Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í 53. gr. þingskapa 1. mgr. segir: „Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni.“ Það fer ekkert á milli mála að það er skylda þingmanna að vera á þingfundi nema nauðsyn banni. Þess vegna inni ég forseta eftir því hvort þeir þingmenn sem eru flutningsmenn þess frumvarps sem hér er til umræðu og ekki eru viðstaddir þingfundi, hafi fjarvistarleyfi? Það er algerlega óviðunandi að við þurfum að sæta því klukkutíma eftir klukkutíma að flutningsmenn frumvarpsins mæti ekki til umræðunnar. Umræðurnar eru til þess að skýra mál og kalla fram svör og spurningar. Þess vegna spyr ég þessarar spurningar og krefst þess að fá upplýsingar um það hvers vegna viðkomandi þingmenn eru í burtu og hvort búast megi við að þeir komi, 

Vegna orða hv. þingmanns getur forseti endurtekið það sem fram hefur komið áður að reynt hefur verið að ná í alla flutningsmenn og hafa svör eðlilega verið mismunandi eftir hv. þingmönnum. Sumir eru ekki í borginni, í aðra hefur ekki náðst en verið send skilaboð til og er að vænta svara frá nokkrum. Það eru tveir hv. þingmenn með fjarvistarleyfi, eins og hægt er að sjá á heimasíðu þingsins.

Herra forseti. Mér skilst að þeir sem hafa beðið um fjarvistarleyfi séu ekki flutningsmenn frumvarpsins. Ég held að þetta sé mjög réttmæt ábending núna af hálfu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, herra forseti. Það er alveg ljóst að með fjarvist sinni frá þinginu við þessar umræður - og ekki bara við umræður okkar sem erum ekki í stjórnarskrárnefnd heldur hafa allir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins flutt sínar góðu ræður, farið mjög ítarlega yfir efnið og komið með rök og spurningar um af hverju málum er hagað með þessum hætti. Þeim er ekki svarað, ekki af einum einasta flutningsmanni frumvarpsins. Það er auðvitað ósköp þægilegt fyrir hæstv. ráðherra, ekki síst forsætisráðherra sem þarf þá ekki, meðan þessi umræða stendur yfir, að svara fyrir hvernig hún ætlar að hækka skatta. Hún þarf ekki að svara fyrir hvernig hún ætlar að leysa ríkisfjármálin. Hún þarf ekki að svara fyrir það  
            

Herra forseti. Núna þegar klukkuna vantar 22 mínútur í eitt eftir miðnætti hafa nefndarmenn í sérnefnd um stjórnarskrármál lokið máli sínu. Undir þeim umræðum og ræðum þeirra hafa nánast engir flutningsmanna þessa frumvarps séð ástæðu til að mæta. Nú kemur í ljós að þeir hyggjast ekki verða við eðlilegri ósk þingmanna að vera viðstaddir þessa umræðu og ég verð að segja að mér finnst það afar dapurlegt. Miðað við þær heimtur sem nú hafa orðið þegar nefndin sjálf hefur talað geri ég mér ekki mjög miklar vonir um að þessir menn sjái ástæðu til að mæta þegar aðrir þingmenn ræða málin. Og enn og aftur velti ég fyrir mér: Hver er áhugi flutningsmanna frumvarpsins á því að fram fari hreinskiptar umræður um stjórnarskrá Íslands? Er enginn áhugi á því, herra forseti, hjá þeim sem lögðu frumvarpið fram?

Virðulegi forseti. Við hv. þingmenn höfum hlustað á hv. þm. Jón Magnússon flytja ræðu sína sem var mjög fróðleg og mjög spyrjandi. Í þingsalnum eiga að fara fram skoðanaskipti milli ólíkra hugmynda og ólíkra skoðana. Þau skoðanaskipti fara ekki hér fram. Hér er mörgum spurningum ósvarað, m.a. spurningum hv. þm. Jóns Magnússonar. En flutningsmenn frumvarpsins láta ekki svo lítið að láta sjá sig til þess að svara þessum spurningum sem ekki bara hann bíður eftir að fá svar við heldur einnig aðrir hv. þingmenn. Mér þykir einsýnt að hér komi ekki þeir aðilar sem óskað er eftir að sitji þennan þingfund þannig að ljóst er að ekki er fundarfært lengur. Skoðanaskipti fara ekki hér fram og ég hvet hæstv. forseta að fresta 

Herra forseti. Ég tek undir þá ábendingu sem hv. þm. Ásta Möller kom með að ekki sé fundarhæft um þetta mál fyrst svo háttar að flutningsmenn málsins eru ekki viðstaddir til að taka þátt í umræðum og eru, eftir því sem mér heyrist, ekki væntanlegir. En ég vil spyrja hæstv. forseta hvort kannað hafi verið hvort flutningsmenn frumvarpsins eru enn þá uppteknir? Það var kannað fyrir klukkustundu eða svo og gæti verið að þær skyldur sem þessir þingmenn þurftu að gegna á þeim tíma séu búnar, að þeir hafi lokið þeim störfum sem þeir sinntu á þessum tíma. Ég bið hæstv. forseta að kanna það. En ég hlýt að minna á að það mál sem hér er til umræðu þykir af hálfu meirihlutaflokkanna í þinginu svo ægilega brýnt að það var tekið fram fyrir mál eins og vaxtabætur til almennings í landinu, fjármálafyrirtækja þar sem spurning er um uppgjör  
            

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að það er eðlilegt að gera aðra tilraun til að ná í flutningsmenn og mun forseti gera ráðstafanir til þess.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til að reyna að ná í þessa hv. þingmenn og hæstv. ráðherra. Ég held að það sé brýn ástæða til þess að slíta fundi nú og við förum inn í nýjan dag og umræðuna á morgun. Ég ætla að vekja athygli á því að margir hér hafa sinnt þingstörfum í sextán tíma í dag og ég a.m.k. þarf að mæta aftur í á fund í minni nefnd eftir sjö tíma. Það er náttúrlega alltaf spurningin um hvernig menn vilja haga þingstörfum og verður að miða við að þó sé um eðlilegan hvíldartíma fólks að ræða þó að fólk geti verið hér og rætt um viðkvæm og erfið mál sem eru ekki síður erfið en að keyra vörubíl þar sem krafist er hvíldartíma með fjögurra tíma millibili. Ég tel, hæstv. forseti, að það sé kominn tími til að þess að slíta þessum fundi vegna þess að störf þingsins hafa nú staðið mjög lengi, í allan dag, og þau 

Hæstv. forseti. Ég vakti athygli á því að samkvæmt 53. gr. þingskapalaganna er það skylda þingmanna að mæta til fundar. Það liggur fyrir að enginn lögleg forföll hafa verið tilkynnt gagnvart þeim þingmönnum sem eru flutningsmenn þess frumvarps sem hér er. Það er því algerlega augljóst að forseti getur ekki haldið þessum fundi áfram. Ég trúi ekki öðru en að sá reyndi og sanngjarni maður sem situr í forsetastólnum núna átti sig á þessu og taki tillit til þeirra ábendinga sem hér hafa komið fram. Og ég hvet hann til þess að meta stöðuna á þann veg sem ég bendi á að það er ófært að gefa þingmönnum, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv forsætisráðherra, færi á því að brjóta lög, að brjóta þingskapalögin með  
            

Herra forseti. Það er mjög auðvelt að koma hingað upp og segja nákvæmlega það sem manni býr í brjósti og það er náttúrlega verið að vanvirða stjórnarskrána. Nú er klukkan að verða eitt og við erum ekki búin að sjá framan í einn einasta flutningsmann frumvarpsins sem situr í ríkisstjórn. Það er verið að ræða grundvallarbreytingar á stjórnarskránni. Og svo flissa menn bara úti í sal og svara ekki einni einustu af spurningum okkar nefndarmanna í stjórnarskrárnefndinni, vel ígrunduðum spurningum. En ég verð að spyrja hæstv. forseta hvort hann ætli ekki örugglega að fresta fundi þar til hæstv. ráðherrar eru komnir í hús. Ég minni á að við höfum nú oft verið kölluð út eða að minnsta kosti meðan ég var ráðherra. Við ræddum merk mál eins og t.d. Ríkisútvarpið ohf. en ég efa ekki að þetta mál er mun mikilvægara en þá voru menn ræstir út. 

Herra forseti. Hér hefur verið bent á ákvæði þingskapalaga sem eru alveg skýr um að þingmönnum ber að vera við þessa umræðu. Þeir hafa ekki fjarvistarleyfi. Það eru engar eðlilegar skýringar fyrir fjarvist þeirra. Það hefur verið kallað eftir því hvaða þingmenn það eru sem ekki náðist til. Því hefur ekki heldur verið svarað. Við gerðum þessa athugasemd fyrir réttum klukkutíma. Við gerum hana aftur núna klukkutíma síðar og þá er eins og forseti vakni allt í einu upp við að hann þurfi að kanna málið aftur. Lítur forseti svo á að athugasemdir af hálfu okkar séu bara einhver brandari eða hvernig eigum við eiginlega að skilja þetta? Sinnir forseti ekki skyldum sínum? Á hann ekki stöðugt að hafa verið að reyna að ná í þetta fólk þennan klukkutíma? Ef ekki legg ég til og tek undir tillögu hv. þm. Jóns Magnússonar að forseti slíti hér fundi og hleypi okkur heim og við getum mætt hérna þess vegna klukkan níu í fyrramálið ef 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið bent á að hugsanlega, og meira en hugsanlega, mjög líklega sé verið að brjóta þingskapalög með því að þingmenn sæki ekki þingfund. Ég spyr jafnframt: Er verið að brjóta lög um hvíldartíma? Hér er búið að skipuleggja fund í allsherjarnefnd klukkan 8.30 í fyrramálið, eftir tæpa átta tíma, og síðan verður opinn fundur í samgöngunefnd klukkan 9.30. Er hugmyndin sú, ef það á að halda hér áfram, að fresta þessum fundum í fyrramálið til þess að virða m.a. lög um hvíldartíma? Margir þingmenn voru hér til klukkan hálfþrjú í nótt og mættu klukkan hálfníu í morgun á nefndarfund og eru hér enn. Þetta er náttúrlega ekki orðinn boðlegur vinnutími. Ég hvet aftur hæstv. forseta til að slíta fundi til að fólk geti mætt á réttum tíma í fyrramálið í þessar mikilvægu nefndir, allsherjarnefnd klukkan 8.30 og á opinn fund í samgöngunefnd 

Virðulegi forseti. Vanvirðing forustumanna ríkisstjórnarinnar, forustumanna Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, gagnvart þingi og þjóð í þessu mikilvæga máli er með ólíkindum. Það sama má eiginlega segja um hv. þingmenn þessarar ríkisstjórnar. Hér sitja tveir hv. þingmenn Vinstri grænna í salnum. Heldur eru þeir orðnir þreytulegir og væri gaman að geta sett á þá myndavélarnar fyrir þjóðina til að líta á þá. Syfjulegir eru þeir, annað verður ekki sagt. Ég held að 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að það eru tímamörk undir þessum umræðum og biður hv. þingmenn að virða þau.

Herra forseti. Þá vil ég minna hæstv. forseta á að þingmenn eiga að mæta hér til að fylgja málum sínum úr hlaði og svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. Það er móðgun við þingið, þjóðina og stjórnarskrána að enginn af flutningsmönnum þessa frumvarps sé hér. Það væri hollt fyrir okkur þingmenn sem höfum setið undir lærðum fyrirlestrum hv. þm. Atla Gíslasonar um faglega verkferla, lýðræðisleg vinnubrögð og opin og gegnsæ skoðanaskipti að vita hvað hann telur og hvert álit hans er á því að hvorki hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra né aðrir flutningsmenn eru við umræðuna. Hv. þingmaður veifaði þessari handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa trekk í trekk meðan hann var þingmaður í stjórnarandstöðu. 

Herra forseti. Á mótmælafundunum í haust og eiginlega í vetur var aftur og aftur rætt um það að þingið væri veikt, framkvæmdarvaldið of sterkt, flokksræðið of mikið. Hér erum við akkúrat að upplifa það að þeir sem flytja frumvörp sýna þinginu ekki meiri virðingu en svo að mæta ekki. Þeir bara láta okkur um þetta. Ef þetta á að vera teikn um það sem fram undan er þegar þjóðin bíður í ofvæni eftir því að fá að tala á stjórnlagaþingi, þjóðin sjálf, ef svo á að sýna henni þessa virðingu þegar hún er farin að tala á stjórnlagaþinginu er ekki von á góðu. Við erum hérna á stjórnlagaþingi, við erum að tala um að breyta stjórnarskránni og virðingin er ekki meiri en þessi. Ég er hræddur um að margir verði fyrir vonbrigðum.

Hæstv. forseti. Það er búið að benda á að hér er verið að brjóta þingsköpin. Það eru greinilega engin lögleg forföll sem hindra menn í að mæta til umræðunnar og ég verð að segja eins og er, forseti, að mér finnst þetta ekki ganga lengur. Ég legg það til við hæstv. forseta að nú verði fundi frestað, forseti kalli saman þingflokksformenn og þetta ástand verði rætt þar, á fundi þingflokksformanna. Það er eiginlega ekki við hæfi að hér komi fram að flutningsmenn mála geti ekki mætt í umræðuna og staðið fyrir máli sínu. Hér er mættur seint og um síðir hv. þm. Atli Gíslason sem er meðal þeirra sem standa að þessu nefndaráliti en hann ber það ekki einu sinni við - hann hefur hlýtt á eina ræðu - að svara þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Allt er þetta ferli með þessum hætti. Umræðan er sem sagt engin 

Herra forseti. Ég hef alveg skilning á því að hæstv. forseti þurfi að velta því aðeins fyrir sér hvernig hann bregst við þeim óskum sem hafa komið fram. Það er auðvitað skiljanlegt að hann þurfi að hugsa um það hvort hann eigi að slíta fundi og fresta umræðunni, hvort hann eigi að boða til fundar með þingflokksformönnum, jafnvel hvort hann eigi að gera aðra tilraun til að ná í þá hv. þingmenn sem óskað hefur verið eftir að mæti til umræðunnar. Hæstv. forseti hlýtur einhvern tíma að komast að niðurstöðu og hlýtur einhvern tíma að geta svarað okkur. Við höfum um nokkurt skeið endurtekið spurningar um áform forseta í þessum efnum og komið með ýmsar góðar tillögur til hans og það væri afar gott ef hæstv. forseti gæti látið svo lítið að svara þeim þingmönnum sem hér tala.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að hann telur eðlilegt að það verði kannað aftur hvort flutningsmenn hafi tök á því að koma nú til fundar. Að öðru leyti hyggst forseta freista þess að tryggja áframhald umræðunnar enda eru enn 26 hv. þingmenn á mælendaskrá. Forseti endurtekur það sem áður hefur komið fram, hann telur eðlilegt að nýta þann tíma sem kostur er. Það liggur líka alveg ljóst fyrir að ekki er hægt að funda alla nóttina þannig að það styttist að sjálfsögðu í enda fundar.

Hæstv. forseti. Ég efa það mjög að tækifæri sé til að hlusta á 26 ræður fram til þess að kallaður verði saman fundur í allsherjarnefnd klukkan hálfníu í fyrramálið. Það sem er náttúrlega mjög athyglisvert við þessa umræðu í kvöld þar sem fulltrúar í stjórnarskrárnefnd hafa tjáð sig og margar spurningar hafa komið fram um efni frumvarpsins er að í afar fáum tilvikum hefur borið svo við að nefndarmenn í stjórnarskrárnefnd, sem bera ábyrgð á nefndarálitinu, svari þeim spurningum sem til þeirra er beint. Það hefur t.d. komið berlega í ljós, og öll gögn bera það með sér, að við erum núna að tala um þriðju útgáfuna af stjórnlagaþinginu á örskömmum tíma. Þetta mál er í þvílíkri deiglu að það breytist dag frá degi. Hv. þingmönnum sem eru nefndarmenn í stjórnarskrárnefndinni finnst bara alveg fullkomlega óþarft að ræða við þingmenn hér 

Forseti tekur fram vegna orða hv. þingmanns að áður hefur komið fram í máli forseta að forseti gerir ekki ráð fyrir því að þessari umræðu ljúki í nótt.

Virðulegi forseti. Það fer ekki á milli mála að stór hópur þingmanna gerir alvarlegar athugasemdir við framgang þessa máls og stjórn forseta á því. Slík staða á ekki að vera uppi, herra forseti, þegar verið er að ræða um stjórnarskrá Íslands. Það er siðlaust. Við höfum talað um að við höfum gengið í gegnum hremmingar með fjármálamönnum sem fóru lauslega með efni sín og ástæður. Forseti Alþingis á ekki að rugga bátnum þegar verið er að fjalla um stjórnarskrá Íslands. Forseti á að hafa burði til þess að hafa vit fyrir því að það sé gengið til verka á eðlilegan hátt í þinginu. 

Herra forseti. Við ræðum frumvarp um breytingu á stjórnarskránni. Sérnefnd hefur fjallað um það og fyrir liggur nefndarálit sem fimm hv. þingmenn undirrita. Nú ætla ég að fara að halda ræðu og ég ætla að beina spurningum til þessara nefndarmanna, hvað þeir meini eiginlega og hvernig þetta lítur allt saman út. Ég er ekki viss um að þeir fái nokkurn tíma að vita þessar spurningar mínar nema þeir sem eru viðstaddir, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sem hefur setið hér allan tímann en ekki svarað miklu,  Þetta er ekki umræða, þetta er eintal. Maður situr hérna klukkan eitt að nóttu og talar í eintali. Háreysti í þingsal. Ég kæri mig ekki um það.  
            

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir þeirri skoðun í máli forseta að þar sem töluverður fjöldi þingmanna væri eftir á mælendaskrá væri eðlilegt að halda fundi áfram þrátt fyrir að hér væru ekki í salnum þeir þingmenn sem borið hafa fram þetta mikilvæga mál. Ég verð að mótmæla þessari skoðun. Það skiptir engu máli hversu margir þingmenn eiga eftir að tala, þær ræður sem hafa verið haldnar hafa bæði verið innihaldsríkar og skipt miklu máli í þessari umræðu. Það að enginn af þessum flutningsmönnum hafi verið til andsvara og fylgst með því sem fram hefur farið er auðvitað fullkomið hneyksli fyrir Alþingi. Nú þykir mér forseti eiga að snúa sér að sóma þingsins og sóma síns eigin embættis, fresta fundi og gera úrslitatilraun til að kalla þessa þingmenn til þingfundar. Ef það tekst ekki á að slíta fundi 

Virðulegi forseti. Ég tók þátt í umræðum hér til klukkan að verða þrjú í nótt og nú er komið töluvert fram yfir miðnætti. Ég á um langan veg að fara heim og þess vegna finnst mér sanngjarnt að fá svar við því hvenær þessum fundi verður slitið hjá hæstv. forseta. Ég þarf þar að auki að koma snemma til vinnu í fyrramálið og eins og ég sagði er um langan veg að fara. Þess vegna finnst mér eðlilegt miðað við það að þeir sem báru þetta mál fram láta fáir sjá sig hér í þingsalnum að þessum fundi verði slitið sem allra fyrst svo þingmenn geti farið heim og ég sem á um langan veg að fara.

Forseti vill taka fram, endurtaka að það er ætlunin að halda áfram örlítið lengur fram á nótt 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því aftur að hér eru tveir hv. þingmenn Vinstri grænna í salnum, það er enginn þingmaður Samfylkingar í salnum. Þetta eru fulltrúar ríkisstjórnarinnar, minnihlutastjórnarinnar, við umræðu á þessu mikilvæga máli á þinginu. Áhugaleysið er algert. Þeir hafa engan áhuga á að kynna sér gagnrýninn, málefnalegan málflutning okkar sjálfstæðismanna í þessu máli, ekki nokkurn áhuga, og mér er það til efs að þeir hafi lesið þær fjölmörgu athugasemdir sem bárust nefndinni frá lærðum og leikum í þessu máli, ef áhugaleysið er svona algjört. Þeir ætla sér að keyra þetta mál í gegn hvað sem það kostar án þess að fá og skoða gagnrýnar hugmyndir og umræður sem snúa á annan veg. Þetta er alveg með eindæmum, virðulegi forseti, svona vinnubrögð eru alveg með eindæmum. Eins og þetta er að þróast hérna er þetta ekki boðlegt, þetta er ekki boðlegt okkur þingmönnum sem ætlum 

Virðulegi forseti. Forseti verður að virða þingmanninum það til vorkunnar að hann er tiltölulega óreyndur og þekkir ekki alveg vinnubrögðin hér. Ég á því ekki að venjast, hvergi, þegar ég spyr spurninga að þeim sé ekki svarað, að það sé eins og ég sé að tala við vegginn. Er þetta það sem maður má venjast hérna á þinginu, að maður spyrji spurninga og forseti svari ekki? Ég bara spyr og vonast til að fá a.m.k. svar við þeirri spurningu. Síðan skil ég heldur ekki hvaða vandamál er við það að segja bara að það eigi að funda til klukkan tvö eða til klukkan þrjú eða til klukkan fjögur eða til klukkan fimm. Það getur vel verið að við eigum engin brýn erindi heim til okkar, nema að fara að sofa, en það mundi hjálpa okkur að vita nákvæmlega klukkan hvað við eigum að komast heim. Af því að ég er óreynd á þessu sviði þá langar mig til að vita hvað það er nákvæmlega sem gerir það svona erfitt fyrir forseta að segja okkur hvenær við komumst heim. Ég hélt að þetta væri virðulegur vinnustaður, raunar hélt ég að þetta væri virðulegasti vinnustaður landsins, ég stóð í þeirri merkilegu meiningu 

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti endurtaka að ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um það nákvæmlega hvenær fundi verður hætt en það er ætlunin að halda áfram. Það er erfitt að gefa nákvæmar tímasetningar um það, m.a. vegna þess að hv. þingmenn tala mislengi og það er ekki hægt að vita það fyrir fram hvort andsvör verða og annað þess háttar. Hv. þingmenn átta sig væntanlega á því að  Það hefur sem sagt ekki verið tekin endanleg ákvörðun en mun verða freistast til þess að halda áfram örlítið lengur.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög skrýtin uppákoma hér í kvöld, ég segi bara ekki annað en það. Hér máttum við þingmenn vera til klukkan hálfþrjú sl. nótt, mættum snemma í morgun og mér finnst sjálfstæðismönnum hér á Alþingi vera sýnd lítilsvirðing, ég fer ekkert ofan af því. Svo er það spurning: Er þetta brot á hvíldartíma? Ég hef sjálf haft mannaforræði, haft fólk í vinnu og ég hef þurft að taka til hendi og við höfum þurft að vinna tímunum saman en aldrei þannig að maður hafi ekki getað gefið fólki frí til að fara heim til þess að fá þann svefn sem það á rétt á að fá. Hvað er fólk að gera þegar það er orðið svefnvana? Það talar ekki rétt, það má eiginlega segja það. Og þegar ekki er nokkur stjórnarþingmaður hér til þess að hlusta á mál okkar þegar fjallað er um það stóra mál sem stjórnarskrárbreyting á íslenskri stjórnarskrá er 

Herra forseti. Ég veit vel að það er heiðarleg taug í hæstv. forseta sem nú situr á forsetastóli. Ég veit að það er heiðarleg taug í honum, samstarfsmanni mínum hér á hinu háa Alþingi til margra ára. Þess vegna geri ég kröfu til þess að hann umfram aðra svari spurningum um það hvort hann telji ekki eðlilegt að fundi verði frestað þegar enginn af flutningsmönnum þessa máls er viðstaddur umræðuna. Ég vil líka benda hæstv. forseta á það, svo það komi skýrt fram, að hann er forseti allra þingmanna, ekki bara stjórnarþingmanna, ekki bara ríkisstjórnarinnar, ekki bara hv. þm. Atla Gíslasonar, heldur er hann líka forsetinn minn. Ég á rétt á því að fá svör frá honum, hafandi það í huga að ég á að fara á fund í allsherjarnefnd klukkan hálfníu í fyrramálið, þar sem m.a. á að ræða greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. 

Virðulegur forseti. Það er sök sér að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sé sýnd lítilsvirðing, við höfum breitt bak. Það sem er alvara málsins er að stjórnarskrá Íslands er sýnd lítilsvirðing með þessum vinnubrögðum, herra forseti. Það er skelfilegt að fylgjast með því hvernig hæstv. forseti er hlaupinn á flótta í stíl sínum sem forseti, maðurinn sem venjulega hefur verið glaðlyndur er nú þrunginn alvöru á sama tíma og hv. þm. Atli Gíslason, sem kom inn á Alþingi með heilagan svip sannleikans að vopni, nú situr hann og brosir austur fyrir bæði eyru, 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að meira að segja hetja hafsins, hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem sagði í dag að hann vílaði ekki fyrir sér að vaka fram eftir og taka törnina, er farinn heim að sofa, og er þá langt til jafnað, eins og hæstv. forsætisráðherra og aðrir flutningsmenn þessa frumvarps. Ég verð að taka undir með hv. þm. Dögg Pálsdóttur að þetta er náttúrlega til vansa fyrir þingið að ekki liggi fyrir hvenær vinnudegi á að ljúka og forseti geti ekki ungað því út úr sér hvenær hann ætli að ljúka umræðunni. Fyrir einum og hálfum tíma sagði hæstv. forseti að við mundum halda eitthvað áfram. Síðan er sá tími liðinn og „örlítið“ er lokið, eða hvernig skilgreinir hæstv. forseti hugtakið örlítið? Við erum ekki að fjalla um venjulegt lagafrumvarp, við erum að fjalla um breytingar á stjórnskipun Íslands, stjórnarskránni. 

Hæstv. forseti. Það væri gaman að fá svör frá forseta. Áðan hlustaði ég á fyrrverandi forseta, Sturlu Böðvarsson, og ég hef ekki heyrt að hann hafi fengið svör við þeim spurningum sem hann bar fram áðan. Eins reyndur forseti og Sturla var þegar hann var hér í forsetastól tel ég að hann hefði ekki boðið þingheimi upp á það sem okkur hefur verið boðið upp á sl. nótt og í nótt.  Ég vil láta forseta vita af því að ég á líka langt heim. Ég á eftir að keyra upp á Kjalarnes og upp á Akranes. Ég á að koma á fund í fyrramálið. Það er ekki tiltökumál, nei, nei. Sem betur fer 

Vegna orða hv. þingmanns getur forseti auðvitað endurtekið að það er ætlunin að reyna að halda hér eitthvað áfram 

Hæstv. forseti. Í allri vinsemd, og ég hef átt langt samstarf við þann sem situr nú á forsetastóli og alla jafna mjög gott, þá er mér algjörlega óljóst af hverju hæstv. forseti svarar því ekki hvenær búast megi við því að hann ljúki fundi. Við höfum fengið þau svör að flutningsmenn þessa máls, þessa merkilega máls um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins, ætli sér ekki að sinna umræðu um það, sinna umfjöllun um það hvernig eigi að breyta stjórnarskránni að þeirra frumkvæði. Þá liggur það fyrir, þeir ætla ekki að sinna skyldum sínum á Alþingi. En ég hlýt að krefjast þess af hæstv. forseta að hann svari mér því hvenær hann ætli að ljúka fundi ella verði við þeirri ósk minni að við þingflokksformenn komum saman til fundar 

Forseti telur að hann hafi svarað þeim spurningum sem hér hafa komið fram. Nú er umræðu um fundarstjórn forseta lokið.

Herra forseti. Það vill svo til að fyrr í kvöld fór ég í andsvar við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og spurði hann að því hvort fylgiskjal með frumvarpinu hefði gildi hjá nýkjörnu Alþingi sem hefði þá nýtt umboð. Hann kvað svo ekki vera. Ég vildi gjarnan, herra forseti, spyrja hann aftur að þessu. Ég vildi gjarnan fá það á hreint þannig að ekki sé verið að hlunnfara framsóknarmenn, sem eru guðfeður ríkisstjórnarinnar og  Í nefndarálitinu stendur, með leyfi forseta: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar.“ Ég veit ekki hvað það þýðir. Ég vildi gjarnan spyrja hv. þingmann hvað þýðir að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. „Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar.“ - Nema hvað? - „Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll“ - það er ekkert annað - „eða fulltrúar hennar.“ Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann að því hvað þetta þýði. Hvað þýðir þetta? Ég les í umsögnum að menn hafa alls konar skoðanir á þessu, ég mun fara í gegnum það þegar líður á ræðu mína. Hér er talað um opna fundi o.s.frv., það er náttúrlega spurning. Nú hlakka ég til, herra forseti, því að nú fer ég að fá einhver svör. „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti“, ég les með leyfi herra forseta, „að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Þarna á sem sagt að gæta alls konar sjónarmiða. Það er dálítið öðruvísi en kom fram í mörgum umsögnum. „Reglum sem finna má í áðurnefndum drögum er m.a. ætlað að tryggja sjálfstæði stjórnlagaþings gagnvart Alþingi og öðrum handhöfum ríkisvalds. Telur meiri hlutinn rétt að þetta sjálfstæði þingsins sé tryggt með stjórnarskrárákvæði um stjórnlagaþing og leggur því til breytingu þess efnis að ekki verði gert ráð fyrir því að frumvarp stjórnlagaþings til nýrrar stjórnarskrár fari tvisvar til Alþingis, en það gefi þó umsögn sína um það. Þetta sparar töluverðan tíma og kostnað. Þess í stað er lagt til að ávallt þurfi 2/3 hluta fulltrúa stjórnlagaþings til að samþykkja frumvarpið, án tillits til afstöðu Alþingis, áður en það fari í venjulegan farveg þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þetta er einmitt það sem ég ræddi hér fyrr á þessum fundi og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson gagnrýndi. Ég fullyrti og færði fyrir því rök að við værum með tvö stjórnlagaþing hlið við hlið og bæði gætu breytt stjórnarskránni og bæði gætu sent stjórnlagabreytingar til þjóðaratkvæðagreiðslu, annars vegar með því að í 2. gr. frumvarpsins til stjórnarskipunarlaga, sem við ræðum hér, stendur: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi.“ Það er að segja að Alþingi getur gert breytingu á stjórnarskrá hvenær sem er og það færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem sagt að Alþingi Íslendinga er stjórnlagaþing. Jafnframt stendur í 4. gr. frumvarpsins, sem er breytt verulega í meðförum nefndarinnar - gerð er á því veigamikil breyting, og þar stendur, með leyfi forseta: „Forseti Íslands boðar til stjórnlagaþings til að semja frumvarp að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda.“ Það er athyglisvert, herra forseti, að vernd mannréttinda kemur síðast. Ég hefði talið að það ætti að vera fremst en það er nú svona mín persónulega skoðun, eins og ég kem inn á hér á eftir. „Þingið skal koma saman 17. júní 2010 og ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011 en getur ákveðið að ljúka störfum fyrr.“ Svo er talað um hversu margir eigi að vera þarna og um kjörgengi og kosningu o.s.frv. „(Um) skipulag þess skal mælt fyrir í sérstökum lögum þar sem m.a. verði settar reglur til að jafna sem mest hlutföll á milli kynjanna í hópi þingfulltrúa.“ Sem sagt, nýtt komandi þing á að setja lög um hvernig kosið er til þessa nýja stjórnlagaþings. „Áður en stjórnlagaþing samþykkir frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það sent Alþingi til umsagnar. Alþingi veitir stjórnlagaþingi umsögn sína innan þriggja mánaða. Skal stjórnlagaþing þá taka frumvarpið aftur til meðferðar.“ Hvað á að gera við þessa umsögn? Það er ekki talað neitt um það. Menn virðast bara geta horft fram hjá henni. „Hljóti frumvarp til stjórnarskipunarlaga samþykki að minnsta kosti 2/3 hluta fulltrúa stjórnlagaþings skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar.“ Þetta þing hefur sem sagt heimild til að breyta stjórnarskrá, sem Alþingi hefur líka. Þarna koma náttúrlega upp mjög merkilegir hlutir, sem ég ræddi hér um áður. Við erum með tvö kerfi hlið við hlið og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson mótmælti því, herra forseti, það væri ekki þannig. Nú vildi ég gjarnan spyrja hann að því, herra forseti, og hann er ekki til staðar til að svara þessu, maðurinn sem skrifar undir þetta mótmælti þessu. Hvað á ég að gera, hvað get ég gert, herra forseti? Kannski getur hv. þm. Atli Gíslason svarað fyrir hv. þm. Lúðvík Bergvinsson þegar hann fullyrðir að ekki sé um það að ræða að bæði þingin geti samþykkt breytingar og borið þær undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekki betur en ég lesi það beint út úr þessum greinum, 2. gr. og 4. gr., að bæði þingin - Alþingi Íslendinga, sem hefur starfað frá 930, með hléum reyndar, og er grundvöllur stjórnskipunar Íslands og við höfum svarið eið að, á að geta breytt stjórnarskránni en jafnframt er eitthvert annað þing, sem hv. þingmenn ætla að afsala sér völdum til, sem á að geta breytt stjórnarskránni líka við hliðina á hinu. Mig langar til að spyrja þessa tvo hv. þingmenn, sem hafa skrifað undir þetta nefndarálit, Atla Gíslason og Valgerði Sverrisdóttur: Hvað þýðir þetta? 
             Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er ekki búin að svara þessu. Geta bæði þingin breytt stjórnarskránni og borið það undir þjóðina? Hvað segir þjóðin þegar hún fær allt í einu dettandi yfir sig - jafnvel sama daginn eða sama mánuðinn - frá tveimur þingum tillögur að breytingu á stjórnarskrá sem hún á að greiða atkvæði um? Ég fæ ekki botn í þetta, herra forseti.  Nú getur það gerst, herra forseti, að einhver verði valinn á stjórnlagaþingið sem meiri hluta á Alþingi líkar kannski ekki við, honum bara líkar ekki niðurstaðan úr þessu kjöri. Það getur vel verið að einhverjir hópar nái völdum á þessu stjórnlagaþingi, nái kannski 25 fulltrúum af 40 og ráði þinginu eða jafnvel 2/3, eins og þarf, og ráði þar með stjórnarskránni. Þá færi lítið fyrir ákvæðum um eign þjóðarinnar á auðlindum, ef „réttir“ aðilar komast að sem hafa ekki áhuga á því ákvæði. Það geta komið þarna inn aðilar sem vilja dauðarefsingu og sett hana í stjórnarskrána eða vilja banna fóstureyðingar o.s.frv. Það getur ýmislegt gerst þegar stjórnlagaþingið fær eitt að ráða stjórnarskránni. Þetta getur að sjálfsögðu líka gerst í núverandi þingi og allt er þetta borið undir þjóðina þannig að það þarf að vera vilji hjá henni til að samþykkja þær breytingar sem ég er að tala um. Þetta var um þetta álit sem við erum með hér fyrir framan okkur. Þeir aðilar sem skrifa undir þetta álit sýna stjórnarskránni ekki meiri virðingu en það að þeir eru ekki mættir, þeir sem skrifa undir þetta nefndarálit. Þar vil ég nefna hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Ellert B. Schram og Guðjón Arnar Kristjánsson, þeir eru bara ekki mættir. Þeir bera bara ekki meiri virðingu fyrir eigin nefndaráliti, svo að ég tali ekki um þá aðila sem fluttu frumvarpið, sem eru hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sú sama og skrifaði seðlabankastjórum bréf og sagði þeim upp áður en Alþingi var búið að samþykkja lög þar um, sýndi löggjafarvaldinu þvílíka vanvirðu, og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. Síðan hv. þingmenn Birkir J. Jónsson, sem hefur reyndar verið dálítið þaulsætinn í dag svona fram að háttatíma en þá fór hann í rúmið, og Guðjón Arnar Kristjánsson, títtnefndur, sem hefur reyndar verið duglegur að sitja fundinn en gafst upp þegar vökulögin fóru að virka. Ég hef mjög mikinn áhuga á því að hér verði stjórnlagaþing, ég hef mjög mikinn áhuga á því að stjórnarskránni verði umbylt gjörsamlega. En það ákvæði sem er í frumvarpinu, um verkefni stjórnlagaþingsins, er bara út úr kú. Þetta fylgiskjal 1, sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði sem betur fer að hefði ekkert gildi, því að þar er ekki talað um mannréttindi. Ég hef alltaf litið þannig á að stjórnarskrá lands sé eingöngu til þess að vernda mannréttindi, hún sé ekki til neins annars. Hún er ekki til þess að búa til eitthvert ríki. Til hvers er búið til ríki? Til þess að vernda mannréttindi. Ég hef rætt þetta áður. Hér hafa verið tillögur frá Framsóknarflokknum, sem hann flutti um breytingu á stjórnarskránni. Þær gerðu nú hvorki meira né minna en brjóta stjórnarskrána á þrennan hátt af því að menn gættu ekki að því að þeir voru að breyta stjórnarskrá og það verður ekki gert nema með 79. gr. Þeir ætluðu að skauta létt yfir það allt saman og breyttu út og suður á þrennan hátt. Ég fór í gegnum það á þeim tíma en engu að síður ræddi ég þann pakka, það frumvarp, mjög mikið og mjög ítarlega á þeim tíma. Ég neyðist til þess að endurtaka mig á vissan hátt núna. Mér leikur forvitni á því, herra forseti, að vita hvað gerist þegar hv. þingmenn Framsóknarflokksins þurfa að greiða atkvæði milli þeirra tveggja eða þriggja tillagna sem þeir hafa komið fram með. Þeir lenda alveg í kross. Þeir eru búnir að flytja tillögu hérna um eitt stykki stjórnlagaþing, svo koma þeir með aðra tillögu um annað stykki stjórnlagaþing og nú er búið að gera breytingar á því þannig að það er komið þriðja stykkið.  Ég hef nokkrum sinnum lagt til breytingu á stjórnarskránni. Ég hef t.d. lagt til að forsetaembættið verði aflagt, það er með ólíkindum hvernig það er. Ég get kannski byrjað á því að fara í gegnum stjórnarskrána, herra forseti, það hefur enginn gert það. Það eru allir að tala um að breyta henni en það hefur enginn farið í gegnum það hvernig hún er. Í henni er í 3.–30. gr. fjallað um forsetann og eru þær greinar flestar með ólíkindum þegar maður les þær. Í 1. gr. segir að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn. Allt í lagi, en ég sé engin markmið með stjórnarskránni í eðli sínu. Ég kem inn á það á eftir að stjórnarskráin er til að vernda mannréttindi. Síðan stendur að Alþingi og forseti Íslands fari saman með löggjafarvaldið. Það eru tveir aðilar sem fara saman með löggjafarvaldið. „Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið.“ Forsetinn er sem sagt bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald samkvæmt þessu.  Ég hef nokkrum sinnum verið með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur á frumvarpi um einmitt það að ráðherrar séu ekki jafnframt þingmenn. Ég væri alveg til í að ræða það og einmitt það atriði var rætt mikið á mjög sterkum landsfundi Sjálfstæðisflokksins, mjög öflugum og skemmtilegum fundi, herra forseti, og þar var mikil liðsheild. Síðan er talað um kjörgengi forseta og það er svo sem allt í lagi. Svo er sagt hvenær hann er kosinn o.s.frv., og um meðmælendur. En síðan byrjar eiginlega í 13. gr. mjög merkilegt ákvæði. Þar stendur, með leyfi forseta: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ Venjulegur Íslendingur sem les þetta veit náttúrlega ekkert hvað þetta þýðir eða ég þurfti dálítið að velta þessu fyrir mér. Hvað þýðir þetta eiginlega? Hann hefur eitthvert vald og hann lætur einhvern annan framkvæma valdið. Svo stendur líka í 11. gr.: „Forseti lýðveldisins er ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum.“ Hvers lags er þetta eiginlega? Ber maðurinn akkúrat enga ábyrgð eða hvað er þetta? Þannig les hver Íslendingur stjórnarskrána. Þetta er nú dálítið skrýtið. Hann er ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum. Og hann verður ekki sóttur til refsingar. Þetta er dálítið skrýtið allt saman. Svo er talað um hvar hann hefur aðsetur. „Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum.“ - Stendur hér, og það má kæra ráðherrann en ekki forsetann. Svo stendur í 15. gr.: „Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn.“ Ef ég á að vera Íslendingur sem læsi þetta og kynni íslensku þá teldi ég að hann hefði bara heilmikil völd. Hann skipar sem sagt ráðherra og veitir þeim lausn. Þetta eru ekki lítil völd. En þá kemur aftur þessi 13. gr.: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ Hann hefur sem sagt ekkert vald og þetta er allt í plati. Þetta er ekkert að marka, herra forseti, þetta er dálítið skrýtið. Svo stendur í 16. gr.: „Forseti lýðveldisins og ráðherrar skipa ríkisráð, og hefur forseti þar forsæti.“ - Það er nú ekki lítið að vera í forsæti fyrir ríkisráði. - „Lög og mikilvægar stjórnarráðstafanir skal bera upp fyrir forseta í ríkisráði.“ Nú kynni maður aftur að halda sem venjulegur Íslendingur, lesandi þetta, að forsetinn hafi heilmikið að segja. Hann stjórnar ríkisráðinu og það á að bera undir hann allar stærri stjórnarráðstafanir. En aftur rekst maður á 13. gr., hann lætur ráðherra framkvæma vald sitt. Hann hefur í rauninni ekkert að segja þarna. Þetta veit náttúrlega hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir því að hún hefur sjálf verið í ríkisstjórn og veit að þetta er allt saman svona. Þetta er allt í plati. Svo er talað um ráðherrafundi o.s.frv. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. En svo stendur hérna í 19. gr. og það er nefnilega merkilegur punktur: „Undirskrift forseta lýðveldisins undir löggjafarmál eða stjórnarerindi veitir þeim gildi, er ráðherra ritar undir þau með honum.“ Og ef maður les 13. gr. lætur hann ráðherra framkvæma vald sitt þannig að þetta hefur ekkert að segja. Hann bara verður að skrifa undir. Það er ráðherrann sem ræður. Og aftur veit hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hvað það þýðir að skrifa undir löggjafarmál. Í 20. gr. stendur: „Forseti lýðveldisins veitir þau embætti, er lög mæla.“ - Nú kynni maður að halda sem venjulegur Íslendingur að þetta væri mjög valdamikill maður. - „Engan má skipa embættismann, nema hann hafi íslenskan ríkisborgararétt.“ - Já, það er rétt, „nema hann hafi íslenskan ríkisborgararétt“. Það minnir mig á eitthvað, einhvern seðlabankastjóra einhvers staðar. En ég ætla nú ekki að tala meira um það.  Svo stendur hérna: „Forseti getur vikið þeim frá embætti, er hann hefur veitt það.“ Maður kynni að halda að hann gæti bara ráðið og rekið fólk í stórum stíl. En það er bara ekkert að marka því að í 13. gr. segir að hann láti ráðherra framkvæma vald sitt. Þetta er allt svolítið skrýtið. Svo getur hann flutt embættismenn til og frá og það er dálítið merkilegt í þessu ákvæði að þarna er verið að tala um kjaramál opinberra starfsmanna í stjórnarskránni. Alveg með ólíkindum. Það stendur nefnilega þarna: „Forseti getur flutt embættismenn úr einu embætti í annað, enda missi þeir einskis í af embættistekjum sínum“ - þetta er sem sagt kjaramál - „og sé þeim veittur kostur á að kjósa um embættaskiptin eða lausn frá embætti með lögmæltum eftirlaunum eða lögmæltum ellistyrk.“ Þarna er verið að tala um eftirlit í stjórnarskrá lýðveldisins. Herra forseti. Er þetta nú ekki dálítið mikil smámunasemi? Svo má undanskilja ákvæði um embættismannaflokka auk þess. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Svo kemur merkileg grein, 21. gr., hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem var hæstv. utanríkisráðherra á sínum tíma: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki.“ Það er ekkert annað. Hann getur bara flogið til Kína og gert fínan samning við Kínverja um hvað sem er. En aftur kemur þessi 13. gr. sem segir að þetta sé ekkert að marka. Svo stefnir hann saman Alþingi 10 vikum eftir … Og hann getur ekki einu sinni gert það nema ráðherra samþykki, forsætisráðherra. Hann getur frestað fundum Alþingis sem er líka ekkert að marka, það er ráðherra sem gerir það. „Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi, og skal þá stofnað til nýrra kosninga …“ - Aftur er það ráðherra sem framkvæmir. Herra forseti. Er ekki kominn tími til að breyta þessu? Ég er búinn að lesa hérna margar greinar sem villa bara um fyrir fólki. „Forseti lýðveldisins getur látið leggja fyrir Alþingi frumvörp til laga og annarra samþykkta.“ Hann hefur aldrei gert það, enda yrði væntanlega viðkomandi ráðherra að gera það.  Þetta er þau atriði sem ég hef rekið augun í þegar ég var að stúdera embætti forseta Íslands og þá komst ég að því að ekki er vanþörf á því að breyta stjórnarskránni enda sér maður ákveðinn blæ á henni. Þetta er í rauninni danska stjórnarskráin með kónginn eftir að hann hafði verið gerður valdalaus. Sennilega eftir eitthvert stríðið sem hann tapaði, geri ég ráð fyrir án þess ég þekki það nákvæmlega. Þá hefur kóngurinn verið látinn halda völdunum sisvona bara í plati en ráðherrarnir framkvæma fyrir hann. Og þegar menn settu þetta yfir á Ísland var bara notað „copy/paste“, afritað, herra forseti, þýtt yfir á íslensku og í staðinn fyrir kóng var settur forseti. Það er ekki seinna vænna að fara að breyta stjórnarskránni. Ég ætla að vona að hv. þingmenn séu sammála mér í því. Þá ætla ég að koma að því: Hvernig sé ég fyrir mér stjórnarskrá? Hvert er hlutverk stjórnarskrár? Hafa menn velt því fyrir sér? Til hvers er eiginlega stjórnarskrá? Breyting á stjórnarskrá er heimspeki. Segja má að stjórnarskráin hafi orðið til eftir frönsku byltinguna þegar menn komust að því að sami maðurinn setti lög, framkvæmdi lögin og dæmdi eftir þeim. Borgarinn var alveg ofurseldur þessum manni. Oft var það keisari eða eitthvað slíkt, kóngur eða zar. Þá komumst menn að þeirri niðurstöðu að vernda þyrfti borgarann fyrir þessu ríki með því að þrískipta því, hafa þrjár óháðar deildir sem gerðu þetta, að setja lög, framkvæma lögin og dæma eftir þeim. Þetta er heimspeki, herra forseti, þetta er ekki lögfræði, þetta er heimspeki. Í rauninni ættu því eintómir heimspekingar að vera á stjórnlagaþinginu, en þar sem flest fólk er heimspekingar í sér þá er það kannski allt í lagi. Það voru heimspekingarnir í frönsku byltingunni, Rousseau og fleiri, sem bentu á skipta þyrfti valdinu í þrennt, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Þannig að stjórnlagaþing og stjórnarskrá eru heimspeki en ekki lögfræði. Svipað og boðorðin tíu. Mér finnst að stjórnarskráin eigi að vera eins boðorðin tíu, klár, einföld og segja lesandanum það sem hún meinar, bara nákvæmlega, kristaltært. Ekkert fram og til baka eða japl, jaml og fuður. Textinn segir bara nákvæmlega: Heiðra skaltu móður þína og föður, eitthvað svoleiðis, og þú skalt ekki aðra guði hafa. Þetta er mjög klippt og skorið. Það er enginn efi neins staðar. Þannig á stjórnarskráin að vera. Stjórnarskráin er mannréttindabákn, ekkert annað. Hún er til að vernda hvern einstakling fyrir ofríki annarra einstaklinga, hún er til að vernda einstaklinginn fyrir ríkisvaldinu og hún er til að gera kröfu á aðra einstaklinga fyrir hönd þessa einstaklings. Ég ætla að fara fyrst í gegnum það sem ég tel vera mikilvægustu mannréttindin og ætti að vera I. kafli, 1. gr. Engan má drepa. Punktur. Ef drepa mætti fólk hafa hin ákvæðin ekkert að segja, eignarrétturinn o.s.frv. Þau skipta ekki máli ef drepa má fólk. Þannig að 1. gr. ætti að segja klippt og skorið: Engan má drepa.  Síðan koma frekari mannréttindi fyrstu gráðu sem er eignarrétturinn, málfrelsið o.s.frv. Þar er verið að vernda einstaklinginn fyrir öðrum einstaklingi. Rétturinn á líkama, það má ekki pynta hann o.s.frv. Það er verið að vernda einstakling fyrir öðrum einstaklingi. Svo koma mannréttindi annarrar gráðu sem eru kröfur einstaklingsins á annað fólk. Og ég vil taka fram að þessi fyrsti flokkur er óháður landamærum. Hann er óháður landamærum. Rétturinn á lífi, eignum o.s.frv. er jafnmikill í Sómalíu og á Íslandi, Kína og annars staðar. Svo kemur krafa á annað fólk, herra forseti. Krafa barna á foreldra sína um framfærslu t.d. Það ættu að vera mannréttindi annarrar gráðu. Krafa aldraðra og öryrkja og annarra á samfélagið til framfærslu er af sama meiði. Þessi ákvæði eru háð landamærum. Þessi krafa er önnur á hungursvæði þar sem móðirin er að deyja úr hungri. Þá mundu menn telja að líf móðurinnar í sjálfsvörn gæti gengið framar rétti barnsins á framfærslu. Þetta eru mjög harkalegar aðstæður sem ég er að lýsa en því miður, herra forseti, koma þær upp. Þá eru mannréttindi fyrstu gráðu sterkari en mannréttindi annarrar gráðu, þ.e. rétturinn á framfærslu. Svona mundi ég vilja byggja stjórnarskrána upp, bara mjög einfalt. Hún á ekki að vera meira en þrjár síður. Svo kem ég að þessu: Til hvers höfum við ríki? Ég ætla að vona að hv. þingmenn hafi velt því fyrir sér, til hvers höfum við ríki? Við höfum ríki til þess að framkvæma fyrstu og annarrar gráðu mannréttindi til að vernda borgarana fyrir öllu hinu fólkinu. Það er enginn annar tilgangur með ríkinu en að vernda hitt fólkið. Þess vegna kæmi í t.d. IV. kafla stjórnarskrárinnar: Halda skal ríki eða stofna skal ríki. Það á að vera til ríki og það skal vera þrískipt til að borgarinn verði ekki ofurseldur þessu ríki því að þá væri betra að hafa ekkert ríki. Þá förum við að tala um þrískiptingu valdsins, Alþingi, framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnina og svo dómsvaldið. Það er svo merkilegt að í þessari ágætu stjórnarskrá Íslands er ekki orð um Hæstarétt. Ekki orð og það er miður, því að ég hefði viljað hafa heilmikinn kafla um Hæstarétt og m.a. að Hæstiréttur geti orðið stjórnlagadómstóll þegar hann dæmir um það hvort lög frá Alþingi standist stjórnarskrá. Hann á að gera það en þá verður hann líka að vera fullskipaður, með öllum sjö, þ.e. ef það verður niðurstaðan úr þessu stjórnlagaþingi að Hæstiréttur sé með sjö fulltrúa. Þá þurfa menn líka að taka Hæstarétt sem stjórnlagadómstól til að takmarka vald löggjafans gagnvart stjórnarskránni. Menn þurfa að ræða mjög ítarlega um það til hvers stjórnarskráin er, til hvers ríkið er o.s.frv. og hér þykist ég hafa farið nokkuð vel í gegnum það af hverju þetta er svona. Stjórnarskráin á að vera stutt og hnitmiðuð og mjög segjandi. Hver einasta grein á að segja fólki nákvæmlega sannleikann. Ekki eitthvert japl, jaml og fuður og helst eins og ég sagði áðan, þrjár síður. Þetta var sem sagt um hlutverk stjórnarskrár. Ég hef reyndar sett upp svona stjórnarskrá, ég á þetta til heima hjá mér í tölvunni, ég held að það séu þrjár síður. Það væri gaman að sýna þetta þeim sem hafa áhuga á því. Svo þarf náttúrlega að ræða um það hvernig stjórnarskránni er breytt og þá kemur að því hvernig þröskuldarnir verða í stjórnarskránni, hver breytir stjórnarskránni. Ég tel eðlilegt að það sé Alþingi en að þjóðin greiði um það atkvæði, eins og hér er reyndar lagt til í 2. gr. Spurningin er sú hve stór hluti þingmanna þarf að samþykkja stjórnarskrárbreytingu. Mér finnst reyndar tveir þriðju hlutar fullmikið en 50% finnst mér fulllítið. Það mætti vera einhvers staðar þarna rétt fyrir ofan. Kannski að 60% þingmanna þurfi til að samþykkja stjórnarskrá eða að 37 eða 40 þingmenn af 63 þurfi að samþykkja stjórnarskrá. Ef við tökum ráðherrana út, ég er mjög hlynntur því að þeir segi af sér þingmennsku þegar þeir verða ráðherrar, gætum við fækkað þingmönnum um 12 niður í 51. Ég mundi leggja það til til þess að ekki verði aukakostnaður af breytingunni og svo vantar líka stóla inn í þingsalinn sem er mjög jákvætt að þingsalurinn skuli vera svona lítill. Það takmarkar útgjöld og fjölgun þingmanna, enda hefur þeim ekkert fjölgað í mjög langan tíma af því að þingsalurinn er svo lítill. Þetta var sem sagt um stjórnarskrána og hvernig henni er breytt, þrískipting hennar í framkvæmdarvald o.s.frv. Ég get nefnt ýmislegt í sambandi við það hvernig stjórnarskrár hafa þróast. Sumar eru orðnar óskaplega þungar og miklar eins og Lissabon-samkomulagið sem Evrópusambandið er að reyna að kúga eða plata inn á Evrópuþjóðirnar. Einu sinni átti þetta að verða stjórnarskrá og þá var það fellt. Kjósandinn var svo ósvífinn að fella þetta. En svo fóru þeir þá leið að láta ríkisstjórnirnar, þ.e. framkvæmdarvaldið samþykkja þetta. Kannski tekst þeim það, en ég held að Írar hafi fellt það. Það er ljóst að Evrópusambandið er að þróast mjög hratt í átt til ríkis. Ef maður lítur 60 ár aftur í tímann er það á fleygiferð í átt til ríkis. Eftir 60 ár í viðbót - það eru 40.000 eða 50.000 manns í Brussel sem mæta alla daga á fundi og hvað er þetta fólk allt að gera? Það er að búa til ríki. Það er önnum kafið við að búa til ríki úr öllu Evrópusambandinu, leysa vandann og setja meiri reglugerðir, búa til myntir og utanríkisþjónustu og meira að segja her. Þetta er að verða eitt allsherjarríki. Ef Ísland gengi inn í þetta, illu heilli, yrði Ísland eins og smáhreppur í þessu risaríki eftir ekki langan tíma. Mig mundi ekki langa til að vera í þeirri stöðu.  Sem betur fer er umræðan um Evrópusambandið nánast horfin nema það er einstaka þingmaður sem sér þar lausnir á öllu, hvort heldur það eru vandamál með barnaverndarmál eða fangelsismál eða hvað það nú er, þá er alltaf lausnin að ganga í Evrópusambandið. Ég ætla að vona að það fari að minnka eitthvað, sérstaklega þegar næsta ríkisstjórn kemur sem verður vinstri ríkisstjórn þar sem flokkarnir geta ekki komið sér saman um Evrópusambandið. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þm. Atli Gíslason samþykki að ganga í Evrópusambandið og þá verður það náttúrlega ekki gert. Menn munu svo gleyma þessu eins og öðru. Menn eru fljótir að skipta um kúrs þegar þeir komast í ráðherrastólana. Það sáum við best þegar núverandi ríkisstjórn var mynduð þar sem vinstri grænir tóku þvílíkar U-beygjur í öllum málum að þeir fengu svima, þeir snerust svo hratt í hina áttina. Bæði hvað varðar Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem var óalandi og óferjandi og svo var hann allt í einu orðinn vinur þeirra, besti vinur meira að segja. Og það er hægt að nefna Icesave-reikningana sem voru eitthvað ægilega vont þangað til að þeir urðu ráðherrar. Þá var bara hægt að spjalla við menn um þetta o.s.frv. Við upplifum margar U-beygjur í þessum málum öllum. Ég ætlaði rétt aðeins, herra forseti, að fara í gegnum umsagnir vegna þess að það er dálítið athyglisvert. Menn binda greinilega miklar væntingar við stjórnarskrána. Því miður er það svo að í mjög mörgum umsögnum er kvartað undan miklum hraða. Hér er t.d. ein frá Ágústi Þór Árnasyni, Háskólanum á Akureyri, og hann segir svo, með leyfi forseta: „Kæri viðtakandi. Óskað var umsagnar Háskólans á Akureyri um frumvarp til stjórnskipunarlaga, þskj. 648, 385. mál, um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Einnig var óskað eftir frekari athugasemdum sendanda eftir fund með stjórnarskrárnefnd Alþingis þriðjudaginn 17. mars. Því miður gildir hið sama í báðum tilfellum að tími til umsagnar um svo viðamikið mál er of skammur til að forsvaranlegt sé að senda skriflega umsögn um málið. Þó ber að fagna þeirri viðleitni flutningsmanna að auka aðkomu þjóðarinnar að mikilvægum ákvörðunum svo sem stjórnarskrárbreytingum.“ Hér er sagt beinum orðum að það sé verið að flana að einhverju með þessari breytingu. Það sé hreinlega ekki hægt á þessum stutta tíma að gefa umsögn. Svo er dálítið athyglisvert hérna þar sem menn tala um að þjóðin komi að hlutum og hvernig kosið verði á þetta stjórnlagaþing. Það er frá Samtökum um lýðræði og almannahag, frá Þór Saari, og er skrifað 19. mars 2009. Þar stendur: „Samtök um lýðræði og almannahag telja að mest allt frumvarpið sé ólýðræðislegt og þarfnist gagngerrar endurskoðunar við.“ - Og til vara leggja þeir til að 2. gr. falli út o.s.frv. Hugmyndir þeirra eru þessar, með leyfi forseta: „Valið verði á stjórnlagaþing úr röðum almennings samkvæmt hefðbundnu 600 manna úrtaki frá Gallup“ - þetta yrði bara eins og skoðanakönnun - „og einnig verði valdir eins margir til vara og þurfa þykir vegna forfalla, áhugaleysis eða vanhæfis.“ - Það væri gaman að vita hver ætti að tékka það af. Þurfa menn að kunna að lesa eða hvað, kunna ensku? Ég veit það ekki. - „Stjórnlagaþingseta verði fullt starf.“ - Svo segja þeir: „Stjórnlagaþingið skal skipulagt og verkinu stýrt af fimm manna sérfræðingahópi með sérþekkingu á stjórnskipunarrétti, mannréttindamálum og lýðræðisumbótum. Æskilegt er að a.m.k. tveir af hópnum séu erlendir sérfræðingar.“ Það er þetta dekur við útlendinga sem er mjög vaxandi núna. Það eru allir góðir sem koma frá útlöndum hvort sem það eru seðlabankastjórar eða saksóknarar, bara ef þeir eru útlenskir þá er það gott.  Herra forseti. Því miður er tíminn að hlaupa frá mér og ég er ekki nándar nærri búinn með ræðuna mína þannig að ég verð sennilega að melda mig aftur á mælendaskrá. Nú eru ekki nema 16 sekúndur eftir og ég var því miður ekki einu sinni búinn að lesa umsagnirnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég skal ekki neita því að ég hafi kannski dottað aðeins undir henni.  Hv. þingmaður velti líka mikið fyrir sér hvort um tvenns konar stjórnlagaþing verði að ræða og tvö stjórnlagaþing á sama tíma. Ég vil taka svolítið undir með hv. þingmanni hvað það varðar að ekki er hægt að útiloka það að Alþingi samþykki 

Herra forseti. Á síðu 35 í frumvarpinu er 12. gr. 11. gr. draga að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing. Og ég spurði einmitt hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að því hvort næsta þing verði bundið af þessu og hann taldi svo ekki vera. En þarna er dálítið merkilegt ákvæði um að menn eigi að merkja við sjö frambjóðendur hver. Við skulum gefa okkur að einhver stór flokkur á Íslandi sé með landsfund. Þar fær hann menn til að kjósa segjum 30 manns, hann fær menn til að styðja 30 manns. Svo eru gefnar út „ordrur“ til allra í flokknum, þessum risastóra flokki, um að þeir eigi að kjósa þessa 30 menn á stjórnlagaþing. Og af því hinn hópurinn er svo dreifður, einn vill fara og annar vill fara o.s.frv. og það er erfitt að fá meðmælendur o.s.frv. þá bara gerist það að þessi ákveðni flokkur nær þessum 30 mönnum inn á þing og er kominn með tvo þriðju. Ég er hræddur um að þá fari dálítið um suma sem sáu þetta einhvern veginn allt öðruvísi fyrir sér. Það er hætt við því að margir muni verða dálítið skelkaðir þegar þeir sjá þetta, að einn flokkur sé farinn að ákveða stjórnarskrána. Það er þetta sem ég er að vara við. Ég er að vara við þessu. Menn geta líka gert þetta með einhverjum öðrum hætti, með peningum og auglýsingum o.s.frv. Við þekkjum þetta allt saman. Það að einhver hópur manna hafi svona absalút heimild til þess að breyta stjórnarskránni er dálítið hættulegt. Ég er að benda á þetta, herra forseti, til að vara menn við.

Um kl. 1.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um uppbyggingu atvinnulífs og stöðu ríkissjóðs. Málshefjandi er hv. þm. Birkir J. Jónsson. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég beini spurningu til hæstv. forsætisráðherra. Nokkra athygli hefur vakið að stjórnarflokkarnir í minnihlutastjórninni hafa náð saman um málefni, sem er í sjálfu sér athyglisvert. Það málefni er fyrningarleið í sjávarútvegi og hafa þeir lofað að koma henni í framkvæmd að því gefnu að þeir fái tækifæri til þess á næsta kjörtímabili. Ég vildi, virðulegi forseti, spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem þekkir þessi mál mjög vel, hvaða áhrif hæstv. forsætisráðherra telur að fyrningarleiðin, eins og Samfylkingin og Vinstri græn leggja hana upp og þá kannski sérstaklega Samfylkingin, hafi á greiðslugetu sjávarútvegsins. Eins og við þekkjum, virðulegi forseti, skulda sjávarútvegsfyrirtækin um 400–500 milljarða kr. í íslensku bönkunum. Virðulegi forseti. Ég held að áhugavert væri að fá að vita hvaða áhrif hæstv. forsætisráðherra telur að þetta hafi á greiðslugetu sjávarútvegsins.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að Samfylkingin hefur sett fram ákveðna stefnu í sjávarútvegsmálum og ég held að flestir, ég veit að vísu ekki með sjálfstæðismenn, séu sammála því að það þurfi að breyta fiskveiðistefnunni og taka upp nýja sáttargjörð að því er varðar hana og við höfum nefnt þessa fyrningarleið. Hugmyndir hafa verið settar fram um að fara í fyrninguna á allt að 20 árum og það er spurning á hve löngum tíma farið verður í þetta en við viljum gera þetta með hagsmunaaðilum og með þeim hætti að þetta sé leið sem bæti fiskveiðistefnuna en ekki öfugt. Ég trúi ekki að sjálfstæðismenn vilji viðhalda þessu óréttláta kvótakerfi sem við höfum búið við þar sem leiguliðum eru búin ofurkjör og þeir eru algerlega háðir kvótaeigendum, þannig að mjög mikilvægt er að fara í breytingar. Við þurfum líka að skoða framsalið og hvernig hægt er að fara í breytingar á því, það er mjög mikilvægt, en hvaða áhrif þetta hefur nákvæmlega sjáum við ekki fyrr en við höfum lagt línuna með hagsmunaaðilum og öðrum um það á hve löngum tíma við förum í þessar breytingar. En ég held að nauðsynlegt sé að fara í þær og við verðum að fara í breytingar sem uppfylla t.d. skilyrði um jafnan aðgang að veiðiheimildum og uppfylla þar með kröfur mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þetta eru allt hugmyndir sem við þurfum að leggja upp með og ef við förum þessa fyrningarleið, sem er alveg nauðsynleg, viljum við stofna auðlindasjóð sem sjái um að varðveita og ráðstafa fiskveiðiréttindum þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Þetta var afskaplega rýrt svar hjá hæstv. forsætisráðherra og í rauninni ekkert svar, en ég spurði hvaða áhrif hún teldi að stefna Samfylkingarinnar hefði á greiðslugetu sjávarútvegsins, því að með leyfi, virðulegi forseti, segir í samþykkt landsfundar Samfylkingarinnar um fiskveiðistefnu: „Allar aflaheimildir í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi verði innkallaðar eins fljótt og auðið er og að hámarki á 20 árum. … Auðlindasjóður bjóði aflaheimildir til leigu.“ Þetta er skýr stefna og það er alveg skýr stefna hjá Vinstri grænum að fara sömu leið. Það er líka algerlega ljóst að íslenskur sjávarútvegur skuldar 400–500 milljarða kr. í íslensku bönkunum.  
            

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að sjávarútvegurinn er skuldum vafinn og auðvitað þarf að vinda ofan af því með ákveðnum hætti og skapa meiri sátt um fiskveiðistefnuna. Það er auðvitað svar sem er alveg boðlegt að setja hér fram að við viljum ekki búa við óbreytta fiskveiðistefnu og ég hygg að sjálfstæðismenn séu þeir einu sem vilja búa áfram við óbreytta fiskveiðistefnu, sem fyrst og fremst hyglar örfáum kvótaeigendum á kostnað leiguliða. Það er ekki boðlegt að það sé með þeim hætti og framsalið er eitthvað sem við verðum að fara í að afnema eins mikið og hægt er og við þurfum líka að stefna að því að allur fiskur fari á markað. Allar þær breytingar sem ég tala um stuðla að réttlátara og betra kvótakerfi og það eitt er öruggt að ekki er hægt að búa við það að engar breytingar verði á því.

Virðulegur forseti. Á síðasta ári var hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson nokkuð brattur og sagði að hann vildi ekki að Bretar kæmu hingað til lands í desember til að sinna loftrýmiseftirliti af því að það mundi misbjóða íslensku þjóðarstolti og sagði hæstv. ráðherra að þeim skilaboðum hefði verið komið áleiðis til NATO. Nú sjáum við fyrirsagnir í blöðunum sem segja að stefni í stríð á milli Íslands og Bretlands um Hatton-Rockall svæðið og þar kemur fram, sem rétt er, að samningaviðræður hafa staðið árum saman og að svæðið er auðugt af olíu. Nú hefur Bretland lagt inn umsókn hjá Sameinuðu þjóðunum um full yfirráð yfir Hatton-Rockall svæðinu í Norður-Atlantshafinu og það stefnir í einhvers konar stríð milli Íslands og Færeyja annars vegar og Bretlands hins vegar og Írland á einnig aðild að þeim samningaviðræðum. Við erum einnig í miklum vanda gagnvart breskum stjórnvöldum og höfum reynt að nálgast þau varðandi Icesave-reikningana og ekki er búið að leysa þau mál. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur átt fund með utanríkisráðherra Breta um það þannig að ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, í hvaða stöðu við erum núna varðandi Hatton-Rockall svæðið, þar sem við sögðum við Breta fyrir stuttu síðan að við vildum ekki sjá þá hér og að það misbyði íslensku þjóðarstolti að fá þá til Íslands í loftrýmiseftirlit, og svo erum við í miklum vanda vegna samninga um Icesave, sem vonandi fara að leysast. En ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvað nú? Hvað mun Ísland gera í þessari stöðu og hvernig eigum við að nálgast Breta með þetta mál úr því sem komið er?

Herra forseti, hv. þingmaður hóf mál sitt með því að segja að utanríkisráðherra hefði verið giska brattur á síðasta ári. Ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að utanríkisráðherra er enn nokkuð brattur þótt ekki sé langt liðið á hið nýja ár. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að við höfum átt í langvinnum samningum um Hatton-Rockall svæðið. Við teljum að þar séu fólgin töluverð verðmæti í jörðu undir hafsbotni. Einnig hefur það mörgum sinnum komið fram í máli mínu á síðustu árum að ég tel að þar séu líka annars konar verðmæti í formi lifandi auðlinda á miklu dýpi, sem við þurfum að gera tilkall til. Bretar hafa nú komið fram með ákveðna kröfu til viðeigandi alþjóðastofnana. Hins vegar er þetta mál algerlega bundið í tiltekna samninga sem segja hvað einstakar þjóðir geta leyft sér og hvað ekki. Það er alveg ljóst að Bretar geta ekki fengið hljómgrunn gagnvart þessari kröfu og sett hana fram með þeim hætti sem þeir gera nema Ísland, Færeyjar og hugsanlega fleiri þjóðir heimili það og við munum ekki heimila það. Við undirbúum nú þegar svar okkar við þessu og það verður afhent eigi síðar en í næsta mánuði. Það liggur meira og minna fyrir og hér er um að ræða mál sem hefur verið í deiglu árum saman og miklum fjármunum hefur verið varið í undirbúning þess af hálfu íslenskra stjórnvalda, m.a. af hálfu stofnana iðnaðarráðuneytisins Þetta mál er óskylt deilu okkar um Icesave-reikningana. Hitt er rétt sem hv. þingmaður sagði að við höfum átt viðræður út af þeim málum og þau eru í betri farvegi en áður. Menn eru að skoða ákveðna hluti sem Íslendingar hafa komið með inn í þá deilu og við erum að reyna að leita pólitískra lausna þannig að það mál sé ekki eingöngu í samningum milli fjármálaráðuneyta þjóðanna. Nú er það þannig að utanríkisráðuneytin hafa líka komið að því og ég er vongóður um 

Virðulegur forseti. Það getur verið mjög auðvelt fyrir hæstv. ráðherra að standa hér og segja að þetta séu tvö óskyld mál en það er eigi að síður svo að við erum í viðkvæmri samningagerð við Breta um að fá hjá þeim góð lánakjör vegna Icesave-skuldbindinganna og þar eru alveg gífurlega háar upphæðir á ferðinni. Á sama tíma og við erum í slíkum samningaviðræðum kemur þetta Hatton-Rockall mál upp þannig að það er sú staða sem við erum í, virðulegur forseti. En ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það sé þá rétt skilið, miðað við þau orð hans að við munum ekki heimila Bretum að gera þetta, eins og hér var sagt áðan, að Ísland ætli þá að mótmæla ákvörðun Breta? Þannig að við erum þá væntanlega að fara í hart við Breta vegna þeirrar ákvörðunar sem þeir hafa tekið um að leggja inn umsókn hjá Sameinuðu þjóðunum um full yfirráð yfir Hatton-Rockall svæðinu. 

Herra forseti. Hv. þingmaður á sæti í utanríkismálanefnd og gerþekkir þetta mál af umfjöllun síðustu ára. Hún veit að landgrunnsnefnd Sameinuðu þjóðanna hefur ekki vald til að fjalla um greinargerðir einstakra ríkja um umdeild hafsvæði nema með samþykki allra deiluaðila. Þess vegna er vandséð að þessar einhliða greinargerðir Breta og Íra þjóni nokkrum tilgangi. Það liggur fyrir bæði í svari mínu og reyndar fyrr og meðal annarra þjóða að hvorki Ísland né Danmörk fyrir hönd Færeyja munu veita slíkt samþykki. Nefndin mun þess vegna alls ekki fjalla um þessar greinargerðir Bretlands og Írlands þannig að hv. þingmaður getur velt því fyrir sér hvort þetta er stórt eða lítið nei, en það er nei.

Virðulegi forseti. Á dagskrá þingsins í dag er frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Ég get ekki annað en komið hingað upp og spurt 1. flutningsmann þess máls hvort hæstv. forsætisráðherra ætli að verða fyrsti forsætisráðherrann í 50 ár til þess að leiða fram breytingar á stjórnarskránni í ágreiningi hér á þinginu. Ef það er einlægur ásetningur hæstv. forsætisráðherra að leiða fram breytingar á stjórnarskránni í ágreiningi er þá verið að velja heppilegasta tímann til þess þegar 20 dagar eru til kosninga? Þegar þjóðin öll kallar á aðgerðir til þess að bregðast við skuldavanda heimilanna og rekstrarvanda fyrirtækjanna, er þetta þá tíminn til þess að efna til ágreinings um stjórnarskrána?

Virðulegi forseti. Það hafa legið fyrir allan tímann frá því að ríkisstjórnin var mynduð breytingar og lýðræðisumbætur sem eru í verkáætlun ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin lagði áherslu á það að þessi mál yrðu afgreidd áður en þingið færi heim og yrði frestað þannig að það á ekki að koma á óvart. Við höfum lagt okkur fram um að reyna að ná samstöðu um þær breytingar sem við höfum lagt áherslu á og um helgina var mjög komið til móts við ýmis þau sjónarmið sem sjálfstæðismenn hafa sett fram í þessu máli. Eftir því sem ég best veit hafa verið haldnir 11 fundir um þessar stjórnarskrárbreytingar. Það er ekki eins og mörg af þessum málum sem þarna koma fram séu ný mál heldur hefur verið fjallað um þau í langan tíma af stjórnmálaflokkunum, eins og auðlindir í þjóðareign og sú tillaga sem var lögð fram í upphafi hefur tekið verulegum breytingum til þess að koma til móts við sjónarmið sjálfstæðismanna, og reyndar hafa nokkrar aðrar breytingartillögur verið lagðar fram við þau fjögur efnisatriði sem eru í frumvarpinu. Hv. þingmaður kallar eftir því að afgreiða þurfi hér mikilvæg mál sem snerta heimilin í landinu og það er alveg hárrétt hjá honum. En sum af þessum málum komast ekki að af því að sjálfstæðismenn þurfa að ræða hér langtímum saman um einstaka mál sem algjör samstaða er um, eins og var t.d. hér í gærkvöldi að það komust þrjú mál áfram á fimm eð sex klukkutímum. Hér var verið að ræða um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar, sem enginn ágreiningur var um, hvorki við 2. umr. né 3. umr., og engin breytingartillaga var lögð fram. Samt gátu sjálfstæðismenn verið að ræða þetta mál í fjóra klukkutíma og komust þá ekki m.a. að ýmis mál sem voru á dagskránni 

Virðulegi forseti. Ég hafna því alfarið að Sjálfstæðisflokkurinn sé að tefja afgreiðslu brýnna mála. Því miður var dagskrá dagsins í gær þannig saman sett að þar var að uppistöðu til að finna þingmannamál og önnur mál sem varða ekki það sem brýnt er að verði afgreitt hér á þinginu.  Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að fella úr stjórnarskrármálinu öll ákvæði önnur en 79. gr. til þess að við getum farið hér að ræða það sem brýnt er að gert verði fyrir heimili og fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Það vill svo til að fjórir flokkar hér á Alþingi eru sammála um það að breyta stjórnarskránni í fjórum meginatriðum.  Auðlind í þjóðareign er t.d. mjög mikilvægt að ná hér fram. Það er líka mjög mikilvægt að ná hér fram þjóðaratkvæðagreiðslunni og mál sem við höfum lagt áherslu á líka sem er stjórnlagaþingið. Við höfum komið verulega til móts við Sjálfstæðisflokkinn 

Herra forseti. Öll þekkjum við málefni Breiðavíkurdrengjanna sem hafa verið í deiglunni síðustu tvö árin, um að borga þeim skaðabætur, en það hefur látið á sér standa að klára þau mál. Ég spyr þess vegna hæstv. forsætisráðherra hvað því líði, hvar málið sé statt, hvers sé að vænta, hvort við megum búast við því að fyrir kosningar verði búið að ganga frá samningum og bótum við þessa ógæfusömu drengi sem lentu í þeim hörmungum að vera sendir þangað, rifnir frá fjölskyldum sínum og sendir í betrunarvist, eða hvað á að kalla það, á Breiðavík. Breiðavíkurmálið er stór, svartur blettur á íslensku þjóðinni og við eigum að sjá sóma okkar í því að laga það og borga þessum drengjum bætur. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvað því máli líði.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er mjög brýnt að fara að fá lyktir í þetta mál og ganga frá þeim bótum sem eru ásættanlegar í þessu máli. Ég tek undir það að þetta er svartur blettur á þjóðinni og við þurfum að fá lyktir í það mál. Við höfum átt fund með forsvarsmönnum Breiðavíkursamtakanna í forsætisráðuneytinu til þess að ræða ásættanlega lausn en eins og hv. þingmenn þekkja voru þeir óánægðir með þá niðurstöðu sem kom úr nefnd sem fjallaði um þetta mál. Við áttum ágætan fund með þeim og ræddum ýmsa möguleika á lyktum í þessu máli. Það er kannski hálfur mánuður eða þrjár vikur síðan við ræddum við þá og þá settum við fram ákveðnar hugmyndir til þeirra sem við höfum ekki enn fengið svar við en ég er að vonast til þess að við getum lokið þessu með ásættanlegri niðurstöðu sem allra fyrst. Það stendur ekki á okkur í þessu máli að ræða við forsvarsmennina og reyna að fá ásættanlega niðurstöðu. Boltinn er núna hjá þeim og ég vonast til þess að við heyrum í þeim sem fyrst og getum þá lokið þessu máli. Ég held að það sé hægt að ljúka þessu með öðrum hætti en frá var gengið í nefndinni og það er verið að skoða önnur heimili líka. Við þurfum að skoða það að niðurstaðan sem þeir fá núna sé þá a.m.k. ekki lakari en gæti komið að því er varðar niðurstöðu hvað varðar önnur heimili.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessi svör og ég vænti þess að þetta muni leiða það af sér að viðunandi niðurstaða fáist í málið fyrir kosningar. Það er mikið atriði fyrir þá einstaklinga sem þarna eiga í hlut, hvað sem þeir eru margir, 150 eða 160, að þeir fái einhverja niðurstöðu í sín mál. Mannréttindi voru brotin á þessum drengjum á sínum tíma og það mjög alvarlega. Það eru auðvitað fleiri mannréttindabrot sem ríkisstjórnin þyrfti að huga að og nota tækifærið á meðan þeir hafa til þess völd að kippa í liðinn eins og mannréttindabrot gegn íslenskum sjómönnum.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. heilbrigðisráðherra er ekki í salnum. Ég mundi gjarnan vilja fá hann í salinn áður en ég hef mál mitt.

Hæstv. ráðherra er hér í hliðarsal og kemur eftir augnablik.

Ég vil fá að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvað líði störfum vinnuhóps sem skoða á siðfræðileg, lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni varðandi staðgöngumæðrun og hvort leyfa eigi staðgöngumæðrun hér á landi. Forsaga málsins er sú að í september beindi ég fyrirspurn til þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra um þetta mál og ákvað ráðherra þá í framhaldinu að hópurinn skyldi settur á laggirnar. Skipan hópsins dróst þó eitthvað vegna þeirra aðstæðna sem upp komu fljótlega þar á eftir en ég veit til þess að hann var svo skipaður í janúar. Staðgöngumæðrun er eitt þeirra úrræða sem konur, sem af einhverjum ástæðum geta ekki eignast börn, hafa til þess að grípa til. En þetta er ekki einfalt mál og þarf að skoða það út frá ýmsum hliðum áður en gerð er lagabreyting hér á landi eða ákvörðun tekin um það hvort þetta skuli leyft eða ekki og þess vegna var þessi hópur skipaður. Það er mjög mikilvægt, ef ákvörðun yrði tekin um það að fara í breytingar af þessu tagi, að almenn sátt ríki um það og þess vegna er mikilvægt að sem flestir aðilar komi að því að skoða þetta áður en þetta fer í almenna umræðu. Við þurfum að geta farið yfir þessi mál fordómalaust og með allar upplýsingar fyrir framan okkur áður en ákvörðun um breytingar - ef við viljum gera breytingar - verður tekin, um að þetta verði leyfilegt. Eins og staðan er nú geta konur og tilvonandi foreldrar farið til útlanda og gert þetta. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort niðurstöðu umrædds starfshóps sé að vænta.

Hæstv. forseti. Ég hefði verið betur undir það búinn að svara þessu ef ég hefði fengið að vita um fyrirspurnina áður. Þetta er hins vegar óundirbúinn fyrirspurnatími þannig að ég þarf að skoða málið nánar til að vita hvar það er statt eins og hv. þingmaður innir mig eftir. Hv. þingmaður vísar í starfshóp sem er að skoða ýmsar hliðar á þessum málum. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að þetta málefni fái rækilega skoðun og rækilega umræðu. Ég þakka fyrir að vakið skuli máls á málefninu hér í sölum Alþingis. Ég mun ganga eftir því að fá í hendur upplýsingar um hvar málið er á vegi statt eins og hv. þingmaður óskar eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér í ræðustól og segja mér að hann hafi ekki verið undirbúinn undir óundirbúna fyrirspurn. Ég get svo sem alveg haft samúð með því, þetta er ekki mál sem maður fylgist með frá degi til dags og ég þakka fyrir þann tón sem var í ræðu hæstv. ráðherra, þ.e. að hann ætli að afla sér upplýsinga og koma þeim til mín. Við erum sammála um að þetta þurfi að fara í rækilega skoðun en ég vil þó ítreka það sjónarmið við hæstv. ráðherra að sú rækilega skoðun má ekki taka of langan tíma vegna þess að fólk sem er að bíða eftir þessu úrræði hefur eðli málsins samkvæmt, vegna þess hvernig náttúran virkar, ekki langan tíma. Ég veit af mörgum einstaklingum og pörum sem bíða í startholunum eftir því að þetta úrræði verði leyft. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að margir bíða niðurstöðu í þessari athugun og skoðun og ég mun koma umbeðnum upplýsingum á framfæri við þingmanninn.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún samþykkt.

Herra forseti. Við sjálfstæðismenn höfum stutt þetta mál við 1. og 2. umr. og gerum það að sjálfsögðu við 3. umr., um er að ræða mál sem er atvinnuskapandi. Miklar líkur eru á því að aukið innstreymi á gjaldeyri muni verða við samþykkt þessara laga. Við styðjum þetta mál eindregið, ekki síst í ljósi þess að kvikmyndagerð, sjónvarpsþáttagerð, hefur aukist mjög á undanförnum árum og skapað mörg verðmæt störf við það að efla annars vegar Kvikmyndamiðstöðina og hins vegar með því að koma á fót endurgreiðslu til kvikmyndagerðar. Við segjum því já.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þeirri samstöðu sem virðist vera orðin um þetta mál í salnum. Þegar atkvæði voru greidd við 2. umr. voru tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki fylgjandi málinu. Ég var líka farin að velta vöngum yfir því í gærkvöldi hver stefna Sjálfstæðisflokksins væri í málinu eftir þessa löngu umræðu vegna þess að þar kom ýmislegt fram þar sem menn töldu, að því er virtist, að málið væri vanreifað við 3. umr. Ég fagna þessari samstöðu, virðulegi forseti, vegna þess að hér getur verið um verulega gjaldeyrisskapandi atvinnuveg fyrir okkur Íslendinga að ræða og þetta er mikið framfaraskref. Ég fagna því mjög að loksins skuli, eftir þessa löngu umræðu, sjálfstæðismenn, 

Herra forseti. Ég styð frumvarpið sem við greiðum hér atkvæði um enda greiðir það fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu og er rökrétt skref í þá átt sem við sjálfstæðismenn héldum m.a. á árinu 2006 og 1999, hygg ég, í samstarfi við Framsóknarflokkinn. Við höfum rætt þetta mál og komið sjónarmiðum okkar á framfæri og ég sé að þau hafa skilað sér. Allir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar í salnum greiða nú málinu atkvæði. Það er annað en gerðist árið 2006 þegar m.a. hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, sem ekki hefur tekið þátt í þeirri merku umræðu sem hefur átt sér stað í dag og í gær, greiddi atkvæði gegn endurgreiðslum til kvikmyndaiðnaðarins. Það væri athyglisvert að fá það upplýst hvað það var sem leiddi til þess að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur snúið af leið og skipt um skoðun í þessu máli.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir fagna þeirri miklu samstöðu sem hér skapaðist við langvinnar umræður fram til kl. 3 í nótt, m.a. um þetta mál. Það kom í ljós að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins taka rökum, sérstaklega rökum hver annars. Það kom skýrt fram að jafnvel þeir í röðum sjálfstæðismanna sem í tíð fyrri ríkisstjórnar voru ekki sammála því að þetta mál ætti að fara í gegn lustu upp fagnaðarópum og iðnaðarráðherra mátti sitja undir skjalli langt fram eftir nóttu sökum þess hversu gott þetta frumvarp væri. Í öllu falli, herra forseti, er hér um að ræða sögulegt frumvarp og tímamót í sögu íslenskrar kvikmyndagerðar. Við erum aftur að ná samkeppnisstöðu sem hafði glutrast niður. Það er hárrétt, sem hér kom fram, það var Framsóknarflokkurinn sem var upphafsflokkur að þessari merku stefnu 

Hæstv. forseti. Hér stendur hinn mikli frumkvöðull að þessu máli og ég held að það sé ágætt  En það hefur átt sér stað þróun og það tók sinn tíma, eins og hér hefur komið fram, að fá Sjálfstæðisflokkinn inn á málið 

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mjög merkt mál í sama anda og fyrra mál sem hér var rætt. Ber að fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra lagði leið sína í þingsal í nótt til að efna til skoðanaskipta um málið. Þetta tekur til 9% heimila landsins. Menn eru að þreifa sig inn á aðrar brautir því að það liggur fyrir að farið er að draga úr möguleikum þess að hita upp þéttbýli með hitaveitu og þá verðum við að leita annarra leiða. Athugasemd sem kom við þetta frumvarp við 2. umr. laut að því að menn óttuðust að það drægi úr niðurgreiðslum til þeirra sem þeirra nytu í dag. Í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir er það ítrekað að svo er ekki og því ber að fagna að um þetta mál er mikil og góð samstaða.

Herra forseti. Dagskrá dagsins liggur fyrir um mál 6–9. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þeim. Við þekkjum öll 5. dagskrármálið, stjórnarskipunarlögin, en mál 6–9, t.d. 6. dagskrármálið um tekjuskatt vegna vaxtabóta - en síðast en ekki síst er 9. málið afar brýnt að okkar mati, þ.e. heimild til samninga um álver í Helguvík, að við fáum það í umræðuna. Ég kem hingað upp til að undirstrika það að við sjálfstæðismenn viljum forgangsraða dagskrá þingsins í þágu atvinnumála, í þágu verðmætasköpunar og í þágu efnahagsmála. Við undirstrikum það með því að fara fram á það við hæstv. forseta að breyta dagskrá þingsins á þann veg að við komum mikilvægu málunum, málunum sem hægt er að ná sátt um - sem leiða til uppbyggingar fyrir atvinnufyrirtækin í landinu, sem slá skjaldborg um heimilin sem allir eru að tala um en lítið verður úr - áfram í þinginu og látum þá neðar á dagskrána þau mál sem munu eðlilega sæta mikilli umræðu á næstu klukkustundum.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Það liggur fyrir að þegar frumvörp til stjórnarskipunarlaga eru til umræðu á Alþingi þá kallar það á mikla umræðu. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er lagt fram í miklu ósætti innan þingsins og hjá þeim aðilum sem leitað hefur verið álits hjá úti í samfélaginu er mikið ósætti um marga þætti þess. Það er því óhjákvæmilegt fyrst málið er að koma til 2. umr. að það verði rætt ítarlega og rökræður fari fram um það fram og til baka. Það er óhjákvæmilegt. Stjórnarskipunarlög eru grundvallarlöggjöf og krefjast mikillar umræðu. Mér finnst það sæta furðu að hæstv. forseti skuli hafa sett mál sem ætla mætti að góð samstaða gæti náðst um, mál sem gætu fengið hraða afgreiðslu í þinginu, á dagskrá á eftir stjórnarskipunarlögunum. Eðlilegra væri að breyta röðinni á þann veg að við tökum þessi brýnu atvinnumál og hagsmunamál heimilanna fyrir og geymum stjórnarskipunarlögin þar til við erum búin að ljúka þeim brýnu verkefnum.

Herra forseti. Ég á ekki von á því að mál sem góð samstaða hefur ríkt um fái hér skjóta afgreiðslu frekar en hingað til. Við höfum ekki verið að ræða eitt einasta ágreiningsmál í þinginu undanfarna daga. Það er samstaða um mál úr nefndum - allir fulltrúar allra flokka - samstaða um nefndarálit og allt á hreinu.  Mitt erindi að öðru leyti í þennan ræðustól, herra forseti, er að vekja athygli á því að ég á eftir að fá tóm til að skrifa og gera minnihlutaálit vegna 9. dagskrármálsins og óska eftir að tekið verði tillit til þess að það megi ná útbýtingu áður en það mál kemur til umræðu.

Virðulegur forseti. Við erum að verða vitni að því hér að Sjálfstæðisflokkurinn reynir að setja stjórnarskrármálið í einhvern búning sem á að forsvara málþóf af þeirra hálfu. Það er alveg greinilegt og þau reyna að segja að það sé eðlilegt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki hegðað sér með nokkru móti eðlilega í þessu máli. Sem dæmi um það horfðum við upp á það í fyrradag að inn kom mál um að ná gjaldeyri inn í landið sem á að skila sér, mál sem þurfti að afgreiða mjög hratt og allir vissu það og að lokum var það afgreitt hratt. En þá tóku sjálfstæðismenn upp á því að taka það mál í gíslingu  Virðulegur forseti. Það er ekkert annað að gera en að vinda sér í dagskrána eins og hún liggur fyrir og ég skora á hæstv. forseta að standa við hana og svo verðum við bara að sjá hvað eðlilega langur tími þýðir í munni sjálfstæðismanna. 
            

Herra forseti. Mér finnst óþarfi af hv. þingmanni Framsóknarflokksins að leggja okkur sjálfstæðismönnum línurnar. Það er eðlilegt og öll þjóðin veit að þegar á að gera breytingar á stjórnarskránni, grundvallarlögum lýðveldisins, er eðlilegt að um það sé rætt. Hv. þingmaður hefur skrifað undir eið að stjórnarskránni og á að virða hana og það ætlum við sjálfstæðismenn að gera og ræða um þau mál. Gallinn við stjórnarskipunarmálið er að það leysir ekki vanda heimilanna. Það hefur ekkert með skuldir heimilanna að gera og ekkert með málefni atvinnulífsins að gera. Á forsíðu Morgunblaðsins í gær var farið yfir það að 13 þúsund námsmenn verða án vinnu í sumar. Ég ræddi þau mál við 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt hlutverk forseta Alþingis að leita sátta í þinginu þegar deilt er. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. forseta eindregið til að taka tillit til þeirra ábendinga sem hér hafa komið fram í þeim tilgangi að við náum að ræða önnur mál en stjórnarskipunarmálin sem hér eru á dagskrá, mikilvæg atvinnumál áður en við tökum til við að ræða þá mikilvægu breytingu sem lagt er til að gera á stjórnarskipunarlögunum. Stjórnarskipunarlög fyrir íslenska lýðveldið hlýtur að verða að ræða og við hljótum að taka tillit til þess og þess vegna á forseti að efna til fundar með forustumönnum stjórnmálaflokkanna og reyna að ná sátt um breytingar á dagskránni og ég hvet hann til þess.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að hlutverk forseta er að stuðla að því að sátt verði náð um það með hvaða hætti og hvernig dagskrá sé hagað og ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að það eigi að setja atvinnumálin í forgang. Uggvænlegt er að horfa á það, miðað við þær tölur sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson greindi frá, að um 13 þúsund námsmenn eru án vinnu. Þegar eru 18 þúsund manns atvinnulausir í þjóðfélaginu þannig að þessir 13 þúsund námsmenn bætast þar við. Það er alveg ljóst að þetta er mesta og alvarlegasta vandamálið sem við glímum við í dag. 
             Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talar um að tafist hafi að afgreiða mál varðandi aukin og hert gjaldeyrishöft. Eðlilega þurfti að taka tíma til að skoða hvort flötur væri á því fyrir okkur sjálfstæðismenn að standa að þeim hlutum. Við vildum ekki standa gegn því þegar upp var staðið,  
            

Hæstv. forseti. Hér hefur spurningu verið beint til hæstv. forseta um það hvort hann væri ekki til í að raða dagskrá þingsins upp þannig að mikilvæg atvinnumál megi koma á dagskrá. Hér eru einnig mikilvæg skattamál sem eru síðar á dagskránni. Það hlýtur að vera eðlileg spurning til hæstv. forseta hvort hann vilji ekki taka tillit til þeirra sjónarmiða sem hér hafa komið fram og ég minni á að hæstv. forseti, eins og kom fram í máli hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, hefur það hlutverk á Alþingi að leita sátta um hvernig megi ná fram málum. Nú óska ég eindregið eftir því að hæstv. forseti svari því hvort hann ætlar að raða dagskránni upp á nýtt og taka fyrir þau mikilvægu atvinnumál sem eru hér, eins og heimild til samninga um álver í Helguvík,  
            

Forseti getur upplýst að hann er búinn að gera dagskrá fyrir daginn og hún stendur en hann er ávallt reiðubúinn til að ræða frekar við þingflokksformenn um dagskrárgerð. Það var gert síðast nýlega þar sem rætt var um þau mál sem þyrfti að ljúka og forseti mun ávallt vera tilbúinn til að skoða það ef óskað er eftir og sátt er um að tryggja að framgangur mála verði hraður. Um það náðist ekki samkomulag fyrr en seint að taka þrjú mál af tuttugu í gegn í gærkvöldi og það var því ákvörðun forseta að hafa þessa röð mála í dag til að hleypa mjög mikilvægu máli inn í umræðu í þinginu. 
            

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að við sjálfstæðismenn viljum ræða önnur brýnni mál en stjórnarskrána, sem verður greinilega afgreidd í miklu ósamkomulagi. En það liggur líka fyrir að forseti þingsins á að hugsa annars vegar um þingið og virðingu þess og hins vegar um þjóðina. Hann hefur nú ákveðið að við eigum ekki að ræða mál sem snerta þjóðina og hagsmuni hennar beint. Forsetinn hefur ákveðið að forgangsraða dagskránni þannig að atvinnumálin eru síðar á dagskránni.  
            

Forseti vill taka fram að þingið ræður en ekki forseti þannig að það sé á hreinu. 
            

Veistu ekki hvernig þú átt að gera þetta?

Forseti er að stjórna fundi og hefur raðað upp dagskrá í samráði við þá sem þar koma að.

Hverjir eru það?

Það eru þingflokksformenn sem hafa setið að því að ræða …

Forsætisráðherra? Eða hverjir eru það?

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla sérstaklega þeim orðum sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir létu falla í salnum áðan þar sem þær sögðu að við framsóknarmenn vildum ekki ræða um Helguvík og að við vildum ekki ræða um atvinnumál. Það er af og frá. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tækifæri til að flytja mál sitt og jafnframt að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Sjaldan hefur verið meira áríðandi að ræða fundarstjórn forseta. Hér er forseti ekki að vinna með forsætisnefnd og hér eru menn hreint og klárt að setja mál sem alls ekki var lagt upp með að þessi ríkisstjórn mundi gera. 

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa því yfir að forsetinn stendur sig með eindæmum vel í því sem hér á sér stað. Virðulegi forseti. Ég er sammála sjálfstæðismönnum hvað það varðar að öll þau mál sem eru á dagskrá frá 5–9 eru afar brýn. Hv. sjálfstæðismenn hafa komið hér upp og sagst ætla að ræða stjórnarskrána og stjórnarskrárbreytingar mjög mikið. Ég er sammála því. Hv. þingmenn hafa líka sagt að þau efnahagsmál sem síðar eru á dagskránni séu mikilvæg og ég er sammála því. Á hinn bóginn verð ég að segja eins og er að það kemur mér á óvart að hv. þingmenn, þ.e. minni hluti þingsins, skuli tala á þann hátt að þeir eigi skilyrðislaust að hafa dagskrárvald yfir þinginu. Hæstv. forseti hefur sett fram dagskrá með mjög mikilvægum málum. Vel má vera að einhverjir þingmenn telji að númeraröð hefði átt að vera á annan hátt en allt eru þetta afar mikilvæg mál og mikilvægt að þau komist í umræðuna. 

Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir orð hv. þm. Sturlu Böðvarssonar og áskorun hans til forseta um að leita sátta um dagskrána. Það er alveg augljóst að þingstörfum er þannig háttað núna að nauðsynlegt er að forseti Alþingis taki þannig á málum að leitað sé sátta um meðferð mála. Hér hefur komið fram mjög eindregin og hörð gagnrýni á það hvernig málum er raðað á dagskrána og ég undrast að hæstv. forseti skuli ekki verða við eindreginni áskorun um að setjast niður með forustumönnum þingsins í von um að sátt takist um það hvernig dagskrá dagsins verður háttað. Það er alveg augljóst að dagskránni er raðað þannig að hin brýnu mál - enda kom það fram í máli hv. þm. Framsóknarflokksins, Höskulds Þórhallssonar, að hann taldi að brýnni mál væru til afgreiðslu heldur en þetta stjórnarskrármál - 

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að þegar hæstv. forseti raðaði upp dagskránni gerði hann það í þeim anda sem um var rætt á fundi með þingflokksformönnum. Þar vildu allir þingflokksformenn byrja á stjórnarskrármálinu, setja það fyrst á dagskrá,  
             Sjálfstæðisflokkurinn stýrir ekki dagskrá þingsins hér lengur, virðulegur forseti, en hann sóttist eftir tvöföldum ræðutíma um stjórnarskrármálið sem var ósköp eðlilegt. Þingflokkar eiga rétt á því og við förum í tvöfaldan ræðutíma. En það sem verður fróðlegt að sjá  
            

Virðulegur forseti. Ég hef verið hér í tvö ár. Umburðarlyndi mitt er löngu landsþekkt, ég hef aldrei nokkurn tíma gert athugasemdir við dagskrá þingsins og mun ekki gera það heldur að þessu sinni, enda er þetta spurning um huglægt eða hlutlægt mat í þeim efnum. Nákvæmlega á sama hátt ræddum við hér á mánudaginn. Þá kom hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og óskaði eftir því að hér yrði tekin til umræðu skýrsla Ríkisendurskoðunar. Ég kom í pontu í þeirri umræðu og óskaði eftir því að umrædd skýrsla yrði send fjárlaganefnd. Ég komst síðan að því að hún hafði þegar verið rædd á þinginu og/eða þá að ný skýrsla Ríkisendurskoðunar er ekki komin út þannig að stundum er það þannig -  
             Ég ætla að biðjast afsökunar á þessu frumhlaupi mínu, virðulegur forseti, 

Herra forseti. Ég held að forseti - sem eins og komið hefur fram í þessari umræðu er ekki forseti ríkisstjórnarinnar eða forseti meiri hlutans á þingi heldur forseti alls þingsins - ætti að leggja sig fram við að ná einhverri niðurstöðu í þessu máli í sátt. Ég held að það mundi greiða fyrir störfum þingsins ef menn gætu sest hérna niður og rætt um það, t.d. formenn þingflokka, hvernig haga ætti þessum málum. Ég held að þær athugasemdir sem komið hafa hér fram af hálfu okkar sjálfstæðismanna við þá dagskrá sem sett er upp í dag séu ósköp eðlilegar í ljósi áherslu okkar á forgangsröðun. Menn geta verið ósammála um hvort mál sem varða atvinnuuppbyggingu og hagsmuni heimilanna séu brýn, menn geta haft þá skoðun að þau séu það ekki, en ég tel og við sjálfstæðismenn að þau mál sem eru á dagskránni nr. 6–9 séu þess eðlis að við ættum að geta farið hratt í þau og afgreitt þau. Það er hins vegar alveg ljóst að auðvitað verður mikil umræða um stjórnarskipunarlög hérna eins og alltaf þegar verið er að ræða grundvallarbreytingar á stjórnarskrá Íslands.

Herra forseti. Þetta mál um stjórnarskipunarlög snýr að nokkrum megingrundvallaratriðum, í fyrsta lagi að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar eignarrétti verði skilgreindar  Í öðru lagi snýst þetta um þjóðaratkvæðagreiðslu, rétt fólks til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um mál. 
             Í þriðja lagi snýr það að því að sérstakt stjórnlagaþing verði kosið til að vinna að endurskoðun á stjórnarskránni.  Ég skil ekki af hverju sjálfstæðismenn óttast umræðuna um þjóðaratkvæðagreiðslu, óttast að málum  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Bjarnason kom með þá tillögu að gert yrði hlé og athugað með að endurraða dagskránni. Ég gat ekki skilið orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, þingflokksformanns Samfylkingarinnar, þegar hann ræddi um það að hér væru á dagskrá mál með töluliðum 6–9 sem skiptu miklu máli öðruvísi en svo að hann tæki í raun undir að það skipti miklu máli að þessi mál fengjust rædd í dag. Ég tek því undir með hv. þm. Birni Bjarnasyni, hvet forseta til að gera nú þegar hlé á þingfundum og boða til fundar þingflokksformanna til að leita samkomulags um það með hvaða hætti dagskrá þingsins verður í dag þar sem forgangsraðað verði til hagsbóta fyrir heimili og atvinnulíf í landinu þannig að sem fyrst megi draga úr því víðtæka atvinnuleysi sem hér er orðið og er alvarlegasta mengunin, alvarlegasti hluturinn sem blasir við íslenskri þjóð.

Hæstv. forseti. Ég þakka forseta fyrir að gefa mér orðið, sem var reyndar óumbeðið, en það er rétt að vekja athygli á því að þau mál sem hér hafa verið rædd eru þess eðlis að það er nauðsynlegt að þau komist á dagskrá. Ég undrast mjög að hæstv. forseti skuli ekki við þessar aðstæður leita leiða til að við getum rætt þau mikilvægu atvinnumál sem hér eru fyrir á dagskránni. Það er búið að koma fram á mörgum fundum með hæstv. forseta að við sjálfstæðismenn höfum beðið um tvöfaldan ræðutíma. Við munum ræða mjög vandlega um stjórnarskrána vegna þess að við berum stjórnarskrána mjög fyrir brjósti.

Það munu allir …

Þess vegna skiptir miklu máli að hún sé rædd hér mjög vandlega. Þetta var forseta ljóst þegar hann raðaði upp dagskránni og ákvað að taka stjórnarskipunarmálin á undan atvinnumálunum, á undan efnahagsmálunum, á undan skattamálunum, þeim málum sem skipta 

Herra forseti. Við sjálfstæðismenn viljum ræða hér um málefni heimilanna, skuldir heimilanna og uppbyggingu atvinnulífsins.  Við viljum líka ræða um atvinnuleysi ungs fólks. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kallaði hér fram í: Það er fyndið að sjá hvernig þeir láta, og átti við okkur sjálfstæðismenn. Er það fyndið að 13.000 námsmenn gangi um atvinnulausir og að við viljum ræða þann vanda? Hvað er svona fyndið við það? Ég hugsa að námsmönnum sem sjá fram á atvinnuleysi 

Forseti vill benda á að klukkan hálftvö í dag fer fram utandagskrárumræða um uppbyggingu atvinnulífs og stöðu ríkissjóðs þannig að þá gefst færi á að ræða atvinnumál. Hann vill jafnframt verða við þeirri ósk hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins að funda með þingflokksformönnum í matarhléi klukkan eitt. Þá getum við farið yfir stöðu mála. Að öðru leyti verður dagskránni fylgt.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að heyra hvernig menn tala og mér finnst menn hafa afhjúpað sig illilega. Þjóðin vill eðli málsins samkvæmt ræða um atvinnuuppbyggingu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kallar þetta númeraröð og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gaf hugtakinu hroka nýja vídd þegar hún sagði að þegar 26 þingmenn af 63 vildu forgangsraða fyrir heimilin í landinu væri það mál bara útrætt. Ég vil fá að vita, virðulegi forseti, af hverju forseti þingsins - ég er búinn að sitja hér í nokkur ár og ég sá forseta þingsins, hv. þm. Sturlu Böðvarsson og hv. þm. Halldór Blöndal, hvað eftir annað boða fundarhlé til að fara yfir dagskrána með þingflokksformönnum þegar svo bar undir - getur ekki orðið við því núna að funda með þingflokksformönnum. Af hverju er virðulegur forseti svo harður á því? Hann segist ætla að halda fund í matarhléinu en ætli samt sem áður að halda áfram með dagskrána. Hvers vegna finnst núverandi forseta, virðulegi forseti, bara ekki koma til greina að setjast yfir með fulltrúum 26 af 63 þingmönnum og fara yfir dagskrá þingsins? Ég hef aldrei séð þessi vinnubrögð áður, virðulegi forseti, og ég vil gjarnan fá svör frá virðulegum forseta um af hverju þetta er svona algjörlega út úr myndinni.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að það eru mjög mikilvæg mál á dagskránni í dag. Þau eru það öll. Mér reynist hins vegar dálítið erfitt að skilja hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu vegna þess að þeir voru tilbúnir til þess fyrir tæpum tveimur sólarhringum að gera neyðarlög um gjaldeyrismál að einhvers konar skiptimynt fyrir stjórnarskrármálið. Þeir gerðu ákveðna kröfu um ákveðna tilhliðrun í því máli svo að þeir mundu veita afbrigði. Svo mikilvægt var stjórnarskrármálið.  Það er ekki nema von, virðulegi forseti, að maður eigi dálítið erfitt með að skilja þennan málflutning. Ég held að það sé afar mikilvægt að við getum hafið umræðuna um stjórnarskrárbreytingarnar og síðan farið í efnahagsmálin í kjölfarið. Allt eru þetta afar mikilvæg mál. Við hreyfumst hins vegar ekkert úr stað ef við stöndum hér og þrefum 

Virðulegi forseti. Það er krafa að þegar stjórnarflokkur sem var í stjórn, Sjálfstæðisflokkurinn, er kominn í stjórnarandstöðu og stendur fyrir málþófi sé hann a.m.k. málefnalegur og fari rétt með. Ég sagði áðan að öll þau mál sem væru á dagskrá væru brýn. Ég sagði ekki, eins og hv. þm. Björn Bjarnason kom inn á í ræðu sinni, að þau mál væru mikilvægari en stjórnarskrármálið. Mér finnst líka undarlegt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sé orðinn búktalari formanns Framsóknarflokksins. Það er rétt að hann hefur lagt mikla áherslu á efnahagsmál og við köllum eftir alvöruefnahagstillögum frá ríkisstjórninni  
            

Hæstv. Ég lýsi undrun minni yfir því að hæstv. forseti hefur ekki orðið við óskum um að gera hlé á fundinum til þess að reyna að greiða úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er alveg ljóst að þetta mál leysist ekki nema virðulegur forseti taki á málinu, ræði það og leiti lausna á því. Við sjálfstæðismenn höfum beðið um lengri ræðutíma og við höfum hvað eftir annað lýst því yfir í þessum umræðum að við ætlum okkur að taka langan tíma í að ræða stjórnarskipunarmálin enda er það eðlilegt miðað við eðli þeirra og miðað við það hvernig að málum hefur verið staðið. Við bendum hæstv. forseta á að það þarf að greiða fyrir því að mál sem eru annars eðlis og miklu brýnni fyrir fjölskyldur og fyrirtæki í landinu fái forgang á dagskránni í dag til þess að þau megi afgreiða, af því að við höfum í huga að ræða mjög lengi um stjórnarskrármálið og höfum beðið um lengri ræðutíma til þess. Hæstv. forseti hefur þau tilmæli okkar að engu að breyta dagskránni og lætur undir höfuð leggjast að verða við óskum um að halda 

Forseti vill ítreka að hann hefur óskað eftir að hitta þingflokksformenn í hádegisverðarhléi. Þegar sagt er að þessari dagskrá verði ekki breytt þá er átt við fram að þeim tíma. Við sjáum svo til hvað gerist seinni partinn.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseti hefur gefið ádrátt um að funda með formönnum þingflokka í matarhléinu eins og hér hefur komið fram og ætlar að ganga til dagskrár á meðan. Nú er klukkan orðin 20 mínútur yfir 12 og áætlað matarhlé er klukkan 1. Það er því deginum ljósara að umræðan sem fram fer í millitíðinni verður mjög ómarkviss og sundurleit svo að ekki sé meira sagt. Ég legg því til, eins og fleiri félagar mínir hafa gert hér, að fundurinn verði haldinn nú þegar - að hæstv. forseti geri hlé á þessum þingfundi og haldi formannafund nú þegar til þess að koma skikki á þetta. Í anda þess að við sjálfstæðismenn erum alltaf tilbúnir að hugsa í lausnum og greiða fyrir þingstörfum þá er líka annar möguleiki í stöðunni og það er að flýta matarhléinu og taka það núna þannig 

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessa brýnu umræðu um dagskrá dagsins í dag heldur horfa nokkra daga fram í tímann. Þannig vill til að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu ætlar að hafa kosningaeftirlit á Íslandi og það er spurning hvernig það lítur út ef íslenskir frambjóðendur geta ekki kynnt kjósendum sínum stefnumál sín í lengri tíma en tvær vikur fyrir kosningar. Það er spurning hvort það sé ekki alvarlegt brot á lýðræði í landinu og gæti orðið tilefni til athugasemda í þessu kosningaeftirliti. Ég ætla að spyrja hæstv. forseta að því beint: Hvenær lýkur þinginu og hvenær geta þingmenn farið og kynnt kjósendum stefnumál sín?

Herra forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lagði hér fram tillögur til forseta um að breyta dagskrárröðun í dag til þess að koma mætti að umræðu um mjög brýn mál, mál sem snerta fólkið í landinu og mál sem fólkið í landinu bíður eftir afgreiðslu á. Þess í stað er stjórnarskrármálið sett fyrst sennilega, miðað við þá umræðu sem hér er, fyrst og fremst til að stríða sjálfstæðismönnum, það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Það liggur fyrir að málið var knúið og neytt út úr nefnd í gær í fullri andstöðu við sjálfstæðismenn. Við erum hér með umsagnir frá tugum einstaklinga og aðila sem vara við því að breyta stjórnarskránni með þessum hætti. Hér ætlar naumur meiri hluti þingsins að koma fram við stjórnarskrána eins og hvert annað ómerkilegt plagg. Stjórnarskráin er grundvallarlög og það hefur verið venja að henni sé breytt í samvinnu við alla 

Herra forseti. Það er bara ekki alveg í lagi hvernig menn hugsa þessar umræður hér um stjórnarskrána. Það er eins og menn telji að þeir geti rumpað þeim af og helst skotið þeim á milli umræðu um önnur mál og önnur dagskráratriði. Við 1. umr. var umræðan klofin upp þannig að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins komst ekki til þess að flytja mál sitt á fyrsta degi umræðunnar. Nú er verið að leggja upp með það að hefja umræðuna hér í dag og þá á fyrst að kljúfa umræðuna upp með því að gera hádegishlé og síðan á að kljúfa umræðuna upp með því að vera með utandagskrárumræðu. Ég held það væri affarasælast ef hæstv. forseti færi að ráðum hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur og flýtti hádegishléinu og héldi þá fundinn og hefði þá betri samfellu í umræðunni um málið.

Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að þessum aðdraganda umræðunnar fari að ljúka þannig að við getum einhent okkur í umræðuna sjálfa því að hún er vissulega mikilvæg. En ég veit ekki hvað menn þurfa að vera lengi hér á hv. Alþingi til þess að átta sig á því að það er alltaf gefið hádegisverðarhlé og það er ekkert nýtt. Ég vonast til þess að ég nái að flytja nefndarálit meiri hlutans fyrir hádegisverðarhlé og að minni hlutinn geti jafnvel gert það líka. En það virðist vera að sjálfstæðismenn treysti sér ekki í þessa umræðu í dagsbirtu. 

Hæstv. forseti. Ég tek mjög eindregið undir þau sjónarmið að umræðan um stjórnarskrármálið verði ekki slitin í sundur hér í dag og hvet þess vegna til þess að hæstv. forseti taki til greina þær ábendingar sem komið hafa fram. Ég vil auk þess aftur hvetja til þess að leitað verði sátta um dagskrána hér í dag. Það er alveg augljóst að svo miklar athugasemdir koma fram við breytingar á stjórnarskránni að við eigum að gefa öðrum málum forgang hér í dagskrá þingsins þannig að hægt sé að ræða til hlítar atvinnumál og önnur mál sem varða hag heimilanna í landinu umfram stjórnarskipunarlögin. 

Virðuleg forseti. Eins og bent hefur verið á er afar óheppilegt að taka umræðu um jafnmikilvægt mál og stjórnarskrána í mörgum hlutum og hv. þm. Árni M. Mathiesen fór vel yfir það. Ég vil leyfa mér að horfa á þetta mjög praktískt. Núna er klukkan orðin 27 mínútur yfir 12 og við 

Virðulegi forseti. Það er einkennilegt að sitja undir þeirri umræðu sem hér á sér stað. Það er með ólíkindum að verða vitni að því að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, framsögumaður fyrir meirihlutaáliti, sitji hér úti í sal og klappi fyrir orðum einstakra þingmanna, það ber kannski vott um það hvers lags skrípaleikur uppsetning á þessu máli er.  Málið er þeim mun mikilvægara að við höfum unnið eið að stjórnarskránni og viljum umgangast það grundvallarplagg af virðingu. Ég undrast það í ljósi þeirra orða sem ég hef áður heyrt frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, að hann skuli ekki hafa málið betur í heiðri en raun ber vitni hér í þessum umræðum.

Herra forseti. Ég skil ekki þessa tregðu að fresta ekki fundi núna og kalla saman fund með þingflokksformönnum klukkan hálfeitt. Eins og dagskrá liggur fyrir er gert ráð fyrir að matarhlé sé klukkan 13. Það er alveg ljóst að það er ófært fyrir framsögumann nefndarálits að gera grein fyrir nefndaráliti á hálftíma. Er það sá bragur sem minnihlutaríkisstjórnin með atbeina framsóknarmanna vill hafa á umræðu um stjórnarskrána? Eða hversu langt vill þessi meiri hluti ganga í því að láta stjórnarskrána gjalda fyrir hefndarhug í garð sjálfstæðismanna? Það er undarlegt að sú mikla reiði sem virðist búa hér í mönnum gagnvart sjálfstæðismönnum þurfi endilega að bitna á stjórnarskrá lýðveldisins. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, herra forseti? Hvernig stendur á því að forseti getur ekki orðið við einfaldri bón um að kalla saman formenn þingflokka, halda stuttan fund og átta sig á því hvernig best sé að koma dagskrá hér fyrir í dag?

Herra forseti. Ég vil taka undir orð annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem beðið hafa forseta um að gera hlé á fundi nú þegar. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði að almenningur og þjóðin í landinu biði í ofvæni eftir stjórnlagaþingi. Það getur vel verið.  Það vill svo til að í þeim gögnum sem við höfum fengið, í umsögnunum - í umsögn frá ekki ómerkari aðila en Sjómannasambandi Íslands, sem er nú ein af grunnatvinnugreinunum, er lýst verulegum efasemdum um stjórnlagaþing. Ég held að það væri ráð að þessi minnihlutastjórn, sem studd er af Framsóknarflokknum, færi að hlusta á það að breyta uppröðun dagskrárliða og ræða fyrst brýnu málin. Við getum þá bara rætt 

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna orða hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar sem sakar menn um það hér í þingsal að virða ekki stjórnarskrána eða umgangast hana ekki á þann hátt sem rétt sé að gera. Það er alveg lágmark, virðulegi forseti, að viðkomandi færi rök fyrir máli sínu eða biðjist afsökunar. Málflutningur af þessu tagi á ekki að líðast hér í þinginu og er full ástæða til að setja ofan í við þingmenn sem tala á þennan hátt. 
             Hitt vil ég segja við hv. þm. Ólöfu Nordal að þær stjórnarskrárbreytingar sem hér er verið að leggja upp með hafa í þeim skilningi ekkert með einhvern hug til sjálfstæðismanna að gera og hafa aldrei haft. 

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki nefndarmaður í þeirri nefnd sem fjallað hefur um breytingar á stjórnarskipunarlögum en mér skilst að umsagnaraðilar séu mjög mótfallnir því, flestir hverjir, að gengið sé í þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég verð að segja að mér finnst vinnubrögðin vera ólýðræðisleg. Það passar ekki að þegar svokallaðar lýðræðisumbætur eiga að fara fram í svo stórum stíl sem við erum að tala um núna séu vinnubrögðin ólýðræðisleg. Ég verð líka að minna okkur á að við erum eins og molbúar við Íslendingar þegar við ræðum nú rétt fyrir kosningar um að breyta grundvallarplagginu, því sem við stöndum öll á. Ég er reyndar fylgjandi því að breyta stjórnarskránni, en ekki með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru. Ég er fylgjandi miklum lýðræðisumbótum og ég er ekki 

Herra forseti. Það er alveg örugglega ekki hlutverk hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að setja ofan í við aðra þingmenn hér í salnum. Hann getur hugsanlega gert það við þingmenn í þingflokki sínum þar sem hann er formaður en hann hefur ekkert með það að gera að setja ofan í við aðra. Ég veit hins vegar ekki hver á að setja ofan í við hæstv. forseta sem því miður varð það á að leyfa hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að tala þrisvar í þessari umræðu en hann átti víst einungis að fá að tala tvisvar. Ég veit ekki hvernig hæstv. forseti ætlar að bregðast við þessu en hann gæti alveg örugglega gert það í góðri sátt við þá þingmenn sem hér taka þátt í umræðunni ef hann frestaði fundi og héldi fund með þingflokksformönnum, sem hann hefur sjálfur boðað að verði haldinn, hvort sem hann kallar það matarhlé eða eitthvað annað. Það gæti farið vel á því að hafa þá matarhlé í leiðinni.

Forseti vill benda á að það er rétt, sem fram kom, að þau mistök voru gerð að einn ræðumaður fékk að tala þrisvar og getur þá fallist á að formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins fái að ræða málið í þriðja skiptið ef hann óskar eftir því. 
             Að öðru leyti er fylgst með þessu hér í bókhaldinu og ekki verða leyfðar fleiri en tvær ræður á þingmenn hér í salnum.

Herra forseti. Ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. forseta um það hvenær þingið fari heim til þess að kynna kjósendum sjónarmið sín fyrir kosningar. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins töluðu þó nokkrir við mig, sérstaklega utan af landi þar sem erfitt er yfirferðar og langt í kjósendur, og veltu því fyrir sér hvenær í ósköpunum þingmenn landsbyggðarinnar færu út á land. Þetta átti nú reyndar ekki við í mínu kjördæmi því að þar er stutt á milli. Menn höfðu áhyggjur af því að þeir fengju ekki að hitta þingmanninn sinn og fengju ekki að stunda neina kosningabaráttu. Ég veit ekki hvað Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu segir við því ef grunnatriði lýðræðis er ekki sinnt, þ.e. að kosningabarátta geti átt sér stað.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að fundarstjórn hæstv. forseta verði með þeim hætti að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fái ekki að koma upp í fjórða sinn undir þessum umræðum þó svo ég hafi nokkur orð um þetta mikilsverða mál. Mér finnst með ólíkindum að hæstv. forseta skuli ekki lánast það verk að leiða þingflokka Alþingis saman og ná samkomulagi um það með hvaða hætti ræða eigi þetta mál. Látum vera grundvallarágreining um innihaldið, en það er illur bragur á starfsháttum Alþingis að ekki skuli nást um það sátt og er enginn flokkur þar undanskilinn. Ég álít það leikaraskap að hafa með höndum þetta starfslag.

Herra forseti. Það er 17.700 manneskjur atvinnulausar á Íslandi. Það eru 13.000 námsmenn atvinnulausir. Það eru 600 börn sem búa við það að hvorugt foreldra þeirra hefur vinnu. Við þessar aðstæður finnst mönnum hér hið brýnasta mál að setja á fót stjórnlagaþing til þess að fara að gera breytingar á stjórnarskránni og það vilja menn gera á síðustu stundu. Ýta öllum málum aftur fyrir, taka öll þau atvinnumál sem á dagskránni eru og setja þau aftar, vitandi það að málið er í ágreiningi og vitandi það að þeir þingmenn sem hér eru í stjórnarandstöðu munu nýta sér lýðræðislegan rétt til að ræða stjórnarskrána. Þetta finnst þessari minnihlutastjórn, með dyggum stuðningi framsóknarmanna, vera til sóma. Verði þeim að góðu með það.

Virðulegi forseti. Í ræðu minni áðan kom fram að ég tel ófært að nota svo ólýðræðisleg vinnubrögð við að koma á svokölluðum lýðræðisumbótum. Ég er á þeirri skoðun að fara þurfi í að breyta stjórnarskránni, ég held að við getum öll verið sammála um það. Hér þarf að fjalla um aðferðafræði. Hvernig viljum við standa að því og hvers konar virðingu berum við fyrir stjórnarskránni? Væri ekki nær að við hugsuðum aðeins víðar heldur en bara þetta heimóttarlega sem við horfum á einmitt núna að breyta stjórnarskránni í flýtimeðferð? Hvernig mundi þetta t.d. líta út gagnvart Evrópuráðsþinginu og öðrum þeim stofnunum sem standa vörð um mannréttindi og lýðræði í hinum vestræna heimi og í Evrópu? Hvernig lítur þetta út gagnvart þessari stofnun sem við erum aðilar að, þ.e. þau vinnubrögð sem við viðhöfum hér? 

Virðulegi forseti. Mér finnst ákaflega sérkennilegt hvernig minnihlutastjórnin raðar málum á dagskrána. Mér finnst það skipta gríðarlega miklu máli að þetta stóra hagsmunamál okkar Suðurnesjamanna, frumvarpið um álverið í Helguvík, komist hér á dagskrá. Veit hæstv. forseti ekki að mesta atvinnuleysið á landinu er á Suðurnesjum? Íbúar á Suðurnesjum eru einhuga um það að fá álver á svæðið og bíða nú spenntir eftir því að umræðan fari af stað hér í þinginu um þetta mál og það nái fram að ganga á þessu þingi. Íbúar á Suðurnesjum óttast að ef þetta mál nær ekki fram að ganga á þessu þingi og Vinstri grænir komast í stjórn á næsta þingi verði þetta mál slegið af. Ég tel það afar brýnt, hæstv. forseti, 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að biðja forseta afsökunar á því að ég óttast að ég sé bæði heimóttarleg og hallærisleg -  Það sem vekur athygli mína í þessari umræðu er það þegar sjálfstæðismenn koma hér upp og nota stór orð um ástandið í þjóðfélaginu. Hvað eru margar vikur síðan þessi flokkur fór frá völdum og skildi þjóðina  
             
             Þó að sú ríkisstjórn sem nú situr, hæstv. forseti, sé ekki gallalaus þá er hún snöggtum betri en sú sem skildi við. Það ætla ég að segja hér úr þessum ræðustól. 
             En hæstv. forseti. Það er talað um að stjórnlagaþing sé ekki brýnt mál. Ég mótmæli því og ég fullyrði 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu dagskrá þingsins. Forseti er búinn að koma hér fram og tala til þingsins og segja að forseti ráði engu, það sé þingið sem ráði. Ég fer því fram á að forseti geri hlé á þingstörfum svo að hægt sé að koma skikkan á þau mál sem hér eru til umræðu. Við í iðnaðarnefnd vorum að ljúka því að koma Helguvíkurmálinu út, sem er brýnt mál fyrir hagsmunaaðila í þessu landi. Við stöndum uppi með fullt af fólki sem er atvinnulaust. Hvað gerist ef við komum þessu máli um Helguvík ekki í gegn? Er þetta ekki atvinnuskapandi fyrir íslenska þjóð? Ég fer því fram á það við hæstv. forseta að hann sjái sóma sinn í því að gera hlé á þingstörfum og taki tillit til sjónarmiða Sjálfstæðisflokksins. Við erum hér 26 þingmenn sem höfum komið hingað upp og kvartað yfir fundarstjórn forseta. Ég óska þess að forseti taki tillit til okkar 

Virðulegi forseti. Ég lýsti því yfir hér áðan að ég er furðu lostin yfir þessari dagskrá og vænti þess að sjá frumvarpið um álverið koma á dagskrána á undan stjórnarskipunarlögunum. Ég lýsti því yfir að mikið atvinnuleysi er á Suðurnesjum og Suðurnesjamenn vilja að þetta mál verði tekið á dagskrá hér í þinginu í dag og verði klárað sem allra fyrst. Ég vil fá skýrt svar við því frá hæstv. forseta hvað hann hyggst gera í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil beina orðum mínum til hv. þingmanna Framsóknarflokksins.  Þarna sést hvaða áhrif formaður Framsóknarflokksins hefur í þingflokki Framsóknarflokksins. 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um uppbyggingu atvinnulífs og stöðu ríkissjóðs í því samhengi. Atvinnuleysi á Íslandi í dag er að nálgast 10%. Um 18 þúsund einstaklingar eru atvinnulausir í samfélaginu. Atvinnuleysisbætur sem greiddar voru í gær námu um 2 milljörðum kr. Umsnúningur á rekstri ríkissjóðs er þess vegna gríðarlegur. Fari fram sem horfir getur greiðsla atvinnuleysisbóta á þessu ári numið 25–30 milljörðum kr. Að sama skapi hefði þetta fólk, ef það hefði haft atvinnu, getað greitt sína skatta og skyldur til samfélagsins sem hefði mögulega getað numið á þriðja tug milljarða kr. Atvinnuleysið bara af þeim sökum skiptir því ríkissjóð og rekstur hans verulegu máli. Um 45–50 milljarða kr. viðsnúningur blasir við rekstri ríkissjóðs á þessu ári ef þróunin heldur áfram sem horfir. Jafnframt blasir atvinnuleysi við 13 þúsund nemendum við Háskóla Íslands sem sitja núna í setuverkfalli við skrifstofu rektors Háskóla Íslands. Atvinnuleysi blasir jafnframt við þúsundum framhaldsskólanema og háskólanemum í öðrum háskólum landsins þannig að staðan er grafalvarleg, hæstv. forseti. Námsmenn hafa takmörkuð réttindi gagnvart töku atvinnuleysisbóta, fólk sem hefur ætlað sér að vinna fyrir framfærslu sinni og námi á þess ekki kost eins og staðan er í dag. Margir námsmenn munu því þurfa að leita til sveitarfélaganna eftir fjárhagsaðstoð. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að sveitarfélögin í landinu séu í stakk búin til að takast á við það verkefni að aðstoða þúsundir námsmanna í sumar vegna framfærslu, því að þau hafa mjög takmarkaðan rétt til atvinnuleysisbóta eins og ég rakti áðan. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í nokkrar af þeim tillögum sem við framsóknarmenn höfum lagt fram á sviði efnahagsmála sem snerta bæði hag heimilanna og fyrirtækjanna. Í ljósi þess að fyrirsjáanlegt er að fjárfestingu skortir mjög í íslensku atvinnulífi vil ég spyrja ráðherrann hver sé skoðun hans á því að settur verði á fót sérstakur uppboðsmarkaður með krónur sem Seðlabankinn héldi utan um. Það má létta af þrýstingi krónunnar umfram það sem náð verður með öðrum aðgerðum með því að Seðlabankinn setji á fót uppboðsmarkað með íslenskar krónur. Það flýtti fyrir því að gjaldeyrishöft yrðu afnumin án þess að hafa í för með sér stórfellda veikingu krónunnar með tilheyrandi vanda fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Í slíkum uppboðum mundi erlendum aðilum gefast kostur á að selja krónur en lífeyrissjóðum, erlendum aðilum og ríkinu gefast kostur á að kaupa krónur. Uppboðin gætu verið reglulega eins og nánar er vikið að í okkar efnahagstillögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vilji skoða þessa leið sérstaklega og í því ljósi gætu íslenskir lífeyrissjóðir komið heim með mikla erlenda fjármuni inn í íslenskt hagkerfi og fjárfest í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Það mundi skipta gríðarlega miklu máli í ljósi þeirrar erfiðu stöðu sem er uppi í samfélaginu. Hæstv. forseti. Staðan er grafalvarleg og við getum einfaldlega ekki horft fram hjá því að það verður að grípa til einhverra fyrirbyggjandi aðgerða þannig að heimilin í landinu verði ekki fyrst keyrð í þrot og síðan verði þeim veitt hjálparhönd. Þetta snýst einfaldlega um mannlega reisn, snýst um að fjölskyldurnar og heimilin fái tækifæri til að komast í gegnum það erfiða skeið sem blasir við okkur án þess að lenda í greiðsluerfiðleikum og fjöldagjaldþrotum. Fyrirtækin fara nú hvert af öðru í gjaldþrotameðferð og mörg stefna í sömu átt og ég spyr: Hvar endar það? Hvenær verðum við komin í svo djúpan öldudal að ekkert verður við ráðið? Þetta eru eðlilegar spurningar, hæstv. forseti, sem ekki aðeins við þingmenn spyrjum okkur að heldur allur almenningur og atvinnurekendur. Eins og frægt er orðið lögðum við framsóknarmenn fram efnahagstillögur sem kváðu á um að leiðrétta skuldir heimila um 20% og að sama skapi leiðrétta skuldir fyrirtækja um annað eins og semja um það við erlenda kröfuhafa þannig að íslenskir skattgreiðendur þyrftu ekki að greiða reikninginn vegna þessa. Ég spyr hæstv. ráðherra í ljósi þess að hann hefur ekki tekið vel í tillögur okkar framsóknarmanna í þessum efnum: Hvaða tillögur hyggst hann leggja til í þeirri alvarlegu stöðu sem nú er uppi í íslensku samfélagi?

Frú forseti. Ég bjó mig undir þessa umræðu í samræmi við yfirskrift hennar, þ.e. staða ríkissjóðs og aðgerðir í atvinnumálum, en ekki kannski að svara einstökum kosningaáherslum Framsóknarflokksins sérstaklega. En það er sjálfsagt mál að gera það og ég mun reyna að gera hvort tveggja, hvort sem það snýr að heimilum eða öðru. Um ríkissjóð má segja að …  Um stöðu ríkissjóðs er það að segja að í lok árs 2003 voru heildarskuldir ríkissjóðs 230 milljarðar. Það stefnir í að heildarskuldir ríkissjóðs í árslok þessa árs verði 1.100 milljarðar kr. Á tveimur árum versnar staðan sem sagt sem þessu nemur og það er að uppistöðu til hin beinu áhrif bankahrunsins á ríkissjóð sem þar eru að koma fram og afleidd áhrif í hagkerfinu og efnahagslífinu. Ef við lítum á stöðuna fyrstu tvo mánuði þessa árs er hún þannig að innheimtar tekjur á þessum tíma eru tæplega 91 milljarður samanborið við tæplega 97 milljarða kr. á síðasta ári. Samdrátturinn er því um 6 milljarðar kr. eða 6,2% að nafnvirði. Þetta segir sína sögu um það hvernig samdrátturinn í hagkerfinu er farinn að skila sér með þungum hætti inn í ríkissjóð strax núna í byrjun árs. Sem betur fer eru útgjöld einnig aðeins lægri þannig að gatið eða frávikið er nokkru minna en sem þessu nemur, kannski upp á 3 til 4 milljarða kr. eða svo. Hallinn á þessu ári eins og gengið var frá fjárlögunum er liðlega 150 milljarðar kr. en ég hef gefið það út að því miður megi búast við að hann verði jafnvel meiri eða um 170 milljarðar. Verkefnið fram undan er strax í fjárlögum næsta árs að ná þessum halla niður og þar hef ég aftur gefið út áætlunartölu af stærðargráðunni 35–50 milljarðar kr. og síðan að ná þessum halla hvað frumjöfnuðinn snertir niður í núll á árinu 2011 og heildarjöfnuð á árinu 2013. Þetta er ramminn utan um það sem fram undan er. Betri upplýsingar hef ég ekki í mínum höndum og þær hafa verið veittar þrátt fyrir allt nöldur um annað. Um atvinnumálin vil ég segja að þar hefur ríkisstjórnin gert ýmislegt til þess að reyna að örva atvinnulífið og kljást við atvinnuleysi. Það má nefna hlutagreiðslur til atvinnulausra. Það má nefna hækkun endurgreiðslu virðisaukaskatts. Það má nefna þá gjalddagaaðlögun fyrir atvinnulífið sem hér var samþykkt og gert að lögum fyrir nokkru síðan. Það má nefna ívilnanir til bænda til að gera upp virðisaukaskatt. Það má nefna sem lið í atvinnumálum þau gjaldeyrislög sem hér voru samþykkt í fyrradag til að tryggja að íslenskur útflutningur búi við eðlileg samkeppnisskilyrði. Það má nefna það að lækka dráttarvexti með lögum úr 25% í 15% og það má nefna margar fleiri ívilnandi eða mildandi aðgerðir. Þær hafa að vísu, því miður, flestallar það einkenni að þær eru að einhverju leyti á kostnað hægara tekjustreymis til ríkissjóðs, lægri vaxtagreiðslna til ríkissjóðs eða annað slíkt. Gjalddagaaðlögunin byggir t.d. á því að hún er ekki vaxtareiknuð. Sú ívilnun til fyrirtækjanna er án vaxtakostnaðar af hálfu ríkisins. Það hlýtur öllum að vera ljóst í ljósi þeirra talna sem ég nefndi í upphafi að svigrúm ríkisins er afar takmarkað til að leggja af mörkum í þeim efnum, hvað þá ef það á að fara að bera byrðarnar af stórfelldri almennri niðurfellingu skulda, og svo ég svari þeirri spurningu: Já, ég hef gagnrýnt þessar hugmyndir vegna þess að ég tel þær ekki raunhæfar og ég tel ekki rétt að senda skilaboð um eitthvað óraunhæft út í samfélagið. Og einu get ég lofað hv. þingmönnum að það finnst enginn erlendur kröfuhafi á Íslandi sem er tilbúinn til að gefa okkur mikla peninga í viðbót við það sem hann er búinn að tapa á okkur. Ég hef hitt þá reglulega og fundað með þeim, oft á erfiðum fundum,  
             Einnig er mikilvægur hluti af aðgerðunum að endurreisa bankakerfið. Mér er það ljóst, svo að ég svari spurningu hv. þingmanns, að það mun reyna mjög á sveitarfélögin ekkert síður en ríkissjóð í þessum efnum og það er mikilvægt að takast á við atvinnumál námsmanna. Það er verið að skoða þá hluti og hluti af aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum miðar einmitt að því að skapa sumarstörf þannig að menn hafa verið sér vel meðvitaðir um það að mikill fjöldi háskólanema og framhaldsskólanema kemur inn á 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér er sett á dagskrá að frumkvæði framsóknarmanna. Ég minni þó á að í umræðu um atvinnumál og ríkisfjármál lagði þingflokkur framsóknarmanna fram 13. mars tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs í 18 liðum og einungis eitt atriði að hluta hefur gengið eftir, þ.e. 1% lækkun stýrivaxta. Það er árangurinn af öllu þessu starfi. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að þegar þessi tillaga er lögð fram á Alþingi er liðinn rúmlega einn mánuður frá því að minnihlutastjórnin tók til starfa og telja framsóknarmenn að ríkisstjórnin hafi ekki ráðist í þær nauðsynlegu og aðkallandi aðgerðir sem voru forsendur þess að ríkisstjórnin var mynduð með atbeina Framsóknarflokksins. Ábyrgð málshefjanda er því nokkur á þeirri stöðu sem uppi er en ekki skal standa á okkur að kalla á aðgerðir til lausnar þeim vanda sem við er að glíma. Ég bendi í því sambandi á dagskrá þingsins í dag að þar eru mikil mál á dagskrá, sérstaklega má nefna verkefni varðandi byggingu álvers við Helguvík og hvet menn til að leggja sitt af mörkum til þess að það mál komist sem fyrst af stað. Hins vegar liggur það fyrir eftir opinn fund í fjárlaganefnd í gær að tillögur minnihlutastjórnarinnar að úrbótum í þessum efnum eru engar.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa umræðu. Hún er afar mikilvæg og hv. þingmaður dró ágætlega fram hversu alvarleg staðan er. Þess vegna finnst mér ekki við hæfi að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem eru að afhenda öðrum valdstjórnina eftir 18 ár skuli tala á þann hátt sem hér var gert áðan. Meginatriðið er þetta, virðulegi forseti, að fram undan er það verkefni að skapa a.m.k. 30 þúsund störf á næstu árum, það er algjört lykilatriði ef við ætlum ekki að missa fólk úr landi. Það er alveg ljóst að sjávarútvegur og landbúnaður og þær grunngreinar sem við höfum lengi byggt á munu ekki skapa þessi störf. Það er líka alveg ljóst að þessi störf verða ekki sköpuð nema við fáum aðgang að erlendu fjármagni. Í dag er staðan einfaldlega sú að íslenskir bankar hafa nánast engan aðgang að erlendu fjármagni til þess að byggja hér upp atvinnulíf. Þetta er eitt af þeim lykilatriðum sem við þurfum að horfa til og í augnablikinu sé ég ekki annað nema tvo valkosti í því, annars vegar að erlendir kröfuhafar eignist banka eða a.m.k. þá banka sem mögulegt er að taka yfir og ég nefni þá Glitni og Kaupþing í því samhengi eða að ganga til viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Ég sé ekki aðrar leiðir fyrir okkur í augnablikinu til að nálgast erlent fjármagn til að byggja hér upp atvinnulíf. Ég vil líka nefna það, virðulegi forseti, af því að við höfum hér skamman tíma að við hljótum að þurfa að skoða það einnig í þeirri miklu umræðu sem nú er um aflabrögð hringinn í kringum landið að auka við aflaheimildir. 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gæta tímans.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir að hefja þessa umræðu. Hv. þingmaður talaði um námsmenn sem væru atvinnulausir og eru að koma úr skólunum. Ég vil bara segja í því tilefni að þegar ég var í Háskóla Íslands að læra guðfræði fór ég á hverju vori vestur að Hellnum til að róa á minni trillu og var á skaki þar. Ég vil bara hvetja til þess að menn gefi frjálsar handfæraveiðar því að mörg hundruð manns gætu fengið vinnu við það að hrinda bátum úr vör sem eru algjörlega verkefnalausir, græjurnar, tækin, þekkingin og allt er fyrir hendi, en það má ekki leyfa nokkrum mönnum og þó að það væru tvö, þrjú hundruð manns að veiða á skaki af því að það er búið að loka sjávarútvegskerfinu alveg. Nei, við skulum frekar láta þá sem þetta geta vera atvinnulausa því að fiskveiðstjórnarkerfið okkar er heilagt. Þetta er eitt af því fyrsta sem við gætum gert og það mundi líka skapa von, það mundi skapa öryggi og gleði í mörgum sjávarbyggðum ef við færum út í þessa einföldu aðgerð. Ég nefni bara þetta sem dæmi. Mig langar til að nefna annað. Það væri hægt að lækka verð á rafmagni til þeirra sem eru með gróðurhús. Norðmenn eru farnir að spyrja um það hvort Íslendingar geti selt þeim grænmeti. Það gefur gjaldeyri, það gefur vinnu og margar konur sem eru atvinnulausar og hafa unnið í bönkum og öðru gætu örugglega hugsað sér að koma að slíkri atvinnu. Ég gæti talið upp lengi en sekúndurnar sem ég á eru fáar eftir, átta og núna sjö svo ég læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Án nokkurs vafa verða næstu mánuðir og eitt, tvö ár mjög erfið fyrir íslenska þjóðarbúið þó svo að það sé mikilvægt að menn missi ekki móðinn þegar horft er til lengri tíma. Vandinn sem er að hellast yfir okkur er vissulega mikill þó að hann sé ekki óyfirstíganlegur gefi menn sér nokkurn tíma til að vinna sig frá honum. Atvinnumálin skipta auðvitað miklu máli þegar atvinnuleysi er orðið svo mikið sem raun ber vitni og þá skiptir líka miklu máli að þeir sem eru við stjórnvölinn séu tilbúnir til þess að nýta þau tækifæri sem mönnum eru opin um þessar mundir. Má ég minna á möguleika eins og þá sem felast í hvalveiðum? Ekki verður séð að það mál eigi greiða leið í gegnum þingið og hefur mætt töluverðri andspyrnu að ýta þeirri atvinnugrein úr vör á nýjan leik. Í öðru lagi eiga menn óhikað að nýta þá möguleika sem unnt er að nota í stóriðju. Má ég minna á það mál sem liggur fyrir þinginu um Helguvík og ekki virðist eiga greiða leið í gegnum þingsali? Menn verða að leggja til hliðar fyrri afstöðu til atvinnuuppbyggingar og nýta þá möguleika sem fyrir hendi eru, þegar við sjáum fram á 17 þúsund manns án atvinnu geta menn ekki bundið sig fasta í kreddur sem ráðið hafa ríkjum á undanförnum árum. Ég vil líka vara við því, virðulegi forseti, að menn séu með óraunhæfar lausnir til þess að komast frá þeim vanda sem margir hafa komið sér í í sínum eigin fjármálum. Það er engin lausn fólgin í því að velta skuldaböggum af einum yfir á herðar annarra. Þetta eru skuldbindingar sem menn hafa tekist á hendur að uppfylla og menn verða í meginatriðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, Birki Jóni Jónssyni, fyrir að hefja máls á þessu brýna máli. Ég vil líka þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir brýningu varðandi það að koma brýnum málum í gegnum þingið. Sú brýning tel ég að sýni skopskyn af bestu gerð þar sem sjálfstæðismenn nota hér öll tækifæri sem gefast þessa dagana og ganga vaktir í því að tefja mál og þæfa og þvæla þau. Ég geri því ráð fyrir að þingmaðurinn hafi fyrst og fremst verið að tala til flokkssystkina sinna. Hlutverk ríkisvaldsins er að búa til umgjörð í atvinnulífinu til að þar þrífist starfsemi og tryggja að stoðir velferðarsamfélagsins séu styrkar. Það gerir ríkisvaldið með því að sjá til þess að borgararnir fái nauðsynlega grunnþjónustu í gegnum ríkisreksturinn og umgjörðin í hinu frjálsa atvinnulífi þarf að vera sanngjörn og gagnsæ. Svo virðist sem tillögur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum séu enn þá stilltar á 2007 þar sem menn velta því fyrir sér í alvöru hvort þeir eigi að nýta náttúruauðlindir til að skapa störf. Jafnframt telja þeir að nægur tími sé til að meta þörf heimilanna og fyrirtækjanna fyrir aðgerðir á meðan hitastigið á vinnumarkaðnum nálgast alkul og hvert fyrirtækið á fætur öðru lognast út af og deyr drottni sínum með tilheyrandi aukningu á atvinnuleysi. Það hefur komið hér fram að 18 þúsund manns ganga um án atvinnu og fá greiddar bætur úr ríkissjóði, 2 milljarðar voru greiddir út í gær og eins og allir vita er nýgengi örorku mun meira meðal þessa hóps en annarra með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið. Ríkisstjórnin með fjármálaráðherra þar fremstan og í fylkingarbrjósti telur best að sjá til þess að þeir örfáu sem enn geta séð fyrir sér og borgað af lánunum sínum, án þess þó að það sé víst að það vari til eilífðar, verði örugglega skattpíndir í drep og fái örugglega ekkert sem auðveldar þeim að taka þátt í því að snúa hjólum atvinnulífsins af stað aftur. Ég leyfi mér að fullyrða að hin ískalda krumla sem stundum hefur verið kennd við kommúnisma hefur verið reidd á loft og ekkert annað en þjóðnýting blasir við. Löppin er sett fyrir þá sem vilja og eru að reyna að bjarga sér og sínum í nafni umhverfisverndar og ég leyfi mér að halda því fram að þar verði fólkið 

Virðulegi forseti. Við ræðum hérna utan dagskrár um uppbyggingu atvinnulífs og stöðu ríkissjóðs. Þetta er grundvallarmál og dæmi um mál sem við eigum einmitt að ræða á hinu háa Alþingi og reyndar alls staðar í þjóðfélaginu, sérstaklega núna þegar 23 dagar eru til kosninga og okkur sem erum fulltrúar ólíkra sjónarmiða í stjórnmálum ber skylda til að greina fólkinu í landinu frá þeim ólíku sjónarmiðum sem við stöndum frammi fyrir í þessum málum. Hæstv. fjármálaráðherra talaði áðan um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er að vinna vegna atvinnumála. Þær aðgerðir voru allar á kostnað ríkisins og hvergi minntist hæstv. ráðherra á orðið atvinnusköpun. Þetta sýnir mér best að hér er einfaldlega á ferðinni hugmyndafræðilegur ágreiningur. Kosningabaráttan og þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir núna eru gamaldags hægri/vinstri ágreiningsmál sem er mjög mikilvægt að við ræðum opinskátt fyrir kosningar. Vinstri menn reyna að láta líta svo út sem þeir beri hag atvinnulífsins fyrir brjósti núna, 23 dögum fyrir kosningar. Hið rétta er að eina hugmynd vinstri manna, og vinstri grænna sérstaklega, um atvinnulífið er að þar sé á ferðinni mögulegur skattstofn fyrir hressilegar skattahækkanir, svo ég noti hugtak ráðuneytisstjórans í fjármálaráðuneytinu, aðalskattasérfræðings ríkisstjórnarinnar eftir því sem mér best skilst, hressilegar skattahækkanir. Það er þannig sem vinstri grænir líta á atvinnulífið, sem mögulegan skattstofn. Nei, atvinnumálin eru mikilvægustu málin sem við eigum að fjalla um hérna. Við eigum að nota tækifærin sem eru allt um kring og við eigum ekki þvælast fyrir þeim eins og flokksmenn Vinstri grænna hafa t.d. gert í því máli sem sú sem talaði á undan mér nefndi, Helguvíkurmálinu. Ég vona sannarlega að við komum til með að ræða það 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hef áður vikið að því að það væri mjög mikilvægt fyrir okkur að reyna að koma fjármagni á hreyfingu. Það skiptir öllu máli en auðvitað er fjármagn ekki á hreyfingu nema það sé til staðar. Til þess að það verði til staðar þarf m.a. að örva atvinnulífið, og atvinnulífið þarf að fá örvun til að þetta spili allt hvað á móti öðru. Þrátt fyrir að við eigum núna í erfiðleikum líkt og í kringum síðustu aldamót og kringum 1990 eru erfiðleikarnir meiri núna. Við erum að endurrýna og endurgera ýmislegt í stofnkerfinu. Hins vegar er stofngrunngerðin hér á landi mjög góð og þar af leiðandi held ég að við förum mun hraðar upp en mörg önnur þjóðríki sem hafa lent í svipuðu. Hins vegar finn ég fyrir því í þessari umræðu að markmið allra hinna ólíku stjórnmálaflokka er að örva atvinnulífið og skapa enn frekara atvinnustig. Það er kostur. Það er enginn ágreiningur þar um. Mér líður stundum eins og í góðri sveitarstjórn þar sem allir í atvinnumálanefnd eru sammála um einhvers konar breytingu varðandi atvinnustig. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að síðan geta verið ólíkar áherslur gagnvart einstaka atvinnugreinum. Það sem skiptir þó meginmáli er að hvaða atvinnulíf sem er þegar til staðar hér á landi fái tækifæri til að eflast enn frekar í tengslum við bankakerfið sem hefur tekið breytingum. Síðan munu koma nýir sprotar, hvort sem sveitarfélög eða ríki koma að því, en atvinnulífið sem er til staðar - sem er víðast hvar blómlegt - verður að fá stuðning, hvort sem er frá ríki eða sveitarfélögum, 

Frú forseti. Vandamálið sem við búum við um þessar stundir er alveg augljóst, 18.000 manns á atvinnuleysisskrá og horfir illa fram á við næstu vikur og mánuði. Það sem við getum gert er að nýta betur sjávarauðlindina okkar, við getum aukið veiðar með ýmsum hætti og aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar, sennilega um 70–80 milljarða, án þess að taka nokkra áhættu. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að innkalla allar veiðiheimildir sem gætu gefið þjóðinni tekjur. Við höfum lagt til að hafa frjálsar handfæraveiðar sem hægt væri að gera 1, 2 og 3, strax og þar af leiðandi skapa bæði atvinnu og gjaldeyristekjur. Það er ekki bara í sjávarútvegi sem við getum sparað og aukið gjaldeyristekjurnar, við getum sparað gjaldeyri í landbúnaði. Við getum komið á fót graskögglaverksmiðju og áburðarverksmiðju. Við getum aukið kornrækt og garðyrkju, ég tala nú ekki um með því að semja þar um lægra raforkuverð. Við höfum ýmsa möguleika. Við getum leyft heimaslátrun sem skapar auknar tekjur heima í héraði eða á býlum landsins. Síðan er ferðaþjónustan sem við getum aukið með ýmsum hætti. Ýmis afþreying tengist ferðaþjónustunni, m.a. frístundaveiðar. En þá eigum við ekki að íþyngja frístundaveiðum með því að kvótasetja upp á 40 millj. kr. á ári þær veiðiheimildir sem frístundaveiðimenn þurfa að fá. Hvalveiðar getum við og ætlum að hefja og síðast en ekki síst getum við aukið viðhald á fiskiskipaflotanum 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Við ræðum hér mikilvægt mál sem snertir sérstaklega atvinnumálin, hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og við eigum að ræða slík mál á vettvangi þingsins. Mér fannst hins vegar hæstv. fjármálaráðherra vera örlítið pirraður, greinilega, á ræðu minni. Hann nefndi í því samhengi að þetta væru hálfgerð kosningaloforð Framsóknarflokksins. Til þessarar umræðu er stofnað með það að markmiði að hefja umræðu á vettvangi þingsins og hvort við getum ekki komið okkur upp úr skotgröfum með því að sammælast um einhverjar raunverulegar aðgerðir til hjálpar heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Þúsundir íslenskra heimila eru í dag með neikvætt eigið fé. Þúsundir íslenskra heimila eru þar með talin tæknilega gjaldþrota. Það er ekkert grín, hæstv. forseti, þegar fólk missir atvinnuna og er í stórskuldugu húsnæði. Ætlum við að koma til móts við þetta fólk með því að koma hjólum atvinnulífsins af stað á ný? Ég get nefnt Helguvíkurdæmið á Reykjanesi. Ég get nefnt sem dæmi 300 störf á Reykjanesi við mögulega uppbyggingu heilbrigðisþjónustu þar. Vilja menn stuðla að því og skoða þann möguleika? Það er 13,5% atvinnuleysi á Suðurnesjum og auðvitað þurfum við að skoða þessi mál en mér finnst við þurfa að hífa okkur upp úr því hjólfari að þótt hugmyndir komi frá tilteknum flokkum þurfi þær ekki að vera vitlausar. Ég vil segja það, hæstv. forseti, að frambjóðendur Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokks hafa akkúrat líkt og við frambjóðendur Framsóknarflokks talað fyrir flatri niðurfellingu, talað jafnvel fyrir kostnaðarmeiri leiðum en Framsóknarflokkurinn hefur lagt til. Um leið og ég lýk þessari umræðu hér fyrir hönd okkar framsóknarmanna vil ég segja að Framsóknarflokkurinn er til í að koma að þessum erfiðu málum en við þurfum þá jafnframt að horfa á málin með opin augun og 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu. Hún er um mjög mikilvæg atriði og ég vildi gjarnan að við hefðum lengri tíma til að ræða þetta saman. Það eina sem ég vék að í upphafi var að ég fékk óvænt spurningar um aðra hluti en ég hélt að meiningin hefði verið að yrði aðalandlag umræðunnar, þ.e. staða ríkissjóðs og atvinnulífið sem slíkt en ekki sérstaklega skuldavandi heimilanna. Ég gerði mitt besta til að svara þeim í leiðinni. Svo ég svari spurningunni um hina erlendu eigendur krónubréfanna eru þau mál í höndum Seðlabankans. Hann er að samræma aðgerðir í þeim efnum og innan skamms vonast ég eftir tíðindum af því sem þar verður gert. Það er að sjálfsögðu ljóst að eigi að ná niður því atvinnuleysi sem þegar er orðið á Íslandi og finna störf fyrir þá sem munu bætast á vinnumarkaðinn á næstu árum þurfa að verða til mörg störf á Íslandi á næstu áratugum. Ég tek ekki svo til orða, eins og sumir hafa tamið sér, að það eigi að skapa, eins og drottinn almáttugur, 15.000, 18.000 eða 30.000 störf. Það þurfa að verða til 15.000, 18.000 eða 30.000 störf. Það er munur á þessu, eins og sú hugsun sé gild að stjórnvöld ofan frá framleiði störfin eða  Ríkisstjórnin kynnti í febrúarmánuði áætlanir um 4.000–6.000 ársverk með fjölþættum aðgerðum, í byggingariðnaði, við snjóflóðavarnir, við gróðursetningu og grisjun, orkuviðhald, orkusparnað, ferðaþjónustu, kvikmyndagerð, frumkvöðlasetur, átaksverkefni o.s.frv. Sum þeirra taka til sumarsins. Svo þakka ég hv. þm. Gunnari Svavarssyni fyrir málefnalega ræðu. Það er hárrétt hjá honum, ég held að enginn stjórnmálaflokkur og engir stjórnmálamenn séu til sem ekki 

Hæstv. forseti. Fyrir hádegishlé fór fram umræða um það hvort forseti Alþingis mundi reyna að leita leiða til að greiða fyrir þingstörfum og leita samkomulags um hvernig við mundum haga dagskránni í dag. Við sjálfstæðismenn höfum komið með tillögur um að 9. mál á dagskrá yrði rætt, heimild til samninga um álver í Helguvík. Okkur finnst mikilvægara að ræða það á þessari stundu frekar en að stjórnarskipunarlögin verði tekin á dagskrá, sem er 5. mál á dagskrá. Skemmst er frá því að segja að á fundi okkar formanna þingflokka núna í hádeginu var því hafnað að málið um Helguvík yrði tekið á dagskrá. Reyndar var því borið við að ekki væri komið nefndarálit í málinu frá hv. þingmönnum Vinstri grænna og var þá boðið upp á að 6. málið, sem er um vaxtabætur, yrði rætt en tekið skal fram, hæstv. forseti, að því var jafnframt hafnað. En ég vil spyrja hæstv. forseta sem er núna á forsetastóli hvort hann muni íhuga að breyta röð á dagskrá.

Forseti hefur ekki tekið þá ákvörðun að breyta þeirri röð sem hér er á dagskránni eftir þann fund sem forseti átti með þingflokksformönnum í hádeginu og stendur sú dagskrá sem hér er þar til annað verður ákveðið.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að harma það að forseti skyldi ekki íhuga að breyta þessari dagskrárröðun. Því liggur fyrir einlægur ásetningur þeirra flokka sem nú eru í ríkisstjórn og þeirra sem styðja ríkisstjórnarflokkana, þ.e. Framsóknarflokksins, að rædd verði stjórnarskrármál en ekki atvinnumál. Það liggur sem sagt fyrir áhugaleysi, m.a. Framsóknarflokksins, á því að hér verði rædd mikilsverð mál sem snúa að því að skapa atvinnu í landinu. Reyndar tók hv. þm. Grétar Mar Jónsson undir tillögu mína og vil ég þakka honum það að tekið var undir þá tillögu að meira máli skipti að ræða málefni Helguvíkur en að ræða stjórnarskrármál. Hins vegar veit ég ekki hvort hann vill fylgja þeirri skoðun sinni eftir og lýsa henni úr ræðustólnum. En það liggur a.m.k. fyrir að menn vilja frekar ræða stjórnarskrármál en alvarleg atvinnumál.

Forseti vill taka fram að þegar ekki næst samkomulag á fundum er ekki um samkomulag að ræða. Hér eru sex dagskrárliðir á dagskrá sem á eftir að ræða. Þar af eru fimm sem snúa beint að atvinnumálum og ég sem forseti hvet til þess að umræða um 5. dagskrármálið verði skipulögð og góð umræða. Og þannig haldið á málum verði hægt að fara í þau mál sem eru síðar á dagskrá og við munum svo meta það seinna í dag hvernig fundi verður fram haldið.

Er verið að hvetja til 1. umr. um stjórnarskrármálið?

Frú forseti. Það er dapurlegt að heyra að fundurinn í hádeginu skyldi engan árangur bera í þá veru sem við sjálfstæðismenn báðum um fyrr í morgun. Það hlýtur að skjóta sérstaklega skökku við að Framsóknarflokkurinn, sem var að enda við að ljúka utandagskrárumræðu um atvinnumál, vilji ekki 

Frú forseti. Þegar mikil mótmæli urðu á götum úti í samfélaginu upp úr áramótum til að mótmæla óstjórn Sjálfstæðisflokksins, efnahagshruninu sem Sjálfstæðisflokkurinn ber ábyrgð á, var að sjálfsögðu verið að krefjast aðgerða í þágu heimila, verið var að krefjast aðgerða í þágu atvinnulífs og verið var að krefjast aukins lýðræðis. Allt voru þetta kröfur utan úr samfélaginu og krafist var nýrrar ríkisstjórnar. Allt gekk þetta að mestu leyti eftir. Það kom ný ríkisstjórn sem er að vinna í samræmi við stefnuskrá sína og í samræmi við vilja þjóðarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur engan áhuga á því að ræða lýðræðismálin. Sjálfstæðisflokkurinn hefur engan áhuga á því að ræða breytingar á stjórnarskrá í takt við það sem þjóðin hefur verið að krefjast. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki mæta þjóðinni. Hann vill ekki auðlindirnar í þjóðareign þrátt fyrir að hafa verið með það í stefnuskrám ríkisstjórna áður fyrr. 

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvenær hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fékk umboð til að tala fyrir hönd þjóðarinnar eða tala fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Virðulegur forseti. Hann talar um vilja þjóðarinnar. Vilji þjóðarinnar, hæstv. forseti, kemur að jafnaði fram í kosningum. Þá kemur vilji þjóðarinnar 

Virðulegi forseti. Ég harma það eins og aðrir þingmenn að hæstv. forseta þingsins hefur ekki tekist að ná sátt um meðferð mála. Eitt er að forseta þingsins mistekst að ná sátt um meðferð mála, annað er að hv. þingmenn, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, standi upp og hefji umræður undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, á þann veg sem gert var. Það er vísasti vegurinn, virðulegi forseti, til þess að umræður um þennan lið, um fundarstjórn forseta, verði langar þegar gengið er fram með þessum hætti. Ég sé mig knúinn til að koma aftur upp, virðulegi forseti, og hvetja til þess að virðulegur forseti beiti sér fyrir því að staðið verði þannig að málum að unnt verði að vinna þingstörfin í sæmilegri sátt. Þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gengur fram með þessum hætti er búið að rjúfa þann frið sem var þó verið að reyna að mynda væntanlega í hádeginu. Ég sé ekki annað en málið sé komið í algert óefni aftur og ég hvet hæstv. forseta til að gera nú hlé á fundinum til að reyna að koma þingstörfunum í sæmilegt horf.

Frú forseti. Ég hef farið varlega í það að tala undir þessum dagskrárlið þar sem ég á sæti í forsætisnefnd og er 1. varaforseti þingsins. Þess vegna hef ég sparað að fara upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og fara yfir málin. En nú þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur farið yfir málin og lýst sjónarmiðum sínum og þegar maður jafnframt horfir á netmiðlana, þar sem búið er að boða til nýrrar búsáhaldabyltingar fyrir utan Alþingi eftir einhvern tíma í dag - það á sem sagt að kalla saman Alþingi götunnar til að berja á Alþingi áfram, þetta kemur fram í netmiðlunum akkúrat núna, að verið er að hvetja fólk til að koma með búsáhöldin sín og standa fyrir utan og mynda sem mestan hávaða - sjáum við hver hefur skipulagt og stjórnað þeim aðgerðum og hver ræður í samfélaginu núna.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf frá Arnbjörgu Sveinsdóttur, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, dagsett 1. apríl 2009: „Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins óskar eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls 385, stjórnarskipunarlög, verði tvöfaldaður, sbr. 4. mgr. 55. gr. þingskapa, vegna mikilvægis málsins.“ Mun því ræðutími verða tvöfaldaður við 2. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál. Nefndin hefur fjallað um málið um málið og fengið á sinn fund Björgu Thorarensen, forseta lagadeildar Háskóla Íslands, Bryndísi Hlöðversdóttur, forseta lagadeildar Háskólans á Bifröst, Gísla Tryggvason, talsmann neytenda, Pál Þórhallsson frá forsætisráðuneyti, Ragnhildi Helgadóttur, prófessor við Háskólann í Reykjavík, Sigurð Líndal, prófessor við Háskólann á Bifröst, Hafstein Þór Hauksson, skrifstofustjóra hjá umboðsmanni Alþingis, Ragnar Aðalsteinsson hrl., Magnús Thoroddsen hrl., Ágúst Þór Árnason, aðjúnkt við Háskólann á Akureyri, Karl Axelsson hrl., Friðrik Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Arthur Bogason frá Landssambandi smábátaeigenda, Helga Áss Grétarsson frá Lagastofnun Háskóla Íslands, Guðrúnu Gauksdóttur frá Háskólanum í Reykjavík, Aðalheiði Jóhannsdóttur frá Háskóla Íslands, Eirík Tómasson, prófessor við Háskóla Íslands, Styrmi Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóra, Ernu Bjarnadóttur frá Bændasamtökunum, Gústaf Adolf Skúlason frá Samorku, Elínu Smáradóttur lögfræðing frá Orkuveitu Reykjavíkur, Birgi Þór Runólfsson frá Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál, Harald Birgisson frá Viðskiptaráði, Hrafnhildi Stefánsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins, Þorlák Karlsson frá Háskólanum í Reykjavík, Ólaf Þ. Harðarson, Gunnar Helga Kristinsson og Svan Kristjánsson, alla frá Háskóla Íslands, Þór Saari frá Samtökum um lýðræði og almannahag, Guðjón Bragason og Jönu Friðfinnsdóttur frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Evu Bryndísi Helgadóttur frá Lögmannafélagi Íslands. Umsagnir bárust um málið frá Ragnhildi Helgadóttur, Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Davíð Þorlákssyni, Landvernd, Davíð Þór Björgvinssyni, Landsvirkjun, Norðuráli, Norðurorku, Sjómannasambandi Íslands, Sigurði Líndal, Svani Kristjánssyni, Birgi Þór Runólfssyni og Ragnari Árnasyni, Samtökum um lýðræði og almannahag, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Viðskiptaráði, Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands, Samorku, HS Orku, Rarik, Félagi umhverfisfræðinga á Íslandi, Orkustofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, ReykjavíkurAkademíunni, Landssambandi smábátaeigenda, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Ágústi Þór Árnasyni og Lögmannafélagi Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til ferns konar breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Í fyrsta lagi að bætt verði við hana nýrri grein sem fjalli um eignarhald og nýtingu á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti, sem og ákvæði um rétt til umhverfis sem stuðlar að heilbrigði og að líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið. Í öðru lagi er lagt til að fyrirkomulagi þess hvernig breytingar á stjórnarskránni eru samþykktar verði breytt þannig að þær verði framvegis bornar undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar eftir samþykki Alþingis. Í þriðja lagi er lagt til að fest verði í stjórnarskrána ákvæði þess efnis að Alþingi skuli láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag ef tiltekinn fjöldi kjósenda krefst þess. Loks er lagt til að við stjórnarskrána bætist ákvæði um stundarsakir þess efnis að forseti Íslands skuli boða til stjórnlagaþings til endurskoðunar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Nefndin ræddi frumvarpið og efnisatriði þess ítarlega á fundum sínum. Þau atriði sem hvað mesta umfjöllun fengu varða hugtökin þjóðareign og náttúruauðlindir í 1. gr. frumvarpsins, hugtökin sjálfbær þróun og líffræðileg fjölbreytni í sömu grein, afmörkun á því um hvaða lög eða málefni kjósendur geta krafist þjóðaratkvæðagreiðslu og með hvaða hætti slík krafa skuli höfð uppi, sem og hlutverk og störf stjórnlagaþings. Vík ég þá að 1. gr. frumvarpsins. Í greininni er kveðið á um að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. Tekið er fram að ríkið fari með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og hafi eftirlit með nýtingu þeirra eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Þá segir að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar og að náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Loks segir í greininni að allir eigi rétt til umhverfis sem stuðli að heilbrigði og þar sem líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið. Athugasemdir komu fram hjá nokkrum umsagnaraðilum þess efnis að ekki væri nægilega skýrt hvað fælist í hugtakinu þjóðareign. Í því sambandi ítrekar meiri hlutinn að með hugtakinu þjóðareign er átt við sérstaka tegund eignarhalds til hliðar við hefðbundinn einkaeignarrétt einstaklinga og lögaðila, og er hér byggt á skilgreiningu auðlindanefndar frá árinu 2000. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu felst í þessu að ríkinu er samkvæmt lögum fenginn hinn sérstaki eignarréttur á náttúruauðlindum í skjóli þess að enginn annar lögaðili eða einstaklingur hefur getað sannað eignarrétt sinn á þeim. Meiri hlutinn telur hugtakið þjóðareign skýrt og ítrekar að ákvæðinu er ekki ætlað að hrófla við beinum eða óbeinum eignarréttindum sem menn hafa þegar öðlast á náttúruauðlindum. Fram hefur komið hjá nokkrum umsagnaraðilum að eðlilegra væri að tillögu um auðlindaákvæði yrði vísað til þeirrar heildarendurskoðunar stjórnarskrárinnar sem fyrirhugað er að fari fram á stjórnlagaþingi. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að lengi hefur verið til umræðu hér á landi að auðlindaákvæði verði fært inn í stjórnarskrána og mikil vinna farið fram í því sambandi, einkum á vegum auðlindanefndar sem skilaði skýrslu sinni árið 2000 og á vegum nefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar sem skilaði áfangaskýrslu árið 2007. Til að stuðla að sátt landsmanna um eignarhald á náttúruauðlindum telur meiri hlutinn einsýnt að ekki verði beðið lengur með setningu auðlindaákvæðis á borð við það sem lagt er til í frumvarpinu. Þá telur meiri hlutinn efnisrök hníga til þess að ákvæði 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins þess efnis að náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi fari betur sem 3. málsl. 1. mgr. 1. gr. og leggur til breytingu á frumvarpinu þess efnis. Meiri hlutinn telur veigamikil rök hníga að því að sérstakt ákvæði um rétt til umhverfis verði sett í stjórnarskrá og bendir á að umhverfismál verða æ veigameiri þáttur í lífi almennings sem þorri manna lætur sig miklu skipta. Vægi þeirra mun fyrirsjáanlega ekki minnka á komandi árum. Þegar litið er til framtíðar má því búast við að gerðar verði meiri kröfur um að þessum mikilvæga málaflokki verði gert nægjanlega hátt undir höfði með því að setja um hann sérstakt ákvæði í stjórnarskrá. Að teknu tilliti til sjónarmiða umsagnaraðila og þess að réttur manna til umhverfis hefur ekki hlotið jafnlanga og ítarlega umræðu og eignarhald á náttúruauðlindum telur meiri hlutinn þó heppilegra að afstaða verði ekki tekin að þessu sinni heldur bíði stjórnlagaþings. Í því sambandi bendir meiri hlutinn jafnframt á hugtakið sjálfbæra þróun sem, þrátt fyrir að hafa rótgróna merkingu í alþjóðlegum rétti, hefur ekki hlotið jafnmikla umræðu og skýringu í íslenskum rétti. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á frumvarpinu þess efnis að 2. og 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins falli brott, en þar er m.a. að finna ákvæði um að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar og kveðið á um rétt til umhverfis sem stuðli að heilbrigði og þar sem líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið. Þó skuli 2. málsl. 2. mgr. ekki falla brott heldur flytjast í 1. mgr. eins og að framan greinir. Kem ég þá að 2. gr. frumvarpsins. Í greininni er lagt til að fyrirkomulagi þess hvernig staðið skuli að breytingum á stjórnarskránni verði breytt. Í stað þess að fjallað verði um frumvarpið á tveimur þingum og kosningar fari fram milli þinganna er gert ráð fyrir að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um frumvarp til breytinga á stjórnarskránni eftir samþykkt Alþingis. Þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins. Hljóti frumvarpið meiri hluta gildra atkvæða, þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá, skuli það staðfest af forseta Íslands og öðlast gildi sem stjórnskipunarlög. Eins og frumvarpið hljóðar er gert ráð fyrir að frumvarp til stjórnarskipunarlaga verði rætt við þrjár umræður á Alþingi eins og önnur lagafrumvörp. Til að hnykkja enn frekar á sérstöðu stjórnarskipunarlaga leggur meiri hlutinn til að slík frumvörp verði rædd við fjórar umræður og að minnst vika líði á milli umræðnanna. Jafnframt telur meiri hlutinn rétt að atkvæðagreiðsla um stjórnarskipunarlög geti farið fram í síðasta lagi fjórum mánuðum eftir samþykkt frumvarps á Alþingi til að tryggja að nægjanlega mikil og víðtæk umræða geti farið fram í samfélaginu um fyrirhugaðar breytingar. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á frumvarpinu hvað þessi tvö atriði varðar. Kem ég þá að 3. gr. frumvarpsins. Í greininni er lagt til að ákveðinn hluti kjósenda, 15 af hundraði, geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði þjóðarinnar. Atkvæðagreiðslan getur verið um málefni sem varða almannahag eða tiltekin lög. Þó eru undanskilin fjárlög, fjáraukalög, lög um skattamálefni og lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi þegar hún fjallar um gildi tiltekinna laga og ef meiri hluti gildra atkvæða er fylgjandi tillögunni, þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá. Ákvæðinu er ætlað að stuðla að beinu og milliliðalausu lýðræði og færa valdið í hendur þjóðarinnar í ríkara mæli en áður hefur þekkst. Í því umhverfi sem Íslendingar búa nú við er það skýlaus krafa almennings að þátttaka hans í ákvarðanatöku í veigamiklum málum sé tryggð, sem og frumkvæði til að ákveða hvað lagt verði fyrir þjóðina til samþykktar eða synjunar. Til að undirstrika að þjóðarfrumkvæðinu sé ætlað að tryggja aðkomu þjóðarinnar að veigamiklum málum leggur meiri hlutinn til að bætt verði við textann skilyrði um að atkvæðagreiðslunnar sé einungis hægt að krefjast um mikilvægt málefni sem varðar almannahag. Meiri hlutinn áréttar jafnframt að undanskilin þjóðaratkvæðagreiðslu eru málefni sem varða einkamálefni og einkahagsmuni fólks eða minnihlutahópa. Þó svo að þjóðaratkvæðagreiðsla um gildi tiltekinna laga sé bindandi, náist fyrir því gildur meiri hluti, eru þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvæg málefni það ekki. Meiri hlutinn telur mikilvægt að lögfest sé leið fyrir almenning til að koma að viðhorfum sínum í mikilvægum málum en jafnframt að þjóðin búi við lagafestu og öryggi. Atkvæðagreiðsla sem krafist er um tiltekið mál getur á einn eða annan hátt varðað lögbundin réttindi eða skyldur manna. Því er nauðsynlegt að Alþingi hafi úrslitavald um hvort niðurstaða atkvæðagreiðslu leiði til lagabreytinga þegar ekki er kosið um gildi laga. Þá er nauðsynlegt að stjórnarskrárvarin réttindi séu ávallt höfð í hávegum. Einsýnt er að þegar fylgi þjóðarinnar við tiltekið málefni er afgerandi á einn veg muni Alþingi hlusta á kröfu þjóðarinnar og leita leiða til að breyta samkvæmt henni. Í ákvæðinu er kveðið á um að nánari reglur varðandi kröfur kjósenda og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu skuli settar með lögum. Meiri hlutinn ræddi ítarlega útfærslu atkvæðagreiðslu að þjóðarfrumkvæði, sem er nýmæli hér á landi, og leggur áherslu á að vandað verði til þeirrar lagasetningar. Þá verður að telja mikilvægt að slík lög verði sett svo fljótt sem unnt er verði ákvæðið að stjórnarskipunarlögum. Í athugasemdum við ákvæðið kemur fram að í lögum þurfi m.a. að útfæra hvernig staðið er að söfnun undirskrifta og hvernig spurning er sett fram í atkvæðagreiðslu. Meiri hlutinn tekur undir þetta enda skiptir miklu að stuðnings við þjóðarfrumkvæði um tiltekið mál sé aflað með öruggum og réttmætum hætti. Því áréttar meiri hlutinn að settar verði skýrar leiðbeinandi reglur um form spurninga þannig að þær verði ekki villandi eða leiðandi fyrir almenning. Slíkar reglur skuli jafnframt gilda bæði um þá spurningu sem verið er að afla fylgis til að fá fram atkvæðagreiðslu um tiltekið mál og um þá spurningu sem sett er fram í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að spurningin sé þess eðlis að kjósanda verði gert að svara einungis játandi eða neitandi. Þannig verði tryggt að kjósandi geti að fullu gert sér grein fyrir því hvaða spurning og málefni er til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar reglur um þetta efni hafa verið lögfestar þarf að meta hvort spurningar uppfylli kröfur laganna. Lagt er til að Alþingi verði falið að staðfesta hvenær spurning er tæk til þjóðaratkvæðagreiðslu. Meiri hlutinn telur eðlilegt að tiltekinni nefnd þingsins verði falið þetta hlutverk og vekur athygli á að hugsanlega þarf að breyta þingsköpum til samræmis verði frumvarp þetta að lögum. Með þessu er jafnframt tryggt að spurningar sem varða einstaklinga og einkamálefni þeirra fari ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu eða stuðnings verði aflað til slíkrar atkvæðagreiðslu. Þá er lagt til að nánar sé kveðið á um það í ákvæðinu hvað mælt skuli fyrir um í almennum lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Meiri hlutinn leggur áherslu á að stuðnings við að tiltekið málefni fari til þjóðaratkvæðagreiðslu sé aflað með lögbundnum og tryggum hætti þannig að sá sem styður slíka kosningu geri sér að fullu grein fyrir því um hvaða mál sé að ræða. Meiri hlutinn telur því eðlilegt þegar undirskriftum er safnað um tiltekið mál að það verði gert þannig að sá sem skrifar undir slíkt skjal þurfi að mæta á tiltekinn stað þar sem hægt sé að sannreyna og votta undirskrift hans, enda segir í ákvæðinu að krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu skuli vera staðfest. Í því skyni má hugsa sér að kveðið verði á um að undirskriftalistar liggi fyrir hjá opinberum aðila, til að mynda hjá sýslumanni eða á starfsstöð sveitarstjórnar. Meiri hlutinn telur jafnframt eðlilegt að settur verði tímarammi um slíka undirskriftasöfnun. Sá frestur sem gefinn er til söfnunar undirskrifta þarf þó að veita nægilegt svigrúm til að almenningur geti gert vilja sinn ljósan og má ekki skapa hindrun fyrir virku þjóðarfrumkvæði. Nokkuð var rætt um það hlutfall kosningarbærra manna sem krafist gæti þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni. Fram komu sjónarmið þess efnis að tryggja þyrfti að hlutfallið væri nægilega hátt til að komið yrði í veg fyrir að sérstakir hagsmunahópar gætu til að mynda náð að stöðva alla eftirlitslöggjöf sem að þeim snýr. Þá væri hlutfallið of lágt í frumvarpinu þar sem tiltölulega auðvelt væri að safna undirskriftum. Meiri hlutinn telur ekki þörf á að hækka það hlutfall sem kveðið er á um í greininni enda gerir hún ráð fyrir að settar verði skýrar reglur um hvernig afla megi stuðnings við þjóðaratkvæðagreiðslu sem og um undirskriftasöfnun sem tengist henni. Vík ég þá að 4. gr. frumvarpsins. Í greininni er lagt til að efnt verði til kosninga um stjórnlagaþing sem skuli endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þjóðin skuli kjósa 41 fulltrúa á þingið og verði mælt fyrir um kjörgengi og kosningu í sérlögum. Þá eru í greininni útfærðar reglur um meðferð frumvarps að stjórnarskrá og er kveðið á um að stjórnlagaþing skuli senda frumvarpið til Alþingis sem geti sent það með rökstuddri tillögu aftur til stjórnlagaþings. Er lagt til að þá þurfi aukinn meiri hluta stjórnlagaþings til að samþykkja frumvarpið og senda í þjóðaratkvæðagreiðslu, ella teljist það fellt. Geri Alþingi ekki rökstudda tillögu fari frumvarpið til þjóðaratkvæðagreiðslu og þurfi meiri hluta gildra atkvæða, þó a.m.k. 25 af hundraði kjósenda á kjörskrá, til að það verði að gildum stjórnarskipunarlögum. Því hefur verið haldið fram að með því að setja á stofn sérstakt stjórnlagaþing sé vegið að sjálfstæði og áhrifum Alþingis sem farið hefur með hlutverk stjórnarskrárgjafa um árabil. Eðlilegt sé að það hlutverk verði áfram í höndum Alþingis auk þess sem stofnsetning stjórnlagaþings sé kostnaðarsöm og tímafrek framkvæmd. Meiri hlutinn bendir í þessu sambandi á að vinna við endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur staðið nánast óslitið yfir frá lýðveldisstofnun árið 1944 með takmörkuðum árangri. Aðstæður í þjóðfélaginu eru auk þess með þeim hætti eftir bankahrunið í október 2008 að almenningur kallar eftir gagnsæi og trausti í störfum ráðamanna. Stjórnarskránni er m.a. ætlað að kveða á um valdmörk Alþingis og því óeðlilegt að það setji sér sjálft þau mörk. Krafan um að Alþingi stígi til hliðar þegar að því kemur að setja þær nýju leikreglur samfélagsins sem felast í nýrri stjórnarskrá er því svo rík að réttlætanlegt verður að teljast að stjórnarskrárgjafarvaldið verði tímabundið fært frá Alþingi til annars stjórnarskrárgjafa sem sérstaklega er kosinn til þess starfs. Meiri hlutinn leggur til þó nokkrar breytingar á ákvæði um stjórnlagaþing. Sjálfstæði þingsins og hlutverk þess er áfram haft í hávegum en breytingunum er ætlað að styrkja stoðir stjórnlagaþings, einfalda ákvæðið, stytta starfstíma þingsins, skapa meira svigrúm til útfærslu á störfum þess með almennum lögum og draga úr kostnaði við þingið. Hlutverk þingsins er samkvæmt greininni að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Í reynd er þinginu þó ætlað að semja frumvarp að nýrri stjórnarskrá og er endurskoðun stjórnarskrárinnar einungis liður í því starfi. Leggur meiri hlutinn því til breytingar þessu til samræmis. Mikilvægt er að á stjórnlagaþingi verði opnar umræður og sem flestir geti komið ábendingum sínum og skoðunum á framfæri á einfaldan og opinskáan hátt. Fram hefur komið hjá nokkrum umsagnaraðilum að eðlilegt sé að tryggja aðkomu hagsmunasamtaka, fræðimanna og sérfræðinga að þinginu. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að þjóðin fái að kjósa til þingsins en jafnframt að samræður fari fram milli fulltrúa þingsins annars vegar og fræðimanna og sérfræðinga hins vegar. Er það til þess fallið að auka og dýpka skilning á lýðræði og inntaki þess. Slíkar orðræður og skoðanaskipti ættu jafnframt að verða til þess að stytta þann tíma sem þingið þarf til starfa. Þá má ætla að þrengri tímarammi gæti orðið til að gera vinnu þingsins markvissari. Með hliðsjón af þessu og þeirri gagnrýni sem beinst hefur að þeim langa tíma sem þinginu er ætlaður leggur meiri hlutinn til að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010, þingið komi saman 17. júní 2010 og ljúki störfum eigi síðar 17. júní 2011. Með þessu næst jafnframt fram töluverður sparnaður þar sem ekki þarf að kosta til sérstakra kosninga ásamt því sem styttri starfstími sparar launa- og rekstrarkostnað þingsins. Þá telur meiri hlutinn ekki sýnt að fulltrúar þingsins þurfi að vera í fullu starfi á stjórnlagaþingi. Allt eins er hægt að rökstyðja fyrirkomulag þings sem væri með þeim hætti að þing hittist fáeina daga í senn nokkrum sinnum yfir starfstímann en í millitíðinni væru starfshópar eða vinnustofur að störfum um afmarkaðri efni og starfsfólk og sérfræðingar ynnu að tillögum þingfunda og starfshópa. Meiri hlutinn telur því einsýnt að frekar verði unnið að þeim drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem kynnt hafa verið og skerpt á þeim ramma sem um þingið skal gilda. Áréttar meiri hlutinn að slíkur rammi megi ekki þrengja að sjálfstæði þingsins heldur sé honum einungis ætlað að gera vinnu þess markvissari. Eftir sem áður verði það stjórnlagaþingsins sjálfs að setja sér starfsreglur. Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu. Reglum sem finna má í áðurnefndum drögum er m.a. ætlað að tryggja sjálfstæði stjórnlagaþings gagnvart Alþingi og öðrum handhöfum ríkisvalds. Telur meiri hlutinn rétt að þetta sjálfstæði þingsins sé tryggt með stjórnarskrárákvæði um stjórnlagaþing og leggur því til breytingu þess efnis að ekki verði gert ráð fyrir því að frumvarp stjórnlagaþings til nýrrar stjórnarskrár fari tvisvar til Alþingis, en það gefi þó umsögn sína um það. Þetta sparar töluverðan tíma og kostnað. Þess í stað er lagt til að ávallt þurfi 2/3 hluta fulltrúa stjórnlagaþings til að samþykkja frumvarpið, án tillits til afstöðu Alþingis, áður en það fari í venjulegan farveg þjóðaratkvæðagreiðslu. Jafnframt er lagt til að Alþingi setji nánari ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu enda skal það setja slíkar reglur um þjóðaratkvæði skv. 2. og 3. gr. frumvarpsins. Þessar reglur verða mjög sambærilegar, og telur meiri hlutinn eðlilegt að stjórnlagaþingið fái að einbeita sér að kjarna málsins - að semja nýja stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Meiri hlutinn leggur einnig til smávægilegar orðalagsbreytingar á frumvarpinu til leiðréttingar á texta auk þess sem lagt er til að felld verði brott sú kvöð að kosningarbærir menn þurfi að vera í landinu til að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Búið er að tryggja möguleika manna erlendis til að kjósa og telur meiri hlutinn því tímabært að leiðrétta þetta. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Ellert B. Schram, Guðjón A. Kristjánsson og Atli Gíslason.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þessarar umræðu verði minnst sem ákveðins niðurlægingartímabils í sögu Alþingis þegar hér koma upp þingmenn eins og hv. síðasti ræðumaður sem telur sjálfsagt að Alþingi stígi til hliðar, að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið, og ég held að Alþingi hafi í raun og veru, virðulegi forseti, aldrei komist á það stig að hér standi í þessum ræðustól, í þessum sal, þingmenn sem lýsi því sem sjálfsögðum hlut að Alþingi stígi til hliðar. Að standa í þessum ræðustól og telja það sjálfsagt og eðlilegt að óska eftir því að meiri hluti Alþingis samþykki að Alþingi stígi til hliðar, að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið eins og hv. þingmaður lagði til. Eins og ég segi, ég tel að þetta sé einhver mesta niðurlæging sem komið hefur inn í þessa sali enda hefur engum manni dottið þetta áður í hug. Það hafa komið fram hugmyndir um stjórnlagaþing, ráðgefandi stjórnlagaþing, en ég fullyrði að það hefur enginn ræðumaður staðið hér og flutt meirihlutatillögu frá nefnd um stjórnarskrármálið sem gengur út á það að Alþingi stígi til hliðar og Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið. Þetta eru mikil tíðindi og ill í sögu Alþingis. Þau eru enn verri vegna þess að þegar hv. þingmenn taka sæti á Alþingi skrifa þeir undir drengskaparheit þar sem segir, með leyfi forseta: „Ég undirskrifaður/uð, sem kosin(n) er þingmaður til Alþingis Íslendinga, heiti því, að viðlögðum drengskap mínum og heiðri, að halda stjórnarskrá landsins.“ Þetta er það sem þingmenn skrifa undir. Hér heyrum við síðan þingmenn standa og flytja tillögu frá meiri hluta nefndar um það að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið. Telja þingmenn virkilega að slíkar yfirlýsingar séu í samræmi við þetta drengskaparheit sem þeir hafa undirritað með því að setjast á þingið? Ég ítreka það, virðulegi forseti, að þetta er niðurlægingartími í sögu Alþingis sem við lifum hér. Þetta var niðurlægingarræða fyrir Alþingi sem hv. þingmaður flutti og ég er undrandi á því að fleiri skuli leggja þessu máli lið sem er til stofnað vegna þess að það þurfti að fá stuðning Framsóknarflokksins við minnihlutastjórn. Við minnihlutastjórn sem var mynduð með þeim hætti að það er fullkomlega réttmæt stjórnskipuleg gagnrýni á myndun stjórnarinnar að ekki hafi verið farið að stjórnskipunarvenju við myndun stjórnarinnar, að það skuli hafa verið farið út í það strax á fyrsta degi að ráðast í að mynda minnihlutastjórn er líka brot á öllum stjórnskipunarvenjum sem hér hafa gilt og þarf þá kannski ekki að undra að þetta fólk sem þannig stendur að verki vilji hafa stjórnlögin í höndum einhverra annarra. Er greinilega alveg sama um stjórnlögin, alveg sama og segir bara: Alþingi á að stíga til hliðar, Alþingi á að gefa frá sér stjórnarskrárvaldið, og leggur það til og telur að það sé hluti af einhverri kröfu almennings. Hvar hefur það komið fram að krafa almennings sé um það að Alþingi gefi frá sér þetta vald? Ég spyr: Til hvers er verið að boða til kosninga 25. apríl ef menn á sama tíma samþykkja að Alþingi gefi frá sér valdið til að ákveða hvað er í stjórnarskránni? Stjórnlagaþingið gæti ákveðið að Alþingi yrði lagt niður. Stjórnlagaþingið gæti gert tillögur um það og samþykktir um það að Alþingi hyrfi úr sögunni. Er það það sem hv. þingmenn stefna að og vilja að stjórnlagaþingið geri eftir að Alþingi hefur stigið til hliðar? Tillagan sem hér er flutt getur jafngilt því að það sé beinlínis lagt til að Alþingi sé lagt af, það stígi ekki aðeins til hliðar heldur sé lagt af, því að stjórnlagaþingið hefur fulla heimild til að gera hvað sem það vill við endurskoðun á stjórnarskránni og gæti þess vegna lagt þetta til. Virðulegi forseti. Þetta eru einkennilegir tímar og dæmalaust að telja að það sé krafa og hluti af endurreisn Íslands við núverandi aðstæður að leggja til frumvarp sem gerir ráð fyrir því að Alþingi stígi til hliðar og að unnt verði að semja stjórnlög án þess að Alþingi eigi þar síðasta orðið, taki ákvarðanir, leggi til tillögur og móti þær í þingsalnum eftir ráðgjöf frá öðrum. Virðulegi forseti, við sjálfstæðismenn erum á móti þessu máli eingöngu vegna þess að okkur er annt um virðingu Alþingis. Okkur er annt um það heit sem við gefum þegar við setjumst á þing og skrifum undir, að við ætlum að halda stjórnarskrá Íslands í heiðri, en það gerum við með því að standa vörð um Alþingi. Við gerum það með því að standa vörð um stjórnarskrárvaldið í höndum Alþingis þannig að ég tel að þeir hv. þingmenn sem að þessu óheillaverki standa séu á villigötum, hafi látið blekkjast og leiða sig út í ógöngur. Þess vegna erum við sjálfstæðismenn á móti þessu frumvarpi og leggjum til að því verði vísað frá. Hvað lesum við svo? Við lesum það í vefmiðli í dag að boðað sé til nýrrar búsáhaldabyltingar fyrir utan Alþingishúsið síðdegis til að mótmæla því að við ræðum þetta mál. Það er komin hvatning til að stofna til slíks hávaða úti á götunni að við getum ekki rætt málið. Þann 20. janúar varði lögreglan Alþingi og störf Alþingis. Þá kom lögreglan og stóð vörð um þingið þannig að við gætum haldið áfram störfum. Nú stöndum við inni í þessum sal og þurfum að verja heiður Alþingis vegna þess að inni í salnum er fólk sem leggur til að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið. Svo ætlar fólk að koma hér og boðar í nafni lýðræðis og einhverrar - ég veit ekki hvers - borgarahreyfingar, eins og það heitir, að við getum ekki talað um þetta og svo mikill hávaði verði utan dyra síðdegis og í kvöld að við getum ekki talað um þetta. Þetta er það sem meiri hluti nefndarinnar er að verða við með því að leggja til að við gefum frá okkur stjórnarskrárvaldið. Er þetta það ástand sem menn vilja? Ég sé ekki betur en að ef ekki er veitt fyrirstaða og tekið á málum af þeim þunga sem þarf verði Alþingi ýtt til hliðar í eitt skipti fyrir öll en ekki bara í þessu eina máli, þannig að ég hvet hv. þingmenn til að huga að því sem hér er að gerast og skoða málið í því ljósi. Sagt er að verið sé að bregðast við kalli sem hefur komið og kom hér þegar lögreglan þurfti að verja Alþingishúsið og síðan þegar við ætlum að ræða þetta mál er fólk boðað aftur til að trufla störf þingsins, til að svo mikill hávaði verði í þingsalnum að við getum ekki talað. Þetta er ástandið sem hv. þingmenn stuðla að og þess vegna lögðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins til fyrr í dag að tóm yrði gefið til að ræða, taka á og fara yfir önnur mál frekar en að stofna til þess ófarnaðar í þingsalnum og þeirrar niðurlægingar fyrir Alþingi sem hér er lögð til og kemur fram í áliti meiri hluta nefndarinnar þegar sagt er að hér sé orðið við kröfu um að Alþingi stígi til hliðar og verið sé að bregðast við þeirri kröfu með þeim tillögum sem hér eru fluttar að Alþingi víki sæti og aðrir taki að sér að móta og ákveða stjórnarskrá landsins. Um það snýst þetta mál og var krafa Framsóknarflokksins til að þessi stjórn yrði til. Forsenda þess að stjórnin yrði til var að flokkarnir sem standa að minnihlutastjórninni samþykktu þessa kröfu Framsóknarflokksins. Þetta eru stjórnarhættirnir. Svo þegar heiðvirðir þingmenn, sem auðvitað blöskrar þessi framganga öll, eru spurðir: Hvers vegna látið þið þetta yfir ykkur ganga? Þá er svarað: Við verðum að þjóna Framsóknarflokknum. Hann veitir ríkisstjórninni stuðning. Þess vegna verðum við að láta þetta yfir okkur ganga. Í raun og veru er alveg ótrúlegt að við skulum standa hér og þurfa að ræða þetta á síðustu dögum þingsins að aðalmálið sé að þjónka Framsóknarflokknum með þessum hætti, Framsóknarflokknum sem stóð að því að styðja þessa stjórn eða veita henni skjól fyrir vantrausti á þeirri forsendu að tekið yrði á brýnustu málum þjóðarinnar og þinginu lyki 12. mars. Það var loforðið sem Framsóknarflokkurinn gaf þegar hann hóf stuðning við þessa ríkisstjórn að hún einbeitti sér að brýnustu málunum sem snertu hag heimila og fyrirtækja og þinginu lyki 12. mars svo kostur gæfist á því að fara í kosningabaráttu og leggja mál fyrir þjóðina. Nú erum við hér 2. apríl og enginn veit hvenær þinginu lýkur og langar umræður hafa farið fram í dag um að nauðsynlegt væri að færa önnur mál framar á dagskrána af því að þetta mál skipti hag heimila og fyrirtækja engu. Það hefur verið haft að engu. Út af hverju, hv. þingmenn? Vegna þess að enn er verið að þjóna Framsóknarflokknum. Enn er verið að láta undan kröfu Framsóknarflokksins um að þvæla þessu máli og kröfunni um það að Alþingi stígi til hliðar. Á þeim forsendum var þessi ríkisstjórn mynduð að Alþingi stigi til hliðar, að Alþingi léti frá sér stjórnarskrárvaldið til að hægt væri að mynda minnihlutastjórn sem færi á skjön við þingræðisregluna og héldi síðan þinginu með þeim hætti sem við höfum kynnst og síðan þurfum við að standa hér og er neitað um að laga dagskrá þingsins að eðlilegum kröfum þingmanna til að taka fyrir önnur mál en umræðuna um að Alþingi stígi til hliðar.  En lögreglan ver bara húsið að utan en ekki það sem gerist í salnum, það er undir okkur þingmönnum sjálfum komið. Ætlum við virkilega að túlka það sem hefur gerst á þann veg að við eigum að slá af þetta vald Alþingis og gefa frá okkur stjórnarskrárvaldið? Er það niðurstaðan? Vorum við kjörin til þingsins á þeim grundvelli? Var það þess vegna sem við undirrituðum drengskaparheit um að standa vörð um stjórnarskrána til að láta undan og stíga til hliðar þegar þessir atburðir gerðust og segja: Þingið verður að stíga til hliðar til að bankarnir komist á skrið? Það er nýbúið að birta skýrslu eftir einhvern Finna sem fór yfir málin og hann bendir ekki á neitt sem rökstyður að nauðsynlegt sé að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið til að takast á við það sem gerðist í bankahruninu. Hann víkur hvergi að því, ekki einu orði. Ég er viss um að maðurinn hefur ekki haft hugmyndaflug til að láta sér detta í hug að leiðin til að bjarga bankakerfinu væri sú að Alþingi stigi til hliðar og gæfi frá sér stjórnarskrárvaldið. Engum hefur dottið það í hug nema framsóknarmönnum og þeim sem stóðu að því að mynda þessa ríkisstjórn og töldu það úrslitaatriði til að stjórnin gæti starfað að tekið yrði á málum með þessum hætti. Virðulegi forseti. Það er niðurlæging að þurfa að standa hér og ræða þetta mál á þessum forsendum. Það er niðurlægjandi fyrir Alþingi að málum skuli þannig komið núna að við þurfum að ræða þetta að ósk Framsóknarflokksins til að stjórnin haldi lífi, þrátt fyrir skilyrði Framsóknarflokksins um að rjúfa hafi átt þingið 12. mars og við erum hér 2. apríl og vitum ekki enn hvenær þinginu lýkur. Það sýnir hvers lags stjórnarhættir hafa verið í þessu landi með þessari hörmulegu niðurstöðu að því er varðar sjálft Alþingi og stöðu þess í stjórnskipan landsins. Við sjálfstæðismenn í sérnefndinni höfum skilað áliti sem ég ætla að lesa, virðulegi forseti, og þar segir: „Við meðferð þessa máls hefur verið gengið gegn þeirri venju að undirbúa breytingar á stjórnarskrá á þann veg að leitað sé samstöðu allra flokka. Þá hefur verið haldið þannig á málinu í sérnefnd um stjórnarskrármál að tillögu minni hluta nefndarinnar um leið til sátta í henni hefur verið hafnað. Á síðasta fundi sérnefndarinnar lýsti formaður hennar því einfaldlega yfir að tími sátta væri liðinn. Minni hluti sérnefndarinnar gagnrýnir þessa málsmeðferð harðlega og telur hana eina svo ámælisverða að vísa beri frumvarpinu frá að lokinni 2. umræðu um málið og flytur hér tillögu um það efni.“ Virðulegi forseti. Í 1. mgr. þessa álits er vísað til þeirrar venju sem hér hefur gilt við frágang stjórnarskrárbreytinga. Hér er áfangaskýrsla nefndar um endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins Íslands frá því í febrúar 2007, lögð fram af þáverandi forsætisráðherra. Í þeirri skýrslu er m.a. að finna greinargerð eða Viðauka II, Ágrip af þróun stjórnarskrárinnar, sem er samin af sérfræðinganefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar, Eiríki Tómassyni prófessor, Björgu Thorarensen prófessor, Gunnari Helga Kristinssyni prófessor og Kristjáni Andra Stefánssyni sendifulltrúa. Niðurstaðan í þessum athugunum er á þessa leið, með leyfi virðulegs forseta: „Áhersla hefur yfirleitt verið lögð á að þróa stjórnarskrána í samstöðu helstu stjórnmálaafla. Í raun má segja að eina grein stjórnarskrárinnar, sem breytt hefur verið í andstöðu við nokkurn hluta þingmanna, hafi verið 31. grein hennar sem fjallar um fyrirkomulag alþingiskosninga. Aðrar stjórnarskrárbreytingar hafa verið unnar í samstöðu helstu stjórnmálaafla. Forsenda þeirrar samstöðu hefur verið að stjórnarskrárbreytingarnar hafa fjallað um vel afmarkaða þætti stjórnskipunarinnar.“ Síðan er farið yfir þær tillögur og breytingar sem gerðar hafa verið og því nákvæmlega lýst hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Aðeins tvisvar sinnum frá 1918 hefur verið ágreiningur á milli flokka, 1934 og 1959. Hver var ástæðan? Meirihlutaflokkarnir voru að breyta stjórnarskránni til að draga úr misræmi í atkvæðavægi og breyta kosningafyrirkomulagi sem var sérstaklega í hag þeim flokki sem var á móti. Þannig var það og ég man vel eftir kosningabaráttunni 1959 eftir að þingið hafði í fyrri umferð samþykkt breytingu á stjórnarskránni og síðan var efnt til kosninga um sumarið og kosið aftur haustið 1959. Ég man vel eftir hvað það var hörð kosningabarátta. Sjálfstæðisflokkurinn klofnaði m.a. um þetta því að þingmenn í Sjálfstæðisflokknum utan Reykjavíkur lögðust eindregið gegn því að þessi stjórnarskrárbreyting næði fram að ganga því að þeir töldu að það væri réttmætt að mismuna í þágu íbúa utan höfuðborgarsvæðisins og utan þéttbýlisins. Engu að síður náði þessi kosningabreyting og stjórnarskrárbreyting fram vegna þess að menn tóku höndum saman og það var ágreiningur. Mér finnst það eðlilegur ágreiningur. Mér finnst eðlilegt að menn greini á þegar tekist er á um breytingar á fyrirkomulagi eins og því og það liggur í hlutarins eðli að það hljóti að vera ágreiningur ef einn flokkur telur sig hafa hag af því að viðhalda einhverju óréttlæti við jafnvægi atkvæða og kjördæmaskipan og þá er sá flokkur að sjálfsögðu á móti því að réttlætis sé leitað og eðlilegt að deilt sé um það. En eftir þetta hefur einnig verið leitað samkomulags um slíkar breytingar, eins og við vitum, og reyndar hafa sumir sagt að ef síðasta breyting, að skipta Reykjavík í tvö kjördæmi og annað slíkt, hefði verið borin undir þjóðaratkvæðagreiðslu hefði það örugglega ekki verið samþykkt, þar hafi þingmenn og þeir sem um það sýsluðu líklega farið fram úr sér miðað við viðhorf almennings. Það er álitaefni og eins og kemur fram í greinargerð okkar erum við ekki á móti því að breyting á stjórnarskrá verði borin undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu en við erum á móti þessari aðferð, enda stangast hún á við allt það sem gert hefur verið til þessa og það sem sérfræðingar sögðu árið 2007 eða rituðu hér, þetta er dagsett 2005 og kemur í skýrslu sem er dagsett í febrúar 2007 þannig að það hefur verið meginþema í allri viðleitni við breytingar á stjórnarskrá að ná sem víðtækastri samstöðu, sérstaklega á stjórnmálavettvangi og einnig annars staðar. Við segjum í áliti okkar: „Minni hlutinn telur einsýnt að þessa flausturslegu aðferð við afgreiðslu frumvarpsins megi rekja til pólitískra aðstæðna, sem sköpuðust við myndun minnihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þegar Framsóknarflokkurinn féllst á að verja hana vantrausti gegn því að ákveðið yrði með breytingu á stjórnarskrá að afsala Alþingi stjórnarskrárvaldinu og afhenda það stjórnlagaþingi. Minni hlutinn er eindregið andvígur því að þannig sé vegið að valdi og áhrifum Alþingis.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Þeir stjórnlagafræðingar og lögfræðingar sem koma að því að fjalla um stjórnarskrármál eru á einu máli um að það beri að gefa sér tíma við undirbúning breytinga á stjórnarskrá og það beri að leita samstöðu og samráðs. Þannig sagði Kristrún Heimisdóttir, lögfræðingur og varaþingmaður Samfylkingarinnar, í útvarpsviðtali 29. mars að með þeirri leið, sem valin er í frumvarpinu, væri verið að „leita skyndilausna“ og hún bætti við: „Alveg eins og útrásaræðið var æði og peningaæðið var æði, þá er kannski komið nýtt æði.“ Þetta „nýja æði“ felist í því að boða í skyndi til stjórnlagaþings í stað þess að leggja fé í rannsóknir á stjórnarskránni. Fellur þetta sjónarmið að þeirri almennu skoðun þeirra sem ræða um stjórnarskrármál á fræðilegum grunni að það beri að standa þannig að öllum málum varðandi stjórnarskrána, að ekki sé verið að skapa fleiri lögfræðileg vandamál með breytingum eða óljósum skýringum á efni einstakra ákvæða. Hvert orð þurfi í raun að vega og meta og skýra samhengi þeirra með skýrum rökum á fræðilegum grunni. Öll slík meginsjónarmið voru höfð að engu við gerð og afgreiðslu þessa frumvarps. Núverandi ríkisstjórn kallaði til þriggja manna hóp á eigin vegum til að vinna að þessu máli. Sjálfstæðisflokknum var ekki gefinn kostur á að tilnefna mann í hópinn og því ekki gefinn kostur á að taka þátt í því að semja upphaflegu drögin. Þegar hópurinn hafði unnið saman skamma hríð var lagt fram blað á fundi formanna allra flokka með hugmyndum hans, án þess að óskað væri eftir viðbrögðum Sjálfstæðisflokksins. Þessar tillögur voru ekki lengur óbreyttar heldur var þeim enn breytt nokkrum dögum síðar án þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefði færi á því að koma þar að máli. Enn var málinu breytt í þriðja sinn án nokkurs samráðs við Sjálfstæðisflokkinn.“ Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í umræðunum að menn hafa hælt sér af þessari málsmeðferð og það kom fram í sérnefndinni um stjórnarskrármál að það væri bara gott á Sjálfstæðisflokkinn að hafa ekki verið með í ráðum. Það var eiginlega talað þannig til okkar nefndarmanna að okkur væri það bara mátulegt, við hefðum í svo langan tíma haft svo mikil áhrif að nú væri kominn tími til þess að ýta okkur svolítið til hliðar. Það endurspeglaðist náttúrlega í gerð frumvarpsins og endurspeglaðist í öllum störfum nefndarinnar. Það brýtur í bága við öll skynsamleg rök til þess að komast að skynsamlegri niðurstöðu um efni stjórnarskrárbreytinga, brýtur í bága við hefðirnar, brýtur í bága við þær ábendingar sem hv. þm. Kristrún Heimisdóttir setti fram í útvarpsviðtali 29. mars. Það má vitna ítarlegar í það ef vill og gefst vafalaust tækifæri til þess í umræðunum. Það brýtur sem sagt í bága við allt það sem menn hafa talið skynsamlegt og best, ekki bara hér heldur hvarvetna annars staðar þar sem menn fjalla um mál af þessum toga. Það var t.d. athyglisvert að heyra hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur lýsa því í fyrrnefndu viðtali hvernig Thomas Jefferson hefði farið að því að semja bandarísku stjórnarskrána og mátti næstum því halda að hún hefði þar verið viðstödd þegar þeir atburðir gerðust, sem var að vísu ekki, en það kom fram að hún hefði farið á slóðir hans og kynnst bókasafni hans og séð hvernig hann vann og ef ég man rétt kom það fram í viðtalinu líka að hann hefði setið að skriftum öllum stundum - jafnvel þegar hann var á ferðalögum til þess að reyna að skýra hugmyndir sínar og komast að þeirri niðurstöðu sem skynsamlegust væri. Hér er ekki gefinn tími til slíks. Hér má ekki skrifa neitt og má ekki einu sinni leita sátta í nefndinni sjálfri, hv. formanninum lá svo mikið á að hann gaf ekki einu sinni tóm til þess í nefndinni að ræða málið til hlítar. Við segjum síðan í greinargerð okkar, virðulegi forseti: Frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem nefndin hefur haft til umfjöllunar var vísað til nefndarinnar 11. mars sl. Takið eftir því, virðulegir þingmenn, þessu var vísað til nefndarinnar 11. mars. Það er dagurinn sem átti að vera síðasti þingdagurinn að mati Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn stóð að því að mynda þessa stjórn eða veita henni hlutleysi sitt á þeim grunni að þingið sæti ekki lengur en til 12. mars og þá fengju menn að ganga til kosningabaráttu. En það var ekki fyrr en 11. mars sem þetta frumvarp var sent nefndinni en það var þó ekki kosið í nefndina fyrr en daginn eftir og fyrsti fundur nefndarinnar var föstudaginn 13. mars, daginn eftir að Framsóknarflokkurinn hafði sett það sem algjört skilyrði að þinginu væri lokið. Þá kemur þessi nefnd saman og kýs framsóknarmann formann sinn til þess að hefja störf. Um kvöldið á föstudeginum 13. mars - maður heldur að þessi dagur 13. mars hafi verið óheilladagur, það virðist vera eins og oft getur verið, föstudagurinn 13., það hefur greinilega verið í þessu dæmi þegar við lítum á það sem síðan hefur gerst - er þetta sent út og umsagnaraðilar fá beiðni nefndarinnar um kvöldmatarleytið föstudaginn 13. mars. Og hvað er þeim gert að gera? Að skila áliti sínu á þessum hugmyndum í síðasta lagi fyrir föstudaginn 20. mars. Viku fá þeir til þess og þar af er laugardagur og sunnudagur náttúrlega innifalinn. Enda var það svo, virðulegir þingmenn, að allir sem komu á fund nefndarinnar og lýstu áliti sínu töldu að fresturinn væri allt of skammur og það hefði ekki gefist neitt ráðrúm til þess að skoða málið. Laganefnd Lögmannafélags Íslands lýsir því yfir að þetta sé svo flausturslega unnið að hún geti á engan hátt lagt því lið að þetta mál nái fram að ganga, m.a. vegna þess að það sé enginn tími gefinn. Hvaða tími er það að senda út óskir um umsagnir að kvöldi föstudagsins 13. mars og heimta að þeim sé skilað 20. mars? Síðan segir í áliti okkar: Eiginleg umfjöllun um málið hófst ekki fyrr en mánudaginn 16. mars. Augljóst er að nefndin hefur haft mjög takmarkaðan tíma til að fjalla um málið og er það einstaklega ámælisvert þegar gera á breytingar á grundvallarlöggjöf. Laganefnd Lögmannafélags Íslands leggst gegn frumvarpinu og vekur athygli á því að breytingarnar þurfi frekari athugunar við, og þetta geta menn kynnt sér í umsögn nefndarinnar sem er hér lögð fyrir í fylgiskjölum. Minni hlutinn bendir á að ekki hafi verið gefinn tími til slíkrar athugunar og minni hlutinn tekur undir með Ragnhildi Helgadóttur, prófessor við Háskólann í Reykjavík, sem áréttar mikilvægi þess að farið sé hægt við breytingar á stjórnarskránni. Eins og segir hér var það ekki einungis nefndinni sem var skammtaður stuttur tími enda gera margir umsagnaraðilar athugasemdir við þann skamma tíma sem þeim er gefinn til að taka afstöðu til svo stórs máls sem stjórnarskrárbreyting er og jafnumfangsmikils frumvarps og hér er um að ræða. Þar nægir að vísa til umsagnar Davíðs Þórs Björgvinssonar, Sigurðar Líndals, Landssambands íslenskra útvegsmanna, Viðskiptaráðs Íslands, Samorku, Rariks ohf. og Landssambands smábátaeigenda. Þá eru dæmi þess að umsagnaraðilar hafa einfaldlega talið umsagnarfrest of stuttan til að gera vandaðar efnislegar athugasemdir, og má þar nefna Reykjavíkurakademíuna, Ágúst Þór Árnason frá Háskólanum á Akureyri. Hann segir að hann telji ekki forsvaranlegt að senda skriflega umsögn vegna skamms tíma sem til þess sé gefinn. Þannig segir hér og við bendum á það, minni hluti nefndarinnar: Málsmeðferð hefur verið verulega ábótavant. Ekki er nema rétt um mánuður liðinn frá því að frumvarpið var lagt fram á Alþingi og umfjöllun nefndar um málið nær ekki þremur vikum. Þrátt fyrir að 11 fundir hafi verið haldnir hefur málið alls ekki hlotið nægilega umfjöllun í meðförum nefndarinnar. Á síðasta fundi hennar taldi formaður ekki ástæðu til að gefa nefndarmönnum tóm til að ræða til hlítar hvort ná mætti samstöðu um einhver ákvæði frumvarpsins. Umsagnaraðilum var ekki heldur gefinn nægur tími til að skýra sjónarmið sín, hvað þá að fjalla um breytingartillögur meiri hlutans, sem sumar eru veigamiklar, svo sem varðandi stjórnlagaþing. Sökin á hinni hroðvirknislegu málsmeðferð liggur hjá meiri hluta nefndarinnar. Það liggur alveg ljóst fyrir, virðulegi forseti, að hér hefur verið ákaflega illa að verki staðið. Ekki aðeins hefur verið brotin meginregla að leita eftir samkomulagi allra stjórnmálaafla eins og talið var nauðsynlegt í áliti sérfræðinganefndar frá 2005 heldur hefur verið staðið þannig að máli að umsagnaraðilum hefur beinlínis verið stillt upp við vegg vegna tímaskorts. Þeim hefur verið skammtaður svo naumur tími að þeir áhugamenn um stjórnarskrána eins og Ágúst Þór Árnason frá Háskólanum á Akureyri, sem hefur í mörg ár fjallað um málefni stjórnarskrárinnar, segir bara: Ég treysti mér ekki til þess að taka þátt í þessum leik, þetta er of skammur tími og ég ætla ekki að láta bjóða mér að taka þátt í þessu. Þannig má lesa álit hans því að honum var greinilega nóg boðið þegar hann fékk þennan skamma tíma. Við segjum í 3. tölulið í áliti okkar, sem við köllum rökvillu: 3. Rökvilla: þremur greinum breytt og heildinni svo vísað til stjórnlagaþings. Í frumvarpi því sem nefndin hefur haft til umfjöllunar er gerð tillaga að fjórum ákvæðum. Þar af snúast tvö þeirra um hvernig fara skuli með breytingar á stjórnarskrá þar sem í 2. gr. er lagt til að lögfest verði sú regla að breyting á stjórnarskrá skuli borin undir þjóðaratkvæði í stað þess að tvö þing þurfi að samþykkja hana með kosningum á milli. Hitt ákvæðið er um að Alþingi skuli framselja vald sitt sem stjórnarskrárgjafi til stjórnlagaþings. Hlutverk stjórnlagaþings verði að skrifa nýja stjórnarskrá. Það skýtur því skökku við að þau tvö ákvæði frumvarpsins sem eftir standa feli í sér stórar efnislegar breytingar. Fjalla þau ákvæði annars vegar um auðlindamál og hins vegar þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði 15 af hundraði kosningarbærra manna. Hvað felst í þessu, virðulegi forseti? Þarna erum við að benda á það að á sama tíma og lagt er til að Alþingi gefi frá sér stjórnarskrárvaldið er verið að leggja til tvær efnisbreytingar á stjórnarskránni. Að sjálfsögðu er það rökvilla að standa þannig að málum. Treysta menn stjórnlagaþinginu t.d. til að afnema Alþingi ef svo bæri undir en treysta því ekki til þess að taka ákvarðanir um náttúruauðlindir og þjóðareign á þeim? Hvaða mat liggur þarna að baki? Hvers vegna nálgast menn þetta á þennan veg, að greina þarna á milli og taka út ákveðin efnisatriði og fela ekki stjórnlagaþinginu að fjalla um þau? Síðan segir í greinargerð okkar: Stjórnlagaþingi er ætlað að endurskoða stjórnarskrána og mundi því taka þessi ákvæði til endurskoðunar eins og önnur. Sé traust borið til þess að þingið muni valda starfi sínu og skila niðurstöðu verður að teljast eðlilegt að ekki séu jafnframt gerðar efnislegar breytingar á ákvæðum stjórnarskrárinnar á þessu stigi. Ekki verður heldur séð að slíkar breytingar hafi mikið gildi, enda skal stjórnlagaþing ljúka störfum 17. júní 2011. Gildistími ákvæðanna yrði mjög stuttur og vart séð að um svo brýnar breytingar sé því að ræða. Ákvæðin yrðu ný í stjórnarskrá þegar stjórnlagaþingið tæki þau til endurskoðunar og telur minni hlutinn að með þeirri aðferð sem hér er beitt sé lýst yfir vantrú á að þingið skili tilætluðum árangri. Þá telur minni hlutinn ekki rökrétt að lýsa yfir vantrausti á almenning með því að taka fyrir í þessu frumvarpi efnisatriði, án þess að unnt sé að bera þau undir þjóðaratkvæði. Á fundum nefndarinnar kom auk þess fram að Alþingi gæti unnið að frekari breytingum á stjórnarskránni þar til stjórnlagaþing lyki störfum. Verði þetta samþykkt eins og þetta liggur hérna fyrir núna er t.d. ekki unnt að bera ákvæðið um þjóðareign undir þjóðaratkvæðagreiðslu því þá mundi Alþingi nú taka ákvörðun um að breyta því ákvæði og síðan mundi væntanlega nýtt þing staðfesta stjórnarskrána og stjórnarskrárbreytingarnar þegar það kæmi saman og þá væri búið að taka spurninguna um þjóðareign út úr meðferð stjórnlagaþingsins og líka taka það út úr því ferli sem hæfist ef við samþykktum bara breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar, sem mundi leiða til þess að framvegis yrðu breytingar á stjórnarskránni bornar undir þjóðaratkvæði. Þeir sem eru því hér að gagnrýna okkur sjálfstæðismenn fyrir að þora ekki að leggja mál undir þjóðaratkvæði og að við þorum ekki að taka þátt í þessum umræðum vegna þess að við séum hræddir við þjóðaratkvæði, eru að leggja til breytingar á stjórnarskránni sem koma í veg fyrir að það fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um t.d. þjóðareignina, þetta umdeilda mál. Þeir þora ekki að leggja það undir þjóðaratkvæði. Þeir þora ekki að leggja mál undir þjóðaratkvæði heldur taka út úr einhver gæluverkefni sín og setja inn í þessar breytingar til þess að koma í veg fyrir að það fari undir þjóðaratkvæði. Þannig horfir málið við, virðulegi forseti, en ekki þannig að við sjálfstæðismenn séum hræddir við að bera mál undir þjóðaratkvæði. Það liggur fyrir að verði þessi breyting samþykkt eins og meiri hlutinn leggur til verði þetta ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum ekki borið undir þjóðaratkvæði. Það verður tekið sér, tekið út úr, og það er hræðslan sem kemur fram við þjóðaratkvæðagreiðslu við afgreiðslu þessa máls en ekki afstaða okkar sjálfstæðismanna. Síðan er í greinargerð okkar vikið að einstökum ákvæðum frumvarpsins og við hefjum þann kafla á þeim orðum: Minni hlutinn gerir verulegar athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins. Ótal álitamál og túlkunaratriði standa út af varðandi ákvæðin og þau fullnægja á engan hátt hinni eðlilegu lögfræðilegu kröfu til ákvæða í stjórnarskrá, að þau og skýring þeirra sé tæmandi en ekki opin á þann veg að leiði til lagaóvissu. Með slíkum ákvæðum vex auk þess hætta á því að lagasetningarvald færist frá Alþingi til dómstóla. Hvað felst í þessum orðum, virðulegi forseti? Í þessum orðum felst mjög alvarleg áminning til stjórnarskrárgjafans um að vanda alla lagasetningu þegar um stjórnarskrána er að ræða. Hættan er sú að með þeim opnu ákvæðum og opnu heimildum sem er að finna í einstökum ákvæðum í þessu frumvarpi sé verið, ekki aðeins að færa vald stjórnarskrárgjafans yfir til stjórnlagaþings heldur að færa lagasetningarvaldið úr höndum Alþingis yfir í dómstólana. Það er hættan með svona opnum ákvæðum. Á 100 ára afmæli lagakennslu á Íslandi kom hingað til landsins hæstaréttardómarinn Antonin Scalia og lýsti því í smáatriðum hve mikils virði það væri fyrir Bandaríkjamenn að eiga þá stjórnarskrá sem samin var með þeim aðferðum sem hv. þm. Kristrún Heimisdóttir lýsti og fara eftir henni og reyna að fylgja henni og hvað væri nauðsynlegt að fylgja henni vegna þess að menn yrðu að setja sig í þær stellingar sem menn voru í þegar hún var samin og átta sig á því. Löggjafinn yrði síðan að koma og bæta við og setja löggjöf sem samræmdist kröfum á hverjum tíma en ekki ætti að framselja það vald í hendur dómurum sem þyrftu ekki að standa neinum reikningsskil og þyrftu aldrei að kalla einn eða neinn fyrir heldur gætu þeir dæmt, fengið sér kaffisopa og látið eins og ekkert hefði í skorist. Það er miklu nær að huga að því sem lagasetningarvaldið segir heldur en að lagasetningarvaldið sé að færa vald sitt í hendur dómaranna - að kenna slíkt við lýðræðisbyltingu er fráleitt, gjörsamlega fráleitt. Þess vegna er andinn í frumvarpinu, eins og það er samið og eins og það er upplagt, með öllu andstæður því að menn séu að styrkja lýðræðið þegar þeir hafa slík opin ákvæði og eru að fela dómurum að hafa meira svigrúm en ella væri ef ákvæðin væru betur samin. Raunar á þetta við um öll þessi ákvæði sem lúta að efnisþáttum og það eru þessi tvö ákvæði sem lúta að efnisþáttum, þ.e. ákvæðin sem lúta að þjóðareigninni og ákvæðin sem lúta að almennum reglum um þjóðaratkvæðagreiðslur. Bæði þessi ákvæði hafa að geyma orð og setningar sem eru þess eðlis að hægt er að túlka þau á margvíslegan hátt. Við gagnrýndum það sérstaklega, virðulegi forseti, að með greininni um þjóðaratkvæðagreiðslur væri ekki lögð fram að minnsta kosti beinagrind að löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur, og það væri skýrt betur þannig að Alþingi hefði meiri vitneskju en ella til þess að átta sig á því hvað fælist í því ákvæði sem þar er um að ræða. Um 1. gr. segjum við: Verulegur vafi leikur t.d. á því hvort hugtakið „þjóðareign“ sem notað er í 1. gr. frumvarpsins hefur einhverja lagalega merkingu. Í því sambandi vísast m.a. til umsagnar Sigurðar Líndals þar sem fram kemur að ekki sé hægt að leggja hefðbundna merkingu eignarréttarins í orðið og álitamál hvort nýtt eignarréttarhugtak hafi verið mótað. Fyrir nefndinni benti Sigurður einnig á að þjóð gæti sem slík ekki verið eigandi nokkurrar eignar þar sem hún gæti ekki verið aðili í lagalegum skilningi þess hugtaks. Undir þetta sjónarmið taka Viðskiptaráð Íslands og Davíð Þorláksson í umsögnum sínum. Birgir Þór Runólfsson og Ragnar Árnason telja skerðingu eignarréttar leiða til óhagkvæmni og að ákvæðið feli í sér þjóðnýtingu og valdi efnahagslegu tjóni. Samtök um lýðræði og almannahag gagnrýna aftur á móti að hugmyndir um einkaeignarrétt hér á landi gangi nokkuð langt. Augljóst er því að málið er engan veginn útrætt enda leggja menn mismunandi skilning í hugtakið. Landssamband íslenskra útvegsmanna gerir athugasemdir við óskýra hugtakanotkun og varar við réttaróvissu sem slíku fylgi. Samorka tekur undir með þeim og bendir jafnframt á að um ákvæðið hafi ekki farið fram sú almenna umræða í samfélaginu sem eðlileg sé þegar um er að ræða stjórnarskrárbreytingar. Í sama streng tekur Norðurál. Minni hlutinn telur einsýnt að ræða verði hugtakið til hlítar þannig að merking þess liggi skýr fyrir og ítrekar ábendingar sínar um málsmeðferð sem ekki hefur gefið tækifæri til slíkrar umræðu. Fulltrúar, sem áttu sæti í auðlindanefnd, en hún lauk störfum árið 2000, komu á fund nefndarinnar og lýstu stuðningi við að ákvæði um þjóðareign yrði stjórnarskrárbundið en þessi grein frumvarpsins tæki þó ekki nema að hluta mið af tillögu nefndarinnar. Virðulegi forseti. Það kemur fram að engin sátt er um hvað felst í hugtakinu þjóðareign. Menn geta sagt sem svo að það séu hagsmunaaðilar, það séu útgerðarmenn eða orkufyrirtæki eða slíkir aðilar sem dragi í efa að þetta hugtak sé rétt skilgreint og að þeir séu að gæta sinna eigin hagsmuna. En ég segi þá við hv. þingmenn, sem vilja nálgast málið þannig að þetta sé einhver óeðlileg hagsmunagæsla, - þá bendi ég hv. þingmönnum, sem þá skoðun hafa, á að lesa álit Orkustofnunar. Orkustofnun hefur engra hagsmuna að gæta annarra en þeirra að átta sig á því hvernig best er staðið að því að nýta þessar auðlindir sem hún er að rannsaka og hvernig hún eigi að koma að því. Það er Valborg Steingrímsdóttir lögfræðingur sem skrifar undir það álit og mér finnst það einhver gleggsta lýsingin á þeim vanda sem við er að glíma þegar um er að ræða skilgreiningu á því hvað felst í hugtakinu þjóðareign. Ég vil því hvetja hv. þingmenn til þess að kynna sér það álit sérstaklega því þeir geta örugglega lesið það án þess að vera haldnir þeirri skoðun að verið sé að gæta hagsmuna einhvers sem á einhverra sérstakra hagsmuna að gæta, hvort sem það eru útgerðarfyrirtæki eða orkufyrirtæki. Ég hvet menn til þess að lesa það og mun lesa það ef tíminn leyfir hér á eftir. Þá telur minni hlutinn að hugtakið „náttúruauðlindir“ sem einnig er notað í 1. gr. frumvarpsins sé afar opið og óskilgreint með öllu hvað í því felst. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað til skilgreiningar á auðlindum í lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem og hugtaksins nytjastofnar á Íslandsmiðum samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða, og auðlinda á, í eða undir hafsbotninum, utan netlaga og svo langt til hafs sem fullveldisréttur Íslands nær samkvæmt lögum um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins. Þegar litið er til framtíðar má hins vegar búast við því að fram komi fjölmargar nýjar auðlindir sem hugsanlega verða skilgreindar sem náttúruauðlindir, og þá bendi ég aftur á umsögn Orkustofnunar. Engin tilraun er gerð í frumvarpinu eða af hálfu meiri hlutans til þess að ná utan um eða skilgreina með nokkrum hætti í hverju þær nýju auðlindir gætu falist. Minni hlutinn getur með engu móti fallist á að ljúka vinnu við þetta ákvæði í þessari óvissu. Við víkjum síðan að hugtökum eins og „sjálfbær þróun“ og „líffræðileg fjölbreytni“. Látið er í veðri vaka að með því að fella brott greinar sem fjalla um sjálfbæra þróun og líffræðilega fjölbreytni sé verið að koma til móts við okkur sjálfstæðismenn. Í hinu orðinu er sagt að engin efnisumræða hafi farið fram í nefndinni. Þetta stenst ekki. Það var engin efnisumræða hafin í nefndinni þegar meiri hlutinn ákvað að taka þessar greinar út. Hvers vegna? Vegna þess að þær sættu svo harðri gagnrýni af hálfu allra umsagnaraðila og það vöknuðu fleiri spurningar en átti að svara þegar menn fóru að ræða um hvað fælist í hugtökunum „sjálfbær þróun“, „umhverfi sem stuðlar að heilbrigði“ og „líffræðileg fjölbreytni“ að meiri hlutinn ákvað einhliða að fella þetta niður án nokkurs samráðs við okkur sjálfstæðismenn og ekki í neinu samkomulagsskyni við okkur. Við vorum ekki farnir að tjá okkur neitt annað en að spyrja út í hvað þetta í ósköpunum þýddi og þeir sem hlýddu á þau svör hlutu að komast að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að setja þetta í stjórnarskrá. Það dytti engum í hug að setja þetta í stjórnarskrá. Ég skil ekki í ráðgjafarnefndinni, sem vill þó láta taka sig alvarlega, að hún skyldi setja þetta í stjórnarskrá. Mér dettur helst í hug að þetta ákvæði hafi verið sett í stjórnarskrá til þess að gleðja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, og þá eru menn nú illa settir að eltast við slík sjónarmið og ætla að koma þeim í stjórnarskrá enda er það það fyrsta sem fellur út. En auðvitað á eltingarleikurinn við Framsóknarflokkinn að leiða til þess að menn sjái að sér og felli ákvæðið um stjórnlagaþingið út. Það liggur í augum uppi. Varðandi 2. gr. þá er þar lagt til að lögfest verði sú regla að breytingar á stjórnarskrá séu bornar undir atkvæði þjóðarinnar þar sem meiri hluta atkvæða þarf til að samþykkja slíkar breytingar, þó þannig að ávallt þurfi hið minnsta atkvæði 25 af hundraði kosningabærra manna. Er með þessu ætlunin að tryggja að breytingar nái lágmarksstuðningi kjósenda. Hjá umsagnaraðilum kom m.a. fram að rökstuðning skorti fyrir því að þessi leið væri valin og bent á ýmsar aðrar leiðir. Þar er Davíð Þór Björgvinsson nefndur til sögunnar í áliti okkar og einnig Ragnhildur Helgadóttir prófessor. Telur minni hlutinn að lágmark samkvæmt ákvæðinu sé sett of lágt enda sé hætta á að stjórnarskrárbreytingar nái þannig fram að ganga með einungis stuðningi fjórðungs þjóðarinnar. Þá telur minni hlutinn að nauðsynlegt sé að lögfesta í ákvæðinu reglur sem tryggi vandaða málsmeðferð frumvarps til stjórnarskipunarlaga á Alþingi - vandaðri málsmeðferð en nú fer fram þar sem farið er á svig við öll meginsjónarmið um vandaða málsmeðferð. Þá yrði það lögfest og stjórnarskrárbundið að menn yrðu skyldugir til þess að ástunda hér vandaða málsmeðferð og spurning hvort þau ákvæði þurfi ekki að vera harðari en við lögðum til miðað við þá reynslu sem við höfum haft af störfum í þessari nefnd og hvernig menn hafa viljað traðka á stjórnarskránni og traðka á rétti Alþingis til að setja stjórnarskrá. Dæmalaust! Þannig þurfi að setja skýrar og afmarkaðar reglur sem ætlað er að tryggja að svo verði, að meðferð við stjórnarskrá verði vönduð. Það veitir ekki af eftir að við höfum kynnst þeim leik sem við erum að ganga í gegnum núna. Með breytingartillögum meiri hlutans er lagt til að frumvörp til breytinga á stjórnarskrá fari í gegnum fjórar umræður á þingi og ein vika hið minnsta líði milli umræðna. Minni hlutinn telur þetta vera langt frá því að tryggja að slíkt frumvarp fái þá umfjöllun og meðferð sem eðlilega verði að krefjast. Til þess þurfi til að mynda að líða lengri tími milli umræðna til að tryggja þingnefnd nægilegan tíma til að fjalla um málið. Það er það sem við höfum reynt hér á undanförnum vikum og séð og heyrt kvartanir umsagnaraðila, að enginn tími sé til að skoða þetta mál eða búa sér til ígrundaða afstöðu. Þá verður að tryggja að lýðræðislega kosnir fulltrúar á Alþingi séu slíku máli fylgjandi til að það nái fram að ganga og því telur minni hlutinn hugsanlegt að gera þá kröfu að aukinn meiri hluti stjórnarskrárgjafans sé fylgjandi breytingu á stjórnarskrá til að slík breyting fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. - Við höfum frá upphafi verið fúsir til þess að taka þessa grein sérstaklega og ganga frá henni við afgreiðslu þessa máls. Við höfum margoft lýst okkur fúsa til þess. Reynsla okkar í þessari málsmeðferð núna segir okkur að búa þarf mjög vel um hnútana í þessu til að tryggja eðlilega aðild og aðkomu allra, og betra þá að hafa slíkt ákvæði í stjórnarskránni að menn geti ekki vaðið hér fram eins og gert hefur verið við þessar breytingar. Um 3. gr. segjum við: Minni hlutinn telur mikið skorta á að ákvæði 3. gr. frumvarpsins hafi verið rætt til hlítar í nefndinni. Mörg atriði þess eru óljós og óskýr, einkum þó hvað fallið getur undir skilgreininguna „tiltekin lög eða mikilvægt málefni sem varðar almannahag“, eins og meiri hlutinn leggur til í 1. mgr. 3. gr. - Það kemur fram hjá okkur að nokkrir umsagnaraðilar geri athugasemdir við ákvæðið og við teljum að í ákvæðinu þurfi að skýra nánar, með afmörkuðum dæmum, hvaða lögum eða hvers konar mikilvægum málefnum sé eðlilegt að vísa til samþykktar eða synjunar þjóðarinnar. Gerðar eru athugasemdir við prósentur, hve margir geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu og annað. Samtök atvinnulífsins eru með sín sjónarmið og fleiri samtök eru með sjónarmið varðandi þetta sem ég ætla ekki að ítreka hér. Ég tel að 3. gr. sé efnisgrein sem eigi að bíða stjórnlagaþings ef menn ætla á annað borð að ryðja þessu hér í gegn, og þá ráðgefandi líka þegar þetta er efnisatriði sem á að taka fyrir eftir að við höfum samþykkt 2. gr. frumvarpsins um breytingar á 79. gr. Síðan er það 4. gr., virðulegi forseti, sem ég hef gert hér að umfjöllunarefni þar sem ég hef talað um niðurlægingu Alþingis, að ætla sér að standa á því að Alþingi stígi til hliðar eins og meiri hlutinn vill - ýta Alþingi út og skapa þær aðstæður hér í þjóðfélaginu að það síðasta sé tekið frá Alþingi sem er lokavald til að ákveða hvernig staðið er að breytingum á stjórnarskránni. Að telja sér trú um að það sé það brýnasta sem nú blasir við þjóðinni að svipta Alþingi þessu valdi er dæmalaust, og að menn sem hafa ritað undir drengskaparheit að stjórnarskránni skuli flytja slíkar tillögur hér í þingsalnum, að svipta Alþingi þessu valdi. Ég hélt, virðulegi forseti, satt að segja að ég þyrfti aldrei að standa hér í ræðustól og ræða mál á þessum grunni. En þetta mál er tilkomið til þess að þessi ríkisstjórn yrði til. Til þess að orðið yrði við óskum Framsóknarflokksins um að mynda þessa minnihlutastjórn þvert á þingræðisregluna. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, í sjálfu sér að rekja þetta hér því að það er náttúrlega líka búið að hnoða og teygja og toga þessar hugmyndir um stjórnlagaþingið á þann veg að það er ómögulegt að botna í því. Síðan er farið að búa til einhverjar reiknireglur í kringum það til þess að lækka kostnað sem var talinn 2.100 millj. kr., troða honum niður í 400–600 millj. kr., og síðan á að spara með því að hengja þetta utan á sveitarstjórnarkosningar. Að leggja það á fólk þegar það er að kjósa til sveitarstjórna árið 2010 að fara þá að kjósa persónukjöri fólk á stjórnlagaþing og varpa þannig skugga á sveitarstjórnarskosningarnar. Það er nýjasta tillagan. Af því það er talið að það muni kosta 25 millj. kr. í stað þess að kosningar almennt kosta á bilinu 160–200 millj. kr. Nei, þá er það fundið upp, án þess að bera það undir Samband íslenskra sveitarfélaga á nokkurn hátt eða nokkurn mann. Nefna það í aukasetningu á fundum nefndarinnar og láta síðan eins og haft hafi verið samráð við fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga þegar að því er fundið að þetta hafi ekki verið rætt. Þá er bara sagt: Ég nefndi það á fundi. Þeir sögðu að þetta hefði verið nefnt en það hefði komið svo á þá að þeir hefðu náttúrlega ekkert getað sagt. Ef litið er á þá þögn sem samþykki sýnir það best hvers lags hráskinnaleikur er hér leikinn vegna þessa máls. Staðreyndin er að þetta er mjög illa unnið og illa undirbúið og í öllum flokkum eru andstæðingar þess að umrædd leið verði farin, ég fullyrði það. Sem betur fer eru hér þingmenn í öllum flokkum sem er misboðið þegar flutt er á þingi frumvarp sem miðar að því að þingið stígi til hliðar og láti stjórnarskrárbreytingar ekki framar til sín taka. Virðulegi forseti. Ég les það sem segir í nefndaráliti okkar: Minni hlutinn undrast, í ljósi þess að á undanförnum árum hefur verið rætt um veg og virðingu Alþingis og spurninguna um stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu, að þeir sem mest hafa talað um að verið sé að styrkja stöðu Alþingis og efla á alla lund skuli standa að tillögu sem miðar að því að veikja Alþingi meira en nokkru sinni - að svipta Alþingi valdinu til að breyta stjórnarskránni. Það er hornsteinninn í valdastöðu Alþingis í stjórnskipulagi lýðveldisins að Alþingi hafi vald til að breyta stjórnarskránni. Nú koma þeir sem talað hafa um það að verið sé að setja Alþingi niður og flytja tillögu um að svipta Alþingi þessum rétti og fela það einhverjum öðrum. Með þessu eru komandi þing svipt stjórnskipulegu hlutverki sínu, samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar, eins og það ákvæði hefur verið allt frá lýðveldisstofnun. Virðulegi forseti. Hvert er þetta vald flutt? Það er flutt í hóp manna sem aldrei mun bera ábyrgð gagnvart neinu. Hann verður kosinn í eitt skipti, breytir stjórnarskránni, getur gert það sem honum dettur í hug að því er virðist og fer svo. Þingmenn sitja þá hér og þurfa að berjast fyrir því ef þeir bjóða sig fram að ná endurkjöri. Þessi hópur þarf ekki að bera ábyrgð gagnvart nokkrum, hann bara kemur og ákveður, hann minnir svolítið á dómara. Þeim ber þó að fara að lögum, það er þó meginreglan að þeim ber að fara að lögum. En þessum mönnum ber bara að fara að því sem þeim dettur í hug og lögð er áhersla á að þeir kunni ekki neitt fyrir fram. Og deilur eru í ráðgjafarhópi ríkisstjórnarinnar um hvort þessir menn eigi að koma að auðu borði eða leggja eigi fyrir þá tillögur sem hafa verið unnar af sérfróðu fólki. Fulltrúi Framsóknarflokksins í ráðgjafarhópnum vill að hópurinn komi að auðu borði, ekkert liggi fyrir, hann komi bara að auðu borði, setjist niður og segi: Ja, nú eigum við að semja nýja stjórnarskrá en hvaða aðferð eigum við að beita? Þetta vill fulltrúi Framsóknarflokksins. Fulltrúinn í ráðgjafarhópnum sem er löglærður og prófessor í lögfræði var þó þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að semja einhver gögn og leggja fyrir stjórnlagaþingið til þess að menn vissu þó kannski þegar þeir kæmu til þingsins hvað þeir ættu að ræða um. Fulltrúi Framsóknarflokksins í ráðgjafarhópnum taldi það ástæðulaust, það ætti bara að koma að auðu borði. Við teljum að það sé með eindæmum hvernig að þessu máli er staðið og sama hvar drepið er niður. Við erum andvígir því að standa þannig að máli varðandi stjórnlagaþingið, teljum að það megi segja í greinargerð eða nefndaráliti, að ef hér yrði samkomulag gætu menn breytt 79. gr. stjórnarskrárinnar og sett það síðan að fela komandi þingi að taka ákvörðun um hvort það vilji kalla saman ráðgefandi stjórnlagaþing og það verði á valdi Alþingis að taka ákvörðun um það en Alþingi verði ekki svipt réttinum í málinu. Virðulegi forseti. Samantekt okkar um málið er þannig: Sérnefnd um stjórnarskrármál hefur undanfarna daga haft til umfjöllunar frumvarp flutt af fulltrúum fjögurra þingflokka á Alþingi þar sem lagðar eru til þrjár breytingar á stjórnarskrá auk viðbótarákvæðis um stjórnlagaþing. Frumvarpið er flutt sem liður í pólitískum hrossakaupum við myndun núverandi ríkisstjórnar til að fá Framsóknarflokkinn til að verja ríkisstjórnina vantrausti. Í umræðum um málið og málsmeðferð nefndarinnar hefur orðið ljóst að: a. málið er vanbúið enda gáfust sérfræðinganefnd einungis þrjár vikur til að vinna tillögur um málið og fjórar vikur hafa gefist til þinglegrar meðferðar, b. ekki er fyrir hendi víðtæk samstaða um málið og afgreiðslu þess eins og jafnan hefur verið undanfarin 50 ár. Þvert á móti er málið flutt og afgreitt úr nefnd í miklu ósætti, c. ekki er fyrir hendi samstaða meðal umsagnaraðila málsins um gildi þess, d. fjölmörg sjónarmið og athugasemdir hafa komið fram frá sérfræðingum við frumvarpið sem þarfnast að mati minni hlutans frekari skoðunar, e. fjölmargir umsagnaraðilar vekja athygli á óljósri hugtakanotkun og vafa við túlkun einstakra ákvæða, sem valdið geti réttaróvissu og málarekstri fyrir dómstólum, f. ekki er nein samstaða innan nefndarinnar um greiningu á kostnaði við lagasetninguna. Með hliðsjón af þessu viljaleysi meiri hlutans til að leita samkomulags við minni hlutann og því að skammur tími er nú til loka þings og mörg mikilvæg mál á dagskrá þess fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu telur minni hlutinn ekki raunhæft að ljúka með fullnægjandi hætti efnislegri umfjöllun og ná sameiginlegri niðurstöðu um ákvæði frumvarpsins að svo stöddu. Minni hlutinn leggur því til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Þar sem færð hafa verið gild rök fyrir því að ekki sé raunhæft að ljúka með fullnægjandi hætti efnislegri umfjöllun og ná sameiginlegri niðurstöðu um ákvæði frumvarpsins að svo stöddu samþykkir Alþingi að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Alþingi, 1. apríl 2009. Björn Bjarnason, Sturla Böðvarsson, Birgir Ármannsson og Jón Magnússon. - Þetta er álit okkar. Ef þessar umræður hefðu farið fram í gær, 1. apríl, hefði maður kannski haldið að þetta væri aprílgabb, en því miður er þetta ekki aprílgabb, þetta er miklu alvarlegra mál en svo. Þetta er í rauninni gabb gagnvart þjóðinni fyrst og síðast. Með þessu er látið eins og verið sé að bjarga einhverjum málum sem komu hér upp vegna bankahruns, það er stóra gabbið í þessu. Það sem er hins vegar verið að gera með þessu er að bjarga þeirri lélegu ríkisstjórn sem hér situr og tryggja að Framsóknarflokkurinn, sem sagðist standa að henni til að ljúka málum á þinginu 12. mars, hangi þó með henni til 2. apríl eða ég veit ekki hve lengi. Því ég trúi ekki og ég heiti á hv. þingmenn að koma í veg fyrir að þessi ósköp gangi yfir Alþingi, að þessi tillaga meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrá nái fram að ganga og það verði fleiri en ég sem átti sig á því að vegið er að sjálfri stjórnskipuninni með þeim hætti að við hv. þingmenn brjótum í bága við það drengskaparheit sem við gáfum þegar við settumst hér. Ein hátíðlegasta stundin á þingi er þegar nýir þingmenn koma til setu í þingsalnum og gengið er til þeirra með möppu og þeir beðnir um að undirrita drengskaparheitið. Það er ein hátíðlegasta stundin sem við erum vitni að hér í þessum sal. Nú stöndum við hér og fjallað er um tillögu sem gengur þvert á það heit okkar að standa vörð um stjórnarskrána. Við erum að vega að stjórnarskránni, við erum að vega að stjórnskipuninni, við erum að grafa undan virðingu Alþingis og við erum að vega að heiðri Alþingis. Það stendur í áliti meiri hluta nefndarinnar að það sé eðlileg krafa að Alþingi víki til hliðar, stígi til hliðar þegar sjálf stjórnarskráin er annars vegar og ekki er gefinn neinn tími til að fjalla um málið. Það á bara að koma því í gegn og valta yfir okkur í minni hlutanum. Ekki er einu sinni gefinn tími til þess að ræða um önnur mál miklu brýnni fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu til að þoka málum áfram. Nei, allt kapp er lagt á að þetta mál komi á dagskrá til að hægt sé að halda áfram að valta yfir okkur sjálfstæðismenn. Menn átta sig ekki á því að þeir eru að valta yfir heiður Alþingis, valta yfir þeirra eigin undirskriftir um drengskaparheitið við stjórnarskrána þegar þeir standa að málum með þessum hætti. Er það virkilega svo að sómakennd þingmanna sé þannig að þeir ganga í senn á svig við sín eigin heit og gabba þjóðina, láta eins og með þessu séu þeir að koma til móts við einhver meginsjónarmið sem hafi komið upp meðal þjóðarinnar? Ég tek undir það sem kom fram í útvarpsviðtali við hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur - það er engu líkara en að runnið hafi eitthvert æði á fólk, æði sem birtist núna í því að Alþingi sé ýtt til hliðar, það sé það brýnasta sem þurfi að gera í landinu. Hverjir hafa bent á það? Hvaða aðilar hafa komið að máli við hv. þingmenn eða aðra og bent á að nú sé það eina málið sem þjóðinni sé til bjargar að Alþingi stígi til hliðar? Virðulegi forseti. Ég legg eindregið til að frumvarpið verði fellt og að þessum umræðum verði lokið sem fyrst svo við þurfum ekki að verja tíma okkar í þetta.

Virðulegi forseti. Ég hef hlýtt á ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar sem kvartaði undan því að illa hafi verið farið með hann í sérnefnd um stjórnarskrá og ekki hafi verið hlýtt nægilega vel á þau sjónarmið sem minni hlutinn hafði þar fram að færa. Ég ætla ekki að elta ólar við það en ætla hins vegar að mótmæla því harðlega að það frumvarp sem hér liggur fyrir fari í bága við gildandi stjórnarskrá. Það er algjörlega fráleitt og þeir þingmenn sem að þessu standa undirrituðu eiðstaf að stjórnarskránni, drengskaparheit, og það stendur. Það er á engan hátt vegið að því heiti. Hins vegar vil ég líka nefna, virðulegi forseti, að Alþingi hefur aldrei samið frá grunni nýja stjórnarskrá, aldrei nokkurn tíma, og það þekkir hv. þm. Björn Bjarnason þrátt fyrir þá orðræðu sem hann lét frá sér fara. Sú hugmyndafræði eða sú hugsun sem hér býr að baki gengur út á það að þjóðin sjálf hafi endanlega um það að segja hvort ný stjórnarskrá verði samþykkt eða ekki. Það er lykilatriði vegna þess að mér fannst í ræðu hv. þingmanns, sem ég hlustaði nokkuð vandlega á bæði hér í sal og í sjónvarpi, koma fram að Alþingi væri uppspretta valdsins en ekki þjóðin, ekki fólkið í landinu. Það þótti mér mjög athyglisvert vegna þess að vissulega er valdið fengið frá þjóðinni sjálfri og þó að þjóðin kjósi á þing á fjögurra ára fresti eða minna ef verða vill er valdið, uppspretta valdsins, hjá þjóðinni. Sú hugsun eða sú hugmyndafræði sem hér býr að baki - vissulega geta menn haft á henni einhverja skoðun og hafa það, en það er á engan hátt verið að vega að þeirri grundvallarhugsun að valdið sprettur frá þjóðinni og þannig er hugmyndafræðin um að verði ný stjórnarskrá samþykkt þá er það þjóðarinnar að gera það á endanum og þannig á það að vera.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef ég stæði að því frumvarpi sem meiri hlutinn stendur að væri ég að brjóta drengskaparheit mitt. Aðrir geta haft aðra skoðun á því, það er hvers og eins, enda stendur það í stjórnarskránni að þingmenn skuli fara að samvisku sinni og hún getur að sjálfsögðu verið mismunandi. Ég vil hins vegar andmæla því að við séum að koma í veg fyrir að þjóðin geti sagt álit sitt á stjórnarskránni. Við erum hlynntir 2. gr. frumvarpsins. Þar er gert ráð fyrir að Alþingi leggi tillögur um breytingar á stjórnarskránni undir þjóðaratkvæðagreiðslu og þjóðin komi þannig að því að taka lokaákvörðun um efni stjórnarskrárinnar beint, ekki með þeim hætti sem nú er að þing verði rofið og boðað til þingkosninga og síðan komi nýtt þing saman til þess að samþykkja. Við erum hlynntir því að þessu verði breytt. Á tillögur okkar og viðleitni okkar til að ná sáttum á þessum punkti hefur ekki verið hlustað, því miður. Sagt að tími sátta sé liðinn, á einhverju skeiði í þessu ferli hafi verið reynt að ná sáttum við okkur en ekki tekist, en þetta er allt tómur misskilningur, hv. þingmaður. Við erum tilbúnir að breyta því ákvæði stjórnarskrárinnar sem gerir þjóðinni kleift að koma beint að málinu. En við erum ekki tilbúnir til þess að afsala Alþingi valdinu til að leggja þessar tillögur fyrir þjóðina og móta þær. Í umsögnum kemur hins vegar fram, ef hv. þingmaður les þær, að kannski séu minni líkur á því að stjórnarskránni verði breytt ef þessi þjóðaratkvæðagreiðsluleið sé farin. Það er sjónarmið sem fræðimenn leggja fram. Við erum hlynntir því að þjóðin eigi síðasta orðið og að stjórnarskrárákvæðunum verði breytt á þann veg. Þess vegna er það algjörlega rangt og rangfærslur hinar mestu að við viljum ekki að þessi mál fari að lokum í hendur þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Af ræðu hv. þingmanns að dæma mátti ráða að þetta frumvarp væri svo afleitt að hvergi væri hægt að koma nálægt því, þannig flutti hv. þingmaður mál sitt. Nú segir hann hins vegar að hann sé tilbúinn að styðja aðrar greinar,  Þá eru tvö ákvæði eftir, þ.e. þjóðareign á auðlindum, og væntanlega er þá hv. þingmaður að tala gegn því að auðlindir verði færðar í þjóðareign, sem er þó tíu ára gömul umræða sem upphaflega á rót sína að rekja til starfs auðlindanefndar sem skilaði skýrslu árið 2000, og sá er hér stendur átti sæti í. Hv. þingmaður talar gegn því þrátt fyrir að í tveimur síðustu ríkisstjórnum, sem hv. þingmaður átti sæti í, var í stjórnarsáttmálanum kveðið á um að slíkt ákvæði yrði sett. Hitt ákvæðið sem hv. þingmaður er þá væntanlega á móti, ef marka má ræðu hans áðan, er að þjóðin eða almenningur geti knúið á um að setja tiltekin mál í þjóðaratkvæði með tilteknum hætti. Í grunninn er hv. þingmaður að segja, eftir alla þessa orðræðu sem hér var flutt upp undir klukkustund eða meira, að hann sé fyrst og fremst andvígur því að auðlindir komist í þjóðareign og þjóðin fái rétt til þess að setja ákveðin mál í þjóðaratkvæði og segja álit sitt á því. Svona skil ég hv. þingmann eftir að hafa hlýtt á hann í einar 60 mínútur flytja mál sitt eins og hann gerði áðan.

Herra forseti. Ég greindi á milli efnisatriða og forms- eða tæknilegra atriða eins og ber að gera þegar fjallað er um þetta mál. Ég tel að 2. gr. sé um, ef ég má orða það svo, tæknilegt mál, þ.e. hvernig verður staðið að því að breyta stjórnarskránni. Ég tel að það sé mál sem við gætum leyst ef einhver vilji væri til þess að verða við óskum okkar um að leita sátta í málinu. Ég tel hins vegar, eins og ég sagði, að ef verið er að mynda eitthvað sem heitir þjóðareign, af hverju er það tekið út fyrir sviga? Af hverju er ekki 2. gr. breytt fyrst og síðan farið í það ferli sem hún heimilar að fara í eftir að henni hefur verið breytt og það ákvæði um þjóðareign borið undir þjóðina? Af hverju er það tekið sérstaklega fyrir og haldið þannig á því að það verður aldrei borið undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvaða hagsmunir eru að því? Einnig þetta með þjóðaratkvæðagreiðsluna, sem er efnisatriði, af hverju er það ekki tekið út líka og borið undir þjóðina hvort hún vilji fá þessar heimildir til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu? Af hverju búum við ekki til farveginn þannig að hægt sé framvegis að leggja þessar efnisgreinar undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er það sem ég er að segja. Ég skil ekki þá þörf meiri hlutans að leggja alltaf út af orðum okkar sjálfstæðismanna á þann veg að við séum á móti einhverju sem við teljum að afgreiða eigi á annan veg. Það er leið í þessu tækifæri núna 

Herra forseti. Hér hefur mikið gengið á - kröftug mótmæli af hálfu stjórnarandstæðinga hér á þingi fyrr í dag vegna dagskrár fundarins og nú fyrr í vikunni vegna nauðsynlegra breytinga á gjaldeyrismálum. Það mál var sett í hálfgerða gíslingu vegna þess frumvarps sem nú er á dagskrá og fyrirsjáanleg er löng og mikil umræða um frumvarpið. Hv. þm. Björn Bjarnason flutti hér mikla og eftir atvikum sköruglega ræðu og komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri hápunktur niðurlægingar Alþingis. Gott ef ekki fyrr og síðar. Ég vil í því sambandi nota tækifærið og vísa því á bug að við í meiri hluta, sem styðjum ríkisstjórnina, séum að efna til einhverrar búsáhaldabyltingar hér fyrir utan til þess að trufla störf Alþingis. Ég vísa þeim ásökunum algerlega á bug og tel raunar þann málflutning vera harla ankannalegan í sjálfu sér vegna þess að hér er um að ræða breytingar sem snúa að stjórnarskránni en fela það fyrst og fremst í sér að verið er að auka aðkomu almennings að lýðræðislegum breytingum sem snerta bæði þing og þjóð. Kjarni málsins er sá að hver sem niðurstaðan verður af þessum umræðum og þessari afgreiðslu þá er ekki verið að taka eitt eða neitt frá Alþingi vegna þess að það er að sjálfsögðu þjóðin sjálf sem hefur síðasta atkvæðið þegar að þessum breytingum kemur og hvort þær verða samþykktar eða ekki. Til þess að nálgast þetta viðfangsefni, að greiða fyrir því að almenningur, þjóðin og kjósendur, fái aukna aðild að ákvarðanatöku, er verið að flytja frumvarp sem felur í sér fjórar greinar: 1. gr. fjallar um að staðfest sé að náttúruauðlindir séu þjóðareign, 2. gr. felur í sér aðferð til þess að auðvelda breytingar á stjórnarskránni, 3. gr. er um það að hægt sé að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu ef tiltekinn fjöldi kjósenda fer fram á það og í 4. gr. er gert ráð fyrir því að boðað sé til stjórnlagaþings þar sem fjallað verður um hugsanlegar breytingar á eða endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins og þar er um að ræða tímabundið leyfi. Það er ekki verið að taka þennan rétt af Alþingi heldur er verið að stofna til þessa stjórnlagaþings í tiltekinn stuttan tíma þar sem því er gert mögulegt að leggja fram tillögur um breytingar á stjórnarskránni og Alþingi hefur aðkomu að því máli með því að segja álit sitt á því, jafnvel tvisvar frekar en einu sinni. Og hvað sem stjórnlagaþingið segir fara slíkar tillögur, ef þær ná þá meiri hluta og jafnvel 2/3 meiri hluta á stjórnlagaþingi, í almenna þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil rifja það upp, herra forseti, að stjórnarskrá íslenska lýðveldisins á ætt sína að rekja allt aftur til þess tíma sem við heyrðum undir hið danska konungdæmi. Breytingar voru að sjálfsögðu gerðar við stofnun lýðveldisins en að meginhluta hefur sú stjórnarskrá sem nú er við lýði verið sú sama í rúma öld. Samkvæmt stjórnarskránni sjálfri er ekki hægt að gera á henni breytingar nema að frumkvæði Alþingis, tillögu og samþykktar frá því. Síðan verður að bera það undir þjóðina í almennum kosningum og síðan aftur að samþykkja breytingarnar á því þingi sem næst er kosið. Þessi ferill á stjórnarskrárbreytingum hefur haft það í för með sér, það sýnir reynslan í rúma heila öld, að einungis hafa verið gerðar breytingar á stjórnarskránni sem taka til kosninga og kjördæmaskipunar. Margoft hafa verið gerðar tilraunir til þess að breyta stjórnarskránni en það hefur sjaldnast leitt til neins árangurs. Í fyrsta lagi vegna þess að ávallt hefur verið lögð áhersla á sátt og samkomulag á milli allra aðila og í öðru lagi vegna þess að stjórnmálaflokkarnir sem hafa átt fulltrúa á Alþingi hafa ekki komið sér saman, ýmist af pólitískum ástæðum eða vegna hagsmunaárekstra. Raunar má segja að í slíkum tilvikum sé um að ræða hálfgert neitunarvald í krafti eiginhagsmunagæslu. Valdið hefur með öðrum orðum verið í höndum Alþingis og þeirra flokka sem þar eru fyrir. Þetta vald hefur ekki verið úti í þjóðfélaginu heldur í höndum þingmanna stjórnmálaflokka sem hafa stjórnað og stýrt framkvæmdarvaldinu og innleitt ráðherraræði í vaxandi mæli. Valdið í þjóðfélaginu hefur með öðrum orðum færst til. Valdið í þjóðfélaginu hefur fjarlægst hinn almenna kjósanda og þar með lýðræðið. Og þetta er löngu viðurkennd staðreynd sem við verðum að horfast í augu við. Herra forseti. Svo gerist það á Íslandi að þjóðfélagið og stoðir þess hrynja á einni nóttu - hrynja bókstaflega til grunna. Nú er ég ekki að segja að banka- og fjármálakreppan eigi sér skýringar í vitlausri stjórnarskrá eða úreltri. Hún ein og sér hefur ekki valdið þessu hruni. Hitt er nær sanni að ein skýringin sé sú, og þá staðreynd verðum við að horfast í augu við, að þingræðið hefur látið undan gagnvart framkvæmdarvaldinu og vægi almennings hefur verið afar takmarkað þegar kemur að stjórn landsins og stjórnsýslunni, leikreglunum og lögunum. Og það þrátt fyrir að það gefi augaleið að í upplýstu og menntuðu þjóðfélagi eigi þekking og skoðanir hins óbreytta borgara að leika miklu stærra hlutverk í almennri stjórnun á landinu. Þannig hefði þróunin átt að vera, að færa sem sagt valdstjórnina meira í þá lýðræðisátt sem að öðru leyti væri í samræmi við tíðaranda og almenna og eðlilega þátttöku þjóðarinnar í allri ákvarðanatöku. Þetta ástand hefur leitt til miklu minna aðhalds gagnvart stjórnvöldum hverju sinni og eitt af því sem gerðist í haust, og var kannski þyngst á vogarskálunum, var sá sannleikur sem rann upp fyrir flestum að völdin á Íslandi voru í höndum fólks og flokka sem höfðu vanrækt að breyta þessum leikreglum, eða fóru þá ekki eftir þeim. Yfirlæti, kæruleysi og valdhroki í krafti þessarar stöðu sem stjórnendur þjóðarbúsins, atvinnulífsins, stjórnsýslunnar, fjölmiðla og allar aðrar ráðandi stéttir tóku þátt í olli því að kerfið og þeir sem héldu um stjórnartaumana veittu ekki nægilegt aðhald. Þeir gátu stjórnað af eigin geðþótta, látið sér fátt um finnast um hvað fólkið á götunni sagði eða sagði ekki, menn skákuðu sér og sínum til á taflborðinu, hirtu ekki um að setja sér skýrar reglur og deildu og drottnuðu í skjóli þess valds sem bæði atkvæði í kosningum og yfirburðarstaða í stjórnkerfinu öllu hafði fært þessum sömu mönnum. Þetta tímabil hefur einkennst af hollustu, þjónkun og meðvirkni. Andóf var kæft í fæðingu, bitlingum var úthlutað, sérhagsmunir varðir, kunningjakapítalismi var stundaður fyrir opnum tjöldum. Menn sofnuðu á verðinum af því að þeir þurftu ekki að verjast neinum nema sjálfum sér. Hér er ég auðvitað fyrst og síðast að tala um Sjálfstæðisflokkinn og það valdanet sem hann hefur byggt upp í kringum sig og með sínu fólki. Endurreisnarnefnd Sjálfstæðisflokksins hefur öðrum þræði viðurkennt þetta og landsfundur þessa sama flokks játaði þessa sök eða þessa ábyrgð upp á sig. Með þessu er ég ekki að segja að kjósendur eða stjórnendur Sjálfstæðisflokksins séu eitthvað verri en gengur og gerist eða verri en við öll hin. En kjósendur, stuðningsmenn og stjórnendur Sjálfstæðisflokksins urðu innlyksa í þessum valdaaðli og í þessum hagsmunatengslum og það er engin tilviljun að landsfundur Sjálfstæðisflokksins í Laugardalshöllinni hló og klappaði þegar fyrrverandi formaður flokksins gerði gys að andstæðingum sínum og þeim sem honum eru ekki þóknanlegir og kastaði smjörklípum í allt og alla. Sá hlátur var nefnilega bergmál þess hugsunarháttar sem því miður hefur ríkt og ráðið, að allir hinir sem ekki standa í þessari sömu halarófu séu eins og álfar út úr hól. Þegar þjóðin vaknaði upp við þann vonda draum að kerfið var hrunið í krafti þess veruleika sem við þjóðinni blasti hófust útifundir - það hófst búsáhaldabylting sem var í rauninni ekkert annað en útrás fyrir reiði, kvíða og örvæntingu. Ég er ekki viss um að almenningur hafi strax þá gert sér grein fyrir orsökunum og ástæðunum fyrir þessari stöðu - hann vissi eiginlega ekki hverjir voru sökudólgarnir, fólk var ráðvillt og ruglað. Að undanförnu hefur athyglin beinst að einhverjum meintum sökudólgum, svo sem útrásarvíkingum og bankamönnum sem höfðu eignast auðæfi og aðstöðu til þess að mata krókinn. Ég legg engan dóm á það hvort þeir hafi brotið lög eða ekki brotið lög en þeir nýttu sér frelsið til að spila á leikreglurnar og fara fram hjá þeim, frelsi sem var og er án allrar ábyrgðar. Það var í raun eftirtektarverður og sorglegur framhaldsþáttur sem átti sér stað á Alþingi fyrr í vikunni þegar til stóð að herða gjaldeyrishöftin af því að enn gengu menn lausir og reyndu að nýta sér leka og galla í þeirri löggjöf. Kannski löglegt en siðlaust. Þeir nýttu sér holurnar í lögunum sem gerðu þeim enn og aftur kleift að hagnast og misnota lög og reglur. Og á kostnað hverra? Á kostnað fjöldans. Enn og aftur heyktust sjálfstæðismenn hér á þingi á því að greiða atkvæði með lagabreytingunni á sínum eigin lögum um gjaldeyrishöftin sem voru til þess ætluð að koma í veg fyrir þennan leka. Og ekki verður nema ein ályktun dregin af þeirri afstöðu, Sjálfstæðisflokkurinn er enn við sama heygarðshornið og skilur ekki og áttar sig ekki á því hvar vandinn liggur. Það er hins vegar áríðandi, herra forseti, og þess vegna nefni ég þetta, að Íslendingar átti sig á því að það eru ekki svokallaðir útrásarvíkingar eða bankamenn eða aðrir slíkir sem eru sökudólgarnir einir og sér. Ræturnar og forsendurnar fyrir hruninu voru þær að valdið og stjórn þjóðfélagsins var orðin rotin í samþjöppuðu og áralangri drottnun hjá sama valdahópnum. Það verður líka að halda því til haga, og ekki láta það liggja milli hluta, að aðrir flokkar stigu þennan dans - voru hækjur í þessum samfellda valdaferli. Alþýðuflokkurinn á sínum tíma, Framsóknarflokkurinn í 12 ár og nú síðast Samfylkingin. Sjálfstæðisflokkurinn gat pikkað út þá sem honum sýndist og sennilega hefur enginn pólitískur máttur getað stöðvað þessa hraðlest enda datt engum í hug að efna til búsáhaldabyltingar á meðan þessi hrunadans átti sér stað. Nú ætla ég ekki að fara að halda því fram, herra forseti, að þetta sé einasta ástæðan fyrir hruni bankanna og skipbroti þjóðarinnar. Ég ætla heldur ekki að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn sem slíkur sé einn og sérstakur blóraböggull. Þetta getur í raun og veru átt sér stað að því er varðar hvern og einn stjórnmálaflokk sem fer of lengi með of mikil völd. Þetta er sagt af minni hálfu við þessa umræðu til aðvörunar og umhugsunar, til þess að við getum lært af þessari dýrkeyptu reynslu. Ég held að það frumvarp sem hér er flutt sé afsprengi þeirrar reynslu sem dregin er af ferlinum og sögunni að undanförnu. Þessar vangaveltur mínar eru ekki settar fram til að efna til deilna við þingmenn eins eða annars stjórnmálaflokks né heldur ætla ég að ríghalda í þessar skoðanir sem einhvern stórasannleika, aðrar söguskoðanir verða ugglaust bornar fram. En ég vil hins vegar koma þessum sjónarmiðum á framfæri hér í þingtíðindum nú þegar ég er á förum af þingi innan nokkurra daga. Megi það svo verða viðfangsefni sagnfræðinga framtíðarinnar að rýna í þessa dapurlegu atburðarás í íslensku stjórnmála- og efnahagslífi. Herra forseti. Það er deginum ljósara að þegar þjóðin stendur frammi fyrir þessu áfalli og þarf í rauninni á áfallahjálp að halda er ekki óeðlilegt að upp komi kröfur um endurskoðun og uppgjör við þessa fortíð og við þá aðila sem setið hafa við stjórnvölinn og haldið um stjórnartaumana. Þjóðin stendur á tímamótum og heimtar að menn axli ábyrgð, og m.a. er þar krafa um uppstokkun á stjórnkerfinu, á lögunum, eftirlitinu og hinum pólitísku öflum þar á meðal hér á Alþingi. Er nema von að þessi krafa sé sett fram og er við öðru að búast? Það er við þessar kringumstæður og í ljósi þessara aðstæðna sem það frumvarp sem hér er til umræðu er borið fram. Í frumvarpinu er gerð tilraun til að koma til móts við þá lýðræðiskröfu, við samtímann, og til móts við fálmkennd og örvæntingarfull viðbrögð fólksins í landinu á þann veg að aðkoma almennings og hins óbreytta borgara verði auðveldari og sjálfsagðari, að rödd hins óbreytta borgara heyrist, að Alþingi sitji ekki eitt að þeim völdum að breyta stjórnarskrá eða efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Bæði vegna þess að Alþingi hefur ekki staðið undir þeim væntingum að breyta stjórnarskránni og líka af því að Alþingi á ekki að vera einrátt um að hafa forustu eða frumkvæði að nýjum og öðrum leikreglum. Þetta frumvarp er flutt og borið fram til að koma til móts við þjóðina, ekki til að móðga einn eða neinn eða til að brjóta gamlar hefðir um einhverja ímyndaða allsherjarsátt um slíkar breytingar, allt slíkt tal er að mínu mati út í hött. Andstæðingar þessa frumvarps verða að skilja að fortíðin er að baki, hefðir víkja fyrir þeim algeru tímamótum sem við stöndum frammi fyrir. Það er nýtt þjóðfélag sem þarf að rísa upp úr þessum rústum og almenningur vill og verður að fá að taka þátt í hinu nýja samfélagi og hið nýja lýðræði verður að hafa nýja skírskotun sem ekki verður umflúið. Eins og ég rakti í upphafi er þetta frumvarp tiltölulega einfalt í sniðum. Þetta eru fjórar greinar, fyrst og fremst framsal ákvarðanatöku og tilraun til þátttöku íslensku þjóðarinnar í mótun nýrrar stefnu. Hún vill fá að taka þátt og eiga rétt á því að hafa frumkvæði að því að breyta reglum og lögum og, eftir atvikum, stjórnarskránni sjálfri. Í þessum þáttum frumvarpsins eru greinar sem kveða á um einfaldari leiðir til þess að breyta stjórnarskránni, beita þjóðaratkvæðagreiðslu og til að skapa vettvang til að ræða og leggja til hvernig stjórnarskránni skuli breytt. Fyrir utan þessar lýðræðislegu kröfur er lagt til í 1. gr. að staðfest sé í stjórnarskránni að náttúruauðlindir séu í þjóðareign. Þær má ekki láta af hendi eða selja með varanlegum hætti. Þetta ákvæði í 1. gr. er ekki nýtt af nálinni, auðlindanefndin síðan lagði þetta til fyrir um tíu árum, formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa lagt fram frumvarp sama efni. Nú standa fjórir stjórnmálaflokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi að þessari tillögu um að staðfest sé í stjórnarskrá að náttúruauðlindirnar séu og verði í þjóðareign, enda hlýtur það að vera sjálfsögð krafa að eignarhald þjóðarinnar á þessum auðlindum verði staðfest í sjálfri stjórnarskránni. Íslenska þjóðin háði ekki þorskastríð sín til annars en að endurheimta og slá eign sinni á fiskinn í sjónum eða halda menn að þau átök og samhugur Íslendinga á sínum tíma hafi verið vegna þess að þessi verðmæti yrðu síðan eign annarra en þjóðarinnar allrar? Andstæðingar þessa frumvarps halda því fram að ekki megi breyta stjórnarskránni nema í fullri sátt og auðvitað væri það æskilegast. En ef þessari skoðun er haldið til streitu og hún gerð forsenda fyrir stjórnarskrárbreytingum er að mínu mati næsta víst að sú sátt er langt undan og varla miklir möguleikar á að neinar breytingar verði gerðar á stjórnarskrá, að minnsta kosti á meðan fulltrúar sérhagsmunagæslunnar eiga fulltrúa á þingi og innan stjórnmálaflokkanna. En hvað sem líður allri sátt og allsherjarsamkomulagi hefur reynslan sýnt það í gegnum árin og áratugina að það samkomulag strandar langoftast á og vegna sérhagsmunagæslu í stjórnmálaflokkunum sem hafa enn sem komið er úrslitaorð um hvort að breytingar verða gerðar eða ekki. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að breytingar á stjórnarskránni geti borið að og orðið að veruleika með auðveldari hætti en nú tíðkast og ég heyri það, bæði í umræðunni og í nefndinni, að það er ekki mikið ágreiningsatriði og er sjálfsagt lýðræðislegt framfaraspor. Í 3. gr. er svo opnað fyrir að tiltekinn fjöldi landsmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er í samræmi við þann málflutning sem ég hef haldið uppi, að aðkoma almennings eigi að vera auðveldari og meiri að slíkum breytingum en að lög gera ráð fyrir eins og er. Í 4. gr. frumvarpsins er síðan fjallað um stjórnlagaþingið og ég viðurkenni það hreinskilnislega í þessari umræðu að ég hef haft mínar efasemdir um útfærslu og skipulag á þessu þingi að því er varðar bæði tíma og starf. Nú hafa verið gerðar breytingar á þessu ákvæði sem eru allar í rétta átt. Í grundvallaratriðum styð ég hugmyndina um stjórnlagaþing að því leyti að mér finnst það svara kalli tímans og er þá um leið djörf hugmynd um að koma hreyfingu á umræðu og tillögur um breytingar á stjórnarskrá. Það er kannski í og með vegna þess að Alþingi hefur einfaldlega ekki ráðið við það verkefni og flokkarnir ekki heldur. Það umboð sem stjórnlagaþingið fær er tímabundið, settir eru varnaglar um aðkomu Alþingis og rétt þess til þess að koma fram með athugasemdir og aðrar tillögur eftir atvikum. Ég held því að það sé bæði með axlabönd og belti. Það sem skiptir kannski langmestu máli í þessari grein, sem og í öllum hinum, er að það er þjóðin sem hefur síðasta orðið. Ég vil að lokum gera athugasemd við ummæli hv. þm. Björns Bjarnasonar áðan um að við séum að skjóta okkur í fótinn með því að það sé ekki samræmi í greinum um breytingar á stjórnarskrá vegna ákvæðisins um stjórnlagaþingið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög auðvelt að gera efnislegar breytingar og það standist alveg að gerðar séu efnislegar breytingar á stjórnarskipunarlögum nú á þessu þingi. Það fer síðan í almennar kosningar og er það verkefni næsta þings að staðfesta þær breytingar ef sú verður niðurstaðan. Síðan á næsta ári, eða hvenær sem það verður dagsett, verða breytingarnar lagðar fyrir þingið til meðferðar og það hefur sinn gang, eins og frumvarpið gerir að öðru leyti ráð fyrir. Herra forseti. Ég lýsi því yfir sem flutningsmaður að þessu meirihlutanefndaráliti að ég styð framgang þessa frumvarps.

Hæstv. forseti. Mér varð hugsað til fyrri tíðar hv. þm. Ellerts B. Schrams þegar hann tók þátt í stjórnmálum fyrir nokkrum áratugum, og mér fannst lítið leggjast fyrir kappann. Það er alveg augljóst að samviska hans er afar slæm sem stuðningsmanns þessa frumvarps. Hann valdi þann kost að ráðast gegn Sjálfstæðisflokknum með dylgjum og alveg ótrúlega órökstuddum fullyrðingum og lagði ekki í þann víking að verja svokallaða útrásarvíkinga. Það skyldi þó ekki vera að hann kunni og hafi kunnað sérstaklega vel við sig í þeim hópi sem svokallaðir útrásarvíkingar fylla? Ég vísa hins vegar algerlega á bug 

Virðulegi forseti. Það sem ég hef sagt hér í ræðustól er samkvæmt bestu samvisku og ég hef ekki vanið mig á að tala tungum tveim. Ef hv. þm. Sturlu Böðvarssyni líkar ekki það sem ég hef fjallað um, þar á meðal um Sjálfstæðisflokkinn, ber ég fulla virðingu fyrir þeim sjónarmiðum en það breytir ekki afstöðu minni. Ég er hér með heiðarlegum og einlægum hætti að reyna að finna orsakir og ástæður fyrir því mikla skipbroti sem íslenska þjóðin hefur orðið fyrir. Ég nefndi þetta eitt sem ég tel mjög veigamikið, um stöðu valdaflokks í skjóli hagsmuna og kjörfylgis, það er rétt, og þeirrar þjónkunar sem leiðir af því að menn geta skýlt sér á bak við 

Hæstv. forseti. Það vill þannig til að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei haft hreinan meiri hluta á Alþingi. Allt tal hv. þingmanns um ofurvald Sjálfstæðisflokksins dæmir sig því sjálft, gagnvart þeim sem hafa setið á Alþingi og verið í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn, dæmir þá ef til vill þá sem hafa unnið með Sjálfstæðisflokknum fremur en Sjálfstæðisflokkinn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft mikið fylgi og hefur mikið fylgi meðal íslensku þjóðarinnar vegna hugsjóna flokksins, vegna þeirrar stefnu sem flokkurinn hefur fylgt og það er ekki sú stefna sem hefur valdið veraldarhruni á bankamarkaði. Hugleiðingar þingmannsins um vald eða það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi farið ótæpilega með vald sitt eru algerlega órökstuddar og ómálefnalegar og þingmanninum til skammar.

Frú forseti. Hv. þm. Ellert B. Schram virðist hafa gleymt því að jafnaðarmenn hafa stjórnað landinu einn þriðja hluta þeirra 18 ára sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið við völd. Engu að síður reyndi hv. þingmaður að kenna Sjálfstæðisflokknum um allt það sem aflaga fór og mér þótti miður að hlusta á hv. þingmann hvítþvo útrásarvíkingana sem bera mikla ábyrgð á því efnahagshruni sem hér átti sér stað. Ég vil benda á að Sjálfstæðisflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn á Íslandi sem sett hefur spurningarmerki við það sem útrásarvíkingarnir gerðu. Það hefur Samfylkingin ekki gert, 

Virðulegi forseti. Það vill svo til að ég var með ræðu mína meira og minna skrifaða og hún er svo tekin upp á band þannig að ef viðkomandi hv. þingmaður getur sýnt mér fram á að ég sé að hvítþvo útrásarvíkingana biðst ég afsökunar á þeim orðum, en til þess var ræðan ekki haldin. Þvert á móti var ég með mínum hætti að benda á að samfelld valdaaðstaða hvaða flokks sem væri gæti verið hættuleg þjóðfélaginu þar sem sá flokkur starfar. Ég var ekki að gera lítið úr hugsjónum eða hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins per se, ég sagði bara að valdið slævði dómgreindina og ylli ákveðinni þjónkun og hollustu og meðvirkni sem hefði m.a. haft þau áhrif að allt hrundi hjá okkur. Ég tók líka fram í ræðu minni að aðrir flokkar hefðu tekið þátt í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum 

Það er alveg rétt að hv. þingmaður nefndi aðra flokka til sögunnar og nefndi að þeir bæru einhverja ábyrgð en undirtónninn í ræðu hv. þingmanns fannst mér ósmekklegur, afar ósmekklegur og ekki honum sæmandi. Mér fannst ósmekklegt að reyna að klína allri sök á Sjálfstæðisflokkinn eins og hann gerði. Sjálfstæðisflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn á Íslandi sem hefur sett spurningarmerki og gert athugasemdir við framferði stórra auðhringja á Íslandi. Hann hefur í þeirri viðleitni sinni þurft að eiga við stjórnmálaflokk eins og Samfylkinguna sem alltaf hefur gripið til varna 

Virðulegi forseti. Hér er á dagskrá frumvarp um breyting á stjórnarskipun. Þær breytingar ganga út á það að veita almenningi meiri aðkomu að ákvarðanatöku og veita fyrir vikið meira aðhald gagnvart stjórnvöldum. Hér hefur orðið mikið hrun sem fólk hefur upplifað og við sjálf erum líka að viðurkenna að aðkoma og aðhald hefur verið of takmarkað af hálfu hins óbreytta borgara og aðila úti í bæ. Þess vegna útskýrði ég nauðsyn þess að þetta frumvarp væri lagt fram og samþykkt, til að bregðast við skipbrotinu og hruninu sem ég reyndi síðan að útskýra að hvaða leyti og af hverju dundi yfir okkur. Það er vegna ástæðna sem ég rakti í ræðu minni og beinist náttúrlega að Sjálfstæðisflokknum að einhverju leyti 

Hæstv. forseti. Ég ætla að sleppa því að svara hnútukasti hv. þm. Ellerts B. Schrams í garð Sjálfstæðisflokksins og reyna frekar að átta mig á efni málsins. Það er rétt að við erum að ræða frumvarp til stjórnarskipunarlaga og við eigum að halda okkur við það. Ég velti fyrir mér hvert samhengið er í þeim árásum á Sjálfstæðisflokkinn sem fólust í ræðu hv. þingmanns og nauðsyn á breytingum á þessum tilteknu ákvæðum stjórnarskrár sem hér er um að ræða. Ég átta mig ekki alveg á því. Það sem ég vildi aðallega spyrja hv. þingmann um er að jafnvel þótt við séum sömu skoðunar og hv. þingmaður, að atburðir vetrarins kalli á breytingar á stjórnarskrá spyr ég: Hvað veldur því að þessar tilteknu breytingar eru nauðsynlegar núna fyrir þinglok, hvað kallar á þær núna, hvers vegna getum við ekki látið okkur nægja að breyta ákvæðinu í stjórnarskránni sem fjallar um breytingar á stjórnarskrá og taka okkur 

Frú forseti. Þegar stjórnarskipti urðu, af ástæðum sem ég ætla ekki að rekja og okkur öllum eru ljósar, var mynduð ný ríkisstjórn sem kom sér saman um verkefni, bæði sem snúa að efnahagsmálum og lýðræðislegum breytingum. Það er verið að efna og hrinda í framkvæmd þeim verkefnum sem ríkisstjórnin kom sér saman um, ásamt með Framsóknarflokknum sem studdi þessa ríkisstjórn, a.m.k. gegn vantrausti. Þetta mál er því sett hér fram í fullu samræmi við þá stefnuskrá og ég get í raun og veru ekki séð nauðsynina til þess að draga það miklu lengur ef á annað borð er ljóst að þetta er tiltölulega einfalt mál í sniðum og er í kjarna tilraun til að koma til móts við aðkomu almennings að ákvarðanatöku í stærri málum.

Hæstv. forseti. Ég spurði hv. þingmann hvaða nauðsyn bæri til þess að afgreiða þessi mál núna fyrir þinglok, þær efnislegu breytingar sem hér eru á stjórnarskrá. Rökstuðningurinn er fyrst og fremst sá að þetta hafi verið á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar og það sé bara verið að hrinda því í framkvæmd. Þetta finnst mér ekki góður rökstuðningur. Þetta er ekki rökstuðningur sem ég kaupi og þessi rökstuðningur hefur greinilega ekki haft áhrif á mjög marga af þeim umsagnaraðilum sem um þetta hafa fjallað, sem einmitt vara stranglega við því að farið sé út í stjórnarskrárbreytingar nú í einhverju óðagoti. Eins og ég segi, það getur vel verið og það má vel rökstyðja að atburðirnir í vetur leiði til þess að við eigum að endurskoða einhverja þætti í stjórnarskránni en þeir réttlæta ekki þetta óðagot, flaustursleg vinnubrögð og óvandvirkni sem einkennir alla meðferð þessa máls.

Virðulegur forseti. Okkur hefur orðið tíðrætt um að það þurfi að standa vörð um hagsmuni heimila og fyrirtækja og fólksins í landinu. Vissulega er það mikið forgangsmál, en það sem snýr að lýðræðislegri breytingu og aðkomu almennings að stjórnsýslu og völdum í þjóðfélaginu er ekki minna eða léttara á vogarskálunum. Við leggjum það að jöfnu og ég held að þetta mál hafi mikla þýðingu, að fólk fái það á tilfinninguna og sjái fram á að Alþingi bregst við og réttir út sáttarhönd til fólksins í landinu um að það geti komið að og fengið að ræða um völdin, um sérhagsmunina, um stöðu sína þannig að Alþingi sitji ekki eitt að því að mega taka ákvörðun um það hvort einhverjum þóknast að breyta stjórnarskránni. Þetta er bara svar við kalli tímans.

En verða menn þá ekki að vanda sig?

Frú forseti. Þeir 17.700 Íslendingar sem nú eru atvinnulausir, þau 600 börn sem búa við það að báðir foreldrar eru atvinnulausir gefa ekki mikið fyrir þessi síðustu orð hv. þm. Ellerts B. Schrams vegna þess að í þeirra huga skiptir án efa mestu að tryggja atvinnumöguleikana. Það er það eina sem skiptir máli við þessar aðstæður. Þegar fyrir liggur að umsagnir eru nánast allar á þann veg að málið sé hroðvirknislega unnið, umsagnaraðilar hafa ekki tækifæri til að setja sig inn í það, umsagnaraðilar höfðu ekki tækifæri til að skoða það vel - sumir eru kannski illa læsir, það kann að vera - spyr maður að því, og það á að kjósa eftir nokkra daga: Var ekki nóg að breyta 79. gr. og leyfa nýju þingi að fara af stað í að breyta stjórnarskránni sem var þá hægt að bera beint undir þjóðina? Var það ekki nóg í huga hv. þingmannsins?

Virðulegur forseti. Jú, jú, það er alveg hægt að taka undir það að hvert og eitt ákvæðið er mikilvægt og gæti út af fyrir sig staðið eitt og sér. Ef niðurstaðan í nefndinni hefði orðið sú að samþykkja með atkvæðum allra að taka út þetta tiltekna ákvæði sem hv. þingmaður nefndi hefði ég staðið að því. Það var bara ekki samkomulag um það, það var búið að leggja fram frumvarp með ákveðnum tillögum - 

Frú forseti. Mér þykir afar miður að heyra að það hefði verið samningsgrundvöllur til að halda eftir 79. gr. og þannig hefðu menn sameinaðir getað gengið betur frá stjórnarskránni. Mér þykir mjög miður að menn hafi ekki reynt að vinna í þá átt og komast að sameiginlegri niðurstöðu allra flokka, afskaplega miður. Sérstaklega þegar núna kemur í ljós, og það væri gott að vita hvernig sú umræða varð í nefndinni, að ekki sé líklegt að stjórnlagaþingið, ef af verður, muni verða að veruleika fyrr en einhvern tímann á næsta ári, jafnvel ekki fyrr en um mitt ár 2010. Þess þá heldur spyr maður: Til hvers þurfti endilega að setja það af stað núna? Af hverju var ekki hægt að láta nýtt þing ræða það gaumgæfilega þannig að umræðan í þjóðfélaginu gæti farið fram. Það eru afskaplega fáir sem átta sig á því í hverju þetta stjórnlagaþing felst. Við skuldum líka fólkinu það að það taki þátt í umræðunni og við séum ekki núna að æða langt á undan því við breytingu á stjórnarskránni þegar umræðan um þetta hefur ekki farið fram í stofnunum þjóðfélagsins.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að gera grein fyrir skoðunum mínum og sjónarmiðum í alllangri ræðu og þarf ekki að endurtaka það. Ég get sagt það eitt út af viðbrögðum hv. þingmanns að ég er líka leiður yfir því að ekki skyldi hafa náðst samkomulag í allri nefndinni um afgreiðslu á þessu máli. Því miður er það ekki veruleikinn og þá verður hver að ganga sinn veg.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Komið hefur fram mjög eindregin andstaða þingmanna Sjálfstæðisflokksins við málið. Það fer ekki á milli mála. Beitt er málþófi í ólíklegustu málum og það nýmæli felst í því málþófi að því er beitt í málum sem Sjálfstæðisflokkurinn styður. Fram kemur hávær gagnrýni á formsatriði og undirbúning að þessu frumvarpi. En ég vil nota tækifærið, frú forseti, og fjalla um efnisatriði því að ég tek undur orð hv. þm. Ellerts B. Schrams, að vilji til sátta var fyrir hendi og meira en svo. Ég sá í hendi mér að hægt væri að ná sátt um málið ef sjálfstæðismenn hefðu haft á því hug. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það og víkja að greinum frumvarpsins. Tökum 1. gr. sem kveður á um að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign og þær megi ekki selja eða framselja með varanlegum hætti. Er efnislegur ágreiningur um þessa grein? Hún byggir á þrotlausu og mjög vönduðu starfi auðlindanefndar. Hún felur í sér skýrt lögfræðilegt inntak. Færustu sérfræðingar okkar í lögfræði velkjast ekki í vafa um hvað er í húfi.  Síðast kom þessi eindregni vilji og von Sjálfstæðisflokksins fram í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem lagt var fram á 133. löggjafarþingi 2006–2007, á þskj. 1064 sem var 683. mál þingsins. Í því segir nákvæmlega það sama efnislega: Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign. Sá munur er á að þar var ekki framsalsákvæði. Það hefur breyst frá þeim stjórnarsáttmálum sem Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að og frá þessu frumvarpi. Það er rétt að segja frá því að andstaða við þetta frumvarp var fyrst og síðast um 1. gr. Hún var fyrst og síðast  Kjarni gagnrýni í umsögnum kom fram á þessi ákvæði. Þessi ákvæði eru hins vegar í takt við réttarþróun allt frá Stokkhólmsráðstefnunni 1973, Ríó-ráðstefnunni 1991–1992 og Árósasamningnum frá 1998. Þessi ákvæði um sjálfbæra þróun, heilbrigði og líffræðilega fjölbreytni endurspeglast svo í nýlegum tilskipunum ESB og hafa verið tekin upp í norsku og finnsku stjórnarskránni. En þetta er réttarþróun á sviði mannréttinda sem komin er heldur styttra á veg hér á landi þó að orðin „sjálfbær þróun“ hafi verið í íslenskri löggjöf að ég hygg nú um sextán ára skeið, allt frá því að lögin um Evrópska efnahagssvæðið voru sett. En umræða um þessi tvö ákvæði hefur ekki þroskast með sama hætti á Íslandi og vonandi verður þetta frumvarp til þess að það geri það, en vel að merkja til sátta. Til að draga úr þeirri gagnrýni sem fram kom ákvað meiri hluti nefndarinnar að einbeita sér að 1. mgr. um náttúruauðlindir í þjóðareign, málefni sem allir flokkar á þingi höfðu áður eða nú lýst vilja sínum til að færa inn í stjórnarskrá. Maður spyr þá sjálfan sig: Af hverju er þessi breyting núna? Sumir héldu því fram og halda því fram að með því að leggjast gegn þessu ákvæði vilji menn færa fiskveiðiauðlindirnar endanlega undir ættarveldi eða undir fáa einkaeignaraðila. Þeir hafa nýtingarrétt sem auðvitað má breyta eða minnka eða auka með málefnalegum, eðlisrökréttum hætti en þeir hafa ekki beinan eignarrétt að auðlindinni. Maður spyr sig hvort svo sé. Að því er varðar 2. gr. verður að segja alveg hið sama. Ég las það að minnsta kosti út úr umræðum í nefndinni, sem sjálfstæðismenn gáfu því miður ekki mikið færi á að ræða efnislega - ég kallaði eftir því á fleiri en einum fundi nefndarinnar að þetta yrði rætt efnislega. En því miður varð það ekki svo. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru þó sammála þessu ákvæði og hafa lýst því í ræðu. Það var eingöngu hin tæknilega útfærsla, orðalag, sem sætti gagnrýni. Og hvernig brást þá hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, við? Ég vil að gefnu tilefni taka fram að hún stóð sig með mikilli prýði við formennskustörfin og ég þakka henni hér og nú fyrir þau störf. Það er eðlilegt og sjálfsagt að það komi líka inn í þingsöguna. Það segi ég vegna þess að hv. þingmaður varð í störfum nefndarinnar fyrir mjög ómaklegri gagnrýni sem mér fannst óréttmætt og ósmekklegt og ég harma það. Ég gagnrýndi það á fundi nefndarinnar. Það er sem sé sátt um 2. gr. og hv. formaður nefndarinnar hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hafði forgöngu að því til sátta að færa orðalagið til þess vegar sem hún taldi að nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins gætu betur við unað. Hún færði orðalagið í þá veru sem það kom frá stjórnarskrárnefnd á vegum fyrri ríkisstjórnar og reyndar alls Alþingis, sem var starfandi á árunum 2005–2007, ef ég man rétt. Þar var tekið upp þetta orðalag. Það er því sátt um 2. gr. Þá vék ég að 3. gr., að Alþingi skuli láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um mikilvæg málefni ef ákveðið hlutfall kjósenda krefst þess. Slík ákvæði er jafnframt að finna í stjórnarskrám þeirra landa sem við berum okkur saman við. Á því eru ýmsar útgáfur og ég skildi nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins ekki betur en svo að þeir féllust á að eðlilegt væri að slíkt ákvæði kæmi inn í stjórnarskrána. Þá varð það aftur tæknilegt atriði, spurning um orðaval eða spurning um útfærslu um það grundvallaratriði að geta, eins og aðrar þjóðir hafa gert, fært valdið til þjóðarinnar í umræðum um mikilsverð málefni. Ég hygg að báðar þessar greinar, 2. gr. og 3. gr., séu einkar mikilvægar í ljósi framtíðar Íslands og þeirrar stefnu sem við munum taka í framtíðinni. Flestar lýðræðisþjóðir sem við viljum bera okkur saman við hafa sem sé ákvæði um að færa þjóðinni það vald að taka ákvarðanir um mikilsvert mál í þjóðaratkvæði. Það kallast, ef ég man rétt, milliliðalaust lýðræði. Þá er komið að 4. gr. um stjórnlagaþingið. Þar var skýr efnislegur ágreiningur um hvort þingið ætti að hafa stjórnarskrárvaldið, valdið til breytinga, eða ætti að vera ráðgefandi. Um það má eflaust deila og um það má eflaust ná sátt ef menn vilja, að samspilið milli Alþingis og stjórnlagaþings sé annað og meira. En aðkoma Alþingis að breytingunum er trygg að mínu mati. Vilji þingmenn Sjálfstæðisflokksins tryggja það betur er eðlilegt að koma með gagntillögur í þá veru. Ég minni líka á þann hemil eða þá girðingu sem sett er í ákvæðinu um að það þurfi tvo þriðju hluta stjórnlagaþingsins til að samþykkja breytingar eftir að hafa fengið umsögn Alþingis. Og ekki nóg með það, síðan á eðlilega að færa hina endanlegu niðurstöðu til þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu. Ekki er það flóknara. Umræðan hér er að mínu mati afar sérstök að því leyti að hún fjallar allt of mikið um form og fer allt of mikið í málþóf á meðan vilji er fyrir hendi.

Hver er í málþófi?

Ég ætla að nefna, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, umræðuna í gærkvöldi og fram á nótt sem ég hélt í fyrstu að væri aprílgabb þangað til hún stóð fram yfir miðnætti.  Hér er verið að færa vald til þjóðarinnar. Það er meginatriðið, og ákvæðunum er ætlað að stuðla að milliliðalausu lýðræði enn fremur. Það hefur líka sýnt sig og það hefur líka reynst þannig að til þessa stjórnlagaþings er beinlínis kosið í þeim eina tilgangi að semja tillögur til breytinga á stjórnarskrá. Það er eina verkefni þessa þings sem Alþingi hefur reynst erfitt í gegnum árin að koma fram með. Ég vil síðan, frú forseti, vísa til greinargerðarinnar hvað þetta varðar. Þar stendur orðrétt með leyfi frú forseta: „Því hefur verið haldið fram að með því að setja á stofn sérstakt stjórnlagaþing sé vegið að sjálfstæði og áhrifum Alþingis sem farið hefur með hlutverk stjórnarskrárgjafa um árabil. Eðlilegt sé að það hlutverk verði áfram í höndum Alþingis auk þess sem stofnsetning stjórnlagaþings sé kostnaðarsöm og tímafrek framkvæmd. Meiri hlutinn bendir í þessu sambandi á að vinna við endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur staðið nánast óslitið yfir frá lýðveldisstofnun árið 1944 með takmörkuðum árangri. Aðstæður í þjóðfélaginu eru auk þess með þeim hætti eftir bankahrunið í október 2008 að almenningur kallar eftir gagnsæi og trausti í störfum ráðamanna. Stjórnarskránni er m.a. ætlað að kveða á um valdmörk Alþingis og því óeðlilegt að það setji sér sjálft þau mörk. Krafan um að Alþingi stígi til hliðar þegar að því kemur að setja þær nýju leikreglur samfélagsins sem felast í nýrri stjórnarskrá er því svo rík að réttlætanlegt verður að teljast að stjórnarskrárgjafarvaldið verði tímabundið fært frá Alþingi til annars stjórnarskrárgjafa sem sérstaklega er kosinn til þess starfs.“ - Hefur ekki önnur verkefni. Það er kjarni málsins. Það er kjarni málsins að eftir efnahagshrunið 6. október á síðasta ári búum við í nýjum raunveruleika, ekki bara efnahagslega heldur þurfum við að endurskoða öll gildi, okkar lýðræðislegu hugmyndir og hugsjónir, öll gildi og lýðræðið frá botni. Því er líka haldið opnu að umræðan og verklag stjórnlaganefndarinnar verði fyrir opnum tjöldum, að tíðkað verði opið lýðræði með beinni aðkomu almennings þannig að sem flestir geti komið ábendingum sínum og skoðunum á framfæri á einfaldan og opinskáan hátt. Að það skapist lýðræðisleg og kvik umræða meðal þjóðarinnar.  
             Aðalatriðið er þetta, frú forseti, að verið er að færa valdið til þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Atli Gíslason lýsti því undir lok ræðu sinnar að vegna aðstæðna í þjóðfélaginu væri nauðsynlegt að taka stjórnarskrárvaldið og færa það sérstöku stjórnlagaþingi. Því spyr ég: Finnst honum samræmi í því að segja þetta og leggja hér fyrir þrjár efnislegar breytingar á stjórnarskránni til viðbótar við þetta stjórnlagaþing og fela þessum þingmönnum, sem hann hefur lýst sem óhæfum eða vanhæfum til þess að takast á við stjórnarskrárbreytingar, að afgreiða þær? Ef hv. þm. Atli Gíslason trúir á hugmyndina um stjórnlagaþing, ef hann hefur trú á því að hún virki, hefði ég haldið að hann teldi að stjórnlagaþingið ætti að fjalla um þau atriði sem þarna koma fram. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann: Kemur hann ekki auga á þá mótsögn sem er fólgin í því að vera annars vegar með 1.–3. gr., sem fela í sér breytingar á núgildandi stjórnarskrá, og leggja um leið til að sett verði á fót stjórnlagaþing í náinni framtíð sem hefur það hlutverk að hafa með höndum heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar? Þetta er í mínum huga mótsögn. Þetta er í mínum huga algjör rökleysa. Lögmannafélag Íslands er sammála mér um þetta og fleiri umsagnaraðilar. Fleiri umsagnaraðilar taka undir þetta en ég sé ekki að í málflutningi eða nefndaráliti meiri hlutans í sérnefndinni sé með nokkru móti reynt að svara þessum sjónarmiðum. Ég velti því líka fyrir mér hvort hv. þm. Atli Gíslason taki ekkert mark á þeim fjölmörgu umsagnaraðilum sem leggja áherslu á að vanda verði til verka, standa vel að undirbúningi og afgreiðslu stjórnarskrárfrumvarpa og reyna að ná um þau sem víðtækastri sátt. Finnst honum þau sjónarmið engu máli skipta?

Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur uppi stór orð um rökleysu, að vald sé tekið frá Alþingi og þar fram eftir götunum. Ég verð að ítreka það að þetta stjórnlagaþing er lýðræðislega kosið. Það er lýðræðislega kosið,  Mótsögn í því að Alþingi sé að setja þrjár reglur sem stjórnlagaþingið geti breytt - ég rakti það í ræðu minni áðan, hv. þm. Birgir Ármannsson, að þingið væri, miðað við forsögu málsins og umfjöllun, sammála um að setja ákvæðin sem eru í 1., 2. og 3. gr. Eina sem væri væri hvernig ætti að orða greinarnar - efnisinntakið væri í lagi. Ég hef enga trú á því að stjórnlagaþing og ráðgjafarnir, þeir bestu sem við höfum haft okkur til ráðuneytis, muni leggja til á stjórnlagaþingi að þeim ákvæðum verði breytt, jafnsjálfsögð sem þau eru. Þjóðareignin, atkvæðagreiðslur um stjórnarskrána og vald þjóðarinnar í mikilvægum málum - ég hef enga ástæðu til þess að vantreysta fólki eða þjóðinni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Atla Gíslasyni finnst alveg sjálfsagt og eðlilegt að breyta greinum stjórnarskrárinnar sem kveðið er á um í 1.–3. gr. í frumvarpinu. Þar á meðal er grein sem felur í sér aðferð við að breyta stjórnarskránni. Það liggur mjög mikið á, það má ekki bíða með að setja þá grein í stjórnarskrána, grein sem felur í sér að breytt verði aðferð við að breyta stjórnarskránni. Á sama tíma er verið að setja ákvæði um stjórnlagaþing sem á að breyta stjórnarskrá. Ég velti fyrir mér hver þörfin sé á því að setja, ef við ætlum að setja málin í hendur stjórnlagaþings, þetta ákvæði um aðferðina við að breyta stjórnarskrá núna? Hver er þörfin núna? Er það vegna þess að menn hafa uppi einhverjar ráðagerðir um að breyta stjórnarskránni á meðan stjórnlagaþing er að störfum? Dettur mönnum það virkilega í hug? Finnst mönnum fara vel á því að setja á fót stjórnlagaþing til þess að fjalla um breytingar á stjórnarskrá og láta Alþingi á sama tíma, eftir einhverri allt annarri aðferðafræði, 

Hv. þingmaður. Já, mér finnst fara ágætlega á því, vegna þess að hér er gripið til hálmstráa og formástæðna. Ég hef óskað eftir því,  
             Umsagnaraðilar töldu að skammur tími væri til stefnu en þeir lögðust fæstir 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta en ekki til einstakra þingmanna í salnum.

Frú forseti. Hv. þingmanni finnst eðlilegt að sett sé í stjórnarskrána ákvæði um náttúruauðlindir í eigu þjóðarinnar. Segjum að þetta stjórnlagaþing, sem hann hyggst setja í gang, og flestir vilja nú, komist að annarri niðurstöðu, hafi bara ekki þessa skoðun hv. þingmanns og ætli sér ekkert að setja þetta ákvæði í stjórnarskrána. Hvers vegna í ósköpunum er verið að breyta því núna og svo er það tekið aftur út? Af hverju er verið að grípa fram fyrir hendurnar á stjórnlagaþinginu? Ætla menn ekkert að halda stjórnlagaþing? Getur það verið að það sé í bakhöndina, að það sé ekki meiningin að hafa neitt stjórnlagaþing? Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hann starfar núna á stjórnlagaþingi og ég reikna með að allir þingmenn hér starfi á stjórnlagaþingi og ég reikna með að hver einasti þingmaður tali í þessu máli af því að þeir eru á stjórnlagaþingi. Það verða auðvitað tvö stjórnlagaþing samtímis til staðar í landinu.  Hvað eru menn eiginlega að gera? Það eru komnir tveir aðilar sem geta breytt stjórnarskránni, hlið við hlið. 

Frú forseti. Ég tel fullkomlega eðlilegt að setja inn náttúruauðlindaákvæði í stjórnarskrána vegna þess að efnislega eru allir flokkar sammála því. Allir flokkar eru sammála því, ef ég tek það fram, að fiskveiðiauðlindin verði ekki einkaeign. Þar gildi nýtingarréttur en ekki beinn einkaeignarréttur. Ef stjórnlagaþingið kemst að annarri niðurstöðu, þá það, en þetta er eitt hálmstráið í viðbót. Ef stjórnlagaþingið ætlar að afnema Alþingi eða hafa einn þingmann - hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal ekki meiri trú á þjóðinni og þeim mannauði sem í henni býr og sérfræðingum í stjórnlagaskipan? Hefur hv. þm. Pétur Blöndal ekki lesið það upplegg sem stjórnlagaþingi er sett varðandi þá efnisþætti sem það á að fjalla um? Við ætlum að byggja á lýðræði, þrískiptingu ríkisvalds. Ætlar hv. þm. Pétur H. Blöndal stjórnlagaþingi að ganga þvert á það og afnema þingræði og lýðræði? Hvers konar þjóð heldur hv. þingmaður að hann eigi við? Þekkir hann ekki þjóð sína? Treystir hann ekki þjóð sinni?

Frú forseti. Ég var að benda á að það yrðu tvö stjórnlagaþing starfandi samtímis. Alþingi Íslendinga er ekkert að afsala sér heimild til að breyta stjórnarskránni með frumvarpinu, alls ekki, og nýja þingið hefur heimild til þess að breyta stjórnarskránni,  Þó að hv. þingmaður, og kannski flestir flokkar í landinu, sé hlynntur því að setja inn eitthvert nýtt ákvæði um auðlindir getur verið að nýja stjórnlagaþingið - ekki veit ég hvað því dettur í hug - vilji ekkert hafa þetta í stjórnarskránni. Þá þurfa þeir að fara að taka til baka breytingar sem hv. þingmaður er að leggja til. Þetta finnst mér vera rökleysa. Ef menn ætla að hafa nýtt stjórnlagaþing þá á ekki að vera að breyta stjórnarskránni rétt áður, bæði varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu og eins varðandi þetta ákvæði um þjóðareignina. Það eina sem þarf að breyta rökfræðilega er 79. gr. og svo þarf þetta að sjálfsögðu að vera ráðgefandi þing en má ekki geta breytt stjórnarskránni einhliða.

Frú forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leita víða fanga í andmælum sínum. Rökin sum eru alveg úti við sjóndeildarhring og fela í sér miklar hártoganir að mínu mati.  
             Hér er verið að samþykkja bráðabirgðaákvæði um hlutverk stjórnlagaþings. Þetta ákvæði þarfnast síðan samþykktar nýs þings þegar það kemur saman eftir kosningar. Það verða ekki tvö stjórnlagaþing starfandi 

Herra forseti. Mér mislíkaði þegar hv. þm. hélt því fram að ég hefði stundað málþóf í gær þegar ég talaði um hugðarefni mín í 20 mínútur en ég ætla ekki að elta ólar við hv. þingmann um það. Ég hjó eftir því að hv. þm. Atli Gíslason hélt því fram að orðin „náttúruauðlindir í þjóðareigu“ væru skýr og inntak þeirra orða væri skýrt. Ég veit að hv. þingmaður er ekki bara alþingismaður, hann er líka hæstaréttarlögmaður og ég geri ráð fyrir því að hann hafi fylgst með umræðu um hugtakið „þjóðareign“ sem verið hefur á síðustu tíu árum. Það hafa verið gefnar út bækur um þessi mál. Ég hef lesið þær umsagnir sem borist hafa þinginu þar sem því er haldið fram, m.a. af Sigurði Líndal prófessor í lögfræði, að merking þessara orða og hugtaka sé óljós og taka fleiri undir þessi sjónarmið. Ég velti því fyrir mér hvernig hv. þingmaður getur faglega staðið undir þeim yfirlýsingum sem hann gaf í ræðu sinni og hvort hann er virkilega þeirrar skoðunar að hugtakið „þjóðareign“ í skilningi þessa frumvarps sé svo skýrt að inntak þess sé hafið yfir allan vafa, eins og hér hefur verið haldið fram. Hv. þingmaður hefur verið talsmaður þess að verkferlar hér á Alþingi séu faglegir og að hér séu viðhöfð vönduð og gegnsæ vinnubrögð, ekki síst lýðræðisleg vinnubrögð. Ef við skoðum þær umsagnir sem liggja fyrir í þessum málum vara nánast allir umsagnaraðilar við því að stjórnarskránni sé breytt með þeim hætti sem hv. þingmaður leggur hér til. Ég hlýt að spyrja hann í ljósi þeirra orða sem fram koma í þessum umsögnum, fyrir utan umsögn BSRB, 

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, já, ég tel það verjandi, enda stend ég að þessu meirihlutaáliti. Að því er varðar málþófið í gærkvöldi um kvikmyndastuðninginn komu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í ræðustól hver á fætur öðrum og margsinnis sumir hverjir til þess eins að styðja stjórnarfrumvarp. Ég hef aldrei orðið vitni að því áður. Ég hélt að það væri 1. apríl-gabb þangað til komið var fram yfir miðnætti. Inntakið í „þjóðareign“ er algjörlega skýrt í mínu augum, það vil ég taka fram. Ég ber mikla virðingu fyrir Björgu Thorarensen prófessor sem var í ráðgjafarnefndinni, sem skýrði fullkomlega fyrir mér það sem ég taldi mig vita áður um það inntak. Ég velkist ekki í neinum vafa um það inntak fremur en Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og Jón Sigurðsson, fyrrverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, þegar þeir lögðu fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga á þinginu 2006–2007 um að náttúrauðlindir Íslands skyldu vera þjóðareign. Svo orðaðist það þannig að gætt yrði réttinda einstaklinga samkvæmt eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Það velkist ekki fyrir mér og ég hef engar áhyggjur af því. Með þeirri þjóðareign er hvergi vegið að réttindum einstaklinga, einstaklingsfrelsi eða eignarréttarhugtökum sem stjórnarskráin byggir á.

Frú forseti. Ég sat í sérnefnd um stjórnarskrármál þegar það frumvarp sem hv. þingmaður vísaði til var til meðferðar á Alþingi árið 2007. Þar var verið að fjalla um hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum. Ég get upplýst hv. þingmann um að þar kom hver lögfræðingurinn og sérfræðingurinn á fætur öðrum inn í nefndina og það var hver höndin upp á móti annarri varðandi túlkun á þessu ákvæði. Það sama segir í þeim umsögnum sem hér koma fram. Ég velti því fyrir mér hvernig í ósköpunum hv. þingmaður, sem er hæstaréttarlögmaður og veit hvaða virðingu dómstólarnir og aðrar lykilstofnanir bera fyrir stjórnarskrá Íslands, getur varið það þegar það liggur fyrir að allir umsagnaraðilar fyrir utan BSRB, sem Ögmundur Jónasson hæstv. heilbrigðisráðherra og flokksbróðir hv. þingmanns er formaður fyrir, vara mjög við því að menn gangi svona hratt um gleðinnar dyr við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins, 

Ég bið hv. þingmenn að virða þann tíma sem þeir hafa.

Frú forseti. Hugtakið þjóðareign og náttúruauðlindir o.fl. er margyfirfarið í auðlindanefnd af fræðimönnum og öðrum. Hér er ekki verið að breyta stöðu eignarréttar sem hann hefur samkvæmt stjórnarskránni. Umsagnaraðilar deildu ekki á þetta ákvæði. Flestir umsagnaraðilar deildu á skamman undirbúning og meðferð málsins en efnisatriðin, nei.  
            

Hæstv. forseti. Við erum tekin til við 2. umr. um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins eftir að hafa setið marga fundi um málið, sérstaklega í nefnd sem sett var á laggirnar til að fjalla um stjórnskipunarmál og það frumvarp sem kom inn í þing, flutt af fjórum stjórnmálaflokkum. Það mál hefur mikið verið rætt og er svo sem alveg skýrt hvernig áherslur liggja í því. Ég tel að um 1. gr. ríki ekki mikill efnislegur ágreiningur. Hún er orðuð eins og verið hefur að meginhluta til í allri umfjöllun sem ég hef fylgst með síðastliðin ár, alveg frá því að auðlindanefndin fjallaði um þetta mál á sínum tíma. Ég vil hins vegar taka fram að Frjálslyndi flokkurinn átti ekki aðild að auðlindanefnd og kom ekki að því máli þegar það var afgreitt þaðan. En ég tók þátt í störfum stjórnarskrárnefndar á árunum 2005–2007 og þar var þetta atriði talsvert rætt. Það er auðvitað rétt sem komið hefur fram í ræðum manna að auðlindaákvæði hefur verið í stjórnarsáttmálum ríkisstjórna og forustumenn í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lögðu fram tillögu á þingi einmitt um þetta atriði, auðlindir í þjóðareign. Sú umræða er orðin nokkuð löng og er hægt að teygja hana og toga í allar áttir en ég held að það sé hægt að tala um þetta í tiltölulega einföldu máli. Málið snýst um hvernig tryggja á að að þjóðin eigi auðlindir sínar í framtíðinni en þeir sem þær vilja nýta hafi aðgangsrétt að auðlindinni og geti fengið hann eftir þeim reglum sem þjóðfélagið setur á hverjum tíma, hvort sem það er með lögum eða öðrum reglum eins og heimilt er samkvæmt lagabókstafnum, þ.e. settar eru reglur um hvernig nýta beri auðlindirnar, hverjir nýti þær o.s.frv. Það er hins vegar búið að vera mikið deilumál að því er varðar fiskinn í sjónum og sýnist sitt hverjum um það hvernig það skuli skipað en ég held að öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi, þar með talið Frjálslynda flokknum, sé það algjörlega ljóst að menn þurfa að hafa nýtingarrétt til þess að gera út til fiskveiða. Og þrátt fyrir að við höfum talað í mörg ár fyrir verulegum breytingum á fiskveiðistjórninni höfum við aldrei talað fyrir því að útgerðarmenn geti ekki gert út til fiskveiða og eigi ekki rétt til þess. Það þarf að hafa einhverjar reglur um það. Ég hef leyft mér að segja að útgerðarmenn þurfi að vita hvaða nýtingarrétt þeir hafa, hvað svo sem kerfið heitir á hverjum tíma, hvort sem það er kvótakerfi með aflahlutdeild, dagakerfi, svæðakerfi eða tímabilakerfi þar sem menn gera út skip í ákveðinn tíma. Til að útskýra það nánar er tímabilakerfi án kvótasetningar, t.d. grásleppuveiðar sem stundaðar eru í ákveðinn tíma, það voru 50 dagar en hæstv. sjávarútvegsráðherra lengdi tímabilið núna í 55 daga. Þar er enginn kvóti en það eru tímabil og þau eru msimunandi. Menn hafa val um tímabilið, hvenær þeir hefja veiðarnar, en þegar þær eru hafnar ber að ljúka þeim eftir 55 daga. Ég hugsa að miðað við hvernig tilskipanir okkar og lög um fiskveiðar í íslenskri landhelgi eru í dag, megi segja að fyrirkomulag grásleppuveiðanna sé sennilega það mannlegasta sem í boði er. Útgerðarmenn grásleppubáta vita að þeir hafa nýtingarrétt, þeir vita að þeir geta gert út til grásleppuveiða vítt og breitt í kringum landið á ákveðnum dögum eða ákveðnu tímabili, en þeir ráða því sjálfir hvenær þeir hefja veiðina innan ákveðins tíma. Þegar þeir hafa hafið veiðarnar ber þeim hins vegar að ljúka þeim eftir ákveðinn dagafjölda sem voru 50 en verða núna 55. Þar er enginn magnkvóti og þar af leiðandi losnum við við þá ljótu erfiðleika sem fylgja magnkvótum, þar er ekkert val, menn velja þá ekki úr aflanum vegna þess að hann er bundinn í kílóum. Þetta er sú aðferð sem er tímabilabundin fiskveiðistjórn án þess að hámarksafli sé takmarkaður. Ég endurtek að eins og nú er komið í stjórn fiskveiða á Íslandi er þessi leið sennilega sú mannlegasta og besta fyrir náttúruna og náttúrunýtinguna sem í boði er, að því er varðar nýtingu á grásleppunni því að mönnum eru ekki settar neinar skorður í kílóum og þurfa þar af leiðandi ekki að henda hluta af grásleppuaflanum. Síðan eru alls konar aðrar veiðar eins og við vitum. Það eru síldveiðar með kvótum og tímabilum og síðan eru auðvitað veiðar eins og loðnuveiðarnar sem eru yfirleitt tímabundnar miðað við hegðun loðnunnar og algerlega háðar því að mönnum takist að mæla eitthvert ákveðið magn í sjónum. Hafrannsóknaskipin mæla það og mönnum er leyft að halda til veiða ef metið er að magnið sem þurfi til að viðhalda stofninum sé nægilega mikið. Það má segja að þetta gildi kannski frekar um uppsjávarfiskana en hina almennu botnfiskstofna, svo maður skýri það nú aðeins. Þannig að viðhorfin til þeirrar náttúrunýtingar að nýta auðlindir sjávar eru auðvitað misjöfn og mismunandi og aðferðirnar eru misjafnar eftir því hvaða fisktegund er um að ræða og hvernig veiðunum er hagað. Mönnum er t.d. ekki alveg sama um það á nótaveiðum hvort aflinn er tekinn með nót eða hvort hann er tekinn með togveiðarfærum. Um það hafa verið verulegar deilur t.d. að því er varðar nýtingu á síldarstofnum, eins og menn vita. Margir skipstjórnarmenn halda því fram að togveiðar á síld séu ekki besta nýtingaraðferðin sem viðgengist getur vegna þess að togveiðar valdi spjöllum á síldarstofninum og áhrifum sem teljast neikvæð. Breytileikinn er sem sagt mikill, hæstv. forseti, en öllum er þó skipað með þeim hætti að menn hafa einhvers konar nýtingarrétt eftir hvaða aðferð sem sett er fram um það hvernig menn nýta þessa náttúruauðlind. Hér erum við að segja og ítreka að þjóðin eigi náttúruauðlindirnar. Náttúruauðlindirnar séu þjóðareign en nýtingunni skuli skipað með ákveðnum hætti og það sé þá bundið í lögum á hverjum tíma og við þekkjum jú lög um stjórn fiskveiða sem kveða á um að fiskurinn í sjónum sé sameign íslensku þjóðarinnar og notkun á honum myndi ekki varanlegan eignarrétt o.s.frv. Þetta vildi ég taka fram, hæstv. forseti, og tel að þetta ákvæði styrki stöðu þess að náttúruauðlindir í sjónum séu líka eign þjóðarinnar, en þær megi vissulega nýta. En í þessu ákvæði sem fært er yfir í 1. mgr. og er í tillögum meiri hlutans stendur að náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Það er sem sagt verið að skilgreina það í stjórnarskránni að nýtingarréttur á náttúruauðlindum sé til staðar en ekki afhending til varanlegrar eignar eða sölu. Þannig að ég tel að við séum að gera þessi ákvæði skýrari en eftir stendur auðvitað að þeir sem starfa í atvinnugreininni þurfa að vita hvernig þeir megi gera út. Ég hef farið yfir nokkur dæmi í því sambandi, hæstv. forseti, til að skýra það að nýtingarrétturinn getur verið mjög breytilegur eftir því hvaða aðferð er notuð við að úthluta honum. Þannig að hann er ekki bara einn og sér einhver prósenta af viðkomandi stofni í hafinu o.s.frv. Margar aðrar aðferðir eru notaðar og margar betri að mínu mati en það að láta menn hafa ákveðna hlutdeild, sem þýðir að menn veiða eftir kílóum og velja fisk eftir kílóum vegna þess að þar er verðið og peningurinn. Ég ætla að láta þetta nægja um 1. gr., hæstv. forseti. Ég tel að um hana sé í raun og veru ekki efnislegur ágreiningur en mönnum sem vilja vera á móti tekst náttúrlega að halda uppi ágreiningi um allt. Við sem flytjum þetta mál erum alveg klár á því og skiljum það eins og það hefur þróast á þeim ellefu fundum sem við höfum haldið um þessi mál í nefndinni. Þannig er það. Um 2. gr. ætla ég ekki að hafa langt mál. Ég tel að um hana ríki sátt, þ.e. að þjóðin skuli vera stjórnarskrárgjafinn og greiða atkvæði um stjórnarskrárbreytingar og samþykkja þær eða fella eftir atvikum og það verði gert í sérstökum atkvæðagreiðslum en ekki þvælt við alþingiskosningar eins og verið hefur þannig að menn hafa nú stundum ekki vitað hvað þeir voru sérstaklega að samþykkja um stjórnarskrána. Það hafa kannski verið svo heit pólitísk mál að menn hafa algerlega drukknað í stjórnarskrárumræðunni og bara gleymt henni þegar hitinn hefur verið mestur í pólitísku umræðunni. Þannig að ég tel að mjög gott sé að gera það sem hér er lagt til að þjóðin verði stjórnarskrárgjafinn og greiði atkvæði um stjórnarskrárbreytingar beint og afgreiði þær með synjun eða samþykki. Um það held ég að sé ekki ágreiningur eða alla vega þá grein sem menn hafa tjáð sig sammála um. 3. gr. kveður hins vegar á um það að þjóðin fái aukið lýðræði og aukin völd frá því sem verið hefur. Það verði sem sagt fært í vilja þjóðarinnar eftir ákveðnum leikreglum, sem vissulega er búið að gera dálítið stífar í þessari útfærslu á 3. gr., að þjóðin geti krafist þess með undirskriftasöfnun að atkvæðagreiðsla fari fram um ákveðin atriði. Ef svo fer að ákveðinn fjöldi manna tekur þátt í þeirri atkvæðagreiðslu, meira en 25% kosningarbærra manna, og samþykki það verði slíkt fullmarkandi til breytinga en hins vegar þyrfti að móta málsmeðferð að því er varðar kröfu kjósenda þannig að alveg ljóst sé hvað kjósandinn er að kjósa um og geti kosið já eða nei og Alþingi kemur auðvitað að því. Þetta ákvæði verður ekki að veruleika og verður ekki í virkni nema því aðeins að menn skrifi undir slíka kröfu, ekki bara á bensínstöðvum eða í tölvupósti, heldur skrifi raunverulega undir slíka kröfu að mál skuli ganga til þjóðaratkvæðis með sannarlegum og öruggum hætti með því að mæta hjá sýslumanni, með því að mæta á bæjarskrifstofu og/eða að mæta á lögreglustöð einhvers staðar þar sem listinn liggur frammi og sannreynt er að viðkomandi maður er sá sem kemur og skrifar undir og sýnir persónuskilríki sín og það sé staðfest. Það séu þá starfsmenn íslenska ríkisins í þessu tilfelli lögreglumenn, lögreglustjórar, sýslumenn eða starfsmenn sýsluskrifstofa eða þess vegna á bæjarskrifstofum þar sem líka eru starfsmenn fólksins í viðkomandi bæjarfélagi. Þetta held ég að ætti að vera nægilega tryggt, hæstv. forseti, til að gera það að verkum að raunverulegan vilja þurfi hjá þjóðinni til að ná fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin meini það að hún vilji fá að taka afstöðu til ákveðinna mála. Ég sé það alla vega ekki fyrir mér að ekki þurfi að hafa dálítið fyrir því að fá mikinn fjölda fólks til að skrifa undir það að mál skuli ganga til þjóðarinnar. Í þessu sambandi erum við að tala um 15% kosningarbærra mann og það þýðir að gerð er krafa til þess að um það bil 30.000 manns skrifi undir slíkt skjal. Ég geri alla vega ráð fyrir því, hæstv. forseti, að menn fái nú ekki 30.000 manns á Íslandi til að mæta á sýsluskrifstofur, lögreglustöðvar eða hjá bæjaryfirvöldum eða borgaryfirvöldum til að skrifa undir ákveðið skjal og sýna þar skilríki sín öðruvísi en á bak við búi mikill vilji meðal þjóðarinnar og ásetningur um að þjóðin fái að taka afstöðu. Ég lít svo á að 15 af hundraði séu algerlega nægjanlegt hlutfall til að tryggja að þegar svo er í pottinn búið sé full meining á bak við og mikill vilji meðal þjóðarinnar eins og ég hef lýst að því er varðar undirskriftirnar. Þannig að ég lít svo á að hér séum við að tala um að þjóðin vilji alveg sérstaklega fá að taka afstöðu til ákveðinna mála. Hins vegar er takmarkað hvað þjóðin getur fengið að gera og það er talið upp hér eins og fjárlög og fjáraukalög og fleiri atriði og skattalög sem ekki er talið að þjóðin eigi að geta breytt enda eru það málefni sem menn fjalla um og varða miklu um rekstur ríkisins og afkomu innan hvers árs o.s.frv. og jafnvel um lengri tíma, hæstv. forseti. Þannig að ég tel að búið sé að búa um þetta með nokkuð tryggilegum hætti og sem sagt orðið ásættanlegt hvernig þetta er skrifað hér í tillögur að lagatexta sem væntanlega verður að lokum staðfestur og settur í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þá erum við í raun og veru komin að 4. gr. en ég ætla hins vegar að segja það, hæstv. forseti, að mér er kunnugt um það að sjálfstæðismenn hafa miklar athugasemdir við þessa 3. gr. Það hefur komið fram í málflutningi þeirra. En mér finnst það hins vegar nokkuð napurt gagnvart þjóðinni að geta ekki fallist á það að verulegur fjöldi Íslendinga sem leggur það á sig að skrifa á sérstakt blað og fara sérstaka ferð til þess geti ekki fengið að greiða atkvæði eða þjóðin geti ekki fengið að greiða atkvæði um mál sem mönnum finnst mjög miklu skipta. Ef svo er að aðeins þessi 30.000 vilja þetta nær málið ekki samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þurfa að vera töluvert fleiri vegna þess að það er samþykkt eða lagt til að 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá samþykki málið. Þannig að miklar girðingar eru að mínu viti settar fyrir þessu en allt að einu er verið að opna dyr fyrir almenning svo hann geti orðið virkur þátttakandi í því að taka afstöðu til ákveðinna laga, ákveðinna málefna sem honum finnst miklu skipta. Ég verð að segja alveg eins og er að mig undrar það að menn skuli vera á móti þessu í útfærslunni. Það væri þá betra að menn kæmu þá bara með tillögur til breytinga. En mér finnst fara illa á því að vera á móti því að íslenska þjóðin skuli fá að fjalla um málið. Mér finnst það mjög miður að menn skuli hafa þá skoðun. Síðan er það stjórnlagaþingið, hæstv. forseti, þar er lagt til að þjóðin fái að koma að því að semja nýja stjórnarskrá, taka fyrir umfjöllun stjórnarskrárinnar og því verði fundinn farvegur og í það verði sett sérstök lög o.s.frv. og í raun og veru væri bundið í lög hvernig með eigi að fara. Þar er einnig skilyrt að málið gangi til Alþingis og geri Alþingi athugasemd til stjórnlagaþingsins skal samþykkja það með tveimur þriðju atkvæða á stjórnlagaþingi áður en það gengur til þjóðarinnar. Þannig að ýmsar girðingar eru settar í þessu máli, hæstv. forseti. En auðvitað kann það að vera að við nánari útfærslu þegar menn fara að setja lögin i kringum þetta sjái menn einhverjar aðrar betri útfærslur til að fylgja eftir að því er varðar lög um stjórnlagaþing og starfshætti þess. En ég held að eins og þetta er í pottinn búið séu þarna talsvert miklar girðingar og þröskuldar, hæstv. forseti. Mér er ljóst að sjálfstæðismenn eru andvígir stjórnlagaþinginu, eins og það er sett upp hér og þannig liggur það mál. Ekki hefur verið leyst úr því á þeim ellefu fundum sem við höfum átt í stjórnlaganefndinni um það og við sitjum uppi með það, hæstv. forseti, að um þetta mál er ágreiningur. Ég held að hann sé lítill, eins og ég hef farið yfir í máli mínu, um 1. og 2. gr. en talsverður um 3. gr. þótt ég verði að lýsa undrun minni á því að menn skuli vera á móti því að þjóðin fái að koma að þessum málum og vel kann að vera að menn þurfi að ræða betur einhver útfærsluatriði að því er varðar 4. gr. Og nú er búið að færa útfærsluna á því að talsverðu leyti inn í lagabálk þótt hér séu skrifaðar ákveðnar meginreglur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vildi gjarnan spyrja: Ef þessi breyting verður samþykkt mun Alþingi samkvæmt 80. gr. geta breytt stjórnarskrá eftir sem áður. Hvenær sem er. Hið nýja stjórnlagaþing getur líka breytt stjórnarskrá. Segjum að þetta stangist á. Segjum að sett verði tvö stjórnlagaþing sem breyta stjórnarskránni og segjum að það stangist á. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér lausnina á því? Segjum að Alþingi samþykki að leggja stjórnlagaþingið niður og þjóðin samþykki það. Er þá stjórnlagaþingið farið? Ég spyr hv. þingmann: Það eru þarna þrjár greinar sem fjalla í fyrsta lagi um náttúruauðlindir og í öðru lagi um kosningar, þjóðaratkvæðagreiðslur. Segjum að stjórnlagaþingið, sem ég býst við að hv. þingmaður ætli sér að setja í gang, komist að því að þetta eigi að vera öðruvísi. Segjum að kvótakóngar komist allir á stjórnlagaþingið og þeir ákveði að hafa þetta öðruvísi. Af hverju er verið að breyta þessu áður en stjórnlagaþingið tekur til starfa? Hvað er á bak við það? Er verið að taka fram fyrir hendurnar á því? Treysta menn ekki stjórnlagaþinginu, þessu nýja? Af hverju getur stjórnlagaþingið nýja ekki tekið á þessu með þjóðaratkvæðagreiðslurnar? Er það ekki eðlilegt? Og þeir kannski vilja hafa þetta 10% í staðinn fyrir 15%, sem hér er lagt til, sem mörk. Hvers vegna er verið að taka fram fyrir hendurnar á stjórnlagaþinginu? Ætla menn ekkert að halda það? Getur verið að það sé grunnurinn á bak við þetta að menn ætli sér ekkert að setja þetta stjórnlagaþing í gang?

Hæstv. forseti. Varðandi fyrri spurninguna, um það að Alþingi muni taka fram fyrir hendurnar á stjórnlagaþinginu og það verði tvö stjórnlagaþing - það kann að vera fræðilegur möguleiki að þetta sé rétt hjá hv. þingmanni, en raunverulegur möguleiki felst eingöngu í því að Sjálfstæðisflokkurinn yrði með meiri hluta eftir næstu kosningar. Þá teldi ég hættu á því að menn notuðu þetta vald. Að öðru leyti tel ég að ekki sé hætta á því og þjóðin eigi það víst að geta fjallað um sín mál og komist að niðurstöðu. Hitt atriðið, um það að svo geti farið að kvótakóngum - sem enn eiga eitthvað eftir af peningum, sem þeir hafa ekki látið í bankann og tapað þar, eða farið með í útrásarvíking og tapað þar - muni takast, fyrir sakir fjármuna sinna, sem þeir hafa fengið gefins frá íslensku þjóðinni á undanförnum árum, að sitja allir á kvótaþingi, en þá er ég alveg viss um að þjóðin mun kolfella slíka tillögu frá kvótakóngunum.

Frú forseti. Þá kemur þessi athyglisverði þáttur inn. Þá gæti vel verið að Alþingi mundi vilja leggja nýja stjórnlagaþingið af ef sú yrði niðurstaðan. Þá ætla ég að spyrja næstu spurningar. Í breytingartillögunum segir, með leyfi frú forseta: „Um kjörgengi og kosningu á þingið og skipulag þess skal mælt fyrir í sérstökum lögum þar sem m.a. verði settar reglur til að jafna sem mest hlutföll á milli kynjanna í hópi þingfulltrúa.“ Hvernig sér hv. þingmaður yfirleitt fyrir sér reglurnar um kjörgengi og kosningar til stjórnlagaþingsins? Hvernig verða kosningarnar? Verða það flokkar sem bjóða fram? Listar? Einstaklingar? Verða 10.000 einstaklingar þarna í boði? Munu allir fulltrúar á landsfundi Sjálfstæðisflokksins geta verið þarna í framboði?  Ekki er orð um þetta í greinargerðinni. Ég fann það alla vega ekki. Strax eftir tíu vikur, þegar búið er að setja saman nýja stjórn, kemur þing saman aftur og þá á það að setja reglur um þetta í einum hvelli. Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Hverjir verða í framboði? Hvernig ætla menn að setja þetta upp? Verða það flokkarnir sem bjóða fram? Verða það kvótakóngar sem bjóða fram? Eða hvernig sér hann þetta fyrir sér?

Ekki kvótakóngar.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseta og mér, og ég held örugglega flestum þingmönnum, er það algerlega ljóst að þjóðin er samansett af hópum fólks með mjög ólíkar skoðanir. Fólk safnast í alls konar félög, líknarfélög, bridgefélög, pókerfélög - er það ekki það nýjasta? - og vinnur að alls konar málefnum og hefur alls konar áherslur. Sumir mynda sterk samtök um hagsmuni sína alveg eins og kvótakóngarnir, mjög sterk samtök um hagsmuni sína. Ég heyrði af ályktun Sjálfstæðisflokksins á síðasta fundi að hann er alveg eindregið á því að vernda þá hagsmuni, standa með þeim, tryggja þá. Það er algerlega ljóst, hæstv. forseti, að það verða mjög fjölbreyttir hópar sem munu sækjast eftir því að komast inn á stjórnlagaþing. Það verður sem sagt blanda af þjóðinni. Það er reyndar alveg eins og þegar við erum í annarri kosningabaráttu að það verður væntanlega blanda af þjóðinni, af ýmsum fulltrúum, sem bjóða sig fram og ef svo verður í framtíðinni, sem ég vona, að menn geti boðið fram óraðaða lista, verður enn meiri blöndun af þjóðinni og það er gott.

Hæstv. forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hér fer fram um mikilvægt mál. Eins og komið hefur fram mælti ég hér fyrir nefndaráliti meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál. Því miður náðist ekki samstaða um það mikilvæga mál í hv. nefnd og mér dettur í hug að aldrei hafi staðið til af hálfu minni hlutans, eða hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að nálgast meiri hlutann í málinu. Mér fannst samstarfsviljinn ekki vera nægjanlega mikill í nefndinni og það voru miklar þagnir þegar orðið var gefið laust um málið, og ekki komu fram nein skýr skilaboð til meiri hlutans um það hvert minni hlutinn vildi fara. Meiri hlutinn er skipaður fulltrúum fjögurra stjórnmálaflokka og ég leyfi mér að segja fjögurra ólíkra stjórnmálaflokka. Það að fimmti flokkurinn sem á fulltrúa á Alþingi Íslendinga skyldi ekki hafa meiri vilja til þess að standa að afgreiðslu málsins á sér eflaust ýmsar skýringar en ég efast um, eftir það sem þegar hefur komið í ljós í umræðunni, að þær muni allar koma fram í þessari umræðu. Ég ætla að koma inn á nokkur af þeim atriðum sem ég tel að sjálfstæðismenn hafi lagt því til grundvallar að geta ekki stutt frumvarpið og heldur ekki í þeirri mynd sem það var í lokin þegar breytingartillögur höfðu komið fram. Þá er það í fyrsta lagi það að ekki eigi að breyta stjórnarskránni án samstöðu á milli stjórnmálaflokkanna. Þá er kannski eðlilegt að spurt sé á móti hvort það sé þá eðlilegt að einn stjórnmálaflokkur á Alþingi geti að einhverju leyti tekið stjórnarskrána í gíslingu og hafnað öllum breytingum, eða réttara sagt hafnað þeim breytingum sem þeim eru ekki að skapi. Einmitt þetta atriði gerir það, að mínu mati, algjörlega nauðsynlegt að kjósa til stjórnlagaþings þar sem þjóðin sjálf vinnur að heildarendurskoðun á þeirri stjórnarskrá sem samþykkt var við lýðveldisstofnun og er að stofni til stjórnarskrá Dana. Eftir lýðveldisstofnunina var þjóðinni lofað að hún fengi nýja stjórnarskrá en þrátt fyrir tilraunir sem gerðar hafa verið af hálfu Alþingis með ákveðnu millibili allan þann tíma sem liðinn er frá árinu 1944 hefur ekki tekist á hinu háa Alþingi að ná samkomulagi um heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Þess má geta að þegar einstaka greinum stjórnarskrárinnar hefur verið breytt á síðustu 50 árum hefur það nær eingöngu verið þegar Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í forustu íslenskra stjórnmála. Því kann að vera að það eitt að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í forustu fyrir þeirri vinnu sem farið hefur fram á síðustu vikum, við undirbúning og vinnslu frumvarpsins sem hér um ræðir, geti verið næg ástæða til þess að sjálfstæðismenn standa ekki að afgreiðslu málsins. Þeir líta einfaldlega of stórt á sig til þess að geta verið það sem kallað er meðflutningsmenn á máli, þeir þurfa að vera í forustu fyrir málinu. Hæstv. forseti. Ég segi þetta vegna þess að í meðferð frumvarpsins í sérnefndinni kom ekki fram vilji hjá sjálfstæðismönnum til að ná saman við meiri hlutann nema ef vera skyldi á 11. nefndarfundi, síðasta nefndarfundinum, sem fór fram í hádeginu í gær. Þá kom skyndilega fram sú skoðun að með frekari vinnu í nefndinni væri mögulegt að ná saman í málinu. Í því sambandi vil ég segja að ef sá vilji er enn til staðar og ef sjálfstæðismenn sýna þann vilja í verki í þeirri umræðu sem nú er hafin þá er ekki of seint að setjast niður og skrifa sameiginlegt nefndarálit fyrir 3. umr. Sjálfstæðismenn verða að gera sér grein fyrir því að það samkomulag getur ekki byggst á því að meiri hlutinn gefi allt eftir gagnvart minni hlutanum. Svo vanir eru sjálfstæðismenn því að vera í meiri hluta og svo oft hafa þeir látið þau orð falla hér á hv. Alþingi að meiri hlutinn ráði þegar til kastanna komi að þetta hlýtur að vera þeim algjörlega ljóst. Nokkuð hefur verið vitnað til Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík, í umfjöllun um þetta mál. Ragnhildur átti fund með nefndinni og skilaði umsögn um það. Í máli Ragnhildar kom m.a. fram, þegar hún kom til nefndarinnar, að hún vildi fá flest þessara atriða inn í stjórnarskrána. Hún sagði einnig að vegna eðlis stjórnarskráa hefði hún áhyggjur af ef efnisatriðum yrði breytt án samstöðu. Öðru máli gegndi um þá þætti frumvarpsins sem eru breytingar í þá átt að þjóðin ákveði, eins og hún orðaði það. Þetta þýðir að hún hefur eingöngu áhyggjur af því ef 1. gr. er samþykkt í ágreiningi. Förum þá aðeins yfir ágreininginn um 1. gr. frumvarpsins, þ.e. svokallaðan ágreining. Fyrsta grein frumvarpsins, eins og frumvarpið var lagt fram, fjallaði í fyrsta lagi um að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign, í öðru lagi um að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir, Í þriðja lagi um að náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi, í fjórða lagi um að allir eigi rétt til umhverfis sem stuðli að heilbrigði, í fimmta lagi um rétt almennings til upplýsinga um ástand umhverfis og áhrif framkvæmda á það og í sjötta lagi um að almenningur eigi að eiga kost á þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið. Hæstv. forseti. Með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn hefur lagt fram er ekkert eftir af 1. gr. frumvarpsins annað en 1. og 3. liður af því sem ég taldi upp hér áðan, sem sagt tveir liðir af sex. Greinin hljóðar svo núna, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru þjóðareign. Ríkið fer með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og hefur eftirlit með nýtingu þeirra í umboði þjóðarinnar eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Náttúruauðlindir í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi.“ Er Sjálfstæðisflokkurinn á móti þessu ákvæði? Nei, hann er ekki á móti þessu ákvæði. Í fyrsta lagi samþykktu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í svokallaðri auðlindanefnd sambærilegt ákvæði árið 2000 og þess má geta að Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, skipaði þá nefnd. Þess má einnig geta að vissulega kom ýmsum á óvart þegar hann skipaði Styrmi Gunnarsson í nefndina og töldu menn að í því fælust ákveðin skilaboð. Styrmir hafði sem ritstjóri Morgunblaðsins skrifað mjög skýrt um það í blað sitt eða blað Sjálfstæðisflokksins að hann vildi að auðlindaákvæði um þjóðareign yrði sett inn í stjórnarskrá og því má segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi með því að skipa hann í auðlindanefndina strax sent út þau skilaboð að hann vildi sættir í því máli, að minnsta kosti sættir innan Sjálfstæðisflokksins, kannski skipti minna máli um þjóðina. Einnig má minna á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í tvígang átt aðild að stjórnarsáttmálum ríkisstjórna þar sem var ákvæði um að auðlindaákvæði um þjóðareign yrði sett inn í stjórnarskrá. Auk þess lagði fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins Geir H. Haarde fram frumvarp með Jóni Sigurðssyni, fyrrverandi iðnaðarráðherra og formanni Framsóknarflokksins, vorið 2007 þess efnis að auðlindaákvæðið færi inn í stjórnarskrá. Það hefur því verið stefna Sjálfstæðisflokksins að þetta skuli gert. Eða er ekkert að marka Sjálfstæðisflokkinn yfir höfuð? Styður hann ekki eigin frumvörp. Hæstv. forseti. Samkvæmt þessu styður Sjálfstæðisflokkurinn 1. gr. frumvarpsins eða hefur gert það. Þá erum við komin að 2. gr. Hún snýst um að breyta aðferð við breytingu á stjórnarskrá. Verði 2. gr. frumvarpsins að lögum fara breytingar á stjórnarskrá sem samþykktar hafa verið á Alþingi beint í þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. Séu breytingarnar samþykktar af meiri hluta þjóðarinnar, en þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá, öðlast breytingin gildi. Eins og ég skil sjálfstæðismennina þá eru þeir ekki á móti þessari grein enda stóðu fulltrúar flokksins að samkomulagi í stjórnarskrárnefnd undir forustu Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi ráðherra og alþingismanns, um að aðferðafræðinni við breytingar á stjórnarskrá yrði breytt í þessa átt. Þar var vissulega um miklu flóknari aðferð að ræða og fleiri þröskulda. Ef ég skil talsmann Sjálfstæðisflokksins, sem talaði hér áðan, rétt þá styðja þeir greinina en það kom fyrst skýrt fram hér í andsvari á Alþingi.  Síðan eru það 3. og 4. gr., sem snúast um að færa ákvörðunarvald til þjóðarinnar og færa þjóðfélagið í lýðræðisátt með aukinni þátttöku fólksins í landinu í sambandi við ákvarðanatöku og einnig að fela þjóðkjörinni samkomu að gera tillögur til þjóðarinnar um nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland. Eins og hér hefur komið fram hefur Alþingi umsagnarrétt í sambandi við frumvörp sem unnið er að á svokölluðu stjórnlagaþingi og það hefur líka verið gagnrýnt í umsögnum og af hálfu gesta sem komið hafa fyrir nefndina að aðkoma Alþingis hafi verið of mikil eins og frumvarpið var lagt fram. En svo tek ég það fram að ýmsir eru líka þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að hafa þarna meiri aðkomu en það fór minna fyrir slíkum athugasemdum í sambandi við þær umsagnir sem okkur bárust. Eftir það mikla áfall sem þjóðin hefur orðið fyrir er mikilvægt að einhvers konar nýtt upphaf geti átt sér stað og þó að kosningar séu vissulega mikilvægar í sambandi við alla lýðræðisþróun þarf meira til. Ég leyfi mér að rifja upp að á flokksþingi Framsóknarflokksins sem haldið var í janúar var ályktað að koma skyldi á stjórnlagaþingi og að kjósa skyldi til stjórnlagaþings til að vinna að breytingum á stjórnarskránni þegar Framsóknarflokkurinn í janúarmánuði bauð vinstri flokkunum að verja slíka ríkisstjórn vantrausti gegn því m.a. að kosið yrði 25. apríl næstkomandi - og er það staðreynd og nokkuð sem liggur fyrir að kosið verður þann 25. apríl, eftir liðlega þrjár vikur. Hins vegar eru margir sem halda því fram að kosningar sem almennt fara fram á fjögurra ára fresti séu ekki nægileg aðkoma almennings að stjórn landsins og að lýðræði þurfi að felast í möguleikum til frekari valda hins óbreytta Íslendings. Með þetta í huga höfum við framsóknarmenn ályktað, eins og ég fór yfir hér áðan, og síðan lögðum við fram frumvarp á Alþingi þess efnis. Hæstv. forseti. Mig langar í þessu sambandi að vitna í viðtal á kosningavef RÚV við prófessor við Háskóla Íslands, Vilhjálm Árnason heimspeking, sem var spurður að því hvort ekki þyrfti eitthvað miklu meira en kosningar til að breytingar gætu átt sér stað á Íslandi. Þessari spurningu er svarað svo á bloggsíðu Láru Hönnu Einarsdóttur, með leyfi forseta: „… jú. Það þarf hugarfarsbyltingu, siðferðisbyltingu, miklar atferlisbreytingar hjá almenningi, þingmönnum, í stjórnsýslunni ... ja, bara um allt þjóðfélagið. Það þarf líka miklu meiri samlíðun með náunganum, tillitssemi og viðurkenningu á því, að við búum hér öll saman og rassinn á manni sjálfum er enginn gullrass sem sjálfsagt er að hlaða undir á kostnað annarra. Við myndum samfélag sem þarf nú að endurskoða gildismat sitt frá grunni. Og við þurfum margfalt meira aðhald - ekki síst af hendi fjölmiðla.“ Ég viðurkenni að þetta með gullrassinn er mér dálítið ofarlega í huga núna eftir upplifun síðustu vikna í svokallaðri sérnefnd um stjórnarskrá. En hvað er það sem sjálfstæðismenn hafa sérstaklega  Alþingi hefur ekki staðið sig í því að færa þjóðinni nýja stjórnarskrá, það hefur verið svikið alveg frá lýðræðisstofnun. Sjálfstæðismenn segja að það sé niðurlæging fyrir Alþingi að taka vald stjórnarskrárgjafans frá því. Við framsóknarmenn segjum að meiri niðurlæging sé fyrir Alþingi að hanga á því valdi eins og hundur á roði og treysta ekki þjóðinni til verksins. Þetta þýðir ekki að við viljum tala mikilvægi stjórnmálaflokkanna niður. Stjórnmálaflokkar eru lykill að fulltrúalýðræðinu og að sjálfsögðu munum við áfram byggja á slíku fyrirkomulagi í stjórnskipan okkar eins og aðrar lýðræðisþjóðir. Í þeim breytingum á 4. gr. sem meiri hlutinn leggur til er m.a. lagt til að stjórnlagaþing starfi í skemmri tíma en upphaflegar tillögur gerðu ráð fyrir. Lagt er til að kosið verði til þingsins samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010 og að þingið hefji störf 17. júní sama ár og starfi í mesta lagi í eitt ár, þ.e. ljúki störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Meiri hlutinn gerir ekki ráð fyrir að fulltrúar á stjórnlagaþingi verði í fullu starfi enda starfi þingið í lotum, þó má reikna með að formenn nefnda hafi frekara hlutverki að gegna og muni verða í fullu starfi. En þetta eru náttúrlega hlutir sem á eftir að útfæra frekar af nýju Alþingi og það verður gert með lögum. Áfram er gert ráð fyrir að fulltrúar verði 41 talsins og lögð er áhersla á sem jafnast kynjahlutfall og einnig að fulltrúar verði úr öllum kjördæmum. Nokkuð hefur verið rætt um kostnað við þinghaldið og var það eitt þeirra atriða sem sjálfstæðismenn hugðust nota til að slá hugmyndina út af borðinu. Fyrstu hugmyndir fjármálaráðuneytisins um kostnað voru upp á um 2 milljarða kr. að hámarki. Þar var farin allra dýrasta leiðin sem hugsast gat.  Ráðuneytið áréttar í seinni umsögn sinni að erfitt sé að meta með nákvæmni kostnað við stjórnlagaþing hvort heldur sé um að ræða upphaflega tillögu eða þá sem liggur fyrir af hálfu meiri hlutans. Hæstv. forseti, viðbrögð sjálfstæðismanna við því frumvarpi sem hér um ræðir eru mér enn nokkur ráðgáta. Talsmaður flokksins í umræðunni, hv. þm Björn Bjarnason, flutti hér heilmikla ræðu og hafði, að mér fannst, allt á hornum sér. En þó skýrðist afstaða til annarrar greinar betur í þeirri ræðu en inni í nefndinni. Hv. þingmaður gekk svo langt að segja að nú stæði yfir sérstakur niðurlægingartími á Alþingi Íslendinga og ástæðan mun vera sú að mati hv. þingmanns að með þeirri ákvörðun að Alþingi ákveði að þjóðin kjósi til sérstaks þings, sem hafi það hlutverk að semja nýja stjórnarskrá sem allir kosningabærir Íslendingar hafa í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu tækifæri til að samþykkja eða synja, sé verið að niðurlægja Alþingi. Við framsóknarmenn lítum einfaldlega ekki þannig á málið. Við berum virðingu fyrir Alþingi en engu að síður viljum við tímabundið færa stjórnarskrárgjafann frá Alþingi og til stjórnlagaþings. Sérstaklega vegna þess að Alþingi hefur ekki tekist að sinna því mikilvæga hlutverki sínu og standa við það loforð sem gefið var við lýðveldisstofnun að færa þjóðinni nýja stjórnarskrá.

Herra forseti. Miðað við ræðuhöld hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur virðist ekki veita af að við sjálfstæðismenn gerum aðeins skýrari grein fyrir málflutningi okkar hér því það virðist alveg hafa farið fram hjá henni að kjarninn í málflutningi okkar frá upphafi hefur verið sá að sú aðferð sem lagt er upp með í sambandi við þessar stjórnarskrárbreytingar sé ótæk. Þetta er skólabókardæmi um hvernig á ekki að standa að stjórnarskrárbreytingum. Það á ekki að gera stjórnarskrárbreytingar með þessum hætti. Þetta er ekki einkaskoðun sjálfstæðismanna. Ég hef vísað hér áður í laganefnd Lögmannafélagsins sem segir, með leyfi forseta: „Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða.“ Í umsögnum Sambands íslenskra sveitarfélaga, Ragnhildar Helgadóttur, prófessors í Háskólanum í Reykjavík, og fjölda margra annarra umsagnaraðila koma þessi sjónarmið fram. En 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um að þetta sé skólabókardæmi um hvernig eigi ekki að breyta stjórnarskrá. Staðreyndin er sú að allt er með mjög óvenjulegum hætti á Íslandi í dag og óvenjulegar aðferðir geta átt við í dag, svo einfalt er það. Hvað varðar Ragnhildi Helgadóttur þá kom það fram hjá henni að hún taldi ekki gott að breyta efnisatriðum stjórnarskrár í ósátt. En þegar væri verið að færa vald til þjóðarinnar taldi hún ekki að ástæða væri til að gera athugasemdir við það þótt ekki væri um fullkomið samkomulag að ræða.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að rífast um orð Ragnhildar Helgadóttur. Þau liggja hér fyrir á pappír og við getum farið yfir þau á eftir. En það sem auðvitað er kjarni málsins er að allir sem hafa fjallað um stjórnarskrárbreytingar á undanförnum árum, áratugum jafnvel lengri tíma eru sammála um að stjórnarskrárbreytingar eru annars eðlis en aðrar lagabreytingar. Það þarf að vanda betur undirbúninginn. Það þarf að ná víðtækari sátt. Það er ekki tilviljun að allir þessir umsagnaraðilar nefna þetta. Það er ekki vegna meinbægni í garð ríkisstjórnarinnar eða vegna þjónkunar við Sjálfstæðisflokkinn. Það er vegna þess að þeir aðilar sem þetta setja frá sér hafa fræðilegan áhuga á málinu. Hafa þekkingu á málinu og hafa vilja til að Alþingi standi vel að verki í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Ég bendi t.d. á það sem Ragnhildur Helgadóttir segir, með leyfi forseta: „Það er skoðun mín að, með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð í hringiðu stjórnmálanna. … Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“

Hæstv. forseti. Þegar ég vitna í Ragnhildi Helgadóttur vitna ég ekki síður í það sem kom fram í máli hennar þegar hún kom sem gestur fyrir nefndina. Það var þá sem hún lét þau orð falla sem ég vitnaði til áðan og ég neita því ekki að mér finnst vera annar tónn í þeirri umsögn sem liggur hér fyrir skriflega.  Aðalatriðið er að þær breytingar sem eru gerðar á frumvarpinu eru til þess að færa vald til þjóðarinnar og til að auka lýðræði og standa að ákveðnum lýðræðisumbótum sem er mjög kallað eftir í þjóðfélaginu. Við viljum hlusta á þjóðina og ég óttast það kannski að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu bara ekki 

Virðulegi forseti. Hv. formaður nefndarinnar hefur nú flutt tvær ræður hér og seinni ræðan sýnir vel hvers vegna ekki náðist samkomulag í nefndinni. Afstaða hv. þingmanns til Sjálfstæðisflokksins og til þess sem við höfum verið að segja og skilningsleysi hv. formanns nefndarinnar á tillögum okkar og öllu okkar máli í þessu frá upphafi sýnir að það var í raun og veru tilgangslaust að vinna nokkuð innan nefndar undir formennsku hv. þingmanns. Síðan er komið hér og látið í það skína að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins lítum of stórt á okkur til að taka þátt í eðlilegu samstarfi og talað í þessum dúr áfram, sem sýnir aðeins að hv. formaður, sem ég hef sagt og endurtek hér, hafði ekki neina burði til að veita þessari nefnd formennsku 

Hæstv. forseti. Ég mótmæli því að ekki hafi verið vilji til staðar en neita því ekki að það var eitthvert sambandsleysi í nefndinni sem að gerði það að verkum að það var lítið um það að ræða að þessir tveir hópar nálguðust hvor annan. En það er ekki of seint að gera það ef vilji er fyrir hendi. Ef þessi vilji, sem ég vildi að hefði komið í ljós fyrir löngu, er nú allt í einu til staðar til að fara að ræða um það hvort við eigum möguleika á því að ná saman, þá er viljinn til staðar hjá okkur í meiri hlutanum. Það er ekki nokkur vafi á því.

Virðulegi forseti. Það sem stendur í vegi fyrir samkomulagi um þetta mál er sú einhliða krafa að Alþingi stígi til hliðar, að stjórnarskrárvaldið verði tekið af Alþingi. Það stendur í vegi fyrir því að hér verði samkomulag. Meðan sú krafa er uppi verður ekki unnt að semja um neitt. Þessi krafa er sett fram af Framsóknarflokknum og hún var skilyrði þess að Framsóknarflokkurinn lýsti yfir stuðningi við núverandi ríkisstjórn. Ef einhver hangir á einhverju eins og hundur á roði, ef ég má nota orðalag sem formanni nefndarinnar þótti sæma að nota um okkur, þá er það Framsóknarflokkurinn sem hangir á því að það eigi að afsala Alþingi þessu valdi og það kalla ég niðurlægingu þingsins. Þess vegna tala ég hér um niðurlægingu og mun tala svo lengi sem einhver leggur það til í þessum sal að Alþingi afsali sér þessu valdi.

Hæstv. forseti. Ég sætti mig ekki við að því sé haldið fram að við sem erum þeirrar skoðunar að stjórnarskrárgjafi skuli tímabundið vera hjá stjórnlagaþingi, viljum niðurlægja Alþingi. Ég mótmæli því. Það er alls ekki svo en höfum það í huga að upphaf valdsins kemur frá þjóðinni. Við erum ekki upphaf alls þó að við sitjum tímabundið á hv. Alþingi og held ég reyndar að ég hafi setið lengur en hv. þm. Björn Bjarnason.

Herra forseti. Í 79. gr. sem verður 81. gr. verður heimild til Alþingis að breyta stjórnarskrá og í ákvæði til bráðabirgða er heimild til að setja stjórnlagaþing sem eigi að breyta stjórnarskránni. Það eru sem sagt tvö þing sem eiga að breyta stjórnarskránni samtímis. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aftur: Af hverju eru menn að breyta stjórnarskránni ef það stendur til að breyta henni, t.d. varðandi auðlindirnar og varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu? Þá langar mig líka til að spyrja hversu bundið er hið nýja þing og hversu bundið er Alþingi, sem fær endurnýjað umboð eftir 3 vikur, af þeim reglum sem settar eru, á síðu 33, um nýtt lagafrumvarp um kosningar til stjórnlagaþings? Til dæmis það að ekki skuli vera orð um mannréttindi í tilgangi þingsins, þar er ekki orð um mannréttindi sem ég held að sé aðalatriði stjórnarskrár?

Hæstv. forseti. Mannréttindi eru mikilvæg og mikilvæg ákvæði um mannréttindi voru sett inn í stjórnarskrá 1995, minnir mig. Það er ekki nokkur vafi á því að allir telja mikilvægt að stjórnarskráin fjalli um mannréttindi. Hversu bundið er Alþingi af þeim drögum að frumvarpi sem þarna liggur fyrir? Ég held að það geti fyrst og fremst orðið leiðbeinandi. Þetta eru ekki orðin lög. En svo er það sem hv. þingmaður veltir mikið fyrir sér og varðar það hvort stjórnarskrárgjafinn sé beggja vegna, hvort hann sé bæði hjá Alþingi og hjá stjórnlagaþinginu. Ég skil þetta þannig að ekki sé útilokað að samþykkt yrði á Alþingi breyting á stjórnarskrá, eftir að sú breyting sem við erum að fjalla um núna hefur verið staðfest, sem yrði síðan send til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvort er rétthærra stjórnlagaþingið eða Alþingi þegar Alþingi breytir stjórnarskrá og stjórnlagaþingið ætlar að breyta stjórnarskrá sömuleiðis? Mig langar að spyrja um það frumvarp sem fylgir hér sem fylgiskjal. Hversu bundið er nýtt Alþingi, sem verður kosið eftir 3 vikur, af þessu gamla Alþingi? Það kemur nýtt Alþingi með nýtt umboð, hefur það algerlega frjálsar hendur um að setja þessar reglur eða getur það hugsanlega sleppt því?

Hæstv. forseti. Ég hlustaði kannski ekki alveg nógu vel á hv. þingmann en ef hann er að spyrja um það sama og hann gerði áðan hvað varðar þetta frumvarp.

Hvort er rétthærra Alþingi eða stjórnlagaþingið?

Stjórnlagaþingið breytir ekki stjórnarskránni eitt og sér. 

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að halda því til haga í þessari umræðu eftir ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttir að það var framsóknarmaður sem stýrði þeirri nefnd sem vann að endurskoðun stjórnarskrárinnar á síðasta kjörtímabili. Hv. þingmaður gerir mjög mikið úr því að haldnir hafi verið 11 fundir í nefndinni. Það er rétt að halda því til haga jafnframt að á nær öllum þeim fundum var verið að kalla eftir umsögnum aðila sem komu til nefndarinnar en þar fór ekki fram efnisleg umræða  Ég vildi spyrja hv. þingmann vegna þess að það kom fram hjá henni: Hefur eitthvað nýtt komið upp sem gefur tilefni til þess sem hv. þingmaður sagði, að það væru möguleikar á að ná samkomulagi og er ekki bara rétt að fresta þessari umræðu og reyna að leita þess samkomulags?

Hæstv. forseti. Ég get ekki sagt að margt nýtt hafi komið upp annað en það að mér fannst það skýrara núna, eftir að hv. þm. Björn Bjarnason hafði talað, að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætla sér að styðja 2. gr. eða ég skildi það þannig. En til að sýna einskæra lipurð vil ég alltaf halda því opnu að hægt sé að ná saman um breytingar ef vilji er til þess. Hvað það varðar að framsóknarmaður hafi stýrt þeirri nefnd sem síðust starfaði - í raun er hún enn að störfum, ég veit ekki til þess að umboðið hafi verið lagt niður eða sú nefnd - þá var ég að tala um að sjálfstæðismenn hefðu verið í forustu í nánast öll þau skipti sem stjórnarskránni hefur breytt á síðustu 50 árum.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, sjálfstæðismenn hafa látið sig stjórnarskrána varða á Alþingi svo það er ekkert undarlegt að sjálfstæðismenn hafi verið í forustu fyrir þeim mikilvægu breytingum sem hafa verið gerðar í gegnum árin. Og þá er rétt að minna hv. þingmenn Framsóknarflokksins á að það hafa verið gerðar breytingar á stjórnarskránni, vegna þess að þeir hafa sumir hverjir látið að því liggja að aldrei hafi verið gerðar breytingar á stjórnarskránni.  Ég vil bara undirstrika og endurtaka þá ábendingu til hv. þingmanns, formanns sérnefndarinnar, að hún beiti sér þá fyrir því að leitað verði samkomulags og að því komi einnig aðrir fulltrúar frá stjórnarflokkunum þannig að gerð verði alvara úr því að ná samkomulagi um þetta mikilvæga mál í staðinn fyrir að halda því fram eins og 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um afskaplega mikilvægt mál sem ekki hefur farið fram hjá neinum sem hefur hlýtt á umræðurnar að ekki er sátt um hér í þingsalnum. Það er ekki sátt um það með hvaða hætti breyta eigi stjórnarskránni en 1. flutningsmaður málsins, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, gerir ekki mikið með það samkvæmt umræðum sem fóru fram fyrr í dag þótt nú stefni í að meiri hlutinn á þinginu þvingi fram, þrátt fyrir ósætti milli stjórnmálaflokkanna, breytingar á stjórnarskránni í fyrsta sinn í 50 ár við þær aðstæður. Í hálfa öld hefur ekki verið gerð breyting á stjórnarskránni án þess að um hana væri sátt í þinginu. Það vekur því mikla furðu að þetta mál skuli vera komið til 2. umr. án þess að fullreynt sé að sátt geti tekist um það milli stjórnmálaflokkanna en auðvitað vekur það ekki minni furðu að við skulum ræða þetta mál hér yfir höfuð þegar einungis eru rúmir 20 dagar til kosninga og það sem raunverulega brennur á fólki í þjóðfélaginu eru mál sem snerta efnahaginn, efnahag heimilanna og rekstrarumhverfi fyrirtækjanna í landinu. Síðast í þessari viku fjölluðum við um gjaldmiðilsmálin, höft á frjálsum viðskiptum með gjaldmiðilinn og undirliggjandi í þeirri umræðu var auðvitað sú dapurlega staðreynd að það er gríðarlegur þrýstingur á íslensku krónuna og við erum hér í björgunarleiðangri til að rétta efnahaginn við. Það vekur því mikla furðu að við skulum vera hér að efna til umræðu um jafnstórt mál og jafnumdeilt og breytingar á stjórnarskránni. Mig langar til að byrja á því að leggja áherslu á eitt, Sjálfstæðisflokkurinn sem hér hreyfir andmælum er þeirrar skoðunar að breyta þurfi stjórnarskránni. Við erum þeirrar skoðunar að réttast sé á þessum tímamótum að breyta 79. gr. sem tekur breytingar á stjórnarskránni úr þeim farvegi að ávallt þurfi að ganga til kosninga í kjölfar breytinga á stjórnarskrá. Ég held að það sé óumdeilt að hugmyndin um stjórnlagaþing sem Framsóknarflokkurinn hefur teflt hér fram og tefldi reyndar fram sem þingmáli til að byrja með en ríkisstjórnin tók síðan og gerði að sínu máli ásamt með nokkrum öðrum breytingum á stjórnarskránni, þvingaði þannig Framsóknarflokkinn til fylgilags við sig um aðrar breytingar sem aldrei var lagt upp með í upphafi,  Þegar nefndin skilaði af sér í febrúar 2007 var ljóst að ekki tókst samkomulag í nefndinni um neina heildartillögu að nýrri stjórnarskrá en upp var lagt með að nefndin skyldi starfa áfram. Nokkru síðar tefldu hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, og hæstv. þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Jón Sigurðsson, sem var formaður Framsóknarflokksins á þeim tíma, fram frumvarpi til stjórnarskipunarlaga þar sem gerð var tillaga sem er áþekk þeirri sem er að finna í þessu frumvarpi, um að náttúruauðlindir Íslands skuli vera þjóðareign. Það kemur fram í því máli að mismunandi sjónarmið hafi verið í nefndarstarfinu um endurskoðun stjórnarskrárinnar hvort tillaga auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 að breytingu á stjórnarskránni sem var efnislega í sömu átt fæli í sér breytingu eða staðfestingu á núverandi réttarástandi. Í frumvarpinu frá árinu 2007 er það rakið á hvaða forsendum sé verið að gera þessar tillögur og það er farið yfir lög um stjórn fiskveiða þar sem er að finna orðalagið að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þar er farið yfir lagagrundvöllinn eða dómaframkvæmdina og sérstaklega vísað í Vatneyrarmálið en í Vatneyrardómnum má segja að það hafi verið áréttað að ákvæði um sameign þjóðarinnar í lögum um stjórn fiskveiða feli það í sér, þ.e. ákvæðið um sameign þjóðarinnar á nytjastofnunum, að - já, það má segja að ákvæðið hafi að geyma almenna stefnuyfirlýsingu um skynsamlega nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar sem háð sé mati löggjafans á hverjum tíma. Þetta geta menn allt saman lesið í greinargerðinni, þ.e. í fyrsta lagi er farið yfir lög um stjórn fiskveiða, í öðru lagi um dómaframkvæmdina, þá er sérstaklega vísað í Vatneyrardóminn, og síðan á grundvelli þessarar dómaframkvæmdar og baksviðslaganna um stjórn fiskveiða er teflt fram breytingu á stjórnarskránni þar sem náttúruauðlindir Íslands eru lýstar þjóðareign og útskýrt nákvæmlega í greinargerð að ekki sé ætlunin að hreyfa við réttarstöðunni. Í umræðum í stjórnarskrárnefndinni á sínum tíma voru eins og ég rakti rétt áðan deildar meiningar um það hvort ákvæði auðlindanefndarinnar væru þess eðlis að verið væri að gera breytingar á réttarástandinu. Það sama er uppi núna vegna 1. gr. þessa frumvarps, það er nokkuð óljóst hvort ætlunin er með 1. gr. þessa frumvarps að gera breytingar á réttarástandinu og það læðist að manni sá grunur að hér sé enn einu sinni í umræðunni verið að þvæla saman hugtökunum fullveldisrétti og eignarrétti. Af þeirri ástæðu er ekki einkennilegt að það skuli berast jafnmargar athugasemdir við nefnda grein og raun ber vitni vegna þess að þetta hlýtur að skipta grundvallarmáli þegar ákvæði af þessum toga er fest í stjórnarskrá. Athugasemdir í þessu efni sem borist hafa nefndinni eru ekki einungis um þetta mikilvæga atriði, þ.e. hvort hér sé verið að festa í sessi einhverja réttarskipan eða hvort verið sé að breyta einhverri réttarskipan eða hvort staðreyndin sé kannski sú að þegar búið er að flysja af þjóðareignarhugtakinu hýðið standi í raun eftir ein sú hugsun, þ.e. að auðlindir undir forræði íslenska ríkisins beri að nýta til hagsbóta þjóðinni allri. Er það í raun og veru það sem verið er að segja með þjóðareignarhugtakinu? Mér býður í grun að svo sé. Af greinargerð með lögum um stjórn fiskveiða má sjá að í raun og veru er sameignaryfirlýsingin sem þar er að finna hugsuð á þá lund, þ.e. skyldan til að nýta auðlindirnar með sem hagkvæmustum hætti og til hagsbóta allri þjóðinni. Þegar menn ákveða að tefla fram breytingum á stjórnarskránni í aðdraganda kosninga og gefa umræðunni ekki nægilegan tíma til að þroskast og öllum sjónarmiðum tækifæri til að komast að er ekki nema von að menn verði óttaslegnir og geri kröfu um að atriði af þessum toga sem geta varðað eina mikilvægustu atvinnugrein okkar, sjávarútveginn, réttarstöðu hennar, að slík ákvæði séu fullkomlega skýr. Ég geri athugasemdir við það þrátt fyrir að gerðar hafi verið breytingar á 1. gr. frumvarpsins í meðförum nefndarinnar sem eru vissulega til bóta, að menn skuli ekki hafa lagt meira á sig til að komast að sameiginlegri niðurstöðu um jafnmikið grundvallaratriði og þetta er. Ég leyfi mér að grípa hérna bara af handahófi í umsagnir sem bárust nefndinni og við skulum bara taka sem dæmi, með leyfi forseta, það sem segir í áliti Landssambands smábátaeigenda: „LS finnst mjög miður hversu knappan tíma það hefur til umsagnar um þetta mikilvæga mál.“ Síðar segir: „Það vefst fyrir LS hver hugmyndafræðin er að baki 1. gr. frumvarpsins og hvað hún þýðir í raun og framkvæmd.“ Það var nákvæmlega þetta sem rætt var um í stjórnarskrárnefndinni sem ég vísaði til áðan, nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar, að þegar fæðst hafði tillaga þar í nefndinni, svona til að grundvalla frekari vinnu á, var það alveg skýrt að fram þurfti að fara lögfræðileg og hagfræðileg úttekt á því að festa slíkt ákvæði í lög. Það fer hins vegar lítið fyrir áhyggjum um slík afbrigði við þessa meðferð málsins, það þykir vera í lagi eftir að umsagnir hafa borist - ég vek athygli á því að umsagnarfrestur rann út um miðjan mars, tveimur vikum síðar eru menn búnir að komast að niðurstöðu um þetta mikilvæga atriði sem stjórnarskrárnefndin var ekki einu sinni búin að ræða til fulls, nákvæmlega sama atriðið. Þess vegna vekur það ekki furðu að ekki einungis Landssamband smábátaeigenda skuli senda inn athugasemd við þetta heldur líka virtir prófessorar eins og Sigurður Líndal, prófessor emeritus í lögfræði, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð.“  Ég ætla þá að færa mig yfir í önnur ákvæði frumvarpsins en ég ítreka það sem ég sagði áðan, það hafa þó verið gerðar breytingar á 1. gr. frumvarpsins sem eru til bóta. Í 2. gr. frumvarpsins er að finna tillögu um að breyta 79. gr. laganna og þar er stóra breytingin í málinu. Mér finnst mikilvægt að undirstrika að það er grein sem ég held að sé mjög auðvelt að ná samstöðu um hér á Alþingi, ekki einungis var það þannig í stjórnarskrárnefndinni sem ég hef ítrekað vísað til að menn voru sammála þar, heldur sýnist mér að menn séu í sjálfu sér sammála um það líka hér í þinginu, að það væri skynsamlegt að taka breytingar á stjórnarskránni upp úr þeim farvegi að ganga þurfi til kosninga eftir að breytingar hafa átt sér stað. Mér finnst það rangt sem ég hef orðið var við í umræðunni, að menn túlki vilja til að gera þessa breytingu á þann veg að menn séu almennt sammála um að auðvelda þurfti breytingu á stjórnarskránni. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé eitthvað sérstaklega eftirsóknarvert að auðvelda breytingarnar. Mér finnst hins vegar mikilvægt að færa þær yfir í annan farveg og gera þjóðina að beinum þátttakanda í breytingum með því að bera breytingarnar undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu, það er mikill eðlismunur á því hvort þingið staðfestir breytingarnar í tvígang eða hvort þingið gerir það einu sinni og málið gangi síðan eftir það til þjóðarinnar. Þetta kalla ég ekki að auðvelda breytingar á stjórnarskránni, ég kalla þetta að breyta forminu. Þetta skiptir hins vegar miklu máli vegna þess að reynslan sýnir okkur að þegar jafnmikið er undir og heildarendurskoðun á stjórnarskránni virðist núverandi fyrirkomulag vera til trafala. Það má kannski nota það bara sem sérstakt dæmi í því sambandi að fyrrverandi ríkisstjórn, sú sem skilaði umboði sínu um mánaðamótin janúar/febrúar hugðist vinna áfram að breytingum á stjórnarskránni en málið var ekki á dagskrá á fyrri hluta kjörtímabilsins vegna þess að það lá fyrir að ganga þyrfti til kosninga eftir að starfinu lyki. Það eru auðvitað vísbendingar í framkvæmd um að fyrirkomulagið eins og það er í dag hafi mjög mikil áhrif á það hvernig verkið vinnst. Ég held að það hafi ekki verið til gagns en dæmin sýna auðvitað að okkur hefur margoft á undanförnum árum tekist að ná góðu samkomulagi um einstakar breytingar en þegar stjórnarskráin í heild sinni er undir sýnist mér að núverandi fyrirkomulag sé óheppilegt. Niðurstaðan er sú að allir eru sammála um að gera breytingar á 79. gr., færa staðfestingu um breytingu á stjórnarskránni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar maður getur sett þessa staðreynd í samhengi við hugmynd framsóknarmanna sem ég held að segja verði bara að alveg hreint út að Framsóknarflokkurinn fær sem gagngjald fyrir að lýsa ekki yfir vantrausti á minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, þegar maður setur þessa tvo hluti í samhengi getur maður ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að sú hugmynd, hugmynd framsóknarmanna, sprettur upp úr nákvæmlega þessum sama farvegi. Það hefur beinlínis komið fram í máli þeirra sem mælt hafa fyrir stjórnlagaþingshugmyndinni að það sé nauðsynlegt að breyta fyrirkomulagi endurskoðunar stjórnarskrárinnar. Þess vegna á ég afskaplega erfitt með að skilja þörfina fyrir stjórnlagaþing þegar við höfum hrundið úr vegi þessari helstu hindrun samfellu í endurskoðunarvinnu við stjórnarskrána. 79. gr. breytt eða öllu heldur ný 79. gr. - þetta er víst 79. gr. sem á að verða 81. gr. - er allt sem til þarf til að koma hreyfingu á endurskoðun stjórnarskrárinnar. Síðan verður auðvitað að nefna annað í samhengi við 79. gr. Frá þeim tímapunkti sem við ákveðum að taka upp þá reglu að þingið geti með einföldum meiri hluta breytt stjórnarskrá og síðan lagt hana fyrir þjóðina, frá þeim tímapunkti sem það er ákveðið skiptir að mínu áliti miklu hvort það er einhver sátt um það í þinginu að almennt skuli ekki vera stuðlað að breytingum á stjórnarskránni nema í sátt allra flokka. Ef sú hefð skiptir að mati ríkisstjórnarflokkanna og meiri hlutans á þinginu ekki máli lengur, sú ríka hefð sem gilt hefur í hálfa öld, ef það er allt í fína lagi með að rjúfa þá hefð um leið og við gerum breytingar á 79. gr. er ástæða til að óttast.  Þjóðaratkvæðagreiðsla sem færi fram í kjölfarið - nú geta menn auðvitað stigið fram og sagt: Nú, heyrðu, þetta skiptir ekki jafnmiklu máli og þú vilt vera láta vegna þess að málið þarf að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu. Um hvað mundi slík þjóðaratkvæðagreiðsla snúast í raun? Hún mundi ekki snúast um neitt annað en hvort kjósendur styddu ríkisstjórnina eða ekki. Það væri ekki verið að greiða atkvæði um stjórnarskrárbreytingar í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Það væru einungis greidd atkvæði um það hvort þátttakendur í þjóðaratkvæðagreiðslunni ætluðu að standa með sinni ríkisstjórn eða ekki. Það lægi fyrir frá upphafi að ef þjóðin mundi fella slíka breytingartillögu væri ríkisstjórnin komin í vanda. Þá hefði hún breytt grundvallarlögunum í andstöðu við þjóðina þannig að það liggur í augum uppi að ef þetta fordæmi sem hæstv. forsætisráðherra og að því er mér heyrist á umræðunni formaður stjórnarskrárnefndar hér á þingi ætla að gefa um að það þurfi enga sátt um breytingar á stjórnarskránni, hef ég miklar áhyggjur af að við séum að breyta 79. gr. og færa staðfestingu í hendur þjóðarinnar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það yrði tómur skrípaleikur þegar völd ríkisstjórnarinnar eru í raun og veru undir. Það sér hver maður hvaða grundvallarmunur er á því þegar þingið allt í heild sinni stendur saman að breytingu á stjórnarskránni og leggur hana undir þjóðina eða hvort það er bara ríkisstjórnin. Þá snýst þjóðaratkvæðagreiðslan ekki um neitt annað en það hvort fella eigi ríkisstjórnina. Í fyrra tilfellinu mundi þjóðaratkvæðagreiðsla snúast um efnisatriði frumvarpsins. Þetta verður að hafa í huga þegar samspil 2. og 4. gr. frumvarpsins er skoðað og það sett í samhengi við þá ríku hefð sem hér stendur til að rjúfa ef áfram heldur sem horfir. Þá vík ég máli mínu að 3. gr. frumvarpsins. Þar er rætt um þjóðaratkvæðagreiðsluna og hvort færa skuli í stjórnarskrá - reyndar er þar að finna tillögu um að stjórnarskráin geymi ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvæg málefni eða tiltekin lög. Ég leyfi mér að vísa í þessu efni aftur í áfangaskýrslu nefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar frá því í febrúar 2007 þar sem þetta var tekið til umræðu. Þá voru fjölmargar hugmyndir uppi á borðinu. Sitt sýndist hverjum, bæði einstaklingar sem sendu nefndinni erindi og fulltrúar í nefndinni voru með ólík sjónarmið. Þetta var alls ekki fullrætt. Hér er færð fram hugmynd um ákveðna útfærslu sem samin var án samráðs við Sjálfstæðisflokkinn og ég tek fram að Sjálfstæðisflokkurinn er þeirrar skoðunar og ályktaði um það síðast um síðustu helgi að mikilvægt væri að færa í lög heimild til að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu en á þessum tímapunkti erum við auðvitað eindregið þeirrar skoðunar að það sé ótímabært að festa slíkt ákvæði í stjórnarskrá. Við höfum lýst því hér yfir að við erum til viðræðu um að slíkt verði fært í almenn lög, það er nokkuð sem mætti skoða en það er kannski fullseint í rassinn gripið að gera það núna, nokkrum dögum fyrir kosningar. Það er okkur mjög að skapi og það er auðvitað í samræmi við ríka lýðræðishefð í Sjálfstæðisflokknum og við þá kröfu sem svo oft er nefnd hér af fulltrúum allra flokka, að það þurfi að færa vald í ríkari mæli í hendur almennings í landinu. Ég lýsi mig sammála því sjónarmiði, það er eðlilegt að gengið verði ákveðið til þess verks að tryggja þann rétt sem allra fyrst með lögum. Auðvitað kemur þessi 3. gr. frumvarpsins með sama hætti og 1. gr. þess dálítið á óvart í ljósi þess að flutningsmenn málsins eru þeirrar skoðunar á sama tíma að öll þessi málefni eigi að ákveðast á stjórnlagaþingi. Ef maður skoðar greinargerð með frumvarpinu er býsna opið umboð sem stjórnlagaþingið á að fá vegna þess að í sjálfu sér er ekki lagt upp með annað en að á Íslandi skuli áfram vera byggt á lýðræðisskipulagi og mannréttindum. Í 4. gr. segir, með leyfi forseta: „Forseti Íslands skal boða til stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944, þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda.“ Stjórnlagaþinginu er ekki þrengri stakkur sniðinn en svo. Í sjálfu sér er það opið fyrir stjórnlagaþingið þó að ég haldi því ekkert fram að það gæti orðið niðurstaðan en í sjálfu sér er opið með hvaða hætti Alþingi mundi starfa. Það er í sjálfu sér galopið hvort við ætlum að vera áfram með forsetaembættið. Það er í sjálfu sér alveg galopið fyrir stjórnlagaþingið samkvæmt þessu orðalagi hvort við ætlum að byggja áfram á þingræðisreglunni. Þessir þættir eru allir opnir til skoðunar fyrir stjórnlagaþing en stjórnlagaþingið má ekki fjalla um það hvort náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign eða ekki. Það þarf að ákveða strax að náttúruauðlindir séu sameign þjóðarinnar en stjórnlagaþingið getur ákveðið hvort við séum með forseta, hvort þingið starfi með sama hætti og áður, hvort byggt sé á þingræðisreglunni, hvort við erum með eitt, tvö eða þrjú dómstig eða hvaðeina annað. En það skal ekkert hafa um það að segja, vegna þess að það verður að ákveða strax, hvort náttúruauðlindirnar séu sameign þjóðarinnar. Rökleysan í þessu máli er slík að manni er gróflega misboðið að hér skuli vera færð fram hugmynd að breytingum á grundvallarlöggjöfinni sem ber þess öll merki að vera málamyndagerningur á milli minnihlutastjórnarinnar og þess flokks sem hefur ákveðið að verja hana vantrausti. Það æpir á mann við lestur þessa máls að það hefur tekist samkomulag milli þessara þriggja flokka um að hver fái dálítið fyrir sinn snúð þá 80 daga sem stjórnin ætlaði að vera hér við stjórnvölinn. Auðvitað má kannski segja í ljósi þess sem gerst hefur frá því að stjórnin tók við völdum að það sé skiljanlegt að Framsóknarflokkurinn skuli hanga jafnskýrt og hann gerir á hugmyndinni um stjórnlagaþing sem ég fullyrði að hvorki Vinstri grænir né Samfylkingin hafi nokkra sannfæringu fyrir að sé skynsamleg leið 

Ertu að missa svefn yfir því?

Það eru þrjú skilyrði sem Framsóknarflokkurinn setti fram, ég get kannski talið þau upp sem fjögur,  Þá situr eftir síðasta skilyrðið sem Framsókn lagði fram fyrir því að styðja ríkisstjórnina og það var stjórnlagaþingið. Það er reyndar ekki orðað beint í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna, það var talað um að stjórnlagaþinginu yrði komið á með einhvers konar almennum lögum. En í ljósi þess sem gerst hefur þessa daga sem liðnir eru frá 1. febrúar er skiljanlegt að Framsóknarflokkurinn ætli þó að reyna að kreista eitthvað út úr því að hafa ákveðið að styðja þessa stjórn.  Þá fór hér fram umræða um frumvarp þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Geirs H. Haardes, og iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Jóns Sigurðssonar. Þá kom hér upp - þá var líka skammt til kosninga eins og er núna - þáverandi hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem þá var ekki ráðherra - steig hér upp mjög ábúðarfullur og lét þessi orð falla, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Annar þingmaður kom líka upp, sem nú gegnir stöðu heilbrigðisráðherra - steig hér upp vegna þess að fyrir þinginu lá frumvarp um breytingar á stjórnarskránni sem ekki var sátt um og það var skammt til kosninga. Hvað sagði hv. þingmaður á þeim tíma? Jú, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga en framganga Framsóknarflokksins, sérstaklega í þessu máli, ber öll þess merki.“ Hann hefði eins getað stigið hér upp, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, og látið nákvæmlega sömu orðin falla, ekki ætti að tefla fram breytingum á stjórnarskránni í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga. Hvað gerðist líka undir ræðu minni þar sem ég ræddi efnislega athugasemdir við frumvarpið? Kallar ekki fram í, virðulegi forseti, hv. þm. Birkir Jón Jónsson og segir: 70% þjóðarinnar vilja stjórnlagaþing?

Takk fyrir að koma þessu á framfæri.

70% þjóðarinnar vilja stjórnlagaþing.  
            

Farðu nú rétt með.

Ég ætla í lok máls míns að koma að 4. gr. frumvarpsins, um stjórnlagaþingið. Mig langar til að byrja á því að rifja aðeins upp aðdraganda þess máls frá því að Framsóknarflokkurinn tefldi hér fram þingmáli um stjórnlagaþingið þar sem kjósa átti 63 þingmenn. Hugmyndin er búin að vera eins og leir í þinginu, það er búið að hnoða hana og slíta fram og til baka. Alveg frá því að framsóknarmenn komu saman á flokksþingi er þetta búið að vera eins og eitthvert órætt hugtak.  Það er nefnilega svo táknrænt. Til þess að menn fái það sem er aftast í röðinni þurfa menn að kyngja öllu hinu í leiðinni. 

Herra forseti. Í fyrsta lagi langar mig til að vita og fá nánari skýringu á því sem hv. þm. Bjarni Benediktsson minntist á um réttarstöðu útgerðarmanna. Það er nauðsynlegt, þar sem nýkosinn formaður Sjálfstæðisflokksins er hér að tjá sig, að bæði þingheimur og þjóðin öll skilji hvað hann á við og hvernig hann túlkar stöðuna. Auðlindir í þjóðareign eru auðvitað mikið mál, að því sé haldið þar til haga og hvernig menn túlka það. Hér er bent á vafaatriði í lögfræði um að túlkun á því sé misjöfn og þess vegna legg ég áherslu á að hann útskýri fyrir þingheimi og þjóðinni allri hvað hann á við með því að það þurfi nánari útlistingu á réttarstöðu útgerðarmanna, þá væntanlega varðandi kvótann, gef ég mér. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki virt mannréttindi. Fyrir liggur álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um að brotið hafi verið á íslenskum sjómönnum og á meðan Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn gerði hann ekkert í því í rúmt ár. Atriðið um þjóðaratkvæðagreiðslu - það er náttúrlega ljóst að mínu mati að það þarf að vera í þessum lögum. En síðan eru nokkrir þættir sem ég reikna með að fá svar við í seinna andsvari mínu, en hún varðar það að verið sé að formbreyta stjórnarskránni. Síðan eru landsfundarsamþykktir sjálfstæðismanna, sem lúta að gjafakvótakerfinu, og ýmislegt í þeim dúr sem væri fróðlegt að heyra um og fá nánari skýringar á.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það væri fróðlegt að gefa sér góðan tíma í að ræða ýmislegt sem fjallað er um í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins. Mig langar til að vísa fyrst og fremst til þess frumvarps sem lagt var fram á þingi vorið 2007, um skilgreiningu á hugtökum sem farið er með í 1. gr. þessa máls, um hugtakið sameign þjóðarinnar, um það hvaða réttarstöðu slíkt ákvæði hefði í stjórnarskránni ef það kæmi þar inn. Ég ítreka þann ágreining og þann skoðanamun sem var í nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar um það hvort með lögfestingu slíks ákvæðis væri verið að breyta réttarstöðunni eða ekki. Ég væri mjög þakklátur ef hv. þingmaður gæfi sína skoðun á því hvort hann teldi mikilvægt að fá slíkt ákvæði í stjórnarskrána til að hreyfa við réttarstöðunni eins og hún er í dag. Hverju er verið að breyta með því að færa slíkt ákvæði í stjórnarskrá? Hvað er það sem hugtakið sameign þjóðarinnar felur í sér í raun og veru? Þjóðareign? Hvernig stendur hugtakið þjóðareign í samanburði við ríkiseign og einkaeign? Hvar fellur það í þessari flokkun? Er það kannski þannig, eins og ég rakti í ræðu minni áðan, að þegar búið er að flysja hýðið af þjóðareignarhugtakinu stendur í raun og veru einungis eftir sú hugsun að auðlindir undir forræði íslenska ríkisins skuli nýta til hagsbóta fyrir þjóðina alla? Það er minn skilningur á ákvæðinu. Nú væri gott að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja.

Herra forseti. Það er auðvitað skemmtilegt eða ágætt fyrir alþjóð að heyra hvernig nýkjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins bregst við og hvernig hann lítur á einkaeignarréttarákvæði og hvað sé þjóðareign og hvað ríkiseign. Fiskurinn í sjónum er þjóðareign og í lögum um stjórn fiskveiða er tekið fram það ákvæði að fiskurinn sé þjóðareign og verði aldrei eign fárra útvalinna. 

Virðulegi forseti. Það er allt rétt, sem hv. þingmaður segir, að fjallað er um þetta í lögum um stjórn fiskveiða. Ég hef engar athugasemdir við þá grein í sjálfu sér. Ég vek bara athygli á því að það er mikilvægt að menn hafi réttan skilning á því sem þar segir. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvað hv. þingmaður telur að muni breytast ef við lögfestum 1. gr. frumvarpsins. Hvað er það nákvæmlega sem breytist í réttarstöðu á Íslandi við að lögfesta 1. gr. frumvarpsins? Hvers vegna verður hv. þingmanni svo tíðrætt um þá sem nýta auðlindina, útgerðarmenn? Hvað er það í réttarstöðu þeirra sem til stendur að breyta með 1. gr. frumvarpsins?

Þetta eru sérákvæði útvalinna manna.

Ég kalla eftir svörum við þessu frá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég hef hlýtt á málflutning hv. sjálfstæðismanna í þessari umræðu og reynt að gera mér grein fyrir því hvar hin efnislega gagnrýni á frumvarpið liggur. Hvað er það nákvæmlega sem veldur því að hvort tveggja hávaði, reiði og umhyggja fyrir Framsóknarflokknum virðast vera meginþemað í þeirri ræðu sem hér var flutt? Mig langaði að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson tveggja spurninga. Er hv. þingmaður sammála því eða andvígur að auðlindir verði settar í þjóðareign? Í þjóðareign felst það væntanlega að ríkið fer með þær heimildir sem því fylgja en óheimilt er að selja eða láta þau réttindi af hendi varanlega - það er kjarninn í því. Er hv. þingmaður sammála eða andvígur því að sett verði í stjórnarskrá ákvæði þess efnis að auðlindir verði ekki látnar varanlega af hendi? Þetta er fyrri spurningin. Seinni spurningin er: Er hv. þingmaður sammála eða andvígur því að þjóðin eða almenningur í þessu landi fái aukin tækifæri til þess að bera mál undir þjóðaratkvæði? Það er hugmyndafræðin sem er grunnurinn að 3. gr. og mér hefur þótt, virðulegi forseti, að í þessari umræðu hafi hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins forðast að ræða þetta efnislega. Þeir hafa hundskammað formann sérnefndar um stjórnarskrá, að hv. þingmaður hafi beitt hörku í nefndinni. Þeir hafa allt að því lýst sig fórnarlömb að hafa ekki komið mjög að samningu þessa máls o.s.frv. En hv. þingmenn hafa algerlega forðast að ræða það efnislega, tjá það, hvort þeir séu samþykkir eða fylgjandi þeirri hugmyndafræði sem býr 

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður býsna óskýr og fyrir honum vera mjög óljóst hvað mundi í raun og veru gerast við innleiðingu 1. gr. Hann talaði um að væntanlega mundi þetta vera svona og væntanlega hinsegin. Ég tók það fram í máli mínu áðan að ég geri ekki athugasemdir við lög um stjórn fiskveiða þar sem fiskveiðiauðlindin er lýst sameign þjóðarinnar. Ég geri ekki athugasemdir við það að frumvarpið eins og það lá fyrir þinginu árið 2007 yrði fært í stjórnarskrá. Ég tel hins vegar að það mundi hafa afskaplega litlar efnislegar breytingar á réttarstöðunni. Ég get vel stutt þá grunnhugsun sem kom fram í máli hv. þingmanns en það sem út af stendur er inntak hugtaksins þjóðareign. Það er það sem út af stendur, þ.e. því sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson neitaði að svara í andsvari áðan og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom ekki heldur að því í fyrirspurn sinni en það skiptir miklu máli. Er verið að breyta réttarstöðunni eitthvað? Um það þarf að ræða. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslurnar þá ítreka ég það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að Sjálfstæðisflokkurinn er þeirrar skoðunar að auka þurfi aðkomu almennings að stórum ákvörðunum með því að festa í lög ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur.

Virðulegi forseti. Nú fer hún að verða enn undarlegri þessi umræða en verið hefur hingað til. Ég fæ ekki betur heyrt en hv. þingmaður sé fylgjandi því að auðlindir séu í sameign þjóðarinnar. Þjóðareign er í sjálfu sér ekkert annað en einhvers konar tegund af ríkiseign þar sem einkennið er það að bannað er að láta eignina varanlega af hendi. Það er ekkert annað sem í þessu felst. Menn geta auðvitað skrifað bækur og haldið langar ræður um óskýrleika. Það er hins vegar ekki þannig, ekki nema menn vilji gera það. Í annan stað er hv. þingmaður einnig sammála því að auka aðkomu almennings að ákvörðunum í þessu landi. Það hefur þegar komið fram að þeir eru sammála 2. gr. og það hefur einnig komið fram að þeir eru tilbúnir að breyta stjórnarskránni nema þeir vilja að stjórnlagaþingið sé ráðgefandi en ekki tillögugefandi. Ég hlýt þá að spyrja:  
            

Virðulegi forseti. Það er ekki skrýtið að við skulum þurfa að ræða málið þegar hv. þingmaður gerir engan mun á ráðgefandi stjórnlagaþingi eða löggjafarsamkomunni stjórnlagaþingi. Þeir sem ekki gera sér grein fyrir muninum á þessu tvennu hafa annaðhvort ekki verið að fylgjast með, hafa engan áhuga á málinu eða hafa ekki getu til að kynna sér efni málsins.  Ég vil taka - mér sýnist tíminn vera að renna frá mér 

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég hef þekkt hv. þm. Bjarna Benediktsson af góðu einu. Hann hefur komið upp í ræðustól, yfirleitt yfirvegaður, ekki talað niður til fólks og haft uppi málefnalegar ræður það sem ég hef þekkt hann, þau 6 ár sem ég hef verið á þingi. En í kjölfar landsfundarins er kominn hér gjörbreyttur stjórnmálamaður sem talar niður til þess mikla starfs sem framsóknarmenn hafa unnið að undanförnu undir forustu Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi þingmanns og ráðherra, sem stýrði sérstökum lýðræðishópi sem fór yfir þá hugmyndafræði sem liggur á bak við stjórnlagaþingið. Hv. þingmaður lét að því liggja að hér væri um einhverja tækifærismennsku að ræða hjá framsóknarmönnum sem hafa unnið að þessu máli um margra mánaða skeið. Ég vildi koma þeirri leiðréttingu hér að að svo er ekki. Mér finnst það ekki fara hv. þingmanni að tala eins og henn gerði hér. Það á að bera virðingu fyrir vinnu fólks, sama hvort menn eru sammála henni eða ósammála á endanum. Ég vil sérstaklega benda á málflutning sumra sjálfstæðismanna sem hafa ýjað að getu einstaklinga til þess að leiða þennan hóp eða getu annarra þingmanna, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson rakti hér áðan. Ég vil segja það hér að ég tel að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hafi staðið sig mjög vel sem formaður þessarar nefndar.  
            

Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Ég lét þess getið í ræðu minni áðan að stjórnlagaþingshugmyndin hefði ekki fengið nokkurn tíma til að þroskast í þjóðfélagsumræðunni. Það sér það hver maður sem vill og það þarf ekki annað en að hlýða á ræður þingmanna annarra flokka til að sjá að þetta er framsóknarhugmynd, þetta er hugmynd Framsóknarflokksins  Það er ekki bara það sem er að hugmyndinni, að hún hafi ekki verið rædd nægilega vel í þinginu, heldur er líka málið í heild sinni mótsagnakennt. Lagðar eru til efnislegar breytingar um leið og ákvörðunarvald um breytingar á stjórnarskránni er fært í þennan farveg. Mér fannst ég eyða alveg nægum tíma í þetta atriði í fyrri ræðu minni og þurfi ekki að fara að endurtaka það hér. Ég hafna því að það sé eitthvert sérstakt markmið okkar í ræðum um þetta mál að koma höggi á Framsóknarflokkinn. En við látum það ekki gerast hér á þinginu að breytingar á stjórnarskránni verði gerðar í aðdraganda kosninga og í kjölfar pólitískra aðstæðna sem eru afar sérstakar, og hafa með það að gera að Framsóknarflokkurinn er í stöðu til að fá fram mál af þessum toga gegn því að verja ríkisstjórnina falli.

Herra forseti. Ég kom aðallega hér upp til þess að vekja athygli þingmanna á því að þessi hugmynd er ekki einhver skyndihugmynd. Henni laust ekki niður eins og eldingu á flokksþingi framsóknarmanna, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson orðaði það hér, heldur var unnið að henni um margra mánaða skeið. Það er þess vegna sem ég kom hér upp, til að bera blak af því ágæta starfi sem menn unnu á vettvangi flokksins. Hér er ekki um einhverja skyndilausn að ræða. Hv. þingmaður segir að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu ekki að reyna að koma neinu sérstöku höggi á Framsóknarflokkinn en ég held að hv. þingmaður hafi talað mun oftar um Framsóknarflokkinn en sjálfa stjórnarskrána í ræðu sinni áðan.  Ég vil minna á það að lokum, herra forseti, að yfirgnæfandi hluti þjóðarinnar er fylgjandi því að þetta nái fram að ganga. Við erum að vinna að þessu máli á forsendum mikillar vinnu sem m.a. hefur verið unnin af fólkinu í landinu sem er í Framsóknarflokknum eða í öllum öðrum flokkum. 

Virðulegi forseti. Nú er langt liðið á daginn og fyrir liggur að undanfarið hafa verið hér kvöld- og næturfundir og það gengur náttúrulega ekki endalaust að haga málum þannig. Ég vildi gjarnan vita hvað forseti ætlar að láta þessa umræðu standa lengi. Það liggur fyrir að það eru það margir sem eru á mælendaskrá og munu verða á mælendaskrá að okkur endist ekki nóttin ef meiningin er að fara að með þeim hætti. Ég mælist til þess að miðað verði við að fundur standi ekki lengur en í mesta lagi fram yfir ellefu, að reynt verði að stilla þannig til að fundi ljúki fyrir miðnætti. Ég fer fram á það að forseti upplýsi um það nú þegar hvað hann hyggst láta fundinn standa lengi.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ítreka spurningu hv. þm. Jóns Magnússonar um það hvernig vinnubrögðin verða fram eftir kvöldi. Það er ljóst að við munum ræða þetta mikilvæga mál mjög ítarlega, ekki bara út af dæmalausum vinnubrögðum Vinstri grænna, Framsóknarflokks, Frjálslyndra og Samfylkingar í þessu máli, þar sem beinlínis er verið að traðka á stjórnarskránni, heldur ekki síður út af því hvað málið í rauninni inniheldur. Ég vil í fyrsta lagi ítreka spurningu hv. þingmanns áðan. Í öðru lagi vil ég spyrja forseta að því hvort ekki verði annað mál tekið inn á milli á dagskrá þingsins og þá er ég að tala um atvinnumál sem er á dagskrá eins Helguvík. Ég veit að Vinstri grænir eru á móti Helguvík en ég held að við verðum að reyna að sneiða fram hjá slíkum andmælum því að málið er brýnt og mikilvægt. Ég spyr forseta: Hvernig verður vinnubrögðum háttað hér fram eftir kvöldi? Er ekki möguleiki að koma á dagskrá mikilvægum efnahags- og atvinnumálum og þá nefni ég sem dæmi 

Virðulegi forseti. Það er kominn fimmtudagur og löng vika að baki. Fundir hafa verið haldnir fram eftir kvöldi og fram á nótt og næturfundir síðustu daga. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins erum ekkert að kveinka okkur undan því að taka umræðuna enda höfum við tekið þá umræðu mjög rækilega undanfarna daga og munum gera það í kvöld. En það eru margir á mælendaskrá og það er fyrirhugaður fundur hér á morgun. Eftir því sem ég kemst næst verður fundur strax í fyrramálið. Ég tek undir óskir hv. þm. Jóns Magnússonar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og óska eftir upplýsingum um það hve lengi verði haldið áfram í kvöld. Ég legg jafnframt áherslu á það að fundur verði ekki lengur en til ellefu eða tólf í kvöld. Við þurfum vissulega að taka umræðuna. Mjög alvarlegar athugasemdir eru gerðar 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær spurningar sem komið hafa fram. Á þingfundi í gær var hæstv. forseti ítrekað spurður að því hve lengi störf þingsins mundu vera. Það er ljóst á mætingu hér í þingsal, sérstaklega á það við um vinstri flokkana, þá sem eru í þessari minnihlutastjórn, að veruleg þreytumerki eru þar eða áhugaleysi fyrir þeirri umræðu sem fer fram. 

Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur verið í dag er afar mikilvæg. Hér er um að ræða stjórnarskipunarfrumvarp og það er eðlilegt að slíkt mál taka töluverðan tíma í umræðunni enda kemur í ljós að frá því að umræðan hófst hafa aðeins sjö ræður verið haldnar. Vegna lengingar á ræðutíma og vegna þess hve umfangsmikið málið er þá tekur töluverðan tíma að ræða það. Það er vont að bjóða upp á það að þetta mál sé rætt um miðjar nætur - ég tala nú ekki um það þegar við höfum verið að vinna hér fram eftir nóttu undanfarið. Til viðbótar þá er opinn fundur í fyrramálið í samgöngunefnd og það er mikilvægt að fulltrúar í samgöngunefnd, og þeir sem bera hag og virðingu þingsins fyrir brjósti, séu skýrir í hugsun og klárir á því hvað fram fer þar. Mér finnst að forseti ætti að leitast við að haga þessu þannig að við séum ekki að vinna lengur en til tólf í kvöld.

Hæstv. forseti. Ég geri mjög alvarlega athugasemd við það, hæstv. forseti, að ekki skuli vera svarað af forsetastóli - að hver þingmaðurinn af öðrum skuli þurfa að koma hingað upp til þess að fá einfalt svar við þeirri spurningu sem var borin upp í upphafi. Það hefði e.t.v. stytt tímann sem í málið fer að fá fram svör við slíkum spurningum. Ég vil taka undir með hv. þm. Ólöfu Nordal og vekja athygli hæstv. forseta á því að í fyrramálið verða opnir fundir og það er þingið sem ákveður, og nefndirnar komust að þeirri niðurstöðu í samráði við þingforseta að sjálfsögðu, að haldnir séu opnir fundir 

Herra forseti. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum með viðbrögð hæstv. forseta við þeim spurningum sem hér hafa komið fram. Hér hafa komið fram spurningar frá ýmsum þingmönnum varðandi það hvernig fundi verði fram haldið fram eftir kvöldi og bent á það að auðvitað eru nefndarfundir í fyrramálið og þingmenn hafa skyldum að gegna þar. Við sjálfstæðismenn veigrum okkur ekkert við því að taka þátt í umræðum fram eftir kvöldi en það skiptir hins vegar máli fyrir okkur að fá einhverja vitneskju um það hver áform forseta eru í þessu sambandi. Það undrar mig ef hv. forseti getur ekki gefið okkur, eins og hv. þm. Sturla Böðvarsson orðaði það, einföld svör við einföldum spurningum.

Herra forseti. Um leið og ég óska eftir að vera settur á mælendaskrá tek ég eftir því að 6 þingmenn af 63 hafa talað í þessu máli. Ég reikna með því að þegar menn fara í hlutverk stjórnlagaþings, eftir alla umræðuna um stjórnlagaþing í þjóðfélaginu undanfarið, finni þeir nú til sín að vera á stjórnlagaþingi og taki allir til máls þannig að 57 eiga eftir að taka til máls. Mér þykir það niðurlæging við stjórnlagaþingið og stjórnarskrána að vera ræða þetta fram á nótt, menn þurfa að vera vakandi yfir þessu. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort ekki standi til að fara að ljúka umræðunni í bili og taka svo upp umræður og verkefni stjórnlagaþingsins á morgun.

Herra forseti. Þetta er nú dálítið skondið og skemmtilegt, staðan sem við erum í núna.  
            

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram viðamikil umræða og hér á eftir að fara fram mjög viðamikil umræða  
            

Herra forseti. Að tala um málþóf þegar rætt er um stjórnarskrána sýnir lítilsvirðingu hv. þingmanns gagnvart stjórnarskránni. Það er aldrei hægt að tala um málþóf þegar rætt er um stjórnarskrána. Það er skylda okkar þingmanna að ræða málefni stjórnarskrárinnar mikið og ítarlega enda er verið að traðka á stjórnarskránni í boði Framsóknar. Það er ekki einungis að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar sé í boði Framsóknar, og ég fagna því að allt í einu eru tveir þingmenn Framsóknar í þingsal,  Ég vil ítreka þá spurningu mína hvort ekki sé hægt að gera hlé á umræðunni um stjórnarskrána og ræða málefni Helguvíkur 

Herra forseti. Að loknum kosningum 2007, um vorið, var skipað nýtt þing og hv. þm. Sturla Böðvarsson varð forseti þingsins. Þá voru gerð mikil og góð plön um hvernig haga skyldi þingstörfum. Talað var um fjölskylduvænt þing, að taka ætti tillit til fjölskyldunnar. Það kom mjög sterkt fram hjá hæstv. menntamálaráðherra að taka ætti tillit til unga fólksins og fjölskyldunnar hvað þingstörf varðar. Nú erum við að fara inn í þriðju nóttina, herra forseti, og ég vil fá að vita hvernig taka eigi tillit til þess unga fólks sem er með ungbörn og þarf að sækja störf þingsins allt til þrjú að nóttu til og frá því átta á morgnana. Hvað ætlar forseti að gera til þess að koma til móts við fjölskyldurnar í landinu?

Herra forseti. Það undrar mig töluvert að hæstv. forseti vilji ekki svara þeim spurningum sem til hans er beint, að hann vilji ekki segja frá þeim áformum sem hann hefur um framgang þinghalds í kvöld. Vill hann ekki með neinu móti taka tillit til þess að hér er mjög þung umræða á ferðinni? Það er ekki einungis það, heldur var þetta með nákvæmlega sama hætti við 1. umr. um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Boðið var upp á næturfundi, að þetta mál yrði rætt í skjóli nætur, og nú erum við fjórðu nóttina í röð að tala á þinginu. Yfirleitt er það svo að flutningsmenn frumvarpsins - reyndar situr hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir í salnum og fylgist með umræðunni, en það er fátt um fína drætti hvað aðra varðar. 

Heyrðu. Ég er búinn að vera hérna í dag …

Það gleður mig að sjá þig hérna, hv. þingmaður. 

Þú ert duglegur strákur.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki tölu á því hve margir hv. þingmenn hafa komið hingað upp til að inna forseta eftir svörum um það hve lengi eigi að halda áfram í kvöld. Mér finnst kominn tími til að forseti svari þingmönnum þeim spurningum sem settar hafa verið fram. Meira og minna alla síðustu viku voru kvöldfundir og fram á nótt. Um síðustu helgi voru tveir stjórnmálaflokkar með landsfundi sína og þeim fylgdi mikil vinna hjá þingmönnum alla helgina. Þetta er síðan fjórða kvöldið í þessari viku sem þingmenn eru á kvöldfundum og jafnvel á næturfundum. Ég óska eftir því að hæstv. forseti fari að svara þingmönnum. Í öðru lagi óska ég eftir því að hann fari að taka tillit til þess að hv. þingmenn eru orðnir lúnir eftir mikla vinnu síðustu tvær vikur og eru tilbúnir til að halda áfram á morgun þeirri málefnalegu umræðu 

Hæstv. forseti. Þegar þingsköpum var breytt var lögð rík áhersla á það að með því að takmarka ræðutíma sköpuðust betri skilyrði til umræðu og mér sýnist að það hafi út af fyrir sig gerst. Jafnframt var uppi sú krafa að vinnutími á hverjum degi yrði skikkanlegur og okkur hefur satt best að segja tekist að halda því í góðu horfi það sem af er þessu kjörtímabili. Ég hvet því hæstv. forseta til að taka tillit til ábendinga frá hv. þingmönnum og taka tillit til aðstæðna hér. Það er alveg ljóst að miðað við það að við ræðum hér um stjórnarskrána og að við eigum eftir að ræða um mjög mikilvæg atvinnu- og efnahagsmál  
            

Virðulegi forseti. Nú eru liðnar rúmar 20 mínútur frá því að ég bar fram einfalda spurningu. Ég fór fram á það við hæstv. forseta að miðað yrði við það að umræður stæðu ekki lengur en til milli kl. 11 og 12 í kvöld. Ég tel það reyndar spurningu um virðingu Alþingis fyrir sjálfu sér, og því mikilvæga máli sem hér er til umræðu, að við séum ekki um hánótt að fjalla um það hvernig stjórnarskrá lýðveldisins skuli vera háttað. Ég ber það mikla virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins að ég tel mjög mikilvægt að þjóðin geti fylgst með þeim umræðum sem fram fara um stjórnarskrána. Ég geri því þá kröfu, fer fram á það við virðulegan forseta, að hann hlutist til um það, svari þingmönnum og taki tillit til þeirra óska sem hér hafa komið fram um að fundur standi ekki lengur en 

Hæstv. forseti. Mér finnst það eiginlega ekki alveg ganga að hæstv. forseti skuli ekki svara þeim spurningum sem lagðar eru fram um skipulag fundarins, í fyrsta lagi hversu lengi hæstv. forseti hyggist halda áfram fundi í kvöld og í öðru lagi hvort hæstv. forseti hyggist fresta því máli sem nú er á dagskrá þannig að hægt sé að ræða stjórnarskrá lýðveldisins í dagsljósinu. Til viðbótar, hæstv. forseti, hljótum við að reikna með því að flutningsmenn þess máls sem liggur hér fyrir, frumvarps til breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Birkir J. Jónsson og Guðjón A. Kristjánsson, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, verði við umræðuna.

Ég er hér.

Það er með ólíkindum 

Forseti tekur fram vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað að að sjálfsögðu hefur forseti hlýtt gaumgæfilega á þær athugasemdir og þær óskir sem komið hafa fram en tekur jafnframt fram að engin önnur ákvörðun hefur verið tekin en að áfram verði haldið með þann lið sem hér er á dagskrá. Tekin verður ákvörðun síðar í kvöld eftir framvindu málsins um það hvað gert verður og hve lengi fundur muni standa.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi vinnubrögð verulega ámælisverð. Hér er mjög eðlilega spurt spurninga um vinnutíma þeirra sem hér eru. Vinnudagurinn hefur verið langur undanfarnar vikur. Við sem ætlum að vera við þessa umræðu og taka þátt í henni upplifum það hér að ekki er tekið tillit til spurninga okkar og þeirra óska sem komið hafa fram. Það er ekki hlustað á þetta. Við upplifum þetta líka í nefndastarfi þar sem umræðutími er ekki gefinn til að ljúka almennum umræðum um mál áður en þau eru afgreidd út úr nefndum. Við upplifðum það í nefndastörfum í vikunni að mönnum var hreinlega vísað á dyr áður en þeir voru búnir að svara spurningum. Þetta vekur upp spurningar um það, virðulegi forseti, hvers konar vinnubrögð eru farin að tíðkast undir stjórn þeirra vinstri manna sem komnir eru í stjórn í þinginu. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég hvet forseta til að skoða hug sinn vel og gefa þingmönnum ítarlegri svör en hann hefur 

Herra forseti. Ég nefndi það áðan að að afloknum kosningum 2007 hefðu verið tekin upp ýmis nýmæli sem áttu að vera til bóta varðandi þinghaldið. Meðal annars var komið á fót sérstakri eftirlitsnefnd sem hefur það hlutverk að kanna og skoða hvernig Alþingi er rekið, hvernig nefndir þingsins vinna og hvernig störf þingsins ganga. Ég held að þetta sé skólabókardæmi um það sem ekki á að vera, það sem hefur gerst í þinginu eftir að þessi minnihlutavinstristjórn tók við. Það er stjórnleysi. Fyrst áttum við að upplifa bankahrun og síðan hreinlega hrun stjórnmálaflokkanna, þeirra stjórnarflokka sem nú eru, vegna þess að á Alþingi viðgengst algjört stjórnleysi. 

Virðulegi forseti. Það var athyglisverð umræða sem hér fór fram og kom mér á óvart að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem ég held að ég geti leyft mér að segja að stjórni því hvað umræðan verður löng, kvörtuðu yfir því að umræðan væri löng.

Nei, nei.

Þau voru ómöguleg í ræðustól yfir því að þurfa að vera eitthvað fram eftir. 
            

Af hverju segirðu það? Það er fullkomlega eðlilegt að ræða stjórnarskrána. Það tekur langan tíma.

Virðulegi forseti. Af því að hér er gjammað fram í - það var ekki að heyra á máli þeirra hv. þingmanna sem vældu eins og stungnir grísir  Hv. þingmenn eru harðduglegir og munu einskis láta ófreistað að koma sjónarmiðum sínum að þegar fram líða stundir. Ég vil bara  Virðulegi forseti. Erindi mitt í ræðustól var ekki að gleðjast yfir eða lýsa ánægju minni með framgöngu sjálfstæðismanna í málþófi sínu,  Ég lýsi ánægju minni með það og held að styttra sé á milli sjónarmiða meiri hluta og minni hluta á þingi. Vel má vera að það sé ekki stórmál að ná saman með Sjálfstæðisflokknum en það kann að vera að ræður þeirra, reiði, hávaði og stóryrði eigi rætur sínar að rekja til þess að þeir áttu ekki frumkvæði að því að gera þessar breytingar á stjórnarskránni. Ég held að við getum fundið taktinn við að ná saman. Það eru nokkur atriði, virðulegur forseti, sem mig langar að fara aðeins yfir: Í fyrsta lagi langar mig að ræða þá fullyrðingu sem ítrekað hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að hér sé verið að niðurlægja Alþingi. Þar hefur gengið manna lengst hv. þm. Björn Bjarnason sem hefur fullyrt að þær hugmyndir sem uppi eru feli í sér niðurlægingu Alþingis. Hv. þingmaður á þá við stjórnlagaþingið. Ég ætla að byrja á því. Hvað er verið að gera? Hér er verið að færa þjóðinni það vald að kjósa sér fulltrúa á stjórnlagaþing og síðan greiða um það atkvæði hvort hugmyndir stjórnlagaþings um nýja stjórnarskrá verða að veruleika. Með öðrum orðum er verið að færa valdið til þjóðarinnar. Hvaðan kemur valdið? Hvar er uppspretta valdsins? Það er hjá þjóðinni. Hvar annars staðar getur uppspretta valdsins verið? Ef það er niðurlæging fyrir Alþingi að fara með valdið til þjóðarinnar, veit ég ekki í hvaða farveg umræðan er komin.  Í þeim hugmyndum sem hér liggja fyrir er einnig talað um aðkomu þingsins. Vel má vera að gera megi einhverjar breytingar á þessu til að gera þá aðkomu jafnvel meiri. En það er algerlega fráleitt að tala um niðurlægingu Alþingis þegar valdið er fært út til fólksins. Það er ekki boðleg röksemdafærsla í umræðu af þessum toga. Mig langar að segja, af því að hér kemur hv. þm. Birgir Ármannsson í salinn sem einn þeirra sem hefur tjáð sig á þennan hátt, að Alþingi hefur aldrei endurskoðað stjórnarskrána frá grunni, aldrei nokkurn tímann. Alþingi kaus hins vegar 1942 sérstaka milliþinganefnd sem fékk það hlutverk að gera breytingar á stjórnarskránni áður en lýðveldið var stofnað 1944 og nefndin fékk einnig það hlutverk að endurskoða stjórnarskrána. Með öðrum orðum kaus Alþingi milliþinganefnd til að gera það. Í þessu tilviki er lagt til að þjóðin kjósi fulltrúa í persónukjöri á stjórnlagaþing og taki síðan afstöðu til stjórnarskrárinnar. Hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þykir það sennilega minni niðurlæging ef Alþingi heldur völdunum hjá sér, kýs sína milliþinganefnd og tekur svo sína ákvörðun. Ráða hefur mátt af málflutningi þeirra hv. þingmanna að valdið sé sprottið frá þinginu. Það er ekki þannig, valdið kemur frá þjóðinni.  Ég byrjaði áðan ræðu mína á að fara yfir 1. gr. frumvarpsins og dró þá fram að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður flokksins, teldi afar eðlilegt að auðlindir væru í sameign þjóðarinnar. Hann hafði hins vegar athugasemdir í ræðu sinni við orðið þjóðareign af því að hann taldi það lítt útskýrt hugtak eins og fleiri telja. Í mínum huga er það afar skýrt. Við getum sagt að hér sé um að ræða ríkiseign sem heitir þjóðareign alveg eins og eignarréttindi hafa ýmis nöfn, til að mynda ítak, afnotaréttur o.s.frv. Eignarréttur hefur mismunandi heiti. Í þessu tilfelli tölum við um þjóðareign. Og hvað felst í þjóðareign? Í þjóðareign felst að ríkisvaldið, þ.e. varsla þessara réttinda, er hjá Alþingi, og ríkisstjórn eftir atvikum, og það er lykilatriði að þessar auðlindir verða ekki seldar varanlega. Þær verða ekki látnar af hendi varanlega, það er einkenni á þeim eignarrétti sem í þessu felst. Þá eiga hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, í stað þess að flýja í formið, í stað þess að segja að þeir skilji ekki hugtakið, að koma upp og segja: Nei, við viljum ekki að í stjórnarskrá sé ákvæði um að auðlindir verði ekki látnar varanlega af hendi. Þá væru þeir farnir að tala efnislega um það sem skiptir máli. Við höfum kallað eftir því í umræðunni að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins komi og ræði málið á þeim nótum. 2. gr. í þessu frumvarpi - þetta er ekki stórt frumvarp þó að það innihaldi stórt efni, hér er verið að ræða um stjórnarskrána. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa komið upp í öllum hávaðanum, í öllum látunum og öllum stóryrðunum og sagst vera fylgjandi þeirri grein og tilbúnir að standa að henni. Þá erum við búin að fara yfir tvær greinar af fjórum og hugmyndafræðilega eru þeir fylgjandi 1. gr., líka 2. gr. og þá er spurningin um 3. gr. Hvert skyldi vera hið hættulega efni í 3. gr.? Hvað skyldi vera svo ógnvænlegt, hvað er að varast? Jú, það er að þjóðin fái aukinn rétt til þess að koma að ákvörðunum, þ.e. fái aukinn rétt til þess að óska eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um stór mál sem lúta að almannahag, að 15% þjóðarinnar, eftir tilteknum reglum, geti óskað eftir því að stór mál sem lúta að almannahag gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu.

Guð forði okkur.

Það er ógnin. Þarna er hættan. Það skyldi þó ekki vera að eitthvert smávald væri tekið af þinginu. Kannski felst niðurlæging þingsins í því að þjóðin hafi eitthvað um málið að segja, eins og hv. þm. Björn Bjarnason sagði og hótaði því og lofaði að hann skyldi tala um niðurlægingu þingsins meðan þetta mál væri á dagskrá, sem sagt að valdið væri fært til þjóðarinnar þar sem uppspretta þess er. Þetta er 3. gr. frumvarpsins að meginstofni til, að almenningur geti í auknum mæli knúið fram atkvæðagreiðslu um mál er lúta að almannahag. Þessar þrjár greinar kalla náttúrlega fram stóryrði, fúkyrði, og sagt að verið sé að valta yfir þingið. Þess ber einnig að geta - ég nefndi það ekki áðan - að 1. gr. hefur verið í umræðu í u.þ.b. 11 ár, umræðan hófst í auðlindanefnd sem starfaði frá 1998–2000. Það hafa verið skrifaðar heilu bækurnar og ritin um þetta, stjórnarskrárnefnd sem starfaði á árunum 2005–2007 fór mjög vel yfir þetta. Sú stund rennur upp að það þarf að taka afstöðu. Umræðunni um þetta er lokið, nú verða menn bara að taka afstöðu og þá er spurningin, hv. þm. Birgir Ármannsson: Vilja sjálfstæðismenn setja ákvæði í stjórnarskrá sem gengur út á það að auðlindir verði ekki látnar varanlega af hendi? Þá eiga menn bara að segja heiðarlega: Nei, við viljum það ekki. Þá erum við farin að tala um þetta efnislega, tala um efnisleg ákvæði í stjórnarskrá, gildi og innihald. Það er það sem við viljum ræða, það er það sem skiptir máli og það sem við viljum við kalla fram. Þetta eru þær þrjár stórhættulegu greinar sem við erum að tala um, í fyrsta lagi grein sem rædd hefur verið í 10–11 ár í mörgum nefndum og mikið skrifað um, í öðru lagi ákvæði sem við erum sammála um og svo hættulega ákvæðið um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Svo erum við komnir að 4. gr. sem lýtur að stjórnlagaþingi sem ég fór aðeins yfir áðan. Stjórnlagaþing er í eðli sínu aðeins aðferðafræði, ef ég má nota það orð, við að endurskoða stjórnarskrána. Það eru ýmsir möguleikar í þessum efnum, við getum fengið nokkra fræðimenn til að kíkja á málið og gera tillögur eins og við gerðum 1942. Er það niðurlæging þingsins, hv. þm. Birgir Ármannsson? Felst einhver niðurlæging í því að kalla til nefnd? Ég held ekki, ekki frekar en þetta. Hér er verið að tala um að einstaklingar geti boðið sig fram á stjórnlagaþing til að vinna að endurskoðun á stjórnarskránni. Það er aðferðafræði. Ég er ekki að segja að þetta sé endilega besta aðferðafræði í heimi en það eru margar leiðir til. Þetta er ein þeirra, að fólkið í landinu, þaðan sem uppspretta valdsins er, kjósi einstaklinga á stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána. Hv. þingmenn hafa sagt að gallinn við þetta sé að Alþingi afsali sér þar með stjórnarskrárvaldinu. Það er rétt svo langt sem það nær en Alþingi sækir líka vald sitt til fólksins og í þessu tilviki er verið að færa fólkinu þetta vald. Að því leytinu til …  
            

Hver er tillagan frá þér?


             Það er alveg með ólíkindum, ef þjóðin fær aukna aðkomu að ákvarðanatöku til að breyta stjórnarskránni felur það sjálfkrafa í sér að við skulum bara leggja þingið niður. Þetta er afstaðan, þetta er viðhorfið.  Hvar liggja allar hinar stórkostlegu hættur í þessu máli?  Ég er smám saman að átta mig á því að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa í raun og veru kannski ekki alveg, að minnsta kosti ekki allir, sett sig vandlega inn í málið. Alla vega sé ég ekki þær hættur sem þeir sjá. Ég sé að hv. þm. Birgir Ármannsson situr hér og hann á einnig sæti í sérnefndinni. Ég beindi til hans einni spurningu áðan og mig langar að bæta við fyrirspurn. Það er ekki þannig að ég sýni hv. þingmanni nokkurn dónaskap með því að beina til hans fyrirspurn, ég sá að hann hafði óskað eftir því að veita andsvar og þess vegna langar mig að beina til hans fyrirspurn. Hann ræður hvort hann svarar henni. Ég spurði hann áðan hvort hann væri þeirrar skoðunar að auðlindir ætti ekki að láta varanlega af hendi, sem er hið hættulega inntak hugtaksins þjóðareign, og mig langar einnig að spyrja hann í hverju ótti hans liggur gagnvart því að þjóðin komi frekar að málum. Mig langaði að beina til hans þessum tveimur spurningum af því að hér er um efnisatriði að ræða. Mér sýnist að það sé stutt á milli okkar í 2. og 4. gr. og ef ágreiningur um 1. og 3. gr. byggir á misskilningi, held ég, virðulegi forseti, að ekki sé langt í að við getum náð hér saman og gengið út í vorið hönd í hönd í samkomulagi um breytingar á stjórnarskránni. Að því væri mikill sómi fyrir þingið, ég tala nú ekki um fyrir okkur hv. þingmenn sem erum hér á síðustu metrum þingferils okkar, að geta endað þingið í sátt og samlyndi og greitt úr þeim misskilningi sem virðist svífa hér yfir vötnum. Ég er sannfærður um að smám saman mun orðræðan fara úr forminu og yfir í efnið og þegar hún kemst þangað held ég að ekki sé langt á milli okkar í þessu máli. Ég hvet sjálfstæðismenn eindregið til að koma til móts við okkur því að það er svo stutt á milli okkar í þessu öllu saman.

Herra forseti. Ég hlýt að mótmæla því sem hv. þingmaður sagði um formið og efnið því að ég hef spurt nokkrum sinnum um efnið, t.d. það sem hann mótmælti, að í 2. gr. sem breytir 79. gr. sem verður 81. gr. er talað um að Alþingi geti samþykkt breytingar á stjórnarskránni og í 4. gr. er talað um að skipa eigi nýtt stjórnlagaþing sem eigi að breyta stjórnarskránni. Eru þá ekki tvö stjórnlagaþing á sama tíma að breyta stjórnarskránni? Ég spyr: Er þetta ekki efni?

Virðulegi forseti. Ég kom aðeins inn á það í máli mínu áðan að stjórnlagaþingið hefur rétt til þess að gera tillögu til þjóðarinnar um endurskoðun eða nýja stjórnarskrá þannig að stjórnlagaþingið sjálft breytir ekki stjórnarskránni. Stjórnlagaþingið sendir Alþingi, eins og málið lítur út núna, tillögu sína og óskar eftir umsögn. Að þeirri umsögn lokinni þarf 2/3 hluta fulltrúa á stjórnlagaþingi til að samþykkja tillöguna og að því loknu er hún lögð fyrir þjóðina sem tekur endanlega ákvörðun um það hvort stjórnarskránni skuli breytt. Í þeim skilningi hefur stjórnlagaþingið ekki rétt til að breyta stjórnarskránni en það hefur rétt til þess að leggja fram tillögu til breytinga á stjórnarskránni fyrir þjóðina.

Herra forseti. Hv. þingmaður kemst ekkert undan því að það eru tvö kerfi, tvær stofnanir í þjóðfélaginu, Alþingi hið gamla frá 930 og hið nýja stjórnlagaþing, sem hafa heimild til að leggja fyrir þjóðina tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Það skyldi nú ekki að vera að þjóðin geti orðið ansi rugluð þegar koma tvær tillögur sem kannski ganga þvert á hvor aðra þar sem hvor um sig bannar hitt? 
             Það gæti nefnilega gerst í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og þá vil ég spyrja hv. þingmann um efnið. Hér fylgir með fylgiskjal sem hv. þingmaður sagði áðan að hefði í rauninni ekkert að segja fyrir nýtt komandi þing. Það gæti gerst að inn á þetta stjórnlagaþing kæmu menn sem ráðandi flokkar á Alþingi væru ekkert voðalega sáttir við. 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir afsalar ekki Alþingi réttinum til að breyta stjórnarskránni. Á hinn bóginn er hér tillaga um að sett verði á fót stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni. Þannig er það. Þá ætla ég að nefna hitt. Hv. þingmaður er dálítið upptekinn af fylgiskjali í greinargerð þar sem dregið er fram  
            

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson varði mestum hluta ræðu sinnar í að ræða Sjálfstæðisflokkinn en minna um að ræða efnisatriði frumvarpsins.  Það er auðvitað ljóst og þarf enginn um það að deila að hér er verið að brjóta í blað í sambandi við vinnubrögð við stjórnarskrárbreytingar á Íslandi. Það er enginn vafi um það. Ég spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hvort hann sé sáttur við það að standa að þeirri grundvallarbreytingu á aðferðum við að breyta stjórnarskrá á Íslandi 

Virðulegi forseti. Það þarf ekkert að koma á óvart þó að hv. þingmenn í meiri hlutanum séu uppteknir af Sjálfstæðisflokknum vegna þess að meiri hlutinn hefur mikinn áhuga á því að þingmenn gangi saman út í vorið hönd í hönd samstiga í þessu máli. Við erum að reyna að skilja afstöðu Sjálfstæðisflokksins og kanna hvort eða hvernig hægt sé að koma til móts við hann vegna þess að við höfum átt mjög erfitt með að skilja efnislega afstöðu Sjálfstæðisflokksins. Við skiljum formlegu umræðuna sem hefur verið algjörlega ráðandi í málflutningi þeirra en ég hef verið að reyna að leita eftir efnislegri afstöðu til þess að reyna að leita leiða til að ná saman við minni hlutann. Ég held að sjálfstæðismenn geri meira úr því en efni standa til ef þeir telja að þær klassísku hugmyndir sem hér eru, t.d. hugmyndir jafnaðarmanna og fleiri um þjóðareign á auðlindum og þjóðaratkvæðagreiðslur, séu settar fram Sjálfstæðisflokknum til höfuðs. 

Herra forseti. Ég veit að hv. þingmaður hefur lengi haft áhuga á ákvæðinu um þjóðareignina og það hafa margir haft. Það sem við höfum hins vegar gagnrýnt í þessu er að ríkisstjórnin ákveður að gera tilteknar breytingar á stjórnarskránni. Hún setur í gang vinnu þar um sem skilar sér í frumvarpi sem hér er lagt fyrir þingið. En það er fyrst þegar málið er komið á það stig að frumvarp liggur fyrir í drögum að sjálfstæðismenn eru kallaðir til viðræðu um málið og þá ekki um hvaða breytingar á að gera heldur eru þeir beðnir um að taka afstöðu til tillagna sem þegar eru fullmótaðar eða svo til fullmótaðar. Það er mjög mikið frávik frá öllum vinnubrögðum í sambandi við stjórnarskrárbreytingar á Íslandi og í flestum löndum sem við berum okkur saman við. Ég heyrði ekki svar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar við spurningu minni um hvort hann væri sáttur við þessi vinnubrögð og sáttur við að vera í forsvari fyrir 

Virðulegi forseti. Ég hef ítrekað lýst því yfir að ég hefði mikla ánægju af því og mikla gleði ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins kæmu með okkur í þessa för, það hef ég ítrekað sagt. Það er dálítil einföldun að segja að ríkisstjórnin flytji hér mál, svo er ekki,  Meginatriðið er að hér er um að ræða vandað frumvarp. 

Herra forseti. Talandi um siðferði þá er hin siðferðislega spurning sem uppi er sú: Af hverju eru stjórnarflokkarnir og meiri hlutinn í þinginu að gera stjórnarskrána að pólitísku átakaskjali? Það er siðferðislega spurningin. Af hverju er verið að brjóta hálfrar aldar sátt um það hvernig við breytum stjórnarskránni? Það var ekkert við okkur talað. Ég varð þess heiðurs aðnjótandi að fara á einn fund hjá stjórnarskrárnefndinni undir forustu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur. Þetta voru ekki samræður, þetta var eintal og það var valtað ekki bara yfir gesti, heldur líka yfir okkur sem  Það sem ég vil hins vegar 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að ræðutími í andsvörum er styttur og vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að svara þessu andsvari því að röklegt samhengi var ekki mikið í því. Þó var tvennt sem ég man. Hið fyrra var það að líklega sé ekki til pólitískara skjal en stjórnarskráin, þar eru grundvallarreglur samfélagsins og þar er tekist á um grundvallaratriði. Þess vegna er eðlilegt að tekist sé á um breytingar í stjórnarskrá, það er ofur eðlilegt að tekist sé á um grundvallaratriði. Hitt vil ég líka nefna að mér finnst ekki sanngjarnt að hv. þingmaður komi hér og gaspri um það að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem stóð sig afburðavel … 

Herra forseti. Það eru tvær spurningar. Hv. þingmaður gat um það í ræðu sinni að við séum búin að ræða um auðlindir, sameign þjóðarinnar o.s.frv. í 11 ár og hann lýsti því yfir að nú sé umræðum lokið. Einhliða lýsti hann yfir: Umræðum er lokið, við skulum afgreiða málið. Hvað er hins vegar búið að ræða stjórnlagaþingið lengi? Það var ekki minnst á það einu orði í vinnu stjórnarskrárnefndarinnar sem var opin landsmönnum öllum. Það talaði ekki einn landsmaður um stjórnlagaþing, ekki einn, og það var ekki einu sinni minnst á þetta í ríkisstjórninni sem við vorum saman í. Finnst hv. þingmanni þriggja mánaða umræða um stjórnlagaþing vera til þess bær að breyta stjórnarskránni með þeim hætti að taka löggjafarvaldið af Alþingi? Það er ekki verið að gera neitt annað. Það var í fyrsta lagi þetta varðandi stjórnlagaþingið: Er þetta næg umræða, er hún nægilega víðtæk? Hv. þingmaður nefndi að 11 ár um auðlindir dugi en duga þrír mánuðir 

Virðulegi forseti. Umræðan um sameign þjóðarinnar á auðlindum er reyndar eldri en 11 ára, þótt umræðan um þjóðareign sé kannski ekki eldri, því ákvæðin komu m.a. inn í fiskveiðistjórnarlögin 1990 og umræðan er sem sagt orðin nokkuð löng og mikil. Það er rétt hjá hv. þingmanni að umræðan um stjórnlagaþingið í þessu formi er ekki gömul. En hin klassíska umræða um hvaðan valdið er sprottið, hverjir geta farið með vald og þess háttar er aldagömul. Hér er aðeins um að ræða útfærslu á því að færa valdið til fólksins. Gefa því færi á að velja sér fulltrúa á stjórnlagaþing. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson velti því margsinnis fyrir sér í ræðu sinni hvað farið hefði fram hjá honum sem skýri afstöðu sjálfstæðismanna til frumvarpsins. Mjög einfalt er að skýra út fyrir hv. þingmanni hvað hefur farið fram hjá honum. Það virðist algerlega hafa farið fram hjá hv. þingmanni að sjálfstæðismenn hafa ekki sama skilning og hann þegar hann talar af miklu yfirlæti um að verið sé að færa valdið til fólksins með því að láta kjósa stjórnlagaþing með fulltrúakosningu. Hver er munurinn á Alþingi Íslendinga og því að færa valdið til fólksins og kjósa til fyrirhugaðs stjórnlagaþings? Hv. þingmaður byggir þarna upp grundvallarmisskilning og reynir svo að telja sér 

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því að hér hafi þessi mál verið rædd af einhverju yfirlæti. Það er af og frá. Hins vegar er það þannig og hv. þingmaður spurði hver munurinn væri á því að almenningur eða þjóðin kysi til stjórnlagaþings eða almenningur eða þjóðin kysi til Alþingis? Það er enginn sérstakur munur á því. Ég er sammála hv. þingmanni. En í hverju liggur þá grundvallarmunurinn á afstöðu okkar? Ef enginn munur er á því að þjóðin kjósi til stjórnlagaþings og að þjóðin kjósi til Alþingis, hvar liggja þá bágindin? Í báðum tilvikum er það þjóðin sjálf sem velur sér fulltrúa til að sinna ákveðnum verkefnum. Ég verð að segja: Hvar liggja bágindin? Hver er vandinn? Ég hef kallað eftir svörum við því til að skilja afstöðu sjálfstæðismanna svo við getum komið til móts við þá. Ég trúi ekki að þeir séu bara í fýlu af því að ekki hefur verið nægilega mikið við þá talað. Ég trúi því ekki að afstaða þeirra byggi á því. 

Hæstv. forseti. Það var akkúrat þetta sem ég vildi fá fram. Hv. þingmaður viðurkenndi að enginn munur væri á því að færa valdið til fólksins með Alþingi eða stjórnlagaþingi. Þess vegna spyr ég hvaða tilgangi þjónar þá að setja sérstakt stjórnlagaþing og taka stjórnlagavaldið af Alþingi? Þarna endurspeglast sá grundvallarmunur og sú algera blekking sem hv. þingmenn sem fylgja þessu máli fram eru að reyna að byggja upp hjá þjóðinni. Blekkja þjóðina með því að halda því fram að verið sé að færa vald til hennar. Ýta Alþingi til hliðar og þykjast færa valdið til þjóðarinnar. Þingmenn eiga ekki að ganga með þessum hætti fram hér á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er einmitt þessi rökræða, þessi innihaldslausu stóryrði þar sem menn eru sakaðir um blekkingu, sem er að draga þessa umræðu niður á slæmt plan. 
             Staðreyndin er sú að flokkunum á Alþingi hefur ekki auðnast að gera breytingar á stjórnarskrá eða heildarendurskoðun allt frá árinu 1944.  Þess vegna leggjum við hér til að þjóðin kjósi einstaklinga í persónukjöri til að sitja þetta stjórnlagaþing, 

Virðulegi forseti. Í tilefni af ummælum sem hafa fallið í dag  
             Það veldur mér sérstökum vonbrigðum að standa hér, ég hef ekki setið á þingi nema í fimm mánuði, og verða vitni að því að af mönnum sem hér hafa setið hér svo áratugum skiptir, reyndar með nýjan foringja í bandi, leki fýlan af því að þeir eru ekki aðal lengur.  Hvernig stendur á því, virðulegi forseti,  Horfa ber til þess að þau mál sem hér eru borin á borð hafa verið til umræðu um áratuga skeið, að stjórnlagaþingsmálinu undanskildu. Það mál er hins vegar afleiðing af því að fjórir stjórnmálaflokkar af fimm hér í þinginu hafa ákveðið að 65 ára gamalli tilraun til breytinga á stjórnarskránni sé lokið. Ekki er rétt að leyfa Alþingi að gera frekari tilraunir að svo stöddu og þjóðin sem hinn raunverulegi stjórnarskrárgjafi er rétti aðilinn til að taka þessi mál í fangið og setja nýjar reglur. Líka fyrir stjórnmálamenn og kannski ekki síst þá sjálfstæðismenn sem sitja hér svoleiðis að það lekur af þeim fýlan af því að völdin eru ekki þeirra lengur. Tími er kominn til að brjóta niður gamlar valdablokkir eins og þær sem fyrirfinnast í Valhöll og sjálfstæðismenn geta verið í allri þeirri fýlu sem þeim dettur í hug. Ég get lofað því að hugsandi fólk í þessu samfélagi sér í gegnum þau leikrit sem sett eru á svið hér daglega og það fólk mun væntanlega ekki verðlauna sjálfstæðismenn fyrir fíflaganginn með atkvæði sínu þann 25. apríl. En þá skulum við horfa til þess hvers vegna eðlilegt er að þjóðin taki þetta mál í fangið og hvers vegna stjórnmálamenn eins og þeir sem skipa Sjálfstæðisflokkinn eiga að una því að sett verði á stjórnlagaþing þjóðinni til heilla. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að Ísland er lýðveldi og valdið liggur í samfélaginu hjá fólkinu og verður ekki rakið neitt annað. Við höfum valið að þrískipta ríkisvaldinu og þingbinda stjórnina. Ein stoðin er fólgin í því að kjósa umboðsmenn sem í daglegu tali eru nefndir alþingismenn til að fara með það vald að setja leikreglurnar. Önnur stoðin framkvæmir svo þær leikreglur í gegnum framkvæmdarvaldið, sem í daglegu tali er kallað ráðherrar. Þriðja stoðin er svo hið óháða og sjálfstæða dómsvald. En allt þetta vald hvílir á stjórnarskránni. Styr hefur staðið um stjórnarskrána undanfarið og raunar mun lengur því tilraunir til breytinga á henni hafa staðið allt frá því að hún var sett. Þó nokkrar stjórnarskrárnefndir hafa starfað um lengri eða skemmri tíma og skilað í heildina heilmiklu starfi, þó líklega sýnu mestu sú sem Jón Kristjánsson, fyrrverandi þingmaður og ráðherra Framsóknarflokksins, stýrði.  Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands er enn byggð að miklu leyti á sáttmálanum sem gefinn var af danska konunginum árið 1874 og tekur mið af dönsku fyrirkomulagi eins og það var á þeim tíma.  Eignarhald þjóðarinnar á auðlindum hennar verður að vera tryggt. Þjóðin þarf að ákveða í hvaða tilvikum hún sjálf vill taka þátt í ákvarðanatökum um stór mál í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu og réttaröryggi borgaranna verður að vera tryggt með gagnsæjum, sanngjörnum og lýðræðislegum reglum um skipan dómara í landinu, en ein grunnstoða lýðræðisríkisins byggir einmitt á dómsvaldinu. Þá þarf að gera skýran greinarmun á löggjafar- og framkvæmdarvaldi svo sama persónan geti ekki samtímis farið með hvort tveggja. Ríkisvaldið er þannig sótt til þjóðarinnar og þjóðin verður að ákveða hvernig farið verður með það vald. Stjórnlagaþing þar sem þjóðin kýs fulltrúa sína til að fara í þá miklu endurskoðun og breytingar á stjórnarskipun landsins er einstakt tækifæri til að skrifa nýjan samfélagssáttmála og ekki veitir af. Sáttmála sem þjóðin sjálf ákveður hvað inniheldur þar sem hún sjálf skipuleggur og leggur með þjóðaratkvæðagreiðslu grunninn að nýjum leikreglum. Sumir stjórnmálamenn og þá sérstaklega úr einum flokki hafa farið mikinn og býsnast yfir því að minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, sem varin er vantrausti af framsóknarmönnum, geti ekki og megi ekki samþykkja nokkurn skapaðan hlut í þessa veru nema með þeirra samþykki,  Háttalag af þessu tagi er í mínum huga til marks um það hversu langt ýmsir stjórnmálamenn hafa færst frá þjóð sinni. Þeir telja sig enn þá þá útvöldu og vita betur en þjóðina. Þeir hafna því að kasta boltanum til þjóðarinnar og telja sig betur til þess fallna að gæta hagsmuna hennar en hún sjálf og þá kann einhver að spyrja hvort slíkir fulltrúar séu vel til þess fallnir að fara með slíkt umboð. 
             Hv. þingmaður og nýkjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins Bjarni Benediktsson spurði í einni af 44 athugasemdum um fundarstjórn forseta,  
             Virðulegi forseti. Aldrei nokkurn tímann hefur verið brýnna að leiða fram breytingar á stjórnarskrá en núna, með eða án sjálfstæðismanna. Ekki síst vegna þess að nú er árið 2009.  
             Hv. þm. Bjarna Benediktssyni hefur verið tíðrætt um forgangsröðun mála hér í þinginu og viljað ráða því í hvaða röð mál eru rædd. Við þurfum að ræða öll þessi mál og hv. þingmaður getur ekki bara valið það úr sem hentar Sjálfstæðisflokknum. Stjórnlagaþingið er forsenda þess að hér verði hægt að fara í uppbyggingu og endurreisn því ef menn ætla að byggja áfram á gömlu hugmyndunum og gömlu stjórnarskipuninni er að mínu mati betur heima setið en af stað farið. Þá breytist ekkert og hér verður allt eins og það hefur alltaf verið. Einhverjir hafa haft á orði að tíminn til undirbúnings sé of skammur og of stuttan tíma hafi tekið að undirbúa þetta mál. Ég minni á að aðdragandinn er 65 ár og í dómsmálum og deilum liggur fyrir hvaða mál þarf að taka til skoðunar og efnislega er það því ekki vandamál. Það eina sem sjáanlega er fyrirstaða í málinu er Sjálfstæðisflokkurinn. Það má velta vöngum yfir því hvort sú andstaða sem Sjálfstæðismenn hafa sýnt málinu sé tilkomin vegna þess að þeir hafa farið með mikil völd í samfélaginu undanfarna áratugi og hafa lagst gegn því að ákvæði um eignarhald þjóðarinnar verði sett inn í stjórnarskrá. Þeir hafa líka verið andsnúnir því að Íslendingar skoðuðu það hvað möguleg aðild okkar að Evrópusambandinu gæti falið í sér og þá er athyglisvert að velta því fyrir sér hvort það tengist áðurnefndum völdum þeirra í samfélaginu, enda væri sárt að tapa þeim. 
             Ég ætla ekki að kveða upp dóm um það hvort íslensku þjóðinni er betur borgið undir miðstýrðu valdi Evrópusambandsins eða miðstýrðu valdi úr Valhöll. En það vekur sérstaka athygli ef sjálfstæðismenn leggjast þverir gegn tillögum þáverandi utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, sem hafði forgöngu um að kynna hugmyndir um stjórnlagaþing árið 1953 og birti þær í Morgunblaðsgrein í janúar það ár. Þar lagði hann áherslu á að hin endurskoðaða stjórnarskrá yrði að vera hornsteinn íslensks stjórnskipulags um langa framtíð. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það vekur athygli að sjálfstæðismenn skuli leggjast þverir gegn þessu, ekki síst hv. þm. Björn Bjarnason. Óumdeilt er að alþingismenn sækja umboð sitt til fólksins í landinu, en 65 ára saga gefur til kynna að þeir valdi ekki því verkefni að endurskoða stjórnarskipunina og meiri hluti þjóðarinnar vill taka það verkefni í sínar hendur og skrifa nýjan sáttmála og leikreglur, m.a. fyrir stjórnmálamenn og m.a. fyrir stjórnmálamenn sem tilheyra Sjálfstæðisflokknum. Hvers vegna í veröldinni skyldu umboðsmennirnir ekki una því að fá samning sinn endurnýjaðan á nýjum forsendum? Það er ekki eins og ekkert hafi breyst eða hvað? 
             Virðulegi forseti. Mér ofbýður framganga sjálfstæðismanna í þinginu þessa dagana þar sem þeir setja ítrekað á löng leikrit, standa hér og syngja í ræðustól um miðjar nætur, eins og þeir séu fullir. Ég held nú reyndar að þessi ágæti þingmaður, 

Herra forseti. Hv. þingmaður Helga Sigrún Harðardóttir vildi að málið væri rætt málefnalega, eins og hún sagði, markvisst og faglega. Í þeim anda fjallaði hún á þeim tólf mínútum sem hún notaði til ræðuhalda hér um Sjálfstæðisflokkinn í svona tíu mínútur. Á fyrstu fjórum mínútum ræðu sinnar nefndi hún Sjálfstæðisflokkinn tíu sinnum, 20 sinnum alls í ræðunni og vísaði til hans oft með einhverjum fornöfnum og í einhverju samhengi.  Það eru nokkur atriði einstök sem mér finnst ástæða til að leiðrétta hjá henni. Hún talar eins og engar stjórnarskrárbreytingar hafi verið gerðar hér á undanförnum árum, Alþingi hafi verið ófært um að gera stjórnarskrárbreytingar. Ég minni á bara síðustu stjórnarskrárbreytingar 1991, 1995, 1999. Í öll skiptin var stjórnarskránni breytt, í sumum tilvikum verulega og í öll skiptin var það gert í fullkominni sátt og það var ekki um það að ræða að verið væri að valta yfir minni hluta eða keyra einhver mál í gegn og það, þó að það væri leitað samstöðu, kom ekki í veg fyrir að stjórnarskrárbreytingar væru gerðar. Síðan vildi ég bara, til þess að halda því til haga, af því að hv. þingmaður vitnaði í sjónarmið Bjarna Benediktssonar frá 1953, að þá slær hann úr og í í þeirri grein. 

Virðulegi forseti. Ég þakka Birgi Ármannssyni fyrir að ræða þetta mál efnislega. Ég er hissa á því að hann skuli ekki bundinn af skoðunum Bjarna Benediktssonar hins eldri. Ég tel að full ástæða sé til að ræða framgöngu sjálfstæðismanna hér í þinginu og þess vegna varði ég hluta ræðu minnar í það. Hv. þm. Birgir Ármannsson - ég var næstum því búin að segja Bjarni Ármannsson - hv. þm. Birgir Ármannsson segir hér að ég hafi haldið því fram að engar breytingar hafi verið gerðar á stjórnarskránni. Það er ekki rétt. Ég hélt því ekki fram. Ég hef hins vegar rennt í gegnum sögu þingsins og lesið þingskjöl mér til ánægju og yndisauka og til upplýsingar og fróðleiks og þar kemur einmitt fram að það er á níunda tug breytingartillagna sem liggja fyrir hér í þinginu sem lagðar hafa verið fram á þessum 65 árum, á níunda tug.

Slatti frá mér.

„Slatti frá mér“, segir hv. þm. Pétur Blöndal. Því 

Herra forseti. Það er auðvitað hægt að mæla árangur í sambandi við stjórnskipunarmál með ýmsum hætti. Ein leiðin er að segja hvað margar tillögur hafi verið samþykktar og álíta að því fleiri breytingar sem eru gerðar á stjórnarskrá því betra sé það. Ég er ekki viss um að svo sé. Ég held að það skipti meira máli að vanda til verka og taka yfirvegaðar og rökstuddar ákvarðanir frekar en að vaða í sem flestar breytingar á stjórnarskrá. Af því að hv. þm. vitnaði til Bjarna Benediktssonar, fyrrverandi forsætisráðherra, áðan vil ég nefna það að Bjarni í deildum Alþingis varaði sérstaklega við að ráðlauslega væri staðið að verki við stjórnarskrárbreytingar og varaði við hvatvíslegum breytingum. Hann segir líka, sem hefur þýðingu í dag, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í samræmi við þá skoðun mína að hér sé um alþjóðarmál að ræða, fremur en flokksmál, þá tel ég og hef ætíð talið, að það skipti ekki öllu máli, hvort stjórnarskrárbreyting yrði afgreidd árinu fyrr eða síðar. Miklu meira máli skipti, að þjóðin áttaði sig ... á, um hvað væri að ræða, og eftir ítarlegar 

Virðulegur forseti. Það er nú ánægjulegt að rifja hér upp orð Bjarna Benediktssonar hins eldri. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir hér að hann hafi einhvern tíma tekið sér þau orð í munn að koma beri í veg fyrir hvatvíslegar breytingar á stjórnarskránni.  Þegar hann talar um skaplegt samkomulag þá held ég að við gætum staðið hér í allt kvöld og fram á nótt og hártogast um hvað sé skaplegt og hvað ekki sé skaplegt.

Herra forseti. Mér finnst pínu dapurlegt hvernig komið er fyrir Framsókn.  Ég segi líka, af því að það var verið að vitna í fyrrum forustumann og merkan stjórnlagafræðing okkar sjálfstæðismanna, Bjarna Benediktsson eldri, að þá finnst mér líka sárt að sjá hvernig Framsóknarflokkur, flokkur Ólafs Jóhannessonar prófessors og eins helsta stjórnspekings landsins til margra ára, umgengst stjórnarskrána. 
             Gott og vel, nokkrar spurningar eða tvær að minnsta kosti til hv. þingmanns. Ég held að við hljótum að vera sammála því að við viljum efla löggjafarþingið. Það hefur verið gert með ákveðnum hætti undir forustu Sturlu Böðvarssonar sem þingforseta á liðnum árum. En við hljótum að vera sammála því að við viljum efla löggjafarvaldið sem er Alþingi. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir svari þessari spurningu játandi. Við erum líka öll sammála því að á endanum eiga allar breytingar á stjórnarskránni að fara til þjóðarinnar. Við viljum breyta 79. gr. þannig að það verði fyrst þingið sem samþykki það og síðan fari ákvörðunin til þjóðarinnar. Það er enginn ósammála þessu. Við segjum: Við treystum þinginu. Við sjálfstæðismenn segjum: Við treystum þinginu því að þingið er líka fulltrúar þjóðarinnar og setjum síðan þær breytingar 

Virðulegi forseti. Ég held að ég vísi bara aftur í 65 ára gamla - nei, ekki 65 ára gamla heldur tilraun sem staðið hefur í 65 ár til að svara þessari síðustu spurningu. Af því að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi hér að efla löggjafarsamkunduna þá vil ég minna á hvernig komið er fyrir þessu þingi. Á síðustu þremur þingum voru lögð fram 425 mál talsins. 268 voru ríkisstjórnarfrumvörp en 157 voru þingmannafrumvörp eða um 37%. Af samþykktum frumvörpum voru ríkisstjórnarfrumvörpin 96,5% eða 217 af 268. Á móti voru átta af 157 þingmannafrumvörpum samþykkt á þessum þremur þingum. Þau hafa því heldur lítinn stuðning í þinginu þó að þau séu lögð fram af stjórnarþingmönnum. Þingið sjálft hefur samkvæmt þessu tapað miklu af völdum sínum til ráðherranna. Stjórnarþingmenn tilheyra yfirleitt liðsheild sem passar upp á að mál séu afgreidd eins og til er ætlast og það sjáum við svo sannarlega í þessari umræðu hér. Það sýnir hinn mikli meiri hluti ríkisstjórnarmála sem er samþykktur. Stjórnarandstaða er af tvennum toga. Þeir sem samþykkja góð mál og leggja þeim lið og svo þeir sem eru eiginlega alltaf á móti. En ég held að það sé alltaf að fjölga í fyrrnefnda hópnum. Talandi um öfluga löggjafarsamkundu þá er ég sannfærð um að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er mér sammála um að þingið verði best eflt með því að aðgreina löggjafarvald og framkvæmdarvald því að öðrum kosti sitjum við uppi með það sem hefur til margra ára verið kallað ráðherraræði og þykir ekki góð stjórnsýsla.

Herra forseti. Á engu af því sem hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir kom inn á hér er snert í breytingunum sem við ræðum varðandi stjórnarskipunina. Í rauninni svaraði Helga Sigrún Harðardóttir spurningu minni á þann veg að hún svaraði henni ekki játandi. Ég get ekki lesið það öðruvísi en svo að hv. þingmaður treysti þinginu ekki til þess að samþykkja stjórnarskrárbreytingar og fara síðan með þær út til þjóðarinnar. Af hverju getum við ekki sammælst um að stíga það risaskref að breyta stjórnarskránni - og síðan eftir 6–8 vikur kemur þing aftur saman og getur rætt í sátt um það - og færa síðan það plagg til þjóðarinnar? Af hverju ekki? Treystir hv. framsóknarþingmaður Helga Sigrún Harðardóttir ekki Alþingi Íslendinga til að samþykkja stjórnarskrárbreytingar?

Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér í þessu andsvari að vitna í orð Sigurðar Líndals, sem er mikill lagaspekingur - ég held að við getum verið sammála um það, ég og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Hann segir hér, með leyfi forseta: „Ef setja á landinu nýja stjórnarskrá tel ég rétt að það sé gert á sérstöku stjórnlagaþingi. Með stjórnarskrá er verið að setja Alþingi reglur, m.a. verið að marka valdsvið þess, og því eðlilegt að Alþingi sjálft eigi þar ekki hlut að.“ 
             Því hefur verið haldið fram að Alþingi noti ekki sem skyldi heimildir sínar, t.d. til að veita framkvæmdarvaldi aðhald, og að það hafi vaxið þinginu yfir höfuð. 

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumanni hljóð til þess að flytja mál sitt.

... dagsett 20. mars og hann leggur eindregið til að stjórnlagaþingi verði komið á til þess að hér megi skrifa nýja stjórnarskrá. 
            

Herra forseti. Ég ætla hvorki að ræða Sjálfstæðisflokkinn né annað, ég ætla að ræða það sem er á dagskrá, það er sem sagt málið hérna. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að fylgiskjalið hefði ekkert gildi fyrir nýtt Alþingi sem hefði nýtt umboð eftir kosningar. Þá fer maður að spyrja sig um ýmislegt. Ég er mjög hlynntur því að sett verði á laggirnar stjórnlagaþing. Ég vil reyndar hafa það ráðgefandi og þar skilur á milli okkar. Ég er mjög hlynntur því en ég óttast - af því að menn eru að pota þarna inn í 1. gr. breytingum á náttúruauðlindum, ákvæði um það, og í 3. gr. um þjóðaratkvæðagreiðslur - að menn séu með það í huga að halda ekkert stjórnlagaþing. Ef þeir ætluðu sér að halda stjórnlagaþing væru þeir ekki með þessa breytingu á stjórnarskránni áður en það tæki til starfa. Ég óttast hreinlega að verið sé að plata Framsóknarflokkinn og mig með þessu frumvarpi, þ.e. að í stað þess að breyta bara 79. gr. - og þá getum við gert allt sem okkur dettur í hug hið nýskipaða Alþingi með nýtt umboð kjósenda, þá getum við gert hvað sem er strax í júní, júlí, breytt stjórnarskránni, komið með stjórnlagaþing og gert allt. En menn eru að pota þarna inn náttúruauðlindum og þjóðaratkvæðagreiðslu og því óttast ég að menn ætli sér ekkert að fara í neitt stjórnlagaþing. Það kom hér fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að nýtt þing er ekkert bundið af þessu, hvorki fylgiskjalinu né neinu öðru. Ég spyr hv. þingmann: Getur verið að það sé verið að plata okkur bæði tvö?

Virðulegur forseti. Mér finnst gott að þetta skuli koma hér fram. Ég held reyndar að hvorki sé verið að plata mig né hv. þm. Pétur Blöndal. Það er gott að þetta skuli koma hér fram. Ef Sjálfstæðisflokkurinn kemst til valda að loknum kosningum, ef hætta er á að menn ætli að fara að hringla með þetta, er ágætt að vita það fyrir fram.

Herra forseti. Ef þjóðin veitir Sjálfstæðisflokknum það brautargengi að hann ráði einhverju á Alþingi - hv. þingmaður óttast það, hann óttast sem sagt dóm þjóðarinnar. Ég spurði hvort það gæti verið að menn væru að breyta þessu í 1. gr., með náttúruauðlindirnar, og í 3. gr., um þjóðaratkvæðagreiðslur, vegna þess að þeir ætli ekki að ganga lengra, þeir ætli sér ekki að breyta meiru. Ég vil gera gjörbreytingar á stjórnarskránni. Ég vil að hún fjalli aðallega um mannréttindi því að stjórnarskrá er ekkert annað en mannréttindi. Hún á að vernda borgarann fyrir öðrum borgurum og vernda hann fyrir ríkinu. Það er aðalmarkmið stjórnarskrárinnar. Hún á fyrst og fremst að fjalla um mannréttindi en ekki um forsetann og slíkt eins og er í dag. Ég er mjög hlynntur því að stjórnarskránni verði breytt gjörsamlega en ég óttast að hér búi eitthvað meira á bak við, að áhuginn á því að breyta stjórnarskránni og setja stjórnlagaþing sé alls ekki til staðar.

Virðulegi forseti. Stutta svarið við ræðu hv. þm. Péturs Blöndals er nei. Framsóknarmenn ætla sér ekki hringla með þetta, þeir vilja ganga alla leið með breytingar á stjórnarskránni. Ef hv. þm. Pétur Blöndal óttast að hann nái ekki að koma skoðunum sínum á framfæri innan Sjálfstæðisflokksins býð ég hann velkominn í Framsóknarflokkinn. 
            

Herra forseti. Áður en ég hef ræðu mína vildi ég spyrja hæstv. forseta hvort flutningsmenn frumvarpsins viti ekki af því að umræða stendur yfir um málið. Flutningsmenn eru m.a. hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. fjármálaráðherra -  Þetta mál er á forræði þingsins. Það eru fjórir þingmenn sem fluttu frumvarpið sem þingmenn: hæstv. forsætisráðherra, sem um leið er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og hv. þm. Birkir Jón Jónsson. 
             Ég var ekki að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að þessu en fyrst hann kallar þetta fram í þætti mér forvitnilegt að heyra hvaða afstöðu flutningsmenn frumvarpsins hafa til þeirra róttæku breytingartillagna sem verið er að gera með frumvarpinu, sérstaklega varðandi stjórnlagaþingið. Ég vildi gjarnan eiga nokkur orð við hv. þingmenn, flutningsmenn frumvarpsins, um það atriði. Ég spyr því hæstv. forseta: Vita flutningsmenn frumvarpsins af því að málið er nú til umræðu?

Forseti vill taka fram að hann veit ekki betur en allir hv. þingmenn hafi upplýsingar um það hvaða mál er á dagskrá þingsins. Forseti telur að það sé venja dag hvern að hv. þingmenn kanni hvernig dagskrá þingsins er háttað.

Ég skil orð hæstv. forseta með þeim hætti að hann geri ráð fyrir því að flutningsmennirnir viti af því að málið sé til umræðu en þeir telji hins vegar ekki ástæðu til þess að vera viðstaddir þá umræðu. Það er athyglisvert. Ég ætla ekki að gera ágreining út af þessu eða krefjast þess að þingfundi verði frestað eða neitt svoleiðis.  
             Herra forseti. Er hægt að setja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á mælendaskrá þannig að hann geti haldið ræðu sína hér á eftir? Það er leiðinlegt að hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir skuli vera farin úr salnum vegna þess að ég ætlaði að lesa upp kaflana sem hún sleppti úr umsögn Sigurðar Líndals um frumvarpið því að það voru mjög valdir kaflar sem hv. þingmaður las upp. Hún las upp það sem henni hentaði. Hún sleppti t.d. gullmolum eins og þeim sem kemur frá prófessor emerítus Sigurði Líndal, með leyfi forseta: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast er að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi sér niður í deilur sem engu skili.“ Þetta segir prófessor Sigurður Líndal um stjórnlagaþingið. Hann segir líka að ef fara eigi í það að semja nýja stjórnarskrá telji hann rétt að það sé gert á sérstöku stjórnlagaþingi. Ég verð að játa að mér finnst erfitt að átta mig á því nákvæmlega hvað prófessorinn vill í þessum efnum. Annars vegar talar hann um að það sé rétt að ný stjórnarskrá sé samin á stjórnlagaþingi - ef fara eigi út í að skrifa nýja stjórnarskrá eigi að gera það á stjórnlagaþingi - en hann hefur hins vegar þungar áhyggjur af því að slíkt þing verði umræðufundur og þrætusamkoma sem sökkvi sér niður í deilur sem engu skili. Mér finnst prófessorinn ekki sjálfum sér samkvæmur í þessum efnum. Prófessor Sigurður Líndal segir reyndar fleira um þetta. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Gildi þess að endurskoða stjórnarskrá í heild er það helst að með því væri hvatt til úttektar á stjórnskipaninni og þeirri stjórnspeki sem að baki býr. Hitt tel ég þó vænlegra að endurskoða stjórnarskrá í áföngum eftir því sem tilefni gefst.“ Hann telur sem sagt að sú leið sem verið er að mæla með í sambandi við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar sé ekkert endilega besta leiðin og eru það athyglisverð sjónarmið hvort sem við erum sammála þeim eða ekki. Hæstv. forseti. Við erum þannig stödd í þessu máli að það hefur verið rekið áfram af miklu offorsi. Farið hefur verið fram með þessar breytingar í mikilli ósátt og án þess að viðhlítandi undirbúningur og viðhlítandi samráð hafi verið haft. Það hefur verið farið vandlega og ítarlega yfir það hér í ræðum fyrr í kvöld og ég ætla ekki að fara lengra út í það. Ég segi hins vegar: Í þessu máli hefur meiri hlutinn hér á Alþingi, ríkisstjórnarflokkarnir og fylgiflokkar þeirra, brotið þrjár meginreglur í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Í fyrsta lagi hafa þeir brotið regluna um vandaðan undirbúning. Í öðru lagi hafa þeir brotið regluna um víðtækt samráð, bæði pólitískt samráð og samráð út í þjóðfélagið við hagsmunaaðila og fræðasamfélagið. Í þriðja lagi er verið að brjóta þriðju regluna sem er það að nægur tími sé gefinn til málsmeðferðar í þinginu og að vönduð málsmeðferð eigi sér þar stað. Það þarf því engan að undra að við sjálfstæðismenn séum ósáttir við það hvernig haldið hefur verið á þessum málum. Það þarf engum að koma á óvart að við vörum við þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Ég nefndi það í andsvari hér áðan að við höfum nýleg dæmi um stjórnarskrárbreytingar frá 1991, 1995 og 1999. Í öllum þessum tilvikum voru gerðar verulegar breytingar á stjórnarskránni í víðtækri sátt. Í öllum tilvikum var góður undirbúningur, langur aðdragandi. Ég get nefnt sem dæmi undirbúninginn frá 1995 þar sem verið var að endurskoða mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Þar var forsaga málsins sú að vorið 1994 samþykkti stjórnarskrárnefnd drög að þingsályktunartillögu sem þá var kynnt fyrir þinginu og að lokum samþykkt á Alþingi 17. júní 1994 sem fól í sér ráðagerð um það að mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar yrðu endurtekin. Það var talsverð vinna sem lá að baki þeirri þingsályktunartillögu og forskrift gefin um það hvernig standa skyldi að lögfestingu þessara ákvæða. Síðla það sumar, 1994, fóru formenn allra þingflokka og settust yfir málið og fengu til liðs við sig stjórnskipunarfræðinga og sérfræðinga á sviði mannréttindamála. Þeir unnu með þessum sérfræðingum fram í desember og frumvarpið var lagt fram í desember rétt fyrir jólalok þingsins. Málið var síðan í umræðu og afgreiðslu í þinginu í tvo mánuði og var samþykkt sem stjórnarskrárbreyting í lok febrúar 1995. Þetta var meðferð þessa máls. Það kom fram hjá Björgu Thorarensen prófessor, sem veitti ráðgjafarhópi ríkisstjórnarinnar eða forsætisráðherra forstöðu á fundi sérnefndar, að þau vinnubrögð sem þarna voru viðhöfð, þessi undirbúningur hefði verið gagnrýndur fyrir það að málið hefði verið unnið helst til of hratt. Það var það sem Björg Thorarensen sagði um þessi vinnubrögð. En hver eru vinnubrögðin núna í samanburði við þetta? Þarna var hafist handa vorið 1994. Málið fer í þingsályktunartillögu. Það er farið að vinna hana frekar síðsumars. Þremur til fjórum mánuðum seinna er mál lagt fram á þingi og síðan eftir tvo mánuði er málið afgreitt í þingi og allt gerist þetta í góðri sátt sem er til fyrirmyndar. Breytingarnar 1991 og 1999 voru líka unnar í mikilli sátt og með vönduðum undirbúningi. Við höfum dæmi frá Svíþjóð og Finnlandi, nýleg dæmi. Svíar, til að gera langa sögu stutta, settu á fót stjórnarskrárnefnd árið 2004, nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka. Sú nefnd skilaði vandaðri og ítarlegri skýrslu nú í desember, fjórum árum síðar, eftir mikið samráð við sérfræðinga og vandað og málefnalegt samráð milli flokka. Nú er verið að taka það mál til umræðu í þinginu og menn eiga von á því að þessar breytingar á sænsku stjórnarskránni taki gildi árið 2011. Það er verið að vinna málið vandlega. Það er ekki verið að rasa að neinu. Það er legið yfir verkefninu og vandað til verka. Í Finnlandi voru svipuð vinnubrögð viðhöfð á síðasta áratug. Þar var sett á fót stjórnarskrárnefnd allra flokka árið 1995. Hún starfaði í fimm ár, ný finnsk stjórnarskrá tók gildi sumarið 2000, eftir fimm ára vinnu. Það er engin tilviljun að þessar þjóðir velja svona aðferðir við að breyta stjórnarskránni. Það er engin tilviljun að um allan hinn vestræna heim vanda menn til verka í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Það er engin tilviljun að menn leggja mikið á sig til þess að ná samkomulagi og sátt um stjórnarskrárbreytingar. Það hefur reyndar ekki verið sérstakur ágreiningur um það fram til þessa hér á landi að standa bæri þannig að verki í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Þau sjónarmið hafa ekki verið uppi hér að ekki þyrfti að vanda til verka, ekki þyrfti að vanda undirbúning eða leita sátta um stjórnarskrárbreytingar. Fram til þessa hefur það verið álitinn sjálfsagður hlutur. Mér finnst ástæða til þess, hæstv. forseti, að vitna til nokkurra íslenskra stjórnlagafræðinga sem sumir hafa um leið verið stjórnmálamenn, stjórnmálaforingjar sem hafa fjallað um þessi mál. Ég ætla að stytta tilvitnanirnar en mér finnst þó rétt að þær kom fram við þessa umræðu. Gunnar Thoroddsen forsætisráðherra, sem reyndar hafði verið hæstaréttardómari og prófessor í stjórnskipunarrétti, sagði í grein í Andvara 1974, með leyfi forseta: „Mikils þykir um vert að grundvallaratriðum í stjórnskipun landsins sé ekki haggað að ófyrirsynju, heldur hugað vel að breytingum áður en þær taka gildi.“ Þetta eru eðlileg varnaðarorð. Það þarf heldur ekki að fletta lengi í ritinu Deildum Alþingis eftir dr. Bjarna Benediktsson sem líka var forsætisráðherra og líka hafði verið prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands til þess að sjá tilvitnanir þar sem hann varar við, eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur áðan, hvatvíslegum breytingum og svo „ráðlauslega“, eins og hann orðaði það, sé staðið að verki. Á þeim tíma sem hann sagði þetta vísaði Bjarni til þess að deildarskipting Alþingis tryggði að frumvörp um stjórnskipunarlög fengju sex umræður í þinginu þrjár í hvorri deild og hann taldi að þarna væri verulegur hemill á ráðlauslegar breytingar og hvatvíslega málsmeðferð. Því fyrirkomulagi var breytt fyrir átján árum en rauði þráðurinn hjá Bjarna var sá að hann varaði við hvatvíslegum breytingum. Sömu sjónarmið má sjá í umfjöllun Ólafs Jóhannessonar sem var forsætisráðherra og lengi prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, formaður Framsóknarflokksins. Hann segir í riti sínu, Stjórnskipun Íslands, frá 1960, að vanda beri til verka við stjórnarskrá og gert sé ráð fyrir því að stjórnarskrárbreytingar séu gerðar með vandaðri hætti en ella eigi við um lagasetningu. Gunnar Schram sem var alþingismaður og lengi prófessor í stjórnskipunarrétti segir í bók sinni, Stjórnskipunarrétti, frá 1997, með leyfi forseta: „Hyggja þarf vel að fyrirhuguðum breytingum á stjórnarskrá og ráðrúm þarf að gefast, bæði innan þings og utan, til þess að gaumgæfa þær breytingar sem á henni eru gerðar.“ Þetta eru tilvitnanir í þessa stjórnskipunarfræðinga. Ég vísa aftur í það sem ég vitnaði til í ummælum Bjarna Benediktssonar í ræðu frá 1953 sem birtist í ritgerðasafninu Landi og lýðveldi. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég legg áherslu á að stjórnarskrármálið er mál sem ekki má eingöngu eða fyrst og fremst skoða frá flokkslegu sjónarmiði. Það er alþjóðarmál sem meta verður með langa framtíð fyrir augum en ekki hvað kemur tilteknum flokki að gagni um stundarsakir.“ Hann segir síðan, með leyfi forseta: „Í samræmi við þá skoðun mína að hér sé um alþjóðarmál að ræða fremur en flokksmál þá tel ég og hef ætíð talið, að það skipti ekki öllu máli hvort stjórnarskrárbreyting yrði afgreidd árinu fyrr eða síðar. Miklu meira máli skipti að þjóðin áttaði sig til hlítar á um hvað væri að ræða og eftir ítarlegar umræður og athuganir yrðu sett þau ákvæði sem skaplegt samkomulag gæti fengist um svo að hin nýja stjórnarskrá geti orðið hornsteinn hins íslenska þjóðfélags um langa framtíð.“ Það má reyndar geta þess að undir þessi sjónarmið tók Hannibal Valdimarsson, sem var lengi alþingismaður og ráðherra, í grein sem hann skrifaði í Andvara 1974 í sambandi við tímahrakið sem menn eru stundum að skapa sér í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Hannibal segir, með leyfi forseta: „Annars er það ekki aðalatriði hvenær endurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið heldur hitt, hversu vel tekst til um sjálfa framkvæmd verksins.“ Öll framangreind ummæli þessara látnu stjórnmálamanna, stjórnmálaforingja og stjórnmálaskörunga og þar á meðal nokkurra helstu stjórnlagafræðinga Íslendinga eru í hrópandi andstöðu við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Hrópandi andstöðu. Það er eins og ríkisstjórnin og þeir sem fylgja henni að málum, eins og Framsóknarflokkurinn, hafi einsett sér að gera þessar stjórnarskrárbreytingar í fullkominni andstöðu við öll þau sjónarmið sem eru viðurkennd í sambandi við þær aðferðir sem tíðkast yfirleitt í vestrænum lýðræðisríkjum og í íslenskri sögu um hvernig breyta eigi stjórnarskrá. Það er eins og menn hafi vísvitandi verið að reyna að brjóta sem flestar grundvallarreglur og meginsjónarmið. Hér hefur verið vitnað til fyrr í dag hvernig hinir og þessir umsagnaraðilar sem sendu erindi til sérnefndar um stjórnarskrármál bregðast við. Þeir gera athugasemdir við tímafresti. Flestir gera athugasemdir við tímafresti. Flestir gera athugasemdir við þann skamma tíma sem var til umræðu og eins og vísað hefur verið til treystu sumir sér ekki til að senda inn erindi vegna þess hve tíminn væri skammur. Aðrir fara nánar út í málið. Ragnhildur Helgadóttir prófessor sagði að óheppilegt væri að víkja frá hefð um samstöðu. Það væri hætta á óæskilegri þróun og hún biður menn um að fara sér hægt við breytingar.

Ragnhildur byrjaði á að segja að hún fagnaði …

Samband íslenskra sveitarfélaga taldi að eðlilegt væri að bíða með breytingar fram yfir kosningar nema hugsanlega varðandi 2. gr. frumvarpsins. Lögmannafélagið leggst eindregið gegn frumvarpinu og segir að stjórnarskrárbreytingar þurfi að gera að vel athuguðu máli og í mikilli sátt. Breytingar þurfi frekari athugunar við. Þetta eru m.a. aðilarnir, svo ekki sé talað um ótal hagsmunaaðila, sem hafa mörg orð um það hvað skorti á um tímann. Þeir benda á að mikið skorti á við málsmeðferð. Það sé skortur á samráði við fræðimenn, atvinnulíf og aðra hagsmunaaðila og þeir benda á að ætli menn á annað borð að setja á fót stjórnlagaþing sé eðlilegast að bíða með aðrar breytingar þangað til stjórnlagaþing tekur til starfa. Allar þessar umsagnir liggja hér fyrir og ættu að vera stuðningsmönnum þessa frumvarps verðugt umhugsunarefni. Það er greinilegt að þeir sem mynda meiri hlutann í sérnefnd um stjórnarskrármál hafa ekki miklar áhyggjur af því hvað þessir umsagnaraðilar segja. En ég bind þó enn vonir við að einhverjir þingmenn í meirihlutaflokkunum hér á þingi taki mark á því fólki sem hér talar. Það er ekki eins og um sé að ræða einhverja pótintáta Sjálfstæðisflokksins, hagsmunaaðila sem séu að gæta óeðlilegra hagsmuna. Þetta er upp til hópa fólk sem ber umhyggju fyrir stjórnarskránni og varar við óheppilegum vinnubrögðum. Fjöldinn allur varar við óheppilegum vinnubrögðum. Varðandi einstakar greinar má segja, af því hér hefur verið svolítið rætt um auðlindaákvæðið í 1. gr., að það eru ótal athugasemdir við þá grein og þær lúta alls ekki allar að því ákvæði sem var fellt út í breytingartillögum meiri hluta sérnefndarinnar. Ef umsagnirnar eru lesnar sést að fjölmargir aðilar gera athugasemdir við óljósa merkingu orða og hugtaka, t.d. varðandi þjóðareign. Samband sveitarfélaga bendir á að tilgangurinn sé óljós og ýmis túlkunaratriði sem ekki finnast svör við. Eðlilegra sé að bíða þar til farið verði út í heildarendurskoðun stjórnarskrár. Orkustofnun hvetur til þess, Orkustofnun sem ekki hefur neinna hagsmuna að gæta svo ég viti til, óskar eftir að hugtök verði skilgreind með skýrari hætti, t.d. varðandi náttúruauðlindir. Orkustofnun leggur til að þjóðareignarhugtakinu verði sleppt. Samorka sendir t.d. ítarlegar athugasemdir, vel rökstuddar um ófullnægjandi skilgreiningar hugtaka, hættu á réttaróvissu og bent er á að ekki hafi farið fram sú almenna umræða í samfélaginu sem eðlileg sé í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Landsvirkjun gagnrýnir óskýr hugtök og hugtakanotkun, skort á samráði. LÍÚ leggst gegn frumvarpinu og þarf ekki að koma neinum á óvart í ljósi fyrri afstöðu þeirra. Samtök atvinnulífsins benda á óljósa hugtakanotkun. Landssamband smábátaeigenda segir að merking 1. gr. sé óljós og ýmis hugtök séu bara orðagjálfur. Og svona má lengi telja. Ég vísa bara til þeirra umsagna sem hér liggja frammi og eru margar hverjar mjög fróðlegar. Ég er ekki sammála þeim öllum, alls ekki. En ég hins vegar vek athygli á því að meiri hlutinn í sérnefnd um stjórnarskrármál telur í fæstum tilvikum ástæðu til þess að taka mark á þessum athugasemdum og virðir þær ekki viðlits og reynir ekki að svara þeim í mörgum tilvikum. Í ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar áðan kom fram að í hans huga væri þjóðareignarhugtakið skýrt. Eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson minni ég á að í sérnefnd um stjórnarskrármál sem starfaði vorið 2007 kom líka fram verulegur pólitískur ágreiningur milli fræðimanna um skilning á hugtakinu þjóðareign og hvað fælist í því ákvæði sem þá lá fyrir. Af gögnum málsins og umsögnum er alveg ljóst að sá ágreiningur er ekki leystur. Þó að skilningur hugtaksins þjóðareignar sé skýr hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni þá er fjöldinn allur af aðilum í bæ, hagsmunaaðilum og sérfræðingum sem hafa annan skilning á hugtakinu en hann eða kvarta undan því að skýringarnar séu ekki nægar. Hugtakið sé of óljóst. Í nefndaráliti meiri hlutans er bara fullyrt að þjóðareignarhugtakið sé skýrt og það er ekki rökstutt nánar. Sama er að segja um ábendingar um að eðlilegt sé að bíða með lögfestingu ákvæðisins þar til heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar fer fram. Það er atriði sem margir benda á, að það eigi ekki að endurskoða einstök ákvæði ef til standi að fara í heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar á stjórnlagaþingi. Það er ekkert verið að ræða það í þessu nefndaráliti sem neinu nemi. Því sjónarmiði er bara svarað þannig að það sé búið að ræða svo lengi um svona ákvæði og nefndin telji einsýnt að ekki verði beðið lengur með setningu þess. Það er ekkert útskýrt eða rökstutt af hverju megi ekki bíða með setningu þessa ákvæðis. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði áðan að umræðunni væri lokið. Þá spyr ég: Hver hefur ákveðið að umræðunni sé lokið? Hver hefur ákveðið það? Það er veigamikil spurning. Það er enn spurning um þetta ákvæði og fleiri ákvæði þarna. Af hverju er svona brýnt að þessi ákvæði verði sett í stjórnarskrána núna? Því er ekki svarað, ekki gerð minnsta tilraun til þess að rökstyðja það hvers vegna það þurfi að gerast núna. Það eru ráðagerðir um að fara með heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar inn á stjórnlagaþing. Eftir nýjustu tillögum meiri hlutans á að taka til starfa á næsta ári og ljúka störfum eftir tvö ár. Hvaða brýnu nauðsyn ber til að breyta hinum ákvæðunum í þann skamma tíma sem líður þangað til stjórnlagaþing skilar niðurstöðu sinni, hvaða brýnu nauðsyn ber til þess? Hvaða hagsmuni er verið að vernda á þessum tíma? Hvaða réttarstöðu á að breyta? Hvaða áhrifum ætla menn að ná fram á þeim stutta tíma sem líður þangað til stjórnlagaþing tekur til starfa? Er það kannski bara það að þeir sem að þessu standa vilji gefa einhvers konar pólitískar yfirlýsingar, vilji senda út þau skilaboð að þeir vilji gera hitt og þetta, að þeir styðji hitt og þetta, að þeir séu að setja þessi stjórnarskrárákvæði fram fyrst og fremst sem pólitískar yfirlýsingar? Þá verð ég að minna á að stjórnarskrá er ekki landsfundarályktun stjórnmálaflokks, stjórnarskrá er ekki stefnuyfirlýsing eða einhver slík viljayfirlýsing, stjórnarskrá hefur lagagildi. Stjórnarskrá er grundvallarlög. Dómstólar þurfa að fara eftir stjórnarskrá. Þegar menn setja ákvæði í stjórnarskrá þurfa menn að vanda sig og menn þurfa t.d. að hugsa út í hvernig dómstólar muni meðhöndla viðkomandi ákvæði, hvernig þeir muni túlka þau. Ef menn eru bara að setja pólitískar yfirlýsingar inn í stjórnarskrá eru menn á miklum villigötum, þá lenda menn í miklum ógöngum. Þá taka menn þá áhættu að fylla stjórnarskrána með marklausum eða merkingarlitlum yfirlýsingum sem verða túlkaðar á alla enda og kanta og geta orðið uppspretta réttaróvissu, málaferla og dómsniðurstaðna sem enginn sér fyrir. Eins og hv. þm. Björn Bjarnason sagði fyrr í dag eru menn að skapa ríka hættu á því með þeirri aðferðafræði að dómstólum verði í rauninni falið það vald sem löggjafanum er almennt ætlað að hafa með hendi.  Varðandi aðra þætti frumvarpsins ætla ég ekki að hafa langt mál. Við höfum vikið að því, sjálfstæðismenn, fyrr í þessari umræðu og ég get ekki látið hjá líða að benda enn og aftur á þá hrópandi mótsögn sem felst í því að ætla annars vegar að lögfesta nýtt ákvæði um hvernig standa beri að stjórnarskrárbreytingum, þ.e. 79. gr. sem verður 81. gr., og hins vegar að koma á fót stjórnlagaþingi til að endurskoða stjórnarskrána í heild í náinni framtíð. Eins og bent hefur verið á, verði frumvarpið óbreytt að lögum, verður á sama tíma að setja tvær mismunandi leiðir til að afgreiða stjórnarskrárbreytingar sem eiga að vera í gildi á sama tíma. Þetta er að mínu mati hreinasta vitleysa, með leyfi forseta, hreinasta vitleysa. Menn ætla að hafa í gangi á sama tíma tvær mismunandi leiðir til þess að breyta stjórnarskrá, annars vegar stjórnlagaþing og hins vegar Alþingi með stjórnlagavald. Mér finnst í þessu felast alveg óskapleg mótsögn. Mér finnst líka felast óskapleg mótsögn í því þegar menn segja að helsta ástæðan fyrir því að það þurfi að setja á fót stjórnlagaþing sé sú að alþingismenn megi ekki koma að stjórnarskrárbreytingum, það sé óheppilegt að alþingismenn komi að stjórnarskrárbreytingum. Með því er ætlast til þess að einmitt hinir sömu alþingismenn, þ.e. við sem nú sitjum á Alþingi, breytum stjórnarskránni. Í öðru orðinu treysta menn alþingismönnum ekki til þess að breyta stjórnarskránni, í hinu orðinu ætlast þeir til þess að alþingismenn samþykki stjórnarskrárbreytingar. Þetta er hrein rökleysa. Eina leiðin til þess að átta sig á þessu er sú sem hv. þm. Pétur Blöndal vék að áðan, að hugsanlega hafa einhverjir af tillöguflytjendum í raun ekki neina trú á því að stjórnlagaþingið komist á koppinn eða að stjórnlagaþingið muni skila einhverju, hugsanlega er þetta þannig. Hugsanlega vilja einhverjir af höfundum þessara tillagna beinlínis flýta sér að gera breytingar sem eru þeim að skapi á stjórnarskránni vegna þess að þeir reikna ekki með að það komi neitt út úr stjórnlagaþinginu, vegna þess að þeir deila kannski skoðun prófessors Sigurðar Líndals, þ.e. að það verði bara þrætusamkoma, umræðufundur og þrætusamkoma sem ekki -  Ég velti fyrir mér hvort framsóknarmenn sérstaklega, af því að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, er ein úr hópi stuðningsmanna frumvarpsins sem er hér í salnum, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er sú eina af þeim sem standa að þessu frumvarpi sem sýnir umræðunni áhuga á þessari stundu, þá finnst mér rétt að spyrja hana sem framsóknarmann hvort Framsóknarflokkurinn hlusti ekki á sinn eigin ráðgjafa í stjórnarskrármálum. Það hefur komið fram að Gísli Tryggvason er höfundur stjórnlagafrumvarpsins sem framsóknarmenn lögðu til fyrr í vetur, en núna virðist það ekki henta Framsóknarflokknum og Gísla, ekki þegar hann segir að hann hafi ríkar efasemdir um að það eigi að setja á stjórnlagaþing og gera hinar breytingarnar á stjórnarskránni á sama tíma. Þetta kom tvívegis fram hjá honum í sérnefnd um stjórnarskrármál. Gísli Tryggvason á sæti í ráðgjafarnefnd ríkisstjórnarinnar og kom tvívegis fyrir sérnefndina um stjórnarskrármál og það kom skýrt fram í máli hans, tvívegis, að hann hefði mjög miklar efasemdir um þá leið sem hér er farin. Ég velti fyrir mér: Af hverju hlusta framsóknarmennirnir ekki á sinn eigin ráðgjafa? Hentar það ekki pólitískum hagsmunum Framsóknarflokksins um þessar mundir að hlusta á þessi sjónarmið? Ég vék aðeins að nefndaráliti meiri hlutans áðan. Þar eru ýmsar fullyrðingar sem ég verð að vekja athygli á vegna þess að þær eiginlega gera það að verkum að maður skilur enn síður þær hugmyndir og tillögur sem hér eru á borðinu. Ég vil nefna ákvæðið varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Í nefndarálitinu segir um þjóðaratkvæðagreiðslur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn áréttar jafnframt að undanskilin þjóðaratkvæðagreiðslu eru málefni sem varða einkamálefni og einkahagsmuni fólks eða minnihlutahópa.“ Reglan sem hér er orðuð í nefndaráliti er vissulega ágæt, en ég spyr: Á hún sér einhverja stoð í lagatextanum sjálfum, stjórnarskrártextanum sjálfum, í ákvæðinu? Ég kem ekki auga á það. Ég held að hafi verið ætlunin að setja reglu af þessu tagi í stjórnarskrárákvæðið hefði þurft að gera það með skýrum hætti, ekki bara með almennu orðalagi í nefndaráliti. Ummæli í nefndaráliti sem ekki eiga sér stoð í lagatexta hafa enga merkingu, skipta ekki máli. Það verður að vera stoð í lagatextanum til þess að nefndarálitið hafi eitthvert gildi. Sama á við þegar síðar er talað um þjóðaratkvæðagreiðslu, að Alþingi eigi að staðfesta spurningar sem séu tækar til þjóðaratkvæðagreiðslu. Um það er sagt í nefndarálitinu að þar með sé tryggt að spurningar sem varða einstaklinga og einkamálefni þeirra fari ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu. Slík regla væri líka ágæt en hún kemur ekki fram í frumvarpstextanum sjálfum. Það er engin vörn varðandi einkamálefni og einkahagsmuni í stjórnarskrártextanum sjálfum.  Það er síðan rétt að geta þess af því að ég vék þjóðaratkvæðagreiðsluákvæðinu að pólitískt eru allir sammála um það markmið að stefna beri að því að auka vægi þjóðaratkvæðagreiðslna í landinu. Það er raunar hægt að gera það með lagabreytingum, með því að setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ef þjóðaratkvæðagreiðslur eiga að vera bindandi verður að vísu að fara með það inn í stjórnarskrá en það þarf hins vegar að gera með þeim hætti að vandað sé til verka. Það eru enn þá allt of margar spurningar, allt of mörg óljós atriði, allt of mörg atriði þar sem skortir útfærslu til þess að það sé hægt að líta á að þetta ákvæði sé fullunnið þó að það sé ekki ágreiningur um markmiðið. Sama á við um svo margt þarna. Það er ekkert endilega ágreiningur um markmiðin, vinnan er bara í miðju kafi, hún er ekki búin, það er ekki búið að klára vinnuna heldur er í einhverjum æsingi og taugaveiklun af hálfu ríkisstjórnarflokkanna reynt að keyra þetta mál í gegn á síðustu dögum þingsins alveg án þess að hugað sé að því hvernig vanda beri til verka og standa beri að stjórnarskrárbreytingum af þessu tagi. Það er fleira sem ég ætla að nefna hér en tími minni er senn á enda þannig að ég verð líklega að koma aftur síðar í umræðunni til þess að fara yfir fleiri þætti sem varða þetta. Ég vil bara geta þess í sambandi við stjórnlagaþingið eins og það er nú útfært í breytingartillögum meiri hlutans - ég vil nú ekki níðast neitt á þeim ágæta flokki Framsóknarflokknum - en ég hlýt að vekja athygli á því að nú stendur Framsóknarflokkurinn að þriðju tegundinni af stjórnlagaþingi, þriðju útgáfunni af stjórnlagaþingi á tveimur og hálfum mánuði. Á tveimur og hálfum mánuði hefur Framsóknarflokkurinn ruðst fram á völlinn, fullur af sannfæringarkrafti og heitur, með nýja útfærslu af stjórnlagaþingi og allar eru þær gerólíkar innbyrðis.  Við verðum að skoða þessar hugmyndir með stjórnlagaþingið þannig - og það var þess vegna sem ég í upphafi máls míns vakti athygli á því að hér vantaði flutningsmenn þessa frumvarps - að það stjórnlagaþing sem nú birtist í breytingartillögum meiri hlutans er allt annars eðlis en það stjórnlagaþing sem lagt var upp með í upphaflegu frumvarpi. Að sumu leyti er það til bóta, t.d. er gert ráð fyrir að það sé miklu ódýrara en áður.

Hálfur milljarður.

Það er samt hálfur milljarður eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir bendir á. En það vantar alveg skýringar á því, t.d. í nefndarálitið, hvers vegna og á hvaða forsendum þeir flokkar sem fyrir þremur vikum töldu að nauðsynlegt væri að stilla upp stjórnlagaþingi með þeim hætti sem birtist í frumvarpinu sem forsætisráðherra og fleiri fluttu, telja allt í einu að nú sé nóg að koma með einhverja allt aðra útgáfu. Þessi stefnubreyting er ekkert útskýrð. Ég skil rökin með að spara. En ef flutningsmenn töldu nauðsynlegt að stjórnlagaþingið yrði með þeim hætti sem það birtist okkur í frumvarpinu fyrir þremur vikum telja þeir þá að það sé fullnægjandi í þeirri smækkuðu mynd sem lögð er til í breytingartillögum meiri hlutans? Þess vegna, hæstv. forseti, taldi ég að það væri mikið gagn að því ef flutningsmenn frumvarpsins væru viðstaddir þessa umræðu og ættu þátt í skoðanaskiptum við þingmenn um málið. Hugsanlega gefst tækifæri síðar í umræðunni til að eiga orðastað við þá um þessi atriði og fleiri. Hæstv. forseti. Það er komið að lokum ræðu minnar. Að endingu get ég þó ekki annað en vakið athygli á nokkrum þokukenndum ummælum og hugleiðingum varðandi stjórnlagaþingið sem birtast í lok nefndarálitsins um mikilvægar spurningar sem nauðsynlegt er að átta sig á áður en við samþykkjum nokkra tillögu um stjórnlagaþing. Það er eins og víðar að nefndarálitið er þannig úr garði gert að það verður frekar til þess að flækja málin, flækja skilning manns á málinu en að auka hann. Í nefndarálitinu meiri hlutans segir eftirfarandi um persónukjör til stjórnlagaþingsins, en í upphaflegu frumvarpi var það útgangspunktur að það yrði persónukjör, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu“ - þ.e. persónukjöri - „en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar.“ Hvað á meiri hluti nefndarinnar við? Hvað þýðir þessi setning? Vill meiri hluti nefndarinnar persónukjör eða vill hann það ekki? Þeirri spurningu er ekki svarað í þessum texta. Er verið að gefa í skyn að fulltrúar kosnir persónukjöri séu ekki fulltrúar þjóðarinnar? Hvað er átt við? Ég skil það ekki. Ég lýsi eftir því hvort einhver í salnum skilur hvað þessir hv. þingmenn eru að fara þegar þeir setja svona vitleysu fram, skilur einhver hvað þeir eru að fara? Þetta er mikilvægt þingskjal. Ef þetta verður að stjórnarskipunarlögum er þetta mikilvægt lögskýringargagn og það er til vansa ef þar eru óskiljanlegar fullyrðingar og setningar. Í sambandi við útfærsluna á kjörinu til stjórnlagaþingsins velti ég líka fyrir mér því sem þar er sagt, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti.“ Ég skil ekkert í þessu. Ég veit ekkert hvernig menn sjá fyrir sér að ná þessum markmiðum. Þetta eru ósköp ágæt markmið en það er engin leið að átta sig á því hvernig á að útfæra þetta. Svo segir: „Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Þetta eru ágæt markmið en það er engin ráðagerð um hvernig eigi að útfæra þetta. Það eru skildar eftir alveg óskaplega margar spurningar. Það má segja að í breytingartillögunum sjálfum og raunar upphaflega frumvarpinu séu fjölmörg óljós og óútskýrð atriði en ákveðnir kaflar í nefndarálitinu verða enn þá frekar til þess að flækja málið, alla vega fyrir mér. Ég hef reynt að lesa þetta fram og til baka til að átta mig á því hvað meiri hluti nefndarinnar er að fara, hvað fólkið er að meina, en ég er engu nær. Ég væri þakklátur fyrir ef einhverjir hv. þingmenn, einhverjir af stuðningsmönnum málsins, flutningsmönnum eða nefndarmönnum gætu útskýrt fyrir mér þau tilteknu vafaatriði sem ég hef vikið hér að. Hæstv. forseti. Ég lýk nú máli mínu en þar sem mjög mörg atriði varðandi þetta frumvarp eru óljós óska ég eftir því að eiga þess kost að komast aftur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem hefur á sér þann sérstaka og raunar algerlega einstaka blæ að vera flutt í fullkominni andstöðu við stóran hluta þingheims. Það er hins vegar akkúrat núna sem skiptir mjög miklu máli á Alþingi Íslendinga að allar breytingar á mikilvægri löggjöf, ég tala nú ekki um breytingar á stjórnarskipunarlögum, séu unnar og gerðar að vel athuguðu máli, vel undirbúnar og vel rökstuddar. Ástandið hjá okkur á Íslandi er þannig um þessar mundir og stjórnmálaleg óvissa að það er algerlega óforsvaranlegt að ganga til breytinga á stjórnarskipunarlögum með þeim hætti sem hér er að unnið. Hins vegar er ástæða til að rifja upp og undirstrika að frumvarpið er að því er virðist notað af hálfu ríkisstjórnarinnar sem einhvers konar trygging eða baktrygging fyrir því að Framsóknarflokkurinn tryggi líf ríkisstjórnarinnar eftir að til hennar var stofnað með mjög undarlegum hætti við alveg einstakar aðstæður á Alþingi Íslendinga þar sem ofbeldi var beitt gagnvart Alþingi. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með því síðustu daga og ekki síst í dag hvernig kaupin hafa gerst á eyrinni milli flutningsmanna þessa frumvarps. Það vakti athygli mína þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem er einn af flutningsmönnum þessa frumvarps - og hefur einn flutningsmanna sýnt okkur þá virðingu að vera hér viðstaddur enda er hann þekktur fyrir vasklega framgöngu í þinginu -  
             Öðruvísi mér áður brá þegar hv. þáverandi þingmaður Steingrímur J. Sigfússon beitti sér af miklu afli gagnvart ráðherrum Framsóknarflokksins og krafði þá svara við spurningum. Þá voru ekki gerðar athugasemdir við það að þær væru óundirbúnar eða lítt undirbúnar og ráðherrarnir af hálfu Framsóknarflokksins í þáverandi ríkisstjórn ættu erfitt um vik með að svara. Nei, núverandi fjármálaráðherra gerir allt aðrar kröfur til samstarfsmanna sinna, framsóknarmanna, um þessar mundir en hann vildi gera til ráðherra á sínum tíma þegar hann var óbreyttur þingmaður. Það er annað sem vekur athygli í undirbúningi þessa máls. Breytingar á stjórnarskipunarlögunum eru fluttar sem þingmannafrumvarp. Allt gott um það, en annar stjórnarflokkurinn á ekki aðild að þessu. Frumvarpið virðist vera unnið á vegum forsætisráðuneytisins á kostnað forsætisráðuneytisins. Það er ekki unnið á vegum stjórnmálaflokkanna sem að því standa fyrir fjármuni sem stjórnmálaflokkunum er ætlað til að vinna að slíkum málum eða sérfræðikostnað og fjármuni sem eru ætlaðir til slíkrar vinnu til að vinna að þessu frumvarpi. Nei, það er unnið eins og um stjórnarfrumvarp væri að ræða og síðan koma Frjálslyndi flokkurinn og Framsóknarflokkurinn að einhverju leyti að þessu máli. Allt í kringum þetta frumvarp og þetta mál er með miklum ólíkindum. Nú ætla stjórnarflokkarnir og Framsókn að fylgja þeirri einstöku framgöngu eftir að breyta stjórnarskránni, grundvelli lýðræðisskipunar okkar, með fáheyrðum vinnubrögðum á Alþingi eins og ég hef farið yfir. Sjálfstæðisflokkurinn er andvígur því að ráðist verði í umfangsmiklar breytingar á stjórnarskránni án þess að tími gefist til vandaðrar málsmeðferðar. Það hlýtur að vera eðlilegt. Við sjálfstæðismenn gagnrýnum einnig harðlega að ekki hefur verið tekið tillit til sjónarmiða okkar við endurskoðun stjórnarskrárinnar og alls ekki kallað eftir samstarfi við okkur. Nú blasir við að gert er ráð fyrir breytingum á stjórnarskránni í algerri andstöðu við einn af stjórnmálaflokkunum og eins og hér hefur margkomið fram í dag hefur það ekki gerst í 50 ár að rofinn sé friðurinn á Alþingi með þessum hætti. Sjálfstæðisflokkurinn telur engu að síður þörf á breytingum á stjórnarskránni. Ég vil að það komi skýrt fram. Auðvitað þurfum við að endurskoða stjórnarskrána og við þurfum að gera það á heildstæðan og vandaðan hátt með ígrunduðum hætti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram tillögur í þeim efnum. Allt annað tal er úr lausu lofti gripið og það er rangt að við sjálfstæðismenn höfum ekki verið tilbúnir til að standa að breytingum. Við teljum eðlilegt að ganga til þessa verks með breytingum á 79. gr. stjórnarskrárinnar eins og margsinnis hefur komið fram í umræðunni. Formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, hefur gert rækilega grein fyrir því. Það er gagnlegt fyrir okkur, ekki síst þá sem hafa unnið í sérnefndinni sem hefur fjallað um frumvarpið, að fara aðeins yfir það hvernig aðrar þjóðir hafa staðið að breytingum á stjórnarskránni. Hv. þm. Birgir Ármannsson vakti athygli á því hvernig Svíar eru núna að vinna að breytingum á sinni stjórnarskrá. Sú vinna hefur staðið allar götur frá árinu 2004. Þá skipaði ríkisstjórnin sænska fulltrúa allra þingflokka til að undirbúa stjórnarskrárbreytingar. Um er að ræða mjög víðtæka endurskoðun hjá Svíunum. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum hafa fjölmargir ráðgjafar og sérfræðingar verið kallaðir til þeirrar vinnu og gert er ráð fyrir því að ný stjórnarskipunarlög taki gildi hjá Svíum 2011 eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu. Þarna er unnið með mjög vönduðum hætti og hv. þm. Kristrún Heimisdóttir hefur m.a. bent á að við þurfum að vinna með sama hætti og Svíar með því að rannsaka, undirbúa, átta okkur rækilega á hverju þarf að breyta og kalla til sem flesta í samfélaginu af fræðasviði, af vettvangi stjórnmála og af vettvangi vísindamanna í stjórnarskipun. Ég nefni þetta vegna þess að það skiptir miklu máli að það sé vel undirbúið sem lengi á að standa. Því hefur verið ranglega haldið fram að engar breytingar hafi verið gerðar á stjórnarskránni frá upphafi. Þingmenn hafa leyft sér að halda því fram í ræðustól á Alþingi að engar breytingar hafi verið gerðar. Ég vil leiðrétta þær rangfærslur sem fram hafa komið, reyndar ekki í umræðunni núna en hefur gerst áður og ég hlustaði á þær ræður. Það er rétt að rifja aðeins upp við þessa umræðu - ég tel að það sé mjög gagnlegt - hvernig staðið var að breytingum og hverju var verið að breyta í stjórnarskránni 1995. Í apríl 1994 sendi stjórnarskrárnefnd formönnum þingflokka á hinu háa Alþingi tillögu um breytingar á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar sem þá var mjög mikið fjallað um. Tillaga til þingsályktunar var lögð fram 16. júní 1994 - það er rétt að rifja það upp - af Matthíasi Bjarnasyni, þáverandi þingmanni, Valgerði Sverrisdóttur sem hér er talsmaður meiri hluta sem vill ryðjast fram með þessar breytingar, Gunnlaugi Stefánssyni, Ólafi Ragnari Grímssyni og Kristínu Einarsdóttur. Fimm þingmenn tóku til máls við umræðuna um málið í jafnmörgum ræðum og stóð umræðan í nokkurn tíma. Síðan var með ályktun Alþingis - þetta var aðdragandi - 17. júní 1994 í tilefni 50 ára lýðveldis á Íslandi samþykkt að stefnt skyldi að því að ljúka endurskoðun alls VII. kafla stjórnarskrárinnar fyrir næstu reglulegar alþingiskosningar. Við endurskoðunina skyldi höfð hliðsjón - og er ég þá að vitna hér, með leyfi forseta, í texta sem ég hef hér við höndina - af áðurgreindum „tillögum stjórnarskrárnefndar frá 5. apríl 1994“ en einnig skyldi fjallað um önnur ákvæði kaflans, svo sem um skipan skattamála, ríkisborgararétt og stöðu sveitarfélaga. Á síðari stigum var enn fremur ákveðið að taka til endurskoðunar ákvæði um trúfrelsi í VI. kafla. Frumvarpið sem ég var að vísa til og var undirbúið var síðan lagt fram 15. desember 1994 af Geir H. Haarde, Finni Ingólfssyni, Ragnari Arnalds, Kristínu Ástgeirsdóttur og Sigbirni Gunnarssyni. Blessuð sé minning hans. Fyrsta umræðan fór fram 19. desember 1994, 2. umr. 23. febrúar 1995 og 3. umr. 24. febrúar 1995. Við umræðuna tóku 15 þingmenn til máls í samtals 39 skipti svo það er ekki í fyrsta skipti sem verið er að ræða hér stjórnarskipunarlög í umfangsmikilli umræðu. Stóðu umræðurnar í alllangan tíma. Þetta vil ég rifja hér upp, virðulegi forseti, vegna þess að umræður og meðferð mála hvað varðar breytingar á stjórnarskránni hafa verið umfangsmiklar á Alþingi þegar breytingar hafa verið gerðar og ég vísa m.a. til þess að í þeirri vinnu sem unnin var þegar mannréttindaákvæðinu var breytt var kallað eftir áliti og tillögum frá almenningi. Það var auglýst sérstaklega og það væri ágætisinnlegg að lesa upp auglýsingu frá stjórnarskrárnefnd Alþingis sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Stjórnarskrárnefnd Alþingis gefur þeim, sem þess óska, kost á að koma með skriflegar athugasemdir við frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands númer 33/1944, með síðari breytingum, 297. mál. Meginefni frumvarpsins er tillögur til breytinga á VII. kafla stjórnarskrárinnar sem m.a. hefur að geyma mannréttindaákvæði hennar. Frumvarpið liggur frammi á skjalaskrifstofu Alþingis.“ Þarna kallaði sú nefnd sem vann að breytingunum eftir aðkomu og áliti almennings og vafalaust hefur verið rík ástæða til að gera það enda var mjög vandlega að þessu öllu unnið. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, nefna vegna þess að mér finnst umræðan um það frumvarp sem er til meðferðar á þessu þingi, til breytinga á stjórnarskipunarlögunum, vera með þeim hætti að ýmsir hv. þingmenn líti svo á að það sé fullkomlega eðlilegt að hrapa að breytingum á stjórnarskránni. Þegar við lítum á forsendurnar sem flutningsmenn gefa sér fyrir breytingum á stjórnarskipunarlögunum er margt athyglisvert þar. Það hefur margsinnis komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra að það sé kallað eftir lýðræðislegum umbótum. Því er haldið alveg miskunnarlaust fram að hrun hafi orðið í samfélagi okkar af völdum stjórnarskipunarinnar. Kerfishrun er það kallað og ástæðan fyrir því að gengið er til þessara breytinga á stjórnarskránni er m.a. viðbrögð mótmælenda á Austurvelli, aðgerðir mótmælenda kalla eftir breytingum á stjórnarskránni  Þörfin fyrir lýðræðisumbæturnar var hins vegar ekki meiri að mati stjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins en svo að þegar er búið að ýta því frumvarpi til hliðar. Það er ekki lengur á dagskrá, að því er virðist, hjá ríkisstjórninni að koma á þessu persónukjöri. Hvers vegna skyldi það hafa verið? Það bendir allt til þess að ekki hafi þurft meira til en óróleika í prófkjöri hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum til að ýta þessu mikla og mikilvæga lýðræðisumbótamáli til hliðar. Það er ekki lengur á dagskrá. Óttinn við að kjósendur tækju fram fyrir hendurnar á flokksmönnum þegar búið var að velja í prófkjöri var svo mikill að hætt var við þetta. Það var ekki lengur ástæða til að ganga til þessara lýðræðisumbóta hvað varðaði kosningalögin. Allt er þetta með miklum ólíkindum. Þá vík ég aðeins að vinnunni í sérnefnd sem hefur fjallað um stjórnarskipunarlögin. Ég þakka hv. þingmönnum sem þar störfuðu fyrir samstarfið og formanninum fyrir að þola okkur þó að við værum ekki sammála. Það er mjög mikilvægt að vinna vel í slíkri nefnd og ég tel að við sjálfstæðismenn í nefndinni höfum svo sannarlega lagt okkur fram við að tefla fram sjónarmiðum okkar í þeim tilgangi að sjálfsögðu að bæta þá löggjöf sem að er stefnt. Það er mikið gert úr því að 11 fundir hafi verið haldnir í nefndinni. Ég verð bara að viðurkenna að mér þykir ekki mikið að halda 11 fundi í nefndinni, misjafnlega langa. Þegar maður lítur yfir hvað gerðist á þessum 11 fundum og þegar ég hlusta á það í ræðustólnum, ekki síst frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni sem lætur sig vanta í þessa umræðu, að það hafi skort á efnisumræðu á þessum nefndarfundum er kannski ástæða til að vekja athygli á því að á langflestum þessara funda var tekið á móti umsagnaraðilum, hlýtt á mikilvægt innlegg þeirra og hlýtt á þá gera grein fyrir afstöðu sinni. Á fyrsta fundinum sem var mjög stuttur var einungis kjörinn formaður og varaformaður, en strax á öðrum fundi kom til nefndarinnar ráðgjafarnefndin sem vann þetta frumvarp væntanlega á grundvelli hugmynda flutningsmanna. Ráðgjafarnefndin fór yfir frumvarpið og sömuleiðis var kallaður til sérstakur fulltrúi úr forsætisráðuneytinu á þessum fundi, ágætur starfsmaður forsætisráðuneytisins Páll Þórhallsson en auk þess voru Björg Thorarensen, forseti lagadeildar Háskóla Íslands, Bryndís Hlöðversdóttir, forseti lagadeildar Háskólans á Bifröst, sem reyndar kom einungis á þann eina fund, og síðan Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, sem var sérlegur fulltrúi Framsóknarflokksins í ráðgjafarnefndinni. Síðan voru þriðji, fjórði, fimmti, sjötti og sjöundi fundirnir hlaðnir yfirferð um umsagnir. Einungis var farið yfir umsagnir og hlustað á umsagnaraðila en þegar búið var að því var strax á fyrsta fundi þar á eftir reynt að rífa málið út án þess að veruleg efnisumræða gæti farið fram. Svo er talað um það hér og kvartað undan því að við sjálfstæðismenn höfum gert athugasemdir við þessi vinnubrögð. Það átti að rífa málið út strax þegar búið var að fara yfir það með umsagnaraðilum og lítill sem enginn tími gefinn til að fara í efnisumræðu, ég tala nú ekki um að gera tilraun til að ná einhverri sátt um þetta mál. Á þeim fundi þegar málið var tekið út í andstöðu við okkur sjálfstæðismenn óskuðum við eftir því að gerð yrði tilraun til að ná samkomulagi. Við teljum svo mikilvægt að það sé samkomulag um þær breytingar á stjórnarskránni sem á að gera. Ég vona svo sannarlega að ekki sé öll nótt úti enn þótt það sé orðið kvöldsett núna á þessum drottins degi. Það kemur dagur eftir þennan dag og ég vona sannarlega að forustumenn sérnefndarinnar beiti sér fyrir því að reynt verði að ná sátt um þær breytingar sem kunna að verða gerðar. Nefndarmenn vöktu sérstaka athygli á því fyrr í umræðunni að ef til vill væri hægt að ganga til breytinga. Það vakti athygli mína að nefndarálitið sem liggur hér fyrir sem þingskjal frá meiri hluta nefndarinnar var lagt fram fyrir nokkru og það er algerlega óbreytt frá því að það var fyrst lagt inn í nefndina. Það var ekkert litið til athugasemda sem var verið að gera og ekkert litið til þeirra hvatninga sem við höfðum í frammi, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, eða tekið tillit til sjónarmiða okkar. Það sem vakti hins vegar enn meiri athygli mína var að á síðasta fundinum gerði einn af flutningsmönnum frumvarpsins, Guðjón Arnar Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, athugasemdir við nefndarálitið. Þeim athugasemdum var ýtt til hliðar meðan við sátum fundinn. Það var efnt til meirihlutafundar strax að loknum fundi og þá bjóst ég við að gerð yrði einhver breyting á nefndarálitinu á grundvelli þeirra athugasemda sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hafði haft í frammi. Engar breytingar voru gerðar, ekkert tillit var einu sinni tekið til athugasemda frá flutningsmönnum frumvarpsins.

… fleiri athugasemdir?

Hann setti fram athugasemdir og gerði grein fyrir því að hann væri með athugasemdir á fundi þannig að við urðum vitni að því. Hv. þm. Jón Magnússon sem er í salnum getur borið vitni um það á eftir. Ef það hefði verið brotið á bak aftur er það væntanlega skýringin núna en það lá alveg fyrir að hann var með athugasemdir. Þær birtust hins vegar ekki í nefndarálitinu því að það var algerlega stafrétt óbreytt eins og það var sett fram fyrst. Eitthvað hefur gengið á á bak við tjöldin í þessu öllu saman. Ég hlýt að gera athugasemdir við þetta vegna þess að ég vonaðist til þess að okkur auðnaðist að ná sátt þrátt fyrir þessi vinnubrögð. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson undrast það að við gerum athugasemdir við frumvarpið og óskum eftir breytingum. Nánast hefur verið látið að því liggja að litlar eða engar athugasemdir hafi komið fram. Það er öðru nær. Eins og rækilega hefur komið fram í þessari umræðu hafa umsagnir um frumvarpið verið mjög neikvæðar. Það er gegnumgangandi, má segja, að umsagnaraðilar hafi kvartað undan því hve skammur tími væri til verksins nema reyndar ASÍ og BSRB en þær umsagnir virðast algerlega hafa verið pantaðar og er þeim stóru samtökum til skammar. Þegar nokkurra síðna bréf er sent til þeirra þar sem óskað er eftir umsögn um breytingar á stjórnarskránni leyfa ASÍ og BSRB sér að senda örstutt bréf um að þeir fagni þessu öllu saman. Síðan kemur röð sérfræðinga, lögfræðinga, Sambands íslenskra sveitarfélaga og fjölmargra merkra aðila sem gerir stórkostlegar athugasemdir við frumvarpið. Ég get ímyndað mér að það væri hægt að skrifa í öllum lagadeildum háskólanna á Íslandi margar doktorsritgerðir sem fjölluðu um athugasemdir um stjórnarskipunarlagabreytingarnar sem hér er fjallað um. Þær eru mjög athyglisverðar, margar hverjar, og ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að lesa það allt saman upp en það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni fyrir okkur þingmenn að fá til okkar athugasemdir eins og frá Ragnhildi Helgadóttur, prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskólann í Reykjavík, Davíð Þorlákssyni lögfræðingi, Davíð Þór Björgvinssyni, dómara við Mannréttindadómstólinn í Evrópu - mjög athyglisverð umfangsmikil umsögn kom frá Davíð Þór Björgvinssyni sem mörgum þingmönnum er að góðu kunnur þar sem hann fer á þessum örstutta tíma af mikilli vandvirkni ofan í frumvarpið og gerir margar athugasemdir. Þegar hefur verið gerð grein fyrir athugasemdum Sigurðar Líndals. Hann þarf ekki að kynna sérstaklega hér, svo þekktur sem hann er. Landsvirkjun gerir mjög alvarlegar athugasemdir og ég vitna til athugasemda Landsvirkjunar, með leyfi forseta: „Ekki verður því komist hjá því að benda á að sá tími sem veittur er af hálfu Alþingis til umfjöllunar og umsagnar um svo viðamikið mál er afar stuttur.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Landsvirkjun telur að nauðsynlegt sé að slík umræða og skoðanaskipti fari fram með faglegum og vönduðum hætti áður en ákvæði af þessum toga er tekið upp í íslensku stjórnarskrána.“ - Það er verið að fjalla um 1. gr. - „Það gerist ekki á nokkrum dögum. Þar til slík opin og hreinskiptin umræða hefur farið fram leggur Landsvirkjun til að frestað verði að taka inn í íslensku stjórnarskrána efnisákvæði 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins.“ Það er ekki á hverjum degi sem Alþingi fær umsögn frá Landsvirkjun, þessari lykilstofnun íslenska samfélagsins, þar sem fjallað er með þessum hætti um lagabreytingar. Það er verið að fjalla um stjórnarskrána. Norðurál gerir athugasemdir. Rafmagnsveitur ríkisins, Rarik, taka undir þær athugasemdir. Samorka og fleiri aðilar í orkugeiranum gera athugasemdir og vara við afgreiðslu þessa máls eins og það er. Samtök atvinnulífsins, Landssamband smábátaeigenda og Viðskiptaráð sömuleiðis. Orkustofnun gerir mjög alvarlegar athugasemdir. Fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga komu á fund nefndarinnar og gerðu auk þess mjög veigamiklar skriflegar athugasemdir þar sem varað er við breytingum á stjórnarskránni. Ég ætla að leyfa mér að vitna til athugasemda frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá lýðveldisins er grundvallarlöggjöf þessa lands sem öllum ber að virða. Þannig er stjórnarskránni ætlað að vera hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum. Vegna mikilvægis stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að stjórnskipunarlög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt.“ Síðar segir: „Tilgangur ákvæðisins“ - þ.e. 1. gr. - „er fremur óljós og sömuleiðis hvaða áhrif ákvæðinu er ætlað að hafa.“ Þannig mætti lengi telja, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vitna frekar í þessar umsagnir en það er alveg ljóst að hvað varðar 1., 2. og 3. gr. eru margvíslegar athugasemdir gerðar af þeim aðilum sem veittu umsagnir. Hvað varðar 4. gr. þar sem stjórnlagaþingið er til umfjöllunar er það auðvitað alveg sérstakur kapítuli út af fyrir sig. Umfjöllun um stjórnlagaþingið tók nokkra kippi, má segja, vegna þess að eftir að kostnaðarmat lá fyrir var gert ráð fyrir því að á grundvelli frumvarpsins eins og það var upphaflega þyrfti að kosta til stjórnlagaþings mjög háum fjárhæðum. Þar var um að ræða 1,2–2,2 milljarða eftir því hvernig útfærslan yrði þannig að þarna var um verulegar fjárhæðir að ræða. Eftir að stjórnarliðarnir og fulltrúar Framsóknarflokksins höfðu farið höndum um kostnaðarmatið frá fjármálaráðuneytinu virtust þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta gæti ekki gengið, það gengi ekki ofan í þjóðina að efna til stjórnlagaþings sem kostaði á þriðja milljarð króna auk þeirrar óvissu sem frumvarpið skapaði. Þess vegna var kallað eftir breyttu mati frá fjármálaráðuneytinu. Áður en kostnaðarmatið frá fjármálaráðuneytinu var lagt fyrir nefndina kom fram að það gætu verið um það bil 400 millj. sem stjórnlagaþing í breyttri mynd kostaði. Sú varð niðurstaðan. Það kom kostnaðarmat frá fjármálaráðuneytinu sem sagði að miðað við átta mánaða starfstíma mundi þetta kosta 424 millj. og ef starfstíminn væri 12 mánuðir, og þar með var náttúrlega búið að minnka þetta allt saman mjög mikið, væri kostnaðurinn 524 millj. þegar tekinn var inn kostnaður vegna kosninga fulltrúa á stjórnlagaþing og einnig kostnaðurinn við þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvarpið. Það tókst að koma þessum kostnaði samkvæmt þá breyttu fyrirkomulagi niður í þessar fjárhæðir. Hvað um það, kostnaðurinn er vissulega mikill en aðalatriðið er hins vegar það sem ég vil gera alveg sérstakar athugasemdir við, að hér er gert ráð fyrir því að ýta Alþingi Íslendinga til hliðar samkvæmt 4. gr. frumvarpsins, efna til stjórnlagaþings sem tekur stjórnarskrárvaldið frá Alþingi Íslendinga. Það er algerlega óásættanlegt að mínu mati. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til að miklu fremur verði farin sú leið að stjórnlagaþingið væri ráðgefandi. Ég tel að það sé mjög góður kostur fyrir okkur Íslendinga að efna til umfangsmikillar umræðu almennings og kalla til með kosningu fulltrúa á stjórnlagaþing sem fjallaði um málið með sérfræðingum áður en það kæmi endanlega til afgreiðslu á Alþingi. Það að kjósa stjórnlagaþing við hliðina á Alþingi Íslendinga og ætlast til þess að Alþingi veitti umsögn um tillögur frá stjórnlagaþinginu er að mínu mati algerlega óásættanlegt form þegar verið er að gera breytingar á stjórnarskipunarlögunum. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnarskipunar íslenska lýðveldisins. Hún mælir annars vegar fyrir um reglur sem fjalla um vald handhafa ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Ef okkur tekst sem sagt ekki að hægja á þeirri vegferð stendur til að keyra í gegn á Alþingi breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins á fáeinum dögum. Ég hef vísað til þess að bæði í Svíþjóð og þegar við höfum sjálf breytt stjórnarskránni hafa menn lagt mikla áherslu á að gefa sér góðan tíma. Þess vegna hljótum við að harma að þessi háttur sé hafður á og lýsa mikilli ábyrgð á hendur bæði flutningsmönnum og þeim sem vilja standa með þessum hætti að málum á hinu háa Alþingi. Eins og ég sagði áður er ekki öll nótt úti enn. Ég vona svo sannarlega að okkur sjálfstæðismönnum hafi tekist með þessari umræðu að vekja athygli flutningsmanna og annarra þingmanna sem hafa fylgt þessu frumvarpi gjörsamlega í blindni. Ég heyri á ýmsum þingmönnum að þeim er ekki rótt. Ég vona þess vegna að þeir hinir bestu menn í stjórnarliðinu og í Framsóknarflokknum - ég veit að þar er margt gott fólk sem vill leggja hönd að - láti sér segjast og falli frá þeim ótrúlegu áformum að breyta stjórnarskránni með þeim hætti sem hér er lagt til. Hæstv. forseti. Ég ætla að láta þetta duga og vona svo sannarlega að forseti Alþingis þurfi ekki að standa frammi fyrir því að láta greiða atkvæði um löggjöf sem víkur forseta Alþingis og Alþingi til hliðar. Það er óásættanleg niðurstaða, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hér höfum við þingmenn hlýtt á mjög yfirgripsmiklar og ítarlegar ræður, ekki síst okkar sjálfstæðismanna og ekki síst þeirra sem hafa verið fulltrúar okkar í sérnefnd um stjórnarskrármál. Nú er hv. þm. Björn Bjarnason búinn að flytja sína fyrstu ræðu, hv. þm. Sturla Böðvarsson, Birgir Ármannsson og núna er fjórði fulltrúinn okkar í sérnefnd um stjórnarskrármál að fara að flytja sína ræðu. Ég tel það einkenna lítilsvirðingu, gott og vel, gagnvart Sjálfstæðisflokknum af hálfu ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin og fulltrúar hennar og framsögumenn málsins, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, séu fjarri og finnst eðlilegt að a.m.k. tvö þau síðastnefndu verði við umræðuna sem eftir lifir þessarar dagskrár. Það er mikilvægt að mínu mati að ekki bara fulltrúar okkar í stjórnarskrárnefnd heldur við þingmenn höfum tækifæri til að spyrja flutningsmenn, ekki síst hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, ákveðinna spurninga í þessu yfirgripsmikla máli þar sem kemur æ betur í ljós að vinnubrögðin eru alveg fáheyrð. 

Forseti mun gera ráðstafanir til að koma þeim boðum til flutningsmanna að nærveru þeirra sé óskað á þingfundinum.

Herra forseti. Hér í hliðarsal er formaður stjórnarskrárnefndar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Hv. þm. Birkir J. Jónsson sem er einn af flutningsmönnunum hefur verið hér af og til í kvöld. Þar með er upptalið af hálfu þeirra sem styðja þetta mál. Ekki hefur farið mikið fyrir öðrum flutningsmönnum þessa frumvarps og það væri fróðlegt að vita hvort einhverjir þeirra, aðrir en hv. þm. Birkir Jón Jónsson, séu í húsinu. Það er einkennilegt að forsvarsmenn Samfylkingarinnar í þessu máli, flutningsmenn, fulltrúar í stjórnarskrárnefnd, skuli ekki vera við þessa umræðu og ekki einu sinni til að hlusta á ræður þeirra manna sem sitja í stjórnarskrárnefnd. Látum vera að menn vilji ekki sitja hér og hlusta á allar ræður vegna þess að það hefur berlega komið fram að sjálfstæðismenn eiga helst ekki að hafa skoðun á málinu. Einkennilegt er samt að vilja ekki einu sinni heyra sjónarmið þeirra manna sem sátu með þeim í nefndinni. Ég hlýt að biðja forseta í fyrsta lagi að gefa upp hvort þessir aðilar séu í húsinu og svo hitt hvort von sé á þeim hingað.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað, hv. þm. Ólöfu Nordal og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, um að það sé eðlilegt að flutningsmenn þessa frumvarps séu viðstaddir. Það er eiginlega lágmarkskurteisi við þingið, þjóðina og stjórnarskrána að flutningsmenn breytinga á stjórnarskipunarlögum séu viðstaddir umræðu, a.m.k. meðan nefndarmenn í sérnefnd um stjórnarskrármál tjá sig um málið og gera grein fyrir því hvaða sjónarmið og atriði komu upp við vinnslu þess. Annað finnst mér algjör óhæfa. Ég fer fram á það við virðulegan forseta að hann geri ráðstafanir til að þessir einstaklingar verði kallaðir hingað til, flutningsmenn frumvarpsins. Því hefur verið haldið fram af hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að meirihlutaálitið hefði verið tekið út þó að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefði við það athugasemdir. Ég get staðfest að þannig var það. Það kom fram í nefndinni. Það væri eðlilegt að hann væri hér viðstaddur til að gera grein fyrir þeim 

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Jón Magnússon sagði, það vakti nokkra athygli sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði undir lok málsmeðferðar í nefndinni. Það var mjög forvitnilegt og það væri mjög heppilegt ef fram kæmi hvaða athugasemdir það voru sem hann hafði. Ég tek að sjálfsögðu undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Gert er ráð fyrir að umræður í þinginu séu í þeim tilgangi að þar fari fram skoðanaskipti um þau frumvörp og þær breytingartillögur sem eru til umræðu. Það er bæði mikilvægt og í rauninni nauðsynlegt að þeir hv. þingmenn sem fluttu þetta frumvarp og eru upphafsmenn málsins láti í ljós skoðanir sínar á því hvaða stefnu málið hefur tekið í meðförum meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál og upplýsi okkur um afstöðu sína til þeirra atriða, því að það er auðvitað um talsverðar breytingar að ræða, einkum hvað varðar stjórnlagaþingið.

Hæstv. forseti. Óskað hefur verið eftir því ítrekað í kvöld að flutningsmenn málsins séu við umræðuna. Það er nú lágmarkskurteisi við þingið að flutningsmenn séu viðstaddir. Hér hafa nefndarmenn í sérnefnd um stjórnarskrármál verið að tjá sig um þau viðhorf sem fram hafa komið í nefndinni og flutningsmenn málsins, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra - ég verð að taka fram að hv. þm. Birkir J. Jónsson hefur verið hér en hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur ekki sést hér í kvöld. Hér sést hv. þm. Jón Bjarnason, þingflokksformaður Vinstri grænna, í hliðarsal núna, hann hefur ekki sést hér fyrr í kvöld. Ég held að það væri ráð að hann gæfi formanni sínum merki um það  Hæstv. forseti. Við hljótum að óska eftir því 

Forseti ítrekar það sem áður hefur komið fram að þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til að koma boðum til flutningsmanna um að nærveru þeirra sé óskað.

Virðulegi forseti. Það er skiljanlegt að nokkrir af flutningsmönnum þessa frumvarps séu annaðhvort uppteknir eða fjarri til að undirbúa verk morgunsins, margir þeirra gegna mikilvægum störfum. Þetta er auðvitað vandamál þegar tekin er ákvörðun um að ræða jafnmikilvægt mál og stjórnarskrá lýðveldisins Íslands hér að kvöldlagi og yfir okkur vofir að ræða það fram á nóttina. En þar sem hér er um jafnmikilvægt mál að ræða og þetta fyrir þjóðina og þingið er það auðvitað lágmarkskrafa að þeir sem fluttu frumvarpið, lögðu það fram, séu í þingsalnum til að eiga orðastað við þingmenn um þetta mikilvæga mál. Ég geri það að tillögu minni, virðulegur forseti, að við gerum hlé á umræðu hér úr því að forseti hefur tilkynnt okkur að gerðar hafi verið ráðstafanir til að hafa samband við hv. þingmenn og bíðum komu þeirra þannig að við getum haldið áfram að ræða þetta mikilvæga mál við eðlilegar kringumstæður 

Herra forseti. Það að þau skuli ekki vera viðstödd þessa umræðu lýsir í rauninni hvert viðhorf þeirra gagnvart þessu máli er. Það er lítilsvirðing gagnvart stjórnarskránni, það er verið að setja þingið til hliðar eins og hv. þm. Sturla Böðvarsson kom inn á í sínu máli. Verið er að setja þingið til hliðar, þingið skiptir engu máli, og menn eru ekki einu sinni viðstaddir umræðuna þegar fulltrúar í stjórnarskrárnefndinni halda ræður sínar og bera fram spurningar. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni og mæli eindregið með því að hæstv. forseti geri núna hlé á fundum þingsins þar til hæstv. ráðherrar eru komnir í hús. Ef hæstv. forseti vill ekki gera hlé mæli ég eindregið með því að hann taki mikilvæg mál á dagskrá eins og Helguvíkurmálið. Við skulum ræða Helguvík á meðan hæstv. ráðherrar koma sér í hús en ég mæli eindregið með því að gert verði hlé á þessari umræðu þar til ráðherrar hafa sýn sig og sýnt um leið þinginu virðingu sem er svo lítið af í því máli sem við erum að ræða.

Allmargir þingmenn hafa óskað eftir því að ræða fundarstjórn forseta og forseti hyggst gefa mönnum ráðrúm til þess.

Herra forseti. Einn aðaltilgangur þess að hafa þingið í opinni málstofu er að menn geti skipst á skoðunum, að menn geti rökrætt mál og rætt ýmsar hliðar þeirra. Nú er verið að ræða stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og þá bregður svo við að allir fara heim, enginn vill taka þátt í umræðunni. Það er bara sagt að málið sé útrætt og það eigi að ganga frá því. Þetta er einkennilegt viðhorf til löggjafarsamkundunnar landinu, herra forseti. Ég hefði haldið að þetta væri einmitt upplagt fyrir þá sem vilja annars vegar leiða sjálfstæðismönnum það fyrir sjónir að þeir séu á villigötum og hins vegar fyrir hina að fá upplýsingar um það mál sem hér um ræðir vegna þess að fjölmargar spurningar, herra forseti, hafa verið lagðar fram um það hvað einstök efnisatriði í málinu þýða. Til dæmis: Af hverju er þriðja tillagan á örfáum vikum að koma fram núna um stjórnlagaþingið? Hvernig stendur á því að flutningsmenn vilja ekki ræða það? 

Herra forseti. Ég sem og fleiri hef bundið miklar vonir við það að hér verði komið á fót stjórnlagaþingi. Reyndar vil ég hafa það ráðgefandi en mjög margir vilja það. Það vaknaði hjá mér grunur um að ekki stæði til að hafa stjórnlagaþing þegar ég las 1. og 3. gr. um að það ætti að gera breytingar á stjórnarskrá áður en stjórnlagaþingið tekur til starfa. Ég spurði að því áðan hvort nýkjörið þing með nýtt umboð þyrfti ekki að fara að þeim reglum sem hér væru settar og því var svarað af Lúðvíki Bergvinssyni, sem er einn af flutningsmönnum nefndarálitsins, að svo væri ekki.  Ég vildi gjarnan að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, Ellert B. Schram, Atli Gíslason og Guðjón Arnar Kristjánsson væru viðstaddir umræðuna 

Virðulegi forseti. Ég tel eðlilegt að fundi verði frestað núna og honum fram haldið á morgun þar sem svo háttar til að flutningsmenn þessa frumvarps eru ekki viðstaddir. Það er komið fram undir miðnætti, það er eðlilegt að sýna stjórnarskránni, þinginu og þjóðinni þá virðingu að ræða breytingar á stjórnarskipunarlögum í björtu. Ég er næstur á mælendaskrá. Ég hef verið að fylgjast með umræðum í dag og ég ætla að víkja máli mínu m.a. að atriðum sem komu fram í ræðum hv. þingmanna Atla Gíslasonar, Ellerts B. Schrams og Lúðvíks Bergvinssonar, sem sitja allir í sérnefnd í stjórnarskrármálinu, og mér finnst lágmark að þeir séu viðstaddir umræðuna. Ég ítreka þá ósk mína, virðulegi forseti, að fundi verði slitið og boðað til nýs fundar þannig að þeir sem ég vil eiga orðastað við verði viðstaddir þá umræðu.

Herra forseti. Við ræðum hér um stjórnarskrá sjálfs lýðveldisins. Umræðan hefur farið hér fram nokkuð lengi en það sést nánast enginn úr stjórnarliðinu, frá minnihlutastjórninni er nánast enginn í þingsal og fylgist ekkert með. Einungis hv. frummælandi, Valgerður Sverrisdóttir, tekur þátt í þingstörfunum og er það virðingarvert en aðrir eru ekki á staðnum. Þvílík virðing fyrir málinu, fyrir stjórnarskránni. 

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmönnum að hér er um stórmál að ræða. Hér er m.a. um það að ræða hvort þingið vill veita þjóðinni aðkomu, treystir þjóðinni fyrir að taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslum. Sumir flokkar gera það ekki.  Margir eru á mælendaskrá og ég tel mjög mikilvægt að þingmenn 

Ræðumanni tókst að komast lengra fram yfir tímann en nokkrum öðrum þingmanni hefur áður tekist. 
             Ekki hefur náðst í alla flutningsmenn málsins sem beðið var um að yrðu hér en þeir sem náðst hefur í eiga þess ekki kost að mæta.

Herra forseti. Það er einsýnt að þessum fundi verður að fresta fyrst flutningsmenn frumvarpsins geta ekki fylgt eftir sínu eigin frumvarpi og sjá ekki sóma sinn í því að mæta hér og vera við umræðuna þegar verið að ræða stjórnarskrá lýðveldisins og við þingmenn sem viljum taka þátt í umræðunni og eiga við þá orðastað þurfum að horfa undir iljarnar á þeim út úr húsinu á fyrsta degi sem málið er rætt hér í 2. umr. Það gengur ekki. Ég geri fortakslausa kröfu um að málinu verði frestað þar til hæstv. ráðherrar verði komnir hér í hús til að svara fyrir sitt frumvarp. Það er móðgun við þingið, þjóðina og stjórnarskrána að flutningsmenn til breytinga á stjórnarskránni séu ekki viðstaddir þessa umræðu. Mér nægir ekki, hæstv. forseti, að hér séu í salnum hv. þm. Jón Bjarnason eða hv. þm. Kristrún Heimisdóttir sem ég geri ráð fyrir 

Herra forseti. Þetta er auðvitað alveg með ólíkindum. Okkur er sagt hér í þinginu, síðast í dag af hæstv. forsætisráðherra, 1. flutningsmanni málsins, að þetta sé eitt af brýnustu málunum sem núverandi ríkisstjórn leggi áherslu á. Hér er um að ræða breytingar á stjórnarskrá Íslands en 1. flutningsmaður, hæstv. forsætisráðherra, hefur öðrum hnöppum að hneppa en að taka þátt í umræðu um málið. Er það allur áhuginn á málinu? Er þetta svona brýnt mál? 

Virðulegi forseti. Á þeim árum sem ég hef setið á þingi hef ég aldrei heyrt þessi svör fyrr, að ráðherrar og flutningsmenn eigi ekki kost á að mæta. Klukkan er hálftólf og ég spyr - 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem farið hafa fram á að við hættum þessum umræðum fyrst flutningsmenn málsins, og reyndar þingmenn sem eiga sæti í sérnefnd um málið, sjá sér ekki fært að vera hér, fulltrúar meirihlutaflokkanna. Ég treysti því að hæstv. forseti fresti nú þegar fundi og við getum þá haldið áfram umræðunni á morgun. Ég tek undir að það eru ekki boðleg svör gagnvart þinginu, gagnvart þjóðinni og gagnvart stjórnarskránni að flutningsmenn málsins eigi þess ekki kost að vera hér til þess að ræða málið, taka þátt í umræðunni um stjórnarskrána. Hvers lags svör eru þetta? Ég tek undir þá spurningu, hvort sem forseti ákveður að fresta fundi eða ekki: 

Virðulegi forseti. Forseti hefur nú upplýst að hv. flutningsmenn þessara stjórnlagafrumvarpsbreytinga ásamt nefndarmönnum í sérnefndinni, þ.e. stjórnarsinnar, eigi ekki kost á því að vera hér í þinginu til að hlusta á umræðuna. Tilgangur umræðunnar er sá, eins og hér hefur komið fram, að við sjálfstæðismenn sem höfum aðra skoðun á málinu en stjórnarsinnar, höfum tækifæri til þess að reyna að fá þá til að skipta um skoðun. En það er greinilegt að þeir vilja ekki, þora ekki eða nenna ekki að gefa sér tíma í þetta. Það er ekki ásættanlegt að sagt sé að þeir eigi ekki heimangengt klukkan 25 mínútur í tólf. Það er þá að minnsta kosti lágmark, eins og hér hefur verið kallað eftir, að upplýst verði hvaða opinberu skyldum þeir eru að sinna, og ég tek undir það sem aðrir hafa sagt, 

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, það er til háborinnar skammar að flutningsmenn þessa frumvarps skuli ekki vera viðstaddir umræðuna. Það er móðgun og niðurlæging gagnvart þinginu, gagnvart þjóðinni og gagnvart stjórnarskránni að þeir sömu menn og vilja breyta stjórnarskránni skuli ekki sjá sóma sinn í því að vera við umræðu um sínar eigin tillögur. Það er sagt hér að þeir eigi þess ekki kost. Ég á þess ekki góðan kost að sinna skyldum mínum og trúnaðarstörfum hér í þinginu. Ég ætti núna að vera að sinna fjölskyldu minni og börnum.  Sem sáttatilboð vil ég bjóða hæstv. forseta upp á það að málið verði nú tekið af dagskrá og í staðinn verði rædd önnur og brýnni mál sem liggja 

Herra forseti. Það kom fram hjá forseta fyrr undir þessum dagskrárlið að hringt hefði verið í tiltekna menn, í flutningsmenn og ráðherra á því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég vil fá upplýst í hverja nákvæmlega var hringt og hverjir svöruðu og töldu sig ekki eiga heimangengt. Ég vil að upplýst sé hverjir svöruðu og fá að vita hverjir sögðu að þeir mættu ekki vera að því að koma og gætu ekki komið.  Herra forseti. Þegar það hefur verið upplýst 

Virðulegi forseti. Hér fyrr í kvöld hafa verið lagðar fram mjög eðlilegar spurningar. Fjallað er um viðveru þeirra flutningsmanna þessa máls sem sýna því ekki meiri áhuga en raun ber vitni. Einnig hafa komið fram athugasemdir um viðveru þingmanna þessarar minnihlutastjórnar sem eru með afar slaka mætingu, sýna þessum málum enn meiri lítilsvirðingu. Ég vísaði til þess í kvöld að það væri greinilega komin ákveðin þreyta í þinglið enda álagið búið að vera mikið. Það eru búnir að vera langir vinnudagar í þinginu og þar á undan hafa verið annasamir tímar. 

Virðulegi forseti. Það er alveg furðulegt metnaðarleysi af hálfu þeirra sem bera fram þetta mikilvæga frumvarp, breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins, að taka ekki þátt í umræðum hér. Margir af þeim sem hæst hafa talað á undanförnum mánuðum, missirum og árum í þessum þingsal  Að við skulum sitja hér í þingsalnum þar sem ýmist eru tveir eða þrír þingmenn og talsmenn þeirra sjónarmiða sem hér er rætt um og síðan fjöldinn allur af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem vilja ræða þetta mikilvæga mál, er áfellisdómur yfir þeim stjórnarliðum sem sinna ekki betur 

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram góð og málefnaleg umræða í dag. Sjö þingmenn stjórnarliða hafa talað í dag og fjórir stjórnarandstæðingar, fjórir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum setið yfir ræðum sjö þingmanna í stjórnarliðinu og þar með talið Framsóknar enda er þessi ríkisstjórn í boði Framsóknar og þessi umræða einnig. Ég tel að það sé full ástæða til þess að þingmenn stjórnarliða sýni okkur sömu virðingu og við höfum sýnt þeim, að sitja hér og hlusta á þeirra röksemdir. Það er kominn tími til þess að þeir sitji hér og hlusti á okkar röksemdir. Ef þess er ekki kostur, eins og komið hefur fram - og þá er ég aðeins að tala um þá sem eru á þessu máli - við gerum þá kröfu að a.m.k. þeir 

Herra forseti. Maður gæti haldið að þingmenn Sjálfstæðisflokksins væru algjörir byrjendur á þingi.  
             Hér er einnig hv. þm. Atli Gíslason sem ég veit að fylgist með í hliðarsal  
            

Virðulegi forseti. Það er ekki hjá því komist að benda á að fyrr í umræðunni í dag þegar við vorum að ræða dagskrána og hvort ekki væri eðlilegra og skynsamlegra að breyta röðun dagskrárliða þannig að t.d. mikilvæg mál er snerta fjölskyldurnar og atvinnulífið í landinu kæmu á undan stjórnarskrárumræðunni, sagði hæstv. forsætisráðherra að eins og allir vissu sem fylgst hefðu með stjórnarmyndun hennar eigin ríkisstjórnar, væri stjórnarskrármálið hennar hjartans mál, þess vegna ætti ekki að koma á óvart að hún vildi láta ræða það mál. Það hlýtur því að vekja alveg sérstaka furðu að hún hafi ekki meiri áhuga á málinu en raun ber vitni, að hún komi ekki og segist ekki eiga heimangengt þegar hún er beðin um að koma. Ég minni líka á að búið er að varpa hér fjölmörgum spurningum til forseta og hann virðir okkur þingmenn ekki meira en svo að hann svarar þeim ekki einu sinni.  
            

Hæstv. forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram um að forseti svari ekki spurningum. Mér finnst það algerlega óviðunandi og verið er að reyna að stýra fundi hér í þeim tilgangi að umræðum ljúki. En krafan um það að flutningsmenn frumvarpsins komi hingað er eðlileg. Hún er fullkomlega eðlileg og öðruvísi mér áður brá. Ég hef setið bæði á forsetastól og sem ráðherra undir þeirri kröfu Steingríms J. Sigfússonar um að hingað komi flutningsmenn og ráðherrar jafnt að degi sem nóttu. Þannig að ömurlegt er til þess að vita að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra skuli ekki mæta hingað og það er algjör lítilsvirðing sem verið er að sýna þinginu og kann að vera að það sé í eðlilegu samhengi við þær breytingar sem verið er að leggja til að gera á stjórnarskránni. Ég 

Þakka þér fyrir, herra forseti. En mér þykir mjög miður að þeir aðilar sem að þessu frumvarpi standa sýni því ekki meiri virðingu en þetta. Síðan hrunið varð í október hefur öll þjóðin beðið eftir því að við ræðum um stjórnlagaþing  Því miður óttast ég það að það sé einmitt það sem verði og eftir kosningar verði ekki neitt stjórnlagaþing. Þeir hafa náð fram breytingum sínum um kosningar og að auðlindirnar séu inni í stjórnarskránni og það er það sem þeir ætluðu. Meiru hafa þeir ekki áhuga á og ég er ansi hræddur um að framsóknarmenn og öll þjóðin muni upplifa það þegar fram í sækir að það verði ekkert stjórnlagaþing.

Forseti vill taka fram, til viðbótar við það sem kom hér fram úr forsetastóli áðan, vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað að ætlunin er að reyna að halda áfram örlítið inn í nóttina. Það eru 25 hv. þingmenn á mælendaskrá og virðist því ekki veita af að nýta þann tíma sem hér er til ráðstöfunar. 

Hæstv. forseti. Mér er ljós sá vandi sem forseti stendur frammi fyrir. En vegna þess að ég veit að sá forseti þingsins sem hér stýrir fundi hefur mikla þingreynslu og er sanngjarn maður þá er ég sannfærður um að hann tekur tillit til þeirra ábendinga sem hér hafa verið settar fram vegna þess að þær eru fullkomlega eðlilegar og sanngjarnar. Við fjöllum hér um stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og flutningsmenn frumvarpsins eru ekki viðstaddir. Hér fer fram mikilvæg umræða og það getur ekki verið að forseti Alþingis Íslendinga ætlist til að við förum hér inn í nóttina til að ræða breytingar á stjórnarskránni við þessar aðstæður. Ég trúi ekki öðru en að sá sanngjarni maður sem hér situr á forsetastóli taki tillit til þess. 
            

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram, eins og fram hefur komið áður, að reynt hefur verið að ná til flutningsmanna. Það hefur náðst til sumra þeirra en ekki allra.  En það er ljóst að flutningsmenn munu eiga kost á því að hlýða hér á umræður um þetta ágæta frumvarp vegna þess að það liggur alveg ljóst fyrir að þrátt fyrir það að ákvörðun hafi verið tekin um að halda áfram eitthvað lengur og fram yfir miðnætti þá lýkur umræðum um frumvarpið ekki í nótt. 
            

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnast svör og skýringar virðulegs forseta heldur rýr. Þetta sýnir í raun þá vanvirðu sem forustumenn þessarar ríkisstjórnar sýna Alþingi. Við verðum svo sem vör við þetta víðar en bara í þingsal hér á þinginu. Við verðum líka vör við þetta í nefndarstörfum þar sem eru sestir formenn nefnda sem virða ekki þær eðlilegu vinnureglur sem ég hef þó kynnst þennan stutta tíma sem ég hef verið hér. Ég hef upplifað það að málum hefur ekki lokið. Það hefur ekki verið hægt að kalla inn fólk til að ræða málin og fá eðlilegar skýringar. Gestum hefur verið vísað af fundi til að reyna að flýta hér vinnu, eins og gerðist í efnahags- og skattanefnd. Það er alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, hvernig mál eru að þróast hér á þinginu undir stjórn þessara vinstri flokka. Vanvirðan gagnvart þingi og þingmönnum er algjör.

Virðulegi forseti. Ég skal tilkynna það að ég mun ekki flytja jafnlanga ræðu og þetta bókasafn gefur tilefni til. En mér finnst miður að hæstv. forseti skyldi ekki verða við þeirri sanngjörnu ósk okkar fjölmargra þingmanna um að fundi yrði frestað, sér í lagi þar sem fyrir liggur að enginn flutningsmaður frumvarpsins er tilbúinn til að vera viðstaddur umræðuna og líka liggur fyrir að meginhluti meiri hluta sérstakrar sérnefndar um stjórnarskrána er ekki viðstaddur heldur. Það er mjög miður. Það hefði verið eðlilegt að fundi hefði verið frestað og tekið til við umræðuna um stjórnarskrána strax í fyrramálið. Mér finnst það satt að segja ekki eðlileg virðing við stjórnarskrána eða að þingið sýni sjálfu sér nægilega virðingu eða þjóðinni að halda áfram umræðu um breytingar á stjórnarskipunarlögum með þeim hætti sem er fyrirhugaður. Þetta gerir það að verkum, þar sem að þeir sem hefur verið talað um að kæmu hingað, þ.e. flutningsmenn frumvarpsins og þeir þingmenn sem ég nefndi í ræðu minni hér áðan að ég þyrfti að eiga orðastað við vegna þeirra ummæla - að ég mun þurfa að endurtaka það síðar í þessari umræðu sem lengir þar af leiðandi umræðuna sem því nemur. Það er nú einu sinni þannig, eins og hv. þm. Dögg Pálsdóttir benti á, að umræður á Alþingi eru til þess að hafa skoðanaskipti. Þær eru til þess að þingmenn færi fram skoðanir sínar og fái fram mótrök þeirra sem hafa önnur sjónarmið. En harla lítið gagn er í umræðum þegar sá hluti sem ætlar sér, eftir því sem best verður séð, að knýja fram mál í skjóli meirihlutavalds, lætur öll rök hjá líða og er ekki tilbúinn til að fylgjast með eða hlusta á það sem þeir sem hafa aðra skoðun hafa fram að færa í málinu. Það er satt að segja með miklum ólíkindum. Hér féllu orð í dag hjá nefndarmönnum í sérnefndinni um stjórnarskrármál sem voru með miklum ólíkindum og ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að víkja fyrst að því sem hv. þm. Atli Gíslason hafði um málið að segja. Ég vil benda á það að ég hef í sjálfu sér ekki neinar sérstakar athugasemdir við það sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sagði um málið vegna þess að það var meira og minna upplestur úr nefndarálitinu. En hv. þm. Atli Gíslason hefur öðrum fremur komið í ræðustól hér á Alþingi og talað um mikilvægi stjórnarskrárinnar og virðingu fyrir stjórnarskránni  En hv. þm. Atli Gíslason, sem mér er sagt að kúri einhvers staðar í hliðarherbergi og flokksbróðir hans, hv. þm. Jón Bjarnason, hefur ítrekað tekið fram hér úr ræðustól að hann sé einhvers staðar í húsinu, sagði í umræðunni hér fyrr í dag að nú þyrftum við að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu og gera breytingar í samræmi við allsherjarendurskoðun á öllum gildum í þjóðfélaginu. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér brá óþægilega við það að hlusta á þessi orð hv. þm. Atla Gíslasonar í því samhengi sem þau voru sett fram. Það minnti mig á það sem Mussolini, sem síðar varð æðsti stjórnandi á Ítalíu, hafði fram að færa varðandi það með hvaða hætti þyrfti að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu. Pennavinur hans, sem hafði viðurnefnið Lenín og varð síðar helsti stjórnandi Sovétríkjanna, tók upp þessi sjónarmið fyrrverandi flokksbróður síns Mussolinis um það að nú þyrfti að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu vegna þess að aðstæður væru með þeim hætti sem raun bæri vitni. Sömu sjónarmið hafa komið hjá ýmsum öðrum. Sömu sjónarmið komu fram hjá eftirmönnum Leníns og lærisveinum hans, þess vegna í Kína eða Norður-Kóreu. Þessi sjónarmið hafa iðulega komið fram og þau komu fram í Þýskalandi Weimar-lýðveldisins vegna þess að þar var um fjöldaatvinnuleysi að ræða og þá þurfti að bregðast við með því að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu. Virðulegi forseti, vissulega hefur íslenska þjóðin orðið fyrir verri áföllum en hún hefur þekkt um áratugaskeið. Svo miklum áföllum að ósköp eðlilegt er að hrikti í ýmsum stoðum þjóðfélagsins. En þegar þannig háttar til skiptir máli að grunnstoðir þjóðfélagsins standist og menn átti sig á því að halda verður í gildi þeim nauðsynlegu sjónarmiðum og viðhorfum sem hafa jú gert okkur að sterku samhentu lýðræðisþjóðfélagi. Það er grundvöllurinn. Það er forsendan að við virðum mannréttindi, að við virðum þau sjónarmið sem stjórnarskráin kveður á um. Eitt af því sem er einn af hornsteinum lýðræðisins er að virða réttindi minni hluta. Hér var vísað til þess áðan af hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og einnig reyndar líka af hv. þm. Birgi Ármannssyni að Svíar hefðu lagt upp í vegferð með breytingu á stjórnarskrá og ég er með þau sjónarmið sem hér hafa komið í þessum tveimur bókum þar sem liggur fyrir með hvaða hætti og hvað kom út úr þeirri vinnu. Þar var ekki verið að hrapa að neinu heldur miðað við það að sem víðtækust sátt næðist í þjóðfélaginu. Þar er þó um að ræða þjóðfélag þar sem ekkert kerfishrun hefur orðið og fólk getur leyft sér að taka málið með þeim hætti að skoða öll grunngildin og miða við það og leggja sérstaka áherslu á hvað það skiptir miklu máli í lýðræðissamfélagi að virða réttindi minni hlutans. Meiri hluti þarf alltaf að hafa það í huga að meiri hluti í dag getur orðið minni hluti á morgun. Þess vegna skiptir máli með hvaða hætti fólk fer fram. Það sem ég vildi nefna hér vegna þeirra tilvitnuðu orða Atla Gíslasonar í umræðunni í dag að nú þyrftum við að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu, er að ef til vill er einmitt ekki sá tími núna. Það skiptir máli að standa vörð um mannréttindi, að þeim stjórnskipulegu hornsteinum sem við höfum sé haldið í eðlilegu gildi. Hér fór fram einn af nefndarmönnum í sérnefnd um stjórnarskrána og hann fjallaði um það hvað knýr á um það að breyta stjórnarskrá eins og verið er að leggja til með því frumvarpi sem er hér til umræðu. Jú, vegna þess að það varð bankahrun á Íslandi er nauðsynlegt að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði hér í umræðunni að sú nauðsyn sem knýi á um breytingar á stjórnarskrá sé kerfishrun og frumvarpið sé lagt fram til að bregðast við hruninu - mér þykir miður að hv. þm. Ellert B. Schram skuli ekki vera viðstaddur umræðuna - en frumvarpið er lagt fram til að bregðast við hruninu, svara kalli fólksins. Með hvaða hætti breyta ákvæði þessa frumvarps til stjórnarskipunarlaga hruninu, með hvaða hætti er verið að bregðast við hruninu? Það er einhvern veginn eins og mönnum sjáist yfir hvað raunverulega gerðist í íslenska samfélaginu. Menn vilja horfa á eitthvað allt annað en raunveruleikann og mér fannst hv. þm. Ellert B. Schram vilja gera það. Hann sagði m.a. að kerfishrunið væri Sjálfstæðisflokknum að kenna. Ég fór að velta því fyrir mér hvort hv. þm. Ellert B. Schram hefði ekki fylgst með þeim skýrslum, athugunum, sjónarmiðum og gögnum sem sett hafa verið fram fyrir þjóðina á undanförnum vikum og mánuðum.  Ég spyr: Ber einhver einn stjórnmálaflokkur ábyrgð á því hruni sem varð? Þá segir hv. þm. Ellert B. Schram: Já, það er stjórnmálaflokkurinn sem var í stjórn og er búinn að vera í stjórn meira og minna samfleytt. En ég velti því þá fyrir mér hvort ekki sé eðlilegt að skoða hvaða einstaklingar og fyrirtæki það voru sem skulduðu hundruð milljarða í hverju einasta þeirra fjármálafyrirtækja sem hafa verið tekin í yfir af hálfu ríkisins á grundvelli neyðarlaganna og hvort þeir einstaklingar og þau fyrirtæki sem þar komu að beri ekki einmitt meginábyrgð á því hruni sem varð. Bera fjölmiðlar einhverja ábyrgð á hruninu? Höfðu þeir upplýsingar sem þeir létu ekki í ljósi? Ég verð að segja, eftir að hafa skoðað þau gögn sem hafa komið fram og þegar rykið hefur sest eftir efnahagshrunið, að mér sýnist ljóst að það sem helst hefur á bjátað var að eðlilegar lánareglur í fjármálastofnunum voru ekki virtar. Bankarnir virtu ekki eðlilegar lánareglur. Þar var um að ræða stórfellda misbeitingu varðandi upplýsingagjöf, varðandi eigið fé og varðandi tilbúning á hlutum sem ekki voru fyrir hendi. Það heitir einfaldlega og á mæltu máli svindl, svik og afbrot. Enginn stjórnmálaflokkur ber ábyrgð á óheiðarlegu fólki í þjóðfélaginu nema viðkomandi stjórnmálaflokkur standi á bak við það fólk. Þannig hefur því verið haldið fram í þessum ræðustól oftar en einu sinni að vinstri grænir hafi með einum eða öðrum hætti komið að ólátum og aðför við Alþingishúsið eftir áramótin. Ljóst er að einhverjir stuðningsmenn þeirra voru þar í för en það ásakar enginn í sjálfu sér þann stjórnmálaflokk um það endilega sem þar gerðist þó að þeir beri vafalaust meiri ábyrgð á því en aðrir stjórnmálaflokkar. En ég get ekki verið gerður ábyrgur og menn gera ekki einhvern ábyrgan fyrir því að rangt sé haft við gagnvart honum og honum talin trú um og hann sé í góðri trú um að hlutir séu með ákveðnum hætti sem síðan reynast vera með öðrum hætti. Ég spyr síðan í framhaldi: Er það virkilega svo að menn hafi t.d. ekki kynnt sér, eins og þeir hv. þingmenn Atli Gíslason og Ellert B. Schram, þessir tveir fulltrúar í sérnefnd um stjórnarskrármálið hafi ekki kynnt sér niðurstöðuna? Því að það hefur alltaf verið kallað eftir erlendum sérfræðingum og haldið fram að við værum svo ófær um að hafa með málin að gera sjálf. Er það virkilega svo að þeir hafi ekki eytt tíma í það að lesa alla vega umfjöllun um skýrslu sem kom út 30. mars 2009 eftir finnskan sérfræðing, Kaarlo Jännäri - ég vona að ég misbjóði honum ekki mikið með framburði á nafninu hans - þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að í sjálfu sér hafi það ekki verið íslenska stjórnkerfið sem brást? Að íslenska stjórnkerfið hafi að mörgu leyti virkað mjög vel og ekkert verr en stjórnkerfi og eftirlitsstofnanir annarra ríkja í okkar heimshluta. Og ég spyr: Hvar liggur þá hin brýna ástæða til að endurskoða öll gildi í þjóðfélaginu eins og hv. þm. Atli Gíslason kom fram með eða það að kerfishrunið sé Sjálfstæðisflokknum að kenna? Maður spyr sig að því hvort það hrun sem orðið hefur á fjármálamarkaði í Frakklandi, Bretlandi, Írlandi, Ungverjalandi, Lettlandi sé þá líka allt saman Sjálfstæðisflokknum að kenna. Með sama hætti og sömu rökum má halda því fram. En það sjá allir þegar þetta er sett í það samhengi að ekki er nein vitræn glóra í svona málflutningi, því miður. Og mér finnst það miður fyrir þessa ágætu þingmenn og þá sérstaklega hv. þm. Ellert B. Schram að haga máli sínu með þessum hætti vegna þess að hann veit betur. Fyrir liggur og það hefur verið krafa í þjóðfélaginu um langan tíma, og því hefur verið haldið fram, m.a. af mörgum þeirra sem hafa tjáð sig um málin á opinberum vettvangi, að styrkja þurfi Alþingi. Að það skipti miklu máli að skjóta sem styrkustum stoðum undir Alþingi. Atburðir síðustu mánaða hafa eflt þá hugsun. Maður skyldi því ætla ef hæstv. forsætisráðherra hefði viljað svara þeim sjónarmiðum og því kalli að þá hefði hún brugðist við með því að flytja stjórnarskrárfrumvarp til þess að efla Alþingi og styrkja stöðu Alþingis. En hvað gerist? Forsætisráðherra bregst við með því að flytja stjórnarskrárfrumvarp sem beinlínis veikir Alþingi. Með hvaða hætti? Með því að flytja áhrif og völd í mikilvægum efnum frá Alþingi til annarra aðila. Það liggur fyrir að við búum við þingbundna stjórn þannig að Alþingi veitir ríkisstjórninni umboð. Vald Alþingis er að öðru leyti þríþætt, þ.e. það felst í lagasetningu, það felst í fjárveitingaákvörðunum og það sem má þess vegna fella undir lagasetningu en hefur þó alltaf verið tekið sem sérstakt atriði, þ.e. stjórnarskrárgjöf. Hver er svo meiningin hjá hæstv. forsætisráðherra og þeim hv. þingmönnum sem styðja þetta meirihlutaálit, sem segjast vera að svara kalli fólksins um að styrkja Alþingi? Hver er meiningin? Með þessu frumvarpi á að svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu og það liggur fyrir að þegar slíkri stoð er kippt undan þjóðþinginu veikist staða þjóðþingsins að sama skapi. Ýmislegt í frumvarpinu getur horft til framfara. Í 2. gr. frumvarpsins er í sjálfu sér sambærileg tillaga og komið hefur fram áður og náðist víðtæk samstaða um og við sjálfstæðismenn höfum sagt að við séum tilbúnir til að standa að skoðun á því en ég kem að því síðar. En það ákvæði sem hér er verið að fjalla um, þetta ákvæði 2. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. að Alþingi geti samþykkt og lagt málið undir dóm þjóðarinnar, verður óvirkt á næsta kjörtímabili. Það verður óvirkt á næsta kjörtímabili og þess vegna spyr ég: Hvað liggur svona á? - Ég býð hv. þm. Atla Gíslason velkominn í þingsal. - Hvað er verið að gera hér með því að auðvelda stjórnarskrárbreytingar ef á sama tíma að á að gera þetta ákvæði óvirkt á næsta kjörtímabili eins og ég var að tala um? Með 4. gr. erum við í raun að koma á tveimur þjóðþingum sem eiga að vinna að stjórnarskrárbreytingum samtímis. Hvað mundi það þýða, hvað þýðir slíkt? Það þýðir bara eitt. Það þýðir stjórnskipulega ringulreið. Og það er nú ansi merkilegt, virðulegi forseti, að Samfylkingin sem er nýkomin af flokksþingi sínu með skýra stefnu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og einum af þingmönnum flokksins, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, ferst eins og hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, að breyttu breytanda að Grétar Mar getur ekki og komið í þennan ræðustól án þess að tengja hvaða mál sem um er að ræða óréttlátu kvótakerfi, að hv. þm. Árni Páll Árnason getur ekki komið í ræðustól alveg óháð því hvað hann er að tala um öðruvísi en að tala um gildi aðildar að Evrópusambandinu. En auðmýking forsætisráðherra Samfylkingarinnar og Samfylkingarinnar í þessu máli verður vart máluð sterkari litum en með því að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flutningsmaður þessa frumvarps til stjórnskipunarlaga hún leggur það fram, og það er ekki opnað á möguleika á aðild að Evrópusambandinu. Og meðan staðið er fyrir niðurskurðartillögum er hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar að mæla fyrir því að fjölga þingmönnum úr 63 í 104 og efna til þess vegna allt að fimm kosninga á næstu tveimur árum með þeim ærna tilkostnaði sem þar ræðir um. Þetta er ekki til þess að efla einhver grunngildi í þjóðfélaginu, þetta er ekki til neins annars en að skapa stjórnskipulega ringulreið. Ég vék að því áðan, virðulegi forseti, með hvaða hætti hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir, Atli Gíslason og Ellert Schram hefðu komið fram og vék að orðum þeirra í þeirri umræðu sem fram fór fyrr í dag. Þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem er líka einn aðili í meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál, fjallaði um frumvarp til stjórnarskipunarlaga hafði hann í sjálfu sér ekki neitt um málið að segja annað en að víkja sérstaklega að því með hvaða hætti sjálfstæðismenn stæðu að málinu. Engin sérstök sjónarmið eða rök komu fram fyrir því að það bæri að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort eðlilegt sé að fara þá sérleið sem meiri hluti stjórnarskrárnefndarinnar leggur hér til að verði farin, að þrýst verði á um breytingar á stjórnarskránni þannig að um stuttan fyrirvara verði að ræða, málið verði rætt á mjög skömmum tíma og fullkomin ósamstaða verði um það með hvaða hætti það er rætt og síðan eigi að reyna að keyra þetta í gegnum Alþingi rétt fyrir kosningar. Það er stundum sagt: Ólíkt höfumst við að. Svíar hafa velt fyrir sér breytingum á stjórnarskrá sinni. Þar í landi miða menn við það að þær breytingar sem beri að gera séu gerðar í samkomulagi og rætt sé til hlítar um þau ákvæði sem gera á breytingar á. Þann 1. júlí 2004 var sett niður, miðað við þeirra tíma og þeirra sjónarmið, sérstök sérnefnd um stjórnarskrármálefni til þess að endurskoða stjórnarskrána að öllu leyti. Ekki hvarflaði að nokkrum manni þar í landi að ætla að fara að setja sérstakt stjórnlagaþing. Ég hygg að þau sjónarmið og þær röksemdir hafi legið fyrir að ekkert bitastætt kæmi út úr slíku annað en útgjöld fyrir ríkið. Nei, hvað gerðu Svíar og hvaða leið fóru þeir? Við mættum hafa það til skoðunar og til viðmiðunar? Jú, Svíar kölluðu til helstu stjórnmálaleiðtoga landsins, þess vegna menn sem höfðu látið af störfum. Þeir kölluðu m.a. til fyrrverandi formenn stærstu flokka Svíþjóðar. Þeir skipuðu nefndina þingmönnum, stjórnmálaleiðtogum þess vegna, þó að þeir væru hættir á þingi, og sérfræðingum í stjórnarskrármálefnum. Nefndin, eins og ég sagði, hóf störf 1. júlí 2004. Nefndin lauk störfum 17. desember 2008, þ.e. um fjóru og hálfu ári eftir að hún hóf störf lauk hún störfum. Við það tækifæri, þegar þeir ljúka störfum, afhenda nefndarmenn viðkomandi stjórnvöldum, þ.e. sænska þinginu eða Riksdag, þessar tillögur og gera sérstaka grein fyrir því að allir séu sammála um þær tillögur sem um sé að ræða. Hvernig var farið að því? Í sjálfu sér þarf ekki að vera svo mikill ágreiningur um grundvallarreglur þjóðfélags í þróuðu lýðræðisríki og það skiptir því svo miklu máli að menn taki sér tíma til þess að fjalla um það til þess að afgreiða hluti í sátt. Aðeins hefur verið vikið að því hér að komið hafi til þess að stjórnarskrármálefni hafi verið afgreidd þannig að ágreiningur hafi verið um það en það hefur þá verið vegna þess að ákveðinn flokkur vildi ekki láta af sérréttindum sem hann hafði og þá Framsóknarflokkurinn vegna þess að hann naut þingmannafjölda langt umfram atkvæðafjölda í almennum kosningum vegna misvægis atkvæðaréttarins. Að sjálfsögðu verður að bregðast við óréttlæti ef um það er að ræða til þess að skapa eðlilegt jafnræði borgaranna. En við erum ekki að fjalla um það hér. Ég ítreka: Við ættum sem þróað lýðræðisríki að hafa það sem grundvallarviðmiðun að ræða til hlítar þau sjónarmið og gildi sem við viljum hafa í stjórnarskrá til að treysta grunnstoðir lýðræðis og mannréttinda. Það er það sem skiptir máli. Það er ekki það, eins og hv. þm. Atli Gíslason talaði um, að nú þyrfti að endurskoða öll gildi heldur þveröfugt. Nú þurfum við að treysta þau grunngildi samfélagsins sem hafa gert okkur að þróaðri og þroskaðri lýðræðisþjóð og byggja á þeim grunni og sjónarmiðum sem skipta máli við uppbyggingu þessa þjóðfélags. Það á ekki að kasta í burtu því sem best hefur reynst. Stjórnarskráin brást ekki nema síður sé. Menn geta deilt um það hvort breyta eigi ákveðnum hlutum, t.d. varðandi stjórnskipun landsins eins og t.d. það sem hefur verið hávær krafa um - mótmælendur hér á Austurvelli kvörtuðu yfir því að Alþingi skyldi ekki hafa frumkvæði í ýmsum málum. Þeir áttuðu sig ekki á því að Alþingi hefur í sjálfu sér ekki neitt með framkvæmdarvaldið að gera annað en það að það getur samþykkt vantraust á ríkisstjórn. Sumir vilja breyta þessu og taka upp önnur gildi en ekki er verið að leggja það til hér. Virðulegi forseti. Þegar maður les þær tillögur sem koma fram frá Svíþjóð, í þeirri vinnu sem átti sér stað við gerð stjórnarskrárinnar eða þeirra tillagna sem þar er um að ræða, sést að þar er um fyrirmyndarvinnu að ræða sem við ættum að hafa sem fyrirmynd. Við ættum að fara af þessu þingi með því að skipa frekar sérnefnd um stjórnarskrármál til þess að vinna að því að afgreiða stjórnarskrána í sem mestri sátt. Ég geri mér grein fyrir því að ekki er alltaf hægt að afgreiða alla hluti í sátt en ég hygg, eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson benti nú á - hann sagði að e.t.v. væri ekki svo langt á milli að ekki væri möguleiki að sætta sjónarmið. Ef það er sjónarmið hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, formanns þingflokks Samfylkingarinnar, af hverju tökum við okkur þá ekki þann tíma sem þarf til að reyna að finna þann flöt sem við getum orðið sátt við og afgreiðum málið með þeim hætti? Málið þarf ekkert að fara frá. Það liggur fyrir að nýjar kosningar eru boðaðar eftir rúmar þrjár vikur. Ef við samþykktum 2. gr. þessara stjórnarskipunarlaga, sem þokkaleg sátt getur orðið um, og hefur verið rætt í nefndinni, er ekkert því að vanbúnaði að nýtt þing geti komið að málum og tekið til við að gera tillögur og koma þeim áfram. Mér fyndist meiri bragur á því að þannig yrði farið að í stað þess að ætla að keyra hér fram, í skjóli meirihlutavalds, í fullkominni andstöðu við stærsta þingflokkinn, ýmsar breytingar á frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Opnað var á samkomulag í umræðum í nefndinni. Við sjálfstæðismenn í nefndinni töldum að möguleiki væri á því að ná samkomulagi. Viðbrögð formanns sérnefndarinnar voru þau að ekki væri lengur tími til þess að fjalla um það eða gera frekari tilraunir til þess að ná samkomulagi. Ég lagði áherslu á það í umfjöllun í nefndinni að það skipti mjög miklu máli að nefndin reyndi til þrautar að ná samkomulagi. Ég taldi að það mundi stytta mjög þann tíma sem varið yrði af hálfu Alþingis í að fjalla um stjórnarskipunarlögin, sem ekki hefði verið vanþörf á vegna þess, eins og ítrekað hefur verið bent á, að mörg mikilvæg mál bíða úrlausnar sem varða hamingju og heill fjölda Íslendinga sem nú standa í miklum erfiðleikum. Formaður sérnefndar um stjórnarskipunarlögin vildi ekki hlusta á það, henni lá svo á að taka málið út. Jafnvel þó að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerði athugasemdir við nefndarálit sem hafði verið sent út fyrir fram frá meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál - ekki var einu sinni eining í nefndinni um nefndarálit, þannig að það var tekið út með mjög sérkennilegum hætti. Hv. formanni sérnefndar lá svo mikið á að við í minni hluta nefndarinnar vorum vinsamlegast beðnir um að víkja af fundi þannig að meiri hlutinn gæti farið sérstaklega yfir málið með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Ég nefni þetta sérstaklega hér til að ítreka það sem hv. þm. Sturla Böðvarsson sagði í umræðunni hér áðan þar sem hann minntist einmitt á þetta tilvik sem átti sér stað við afgreiðslu nefndarinnar. Ég hefði, virðulegi forseti, viljað ræða náið um efnisatriði þeirra greina sem hér er um að ræða en ég kemst sennilega ekki nema að hluta til í atriði sem varða 1. gr. Það verður þá að bíða til síðari ræðu minnar, það sem ég hef frekar um málið að segja, í þeim umræðum sem hér eiga eftir að fara fram. Því hefur verið haldið fram af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, formanni sérnefndar um stjórnarskrármál, að með því að gera breytingar á 1. gr. - svo sem meiri hluti nefndarinnar leggur til, þ.e. að fella niður 2. og 3. gr. í upphaflegu frumvarpi, þó með því að taka síðasta málslið 2. mgr. inn í 1. mgr. - hafi verið komið til móts við minni hlutann og leitað hafi verið sátta. En þetta er ekki þannig. Þetta hafði ekkert með hugmyndir eða tillögur til sáttagerðar að gera. Þessar greinar frumvarpsins voru með þeim hætti að að sjálfsögðu hlutu augu meiri hluta nefndarinnar að opnast fyrir því að það gengi ekki að ætla að koma svona hlutum inn í stjórnarskrá. Skoðum orðalag eins og þetta: Að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir. Hvað á þá að gera með olíulindir sem kunna að finnast á Drekasvæðinu? Það má ekki nýta þær vegna þess að ekki er hægt að gera það á grundvelli sjálfbærrar þróunar, það gengur á þær. Ef það fyndust gull- eða silfurnámur eða önnur námaréttindi má ekki nýta þau vegna þess að það getur ekki orðið á grundvelli sjálfbærrar þróunar. Þannig má halda áfram. Það var einfaldlega þannig að þessi svokölluðu 4. kynslóðar mannréttindi, sem átti að reyna að setja í stjórnarskrá - það var ekki nokkur vitræn glóra í því að ætla að setja þetta inn með jafnmiklum óskýrleika eins og þarna var um að ræða. Það var því ekki hjá því komist - meiri hluti nefndarinnar áttaði sig meira að segja á því að þetta gekk ekki upp, það væri algjört virðingarleysi við þjóðina að ætla að reyna að troða þessu áfram. Þetta var engin sáttargjörð sem þarna var um að ræða, það var einfaldlega um það að ræða að meiri hlutinn sá að sér. Hver einasti umsagnaraðili sem að þessu kom, e.t.v. fyrir utan Alþýðusamband Íslands, talaði um þetta sem gjörsamlega fráleitar tillögur. Það var ekki verið að koma til móts við okkur sjálfstæðismenn í þessu, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, það var einfaldlega verið að reyna að bæta ómögulegt frumvarp. Virðulegur forseti. Ég get ekki gert frekari grein fyrir því en mun gera það í síðari ræðum um þetta mál.