið og við hvettum til þess og hættum þessari skattheimtu gætum við gert fólki auðveldara og hagstæðara að skipta um viðskiptabanka og þar með auka samkeppni á þessum markaði. Ég á ekki eftir nema mínútu af ræðutíma mínum. Ég hefði viljað fara mun ítarlegar yfir þetta mál sem snertir grundvallarhagsmuni heimilanna í landinu, ekki síst á landsbyggðinni. Við skulum forðast að hverfa aftur fyrir hrun og einblína á það að bankarnir séu lausn heimilanna í landinu þegar kemur að fjármögnun íbúðarhúsnæðis. Grundvallarhugsjón mín er sú að stjórnvöldum beri skylda til að auðvelda fólki að eignast þak yfir höfuðið. Þar hefur Íbúðalánasjóður ríkum skyldum að gegna. Meðan ég er í stjórnmálum mun ég stuðla að því að Íbúðalánasjóður geti áfram veitt þessa þjónustu öllum til hagsbóta.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir alveg ágæta ræðu. Hann kom mjög víða við og fjallaði um allt sem snerti þetta mál verulega þannig að nú er úr vöndu að ráða. Ég er ekki sammála honum í mörgum atriðum. Það er sennilega þess vegna, frú forseti, sem við erum hvor í sínum stjórnmálaflokknum, við erum ekki sammála að þessu leyti. Það er töluverður munur á Sjálfstæðisflokki og Framsókn. Ég tala yfirleitt fyrir sjálfan mig á Alþingi og fylgi eigin sannfæringu. Það er mín sannfæring að það eigi að leggja Íbúðalánasjóð niður eða minnka hann niður í það að vera eitthvað pínulítið, en hv. þingmaður sagði að hann ætti ekki að starfa af hagnaðarsjónarmiði. Það er rétt, hann hefur ekki gert það, hann hefur meira stjórnast af tapssjónarmiði því að hann hefur þurft gífurlegan styrk frá ríkinu og mun þurfa áfram. Hv. þingmaður sagði að hann hefði ekki tekið upp 110%-leiðina. Hluti af þessum 33 milljörðum var einmitt til að greiða fyrir það að Íbúðalánasjóður tók upp 110%-leiðina en hann hefur ekki tekið upp lyklaleið Landsbankans. Það er það sem hefur dálítið verið gagnrýnt. Ég er reyndar mjög efins um þessa lyklaleið þannig að ég get ekki verið sammála henni. Hv. þingmaður sagði að bestu kúnnarnir færu til bankanna en ekki Íbúðalánasjóðs. Ég spyr: Er það ekki þannig í dag? Taka þeir sem hafa bestu tekjurnar og annað slíkt ekki óverðtryggð lán hjá bönkunum í dag? Svo styð ég það að hafa frekar almenn lög um lánsviðskipti, en snýr ekki einmitt athugasemdin að því að Íbúðalánasjóður á að starfa á samkeppnisgrunni, að hann á að vera venjulegur banki?

Frú forseti. Já, það er rétt, það er heilmikill munur á stefnu framsóknarmanna og Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að húsnæðismálum. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að Íbúðalánasjóður hafi sérstaklega safnað tapi frá stofnun árið 1999. Mig minnir að árið 2007 eða 2008 hafi eigið fé sjóðsins verið um 25 milljarðar kr. Síðan varð efnahagshrun hér á landi og það er óeðlilegur málflutningur að halda því fram að stofnun eins og Íbúðalánasjóður hefði nokkurn tímann komist í gegnum heilt bankahrun. Sú staðreynd að gjaldmiðillinn féll og verðtryggð lán hækkuðu upp úr öllu valdi hafði áhrif á starfsemi sjóðsins og hefði alltaf haft. Annað er einfaldlega óraunhæft. Ef við skoðum framlög hins opinbera sem hlutfall af þessu hruni sem varð var gjaldþrotið um 12 þús. milljarðar kr. Ég held að búið sé að setja um 30 milljarða í Íbúðalánasjóð sem er, ef mér skjátlast ekki, svona svipað og ríkissjóður er að leggja núna til Sparisjóðs Keflavíkur sem var sparisjóður á Suðurnesjum. Ef við setjum þetta af sanngirni í þetta samhengi finnst mér ómaklega vegið að Íbúðalánasjóði í þessari umræðu. Hv. þingmaður sagði að hann talaði fyrir sig sjálfan. Mér þætti áhugavert ef hv. þingmaður gæti frætt okkur um stefnu Sjálfstæðisflokksins í málefnum Íbúðalánasjóðs. Ég þekki marga ágæta sjálfstæðismenn á landsbyggðinni sem vilja standa vörð um Íbúðalánasjóð, sérstaklega í ljósi sögunnar, að sjóðurinn hefur frá upphafi þjónað öllum, ekki síst köldum svæðum þar sem erfiðleikar hafa átt sér stað, oft í samstarfi við smærri sparisjóði. Er það virkilega svo, frú forseti, að vilji sé til þess að veikja þessa stofnun það mikið að hún geti ekki staði undir þessu mikilvæga hlutverki sínu?

Frú forseti. Stefna Sjálfstæðisflokksins er séreignarstefna, að stuðla að því að fólk eignist sína eigin íbúð, en jafnframt að standa vörð um þá sem leigja. Þar er ekki tekin sérstök afstaða til Íbúðalánasjóðs en samkvæmt skilgreiningu ESA starfar hann á samkeppnismarkaði vegna þess að hann er ekki félagslegur. Íbúðalánasjóður er ekki félagslegur, hann veitir öllum ríkisábyrgð án tillits til efnahags og tekna. Þess vegna er hann ekki félagslegur. Ég mundi annaðhvort vilja gera hann félagslegan eða koma með önnur úrræði eins og stefnu um húsnæðisbótakerfi, að eitt húsnæðisbótakerfi fyrir alla tæki við. Ég held að þegar hv. þingmaður skoðar þetta og kemur með hugmyndir um almenn lög fyrir alla sem taka lán til fasteignakaupa getum við verið sammála, frú forseti.

Frú forseti. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki komið aftur í andsvar og ég ætla að vera sanngjarn en ég er viss um að hv. þingmaður er mér sammála um að við ættum ekki að hverfa aftur til þeirrar stefnu sem var við lýði undir forustu hæstv. þáverandi ráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, um rekstur Húsnæðisstofnunar sem olli því að milljarðatugir lentu á skattgreiðendum. Vextir voru niðurgreiddir og stofnunin var hugsuð með allt of félagslega miðuðum hætti að mínu viti.

Fyrir alla.

Já, fyrir alla. Ég er viss um að við hv. þingmaður erum sammála um það og þá er að finna lausn gagnvart ESA um hvernig við getum stuðlað að því, þá tala ég fyrir hönd okkar framsóknarmanna, að við höfum áfram öflugan Íbúðalánasjóð í landinu vegna þess að aðgengi fólks að lánsfjármagni er mjög misskipt. Við hljótum að vilja skapa öllum sömu tækifæri til að kaupa sér húsnæði yfir höfuðið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður reyndi að stilla málum þannig upp að einhver sérstök ógn stafaði af því fyrir framtíð Íbúðalánasjóðs að Sjálfstæðisflokkurinn hefði svo mikla löngun til að leggja sjóðinn niður. Nú er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hafði um það forustu á sínum tíma að setja þau lög í meginatriðum sem gilda um Íbúðalánasjóð vegna stjórnarforustu sinnar í landinu á þeim tíma. Ég tel ekki að sú pólitíska ógn sem hv. þingmaður telur sig sjá sé það sem ógnar Íbúðalánasjóði. Það sem hins vegar ógnar Íbúðalánasjóði eru aðstæður á markaði sem sjóðurinn, meðal annars af lagalegum ástæðum, á erfitt með að bregðast við. Í fyrsta lagi hefur áhugi lántakenda á því að taka óverðtryggð lán verið vaxandi. Þau voru boðin af bönkunum með hagstæðum kjörum. Þeim fylgir hins vegar áhætta en í sumum tilvikum mun sú áhætta ekki birtast fyrr en eftir þrjú, fjögur eða fimm ár. Auðvitað er áhætta í því fólgin að taka óverðtryggð lán eins og menn hafa verið að vekja athygli á í umræðunni eftir að þessi gusa af óverðtryggðum lánum gekk yfir. Margir hafa líka talað harkalega gegn verðtryggingunni. Það hefur leitt til þess að ýmsir hafa talið betra að óverðtryggð lán væru í boði, en því fylgir sannarlega áhætta. Í öðru lagi er það þannig að ég hygg að minnsta kosti á einhverju tímabili hafi vextir Íbúðalánasjóðs til húsnæðismála verið heldur hærri en vextir bankanna. Bankarnir hafa verið að fjármagna sig með innlánum. Innlánsvextirnir hafa fram undir þetta verið lágir, eins og menn vita, og þess vegna hafa bankarnir geta boðið betri vaxtakjör. Síðan stendur Íbúðalánasjóður frammi fyrir því að það er verið að greiða mikið upp af lánum. Menn eru að skuldbreyta lánum sínum, færa þau yfir í óverðtryggð lán og fara út á markaðinn til bankanna til að gera það. Loks er það þannig, sem ég hef verið að vekja athygli á, að Íbúðalánasjóður er í þeirri stöðu vegna lagafyrirmæla að geta ekki boðið skuldugum viðskiptavinum sínum þau úrræði sem bankarnir hafa verið að bjóða. Það stuðlar að því að þeir sem eru í viðskiptum við Íbúðalánasjóð kjósa að færa þau viðskipti sín yfir í bankana. 

Frú forseti. Ég þykist nú vita að við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson séum um margt sammála þegar kemur að málefnum Íbúðalánasjóðs enda er hann þingmaður Norðvesturkjördæmis þar sem sjóðurinn þjónustar fjölmarga og mun gera í náinni framtíð. Hv. þingmaður er hér með tillögu sem kveður á um að veita Íbúðalánasjóði sömu heimildir og Landsbankinn hefur. Ég hef svo sem velt því upp hér hvers vegna ríkisstjórnin hafi ekki veitt Íbúðalánasjóði sömu tæki og ríkisbankinn, Landsbankinn, hefur. Í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur klúðrað fjölmörgum tækifærum til að finna leiðir án þess að það kosti ríkissjóð tugi milljóna langar mig að spyrja hv. þingmann hvernig hann hyggist fjármagna þessa breytingartillögu sína sem ég vil ekkert slá út af borðinu fyrir fram. Við höfum meðal annars rætt að hægt væri að skattleggja séreignarlífeyrissparnaðinn. Hugmyndir hafa verið uppi um að hægt væri að fjármagna þessa leið með þeim hætti þannig að þetta mundi ekki auka skuldir ríkissjóðs. Ég hefði gjarnan viljað heyra hv. þingmann fara yfir það. Ég hef hins vegar samúð með þessari tillögu og vil, eins og ég sagði áðan, ekkert útiloka stuðning minn við hana. En það er ekki eðlilegt að fólk sem taldi sig fara varlega með því að skipta við ríkisrekinn Íbúðalánasjóð skuli vera verr sett en það fólk sem skipti við bankakerfi sem hrundi. Ég held við þurfum að reyna að vinda eitthvað ofan af þessari stöðu á markaðnum.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki síst vegna þess að ég er þingmaður Norðvesturkjördæmis og þekki aðstæður fólks þar sem ég hef verið að velta þessum hlutum fyrir mér varðandi stöðu Íbúðalánasjóðs. Það er rétt hjá hv. þingmanni að mjög stór hluti íbúðalána til landsbyggðarfólks er fjármagnaður í gegnum Íbúðalánasjóð. Þess vegna verður óréttlætið enn þá meira himinhrópandi þegar við sjáum að þeir sem hafa átt þess kost að taka lán í bönkunum fá meiri fyrirgreiðslu með skuldir sínar en þeir sem eru hjá Íbúðalánasjóði. Það verður ekki bara misræmi milli einstaklinga heldur líka milli landsvæða, það er það sem ég er að horfa til. Ég hugsaði fyrir fjármögnuninni, þetta eru stórar tölur, það er alveg rétt sem komið hefur fram hjá hæstv. velferðarráðherra. Þá er auðvitað tvennt sem kemur til greina, að minnsta kosti við fyrstu sýn. Það er í fyrsta lagi að beint framlag kæmi frá ríkissjóði og þá mættu menn hugsa fyrir því hvernig það væri fjármagnað sérstaklega. Einnig væri hægt að hugsa sér að ríkið gæfi út skuldabréf, víkjandi lán, sem sjóðurinn gæti síðan tekið sem hluta af áhættugrunni sínum, t.d. lán til 40 ára með hóflegum vöxtum. Þá er 

Frú forseti. Það verður áhugavert að heyra í þessari umræðu hvaða hugmyndir og tillögur stjórnarliðar hafa gagnvart þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður hefur lagt hér fram. Við ræðum hér hagsmuni þúsunda heimila sem ekki hafa fengið viðhlítandi aðstoð. Eins og við framsóknarmenn sögðum í kjölfar efnahagshrunsins hefur sú sértæka leið sem ríkisstjórnin hefur valið í skuldaúrlausnum heimilanna komið þannig út að þeir sem fóru óvarlegast fá jú einhverja úrlausn sinna mála en fólkið sem fór varlega fyrir hrun - er kannski komið í skuldsetningu sem nemur 105–110% - fær enga aðstoð, ekki nokkra aðstoð, fólkið sem fór varlega í fjárfestingum sínum. Það er eðlilegt að skuldirnar hafi hækkað í ljósi þess að gjaldmiðillinn hrundi og það er óásættanlegt að horfa upp á það að ríkisstjórnin skuli skila auðu þegar kemur að málefnum 

Hæstv. forseti. Já, mig langar að taka undir það sem hv. þingmaður sagði í svari sínu. Það er svolítið einkennilegt að hér sé verið að ræða um þinglok og ekki liggja fyrir nein mál á forgangslista ríkisstjórnarinnar sem varða skuldavanda heimilanna. Mér finnst það því mjög athyglisverð nálgun hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni hvort ekki eigi að skoða þá útfærslu sem hv. þingmaður hefur lagt til í öðru frumvarpi. Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spurði hvort við sjálfstæðismenn teldum ekki að Íbúðalánasjóður ætti að lána þar sem von væri á því að lán yrði endurgreitt að fullu og engin vandræði væru á markaði, eitthvað á þennan hátt. Ég vil varpa þeirri spurningu til hv. þingmanns: Hvernig sér hann fyrir sér hlutverk Íbúðalánasjóðs? Á það ekki að vera félagslegur sjóður sem aðstoðar þá við íbúðarkaup sem af einhverjum ástæðum geta ekki notfært sér þær leiðir sem bankarnir bjóða upp á? Á hann ekki að veita lán af félagslegum ástæðum og þá undir yfirstjórn velferðarráðherra? Eða sér hv. þingmaður fyrir sér að Íbúðalánasjóður sé á þessum lánamarkaði eins og hver önnur fjármálastofnun og láni öllum, sama hverjum er, til íbúðarkaupa? Þá ætti hann að mínu viti að vera undir efnahags- og viðskiptaráðuneytinu eins og allar slíkar stofnanir. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér? Telur hv. þingmaður að á engan hátt þurfi að fara yfir umhverfi og ramma sjóðsins í ljósi þess efnahagshruns sem hér varð og þess hlutverks sem Íbúðalánasjóður, með sinni miklu fyrirferð á fasteignalánamarkaði, hafði í því samspili öllu eins og 

Frú forseti. Þarna er akkúrat grundvallarmunur á nálgun minni á málið og nálgun hv. þingmanns sem minntist ekki einu orði á það hvernig stóru bankarnir þrír ruddust inn á þennan markað án þess að vera búnir að fjármagna starfsemi sína einhver ár fram í tímann. Þeir fóru inn á þennan markað á niðurgreiddum vöxtum til að bola Íbúðalánasjóði út af markaði. Ég man að ungir sjálfstæðismenn ályktuðu um að ekki væri þörf fyrir Íbúðalánasjóð lengur. En ef menn ætla að gera starfsemina félagslega skulu menn búa sig undir að við þurfum að borga mikla fjármuni á hverju ári með starfsemi Íbúðalánasjóðs. Fram að hruni þurfti ekki að borga eina krónu til starfsemi Íbúðalánasjóðs. Sjóðurinn hafði eigið fé upp á um það bil 25 milljarða kr. og við mundum, ef við ætlum að fara í þessa stefnubreytingu, þurfa að tala fyrir því í fjárlögum á hverju einasta ári að lappa þurfi upp á ýmis svæði landsins með fjárframlögum úr ríkissjóði. Þá erum við bara komin í mjög leiðinlega umræðu, komin í einhverja byggðastyrki. Að sjálfsögðu eiga þetta að vera grundvallarmannréttindi. Með því að reka Íbúðalánasjóð með ákveðnum takmörkunum - ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um það - styrkjum við rekstrargrundvöll sjóðsins. Þannig þyrfti ríkissjóður ekki að borga milljarða á ári hverju með slíkum rekstri. Ég veit ekki hve langt er á milli okkar hv. þingmanns í málflutningi. Hún er nú þingmaður Suðurkjördæmis og við viljum væntanlega að Vík og Klaustur og suðausturhorn landsins hafi aðgang að lánsfjármagni án þess að það sé skilgreint sem eitthvert félagslegt svæði. Ég trúi ekki að hv. þingmaður vilji að við förum þannig inn í umræðuna. Við þurfum því fyrst og fremst að finna lausn og standa vörð um öflugan og vel rekinn Íbúðalánasjóð sem að sjálfsögðu hlaut að verða fyrir einhverju fjárhagslegu tjóni í kjölfar bankahrunsins.

Hæstv. forseti. Flestar þær erlendu eftirlitsstofnanir sem hafa fylgst með efnahagsmálum á Íslandi hafa ítrekað varað við þátttöku ríkisins í almennum íbúðalánum. Hv. þingmaður er hér að segja að hann telji að Íbúðalánasjóður eigi að vera í samkeppni við einkaaðila um íbúðarlán alls staðar á landinu og undir öllum kringumstæðum. Ég skildi það 

Frú forseti. Ég held að engri ríkisstjórn detti í huga að reyna að brjóta í bága við EES-samninginn og þá löggjöf sem við höfum undirgengist þar, enda var það nú verkefni í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að svara ábendingum EFTA. Það var mikil vinna við það að koma til móts við þær ábendingar. Hins vegar kom það aldrei til tals af hálfu okkar framsóknarmanna að gera Íbúðalánasjóð að einhverri félagslegri stofnun. Það er ekki framtíðarsýn sem ég hef. Við getum séð fyrir okkur Íbúðalánasjóð á almennum markaði með ákveðnum takmörkunum. Að sjálfsögðu á markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs ekki að vera 80, 90 eða 100%. Hún var 90% áður en bankarnir komu inn á þennan markað. Við þurfum að finna einhvern gullinn meðalveg í þessu, en við þurfum að horfa til þess 

Frú forseti. Umræðan sem hér hefur skapast um húsnæðismál er umtalsvert umfangsmeiri og dýpri en margir héldu kannski í upphafi þegar málið var lagt fram. Þar kemur margt til. Eitt af því sem er nokkuð augljóst þegar menn fara að skoða frumvarpið, og er tilefni þess að það er lagt fram, er að þá fara menn eðlilega að velta fyrir sér hvort frumvarpið svari nægilega skýrt þeim ábendingum sem komu frá Eftirlitsstofnun EFTA um starfsemi Íbúðalánasjóðs og hvort við séum til að mynda með breytingunum á leigufélögunum, sem sagt að heimila Íbúðalánasjóði að eiga leigufélag, að feta rétta slóð. Það er líka rétt að nefna hér að síðan eru ágætir hlutir þarna inni, m.a. ákvæði um hæfisskilyrði og hæfisreglur um stjórnendur sem gildi það sama um og hjá öðrum fjármálafyrirtækjum. Það sem vekur athygli þegar maður fer að skoða málið er að við erum komin að lokum þriðja árs á kjörtímabili ríkisstjórnarinnar og þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um 50 eða 60 úrræði til handa skuldsettum heimilum verður að segjast eins og er að ríkisstjórnin hefur eiginlega aldrei nýtt þau tækifæri sem hún hefur. Hér er til að mynda verið að fjalla um húsnæðismál, um Íbúðalánasjóð. Maður skyldi ætla að eftir þrjú ár væri ríkisstjórnin komin fram með stefnu sem hún vildi leggja fram, heildarstefnu til lengri tíma en væri ekki að bregðast á umdeildan hátt við þeim athugasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA gerir við starfsemi Íbúðalánasjóðs í dag. Með öðrum orðum, frú forseti, hefði ríkisstjórnin átt að koma fram með skýra sýn og stefnu í heildarhúsnæðismálum almennt, þar með talið hvernig hún sér fyrir sér Íbúðalánasjóð, í stað þess að leggja fram lítið mál sem ég veit að mörgum stjórnarliðum finnst sérkennilegt að svo mikil umræða hafi orðið um. Síðan hefur kristallast hér í umræðunni mismunandi sýn flokka og jafnvel einstakra þingmanna á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Það er líka bæði þörf og nauðsynleg umræða sem er vert að taka. Það er ljóst að til að mynda í samstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fyrr á árum voru nokkur átök um það hvert stefna skyldi. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók upp samstarf við Samfylkinguna vorið 2007 var meðal annars haft eftir forustumönnum Sjálfstæðisflokks að það væri líklegra að hægt yrði að fá Samfylkinguna til að gera breytingar á til að mynda Íbúðalánasjóði. Það er alveg rétt, innan Samfylkingarinnar eru allháværar raddir um að Íbúðalánasjóður eigi ekki að vera til í þessari mynd og þá horfa samfylkingarmenn gjarnan til þess kerfis sem hæstv. forsætisráðherra, sem þá var hæstv. félagsmálaráðherra, kom á með húsnæðisbótakerfi sínu. Hún setti fjölmörg sveitarfélög á landsbyggðinni á hliðina og dældi peningum úr ríkissjóði og sveitarfélögunum í stórum stíl. Það var vonlaust kerfi og þess vegna var brugðist við því á sínum tíma og Íbúðalánasjóður settur á laggirnar. Þar kristallast sú hugmyndafræði sem kom fram í andsvörum hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, við nokkra hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins um nákvæmlega það hvernig við sjáum fyrir okkur starfsemi Íbúðalánasjóðs og hvernig hún verði fjármögnuð. Horfum til fyrri tíma sem ég held að einstaka þingmenn Samfylkingarinnar hafi horft til og jafnvel hæstv. forsætisráðherra, jafnvel á tímum ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks 2007–2009 þegar hæstv. forsætisráðherra var félagsmálaráðherra eins og menn muna kannski þó að ýmsir samfylkingarþingmenn og jafnvel ráðherrar láti oft í veðri vaka að þeir hafi hvergi verið við stjórnvölinn á þeim tíma þegar hrunið varð. Það er eins og margir samfylkingarþingmenn horfi til þess tíma þegar kerfi hæstv. forsætisráðherra, þáverandi félagsmálaráðherra, var hér við lýði eins og það hafi verið sérstaklega jákvætt og gott. Það var hins vegar afleitt og það reyndist nauðsynlegt að dæla í það opinberum fjármunum, bæði frá sveitarfélögunum og ríkinu. Þess vegna höfum við framsóknarmenn stutt þá hugmyndafræði að Íbúðalánasjóður gegni veigamiklu hlutverki á húsnæðismarkaði og að það beri að viðhalda því. Við teljum sem sagt eðlilegt að hann starfi á almennum markaði til að fá fé til að geta staðið undir hinum félagslega þætti. Þegar við komum að þessum félagslega þætti þurfum við líka að velta fyrir okkur í hverju hann liggur. Liggur hann kannski aðallega í því að bankarnir meti sum landsvæði sem félagsleg svæði? Er eðlilegt að litið sé á þær byggðir sem eitthvert sérstakt félagslegt kerfi sem þurfi sérstaka opinbera aðstoð til að viðhalda og auðvelda fólki að búa í? Ég held að þarna muni menn lenda í nokkrum vanda. Það er búið að vera langvarandi og viðurkennt í langan tíma og það er ekkert nýtt að bankarnir hafa horft mjög misjafnlega til landsvæða. Það gerðist ekki eftir hrunið og það gerðist heldur ekki þegar bankarnir ruddust inn á íbúðamarkaðinn, með látum vægast sagt. Ég var á þeim tíma í forsvari fyrir hóp sem var að reyna að byggja upp ferðaþjónustufyrirtæki og þurfti að leita til ýmissa lánastofnana. Það var ótrúlegt viðhorf sem blasti við á þeim tíma. Ég man eftir viðræðum við bankastofnun á höfuðborgarsvæðinu sem skoðaði viðskiptaáætlunina og rekstraráætlanir og það sem eðlilegt er að tilheyri og fannst þær frábærar - sem þær svo sannarlega voru. Þetta er eitt af þeim fyrirtækjum í ferðaþjónustu sem aldrei hefur farið á hausinn, hefur bara staðið sig býsna vel, staðið fyrir sínu og haldið áfram að vaxa alveg frá því að farið var af stað. Þegar þessir ágætu bankadrengir sem skoðuðu áætlanirnar og leist svo vel á uppgötvuðu staðsetninguna, að fyrirtækið var sem sagt úti á landi, snerist þeim hugur, þeir kipptu að sér höndum og spurðu hvort við, þessir forsvarsmenn, værum ekki með neitt annað sem hægt væri að veðsetja en þessa góðu viðskiptahugmynd og rekstraráætlanir og allt það. Meira að segja enduðu viðræðurnar á spurningunni um hvort við ættum virkilega ekki einhverja kjallaraholu í Reykjavík sem hægt væri að veðsetja. Þannig var viðhorfið í bankakerfinu þá. Og ég held að viðhorfið í bankakerfinu hafi ekkert breyst. Við sjáum það til að mynda á því hvernig Landsbankinn horfir nú til þess að loka útibúum víða um land. Við höfum rætt það ítarlega í umræðunni um veiðigjöldin að um 75% af útgjöldum ríkisins eru á höfuðborgarsvæðinu en 40% skatttekna þannig að skatttekjurnar koma augljóslega af landinu öllu. Þess vegna skyldi maður ætla að þeir sem lifðu í fjármálageiranum gætu tekið sjálfstæða ákvörðun og metið svæðin án þess að líta á þau sem félagslegt svæði, ýta þeim til hliðar og segja: Við tökum ekki þátt í þessu. Þess vegna höfum við framsóknarmenn talið mjög mikilvægt að Íbúðalánasjóður sé til. Að okkar mati er mikilvægt að hann sé til í sem óbreyttastri mynd, þ.e. sé á almennum markaði með eðlilegum takmörkunum vegna þess að hann er í samkeppni við aðra. Þannig skapast svigrúm hjá Íbúðalánasjóði til að standa undir hinu félagslega kerfi, ellegar setjum við félagslega kerfið inn á fjárlög á hverju ári eins og komið hefur fram hjá nokkrum þingmönnum. En þetta er auðvitað miklu flóknara mál. Þess vegna hóf ég ræðu mína á því að velta fyrir mér af hverju í ósköpunum ríkisstjórnin væri eftir þrjú ár ekki komin fram með heildstæða húsnæðisstefnu. Maður hefði mátt búast við að hún kæmi fyrr fram, en hún kemur ekki fram hér, ekki einu sinni ári áður en kjörtímabilinu lýkur. Við framsóknarmenn teljum að allir landsmenn eigi að eiga möguleika á að búa við öryggi í húsnæðismálum og hafa raunverulegt val um búsetuform. Þá erum við að tala um þá séreignarstefnu sem verið hefur en við viljum líka hafa aðrar leiðir, til að mynda styrkan leigumarkað. Það þarf að auka fjölbreytni búsetuforma með því að endurskoða og styrkja lög um samvinnufélög á sviði húsnæðismála. Það má segja að komið sé til móts við það í þessu frumvarpi og nefndaráliti þar sem fjallað er um, með leyfi forseta, á bls. 3, að meiri hlutinn leggi áherslu á að „Íbúðalánasjóði sé heimilt að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum, sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis, lán til byggingar eða kaupa leiguíbúða. Meiri hlutinn telur rétt að árétta þann skilning að undir félög sem hafa það að langtímamarkmiði að eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis falla einnig búseturéttarfélög og húsnæðissamvinnufélög, enda sé rekstri þessara félaga þannig háttað að hagnaði af rekstri þeirra sé varið í þágu félagsins en ekki til arðgreiðslna“. Hér má segja að komið sé til móts við þennan punkt sem ég nefndi í stefnu okkar framsóknarmanna. Það er fleira sem við höfum fjallað um, nokkuð sem er í stefnu okkar framsóknarmanna og við undrumst að ekki hafi verið brugðist við, hugsanlega í þessu frumvarpi eða öðru formi. Við höfum til að mynda fjallað um að flutningur á milli lánsforma gæti verið auðveldari ef við felldum niður gjaldtöku við skilmálabreytingu og endurfjármögnun, stimpilgjöld og annað. Við erum með tillögu sem ekki hefur fengið brautargengi í þinginu. Við höfum einnig sagt að stjórnvöld ættu að beita sér fyrir því að boðið yrði upp á óverðtryggð húsnæðislán. Í þessu frumvarpi er talað um það að Íbúðalánasjóði sé veitt heimild til að veita óverðtryggð lán til leiguíbúða og að vextir af þeim lánum gætu verið fastir eða breytilegir. Það er sagt í lokin á nefndaráliti meiri hlutans. Það er rétt að við þessu var brugðist fyrir nokkrum mánuðum en það hefur hins vegar gengið mjög treglega og hægt. Það er ákveðinn galli í kerfinu hjá Íbúðalánasjóði sem er þannig fjármagnaður að þar er uppgreiðsluákvæði sem getur þýtt að sjóðurinn situr uppi með lán sem hann hefur tekið annars staðar og vaxtamun sem hann getur ekki staðið undir. Ég hefði talið eðlilegt að tekið hefði verið heildstætt á þessu í þessu frumvarpi eða öðru sem ríkisstjórnin hefði komið fram með á þessum tíma. Ef við ætlum að taka heildstæða stefnu þurfum við líka að velta fyrir okkur með hvaða hætti ungt fólk á að geta eignast húsnæði. Í nefndarálitinu telur meiri hlutinn til bóta að lögfest verði að veðbréf Íbúðalánasjóðs geti aðeins numið 80% af matsverði eignar, enda hafi það þau áhrif að kaupendur íbúðarhúsnæðis þurfi að reiða fram sem nemur 20% af kaupverði eignarinnar í eigin fé og þannig takmarkað mikla skuldsetningu kaupenda. Auðvitað er það vegna þess að hér er óheft verðtrygging. Við höfum lagt fram frumvarp um að setja þak á verðtrygginguna til að tryggja að hér brenni eignir ekki upp eins og verið hefur síðustu árin þar sem lán hafa hækkað um 40–50% með tilheyrandi greiðsluerfiðleikum þeirra sem búa við þessar stökkbreyttu aðstæður. Í því sambandi er rétt að gagnrýna ríkisstjórnina og stjórnvöld fyrir að hafa ekki tekið á almennum leiðréttingum á sínum tíma. Við höfum líka velt fyrir okkur og hvatt til þess að settur yrði upp valfrjáls sparnaður til að tryggja ungu fólki í framtíðinni möguleika á að eignast þessi 20%, m.a. með skattaívilnunum vegna kaupa á íbúð seinna meir eða kaupa á búseturétti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur lagt fram slíkt frumvarp í þinginu en það hefur heldur ekki fengið brautargengi, hún hefur ekki fengið tækifæri til að mæla fyrir því eða koma því til nefndar. Ég ætlaði að koma inn á fleiri þætti, m.a. breytingartillögu Einars K. Guðfinnssonar og viðbrögð við þeirri stöðu að Íbúðalánasjóður stendur ekki jafnfætis hinu ríkisfjármálafyrirtækinu á íbúðamarkaði, Landsbankanum, en hef nú ekki tíma í það, frú forseti, 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hérna og hv. þingmaður gerði að umtalsefni má segja að sé einhvers konar viðbragð við þeirri niðurstöðu Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Þetta eru viðurhlutamiklar athugasemdir og það væri fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvort hann telji að þetta frumvarp komi í meginatriðum til móts við þær. Við vitum að uppi hafa verið athugasemdir af mörgum toga við starfsemi Íbúðalánasjóðs í gegnum tíðina. Á seinni árum hafa komið fram ýmsar athugasemdir í svipaða veru, t.d. á árinu 2008. Ef ég man rétt var það að einhverju leyti skilyrt lánveiting norrænu ríkjanna til okkar að á þessu máli yrði tekið. Það er ljóst að það hefur legið nokkuð í loftinu að þessi mál þyrfti að taka upp og ég er sammála hv. þingmanni um að einhvern veginn þarf að gera þetta með heildstæðum hætti þannig að fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs og þeirrar starfsemi sé sem best tryggð til lengri tíma. Ég hef hins vegar eiginlega meiri áhyggjur af því núna að við erum í dálítið þröngri stöðu með Íbúðalánasjóð. Hann hefur fengið mikil ríkisframlög til að koma til móts við þau töp sem hann varð fyrir. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að hafa mörg orð um það. Vandi Íbúðalánasjóðs er sá, jafnvel óháð þessu, að sjóðurinn hefur á margan hátt verið með hendur sínar svo bundnar. Hann hefur til dæmis ekki getað komið til móts við skuldug heimili til jafns við aðrar lánastofnanir. Þær hafa getað boðið fram úrræði sem eru betri en úrræði Íbúðalánasjóðs. Óttast hv. þingmaður þá að þetta atriði geri það að verkum að stuðningur sem hefur verið við Íbúðalánasjóð, almennt held ég þvert á alla flokka, a.m.k. flesta flokka, kunni að rofna 

Frú forseti. Síðasta atriðið tel ég einmitt ákaflega mikilvægt. Þess vegna undraðist ég að ríkisstjórnin skyldi ekki koma með skýrari stefnu í málefnum Íbúðalánasjóðs í þessu frumvarpi þegar fer að hilla undir lok stjórnmálaferils ríkisstjórnarinnar, skulum við segja, að hún skuli þá ekki koma fyrr fram með skýra stefnu. Það er augljóst að ríkisstjórnin hefur lagt sig í líma við að reyna að koma bankastarfseminni og fjármálastarfseminni á því sviði á laggirnar og stært sig af því víða um völl, sumt jafnvel verðskuldað eins og gengur og gerist. Þess vegna finnst mér sérkennilegt í meira lagi að ríkisstjórnin skuli ekki hafa sama metnað til að koma fram með skýra stefnu um að Íbúðalánasjóði sé gert kleift að standa undir sambærilegum möguleikum og til að mynda Landsbankanum þannig að hann geti í raun og veru keppt. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á mun fólki ellegar væntanlega ekki finnast það í sömu stöðu eftir því hvort það skiptir við Íbúðalánasjóð eða Landsbankann sem bæði eru fjármálafyrirtæki í ríkiseigu. Þá fjarar væntanlega undan stuðningi við Íbúðalánasjóð sem hefur annars verið víðtækur og almennur. Margir sögðu hér fljótlega eftir hrun: Við getum þakkað guði og kannski Framsóknarflokknum fyrir Íbúðalánasjóð, að hann skuli vera til og að honum skuli ekki hafa verið breytt. Hann stóð af sér hrunið. Það er rétt að hann hefur fengið veruleg fjárframlög, en eru þau ekki bara nokkuð eðlileg í samræmi við stærð og mikilvægi sjóðsins? Ef menn bera þau saman við þau gríðarlegu fjárútlát sem hafa orðið vegna annarra fjármálastofnana, nú síðast SpKef, 

Virðulegi forseti. Þegar menn gagnrýna almennt útlánatöp Íbúðalánasjóðs og annarra sjóða, eins og Byggðastofnunar, gleyma menn því að þegar nýju bankarnir voru búnir til voru skuldapakkarnir sem voru færðir frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana færðir yfir með gríðarlegum afföllum. Ég man eftir 60–70% sem þessir lánapakkar voru í raun verðlagðir niður sem nýju bankarnir yfirtóku og þar fóru þessar miklu afskriftir fram. Þar með myndaðist mikið rými hjá þessum fjármálastofnunum til að takast á við niðurfærslu á skuldum sem Íbúðalánasjóður hafði ekki sömu möguleika á. Byggðastofnun hafði heldur ekki sömu möguleika. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vakti athygli á því í gær að sparisjóðirnir höfðu það heldur ekki. Þeir voru endurreistir með allt öðrum hætti. Þeir fengu ákveðna fjárhagslega fyrirgreiðslu. Þar var hins vegar ekki um það að ræða að þeirra gamla lánasafn yrði fært niður og einhver annar tæki á sig kostnaðinn af því, hvorki kröfuhafar né aðrir, vegna þess að hugmyndin var sú að halda lífinu í þessum stofnunum. Við getum sagt af þessu að samkeppnisstaðan sem verður til við slíkar aðstæður er gríðarlega misjöfn. Auðvitað þarf að taka tillit til þess og menn mega ekki bara horfa á tölurnar sem ríkissjóður reiðir þarna fram til þess að leggja mat á rekstrarárangur þessara sjóða og fjármálafyrirtækja, menn verða að skoða þessi mál heildstætt. Vegna þess að ég tel að Íbúðalánasjóður hafi hlutverki að gegna hef ég hins vegar áhyggjur af því hvernig staðan er gagnvart honum. Ég hef miklar áhyggjur af því óréttlæti sem blasir við fólki núna sem felst í því að menn fá þrátt fyrir allt meiri skuldaniðurfellingar í bönkunum en hjá Íbúðalánasjóði. Þetta er ekki bara óréttlæti milli einstaklinga, það er líka þannig að lánveitingar Íbúðalánasjóðs til íbúðakaupa hafa verið hlutfallslega miklu meiri úti á landi vegna þess að þar vildu bankarnir síður sinna þessu. Þá myndast enn eitt óréttlætið, óréttlæti með tilliti til búsetu. Sá sem býr á Vestfjörðum 

Frú forseti. Það er rétt sem kom fram hér í lokaorðum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, það felst óréttlæti í því að bankarnir líta á landið mjög misjöfnum augum. Ég reyndi að koma því að í minni ræðu að ég vil ekki að við förum að líta á það sem eitthvert félagslegt úrræði að búa á ákveðnum svæðum landsins, heldur tel ég einfaldlega vanda fólginn í þeirri markaðsvæðingu fjármálakerfisins að líta á landsvæðin með þessum misjöfnu augum, hugsanlega vegna vanþekkingar, hugsanlega vegna fjarlægðar frá þessum svæðum og hugsanlega jafnvel vegna innbyggðra fordóma sem hafa verið uppi um langt skeið. Ég tel mikilvægt að Íbúðalánasjóður starfi á þessum markaði. Ég vil líka nefna það eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, því sem hv. þm. Eygló Harðardóttir skrifar undir og ég kom aðeins inn á í upphafi ræðu minnar, um mikilvægi þess að hér yrðu sett almenn lög, að eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson bendir á er gríðarleg þróun á húsnæðismarkaðnum. Bankarnir hafa í auknum mæli komið inn á hann aftur, endurfjármagnaðir með stökkbreyttum niðurfelldum lánum sem þeir síðan rukka í 100% magni en hafa þar af leiðandi möguleika til að slá af. Ég held að það sé mjög mikilvægt að sett verði almenn lög um alla sem veita lán til fasteignakaupa í stað þess að einblínt verði á að setja sjóðnum strangari skilyrði líkt og gerðist í aðdraganda bankahrunsins. Ég held að þar hafi einmitt skort á, þegar bólan gekk hvað hraðast voru lán bankanna til húsnæðiskaupa til stækkunar á bólunni tíu eða tólf sinnum stærri og umfangsmeiri en lán Íbúðalánasjóðs.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Mig langar að spyrja hann nokkurra spurninga vegna þess frumvarps sem hér liggur fyrir. Mig langar að spyrja hann um þær breytingar sem gerðar eru á 1. gr. laganna um að eftir hverjar alþingiskosningar skipi ráðherra fimm fulltrúa og varaformaður og formaður stjórnar, sem ráðherra skipar, eigi að vera úr hópi stjórnar og skipaðir til jafnlengdar embættistíma þess ráðherra sem skipar. Telur þingmaðurinn hið pólitíska vald sem þá er komið í stjórnina geta orðið á kostnað hins faglega? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann um breytingar sem eru á bls. 4 í frumvarpinu þar sem komið er inn á innri endurskoðun og eftirlitskerfi með áhættu þar sem tvennt gerist, annars vegar í innri endurskoðun eins og komið er að, með leyfi forseta: „Eigi sjaldnar en árlega skal sá sem annast innri endurskoðun Íbúðalánasjóðs gera Fjármálaeftirlitinu grein fyrir niðurstöðum kannana sinna. Auk þess skal hann tilkynna Fjármálaeftirlitinu sérstaklega og án tafar um þær athugasemdir sem gerðar hafa verið og sendar stjórn sjóðsins.“ Samhliða er í 11. gr. b talað um að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um framkvæmd áhættustýringar, áhættuviðmið, eftirlitskerfi vegna áhættuþátta í starfsemi Íbúðalánasjóðs og innra eftirlits að fenginni umsögn stjórnar Íbúðalánasjóðs og Fjármálaeftirlitsins. Mig langar að velta þessu fyrir mér, skipan stjórnar og þá pólitísku armslengd sem við höfum stundum viljað hafa og svo aftur hvernig Fjármálaeftirlitið er raunverulega bæði umsagnaraðili um hvað má gera og síðan umsagnaraðili eftirlits þar að auki. Telur þingmaðurinn 

Frú forseti. Þetta eru afar áhugaverðar spurningar sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kemur hér með. Ég verð að viðurkenna að þar sem ég sit ekki í þessari nefnd hef ég ekki pælt í einstaka greinum frumvarpsins, en það slær mann um leið og maður heyrir og síðan les og skoðar umsagnirnar um þetta, eins og í 1. gr., að sú hugsun skuli greinilega vera að með frumvarpinu skuli stjórnin eiga að sitja ráðningartíma hvers ráðherra. Það virðist vera augljóst að fram eigi að fara pólitísk stýring sem mér finnst vera afar neikvætt. Hvort þetta er afleiðing af baksi og vandræðagangi ríkisstjórnarinnar við ráðningu forstjóra Íbúðalánasjóðs fyrr á kjörtímabilinu veit ég ekki. Það var vægast sagt vandræðaleg uppákoma þegar meiri hluti stjórnarinnar var búinn að velja sér, að sínu mati faglega, hæfan stjórnanda og hálfgert neitunarvald virtist birtast ofan úr ráðuneyti félagsmálaráðherra, þ.e. þáverandi félagsmálaráðherra kom í veg fyrir að slík ráðning yrði, og vandræðagangurinn sem varð síðan í kjölfarið. Ég veit ekki nema þetta atriði hafi fengið allt of litla athygli og þurfi að ræðast mun betur en ég hef heyrt í þessari umræðu í það minnsta. Varðandi ákvæði 6. gr. um 11. gr. a og b finnst mér nauðsynlegt að það sé skýrt að ef Fjármálaeftirlitið á að fara að gera grein fyrir niðurstöðum kannana sinna og innri endurskoðandi á að vera í Fjármálaeftirlitinu hvort það verði sambærilegt í öllum fjármálastofnunum. Ég verð að segja eins og er að það virðist líka lykta af pólitík í 11. gr. b - við höfum náttúrlega séð í allt of mörgum frumvörpum heimildir til ráðherra að setja reglugerðir um allt milli himins og jarðar. 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum þetta svar við andsvari mínu. Mig langar líka að spyrja hann í sambandi við 14. gr. á bls. 6 í frumvarpinu. Þar er áfram veitt reglugerðarheimild til ráðherra þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Ráðherra setur með reglugerð frekari ákvæði um skilyrði lána til leiguíbúða, þar á meðal um lágmarksfjölda íbúða, gerð íbúða, stærðir þeirra, viðmið um ákvörðun leigufjárhæðar, hagkvæmni og byggingarkostnað, úrræði til þess að tryggja sem lægst íbúðarverð, takmarkanir við arðgreiðslum og þinglýsingu leigusamninga.“ Þarna er aftur komið inn ótakmarkað framsal löggjafans til ráðherra til að setja reglugerðir. Það sem vekur furðu mína, virðulegur forseti, að hvergi í þessari grein skuli vera minnst á ný lög um Mannvirkjastofnun þar sem Mannvirkjastofnun hefur ákveðnum skyldum að gegna varðandi byggingar og annað í þeim dúr og að með þessari reglugerðarheimild ráðherra skuli hvergi vísað til þess að þetta þurfi að vera í samræmi við gildandi lög Mannvirkjastofnunar o.s.frv. Hvað þykir hv. þingmanni um það að reglugerðarheimild ráðherra sé svo víð án þess að hún sé með tilvísun í önnur lög? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvað honum þykir um að lán til leiguíbúða geti annað tveggja verið verðtryggð eða óverðtryggð og vextir af þeim lánum breytilegir eða fastir á meðan enn er, eftir því sem best verður séð á þessu, eingöngu hægt að fá verðtryggð lán frá Íbúðalánasjóði.

Frú forseti. Varðandi síðastnefnda atriðið kom ég einmitt inn á það í ræðu minni að við framsóknarmenn teljum að Íbúðalánasjóður eigi að hafa heimild til að veita óverðtryggð lán. Ég tel því óeðlilegt að það skuli ekki vera möguleiki fyrir einstaklinga að standa jafnfætis leigufélögum og öðrum félögum hvað það varðar. Varðandi 14. gr. er hún dæmi um ráðherraræðið sem hefur, eins og ég lýsti í fyrra andsvari mínu, tröllriðið stjórnsýslunni og frumvarpasmíð á liðnum árum. Ég held ég fari rétt með að í tíð Friðriks Sophussonar sem fjármálaráðherra hafi hugmyndir um rammafjárlög komið upp, sem er allt annað hugtak og skynsamlegt við fjárlagagerð, en síðan hafi menn farið út í að gera rammalög um nánast alla þætti stjórnsýslunnar og setja heimildir til ráðherra til að útfæra þá. Ég sé t.d. ekki fyrir mér af hverju ráðherra ætti eða hvernig það yrði ef ráðherra færi að velta fyrir sér gerð íbúða eða stærðum þeirra. Ég verð að segja eins og er að mér finnst miðstýringaráráttan ganga býsna langt. Varðandi tilvitnun hv. þingmanns í sambandi við Mannvirkjastofnun þá væri það miklu eðlilegra. Sú umræða hefur reyndar komið upp hvort ekki þurfi einmitt að rýmka þar líka þannig að menn geti fengið lán til bygginga og kaupa á minni íbúðum en viðmið eru sett um í dag til að koma til móts við kröfur um lægra húsnæðisverð og lægra leiguverð. Ég man ekki alveg stærðirnar en við þekkjum það víða erlendis að þær íbúðir sem við höfum leigt þar eða búið í, hvort sem við höfum verið við nám eða störf, eru umtalsvert minni og öðruvísi en þær sem við gerum kröfur um hér. Ég held að þetta sé eitt af því sem við erum búin að innbyggja í samfélag okkar og gerir það að verkum að við erum með dýrari rekstur í húsnæðismálum en við þyrftum.

Virðulegi forseti. Þegar stofna átti Vatnajökulsþjóðgarð held ég að hafi ríkt afskaplega mikil eftirvænting með það meðal flestra ef ekki allra Íslendinga. Ég er nokkuð viss um að það hafi verið mjög góð samstaða um stofnun hans meðal þjóðarinnar og kannski sérstaklega þeirra sem nota þetta svæði. Það var ekki síst vegna þess að hæstv. ráðherrar sem kynntu þetta á þeim tíma riðu um héruð og lofuðu ákveðnum hlutum eins og að ekki yrði skerðing á frelsi manna til að fara um þjóðgarðinn eða nýtingu og öðru slíku. Ég hef verið að funda um þessi mál og ræða þau á opnum fundum nokkuð víða um landið. Skemmst er frá því að segja að maður heyrir bæði hjá frjálsum útivistarfélögum og sveitarstjórnarmönnum mjög mikla gagnrýni og óánægju með hvernig mál hafa þróast, einkum um að þeir sem taka ákvarðanir um þessi mál hafi oftar en ekki litla þekkingu á málefninu, hafi jafnvel ekki komið á hálendið en séu samt sem áður í sérstökum nefndum sem eiga að fjalla um þessa hluti. Sömuleiðis heyrir maður að ekki sé hlustað, samráð sé á orði en ekki borði og ályktunum til dæmis ekki svarað. Um daginn var ég á fundi á Húsavík. Þar var upplýst um eitt dæmi en fulltrúar sveitarfélaganna í svæðisráði hafa viljað opna fyrir umferð um Vikrafellsleið. Það er í samræmi við bókun sveitarstjórnar Skútustaðahrepps sem mælir eindregið með því að Vikrafellsleið verði opin eins og lagt er til í ályktun B um leiðina í skýrslu starfshóps um samgöngur í þjóðgarðinum. Þá er gert ráð fyrir að Vikrafellsleið verði tekin inn í aðalskipulagsuppdrátt Skútustaðahrepps. Stjórn þjóðgarðsins hefur ekki treyst sér til að samþykkja þetta. Eins og þeir sögðu á fundinum er málið er í athugun og niðurstaðan fyrirsjáanleg. Byggðaráð Norðurþings samþykkti síðasta fimmtudag bókun sem lítið hefur farið fyrir í fjölmiðlum. Þar fór ráðið fram á að framkvæmdastjórn Vatnajökulsþjóðgarðs yrði flutt heim í hérað. Í greinargerð fer ráðið yfir reynsluna af þjóðgarðinum þar sem kemur fram að stjórnsýslan sé flókin og lagskipt og langar boðleiðir til æðstu stjórnar. Sömuleiðis hafi það upplegg sem byggja átti á ekki gengið eftir. Væntingar eru brostnar til þeirrar atvinnulegu uppbyggingar sem boðuð var með stofnun þjóðgarðsins. Það á bæði við um stjórnun og faglega vinnu Vatnajökulsþjóðgarðs sjálfs, sem og afleidda atvinnustarfsemi í heimahéraði uppbyggingar þjóðgarðsins. Síðan er það svo að þeir áheyrnarfulltrúar sem eru í stjórn mega ekki upplýsa þá aðila sem þeir eru fulltrúar fyrir í stjórn, um hvað gerist á fundum. Ég hef aldrei heyrt um þetta í neinum öðrum félagasamtökum eða stjórnum. Þess vegna vil ég beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Hver er ástæðan fyrir því að frjáls félagasamtök á sviði útivistar hafi einungis áheyrnarfulltrúa meðan umhverfisverndarsamtök hafa fullgilda félaga í stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs? 2. Hvernig stendur á því að áheyrnarfulltrúi fái ekki að greina frá því sem fram fer á fundi stjórnar Vatnajökulsþjóðgarðs til þeirra aðila sem hann er fulltrúi fyrir, sérstaklega í ljósi þess að fundargerðir berast seint og illa og virðast ekki endurspegla það sem gerist á fundum? Ég vek athygli á því að fundurinn í maí er ekki enn kominn á netið. 3. Er stefna ráðuneytisins að draga úr ferðamennsku og útivist Íslendinga á hálendinu? Er unnið að því að fylgja markmiðum 2. gr. laga um Vatnajökulsþjóðgarð, nr. 60/2007, þar sem segir að auðvelda skuli almenningi aðgengi að þjóðgarðinum? 4. Er verið að setja á stofn nýja stóra ríkisstofnun án vitundar náttúruverndarfélaga, útivistarfélaga og almennings? 5. Hvað er gerast varðandi Hofsjökulsþjóðgarð? Er unnið að heildstæðri mynd af honum? Hver er tilgangurinn með honum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á Vatnajökulsþjóðgarði og framvindu mála þar. Það er rétt sem fram kemur í fyrirspurn hans að sérstaklega góð samstaða hefur verið meðal heimamanna og þeirra sem að málum koma við myndun garðsins og undirbúning hans. Verndaráætlun liggur fyrir frá því í fyrra og komin er nokkur reynsla á hana en áfram hefur verið unnið á grundvelli hennar að samráði, sérstaklega um samgöngumál og samgöngur innan garðsins sem ég vík að síðar í máli mínu. Í fyrsta lagi varðandi spurningu hv. þingmanns um ástæðuna fyrir því að frjáls félagasamtök á sviði útivistar hafi einungis áheyrnarfulltrúa meðan umhverfisverndarsamtök hafa fullgildan félaga í stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs. Þá er það svo að formaður umhverfisnefndar þáverandi, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, mælti fyrir áliti nefndarinnar 17. mars 2007. Hann mælir þá fyrir breytingu og segir, með leyfi forseta: „Svo því sé til haga haldið leggur nefndin til ákveðnar breytingar á frumvarpinu en margar þeirra eru tæknilegar. Nefndin var einnig einhuga um að útivistarsamtök, sem eru samtök eins og Ferðafélag Íslands, 4x4 og ýmis ferðafélög um landið, hafi beina aðkomu að stjórn garðsins. Því leggur nefndin til að í svæðisráðunum, sem eru fimm, verði einnig fulltrúi útivistarsamtaka og að í sjö manna stjórn verði útivistarsamtökin með áheyrnarfulltrúa. Á sama hátt hafi útivistarsamtökin kærurétt þegar mál koma upp eins og umhverfissamtök og aðrir hagsmunaaðilar.“ Hv. þingmaður ætti því að kannast við tilvist nákvæmlega þessa ákvæðis í lögunum sem stafar frá honum sjálfum. Varðandi fundargerðir og athugasemdir um að þær berist ekki nógu títt, kallaði ég sérstaklega eftir upplýsingum um það hjá stjórn garðsins. Það er rétt að ekki hefur gengið sem skyldi að ganga frá fundargerðum, en stjórnin hyggst bæta úr því. Það er auðvitað fagnaðarefni að hv. þingmaður lýsir sérstökum áhuga á þeim málum og stjórnin hefur verið að vinna sérstaklega að siðareglum til þess að tryggja trúnað milli stjórnarmanna og áheyrnarfulltrúa. Áheyrnarfulltrúi Samút var einn af þeim þremur sem tóku að sér að vinna grunn að siðareglunum og hefur ekki gert breytingartillögu við þá grein sem væntanlega er verið að vísa til í fyrirspurninni, þ.e. að stjórnarmenn virði trúnað um ummæli einstakra fundarmanna á stjórnarfundum. Ég geri ráð fyrir að það sé það sem hv. þingmaður er að vísa til og gerir athugasemd við. Varðandi hvort það sé stefna ráðuneytisins að draga úr ferðamennsku á hálendinu ætla ég að horfa fram hjá háðstóninum í þeirri spurningu og gera ráð fyrir því að hún sé á málefnalegum grunni. Eins og hv. þingmaður veit væntanlega er unnið markvisst að þeim markmiðum þjóðgarðsins að auðvelda almenningi aðgengi að þjóðgarðinum, enda er það annað meginmarkmið með tilvist þjóðgarðsins, annars vegar náttúruvernd og hins vegar að tryggja í ákvörðunum og framkvæmd að það sé einstök upplifun að heimsækja og dvelja í Vatnajökulsþjóðgarði sem gestur. Við vinnum áfram að því í samræmi við stjórnunar- og verndaráætlun. Hv. þingmaður dvaldi sérstaklega við eina tiltekna leið sem ég ætla að geta um í svari mínu. Stjórnunar- og verndaráætlun var samþykkt 28. febrúar 2011. Fjöldinn allur af athugasemdum barst við drögin að áætluninni og lutu flestar að samgöngumálum. Samráðsferlið var kynnt á fundi 13. apríl 2011. Í framhaldi af þeim fjöldamörgu athugasemdum sem bárust beindi ég þeirri ósk til stjórnar þjóðgarðsins að settur yrði sérstakur samráðshópur í gang til að skoða samgöngumálin. Þessi starfshópur hittist á ellefu vinnufundum á tímabilinu 25. maí til 21. nóvember 2011 og hagsmunaaðilar höfðu tækifæri til að koma að athugasemdum til hópsins. Það var rík samstaða í hópnum sem var settur saman af fulltrúum mjög ólíkra sjónarmiða. Stjórnin fór yfir 25 mál sem samráðshópurinn tók sérstaklega til umfjöllunar. Í 22 tilvikum var stjórnin samhljóma samgönguhópnum, en út af standa þrjú mál. Má segja að það sé þessi tvö, Vikrafellsleið annars vegar og Víkurskarð hins vegar. Þar má sjá sérbókanir áheyrnarfulltrúa útivistarsamtaka sem vildi hafa þessar leiðir opnar á meðan gerð væri heildstæð rannsókn á þolmörkum, náttúruverndargildi og útivistargildi þessara tveggja leiða sérstaklega. Sú vinna mun væntanlega 

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda að vekja athygli á þessu mikilvæga máli, Vatnajökulsþjóðgarði. Það er rétt sem kom fram bæði í máli hæstv. ráðherra og hv. þingmanns að heimamenn bundu miklar vonir við stofnun garðsins og hafa staðið sig býsna vel í að byggja upp ákveðið vörumerki sem þeir geta tengt ferðaþjónustunni og matvælaiðnaðinum á því svæði. Þá er kannski lokið því sem segja má jákvætt um stofnun þjóðgarðsins og það samráð sem haft hefur verið við umhverfisráðuneytið eða yfirvaldið á suðurhorninu eins og heimamenn eru nú farnir að líta á það. Ég saknaði þess að heyra ekki svar hæstv. ráðherra varðandi fyrirhugaðan Hofsjökulsþjóðgarð. Þar er gríðarleg andstaða heimamanna vegna þess að menn eru verulega svekktir og hræðast að nákvæmlega hið sama gerist þar og við stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þar virðist vera tilgangur sumra sem fara með stjórnunina að hefta frjálsa för og eðlileg not af svæðinu. Ég vil koma aðeins inn á flokkunina og spyrja hæstv. ráðherra hvort verndun lands sé ekki flokkuð eftir sex alþjóðlegum flokkum þar sem þjóðgarðar falla kannski í efstu þrjá flokkana. Ég vil spyrja hvort það sé þannig á Íslandi að við göngum allar öfgaleiðir á enda, eins og við gerum oft, og þjóðgarðar séu settir í æðsta verndarflokk eins og t.d. þjóðgarðurinn á Þingvöllum og þinghelgin þar. Þar má ekkert gera. Það væri vissulega miklu eðlilegra og mikilvægara að við litum á svæðið í heild sinni og flokkuðum það síðan eftir öllum þessum sex flokkum þannig að innan stærsta hluta þjóðgarða, kannski 90%, og Vatnajökulsþjóðgarðs væri fullkomlega eðlileg landnýting eins og menn hafa þekkt, ferðamennska og annað í þeim dúr. Af því tíminn er búinn vil ég jafnframt ítreka það sem kom fram hjá byggðaráði Norðurþings um að það væri fullkomlega eðlilegt að framkvæmdaráð, þjóðgarðsverðir og önnur umsýsla  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu um afar merkilegt verkefni sem Vatnajökulsþjóðgarður og tilurð hans er. Ég er svo heppin að hafa fengið að fylgjast vel með, bæði undirbúningi garðsins og síðan stofnun hans. Ég verð að viðurkenna að mér fannst þetta mjög spennandi verkefni sem var vel unnið, það var sameiginlegt verkefni heimamanna, fagaðila og stjórnvalda. Ég veit ekki annað en að með því stjórnskipulagi sem nú er með svæðisráð þar sem í eiga sæti heimamenn sé almenn ánægja, að minnsta kosti á austursvæðinu þar sem ég þekki til. Það er mjög mikilvægt að því stjórnskipulagi verði haldið. Heimamenn óttast kannski að með hugmyndum um breytingu á því muni áhrif þeirra á þjóðgarðinn og uppbyggingu hans minnka. Ég held að miklu skipti að heimamenn eigi þarna sína fulltrúa. Mér fannst líka mjög spennandi við þetta verkefni að þarna var verið að búa til spennandi samspil manns og náttúru þar sem nýting og verndun áttu að spila saman og jafnvel friðlýsing. Ég veit ekki annað en að reynslan sé almennt frekar góð. Það sem ég þekki til, til dæmis af hreindýraveiðum, hefur almennt tekist vel til. Það heyrist lítið af þeirri óánægja sem kom til dæmis upp þegar gert var griðland við Snæfell. Almennt eru menn þokkalega ánægðir en kannski þarf að skoða aðrar veiðar sérstaklega. Það sem mér finnst skipta máli er að við verðum að vinna áfram að merkingum á þjóðgarðinum. Við þurfum að vinna að fræðslu þannig að heimamenn og skólabörnin viti að þau búi í jaðri þessa merkilega risastóra þjóðgarðs. Við þurfum að vinna að því og merkja niður í byggð þannig að maður viti að maður sé að koma inn í þjóðgarð. Það þarf að vinna sérstaklega að fræðslu og meðvitund skólabarna. Síðan þarf að sjálfsögðu að halda áfram að byggja upp stíga. Mig langar sérstaklega að inna ráðherrann hæstv. eftir því, því hann sagði mér einhvern tímann í fyrirspurn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Við ræðum málefni Vatnajökulsþjóðgarðs og það markar að mínu mati þáttaskil gagnvart almenningi í landinu. Í þessu máli er ólíkum hópum ferðamanna á Íslandi mismunað verulega og gengið æðilangt að mínu mati í að loka á umferð allra hópa nema þess sem kýs að ganga um landið með allan sinn kost á bakinu. Þetta þykir mér veruleg mismunun, virðulegi forseti, og skapar slæmt fordæmi almennt fyrir stjórnsýsluna í landinu. Í erindi frá Samtökum útivistarfélaga sem þeir sendu inn til Vatnajökulsþjóðgarðs taka samtökin undir ýmislegt í áætluninni í megindráttum en mótmæla um leið þeirri mismunun sem verið er að skapa í þjóðgarðinum, m.a. er verið að skilgreina tjaldstæði sérstaklega fyrir eina tegund af ferðahópum en ekki aðra. Samtökin sendu inn allnokkrar athugasemdir við áætlunin sem lítið tillit virðist hafa verið tekið til. Mér hefur einnig borist athugasemd frá Ferðafélaginu 4x4 þar sem fram kemur, með leyfi forseta: „Við gerum einnig alvarlegar athugasemdir við skipan nefndarinnar, en hún er eingöngu skipuð fólki sem vill takmarka verulega aðgengi almennings að landinu í nafni náttúruverndar. Slík skipan nefndar er dæmd til að skila niðurstöðu sem miðast við skoðanir og hagsmuni þröngs hóps í stað þess að endurspegla vilja og skoðanir alls almennings. Þá er ljóst að nefndin hefur ekkert samband haft við stóran hóp náttúruunnenda þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Ekki var heldur leitað eftir athugasemdum frá fjöldasamtökum ferðafólks á borð við Ferðaklúbbinn 4x4 sem telur þó um 5 þús. félaga. Okkur er kunnugt um fjölmörg önnur útivistarfélög sem fengu heldur ekki tækifæri til að senda inn athugasemdir.“ Ég vil því koma á framfæri við hæstv. umhverfisráðherra sterkri hvatningu um að leitað sé eftir samstarfi við alla þá hópa sem nýta hálendið okkar sameiginlega, enda er hér um almenning allra landsmanna að ræða.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Mig langar að byrja á því að vísa aðeins í áður tilvitnaða ræðu hv. þingmanns þegar hann var formaður umhverfisnefndar og mælti fyrir nefndaráliti vegna þessa máls. Ef maður les í gegnum nefndarálitið sér maður að grunnurinn að þessu öllu var mikil samvinna við heimamenn og alla þá sem að málinu komu. Þess vegna var í upphafi rík sátt um það hvernig þetta stóra verkefni færi í gegn og sameiginleg sýn að mestu á það hvert ætti að stefna. Ég kannast þó við alveg frá upphafi athugasemdir frá heimamönnum við að yfirstjórnin væri ekki heima í héraði. Það er rétt að þær athugasemdir hafa heyrst alveg frá því að til þjóðgarðsins var stofnað. Ég vil byrja á því að tala aðeins um tilganginn og markmiðin með stofnun þjóðgarðsins sem koma fram í 2. gr. laga um Vatnajökulsþjóðgarð. Tilgangurinn er sá að gefa almenningi kost á og kynnast og njóta náttúru svæðisins og sögu. Auðvelda skal almenningi aðgengi að þjóðgarðinum eftir því sem unnt er án þess að náttúran spillist og veita fræðslu um náttúru, sögu og mannlíf svæðisins. Þegar þær raddir heyrast sem aðrir hv. þingmenn hafa vitnað til í umræðunni frá útivistarfólki sem ferðast um á ýmsan máta, að verið sé að loka á einhvern hátt fyrir aðgengi að þjóðgarðinum, hljótum við að þurfa að stíga til baka og hugsa á hvaða leið við erum. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að hlusta á þessar raddir og beita sér í málinu, vegna þess að ef andinn er orðinn þessi gagnvart þjóðgarðinum erum við ekki á réttri leið. Við hljótum að ætla að hverfa aftur til baka til þess tíma þegar verið var að stofna til þjóðgarðsins og líta á ný til þeirra sjónarmiða að hafa samvinnu. Ég tel að það sé farsælast fyrir okkur öll. Ég vek sérstaka athygli á þeim áhyggjuröddum sem hafa heyrst frá hreyfihömluðu fólki um að nú sé 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. umhverfisráðherra og okkur öllum til hamingju með Vatnajökulsþjóðgarð, stærsta þjóðgarð í Evrópu, þjóðgarð sem hefur eflst, stækkað og styrkst undir forustu núverandi hæstv. umhverfisráðherra og við eigum og getum öll verið gríðarlega stolt af. Ég vil minna á að það felast enn mikil tækifæri í stöðunni. Ég hlýt að rifja upp tildrögin að stofnun þjóðgarðsins sem er þingsályktunartillaga sem þáverandi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lagði fram 1988 og hafði þá sýn að allt miðhálendi Íslands skyldi vera perluband stórra þjóðgarða í kringum stóru jöklana okkar, Vatnajökul, Hofsjökul, Langjökul og Mýrdalsjökul. Vatnajökulsþjóðgarður varð að veruleika 2008. Í umhverfis- og samgöngunefnd liggur tillaga sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er 1. flutningsmaður að um Hofsjökulsþjóðgarð. Það eru enn eins og ég segi mikil tækifæri. Langjökull og Mýrdalsjökull eru eftir. Frú forseti. Akstur utan vega er alvarlegt vandamál. Við höfum á undanförnum vikum og mánuðum séð hryllingsmyndir af þeim svöðusárum sem vélknúin ökutæki hafa markað í viðkvæma náttúru landsins. Menn hljóta að spyrja: Af hverju bregst Alþingi ekki við? Hver skyldi vera skýringin á því, hv. forseti? Er það svo að hæstv. ráðherra hafi komið seint eða alls ekki með mál inn til þingsins? Nei. 8. nóvember síðastliðinn kom inn mál frá hæstv. ráðherra um að taka á akstri utan vega. 15. nóvember var það komið í nefndina. Það voru haldnir 15 fundir. Það var komið til 2. umr. 20. mars. Þá stoppaði Sjálfstæðisflokkurinn málið. Ég ætla að ljúka orðum mínum á því að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson: Hvers vegna var það?

Heyr!

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé tvennt sem geri þjóðgarð að þjóðgarði, í fyrsta lagi stórkostleg náttúra, síðan er það fólkið. Þegar við erum að tala um mikilvægi garðsins og þökkum hæstv. umhverfisráðherra fyrir það sem hefur gerst undanfarið í málefnum Vatnajökulsþjóðgarðs, held ég að sé mjög mikilvægt að hafa það í huga  Það sem ég vil leggja áherslu á er að Vatnajökulsþjóðgarður nær yfir svæði þar sem eru byggðarlög sem hafa verið í mikilli vörn og átt í mikilli varnarbaráttu. Heimamenn þar hafa horft til þjóðgarðsins ekki bara út frá þeirri miklu náttúruperlu sem hann er heldur líka út frá stuðningi við viðkomandi byggðarlög um uppbyggingu ferðaþjónustu og að byggja upp ný störf á viðkomandi svæði. Þess vegna voru það og eru enn mjög mikil vonbrigði að tekin var ákvörðun um að staðsetja höfuðstöðvar Vatnajökulsþjóðgarðs í Reykjavík. Það er staðreynd. Við getum ekkert horft fram hjá því. Það voru mikil vonbrigði að sú ákvörðun var tekin. Menn hafa hins vegar verið að vinna sig áfram. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hún hyggst leggja upp málið í tengslum við fjárlög í haust. Kallað er eftir viðbótarfjármagni til þess að ráða fleira fast starfsfólk til að sinna ýmsum þeim verkefnum sem hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir fór m.a. í gegnum í ræðu sinni. Það er kallað eftir því hvort hægt verði að tryggja fjármagn í fyrsta áfanga að þekkingarsetri á Kirkjubæjarklaustri. Það hefur líka komið fram að unnið er að 

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu eins og aðrir sem hafa tekið þátt, hún er þörf. Þjóðgarðar eru eins og nafnið gefur til kynna og eðli málsins samkvæmt þjóðarinnar allrar. Vatnajökulsþjóðgarður er gríðarlega verðmætur. Við verðum að viðurkenna að allir eiga sinn rétt, en þó ekki takmarkalausan. Við viljum gæta að því að skemmdir séu ekki unnar á þessum verðmætum með farartækjum, skiptir þá engu hvort um er að ræða vélknúin ökutæki eins og bíla og vélhjól eða reiðhjól eða hesta. Þjóðgarðar eru sem fyrr segir allra. Það á að skipuleggja þá þannig að allir geti notið þeirra. Við eigum enn fremur og ég vil vekja athygli á því í þessari umræðu, að setja reglur um að skipulagðar ferðir ferðamanna innan þjóðgarða séu ávallt undir leiðsögn menntaðra leiðsögumanna sem búa yfir sérþekkingu á náttúru landsins og hvernig hún er best varðveitt. Þannig aukum við verðmæti þjóðgarðanna, aukum við verðmætasköpun af þeirra völdum og búum til atvinnu um leið og við varðveitum þessi verðmæti. Ég held að það sé hægt að skipuleggja aðkomu almennings og mismunandi hópa að þessum náttúruverðmætum þannig að allir eigi að geta vel við unað. Að því hefur verið unnið á vettvangi umhverfis- og samgöngunefndar. Ég vil minna á frumvarp sem ég flutti í vetur og hefur orðið að lögum um refsingar við utanvegaakstri sem er nauðsynlegt að við herðum, ekki síst í ljósi þeirra alvarlegu tíðinda sem við höfum séð á síðum Morgunblaðsins undanfarið. Að endingu vil ég aftur ítreka þakklæti mitt til þeirra sem standa að þessari umræðu. Hún er þörf.

Virðulegi forseti. Ég vil taka heils hugar undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um að við megum vera afar stolt af Vatnajökulsþjóðgarði sem og reyndar hálendinu öllu. Ég hef þó verulegar efasemdir um að markmið um bætt aðgengi ferðamanna að Vatnajökulsþjóðgarði nái fram að ganga á sama tíma og lokun stórra svæða horfir við. Sá er hér talar hefur mikla reynslu af ferðalögum um hálendi Íslands, bæði akandi og gangandi, og ég hef afar lítinn skilning á þeim sjónarmiðum sem fram koma í verndaráætlun þjóðgarðsins um mikil höft við umferð ökutækja og hesta um svæðið. Ég hef til að mynda ekið ítrekað daglangt á löngum leiðum norðan Vatnajökuls þar sem ég hef ekki mætt bíl heilu dagana, í hæsta lagi kannski tveimur, þremur ökutækjum allan daginn. Samt hafa komið fram hugmyndir um að setja jafnvel á einstefnuakstur á svæðinu.  Að sjálfsögðu eigum við að taka mjög hart á öllum utanvegaakstri og harðar refsingar eiga að vera þar við. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið. En að banna nýtingu þeirra vega sem þegar eru til staðar á svæðinu nema sérstökum útvöldum gönguhópum, eins og ég kom inn á áðan - það er aðgerð sem erfitt er að rökstyðja. Ég vil einnig taka undir þau sjónarmið hv. þm. Róberts Marshalls um að það sé sjálfsögð krafa að ferðamenn sem fara í skipulögðum hópum um svæði séu undir leiðsögn leiðsögumanna. Ég mundi vilja orða það þannig að þeir ættu að vera undir leiðsögn reyndra leiðsögumanna, vegna þess að í greininni er fólk sem hefur áratugareynslu en fór aldrei í sérstakan skóla. Það er fólk sem ég mundi vilja ferðast með hvert sem væri og vera stoltur af.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir góða umræðu. Sérstaklega vil ég þakka fyrir ræður frá hv. þm. Baldvini Jónssyni og Unni Brá Konráðsdóttur. Þar talar fólk af þekkingu. Ég held að sé afskaplega mikilvægt að það fólk sem þekkir hálendið komið að ákvörðunum. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað síðustu spurningunum, hvort verið sé að stofna nýja ríkisstofnun og varðandi Hofsjökulsþjóðgarð. Sömuleiðis hefur hæstv. ráðherra ekki svarað af hverju áheyrnarfulltrúar fá ekki að greina frá því sem kemur fram á fundum stjórnar Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vekja athygli á mínum þætti í þessu máli. Ég vona að hæstv. ráðherra geri meira af því, en þetta var í tíð hæstv. ráðherra Sigríðar Önnu Þórðardóttur. Hæstv. ráðherra bendir á það að þarna lögðum við til að þessi félög fengju beina aðild að þjóðgarðinum. Það er augljóslega ekki nóg. Úr því ég ræð  Virðulegi forseti. Það er mjög hættulegt ef við erum komin á þann stað að við komum í veg fyrir að fólk geti nýtt þjóðgarðinn. Það er hvorki réttlátt né skynsamlegt að flokka þá Íslendinga sem hafa notið hálendisins í hópa og segja að sumir hópar megi ekki nýta sér hálendið. Það var alls ekki hugmyndin þegar við fórum af stað með þetta. Reyndar hafði maður ekki hugmyndaflug í það. Ég held líka að við höfum gert mistök að hafa ekki stjórnsýsluna meira hjá svæðisráðunum. Það er augljóst að reynslan hefur ekki verið góð af þeirri miðstýringu sem nú er. 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna en um leið lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum yfir því að menn skuli hér enn líta á það sem meginmarkmið sitt að tala þjóðgarðinn niður. Mér finnst ekki gott til þess að vita, sérstaklega vegna þess hversu ákveðnir menn voru í því þegar þjóðgarðurinn varð til að hann yrði áfram samstöðuverkefni. Það lýsir kannski því skotgrafaandrúmslofti sem einkennt hefur þingstörfin undanfarnar vikur og mánuði að menn geta ekki einu sinni talað um Vatnajökulsþjóðgarð öðruvísi en að ræða hann með hefðbundnum lágkúrulegum pólitískum brigslum. Það er önnur saga. Stóra verkefnið þegar þjóðgarðar eru annars vegar felst í tvennu: náttúruvernd, þ.e. að gæta þess að ekki sé gengið á hagsmuni náttúrunnar og að tryggja aðgang, aðgengi og upplýsingar fyrir almenning. Þessir hagsmunir fara nánast alltaf saman. Þó kemur fyrir að stýra þarf umferð um náttúruverndarsvæði til þess að náttúran glati ekki verndargildi sínu. Þetta er grundvallaratriði þegar þjóðgarðar eru settir á fót. Hins vegar vegna þess hversu miklar athugasemdir bárust um umferðarmálin - og mér finnst synd að þurfa að tyggja þetta hér á þessum stutta tíma - óskaði ég eftir því að settur yrði samráðshópur um þau mál. Hann er enn að störfum. Ég veit að hv. fyrirspyrjanda og nokkrum hér í salnum þykir verra að ég skuli hafa stuðlað að samráði en það gerði ég vegna þess að mér þykir vænt samstöðuna um Vatnajökulsþjóðgarð. Mér þykir vænt um þjóðgarðinn. Ég mælist til þess að við sem hér störfum mælum með honum en tölum hann ekki niður á Alþingi. Mér finnst það okkur til skammar 

Hæstv. forseti. Ég tel að í þessari umræðu hafi fallið þau orð af hálfu hæstv. ráðherra að við þau verði ekki unað án þess að ráðherrann skýri orð sín betur og hugsanlega biðji okkur sem tókum þátt í umræðunni afsökunar á því að leggja okkur öll undir það að hafa verið hér með einhver pólitísk brigslyrði um þetta góða verkefni. Ég get ekki setið undir því og óska eftir, frú forseti, að ráðherrann komi hér og biðjist afsökunar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður Unnur Brá Konráðsdóttir sagði. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra útskýri orð sín, því ég hlustaði á þessa umræðu og það er útilokað, miðað við orð hæstv. ráðherra, að hún hafi verið að vísa til þeirra sem hér töluðu. Ef svo er held ég að það sé afskaplega mikilvægt að það komi skýrt fram. Ég lýsi því líka yfir, virðulegi forseti, að ég lagði spurningar fyrir hæstv. ráðherra og þeim var ekki svarað. Þetta er orðið lenska hjá hæstv. ríkisstjórn að sleppa því bara að svara spurningum í sérstökum umræðum. Ég mun þess vegna, virðulegi forseti, setja fram skriflegar fyrirspurnir, nákvæmlega eins og þær voru hér, og ætlast til að fá þeim svarað sem allra fyrst.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir ræði fundarstjórn forseta en ekki framhald þeirrar umræðu sem hér fór fram.

Hæstv. forseti. Ég vil segja varðandi fundarstjórn forseta að hér þarf að vera hægt að fara fram með umræðu, en ég sat undir henni allri og hlustaði gaumgæfilega á, og að hún geti endað þrátt fyrir að hæstv. ráðherra sé eitthvað pirraður þegar hann kemur í salinn, það var augljóst í upphafi. Og hann geti ekki síðan brigslað öllum þingmönnum sem taka þátt í umræðunni um að tala niður umtalsefnið sem hér var til umræðu og ég má ekki nefna vegna þess að ég er að tala um fundarstjórn forseta. 
             Það er með ólíkindum, frú forseti. Enginn gagnrýndi Vatnajökulsþjóðgarð, en margir gagnrýndu stjórnsýslu ráðherrans. 
            

Forseti. Ég tel að forseti hafi hagað sér nákvæmlega eins og honum ber að gera. Það urðu hér hnippingar um umræðuefnið. Ég heyrði að vísu ekki frá öllum ræðumönnum en frá ýmsum þeirra heyrðist að þessi þjóðgarður væri meira og minna misheppnaður. Heimamenn væru settir út af laginu og allt væri þetta meira og minna í einhverju basli. 

Forseti beinir aftur þeim tilmælum til hv. þingmanna að ræða fundarstjórn forseta, þeir ræði ekki um Vatnajökulsþjóðgarð.

Forseti. Ég er hér að leggja að því rök hvers vegna ég ver framkomu forseta í þessu máli. Ef forseti óskar þess og finnst of mikið gert af því skal ég hætta því. En ég styð sum sé forseta við fundarstjórn sína.

Frú forseti. Ég hef ekki miklar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég hafði uppi nokkrar athugasemdir við orðræðu hv. þingmanna sem mér þótti heldur furðulegt tal, síbylja um óánægju og brostnar vonir, og að þjóðgarðurinn væri lokaður. Ég leyfði mér að segja að ég væri stolt af Vatnajökulsþjóðgarði, það ættum við að vera. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál. Í megindráttum er með þessu frumvarpi verið að bregðast við athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA eða ESA, og jafnframt víkka út hlutverk sjóðsins að einhverju leyti, ef ég hef skilið þetta rétt, með því að fara út í leigubransann. Það kann í sjálfu sér að vera skynsamleg leið að sjóðurinn fái til þess heimildir sem þarf á að halda, en að sama skapi má ekki leggja út í þann leiðangur að mínu viti að breyta starfsemi sjóðsins það mikið að hann missi marks eða hlutverk hans verði þynnt út þannig að sjóðurinn muni eiga í erfiðleikum með að sinna hlutverki sínu; að lána fjármuni á markaði til húsnæðiskaupa og húsbygginga. Eins og komið hefur fram í ræðum í dag var Íbúðalánasjóður stofnaður árið 1999 af þáverandi félagsmálaráðherra Páli Péturssyni sem beitti sér mjög ákaft fyrir því að hverfa frá því gjaldþrota kerfi sem Alþýðuflokkurinn sálugi og síðan Samfylking höfðu komið á fót. Það kerfi var löngu komið í þrot og nauðsynlegt að bregðast við. Íbúðalánasjóður hefur sinnt hlutverki sínu vel að mínu viti, stuðlað að aukinni samkeppni á þessum markaði, auk þess sem sjóðurinn hefur komið inn í með lánveitingar til byggðarlaga þar sem hinn frjálsi markaður taldi sig ekki hafa forsendur til þess að starfa á. Víða úti á landsbyggðinni var eini möguleikinn að fá lán hjá Íbúðalánasjóði, gjarnan í samvinnu við og í gegnum sparisjóðakerfið sem núverandi ríkisstjórn hefur mistekist að standa vörð um. Hér er í fyrsta lagi um að ræða breytingu þar sem verið er að bregðast við athugasemdum eftirlitsstofnunarinnar og síðan er lagt til að Íbúðalánasjóður fái heimild til þess að eiga og reka leigufélag. Í nefndaráliti frá minni hluta velferðarnefndar, sem hv. þm. Eygló Harðardóttir skrifar undir, er ágætlega farið í gegnum markmið þessara laga og mjög greinilega gerð grein fyrir því hvað beri að varast með stærra hlutverki sjóðsins, þ.e. að reka leigufélag til þess að leigja út þær íbúðir sem sjóðurinn á. Með nefndaráliti sínu leggur hv. þingmaður til ákveðna breytingu. Þar er líka lögð áhersla á að leiguhlutinn verði aðskilinn frá öðrum rekstri sjóðsins. Ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er mjög mikilvægt. Í nefndarálitinu kemur fram, með leyfi forseta: „Minni hlutinn bendir á að mikil þróun er á húsnæðismarkaðnum þar sem bankarnir hafa í auknum mæli verið að koma aftur inn á hann. Í því ljósi hvetur minni hlutinn til þess að sett verði almenn lög um alla sem veita lán til fasteignakaupa, í stað þess að einblínt verði á að setja sjóðnum strangari skilyrði líkt og gerðist í aðdraganda bankahrunsins. Minni hlutinn leggur á það mikla áherslu að leigufélag það sem lagt er til að Íbúðalánasjóði verði veitt heimild til að reka og eiga, verði algerlega aðskilið frá þeirri starfsemi sjóðsins sem lýtur að lánveitingum.“ Það er rétt hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur sem leggur þetta nefndarálit fram að veruleg hætta er á hagsmunaárekstrum þegar svona er í pottinn brotið. Því er mikilvægt að kveða á um þann aðskilnað sem um ræðir í frumvarpinu með skýrum hætti. Hér hefur töluvert verið rætt um það, í umræðum um húsnæðismál, hvernig ríkisstjórninni mistókst og hvernig hún brást algerlega heimilum landsins þegar hún endurreisti bankakerfið. Í stað þess að láta heimili og rekstrarfyrirtæki hugsanlega njóta þess fjárhagslega svigrúms sem varð til við stofnun nýju bankanna, voru það erlendir kröfuhafar sem nutu þess. Við lögðum mörg hver þunga áherslu á að svigrúmið yrði nýtt á annan hátt, að heimilin fengju að njóta þess með leiðréttingu á lánum sínum þar sem mörg heimili sem voru með íslensk verðtryggð lán höfðu ekki fengið neina leiðréttingu. Þau hafa í raun enn ekki fengið hana, það er ekki búið að lagfæra þetta eða gera upp. Við í þingflokki framsóknarmanna höfum lagt fram frumvarp til laga um þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta. Er þar verið að reyna að berja í brestina að einhverju leyti. Þar er meðal annars lagt til að setja hámark á hækkun verðtryggingar á ársgrundvelli, er þá verið að horfa á neytendalán fyrst og fremst. Það er einnig lagt til í því máli sem við leggjum fram að reynt verði að koma böndum á svokallaðan verðtryggingarjöfnuð því það er óeðlilegt að fjármálastofnanir hafi hag af því að verðbólga aukist á hverjum tíma, þ.e. að þegar verðbólgan eykst aukist hagnaður þeirra eða afgangur af verðtryggðum lánum. Þetta er eitthvað sem þarf að koma böndum á að okkar mati. Í þessu frumvarpi er einnig rætt um að óheimilt verði að hækka gjöld og tekjur ríkissjóðs á grunni almennrar verðlagsþróunar. Þarna er að sjálfsögðu verið að reyna að milda áhrif af verðbreytingum og verðbólgu á lán heimilanna. Þetta er tillaga sem við höfum reynt að koma í gegnum þingið en ekki hefur verið áhugi hjá ríkisstjórnarflokkunum að taka þetta mál upp. Það er leikur einn fyrir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka að gera þetta, ég tala nú ekki um hæstv. forsætisráðherra sem talað hefur manna mest um að afnema beri verðtryggingu á Íslandi, búin að hafa núna á fjórða ár til þess að gera það en hefur hvorki hreyft legg né lið til þess að koma því áfram. Hér er frumvarp þar sem í það minnsta er farið af stað í þá vegferð og reynt að setja þak á verðtrygginguna, en það nær ekki heldur eyrum þeirra sem stjórna landinu, sem er mjög sorglegt. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur líka lagt fram athyglisverða tillögu á þinginu sem lýtur að því að veita Íbúðalánasjóði svigrúm til að fara svokallaða landsbankaleið, þ.e. að færa niður veðkröfur og að endurgreiða hluta af þeim vöxtum sem einstaklingar hafa greitt. Það er annað gott mál og gott dæmi um það að menn eru að reyna að hafa vit fyrir þeim sem stýra landinu og koma með tillögur sem hægt er að hrinda í framkvæmd og geta nýst fólkinu sem skuldar Íbúðalánasjóði. Hv. þingmaður rökstyður tillögu sína ágætlega í langri og ítarlegri greinargerð. Ég fæ ekki betur séð en að minnsta kosti tveir hv. þingmenn hafi tekið undir það að fara þessa leið, en hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason og hv. þm. Helgi Hjörvar hafa tekið undir slíkar hugmyndir. Það virðist vera þannig, frú forseti, að þegar ræða á einhverjar raunverulegar aðgerðir fyrir heimilin í landinu stranda málin á toppnum, hjá ríkisstjórninni, þar stoppa málin. Það virðist vera sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar beiti sér mjög hart gegn því að þessi mál nái fram að ganga. Við þekkjum það sum hver að hafa setið fundi með ráðherrum ríkisstjórnarinnar og reynt að tala fyrir málum sem þessum án þess að nokkuð hafi gengið. Við höfum lagt fram minnisblöð eða þingsályktunartillögur á slíkum fundum sem ekki hafa fengið neinn hljómgrunn, því miður. Þar af leiðandi erum við stödd á sama stað með stóran hluta af heimilum landsmanna. Íbúðalánasjóður þarf að fá heimildir til þess að geta brugðist við þeirri stöðu sem upp er komin hjá lántakendum hjá sjóðnum. Íbúðalánasjóður þarf að sjálfsögðu að hafa sterkan grundvöll og rekstrargrunn til þess að geta starfað áfram á þessum markaði. Það er í það minnsta skoðun þess er hér stendur að það sé mjög mikilvægt að styrkja og efla Íbúðalánasjóð eins og hægt er sem lánveitanda í húsnæðismálum, hvort sem er til einstaklinga eða félaga og að gera sjóðnum kleift með skilvirkum hætti, í aðskildri starfsemi, að reka leigufélag um þær eignir sem sjóðurinn hefur þurft að leysa til sín. Ég hef ekki séð nein rök fyrir því eða í það minnsta ekki séð leiðir sem teikna upp þá veröld að fjármálastofnanir, einkaaðilar á markaði - notum bara bankana sem viðmiðun - muni sinna því hlutverki sem Íbúðalánasjóður sinnir í dag, og sinna því út um allt land. Reynslan kennir okkur það, það eru engar bábiljur eða ímyndanir að baki þessari fullyrðingu minni heldur einfaldlega reynslan. Hún er ekki endilega ný af nálinni þótt til séu ný dæmi um að einstaklingar hafa farið í gegnum allt bixið og talið sig vera komna með loforð fyrir láni til framkvæmda, en þegar viðkomandi starfsmaður fjármálastofnunarinnar áttar sig á því hvar staðsetning hússins er í raun og veru, er allt dregið til baka. Við þekkjum það frá fyrri tíð að við sem bjuggum fjær bólgunni á höfuðborgarsvæðinu áttum mjög erfitt með að fá lán frá þessum aðilum, einkafyrirtækjum, til framkvæmda. 
             Ég held því að hlutverk og mikilvægi Íbúðalánasjóðs hafi komið betur í ljós undanfarin missiri en margir hafi gert sér grein fyrir. Ég held að það verði að tryggja að sjóðurinn verði til staðar fyrir þau svæði sem hinn frjálsi markaður vill ekki sinna. Það að breyta húsnæðislánakerfinu yfir í Íbúðalánasjóð var gott framtak hjá þáverandi félagsmálaráðherra Páli Péturssyni á sínum tíma. Þetta var þarft framtak þar sem horft var til framtíðar. Það er eins með Íbúðalánasjóð og allar aðrar stofnanir að þær kunna að þurfa að aðlaga sig tíðarandanum og breytingum, það þarf að skoða á hverjum tíma, en það eru ekki að mínu viti neinar forsendur til að gera grundvallarbreytingar á hlutverki og eðli þessarar stofnunar. Það sem löggjafinn þarf að gera er að sjálfsögðu að tryggja að umgjörðin sé þannig að sjóðurinn geti starfað. Ég hugsa að liður í því sé að fara þá leið sem lögð er til í frumvarpinu, þ.e. að gefa sjóðnum heimild til að stofna leigufélag sem sýslar með þessar íbúðir í sérfélagi. Ég held líka að sjóðurinn eigi að fá þær heimildir sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson leggur til til að geta farið svokallaða landsbankaleið. Ég held að við eigum að sameinast um það að þessi ágæta stofnun sem hefur sinnt Íslendingum um langa tíð í ýmsu formi fái áfram að starfa, því ég held að þegar fram líða stundir muni hlutverk hennar og mikilvægi verða jafnvel enn meira en er í dag. Þegar framkvæmdahugurinn fer að glæðast - og við skulum vona að Íslendingar fari nú að framkvæma á ný - þá er mikilvægt að til staðar sé apparat sem tryggi að sem flestir einstaklingar hafi aðgang að lánsfé. Það er ekki mikið jafnræði í því að hinn frjálsi markaður skuli skipta landinu niður í góð og slæm svæði og við það eigi landsmenn að búa þegjandi og hljóðalaust.

Virðulegi forseti. Okkur er ljóst að þetta frumvarp sem hér er verið að ræða um er flutt vegna þess að gerðar voru athugasemdir við það form sem er á rekstri Íbúðalánasjóðs. Vitaskuld gerum við okkur grein fyrir því að það kallar á einhver viðbrögð af hálfu íslenskra stjórnvalda hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þar eru uppi alls konar álitamál um samkeppnisstöðu, sjóð sem hefur ríkisábyrgðir og jafnvel möguleika á einhvers konar niðurgreiðslu á vöxtum o.s.frv. sem ESA, Eftirlitsstofnun EFTA hefur rekið hornin í. Þess vegna hefði maður talið að þegar verið er að gera svona viðurhlutamiklar breytingar á sjóðnum hefði í leiðinni átt að taka á þeim málum sem við höfum rætt hér nánast án hlés í þrjú ár sem eru þau mál sem snúa beint að heimilunum í landinu. Íbúðalánasjóður er mjög stór gerandi, hann er langsamlega stærsti lánardrottinn íslenskra íbúðarkaupenda. Þótt bankarnir hafi komið inn á þann markað á síðustu árum, þegar stóru bankarnir voru við lýði, og hafa verið að gera það líka núna, breytir það ekki þeirri stöðu að Íbúðalánasjóður er með yfirgnæfandi hluta þeirra lána sem íbúðareigendur hafa tekið. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að það hefði verið eðlilegt nú þegar verið er að gera þessar breytingar á sjóðnum, að nota um leið tækifærið til þess að leggja sjóðnum til möguleika á nýjum úrræðum gagnvart skuldugum heimilum. Það er verið að breyta lagaumhverfi sjóðsins og marka honum ákveðinn sess. En hefði ekki verið eðlilegt í leiðinni að reyna að búa til einhverja almenna leikreglur fyrir sjóðinn til þess að takast á við vanda skuldugra íslenskra heimila?

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þarf að bregðast við þessum athugasemdum. Við getum haft ýmsar skoðanir á því hvort viðbrögðin séu þau einu réttu eða hvort fara hefði átt aðrar leiðir. Það er hins vegar verið að bregðast við að einhverju leyti. Það er rétt að í frumvarpinu er í raun ekki tekið með neinum hætti á málum skuldara hjá Íbúðalánasjóði sem eru langflestir þeir sem eiga íbúðalán í dag, né reynt að leiðrétta þau eftir efnahagshrunið. Því er ágætt að rifja það upp að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum kallað allt þetta kjörtímabil, alveg frá hruni, eftir aðgerðum frá ríkisstjórninni í þágu þessara heimila. Þau köll hafa ekki náð eyrum stjórnvalda enn þá, því miður. Íbúðalánasjóður er að sjálfsögðu sú stofnun sem mestu skiptir í þessu máli hjá ríkisvaldinu þar sem lánin eru. En á þetta hefur ekki verið hlustað, frú forseti. Því er ósköp eðlilegt að við ræðum tillögur og mál eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur lagt fram, þar sem leitast er við að veita Íbúðalánasjóði tæki og tól til þess að taka á málum skuldara sinna. Ég hefði talið, frú forseti, að strax hefði átt að fara þá leið sem lögð var til í upphafi þessa kjörtímabils um að fara í almenna leiðréttingu lána og ríkissjóður, bankarnir og lífeyrissjóðirnir hefðu átt að taka þátt í því. Hefði það verið gert á þeim tímapunkti hefði þetta ekki verið jafnmikið álitaefni eða jafnflókið og það er í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka svarið sem var mjög efnisríkt og svaraði þeim álitaefnum sem ég lagði upp með. Við vitum að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við getum sagt að hafi orðið einhvers konar eignabruni í samfélaginu. Mikið er vísað til þess að í kjölfar hrunsins hafi orðið eignabruni bæði með því að eignir hafi lækkað í verði og verðtryggðar skuldir manna hafi stökkbreyst. Sama má kannski segja um óverðtryggðu lánin, þegar verðbólgan hækkar má búast við því að vaxtastigið á óverðtryggðu lánunum muni hækka. Það er eitt af því sem Seðlabankinn segir, stýrivaxtahækkanir hans bíta lítið á verðtryggðu lánin en munu hins vegar bíta mjög á óverðtryggðu lánin. Það er því alveg ljóst að til lengri tíma munu stýrivaxtahækkanir Seðlabankans hafa mjög mikil áhrif á þetta. Ég vísaði til þess að það væri ekki í fyrsta skipti sem við höfum séð svona eignabruna. Það gerðist líka eins og við vitum úti á landsbyggðinni þegar eignir manna lækkuðu mjög mikið í verði á sínum tíma. Þá var því miður ekki brugðist við með þeim hætti að reyna að koma til móts við þá sem voru í þessari stöðu og lækka skuldir þeirra til samræmis við verðmæti eignanna. Það gerði að verkum að margir upplifðu sig í eins konar átthagafjötrum, gátu ekki selt hús sín vegna þess að söluverðið dugði ekki fyrir skuldunum. Það urðu menn einfaldlega að sitja uppi með. Það er ekki síst út af þessari sáru og biturri reynslu sem ég legg fram þessa breytingartillögu, hef áður lagt fram samkynja frumvarp um þetta, vegna þess að það blasir núna við að þær aðgerðir sem bankarnir hafa verið að grípa til eru miklu rausnarlegri en aðgerðir Íbúðalánasjóðs. Þær aðgerðir munu fyrst og fremst gagnast mun meira á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að lán til íbúðakaupa voru fjármögnuð að miklu meira leyti í gegnum Íbúðalánasjóð. Þannig að við erum í raun og veru að búa til fyrirkomulag sem skapar ekki bara óréttlæti milli einstaklinga sem eru annars vegar í viðskiptum við bankana og hins vegar Íbúðalánasjóð, heldur óréttlæti milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, því það er landsbyggðin sem er stóri viðskiptavinur Íbúðalánasjóðs hlutfallslega. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að benda enn og aftur á þá skekkju sem er á markaðnum í þeim aðgerðum sem hefur verið gripið til. Íbúðalánasjóður er hlutfallslega miklu stærri lánveitandi á landsbyggðinni en bankarnir voru. Þar af leiðandi má færa fyrir því rök að þær aðgerðir sem fjármálastofnanir hafa farið í á hinum frjálsa markaði hafi ekki dugað sem skyldi eða ekki komið jafnmikið við þá sem eiga eignir úti á landi og skulda þar af leiðandi Íbúðalánasjóði. Íbúðalánasjóður þarf því klárlega að fá tæki og tól til að geta brugðist við þessu. Það er ótækt að þurfa enn og aftur að rifja upp þann aðstöðumun sem er á milli landsbyggðar og höfuðborgar og sem kemur ágætlega fram í þessu. Það er staðreynd að þegar bankarnir voru upp á sitt besta gekk illa að fá lán fyrir framkvæmdum úti á landi fyrir nema kannski 50% þeirra eða svo. Þá var það Íbúðalánasjóður sem kom til skjalanna og lánaði meira og gat gert fólki kleift að byggja sér þak yfir höfuðið. Það er nú svo merkilegt að fram að þessu hefur það verið landsbyggðin í flestum tilfellum, ekki öllum, sem hefur staðið sig einna best í að standa skil á þeim lánum sem menn hafa fengið, hvort sem það eru fyrirtæki eða einstaklingar. Þar af leiðandi er alveg hægt að gera þá kröfu að ríkisstjórnin fái sjóðnum tæki og tól til þess að laga þetta misræmi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér Íbúðalánasjóð sem hefur farið mjög illa út úr bankahruninu. Ef ég man rétt hafa framlög til hans úr opinberum sjóði verið 33 milljarðar. Okkur vantar, eftir því sem ég best veit, 12 milljarða í viðbót til að uppfylla lögbundin eiginfjárhlutföll. Þetta eru verulegar upphæðir. Þetta eru rúmlega fimm Vaðlaheiðargöng og miklu meira en rekstrarkostnaðurinn á Landspítalanum. Ætli þetta sé ekki nokkuð svipað og rekstrarkostnaðurinn á öllum heilbrigðisstofnunum á landinu á einu ári. Samt sem áður erum við í þeirri stöðu að þeir sem eru með lán hjá sjóðnum hafa fengið minni leiðréttingu en aðrir. Þetta er vandi sem erfitt er að eiga við. Nú er hugmyndin sú að fara af stað með risaleigufélag á vegum ríkisins. Áhrifin eru strax komin fram. Það er verið að segja upp leigusamningum og öðru slíku vegna þess að það lítur út fyrir að leiga verði lægri hjá þessu stóra ríkisfélagi sem mun auka á vanda Íbúðalánasjóðs. Þeir sem eru með lán hjá sjóðnum og eru að leigja út geta þá ekki staðið skil á leigunni vegna þess að Íbúðalánasjóður undirbýður viðskiptavini sína. Við verðum að nota tækifærið núna og skilgreina hvert hlutverk Íbúðalánasjóðs á að vera þannig að við lendum ekki í svona stöðu aftur. Hvert á hlutverk Íbúðalánasjóðs að vera? Það er vont ef hann er orðinn sá sjóður sem veitir verstu þjónustuna þegar kemur að skuldaniðurfærslu og öðru slíku. Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái það fyrir sér. Hvert á hlutverk Íbúðalánasjóðs að vera?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi verð ég að segja að það á vitanlega ekki að vera þannig ef menn óttast að þetta leigufélag fari að undirbjóða eða greiða niður leigu og setja leigufélög á hausinn sem hafa skuldbundið sig annaðhvort hjá Íbúðalánasjóði eða öðrum fjármálastofnunum. Það er náttúrlega algjörlega galið. Við verðum að gera kröfur til þessa félags að það vinni á markaði, vinni eftir eðlilegum aðferðum. Við þurfum að tryggja að Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið og allir aðrir hafi eftirlit með þessu félagi til að tryggja að svo verði. Ég er á móti því að svona batterí fari inn á þennan markað og hagi sér þar eins og fíll í postulínsbúð. Ég er hins vegar hlynntur því að þetta félag verði til, en ég vil að um það gildi þá skýrar reglur. Ef sú verður reyndin að ríkisleigufélagið verður til þess að önnur félög fara á hausinn þarf að skoða það aftur. Ég er ekki hlynntur því að búa til frekari vandamál. Það er alveg rétt að Íbúðalánasjóður hefur þurft á aðstoð að halda. Það er ekkert skrýtið, þessi stofnun hefur verið einhver helsta lánastofnun þeirra sem byggt hafa leiguíbúðir, félaga sem hafa verið að byggja blokkir o.s.frv. Við vitum að þar hefur gengið illa. Ef ég man rétt hafa um 135 eða 140 milljarðar verið afskrifaðir í fyrirtækjum í verslun og þjónustu, þar á meðal í byggingageiranum. Þannig að þetta eru háar tölur. Íbúðalánasjóður á að mínu viti áfram að vera sjóður sem lánar til fasteignabygginga og fasteignakaupa. Hann á vitanlega að hafa það hlutverk líka að lána á félagslegum forsendum 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að þetta svar hv. þingmanns, orðaskipti okkar og ræða hv. þingmanns, sýni mikilvægi þess að við gaumgæfum þetta mál mjög vel. Ég vil upplýsa þingheim, og um leið hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, um að ég hef heimildir fyrir því sem ég sagði áðan. Það hafa haft samband við mig aðilar sem segja að sú staðreynd að menn sjái fram á þetta ríkisrekna leigufélag hafi nú þegar haft þau áhrif að verið sé að segja upp samningum og verið að setja fótinn fyrir rekstur annarra sem nú leigja út húsnæði. Það sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af, og ég deili þeim áhyggjum með honum, er nú þegar að verða að veruleika. Ég get ekki annað séð en að nefndin verði strax að fara yfir það mál. Hv. þingmaður notaði samlíkinguna sem ég notaði í fyrstu ræðu minni um málið að þetta mætti ekki verða eins og fíll í postulínsbúð. En nú þegar er svolítið af postulíni farið að brotna. Það væri fullkomlega ábyrgðarlaust af okkur, virðulegi forseti, hafandi grunsemdir um það að kanna það ekki betur og fara yfir það mál. Virðulegi forseti. Ég tel líka mikilvægt að fara yfir markmiðin. Mér finnst sýnt að það sem snýr að landsbyggðinni ætti að vera hlutverk Íbúðalánasjóðs, en gæta þarf þess að það sem snýr að öðrum þáttum ýti ekki undir þenslu. Og bara lánafyrirgreiðsla sjóðsins á árinu 

Virðulegi forseti. Það er vitanlega erfitt að gera eitthvað róttækt í því ef frumvarpið eitt hefur haft þessi áhrif. Ég verð hins vegar að hvetja fólk til að vera aðeins rólegt því að að sjálfsögðu þarf að koma í ljós hvernig félagið á að starfa og hver verður verðlagning þess og allt þess háttar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er ekki eðlilegt að félag sem þetta fari inn á markaðinn og húrri leiguverði niður úr öllu og setji aðra í vanda. Þá verður bara til spírall sem við þekkjum og við vitum hvernig hann endar. Ég held hins vegar að þetta félag verði að verða til í einhverri mynd - við erum kannski ekki alveg sammála þar, ég veit það ekki - til þess að sjóðurinn geti fengið fjármagn út úr þeim íbúðum sem hann á. En hvort sem ríki eða sveitarfélög reka íbúðir þarf að gæta þess að markaðsverð skekkist ekki þegar þær eru seldar eða leigðar.

Virðulegi forseti. Í umræðunni í gær mælti ég fyrir breytingartillögu sem ég hef flutt við það frumvarp sem er hér til umræðu. Hún er í raun lögfesting á því að gefa Íbúðalánasjóði heimild til þess að fara í það sem kallað hefur verið landsbankaleiðin við lækkun skulda hjá skuldugum heimilum. Ég flutti margvísleg rök um hvers vegna nauðsynlegt væri að gera þetta. Ég ætla að bæta við nokkrum atriðum sem mér finnst umræðan hafa kallað á. Í fyrsta lagi hef ég vakið athygli á að þetta sé óréttlæti að því leytinu til að þeir sem hafa tekið íbúðalán hjá bönkunum hafa fengið betri trakteringar en þeir sem hafa tekið íbúðalán hjá Íbúðalánasjóði. Það er ekki við sjóðinn að sakast heldur það að lagaumhverfið er þannig að Íbúðalánasjóður getur ekki veitt skuldugum heimilum sams konar fyrirgreiðslu og bankarnir hafa getað gert. Þess vegna er svo nauðsynlegt að breyta lögunum. Í annan stað hef ég vakið athygli á því sem mér finnst skipta miklu máli í þessu sambandi, því að Íbúðalánasjóður er aðallánardrottinn þeirra sem taka íbúðalán og búa á landsbyggðinni. Bankarnir hafa komið þar miklu minna til skjalanna. Ef sú staða sem uppi er í samfélaginu núna heldur áfram verður til mismunun, ekki bara á einstaklingsgrunni heldur líka milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis.

Rétt.

Það er mjög alvarlegt og þess vegna hefði ég vænst þess að til dæmis hæstv. velferðarráðherra sem aðeins hefur vikið sér að þessari umræðu hérna í dag hefði tekið það mál sérstaklega upp. Ég veit að hæstv. velferðarráðherra er einlægur landsbyggðarmaður og vill auðvitað ekki að þeir sem búa á landsbyggðinni búi við það óréttlæti sem sannarlega er til staðar. Ég hafði líka fulla ástæðu til að halda að um þetta mál gæti skapast mjög mikil samstaða. Ég hef heyrt þingmenn Framsóknarflokksins kalla eftir frekari aðgerðum gagnvart skuldugum heimilum. Ég hef heyrt talsmenn Hreyfingarinnar tala mjög mikið í þá veru. Einn meðflutningsmanna minna að því frumvarpi sem þessi breytingartillaga byggir á er hv. þm. Lilja Mósesdóttir. Síðast en ekki síst liggur fyrir mjög skýrt og greinilega að bæði hv. þm. Helgi Hjörvar, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og hv. þm. Árni Páll Árnason, sem var hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á þeim tíma þegar ég var að velta þessum málum fyrir mér, hafa sýnt þessu áhuga. Ég hafði þess vegna fullt tilefni til að ætla að um þessa leið gæti tekist prýðileg sátt. Þess vegna hafði ég að því frumkvæði að leggja þetta frumvarp fram. Hv. þingmenn Helgi Hjörvar og Árni Páll Árnason töluðu mjög skýrt í þessum efnum. Þeir sögðu efnislega sem svo að ef Íbúðalánasjóður gæti ekki komið til skjalanna gagnvart skuldugum heimilum til jafns við bankana væri hægt að fara að efast um sjálfan tilverugrundvöll Íbúðalánasjóðs. Það er sú áleitna spurning sem er uppi í samfélaginu í dag hvort þörf sé á Íbúðalánasjóði sem er einhvers konar tilraun til félagslegs inngrips á íbúðamarkaði ef sá sjóður er í þeirri stöðu að geta ekki komið til móts við skuldara sína með sama hætti og markaðurinn gerir. Hæstv. velferðarráðherra taldi þetta mjög óábyrga tillögu vegna þess að hún kostaði ríkissjóð peninga. Það er alveg rétt, hún kostar peninga, en datt einhverjum í hug að það kæmi ekki við pyngju ríkissjóðs ef gera ætti frekari ráðstafanir gagnvart heimilunum í landinu? Var ætlunin að þetta yrði gert með einhverjum hókus-pókus aðgerðum sem snertu engan, það yrði enginn af neinu ef það yrði farið í það að lækka skuldir heimilanna sem eru skuldir við Íbúðalánasjóð? Hvernig datt mönnum það í hug? Ég tekst á við þetta í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu og vek athygli á því að það eru að minnsta kosti tveir kostir í stöðunni, annars vegar sá að það fari bara út úr ríkissjóði. Það yrði högg á ríkissjóð, það er alveg hárrétt. Síðan væri hinn kosturinn að gefa út skuldabréf með víkjandi kjörum sem Íbúðalánasjóður gæfi út og ríkissjóður keypti og fjármagnaði þar með. Þá væri það greiðsluskuldbinding af hálfu ríkissjóðs en hefði hins vegar ekki bein áhrif á greiðsluflæði hans. Það er aðferð sem hægt er að nota. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur boðað það 100 sinnum úr þessum ræðustóli að nú séu á döfinni hugmyndir úr efnahags- og viðskiptanefnd til að koma til móts við skuldug heimili. Ég hefði þess vegna talið að frumvarpið yrði fagnaðarefni bæði fyrir hann og aðra þá sem hafa kallað eftir slíkum frekari aðgerðum. Ber ef til vill að skilja viðbrögð hæstv. velferðarráðherra þannig að nú sé orðið endanlega ljóst að skuldug heimili eigi ekki von á frekari aðgerðum af hálfu 

Frú forseti. Við framsóknarmenn og reyndar þingmenn annarra flokka, þar á meðal Sjálfstæðisflokksins, höfum bent á mikilvægi Íbúðalánasjóðs fyrir hinar dreifðu byggðir. Íbúðalánasjóður hefur verið drifkrafturinn í því að lána fólki á Vestfjörðum, norðausturhorni landsins, suðausturhorni landsins og náttúrlega um alla landsbyggðina, líka á höfuðborgarsvæðinu, peninga til að eignast eigið húsnæði. Ég er því fylgjandi að við rekum hér ákveðna séreignarstefnu þrátt fyrir að við eigum að sjálfsögðu að bjóða upp á fjölbreyttari úrræði líka. Þegar talið berst að landsbyggðinni og þeirri áherslu sem mér sýnist að stóru bankarnir þrír hafi gagnvart þjónustu við landsbyggðarfólk, þegar við horfum upp á það að fjölda útibúa hefur verið lokað, nú nýverið af hálfu Landsbankans, og allt stefnir í að sú þróun haldi áfram - áhersla stóru bankanna þriggja á landsbyggðina og þjónusta við landsbyggðina virðist sem sagt vera að minnka - velti ég fyrir mér hvað hv. þingmanni finnist um þá þróun og hvort það ætti ekki að brýna okkur enn frekar í að standa vörð um og efla Íbúðalánasjóð í ríkjandi árferði. Þetta er fyrri spurningin mín. Við hv. þingmaður erum sammála um að það þarf með einhverjum hætti að koma til móts við skuldug heimili, sérstaklega hjá Íbúðalánasjóði sem er stór aðili á þessum markaði. Hann vitnaði til tveggja hv. þingmanna Samfylkingarinnar sem hafa sagt: Verði ekki ráðist í frekari aðgerðir og Íbúðalánasjóði hjálpað við að bjóða sínum viðskiptavinum sambærileg kjör og ríkisbankinn Landsbankinn gerir er í raun og veru ekki þörf fyrir Íbúðalánasjóð. Það er mat hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Mikil andstaða er við þær hugmyndir sem hv. þingmaður hefur kynnt. Má þá ráða í þessi ummæli hv. þingmanna að með því að koma ekki frekar til móts við viðskiptavini Íbúðalánasjóðs séu í raun og veru þessir hv. þingmenn Samfylkingarinnar að leggja til að Íbúðalánasjóður verði lagður niður og lánasafnið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég ætla að byrja á síðari spurningunni og þeim vangaveltum hv. þingmanna hvort þörf sé fyrir Íbúðalánasjóð eður ei. Ímyndum okkur að þeir sem sögðu þetta hefðu ekki verið þingmenn Samfylkingarinnar heldur til dæmis Sjálfstæðisflokksins sem hefðu lýst því yfir að nú væri komið stórt spurningarmerki um það hvort yfir höfuð væri þörf fyrir Íbúðalánasjóð. Að minnsta kosti á velmektardögum hæstv. forsætisráðherra sem stjórnarandstæðings eða velmektardögum hæstv. forsætisráðherra sem félagsmálaráðherra er ég ekki í nokkrum vafa um að hæstv. ráðherra hefði risið aldeilis upp á afturlappirnar og talað um nýfrjálshyggjuna sem væri farin að ríða röftum í Sjálfstæðisflokknum,  Ég held að þessir hv. þingmenn hafi út af fyrir sig ekkert verið að leggja til að leggja niður Íbúðalánasjóð og setja eignasöfnin inn í bankana. Ég ætla að minnsta kosti ekki að túlka orð þeirra þannig. Ég held að þeir hafi hins vegar verið að benda á það augljósa, að ef Íbúðalánasjóður getur ekki veitt sínum skuldurum þá þjónustu sem þeir fá á markaðnum er orðið mjög erfitt að flytja fyrir því rök að Íbúðalánasjóður hafi einhvern sérstakan tilverurétt. Ef Íbúðalánasjóður hefur sem félagslegt fyrirbæri á markaðnum ekki möguleika á að koma til móts við skuldara sína með sama hætti og gert er í bönkunum, sem eru þó bara reknir á markaðslegum forsendum skyldum við ætla, er mjög erfitt að segja að við þurfum líka að hafa hér einhvern ríkisrekinn íbúðalánasjóð með ríkisábyrgð á útlánum sínum sem á að koma til móts við heimili með öðrum hætti og betri en bankarnir, en getur síðan ekki gert það vegna þess að hann er bundinn í báða skó með löggjöfinni. Það er þetta samhengi sem við verðum að átta okkur á og það er þetta sem ég er að takast á við með því frumvarpi sem ég hef lagt fram sem nú er breytingartillaga við þetta frumvarp. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmenn Samfylkingarinnar 

Frú forseti. Mig langar að staldra áfram við þann punkt sem er þjónusta við hinar dreifðu byggðir og aðgengi fólks þar að lánsfjármagni. Á undangengnum árum hafa sparisjóðirnir í landinu haft uppi ágætt samstarf við Íbúðalánasjóð um að fjármagna íbúðakaup á starfssvæðum sínum og hefur það hjálpað fólki allverulega á þeim stöðum, fólki sem annars hefði ekki haft tök á því að fjármagna íbúðakaup sín vegna þess að það lánsfjármagn er ekki til staðar hjá stóru bönkunum þremur og ekki vilji til að standa í slíku. Nú höfum við því miður heyrt dapurlegar fréttir af endurreisn sparisjóðakerfisins í landinu. Þá veltir maður fyrir sér hvort það muni ekki óhjákvæmilega bitna á hinum dreifðu byggðum ef við horfum upp á það að sparisjóðirnir dragist enn frekar saman en nú er. Er það ekki mikið áfall fyrir landsbyggðina og þurfum við þá ekki að taka höndum saman á þingi og styðja við það fyrirkomulag sem sparisjóðakerfið er? Það hefur verið gríðarlega mikilvægt fyrir viðkomandi byggðarlög og samstarf Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna hefur verið með miklum ágætum. Um leið og verið er að skerða af hálfu stóru bankanna þriggja þjónustu við íbúa á landsbyggðinni getum við ekki horft upp á það að hornsteinninn í héraði sem sparisjóðirnir eru drabbist niður í leiðinni. Af hverju er ég að blanda sparisjóðunum inn í þessa umræðu? Vegna þess að sparisjóðirnir hafa átt mjög gott samstarf við Íbúðalánasjóð um að hjálpa byggðarlögum í erfiðleikum, þ.e. íbúum þeirra, við að fjárfesta í íbúðarhúsnæði. Þess vegna finnst mér rétt að hv. þingmaður fari aðeins inn á þennan þátt málsins í sínu seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Það hefur sjaldan þurft að hvetja mig mjög mikið til að taka þátt í umræðu um sparisjóði. Ég hef haldið margar ræðurnar úr þessum ræðustóli um sparisjóðina og gildi þeirra. Við þekkjum auðvitað alla hörmungarsöguna í kringum sparisjóðina og þar hefur mér fundist umræðan vera mjög óvægin í garð sparisjóðanna, sparisjóðakerfisins og sparisjóðafyrirkomulagsins. Þar hefur kannski gilt hið fornkveðna að finni maður fölnað laufblað eitt þá fordæmir hann skóginn. Mér hefur stundum fundist að menn séu að reyna að slæma höggi á alla sparisjóði og sparisjóðakerfið vegna þess hversu illa fór í einhverjum tilteknum sparisjóði á forsendum sem við höfum miklar efasemdir um. Ég er þeirrar skoðunar að nú sé ögurstund í sparisjóðakerfinu. Við getum staðið í þeim sporum núna þar sem við tökum um það ákvarðanir, stjórnvöld eru að taka um það ákvarðanir, hvort hér verði yfir höfuð sparisjóðir í landinu. Ég teldi það hrikalegt skref aftur á bak ef sparisjóðakerfið legðist af. Þá mundi aukast enn meira sú fákeppni sem er þegar til staðar í fjármálakerfinu og það væri til lengri tíma ákaflega óhollt. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin eigi að lýsa því yfir varðandi eignarhlut sinn í fimm sparisjóðum á landsbyggðinni að ekki komi til greina að selja stofnfé ríkisins í þessum sparisjóðum til annarra fjármálastofnana, það eigi að tryggja að sparisjóðakerfið geti lifað, auðvitað í breyttri mynd með verulegri uppstokkun, samþjöppun og sameiningu sparisjóðanna, en það eigi hins vegar að koma í veg fyrir að fjármálastofnanir, hvort sem þær heita Íslandsbanki, Landsbanki eða Arion, eignist sparisjóðina því að þá er sagan öll. Það væri hörmulegt. Þessar stóru fjármálastofnanir munar sjálfsagt ekkert um að kaupa upp svona litlar einingar eins og sparisjóðirnir eru, örugglega í þeim tilgangi að loka þeim vegna þess að í því fælist hagræðingin frá þeirra sjónarmiði. En 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór í ræðu sinni aðeins yfir breytingartillögu og viðbrögð stjórnarþingmanna við hugmyndafræðinni. Það skortir kannski á að í salnum er enginn stjórnarliði til að bregðast beint við, hér er hvorki hæstv. velferðarráðherra né hæstv. fjármálaráðherra sem hefði auðvitað verið eðlilegt að væru viðstaddir einhvern hluta af þessari umræðu. Ein af þeim rökum sem hv. þingmaður setur fram í greinargerð sinni með frumvarpinu eru, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að Landsbankinn hf. og Íbúðalánasjóður eru lánastofnanir í eigu íslenska ríkisins telja flutningsmenn að samþykkt frumvarpsins sé eðlileg svo að skref verði stigin í jafnræðisátt hvað skuldara varðar. Þá sjá flutningsmenn frumvarpsins fyrir sér að samþykkt þess kunni að leiða til þess að setja aukinn þrýsting á að aðrar fjármálastofnanir samræmi verklag sitt þegar kemur að úrlausn skuldavanda heimilanna.“ Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann líti svo á að hér sé tækifæri fyrir ríkisstjórnina - og biðst ég afsökunar á að ég skuli spyrja hann en ekki þá sem ég nefndi til sögunnar og skortir í salinn - til að setja fordæmi og sýna með stefnu Íbúðalánasjóðs hvernig ríkið vill að komið sé fram við skuldara í landinu þannig að aðrar stofnanir sem hafa meðal annars óskað eftir því að fá að samræma viðbrögð sín við gengistryggðu lánunum, sem hefur tafið viðbrögðin allverulega, mundu fylgja í kjölfarið. Er þetta ekki eitt af þeim tækjum sem ríkisstjórnin gæti nýtt til að sýna vilja sinn í verki að koma til móts við skuldug heimili og skuldara í landinu?

Virðulegi forseti. Það væri sannarlega skemmtileg tilbreyting að geta fengið að svara fyrir ríkisstjórnina og haft einhver áhrif á það sem hún vildi síðan gera. Ég er ekki viss um að það mundi út af fyrir sig breyta miklu hvað ég segði í nafni ríkisstjórnarinnar, ég hygg að lítið yrði farið eftir því frekar en fyrri daginn enda sést það á árangri ríkisstjórnarinnar. Að öðru leyti og öllu gamni slepptu er rétt það sem hv. þingmaður segir. Það er mjög mikilvægt að reyna að samræma þessi viðbrögð af ástæðum sem ég hef nefnt, bæði vegna þess að það er ósanngjarnt gagnvart þeim sem eru t.d. í þeirri stöðu að hafa tekið lán í góðri trú hjá Íbúðalánasjóði, væntanlega vegna þess að þeir voru sannfærðir um að þar væru bestu kjörin og mestu úrræðin, og eins og ég nefndi áðan vegna þess að þetta er ósanngjarnt þegar við skoðum málið í samhengi við landsbyggð/höfuðborgarsvæði og hef ég fært rök fyrir því. Það sem vekur líka athygli og ég tel ástæðu til að undirstrika hérna er að samkvæmt lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, er sérstök eftirlitsnefnd sem á einmitt að fylgjast með öllum slíkum úrræðum og hvernig unnið er úr þeim af lánastofnunum. Þessi nefnd skilaði frá sér skýrslu sem er um leið ábendingar til okkar, löggjafans, um það sem við þurfum sérstaklega að gæta að. Það er athyglisvert að nefndin nefnir sérstaklega þetta samræmi og að á það hafi skort. Komið hefur fram að túlkun lánastofnana á þessu samkomulagi sem upphaflega var grunnurinn að lagasetningu á sínum tíma um úrræði fyrir skuldug heimili hefur verið mismunandi þannig að skuldarar fá mjög mismunandi meðferð eftir því við hvaða lánastofnun þeir eiga viðskipti. Hvatt er til þess að reynt sé að auka þetta samræmi til að menn fái sem líkasta meðferð á vandanum. Í þessu sambandi vekur nefndin einmitt athygli á því sem er á vissan hátt grunnurinn í breytingartillögu minni. Ég hefði þess vegna talið að ríkisstjórnin ætti að bregðast við þessu, vilji hún taka hlutverk þessarar nefndar alvarlega og 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi eftirlitsnefndina og þær ábendingar sem hún hefur sett fram. Eins og kom fram í ræðu þingmannsins hefur hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, ótal sinnum komið í ræðustól Alþingis að eigin frumkvæði og lýst því yfir að nefndin muni leggja fram einhverjar tillögur eða að hér muni koma fram einhver viðbrögð. Einnig fór hv. þingmaður ágætlega yfir ummæli hv. þingmanns sem og efnahags- og viðskiptaráðherra og einnig fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra um sambærilega hluti. Megum við draga þá ályktun, því að enn stöndum við frammi fyrir þeirri augljósu staðreynd að í salnum er enginn stjórnarliði til að svara, að með því að koma fram með það frumvarp sem við erum að ljúka hér í 3. umr. - satt best að segja því meir sem við ræðum það því fleiri spurningar vakna um hvort frumvarpið sé nægilega vel úr garði gert til að fara í atkvæðagreiðslu seinna í dag eða á morgun - og tekur á svo fáum afmörkuðum þáttum og skilur algerlega eftir ósvarað hvaða stefnu ríkisstjórnin hafi í heildarhúsnæðismálum á landinu þá komi í ljós uppgjöf ríkisstjórnarinnar gagnvart því að koma fram með lausnir handa skuldugum heimilum? Og eins, er ekki stefna ríkisstjórnarinnar og þeirra að grípa t.d. tækifærið sem þessi breytingartillaga hv. þingmanns ber með sér? Þar sem ég hef ekki getað verið viðstaddur alla umræðuna vil ég spyrja: Hafa stjórnarliðar úr efnahags- og viðskiptanefnd eða velferðarnefnd eða hæstv. ráðherrar brugðist við tillögu þingmannsins 

Virðulegi forseti. Svo að ég byrji á að nota talsmáta sem hæstv. utanríkisráðherra grípur stundum til þá er ég eins og allir vita frekar velviljaður maður og þess vegna má kannski segja að með breytingartillögu minni sé ég einmitt að auðvelda þeim hv. þingmönnum sem hafa tjáð sig í þá veru sem breytingartillagan gengur út á að fylgja eftir þeim hugsjónum að fara landsbankaleiðina og beita henni síðan á þá sem eru skuldugir við Íbúðalánasjóð. Það má kannski líta svo á að þetta sé sérstök greiðasemi af minni hálfu við þá hv. þingmenn sem ella hefðu ekki átt þess kost að fylgja eftir þessum hugmyndum sínum og hugsjónum. Ég geri ráð fyrir að þetta eigi við um fjölmarga aðra. Ég geri ekki ráð fyrir því að þeir séu eins og Palli var einn í heiminum í þingflokki sínum í þessum efnum, þeir hljóta að eiga þar breiðan stuðningshóp. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði hvort menn hefðu brugðist eitthvað við þessu, t.d. úr stjórnarliðinu. Ég hef reynt að fylgjast nokkuð með þessari umræðu, sérstaklega eftir að ég mælti fyrir breytingartillögu minni, og einu viðbrögðin sem mig rekur minni til eru ein eða tvær setningar hæstv. velferðarráðherra í andsvari við annan hv. þingmann þar sem hann fann þessu allt til foráttu, þetta kostaði svo mikla peninga, þetta væri alveg ómögulegt. Ég hef þegar aðeins farið yfir það með hvaða hætti væri mögulega hægt að fjármagna þetta. Ég hef líka spurt þeirrar spurningar hvort menn hefðu látið sér detta í hug að frekari aðgerðir gagnvart skuldugum heimilum mundu ekki kosta ríkissjóð neitt. Svo má ekki gleyma einu. Með því að fara þessa leið er Íbúðalánasjóður í raun og veru að bæta lánasafn sitt og tryggja að þeir sem eftir standa séu þá frekar í færum til að borga af lánum sínum. Ég hef kynnt mér reynslu Landsbankans hjá starfsmönnum bankans sem hafa einkum haft með þessi mál að gera. Reynslan er sú að með þessum aðgerðum, sem tóku mjög skamman tíma og kostuðu ekki skriffinnsku þess fólks sem í hlut átti, batnaði lánasafnið, innheimtur urðu betri og vanskil minnkuðu. Frá þeirra sjónarhóli var þetta svona. Það er ekki hægt að horfa á þetta þannig að sá kostnaður 

Virðulegur forseti. Við ræðum enn frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum, EES-reglur og fleira. Það var 18. júlí 2011 sem athugasemd og niðurstöður rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs lágu fyrir. Það er tæpt ár síðan. Síðan kemur þetta frumvarp hingað inn á síðustu dögum þingsins. Það fær ekki mikla umræðu í velferðarnefnd og eftir því sem umræðu um þetta frumvarp vindur fram koma upp fleiri og fleiri álitamál sem nauðsynlegt hefði verið að taka á og skoða frá því að þessi athugasemd kom fram 18. júlí 2011. Ég hef gagnrýnt að sá tími hafi verið illa nýttur. Ég hef gagnrýnt að ekki sé brugðist nægjanlega við skoðun Eftirlitsstofnunarinnar og niðurstöðum. Ég hefði kosið og hef sagt það áður að menn hefðu nýtt tímann frá 18. júlí síðastliðnum fram til dagsins í dag til að fara yfir lög og reglur um Íbúðalánasjóð og endurskoða hann frá grunni með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður virðist ekki vera í stakk búinn til að koma til móts við skuldug heimili á sama hátt og aðrar lánastofnanir geta gert. Þetta hefði verið gullið tækifæri fyrir okkur til að fara í gegnum endurskoðun laga, fara yfir umhverfi og lagaramma sem við vildum að Íbúðalánasjóður ætti að starfa innan, en við höfum ekki nýtt tímann til þess. Þess heldur er enn einu sinni farið af stað með lagasetningu sem mest líkist bútasaumi og þó að hann geti verið fallegur í efnum séð er hann hvorki góður né vænlegur þegar lög eru annars vegar. Þegar menn átta sig á því úti í samfélaginu að hér stendur til að taka þær íbúðir sem Íbúðalánasjóður hefur þurft að leysa til sín á undanförnum árum, ekki bara frá því eftir hrun heldur líka fyrir hrun, og koma þeim síðan í ákveðnu leigufélagi á markað hefur umræðan um það sem er í frumvarpinu nú þegar orðið til þess að uppnám er á leigumarkaðnum. Menn eru uppnámi hjá þeim fyrirtækjum sem eru fyrir á markaði vegna þess að við höfum ekki skoðað hvaða áhrif þessi löggjöf hefur hugsanlega á samkeppnissjónarmið og markaðinn í heild. Það er því, virðulegur forseti, verr af stað farið en heima setið þegar við komum með lagasetningu af þessu tagi. Það er dapurlegt, virðulegur forseti, þegar við þurfum að slást hér og fólkið í landinu þarf að slást á degi hverjum fyrir tilverurétti sínum til að geta rekið húsnæði og greitt af lánum sínum að löggjafinn skuli sýknt og heilagt sýna borgurunum þá vanvirðu að koma fram með illa ígrunduð frumvörp sem við vitum ekki hvaða áhrif hafa vegna þess að við höfum ekki gefið okkur tíma til að skoða hugsanleg ruðningsáhrif þeirra. Ég velti líka fyrir mér, virðulegur forseti, af hverju tíminn er ekki nýttur eins og ég ræddi í upphafi. Af hverju er tíminn ekki nýttur til að skoða og velta því upp hvort þetta sé virkilega dagsetningarmál? Skiptir máli að þessu sé lokið fyrir 18. júlí 2012, að Eftirlitsstofnun EFTA hafi sett okkur þau skilyrði að við ættum að ljúka þessu fyrir 18. júlí 2012?  Ég sé að hv. framsögumaður nefndarálits og velferðarnefndar í þessu máli, hv. þm. Lúðvík Geirsson, er í gættinni. Ég tel þarft að hann óski eftir því að umræðu um málið verði frestað, nefndin gæti skoðað það á meðan og við gætum skoðað málið frekar, vegna þess að ég held að við séum að fara fram úr okkur í lagasetningu, við séum ekki búin að kanna ruðningsáhrif þeirra laga sem hér liggja fyrir. Það væri vænlegt til árangurs, virðulegur forseti, ef hv. framsögumaður þessa nefndarálits og frumvarps velferðarnefndar óskaði eftir að umræðunni yrði frestað.

Forseti. Fjárlaganefnd hefur tekið að nýju til umfjöllunar frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði eftir 2. umr. hér á þingi. Það er mat meiri hluta fjárlaganefndar að eftir þá umræðu hafi ekkert slíkt komið fram sem kalli á breytingar á frumvarpinu. Það er tillaga meiri hluta fjárlaganefndar að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Forseti. Þetta var merkileg og efnismikil ræða. Ég vil í framhaldi af henni spyrja framsögumann málsins, hv. þm. Björn Val Gíslason, hver hafi verið ástæða þess að hann sjálfur óskaði eftir því að málið yrði kallað inn í nefndina milli 2. og 3. umr. Ekkert það hafði gerst í umræðunni sem kallaði á breytingar, því ekki var flutt breytingartillaga, við vitum það. Að vísu kom mjög margt fram í umræðunni en mig langar að vita hver ástæðan er fyrir þessu kalli inn í fjárlaganefndina, ég man ekki eftir að í umræðunni hafi ósk um það komið fram. Meira ætla ég nú ekki að spyrja um á þessu stigi, enda þótt margt í ræðunni gefi tilefni til þess að fara ítarlega yfir málið og biðja um frekari skýringar á efnisatriðum þeim sem fram komu í ræðu hv. framsögumanns málsins hér í upphafi 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að kalla mál til nefnda sem hafa hlotið jafnmikla umfjöllun hér á þingi og í samfélaginu eins og það mál sem hér um ræðir. Fyrir lágu þrjú nefndarálit varðandi málið hér við 2. umr. Mér finnst það sjálfsagt, þegar skiptar skoðanir eru um mál, að þau séu kölluð inn til nefndar til að nefndarmenn fái að leggja mat á það hvort ástæða sé til að gera breytingar á málinu, leggja fram breytingartillögur, eða ef eitthvað það hefur komið fram í umræðunni sem krefst frekari tillagna eða breytinga á frumvarpinu eða umræðu að öðru leyti. Það var ekki álit meiri hluta fjárlaganefndar og því leggur meiri hluti til að málið verið samþykkt óbreytt.

Forseti. Mig langar til að spyrja hvort einhvers staðar í hinni ítarlegu og vönduðu umfjöllun fjárlaganefndar um málið milli 2. og 3. umr. hafi komið upp sú spurning hvort ástæða væri til að leita álits umhverfis- og samgöngunefndar á stöðu málsins eftir öll þessi nefndarálit og alla þá miklu umræðu sem fram fór um það hér í 2. umr. Í 2. umr. komu fram raddir, og að ég held beinar óskir, um að málið gengi annaðhvort beint til umhverfis- og samgöngunefndar milli umræðna eða að leitað yrði álits umhverfis- og samgöngunefndar. Mig langar bara að vita hvort þetta kom upp í hugum manna á þeim löngu fundum sem haldnir voru um málið. Og kannski fá upplýsingar um það líka hvenær fundirnir voru haldnir og hvað þeir tóku langan tíma.

Forseti. Haldinn var einn fundur málið á milli umræðna þar sem nefndarmenn lögðu mat á það hvort ástæða þætti til að fjalla frekar um málið. Það var álit nefndarinnar að svo væri ekki. Það kom ekki heldur til umræðu í nefndinni að vísa málinu til annarra þingnefnda vegna þess að hér er mál sem heyrir undir fjárlaganefnd, varðar fjármál ríkisins og ábyrgð á láni, og fjárlaganefndarmönnum þótti ekki ástæða til að vísa því til annarra nefnda þingsins.

Herra forseti. Ég hef tjáð mig allmikið um þetta Vaðlaheiðargangamál. Það sem gerðist við 2. umr. var að þegar forstöðumaður lánamála ríkissjóðs í Seðlabankanum sá hvert stefndi með málið og hvert fjárlaganefnd ætlaði með það, þrátt fyrir að Ríkisábyrgðasjóður væri búinn að skrifa mjög ítarlega og gagnrýna skýrslu á lánveitinguna, steig sá embættismaður fram opinberlega og gagnrýndi málið á opinberum vettvangi. Það er mjög fátítt að embættismenn og forstöðumenn stofnana geri slíkt. Hann gerir það vissulega út af því að Ríkisábyrgðasjóður á að tjá sig um þessi mál og Ríkisábyrgðasjóður hefur haft rétt fyrir sér í flestum tilfellum þar sem þeir hafa varað við ríkisábyrgðum á lán. Engu að síður eru lög um ríkisábyrgðir tekin úr sambandi við þessa lánveitingu. Finnst hv. þm. Birni Val Gíslasyni, varaformanni fjárlaganefndar, það eðlileg vinnubrögð? Mun hann styðja slík vinnubrögð í framtíðinni við afgreiðslu fjármála ríkisins, að lög séu bara tekin úr sambandi eftir „behag“ til þess að koma í gegn málum sem hugnast einstökum ráðherrum eða þingmönnum þrátt fyrir aðvörunarorð eftirlitsstofnana þingsins og ríkisvaldsins? Finnst hv. þingmanni það vera eðlileg vinnubrögð? Það er gert í dag, það hefur verið gert áður. Mun hann beita sér fyrir því að það verið gert í framhaldinu?

Virðulegur forseti. Fjárlaganefnd fjallaði um þetta mál á sínum tíma fyrir 2. umr. málsins eftir að mælt var fyrir því hér á þingi. Hún fjallaði allítarlega um málið, kallaði til sín ýmsa gesti og umsagnaraðila og fór vandlega yfir það allt. Það er mat fjárlaganefndar, eins og fram kemur í nefndarálitinu, að ákveðin fjárhagsleg áhætta sé fólgin í verkefni af þessari stærðargráðu. Það blasir við. En sú áhætta er innan þeirra marka sem fjárlaganefnd telur verjandi að gera og þess vegna leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að þetta mál verði samþykkt óbreytt. Ég vek athygli á því að þetta mál var samþykkt við 2. umr. í gær með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða og blæs því á öll slík rök að hér sé um einhver gæluverkefni einstakra ráðherra eða þingmanna að ræða. Þverpólitísk samstaða var um málið, þingmenn úr öllum flokkum nema Hreyfingunni studdu það, þingmenn úr öllum kjördæmum. Þau rök standast því ekki, sem hv. þingmaður hélt hér fram, að um einhvers konar gæluverkefni væri að ræða.

Herra forseti. Nú svaraði hv. þingmaður ekki spurningum mínum. Telur hann eðlilegt að lögum um ríkisábyrgðir, eða öðrum lögum sem til eru í landinu, sé kippt úr sambandi eða þeim vikið til hliðar þegar kemur að afgreiðslu mála sem hugnast ákveðnum þingmönnum eða ráðherrum? Það eru lög um ríkisábyrgðir vegna einhvers, vegna þess að ríkisábyrgðir fóru gjörsamlega úr böndunum og hafa gert áratugum saman og munu gera samkvæmt áliti Ríkisábyrgðasjóðs með þessa lánveitingu. Það kemur skýrt fram að það er útilokað mál að Vaðlaheiðargöng ehf. muni geta endurfjármagnað lánið árið 2018. Þetta vita menn, en samt finnst mönnum þetta eðlileg vinnubrögð. Hver er afstaða hv. þingmanns, varaformanns fjárlaganefndar, til afgreiðslu fjárveitinga úr ríkissjóði með þessum hætti? Ég held að það sé rétt að það komi hér skýrt fram þar sem um er að ræða varaformann fjárlaganefndar og þar sem um er að ræða útgjöld ríkissjóðs sem nema hundruðum milljarða meðal annars vegna óábyrgrar stjórnunar á landinu, stjórnunar hjá fjármálaráðuneytinu undanfarin ár í aðdraganda hrunsins og eftir það. Það er til dæmis verið að hafa varnaðarorð rannsóknarnefndar Alþingis að engu. Það er verið að hafa ályktun Alþingis, sem var samþykkt 63:0, um vandaðri stjórnsýslu og vandaðri afgreiðslu mála, að engu. Er þingmaðurinn sammála því að þetta séu bara einhvers konar aukaatriði og að göng í einhverju ákveðnu kjördæmi úti á landi séu þess verð að ryðja öllum þessum sjónarmiðum til hliðar?

Virðulegur forseti. Það vill nú þannig til að samgöngur alls staðar á landinu eru í einhverjum kjördæmum enn sem komið er og skiptir nú ekki máli í þessu tilfelli hvort það er í Norðuraustur-, Norðvestur-, Suðurkjördæmi eða Suðvesturkjördæmi, alls staðar eru samgöngur hvort sem er. Hér er ekki verið að ganga á svig við lög. Hér er verið að gera lagabreytingu. Það er ekki verið að ganga á svig við lög með þeim hætti. Hér er ekki verið að kippa lögum úr sambandi. Það er verið að gera lagabreytingu. Ekki er verið að fella niður lög eða ganga á svig við þau með neinum hætti. Vilji minn og skoðun í málum af þessu tagi hlýtur að endurspeglast í stuðningi mínum við það mál sem hér er. Ég er framsögumaður í því og mælist til þess að málið verði samþykkt óbreytt. Eins og ég sagði í fyrri andsvörum og kemur fram í nefndaráliti er auðvitað áhætta fólgin í verkefni af þessari stærðargráðu, þó það nú væri. Ekki er hægt að fullvissa sig langt inn í framtíðina eins og reyndar hv. þingmaður gerir. Í útreikningum sínum ætlar hann að útiloka að mögulegt sé fyrir fyrirtækið að fjármagna sig eftir tiltekinn tíma. Ég er því ósammála og okkur greinir á um það, mig og hv. þingmann. Þannig verður það bara að vera. Ég hef trú á þessu verkefni, að það muni standa undir sér, að það muni greiða sig sjálft á endanum og að ríkissjóður verði ekki fyrir fjárhagslegu tapi hvað þetta varðar. Hv. þingmaður hélt því fram í ræðu um þetta mál hér á dögunum að neikvæð þjóðhagsleg áhrif væru af framkvæmdinni. Það væri þá í fyrsta skipti, virðulegur forseti, sem mínus þjóðhagsleg hagkvæmni væri af vegsamgöngum og vegbótum á Íslandi. Þó ekki væri nema þess vegna mundi ég vilja láta reyna á þetta verkefni.

Herra forseti. Við ræðum hér Vaðlaheiðargöng, það mikla mál sem svo sannarlega hefði átt að fara hér í gegn á öðrum forsendum en það gerir núna. Ég hef sagt frá upphafi að Vaðlaheiðargöng eru ágæt samgöngubót, en aðferðin við að koma þeim í gegn er að mínu mati til vansa fyrir Alþingi Íslendinga og til vansa fyrir fjárlaganefnd. Það segir í nefndaráliti fjárlaganefndar, sem er nú stóreinkennilegt plagg, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu mun ríkissjóður fjármagna framkvæmdalánið með sölu markaðsskuldabréfa. Gert er ráð fyrir að endurfjármagna lánið árið 2018 á almennum lánamarkaði.“ Það hefur komið skýrt fram í skýrslu Ríkisábyrgðasjóðs og áliti hans fyrir fjárlaganefnd að þetta verður ekki gerlegt, þannig að nefndarálitið eins og ég sagði er um margt sérkennilegt plagg. Það segir líka í nefndarálitinu: „Meiri hlutinn bendir á að verulegur þjóðhagslegur ávinningur fylgir framkvæmdinni. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að samningar við VHG hf. geri ráð fyrir því að göngin verði eign ríkissjóðs að uppgreiðslutíma liðnum.“ Það hefur komið fram í gögnum málsins sem og í málflutningi forsvarsmanna Ríkisábyrgðasjóðs fyrir fjárlaganefnd að það er engin þjóðhagsleg hagkvæmni af þessum göngum. Þeir notuðu líkan rannsóknarseturs Háskólans á Akureyri sem hafði árið 2006 reiknað út þjóðhagslega arðbærni framkvæmdarinnar og miðað við þær forsendur sem þá voru inni gekk framkvæmdin upp þjóðhagslega. En miðað við þær forsendur sem Vaðlaheiðargöng hf. setti upp og settar voru inn í nákvæmlega sama líkan, varð niðurstaðan sú að þjóðhagsleg arðbærni framkvæmdarinnar væri neikvæð um 1,4 milljarða. Það segir ýmislegt um framkvæmdina. Það þýðir ekkert að segja að það sé skrýtið mál. Það segir einfaldlega að framkvæmdin mun aldrei verða arðbær. Hér segir einnig að ríkissjóður muni spara umtalsverða fjármuni vegna minni snjómoksturs á leiðinni um Víkurskarð. Það hefur aldrei nokkurn tímann í þessu máli komið fram að ekki verði mokaður snjór úr Víkurskarði í framtíðinni. Svona staðhæfingar eru í takt við annað í málflutningi stuðningsmanna þessa máls. Kostnaður af rekstri ganganna mun lenda á ríkinu. Það kemur skýrt fram í þessu nefndaráliti, þannig að hér er náttúrlega alls ekkert um einkaframkvæmd að ræða, heldur er þetta ríkisframkvæmd sem er sett fram á brostnum forsendum og reynt að keyra í gegn vegna þess að menn þora ekki að viðurkenna að hér er um ríkisframkvæmd að ræða. Það er margt hægt að segja um þetta mál. Víkurskarð sem slíkt er í 98. sæti yfir hættulega vegi á Íslandi. Það er í 85. sæti af 150 köflum á hringveginum sem eru taldir hættulegir. Pálmi Kristinsson verkfræðingur sem hefur meira en 30 ára reynslu af gerð jarðganga og tilboðum í jarðgöng á Íslandi og um allan heim, gerir 27 alvarlegar athugasemdir við framsetninguna á þessu máli. Til dæmis var upphaflega gert ráð fyrir 1.500–1.700 kr. veggjöldum af þessari framkvæmd þegar lífeyrissjóðirnir sögðu sig frá verkinu vegna þess að þeir sögðu að væri ekki arðbært, ekki einu sinni með þeim veggjöldum. Nú eru veggjöldin komin niður í 1.000 kr. Útreikningar í tengslum við umferðarspár og hagvöxt eru síðan enn eitt dæmið sem er mjög einkennilegt. Til dæmis er ekki tekið tillit til þess að umferð almennt hefur minnkað um 10% frá því umferðarspárnar voru fyrst gerðar. Það hefur heldur ekki verið tekið tillit til þess að á þessum tíma varð mettun í bílaeign landsmanna. Íslendingar eiga fleiri bíla á haus en nokkur önnur þjóð í heimi. Meiri bílaeign hefur að sjálfsögðu valdið því að umferð hefur aukist á undanförnum árum en hún mun ekki aukast með sama hætti inn í framtíðina. Þetta er ekki skoðað. Það er líka vandamál við þetta mál að menn reikna meðalumferð yfir árið í gegnum þessi göng. Hins vegar er mestur hluti umferðarinnar á þessu svæði á sumrin og umferðin á veturna er eingöngu 20% af sumarumferðinni. Það er því ekki hægt að nota 90% af meðalumferð árið um kring þegar augljóst mál er að fólk mun nota göngin í miklu minna mæli yfir vetrartímann. Hér er ég ekki að tæpa á nema örfáum atriðum. Eins og kemur fram í áliti Ríkisábyrgðasjóðs mun 1% hækkun á vöxtum á tímabilinu leiða til þess að það verði mjög miklar líkur á greiðslufalli fyrirtækisins. Frá því að nefndarálitið var samþykkt hefur Seðlabanki Íslands hækkað vexti um 0,75%, þannig að ekki er nú upp á mikið að hlaupa þar. Ég vísaði í andsvari áðan til álits frá forstöðumanni lánamála ríkisins hjá Seðlabankanum, en hann segir opinberlega í blaðagrein í víðlesnasta blaði landsins þann 24. maí, með leyfi forseta: „Ýmsar skýrslur hafa verið gerðar á undanförnum árum sem fjalla um fjárhagslega þætti Vaðlaheiðarganga. Greinarhöfundur hefur ekki séð neina skýrslu þar sem því er haldið fram að jarðgöngin muni standa undir sér með veggjöldum einum saman. Einu gögnin um það byggja á minnisblöðum og fjárhagsmódeli frá þeim aðila sem kemur til með að fá lánið veitt frá ríkissjóði þ.e. VHG hf. Í skýrslu IFS Greiningar sem lagði mat á getu verkefnisins til að greiða til baka lánið er sérstaklega varað við að fjárhagslega geta VHG hf. til að standa af sér neikvæða atburði sé mjög takmörkuð vegna lágrar eiginfjárstöðu sem skapi umtalsverða áhættu fyrir lánveitenda. IFS Greining tók ekki afstöðu til þess hver eiginfjárstaða félagsins þurfi að vera til þess að áhætta lánveitandans þ.e. ríkissjóðs sé ásættanleg. Því er haldið fram að göng um Vaðlaheiði séu þjóðhagslega arðsöm og er þar aðallega vísað í skýrslu um mat á þjóðhagslegri arðsemi Vaðlaheiðarganga sem unnin var af Rannsóknarstofnun Háskólans á Akureyri (RHA) og birt var í janúar árið 2006. Niðurstaða þeirrar skýrslu var að samfélagslegur ábati framkvæmdarinnar væri 1,16 milljarðar kr. og 1,5 milljarðar kr. ef göngin væru gerð í samdráttarástandi. Skýrslan byggði að miklu leyti á forsendum sem fengnar voru frá Greiðri leið ehf., sem samkvæmt samþykktum félagsins var stofnað í þeim tilgangi að undirbúa gerð jarðganga um Vaðlaheiði. Ýmsar forsendur sem skýrslan byggði á hafa þróast til verri vegar. Stofnkostnaður við göngin hefur hækkað um 32% á föstu verðlagi og árleg umferðarspá Greiðrar leiðar ehf. er mun lægri nú en árið 2006. Ef skýrslan er uppreiknuð miðað við forsendur um stofnkostnað og umferðarspá sem VHG hf. kynnti umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis í nóvember 2011 yrði þjóðhagslegt tap framkvæmdarinnar um 1,2 milljarðar kr. (miðað við 4,7 ávöxtunarkröfu) og 0,4 milljarðar kr. ef göngin yrðu gerð í samdráttarástandi.“ Slíkur er nú samfélagslegur ábatinn af þessum göngum. Þessar röksemdafærslur telur Alþingi og fjárlaganefnd ekki ástæðu til að taka alvarlega. Það finnst mér alvarlegast í þessu máli. Hvernig stendur á því að eftir allt sem á undan hefur gengið í stjórnsýslu og stjórnmálum á Íslandi skuli aðvörunarorð einnar af eftirlitsstofnunum ríkisins enn einu sinni vera virt algjörlega að vettugi? Við höfum ekki þróast neitt síðan fyrir hrun, því miður. Það segir líka í grein forstöðumannsins, með leyfi forseta: „Ein af ástæðum sem talin er að réttlæti framkvæmdina er að hún stuðli að samþættingu atvinnulífs og byggða á Eyjafjarðarsvæðinu og í Þingeyjarsýslum og því að svæðið verði eitt atvinnu- og búsvæði. Samkvæmt heimasíðu Vegagerðarinnar er vegalengdin á milli Akureyrar og Húsavíkur 91 km. Með tilkomu ganganna er gert ráð fyrir 15,7 km vegstyttingu þannig að vegalengdin á milli þessara staða styttist niður í 75,3 km sem er svipuð og vegalengdin á milli Reykjavíkur og Holta- og Landsveitar sem er fyrir austan Þjórsá og milli Reykjavíkur og Borgarnes sem er 74 km. Ef tilkoma Vaðlaheiðarganga leiðir til þess að Eyjafjarðarsvæðið og Þingeyjarsýsla teljist eitt atvinnu- og búsvæði þá má með sömu rökum líta svo á að svæðið frá Borgarnesi og Holta- og Landsveit, austan Þjórsár sé nú hluti atvinnulífs og byggða við höfuðborgarsvæðið. Samkvæmt rannsóknum á vegum Evrópusambandsins er gert ráð fyrir að akstur á milli heimilis og vinnu sé ekki meiri en 45 mínútur til þess að staðir geta talist tilheyra sama atvinnu- og búsvæði. Áætlað er að tilkoma ganganna stytti ferðatímann um níu mínútur en núverandi ferðatími á milli Akureyrar og Húsavík er um ein klukkustund ef að jafnaði er ekið á 91 km hraða. Rannsóknir Evrópusambandsins styðja því ekki þá skoðun að tilkoma ganganna geri svæðið að einu atvinnu og búsvæði. Ýmis önnur sjónarmið hafa komið fram varðandi göngin, t.d. hvort um sé að ræða einkaframkvæmd eða opinbera framkvæmd. Einnig hafa talsverðar umræður átt sér stað um mikilvægi ganganna í tengslum við umferðaröryggi og samanburð við umferðaröryggi við aðra vegarkafla landsins án þess að fjallað verður um það hér.“ Þetta segir höfundur, og er þá að vísa í þær skýrslur sem ég nefndi áðan um umferðaröryggi á Víkurskarði. Herra forseti. Svo segir höfundur í lokin: „Allt verkefnið felur í sér mikla óvissu. Mikil óvissa er til dæmis um það hvort umferðarmagn verði nægilega mikið til að standa straum af framkvæmdinni. Óvissan felst meðal annars í skiptingu umferðarinnar á milli ganganna og núverandi vegar í gegnum Víkurskarðið þar sem engin veggjöld eru innheimt.“ Það mætti hafa fleiri orð um þetta mál, en ég ætla ekki að lengja mál mitt mjög mikið. Ég ætla að gera hér stutta samantekt vegna þessa frumvarps. Í upphafi voru Vaðlaheiðargöng inni í samgönguáætlun sem ríkisframkvæmd eins og allar aðrar úrbætur á vegakerfinu.

Hvenær var það?

Samgönguáætlun er faglegt plagg sem Alþingi og stjórnvöldum ber að styðjast við til þess að forgangsraða samgöngumálum á landinu á faglegum forsendum og umferðaröryggi er meðal annars einn af hornsteinum áætlunarinnar. Þar sem það var ekki nóg var reynt að finna Vaðlaheiðargöngum tilverurétt með því að fara með þau í einkaframkvæmd og fjármagna þau með lánsfé sem endurgreitt yrði með veggjöldum. Á þeim forsendum og sem algjört skilyrði voru lög nr. 97/2010 samþykkt á Alþingi. Það var leitað eftir fjármögnun hjá lífeyrissjóðum en það rann út í sandinn vegna vaxtakjara og áhættumats lífeyrissjóðanna á því hvort veggjöld gætu staðið undir framkvæmdinni. Í fjáraukalögum 2011 var samþykkt heimild til lántöku og ríkisábyrgðar fyrir Vaðlaheiðargöng að fjárhæð 1 milljarð kr. Sú samþykkt var skilyrt því að göngin væru algjörlega sjálfbær og veggjöld mundu standa undir framkvæmdinni samkvæmt lögum nr. 97/2010. Miklar efasemdir hafa síðan verið uppi um forsendur og hagkvæmni Vaðlaheiðarganga. Umhverfis- og samgöngunefnd skoðaði málið mjög vel og samþykkti að óska eftir óháðu mati á forsendum framkvæmdarinnar. Því var hafnað og slíkt mat hefur ekki farið fram. Fjármálaráðuneytið lét EFS vinna skýrsluna. Pálmi Kristinsson gerði sína eigin. FÍB hefur gert ýmsar kannanir, auk fleiri aðila. Hæstv. forseti. Hér er stutt samantekt á þeim fullyrðingum sem fram hafa komið um Vaðlaheiðargöng og við höfum heyrt í þingsal og víðar. Það hefur verið talað um að Vaðlaheiðargöng séu gífurleg samgöngubót. Þau eru ekki gífurleg samgöngubót, þau eru samgöngubót. Það eru margar brýnni aðgerðir sem væru gífurlegar og miklu betri samgöngubætur. Þar má nefna Norðfjarðargöng, Vestfirði, Dýrafjarðargöng, Suðurlandsveg og margt fleira.

Almannaskarð.

Það er ekki mikið um lokanir í Víkurskarði. Það eru margir miklu verri fjallvegir sem mætti laga frekar, t.d. Hellisheiði, Holtavörðuheiði, Öxnadalsheiði, Ljósavatnsskarð og fleiri. Við höfum einnig heyrt fullyrt að göngin muni stytta hringveginn verulega. Það er heldur ekki rétt. Þetta er 16 kílómetra stytting, átta mínútna stytting mælt í tíma. Norðfjarðargöng eru álíka stytting og aðrir kostir í Eyjafirði gætu skilað meiri styttingu. Stytting vegna Hvalfjarðarganga sem menn hafa notað sem samanburð er 41 kílómetri og Fáskrúðsfjarðarganga 35 kílómetrar. Önnur mun meiri stytting hringvegarins ef menn fara þá leið er til dæmis vegur um Öxi, þverun Berufjarðar, Svínavatnsleið í Húnavatnssýslu og fleiri vegir. Þannig að það eru ekki sérlega mörg og merkileg rök sem mæla með Vaðlaheiðargöngum, önnur en þau að þau skapa kannski einhverja atvinnu á Norðurlandi í einhvern tíma, það er vissulega rétt. En er það nægilegt? Göng annars staðar mundu líka skapa vinnu í þeim landshlutum. Er atvinnustigið á þessu svæði eitthvað verra en í öðrum landshlutum? Nei, það er það ekki. Atvinnustigið er til dæmis verst á Suðurnesjum. Ég hef talað fyrir því að menn ættu að fresta þessari framkvæmd og fara frekar í aðrar brýnni framkvæmdir. Ég keyri oft á ári um Víkurskarð. Vissulega getur leiðin verið varasöm í hálku á veturna, en hið sama má segja um fullt af öðrum leiðum á landinu. Það sem mér gremst mest í þessu máli er þessar grísku bókhaldsbrellur sem hér er farið með í málinu í gegnum þingið. Þær eru til vansa fyrir þingið og til vansa fyrir fjárlaganefnd og gefa sterka vísbendingu um að stjórnvöld og Alþingi muni ekki og ætli sér ekki með mjög ákveðnum hætti að læra nokkurn skapaðan hlut af hruninu og þeirri mjög svo beygluðu stjórnsýslu sem verið hefur hér við lýði áratugum saman.

Hæstv. forseti. Ég get ekki orða bundist að koma hér upp í andsvar við hv. þingmann og kannski eingöngu til að spyrja hann þeirrar einföldu spurningar: Af hverju í ósköpunum flytur hv. þingmaður ræðu sína gegn þessu verki með jafnmiklu fleipri og vitleysu, liggur við að ég segi, í fullyrðingum þar sem hann er að rökstyðja fyrir sjálfum sér að vera á móti þessu verki? Ég held, virðulegi forseti, ég hafi aldrei áður gefið ræðumönnum einkunnir. En ég held að aldrei hafi verið flutt ræða hér á hinu háa Alþingi þar sem jafnmikið af útúrsnúningum og rangfærslum er sett fram. Nú er það svo, virðulegi forseti, að ég ber virðingu fyrir þeirri skoðun þingmannsins að vera á móti þessu verki alveg eins og ég vona að hann beri virðingu fyrir því að ég er hlynntur verkinu. En ræðan var uppfull af rangfærslum, til dæmis að Norðfjarðargöng stytti leiðina um 16 kílómetra. Hvaðan hefur hv. þingmaður þær tölur? Þetta er bull. Þó að Norðfjarðargöng séu mjög brýn eru menn að tala um þetta á allt annan hátt. Stytting um 16 kílómetra já, og að það taki átta mínútur að keyra. Er hv. þingmaður virkilega að bjóða mönnum upp á það að átta mínútur taki að keyra Víkurskarðið að vetri til í hálku og bandvitlausu veðri? Er hv. þingmaður virkilega að halda þessu fram og segja það við okkur íbúa þessa svæðis sem þarna eiga leið um? Það er líka rangt, virðulegi forseti, að Vaðlaheiðargöng hafi einhvern tímann verið inni í samgönguáætlun. Þau hafa ekki verið þar. Það hefur alltaf verið talað um það, frá því farið var að tala um þau, að taka ætti þau á þennan hátt. Hv. þingmaður ræddi líka um meðalumferð og gerði lítið úr henni. Virðulegi forseti. Ég er þess fullviss að mesta umferðaraukningin um Vaðlaheiðargöng verður einmitt að vetri til vegna þess að margir íbúar þessa svæðis veigra sér við að fara þarna um í vetrarveðrum. Svo tínir hv. þingmaður meira til eins og mettun í bílaeign og fleira og fleira 

Forseti vill biðja þingmenn að gæta hófs í orðavali.

Herra forseti. Ég tek undir orð hæstv. forseta um að hv. þm. Kristján L. Möller mætti gæta hófs í orðavali. Það sem ég hélt fram um þessi göng er einfaldlega úr gögnum sem hafa komið fram um málið á fundum fjárlaganefndar. Þótt hv. þingmaður hafi ekki verið á þeim fundum þá get ég ekki gert að því þó að hann hafi ekki skoðað þau gögn. Að sjálfsögðu munu menn frekar nota göng en keyra um Víkurskarð í mjög vondu veðri. Að sjálfsögðu, ég mundi gera það og hv. þingmaður líka en það er ekki mælikvarði á hver umferðin um Víkurskarð verður í framtíðinni til að þau standi undir sér sem arðbær framkvæmd. Það er bara merki um almenna skynsemi að keyra í gegnum Vaðlaheiðargöng ef þau eru til. Það var ekki mikið um efnislega gagnrýni. Hv. þingmaður sagði að ræðan mín væri vond. Þetta með Norðfjarðargöng hef ég einfaldlega frá FÍB. Það eru upplýsingar sem þeir hafa sent um að stytting á  Það sem skiptir mestu máli og hv. þingmaður minntist ekki á er að forsendurnar fyrir göngunum, arðbærni þeirra, eru ekki til staðar. Það er það sem málið snýst um. Alþingi er að afgreiða þessi göng á röngum forsendum. Það er til vansa. Það eiga menn einfaldlega að viðurkenna og afgreiða þau á réttum forsendum með allt uppi á borðinu sem ríkisframkvæmd.

Forseti. Ég ætla ekki að rekja í þessari stuttu ræðu málið eins og það liggur fyrir, það hefur verið gert áður, án árangurs vil ég segja. Ég vil líka þakka hv. þm. Þór Saari fyrir að gera enn eina tilraun til þess að setja málið í samhengi. Atkvæðagreiðsla fór fram um þetta mál að lokinni 2. umr. í gær. Ég tel í samræmi við aðra afstöðu mína að mér og öðrum þingmönnum beri að virða þann meirihlutavilja sem þar kom fram. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni - sem er ekki staddur hér þótt hann sé framsögumaður málsins og kemur nokkuð á óvart, forseti - að fátt hefur komið fram á milli umræðna sem gefur tilefni til langra ræðuhalda um nýjungar í málinu. Ég vil í upphafi líka taka fram að vegna þess að ég þarf að fara frá í rúman hálftíma kann að vera að ég geti ekki verið við atkvæðagreiðslu en mundi greiða atkvæði og greiði atkvæði, ef ég næ atkvæðagreiðslunni, á sama hátt og áður. Ekkert það hefur komið fram sem getur breytt þeirri afstöðu minni að mér beri sem alþingismanni að greiða atkvæði gegn þessu máli. Ég geri það ekki ókeypis. Ég geri það vegna þess að öll mín athugun og öll mín sannfæring í því er sú að þetta mál eigi ekki að samþykkja hér á þingi, heldur eigi að undirbúa það betur, reyna að ná um það einhvers konar sáttum og samkomulagi sem ekki hefur verið reynt frá upphafi málsins. Við hver mistök, við hvert strand sem málið hefur lent í, hefur verið farið með það aftur á upphafsreit og reynt á ný að koma því fram án þess að viðurkenna mistökin, án þess að reyna að skapa meiri hluta um málið með sæmilegum hætti, með því til dæmis að segja að þótt málið sé komið sem það er komið þá séu aðrar ástæður sem valdi því að best sé að fara með það fram og skilgreina um leið hvaða mistök hafi verið gerð til að við lendum ekki í þeim aftur. Það hefur verið myndað einhvers konar bandalag svokallaðra heimamanna, þ.e. kjördæmisþingmanna, um málið og farið með það fram aftur og aftur með miklu stolti og reigingi án þess að viðurkenna mistök sín. Þess vegna skapar það okkur meiri vanda en málið sjálft gefur í raun og veru tilefni til. Nýjasta dæmið er afgreiðsla síðustu daga þar sem tvö öfl eru að verki, annars vegar það bandalag sem kjördæmisþingmennirnir standa fyrir. Það kjördæmi hefur óvenjumikil áhrif á þinginu miðað við önnur kjördæmi í ýmsum málum. Það er auðvitað ágætt fyrir þá sem þar búa skulum við vænta. En það hefur líka verið sett upp sem stjórnarfrumvarp og gefið í skyn og meira en það, nú ætla ég að tala varlega, að það séu hálfgerð brigð hjá stjórnarþingmönnum að styðja ekki málið, að þegja ekki í umræðunum um það, við þann málstað sem þeir hafa tekið þátt í með öðrum stjórnarþingmönnum hér á þinginu, að verja ríkisstjórnina og sækja fram fyrir hana í þeim miklu og þörfu málum og við þær miklu og erfiðu aðstæður sem við búum við. Þetta hefur reynst mér nokkuð þungt að þurfa að vera í þessari stöðu, að þurfa að eiga við þessar aðstæður. Það sem ég ætla að nefna hér í framhaldi af þessu, til að það geymist í þingsögunni, er það sem gerðist við lok 2. umr. í gær. Öllum á óvart gerðist það að forseti tilkynnti að nú færi fram atkvæðagreiðsla um það hvort málinu ætti að vísa aftur til nefndar án þess að þess hefði verið óskað opinberlega. Framsögumaður málsins, hinn háttvirti þingmaður sem við vitum hver er, hafði óskað eftir því við forseta að það yrði gert. Það kom síðan upp að þetta var gert til að ekki gæti farið fram atkvæðagreiðsla um þá ósk sem raunverulega hafði verið borin fram hér í salnum, að málið færi til umhverfis- og samgöngunefndar, annaðhvort milli umræðna eða leitað yrði álits hjá þeirri nefnd. Þess vegna var þetta litla leikrit sett upp hér í gær, að málinu var vísað til fjárlaganefndar sem fjallaði um það í einar tíu mínútur að ég held, en það getur hv. framsögumaður nefndarinnar auðvitað leiðrétt, og komst að þeirri niðurstöðu að ekkert nýtt hefði komið fram. Framsögumaðurinn treysti sumsé ekki betur þeim meiri hluta sem hafði fengist fyrir málinu hér í salnum en svo að hann treysti honum ekki til þess að fella tillögu um það að málinu yrði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar, heldur varð að skilgreina það á hinn veginn með þingtæknilegum hætti að málinu yrði vísað til fjárlaganefndar og síðan var gert sérstakt hlé á umræðum í þingsal á Alþingi Íslendinga til þess að framsögumaðurinn gæti haldið fund í hv. fjárlaganefnd,  Forseti. Nú er ég einn af aðdáendum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og hef gaman af að standa með honum í hörðum slag, en það er ekki alltaf gaman að tefla á móti mönnum sem í handbolta mundu sagðir vera brjóta af sér þegar dómarinn sér ekki til. Þetta var nú svona eitt af því sem ég ætlaði að segja hérna. Ég ætla að fara hins vegar fljótt yfir tvö mál sem mér finnst standa eftir að samþykktu þessu frumvarpi hér á þinginu á eftir sem ég geri ráð fyrir að verði. Annars vegar það að þetta mál kemur okkur í nýjar stellingar, kemur okkur í nýja stöðu gagnvart ríkisábyrgð. Ég minni enn á það að ríkisábyrgðarlögin frá 1997 voru samþykkt eftir nefndarstarf vísra manna, fjögurra ára nefndarstarf, þar sem gefin var út skýrsla sem að sínu leyti var áfellisdómur yfir þeim starfsháttum sem sú ríkisstjórn og þá einkum þær sem áður höfðu setið mjög margar í áratugi höfðu viðhaft gagnvart veitingu ríkisábyrgðar. Og það að leggja í að gera undantekningar frá ríkisábyrgðarlögunum 1997 þarf frekari skýringar en hér hafa verið veittar. Því miður stóðu að þeim breytingum þeir sem síst skyldi. Ég er hræddur um að þeir tímar komi að þingið og þeir sem stóðu fyrir þeim breytingum og þeir sem greiddu þeim atkvæði þurfi að standa reikningsskil þeirra gerða, vegna þess að hér eftir er algjörlega óljóst hvaða reglur í raun og veru gilda um ríkisábyrgð til verkefna eða til fyrirtækja, við skulum orða það kurteislega, sem fara í verkefni. Þetta hefur meðal annars verið skýrt þannig að ríkið sé í rauninni að taka ábyrgð á sjálfu sér, það sé þess vegna óeðlilegt að ríkið geri þær kröfur til sjálfs sín sem skilyrðin í ríkisábyrgðarlögunum ganga út á. Ef það er svo þá eru það auðvitað mjög sérkennilegar bókhaldsaðferðir. Ég endurtek: Fyrir þeim standa þá þeir sem síst skyldi. Það tekur mig sárt. Í staðinn hefði verið eðlilegra, ef ríkið er að taka ábyrgð á sjálfu sér, að ríkið gerði þetta sjálft, að ríkið viðurkenni að þetta sé ríkisframkvæmd sem ríkið á að standa fyrir og ríkið á að borga í. Það eru nokkrar aðferðir til þess en þetta er einhver sú allra versta. Ein hefði verið sú sem hér var til umræðu að ríkið legði fram meira eigið fé. Það var ein gagnrýnin í merkilegri skýrslu að eigið féð væri allt of lítið, það er eitt af þeim skilyrðum sem fleygt er út í þessu frumvarpi. Síðan hefði það fyrirtæki sem þá var stöndugra en nú er og verður eftir þetta frumvarp getað reynt að afla sér lánsfjármagns á markaði og látið þannig reyna á þessa viðskiptahugmynd. Því að þetta er kynnt sem viðskiptahugmynd með öllum þeim umbúnaði sem í kringum hana er þar sem reynir á viðskiptahugmyndir, nefnilega við fjármögnun á lánsfjármarkaði og síðan náttúrlega í rekstri. Annað sem hér hefur oft verið rætt og ég tel ástæðu til að nefna, vegna þess að ég er í samgöngunefnd og hef farið í gegnum þetta mál sem samgöngunefndarmaður, er að þetta skapar einhvers konar nýjan framkvæmdaflokk. Við þekkjum einkaframkvæmd og við þekkjum ríkisframkvæmd, opinberar framkvæmdir, í samgöngumálum. Hér er komin framkvæmd sem er hvorugt. Hún var kynnt sem einkaframkvæmd. Deila má um einkaþáttinn í henni en hún var kynnt sem slík. Forsendurnar voru þær í lögunum 2010, í áliti samgöngunefndar sem þá hét vorið 2010, að hér væri um einkaframkvæmd að ræða sem ætti að standa þannig undir sér að ríkið kæmi hvergi nálægt henni. Ríkið þyrfti ekki að taka neina áhættu, það væri engin ábyrgð og ekki neitt nema það að gerður væri samningur við fyrirtækið samsvarandi Hvalfjarðargangasamningnum. Þetta hefur svo breyst á þann veg að forgöngumenn málsins þora varla að nefna það. Til dæmis hefur hv. framsögumaður fjárlaganefndar vikið sér undan þeim spurningum um hvers eðlis þessi framkvæmd er vegna þess að hann veit það ekki. Þetta er sumsé þriðja leið. Ég er ekki að segja að hún sé óhugsandi. Það er alveg hugsanlegt að hafa þessa þriðju leið, að hafa það þannig að þegar héraðshöfðingjar á sterku öflugu svæði fara í broddi fylkingar og hafa búið til samstöðu á svæðinu um það að menn ætli að taka þátt í framkvæmdinni með því að borga veggjöld, skuggagjöld eða hvað annað, þá geti það flokkast með einhverjum hætti sem framkvæmd hér á þinginu. Þetta var ekki gert, heldur er málinu ýtt áfram með látum. Núna stöndum við uppi með það að við vitum ekki hvernig við eigum að svara næstu spurningum í þessu máli því að þær koma auðvitað upp. Við vitum ekki hvernig við ætlum að snúa okkur í grundvallaratriðum í þessu. Ég talaði um öflug héruð þar sem er mikil umferð þar sem væri hægt með einhverjum hætti að taka þátt í framkvæmdinni á móti ríkinu. En hvað þá um þau héruð sem ekki eru öflug, þar sem er lítil umferð? Þá erum við komin með það sem við höfum oft talað um, a.m.k. vinstri menn, jafnaðarmenn, að ekki eigi að gerast í heilbrigðiskerfinu, þ.e. að ekki eigi að vera tvö kerfi, það eigi ekki að vera eitt kerfi fyrir þá ríku og eitt kerfi fyrir alla hina, að hinir ríku eigi ekki að borga sig fram fyrir, held ég að orðalagið hafi verið í þeirri miklu umræðu sem hefur verið hér undanfarin ár og er nú sem betur fer hætt núna hvað sem það stendur nú lengi. Þetta er það sem getur gerst í þessu máli. Það eru engin svör við því. Það ræðir hv. þingmaður, framsögumaður málsins, ekki. Ekki heldur hinir ágætu þingmenn úr kjördæminu. Þeir svara okkur ekki vegna þess að það lá svo mikið á. Þetta er eitt af því sem þarf að leggjast yfir. Við í samgöngunefnd að minnsta kosti, hvað sem um aðra er, þurfum að leggjast yfir þetta í kjölfar málsins því það má búast við kröfum og óskum um það. Ég hef nefnt Hvalfjarðargöng, tvöföldun Hvalfjarðarganga sem er skynug framkvæmd, sem er klárlega þjóðhagslega arðsöm. Ég horfi hér framan í hv. þm. Þór Saari sem hefur fjallað svolítið um þjóðhagslega arðsemi. Ef Spölur kemur nú og biður um ríkisábyrgð fyrir láni upp á - hvað ætli það sé, 15 milljarðar eða svo, ætlum við að neita því? Á hvaða forsendum eigum við að neita því? Ég nefni annað dæmi úr mínu kjördæmi. Við höfum mikinn áhuga á því, bæði sem samgöngubót en ekki síður sem auknum lífsgæðum í höfuðborginni og breyttu skipulagi, að taka Miklubrautina sem allir þekkja í stokk frá Lönguhlíð og út að hinu gamla Miklatorgi sem var, við skulum segja við Snorrabraut. Þetta kostar á núvirði, fékk ég upp í dag hjá Vegagerðinni, 8,3 milljarða. Það er minna en Vaðlaheiði. Þetta mundi verða stórkostleg framkvæmd í Reykjavík og mundi gjörbreyta austanverðum miðbæ Reykjavíkur og tengja miðbæinn við útivistarsvæðið í Öskjuhlíð og Nauthólsvík. En við eigum ekki þessa 8,3 milljarða. En vill ekki þingið bara lána okkur? Vill ekki þingið bara setja ríkisábyrgð og við skulum borga þetta aftur með veggjöldum eða skuggagjöldum? Hvernig eigum við að svara því? Við hljótum að svara því játandi. Þannig skapar afgreiðsla þessa máls, málsmeðferðin, ruðningurinn sem beitt hefur verið í málinu, að mér sýnist frá upphafi, vanda sem forgöngumenn málsins hafa ekki lyft litla fingri við að reyna að skýra eða leysa. Það er þess vegna með þungum huga sem ég tek þátt í umræðu um málið, það er þess vegna sem ég er tilneyddur að segja nei við framgöngu þess, tilurð þess í lög að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni. Það væri fróðlegt að sjá þróunina núna. Hv. þingmaður nefndi stokk undir Miklubraut. Við getum líka nefnt göng undir Öskjuhlíð og margar styttingar, sérstaklega í jarðgöngum á höfuðborgarsvæðinu sem án nokkurs vafa yrðu gríðarlega mikil samgöngubót. Það er spurning hvort nú sé komið fordæmi og menn muni hafa forgöngu um að fara svipaða leið og hér er farin. Nóg um það. Ég ætla ekki að spyrja hv. þingmann um það. Í hv. samgöngunefnd hefur það komið fram og hv. þm. Þór Saari las það einnig upp úr nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að þetta mundi spara snjómokstur. Í skýrslu Pálma Kristinssonar þar sem hann fór yfir málið var niðurstaða hans sú að þetta gengi ekki upp að óbreyttu eins og niðurstaðan er hjá flestum sem hafa fjallað um það. Hann gagnrýndi ekki aðeins forsendurnar heldur kom hann líka með hugmyndir um hvernig væri hægt að gera þetta og nefndi dæmi frá öðrum löndum. Hér er látið ráða annað prinsipp en til dæmis við Hvalfjarðargöng þar sem er annar valkostur og hægt að fara aðra leið. Hann nefndi meðal annars einhvers konar lokun á Víkurskarði, hugsanlega með því að moka ekki snjó, jafnvel að hætta viðhaldi eða loka veginum með einhverjum hætti. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hélt að þegar hv. fjárlaganefnd fengi þetta mál og það kæmi aftur til hv. samgöngunefndar, eða að þær ynnu saman, væru menn að forma einhverjar slíkar leiðir. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er meiningin að hætta snjómokstri í tengslum við þetta? Hefur verið tekin ákvörðun um það, eins og kemur fram í nefndaráliti sem hv. þm. Þór Saari las upp?

Forseti. Svarið er nú klént því ég hreinlega veit það ekki. Það hefur ekki fylgt sögunni hvort snjómokstri verði hætt eða ekki. Mér hefur þó sýnst að umbúnaðurinn um málið sé þannig að halda eigi að öllu jöfnu veginum opnum um Víkurskarð. Ég lagði fyrirspurn fyrir hæstv. innanríkisráðherra um þetta í fyrra og spurði hvort þessum vegi yrði ekki örugglega alltaf haldið opnum. Innanríkisráðherra taldi að það yrði kannski ekki. Nú ætla ég ekki að draga úr því að Víkurskarð sé erfið leið að vetri til, en það er ekki mjög langur tími sem skarðið er beinlínis lokað á hverjum vetri að meðaltali. Það sem Pálmi Kristinsson sagði hins vegar í skýrslu sinni, og ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa minnt á það, var að því aðeins gætu þessi göng gengið upp, ekki bara ef hætt yrði snjómokstri um Víkurskarð heldur ef beinlínis yrði komið í veg fyrir að menn færu veginn um Víkurskarð að vetri til. Það er auðvitað eitt af því í þessu máli sem maður hefur horft á með spurningarmerki og upphrópunarmerki í augunum. Mín afstaða til þessa máls hefur hins vegar ekki aðallega mótast af einstökum efnisþáttum af þessu tagi, hvort „cash sweep-ið“ gengur, hvað árin verða mörg o.s.frv., heldur skal ég viðurkenna að ég hef horft á þetta sem samgöngunefndarmaður. Það sem hefur vakið mesta spurn hjá mér við þetta mál er hvort þetta sé ríkisframkvæmd eða einkaframkvæmd. Hver er þá til frambúðar, til framtíðar, skilgreining framkvæmdarinnar? Við því þarf að fást svar svo menn standi ekki uppi með það næst þegar eitthvað gerist að skilgreina verði hvert mál fyrir sig. Úr því vorum við að losna fyrir rúmum áratug eða fleiri árum með því að móta þá áætlun sem nú heitir samgönguáætlun. Þá vorum við að reyna að koma þessum mikla vanda fulltrúa 

Ég get verið sammála hv. þingmanni …

Forseti biður þingmann að ávarpa forseta í upphafi ræðu sinnar.

Virðulegi forseti. Ég var bara ekki kominn þangað. Mér finnst nú leiðinlegt að það sé búið að eyða tíma mínum í andsvarinu, virðulegi forseti, en ég hef einmitt verið gagnrýndur fyrir að ávarpa forseta of oft alla jafna, ef undan er skilið þegar einn mjög virðulegur forseti er í forsetastóli. Ég fæ iðulega slíkar athugasemdir. En ég gef nú í og tek afskaplega vel þessari leiðbeiningu. Virðulegi forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að prinsippið í þessu er auðvitað stóra málið. Ég hef litið á það þannig að mikil pressa sé á að fara í þessi göng og ég er þeirrar skoðunar að ekki hafi verið farið vel með íbúa á þessu svæði, en við skulum ekki fara að ræða það af hverju það er. Ég get vel skilið að menn vilji samgöngubætur. Ég hélt hins vegar að menn væru að reyna að leita lausna þannig að við værum ekki í tímaþröng með að klára málin og setja þau fram fyrir allt. Ég er með aðrar áherslur í umferðarmálum en margir og legg fyrst og fremst áherslu á umferðaröryggi. Ég lít svo á að þegar einhver bendir á leiðir til að láta þetta ganga upp, hvort sem það er Pálmi Kristinsson eða einhver annar, sé það hlutverk hv. þingnefndar að fara yfir það. Þá þurfum við til dæmis að ræða hvort það sé rétt sem Pálmi Kristinsson segir að loka þurfi Víkurskarðinu á veturna til þess að þetta gangi upp. Þá er það önnur leið en við höfum farið til þessa, við getum kallað það þriðju eða fjórðu leiðina. Ég held að það alversta í þessu sé að við leggjum ekki spilin á borðið eins og þau eru. Mér finnst að það hafi komið mjög málefnaleg rök fyrir því að þessir hlutir gangi ekki upp eins og þeir eru 

Hæstv. og virðulegur forseti. Nú skulum við sjá til. Ég held að umhverfis- og samgöngunefnd og allt þingið og allir þeir sem koma nálægt samgöngumálum þurfi núna að leggjast yfir málin upp á nýtt. En það sem er rétt í þessu er að ef kosturinn yrði sá að Víkurskarð yrði meira og minna lokað værum við aftur komin með það sem við hurfum frá á áttunda áratugnum, þ.e. veggjaldasamgöngur án valkosts. Þá er ég að tala um Keflavíkurveginn, fyrstu miklu hraðbrautina sem var fjármögnuð eins og við munum með veggjöldum fyrsta áratuginn eða svo, og var feikilega óvinsælt, sérstaklega á Suðurnesjum.  Svo segi ég það líka að ég efast ekkert um þessa samgöngubót. Ég var ungur drengur í Þingeyjarsýslu og kannast við Vaðlaheiði og heiðarnar og fjöllin milli Þingeyjardala og Eyjafjarðar. Ég fór þangað aftur einmitt um síðustu helgi að gamni mínu og til upprifjunar og til að vekja með mér ljúfsárar minningar um gamla Vaðlaheiðarveginn sem liggur í beygjum og sveigjum upp á heiðina og niður aftur. Ég mæli með þeim vegi sem ferðamannavegi, hann er í þokkalegu lagi. Ég geri sumsé ekki lítið úr þessu sem samgöngubót og vonast innilega til þess að þessi framkvæmd eigi eftir að heppnast í byggðarlegu tilliti. Það sagði mér hins vegar maður sem ég þekki ágætlega í Eyjafirði og tel að sé mjög vel inni í pólitíkinni og er mjög harður Vaðlaheiðargangamaður, hann sagði við mig að lokum: Ja, þetta er náttúrlega kannski ekki samgöngumál. Þetta er auðvitað mál um að eitthvað fari að gerast hérna næstu 

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason kom með nokkra áhugaverða vinkla á þetta mál. Einn af þeim var sá að hér á að rukka veggjöld. Það verða þá þeir efnameiri sem hafa efni á því að nýta samgöngumannvirki á Íslandi ef farið verður inn á þessar brautir. Þetta er svolítið klassískt íslenskt dæmi. Það er einhver stefna ríkjandi í ákveðnum málum, svo verður stefnubreyting án þess að það sé rætt. Einhver kemur og býr til nýjan vinkil á eitthvert mál eins og er til dæmis gert við samgönguáætlun í þessu máli. Það er búinn til nýr botnlangi á samgönguáætlun fyrir einhverjar einkaframkvæmdir og geðþóttaverkefni sem leiða jafnvel til þess að almenningur hefur ekki efni á að nota framkvæmdina. Það segir orðrétt í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um kaflann um áhrif á tekjur ríkissjóðs: „Þá mun ríkissjóður spara umtalsverða fjármuni vegna minni snjómoksturs á leiðinni um Víkurskarð.“ Þetta er bein yfirlýsing frá fjárlaganefnd um að þetta verði gert. Undir þetta nefndarálit skrifa nú ekki neinir kapítalistar, heldur vinstri mennirnir og hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Björn Valur Gíslason, Árni Þór Sigurðsson, Björgvin G. Sigurðsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Höskuldur Þórhallsson. Hér er verið að innleiða veggjaldakapítalisma á Íslandi undir forustu Samfylkingar og vinstri grænna. Spurningin sem ég vildi spyrja hv. þingmann, sem nefndarmann í samgöngunefnd sem nú er með samgönguáætlun, mál. nr. 7 og 8 á dagskrá, er hvort samgönguáætlun verði ekki kölluð aftur til nefndarinnar og þeim málum velt upp af mikilli alvöru hvort ekki eigi að fara út í svona framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu á sömu forsendum. Hér er komin ný aðferð til þess að fjármagna samgöngubætur þar sem umferð 

Forseti. Ég skal ekki segja. Það væri auðvitað ástæða til þess að taka samgönguáætlunina upp í heild þegar nú er komin framkvæmd sem keyrð verður í gegnum þingið án þess að koma þar við sögu. Það er auðvitað hið sorglega í þessu að sú fagnefnd þingsins sem á að fjalla um samgöngur hefur ekki fengið að gera það í þessu máli. Þá sögu mætti rekja hér. Menn muna að nefndin bað sérstaklega um að fá fjárveitingu til þess að láta gera sérstaka skýrslu. Á það var ekki fallist á æðstu stöðum, heldur látin nægja skýrsla sem gerð var annars vegar fyrir fjármálaráðuneytið, sem var auðvitað partur af þessu máli, og hins vegar fyrir Vaðlaheiðargöng hf. að mig minnir. Ég á ekki von á því að við getum á þeim tíma sem eftir er af þessu þingi byrjað að leggja stokkinn í Miklubraut eða farið í aðrar framkvæmdir sem brýnar eru á höfuðborgarsvæðinu og hugsanlega væri hægt að vinna með þessum hætti. En mér finnst sennilegt að yfirvöld í Reykjavík og íbúar í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu hugsi til þessa máls á sama hátt og í öðrum öflugum héruðum, öflugum að því leyti að þar sé klár þjóðhagsleg arðsemi í fyrsta lagi og í öðru lagi að það sé hægt að fjármagna málin, a.m.k. með þeim liðugleik af hálfu þings og ríkisstjórnar að ríkið gangist í ábyrgð og þingið samþykki lánveitingu úr ríkissjóði til framkvæmdanna. Með þeim hætti eru hvaða framkvæmdir sem er frekar auðveldar á Íslandi. Við ættum kannski að gera meira af því og sjá til hvort ríkissjóður er ekki í raun og veru botnlaus og endalaus.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð pæling. Þegar samgönguáætlanir koma til umræðu, vonandi í dag eða á morgun eða í júlí ef næst ekki samkomulag um lok þingsins, hlýtur að verða einboðið að maður velti upp þeim hugmyndum að fara í brýnar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eftir þessari leið. Framkvæmdar á þessu svæði hafa einatt fengið í sinn hlut mikinn minni hluta vegafjár úr ríkissjóði þó vissulega séu flestar framkvæmdir úti á landi brýnni umferðaröryggisins vegna en margar á höfuðborgarsvæðinu. Nú eru þingmenn kjördæmisins og fjárlaganefnd búnir að opna á leið til þess að fara út í samgöngubætur sem ríkissjóður mun að öðrum kosti ekki hafa efni á að fara út í á næstu árum. Ríkissjóður getur einfaldlega tekið lán á þessum sömu forsendum en með miklu meiri líkum á að þar sé um að ræða arðbærar framkvæmdir með veggjöldum þar sem tugþúsundir bíla keyra um Miklubrautina á hverjum einasta degi. Einhver hluti umferðarinnar mun ef til vill fara um Sæbraut í stað þess að fara í gegnum stokk á Miklubrautinni, en engu að síður yrðu framkvæmdir á þessu svæði með slíkri aðferð miklu arðbærari en nokkur einustu jarðgöng nokkurn tímann hvar sem er annars staðar á landinu. Mig langar að hvetja hv. þm. Mörð Árnason að brydda upp á þessu máli í umræðu um samgönguáætlanir og á vettvangi umhverfis- og samgöngunefndar í framtíðinni, því samgönguframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eru einnig brýnar þó að öryggisins vegna liggi kannski ekki eins mikið á þeim.

Forseti. Ég þakka hvatninguna og heiti því að standa mig vel í þessu máli. Um þessar spurningar er hins vegar ekki mikið meira að segja fyrr en við fáum að heyra hvaða álit framsögumaður málsins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, hefur á þeim því þetta hlýtur að hafa verið rætt á hinum ítarlega, málefnalega og feikilega langa fundi fjárlaganefndar sem haldinn var í gærkvöldi frá klukkan 19 til 19.13, ef mínar upplýsingar eru réttar.

Herra forseti. Við ræðum nú Vaðlaheiðargöngin sennilega í síðasta sinn. Þetta hefur verið nokkuð mikil og ítarleg umræða. Hv. þm. Mörður Árnason sagði að niðurstaðan væri dapurleg. Ég er ekkert sammála því. Þetta var samþykkt 31:18, þetta er á ábyrgð þeirra sem samþykktu þetta. Ég er ekkert dapur yfir því þó að ég hafi verið í 18 manna hópnum sem greiddi atkvæði gegn þessu og muni greiða atkvæði gegn þessu áfram. Menn velja og hafna í þessu og ekkert annað að gera en sætta sig við meiri hlutann. Þeir þingmenn sem greiddu atkvæði með þessu verða að bera ábyrgð á því gagnvart kjósendum sínum. Í netmiðlum fyrir norðan hefur komið fram að allir þingmenn kjördæmisins hafi greitt atkvæði með Vaðlaheiðargöngum. Það vekur aftur spurninguna um orðið „kjördæmi“ og hvernig að hlutunum er staðið. Ég hef nefnt það áður, ég ætla ekki að fara í gegnum það aftur, að þetta er siðlaust. Ég ætla ekkert að endurtaka þau orð sem ég tók mér í munn við 1. umr., að ég held, en þarna eru þingmenn kjördæmisins að taka eina framkvæmd fram fyrir aðrar framkvæmdir samkvæmt samgönguáætlun og flýta henni, sem sagt að veita kjördæmi sínu forgang. Reyndar vill svo til að önnur framkvæmd, Norðfjarðargöng, er í sama kjördæmi, þannig að þeir hinir sömu eru að mismuna kjósendum sínum. En svo vill til að Akureyri er mjög stór partur af þessu kjördæmi. Undanfarið hefur að mínu mati borið á vissu siðleysi í efnahagsmálum og ríkisfjármálum á Íslandi. Ég hef margoft bent á það og hef óskað eftir skýrslu frá ríkisendurskoðanda um alls konar skuldbindingar ríkissjóðs sem ekki eru færðar í fjárlög eða fjáraukalög. Stærsta skuldbindingin er náttúrlega Icesave en sem betur fer hafði þjóðin vit á að fella þá skuldbindingu niður með aðstoð forsetans. Einnig má nefna Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins A-deild, þar á eftir að færa inn 40 milljarða. Og ráðherra segir: Ja, þetta þarf ekkert endilega að falla til. En samt eru tryggingafræðingar búnir að reikna þetta út frá líkum, sennilega eru það miklu skotheldari útreikningar en mat á hlutabréfum og annað slíkt. Þannig að auðvitað kemur þetta til með að falla til. Menn eru sem sagt viljandi að fela ýmislegt. Ég þarf ekki að nefna hérna Saga Capital en svo vill til að það fyrirtæki er líka í þessu sama kjördæmi. Lánaðir voru 19,6 milljarðar og þeir eru horfnir, voru reyndar afskaplega vafasamir, en eign á sínum tíma. Það hefði mátt standa betur að því, til dæmis með því að lækka hlut eigenda. Það var ekki gert þó að þeir fengju 19,6 milljarða með 2% vöxtum og verðtryggt. Margt heimilið hefði dreymt um að fá svoleiðis lánafyrirgreiðslu þó að ekki væru það endilega 19,6 milljarðar, eitthvað lægra. VBS fékk líka fyrirgreiðslu. Sjóvá er enn eitt dæmið. Svona gerist trekk í trekk. SpKef er annað dæmi, 25 milljarðar þar, koma náttúrlega alltaf í ljós einhvern tímann. Einhvern tímann munu skattgreiðendur horfa framan í þessa ógn og þurfa að borga. Það getur nefnilega verið að innstæður og eignir tapist, en sjaldnast skuldir. Það er sjaldnast sem skuldir hverfa. Ég lýk hér með þessum kafla um það sem verið er að gera, þ.e. að það er verið að fela. Ríki og sveitarfélög fyrir norðan eru að byggja þarna göng. Opinberir aðilar eru að byggja göng og það á einhvern veginn að líta þannig út að ekki sé verið að byggja göng, þ.e. að ríkið og sveitarfélögin séu ekki að byggja göng heldur verði þau bara til af sjálfu sér og svo eiga veggjöld að koma þarna inn og þetta er allt í sómanum. Þar skapast hættulegt fordæmi sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi þriðju leiðina, ég held það hafi verið hann sem nefndi það. Hún gæti nefnilega farið að komast á. Ég get alveg séð fyrir mér að við þingmenn Reykjavíkur samþykkjum veggjöld í gegnum stokkinn sem vantar á Miklubrautina. Þá verða bílarnir taldir og Reykjavíkurborg borgar 50 kall á hvern bíl eða eitthvað svoleiðis - skuggagjöld. Þá erum við komin með veggjöld. Þá er kominn tekjustofn eða tekjustreymi inn í dæmið. Þá viljum við ekkert bíða eftir einhverri leiðinlegri samgönguáætlun, við látum þetta bara ganga, göngum bara rösklega fram og erum ekkert að hanga yfir hlutunum. Það er einmitt svona sem þetta er gert. Menn geta svo beðið með Norðfjarðargöngin og önnur göng, göng á Vestfjörðum, af því að þar eru menn kannski ekki eins úrræðagóðir. Auðvitað gætu Austfirðingarnir, bæði álverið og fiskvinnslufyrirtækin báðum megin, samþykkt að borga skuggagjöld í gegnum Norðfjarðargöngin. Og allt í einu verða þau bara byggð í haust, ekki málið. Það er búið að gefa fordæmi. Þriðja leiðin er komin í gang og allt er í ljómanum. Ég hef líka áður nefnt HÍ ehf., í staðinn fyrir að háskólinn sé að mjatla einhverju í hann þá bara stofnar hann HÍ ehf. Það er fyrirtæki sem fær skuggagjöld af hverjum stúdent næstu 40 árin, milljón kr. á mann verðtryggt að sjálfsögðu miðað við laun og annað slíkt. Svo bara hverfur út úr ríkisrekstrinum allur þessi rekstur í HÍ - Háskóla Íslands, til að hafa þetta á hreinu. Háskóli Íslands getur þá farið á fullt við að byggja og gera alls konar kúnstir og fá til þess fjármagn með þriðju leiðinni. Þriðja leiðin verður mjög vænleg, herra forseti. Og hægt er að gera þetta sama með háskólasjúkrahúsið, allt í einu detta framkvæmdir af himnum ofan og enginn borgar eins og var með Hörpu. Þessi leið hefur sem sagt verið farin áður og verður nú enn víðtækari. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu, en ég bendi á að það er á ábyrgð 31 þingmanns að búa til þessa leið og hætta að sýna skuldbindingar ríkissjóðs í botn. Eitthvað pínulítið er sýnt en hætt að horfa á einhver leiðindi eins og jafnræði borgaranna. Samgönguáætlun sem átti nú að leysa þennan vanda, hún leysir þá bara engan vanda. Núna verður bara farið fram hjá samgönguáætlun, hún missir allt gildi sitt. Jafnræði borgaranna hverfur og það er kannski ágætt hjá hæstv. velferðarstjórn að fara þá leiðina. Við höfum dæmi um það hvernig fer þegar skuldbindingar ríkissjóðs eru ekki sýnilegar. Ég nefni Grikkland sem dæmi. Þeir eru komnir í vanda. Það getur vel verið að ég muni þurfa að standa hér, ef ég verð þá á þingi, og segja við þingmennina 31, ef einhverjir þeirra verða á þingi, að þessu hafi þeir nú áorkað ef við lendum í sama vanda og Grikkir. Þegar gætir mikillar tilhneigingar til að sýna ekki leiðinlegar skuldbindingar eins og Hörpu, háskólasjúkrahúsið o.s.frv. Að mínu mati er sú tilhneiging stórhættuleg. Það er á ábyrgð þeirra þingmanna sem samþykktu þessi ósköp og vissu hvernig í málinu liggur að þetta er kjördæmamál, kjördæmapot, að verið sé að flýta framkvæmdum og mismuna þegnum landsins. Mér finnst þetta ekkert dapurlegt, ég bara segi mitt nei og við það stend ég. Hinir sem segja já þurfa þá að standa við það.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hefur nú verið alllengi á þingi og séð mörg stefnumálin ná fram að ganga og önnur ekki og verið þátttakandi í ýmsum róttækum stefnubreytingum í stjórn og stjórnsýslu landsins: Finnst honum ekki afleitt að þessi leið skuli vera farin þegar verið er að breyta samgönguáætlun? Vissulega er verið að breyta um stefnu, það er verið að fara leið einkavæðingar í vegaframkvæmdum og samgöngumálum. Finnst honum ekki afleitt að formleg og fagleg leið skuli ekki farin og samgönguáætlun tekin og sagt: Hér erum við með samgönguáætlun. Nú ætlum við að fara út í almenna stefnubreytingu í samgöngumálum og fara að fjármagna samgönguúrbætur með skuggagjöldum eða veggjöldum og gera þeim sem eiga peninga auðveldara með að ferðast um landið, heldur er verið að gera þetta svona með einhverjum bakviðdyrnar-botnlanga-vinkli sem eru, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson kallaði það, grískar bókhaldsaðferðir. Er hann sammála mér í því að svona stefnubreytingar muni alltaf á endanum, eins og maður hefur oft séð, leiða til þess að einhvers konar upplausn kemst á í samgöngumálum þar sem allir fara að rífast og heimta sitt einmitt vegna þess að búið er að gefa fordæmi fyrir nýjum leiðum?

Herra forseti. Ég verð nú að taka upp þykkjuna fyrir einkavæðingu því að þetta er ekki einkavæðing fyrir tíu aura. Það er náttúrlega algjör móðgun við einkavæðingu að kalla þetta einkavæðingu. Þetta er ríkisvæðing. Það eru ríkisaðilar og sveitarfélög sem eru að víla og díla og gera samninga sín á milli og fá til þess styrk frá ríkisaðilum, þ.e. ríkissjóði. Reglur eru brotnar, lög eru brotin o.s.frv., þannig að þetta er hvorki fagleg leið né annað. Ég benti á það í ræðu minni að þessi leið kann að leiða til þess að menn reyna þetta víðar. Það er ekkert voðalega gaman að bíða mörg ár eftir Dýrafjarðargöngum. Það er ekkert gaman að geta ekki reist nýjan háskóla eða nýja deild hjá Háskóla Íslands. Það er ekkert gaman að þurfa að bíða eftir fjárveitingu þegar vantar pening. Það er ekkert gaman að horfa upp á að verið sé að loka deildum á háskólasjúkrahúsinu o.s.frv. Á sama tíma eiga menn allt í einu peninga fyrir svona göngum. Þetta getur leitt til upplausnar, en það er bara á ábyrgð þeirra þingmanna sem samþykktu þetta; 31 þingmaður samþykkti þetta, það er bara svo einfalt. Þeir verða að bera ábyrgð á því og þeir verða að svara fyrir það hvað þeir ætla að gera þegar sambærilegt dæmi kemur upp með háskólasjúkrahúsið eða með spítalann á Norðausturlandi eða víðar þar sem verið er að loka deildum. Þannig að auðvitað leiðir þetta til upplausnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég ætla hins vegar að fara fram á það að þeir aðilar sem ég get að vísu ekki séð í salnum en bera ábyrgð á þessu máli - eftir því sem ég best veit er þetta mál að koma úr hv. fjárlaganefnd og formaður hennar er hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Ég hefði viljað fá að vita hvort menn munu með einhverjum hætti lækka tilkostnað ríkisins, t.d. með því að minnka snjómokstur eða hætta honum eða jafnvel að loka veginum um Víkurskarð einhvern tíma ársins. Ég held að það skipti mjög miklu máli að þessar upplýsingar komi fram og ég fer fram á það, virðulegi forseti, að þetta verði upplýst. Ef einhver kemur í salinn til að svara þessari spurningu, mér er svo sem alveg sama hvaða hv. stjórnarliði það er …

Forseti getur upplýst að framsögumaður málsins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, er í hliðarsal og heyrir væntanlega mál þingmannsins.

Ég fer þá fram á það að hv. þm. Björn Valur Gíslason upplýsi það. Það hefur verið rætt, kannski ekki úr ræðustól, þ.e. ekkert verið fullyrt um það en maður hefur heyrt á máli manna að til að endar nái saman í þessu verkefni verði farið í einhverjar slíkar aðgerðir. Hv. þm. Þór Saari las upp úr nefndaráliti meiri hlutans þar sem hann vísaði til þess að hér væri um það að ræða að menn ætluðu að spara í snjómokstri. Ég held að það skipti mjög miklu máli fyrir málið í heild sinni að það verði upplýst. Ég er síðan þeirrar skoðunar að almennt eigi í samgöngumálum að breyta forgangsröðinni í grundvallaratriðum. Við eigum að leggja áherslu á umferðaröryggismál. Við erum í þeirri stöðu, virðulegi forseti, að við eigum allar upplýsingar sem við þurfum um hvaða vegir eru hættulegir. Við erum búin að raða þeim niður og ég er ekki að tala um að menn eigi að leggja minni áherslu á kjördæmi sín svo ég tali bara hreint út. Mér finnst mjög eðlilegt að fólk sem er kosið til starfa á þingi gæti hagsmuna sinna kjördæma og síns fólks. Auðvitað verður alltaf ákveðinn núningur en ég tel hins vegar að við hv. þingmenn ættum að geta sameinast um að forgangsraða í þágu umferðaröryggis. Ef við gerum það þýðir það að færri einstaklingar slasast í umferðinni. Alvarlega slösuðum einstaklingum hefur fjölgað. Það þýðir bara eitt, alvarleg slys þýða að fólk verður aldrei samt á eftir. Það er skilgreining á alvarlegum slysum. Sumt fólk þarf að breyta lífi sínu í grundvallaratriðum. Virðulegi forseti. Vegna þess að þetta var rætt fer ég fram á það að framsögumaður málsins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, upplýsi um hvort til standi að minnka snjómokstur eða hindra með einhverjum öðrum hætti að fólk fari um Víkurskarðið. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt af augljósum ástæðum að það verði upplýst og ég fer fram á það, virðulegi forseti, að það verði gert áður en greidd verða atkvæði um þetta mál.

Virðulegi forseti. Eins og við vitum er eitt af því sem við hv. þingmenn eigum að gera að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Við gerum það meðal annars með fyrirspurnum eins og kemur fram í lögum um þingsköp. Ég hef spurt, og hv. efnahags- og viðskiptanefnd einnig, oft og í langan tíma um ákveðið málefni sérstaklega og þá er ég að vísa í SpKef og Byr. Það hefur verið lítið um svör. En nú lesum við í Fréttablaðinu, og heyrum í Ríkisútvarpinu um gögn sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekki fengið en hefur oft beðið um. Eins og við þekkjum þá kom fram kvöldið fyrir sérstaka umræðu um SpKef 

Forseti mun gera ráðstafanir til þess og hefur hlýtt á þingmanninn.

Frú forseti. Mér finnst að frú forseti eigi að gera athugasemd við það þegar ráðherrar svara ekki eins og í dag þegar hæstv. forsætisráðherra var spurður um hvort hann stæði að baki Seðlabanka Íslands í vaxtaákvörðunum hans. Það kom ekkert svar. Mér finnst að hæstv. ráðherrar eigi að svara þingmönnum. Svo fékk ég skriflegt svar frá fjármálaráðherra í mars þar sem ég spurði líka um þessi innlán, frú forseti, og þar stendur: „En þar sem umræddar upplýsingar lúta ekki að opinberu málefni er stofnununum ekki skylt að veita þær. “ Þetta birtist í ársreikningum, þetta birtist víðast hvar og svo birtist þetta í fjölmiðlum en hv. þingmenn fá ekki upplýsingarnar.

Frú forseti. Við erum að taka fyrir einn sérstæðasta vinkil á þingmáli sem ég hef séð á þeim þremur árum sem ég hef verið á þingi. Hér er að fara í gang stefnubreyting í samgöngumálum án samþykkis umhverfis- og samgöngunefndar, án samþykkis samgönguráðherra landsins. Þetta er sérkennileg aðferð við stefnumótun og alls ekki í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Þetta gengur þvert gegn áliti eins helsta eftirlitsaðila ríkissjóðs og Alþingis, þ.e. Ríkisábyrgðasjóðs. Hér er líka um að ræða stefnubreytingu í meðferð fjárreiðna ríkissjóðs sem AGS veit örugglega ekki um. Frú forseti. Afgreiðslan á þessu máli í dag er afturför hjá Alþingi og fjárlaganefnd og Alþingi til vansa. Hér er farið aftur í tímann, með málatilbúnað sem við eigum að hafa lært af reynslunni að mun kosta þjóðina mikið þegar upp er staðið.

Frú forseti. Göng undir Vaðlaheiði er góð framkvæmd, mjög góð framkvæmd eins og mjög margar aðrar framkvæmdir eru í landinu. En hér er verið að raska ákveðinni röð sem búið var að ákveða. Það er verið að mismuna borgurum landsins og aðferðafræðin er mjög slæm vegna kjördæmapots. Á sama tíma og er verið að loka deildum og segja upp fólki, aðallega kvenfólki, út um allt land fyrir 100 millj. kr., 200 millj. kr. sparnað þá eiga menn allt í einu 8.500 millj. kr. til að setja í göng. 

Hæstv. forseti. Nú þegar þetta frumvarp er komið til lokaatkvæðagreiðslu við 3. umr. vil ég fagna því að við séum að ljúka þessu máli og framkvæmd geti hafist. Ég hef alla tíð sagt að þetta er gott verk. Þetta var fyrst skrifað inn með stöðugleikasáttmála 2009 þó undirbúningur fyrir norðan hafi staðið lengur. Þetta verk mun skapa mikla atvinnu og mun auka umferðaröryggi. Það mun gefa ríkissjóði og öðrum opinberum aðilum 2 milljarða kr. í opinberar tekjur á framkvæmdatímanum og um 4 milljarða kr. þegar vaskur verður greiddur upp að lokum. Þetta verk verður borgað upp af veggjöldum, ef ekki eftir 25 ár, þá eftir 30 ár að fullu. Þetta verkefni mun styrkja og stækka atvinnusvæði og það er mikilvægt vegna væntanlegra framkvæmda við Bakka við Húsavík þar sem uppbygging er að hefjast. Virðulegi forseti. Ég spái því að það sé ekki langt í það að allir vildu þessa Lilju kveðið hafa.

Frú forseti. Við sjálfstæðismenn höfum stutt þetta mál á öllum stigum þess til þessa. Við stóðum að lagasetningu sem lagði grunn að stofnun hlutafélags um málið og í því fólst stuðningur við þá hugmynd að flýta framkvæmdinni með veggjöldum enda teljum við þetta vera afar mikilvæga samgöngubót. Það hefur hins vegar ávallt verið þannig fyrir mitt leyti að forsendan fyrir því að Vaðlaheiðargöng fengju flýtimeðferð utan samgönguáætlunar væri að verkefnið mundi bera sig sjálft. Þannig hefur verið haldið á þessu máli að óvissa er um hvort svo verður. Það er þess valdandi að ég get ekki stutt málið í þeirri mynd sem það kemur til atkvæðagreiðslu. Maður stendur því hér með blendnar tilfinningar í brjósti, maður hefur mikla velvild í garð verkefnisins en það er ómögulegt að styðja það vegna þess í hvaða útfærslu það fer í gegnum þingið. En ég ætla engu að síður, vegna þess stóra áfanga sem verkefnið felur í sér fyrir Eyfirðinga og Þingeyinga og nærsveitarmenn, að óska þeim til hamingju 

Frú forseti. Eftir gríðarlega mikinn undirbúning fólks á Norðurlandi, sveitarfélaga og atvinnulífs og alþingismanna erum við komin á þann stað að greiða atkvæði um það hvort ráðist verði í gerð Vaðlaheiðarganga sem munu efla og styrkja atvinnusvæði í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum. Það er með mikilli gleði sem ég greiði þessari framkvæmd atkvæði mitt. Þetta er framkvæmd sem mun auka tekjur ríkissjóðs, framkvæmd sem verður greidd með veggjöldum af þeim sem munu nýta sér þessa samgöngubót. Þetta mun líka stuðla að því að við munum geta nýtt tækifæri í Þingeyjarsýslum þar sem miklar orkuauðlindir eru og það verður verkefni nýrrar ríkisstjórnar að hrinda þeim áformum í framkvæmd. Þetta mál er dæmi um það hvernig við getum náð árangri með samvinnu og samstarfi þvert á flokka, í sveitarstjórnum og á Alþingi. 

Virðulegi forseti. Þetta verkefni hefur náðst í gegn með samvinnu. Ég held að við ættum að hugleiða það hvort samvinna og samvinnuhugsjónin sé ekki eitthvað sem við eigum að tileinka okkur í meiri mæli. 
             Þetta er einfaldlega, hæstv. forseti, langódýrasta leiðin fyrir ríkið. Það er ótrúlegt að hlusta á hv. þm. Bjarna Benediktsson og formann Sjálfstæðisflokksins segja að þetta feli í sér áhættu fyrir ríkissjóð. Þegar allt kemur til alls  Virðulegi forseti. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að gera grein fyrir atkvæði sínu og beina ekki máli sínu til annarra. 
            

Ég segi já.

Frú forseti. Ég hef ekki haldið miklar ræður í umræðum um þetta mál á þingi heldur hef ég talið að ég greiddi götu þess með því að láta öðrum ræðustólinn eftir. Ég vil lýsa því yfir að það gleður mig alveg sérstaklega að sjá að við erum að leiða þetta mál til lykta á þann hátt sem sómi er að, þ.e. umdeilt mál fær hér lyktir og það eru greidd um það atkvæði. Það er líka ánægjulegt að sjá að það er traustur stuðningur við þetta verk. Þetta er mikill ánægjudagur, stór dagur fyrir Norðurland og norðaustanvert landið og gríðarlegar væntingar bundnar við það hjá þeim sem þar búa. Ég þakka formönnum stjórnmálaflokkanna fyrir að gott samkomulag tókst um að ljúka umfjöllun og afgreiðslu þessa máls í dag.

Virðulegi forseti. Ég segi nei við slæmu fordæmi og því hvernig eitt verkefni á samgönguáætlun er tekið út og sett framar brýnni verkefnum. Ég segi nei við grískri bókhaldsbrellu. Ég segi nei við sniðgöngu laga um ríkisábyrgð. Ég segi nei við hrunvinnubrögðum. Frú forseti. Ég segi nei, nei, nei. 
            

Hæstv. forseti. Það sem sagt hefur verið um kosti þess að gera göng í gegnum Vaðlaheiði er allt satt og rétt, en aðferðinni sem notuð hefur verið til að vinna að því máli og lagasetningunni sem hér er undir er ekki hægt að gefa neitt annað nafn en dellumakerí. Þess vegna segi ég nei.