Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Þegar gengið var frá l. um viðauka við kreppulánasjóðslögin 1936, um hjálp til handa bæjar- og sveitarfélögum, var gengið út frá því, að ónotað væri af handhafaskuldabréfum þeim, sem gefa mátti út samkv. lögum um kreppulánasjóð frá 1933, nokkuð yfir 1 millj., og að sá afgangur myndi duga til þess að fullnægja lánbeiðnum þeirra sveitar- og bæjarfélaga, sem sæktu um kreppuhjálp. En þegar til kom, var ekki meira eftir af þessum bréfum en 400000 kr. Stafaði þetta fyrst og fremst af því, að lánsheimild sú, sem sjóðurinn hafði samkv. lögum frá 1933, hafði ekki verið notuð að fullu. Í öðru lagi varð þetta sökum þess, að með lögum frá í fyrra var heimilað að greiða nokkra aukakreppuhjálp til bænda, við endanlega uppgerð á óveðtryggðum lánum þeirra. Þegar þetta kom á daginn, var ekki nema um annað tveggja að gera, að fresta framkvæmd laganna, eða gefa út bráðabirgðalög til þess að ráða bót á þessu. Varð það svo úr, að leitað var álits ýmsra þm., sem til náðist, og í samræmi við álit þeirra gefin út bráðabirgðalög þau, sem hér liggja fyrir til umr. Ég vil svo ennfremur geta þess, að ég hefi fengið skýrslu frá þeirri stjórn kreppulánasjóðs, er hafði með höndum lánveitingarnar til bæjar- og sveitarfélaga. Lánveitingunum var skipt í tvo flokka, lán til kaupstaða og lán til sveitarfélaga. Öllum kaupstöðum landsins, að undanteknum Reykjavíkurkaupstað, var veitt úr sjóðnum. Alls voru veitt 2585 þús. kr. lán, sem greidd voru með kreppulánasjóðsbréfum, þar af fengu 82 hreppsfélög 1085 þús. kr., en kaupstaðirnir 1500 þús. Lán til sveitarfélaga námu þó alls 1167 þús. Mismunurinn var greiddur í reiðu fé, sem aðallega var tillag ríkissjóðs til jöfnunar fátækraframfæri sveitanna. Skuldir þeirra 82 hreppsfélaga, sem sóttu um og fengu lán úr kreppulánasjóði, námu áður en til samninga kom 2,4 millj., en verða eftir uppgerðina 1,1 millj. Lækkun þessi nemur þannig 1,3 millj. Auk þessarar raunverulegu lækkunar var ýmsum lánum hreppsfélaganna breytt í kreppulánasjóðslán, lánstíminn lengdur og vextirnir lækkaðir. Árleg gjöld þessara hreppsfélaga voru áður um 300 þús., en eru nú ekki nema 76 þús. Sparnaðurinn verður því um 300 þús. á ári, eða um 80% af byrði þeirra af skuldunum áður en uppgerðin fór fram. Hvað bæjarfélögin snertir, þá taldi stjórn sjóðsins ekki ástæðu til að gefa þeim eftir af skuldum sínum. Hún leit svo á, að þau gætu staðið við skuldbindingar sínar, ef miðað væri við sæmilegt atvinnuástand. Hjálpin til þeirra er því fólgin í því, að dýrum lánum og óumsömdum var breytt í 30 ára lán með 5½% vöxtum. Hversu miklu sá léttir nemur að krónutölu, er ekki hægt að segja um á þessu stigi málsins. Að síðustu vil ég geta þess, að Hafnarfjarðarbær sótti um meira lán en hægt var að veita honum af fé því, sem til kaupstaðanna var ætlað. Aftur á móti eru ónotuð 415 þús. af fé því, sem sveitarfélögin máttu fá, en það er ekki heimilt að lána af því til kaupstaðanna án sérstaks samþykkis Alþingis. Þetta atriði kemur því til athugunar nefndar þeirrar, sem frv. fær til meðferðar. Mun ég því láta henni í té skýrslu sjóðsstj., sem ég hefi hér með höndum.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Með l. nr. 121 12. des. 1935, um breyt. á l. nr. 76 29. des. 1934, um fiskimálanefnd o. fl., hefir að því er virðist fyrir vangá í meðferð Alþingis verið felld niður 14. gr. 1. nr. 76 1934, sem hafði að geyma refsiákvæði fyrir brot á fiskimálanefndarlögunum, og ákvæði um meðferð mála út af brotum á þeim lögum. Er því hér gert ráð fyrir, að greinin verði sett inn í lögin frá 1935, eins og hún var í lögunum frá 1934. Til viðbótar þessu er hér sett inn ákvæði um það, að andvirði ísfisks, sem fluttur er út umfram veitt útflutningsleyfi, skuli renna í fiskimálasjóð. Ákvæði þetta er sett sökum þess, að síðastl. ár bar nokkuð á því, að sumir fiskútflytjendur, einkum þeir, sem fengu útflutningsleyfi til Þýzkalands, fluttu út meira magn af ísfiski en þeir höfðu haft leyfi til; nam sá útflutningur um tveimur togaraförmum. Afleiðingin af þessum útflutningi án leyfis varð því sú, að það varð tveimur veiðiskipum færra, sem gátu selt fisk sinn á þýzkum markaði en ella hefði orðið.

*Flm. (Jón Ólafsson): Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um mál þetta nú, því að flest það, sem máli skiptir því til réttlætingar, er tekið fram í grg., enda mun nú svo, að þeir eru alltaf að verða fleiri og fleiri, sem eru að verða sammála um, að greiða beri fyrir smábátaútveginum, eftir því sem föng eru til. Hver, sem lítur á mál þetta með skynsemi, hlýtur að sjá, að hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir fjölda manna, sem bezt má sjá á því, að það munu ekki hafa færri en 100 bátar stundað dragnótaveiði kringum landið síðastliðið ár, og það með góðum árangri, svo góðum, að ég býst ekki við, að það hafi verið margt, sem fært hafi landsmönnum öllu meiri björg í búið en þessi veiði, því að tilkostnaðurinn er svo lítill. Ég þykist nú mega vænta þess, að andstæðingar þessa máls séu nú farnir að átta sig á því, að nú horfir allt öðruvísi við um mál þetta en t. d. 1928, þegar lögin voru sett. Nú er þegar búið að koma upp hraðfrystihúsum víðsvegar um land, sem geta tekið á móti veiði þessari og gert hana að peningum. Ég geri t. d. ráð fyrir, að það hefði þótt gott áður að geta fengið 40 aura fyrir hvert kg. upp úr sjónum, eins og átt hefir sér stað síðastl. ár. Þá hefir og verið gerð tilraun með að flokka þennan fisk og selja hann beinlausan. Við það hefir svo skapazt nokkur atvinna, en jafnframt fengizt hærra verð fyrir hann. Þannig hefi ég fyrir satt, að fiskimálanefnd, sem byrjaði á þessu, hafi fullkomlega haft upp þá 40 aura, sem hún greiddi fyrir hvert kg. af fiskinum upp úr sjónum. Það, sem ég benti á snertandi þetta mál á þinginu 1928, hefir allt komið á daginn. Ég taldi þá og tel ennþá bein landráð að hindra menn í því að afla sér þessarar bjargar úr sjónum. Þjóðin hefir og sannfærzt um, að það er hið mesta glapræði að banna Íslendingum þessa veiði samtímis og þeir verða að horfa á aðrar þjóðir, svo sem Dani, Þjóðverja o. fl. hirða hana. Það sýnist ekki mikil verndun í því fyrir þessar fisktegundir, þótt Íslendingum, sem ekki hafa nema 7% af þessari veiði hér við land, væri meinað að nota hana. Það mundi bersýnilega aðeins verða til þess, að útlendingar sætu einir að veiðinni. Eins og ég tók fram í upphafi ræðu minnar, ætla ég ekki að fara langt út í þetta mál. Ég vona, að sjútvn. taki til greina upplýsingar þær frá Fiskifélaginu, sem fyrir liggja í málinu og byggðar eru á skýrslum frá bátum, er stundað hafa þessa veiði, og sýna, að veiðarfæri, sem notuð eru til dragnótaveiðanna, eru margfalt ódýrari í hlutfalli við verðmæti aflans, miðað við þau veiðarfæri, sem notuð eru við þorskveiðar. Ég ætla svo ekki meira að segja um málið á þessu stigi, en óska, að því verði vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr.

*Pétur Ottesen: Ég verð að segja það, að mér finnst það bera vott um ekki svo litla dirfsku hjá flm. þessa frv., að leggja til, að gersamlega sé úr gildi numið það bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, sem felst í lögunum frá 1928, því að það felst raunverulega í þessu frv. Ef þetta frv. næði fram að ganga, gilti aðeins bann gegn skarkolaveiði í landhelgi á þeim tíma, sem sú fisktegund fer út af grunnmiðunum, eftir því sem fiskifræðingarnir segja. Það, að flm. þykjast vilja halda í þetta bann, er því ekkert annað en tóm blekking, svo framarlega sem þeir hafa einhverja nasasjón af því, hvar þessi fisktegund elur aldur sinn hinar ýmsu árstíðir. Þess vegna ber að líta á þetta frv. sem fullkomna útstrikun á þeim lögum um bann gegn dragnótaveiði, sem gilt hafa alllengi. Ég sagði, að þetta frv. væri flutt af allmikilli dirfsku nú, þegar á það er litið, að á síðasta þingi var í þessari hv. d. flutt frv., sem að vísu rýrði bannið við dragnótaveiðinni, en gekk þó engan veginn eins langt í því að rýra verndun landhelginnar sem þetta frv. gerir, og að afdrif þess frv. urðu þau, að þetta var fellt með nafnakalli með 18:7 atkv. Það voru aðeins 7 hv.þm., sem þá sögðu já við því, að rýra verndun landhelginnar eins og þar var farið fram á. Það hefir vitanlega ekkert komið fram síðan í fyrra, er réttlæti það, að l. væri breytt eins og þá var farið fram á, hvað þá að nema þau alveg úr gildi, eins og raunverulega er farið fram á í þessu frv. Mikið fremur hefir það gerzt í þessum efnum, er styrkir þá stefnu, að ástæða væri til að herða á þessum varnarráðstöfunum gegn þeirri afskaplegu rányrkju á fiskimiðunum, sem rekin hefir verið í hundruð ára bæði hér við land og annarsstaðar. Það er nú orðin almennt viðurkennd nauðsyn, að hafa nokkurt svæði friðað fyrir ungviðið við hvert fiskveiðaland gegn þeim veiðiaðferðum, sem sannað er, að eru ungviðinu hættulegar, og það hafa aldrei verið uppi jafnháværar kröfur á Norðurlöndum og nú, síðan í fyrra, um að vernda ungviði fyrir botnvörpu og dragnótaveiði. Á fundi, sem haldinn var af fulltrúum frá öllum ríkjum Norðurlanda, nema Íslandi, því miður, var ákveðið, að halda áfram samningum um stækkun landhelginnar til verndunar fiskstofninum. Og þessa samninga á að taka fyrir á sumri komanda. Nú verður Ísland allra ríkja mest fyrir átroðningi á sinni landhelgi af botnvörpuveiðum, en þá á einmitt að grípa til öflugra ráðstafana hér, sem verða einmitt til þess að auka þennan ágang, samtímis og nágrannaríkin færa út sína landhelgi. Með því að opna landhelgina hér á sama tíma og nágrannaþjóðir vorar þrengja sína landhelgi, er verið að bjóða samveldisþjóðunum Dönum og Færeyingum að nota sér þessi gæði, sem þeir, eins og stendur, og næstu ár, hafa jafnan rétt til við okkur. Það er harla raunalegt að vita til þess, að hér skuli heyrast slíkar raddir, - að hér skuli vera til menn, sem vilja opna fyrir útlendingum okkar landhelgi, á sama tíma og þessir sömu útlendingar eru að færa út sína eigin landhelgi. Í stað þess að taka undir þá sömu stefnu hér heima, verður ekki annað séð á frv. þessu en að hér sé engin þörf á slíku. En sú samþykkt, er síðasta Alþingi gerði í þessu efni, tók nú alveg af skarið um það, hvernig þingið lítur á þetta mál; það er því fullvíst, að þingið fellir frv., og væri ástæða til að gera það þegar í stað, ekki sízt þar sem í grg. frv. er gengið lengra en í sjálfu frv. um að afnema bannið gegn dragnótaveiði í landhelgi. Í grg. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það virðist óforsvaranlegt, að löggjöfin standi lengur í vegi fyrir því, að landsmenn geti notfært sér hverskyns gæði sjávarins, sem geta orðið þjóðinni til hagsældar.“ Ég býst ekki við, að nokkur maður sé í efa um það, að nokkur stundarhagnaður væri að því að leyfa togurunum að skafa landhelgina; það mundu nokkur skip fá betri sölu í Englandi, ef þau fengju að veiða innan landhelginnar, heldur en þau hafa nú með því að veiða utan hennar. En það yrði skammgóður vermir. Slíkt mundi áreiðanlega flýta stórkostlega fyrir eyðingu fiskstofnsins, sem nú vofir yfir og viðurkennd er af öllum fiskiveiðaþjóðum Norðurálfunnar með háværari og háværari kröfum um frekari vernd fiskstofnsins. Frv. þetta er því átakanlega varhugavert, og sú hugsun, sem fram kemur í grg., ennþá varhugaverðari og ætti allra sízt að reka höfuðið upp nú á þessum tímum, þegar mest ríður á, að allir landsmenn séu samhentir um frekari verndun fiskimiðanna. Ég hefi svo ekki mikið meira um frv. að segja. Það væri langsamlega réttast að fella það þegar við 1. umr. Ég veit, að það fer aldrei út úr d., en það gæti haft sína þýðingu að fella það strax. Þó getur verið, að einhverjum þyki það kurteisisskylda að vísa því til n., og verður náttúrlega að sæta því, ef meiri hl. vill það, en ég veit, að mönnum er fullkomlega ljóst, að hinnar fyllstu varúðar er þörf í þessu efni. Það er ekki nóg, að hér á að afnema alveg veiðibannið, heldur á einnig að gera lögbrjótunum hægara fyrir en áður með því að lækka sektir. Nú þykir ekki hæfa lengur, að hinir brotlegu menn fái ekki keypt hin upptæku veiðarfæri strax sama dag og þau eru af þeim tekin. Það þótti þó á sínum tíma ekki rétt að gefa lögbrjótunum kost á slíku. Þessi breyt. yrði til stórra hagsbóta fyrir lögbrjótana, sérstaklega fyrir Dani og Færeyinga, sem geta átt óhagstæðari aðstöðu en landsmenn til þess að útvega sér ný veiðarfæri, ekki sízt ef þeir væru staddir á afskekktum stöðum, eins og norður í Öxarfirði eða Skjálfanda eða austur á Héraðsflóa, þar sem slíkar vörur eru ekki fyrirliggjandi. Þessum mönnum væri það því sérstaklega hagkvæmt, að geta fengið veiðarfærin aftur við hamarshögg, hjá því sem að þurfa að sigla langar leiðir til þess að fá sér ný veiðarfæri. Með þessu frv. er því bæði Dönum og Færeyingum tryggð aðstoð til þess að geta komið hingað með farfuglunum á vorin og farið með þeim á haustin og skafið landhelgina allt sumarið. Fyrir þá er slík löggjöf sérstaklega hagkvæm. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um frv. Ég veit, að flestum muni vera fullkomlega ljóst, hve hættulegt það er, eins og nú stendur á, og hvílík ábyrgð fylgir því að veita frv. lið.

*Jónas Guðmundsson: Ég ætla strax að lýsa ánægju minni yfir því, að frv. þetta er fram komið. Síðan ég kom á þing, hefi ég ýmist verið flm. eða stuðningsmaður þeirra frv., er komið hafa fram í þessa átt, og þar sem frv. er nú flutt af hv.þm. Sjálfstfl., mætti ætla, að það hefði nú meira fylgi í þeim flokki en verið hefir undanfarið. Ég vil því vona, að frv. sigli nú hraðbyri gegnum þingið, þrátt fyrir hrakspár hv.þm. Borgf. Þessi hv.þm. var að vitna í það, að frv. líks efnis hefði á síðasta þingi verið fellt með 18:7 atkv., en hann sagði ekki frá því, að frv., sem fyrri partinn í vetur sem leið var fellt með miklum atkvæðamun í þinginu, var aftur ca. 3 mánuðum síðar samþ. með miklum meiri hl. atkv. Það er enginn efi á því, að síðan þetta frv. var fyrir síðasta þingi, hafa ákaflega mörg og sterk, ný rök komið fram með málinu. Það hefir fyrst og fremst sýnt sig, að erfiðleikarnir á því að selja saltfisk hafa ákaflega mikið aukizt síðan í fyrra, og saltfiskmarkaðurinn sem undirstaða smáútgerðarinnar er að hverfa. Það virðist því ekki vera um annað ráð að gera til bjargar smáútveginum en að auka ísfiskveiðina fyrir erlendan markað. Og það vita allir, að því meira sem hægt er að selja á ísfiskmarkaðinn af flatfiski, því meiri von er um hærra verð. Ég ætla ekki að fara ýtarlega út í frv. Það er svipað því frv., sem ég flutti í fyrra. En ég get sagt það, að allramikilsverðast tel ég að afnema héraðabönnin, svo að mikilsverð veiðisvæði séu ekki lokuð lengstan tíma ársins. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt og rétt að lengja veiðitímann, hvort sem rétt er að ganga eins langt í því og gert er með frv. Ég tel, ef lögunum verður breytt í það horf, að héraðabönnin verði afnumin og fastákveðinn veiðitími leyfður, þá eigi blátt áfram ekki að létta af sektarákvæðunum og ekki heimila, að eigendur veiðarfæranna fái þau keypt aftur með vægum kjörum, því að það verður að hegna fyrir þau brot, sem framkvæmd eru á þeim tíma, sem veiðarnar eru skaðlegar að áliti þjóðarinnar. Hitt væri annað mál, ef engu yrði breytt, að létta þá þessar sektir, því að þær eru í raun og veru ekkert annað en pappírssektir, sem undir fæstum kringumstæðum er beitt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en vænti, að sjútvn., sem fær málið til meðferðar, taki bæði þetta, sem ég hefi sagt, og annað, sem fram kann að koma, til athugunar, þegar hún afgreiðir málið.

*Flm. (Jón Ólafsson): Ég nenni ekki að fara að munnhöggvast við hv.þm. Borgf. út af þessu máli. Við höfum gert það áður, og ég verð að álíta, að ég hafi haft á réttu að standa. Hv. þm. Borgf. álítur það höfuðsök, að bera fram á þingi mál, sem hefir verið fellt á næsta þingi á undan. Ég held, að hv.þm. þurfi ekki að fara langt til baka í sögu Alþingis til þess að sjá, að einmitt beztu málin hafa orðið að sæta þeirri meðferð, að vera borin fram þing eftir þing, með þeim rökum, sem þeim hafa fylgt á hverjum tíma. Og ég er viss um, enda mun það sýna sig, að þetta mál verður samþ. Það verður máske ekki gert á þessu þingi, en það verður gert, þegar mönnum er orðið ljóst, hver nauðsyn þetta er fyrir þjóðina. Hv. þm. Borgf. hefir gengið manna bezt fram í skuldaskilamálunum og kreppuráðstöfununum. En hvað eru betri kreppuráðstafanir en að benda á og koma með nýja bjargræðisvegi, eins og t. d. þetta, sem ég álít til stórra hagsbóta fyrir smábátaútveginn, sérstaklega þar sem nú er komin meiri þekking og tækni til þess að hagnýta þessa veiði heldur en áður var. Ég veit, að hv.þm. Borgf. hlýtur að sjá, hvílíkt bjargráð þetta er, þó að hann berji höfðinu við steininn. Hv. þm. Borgf. var að tala um, að nú væri hreyfing uppi í heiminum um að spara nytjafiskinn til þess að ganga ekki eins að stofninum eins og gert hefir verið. Það getur vel verið, að okkur hafi verið boðin þátttaka um það, sem hann líklega meinar. En ef samkomulag verður um þetta, þó er það engin minnkun fyrir okkur að nema úr gildi þau ákvæði, sem koma í bága við það samkomulag, sem kann að verða. Ég hefi aldrei verið svo trúgjarn, að ég tryði því, að við gætum komið því í gegn að friða Faxaflóa. Og ég er algerlega á móti því, því að ég álít, að þjóðin eigi að nota sér þá veiði, sem býðst, hvar sem er í sjónum. Hv. þm. virðist ekki vita það, að leggur botnvörpumöskvans er ekki nema 30 mm., en leggurinn í möskva dragnótarinnar er 50 mm. Þannig getur komizt í gegnum dragnótina hálfvaxinn fiskur. Það er sá mikli munur, sem hv.þm. Borgf. virðist ekki hafa gert sér grein fyrir. Þá talaði hv.þm. um, að það væri reginvitleysa af mér, að gera ráð fyrir 2500 gullkr. lágmarkssekt fyrir að fara í landhelgina. En þegar hv.þm. gætir að því, að það eru aðallega litlir bátar, sem stunda þessar veiðar, og því ekki um mikið verðmæti að ræða hjá hverjum og einum - á síðasta ári voru 15 bátar kærðir, og þeir voru allir svo aumir, að þeir áttu ekki fyrir skuldum -, hvað er þá hægt að gera annað en að gefa eftir og láta sektina niður falla? Þar með eru þessi sektarákvæði alltof há í samanburði við þau verðmæti, sem til staðar eru, svo að ekki nær nokkurri átt að láta slíkt sjást í lögum. Lögin voru upphaflega sett 1928 af hræðslu við Dani, eins og hv.þm. Borgf. hefir tekið fram. En hvernig var það með Dani fyrir 1928? Þá höfðu þeir sitt frelsi í þessum efnum. Hvað gerðu þeir þá? Og hvað hafa þeir gert síðan? Það hafa ekki komið til landsins frá Danmörku, að ég held, fleiri en 5–8 bátar á sumri. Síðastl. sumar munu hafa verið 8 bátar hér við land, og voru flestir af þeim fyrir norðan. Hér fyrir sunnan voru á annað hundrað ísl. bátar. Ættum við því að fara að kippa að okkur hendinni í þessum efnum til þess að varna Dönum að koma hingað, þar sem þeir nota þetta hverfandi lítið? Það er tekið fram af þeim, sem settu lögin 1928, að þau séu beinlínis sett til þess að varna Dönum að nota sér landhelgina, en eftir 31. ág. er leyfilegt fyrir þá að koma hingað. Þá var hv.þm. Borgf. að tala um, að ég vissi lítið um lifnaðarhætti kolans í sjónum. Ég verð nú að viðurkenna, að það er rétt, en ég hefi þó lesið það, sem skrifað hefir verið um þetta, en það virðist hv.þm. Borgf. ekki hafa gert. Eftir því sem skrifað hefir verið um þessi mál, þá er talið, að hrygningartíminn sé frá áramótum og fram í apríl, og jafnvel ekki út mánuðinn. - Það er einmitt gert ráð fyrir, að dragnótaveiðarnar byrji ekki fyrr en um 20. apríl, og þá er álit fiskifræðinganna, að hrygningartíminn sé liðinn hjá. Þetta ætti því hv.þm. Borgf. að kynna sér, áður en hann talar um, að ég viti ekkert um ferðalag kolans í sjónum. Það er ekki ástæða til að tala um þetta aftur og fram á þessu stigi. En ég vil taka það fram, að það lýsir sér engin ósvífni hjá okkur flm. í því, að þora að bera fram á næsta þingi á eftir mál, sem hefir verið fellt á þinginu á undan. Allir vissu, hvernig var um bannmálið, þetta mikla hitamál, sem lá fyrir þinginu þing eftir þing. Bannmennirnir töpuðu þrátt fyrir sinn barning. Eins mun verða um þetta mál; það verður ekkert nema barningurinn, svo fellur allt í ljúfa löð fyrir þeim, sem vilja koma góðu til leiðar. - Þó að hv.þm. Borgf. vilji segja eitthvað meira við þessa umr., þá ætla ég að geyma að svara því, þangað til við 2. umr.

*Pétur Ottesen: Ég skal ekki auka á e. t. v. erfitt sálarástand hv. 1. þm. Rang. út af þessu máli, þangað til við fáum aftur tækifæri til þess að tala um það hér í hv. d., þ. e. a. s. ef það fer til 2. umr., og lofa honum að búa að því, hvað hann hefir rétt hlut sinn gagnvart mér í þessari umr. Hv. þm. vildi vefengja það, sem ég sagði, að kolinn væri á öðrum svæðum heldur en innan landhelginnar þann tíma, sem hann vill banna dragnótaveiðar, og sagðist hann byggja það á sínum lesningum, nefnilega að hrygningartíminn sé um þetta leyti. Það getur verið, að við höfum báðir lesið um þetta, en í þeirri lesningu, sem ég hefi fyrir mér um þetta eftir Árna Friðriksson fiskifræðing er því haldið fram að kolinn hrygni á 50 metra dýpi. En ég ætla, að þá sé fengin nokkurnveginn vissa fyrir því, að það sé rétt, sem ég hefi haldið fram, að kolinn sé ekki á þessum tíma inni á víkum og vogum, þar sem menn munu aðallega vera með dragnætur. Ef því hv. 1. þm. Rang. ætlar að finna sínum orðum stað gegnum sínar lesningar, þá held ég, að hann ætti að fara heim og lesa betur, því að ég býst við, að hann myndi þá komast að sömu niðurstöðu og ég og sjá, að hann fer nú villur vegar, að því er þetta atriði snertir. Hv. þm. var ákaflega drjúgur yfir því, að ég hefði alltaf tapað í okkar viðskiptum út af þessu dragnótamáli. Það er rétt, að ég hefi stundum borið lægra hlut. En við, sem höfum staðið á móti, höfum líka getað unnið allmikið á, því að í stað þess að opna landhelgina upp á gátt, eins og alltaf hefir verið vilji hv. 1. þm. Rang. og þeirra, sem standa með honum í þessu máli, þá höfum við þó getað haldið aftur af þessari fjarstæðu. Það, sem m. a. hefir unnizt fyrir okkar baráttu, er, að dragnótaveiðar í landhelgi eru ekki leyfðar fyrr en eftir lok ágústmánaðar. Það útilokar gersamlega að heita má, að Danir og Færeyingar geti komið við neinum slíkum veiðiaðferðum í landhelgi. Með því móti hefir vitanlega mikið áunnizt, því að eins og hv.þm. var að tala um, eru ekki nema fáir bátar, sem hafa talið sér fært að leita hingað innan þeirra þröngu takmarkana, sem nú gilda um dragnótaveiðar. En með þeirri opnun landhelginnar, sem hv.þm. hefir verið að berjast fyrir og nú gerir till. um, mundi hafa verið öll sumurin fullt af Dönum og Færeyingum. Nei, - við, sem höfum staðið á móti þessu, höfum ekki tapað gersamlega, heldur höfum við bjargað dýrmætum hlut fyrir okkur Íslendinga, að Danir skuli ekki hafa átt þess kost að nota ákvæði sambandslaganna, að því er þetta atriði snertir. Það er mikilsvert fyrir okkur þar sem í hlut á þjóð, sem er 30 sinnum fólksfleiri heldur en við og í stóru hlutfalli ríkari. Okkar barátta hefir sannarlega ekki verið unnin fyrir gýg, að bjarga því eina ákvæði í sambandslögunum, sem gat verið hættulegt fyrir okkur Íslendinga. Það er því ástæðulaust fyrir hv.þm., að vera með sigurbros á vörum út af því, að við höfum farið halloka í þessu máli. - Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta að öðru leyti heldur en því, að mér fannst koma fram leiðinleg hugsun, sem ég þekki ekki áður hjá hv. 1. þm. Rang., að það mundi ekki verða til hagsbóta fyrir okkur að fá Faxaflóa friðaðan; þetta stingur svo mjög í stúf við skilning hv.þm. á okkar þjóðarhagsmunum á ýmsum öðrum sviðum. Ég vona, að þetta sé því fremur mismæli hjá honum heldur en að hann meini þetta. Hann er nefnilega allt of gamall maður og með allt of mikla reynslu að baki fyrir því, hve mikil gullkista Faxaflói er, til þess að geta haldið slíku fram. Hér við Faxaflóa býr um ? allrar þjóðarinnar, og það er ekki einasta, að Faxaflói sé viðurkennd gullkista að því leyti, hvað mikil mergð er þar af nytjafiski, heldur líka fyrir hvað mikil uppeldisstöð fyrir ungviði fiskjarins Faxaflói er, þar sem hann liggur á næstu grösum við höfuðklakstöðvarnar, sem er Selvogsbankinn og grunnin utan við Faxaflóa, sem ekki einasta miðlar auði til afnota fyrir þá, sem stunda fiskveiðar kringum Ísland, heldur elur líka upp fisk, sem elur aldur sinn við aðrar heimsálfur, sem sé við strendur Grænlands. Faxaflói er því í tvennum skilningi gullkista bæði sem klakstöð og svo sem sá staður, sem einna mest mergð nytjafiska elur aldur sinn árið um kring. Þess vegna er ekki hægt fyrir okkur að reikna með tölum, til hve mikilla hagsbóta, ekki einasta fyrir þennan ? hluta þjóðarinnar, sem býr við Faxaflóa, heldur líka fyrir alla þá, sem stunda fiskveiðar við strendur Íslands, það er, að þessi höfuðklakstöð fiskjarins hefir verið friðuð fyrir botnvörpuveiðum. Það er út frá þessari nauðsyn, sem barátta okkar er hafin fyrir því að færa út landhelgina. Það er sorglegt, að hv. 1. þm. Rang. skuli hafa yfirsézt svo mjög sem raun ber vitni um þessa höfuðnauðsyn. Hann festir hugann eingöngu við þá stundarhagsmuni, sem af því geta orðið að opna landhelgina. Það er þetta, sem hefir borið á milli hér á hv. Alþingi, og ég skal viðurkenna, að það er sorglegt, að þeir, sem barizt hafa fyrir þessari nauðsyn, skuli ekki hafa haldið velli, en þess er að vænta, að í því efni verði menn sterkari á svellinu hér eftir en hingað til. En það leiðir aftur á móti af sér, hverjum tökum á að taka slíkum till. um opnun landhelginnar sem felast í þessu frv. Hv. 6. landsk. var 2. flm. að frv. sama efnis í fyrra, sem féll þá, og þykist því eiga um sárt að binda út af því. Hann var að tala um, að saltfisksalan væri að hverfa. Þetta er rétt, en við þurfum að taka upp nýjar aðferðir um verkun á þeim fiski. Þær framfarir, sem hafa orðið í þessu efni, byggjast ekki síður - og þó frekar á því, að hagnýta þá tegund nytjafiskjar með því að frysta fiskinn, í stað þess að selja hann í söltuðu ástandi, og þannig að mæta því breytta viðhorfi á sviði viðskiptanna, sem orðið hefir. Hv. þm. komst þó ekki hjá því að viðurkenna, að það mætti þó ekki ganga lengra en góðu hófi gegndi til þess að ganga ekki of nærri ungviðinu. Það kemur berlega í ljós hjá hv.þm., þó að hann reyni að halda aftur af þeirri sannfæringu sinni, að hann telur, að af þessari veiðiaðferð geti stafað mikil hætta fyrir ungviðið. Þó að hér sé verið að tala um 20 mm. mismun á stærð botnvörpu- og dragnótamöskva, þá hefir það ekkert að segja í þessu tilfelli. Það sýnir reynslan, að hvor veiðiaðferðin sem notuð er, dregst ungviðið upp með nytjafiskunum og deyr á þilfari báta og skipa. Það þarf vitanlega ekki orðum að því að eyða, að það ungviði, sem þannig deyr, verður ekki neinum til nytja, sem nytjafiskur síðar meir. Það er þessi hætta, sem botnvörpu- og dragnótaveiðar hafa í för með sér. Og það hefir orðið til þess að vekja upp sterka öldu fyrir því, að friða meira fyrir þessum veiðiaðferðum heldur en gert hefir verið. Reynslan er farin að sýna, að þessar veiðiaðferðir eru svo stórvirkar, að það er farið að sjá stórlega á fiskstofninum á fiskimiðunum hér í Norðurálfu, og þó lengra væri leitað. Fyrst kom þetta vitanlega í ljós á þeim fiskitegundum, sem nær eingöngu á unga aldri og þegar þær eru fullvaxnar halda sér við botninn. Þessar fisktegundir eru skarkoli, lúða og ýsa. Það er einnig að verða augljóst mál, að þetta er líka að hafa meira og minna sömu afleiðingar gagnvart þeim fisktegundum, sem halda sig minna við botninn. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum um þetta. Það eru fáir menn til þess að greiða atkv. um þetta í hv. d., og ef menn vildu taka þessu máli eins og vera ber, þá væri náttúrlega æskilegast að geta gert út um það strax, auk þess sem frá sjónarmiði vinnusparnaðarins væri það líka stórum heppilegra, að það gæti fengið strax þá afgreiðslu, sem það vitanlega fær.

*Finnur Jónsson: Efalaust rekur marga hv.þm. minni til þess, að það átti að halda fiskifræðingaþing í London á síðastl. ári, og það var gert að árásarefni á ríkisstj., að það mætti ekki fulltrúi fyrir Ísland. Nú upplýstist það að vísu, að ekki hafði verið boðið neinum frá Íslandi með þeim fyrirvara, að unnt hefði verið að senda mann þangað. En blöð sjálfstæðismanna gerðu út af þessu veður mikið og settu það í samband við þá till. um að friða Faxaflóa, sem sjálfstæðismenn fluttu á síðasta þingi, og töldu, að þar hefðu e. t. v. verið möguleikar á að koma þessu mikilsverða máli fram. Nú kemur hv. 1. þm. Rang., sem ber höfuð og herðar yfir sína flokksmenn í sjávarútvegsmálum, og lýsir yfir, að sér hafi aldrei dottið í hug, að unnt yrði að fá Faxaflóa friðaðan, og hann sé í efa um, að hve miklu gagni það mundi verða, þó að slíku fengist framgengt. Hv. 1. þm. Rang. hefir verið svo hreinskilinn að svipta rækilega grímunni af þeim skrípaleik, sem hans flokkur hefir leikið í þessu efni. Hv. 1. þm. Rang. upplýsti það mjög réttilega, að það væri engin sönnun fyrir réttmæti nokkurs máls, hversu snemma það gengi fram hér á Alþingi, enda hefir það verið svo, að þau réttlætismál, sem Alþfl. hefir komið fram með hér á þingi, hafa verið flutt hér mála oftast, eins og t. d. réttlátar og sanngjarnar breyt. á framfærslulöggjöfinni, réttmætar breyt. á kosningal. og réttlátari breyt. á kjördæmaskipuninni en áður áttu sér stað. Ég geri ráð fyrir, að það fari eins um þetta mál og ýms mannréttindamál, sem Alþfl. hefir borið fram hér á þingi, að það taki langan tíma fyrir hv.þm. að átta sig á því, að þetta er nauðsynjamál, sem að lokum verður afgr. með miklum meiri hl. þingheims, eins og ýms þau mál, sem Alþfl. hefir flutt hér undanfarin ár og mætt hafa mjög mikilli mótspyrnu þingheims fyrst í stað, en að lokum verið samþ. með yfirgnæfandi meiri hl. atkvæða. Það, sem m. a. bendir til þess, að þetta mál muni nú ná fram að ganga, er það, að tveir mikilsráðandi hv.þm. Sjálfstfl. bera það fram nú í þingbyrjun, og ennfremur það, að á nýafstöðnu flokksþingi framsóknarmanna var samþ., að nauðsynlegt væri að taka lögin um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi til nýrrar athugunar og endurskoðunar. Þetta bendir til þess, að þetta mál muni loksins fá sæmilega afgreiðslu á þessu þingi. Hv. þm. Borgf. heldur því fram, að hann og þeir hv.þm., sem hingað til hafa greitt atkv. á móti því, að þessum lögum yrði breytt, hafi bjargað dýrmætum hlut fyrir landsmenn, en sá dýrmæti hlutur er ekki neitt annað en það, að komið hefir verið í veg fyrir, að mikilsverðir atvinnumöguleikar kæmu að notum fyrir landsmenn á þeim vandræðatímum, sem við eigum nú við að búa. Ég hafði nú hugsað mér að koma fram með frv. svipað þessu, og hafði ég undirbúið það á þann hátt, að ég bað Fiskifélagið seint á síðasta sumri að safna skýrslum um dragnótaveiði, hvar sem var á öllu landinu, svo að hægt væri að hafa það til afnota fyrir þetta þing. Fyrir tveimur dögum fékk ég þessar skýrslur, og þær sýna ótvírætt, að með því að hafa dragnótaveiðina eins og nú, er mjög dýrmætum atvinnumöguleikum lokað fyrir landsmönnum, - atvinnumöguleikum, sem óforsvaranlegt væri af þingheimi að halda lokuðum áfram. Við 2. umr. mun ég gera mjög rækilega grein fyrir niðurstöðu þessara skýrslna. Ef ekki hefði verið opnað fyrir bátum við suðurströndina og bátum við Faxaflóa lengri tíma ársins en gert hefir verið, þá væri enn ekki fengin reynsla fyrir því, hvernig dragnótaveiðin borgaði sig fyrir landsmenn, en sem betur fer hefir verið opnað á þessum svæðum, sem ég gat um, og sú reynsla, sem fengizt hefir af þeim veiðum, sýnir alveg ótvírætt, að þarna er um mjög stóra atvinnumöguleika að ræða. Eins og nú standa sakir, ber þorskútgerðin sig hvergi á landinu, og þyrfti í rauninni að fá stóran styrk úr ríkissjóði árlega til þess að geta haldið áfram, en þær skýrslur, sem Fiskifélagið hefir safnað, sýna ótvírætt, að dragnótaveiðin ber sig ágætlega, svo að fyrir utan síldveiðaútgerðina, er dragnótaveiðin sú eina útgerð, sem ber sig ennþá í landinu, og þess vegna er hart, að það skuli vera fulltrúi frá sjávarútvegskjördæmi, sem kemur hér fram á þingi og hælir sér af því að hafa lokað þessum stóra atvinnumöguleika fyrir landsmönnum. Í rauninni þarf engan að undra, þótt þessu sé svo farið með þennan hv. fulltrúa, því að af öllu steinrunnu íhaldi hér á landi er hann steinrunnastur, svo að ég er viss um, að ef ekki hefði verið farin að tíðkast lóðaveiði í hans ungdæmi, þá mundi hann nú berjast gegn þeim veiðum eins og hann berst gegn dragnótaveiðinni; hann mundi vafalaust vilja láta veiða þorskinn eingöngu á handfæri, ef ekki hefði verið búið að taka upp lóðaveiði, áður en hann kom á þing. Viðvíkjandi þessu frv. verð ég að segja, að ég tel kannske nokkuð langt gengið í því að leyfa dragnótaveiði strax 20. apríl, því að það gengur sennilega nokkuð fram á hrygningartíma kolans, a. m. k. við vestur- og norðurströndina, og það er vafalaust að opna landhelgina mikið fyrr en gert er á þeim svæðum, sem nú eru opin, sem sé 1. júní. Eins geri ég ráð fyrir, að í frv. þurfi nauðsynlega að vera ákvæði um möskvastærð, eða a. m. k. ákvæði um heimild til þess að setja möskvastærð með reglugerð, og ennfremur álít ég, að í þessu frv. ætti að vera ákvæði til þess að setja með reglugerð minnstu þyngd þess kola, sem selja mætti, þannig, að full trygging fengist fyrir því, að þeir, sem stunda dragnótaveiðar, gæfu sig ekki við því að drepa ungviðið, sem nauðsynlegt er að hlífa, en ef þetta yrði gert, þá hefði kolinn þau hlunnindi fram yfir annan fisk, sem veiddur er hér við land, að hann yrði alveg friðaður um hrygningartímann, og ennfremur mundi sú lágmarksþyngd, sem væntanlega yrði ákveðin í reglugerð, leiða til þess, að það yrði ekki frjálst fyrir menn að drepa kolann ungan, m. ö. o. yrði búið betur að vexti og viðgangi kolans heldur en annara nytjafiska hér við land, að laxinum einum undanskildum. Nú er það vitanlegt, að fiskimiðin versna vegna þess hve mikið er veitt af fiskinum, en þó að tekin yrði t. d. upp sú regla, að Íslendingar hættu að veiða fisk í botnvörpu hér við land, er þá líklegt, að það yrði til þess að auka fiskstofninn? Tvímælalaust ekki; það yrði til þess eins, að Íslendingar lokuðu atvinnumöguleikum fyrir sjálfum sér, til þess að aðrar þjóðir, sem veiðar stunda hér við land, gætu notað þá betur. Sama máli gegnir um kolann. Sú lokun, sem átt hefir sér stað, að því er snertir dragnótaveiðina, hefir orðið til þess eins, að útlendingar gætu betur notað þessa atvinnumöguleika hér við land og einmitt það, að kolinn hefir verið friðaður í landhelgi, hefir gert landhelgisveiðina enn eftirsóttari en áður. Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri, en við næstu umr. mun ég leggja fram þær skýrslur, sem Fiskifélagið safnaði eftir minni beiðni, en þær sýna, að hér er um að ræða svo mikla atvinnumöguleika, að það væri algerlega óverjandi fyrir þingið að halda áfram þessari lokunarstefnu.

*Pétur Ottesen: Hv. þm. Ísaf. þótti hv. 1. þm. Rang. nógu góður til þess að reyna að nota hann til þess að þvo af stj. það ámæli, sem hún hefir fengið af sinnuleysi á því að kynna sér í tæka tíð þær hreyfingar í nágrannalöndum vorum, sem fram hafa komið um friðun fiskveiða eða útfærslu landhelginnar, til þessa er hv.þm. Rang. nógu góður, enda þótt hv.þm. Ísaf. í öðrum tilfellum vilji reyna að troða skóinn niður af honum, eins og lítilmennska hans getur á orkað. Fyrst hv.þm. Ísaf. fór að vekja máls á þessu að fyrra bragði, þá má geta þess, að eftir að Alþ. hafði afgr.till. um líkt mál, og jafnvel þótt slíkt hefði ekki komið til, þá var það vitanlega óforsvaranlegt sinnuleysi af hálfu ríkisstj. að láta ekki sendiherra sinn í Danmörku vaka yfir hverri hreyfingu í þessa átt. Þess er vitanlega ekki að vænta, að hv.þm. Ísaf. hafi haft manndóm til þess að hafa opið auga fyrir slíku þjóðþrifamáli sem þessu. Mér finnst engin ástæða til að fara frekar út í ræðu hv.þm. Hann var að tyggja hér upp það, sem hv. 1. þm. Rang. hafði reynt að færa þessu tiltæki til málsbóta; það, sem frá hv.þm. Ísaf. kom, var ekki annað en mjólkurbland, sem var útálát á það, sem hv. 1. þm. Rang. hafði borið á borð fyrir okkur, en ég vil bara segja það í sambandi við alla þá drýldni og gort, sem alltaf er á vörum hv.þm. Ísaf. í hverju máli, að mér dettur í hug saga, sem að vísu er nokkuð gömul, en hún heldur gildi sínu samt; hún er ef til vill „steinrunnin“ eins og ég, en hún er frá sjómannsárum sankti Péturs nafna míns. Á þeim miðum, þar sem hann reri, var ógurlegt illhveli, sem fiskimönnum stóð mikill stuggur af; en sankti Pétur átti, sem kunnugt er, mikið undir sér, og hann lagði það á þetta illhveli, að það skyldi ekkert komast nema það, sem aðrir fiskar bæru það á sporðinum. Þannig kemst hv.þm. Ísaf. ekkert nema það, sem aðrir bera hann á sporðinum, og þó þannig, að þeim, sem það gera, hefir daprazt sundið mjög mikið.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Frv. þetta gerir ráð fyrir framlengingu allra þeirra lagaákvæða um tekjuöflun fyrir ríkissjóð, sem nú gilda, til loka þessa árs, annara en þeirra, sem framlengd eru með sérstökum lögum. Ég þarf ekki að hafa fyrir þessu máli langa framsögu. Það stendur auðvitað í sambandi við fjárlagafrv., og eins og sjá má við athugun á því, er ekki hægt að gera ráð fyrir, að komizt verði hjá að innheimta þessar tekjur á árinu 1938, nema því aðeins að menn vilji taka þann kostinn, að skera verulega niður fjárlögin, frá því sem nú er. Ég ætla sem sagt ekki að ræða þetta mál almennt við þessa umr., en vísa til þess, sem sagt verður um fjárlagaafgreiðsluna, þegar kemur að sjálfu fjárlagafrv. Vil ég mælast til, að frv. verði vísað til hv.fjhn. að aflokinni þessari umr.