Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Í 3. gr. laga nr. 74, 1921, um tekjuskatt og eignarskatt, er ákvæði um það, hvernig skuli leggja skatta á ýms fjelög, þar á meðal erlend vátryggingarfjelög, en samkvæmt þessum ákvæðum er ágóðinn af starfsemi þeirra hjer á landi skattlagður án tillits til þess, hvernig heildarstarfsemi þeirra gengur. Yfir þessu hefir verið kvartað og samkvæmt tillögum skattstjóra hefir fyrverandi fjármálastjórn lagt þetta frv. fyrir þingið. En samkvæmt því er skatturinn miðaður við ágóðann af heildarstarfsemi fjelagsins, þannig, að sá hluti heildarágóðans, sem svarar til hlutfallsins milli iðgjaldatekna fjelagsins hjer og allra iðgjaldatekna þess, er skattlagður hjer. Það er ómögulegt að segja um það fyrirfram, hvernig niðurstaðan af þessu verður fyrir ríkissjóð, en það er þó líklegt, að ríkissjóður missi engar tekjur við þetta; og því verður ekki neitað, að þetta er sanngirnismál. Í nafni fjárhagsnefndar leyfi jeg mjer að leggja til, að frumvarpið verði samþykt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Við umræðurnar um þetta mál í Nd. gerði jeg grein fyrir því, að eftir því sem sakir stæðu með fjárhag ríkissjóðs nú, væri ekki tímabært að afgreiða þetta frv., þar sem svo mikið af viðhaldskostnaði flutningabrautanna á að færast af hjeruðunum yfir á ríkissjóð. Jeg vil nú leyfa mjer að vekja athygli háttv. deildar á því, að þó að viðhald þetta hafi verið þungt á sýslunum, þá hefir löggjafarvaldið gert eigi svo litlar ráðstafanir til, að það verði þeim ekki of þungbært hjer eftir, en það er með heimildarlögunum um sýsluvegasjóði frá síðasta þingi, þar sem sýslufjelögunum er gefin heimild til að skipa vegamálum sínum svo, að ríkissjóður greiði viðhaldskostnað sýsluveganna í hlutfalli við framlag hjeraðanna, þannig, að tillag ríkissjóðs fer hækkandi í hlutfalli við það, sem framlag hjeraðanna eykst. Það var því fyllilega gengið út frá því á síðasta þingi, að svo framarlega sem heimildarlög þessi væru notuð, þá væri engu sýslufjelagi ofboðið með viðhaldsskyldunni. Jeg gat þess og í háttv.Nd., að það væri stefnuleysi að fara nú að breyta þessu á næsta þingi. Það lágu fyrir áætlanir frá vegamálastjóra, þar sem hann gerir ráð fyrir, að viðhaldskostnaðurinn muni nema um 40 þús. kr. En í þessari upphæð er þó innifalin upphæð til nýbyggingar á dálitlum kafla Holtavegarins, að 1/3, en gert er ráð fyrir, að 2/3 hlutar sjeu greiddir úr ríkissjóði. Af þessari upphæð mundu um 2/3 færast yfir á ríkissjóð jafnóðum og sýslufjelögin nota heimildarlögin. Eru þá eftir milli 10–15 þús. kr., sem lenda á sýslufjelögunum, og er síst hægt að telja, að það sje ofraun fyrir sýslumar að borga það; að minsta kosti er það ljett, samanborið við að borga alt viðhaldið, eins og verið hefir. Það má þó enginn líta svo á, að útgjöld ríkissjóðs til viðhalds vega sjeu takmörkuð með þessu, því að ennþá standa lögin frá 1923 um sýsluvegasjóði opin fyrir sýslunum. Geta þær því fengið framlag úr ríkissjóði til viðhalds annara vega, sem þær þurfa. Má því búast við, að kostnaðurinn af þessu frv. fyrir ríkissjóð verði vart minni en 40 þús. kr. Jeg hefði síður en svo amast við, að hraði vegalagninganna hefði aukist, ef nú væri sá rjetti tími til þess. En jeg lít svo á, að það sje þvert á móti nú, þegar þótt hefir óumflýjanlegt að draga úr öllum framkvæmdum á hvaða sviði sem er. Jeg skal geta þess, að í Nd. bar jeg fram tillögu til rökstuddrar dagskrár til afgreiðslu á málinu, af þeim ástæðum, sem jeg hefi nú tilgreint. Dagskrártill. þessi var feld með 14:12 atkv. Jeg hefi nú viljað segja þetta hjer, til þess að vita, hvort hv. deild finni ekki ástæðu til að taka málið út af dagskrá nú, til frekari yfirvegunar frá þessu sjónarmiði, áður en það verður tekið til endanlegrar afgreiðslu.

Eggert Pálsson Jeg kannast við þessi ummæli hæstv. fjrh. (JÞ), því að jeg hlustaði á þau í hv.Nd., og jeg vissi áður, að hann var á móti frv. þessu, sem í raun og veru er af eðlilegum ástæðum, þar sem hann er sjálfur höfundur vegalaganna frá 1907, því að það er oft svo, að hverjum þykir sinn fugl fagur og að mönnum er það kært, sem þeir hafa lagt mikið erfiði í. En hinsvegar hlýtur hæstv. fjrh. að vera það ljóst, að í seinni tíð hefir verið mikil óánægja með vegalögin, þar sem allháværar kröfur hafa komið hvaðanæfa um að fá þeim breytt, því að þau hafa komið mjög tilfinnanlega hart niður á sumum hjeruðunum, og má þar til nefna Suðurlandsundirlendið, þar sem þau hjeruð, sökum hafnleysis síns, þurfa að hafa miklu meiri vegi en fjöldamörg önnur. Auk þess er það kunnugt, að þeir vegir, sökum veðráttu og annara staðhátta, þurfa mjög mikið viðhald, og hefir þetta dýra viðhald orðið allþungbært fyrir hjeruðin. Þetta var og viðurkent af þinginu í fyrra, er það ljetti af Árnessýslu viðhaldi Flóavegarins, og hafi það verið rjett, þá er það ekki síður sanngjarnt, að Rangárvallasýsla verði leyst undan viðhaldi Holtavegarins. Og meira að segja má fullyrða, að það sje ennþá fyllri sanngirniskrafa, þar eð vegarstæðið er miklu verra, og viðhaldið þar af leiðandi miklu dýrara. Enda hefi jeg heyrt hæstv. fjrh. margtaka það fram, sem jeg er honum þakklátur fyrir, að fylsta sanngirni væri í því, að ríkissjóður kostaði að öllu leyti endurbyggingu Holtavegarins og endurgreiddi þá að einhverju leyti það fje, sem Rangárvallasýsla hefir orðið að leggja fram til hennar. Hæstv. ráðherra mintist aðallega á kostnaðarauka ríkissjóðs af frv. þessu að því er snertir flutningabrautirnar, en ekki þjóðvegina. Get jeg því hlaupið yfir það, enda mjer ókunnara um það. Þess ber nú að gæta, að viðhald nokkurra flutningabrautanna er þegar komið yfir á ríkissjóðinn, eins og t. d. Flóabrautarinnar, Þingvallavegar og Borgarfjarðarbrautar, og má því draga viðhald þessara brauta frá kostnaðaraukaáætluninni. Sömuleiðis virðist mjer, að draga megi frá viðhald Keflavíkurvegarins, því að til hans hefir farið og fer bílaskatturinn. Eins hygg jeg, að Grímsnesbrautinni megi sleppa, því að ennþá er viðhaldskostnaður hennar ekki kominn yfir á Árnessýslu, og verður sennilega ekki fluttur yfir á hana frekar en hingað til, þótt vegalögunum yrði ekki breytt. Eins mun vera ástatt með Hvammstanga- eða Húnvetningabraut og Skagafjarðarbraut. Mjer telst því svo til, að það, sem bætist á ríkissjóðinn með lögum þessum, verði aðeins viðhald Holtavegarins, Fagradalsbrautarinnar og Húsavíkurvegarins, og svo vegarkaflinn frá Selfossi að Eyrarbakka. Jeg vænti því, að þetta frv. verði samþykt, hvort sem það verður tekið af dagskrá eða ekki. Ef frv. yrði ekki samþykt, þá yrðu menn fyrir mjög miklum vonbrigðum, því að það hefir skýrt komið í ljós, að bæði vegamálastjóri og fyrverandi stjórn og sömuleiðis hv.Ed. hafa verið máli þessu fylgjandi, og því hafa menn þóst mega treysta því, að það næði fram að ganga, einkum eftir að hv.Nd. hafði samþykt það með yfirgnæfandi atkvæðamun. Menn yrðu því fyrir mjög miklum vonbrigðum, ef það fjelli, en jeg þykist þess fullviss, að slíkt komi ekki fyrir.

Jónas Jónsson Jeg verð að taka það fram, eins og hv. 1. þm. Rang. (EP), að mjer finst, að það væri alveg óverjandi að láta þetta mál stranda nú á síðustu stundu. Okkur, sem áttum sæti hjer í hv.Ed. í fyrra, er vel kunnugt um, að það var rætt um það hjer í deildinni í fyrra að ljetta viðhaldi Holtavegarins og Fagradalsbrautar af sýslufjelögunum, og margir háttv.þm. lýstu því yfir, að þeir myndu fylgja þessu fast fram nú á þinginu, að þessum tveim vegum væri ljett af sýslunum, eins og Flóaveginum var ljett af Árnessýslu. Hæstv. fjrh. veit það vel, að Suðurlandsundirlendið er alveg að sligast undir viðhaldi veganna. Og að því er Holtaveginn snertir, eru það hrein og bein vandræði, ef ekki er hægt að halda honum sæmilega við, og nú liggur hann undir eyðileggingu, því að sýslunni er það algerlega ofvaxið að halda honum við, svo að í lagi sje. Jeg vona því, að frv. þetta nái fram að ganga, þar eð það hefir haft mikið fylgi hjer í þessari hv. deild. Og jeg vona, að málið verði ekki dregið á langinn, því að lítilsháttar dráttur getur hæglega orðið til þess, að málið nái ekki fram að ganga á þessu þingi.

Fjármálaráðherra (JÞ): Í tilefni af orðum hv. 1. þm. Rang. (EP) skal jeg taka það fram, að í tölum þeim, sem jeg nefndi í sambandi við kostnaðarauka ríkissjóðs, voru ekki taldir vegir þeir, sem nú hvíla á ríkissjóði. Og endurbyggingu Holtavegarins mundi verða ljett af sýslunni, hvort sem þetta frv. nær fram að ganga eða ekki. Tölur háttv. nefndar taka aðeins til þeirra flutningabrauta, sem nú eru í umsjá sýslufjelaganna, en þegar sýslurnar eru búnar að útvega sjer þann tekjuauka, sem þeim er heimilaður í lögunum frá 1923, þá verður sá kostnaður yfirleitt viðráðanlegur fyrir þær. Af því að hv. 5. landsk. (JJ) mintist á Fagradalsbrautina, skal jeg taka það fram, að vegamálastjóri gerir ráð fyrir því, að kostnaður sýslufjelaganna af viðhaldi hennar muni vera um 4000 kr. á ári, en með því að nota sjer þann tekjuauka, sem lögin frá 1923 heimila, geta sýslurnar fengið minst 2000 kr. upp í kostnaðinn úr ríkissjóði. Hv. 5. landsk.þm. hjelt því fram, að Árnessýsla væri að sligast undir viðhaldi veganna, en jeg held þó, að það verði vel viðráðanlegt fyrir sýsluna, þegar hún er búin að fá þann tekjuauka, sem lögin frá 1923 heimila, því að nú er búið að ljetta viðhaldi Flóavegarins af henni. Þessum ástæðum móti ákvæði vegalaganna frá 1907, sem mjer hafa altaf fundist á rökum bygðar, er því rutt úr vegi með lögunum 1923. Háttv. 1. þm. Rang. sagði, að jeg hjeldi máske upp á þetta ákvæði sökum þess, að jeg væri höfundur vegalaganna frá 1907, en svo er ekki. Það var búið að undirbúa þetta mál á 2 þingum áður en lögin voru samþykt, og það var ekkert sett í stjfrv. 1907 annað en það, sem Alþingi hafði krafist áður en jeg tók við vegamálunum og varð að fullnægja. En jeg hefi altaf haldið því fram, að sýslurnar yrðu að fá tekjuauka til þess að geta staðist þennan kostnað, en það hefir altaf farist fyrir þangað til í fyrra. En nú þegar sýslurnar hafa fengið þennan tekjuauka, sem þær þurfa, er einmitt ekki ástæða til að fara að breyta þessu ákvæði vegalaganna frá 1907, því að kostnaðurinn af viðhaldi veganna ætti nú ekki að vera sýslunum of þungbær.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Með því að jeg hefi haft framsögu vegalagafrv. á hendi í þessari hv. deild, skal jeg taka það fram, að jeg er á þeirri skoðun, þrátt fyrir mótmæli hæstv. fjrh., að það sje ekki til neins að vera að fresta í þetta sinn að samþykkja frv. Eins og hv. 1. þm. Rang. tók fram, hefir megn óánægja gert vart við sig út af skipun vegamálanna, og þingið hefir verið að smáláta undan þeim, sem harðastir hafa verið í kröfum sínum, og með því hefir skapast það ástand, að sum hjeruð hafa orðið betur sett en önnur í þessu tilliti, en slíkt er auðvitað alls ekki rjettlátt. Með þessu frv. er lagður sá grundvöllur, að öll hjeruð verði jafnvel sett. Það er alls ekki rjett, að lögin um sýsluvegasjóði frá 1923 geri að engu þær ástæður, sem haldið hefir verið fram á móti fyrirkomulagi því, sem skapaðist með vegalögunum frá 1907. Það má vel vera, að þau dragi eitthvað úr misrjettinu, en að mínu áliti gera þau alls ekki það að verkum, að fyrirkomulagið verði svo viðunandi, að menn alment sætti sig við það. Hæstv. fjrh. hjelt því fram, að þessi breyting væri síst tímabær nú, þar eð hagur ríkissjóðs væri mjög örðugur. Það er rjett hjá hæstv. fjrh., að fjárhagur ríkissjóðs er erfiður, en hjer er þó þess að gæta, að þrátt fyrir lögin, er það þó fjárveitingavaldið sem ákveður árlega, hve miklu skuli varið til viðhalds veganna, og það getur því ávalt tekið tillit til fjárhagsástands ríkissjóðsins. Jeg sje því ekki, að það sje nein ástæða til þess að fresta málinu. Samgmn. þessarar deildar hefir gengið inn á þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í hv.Nd., og hefir gefið í skyn, að hún mundi ekki láta þær verða til þess að fella frv. Það voru gerðar 2 breytingar við frv. í hv.Nd., og er önnur þeirra talsvert þýðingarmikil, nefnilega breyting á 7. gr., um aðstoðarmenn vegamálastjóra. Jeg skal játa það, að samgmn. þessarar hv. deildar hafði upphaflega ekki gefið ákvæði þessarar greinar um fasta aðstoðarmenn nægilegan gaum. Í 7. gr. er svo ákveðið, að vegamálastjóri skuli hafa fasta aðstoðarmenn, en það ákvæði er dálítið varhugavert, og samgmn. tók eftir þessu eftir að frv. hafði verið samþykt hjer í þessari hv. deild, og vöktum við því athygli samgmn. Nd. á því, og tók hún það til greina. Í öðru lagi hefir hv.Nd. breytt 49. gr. þannig, að lágmark hreppsvegagjaldsins verður 5 kr. í staðinn fyrir 4. Samgmn. hjer hefir lofað að láta frv. ekki stranda á þessum breytingum. Jeg vil ekki leggja á móti því, að nefndin fái frv. og áætlanir þær, sem vegamálastjóri hefir gert, enn til athugunar, en geri þó ekki ráð fyrir, að hún breytti við það afstöðu sinni til málsins.

Einar Árnason Jeg hefi ekki lagt steina í götu þessa frv. fram að þessu, en jeg vil þó láta þá skoðun mína í ljós áður en frv. er afgreitt frá þinginu, að jeg er mjög óánægður með það. Jeg ljet í ljós við fyrri umr. frv. í þessari hv. deild, að það væri ekki öllum hjeruðum sýnd full sanngirni með þessu frv., og jeg gerði þá tilraun til að færa það í það horf, sem ætlast var til á þinginu í fyrra. Með frv. þessu er hlaðið undir sumar sýslur, en aðrar látnar sitja á hakanum, en það sjá allir, að í slíku er engin sanngirni. Jeg tók það fram áður, að á þinginu í fyrra hefði verið ætlast til, að viðhald allra flutningabrauta yrði lagt á ríkissjóðinn, en nú eru 2 skildar eftir. Það hefir verið reynt í báðum deildum að laga þetta misrjetti með brtt., en það hefir engin leiðrjetting á því fengist. Jeg mundi því horfa á það með mestu rósemi, þó að einhverjum af þeim brautum, sem með frv. eru færðar yfir á ríkissjóðinn, yrði slept úr því. Þar til skal jeg nefna Skagafjarðarbraut, Hvammstangabraut, Keflavíkurbraut, Eyrarbakkabraut og Biskupstungnabraut. Engin þessara brauta á meiri rjett á sjer en Eyjafjarðarbrautin. Jeg skal líka geta þess, að úr því að hv. deild vildi ekki sinna kröfu minni um að taka Eyjafjarðarbrautina með, þá harma jeg það alls ekki neitt, þó að frv. verði tekið af dagskrá og komi aldrei fram aftur.

Frsm. (Eggert Pálsson) Þetta frv. er þess efnis að veita h/f Eimskipafjelagi Íslands undanþágu frá tvenskonar útgjöldum, sem sje að veita því í 5 ár undanþágu frá tekju- og eignarskatti, og undanþágu frá aukaútsvari í 4 ár. Eins og kunnugt er hefir Eimskipafjelagið lent í allmikilli fjárþröng, og það svo mikilli, að það hefir ekki getað greitt hluthöfum neinn arð af hlutafje sínu nú síðustu árin. Sú fjárþröng fjelagsins stafar af ýmsum ástæðum, en þó fyrst og fremst af því, að þegar fjelagið byrjaði starfsemi sína, varð það að fá erlent lánsfje. Lánið var tekið í Hollandi, en þar hefir gengið verið mjög hátt nú síðustu árin, og það hefir því þurft miklu meira fje í vaxtagreiðslur en við var búist þegar lánið var tekið. Útgjöld fjelagsins hafa því aukist mikið af þessum ástæðum. Fjelagið hefir líka lent í mikilli samkepni, sem hefir orðið því allerfið. Fjelagið hefir heldur reynt að vera fyrir neðan önnur fjelög. Þetta hefir þingið sjeð og viðurkent, og hefir ætíð verið meira og minna fúst til að rjetta þessu óskabarni sínu hjálparhönd. M. a. er því í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir þinginu, ætlaður 45 þús. kr. styrkur. Þar sem nú svo er ástatt, að ríkissjóður leggur fjelaginu beinan styrk, og hinsvegar má telja víst, að engir óski eftir að leggja á það tekjuskatt og eignarskatt, er styrkurinn úr ríkissjóði orðinn tvöfaldur, þá virðist það óviðfeldið og alls ekki rjettmætt, að bæjarfjelög eða sveitarfjelög fari að leggja á það aukaútsvör, sem myndu þá í eðli sínu vera útsvör á þennan styrk, sem ríkissjóður veitir fjelaginu. Að losa það undan allri útsvarsskyldu hefir engum komið til hugar, en menn fara fram á takmörkun, þannig, að ekki megi leggja meira á fjelagið en 5% af nettóágóða. Frv. hefir gengið greiðlega gegnum hv.Nd., og vona jeg, að það þurfi ekki að stranda hjer í hv. deild. Vil jeg eindregið mæla með því, að frv. gangi í gegn óbreytt, eins og allshn. leggur til. Með því að svo er áliðið þingtímans, myndu breytingar á frv. að öllum líkindum hefta framgang þess á þessu þingi. Jeg veit, að allir hv.þm. bera þann huga til þessarar stofnunar, að þeir óska henni að blómgast áfram og að ekki fari fyrir þessu byrjunarfyrirtæki okkar til bættra samgangna á sjó eins og hefir farið fyrir Færeyingum, sem hafa orðið að gefast upp við sitt fjelag. Jeg veit, að menn vilja fúsir rjetta Eimskipafjelaginu hjálparhönd á þessum erfiðu árum, og þar á meðal einnig með því að samþykkja þetta frv.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Frv. þetta er flutt samkvæmt beiðni bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum. Eins og kunnugt er, er svo ákveðið í lögum nr. 60 frá 1913, að gera skuli höfn í Vestmannaeyjum, og undanfarið hefir verið unnið að hafnargerð þar. En það verk á samt sem áður langt í land með að verða fullkomið, því ekki er búið að fullgera öll þau mannvirki, sem nauðsynleg eru, og þau, sem þegar eru komin, eru langt frá að vera tryggilega gerð. Verkið hefir yfirleitt gengið mjög illa, og það er ekki hægt að kenna það náttúruöflunum einum, heldur líka mönnum þeim, sem staðið hafa fyrir framkvæmd verksins. Það hefir einkent þessa hafnargerð að alt, sem þar hefir verið gert, hefir verið gert af of veikum viðum. Verktakinn hefir gert sjer mikið far um að hafa sem minst í alt borið, og hafa garðarnir við það orðið ótraustari en áætlað hefir verið, og hafa áætlanir þó síst verið of öruggar. Nú er þessu verki svo komið, að tveir skjólgarðar hafa verið gerðir, og þó er annar þeirra ekki fullger. Það er það eina, sem gert hefir verið fyrir það mikla fje, sem varið hefir verið til þessarar hafnargerðar. En þó er ekki nema hálfsögð hrakfallasaga þessa fyrirtækis, því í vetur kom það í ljós, að báðir þessir skjólgarðar eru að gefa sig, svo búast má við, að þeir verði að mjög litlum notum, ef ekki verður hægt að gera við þá í sumar. Þó er bæjarsjóður Vestmannaeyja kominn í stórkostlegar skuldir við verktakann, firmað Monberg í Kaupmannahöfn, og verður því að leggja feiknahá gjöld á bæjarbúa til þess að geta staðið í skilum með þær skuldir. Í lögunum frá 1913 eru taldir upp nokkrir tekjustofnar, sem bæjarsjóðinum er heimilt að nota til byggingar og viðhalds hafnarvirkjanna. Þessir tekjustofnar hafa flestir verið notaðir, og þó eru tekjurnar ekki meiri en svo, að þær nægja varla til daglegra útgjalda við höfnina. Og það er von, að svo sje, því það er varla mögulegt að leggja mikil gjöld á skip fyrir að nota þessa ófullkomnu höfn. Nú hefir bæjarstjórnin óskað eftir að fá heimild til þess að leggja á lóðargjald og nota þau til hafnargerðarinnar. Jeg skal í því sambandi geta þess, að lóðargjöld til bæjarsjóðs eru nú tekin af lóðum í kaupstaðnum samkvæmt bæjarstjórnarlögunum, og er því hjer um nýjar álögur að ræða. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv. nú, en vona, að hv. deild lofi því að ganga óhindruðu í gegnum deildina.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ástæðurnar fyrir þessari þáltill. munu vera hv. deildarmönnum kunnar, enda eru þær mjög skýrlega teknar fram í greinargerðinni. Fjhn. þessarar hv. deildar hefir athugað till. og kynt sjer málið rækilega, og hefir hún komist að þeirri niðurstöðu, að málið væri þannig vaxið, að það verði ekki látið afskiftalaust af þingi og stjórn. Ennfremur hefir hún komist að sömu niðurstöðu um það og fjvn.hv.Nd., sem flutti till., að úrlausn þessa máls sje best fengin, ef hægt væri að ná samningum við Landsbankann með þeim kjörum, sem þáltill. stingur upp á. Jeg skal geta þess, að tveir hv. nefndarmenn hafa dálitla sjerstöðu í málinu, sem reyndar kveður ekki mikið að, og munu þeir væntanlega gera grein fyrir henni. Nefndin var sammála um, að ekki væri tiltækilegt, að ríkissjóður tæki sparisjóðinn að sjer, til að greiða úr því ástandi, sem hann er kominn í. En hún áleit, að Landsbankinn gæti hlaupið undir bagga sjer að skaðlausu. Eins og nál. ber með sjer, leggur nefndin eindregið til, að þáltill. verði samþykt. Jeg geri ráð fyrir, að þeir hv. nefndarmenn, sem skrifuðu undir með fyrirvara. lýsi, í hverju hann er fólginn.

Jónas Jónsson Eftir því, sem jeg best veit, vakir alveg það sama fyrir okkur báðum nefndarmönnum, sem skrifuðum undir með fyrirvara. Þessi till. gerir ráð fyrir, að hæstv. stjórn semji við Landsbankann um sparisjóðinn, að hann tryggi 80% af innstæðufje sjóðsins. Þetta er æskilegt, og við viljum alls ekki draga úr því að fá þessa upphæð trygða. Jeg hefi kynt mjer, hvernig bankastjórnin lítur á málið. Af því að við í fjhn.hv.Ed. höfum ekki haft tækifæri til að tala við stjórn bankans sem nefnd, vil jeg skýra frá samtali mínu við bankastjórnina. Hún segist hafa skrifað hæstv. stjórn í vetur og tjáð sig fúsa til að tryggja inneigendum sparisjóðsins 70%. Ennfremur teldi bankinn sig reiðubúinn til að leyfa innstæðueigendum að kjósa til einhvern valinn mann úr sínum hóp til þess að fylgjast með rekstri sjóðsins og eiga þar íhlutun, meðan innköllun fjárins stæði yfir, sennilega 10–12 ár. Yrði þetta gert til öryggis því, að ekki yrði gerð nein ráðstöfun, sem leiddi tap yfir sparisjóðinn. Í þriðja lagi hefir bankinn boðið, að svo framarlega sem meira komi inn en 70%, skyldi það verða borgað inneigendum í sömu hlutföllum og inneignin. Jeg sje enga líklega ástæðu fyrir, að Landsbankinn skaðist á þessu, og ekki heldur að sparisjóðurinn tapi á því. Ef svo skyldi reynast, að sparisjóðurinn væri ekki verður nema 70%, eða 10% minna en þáltill. gerir ráð fyrir, þá hefir hagsmunum bankans verið fórnað til þess að hjálpa inneigendum sparisjóðsins; þá hefir ríkið þrýst bankanum til að taka að sjer eign með hærra verði en hún var verð. Ef bankinn tekur við þessari eign, er jeg alveg mótfallinn því, að hann sje látinn græða á henni. Jeg vil láta bankann taka sjóðinn með 70%, en innheimtist t. d. 15% meira, eins og búast má við eftir mati, vil jeg, að það renni til inneigenda sjóðsins, svo sem jeg hefi áður tekið fram.

Sigurður Eggerz Við 1. umr. skýrði jeg aðstöðu mína nokkuð til þessa máls. Jeg vil enn taka fram, að þótt jeg gangi inn á till. eins og hún liggur fyrir, er það ekki með glöðu geði. Ástæður til þessa eru meðal annars þær, að engin vissa er fyrir, þótt tillagan verði samþykt, að lausn sje komin á málið. Fjhn. bað stjórnina um skýrslu um það, hvort Landsbankinn mundi ganga að tillögunni, en stjórnin gat ekki svarað, fjekk ekki ákveðið svar frá bankanum, eins og sakir stóðu. Þegar þetta mál var fyrst á döfinni, mætti jeg á fundi á Eyrarbakka. Þar sem það var til umræðu. Benti jeg þá á ýmsar leiðir út úr málinu, meðal annars á þá, að sparisjóðsinneigendur gæfu eftir 15% af innstæðum sínum, er þeir fengju endurgreiddar síðar meir, ef sjóðurinn ynni sig upp. Gegn þessari eftirgjöf vildi jeg leggja til við þingið, að það tæki á sig ábyrgðina fyrir takmarkaðri upphæð næst á eftir þessum 15%. Með þessu fyrirkomulagi mundi sjóðurinn undir góðri stjórn hafa getað komið fótum undir sig, en landssjóður engu tapað. Næstum allir á Eyrarbakka virtust fallast á þetta í byrjun, eins og jeg hefi minst á áður, en nú sýnast þeir hallast að þeirri leið, sem er bent til í þáltill. Auðsjeð er þó, að þegar sjóðurinn á að gerast upp (likviderast), þá má fremur búast við tapi, og því örðugra fyrir ríkissjóð að ábyrgjast, er sú leið er farin, enda. mun nú ekki lengur von á ríkissjóðsábyrgð. Til stuðnings því, sem jeg sagði um rekstur sjóðsins, vil jeg geta þess, að atvikin hafa snúist þannig á Eyrarbakka nú, að fiskafli er þar ágætur, fiskverð er og gott nú sem stendur. Kunnugur maður hefir sagt mjer, að líkur væru til, að 75 þúsund kr., sem taldar voru tapaðar í mótorbátum, mundu nú nást inn að mestu. Sje þetta rjett, þá sýnir það, að matið á sjóðnum hefir verið mjög gætilegt. Og þetta bendir á, að sjóðurinn mundi hafa getað haldið áfram, ef leið sú, sem jeg benti á í byrjun, hefði verið farin. En undir öllum kringumstæðum ættu þessar betri horfur að gera það kleift fyrir Landsbankann að ganga að 80%, og vildi jeg mælast til þess, eins og málinu nú er komið, að Landsbankinn sæi sjer fært að verða við þessari ósk. Jeg hefi fundið ástæðu til að leggja áherslu á þetta, af því að mjer virtist hv. 5. landsk. (JJ) fremur telja tormerki á því, að Landsbankinn gengi að 80%.

Jónas Jónsson Það er ekki meining okkar hv.þm. Vestm. (JJós), að draga úr 80% tryggingu, heldur viljum við skora á ríkisstjórnina, svo framarlega sem ekki tækist til með að semja við Landsbankann um 80%, að láta ekki á því stranda, en fara heldur niður í 70%. Jeg þykist þess fullviss, að vel gangi að innheimta skuldirnar, þótt það að sjálfsögðu taki langan tíma, og að inneigendur fái að lokum 80–85%, eins og matið gerir ráð fyrir.

Jóhann Jósefsson Hv. 5. landsk. (JJ) hefir lýst nokkuð aðstöðu okkar í nefndinni. Þótt við sæjum ekki ástæðu til að gera klofning og koma með sjerstakt nál., þótti okkur rjett að láta sjerstöðu okkar koma fram undir umræðum. Tel jeg enga ástæðu til að endurtaka það, sem hv. 5. landsk. (JJ) sagði. En það virtist koma fram hjá hv. 1. landsk. (SE) ótti við það, að við vildum rýra þau kjör, sem sparisjóðurinn annars hefði getað fengið hjá Landsbankanum. Það er alls ekki tilgangurinn; við viljum, að hann komist að sem bestum kjörum. En við vildum ekki láta samningana stranda á því, þó að Landsbankinn gæti ekki ábyrgst nema 70%. Þótt svo færi, að bankinn gæti eða vildi ekki ábyrgjast meira, álitum við ekki hættu vera á ferðum fyrir sparisjóðinn eða eigendur innstæðufjárins, þar eð Landsbankinn mundi fá inneigendum það fje, sem þeim rjettilega bæri. Þess vegna er þetta á engan veg til að rýra sparisjóðinn, heldur til að tryggja það, að málinu yrði komið í sem bestar hendur, þrátt fyrir það, þótt bankinn gæti ekki ábyrgst þær fylstu kröfur, sem farið er fram á.



Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt, flytjum við hv. 5. landsk. (JJ) þáltill. á þskj. 465. Jeg geng út frá því, að hv. deild hafi kynt sjer þskj. þetta, og ætla jeg að leyfa mjer að segja nokkur orð, till. til skýringar. Eins og um getur í till. og 2 fylgiskjölum á sama þskj., er fjárhagur ríkisins svo erfiður nú, að ekki eru miklar líkur til, að landsspítalinn geti orðið eins fullkominn og stór og gert er ráð fyrir á uppdrætti þeim, sem lagður var fyrir þingið í fyrra. Nú er svo komið vegna berklavarnalaganna, að óhjákvæmilegt er að reisa spítalann bráðlega; nægir um það efni að vísa til brjefsins frá próf. G. H., á þskj. 465. Till. þessi fer í sömu átt og fylgiskjalið á sama þskj. Álit læknadeildar háskólans fer aðeins fram á nokkru meiri fjárveitingu úr ríkissjóði. Í síðari hluta 2. tölul. till. á þskj. 465 er farið fram á það, að leitað verði samninga við stjórn landsspítalasjóðsins um að leggja fram úr sjóðnum sem svarar 1/3 hluta þess fjár, sem verja skal til byggingarinnar árlega. Jeg geri ráð fyrir því, að þessir samningar mættu takast, og skal jeg í því sambandi leyfa mjer að skírskota til tilboðs landsspítalasjóðsstjórnarinnar með brjefi til ríkisstjórnarinnar, dags. 21. febr. þ. á., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Undirrituð stjórn landsspítalasjóðs Íslands hefir orðið ásátt um að bjóða hæstv. landsstjórn að lána ríkissjóði helming sjóðs þess, sem þegar hefir verið safnað, og nemur þessi helmingur nálægt 120000 kr. Skilyrði fyrir láni þessu mundu í aðaldráttum verða þau: 1. Að vaxta mundi eigi verða krafist hærri en 4 1/2 eða 5 %. 2. Að ríkissjóður legði fram tvöfalda lánsupphæðina og láti byrja á landsspítalabyggingu samtímis og lánið er tekið, enda sje haldið áfram með bygginguna, þar til minst hefir til hennar farið kr. 360000,00 og svo um búið, að fyrir það fje, með eða án frekari viðbóta úr ríkissjóði, verði reist hús, er taka megi þá þegar til afnota sem sjúkrahús, þótt ekki verði það svo stórt eða fullkomið, sem ætlast er til, þegar byggingunni er að fullu lokið. Nánari skilyrði þykir eigi þörf að ræða um fyr en sjeð er, hvort landsstjórnin vill taka lán þetta með þessum aðalskilyrðum, en vjer erum, ef til kemur, fúsar til samninga í þeim efnum, og munum þar sýna þá tilhliðr unarsemi, sem oss er unt og samrýmanleg er þeirri hugsjón vorri, að landsspítalinn komist sem allra fyrst á stofn. - Ástæðan til þess, að vjer bjóðum þetta, er sú, að oss virðist, að með þessu sje eigi ólíklegt, að þokað yrði áfram einu skrefi landsspítalabyggingu, hinu mikla áhugamáli voru og nauðsynjamáli allrar hinnar íslensku þjóðar. Í þessu sambandi viljum vjer geta þess, að sennilegt er, að vjer munum einnig, þótt síðar verði, bjóða að láni hinn hluta sjóðsins með væntanlegri viðbót, til þess að fullgera spítalann, og hvort endurgreiðslu yrði krafist á lánum þessum, mundi ef til vill fara að miklu leyti eftir því, hvort vjer finnum eindreginn áhuga hjá þingi og stjórn um að koma í viðunandi framkvæmd þessu mikla áhugamáli voru. Reykjavík, 21. febr. 1924. Virðingarfylst. (Nöfn stjórnenda sjóðsins.). Við þessu brjefi fjekk stjórn sjóðsins ekki svar fyr en 8. mars, að mig minnir, eða eftir að núverandi landsstjórn tók við. Það svar er mjög vingjarnlegt og tilboðið þakkað, en, eins og við bjuggumst reyndar við, þá sá hæstv. stjórn sjer ekki fært að taka tilboðinu nú þegar. Til skýringar og viðbótar brjefi landsspítalasjóðsstjórnarinnar, sem jeg nú hefi lesið upp, skal jeg geta þess, að stjórn sjóðsins er reiðubúin til þess að leggja fram fjeð undir eins og hún sjer, að stjórnarvöldum landsins er full alvara að hefja verkið og trygging er fyrir því, að því verði haldið áfram án tafar. Landsspítalasjóðurinn er nú um 230 þúsund kr., og getur hann því lagt fram til byggingar spítalans 75000 kr. árlega í þrjú ár. Og gangi fjársöfnun til sjóðsins nokkurnveginn vel næstu 3 ár, þá má gera ráð fyrir, að á þeim árum vaxi sjóðurinn ekki minna en 75000 kr. Með því móti gæti sjóðurinn lagt fram kr. 300000 á næstu 4 árum gegn 3-400 þús. kr. tillagi úr ríkissjóði, eins og gert er ráð fyrir í till. á þskj. 465. Þessi fjárupphæð ætti að vera nægileg til þess að reisa fyrir byggingu þá, sem till, gerir ráð fyrir og talin er að muni nægja fyrst um sinn. Auðvitað vakti bæði fyrir okkur flm. þessarar till. og öllum, sem standa landsspítalamálinu nærri, að bygt verði í viðbót við þessa byggingu, þótt til þess sje ætlast, að hún verði svo úr garði gerð, að þegar verði auðið að taka hana til notkunar. Skoðanir manna eru ekki lengur skiftar um nauðsyn landsspítalans, þótt því verði ekki neitað, að læknastjettin hafi sýnt því máli fullmikið tómlæti hingað til. En nú má segja, að æðsti dómstóllinn í þessu máli hafi felt dóm sinn. Læknadeild háskólans telur ekki auðið að fresta spítalabyggingunni í mörg ár enn. Með því að samþ. till. þessa er fundin leið til þess að hrinda málinu bráðlega í framkvæmd. Jeg er svo bjartsýn á hag ríkissjóðs, að jeg hygg, að hann muni leyfa, að lögð verði fram þessi upphæð nokkur næstu ár. Á þann hátt verður leiðin tiltölulega ljett og hentug; ríkissjóður þarf ekki að taka annað lán til byggingarinnar en það, sem hann væntanlega fær hjá landsspítalasjóðnum. Jeg skal ekki leyna því, að tilgangur sjóðsstjórnarinnar og þeirra fjelaga, sem að honum standa, er sá, að á sínum tíma verði honum varið til byggingar einhverrar sjerstakrar deildar við hinn stóra og fullkomna landsspítala, sem vjer vonum, að upp komist áður en lýkur. Mun ríkissjóður því ef til vill ekki þurfa að endurgreiða landsspítalasjóðnum lánið í sömu mynt, heldur gæti komið til mála, og fyndist mjer það jafnvel eðlilegast, að þegar byggingin verður fullgerð, þá verði leitað samninga um það, á hvaða deild hans sjóðurinn skuli yfirfærður, og yrði sú deild síðan skoðuð sem gjöf íslensku kvenþjóðarinnar til landsins. Þá vil jeg minnast á þýðingarmikið atriði, sem felst í 3. lið till. og miðar að því að gera rekstur væntanlegs spítala sem ódýrastan. Það er öllum kunnugt, að upphitun og ljós eru mjög stórir útgjaldaliðir í rekstri slíkra stofnana, og tel jeg því afarþýðingarmikið, ef hægt verður að fá endurgjaldslaust vatn úr Laugunum til afnota handa spítalanum. Er ekki ólíklegt, að þeir samningar takist, því að Reykjavíkurbær og spítalinn verða svo skyldir liðir, að það, sem horfir öðrum til hagsmuna, verður hinum og til gagns. Það er kunnugt, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefir afráðið að byggja skólahús austarlega í bænum undir eins og efni leyfa. Mun og vera áformað að leiða vatn úr Laugunum til upphitunar því húsi. Bæri því vel í veiði, að fengið yrði hið heita vatn, sem bærinn mætti missa frá þeirri byggingu, til afnota fyrir væntanlegan landsspítala, sem yrði hin mesta hjálp að þessari ráðstöfun. Þess má geta í sambandi við rekstrarkostnað spítalans, sem rjettilega vex mörgum í augum, að landsspítalasjóðsnefndin ákvað á fundi 1. nóv. síðastl., að fje því, sem safnast hefir í „minningagjafasjóð“ væntanlegs landsspítala, alt frá stofnun hans í maí 1916, og framvegis kann að safnast í hann, skuli varið til styrktar fátækum sjúklingum hvaðanæfa af landinu. Sjóðurinn er að vísu ekki stór enn, var um síðustu áramót kr. 73.328.58, en benda má á það, að síðastl. ár óx hann um kr. 13.835.70. Má gera sjer góðar vonir um, að sjóður þessi vaxi örar framvegis, sjerstaklega þar sem herra Forberg landssímastjóri og stöðvarstjórinn í Reykjavík, hr. Gísli J. Ólafson, hafa sýnt þessu áhugamáli vor kvenna þann mikla stuðning að koma því í kring, að hjer eftir er hægt að senda „samúðarskeyti“ frá öllum aðalstöðvum landssímans til ágóða fyrir sjóðinn og honum að kostnaðarlausu, nema að því leyti sem hann leggur til eyðublöð undir skeytin. Finn jeg mjer skylt að nota þetta tækifæri til þess að þakka þessum mönnum stuðning þennan, svo og fyrverandi hæstv. landsstjórn, sem gaf samþykki sitt til þessarar ráðstöfunar. Það er ekki hægt að segja með neinni vissu, hversu mikið þessi fjársöfnun kann að gefa í aðra hönd, en jeg get upplýst, að á tveim fyrstu mánuðum ársins höfðu safnast, aðallega í Reykjavík, um 1000 kr. fyrir skeyti þessi. Getur því á þessum lið safnast drjúgur skerfur til styrktar fátækum sjúklingum; auk þess sem það eru mikil þægindi fyrir þá, sem vilja sýna samúð við fráfall fjarlægra látinna vina, að geta sent símleiðis þannig skeyti. Ennfremur hefir landssímastjóri komið því til vegar, að dálítið gjald af hverju heillaskeyti, sem sent er með landssímanum, renni í landsspítalasjóðinn. Jeg hefi dvalið svo við minningagjafasjóðinn vegna þess, að jeg vildi varpa ljósi yfir það, að hann verður í framtíðinni drjúgur skerfur til hjálpar rekstrarkostnaðinum, og ennfremur vildi jeg vekja athygli hv. deildar á því, hversu mikinn skilning landssímastjóri og starfsbróðir hans, símastjórinn í Reykjavík, hafa sýnt í þessu máli. Þeir hafa sjeð, sem fleiri, hversu afarnauðsynlegt það er þjóðinni, að landsspítalamálinu verði hrundið í framkvæmd. Mun þessara afskifta þeirra jafnan minst með þakklæti. Við, sem erum í stjórn landsspítalasjóðsins, vonum, að við höfum ekki farið ógætilega af stað í þessu máli og ekki krafist meira en ríkissjóði er fært að inna af hendi, og það get jeg fullvissað hv. deild um, að ekkert tækifæri munu íslenskar konur láta ónotað, sem aflað geti báðum sjóðunum, landsspítalasjóðnum og minningagjafasjóðnum, tekna, svo að þeir megi koma að sem mestum notum til að ljetta undir með byggingar- og rekstrarkostnaði landsspítalans. Jeg vil svo ekki fjölyrða frekar um mál þetta að sinni, en vænti þess, að hv. deild ljái því stuðning sinn með því að samþykkja till. þá, sem hjer liggur fyrir.



Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli hv. deildar á því, að undanfarandi stjórnir hafa sýnt landsspítalamálinu fullan skilning. Má í því sambandi benda á það, að keypt hefir verið lóð undir væntanlegan spítala, og í dýrtíðarvinnu fyrir nokkrum árum ljet stjórnin vinna að undirbúningi byggingarinnar. Þá var og á sínum tíma skipuð nefnd til þess að rannsaka málið og gera kostnaðaráætlun um bygginguna og undirbúa hana á annan hátt. Einasta ástæðan fyrir því, að byggingunni hefir ekki verið hrundið í framkvæmd, er fjár skortur. Jeg hefi altaf viðurkent hinn mikla áhuga hv. 6. landsk. (lHB), og íslensku kvenþjóðarinnar yfirleitt, fyrir máli þessu og vil enn undirstrika þá viðurkenningu. En hinsvegar tel jeg viðurhlutamikið, að till. þessari verði ráðið til lykta áður en hæstv. stjórn hefir látið uppi, hvort hún treysti sjer til að láta framkvæma hana, sjerstaklega 2. lið. Ástæðan til þess, að jeg minnist á þetta, er sú, að fyrverandi stjórn hefir gefið loforð um, að framhald Kleppsbyggingarinnar skuli sitja fyrir öðrum byggingum, sem landið láti framkvæma. Í fyrra lofaði stjórnin hæstv. forseta þessarar deildar því, að haldið skyldi áfram með Kleppsspítalann á síðasta ári, en því miður var það engan veginn fært, þegar til kom, og enda var hugsunin altaf sú að fullgera þá byggingu á 2 árum, í viðbót við það, sem þegar hefir verið unnið. Jeg vildi leyfa mjer að vekja athygli hæstv. stjórnar á þessu loforði fyrverandi stjórnar, og auk þess vildi jeg, áður en jeg greiði atkvæði um till. þessa, spyrjast fyrir um það hjá hæstv. stjórn, hvort hún muni sjá sjer fært að leggja fram það fje til landsspítalabyggingar, sem 2. liður till. gerir ráð fyrir.

Fjármálaráðherra (Jþ): Hæstv. forsætisráðherra (JM) er bundinn við umr. í hv. Nd, og getur því ekki verið hjer viðstaddur, en við höfum borið okkur saman um þessa till., og get jeg því sagt fyrir hönd stjórnarinnar, að hún mun verða við tilmælum þeim, sem felast í 1. lið till., á þann hátt að láta gera nýja uppdrætti af landsspítala, minni en áður. Um 2. lið till. getur stjórnin engu lofað, meðal annars vegna þess, að fyrst verður það að koma í ljós, hvort tiltækilegt þætti að nota í því skyni uppdrætti þá, sem gerðir verða samkv. 1. lið till. Auk þess mun, samkv. loforði fyrverandi hæstv. stjórnar, lúkning Kleppsspítalans verða látin ganga fyrir öðrum bygging um; en fjár hagur ríkissjóðs er nú þannig, að engin tiltök munu vera á því, að byrjað verði á því verki nú á þessu ári, en vonandi rætist úr því síðar. Virðist því vera nægur tími að bera fram á næsta þingi það, sem felst í 2. lið till., eftir að til fulls hefir verið unnið að hinu, sem í 1. liðnum felst. Að sjálfsögðu mun reynt að leita samninga við Reykjavíkurbæ, samkv. 3. lið till., þegar sá grundvöllur er fenginn, að unt verði að leita þeirra. En eins og kunnugt er, mun það verða eitt hið fyrsta, sem bærinn lætur framkvæma, þegar úr fjárhag hans rætist, að láta rannsaka til fulls, á hvern hátt megi best nota hið heita vatn lauganna hjer fyrir innan bæinn.



Jeg vil leyfa mjer að bæta nokkrum orðum við ræðu hv. 6. landsk. (IHB). Í fyrra var samþykt hjer í þessari hv. deild þál. um að skora á stjórnina að undirbúa byggingu landsspítalans og láta framkvæma hana mjög fljótlega. Við umr. um þá till. litu þm. á málið út frá þeim grundvelli, sem þá var lagður fyrir þá með þeim teikningum, sem fyrir lágu af væntanlegum landsspítala. Eftir þeim teikningum var gert ráð fyrir því, að bygt yrði ákaflega stórt hús, sem hefði hlotið að kosta einar 3 milj. kr., en auk þess hefði starfræksla þess spítala orðið landinu óhæfilega dýr, t. d. myndi upphitun með kolum ekki hafa orðið undir 70 þús. kr. árlega, miðað við þáverandi kolaverð, sem hefir reyndar ekki lækkað síðan, og enda ósjeð, hvort það lækki nokkuð í tíð núlifandi kynslóðar. Þá tók jeg það fram, að mjer þætti aðallega tvent við mál þetta að athuga, eins og það þá var fram borið. Fyrst var það, hversu byggingin yrði afardýr, samkv. þeim teikningum, sem þá lágu fyrir. En þó að ríkissjóði kynni að takast að kljúfa byggingarkostnaðinn, þá væri hitt engu síður athugavert, hversu rekstrarkostnaður spítalans hlyti að keyra fram úr hófi og verða ríkissjóði um megn. Og jeg er hræddur um, að þessar stóru teikningar og afarháu kostnaðaráætlanir, sem lágu fyrir þinginu í fyrra, hafi gert marga þm. skelkaða við málið. Þeir urðu hræddir um, að ríkissjóður yrði þess aldrei máttugur að reisa og kosta landsspítala. Jeg hjelt því fram þá eins og nú, að eitt höfuðatriði þessa spítalamáls væri það, að hægt yrði að nota hið heita uppsprettuvatn hjer í Laugunum til þess að hita upp væntanlegan landsspítala, og jafnvel til annara þarfa hans. Við það yrði rekstrarkostnaður allur mun minni. Ennfremur var jeg þeirrar skoðunar, að ef nokkuð ætti að verða úr byggingu spítalans í fyrirsjáanlegri framtíð, þá yrði að breyta fyrirkomulagi hans frá því, sem gert var ráð fyrir þá, og hafa hann minni, að minsta kosti í byrjun, jafnvel þó að læknum landsins þætti það miður. Jeg þóttist sjá, að ef siglt yrði með svo fullum seglum sem gert var þá, yrði það einungis til þess, að við fengjum engan spítala fyrst um sinn, vegna þess eins, að ríkissjóður gæti ekki komið honum upp, og því síður starfrækt hann. Með till. þeirri, sem hjer liggur fyrir, virðist vera fundinn grundvöllur, sem gerði það kleift að ráða fram úr þessu spítalabyggingarmáli á viðunandi hátt, ef þjóðinni er nokkur alvara að koma sjer upp landsspítala. Þessi till. er flutt í samráði við tvo þeirra manna, sem mest hafa fengist við rannsóknir og kostnaðaráætlanir í þessu máli, þá húsameistara ríkisins og prófessor Guðmund Hannesson, og ennfremur hefir einn hinn frægasti læknir landsins, prófessor Guðm. Magnússon, fallist á till. Í till. er aðeins farið fram á það, að fyrst um sinn verði aðeins bygður nokkur hluti væntanlegs spítala, en þó þannig, að hann megi strax koma að notum út af fyrir sig, en síðan á að halda áfram og bæta við bygginguna, eftir því sem fjárhagur landsins leyfir. Það gleður mig, að hæstv. fjrh. (JÞ) hefir lýst því yfir, að hæstv. stjórn ætli sjer að verða við þeim tilmælum till. að láta leggja nýjan grundvöll að byggingu spítalans, með því að fá nýjar teikningar af minna húsi en menn hafa áður hugsað sjer. Þetta er fyrsta sporið í áttina. Aftur á móti líkaði mjer ekki, hvernig hæstv. ráðherra (JÞ) tók undir 2. lið till., því að jeg fæ ekki betur sjeð en að ráðgerðum framlögum úr ríkissjóði sje þar mjög í hóf stilt. Eftir því að dæma, sem hv. meðflm. minn (IHB) hefir sagt, þá er ástæða til að ætla, að landsspítalasjóðurinn muni hjálpa málinu áfram, eins og ráð er gert fyrir í till., og verð jeg þá að segja, að ekki er til mikils mælst, þó að landið legði fram árlega í 4 ár 75–100 þús. kr. til byggingar landsspítalans, þegar því er kleift að leggja einstökum kaupstöðum, eins og t. d. Ísafirði, til 25 þús. kr., til þess að koma upp sjúkrahúsi. Það er ekki svo að skilja, að jeg sje að amast við þessari styrkveitingu til Ísafjarðarkaupstaðar. Jeg hefi greitt henni atkv., af því að mjer virtust góð rök mæla með henni; en mjer finst það 1íka of mikil svartsýni, að ríkissjóður geti engan veginn lagt fram 75–100 þús. kr. á ári til þess að koma upp spítala, sem ekki á að kosta meira en Landsbankahúsið kostaði, en þar sem þó eiga að vera rúm fyrir yfir 60 sjúklinga, að því er áætlað er, og þar sem um leið er bætt úr hinni brýnu þörf læknadeildar háskólans. Jeg álít, að það verði ekki nógsamlega þakkað, ef stjórn landsspítalasjóðsins treystir sjer til að leggja fram til þeirrar spítalabyggingar, sem till. gerir ráð fyrir, 75 þús. kr. árlega í 4 ár, og er því þess að vænta, að sú bygging komist upp á 4 árum. Og þetta er án efa hægt að framkvæma, ef þingi og stjórn er alvara að hrinda landsspítalamálinu í framkvæmd. Þá er 3. liður till. Mjer þykir slæmt, að hæstv. forsrh. (JM) er ekki við, því þetta mál varðar hann. En jeg vil þó taka það fram, að það er margra manna mál, að svo framarlega sem hægt væri að láta spítalann verða aðnjótandi heita vatnsins í Laugunum, þá muni hann geta orðið tiltölulega mjög ódýr í rekstri. Og mjer finst, að það ætti að vera auðvelt að komast að samningum við bæinn um þetta atriði. Bærinn ætti að sjá sjer hag í því að stuðla þannig að því, að landsspítalinn komist sem fyrst upp, því vitanlega mundi Reykjavík græða mjög mikið á því, ef hjer væri bygður nýr spítali. Það er nálega óhugsandi, að Reykjavík neitaði um þetta, því það er svo víða úti um land, að hjeruð kosta spítala sína sjálf að miklu leyti, en hjer á að byggja stóran spítala aðallega fyrir Reykjavík, að öllu leyti á landsins kostnað, en Reykjavík á aðeins að leggja til þennan náttúruauð, sem hún á fólginn í Laugunum. Mjer finst því, að það væri mjög ósanngjarnt af bæjarstjórninni, ef hún neitaði um það. Og jeg skal taka það fram, að jeg veit, að bæjarfulltrúarnir eru sumir með þessu. En jeg veit hinsvegar, að borgarstjóri vill láta leiða heita vatnið úr Laugunum til barnaskóla, sem hann vill láta byggja austan við bæinn, og nota það til upphitunar í skólanum, og einnig til notkunar við væntanlega sundstöð. En þegar um það er rætt, hvort heldur barnaskóli Reykjavíkur eða landsspítalinn eigi að fá að nota þessu guðs gjöf, sem heita vatnið í Laugunum er, þá er enginn vafi á því, að landsspítalinn eigi að ganga fyrir, því barnaskólinn starfar þó ekki nema 6–7 mánuði af árinu, en spítalinn allan ársins hring. Jeg undirstrika það, sem hv. 6. landsk. (IHB) sagði, að húsameistari ríkisins hefir sagt, að svona bygging mundi verða mjög ódýr nú. Hann hefir sagt um Ísafjarðarspítalann, að vegna kreppunnar væri hægt að fá alveg ótrúlega lágt tilboð um byggingu hans nú. Og jeg vil árjetta það, sem hv. meðflm. minn (IHB) sagði, að með samkomulagi við landsspítalasjóðinn og minkun hússins, og með því að fá til afnota heita vatnið í Laugunum, er hægt að byggja landsspítala á næstu árum, ef það annars nokkurntíma er mögulegt, og það er yfirleitt ómögulegt að segja, að ríkissjóði sje það ofvaxið. Kjörin hjá landsspítalasjóðnum eru svo góð, að það er algerlega ómögulegt að fá ódýrara lán. Annars er það aðalatriðið með þessa byggingu, eins og aðrar, að gera hana svo úr garði, að reksturinn verði ódýr, en það verður hann með því að nota heita vatnið úr Laugunum. Það væri því alveg óafsakanlegt af hv. deild, eða hæstv. stjórn, að tefja fyrir þessu máli nú, einmitt þegar stendur sjerstaklega vel á með að koma því í framkvæmd. Að því er notkun heita vatnsins snertir, þá er með því sparað miklu meira en því svarar, sem þarf til eldiviðar. Það sparast líka mjög mikil vinna. Þeir menn, sem hafa yfir húsum að ráða, sem eru með stórum miðstöðvum, eins og t. d. skólameistarinn á Akureyri, segja, að það þurfi feikna vinnu við miðstöðina. Skólameistarinn á Akureyri segir, að ef svo óheppilega vildi til, sem menn vona að verði ekki, að skólahúsið brynni, þá vildi hann láta byggja skólann upp aftur á hverajörð einni í Eyjafirði, til þess að geta hitað hann upp með heitu vatni og sparað landinu með því stórfje árlega. Jeg hefi nú orðið nokkuð fjölorður um þetta, og er það sökum þess, að mjer hefir fundist hæstv. fjrh. (JÞ) gefa þessu atriði alt of lítinn gaum.

Flm. (Ingibjörg H. Bjarnason) Hv. 5. landsk. (JJ) hefir gert ítarlega grein fyrir því, hve miklu ódýrari landsspítalinn yrði í rekstri, ef samningar tækjust með ríkinu og bæjarstjórn um heita vatnið í Laugunum, svo jeg þarf ekki að fara frekar út í það. Jeg vil því aðeins taka það fram, að það er alveg nýtt fyrirbrigði hjer á hinu háa Alþingi, ef mönnum vex svo mjög í augum talan 100000–150000 kr. En bygging landsspítalans er svo mikilsvert mál, og það stendur svo sjerstaklega vel á að koma henni í framkvæmd einmitt nú, og verði því ekki sint nú, þá er það eitthvað annað, sem stendur fyrir framkvæmdum, en kostnaður sá, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður taki á sig. Í sambandi við það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) sagði um kostnaðinn, vil jeg taka það fram, að það kemur mjer undarlega fyrir sjónir, þegar veittar hafa verið 75000 kr. til spítala á Ísafirði, ef þá þykir ófært að veita á næstu árum um 100 þús. kr. til landsspítala. Það er máske of mikið að segja, að þetta sje hreppapólitík, en það virðist þó að minsta kosti vera eitthvað bogið við það.