Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er leitað heimildar fyrir ríkisstj. til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd samning um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum, en sá samningur var gerður í París 4. júní 1974 og var niðurstaða af ráðstefnu sem þar var haldin um þetta efni á árunum 1973 og 1974. Áður hafði verið gerður samningur, sem kenndur er við Osló, um losun úrgangsefna í sjó úr skipum og flugvélum. Í frv. er gert ráð fyrir að þessi samningur hafi lagagildi hér á landi þegar hann hefur öðlast gildi að því er Ísland varðar. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að samgrh. annist framkvæmd samningsins og siglingamálastjóri á hans vegum. Siglingamálastjóri fer nú með málefni Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar, m. a. með framkvæmd Lundúnasamningsins um varnir gegn mengun hafsins vegna losunar úrgangsefna og annarra efna í það. Samkv. lögum nr. 20/1973 sér sjútvrn. um framkvæmd Óslóarsamningsins, sem ég nefndi, um varnir gegn mengun sjávar vegna losunar úrgangsefna frá skipum og flugvélum, en samkomulag hefur orðið um það í framkvæmdinni, að siglingamálastjóri annist daglegan rekstur vegna þess samnings. Vegnu þess nána samstarfs sem komist hefur á milli skrifstofu Parísarnefndarinnar og skrifstofu Óslóarnefndarinnar og Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar er talið eðlilegt að siglingamálastjóra verði einnig falið að annast framkvæmd Parísarsamningsins í umboði samgrh. Samningur þessi er allítarlegur og hann er birtur með frv. sem fskj. og verður, eins og ég hef áður sagt, að lögum eða verður veitt lagagildi ef þetta frv. verður samþykkt. Það eru nokkrar skýringar varðandi þetta í grg. eða aths. með frv., en að öðru leyti skýrir samningurinn sig nokkuð sjálfur. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og - það er kannske ekki sjálfgefið til hvaða nefndar þessu skuli vísað. Ég held að þar sem um vafatilvik er að ræða leggi ég til að því verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv, til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd Norðurlandasamning um félagslegt öryggi. Með þessu frv. er leitað heimildar til fullgildingar á samningi Norðurlandanna um félagslegt öryggi sem nýlega var undirritaður í Kaupmannahöfn. Þessi samningur kemur í stað samnings um sama efni frá árinu 1955, sem veitt var lagagildi með lögum nr. 53/1956, og í stað síðari breytinga á þeim samningi, svo sem gerð er grein fyrir í aths. og ég fer ekki frekar út í. Þessi samningur er langur og ítarlegur. Í honum eru að sjálfsögðu mörg sömu ákvæði og í eldri samningi voru, en auk þess eru í honum allmörg nýmæli. M. a. er það nýmæli í þessum nýja samningi, að tekin eru af öll tvímæli um að hann skuli taka til tryggingargjalda ekki síður en tryggingabóta. Óvissa í þessu efni hefur á liðnum árum valdið því, að í sumum tilvikum hefur ýmist átt sér stað tvígreiðsla gjalda eða gjaldfrelsi. Enn fremur eru í samningnum ákvæði um greiðslu ferðakostnaðar manna sem veikjast eða slasast á ferðalagi um Norðurlönd utan síns heimalands, en lausn þess máls hefur stundum tekið nokkuð langan tíma og það hefur verið áhugamál Norðurlandaráðs að fá settar reglur um það efni. Enn fremur má nefna ákvæði um að biðtími annars staðar á Norðurlöndum nýtist þegar úrskurða skal um rétt til viðbótarlífeyris, þ. e. lífeyris úr lífeyrissjóði. Það eru auk þess ýmis önnur nýmæli í þessum samningi eða ákvæði sem horfa til þess að gera hin eldri ákvæði skýrari, og vísa ég um það efni til aths. Þessi samningur var gerður að frumkvæði Norðurlandaráðs, þ. e. sú heildarendurskoðun, sem hér liggur fyrir og þessi samningur er niðurstaða af, hefur farið fram að frumkvæði félagsmálanefndar Norðurlandaráðs og að henni unnu viðkomandi rn. í hverju landi, hér á landi heilbr.- og trmrn. Ég mun ekki rekja texta samningsins, þar sem hann fylgir hér með, og vísa að öðru leyti til þess sem um þetta segir almennum orðum í aths. með frv. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Á stofnþingi Norðurlandaráðs 1953 var samþykkt till. til ríkisstjórna landanna um það, að athugaðir yrðu möguleikar á því að fella þágildandi samninga Norðurlanda á sviði félagsmála inn í einn heildarsamning um félagslegt öryggi. Samkv. þessari till. Norðurlandaráðs vann félagsmálnefnd Norðurlanda að undirbúningi þessa máls og voru það dönsku fulltrúarnir í nefndinni sem gerðu upphaflega uppkast að samningi. Samningurinn var síðan undirritaður á fundi félmrh. Norðurlanda í Kaupmannahöfn 15. sept. 1955 og hinn 9. apríl 1956 voru samþykkt á Alþingi lög um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta þennan samning fyrir Íslands hönd. Við gildistöku samningsins á sínum tíma voru felldir úr gildi níu samningar sem gerðir höfðu verið af Íslands hálfu við eitt eða fleiri Norðurlandanna um félagsleg málefni. Það eru því að verða 25 ár síðan Alþingi samþykkti lög um þann samning sem síðan hefur verið í gildi milli Norðurlandanna um félagslegt öryggi. Á þessu 25 ára tímabili hefur að sjálfsögðu mjög margt gerst í félagsmálum Norðurlanda og varla um virkara tímabil á því sviði að ræða, enda var svo komið fyrir 10 árum að mönnum þótti orðið tímabært að endurskoða gildandi samning og fella inn í hann með formlegum hætti ýmsar viðbætur og breytingar sem samþykktar höfðu verið á tímabilinu. Norræna félagsmálanefndin, þ. e. embættismannanefndin, ákvað því í nóv. 1972 að setja á laggirnar undirnefnd sem fékk það hlutverk að yfirfara og endurskoða þennan samning. Þessi nefnd hefur unnið í áföngum og lagði 1974 fram tillögur um nýjan sjúkratryggingasamning, sem staðfestur var 1975, og nýjan samning um lífeyrisgreiðslur, sem staðfestur var 1978. Síðan þetta var hefur nefndin unnið að heildarendurskoðun samningsins. Nál. um þann samning, sem hér er verið að ræða um, var gefið út á árinu 1979 og lagt fram á þingi Norðurlandaráðs hér í Reykjavík 1980. Samningstillögurnar hafa síðan verið til umfjöllunar hjá umsagnaraðilum í löndunum öllum, eins og hæstv. utanrrh. gat um, og það var ekki fyrr en haustið 1980 og raunar ekki fyrr en í lok ársins 1980 að samningurinn lá fyrir með þeim breytingum sem gera þurfti eftir að leitað hafði verið álits hjá hinum ýmsu aðilum í öllum löndunum. Leggja verður áherslu á það, að í grundvallaratriðum hefur samningurinn ekki breyst við þessa endurskoðun. Hins vegar hafa verið endurskoðuð einstök atriði sem þurfti að samræma lagabreytingum í löndunum á gildistímabili gamla samningsins. Þá var samningurinn orðinn allerfitt vinnuplagg eins og hann lítur nú út, því að ýmsir þættir hans áttu ekki lengur við, og ýmislegt í honum var leyst með öðrum hætti en gert var í nýrri alþjóðlegum samningum og ýmislegt var raunar alls ekki rætt í honum. Af Íslands hálfu er það heilbr.- og trmrn. sem hefur haft með þessi endurskoðunarmál að gera, bæði fulltrúar í norrænu félagsmálanefndinni, en ekki síst Guðjón Hansen tryggingafræðingur sem hefur frá byrjun unnið að endurskoðun samningsins. Hann var áður tryggingafræðingur Tryggingastofnunar ríkisins og var því þessum málum gerkunnugur er hann tók þetta starf að sér. Samningurinn sjálfur er nú í fjórum hlutum, alls 38 greinum, en auk þess er viðauki um ákvæði sem snerta löggjöf landanna. Mjög mikil vinna hefur verið lögð í þennan samning og það hefur tekið langan tíma að samræma hann öllum þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið. Fullt tillit hefur verið tekið til þeirra aths. sem fram hafa komið af Íslands hálfu, en þær aths. hafa fyrst og fremst verið frá Tryggingastofnun ríkisins, fjmrn. og utanrrn. Þessi samningur var til umræðu á þingi Norðurlandaráðs fyrr í þessum mánuði. Að þeim umræðum loknum undirritaði ég samninginn hinn 5. mars fyrir Íslands hönd með fyrirvara um fullgildingu hans með löggjöf hér á Alþingi. Það er e. t. v. til marks um það, hve Norðurlandaþjóðir telja félagslegt öryggi og félagsmál til sjálfsagðra hluta, að enda þótt danski félmrh., sem hafði forgöngu um undirskrift samningsins, boðaði til fréttamannafundar í tilefni af undirskrift hans kom enginn blaðamaður á fundinn né heldur ljósmyndari til að veita þessum atburði athygli. Þetta er til marks um það, að félagslegt öryggi er að verða svo sjálfsagt að mati íbúa á Norðurlöndunum að það telst hvorki fréttnæmt né frásagnarvert. Lokafrágangur samningsins var gerður í utanrrn. af Guðmundi Eiríkssyni þjóðréttarfræðingi og íslenska þýðingin er gerð af Jóni S. Ólafssyni skrifstofustjóra í félmrn. í samráði við Guðjón Hansen. Í tilefni af þeirri umr., sem fram fer hér á Alþingi um þennan samning, væri ástæða til að ræða nokkuð almennt um norrænt samstarf á sviði heilbrigðis-, félagsog tryggingamála. Ég ætla mér ekki að þessu sinni að lengja umr. með því miklu frekar. Hins vegar verður ekki komist hjá að minna á að á Norðurlöndunum leitast menn við að byggja upp heilbrigðis- og félagslega þjónustu í meiri og stærri stíl en tíðkast í öðrum löndum. Og reynslan hefur orðið sú, að þetta hefur gerst með svipuðu móti hjá þjóðunum öllum, enda þótt í reynd hafi hver þjóð fyrir sig byggt upp það kerfi sem hún hefur talið sér henta. Í málefnum fjölskyldnanna hafa markmiðin verið svipuð, að stuðla að fjárhagslegu öryggi barnafjölskyldna og skapa börnum vaxtarskilyrði sem þeim henta best. Jafnframt hefur á hverjum tíma orðið að nota takmarkað fjármagn til að leysa þau vandamál sem upp hafa komið við hinar ólíku aðstæður. Ljóst er að Norðurlöndin eiga það sameiginlegt að þar er mikill áhugi á uppbyggingu félagsmála. En eins og ég sagði áðan virðast málin færast æ meira í það horf, að menn líti á félagslegu réttindin sem sjálfsagða hluti, svo sjálfsagða að það þurfi tæplega að gefa þeim nokkurn gaum. Á síðasta áratug hefur sú samvinna, sem Norðurlöndin hafa komið á hjá sér, orðið fastari í sessi á þessu sviði. Það má að verulegu leyti þakka skrifstofu norrænu ráðherranefndarinnar í Osló og vaxandi starfi og fundum heilbr.- og félmrh. Norðurlanda og félags- og umhverfismálanefndar Norðurlandaráðs. Á fundi þessara aðila vorið 1976 varð samkomulag um að stefna að sérstakri áætlun um samvinnu milli Norðurlanda á þessu sviði, og nú er unnið eftir áætlun sem samþykkt var af heilbr.- og félmrh. Norðurlanda í ágúst 1977. Ný áætlun er nú í vinnslu í norrænu heilbrigðis- og félagsmálanefndinni og verður sennilega afgreidd til ráðherranna á fundi sem haldinn verður í þeirri nefnd hér í Reykjavík í aprílmánuði n. k. Tilgangurinn með áætluninni um samvinnu er að þar sé lagður grundvöllur þeirra verkefna sem unnið er að af Norðurlöndunum sameiginlega og ráðherranefndin ber ábyrgð á. Hér er bæði um að ræða samvinnu almenns eðlis, en einnig sérstök verkefni sem eru fjármögnuð af fjármunum sem ráðherranefndin hefur yfir að ráða. Í öllu því starfi, sem Norðurlöndin vinna að sameiginlega, hefur Ísland að sjálfsögðu einskorðað sig við þá þætti innan félagsmála og heilbrigðismála sem á hverjum tíma hefur verið talið að landið hefði mest gagn af. Á mörgum sviðum hefur því Ísland komið lítið við sögu. Við höfum ekki talið að við hefðum mannafla til að taka þátt í ýmsum þáttum starfsins, en við höfum hins vegar leitast við að fá upplýsingar um hvað er að gerast. Í því skyni ber sérstaklega að minna á starf norrænu félagsmálanefndarinnar og sérlega góð samskipti heilbr.- og trmrn. við skrifstofu Norðurlandaráðs í Osló og ómetanlegar upplýsingar sem þaðan berast um hvernig málin þróast á hverjum tíma. Svo að ég víki að lokum aftur að samningnum, þá vil ég minna á það, að samningurinn gerir ráð fyrir að hlutaðeigandi stjórnvöld skuli í samvinnu semja þær reglur sem þörf er á til að tryggja samræmda norræna framkvæmd samningsins. Mun heilbr.- og trmrn. að sjálfsögðu taka þátt í því starfi svo sem nauðsynlegt er, enda gerir samningurinn ráð fyrir því í sambandi við framkvæmd hans, að stjórnvöld og stofnanir veiti gagnkvæmt liðsinni eftir þörfum. Samningurinn gerir einnig ráð fyrir því, að í sérhverju landi skuli vera stofnun tilnefnd af hlutaðeigandi stjórnvaldi sem sé sérstakur tengiliður um samninginn, og hef ég gert ráð fyrir að tilnefna Tryggingastofnun ríkisins af okkar hálfu til samstarfs í þessum efnum.



Herra farseti. Frv. það, sem hér um ræðir, hefur alloft verið á ferðinni hér á Alþingi, fyrst vorið 1976. Það hefur margsinnis verið flutt, en aldrei hlotið fullnaðarafgreiðslu. Réttarfarsnefnd hefur endurskoðað þetta frv. frá því að það kom hér fyrst fram í upphaflegri gerð og þannig, í endurskoðaðri mynd, var það lagt fyrir 102. löggjafarþing, en hlaut þá ekki umfjöllun. Allshn. þessarar deildar hefur fjallað um þetta frv. og fengið til viðræðna við sig m. a. ráðuneytisstjóra dómsmrn. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. með einni brtt. Í frv. segir nú í 44. gr., að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1981. Af eðlilegum ástæðum flytur nefndin nú þá brtt. að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1982. Í þessu frv. felast nokkur nýmæli sem flest miða að því að gera gang þessara mála greiðari en verið hefur. Í fyrsta lagi er lagt til að sáttanefndir verði lagðar niður og sáttastörf þess í stað falin dómurum. Í öðru lagi að tekinn verði upp aðalmálflutningur mála, þar sem fram komi þær skýrslur sem gefa á munnlega, og síðan fari munnlegur málflutningur fram í beinu framhaldi af því. Í þriðja lagi verði úrskurðir að jafnaði án forsendna og dómar verði styttir. Í fjórða lagi hefur þetta frv. í för með sér að nokkrir sérdómstólar verði lagðir niður, þ. á m. sjó- og verslunardómur, merkjadómur í Reykjavík og á Akureyri og aðrir fasteignadómstólar. Í fimmta og síðasta lagi eru í frv. tillögur um einstök atriði sem eiga að stuðla að hraðari meðferð dómsmála og ótvíræðari reglum en nú gilda. Um sumt er þar stuðst við venjur sem myndast hafa, t. d. um skriflegar greinargerðir og aðilaskýrslur. Herra forseti. Ég tel óþarfa að hafa um þetta fleiri orð. Allsn. mælir með samþykkt frv. með þeirri brtt. sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er fylgifrv. þess sem hér var til umr. áðan. Það er samið til samræmis við tillögur í frv. til l. um meðferð einkamála í héraði. Þetta frv. gerir ráð fyrir að sjó- og verslunardómur verði lagður niður. Allshn. mælir með samþykkt frv. með sams konar brtt. og við hið fyrra frv., þ. e. að gildistaka laganna miðist við 1. jan. 1982.



Herra forseti. Allshn. þessarar deildar hefur á allmörgum fundum fjallað um frv. til barnalaga. Hv. Nd. hefur þegar afgreitt þetta mál og þar voru gerðar á því nokkrar breytingar. Í allshn. var enginn ágreiningur um þau atriði. En eftir mjög vandlega - að ég vil segja - og ítarlega umfjöllun þessa máls varð það niðurstaða okkar í allsn. Ed., að flytja nokkrar brtt. við frv. eins og það lá fyrir þegar það kom til okkar. Þessar brtt. okkar eru á sérstöku þskj. og mun ég nú gera nánar grein fyrir þeim. Þær eru ekki stórvægilegar. Flest af þessu mætti e. t. v. kalla lagfæringar. Er þá fyrst til að taka að allshn. leggur til að 1. gr. laganna orðist svo sem hér segir: „Lög þessi taka til allra barna, en um kjörbörn eru einnig sérlög. Einstök ákvæði laganna ná til stjúpbarna og fósturbarna samkv. því sem í þeim segir. Réttarstaða barna er í hvívetna hin sama nema lög mæli á annan veg. Í lögum þessum er mælt fyrir um framfærslu barna að einkarétti, en ekki gagnvart hinu opinbera nema sérstaklega sé getið.“ Það eru gerðar brtt. þarna við tvær fyrri mgr. Það mun ekki vera unnt fram hjá því að komast að greina í þessum lögum milli skilgetinna barna og óskilgetinna. Þó að slík skilgreining ætti kannske ekki að vera til er hún engu að síður talin nauðsynleg af ýmsum ástæðum. Hins vegar þótti nm. eðlilegt að í upphafsgrein laganna yrði þessi skipting ekki viðhöfð, heldur einfaldlega sagt að lögin tækju til allra barna. Þetta er 1. brtt. allshn. 2. brtt. er nánast formsatriði. Þau mistök hafa orðið í prentun brtt. allshn. Nd., að 8. gr. laganna er prentuð þar sem ein mgr., en ekki þrjár eins og áður var. Nú er það þannig síðar í þessum lögum, að þar er vitnað í tiltekna mgr. 8. gr. Nefndin gerir það því að till. sinni að uppsetning hennar verði svo sem áður var, henni verði skipt í þrjár mgr. 3. brtt. er við 9. gr. frv., sem hljóðar svo eins og það liggur fyrir nú: „Nú er lýstur barnsfaðir geðveikur eða sálrænum högum hans að öðru leyti þannig háttað, að varhugavert er að taka mark á yfirlýsingum hans, og skal dómur þá ganga á mál.“ Okkar niðurstaða varð sú að orða þetta sem hér segir: „Nú er þann veg háttað sálrænum högum lýsts barnsföður, að varhugavert er að taka mark á yfirlýsingu hans, og skal dómur þá ganga á mál.“ Okkur þótti eðlilegra að þarna væri hreinlega fellt niður orðið „geðveikur“, en með því orðalagi, sem nefndin leggur til, er engin efnisbreyting á greininni. Í fjórða lagi gerir nefndin till. um breytingu á 3. mgr. 15. gr., en hún hljóðar svo eins og frv. liggur nú fyrir: „Nú hefur faðir barns sætt dómi fyrir skírlífisbrot gagnvart móður þess, og telja verður að barn sé getið við slíka háttsemi, og skal þá úrskurða barnsföður til að kosta framfærslu barns að öllu leyti.“ Það varð okkar niðurstaða að orðið „skírlífisbrot“ væri þarna a. m. k. ekki notað í þeirri merkingu sem algengast og venjulegast er, og að höfðu samráði við hina vísustu menn var þessu breytt þannig, að nefndin leggur til að mgr. verði orðuð sem hér segir: „Nú hefur faðir barns sætt dómi fyrir brot samkv. XXII. kafla almennra hegningarlaga gagnvart móður þess, og telja verður að barn sé getið við þessa háttsemi, og skal þá úrskurða barnsföður til að kosta framfærslu barns að öllu leyti.“ Þetta var 4. brtt. nefndarinnar. Í fimmta lagi er brtt. við 18. gr. sem hljóðar svo: „Meðlag skal greiða mánaðarlega fyrir fram nema annað sé löglega ákveðið.“ Síðan kemur 2. mgr.: „Ekki leysir andlát barns eða ættleiðing þess undan skyldu til greiðslu meðlags fram til þess að andlát eða ættleiðingu bar að höndum.“ Nefndin leggur til að þessi síðari mgr. verði felld niður, enda um svo augljóst, sjálfsagt og í rauninni einfalt mál að ræða, að ekki ætti aðþurfa að taka það sérstaklega fram. Í sjötta lagi gerir nefndin það að till. sinni, að fyrirsögn V. kafla breytist lítillega og orðist svo: „Barnsfararkostnaður o. fl. greiðslur er standa í tengslum við barnsburð og meðgöngu.“ Hið fyrra orðalag var: „Barnfararkostnaður o. fl. greiðslur er standa í tengslum við barnsburð og getnað.“ Eðlilegra þótti að setja þarna orðið „meðgöngu“ í staðinn fyrir orðið „getnað“. Við 34. gr. gerir nefndin till. um að niður falli í lok 2. mgr. orðin „eftir því sem fært reynist.“ Setningin hljóðar þá svo: Ríkissjóður endurgreiðir þessar fjárhæðir, en Innheimtustofnun sveitarfélaga innheimtir greiðslur þessar hjá föður barns.“ Við 2. mgr. 42. gr. er einnig brtt. frá nefndinni, en þessi mgr. hljóðar svo í frv.: „Ef sá sem fer með forsjá barns misbeitir forráðum sínum eða vanrækir forsjárskyldur eða hann er hneigður til drykkjuskapar eða óhæfur af öðrum ástæðum til forsjár“ o. s. frv. Í stað orðanna „eða hann er hneigður til drykkjuskapar“ gerir nefndin till. um að komi: „svo sem vegna drykkjuskapar“ - sem er skýrara og einfaldara mál. Í níunda og síðasta lagi eru ákvæði í 47. gr. sem ég hygg að muni vera einsdæmi í íslenskum lögum. Þó að ég viti ekki alveg gjörla um það, þá segir mér svo hugur um að svo muni vera. Í 3. mgr. 47. gr. segir: „Lögreglumenn eru skyldir til að veita dómara lið til að leita uppi lýstan barnsföður og færa hann fyrir dómara til skýrslutöku, svo og að aðstoða við framkvæmd blóðtöku á aðiljum máls, ef því er að skipta, eða við aðra sérfræðilega mannerfðarannsókn.“ Þarna er samkv. orðanna hljóðan lögreglumönnum beinlínis gert skylt að aðstoða við blóðtöku, sem sagt að halda manni meðan læknir tekur honum blóð. Ég hygg, eftir því sem ég þekki íslenska lækna og til þeirra starfa og starfsvenja, að ekki mundu margir læknar lúta slíku, að taka manni blóð eða taka sýni frá manni sem er haldið nánast nauðugum. Hliðstæð ákvæði um svipað efni eru auðvitað í umferðarlögum. Það varð niðurstaða okkar, að í stað þessa orðalags, sem flestum finnst, held ég, fremur ógeðfellt, verði þetta orðað til samræmis við ákvæði í umferðarlögunum og að þessi grein hljóði þá þannig: „Og eru viðkomendur skyldir til að hlíta blóðtöku, svo og annarri rannsókn í þágu sérfræðilegra kannana.“ Þá er þetta orðað á nákvæmlega sama veg og hliðstæð ákvæði í umferðarlögunum þar sem er um að ræða blóðtöku vegna gruns um ölvun við akstur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég hef gert grein fyrir þeim brtt. sem allshn. þessarar deildar hefur orðið sammála um að flytja við frv. til barnalaga. Þær eru, eins og ég sagði í upphafi, engar verulegar efnisbreytingar, fyrst og fremst um lagfæringar að ræða. Og nefndin er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. með þeim breytingum sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Þetta mál er nú búið að fara í gegnum mína deild, Nd., og ég gerði engar aths. við málið þar og hafði ekki farið nægilega vel yfir það. Sé ég núna að það vill oft verða svo með stór frumvörp. Það er sérstaklega ein grein í þessu frv. sem ég vil biðja hv. allshn. um að kanna hvort ekki sé hægt að líta á milli 2. og 3. umr. Það er greinin sem fjallar um vitnisburðarskyldu barnsmóður í barnsfaðernismáli, 50. gr., einkum 1. og 2. mgr.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, til skýringar á undirskrift minni og meðmælum mínum í allshn. með samþykkt þessa frv. Frv. kom með lítils háttar, en þó nokkrum breytingum frá Nd. Ég var ekki einn um það af nm. Ed. að æja nokkuð. Sú áleitna tilfinning greip mig við lestur frv., að hér hefðum við rétt einu sinni fengið þýdd dönsk lög, erlend lög, þar sem efnt væri til lagaákvæða sem e. t. v. væri ekki bein þörf hér á landi ellegar aðhæfa þyrfti fremur þjóðháttum okkar, venjum og félagslegum aðstæðum. Í heild má segja að maður finni fyrir svölum skugga Stóradóms, lítils háttar a. m. k., í ýmsum lagagreinum, ekki bara í 50. gr. sem hæstv. ráðh. Svavar Gestsson vakti athygli á áðan, heldur víðar. Að mínu viti hefði verið betra að fresta því að samþykkja frv. á þessum vetri, á þessu þingi, og að því hefði ég reynt að stuðla ef ég hefði séð nokkra rökstudda ástæðu til þess að ætla að við fengjum málið miklu betur búið fyrir annað þing. Það var nokkur ábyrgðarhlutur að stöðva frv. í allshn. Ed. núna vegna þess að þrátt fyrir þá meinbugi, sem ég hef nú vakið máls á á þessum lagabálki, geymir hann óneitanlega fjölmörg atriði sem eru til þess fallin að tryggja rétt barna í mjög þýðingarmiklum tilvikum. Ég geri mér vonir um að stutt kunni að verða í það, að flutt verði öðru sinni frv. til barnalaga sem þá verði fært meira til samræmis við skynsamlegar breytingar á íslenskri réttarfarslöggjöf að ýmsu leyti. En ég vildi ekki taka á mig ábyrgð á því - og hið sama hygg ég að gilt muni hafa um flesta aðra fulltrúa í allshn. Ed. - að bregða nú fæti fyrir samþykkt frv. með þeim breytingum þó sem á því voru gerðar í Ed. og allar hníga í þá átt, þær sem til raunverulegra breytinga teljast, að gera frv. skynsamlegra en það áður var.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd hæstv. iðnrh., sem er fjarverandi, fyrir frv. til l. um Sölustofnun lagmetis og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins. Frv. þetta er að meginstofni samið af nefnd framleiðenda sem aðild eiga að Sölustofnun lagmetis. Tillögur nefndarinnar voru kynntar á fulltrúaráðsfundi Sölustofnunar lagmetis sem fól stjórn stofnunarinnar að óska eftir því við iðnrh. að frv. yrði flutt á Alþingi. Frv. nefndarinnar hefur tekið nokkrum breytingum eftir athugun iðnrn. á því, og við meðferð málsins í ríkisstj. kom fram að einstakir ráðherrar höfðu fyrirvara um endanlega afstöðu til vissra atriða í frv. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir að tekjur Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins falli niður hinn 1. apríl n. k., og er því mikilvægt að frv. þetta nái fram að ganga hið fyrsta. Frv. skiptist í þrjá meginhluta. I. kaflinn fjallar um Sölustofnun lagmetis, II. um gjöld af lagmeti og hinn síðasti um Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins. Í frv. er ekki gert ráð fyrir stórfelldum breytingum á skipulagi Sölustofnunar lagmetis í framtíðinni, en jafnhliða því sem tekið er á þeim atriðum, sem bundin eru tímamörkum í gildandi lögum, gerir frv. ráð fyrir ýmsum viðbótarákvæðum sem tilfinnanlega skortir í gildandi lög, m. a. varðandi ábyrgð aðila stofnunarinnar og fleiri tengd atriði. Helstu efnisbreytingar í frv. frá gildandi lögum eru þessar: 1. Fulltrúaráð kjósi alla stjórnarmenn í stað þess að ráðh. skipi tvo af fimm stjórnarmönnum. 2. Sölustofnun lagmetis er veittur einkaréttur til sölu og útflutnings á lagmeti til lands þar sem ríkið er aðalkaupandinn, þó þannig að viðskrn. er heimilt að veita aðila utan stofnunarinnar undanþágu þegar sérstakar ástæður mæla með því. 3. Komið verði á fót stofnsjóði sem aðila stofnunarinnar greiða í í hlutfalli við sölu hennar á vörum þeirra. Stofnsjóður stendur sem hlutur aðila í stofnuninni og takmarkast ábyrgð þeirra í skuldbindingum stofnunarinnar við þá upphæð. 4. Atkvæðisréttur aðila á fulltrúaráðsfundum fari eftir verðmæti útflutnings á liðnu reikningsári. Enginn getur þó farið með meira en 15% atkvæðamagns. 5. Þróunarsjóði lagmetis verði skipuð sérstök stjórn og hlutverk sjóðsins takmarkað við veitingu lána eða styrkja til framleiðenda lagmetis til útflutnings og til Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins. Varðandi fyrsta atriðið, um samsetningu og kjör stjórnar Sölustofnunar lagmetis, má segja að sú tilhögun, sem frv. gerir ráð fyrir, sé eðlilegt framhald af þeirri þróun sem orðið hefur og stefnt hefur að því, að framleiðendur sjálfir taki alhliða við stjórn og ábyrgð stofnunarinnar. Er stofnunin naut ríkisframlags samkv. lögum fyrstu fimm starfsár hennar skipuðu ríkisskipaðir fulltrúar meiri hluta stjórnar eða þrjá af fimm. Er hinn opinberi styrkur féll niður að þessum fimm árum liðnum tóku framleiðendur við meiri hluta stjórnar og skipaði ráðherra tvo stjórnarmenn, en kjörtímabili þeirra lýkur 1. apríl n. k. Með frv. er gert ráð fyrir að frá og með næsta aðalfundi fulltrúaráðs framleiðenda kjósi það alla stjórnarmenn stofnunarinnar. Önnur meginbreyting er sú, að skýrt er kveðið á um að Sölustofnunin hafi einkarétt á sölu og útflutningi á lagmeti til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn. Ákvæði þar að lútandi er í núgildandi lögum, en framkvæmdin hefur orðið önnur og misjöfn, og þótti því nauðsynlegt að taka hér af öll tvímæli. Samkv. frv. er viðskrh. þó veitt heimild til undanþágu frá þessu ákvæði, að fenginni umsögn Sölustofnunar lagmetis. En gera verður ráð fyrir að undanþáguheimild þessi verði aðeins notuð ef sýnt er að unnt sé að ná hagkvæmari samningum. Í Noregi er nú í undirbúningi stofnun nýrra sölusamtaka lagmetisiðnaðar. Þeim undirbúningi er ekki endanlega lokið, en ljóst virðist að þar er stefnt að því að um bindandi aðild framleiðenda verði að ræða og sölusamtökin komi fram sem ein heild á erlendum mörkuðum. Samtökin munu hafa einkarétt á sölu lagmetis gagnvart ríkjum þar sem er einn aðalkaupandi að lagmeti, og enn fremur einkarétt á öðrum mörkuðum fyrir tvær helstu lagmetisvörur Norðmanna um þessar mundir, þ. e. sardínu og skelfisk. Þriðja meginbreytingin er sú, að aðilar að stofnuninni leggi henni fé í hlutfalli við verðmæti þeirrar vöru sem hún selur fyrir þá. Fé þetta stendur sem lán til stofnunarinnar og má verja því í þarfir hennar. Stofnsjóðurinn ákvarðar uppgjör við aðila, sem ganga úr henni, svo og uppgjör á milli aðila stofnunarinnar ef til slita hennar kemur. Sem fyrr segir takmarkast ábyrgð aðila stofnunarinnar á skuldbindingum hennar við framlög þeirra, líkt og um hlutafélag væri að ræða. Þess má geta hér, að í 5. gr. frv. er orðuð sú almenna regla að framleiðendur beri fulla ábyrgð gegn Sölustofnuninni á vöru sinni og hún eigi því endurkröfurétt á hendur framleiðanda vegna galla á vörum og annarra vanefnda hans. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að atkvæðisréttur aðila að stofnuninni á fulltrúaráðsfundum sé í hlutfalli við framlög þeirra. Til þess að tryggja hagsmuni hinna smærri aðila er hámark atkvæðamagns einstakra aðila bundið við 15%. Í fimmta lagi eru sett sérstök ákvæði um stöðu Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins og ákvæði um tekjur til hans eru framlengd, en sem fyrr segir falla þær niður 1. apríl n. k. Gert er ráð fyrir að gjöld af grásleppuhrognum lækki í 1% og falli niður 1. apríl 1982, enda stendur til að grásleppuhrognaframleiðendur stofni eigin sjóðakerfi eins og kunnugt er. Þrátt fyrir ýmsa erfiðleika, sem steðjað hafa að íslenskum lagmetisiðnaði á undanförnum árum, hefur hlutdeild hans í útflutningi iðnaðarvara aukist jafnt og þétt og nam um 4.9 milljörðum gkr. árið 1980. Bæði árin 1979 og 1980 áttu ellefu lagmetisverksmiðjur hlut að útflutningi Sölustofnunar lagmetis, þó mismikinn, þar sem fjórar verksmiðjur framleiddu meginuppistöðu alls útflutnings á vegum stofnunarinnar eða 93.2%, þar af tvær þeirra um 70%. Það er vissulega mikið áhyggjuefni, hversu dreifing framleiðslunnar er lítil og nýting margra aðildarverksmiðja er takmörkuð. Veldur þar m. a. hráefnisskortur þar sem hráefni hefur vantað einmitt þegar markaðir eru reiðubúnir til að taka við vörunni. Er þar einkum átt við þorsklifur, en því fór fjarri á s. l. ári að unnt væri að anna eftirspurn eftir henni. Alls voru 15 tegundir lagmetis framleiddar á árinu og verður að telja það allmikla vörubreidd. Athyglisvert er að á fyrstu árum stofnunarinnar var nær öll sala Sölustofnunar lagmetis til Austur-Evrópulanda, einkum Sovétríkjanna, eða allt að 80%. En þetta hlutfall hefur minnkað hin síðari ár eftir því sem tekist hefur að afla nýrra markaða. Á síðasta ári nam sala til Austur-Evrópu rúmum 40% af heildarútflutningi lagmetis. Hér má enn minna á að lagmeti er yfirleitt vandmeðfarin tegundarvara þar sem miklar og vaxandi kröfur eru gerðar til umbúða, tölvumerkinga fyrir stórverslanir og alls kyns merkinga og texta á fjölmörgum tungumálum, auk þyngdarmerkinga sem eru breytilegar eftir löndum. Eins eru þess dæmi að merkingar á fleiri en einu tungumáli eru lögbundnar í einu og sama landinu, t. d. í Kanada og í Finnlandi, þannig að að mörgu verður að hyggja á sviði markaðsmála að framleiðslu lokinni áður en unnt er að koma vörunni til kaupenda. Af þessum og fleiri ástæðum verður að telja framleiðslu og útflutning á lagmeti með vandasamari útflutningsgreinum sem stundaðar eru á Íslandi. Í lagmetisiðnaði starfa alls um 600–700 manns á öllu landinu og eru lagmetisverksmiðjur þýðingarmikill þáttur í atvinnulífi margra þéttbýlissvæða. Af þessu má ljóst vera að nauðsynlegt er að hlúa að lagmetisiðnaði með lagasetningu þessari og á annan hátt þannig að hann geti, ef rétt er á málum haldið, orðið enn mikilvægari þáttur í þjóðarbúskapnum. Er það von mín að góð samstaða náist um frv. þetta til þess að eðlilegur vöxtur iðngreinarinnar verði sem best tryggður. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinn þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns, sem ég ætla ekki að hafa langt að þessu sinni, taka það fram, að ég fagna því, að þetta frv. er komið fram, og mér er mikil ánægja að því að taka undir flest af því sem hæstv. ráðh. sagði þegar hann mælti fyrir þessu frv. Ég hef átt þess kost að kynnast undirbúningi þessa máls þar sem ég gegndi störfum formanns stjórnar þessarar stofnunar um skeið, eins og mönnum mun eflaust kunnugt, og flest meginatriði í þessu frv. voru mótuð þá. Ég vil sérstaklega fagna því, að hæstv. ráðh. hefur lagt þetta frv. þannig fram að gert er ráð fyrir að framleiðendur sjálfir taki algerlega við stjórn þessarar stofnunar og beri ábyrgð á henni, en sérstök stjórn verði síðan yfir Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins, sem eðlilegt er að sé skipuð að hluta af ríkisvaldinu, þar sem þar er ráðstafað skattpeningum, sem innheimtir eru í þann sjóð bæði samkv. gildandi lögum og þessu frv. þegar það er orðið að lögum, sem vonandi verður á þessu þingi. Það er aðeins eitt atriði á þessu stigi málsins sem ég vildi gera hér að umræðuefni. Í 2. gr. þessa frv. segir svo í b-lið, að stofnunin annist sölu á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn. Sölustofnun lagmetis hefur einkarétt til sölu og útflutnings á lagmeti til þeirra landa sem ákvæði þetta nær til. Þetta er efnislega það sem er í gildandi lögum, að Sölustofnun lagmetis hefur einkarétt til að selja lagmeti til þessara landa. Það tel ég vera eðlilegt og sjálfsagt hagsmunamál íslenskra framleiðenda og Íslendinga, að þannig sé að málum staðið á þessum mörkuðum, þar sem einn kaupandi getur ráðið verði, ríki eða ríkisstofnun getur ráðið verðinu, að margir íslenskir aðilar séu ekki að bjóða sömu vöruna og þá kannske á misjöfnu verði til þessara landa. Á það vil ég samt leggja áherslu, að á undanförnum árum hefur Sölustofnun lagmetis gagnstætt þessu, að því er varðar frjálsu markaðina, tekið upp þá stefnu að rýmka möguleika til þess að aðrir aðilar flytji út lagmeti til þeirra landa. En fyrir þær verksmiðjur, sem eru aðilar að Sölustofnuninni sem slíkri, hefur umboðslaunum í þeim tilvikum verið skipt. En þar sem einn aðili, ríkið eða ríkisstofnun, er aðalkaupandinn og getur ráðið verðinu, þar tel ég mjög varhugavert að opna þá heimild sem í þessari grein felst. En í framhaldi af þessu stendur: „Þó er viðskrh. heimilt í einstökum tilvikum að veita aðila utan stofnunarinnar undanþágu frá einkaréttarákvæði þessu, enda sýni aðilinn fram á að hann geti fengið hagkvæmara verð en stofnunin. Leita skal umsagnar stjórnar Sölustofnunar lagmetis áður en slík undanþága er veitt.“ Hæstv. ráðh. gat þess, hvernig verið er að vinna að þessum málum í Noregi. Nú er ég ekki að mæla með því, að farið verði eins að og verið er að gera þar, því að þar er ætlast til að það verði bindandi að allir lagmetisframleiðendur verði í einni stofnun og komi fram sem einn aðili á öllum mörkuðum, bæði þeim mörkuðum þar sem einn kaupandi er og þar sem margir kaupendur eru. Þetta held ég að sé leið sem við Íslendingar mundum ekki vilja fara. En ég bendi alveg sérstaklega á að okkur er nauðsyn að hafa um þetta mjög ákveðnar reglur, að því er varðar markaði þar sem einn kaupandi getur ráðið verðinu. Þetta undanþáguákvæði getur valdið því, að um verði að ræða truflun á sölustarfseminni á þessum mörkuðum, það er alveg ljóst. Ég þekki af reynslu að það hefur verið reynt að gera þetta. Þó að Sölustofnunin hafi ótvíræðan einkarétt samkv. lögum hefur þetta verið reynt undanfarin ár, og það liggja fyrir alveg óyggjandi gögn um að það hefur orðið til þess að trufla og lækka verð eða komið í veg fyrir að Sölustofnunin hafi náð því verði sem hún annars hefði getað náð að okkar mati. Þess vegna tel ég að þetta mál þurfi að skoða mjög vel. Ég er mjög mikill frjálshyggjumaður þegar ég tel að Íslendingar hafi hagsmuni af því að frjálshyggja ríki. En ég er líka jafnmikill fylgjandi þess að við högum málum okkar þannig, að þegar við höfum hag af séum við ekki að slá af því að hafa samtakamáttinn í bakhöndinni.

Vill ræðumaður ekki að einstaklingurinn fái að græða?

Jú, en ekki á því að bjóða útflutningsvöru á lægra verði, vegna þess að þá tapar einhver á því og það vil ég koma í veg fyrir. Ég bið hv. iðnn. að skoða þetta mál rækilega, hvort ekki sé rétt að hafa þetta óbreytt eins og það er í lögunum þannig að ekki verði um það að ræða að truflanir verði á framboði á lagmeti á þessum mörkuðum með þeim afleiðingum e. t. v. að íslenskir framleiðendur og þar með þjóðin fái lægra verð fyrir þessa vöru. Ég held herra forseti, að ekki sé ástæða til að fara frekari orðum um þetta. Ég vil endurtaka það, að ég fagna því, að þetta mál er komið fram, og styð það í öllum meginatriðum, en tel að þetta mikilvæga atriði þurfi að skoða vel.



Herra forseti. Það er fróðlegt að heyra yfirlýsingar hv. 3. þm. Norðurl. e. um viss grundvallaratriði í stjórnmálunum sem komu fram hjá honum áðan. Hann tekur greinilega undir þau sjónarmið, sem við Alþb.-menn höfum verið með á liðnum árum, að leggja ætti á það áherslu, að menn stæðu saman, og koma í veg fyrir að lögmál frumskógarins gildi sem allra mest. Þó að ég búist við að hann hefði fengið heldur lága einkunn hjá Milton Friedman og því fólki og Hannesi Hólmsteini, þá fagna ég ummælum hans. En að öllu gamni slepptu vil ég láta það koma fram hér út af orðum hans um þessi mál áðan, að þann tíma sem ég var í viðskrn. leit ég þannig á, að hér væri um að ræða einkarétt Sölustofnunar lagmetis gagnvart löndum þar sem ríkisstofnanir eru aðalkaupendur. Ég byggði þetta á því sem ég gat lesið mér til úr umr. sem fram fóru um lögin um Sölustofnun lagmetis hér á Alþingi á sínum tíma. Þann tíma aftur sem Ólafur Jóhannesson var í viðskrn., árin 1974–1978, mun í einu eða tveimur tilvikum hafa verið farið á einhvern hátt á svig við þessi ákvæði, og af þeim ástæðum óskaði ég eftir mati lagadeildar Háskóla Íslands á þessu ákvæði núgildandi laga. Það var Björn Þ. Guðmundsson prófessor sem samdi fyrir mig álitsgerð um þetta efni, og hann kvað upp þann úrskurð af sinni hálfu, að það væri tvímælalaust að Sölustofnun lagmetis ætti að hafa einkarétt þegar um væri að ræða útflutning til Austur-Evrópulandanna. Það var alveg ótvírætt að hans mati. Og á grundvelli þess skrifaði ég Sölustofnun lagmetis bréf, þegar ég var í viðskrn., jafnframt því sem ég sendi stofnuninni, ef ég man rétt, greinargerð Björns Þ. Guðmundssonar um málið. Á það ákvæði, sem er í þessu frv., er tæplega hægt að líta að mínu mati sem verulega opnun á þessum lagaákvæðum. Skírskotað er í raun og veru til gildandi laga um innflutnings- og gjaldeyrismál sem voru sett vorið 1979. Í þeim lögum er gert ráð fyrir því grundvallaratriði, að þegar viðskrn. heimilar útflutning á einstökum vörum á viðskrn. að gæta að tvennu: í fyrsta lagi því, að verðið sé sambærilegt við það sem best er hægt að fá á hverjum tíma, og í öðru lagi á að gæta að því, að skil á greiðslum til Íslendinga, íslenska útflytjandans, yrði sem best. Það er þetta tvennt sem viðskrn. á að taka tillit til í sínum almennu störfum í sambandi við útflutningsleyfi. Talsverðar umræður hafa verið að undanförnu um útflutningsleyfi, eins og kunnugt er, til ýmissa landa, m. a. Grikklands og Spánar, og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í þau mál nánar hér þó það gæti verið fróðlegt fyrir menn að ræða þau. En það er alveg ljóst að viðskrn. hefur fyrst og fremst þarna tvíþætta skyldu. En í þessu frv. aftur sem við erum að ræða hér, er gert ráð fyrir að það sé heimilt að veita öðrum aðila útflutningsleyfi til Austur-Evrópuríkjanna þegar um er að ræða meðmæli Sölustofnunar lagmetis. Ég held að þetta sé í raun og veru nægileg þrenging á þessum heimildum til þess að tryggt eigi að vera að ekki geti átt sér stað undirboð, hætta á því að Íslendingar verði af fjármunum vegna þess að menn séu að bjóða niður hver fyrir öðrum. Þannig held ég að þetta ákvæði frv. komi mjög vel heim og saman við þau félagslegu sjónarmið sem ég og hv. 3. þm. Norðurl. e. höfum í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef ekki ætlað mér að fara að ræða þetta frv. Hins vegar tel ég mér skylt vegna orða hv. þm. Lárusar Jónssonar að taka það fram, að auðvitað mun þetta frv. fá eðlilega umfjöllun í iðnn. þessarar deildar og ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því sem formaður þeirrar nefndar. Ég ætla hvorki að ræða um frv. né heldur grundvallaratriði í stjórnmálum, eins og vikið var að áðan, en ég fullvissa hv. þm. um að frv. mun fá ítarlega skoðun. Ég hef þessi orð ekki fleiri og lýsi í engu viðhorfum mínum til frv. á þessari stundu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að flytja á þskj. 486 frv. til l. um skipan olíuleitarmála og hagnýtra hafsbotnsrannsókna á íslensku yfirráðasvæði. Megintilgangur þessa frv. er að fella olíuleit og hagnýtar hafsbotnsrannsóknir að ákveðnu skipulagi, efla rannsóknir á þessu sviði og undirbúa hugsanlega olíuvinnslu á íslensku yfirráðasvæði. Frv. gerir ráð fyrir því, að Alþingi hafi aukin áhrif á gang þessara mikilvægu mála og kosin verði sjö manna þingkjörin nefnd sem annist þau víðtæku verkefni á sviði hagnýtra hafsbotnsrannsókna og olíuleitarmála sem í frv. eru tilgreind. Hér er um hliðstætt form að ræða og á kosningu orkuráðs og kosningu stjóriðjunefndar samkv. tillögum sem við sjálfstæðismenn höfum flutt á þessu þingi. Við Íslendingar höfum nú í raun eignast mikil yfirráðasvæði á hafsbotni utan og innan 200 mílna efnahagslögsögunnar. Því miður eru grundvallarrannsóknir og hagnýtar rannsóknir mjög skammt komnar á hafsbotni þessa svæðis. Þetta hefur þegar valdið erfiðleikum í viðræðum um yfirráðarétt okkar á hafsbotninum utan 200 mílna lögsögunnar. Í viðræðum við Norðmenn um hafsbotninn milli Íslands og Jan Mayen, þar sem til voru kvaddir sérfræðingar frá nokkrum löndum, voru Íslendingar þeir einu sem gátu ekki lagt fram rannsóknaniðurstöður á þessu umdeilda svæði máli sínu til stuðnings þótt þeir gerðu kröfur til yfirráða þar. Sama máli gegnir raunar um fleiri hafsvæði, eins og hagsmuni okkar á svæðinu milli Íslands og Bretlandseyja, svonefndu Hatton-Rockall-svæði. Ljóst er að tími er kominn til að efla og auka rannsóknir á jarðlögum hafsbotnsins innan og utan íslenskar efnahagslögsögu. Á árinu 1978 veitti þáv. iðnrh. bandaríska fyrirtækinu Western Geophysical Co. of America leyfi til mælinga setlaga norðan Íslands. Leyfið var bundið ýmsum skilyrðum um eftirlit og afhendingu rannsóknargagna. Um þessar rannsóknir ásamt fleirum gaf iðnrh. Alþingi skýrslu hinn 10. jan. 1980 og fylgir hún í fskj. með þessu frv. Þá hefur jarðfræðingurinn Karl Gunnarsson tekið saman skýrslu á vegum Orkustofnunar um vitneskju og stöðu þekkingar á hafsbotninum umhverfis Ísland og fylgir hluti hennar einnig til upplýsinga. Þessar skýrslur sýna, svo að ekki verður um villst, að brýn nauðsyn er á að efla þessar rannsóknir og taka í alvöru á þeim möguleika, að olía og önnur hagnýt efni kunni að finnast á íslensku landgrunni og yfirráðasvæði okkar. Engum blöðum er um það að fletta, að niðurstöður rannsókna, þar sem setlög hafa fundist á svæði úti fyrir Eyjafirði og Skjálfanda, hafa varpað nýju ljósi á þekkingu sérfræðinga á jarðfræði hafsbotnsins umhverfis Ísland. Engin leið er á grundvelli þeirra einvörðungu að fullyrða um tilvist olíu á þessum slóðum, en líkurnar hafa stóraukist fyrir því, að um slíkt gæti hugsanlega verið að ræða. Brýna nauðsyn ber til að halda þessum rannsóknum áfram. Líkast til þarf að setja út nýjar mælilínur á þessu svæði og gera frekari setlagakönnun þar á sérstaklega útbúnum skipum áður en hafist yrði handa um boranir. Þess má geta, að 1000 km mælilína, sem talin er lágmarksverkefni ef skip er fengið til slíkra mælinga, er talin kosta 400–500 millj. gkr. Á fyrrnefndu Eyjafjarðar- og Skjálfandasvæði, þar sem setlög hafa fundist, er Flatey á Skjálfanda, eins og kunnugt er. Þegar nægilegum yfirborðsmælingum er lokið er mjög auðvelt að fá nauðsynlega vitneskju um jarðlög á þessu svæði og ganga úr skugga um tilvist olíu með tilraunaborun í Flatey. Slík borun hefur mikla kosti fram yfir borun á palli í hafsbotninn. Borun á landi er margfalt ódýrari og mengunarhætta er hverfandi miðað við borun á sjó og nær engin. Að þessum rannsóknum þarf því að vinna bráðan bug næstu 2–3 árin og nota þau hagstæðu skilyrði að bora til þess að rannsaka þessi jarðlög í Flatey eða á öðrum stöðum þar sem henta þykir að bora, fyrst og fremst á landi, þar sem borun á sjó er bæði dýr og hefur líka í för með sér nokkra mengunarhættu. Þess má geta, að við Íslendingar verðum mjög háðir olíuinnflutningi á næstu árum þrátt fyrir auðlindir vatnsog hitaorku í landinu. Orkuspárnefnd hefur spáð því, að olíunotkun minnki nokkuð fram til aldamóta vegna hagnýtingar innlendra orkugjafa og sparnaðarráðstafana. Samt sem áður er innflutningsþörfin talin vera um 560 þús. tonn á aldamótum á ári í samanburði við 570 þús. tonn á árinu 1980. Þetta er miðað við ítrasta sparnað og að allir kostir á hagnýtingu vatns- og varmaorku hafi verið nýttir. Reynslan sýnir hvað það kostar að vera eins háður innflutningi olíuvara og verið hefur. Það hlýtur því að vera algert nauðsynjamál að ganga úr skugga um hugsanlega olíuvinnslu umhverfis Ísland, einkum ef svo vildi til að unnt væri að vinna olíu með fast land undir fótum, eins og í Flatey á Skjálfanda, þar sem mengunarhætta í sjó er nánast engin. Þótt ég hafi, herra forseti, lagt hér nokkuð ríka áherslu á olíuleit fjallar þetta frv. einnig um hagnýtar hafsbotnsrannsóknir að öðru leyti. Einsýnt virðist að allar hagnýtar hafsbotnsrannsóknir séu á vegum sama aðila í stjórnkerfinu. Verkefni á þessu sviði eru gífurleg, eins og bent var á hér að framan, og væri það eitt út af fyrir sig nægilegur rökstuðningur fyrir því skipulagi og eflingu þessara rannsókna sem frv. gerir ráð fyrir. Í frv. eru aths. við einstakar greinar og skal ég fara örfáum orðum um þær að lokum. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að þessi mál heyri undir iðn.- og orkuráðherra. Um þetta eru tekin af tvímæli, en nokkur styrr stóð um afskipti ráðuneyta af setlagarannsóknum sem hófust 1978. Rannsóknaráð heyrir t. d. undir menntmrh. Hér eru tekin af tvímæli um að þetta skuli heyra undir orkuráðherra. Í 2. gr. er ákvæði um það að kjósa þingnefnd til að fara með þessi mál. Er í rauninni ekkert um þá grein að segja annað en það, að þar er farin nákvæmlega sama leið og þegar um kosningu á orkuráði er að ræða. Í 3. gr. er kveðið svo á, að gera skuli áætlun til nokkurra ára um að ljúka sem fyrst grundvallar- og hagnýtum hafsbotnsrannsóknum. Í 4. gr. er talið upp nokkuð ítarlega hvert skuli vera hlutverk olíuleitarnefndar, sem svo er nefnd. Það er auðvitað matsatriði hversu ítarleg upptalning á að vera í frv. og lögum sem þessum, en hér hafa verið settir fram níu töluliðir og þetta verkefni skilgreint nokkuð nákvæmlega. Í 5. gr. er kveðið á að Orkustofnun sé falið að hafa á hendi framkvæmdastjórn fyrir nefndina. Þess verður að gæta, að þessi deild sé nægilega aðgreind frá núverandi starfsemi Orkustofnunar, vegna margvíslegra leyndarákvæða sem þarf að fjalla um þegar rannsóknasamningar eru gerðir við utanaðkomandi aðila. Að öðru leyti er um svo sérhæft verkefni að ræða að sjálfstæði deildarinnar er nauðsynlegt. Í 6. gr. er gert ráð fyrir að nefndin taki til hendi um ítarlegri laga- og reglugerðarsetningu um hagnýtar hafsbotnsrannsóknir, olíuleitarmál og olíuvinnslu. Þetta frv. er að sjálfsögðu frumsmíð og er eðlilegt að nefndin sinni þessum störfum og setji fram ítarlegri hugmyndir og reglur um þessi efni, m. a. undirbúi reglugerð sem kveði á um mengunarmál og önnur slík atriði. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Það ætti að vera öllum hv. dm. ljóst, hvaða máli er hér hreyft. Ég vil gera að tillögu minni að málinu verði vísað að lokinn þessari umr. til hv. iðnn.



Herra forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Lárus Jónsson, gat hér um í framsögu sinni fyrir þessu frv., hafa rannsóknir á landgrunninu ekki verið mjög miklar á þeim hafsbotnssvæðum, sem tilheyra Íslandi nú þegar og þar sem við erum að ávinna okkur réttindi, og það raunar þó að þáltill. hafi verið samþ. strax haustið 1978 um þetta efni. Þar hefur auðvitað að einhverju leyti ráðið fjárskortur og kannske líka sinnuleysi. Við fórum of seint af stað til að rannsaka þessi hafsbotnssvæði. Þetta hefur háð mönnum nokkuð, t. d. á hafréttarráðstefnu og í viðræðum við erlenda menn, nágranna okkar, um yfirráð á þessum svæðum. Engu að síður hefur þó talsverðrar þekkingar verið aflað að undanförnu þannig að við stöndum nokkru betur að vígi en við áður gerðum. Þessi vanþekking kom í ljós í viðræðum við Norðmenn um Jan Mayen-svæðið. En góðu heilli tókst þó þar samkomulag sem menn þorðu varla að vona að yrði jafnhagstætt, a. m. k. ekki þegar umr. hófust um það mál og fyrst voru gerðar kröfur af Íslands hálfu til yfirráða yfir þessu svæði og hlutdeildar í auðlegð sjávar og hafsbotns þar. Það mál er þó farsællega í höfn komið. Eigi að síður þarf að halda áfram rannsóknum á þessu hafsvæði og sérstaklega að beina sjónum okkar að olíuleitinni, þó að auðvitað komi til álita margt fleira, hugsanlega málmar, og eins eru öll botnlæg dýr, dýr sem ekki þrífast öðruvísi en með snertingu við botn, svo sem krabbadýr ýmiss konar, eign þess ríkis sem hafsbotnsréttindi tilheyra. Í samningum okkar við Norðmenn höfum við auðvitað líka mjög víðtæk réttindi til að nýta fiskstofna á Jan Mayensvæðinu í samvinnu við Norðmenn. En það svæði, sem við hljótum nú sérstaklega að beina augunum að, er Rockall-svæðið svonefnda. Ég held að ekki fari hjá því að alþjóðareglur um hafsbotnsmálefni, hafréttarmálefni, muni tryggja okkur réttindi á Reykjanesskaga allt að 350 sjómílur út, réttindi til hafsbotnsins þar. Hins vegar eru fjórar þjóðir sem leita réttar síns á Rockall-svæðinu. Eins og hv. alþm. er mætavel kunnugt hefur verið samþykkt ályktun og raunar ályktanir um það efni, en síðast á liðnu vori um samvinnu við Færeyinga til þess að tryggja réttindi Íslendinga og Færeyinga á þessu gífurlega stóra hafsbotnssvæði og væntanlega mjög verðmæta. Þetta er í annan stað sem sagt samvinna þessara tveggja frændþjóða og nágrannaþjóða og að hinu leytinu að teknir verði upp samningar við Íra og Breta til þess að reyna að ná samstöðu allra þeirra fjögurra þjóða sem hér hafa réttindi að gæta. Auðvitað væri æskilegast að heildarsamkomulag gæti náðst, annaðhvort um sameiginlegan eignarrétt að þessu svæði eða einhverja skiptingu sem menn gætu komið sér ásamt um. Nú er mér kunnugt um að utanrrn. hefur haft samband bæði við Breta og Íra um þetta mál og Bretar hafa þegar svarað því játandi, að þeir vilji taka upp viðræður við okkur til að reyna að komast að niðurstöðu um þessi efni. Viðræður hafa þegar nokkrum sinnum farið fram við Færeyinga, bæði í Færeyjum og eins á hafréttarráðstefnunni í New York, og hæstv. utanrrh. hefur greint frá því, að hann hafi tekið þessar viðræður upp við utanrrh. Dana nú síðast í Kaupmannahöfn þegar hann var þar á ferðalagi. Ég geri ráð fyrir, að fulltrúar á hafréttarráðstefnu muni ræða þessi mál við þessar þjóðir, og leyfi mér raunar að óska þess, að hæstv. utanrrh. greini okkur frá því, hvaða hátt hann hyggist hafa um áframhald þeirra viðræðna sem hann þegar hefur sett í gang eða öllu heldur undirbúið. Þær hafa verið í gangi að því er Færeyinga varðar og nú verið undirbúnar að því er Breta og Íra varðar, og ég þykist þess fullviss að úr því að Bretar taka upp þessar viðræður muni Írar óðfúsir vilja gera það sama, því að þeir reyna auðvitað að tryggja sín réttindi. Það væri ánægjulegt ef hæstv. utanrrh. vildi að gefnu þessu tækifæri, sem við hér höfum, skýra okkur frá því, hvað næst sé á döfinni. Það er nú einu sinni svo í þessum málum, að sveltur sitjandi kráka en fljúgandi fær. Það nær enginn réttindum í þessum leik, sem nú stendur yfir, nema sá sem ber sig eftir björginni, og til þess sækjum við hafréttarráðstefnur að reyna að tryggja réttindi Íslendinga. Því væri mjög æskilegt að fá um það upplýsingar nú, hvort t. d. sendinefnd okkar á hafréttarráðstefnunni yrði falið að taka upp formlegar viðræður við þessar þjóðir og þá auðvitað sérstaklega ambassador okkar, Hans G. Andersen, sem mundi leiða slíkar umr., en hugsanlega að t. d. fulltrúar stjórnmálaflokkanna væru þar viðstaddir, tækju þátt í þeim viðræðum eða sætu a. m. k. sem áheyrnarfulltrúar. Þetta svæði, Rockall-svæðið, er talið geta verið mjög auðugt bæði að ýmiss konar jarðgasi og olíum. Þetta er geysimikið og stórt svæði og þó að menn átti sig ekki á því þegar þeir líta lauslega á kort af svæðinu, þá er það svo að mikill hluti þess er nær Íslandi en Bretlandi og Írlandi, og ef miðlína yrði á milli Íslands og Færeyja mundi allur Hatton-bankinn, þ. e. vestasti hluti þessa sokkna lands, falla í hlut Íslendinga. Ef aftur á móti miðlína réði með Færeyingum, Írum og Bretum, þá yrði það mjög stórt svæði sem vestan þeirrar línu yrði og yrði þá væntanlega sameign Íslendinga og Færeyinga. Þetta er allt saman viðkvæmt mál og hugtök eins og „eðlileg framlenging lands“ (natural promotion), eru meira og minna óskilgreind í þessum umr. og sáttmálagerð sem nú stendur yfir. Þarf því að vera vel á verði og halda til öllum þeim rökum sem við höfum fyrir því að við eigum þarna réttindi, og höfuðrökin eru að sjálfsögðu þau, sem áður hafa fram komið, að hin upphaflega gliðnun, þegar Atlantshaf myndast, er austan þessa svæðis. Landið, sem þarna er sokkið, var um það bil í 50 millj. ára áfast við Grænland og úthafið var á milli þessa lands og Írlands og Bretlands. Þess vegna fæ ég ekki með nokkru móti skilið hvernig þær þjóðir eiga að geta talið þetta land vera eðlilegt framhald af þurrlendi þessara ríkja eða landgrunni þeirra. Miklu frekar er þetta land hluti af þeim parti jarðarkringlunnar sem Ísland og Færeyjar eru á, bæði samkv. landslagi og eins að eðli til og hvernig það rekur frá Grænlandi um það leyti sem Ísland er að myndast og Reykjaneshryggur og þetta hafsvæði sem við búum á. Hvað sem um þetta má segja er alveg nauðsynlegt að halda réttindum okkar fram og reyna að afla sem víðtækastra réttinda, og eins og ég sagði áður fáum við auðvitað ekki neitt á þessu svæði, frekar en við hefðum fengið á Jan Mayen-svæðinu, nema við gætum réttar okkar til hins ítrasta. Þess vegna væri áreiðanlega bæði fréttnæmt og ánægjulegt ef hæstv. ráðh. gæti upplýst okkur eitthvað frekar um hvers vænta mætti um gang þessara mála á næstunni.



Herra forseti. Hér er um mikið mál að tefla, en tíminn takmarkaður og þess vegna ætla ég ekki að lengja þessar umr. nú. En að gefnu tilefni frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni get ég staðfest það, að unnið hefur verið að framkvæmd þeirrar þál. sem gerð var hér á Alþingi s. l. vor, ég man nú ekki dagsetninguna, um landgrunnsmál á Rockall-svæði og þar um kring og sérstaklega að leitað verði samstarfs við Færeyinga um það. Og ég get staðfest að það er rétt sem hann sagði, að borist hefur jákvætt svar frá Bretum, þeir eru tilbúnir að ræða þessi mál, og frá Írum hefur borist fsp. um, hvaða atriði það væru sem við mundum vilja ræða við þá, og við höfum gefið þeim svör í því efni. En svar er ekki endanlega komið frá þeim. Ég geri ráð fyrir að það svar verði jákvætt líka og þessar þjóðir verði þannig reiðubúnar að ræða við okkur um þessi málefni. Í því felst auðvitað ekki annað og meira. Það felst ekki í því að þær taki neina efnisafstöðu til málaleitunar okkar. Við Færeyinga hefur verið haft náið samstarf, eins og hv. þm. gat um, og ég fyrir mitt leyti er vongóður um að það takist. Þessi mál verða athuguð af sendinefnd á hafréttarráðstefnunni, þar sem sendinefndinni mun falið að reyna viðræður við þessa aðila eða sendinefndir þeirra ríkja sem hér eiga hlut að máli. Að sjálfsögðu geri ég ekki ráð fyrir að nein lausn fáist í þeim efnum á þessari ráðstefnu, en það ætti að verða tækifæri til þess að skýra sjónarmiðin. Ég geri ráð fyrir því, að á eftir verði að taka upp formlegar viðræður við þessar þjóðir, annaðhvort allar saman, sem væri mjög æskilegt, eða þá hverja í sínu lagi. Sáttanefndin, sem hefur unnið að tillögugerð varðandi hafsbotnsréttindi á Jan Mayen-svæðinu, hefur verið að starfi, sérfræðingaálit hefur verið fengið og ég geri mér vonir um að innan tíðar geti línur eitthvað skýrst í því máli. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta mál á þessu stigi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þetta frv. sem hér er til umr. og gerir ráð fyrir því, að skipuð verði nefnd til að kanna möguleika á olíuvinnslu á landgrunni okkar. Það er ekki óeðlilegt að fram komi slíkar hugmyndir, þegar við búum við eins mikla orkukreppu í heiminum og öllum er ljóst af atburðum undangenginna missera og ára, og þá komi upp þær hugmyndir einnig hér hjá okkur, að við könnum hvort svipað geti háttað til á okkar landgrunni eins og komið hefur í ljós hjá nágrönnum okkar Norðmönnum. Nú er það vitað, að þessar rannsóknir hafa verið mjög litlar hér á okkar svæði. Það kemur reyndar fram í skýrslu, sem prentuð er sem fskj. með þessu frv., frá hæstv. iðnrh. um könnun á setlögum á landgrunninu út af Norðurlandi, að þessum jarðlögum hér svipar nokkuð til þess sem hefur verið á öðrum stöðum í heiminum þar sem kolvetni hafa safnast fyrir í setlögum. En hér er aðeins um mjög grófa mynd að ræða og þarf að vinna miklu meira að ýmiss konar rannsóknum á því sviði. Í skýrslu ráðh. kemur jafnframt fram, að hann hefur hugsað sér að hlutast til um að samdar verði reglur um rannsóknir á auðlindum landgrunnsins og þau mál öll verði könnuð miklu nánar. Það kann að vera að það megi flýta þessu máli með því að stofna sérstaka nefnd til að kanna þessi mál eða fela það að öðru leyti Orkustofnun sem hefur haft með okkar orkumál að gera að allmestu leyti, t. d. hvað varðar leit eftir heitu vatni og slíkar rannsóknir. Það kemur reyndar fram í frv. hjá hv. flm., að þeir gera ráð fyrir að við Orkustofnun verði sett á fót deild sem annist framkvæmd þessara rannsókna. Ég vil aðeins taka undir það með flm., að ég tel að hér sé um mjög áhugavert mál að ræða sem beri að skoða ítarlega, en jafnframt verður að hafa mjög í huga öll mengunar- og umhverfissjónarmið í því sambandi. Og þá kemur einnig upp sú sérstæða aðstaða sem hér gæti verið við tilraunaboranir, þ. e. ef hægt væri að bora tilraunaborholur og leita nánari upplýsinga á landi, ef það væri t. d. hægt í Flatey á Skjálfanda, en það eru einmitt svæðin út af Eyjafirði og Skjálfanda sem hvað líklegust eru talin til að gefa góða raun í þessu skyni. Ég vil aðeins ítreka það og lýsa því yfir, að ég tel að hér sé hreyft mjög þörfu máli og að okkur beri að kanna allar leiðir í þessu sambandi og athuga gaumgæfilega hvort land okkar eða landgrunn búi yfir þeim auðæfum, sem hér gæti verið um að ræða, og að þetta mál verði skoðað mjög ítarlega.



Herra forseti. Án þess að tjá mig sérstaklega um frv. sem slíkt eða hvort ég fylgi því eins og það er lagt hér fram vil ég segja örfá orð í sambandi við þetta mál, sem er að mínu mati hið merkasta mál og eitt af þeim málum sem á margan hátt eru þess eðlis að þau leita á hugann og menn spyrja gjarnan sjálfa sig hvers sé að vænta í sambandi við olíumálin á næstu árum og hvernig eigi að bregðast við því sem er að gerast á því sviði. Ég las nýlega í mjög áreiðanlegu bandarísku tímariti um það, hverju menn spá um verðlag á olíuvörum á næstunni. Á s. l. 7–8 árum hefur jarðolían hækkað frá því að vera um 3 dollarar á tunnuna upp í 30–35 dollara og í dag er verðið um 35–36 dollarar á heimsmarkaði. En því er spáð, að eftir fjögur ár eða árið 1985 verði verð á hverri tunnu af jarðolíu komið upp í 80 dollara. Þetta eru fjögur ár og nærri því þrefalt verð á við það sem er í dag. Þessi spá, sem þarna hefur verið gerð, er talin vera aðhaldssöm spá. Hún byggir á því að friður haldist við Persaflóa, sem er náttúrlega geysilega mikið atriði varðandi þróun verðlags á olíuvörum. Þetta vekur auðvitað upp margar spurningar. Það vekur t. d. upp þá spurningu, hvernig fer um okkar sjávarútveg, okkar fiskisókn. Þurfum við að breyta um gerðir fiskiskipa á tiltölulega stuttum tíma? Verður eins hagkvæmt eftir örfá ár að haga sjósókn á svipaðan máta og við gerum nú eða þurfum við að leggja áherslu á að breyta til með tilliti til þessarar þróunar, ef þróun skyldi kalla, sem þarna blasir við. Þessi mál eru því mjög þýðingarmikil og þarft að hreyfa þessu máli hér á Alþingi. Þetta vekur einnig upp spurningar um það, hvernig háttað er öryggi okkar í þessum málum og hvernig það öryggi verður best tryggt. Við höfum leitast við núna á seinustu árum að auka öryggi okkar á þessum sviðum með því að dreifa innkaupum á olíuvörum til landsins. Þetta vekur enn fremur þá spurningu, hvort við þurfum ekki að auka olíubirgðir í landinu því að það er ekki eingöngu um að ræða spurningu um verð, heldur einnig spurninguna um það, hvort yfirleitt verði hægt að fá olíu. Ég hef verið að láta athuga um alllangan tíma hvort æskilegt væri að við Íslendingar gerðumst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Það hefur verið unnið mikið undirbúningsstarf í viðskrn. að því máli og það verður væntanlega rætt í ríkisstj. innan skamms. Ég get vel sagt frá því, að ég er þeirrar skoðunar að það komi mjög til greina að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni til þess að auka öryggi í þessum málum. En ef til þess kemur að ríkisstj. samþykki það, sem ég skal ekkert um segja, það hefur ekki verið rætt í ríkisstj., þá verður það náttúrlega tekið fyrir hér á hv. Alþingi og rætt miklu nánar. Þetta mál vekur, eins og ég sagði áðan, margar spurningar, bæði um öryggi, um verðlag og hvaða áhrif þessi framvinda orkumálanna er líkleg til að hafa á okkar atvinnulíf og hvort ekki er tímabært fyrir okkur að fara að huga meira að því sem fram undan er í þessum málum, því að það virðist hilla undir byltingu á þessu sviði sem kallar á endurskoðun á okkar atvinnulífi. Það virðast svo örar hækkanir að það sé full þörf á því að gefa þessum málum meiri gaum en gert hefur verið og tímabært að athuga ýmsa þætti í okkar efnahags- og atvinnulífi til þess að vera betur undir það búin að mæta því sem kemur, nema því aðeins að við verðum svo lánsamir að finna olíu hér á okkar landi eða við okkar land. Það mundi að sjálfsögðu breyta mjög stöðu okkar í þessum málum öllum. En hér er hreyft þörfu máli sem fyllsta ástæða er til að ræða og fjalla um hér á Alþingi.



Herra forseti. Mig langar að þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hér hefur gefið okkur, og ákvörðun hans um að fela nefnd Íslendinga í New York, sendinefndinni á hafréttarráðstefnu, að taka upp viðræður við Breta og Íra þar og þá Færeyinga að sjálfsögðu líka. Það mun þá að sjálfsögðu eitthvað þoka málinu áleiðis, þó að auðvitað sé allt rétt sem hann sagði um það, að engin niðurstaða verður á þessum fyrstu fundum. En hálfnað er verk þá hafið er, og ég á von á því, að ef hyggilega er á málum haldið geti jafnvel komið út úr slíkum samningaumleitunum heildarsamkomulag þessara fjögurra þjóða, sem væri auðvitað gífurlega mikilvægt og ánægjulegt ef svo margar þjóðir leystu sín vandamál og sína árekstra með heildarsamkomulagi um þetta mikla hafsbotnssvæði, sem getur verið, eins og ég sagði, og meira segja eru taldar miklar líkur til að sé mjög auðugt af gasi og olíu. Þetta er allt mjög ánægjulegt. Ég vil einnig þakka undirtektir annarra hv. ræðumanna. Auðvitað er okkur flm. það ekkert hjartans mál að frv. sé samþykkt,nákvæmlega í þessu formi. Það er auðvitað málefnið sjálft sem fyrir okkur vakir, en ekki hvaða háttur sé á hafður. Aðalatriðið er að slíkar boranir verði framkvæmdar og þessar athuganir haldi áfram og verði með vaxandi hraða og vaxandi þunga því að þarna er mikið verk óunnið. Auðvitað hefði verið æskilegast að við hefðum nú þegar getað ákveðið ytri mörk landgrunns okkar til suðurs og raunar út af Reykjanesskaganum líka, en þetta er í mótun á hafréttarráðstefnu og eins í þeim samningum sem fram fara, og úr því að þessi fundur er nú byrjaður í New York er eðlilegt að sjá hverju þar vindur fram áður en við grípum til einhliða ákvarðana um ytri mörk landgrunnsins sem gætu verið kannske 350 mílur suður í hafi. Um hafréttarráðstefnuna að öðru leyti vita menn að það er mikil tvísýna um gang mála þar, en allar líkur eru þó á því, þó að Bandaríkjamenn hafi í upphafi ráðstefnunnar sett fram allharkaleg ummæli, að reynt muni verða til hins ítrasta að ljúka ráðstefnunni á þessum fundi. Það er markmiðið, og þá þurfa íslensk stjórnvöld auðvitað þegar í stað að gera upp hug sinn og neyta allra þeirra ítrustu réttinda sem Íslendingar kunna að eiga eftir hinum nýja sáttmála, jafnvel þótt hann hafi þá ekki verið formlega staðfestur, ef menn vita um efni hans, hvert það verður við staðfestinguna. Ef þessum fundi lýkur með þeim hætti, má auðvitað engan dag missa að vinna að framgangi þessara mála og tryggja réttindi okkar, bæði á Rockall-svæðinu og Reykjaneshrygg, og með sama hætti auðvitað að halda til haga þeim rétti sem við áunnum okkur með Jan Mayen-samkomulaginu. Það var ánægjulegt að hæstv. ráðh. skyldi upplýsa að sáttanefndin væri að störfum, og vonandi verður þeim lokið fyrr en síðar og þá með ánægjulegum hætti. Ég vil gjarnan nota þetta tækifæri til að lýsa enn yfir þeirri skoðun minni, að ég teldi langsamlega æskilegast að hert yrði á þeirri hugsun, sem fram kemur í sáttmálanum við Norðmenn, að um sameiginlega hagnýtingu á svæðinu yrði að ræða bæði að því er fiskveiðar varðar og eins hafsbotninn. Eðlilegast væri að því er hafsbotninn varðar að mínu mati og hefur alltaf verið, að Norðmenn og Íslendingar ættu hann í sameiningu, óskiptan í sameiningu eða einhvern hluta hans, a. m. k. svæðið frá Jan Mayen til Íslands væri sameign þessara tveggja ríkja og hagnýtt af þeim í sameiningu. Ég vona að samninganefndarmaður okkar, Hans G. Andersen, reyni að halda á málum einmitt á þann veg og íslensk stjórnvöld svo að öðru leyti.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka hæstv. ráðherrum, sem hér hafa tekið til máls, fyrir góðar undirtektir við þetta mál og hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni. Það er uppörvun að heyra slíkar undirtektir. Ég tek mjög undir það með hæstv. viðskrh., að það eru á margan hátt mjög ískyggilegar horfur í olíumálum í heiminum. Eins og kom raunar fram þegar ég mælti fyrir þessu frv. er það svo, að þó við séum ríkir að orkulindum verður þörf okkar fyrir olíu og bensín og annað slíkt eldsneyti áfram mjög mikil og breytist sáralítið þó að við hagnýtum alla möguleika til þess að nýta aðrar orkulindir. Þörfin breytist sáralítið nema það verði, eins og hæstv. ráðh. kom hér inn á, gerbylting í okkar málum, t. d. að því er varðar eldsneytisnotkun. Við eyddum á s. l. ári um 12–13% af okkar útflutningstekjum til þess að flytja inn olíuvörur og ef verðþróunin yrði eins og hann talaði um að spár væru nú um, þá gæti þetta orðið þungur baggi, kannske einhvers staðar á milli 20 og 30%, sem við þyrftum að eyða af okkar útflutningstekjum eingöngu í að flytja inn eldsneyti. Ég held því að við þurfum að hugsa um þessi mál mjög rækilega og ræða þau. Ég tek mjög undir það, að við þurfum að hugleiða það á jákvæðan hátt að gerast aðilar að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Ein af meginreglum hennar er sú, að það séu jafnan til a. m. k. þriggja mánaða birgðir af eldsneyti í viðkomandi löndum. Þetta er mjög mikið öryggisatriði, eins og hæstv. ráðh. kom inn á, og ég tel, að það sé alveg einsýnt að við eigum að taka af skarið í þeim efnum, og er eindregið fylgjandi því að við göngum í þessa stofnun. Ég vildi að þetta kæmi fram hér og þakka enn undirtektir.