Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga hafa nú legið fyrir Alþingi frá því í nóv. Í þessum plöggum svo og þjóðhagsáætlun, sem fram kom í byrjun haustþings, var dregin upp fremur dökk mynd af efnahagshorfum ársins 1984. Nú í upphafi árs eru ýmsir þættir þessa máls skýrari en var á haustdögum. Mörkuð hefur verið stefna í öllum meginþáttum fiskveiða og um það náðist víðtæk samstaða, hvernig svo sem fara kann um framkvæmd þeirrar stefnu sem menn hafa talið sig neydda til að marka. Hjá því fer aftur á móti ekki að fjárhagsstaða grundvallaratvinnuveganna er um margt erfið. Skuldir útgerðarinnar og landbúnaðarins eru miklar og er brýnt að unnið verði að varanlegri lausn þeirra mála á næstunni. Sá þáttur efnahagslífsins sem er einna óvissastur er niðurstaða kjarasamninganna. Það er deginum ljósara að til þess að framhald verði á þeim möguleika í efnahagslífinu sem gætt hefur síðustu mánuði, þá þurfa samningar að vera í sem mestu samræmi við markaða efnahagsstefnu stjórnvalda. Á þessu byggir m.a. lánsfjáráætlun og lánsfjárlagafrv. sem hér er til umfjöllunar. Verulegar launahækkanir mundu augljóslega stefna í hættu þeim árangri sem náðst hefur í baráttunni við verðbólgu. Þess vegna verður að grípa til annarra úrræða til að bæta kjör láglaunafólks. Í því efni tel ég mikilvægast að vinda nú bráðan bug að því að ráðast í lækkun verðlags á brýnustu nauðsynjum hvers einasta manns með lækkun tolla og annarra gjalda sem leggjast með miklum þunga á þessar vörur. Hæstv. fjmrh. hefur gefið um það yfirlýsingar að nú sé unnið að framkvæmd þessarar yfirlýstu stefnu ríkisstj. Fjh.- og viðskn. hefur haldið fjölmarga fundi um lánsfjáráætlun, en því miður náðist ekki að afgreiða lánsfjárlögin úr nefnd og sem lög fyrir áramót. Þegar þing kom saman að nýju var tekið að vinna að málinu og hafa nefndinni borist margháttuð erindi og gögn og hún notið ágætrar aðstoðar embættismanna, sérstaklega starfsmanna fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar. Erlendar lántökur eru verulegt áhyggjuefni og er mikilvægt að halda þeim innan þeirra marka að auka ekki erlendar skuldir þjóðarbúsins á árinu 1984 frá því sem er á árinu 1983. Í ljósi þessa gerir nefndin ekki tillögur um verulegar breytingar frá því frv. sem fjmrh. mætti fyrir í des. Stefnt er að því að erlendar lántökur nemi ekki hærri fjárhæð en 4573 millj. kr. og er það 70 millj. kr. hærri fjárhæð en frv. miðaði við. Aftur á móti veltur á miklu hve vel hinu opinbera tekst að afla fjár á innlendum lánsfjármörkuðum, enda er það nauðsynleg forsenda þess að takast megi að fjármagna húsnæðislánakerfið og brýn verkefni hjá ríkissjóði eins og vegaframkvæmdir, en innlendi lánsfjármarkaðurinn styrkist að sjálfsögðu við hjaðnandi verðbólgu og raunvexti. Til þess að örva innlendan sparnað hafa nýlega verið gefin út spariskírteini með fjölbreyttara formi en áður. Menn geta valið á milli verðtryggðra og gengisbundinna skírteina. Útgáfa þessara pappíra er byggð á heimild í lögum nr. 79/1983 sem samþykkt voru af Alþingi skömmu fyrir jól. Enn er ekki komin reynsla á sölu bréfanna, enda skammt um liðið síðan þau komu á markaðinn. Um skiptingu erlends og innlends lánsfjár vísast í fskj. I og II í nái. meiri hl. fjh.- og viðskn. Meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. með þeim brtt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Minni hl. mun skila séráliti. Ég ætla nú að gera nokkra grein fyrir þeim breytingum sem frv. hefur tekið við umfjöllun nefndarinnar. Umfjöllun fjvn. um fjárlagafrv. leiddi til breytinga sem jafnframt hafa áhrif á lánsfjárfrv. Nauðsynleg heimild til erlendrar lántöku A- og B-hluta ríkissjóðs er nú metin alls 1 641 millj. kr. í stað 1 708 millj. kr. eins og var í frv. til lánsfjárlaga. Heimild til innlendrar lánsfjáröflunar er nú ákveðin 600 millj. kr. í stað 478 millj. kr. og deilist þannig að ríkissjóði, A- og B-hluta, eru ætlaðar 278 millj. kr. og Byggingarsjóði ríkisins 322 millj. kr. Ákvörðun ríkisstj. frá s.l. ári um að hækka veitt lán Húsnæðisstofnunar um 50% jók útgjöld stofnunarinnar um 280–290 millj. kr. 122 millj. kr. koma til greiðslu á árinu 1984 og er því sótt um lántökuheimild til fjármögnunar þessa verkefnis. Á árinu 1983 námu lánveitingar vegna þessa verkefnis um 160 millj. kr. og var það fjármagnað með 43 millj. kr. skuldabréfasölu og um 120 millj. kr. fjárútvegun ríkisins. Þá er hér jafnframt sótt um heimild til 200 millj. kr. skuldabréfaútgáfu vegna sérstakrar fjáröflunar til Byggingarsjóðs ríkisins, eins og kemur fram í aths. við lánsfjárlagafrv. Takist ekki að afla þess lánsfjár, sem lánsfjárlög gera ráð fyrir, er óhjákvæmilegt að útlánaform Húsnæðisstofnunar komi til endurskoðunar. Við afgreiðslu fjárlaga urðu þær breytingar að lánsfjáröflun til vegagerðar lækkaði um 87 millj. kr. m.a. vegna hækkunar á mörkuðum tekjum til vegagerðar. Á móti hækkaði fyrirhuguð lántaka byggingarsjóðs Rannsóknastofnana atvinnuveganna um 2 millj. kr. og stefnt er að lántöku hjá Póst- og símamálastofnuninni, alls 30 millj. kr., en heimild til þeirrar lántöku liggur fyrir í sérlögum. Í meðförum fjh.- og viðskn. er að auki gert ráð fyrir lántöku vegna kaupa á flugleiðsögutækjum flugmálastjórnar að andvirði allt að 17.4 millj. kr., en ekki var ætluð fjárveiting vegna þessa í fjárl. fyrir 1984. Fyrir Alþingi liggur frv. um lántöku o.fl. vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, þ.e. 140. mál. Þar er gert ráð fyrir að árlega verði lántökur til flugstöðvarframkvæmda ákveðnar í lánsfjárlögum. Hér er miðað við, eins og fram kemur í aths. lánsfjárlagafrv., að lántaka verði 88.3 millj. kr. Ég vek athygli á þessu vegna umfjöllunar um frv. um flugstöð í Keflavík sem liggur fyrir Alþingi til afgreiðslu. Fjh.- og viðskn. taldi nauðsynlegt að gefin yrði nánari sundurliðun en fram kom í lánsfjáráætlun um ráðstöfun lánsfjár Landsvirkjunar til framkvæmda. Mörgum sýnist að Alþingi ætti að fjalla nánar en oft hefur verið um framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar, enda erlendar lántökur fyrirtækisins mjög miklar. Að höfðu samráði við iðnrn. er lagt til að framkvæmdum verði hagað í samræmi við þá skiptingu sem fram kemur í brtt. við 3. gr. Á 4. gr. frv. er gerð eftirfarandi breyting: Fyrirhuguð er lántökuheimild til grænfóðurverksmiðju í Skagafirði, alls 9 millj. kr. Ráðgert er að þetta lán endurgreiðist með auknu hlutafé eignaraðila, en verksmiðjan á í miklum fjárhagserfiðleikum. Þá er lántaka vegna sjóefnavinnslu á Reykjanesi hækkuð um 11 millj. kr. eða í 45 millj. og er þetta nauðsynlegt vegna vaxta og afborgana af eldri lánum. Ekki er gert ráð fyrir framkvæmdum við saltverksmiðjuna á árinu. Við gerð áætlunar fyrir Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar láðist að taka tillit til fjármagnskostnaðar vegna skuldbreytinga á lánum hitaveitunnar. Því er lögð til viðbótarlánsheimild að fjárhæð 14 millj. kr. Þannig nemur þessi heildarlánsfjárheimild alls 22.5 millj. kr. Þá fellst nefndin á ósk Hitaveitu Kjalarness um heimild til 25 millj. kr. lántöku til stofnframkvæmda við lagningu hitaveitu í hreppnum að því tilskildu að samkomulag náist um þá framkvæmd milli hlutaðeigandi aðila og að iðnrn. veiti rekstrarleyfi í samræmi við ákvæði orkulaga. Í aths. við 7. gr. í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1984 er greint frá 32 millj. kr. hækkun lánveitinga og lánsfjáröflunar Framkvæmdasjóðs. Gert var ráð fyrir að 6 millj. kr. rynnu til Landflutningasjóðs, en það á að vera til Útflutningslánasjóðs og leiðréttist hér með. Við fjárlagaafgreiðslu á Alþingi fyrir árið 1984 var framlag ríkissjóðs til Iðnrekstrarsjóðs hækkað úr 5 millj. kr. í 15 millj. kr. Í samræmi við þá afgreiðslu er því nauðsynlegt að breyta 22. gr. til samræmis við þetta. Bætt er við nýrri grein í frv., 27. gr., þar sem frestað er gildistöku ákvæðis um lánveitingar Lánasjóðs ísl. námsmanna á árinu 1984. Því er, eins og var á árinu 1983, gert ráð fyrir að 95% af umframfjárþörf námsmanna verði mætt. 28. gr., sem verður 29. gr., breytist með tvennum hætti: Í fyrsta lagi þarf viðbótarheimild til erlendrar lántöku vegna lánsfjárlaga fyrir árið 1983. Í ljós hefur komið að fjármagnsútgjöld vegna Kröflu og byggðalínu reyndust hærri en áður var talið og því er sótt um heimild til 400 millj. kr. viðbótarlántöku í stað 340 millj. kr. Í öðru lagi er leitað heimildar til ríkisábyrgðar vegna lántöku Hitaveitu Vestmannaeyja og Hitaveitu Rangæinga á árinu 1983, alls 39.2 millj. kr. 29. gr., sem verður 30. gr., stendur óbreytt, en ég tel rétt að gera grein fyrir því að yfirdráttarskuld ríkissjóðs í árslok 1983 reyndist um 1220 millj. kr. Heimildar til þess að mæta þessari fjárþörf er að hluta leitað í 28. gr., sem verður 29. gr., 120 millj. kr., en að öðru leyti í 29. gr., sem verður 30. gr. Fyrir áramót var gengið frá láni í Seðlabankanum, alls 20 millj. SDR eða um 600 millj. kr., en eftir er að ganga frá eftirstöðvum yfirdráttarskuldarinnar. Í aths. við frv. til l. um innlenda lánsfjáröflun, nú lög nr. 79/1983, er þess getið að markaður hinna hefðbundnu spariskírteina ríkissjóðs hefði þrengst, en með lögunum er ríkissjóði gert kleift að bjóða fjölbreyttara form skuldaviðurkenninga. Í samræmi við ákvæði þessara laga öfluðust 43 millj. kr. á árinu 1983 sem ríkissjóður endurlánaði síðan Byggingarsjóði ríkisins. Þessi fjárútvegun kom í kjölfar ákvörðunar ríkisstj. í okt. 1983 um 50% hækkun lánveitinga til húsbyggjenda sem lán höfðu fengið 1982 og 1983. Að lokum skal þess getið að í yfirliti, sem fylgdi frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1983, var gert ráð fyrir erlendri lántöku Iðnþróunarsjóðs að fjárhæð 20 millj. kr. Hins vegar tók sjóðurinn engin erlend lán á árinu 1983 og hefur farið fram á að mega flytja lántökuáform þessi yfir á árið 1984. Hér er lagt til að erlendar lántökur á árinu 1984 til Iðnþróunarsjóðs hækki frá fyrri áætlun sem þessu nemur eða úr 30 millj. kr. í 50 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég tel mér skylt að geta þess hér og nú, að við umfjöllun þessa máls hef ég sannfærst um það enn betur en áður hve brýna nauðsyn ber til að breyta allri vinnu við umfjöllun fjármála ríkisins. Það sem nú er fjallað um í lánsfjárlögum á að mínu mati að vera hluti fjárlaganna sjálfra. Með öðrum hætti er nánast ógerningur að fá heildaryfirsýn yfir ríkisfjármálin. Lánsfjárheimildir eru nú í fjárl. sjálfum, lánsfjárlögum og fjölmörgum sérlögum. Allt þyrfti þetta að vera á einum stað og koma til umfjöllunar fjvn. Sá háttur sem nú er á í þessari umfjöllun hefur auðvitað torveldað störfin í hv. fjh.- og viðskn. og gert þau þunglamalegri og erfiðari, en þeim mun meiri ástæða er til að þakka samstarfið í nefndinni og nm. öllum, bæði stjórnarliðum og stjórnarandstöðu, ágæt störf.



Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. 4. þm. Norðurl. v., frsm. meiri hl., að vissulega er ástæða til að íhuga breytingar á vinnubrögðum í sambandi við lánsfjárlög og hvort þau ættu ekki að vera með þeim hætti að fjvn. fjallaði þar meira um. Raunar hygg ég að ástæða sé til að íhuga gaumgæfilega verkaskiptingu milli fjh.- og viðskn. og fjvn. vegna þess að þessar nefndir fjalla um mjög skyld mál og áreiðanlega væri æskilegt að þar á milli væri meira samræmi í vinnubrögðum. Frsm. meiri hl., hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, vék nokkrum orðum að hinu almenna efnahagsástandi í þjóðfélaginu og talaði m.a. um það áhugamál sitt sem ég veit að honum stendur mjög hjarta nær, þ.e. lækkun á tollum og aðflutningsgjöldum. Um þetta hefur verið talað hér allt þetta þing alveg síðan á haustdögum en afar lítið hefur séð dagsins ljós í þeim efnum. Við fáum bara að heyra að það standi yfir endurskoðun á þessum málum sem eigi að ljúka einhvers staðar í óljósri framtíð. Hins vegar eru lögð hér fram frumvörp um ný gjöld á almenning eins og gert var með frv. til höfundalaga. Þar er ekki verið að lækka aðflutningsgjöldin, þar er verið að auka á og hækka þau gjöld sem almenningur á að greiða. Þar skýtur því nokkuð skökku við. Hæstv. fjmrh. hefur margsinnis lýst því yfir að hann muni segja af sér ef lagðir verða á nýir skattar. Hann hefur hins vegar líka lýst því yfir að hann muni ekki segja af sér þó að lögð séu á ný gjöld. Þarna skýtur svolítið skökku við. Þessi yfirlýsing hæstv. fjmrh. minnir raunar á þau ummæli hans á opinberum vettvangi að skattabyrði mundi ekki aukast á þessu ári, hins vegar yrðu menn að líkindum svolítið lengur að vinna fyrir sköttunum sínum. Þetta má auðvitað túlka og verður hver að túlka á sinn veg. Í fjh.- og viðskn. var fjallað um frv. til lánsfjárlaga á altmörgum fundum. Nefndin naut þar góðrar fyrirgreiðslu og aðstoðar embættismanna, m.a. úr fjárlaga- og hagsýslustofnun, sem veittu þær upplýsingar sem um var beðið. En þegar byrjað var að athuga þetta frv. kom í ljós að þar vantaði eitt og annað. T.d. þar sem fyrst var borið niður, við Sjóefnavinnsluna á Reykjanesi, kom í ljós að gleymst hafði að reikna með fjármagnskostnaði eða afborgunum af lánum á þessu ári og líka hafði gleymst að taka tillit til þess að búið var að skuldbinda fyrirtækið til ákveðinna framkvæmda á yfirstandandi ári og gera um það verksamninga. Þetta hafði hvort tveggja gleymst. Nú hefur verið flutt brtt. af hálfu meiri hl. við lánsfjárlagafrv. þar sem tekið er tillit til þess veruleika að borga þarf af lánum vegna þessa fyrirtækis á næsta ári. Hins vegar er ekki tekið tillit til þess að ríkið er skuldbundið með verksamningum á þessu ári til að inna af hendi ákveðnar greiðslur. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig verður brugðist við því máli? Verður leitað einhverra annarra leiða til að fjármagna þær framkvæmdir hjá Sjóefnavinnslunni hf. sem þegar er búið að semja um, sem þegar er búið að skuldbinda ríkið til að standa að? Væntanlega verður ríkissjóður skaðabótaskyldur ef ekki verður staðið við þá samninga. Það hygg ég að af sjálfu leiði. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Fyrst þetta var ekki tekið inn í lánsfjáráætlun eða lánsfjárlög hvernig verður þá brugðist við þessu? Ætlar ríkið að rjúfa samninga eða hverra leiða verður leitað til að standa við þessar skuldbindingar? Ýmislegt annað kom í ljós þegar þetta frv. var athugað og meiri hl. stendur að ýmsum brtt. sem varða augljósa galla á frv. En það gildir um þetta frv. til lánsfjárlaga eins og svo oft áður að það gefur engan veginn rétta mynd af því sem til er ætlast, þ.e. hvernig lántökum ríkisins verður hagað á yfirstandandi ári. Minni hl. n. vill sérstaklega minna á að fyrirhugað er til viðbótar þeim lántökum sem greint er frá í frv. að taka sérstök lán til að efla innlenda skipasmíði. 150 millj. kr. hefur verið talað um þar og það er utan þessara lánsfjárlaga. Í öðru lagi er fyrirhuguð lántaka til að styrkja stöðu útgerðarinnar. Þessa sér hvergi stað í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1984. Þá er það enn fremur skoðun minni hl. n. að lántökur vegna atvinnuveganna á yfirstandandi ári séu verulega vanáætlaðar. Þá bætist eitt enn við, að talað hefur verið um veruleg vandræði bænda og að breyta þurfi lausaskuldum þeirra í föst lán. Kreppir þar skórinn meira nú en oft áður. Einhverja fjármagnsfyrirgreiðslu þarf væntanlega til þess að þetta verði unnt. Um það eru engin orð í þessu frv. Skv. þessu frv. verður heildarlántaka á árinu 1984 4548 millj. Endurgreiðslur af löngum lánum eru áætlaðar 3160 millj. Hrein skuldaaukning er því tæplega 1400 millj. eða um 2% af áætlaðri þjóðarframleiðslu. Þá er einnig ljóst að nú stefnir í mikinn halla í ríkisbúskapnum. Skv. fjárlögum verður sá halli 388 millj. kr. og við það bætast síðan skattalækkanir í þágu fyrirtækjanna og atvinnurekstrarins sem enginn veit hversu háum upphæðum nema þegar öllu er á botninn hvolft. Svo eru þar að auki á döfinni ýmis sparnaðaráform í ríkisrekstrinum sem enn þá a.m.k. hanga í lausu lofti velflest og verða e.t.v. aldrei annað en óraunhæfar tölur á blaði. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, taka fram að stjórnarandstaðan gerir ekki ágreining um einstök atriði í þessu frv. né flytur brtt. við það. Þm. stjórnarandstöðuflokkanna munu sitja hjá við afgreiðslu málsins en hins vegar greiða atkv. gegn hinni miklu skerðingu á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og til Erfðafjársjóðs, sbr. 16. og 18. gr. frv. Rétt er að fram komi hér að lokum að hv. þm. Stefán Benediktsson, þm. Bandalags jafnaðarmanna, sat fund í fjh. - og viðskn. sem áheyrnarfulltrúi þegar fjallað var um þessi mál og styður hann skoðun minni hl. nefndarinnar.



Virðulegi forseti. Það var eitt helsta ádeiluefni stjórnarandstöðunnar á þá ríkisstjórn sem hér var næst á undan að hún tæki erlend lán úr hófi fram og það var því ein helsta yfirlýsing núverandi stjórnar, þegar hún tók við, að stöðva yrði erlenda skuldasöfnun. Hæstv. fjmrh. hefur gefið ýmsar athyglisverðar yfirlýsingar um stefnumörkun sína í fjármálum í núv. ríkisstj. Hann hefur sagt að aukafjárveitingar verði ekki veittar og hann hefur sagt að ekki megi fara út fyrir þann launaramma sem finna má í fjárlögum ársins. Hvort tveggja þótti mér nokkuð hraustlega mælt og sérstaklega ef yfirlýsingar af því tagi eru tengdar hótunum um að segja af sér embætti. En ég hygg að sú yfirlýsing sem hæstv. ráðh. gaf um erlenda skuldasöfnun hafi ekki síður verið mjög djarfleg. Hann lýsti því yfir, að ef skuldastaða ríkisins færi yfir 60% af þjóðarframleiðslu á þessu ári hlyti hann að fara frá. Staðreyndin er auðvitað sú, að skuldastaða þjóðarinnar er rétt við 60% markið og um hreina skuldaaukningu er að ræða samkv. því frv. sem við erum hér að ræða um, eins og glöggt kom fram í máli seinasta ræðumanns. Hrein skuldaaukning verður tæpar 1400 millj. kr., þ.e. erlendar lántökur umfram endurgreiðslur á löngum lánum, og sú skuldaaukning sem þarna er um að ræða nemur hvorki meira né minna en 2% af vergri þjóðarframleiðslu. Það er því alveg ljóst að þegar af þessari ástæðu má ekki mikið út af bera svo að erlend skuldasöfnun og skuldastaða fari yfir 60% markið. Kannske verður það fyrst og fremst hinn mikli búhnykkur sem við fréttum af í hádeginu í dag sem verður ríkisstj. og ráðh. til bjargar. Ég hygg að erfitt hefði verið að standa við þessar yfirlýsingar ef ekki væru nú horfur á því blessunarlega, að verulega miklu meiri loðna veiðist í vetur en áður var búist við, jafnvel töluvert meira en þjóðhagsáætlun gerði ráð fyrir. Hún gerði ekki ráð fyrir nema 400 þús. tonnum, en veiðin gæti orðið meira en 50% meiri á þessu ári en þar var ráð fyrir gert. Þá hækkar deilitalan í hlutfallinu og skuldastaða þjóðarinnar verður eitthvað hagstæðari. En staðreyndin er sú, að þó að við lítum á tölurnar í þessu frv. til lánsfjáráætlunar segja þær ekki alla söguna. Það eru ekki öll kurl komin til grafar. Við eigum eftir að fá stóra reikninginn úr útgerðardæminu. Þar verður greinilega um töluverða lánsfjárútvegun að ræða - lánsfjárútvegun sem engin von er til að almenn innlend sparifjármyndun leysi úr, heldur hlýtur að koma fram með beinum eða óbeinum hætti í erlendri skuldaaukningu. Hv. seinasti ræðumaður nefndi líka vanda landbúnaðarins. Þar má nú vera að um minni tölur sé að ræða, sem ekki séu alveg eins ógnvekjandi, en þó bersýnilega talsverður vandi sem leysa þarf. Einnig hefur komið fram að ríkisstj. hyggst taka lán til innlendrar skipasmíði og þau lán verða ekki tekin annars staðar en erlendis. Það eru sem sagt ansi mörg göt á lánsfjáráætluninni og sá boðskapur áætlunarinnar að aukning skulda verði ekki nema tæpar 1400 millj. kr. er mjög óviss þegar allt kemur til alls. Þetta er reyndar í fullu samræmi við það sem gildir í ríkisbúskapnum öllum. Hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluti hennar afgreiddi fjárlög með mjög verulegum halla, 388 millj. kr. halla, en það blasir hins vegar við að það var alls ekki endanleg áætlun um hallann á árinu vegna þess að því til viðbótar koma skattalækkanir í þágu atvinnurekstrarins sem við erum nú þessa dagana að fjalla um hér í þinginu. Því miður hafa ekki fengist upplýsingar af hálfu fjmrn. um hvað þær skattalækkanir hafa mikið tekjutap í för með sér á árinu og er þar borið við ýmsum erfiðleikum að áætla tekjutapið - erfiðleikum, sem vissulega eru fyrir hendi og engin ástæða er til að efast um að á eru. Þar er um að ræða verulegt skarð í tekjuhlið ríkissjóðsdæmisins sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlagadæminu eins og það liggur nú fyrir. Sama gildir um ýmiss konar sparnaðaráform sem eru í fjárlagadæminu en enginn veit enn hvernig á að framkvæma. Hinn margfrægi sjúklingaskattur er kannske gleggsta dæmið um þá óvissu sem þarna er á ferðinni, ekki síst þegar meta má það að líkum að skatturinn verði alls ekki lagður á. Margar yfirlýsingar ráðamanna benda eindregið í þá átt að þeir séu að falla frá því að fara þá leið. Er það vissulega vel því að þarna var um að ræða algerlega fráleit og forkastanleg áform. Það breytir samt ekki hinu, að þarna er þá um gat að ræða á ríkissjóðsdæminu og verður að gera einhverja grein fyrir hvernig ætlunin er að fylla upp í það. Menn skulu gera sér fulla grein fyrir því að skuldasöfnun ríkissjóðs hjá Seðlabanka er í eðli sínu nokkurn veginn hliðstæð erlendum lántökum. Á því tvennu er ekki mikill munur frá hagfræðilegu sjónarmiði vegna þess að auðvitað er Seðlabankinn annaðhvort að leggja fram það fé sem hér um ræðir með hreinni seðlaprentun, sem hefur þá ekki betri áhrif á hagkerfið en óhófleg erlend lántaka, ellegar fé er tekið úr gjaldeyrisvarasjóðum og er þá munurinn enginn orðinn. Ég vil svo að lokum segja það, að þó að ég telji það rétta stefnu, sem fram kemur í frv. til lánsfjárlaga, að skerða framlög til fjárfestingarsjóða og hafi eindregið beitt mér fyrir því meðan ég var í fjmrn. að framlög til sjóða yrðu töluvert takmörkuð frá því sem var, þá gerði ég alltaf verulegan greinarmun á því hvort um var að ræða verðtryggða útlánasjóði eða fjárfestingarsjóði sem leggja fram tiltekin framlög til nauðsynlegra mála og fá ekki fé sitt til baka. Verðtryggðir fjárfestingarsjóðir eiga að geta staðið nokkurn veginn undir sér sjálfir með þeim lánum sem þeir veita, lánum sem koma til baka með vöxtum og eiga að vera það vel tryggð að ekki verði nein veruleg afföll á. Framlög í þá sjóði eru þá bara hrein sjóðsaukning, hrein aukning eiginfjárstöðu þessara sjóða. Vissulega er eðlilegt að bæta í þessa sjóði á hverju ári einhverju, en það þarf ekki að vera í jafnríkum mæli og var meðan sjóðirnir voru óverðtryggðir og voru því að tapa eigin fé á hverju ári. Sama gildir hins vegar ekki um sjóði sem veita bein framlög til þjóðþrifamála án þess að fá það fé aftur til baka. Dæmi um þetta eru sjóðir eins og Framkvæmdasjóður fatlaðra og Erfðafjársjóður ellegar Kristnisjóður. Þannig má ýmis dæmi nefna. Ég tel að skerðing á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og til Erfðafjársjóðs sé úr hófi fram. Við stjórnarandstæðingar erum, eins og kemur skýrt fram í nál. okkar á þskj. 340, andvígir þessum miklu skerðingum og munum eindregið hamla þar á móti með atkv. okkar. Ég vil reyndar taka fram að þessi ábending í nál. er kannske ekki endanlega tæmandi upptalning á sjóðum sem verið er að skerða og skerðingum sem eru í hæpnara lagi. Í því sambandi vil ég nefna að biskup hefur bent á að Kristnisjóður hafi ekki verið skertur eins og aðrir sjóðir undanfarin ár og beri því að gjalda varhug við þeim skerðingaráformum sem eru í frv. varðandi þann sjóð. Ég hygg nú að formaður n. hafi haft í huga, eftir þá ábendingu sem fram kom, að taka það mál til endurskoðunar, átti reyndar von á því að hann nefndi það í framsöguræðu sinni áðan, en úr því hann gerði það ekki vil ég benda á að þarna er um að ræða sjóð sem stendur undir útgjöldum sem ekki skila sér til baka eins og um sé að ræða venjuleg útlán. Það hefur verið reynt að hlífa sjóðum af því tagi undanfarin ár og ég vona að svo verði áframhaldandi. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Augljóst er að það stefnir í verulega skuldaaukningu hjá Íslendingum gagnvart útlöndum áframhaldandi og við því ber að gjalda varhug og það er síður en svo, að lánsfjárlög, sem hér eru til umr., beri því ótvíræðan vott að verið sé að snúa við af þeirri braut, eins og höfðu þó verið gefnar ýmsar yfirlýsingar um.



Virðulegi forseti. Álit minni hl. fjh.- og viðskn. á þessu frv. til lánsfjárlaga hefur þegar komið fram og ætla ég ekki að orðlengja frekar um þau atriði sem þar eru tiltekin, það hefur þegar verið gert. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á þann þátt þessa frv. sem hvað mest sker í augun, einfaldlega það hversu gífurlegar fjárhæðir eru hér á ferð og hversu lítil tilraun er gerð til þess af hálfu ríkisstj. að móta í frv. margboðaða nýja stefnu í því hvernig slíkum fjármunum skuli varið. Ég fæ ekki betur séð en að í þessu frv. sé aðeins leitast við að halda í horfinu. Ég finn þar ákaflega litla nýsköpun í fjárfestingarmálum. Eins og fyrr er í frv. til lánsfjárlaga m.a. verið að afla lántökuheimilda til ýmissa fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og langar mig aðeins til að gera þann hlut frv. að umtalsefni. Nú sem áður er almannafé notað í áhættusöm og umdeilanlega arðbær fyrirtæki, eins og t.d. fyrirhugaða steinullarverksmiðju og sjóefnavinnsluna á Reykjanesi, en eins og fram hefur komið eru málefni þess fyrirtækis greinilega í töluverðri óvissu. Ég vek athygli á því að ekki virðist um neina grundvallarstefnubreytingu að ræða að þessu leyti á milli ríkisstj. undanfarin ár. Áfram skulu tekin erlend lán og það til sömu þarfa og áður. Samkv. frv. er áætlað að verja stærstum hluta af fjármagni til fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs til Landsvirkjunar. Þar er alls um að ræða 900 millj. kr. og þar af er áætlað að verja 200 millj. til Blönduvirkjunar. Þó er ljóst að enga brýna nauðsyn ber til þess að veita nú fé til Blönduvirkjunar, því að eins og segir í grg. Landsvirkjunar varðandi lánsfjáráætlun 1984 er unnt með tilkomu Kvíslaveitu að anna innlendri orkueftirspurn næstu árin. Okkur ætti því að vera óhætt að spara okkur framlög til Blönduvirkjunar enn um sinn og minnka erlendar lántökur sem því nemur. Það er þó ekki gert í þessu frv. og ljóst er að með því að ætla fjármuni í ár til Blönduvirkjunar er ríkisstj. að stefna að aukinni stóriðju hér á landi á næstu árum. Að vonum líst mér illa á slíka fjárfestingarstefnu. Þetta er sama stefnan og rekin hefur verið í þessum efnum undanfarna áratugi hér á landi og afleiðingar hennar sjáum við allt í kringum okkur í efnahagslífi þjóðarinnar og reyndar einnig mjög glögglega í því frv. sem hér er til umr., þar sem þar kemur fram að taka þarf yfir 350 millj. kr. erlend lán til að standa straum af fjármagnskostnaði við Kröfluvirkjun eina. Og á meðan miljónirnar renna möglunarlaust í sömu hítina og áður er verið að klípa af og spara á póstum eins og hjá Lánasjóði ísi. námsmanna og Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þar munar ríkisstj. greinilega um krónurnar. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um frv. Frá sjónarmiði Kvennalistans markar þetta frv. óbreytta stefnu í fjárfestingarmálum landsins að undanskildum minnkandi framlögum til ýmissa sjóða, eins og ég hef tiltekið. Hér er í grundvallaratriðum um að ræða sömu fjárfestingarstefnu og þá sem hefur átt drjúgan þátt í því að leiða okkur út í það efnahagsástand sem við nú búum við. Ég mun því ekki greiða þessu frv. atkv. mitt.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir vel unnin störf við gerð þeirra lánsfjárlaga sem hér eru á dagskrá, bæði stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum, en þó vil ég sérstaklega þakka formanni nefndarinnar fyrir mikil og vel unnin störf. Ég sé ekki ástæðu til að svara mörgu sem hér hefur komið fram. Það er ýmislegt að sjálfsögðu sem ég og eflaust þm. allir hefðu viljað hafa öðruvísi en er. Vonandi verður það þegar þessi ríkisstj. hefur fengið svigrúm til að gera fjárhagsáætlanir, fjárlög og lánsfjárlög o.fl. Ég vil þó segja hér nokkur orð um það sem kom fram í málflutningi hv. 5. landsk. þm. Ég tek mjög undir með honum þegar hann talar um að breyta þurfi um vinnubrögð og hafa verkaskiptingu milli fjvn. og fjh.og viðskn. skýrari. Ég held að bæði það og ýmislegt annað í starfsháttum Alþingis megi gjarnan endurskoða. En ég bið hv. þm. um að sýna svolitla þolinmæði enn þá hvað varðar tollaendurskoðunina. Tollskráin er í endurskoðun. Hún er nú komin svo miklu lengra á leið en hún var síðast þegar hv. þm. minntist á þetta mál í þessari hv. deild að Þjóðhagsstofnun hefur skilað útreikningi á skránni og er nú verið að yfirfara hana í tolladeild fjmrn. Ég á því von á að nú fari aðlíða að þeirri stóru stund að hún sjái dagsins ljós. Hvað varðar sjóefnaverksmiðjuna, þá er til hennar ætluð sú upphæð sem hæstv. iðnrh. taldi sig komast af með, þ.e. til að standa undir fjármagnskostnaði. Ég vona að það sé rétt áætlun, rétt mat hjá honum. Hitt er svo annað mál, að ég held að stjórn sjóefnaverksmiðjunnar hafi gengið heldur lengra en ætlast var til í framkvæmdum, þegar farið var út í tilraunaverksmiðju, þannig að ef hún hefur bundið sig umfram það sem Alþingi hefur samþykkt, þá verður að taka það mál upp sérstaklega. Hvernig við því verður brugðist veit ég ekki á þessari stundu. En ég mun kanna málið og svara hv. þm. betur síðar. Hvað snertir það sem hv. þm. taldi vanta inn í þessi lánsfjárlög, þ.e. til að efla innlendar skipasmíðar, þá er það út af fyrir sig rétt. En ég er þeirrar skoðunar að efla eigi innlend fyrirtæki almennt á sama hátt, í hvaða atvinnugrein sem er. Aðstoð við íslenskan skipaiðnað eins og við höfum talað um hann, þ.e. að flytja viðgerðir á íslenskum skipum alfarið inn í landið, á að koma í gegnum bankakerfið. Það gerir það í dag. Ef skip fær viðgerð erlendis, þá hefur það ekki komið fyrir svo að ég viti til að staðið hafi á bankafyrirgreiðslu til að koma í veg fyrir að skipið fari á uppboð eða lendi í fjárhagsvandræðum erlendis. Ef aftur á móti sama skip fær viðgerð hér heima, þá eru oftast nær miklir erfiðleikar á ferðinni. Það verður að finna eðlilega fjáröflunarleið milti vikskiptavinar og viðskiptabanka. Þetta eru þjóðbankar, þannig að dæmið er eitt og hið sama. En það er ekki eðlilegt að ríkissjóður þurfi hvað eftir annað að koma til skjalanna og starfa sem viðskiptabanki eða sem vátryggingarfélag. Það getur ekki haldið áfram. Það er eitt af því sem þarf að breyta. En að sjálfsögðu þarf það að vera eftir ákvörðunum ríkisstj. í gegnum ríkisbankana sem þessi fyrirgreiðsla á sér stað, en ekki beint á kostnað ríkissjóðs. Lausafjárskuldir bænda minntist hv. þm. á líka. Það er nú verið að breyta því fyrirkomulagi sem áður var, að Búnaðarbankinn, sem sér um veðdeild landbúnaðarins, verði ábyrgur fyrir lántöku og útlánum eins og hann hefur verið og taki þá ábyrgð á undan Ríkisábyrgðasjóði. Er þetta breyting frá því sem áður hefur verið og mun Búnaðarbankinn þegar vera kominn af stað í þeirri vinnu. Það er alveg rétt sem kom fram hjá virðulegum þm. að það stefnir í 388 millj. kr. halla á ríkisrekstrinum. Það kæmi mér ekkert á óvart þó að hallinn yrði meiri. En hitt er annað mál, að ég hef sett á fót nefnd sem á að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Hún er að störfum eins og ég hef áður getið um, og er hún undir forustu ríkisendurskoðanda. Formaður og varaformaður fjvn. eru í þeirri nefnd, enn fremur hagsýslustjóri, forstöðumaður gjaldadeildar og ráðuneytisstjóri. Það verður því fylgst mjög náið með framkvæmd fjárlaga. Ég hafði áður kynnt það að ég mundi gefa yfirlit yfir stöðu ríkissjóðs á þriggja mánaða fresti. En ég hef hugsað mér að gera það um miðjan mars svo að það verður eftir aðeins tvo mánuði. Ég er alveg viss um að fyrrv. hæstv. fjmrh. er mér sammála um það og að allir þm. hljóta að vera sammála um það, að betra er að fá að vita stöðu fjármála ríkisins svo fljótt að Alþingi geti fjallað um vandamál, sem upp kunna að koma, strax og þau eru kunn í staðinn fyrir að bíða loka ársins hverju sinni. Ég vona að það sé þó breyting til batnaðar. Hv. 3. þm. Norðurl. v. talar um þær ádeilur á síðustu ríkisstj. sem hún þurfti að búa við og þá sérstaklega um erlendar lántökur. Erlendar lántökur voru komnar í 60% af þjóðarframleiðslu þegar þessi ríkisstj. tók við. Þær eru nú rétt innan við 60% af þjóðarframleiðslunni þó að þjóðarframleiðslan hafi heldur minnkað og er það vegna þess að erlendri skuldasöfnun var hætt. Ég vona að það stefnumark náist að halda erlendum lántökum innan við 60%. Ef ekki, þá endurtek ég það hér og nú: þá tel ég að stefna ríkisstj. hafi sprungið, þá eigi ríkisstj. að láta kjósa um sína stefnu og standa eða falla með henni. Ég hef ekkí breytt um skoðun á því. Ég hef oft getið um það, eins og kom fram í máli hv. 3. þm. Norðurl. v., að aukafjárveitingar eru ekki aðeins óeðlilegar, þær þýða bara það að mikil mistök og stórslys hafa átt sér stað við fjárlagagerðina. Og það er einmitt þess vegna sem ég hef hugsað mér að láta Alþingi fylgjast með því mjög reglulega hvernig framkvæmd fjárlaganna gengur, vegna þess að ég álít að við verðum í sameiningu, þm. allir 60, að koma fjárlögunum inn á þær brautir að þau séu marktæk áætlun fyrir komandi ár. Og að ætla fjmrh. að fara fram hjá lögum og búa til ný fjárlög eftir því sem með þarf frá degi til dags einsamall, það eru völd sem ég vil ekki að séu hjá fjmrh., hvort sem hann heitir Albert Guðmundsson, Ragnar Arnalds eða eitthvað annað. Þess vegna er það sem endurskoðun fjárlaga fer fram svo reglulega og aukafjárveitingar verða þá samþykktar af fjvn. og Alþingi en ekki af fjmrh. einum. Það er líka breyting. Ég vil nú ekki viðurkenna að hallinn á árinu verði meiri vegna skattalækkana til fyrirtækja. Ég hugsa að hann gæti orðið minni við það að fyrirtæki eru sterk og atvinnugreinarnar eru sterkar og veita þá atvinnutækifæri. Það þýðir fleiri skattgreiðendur og meiri ríkissjóðstekjur. Það segir sig sjálft að ef skattgreiðendum fækkar og fyrirtækin ganga illa, eru fjárvana, þá verður þetta eins og það hefur verið og hefur stefnt í um lengri tíma, að þau eru í sívaxandi skuldasúpu við viðskiptabankana. Það gengur náttúrulega ekki að það sem á að fara til uppbyggingar og endurnýjunar og nýsköpunar á atvinnutækifærum fari í vaxtagreiðslur og fjármögnunarkostnað fyrirtækja. Það gengur ekki, það verður að stoppa, enda held ég að það sé þegar komið vel á veg. Ég fagna því að hv. 3. þm. Norðurl. v. er sammála þeirri stefnu að skerða framlög til fjárfestingarsjóðanna. Ég veit að hann skilur vel hvað þarna er á ferðinni. Við getum deilt um hvaða sjóði er rétt að skerða og hve mikið, en þetta er það sem hefur verið ákveðið af þeim sem nú fara með fjármálin, svo að við verðum að búa við það væntanlega þetta árið. En að lokum vil ég segja að Kristnisjóður hefur orðið nokkuð illa úti í þeirri lánsfjárlagagerð sem hér er á dagskrá. Ég á von á því að tillaga komi í leiðréttingu við 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. 11. þm. Reykv. í löngu máli. En ég vil biðja bæði hana og fleiri virðulega þm. að kynna sér hvað innan ramma námslánanna felst, hvað við gætum tvöfaldað marga af þyngstu framkvæmdaflokkunum ef við hefðum þá peninga til framkvæmda í staðinn fyrir til námslána. Ég er ekki að segja að það sé rangt að veita námslán, en ég held að það sé komið út í öfgar og ég mundi nú telja að 400 millj. + 228 millj. væru þó nokkur peningur. Það samsvarar a.m.k. þeirri upphæð sem fer í nokkuð marga framkvæmdaflokka. Ég vil, virðulegi forseti, enda mál mitt með því að endurtaka þakkir mínar til fjh.- og viðskn. hv. Ed. og þá sér í lagi formanns nefndarinnar.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Augljóst er að allt starf fjh.- og viðskn. hefur mótast af því að leitast við að halda í skefjum skuldum þjóðarinnar út á við og er ekkert nema gott um það að segja. Sú lánsfjáráætlun og þau lánsfjárlög sem lögð hafa verið fram undanfarið og það starf sem af þeim leiddi mótaðist líka af þessu. Ég hygg að allir séu sammála um, eins og reyndar fram hefur komið-f máli manna, að skuldir þjóðarbúsins séu orðnar í hámarki og við megum í því efni vara okkur. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli nokkurra hv. ræðumanna áðan þar sem saknað var fjárhæða vegna skipasmiðjanna í landinu. Ég geri mér fulla grein fyrir því, og vitna þá til orða minna sem ég viðhafði áðan, að halda þarf skuldum þjóðarbúsins í skefjum. Ekki er það of lágt mark, ég skal viðurkenna það, að miða við 60% af þjóðartekjum. Hins vegar getur iðja verið svo mikilvæg að ekki verði undan því vikist að taka til hennar erlend lán. Ég segi þetta vegna skipasmiðjanna í landinu því að ég er þess fullviss að þar er um mjög mikilvægan iðnað að ræða, iðnað sem ekki hvað síst á framtíð fyrir sér vegna hins stóra og myndarlega fiskiskipaflota okkar sem augljóslega þarf gífurlegt viðhald á næstu árum. En ég geri mér grein fyrir því að fjh.- og viðskn. hefur ígrundað þetta mál vel og hefur vafalaust gert sér að einhverju leyti í hugarlund með hvaða hætti væri hægt að koma til móts við skipasmíðastöðvarnar að þeirri fjárhagsaðstoð frágenginni sem vonir stóðu til að liti dagsins ljós í lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum. Ég vil aðeins geta hér um annað mál sem drepið var á, þ.e. erfiða fjárhagsstöðu bænda. Ég geri síður ráð fyrir því að menn hafi hugað að erlendri lántöku í því sambandi. Hins vegar hygg ég að ekki hafi verið vanþörf á. Ég skal ekki fullyrða um það, en mér þætti ekki ólíklegt að sú fjáröflun sem óhjákvæmileg er vegna erfiðrar stöðu fjölmargra bænda í landinu kunni að reynast nokkuð erfið en vonandi reynist mögulegt að veita þá aðstoð sem rætt hefur verið um og nauðsynleg er. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjatla um þessi lánsfjárlög. Það er fyrst og fremst hlutverk fjh.- og viðskn.-manna að gera það.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki flytja langt mál um þetta að öðru leyti stóra og þýðingarmikla mál sem er eitt af stærri málum þingsins sem reglulega er fjallað um á hverju ári. Ég vil aðeins vekja athygli á því, af því að það hefur ekki verið undirstrikað sérstaklega við þessa umr., að við umfjöllun málsins í fjh.- og viðskn. hefur meginstefnunni í fjárfestingarmálum verið haldið. Meginstefnan í þessum málum er fótgin í því að hægja á heildarfjárfestingu í landinu. Á síðasta ári mun heildarfjárfestingin hafa orðið eitthvað í kringum 25%. Ég hef ekki séð lokatötur í því efni en ég hygg að það hafi verið nálægt 25.1% af þjóðarframleiðslunni þegar síðast var áætlað seinni hluta ársins í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni og er ástæða til þess að ætla að heildarfjárfestingin verði eitthvað í kringum 25%. En skv. lánsfjárlögum og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er fyrirhugað að hægja á heildarfjárfestingu um 6.3% og stefna að því að hún verði 23.4% af þjóðarframleiðslu á þessu ári ef þjóðarframleiðslan verður eins og gert er ráð fyrir í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Nú heyrist mér að horfur séu á því að þjóðarframleiðslan kunni að verða eitthvað meiri því að skýrt hefur verið frá því að sennilega verði leyft að veiða þó nokkuð af loðnu umfram það sem ráðgert var þegar áætlun var gerð um heildarþjóðarframleiðslu. Ef það gengur eftir án þess að bæta við frekari fjárfestingu sýnist mér að svo gæti farið að heildarfjárfestingin á þessu ári kynni að dragast meira saman, jafnvel verða samtals undir 23% af þjóðarframleiðslu. Það er þó nokkuð verulegur samdráttur þegar tekið er tillit til heildarinnar. Þetta er kannske meginstefnan sem felst í lánsfjárlögunum og fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni. Nú má auðvitað deila um það hvað eigi að draga mikið úr fjárfestingu. Ég hygg þó að flestir hv. alþm. séu sammála því að eins og sakir standa sé skynsamlegt að draga úr heildarfjárfestingu. Það má auðvitað deila um hvað á gera mikið af því. Þegar um samdrátt er að ræða verða ákaflega mörg álitamál hvert eigi að beina fjármagninu vegna þess að þrengra verður um vik en ef menn væru t.d. að auka á heildarfjárfestingu og má endalaust um það deila á hvað eigi að leggja höfuðáherslu eða hvað eigi að koma á undan öðru. Um erlendu lánin er það að segja að við árslok 1983 námu þau 60% af þjóðarframleiðslu. Það eru margar ástæður fyrir því hvers vegna erlendar lántökur hafa aukist á undanförnum árum. Ég vil aðeins nefna þrjár. Í fyrsta lagi höfum við óvefengjanlega lagt ofurkapp á vissar fjárfestingar. Það er alveg sérstaklega á sviði orkumála sem fjárfesting hefur verið mikil. Líklega yfir helmingur af öllum erlendum lánum hefur farið til orkumála. En við höfum alveg sérstaklega lagt áherslu á það á undanförnum árum að flýta fjárfestingu og framkvæmdum við hitaveitur vegna þess að olíuverðhækkanir hafa verið svo miklar að menn hafa séð sér hag í því að flýta þessum fjárfestingum með tilliti til utanríkisviðskiptanna og greiðslujafnaðar við útlönd. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þegar við erum búnir að greiða þau lán sem tekin hafa verið til hitaveitna - yfirleitt stutt lán, 8–10 ára lán, þau lengstu kannske 12 ár - njótum við gífurlegs hagræðis. Þessar framkvæmdir munu vonandi endast um áratugi með tiltölulega litlu viðhaldi. Hér erum við því í raun og veru að standa undir lántökum og greiðslubyrði um tiltölulega skamman tíma til framkvæmda sem koma til með að skila stórkostlegum arði í þjóðarbúið um áratugi. Ástæða er til að undirstrika þetta. Í öðru lagi vildi ég nefna það sem hefur valdið verulegu um það að erlendu lánin hafa hækkað, þ.e. þróunina á gjaldeyrismörkuðunum. Við höfum tiltölulega langmest af okkar lánum í dollurum. Dollarinn hefur hækkað gífurlega núna á síðustu 2–3 árum. Út af fyrir sig væri fróðlegt að gera athugun á því hvaða þýðingu þetta hefur haft á heildarskuldir okkar í íslenskum krónum til úttána og einnig hvaða áhrif það hefur haft á greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum. Þetta hefur haft talsvert verulega þýðingu. Nú hefur það hins vegar gerst að fiskistofnarnir hafa reynst miklu veikari en menn töldu að þeir myndu verða fyrir 2–3 árum síðan. Þá var gert ráð fyrir því að við gætum veitt 400–500 þús. tonn af þorski á ári og gífurlegt magn af 1oðnu eins og menn muna. Þetta hefur breyst. Þó veit maður nú aldrei fyrr en upp er staðið hvað ofan á verður í þessum efnum. Nú er talið að loðnustofninn sé miklu sterkari en við töluðum um fyrir tveimur mánuðum síðan eða varta það. Ég skal ekkert segja um þorskstofninn, kannske er hann miklu sterkari en menn hafa gert ráð fyrir. Kannske verður meira af Grænlandsþorski á okkar fiskimiðum en gert er ráð fyrir í spádómum fiskifræðinganna en þeir gera einmitt ekki ráð fyrir að þorskur af Grænlandsmiðum komi yfir á okkar mið þannig að margt er í þessu sem erfitt er að spá um. Það var gagnrýnt mjög mikið og kannske réttilega að við ættum 52 loðnuskip sem lægju ónotuð. En hvernig verður þá gagnrýnin nú? Ætli sé ekki gott að grípa til þessa flota nú? Þannig að það eru miklar sveiflur í okkar sjávarútvegi bæði upp og niður og tiltölulega hraðar sveiflur eins og við þekkjum. Í sambandi við viðmiðanir í þessum málum öllum er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að þær eru breytilegar því að miðað er við þjóðarframleiðsluna sem kannske fyrst og seinast byggist á aflanum. Ég heyrði það að hv. þm. Eiður Guðnason, 5. landsk. þm., ræddi um að hæstv. fjmrh. ætlaði að segja af sér, ef skuldasúpan færi yfir 60% eða eitthvað svoleiðis. 

Og ég með.

Ja, þá er spurningin þessi, hvort fjmrh. slæst í förina. Ég held satt að segja að þær viðmiðanir sem þarna er um að ræða séu það óábyggilegar að erfitt sé að festa hendur á þeim og miða alfarið við þær þó að menn noti þær sem mælikvarða af því að ekkert annað er tiltækt í þessum efnum. Ég sé að hv. þm. Lárus Jónsson er að benda á klukkuna. Ég veit ekki hvort við höfum átt að fara á fund eða hvað. Ég er ekki vanur að halda langar ræður hér í deildinni en hafði áhuga á því að taka til máls um þetta stóra mál og gera að umræðuefni ýmsa þætti þess sem ég held að sé gott að ræða öðru hverju til að glöggva fyrir sér hvað er að gerast og hvernig framvindan er í þessum efnum. Sjálfsagt er skynsamlegt að vera, má ég segja, hóflega svartsýnn í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Vissulega eru mörg vandamál sem við þurfum að fást við. Þ. á m. eru vandamál útgerðarinnar og vandamál bændanna en ríkisstj. er að fást við hvort tveggja. Ég vil t.d. benda á að vel kann að vera að við höfum einmitt núna möguleika á að leysa þessi mál að hluta til á þann hátt sem við höfum ekki getað gert fyrir eins og 1–2 árum síðan. En þannig háttar nú til á alþjóðlegum lánamörkuðum að það er gífurlega mikið framboð af peningum og sennilega er hægt að fá lán til allmiklu 1engri tíma nú en hefur verið á s.l. svona þremur árum en þau lán sem við höfum tekið hafa verið mjög stutt. Vel getur verið að hægt væri að leysa þessi mál að hluta til án þess að auka við erlendar lántökur en taka heldur lán til lengri tíma og greiða upp þau sem eru til styttri tíma þannig að það hjálpi til við að leysa þessi annars erfiðu mál án þess að auka á erlendar skuldir hvað heildarupphæðina snertir.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. mikið. Ég kem hér aðeins út af námslánunum vegna þess að hæstv. fjmrh. gerði þau sérstaklega að umtalsefni áðan í ræðu sinni. Námslánamálin eru mér vel kunnug. Mér er það vel kunnugt að það eru gífurlegar fjárhæðir sem fara í dag í Lánasjóð ísl. námsmanna. En mig langar til að upplýsa hæstv. ráðh. um sögu sjóðsins ef honum er ekki kunnug sú saga, en það er eiginlega samfelld sorgarsaga hvernig hefur farið um þau mál. Þegar námsmenn leggja til í kringum 1975 að námslánin verði verðtryggð var hugmyndin sú að með verðtryggingu lána gæti sjóðurinn í framtíðinni staðið undir sér sjálfur, hann þyrfti ekki að leita í ríkissjóð eftir fjármagni. Vitaskuld þurfti sjóðurinn ákveðinn árafjölda til að ná því marki. Það sem síðan gerist er að í staðinn fyrir að veita til sjóðsins fé á fjárlögum er sjóðurinn látinn taka erlend lán til að standa undir skuldbindingum sínum. Og það er fjármagnskostnaður við þessi erlendu lán, sem sjóðurinn hefur orðið að taka, sem er þyngstur á metunum í þeirri fjárhæð sem til sjóðsins fer. Mig langaði aðeins til að minnast á þetta vegna þess að saga þessa sjóðs er í rauninni skólabókardæmi um ranga beitingu fjármagns.