Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú háttar svo til að allmörg frumvörp sem eru í raun og veru fylgifrumvörp og forsendur afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni hafa ekki fengið afgreiðslu. Það má t.d. taka frv. sem heimilar skerðingu á tekjustofnum Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem fjárlagafrv. byggir á, en það frv. var til umfjöllunar í félmn. í morgun og bíður 2. umr. Ég tel því, herra forseti, að það væri eðlilegri röð á hlutunum að bíða með 3. umr. og lokaafgreiðslu fjárlagafrv., ljúka umfjöllun um tengd frumvörp sem mynda þann grundvöll ákvarðanatökunnar sem þarf að liggja fyrir. Á fundi félmn. í morgun komu til að mynda fram ýmsar upplýsingar, herra forseti, um brýna þörf fyrir fjárveitingar í Framkvæmdasjóð fatlaðra og að sjóðurinn muni á næsta ári ekki geta sinnt ýmsum þegar samningsbundnum eða skuldbundnum verkefnum eins og að styrkja frjáls félagasamtök á þessu sviði. Þetta er upplýsingar, herra forseti, sem ég tel eðlilegt að hv. alþm. hefðu fengið og umræður hefðu farið fram um hér í þingsalnum áður en menn greiða endanlega atkvæði um fjárlagafrv. því enn væri tími til þess, svo dæmi sé tekið, að falla frá þeim skerðingum sem þarna eru fyrirhugaðar. Í ljósi þess, herra forseti, að nú háttar svo til að hér er að koma til lokaafgreiðslu fjárlagafrv. óvenjusnemma og augljóslega nokkrum dögum áður en Alþingi kemur til með að ljúka störfum, þá hefði ég talið, herra forseti, að eðlilegast hefði verið að fresta þessari atkvæðagreiðslu, láta hana bíða. Umræðum um málið er lokið og ekkert eftir nema atkvæðagreiðslan, og eðlilegast hefði verið að atkvæðagreiðslunni hefði verið frestað þangað til umfjöllun um þau frumvörp, nokkur talsins, sem tengjast afgreiðslu fjárlagafrv., er lokið.

Virðulegi forseti. Í því frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu er að finna ákvæði og fjárframlög til sérútbúinnar aðstöðu með viðeigandi tækjabúnaði fyrir héraðsdóm á Akureyri og í Hafnarfirði. Um er að ræða sérútbúna aðstöðu fyrir skýrslutökur af börnum í kjölfar breytinga á lögum um meðferð opinberra mála sem tóku gildi í vor og um er að ræða skýrslutökur af börnum vegna meintra kynferðislegra afbrota. Það er einnig að finna fjárveitingu vegna sérstakra bakvakta dómara vegna yfirheyrslna yfir börnum á rannsóknarstigi vegna kynferðisafbrota. Á þessu vakti þingmaður Samfylkingarinnar athygli í gærkvöld en því miður er ekki grundvöllur fyrir því að greiða atkvæði í þessum sal núna um þessa mikilvægu liði og því miður hefur þingið ekki rætt nægilega þá breytingu á stefnumörkun sem felst í þessum fjárveitingum. Þess vegna vil ég, herra forseti, koma þessum upplýsingum á framfæri og jafnframt því að Samfylkingin hefur óskað eftir utandagskrárumræðu um breytta starfshætti við héraðsdóm varðandi þennan mikilvæga og viðkvæma þátt.

Hæstv. forseti. Vegna þess sem kom fram í orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um afgreiðslu félmn. í morgun, þá voru þau tvö frumvörp sem snúa að Framkvæmdasjóði fatlaðra afgreidd út úr nefndinni og nefndarálit er væntanlegt inn í þingið í dag. Þetta hefur alltaf legið fyrir, og í 6. gr. fjárlagafrv. er gerð grein fyrir þessum skerðingum í framkvæmdasjóðnum. Þetta er ein af þeim forsendum sem liggja fyrir um fjárlagafrv. Ég tel því að þessi atkvæðagreiðsla geti vel farið fram þó svo að ekki sé búið að klára afgreiðslu þeirra tveggja frumvarpa sem snúa að Framkvæmdasjóði fatlaðra.

Forseti sér ekki ástæðu til að fresta þessari atkvæðagreiðslu, telur að vilji þingsins muni koma skýrt fram og telur engin vandkvæði á því að hægt verði að afgreiða þau frumvörp sem varða fjárlög fyrir næsta ár nú fyrir jólahátíð eða a.m.k. fyrir áramót.

Herra forseti. Við lokaafgreiðslu frv. um fjárlög fyrir árið 2000 liggja fyrir nokkrar tillögur frá þingmönnum Samfylkingarinnar sem ber að líta á í heild. Tillögurnar gera ráð fyrir auknum tekjum og sparnaði á nokkrum sviðum sem skila munu í ríkissjóð rúmlega milljarði kr. Útgjaldatillögur eru minni en tekjutillögur. Að öðru leyti berum við ekki ábyrgð á þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Í þessum fjárlögum leggur Samfylkingin til 1,5 milljarða til að bæta kjör þeirra sem minnst hafa og þurfa að treysta á almannatryggingarnar til framfærslu sinnar. Fagleg úttekt hefur staðfest að það er nauðsynlegt að skjóta styrkari stoðum undir velferðarkerfið og það teljum við brýnast í góðærinu. Hér leggjum við til tekjutillögur á móti, eina af mörgum og hún snýst um það að með virkara skatteftirliti náum við inn auknum tekjum. Ég segi já.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðum fram við 2. umr. tillögur um tekjuauka sem m.a. fólu í sér skattlagningu á þá sem mestar og hæstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu og fluttum síðan tillögur á móti um framlög og styrk til þeirra sem lakari kjör hafa og til sérgreindra verkefna. Sú tillaga náði ekki fram að ganga. Milli umræðna hafa komið fram miklar hækkanir á fjárlögum en engu að síður teljum við rétt að afla enn frekari tekna til að styrkja stöðu ríkissjóðs og gera honum kleift að taka á brýnum verkefnum, jöfnunaraðgerðum fyrir landsmenn alla.

Herra forseti. Á þskj. 413 flytjum við þingmenn Samfylkingarinnar, Svanfríður Jónasdóttir, Jóhann Ársælsson, Sighvatur Björgvinsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Bryndís Hlöðversdóttir tillögu um kostnaðargreiðslur í sjávarútvegi. Þar kemur fram að með þeirri tillögu, ef hún verður samþykkt, fást tekjur sem svara til 750 millj. Tilgangurinn með þessari tillögu er að hverfa frá ríkisstyrkjum í sjávarútvegi. Upphæðirnar taka mið af skýrslu sem var unnin um samanburð á styrkjum í sjávarútvegi hér, í Noregi og í Kanada. Síðan leggjum við fram tillögur um að þessar tekjur renni til Hafrannsóknastofnunar, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og Fiskistofu í samræmi við þann kostnað sem fellur til vegna vinnu fyrir útgerð á Íslandi. Það hafa öll stærstu stjórnmálaöflin í landinu lýst yfir stuðningi við þetta fyrirkomulag með ýmsum hætti á undanförnum árum og þess vegna teljum við fulla ástæðu til að flytja þessa tillögu.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður kröfu námsmanna um það að námsmannaframfærsla sé reiknuð fram til samræmis við framfærslu annarra manna í þessu samfélagi. Hér er lagt til að skerða framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna um 100 millj. á grundvelli þess að framfærsla námsmanna er einungis rúmar 62 þús. kr. á mánuði. Við teljum það vera allt of lágt og við teljum tekjutengingu í þessum málaflokki koma illa og hart niður á námsmönnum. Við segjum nei.

Herra forseti. Ég fagna þeirri aukningu sem hér á sér stað til bæði byggða- og minjasafna og til hvalamiðstöðvarinnar á Húsavík. Reyndar tel ég að það hefði mátt gera enn betur. Ég minni á tillögu þingflokks þingmanna Vinstri heyfingarinnar -- græns framboðs um að gera sérstaka úttekt á byggðasöfnum og söfnum vítt og breitt um landið sem gegna þar mikilvægu hlutverki og ber að styrkja. Þessi viðleitni er öll í þá átt og við göngum áfram lengra síðar, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis fá að fagna þessari hækkun til safna á landsbyggðinni, hvalamiðstöðvarinnar á Húsavík og Þjóðminjasafns Íslands. Ég tel að þarna hafi verið vel brugðist við, enda full ástæða til og mikil þörf á þessu framlagi.

Herra forseti. Afgreiðsla fjárlaga er alvarlegt mál og ég lít hana alvarlegum augum. Ég fagna því að það er aukið fjármagn til heiðursverðlauna listamanna, ég tel þetta hið þarfasta verk í sjálfu sér. Hins vegar harma ég að ekki skuli hafa verið teknir fleiri inn, fleiri sem þar verðskulduðu líka sess. Ég bendi á að víða úti um land eru líka verðugir listamenn, herra forseti, sem ættu alveg fyllilega skilið að fylla þennan hóp. Þess vegna legg ég áherslu á það, herra forseti, að þessi listi verði endurskoðaður og hann taki til fleiri merkra manna heldur en bara hér á þessu svæði.

Herra forseti. Í þessari brtt. leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að við liðinn Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu bætist 250 millj. kr. og það verði merkt stuðningi við sauðfjárbændur. Það er enginn vafi á því að fáar ef nokkrar stéttir hafa á seinni árum mátt þola annað eins tekjufall og aðrar eins þrengingar og einmitt þessi stétt manna nú á milli ára en algengt er að bændur meti tekjufall sitt á stærðargráðunni 30--40%. Hvað sem líður væntanlegum búvörusamningi sem vonandi verður gerður fljótlega þá er ljóst að það eru allar aðstæður til þess og brýn þörf á að grípa til bráðaaðgerða vegna þessa vanda. Það eru mikil vonbrigði, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn skuli ætla að loka fjárlagafrv. næsta árs án þess að sýna nokkurn lit í þessum efnum. Við leggjum því til, þó í litlu sé, að þarna verði aukið við 250 millj. til að koma eitthvað til móts við sárasta vandann í þessum efnum.

Herra forseti. Hér er um að ræða fjármagn í varasjóð til þess að koma til móts við þann mikla vanda sem mörg sveitarfélög, sérstaklega úti á landi, standa frammi fyrir vegna þess að þau hafa þurft að leysa til sín félagslegar eignaríbúðir á fullu verði en hafa ekki getað selt þær aftur á sama verði og því hefur safnast upp hjá þeim verulegur halli. Það var rætt um það fyrr í haust, herra forseti, að til umræðu væri hugsanlegt fyrirheit um að leggja fram sérstakt fé í þennan varasjóð eins og lög heimila og því leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þetta afar eindregið til, herra forseti.

Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir 50 millj. kr. fjárframlagi til að setja á stofn hvíldarheimili eða skammtímavistun fyrir geðsjúk börn og börn með alvarlegar hegðunartruflanir til að létta undir með fjölskyldum þeirra. Um er að ræða um 20 börn sem greinst hafa með alvarlega geðsjúkdóma en flestir þessara ungu sjúklinga dveljast í heimahúsum á ábyrgð foreldra sinna þrátt fyrir að hafa verið greindir með mjög alvarlegar geðtruflanir og geðsjúkdóma. Það er mjög brýnt og það er réttlætismál að auðvelda þessu fólki lífsbaráttuna sem er erfið.

Herra forseti. Í þessari brtt. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er gert ráð fyrir að fallið verði frá fyrirhugaðri skerðingu á tekjum Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Um 330 manns eru á biðlistum eftir húsnæðisúrræðum. Sjóðnum verður ýmist lítt eða alls ekki fært að sinna ýmsum öðrum lögbundnum skyldum sínum á næsta ári, svo sem viðhaldi húsnæðis, framlögum til atvinnumála fatlaðra og tækjakaupa, styrkjum til félagasamtaka, framlögum til að bæta aðgengi fatlaðra að byggingum o.s.frv. Að óbreyttu stefnir nú, mitt í hinu margrómaða góðæri hæstv. ríkisstjórnar, í mestu skerðingu á þessum lögbundna tekjustofni Framkvæmdasjóðs fatlaðra frá upphafi eða um eða yfir 60% sem hirt verða í ríkissjóð og afgangurinn verður til skiptanna til allt of margra og stórra verkefna. Við leggjum því til, herra forseti, að fallið verði frá þessari skerðingu. Hún er algjörlega misráðin við þessar aðstæður og ég hvet hv. þingmenn til að greiða brtt. atkvæði.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um hækkun á tekjutryggingarhluta ellilífeyris. Þessi tillaga er gerð til að koma til móts við þá ellilífeyrisþega sem verst eru staddir í íslensku þjóðfélagi og búa margir hverjir við sárustu fátækt. Með því að fella þessa tillögu og einnig samsvarandi tillögu er varðar örykja, án þess að koma með ámóta eða betri úrræði í staðinn, er meiri hluti hv. þm. að senda þessum hópi lífeyrisþega þær köldu jólakveðjur að þeir skuli sætta sig að vera áfram utan garðs í íslensku velferðarþjóðfélagi. Því mótmæli ég og segi já.

Herra forseti. Ég gerðist meðflutningsmaður með þingmönnum Frjálslynda flokksins á þremur breytingartillögum sem allar lúta að því að bæta stöðu þeirra í okkar samfélagi sem hafa virkilega borið skarðan hlut frá borði nú í þessu umtalaða góðæri. Það væri því verðugt af okkur hér á Alþingi að koma til móts við þessa aðila. Nú þegar við erum að hæla okkur af miklum tekjuafgangi, þá væri þetta sanngjörn --- framlagið mætti reyndar vera hærra --- og eðlileg þátttaka og framlag til þessara hópa, herra forseti.

Herra forseti. Nú í góðærinu ætlar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ekki að bregðast við alvarlegum ábendingum um stöðu öryrkja, aldraðra og sjúklinga sem treysta þurfa á íslenska velferðarkerfið. Í þessum fjárlögum teljum við þingmenn Samfylkingarinnar brýnast að bæta kjör og stöðu þessa fólks og leggjum til þess 1,5 milljarða. Í þessari atkvæðagreiðslu erum við að leggja til hækkun á tekjutryggingu ellilífeyrisþega og í næsta lið, við næstu brtt. leggjum við til hækkun á tekjutryggingu til öryrkja. Þannig bætum við best kjör þeirra sem verst eru settir af lífeyrisþegum. Ég segi já, herra forseti. Það ber að leiðrétta þau kjör.

Herra forseti. Mér fyndist það með öllu óafsakanlegt ef Alþingi samþykkti ekki þessa tillögu um að bæta tekjutryggingu ellilífeyrisþega og reyndar aðrar tillögur sem hér koma til sögunnar og til atkvæðagreiðslu varðandi örorkulífeyrisþega. Við hefðum viljað ganga lengra og lögðum fram tillögu sem Alþingi hefur því miður fellt um enn þá hærra framlag til þessara mála. En að þeirri tillögu felldri legg ég til að við styðjum þá tillögu sem hér kemur til atkvæða.

Herra forseti. Þingmenn hafa fellt þá tillögu sem við lögðum til um hækkun á tekjutryggingu til aldraðra í góðærinu. Hér erum við að greiða atkvæði um hækkun á tekjutryggingu til örorkulífeyrisþega. Við vitum hvernig staðan er hjá öryrkjum. 43% öryrkja hafa engar aðrar tekjur en almannatryggingarnar fyrir sig að leggja. Börn öryrkja geta ekki tekið þátt í samfélaginu vegna þess hve bág kjör eru á heimilum öryrkja. Herra forseti. Ég skora á þingmenn að leggja sitt lóð á vogarskálarnar og greiða þessari tillögu atkvæði sitt þannig að öryrkjar fái skárri kjör en þeir búa við í dag. Við eigum ekki að líða það að fólk þurfi að sækja til hjálparstofnana og líknarfélaga til þess að hafa í sig og á. Ég segi já.

Herra forseti. Mér þykir að vísu miður að Alþingi skyldi ekki samþykkja þá brtt. sem hér var borin undir atkvæði áðan og flutt var af hv. þm. Frjálslynda flokksins, Gunnari Inga Gunnarssyni og Guðjóni A. Kristjánssyni ásamt með hv. þm. Jóni Bjarnasyni frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Þar var lögð til nokkuð meiri hækkun á liðnum Tekjutrygging örorkulífeyrisþega eða sem nemur rúmum 60 millj. kr. meiri hækkun. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að menn hefðu treyst sér til að hækka þennan lið sem því næmi en það er auðvitað til mikilla bóta að hækka hann um 248 millj. Af því að ég legg mig fram um að taka efnislega afstöðu til hlutanna og láta efni máls ráða en ekki það hver ber mál fram, þá greiði ég þessu að sjálfsögðu atkvæði.

Herra forseti. Að felldri þeirri tillögu sem við greiddum atkvæði um áðan, þá ítreka ég að það er enn verið að reyna að bæta kjör öryrkja með atkvæðagreiðslu í þinginu. Hér er verið að leggja til um 10% hækkun á tekjutryggingunni og ég skora enn á þingmenn um að leggja þessu lið og bæta hér kjör öryrkjanna. Það eru síðustu forvöð áður en þessari öld lýkur að bæta kjör þeirra sem verst eru settir í velferðarkerfinu. Ég segi já.

Herra forseti. Þetta er atkvæðagreiðsla um mannréttindi. Það mundi ekki nokkrum manni koma til hugar að skerða atvinnuleysisbætur vegna tekna maka hins atvinnulausa. En þetta eru menn hins vegar tilbúnir að gera gagnvart fötluðu fólki og öryrkjum. Hér er lagt til að þetta mannréttindabrot verði afnumið. Þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Það er verið að leggja til að afnema mannréttindabrot. Þetta eru gamlar leifar frá fátækraaðstoðinni frá 19. öldinni og 21. öldin er að ganga í garð. Tekjutenging við tekjur maka hjá þeim sem eru óvinnufærir eða orðnir aldraðir og eru á lífeyrisgreiðslum viðgengst hvergi í heiminum. Við erum að verða að athlægi meðal þjóða að viðhalda þessari ómannúðlegu skerðingarreglu og ég hefði ekki trúað því, herra forseti, að menn ætluðu ekki að taka á þessu máli áður en ný öld gengur í garð. Ég segi svo sannarlega já við þessu máli, herra forseti.

Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir 230 millj. kr. framlagi til almannatrygginga vegna tannlækninga og tannverndar. Áður hafa þingmenn úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði flutt tillögur af sama toga. Á síðasta þingi voru þessar tillögur eða þessar upphæðir hærri en staðreyndin er sú að það hefur verið komið nokkuð til móts við hugmyndir okkar þannig að barátta okkar hefur þegar skilað árangri. Við leggjum til 140 millj. framlag til barna og unglinga en tillögur þær sem við höfum lagt fram til að bæta stöðu elli- og örorkulífeyrisþega í þessu efni hljóða upp á um 90 millj. kr. en samtals gerir þetta 230 millj. kr. Þetta er réttlætismál fyrir börn og unglinga og barnafólk. Þetta er réttlætismál fyrir aldrað fólk og öryrkja en þetta mun einnig skila sér sem góð fjárfesting til þjóðfélagsins alls þegar til lengri tíma er litið.

Herra forseti. Einn af mestu göllum íslenska almannatryggingakerfisins eru sjúkradagpeningagreiðslur. Fullir sjúkradagpeningar í dag eru 20.800 kr. á mánuði og það er til ungt fólk á Íslandi sem hefur veikst og á þennan eina rétt til framfærslueyris. Það að fella þessa tillögu er ekkert annað en skilaboð til þessa unga fólks þess efnis að það geti haldið áfram að sækja ölmusu til ættingja og vina eða fátækrastyrk til sveitarfélags. Slíkt er auðvitað til háborinnar skammar. Því mótmæli ég og segi já.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að sjúkradagpeningar almannatrygginga, greiðslur til þeirra sem misst hafa heilsuna og eiga ekki rétt í sjúkrasjóðum verkalýðsfélaganna, verði þeir sömu og fæðingardagpeningar, þ.e. dagpeningar úr almannatryggingum til þeirra sem eru í fæðingarorlofi. Sjúkradagpeningar eru skammarlega lágir. Þeir eru fyrir neðan allir hellur. Það er ekki boðlegt að bjóða fólki upp á það að lifa á 20 þús. kr. á mánuði þegar það er búið að missa heilsuna og hefur ekkert annað fyrir sig að leggja. Herra forseti. Þetta er líka til samræmingar við það sem menn telja að þurfi til framfærslu þeirra sem eru frá vinnu vegna þess að þeir eru í fæðingarorlofi. Því leggjum við þingmenn Samfylkingarinnar til að 190 millj. kr. fari í að leiðrétta þann smánarblett á almannatryggingunum sem sjúkradagpeningarnir eru. Ég segi já.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum mótmælt skerðingu á Framkvæmdasjóði aldraðra af þeirri ástæðu helst að kostnaður heilbrigðiskerfisins er óþarflega mikill af því m.a. að margir sjúkir aldraðir liggja inni á dýrum heilbrigðisstofnunum, sem gætu eða ættu frekar að fá þjónustu á hjúkrunarheimilum, og þjóðin er að eldast. Þessi tillaga var felld. Eftir stendur að til Framkvæmdasjóðs aldraðra eiga að fara 550 millj. og við leggjum til að bundinn verði í framlögum sá kostnaður sem á að fara til reksturs og sá kostnaður sem á að fara til stofnkostnaðar og endurbóta á húsnæði til þess að koma til móts við þær þarfir sem þegar eru í þjóðfélaginu um áframhaldandi uppbyggingu á dvalarheimilum og hjúkrunarheimilum og til að mæta vanda framtíðarinnar.

Herra forseti. Þrátt fyrir að felldar hafi verið tillögur okkar um þær tekjur sem við gerðum ráð fyrir að kæmu í ríkissjóð með því að herða skatteftirlit, þá höldum við þessari tillögu til streitu í trausti þess að tekjurnar muni skila sér verði hún samþykkt. Við gerum tillögu um 50 millj. til að auka skatteftirlit. Það eru um tíu störf. Við teljum því miður fulla þörf fyrir það að auka skatteftirlit þannig að þær tekjur sem sannarlega eiga að renna í ríkissjóð geri það. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Hér er lagt til að veitt verði fjármagn til að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum. Eitt brýnasta byggðamál okkar í dag er að styrkja dreifikerfi raforku og jafnframt að koma upp þriggja fasa rafmagni sem víðast. Það er sorglegt, herra forseti, að til þess að draga úr þenslu skuli vera gripið til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að skerða umsamið framlag til þessa málaflokks við fjárlagagerðina núna um 50 millj. kr. eins og fjárlög gera ráð fyrir. Þetta er hörmulegt, herra forseti. Því leggjum við til að þingið taki nú á, bæti úr og sendi góðar kveðjur út um dreifbýlið og samþykki aukin framlög til dreifikerfa raforku í sveitunum.

Herra forseti. Þarna er komin stofnun sem heitir Löggildingarstofa. Hún er ekki mjög gömul að árum, miðað við þá málaflokka sem hún er nú með. En henni tekst að vaxa og þenjast út. Sjálfsagt eru verkefni hennar mörg hin bestu en ég legg til, herra forseti, við hæstv. iðnrh., en undir hann heyrir þetta að ég tel, að hann kanni hvort við getum ekki flutt þessa ört fitnandi stofnun út á land og komið henni fyrir þar.

Herra forseti. Hér hefur Alþingi verið að fella hverja tillöguna á fætur annarri sem gera ráð fyrir auknum framlögum til fatlaðra, aldraðra og sjúkra. Það hafa verið háar tillögur þar sem óskað hefur verið eftir að tekið sé á betur en gert er í velferðarkerfinu. Hér er hins vegar um að ræða afskaplega saklausa tillögu um sérgreint framlag til undirbúnings Vatnajökulsþjóðgarðs og til undirbúnings við það að mæla út, kortleggja og skrá ósnortin víðerni. Hvor tveggja verkefnin eiga sér stoð í þál. sem samþykktar voru á hinu háa Alþingi á síðasta þingi og ef þau eiga að vinnast á næsta ári, herra forseti, þarf að setja í þau eitthvert fé. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum til að 1,5 millj. kr. sé sett á hvorn lið. Við óskum eftir því að fá stuðning við þessar tillögur.

Herra forseti. Hér finnst mér vera undarlegar ráðstafanir á ferðinni. Hollustuvernd ríkisins sætir lækkun á sértekjum um 2 millj. kr. vegna lækkunar á tekjum við mengunarvarnir. Satt að segja, herra forseti, hefði maður haldið að stofnuninni yrði bætt upp þessi lækkun á tekjum um 2 millj. Nei, það er ekki gert. Samkvæmt þessu er stofnuninni gert að lækka útgjaldaliði sína um 2 millj. á móti. Mér finnst þetta skrýtin ráðstöfun, herra forseti. Þetta er stofnun sem er þegar í fjársvelti og á það sannarlega skilið þegar sértekjurnar lækka að fá þá uppbót úr ríkissjóði. Ég segi nei.

Herra forseti. Ríkisstjórnin ráðgerir skerðingu á framlagi til ýmissa lögbundinna tekjustofna, þar á meðal til Framkvæmdasjóðs aldraðra og Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Samkvæmt áætlunum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að skerða framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra um 345 millj. kr. á næsta ári. Það er búið að skerða framlag til þessa sjóðs, til fatlaðra, um 1.200 millj. frá því um miðjan þennan áratug en sú upphæð dygði til að leysa húsnæðisvanda þeirra tæplega 400 einstaklinga sem eru á biðlistum eftir húsnæði. Stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa ekki siðferðilegan rétt til þess að taka sér hugtakið ,,góðæri`` í munn með framferði af þessu tagi. Við erum með okkar tillöguflutningi að reyna að koma í veg fyrir þau skemmdarverk sem er verið að vinna á velferðarþjónustunni.

Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er ákvæði um að endurskoða fyrirkomulag fasteignagjalda íbúðar- og atvinnuhúsnæðis á landsbyggðinni þannig að skattstofninn endurspegli betur raunverðmæti fasteigna. Sú stórhækkun fasteignamats á höfuðborgarsvæðinu sem nú á sér stað hefur verið mjög íþyngjandi og skapað óréttmæta skattheimtu á íbúa landsbyggðarinnar þar sem hækkun fasteignamats er lítil sem engin. Þessi brtt. mín og nokkurra annarra þingmanna Samfylkingarinnar er nokkurs konar bráðaaðgerð vegna þessa hluta 2000-vandans á Íslandi og fjallar um heimild til fjmrh. um að bregðast við honum að hluta. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Meðferð hins opinbera á jarðnæði hefur verið nokkuð til umræðu að undanförnu og mætti ýmislegt um það segja. Hér er verið að afla heimilda til sölu á ákveðnum eignum og jörðum í eigu ríkisins. Við þingmenn Vinstri hreyfingar -- græns framboðs gerum ekki athugasemdir við slíkt ef um er að ræða sölu bújarða til ábúenda eða annarra sem eiga lögvarinn kauprétt að jörðunum. Sé hins vegar um að ræða sölu á jarðnæði til utanaðkomandi aðila, án búsetu eða afnotatengsla við jarðnæðið, þá erum við andvíg slíku og teljum að slíkt jarðnæði sé betur komið í eigu hins opinbera og það eigi frekar að nýta til þess að opna það upp fyrir almenningi og leyfa þjóðinni allri sameiginlega að njóta góðs af slíku jarðnæði og landi. Við förum því fram á það, herra forseti, að með þessar heimildir verði farið með þeim hætti. Við leggjumst ekki gegn heimildum í þeim tilvikum sem ég áðan greindi og sitjum því hjá við þann hluta þessarar greinar.

Herra forseti. Hér er verið að leita heimilda til þess að selja eyjuna Elliðaey á Breiðafirði. Elliðaey er ekki í ábúð. Hún er í eigu ríkisins. Þetta er ein af náttúruperlum Breiðafjarðar og reyndar eru hugmyndir um að Breiðafjörður allur verði að slíkum fólkvangi sem fólk getur leitað til og notið. Ég vil benda á, herra forseti, að það er afar nöturleg eða skrýtin staða að annars vegar er ríkið að ásælast beitar- og heiðalönd bænda og hins vegar er það að beita sér fyrir því að fá heimildir til þess að selja náttúruperlur í byggð. Herra forseti. Þetta er ein af náttúruperlum okkar. Við eigum öll að eiga aðgang að þeim. Það á að vera stolt ríkisins að eiga svona jarðir og eiga eyjar eins og Elliðaey.

Herra forseti. Svo að það sé nú á hreinu, þá er hér verið að leita eftir heimild til að selja eyjuna Elliðaey á Breiðafirði, undanskilinn er að vísu viti og tengdur búnaður ásamt aðgengi að honum. Herra forseti. Maður spyr sig og ég spurði hæstv. ráðherra að því í gærkvöldi: Hvað í ósköpunum á að fara að gera með það að selja náttúruperlur eins og Elliðaey á Breiðafirði eða Málmey í Skagafirði? Hverjum á að selja þessar eyjar? Stendur til að taka þær úr eigu almennings og afhenda þær einkaaðilum sem geta þess vegna lokað þær af og meinað öðrum aðgang að slíkrum náttúruperlum? Í tilviki Elliðaeyjar er á ferðinni perla sem er í nágrenni við næsta fyrirhugaðan þjóðgarð Íslendinga á Snæfellsnesi og reyndar hefur iðulega verið rætt um að gera allt Breiðafjarðarsvæðið að sérstöku friðlýstu svæði eða þjóðgarði. Það er fullkomlega óeðlilegt, herra forseti, að vera að setja heimild til sölu þessarar eignar inn í fjárlögin. Ég er andvígur því og treysti hæstv. ríkisstjórn ekki til að fara með málið og segi nei.

Herra forseti. Nú er það Málmey í Skagafirði sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að fara fram á að fá heimild til að selja. Aðspurður í gær gat hæstv. samgrh. engu svarað um það hver ætti að fá Málmey og hverjum ætti að selja Málmey. Það komu engar haldbærar skýringar eða rök fram fyrir því að þörf væri á svona heimild yfirleitt. Og þó svo kynni að vera að færa þyrfti forvöltun eignarinnar milli deilda í Stjórnarráðinu, þá er það ekkert vandamál. Ríkið getur komið því fyrir með haganlegum hætti og séð sómasamlega um sínar eignir. Það er algerlega fráleitt, herra forseti, og gengur gegn öllum tíðaranda að vera að taka land úr almannaeigu og afhenda það utanaðkomandi einkaaðilum út af fyrir sig. Ég minni á þær umræður sem voru á liðnum þingum um aðgang þjóðarinnar að hálendinu og að sameign almennings á náttúruperlum og náttúruverðmætum í landinu. Eins og komið hefur í ljós, herra forseti, þá er líka verklagsreglum í þessu sambandi mjög áfátt í Stjórnarráðinu. Það er þess vegna alveg fráleitt að Alþingi sé að afgreiða heimildir af þessu tagi og ég er alfarið andvígur því að selja Málmey.

Herra forseti. Hér er tillaga um það að veita heimild til þess að selja eyjuna Málmey á Skagafirði. Með því að veita þessa heimild hefur Alþingi engin frekari afskipti af því hvernig henni verður ráðstafað. Þetta er ein af perlum Skagafjarðar og það ætti að vera stolt okkar að eiga hana til almenningsnota. Það má vel vera að aðrir aðilar eins og sveitarfélögin gætu líka komið að sem eigandi en þá er í lófa lagið, herra forseti, að gera um það samninga fyrst og afgreiða það síðan héðan á Alþingi með reisn. Ég vil líka benda á það, herra forseti, að það er álagabundið að versla með Málmey þannig að ég vara við því að það sé gert.

Herra forseti. Ég tel sjálfsagt mál að ríkið fái heimild til að kaupa jarðir og semja um makaskipti á nálægum jörðum, bæði vegna fyrirhugaðs þjóðgarðs á Snæfellsnesi og eins að ríkið hafi heimild til að kaupa jörðina Vestaraland II í Öxarfirði vegna þjóðgarðs í Jökulsárgljúfrum og stækka þjóðgarðinn. Þetta er að sjálfsögðu hið besta mál og framfaramál og ég styð það eindregið. En ég vek athygli á þeirri heimild sem ríkið er þarna að fá til þess að tryggja sér jarðnæði, land og réttindi til náttúruverndar og til að koma á þjóðgörðum. Það er í miklu ósamræmi við þær heimildir sem hér voru veittar áðan þar sem ríkinu var þvert á móti heimilað að selja náttúruperlur. Ég held, herra forseti, að þessi grein og innbyrðis mótsetningar hennar sýni fram á að það er þörf á því að móta stefnu í þessum málum, taka á þeim og koma þeim í fastara horf en verið hefur.

Herra forseti. Ég styð svona ráðstafanir ríkisvaldsins í að festa jarðir og stækka þjóðgarða og almenningsgarða þannig að fólk eigi aðgang að náttúruperlunum. Ég bendi enn fremur á það, herra forseti, að þessar tillögur eru í andstöðu við það sem var verið að fjalla um áðan og ég beini því alveg eindregið, herra forseti, úr því að búið er að samþykkja að fela framkvæmdarvaldinu þetta, að framkvæmdarvaldið endurskoði málið og beri það síðan aftur undir löggjafann varðandi ráðstöfun á jörðum.

Herra forseti. Hér flytjum við tillögu sem er fyrst og fremst táknræn um að áhugi sé á því að spara í ríkiskerfinu. Í fyrsta lagi leggjum við til að önnur gjöld ráðuneyta lækki um 800 millj. kr. en þetta eru um 2,5% af þessum liðum samanlagt. Í öðru lagi að ráðuneytum verði falið að skera niður ferða- og risnukostnað um 400 millj. kr. sem er um 20% af þessum samanlögðu liðum. Hér er því gerð tillaga um að skera niður um 1.200 millj. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Hér á ferðinni ákaflega undarleg heimild og í raun og sanni hafa engar raunhæfar skýringar komið fram af hverju hennar er leitað því að samstarfsmöguleikar sjúkrahúsa eru heimilir í lögum. Hins vegar liggur fyrir samkvæmt munnlegum yfirlýsingum að hér sé um að ræða heimild Alþingis til handa sjúkrahúsum að leita möguleika á því að fara í hlutafélagavæðingu með hinum og þessum úti í bæ. Ég hef af því áhyggjur af því að skýringar liggja ekki fyrir og mun því ekki bera ábyrgð á þessari heimild og greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á þessari heimild um að heimila sjúkrahúsunum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun á sviði heilbrigðismála. Þessi grein hefur að vísu aðeins verið milduð í meðförum þannig að það er ekki eins opið að einkavæða þessa þætti. Ég skil alveg löngun sjúkrahúsanna og þeirra sem þar eru til að geta tekið þátt í vísindastarfsemi og rannsóknastörfum, t.d. með Háskóla Íslands og fleirum, en ég tel, herra forseti, að þessi heimild sé of víð, og það eru alla vega aðvörunarorð að fara afar varlega með þá grein, herra forseti, sem hér er verið að ganga frá.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því sérkennilega orðalagi í þessari heimildargrein þar sem rætt er um ráðstöfun eigna og skulda félaganna. Hér liggur auðvitað eitthvað að baki. Þetta ber að skilja að minni hyggju um sölu félaganna ef því er að heilsa og ég vil undirstrika að það er minn skilningur og ég vænti þess að það sé líka þingheims. Ég vil hins vegar ekki taka þátt í afgreiðslu heimildar á borð við þessa þar sem jafnopin heimild er fyrirlögð og raun ber vitni. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Það er eins gott að við ljúkum afgreiðslu þessara fjárlaga fyrir áramótin og áður en 2000-vandinn gengur í garð úr því að þetta gengur ekki betur en raun ber vitni samt. Þetta fjárlagafrv. lítur nokkuð vel út á yfirborðinu en þegar skyggnst er undir það yfirborð leynist þar margvíslegur vandi og ýmis hættumerki eru við sjóndeildarhringinn. Því miður er stærsti hluti af hinum margrómaða tekjuafgangi ríkissjóðs til kominn vegna mikillar verðbólgu og viðskiptahalla og góðærinu, sem menn kalla svo, er harla misskipt og því miður hafa hér við afgreiðslu málsins, herra forseti, ekki fengist samþykktar tillögur til þess að bæta þar úr að neinu verulegu ráði. Felldar hafa verið tillögur um hækkanir til elli- og örorkulífeyrisþega og fjölmargra slíkra verkefna á velferðarsviðinu en þar er sannarlega að finna þá hópa sem borið hafa skarðan hlut frá borði. Það er því ýmsu ábótavant í þessu frv., herra forseti, og því miður er það tilfinning ræðumanns að það eigi ekki eftir að reynast jafnhaldgott og aðstandendur þess vilja vera láta. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Hér er að eiga sér stað að mörgu leyti söguleg afgreiðsla. Alþingi er að afgreiða fjárlög ríkisins með meiri afgangi en nokkru sinni fyrr, hvort heldur sem litið er á niðurstöðutölurnar eða þær skoðaðar sem hlutfall af landsframleiðslu. Það er líka afgangur af ríkissjóði þó að áhrif uppsveiflunnar í efnahagslífinu séu tekin frá. Það er auðvitað grundvallaratriði og þess vegna er þetta frv. sem hér er verið að samþykkja gríðarlega mikið útspil að því er varðar viðskiptahalla og verðbólguspá. En þetta frv. er líka sögulegt og þessi afgreiðsla vegna þess að nú er í fyrsta skipti staðið við lög um þingsköp um þann tíma sem ráðgert er að afgreiða þetta mál. Ég vil þakka fjárln. þingsins sérstaklega, bæði meiri hluta og minni hluta, fyrir afskaplega gott samstarf í þessu máli sem ég tel að sé til fyrirmyndar og auðvitað til eftirbreytni í framtíðinni. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Fjárlög eru nú afgreidd með meiri rekstrarafgangi en dæmi eru til áður. Þrátt fyrir það höfum við getað aukið framlög til ýmissa bráðnauðsynlegra mála eins og heilbrigðiskerfisins, til ýmissa þátta byggðamála, til fíkniefnamála og margra fleiri smærri verkefna. Ég tel að þetta frv. leggi góðan grunn að því að greiða niður skuldir þjóðarinnar í framtíðinni og leggi góðan grunn að för til nýrrar aldar. Ég segi já.

Herra forseti. Nú er komið að lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2000. Því miður tekur frv. ekki á þeim meginvandamálum sem til staðar eru í efnahagskerfi þjóðarinnar. Það er ekki tekið nægilega mikið mark á þeim viðvörunum sem fram hafa komið í umræðu um fjárlög og frá ýmsum efnahagsstofnunum. Viðskiptahallinn er vaxandi. Verðbólgan er komin í gang á ný og þenslueinkenni eru mikil. Þá er ekki bættur hagur þeirra sem minnst hafa fengið út úr góðærinu. Herra forseti. Fjárlögin eru á ábyrgð stjórnarmeirihlutans. Þingmenn Samfylkingarinnar munu sitja hjá.

Herra forseti. Þau fjárlög sem við erum að samþykkja í dag gera ráð fyrir meiri tekjuafgangi úr ríkissjóði en dæmi eru um og það er ástæða til að fagna því sérstaklega. Stjórnarandstaðan hefur í umræðu um fjárlögin gagnrýnt ríkisstjórnina ómaklega fyrir of mikla útgjaldagleði. Mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á því að þessi sama stjórnarandstaða flutti brtt. við fjárlagafrv. upp á samtals um 5 milljarða kr. útgjaldaaukningu. Það birtist hin eina sanna útgjaldagleði. Ég segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Það er rétt að fjárlög nú eru afgreidd með meiri tekjuafgangi en áður hefur verið en sá tekjuafgangur er dýrkeyptur. Við stöndum frammi fyrir meiri viðskiptahalla en við höfum líklega nokkru sinni staðið frammi fyrir. Við stöndum frammi fyrir meiri byggðaröskun og áframhaldandi byggðaröskun sem er eitt mesta efnahagsböl þjóðarinnar. Við stöndum frammi fyrir vaxandi ójöfnuði í þjóðfélaginu, meiri misskiptingu á tekjum og ráðstöfunum sem birtast m.a. í aukningu á skuldasöfnun heimilanna. Herra forseti. Til þess að við getum framfylgt líka þessum fjárlögum þarf að styrkja löggjafarsamkomuna. Það þarf að styrkja hana gagnvart framkvæmdarvaldinu og það erum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs reiðubúin að gera. Ég þakka samstarfsmönnum í fjárln. fyrir gott samstarf.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hælir sér af væntanlegum rekstrarafgangi upp á 16,7 milljarða kr. Þessi rekstrarafgangur er fenginn með því að selja og gefa eignir þjóðarinnar. Þessi rekstrarafgangur er fenginn með því að hlunnfara aldraða og öryrkja. Þessi rekstrarafgangur er fenginn með því að þyngja skattbyrðar láglauna- og millitekjufólks, með því að láta skattleysismörk ekki fylgja launaþróun. Þessi rekstrarafgangur er fenginn á kostnað námsmanna og hann er fenginn á kostnað barnafólks en barnabætur munu samkvæmt frv. lækka um á fjórða hundrað millj. á næsta ári. Misskipting og misrétti blasir við á annarri hverri síðu þessa fjárlagafrv. sem hér er verið að samþykkja. Þrátt fyrir hagstæð ytri skilyrði sér ríkisstjórnin ástæðu til að hlunnfara sérstaklega tekjulægri hluta þjóðfélagsins. Þetta er ömurlegur vitnisburður um þessa ríkisstjórn og þann meiri hluta sem veitir henni brautargengi á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndarálit efh.- og viðskn. og brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 36/1986, um Seðlabanka Íslands, með síðari breytingum. Frv. þetta er ekki mikið að vöxtum. Það felur í sér að breytt er skilgreiningu á lausu fé en Seðlabankinn hefur heimild til þess að setja ákveðnar reglur um lágmark eða hámark lauss fjár í innlánsstofnunum. Nefndin fékk á fund sinn fulltrúa frá ýmsum aðilum og sendi málið til umsagnar og þess er getið í nefndaráliti. Nefndin gerir þá tillögu til breytingar á frv. að sett sé markmiðssetning í lagagreinina sem heimilar Seðlabankanum að setja reglur um hámark eða meðaltal lauss fjár. Markmiðssetningin er þá fyrst og fremst sú að reglurnar eiga að hafa þann tilgang að mæta fyrirsjáanlegum og hugsanlegum greiðsluskuldbindingum á tilteknu tímabili. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef nú gert grein fyrir.

Virðulegi forseti. Í mars sl. setti Seðlabanki Íslands nýjar reglur um laust fé lánastofnana sem byggjast á núverandi heimildum í gildandi lögum. Eins og fram kemur í umsögn Seðlabanka Íslands um þetta frv. þykir eðlilegt að rekja aðdraganda þess að menn fóru í það að breyta eða gera tillögu um breyttar reglur eða breytt ákvæði þessara laga. Það er ekki síst vegna þess að síðla árs 1998 hóf Seðlabanki Íslands að vara lánastofnanir við miklum útlánavexti og hættum sem honum kynni að vera samfara eins og segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Auk þess varaði bankinn sérstaklega við mikilli notkun lánastofnana á erlendum lánum til skamms tíma til að fjármagna útlánavöxt. Viðvörunum sínum kom bankinn á framfæri í haustskýrslu sinni 1998 og á fundi með forsvarsmönnum helstu lánastofnana og í bréfum til þeirra.`` Meginástæður viðvarana bankans voru annars vegar þær að líklegt væri að hröðum vexti útlána fylgdu áhættusamari lánveitingar sem kynnu með tímanum að fela í sér útlánatöf og hins vegar þær að veruleg áhætta væri fólgin í miklum erlendum skammtímalántökum, bæði fyrir einstakar stofnanir og fyrir þjóðarbúið í heild, að þær hefðu þessi þensluhvetjandi áhrif sem svo mikið er búið að ræða á undanförnum dögum. Þegar í febrúar á þessu ári og þegar ljóst var að viðvaranir bankans höfðu verið hafðar að engu, eins og segir í umsögninni, var tekin sú ákvörðun að setja nýjar reglur, lausafjárreglur, gera harðari kröfur. Við þá athugun kom í ljós að bankinn taldi að þær kvaðir sem eru í gildandi lögum um það hvernig reglurnar skuli vera séu ófullkomnar og allt öðruvísi en þær sem eru í gildi hjá öðrum þjóðum. Þess vegna var farið í þá vinnu. Það kom einnig fram veruleg gagnrýni frá viðskiptabönkunum og lánastofnunum á Seðlabankann og á gildandi reglur um þá möguleika sem Seðlabankinn hafði. Þess vegna var farið í þá vinnu að móta nýjar reglur og jafnframt farið fram á það að frv. til laga um Seðlabanka Íslands yrði breytt þannig að bankinn hefði heimildir til að setja reglur sem væru samsvarandi því sem gildir í nágrannalöndunum. Við samningu reglnanna, en við sáum drög að þessum nýju reglum í efh.- og viðskn., voru þessar BIS-reglur Alþjóðagreiðslubankans í Basel hafðar til hliðsjónar og einnig er sérstaklega getið um að það hefðu tekið þýskar reglur sem bankinn hafði til hliðsjónar. Við frágang þessara reglna hafði Seðlabankinn samstarf við þá sem hlut áttu að máli. Engu að síður kom fram í athugasemdum frá Sambandi ísl. viðskiptabanka og Sambandi ísl. sparisjóða og einnig frá FBA að þetta væru of víðtækar heimildir og þess vegna var lögð til sú breyting sem nefndin er sammála um að gera á frv. Reyndar var það þannig að Samband ísl. sparisjóða og Samband ísl. viðskiptabanka vildu hafa breytinguna víðtækari og segja til viðbótar við þá breytingu sem við leggjum til að með greiðsluskuldbindingu sé m.a. átt við innlán, gjaldkræfar skuldir við Seðlabanka og fyrirsjáanlegar afborganir af útistandandi skuldum. Þessar skuldbindingar skulu taldar með að fullu leyti eða að hluta eftir eðli þeirra. Eftir viðræður á milli þessara aðila kom mönnum saman um að þessi skilgreining væri of þröng og því var ekki tekið tillit til þeirra athugasemda nema að hluta. Aðrir sem sendu okkur umsagnir um það voru jákvæðir og ég vil, virðulegi forseti, eins og stundum áður þakka þá vinnu sem við fengum frá viðskrn. og starfsmanni viðskrn. sem starfaði með nefndinni og hefur reynst okkur alldrjúgur í vinnu sinni.

Herra forseti. Það virðist næsta sjálfsagt mál að Seðlabankinn fái lagalegt svigrúm, svo maður noti kunnuglegt orðalag, til að bregðast við breyttum reglum sem eru að mótast eða liggja þegar fyrir á alþjóðavettvangi og við munum væntanlega taka upp eða erum jafnvel samningsbundin til að taka upp hvað varðar skilgreiningu á lausafé og eigin fé bankastofnana. Ég sé þar af leiðandi ekki ástæðu til þess að leggjast gegn eða fjölyrða um þá breytingu sem 1. gr. frv. felur í sér eða þeirri grein að þau ákvæði núgildandi laga um Seðlabankann, sem að mati fróðra manna takmarka um of möguleika bankans til að bregðast við í þessum efnum, falli brott. Hitt vekur nokkra athygli mína, herra forseti, að rökstuðningurinn er á þá leið, ef má vitna í frv., með leyfi forseta: ,,Í mars sl. setti Seðlabanki Íslands nýjar reglur um laust fé lánastofnana sem byggjast á núverandi 3. mgr. 8. gr. laganna um Seðlabanka Íslands.`` --- Svo kemur nú ein af rúsínunum, herra forseti: ,,Við setningu reglnanna var Seðlabankanum ljóst að þær væru ekki nútímalegar.`` Undir lok sömu málgsreinar, herra forseti, kemur setning sem hljóðar svo: ,,Seðlabankinn bauð um leið lánastofnunum og Fjármálaeftirlitinu til samstarfs um undirbúning að setningu nýrra reglna sem væru meira í takt við nútímaleg og alþjóðleg sjónarmið.`` Nú held ég, herra forseti, af því að það ber svo vel í veiði að hv. formaður efh.- og viðskn. er maður ákaflega vel að sér um þessa hluti, þekkir völundarhús viðskiptalífsins og ratar þar nánast út í hvern krók og kima, að rétt væri við fengjum smáfræðslu frá hv. formanni efh.- og viðskn. um það hvað er nútímalegt og alþjóðlegt í þessum efnum og hvað ekki. Það undrar mig stundum, herra forseti, þegar menn setja svona tímabundnar athugasemdir fram sem efnisrök í sjálfu sér. Er til mælikvarði á þessa hluti? Hvað er nógu nútímalegt og hvað ætli sé ekki nútímalegt? Hvað felst á bak við slík lýsingarorð? Er það ekki það sem hér er verið að tala um að reglurnar séu að taka einhverjum breytingum, að þær séu annaðhvort að verða strangari eða taki til öðruvísi skilgreininga eða annarra slíkra hluta. Þá finnst mér að eigi að segja það og lýsa því en ekki skjóta sér á bak við frasa af þessu tagi, ef ég má leyfa mér að orða það svo, og hafa svo ekkert frekar fyrir því að rökstyðja hlutina. Mér finnst þetta frekar fátæklegt, herra forseti, og jaðra við að vera heldur barnaleg, einfeldnisleg framsetning á málunum. Nær hefði þá verið að gefa eitthvert yfirlit yfir það í greinargerð frv. í hvaða átt þessar reglur væru að þróast. Út af fyrir sig liggur það að einhverju leyti fyrir. Hæstv. viðskrh. hefur m.a. vitnað í það í umræðum um bankamál að vænta megi breytinga sem bankarnir þurfi að takast á við að uppfylla á komandi árum og þær munu gera meiri kröfur til þeirra en þær reglur sem hafa verið í gildi en þá finnst mér líka að eigi að segja í hverju þróunin í þessum efnum er fólgin, hvernig hinar nútímalegu reglur lýsa sér í samanburði við aðrar reglur sem ekki eru þó eins nútímalegar o.s.frv. Ég held, herra forseti, að það sé alveg þess virði að fá aðeins gleggri skýringar á þessu máli.

Virðulegi forseti. Það sem málið snýst um er að í núverandi 3. mgr. 8. gr. laga er skilgreining á því hvað laust fé er sem taka á tillit til. Það hefur hins vegar gerst í tímans rás að það sem bankarnir telja nú til lauss fjár og þeir liðir í efnahagsreikningi sem geta núna talist laust fé eru aðrir. Það eru einfaldlega komnar, svo að ég noti kannski það orð aðrar ,,vörur`` inn í efnahagsreikning viðskiptabankanna sem þeir telja til lauss fjár. Ég nefni t.d. að dreift er, að mér skilst, í hverjum mánuði plaggi frá Seðlabankanum sem fjallar um endurhverf verðbréfakaup. Þessi endurhverfu verðbréf eru dæmigerð fyrir það lausafé sem viðskiptabankar og sparisjóðir geta notað en eru kannski ekki alveg í samræmi við þær reglur sem áður giltu um hvað var nákvæmlega laust fé. Þetta er eitt dæmi. Það sem málið snýst um er að hafa reglurnar þannig að þær taki kannski ekki nákvæmlega á því hvaða tilteknar eignir eru laust fé heldur sé fyrst og fremst farið eftir eðli máls á hverjum tíma og að það sé fyrst og fremst markmiðssetningin sem skili sér þá inn í lagatextann. Þetta er í raun og veru ástæðan fyrir breytingunni, að það er að koma upp mikið af nýjum vörum sem bankarnir telja sem laust fé sem menn höfðu ekki áður og þess vegna ef aðhaldið er miðað við það gamla virkar það ekki og þess vegna er orðið nútímalegt notað. En ég þekki hins vegar gamla andstöðu hv. þm. við þetta orð ,,nútímalegt``.

Herra forseti. Þetta síðasta var nú hortittur hjá hv. þm. En mér er svo sem alveg sama hvaða orð menn nota, hvort menn kalla hluti nútímalega eða gamaldags. Það segir mér bara ekki neitt. Það sem ég var að lýsa eftir, herra forseti, var nánari skýring á innihaldi hlutanna og ég þakka hv. þm. að svo miklu leyti sem honum nægði tíminn í knöppu andsvari til þess að lýsa aðeins betur inn í það. Ég held að ástæða sé til að reyna að hafa þessa hluti sæmilega skýra og eins og ég sagði áður geri ég engar athugasemdir við það að við undirbúum það að reglur verði sambærilegar við það sem annars staðar gerist. Það mætti alveg taka meiri tíma í það mín vegna að fara yfir þá hluti og fara yfir það hvernig íslenska bankakerfið og íslenskar fjármálastofnanir eru almennt á vegi staddar hvað það varðar að uppfylla þær kröfur og taka á móti þeim breytingum sem þarna eru í farvatninu, að einhverju leyti þegar ákvarðaðar fyrir fram, herra forseti, með gildistöku á næstu árum, ef ég veit rétt. Það er ekkert óskaplega langur tími síðan þessi mál voru mjög heit og til umræðu, eins og ég geri ráð fyrir að ýmsir hv. alþm. muni, ósköp einfaldlega vegna þess að nokkrar af mikilvægustu fjármálastofnunum þjóðarinnar römbuðu á þeim mörkum að uppfylla lágmarkskröfur í þessum efnum. Það er bara ekki langt síðan, herra forseti, að þannig háttaði til. Þó að við getum kannski að einhverju leyti slappað af í augnablikinu og sagt að þetta sé í betra horfi nú, þá er það þó þannig að hvorki þeir bankar sem enn þá eru að hluta til í eigu ríkisins né reyndar hinn frægi einkabanki eru neitt óskaplega langt yfir þessum mörkum, a.m.k. miðað við það sem þeir stefna í. Það er fyrst og fremst einn hópur lánastofnana sem ég held að án undantekninga standi mjög vel að vígi til að mæta þessum kröfum og það eru sparisjóðirnir. Af einhverjum sérstökum ástæðum hafa ýmsir þingmenn allt á hornum sér þegar þeir eru nefndir eins og ég sé á viðbrögðum manna úti í salnum.

Virðulegi forseti. Það er ósköp eðlilegt og réttmætt að hv. þingmenn fari fram á skýringar umfram það sem fram kemur í nefndarálitinu og hefði kannski verið skynsamlegt af okkur að dreifa með nefndaráliti upplýsingum sem varða laust fé lánastofnana frá Seðlabanka Íslands þar sem bæði er um að ræða stöðutölur og reglur um lausafjárhlutfall, drög að þeirri reglugerð sem við höfum fengið til okkar og síðan eru upplýsingar, skýringar við reglurnar um laust fé. Það hefði verið, virðulegi forseti, eðlilegt að dreifa þessu þar sem frumvarpið og nefndarálitið er kannski ekki mjög ítarlegt fyrir þá sem hafa ekki setið í viðkomandi nefnd og fylgst með umfjöllun um málið og eðlilegt að við gerum það þá bara í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og brtt. efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992. Frv. þetta snýst fyrst og fremst um að bæta stöðu viðskiptavina banka, bæði hérlendis og erlendis þegar upphæðir eru færðar milli landa. Nokkuð hefur borið á því að sá misbrestur sé á eðlilegri þjónustu við viðskiptavini að þeir séu upplýstir um kostnað. Borið hefur á ónauðsynlegum drætti á því að færa upphæðir á milli reikninga. Þetta vandamál er ekki bundið við viðskipti milli Íslands og annarra landa heldur er þetta vandamál sem er algengt í viðskiptum milli landa. Það er hins vegar sannarlega vandamál í viðskiptum milli Íslands og annarra landa og fjölmargir hafa kvartað undan því að þjónusta væri ekki nógu góð í þessu sambandi. Það væri óljóst hver kostnaður væri við yfirfærslurnar og tímasetningar væru oft á reiki og ýmiss konar ónauðsynlegar hindranir í þessu skyni. Það mál sem hér er til umræðu er mikið þarfamál og mikið framfaramál fyrir viðskiptavini bankanna. Þetta er mál sem sprettur upp út frá tilskipun Evrópuþingsins og ráðs Evrópusambandsins frá 27. jan. 1997. Aðlögun að því sem þar segir átti að vera lokið eigi síðar en 14. ágúst 1999. Við erum því nokkuð seint á ferðinni í þessu máli. Ekki eru lagðar til neinar efnislegar breytingar á frv. í brtt. efh.- og viðskn. Það eru í tveimur liðum tæknilegar orðalagsbreytingar sem hafa ekki neina efnislega þýðingu en eina atriðið sem hefur efnislega þýðingu sem nefndin gerir tillögu um er að gildistími laganna verði frá 1. febr. árið 2000. Ástæða þess er sú að menn eru almennt í viðskiptalífinu nokkuð taugastrekktir vegna dagsetningarinnar 1. jan. 2000. Þess vegna er talið ráðlegt að fresta gildistökunni um einn mánuð þannig að betri tími gefist fyrir viðskiptabankana og sparisjóðina að undirbúa þær breytingar sem frv. hefur í för með sér.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni er um samkomulagsmál að ræða af hálfu efh.- og viðskn. Frv. kemur inn í þingið vegna tilskipunar Evrópusambandsins sem er frá 27. jan. 1997 um peningayfirfærslu milli landa skv. 11. gr. þeirrar tilskipunar og áttum við að hafa lokið þessari aðlögun eigi síðar en 14. ágúst 1999. Síðan kemur fram öllum á óvörum að frv. sé samið í viðskrn. en það er bara föst venja hér að flest frumvörp og langstærsti hluti þeirra frumvarpa sem Alþingi tekur til umfjöllunar er saminn í viðkomandi fagráðuneyti. Engu að síður er um mjög mikilvægt mál að ræða fyrir einstaklinga og fyrirtæki og þá kannski ekki hvað síst fyrir minni fyrirtæki, að geta yfirfært fé á skjótan og áreiðanlegan og ódýran hátt frá einum hluta efnahagssvæðis til annars. Í umsögnunum voru ekki gerðar neinar athugasemdir nema við gildistökuákvæðið sem var 1. janúar og er það kannski fyrst og fremst vegna þess að stjórnvöldum hefur láðst að kynna með nægjanlegum fyrirvara hvenær þessari aðlögun þyrfti að vera lokið hjá okkur, þ.e. 14. ágúst sl. Hefði fyrirtækjum og einstaklingum verið það ljóst að þessi aðlögun þyrfti að eiga sér stað á þessu ári og búið væri að setja okkur ákveðin tímamörk, hefðu menn e.t.v. verið búnir að undirbúa sig betur en raun ber vitni. Ég verð hins vegar að geta þess af því að mér finnst það alltaf svolítið skondið, virðulegi forseti, þegar menn láta eins og þeir hafa haft eitthvað um efni tilskipananna að segja. Það kemur til að mynda fram í umsögn Seðlabanka Íslands að við samningu frv. hafði viðskrn. samráð við Seðlabanka Íslands. Bankinn hafði því tækifæri til að koma að athugasemdum á framfæri við ráðuneytið og var tillit tekið til þeirra flestra. Þarna er ákveðinn látbragðsleikur í gangi að íslensk stjórnvöld, að Seðlabankinn hafi yfir höfuð eitthvað um það að segja hvað stendur í þessu frv. en það er ekki þannig. Þarna er um að ræða þýðingu á tilskipun. Danir völdu t.d. þá leið að setja þetta inn í sérstakt lagafrv. og gildistaka þess frv. var á þeim degi sem fresturinn rann út, þ.e. 14. ágúst. Þá tóku dönsku lögin gildi en hér erum við að draga lappirnar eins og reyndar oft áður og nú verðum við að gera það vegna beiðni þeirra umsagnaraðila sem komu á fund nefndarinnar eða sendu umsagnir að breyta gildistökuákvæðinu og er sjálfsagt að verða við því að þeir hafi a.m.k. tækifæri til að undirbúa sig. Virðulegi forseti. Við 1. umr. málsins fór ég aðeins yfir nauðsyn þess að hér ætti sér stað ítarleg umræða eða skýrslugjöf frá stjórnvöldum til þingsins um möguleika Íslendinga til að koma að tilurð þeirra tilskipana sem við erum að lögtaka og möguleika okkar til þess að ræða mál af þekkingu sem byggist þá á því fyrst og fremst að við vitum hvernig grunnvinnan er í þeim málum sem hér koma inn. Því er ekki að heilsa. Hæstv. viðskrh. var staddur hér við 1. umr. málsins en er ekki núna og það er auðvitað slæmt vegna þess að þó að þetta sé ekki beint hluti af evrunni, en frv. gerir samt ráð fyrir upphæðum í evrum, þá er verið að aðlaga þennan viðskipta- og fjárlagamarkað Evrópska efnahagssvæðinu og það er orðin mikil nauðsyn á því að Alþingi sé gefin skýrsla um þær viðræður sem hafa átt sér stað af hálfu íslenskra stjórnvalda og skoðun á því hver staða okkar verður innan Evrópu og í þessum viðskiptum þegar evran verður orðin ríkjandi mynt í þeim þjóðum sem við erum kannski að skipta við að stórum hluta. Við megum ekki gleyma því að mörg íslensk fyrirtæki eiga nánast öll viðskipti sín á Evrópumarkaði og fara að gera áætlanir sínar í þessari nýju mynt og því er mjög nauðsynlegt að alþingismönnum sé gerð grein fyrir þeim athugunum sem hafa átt sér stað. Þó að vissulega hafi verið skilað þremur eða fjórum skýrslum hefur það aldrei verið tekið til umræðu á hv. Alþingi og aldrei nokkurn tíma verið farið yfir það hver aðkoma okkar er að málum eins og þessu. Mér dettur í hug og tel mig reyndar hafa nokkra vitneskju um það að mál eins og þetta komi bara ósköp einfaldlega, dælist inn á faxi hjá viðskrn. eða í tölvupósti, sé keyrt þaðan út og sett í þýðingu og það sé öll vinnan sem íslensk stjórnvöld inna af hendi við tilurð máls og undirbúning þess að það komi fyrir hv. Alþingi. Þetta er ekki líðandi. Við verðum að fara að ræða þessi mál af meiri alvöru en hefur verið gert. Virðulegi forseti. Ég hlýt að ítreka beiðni okkar í þingflokki Samfylkingarinnar þess efnis að viðskrh. eða fjmrh. skili þinginu skýrslu um þær athuganir sem hafa átt sér stað svo að við getum tekið á stöðu Íslands innan Evrópu eða í samstarfi Evrópuþjóðanna og við getum tekið langa og ítarlega umræðu og séum þá betur í stakk búin til þess að ákveða hvernig við viljum sjá framtíðina og vinnubrögðin í þessum málum. Við erum með mjög fáa starfsmenn erlendis til þess að gera. Við erum við með mjög fáa starfsmenn til þess að geta dekkað alla þá málaflokka þar sem tilskipanir Evrópusambandsins ná til sem við erum að lögtaka hér og um 80% af okkar löggjöf kemur beint frá Brussel. Við erum ekki með starfskrafta til þess að sinna hverjum einasta málaflokki en þá verðum við líka að vera tilbúin til þess að forgangsraða og við verðum að vera tilbúin til að geta tekið svona mál til umræðu inn á Alþingi af a.m.k. lágmarksþekkingu á tilurð málsins og hvers vegna það hefur verið lagt fyrir hv. Alþingi. Þetta er bara hluti af þeim vinnubrögðum sem hafa kannski tíðkast hérna allt of mikið í seinni tíð, það er að kasta inn mikilvægum málum á stuttum tíma. Og þó þetta einstaka mál, þ.e. breyting á lögum um gjaldeyrismál, sé samkomulagsmál og sé ekki mjög stórt í sniðum, þá er það því miður orðið allt of algengt á hv. Alþingi að við tökum inn stór mál, bæði þau sem koma í formi þýddra tilskipana og sett inn í íslensk lög eða það sem verður til í viðkomandi fagráðuneytum og ætlum okkur allt of lítinn tíma bæði til umfjöllunar um málin og afgreiðslu. Lítill áhugi er hjá hv. þm. á því að fara yfir þessi mál og stöðu okkar innan Evrópu þó að ég ítreki að ég er hrædd um að ef við ekki höldum rétt og vel á málum þar geti það orðið hið stóra byggðamál framtíðarinnar hvað Ísland varðar.

Virðulegi forseti. Það er margt til í því sem hv. þm. segir um aðkomu þingsins að EES-málum. Það vill svo til að ég hef verið að kynna mér þetta nokkuð í hlutverki mínu sem formaður í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA. Ég held að við gætum um margt lært af norska þinginu hvernig þeir standa að aðkomu þingsins að EES-málum. Þar hefur þingið formlega tækifæri til að koma miklu fyrr að því hvaða mál eru á ferðinni og hafa þá áhrif og koma með athugasemdir eftir því sem þingmenn hafa áhuga á. Það er hins vegar fyrirhugað að utanrmn. og Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA haldi sameiginlega semínar um EES-málin eftir áramótin. Ég er að vona að í framhaldi af því takist að finna einhvern farveg fyrir aðkomu þingsins að EES-málum. Ég var nýlega á fundi þingmannanefndar EFTA þar sem fram komu t.d. upplýsingar um sérstaka aðgerðaáætlun vegna innri markaðarins sem Evrópusambandið er með á prjónunum. Þar eru mörg mál sem væri mjög áhugavert yfir þingið að koma að á fyrri stigum, a.m.k. að hafa upplýsingar um það hvaða mál eru yfirleitt á ferðinni og því tel ég einsýnt að þingið þurfi að bæta vinnubrögð sín í aðkomu að þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem síðasti ræðumaður sagði að við getum mjög margt lært af norska þinginu og Norðmönnum í því hvernig þeir standa ekki bara að upplýsingagjöf og vinnubrögðum innan norska þingsins heldur einnig upplýsingagjöf til almennings um stöðu mála hverju sinni og áhrif þess á daglegt líf Norðmanna, hvort sem um er að ræða lagasetningu eða reglugerðir sem eru náttúrlega aldrei nokkurn tíma ræddar hér eða kynntar. Það er mjög mikið að vinnubrögðum þingsins hvað þetta varðar og ég fagna því alveg sérstaklega að sú ákvörðun hefur verið tekin að utanrmn. og EFTA-nefndin haldi málþing núna eftir áramótin. Vonandi leiðir það til betri vinnubragða og við finnum þá leið sem okkur hentar því það getur ekki gengið að þingið sýni þessum málum nánast engan áhuga og hafi lagt í það mjög takmarkaða fjármuni líka að reyna að ná í vitneskju um þau vinnubrögð sem eru tíðkuð í öðrum þingum og hvað við mættum af þeim læra. Það er löngu orðið tímabært og ég veit að hv. formaður efh.- og viðskn. hefur tekið undir þetta og reyndar rætt það oft áður að við þurfum að bæta vinnubrögð okkar hér bæði hvað varðar þingið og upplýsingagjöf til almennings.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er eðlilegt að við lögum reglur okkar um greiðslumiðlun milli landa að því sem gengur og gerist og við erum samningsbundin til að taka þátt í og ekkert nema gott um það að segja. Hitt er annað og alveg rétt að við þurfum að fylgjast með þeim hlutum sem þar eru að gerast þegar þeir eru í farvatninu þannig að við stöndum ekki eins og illa gerðir hlutir og frammi fyrir algerlega gerðum hlut ef þar er eitthvað það á ferðinni sem við hefðum viljað reyna að hafa einhver áhrif á. Ég tek þar af leiðandi undir þau orðaskipti sem hafa orðið um þau mál og gæti bætt ýmsu við. Ég held reyndar að það skipulag sem er á þessu í Alþingi sé ekki nógu virkt. Það á að heita svo að utanrmn. fari þar með ákveðið samræmingarhlutverk, getum við sagt, eða yfirhlutverk en staðreyndin er sú að vikum og mánuðum saman ber slík mál alls ekki á góma í þeirri nefnd. Í raun og veru er tæplega hægt að segja að sú vöktun sem þar ætti að vera í gangi og hér af hálfu Alþingis sé á lífi, sé til staðar. Það er ekki nema rétt að nafninu til að hægt sé að segja það. Það er næsta tilviljanakennt af hvaða málum menn frétta og þá á hvaða stigi það er. Ég tek einnig undir það með hv. ræðumönnum, Margréti Frímannsdóttur og Vilhjálmi Egilssyni, að þörf er á því að hafa upplýsta umræðu um þessi mál í gangi og sömuleiðis þarf Alþingi að taka til skoðunar sitt verklag og skipulag í þessum efnum. Talsverð umræða fór fram um það á sínum tíma þegar menn voru að takast á um Evrópumálin og lögtaka EES-samninginn hvernig væri eðlilegast að standa að þessu í framhaldinu. Rætt var um það hvort koma ætti á fót sérstakri Evrópunefnd sem hefði það hlutverk og það hlutverk eingöngu að fylgjast með þróun réttarins á undirbúningsstigi meðan enn þá væru tækifæri til að koma að einhverjum sjónarmiðum og vera þá í þeirri vöktun með framkvæmdarvaldinu sem er að sjálfsögðu að burðast við að gæta að einhverju leyti hagsmuna sinna með mannahaldi í Brussel o.s.frv. Það er ágætt að fram undan sé ráðstefna til að fara yfir þessi mál. Það sem ég vil hins vegar aðeins ræða, forseti, er svo efnið sjálft, þ.e. spurningin um fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti milli landa og það sem þar er uppi í Evrópusambandinu því í þeim efnum eru ýmsar blikur á lofti. Það er ekki bara að evran sem slík með tilkomu sinni þýði mjög mikla breytingu því að þar með hverfa þessir hlutir í innbyrðis viðskiptum innan Evrópusambandsríkjanna, þeirra sem tekið hafa upp evruna og eru úr sögunni sem slíkir. Það eru þá ekki lengur gjaldeyrisviðskipti eða fjármagnshreyfingar í hefðbundnum skilningi milli landa nema þá þannig að þær eru í sömu mynt, í sama gjaldmiðli. Hins vegar er líka uppi í Evrópusambandinu mikil umræða um þróunina almennt í þessum efnum og spurninguna um hið óhefta fjármagnsflæði og hið gífurlega magn færslna sem meira og minna rafvædd viðskiptakerfi, sum hálfsjálfvirk, eru farin að bjóða upp á. Þar ber náttúrlega einna hæst umræðuna og deiluna, spurninguna um svonefndan Tobin-skatt eða það hvort eigi að taka slíkt upp í viðskiptum milli landa og á slíkar fjármagnshreyfingar. Þar hafa Frakkar verið í forustu þeirra þjóða innan Evrópusambandsins sem hafa viljað skoða grundvöllinn fyrir því að koma einhverju slíku á. Aðrir berjast hatramlega gegn því og finna því allt til foráttu. Sjálfur er ræðumaður þeirrar skoðunar að óumflýjanlegt sé að reyna að meta hvert þróunin er að bera menn í þessum efnum. Viðvörunarmerkin, sem menn hafa fengið á undanförnum missirum um að þetta kerfi sé að sumu leyti orðið að stjórnlausri ófreskju, sé orðið vettvangur fyrst og fremst spekúlanta og spákaupmennsku, kalli á það að menn setjist yfir þessa hluti. Þá er enginn vafi á því að spurningin um einhverja skattlagningu slíkra viðskipta, þó mjög hófleg væri eins og flestar hugmyndir um Tobin-skatt ganga út á, mundi hafa þarna veruleg bremsuáhrif og gæti þýtt að það auðveldaði mönnum að ná einhverri stjórn á þessum hlutum á nýjan leik. Varðandi evruna og upptöku hennar hef ég aldrei getað séð að í því væri fólgið neitt einasta vandamál fyrir okkur Íslendinga heldur væri það bara hið besta mál ef þjóðirnar sem eru aðilar að Evrópusambandinu kæmu sér upp þessum sameiginlega gjaldmiðli. Það er alfarið þeirra mál og ef menn eru að stefna þarna á uppbyggingu sambandsríkis sem er nokkuð ljóst að er að gerast, er ekki nema eðlilegt að það nýja ríki, stórríki Evrópu, komi sér upp mynt. En hugmyndir um að aðrir, sem ætla ekki að vera aðilar að ríkinu, geri það einnig eru að mínu mati á misskilningi byggðar. Ég held að línurnar liggi þar að þeir sem ætla að vera með í ríkinu --- nema þá að menn semji sig frá þessu með sérstökum undanþágum eins og einstök lönd hafa gert eða hafa möguleika á að gera --- ráði því sjálfir eftir atvikum hvort þeir vilja vera aðilar að myntinni en aðrir eigi þá fyrst og fremst að líta á þetta sem viðskipti við annað efnahags- og myntsvæði. Ég held að það sé að mörgu leyti þannig að það einfaldi hlutina fyrir okkur í viðskiptum niðri á meginlandi Evrópu að einstakir gjaldmiðlar þar hverfi og þar verði um eina mynt að ræða og ekki séu í því fólgin nein minnstu rök fyrir okkur til þess hvorki að taka upp evruna né nálgast Evrópusambandið á annan hátt, nema það sé skoðun manna að við eigum að stefna á aðild að Evrópusambandinu. Af þeim ástæðum, herra forseti, er nauðsynlegt að umræðan sé á sæmilega skýrum grundvelli. Það er ekki nóg að ræða þetta og líta á þetta sem einhverja uppfræðslu eða námskeið á grunnskólastigi eða framhaldsskólastigi til að undirbúa menn undir lífið, ef svo má að orði komast, því að við erum komin út í lífið og Ísland stendur þar sem það stendur í þessum efnum. Ég held að það sé ekki mjög skynsamlegt að við látum mikla óvissu vera uppi um það hvernig við ætlum að gæta hagsmuna okkar í framtíðinni, a.m.k. í fyrirsjáanlegri framtíð, hvað varðar samskipti við Evrópusambandið. Það er mjög ruglingslegt og eitt af því sem að mínu mati er nauðsynlegt að við getum gefið mjög skýr svör við þegar við erum að eiga samskipti við þessa aðila. Það er hver sé stefna íslenskra stjórnvalda í fyrirsjáanlegri framtíð hvað varðar spurninguna um aðild eða ekki aðild að Evrópusambandinu. Það er ákaflega óheppilegt, held ég, að mikil óvissa sé ríkjandi í þeim efnum þegar við getum svarað því skýrt og sagt sem svo: Það er ekki á dagskrá af hálfu íslenskra stjórnvalda að sækja um aðild að Evrópusambandinu, segjum næstu 10 árin, þá hafa menn einhvern grundvöll til að standa á. Þá kemur næsta spurning: Gott og vel en hvernig ætla menn þá að gæta hagsmuna sinna og þróa þessi samskipti? Þá getum við rætt það í vissu þess að við vitum í grófum dráttum hvernig við stöndum. Er það þróunin á grundvelli EES-samningsins? Eru það breytingar á honum? Eða er um að ræða eitthvert annað form þessara samskipta? Ég er reyndar þeirrar skoðunar að heppilegast væri að stefna á slíkt, þ.e. einfaldari rammasamninga um viðskipti og samvinnu án þeirrar þungu stofnanauppbyggingar sem EES-samningurinn hefur í för með sér og án þeirrar aðstöðu aðila hvors gagnvart öðrum sem er auðvitað uppi í þeim samningi og verður áfram hvað sem hver segir. Ég trúi því að til þess séu allir möguleikar að þróa samskiptin áfram á góðum grundvelli og í þá veru. Herra forseti. Þegar menn stilla dæminu þannig upp að við stöndum frammi fyrir einhverjum nauðungarkostum að taka við þessum hlutum alveg eins og þeir koma eða bara vera útskúfuð og útlæg gerð finnst mér það lýsa mjög sérkennilegu viðhorfi til þessa sama Evrópusambands. Nú er ég í sjálfu sér kannski ekki talinn í sérstökum aðdáendaklúbbi þess en ég hef aldrei gefið mér það að þó að við kysum að þróa samskipti okkar á einhverjum öðrum forsendum, sem við teldum okkur sjálfum heppilegust, en þeim að stefna á aðild og heldur en þeim endilega að byggja á jafnþunglamalegu samningsverki og EES-samningurinn er, þá mundi það þýða að við yrðum beittir hörðu og við yrðum bara reknir úr Evrópu eins og mér finnst stundum sumir fjalla um þessi mál. Auðvitað er margt, herra forseti, sem þetta gefur tilefni til að fara yfir, einnig vegna þeirrar umræðu sem spratt upp áðan milli hv. þingmanna Margrétar Frímannsdóttur og Vilhjálms Egilssonar, en ég fagna því að fram undan sé tilraun til að fara yfir þessi mál af hálfu þeirra nefnda Alþingis sem þarna véla fyrst og fremst um hlutina. Út af fyrir sig væri kannski vel til fundið að hv. efh.- og viðskn. væri aðili að því máli, einnig því að mjög mörg mál, a.m.k. mikið af þessum viðskiptatengdu málum, lenda þangað inn. Það ber að vísu svo vel í veiði að eitthvað af sama mannskapnum mun sitja í báðum ef ekki öllum þessum nefndum, EES/EFTA-nefndinni, utanrmn. og efh.- og viðskn. þannig að það er til þægðarauka. En ég tek svo sannarlega undir það, herra forseti, að ástæða er til að fara yfir þessi mál út frá þessari hlið, þ.e. hvað varðar verklag og skipulag í störfum þingsins. Allt of oft gerist það hér að mál koma hingað inn eiginlega eins og af himnum ofan eða utan úr himinblámanum. Þetta kemur mönnum að óvörum og þá er oftar en ekki viðkvæðið þetta: Ja, þetta er frá Evrópu, þetta er einhver tilskipun og það er ekkert um það að ræða. Þetta verður að samþykkjast eins og það kemur af skepnunni. Sú var a.m.k. tíðin að menn töluðu mikið um það að við hefðum stöðu til þess að hafa áhrif í þessu ferli og við hefðum jafnvel stöðu til þess að stoppa einstaka hluti af ef við vildum. Það er reyndar þannig að við höfum margfrægt neitunarvald samkvæmt EES-samningnum. En nú sé ég, herra forseti, mér til mikillar furðu að menn eru farnir að fjalla um þá hluti með allt öðrum hætti en áður var gert. Það vill svo til að í fyrramálið verður fundur í utanrmn. þar sem á einmitt að taka til umræðu eitt slíkt tilvik þar sem spurningin kemur upp: Hvaða stöðu hefur eitt EES-land til þess að beita neitunarvaldi gagnvart setningu tilskipunar í Evrópusambandinu þar sem er tilskipun eða reglugerð Evrópusambandsins um aukefni í matvælum? Ýmsar þjóðir bæði innan Evrópusambandsins, eins og Danir og Svíar eftir að þeir urðu aðilar, hafa andæft þeirri tilslökun sem fólgin er í fyrirhugaðri reglusetningu Evrópusambandsins og Norðmenn eru henni mjög andvígir. Þar hefur orðið mikil umræða um það hvort Noregur neyðist ekki til þess að grípa til neitunarvalds í fyrsta sinn og stöðva af á grundvelli neitunarvalds EES-samningsins setningu þessarar reglugerðar. En þá ber svo undarlega við að ofan frá Íslandi kemur rödd sem telur hið mesta hneyksli að Norðmönnum skuli detta það í hug að beita þessu ákvæði samningsins. Það er hæstv. utanrrh. þjóðarinnar, Halldór Ásgrímsson, sem talar og lýsir því yfir að hann hyggist blanda sér í norsk stjórnmál og reyna að hafa á það áhrif að Norðmenn beiti ekki neitunarvaldinu og talar um að það verði bara stórkostleg katastrófa fyrir hinar samningsþjóðirnar, þ.e. einnig Íslendinga, ef Norðmenn beiti þessum rétti sínum. Er það þá tilfellið og er það þá niðurstaðan þegar upp er staðið að ef t.d. í þessum reglum frá Evrópusambandinu um tilskipun Evrópuþingsins og Evrópuráðsins um peningayfirfærslu á milli landa, eða það frv. sem við ræddum síðast og tengist reglum um skilgreiningu á lausafjárstöðu innlánsstofnana að ef í þessu væru fólgnir hlutir sem mundu koma þungt við okkur Íslendinga í viðskiptalegu tilliti eða kippa fótunum að einhverju leyti undan okkar bankastofnunum, værum við þá í þeirri stöðu sem hæstv. utanrrh. hefur lýst, að í raun og veru þýddi það bara efnahagslega katastrófu ef við reyndum að koma þar einhverjum vörnum við og beittum neitunarvaldi? Það er ástæða, herra forseti, til þess að ræða þessa hluti vegna þess að við erum með röð af frumvörpum sem eru öll þessu sama marki brennd að þau eru meira og minna sendingar frá Brussel sem við eigum að rúlla í gegnum þingið fyrir jólaleyfið og segja já og amen við. Mér hafa fundist, herra forseti, þessi ummæli hæstv. utanrrh. með þeim merkari og að sumu leyti ískyggilegri sem fallið hafa á haustmánuðum um hluti af þessu tagi. Það veit ekki á gott ef menn nálgast málin með þeim hætti sem raun ber vitni, að okkur séu allar bjargir bannaðar, við séum dæmd til áhrifaleysis í þessu ferli. Ef beita á svo sjálfum neyðarréttinum, sjálfu neitunarvaldinu, sjálfri stóru bremsunni --- handbremsunni held ég að hún hafi einhvern tíma verið kölluð í umræðunum um EES-samninginn á þinginu 1992 til 1993 --- séum við með því í raun og veru að setja okkur sjálf út á guð og gaddinn. Það væri fróðlegt að heyra, herra forseti, hvað hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem er í margföldu hlutverki eins og stundum áður, sem er hér bæði sem formaður og frsm. efh.- og viðskn. en gegnir líka formennsku í EES/EFTA-nefnd Alþingis, hefur að segja um þessi mál og ekki verra tilefni en hvað annað að ræða það í tengslum við þetta frv.

Virðulegi forseti. Það fyrsta sem mér kemur í hug í tilefni af ræðu hv. þm. er að Alþingi hefur ekki verið nógu fljótt að aðlagast breyttri stöðu sem orðið hefur frá því að þingið var upptekið við að ná upp svokölluðum hala af löggjöf sem var til staðar þegar EES-samningurinn var samþykktur til núverandi stöðu þar sem komnir eru miklu meiri möguleikar á að taka þátt í hinu svokallaða ákvörðunarmótunarferli. Vissulega eru í því ferli ýmsir möguleikar til þess að hafa áhrif en það þýðir líka að menn verða þá að vera vakandi yfir því hvaða mál eru að koma upp og koma nægilega snemma inn í þetta ákvörðunartökuferli innan Evrópusambandsins til þess að geta haft mótandi áhrif á ákvörðunina. Hin svokallaða bremsa sem hv. þm. ræðir um, neitunarvaldið, er mjög öflugt tæki. Það þýðir t.d. að ef Norðmenn beita slíku neitunarvaldi þá eru þeir líka að taka ákvörðun fyrir Ísland og Liechtenstein vegna þess að þeir taka þá ákvörðun fyrir alla EFTA-hlið EES-ríkjanna. Þeir kúpla sig því ekki út einir og sér heldur með okkur hinum. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að hæstv. utanrrh. okkar hafi af því vissar áhyggjur að Norðmenn beiti slíku neitunarvaldi ef tilefnið er ekki nægt. Það er síðan auðvitað álitamál hvernig það á að meta í þessu tilviki. En meginmálið er að komið sé í veg fyrir að sú staða myndist að menn telji þörf á slíku neitunarvaldi með því að fylgjast nægilega vel með í hinu svokallaða ákvörðunarmótunarferli.

Herra forseti. Það er ugglaust alveg rétt greining hjá hv. þm. að fyrstu árin eftir að EES-samningurinn tók hér gildi þá voru menn auðvitað mjög uppteknir af því að vinna þar upp langa hala og taka upp réttinn sem fyrir lá í þungum og miklum bunkum af pappír. Það var kannski bæði seinagangur eða bara hreinlega afköst við þýðingar og annað slíkt sem orsökuðu það að þar var mikil töf sem þurfti að vinna upp. Þegar EES-samningurinn var gerður lá líka fyrir að væntanlegir voru miklir pakkar sem þá þegar höfðu verið unnir en voru á leiðinni eða í pípunum ef svo má segja. Þar af leiðandi er vissulega rétt að nú ættu að vera betri aðstæður til þess að við fylgdumst betur með og værum tímanlegar inni í málum þegar nýir hlutir eru í undirbúningi. Til þess þurfum við þó að skipuleggja okkar störf með tilliti til þess. Þetta mun kosta talsverðan tíma og talsverða athygli og talsverða orku af hálfu Alþingis. Það geta hreinlega komið upp að mínu mati spurningar eins og þessi: Á Alþingi sjálft að vera með mannskap eða aðstöðu til þess að fylgjast með t.d. í Brussel o.s.frv.? Ég held menn verði ósköp einfaldlega að horfast í augu við það hvað sem líður afstöðu manna til þessara hluta hér og hvort sem menn eru meira eða minna fylgjandi EES-samningnum eða þess þá heldur hvort menn eru sammála um framhaldið, aðild eða ekki aðild, þá erum við í tiltekinni stöðu í þessum efnum og verðum auðvitað að vinna út frá því. Ég er hins vegar að nokkru leyti ósammála túlkun manna á því hvað felist í neyðarvaldinu, bremsunni. Ég hef litið svo á að þessi samningur sé að formi til samningur hvers einstaks ríkis við Evrópusambandið. Og þó að auðvitað sé ljóst að afleiðing af beitingu réttarins hefur áhrif í þeim skilningi að það stoppar af setningu reglunnar fyrir allt svæðið þá eru það í raun nýjar fréttir fyrir mér, sem ráða mátti af ummælum hæstv. utanrrh. og kannski einnig af ummælum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, að refsiákvæðin gætu bitnað á öðrum en þeim sem grípur til neyðarréttarins. Ég hafði skilið það svo að það væri fyrst og fremst viðkomandi ríki sem ætti þá hluti á hættu.

Herra forseti. Til umfjöllunar er frv. til laga um breyting á lögum um gjaldeyrismál þar sem um er að ræða að laga íslenskan rétt að tilskipun Evrópuþingsins og ráðs Evrópusambandsins um peningayfirfærslur milli landa. Í reynd má segja að þetta frv. sé tæknilegs eðlis og sett fram í hagræðingarskyni. Inn í þessar umræður hafa hins vegar fléttast önnur mál, þ.e. hversu langt við eigum að ganga í að laga okkur að háttum Evrópusambandsins. Menn hafa staldrað þar aðallega við evruna, sameiginlegan gjaldmiðil sem þjóðir innan Evrópusambandsins, þó ekki allar, eru að koma á fót. Nú stendur Íslendingum ekki til boða að gerast aðilar að evrunni, einfaldlega vegna þess að skilyrði fyrir því að gerast aðili að sameiginlegum gjaldmiðli Evrópusambandsins er aðild að því sambandi og ekki er pólitísk samstaða í landinu um að sækja um slíka aðild. Frá sjónarhóli Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs kemur slík aðild ekki til greina. Hún er ekki í samræmi við hagsmuni Íslendinga. Hins vegar fögnum við því alltaf þegar umræður um Evrópumálin eru uppi og teljum mjög mikilvægt að halda þeirri umræðu vakandi. Af þeim sökum ætla ég að leggja örfá orð í púkkið um samstarf á sviði peningamála og þá sérstaklega hvað snertir evruna. Reyndar er það svo að þegar umræður um evruna hófust og dagsins ljós litu þau skilyrði sem sett voru fyrir aðild að evrunni þá voru Íslendingar ein fárra þjóða sem höfðu efnahagslegar forsendur til að gerast þar aðili. Við skulduðum minna en gerðist almennt í Evrópu. Eitt af skilyrðum fyrir aðild að evrunni var að skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu væru undir tilteknu marki. Mig minnir að það hafi verið 60%. Síðan var annað skilyrði að við byggjum við stöðugt verðlag. Það höfum við gert síðustu ár eða þennan áratug allt fram á þennan dag. Blikur eru á lofti í þeim efnum, nú síðast með endurskoðaðri þjóðhagsspá sem gerir ráð fyrir 4--5% verðbólgu á næsta ári sem er mun meira en við höfðum áður ætlað. Í þessari nýendurskoðuðu þjóðhagsspá kom einnig í ljós að verðbólguhraðinn á síðustu tólf mánuðum nam 5,6%. Þetta var annað skilyrðið sem var sett, þ.e. stöðugleiki í verðlagi. Þriðja skilyrðið sem sett var var vaxtastigið. Þar var helst veikleika að finna í okkar efnahagsstjórn. En eins og ég segi þá hefðum við ekki átt og eigum ekki kost á aðild að evrunni nema við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Hitt er svo annað mál að sú stefna er uppi hjá íslenskum stjórnvöldum og ráðgjöfum þeirra í efnahagsstjórn og peningastjórn að við reynum eftir fremsta megni að laga okkur að evrunni og samstarfi á sviði peningamála eins og kostur er. Hins vegar fyndist mér margt mæla gegn því að gerast aðilar að sameiginlegum evrópskum gjaldmiðli. Fyrir það fyrsta mun evrópskur seðlabanki fara með peningastjórnina, mun stýra genginu og framboði á peningum og aðrar breytur, aðrar efnahagsstærðir yrðu að laga sig að því. Önnur stærð í efnahagslífinu sem um væri að ræða væri atvinnuleysið þá fyrst og fremst. Atvinnuleysið yrði að rokka upp og niður. Í umræðu um evruna í Evrópu hafa menn einmitt lagt áherslu á að losa um allar hömlur á flutningi vinnuafls. Við búum náttúrlega við þá sérstöku stöðu á Íslandi að við búum á eylandi og fólk á erfiðara um vik að flytjast búferlum ef þrengir að um atvinnuna, fyrir utan það að það er mjög ógeðfellt að geta ekki gripið til annarra ráðstafana til þess að stuðla að auknu og betra og hærra atvinnustigi. Sá þáttur sem Íslendingar hafa beitt við efnahagsstjórnina í þessu skyni hefur verið stýring á genginu. Það er ekki eftirsóknarverður kostur að fella gengið í þeim mæli sem gert hefur verið á Íslandi í tímans rás. Síðast var það fellt að einhverju marki árið 1989 um 30% og olli það verulegri tekjurýrnun hjá fólki. En hagfræðingar hafa slegið á að það megi deila í gengisfellinguna með tveimur til að reikna út kaupmáttarhrapið. Og ef um var að ræða 30% gengisfellingu eins og var á árinu 1989, þá þýddi það 15% skerðingu á kaupmætti kauptaxta. Þetta er því að sjálfsögðu ekki eftirsóknarverð leið. En engu að síður er þetta hagstjórnartæki sem getur verið góðra gjalda vert að geta nýtt ef því er að skipta. Við erum því að reyna að laga okkur að skilyrðum sem sett hafa verið fyrir aðild að evrunni og við erum að reyna að laga okkur að ýmsum tilskipunum sem settar eru til að auðvelda flutninga á peningum og auðvelda verslun og er ekkert nema gott um það að segja. Þess vegna hef ég undirritað nefndarálit frá efh.- og viðskn. sem mælir með því að þetta frv. verði samþykkt. Ég vil að lokum taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um þá afstöðu íslenskra yfirvalda og þá sérstaklega utanrrh., sem leyfir sér að gagnrýna Norðmenn mjög harkalega fyrir að íhuga að beita neitunarvaldi gegn ákvörðunum sem kunna að verða teknar í Evrópusambandinu þvert á vilja Norðmanna, neitunarvaldi gegn því að þær verði látnar yfir Norðmenn ganga sem aðila að EFTA. Ef slíkir mekanismar eru fyrir hendi í þessu samstarfi, þ.e. neitunarvald, þá er að sjálfsögðu eðlilegt og lýðræðislegt að þeir séu notaðir ef lýðræðislegur vilji er fyrir því. Og mér finnst afar vafasamt af hálfu Íslendinga að leyfa sér að hafa uppi gagnrýni á Norðmenn án tillits til tilefnisins. Menn eiga þá að ræða tilefnið. En hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, hefur gagnrýnt beitingu slíks neitunarvalds sem slíks án tillits til þess sem verið er að mótmæla og það er náttúrlega fullkomlega óeðlilegt að gera og vanvirðing á lýðræðislegum vilja Norðmanna í þessu tilviki. Þetta frv. um breyting á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, styð ég.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Þar er á ferðinni eitt stjórnarfrv. í viðbót og eitt þingmannafrv. um Fjármálaeftirlitið sem nefndin hefur ákveðið að bíða með afgreiðslu á þangað til eftir jólahlé, en nefndin ákvað að taka hér út úr frv. um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem er sérmál. Það þýðir að ákvæði um greiðslu kostnaðar við fjármálaeftirlit verður í sjálfstæðum lögum. Efnisatriði þessara laga eru nánast þau sömu og efnisákvæði reglugerðar sem gildir um einstaka gjaldflokka, gjaldstofna og gjaldhlutföll. Breytingin sem frv. gerir ráð fyrir felst fyrst og fremst í því að í stað þess að þessi ákvæði séu í reglugerð þá verða þau í lögum. Enn fremur eru í frv. ýmis ákvæði sem fjalla um hvernig standa skuli að yfirferð yfir fjármál Fjármálaeftirlitsins, áætlanir um rekstur og því um líkt. Nefndin gerir eina brtt. við frv. sem kveður á um hvernig aðkoma svokallaðrar samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila verði að því að fjalla um áætlað rekstrarumfang næsta árs og hvernig samskipti samráðsnefndarinnar og stjórnarinnar sé. Gert er ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið þurfi eigi síðar en 15. ágúst ár hvert að senda samráðsnefndinni upplýsingar um áætlað rekstrarumfang ásamt skýringum á helstu rekstrarliðum til þess að samráðsnefndin geti gefið álit sitt á umfanginu. Um þetta fyrirkomulag, þ.e. samvinnu stjórnarinnar og samráðsnefndarinnar, var ágætissamkomulag á sínum tíma þegar lögin um Fjármálaeftirlitið voru sett. Það er einungis verið að skerpa á þeim vinnubrögðum sem á að viðhafa í þessu sambandi. Það er engin andstaða við frv. af hálfu umsagnaraðila. Menn hafa unað þessum gjaldstofnum og gjaldhlutföllum. Efh.- og viðskn. fór reyndar í heimsókn til Fjármálaeftirlitsins og kynntist rekstrinum þar. Eftirlitið hefur enn fremur haldið stóran kynningarfund með eftirlitsskyldum aðilum á starfsemi sinni og ég hygg að það megi segja að starfsemi þessarar stofnunar hafi farið vel af stað, en hún var sem kunnugt er búin til úr sameiningu bankaeftirlitsins og Vátryggingaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með mikilli flóru af starfsemi eins og menn geta komist að við lestur 5. gr. frv., en þar eru taldir upp þeir aðilar sem stofnunin hefur eftirlit með. Starfsemi stofnunarinnar er mjög mikilvæg, bæði er mikilvægt að hún geti gegnt hlutverki sínu og eins það að umfang eftirlitsins sé hvorki of íþyngjandi né of lítið þannig að hún falli í eðlilegan farveg miðað við umsvifin á þeim markaði og hjá þeim aðilum sem hún þarf að hafa eftirlit með. Mér sýnist að þetta hafi farið vel af stað og vonandi verður framhald þar á. En efh.- og viðskn. gerir ekki aðrar tillögur um breytingar á frv. en koma fram í brtt. á sérstöku þskj.

Virðulegi forseti. Um þetta mál sem hér er til umræðu og niðurstöðu þess innan nefndarinnar er full samstaða. Við erum sammála um að það að taka út úr 16. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og setja inn í sérlög, ákvörðun um eftirlitsgjald eða greiðslu kostnaðar vegna opinbers eftirlits með fjármálastarfsemi sé af hinu góða. Þar er Alþingi í rauninni falið að taka eins oft og þurfa þykir ákvörðun um breytt gjald vegna eftirlitsstarfsemi fjármálafyrirtækja. Reyndar var í umsögn sem nefndinni barst frá samtökum fjármálafyrirtækja dregið í efa að það fyrirkomulag, sem hefur verið haft á þessu frá því að lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi voru samþykkt, uppfyllti þær kröfur sem gerðar eru í stjórnarskrá um efni og form skattalaga. En í umsögninni segir, með leyfi forseta: ,,Í 16. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, er nú mælt fyrir um skyldu eftirlitsskyldra aðila til að standa straum af kostnaði við starfsemi fjármálaeftirlits. Þar er um nokkurs konar rammalöggjöf að ræða, því ráðherra er ætlað að setja nánari fyrirmæli um fjárhæð gjaldsins og innheimtu þess í reglugerð.`` Síðan segir: ,,Full ástæða er til þess að ætla að álagning og innheimta eftirlitsgjaldsins á þennan hátt uppfylli ekki lágmarkskröfu stjórnarskrár um efni og form skattalaga. Í henni er skýrt tekið fram að óheimilt sé að fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann, sbr. 77. gr. stjórnarskrárinnar.`` Ef þessi vafi, sem ekkert hefur svo sem reynt á, hefur verið til staðar þá er þó alla vega búið að taka á honum með því að leggja fram það frv. sem hér er til umræðu. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða að segja að það urðu mikil vonbrigði að þau frv. sem liggja í nefndinni, annað er frá þingflokki Samfylkingarinnar og hitt er frá hæstv. viðskrh., skyldu ekki vera afgreidd samhliða. Ég tel að það mikil samstaða sé meðal þingmanna um þessi mál að það hefði verið möguleiki á því að afgreiða þau hér fyrir jól ekki síður en önnur þau frv. sem er verið að keyra í gegn. Og ekki síst í ljósi þess að fyrir stuttu var Alþingi að ákveða að selja 15% hlut í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og það er mikil þörf á því að herða og styrkja þær reglur sem Fjármálaeftirlitið hefur til þess að sinna starfi sínu. Oft hafa komið fram athugasemdir hér á Alþingi þess efnis að bæta þyrfti þar úr, að þó að þessi lög séu tiltölulega ný eða stutt síðan þau voru samþykkt, þá hafi þróunin á fjármagnsmarkaðnum verið svo ör að sérstaklega þurfi að taka á, breyta og styrkja eftirlitsþáttinn og þá fyrst og fremst Fjármálaeftirlitið en einnig lög um Samkeppnisstofnun. Samfylkingin hefur einnig lagt fram ítarlegt frv. um breytingar á lögum um Samkeppnisstofnun en því miður æxluðust mál þannig að í efh.- og viðskn., þó að hún sé feikidugleg nefnd og afkastamikil, hefur ekki unnist tími til að fara í þessi frv. eins og við hefðum þurft að gera og afgreiða nú fyrir áramót. Ég vil, virðulegi forseti, einnig nefna það að þó að samtök fjármálafyrirtækja hafi eins og aðrir umsagnaraðilar mælt með samþykkt þessa frv., þá kemur eftirfarandi fram í umsögn þeirra: ,,Samtök fjármálafyrirtækja mæla með því að frv. þetta verði samþykkt en þó með þeim breytingum sem hér að framan hefur verið lýst.`` --- Það er í samræmi við þá brtt. sem nefndin hefur lagt fram. --- ,,Fulltrúar samtakanna og einstakra aðildarsambanda þess eru reiðubúnir að mæta á fund nefndarinnar til að ræða málefni sé þörf talin á því. Loks benda samtökin á að í gildistökuákvæði laga nr. 87/1998 er kveðið á um að viðskrh. skuli gangast fyrir endurskoðun á gjaldaákvæðinu í 16. gr. þeirra laga fyrir 1. janúar 2002. Samtökin telja sig hafa vilyrði viðskrn. fyrir því að þessi endurskoðun muni hefjast strax á næsta ári og ætti hún að snúast um álagningarhlutföll og álagningarstofna. Af hálfu samtakanna er litið svo á að setning sérstakra laga um eftirlitsgjaldið, þ.e. 200. þingmál, komi að engu leyti í stað þessarar endurskoðunar. Þvert á móti leggja samtökin mikla áherslu á að hún fari sem fyrst fram og óska eftir því að þingnefndin taki málið upp við fulltrúa ráðuneytis þegar fjallað verður um frv. og geti þess í nál.`` Það hefur komið mjög skýrt fram af hálfu fulltrúa hæstv. iðn.- og viðskrh. í nefndinni að ráðuneytið styður þessi sjónarmið sem koma fram í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja að fram skuli fara endurskoðun á gjaldaákvæðum að því er varðar álagningarhlutföll og álagningarstofna fyrir 1. janúar 2002. Ráðuneytið hefur tekið skýrt undir þessi sjónarmið. Virðulegi forseti. Við skrifum undir nál. án fyrirvara og styðjum frv. og þá niðurstöðu sem fyrir liggur hjá nefndinni og teljum það til verulegra bóta frá því sem nú er.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hið nýja fjármálaeftirlit hafi öruggan rekstrargrundvöll. Eins og segir í greinargerð með frv. er það einn tilgangur þess að treysta hann og jafnframt að þeir tekjustofnar sem Fjármálaeftirlitið byggir starfsemi sína á séu þannig úr garði gerðir og teknanna þannig aflað að það samræmist öllum góðum venjum sem menn vilja nú í heiðri hafa um slíka hluti. Ég gerði athugasemdir á sínum tíma, herra forseti, við vissa hluti sem lutu að tilurð Fjármálaeftirlitsins þegar það var sameinað úr bankaeftirliti og eftirliti með tryggingastarfsemi, þar á meðal og sérstaklega var það stjórnskipuleg staða eftirlitsins, tengsl við viðskrn. og slíkir hlutir sem ég man kannski ekki alla til að rifja upp en lutu að þeim þáttum. En það breytir engu um að tilvist þess er staðreynd og að sjálfsögðu mikilvægt að því vegni vel í sínum mikilvægu störfum og þar á meðal er traustur fjárhagslegur grundvöllur undir rekstri þess nauðsynlegur. Ég held að ekkert óeðlilegt sé við það að þeir sem eftirlitið er haft með greiði kostnaðinn og því má að sjálfsögðu koma þannig fyrir að um algjörlega sjálfvirka og fastákveðna gjaldtöku sé að ræða, þannig að allir geti sæmilega við unað og gætt sé jafnræðis með aðilum. Nú er það að vísu svo, herra forseti, þegar maður lítur yfir það hversu ólíkir hinir gjaldskyldu aðilar eru getur verið býsna vandasamt að ákveða hvernig viðmiðanir skuli teknar til að það komi sæmilega út miðað við það umfang sem eftirlit með viðkomandi starfsemi hefur. Hugsunin er að hér sé um að ræða þjónustugjöld eða hvað við getum kallað það, þetta er ekki skattlagning heldur í rauninni gjaldtaka til að mæta þeim kostnaði og við getum sagt í reynd þeirri þjónustu sem eftirlitið með starfseminni er, því auðvitað er eftirlitið á sinn hátt hluti af heildarstarfrækslu á þessu sviði og það má líta á það sem ,,þjónustu``, innan gæsalappa, að Fjármálaeftirlitið er til staðar. Það skapar traust á þeim aðilum sem þarna eru í viðskiptum sem er síðan eitthvað sem þeir aðilar nýta sér út á við og geta bent á og vitnað til, að rekstur þeirra sé í föstum og góðum skorðum og sæti ströngu eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Það er enginn vafi á því að aðilar eins og verðbréfafyrirtæki og viðskiptabankar eru mjög háðir því að geta skapað þetta traust og þessa ímynd á sér og rekstri sínum og þjónustu og þá kemur auðvitað Fjármálaeftirlitið til sögunnar með ákveðnum hætti. Ég var að reyna að leita að því, herra forseti, mér til upprifjunar og fróðleiks í fylgiskjölum með málinu hvað tekjuöflunin væri upp á háar fjárhæðir sem hér er lögð til grundvallar en sá það hvergi, hvorki í frv., grg. með því né í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn., sem er stuttorð og kveður einungis á um þá niðurstöðu ráðuneytisins að þetta verði ekki til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, að sjálfsögðu ekki. En hvað kostar eða hvað er áætlað að rekstur Fjármálaeftirlitsins kosti í heild sinni t.d. á yfirstandandi eða næsta ári, hversu stórt er þetta batterí orðið? Nokkrar umræður urðu hér um það þegar sameiningin átti sér stað hversu mikið bákn þetta yrði á skömmum tíma eða hvort í því gætu falist það miklir möguleikar til hagræðingar að sameina þetta eftirlit, sem ekki að öllu leyti var og er sjálfgefið að gera, þ.e. að því ættu að fylgja möguleikar til að draga úr kostnaði. Sjálfsagt er það svo, herra forseti, að menn munu neyðast til þess og er kannski ekki nein sérstök nauð, heldur einfaldlega eðlilegur hlutur að menn munu þurfa að vera með álagningarhlutföllin samkvæmt 5. gr. til endurmats með reglubundnu millibili og er ekkert nema gott um það að segja. --- Hér er mér nú rétt hvorki meira né minna en fjárlagafrv., herra forseti, eftir 2. umr., og þar koma þær gagnmerku upplýsingar fram að Fjármálaeftirlitið eigi að velta til almenns rekstrar 234 millj. kr. á næsta ári og þá er þeirri spurningu svarað og ég þakka hv. þm. fyrir. Þar eru sértekjur færðar upp á 9,6 millj. eða tæpar 10 millj. og síðan er innheimt af ríkistekjum, sem eru þá hinar sérmerktu tekjur tekjustofnsins, aðrar en þessar sértekjur geri ég ráð fyrir, upp á 224 millj. þannig að þær skila að mestu leyti því sem rekstur upp á 234 millj. kostar. Ég þakka fyrir þær upplýsingar. Þetta er orðin þá svona stútungsstofnun, ef svo má að orði komast, sem er farin að velta á þriðja hundrað millj. kr. Álagningarhlutföllin, herra forseti, eru kannski þrátt fyrir allt það tæknilega vandasama í þessu máli og það sem líklegt er að muni þurfa að koma til endurskoðunar. Ég held að það sé þó sjálfsagt illskásta leiðin til að reyna að stilla af gjaldtökuna gagnvart einstökum aðilum að hafa þetta í formi einhvers konar álagningarhlutfalla. Það hefur mikla kosti að hafa þannig sjálfvirkan útreikningsstuðul, en þá og því aðeins að mönnum hafi tekist vel til með að finna þar hóflegar viðmiðanir. Ég held að fyrra fyrirkomulag um einhvers konar hámarksálagningu hafi að mörgu leyti verið gallað. En aðalatriði málsins er, herra forseti, að það er alveg skýrt að hér er ekki um skattlagningu að ræða, hér á ekki að vera um tekjuöflun í hefðbundnum skilningi þess orðs að ræða, heldur gjaldtöku vegna kostnaðar sem til fellur við eftirlitið, í raun og veru er eins konar þjónustugjald þarna á ferðinni og ber því að reyna að stilla það af þannig að það sé sem næst kostnaðinum hverju sinni. Herra forseti. Það má alveg ætla að Fjármálaeftirlitið gæti komið til með að hafa ærið að starfa á næstu missirum miðað við ýmsar sviptingar sem þar eru í farvatninu, sameiningu stofnana, breytt eignarhlutföll og guð má vita hvað. Við slíkar aðstæður gætu vaknað spurningar hvort ekki gæti tímabundið verið þörf fyrir aukna starfsemi Fjármálaeftirlitsins sem ekki væri mætt af sambærilegum tekjuauka, innan árs eða eitthvað því um líkt ef sérstakar aðstæður eru uppi. Það mætti vel hugsa sér að reka þetta þannig að það væri borð fyrir báru og þá kannski í formi varasjóðs eða möguleika eftirlitsins til að vera með ákveðinn sveigjanleika í starfsemi sinni þegar slíkar aðstæður eru. Kannski lenda slíkir hlutir í öðrum tilvikum ekkert síður og jafnvel meira á borði samkeppnisyfirvalda ef þvílíkir hlutir eru farnir að valda mönnum áhyggjum og e.t.v. ekki mikil hætta á því að Fjármálaeftirlitið vegna þeirra grunnþátta í starfsemi fjármálastofnananna sem það er fyrst og fremst að sinna eftirliti gagnvart verði þarna fyrir miklum búsifjum. Herra forseti. Þó að ég hafi haft fyrirvara á um stofnun þessa fyrirbæris á sínum tíma, eða vissa þætti sem því máli tengdust, þá styð ég það að sjálfsögðu að hlutir sem lúta að rekstrargrundvelli þess og færa innheimtu tekna til betri vegar nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987. Þess ber að geta að með lögum nr. 69/1996 voru gerðar umfangsmiklar breytingar á ákvæðum tollalaga eins og fram kemur í athugasemdum við frv. Eitt af því sem var gert í afgreiðslu þess frv. á sínum tíma var að gera ráð fyrir því að 1. janúar 2000 væri búið að koma í rafrænt form öllum samskiptum við tollinn, þ.e. öllum sendingum á tollskjölum. Nú er orðið ljóst að sú þróun sem fyrirsjáanleg var á þeim tíma hefur ekki gerst eins hratt og menn ætluðu. Annars vegar er það að fyrirtæki hafa kannski farið hægar í en reiknað var með að koma upp svokallaðri SMT-tollafgreiðslu, eða EDI-tollafgreiðslu eins og menn segja stundum líka. Á hinn kantinn eru að koma fram nýjar leiðir til að koma tollskjölum með rafrænum hætti frá viðskiptavinum tollsins til hans. Þessar nýju leiðir munu hagnýta sér internetið meðan SMT-kerfið í dag hagnýtir sér svokallað X.400 kerfi. Menn vonast til þess að með því að finna leið til að nota internetið við að eiga rafræn samskipti við tollinn sé hægt að ná niður kostnaði við þau samskipti og þess vegna er nefndin sammála því að rétt sé að fresta því að gera kröfur um að öll samskipti við tollinn verði rafræn frá byrjun næsta árs til upphafs ársins 2001. Þetta er samþykkt með þeirri von að á þeim tíma náist að koma málum í það form að allir þeir sem eiga viðskipti við tollinn geti sætt sig við.

Herra forseti. Ég held að óhætt sé að segja að mikill einhugur hafi verið í hv. efh.- og viðskn. um þá breytingu sem hér er lögð til og hv. formaður nefndarinnar lagði til. Þetta eru að vísu orðin nokkuð gömul lög sem hér er verið að biðja um ársfrest á framkvæmd á, þau voru lögfest 1996, en þá voru gerðar umfangsmiklar breytingar á ákvæðum tollalaga og lögfest ákvæði um tölvuvædda tollafgreiðslu sem í lögunum er nefnd SMT-tollafgreiðsla og kveðið var á um að tekin skyldi upp alsjálfvirk tölvuvædd tollafgreiðsla hjá aðilum sem stunda inn- og útflutning í atvinnuskyni. Það er ýmislegt út af fyrir sig sem mætti segja um þetta. Það er alveg ljóst að þetta getur verið mjög íþyngjandi kvöð sem þarna hefur verið sett á smá- og meðalstór fyrirtæki og það kemur reyndar fram í umsögn frá fjmrn. þar sem verið er að rökstyðja þessa breytingu, en það segir, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að 100--200 meðalstór og smærri fyrirtæki með frá 5--200 tollskýrslur í innflutningi á ári munu ekki vera tilbúin eða að búið verði að ljúka prófunum vegna gangsetningar þeirra í SMT.`` Síðan segir: ,,Heyrst hefur að ýmis þessara fyrirtækja telji stofnkostnað of háan til þess að réttlæta fjárfestingu í slíkum búnaði og vilja jafnframt ekki leggja kostnað í að kaupa þjónustu hjá flutningsmiðlurum. Almennt reikna þessi fyrirtæki sér ekki kostnað við tollskýrslugerð eða hlaup milli bæjarhluta með skjöl og valda þar með viðbótarkostnaði hjá tollstjóra vegna innsláttar á tollskýrslu o.fl. Nokkuð hefur borið á því að fyrirtæki geri sér vonir um að einfaldari og ódýrari lausn sé hugsanlega í farvatninu og vilja því bíða. Ekkert er endanlega ljóst með kostnað og lausnir í þeim efnum og það þarf að kanna slíka möguleika frekar áður en hægt er að gefa sér niðurstöðu og að líkindum ekki fyrr en á næsta ári.`` Þetta er nokkur kjarnapunktur, herra forseti, í málinu. Mjög dýrt er fyrir þessi smærri fyrirtæki að koma sér upp nauðsynlegum búnaði í þessu efni og því eðlilegt og rétt að fresta gildistökunni og gefa málinu ársfrest eins og fjmrh. fer fram á í frv. Vonandi hefur tækninni þá fleygt það fram og hún orðin kannski eitthvað ódýrari þannig að viðráðanlegra verði fyrir smærri fyrirtæki, sem eiga í erfiðleikum með að koma sér upp slíkum búnaði, að gera það. En það vakti líka athygli mína að í umsögn frá Tollvarðafélaginu stendur að jafnvel þó að þessi lög séu búin að gilda frá 1996, þó Tollvarðafélagið tæki ekki efnislega afstöðu til málsins, þá segir hér, með leyfi forseta, að líklega sé um eðlilega ákvörðun að ræða gagnvart félagsmönnum Tollvarðafélagsins þar sem nú, tæpum fjórum vikum fyrir gildistöku skjallausrar tollafgreiðslu, hafi lítil sem engin kynning verið fyrir tollverði almennt og enn sé beðið eftir verklagsreglum og vinnureglum vegna framkvæmda tolleftirlitsins. Þó að það væri ekki nema vegna þessa, að enginn undirbúningur hefur farið fram, jafnvel þó að þessi lög séu búin að gilda í fjögur ár þá er auðvitað eðlilegt og sjálfsagt að verða við því sem hæstv. fjmrh. leitar eftir hjá hv. Alþingi, þ.e. að fresta gildistöku þessara tollalaga.

Herra forseti. Ég kem hingað í ræðustól fyrst og fremst til að lýsa samþykki mínu við þetta frv. þar sem lagt er til að framlengdur verði um eitt ár frestur sem aðilar sem stunda inn- og útflutning í atvinnuskyni hafa til að taka upp tölvuvædda tollafgreiðsluhætti. Eins og fram hefur komið voru gerðar breytingar á ákvæðum tollalaga árið 1996, þá voru lögfest ákvæði um að tölvuvæða tollafgreiðsluna og fara inn í kerfi sem skammstafað hefur verið SMT-tollafgreiðsla og mun þýða skjalaskipti milli tölva, sem er þýðing úr ensku, Electronic Data Interchange, skammstafað á ensku EDI. Með þessu móti telja menn að öll tollafgreiðsla verði mun auðveldari en hún hefur verið. Í þeim lögum sem þá voru samþykkt var gert ráð fyrir því að aðilar yrðu skyldaðir til að taka upp þetta kerfi. Gefinn var frestur til 1. jan. 2000 og frv. gengur út á að framlengja þann frest. Meginástæðan fyrir því að þessar breytingar eru lagðar til er að ýmis fyrirtæki hafa átt erfitt með að laga sig að þessu eða taka upp þennan búnað og annað er að það eru miklar og örar framfarir á þessu sviði þannig að menn vilja fara varlega í að skylda fyrirtæki til að taka upp þessi kerfi, þau eru óðum að gera það. Einnig hafa margir óttast að 2000-vandinn kunni að valda einhverjum erfiðleikum í þessum efnum einnig og þess vegna er lögð til þessi framlenging um eitt ár. Ég styð þetta frv.

Virðulegi forseti. Þetta frv. lætur ekki mikið yfir sér en varð engu að síður tilefni töluvert ítarlegra umræðna í efh.- og viðskn. Með þessu frv. var fyrst og fremst verið að breyta efnisákvæðum sem voru áður í reglugerðum í lagatexta. Þetta er liður í því lagahreinsunarstarfi sem hefur tengst breyttri stöðu skattlagningar samkvæmt stjórnarskránni. Nefndin fór mjög rækilega yfir einstök atriði í frv. og leitaði leiða til að orða þessa undanþágu almennar en með beinni upptalningu. Við yfirferð yfir málið kom í ljós í nefndinni að norrænu barnabókaverðlaunin eru ekki peningaverðlaun og því gerir nefndin þá tillögu að 5. tölul. 1. gr., sem fjallar um skattfrelsi þeirra verðlauna, falli niður. Töluverðar umræður voru um það í nefndinni hvort það ætti að standa í íslenskum lögum að Nóbelsverðlaunin væru undanþegin tekjuskatti og útsvari. Niðurstaðan varð nú fyrir rest að halda skattfrelsi slíkra verðlauna inni þó ekki væri nema til þess að sýna það sjálfsálit að þjóðin undirbyggi sig undir það að einn af hennar bestu sonum eða dætrum fengi Nóbelsverðlaun, annaðhvort á sviði bókmennta eða einhverju öðru sviði vísinda. Það væri því rétt að hafa þetta í lögunum til þess að allir væru viðbúnir slíkum stórviðburði. Nefndin leggur það til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef gert hér grein fyrir.

Herra forseti. Það er rétt sem kemur hjá hv. framsögumanni og formanni nefndarinnar að allur er varinn góður og nú í önnum þingsins erum við að leggja til lögfestingu á frv. til laga um skattfrelsi norrænna verðlauna og þar á meðal Nóbelsverðlauna og viljum við þar vera við öllu búin og standa klár á því ef það kæmi nú upp að einhver Íslendingur fengi þann heiður að taka á móti slíkum verðlaunum. Þetta er náttúrlega fyrirhyggja sem er mjög til fyrirmyndar. Með frv. er verið að leggja til heimild fjmrh. til að undanþiggja tiltekin norræn verðlaun skattskyldu og það kemur raunar fram í athugasemdum með frv. að verið er að þrengja þær heimildir sem hæstv. ráðherra hefur haft til þess að undanþiggja skatti slík verðlaun  Ég tel ástæðu til að vitna í tvær umsagnir sem bárust um þetta efni, önnur frá Rithöfundasambandinu og hin frá Leikskáldafélagi Íslands. Hjá Rithöfundasambandinu segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Stjórnin telur afleitt að lögin skuli í raun þrengja reglurnar um skattfrelsi norrænna verðlauna.`` Síðan segir: ,,Í frv. er lagt til að heimild fjmrh. til að kveða á um það í reglugerð að önnur sambærileg menningarverðlaun séu undanþegin skattskyldu verði afnumin. Það þrengir enn frekar eldri lög og reglur og verður ekki séð að sú breyting hafi í heiðri samkeppnissjónarmið því þeir listamenn sem hljóta sambærileg verðlaun hljóta að eiga rétt á sambærilegri skattlagningu. Gömlu lögin og reglugerðirnar gera ráð fyrir nýjum verðlaunum og þróun, en nýju lögin setja punkt við stöðuna eins og hún er í dag og tæplega það. Stjórn Rithöfundasambands Íslands mælist til þess að betur verði hugað að nýrri lagasetningu í þessum efnum og enn fremur að hugað verði að lögum og reglum um skattfrelsi innlendra verðlauna, evrópskra verðlauna og alþjóðlegra verðlauna.`` Í umsögn frá Leikskáldafélaginu segir: ,,Stjórnin leggst gegn því að reglur um skattfrelsi norrænna verðlauna verði þrengdar og heimild ráðherra til að veita undanþágu um skattskyldu sambærilegra verðlauna verði afnumin. Má telja sanngjarnt að þeir listamenn sem hjóta sambærileg verðlaun og þau norrænu eigi einnig rétt á skattfrelsi. Stjórn Leikskáldafélagsins hvetur til þess, komi til nýrrar lagasetningar, að lögin fjalli einnig um skattfrelsi innlendra verðlauna og í ljósi aukinnar alþjóðavæðingar til evrópskra og alþjóðlegra verðlauna.`` Í nefndaráliti efh.- og viðskn. er að nokkru leyti tekið undir þau sjónarmið sem koma fram bæði hjá Rithöfundasambandinu og Leikskáldafélaginu, en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur einnig nauðsynlegt að heildarúttekt verði gerð á innlendum og erlendum verðlaunum þar sem kannað verði hvort ástæða sé að undanþiggja fleiri verðlaun skattskyldu en frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá telur nefndin eðlilegt að ef til koma verðlaun sambærileg þeim sem frumvarpið tekur til verði þau einnig undanþegin skattskyldu.`` Og einmitt með vísan til þess sem ég var að lesa úr nefndaráliti efh.- og viðskn., þá stöndum við, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og sú sem hér stendur, að þessu áliti.

Herra forseti. Það er alltaf álitamál hvenær gefa á undanþágur frá sköttum og má vel spyrja sig hvort eðlilegt sé að undanþiggja verðlaunaveitingar og verðlaun sköttum fremur en launatekjur eða aðrar tekjur. Engu að síður hefur sú hefð skapast, og byggir það reyndar á samningum á milli norrænna þjóða, að veita undanþágu frá sköttum á norrænum verðlaunum. Ég styð fyrir mitt leyti að það verði gert, bæði vegna þess að þetta byggir á samkomulagi milli þjóðanna og þetta er ákveðinn virðingarvottur sem menn eru að sýna, þótt mér finnist persónulega virðing geta falist í því að greiða skatta til ríkisins þannig að ég styð þetta í grundvallaratriðum. Það sem þetta mál fjallar í raun um er að fara að stjórnarskrá landsins sem takmarkar heimildir ráðherra til að ákvarða fjárútlát á annan hátt en með beinni lagasetningu, þótt ég vilji reyndar vekja athygli á því að í fjárlögum ríkisins er að koma upp ákveðin mótsögn í þessu efni, vegna þess að í fjárlögunum er gert ráð fyrir auknum safnliðum, heimildum til einstakra ráðuneyta til ráðstöfunar. Þótt stjórnarskráin sé að herða eftirlit þannig að raunverulega sé kveðið á um það í lögum hvernig skattpeningum er ráðstafað eru menn samhliða smásparðatíningi af þessu tagi að víkka út valdsvið einstakra ráðuneyta til þess að útdeila peningum. Á fjárlögum er gert ráð fyrir sístækkandi safnliðum til ráðuneytanna, jafnvel svo milljörðum skiptir til einstakra ráðuneyta til úthlutunar þannig að í þessu er náttúrlega ein bullandi mótsögn. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hafa ýmis samtök listamanna gagnrýnt að verið sé að skerða heimildir til skattundanþágu. Að mínum dómi er svo í reynd ekki því þau verðlaun sem hafa verið í reglugerð, en er ekki að finna í þessum lögum, eru ekki peningaverðlaun þegar allt kemur til alls. Síðan er alltaf sá möguleiki fyrir hendi, eins og reyndar segir í greinargerð með frv., að setja lög um frekari skattafslátt. Á þeirri forsendu að ekki sé verið að skerða þær heimildir sem hafa verið fyrir hendi í reynd leyfi ég mér að styðja þetta frv. en það væri mjög fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. á þeirri bullandi mótsögn sem er annars vegar fólgin í því að taka upp smávægilegar og lágar fjárveitingar af þessu tagi og festa í lög um leið og í fjárlögunum er að finna sístækkandi safnliði þar sem einstökum ráðuneytum er gefinn laus taumurinn og frjálsræði um ráðstöfun fjármunanna. Þetta er hrópandi mótsögn að mínum dómi. En hvað þetta tiltekna frv. snertir þá styð ég það.

Herra forseti. Við ræðum hér lítið mál. Eins og oft vill verða þá geta menn talað mikið um það vegna þess að það skilja það allir. Hér er verið að breyta úr reglugerðarheimild yfir í lög. Það er til bóta þannig að ég styð þetta. Hins vegar er ég á móti þessum skattundanþágum eins og öllum skattundanþágum. Ég hef flutt frv. um að afnema sjómannaafslátt. Einnig hef ég flutt frv. um það að afnema skattfrelsi forseta Íslands. Ég mundi líka hafa flutt frv. um að afnema skattfrelsi utanríkisþjónustunnar, sem er afskaplega mikið um allan heim, en þar er Ísland víst bundið af Vínarsamkomulaginu þannig að það er víst ekki hægt og sá forréttindahópur sleppur því alltaf undan valdi löggjafans. Þeir hópar sem ég hef nefnt eru hátekjuhópar og sömuleiðis er með það samkomulag sem norrænu þjóðirnar hafa gert um þessi verðlaun. Þeir sem fá svona verðlaun eru yfirleitt orðnir frægir, farnir að selja bækurnar sínar í stórum stíl, orðnir ríkir og teljast hátekjumenn. Einkennið á öllum þessum skattundanþágum er að hátekjuhóparnir njóta þeirra en þeir sem lægstu tekjurnar hafa skulu borga skatta undir drep. Fólk með börn og mikla ómegð sem þarf að hafa miklar tekjur til að framfleyta fjölskyldum sínum borgar mikla skatta en með þeim hefur enginn samúð. Ég á móti öllum svona undanþágum en fellst á frv. því hér er breytt frá reglugerðarheimild yfir í lagasetningu auk þess sem undanþágunum er fækkað.

Virðulegi forseti. Þetta var einkar fróðleg, stutt ræða hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hann styður þetta mál vegna þess að verið er að breyta úr reglugerð yfir í lög. Engu að síður er hann á móti öllum skattundanþágum. Frv. felur þó ekki í sér annað en skattundanþágur. Það er afar erfitt að samræma rökin sem hann hefur fyrir stuðningi við frv.

Herra forseti. Við hv. þm. stöndum oft frammi fyrir því að þurfa að velja lítil skref eða engin skref. Þetta er lítið skref og ég fellst á það þess vegna. Ég veit að það hefur ekki komið fram nein tillaga um að fella þetta allt niður þannig að ég styð þetta litla skref í átt til betra skattkerfis, frá því að vera reglugerðarheimild ráðherra sem háð er duttlungum hans, yfir í að vera lög frá Alþingi. Ég styð þá breytingu og styð frv. að því leyti. Hins vegar mundi ég gjarnan vilja sjá allar þessar undanþágur felldar niður.

Virðulegi forseti. Þetta er lítið skref í að lögbinda þessar undanþágur sem hér um ræðir. En í máli hv. þm. hér áðan var fullyrt að þarna væri í flestum tilvikum ef ekki öllum um hátekjufólk að ræða. Ég vil bara, virðulegi forseti, láta það koma fram að ég dreg í efa að sú fullyrðing standist.

Virðulegi forseti. Í frammíkalli hæstv. fjmrh. við ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur komu áðan fram ýmis vafaatriði varðandi nál. og þær upptalningar sem hún var með. Ég vildi gjarnan fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann tekur undir þá skoðun sem fram kemur í nál., að gerð verði heildarúttekt á innlendum og erlendum verðlaunum þar sem kannað verði hvort ástæða sé að undanþiggja fleiri verðlaun skattskyldu en frv. gerir ráð fyrir. Eins vildi ég vita hvort hann teldi rétt að þingið fjallaði sérstaklega um það, ef til slíkra ákvarðana kæmi, að veita sambærileg verðlaun og þau sem getið er um í þessu frv. Ég vildi gjarnan heyra skoðun hæstv. ráðherra á þessu, ekki síst vegna þess að undirritun okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar í nefndinni er bundin því að við þetta verði staðið.

Herra forseti. Tilgangur þessa frv. er í raun að færa reglugerðarvald sem nú er falið fjmrh. inn í lög. Það er í samræmi við þær stjórnarskrárbreytingar sem mörg hver okkar stóðu að árið 1995. Engan skatt má á leggja nema með lögum, segir í stjórnarskránni og þar af leiðandi ekki heldur undanþágur frá slíkum skatti. Þess vegna er verið að vinna að því í ýmsum lögum og af ýmsum tilefnum að breyta því sem tíðkast hefur með reglugerðarvald einstakra ráðherra. Þannig tekur Alþingi sjálft ákvarðanir um það. Þá þarf að taka afstöðu til máls eins og þessa. Í fyrsta lagi: Á að undanþiggja einhver verðlaun skattskyldu? Í öðru lagi: Hvaða verðlaun eiga það þá að vera? Ég lagði hér fram frv. sem í var tillaga um að ákveðin verðlaun væru undanþegin. Hún byggðist á reglugerð sem síðast gilti um þetta mál en var þó í nokkrum atriðum þrengri. Felld voru út verðlaun sem ekki var talin ástæða til að undanþiggja lengur, m.a. verðlaun sem við gátum ekki fengið neinn botn í hver væru, þ.e. enginn kannaðist við þau lengur og svo ýmislegt annað sem ekki þótti hafa þann heiðursbrag og talið er að verði að tilheyra verðlaunum af því tagi sem undanþiggja beri skattskyldu. En hvað um það, niðurstaðan í vinnu efh.- og viðskn. er að þrengja þetta örlítið meira og fella brott ein verðlaun enn sem komið hefur á daginn að eru ekki peningaverðlaun. Ég er mjög sáttur við það. Ég geri engar athugasemdir við það sem kemur fram í nál. um að þessi mál verði áfram til skoðunar og að ef sambærileg verðlaun og þau sem hér eru undanþegin komi upp úr kafinu þá verði skoðað hvort til greina komi að þau verði jafnframt undanþegin, alþjóðleg verðlaun sem séu svipaðs eða sama eðlis og hér er um að ræða. Aðalatriði málsins er að slíkt verður ekki gert nema með lögum. Fjmrh. getur þannig ekki, eins og ég gerði fyrr á þessu ári, gefið út reglugerð og undanþegið slík verðlaun skattskyldu. Það er málið varðandi þetta frv. Það er hið stóra mál í þessu. Þetta er liður í þeirri hreinsun sem er í gangi í öllum ráðuneytum. Þetta er liður í að flytja reglugerðarvald af þessu tagi inn í lögin þar sem það á heima, flytja það úr Stjórnarráðinu og á vettvang þjóðþingsins.

Virðulegi forseti. Það má vera að það hafi farið fram hjá mér en ég heyrði ekki að hæstv. fjmrh. tæki afstöðu til þeirrar skoðunar sem við viljum að jafnframt fari fram á innlendum verðlaunaveitingum, þ.e. hvort það hafi eitthvað verið skoðað. Tekur fjmrh. hæstv. undir þá skoðun sem fram kemur í nál. að jafnframt þurfi að fara yfir þær innlendu verðlaunaveitingar sem eru í gangi?

Herra forseti. Það má eflaust skoða þá hlið málsins. ég taldi mig taka undir áðan. Hitt er annað mál að núverandi tekjuskattslög eru alveg skýr, að verðlaun af hvaða tagi sem vera skal eru skattskyld. Eins og við höfum reyndar séð í þessu máli er mjög vandfundin undanþáguregla gagnvart slíku. Við hér á Alþingi höfum til að mynda ekki treyst okkur til að undanþiggja sjálf heiðurslaun Alþingis skattskyldu. Hér er náttúrlega að mörgu að hyggja. Auðvitað er alþekkt að alls kyns samtök bjóða upp á umbun fyrir vel unnin störf með því að veita verðlaun. Þau eru í dag skattskyld. Ég held það sé mjög erfitt að ætla að breyta því miðað við þau skattalög sem við störfum eftir og þær almennu reglur sem við viljum að gildi um þetta. Þá væri tilhneiging mín frekar sú að segja: Afnemum þetta þá bara allar undanþágur sem við erum ekki formlega skuldbundin öðrum þjóðum að undanþiggja.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá skoðun hæstv. fjmrh. að auðvitað ætti eitt yfir alla að ganga í þessum efnum. Það er mjög slæmt þegar gerðir eru samningar milli þjóða, eins og á vettvangi Norðurlandanna, sem ganga þvert á þau lög sem eru í gildi gagnvart sambærilegum verðlaunum eða viðurkenningum hér heima. Mér finnst hins vegar ástæða til að skoða hvort ekki sé möguleiki á því, þar sem þessi lög eru í gildi gagnvart innlendum verðlaunaafhendingum, að fá þetta endurskoðað á vettvangi Norðurlandanna og þá náttúrlega varðandi Nóbelsverðlaunin einnig.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem vissulega hafa verið allmargar í gegnum tímans rás og er ekkert í sjónmáli að verði lát á því. Frv. sem hér liggur fyrir fjallar um það að millifæranlegur persónuafsláttur milli hjóna verði smám saman 100%, þ.e. að persónuafslátturinn verði millifæranlegur að fullu. Nú eru lögin þannig að aðeins 80% af persónuafslættinum eru millifæranleg milli hjóna. Nefndin fjallaði um þetta mál, sendi það til umsagnar og fékk á sinn fund aðila sem getið er í nefndarálitinu. Gerð er tillaga um breytingu á frv. sem stafar fyrst og fremst af því að mistök urðu við samningu þess. Þannig er að með frv., eins og það yrði að samþykktri brtt. nefndarinnar, mundi strax verða tekið tillit fyrsta áfanga í hækkun á millifæranleika persónuafsláttar í staðgreiðslu á næsta ári, á árinu 2000, þ.e. að við álagningu tekjuskatts á árinu 2001 vegna tekna á árinu 2000 verður 80% af afslættinum millifæranlegur. Það þýðir að strax á árinu 2000 verður hægt að taka tillit til þess í staðgreiðslu að 85% af persónuafslættinum yrði millifæranlegur. Þetta hafði einfaldlega ruglast við samningu frv. upphaflega en með þeirri breytingu sem nefndin leggur til er þessu komið í rétt horf miðað við þá ætlan sem í frv. var. Nefndin gerir sem sé tillögu um það að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem hún leggur fram.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frv. um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem fékk þó nokkra umræðu þegar það var lagt fram og hefur fengið töluverða umfjöllun í hv. efh.- og viðskn. Um er að ræða kosningaloforð Sjálfstfl. og Framsfl. það sem er í stjórnarsáttmálanum að mér skilst um að heimila að fullu nýtingu á ónýttum persónuafslætti millifæranlegum milli hjóna. En þó skal það vera þannig að aðeins komi til framkvæmda 5% á hverju ári. Þar sem 80% eru millifæranleg núna á ónýttum persónuafslætti þá komi 5% á hverju ári út kjörtímabilið og er áætlað að þessi aðgerð kosti allt í allt um 400 miljónir, 100 milljónir á ári. Við það er miðað að sá fjöldi verði óbreyttur sem hefur nýtt að hluta eða einhverju leyti ónýttan persónuafslátt fram til dagsins í dag, þ.e. nýtt þá heimild sem er til staðar í lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Það eru rétt rúmlega 19 þúsund hjón eða einstaklingar með staðfesta samvist eða í sambúð þar sem er um samsköttun að ræða sem hafa nýtt þessa heimild. Það kom í ljós þegar við vorum að skoða ónýttan persónuafslátt að í flestum tilvikum er um að ræða mjög ungt fólk og síðan eldra fólk. Þeir sem kannski nýta þetta hvað minnst eru á miðjum aldri og með eitt, tvö eða þrjú börn. Að vissu leyti getur því ákveðinn takmarkaður hópur þjóðfélagsþegna nýtt sér ónýttan persónuafslátt maka. Eins og fram kemur í nál. sem við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir skrifum undir með fyrirvara þá styðjum við þessa breytingu en við teljum þó að það hefði átt að fara betur yfir þau svið skatta sem snúa að fjölskyldufólki, sérstaklega ungu fólki með börn, til þess að athuga hvort ekki hefði mátt nýta þessar 400 milljónir sem eiga að fara þarna til sérstakra úrbóta fyrir þá sem greiða skatta, á annan eða markvissari hátt í þágu ungs barnafólks eða fjölskyldufólks sem er ekki stærsti hópurinn af þeim sem nýta ónýttan persónuafslátt í dag. Ég hlýt að láta það koma fram að ætlað er að þessi aðgerð kosti um 100 milljónir á ári, 400 milljónir í allt. En það gerist nú á milli 2. og 3. umr. um fjárlög íslenska ríkisins að tekjuskattur einstaklinga hækkar um 400 milljónir, þ.e. það sem kemur inn í ríkiskassann á milli 2. og 3. umr. hækkaði um 400 milljónir vegna breyttra forsendna. Þannig að tekjuskatturinn, sú aukning sem verður á milli 2. og 3. umr. fjárlaga er sama tala og áætlað er að nýta til þessara hluta á öllu kjörtímabilinu. Það stingur óneitanlega í augu að sérstaklega einn hópur kemur alls ekki til með að geta nýtt á nokkurn hátt þessa breytingu um tekjuskatt og eignarskatt en það eru einstæðir foreldrar. Einstæðir foreldrar sem telja fram eru rúmlega 8.600 á landinu öllu og þeir koma ekki til með að geta nýtt þessar skattaúrbætur sem ríkisstjórnin leggur til. Við höfum líka skoðað sérstaklega umsögn eða réttara sagt skýrslu ASÍ og BSRB um skattamálin og farið yfir þær tölur sem þar eru og þau úrræði sem bent er á sérstaklega fyrir fjölskyldufólk og ég verð, virðulegi forseti, að lýsa undrun minni á því að ekki skuli hafa verið notað tækifærið til þess að taka þessa peninga, þessar 400 milljónir, og fara þá leið sem er samkvæmt mati þeirra sem unnu skýrslu ASÍ og BSRB mun betri en þessi og mundi nýtast fleirum og þá fyrst og fremst barnafólki. Það er hugmyndin um svokölluð barnakort sem voru tillögur Framsfl. í kosningabaráttunni og áætlað er að þegar þau komi að fullu til framkvæmda kosti það um 2 milljarða. Það segir okkur að hægt hefði verið að fara í hluta af þeirri framkvæmd fyrir 400 milljónir og auðvitað veltir maður því fyrir sér miðað við þann mikla tekjuauka sem ríkissjóður hefur haft á þessu ári og áætlaður er á næsta ári umfram það sem forsendur fjárlagafv. gerðu ráð fyrir, þar sem um er að ræða tæplega 30 milljarða, að ekki skuli hafa verið ráðist í að nota þennan hluta góðærisins þá sérstaklega til þess að hrinda í framkvæmd tillögum Framsfl. um barnakortin sem sannarlega nýtast barnafjölskyldum og barnafólki betur en þær tillögur sem hér er um að ræða. Við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir leggjumst ekki gegn þessu frv. en erum með brtt. sem ég mun fara yfir síðar. En mig langar til þess, virðulegi forseti, að það komi fram að þó að umsagnir um frv. hafi í flestum tilvikum verið jákvæðar þá er þess getið af hálfu umsagnaraðila að það hefði mátt skoða aðrar leiðir en þarna er verið að fara og þá sérstaklega með tilliti til skattaúrbóta fyrir fjölskyldufólk. Þar er fyrst og fremst um að ræða umsagnir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambandi Íslands en einnig frá Öryrkjabandalagi Íslands og mig langar til þess, virðulegi forseti, að drepa aðeins niður í þessum umsögnum því að mér finnst að þær eigi fullt erindi inn í þá umræðu sem hér fer fram og við höfum kannski ekki tekið nógu ítarlega, hvorki í hv. efh.- og viðskn. né í sölum Alþingis, þ.e. á hvern hátt við nýtum þessar 400 milljónir, ef það er staðföst ákvörðun ríkisstjórnarinnar að þær úrbætur sem á að fara í a.m.k. á þessu eða næsta ári skuli einskorðast við 400 milljónir. Það þarf að fara yfir þær leiðir sem mögulegar eru og hvernig peningarnir nýtast best, þessar 400 milljónir, 100 á ári. Ég ætlaði fyrst að drepa aðeins niður í umsögn sem okkur barst frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Í ályktun síðasta bandalagsþings BSRB um skattamál kemur fram stuðningur við fullnýtanlegan persónuafslátt maka, en auk þess er lagt til að heimilt sé að nýta persónuafslátt barna á aldrinum 16--21 árs.`` Virðulegi forseti. Ég vil í þessu sambandi benda á það að ef foreldrum verður heimilt að nýta ónýttan persónuafslátt barna á aldrinum 16--18 ára, þá er sá kostnaður rétt rúmlega um einn og hálfur milljarður ef hann er að fullu talinn. En miðað við þær upplýsingar sem ég hef þá munu auðvitað aldrei allir foreldrar sem eiga börn á þessum aldri nýta persónuafsláttinn þannig að það mætti áætla með réttu að kostnaðurinn við að heimila foreldrum að nýta ónýttan persónuafslátt barna sinna á aldrinum 16--18 ára yrði í kringum 800 milljónir. Þá ber þess að geta að flest þau börn sem þannig háttar til um að foreldrar fengju að nýta ónýttan persónuafslátt þeirra yfir veturinn, stunda vinnu á sumrin og eiga því ekki með uppsafnaðan persónuafslátt þannig að þau greiða að einhverju leyti skatta þannig að það skilar sér að hluta til til baka. Einnig segir í ályktuninni, með leyfi forseta: ,,Eins og fram kemur í ályktuninni er í henni lögð áhersla á ýmis önnur atriði varðandi skattkerfið. Ber þar hæst kröfuna um hækkun skattleysismarka og að stuðningur ríkisins við barnafólk verði efldur. BSRB hefur jafnan talið mikilvægt að forgangsröðunin sé rétt þegar gripið er til breytinga á skattkerfinu. Eitt af meginmarkmiðum skattkerfisins er að mati BSRB að það á að vera tæki til tekjujöfnunar. Eitt helsta tækið til þeirrar tekjujöfnunar er þróun skattleysismarka. Í skýrslu BSRB og ASÍ, Skattkerfið frá sjónarhóli launafólks, kemur fram að skattleysismörk hafa á undanförnum árum hækkað mun minna en laun og því hefur meðalskattbyrði lágtekjuhópa og millitekjuhópa aukist og tekjujöfnun kerfisins því minnkað. Í ljósi þeirra markmiða sem sett eru fram í stefnumörkun BSRB hafa samtökin talið brýnast að skattleysismörkin séu hækkuð og þau látin fylgja launaþróuninni í landinu og að gripið sé til annarra ráðstafana sem bæta stöðu tekjulágs fólks.`` Fyrir hönd BSRB skrifar Svanhildur Halldórsdóttir undir. Síðan er birt með þessu ályktun BSRB um skattamálin og þar eru taldir upp þeir liðir sem 38. þing BSRB krefst að verði farið í að lagfæra: Þeir eru, með leyfi forseta, að: 1. Skattleysismörk verði hækkuð. 2. Stuðningur ríkisins við barnafólk verði ekki tekjutengdur. Barnabætur eru stuðningur við barnafólk og ættu því ekki að vera tekjutengdar, jafnframt ættu þær að vera þær sömu allt frá fæðingu barns og til 18 ára aldurs. 3. Viðmiðunarmörk varðandi útreikning á ívilnun vegna menntunarkostnaðar barna á aldrinum 16--21 árs verði hækkuð verulega. 4. Endurskoðaðir verði og afnumdir úr skattkerfinu þeir þættir sem valda mismunun á milli skattþegnanna. 5. Ekki sé gert upp á milli tekna eftir því hvernig þeirra er aflað. BSRB fagnar því að fjármagnstekjuskatti hafi verið komið á en krefst þess að breyting verði gerð á útfærslu fjármagnstekjuskatts þannig að ekki sé gert upp á milli tekna eftir uppruna heldur verði þær skattlagðar með sama hlutfalli og aðrar tekjur. 6. Virðisaukaskattur af vinnu við íbúðarhúsnæði á byggingarstað eða endurbætur á eldra húsnæði verði aftur endurgreiddur að fullu (í stað 60% eins og nú er). 7. Heimilt verði að fullnýta persónuafslátt maka. 8. Heimilt verði að nýta persónuafslátt barna á aldrinum 16--21 árs. 9. Viðmiðunarmörk í hátekjuskatti verði á mánuði 215.000 kr. hjá einstaklingi og 400.000 kr. hjá hjónum Virðulegi forseti. Þarna kemur mjög skýrt fram að BSRB raðar þessu atriði ekki sem fyrsta forgangsmáli. Þó að BSRB leggist ekki gegn þeim breytingum sem hér er verið að leggja til að er það ekki það fyrsta sem þeir leggja áherslu á. Á undan eru sex liðir af níu. Það segir töluvert og ég veit ég það og er fullkunnugt um að töluvert hefur verið um þetta mál fjallað á þingum BSRB sem og hjá Alþýðusambandi Íslands og þetta er niðurstaðan. Ég velti því auðvitað fyrir mér hversu mikið samráð var haft eða rætt við samtök launafólks í landinu þar sem tugir þúsunda launafólks fjalla um kjör sín og þær aðferðir sem eru best til þess fallnar að bæta kjör millitekjuhópanna og láglaunafólks. Millitekjuhóparnir svokölluðu eru auðvitað að langstærstum hluta ungt fólk með börn. Þá kemur að annarri umsögn sem er í svipuðum dúr en hún er frá Öryrkjabandalagi Íslands, og þar segir, með leyfi forseta: ,,Öryrkjabandalag Íslands hefur borist til umsagnar frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, 5. mál, persónuafsláttur maka. Hér er um gott og þarft mál að ræða sem Öryrkjabandalag Íslands mælir með að fái samþykkt Alþingis. Sýnu brýnna væri þó að leiðrétta skattleysismörk til samræmis við þróun launavísitölu síðasta áratug. Þessi þróun hefur komið mjög harkalega niður á okkar fólki enda eru þeir einstaklingar sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga nú farnir að greiða tugi þusunda á ársgrundvelli í tekjuskatt og útsvar, nokkuð sem óþekkt var fyrir örfáum árum. Hvað jaðarskatta snertir er ekki aðeins brýnt að leiðrétta skattleysismörk heldur einnig og enn frekar að hækka frítekjumörk almannatrygginga vegna atvinnutekna. Hér með sendist meginályktun nýafstaðins aðalfundar Öryrkjabandalags Íslands. Með vinsemd og virðingu, Garðar Sverrisson formaður og Helgi Seljan framkvæmdastjóri.`` Og ályktunin segir, með leyfir forseta: ,,Aðalfundur Öryrkjabandalags Íslands, haldinn laugardaginn 6. nóv. 1999, skorar á Alþingi að aflétta því neyðarástandi sem ríkir í tryggingamálum öryrkja og búa svo um hnútana að örorka verði ekki framar ávísun á efnahagslega útskúfun. Þá ítrekar fundurinn fyrri áskorun sína til Alþingis um að það viðurkenni hina margvíslegu sérstöðu öryrkja með því að hækka örorkulífeyri sérstaklega og mest hjá þeim sem verða fyrir varanlegri örorku snemma á starfsævinni. Einnig skorar fundurinn á stjórnvöld að leiðrétta lífeyrisgreiðslur til samræmis við þróun launa á síðustu árum og að tryggja að þær dragist aldrei aftur úr þróun launavísitölu. Aðalfundur Öryrkjabandalags Íslands vekur athygli á því að jaðarskattar eru hvergi hærri en hjá þeim öryrkjum sem reyna að hasla sér völl á vinnumarkaði. Það er ríkissjóði og samfélaginu öllu til fjárhagslegs skaða að sporna svo mjög gegn atvinnuþátttöku fatlaðra. Til að bæta hér úr ber brýna nauðsyn til að hækka verulega frítekjumörk vegna atvinnutekna og leiðrétta skattleysismörk til samræmis við þróun launavísitölu síðustu tíu ára. Þá er ekki síður brýnt að hverfa þegar í stað frá skattlagningu húsaleigubóta.`` Þarna sést, virðulegi forseti, að þó að Öryrkjabandalag Íslands mæli á sinn hátt með frv. á sama hátt og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja þá er þetta ekki forgangsmál. Því miður verður að segja það, virðulegi forseti, að hér í dag á hv. Alþingi er búið að fella tillögur um úrbætur í öllum þeim liðum sem Öryrkjabandalagið telur upp í ályktun sinni. Það eru kaldar kveðjur. Þess ber einnig að geta að þegar Öryrkjabandalagið gekk frá ályktun aðalfundar sem haldinn var 6. nóv. þá lá frv. fyrir en engu að síður er það þannig að þetta er ekki forgangsmál hjá Öryrkjabandalaginu. Þriðja umsögnin, sem mig langar til þess að vitna hér til, er frá Alþýðusambandi Íslands og að öllum öðrum ólöstuðum tel ég að það sé sú umsögn sem er hvað best unnin og gefur mjög glöggar upplýsingar um frv., innihald þess og þýðingu, hvað það þýðir í raun og veru í úrbætur fyrir þá einstaklinga eða hjón sem koma til með að nýta sér það, þ.e. þessi 19 þúsund hjón eða sambúðarfólk sem ætlast er til að nýti frv. vegna þess að útreikningur á kostnaði sem frv. hefur í för með sér er, eins og ég sagði áðan, miðaður við það að ekki bætist fleiri í þennan hóp, það verði um sama fjölda að ræða. En í umsögn Alþýðusambands Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Alþýðusambandi Íslands hefur borist til umsganar frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, mál nr. 5. Í frv. er lagt til að hjónum eða sambýlisfólki verði í áföngum heimilað að nýta persónuafslátt maka að fullu. Samkvæmt mati fjárlagaskrifstofu fjmrn. verður tekjutap ríkissjóðs um 400 milljónir þegar breytingin er að fullu komin til framkvæmda.`` --- Ég ætla að skjóta því inn aftur, með leyfi forseta, að tekjuskattur einstaklinga hækkaði á milli 2. og 3. umr. fjárlaga núna um 400 milljónir þannig að það er búið að dekka tekjutapið sem verður allt kjörtímabilið. ,,Þessi breyting hefur í för með sér að ef annað hjóna eða sambýlisfólks er tekjulaust fá þau 4.127 kr. í auknar ráðstöfunartekjur á mánuði. Til þess þurfa tekjur þess sem er útivinnandi einnig að vera hærri en sem nemur tvöföldum skattleysismörkum, þ.e. 126.772 kr. á mánuði. Ef tekjurnar eru lægri eru þær undir skattleysismörkum og hluti persónuafsláttar makans nýtist ekki. Til þess að ávinningur hjóna eða sambýlisfólks verði fullar 4.127 kr. þarf makinn jafnframt að vera tekjulaus. Með orðinu ,,tekjulaus`` er átt við að makinn fái hvorki launatekjur né greiðslur úr lífeyrissjóðum, almannatryggingum eða Atvinnuleysistryggingasjóði. Ef makinn hefur einhverjar tekjur en er þó undir skattleysismörkum er ávinningur hjóna eða sambýlisfólks vegna breytinganna alltaf minni en 4.127 kr. Sem dæmi má nefna að ef maki er með 20 þús. kr. í tekjur á mánuði og sá sem er útivinnandi hefur tekjur yfir 126.772 kr. þá er ávinningur hjóna eða sambýlisfólks 3.092 kr. á mánuði. Alþýðusamband Íslands telur að þetta mál þurfi að skoða út frá fleiri hliðum en þeirri hver ávinningurinn verður fyrir þá sem þessi breyting nýtist. Í fyrsta lagi er mikilvægt að gera sér grein fyrir að ekkert fæst fyrir ekki neitt í þessum efnum frekar en öðrum. Þær 400 milljónir sem aðgerðin kostar þarf að fjármagna með einum eða öðrum hætti. Ríkissjóður hefur nokkrar leiðir til að bæta sér tekjutap, draga úr þjónustu, auka kostnaðarþátttöku eða skerða skattheimtu á öðrum sviðum. Sú aðferð sem notuð hefur verið síðustu árin til að fjármagna skattbreytingar er að láta skattleysismörkin síga miðað við launaþróun í landinu. Við það aukast tekjur ríkissjóðs. Fyrir hvert prósentustig sem tekjur aukast vaxa tekjur ríkissjóðs af tekjusköttum um a.m.k. 2%. Í fjárlagafrv. fyrir árið 2000 er einungis gert ráð fyrir 2,5% hækkun persónuafsláttar á meðan gert er ráð fyrir að laun hækki um 4--5%. Þá breytingu sem lögð er til í frv. á því að fjármagna með því að hækka persónuafslátt minna en laun í þjóðfélaginu. Þegar tekið er tillit til þessarar fjármögnunar verður hámarksávinningur hjóna eða sambýlisfólks minni en 4.165 kr. eða 3.527 kr. þar sem fyrir sömu upphæð og ríkissjóður verður af vegna breytinganna hefði verið hægt að hækka persónuafsláttinn um 300 kr. Einstaklingar og hjón/sambýlisfólk undir skattleysismörkum hagnast ekkert á þessari breytingu. Hún er hins vegar fjármögnuð af einstaklingum og hjónum og sambýlisfólki sem eru fyrir ofan skattleysismörk. Einstaklingur tapar þannig 300 kr. en hjón og sambýlisfólk 600 kr. í ráðstöfunartekjum á mánuði. Eins og fram kemur í töflu sem fylgir með hefur þróun skattleysismarka mun meiri áhrif á aukningu ráðstöfunartekna vegna launalækkana hjá fólki með lágar tekjur en þeim sem hafa háar tekjur. Í öðru lagi telur Alþýðusamband Íslands að aðrar leiðir en þær sem lagðar eru til í frv. séu markvissari til að auðvelda foreldrum að vera meira með börnum sínum. T.d. væri hægt að draga úr tekjuskerðingarhlutfalli barnabóta. Útgjaldaauki ríkissjóðs vegna lækkunar skerðingarhlutfalls um eitt prósentustig er svipaður og við að heimila fulla millifærslu á persónuafslætti maka. Einnig væri hægt að hækka viðmiðunarmörk tekjuskerðingar barnabóta sem eru nú 97.464 kr. hjá hjónum eða sambýlisfólki og 48.732 kr. hjá einhleypum foreldrum. Útgjaldaauki ríkissjóðs vegna hækkunar viðmiðunarmarka tekjuskerðingar um 15 þús. kr. er svipaður og kostnaðarauki fyrirhugaðra breytinga. Í nýútkominni skattskýrslu Alþýðusambands Íslands og BSRB er lögð á það áhersla að áður en breytingar eru gerðar á skattkerfinu verði áhrif þeirra metin fyrir mismunandi hópa í þjóðfélaginu. Nauðsynlegt er að almenningur og ekki síst þeir sem taka hinar pólitísku ákvarðanir geri sér grein fyrir áhrifum skattbreytinga og fjármögnunar þeirra áður en breytingarnar eru gerðar. Alþýðusamband Íslands telur að áður en sambandið tekur afstöðu til frv. þurfi að liggja fyrir upplýsingar um hverjum þessi breyting nýtist og hver ber kostnaðinn svo hægt sé að meta hvort og þá hversu markviss leið til tekjujöfnunar þessi skattbreyting er. ASÍ áskilur sér allan rétt til þess að koma á framfæri síðar athugasemdum sínum við einstakar greinar frv.`` Ég tek undir það sjónarmið, virðulegi forseti, sem fram kemur í þessari umsögn Alþýðusambands Íslands, bæði hvað varðar útreikningana hverjum þetta nýtist og ekki síður að það þarf áður en svona tillögur eru lagðar fram og ræddar á Alþingi að meta heildaráhrif á einstaka hópa og hvar þessar breytingar og hverjum þær koma til með að nýtast best. Miðað við þær athuganir sem hafa verið gerðar og þær upplýsingar sem hv. efh.- og viðskn. hefur munu þessar breytingar ekki nýtast best þeim hópum sem við vildum gjarnan sjá að tekið yrði sérstaklega á hvað varðar leiðréttingu kjara og það er láglaunafólkið og síðan og ekki síður það fólk sem er með millitekjurnar og er með eitt, tvö, þrjú börn á framfæri eða fleiri. Ungt fjölskyldufólk kemur sem sagt ekki til með að nýta þessa jólgjöf hæstv. ríkisstjórnar heldur verða það fyrst og fremst þeir sem eru í hópi eldri borgara og svo aftur allra yngsta fólkið. Út af fyrir sig dregur það verulega úr vægi þessara breytinga eða gæðum þeirra, ef svo má orða, miðað við þá skoðun sem við höfum verið með á málinu í efh.- og viðskn. Virðulegi forseti. Ég nefndi það sérstaklega áðan að það er mjög stór hópur framteljenda og skattgreiðenda sem þessi breyting kemur ekki til með að nýtast að neinu og það eru einstæðir foreldrar. Framteljendur eru í þeirra hópi 8.600 en við skoðun á kjörum þeirra í samanburði við þær ráðstafanir sem hér er verið að gera kom í ljós að einstæðir foreldrar sem fá sérstaka viðbót, þá er ég að tala um barnabætur, vegna barna umfram eitt yngra en sjö ára fá og 30.176 kr. á ári sem sérstaka viðbót við barnabætur sem eru með börnum umfram eitt, þá eru þær 179.389 miðað við þessa töflu sem við höfum fengið. Við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir létum reikna það út hvað það mundi þýða ef þessar sérstöku viðbótarbarnabætur yrðu hækkaðar um 20 þús. kr. ári, þ.e. að í stað þess að vera 30.176 á ári yrðu þessar sérstöku viðbætur við barnabætur 50.176 kr. Það mundi kosta 45 millj. kr. og það er vegna þess að fjöldi einstæðra foreldra sem fær þessa sérstöku viðbót við barnabæturnar vegna barna umfram eitt yngra en sjö ára er 1.927 og þeir fá hana vegna 2.247 barna.

Má ég biðja hv. þm. að leggja niður fundi hér, það er einungis einn fundur í salnum.

Virðulegi forseti. Ég skil að hv. þm. liggi mikið á hjarta að ræða þessi mál við hæstv. fjmrh. og tel fullvíst að þeir séu að reyna að sannfæra hann um að tillaga sem við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flytjum sé hin besta. Sérstaklega treysti ég á að hv. þm. Pétur Blöndal sé í þeim verkum að sannfæra hæstv. fjmrh. En eins og komið hefur fram flytjum við brtt. sem felur í sér 20 þús. kr. hækkun á sérstökum barnabótum til einstæðra foreldra vegna barna umfram eitt og kostnaðurinn sem þetta felur í sér er aðeins um 45 millj. kr. á ári. Þarna yrði um verulegar kjarabætur fyrir þennan hóp einstæðra foreldra, að ræða og í þeim hópi --- ég sé að hv. þm. Pétur Blöndal bendir mér á að hann sé í þeim sérstaka hópi sem fái þessar sérstöku viðbætur við barnabæturnar. Ef hann er í þeim hópi að hafa sérstaka þörf fyrir viðbótarbarnabætur, þá tel ég sjálfsagt að hv. þm. Pétur Blöndal fái þær eins og aðrir þeir sem hafa þörf fyrir auknar tekjur til að sjá sér og sínum farborða. En ég vildi gjarnan heyra viðhorf hæstv. fjmrh. til þessarar brtt. sem ekki felur í sér meiri útgjöld en þetta, um 45 millj. kr. á ári, og það má segja að e.t.v. hefði átt að skoða það áður en afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár lauk, en þá ber þess að geta að mál frá efh.- og viðskn. voru hér á dagskrá á undan fjárlagaafgreiðslunni til að byrja með en var frestað og þess vegna töldum við rétt og eðlilegt að það kæmi til umræðu þegar þetta frv. ríkisstjórnarinnar væri rætt hér og treystum á að það yrði á undan afgreiðslu fjárlaga þannig að hægt yrði að taka þetta inn, en það er auðvitað hægt þrátt fyrir það þar sem ekki er um meiri fjárútlát að ræða. Ég segi það enn og aftur, virðulegi forseti, þó að e.t.v. sé ekki rétt að taka einn lið fjárlaganna út umfram annan eða þær viðbætur sem hafa komið inn í frv. og nú samþykktum fjárlögum ríkisins, að þá verð ég að segja að 45 millj. í kjarabætur til einstæðra foreldra sem þurfa sérstaklega á því að halda á næsta ári, tel ég hafa meiri forgang heldur en ýmis þau atriði sem ég hef séð á fjárlögum ríkisins, þar á meðal uppbyggingu á hestamiðstöð á Norðurlandi eða framlög til hrossamiðstöðvar. Þetta er auðvitað alltaf spurning um forgangsröðun. Við höfum lagt þessa tillögu fram og vonumst til þess að hún fái góða afgreiðslu hjá hv. þm. En ég vil gjarnan geta þess að þegar við gengum frá tillögunni og lögðum hana fram vegna þess að þessi mál voru komin á dagskrá þingsins, sem hefur nú tekið miklum breytingum á undanförnum dögum svo ekki sé meira sagt, þá var hv. þm. Ögmundur Jónasson ekki að störfum í nefndinni. Við náðum því ekki til hans til að ræða þetta við hann þannig að ég veit ekki hvort hægt er að segja að þetta sé afstaða stjórnarandstöðunnar, en býst við því að málum sé svo háttað, en hluti af efnahags- og viðskiptanefndarfulltrúum þurfti að sinna störfum á erlendri grund, æðiþétt á undanförnum vikum.

Herra forseti. Ég hef eiginlega tvenns konar athugasemdir við formið á þessari brtt. Í fyrsta lagi þá sem þingmaðurinn nefndi sjálfur, þ.e. ekki er gott að flytja tillögu um breytingar á tekjustofnum á sama degi og fjárlagafrv. er afgreitt. Í öðru lagi tel ég vafamál að tillaga sem þessi uppfylli öll skilyrði sem nú eru gerð um rétta þinglega meðferð. Vissulega er þessi tillaga um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, en hún er allt annars efnis en það lagafrv. sem hér er til meðferðar og því ekki hægt að segja að þetta efnisatriði hafi fengið þrjár umræður á Alþingi ef það yrði samþykkt. Ég tel því að hér sé um vafamál að ræða. Þó að ég viti vel að hér sömu lögin séu á ferðinni, þá er þetta annað efnislegt atriði. Þessi umræða hefur reyndar ítrekað komið upp í gegnum árin, hér áður fyrr þegar þingið starfaði í tveimur deildum. Þá var ekki gert eins mikið úr slíku efnisatriði vegna þess að hin deildin átti þá eftir að fjalla um breytingarnar, en þetta er kannski meira íhugunarefni nú til dags þegar þingið starfar í einni málstofu. Tökum sem dæmi veigamikla breytingu sem yrði gerð á tekjuskattslögunum samkvæmt brtt. sem væri flutt við 3. umr. við eitthvert skattamál sem þó væri allt annars efnis. Ég held að ef þar væri t.d. um að ræða íþyngingu, þá gætu þeir sem yrðu fyrir barðinu á henni hugsanlega höfðað mál og þá kæmi það til kasta dómstóla að kveða upp úr um það hvort brtt. sem flutt var við 2. eða 3. umr. uppfylli skilyrði þingskapa um að öll mál skuli fá þrjár umræður í þinginu. Ég vildi nefna þetta hér, herra forseti.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga, efni hennar og fyrirætlanir okkar, var kynnt við 1. umr. og hér fer aðeins fram 2. umr. um tekjuskatt og eignarskatt. Þetta er ekki flókin tillaga, aðeins um einfaldar breytingar að ræða. Hins vegar er það alveg klárt að við flutningsmenn þessarar tillögu, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, erum tilbúnar til þess að ganga þannig frá að þetta mál geti farið í gegnum þrjár umræður. Spurningin hlýtur af vera sú hver afstaða hæstv. ráðherra er til tillögunnar sjálfrar og innihalds hennar en ekki um tæknileg atriði. En við erum að sjálfsögðu tilbúnar til þess að fara með brtt. í gegnum þrjár umræður.

Herra forseti. Auðvitað væri hægt að ganga þannig frá þessu máli að það yrði flutt sem sérstakt frv. og þar með fengi það þrjár umræður eins og skylt er. Það væri leiðin til að leysa það mál sem ég nefndi. En að því er varðar efnisinnihaldið og afstöðu mína til málsins, þá eru auðvitað margir hópar sem væri hægt að gera betur við, eða gera meira fyrir í skattalögunum. Hérna er vikið að einum slíkum hópi. Ég tel ekki efni til þess að taka slíka hópa út úr við þá afgreiðslu sem við erum hér að fjalla um núna. Það er nýbúið að afgreiða fjárlagafrv., það var gert fyrir nokkrum klukkustundum, þar sem allar línur eru lagðar í skattlagningu fyrir næsta ár á grundvelli gildandi laga og þess vegna tel ég ekki að efni séu til þess að samþykkja brtt. á þessu stigi málsins. En það getur vel verið að þetta sé eitt af því, og ég tel að svo sé, sem þyrfti að athuga við frekara framhald og frekari endurskoðun á skattalögum sem vissulega verður áfram í gangi á mínum vegum og fjmrn.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að það mætti taka sérstaklega á hvað varðar kjör og skattlagningu margra hópa í þjóðfélaginu. Það er auðvitað verið að gera það. Þetta eru ekki nema um 19 þúsund hjón eða fólk í sambúð sem koma til með að nýta sér þær breytingar sem frv. sjálft felur í sér. Eins og ég hef margsagt eru yfir 8 þúsund einstæðir foreldrar sem telja fram á síðasta ári, en hér er aðeins um að ræða úrbætur fyrir 1.927 einstæða foreldra, sem fá þessar sérstakar viðbótarbarnabætur upp á 31 þús. og hækkar það um 20 þús. kr., sem kostar 45 millj. Aðrar eins breytingar hafa nú verið gerðar á fjárlögum íslenska ríkisins og það að taka inn tillögu sem felur í sér viðbótarútgjöld upp á 45 millj. og ég býst við að þær forsendur sem við höfum rætt hér fram og til baka fyrir fjárlögunum gefi svo sem vonir um að þarna verði um tekjuafgang að ræða sem menn hafa ekki séð fyrir sem gæti dekkað þessa upphæð, þó tvöföld eða þreföld væri og jafnvel tíföld eða meira. En við leggjum eindregið áherslu á það að sjálfsögðu að þessi tillaga verði afgreidd þannig að einstæðir foreldrar eigi sama rétt og aðrir til að fá úrbætur í samræmi við það sem gerist í þeirri breytingu sem frv. ríkisstjórnarinnar felur í sér.

Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki mikið að bæta við það sem fram kom hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur sem skýrði vel sjónarmið okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í nefndinni. Ég taldi þó rétt að standa hér upp vegna þeirrar brtt. sem við flytjum þar sem það eru nokkur atriði til viðbótar því sem hv. þm. nefndi sem ég taldi rétt að koma á framfæri, ekki síst í ljósi þess sem fram kom í andsvörum hjá hæstv. ráðherra. Það olli mér vissulega vonbrigðum að hæstv. ráðherra skyldi setja fyrir sig formið á þessu máli og tæknilegar hindranir í því sambandi fremur en að ræða um efni brtt., sem hann að vísu fór nokkuð inn á í síðara andsvari sínu. Ég held að í þessu efni sé vilji allt sem þarf vegna þess að það eru alveg örugglega mörg fordæmi um það á þessu þingi og hægt að grafa það upp að fluttar hafi verið brtt. við 2. umr. mála sem ekki beinlínis voru beintengdar við ákvæði frv. sem á hverjum tíma er verið að flytja. Fyrir utan það, herra forseti, ef viljinn væri fyrir hendi til að taka inn slíka brtt. --- og hæstv. ráðherra ber fyrir sig að tillagan fái ekki eðlilega þingskapalega umræðu af því að eina umræðu vanti upp á það, þá er auðvitað ekkert í vegi fyrir því að forseti úrskurði þá að málið skuli fara í þrjár umræður. Það er auðvitað ekkert í vegi fyrir því að við sitjum undir slíkri umræðu ef vilji væri fyrir hendi. Herra forseti. Umhugsun um stöðu einstæðra foreldra vaknar óhjákvæmilega upp í tengslum við frv. um heimild hjóna eða sambýlisfólks til þess að nýta að fullu óráðstafaðan eða ónýttan persónuafslátt barna. Ég hef í gegnum árin flutt frv. um að heimila einstæðum foreldrum að nýta óráðstafaðan persónuafslátt barna sinna upp að ákveðnum aldri. Og nú þegar svigrúm skapast til þess að heimila hjónum og sambýlisfólki að nýta að fullu ónýttan persónuafslátt þá vaknar auðvitað þessi umræða, hvort ekki sé rétt á sama tíma að gera eitthvað fyrir einstæða foreldra. Margir hafa talað fyrir því að hjón og sambýlisfólk eigi að geta nýtt ónýttan persónuafslátt að fullu, að það eigi að vera eðlilegt svigrúm fyrir annan hvorn makann að vera heima til að vera hjá börnum. Þetta eru sjónarmið sem mér finnst mjög rétt og eðlileg. Ég styð þetta frv., ég vil taka það fram svo það valdi ekki misskilningi. En það kemur fram í útreikningi á ónýttum persónuafslætti hjóna eða sambýlisfólks við álagningu árið 1999, að rúmlega helmingur þeirra sem eru með ónýttan persónuafslátt er ekki með barn á framfæri. Þetta hlýtur að kalla líka á það að við berum aðeins saman stöðu einstæðra foreldra sem ekkert fá vegna þess skattalega svigrúms sem ríkisstjórnin telur sig hafa, sem ekkert fá við þessa breytingu og þá fyrstu breytingu sem ríkisstjórnin gerir á skattalögunum á nýju kjörtímabili, og menn reyni að skoða hvort ekki sé hægt á sama tíma að gera eitthvað fyrir einstæða foreldra. Ný skýrsla sem við höfum fengið hér á þingi, sem enn er órædd og sjálfsagt verður ekki tími til að ræða fyrr en þing kemur saman að loknu jólahléi, staðfestir raunverulega fátækt einstæðra foreldra. Í því sambandi má bera saman tekjur, atvinnutekjur, ráðstöfunartekjur og meðalheildartekjur einstæðra foreldra við tekjur hjóna sem nú fá mörg hver skattalegt hagræði af breytingunni sem við ræðum hér. Meðalheildartekjur einstæðra foreldra árið 1997 voru 1.440 þús. kr. en hjóna og sambýlisfólks 3.563 þús. kr. sem er 2,5 sinnum hærra. Ef við lítum á tekjurnar þá voru hjón með 250% hærri árstekjur en einstæðir foreldrar. Ef við tökum meðalráðstöfunartekjur, sem er kannski eðlilegri viðmiðun, þá voru einstæðir foreldrar á árinu 1997 með helmingi lægri ráðstöfunartekjur en hjón voru með árið 1997 eða 1.483 þús. kr. Þetta tek ég fram vegna þess að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn virðist ekkert ætla að gera fyrir einstæða foreldra nú þegar skattalegt svigrúm skapast til þess. Við skoðuðum þetta mál í efh.- og viðskn. og fengum m.a. útreikninga fjmrn. á ónýttum persónuafslætti einstaklinga 16--20 ára. Þar kemur fram að ef hann er miðaður við 16 ára aldurinn og fram til 20 ára aldurs, að báðum árum meðtöldum, þá er ónýttur persónuafsláttur þessara einstaklinga tæpir 2 milljarðar eða 1.933 milljónir. Ef við miðum við 16--18 ára aldurinn, ónýttan persónuafslátt einstaklinga á þeim aldri, þá hafa 10.400 einstaklingar á aldrinum 16--18 ára ónýttan persónuafslátt sem nemur 1,5 milljörðum kr. Það mundi sennilega kosta um 800 milljónir ef heimilt væri að nýta ónýttan persónuafslátt barna á aldrinum 16--18 ára. Ef það væri einskorðað við einstæða foreldra þá værum við sennilega að tala um sömu fjárhæð, um 400 milljónir sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. ætla nú að setja til að hægt sé að heimila að fullu að nýta persónuafslátt hjóna. Þetta er því líka spurning um forgang og það að meta stöðu hópa í ákveðnu skatta- og tekjusamhengi þegar við höfum skattalegt svigrúm til þess að gera betur við ákveðna þjóðfélagshópa eins og hér er verið að gera og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir rakti og vitnaði þar til umsagnaraðila sem komu á fund nefndarinnar. Þess vegna, herra forseti, höfum við leyft okkur að flytja hér litla brtt. Hún gengur út á að þessar sérstöku viðbótarbarnabætur, sem eru nú fyrir hendi og eru ekki háar, þær eru um 31 þús. kr. á ári, verði hækkaðar lítillega. Þær ganga til einstæðra foreldra með tvö börn yngri en sjö ára á sínu framfæri. Þar erum við að tala um 20 þús. kr. á ári. Einstæðir foreldrar sem fá viðbót vegna barna umfram eitt yngra en sjö ára eru 1.927 og fá þeir hana vegna 2.247 barna. Þetta kostar ekki mikið vegna þess að samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. mundi kostnaður við þessa hækkun nema um 45 millj. kr. á ári. Ég held að þar muni ekki voðalega miklu fyrir stöðu ríkissjóðs eða efnahagshorfur eins og við sjáum þær fram undan, þó að rétt fyrir jólin, í 23 milljarða tekjuauka umfram fjárlagafrv. árið 1999, yrðu veittar 45 millj. kr. til einstæðra foreldra með þessi 2.247 börn á framfæri sínu. Þess vegna er tillagan flutt, herra forseti. Við í minni hluta efh.- og viðskn. erum hér að freista þess að ná fram smákjarabót fyrir einstæða foreldra sem eru með tvö börn á framfæri sínu yngri en sjö ára. Herra forseti. Lokaorð mín eru þau að viðbrögð hæstv. fjmrh. við þessari tillögu valda mér miklum vonbrigðum og tala ég þar örugglega fyrir munn einstæðra foreldra sem margir búa við mikla fátækt. Þessi viðbrögð hæstv. ráðherra hljóta líka að valda þeim miklum vonbrigðum.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir má ekkert aumt sjá. Um daginn miskunnaði hún sig yfir Kaupþing í baráttu þess fyrirtækis við hæstv. forsrh. Nú eru það einstæðir foreldrar sem njóta miskunnar hennar og hún ætlar að laga stöðu þeirra. En hver á þá eiginlega að borga skattana, herra forseti? Ég spyr hv. þingmenn: Hver á að borga skattana ef það eru ekki einstæðir foreldrar og hjón? Þannig er að til mín hefur komið margt sambýlisfólk og hjón sem segjast vera að borga mörg hundruð þúsund á ári fyrir að skilja ekki, að vera ekki einstæðir foreldrar úti í bæ. Grófustu dæmin sem ég hef séð eru um hálf milljón sem fólk getur sparað sér á því að skilja, á því að bóndinn sem oft er með hærri tekjurnar flytji heim á hótel mömmu og konan njóti hærri barnabóta, leikskólaforgangs, lægri leikskólagjalda, húsaleigubóta o.s.frv. Ég held nefnilega, herra forseti, að þeir sem kannski eru í verstri stöðu séu hjón með þrjú eða fleiri börn. Þá borgar sig ekki fyrir annan aðilann, yfirleitt konuna, að vinna. Þannig þarf annað hjónanna að vinna fyrir fjórum eintaklingum fyrir utan sjálfan sig. Hann þarf af tekjum eins að fæða fimm. Þessir aðilar eru kannski hvað verst settir. Ég er á móti þessari brtt. Ég held að farið sé að halla um of á hjón með nokkuð mörg börn.

Herra forseti. Æ, æ. Mikil lifandis skelfingar ósköp er oft erfitt að skilja hv. síðasta ræðumann. Útúrsnúningarnir sem hann stundum getur látið renna upp úr sér í þessum ræðustól. Hvenær hef ég verið að taka upp hanskann fyrir Kaupþing? Þetta er bara bull hjá hv. þm. Nú vil ég leggja fyrir þingmanninn eina spurningu af því hann virðist vera mjög mikið á móti einstæðum foreldrum, það hefur ítrekað komið í ljós í þessum ræðustól undanfarin ár. Hér kemur fram og er staðfest í skýrslu sem félmrh. hefur lagt fyrir þingið að meðalráðstöfunartekjur einstæðra foreldra árið 1997 voru helmingi lægri en ráðstöfunartekjur hjóna. Þá tökum við með barnabætur og allt sem fólkið fær. Yfirleitt eru ráðstöfunartekjur þeirra ekki nema 50--70 þús. kr. og varla ætlast hv. þm. til þess að einstæðir foreldrar borgi skatt af því. Þetta eru helmingi lægri ráðstöfunartekjur, þegar allt er tekið með, en er hjá hjónum --- um 1.400 þúsund á ári, liðlega 100 þús. þá á mánuði. Treystir hv. þm. sér, einn með tvö börn, að lifa af 100 þús. kr. á mánuði? Hvað þá af 70 þús. kr. sem sumir hafa? Getur hv. þm. gefið þessu fólki uppskrift að því hvernig lifa á út mánuðinn á 70 þús. kr., fólki sem kannski er ekki í eigin íbúð og þarf að borga 50--60 þús. kr. í húsaleigu? Þessi þingmaður ætlast auk þessa til, eins og fram kom hjá honum hér áðan, að þetta fólk borgi skatt. Þetta fólk sveltur, herra forseti, margir hverjir einstæðra foreldra. Það staðfestir þessi skýrsla. Mér finnst það til skammar að hv. þm. skuli senda einstæðum foreldrum, sem varla eiga til hnífs og skeiðar nú rétt fyrir jólin gusu eins og hann sendi hér áðan.

Herra forseti. Ég hef ekkert á móti einstæðum foreldrum, alls ekki. Ég held að þar séu margir í erfiðri stöðu. Hins vegar er búið að bæta stöðu þeirra mikið. Í tölunum sem hv. þm. las úr eru t.d. námsmenn á námslánum hjá LÍN. Námslánin eru ekki talin til tekna. Þeir hafa að sjálfsögðu mjög lágar tekjur. Inn í þetta koma líka öll þau dæmi, ég þekki tvö dæmi þess, að fólk segist ekki búa saman en býr að sjálfsögðu saman. Þá er annar aðilinn gjarnan með mjög lágar tekjur og hinn með mjög háar tekjur. Þeir eru báðir einstæðir á pappírnum, annar reyndar einstæður með börn, þ.e. sá með lágu tekjurnar. Hinn er einstæður án barna, sá með háu tekjurnar. Þannig að þessi tölfræði getur verið svona og svona. Hvort ég treysti mér til þess að lifa af 70 þús. kr.? Ja, það fer eftir því hvað ég leyfi mér. Það er alltaf þannig. Ég hef lifað af 70 þús. kr., herra forseti, þegar ég var í námi. Það þótti bara ekkert merkilegt.

Og varstu með börn?

Ég var með tvö börn, já. En ég ætla ekki að blanda mínum málum inn í þetta, herra forseti, eins og hv. þm. vill alltaf gera. Ég held að ef fólk lendir í vandræðum þá höfum við sveitarfélögin og félagshjálp þeirra til að taka við og sveitarfélögin gera það yfirleitt nokkuð þokkalega. Ég held að við þurfum líka að skoða stöðu foreldra, hjóna með börn, sérstaklega þar sem eru mörg börn og aðeins einn aðili getur unnið.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. iðulega draga fram einhverja aðila sem hann þekkir sem svindla á kerfinu, eftir því sem hann segir, með því að skilja til að ná sér í einhverjar bætur og alhæfa síðan yfir allan hópinn. Það eru alltaf til einhverjar undantekningar sem eru að reyna að spila á kerfið, bæði í þessum hópi og annars staðar. Eigum við að dæma alla sem skattsvikara þó að einhverjir steli undan skatti? Það má ekki alhæfa svona yfir allan hópinn. Einstæðir foreldrar eru mjög stór hópur hjá félagsmálastofnunum og þurfa að leita sér aðstoðar þangað. Einstæðir foreldrar eru rúmlega þriðjungur þeirra sem leituðu sér aðstoðar hjá Reykjavíkurborg, svo dæmi sé tekið. Ég held að við verðum að viðurkenna að launin hér á landi og framfærslan, sem er mjög þung og erfið, eru þannig að tveir verða að standa undir framfærslu heimilisins til að hægt sé að skrimta út mánuðinn. Flestir viðurkenna að það þarf tvær fyrirvinnur. Við sjáum það af niðurstöðu þessarar skýrslu að hjón eru með 250% hærri árstekjur en einstæðir foreldrar. Þó eru mörg hjón ekkert ofsæl af sínum launum. Margt hjóna- og sambýlisfólk er með meðaltekjur og hefur það skítt. Staðan er hins vegar svoleiðis að einstæðir foreldrar, mjög stór hópur þeirra, hafa það mjög slæmt. Allar tölur sýna að tekjur þeirra og kaupmáttur hefur hækkað miklu minna en hjá öðrum. Það hefur ekki verið mikið gert í þessu góðæri en við erum hér að gera tilraun til að rétta aðeins af hag einstæðra foreldra í þessari umræðu þegar við höfum örlítið skattalegt svigrúm til að taka á málum.

Herra forseti. Það frv. sem er til umræðu gerir ráð fyrir því að heimilt verði að millifæra ónýttan persónuafslátt að fullu milli maka og að sú breyting komi til framkvæmda í áföngum að fullu á árinu 2003. Allítarlegar umræður hafa farið fram um þetta efni og ætla ég ekki að fara að endurtaka það sem hér hefur verið sagt. Í fyrsta lagi vil ég þó nefna að þetta mál fjallar um grundvallaratriði í skattkerfinu og þá fyrst og fremst hvernig við viljum líta á hina skattalegu einingu. Viljum við líta á einstaklinginn sem skattalega einingu eða viljum við horfa til fjölskyldunnar? Ef við viljum horfa til fjölskyldunnar, hvernig viljum við skilgreina fjölskylduna? Ætlum við að líta á hjón eða sambýlisfólk sem skattalega einingu, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., eða viljum við horfa til fjölskyldunnar allrar, barnanna líka? Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að í grundvallaratriðum er ég á því að líta á hjón sem tvo einstaklinga. Hins vegar finnst mér mikilvægt að styrkja fjölskylduna og verði það ofan á að samþykkja þetta frv. styð ég eindregið þá tillögu sem fram er komin frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur og Jóhönnu Sigurðardóttur. Eins og fram kom í máli Margrétar Frímannsdóttur hefði ég verið meðflm. á þessari brtt. ef ég hefði verið á landinu en ég var erlendis í störfum fyrir Alþingi. En í brtt., sem þingmennirnir leggja fram, er lagt til að sérstakar viðbótarbarnabætur sem eru nú greiddar til einstæðra foreldra með börnum umfram eitt, sé barnið yngra en sjö ára, verði hækkaðar um 20 þús. kr. ári. Með þessu móti yrði útgjaldaauki um 45 milljónir en þess má geta að þegar millifæranlegur persónuafsláttur er kominn til sögunnar að fullu, orðinn 100%, felur það í sér útgjaldaauka eða öllu heldur tekjutap fyrir ríkissjóð um 400 millj. kr. Þegar litið er á umsagnir sem Alþingi hafa borist um þetta frv. er viðkvæðið yfirleitt það að aðilar hefðu kosið aðra forgangsröðun, jafnvel þau samtök sem eru fylgjandi þessari skattbreytingu leggja áherslu á aðra forgangsröðun. Það kemur t.d. fram í ályktun frá Öryrkjabandalagi Íslands. Hið sama er upp á tengingnum hjá BSRB. Þar er reyndar vísað til þess að í ályktun síðasta þings BSRB um skattamál komi fram stuðningur við fullnýtanlegan persónuafslátt maka en auk þess er lagt til að heimilt sé að nýta persónuafslátt barna á aldrinum 16--21 árs. Í niðurlagi yfirlýsingar BSRB segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þeirra markmiða sem sett eru fram í stefnumörkun BSRB hafa samtökin talið brýnast að skattleysismörkin séu hækkuð og þau látin fylgja launaþróuninni í landinu og að gripið sé til annarra ráðstafana sem bæta stöðu tekjulágs fólks.`` Í svipaðan streng er tekið í ályktun Alþýðusambands Íslands sem er allítarleg. Þar er einnig vakin athygli á því að önnur forgangsröðun hefði verið heppilegri. Í álitsgerðum sem koma frá þessum tveimur stærstu heildarsamtökum launafólks er sérstaklega vikið að þróun skattleysismarka á liðnum árum og bent á að þau hafi ekki fylgt launaþróun í landinu og það hafi valdið því að skattbyrðar á tekjulágt fólk og millitekjuhópa hafi aukist. Einnig er þess að geta að hlutur barnafólks hefur verið rýrður. Þrátt fyrir öll kosningaloforðin og allar heitstrengingarnar hafa barnabætur minnkað í krónum talið. Þannig er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar sem endanlega var samþykkt í morgun að barnabætur á næsta ári verði 320 millj. kr. lægri en þær eru á þessu ári. Í ljósi þeirrar forgangsröðunar, sem var í reynd samþykkt með atkvæðagreiðslu í morgun, hlýtur þessi tillaga ríkisstjórnarinnar að vekja nokkra furðu. Þannig var ákveðið að taka af fötluðum á fjórða hundrað milljónir á komandi ári. Á fjórða hundruð millj. kr. eru teknar úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Framkvæmdasjóður aldraðra er einnig skertur og við þekkjum öll hvernig farið hefur með grunnlífeyri og tekjutryggingu fatlaðra og aldraðra á liðnum árum og hvað þar er á döfinni. Ég vek athygli á því að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er röng. Ég mun hins vegar ekki greiða atkvæði gegn þessari tillögu ríkisstjórnarinnar en vek mjög eindregið athygli á þessu. Hver vill borga skatta? sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hverjir eiga að borga skatta? Ég er mikill skattasinni sjálfur vegna þess að ég vil öfluga velferðarþjónustu í landinu. Ég vil verja þessum skatttekjum skynsamlega og ég vil að þeirra sé aflað á réttlátan hátt. Þar kemur forgangsröðunin jafnan fyrst til álita. Í þessu efni er fogangsröðunin röng þótt um málefnið kunni að ríkja allbreiður stuðningur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Undir þetta nál. rita reyndar fjórir nefndarmenn með fyrirvara, þau hv. þm. Pétur Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson. Fyrirvari þeirra mun væntanlega koma fram er þau gera grein fyrir máli sínu á eftir. Frv. þetta gengur út á í fyrsta lagi að sameina Tryggingarsjóð viðskiptabanka og Tryggingarsjóð sparisjóða, þó með því að settur er upp sérstakur lánasjóður sem tengist sparisjóðadeildinni. Í öðru lagi er það nýmæli að tekið er upp sérstakt tryggingakerfi vegna verðbréfaviðskipta. Þetta frv., ef að lögum verður, mun leysa af hólmi þau lög sem gilda núna um Tryggingarsjóð viðskiptabanka og innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða. Það var líklega 1996 sem þessum lögum var breytt síðast og þá var mikil umræða um það sameina Tryggingarsjóð viðskiptabanka og Tryggingarsjóð sparisjóða. Af því varð ekki vegna þess að það náðist ekki samkomulag um ýmis atriði sem skiptu máli í því sambandi. Því er það fagnaðarefni að nú skuli hafa tekist að ná öllum fjármagnsmarkaðnum saman í einn tryggingarsjóð. Það styrkir einfaldlega alla þessa starfsemi og gefur sjóðnum þá meiri möguleika til þess að grípa inn í ef á þarf að halda. Vonandi verður þetta samt sjóður sem getur safnast upp og aldrei þarf að greiða úr. Reynslan sýnir þó að óvarlegt er að gera ráð fyrir því. Þess vegna er þetta tryggingakerfi sett á fót og reynt að haga því þannig að það sé með eðlilega tryggingafræðilega stöðu gagnavart þeirri áhættu sem er í þessum viðskiptum. Nefndin sendi þetta mál til umsagnar þeirra aðila sem við þetta þurfa að búa eða hafa skoðun á þessu og fékk umsagnir og kallaði menn á sinn fund. Lagðar eru til breytingar á frv. af hálfu nefndarinnar. Þessar breytingar eru í fimm liðum. Í fyrsta lagi er það varðandi 4. gr. frv. sem snýr að skipan stjórnar og ráðningu framkvæmdastjóra. Gert er ráð fyrir því að viðskiptaráðherra tilnefni fulltrúa innstæðueigenda og fjárfesta sem áheyrnaraðila með málfrelsi og tillögurétt í stjórn sjóðsins, til að þeir geti fylgst með starfsemi hans. Reiknað er með því að slíkur fulltrúi komi frá Samtökum fjárfesta. Enn fremur er gert ráð fyrir því að stjórn sjóðsins skuli á a.m.k. tveggja ára fresti gera ráðherra grein fyrir afstöðu sinni til lágmarkseignar sjóðsins skv. 6. og 7. grein. Í því felst að stjórn sjóðsins meti á grundvelli tryggingafræðilegra forsendna stöðu sjóðsins og gefi út formlegt mat á því hvort hún telji að eignir sjóðsins séu nægar og ef ekki þá hverjar þær þurfi að vera til þess að þær teljist nægilegar. Það fari sem sé fram einhvers konar formlegt tryggingafræðilegt mat á vegum stjórnarinnar sem verði síðan sent formlega til ráðherrans. Í 2. lið brtt. er gert ráð fyrir breytingu á 6. gr. en meginefni þeirrar brtt. er að kveða nánar á um ábyrgðaryfirlýsingar sem gefnar eru út ef þarf að greiða inn í sjóðinn. Í frv. er 6. gr. ekki með neinni nákvæmri lýsingu á ábyrgðaryfirlýsingunni en í tillögu nefndarinnar er gert ráð fyrir því að nokkuð ítarlega sé kveðið á um það hvernig ábyrgðaryfirlýsingu skuli háttað. Þriðji liður brtt. snýr enn fremur að því sama en nú gagnvart verðbréfafyrirtækjum en ekki bönkum en er sambærilegs eðlis. Við 4. lið brtt. er gert ráð fyrir því að ef aðildarfyrirtæki sinnir ekki skyldum sínum gagnvart sjóðnum sé hægt að beita dagsektum og síðan afturkalla starfsleyfi þeirra ef sektirnar skila ekki tilætluðum árangri. Ef aðildarfyrirtæki uppfyllir ekki skyldu sína gagnvart sjóðnum samkvæmt lögum þá skal stjórn hans tilkynna ráðherra og Fjármálaeftirlitinu. Þá fer í gang ferli þar sem reynt er að fá viðkomandi aðila til að bæta úr en sé það ekki gert getur stjórn sjóðsins að fengnu áliti Fjármálaeftirlitsins lagt dagsektir á fyrirtækið. Þær geta numið 50--500 þús. kr. á dag. Í 5. lið brtt. er kveðið hreint á um að sjóðurinn yfirtaki þá eignir og skuldir Tryggingarsjóðs viðskiptabanka og innstæðudeildar Tryggingarsjóðs sparisjóða. Tryggingarsjóður viðskiptabanka og innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða verði bæði lögð niður frá þeim tíma en lánadeild sem hefur starfað á vegum sparisjóðanna mun starfa áfram. Þetta eru þær breytingar á frv. sem boðaðar eru af hálfu nefndarinnar. Mál þetta var allmikið rætt í nefndinni og um þær breytingar sem hér eru lagðar fram varð samstaða en hins vegar lýsti ég því fyrr að hv. nefndarmenn hafa nokkra fyrirvara sem koma þá fram í brtt. sem þeir flytja.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum er að mörgu leyti mjög gott og þetta horfir til bóta, í fyrsta lagi það að sameina þá tvo sjóði sem starfa í dag til tryggingar innstæðu sparifjáreigenda, það bætir og eykur öryggi innstæðueigenda, sem er grunnsparnaður og mjög mikilvægt að vernda. Það er nefnilega þannig, herra forseti, að bankinn eða sparisjóðurinn skuldar sparifjáreigandanum innstæðuna og það er um að ræða tugi milljarða sem bankakerfið á Íslandi skuldar innstæðueigendum. Það er verulega mikið atriði þar sem um skuld er að ræða að gætt sé að tryggingu þessara innstæðna ef eitthvað kemur upp á, ef bankastofnun eða innstæðustofnun, sparisjóður eða banki, verður gjaldþrota. Þá eru þetta nefnilega almennar kröfur í þrotabúið og geta farið mjög illa. Þar sem oft er um að ræða einstaklinga sem eru ekki fjárhagslega vel stæðir er mjög mikilvægt og þykir alls staðar mikilvægt að gæta hagsmuna þeirra. Til viðbótar við þessi lög um innstæðutryggingar erum við með bankaeftirlit, sem gætir mjög vel að stöðu bankanna og innstæðustofnana, við erum með CAD-reglur, sem tryggja að eigið fé fari aldrei undir ákveðið lágmark, og við erum með kröfur um eigið fé og alls konar tryggingar til að vernda hinn almenna sparifjáreiganda. Það mál sem við fjöllum um er EES-mál, þ.e. Evrópusambandið er búið að samþykkja reglugerð sem á að tryggja stöðu innstæðueigenda og fjárfesta. Þá erum við komin að hinum endanum sem eru fjárfestar sem hafa keypt og eru að kaupa hlutabréf sem er allt önnur áhætta en innstæða í banka. Fjárfestir sem kaupir hlutabréf gerir sér vonir um hækkun á gengi og hærri arð en gengur og gerist um vexti af innstæðum en tekur í kaupbæti áhættu af því að gengi bréfanna lækki eða þau verði jafnvel verðlaus, að bréf verði verðlaus ef viðkomandi hlutafélag verður gjaldþrota. Þetta er áhætta þess sem er að vinna á hlutabréfamarkaði. Þeir sem fjárfesta þar eiga að vera meðvitaðir um þá áhættu. Til að tryggja þessa aðila hafa verið sett mjög viðamikil lög hér á landi, sérstaklega eftir gjaldþrot Ávöxtunar um árið. Að mörgu leyti eru lög til að tryggja stöðu fjárfesta sterkari og nákvæmari og betur útfærð en lög sem gilda um banka enda nýrri. Í fyrsta lagi eru fjármunir fjárfesta hjá verðbréfafyrirtækjum sérgreindir á nafni viðkomandi aðila þannig að ef verðbréfafyrirtæki verður gjaldþrota gerist ekkert með innstæðuna, hún er í eigu viðkomandi aðila, nema um sé að ræða samhliða gjaldþrotinu einhver mistök eða misferli starfsmanna fyrirtækisins. Til þess að hindra það höfum við mjög sterkt bankaeftirlit með þessum fyrirtækjum eins og ég gat um áðan, að mörgu leyti strangara en með innlánsfyrirtækjunum. Síðan er eiginfjárkrafa til verðbréfafyrirtækja sem er mjög há, tugir milljóna, og svo er að auki starfsábyrgðartrygging fyrirtækjanna og lykilstarfsmanna þeirra. Það er því nærri útilokað, herra forseti, að það verði tjón á þessu sviði. Það þurfa þá að koma til nokkuð stórfelld mistök eða misferli sem fer saman við gjaldþrot viðkomandi fyrirtækis. Þá hafi sem sagt allt bilað, starfsábyrgðartryggingin, eiginfjárkrafan, bankaeftirlitið o.s.frv. Þetta er nærri því útilokað. Vegna þess að eðli þessara fjárfestinga er allt annað en eðli innstæðna þar sem fólk er að leggja fram sparifé sitt og treystir því að fá peninga sína til baka og fær alltaf sína peninga til baka, þá tel ég algjörlega ástæðulaust að vera með slíka tryggingu eins og hér er gert ráð fyrir, að mynda sjóð fyrir þessari áhættu. Sjóðurinn er enda mjög lítill, hann er aðeins 100 milljónir og á móti 2.500 milljónum sem verða í þessum innstæðutryggingarsjóði, þ.e. tryggingarsjóðnum fyrir innstæðunum. Starfsábyrgðir verðbréfafyrirtækja og lykilstarfsmanna þeirra eru settar á samkvæmt reglugerð og ráðherra er í lófa lagið, ef það kemur í ljós að reglur EES eru ekki uppfylltar hér á landi, að auka og bæta þær starfsábyrgðartryggingar þannig að þær nái þeim tryggingum sem um er talað. Upphæðir upp á 100 milljónir eru ekkert sjaldgæfar í slíkum tryggingum á fjármálamarkaðnum. Ég sé því enga ástæðu til þess að vera að búa til enn einn sjóðinn og enn eina stofnunina til þess að tryggja þetta. Það er nefnilega þannig, herra forseti, að allt sem er myndað á þennan hátt er greitt af einhverjum. Í þessu skyni hef ég lagt fram brtt. sem taka út þennan tryggingarsjóð fyrir fjárfesta, þessar 100 milljónir sem á að mynda á fimm árum eða eitthvað slíkt með greiðslum frá verðbréfafyrirtækjunum. Að sjálfsögðu er það á endanum greitt af viðskiptavinum fyrirtækjanna, þ.e. þeim sem eru að fjárfesta í verðbréfum. Herra forseti. Þetta virðist vera mjög lítið mál og er líka lítið mál og alveg furða að maður skuli nenna að standa í þessu. Margir segja að það muni ekkert um einn kepp í sláturtíðinni en það er nefnilega þannig að það er stöðugt hér á hinu háa Alþingi verið að búa til svona sjóði, búa til stofnanir, búa til gjaldstofna, auka pínulítið hér og auka pínulítið þar. Þetta gengur svona allan daginn. Ég minni á frv. um brunatryggingar, 285. mál þar sem á að stofna landsskrá fasteigna, allt ljómandi gott og fínt. Það á að hækka gjaldið til hennar úr 0,025% af fasteignamati upp í 0,1% af fasteignamati, ósköp ómerkilegt og lítið og munar ekkert um það. Á 10 millj. kr. fasteign, sem er svona meðal fjögurra til fimm herbergja íbúð, á að hækka gjaldið úr 250 kr. í þúsundkall. Hvern munar um það á ári? Hvern munar um svona smotterí? Hvað munar verðbréfafyrirtækin um 100 milljónir? Ekki nokkurn skapaðan hlut. En þegar stöðugt er verið að bæta svona litlum steinum á klárinn sem dregur allt velferðarkerfið, þ.e. skattgreiðandann, þá fer hann að kikna og slaga. Það er stöðugt verið að bæta á hann hér og þar. Ég nefni ofanflóðasjóð sem dæmi, þá var bætt pínulítið ofan á fasteignaeigendur í landinu og stöðugt er verið að bæta pínulitlu hér og pínulitlu þar. Sá sjóður sem við stöndum frammi fyrir upp á 100 milljónir, sem er algjörlega óþarfur eins og ég rökstuddi áðan, herra forseti, er enn ein steinvalan á klárinn sem dregur allt velferðarkerfið. Það er mjög mikilvægt að klárinn sé sprækur svo hann geti dregið hið raunverulega velferðarkerfi. Ég tel að þessi tryggingarsjóður, sem er óþarfur, sé ekki hluti af velferðarkerfinu. Það eru engar líkur á að þetta komi upp og auk þess, eins og ég er margbúinn að geta um eru þeir aðilar sem fjárfesta í verðbréfum að taka áhættu. Ég er því á móti þessu af þeirri ástæðu að hér er enn ein steinvalan sem bætist við okið sem er á klárnum, skattaklárnum sem dregur velferðarkerfið. Mér er nefnilega mikið í mun að velferðarkerfið fái fjármuni og geti verið skilvirkt og sterkt. Það má eflaust vera miklu ódýrara þó að það skili jafnvel meiri velferð en það gerir í dag. Það má gera það örugglega miklu skilvirkara. En við þurfum að gæta að því að sá klár, sem dregur velferðarkerfið og alveg sérstaklega núna undanfarið hefur gerst mjög sprækur og staðið undir svokölluðu góðæri, sé ekki lestaður, það séu ekki lagðar stöðugt meiri kvaðir á skattaklárinn sem dregur velferðarvagninn. Þess vegna er ég á móti þessu og hef lagt fram brtt. um að leggja niður þennan hundrað millj. kr. sjóð sem er ekki neitt neitt í öllu þessu sem við erum að tala um. Ég er auk þess með tillögur um það að breyta stjórninni þannig að inn komi einn fulltrúi til viðbótar. Þeir eru fimm fyrir og þegar farið var að skoða það mál nákvæmlega kom í ljós að aðalvandinn við sameiningu þessara sjóða voru stjórnarmennirnir og stjórnarsætin. Búið að ganga mjög tryggilega frá því hvaðan þessir stjórnarmenn ættu að koma og varð engu um hnikað þannig að lausnin fólst í því að bæta við einum. Það áttu að koma tveir frá bönkunum, einn frá sparisjóðunum, því varð ekki haggað. Þetta er svo mikilvægt. Síðan áttu að koma tveir tilnefndir af ráðherra og það kom upp úr dúrnum að annar er frá fjmrn. og hinn frá viðskrn. Það var líka mjög mikilvægt. Það eru örugglega einhverjir aðilar þar sem passa það að þeir haldi stöðum sínum. Því varð það niðurstaða hjá mér að bæta við einum, sem er raunverulegur fulltrúi þeirra sem verið er að tryggja. Það er nefnilega svo að þessir sjóðir eru til að gæta hagsmuna innstæðueigenda en ekki starfsmanna ráðuneytanna eða starfsmanna bankanna. Ég legg til að það verði bætt inn einum, sjötta manni í stjórn, sem er fulltrúi sparifjáreigenda, hver sem hann nú er. Reyndar er til Félag fjárfesta og það er sennilega sá aðili sem mundi tilnefnda þarna í. En ég tel mjög mikilvægt að þeir aðilar, þ.e. sparifjáreigendur sem eiga allt undir því að þessi sjóður starfi rétt og vel, fái einn mann í stjórn þarna.

Herra forseti. Efni þessa frv. er að gert er ráð fyrir að Tryggingarsjóður viðskiptabanka og innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða sameinist, auk þess sem komið verði á fót tryggingakerfi fyrir fjárfesta í tengslum við tilskipun Evrópusambandsins. Ég hef skrifað undir nál. efh.- og viðskn. ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur með fyrirvara, en fyrirvari okkar lýtur að lágmarksvernd og skipan í stjórn Tryggingarsjóðs. Ef ég byrja fyrst, herra forseti, á tryggingaverndinni þá er 10. gr. ein mikilvægasta grein frv. að því er varðar tryggingavernd fyrir innstæðueigendur en í 10. gr. segir: ,,Nú hrökkva eignir viðkomandi deildar sjóðsins ekki til þess að greiða heildarfjárhæð tryggðra innstæðna, verðbréfa og reiðufjár í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum og skal þá greiðslu úr hvorri deild skipt þannig milli kröfuhafa að krafa hvers þeirra allt að 1,7 millj. kr. er bætt að fullu en allt sem umfram er þessa fjárhæð skal bætt hlutfallslega jafnt eftir því sem eignir hvorrar deildar hrökkva til.`` Þá vaknar sú spurning hvort hér sé um að ræða nægjanlega tryggingavernd þegar kröfuhafar eða innstæðueigendur eru tryggðir raunverulega upp að 1,7 millj. með inneignir sínar, sem er þá bætt að fullu, en hlutfallslega eftir því sem eignir sjóðsins hrökkva til varðandi það sem eftir stendur af innstæðunum. Að því lýtur sú brtt. sem við höfum gert og verð ég að segja, herra forseti, að ég hef haft nokkrar áhyggjur af þeirri fjárhæð sem þarna er tilgreind. Við í minni hlutanum kölluðum eftir nokkrum upplýsingum frá ráðuneytinu til að geta lagt mat á þá tryggingavernd sem þarna kemur fram og þá tryggingavernd sem er í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Vil ég með nokkrum orðum fara yfir það hvernig málið stendur að því er varðar tryggingaverndina í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Þar kemur fram að flest EES-ríki tryggja innstæðueigendur og fjárfesta einungis að því fjárhæðarmarki sem áskilið er sem lágmark í tilskipum ESB, sem er 20 þús. evrur, og sum ríkin nýta sér heimild í tilskipun til að tryggja einungis 90% af innstæðum á verðbréfum upp að 20 þús. evrum, þ.e. sjálfsáhætta innstæðueigenda og fjárfesta er 10%. En frá þessu eru undantekningar. Hvað innstæðutryggingar varðar eru Finnland og Noregur veigamestu undantekningarnar. Í Finnlandi eru innstæður tryggðar að fullu. Það er sem sagt ekkert þak sett á eins og er í því frv. sem við hér ræðum upp á 1.700 þús. sem er nálægt því sem áskilið er sem lágmark í tilskipun ESB. Í Noregi er tryggingaverndin allt að 250 þús. evrur, sem er margfalt það sem lágmarkið er í tilskipuninni og margfalt það sem hér er lagt til að verði tryggingavernd fyrir innstæðueigendur hér á landi. Það er rúmlega tífalt meira raunverulega en ESB-tilskipunin gerir ráð fyrir. Einnig bjóða Svíþjóð, Danmörk, Frakkland, Bretland og Portúgal, og Ísland er reyndar einnig í þeim hópi, heldur meiri vernd en áskilið er sem lágmark. Er það raunverulega mjög lítið sem gert er ráð fyrir í 10. gr. frv. að við bjóðum sem lágmarksvernd umfram þær 20 þús. evrur sem áskilið er. Bretland sker sig úr varðandi tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þar eru fjárfestar tryggðir fyrir allt að 5,7 millj. kr. og fjárfestar eru tryggðir gegn slæmri ráðgjöf verðbréfafyrirtækja og er nokkuð athyglisvert að það skuli vera tryggt fyrir slæmri ráðgjöf verðbréfafyrirtækja. Ef ég man rétt hefur á þetta reynt þar sem þetta hefur verið gert eins og í Bretlandi. Lágmarkstryggingin fyrir íslenska innstæðueigendur í dag eru 22 þús. evrur en lágmarkið í tilskipuninni eru 20 þús. evrur. Í þeim upplýsingum sem við kölluðum eftir báðum við um það að nefndin fengi upplýsingar hver væri inneign að meðaltali hjá hverri innlánsstofnun og verðbréfafyrirtæki og fjölda einstaklinga með innstæður undir 1.700 þús., þ.e. undir því lágmarki sem tryggir innstæðueigendum fullar greiðslur ef illa fer í þeim banka sem þeir eiga sparifé sitt geymt í. Þá kemur í ljós að ráðuneytið hafði óskað eftir þessum upplýsingum hjá einum viðskiptabanka og samþykkti hann að taka saman þessar upplýsingar. Eingöngu voru teknir með í útreikningana innstæður yfir 10 þús. kr. en um helmingur innlánsreikninga í viðkomandi viðskiptabanka er með innstæður undir þeirri fjárhæð. Meðalinnstæða þeirra innstæðueigenda sem voru með hærri innstæðu en 10 þús. en undir 1.700 þús. kr. var 544.965 kr. Nú skal ég ekki segja hversu marktæk þessi úttekt eða könnun er sem gerð var hjá einum banka og hvort hægt sé að alhæfa það yfir allar bankastofnanir og sparisjóði að 93% af innstæðum séu undir þessum 1.700 þús. sem frv. sem við fjöllum hér um setur sem tryggingavernd sem tryggir að fullu þessar innstæður en hlutfallslega það sem þar er umfram. Síðan eru reglur um starfsábyrgðartryggingar sem hv. síðasti ræðumaður kom nokkuð inn á sem hann taldi að ætti að duga varðandi fyrirtæki í verðbréfaþjónustu og mælti gegn þeirri tryggingavernd sem hér er gert ráð fyrir varðandi verðbréfin og stofnun á nýjum sjóði, eins og hann kallaði það, með 100 millj. kr. eign. Ég get út af fyrir sig tekið undir margt af því sem fram kom í máli Péturs H. Blöndals varðandi þann þátt málsins. Reyndar er það svo, og ég man ekki hvort hann kom inn á það, að umsagnaraðili einn eins og FBA segir: ,,Sé ástæða til að veita fagfjárfestum, stofnanafjárfestum eða opinberum aðilum aukna vernd, er eðlilegra að slíkt sé gert með hækkun fjárhæðar og breytingum á lágmarksskilmálum lögbundinna trygginga.`` Ég hygg að það sé það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er að tala fyrir og er út af fyrir sig margt sem mælir með því þó að við sem skipum minni hlutann, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, Ögmundur Jónasson og sú sem hér stendur, tökum ekki sérstaklega undir eða gerum brtt. við. Ég held að full ástæða sé til þess að við förum sömu leið og er hjá Finnum og reyndar Norðmönnum, að hafa fulla tryggingavernd fyrir innstæðueigendur og að því lýtur brtt. okkar. Ég held að það muni ekki breyta mjög miklu varðandi innlegg í sjóðinn sem á að vera 1% af meðaltali tryggðra innstæðna, þó gæti það verið að það breytti einhverju lítillega þannig að það þyrfti að leggja meira en þetta 1% inn, en verði þessi tillaga samþykkt við 2. umr. þá munum við að sjálfsögðu skoða það í 3. umr. hvort rétt sé að breyta því sem áskilið er í 6. gr. frv., þ.e. um heildareign innstæðudeildar sjóðsins, hvað það skuli vera að lágmarki. Það er auðvitað freistandi, herra forseti, að fara nokkuð yfir stöðuna í bankakerfinu í tengslum við það að við erum að ræða Tryggingarsjóð og tryggingavernd fyrir þá sem geyma peninga sína og sparifé hjá innlánsstofnunum. Það er auðvitað margt núna í bankakerfinu sem veldur ákveðnum áhyggjum og sem kallar á það að við höfum hér öflugan tryggingarsjóð sem getur staðið undir því að mæta skakkaföllum í bankakerfinu. Að vísu er það svo ef hér verður eitthvað mikið bankahrun líkt og varð í Noregi fyrir um tíu árum þegar norski ríkissjóðurinn þurfti að koma til móts við það mikla bankahrun sem þar varð með 50 milljörðum kr., þá er þetta hvergi nærri nóg sem við erum hér að leggja til. Auðvitað vonar maður að svo fari ekki hér. En það er margt sem veldur áhyggjum í bankakerfinu, eins og mikil útlánatöp sem hafa verið á umliðnum árum, þó að á því hafi orðið nokkrar breytingar, útlánatöpin í bankakerfinu hafa verið alveg gífurlega mikil, námu t.d. á árunum 1993--1997 hjá Landsbanka og Búnaðarbanka, á þessu fjögurra ára tímabili, um 14 milljörðum kr., sem voru að vísu aðallega hjá lögaðilum. En það eru auðvitað gífurlega mikil útlánatöp. Eins hefur það valdið miklum áhyggjum líka að því er varðar bankana núna, þ.e. minnkandi eiginfjárhlutfall. Fengum við tölur um það inn í efh.- og viðskn. og er rétt að halda því til haga í umræðunni af því eiginfjárhlutfallið skiptir verulegu máli varðandi styrk bankakerfisins og einstakra lánastofnana, það hefur minnkað verulega og helst í hendur þá við útlánaaukninguna. Eiginfjárhlutfall einstakra bankastofnana og þáttur víkjandi lána er orðið miklu stærra á umliðnum árum, eða frá 1995 á tímum þeirrar þenslu sem við höfum gengið í gegnum. Er hægt að nefna það hér að eigið hlutfall viðskiptabanka og sparisjóða var í árslok 1995 um 11% en var núna um mitt þetta ár um 9,5%. Þetta er auðvitað mismunandi hjá einstaka bankastofnunum. Ef tekinn er með inn í eiginfjárhlutfallið þáttur víkjandi lána, þá var eiginfjárhlutfallið t.d. hjá Landsbanka án víkjandi lána 7,4% árið 1995 en er komið niður í 6%. Mig minnir að eiginfjárhlutfallið sé áskilið í lögum um 8%. Ef teknir eru sex stærstu sparisjóðirnir þá hefur eiginfjárhlutfallið lækkað úr 14,2% eins og það var 1995 niður í 7,9%. Við slíkar aðstæður er auðvitað mjög brýnt og raunar alltaf að hafa hér sterka og örugga tryggingarsjóði og að löggjafarþingið búi þannig um hnútana að eins og kostur sé verði haldið þannig á málum varðandi þessa tryggingarsjóði að þeir geti staðið undir því ef bankakerfið verður fyrir miklum skakkaföllum. Varðandi verðbréfadeild Tryggingarsjóðsins sem síðasti ræðumaður gagnrýndi nokkuð má segja að það séu bæði kostir og gallar að hafa þetta inni með þeim hætti sem hér er gert. Ég hef áður minnst á umsögn FBA sem telur eðlilegra að fagfjárfestar og stofnanafjárfestar með opinberum aðilum fái sína vernd gegnum starfsábyrgðartryggingu, en starfsábyrgðartrygging verðbréfamiðlana bætir allt að 4,5 millj. kr. vegna hvers einstaks tjónsatviks en heildarfjárhæð bóta getur þó ekki orðið hærri en 13,5 millj. kr. á tímabilinu. Sambærilegar tölur fyrir verðbréfafyrirtæki eru 9 millj. kr. og 27 millj. kr., hvort tveggja miðað við verðlag ársins 1993. Þessar tölur hafa því greinilega eitthvað breyst, en eru kannski ekki mjög fjarri þessu. Seðlabankinn bendir á kostina að hafa verðbréfadeildina inni í þessum tryggingarsjóði og segir að bankastarfsemi og verðbréfasala sé orðin mjög samofin og hagstætt sé út frá tryggingafræðilegu sjónarmiði að stækka slíka sjóði og dreifa áhættu, auk þess sem rekstrarkostnaður yrði minni. Það er alveg örugglega rétt að þeir sem eiga einhvern smávægilegan sparnað, hann þarf ekki að vera stór, hafa ábyggilega á umliðnum árum flutt sparnað sinn mikið úr hefðbundnum bankabókum og innstæðum yfir í hlutabréf eða verðbréf. Við spurðumst fyrir um það í nefndinni hversu oft hefði reynt á innstæðutryggingar og vorum þar með sem viðmið Evrópska efnahagssvæðið. Þá kom fram að tvö verðbréfafyrirtæki á Evrópska efnahagssvæðinu hafa orðið gjaldþrota á þessu ári, sem bitnaði nokkuð á einstaklingum sem þar áttu sparnað sinn. Staða tryggingarsjóðsins eins og hann er í dag er að viðskiptabankarnir, og það kom mér nokkuð á óvart, hafa ekki þurft að greiða til tryggingarsjóðsins í fimm ár, en frá 1985--1993 greiddu bankarnir 2 milljarða kr., eða 1% af innstæðum. Skýringin er sú að ávöxtun á eignum sjóðsins er hærri en hækkun innstæðna á tímabilinu. Ég sé, herra forseti, út af fyrir sig ekki ástæðu til að fara ítarlegar yfir þetta mál. Afstaða okkar í minni hlutanum er skýr í þessu efni. Við flytjum hér tvær brtt. eins og ég hef lýst. Sú fyrri lýtur að stjórn þessa tryggingarsjóðs en við viljum líkt og síðasti ræðumaður, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að inn í þennan sjóð komi fulltrúi innstæðueigenda eða fjárfesta. Það er alveg rétt eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns að sjóðurinn á að gæta hagsmuna innstæðueigenda og því er auðvitað eðlilegt að þeir eigi einn fulltrúa, en þarna inni séu ekki bara hagsmunaaðilar eins og fulltrúar bankastofnana. Einhver verður að fylgjast með því, þó að ég sé ekki þar með að segja að fulltrúar bankastofnana geri það ekki, að hér sé um nægjanlega tryggingavernd að ræða. Það er hlutverk Fjármálaeftirlitsins, en það á að vera líka hlutverk sjóðstjórnarinnar og þar tel ég að besti vörslumaður innstæðueigenda væri fulltrúi sem kæmi beint úr þeirra hópi. Í nefndinni var rætt um að það gæti annaðhvort verið um að ræða fulltrúa frá Samtökum fjárfesta eða jafnvel frá Neytendasamtökunum. Mér skilst að nú sé þannig um hnútana búið að fulltrúi Neytendasamtakanna sé í ákveðinni nefnd á vegum viðskrn. eða viðskrh. sem sér um málefni neytenda í viðskiptum við fjármálafyrirtæki og í þeirri nefnd sem fjallar um málefni neytenda í viðskiptum við fjármálastofnanir eru Neytendasamtökin, fjármálafyrirtæki og viðskrn., ég held að þetta sé þriggja manna nefnd. Ég verð að segja það, herra forseti, mér finnst óttalega smásmugulegt að hleypa ekki fulltrúa innstæðueigenda eða fjárfesta inn í þá sjóðstjórn. Ég hef skilið það svo að það væri eitthvað viðkvæmt mál gagnvart þeim sem fyrir eru í þessari stjórn. En ég tel ákaflega mikilvægt að málum sé skipað með þeim hætti og sjóðstjórnin sé þannig skipuð og því er tillaga okkar svohljóðandi: ,,Við 4. gr. Við 1. mgr. bætist nýr málsliður er verði 3. málsl., svohljóðandi: Skal annar þeirra manna sem viðskiptaráðherra tilnefnir vera fulltrúi innstæðueigenda og fjárfesta.`` Síðan kem ég að 2. tölul., sem er veigamesta brtt. okkar í minni hlutanum sem skipa ásamt mér hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson, en hún lýtur að aukinni tryggingavernd frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Þar leggjum við til að einstaklingar skuli fá kröfur sínar vegna tryggðra innstæðna í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum greiddar að fullu. Hér er sem sagt lagt til að full tryggingavernd sé hjá þeim sem eiga innstæður sínar í innlánsstofnunum og bönkum, þannig að þeir geti verið rólegir hvað sem á dynur, hvaða skakkaföll sem verða í bankakerfinu, þá munu þeir að fullu og öllu fá sínar innstæður greiddar. Í 2. tölul. brtt. okkar segjum við því: ,,Við 10. gr. 1. mgr. orðist svo: Einstaklingar skulu fá kröfur sínar vegna tryggðra innstæðna í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum greiddar að fullu. Krafa hvers lögaðila og krafa einstaklinga vegna tryggðra verðbréfa og reiðufjár allt að 1,7 millj. kr. skal bætt að fullu en allt sem umfram þá fjárhæð er skal bætt hlutfallslega jafnt eftir því sem eignir hvorrar deildar sjóðsins hrökkva til. Fjárhæð þessi er bundin við gengi evru (EUR) miðað við kaupgengi hennar 5. janúar 1999. Lögaðilar geta ekki krafið sjóðinn um frekari greiðslu síðar þótt tjón þeirra hafi ekki verið bætt að fullu. `` --- Og þá erum við að tala um verðbréfasjóðina. --- ,,Sama á við um einstaklinga varðandi kröfur vegna tryggðra verðbréfa og reiðufjár.`` Þetta er sem sagt tillaga okkar, herra forseti, en hún lýtur að því að tryggja að fullu innstæður í innlánsstofnunum hjá einstaklingum, líkt og gert er í Finnlandi, og reyndar í Noregi einnig. Ég held ég láti máli mínu lokið, herra forseti, og vænti þess að tillagan fái hljómgrunn hér í þingsölum.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, en markmiðið með þessum lögum er að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja, sem nýta sér heimildir til laga til að stunda viðskipti með verðbréf, lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laganna. Í þessu skyni er lagt til að Tryggingarsjóður viðskiptabanka, innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða og nýtt tryggingakerfi fyrir fjárfesta, renni saman í einn sjóð, Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Með því yrði til einn heildstæður tryggingarsjóður sem verndaði innstæðueigendur og viðskiptavini lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu gegn greiðsluerfiðleikum þessara fyrirtækja. Nú má eflaust fara ýmsar leiðir til að ná þessu markmiði eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á. Sá hængur er hins vegar á að þessi lagabreyting er samkvæmt tilskipun frá Evrópu, eina ferðina enn, þarf ekki að vera verri fyrir bragðið, en það er bara staðreynd málsins að við þurfum að laga okkar rétt að tilskipunum Evrópusambandsins hvað þetta snertir, við eigum því sannast sagna ekki margra kosta völ. Hins vegar finnst mér þetta vera hið besta mál og sjálfsagt að tryggja með sjóðsmyndun þessar kröfur sem við ætlum síðan að lögfesta. Ég set ekki saman í eina spyrðu innstæðueigendur annars vegar og hins vegar fjárfesta á markaði. Mér finnst eðli máls samkvæmt staða þeirra vera mismunandi. Eins og reyndar kom fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals hafa innstæðueigendur í bönkum og sparisjóðum lánað þessum stofnunum eignir sínar til varðveislu. Í hinu tilvikinu eru þeir að ráðstafa eignum sínum til þess að hagnast á þeim. Þetta er eðli máls samkvæmt ekki sami hluturinn. Flest ríki í kringum okkur hafa fyrir löngu farið inn á þá braut að setja einhvers konar skilmála fyrir tryggingum, enda er það svo að þegar bankakerfin riða til falls, eins og gerðist í Noregi og Svíþjóð á níunda áratugnum, Kanada, Bandaríkjunum og víðar, hefur ríkisvaldið í öllum tilvikum hlaupið undir bagga. Það sem verið er að gera hér er að búa til sjóð sem þessir sömu aðilar greiða inn í viðskiptavinum sínum til verndar. Ég ætla ekki að fara að tyggja hér upp þau rök sem fram hafa komið í þessu máli. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir benti á að fram hefði komi í umsögn sem efh.- og viðskn. barst að í sumum löndum eru innstæðutryggingar mjög traustar, þ.e. innstæður í viðskiptabönkum og sparisjóðum og þá sérstaklega í Finnlandi og Noregi. Í Finnlandi eru innstæður tryggðar að fullu, í Noregi allt að 250 þús. evrum. En samkvæmt frv. er lágmarksinnstæðutrygging 20 þús. evrur ef ég man rétt, sem er um 1,7 millj. kr., það lágmark sem sett er í frv. sem hér er til umræðu. Við leggjum til, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem er 1. flm., hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og ég, að innstæða viðskiptavina viðskiptabanka og sparisjóða verði tryggð að fullu, en viljum láta aðra reglu gilda um verðbréfaeign og slík viðskipti. Ég vil, herra forseti, gera orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 1. flm. þessarar brtt. okkar, að mínum og hef ekki frekari málflutning um þetta frv. sem ég að öðru leyti styð.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. sem hæstv. fjmrh. talaði fyrir fyrir fáeinum dögum um breytingu á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ég ætla ekki á þessu stigi máls að hafa um frv. mörg orð. Ég hef reyndar áður talað í þessu máli og vakið athygli á því að með einhliða ákvörðun sinni um að reyna að keyra í gegnum þingið breytingu á þeim leikreglum sem hafa verið við lýði um kjarasamninga opinberra starfsmanna, þá er hæstv. fjmrh. í raun að rifta samkomulagi sem gert var á sínum tíma í lok nóvembermánaðar árið 1986 á milli þriggja aðila, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samtaka launafólks, BHM, BSRB og Sambands íslenskra kennarafélaga, og í þriðja lagi fjmrn. Þetta samkomulag var undirritað hinn 24. nóv. 1986, ef ég man rétt. Í kjölfarið voru samþykkt á Alþingi lög sem byggðust algerlega á þessu samkomulagi. Núna ákveður hæstv. fjmrh. að taka þessi lög til endurskoðunar og gerir tillögur um breytingar þvert á það sem aðrir samningsaðilar hafa óskað og vísa ég þar sérstaklega til heildarsamtaka opinberra starfsmanna. Heildarsamtök opinberra starfsmanna lögðu til ákveðna málamiðlun í þessu máli en henni var hafnað af hálfu hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta núna. Ég mun að sjálfsögðu hafa um þetta langt mál ef málið kemur til 2. umr., mun þá hafa um það mjög langt og ítarlegt mál. En mér finnst eðlilegt að málið fari til umfjöllunar í nefnd þingsins og vonandi fær það að sofna þar. Hins vegar vek ég athygli á því að hæstv. fjmrh. vakti máls á því, bæði við talsmenn fyrrnefndra samtaka og hér á Alþingi einnig, að hann væri því fylgjandi að taka þessi lög til endurskoðunar í heild og þá væntanlega í samráði við heildarsamtök starfsmanna ríkis og sveitarfélaga. Ég er því mjög fylgjandi að svo verði gert og mér er kunnugt um að viðkomandi samtök eru það líka. Í trausti þess að slík heildarendurskoðun fari fram og frv. hæstv. ráðherra sem hér er til umfjöllunar fái að hvíla þar til niðurstaða fæst, læt ég máli mínu lokið að sinni.

Herra forseti. Auðvitað er fjarri lagi að tala í þessu sambandi um samningsrof. Samkomulagið sem var gert í nóvember 1986 var efnt. Það byggðist á því að fjmrh. lofaði að beita sér fyrir því að leggja fyrir Alþingi frv. sama efnis og þessir aðilar höfðu komið sér saman um. Alþingi lögfesti síðan þau drög að frv. sem aðilar höfðu orðið ásáttir um. Um annað gat þetta samkomulag að sjálfsögðu ekki snúist vegna þess að menn geta ekki samið réttinn af Alþingi til þess að setja lög í landinu. Nú verð ég að biðja hv. þm. að svara okkur því hvort hann ætli í þessu máli að vera meiri þingmaður eða formaður BSRB. Ég hef tekið eftir því að hann hefur í blaðaskrifum sínum gætt þess að tala ekki um það að Alþingi megi ekki breyta þessum lögum. Hann hefur hins vegar í þessum ræðustól, sérstaklega fyrr í þessari umræðu fyrir rúmlega viku síðan, talað um vald, að verið væri að taka þetta mál hér í gegnum þingið með valdi. Hann hefur talað um það sé gert með offorsi og hann hefur talað um að það sé samningsbrot. Skömmu eftir að þeirri umræðu lauk barst mér í hendur yfirlýsing frá stjórn þeirra samtaka þar sem hann er formaður, stjórn BSRB, sem hann hlýtur þá að hafa haft hönd í bagga með eða borið ábyrgð á, þar sem því er lýst yfir að þetta frv. sé samningsbrot af hálfu fjmrh., einhliða riftun á samkomulagi sem hafi verið gert árið 1986. Nú vil ég spyrja hann: Er hann þessarar skoðunar? Er hann þeirrar skoðunar að ekki megi breyta lögum á Alþingi um þessi málefni nema með samkomulagi við þessi samtök? Ég tel að svo sé auðvitað víðs fjarri, að ekki sé hægt að afsala sér löggjafarvaldinu með þeim hætti. Hins vegar ítreka ég það sem ég sagði við fyrri hluta umræðunnar. Það er sjálfsagt að eiga gott samstarf og samráð við þessi samtök. Ef hægt er að ná samkomulagi þá er það fínt, og leggja það síðan fyrir Alþingi sem hefur þá auðvitað vald á því að breyta málinu ef það kærir sig um. Það er til heilla fyrir málið. En hvernig svarar þingmaðurinn þessu?

Herra forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Það er ekki bannað með lögum að breyta lögum og Alþingi eitt getur ákveðið hvernig það fer fram í þeim efnum. Alþingi hefur endanlegt vald að sjálfsögðu, að sjálfsögðu finnst mér það. Hins vegar boðar sú afstaða sem hér kemur fram í máli hæstv. ráðherra breyttar vinnuaðferðir. Það hefur verið þannig að reynt hefur verið að skapa sátt um þær leikreglur sem gilda á vinnumarkaði. Síðasta ríkisstjórn brá reyndar út af þessari venju þegar hún flutti frv. um stéttarfélög og vinnudeilur í ósátt við heildarsamtök launafólks í landinu og það hryggir mig mjög ef hæstv. fjmrh. ætlar nú að sigla í kjölfarið sjálfur, hafa forgöngu um að breyta þessum lögum einhliða án þess að reyna að ná samkomulagi við hlutaðeigandi aðila. Mér finnst það mjög undarlegt þegar þrír aðilar, fjmrh. eða fjmrn., Samband ísl. sveitarfélaga og samtök launafólks, koma sér saman um leikreglur, um hvaða leikreglur skuli gilda, og sá aðili sem hefur aðgang að Alþingi beitir sér fyrir því að þessar leikreglur verði lögfestar, að þá skuli hann leyfa sér nú einhliða að rifta þessu samkomulagi. Mér finnst þetta í hæsta máta ósvífið. Og það er alveg rétt sem hann vitnaði í mín orð fyrr við þessa umræðu. Ég viðhafði þessi orð og stend við þau, því miður.

Herra forseti. Hvernig getur þingmaðurinn haldið því fram annars vegar að enginn geti bannað Alþingi að setja lög og hins vegar að það sé samningsbrot að flytja frv. um að breyta lögum? Samkomulagið frá 1986 var að sjálfsögðu efnt af þeim fjmrh. sem þá sat. En það getur ekki verið samningsbrot að leita til Alþingis um að breyta þessum lögum núna 13 árum seinna. Ég tel að þingmaðurinn hafi í fyrri hluta síns svars raunverulega afturkallað það sem stendur í yfirlýsingu stjórnar BSRB um samningsbrot vegna þess að það getur ekki verið neitt samningsbrot í þessu fólgið. Það er algjörlega af og frá að túlka það svo að með því að skrifa undir samning í nóvember 1986 hafi verið gefið eitthvert fyrirheit af hálfu stjórnvalda um að aldrei framar yrði flutt frv. um þessi mál nema að undangengnu einhverju samkomulagi. Herra forseti. Hins vegar vil ég endurtaka það sem ég sagði við fyrri hluta umræðunnar og var að reyna að koma að í andsvari mínu áðan að ég er tilbúinn til viðræðna við samtök opinberra starfsmanna um heildarendurskoðun þessara mála. Ég hef sagt það við forustumennina. Ég hef sagt það hér í þinginu og þar með hef ég sagt það á tvenns konar vettvangi við hv. þm. því að hann situr báðum megin alveg eins og ég, bæði í þinginu og við þetta borð. Og ég skal endurtaka það að ég er tilbúinn til að vinna að slíku. Ég tel að það sé heillavænlegt að gera það í samráði og samstarfi við samtökin. En það er ekki þar með sagt að þingið megi ekki breyta þeim lögum sem það hefur sjálft sett um þetta efni eins og önnur.

Herra forseti. Ég vil upplýsa hæstv. fjmrh. um að ég sit alltaf sömu megin borðsins. Ég furða mig svolítið á þessum orðhengilshætti sem hér kemur fram í málflutningi hæstv. fjmrh. Ég hef aldrei neitað því að Alþingi Íslendinga hafi vald til þess að setja lög og breyta lögum ef því er að skipta. Ég er að vísa til þess að á sínum tíma var gert samkomulag 

Það er búið að efna það.

Það var efnt en nú er við að rifta því. Nú er verið að rifta því einhliða. Þetta eru leikreglur sem gilda milli þessara aðila um hvernig haga skuli kjaradeilum  Ég harma þann orðhengilshátt og þá útúrsnúninga sem koma hér frá hæstv. fjmrh. í þessu máli. En það má hann vita að verði reynt að fara fram með þessum hætti í samskiptum við launafólk á Íslandi þá lofar það ekki góðu.

Herra forseti. Brot á drengskaparheiti eða brot á samkomulagi, þetta er e.t.v. túlkunaratriði. En lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna eru vitaskuld niðurstaða samkomulags á milli félags opinberra starfsmanna og ríkisvaldsins á sínum tíma. Hér er verið að taka eina greinina út úr. Auðvitað er löggjafanum heimilt að breyta lögum. En hér er verið að taka á því sem gengur undir nafninu hópuppsagnir þannig að hópuppsagnir verði með öllu bannaðar. Það er alveg skýrt að öll stéttarfélög í landinu standa gegn hópuppsögnum. Það er ekki aðferð sem stéttarfélög vilja beita. En stéttarfélög ráða ekki alltaf yfir sínum félagsmönnum og það er eitt ákveðið mál sem hefur orðið til þess að mönnum hefur þótt ástæða til að gera þessa breytingu á lögum til að taka alveg fyrir að fólk geti beitt hópuppsögnum. En eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þegar frv. var lagt fram þá getur verið erfitt að meta hvenær um hópuppsögn er að ræða, sérstaklega þegar kemur að litlum vinnustöðum og að þessum aðlögunarsamningum. Ef á vinnustað starfa fimm eða tíu manns, sérfræðingar á ákveðnu sviði og menn gefast upp, hvenær telst það þá hópuppsögn. Þegar tveir hafa sagt upp, þrír eða þegar það fer að hafa áhrif á starfsemi stofnunarinnar? Ég vil bara leggja áherslu á það aftur að það verði vel skilgreint hvað sé hópuppsögn. En hverjir beita þessu valdi? Því miður eru það frekar kvennastéttir. Okkur konum hefur gengið erfiðlega að ná fram jafnrétti í launum og ný aðferð við samningagerð, aðlögunarsamnningarnir hafa ekkert breytt því. Við stöndum ekkert betur að vígi og ef eitthvað er þá gæti verið að þessir samningar eða samningsgerðin væri verri fyrir okkur en það sem áður var. Það eru sem sé konur og láglaunahópar sem grípa til þessa ráðs. Kynbundinn launamunur er í dag allt að 20% milli karla og kvenna. Og þessi launamunur kynja í sambærilegum stöðum með sömu kröfur, sömu menntun og sömu hæfni verður auðvitað til þess að konum misbýður. Þetta er spurning um hvenær maður hættir að láta vaða yfir sig, hvenær maður bara hættir, segir upp og vill fara. Það er þá kannski ekki bara einni konu eða tveimur, heldur e.t.v. heilum hóp sem misbýður og vill fara. Eins og ég sagði áðan styðja stéttarfélögin ekki hópuppsagnir og hafa aldrei gert. En það þarf að endurskoða lögin í heild sinni, ekki bara þetta eina ákvæði, heldur þarf að taka lögin öll upp. Það þarf að skoða þau með tilliti til annarra þátta eins og verkfallsréttar opinberra starfsmanna þannig að réttindi opinberra starfsmanna verði þá svipuð því sem er hjá launamönnum á hinum almenna vinnumarkaði. Eins er verkfallsréttur opinberra starfsmanna svo bundinn. Það er ekkert hægt að draga til baka, eins og kom fram í umræðunum um daginn. Hann er fyrir alla stéttina, fyrir allan hópinn. Það kemur að einhverjum ákveðnum punkti þegar samningar hafa ekki náðst og þá er verkfall boðað. Það er ekki hægt að draga út einstakar stofnanir þar sem vandinn er kannski hvað mestur heldur verða allir að taka þátt í uppsögnum, jafnvel út af einum vinnustað. Þetta þarf að skoða samhliða heildarpakkanum. Það er tekið mjög hart á verkfallsbrotum á hinum almenna vinnumarkaði og það er hluti af þessari heildarendurskoðun að hið sama gildi um opinbera starfsmenn og launamenn. Þetta er það sem ég vildi að kæmi hér fram varðandi þessa umræðu og ég hvet til þess að nefndin sem fjallar um þetta taki málið upp í heild en líti ekki eingöngu á þessa afmörkuðu grein, 14. gr. laganna.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem tekið hafa til máls við þessa umræðu fyrir innlegg þeirra í þetta mál. Ljóst er að það eru skiptar skoðanir en þó ekki svo mjög um efni málsins. Ég hef ekki heyrt þingmenn taka upp hanskann fyrir það sem þetta frv. á að koma í veg fyrir, þ.e. það sem við köllum fjöldauppsagnir starfsmanna. Við höfum ekki talað um þetta sem hópuppsagnir vegna þess að það er annað hugtak í lögum sem varðar uppsagnir af hálfu vinnuveitenda. Ég hef ekki heyrt marga taka upp hanskann fyrir slíka aðgerð. Því sem menn hafa kannski mótmælt hér er að þetta mál sé ekki flutt fyrir hönd þeirra sem um það hafa samið fyrir fram heldur sé það flutt af forráðamanni þessara mál á vettvangi ríkisstjórnarinnar, þ.e. fjmrh. fyrir hennar hönd. Það er búið að fara rækilega yfir þann þátt málsins. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem jafnframt er formaður BSRB, að hann ætli að láta rækilega til sín taka í þessu máli. Hann sagði að ef efh.- og viðskn. gerðist svo djörf að afgreiða þetta mál út úr nefndinni þá ætlaði hann að flytja hér mjög langt mál. Hann hyggst ekki láta frv. þetta yfir sig ganga nema um það hafi verið samið áður. Hann hefur að sjálfsögðu sem þingmaður fullan rétt á að haga störfum sínum hér eins og hann kýs. Ég vil undirstrika aðalatriðin í þessu. Hér er á ferðinni lagabreyting sem við teljum mjög brýna. Hún er enn brýnni en áður vegna þess að fram hefur komið af hálfu Félagsdóms að núgildandi lagaákvæði eru ófullnægjandi að því er þetta varðar, þau ná ekki utan um vanda sem viðurkennt er að sé fyrir hendi. Að mínum dómi er ekki eðlilegt að gera kröfu til stéttarfélaganna um að þau taki á sig meðábyrgð í því að tillaga sem þessi sé flutt. Ég geri ekki kröfu til þeirra um það þó ég hafi að sjálfsögðu kynnt þeim þetta frv. Um hugsanlegar millileiðir svokallaðar sem þingmaðurinn nefndi varð ekki samkomulag. Ég vil undirstrika að af minni hálfu stendur það opið að efna til viðræðna um hvernig hægt væri að endurskoða þessi lög í heild og bera slíka niðurstöðu upp hér á hinu háa Alþingi. Þá kemur að sjálfsögðu mjög til álita að líta til hinna almennu laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Þau lög eru þó ekki einhlít, eins og ég sagði hér í framsöguræðu minni, að því er varðar málefni opinberra starfsmanna vegna þeirrar sérstöðu sem störf þeirra njóta að mörgu leyti og þeirra sérstöku starfa sem um er að ræða í opinberri þjónustu við almenning í landinu. Hvað sem því líður þá tel ég brýnt og æskilegt að þetta frv. gangi til efh.- og viðskn. Ég er þakklátur fyrir að þingið geti afgreitt málið fyrir jólahlé og óska eftir því við efh.- og viðskn. að hún leiti skriflegra umsagna um þetta mál hjá öllum þeim sem láta sig þessi mál varða, þar á meðal hagsmunasamtökum opinberra starfsmanna, aðilum hins almenna vinnumarkaðar og fleirum þeim sem málið snertir, t.d. Sambandi sveitarfélaga og sambærilegum aðilum. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv., herra forseti. Ég vænti þess að þetta mál og önnur er varða samskipti ríkisins og félaga og bandalaga starfsmanna þess verði farsæl og að sá tónn sem kom fram í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar verði ekki ráðandi þegar við förum að tala saman um þessi mikilvægu mál, hvort sem það er hér í þingsalnum eða á öðrum vettvangi.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hæstv. fjmrh. Ég vona að hvorki sá tónn sem fram kom í mínu máli né í máli og framgöngu hæstv. fjmrh. verði ráðandi í samskiptum aðila á vinnumarkaði. Ég vona sannarlega að svo verði ekki. En að sjálfsögðu verður það svo ef farið er fram með þessum hætti. Ég tók hins vegar líka eftir ákveðnum sáttatón í máli hæstv. fjmrh. Hann ítrekar að efni sé til að taka lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna til endurskoðunar og leita eftir samkomulagi um það mál. Ég kem hingað fyrst og fremst upp til þess að lýsa ánægju með það. Ég vona að samningar takist og sátt um breytingar á þeim leikreglum sem eru við lýði.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. á þskj. 391 um frv. til laga um ættleiðingar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Drífu Pálsdóttur frá dómsmrn., Skúla Guðmundsson frá Hagstofu Íslands og Baldur Þórhallsson, Rannveigu Traustadóttur og Þóru Björk Smith fyrir Félag samkynhneigðra stúdenta. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Lögmannafélagi Íslands, Félagi fósturforeldra, Samtökunum '78, Íslenskri ættleiðingu og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Þá voru umsagnir sem bárust um málið á 123. löggjafarþingi hafðar til hliðsjónar við umfjöllun nefndarinnar. Frv. felur í sér heildarendurskoðun á núgildandi ættleiðingarlögum, nr. 15/1978. Einnig er leitast við að skapa skilyrði til að unnt sé að standa við skuldbindingar samkvæmt Haag-samningnum frá 29. maí 1993 um vernd barna og samvinnu varðandi ættleiðingar milli landa. Fram hefur komið í umræðunni um málið að mikilvægt er að lögfesta ákvæði Haag-samningsins hérlendis sem fyrst en aðild Íslands að samningnum skiptir höfuðmáli svo unnt verði að fá til ættleiðingar börn frá fleiri löndum en nú. Mörg lönd, t.d. Kína og sum lönd Suður-Ameríku, setja sem skilyrði fyrir ættleiðingu að ríkið sem barn fer til sé aðili að Haag-samningnum. Þar sem Ísland hefur ekki fullgilt samninginn hafa valkostir þeirra Íslendinga sem óskað hafa eftir því að ættleiða barn erlendis frá verið takmarkaðir og hefur skapast löng bið hérlendis eftir börnum til ættleiðingar. Með samþykkt frv. og till. til þál. um aðild að Haag-samningnum sem verið hefur til meðferðar á þessu löggjafarþingi munu væntanlega verða breytingar þar á. Við meðferð málsins hjá nefndinni kom til umfjöllunar 26. gr. frv. þar sem kveðið er á um upplýsingaskyldu kjörforeldra. Þar segir að þeir skuli skýra kjörbarni sínu frá því að það sé ættleitt jafnskjótt og það hefur þroska til og skal það að meginreglu til gert áður en barnið nær sex ára aldri. Rætt var um hvort þörf væri á slíkri lagaskyldu og hvort rétt væri að tilgreina sérstakan aldur. Að mati nefndarmanna er þörf á þessari lagaskyldu þar sem það er réttur barnsins að fá að vita að það sé ættleitt. Einnig var það niðurstaða nefndarmanna að rétt væri að miða við sex ára aldur, einkum með hliðsjón af því að skólaskylda hefst á þeim aldri. Málefni samkynhneigðra komu til umfjöllunar í nefndinni en þar er um aðskilið mál að ræða sem fellur undir gildissvið laga um staðfesta samvist. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá dómsmálaráðuneyti er unnið þar að frv. til breytinga á þeim lögum og mun það koma til umfjöllunar Alþingis síðar á þessu þingi. Það vakti athygli nefndarmanna að III. kafli núgildandi laga um niðurfellingu ættleiðingar er felldur út í frv. Í grg. kemur fram að þróun í ættleiðingarlöggjöf hafi verið sú að afnema reglur um niðurfellingu ættleiðingar, einkum í löndum þar sem ættleiðing felur í sér gagnger fjölskylduskipti. Þá kom fram í máli fulltrúa dómsmrn. að tilgangurinn með niðurfellingu kaflans væri sá að leitast við að gera réttarstöðu ættleiddra barna sem líkasta réttarstöðu kynbarna. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Í 5. mgr. 2. gr. frv. er óvígð sambúð skilgreind. Fulltrúi Hagstofu Íslands gerði athugasemdir við skilgreininguna og greindi frá því að Hagstofan fylgdi ákveðnum reglum um skráningu í sambúð. Af þeirri ástæðu og vegna lagasamræmis væri eðlilegra að fjalla um skráningu í sambúð sem skilgreiningaratriði. 2. Í 2. mgr. 10. gr. leggur nefndin til þá orðalagsbreytingu að í stað orðanna skynsamleg rök komi gild rök. 3. Nefndin leggur til að nýrri málsgrein verði bætt við 16. gr. þar sem kveðið verði á um skyldu dómsmrh. til að setja reglugerð um umsagnir barnaverndarnefnda. Ráðuneytið hefur gefið út leiðbeiningar við gerð umsagna samkvæmt núgildandi lögum og hefur nefndin fengið ábendingu um að rétt væri að endurnýja þær og koma þeim á skýrara form. 4. Breyting sem lögð er til við 3. mgr. 37. gr. er gerð til leiðréttingar þar sem smávægileg villa er í heiti Haag-samningsins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en með fyrirvara. Undir nál. rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Ásta Möller, Guðrún Ögmundsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Helga Guðrún Jónasdóttir, Pétur H. Blöndal og Katrín Fjeldsted án fyrirvara en hv. þingmenn Gunnar Ingi Gunnarsson og Ólafur Örn Haraldsson með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég mun ekki rekja einstaka þætti í frv. Það höfum við náttúrlega gert í nefndinni og ég gerði það líka við 1. umr. Ég mun hins vegar taka einn þátt frv. sérstaklega og ræða hann hér. Strax og málið kom fram var bent á að réttur þeirra sem eru í staðfestri samvist sé fyrir borð borinn í lögunum og óvígðri sambúð sem ekki er löggerningur, eins og gifting eða staðfest samvist, væri gert hærra undir höfði. Jafnvel einstaklingar eiga meiri möguleika á frumættleiðingum en þeir sem eru í staðfestri samvist. Rætt var um mikilvægi þess að börn sem búa í stjúpfjölskyldum þar sem foreldrar eru í staðfestri samvist skyldu hafa sömu möguleika og önnur börn í öðrum stjúpfjölskyldum. Þann möguleika getur Alþingi ekki tekið frá þeim heldur á Alþingi með lagasetningu að styrkja þann rétt þeirra. Kannski má segja að í upphafi hefði verið best að hafa þetta þriggja liða bandorm, þ.e. ættleiðingarfrv., við Haag-samning og opnun á lögunum um staðfesta samvist. En þannig varð það ekki og því tveir möguleikar í stöðunni. Annars vegar kom til greina að flytja brtt. við þessa umræðu um frv. þar sem við mundum setja inn ákvæði, að þrátt fyrir ákvæði 6. gr. laga um staðfesta samvist þá muni ... o.s.frv. Það þykir ekki góð lögfræði og einnig vegna þess að með orðunum ,,hjón`` í þessum lögum er auðvitað einnig átt við um þá sem eru í staðfestri samvist. Það eru fyrst og fremst þau lög sem fela í sér það mannréttindabrot sem hér hefur stundum verið rætt um. Ég leit svo á að ef nefndarmaður kæmi með einhverja brtt. þá mundi allshn. flytja hana. Um það náðist ekki þverpólitísk samstaða út frá því sem ég nefndi hér á undan. Mér finnst málið í raun of gott til þess að leggja fram tillögur um breytingar á því til að láta fella í jafnbrýnu máli. Annar möguleikinn er að þegar lögin um staðfesta samvist verða opnuð vegna ýmissa annarra atriða sem taka þarf á þá gefur það allshn. möguleika á að breyta þessum þætti. Það yrði þá gert á vorþingi eins og kemur fram í nál. Allshn. gæti þá flutt brtt. Fyrir hönd þessa hóps og þessara barna met ég það mikils að um málið sé breið pólitísk samstaða. Ég veit að hún er til staðar í þinginu. Fólk í staðfestri samfest er ekki einsleitur hópur þannig að þetta er líka spurning um hagsmuni þessara barna, að þau eigi sömu möguleika og önnur börn í stjúpfjölskyldum. Sérfræðingur í dómsmrn. staðfesti þetta með að hjón í ættleiðingarlögunum mundi ná yfir þá sem væru í staðfestri samvist þannig að enginn þyrfti að velkjast í vafa um það. Umræður í allshn. hafa verið mjög gagnlegar, góðar og málefnalegar. Ég vil þakka formanni nefndarinnar fyrir það. Margir hafa komið til nefndarinnar og þar hafa farið fram faglegar og góðar umræður. Ég vil ítreka það að ég tel málið þess eðlis að um það þurfi að vera breið pólitísk samstaða. Mér finnst málið of mikils virði til að tefja það með skammtímapólitík og ég undirritaði þess vegna nál. án fyrirvara og mun að sjálfsögðu samþykkja frv.

Hæstv. forseti. Hv. formaður allshn. hefur gert grein fyrir því lagafrv. sem hér er til 2. umr. og vil ég ekki orðlengja um þá nauðsyn sem ber til að lögfesta það frv. á þessu þingi svo skjótt sem verða má. Þar liggja til grundvallar brýnir hagsmunir sem raktir hafa verið, bæði vegna Haag-samningsins og lagabóta af ýmsu tagi sem um er getið. Ég vil hins vegar gera að umræðuefni hér þátt þeirra barna sem eru skilin út undan við þessa lagasetningu en það eru börn foreldra í staðfestri samvist. Þegar lögin um staðfesta samvist voru samþykkt á hinu háa Alþingi fyrir nokkrum árum komu strax upp sterkar raddir í þá átt að heimila ætti samkynhneigðum að ættleiða börn, í það minnsta að stjúpættleiða börn. Fyrir þessu voru færð rök og þetta vildu margir ágætir hv. þm. styðja. Ekki varð þó af því, en í kjölfar þeirrar lagasetningar var flutt frv. hér í þinginu og að því stóðu þingmenn úr öllum flokkum. Sá þingmaður sem hér stendur var 1. flm. þess frv. en það gerði ráð fyrir því að samkynhneigðum væri heimilt að stjúpættleiða börn. Þessu máli var síðan haldið áfram og haldið til haga hér í þingi og vísað til nefndar en hefur ekki náð fram að ganga. Það kviknaði því mikil von og björt í mínum huga þegar lögin um ættleiðingu komu núna til þingsins í haust enda var þá orðið ljóst að skilningur hefur vaxið við þessi sjálfsögðu sjónarmið og vænta mætti jafnvel að þingmeirihluti væri fyrir málinu. Því er ekki að leyna að miklar umræður hafa farið fram vegna þessarar stöðu í allshn. og hefur vart meira verið rætt í umfjöllun um ættleiðingarfrv. en ættleiðingu barna foreldra í staðfestri samvist. Það er óþarfi hér á þessari stundu að rifja upp öll þau hin sjálfsögðu rök fyrir því að börn foreldra í staðfestri samvist eigi að njóta sömu réttinda og önnur börn, þ.e. að þau verði ættleidd inn í staðfesta samvist sem er lögformlegt samband og nýtur sömu réttinda og annað sambúðarform. Ég vil þó taka eftirfarandi fram sem er aðalatriði. Við erum að tala hérna um réttindi barnanna fyrst og fremst, þ.e. þau réttindi barna að eiga foreldra sem eru fullgildir lagalegir foreldrar þeirra í skilningi ættleiðingarlaganna, þ.e. réttindi þeirra til að njóta erfða á borð við önnur börn. Sömuleiðis eru þetta sjálfsögð réttindi samkynhneigðra og sjálfsagt að þeir séu ekki einn daginn enn settir til hliðar, ekki aðeins af almenningsáliti sem hefur nú sem betur fer snúist mjög á sveif með samkynhneigðum, heldur að Alþingi sendi þau skilaboð frá sér um leið og það samþykkir aukin réttindi til hluta þjóðfélagsþegnanna að þá séu aðrir látnir sitja hjá og fái ekki sömu réttindi. Í þessum þingsal hefur vissulega verið dregið fram strax að hér er um að ræða vanda mjög margra foreldra. Það er beðið eftir tækifæri til þess að ættleiða börn og ég hef heyrt töluna 1.500 nefnda. Í mínum huga getum við aldrei fjallað þannig um mannréttindi að við tökum þau og metum á einhverjum mælikvarða fjölda annars vegar og síðan mannréttindi annarra sem við ætlum ekki að virða til jafns af því að þeir eru færri. Mannréttindi eru í mínum huga algild en ekki afstæð með tilliti til fjölda eða annarra mála. Þess vegna eru það mikil vonbrigði að við þessa afgreiðslu skuli lögin um staðfesta samvist ekki vera tekin upp og gerð á þeim sú breyting að ættleiðingarlögin taki til samkynhneigðra. Ég ætla að rifja upp enn eitt aðalatriði og það varðar uppeldi og forræði á börnum foreldra í staðfestri samvist. Menn mega ekki rugla saman annars vegar forræðinu og hins vegar ættleiðingunni. Ef einhverjir hafa þær hugmyndir sem raunar eru alrangar og margoft hefa verið hraktar vísindalega í könnunum --- og þær hafa verið lagðar fram í allshn. --- ef menn halda að börn hafi slæmt af því að alast upp hjá samkynhneigðum þá hefur þetta ættleiðingarfrv. nákvæmlega ekkert með það að gera. Samkynhneigðir hafa í krafti laganna um staðfesta samvist full réttindi til forræðis og uppeldis barna. Þannig að ef einhver heldur að þar verði einhver skaði þá er hann þegar skeður með því forræði. Ættleiðingin hefur ekkert með þetta uppeldi að gera. Og ég hafna líka þeim gagnrökum að börn verði að hafa móðurímynd eða föðurímynd. Hvaðan halda menn að föðurímynd eða móðurímynd komi? Halda menn hún komi frá einhverju foreldri sem er fjarri daglegu uppeldi barnsins? Að sjálfsögðu ekki. Föður- og móðurímynd eða foreldraímynd kemur að sjálfsögðu frá þeim sem standa barninu næst dags daglega. Fyrir nefndina voru lagðar skýrslur og greinargerðir lærðra manna sem ég tek fullt mark á og enginn hefur vefengt í nefndinni, um að börn samkynhneigðra eru samkvæmt rannsóknum síst verr úr garði gerð eftir uppeldið en þau sem alast upp í gagnhneigðri sambúð ef svo má orða það. Jafnvel hafa verið færð fyrir því rök að þau börn sem alast upp hjá samkynhneigðum séu umburðarlyndari vegna þess að þau hafa búið við aðstæður sem eru ólíkar því sem almennt gerist. Ég fæ þess vegna ekki séð að nein efnisleg rök standi gegn því ef við hefðum tekið hér málefni samkynhneigðra til lagabóta um leið og við færðum þessar lagabætur fram í ættleiðingunni. Ég tel að Alþingi og löggjafinn og stjórnmálamennirnir eigi einmitt að hafa kjark til þess að ganga fram fyrir skjöldu með kyndil mannréttinda, þann kyndil sem ég hef kynnst í Strassborg hjá Evrópuráðinu þar sem menn beygja sig ekki endalaust fyrir hægfara tíðaranda heldur ganga fram fyrir skjöldu og þora að rétta mannréttindunum hönd. Þetta hefðum við átt að hafa kjark til að gera hér að þessu sinni. Ég á mjög erfitt í þessu máli sem nokkru öðru með að láta nokkurn þann sem minna má sín eða er með einhverjum hætti til hliðar í samfélaginu liggja óbættan hjá garði þegar við lagfærum réttindi til annarra manna. Þess vegna hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og mun leggja allt mitt kapp á að við náum sem allra fyrst fram fullum réttindum bæði fyrir samkynhneigða og fyrir börnin þeirra sem eiga að sjálfsögðu að njóta sömu réttinda og önnur börn okkar í þessu landi.

Virðulegi forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim viðhorfum sem hv. þm. Ólafur Örn hefur hér talað fyrir og hann hefur talað fyrir þeim oftar en einu sinni á hinu háa Alþingi. Það málefni sem hann ræddi var það málefni sem mest var rætt í hv. allshn. og einkum út frá því hvort rétt væri að setja ákvæði þess efnis sem hv. þm. talaði fyrir inn í þetta frv. eða hvort því væri betur fyrir komið í frv. til laga um staðfesta samvist. Það liggur fyrir að nefndin ræddi það sín á milli og komst að samkomulagi um að það yrði ekki gert að þessu sinni en jafnframt að hæstv. dómsmrh. muni nú eftir áramót leggja fram frv. um staðfesta samvist og að þá verði væntanlega opnað á það hér við afgreiðslu þess á vordögum að það ákvæði sem hv. þm. talaði fyrir verði að lögum í vor. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að svo geti orðið. Mér fannst örla ögn á því í ræðu hv. þm. að þetta væri út af borðinu. Svo er alls ekki. Það er samkomulag í nefndinni um að fara með málið á þennan hátt og ég trúi ekki öðru, fyrr en ég tek á því, en að það muni standa hér.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. 6. þm. Suðurl., Lúðvík Bergvinsson, segir að þetta mál fékk mjög jákvæða og samhljóða umræðu í hv. allshn. Og það var ekki síst einmitt vegna þess stuðnings sem hv. þm. veitti því máli og er ég honum þakklátur sem og öðrum fyrir það. Það er rétt sem hv. þm. segir að sá andi ríkti, og ég vil segja samkomulag þó að það væri ekki formlegt, að nefndarmenn mundu standa að framgangi málsins þegar það kæmi fram hér í þinginu og að því mun ég standa með öðrum þegar þar að kemur þar sem mér sýnist að þetta mál nái ekki fram að ganga að þessu sinni. Ég vona svo sannarlega að við það verði staðið að við fáum frv. hér inn og ég þykist skynja það að á vordögum verði samkomulag í þinginu um þetta. Mér finnst ég finna að þá verði meiri hluti í þinginu fyrir slíku og ég mun taka þátt í því að ryðja því máli braut í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Hér er mikilvægt frv. þar sem fram hefur farið heildarendurskoðun á núgildandi ættleiðingarlögum. Ég vil jafnframt benda á að fyrir þinginu liggur þáltill. sem bíður afgreiðslu og kemur til síðari umr. hér á eftir þar sem lagt er til að Íslandi verið heimilað að gerast aðili að Haag-sáttmálanum svo hægt sé að standa við skuldbindingar Íslands samkvæmt sáttmálanum. Hann var gerður fyrir u.þ.b. sex árum og fjallar um vernd barna og samvinnu varðandi ættleiðingar milli landa. Ég tel það vera viðeigandi að Alþingi samþykki fyrir jól ný lög um ættleiðingu sem felur í sér ákvæði sem er grundvöllur staðfestingar á Haag-sáttmálanum og samþykki um leið heimild um að Ísland gerist aðili að sáttmálanum. Ég fagna því að þetta markmið er í sjónmáli og verður þetta kærkomin jólagjöf til fjölmargra Íslendinga sem undirbúa ættleiðingu erlendra barna en staðfesting Haag-sáttmálans hér á landi er forsenda þess að Íslendingar fá leyfi til að ættleiða börn frá mörgum löndum heims. Í frv. eru mörg nýmæli sem ber að fagna og mörg þeirra skýra réttarstöðu barna enn betur. Ég vil sérstaklega nefna það atriði sem kom fram í ræðu framsögumanns að barn hefur rétt til þess að fá vitneskju um að það sé ættleitt áður en það nær sex ára aldri og jafnframt kemur fram í frv. að kjörforeldrar eigi rétt á ráðgjöf um hvernig eigi að taka á því. Einnig eru þau nýmæli að umsagna ættleiðingarnefnda er leitað áður en ákvörðun um umsóknarleyfi til ættleiðingar eða forsamþykki er tekið. Það er líka ákvæði um að ættleiðingar fari fram gegnum viðurkennd ættleiðingarfélög. Síðan er athyglisverð nýjung, sem ég vil nefna sérstaklega, það er að dómsmrh. getur mælt fyrir um að umsækjendur um að ættleiða erlent barn leggi fram staðfestingu um að þeir hafi sótt námskeið um ættleiðingar barna. Þetta er í samræmi við umræður og vilja sem hefur komið fram á málþingum nú í haust um þetta efni. Í því sambandi vil ég benda á að í nefndinni komu fram þær upplýsingar að rannsókn frá Hollandi benti til þess að um 30% væntanlegra kjörforeldra falla frá umsókn eftir að hafa sótt slík námskeið. Virðulegi forseti. Hv. allshn. fjallaði ítarlega um rétt samkynhneigðra til að ættleiða börn. Það varð niðurstaðan í því máli að slík breyting yrði skoðuð í tengslum við endurskoðun á lögum um staðfesta samvist en þær upplýsingar fengust frá dómsmrh. að unnið væri að frv. til laga um breytingu á þeim lögum og mun það að öllum líkindum koma til umfjöllunar á vorþingi. Ítarleg skoðun á þessu máli leiddi í ljós að ef hv. Alþingi kæmist að þeirri niðurstöðu að samkynhneigðum verði veitt heimild til að ættleiða börn væri rétta leiðin að gera breytingu á 6. gr. laga um staðfesta samvist, en þau lög sem hér eru til umfjöllunar gætu staðið óbreytt. Það þyrfti sem sagt ekki breytingu á ættleiðingarlögum til að þetta næði fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sagði að nú væru gefnar kærkomnar jólagjafir. Ég vil spyrja hv. þm.: Er það siður á góðum heimilum að gefa sumum jólagjafir og láta önnur börn eiga jól án jólagjafa? Og ég vil líka spyrja: Heldur hv. þm. að þeim sem fengu jólagjafirnar eða eru að fá jólagjafirnar frá okkur, sé ekki nokkur hryggð í brjósti að vita að um leið og þetta fólk er að fá sín réttindi eru aðrir skildir eftir utan garðs?

Virðulegi forseti. Ég tel enga ástæðu til þeirra geðshræringa sem komu fram í máli hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar. Það varð niðurstaða nefndarinnar eftir ítarlega umræðu að þetta mál yrði tekið til skoðunar á vorþingi í tengslum við frv. um breytingu á lögum um staðfesta samvist. Það var niðurstaða mín þegar ég tók ákvörðun í því máli að þetta frv. til ættleiðingarlaga væri það mikilvægt að það væri á engan máta nokkrum manni greiði gerður að fresta því á meðan unnið væri að breytingum varðandi ættleiðingar samkynhneigðra og ég stend við það. Hins vegar kom það líka fram í máli mínu í nefndinni að þegar það frv. kemur til umfjöllunar á vorþingi yrði ég tilbúin til þess að veita því brautargengi. Ég tel hins vegar að ítarleg umræða þurfi að fara fram í þinginu og jafnframt þurfi umræða að fara fram í þjóðfélaginu varðandi stjúpættleiðingar og frumættleiðingar því að skiptar skoðanir virðast vera um það mál. En ég ítreka að ég er tilbúin að taka þátt í þeirri umræðu á vorþingi og veita því brautargengi, sérstaklega varðandi stjúpættleiðingu.

Hæstv. forseti. Ég rakti hér nokkur lagaleg rök fyrir því að við ættum að heimila ættleiðingu hjá samkynhneigðum. En hv. þm. gat um geðshræringu. Ég spurði einfaldra spurninga en fékk engin svör. En ef geðshræring er í mínu máli þá vil ég að hv. þm. muni að það er líka geðshræring hjá því fólki sem fær þau skilaboð frá Alþingi að sumir séu rétthærri en aðrir þegar til þessa viðkvæma máls kemur. Og ég vil einmitt ekki að við níðumst á geðshræringum og tilfinningum þessa fólks. Hv. þm. talaði um umræðu sem þyrfti að fara fram í þjóðfélaginu. Ég viðurkenni það, það er gott að umræða fari fram í þjóðfélaginu. En ég legg áherslu á að við eigum hér að ganga fram fyrir skjöldu, við eigum einmitt að sýna fordæmi í þjóðfélaginu. Ég gat áðan um fordæmi sem maður verður vitni að á stöðum eins og í Evrópuráðinu í Strassborg þar sem menn ganga á undan með góðu fordæmi og láta ekki kúga sig af almenningsáliti heldur ryðja góðum málum braut. Þetta finnst mér að við ættum að gera á hinu háa Alþingi og ganga þannig á undan með góðu fordæmi. Ég fullyrði að andinn gagnvart samkynhneigðum í íslensku þjóðfélagi hefur sem betur fer gjörbreyst. Það er bæði vegna þess að við lifum í upplýstu og góðu samfélagi og að samkynhneigðir hafa barist málefnalega og heiðarlega fyrir málstað sínum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þm. að umræða er af hinu góða og ég tel að sú umræða sem hefur farið fram á undanförnum mánuðum og árum um réttindi samkynhneigðra hafi breytt viðhorfum verulega. Varðandi afstöðu mína og framgang þessara mála þá ætla ég ekki að fara að endurtaka það. Það liggur alveg ljóst fyrir.

Herra forseti. Ég er ein af nefndarmönnum í allshn. og langar aðeins að segja nokkur orð í tengslum við það nál. sem kynnt var af formanni nefndarinnar um frv. til laga um ættleiðingar. Eins og fram kom hjá framsögumanni og formanni er meginefni frv. að lögfesta ákvæði Haag-samningsins hérlendis og í nál. kemur fram að aðild Íslands að samningnum skipti höfuðmáli svo unnt sé að fá til ættleiðingar börn frá fleiri löndum en nú. Hér á landi bíða margir foreldrar eftir því að geta ættleitt börn og eins og komið hefur fram í umræðunum er talið að þeir séu um 1.500. Það sem var áberandi í umfjöllun allshn. var í rauninni hvað menn voru samstiga um efni frv. Þar lágu umsagnir frammi frá því fyrr á árinu og sömuleiðis fékk nefndin til sín nokkurn fjölda fólks til að ræða þetta mál. Það sem mestur tími fór samt í hjá nefndinni voru málefni samkynhneigðra, einkum vegna þess að ábending hafði borist nefndinni um það að með því að samþykkja þessi lög væri verið að brjóta mannréttindi á samkynhneigðum því að þeir yrðu undanþegnir og yrðu sennilega eini hópurinn í þjóðfélaginu sem ekki gæti ættleitt börn, þ.e. samkynhneigðir í staðfestri samvist. En það kom sömuleiðis fram að jafnvel þótt lögum um ættleiðingu yrði breytt með það fyrir augum að veita samkynhneigðum þessi réttindi þá væru lögin um staðfesta samvist orðuð þannig að þau undanþægju hvort sem er lög um ættleiðingar. Niðurstaða nefndarmanna var því að samþykkja frv. til laga um ættleiðingar með þeim brtt. sem framsögumaður kynnti en jafnframt lýstu menn því yfir að þeir hefðu vilja til að fjalla nánar um þetta atriði sem ég gerði hér að umtalsefni. Í umræðum hefur komið fram og það kemur fram í nál. að verið er að endurskoða lög um staðfesta samvist. Það er reyndar gert fyrst og fremst út af ákvæðum um ríkisborgararétt en það er samt ljóst að lögin verða tekin upp. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa yfir þeirri skoðun minni að mér finnst eðlilegt um réttindi samkynhneigðra hvað þetta atriði varðar verði tekin til meðhöndlunar síðar á þessu þingi og stend því að þessu nál. Ég get auðvitað ekki mælt fyrir munn annarra nefndarmanna, hvað þá annarra þingmanna, en ég tel samt að allshn. eins og hún er nú skipuð sé hlynnt því að stjúpættleiðingar verði heimilaðar. Og það má benda á að stjúpættleiðingar hafa verið samþykktar á Norðurlöndunum, að vísu einungis í Danmörku en eru til umræðu annars staðar. Það liggur fyrir frv. í Hollandi frá því snemma í nóvember um fullar ættleiðingar fyrir samkynhneigða og í Noregi og Svíþjóð er sömuleiðis verið að ræða þetta mál. Nokkur fylki í Bandaríkjunum leyfa ættleiðingar samkynhneigðra og sömuleiðis er rýmra um þetta í Bretlandi en hér. Eins og við vitum er nú þegar leyft sameiginlegt forræði. Hvað er það sem breytist við það að stjúpættleiðing verði leyfð? Jú, það er ef annað foreldrið sem hefur forræði yfir barni eða börnum fellur frá, þá er erfðaréttur barnanna tryggður, þ.e. löglegur erfðaréttur eftir báða foreldra er skýr. Það var heilmikil umræða í allshn. þegar gestir komu til okkar, einkum frá samkynhneigðum stúdentum, um aðstæður þess fólks sem hér um ræðir. Við tölum um að um 1.500 foreldrar bíði eftir að ættleiða börn samkvæmt Haag-sáttmálanum og þeim yrði gert það kleift með því. En samkynhneigðir á Íslandi með börn í sinni umsjá eru metnir kannski um 1.000--1.300 talsins. Það er jafnvel talið að um 450 til rúmlega 600 börn búi hjá foreldrum af sama kyni og það er þeirra veröld. Fordómar samfélagsins eru auðvitað aðalvandamálið því að vandamál sem þessi börn búa við eru langt í frá meiri en annarra barna. Þau eiga góða foreldra og erfiða foreldra eins og önnur börn í þjóðfélaginu. Ef eitthvað er þá sýna rannsóknaniðurstöður að börn sem alast upp hjá samkynhneigðum foreldrum geti verið umburðarlyndari, sveigjanlegri og skilningsríkari en önnur börn. En það er fjarri því að þau séu í meiri hættu að einhverju leyti en önnur börn í þjóðfélaginu. Ég lít þess vegna á stjúpættleiðingar samkynhneigðra sem réttindamál barnanna fyrst og fremst en ekki foreldranna. Ég kem hér upp til að lýsa vilja mínum í þessu máli en ég tel að þau skilaboð sem samkynhneigðum foreldrum, eins og öðrum foreldrum í, berast frá Alþingi séu fyrst og fremst þau að allshn. stendur saman að þessu áliti og vill leysa þann vanda sem foreldrar standa frammi fyrir sem vilja ættleiða börn nú, og að allshn. hafi með þessu nál. lýst þeim vilja að fjalla nánar um ættleiðingar og stjúpættleiðingar samkynhneigðra og muni gera það seinna á þessum vetri.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. Þeim mun meira legg ég upp úr því að hlýða á mál hæstv. dómsmrh. um frv. og hvaða afstöðu hæstv. dómsmrh. hefur til þess hluta greinargerðar allshn. með frv. sem fjallar um að lög um staðfesta samvist verði tekin til umfjöllunar á þinginu á næstu mánuðum og til afgreiðslu þar. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hæstv. forseta Alþingis: Hvað líður ferðum hæstv. ráðherra? Ég hef áður komið þessari ósk minni á framfæri.

Forseti vill upplýsa að það hafa verið gerðar ráðstafanir og dómsmrh. mun vera á leiðinni í þingsal.

Þær spurningar sem ég vil bera fram við hæstv. dómsmrh. eru þær sem ég nefndi hér áðan: Hvaða afstöðu hefur hæstv. dómsmrh. til þess hluta greinargerðarinnar þar sem segir til um framhaldið? Þetta frv. um ættleiðingar er að ýmsu leyti mjög gott. Það fengum við staðfest í ítarlegri yfirferð yfir frv. með margvíslegum hagsmunaaðilum. Fram komu ýmsar ábendingar um breytingar á einstökum lagagreinum og margar þeirra hafa verið teknar til greina. Hver er helsti kostur þessa frv.? Hann er sá að verði það að lögum mun það tryggja réttarstöðu foreldra og barna. En það gildir aðeins um sum börn. Við tölum oft um að verið sé að mismuna fólki eftir kynferði. Í þessu frv. er fyrst og fremst verið að mismuna börnum. Það er verið að mismuna börnum eftir kynhneigð foreldranna. Við munum aldrei banna fólki með lögregluvaldi að eignast börn eða ala upp, það munum við aldrei gera. Það verður aldrei gert. Þetta frv. fjallar ekki um hvar börn koma til með að alast upp. Þau fjalla um það eitt að tryggja réttarstöðu barna samkynhneigðra foreldra. Um það fjalla þessi lög. Við, nokkrir alþingismenn, leituðum álits samtaka samkynhneigðra, fulltrúa Samtakanna '78 og samtaka í Háskóla Íslands, sem ég man nú ekki hvað heita.  En erum við þá að gera málamiðlanir? Ég, eins og aðrir sem skrifa undir nál., styð það og styð framgang þess. Hef ég þá gert málamiðlun um mannréttindi? Nei, það hef ég ekki gert. Ég er alveg sannfærður um að nefndarmenn eru á einu máli í þessu efni. Ég er sannfærður um góðan hug allra þeirra sem komu þar að máli. Ég er líka sannfærður um að menn hafa í brjósti sér vissu fyrir því að þetta mál komi til kasta þingsins á næstu mánuðum og við fáum farsæla niðurstöðu í því. Ég trúi því sjálfur og á þeirri forsendu styð ég málið. Ég hefði viljað heyra álit hæstv. dómsmrh., ekki vegna þess að ég vantreysti þeim sem sitja í nefndinni og alls ekki þeim sem stýrði þar málum, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, heldur vegna þess að mér finnst að hæstv. dómsmrh. eigi að sýna þessu máli þá virðingu að staðfesta það sem við teljum okkur vita, að lög um staðfesta samvist verði tekin upp hér á Alþingi og tryggt verði að niðurstaða fáist. Ég er ekki að ætlast til að hæstv. dómsmrh. segi okkur nákvæmlega hver niðurstaðan verði, að sjálfsögðu er það Alþingis að taka um það ákvörðun en ég vil heyra álit hæstv. dómsmrh. í þessu efni. Þess vegna segi ég: Allshn. er ekki að gera málamiðlun um mannréttindi með því að samþykkja þetta frv.

Virðulegi forseti. Hér fjöllum við kannski fyrst og fremst um málefni samkynhneigðra sem náðu því miður ekki inn í frv. það sem hér liggur fyrir, frv. til laga um ættleiðingar. Þeir sem eiga sæti í hv. allshn. hafa gert grein fyrir því hvernig umræðan í nefndinni hefur gengið fyrir sig. Það er alveg ljóst að það hefur ekki verið hugrekki, herra forseti, í nefndinni til að taka af skarið. Ég tel að hér á Alþingi skorti okkur hugrekki til þess að stíga þetta skref, sjálfsagt skref til mannréttinda hóps í samfélaginu sem við vitum ekki baun hvað er stór. Margar kenningar segja að samkynhneigðir séu aldrei færri en 10% hverrar þjóðar. Samkvæmt því, herra forseti, eru samkynhneigðir Íslendingar 28 þúsund. Það er vitað, herra forseti, að yfir 600 börn alast upp hjá samkynhneigðum foreldrum í dag. Þau börn og reyndar foreldrar þeirra, herra forseti, njóta ekki sjálfsagðra réttinda. Það eru engin rök fyrir því að okkur, hinu háa Alþingi, skuli ekki takast að miðla þannig málum okkar í milli að við getum borið höfuðið hátt og stigið þetta skref sem þörf er á að til fullra mannréttinda fyrir samkynhneigt fólk og börn þess. Herra forseti. Ég er ekki sátt við að rétta leiðin til þess að taka á ættleiðingarmálum samkynhneigðra sé að setja ákvæði í lögin um staðfesta samvist. Ég er ósammála því. Ég sé engin rök fyrir því að stjúpættleiðingar samkynhneigðra sem eru í staðfestri samvist séu ekki í ættleiðingarlögunum. Ég sé enga ástæðu fyrir því, herra forseti, að fólk sé dregið í dilka á þeim nótum sem hér er gert. Ég sé heldur ekki rök fyrir tilraunum til þess að kenna um tæknilegum þáttum eða að þetta eða hitt sé ekki góð lögfræði. Ég sé ekki að þau rök standist. Herra forseti. Ég hef á tilfinningunni að slíkt sé einungis fyrirsláttur og við séum bara að skýla okkur á bak við slíkt af því að við þorum ekki að taka skrefið til fulls. Samkynhneigðir eru að ala upp börn í dag. Samkvæmt ættleiðingarlögum sem við ætlum nú að fara að samþykkja geta samkynhneigðir einstaklingar sem eru einstæðir ættleitt börn, aðeins samkynhneigðir einstaklingar í staðfestri samvist eiga ekki að fá lagalegan rétt til að ættleiða börn fyrr en kannski í vor, herra forseti, og þá samkvæmt lagaklásúlu í lögunum um staðfesta samvist, af því þannig gerðu Danir það. Hvaða rök mæla gegn því að samkynhneigðir ættleiði börn? Ég sé engin. Samkynhneigðir hafa meira að segja pappíra upp á að þeir séu góðir foreldrar. Það er vísindalega sannað í rannsóknum að þeir séu jafnvel betri foreldrar en gagnkynhneigðir. Sýna rannsóknir þá, herra forseti, að börn samkynhneigðra eigi það frekar á hættu að fæðast samkynhneigð eða verða samkynhneigð? Nei, herra forseti, það er líka hægt að veifa pappír upp á að samkynhneigð er ekki smitandi. Og þó svo væri, herra forseti. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að úr því svona fer þá þurfum við að taka fleiri lög til skoðunar með vorinu til að tryggja rétt samkynhneigðra foreldra og barna sem eru alin upp af samkynhneigðum foreldrum. Við þurfum að skoða erfðalögin. Eins og hv. þm. Katrín Fjeldsted nefndi áðan þá kemur þetta mál inn á erfðalögin líka. Ég get ekki látið hjá líða að fullyrða það að ef stjúpættleiðing getur gengið upp og á rétt á sér í fjölskyldum gagnkynhneigðra þá hlýtur réttmæti hennar að vera nákvæmlega hið sama í fjölskyldum samkynhneigðra með sömu aðstæður. Herra forseti. Ég á litla vinkonu sem á tvo pabba. Hún á auðvitað mömmu líka og hún er alin upp á tveimur heimilum. Ef mamma hennar fellur frá þá á hún tvo pabba og gott heimili. Ef kynpabbi hennar fellur frá, hvað á hún þá? Og fósturpabbi hennar sem eftir lifir, hvaða rétt á hann þá? Herra forseti. Ég á vini sem búið hafa saman á annan áratug og búa í staðfestri samvist, vini sem dauðlangar að geta alið upp barn, að geta ættleitt barn. Þeir hafa beðið og vonað að þessi lög breytist þannig að þeir fái þann rétt sem þeim finnst að þeim beri. En við ætlum enn að láta þá bíða. Herra forseti. Ég sé ekki annað en að við séum frekar duglaus. Mér finnst okkur skorta hugrekki til að taka skref til fullra mannréttinda fyrir samkynhneigða.

Herra forseti. Ég vil annars vegar leiðrétta tölur sem ég fór með hér áðan af misgáningi. Talan 1.000--1.300 samkynhneigðir eru þeir sem eru á aldrinum 20--39 ára og hafa börn á sínu framfæri núna að því er menn telja, þannig að þetta var bara misgáningur af mér. Ég vil nota tækifærið líka til að hafna því að allshn. skorti hugrekki eða dug og benda á að það þarf að breyta lögum um staðfesta samvist til þess að ættleiðingar eða stjúpættleiðingar verði heimilaðar vegna þess að í 6. gr. þeirra laga er ákvæði sem segir að lög um ættleiðingar og um tæknifrjóvgun eigi ekki við þennan hóp. Það verður að breyta lögum um staðfesta samvist til þess að ná þessum réttindum fram og ég hef lýst því hér yfir að ég mun beita mér fyrir því ásamt öðrum úr allshn.

Herra forseti. Ég er sannfærð um að hv. þm. Katrín Fjeldsted deilir skoðunum með mér. Ég veit alveg hver hennar hugur í þessu máli er. En ég segi samt sem áður, herra forseti, um 6. gr. í lögunum um staðfesta samvist þar sem segir að ættleiðingarlögin gildi ekki um þá sem eru í staðfestri samvist, að hægur vandi væri að setja það orðalag inn í lögin um ættleiðingar að þrátt fyrir orðalag 6. gr. í lögunum um staðfesta samvist þá sé samkynhneigðum í staðfestri samvist heimilt að ættleiða börn. Þetta er ekki vandamál, herra forseti. Við getum svo auðveldlega séð fram úr svona vandamálum þegar við erum að samþykkja lög hér um hvaðeina. Við getum líka séð fram úr svona vandamáli þegar samkynhneigðir eiga í hlut.

Herra forseti. Ég vil bara að lokum ítreka að við látum skilaboð Alþingis vera skýr. Við viljum breyta þessum lögum og við ætlum að standa saman að því.

Herra forseti. Ég vil aðeins að leiðrétta þann misskilning sem er kannski þegar kominn í ljós. Mannréttindabrotið gagnvart samkynhneigðum er í 6. gr. laganna um staðfesta samvist. Því má heldur ekki gleyma að hjón eru venjuleg hjón, karl og kona, og þeir sem eru í staðfestri samvist. Ákvæðið um hjón í ættleiðingarlögunum á því alveg klárlega við um þann hóp þegar við erum búin að taka út það mannréttindabrot sem við erum að ræða um og til þess þarf að opna lögin um staðfesta samvist. Það er því alveg á hreinu. Við ræddum auðvitað um þessa lagatæknilegu hlið, þ.e. hvort við ættum að koma með þessa breytingu og segja ,,þrátt fyrir``. Fyrir því er ekki meiri hluti. Mér finnst málið vera það mikilvægt að við séum ekki að láta fella svona hluti í þinginu. Við eigum að ná samkomulagi um málið, að það verði tekið upp og við bara stöndum við það.

Herra forseti. Auðvitað fellum við ekki þetta mál hér í þinginu og ef ég hef ekki sagt það í ræðu minni þá segi ég það nú: Auðvitað styð ég þetta frv. Þetta er gott frv. og hér er verið að gera mikla bragarbót og miklar leiðréttingar og þetta er hið besta mál. Hins vegar get ég ekki orða bundist um þetta dugleysi, þann dug sem mér finnst okkur skorta til að stíga skrerfið til fulls. En ég leggst ekki gegn þessu frv. Ég kem auðvitað til með að fylgja þessu máli eftir, herra forseti, í störfum þingsins og það komum við mörg örugglega til með að gera. Og ég er sannfærð um að við náum árangri fyrir þennan góða málstað með vorinu. Ég hefði samt viljað sjá þennan árangur núna í lögunum um ættleiðingar.

Herra forseti. Ég tel að það sé að ná mjög miklum árangri ef við sjáum það núna sem var ekki fyrirséð fyrir tveim mánuðum síðan, þ.e. að kominn er meiri hluti fyrir þessari breytingu á lögunum um staðfesta samvist. Það kalla ég árangur þessu máli til góðs. Þá er ég ánægð.

Herra forseti. Ég geri ekki lítið úr þeim árangri og ég er sammála því að það er árangur. Ég dreg ekki á það neina dul. En ég þarf að geta treyst því, herra forseti, að orðalag 2. gr. um hjón og skilgreininguna á hjónum eigi við um það fólk sem býr í staðfestri samvist. Mér þætti vænt um ef við gætum fengið það staðfest hér frá hv. formanni allshn. eða einhverjum sem veit betur hvort það verði nokkur akkillesarhæll þessa máls í vor því við verðum að geta treyst því að fólk sem býr í staðfestri samvist verði skilgreint sem hjón.

Virðulegi forseti. Hv. þm. flutti mál sitt hér vel og skörulega og viðhorf hennar komu mjög skýrt fram. Ég held ég geti sagt það og meina það fullkomlega að mjög sambærileg viðhorf eru mjög ríkjandi í allshn. Það liggur hins vegar fyrir að eins og lögin eru nú úr garði gerð þá hefðum við þurft að taka upp lögin um staðfesta samvist. Það er einfaldlega þannig að í þeim lögum er ákvæði sem gerir það að verkum. Spurningin var því einfaldlega þessi: Var ástæða til að tefla máli, sem kannski er ekki alveg einhugur um hér á þinginu, í tvísýnu rétt í aðdraganda jólanna? Það má því kannski orða það þannig að spurningin hafi verið um hvað var pólitískt mögulegt að gera. Og ég segi það fullum fetum að ég trúi því og treysti að það samkomulag sem náðist í þessari nefnd muni verða niðurstaðan og að við munum sjá þá niðurstöðu í vor að þetta verði orðið að lögum. En við skulum heldur ekkert ganga neitt að því gruflandi að hvað svo sem við gerum á hinu háa Alþingi þá liggur það fyrir að við breytum ekki raunveruleikanum úti í samfélaginu og þau börn sem nú búa hjá foreldrum í staðfestri samvist munu gera það áfram hvort sem við samþykkjum þessi lög núna eða ekki. Ég held í ljósi þess hvernig málið liggur og hvernig staðan á Alþingi er sé skynsamlegt að afgreiða þetta mál til ættleiðinga með þessum hætti. Hér hafa stór orð verið látin falla, bæði af nefndarmönnum og öðrum, um að við það verði staðið að þetta verði orðið að lögum í vor, og ég trúi því og treysti að svo verði.

Herra forseti. Ég ítreka að ég er ekki meðmælt því að það eigi að tefla þessu máli í neina tvísýnu í vor og það hefði ekki átt að gera það. Ég segi auðvitað, þó að ég hefði viljað sjá hér öðruvísi að farið, að ef þetta er sú niðurstaða sem fólk treystir sér til að ná núna þá er hún af hinu góða og ég styð hana. En það er alltaf svo, herra forseti, þegar um stór mál er að ræða þar sem við þurfum svolítið að skoða okkar dýpstu rök fyrir tilverunni að þá gerist það að við þurfum stundum að henda gömlum hugsunum. Við þurfum stundum að henda einhverju sem við höfum dragnast með í gegnum lífið og hefur kannski ekki reynst okkur eins vel og skyldi. Ég líki því við það að þetta sé eins og að fara úr gömlum fötum því við erum að breyta hugsunarhætti. Við erum að fara úr gömlum fötum og í ný. Það er stundum erfitt, við vitum það sjálf, að byrja að ganga í nýjum skóm. En þeir venjast á endanum og verða mjúkir. Og svo ef þeir verða of þröngir þá er líka bara ágætt að fara úr þeim og leyfa loftinu að leika um tærnar.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir allt sem hv. þm. sagði og ég held að ég geti fullyrt að á undanförnum missirum hefur orðið mjög mikil viðhorfsbreyting hér. Það tekur tíma að henda gömlum hugmyndum. Ég held að við séum að endurvinna þessar hugmyndir og þess vegna segi ég fullum fetum að ég hef fulla trú á því að þessi hugmynd sem við höfum rætt hér og hefur tekið mestan tíma í meðferð nefndarinnar og í umræðum á Alþingi, að þetta mannréttindamál verði orðið að lögum frá hinu háa Alþingi á vordögum.

Herra forseti. Ég flutti mitt mál fyrir fáeinum mínútum, reyndar nokkuð mörgum mínútum núna, og fleiri en einn og fleiri en tveir hafa komið í ræðustól og tjáð sig um þetta mál. En í upphafi míns máls óskaði ég eftir því að hæstv. dómsmrh. væri viðstaddur þessa umræðu vegna þess að ég beindi fyrirspurnum til ráðherrans og óskaði eftir að heyra viðbrögð ráðherrans. Mér var þá sagt að ráðherrann væri á leiðinni, að ráðherrans væri að vænta hingað á hverri mínútu og nú er sú stund upp runnin því ég ætlaði að óska eftir því að hlé yrði gert á þessari umræðu ef hæstv. dómsmrh. kæmi ekki á staðinn, í þingsal. Við erum að afgreiða hér lagafrv. um ættleiðingar. Það ber öllum saman um að mikil réttarbót er í þessu frv. fólgin. Flestum málsaðilum sem hafa tjáð sig um þetta við allshn. ber saman um að æskilegt sé að hraða framgangi þessa máls og lögfesta frv. Sérstaklega hafa þó risið deilur um eitt atriði og það mjög miklar deilur og það er um rétt samkynhneigðra til að ættleiða börn. Við höfum sum stillt þessu upp þannig að e.t.v. sé réttara að tala um réttindi barnanna en réttindi hinna fullorðnu. Niðurstaða nefndarinnar varð sú --- ég á aðild að því nál. og styð framgang málsins --- að í ljósi þess að lagt yrði fram frv. um staðfesta samvist á næstu mánuðum með það fyrir augum að lögfesta breytingar á þeim lögum fyrir vorið, þá mundum við sætta okkur við þá niðurstöðu að ekki yrðu gerðar þær lagabreytingar eða þær tillögur um lagabreytingar settar fram sem við flest í nefndinni hefðum óskað eftir. Það er vitað að ráðherra í hverjum málaflokki hefur mikið að segja, þó að það sé að sjálfsögðu Alþingi sem endanlega hefur orðið. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvaða áform ráðherrann hefur í þessum efnum. Ég er ekki að biðja um neinar endanlegar niðurstöður. Ég er ekki að biðja um yfirlýsingar um endanlegar niðurstöður en ég vil fá það staðfest hér í ræðustól af hæstv. dómsmrh. að lögin um staðfesta samvist verði tekin til endurskoðunar á næstu mánuðum og unnið að því að fá niðurstöðu í málið, væntanlega með það fyrir augum að tryggja réttindi samkynhneigðs fólks til jafns við aðra og að við fáum þær niðurstöður staðfestar áður en þingi lýkur í vor. Ég vil gjarnan heyra yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. um þetta efni.

Hæstv. forseti. Ég hef reynt að fylgjast með þessum umræðum. Ég hafði ekki tök á því að koma strax á hið háa Alþingi en tel að umræður hafi verið hér mjög góðar enda hefur allshn. greinilega unnið mjög vel í þessu máli. Varðandi spurningu hv. þm. þá sat hv. þm. Ögmundur Jónasson fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur nefndaráliti hennar en með fyrirvara. Í nál. allshn. segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá dómsmálaráðuneyti er unnið þar að frumvarpi til breytinga á þeim og mun það koma til umfjöllunar Alþingis síðar á þessu þingi.`` Ég held að þetta svari spurningu hv. þm.

Herra forseti. Dómsmrn. þýðir væntanlega hæstv. dómsmrh. Það er hæstv. dómsmrh. sem er ábyrgur fyrir þessari vinnu. Er það staðfastur ásetningur hæstv. dómsmrh. að stuðla að því að fyrrnefnt frv. fái afgreiðslu fyrir vorið og þá væntanlega með það fyrir augum að tryggja réttarstöðu allra Íslendinga, að tryggja jafnræði með öllum Íslendingum óháð kynhneigð þeirra?

Hæstv. forseti. Mig langar sem starfandi formaður allshn. að hafa hér nokkur orð í lokin og þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem hefur farið fram um frv. enda er þetta gott mál og um það eru allir sammála. Ég tel að við hv. þm. í allshn. höfum alveg vitað hvað við vorum að gera og við fórum ákaflega vel yfir alla þætti málsins og ekki síst yfir þann þátt málsins sem kannski snerti ekki frv. og þá er ég að tala um ættleiðingar samkynhneigðra. Að sjálfsögðu snerta þau málefni frv. óbeint en ekki beint að okkar mati og þess vegna er þetta niðurstaðan. Ég vil halda því fram að mjög góður hugur hafi verið í nefndinni gagnvart því málefni sem varðar samkynhneigða og mikil samstaða og það finnst mér mjög mikilvægt. Ég held að við höfum öll þroskast svolítið við þessa umræðu og ég viðurkenni það með sjálfa mig og skammast mín ekki fyrir að segja að ég gerði það og ég held að það sé mikilvægt. Ég vona að sú umræða sem fór fram í nefndinni og sú umræða sem nú fer fram hér í þingsal hv. Alþingis geti orðið til þess að breyta hugsunarhætti vegna þess að hér er um mikilvægt mál að ræða. Við sem sitjum í allshn. teljum að við höfum komið málinu í ákveðinn farveg og það vil ég meina að séu aðalskilaboðin frá Alþingi og það séu jákvæð skilaboð að málið sé í farvegi. En auðvitað getum við ekki sagt á þessari stundu hver niðurstaðan verður vegna þess að það er alltaf Alþingi sem ákveður og í dag er ómögulegt að fullyrða að þetta verði samþykkt. Það er ekki fyrr en hv. þingmenn hafa stutt á takkana sem það liggur fyrir. En við trúum því að málið sé að vinna sér fylgi almennt og það er gott. Ég vil ekki að fólk trúi því að einhver hafi látið kúga sig og að hugrekki skorti í þessu máli. Við litum einfaldlega þannig á, og gerum það, að með því að hafa málsmeðferðina sem raun ber vitni þá séum við að vinna málstaðnum gagn. Það er aðalatriðið og það vil ég hafa mín lokaorð.

Hæstv. forseti. Um leið og ég þakka formanni allshn., hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, fyrir góð störf í nefndinni í þessu máli og vil láta koma hér fram lofsorð mín til hennar varðandi afstöðu hennar og vinnu í þessu máli sem ég tel vera til mikillar fyrirmyndar, þá verð ég þó að segja að mér fannst ekki traustur sá ís sem þetta mál er að fara út á þegar maður ætlar að komast yfir vatnið með réttindi samkynhneigðra og barna þeirra í fanginu. Mér sýnist sá ís þunnur ef ekki er fastar að orði kveðið en hv. þm. gerði hér áðan, þ.e. að ekkert sé fast í hendi, að við verðum aðeins að vona það besta. Ég hefði viljað sjá meiri þyngd í þessu máli eftir þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég vil spyrja hv. þm., til þess að þær upplýsingar komi fram hér í hv. Alþingi: Af hverju þurfti að afgreiða þetta mál núna sérstaklega fyrir jól? Eru það áramót sem kalla á þetta? Er það fyrst og fremst þörf þeirra sem núna eru að fá þessar réttarbætur sem ég styð svo sannarlega? Ef svo er að ekkert annað knýr á en að gott sé að afgreiða góð mál, hefðum við þá ekki mátt geyma þetta mál í tvo til þrjá mánuði, þó ég virði þörf allra þeirra sem nú fá réttindi, þar til við hefðum einmitt lokið þeirri vinnu sem hæstv. dómsmrh. er að lofa hér þannig að við hefðum látið þessi mál fylgjast að? Það væri gott fyrir sögu þessa máls að um það fengist nokkur umfjöllun.

Hæstv. forseti. Mér finnst ekki sanngjarnt af hv. þm. að koma hérna upp og vera með þennan málflutning vegna þess að hann veit ákaflega vel eftir umfjöllun okkar í nefndinni hver hugur minn er í þessu máli og hvað það er sem ég er að reyna að ná fram. Hvort ísinn er þunnur eða þykkur ætla ég ekki að segja til um en ég ítreka það sem ég sagði áðan að við getum ekki fullyrt nú hver niðurstaða málsins verður. En eitt getum við þó fullyrt og það kemur fram í nál., að frv. til laga um staðfesta samvist verður lagt fram í þinginu í vetur. Þar með er búið að opna lögin og þar með er það ákvörðunarefni þingsins, Alþingis, hvað það vill gera. Ef það er þannig, sem við trúum eða ég trúi, að meiri hluti sé á Alþingi fyrir því að heimila stjúpættleiðingu samkynhneigðra þá verður það niðurstaðan. Og ég ítreka að mér finnst þetta mál vera komið í þann farveg sem er ákjósanlegur og sem er líklegur til þess að leiða til þessarar réttarbótar.

Virðulegi forseti. Ég hefði kannski getað fallið frá orðinu því að hv. þm. Valgerður Sverrisfóttir, sem hefur verið formaður eða verið starfandi formaður allshn. á meðan þetta mál var unnið, hefur nú eiginlega svarað þeirri spurningu sem ég ætlaði að leggja hér fyrir hana. Ég skynja það að skilningur hennar er sá hinn sami og minn, að við munum afgreiða þetta mál frá þinginu áður en við ljúkum því hér í vor. Ég heyrði það á hv. þm. að hún er sama sinnis þannig að ég geri ráð fyrir því að þessi orð muni standa.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki tjáð mig í þessari umræðu núna um þetta mál. Ég vil þess vegna koma upp í andsvari og þakka sitjandi formanni allshn. forustuna í þessu máli, í vinnunni í allshn., hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur. Hún hefur haldið vel á því og nefndin er afar samhuga eins og hún lýsti hér. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson er vissulega ekki einn um áhuga fyrir jöfnum rétti og jöfnum skyldum samkynhneigðra á við annað fólk. Þeir eru að sjálfsögðu að biðja um að skyldur þeirra við blessuð börnin verði viðurkenndar. Við megum ekki gleyma því að það eru ekki bara réttindi, það eru skyldur líka. Það ágæta fólk hefur haldið vel á sínu máli í viðtölum við allshn. Nú hefur hæstv. dóms- og kirkjumrh. sagt hér að lögin um staðfesta samvist muni verða tekin upp á vorþingi. Allshn. er áhugasöm um að vinna vel í því máli og það hefur líka komið fram. Hins vegar kemur þingið til með að taka ákvarðanir, ekki eingöngu hæstv. dóms- og kirkjumrh. og hv. allshn. heldur þingið sjálft í okkar lýðræðisþjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 327 um till. til þál. um aðild að Haagsamningi um vernd barna og samvinnu varðandi ættleiðingu milli landa. Nál. er frá hv. utanrmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Tómas H. Heiðar þjóðréttarfræðing frá utanríkisráðuneyti og Margréti Hauksdóttur deildarstjóra frá dómsmálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Íslenskri ættleiðingu og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Haagsamningnum frá 29. maí 1993 um vernd barna og samvinnu varðandi ættleiðingu milli landa er ætlað að samræma skilyrði sem sett eru af hálfu stjórnvalda samningsríkja svo að ættleiðing milli landa megi fara fram með hagsmuni barnsins í fyrirrúmi. Tilgangur samningsins er að við ættleiðingu milli landa séu grundvallarréttindi barnsins virt og komið í veg fyrir brottnám barna og verslun með þau, svo og að tryggja að samningsríki viðurkenni ættleiðingar sem fara fram í samræmi við samninginn. Í umfjöllun nefndarinnar um málið var sérstaklega skoðað hverjir geti ættleitt börn samkvæmt samningnum. Skv. 2. gr. hans eru það annars vegar hjón og hins vegar einstaklingur sem búsettur er í móttökuríki sem það geta, sbr. nánari ákvæði 5. gr. Einstaklingar í óvígðri sambúð og samkynhneigðir í staðfestri samvist geta því ekki ættleitt saman börn frá ríkjum sem eru aðilar að Haagsamningnum. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt. Jón Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Tómas Ingi Olrich, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Sighvatur Björgvinsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Steingrímur J. Sigfússon.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. á þskj. 393 um frv. til laga um skráð trúfélög. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Bogason frá dómsmrn. og Einar Sigurbjörnsson prófessor. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá biskupi Íslands, guðfræðideild Háskóla Íslands, kaþólska biskupnum í Reykjavík, Kvennakirkjunni, Krossinum, Andlegu þjóðarráði bahá'ía á Íslandi og Siðmennt. Frv. felur í sér heildarendurskoðun á gildandi lögum um trúfélög, nr. 18/1975. Lagðar eru til breytingar, m.a. til samræmis við breytingar sem gerðar voru á trúfrelsis\-ákvæðum stjórnarskrárinnar með stjórnarskipunarlögum árið 1995. Einnig er lagt til að einungis verði fjallað um trúfélög sem hafa verið formlega skráð en önnur trúfélög falli utan gildissviðs laganna en eins og fram kemur í greinargerð er lagt til að miðað verði við að um slík félög gildi sömu reglur og um frjáls félög og félagasamtök, hvort sem þau tengjast átrúnaði eða ekki. Þá kemur fram að fyrirsögn frv. er frv. til laga um skráð trúfélög en þó er að finna almennt ákvæði um trúfélög í I. kafla þess. Einnig kemur fram í kaflaheiti II. kafla að hann gildi um skráð trúfélög en hins vegar er fjallað um þjóðkirkjuna að hluta í 8. og 9. gr. Við umfjöllun málsins hjá nefndinni var nokkuð rætt um eftirlit sem hafa skal með skráðu trúfélagi. Í 4. gr. kemur m.a. fram að senda skuli dóms- og kirkjumrn. nákvæmt félagatal við skráningu trúfélags með nöfnum, kennitölum og heimilum félagsmanna og í 5. gr. segir að gera skuli grein fyrir breytingum á félagatali einu sinni á ári. Rætt var um hvort þessi ákvæði væru í samræmi við persónuvernd einstaklingsins og hvort nauðsynlegt teldist að hafa þennan háttinn á. Eftir að hafa rætt við fulltrúa Hagstofunnar um þetta álitaefni varð niðurstaða nefndarinnar sú að leggja ekki til breytingar. Upplýsingar verða að liggja fyrir um meðlimi trúfélags, einkum með tilliti til sóknargjalda sem renna til trúfélagsins. Nefndin vill þó leggja mikla áherslu á að fyllsta trúnaðar verði gætt við skráningu og meðhöndlun upplýsinganna. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frv.: 1. Lagt er til að aldurshámark það sem sett er í 1. mgr. 7. gr. verði tekið út. Nefndin telur ekki sérstaka þörf á að gera það að skilyrði í lögunum að forstöðumaður skuli ekki vera eldri en 75 ára. Eðlilegast sé að hafa það á forræði viðkomandi trúfélags. Þá eru lagðar til málfarsleiðréttingar á 7. gr. 2. Lagt er til að í stað 18 ára aldursviðmiðunar í 1. mgr. 8. gr. frv. komi 16 ára. Í lögum um sóknargjald, nr. 91/1987, kemur fram að frá 16 ára aldri skuli hver einstaklingur greiða sóknargjöld samkvæmt lögunum. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að sami aldur verði notaður sem viðmiðun um greiðslu sóknargjalda og ákvörðun um inngöngu í skráð trúfélag eða úrsögn úr trúfélagi. Nefndin leggur einnig til breytingar á 4. mgr. sömu greinar. Í stað þess að fjalla eingöngu um þau tilvik þegar forsjá barns hefur verið falin öðrum en foreldrum á grundvelli barnaverndarlaga leggur nefndin til að ákvæðið nái einnig til þeirra tilvika þegar öðrum en foreldrum hefur verið falin forsjá barns á grundvelli annarra laga, en fjallað er um forsjá í fleiri lögum, t.d. barnalögum. 3. Lagðar eru til breytingar á 4. mgr. 9. gr. Leggur nefndin til að í stað þess að prestum eða forstöðumönnum verði skylt að koma tilkynningu um inngöngu í og úrsögn úr trúfélagi til þjóðskrár geti þeir komið tilkynningunni á framfæri. Hingað til hefur Hagstofa Íslands annast skráninguna og telur nefndin hagræði að því að hafa það fyrirkomulag óbreytt. Þá leggur nefndin til breytingar á greinarfyrirsögninni í þeim tilgangi að gera hana skýrari þar sem nefndin telur rétt að fram komi að í greininni sé einnig fjallað um úrsögn úr þjóðkirkjunni og skráðu trúfélagi en ekki einvörðungu inngöngu í skráð trúfélag. Að síðustu vill nefndin taka fram að hún telur að frágangur málsgreina í frv. sé ekki í samræmi við þá meginreglu í frágangi frv. að hafa málsgreinar ónúmeraðar. Ekki er rökstutt sérstaklega af hvaða ástæðu málsgreinar eru númeraðar og því verða númer málsgreina felld niður og stafliðum breytt í töluliði í lokafrágangi verði frv. samþykkt. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ólafur Örn Haraldsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Katrín Fjeldsted, Lúðvík Bergvinsson, Helga Guðrún Jónasdóttir, Gunnar Ingi Gunnarsson, Ásta Möller, Guðrún Ögmundsdóttir og Pétur H. Blöndal.

Herra forseti. Ég ætla að mæla fyrir brtt. við það frv. til laga sem hér er til umræðu. Þetta frv. sem væntanlega verður að lögum fjallar að verulegu leyti um skilgreiningar og mín brtt. lýtur að skilgreiningum. Í 3. gr. frv. er fjallað almennt um skilyrði til skráningar trúfélaga og þar segir, með leyfi forseta: ,,Skilyrði fyrir skráningu trúfélags er að um sé að ræða félag sem leggur stund á átrúnað eða trú sem tengja má við þau trúarbrögð mannkyns sem eiga sér sögulegar eða menningarlegar rætur.`` Ég er með tillögu um breytingu við þessa grein sem er svohjóðandi, með leyfi forseta: ,,Skilyrði fyrir skráningu félags samkvæmt lögum þessum er að það leggi stund á átrúnað eða trú sem tengja má við þau trúarbrögð mannkyns sem eiga sér sterkar sögulegar eða menningarlegar rætur eða sinni samsvarandi trúarlegum eða félagslegum skyldum og hafi unnið sér sess.`` Hér er verið að víkka hugtakið allnokkuð en eins og við vitum gegna trúarbrögðin tvíþættu hlutverki. Annars vegar trúarlegu, fyrir einstaklinginn, og hins vegar samfélagslegu. Þannig er kirkjan samfélagsstofnun sem gegnir ýmsum skyldum og veigamiklu hlutverki í samfélagi okkar og lífi. Í lífi þorra Íslendinga gegnir þjóðkirkjan félagslegu hlutverki og á opinberum vettvangi hefur hún slíka stöðu. En aðrir aðilar eru einnig að koma til sögunnar, bæði kristilegir söfnuðir og aðrir, múhameðstrúarmenn, búdda, brama og þar fram eftir götunum. En önnur félög gegna einnig þessum félagslegu skyldum, þessu samfélagslega hlutverki. Þannig tíðkast t.d. borgaralegar fermingar svo að eitthvað sé nefnt. Ég vil víkka þessa skilgreiningu og tillagan snýr að því. Er þetta þá opið og sveigjanlegt og teygjanlegt á alla lund? Já, það er það en þannig er lagagreinin eins og tillaga er gerð um núna. Hún er mjög sveigjanleg. Þar segir: ,,Skilyrði fyrir skráningu trúfélags er að um sé að ræða félag sem leggur stund á átrúnað eða trú sem tengja má við þau trúarbrögð mannkyns sem eiga sér sögulegar eða menningarlegar rætur.`` Þetta er mjög opið og mjög teygjanlegt. En menn hafa ekki miklar áhyggjur af því vegna þess að til sögunnar er kallaður aðili sem á að túlka þessar lagaheimildir. Í 4. gr. frv., 4. lið, segir um þann aðila, með leyfi forseta: ,,Áður en leyfi er veitt til skráningar trúfélags skal leita álits nefndar sem dóms- og kirkjumálaráðherra skipar á eftirfarandi hátt: Einn nefndarmaður er skipaður samkvæmt tilnefningu lagadeildar Háskóla Íslands, og skal hann vera formaður nefndarinnar, annar tilnefndur af félagsvísindadeild Háskóla Íslands og sá þriðji tilnefndur af guðfræðideild Háskóla Íslands.`` Mér finnst heldur þröngt skipað í nefndina, að einvörðungu þessir aðilar komi þar við sögu. Sannast sagna finnst mér álitamál að guðfræðideild háskólans skipi í þessa nefnd. Ég nefni þetta aðeins til að skýra hvers vegna það er ekki endilega mikil hætta í því fólgin að hafa lagaheimildina um skilgreiningu á trúfélögum allrúma.

Herra forseti. Við 1. umr. um frv. til laga um skráð trúfélög gerði ég athugasemdir við það að hér stendur að forstöðumenn trúfélaga þurfi ekki að vera íslenskir ríkisborgarar. Ég er ekki á þeirri skoðun. Ég gat líka um að til þess að fullnægja þeim skilyrðum sem hér væru sett í lög skyldu þeir sem ætluðu sér að ná fótfestu í sértrúarflokki á Íslandi ástunda trú sína af festu og skyldurækni eins og sagt er í frv. Þeir þyrftu að sýna fram á að þeir væru þess verðugir að trúarbrögð þeirra næðu fótfestu gagnvart löggjafanum. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að þeir sem stofni til trúfélaga á Íslandi séu íslenskir ríkisborgarar og hef ekki vikið frá þeirri hugsun. Ég teldi því eðlilegt svo væri í þessu frv.

Hæstv. forseti. Mig langar til þess að nota þetta tækifæri til að þakka hv. allshn. fyrir afar góða og vandaða vinnu á þessu þingi. Ég veit að þar hefur verið mikið álag. Þar hafa mörg mál verið til umfjöllunar en þeim öllum verið sinnt með sóma. Nokkur mál eru nú þegar orðin að lögum og í dag hafa tvö stjórnarfrv. orðið að lögum, þ.e. greiðslur ríkissjóðs á bótum þolenda afbrota og almenn hegningarlög. Lokið er 2. umr. um tvö önnur mál, um það sem hér er til umræðu og frv. um ættleiðingar. Þar að auki er stórt mál á dagskrá til 1. umr., um persónuvernd og ég veit að það muni fá vandaða umfjöllun. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins fá að nota þetta tækifæri til að þakka hv. nefndarmönnum í allshn. fyrir vel unnin störf og ekki síst sitjandi formanni, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur.