Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á l. um Hótel- og veitingaskóla Íslands, en frv. fjallar fyrst og fremst um eitt atríði laganna, þ.e.a.s. skipan skólanefndar. Frv., eins og það var lagt fram, gerði ráð fyrir fjölgun í skólanefnd, þannig að hún yrði skipuð 6 mönnum og bættist við einn fulltrúi nemenda. N. var sammála þeirri meginstefnu, sem þarna kemur fram, en flytur þó brtt. við frv. Í fyrsta lagi er það till. n., að Félag bryta tilnefni ásamt Matsveinafélagi Sjómannasambands Íslands einn fulltrúa í n., en Félag bryta hafði sérstaklega óskað eftir því að vera þarna tilnefningaraðili og hafði hlotið m.a. stuðning Farmanna- og fiskimannasambands Íslands til þess. Í öðru lagi er það till. n., að fulltrúar nemenda séu tveir, en ekki einn, eins og frv. gerði ráð fyrir. Í frv. var gert ráð fyrir því, að vegna þess að fjöldi skólanefndarmanna stóð á jafnri tölu, réði atkv. formanns, ef atkv. yrðu jöfn í skólanefndinni, en n. gerir það að till. sinni, að fulltrúar nemenda séu tveir, og þar af leiðir, að skólanefndin verður 7 manna. Það, sem ræður þessari tillögugerð, er fyrst og fremst það sjónarmið, að ef á annað borð er farið að hafa nemendur í skólanefndum af þessu tagi, sé eðlilegra, að þeir séu tveir hverju sinni, en ekki aðeins einu. Það er svo, að það er talsverður aldursmunur og reynslumunur annars vegar á skólanemendum og hins vegar á þeim, sem að öllu jöfnu sitja í skólanefndum. Nemendum finnst því, að þeir eigi undir högg að sækja að sitja að störfum innan um sér margfalt reyndari menn, og þykir því eðlilegra og skynsamlegra út frá mannlegu sjónarmiði, að fulltrúi nemenda sitji þar ekki einn, heldur séu bar tveir fulltrúar, sem geti þá borið saman ráð sín, ef upp koma einhver vandamál. sem taka þarf afstöðu til. Þriðja efnisbreytingin á frv. er, að gert er ráð fyrir því, að 7 varamenn séu skipaðir með sama hætti. Það var ekki gert ráð fyrir því í frv., og er þetta til samræmingar við aðrar skólanefndir. Eins er því slegið föstu í brtt. n., að tilnefning nemendafulltrúa gildi til eins árs, en annarra fulltrúa til 4 ára, en þetta kom ekki skýrt fram í frv. og er til samræmis við aðrar skólanefndir. Þess skal getið, að tvö önnur frv. voru lögð á sama tíma fyrir þd. Var annað um lög um vélstjóranám, en hitt lög um fiskvinnsluskóla, og tilgangur beggja þessara frv. var hinn sami, að veita nemendum tilnefningarrétt í skólanefndir. Menntmn. hefur afgr. þessi frv. öll í einu lagi og með sama hætti, gert sams konar breyt. á þeim, þannig að nemendur eigi yfirleitt tvo fulltrúa í öllum þessum n. Að öðru leyti hafa ekki verið gerðar breyt. á hinum tveimur frv., nema hvað í lögum nm vélstjóranám er gert ráð fyrir því, að tveir nm. séu skipaðir eftir tilnefningu Vélstjórafélags Íslands, en ekki eftir tilnefningu annars vegar frá Vélstjórafélaginu og hins vegar Mótorvélstjórafélagi Íslands, því að n. var tjáð, að hið síðarnefnda væri ekki lengur til. Ég nota sem sagt þetta tækifæri, um leið og ég mæli fyrir nál. um Hótel- og veitingaskóla Íslands, að skýra frá brtt. n. við frv. um vélstjóranám og frv. um fiskvinnsluskóla, sem væntanlega verða tekin hér fyrir strax á eftir, og mun líta svo á, að ég hafi þegar mælt fyrir þeim til tímasparnaðar.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar frv. til l. um heimilisfræðaskóla. N. hefur fengið á sinn fund form. þeirrar n., sem undirbjó frv., Steinunni Ingimundardóttur skólastjóra, einnig skólastjóra Húsmæðrakennaraskólans, Vigdísi Jónsdóttur, og einnig fengið allmargar umsagnir um frv. N. mælir einróma með því, að frv. verði samþ. með tilteknum breyt., sem eru á þskj. 726. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., og flytjum við hv. þm. Auður Auðuns, 6. þm. Reykv., tvær brtt. á þskj. 727. Um brtt. n. er ekki ástæða til að fjölyrða. Það er í fyrsta lagi breyt. við 1. gr. um, að við bætist nýr liður, þar sem rætt er um, hvert sé hlutverk heimilisfræðaskóla, og sé með þeim nýja lið lögð áhersla á, að um geti verið að ræða sérmenntun í íslenskum handíðum með sérstakri tilvísun til 16. gr., þar sem fjallað er um handíðaskóla, sem settur yrði á stofn. Það var skoðun n., að l5. gr., sem fjallar um handíðaskólann, væri fullstuttaraleg, og því er 6. brtt. n. gerð til að bæta úr því. Að öðru leyti er 2. brtt. einnig í sama dúr, þ.e. að slá því föstu, að viðkomandi handíðaskóli samkv. 15. gr. falli undir heildarheiti frv., sem er heimilisfræðaskóli, og lúti sömu ákvæðum og þeir skólar, sbr. I. og II. kafla frv., en þetta var ekki nægilega ljóst samkv. frv. Eins og kunnugt er, fjallar frv. um það, að þeir skólar, sem nú eru nefndir húsmæðraskólar eða kvennaskólar, taki breyt, og verði nefndir heimilisfræðaskólar til samræmis við þá stefnu, sem uppi er, að gera ekki sérstakan mun á kynjum í skólakerfi okkar, og um leið er það tilgangur frv. að skýrgreina enn betur en gert hefir verið hlutverk þessara skóla og tryggja, að þeir falli inn í skólakerfið með eðlilegum hætti, þannig að þeir nemendur, sem í þessa skóla fara, séu ekki að fara inn á einhverja blindgötu, sem endi að skólanum loknum án þess að veita nein réttindi inn í aðra skóla, heldur falli þessir skólar með eðlilegum hætti inn í skólakerfið og próf úr þeim veiti réttindi til framhaldsnáms í framhaldsskólakerfinu. Þetta er ótvírætt mikilvægasta breytingin, sem frv. felur í sér. En hvort hún dugar til að setja nýtt líf í þessa skóla, sem eru nú mjög á fallandi fæti, það er annað mál, sem ég treysti mér ekki til að kveða neinn dóm um, og óhætt er að fullyrða, að meðnefndarmenn mínir voru haldnir nokkrum efa um, að samþykkt þessa frv. dygði til að hleypa nýju lífi í þessa skóla. En þetta er sem sagt tilraun í þá átt og sjálfsagt og eðlilegt, að slík tilraun sé gerð. Um brtt. er ekki ýkjamikið annað að segja. Ég hef nefnt hér 3 þeirra og skal víkja að þeim, sem ótaldar eru. Í fjórða lagi vil ég nefna brtt. við 7. gr., en þar er gert ráð fyrir því skv. frv., að kennarapróf þurfi frá Húsmæðrakennaraskóla Íslands, Hússtjórnarkennaraskóla Íslands eða Kennaraháskóla Íslands, til þess að setja eða skipa megi menn sem kennara við þessa skóla, en menntmn. gerir till. um, að fleiri skólar geti komið þarna til greina, og tilnefnir í fyrsta lagi Kennaraskóla Íslands, því að allmargir kennarar hafa próf frá honum, þó að hann sé ekki lengur til. einnig er bætt við hliðstæðum menntastofnunum erlendis, og loks er bætt við vefnaðarkennaradeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands. N. gerir þetta að till. sinni í samræmi við ábendingar, sem hún fékk frá fleiri en einum aðila. Fimmta brtt., sem ég tel hér og er víst nr. 4 á þskj. 726, snertir skólanefndina og er til samræmis við þær breyt., sem gerðar hafa verið á 3 skólanefndum einmitt á þessum sama þingdeildarfundi nú rétt áðan. Loks gerir n. till. um breyt. við 12. gr. frv., og eru þær breyt. til samræmis við frv. til 1. um grunnskóla, eins og það er, eftir að Nd. hefur um það fjallað. Menntmn. hefur ekki í hyggju að gera brtt. við það ákvæði grunnskólal. og telur þar af leiðandi einsýnt, að færa verði ákvæði um orlof kennara í þessu frv. til samræmis við ákvæðin í grunnskólafrv., eins og líklegt er, að þau yrðu að lögum að öllu forfallalausu. Að lokum vil ég nefna hér till. á þskj. 727, sem við flytjum hv. 6. þm. Reykv., Auður Auðuns, og ég. Það er í fyrsta lagi um, að nafni frv. verði breytt og þar með nafni þessara skóla, þeir verði ekki nefndir heimilisfræðaskólar, heldur hússtjórnarskólar. Fyrir þd. hafa verið lögð tvö frv. Fjallar annað um hússtjórnarkennaraskólann, sem kemur í staðinn fyrir Húsmæðrakennaraskólann, og svo þetta frv., og við teljum, að það sé meira til samræmis að nota sama orðið í báðum tilvikum og tala í þessu tilviki líka um hússtjórnarskóla. Ég vil taka það fram, að við bárum þetta undir gesti n., þær Steinunni Ingimarsdóttur og Vigdísi Jónsdóttur, og þær voru sammála okkur um, að þetta væri eðlileg breyting og nauðsynleg og töldu sig miklu betur geta fellt sig við þetta heiti. Í öðru lagi gerum við þá brtt. við 15. gr. frv., að á eftir 3. mgr. 15. gr. frv., eins og hún yrði, ef brtt. n. yrðu samþykktar, komi þessi setning: „Heimilt er að ráða kennara við skólann, sem sérstaklega eru þjálfaðir til handíða- eða teiknikennslu, án þess að þeir uppfylli skilyrði 7. gr.“ Hér er um undantekningarákvæði að ræða, sem aðeins snertir þennan handíðaskóla. N. fékk ábendingar um, að ákvæðin um ráðningu kennara við þennan skóla væru kannske í þrengsta lagi með hliðsjón af því, að þetta væri skóli sérstaks eðlis, og það yrði að vera möguleiki á að ráða að honum kennara, a.m.k. einn, ef ekki fleiri, sem hefðu sérmenntun í kennslu handíða- og textilgreina, og þá væri ekki víst, að slíkir menn uppfylltu skilyrðin um það að hafa kennarapróf frá þeim kennslustofnunum, sem nefndar eru í 7. gr. Af þessum ástæðum þykir okkur eðlilegt að setja þá smugu inn í frv., að ráðh. sé heimilt að ráða að skólanum kennara, sem séu sérþjálfaðir til handíða- eða teiknikennslu, jafnvel þótt þeir uppfylli ekki skilyrði 7. gr.



Herra forseti. Öryggisþjónusta vegna flugferða yfir Norður-Atlantshaf er á vegum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Þessi öryggisþjónusta nær yfir stórt svæði og er margháttuð og kostnaðarsöm. Þessi þjónusta er þannig skipulögð, að einstök lönd annast hana á ákveðnum svæðum samkv. ákvörðun Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. og skv. ákvörðun hennar um flug yfir Norður-Atlantshaf hefur Ísland á undanförnum árum annast þessa þjónustu á tilteknu svæði allstóru, sem nær suður að 61. breiddarbaug og allt að ströndum Grænlands. Þessi þjónusta er til nota fyrir öll loftför, sem leið eiga um þetta svæði, og þess vegna var á árinu 1956 gert samkomulag milli margra ríkja, þar sem ákveðið var, að 95% af kostnaði við þessa öryggisþjónustu skyldi endurgreidd íslenska ríkinu af öðrum þátttökuríkjum í því hlutfalli sem loftför þeirra fljúga yfir Norður-Atlantshafið, og hliðstætt samkomulag var einnig á sama tíma gert að því er varðaði þjónustu danska ríkisins í þessu efni, en hún tekur til Grænlands og Færeyja. Í samkomulaginu frá 1956 var gert ráð fyrir því, að síðar kynni að vera talið réttara, að þeir. greiddu fyrir þjónustuna, sem hennar nytu, þ.e.a.s. flugfélögin sjálf að meira eða minna leyti. Þess vegna var þá ákveðið, að ríkisstjórnir Íslands og Danmerkur sæju til þess, ef þess yrði óskað af hálfu Alþjóðaflugmálastofnunarinnar, að settar yrðu reglur, sem gerðu það kleift, að gjöld vegna þjónustunnar yrðu greidd af þeim, sem hennar njóta. Nú er komið að því, að þær breytingar verði gerðar um fyrirkomulag á greiðslum vegna þessarar starfsemi, sem gert var ráð fyrir í samkomulaginu 1956, að kynnu að verða. Þessar breytingar eru á þá leið, að flugfélögin, sem annast flugið á því svæði, sem hér um ræðir, greiði eftirleiðis sjálf hluta af kostnaðinum, sem af starfsemi flugöryggisþjónustunnar leiðir. Þetta bar þannig að gagnvart Íslandi, að í mars og apríl 1973 var haldin ráðstefna í París á vegum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Þar áttu fulltrúa þau lönd sem eru aðilar að samþykktum um greiðslu á kostnaði til Íslands og Danmerkur vegna flugöryggisþjónustunnar á Norður-Atlantshafi. Á þessari ráðstefnu var samþykkt, að nú þegar skyldu 40% af þeim útgjöldum vegna þjónustunnar, sem talið er, að komi notendum til góða, greidd af notendum, en 60% yrðu áfram greidd af þátttökuríkjunum. Þó er gert ráð fyrir, að þessi skipting kostnaðarins verði aðeins til bráðabirgða, því að jafnframt var samþ. á ráðstefnunni, að gert skyldi ráð fyrir því, að frá og með árinu 1976 yrði skiptingin sú, að 60% yrðu greidd af notendum, en 60% af þátttökuríkjunum. Skv. ályktun þessarar ráðstefnu hefur svo Alþjóðaflugmálastofnunin óskað eftir því við ríkisstj. Íslands, að innheimtunni verði breytt í þetta horf. En lögin, sem í gildi eru um loftferðir, þ.e. loftferðalög, nr. 34 frá 1964, fela ekki í sér heimild til þess að koma þessari breytingu á, og af þeim ástæðum er frv. þetta fram borið til þess að fá lagaheimild um þetta efni. Í 2. mgr. fyrri gr. frv. er kveðið svo á, að heimilt sé flugmálaráðh. að semja við stjórnvöld annarra ríkja um, að þau taki að sér innheimtu á þessum gjöldum erlendis. Það kemur fram í grg. þessa frv., og einnig var skýrt frá því á fundi n., að fyrirhugað er af hálfu íslenskra stjórnvalda að gera samkomulag við Breta um framkvæmd skv. 2. mgr. fyrri gr. frv. Það samkomulag mundi þá verða gert með nótuskiptum milli landanna. En Bretar hafa allfullkomið innheimtukerfi að þessu leyti. Samgn. hefur fjallað um þetta frv. og fékk á sinn fund til viðræðu um málið ráðuneytisstjórann í samgrn., flugmálastjóra og aðstoðarmann hans, og þessir menn voru sammála nm, að sú lagabreyting, sem hér er farið fram á, að samþykkt verði, sé ekki aðeins eðlileg, heldur nauðsynleg, eins og málið horfir nú við. Að þessu athuguðu leggur samgn. til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar, er fyrst og fremst flutt til staðfestingar á því samkomulagi, sem gert var í kjarasamningunum í febrúarlok og ríkisstj. hét að beita sér fyrir, að lögfest yrði. Sérstök n. samdi síðan þetta frv. undir forustu Hjálmars Vilhjálmssonar fyrrv. ráðuneytisstjóra ásamt fulltrúum frá aðilum vinnumarkaðarins. Frv. er komið frá Nd. og hlaut þar einróma samþykki. Ýmis atriði frv. snerta beinlínis ýmsar þær breytingar, sem urðu við þessa kjarasamninga, svo sem 1. og 4. gr. frv. Aðrar, svo sem 2. og 3. gr., eru til leiðréttingar og frekari áréttingar eldri laga. En aðalefnið liggur í þætti Atvinnuleysistryggingasjóðs í greiðslu kauptryggingar til þess fólks, er að fiskvinnu starfar. Réttur vinnuveitenda til endurgreiðslu úr sjóðnum er nú samkv. frv. 60%, gildir þannig til 1. mars 1979, fer þá niður í 50% og lækkar síðan um 10% á ári og fellur því með öllu brott 1. mars 1984. Um nauðsyn á kauptryggingu verkafólks í fiskvinnu er óþarft að ræða, svo sjálfsagt réttlætismál sem það er, og með fullnýtingu fiskvinnslustöðva ætti hér ekki að vera vandamál á ferðinni í framtíðinni fyrir neinn aðila. Heilbr: og trn. mælir einróma með samþykki frv., en fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eggert G. Þorsteinsson og Geir Gunnarsson.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til athugunar frv. til l. um gatnagerðargjöld á þskj. 392. Nál. á þskj. 723 greinir frá því, að n. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. Í umsögn, sem barst frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, þar sem mælt er með samþykkt frv., eru lagðar til tvær brtt., sem n. hefur gert að sinum og birtast á fyrrnefndu þskj, n. Breyt. eru í því fólgnar, að 2. mgr. 3. gr. orðist svo: „Heimild til að leggja á slík gjöld er bundin við það, að sveitarfélagið hafi ekki áður innheimt af hlutaðeigandi fasteign gatnagerðargjald, sem ætlað hefur verið a.m.k. að hluta til bundins slitlags.“ Í öðru lagi: „Á eftir 6. gr. komi ný gr., sem verði 7. gr., svo hljóðandi: „Gatnagerðargjaldi skv. 1. og 3. gr. fylgir lögveð í viðkomandi fasteign.“ Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Grg. er allítarleg, og flm. hefur flutt ítarlega framsöguræðu. Ég vil aðeins undirstrika það, sem kemur fram í grg., að bæði þörfin og kröfur um bætt umhverfi fer mjög vaxandi. Það er ekki eðlilegt, að íbúar þéttbýlisstaða úti um land uni því að þurfa að vaða þar í for og leðju, hvenær sem vætir. Hitt er einnig ljóst, að því fylgir verulegur kostnaður að leggja varanlegt slitlag, sem svo er nefnt, á götur, og jafnframt því ljóst, að sveitarfélög þessi verða að hafa aðstöðu til að innheimta gjald af notendum þessara gatna, af íbúum við slíkar götur, til þess að geta ráðist í þær kostnaðarmiklu framkvæmdur. Þetta hefur raunar verið gert af ýmsum sveitarfélögum án lagaheimildar, en þó orðið á nokkrum stöðum viðtekin venja. Það er því samdóma álit sveitarstjórnarmanna, að tími sé til þess kominn að festa í lög ákvæði um gatnagerðargjöld, sem heimila sveitarfélögum undir vissu eftirliti ráðh. að innheimta umrædd gjöld til gatnagerðar og til þess ekki síst að leggja á götur varanlegt slitlag. Að þessu stefnir þetta frv., og það er, eins og ég sagði, samdóma niðurstaða n. að mæla með samþykkt þess.