Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 11. landsk. þm., Agli Jónssyni að flytja hér frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt. Ég hafði ekki ímyndað mér að þetta mál kæmi svona skjótlega til umr. hér og þar af leiðandi vil ég segja, að annars hefði ég undirbúið mína framsögu meir en mér hefur gefist ráðrúm til. Hins vegar fagna ég því, að málið virðist ætla að fara greiðlega af stað, og það eru því meiri líkur til að það nái fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Það er líka sagt, að Ed.-menn séu röggsamari menn en þeir í Nd., minni málskrafsmenn, en gangi því ötullegar að verki. Skýringin mun væntanlega sú m.a., að hér eru menn helmingi færri en í Nd. Það liggur beinast við að skýra frá í upphafi út á hvað þetta litla frv. gengur. Það felur einfaldlega í sér þá till., að felldur verði niður söluskattur af flutningskostnaði innanlands með vöruflutningabifreiðum, skipum eða flugvélum, sem reiknast inn í endanlegt kostnaðarverð vöru. Þetta er sú breyting sem lögð er til á 3. mgr. 7. gr. laganna. Samkv. þessum lögum eru vöruflutningar almennt undanþegnir söluskatti, og það er ekki eina undantekningaratriðið. Undanþágurnar eru fjölmargar, svo að vart verður tölu á komið. En þetta ákvæði um undanþágu vöruflutninga kemur ekki til góða vörum sem fluttar eru frá Reykjavík til verslunarstaða utan Reykjavíkur, þar er söluskatturinn reiknaður inn í sjálft endanlegt kostnaðarverð vörunnar. Ef hins vegar maður austan af Hornafirði eða vestan af Gjögri kemur og kaupir vöruna hér í Reykjavík og sendir hana svo að eigin framtaki með flutningatæki til síns heimastaðar losnar hann við að greiða söluskattinn. Þarna er dálítið ósamræmi í, og segja má að það sé með söluskattslögin okkar eins og margt í okkar háþróaða þjóðfélagskerfi, að þau eru óhæfilega flókin og margbreytileg. Nógu slæmt er það hér í Reykjavík, en enn þá flóknara verður það þegar hinir fjöldamörgu liðir koma til viðbótar í versluninni úti á landi. Misræmi í álagningarflokkum hvað varðar söluskattinn er líka merkilegt. Og ekki varð þetta auðveldara viðureignar þegar ákveðið var í sept. 1978, að ég hygg, að fella niður söluskatt af öllum matvörum. Allt þetta gerði málið enn þá flóknara. Ég get t.d. nefnt það, sem raunar kom fram í almennum fréttum hér fyrir skömmu að því er varðar matvöruna, að ef þú kemur í verslun og kaupir þér köld svið, þá eru þau söluskattsfrjáls. Ef sviðakjamminn er heitur, þér er seldur hann heitur, borgar þú söluskatt. Ís almennt - ég meina ís til manneldis - er söluskattsfrjáls. Ef ísinn er settur í þar til gerðar umbúðir samkv. kröfum heilbrigðisyfirvalda borgar þú af honum söluskatt, því að þá heyrir hann undir sælgæti. En ef hann er seldur laus er hann ekki sælgæti og þá þarftu ekki að borga söluskatt. Svona úir og grúir af atriðum sem fela í sér mikið misræmi og skringilegheit. En það er ekki hlutverk þessa máls hér að leiðrétta það, heldur er aðeins á þetta bent. Enginn vafi er á því, að það er sameiginlegur hagur neytenda og verslunar að verslunin sé rekin á heilbrigðum grundvelli. En á undanförnum árum hefur verslun á Íslandi, eins og raunar aðrar atvinnugreinar, átt mjög erfitt uppdráttar. Þar kemur margt til. Það hefur verið ringulreið, óðaverðbólga og upplausn í efnahagslífi okkar. Það koma til gloppur í tollalöggjöf, úreltar álagningarreglur, reglur í innflutningsverslun sem mikið er búið að berjast við að fá leiðréttingu á, en hefur ekki tekist, en þær eru þannig, eins og við vitum öll, að því óhagkvæmari innkaup sem innflytjandinn gerir, því meira fær hann fyrir sinn snúð, því að álagningin er reiknuð sem prósentutala af vöruverðinu. Það hafa einnig komið til mjög hækkaðir vextir af rekstrarlánum. Það hefur komið til alls konar skattlagning, ekki hvað síst síhækkandi söluskattur og síflóknara form á útreikningi hans, auk þess ýmsir sérskattar á verslunina sérstaklega, stöðugar kaupgjaldshækkanir, sem hafa orðið kaupmanninum síður en svo til hagsbóta, og sitthvað fleira. Þetta hefur snert alla verslun í landinu, en ekki hvað síst hefur strjálbýlisverslunin átt í vök að verjast. Þar kemur margt til viðbótar við almenna erfiðleika verslunarinnar. Markaðurinn er yfirleitt minni, neytendurnir færri, það þarf að flytja vöruna langa vegu, hún rýrnar í flutningum og það þarf að kosta miklu til að reisa geymslur til að geyma birgðir, og sitthvað fleira verður til þess að gera hlutverk smásölukaupmannsins, svo mikilvægt sem það er, sífellt örðugra. Það þarf ekki að útlista það frekar, að verslunarþjónusta hvar sem er, ekki hvað síst úti á landi þar sem sérstakrar árvekni þarf við til að halda versluninni gangandi, - það þarf ekki að leggja mörg orð í það, hve mikilvæg þjónusta það er við hinn almenna neytanda að miðla nauðsynjavörum, hvort sem er um matvörur eða aðrar neyslu- og nauðsynjavörur að ræða. Það er alkunna, að innflutningsverslun landsmanna fer að yfirgnæfandi meiri hluta um Reykjavík. Vörudreifing til hinna ýmsu staða á landinu, ýmist með skipum, bifreiðum eða jafnvel í flugi, hefur að sjálfsögðu verulegan kostnað í för með sér og kemur óhjákvæmilega fram í hækkuðu vöruverði á hinum ýmsu stöðum úti um land og þá auðvitað því hærra sem fjarlægðin er meiri frá Reykjavík. Við, sem flytjum þetta frv., erum með því að gera tilraun til þess að aflétta einum þeirra mörgu kostnaðarauka sem strjálbýlisverstunin á við að búa, þ.e. að fella niður söluskatt af flutningsgjaldi. En eins og öllum er kunnugt leggst söluskatturinn, sem nú er 22%, á síðasta stig sölu eða þjónustu, þ.e. í þessu tilfelli sölu til neytandans. Ef við tökum sem dæmi vöru sem send er sjóleiðis frá Reykjavík til verslunarstaðar úti á landi verður söluskattstofninn þessi: heildsöluverð vörunnar að viðbættu vátryggingargjaldi, vörugjaldi, útskipunargjaldi, uppskipunargjaldi í heimahöfn og heimakstri, flutningsgjaldi, smásöluálagningu. Ofan á alla þessa kostnaðarliði leggst svo 22% söluskatturinn og þar með er fundið hið endanlega kaupverð neytandans. Það er augljóst mál, að sjálft flutningsgjaldið hefur ærin áhrif til hækkunar vöruverðsins, og verður að teljast óeðlilegt og engan veginn réttlætanlegt að ríkið seilist með skattheimtu sinni eftir hagnaði af þessum viðauka við almennan framfærslukostnað þess hluta landsmanna sem háður er aðdráttum lífsnauðsynja um langa vegu. Hér er óneitanlega um mikla mismunun og ójöfnuð að ræða og það er hart við hann að una. Og enn þá tilfinnanlegri verður þessi ójöfnuður með æ hækkandi söluskatti á undanförnum árum. Þetta er mál sem ekki er nýtt af nálinni, þó að það sé fært hér fram í nokkuð afmörkuðu formi, en verðjöfnun vöruflutninga hefur mörg undanfarin ár verið til umr. á Alþ. Sérstök mþn. var á sínum tíma skipuð til að fjalla um málið og skilaði hún árið 1976 mjög ítarlegri grg. og till. Þar var m.a. lagt til að fallið yrði frá hugmynd, sem mjög hafði verið á döfinni, um stofnun sérstaks verðjöfnunarsjóðs til verðjöfnunar allra vöruflutninga. Hins vegar benti nefndin á ýmsar aðrar leiðir, t.d. að aðstöðumunur vegna mismunandi framfærslukostnaðar vegna búsetu víðs vegar í landinu yrði jafnaður í gegnum skattkerfið og einnig með sérstökum styrkveitingum til að tryggja viðunandi verslunarþjónustu í dreifbýli. En þetta er háttur sem hefur verið tekinn upp víða í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í norðurhéruðum Noregs og Svíþjóðar og einnig í Finnlandi, og virðist vera viðtekin hefð þar. Mér fannst þessi aðferð, sem hér er stungið upp á, þ.e. að fella niður söluskatt af flutningsgjaldi, eðlilegri og geðfelldari en bein styrkjaleið, en það verður að segjast, að hún nær auðvitað ekki nema skammt. Það verður ekki hjá því komist að benda þeim á, sem e.t.v. gera sér ekki grein fyrir því hér á hv. Alþ., að það fólk sem hér á hlut að máli að því er varðar þetta skattlagða flutningsgjald, er um leið, meiri hlutinn af því, sama fólkið sem nú er að sligast undan húshitunarkostnaði eftir hinar feiknalegu verðhækkanir á olíu. Vonir standa að vísu til að þeirri byrði verði aflétt að nokkru á næstunni með sérstökum aðgerðum stjórnvalda. En Hvað sem því líður og enda þótt ég geri mér grein fyrir því, að hér er farið fram á aðgerð sem hefur í för með sér tekjumissi fyrir ríkissjóð, þá tel ég að það sé svo mikils virði að aflétta því áberandi ranglæti, sem felst í þeirri skattlagningu sem hér er lagt til að fella niður, að málið eigi þess vegna fullan rétt á sér. Ég minntist á tekjumissi ríkissjóðs. Það fer ekki hjá því, að alþm., sem leggur fram mál af þessu tagi, sem skerðir tekjur ríkissjóðs, hlýtur að finna allajafna til nokkurrar sektartilfinningar að geta ekki um leið sýnt fram á hvað þetta þýði í tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð. Mér hefur satt að segja ekki unnist tími til að reyna að gera mér hugmynd eða fá upplýsingar sem veittu nokkra hugmynd um þetta. Og sannleikurinn er sá, að upplýsingar um margt, sem varðar framkvæmd söluskattslaganna, liggja ekki á lausu. Þær liggja sannarlega ekki á lausu í kerfinu. Ég hef snúið mér til ráðuneyta, til skattstofa, til Þjóðhagsstofnunar og það hefur orðið heldur fátt um svör. Ég er hér ekki að deila á starfsmenn viðkomandi stofnana fyrir fávisku þeirra eða óliðlegheit, heldur liggja hreinlega ekki fyrir upplýsingar um hvað eina sem mig langaði til að fræðast um í þessu sambandi. Þó hefur Þjóðhagsstofnun verið hvað jákvæðust og líklegust til þess að koma að liði í þessu máli. Enda þótt ég geti því miður ekki nú við framsögu þessa máls nefnt neina upphæð um hugsanlega tekjuskerðingu ríkissjóðs af framkvæmd þessa frv., ef að lögum yrði, hef ég vonir um að Þjóðhagsstofnun geti hlaupið þarna undir bagga. Menn hjá þeirri stofnun hafa gert nokkrar rannsóknir á verslunarveltu í landinu, og mér voru gefnar vonir um að þeir gætu gert athugun á þessu og veitt upplýsingar og að einhverjar hugmyndir um, hvað þetta þýddi í raun og veru í tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, mundu geta legið fyrir um það bil sem þetta mál kæmi frá nefnd. Í mínum augum er þetta mál öllu meira réttlætismál en fjárhagsmál. Þetta er öfugsnúin skattlagning, og ég hygg að ef við athugum málið hljótum við að samþykkja það. Einhver kann nú að segja með tilliti til frétta að undanförnu um risatekjur sjómanna á togurunum fyrir vestan og annars staðar, að það þurfi ekki að létta undir með þessu fólki fjárhagslega. En ég tel - og það að gefnu tilefni - ástæðu til að minna á að það er ekki réttlátt að miða tekjur almennings í þessum fiskveiðilandshlutum við toppmennina á togurunum.  Það er stórt mál að tala um framfærslukostnað utan Reykjavíkur, úti á landsbyggðinni. Það hefur verið gerð tilraun til þess að meta þetta mál. Hagstofan gerði fyrir nokkrum árum með tilliti til framfærsluvísitölu könnun í hinum ýmsu landshlutum. Hún gaf til kynna að munurinn væri ekki jafnmikill og landsbyggðarmenn vilja halda fram. Ég tel að sú könnun hafi engan veginn verið fullnægjandi og það þurfi að leggja áherslu á að framfærslutala vísitölukostnaðar miðist ekki eingöngu við Reykjavík. Það eru ákaflega ófullnægjandi vinnubrögð, það segir sig sjálft. Ég vil í þessu sambandi geta um það til fróðleiks frekar en gamans, að ég hitti mann vestur á fjörðum, Reykvíking í húð og hár, sem hefur verið búsettur í sjávarplássi á Vestfjörðum undanfarin 2–3 ár, og ég spjallaði við hann um hvernig honum líkaði þarna úti á hjara veraldar. Hann lét vel yfir því, hér væri gott að vera. En hann sagði án þess að hika: Ég hef reiknað út að það kostar mig 100 þús. kr. meira mánaðarlega í útlögðum útgjöldum fyrir framfærslu hér en það gerir hjá mér í Reykjavík. - Ég hygg að þarna hafi þessi maður, - þetta var í spjalli utan við alla pólitík, - ekki farið fjarri sanni, þannig að þótt létt væri þessum söluskatti af flutningsgjaldi mundi það, eins og ég get um í grg., ekki hrökkva mjög langt til jöfnunar. Ég vil líka benda á að þegar við erum að tala um verðlag á verslunarstöðum úti á landi er varan ekki alltaf komin á leiðarenda. Hún á eftir að fara út til bænda út um sveitir, og oft og tíðum eru samgöngur ekki mjög svo greiðar þar sem strjálbýlið er mest. Mjög oft er það bóndinn sjálfur sem fer á jeppanum sínum og sækir lífsnauðsynjar sínar á næsta verslunarstað. Það má segja, að hann þurfi ekki að borga flutningsgjald fyrir það, en hvað skyldi það kosta hann þegar bensínlítrinn er kominn í 400 kr. eða því sem næst og fer kannske upp fyrir það á næstunni? Þarna er ekki lítill útgjaldaliður sem leggst ofan á sjálft vöruverðið. Það hefur verið bent á að allar undanþágur frá söluskatti geri málið flóknara, það væri flókið bókhaldsatriði að fella flutningskostnaðinn þarna út úr. Ég hef enga trú á að svo sé, og ég hef ekki heyrt á kaupmönnum úti á landi, sem hafa sótt þetta mál mjög fast, að þeim vaxi í augum að undanskilja flutningsgjaldið í reikningi söluskattsins. Ég vil benda á það líka, að í gegnum þessa skattheimtu á sér stundum stað greinileg tvísköttun, - ekki alltaf, en stundum kemur það fyrir, og auðvitað alfarið ef við tökum t.d. rekstrar- og viðhaldskostnað vöruflutningabifreiða, sem auðvitað verða að miða flutningataxta sína við rekstrarkostnað sinn, þannig að sá atvinnurekstur beri sig. Þarna er kominn áreiknaður söluskattur inn í sjálft flutningatækið og rekstur þess, og síðan leggst söluskatturinn auðvitað ofan á fullnaðarverð vörunnar, þegar flutningskostnaður og allir aðrið kostnaðarliðir eru komnir áður. Einnig mun það tíðkast í landflutningum að innheimt eru svokölluð afgreiðslugjöld, og enda þótt vöruflutningar almennt séu söluskattsfrjálsir eru afgreiðslugjöldin það ekki, og afgreiðslugjöldin, sem mér skilst að komi ekki alltaf til, en stundum gera þau það, leggjast ofan á flutningsgjaldið sem leggst svo aftur ofan á vöruna og það er borgaður þar með söluskattur aftur af vöruafgreiðslugjaldinu.  Ég vil benda á líka, til viðbótar við það sem ég var að tala um verðmismun, að lítil samloka, sem þægilegt er fyrir vinnandi fólk og skólafólk að kaupa, kostar vestur á Ísafirði 150 kr. meira en hér í Reykjavík. Hér kemur eitt misræmisatriðið enn. Af henni er heimtaður söluskattur vestur á Ísafirði, en hér er hún söluskattsfrjáls af því að hún flokkast að sjálfsögðu undir matvöru, sem er ekki söluskattsskyld. Ég geri ekki mikið úr gildi gosdrykkja sem manneldisvöru, en ég býst við að unglingum fyrir vestan og austan og norðan þyki hart að borga 100% hærra verð fyrir kókflöskuna en þeir gera í Reykjavík. Innihald stórrar lítraflösku af kóki kostar hér í Reykjavík 420 kr.  En að því er varðar útreikning á söluskatti af flutningsgjaldi er ég því miður nokkuð tómhent, eins og áður sagði. Þó hef ég frá Þjóðhagsstofnun lítinn lista sem þar var tekinn saman yfir nokkrar vörur og sundurliðað hvernig kostnaðurinn er. Ég fer ekki að lesa upp alla þessa töflu, en þess má geta að á sófasetti, sem búið er að flytja vestur eða austur á land, munar 50 þús. kr. í verði miðað við Reykjavík. Ég er ekki að segja að það sé allt söluskattur, heldur er það flutningskostnaðurinn og álagningin sem leggst á þessa vöru vegna fjarlægðar frá Reykjavik. En til þess að gefa hv. þm. ofurlitla hugmynd og svo þeir geti áttað sig á þessu hef ég hér útreiknaðan söluskatt af flutningskostnaði, og þá án álagningar, af ísskáp sem er fluttur vestur á Snæfellsnes. Söluverðið út úr búð í Reykjavík er 381 þús., 386 þús. vestur á Snæfellsnesi. Flutningskostnaðurinn er 4200 kr. Þeir reikna það þannig, að sjálfur söluskatturinn af flutningskostnaðinum einum nemi 924 kr., sem mun láta nærri 22% sem söluskatturinn er. Af sófasettinu, sem ég talaði um, nemur söluskatturinn einn af flutningskostnaðinum 2700 kr., en þarna er um stykki að ræða sem kostar á aðra millj. og kostar um 50–60 þús. kr. meira fyrir kaupandann á Patreksfirði en hér í Reykjavík. Varahlutir í bíl: Kúplingsdiskur með pressu, sem stundum liggur á að fá út á land, kostar út úr verslun hér í Reykjavík 32400 kr. Úti á landi, og það er þá Snæfellsnesið enn, sem er nokkuð miðja vegu, ef við förum út á ystu annes verður þetta miklu tilfinnanlegra, - vestur á Snæfellsnesi kostar þessi varahlutur 34836 kr. Söluskatturinn af flutningskostnaðinum þar nemur 396 kr. Mér finnst þessar tölur, sem ég hef fengið útreiknaðar, ekki það ógnvekjandi eða tekjurýrandi fyrir ríkissjóð að það ætti að vera nokkurt áhorfsmál að þarna eigum við að ganga beint til verks og létta af þessum rangláta viðbótarskatti ofan á allar viðbæturnar sem komnar eru á undan á vöruverð til fólks sem býr langt frá Reykjavík. Ég vona að þetta mál mæti skilningi hv. alþm. Ég veit að þeir, sem til þekkja, vita að ég hef ekki farið hér með ýkjur. En ég vænti þess, að málið fái góða umfjöllun í n., og ég vil leyfa mér að leggja til að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er svo þegar hin ýmsu landsbyggðarmál koma hér til meðferðar, að þá kemur það alltaf nokkuð við okkur, því af nógu er að taka. Það koma einnig æðioft til umr. hér mál sem snerta landsbyggðina sérstaklega hvað snertir mismunun. Og manni verður það æðiríkt í hug varðandi hvers konar réttindi fólks þegar maður heyrir svo aftur hér á þéttbýlissvæðinu talað um þá óskaplegu mismunun, sem fólk búi þar við, og hin skertu mannréttindi varðandi kosningarréttinn. Mér hefur oft dottið í hug, að vel mættum við landsbyggðarmenn skipta á þessu tvennu ef þá yrði um fullkomið réttlæti að ræða. Mér dettur hins vegar ekki í hug að það sé hægt. Ég vil líka segja það, að þrátt fyrir ýmiss konar óhagræði af því að búa úti á landi dreg ég ekkert úr þeim kostum sem í því eru einnig fólgnir. Þeir eru vissulega margir. Við erum ábyggilega öll sammála um það, sem þar búum, að við getum tíundað ýmislegt, ekki síst varðandi lífsfyllingu hvers konar, sem er þar að mínu viti miklu meiri en hér í þéttbýlinu. Í ýmsum menningar- og félagsmálum tökum við þéttbýlisbúum langt fram, það fer ekkert á milli mála. Þá á ég við almenning, en ekki þá atvinnumennsku sem hér er stunduð í þessum efnum, og þá á ég, sérstaklega við menningarmálin. Ég vil sem sagt ekkert draga úr því, hvað gott er á margan hátt að vera úti á landsbyggðinni og búa þar. En það er þeim mun örðugra að sætta sig við það, að þeir, sem svo mikið gera til þess t.d. að afla efnis í þá undirstöðu sem þetta þjóðarbú byggist á, sem aðrir eru þeim mun duglegri aftur að eyða, skuli einmitt af hálfu opinberra aðila vera beittir ýmiss konar ranglæti. Hér er inn á eitt af þeim málum komið. Ég get fyllilega tekið undir það meginefni sem í þessu frv. felst. Það er reyndar rétt, að það er í allan máta óeðlilegt að ríkissjóður seilist til tekna á þessu sviði. Það er óeðlilegt, það er ranglátt. Það er í raun og veru í þá átt, sem hv, fyrri flm. tók fram, fáránlegt að ríkissjóður skuli seilast svo langt sem hér er gert. En þetta hefur, eins og hv. 1. flm. tók fram, ærið oft komið til umr. á Alþ. Þetta er alls ekki nýtt mál. Það hefur komið oftast nær þannig upp hér á Alþ., að þeir, sem hafa verið í stjórnarandstöðu á hverjum tíma, hafa flutt þetta mál. Ég gerði það á sínum tíma ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni. Hv. 5. landsk. þm. gerir það nú. Svo höfum við einnig, og ég dreg heldur ekkert úr því, meðan við höfum átt stjórnaraðild, knúið hér á. Það veit ég að hv. 5. landsk. þm. hefur einnig gert meðan hún átti aðild að stjórn, án þess að ég vilji vera að fullyrða um það, því að ég veit ekki svo vel um skiptingu manna í Sjálfstfl., hvort hún er endilega stjórnarandstæðingur, en það er kannske varasamt að gera það. Hins vegar hefur þetta mál komið margsinnis til umræðu á Alþ. og þetta ranglæti hefur verið tekið til sérstakrar umfjöllunar, eins og er sagt frá í grg. varðandi störf svokallaðrar byggðanefndar. Byggðanefnd starfaði hér nokkuð á árunum upp úr 1971 og tók þá ýmis þessi misréttismál til meðferðar. Það var afleiðing af till., sem samþ. var hér á Alþ., frá fulltrúum í byggðanefnd sem þessi framfærslukönnun fór fram. Ég er alveg sammála hv. fyrra flm. um að sú könnun var alls ekki nógu ítarleg eða vel gerð, það er alveg ljóst. Hún var, að mig minnir, gerð á fjórum stöðum á landinu. Þetta var eins konar skyndikönnun og gaf í engu algerlega rétta mynd af því sem við búum við, enda tók könnunin ekki líkt því til allra þátta. Afleiðing af starfi byggðanefndarinnar var einnig sú, að komið var á fót samkv. till., sem var samþ. á Alþ., nefnd sem átti að fjalla sérstaklega um flutningskostnaðinn og jöfnun flutningskostnaðar. Hún skilaði ítarlegri grg. og till., eins og segir í grg. með þessu frv. Það, sem mér þótti á vanta í því ágæta áliti, þar sem margt var réttilega og vel tekið fram, var það, að ekki var nógu mikið þar um beinar og ákveðnar tillögur til úrbóta, m.a. beinlínis hvað snertir það einstaka atriði sem hér er komið inn á. Það var bent þar á ýmsar leiðir. Í raun og veru var, að mig minnir, í þessu nál., - það er, langt síðan ég hef lesið það, en mig minnir nokkurn veginn að öllum vandanum væri varpað á eina ágæta stofnun sem heitir Framkvæmdastofnun ríkisins. Til hennar var í raun og veru öllu vísað í nál. Ekki efa ég að þar er vel unnið að mörgu, en mér þykir það stundum um of sem sú ágæta stofnun á að inna af hendi af hvers konar áætlunum og hvers konar verkefnum. Það getur hlaðist um of á þá stofnun þó hún hafi færum sérfræðingum á að skipa og vinni vel. Ég vil sem sagt taka undir meginefni frv. Ég ætla ekki að fara nánar út í það efni sem í því felst. Það var gert að mínu viti það vel af hv. fyrri flm. að ekki er hægt betur að gera. Þó hefði verið býsna skemmtilegt að fá nánari skýringar á samlokudæminu sem hún tók. Ef framkvæmd laga getur orðið svona fáránleg verðum við sem löggjafaraðili aldeilis að fara að gæta að okkur. Ekki trúi ég því a.m.k., að við höfum samþykkt hér á Alþ. þau ólög að samlokur á Ísafirði skyldu ekki teljast matur, heldur eitthvað allt annað sem endilega þyrfti að taka af söluskatt. (SigurlB Eða heitan sviðakjamma.) Eða mismunurinn varðandi heitan og kaldan sviðakjamma, það er alveg rétt. Þarna er náttúrlega verið að fara út í öfgar í skattheimtu og þarna hlýtur reyndar að vera, eins og hv. fyrri flm. benti á, um ólöglega skatttöku að ræða í þessu sambandi, það fer ekkert á milli mála. Ég hlýt að vinna málinu núna framgang á þeim vígstöðum sem tiltækastar eru nú fyrir mig, þ.e. sem aðili að ríkisstj., og það munum við svo vissulega gera, alveg eins og ég veit að í þau fjögur ár sem hv. 5. landsk. þm. átti sæti á Alþ. og var aðili að ríkisstj. hefur áreiðanlega verið unnið að því að reyna að fá leiðréttingu. Í þessu máli virðist vera um geysilega þungan róður að ræða, en við höfum hins vegar unnið umtalsverða sigra varðandi söluskattsmálin og niðurfellingu söluskatts varðandi t.d. menningarmálin, svo ég nefni þau. Nú eru leikfélögin okkar úti á landi, sem mörg hver vinna hátt í það jafnmerkilegt starf og Þjóðleikhúsið vinnur hér í Reykjavík, blessunarlega laus við að verða að greiða söluskatt af áhugamennsku sinni. Því verð ég að segja að ýmis söluskattsmál hafa mætt heldur vaxandi skilningi. Þá á ég einnig við það átak sem gert var í því að fella niður söluskatt af landbúnaðarvörunum. Það kann að vera að það hafi eitthvað flækt þetta mál, en það hefur a.m.k. verið fullkomlega framkvæmanlegt, það fer ekki á milli mála, og allt gengur sinn gang jafnt þó að það hafi verið gert. Við skulum þess vegna vona að þetta frv. fái góða skoðun í n., en helst af öllu mundi ég óska eftir því, að hæstv. núv. ríkisstj. tæki tillit til okkar, sem á landsbyggðinni erum og erum að vinna að þessum málum þar innanborðs, og aflétti þessari skattheimtu. Það væri vitanlega best. Ég treysti þeim mönnum mætavel til þess að vinna að því máli og um leið að þeir hljóti að fagna stuðningi jafnágætra þm. og þetta mál flytja á Alþingi.



Herra forseti. Ég vil þakka frsm. fyrir hans ágætu orð áðan. Ég vil taka undir það með báðum síðustu ræðumönnum, hversu gífurlegt óréttlæti ríkir í ýmsum málefnum landsbyggðarinnar. Það hlýtur að koma inn á þetta mál, sem hér er til umr. Þó vil ég aðeins drepa á 1. gr. þessa frv., sem hér er til umr., en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vöruflutningar, þar með talinn flutningskostnaður innanlands með vöruflutningabifreiðum, skipum eða flugvélum, sem reiknaður er inn í endanlegt kostnaðarverð vöru. Enn fremur fólksflutningar almennra leigubifreiða á bifreiðastöðum, eftir því sem ráðh. ákveður nánar.“ Ég verð að segja það eins og er, að mér varð ekki fyllilega ljóst alveg strax hvað þarna var átt við. Hins vegar skýrðist það þegar ég las grg. Nú kom það fram í máli hv. flm. frv., að þessi frv.-flutningur er fyrst og fremst gerður í því skyni að koma til móts við landsbyggðarfólkið. En í greininni er ekkert nánar einskorðað hvaða flutningar þetta eru. Samkv. greininni eru það allir flutningar á landinu frá Reykjavík, til Reykjavíkur, milli staða úti á landi, þannig að greinin eða forsendur frv. eru ekki eingöngu þau rök, að verið sé að koma til móts við landsbyggðarfólk. Ég fæ ekki séð að um það sé að ræða eingöngu. Í þessum orðum felst ekki að ég sé á nokkurn hátt að mótmæla frvgr., síður en svo. Athugum aðeins lögin um söluskatt. Það hefur verið tíundað hér, en það gerir ekkert til þó að það sé endurtekið. - Í 7. gr. eru taldir upp fjöldamargir liðir sem eru undanþegnir söluskatti. Það er 7. gr., en þar stendur: „Eftirtalin starfsemi og þjónusta er undanþegin söluskatti.“ Ég fer ekki að lesa þá löngu romsu, en í 3. mgr. stendur: „Vöruflutningar, enn fremur fólksflutningar almennra leigubifreiða á bifreiðastöðvum, eftir því sem ráðh. ákveður nánar.“ Í frvgr. er þetta skilgreint nánar. Í 9. gr. söluskattslaganna segir svo, með leyfi forseta: „Söluskattur miðast við heildarendurgjald eða heildarandvirði vöru, starfsemi og þjónustu án frádráttar nokkurs kostnaðar eða þjónustugjalds, án tillits til þess, í hverju greiðsla er fólgin, og þótt um sé að ræða skipti gegn vöru eða þjónustu. Söluskattur samkv. þessum kafla laganna telst þó ekki með heildarandvirðinu.“ Mér dettur í hug í þessu sambandi, það er aðeins ábending, hvort ekki þurfi að athuga 9. gr. með tilliti til þeirra breytinga sem hér er lagt til að gera á 7. gr. Ég minni aðeins á þetta. Til að þessir hlutir skiljist nákvæmlega hefði ég heldur viljað bæta við greinina, sem hér er um að ræða, eitthvað á þá leið: „Þó skal ekki leggja söluskatt á þann hluta vöruverðs sem stafar af flutningskostnaði innanlands. - Svo má skilgreina þetta nokkru nánar með tilliti til þeirra raka sem færð eru fyrir frv. Í sambandi við smásöluverslunina vitum við náttúrlega öll að hún á í gífurlegum erfiðleikum. Menn eru búnir að spjalla um þetta fram og aftur mörg undanfarin ár, og ég dreg enga dul á að þar eru mörg vandkvæði. Ég tek t.d. eitt atriði sem er gífurlega stórt hvað það snertir. Það er birgðahaldið, það eru vaxtagjöldin. Þau eru gífurlegur baggi á þessari starfsemi. Að öðru leyti vil ég leggja áherslu á að að svo miklu leyti sem vöruflutningar eru hluti vöruverðs eigum við að leggja höfuðáherslu á að reyna að skipuleggja flutningana um landið betur en hingað til hefur tekist. Að sjálfsögðu ber að fagna þeirri viðleitni að starfsemi Skipaútgerðar ríkisins skuli vera sinnt með þeim hætti sem gerst hefur allra síðustu ár. Það hefur verið reynt að bæta og skipuleggja þann rekstur á þann veg að hann þjónaði landsbyggðinni betur en áður hefur verið, og að auðvitað hlýtur þessi skipulagsstarfsemi að vera gerð í því skyni að ná vöruverðinu niðúr, eins og ég sagði áðan, með tilliti til þess hversu stór þáttur flutningskostnaður er í vöruverðinu. Skipulagsstarfsemi þyrfti að framkvæma ekki síður í landflutningunum. Þeir eru gífurlega kostnaðarsamir og umfangsmiklir. Ég hygg að það sé því miður enn þá óverulegur hluti af heildarmagninu fluttur með skipum að því er lýtur að þeim flutningi sem við erum að tala um sérstaklega hér. Skipaútgerð ríkisins er náttúrlega rekin sumpart á okkar framfæri allra. Ég sé ekki vit í öðru en að reyna að nýta þá starfsemi til fulls. Fyrst við erum að tala um flutninga má minna á fólksflutningana sem gerast hér innanlands. Mér finnst alveg furðulegt að maður verður iðulega vitni að því, að hver rútan á eftir annarri fer héðan úr Reykjavík með 10, 15, - 20, manns innanborðs og e.t.v. neðan við það. Svo að ég minni á hluta af kjördæmi hv. flm. þessa frv. í sambandi við fólksflutninga, þá hef ég eiginlega furðað mig á því að fólksflutningar t.d. á Strandir skuli ekki vera skipulagðir þannig að það sé ekið með fólkið í veg fyrir Norðurleið. Þá væri mjög auðvelt að stórfjölga ferðunum t.d. á Strandirnar, svo að dæmi sé tekið um það sem næst er hv. flm. frv. þessa. Þó að þetta mál komi ekki beint inn á það eru þetta hlutir sem ekki er auðvelt að sundurskilja gersamlega. Varðandi efni frv., að söluskattur verði ekki tekinn af þeim hluta vöruverðs sem má rekja til flutningskostnaðar, vil ég ekki neita því, að það sé framkvæmanlegt. Að sjálfsögðu fer málið til n., og ég vil æskja að það verði athugað, að framkvæmdin á þessu verði athuguð og sömuleiðis hversu miklar fjárhæðir þarna er um að ræða, menn reyni að einhverju leyti að ráða í það. Ekki mun hægt að fá það út nákvæmlega, hygg ég, en að menn reyni að gera sér grein fyrir framkvæmdinni og þeim fjárhæðum sem þar er um að tefla. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri, en vænti þess, að áðurnefnd atriði komi til athugunar í nefnd.



Herra forseti. Mér þykir við hæfi, svo sem eins og hv. þm. Helga Seljan og raunar hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni líka, að þakka flm. fyrir þetta frv., er þeir leggja hér fram, og þá náttúrlega ekki síst hv. 1. flm., Sigurlaugu Bjarnadóttur. Þetta er svo sem ekki í fyrsta sinn að maður lifir það að hún kemur hingað eins og með vængjaþyt viskugyðju og réttlætis í sali Alþingis þannig að það er eins og rómur heilbrigðrar skynsemi hljómi aftur í sölum þessarar hv. stofnunar við komu hennar og þm. ókyrrast í sætum, ég og fleiri og sprettum á fætur af löngun til þess að reyna að segja eitthvað af skynsemi líka í þessum málum. Maður freistast jafnvel til að taka sér í munn orð Gústafs Gíslasonar í Papey, sem sagði forðum: „Það er synd að rytan, svona ljúffengur fugl, skuli ekki verpa á sléttlendi“, og segja um hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur: Það er synd að svona ágætur félagsmálamaður skuli hafa valið sér hreiðursstað í heiðnabergi íhaldsins, þar sem manni finnst hún alls ekki eiga heima. En hvað sem því líður hygg ég að hv. þm. Helgi Seljan hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann vakti athygli á þeirri undarlegu staðreynd, að þetta mál hafa þm. gjarnan flutt í stjórnarandstöðu. Ekki svo að skilja, heyrt hef ég hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur hreyfa gagnrýni á kerfið sem flokkur hennar átti frumkvæði að, ég hef heyrt hana hreyfa slíkri gagnrýni í stjórn. Það hefur ekkert vantað annað en hún stigi næsta skref í raun og veru svo að maður væri ánægður með hana. En mér er minnisstætt einmitt þegar við hv. þm. Helgi Seljan fluttum sams konar mál á sínum tíma í stjórnarandstöðu. Þá var því svarað til af hinum vísu mönnum, sem tóku málið til athugunar í þágu embættisins, að svo flókið mál væri að fella niður söluskatt af flutningsgjöldum innanlands að því yrði alls ekki við komið. Okkur er öllum minnisstætt að sama andbára var höfð uppi gegn því að fella niður söluskatt af kjöti. Þó var felldur niður söluskattur af kjöti. Það reyndist framkvæmanlegt. Það getur vel verið að það hafi aukið mjög erfiði þeirra embættismanna sem starfa að söluskattsmálum, en þeir gerðu það nú samt þegar þeim var sagt að gera það. Nú vilt svo til, að búið er að afnema söluskatt af ætum landbúnaðarafurðum á landi hér, en söluskattur er enn þá lagður ofan á flutningsgjald á þessum vörum eigi að síður. Þær vörur eru ekki teknar út úr bílfarminum þegar til verðlagningar kemur. Ég er alveg viss um að hægt er að gera þetta, að fella þennan skatt niður, sem er, eins og hv. 1. flm. sagði, fyrst og fremst óréttlátur og er það í vitund fólksins sem þessum lögum á að hlíta. Það má vel vera að freista megi annarra einfaldari og grómtækari ráða til þess að jafna verðmun á landi hér í verslunum og sjálfsagt að teita þeirra. Því miður get ég ekki tekið undir með hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni í því að hrósa þeim aðgerðum sem til hefur verið gripið í sambandi við málefni Skipaútgerðar ríkisins á síðustu árum. Þar hefur harla lítið verið gert. En hitt er rétt, að hin síðustu ár hafa menn farið að hugsa um hvaða ráð séu tiltæk til þess að sinna betur málefnum Skipaútgerðar ríkisins en áður, og nú eru uppi áætlanir um að gera eitthvað í þeim málum. Og ég er viss um það eins og hv. þm., að með þeim hætti er hægt að lækka stórkostlega flutningskostnað á hinum lengri leiðum innanlands. Það fer varla milli mála að söluskatturinn hefur oft og tíðum reynst vandræðaskattur, bæði í því sem lýtur að réttlætinu í sambandi við vöruverð og ekki síður í hinu sem varðar innheimtu á þeim skatti, sem við höfum ýmsir rökstudda ástæðu til að ætla að heimtist misjafnlega inn. Smám saman hefur Alþ. verið að láta einstaka þm., eins og hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, hafa sig út í að reyna að sníða vankanta af lögunum um söluskatt. Við hv. þm. Helgi Seljan höfum ástæðu til að stæra okkur af því, hann minnti mig á þá breytingu áðan þegar ég kallaði fram í fyrir hv. ræðumanni Sigurlaugu Bjarnadóttur, að okkur tókst að fá sniðinn ákaflega slæman agnúa af söluskattslögunum með því að fá afnuminn söluskatt af ákaflega þýðingarmikilli vörutegund, a.m.k. fyrir Vestfirðingana, þar sem er snjórinn, snjóruðningunum, flutningum á snjó af vegunum. Þannig hefur molast úr hinum verri agnúum. Það var þó gert í tíð vinstri stjórnar að afnema söluskatt á snjóruðningi og því ekki vonlaust að við gætum haldið áfram að koma einhverju skynsamlegu til leiðar í sambandi við hina verstu agnúa. Ég mæli eindregið með því, að við tökum mál þetta nú til athugunar hér í Ed., þeirri d. þingsins sem Alþ. í heild annars að ólöstuðu - hefur oft reynst gagnleg til þeirra hluta, og reynum að fá óréttlætið afnumið og tökum með varúð yfirlýsingum um að það sé tæknilega erfitt að gera slíkt. Ég þakka flm. aftur fyrir flutning málsins og beini þeirri ósk minni til fjh.- og viðskn., sem mér skilst að muni fjalla um þetta mál, að það hljóti þar skjóta og einarðlega afgreiðslu.



Herra forseti. Það er óhætt að taka undir það, að söluskattslögin eru flókin og heill frumskógur að höggva sig í gegnum, eins og kom fram hjá flm. frv. áðan. Ég kem fyrst og fremst í pontuna til að lýsa stuðningi mínum við þetta frv. Mér sýnist þetta vera réttlætismál og öfugsnúin skattheimta, eins og kom reyndar fram áðan, og beinlínis um það að ræða að leiðrétta þarna misræmi sem er greinilega í lögunum. Ég vil þakka flm. frv. fyrir að hafa lagt á sig að höggva ofurlitið greiðari leið inn í frumskóg, sem söluskattslögin eru, og bæta um leið hag neytenda úti á landsbyggðinni. Það hefur komið hér fram, að þetta er dæmigert stjórnarandstöðufrv. Það er dálítið fróðlegt fyrir nýliða að fá svona upplýsingar. Það kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan áðan og reyndar fleiri að sams konar mál hafi margsinnis komið fram á Alþ. Þá verður manni spurn: Hvernig stendur á að hv. þm. - eru ekki búnir að kippa þessu í liðinn fyrir löngu? - Kannske er það vegna þess, sem kom hér fram, að það er stjórnarandstöðufrv. og þess vegna ekki hægt að leysa málið. En nú hafa hv. þm., sem tilheyra stjórnarliðinu, lofað bót og betrun, ætla að styðja þetta frv. Þá verðum við að treysta á að þeir hjálpi málinu áleiðis, fái ríkisstj. til að taka hér vel á málum. Ég hvet þess vegna til þess að málið fái skjóta afgreiðslu og góðan framgang.



Herra forseti. Ég ætla ekki að auka mörgum orðum við þá umr., sem hér hefur átt sér stað þegar um þetta mál, og hef raunar ekki átt kost á að hlýða á hana alla svo sem ég hefði viljað. En í sem fæstum orðum vildi ég segja það, að hér er fyrst og fremst um réttlætismál að ræða að mínum dómi. Þær fjárupphæðir, sem hér er um að tefla, eru ekki verulegar, einhverjar þó. Við höfum heyrt nefnd hin fáránlegustu dæmi um þann rugling og það misræmi sem er í þessum málum. Ég hef fundið það ákaflega vel víða í mínu kjördæmi, einkum þó á Snæfellsnesi norðanverðu, hve mönnum þykir mikið misrétti að þurfa að búa við það að greiða söluskatt af flutningskostnaði sem bætist ofan á ýmislegt annað óhagræði. Þess vegna held ég að sjálfsagt sé að fram fari ítarleg athugun á þessu máli. Ég hygg að sú athugun muni leiða í ljós að þetta sé ekki fjárhagslega neitt stórmál og tiltölulega auðvelt að leiðrétta það og stíga þannig skref, þótt lítið sé, í þá átt að jafna aðstöðu fólks hér á landi.



Herra forseti. Ég kem í ræðustólinn öðru sinni fyrst og fremst til að þakka þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, og mjög svo jákvæða og skilningsríka afstöðu sem komið hefur fram. Ég get ekki látið ógert að þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. alveg sérstaklega fyrir hans fallegu orð í minn garð. Ég vissi aldrei að ég væri ekki það jarðbundin að mönnum dyttu vængir í hug þegar ég stigi í ræðustól, og allra síst um jafnjarðbundið og leiðinlegt mál og þessi blessaði söluskattur er. En sem sagt, ég vil þakka eindregið fyrir. Það gefur mér vonir um að jafnvel þó að ég sé þannig sett núna að ég tilheyri ekki stjórnarliðinu, sem kallað er, fái þetta mál framgang. Það er vissulega til umhugsunar sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði um stjórnarandstöðuna. Ég hef oft sagt það, bæði í mínum flokkshópi og annars staðar, að það, sem ég held að hafi hvað mest stuðlað að því að draga úr trausti og virðingu almennings á Alþ. og stjórnmálamönnum, sé einmitt hvernig menn snúast í skoðunum sínum, afstöðu og ákvörðunum eftir því hvorum megin þeir sitja við borðið, hvort þeir eru í stjórnarandstöðu eða í stjórnaraðstöðu. Þetta er öruggt mál að þyrfti að breytast ef íslensk stjórnmál eiga að ná þeirri festu og því trausti fólksins í landinu sem það þarf og við þurfum að njóta sem erum að fást við stjórnmál. Ég verð nú að hryggja hv. þm. Stefán Jónsson með því, að litlar líkur eru til þess að ég gangi úr berginu og verði bergnumin á vinstri vængnum, þó að margt sé auðvitað gott og þarft sem andstöðuflokkarnir hafa á stefnuskrá sinni. Þegar allt kemur til alls viljum við auðvitað flest okkar í meginatriðum það sama; réttlæti til handa samborgurum okkar, jafnvægi í landinu, misræmi og glundroða sem lengst frá okkur. En þetta er stærra vandamál en svo að ég fari að gera því nánari skil. Hv. 3. þm. Vesturl. drap á staðsetningu þessarar brtt. Hann benti á að hugsanlega ætti brtt. við lögin fremur heima í 9. gr. Sannleikurinn er sá, að upphaflega hafði ég sett hana þar inn, en fyrir ábendingu frá manni, sem ég tók mark á, breytti ég því og fór yfir í 7, gr. En ef einhver er hér úr fjh.- og viðskn., sem fær málið til umfjöllunar, er mér það að sjálfsögðu ekkert atriði í hvaða grein breytingin kemur inn. Ef það sýndist jákvæðara fyrir málið að setja hana inn í 9. gr. er það sannarlega mér að meinalausu. Það er annað atriði sem í uninni væri ástæða til að benda á í sambandi við þetta mál allt, þ.e. þann óeðlilega stóra hlut sem Reykjavík hefur í innflutningsversluninni. Lausnin hlýtur að hluta til að koma með því að flytja vöruna beint frá útlöndum til fleiri innflutningshafna á landinu -  Það var annað atriði líka sem ég vildi aðeims minnast á í þessu sambandi. Það hefur lengi verið talað um það undanfarin ár að leggja söluskattinn, þetta vandræðabarn, niður og taka upp virðisaukaskatt. Þetta hefur hingað til ekki orðið nema orðin tóm. Það er eitt af þeim álitamálum sem koma til í sambandi við flutning þessa máls, sem mér hefur ekki tekist að finna fullnægjandi svar við, hvort þetta flutningsgjald kæmi hugsanlega undir virðisaukaskatt. Fróðir menn, sem ég hef spurt um þetta, hafa ekki verið vissir um hvort svo væri. En mér finnst að það þurfi engan veginn að hræða okkur frá því að hreyfa þessu máli og reyna að fylgja því eftir. Ég vil eindregið taka undir það, sem hefur komið hér almennt fram, að þetta er fyrst og fremst réttlætismál fremur en það sé stórt fjárhagsmál. Og eftir þær undirtektir, sem málið hefur fengið við 1. umr. er ég bjartsýn um að farið verði um þetta mál nærgætnum, skilningsríkum höndum í hv. fjh.- og viðskn. og við komum málinu í gegn á þeim grundvelli að hér sé um réttlætismál að ræða.