Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er óskuðu samninganefndir Sjómannasambands íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna eftir því í mars s. l., að ríkisstj. skipaði n. undir forustu Þjóðhagsstofnunarinnar til að endurskoða gildandi lög og reglur um sjóði sjávarútvegsins, auk þess sem samhengi milli sjóðanna og skiptaverð sjávarafla og þar með aflahluta áhafna yrði tekið til rækilegrar endurskoðunar. Ríkisstj. fagnaði þessum tilmælum, og skipaði ég s. l. vor menn í umrædda nefnd samkv. tilnefningum Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands, Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Alþýðusambands Austfjarða og Alþýðusambands Vestfjarða, en hagrannsóknastjóri var skipaður formaður nefndarinnar. Hlutverk n., auk fyrrgreinds verkefnis, var að gera grein fyrir hugsanlegum samræmdum breytingum á starfsemi sjóðanna og gildandi hlutaskiptareglum. N. hefur lokið störfum og sent frá sér ítarlega skýrslu ásamt viðaukum og er þar gerð grein fyrir margvíslegum athugunum sem Þjóðhagsstofnun hefur unnið fyrir n. Vil ég þakka öllum þeim, sem hlut eiga í hinu mikla starfi sem liggur að baki skýrslunnar, og þá alveg sérstaklega Jóni Sigurðssyni hagrannsóknastjóra. Umrædd skýrsla hefur verið afhent öllum þm. og mun ég því ekki fjölyrða um hana nú, en vitna í bréf n. frá 19. f. m. og till. um sérstakt samkomulag aðila fyrir hönd sjómanna og útvegsmanna um breytingar á kjarasamningum í framhaldi af breytingum á lögum um útflutningsgjöld og sjóði sjávarútvegsins. Forsenda þessa samkomulags var yfirlýsing ríkisstj. um breytingar á lögum um útflutningsgjöld og sjóði sjávarútvegsins. Ríkisstj. hefur gefið út slíka yfirlýsingu og jafnframt óskað þess að n. starfi áfram til að auðvelda framgang þessa flókna máls. Í framhaldi af því, sem ég hef sagt, leyfi ég mér að leggja fram þetta frv. til l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum sem er óbreytt drög tillagna n. um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti, að viðbættu ákvæði til bráðabirgða, sem sett er til leiðréttingar á villu í lögum um Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Með frv. þessu eru öll ákvæði um útflutningsgjöld af sjávarafurðum numin úr núgildandi lögum og felld í ein lög, en frv. gerir ráð fyrir að lagt verði eitt útflutningsgjald á sjávarafurðir, þ. e. 6% af fob.- verði þeirra. Undantekningar frá þessari reglu eru selafurðir, en útflutningsgjald greiðist ekki af þeim, og sama gildir um niðursoðnar og niðurlagðar afurðir og söltuð grásleppuhrogn, en samkv. 6. gr. l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins eru þessar afurðir undanþegnar almennum ákvæðum um útflutningsgjöld í fimm ár frá árinu 1972 að telja, en mynda þess í stað sérstakan sjóð til eflingar lagmetisiðnaðinum. Þegar þessi tími er liðinn er reiknað með því að þessi gjöld renni til Iðnlánasjóðs. Um þessi ákvæði eru auðvitað mjög skiptar skoðanir, og að mínum dómi var rangt að skilja þessa starfsemi frá sjávarútvegi. Það er ákaflega erfitt í framkvæmd að undanþiggja lagmetisiðnaðinn öllum útflutningsgjöldum, en það er ekki hægt að öllu leyti í framkvæmd að undanþiggja hann frá því að njóta þessara sjóða. Því er álit þessarar sjóðanefndar að mínum dómi réttlátt. En það er erfitt að breyta þessari ákvörðun, þó að eftir séu tvö ár í sambandi við framlagið til Lagmetisstofnunarinnar. Hins vegar tel ég rétt að það verði athugað nánar og þó alveg sérstaklega að þeir, sem ekkert greiða til þessara sjóða, eigi þar af leiðandi ekkert að fá frá þeim. Eins og kunnugt er hafa útflutningsgjöld verið mjög mishá af hinum ýmsu afurðum. Með þessu frv. eru gjaldskylduákvæðin samræmd og undanþágur og ívilnanir einstakra afurða felldar niður og í staðinn sett ein almenn regla varðandi afurðir. Samkv. 3. gr. frv. er lagt til að sjútvrh. sé heimilt að lækka útflutningsgjaldið um allt að 0.3% fyrir hvert 1% sem hlutfall hráefniskostnaðar er lægra en 30% af fob.-verði hinnar útfluttu vöru, enda sanni útflytjandi að hráefniskostnaður sé lægri. Þó skal útflutningsgjald aldrei vera lægra en 1% af fob.-verði. Með frv. þessu er Olíusjóður fiskiskipa lagður niður, sömuleiðis sérstakt síldargjald. Aflatryggingasjóður mun starfa áfram með svipuðum tekjum, en Tryggingasjóður fiskiskipa er skertur um nálægt helming frá gildandi gjaldskrá útflutningsgjalda og verða greiðslur iðgjaldsstyrkja því skertar að sama skapi. Þá er gert ráð fyrir að tekjur af útflutningsgjöldum til Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs verði sameinaðar, en ákveðnu hlutfalli af þeim tekjum verði varið til styrkveitinga, rannsókna, tilrauna og markaðseflingar. Samkvæmt 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að innheimta útflutningsgjaldsins verði í höndum ríkissjóðs, eins og verið hefur, og skilgreind skipting gjaldsins. Er miðað við áætlun um útflutningsverðmæti sjávarafurða á ári. Miðað við að gengi og verðlag í okt. 1915 er áætlað að skipting tekna af 6% útflutningsgjaldinu verði með eftirfarandi hætti, og til hliðsjónar fylgja tölur um tekjur samkv. núgildandi reglum í aths. með frv. Það er gert ráð fyrir því, að af þessu gjaldi fari 22% til almennu deildar Aflatryggingasjóðs og muni nema um 500 millj. kr., en miðað við núgildandi reglur er þetta 7.7% og þá áætlaðar 461 millj. Áhafnadeild er ætlað að fá 26% eða 590 millj., en hefur nú 9.3%, 554 millj. Tryggingasjóði fiskiskipa er ætlað að fá 27% af tekjunum, sem eru áætluð 613 millj. kr., en hann hefur nú 19.8% eða 1182 millj. kr. Fiskveiðasjóði og Fiskimálasjóði er ætlað að fá 21.9% samtals eða 497 millj. kr. Þar af eru 0.9% til styrkveitinga til rannsókna, tilrauna og markaðseflingar, eða um 20 millj. kr. Miðað við núgildandi reglur hafa þessir sjóðir 8.4% eða 497 millj. kr. Þeir fá eiginlega alveg það sama og er í núgildandi reglum. Til sjávarrannsókna og Framleiðslueftirlits sjávarafurða eru áætlaðar samkv. þessu frv. 2.3% eða 53 millj. kr., en er núna 62 millj. kr. Til samtaka sjómanna og útvegsmanna er áætlað 0.8% eða 18 millj. kr., en er í núgildandi reglum 0.2% eða 13 millj. kr. Hins vegar eru till. uppi um það að skiptingin á því, sem samtök sjómanna fá eða launþega, renni eingöngu til Sjómannasambandsins, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Alþýðusambands Austfjarða og Alþýðusambands Vestfjarða, en ekki til Alþýðusambands Íslands. Það er sameiginleg till. fulltrúa aðildarfélaga sjómanna að þessi breyting verði gerð með þessum hætti. Þá er lagt til að Olíusjóður verði lagður niður, en miðað við núgildandi reglur hefur hann einn fengið 53.6% af heildarútflutningssjóðsgjaldi, sem nemur 3196 millj. kr. Olíusjóðurinn er því langstærsta og veigamesta breytingin og róttækasta breytingin. En þar fylgir að með því að leggja Olíusjóð niður, þótt fiskverð hækkaði verulega, mundi það raska mjög verulega hlutfalli á milli útgerðar og sjómanna. Því hefur þetta mál verið rætt mjög ítarlega í sjóðanefndinni, og allir aðilar viðurkenna að hér þurfi að gera breytingu á þann veg að sjómenn eða launþegar taki á einhvern hátt þátt í því að útgerðin tekur á sig þennan útgjaldakostnað allan. Þeir leggja, bæði fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, áherslu á að þeir fái sérstaka aðild að ákvörðun verðlagsnefndar á olíuverði til íslenskra fiskiskipa, en eins og nú er eiga þessir aðilar ekki aðild að verðlagsnefndinni. Ég hef rætt þessa ósk við hæstv. viðskrh. eða komið henni á framfæri, og ég vil taka það fram að ég tel eðlilegt og sjálfsagt að fulltrúar útvegsmanna og sjómanna fái aðild að verðlagsnefnd, þegar tekin er til athugunar og ákvörðunar tillaga um olíuverð til íslenskra fiskiskipa. Nm. eru sammála um að vegna þeirra breytinga, sem till. eru gerðar um, þurfi að taka afstöðu í samningum til allra hlutaskipta- og aflaverðlaunaákvæða kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna, bæði þeirra, sem nú eru lausir, og annarra. Annað kemur auðvitað ekki til greina, sjómönnum verði ekki mismunað á þann hátt. Hins vegar greinir sérstaklega fulltrúa sjómanna á um það, hvaða leið eigi að fara, hvort eigi að taka inn sérstakan lið vegna breytingarinnar á Olíusjóðnum, sérstakan olíufrádrátt. Það hefur helst verið till. fulltrúa Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, en aftur fulltrúar undirmanna hafa verið á þeirri skoðun að breyta fremur hlutaskiptaákvæðum. En þetta eru mál sem aðilar vinnumarkaðarins verða að koma sér saman um. Þegar n. lauk sínum störfum, sendi hún sitt nál. til mín sem sjútvrh. og óskaði jafnframt eftir yfirlýsingu ríkisstj. um það, að hún beitti sér fyrir því að hraða afgreiðslu þessa máls. Við töldum rétt að n. starfaði áfram á meðan verið er að vinna að kjarasamningum, og nú fyrir tveimur dögum náðist það samkomulag, að Sjómannasamband Íslands, Alþýðusamband Vestfjarða, Alþýðusamband Austurlands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fyrir hönd sjómanna og Landssamband ísl. útvegsmanna og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda fyrir hönd útvegsmanna gera með sér samkomulag um eftirfarandi greind atriði: „1. Þar sem ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni beita sér fyrir setningu laga og reglugerða í samræmi við till. og ábendingar tillögunefndar um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti, lýsa aðilar því yfir að þeir munu gera þá samninga sín á milli, sem nú eru lausir um kjör sjómanna, á grundvelli till. og ábendinga sem fram koma í skýrslu n., dags. 19. jan. 1976. 2. Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir munu beita sér fyrir því að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir. 3. Aðilar þessa samkomulags gera ráð fyrir að ríkisstj. láti fara fram sérstaka athugun á kjörum áhafna og afkomu útgerðar á stærri togurum, þ. e. 500 brúttólestir og yfir, við þessar breytingar. Athugun þessi verði gerð í samráði við samtök sjómanna og útvegsmanna og fulltrúa þeirra byggðarlaga, sem sérstakra hagsmuna eiga að gæta, með það fyrir augum að tryggja atvinnu sjómanna og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja á þessum stöðum sbr. og bréf sjútvrn. til Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, dags. 3. júlí 1975.“ Undir þetta bréf rita fulltrúar þessara samtaka allra. Önnur höfuðbreytingin með þessu frv. er framlagið til Tryggingasjóðs fiskiskipa. Sjóðanefndin leggur til að tekjur sjóðsins verði skertar um nálega helming og verði um 600 millj. kr. á ári, greiðslur verði skertar þannig að tekjur nægi fyrir gjöldum. Til þess þarf að skerða greiðslureglur um meira en helming, þar sem útgjöld vegna ársins 1976 mundu að óbreyttum greiðslureglum nema um 1700 millj. kr. Við samdrátt í veltu Tryggingasjóðs kemur upp vandamál sem felst í skuld sjóðsins vegna fyrra árs. Sjóðurinn hefur frá upphafi verið rekinn þannig, að liðlega helmingur af tekjum hans hvert ár hefur verið notaður til greiðslu iðgjalda ársins á undan og í árslok hefur jafnan verið í skuld liðlega helmingur af iðgjöldum ársins. Þetta mætti orða svo, að sjóðurinn hafi jafnan velt á undan sér skuld að upphæð um helming ársveltu. Skuld sjóðsins við tryggingafélög í árslok 1975 er áætluð um 600 millj. kr. af um 1500 millj. kr. greiðslum vegna ársins 1975. Þar við bætist yfirdráttur í Seðlabanka, 84 millj. kr. Á móti þessu mun sjóðurinn fá sinn hlut í útflutningsgjöldum af birgðum sjávarvöru í árslok 1975, lauslega áætlað um 200 millj. kr. Þegar það hefur verið dregið frá er skuld sjóðsins tæplega 500 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að sjóðurinn njóti tekna vegna framleiðslu í jan. 1976 og til miðs febrúar, því að það var framlengt, og greiði iðgjöld fyrir þennan 11/2 mánuð á þessu ári með sama hætti og áður. Á því verður áreiðanlega halli, líklega á milli 50 og 100 millj. kr., sennilega um 100 millj. kr. Þegar sá halli er tekinn með, þá getur skuld sjóðsins að frádregnum óinnheimtum tekjum orðið nálægt 550–600 millj. kr. eða svipuð upphæð og ráðgerðar árstekjur í þessu frv. Verði till. n. fylgt og engar sérstakar ráðstafanir gerðar til að mæta greiðslubyrði sjóðsins er útlit fyrir að greiðsludráttur hans lengist skyndilega úr nálega 6 mánuðum í 12 mánuði. Þetta er afar fráhrindandi útlit og fær auðvitað engan veginn staðist. Sjóðanefndin bendir á nauðsyn þess, að Tryggingasjóður geri fyrir hönd ríkisstj. sérstakt samkomulag við tryggingafélögin um endanlegt uppgjör iðgjaldastyrkja vegna ársins 1975 og til 15. febr. á þessu ári. Enn fremur segir í nál. að fulltrúar útvegsmanna leggi sérstaka áherslu á þetta atriði og bendi á að reynst geti nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir á umþóttunartíma til þess að greiða fyrir breytingum sem feli í sér röskun á fyrirkomulagi sem staðið hefur lengi. Í áliti sjóðanefndarinnar felst þannig óbeinlínis ábending um að með einhverjum hætti þurfi að útvega fjármagn til að laga stöðu sjóðsins svo að breytingin verði möguleg, enda virðist ekki unnt að gera samkomulag við tryggingafélögin um greiðslu eftirstöðva iðgjaldsstyrkja frá árinu 1975 nema tryggt sé fjármagn til að standa við slíkt samkomulag. Það fer ekki á milli mála að þessi skuldbinding hvílir á ríkissjóði, að gera upp iðgjaldastyrkina til þess tíma að nýjar reglur ganga í gildi. Sjútvrn. hefur árlega ákveðið snemma á hverju ári með hvaða hætti iðgjöld skuli greidd úr iðgjaldasjóði og því hvílir sú skuldbinding á ríkisstj. að gera upp við tryggingafélögin samkv. þeim yfirlýsingum. Nú kunna einhverjir að spyrja: Hvernig stendur á því að þessi mikli halli er á vátryggingunum? Er þetta nýtt fyrirbrigði eða hefur þetta verið frá því að þessi starfræksla hófst? Það má segja að þegar núgildandi fyrirkomulag var tekið upp, þá tók það gildi 1. ágúst það ár sem það var sett á hvað snertir tekjur til sjóðsins, en hins vegar voru lögð á sjóðinn útgjöld frá 1. jan. það ár, m. ö. o. að sjóðurinn byrjaði starfrækslu sína með því að taka skuldbindingar 7 mánuði áður en var farið að afla tekna til hans. Það hefur leikið á 6–9 mánuðum sem sjóðurinn hefur verið eftir með greiðslur allan þann tíma sem hann hefur starfað, og þrátt fyrir það að varið var 100 millj. kr. af gengishagnaði við síðustu gengisbreytingu, þá er nú staða sjóðsins með þessum hætti. Þetta vandamál verður ríkisvaldið að taka á sig. Hvernig það verður leyst get ég ekki fullyrt á þessari stundu, en það verður að leysa það á þann hátt að tryggingafélögin fá með eðlilegum hætti þessar greiðslur, en þær bitni ekki á þeim hluta sem verður framvegis, ef þessi frv. verða að lögum, ráðstafað til sjóðsins. Enn fremur er nauðsyn við þessa kerfisbreytingu að gera þá breytingu, að tekinn verði ákveðinn hundraðshluti af fiskverði og þá af bönkum hverju sinni til þess að greiða inn á reikninga viðkomandi skips hjá vátryggingafélögunum, því að ef það verður ekki gert, þá er hætta á því að þá myndist strax sá hali að það verði stöðvun hjá skipum þegar þau þurfa að fara í tjónaviðgerðir. Mér er kunnugt um það, að bæði fulltrúar útvegsins og fulltrúar sjómanna hafa mikinn hug á því að þetta fyrirkomulag verði tekið upp og ef til kemur, sem ég býst við, þurfi að leita aðstoðar ríkisvaldsins og þá sennilega Alþingis til þess að taka upp þetta nýja form. En það er í sjálfu sér laust við þetta frv. sem hér liggur fyrir, en þó í beinum og óbeinum tengslum við það. Með þessu frv. er lagt til að færðir verði 4 milljarðar kr. úr fjárráðstöfun sjóða sjávarútvegsins yfir í fiskverð til sjómanna og útvegsmanna, og er gert ráð fyrir að ákvæði frv. taki til útflutnings sjávarafurða sem framleiddar verða eftir 15. febr. Ég taldi rétt að dreifa öllum þeim gögnum, sem sjóðanefndin vann að, í fyrsta lagi til nm. í sjútvn. beggja d. og til allra alþm., til þess að þeir gætu kynnt sér þessi mál áður en frv. kæmi inn á Alþ. Enn fremur hafa sjútvn. beggja d. haldið fund með fulltrúum sjóðanefndarinnar til þess að spyrja þá um nál. Þess vegna má segja, að áður en þetta frv. kemur til umr. hér á hv. Alþ. og í þessari hv. þd. hafi verið búið að kynna málið rækilega fyrir öllum alþm. sem hafa fengið öll þessi gögn í hendurnar, og sömuleiðis hafa sjútvn. beggja d. unnið að málinu, svo að það ætti að vera tryggt að málið fái fljóta afgreiðslu í gegnum þingið. Ég vænti þess, að hv. sjútvn. haldi fljótt fund um málið og afgreiði það og helst sameiginlegan fund með sjútvn. hv. Ed. En ég tek það fram, að það er forsenda þessa máls að samningar náist á milli aðila vinnumarkaðarins um þessa róttæku breytingu, því að náist þeir ekki, þá er auðvitað með samþykkt þessa frv. séð að útgerðin heldur ekki áfram. Þess vegna er það forsenda þess, að þessi breyting verði gerð, að aðilar vinnumarkaðarins nái samkomulagi. En það er hvergi með flutningi þessa frv. gripið inn í þá samninga, enda er það mál sem þessir aðilar eiga að koma sér saman um. Ég vona það, að þótt nú séu uppi nokkuð skiptar skoðanir og þá einkum meðal aðildarfélaga sjómanna um hvaða leiðir eigi að fara í þessum efnum, þá náist samkomulag þó að nú sé orðið skammt til stefnu. En þrátt fyrir það tel ég að Alþ. eigi og þurfi að hraða þessu máli. Þetta er mjög merkt og mikilvægt samkomulagsmál á milli sjómanna og útvegsmanna. Það eru gerðar hér veigamiklar breytingar sem mikið hefur verið talað um, og það er vilji þessara aðila að gera þessar breytingar. Þá finnst mér auðvitað að Alþ. geti ekki annað en stutt að því að þær breytingar nái fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Forseti. Eins og fram hefur komið í máli hæstv. ráðh. er hér um býsna stórt mál að ræða, yfirgripsmikið mál, og þær breytingar á gildandi lagaákvæðum, sem gert er ráð fyrir að gerðar verði, eru byggðar á till. sem sérstök n. hefur unnið að og hún hefur gert grein fyrir í alllöngu nál. Það má segja að þessar breytingar feli í sér að lækka eigi framlög til sjóðakerfisins, sem nú er í gildi, um 4 millj. kr., eins og kemur fram í grg. frv., en nú er talið að heildarframlag til þessa sjóðakerfis, miðað við áætlanir fyrir yfirstandandi ár, geti orðið eftir gildandi lögum tæpir 9 milljarðar eða 8.9 milljarðar kr. Hér er sem sagt um það að ræða að minnka mjög verulega framlög til þessa sjóðakerfis sem byggt hefur verið upp nú á síðustu árum. Ég tel að það sé stefnt í rétta átt með þessu frv. og einnig frv. varðandi Stofnfjársjóð fiskiskipa. Hér er verið að draga úr hinum gífurlegu framlögum til sjóðanna. En þó verður að segja það, að hér er aðeins um áfanga að ræða að því marki sem væntanlega er stefnt að, að leggja þetta sjóðakerfi niður að langmestu leyti, þannig að eftir standi aðeins lítið af þessu sjóðakerfi, enda hygg ég að það hafi verið það sjónarmið sem fram kom hjá a. m. k. flestum þeim aðilum sem unnu í sjóðanefndinni að athugun á þessum málum, að það bæri í rauninni að stefna að því að draga miklu meira úr þessu sjóðakerfi en gert er með þessum till., þó að menn væru ekki á það sáttir að taka stærri áfanga en hér er um að ræða í þetta skiptið. Mér er t. d. kunnugt að fulltrúar sjómanna í þessari sjóðanefnd lögðu á það mikla áherslu að Stofnfjársjóður fiskiskipa, en til hans renna um það bil 15% af aflaverðmæti fiskiskipanna, - þeir lögðu mjög mikla áherslu á að framlög til þessa stofnfjársjóðs yrðu lækkuð allmiklu meira en hér er gert ráð fyrir og að það lægi í rauninni fyrir að stefnt væri að því, að það yrði gert þótt síðar yrði. Það er enginn vafi á því, að framlög til þessara sjóða eru orðin svo mikil og þau hafa raskað svo mörgu í rekstri útgerðarfyrirtækja, að undan því verður ekki vikist lengur að draga nokkuð úr þessum framlögum, en eins og kunnugt er hafa þessi framlög verið hækkuð stórkostlega á síðasta ári, - alveg stórkostlega hækkuð á síðasta ári og segja má að þá hafi keyrt úr hófi fram í þessum efnum. En nokkuð hafa þessir sjóðir verið að vefja upp á sig um langan tíma. En það er líka rétt að gera sér grein fyrir því, að þegar þessar ákvarðanir voru teknar á sínum tíma, að ákveða svona mikil framlög til þessara ýmsu sjóða, þá var raunverulega verið af hálfu ríkisvaldsins að setja lög um þessi atriði, þá var verið að hlutast til um að breyta þeim hefðbundnu skiptakjörum sem í gildi voru í kjarasamningum á milli sjómanna og útvegsmanna. Það var verið að ákveða að allmiklu af aflaverðmætinu yrði ráðstafað í ákveðnu skyni, þannig að það kæmi ekki til hlutaskipta og hlutur sjómanna yrði af þeim ástæðum minni en hefði annars orðið. Þótti nauðsynlegt að setja ákvæði um þetta, sérstaklega í sambandi við miklar gengisbreytingar á sínum tíma, og flest þessi stærstu atriði eru komin inn í löggjöfina í sambandi við slíkar breytingar. Þegar síðan er horfið að því að draga úr þessum miklu framlögum til sjóðanna, þá rís að sjálfsögðu aftur upp sá gamli ágreiningur á milli sjómanna og útgerðarmanna hvernig fara skuli með það aflaverðmæti, sem þá kemur út í aflaverðið sjálft, þegar að skiptum kemur. Nú er t. d. gert ráð fyrir því, að verði þessi frumvörp samþykkt til breytinga á gildandi fyrirkomulagi, þá geti fiskverð almennt séð hækkað frá því, sem verið hefur, um um það bil 24%. Sjónarmið útgerðarmanna er að sjálfsögðu það, að þeir vilja þá að ráðstafanir séu gerðar um leið til þess að þetta hækkaða aflaverð lendi til þeirra áfram, eins og verið hefur í gegnum sjóðafyrirkomulagið, en komi ekki til skipta og sjómenn fái ekki aflahlut úr þessari fiskverðshækkun. Hins vegar koma af skiljanlegum ástæðum fram kröfur sjómanna um það, að um leið og þessi formbreyting er gerð, þá fái þeir aflahlut úr þessu hækkandi fiskverði. Það er ljóst af því samkomulagi, sem þó er með margs konar fyrirvörum af hálfu þeirra sem að þessu standa í sjóðanefndinni, að enn hafa þeir ekki komið sér saman til hlítar um það, hvernig skuli fara með þessi mál. Er gert ráð fyrir því að þeir reyni að semja um það í sambandi við almenna kjarasamninga hvernig með skuli fara. Ég tel að það komi fram í sjónarmiði sjómanna að þeir geti fallist á það sem milliveg í þessum efnum að þeir fái ekki úr allri þessari fiskverðshækkun fullan aflahlut eins og um hefur verið samið áður, en gera kröfu um að fá nokkurn hluta. Hvort samningar takast um það eða ekki, skal ég láta ósagt eins og mál standa nú. Ég tók eftir því að ræða hæstv. ráðh. sagði, að það væri beinlínis af hans hálfu forsenda fyrir þessum frv. að samkomulag næðist á milli sjómanna og útgerðarmanna um þessi atriði, því að ef það tækist ekki þá væri ekki hægt að standa að þeim breytingum sem felast í þessum frv. sem hér eru nú á dagskránni. Ég tek undir það með honum, að það er eðlilegt að það séu einmitt fulltrúar sjómanna og útvegsmanna sem geri upp sín á milli við samningsborðið á frjálsan hátt, hvernig með þessi mál skuli fara, þetta hækkaða fiskverð, hvernig því verði skipt á milli aðila. Það er eðlilegt að það sé þeirra mál. Og ég tel að það sé í rauninni framför frá því, sem verið hefur, að ríkisvaldið sé ekki að grípa þarna inn í. Ég er á þeirri skoðun að í meginatriðum sé stefnt í rétta átt með því frv., sem hér er til umr. um útflutningsgjald af sjávarafurðum - í meginatriðum sé stefnt í rétta átt - og einnig með hinu frv. sem er 1. mál á dagskrá. En í frv. eru þó nokkur atriði, sem ég vil minnast á strax við 1. umr. og ég tel að í rauninni komi þessu máli að litlu leyti við og sé heldur hæpið að blanda inn í málið. Það er t. d. gert ráð fyrir því, að lítið framlag, sem verið hefur um langan tíma til Fiskimálasjóðs, verði lagt niður eða öllu heldur að það gangi framvegis til Fiskveiðasjóðs og í sambandi við þetta mál verði í rauninni tekin afstaða til þess að leggja Fiskimálasjóð niður, en fela Fiskveiðasjóði þau störf, sem hann hefur haft með höndum, í krafti þessara tekna sem Fiskimálasjóður hefur haft. Ég er fyrir mitt leyti á móti þessari breytingu og tel að hún eigi ekkert skylt við það mál sem hér er um að ræða. Það hefur verið haldið við þá stefnu, að Fiskveiðasjóður væri hreinn stofnlánasjóður, og hafa valist til stjórnunar á þeim sjóði þeir aðilar sem fyrst og fremst hafa komist þar inn í krafti þess að þeir væru að taka ákvörðun um lánveitingar. En Fiskimálasjóður hefur, þó að hann hafi ekki verið mjög öflugur nú um langa hríð, miklu víðtækari verkefni. Hann hefur aðstöðu til þess að veita styrki til viðbótar við lítil lán sem hann veitir, og hann á að vinna að ýmiss konar tilraunastarfsemi í þágu sjávarútvegsins. Ég tel mjög óheppilegt að blanda þessu hvoru tveggja saman, styrkveitingum og lánveitingum, og hefði því viljað að þetta atriði, sem kemur í rauninni ekkert þeirri meginbreytingu við sem felst í þessu frv., það yrði gerð breyting á því. Þá vil ég einnig segja það, að ljóst er á heildargrg. frá sjóðanefnd að þar er ekki um fullnaðarsamkomulag aðila að ræða eða fastar till. Það eru sterkir fyrirvarar frá hálfu ýmissa þeirra aðila sem í sjóðanefndinni voru. Það er því ekki hægt að líta á allar þær ábendingar og till., eins og það er kallað í nál., sem þannig mótaðar till. að aðilar séu þar alveg bundnir af, enda er mér kunnugt um verulegan ágreining um viss atriði og það er líka viðurkennt í sjálfri aðalgrg. En ég vil vinna að því fyrir mitt leyti að reynt verði að hraða frekar afgreiðslu þessara mála, af því að ég veit að þau snerta mjög þá kjarasamninga sem nú eru í gangi á milli aðila, og ég tel sjálfsagt að það sé reynt að mæta óskum um það efni. Hins vegar er ekki hægt annað en benda á það, að hér er um mjög viðamikið mál að ræða og margþætt mál sem ágreiningur hefur staðið um lengi og stóð ekki síst um þegar þessi lög voru sett, svo að það er full ástæða til þess að sjútvn. gefi sér nokkurn tíma til að athuga einstakar till. í málinu og að málið verði síðan lagt þannig fyrir, eftir að það kemur úr nefndarathugun, að þm. geti áttað sig fyllilega á málinu. En af því að ég hef rætt hér nokkuð saman efni beggja þessara frv. sem hér eiga saman, þá geri ég ekki ráð fyrir að þurfa að eyða neinum tíma í að ræða um fyrsta dagskrármálið þegar það kemur fyrir, en vísa í þeim efnum aðeins til þess sem ég hef sagt um hitt frv., um útflutningsgjald. Ég tel, að frv. bæði stefni í rétta átt, en hef þó fyrirvara um stuðning við ýmis atriði varðandi bæði frv.



Virðulegi forseti. Eins og hæstv. sjútvrh. sagði áðan, hefur þetta mál átt sér nokkurn aðdraganda og þm. verið lengi kunnugt hvað til stóð, og þeir hafa fengið mjög nákvæmar upplýsingar um það sem hér býr að baki. M. a. hafa sjútvn. beggja d. átt fundi með n. þeirri sem samdi þær till. sem frv. þetta grundvallast á, þannig að ég býst við að þm. séu nokkuð vel heima í efni þessa máls og því ætti ekki að geta tekið langan tíma að afgreiða það héðan úr þinginu. Eins og hæstv. ráðh. tók fram, eru frv. þessi bæði, sem eru á dagskrá þessa fundar, byggð á till. n. þeirrar sem hann setti í haust til þess að endurskoða sjóðakerfi sjávarútvegsins. Í þessari n. áttu sæti fulltrúar hagsmunaaðila, m. a. þeir sem nú sitja sitt hvoru megin við samningaborðið. Fullt samkomulag tókst á milli þessara aðila um efnisatriði í nál. sem frv. þetta er byggt á, og ber því að líta svo á að hér sé um samkomulagsatriði milli hagsmunaaðila í sjávarútvegi að ræða. Hér er raunar um að ræða, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., nokkurs konar forsamning að þeim kjarasamningum sem yfir standa. Á þann veg hygg ég að Alþ. verði að líta á þetta mál, og það er mjög varhugavert að gera umtalsverðar breytingar á efni frv. sem þannig er til komið. Að sjálfsögðu ber að athuga einstakar gr. mjög vendilega í meðförum sjútvn., en ég legg áherslu á það, að ég tel mjög varhugavert að breyta mjög út frá efni frv. sem samkomulag hefur orðið um milli hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Þá finnst mér einnig rétt að taka það fram, þó að ég eigi sæti í þeirri n. sem fær þetta mál til meðferðar og geti fjallað um það nánar þar, að ég er meginstefnu þessara frv. samþykkur. Ég var einn af þeim stjórnarandstæðingum sem vöruðu mjög við því á síðasta Alþ. hversu hættulegt væri að byggja upp svo öflugt millífærslukerfi innan sjávarútvegsins, þetta sjóðakerfi væri komið á mjög hættulegt stig og bæri brýna nauðsyn til að taka það til endurskoðunar og reyna að vinda ofan af því aftur. Það er að sjálfsögðu alveg ljóst, að þegar búið er einu sinni að byggja upp jafnöflugt millifærslukerfi í sjávarútveginum og gert hefur verið, þá getur verið nokkrum erfiðleikum háð að afnema það, enda hygg ég að ekki séu allir í útvegi á einu máli um það, að rétt sé að gera það sem hér er verið að gera, þó svo að meiri hl. útvegsmanna og sjómanna sé þeirrar skoðunar. En ég tel að það sé miklu heilbrigðara ástand að hafa ekki slíkt millifærslukerfi í sjávarútvegi heldur en hafa það og vil fyrir mitt leyti stuðla að því að það verði afnumið, m. a. með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Eins og ég sagði áðan, þá þarf að sjálfsögðu að athuga ýmsar gr. þessara frv. beggja nánar í meðförum n., en á þessu stigi málsins get ég lýst mig sammála meginatriðum frv. beggja.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum nú strax við þessa 1. umr. þessara mála gera grein fyrir meginsjónarmiðum mínum til þeirra. Ég tel að þótt formlega eigi að ræða hér annað dagskrármálið, þá sé þetta svo nátengt að það sé í raun og veru sjálfsagt að tala um bæði málin samtímis. Eins og hér hefur komið fram bæði hjá hæstv. sjútvrh. svo og öðrum hv. þm., þá er hér um að ræða, má kannske segja, frv. sem til eru orðin vegna óska bæði frá sjómannasamtökunum og samtökum útvegsmanna um endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Það hefur um nokkurn tíma verið ósk a. m. k. sjómannasamtakanna að hér yrði gerð á breyting og a. m. k. megnið af því sjóðakerfi, sem nú er í gildi, yrði lagt niður, og sú ósk mun einnig hafa verið a. m. k. um nokkurn tíma af hálfu útvegsmanna. Það mun og vera rétt, sem hér hefur verið á minnst, að aðilar, þ. e. a. s. fulltrúar sjómanna og útvegsmanna í þeirri n. sem sjútvrh. tilnefndi á sínum tíma, leggja á það þunga áherslu að þessi frv., sem byggð eru á starfi þeirra og till., fari a. m. k. óbreytt í meginatriðum í gegnum þingið. Er það að sjálfsögðu eðlileg ósk, því að það verður að teljast eðlilegt að í þessu tilviki hafi fulltrúar sjómannasamtakanna og útvegsmanna, sem fjalla um þessi mál, mest um þau að segja. Sem sagt, bæði þessi frv. eru í meginatriðum a. m. k. byggð á till. hinnar svokölluðu sjóðanefndar. Hér er um að ræða að fella niður nokkuð stóran hluta af núverandi sjóðakerfi sjávarútvegsins. Sjálfsagt munu koma fram um það raddir, að þetta skref sé ekki stigið nógu stórt nú, en hér er þó alla vega byrjunin á því, sem allflestir eru, held ég, sammála um, að draga mjög úr þessu sjóðakerfi eins og það hefur verið. Ég er því þeirrar skoðunar, að í meginatriðum sé hér stefnt í rétta átt. Ég hef látið það í ljós áður hér á Alþ., að það bæri að hefjast handa um endurskoðun þessara mála með það sjónarmið í huga að minnka sjóðakerfið og gera það einfaldara í framkvæmd. Vel má vera og líklegt kannske að nokkur atriði komi upp sem menn verði ekki alveg sammála um, þó að meginstefnan sé talin rétt. Ég vil t. d. benda á það, að ég veit ekki betur en það sé skoðun sjómannasamtakanna eða fulltrúa þeirra að hér sé aðeins um að ræða byrjunarskref í þeim áfanga að leggja niður framlag í Stofnfjársjóð fiskiskipa, þannig að hér er um bað að ræða að það er lækkað úr 15% í 10% nú. En það er skoðun sjómannasamtakanna a. m. k. að hér sé aðeins um fyrsta skref að ræða í þessum efnum, framhaldið eigi að vera að þetta verði tekið út, þó að ekki sé talið fært að stíga skrefið stærra í bili. Einnig eru önnur atriði sem sjómannasamtökin annars vegar og útvegsmenn hins vegar eiga eftir að semja um á grundvelli þessara frv. og þá laga, ef samþykkt verða, því að eins og hér hefur komið fram og sjútvrh. tók fram, þá er forsenda þessara frv. sú, að samtök sjómanna og útvegsmanna nái samkomulagi í þeirri kjaradeilu sem nú stendur yfir. Það eru sjálfsagt nokkur veigamikil atriði, sem menn kunna þar um að deila og togast á um, og eitt af þeim atriðum verður sjálfsagt það, að eins og fram hefur komið eru hugmyndir uppi um að taka aftur upp það fyrirkomulag að greiða olíukostnað af óskiptu aflaverðmæti. Það var áratuga barátta sjómannasamtakanna að ná því marki, að sjómenn hættu að greiða útgerðarkostnað, og það er enginn vafi á því, að það verður talsvert togast á um það í þessum samningum hvort innleiða eigi þetta fyrirkomulag aftur. Það er enginn vafi á því, að kröfur sjómanna um endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins hafa verið settar fram í því skyni að sú endurskoðun leiddi af sér hagsbót til handa sjómönnum sjálfum. Á því er sjálfsagt enginn vafi, enda öllum ljóst að það hafa verið óskir og kröfur sjómannasamtakanna að breyting í þessa átt hefði í för með sér bætt kjör sjómönnum til handa. Er talið að þessi breyting, sem hér er um að ræða, lækkun um 4 milljarða í sjóði sjávarútvegsins, geti þýtt um 24% fiskverðshækkun. Og enginn vafi er á því, að sjómenn telja sig eiga að fá nokkuð verulegan hluta til sín úr þeirri hækkun. Aftur á móti er það einnig ljóst, að útvegsmenn eru á annarri skoðun. Um þetta verður að sjálfsögðu togast á í kjarasamningunum og kannske ekki ástæða til þess að ræða það neitt frekar hér. Ég vil sem sagt láta það koma fram strax nú við 1. umr., að ég lít svo á að hér sé stefnt í rétta átt, hér sé verið að stíga fyrsta skrefið og það hljóti að verða áframhald á þessari braut og hljóti að enda með því að a. m. k. verulegur hluti af sjóðakerfi sjávarútvegsins verði lagður niður. Þá verður a. m. k. að mínu viti að hafa það ríkt í huga, að með slíkri breytingu verður að ætlast til þess að sjómenn beri úr býtum nokkuð verulegar kjarabætur í sambandi við breytinguna og fái með henni nokkuð réttan sinn hlut, sem þeir hafa talið að væri ekki eðlilega stór miðað við ástandið eins og það hefur verið. Ég sé ekki ástæðu til, hæstv. forseti, að hafa þessi orð fleiri að sinni. Þó að ég hafi hér lýst samþykki mínu við meginstefnu þessara frv., þá eru að sjálfsögðu í þeim atriði sem ég áskil mér rétt til þess að skoða betur og hugsanlega koma til með að greiða atkv. gegn. En sem sagt, meginstefna þessara frv. er að mínu áliti rétt og átti að geta orðið til þess, ef sæmilega tekst til, að bæta stöðu sjómanna á flotanum, og er vissulega ekki vanþörf á í þeim efnum, a. m. k. á hluta flotans.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Virðulegi forseti. Ég vísa til formála þess er ég flutti í sambandi við frv. til l. um útflutningsgjöld af sjávarafurðum, um leið og ég mæli með frv. því til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa sem hér er til umr. Frv. þetta er samhljóða drögum, sem tillögunefndin um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti gerði, en efni þess er að gjald til Stofnfjársjóðsins lækki og verði 10% af verðlagsráðsverði sjávarafla við heimalandanir, en 16% við landanir erlendis, en nú er gjaldið 15% og 21%. Með frv. þessu er lagt til, að inn í lög um Stofnfjársjóðinn verði sett ákvæði um tekjur sjóðsins, og eru þá öll ákvæði um hann, um tekjur og um ráðstöfun fjár úr honum, felld inn í ein lög, en nú eru tekjuákvæðin í öðrum lögum. Við samþykkt þessa frv. yrðu úr gildi numin öll eldri lög varðandi Stofnfjársjóðinn og þar með öll ákvæði varðandi hann í eldri lögum, en gert er ráð fyrir að ákvæðum þeirra verði breytt frá 16. febr. n. k. Varðandi frekari upplýsingar vísa ég til aths. með frv. og til skýrslu sjóðanefndarinnar, en legg til að frv. verði vísað að lokinni 2. umr. til hv. sjútvn.