Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar umr. um þetta mál var frestað, og gerði ég það vegna þess, að mér fannst ástæða til að svara nokkrum ummælum, sem féllu hjá hæstv. sjútvmrh. í sambandi við þetta mál. Hæstv. sjútvmrh. þótti framkoma okkar minnihlutamanna í n. eða sjálfstæðismanna, eins og hann orðaði það, harla einkennileg í þessu máli. Þetta er mér alveg óskiljanlegt, að hæstv. sjútvmrh. skuli líta þannig á, því að afstaða okkar er alveg sérstaklega skýr í málinu, og hún markast, eins og ég þóttist þá taka mjög greinilega fram, af tveimur atriðum, sem við leggjum alveg sérstaka áherzlu á. Annað er það, að frv. þetta sé gersamlega óþarft, af því að allur sá réttur, sem þetta frv. veitir ríkisstj., sjútvmrh. einum, að mestu leyti, eins og ég kem að síðar, er alveg sams konar réttur og nú feist í löggjöf um þetta efni frá 1940 og reglugerð um hið sama. Þetta orkar ekki tvímælis, m.a. af því, að hæstv. sjútvmrh. hefur viðurkennt oftar en einu sinni, að þetta er svona. Hitt atriðið var svo það, sem við leggjum áherzlu á, að í þessu frv. eða grg., sem því fylgir, er boðuð ný stefna í framkvæmd þessa máls, sem við lítum svo á að sé allvarhugaverð. Hæstv. ráðh. vildi nú andmæla þessu, því að hann sagði, að það fælist heldur ekkert í grg., sem benti í þessa átt. Þetta þóttu mér alveg sérstaklega einkennileg ummæli, því það stangast svo ljóslega og greinilega á við það, sem sagt er berum orðum í grg. Þar stendur, að með þessu frv. sé gengið inn á nýja braut. Það stendur enn fremur, að samkvæmt þessu fyrirkomulagi, sem frv. gerir ráð fyrir, fái enginn útflytjandi einkarétt að útflutningi neinnar vörutegundar, og hverjum sem er gefist kostur á að sýna þar hæfni sína. Það er sagt í grg. enn fremur: að sjálfsögðu munu núverandi stofnanir halda áfram starfsemi sinni. - Og svo segir enn, að með þessu verði sköpuð samkeppni millí þeirra og annarra aðila, sem við útflutning fást. Það er einmitt þessi boðskapur í grg., sem við leggjum áherzlu á og vörum hæstv. ráðh., sem samkv. frv. á að vera einráður um afskipti af útflutningi sjávarafurða, við, að ganga í berhögg við vilja framleiðendanna og meina þeim að nota þau söluform, sem reynslan befur sýnt að bezt henta þeim til þess að halda uppi vöruverðinu. Við í minni hl. sjútvn. stöndum ekki einir að þessu áliti, því að 7 af 10 aðilum, sem mál þetta var sent til umsagnar, hafa allir á grundveill þessarar nýju stefnu andmælt og lagt á móti samþykkt frv. Aðeins einn aðilinn af þessum 10 hefur mælt með samþykkt þess. Það verður þess vegna ekki fram hjá því komizt, að það er mjög fjarri því, sem í þessari grg. stendur, að það sé ekki boðuð nein ný framkvæmd í þessum lögum eða breyting frá því, sem verið hefur. Fram hjá þessu kemst hæstv. ráðh. ekki. Hitt verð ég að virða við hann, að hann hefur við nánari athugun séð, hve varhugavert það er, - og þar með í rauninni tekið góðar og gildar okkar aðvaranir í þessu máli, - hve varhugavert það er að fara að gera ráðstafanir, sem ganga í berhögg við þrautreynda framkvæmd í höndum þeirra manna, sem eiga allt sitt undir því, hve vel takist um sölu þessara afurða. Það var auðheyrt strax við 1. umr. þessa máls, að hæstv. ráðh. var nokkuð farinn að draga í land með það frá því, sem berum orðum er sagt í grg. frv., og enn þá skýrara kom þetta í ljós við fyrri hluta þessarar 2. umr. hjá honum, þar sem það virtist vera alveg skýrt, að hann ætlaði ekki að framkvæma þessi mál á þann veg eða á þá lund, sem lesa má út úr skýrum orðum grg. Ég verð að virða þetta við hæstv. ráðh., að hann skuli gera svo. Það er nú líka þannig, að hæstv. ráðh. á ekki, eins og nú er komið, hægt um vik að koma fram því, sem sagt er í þessari grg., því að það er upplýst hér, að þeir, sem að saltfiskútflutningnum standa, standa allir að því sem einn maður að halda því skipulagi, sem verið hefur á sölu saltfisksins um hríð. Og ég upplýsti það hér við umr., að smiðshöggið á þetta hefði Samband ísl. samvinnufélaga rekið nýlega með því að verða með í þessum samtökum. Þess vegna er ekki hægt, þó að meiningin væri sú, að koma við neinni stefnubreytingu að því er snertir saltfisksöluna. Ég býst einnig við, að sama sé upp á teningnum að því er snertir útflutning á saltsíld. Ég held, að allir síldarsaltendur og útflytjendur að saltsíld standi að því sem einn maður að fela síldarútvegsnefnd sölu saltsíldarinnar, svo að það er enginn þar líklegur til þess að sækja um leyfi til þess að flytja út saltsíld og hefja í því efni samkeppni við síldarútvegsnefnd. Þarna eru því í þessum tilfellum báðum lokaðar leiðir að því, að það væri hægt, þó að vilji væri fyrir hendi til þess, að koma við neinni skipulagsbreytingu í framkvæmd þessa, nema þá, sem náttúrlega er þess eðlis, að það er ekki ástæða til þess að tala um það, að banna þessum félagssamtökum að flytja vörurnar út. Til þess kemur að sjálfsögðu ekki undir neinum kringumstæðum. Hæstv. ráðh. talar um það hér í grg., að þetta skipulag, að útflutningur sé á einni hendi, hafi skapað tortryggni, skaðlega tortryggni, eins og það er orðað hér, sem hann ætlar að koma í veg fyrir með því að fela n. eftirlit með þessu og tryggja, að misnotkun geti ekki átt sér stað af hendi einstakra útflytjenda. Þessi tortryggni eða gagnrýni í þessu efni hefur í litlum mæli snúizt gegn síldarútvegsnefnd, en aftur allmikið borið á því, sérstaklega í einu blaði hér í Reykjavík, að gagnrýni hafi verið á starfsemi sölusamlags ísl. saltfiskframleiðenda. En þessu hefur nú verið svarað - að vísu ekki með neinum stóryrðum eða brambolti - þessari gagnrýni hefur verið svarað með því, sem er enn áhrifaríkara, og það er með því, að allír aðilar, sem standa að þessu sölufyrirkomulagi, hafa bundizt um það samtökum að standa nú eins og einn maður að þessu á þessu ári. Þar með virðist þessari gagnrýni og því, sem sagt er og þ. á m. hér í grg., vera andmælt á þann kröftuglegasta hátt, sem verið getur. Hæstv. sjútvmrh. talaði nokkuð um það hér, að slík n. gæti beitt sér í því að rannsaka þetta og slá þetta niður. Mér skilst, að það sé, eins og nú er komið, alveg gersamlega ástæðulaust að vera með nokkra afskiptasemi í þessu og að gera nokkrar opinberar ráðstafanir til þess að tryggja þetta sölufyrirkomulag, því að það á að vera nægileg trygging fyrir því, að þeir menn, sem að þessu fyrirkomulagi standa, hafa vitanlega hver og einn allan aðgang að rekstri þessa félagsskapar og geta gert þar við sínar athugasemdir, ef þeim býður svo við að horfa. Ég sé þess vegna ekki, hvernig opinber n., sem skipuð væri, ætti að neinu leyti að bæta þar um. Hins vegar finnst mér, að í því felist nokkurt vantraust á hæfni og hæfileikum þessara manna til þess að sjá um eigin hag. Hæstv. ráðh. talaði um það hér allmikið í sambandi við þetta frv., að það væri mikill aðstöðumunur á því að láta n., eins og gert er ráð fyrir í frv., hafa með höndum þessi mál undir yfirumsjón ráðh., í stað þess að að undanförnu hafi þetta verið framkvæmt þannig, að einn maður hefði á hendi þetta eftirlit. Ég vil benda hæstv. sjútvmrh. á það, að hann þarf ekki að flytja neitt lagafrv. eða fá neina nýja alþingissamþykkt til þess að koma á laggirnar n. til þess að gera þetta, því að í l. frá 1940, í 4. gr. þeirra, er það skýrt tekið fram, að ríkisstj. geti falið n., er hún skipar, að fara með það vald, er henni er veitt samkvæmt þessum lögum. Það þarf ekki að vera að gera neina alþingissamþykkt um það. Það liggur í skauti ríkisstj. að skipa slíka n. og láta hana fara með það vald gagnvart útflytjendunum, sem sú n. á að fara, sem ætlazt er til að verði lögfest í þessu frv. Þess vegna er, eins og áður hefur verið sagt, þetta frv. algerlega óþarft að því leyti, að það gerir hvorugt að auka vald ríkisstj. til áhrifa á þessi mál né að skerða vald ríkisstj. til áhrifa í sambandi við þetta mál. Ég held, að ég hafi þá svarað þeirri gagnrýni, sem hann beindi að málflutningi okkar minnihlutamanna í sambandi við þetta mál. En það er annað í þessu frv., sem fullkomlega er ástæða til að vekja athygli á og ég minntist ekki á í minni fyrri ræðu hér og ekki er heldur minnzt á í nál. okkar minnihlutamanna. Það er verulegt atriði, og ég skil vel og eiginlega eingöngu með tilliti til þess þá miklu sókn hjá hæstv. sjútvmrh., sem hann færir hér fyrir því að fá þetta frv. staðfest. Samkvæmt þessu frv. er gerð sú höfuðbreyting, að í stað þess, að ríkisstj. nú samkv. gildandi l. fer öll með framkvæmd þessara mála allra, bæði sjávarútvegsins og landbúnaðarins, þá á nú að láta sjútvmrh. fá alræðisvald yfir öllum þeim málum í þessu efni, sem sjávarútveginn snerta. Það stendur, að ráðh., sem fer með sjávarútvegsmál, skipi n., hann skipi formanninn, og það er allt lagt í hans skaut. Þetta er markað enn skýrara með öðrum ákvæðum þessa frv., því að í 4. gr., eftir að komið er yfir það, að sjútvmrh. einn eigi að fara með alla framkvæmd allra þessara mála að því er sjávarútveginn snertir, þá stendur: „Ríkisstjórnin getur ákveðið, að aðrar vörur en sjávarafurðir megi ekki bjóða til sölu eða selja til útlanda nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, er hún setur.“ Vald ríkisstj. í þessum útflutningsmálum öllum tekur aðeins til þess hluta af útflutningnum, sem er utan sjávarafurðanna og er þá aðallega sá litli hluti, sem fluttur er út af landbúnaðarvöru. Það er þessi mikla breyting, sem hér er gerð og ég ætla að ekki hafi getað farið fram hjá þeim mönnum, sem nú fjalla um þetta mál. En þetta er höfuðbreyting. Ég veit að vísu, að í framkvæmdinni er þetta í flestum tilfeilum þannig, að sá ráðh., sem þau málefni heyra undir, fer að langsamlega mestu leyti með þau mál. En þegar lögin um þetta voru sett 1940, þótti vera um svo stórt og mikilsvarðandi mál að ræða, að rétt væri og sjálfsagt, að þessi mál heyrðu undir ríkisstj. alla, hún bæri öll, einn fyrir alla og allir fyrir einn, ábyrgð á framkvæmd þeirra, þó að hún svo aftur skipti með sér verkum í þessu efni innan ríkisstj. Nú er frá þessu horfið, og það getur þó ekki verið byggt á því, að nú sé minna um varið um framkvæmd þessara mála en áður var, því að alltaf hefur þó verið þróun í þessu og vandinn í þessum efnum hefur sízt minnkað frá því, sem var fyrir hálfum öðrum áratug, að það var ákveðið, að þetta skyldi vera svona. Ég vil vekja athygli á þessu, því að ef þetta frv. verður lögfest, þá eru allir aðrir ráðh. en sjútvmrh. dæmdir úr leik til afskipta af þessum málum, að því er sjávarútveginn snertir. Hinir ráðh. koma ekkert til, nema þegar um er að ræða að flytja út landbúnaðarafurðir, sem manni sýnist þó vera, miðað við útflutningsmagnið, - það er náttúrlega vandi á höndum í sambandi við söluna í báðum tilfellunum, en ef miðað er við útflutningsmagnið, þá ætti þó ekki að vera brýnni þörf á því að búa svona miklu betur um að því er þetta litla magn snertir. Það má vel vera, - það veit ég að sjálfsögðu ekkert um, - að máske hafi þetta verið tekið upp í stjórnarsamninginn, þegar hann var gerður, að sjútvmrh. fengi þetta alræðisvald, þ.e.a.s. eins og það er markað innan ramma laganna. Út fyrir það getur hann að sjálfsögðu ekki farið. Þá er ekki undarlegt og verður í rauninni skiljanlegra, að hæstv. sjútvmrh. sæki það nú fast, að þetta frv., sem veitir honum þetta óskoraða vald, verði samþ. Og það verður enn fremur miklu skiljanlegra en það er miðað við eðlilega afstöðu til málefna, að sumir af þm. úr stjórnarflokkunum, þrátt fyrir það að þeir málefnalega séu okkur minnihlutamönnum alveg sammála, ætla samt og það af stjórnarhollustu einni saman að fylgja þessu frv. Ef þetta er svona, sem líklegt má telja, þá er nú þessi aðstaða skiljanlegri en ella.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu að bæta við hina rökföstu ræðu hv. þm. Borgf. (PO), en þó voru það nokkur ummæli í ræðu hæstv. sjútvmrh., sem gefa mér tilefni til stuttrar athugasemdar. Sú ræða, sem hæstv. ráðh. flutti, skaut nokkuð skökku við það, sem fram er tekið í grg. frv., eins og líka hv. þm. Borgf. benti greinilega á. Ég verð að játa það, að mér fannst ræða hæstv. ráðh. bera vott um mikla hugarfarsbreytingu í málinu, svo framarlega sem fyrri ræða hans lýsti innri manninum, sem ég þó ævinlega hef leyft mér að draga í efa, einnig vegna ummæla, sem ég hef heyrt eftir honum um þetta mál fyrr og síðar. Í ræðunni, sem hæstv. ráðh. flutti hér í fyrradag, var eiginlega megináherzla lögð á það, að hann vildi ekki í einu né neinu spilla samtökum útvegsmanna, þeim sem hann þó hefur í grg. frv. talið að mættu ekki vera svo einráð um þessi mál sem þau hafa verið. Hann sagði auk þess, að sölusamlag íslenzkra framleiðenda, sem mest hefur verið gert að umræðuefni í þessum umr., hefði margt vel unnið. Og hann sagði í þriðja lagi, að hann hefði ekkert illt um þetta fyrirtæki sagt og að það væri, í fjórða lagi, alger misskilningur, sem minni hl. sjútvn. hefði sagt við þessa umr., að nú stæði til að veita mörgum útflutningsleyfi í stað eins áður. Ég vil nú leyfa mér að minna á það, sem þessi hæstv. ráðh. hefur um þetta sagt áður, ekki aðeins það, sem stendur í grg. og ég mundi hafa lesið hér upp, ef ekki hv. þm. Borgf. nú áðan hefði gert það, heldur einnig það, sem hæstv. ráðh. sagði í þeim ræðum, sem hann um þetta flutti við fyrri umr. málsins. Þá sagði hæstv. ráðh.: „Það er álit flestra, að þetta skipulag geti ekki verið til frambúðar, það verði að takast fastari tökum, og margir eru á þeirri skoðun, að hér hafi ríkt hið mesta misrétti.“ Ráðh. sagði í öðru lagi: „Enn fremur ætti betur en nú að vera hægt með þessari nýju skipan að koma í veg fyrir það, að um misbeitingu á valdi einstakra samtaka geti verið að ræða.“ Hann sagði í þriðja lagi, að „nú ber að veita öllum aðilum útflutningsleyfi, og geta þá að sjálfsögðu jafnt komið til greina samtök fiskframleiðenda, einstakir framleiðendur eða aðrir, sem með sölu á sjávarafurðum hafa að gera, um að fá þessi útflutningsleyfi.“ Og í fjórða lagi sagði ráðh., að þeir, þ.e.a.s. heildarsamtökin, „verði þrátt fyrir allt að víkja til hliðar með leyfi fyrir öðrum, ef aðrir geta staðið síg betur í sambandi við söluna heldur en sambönd framleiðenda kunni að gera í einstökum tilfellum.“ Allt þetta er orðrétt upp úr ræðum hæstv. ráðh. Hér er um algera breytingu að ræða nú, þegar hann segir: Ég hef hvergi viljað gera þessum samtökum mein. Ég hef þvert á móti talið þau vinna vel sitt verk, og ég hef ekkert illt um þau sagt. - Ég veit ég þarf ekki að endurtaka eða benda mönnum skýrar á en ráðh. hefur sjálfur gert með sínum orðum, að hér er það tekið aftur í seinni ræðunni, sem sagt var í fyrri ræðunni eða fyrri ræðunum. Ég get vel skilið, hvað það er, sem þessari tónbreytingu veldur. Síðan hæstv. ráðh. flutti sína fyrri ræðu, hafa skeð þeir atburðir, sem rétt er að séu skráðir í þingtíðindunum. Stjórn þessara samtaka, S.Í.F., hafði borizt fsp. frá sjútvn. um, hverjum augum hún liti á fyrirhugaða framkvæmdabreytingu, því að lagabreytingin hefur, eins og er margtekið fram, ekki neina verulega þýðingu í þessu sambandi. Stjórnin sagði um það sitt álit, en taldi, að mínu viti alveg réttilega, að langtum eðlilegra og sterkara væri að láta framleiðendur sjálfa einnig kveða upp sinn dóm. Nú stóð þannig á, að það var erfitt um samgöngur, líka vegna þess vinnuófriðar, - ég sagði ekki vinnufriðar, - sem þá ríkti í landinu, þannig að flugsamgöngur voru stöðvaðar, og auk þess var að öðru leyti mjög stirt um samgöngur. Fresturinn til að boða fundinn var mjög stuttur. Samt sem áður er þessi fundur mjög fjölsóttur. Þegar á fundinn kemur, er spurt um það, hverjir óska eftír óbreyttri skipan, þ.e.a.s. ekki því, eins og hæstv. ráðh. boðar, að sá, sem í einstökum tilfellum geti boðið betur en annar, skuli mega kljúfa samtökin, heldur hverjir telji að sínum hag sé bezt borgið með óbreyttri skipan. Um þetta er spurt. Og af 998 atkvæðum, sem fram komu á fundinum, eru það einir 4, sem óska eftir breyttri skipan. Og þetta er ekki til að vera augnaþjónar þeirra manna, sem þessum samtökum stjórna, til þess kosnir af framleiðendum sjálfum, því að þetta er við leynilega atkvæðagreiðslu. Og um þessi 4 atkvæði af þúsundinu eða 998 er svo það að segja, að þegar á hólminn kemur, segja þeir einnig: Við viljum samtökin óbreytt, - því að eins og hér hefur verið sagt frá áður, mæla lög þessara sölusamtaka þannig fyrir, að þeir, sem ekki óska eftir að vera áfram þátttakendur í þeim, eiga að segja til um það fyrir i. marz árlega, og geri þeir það ekki, þá eru þeir bundnir. Einnig þessir fjórir af 998 brugðust vináttunni við hæstv. ráðh., þegar á þann hólm kom, að þeir í alvöru áttu að segja: Vil ég standa ábyrgur fyrir sölu minnar vöru utan við þessi samtök, eða vil ég það ekki? - Einnig þeir létu undir höfuð leggjast að óska þess frelsis, sem þeir áttu kost á, en fólu áfram hagsmuni sína undir verndarvæng þessa margrógborna fyrirtækis. Um þetta vil ég ekki segja annað en það, að það er ástæða, eins og hv. þm. Borgf. sagði, að gleðjast yfir hugarfarsbreytingu hæstv. ráðh. og að hann hefur látið sér nokkuð segjast við þá ábendingu og áminningu, sem hann fékk hjá framleiðendunum. Batnandi manni er bezt að lifa. Ég vil að öðru leyti aðeins leiðrétta örfá atriði og þó ekki fara í neinn sparðatíning, því að þetta mál er að verða nokkuð þrautrætt, og eins og hv. þm. Borgf. sagði, skýrustu ræðuna um þetta mál hafa menn flutt með sinni afstöðu til þessara sölusamtaka, þar sem allir undantekningarlaust fela þeim áfram sína forsjá. Og ég bæti því einnig við, sem ég sagði hér í fyrradag við umr., að ef þessi nýja skipan á að komast á, tel ég heldur betur, að hún komi fyrr en síðar. Ég hef þess vegna enga tilhneigingu til málþófs eða að ræða annað en það, sem ég tel að mestu skipti um þann misskilning, sem hér er á ferðinni. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri mjög áberandi, að við sjálfstæðismenn værum með falsrök í þessum efnum, og það, sem fyrir okkur vekti, væri alveg sérstaklega að hlífa þessum sölusamtökum við, að þau kæmust undir eitthvert meira opinbert eftirlit en þau hefðu verið fram að þessu. Ég skal nú fyrir mitt leyti gefa þá hreinskilnislegu játningu, að ég tel enga þörf á öðru eða meira eftirliti en framleiðendurnir sjálfir hafa með því að kjósa þá og þá eina menn í stjórnina, sem þeir trúa til þess að fara heiðarlega og vel með sín mál. En í öðru lagi bendi ég á, að ráðh. getur sett án lagabreytinga sín skilyrði. Útvegsmenn svo um það, hvort þeir hlíta þeim. Við skulum koma að því seinna. Það eru þess vegna ekki nein falsrök hjá okkur sjálfstæðismönnum í þessum efnum. Það eru röng rök - ég vil ekki kalla þau falsrök - hjá hæstv. ráðh., þegar hann lætur sér skjótast yfir vitandi vits eða af umhugsunarleysi, að hann getur haft sama eftirlit að óbreyttum lögum, ef hann telur eftirlits þörf og ef útvegsmenu vilja á annað borð hlíta hans forsjá í þessum efnum. Okkar rök í þessu máli eru þau, að við viljum, að útvegsmenn hafi frelsi til að ráða sínum málum sjálfir og einir. Útvegsmenn segja: Við óskum eftir því, að á meðan allur þorri okkar sjálfra vill, að samtökin séu ein og salan á einni hendi, þá sé það þannig. - Ráðh. segir aftur á móti í sínum ræðum og í sinni grg.: Þannig skal það ekki vera, því að ef einhver einn einhvern tíma getur boðið betra en heildarsamtökin, þá skal hann fá réttinn. - Þessi hæstv. ráðh. hefur nokkur afskipti haft af atvinnurekstri, og hann hlýtur að skilja það, að ef samtök útvegsmanna, sem eiga að selja hundruð þúsunda skippunda af fiski, eiga að keppa við þann, sem þarf eingöngu að selja, við skulum segja 5 þús. skippund eða 2 þús. skippund, þá er ekkert líklegra en sá, sem er utan við samtökin, einhvern tíma, á heppilegri stundu geti náð hagstæðara verði en hinir geta náð fyrir heildina eða fyrir allt heildarmagnið. En það hlýtur hann líka að vita, að þetta er ekki sönnun og fjarri því, það færir ekki einu sinni neinar líkur að því, að sú skipan sé betri, að fisksalan sé á mörgum höndum heldur en á einni hendi. Hann hlýtur að skilja það. Hann hlýtur einnig að skilja, að tiltölulega lítið magn getur skapað tortryggni hjá kaupendum á erlendum markaði, tiltölulega lítið magn, sem er fyrir utan heildarsamtökin, og þannig getur hið litla stórspillt hinu mikla og stóra. Um þetta eru óteljandi dæmi í okkar eigin verzlunarsögu og ekki sízt einmitt í saltfiskverzluninni. Í öðru lagi segir hæstv. ráðh. æ ofan í æ það, sem ég áður minntist á, að það sé verið að reyna að koma undan eftirliti þessu fyrirtæki. Ég bendi á, eins og ég sagði, að hann á eftir að færa rök fyrir því, að það vaki fyrir einhverjum að gera það, og ég bendi á, að hann getur sett sín skilyrði án lagabreytingar. En ég bendi í þriðja lagi á, að það er svo útgerðarmannanna sjálfra að segja til um það, hvort þeir vilja fara eftir þeim fyrirmælum eða ekki. Þessi ráðh. hefur engan kjark til að segja við útgerðarmenn, sem nú eru allir í einum samtökum, að ef þeir ekki vilji lúta hans fyrirmælum, þá fái þeir ekki að selja fisk, enda er honum hentast að skilja, hvar hans vald er og hvað langt það nær. Ef útgerðarmenn segja við hæstv. ráðh.: Við þurfum engar leiðbeiningar og enga hjálp, og við erum andvígir því, - þá stendur ráðh. valdvana gegn einhuga samtökum útgerðarmanna. Ég álít hins vegar, að það sé engin goðgá, þó að sá ráðh., sem á að bera ábyrgð á þessu, vilji gjarnan hafa um það meira eftirlit, og ég álít enga ástæðu heldur fyrir útvegsmenn að setja sig á móti því, að hann fylgist með málum þar, þó að ég sem framleiðandi segi: Ég trúi eins vel þeim mönnum, sem ég hef sjálfur kosið, eins og einhverjum, sem ráðh. skipar þar fyrir sína hönd. Í þriðja lagi hefur hæstv. ráðh. lagt æ ofan í æ megináherzlu á það, að einmitt hjá Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda sé þörf breytinga. Leyfist mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann, sem er meðlimur í þessum samtökum, hafi nokkru sinni gert nokkra tilraun til þess að koma á þeim breytingum, sem hann nú telur æskilegar innan þeirra samtaka? Hefur hann svo mikið sem orðað það á einum einasta félagsfundi? Er ein einasta ræða, sem hann hefur flutt þar, sem bendir til þess? Er eitt einasta orð í einni einustu ræðu hans fluttri í S.Í.F., þar sem hann segir það, sem hann nú er að segja hér á þinginu? Sé það ekki, og það er ekki, fer þá ekki fleirum en mér að verða á að treysta varlega því, sem hann hér er að segja á þinginu? Mundi ekki fleirum en mér verða á að segja: Framleiðandinn Lúðvík Jósefsson trúir þeim, sem standa fyrir þessu fyrirtæki. Hann trúir því, að ríkjandi skipulag sé bezt. En stjórnmálamaðurinn Lúðvík Jósefsson er kominn í þá aðstöðu, að hann þarf að segja í þessum efnum annað en hann meinar. Hæstv. ráðh. stagaðist enn á ný í sinni ræðu á því, að það væri talsverð óánægja með það skipulag, sem ríkti hjá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. En hvernig í lifandis ósköpunum getur staðið á því, að ef þessi óánægja er svona eins og hann segir og ef hún er þannig einmitt hjá þeim, sem mestra hagsmuna eiga að gæta, að þá skuli hver einn og einasti fiskframleiðandi fela þessum samtökum að selja sinn fisk? Ég skal minna á það, sem hann sagði sjálfur. Ég tel, að þeir, sem eru óánægðir eða ekki alls kostar ánægðir, séu þó ekki svo óánægðir, að þeir vilji fara úr samtökunum. Og ég fyrir mitt leyti, sagði hann, mundi ekki ganga úr samtökunum, þó að ég nú stjórnaði þeim fyrirtækjum, sem ég í bili ekki stjórna, en hef stjórnað og mun kannske stjórna í framtíðinni. En hvað er þá orðið um þessa megnu óánægju? Og hvernig stendur þá á því, að við leynilega atkvæðagreiðslu skuli enginn svo að kalla gefa þessum samtökum áminningu. Slíkt gæti þó verið bending um það, að eitthvað þætti þeim að, þó að þeir svo, þegar á hólminn kemur, vildu ekki eða þyrðu ekki að hætta sínum hagsmunum í annarra hendur. En ekki heldur þetta skeði, eins og ég áðan gat um. Þá sagði hæstv. ráðh. í fimmta lagi, og bið ég menn að veita því athygli: Hvernig stendur á því, segir hann, að Ólafur Thors skyldi ekki leggja jafnt áherzlu á það, að skreiðareigendur fengju einkasöluaðstöðu eins og saltfiskeigendur? Hvernig stendur á því? Hæstv. ráðh. veit vel hið einfalda svar við þessu. Hið einfalda svar við þessu er það, að saltfiskeigendur hafa sjálfir og allir, eins og er margtekið fram, óskað eftir að standa saman og beðið um að fá sinn rétt. Skreiðareigendur hafa ekki gert það. Og það er ekki mitt frekar en ég álít að það sé hans að neyða framleiðendurna til þess að standa saman. Ég hef marglýst því yfir, að þó að ég hafi sjálfur mesta trú á þeirri skipan, sem nú ríkir, þá mundi mér ekki eitt einasta augnablik detta í hug að halda þeirri skipan við gegn vilja útvegsmanna, að sama skapi eins og ég hef ekki notað mitt vald, meðan ég hafði það, til þess að neyða skreiðareigendur til þess að standa saman. Ég lét skreiðareigendur vita, að ég teldi, að þeirra hagsmunum væri bezt borgið með því móti. Á það féllust margir, en ekki allir. Og þeir urðu þá að ráða og fengu að ráða. Það er enn og æ það sama, sem hefur ráðið hjá mér og ræður hjá okkur sjálfstæðismönnum. Við viljum, að útvegsmenn hafi sjálfir frelsi til að velja þær leiðir, sem þeir telja að þeim henti bezt. Það er það, sem ber á milli, að við höfum hagað framkvæmdum okkar þannig, að útvegsmenn ráða sjálfir. Hæstv. ráðh. segir: Ég vil ekki haga framkvæmdum þannig. Ég vil a.m.k. ekki vernda 95% af framleiðendunum, ef 5% vilja vera utan við þá, - þó að hann viti vel, að þeir 5%, sem eru utan við 95%, gætu stórlega skaðað hagsmuni heildarinnar. Það er þetta, sem á milli ber. Ég vil svo að lokum segja þetta: Tilgangur þessa frv. er að veita ráðh. það, sem hann kallar siðferðilega aðstöðu til þess að taka völdin af útvegsmönnum. Ég hef aðvarað gegn þessu og ég endurtek þá aðvörun. Ef til vill, og það vil ég leggja áherzlu á að menn taki eftir, ef til vill er þó hættunni afstýrt á þessu ári. En það er ekki vegna þess, að ríkisstj. hafi tekið völdin af útgerðarmönnum. Það er vegna hins, að útgerðarmenn hafa tekið völdin af ríkisstj. með því allir sem einn að skipa sér undir verndarvæng sinna sölusamtaka og fela þeim forsjá sína. Ef, ég endurtek það, ef voðanum er afstýrt að þessu sinni og á þessu árí, þá er það ekki vegna þess, að stjórnin tæki völdin af útvegsmönnum, þótt hún vildi það, heldur af hinu, að útvegsmennirnir tóku völdin af ríkisstj. með því allir sem einn að skipa sér undir verndarvæng sinna eigin samtaka. Það er ekki hægt fyrir neina stjórn að taka af þeim völdin, meðan þeir allir standa saman. Ég skal svo aðeins að lokum minna hv. frsm. meiri hl. á það, að ég bar upp fyrir hann fyrirspurn sem kunnugan mann í röðum samvinnumanna. Fyrirspurnin var á þá leið: Hvernig getur á því staðið, að Samband íslenzkra samvinnufélaga skuli bréflega tjá sjútvn., að þeir telji, að útflutningurinn á saltfiski eigi að vera í höndum tveggja útflytjenda hið minnsta, en nokkrum dögum seinna, þegar augljóst er, að þetta frv. nær fram að ganga, og öllum vitanlegt, að Sambandið getur orðið útflytjandi um sinn fisk og raunar annarra líka, sem skipa sér undir þeirra merki, þá gerir Sambandið ráðstafanir til þess, að þó að útflytjendurnir yrðu tveir eða fleiri, þá sé það a.m.k. öruggt, að þeir verði ekki annar eða einn af útflytjendunum, - hvernig stendur á þessu? Ég veit, að margan hv. þm. langar að vita rökin fyrir þessu, og ég endurtek, að hér er ekki um neina sveinstaula að ræða, þetta eru vel æfðir og vel hæfir viðskipta- og verzlunarmenn. Og það er nokkuð undarlegt, að þessir menn skuli, um leið og þeir skriflega lýsa því yfir, að það eigi að vera tveir eða fleiri útflytjendur, gera ráðstafanir til, að þeir geti a.m.k. ekki orðið annar eða einn af útflytjendunum. Þetta getur ekki stafað af öðru en því, að þessir hæfu menn skilja, að það fylgir talsverð áhætta því, ef hér verða margir útflytjendur, tveir eða fleiri, og þeir vilja ekki taka á sig ábyrgðina af þeirri áhættu.



Herra forseti. Ég skal nú ekki vera langorður um þetta mál, enda hef ég sem frsm. meiri hl. sjútvn. ekki tilefni til þess að gera verulegar aths. við þær umr., sem hér hafa farið fram í hv. d. af hálfu andmælenda frv. Þær umr. hafa að tiltölulega litlu leyti snúizt um það frv., sem fyrir liggur, og efni þess, heldur hafa þær fallið nokkuð á víð og dreif um kosti þess, að vissar tegundir sjávarvara séu í einkasölu, og um grg. þá, sem fylgdi stjórnarfrv., - en eins og ég sagði, um frv. sjálft hafa þær að litlu leyti snúizt og gefa því ekki verulegt tilefni til frekari umr. af minni hálfu eða meiri hl. nefndarinnar. Þó vil ég í tilefni af ræðu þeirri, sem hv. frsm. minni hl., hv. þm. Borgf. (PO), flutti hér áðan, segja það, að ég hef litið svo á, og mér virðist það hafa komið fram á undanförnum árum, - þá hafa oft verið samsteypustjórnir hér í landi og af þeim ástæðum kannske fremur tilefni til þess, að það atriði kæmi til meðferðar, - að það væri lítill merkingarmunur á því talinn í lögum, hvort þar er rætt um ráðh. eða ríkisstj. Ég hirði ekki að nefna dæmi þessa. Ef ætlazt er til, að einhver ákvörðun sé tekin af ráðberrunum öllum, en ekki einum ráðh., þá er venjulega notað annað orðalag um þetta. Það ætla ég, að hv. þm. kannist við. Þá vildi ég nota tækifærið til þess að koma í veg fyrir þann misskilning, sem kynni að geta stafað af ummælum í nál. hv. minni hl. á þskj. 309, 1. bls., en þar er frá því sagt, að þeir minnihlutamenn, sem undir álitið rita, hafi lagt það til, að frv. yrði sent til umsagnar nokkrum aðilum o.s.frv. Þetta kynni e.t.v., þó að minni hl. hafi sjálfsagt ekki ætlazt til þess, að skiljast svo, að við í meiri hl., hv. 2. landsk. (KGuðj), hv. þm. Siglf. (ÁkJ) og ég, höfum verið því andstæðir, a.m.k. í byrjun, að frv. væri sent til umsagnar. Það var alls ekki svo, að við værum því andstæðir. Hins vegar má vel vera, að það hafi verið stungið upp á því af hv. minnihlutamönnum, öðrum eða báðum, ég man það ekki greinilega, að málið væri sent einhverjum til umsagnar. Eins og hv. þm. kannast við, eru nefndarfundir oft í samtalsformi, en í fundargerð sjútvn. er ekkert bókað um neina sérstaka till. um að leita þessara umsagna né hverjir hafi verið tillögumenn. Ég hygg, að nm. hafi yfirleitt verið því hlynntir, að málið vri sent til umsagnar, enda er það venja, ef ekki þarf að hraða málinu því meira. Og ef ég man rétt, þá vorum við í félagi um það í n. að ákveða það, þegar þar að kom, hvaða aðila skyldi velja til þess að hafa málið til umsagnar. Ég vildi aðeins geta um þetta til þess að koma í veg fyrir misskilning, þó að vera megi, að ummæli hv. minni hl. gefi ekki beinlínis tilefni eða hafi ekki af þeirra hálfu verið til þess ætluð að koma af stað slíkum skilningi. Hitt er svo það, að það er annað mál, hvort nefndir telja rétt og eðlilegt að senda frumvörp til umsagnar eða hvort þær telja ástæðu til þess að fara eftir till. þeirra, sem umsagnir gefa um mál, enda er það nú svo, að í þessu tilfelli, sem hér er um að ræða, er það ekki hægt, þar sem umsagnir voru ekki samhljóða. En ég minnist þess t.d. í umr. hér, sem fram fóru í þessari viku, að þá var þar mál til afgreiðslu og hafði verið í n., og ég heyrði það í umr., að n. hafði leitað umsagnar eins aðila, sem var embættismaður ríkisins, og n. hafði síðan, eftir að umsögnin kom, ákveðið afstöðu sína, ekki eins og lagt var til í umsögninni, heldur beint gegn því, sem þar var lagt til af þeim, sem spurður hafði verið. Slíkt kemur vitanlega oft fyrir, og er ekkert óeðlilegt við það, að nefndir þingsins sæki ekki afstöðu sína til þeirra, sem gefa umsagnir um málin. Það, sem til þeirra er verið að sækja, eru upplýsingar og rök með og móti málunum, en vitanlega verða nefndir og einstakir nm., eins og þm. yfirleitt, að taka sína afstöðu. Það eru þeir, sem ábyrgðina bera á henni og á lögum, sem sett eru, en ekki aðilar, sem beðnir eru um upplýsingar og umsagnir. Ég hef látið þessi orð falla, vegna þess að það er eins og sums staðar hafi komið fram einhvers konar undrun yfir því, að meiri hl. n. skuli hafa tekið afstöðu til þessa máls, sem er önnur en afstaða meiri hl. þeirra aðila, sem umsagnir létu í té. Það er eins og einhverjir búist við því, að vinnuaðferð í n. á Alþingi sé sú, ef margir eru beðnir umsagnar, að umsegjendurnir séu látnir greiða atkvæði um það, hvaða afgreiðslu málin eigi að fá. Slíkt kemur vitanlega ekki til greina, hvorki í þessu máli né öðrum. Ég vil benda á það líka í sambandi við þá, sem mælt hafa með og móti þessu frv., að meðal þeirra, sem ekki hafa mælt gegn frv., eru ákaflega fjölmenn samtök í landinu. Það hefur í þessum umr. nokkuð sérstaklega verið rætt um einn þann aðila, sem hefur með höndum útflutning á sjávarafurðum, þ.e.a.s. Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, sem undanfarið hefur haft einkaútflutning á vissri vöru, og því hefur verið haldið fram af hv. þm. G-K. (ÓTh), að á fundi, sem Sölusambandið hélt nýlega í tilefni af framkomu þessa frv., hafi komið í ljós mjög eindreginn vilji fiskframleiðenda í þá átt, að þessi stofnun héldi áfram einkaútflutningi sínum. Ég vil aðeins gera eina aths. við það, sem um þetta hefur verið sagt, án þess að ég ætli að fara að ræða um fisksölusambandið almennt eða starfsemi þess. Í bréfi Sölusambandsins til sjútvn., dags. 16. febr., er sagt frá fundi, aukafundi Sölusambandsins og atkvgr., sem fram fór um ályktun, sem þar var borin fram. Hv. þm. gat þess, sem rétt er, að samkvæmt þessu bréfi hafa ekki verið greidd nema 4 atkv. gegn þessari till., en hann gat þess ekki, sem líka er rétt að komi fram, að þar stendur, að 195 atkvæðaseðlar hafi verið auðir. Auðvitað er rétt, að það komi fram líka, þegar rætt er um þennan fund og þessa atkvgr. Sami þm., hv. þm. G-K., gerði fsp. til mín í ræðu sinni í fyrradag sem frsm. meiri hl. n., og hann endurtók þessa fsp. með svipuðum orðum aftur í umr. áðan. Ég get nú ekki séð, að ég hafi tilefni til þess sem frsm. meiri hl. sjútvn. í þessu máli að svara þessari fsp. Ég held, að hann verði að fá svarið hjá hlutaðeigendum í því máli, sem hann var að tala um. Það gladdi mig mjög sem samvinnumann að heyra þau lofsamlegu ummæli, sem þessi hv. þm. lét falla um fyrirsvarsmenn Sambands ísl. samvinnufélaga í afurðasölumálunum, þar sem hann lét þess getið, að þarna væri um menn að ræða, sem væru mjög hæfir og reyndir í viðskiptum og gættu vel hags sinna umbjóðenda. Ég held, að hann hafi endurtekið svipuð ummæli um þá aftur í dag, og gleður það mig sannarlega, að svo mikils virtur maður skuli líta svo á starfsemi þessara fyrirsvarsmanna samvinnufélaganna. En niðurstaðan er nú sú, að þessir mjög svo hæfu og reyndu menn í viðskiptum hafa í bréfi sínu til sjútvn. látið uppi, að þeir telji heppilegast, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til að hafa á hendi útflutning á öllum sjávarafurðum. Mér skilst, að við hljótum að verða sammála um það, hv. þm. G-K. og ég, að þetta séu mikilsverð ummæli frá þeim mönnum, sem hann hefur lýst áður svo lofsamlega sem hann hefur gert í sambandi við þekkingu þeirra á viðskiptum. Hitt er svo annað mál, að mér er ekki kunnugt um það, hvaða ástæður Samband ísl. samvinnufélaga eða aðrir, sem verið hafa í Sölusambandinu, hafa hverju sinni til þess að halda þeim viðskiptum áfram fyrir það ár, sem er að líða, hjá þessari stofnun, sem einkaútflutninginn hefur og hefur haft. Ég held, að það sé nú ekki annað, sem ég þykist hafa ástæðu til að segja í sambandi við þetta mál í tilefni af þeim umr., sem hér hafa farið fram.



Herra forseti. Við þessar umr. rifjast það nokkuð upp fyrir mér, einkanlega undir ræðu hv. þm. G-K. (ÓTh), að á síðasta kjörtímabili mælti hann úr þessari sömu ræðukompu fyrir frv. einu, sem þáverandi ríkisstj. lagði fyrir Alþ. um breytingar á innflutningi til landsins, þ.e.a.s. um innflutningsskrifstofuna o. fi. Þetta frv. hófst á orðunum: „Frjáls skal vera innflutningur“ o.s.frv. Og hann var hreint ekkert lágkúrulegur yfir þessu stóra stefnumiði Sjálfstfl., sem þarna væri komið í verk með því að setja nú þessi tiltölulega fallegu orð fremst á frv. um innflutning til landsins. Síðan fór hv. þm. G-K., sem þá var forsrh., mörgum og fögrum orðum um það, að með því að hafa innflutninginn til landsins jafnfrjálsan og hann vildi vera láta að frv. markaði, mundi það bæta hag þjóðarinnar ekki á einn, heldur á alla kanta, það mundi lækka vöruverð í landinu, það mundi auka samkeppni, það mundi skila betri vörum o.s.frv., o.s.frv., og allt þetta taldi hann vera því að þakka, að sjálfstæðismenn hefðu náð undir sig það miklum völdum í landinu, að þeir gætu nú komið fram þeim hugsjónum sínum að hafa verzlunina sem allra frjálsasta. Það er svo annað mál, þó að hans menn, stuðningsmenn þeirrar ríkisstj. sæju það, þegar þeir fóru að glöggva sig betur á frv., að þessi upphafsorð þess voru geip eitt, og þeir strikuðu þau út og töldu þau vera í fullkomnu ósamræmi við aðrar ákvarðanir frv. Og það varð endirinn á, að þetta frv. var að vísu samþykkt, en þessar skrautfjaðrir þáverandi forsrh. voru strikaðar út úr því. En ég minnist þess líka, að við þessar umr. lagði ég fram brtt. um, að þetta frelsi skyldi einnig ná til útflutningsins. Þá reis upp þáverandi hæstv. forsrh. og varð að vísu alveg eins hnarreistur yfir því og sagði, að það væri engin þörf á því að hafa þau mál með neinu frelsi, þau væru nú einmitt þannig, að útflytjendurnir sjálfir, þ.e.a.s. framleiðendurnir sjálfir, eins og hann kallaði þá, réðu þessu öllu saman, þar væri í rauninni ekki hægt neinu við að bæta og þar væri orðið frelsi með öllu óþarft. Ég hef nú aldrei skilið það, ef frelsi í innflutningi er ákaflega nauðsynlegt og til mikilla heilla, hvers vegna Sjálfstfl., sem berst fyrir því, að því er hann sjálfur segir, þó að hann sýni það ekki svo mjög í reynd, þegar hann getur þeim hlutum ráðið, - ég hef aldrei skilið það, hvers vegna frelsi í útflutningi getur ekki verkað á svipaðan hátt. Ég skal taka fram, að í þeirri till., sem ég gerði um, að þetta frelsi, sem það frv. talaði um, næði til útflutningsins, var það þeim skilyrðum bundið, að ríkisstj. gæti ákveðið lágmarksverð, til þess að ekki kæmi til þess, að íslenzkir aðilar byðu niður íslenzkar framleiðsluvörur á erlendum markaði hver fyrir öðrum. En á slíkt var ekki hlustað. Samtök allra fiskframleiðenda fóru með útflutning á fiski. Það var kenning þeirra sjálfstæðismanna, og því er verið að reyna að halda fram enn þá. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram, að þetta er alger firra. Það eru alls ekki samtök allra fiskframleiðenda, sem eiga hlutdeild í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Ég hef áður bent á, að þar er aðeins um þá menn að ræða, sem eru eigendur fisks, ekki endilega framleiðendur. Þeir hafa ekki allir eignazt hann og fæstir af þeim að nokkrum hluta sem framleiðendur. Þeir hafa keypt hann. Þetta eru þess vegna verzlunarmenn að verulegu leyti, kaupmenn. Eigendur að meira en helmingi af þeim afla, sem að landi er dreginn á Íslandi, eru sjómenn, og þeir eiga enga hlutdeild sem slíkir í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Þeir eru þar algerlega útilokaðir, fá þar ekki eitt atkvæði. Þar er atkvæðisréttur bundinn við þorskkíló. Sá, sem á þetta mörg kíló af þorski, hefur þetta mörg atkv., og þeir útreikningar, sem hv. þm. G-K. hefur hér verið að gefa á því, að það hafi einungis 4 atkv. komið fram gegn því áliti, sem Sjálfstfl. hér flytur, á fundi í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, segir ekkert um það, hvern hug fiskframleiðendur að meiri hluta bera til þessara mála. Ástæðan er sem sagt sú, að í fyrsta lagi er það bara lítill minni hluti af fiskframleiðendum, sem á fulltrúarétt eða atkvæðisrétt í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, og í öðru lagi eru fulltrúar þangað kosnir með þeim hætti, að t.d. þar sem um samlög er að ræða, sem flytja út fisk eða selja fisk frá sér, þá er það bara meiri hl. í samlagi, sem kýs fulltrúana, og það geta verið fjöldamargir fiskframleiðendur í því, sem eru mjög óánægðir með stefnu S.Í.F. í útflutningsmálum eða stefnu Sjálfstfl. í útflutningsmálum, þó að þeir eigi ekki fulltrúa á þeim fundum, sem S.Í.F. kallar saman, þegar þeim finnst það henta. Sú firra, að það sé meiri hl., að maður nú ekki tali um, að það séu allir fiskframleiðendur, sem hér eiga hlut að máli og hafi samlagið á sinni hendi, er næsta fáránleg. Við skulum nú hugsa okkur, að Framsfl., sem telur sig eiga flestum flokkum meiri samstöðu með Sambandi ísl. samvinnufélaga, hefði einhverju sinni komið því inn í lagabálka eða reglugerðir, sem byggðar voru á l., að t.d. allar matvörur og öll vefnaðarvara skyldi vera í einkasölu hjá S.Í.S. Þá hefði samt sem áður þurft mikla ósvífni af þeirra hálfu til þess að halda því fram, að þar væri um að ræða samstöðu allra neytenda í landinu, en það hefðu þeir auðvitað getað með sama rétti og Sjálfstfl. reynir hér að túlka það, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sé samtök allra fiskframleiðenda á Íslandi. Framsóknarmenn hefðu getað sagt undir slíkum kringumstæðum: Jú, það eru að vísu fleiri, sem éta mat og klæðast fötum, heldur en þeir, sem eru í S.Í.S., en þeir eru ekki raunverulegir neytendur, af því að þeir kaupa þetta ekki inn í landið. Þetta væru hliðstæðar röksemdir, og vænti ég þess, að Sjálfstfl. mundi hafa töluvert við þær að athuga, ef þeim væri haldið hér fram á þeim grundvelli, sem ég hef nú lýst, að hægt væri að gera með nákvæmlega sama rétti og Sjálfstfl. hefur túlkað hér Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sem samlag allra íslenzkra fiskframleiðenda. Ég skal svo taka það líka sérstaklega fram, að það er engan veginn þýðingarlaust, að sá hluti framleiðenda, sem ekki eru útflytjendur sjálfir, þ.e.a.s. fyrst og fremst sjómennirnir, eigi fullan aðgang að því og geti fylgzt með því, hvernig sölu íslenzkra sjávarafurða er yfirleitt varið. Það eiga þeir alls ekki um þessar mundir að því er varðar salfiskútflutninginn. Ég get bent á það, að einmitt þetta saltfisksölufyrirtæki, sem hér hefur aðallega verið rætt um, hefur iðulega selt stóran hluta af íslenzkum saltfiski beint í hendurnar á okkar aðalkeppinautum á heimsmarkaðinum um þessa vöru, Færeyingum og Norðmönnum, og það hefur meira að segja komið fyrir, að það hafa verið valdar úr íslenzkum fiski þær stærðir, sem helzt gátu bætt upp smærri fiskinn, og seldar Norðmönnum, til þess að þeir gætu komið út sínum smáa fiski. Það er ekki nema eðlilegt, meðan engar skýringar liggja fyrir um slíka hluti, að sá hluti íslenzkra framleiðenda, sem ekki á þess kost að fylgjast með því, hvernig þessi vinnubrögð ganga fyrir sig, vilji fá þannig breytt fyrirkomulag á afurðasölunni, að það sé a.m.k. hægt að fá einhverjar skýringar á svona fyrirtæki og svona verslunarháttum. Það hefur heldur aldrei verið gefin nein skýring á því til fiskframleiðenda íslenzkra almennt, hvernig á því stendur, að þetta saltfisksölufyrirtæki, S.Í.F., leggur 1.2 millj. kr. í íbúðabyggingar í Morgunblaðshöllinni hér í Reykjavík og lætur þær standa auðar og ónotaðar. Mér er alls ekki grunlaust um, að þetta komi niður á fiskverðinu til landsmanna, og ég hygg, að það væri engu tapað, þó að þeir, sem framleiða fisk á Íslandi, fengju aðgang að einhverri stofnun, sem gæti gefið skýringar á svona hlutum. Það er sem sagt ekki alveg einhlítt, hvað Sjálfstfl. stendur óskaplega fastan vörð um það, að það skuli ekki vera opnuð nein smuga fyrir almenna fiskframleiðendur á Íslandi til þess að fylgjast með því og til þess að eiga rétt til að sjá, hvernig afurðasölunni er varið. Ég lít svo á, að það frv., sem hér liggur fyrir, jafnvel þó að það breyti ekki skipulaginu á afurðasölunni stórlega, opni möguleika til þess, að þeir, sem raunverulega framleiða, geti líka fengið að vita, hvað hægt er að fá fyrir fiskinn og hvernig sala hans fer fram. Ég bendi enn fremur á, að þetta er ekkert lítilvægt atriði. Á hverju einasta ári fara fram samningar um það milli útgerðarmanna og sjómanna, hvaða verð sjómenn skuli fá fyrir sinn aflahlut, og það er kunnara en svo, að hér þurfi sérstaklega að rekja þá sögu, að oftlega hefur komið til meiri háttar framleiðslutruflana vegna þess, að sjómenn hafa haldið því fram, að eðlilegt fiskverð til þeirra gæti verið hærra en þeir gátu a.m.k. með auðveldu móti náð samningum um. Það er alveg ástæðulaust að láta íslenzka fiskiflotann liggja kannske mánuðum saman aðgerðalausan, vegna þess að ekki næst samkomulag um fiskverð, ef það er í rauninni svo, að ágreiningurinn byggist ekki á neinum efnahagslegum ágreiningi í raun og veru, heldur eingöngu á hinu, að annar aðilinn, sem þarna á hlut að máli, fær bókstaflega ekki tækifæri til þess að vita um það, hvaða verð hægt er að fá fyrir íslenzkar sjávarafurðir. Allt, sem miðar í þá áttina, að hinir raunverulegu fiskframleiðendur, hvort sem þar er um að ræða útgerðarmenn eða sjómenn, geti átt aðgang að því að vita hið rétta um, hvernig afurðasalan gengur fyrir sig, hlýtur að vera bætandi fyrir atvinnulífið og er líklegt til þess að geta komið í veg fyrir þær framleiðslutruflanir, sem á mörgum undanförnum árum hafa háð íslenzku framleiðslunni. Ég gæti nú máske spurt þá, sem hér telja sig helzt vera í fyrirsvari fyrir einkasamtök saltfiskútflytjenda og halda því fram, að alveg sé óhugsandi, að málum geti á nokkurn annan hátt verið betur skipað í afurðasölunni en gert er hjá þeim samtökum: Hvers vegna kölluðu þeir ekki saman ráðstefnu um það, hvort þeir ættu nú að leggja verulegt fjármagn af fé samtakanna í áróðursmiðstöð Sjálfstfl.? Einhvern veginn töldu þeir ekki ástæðu til þess að kalla neina ráðstefnu saman um það. Ég gæti líka spurt: Hvers vegna hafa þeir ekki gefið neina skýringu á því, að verulegur hluti af íslenzkri saltfiskframleiðslu hefur oft verið seldur beinum keppinautum Íslendinga á mörkuðum? Það mætti máske ætlast til þess af slíkum forsvarsmönnum, að þeir létu eitthvað uppi um það, af hverju slíkir hlutir, sem vissulega eru tortryggilegir í augum þeirra, sem ekki hafa á þeim aðrar skýringar en hinn almenni borgari, - af hverju þeir gefa ekki upplýsingar um það, hvernig á slíkum hlutum getur staðið, þegar þeir eru að útskýra það hér fyrir okkur fávísum alþm., að enginn hlutur geti verið jafngagnlegur og S.Í.F. að því er varðar sölu á íslenzkum sjávarafurðum. Ég vænti þess að fá svar við slíkum spurningum, og raunar er ýmislegt fleira, sem vert væri að spyrjast fyrir um, ef við ætlum að halda hér áfram að ræða um, hversu ágætur og ómissandi félagsskapur þau samtök eru, sem hér hafa aðallega verið til umr. Mér virðist á hv. Sjálfstfl., að hann heri eingöngu kviðboga fyrir afdrifum Sölusambands ísl. fiskframleiðenda og ekki öðrum samtökum í sambandi við það lagafrv., sem hér er til umr. Nú gerir þetta lagafrv. alls ekki ráð fyrir því að taka neinn rétt af S.Í.F. nema einkaréttinn. Einkarétt eiga þeir að vísu ekki að fá, en ef þeir geta selt saltfisk miklu betur en allir aðrir, þá ættu þeir ekki að vera í neinni hættu með að hafa áfram á hendi saltfisksöluna, þegar það frv., sem hér liggur fyrir, er orðið að lögum, ef það á fyrir því að liggja, sem ég vænti að hljóti að verða. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég alveg sérstaklega taka það fram, að slíkar blekkingar, að hér sé um að ræða samtök allra þeirra, sem framleiða fisk á Íslandi, eru með stærstu ósannindum, sem ég hef yfirleitt heyrt menn flytja hér í málum á Alþingi. Ég hef sýnt fram á það, að hér er eingöngu um að ræða samtök manna, sem ekki hafa sem framleiðendur yfir að ráða nema minni partinum af íslenzkri fiskframleiðslu. Sjómennirnir eru eigendur að meiri hluta hennar. Þetta veit ég að hv. Sjálfstæðisflokksmenn vita, ef þeir á annað borð vilja vita það, og ég held, að þeir ættu líka að haga málflutningi sínum hér á Alþingi í samræmi víð þessa staðreynd.



Herra forseti. Það voru hér nokkur atriði, sem fram hafa komið í þessum umr., sem ég tel rétt að gera hér athugasemdir við. Það var frsm. minni hl., hv. þm. Borgf. (PO), sem sagði hér, að afstaða þeirra minnihlutamanna til þessa frv. hefði markazt fyrst og fremst af tvennu: annars vegar af því, að frv. væri í sjálfu sér óþarft, og hins vegar af því, að í grg. frv. væri boðuð ný stefna, sem þeir teldu vera varhugaverða. Ég vil nú víkja örlitið að þessari skilgreiningu hans á afstöðu þeirra. Hér hefur áður verið rætt nokkuð nm það, hvort þörf hefði í raun og veru verið á því að flytja það frv., sem hér liggur fyrir um skipulag afurðasölumála sjávarútvegsins. Ég hef haldið því fram, að það væri eðlilegt, að Alþingi sjálft setti í meginatriðum reglur um það, hvernig það vill skipa afurðasölumálum sjávarútvegsins. Hins vegar hef ég játað það, að ráðh. skortir ekki í dag heimildir til þess að skipa þessum málum á þá lund, sem hann kýs nú hverju sinni. Vissulega geta menn haft misjafnar skoðanir á því, hvort réttara er að hafa þann háttinn á, að sjútvmrh, eins og verið hefur fram til þessa, hafi alveg óbundnar hendur um það, hvernig hann hagar afurðasölumálum sjávarútvegsins, hvort hann veitir einni útflutningsgreininni einkaréttaraðstöðu, en neitar annarri um það, eða yfirleitt hvaða skipulag hann vill hafa á þessu ýmist á þessu ári eða hinu, en sem sagt að halda sér við þá reglu, sem verið hefur, að ráðh. hafi alveg óbundnar hendur um framkvæmd málsins. Ég er hins vegar á hinni skoðuninni og hef túlkað hana m.a. með því að flytja þetta frv., að ég tel eðlilegt að reyna að skipa þessum málum á nokkurn fastari hátt en gert hefur verið að undanförnu og að láta hinar ýmsu greinar sjávarútvegsins búa við sömu reglur um afurðasöluna, láta þær allar lúta einum lögum, einum reglum og reyna að koma þessu í nokkru fastara form en verið hefur. Ég tel svo óþarft að vera að deila mikið um þetta atriði við hv. þm. Borgf. eða þá minnihlutamenn í þessu máli. Ég veit það, að til eru þeir menn, sem með ráðherravald fara, sem óska eftir því að hafa sínar hendur sem allra minnst bundnar, að þeir geti hagað framkvæmdinni eins og þeim býður við að horfa í hvert eitt sinn. Aðrir eru aftur á hinni skoðuninni, og þar í hópi er ég, að ég álit miklu eðlilegra um jafnmikilsvert og þýðingarmikið mál eins og þetta, að Alþingi setji höfuðreglurnar og við þær sé reynt að binda sig í framkvæmdinni. Þá var hitt atriðið, sem myndaði afstöðu þeirra minnihlutamanna, en það er, að í grg. frv. sé boðuð ný stefna um framkvæmd þessara mála, sem sé hættuleg. Að vísu sagði hv. þm. Borgf. fyrir hönd þeirra minnihlutamanna, að ég hefði hér í ræðu minni, þegar þetta mál var síðast til umræðu, viljað taka þetta að nokkru leyti aftur og í rauninni hefði ég boðað, að í frv. fælist engin ný stefna. Þetta hlýtur að vera á misskilningi byggt hjá hv. þm. Borgf. Ég hef ekki sagt það, að í frv. fælist engin ný stefna. Síður en svo. Ég hef einmitt túlkað það hér í mínum ræðum, að bæði grg. frv. og frv. sjálft boðar nokkuð aðra framkvæmd á þessum málum en verið hefur. Það boðar þá stefnu, að í stað þess að fela einum einstökum manni að hafa með höndum veitingu á öllum útflutningsleyfum, er ákveðið, að föst þriggja manna nefnd skuli hafa þessa yfirstjórn með höndum. Þetta er vitanlega mjög veruleg breyting, þegar það svo er enn fremur ákveðið, að þessi n. er ekki aðeins sett til stutts tíma, hún er sett í lög af Alþingi og á þá vitanlega í framtíðinni að skapa þessu miklu fastara form og það um lengri tíma. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að engin af þeim útflutningssamtökum, sem nú fara með sölu á sjávarafurðum, skuli hafa einkaréttaraðstöðu. Hér er vitanlega líka um talsverða breytingu að ræða, einkum og sérstaklega varðandi söluna á saltfiski, þar sem þau samtök, sem þar hafa aðallega annazt söluna, hafa undanfarið haft einkaréttaraðstöðu í þeim efnum. Ég hef vitanlega ekkert tekið aftur í sambandi við þessa yfirlýsingu, því að hún er alveg ótvíræð og skýr, að það er ekki meiningin að veita neinum útflutningssamtökum einkaréttaraðstöðu. Hitt er svo algerlega rangtúlkað, að því sé haldið fram í grg. eða því hafi verið hér haldið fram af mér, að allir, sem sækja um útflutningsleyfi, skuli fá útflutningsleyfi, og að þannig verði hér skapaður glundroði í sambandi við útboð á okkar vörum á erlendum markaði. Þetta kemur ekki fram í grg., og þetta hefur ekki verið hér boðað af mér. Það er ranglega túlkað. Hins vegar geta allir vitanlega sótt um útflutningsleyfi, og sú nefnd, sem á að hafa með að gera framkvæmd þessara mála, verður að sjálfsögðu að meta það, hvort hún vill halda sér við einn aðalútflytjanda eða hvort hún telur rétt í einstökum tilfellum að víkja þar frá, af því að einhverjir aðilar, sem nú koma inn í útflutninginn, sýna svo ótvíræða yfirburði í sambandi við sína sölu. Það er þetta, sem hefur verið gert í öðrum greinum í sambandi við útflutning á sjávarafurðum. Það kom hér fram í ræðu hv. þm. Borgf. og einnig í ræðu hv. þm. G-K., að nú hefðu framleiðendur að saltfiski talað á mjög ótvíræðan hátt um vilja sinn um skipulag þessara mála, og ekki aðeins það, að þeir hefðu hér haldið fund með sér og lagzt gegn þessu frv., sem hér liggur fyrir, heldur beinlínis hafi þeir nú með því að tilkynna ekki til Sölusambands ísl. fiskframleiðenda fyrir 1. marz, að þeir vilji ekki fela Sölusambandinu sölumeðferð á sinni framleiðslu, raunverulega falið Sölusambandinu að selja alla sína framleiðslu, a.m.k. á þessu ári. Þetta áttu að vera alveg sérstaklega þung rök og margendurtekin hér af formanni Sjálfstfl. í sambandi við þessar umr. Ég hef áður sagt það hér, að þetta eru vitanlega afar léttvæg rök, þegar það er haft í huga, að hér er ekki deilt um það, hvort menn vilja segja sig úr þessum samtökum, hvort menn vilja leysa Sölusamband ísl. fiskframleiðenda upp eða ekki, og þegar þess er líka gætt, að þó að þessi ákvæði séu í lögum Sölusambandsins, þá hafa þau aldrei verið notuð. Fiskframleiðendur hafa aldrei verið spurðir fyrir 1. marz um það, hvort þeir ætluðu að fela Sölusambandinu sölu á sínum saltfiski á þessu ári eða ekki. Það er mér vel kunnugt um, því að ég hef aldrei nokkurn tíma þau ár, sem ég hef haft með þessi mál að gera, fengið neina fsp. frá þeim í þessa átt, og það gerðu þeir heldur ekki nú að þessu sinni. Þeir sendu engar fyrirspurnir út til manna um það, hvort þeir óskuðu eftir því að láta Sölusambandið eitt hafa með söluna á þeirra saltfiski að gera að þessu sinni eða ekki, svo að þetta út af fyrir sig sannar ekki nokkurn skapaðan hlut.  Því hefur verið haldið hér fram, að á þeim fundi, sem Sölusamband ísl. fiskframleiðenda boðaði til, hafi hvorki meira né minna en 900 og ég held 998 atkv. mælt gegn samþykkt þessa frv. og aðeins 4 verið á móti. Annar ræðumaður minnti hér á það, að undan hefði verið skotið því, að nærri 200 atkv. hefðu svo setið hjá. En þar er ekki öll sagan sögð. Hið rétta er, að á þessum fundi, sem hér var boðað til, - og það þótti nú rétt að haga honum þannig, að t.d. var mér ekki gefinn kostur á því að mæta á þeim fundi til þess að skýra það mál, sem hér lá fyrir, sem hefði þó verið mjög eðlilegt, og þegar rödd kom fram um það í stjórn samtakanna, þá var þetta kveðið niður af formanninum þar.

Þetta eru hrein ósannindi.

Þetta er rétt.

Það eru vísvitandi ósannindi.

Það er mér vel kunnugt um, að það kom fram í stjórn samtakanna, en það var hins vegar kveðið niður. En hitt stendur þó alveg óumdeilt, og það er það, að það þótti ekki fært að gefa mér kost á því að mæta á þessum fundi, þar sem þetta mál var til umræðu. En vitanlega var svo framkvæmdin sú, að fjöldamargir saltfiskframleiðendur víðs vegar að af landinu höfðu enga aðstöðu til þess að mæta á þessum fundi og mættu þar ekki. Það er auðvitað vorkunnarmál út af fyrir sig, þó að þeir, sem hafa forgöngu um mál, vilji búa áfram við þau sérréttindi, sem þeir hafa einir notið. En hið rétta er það, að á þessum fundi vantaði um helming allra atkvæða þeirra, sem atkvæðisrétt áttu að eiga á þessum fundi. Það hefur verið birt í Morgunblaðinu, að á bak við þessi atkvæði hafi staðið saltfiskmagn, sem nemur 25 þús. tonna, og ég skal út af fyrir sig ekki vefengja, að það muni vera nokkurn veginn rétt. En hitt veit ég, að útflutningurinn á saltfiski á s.l. ári nam nærri b0 þús. tonna. Það veit ég, af því að um það hef ég alveg óræka skýrslu fyrir framan mig, og hvar eru þá hin 25 þús. tonnin, sem einnig áttu að leggja fram atkvæði á þessum fundi? Vitanlega var það svo, að menn úr heilum landsfjórðungum höfðu enga aðstöðu til að mæta þarna, og þeir mættu ekki. Þarna voru engir fulltrúar frá heilum landsfjórðungum, og mjög stórir fiskframleiðendur höfðu ekki aðstöðu til þess eða kærðu sig ekki um að mæta á þessum fundi. En það, sem svo eftir stendur í þessum efnum, er, að forustumenn þeir, sem hafa verið í stjórn saltfisksölusamtakanna nú um margra ára skeið, hafa haldið mjög fast í að hafa þarna einkaréttaraðstöðu og fá að búa þar við söluskipulag, sem aðrir framleiðendur hafa ekki ýmist fengið, þó að þeir hafi óskað eftir því, eða þá að þeir hafa ekki viljað koma á í sínum starfsgreinum slíku skipulagi. Ég vil líka í þessu efni vekja athygli á því, að það var býsna athyglisvert að heyra það af munni hv. þm. G-K. (ÓTh), formanns Sjálfstfl., þegar hann sagði, að það, að skreiðarútflytjendur byggju ekki við sama skipulag og saltfiskútflytjendur, væri svo sem ekki honum að kenna, hann hefði raunverulega boðið þeim einkaréttaraðstöðu. En á hverju stóð þá? Það stóð á því, segir hann, að framleiðendurnir sjálfir vildu það ekki. Þeir óskuðu ekki eftir því. Og hann, eins og hann orðaði það, vildi ekki neyða þá til þess að taka upp þetta skipulag. Þar sýndi það sig, að fjöldamargir framleiðendur, sem standa að skreiðarframleiðslunni, þó að jafnvel þeir hefðu myndað með sér sölusamlag margir hverjir, óskuðu ekki eftir því að taka upp það skipulag að veita einum aðila einkaréttaraðstöðu til sölu á skreið. Þeir töldu hitt skipulagið eins æskilegt, að fleiri mættu koma að þessu verki, og það væri aðeins heilbrigt, að nokkrir útflytjendur ættu þarna kost á því að fylgjast með gangi þessara mála, og það væri ekki nein veruleg hætta á því, að um undirboð yrði að ræða eða tjón af völdum slíks. Skreiðarsalan er ekki ómerkilegri en svo, að á s.l. ári var seld skreið úr landinu fyrir 103 millj. kr., að vísu af allmörgum aðilum. Í sambandi við söluna á skreið hefur einmitt ríkt það skipulag, sem ég hef hér boðað að ætti nú að taka upp einnig gagnvart saltfiski og öðrum útflutningsgreinum sjávarútvegsins, að þeir aðilar, sem hafa með söluna að gera, yrðu að afla sér útflutningsleyfa hverju sinni, opinberir aðilar yrðu að samþykkja sölur þær, sem fram fara, yrðu að samþykkja verðið og gætu sett skilyrði fyrir framkvæmd málanna í heild. Hitt verð ég svo að segja að er alveg furðulegt, þegar því er haldið fram og það í fullri alvörn, að það sé eðlilegt að láta aðeins einn mann hafa með slíka yfirstjórn að gera eins og að velja á milli fjölmargra útflytjenda um það, hvort þeir fá heimild til þess að selja og fyrir hvaða verð og til hvaða landa hverju sinni, þegar um jafnmikinn útflutning er að ræða og t.d. á allri skreiðarframleiðslu landsmanna, sem s.l. ár nam 103 millj., og er nú í sambandi við útflutning á öllu fiskmjöli, sem nam s.l. ár um 67 millj. kr., og á öllu lýsi, sem nam að útflutningsverðmæti um 81 millj. kr. Það er vítanlega mjög óeðlilegt, að leyfi fyrir þessum útflutningi séu í höndum aðeins eins manns. Miklu eðlilegra er að skipa þessu á fastan hátt og fela þetta vald þremur mönnum, sem Alþingi hefur ákveðið að ættu að starfa í þessu. Þá kom hér fram eitt atriði í ræðu hv. þm. Borgf., sem ég tel ástæðu til þess að víkja að með örfáum orðum, en það var, að í þessu frv. væri gert ráð fyrir þeirri meginbreytingu, að útflutningsmál sjávarútvegsins væru nú algerlega falin sjútvmrh. einum og aðrir ráðh. í ríkisstj. hefðu þar ekkert um að segja; að sjútvmrh. fengi sem sagt, eins og hann sagði hér, algert alræðisvald, en fram til þessa hefði það verið þannig orðað, a.m.k. í lögum, að ríkisstj. öll ætti hér hlut að máli. Þetta er hinn mesti misskilningur hjá hv. þm. Borgf. Í þessum efnum er engin breyting gerð með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er kunnugt, að þegar út var gefin við myndun núverandi ríkisstj. yfirlýsing um skiptingu starfa ráðh., þá var það mjög greinilega fram tekið í því opinbera plaggi, að sjútvmrh. fari með sölu sjávarafurða úr landi, en það er líka jafnframt tekið þar fram, að landbrh. fer með sölu á landbúnaðarafurðum úr landi og iðnmrh. fer með sölu á iðnaðarvörum úr landi. Þetta er því allt saman opinberlega alveg ákveðið fyrir fram. Frv. gerir því ekki ráð fyrir nokkurri breyt. í þessum efnum, hvorki frá því, sem hefur verið í framkvæmd, eða því, sem er yfir lýst. Hér er því ekki verið að færa sjútvmrh. neitt aukið vald frá því, sem verið hefur. Hann hefur haft möguleika til þess að ráða öllu um það, hvernig hefur verið staðið að þessum málum samkvæmt lögum og reglum og öllum venjum, og þetta frv. er því ekki flutt á neinn hátt til þess að auka þar við valdsvið hans eða skerða þar vald einhverra annarra. Þá vildi hv. þm. G-K. gera hér mikið úr því, að siðasta ræða mín um þetta mál hefði verið mjög á aðra lund og í henni hefði verið allt annar tónn, eins og hann sagði, heldur en í fyrri ræðum mínum um málið eða í grg. frv., og bann reyndi svo að rökstyðja þetta með því að lesa nokkrar tilvitnanir í minar ræður. En það fór nú eins og vill verða, að hann sleit þar orð alveg úr samhengi og mistúlkaði alveg á hinn herfilegasta hátt. Mín afstaða hefur verið alveg ljós og skýr í þessu frá upphafi, og það var einmitt eitt meginatriði í minni síðustu ræðu um þetta mál hér á Alþ. að lesa upp úr mínum fyrri ræðum til þess að sýna, hverju ég hefði haldið fram um tilætlunina með framkvæmd á þessum lögum, þar sem ég var þá að afsanna það, að tilætlunin væri sú að rífa niður samtök framleiðenda, eins og þeir sjálfstæðismenn hafa reynt að halda að mönnum að ætlunin væri. Hv. þm. G-K. sagði, að nú hefði ég t.d. sagt, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem annazt hefði saltfisksöluna, hefði margt vel gert. En hann hefði nú einnig mátt muna það, að nákvæmlega það sama hafði ég sagt hér áður um þessi sömu samtök. Það var ekki í fyrsta skipti á þessum fundi. Ég hef sem sagt sagt það áður. Mér hefur aldrei komið það til hugar, - ég lýsti því reyndar yfir í sömu ræðu, - og ég mundi ekki hafa beitt mér fyrir því, ef ég hefði áfram verið umboðsaðili fyrir þau framleiðslufarartæki, sem ég stjórnaði um hríð, að þau segðu sig úr Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Ég álít þvert á móti, að saltfiskframleiðendur eins og aðrir framleiðendur eigi að hafa með sér framleiðendafélög, sem gjarnan vinni að sölu á sjávarafurðum, og reyni að byggja sig þar upp á eðlilegan hátt. Og ég tel að S.Í.F. hafi fulla aðstöðu til þess að sinna þessum hagsmunamálum saltfiskframleiðenda á eðlilegan hátt samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, þótt að lögum yrði, þó að það hafi ekki einkaréttaraðstöðu, eins og hv. þm. G-K. berst svo mjög fyrir að samtökin fái að hafa áfram. Mér kemur því ekki til hugar að halda því fram, að þessi framleiðendasamtök hafi ekki margt vel gert. En ég hef líka lýst því hér yfir og ætla að halda mér við það, að ég tel enga ástæðu til þess að fara að draga hér inn í þessar umr. og rífast hér um margt það, sem þeir hafa líka illa gert eða þeim hefur tekizt illa með. Ég hef ekki farið í neinn slíkan tiltíning og ætla mér ekki að gera það, því að ég tel, að það sé með öllu óþarft í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir. Þá minntist hv. þm, G-K. á það, að ég hefði látið hér orð falla um, að það væri álit manna, að það skipulag, sem nú ríkti í afurðasölumálunum, gæti ekki staðið til lengdar. Það er það, sem ég segi enn. Ég tel, að það sé með öllu óeðlilegt, að sala á saltfiski sé bundin þeim reglum, að þar gildi einkaréttaraðstaða, en um sölu á frosnum fiski megi ekki hafa sama háttinn á og um sölu á skreið megi ekki heldur hafa sama háttinn á, og sala á fiskimjöll, lýsi og öðru slíku eigi að lúta allt öðrum reglum. Ég tel miklu eðlilegra, að sala á öllum þessum greinum sjávarafurða eigi að fara fram með svipuðu skipulagi og það eigi að löggilda einu og sömu aðferð um söluform á þessu í öllum greinum. Framleiðendur viðurkenna það almennt, að skipulag á þessu hefur verið lélegt, mjög lélegt, og þeir eru ábyggilega ekki margir framleiðendur, sem ekki viðurkenna, að það hljóti að verða mjög tímabundin sú framkvæmd að láta aðeins einn mann hafa með það að gera að veita útflutningsleyfi fyrir jafnmiklu af útflutningi sjávarafurða og nú á sér stað. Þá var á það minnzt, að ég hefði sagt, að í ýmsum greinum hafi ríkt hér misrétti. Það er einmitt þetta misrétti, sem ég var núna að greina frá. Það hefur verið misrétti um skipulag í þessum málum á milli hinna ýmsu framleiðslugreina og milli hinna ýmsu aðila, sem með þessi mál hafa farið, og það á að breyta því. Það á að setja eina og almenna reglu yfir útflutning sjávarafurða. Þá þótti það voðalegt, að ég hefði sagt, að samtök framleiðenda yrðu að víkja í sambandi við sölu á sjávarafurðum, ef það kæmi í ljós, að þau gætu ekki gert jafnvel og aðrir um söluna. Ég held mér við þetta og vil endurtaka það enn, að ég álít það með öllu rangt, jafnvel þó að svo sé komið einhverjum samtökum framleiðenda, að þau fari með sölu á allmiklu magni af framleiðslunni, að þá eigi ekki að láta þau komast upp með það að selja framleiðsluna á miklu lægra verði en sannanlega er hægt. Ég álít, að í sambandi við sölu á útflutningsvörum landsmanna eigi þjóðarhagsmunir að gilda, en ekki sérhagsmunir einstakra hópa. Að þessu leyti til verður vitanlega réttur framleiðenda í framleiðslusamtökum að takmarkast við hagsmuni heildarinnar. Þetta vitanlega þýðir ekki það, að með þessu sé ekki ætlazt til þess, að framleiðendur geti haft með sér samtök, sem vinni á eðlilegan hátt að sölu á þeirra framleiðsluvörum. Ég hirði svo ekki að fara út í að ræða hér í löngu málí, þó að það væri svo sem á ýmsan hátt girnilegt, þær raunverulegu hótanir, sem fram komu hér hjá hv. þm. G-K. í nafni útvegsmanna, þar sem hann vildi gera mikið úr því, að ríkisstj. gæti ekki skipað þeim fyrir nema mjög takmarkað og að þeir hefðu nú tekið völdin af ríkisstj. í þessum málum. Ég er alveg fullviss um það, af því að ég hef kynnt mér vel afstöðu útvegsmanna til þessara mála, að þeir eru ekki óánægðir með þá skipan, sem ég hef hugsað mér og ég hef hér túlkað á þessum málum, þó að nokkrir þeirra séu að vísu óánægðir, - það er rétt, það veit ég um. Ég hef orðið var við það frá upphafi, og ég veit ósköp vel, hve djúpt þau mótmæli rista, sem frá sumum þessara samtaka koma, þó að þau séu nú fram komin. Ég kannast t.d. mætavel við það, að þegar ég átti í samningum við útvegsmenn um rekstur sjávarútvegsins nú á þessu komandi árí, þegar ég átti í samningum við þá dagana fyrir jólin, þá var mjög gengið fast að ýmsum fulltrúum sjávarútvegsins með að eiga ekki neina samninga við ríkisstj. um rekstrargrundvöll bátaútvegsins á þessu ári nema með því meginskilyrði, að afurðasölulöggjöfinni yrði ekki breytt, með því meginskilyrði, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda skyldi áfram hafa einkaréttaraðstöðu í sambandi við sölu á saltfiski. Ég vék að þessu nokkuð hér í umr. um þetta mál, þegar það bar á góma í Ed., og þegar einn af þm. Sjálfstfl. inntí margsinnis eftir því, hvort það væri ekki skilyrði frá hálfu útvegsmanna í sambandi við það, að þeir byrjuðu róðra upp úr áramótum, að sama skipulag skyldi gilda um sölu sjávarafurða og hefði verið og þar yrðu ekki gerðar breytingar á, þó að ríkisstj. hefði boðað nýtt frv. um skipan þeirra mála, þá ræddi ég þetta þar og sagði þá frá þessu, sem mér var fullkunnugt um, að ýmsir forustumenn Sjálfstfl. gengu þá mjög fast á útvegsmenn að rifta því samkomulagi, sem þeir þá raunverulega höfðu gert varðandi rekstrarafkomu bátanna á komandi ári, með því að setja nýtt skilyrði fram varðandi þessi mál. En það fór svo, að þeir útvegsmenn, sem gerðust þar talsmenn þessara forustumanna Sjálfstfl., sem höfðu áhuga í þessum efnum, urðu að láta í minni pokann. Hinir aðrir útvegsmenn tóku þar völdin og ákváðu að halda sér við gert samkomulag. Og þegar þeir höfðu fengið að sjá það frv., sem hér liggur nú fyrir, og hvaða skipan þessara mála var hér hugsuð, þá undu þeir sínum hag vel. Þeir sáu, að það var ekki meiningin að raska á neinn hátt því söluskipulagi, sem t.d. útvegsmenn hafa byggt sér upp í sambandi við sölu á frosnum fiski eða í sambandi við sölu á skreið eða öðru slíku. Og þeir lýstu því þar einnig margir yfir, að þeir teldu enga ástæðu til þess, að saltfisksalan færi fram með öðrum hætti en salan á öðrum afurðum. Við þessar umr. lýsti ég því líka yfir, sem ég hef marggert síðan, að það hefði ekki verið mín meining á nokkurn hátt að ætla að veitast að samtökum framleiðenda. Það er algerlega rangtúlkað af nokkrum forustumönnum Sjálfstfl., sem reyna að halda því fram. Hitt var svo annað mál, að ég taldi rétt, eins og ég hef hér sagt, að settar yrðu nokkru fastari reglur um framkvæmd þessara mála heldur en gilt hafa og að tök væru á því að koma hér við eðlilegu, opinberu eftirliti með framkvæmd málanna og einnig að ákveða sama söluform á öllum greinum sjávarútvegsins. Og það er það sama, sem hér er svo aftur að endurtaka sig, að það eru nokkrir af forustumönnum Sjálfstfl., sem brjótast um á hæl og hnakka og eru mjög illir yfir því, að það er ætlað að framkvæma málið þannig, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda fái ekki að njóta þeirra sérréttinda, sem það hefur notið, þeirrar einkaréttaraðstöðu, að það verði sem sagt að beygja sig undir það, sem hin samtökin hafa þurft að búa við. Nokkrir forustumenn Sjálfstfl. mega ekki til þess hugsa og reyna að skapa allan uppsteyt, sem þeir geta, út af þessu, bæði hér á Alþingi og annars staðar. En ég fyrir mitt leyti, jafnvel þó að hv. þm. G-K. hafi hér uppi hótanir um það, hvernig útvegsmenn muni taka bæði þessum lögum og öðrum fyrirskipunum ríkisstj. varðandi þessi mál, er ekki vitundar ögn hræddur við þessar hótanir, af því að ég veit nefnilega miklu betur en hann um það, hver er afstaða framleiðenda til þessara mála almennt, og ég veit, að hann getur ekki, þó að hann vildi leggja sig fram, fengið þá til þess að fara út í neinar ógöngur í sambandi við þá skipan þessara mála, sem hér er gert ráð fyrir að lögfesta. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri að sinni, en held nú, að það liggi mjög ljóst fyrir öllum, að það, sem lagt er til með þessu frv., er í rauninni ofur eðlilegt. Hér er ekki gert ráð fyrir því að svipta útvegsmenn aðstöðu til þess að eiga hér hlut að máli. Hins vegar er óneitanlega gert ráð fyrir því, að mjög vafasöm einkaréttaraðstaða í framkvæmd þeirra mála verði afnumin. Svo er það bara manna að gera það upp við sig, hvort þeir vilja endilega berjast með því áfram, að þessi sérstaða, sem skapazt hefur hjá S.Í.F., eigi hér að halda áfram öllu lengur en verið befur. Þeir, sem eru á því, að það þurfi endanlega að vernda þessa sérstöðu, verða vitanlega á móti þessu frv. í von um, að þeir geti þannig komið í veg fyrir, að þar verði breytt til, en hinum er eflaust líka ljóst, hvað við á að taka, sem vilja aftur styðja þetta frv.



Herra forseti. Ég er ekki sérfræðingur í fisksölumálum og hafði þar af leiðandi ekki hugsað mér að taka til máls í sambandi við þetta mál. En það, sem kom mér til að standa hér upp, voru ummæli í ræðu hv. 2. landsk. þm. (KGuðj), sem hann flutti hér áðan. Hann talaði um það sem ósamræmi í málflutningi sjálfstæðismanna í verzlunarmálunum, að þeir vildu takmarka samkeppnina á sviði útflutningsverzlunarinnar, jafnframt því sem þeir boði frjálsa samkeppni á sviði innflutningsins, en svipuð ummæli hafa mjög oft komið fram í skrifum stjórnarblaðanna um þessi efni. Að mínu áliti er þessi áróður yfirborðskenndur og missir marks. Eins og kunnugt er og varla er ágreiningur um, þá er einokunarverð yfirleitt hærra en samkeppnisverð. Einkasala er því seljanda að jafnaði í hag, en kaupanda í óhag. Ef þeirri stefnu væri fylgt að framfylgja „prinsipum“ frjálsrar samkeppni óháð því, hvort það hentar innlendum aðilum og þeirra hagsmunum eða erlendum aðilum, þá mætti vissulega segja, að það sé ósamræmi í því að vilja takmarka samkeppnina á sviði útflutningsframleiðslunnar, en hafa innflutninginn sem frjálsastan. En sjálfstæðismenn álita og um það held ég að ætti ekki að vera ágreiningur, að stefnuna í verzlunarmálunum eigi fyrst og fremst að miða við hagsmuni landsmanna, eða það, að þeir njóti sem hagstæðastra verzlunarkjara. Af þessu leiðir, að á þeim sviðum, þar sem við erum seljendur, nefnilega á sviði útflutningsframleiðslunnar, er okkur hagkvæmt að hafa einkasölu. Á því sviði aftur á móti, þar sem við erum kaupendur, eða á sviði innflutningsins, er hagkvæmast að hafa verzlunina frjálsa, það tryggir, að þeir innflytjendur, sem hagkvæmust gera innkaup; sitji fyrir innflutningnum. Þetta er sú stefna, sem skapar Íslendingum hagkvæmust verzlunarkjör, og það er aðalatriðið. Stefna vinstri flokkanna í þessum efnum virðist hins vegar vera sú gagnstæða. Á þeim sviðum, þar sem við erum seljendur, á samkeppnin að vera frjáls, á þeim sviðum aftur á móti, þar sem við erum kaupendur, eiga að vera höft og einokun, sem aftur skapar okkur óhagstæðari kjör, því að þá er ekki nein trygging fyrir því, að þeir, sem hagkvæmust innkaupin gera, sitji fyrir innflutningnum, og ætti ljóst að vera, að einmitt frá hagsmunasjónarmiði heildarinnar er okkar stefna í þessum málum til muna skynsamlegri en andstæðinganna. Það hefur að vísu verið á það bent, að koma megi í veg fyrir, að frjáls samkeppni í útflutningnum eða það fyrirkomulag, að útflytjendur séu margir, lækki verðið, með því að setja lágmarksverð á útfluttar afurðir. Ég fæ satt að segja ekki séð, þó að það gæti verið til bóta, að slíkt lágmarksverð mundi þó koma í veg fyrir undirboð, því að auðvitað er það svo, jafnvel þótt slíkt lágmarksverð væri sett, að æskilegt er að selja á sem hæstu verði yfir lágmarksverðinu. Lágmarksverðið getur því að mínu áliti ekki verið trygging fyrir slíkum undirboðum, þó að ég að öðru leyti játi takmarkaða þekkingu mína á fisksölumálunum.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. N-Þ. sagði varðandi Samband ísl. samvinnufélaga, leiði ég aðeins athygli að því, að það hlýtur að vega þyngra, sem þessir ágætu menn gera, heldur en það, sem þeir láta í ljós í bréflegri umsögn. Þeir hafa skrifað, að þeir telji, að það eigi að vera minnst tveir útflytjendur, en í verkinu hafa þeir tryggt, að þeir geti ekki orðið annar, og skal ég svo láta útrætt um það. Ég vissi nú sannast sagna ekki, hvaða erindi hann átti í lónið, hv. 2. landsk. þm. Ég held hann hafi minnt, að hann væri kominn í pontuna sem barnakennari og væri hér með fræðslu handa mönnum, sem lítið þekktu þetta mál. Hv. síðasti ræðumaður svaraði honum varðandi innflutnings- og útflutningsverzlunina, svo að ég skal ekki endurtaka það, enda er hann mér færari um það, en það er auðvitað rétt og óhagganlegt, sem hann þar um sagði. Það eru skrýtin rök, sem hv. 2. landsk. færir hér fram, að fiskframleiðendur hafi ekki mætt á þessum fundi. Sjómennirnir séu þeir raunverulegu framleiðendur. Þeir hafi bara selt fiskinn. Svo leyfi kaupendurnir sér að mæta og fjalla um það, hvernig fara eigi með fisksöluna úr landi. Þetta eru of hláleg rök til að bera þau hér fram. Ég verð að stikla á stóru og hlaupa yfir flest í þessari stuttu athugasemd. Ég sé nú ekki, að þetta samvinnufélag útgerðarmanna eða fisksölusamlagið sé nein glæpasamkunda, þó að það leyfi sér að kaupa þak yfir höfuð sér. Ég veit ekki til, að það sé neinn meinbugur á því. Það var veitt fjárfestingarleyfi fyrir því húsnæði og til afnota fyrir skrifstofuhúsnæði, og ég hygg, að það geti þá sætt eins mikilli gagnrýni fyrir að sitja í dýru húsnæði og sér óhentugu. Er það svona til merkis um, að þessi maður veit lítið, hvað hann er eiginlega að tala um og hver er kjarni málsins. Hv. þm. sagði, að ágreiningur um fiskverð væri oft á milli sjómanna og útvegsmanna, hann væri óheppilegur og honum mætti auðvitað eyða með nánari þekkingu beggja aðila á hvors annars hag. Ég fellst á, að það er mjög heppilegt, að báðir aðilar hafi sem mestar upplýsingar um kjarna málsins. En við sjáum í dag, hvort það er einhlítt. Hér stendur yfir þjóðhættuleg deila á milli sjómanna og skipaeigenda. Hverjir eru þessir skipaeigendur? Það er ríkið með ríkisskip og strandferðaskipin, það er Samband ísl. samvinnufélaga með sína 20 þús. meðlimi og Eimskipafélagið með sína 14–15 þús. meðlimi. Allur almenningur á að eiga aðgang að því, sem þar er kjarni málsins. En það virðist ekki hafa nægt til að hindra þá deilu. Ég skal svo ekki svara þessum hv. þm. meira, enda er lítil þörf fyrir löng svör honum til handa. Ég hefði kunnað betur, að hæstv. ráðh. hefði haldið sína löngu og óheilu ræðu, meðan ég hafði lengri tíma til andsvara en örstutta athugasemd. Hæstv. ráðherra leggur á það megináherzlu, það gerði að sumu leyti hv. 2. landsk. líka, - að allir eigi að lúta einum reglum um útflutning og útflutningsréttindi. Og ég er sammála þessu. Ég veit ekkert um, hvað hv. 2. þm. landsk. veit um þetta, en ég er alveg sannfærður um, að hæstv. ráðh. hlýtur að vera að gera tilraun til þess að villa mönnum sýn. Það er gersamlega útilokað, að það hafi farið fram hjá honum, sem er kjarni þessa máls, að ég fyrir mitt leyti hef viljað láta útgerðarmenn og fiskeigendur njóta sama réttar og sama frelsis. Sömu reglur hafa gilt um skreiðina og fiskinn. En eins og ég áður sagði, þar sem allir saltfiskeigendur hafa viljað standa saman, hef ég viljað og getað verndað það. En þar sem skreiðareigendur hafa ekki óskað sjálfir eftir að standa saman, hef ég ekki viljað þvinga þá. Það getur ekki farið fram hjá útvegsmanni, sem þó er þetta kunnugur verzlunarviðskiptum sem hæstv. sjútvmrh. er, að þetta mál liggur alveg ljóst fyrir. Það er um það að ræða: mega útvegsmenn ráða eða mega þeir ekki ráða? Þá er það líka meginvilla hjá hæstv. ráðh., að hann geti ekki ráðið nm framkvæmd þessara mála nema með nýjum lögum. Og vil ég einnig segja hæstv. ráðherra það, að þó að þessi lög verði sett, þá getur nýr ráðh. farið með þau eins og hann vill. Það er þess vegna ekki búið að tryggja neina festu í framkvæmdinni, sem hann er alltaf að tala um. Á enga lund. Ég vil svo ekki fara langt út í það, sem ég áður er búinn að margskýra, að hæstv. ráðh. hefur með ótvíræðum orðum sagt, að heildarsamtök útvegsmanna verði að víkja í einstökum tilfellum fyrir hverjum einum, sem þá stundina geti selt fyrir hærra verð. Orðrétt ummæli hans um þetta eru þau, „að heildarsamtökin verða þrátt fyrir allt að víkja til hliðar með leyfi fyrir öðrum, ef aðrir geta staðið sig betur í sambandi við söluna en samtök framleiðenda kunni að gera í einstökum tilfeilum“. Það er einmitt þetta, sem okkur ber á milli málefnalega, að ég óttast, að ef menn með lítið magn í einstökum tilfellum geta spillt því trausti, sem heildarsamtökin hafa, þá geti það orðið þjóðhættulegt og til stórskaða fyrir landsmenn alla. Nú lifa framleiðendur á því, að heildarsamtök þeirra segja t.d.: Ef þið kaupið af mér í dag 100 þús. tonn, þá skal ég ábyrgjast ykkur, að enginn annar skal koma við hliðina á ykkur eftir hálfan mánuð og undirbjóða ykkur. Ég skal ábyrgjast það og ég skal standa við það, því að ég ræð fisksölunni á Íslandi. - Þetta segja heildarsamtökin. Ef aftur á móti annar kemur eftir hálfan mánuð með útflutningsleyfi, er býður t.d. fyrir 10 pund lægra tonnið, þá er öryggið horfið og verðið fallið. Íslendingar og engir aðrir borga þann brúsa. Það er afar hættulegt, ef sjútvmrh. hefur ekki gert sér grein fyrir þeim voða, sem þarna kann að vera á ferð. Þessum voða vona ég að sé afstýrt í þetta skiptið, vegna þess að saltfiskeigendur ætla allir að standa saman. Ég vil svo alveg sérstaklega gera það þinginu kunnugt, að það eru alveg staðlausir stafir, að nokkur rödd hafi komið fram um það í stjórn fisksölusamlagsins að bjóða ráðh. að mæta á þeim fundi, sem þar var haldinn, og að þessi rödd hafi verið barin niður af formanninum. Það er skárri maðurinn, sem ráðh. heldur að hann sé orðinn. Ég hefði t.d. kannske ekki verið mjög hræddur við að koma og tala þar við hann, þó að útgerðarmenn heyrðu. Ég hefði ekki verið mjög hræddur við það, og ég gat komið þar alveg eins og hann. Ég bað um, að mér yrði gert aðvart, ef hann hætti sér á fundinn, svo að við gætum leitt saman hesta okkar. En hann mætti ekki, hvernig sem á því stóð. Ég vona, að hann sé ekki orðinn svo fínn, að hann geti ekki mætt hjá útvegsmönnum, ef hann hefur tíma til þess, þó að hann kallist ráðherra í dag. Ef hann er orðinn svo fínn, þá held ég, að það væri tími til að færa hann úr „úniforminu“. Ég árétta enn, að minn vilji hefur verið sá, að framleiðendur stæðu saman, en ef þeir hafa ekki viljað standa saman, þá hafa þeir fengið að ráða því. Það getur ekki verið, að þessi kjarni málsins fari fram hjá ráðh., og fari hann ekki fram hjá ráðh., þá er ráðh. að tala utan við allt efníð meginpart af sinni ræðu. Hæstv. ráðh. réðst alveg óþarflega hér að útvegsmönnum, og ég vil mótmæla þeim ásökunum, sem hann þar ber á þá. Hann segir, að þeir segi við sig allt annað undir fjögur augu en þeir segja með sínum atkvæðum niðri á sölusamlagsfundi og með sinni þátttöku í sölusamlaginu. Hann segir, að þeir hafi margsagt við sig, þegar hann var að semja við þá fyrir áramótin, að þeir kæri sig ekkert um nein sérréttindi, eins og hann kallar það, þ.e.a.s. nein einkasöluréttindi fyrir saltfiskinn. En ef þeir kæra sig ekki um það, af hverju standa þeir þá allir saman um saltfiskinn? Það er alveg óþarfi fyrir ráðherrann að koma hér upp í þingsalinn og bera útgerðarmenn þeim brigzlum, að þeir séu þær kvígur, að þeir þori ekki að segja við hann það, sem þeir meina, óg ég veit, að hann segir það ósatt. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gefið mér þetta tækifæri og sýnt mér þolinmæði og skal ekki misnota það meira.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú fengið afgreiðslu í efri deild, var flutt þar af n. eftir minni beiðni og hefur ekki verið breytt þar, svo að neinu máli skipti, frá því, sem það var lagt fyrir n., áður en það kom inn í hv. efri deild. Þetta mál er gamalt áhugamál lærðra og leikmanna, sem áhuga hafa á kristni og kirkjumálum, og tilgangurinn, eins og oft hefur verið rakið, þegar um þetta mál hefur verið ritað á undanförnum árum og tilgangi kirkjuþings lýst af áhugamönnum á því að koma á þessari stofnun, er að auka samstarf milli leikmanna og presta um kristni og kirkjumál. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það sé neinn ágreiningur um það hér í þessari hv. þingdeild, að það sé æskilegt, að þetta samstarf geti aukizt, heldur þvert á móti tel ég, að líklegt sé, að það muni hafa almennu fylgi að fagna að efla það samstarf, og menn telja, að ýmislegt gott geti af því leitt. Það er yfirleitt of lítið samband núna milli þess starfs, sem kirkjan innir af hendi, og leikmannanna í landinu. Nú er hugsað að ráða bót á þessu með því, að kjörnir séu fimmtán kirkjuþingsmenn. Það er tiltekið í 2. gr., að það er gert ráð fyrir 7 kjördæmum, tveir kosnir í hverju kjördæmi og 1 er tilnefndur af guðfræðideild Háskóla Íslands. Þessu kirkjuþingi er ekki ætlað að breyta neinu um þá valdaskiptingu, sem er milli þeirra aðila og hjá þeim aðilum, sem nú ráða kirkjumálum, og vil ég vekja athygli á því, að ákvæði um þetta atriði er í 14. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að kirkjuþing hafi ráðgjafaratkvæði og tillögurétt um öll mál, er kirkjuna varða, eins og nánar er tiltekið í þessari grein. Þetta þing verður þess vegna þing, sem aðeins gerir till. og ráð. Það er ætlazt til þess, eins og ég sagði áðan, að það verði þing presta og áhugasamra leikmanna, sem vaka yfir því að koma á stað þeim nýjungum, sem til bóta mættu verða að því er snertir starf kirkjunnar, svo sem nákvæmlega er tekið fram í 14. gr. En þessar till. eru ekki bindandi, eins og þar er líka tiltekið, fyrr en þær hafa hlotið samþykki kirkjuráðs, prestastefnu og biskups. Þau andmæli, sem komu fram í hv. efri deild, eru sérstaklega um ákvæði 13. gr., að kirkjuþingsmenn fái greidda dagpeninga og ferðakostnað. Ýmsir þm. óttast, að með þessu frv. sé verið að stofna til fordæmis fyrir aðrar stéttir, það muni koma fleiri stéttarþing, eins og sagt hefur verið, og þeir muni krefjast þess, að fulltrúum þeirra verði greiddir dagpeningar. En við, sem erum fylgjandi þessu frv., eins og það er núna, höfum hins vegar bent á, að hér er ekki um stéttarþing að ræða og veitir þess vegna ekki neitt fordæmi öðrum stéttum, sem kynnu að óska eftir því, að fulltrúar þeirra fengju greidda þóknun fyrir að mæta á stéttarþingum, - hér er ekki um stéttarþing að ræða, heldur, eins og ég hef margsinnis tekið fram og frv. ber með sér, þing presta og leikmanna vegna þess víðtæka starfs, sem kirkjan innir af höndum í okkar þjóðfélagi, svo að samstarf geti myndazt þar milli presta og fulltrúa almennings í landinu. Hér er þess vegna ekki um stéttarþing að ræða. Ég vonast eftir, að afgreiðslu þessa máls hér verði hraðað, eftir því sem hv. þd. sér sér fært, og legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.