Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varaþm. á lista Framsfl. í Austurl., Jónas Hallgrímsson framkvæmdastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Jónas Hallgrímsson hefur tekið sæti á Alþingi áður og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Forseti vill geta þess að kl. 13.30 í dag, að loknu matarhléi, fer fram umræða utan dagskrár um löggæsluna í Reykjavík. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. dómsmrh. Sólveig Pétursdóttir verður til andsvara.

Forseti vill geta þess um dagskrá dagsins að áformað er að ganga til atkvæða um fyrsta dagskrármálið að aflokinni 2. umr. og verður í kjölfar þess efnt til nýs fundar. Með öðrum orðum er að því miðað að gera fyrsta dagskrármálið að lögum í dag ef þingheimur fellst á slíka málsmeðferð. Má því reikna með atkvæðagreiðslu um fyrsta dagskrármálið að aflokinni 2. umr. málsins. Hvenær það verður getur forseti ekki sagt um. Það er undir hv. þingmönnum komið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um heimild ríkissjóðs til þess tímabundið að takast á hendur tryggingu eða endurtryggingu á bótaábyrgð sem flugrekendur kunna að baka sér gagnvart þriðja aðila vegna tjóns er hlýst af notkun loftfars vegna hernaðaraðgerða, hryðjuverka eða áþekkra atvika. Frv. sem hér er til umræðu er lagt fram í því skyni að staðfesta bráðabirgðalög sem sett voru 23. september sl. Með bráðabirgðalögunum tókst ríkissjóður á hendur tryggingu eða endurtryggingu á bótaábyrgð sem íslenskir flugrekendur kunna að baka sér gagnvart þriðja aðila vegna tjóns sem hlýst af notkun loftfars vegna hernaðaraðgerða, hryðjuverka eða áþekkra atvika. Bráðabirgðalögin voru sett í framhaldi af því að vátryggjendur um allan heim sögðu upp ábyrgðartryggingum flugrekenda vegna hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. Í bráðabirgðalögunum var gert ráð fyrir því að tryggingin sem ríkissjóður veitti mætti ekki gilda lengur en til 25. október 2001. Nú hefur hins vegar komið í ljós að vátryggjendur eru ekki enn farnir að bjóða fullnægjandi ábyrgðartryggingar. Því er nauðsynlegt að framlengja gildistíma tryggingar ríkissjóðs enn um sinn og er lagt til að hún geti staðið allt til ársloka 2001. Í þessu sambandi bendir nefndin jafnframt á að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur veitt aðildarríkjum sambandsins heimild til að framlengja veitta tryggingavernd allt til næstu áramóta ef það verður talið nauðsynlegt. Nefndin leggur áherslu á að henni verði gerð grein fyrir því sem allra fyrst hvort og þá hvernig tekist hafi að takmarka ábyrgð ríkissjóðs eins og áform eru uppi um. Nefndin óskar jafnframt eftir upplýsingum um hvort önnur tryggingavernd bjóðist áður en framlenging ábyrgðarinnar tekur gildi 25. október nk. og hvort aðrar þjóðir hafi þá framlengt heimild ríkissjóðs viðkomandi lands til að veita tryggingaverndina með svipuðum hætti og hérlendis. Nefndin leggur einróma til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hefur stjórnarandstaðan tekið undir þetta mál, bæði á fyrstu stigum þess þegar bráðabirgðalögin voru sett og jafnframt í umfjöllun nefndar um það. Eins og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir gat um áðan hagar nú svo til að óljóst er hvort takist að verða okkur úti um endurtryggingavernd áður en kemur að þeirri dagsetningu sem var að finna í hinum upphaflegu bráðabirgðalögum sem hér eru til staðfestingar. Nú hagar jafnframt svo til, herra forseti, að þingið er að fara í frí í kjördæmaviku og þess vegna þarf þessi heimild að vera fyrir hendi. Ég vil fyrir hönd Samfylkingarinnar lýsa því yfir að við styðjum þetta mál. Hér er um að ræða mál sem er í eðli sínu ákaflega snúið og gæti við vissar aðstæður bakað ríkissjóði mikla ábyrgð. Það er hins vegar þannig að ekki er öðruvísi hægt að tryggja að flug geti haldið áfram til og frá landinu. Þess vegna styðjum við þetta. Hins vegar er nauðsynlegt að fram komi að í efh.- og viðskn. var það ákaflega eindregin ósk þess fulltrúa Samfylkingarinnar sem fjallaði um málið, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að áður en framlenging ábyrgðarinnar sem hér er lögð til á sérstöku þingskjali taki gildi 25. október þá verði hv. efh.- og viðskn. gerð grein fyrir því hvort aðrar þjóðir hafi með svipuðum hætti framlengt ábyrgð ríkissjóðs viðkomandi lands og jafnframt hvaða staða er þá uppi varðandi öflun endurtryggingaverndar að þessu leyti, herra forseti. Ég vil líka geta þess að við fulltrúar Samfylkingarinnar höfum í umfjöllun málsins óskað eftir upplýsingum um hvað felist í þeim 15% sem tryggingafélag á að fá í sinn hlut af því gjaldi sem heimilt er samkvæmt síðasta málslið 1. gr. að innheimta fyrir hönd ríkissjóðs. Ég hef ekki enn fengið svör við þessu, herra forseti. Ég ætla ekki að ganga eftir þeim núna. Til þess er nægur tími í nefndinni þegar að því kemur. Ég vil einungis halda því til haga að þessar upplýsingar liggja ekki fyrir á þessu stigi málsins. Herra forseti. Við í Samfylkingunni styðjum þetta mál eindregið.

Herra forseti. Við ræðum hér nauðsynlegt frv. sem ég styð eindregið. Á því að slík bótaábyrgð falli á þjóðina eru afskaplega litlar líkur, nánast hverfandi. En tjónið yrði svo gífurlegt --- við erum að tala um 50 milljarða á hverja flugvél, þ.e. 200 þús. kr. á hvern íbúa landsins, milljón á fimm manna fjölskyldu --- við erum að tala um þvílíkt tjón að það má ekki gerast. Ég lagði á það áherslu við 1. umr. að hæstv. ríkisstjórn hefði samband við önnur ríki, vinveitt ríki, t.d. Norðurlöndin sem við höfum gott samstarf við. Bara endurtryggingasamningur eða endurtryggingasamkomulag við Dani mundi minnka áhættuna niður í einn tuttugasta. Endurtryggingasamningur við öll Norðurlöndin sem er þeim líka í hag, sem minnkar líka áhættu þeirra, mundi minnka áhættuna niður í 1%. Ég skora því á hæstv. ríkisstjórn, hafi hún ekki þegar fengið slíkan endurtryggingasamning, að gera það nú þegar, að senda mann út af örkinni bara í hvelli til þess að ná slíkum samningi. Það er ekki gott fyrir 250 þús. manna þjóð að bera slíka áhættu. Ég vil því eindregið fara þess á leit að hæstv. ríkisstjórn komi á slíkum gagnkvæmum endurtryggingasamningi við aðrar ríkisstjórnir.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðjum eindregið þetta frv. og vonum jafnframt heitt og innilega að til þess þurfi ekki að koma að grípa þurfi til þessarar ábyrgðar. Við vonum líka að sem allra fyrst komist á sá friður og það öryggi í heiminum að hægt sé að fella þessa ábyrgð niður. Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður frv. einhuga.

Herra forseti. Samgöngur eru undirstaða í nútímasamfélagi. Ekki síst skipta flugsamgöngur miklu máli fyrir þjóð eins og Íslendinga, eyland þar sem flugsamgöngur í nútímasamfélagi gegna jafnmikilvægu hlutverki og raun ber vitni. Það snýr í rauninni að sjálfstæði þjóðarinnar. Hinir hræðilegu atburðir þann 11. september sl. settu þennan þátt samgöngumála í verulegt uppnám hér sem annars staðar. Þess vegna er það skylda ríkisvaldsins að grípa þar inn í og þess vegna styður þingflokkur Framsfl. frv. sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég minnist þess, og síðan eru liðin ein 20 ár eða meir, að hér reis einu sinni upp þáv. forsrh. Ólafur Jóhannesson, blessuð sé minning hans, og lýsti því yfir að þann veg væri háttað í þjóðmálum okkar út af sérstöku máli sem þá var á dagskrá að menn yrðu að kasta sér fyrir borð þó að ekki sæist til lands. Ég var ekki mjög snokinn fyrir slíkum vinnubrögðum á sinni tíð en þar kom núna í þessu máli að ég verð að gangast undir þessar aðstæður. Við sjáum auðvitað ekki til lands með þær fjárhæðir sem hér er um að tefla. En hér er engra kosta völ nema hafa gömul ráð Ólafs Jóhannessonar. Frjálslyndi flokkurinn styður frv. eindregið ásamt þeirri breytingu sem til stendur að gera á því.

Herra forseti. Ég vil þakka þingheimi fyrir þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið og þá samstöðu sem um það er orðin. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hér er á ferðinni mikið alvörumál og Alþingi er hér að heimila ríkisvaldinu að gangast undir gríðarlega mikla ábyrgð. Vonandi reynir ekki á hana. Vonandi reynist hún óþörf. Ég vil taka það fram vegna ummæla í umræðunni að enda þótt frv. með þeirri breytingu sem ráðgerð er geri ráð fyrir að það verði heimilt til áramóta að veita þessa ábyrgð þá munum við í ríkisstjórninni kappkosta að reyna að hafa þennan tíma sem stystan og gera það sem við getum til þess að þetta mál verði komið í eðlilegt horf með eðlilegum tryggingasamningum milli flugfélaganna og tryggingafélaga sem fyrst þannig að ríkið megi losna undan þessari ábyrgð svo skjótt sem verða má. Ef kostur er í millitíðinni að gera gagnkvæma endurtryggingasamninga við önnur ríki þá munum við skoða það. En eðlilegast, heppilegast og heilbrigðast er að greinin sjálf, flugreksturinn, finni lausn á tryggingamarkaðnum til að leysa þetta óvenjulega og afbrigðilega vandamál þar sem við eigum vissulega ekki annan kost en þann sem hér liggur fyrir. Ég vildi að þetta kæmi fram og ég vil að það sé alveg ljóst, bæði þingheimi og þeim sem hlut eiga að máli á markaðnum, að við munum ekki framlengja þessa ábyrgð lengur en brýnasta þörf er á jafnvel þó að heimildin sé til áramóta.