Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., ber fyrirsögnina „frumvarp til laga um skattkerfisbreytingu“. Engu að síður er ljóst, að í sambandi við þetta frv. gefst tilefni til og reyndar nauðsyn að ræða nýgerða kjarasamninga atvinnurekenda og ASÍ, einnig verðlagsþróunina í landinu og loks efnahagsmálin í heild. Allt er þetta nátengt. Að sjálfsögðu mun ég ekki fara út í þessi atriði öll. En engu að síður þykir mér ástæða til að fara nokkrum orðum um nýgerða kjarasamninga, vegna þess að þeir eru beint tilefni til þess frv., og enn fremur að fara nokkrum orðum um þá verðbólgu, sem tröllríður nú þjóðfélaginu, áður en ég kem að sjálfu frv., sem hér er til umr. Eins og kunnugt er, voru nýlega gerðir kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins til tveggja ára og virtist árangurinn vera harla fagur. Fyrir utan margvíslega sérsamninga fyrir einstök verkalýðsfélög var það álit margra, að almenn kauphækkun verkafólks í landinu nálgaðist allt að 20%. En jafnframt þessu greiddi núv. ríkisstj. fyrir samningum með því að gera samkomulag við samninganefnd ASÍ um lagfæringu á tekjuskattinum og úrbætur í húsnæðismálum. En um þetta má segja, að ekki er allt gull, sem glóir. Strax að lokinni samningagerð lýstu fyrirsvarsmenn bæði Alþýðusambands Íslands og atvinnurekenda yfir því, að hér væri um verðbólgusamninga að ræða, atvinnuvegirnir gætu ekki borið uppi þessa kauphækkun og launabæturnar hlytu að koma fram í hækkuðu verðlagi. Á þetta sjónarmið virtist ríkisstj, raunar hafa fallist og þannig voru allir aðilar: samninganefnd ASÍ, atvinnurekendur og reyndar ríkisstj. á einu máli um, að kaupbæturnar færu fljótlega eða nánast strax út í verðlagið, árangurinn yrði þá lítill sem enginn og gengisfelling jafnvel á næstu grösum. Þó má geta þess, að hagspekingar tala um nýja tegund gengisfellingar, sem á að gerast í smáskömmtum, smáskammtalækningar, en ekki í stórum stökkum, og eru það mikil fagnaðartíðindi í stjórnarherbúðunum. Og verðhækkanirnar létu ekki á sér standa. Það hefur tekið marga mánuði að fá fram nýja kjarasamninga og launabætur, en áður en blekið var þornað á samningunum og áður en vikukaupsmenn höfðu notið hinna nýju launabóta, var tilkynnt um mikla hækkun búvöruverðs, sem ekki nam minna af hundraði en sjálf grunnkaupshækkunin, og jafnframt hringdi svo dýrtíðarbjallan og glumdu í eyrum almennings nýjar og nýjar hækkanir á vörum og þjónustu, farmgjöld, fluggjöld, rafmagn, hitaveita, bensin o.s.frv., o.s.frv., endalaus röð af verðhækkunum, sem ekki voru mældar í 1 og 2%, heldur í tugum prósenta og jafnvel upp í 40–50%. M.ö.o.: margra mánaða kaupgjaldsbarátta verkafólks í landinu hverfur eins og dögg fyrir sólu á nokkrum vikum eða jafnvel á nokkrum dögum. Eftir sitja svo launþegar með sárt ennið, og atvinnurekendur stynja þungan og telja, að rekstrargrundvöllur fjölmargra fyrirtækja sé jafnframt brostinn eða nálega brostinn. Ég hef gert hér smáathugun á kaupmætti verkafólks í sambandi við verð á búvöru, eins og það var í upphafi valdaferils núv. ríkisstj. og eins og það er í dag. Ég vil biðja hv. þm. að hafa á þessu tilhlýðilegan fyrirvara, en mér hefur reiknast dæmið á þessa lund: Þetta er um kaupmátt vikukaups Dagsbrúnar samkv. 5. taxta, hafnarvinna. Er hér getið í dæminu 100 14. júlí 1971, þegar ríkisstj. tók við völdum. Þá var vikukaup samkv. þessum taxta 3859 kr., en er nú 8304 kr. samkv. sama taxta, hvort tveggja reiknað með fullri vísitölu og með fullri starfshækkun. Gagnvart búvöru er kaupmáttur Dagsbrúnartaxtans nú þessi, og tel ég þá hér kaupmáttinn 100 14. júlí 1971: Nýmjólk, 1 lítra hyrna kostaði 14. júlí 1971 12.60, nú kostar hún 4. mars 32.60 kr. Það merkir, að kaupmátturinn er 83.2. Skyr, 1 kg kostaði 14, júlí 1971 27.30, nú kostar það 73 kr., kaupmáttur 80.5. Rjómi, 1 lítra ferna kostaði 119.20 1971, núna 266 kr., kaupmáttur 96.4. Smjör, 1 kg, 1. fl., 130 kr. 1971, nú 464 kr., kaupmáttur 60.3. Ostur, 45%, 14. júlí 1971 122 kr., nú 313 kr., kaupmáttur 83.9. Dilkakjöt, 1. flokkur, 101.50 1971, núna 269 kr., kaupmáttur 81.2. Súpukjöt, 1 kg, 112 kr. 1971, nú 290 kr., kaupmáttur 83.1. Léttsaltað, 1 kg, 137 kr. 14. júlí, nú 341 kr., kaupmáttur 86.5. Og loks kartöflur, 5 kg pokinn kostaði 14. júlí 1971 50 kr., nú kostar hann 182 kr., kaupmáttur 59.1. - Þetta er ömurlegur lestur. Flestum þeim mönnum, sem komnir eru til vits og ára, er ljóst, að hér stefnir í fullkomið óefni. Má vel vera, að hæstv. fjmrh. teljist ekki í þeirra tölu. Stjórnin virðist láta gersamlega reka á reiðanum, og þegar málin eru komin í þetta, þá er vert, að þm. spyrji, og raunar öll þjóðin: Hvar eru úrræði ríkisstj. til þess að reyna að hefta eða draga úr þessari óheillaþróun? Enginn ætlast til þess, að ríkisstj. geti stöðvað verðbólguna, enda er hún öðrum þræði alþjóðlegt fyrirbæri. En ríkisstj. ber vissulega skylda til að reyna að draga úr innlendum forsendum til verðbólgumyndunar. Mér virðist þvert á móti flestar aðgerðir hennar hafa verið af þeim toga að kasta olíu á verðbólgubálið, og ríkisstj. er í raun og veru með stefnu sinni komin inn í einhvers konar vitahring. Ríkisstj. eyðir og eyðir, pumpar stöðugt meiru og meiru fé út í þjóðfélagið, sem auðvitað glæðir verðbólguna og eykur þar af leiðandi kostnaðinn. Þess vegna þarf ríkisstj. meira og meira fé í ríkissjóð. Og þess vegna hefur það orðið hið ömurlega hlutskipti þessarar ríkisstj., að það er eitt meginverkefni hennar að reyna að ná í meira og meira fé af almenningi, ná með öllum hugsanlegum leiðum fé af almenningi, meiri og meiri skattheimtu, þannig að þetta er nátengt, eyðsla og skattheimta, þetta er vitahringur og er orðið eitt helsta auðkenni núv. ríkisstj. Og verðbólgan er samkv. opinberum skýrslum á árinu 1973 28% á ári hér á Íslandi. Það er eitt land í Evrópu, sem hafði svipaða verðbólgu, og ríkisstj. til mikillar ánægju get ég nefnt það land, það er Grikkland. tunnur ríki voru með verðbólgu frá 7 og upp í 12%. Og nú eru horfur á því, að verðbólgan verði um 40% á árinu 1974, ef ekkert er að gert. Þess vegna spyr ég aftur: Treystir ríkisstj. sér í raun og veru að láta þetta dankast áfram endalaust? Að sjálfsögðu munu margir þm. úr stjórnarherbúðunum, sem ég taldist einu sinni til, bera mér á brýn, að ég sé að bregðast stjórninni, og það er náttúrlega pólitískur málflutningur þeirra. En ég hygg satt að segja, að það sé ríkisstj., sem hafi hlaupist frá stefnumálum sínum. Og til þess að sanna það ætla ég nú að koma með örlítið innskot í þennan málflutning minn, þm. til ánægju og sérstaklega hæstv. fjmrh., og lesa örlítið upp úr Ólafskveri, þ.e.a.s. stefnuskrá ríkisstj., til þess að sjá, hvernig stefnumiðin koma heim við þá stefnu, sem rekin er hér í efnahagsmálum. Þannig segir í dæmi 1 með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. leggur ríka áherslu á, að takast megi að koma í veg fyrir þá háskalegu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt hefur til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helstu nágranna- og viðskiptalöndum.“ - Það var nú það. - „Í því skyni mun hún beita aðgerðum í peninga- og fjárfestingarmálum og ströngu verðlagseftirliti.“ - Hvar er þetta niður komið ? - „Til þess að ná þessu marki vill stjórnin hafa sem nánast samstarf við samtök launafólks og atvinnurekenda um ráðstafanir í efnahagsmálum.“ Mér eru þær gerókunnar, þessar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem eiga að leggjast gegn verðbólguþenslu í þjóðfélaginu. Þetta var þáttur 1. Þáttur 2, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þeirra kjarabóta, er að framan greinir, telur ríkisstj., að með nánu samstarfi launafólks og ríkisstj. sé mögulegt að auka í áföngum kaupmátt launa verkafólks, bænda og annars láglaunafólks um 20% á næstu tveimur árum, og mun hún beita sér fyrir, að því marki verði náð.“ Ef ég fer með rétt mál varðandi kaupmátt verkafólks gagnvart búvöruverði, hefur ekki kaupmáttur launa vaxið um 20%, heldur rýrnað verulega. 3. þáttur, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum í efnahagsmálum: Að söluskattur á ýmsum nauðsynjavörum verði felldur niður.“ Þetta er meira að segja tekið orðrétt upp úr stefnuskrá Framsfl., og það var eitt helsta baráttumál núv. hæstv. fjmrh. að berjast gegn hækkun söluskatts, þegar hann var í andstöðu við ríkisstj. Nei, nú á ekki að fella niður söluskatt á ýmsum nauðsynjavörum, heldur koma söluskattinum upp í þær upphæðir, sem varla er hægt að teygja sig til. Og síðan kemur 4. atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Að gagnger athugun fari fram á núgildandi verðlagningu á sem flestum sviðum í því skyni að lækka verðlag eða hindra verðlagshækkanir.“ Svo mörg eru þau orð. Ég spyr: Eru svona orð án framkvæmda tekin upp úr Speglinum eða stefnuskrá núv. ríkisstj. á Íslandi? Af þessum sökum leyfi ég mér að draga þá ályktun, að það sé enginn fótur fyrir því, þegar er verið að bera þær ádeilur á mig, að ég hafi brugðist ríkisstj. í efnahagsmálum, þvert á móti. Það er ríkisstj., sem hefur ekki haft tök á því eða ekki getu til þess að fylgja fram þeim málefnasamningi, sem ég stóð að í upphafi ásamt öðrum stjórnarþm. En af þessu hefur leitt, að ég á ekki lengur samleið með núv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég vil orða þetta eins og hv. þm. Björn Pálsson gerir stundum: Ég tek ekki þátt í svona hringavitleysu. Þess vegna er nú málum komið svo hér á Alþ., að ríkisstj. hefur ekki þinglegt bolmagn til þess að seilast frekar ofan í vasa almennings, og þá eru góð ráð dýr. Jú, ein leið var til. Það var að fá samtakamátt alþýðusamtakanna til þess að samþykkja skattbreytingu og þannig reyna að koma með þessi mál inn um bakdyrnar, ef svo mætti segja. Áður en ég kem að vandamálinu um það, að hve miklu leyti Alþingi Íslendinga beri að taka tillit til samþykkta af þessu tagi, vil ég aðeins koma með smáforsögu. Ég las það í blöðum, að ríkisstj. hefði á vissu stigi samningaviðræðnanna borið upp þá till. við samninganefnd Alþýðusambands Íslands, að hún samþykkti tollalækkanir, en jafnframt samþykkti þá ASÍ 1% söluskattsstig í staðinn. M.ö.o.: ríkisstj. Íslands hafði ekki haft bolmagn til þess að koma þessu fram á þingi rétt fyrir jól. en þá á að fara að ræða þessi mál við fulltrúa samninganefndar Alþýðusambands Íslands, hvort samninganefndin fallist á tollalækkanir og 1% söluskattsstig á móti. Hvað er hér verið að gera? Þetta er beinlínis svívirðing við Alþ. sem stofnun. Hugmyndin er sú hjá ríkisstj., að því er virðist, að reyna að fá svona samþykkt og reyna svo að standa í þeirri trú, að þm. séu gungur og samþykki svona hluti, af því að það kemur með stuðningi forustumanna Alþýðusambands Íslands. Hér átti m.ö.o. að nota þessa stöðu til þess að knýja þm. til þess að samþykkja eitt söluskattsstig, sem ekki hafði þingfylgi. Ef þetta er rangt meðfarið hjá mér, þá leiðréttir hæstv. fjmrh. það, en þetta las ég í blöðum oftar en einu sinni og hef það fyrir satt, meðan ég veit ekki betur. 
             Nú er komið að miklu vandamáli. Það er, að hve miklu leyti samþykktir, sem gerðar eru milli ríkisstj. og samninganefndar ASÍ, eigi að hafa áhrif á gerðir alþm? Um þetta má margt segja, en ég vil þó í upphafi segja það, að sú þróun að draga inn í samningagerð við verkafólk úrbætur í skattamálum og húsnæðismálum er óeðlileg. Úr því að hér situr við völd ríkisstj., sem kallar sig stjórn vinnandi fólks, ber henni þá ekki skylda til að leysa þessi mál sjálfstætt? Þarf virkilega kaupgjaldsbaráttu verkalýðsins, til þess að ríkisstj. hefjist handa um úrbætur í húsnæðismálum eða skattamálum? Auðvitað ber ríkisstj., sem vill bera nokkra ábyrgð, að reyna að leysa þessi mál eftir félagslegum leiðum í anda hins vinnandi fólks í landinu og þá jafnvel kanna, ef hún vill, hvaða óskir þessi máttugu félagssamtök hafa í þessum efnum. Hún á að leysa þessi mál sjálf. Eða hvaða vit er í því að sitja mestmegnis auðum höndum í húsnæðismálum á þriðja ár og þá allt í einu fara að tala um úrbætur í húsnæðismálum í sambandi við launabaráttu verkafólks og meira að segja gefa úrbætur upp sem einhvers konar víxil fyrir næstu stjórn: þetta á að gerast í tíð næstu stjórnar? Og í sambandi við skattamálin, ég spyr, á ekki ríkisstj. að reyna að leysa skattamálin og hafa skattheimtuna þannig, að hún sé viðunandi fyrir verkafólk í landinu? Þarf samtakamáttur verkalýðsins að koma til, svo að stjórn hins vinnandi fólks lagfæri skattamálin? Mér er spurn. Og svo þegar vinnubrögð eru af þessu tagi og ríkisstj. gerir þessa samninga við verkafólk, þá telur hæstv. fjmrh., að það sé óvirðing við alþýðusamtökin, ef Alþ. samþykkir ekki einróma þessa skattbreytingu, sem hér um ræðir. Ég vil benda á eitt: Verkafólk og launþegar óskuðu eftir því að lækka tekjuskattinn. En verkafólki og launþegum kemur ekki ýkjamikið við í reynd, á hvern hátt það er gert. Það er í raun og veru ekki samningsatriði, og það er Alþingis að ákveða slíka hluti. Það eru ekki hagsmunahópar úti í hæ, sem búa hér til löggjöf. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt að hafa fullt samstarf og fulla samvinnu við alþýðusamtökin, en hitt, að afhenda löggjafarvaldið til ákveðinna hópa, það er ekki gerlegt, enda ekki ætlunin, og ég tala nú ekki um, þegar forustumenn verkalýðsins virðast eins gersamlega sneyddir viti á skattamálum og verðbólgumálum og kemur fram í þeirri skattbreytingu, sem hér um ræðir. M.ö.o.: ég vil leggja áherslu á það, að löggjafarvaldið er á hinu háa Alþ., og það er gagnslaust að beita þeirri aðferð við þm. að gera samning við Alþýðusambandið og telja svo, að Alþ. sé að sýna alþýðusamtökunum óvirðingu, þó að forustumenn alþýðusamtakanna séu svo vitlausir að gera svona samninga eins og um skattatilfærsluna. Ég lít svo á, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé af tvennum toga spunnið: Í fyrsta lagi að lækka tekjuskattinn, sem full nauðsyn er á og ég hef hvað eftir annað vakið máls á og reynt að berjast fyrir. Ríkisstj. hefur ekki hlustað á það fyrr en fyrst núna, að verkalýðurinn þarf með samtakamætti sínum að knýja ríkisstj. til þess. Og svo er það hinn þátturinn í þessu frv., að reyna um leið að seilast til meira fjármagns en tekjulækkuninni nemur, og það held ég, að sé eitt meginatriðið í þessu frv. þrátt fyrir allt. Varðandi frv. sjálft verð ég að segja það, að það er illt yfirferðar og torlæsilegt. Í fyrsta lagi ægir þarna saman ýmsum breytingum: breytingum á tekjuskatti, breytingum á söluskatti og launaskatti, allt í einni bendu. Mér er óskiljanlegt, hvað veldur því, að hækkun launaskatts er tekin inn í þetta frv. Mér skilst, að frv. heiti „frumvarp til laga um skattkerfisbreytingu“. Ég fæ ekki séð, að það sé verið að breyta launaskattinum neitt nema bara hækka hann, ekki er það skattkerfisbreyting. Það er sagt, reyndir þm. segja mér, að þetta tíðkist. En engu að síður er þetta mesti óskapnaður, því að hér ægir öllu saman. En hinn pólitíski tilgangur mun væntanlega vera sá, að ef 5 söluskattsstigin verða felld, þá eigi hin mikla ábyrgð að hvíla á öxlum hinna sömu þm., að þá verði engin tekjuskattslækkun og ekki fáist meira fé í Byggingarsjóð ríkisins. Þetta er þvingun, þetta er þvingunartækni, sem beitt er við þm. Hún hefur tíðkast áður, ég þykist vita það, en þetta er þvingunartækni, sem tíðkast kannske hér í stjórnmálunum. Ég hef lengi talið nauðsynlegt, eins og ég sagði áður, að lækka tekjuskattinn, enda hefur hann í tíð núv. ríkisstj. hækkað um 320%. En ég hef líka talið, að hin eðlilega og einfalda lækkun væri fólgin í því að skera niður ríkisútgjöldin, t.d. 5% af fjárl. eða þá um 1.5 milljarða. Þetta vekur og leiðir hugann að því, að ég hygg, að það sé nauðsynlegt við gerð fjárl. að ríkisstj. ákvarði, hve há fjárlög mega vera miðað við forsendur þjóðarbúskaparins. Ég hygg, að það sé óverjandi lengur að fara að safna verulega í sarpinn og vera í óvissu um, hverjar verða niðurstöðutölur fjárl. Ég hygg, að það hljóti að verða að taka upp skipulegri hætti í þessum efnum. Það er annað líka, þessi leið dempar verðbólguna, sem er að mínu viti eitt höfuðatriðið, en söluskattshækkunin beinlínis örvar verðbólguna, jafnvel þó að söluskatturinn fari ekki inn í kaupgjaldsvísitöluna. Verkalýðshreyfingin hefur óskað eftir lagfæringu á tekjuskattinum, og það ber að hafa fullan skilning á því. Hins vegar er það ekkert samningsatriði við Alþýðusamband Íslands,hvernig ríkisstj. stendur að þessari tekjuskattslækkun. Það hlýtur að vera meginatriði fyrir verkafólk og launþega að fá tekjuskattslækkun. En ég sé ekki, að það sé neitt atriði í þessu sambandi og e.t.v. samningsatriði, þó að tekjuskattslækkunin sé gerð með öðrum hætti en að hækka söluskattinn um 5 stig. Ég skal nú ekki ræða meira um almenn atriði, aðeins taka nokkur atriði um sjálft frv. Ég tel, eftir því sem ég fæ best séð, að 5 söluskattsstig gefi meira fé í ríkissjóð en sú tekjuskattslækkun, sem ríkisstj. hefur í huga. Það er viðurkennt í grg., að 5 stig gefa á ári 4000 millj. en hin raunverulega tekjuskattslækkun er 2700 millj. Ég vil leyfa mér að vísa til rökstuðnings hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, um þetta efni, þar sem hann benti réttilega á, að ekki væri rétt að telja tekjurnar af söluskattinum eingöngu á þessu ári, vegna þess að söluskatturinn er ekki álagður eingöngu fyrir þetta ár, heldur líka fyrir árið 1975 og framvegis. Menn verða að lita á heildarmyndina. Þetta er ekkert einstakt dæmi um þetta eina ár, 1974, heldur verða menn að taka mið af heildartekjum söluskattsins á næstu árum og sjá, hvernig það fellur inn í mótun efnahagslífsins. Ég fæ því ekki séð annað en hér sé um stórvægilega auknar álögur að ræða, sem verða þeim mun meiri sem lengra líður. Ég vil minna á, að árið 1971, þegar núv. ríkisstj. kom til valda, taldist söluskattsstigið vera um 450 millj. Nú telst það gefa 800 millj. Það er mjög líklegt, að söluskattsstigið verði um 900 millj. síðla árs, og ég er sannfærður um, að það verður yfir 1 milljarð, þegar komið verður fram á árið 1975 með óbreyttri stefnu, þannig að menn verða að átta sig á því, hvaða álögur menn eru að leggja hér á þjóðina. Þá kemur það mér mjög spánskt fyrir sjónir, þegar hæstv. fjmrh. vill ekki taka með næsta desembermánuð inn í söluskattsdæmið, af því að hann bókstaflega kemur fram á árinu 1975. Ég tel þetta bara spaug. Dettur hæstv. fjmrh. ekki í hug, að við þurfum að borga söluskatt hér í des., þó að ríkissjóður bókfæri þetta í jan? Svona röksemdir verða náttúrlega bara til uppi í fjmrn. En það, sem ég tel alvarlegast í þessu dæmi, er verðbólguaukningin, sem fylgir þessu. Ég vil minna á það, að Svíar voru að lækka núna virðisaukaskattinn um 21/2 stig, og ég heyrði það í hádegisútvarpinu í dag, að sérfræðingar Breta í þessum málum voru að ráðleggja Wilson, að helsta ráðið til þess að draga úr verðbólgunni væri að draga úr skattheimtunni. Þetta hljómar undarlega hér á Íslandi. En þetta er satt engu að síður, því að aukin skattheimta og aukin eyðsla spenna upp verðbólguna. Annars verð ég að segja það, að útreikningar þeir, sem fylgja frv., eru harla merkilegir, en um þá má náttúrlega deila eftir því, hvaða forsendur menn gefa sér. En það, sem mér þótti skemmtilegast við útreikninginn, var í raun og veru, að það á að lækka tekjuskattinn um 2700 millj. Til þess að gera það og leggja 550 millj. í einhvers konar jöfnunarsjóð, þá þarf að auka álögurnar á almenning um 550 millj., til þess að koma fram kerfisbreytingunni. En allir græða. Ég skil þetta ekki almennilega. Það þarf að leggja 550 millj. á þjóðina, til þess að kerfisbreyting geti átt sér stað, en allir græða, nema bara vesalings ríkissjóðurinn náttúrlega. Allir græða, þó að álögurnar verði meiri. Ef maður les hér um einhleypinga, foreldri með börn, allar mögulegar tekjur, græða allir, - þó að álögurnar aukist, græða allir á breytingunni. Þetta verður bara til uppi í fjmrn. A.m.k. á ég mjög erfitt með að átta mig á svona útreikningi. Hverjir eiga þá að borga þetta? Hverjir eiga að borga gróðann? Annars ætla ég ekki að ræða þessa töflu meira, því að ég tel, að þetta sé allt saman meira og minna reist á sandi. Ég vil benda á t.d. til gamans, að hér er sagt, að tekjuskattur hjóna með tvö börn og árstekjur 800 þús. lækkar um 51500, söluskatturinn hækkar um 25 þús. M.ö.o.: beinir peningar, beinar og harðar krónur og drjúgar í vasann 26500 kr. Þetta væri nú gott og blessað. En ég get ekki látið vera að minna á, að hvað skyldi nú húsnæðið hækka á árinu, hæstv. fjmrh.? Lítil íbúð, sem kostar 2 millj., það er líklega kjallaraíbúð, mér er ekki kunnugt um það, kostar líklega í árslok 3.5 millj. Íbúðarhúsnæði tvöfaldaðist á síðasta ári. Og þetta heldur áfram, svo að það er von, að hæstv. fjmrh. sé stoltur yfir að geta náð í 26 þús. Hér er nefnilega komið að kjarna málsins. Það er sjálf verðbólgan, sem er viðfangsefnið, en ekki svona gutl. Hér er búið til nýtt kerfi, sem er kallað afsláttarkerfi, og það er myndað til þess að greiða þeim aðilum til baka fé, sem ekki hafa greitt tekjuskatt eða lítinn tekjuskatt. Þetta er einhvers konar jöfnunarsjóður, til þess að hinir tekjuskattslágu eða tekjuskattslausu fái líka ávinning af þessari kerfisbreytingu. Hugsunin á bak við þetta er allra góðra gjalda verð. Þarna er verið að reyna að ná tekjujöfnun á þennan hátt. Og ég skal ekki lasta það, síður en svo. En inn í þetta dæmi koma ýmsir hlutir, sem vekja mann til umhugsunar. Mér virðist, að með svona kerfi sé í raun og veru verið að hjálpa ríki og bæ til þess að ná inn vanskilasköttum láglaunafólks, sjúklinga og námsmanna og annarra, sem ekki hafa af ýmsum ástæðum getað greitt sín gjöld. Það er sagt í frv., að með þessu muni ráðstöfunartekjur aukast. En varla verður það hjá sumum aðilum, því að þetta er fé, sem viðkomandi gat hvort sem er ekki greitt, þannig að ráðstöfunartekjur hans á því ári munu ekki aukast. Ég vil benda á, að í þessari 4. gr. er meira að segja kveðið svo á: „til greiðslu ógoldinna þinggjalda mannsins frá fyrri árum“. Menn eiga að fara að greiða gamlar syndir út á þetta. Og það læðist að mér sá grunur um þessar 550 millj., sem eiga að fara í jöfnunarsjóðinn, að það muni stór hluti af þessum 550 millj. vera kyrr í kistunni hjá honum Halldóri. Mig grunar, að þetta verði m.ö.o. til þess að greiða að hluta vanskilagjöld, sem ríkissjóður hefur ekki haft bolmagn til þess að ná inn. Þessar 550 millj. má kalla framfærslustyrk til ríkisins, þetta er eiginlega sveitarstyrkur færður yfir í skatt. Og það veldur líka öðru, mér sýnist hér verið að taka verkefni af Tryggingastofnuninni. Sú þróun hefur átt sér stað alls staðar, þar sem ég þekki til, að samræma tryggingastofnun ríkisins og skattkerfið, þannig að tryggingastofnun ríkisins sé jöfnunarstofnun, en ekki komíð með einhverja nýja tegund jöfnunarstofnunar innan skattkerfisins. Mér þætti gaman að vita, hvort hæstv. fjmrh. gæti bent á nokkur hliðstæð dæmi um þetta, úr sögu Íslendinga eða annarra þjóða, að taka upp svona kerfi. Það væri mjög fróðlegt að vita það. Ég fæ ekki betur séð en hérna sé bara enn verið að auka á ringulreiðina í tryggingamálunum. Það er bara verið að búa til skrifstofubákn og gera hlutina miklu flóknari en þörf er á. Verkefnið hjá íslendingum er að sjálfsögðu að færa tekjujöfnunarkerfið eingöngu til Tryggingastofnunar ríkisins. En með þessu er verið að koma með alveg nýtt tekjujöfnunarkerfi og ég held mjög óheppilegt og kostnaðarsamt. En svo er líka annað í þessu. Eins og menn vita, hafa ýmsir sæmilega stæðir útgerðarmenn ekki greitt tekjuskatta til ríkisins, og þ. á m. eru ýmsir menn, umsvifamenn og umsýslumenn í þjóðfélaginu. Þá merkir það, að þeir þurfi að fá greiddan skattafsláttinn til baka. M.ö.o.: það á að taka á framfæri ýmsa mektuga útgerðarmenn, sem greiða ekki tekjuskatt, gera þá að þurfalingum á tekjuskattsframfæri hjá ríkinu. Ég vil nefna það, að einn mjög merkur verkalýðsforingi, meira að segja sérfræðingur skattanefndar ASÍ, mun ekki greiða háan tekjuskatt, svo að viðkomandi maður gæti líklega fengið eitthvað af þessu. M.ö.o.: snillin er fólgin í því að koma ýmsum mönnum, m.a. sæmilega stæðum útgerðarmönnum ýmsum duglegum verkalýðsforingjum á þurfamannatal, á skattframfæri hjá ríkinu. Og þetta er heldur óskemmtilegt. Ég held, að svona hugmyndir séu þess virði að kynna t.d. frændum okkar á Norðurlöndum þessar aðferðir. Þetta er alveg ný tækni, að fara að greiða stórríkum mönnum og verkalýðsforingjum uppbætur á tekjuskattinn, sem þeir greiða ekki. Ég tel, að þessi hugmynd hæstv. fjmrh. sé útsöluvara og það megi vafalaust koma henni einhvers staðar í fé. En ég er ekki viss um, að neinn vilji taka við henni. Svo er eitt atriði í þessu, sem ég hef ekki komist hjá, og það er, að hátekjumennirnir græða mest. Það á að lækka hæsta skattþrepið úr 44% niður í 40%. Hvað merkir það? Það merkir það, að hátekjumennirnir græða mest á þessari breytingu, þeir fá 4% lækkun. Þeir menn, sem eru með 3 millj. í tekjur, hagnast bara á þessari lækkun upp undir 120 þús. kr. Væri nú ekki betra að líta betur á þessa hluti, áður en er farið út í svona lagað? Ég er nú víst búinn að vera allmargorður um þetta. En ég vil segja það, að ég tel. að tekjuskattslækkun sé nauðsynleg, en ekki gerð á þennan hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Það, sem skiptir þó mestu máli, er það, að ég vil beina því eindregið til ríkisstj. og geri það af góðum hug, að hún reyni nú að fara að taka á þessum verðbólgumálum, á dýrtíðarmálunum. Mér virðast ýmis úrræði koma til greina. Ég tel t.d. koma mjög til greina verðtrygging inn- og útlána, að verðtryggja sparifé almennings og fá jafnvægi á peningamarkaðnum. Ein meginorsök verðbólgunnar er eftirsókn eftir fjármagni, þar sem menn greiða miklu minna en þeir fá í hendur af verðmæti, og þess vegna ráðast menn í framkvæmdir, sem ekki eru nauðsynlegar, veita sér ýmsa hluti, sem ekki eru nauðsynlegir, því að það er gefið fé að fá lánað. Hins vegar rýrnar sparifé manna, og það eru eigendur þess, sem borga. Ég held, að það ætti að athuga það mjög gaumgæfilega, hvort ekki ætti að taka upp verðtryggingu sparifjár. Að vísu þyrfti þá að gera ýmsar hliðarráðstafanir í sambandi við húsnæðismarkaðinn, því að einhvern veginn þarf að styðja við bakið á ungu fólki, en þá verður að taka það upp sem sérstakt verkefni við hliðina á þessum hlutum. Ég held, að við hljótum að þurfa að fara að gera eitthvað í þessum málum. Mér er óskiljanlegt annað. Og það er annað: Ef okkur tækist að verðtryggja sparifé, þá munum við fá traust „kapítal“ í landinu. Það hagar þannig hjá okkur, að við þurfum alltaf að sækja til erlends lánamarkaðar til þess að fá fjármagn. Skuldirnar við útlönd aukast stöðugt og náttúrlega í erlendum gjaldeyri. Væri nú ekki ráð að reyna að mynda og verðtryggja hér einhvern „kapítal“-markað, og þá væri unnt að fjármagna ýmis verkefni með innlendu fjármagni? Ætli það væri ekki dálítið meira vit í því? Hér er varla hægt að snúa sér við með einhverja hluti, án þess að allir séu með lántökur erlendis, og menn vita, hvaða áhrif það hefur á þjóðarbúið og verðbólguna. Hér þarf auðvitað margt að koma til, ekki aðeins verðtrygging innlána og útlána. Það þarf að gera úttekt á ríkisbákninu, það þarf niðurskurð á útgjöldum til ríkis og sveitarfélaga, það þarf ýmsar samræmdar aðgerðir til þess að hægja á verðbólgunni. Þetta hygg ég, að sé meginatriðið, og þetta er skylda hverrar ríkisstj., að reyna að bregðast við vandanum eftir bestu getu, en ekki láta reka á reiðanum. Ég mun nú láta þetta nægja að sinni, enda er þetta 1. umr. Það má vel vera, að ég þreyti hv. þm. með því að taka aftur til máls um þetta frv.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., um skattkerfisbreytingu, hefur ýmsa kosti og galla og öllu meiri galla en kosti. En þó hefur það vissa kosti, m.a. þann, að með þessu frv. liggur það ljóst fyrir, að launþegasamtökin í landinu hafa knúið hæstv. ríkisstj. til þess að breyta að nokkru leyti um stefnu í skattamálum. Þetta er meginkostur þessa frv. Annar kostur þessa frv. er sá, að hér er hreyft í fyrsta sinn hugmynd að skattafsláttarkerfi. Þó að það kerfi sé að minni hyggju gallað, eins og það kemur fram í þessu frv., er þetta allrar athygli vert, og vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að ef þetta yrði lögfest, mundi Ísland vera fyrsta landið í heiminum, sem hefði slíkt kerfi. En megingallar frv. eru þeir, að hér er um allt of litla kerfisbreytingu að ræða, hér er gengið allt of skammt í því að breyta um frá tekjusköttum yfir í neysluskatta, eyðsluskatta. Að vísu er nægilega langt gengið, - og ég mun sýna fram á það hér, - í að taka upp neysluskatta og söluskatta, en allt of lítil breyting gerð á tekjusköttunum. Það er stefnt með þessu frv., álít ég, að stórfelldri heildarskattheimtu, og skattafsláttarkerfið er ófullkomið, eins og ég benti á áðan. Ég vil benda á það í sambandi við það mál, að ég fæ ekki almennilega skilið, hvernig hægt er að framkvæma það kerfi á sæmilega skynsamlegan hátt öðruvísi en að tekið sé upp staðgreiðslukerfi skatta. Skattafsláttarkerfið, ef það er tekið upp eins og er gert ráð fyrir í frv., þá verkar það árið eftir að viðkomandi hefur haft það litlar tekjur, að hann fær skattafslátt. Nú getur málið staðið þannig af sér, að hann hefði haft þörf á því frekar að fá þessa aðstoð á því ári, sem hann varð svona tekjulítill, og öfugt, þannig að það er afskaplega mikill galli á þessu kerfi, ef það yrði tekið upp, að ekki er staðgreiðslukerfi. En hv. þm. er kunnugt um, að það mál er mjög flókið og erfitt viðureignar. Þá er annar galli við þetta skattafsláttarkerfi, að inn í það er ekki tekið fjölskyldubótakerfið og ýmsar tryggingabætur, en það væri í rauninni það, sem þyrfti að gera, ef ætti að taka upp slíkt kerfi af einhverju viti. Þegar ég fékk þetta frv. í hendur, - kl. 4 í fyrradag, held ég, að hafi verið, - þá vaknaði sú spurning með mér, hvort ekki væri verið að endurtaka hér söguna frá 1972. Þá lagði hæstv. ríkisstj. fyrir frv. um skattamál, og í þeim frv. var fólgin skattkerfisbreyting að sögn ríkisstj. og í þeim var í raun fólgin skattkerfisbreyting, þ.e.a.s. það voru felldir niður nefskattar, sem kallaðir voru svo, að nokkru, en teknir upp verulegir tekjuskattar, og það var hugvitssamlega útreiknað þá, að þetta kerfi mundi létta allverulegum sköttum af þjóðinni. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að í nál. hv. meiri hl. fjhn. þessarar hv. d. hafi komið fram, að með þessu kerfi yrði létt 370 millj. kr. skattbyrði af þjóðinni. Reynslan varð nokkuð önnur, eins og við hv. þm. reyndum að benda hæstv. fjmrh. á á þeim tíma. Og ég held, að það sé að endurtaka sig sama sagan nú. Þá var gamla kerfið, sem kallað var, metið á þann hátt, að það var miðað við skattvísitölu 106.5, en hefði verið sanngjarnt að meta það miðað við skattvísitölu 121.5, og með þessum reikningskúnstum fann hæstv. ráðh. það út, að það væri verið að létta sköttum af þjóðinni. Hann hefur sennilega ekki áttað sig á því gullvæga heilræði, sem hv. þm. Björn Pálsson gaf honum einu sinni, að ef hann setti vitlausar tölur inn í tölvu, þá fengi hann áreiðanlega vitlausa útkomu. En það var annar megingalli á því kerfi, sem þá var tekið upp, að það kom mjög illa við eldra fólk, ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Við nokkrir þm. reyndum að benda hæstv. ráðh. á þetta, og m.a. skrifaði ég grein um þetta í Morgunblaðið, sem hæstv. ráðh. hæddist sérstaklega að í umr. En ef hann hefði lesið þessa grein kvölds og morgna með málefnasamningnum sínum, hefði hann ekki þurft að gefa út brbl. tveim eða þrem mánuðum seinna til þess að létta sköttum af gamla fólkinu. En þetta er nú útúrdúr. Hvað felst í raun og veru í þessu frv., sem hér er til umr.? Ég fæ ekki betur séð en það felist í því í fyrsta lagi, að tekjuskattslækkunin, sem í veðri er látin vaka í frv., sé allmiklu minni en þar segir. Hins vegar sé ég ekki betur en stefnt sé að stórfelldari skattálögum í óbeinum sköttum heldur en nokkurn fær í raun og veru órað fyrir, sem ekki gáir vel að, hvað er að gerast. Ég vil aðeins víkja að þessum fullyrðingum mínum og færa fyrir þeim nánari rök. Þá vil ég fyrst nefna það, sem ég kalla skollaleikinn með skattvísitöluna. Þessi skollaleikur hæstv. ráðh. með skattvísitöluna ýkir stórlega raunverulega tekjuskattsívilnun, sem þetta frv. hefur í för með sér, eða er sagt, að það hafi í för með sér. Lauslega áætlað sýnist mér, að þessi skollaleikur auki á pappírnum þessa tekjuskattslækkun um 1000 millj. kr. Eftir stendur þá raunveruleg tekjuskattslækkun samkv. þessu frv. Hún er ekki 2700 millj., heldur 1700 millj. Þessi niðurstaða er ofur auðskilin. í fjárl. 1973 var skattvísitala ákveðin 128 stig, en 1974 aðeins 154 stig. Hækkun hennar og þar með auðvitað persónufrádrátta og skattþrepa hefði því einungis numið 20.3%, miðað við gildandi fjárlög og skattalög. Á hinn bóginn er óhætt að fullyrða, að bæði launatekjur og framfærslukostnaður hefði hækkað um ekki 20.3% á þessu tímabili, heldur 30% milli skattáranna. Sú ákvörðun ráðh., að skattvísitalan skyldi aðeins vera 154 stig fyrir árið 1974, merkir það, að ráðh. hefði seilst ofan í vasa skattborgara í landinu eftir tekjuskatti, sem væri um 1000 millj. kr. hærri en á árinu 1973. Þetta frv. verður því að metast þannig, að það sé leiðrétting á óréttlætanlegri skattvísitölu að því marki, 1000 millj. kr. Ég vil geta þess, að ég hef borið saman persónufrádrátt í skattstiga gömlu, góðu tekjuskattslaganna og núv. hæstv. ríkisstj. og ákvæði þessa frv., miðað við það, sem ég vildi kalla réttlætanlega skattvísitölu árið 1974. Þessi vísitala er 166 stig eða 30% hærri en árið 1973. Niðurstaðan er þessi: Samkv. skattvísitölu 166 og lögum, sem eru í gildi, fengju einhleypingar 240 þús. í frádrátt, en fá samkv. frv. 238 þús. Þeir fá sem sagt 2000 kr. minna með þessu frv. heldur en væri eftir núgildandi l., ef rétt skattvísitala væri höfð. Hjón fengju 10 þús. kr. minna með þessu frv. í persónufrádrátt heldur en vera mundi með óbreyttum l., ef rétt skattvísitala væri viðhöfð. Barn fær 200 kr. minna og einstakt foreldri 3600 kr. minna. Persónufrádráttur er sem sagt í öllum tilvikum eftir þessu frv. ívið lægri en vera mundi, ef skattvísitala milli áranna 1973 og 1974 hefði hækkað um 30%, eins og sanngjarnt var og eðlilegt vegna bæði 30% hækkana á launum, sem talin er lágmarksáætlun, og hækkunar á framfærslukostnaði. - Ég vil í þessu sambandi minna á það, að hæstv. ráðh. getur vart haft nokkuð við þessa útreikninga að athuga og þeir stjórnarþm. fluttu á sínum tíma frv. um það, að skattvísitalan hækkaði eftir framfærslukostnaði. En hvað þýðir þetta, ef litið er á það á annan hátt? Það merkir í raun og veru, að launþegum er ætlað að greiða á annað prósentustig í söluskatti, í söluskattshækkun óbættri, til þess að fá fram þann sjálfsagða og eðlilega rétt sinn, að skattvísitala sé rétt metin á þessu ári. Það, sem veldur því, að tekjuskattar lækka engu að síður um 1700 millj. kr. vegna þessa frv. og miðað við rétta skattvísitölu, þótt persónufrádráttur yrði svipaður í báðum tilvikum, eru skattþrepin. Þau eru nokkru hagstæðari í þessu frv. skattgreiðendum heldur en vera mundi í gildandi l., þótt rétt skattvísitala væri viðhöfð. Skattstigarnir mundu verða þannig eftir gildandi l. og vísitölu 166: Skattskyldar tekjur frá 0–83 þús. yrðu skattlagðar með 25%, frá 83 þús. upp í 125 35% og frá 125 og þar yfir 44% skattálagning. En samkv. frv., eins og hv. þm. vita, er þessi stigi örlítið hagstæðari, og mestu munar um það, eins og kom hér fram í ræðu hv. þm. Bjarna Guðnasonar, að af tekjum yfir 200 þús. kr. eru tekin 40% í stað 44% af tekjum yfir 125 þús. kr., ef rétt væri með núgildandi lög farið. Þá hverf ég frá skollaleiknum með skattvísitöluna, sem er hliðstæður þeim, sem hv. þm. kynntust 1972 í umr. hér á hv. Alþ. og þjóðin ásamt hæstv. ríkisstj. hefur sopið seyðið af síðan. Ég vík þá að öðru meginatriðinu, sem ég vildi ræða og ræddi áðan, en það er sú stórfellda aukna skattheimta, sem ríkisstj. stefnir að í óbeinum sköttum. Á sama hátt og um skollaleikinn með skattvísitöluna er einkar ljóst, hvað ríkisstj. hyggst fyrir í þessu efni. Verðbólgustefna hennar, sem hefur verið geigvænleg og batnar ekki á þessu ári, að því er séð verður, m.a. vegna áhrifa nýrra kjarasamninga og stórhækkunar á innflutningsverðlagi, - það er verðbólgan, sem er lykillinn að þessum auknu skattpíningaráformum. Dæmið lítur þannig út: Ef innflutningur eykst í krónutölu eins á árinu 1974 og reynslan varð á árinu 1973, er tekjuáætlun fjárl. vanreiknuð um 750 millj. kr. í tolltekjum, og hefur þá verið dregin frá 400 millj. kr. tollívilnun samkv. nýju frv. um tollskrá. - Herra forseti. Ætli hæstv. ráðh. sé einhvers staðar nálægur? Mér þætti skemmtilegra, að hann sýndi d. þá virðingu að vera viðstaddur umr.

Hann hefur þurft að bregða sér frá. Ég geri ráð fyrir, að hann komi að vörmu spari. Ég skal láta kanna það.

Ef söluskattsstofn hækkar eins á árinu 1974 og reynslan varð 1973, eru tekjur af 11% söluskatti vantaldar í fjárl. um 780 millj. kr. Ef laun hækka um 30% frá síðasta ári í stað þess, að það var miðað við 25–26% í fjárl., þá er launaskattur vantalinn um 300 millj. kr. Ef hækkun á áfengi og tóbaki verður á árinu 1974 svipuð og verið hefur, má varlega áætla, að tekjur ríkissjóðs á þeim lið séu vantaldar um nálega 600 millj. kr. Þetta eru samtals 2430 millj. kr., og eru þá ótaldar vanáætlaðar tekjur af innflutningi bifreiða, sem vafalaust verða miklar vegna kaupæðis, tekjur vegna hækkunar á eigin húsaleigu, sem talin er gefa ríkissjóði um 150 millj. kr. í tekjuskatt umfram áætlun fjárlaga, bensínhækkunin er þá ótalin og hækkun tolltekna af þeim sökum o.s.frv., o.s.frv. Því lætur nærri, að áætla megi, að tekjur ríkissjóðs vegna óbeinna skattálaga aukist sjálfkrafa a.m.k. um 3000 millj. kr. umfram áætlun fjárl., þegar allt er talið, ekki síst ef haft er í huga, að innflutningsverðlag hækkar stórlega frá fyrra ári og veltuhraðinn og aukningin í þeirri óðaverðbólgu, sem nú ríkir, verður vafalítið meiri á yfirstandandi ári en á árinu í fyrra. En þessu til viðbótar ætlar hæstv. ríkisstj. að taka 5% stiga hækkun á söluskatti, sem hún segir sjálf að gefi 4000 millj. kr. á ársgrundvelli, og hækka launaskatt um 600 millj. kr., sem auðvitað lendir meira eða minna á almenningi í skertu svigrúmi atvinnuveganna til kaupgreiðslna og kemur auk þess niður í hækkuðu vöruverði. Það er mál út af fyrir sig, sem sýnir, hvað einblínt er á hag ríkissjóðs í þessu frv., að reiknað er einungis með innheimtum söluskatti á árinu 1974, en ekki þeim söluskatti, sem almenningur greiðir á árinu, þótt hann verði ekki kominn í ríkiskassann, og engin grein er gerð fyrir því, hvort ætlunin er að lækka söluskatt um næstu áramót, en á árinu 1975 gæfi 5 stiga söluskattshækkun ekki einungis 4000 millj., heldur miklu, miklu hærri tölu en það. Að sjálfsögðu hækka útgjöld ríkissjóðs á móti öllum þessum álögum vegna verðbólgunnar. En hversu mikið hækka útgjöld ríkissjóðs? Er virkilega þörf á öllum þessum hækkunum í hítina til þess að fá fram raunverulega tekjuskattslækkun, sem nemur einungis 1700 millj. kr., og 550 millj. kr. á ársgrundvelli í nýtt skattafsláttarkerfi? Eru þetta ekki spurningar, sem krefjast afdráttarlausra svara, áður en Alþ. er fært um að taka raunsæja afstöðu til þessa máls? Að sjálfsögðu höfðu forustumenn launþegasamtakanna enga aðstöðu til að meta þetta í því margflókna samningaþófi, sem þeir stóðu í. Á hinn bóginn á Alþ. skýlausa kröfu á því að fá þessar upplýsingar í hendur, og það er skylda þess að meta það í ljósi tiltækra upplýsinga um afkomu ríkissjóðs, hve langt á að ganga í hækkun söluskatts og launaskatts eða hvort yfirleitt er þörf á slíku við þær aðstæður, sem nú ríkja. Þessar tölur um auknar óbeinar skattálögur ríkissjóðs umfram tekjuáætlun fjárl. eru miðaðar við reynslu s.l. árs, eins og ég veit best, að hún hafi verið, og það frv., sem hér er til umr. Það hefur auðvitað ekki gefist langur tími til að grandskoða þetta dæmi. Ég fullyrði þó, að sú mynd, sem ég hef hér brugðið upp af tekjuhlið ríkisfjármálanna og áhrifum þessa frv., sýnir, svo að ekki verður um villst, að það væri algert glapræði að hrapa að afgreiðslu þessa frv. og alger lágmarkskrafa, að hæstv. ráðh. geri Alþ. grein fyrir ríkisfjármálunum í heild, áður en frv. verður afgreitt. Það, sem ég hef sagt hér að framan, verður að skoðast á þeim bakgrunni, hvernig ríkisstj. hefur staðið að skattheimtu á undanförnum árum. Um það hef ég tekið saman nokkrar tölur, sem lýsa vel þessu skattæði, ef svo mætti að orði kveða. Álagður tekju- og eignarskattur var 1971 einungis 1525 millj. kr., 1972 var hann 4449 millj. kr., 1973 var hann kominn í 5759 millj. kr., en þetta er 377% hækkun í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Á fjárl. 1974 er þessi skattur áætlaður 7190 millj., og ef dregin er frá sú lækkun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en bætt við þeirri skattahækkun, sem verður, vegna þess að álagningarstofninn var vanáætlaður, - ef þetta er reiknað út, kemur samt tekju- og eignarskattur í ríkissjóð á árinu 1974 þrátt fyrir þetta frv. að upphæð yfir 5000 millj. kr., sem er 337% hækkun frá síðustu fjárl. fyrrv. ríkisstj. - En það er ekki bara þessi skattur, sem hefur hækkað svona. Hæstv. ráðh. segir vafalaust við þessu: En man hv. þm. ekki eftir því, að nefskattarnir voru felldir niður, persónuskattarnir, og það hefði gefið 3300 millj. kr. í ríkissjóð á þessu ári, að mig minnir, að hann segði í umr, við afgreiðslu fjárl. Víst man ég eftir því. En það eru fleiri skattar, sem hæstv. ráðh. hefur hækkað, heldur en bara tekjuskatturinn. Hann hélt 11/2% af launaskatti, hann hækkaði innflutningsgjöld af bílum, og hann hefur, eftir því sem við hv. þm. höfum komist næst, hækkað áfengi og tóbak nokkrum sinnum, síðan hann kom í ráðherrastól, þannig að ef teknar eru allar þessar skattahækkanir hæstv. ráðh., þá fer nú glansinn að fara af lækkun svonefndra persónuskatta. Enda er það svo, þegar maður athugar aðrar skattálögur ríkisstj., aðrar en tekju- og eignarskatt, að aðflutningsgjöld hafa hækkað um 219% í tíð þessarar ríkisstj., söluskattur hefur fram til þessa hækkað um 278% og mundi, ef þetta frv. yrði að l., hækka upp í 330%. Persónuskattarnir eru - viti menn - nokkurn veginn nákvæmlega þeir sömu hjá þessari hæstv. ríkisstj. og hinni fyrri, og það er öll niðurfelling persónuskattanna. En launaskatturinn hefur hækkað um 426%, ef þetta frv. verður að lögum. Söluskatturinn verður þá kominn í 11 milljarða á ársgrundvelli og launaskatturinn í 1800 millj. kr., en söluskatturinn var aðeins 3241 millj. árið 1971 og 422 millj. launaskattur. Þannig hefur verið staðið að skattheimtunni í tíð þessarar hæstv. ríkisstj., og menn verða að virða sumum til vorkunnar, þó að þeir fórni ekki höndum og blessi ríkisstj. fyrir þetta frv., sem hún er að leggja hér fram og er afskaplega óveruleg breyting á þeirri stefnu, sem hún hefur haft, að því er varðar tekju- og eignarskatta, en stórfelld, - ég fullyrði það, - stórfelld áform um hækkun á söluskatti fram yfir það, sem hún hugsar sér að lækka tekjuskattinn um. Að lokum vil ég svo koma inn á eitt mál í sambandi við þetta, sem ég tel einna alvarlegast, þegar skoðuð eru skatta- og efnahagsmál okkar. Ef það er rétt, sem ýmsir halda fram, að það muni ekki verða samdráttur í innflutningi á þessu ári, - en fjárlög eru miðuð við það, að innflutningurinn aukist einungis um 15–16%, og viðskiptajöfnuður okkar við útlönd er miðaður við það, - ef það er rétt, að innflutningurinn jafnvel vaxi á þessu ári frá því, sem var í fyrra, þá verður viðskiptahalli okkar ekki bara 4100 millj. eða 4400 millj. kr., eins og sérfræðingar hafa spáð, heldur mundi hann verða nær tvöfalt meiri, eða 8000–10000 millj. kr., að óbreyttum þeim útflutningi, sem menn búast við að verði á þessu ári. Þegar þetta er skoðað í ljósi þeirrar geigvænlegu skuldasöfnunar erlendis, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, metgóðærisárum, þá er vissulega vá fyrir dyrum. En þetta leiðir hugann að því, að það er í raun og veru algerlega útilokað að taka raunsæja afstöðu til slíks frv. eins og hæstv. ríkisstj. hefur hér lagt fyrir Alþ., nema fyrir liggi upplýsingar um ástand efnahagsmálanna yfirleitt og áform ríkisstj. til að stemma stigu við því verðbólguflóði, sem eykst nú dag frá degi og hv. þm. Bjarni Guðnason lýsti hér áðan. Þetta tel ég, að sýni ljóslega, að það er meira en hæpin fullyrðing hjá hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, að þetta frv. beri að ræða og skoða í þeim þrönga skilningi að bera saman krónu í tekjuskattslækkun á móti krónu í söluskattshækkun. Verðbólgan og væntanleg kollsteypa í efnahagsmálum, ef ekki er að gert, margfalda söluskattsálögur ríkisstj., en tekjuskattslækkunin er ákveðin, vegna þess að menn borga skatta af launum sínum, sem eru þegar orðin, og jafnframt er auðvelt að taka þessa tekjuskattslækkun aftur í skollaleik skattvísitölunnar á næsta ári, ef hæstv. ríkisstj, býður svo við að horfa. Þó að ekki væri af öðru en þessu, er svo þröng umr. og athugun á þessu máli ósamboðin hv. Alþ. En ég vil svo aðeins að lokum spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann telji ekki þörf á því núna að gera almennar ráðstafanir í efnahagsmálum til þess að hamla við þeirri óðaverðbólgu, sem ekki hefur fundist orð yfir. Hæstv. ráðh. notaði þetta orð í tíð fyrrv. ríkisstj., og það hafa ekki fundist orð yfir þá verðbólgu, sem hefur verið, á meðan hann hefur setið í ráðherrastóli. En ég nota nú þetta orð engu að siður, það má kannske segja: bandóð verðbólga. Telur hæstv. ráðh. ekki ástæðu til þess að gera einhverjar ráðstafanir til að sporna við þeirri þróun, og er það virkilega svo, að ríkisstj. áformi ekkert í því efni? Og hvenær verða þá þær till., sem ríkisstj. hefur í pokahorninu, ef hún hefur einhverjar í þessum efnum, lagðar fyrir hv. Alþingi?



Ég hef gert mér vonir um og geri mér raunar enn vonir um, að hægt verði að ljúka þessari 1. umr. ekki öllu seinna en um hálffimmleytið í dag. Það eru nú þrír hv. þm. á mælendaskrá.



Herra forseti. Það er til of mikils ætlast af hæstv. forseta, ef hann gerir ráð fyrir því að skera niður umr. um þetta mál. Þetta mál er svo stórt, að það er fullkomin ástæða til þess að ræða það hér í sölum Alþ.  Þetta frv. hefur sennilega verið samið á Loftleiðahótelinu, og hæstv. fjmrh, hefur látið sér sæma að segja við alþm.: Ef þið samþykkið ekki frv. óbreytt, verður ekkert gert, sem ætlast er til í sambandi við skattabreytingu, sem hirtist í þessu frv. - Það er ekki sæmandi að fara þannig að, og um það hefur verið rætt hér áður og á það bent. Enda er ekki nokkur hætta á því, að hæstv. ráðh. standi við þessi stóru orð. Mikið held ég, að hann hafi verið feginn í gær, þegar hv. 7. þm. Reykv. gaf næstum því tilboð, en þó ekki bindandi, að mér skildist, að Alþfl. væri nú tilbúinn til þess að samþykkja 31/2 % söluskattshækkun. Ég er alveg sannfærður um, að hæstv. fjmrh, gleypir þrátt fyrir stóryrðin við þessu, þegar hann á kost á því. En nú er það með hv. 7. þm. Reykv. eins og aðra, að hann á vitanlega rétt á því að endurskoða afstöðu sína í réttu ljósi, þegar upplýsingar liggja fyrir um það, hver tilgangurinn er með þessu frv. umfram kerfisbreytinguna. En tilgangurinn er að moka fjármunum í ríkissjóð langt umfram það, sem ætlað er að gefa til baka. Hv. 5. þm. Norðurl. e. minntist á það hér áðan, að tekjuskattslækkunin væri raunverulega ekki nema 1700 millj., ef um það væri að ræða, að skattvísitalan væri í samræmi við tekjuhækkun á milli ára, eins og oftast hefur verið. En skattvísitalan hefur verið ákveðin, og það er áreiðanlegt, að hæstv. fjmrh. ætlar sér ekki að breyta henni. Þess vegna er ekki um annað að ræða í þessu dæmi heldur en 2700 millj. Og það er rétt, að menn geri sér ljóst, að raunverulega hefði hæstv. fjmrh. með þessu, að ákveða skattvísitöluna 154 í stað 166, haft einn milljarð af skattborgurunum umfram það, sem réttlætanlegt er. En þetta frv. á sína sögu, eins og kunnugt er og kynnt hefur verið. Það er sagt, að það sé byggt á samkomulagi við launþegasamtökin. Launþegasamtökin hafi óskað eftir kerfisbreytingu í skattamálum. Launþegasamtökin hafa stunið undan skattabyrðinni eins og aðrir landsmenn. Í Reykholti s.l. sumar var stefnan mörkuð af launþegasamtökunum. Skattabyrðin hefur alltaf verið að þyngjast, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Það er eðlilegt, að launþegarnir, sem gerðu sér í fyrstu háar vonir um þessa hæstv. ríkisstj., vilji nú fylgja fast eftir að fá skattbreytingu og skattalækkanir. En forustumenn launþeganna höfðu ekki aðstöðu til á Loftleiðahótelinu að skyggnast inn í leyndardóma fjármálanna, og þess vegna er hætt við, að þeir hafi látið blekkjast af hæstv. fjmrh., þegar þeir féllust á 5% söluskattshækkun fyrir þá tekjuskattslækkun, sem þeim var gefinn kostur á. Það er eðlilegt, að um þessi mál sé rætt, og það er nauðsynlegt fyrir hv. alþm. að gera sér glögga grein fyrir stöðu ríkissjóðs og fyrir því, hvað ríkisstj. ætlar í rauninni að innheimta og leggja í nýjum sköttum á skattborgarana og hvað það er, sem hún ætlar sér að gefa til baka. Það má merkilegt heita, að hæstv. ríkisstj. skuli endilega þurfa á hverju ári að auka álögur á fólkið í landinu. Þessi hæstv. ríkisstj. tók við góðu búi á miðju ári 1971, eins og kunnugt er, og enginn efast um, að svo hafi verið, eftir að hæstv. forsrh. gaf skriflegt vottorð þar um í sölum Alþ. haustið 1971. Hæstv. forsrh. sagði, að eftir athugun á þjóðarbúinu og stöðu atvinnuveganna hefði ríkisstj. talið sér fært að lofa 20% kaupmáttaraukningu á tveimur árum, styttingu vinnuvikunnar og ýmsum öðrum fríðindum launþegum til handa. Góðæri hefur verið, síðan hæstv. ríkisstj. komst til valda. Þess vegna hefði verið eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hefði staðið við þau loforð, sem gefin voru í upphafi valdaferils hennar. En það er nú flestum ljóst, að hæstv. ríkisstj, hefur brugðist þeim loforðum, sem hún hefur gefið. Nú er það svo, að þegar menn hittast og taka tal saman, ef annar hefur verið stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., þá er gjarnan að því spurt: Ert þú enn þá stuðningsmaður ríkisstj.? - Og sumir segja: Já, ég er það enn þá. - Aðrir segja eins og hv. þm, Bjarni Guðnason: Nei, það er ég ekki. - Það er enginn vafi á því, að nú er svo komið, að hæstv. ríkisstj. verður að gera sér grein fyrir því, að hún er að missa það fylgi, sem hún hefur haft í landinu. Þjóðin treystir ekki þessari ríkisstj. lengur, vegna þess að hún hefur brugðist þeim loforðum, sem hún hefur gefið, og vegna þess, að í því stjórnleysi, sem nú ríkir í landinu, er beinlínís háski á ferðum. Ég tel rétt, að það sé athugað rækilega, hversu mikið ríkisstj. þarf raunverulega að innheimta, ef það verður sett í lög að gefa eftir 2700 millj. af tekjuskatti, miðað við þá skattvísitölu, sem nú hefur verið ákveðið, og miðað við þær 650 sem ríkisstj. telur nauðsynlegt að taka með í reikninginn til bóta fyrir þá, sem ekki hafa greitt tekjuskatt. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir þessu. Ég get sagt eins og einhver sagði hér áðan: Það er sjálfsagt að hafa allan fyrirvara á slíkum dæmum. Þau eru vitanlega til endurskoðunar. En ég vil benda á, að í fjárl. fyrir árið 1974 er áætlað, að kauphækkun milli áranna 1972 og 1973 hafi verið 26%. En raunveruleg hækkun mun hafa verið 32 eða allt upp í 34%. Ég reikna aðeins með 32%. Þá er hækkun frá því, sem áætlað var, 23%. Tekjuskattur einstaklinga í fjárl. 1974 er áætlaður 5806 millj. kr. 23% hækkun gefur 1335 millj. kr., sem tekjuskatturinn ætti að hækka samkv. þessum útreikningi umfram það, sem hann er áætlaður í fjárl. Innflutningur mun verða mikill á árinu, því að það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í gær, að kaupæði hefur gripið fólkið. Flestir búast við gengislækkun og hækkuðu vöruverði og flýta sér því að kaupa það, sem talið er þörf á að eignast, ef mögulegt er að útvega fjármagn til þess. Hækkun erlendis hefur vitanlega mikið að segja auk innlendra ráðstafana til hækkana, en það má segja, að hæstv. ríkisstj. hafi gert ýmsar ráðstafanir til þess að hækka vöruverð og þjónustu innanlands. Má gera ráð fyrir a.m.k. 25% aukningu á innflutningi á þessu ári umfram það, sem áætlað er í fjárl. Í fjárl. eru innflutningstollar áætlaðir 8514 millj. kr. og 880 þús. 25% aukning á tollum gerir 2128 millj. 720 þús. kr. Söluskattur í fjárl., sem rennur til ríkissjóðs, er áætlaður 6702 millj. kr. Var reiknað með, að hvert stig gæfi til ríkissjóðs 609 millj. kr. Verður því mikill tekjuauki af 11% söluskattinum umfram það, sem áætlað var, þegar fjárlög voru samþ., hvort sem söluskattsstigið er áætlað gefa 800 millj. eða 900 millj., eins og hv. þm. Bjarni Guðnason sagði hér áðan. Ef óðaverðbólgan heldur áfram, er mjög líklegt, að söluskattsstigið gefi a.m.k. 900 millj. En sé söluskattsstigið reiknað á 800 millj., eins og gert er í þessum dæmum, verður tekjuaukning 4000 millj. kr. á ársgrundvelli. Launaskattur er áætlaður á fjárl. 1200 millj. kr., og er þar tekið með 2.5% gjaldið. Launahækkunin milli ára mun hafa verið, eins og áður er sagt, 32% í stað 26%, og gefur 23% hækkun því 276 millj. kr. á þessum lið, launaskatturinn hækkar um þá upphæð. Ég nefni ekki þá óvæntu hækkun, sem ríkissjóður fær vegna bensínhækkunarinnar, en innflutningsgjald af bensíni og söluskattur munu verða 360 millj. kr. hærri vegna verðhækkunarinnar heldur en áætlað er í fjárl. Þessi upphæð á ekki að ganga til ríkissjóðs, heldur í vegasjóð, sem nú er mjög fjárþurfi, og mörg hundruð millj. kr. mun vanta, til þess að unnt verði að sinna allra nauðsynlegustu verkefnum í vegagerð. Ég tek þess vegna ekki þessa upphæð inn í dæmið sem auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Ef þær upphæðir aðrar, sem ég hef nefnt, eru dregnar saman, verður það allmikil fúlga, sem tekjuaukning ríkissjóðs verður vegna verðbólgunnar umfram það, sem áætlað er í fjárl., auk hinna nýju gjalda, sem fyrirhugað er að lögfesta með þessu frv. Eru það rúmlega 9 milljarðar kr., þessar tölur, sem ég hef nefnt, samanlagt, eða 9150 millj. kr. Ég hef ekki áætlað auknar tekjur af aukinni áfengis- og tóbakssölu, og það eru fleiri tekjuliðir í fjárl., sem ég hef ekki áætlað neina tekjuaukningu af, þó að um aukningu sé vitað. Ég tel rétt að hafa það í varasjóði fyrir auknum útgjöldum, sem ég kann að hafa ekki reiknað með, en ég hef reiknað með stærstu útgjöldum, sem kunna að aukast vegna verðbólgunnar. Ég er sannfærður nm það, að þegar farið er ofan í þetta dæmi, mun mörgum sýnast, að tekjuaukningin verði meiri, jafnvel 10–11 milljarðar. En mér þótti vissara að vera í neðri kantinum í þeirri áætlun, sem ég hef hér gert. Það má auk þess minna á, að það eru ýmsir fleiri tekjuliðir í fjárl., sem hækka, eins og ég áðan nefndi. En ríkissjóður mun að sjálfsögðu verða fyrir auknum útgjöldum umfram það, sem áætlað er í fjárl., vegna hinnar miklu verðbólgu, sem geisar, auk skattkerfisbreytingarinnar, sem fyrirhugað er að lögfesta. Má ætla, að gjöldin aukist mikið, eða um 6550 millj. kr., og verður þá hækkun tekna umfram gjöld 2600 millj. kr. Í tekjuáætluninni er reiknað með 5% söluskatti, sem gæfi 4000 millj. kr., en tekjur umfram gjöld í áætluninni voru, eins og áður segir, 2600 millj. kr. En þá upphæð má draga frá fyrirhuguðum 5% söluskattstekjum, 4000 millj. kr. Mismunur á þessu dæmi verður þá 1400 millj. kr., eða tæplega sú upphæð, sem 2% söluskattur mun gefa. Það er því nægilegt að samþykkja 2% söluskattshækkun til þess að ná þeim tekjum, sem þarf vegna breytinga á skattakerfinu, sé miðað við frv. En við sjálfstæðismenn teljum, að tekjuskattur verði að lækka meira, ef mögulegt er að koma því við, og er það í samræmi við frv. sjálfstæðismanna um skattamál, sem lagt var fram í vetur. Það kemur vissulega til álita, hvort þörf er á að samþykkja nokkra söluskattshækkun, hvort ekki væri eðlilegra nú í verðbólgunni að stefna að því að lækka útgjöld ríkissjóðs og draga úr eyðslu og ríkisútgjöldum vegna þenslu í ríkiskrefinu. Tölur þær, sem ég hef hér nefnt, er sjálfsagt að endurskoða, þótt þær séu byggðar á allnákvæmum áætlunum. Skattrán ríkisstj. hefur orðið mörgum þungt í skauti, bæði einstaklingum og atvinnurekstrinum. Verðhólgustefna ríkisstj. brennir upp gjaldmiðilinn, rýrir kaupmátt launanna og íþyngir atvinnurekstrinum og einstaklingunum. 5% söluskattshækkun gerir atvinnurekstrinum erfiðara fyrir og hækkar allt vöruverð og þjónustu í landinu. Allt efni til iðnaðar hækkar. Samkeppnisaðstaða atvinnuveganna versnar. Iðnaðurinn horfir nú til erfiðra tíma. Fyrir landbúnaðinn er hár söluskattur mjög óþægilegur og kostnaðarsamur. Ein dráttarvél til heimilisþarfa hækkar um nálægt 30 þús. kr. við 5% söluskattshækkun. Allar vélar, varahlutir, viðgerðir o.fl. hækka við söluskattsaukninguna. Sjávarútvegur, samgöngur og allar atvinnugreinar verða að taka á sig nýjar byrðar með fyrirhugaðri söluskattshækkun. Söluskatturinn fer út í verðlagið og hækkar vöruverðið og öll þjónustustörf. Hér geisar óðaverðbólga. Það er öllum ljóst nema e. t. v. hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. kyndir undir og hangir í valdastólunum án þess að stjórna. Hún situr aðgerðalaus og horfir á, hvernig efnahagsmálin fara úr skorðum og atvinnuvegunum er ógnað í verðbólguflóðinu. Ríkisstj. virðist ekki hugsa um atvinnuvegina eða lífskjör almennings í landinu. Hún bætir stöðugt auknum byrðum á almenning og atvinnuvegina. Þetta frv. boðar hækkun launaskatts. Hefur Félag ísl. iðnrekenda mótmælt launaskattshækkuninni kröftuglega. Þegar söluskatturinn hækkar stöðugt, er ekki sanngjarnt að ætlast til, að hann verði innheimtur að kostnaðarlausu. Innheimtunni fylgir kostnaður og aukin ábyrgð með hækkuðu gjaldi. Þegar skatturinn var greiddur ársfjórðungslega til ríkissjóðs, höfðu fyrirtækin skattinn í rekstrinum um þriggja mánaða skeið. Var það nokkurs virði og sparaði vaxtagreiðslur af rekstrarfé. Nú er ekki um það að ræða, eftir að skattinum er skilað mánaðarlega. Ábyrgðin er mikil, sem fylgir innheimtunni, þar sem brot gegn réttum reglum geta varðað allt að 6 ára fangelsi eða 10 millj. kr. sekt, eins og lagt er til að lögfest verði með þessu frv. Það getur ekki verið sanngjarnt að ætlast til, að þjakaðir atvinnuvegir taki að sér að vinna umfangsmikil ábyrgðarstörf án sanngjarnrar þóknunar. Það þarf að breyta frv. á þann veg, að sanngjörn greiðsla komi fyrir innheimtu og skil á söluskattinum. Þjóðin hefur búið við mikið góðæri s.l. 3–4 ár. Aflabrögð hafa verið góð. Útflutningsverð sjávarafurða hefur stöðugt farið hækkandi. En þjóðin hefur ekki notið góðærisins sem skyldi vegna verðbólgunnar. Ríkisstj. lofaði því, að verðhækkanir hér á landi yrðu í samræmi við það, sem gerist í viðskiptalöndum okkar. En alþjóðlegar skýrslur sýna, að verðhækkanir í viðskiptalöndum okkar eru tæplega 1/3 af því, sem gerist hér. Á viðreisnarárunum frá 1960–1971 voru árlegar verðhækkanir til jafnaðar um 10%. Var það nokkru meira en gerðist í mörgum viðskiptalöndum okkar, en var mörg ár nærri því, sem þar var. Á árunum 1967–1968, þegar útflutningstekjur þjóðarinnar lækkuðu um nær 50%, voru gerðar nauðsynlegar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem ollu verðhækkunum á innfluttum vörum. Varð það til þess, að áðurnefnt meðaltal var 10–11 % á 12 ára tímabili. Árið 1972 var 20% verðbólga hér á landi, á s.l. ári 30%, og búist er við, að á árinu 1974 geti verðbólgan orðið 40–45%. Ríkisstj. talar mikið um erlendar verðhækkanir, og ekki skal gert lítið úr þeim. Af þeim geta komið erfiðleikar. En það er staðreynd, að ekki meira en verðhækkananna hefur átt sér stað vegna erlendra áhrifa. 2/3 hækkananna eru því heimatilbúnir. Ríkisstj. hefur ekki valdið verkefnunum og brugðist loforðum og fyrirheitum. Ríkisstj. hefur kallað sig „stjórn hinna vinnandi stétta“ og lofað að auka kaupmátt launa. Hvernig hefur það loforð verið haldið? Hefur ríkisstj. einnig svikið það loforð eins og flest önnur? Hvað segja launþegar um það? Verkamenn sögðu á s.l. hausti, þegar við þá var talað, hvort sem þeir voru á hafnarbakkanum í Reykjavík eða annars staðar á landinu, að þeir væru miklu fjær því nú en áður að geta lifað á 8 stunda vinnu, nú yrðu þeir að vinna 12–14 tíma á dag til þess að hafa fyrir brýnustu nauðsynjum. Þannig fór með kaupmáttaraukninguna, sem ríkisstj. lofaði, þegar hún tók við völdum. Vegna vanefnda ríkisstj. í þessum efnum höfðu launþegar á þessum vetri uppi kröfugerð um meiri kjarabætur en áður og áttu í hörðu stríði við ríkisstj. í marga mánuði. Og enn er ósamið við sjómenn og ýmsar fleiri launastéttir. Á árinu 1973 hækkaði kaupgjald með vísitöluhækkuninni yfir 30%, en í því fólst ekki kjarabót. Verðbólgan tók allt til baka í hækkuðu vöruverði og hækkaðri þjónustu. Menn spyrja nú: Verða kjarabætur að nýgerðum samningum milli atvinnurekenda og launþega? Ekki reikna menn almennt með því. Verðbólguhjólið snýst hraðar en nokkru sinni fyrr. Málin horfðu öðruvísi við á viðreisnarárunum. Þá jókst kaupmáttur launa, þótt árferði væri ekki eins gott og það hefur nú verið. Á 13 mánaða tímabili, frá 1. júní 1970 til 30. júní 1971, jókst kaupmáttur launa um 19.5%. Þetta hefur verið staðfest í opinberum skýrslum og ekki rangt. Sýnir það, að ekki er sama, hvernig á málum er haldið, hvort spyrnt er gegn verðbólgunni eða hvort allt er látið reka á reiðanum, eins og nú virðist vera. Menn óttast, að gengislækkun komi, nema aflabrögð stóraukist og útflutningsverð afurðanna hækki enn meira en orðið er. Almenningur nýtur ekki góðærisins vegna verðbólgunnar, sem grefur undan heilbrigðri atvinnustarfsemi. Hér hefur verið minnst á launþegana, sem kvarta undan vanefndum ríkisstj. vegna minnkandi kaupmáttar launa, þótt krónunum fjölgi. Í góðærinu ættu atvinnuvegirnir að eflast. Forustumenn vinnuveitenda hafa talað og lýst því yfir, að atvinnuvegirnir gætu ekki veitt grunnkaupshækkanir þrátt fyrir góðærið. Eigi að síður var samið um talsverðar grunnkaupshækkanir. Að loknum samningum létu samningamenn frá báðum aðilum í ljós ótta um, að samningarnir mundu ýta undir verðhækkanir, sem gætu leitt til gengisbreytingar. Forustumenn iðnaðarins í flestum greinum hafa talað og lýst áhyggjum sínum. Forustumenn annarra atvinnuvega hafa tekið í sama streng. í landbúnaðinum hefur verið góðæri síðustu 4 ár. Árið 1970 hækkuðu tekjur bænda um 40%, árin 1971, 1972 og 1973 hefur afkoma landbúnaðarins verið sæmileg, en ekki eins góð og ætla mætti í góðærinu vegna verðbólgunnar og stöðugt hækkandi rekstrarvara. Alltaf hefur vantað nokkuð á, að bændur fái tekjur í samræmi við aðrar stéttir. Eftir 1960 batnaði hlutur bændanna með breyttri landbúnaðarlöggjöf. Þá var tekið í lög að ábyrgjast verð útfluttra landbúnaðarvara, og hefur það tryggt bændum miklu betri kjör en áður var. Árferði var gott frá 1960–1965, og hættu bændur hag sinn mjög á þeim árum. Þeir hyggðu upp íbúðarhús, peningshús og ræktuðu meira en nokkru sinni fyrr. Þeir tóku tæknina og vélarnar í þjónustu sína í mjög ríkum mæli. Árið 1964 höfðu tekjur bænda hækkað mikið frá því, sem áður var, og voru það ár 84.3%, miðað við þær tekjur, sem aðrar stéttir, iðnaðarmenn, verkamenn og sjómenn, höfðu það ár. 1965 voru tekjur bænda 86.2% af tekjum áðurnefndra stétta. Á kal- og harðindaárunum lækkaði tekjuhlutfallið og var árið 1970 76.8%, en 1972 nokkru meira, 78.9%. Hvert tekjuhlutfall bænda var 1973, liggur ekki enn fyrir. Óvíst er, að það hafi hækkað frá því 1972. Mikið vantar á, að bændur hafi náð því tekjuhlutfalli, sem var í góðærinu 1965. Er það ekki bændum eða forustumönnum þeirra að kenna, heldur því stjórnarfari, sem allir þjóðfélagsþegnar búa við og gjalda fyrir. Það er verðbólgunni að kenna. Ríkisstj. virðist vera rúin öllu trausti. Eigi að síður ætla ráðh. að sitja í stólunum án þess að stjórna, vera aðgerðalausir, meðan verðbólguhjólið snýst með auknum hraða. Það er þjóðarnauðsyn að efna sem fyrst til alþingiskosninga og mynda starfhæfa ríkisstj., sem styðst við ríflegan þingmeirihluta og hefur getu og vilja til þess að rétta við það, sem nú er úr skorðum gengið. Þjóðarhag verður ekki þjónað, nema það verði gert sem allra fyrst. Eins og ég áðan sagði, er það reikningsdæmi, sem ég las hér upp, til endurskoðunar. Ég kemst að þeirri niðurstöðu, að þótt frv. verði ekkert breytt, sé ríflegt að samþykkja 2% söluskattshækkun. Ég tel einnig, að það sé vel til athugunar, hvort ekki beri að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, draga úr eyðslunni og þenslunni í ríkiskerfinu. Hv. fjhn. þessarar d., sem fær frv. til athugunar, hlýtur að endurskoða frv. og öll þau gögn, sem fyrir liggja. Og það er nauðsynlegt að komast að raunhæfri niðurstöðu í þessu máli. Það er engin meining í því að leggja hærri álögur á þjóðina en nauðsyn ber til. Og það er vitanlega algerlega rangtúlkað, þegar sagt er, að það sé móðgun við launþegastéttirnar, Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin, að samþykkja ekki þetta frv. algerlega óbreytt. Við skulum vera sammála um, að launþegastéttirnar vilji fá þessa kerfisbreytingu. En við getum einnig verið sammála um, að launþegastéttirnar vilja helst fá þessa breytingu án þess, að söluskatturinn eða aðrar álögur verði auknar á alþýðu manna.