Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 3.30 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um árásir á íslenska starfsmenn utanríkisþjónustunnar í Kabúl í Afganistan. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum að henni lokinni.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa skilið eftir svör við þessum spurningum á þeim litla blaðamannafundi sem hér var sviðsettur í gær og hlakka til að heyra svör hans við þeim. Fyrirspurnirnar eru þessar: 1. Hvaða breytingar í stöðugildum hafa orðið á íslensku starfsliði Bandaríkjahers á Keflavíkurvelli frá 1. janúar 2003 til 1. október 2004? 2. Hver var fjöldi bandarískra hermanna á Keflavíkurvelli 1. janúar 2003 og 1. október 2004? 3. Hver var fjöldi bandarískra starfsmanna Bandaríkjahers á Keflavíkurvelli, annarra en hermanna, 1. janúar 2003 og 1. október 2004? Það eru margar ástæður fyrir því að spurt er að þessu en ein er a.m.k. sú að um svipað leyti í fyrra, 28. nóvember, var efnt til utandagskrárumræðu. Hv. þm. Jón Gunnarsson gerði það og þá var þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, til svara. Hann sagði m.a. þetta við spurningunni um hvort eitthvað meira væri fram undan af uppsögnum Íslendinga, með leyfi forseta: „Við höfum engar upplýsingar um það og við höfum enga ástæðu til þess að ætla að svo verði. Utanríkisráðuneytinu hafa ekki borist neinar tilkynningar um það og engar hugmyndir um verulegan samdrátt á næstu þremur árum hafa verið kynntar stjórnvöldum.“ Síðan fer maður í Morgunblaðið - gagnasafn. Þar er frétt fimmtudaginn 20. maí 2004: Tíu sagt upp hjá flotastöðinni. Það eru skrifstofumenn og lagermenn. 22. júní: Um 20 starfsmönnum varnarliðsins sagt upp. Tíu úr mötuneytinu, sjö slökkviliðsmenn og fjórir skrifstofustarfsmenn. 30. september 2004 er sagt að 17 hafi hætt á þremur mánuðum, hjá slökkviliðinu þrír til viðbótar, og um daginn var líka frétt um uppsagnir hjá slökkviliðinu sem er alveg sérstakt mál og þyrfti að fara að kanna sérstaklega því að eitt af því sem menn eru kannski sammála um í þessu er að einhvern tíma komi að því, hvernig sem þetta veltist nú með Bush og Powell, að við tökum við þessum alþjóðaflugvelli sem sjálfstæð og fullvalda þjóð. Þá þurfum við þar slökkvilið og við þyrftum að vita hvernig slökkviliðið á að vera búið. Bakgrunnur málsins er sá að við þurfum að gæta að því með þetta herlið og þennan herbúnað að við þurfum auðvitað að ganga í það að meta varnarþarfir okkar sem nú eru aðrar en þær sem menn ætluðu að væru í kalda stríðinu og við þurfum að ganga frá framtíðarskipan í tengslum við atvinnumál á Suðurnesjum. Þetta hefur verið vanrækt, var vanrækt í tíð fyrrverandi utanríkisráðherra en nú er kominn nýr hæstv. utanríkisráðherra sem getur ráðið bót á málinu og svarar nú þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Það var upplýsandi að fá það skilgreint að stjórnarandstaðan lítur svo á að umræður um störf þingsins séu blaðamannafundir. Að öðru leyti, hæstv. forseti, hefur hv. þm. Mörður Árnason á þskj. 199 beint til mín þremur spurningum um starfsmenn Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli. Í fyrsta lagi er spurt: Hvaða breytingar í stöðugildum hafa orðið á íslensku starfsliði Bandaríkjahers á Keflavíkurvelli frá 1. janúar 2003 til 1. október 2004? Svar: Þann 1. janúar 2003 voru íslenskir starfsmenn varnarliðsins samtals 905. Í október 2004 voru þeir 712. Starfsmönnum hefur því fækkað um 193 á tímabilinu. Í öðru lagi er spurt: Hver var fjöldi bandarískra hermanna á Keflavíkurvelli 1. janúar 2003 og 1. október 2004? Svar: Þann 1. janúar 2003 voru 1907 hermenn á Keflavíkurflugvelli. Þann 1. október voru þeir 1554 og hafði því fækkað um 353 á tímabilinu. Stærstur hluti þessarar fækkunar felst í 300 manna liði og tengist því að P–3 kafbátaleitarflugvélar flotans eru ekki lengur staðsettar hér á landi eins og kunnugt er. Í þriðja lagi er spurt: Hver var fjöldi bandarískra starfsmanna Bandaríkjahers á Keflavíkurvelli, annarra en hermanna, 1. janúar 2003 og 1. október 2004? Svar: Þann 1. janúar 2003 voru þeir starfsmenn 111 en 1. október 2004 hafði þeim fækkað í 104. Hæstv. forseti. Með þessum hætti tel ég mig hafa svarað þeim fyrirspurnum sem hv. þm. Mörður Árnason hefur lagt fyrir mig.

Frú forseti. Þær upplýsingar sem hæstv. utanríkisráðherra hefur tilkynnt þingheimi undirstrika þann veruleika sem mörg okkar hafa haft grun um, að samdráttur í starfsemi varnarliðsins væri að gerast hægt og hljótt, nánast að næturþeli, án þess að íslensk yfirvöld hefðu um það neitt að segja eða afskaplega lítið. Ég vil eingöngu undirstrika mikilvægi þess í þessari stuttu athugasemd að aðilar að varnarsamningnum, Íslendingar og Bandaríkjamenn, geti með sameiginlegum hætti og frjálsum samningum gert út um það með hvaða hætti umfangið verði í Keflavík, ekki að það verði einhliða ákvörðun af hálfu Bandaríkjastjórnar sem ráði þar för. Þess vegna legg ég þunga áherslu á að menn ljúki samningum um framtíðarfyrirkomulag varna Bandaríkjamanna á Íslandi þannig að allir aðilar geti verið sáttir við sitt.

Frú forseti. Hér komu fram áhugaverðar upplýsingar í svari hæstv. utanríkisráðherra við þeirri fyrirspurn sem hér liggur fyrir. 20% samdráttur á þessum tíma hjá íslenskum starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli á sama tíma og hermönnum fækkar hlutfallslega minna og bandarískum starfsmönnum enn minna hlutfallslega en íslenskum starfsmönnum svo munar meira en helming. Upplýsingarnar sýna okkur að íslenskum starfsmönnum hefur fækkað um 193 eða rúm 20%. Aftur á móti hefur erlendum starfsmönnum eða bandarískum starfsmönnum varnarliðsins fækkað um sjö eða rétt í kringum 6%. Það gengur ekki, frú forseti, að við stöndum hér ár eftir ár og veltum fyrir okkur hvað er að gerast á Keflavíkurflugvelli og að við fáum alltaf þau svör að það sé ekkert að gerast, en þegar svörin eru skoðuð betur aftur í tímann kemur í ljós að svo virðist sem íslensk yfirvöld hafi ekki hugmynd um hvað þarna er að gerast.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir fyrirspurnina og jafnframt fyrir þau svör sem hér hafa verið lögð fram. Ef við lítum fram hjá varnarlega sjónarmiðinu í málinu er þetta stórt mál fyrir Suðurnesin í atvinnulegu tilliti. Í óformlegum fyrirspurnum og könnunum hefur komið í ljós að þjónustufyrirtæki á Suðurnesjum hafa allt að 20% af veltu sinni af íbúum sem búa á flugvellinum. Þess vegna var ánægjulegt að heyra svar hæstv. utanríkisráðherra í gær um þann fund sem fyrirhugaður er með Colin Powell þann 16. nk. og jafnframt mikilvægt að haft verði gott samráð við sveitarstjórnirnar á Suðurnesjum eins og hæstv. utanríkisráðherra kom reyndar inn á í viðtölum í gær.

Forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir upplýsingarnar. Þær sýna svart á hvítu frá yfirvöldum það sem greinar Morgunblaðsins og fréttir af vellinum hafa gefið í skyn, að þrátt fyrir orð fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra um að ekki hafi neinar tilkynningar borist um verulegan samdrátt á næstu árum og að hann hafi í nóvember í fyrra enga ástæðu til að ætla að frekari samdráttur verði, þá fer sá samdráttur fram. Það bendir til þess að íslensk stjórnvöld, utanríkisráðherrar okkar fyrr og nú, hafi í raun og veru enga hugmynd um hvert stefnir með þessa stöð og þeir hafa heldur engar áætlanir um það hvert stefnir með þessa stöð. Þeir hafa ekki í gangi neina vinnu að því að meta hvernig varnarhagsmunum Íslands er best borgið á þeim nýju tímum sem upp eru runnir og eru í þeim skrefum að senda bréf og erindi vestur á bóginn og biðja þar um áheyrn og reyna með einhverjum persónulegum hætti að bjarga því sem bjargað verður af leifum af gömlum tíma, því stöðin í Keflavík er það fyrst og fremst í núverandi ástandi. Það telja Bandaríkjamenn og hyggjast ekki hafa fyrir því að vinna það verk sem Íslendingar eiga að vinna og sem okkur ber að vinna, sem okkur er skylt að vinna og hæstv. utanríkisráðherra á að fara í fararbroddi fyrir, að skilgreina varnarhagsmuni Íslendinga í framtíðinni og skapa um það einingu og sátt í íslenskum stjórnmálum hvernig því skuli háttað, hvað við eigum að taka að okkur sjálfir og hvaða skuldbindingar eiga að fylgja varnarsamningnum við Bandaríkin og hvernig við eigum að hafa samstarf við aðra bandamenn okkar um varnar- og öryggismál Íslands.

Hæstv. forseti. Vegna þessara orða vil ég taka fram að það er algerlega ljóst að bæði núverandi hæstv. forsætisráðherra sem utanríkisráðherra og ég í fyrra starfi mínu höfum fylgt því mjög fast fram gagnvart samherjum okkar innan Atlantshafsbandalagsins annars vegar og gagnvart Bandaríkjamönnum hins vegar að gildi samstarfsins í NATO og varnarsamningsins sérstaklega verði í heiðri haft og þær grundvallarforsendur sem liggja á bak við veru okkar í Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningsins við Bandaríkin. Þessu höfum við fylgt báðir fram, vil ég leyfa mér að fullyrða, af mikilli einurð og eindrægni. Auðvitað er það þannig og það þekkja menn að málin eru þannig vaxin og þeirrar gerðar að þau eru ekki rædd opinberlega með sama hætti og önnur þau dægurmál sem uppi eru. Þetta er viðurkennt á Íslandi til að mynda með sérstakri sérstöðu utanríkismálanefndar þingsins umfram allar aðrar nefndir í þinginu. Ég vil leyfa mér að halda því fram að við höfum báðir tveir, hæstv. núverandi forsætisráðherra, þáverandi utanríkisráðherra og ég, hvor í sínu starfi, fylgt þessum sjónarmiðum fram, meginsjónarmiðum hvers ríkis, ekki gömlum sjónarmiðum heldur sígildum og sínýjum sjónarmiðum, að tryggja öryggi borgara ríkisins gegn hvers konar vá út á við. Þessu höfum við fylgt fram af einurð og festu og ég andmæli því að það hafi ekki verið gert.

Forseti. Ég vona að á þessu sviði sé að vænta betri svara en í launhelgum utanríkisþjónustunnar þar sem málin eru rædd fyrir luktum dyrum og stunduð vinnubrögð sem eiga meira skylt við 19. öldina en þá 21. Ég spyr hér um stofnun þjóðgarðs norðan Vatnajökuls, að sjálfsögðu af einlægri forvitni og áhuga. Eins og við vitum var tekin saman mikil skýrsla, árangur af góðu starfi sem allir stjórnmálaflokkar lögðu sitt til og margir fræðimenn. Niðurstöður hennar voru þær að lagt var til að stofnaður yrði þjóðgarður sem tæki yfir Vatnajökul og eins mikil öræfi norðan hans og mögulegt væri. Þessu var vel tekið á sínum tíma og fagnað og ekki annað vitað þá en að ríkisstjórnin hygðist fara að tillögunum eða hefja undirbúning að því að fara að tillögum þessarar nefndar. Síðan gerðist það í sumar, sem auðvitað ber að fagna, að þjóðgarðurinn við Skaftafell var stækkaður en ekki var alveg augljóst samhengi þeirra viðburða eða þeirrar yfirlýsingar - af því að það er ekki orðið enn - og síðan áætlananna um þjóðgarðinn sem lagður var til í skýrslunni. Það eina sem hefur sést um þetta í plöggum frá ríkisstjórninni hér fyrir þinginu er byggðaáætlun hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Í henni er í kaflanum um þjóðgarða talað um að unnið sé að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs á vegum Umhverfisstofnunar og síðan að öðrum þjóðgarði norðan Vatnajökuls. Nú er ég líka hættur að skilja - er þá um tvo þjóðgarða að ræða sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. umhverfisráðherra eru að stofna? Ég tek a.m.k. eftir því að í skýrslunni er talað um að sú uppbygging sem æskileg er og brýn ef þjóðgarðurinn á að komast á fót muni nema um 600 millj. kr. alls. Í fjárlögum fyrir næsta ár er þessu efni helguð 3,1 millj. kr. þannig að ekki virðist mikill gangur vera fyrirhugaður í þjóðgarðsstofnuninni árið 2005. Það er ákaflega brýnt að fá svör við þessu, m.a. vegna þeirrar legíónar af virkjana- og stóriðjuáformum og hugmyndum sem nú koma fram. Ég vona að þetta endi ekki þannig að þjóðgarðurinn verði stofnaður utan um það sem eftir er þegar búið er að virkja og setja upp stóriðju því að sá þjóðgarður mundi að vísu vekja athygli víða um heim en hann mundi seint komast á heimsminjaskrána.

Frú forseti. Nefnd um stofnun þjóðgarðs eða verndarsvæðis norðan Vatnajökuls skilaði tillögum til ráðuneytisins sl. vor. Í henni voru hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Steingrímur J. Sigfússon, Össur Skarphéðinsson sem og Magnús Jóhannesson, ráðuneytisstjóri í umhverfisráðuneytinu, sem var formaður nefndarinnar. Tillögur nefndarinnar eru mjög ítarlegar og þær draga fram sérstöðu svæðisins norðan Vatnajökuls sem fullyrða má að í náttúrufarslegu tilliti sé einstakt í heiminum. Í skýrslu nefndarinnar eru færð mjög sannfærandi rök fyrir því mati. Gerð er tillaga um svæði norðan Vatnajökuls sem nefndin telur rétt að gert verði að þjóðgarði. Nefndin leggur þó áherslu á að sérstaða svæðisins norðan Vatnajökuls mótist ekki síst af samspili jökuls og eldvirkni svæðisins og því sé mikilvægt að líta á svæðið norðan Vatnajökuls og jökulinn sjálfan sem eina heild og að þjóðgarður norðan Vatnajökuls yrði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði og svæðið allt, jökullinn og nærliggjandi áhrifasvæði sem rétt þykir að verði hluti þjóðgarðsins, undir einni samræmdri yfirstjórn. Auk svæðisins norðan Vatnajökuls sem tillögur nefndarinnar snúa fyrst og fremst að telur nefndin rétt að við stofnun þjóðgarðsins verði einnig hugað að öðrum jaðarsvæðum við austur- og suðurhluta jökulsins. Slíkur þjóðgarður yrði að mati nefndarinnar einstakur í heiminum hvað varðar stærð og fjölbreytileika og mundi að mati kunnugra verða aufúsugestur á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna um markverða staði í heiminum. Eins og fram kemur í tillögum nefndarinnar er stofnun þjóðgarðs sem tekur til áhrifasvæðis norðan Vatnajökuls mjög umfangsmikið verkefni sem krefst margháttaðs undirbúnings, m.a. samningaviðræðna við landeigendur þar sem ljóst er að hluti þess lands sem lagt er til að verði hluti þjóðgarðs er í einkaeign. Það er ekki gert ráð fyrir því að allt það land sem lagt er til að verði innan þjóðgarðsmarkanna þurfi að vera í eigu þjóðarinnar heldur geti það verið áfram í einkaeign með samningum við yfirstjórn þjóðgarðsins. Einnig er gert ráð fyrir því að hefðbundnar landnytjar geti haldist mikið til óbreyttar, þ.e. veiðinytjar og beitarafnot á grundvelli sjálfbærrar nýtingar. Nauðsynlegt getur verið að stofnun þjóðgarðs af þessari stærð fari fram í nokkrum áföngum og vinna mætti að því verki jafnt og þétt á næstu 5–8 árum þannig að þjóðgarðurinn yrði fullmótaður á tímabilinu 2010–2012. Tillögur nefndarinnar eru nú til meðferðar hjá ríkisstjórn og ég vænti þess að mjög fljótlega verði ákveðið hvernig staðið verði að frekari undirbúningi Vatnajökulsþjóðgarðsins og þeirra áhrifasvæða jökulsins sem æskilegt má telja að verði í framtíðinni hluti hans. Ég legg þó áherslu á að mikil vinna er fyrir höndum að skoða málið nánar í samráði við landeigendur og heimamenn. Ég vil að lokum geta þess að í síðustu viku gekk ráðuneytið frá reglugerð um stækkun Skaftafellsþjóðgarðs sem líta ber á sem fyrsta skref í stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Með þeirri stækkun er Skaftafellsþjóðgarður nú stærsti þjóðgarður í Evrópu. Hér er auðvitað verið að hreyfa mjög mikilvægu máli sem er sameiginlegt áhugamál okkar sem sitjum á þingi. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs kemur í kjölfarið á samþykktri þingsályktunartillögu hér á Alþingi. Til þess að bregðast við því sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi áðan, hvort um tvo þjóðgarða væri að ræða, vil ég segja að hugsunin er sú að á endanum verði um einn þjóðgarð að ræða sem nái þá alveg sunnan að, yfir jökulinn og til strandar að norðan. Hins vegar er nú þegar búið að fara í stækkun á Skaftafellsþjóðgarðinum eins og ég nefndi áðan. Fjárlagavinnan stendur yfir. Þingmaðurinn saknaði þess að ekki væru meiri fjármunir ætlaðir til þessara mála en raun ber vitni en svarið við því er að ekki er búið að taka ákvörðun í ríkisstjórn um framhald málsins. Eins og ég nefndi áðan verður það þó mjög fljótlega.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert að ríkisstjórnin skuli ætla að reyna að bjarga því sem bjargað verður af ómetanlegu landsvæði fyrir norðan Vatnajökul þegar búið er að reisa eina stærstu vatnsaflsvirkjun Evrópu, Kárahnjúkavirkjun. Ég vil bara að það komi fram í tengslum við fyrirspurn hv. þm. Marðar Árnasonar að yfirlýsingar hæstv. umhverfisráðherra yfir þessu svæði sem hún telur í náttúrufarslegu tilliti vera einstakt á heimsvísu og eiga möguleika á að komast inn á heimsminjaskrá og mögulegum þjóðgarði á svæðinu norðan Vatnajökuls hvílir skuggi. Sá skuggi er óafmáanlegur, skuggi Kárahnjúkavirkjunar. Það er tvískinnungur fólginn í því hjá stjórnvöldum að ætla sér að breiða yfir þau gífurlegu náttúruspjöll sem þarna eru framkvæmd með því að stofna þjóðgarð í kringum virkjun sem stendur eins og fleygur í hjarta væntanlegs garðs.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina og það svar sem komið hefur hér fram. Hv. þm. Mörður Árnason talaði um að þingmenn væru í fríi í síðustu viku, í kjördæmavikunni, en þá ferðuðust einmitt þingmenn í Suðurkjördæmi um Suðurland. Þá kom í ljós mikill áhugi heimamanna, bæði í Austur- og Vestur-Skaftafellssýslu, á málinu og auðvitað er mjög brýnt að hreyfa því. Menn sjá mörg tækifæri varðandi þessa náttúruperlu, bæði í náttúrulegu tilliti en líka í atvinnulegu tilliti. Miklu máli skipta ný störf sem skapast í þjóðgarðinum og þess vegna er mjög brýnt að hraða ákvörðunartöku hvað þetta varðar. Ég minni á að þingmenn Suðurkjördæmis voru á ferð og ég veit að margir aðrir þingmenn voru ekki heldur í fríi í kjördæmavikunni þó að einhverjir reykvískir þingmenn kunni að hafa verið það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að hreyfa þessu máli í þingsölum og einnig hæstv. umhverfisráðherra fyrir þau svör sem fram komu. Ég hefði þó kannski viljað heyra aðeins skýrari svör frá hæstv. ráðherra. Það er rétt sem fram kom að hér er um umfangsmikið verkefni að ræða og m.a. þarf að ráðast í samninga við landeigendur og ræða við hlutaðeigandi sveitarfélög. Mér fannst vanta upp á að hæstv. ráðherra segði okkur hvenær sú vinna gæti í raun farið í alvöru fram. Þó að ekki sé búið að taka ákvörðun í ríkisstjórn langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hverjar tillögur hennar í því máli séu. Einnig kom fram að til verkefnisins er 3,1 millj. á fjárlögum ársins 2005. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort hún muni leggja til frekari fjárveitingar í þetta verkefni á árinu 2005.

Forseti. Ég þakka fyrir þessar stuttu umræður og sérstaklega fyrir svör umhverfisráðherra sem voru eins skýr og glögg og þau gátu orðið. Var við því að búast af hæstv. umhverfisráðherra. Úr því að það er bara 3,1 millj. í þeim potti sem til þessa er ætlaður hljóta svörin við fyrirspurn hv. þm. Jóns Gunnarssonar að vera þannig að það sé ekki fyrr en á árinu 2006 sem starfið á að hefjast. Ég er ekki ánægður með það og ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að beita sér í málinu þannig að starfið hefjist fyrr. Ég tel í raun og veru - hér var minnst á Kárahnjúka og ég er sammála því að skuggi hvíli yfir svæðinu af þeirra völdum - að þetta hafi verið kannski einhver afbötun, einhver leið til að láta sárin gróa og semja um einhvers konar sættir í því erfiða máli. Þá er kannski rétt að hraða verkinu í kringum það. Ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að reyna að fá ríkisstjórnina til að taka þessa ákvörðun. Það skiptir auðvitað miklu máli að hæstv. umhverfisráðherra fylgi fram þeirri viljayfirlýsingu, þeirri stefnumótandi yfirlýsingu sem ég tel að hún hafi gefið í dag, hún sé þessu sammála, hún stefni að Vatnajökulsþjóðgarði einum saman í lokin í svipuðum dúr og sagt er frá í skýrslu nefndarinnar. Ég tel að ég hafi haft nokkuð fyrir snúð minn í þessari fyrirspurn. Svo er rétt að leiðrétta hv. þm. Ísólf Gylfa Pálmason með það að ég hafi verið að veitast að því hvernig menn verðu tíma sínum. Það var ég ekki að gera í umræðum um kjördæmaviku, heldur var ég að finna að tímasetningu kjördæmavikunnar þrem vikum eftir að þing hefst eftir fjögurra mánaða sumarhlé svo að það sé á hreinu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar ágætu umræður. Það er alveg ljóst að það er mikill áhugi á þessu stóra máli á Alþingi og mikill stuðningur, a.m.k. túlka ég umræðurnar svo. Ég efast heldur ekki um það miðað við fyrri umfjöllun málsins. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason lagði áherslu á að hraða þyrfti ákvörðunartökunni. Ég tek undir það með honum og öðrum þeim sem hafa rætt málið hér í dag. Ég vildi líka geta þess að núna í október átti ég fundi fyrir austan, bæði á Hornafirði, í Suðursveit og á Kirkjubæjarklaustri, og það kom mjög glögglega fram á þeim fundum sem voru opnir öllum að fólk hefur miklar væntingar til Skaftafellsþjóðgarðsins og hins nýja Vatnajökulsþjóðgarðs í framtíðinni í tengslum við atvinnuuppbyggingu. Það er engin spurning að fólk lítur á þetta sem heilmikið tækifæri í þeim efnum. Hvað varðar frekari fjárveitingar til þessarar vinnu tengjast þær að sjálfsögðu ákvörðunum sem teknar verða í framhaldi af nefndarstarfinu. Ég legg áherslu á að hér verður um einstakan þjóðgarð að ræða sem yrði gott tæki til frekari markaðssetningar á Íslandi í þágu ferðaþjónustu eins og fólk á þessum svæðum leggur áherslu á. Að mati sérfræðings í málefnum ferðaþjónustu á Íslandi má ætla að slíkur þjóðgarður gæti aukið aðsókn ferðamanna til Íslands um allt að 5% og það gæti aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar um 4 milljarða króna á ári - og það er ekki lítið.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna málefna sláturhússins í Búðardal en í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum fyrir árið 2002–2005 segir svo um Dalabyggð, með leyfi forseta: „Í Dalabyggð [...] hefur fólki fækkað mikið og samdráttur verið í atvinnulífi, einkum í landbúnaði. Þetta svæði þyrfti verulegan stuðning af opinberri hálfu einungis til þess að treysta þá búsetu sem þar er nú fyrir hendi.“ Dalir og nærliggjandi héruð eru mikil sauðfjárræktarsvæði enda landkostir þar víða góðir til þess búskapar. Fá héruð eru eins háð landbúnaði og íbúar í Dalabyggð. Hvert starf, hvert fyrirtæki sem veitt getur vinnu utan bús er því afar mikilvægt og margfeldisáhrif þess mikil. Þess vegna slær það þessa byggð illilega þegar stórum vinnustað eins og sláturhúsinu í Búðardal er skyndilega lokað og fjöldi fólks missir af vinnutekjum sem það á ekki kost á að sækja annað. Í sláturhúsinu í Búðardal hafa unnið 50–60 manns haustmánuðina sem slátrun stendur yfir og um fimm störf að vetrinum eða reiknað í 15–20 ársstörf. Vinnulaun hafa verið u.þ.b. 25–30 millj. kr. auk margþættrar þjónustu sem nýtur góðs af þeim umsvifum sem annars er ekki fyrir hendi. Það gefur því augaleið að lokun 20 manna vinnustaðar í 650 manna samfélagi hefur gríðarleg áhrif. Byggðastofnun, verkfæri stjórnvalda til byggðaaðgerða, á 95% í sláturhúsinu. Maður skyldi því ætla að hæg væru heimatökin að beita sér fyrir þeim nauðsynlegu endurbótum sem þarf að gera á húsinu til að það geti starfað með eðlilegum hætti og fylgt þar með líka ákvæðum byggðaáætlunar. Endanleg ákvörðun stjórnvalda um lokun hússins kom í september að áliðinni slátrun og þótti heimamönnum þar á sér brotið. Önnur sláturhús hafa starfað undir miklu álagi með löngum vinnudegi og vel að merkja mönnuð að stórum hluta með tímabundnu erlendu vinnuafli sem fer með vinnulaunin sín beint úr landi. Í Búðardal voru það Íslendingar, það voru heimamenn í Dölum sem unnu verkin. Nú er ekkert sláturhús frá Selfossi vestur um að Hvammstanga nema lítið hús í Króksfjarðarnesi sem býr líka við mjög óvissa framtíð. Flutningur á sláturfé er gríðarlegur, m.a. yfir varnarlínur, og óvíst hvaða áhrif svo langur flutningur hefur á gæði kjötsins. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra í ljósi þess sem ég hef sagt hér: 1. Hvernig samræmist það stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum og eflingu atvinnulífs í Dalabyggð og nærsveitum að láta loka sláturhúsinu í Búðardal með þeim hætti sem gert var í haust? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir aðgerðum sem stuðla munu að áframhaldandi rekstri sláturhúss og kjötvinnslu í Búðardal?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvernig samræmist það stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum og eflingu atvinnulífs í Dalabyggð og nærsveitum að láta loka sláturhúsinu í Búðardal?“ Hv. þm. Jón Bjarnason þarf að átta sig á því að sláturhúsinu í Búðardal var ekki lokað heldur uppfyllti það ekki kröfur um löggildingu eða sláturleyfi sem ráðuneytið getur ekki gefið út fyrr en að fengnum meðmælum yfirdýralæknis. Það eru lög frá Alþingi. Þann 1. janúar 2004 tók gildi ný reglugerð, nr. 461/2003, um slátrun og meðferð sláturafurða, en hún er sett með stoð í lögum nr. 96/1997 um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum. Í II. kafla reglugerðarinnar um löggildingu, 3. gr., segir svo: „Landbúnaðarráðuneytið löggildir sláturhús, kjötgeymslur og kjötvinnslustöðvar að fengnum meðmælum yfirdýralæknis til fimm ára í senn í samræmi við ákvæði laga nr. 96/1997.“ Í III. kafla sömu reglugerðar um starfsleyfi, 6. gr., segir m.a. svo: „Rekstraraðili sláturhúss skal hafa sláturleyfi frá embætti yfirdýralæknis, sbr. 20. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli. Sækja skal um sláturleyfi áður en starfsemi hefst og þegar eigendaskipti verða.“ Í bréfi ráðuneytisins 25. september 2003 heimilaði ráðuneytið afurðastöðinni í Búðardal slátrun á sauðfé á síðastliðnu hausti að tillögu embættis yfirdýralæknis en einnig sagði í bréfinu: „Enn fremur leggur embættið til að ekki verði heimiluð aftur slátrun í húsinu fyrr en að lokið er að fullu þeim endurbótum sem gera þarf á sláturhúsinu svo það uppfylli kröfur reglugerðar nr. 641/2003, um slátrun og meðferð sláturafurða, og reglugerðar nr. 40/1999, um innra eftirlit í sláturhúsum og kjötpökkunarstöðvum þeirra.“ Þessum endurbótum var ekki sinnt að mati yfirdýralæknis og því voru ekki forsendur til þess fyrir ráðuneytið að löggilda sláturhúsið samkvæmt núgildandi reglugerð. Hv. þm. spyr einnig: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir aðgerðum sem stuðla munu að áframhaldandi rekstri sláturhúss og kjötvinnslu í Búðardal?“ Það er ekki í höndum landbúnaðarráðherra að taka ákvörðun um hvort verði áframhaldandi rekstur á sláturvinnslu og kjötvinnslu í Búðardal. Sú ákvörðun er fyrst og fremst í höndum eigenda og stjórnenda Dalalambs. Þeir verða hins vegar að uppfylla núgildandi lög og reglugerðir eins og gerð er krafa um hvað sláturhúsin varðar. Hinn 20. júlí eða svo gengu fulltrúar Dalamanna á minn fund eftir margar raunir undangengin ár. Sveitarfélagið tapaði 20 milljónum á síðasta hausti. Þar áður urðu þeir fyrir miklu áfalli, bæði sveitarfélagið og ekki síður bændur í miklum afföllum. Þeir komu til mín til þess að spyrja mig og leita ráða hvort þeir ættu að halda áfram slátrun. Ég sagði að það væri þeirra mat. Ég ætlaði hvorki að hvetja þá né letja. Þeir yrðu sjálfir að taka ákvarðanir um hvað þeir vildu gera við sína peninga. Ég gæti heils hugar stutt það sem landbúnaðarráðherra að það væri slátrað í Búðardal og kannski væri það mikilvægt fyrir Vesturland allt að það væri gert. En þeir yrðu að gera það á sína ábyrgð. Ég var því hreinn og heiðarlegur en bætti við: Þið verðið að átta ykkur á því að nýjar og hertar kröfur hafa verið gerðar til allra sláturhúsa í landinu og þau munu nú öll uppfylla reglugerð sem sett hefur verið um málið. Þið verðið því eins og aðrir að ganga til verka og hafið gert áætlanir um að endurbyggja ykkar hús upp á 50, 60 milljónir - sem er rétt hjá hv. þingmanni að Byggðastofnun á - en það verðið þið að ganga í og hafa klárt fyrir haustið. Þessum vinum mínum í Dalasýslu hef ég verið heiðarlegur í tilsvörum, tekið þeim vel og sagt þeim að þeir verði eins og aðrir að ganga til verka í sínum húsum. Það er ekki mitt verk að segja Byggðastofnun fyrir verkum í hvað hún leggur fjármagn sitt, en þetta hús á hún. Hér hefur oft verið gagnrýnd úrelding sláturhúsanna en ég fann það á þessum fulltrúum Dalamanna, þeir sögðu mér það sjálfir eins og margir hafa gert, að sú úrelding sem átt hefur sér stað til þess að skapa bændum betri tekjur og lægri sláturkostnað hafi skilað þeim árangri að verð mundi hækka í haust og betri staða blasti við á markaði. Ég vil hafa það hér á hreinu að sláturhúsinu hefur ekki verið lokað. Þeir hafa fullar heimildir samkvæmt lögum og reglugerðum til að klára sitt hús en þeir verða að gera það í tíma til þess að fá leyfið.

Frú forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra kennir um reglugerð um slátrun og meðferð sláturafurða. En hefur hann gætt jafnræðis í því hvernig hann hefur framfylgt reglugerðinni? Ég efast um að svo sé, ég stórefast um það. Það er alvarlegur hlutur þegar hæstv. ráðherra fer ekki að jafnræðisreglu og er jafnvel að brjóta á atvinnuréttindum byggðarlaga sem berjast í bökkum með að halda atvinnu í byggðarlaginu. Mér finnst það með ólíkindum að hann sé hér að skjóta sér á bak við reglugerðina, sérstaklega í ljósi þess að hann hefur dregið að svara þeim sem stendur hér hvernig hann hafi framfylgt reglugerðinni. Við eigum von á að svar berist í þingið innan tíðar og það verður þá fróðlegt að sjá hvort hann hafi gætt jafnræðis. Ég efast um það, enda kemur fram í grein sem ég ritaði í Morgunblaðinu í dag að þeir sem reka sláturhúsið hafa farið fram á umræddar upplýsingar og ekki fengið nein svör.

Frú forseti. Það er auðvitað rétt sem hæstv. landbúnaðarráðherra sagði að vandinn liggur að einhverju leyti í lagasetningu frá 1997 en ekki síður í þeim reglugerðum sem settar hafa verið í landbúnaðarráðuneytinu. Þær endurspegla þá stefnu, úreldingarstefnuna og líka útflutningsstefnuna, að setja öll sláturhús á Íslandi í sama mót, gera sömu kröfur í stað þess að gera mönnum kleift að reka minni sláturhús á minni stöðum, selja jafnvel til nærsveita og vera ekki undirseldir því að selja í stóru húsin, keyra með féð hundruð kílómetra landsenda á milli og undirseldir þeim kjörum sem sláturleyfishafarnir bjóða. Við vitum að það eru ekki bestu kjörin í bænum, sauðfjárbændur hafa kvartað mjög undan því verði sem þeir hafa fengið hjá sláturleyfishöfum. Vandinn liggur í því að reyna að setja allt í sama mótið og leyfa ekki fjölbreytni í landbúnaði.

Frú forseti. Sláturhús í héruðum sem byggja nánast allt sitt á sauðfjárbúskap skipta afskaplega miklu máli. Í kjördæmaviku sem nefnd var hér fyrr í dag átti ég þess kost að heimsækja lítið sláturhús á Klaustri og nú geri ég mér betur grein fyrir því hversu miklu svona vinnustaður skiptir á svæði þar sem laun bænda sem stunda sauðfjárbúskap eru afskaplega lág. Annað sem maður hefur kannski áhyggjur af í þessu sambandi er hinn mikli flutningur á sláturfé yfir verndarlínur ef mikil samþjöppun verður á sláturhúsum í landinu. Ég hefði áhuga á að heyra hjá hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann deili ekki með mér áhyggjum af þeim áhrifum sem þessir miklu flutningar geta haft á sauðfjárveikivarnir í þeirri erfiðu baráttu sem yfirvöld standa þar í. Mikilli varnarbaráttu sem þau virðast eiga í um þessar mundir.

Frú forseti. Ég þakka umræðuna. Hins vegar svaraði hæstv. ráðherra því miður ekki spurningu minni. Ég vitnaði í þingsályktunartillögu um byggðamál þar sem einmitt er lögð áhersla á að styrkja byggð og atvinnulíf í Dalasýslu. Þess vegna spurði ég hann hvernig það samræmdist stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum eða hvað hún hygðist ella gera til eflingar atvinnulífi annað en að loka sláturhúsinu í Búðardal. Byggðastofnun á nánast allt húsið, 95%, og ef hann á að framfylgja byggðaáætlun er eðlilegt að hún gerði þær endurbætur sem þyrfti. Í sláturhúsinu í Búðardal hafa eingöngu unnið Íslendingar og útsvarið af vinnulaununum sem þar falla til rennur til viðkomandi héraðs. Í öðrum sláturhúsum, stórum sláturhúsum, er stór hluti, kannski meginhlutinn víða, tímabundið erlent vinnuafl sem fer með launin úr landi. Þjóðhagslega erum við hér á rangri braut. Hagræðingin í sláturhúsunum sem hefur verið gumað af hefur leitt til lokunar margra húsa. Þessi hagræðing átti að skila bændum auknum tekjum en gerir það ekki. Það er búið að vera stríð í haust um að ná viðhlítandi verði fyrir lambakjöt en tókst ekki og ríkið ver stórmiklu ...

... 5–6%.

Ef ráðherra tekur 2–3 ár aftur í tímann og verðhækkanir á tímabilinu miðað við þá hækkun sem bændum var lofað sem ávinningi af þessari hagræðingu. En ávinningurinn er sá að tugir fólks í byggðunum, hvort sem það er í Dalasýslu eða annars staðar, er enginn eða minni en enginn. Menn tapa stórfé af launum sínum. Nú er verið að loka á Kirkjubæjarklaustri. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka á þessu máli málefnalega og reyna að vinna með heimamönnum að því að áfram verði rekið sláturhús í Búðardal.

Hæstv. forseti. Kannski sem betur fer rekur landbúnaðarráðuneytið ekki sláturhús. Það rekur ekki heldur mjólkurbú. Þessi fyrirtæki eru í höndum bændanna sjálfra. Það vita hv. þm. Og ég er sannfærður um að ef þessi atvinnuvegur hefði ekki gengið í gegnum hin miklu gjaldþrot og erfiðleika eins og hann hefur gert síðustu árin í kjötbaráttunni sem hefur geisað væri staðan öll önnur. Ef við réðum því hvar húsin væru og gætum stillt þeim upp væri þeim öðruvísi stillt upp en er gert í dag. Þetta er það sem bændurnir standa frammi fyrir og verða að vinna úr. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson starfaði við heilbrigði, var heilbrigðisfulltrúi í sinni sveit áður en hann var kjörinn á þing. Hann veit meira um þessi mál en margur annar og hann þekkir jafnræðisregluna. Hann þekkir það líka að nágrannar Dalamanna hafa lagt tugi og hundruð milljóna í að fullnægja reglum um sín sláturhús. Það er líka jafnræðisregla þegar kemur að Dalabyggð. Málið er flóknara en það sýnist í fljótu bragði en ég vona sannarlega að Dalamenn nái tökum á sínu húsi, geti endurbætt það og gert slátrun fjárins að atvinnu sinni heima fyrir. Gegn því stend ég ekki. Sem landbúnaðarráðherra verð ég fyrst og fremst að fara að þeim lögum og þeim reglum sem gilda um þetta. Ég get tekið undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Ég vildi á ný sjá lítil sláturhús víðar og kannski koma þau síðar, lítil hús sem hafa sérslátrun á hendi og matvælavinnslu í kringum hana. Það er ekkert útilokað. Þetta er allt bundið við lög og reglur, að menn fari að þeim. Málið í Dölunum snýst um það. Ég hef sagt Dalamönnum það sjálfum og þeir hafa viðurkennt að ég hef alltaf talað af hreinskilni við þá, og ég vona af drengskap og þeim sannleika að þeir verði að fara að reglum eins og aðrir hvað þetta varðar.

Frú forseti. Nýlega samþykkti ríkisstjórnin að styðja við bakið á loðdýraræktinni og veita henni 116 millj. kr. í styrk. 20 millj. koma til greiðslu á þessu ári og hefur verið lagt til að nánast allri upphæðinni verði varið til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri. Á árinu 2003 voru reknar í landinu átta fóðurstöðvar og hafa fjórar þeirra fóðurframleiðslu sem aðalstarfsemi. Fjórar eru einkareknar og framleiða fóður til eigin nota sem hluta af búrekstrinunum. Einkareknu fóðurstöðvarnar framleiddu á síðasta ári 1.950 tonn sem er 26% af heildarframleiðslu í landinu en sameiginlegu fóðurstöðvarnar framleiddu 5.500 tonn af fóðri sem er þá afgangurinn, 74% af heildarframleiðslunni. Helsti vandi sameiginlegu fóðurstöðvanna er að afkastageta þeirra er ekki fullnýtt, einungis 21% er nýtt af afkastagetunni. Landbúnaðarráðuneytið hefur falið Sambandi íslenskra loðdýraræktenda að búa til úthlutunarreglur þar sem á að úthluta 20 millj. af ríkisstyrknum sem áður var getið um og voru samþykktar reglur sem mismuna algjörlega og mjög gróflega þessum einkareknu. Lagt er til að þær sem framleiða fjórðunginn fái ekki eina krónu af styrknum en þær sem framleiða 74% fái allan ríkisstyrkinn. Þetta er náttúrlega mjög furðulegt og stangast á við allar jafnræðisreglur svo við rifjum það upp hér enn og aftur. Það er margt sem bendir til að einkareknu stöðvarnar séu síst óhagkvæmari og þess vegna getur það varla verið í öllu hagræðingartali hæstv. landbúnaðarráðherra að verið sé að leggja stein í götu þeirra sem standa betur að rekstrinum, eða síst verr. Því vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra í ljósi alls jafnræðis sem hefur verið minnst á hér: Hvernig munu stjórnvöld tryggja að jafnræðis verði gætt við úthlutun á 116 millj. kr. styrk til loðdýraræktar sem nýlega var ákveðinn?

Hæstv. forseti. Loðdýraræktin hefur á síðustu árum verið í hljóðri framför og verið að ná árangri á mörgum sviðum, bæði í kynbótum, stærð skinna og verði og stendur nokkuð framarlega á mörkuðum í dag. Stærsti vandi þeirra er fóðurframleiðslan. Það er ekki verið að leggja stein í götu einkarekinna stöðva. Hvers vegna völdu þeir sem fóru út úr hinum almennu fóðurstöðvum bændanna það að reka einkareknar stöðvar? Það eru hagsmunir þeirra sem réðu því. Þeir kusu að hafa þær heima hjá bæjum sínum vegna þess að það var hagkvæmara fyrir þá. Þeir völdu þá leið. Ég ætla að reyna að svara þessari fyrirspurn hv. þingmanns: Hvernig munu stjórnvöld tryggja að jafnræðis verði gætt við úthlutun á 116 millj. kr. styrk til loðdýraræktar sem nýlega var ákveðinn? Í september 2003 skipaði ég nefnd til að leita lausna á þeim bráða rekstrarvanda sem steðjaði að loðdýraræktinni í landinu. Jafnframt fól ég nefndinni að huga að mögulegum leiðum til þess að jafna samkeppnisstöðu greinarinnar gagnvart framleiðendum í öðrum löndum, draga úr áhrifum verðsveiflna á mörkuðum og á annan hátt auka rekstraröryggi í greininni til langs tíma. Nefndin skilaði lokaáliti í maí sl. Þar eru settar fram hugmyndir um aðgerðir til þess að verð á loðdýrafóðri hér á landi lækki og verði hliðstætt því sem gerist í samkeppnislöndunum. Ríkisstjórnin ákvað í ágúst sl. að beita sér fyrir því að á næstu fimm árum verði samtals 116 millj. kr. varið til slíkra aðgerða með hliðsjón af fyrrnefndu nefndaráliti og í samráði við búgreinina þannig að þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru nýtist sem best fyrir atvinnugreinina í heild. Ég hef nú, hv. þingmaður, skipað nefnd til að hafa umsjón með þessu verkefni. Eitt aðalmarkmið nefndarinnar er að tryggja að þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru nýtist greininni sem best til eflingar á sameiginlegum þáttum sem leiða til þess að raunlækkun náist á loðdýrafóðri til allra loðdýrabænda á Íslandi. Í stað þess að greiða stuðninginn beint til bænda í formi niðurgreiðslna á fóður eins og gert hefur verið á undanförnum árum hefur nefndin ákveðið sem fyrstu aðgerðir að allar fóðurstöðvar í landinu - þess vegna á maður ekki að þurfa að hlusta á fullyrðingar manna úr þessum stól um eitthvað allt annað. Þeir geta þá á göngunum spurt sig til um hluti - geti sótt um stuðning til hagræðingarverkefna sem stuðla að lækkun fóðurverðs og ráðast þannig að rótum vandans. Þetta er mjög skýrt. Jafnræðisreglu í þessu máli er gætt og þarna koma allir til greina. Tveir fulltrúar greinarinnar sitja í þessari nefnd og svo einn fulltrúi úr ráðuneytinu. Nefndin mun fjalla um þær umsóknir sem berast og afgreiða með hliðsjón af því hvernig þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru nýtist sem best fyrir atvinnugreinina í heild, sem sé alla loðdýrabændur, hvort sem þeir reka einkareknar stöðvar eða eru í félagslegu starfi um fóðurframleiðslu sína. Ég vil hafa það alveg skýrt að engin ákvörðun hefur verið tekin í þá veru sem hv. þm. var að tala um í ræðu sinni, heldur er verið að fjalla um þetta á faglegum nótum til að reyna að efla þessa atvinnugrein sem virðist hafa þróast mjög ört á síðustu árum og eiga nýja og heilmikla möguleika í landinu. Ber að þakka þeirri góðu félagshyggju og forustumönnum loðdýrabænda sjálfra sem hafa sett mark sitt á það í baráttunni að þeir vilja leggja allt á sig til að verða fremstir, verða bestir, ná þeim árangri eins og í nágrannalöndum og um víða veröld að þeir geti staðið sjálfstæðir í rekstri sínum og náð háu verði á mörkuðum. Ég hygg að þessi aðgerð gefi þeim nýja von, þessi stuðningur sem er ekki stór á ári hverju en hann gefur þeim nýja von til þess að geta unnið af miklu skipulagi að atvinnugrein sinni og að hún verði að fimm árum liðnum miklu öflugri atvinnugrein en hún hefur verið síðustu árin.

Frú forseti. Loðdýraræktin í landinu hefur átt í afskaplega miklum erfiðleikum í gegnum tíðina eins og við flest þekkjum sem hér sitjum og gerum okkur grein fyrir. Kannski er ekki undarlegt að upp séu komnar hugmyndir um að styrkja þá grein sérstaklega til einhvers tíma. Við hljótum þó eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson var að tala um að gera ráð fyrir því að sá stuðningur verði með þeim hætti að allir standi jafnir. Hæstv. landbúnaðarráðherra upplýsti okkur um að svo væri. Ég hjó þó eftir því í svari hæstv. ráðherra að hann sagði að allir gætu sótt um og þar af leiðandi setið við sama borð. Ég er að velta fyrir mér, frú forseti, hvort einhverjar úthlutunarreglur séu fyrir fram niður settar þannig að maður geti gert sér grein fyrir því hvort allir standi jafnir. Er kannski í úthlutunarreglum eitthvað um að þeir sem einkareki fóðurstöðvar eigi ekki möguleika á styrk? Það getur verið jafnræði því að allir geta sótt um en ég spyr: Eru úthlutunarreglur gagnsæjar þeim sem sækja um?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svörin og vil taka þátt í gleði hans yfir að mikill árangur sé í loðdýraræktinni. Ég vonast svo sannarlega til að þessi atvinnugrein eigi eftir að braggast en ástæðan fyrir því að ég bar upp spurninguna var ekki af einhverjum ókunnugleika, heldur stóð til að þeim sem rækju einkarekna fóðurgerð yrði mismunað. Ég er ánægður yfir því að landbúnaðarráðuneytið ætli að koma málum þannig fyrir að svo verði ekki. Ég tel það mjög nauðsynlegt. Ég taldi þó allt eins víst að hæstv. landbúnaðarráðherra gæti hugsað sér að mismuna vegna ýmissa verka upp á síðkastið, m.a. þess sem við vorum að ræða hér fyrr, hvernig hann hefur framfylgt reglum um slátrun og sláturhús. Þess vegna tel ég að það hafi verið mjög brýnt að fá það á hreint að þessum einkareknu stöðvum verði ekki mismunað. Ég fagna því.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega undarlegt að hlusta á þennan hv. þm., Sigurjón Þórðarson. Hann minnir mig æ meir á Gróu á Leiti. Hann býr hér til sögur og kjaftagang um málefni sem hann veit að eru með öðrum hætti. Hann segir: Það stóð til að mismuna, ráðherra er líklegur til að mismuna. Svona talar þessi hv. þm. úr þessum stól. Þetta lærir hann sjálfsagt í föðurhúsum sínum í flokknum, ekki efast ég um það. En það liggur sem sé fyrir, sem aldrei stóð til annað, að reyna að hafa loðdýraræktina sem heild og þessir menn sem þar hafa unnið mjög faglega munu fara yfir það. Hinar fjóru fóðurstöðvar sem einkareknar eru eru auðvitað hjá stærstu búunum sem hafa verið að gera það mjög gott. Þeir telja kannski líka áríðandi að hinir séu með og kannski hafa félagslegu stöðvarnar búið meira við vandamál fortíðarinnar því að hinir drógu sig frá þeim. Það kann að vera að á einkareknu stöðvunum sé fóðurverð lægra en á hinum vegna þess að hali hefur verið á félagslegu stöðvunum. Það er engin spurning að við höfum ekki rétt til að mismuna. Það verður farið yfir þetta þannig að það nýtist greininni sem heild fyrst og fremst. Þess vegna segi ég, hæstv. forseti, að það er í rauninni sorglegt í svona fyrirspurnatímum að hlusta á dylgjur eins og þessi hv. þm. úr Skagafirði hefur vanið sig á.

Hæstv. forseti. Talsvert hefur verið fjallað um heimilisofbeldi í fjölmiðlum upp á síðkastið, ekki síst vegna umdeilds dóms sem féll í Héraðsdómi Reykjaness fyrir skemmstu, og hafa í því sambandi verið dregin fram ýmis dæmi um framkvæmd laga og reglna í sambandi við heimilisofbeldi. Virðist þeim nokkuð ábótavant, eða í besta falli margt sem þarf að gefa gaum. Fyrir rúmu ári kom út skýrsla frá eftirlitsnefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna sem hingað kom til að kynna sér m.a. ástand velferðarmála. Í skýrslu þessarar nefndar eru ýmsar ábendingar til íslenskra stjórnvalda, þar á meðal ábendingar um að löggjöf varðandi heimilisofbeldi þurfi endurskoðunar við. Nú er það svo að í dómsmálum er varða heimilisofbeldi er fyrst og fremst dæmt út frá tveimur greinum almennra hegningarlaga en það eru greinar 217 og 218. Þær fjalla hins vegar ekki um heimilisofbeldi sem slíkt heldur um líkamsárásir. Það er auðvitað alkunna að heimilisofbeldi fylgja ekki alltaf áverkar og svo sannarlega er ekki í öllum tilfellum um líkamsmeiðingar að ræða heldur miklu óáþreifanlegri atriði eins og einangrun, efnahagslega stjórnun, hótanir og kúgun af ýmsum toga. Hér er um ofbeldi að ræða sem leiðir af sér stöðugan ótta fórnarlambanna, ótta sem þau losna ekki undan á meðan sambýlið við ofbeldismanninn varir. Á það kannski lítið skylt við líkamsárás sem framkvæmd er í skyndingu á götu úti og sem greinar 217 og 218 eru kannski fyrst og fremst hugsaðar fyrir. Auðvitað eru fleiri greinar í almennum hegningarlögum sem koma til álita þegar dæmt er fyrir heimilisofbeldi. Það eru t.d. greinar um húsbrot, ofsóknir og hótanir og einnig ýmsar greinar sem varða nauðungar- og frelsissviptingarbrot. Það er kannski ekki sjálfgefið að lagabreytingar þurfi til hvað þetta varðar en þó hafa þjóðirnar í kringum okkur verið að endurskoða lög sín í ljósi þessa og í því sambandi nægir að nefna Svíþjóð og Noreg. Í Svíþjóð eru nýleg lög sem ná yfir heimilisofbeldi og kallast „kvinnofrid“, eða friðhelgi kvenna, og svo er ég hér með nýlega skýrslu frá Noregi þar sem stjórnskipuð nefnd kemst að þeirri niðurstöðu að Norðmenn þurfi að bæta löggjöf sína að þessu leyti, m.a. með því að skilgreina heimilisofbeldi sérstaklega í lögunum. Meðal þess sem nefnt er í þessari skýrslu hér er að nauðsynlegt sé að konum sé skipaður réttargæslumaður undir öllum kringumstæðum, ekki bara þegar um alvarlegri brot eða kynferðisbrot er að ræða. Einnig eru hérna tilmæli er varða gjafsókn sem er athyglisvert fyrir okkur Íslendinga að skoða þegar til stendur að þrengja ákvæði íslenskra laga um slík atriði. Norska nefndin leggur til ýmis atriði sem styrkja stöðu fórnarlamba heimilisofbeldis, kvenna og barna, innan dómskerfisins og fer ég ekki nánar út í þau hér. Spurningarnar sem ég legg fyrir hæstv. dómsmálaráðherra eru eftirfarandi, virðulegi forseti: 1. Hvernig verður brugðist við tilmælum eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna til íslenskra stjórnvalda varðandi ofbeldisbrot gegn konum? 2. Má vænta endurskoðunar á ákvæðum almennra hegningarlaga er varða heimilisofbeldi og annað kynbundið ofbeldi?

Virðulegi forseti. Spurt er: 1. Hvernig verður brugðist við tilmælum eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna til íslenskra stjórnvalda varðandi ofbeldisbrot gegn konum? 2. Má vænta endurskoðunar á ákvæðum almennra hegningarlaga er varða heimilisofbeldi og annað kynbundið ofbeldi? Nefnd sú sem vísað er til í fyrirspurninni starfar samkvæmt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem fullgiltur var af Íslands hálfu árið 1979. Aðildarríki samningsins skila reglulega skýrslum til nefndarinnar um framkvæmd samningsins á landsvísu. Ísland skilaði sinni þriðju skýrslu árið 2001 og var hún tekin fyrir af nefndinni í maí 2003. Fulltrúar Íslands kynntu skýrsluna fyrir nefndarmönnum og svöruðu spurningum þeirra. Í lok athugasemda nefndarinnar dags. 23. maí 2003 hvetur nefndin Ísland til að taka upp sérlöggjöf um heimilisofbeldi en Íslandi ber að skila næstu skýrslu til nefndarinnar árið 2008 og mun þá svara athugasemdum nefndarinnar. Í tilefni af fyrirspurninni er rétt að rifja upp að í tæpan áratug hafa málefni er varða heimilisofbeldi skipað veigamikinn sess í störfum dómsmálaráðuneytisins. Dómsmálaráðherra skipaði árið 1995 nefnd til að kanna umfang heimilisofbeldis hér á landi og voru niðurstöður rannsóknar nefndarinnar birtar í skýrslu árið 1997. Í framhaldi af því skipaði þáverandi dómsmálaráðherra þrjár nefndir til að kanna meðferð mála þessara í dómskerfinu hjá lögreglu og til að gera tillögur um forvarnaaðgerðir um hjálparúrræði fyrir þolendur heimilisofbeldis og um meðferðarúrræði fyrir gerendur. Nefndirnar skiluðu skýrslum sínum og tillögum vorið 1998. Allar framangreindar skýrslur voru kynntar Alþingi. Í skýrslunum voru lagðar fram tillögur til nauðsynlegra umbóta vegna heimilisofbeldis, þar á meðal tillögur um breytingar á refsi- og réttarfarslöggjöf. Engar tillögur voru lagðar fram um sérrefsilöggjöf vegna heimilisofbeldis. Margar af tillögum nefndanna hafa náð fram að ganga, sbr. lög 36/1999, um breyting á lögum um meðferð opinberra mála sem bæta réttarstöðu brotaþola, lög nr. 39/2000, um breyting á almennum hegningarlögum, sem lögfesta ákvæði um vitnavernd, og lagaákvæði um nálgunarbann, sbr. lög nr. 94/2000. Á vettvangi dómsmálaráðuneytisins er nú enn hugað að inntaki ákvæða almennra hegningarlaga og laga um meðferð opinberra mála þegar kemur að því að rannsaka, ákæra og dæma heimilisofbeldi. Ofbeldið sem slíkt er vitaskuld refsivert. Það greinir hins vegar heimilisofbeldi frá öðrum tegundum ofbeldis að þolandi sætir slíkri kúgun af hálfu brotamanns að örðugt getur reynst að kæra verknaðinn til lögreglu. Ráðuneytið mun kanna sérstaklega hvort setja beri verklagsreglur um kvaðningu réttargæslumanns þegar fórnarlamb heimilisofbeldis leitar til bráðamóttöku sjúkrahúsa. Athugun dómsmálaráðuneytisins byggist á fyrirliggjandi skýrslum og gögnum ásamt viðtölum við þá sem til málaflokksins þekkja. Við mat á refsilöggjöfinni er mikilvægt að hafa í huga að ofbeldi er þegar refsiverður verknaður og alls ekki víst að sérákvæði um heimilisofbeldi leysi nokkurn vanda. Öðru máli gæti gegnt um þætti er varða rannsókn heimilisofbeldis, þ.e. ákvæði í lögum um meðferð opinberra mál. Ég bind vonir við að unnt sé að finna úrbætur til að taka á þessum málum hvað réttarvörslukerfið varðar. Félagsleg úrræði og almenn fræðsla skipta þó ekki síður máli en refsiúrræði þegar um þessi viðkvæmu mál er rætt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, fyrir að hefja umræðu um þetta mikilvæga mál. Að stórum hluta er það hlutverk okkar þingmanna að koma lögum yfir kynbundið ofbeldi, hverju nafni sem það kann að nefnast, en þetta ofbeldi tengist yfirleitt konum. Í flestum tilfellum er það maki eða sambýlismaður sem er ofbeldismaðurinn. Þetta ofbeldi er oft falið, sér í lagi vegna þess að því fylgir mikil skömm og brýtur niður sjálfsmynd þeirra sem fyrir því verða. Þolendur ofbeldisins þurfa á öryggi að halda. Lagalegu verndina vantar. Ef við lítum yfir farinn veg í svona málum þurfum við ekki að líta langt. Skoðum bara nýfallinn dóm Héraðsdóms Reykjaness í heimilisofbeldismáli. Þar fékk gerandi nánast enga refsingu fyrir glæpinn og skuldinni skellt á þolanda ofbeldisins, nefnilega konuna. Þessu þurfum við að breyta. Þetta er smánarblettur á þjóðfélaginu. Það er of stutt á milli lífs og dauða þegar heimilisofbeldi er annars vegar. Lítilfjörlegt ofbeldi getur orðið að óhugnanlegasta glæp sem skilur eftir sig djúpa hryggð og særindi þeirra er málið varðar. Við verðum að koma lögum yfir þetta, annað er okkur ekki fært. Skiptir þá engu máli hvaða fylkingu við fylgjum. Við verðum líka að taka orð eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna alvarlega. Við erum ekki það velferðarþjóðfélag sem við segjumst vera ef við gerum ekkert í málinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þau svör sem hann gaf við þessum fyrirspurnum mínum. Mér þykir sérstaklega ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra skuli ætla að láta kanna það hvort skipa skuli réttargæslumann í hvert sinn sem fórnarlömb heimilisofbeldis leita til slysavarðstofu eða neyðarmóttöku eða þeirra stofnana sem gera má ráð fyrir að þessi fórnarlömb leiti til. Mér þykir ánægulegt að heyra að hæstv. ráðherra skuli vilja fara yfir framkvæmd þessara reglna sem við nú búum við og athuga hvort þar sé hægt að gera betur. Hér er auðvitað um mjög alvarleg brot að ræða og afleiðingar heimilisofbeldis eru svo alvarlegar og koma svo víða niður á saklausu fólki að það er nauðsynlegt fyrir okkur að skoða þessi mál gaumgæfilega á hverjum tíma. Það er talið að á hverju ári leiti 140 þolendur til slysavarðstofu vegna heimilisofbeldis. Þar sem þessi brot eru með þeim hætti að það er erfitt að fjalla um þau og erfitt að höndla þau er mjög nauðsynlegt að öll framkvæmd reglna okkar sé með þeim hætti að réttur þessa fólks sé tryggður og réttarstaða þess örugg. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að auðvitað hafa verið gerðar ýmsar úrbætur, bæði félagslegar og sömuleiðis úrbætur í lögum. Samt sem áður er alveg ljóst að við þurfum að standa betur þessa vakt. Ég tel nauðsynlegt að þingið, allir alþingismenn, bæði stjórn og stjórnarandstaða, taki saman höndum og geri þær bragarbætur, þær úrbætur sem nauðsynlegar eru í þessum efnum, svoleiðis að gera megi allt sem hægt er til að lágmarka þann skaða sem þessi alvarlegu ofbeldisbrot valda fólki.

Hæstv. forseti. Ég hef ákveðið að leggja spurningar fyrir hæstv. dómsmálaráðherra sem varða Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ástæða þess er sú að í fréttum fyrir skemmstu var vakin athygli á því að Mannréttindaskrifstofa Íslands hefði verið svipt helmingi þess fjárframlags sem hún hefur notið frá ríkinu síðan 1998, en þá var sem kunnugt er gert samkomulag við nokkurn fjölda félagasamtaka sem starfa á sviði mannréttindamála um rekstur skrifstofunnar. Þetta eru t.d. samtök á borð við Rauða krossinn, Barnaheill, Samtökin 78, Öryrkjabandalagið og fleiri. Í nýframlögðu fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár er ekki gert ráð fyrir því að dómsmálaráðuneytið leggi Mannréttindaskrifstofunni til þær 4 milljónir sem hún hefur notið þaðan á undanförnum árum en skrifstofan nýtur sömuleiðis framlags frá utanríkisráðuneytinu að upphæð 4 milljónir. Það er óbreytt samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Í fjölmiðlum hefur hæstv. dómsmálaráðherra gefið þá skýringu að forsendur þessar fjárveitingar séu brostnar þar sem Mannréttindaskrifstofan hafi ekki staðið við samkomulagið frá 1998 með því að hætta að greiða Mannréttindastofnun Háskóla Íslands 15% af fjárveitingum skrifstofunnar. Nú ber þess að geta að árið 1998 þegar þetta samkomulag var gert voru þessir tveir aðilar, þ.e. Mannréttindaskrifstofa Íslands og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands báðar að óska eftir fjárframlagi frá hinu opinbera til sinnar starfsemi. Það varð að ráði eftir samkomulag og samtöl aðila að þetta kæmi í einni fjárveitingu, þ.e. frá tveimur ráðuneytum en í sameiginlegri fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofunnar og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands var gert að eiga samstarf með sín mál við Mannréttindaskrifstofu Íslands. Kannski hefur þetta samkomulag eða samstarf aldrei gengið almennilega upp vegna þess að þó þessir tveir aðilar starfi báðir á sviði mannréttindamála þá hafa þeir ekki starfað á sama vettvangi og hlutverk Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands verið annað samkvæmt stofnsamþykkt hennar. Þess ber líka að geta að Lögmannafélag Íslands og Dómarafélag Íslands sem eiga aðild að Mannréttindastofnun Háskóla Íslands hafa spurt sjálf sig hvort þau eigi að starfa svo náið með frjálsum félagasamtökum í Mannréttindaskrifstofunni. En það er sem sagt margt við þetta að athuga að mínu mati, hæstv. forseti. Mér sýnist utanríkisráðuneytið ekki vera á sama máli og hæstv. dómsmálaráðherra hvað þetta varðar af því að þar eru engar breytingar gerðar á framlögunum samkvæmt frumvarpinu. Mér virðist það líka nokkuð ámælisvert og jafnvel ömurleg stjórnsýsla að gera svona lagað án samráðs við fólk. Í þriðja lagi hvarflar líka að manni að hæstv. dómsmálaráðherra sé að refsa Mannréttindaskrifstofu Íslands fyrir neikvæðar umsagnir sem skrifstofan hefur gefið um stjórnarfrumvörp upp á síðkastið. En spurningar þær sem ég hef lagt fyrir hæstv. dómsmálaráðherra er að finna á þingskjali þannig að ég tel ekki ástæðu til að eyða ræðutíma mínum í að lesa þær upp hér.

Virðulegi forseti. Spurt er: „1. Hverjar eru ástæður þess að ekki er gert ráð fyrir fjárframlagi frá dómsmálaráðuneyti til Mannréttindaskrifstofu Íslands í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005?“ Því er til að svara að undanfarin fimm ár hafa fjárframlög sem merkt hafa verið Mannréttindaskrifstofu á fjárlögum skipst á milli skrifstofunnar og Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands, en að Mannréttindastofnuninni standa Háskóli Íslands, Dómarafélag Íslands og Lögmannafélag Íslands. Þessi skipting fjárframlaganna byggðist á skriflegum samningi milli þessara mannréttindasamtaka sem gerður var að tilhlutan dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins, en bæði ráðuneytin styrkja starfsemi þessara samtaka. Samkvæmt 2. gr. samnings þessa sem tók gildi 1. janúar 1999 var við það miðað að 15% af almennum fjárveitingum hins opinbera til skrifstofunnar rynnu til Mannréttindastofnunar til fræðilegra rannsókna. Eftir þessu samningsákvæði hefur verið farið undanfarin ár þangað til á þessu ári að Mannréttindastofnunin fær enga hlutdeild í fjárveitingunni. Það byggist á því að samningnum var sagt upp af hálfu Mannréttindaskrifstofu miðað við árslok 2003 og telur Mannréttindaskrifstofan sig ekki lengur bundna af því að deila fjárveitingunni með Mannréttindastofnuninni. Þessi uppsögn bindur hins vegar ekki hendur ráðuneytisins og þegar Mannréttindastofnunin ritaði ráðuneytinu fyrr á þessu ári og óskaði eftir að fá beina fjárveitingu til sín í stað niðurfallinnar hlutdeildar í fjárveitingu Mannréttindaskrifstofunnar - Mannréttindaskrifstofan ritaði einnig ráðuneytinu og bað um hærri fjárframlög - varð að ráði að hætta að eyrnamerkja fjárveitinguna ákveðnum samtökum heldur ætla hana mannréttindamálum þannig að bæði þessi samtök gætu sótt um fé til verkefna á sviði mannréttindamála af þessum fjárlagalið. Þá er spurt: „2. Er það ásetningur ríkisstjórnarinnar að Mannréttindaskrifstofu Íslands verði lokað?“ Að sjálfsögðu ekki og ég vil minna á að Mannréttindaskrifstofan hefur notið fjárframlaga frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu árlega frá árinu 1996. Þó að fjárveiting til mannréttindamála sé ekki lengur eyrnamerkt Mannréttindaskrifstofu Íslands kemur ekkert í veg fyrir að hún geti notið stuðnings af þeirri fjárveitingu sem af ráðuneytinu er ætluð til að styrkja verkefni á sviði mannréttindamála. Það getur hins vegar ekki verið á valdi Mannréttindaskrifstofu Íslands að ákveða að Mannréttindastofnun Háskóla íslands fái ekki lengur hlutdeild í fjárveitingu ráðuneytisins til mannréttindamála, og eins og ég hef rakið er það ástæðan fyrir því að ákveðið var að leggja til að umrædd fjárveiting dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til mannréttindamála væri ekki lengur eyrnamerkt Mannréttindaskrifstofu Íslands eingöngu. Loks er spurt: „3. Með hvaða hætti vilja stjórnvöld þróa samstarf við frjáls félagasamtök á sviði mannréttindamála og fjárhagsleg samskipti þessara aðila?“ Stjórnvöld vilja eiga gott samstarf við öll þau frjálsu félagasamtök sem stuðla vilja að varðveislu og eflingu mannréttinda hér á landi. Það verður best gert með því að styðja t.d. með fjárframlögum verkefni sem unnin eru á vegum slíkra samtaka og ætla má að horfi til eflingar fræðslu og vitundar almennings um grundvallarréttindi sín. Í tilefni af orðum fyrirspyrjanda um að í þessari ákvörðun fælist einhver andúð á störfum Mannréttindaskrifstofu þá er það algjörlega úr lausu gripið og á ekki við nein rök að styðjast. Þá vil ég einnig geta þess að ráðuneytið gerði Mannréttindaskrifstofu grein fyrir því með bréfi hinn 11. júní síðastliðinn að ekki væri sjálfgefið að Mannréttindaskrifstofan hefði fasta áskrift á fjárlagaliðinn þannig að það er ekki þannig að Mannréttindaskrifstofan hafi ekki vitað að þarna kynnu að verða breytingar. Loks vil ég láta þess getið að ég hef átt viðræður við forráðamenn Mannréttindaskrifstofunnar og greint þeim frá afstöðu ráðuneytisins þannig að það hefur ekki með neinum hætti af hálfu ráðuneytisins verið farið leynt með þessar ákvarðanir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Mannréttindastofnun Íslands vinnur mjög merkilegt frumkvæðisstarf sem hefur náð að skjóta rótum og byggjast upp á Íslandi fyrir styrk frá hinu opinbera. Hið alþjóðlega net sérfræðinga sem Mannréttindaskrifstofan hefur aðgang að gegnum sambærilegar skrifstofur erlendis gerir það að verkum að sérlega skynsamlegt er að veita til hennar almannafé. Þetta er ómetanlegt fyrir íslenskt samfélag sem byggir mjög á og þarf að fylgjast með alþjóðlegum straumum í mannréttindamálum. Ég fagna því þess vegna ef svar hæstv. dómsmálaráðherra gefur til kynna að fjárhag Mannréttindaskrifstofunnar kunni þrátt fyrir allt, þrátt fyrir þær fréttir sem bárust af þessu máli, að vera borgið til framtíðar og ég skora á hann að halda áfram að styðja þetta merkilega starf og byggja undir það að á Íslandi geti starfað svona sjálfstæð mannréttindaskrifstofa í þeim stíl sem er annars staðar á Norðurlöndum.

Frú forseti. Ég vil einnig þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að halda úti mannréttindaskrifstofu því að þær fréttir sem við fengum um niðurskurð á framlaginu voru mjög slæmar. Þessar 4 milljónir skiptu höfuðmáli fyrir stofnunina til þess að hún gæti starfað. Auðvitað eru 4 milljónir mjög litlir peningar í fjárlögum sem hlaupa á hundruðum milljarða. Þær skipta hins vegar mjög miklu máli fyrir starfsemi Mannréttindaskrifstofunnar og þá sem þurfa að eiga hana að. Það sætti vissulega mikilli furðu að heyra að það hefði verið einhliða ákvörðun ráðherra að fella þessi framlög niður því að þannig kom það jú fyrir sjónir í fjölmiðlum og frá forsvarsmönnum skrifstofunnar. Það sem dómsmálaráðherra bar fyrir sig var ósamkomulag við aðila innan Háskóla Íslands. Við getum ekki búið við það ástand að engin stofnun á borð við Mannréttindaskrifstofuna sé starfandi í landinu. Þetta gildir ekki síst varðandi aðstoð við innflytjendur sem þurfa eðlilega á aðstoð að halda til að þekkja rétt sinn t.d. gagnvart atvinnurekendum og hinu opinbera.

Frú forseti. Í fjárlögum ársins 2005 segir um það atriði sem við erum að ræða hér, með leyfi forseta: „Þá er heiti viðfangsefnisins 1.45 Mannréttindaskrifstofa breytt og verður Mannréttindamál. Framlag að fjárhæð 4 millj. kr. er óbreytt en fyrirhugað er að það verði veitt til verkefna á sviði mannréttindamála.“ Eðlilegt er því að hæstv. dómsmálaráðherra sé spurður að því hver muni veita og hvaða reglur muni gilda. Mun verða farið með þetta fé eins og ráðstöfunarfé ráðherra og mun ráðherra eingöngu taka ákvörðun um hvernig því verði varið? Og í framhaldi af þeim svörum sem hæstv. ráðherra gaf hér er eðlilegt að spurt sé: Hyggst ráðherra taka 1.200 þús. kr. af þessum 4 millj. kr. og veita þeim þá til Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands, sem jafngildir 15% af 8 milljónum, og ganga 2,8 milljónir þá til Mannréttindaskrifstofu Íslands eins og áður var?

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra þessi svör og umræðuna sem hér hefur orðið um þessa fyrirspurn mína. Það sem hv. 10. þm. Suðurk., Jón Gunnarsson, sagði hér rétt á áðan er auðvitað mergurinn málsins. Ef það er ætlun hæstv. ráðherra að veita áfram þessa fjármuni til mannréttindamála, eins og kemur fram í frumvarpinu, hver mun þá veita? Hvernig munu reglurnar vera? Eftir hvers konar umsóknum verður leitað? Verður auglýst? Allt þetta þarf að vera alveg á hreinu. Stjórnvöld verða að gera sér gein fyrir því að samskiptareglur milli stjórnvalda og frjálsra félagasamtaka eru afar mikilvægar. Þær þurfa að vera gegnsæjar og öllum ljósar þannig að fólk viti hver vilji stjórnvalda er á hverjum tíma. Ekki skal ég draga úr því sem hæstv. ráðherra sagði að gott samstarf þurfi að vera milli stjórnvalda og þeirra sem starfa að mannréttindamálum á grasrótarstiginu. Það er virkilega leiðinlegt til þess að vita að ekki skyldi vera haft samráð við Mannréttindaskrifstofu Íslands áður en þessi ákvörðun var tekin og bréfið 11. júní skrifað og sent sem boð að ofan. Ég spyr: Hvað hafði breyst annað en það að Mannréttindaskrifstofa Íslands var að óska eftir hærra fjárframlagi og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands hafði ekki verið sátt við samstarfið og báðir aðilar vildu vera sér? Af hverju var ekki hægt að ræða þessi mál og leysa þau öðruvísi en gert var, með valdboði og skilaboðum sem síðan koma í fjárlögum íslenska ríkisins? Það er alveg nauðsynlegt að Mannréttindaskrifstofa Íslands geti haldið áfram sínu öfluga starfi og það er rétt sem hv. þm. Kristrún Heimisdóttir sagði áðan að við erum aðilar í gegnum Mannréttindaskrifstofuna að alþjóðlegu neti sérfræðinga sem skiptir okkur verulegu máli og við erum ekki að borga of mikla fjármuni fyrir allt það sem við erum að fá til baka í þessu starfi. Átta milljónir fyrir þessa skrifstofu núna á síðustu tveimur árum hefur verið of lítið. Það þarf aukin fjárframlög og ég treysti því að hv. fjárlaganefnd takið málið til alvarlegrar skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég tel að öll stjórnsýsla í þessu máli hafi verið til fyrirmyndar. Það sem ráðuneytið var að gera 11. júní var að svara bréfi frá Mannréttindaskrifstofunni sem er dagsett 7. júní, bregðast við því bréfi og lýsa skoðun sinni. Því má alveg eins spyrja: Hvers vegna hafði Mannréttindaskrifstofan ekki samband við ráðuneytið á annan hátt en bréflega? Venjulega er það nú svo að þegar menn fá bréf þá svara þeir bréfunum og það er það sem var gert. Ég er nú ekki vanur því að þess sé krafist af opinberum aðilum að þeir efni til funda þótt þeir fái bréf. Þeir svara bréfum og það gerðum við og lýstum okkar skoðun og brugðumst við eins og vera ber þegar slík erindi berast í ráðuneytið. Þessi gagnrýni á því ekki við nein rök að styðjast frekar en gagnrýnin í fyrri ræðu hv. þingmanns. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um það af hálfu ráðuneytisins hvernig staðið verði að ráðstöfun á þessu fé. Það á nú fyrst eftir að samþykkja fjárlögin og sjá hvernig þessu verður hagað í endanlegri gerð fjárlaganna. Þegar það hefur verið gert eru ýmsar leiðir til þess að ráðstafa lið eins og þessum. Eðlilegast er að mínu mati að auglýsa og þá geta þeir sem eru að sinna verkefnum á sviði mannréttindamála sótt um styrki og síðan sé það ráðuneytisins að ákveða hverjir fái styrkinn á grundvelli umsókna. Það er ein leið. Það eru því margar leiðir til að bregðast við þessu. Ég tel skynsamlegustu leiðina í þessu máli að menn taki mið af því hvað í fjárlögum fyrir árið 2005 stendur eftir að Alþingi hefur afgreitt þau, ráðuneytið auglýsi síðan eftir styrkjum og svo sé tekið á málum miðað við umsóknir.