Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins mælast til þess, sem þó ætti ekki að þurfa, við hv. nefnd, sem fær þetta mál til athugunar, að hún kynni sér það rækilega og athugi það mjög gaumgæfilega. Mér sýnist hér vera á ferðinni mál nokkuð sérstaks eðlis. Hér er um að ræða ábyrgðarheimild fyrir mjög verulegri fjárhæð. Það getur áreiðanlega brugðið til beggja vona hvers virði þau verðmæti eru, sem kunna að bjargast þarna, og hversu mikla tryggingu þau gefa fyrir þeirri fjárupphæð sem hér er um að tefla, auk þess sem líklegt er, verði um björgun að ræða á einhverjum verðmætum, að þau séu hvort eð er eign ríkisins, séu fornminjar að verulegu leyti. Ef svo væri ekki, þá er í bréfi rn. á sínum tíma tilskilið að 12% af andvirði skuli renna til ríkisins. Ég get ekki neitað því, að þó að þetta sé orðað sem ábyrgðarheimild sýnast mér nokkrar líkur, svo að ekki sé meira sagt, benda til þess að þessi fjárhæð muni skella á ríkissjóði. Í því ástandi sem nú ríkir í fjármálum og í þeim þrengingum sem um er að tefla varðandi lántökur til ýmissa nauðsynlegra og æskilegra framkvæmda sýnist mér full ástæða til að athuga sinn gang áður en mál eins og þetta rennur í gegnum Alþingi eins og á bandi. Þetta mál bar að vísu á góma við afgreiðslu fjárlaga, en ég hygg að það hafi ekki tekið ýkja langan tíma að afgreiða þetta í hv. Nd. Vel má vera að þeir sem afgreiddu það þar hafi treyst eins og áður fyrr á hv. Ed., að hún mundi gaumgæfa málið betur. Ég tel það út af fyrir sig lofsvert framtak, sem þarna hefur átt sér stað, að leita að þessu skipi. Og lofsverð þrautseigja hjá þeim mönnum sem staðið hafa að þessari björgun - að þessari leit réttara sagt, vegna þess að enn er ekki um neina björgun að tefla. Ég er ekki á þessu stigi að gefa út neinar yfirlýsingar um afstöðu mína við endanlega afgreiðslu þessa máls, heldur aðeins að taka fram að mér þykir það nokkuð vafasamt að þetta mál sé afgreitt með þvílíku hraði eins og mér virðist hafa átt sér hér stað. Þetta er þó vissulega ekkert smámál. Löngum hefur gullleit verið ævintýri. Reyndar mun talið líklegt að ekki sé neins gulls að vænta á þeim slóðum þar sem þetta skip og þau verðmæti, sem í því kann að vera að finna, eru. Samt sem áður má náttúrlega með ýmsum hætti kalla þetta ævintýri. Stundum eru ævintýri lofsverð og það getur það vissulega verið í þessu tilfelli. En þannig getur staðið á fyrir mönnum að þeir hafi ekki mikil ráð á því að leggja út í ævintýri. Þessi fáu orð sem ég mæli hér eru bara varnaðarorð um það, að menn verði að líta á hlutina í nokkru samhengi og verði að aðgæta hvernig ástatt er áður en þeir afgreiða svona mál alveg með hraði.



Herra forseti. Hér er vissulega á ferðinni mál sem tvímælis orkar hvort Alþingi eigi að hafa nokkur afskipti af. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi eigi ekki að hafa nokkur afskipti af þessu máli. Hér er, eins og hæstv. utanrrh. komst að orði áðan, vissulega um lofsvert framtak að ræða. En ef þetta er jafngott mál og ábatavonin jafnrík og aðstandendur málsins hafa látið í skína, þá ætti þeim að vera auðvelt að afla sér lána og þeirra trygginga sem til þarf með öðrum hætti en þar komi til atbeini Alþingis Íslendinga. Ég held að þetta mál þurfi að athuga mjög vel, en einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að ákveðinn hópur þm. hafi tekið sig saman um að keyra þetta mál hér í gegn. Það hefur, eins og þegar er komið fram og að mér virðist, ekki fengið mjög ítarlega athugun í Nd. Ég get í rauninni tekið undir hvert orð sem hæstv. utanrrh. sagði hér áðan. Þegar maður stendur í því rétt fyrir hádegið að fjalla um útgerðarvandamál togara í sjávarplássi, sem er í þann veginn að stöðvast vegna þess að fjármagn skortir til eðlilegs viðhalds, fjármagn sem er ekki nema brot af þeirri upphæð sem hér er um að ræða og þar sem kannske 100–200 manns eiga á hættu að missa sína atvinnu, og það virðist standa á fyrirgreiðslu ríkisins í því efni þó svo hún hafi runnið greiðlega í gegn annars staðar, þá er afskaplega erfitt að standa að því að samþykkja 50 millj. kr. ríkisábyrgð á ævintýri sem þessu. Mér er það ekki nokkur leið. Menn verða auðvitað að gera það upp við sig, vega og meta hvað þeir meta mest. Ef menn telja að ríkið hafi frekar efni á því að standa undir svona happdrættisábyrgð, sem ég held að þetta sé, en að greiða fyrir og tryggja atvinnuöryggi í sjávarplássum, þá verða menn auðvitað að vera frjálsir að því að hafa þá skoðun. En þá skoðun get ég ekki haft. Ég lýsi því yfir að ég get ekki greitt þessu frv. atkvæði.



Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hér hafa talað, hæstv. utanrrh. og hv. þm. Eiði Guðnasyni, í því efni, að mér finnst vera ýmsir meinbugir á því, eins og ástatt er hér á Alþingi nú, að samþykkja þetta mál. Ég skal ekki ræða frekar um málið sjálft. Það kemur fram í grg. hvers eðlis það er. En ef litið er til þess að nú er Alþingi að fást við frv. til lánsfjárlaga, þá er auðvitað alveg ljóst að í þeirri miklu verðbólgu, sem nú er og sem verið hefur um langa hríð, er einn mesti vandinn varðandi lánsfjáráætlun einmitt að safna saman nægilegum fjármunum til þess að standa undir þeirri fjárfestingu sem þar er ráðgerð. Ég held að flestir hv. þm. og raunar fleiri séu sammála um það að ekki sé ráðlegt, svo að ekki sé meira sagt, að ganga lengra en gert hefur verið í því efni að taka erlend langtímalán. Sú stefna sem nú hefur verið mörkuð í lánsfjáráætlun varðandi langtímalántökur er að þær hækki ekki að raungildi frá því sem var um s. l. áramót. Ég geri ráð fyrir því að þetta verði talsvert erfitt verkefni eins og ástatt er og það verði einnig talsvert erfitt verkefni að afla þess fjár innanlands sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Hér er um að ræða framkvæmd sem kostar verulegt fé og sem vitanlega verður að fjármagna á meðan. Það verður að fjármagna hana annaðhvort með innlendu fé eða þá með öðrum hætti. Um annað er ekki að ræða. Og þegar af þeirri ástæðu hversu þröngt er um fjáröflun til nauðsynlegra framkvæmda, til lífsnauðsynlegs rekstrar atvinnuveganna víðs vegar um landið, held ég að það yrði ekki Alþingi til sæmdar að samþykkja þetta mál eins og það liggur fyrir, þó að ég vilji í sjálfu sér ekkert nema gott eitt um málið sjálft segja. Það er, eins og hér hefur komið fram, lofsvert framtak manna. En það er allt annað mál hvort það á að koma inn á Alþingi og hvort á að samþykkja ríkisábyrgð til þess að standa undir hugsanlegu tapi vegna þessa verks. Ég fyrir mína parta get því vel lýst þeirri skoðun minni að ég verð andstæður þessu máli.



Herra forseti. Það er eðlilegt að menn óski eftir því að fjh.- og viðskn. þessarar deildar fjalli um þetta frv. með eðlilegum hætti. Ég get lofað þeim tveimur hæstv. ráðherrum, sem þess hafa óskað, að það verði gert. Hins vegar finnst mér nokkuð sérkennilegt að hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson og hæstv. viðskrh. Tómas Árnason skuli gera því skóna hér í ræðum að fjh.- og viðskn. Nd. hafi ekki kannað þetta mál nægilega vel og dómur n. um málið sé byggður á því að hún hafi ekki fjallað um það á gaumgæfilegan hátt. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur haft gott samband við fjh.og viðskn. Nd. í mörgum málum. Reynsla mín sem formanns í fjh.- og viðskn. Ed. er þvert á móti sú, að formaður fjh.- og viðskn. Nd., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, vandar mjög vinnubrögð sín við meðferð mála, einkum og sér í lagi ef í hlut á ákvörðun sem skuldbindur opinber yfirvöld á fjárhagsgrundvelli. Ég veit að ég þarf ekki að lýsa því hér fyrir hv. deild að í fjh.- og viðskn. er hópur manna sem kappkostar að skoða mál vel. Ég get ekki séð að það sé hægt að beina því til okkar, fjh.- og viðskn. Ed., að ástæðan fyrir því að við eigum að fjalla sérstaklega um málið sé sú, að vinnubrögðin hafi ekki verið nægilega vönduð í hv. Nd. Ég get ekki tekið við málinu á þeim grundvelli. Einkum og sér í lagi væri það ósanngjarnt í ljósi góðrar samvinnu minnar við hv. formann fjh.- og viðskn. Nd. að ég tæki við málinu á þeim forsendum. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson er auk þess formaður bankaráðs Seðlabankans, sem ber m. a. skylda til að tryggja það að erlendar lántökur séu ekki úr hófi. Það er líka skemmtileg söguleg staðreynd að fyrirrennarar hans tveir í starfi endurskoðanda Sambands ísl. samvinnufélaga voru þeir tveir hæstv. ráðherrar, sem töluðu hér áðan, fyrst Ólafur Jóhannesson og síðan hæstv. ráðh. Tómas Árnason.

Ætli sú endurskoðun sé ekki í lagi, bæði nú og fyrr?

Jú, það var nú einmitt það sem ég ætlaði að víkja að, að störf þeirra allra þriggja að þeim málum reyndust vel í gegnum tíðina. Það þekki ég af vettvangi samvinnuhreyfingarinnar a. m. k. og þarf í sjálfu sér ekki að fara um það fleiri orðum. Ég skal verða við þeirri ósk að skoða þetta mál. En ég vildi strax taka það hér fram, að ég vil hins vegar ekki taka við málinu beinlínis á þeim forsendum sem óskin var borin fram. Við skulum hins vegar skoða þetta á sjálfstæðan hátt. Vegna þess að hæstv. viðskrh. vék hér að lánsfjáráætlun og rökstuddi mál sitt sérstaklega með tilvísun til hennar vil ég upplýsa það, að í meðferð fjh.- og viðskn. þessarar deildar og Nd. á frv. til lánsfjárlaga, sem nú hefur staðið hér í nokkra daga, hefur komið fram að sá liður sem Seðlabankinn telur að þurfi helst að hækka á lánsfjáráætluninni er sá liður sem heyrir beint undir hæstv. viðskrh., þær lántökur sem fara í gegnum langlánanefnd. Og vegna þess að hæstv. viðskrh. lýsti réttilega áhyggjum sínum af því að erlendar lántökur yrðu auknar í meðferð þingsins, frá því frv. sem hér hefur verið lagt fram, vil ég nota þetta tækifæri til að koma þeirri ósk á framfæri við hann, að hann noti nú helgina til þess að tryggja að frá viðskrn. komi strax á mánudaginn álitsgerð á þann veg að ekki þurfi að hækka frv. til lánsfjárlaga, hvað snertir þann lið sem undir langlánanefnd og viðskrn. heyrir, jafnmikið og Seðlabankinn hefur lagt til.



Herra forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar varðandi langlánanefndina vildi ég aðeins upplýsa það fyrir þá sem kannske eru því ekki svo kunnugir hvernig þau mál ganga til, að langlánanefndin starfar þannig að hún heldur fundi reglulega og tekur fyrir mál. Hún afgreiðir þau. Síðan ganga fundargerðir til allra ráðh. og ef þeir hafa ekki gert aths. við afgreiðsluna innan viku gengur ályktunin fram sem ákveðin hefur verið af langlánanefndinni. M. ö. o., þessi mál heyra þannig undir alla ríkisstj. og hafa gert um áratugi að ég ætla. Eigi að síður er það alveg rétt hjá hv. þm. að þessi mál heyra undir viðskrn. sem slík og ráðuneytisstjóri viðskrn. er formaður í langlánanefnd. Hins vegar hefur það oft komið fyrir að ríkisstjórnir hafa tekið ákvarðanir um lántökur af ýmsu tagi. Sérstaklega er það vegna atvinnumála, vegna skipakaupa eða einhvers því um líks, og það hefur jafnvel verið gert enda þótt langlánanefnd hafi synjað um slíkar lántökur. Ég vildi aðeins upplýsa þetta að gefnu tilefni.



Herra forseti. Það er einkennilegt sérkenni þessa máls að koma fram ævinlega á síðustu stundu. Síðast kom það til umr. við afgreiðslu fjárlaga þegar nokkuð langt var á þá afgreiðslu liðið. Var þá mikið kapp lagt á að sú afgreiðsla næðist á skammri hríð. Það varð nú ekki. Nú gerist það aftur, þegar þingið er í miklum önnum og fer væntanlega rétt að ljúka, að frv. um þetta efni kemur hér til umfjöllunar. Ég held að það sé augljóst mál að þeir sem geta hugsað sér að standa að aðstoð við leit að skipinu Het Wapen vilji fá að skoða það mál mjög gaumgæfilega. En hér er ekki einu sinni um að ræða frv. varðandi leit að skipinu Het Wapen, heldur heitir það til björgunar skipsins Het Wapen. Skipið er náttúrlega fyrir löngu strandað. En ekki hefur það verið sannað með óyggjandi hætti að þeir viðarspænir eða annað, sem hefur fundist þarna, séu akkúrat úr þessu skipi. En vel má það vera og kannske benda miklar líkur til þess. Hins vegar verður það líka að teljast nokkuð vafasamt í þessu máli að veðið sé í hlutum sem við vitum ekki hvort eru til, sem við vitum ekki hverjir eru og vitum ekki hvort fundist hafa, því að hér segir að þetta skuli vera gegn tryggingu sem fjmrn. telur fullnægjandi, svo sem í verðmæti hins bjargaða, þ. e. í því sem ekki hefur verið bjargað. Peningana eiga menn að fá fyrir fram. en veðin eiga að hluta til að vera í hlutum sem menn vita ekki hvort eru þarna eða hvort eru til né hversu verðmætir muni reynast. Ég held að það sé ákaflega háskasamleg braut fyrir ríkið að ætla sér að taka jafnvel þó ekki sé nema einhvern hluta af veðinu í hlutum sem menn vita ekki hvort eru til eða hversu verðmætir eru. Í annan stað held ég að það sé ákaflega hæpið fyrir Alþingi Íslendinga, á sama tíma og verið er að tala um mikil erlend lán, að ætla sér að láta ríkið ganga í ábyrgð fyrir svo hárri fjárhæð sem hér um ræðir, 50 millj. kr. Við umfjöllun um lánsfjáráætlun í fjh.- og viðskn. hefur komið fram það álit Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka að erlend lánsfjárþörf til atvinnuveganna sé ekki 590 millj., eins og stendur í frv. til lánsfjárlaga, heldur 1 150 millj. bara vegna þeirra loforða sem ríkisstjórnin hefur þegar gefið. Þarna skortir upp á aðrar 500 millj. og vel það, 5-600 millj. vegna loforða sem þegar eru gefin. Nú eru menn að tala um að halda lánum í lágmarki. Þessu er alveg eftir að mæta. Og það er alveg sama hvernig lánsfjárlögin verða samþykkt, hvort þau eru samþykkt með 590 millj. eða réttri tölu, 1 150 millj., því að við höfum þær staðreyndir fyrir augunum að það er þá bara farið fram úr sem því nemur. Á sama tíma og menn eru að tala um að erlend lán eigi að takmarka og munu standa frammi fyrir þessu 5–600 millj. kr. verkefni held ég að sé erfið aðstaða til þess að Alþingi láti ríkið ganga í ábyrgð fyrir 50 millj. kr. Nú kunna einhverjir að segja: Ja, þetta þarf nú ekki að vera erlent lán. En ef þetta væri innlent lán þá fer það þó ekki í atvinnureksturinn í landinu af innlendu fé. Og þörf atvinnurekstrarins í landinu fyrir fé verður þá bara þeim mun meiri í erlendum lánum. Það kemur því út á eitt hvort lánið er innlent eða erlent. Það má vel vera að hið opinbera eigi að aðstoða við leit að þessu skipi. Ég vil kalla það leit en ekki björgun. Það getur vel verið að það eigi að gera það. En ég held að það sé ekki góð aðstaða til þess nú og ég held að það eigi ekki að gera það með þeim hætti sem hér er lagt til.



Herra forseti. Þess hefði ég viljað óska, að hv. alþm. og landsfeður hefðu fyrrum verið jafn varkárir í veitingu ábyrgða af hálfu hins opinbera eins og þið nú eruð. Ég tel að nokkurn veginn sannað sé að hinn forni farkostur sé nú fundinn á söndunum þarna eystra, sem strandaði þar 1667. Ég get tekið undir það með hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni að líkur eru að vísu litlar á því að gull muni finnast í skipinu. Ég tek aftur á móti trúanlegar upplýsingar sem lúta að verðmæti þessa skipsskrokks sjálfs. Og þó ekki fyndist nú annað í honum en ballestin fræga, koparballestin, þá hygg ég að það sé nokkurn veginn borðleggjandi fyrir okkur að skrokkurinn og ballestin ein muni standa undir ábyrgðinni sem hér er farið fram á. Ég get vel tekið undir það að á þeim tíma þegar okkur skortir fé til nauðsynlegra framkvæmda á sviði atvinnumála þá eigum við heldur að halda að okkur höndum um fjárfestingu í ævintýrum. Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar að draumurinn sjálfur um að finna þetta skip hafi nú ræst og ævintýrið, sem fram undan er, sé fremur áhættulítið. Ber þá að geta þess, að ríkið sjálft á vinnings von í þessum verðmætum, hvort þau verða mikil eða lítil, sem þarna eru í sandinum. Út af varnaðarorðum hv. þm. Eiðs Guðnasonar varðandi þessa ríkisábyrgð á fyrirtækið til þess að heimta fram í dagsljósið og nútímann forna sögu, gamalt ævintýr, sem kann að vera misjafnlega nákvæmlega frá sagt, vil ég rétt aðeins rifja það upp að það var nú 150 árum eftir strand þessa skips sem landssjóður lagði of fjár á þess tíma mælikvarða í það að ræsa fram seftjörn í kjördæmi hans í leit að skrímsli nokkru sem kallað var Katanesdýrið. Ekki er mér kunnugt um það að þm. Vestlendinga hafi nokkru sinni andmælt þeirri leit, þeim tilkostnaði. 



Herra forseti. Það mál sem hér er til umr. er sérstakt að því leyti, að hér er ekki verið að fjalla um venjulega fjárfestingu og venjubundnar tryggingar, sem menn láta í té, heldur er hér um að ræða viðleitni til að bjarga menningarverðmætum eða fornminjum. Á slíkt er aldrei hægt að leggja sams konar mælikvarða og lagður er á ábyrgðir gagnvart fjárfestingum atvinnuvega eða annarra aðgerða sem á okkar tímum eiga að skila hörðum arði. Auk þess er ljóst að meðal Hollendinga er mikill áhugi á þessu máli og Íslendingar geta hugsanlega þurft að meta það, hvort þeir vilja láta þessa björgunarstarfsemi og þessa könnun vera okkar fyrirtæki, okkar verk eða hvort við. vegna þeirra viðhorfa sem hér hefur verið lýst í nokkrum ræðum. látum það kannske að meginhluta í hendur Hollendinga. Þetta bið ég menn að íhuga, þar til málið kemur aftur til meðferðar í deildinni, en ætla ekki að fara nánar á þessu stigi í efnislegar umr. um málið. Hitt er rétt, eins og bent var á hér af hv. þm. Stefáni Jónssyni, að mjög hefur á skort að þeir sem gegnt hafa ráðherrastöðum á undanfórnum árum og áður fyrr hafi verið jafn varkárir í ríkisábyrgðum eins og komið hefur fram hjá þeim tveim ráðh. sem hér hafa talað. Er ég viss um að ef reikningar Ríkisábyrgðasjóðs væru skoðaðir kæmi greinilega í ljós að mörg hafa þau nú verið skipin, þó fljótandi séu og traust og siglingarhæf, sem ekki hafa skilað þeim arði að ekki féllu vextir og afborganir á Ríkisábyrgðasjóð. Má t. d. leita slíkra skipa í kjördæmi hv. þm. Eiðs Guðnasonar og víðar. Að lokum, herra forseti, lýsti hæstv. viðskrh. því yfir að hann væri nánast ábyrgðarlaus á störfum langlánanefndar. Væri þar aðeins einn af 10 ráðh. og hefði ekki miklu meira með það mál að gera en aðrir. Ég andmæli þessum skilningi algerlega. Eins og fram hefur komið hvað eftir annað, m. a. hjá hæstv. ráðh. Ólafi Jóhannessyni, er ríkisstj. ekki fjölskipað stjórnvald og samkv. þeim réttarreglum og venjum sem tíðkaðar eru í okkar stjórnkerfi starfar langlánanefnd á ábyrgð hæstv. viðskrh. Það er staðreynd, sem við blasir, að þegar fjh.og viðskn. fær frv. til lánsfjárlaga frá hæstv. ríkisstj., þar með hæstv. viðskrh., til meðferðar, þá er það einn liður sem er svo í mótsögn við það sem Seðlabankinn kallar raunveruleikann, að ef ætti að breyta frv. í samræmi við grg. Seðlabankans þyrfti liðurinn að hækka um meira en 100% eða um röskar 500 millj. Og það er sá liður sem heyrir undir langlánanefnd og þar með undir hæstv. viðskrh. Það er a. m. k. mikill ábyrgðarhluti hjá hæstv. viðskrh., ef honum hefur verið þetta kunnugt, að láta hv. fjh.- og viðskn. Nd. og svo hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fá það verkefni óleyst í hendur, sem nú er ljóst að hefur orðið, að í frv. er gert ráð fyrir 500 millj. kr. í lánveitingar á vegum langlánanefndar. en Seðlabankinn telur að það þurfi að vera röskar I 100 millj. Hæstv. viðskrh. getur ekki skotið sér undan hinni stjórnarfarslegu ábyrgð á þessum þætti, eins og mér fannst hann vera að gera hér áðan, og fjh.- og viðskn. situr nú uppi með það að þessi hv. nefnd, sem aðsetur hefur í viðskrn. og ráðuneytisstjórinn í viðskrn. mætti hjá fjh.- og viðskn. í morgun til þess að gera grein fyrir hennar störfum, hefur samþykkt 500–600 millj. kr. meiri erlendar lántökur á árinu 1983 til ýmiss konar verkefna en gert er ráð fyrir í því frv. til lánsfjáráætlunar sem hæstv. ríkisstj. lagði hér fram á Alþingi fyrir nokkru.



Herra forseti. Það er óþarfi að gera lánsfjáráætlun og lánsfjárlagafrv. að umræðuefni hér nú.

Hæstv. ráðh. gerði það áðan.

Það verður upplýst hér síðar hvernig að þeim málum er unnið. Það mætti fræða hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson talsvert um það hvernig unnið er að lánsfjáráætlun, því að hann virðist ekki vel að sér í þeim efnum. svo að ekki sé meira sagt. Það eru nokkrar stofnanir sem undirbúa hana undir forustu fjmrh. Í fyrsta lagi er það Seðlabankinn. Seðlabankinn hefur skrá yfir öll lán og allar ráðstafanir, sem hafa verið teknar, og ákvarðanir varðandi lán. Síðan er það Framkvæmdastofnun ríkisins varðandi Framkvæmdasjóð Íslands og Þjóðhagsstofnun. Þetta eru þær stofnanir sem vinna að undirbúningi lánsfjáráætlunar. Viðskrn. kemur ekki þar nærri sem slíkt, þó að ég hafi unnið að henni sem ráðh. ásamt fjmrh. og dómsmrh. Það er annað mál. En ég skal ekki ræða nánar um þetta atriði nú. Það gefst tækifæri til þess síðar. Varðandi það mál sem hér er á dagskrá vildi ég aðeins upplýsa það að mér er kunnugt um að fyrirtækið, sem stendur að þessum tilætluðu björgunarframkvæmdum, hefur leitað eftir láni til banka og fengið þau svör að ekki sé um að ræða lánveitingar nema þá erlent lán og þá því aðeins að ríkisábyrgð fáist fyrir allri upphæðinni. Þetta tel ég rétt að komi fram þegar við 1. umr. málsins hér í Ed.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu fara að óskum forseta um að tefja ekki þetta mál því að mér er umhugað um að það geti gengið sína leið til nefndar þegar við þessa umr. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að í frv. er kveðið svo á, að bæði skuli afla tryggingar og eins er tekið fram að það eigi að hafa samráð við fjvn. um lokaákvörðun. Þarna er því um að ræða vissar bremsur sem engin leið er að líta fram hjá þegar um málið er fjallað. Varðandi það sem fram kom hjá hæstv. viðskrh. hér áðan og er að sjálfsögðu óþarfi að ræða nánar, þá var innlegg hans að því leyti gagnslaust sem rök gegn þessu máli, að lánsfjáráætlun og útvegun fjár hennar vegna er allt annað mál en það sem hér er um fjallað. Ég tek undir það sem komið hefur hér fram í þessum umr., m. a. hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að menn eru mjög bjartsýnir og telja sig nánast hafa vissu fyrir því að skipið sé fundið. Það er að sjálfsögðu hægt að fá vitneskju um það frá mörgum aðilum, bæði erlendum og innlendum. En það sem ég legg nú hvað mest upp úr í þeim efnum eru skoðanir manna sem þekkja til á þessum stöðum og kunna sögur um strönd við sandana í Austur-Skaftafellssýslu. Ég hef oftar en einu sinni og oftar en tvisvar talað mjög rækilega um þetta mál við Ragnar í Skaftafelli, sem kann sögu þessa skipsstrands mjög rækilega og veit mjög greinilega hvernig varningur úr þessu skipi dreifðist. Hann hefur sínar skoðanir á því hvernig sá farangur sem var neðan þilja í skipinu muni hafa varðveist, m. a. vegna þess að það hafi ekki verið unnt að bjarga honum. Skoðanir þessa mæta manns hafa mjög eflt trú mína á því að þarna væri um merkan skipsfund að ræða. Ég ætla ekki að tefja þetta frekar, en vænti þess að fjh.- og viðskn. greiði fyrir þessu máli í gegnum deildina.



Herra forseti. Þetta mál á ákaflega sterk ítök í mörgum þm. að því er virðist og mér sýnist að sumu leyti óskiljanlega sterk. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði áðan, að hér er ekki um venjubundið mál að ræða. Það er kannske mergurinn málsins. Sömuleiðis má segja um þá félaga, hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 11. þm. Reykv., að þeirra málflutningur í þessu máli og þeirra rök voru heldur ekki venjubundin. Satt best að segja sé ég ekki alveg með hverjum hætti Katanesdýrið kemur málinu við. Þó má kannske segja það með þeim hætti sem hv. þm. gerði hér og okkur til skemmtunar. Síðan var rekstri Akranesferjunnar. Akraborgar, flækt hér inn í umr. Það gerði hv. 11. þm. Reykv. Ég sé heldur ekki með hverjum hætti það mál tengist þessu. En þetta er nú kannske önnur saga og ég ætla ekki að blanda mér í þær umr. sem hér hafa orðið um lánsfjáráætlun. Þegar þetta mál var til umr. í Sþ. við meðferð fjárlaga minnist ég þess, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson flutti langa og mjög hástemmda ræðu um menningarverðmæti. Það er alveg rétt, þetta eru menningarverðmæti. En þetta eru hollensk menningarverðmæti. Þessi verðmæti snerta ekki Ísland eða íslenska sögu nema aðeins með þeim mjög óbeina og tilviljanakennda hætti, að þetta skip skyldi reka hingað undan ofviðri og stranda. Þetta skip átti aldrei að koma hingað og átti hingað ekkert erindi. Þetta eru hollensk menningarverðmæti.  Mér sýnist að ef þetta mál er jafnglæsilegt og þær vonir, sem við björgunina eru bundnar, jafngylltar og hér er óspart látið í skína, þá eigi auðvitað að gera þetta með þessum hætti. Það er ekki nokkur ástæða til þess að íslenskum þegnum sé bökuð fjárhagsleg ábyrgð og þeir taki á sig fjárhagslegar skuldbindingar vegna þessa framtaks nokkurra dugmikilla einstaklinga. Það er líka furðulegt að hér skuli mönnum vera álasað fyrir það að vilja nú fara varlega með þeim rökum að það hafi nú ekki verið farið varlega áður. Slíkur málflutningur er auðvitað gersamlega með endemum. Ég held að það sé rík ástæða til þess að fara hér varlega, m. a. af þeim ástæðum sem ég rakti hér áðan, þeim mikla vanda sem við eigum við að stríða um þessar mundir. Atvinnuöryggi er í hættu út um allt land. Þm. Vesturlands sátu á fundi í morgun með fulltrúum útgerðarfyrirtækis í Ólafsvík þar sem blasir við stöðvun. Þar er um smávægilega upphæð að ræða miðað við þetta. Það gengur illa að fá eðlilega fyrirgreiðslu í því máli til að tryggja atvinnu á þeim stað. Hvernig í ósköpunum er svo hægt að ætlast til að menn hlaupi til og rétti upp hendina þegar beðið er um 50 millj. kr. lánstryggingu, gegn tryggingum í því sem við vitum ekki hvort er til? Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til þess`? Mér finnst ekki hægt að ætlast til þess.



Herra forseti. Samgn. hefur fjallað um frv. til laga um framkvæmd alþjóðasamninga um varnir gegn mengun frá skipum. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. með breytingu, sem birt er á sérstöku þskj., þ. e. að 1. gr. frv. orðist svo, með leyfi forseta: „Ráðh. þeim sem fer með siglingamál er heimilt að setja reglur til að framfylgja alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að og fjalla um mengun frá skipum.“ Þarna er nánast um að ræða breytingu á orðaröð en enga efnisbreytingu. Greinin hljóðaði áður þannig, með leyfi forseta: „Ráðh. þeim sem fer með siglingamál er heimilt að setja reglur til að framfylgja alþjóðasamningum um mengun frá skipum, sem Ísland er aðili að“. Mönnum þótti það heldur óeðlileg orðaröð og því er þessi brtt. flutt, herra forseti.



Herra forseti. Samgn. hefur haft þetta mál til meðferðar. Hér er nánast um að ræða smávægilega tæknilega breytingu til þess að unnt sé að uppfylla skilyrði í alþjóðasamningum sem við erum aðilar að. Nefndin mælir með samþykkt frv.



Herra forseti. Allshn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. og mælir með að það verði samþykkt. Hér er um að ræða stjfrv. sem má segja að sé flutt í framhaldi af þeim lagfæringum sem gerðar voru á lögum um kosningar til Alþingis og ég ásamt fleiri hv. þm. Ed. flutti frv. um á sínum tíma. Það eru ýmis atriði hér sem mig langar til að minnast á. Varðandi 2. gr. frv. kom það í ljós eftir að kjördagur var fluttur frá sunnudegi til laugardags að ýmsir töldu sig af trúarástæðum ekki geta sótt kjörfund á kjördegi. þ. e. laugardegi. Þessari breytingu mun ætlað að koma til móts við þessa aðila, enda þykir sjálfsagt að taka tillit til slíks. Síðan eru það margumræddir stimplar sem um er fjallað í 3. gr. frv. Er hér lagt til að áfram verði sá valkostur að menn geti ýmist skrifað eða stimplað bókstaf þess lista sem viðkomandi vill kjósa. Eins og mörgum hv. alþm. mun vera minnisstætt fóru þessir stimplar nokkuð fyrir brjóstið á þeim embættismönnum sem annast undirbúning kosninga og bera ábyrgð á þeim. Það er ef til vill skiljanlegt þegar um slíkar nýjungar er að ræða að menn vilji fara varlega, en ég vil ítreka það að stimplarnir varðandi utankjörstaðaratkvæðagreiðslu voru í fyrsta lagi hugsaðir til að auðvelda blindum, sjóndöprum og handarvana að kjósa hjálparlaust, þ. e. að nota þau mannréttindi sem leynileg atkvæðagreiðsla er án aðstoðar, og í öðru lagi til að fækka ógildum atkvæðum. Eftir sveitarstjórnarkosningar á síðasta vori óskaði ráðuneytið eftir greinargerð kjörstjóra um reynslu af notkun stimplanna við utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Einnig var leitað álits yfirkjörstjórna í kaupstöðum og Blindrafélagsins. Það er ánægjulegt til þess að vita að niðurstöður yfirkjörstjórna voru þær að stimplanotkunin hefði komið sér vel í störfum þeirra. Hún hefði auðveldað talningu og fækkað vafaatkvæðum verulega. Að vísu lét yfirkjörstjórnin í Reykjavík þess getið, að til hennar hefði verið kvartað yfir því, að það hefði mátt sjá af röðun stimplanna, þegar kjósandi hafði lokið kosningu, hvaða stimpil hann hafði notað. Sömuleiðis hefði mátt sjá í gegnum atkvæðaseðilinn hvernig kosið var væri seðillinn borinn upp að ljósi. Nú hefur það nú að vísu ekki með stimplana að gera hvernig atkvæðaseðlarnir hafa verið útfærðir, en langflestar yfirkjörstjórnir mæltu með áframhaldandi notkun stimpla við utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Svör kjörstjóranna voru nokkuð mismunandi, en þó töldu langflestir stimplanotkunina vera til bóta. Getið er um bæði kosti og galla varðandi notkun stimplanna. Gallarnir eru fyrst og fremst taldir tæknilegir, t. d. að blindraletrið á stimplunum hafi ekki verið af réttri stærð og því erfitt fyrir blinda að átta sig á því, að merking með bókstöfunum hafi ekki verið nógu greinileg fyrir sjóndapra og að stimplarnir hafi viljað festast við notkun. Blindrafélagið taldi reynslu af notkun stimplanna jákvæða, en bendir jafnframt á að lagfæra þurfi stærð letursins. Mér þótti rétt að koma hér aðeins inn í þessi atriði. Einnig langar mig að koma því hér að varðandi útfærsluna á svonefndum „skapalónum“, sem áttu að fylgja stimplunum, að hún var fyrir neðan allar hellur. Á sínum tíma hafði verið látið fylgja skapalón með stimpli, þegar ráðuneytinu voru send þessi gögn, en útfærslan á þeim er með ólíkindum. Ég vildi láta þessa getið hér vegna þess að ég hef komið ósk á framfæri við ráðuneytið um að úr þessu verði bætt. Það er ekki mikill kostnaður sem því fylgir að skera út eitt lítið pappaspjald með ramma af réttri stærð fyrir stimpilinn sem nota á. Þetta er það sem ráðuneytið lét útbúa. Þetta er eins og það á að vera. Það þykir mér rétt að komi hér fram. Nefndinni þótti rétt að samþykkja það að framlengja þennan valkost, þ. e. að menn geti enn valið um að rita eða stimpla á kjörseðilinn þann bókstaf sem þeir velja, og fá lengri reynslutíma í trausti þess að reynt verði að finna lausn á þeim tæknilegu göllum sem fram hafa komið og bent hefur verið á.



Herra forseti. Samgn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til breytingar á vegalögum. Hún fékk til fundar við sig vegamálastjóra til að skýra þau sjónarmið er að baki þessari breytingu liggja. Hér er um tiltölulega litla breytingu að ræða, sem þó kemur til góða fámennum þéttbýlisstöðum í allmörgum tilvikum. Það varð niðurstaða nefndarinnar að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir, en það tengist þeirri vegáætlun sem nú er verið að fjalla um hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef óskað eftir því við hæstv. utanrrh. að fá að taka til máls utan dagskrár um málefni olíustöðvarinnar í Helguvík í tilefni af viðtali sem var við hæstv. ráðh. sunnudaginn 27. febr. í dagblaðinu Tímanum. Í þessu viðtali segir hæstv. ráðh., og ég les með leyfi forseta: „Að því er varðar Helguvík, þá er það allt ennþá í undirbúningi. Framkvæmdir eru ekki hafnar. Gert er ráð fyrir því, að á þessu ári verði tveir stórir olíutankar fluttir úr hlíðinni fyrir ofan byggðina á fyrirhugað svæði, sem þeim er ætlað, og þar með verði helmingurinn fluttur. Jafnframt verði lagðar leiðslur frá þeim upp á flugvöllinn og vegur byggður. En að því er varðar löndunaraðstöðuna, þá eru ekki komnar neinar endanlegar teikningar af því, enda engar framkvæmdir fyrirhugaðar á þessu ári. Þarna tel ég mig aðeins vera að framfylgja vilja Alþingis, því það var samþykkt á þingi að flytja þessa tanka. Og að því er varðar löndunaraðstöðu og höfn. þá er óhjákvæmilegt að flytja þetta úr Njarðvíkurhöfninni, en þar brotnaði bryggjan sem þar var“ Ég les ekki lengra, herra forseti, að vísu mun átt við Keflavíkurhöfn í þessu tilviki, en það skiptir kannske minnstu máli. Það sem skiptir máli í þessu er tvennt: Hér segir hæstv. utanrrh. að það sé hugmyndin að flytja tankana úr hlíðinni fyrir ofan byggðina á fyrirhugað svæði, og hitt atriðið, sem skiptir máli, varðar löndunaraðstöðuna. Nú verður þetta ekki skilið öðruvísi en að þeir tankar sem eru í hlíðinni verði fluttir á hið nýja svæði í Helguvík. Og þá hlýtur sú spurning að vakna: Er það virkilega svo, að hugmyndin sé að flytja þessa gömlu og afdönkuðu tanka í einu stykki út í Helguvík? Ef svo er er þar um algjöra stefnubreytingar að ræða, en ef svo er ekki er orðalagið, sem valið er í þessu viðtali, at því tagi að það gefur ekki rétta mynd af þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru og þess vegna rétt að hæstv. utanrrh. fái tækifæri til að leiðrétta það og kveða skýran að orði um hverjar séu hinar fyrirhuguðu framkvæmdir á Helguvíkursvæðinu. Í annan stað hafði ég skilið það svo, að fyrirhugað væri að það berg, sem væri sprengt á þessu svæði, yrði notað einmitt í hafnarframkvæmdirnar. Jafnframt hafði ég skilið það svo og tel að áætlanirnar séu þannig, að þeir tankar sem yrðu reistir á Helguvíkursvæðinu yrðu einmitt sprengdir í berg og niðurgrafnir. Ég vil þá spyrja af þessu tilefni, hvort það sé ekki enn áformað að ganga þannig frá málum að þeir tankar sem þarna verði byggðir verði sprengdir í berg og hvort ekki sé ætlunin að nýta það grjót, sem fram komi við þær sprengingar, til þess að vinna jafnframt að því að koma upp hafnargarði og löndunaraðstöðu, eins og fyrirhugað hafði verið og hæstv. utanrrh. hefur látið koma fram hér í umr. á Alþingi. Að lokum hefði ég óskað skýringa hæstv. utanrrh. á því, hvernig á því standi að þetta mál hafi dregist svona lengi. Þegar þáltill. var flutt um þetta efni á sínum tíma - Ólafur Björnsson flutti þáltill. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík - var þess getið að byggingartíminn væri áætlaður um 7 ár, en hann mætti stytta um eitt ár, ef íslensk stjórnvöld hefðu lagt út í að byrja strax á árinu 1981. Það varð reyndar ekki, en mér sýnist að þessar framkvæmdir hafi haft tilhneigingu til þess að tefjast nokkuð mikið. Svo framarlega sem þetta er rétt hefðu framkvæmdir átt að geta verið í fullum gangi á árinu 1983, en það verður ekki sagt að þær framkvæmdir séu komnar í gang og verður ekki ráðið fyllilega af viðtalinu við hæstv. utanrrh. hversu mikil umsvif verði á þessu ári. Þess vegna hefði ég öskað eftir upplýsingum um það, hvort orðið hafi einhverjar ófyrirsjáanlegar tafir, hver heildarbyggingartími sé nú áætlaður og hversu mikið verði unnið á næstu árum. Ég held, herra forseti, að ég hafi þá komið þessum fyrirspurnum á framfæri. Ég tel nauðsynlegt að þessi mál liggi skýrt fyrir og hef borið mínar fyrirspurnir fram við hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Svar við fsp. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar er stutt. Í þessu ívitnaða viðtali hef ég ekki orðað þetta af nægilegri vísindalegri nákvæmni. Það er auðvitað ekki meiningin að flytja eigi þá tanka til sem standa þarna í hlíðinni fyrir ofan byggðarlagið og það hefur aldrei staðið til, enda býst ég við að flutningur á þeim gæti verið ýmsum vandkvæðum bundinn. Þegar hefur verið úthlutað leyfi til byggingar tveggja nýrra tanka, sem hafi rými fyrir nær því helming af þeim eldsneytisbirgðum sem eru geymdar í hinum gömlu tönkum fyrir ofan byggðina, en það er kunnugt og hefur margoft verið rætt á Alþingi að það hefur verið talin ákaflega óheppileg staðsetning á olíugeymunum að hafa þá þarna rétt fyrir ofan byggðina og er hugsanlegt að af þeim gæti stafað mengunarhætta. Það er þess vegna um það að ræða að leyfi er til þess að byggðir séu tveir nýir tankar á þessu svæði. Það er ætlunin að þeir verði grafnir eða sprengdir í jörð niður og verða að öllu leyti þannig í jörð. Það er óbreytt frá þeim áætlunum sem um það hafa verið gerðar. Um það, hvort það grjót sem kemur upp við þær sprengingar sem þar kunna að eiga sér stað eða grjót af öðrum stöðum kunni að verða notað í hafnargarð, er það að segja að enn hafa ekki farið fram fullnægjandi rannsóknir á því, hvort það grjót sé talið nothæft, en það eru hugmyndir uppi um það og hafa verið uppi um það að nota grjótið eða bergið, ef það reynist til þess hæft, í uppfyllingu. Þær hugmyndir eru sem sagt ennþá fyrir hendi, en nægilegar rannsóknir eru ekki taldar enn hafa farið fram á því, hvort það sé nothæft. Út af því, sem hv. þm. spurðist fyrir um, hvort það hafi verið tafir á þessu. Það er ekki neitt nýtt að tafir hafi orðið á framkvæmdum þeim sem leyfðar hafa verið hjá varnarliðinu. Ég bendi t. d. á skýrslu mína um utanríkismál, þar sem framkvæmdir sem leyfðar hafa verið á fyrri árum, en eftir er að framkvæma, verða kannske aldrei framkvæmdar sumar hverjar, eru um þrisvar sinnum meiri en nýjar framkvæmdir sem leyfðar eru á þessu ári. Það hafa tafist nokkuð bæði rannsóknir og teikningar. En ég hef gert það að skilyrði fyrir því að leyfi yrðu veitt til hafnargerðar eða löndunaraðstöðu að teikningar væru lagðar fyrir mig. Þær hafa ekki enn verið lagðar á mitt borð. Ég vænti að ég hafi svarað fsp. hv. þm. með þessu.



Herra forseti. Ég fagna því að utanrrh. hefur leiðrétt missögn í Tímanum frá 27. febrúar s. l., hvar mátti skilja að flytja ætti gamla og úr sér gengna olíutanka yfir á svæðið í Helguvík - tanka sem margsinnis hefur verið krafist að yrðu rifnir vegna þess að íbúarnir í Njarðvíkum óttast að olían. sem í tönkunum er, leki niður í vatnsbólin, mengi vatnsbólin og geri mönnum lífið óbærilegt eftir það. En það kemur fleira fram í þessu viðtali, sem er vafalaust missögn. Þar segir að olíubryggjan í Njarðvíkurhöfn hafi brotnað. Þar hefur aldrei nein olíubryggja verið og þess vegna ekki brotnað. Hins vegar brotnaði hafskipabryggjan í Keflavík á sínum tíma og eru menn í vandræðum með að losa olíu í þeirri höfn einmitt nú. Ég hef hins vegar verið að furða mig á því, hvað það gengur seint að efna þá samþykkt, sem Alþingi gerði varðandi þessi olíutankamál, hvar ætlast var til þess að gengið yrði fljótt í málin, og einkum vegna þess að menn óttast að núverandi ástand verði íbúunum mjög til tjóns. Þegar þetta viðtal hafði birst var það að bæjarstjórn Keflavíkur tók málið til umfjöllunar og gerði sérstaka samþykkt. Sú samþykkt sýnir fram á þann ótta sem fyrir hendi er í byggðarlaginu, og hann er einnig í öðrum byggðarlögum þarna. En samþykktin er þannig: „Bæjarstjórn Keflavíkur ítrekar fyrri samþykktir sínar um að olíutankar og leiðslur varnarliðsins verði fjarlægð og minnir á að með hverju árinu sem líður hrörnar þetta dót og verður auk þess sífellt meira fyrir skipulaginu. Einnig minnir bæjarstjórn á að olíubryggjan hvarf fyrir nokkrum árum og leyfi til löndunar olíu í Keflavíkurhöfn var aðeins til bráðabirgða. Ennfremur samþykkir bæjarstjórn að leita til Almannavarna ríkisins með mál þetta, þar sem nú er upplýst að þrátt fyrir samþykkt Alþingis 21. maí 1951 ætla stjórnvöld ekki að framkvæma neitt sem gagn er að á næstunni.“ Þetta var samþykkt með 8 atkv. gegn 1 - samþykkt ekki aðeins af Alþýðuflokksmönnum heldur líka framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum. Till. var jafnframt vísað til bæjarráðs og skyldi ræða við önnur sveitarfélög um málið og þá einkum við Njarðvíkurbæ. Í grg., sem fylgdi till. og bökuð var sérstaklega í fundagerðarbækur Keflavíkurbæjar, segir svo, með leyfi forseta: „Það er nú ljóst að utanrrh. ætlar að fara að vilja Alþb. og Olíufélagsins í svonefndu Helguvíkumáli þrátt fyrir samþykkt Alþingis frá 21, maí 1981 og marggefin fyrirheit um að beita sér fyrir skjótri lausn á grundvelli samkomulags frá 1980. Í viðtali Tímans við ráðh. s. l. sunnudag kemur fram að núna, tveimur árum eftir að Alþingi fól honum að hraða því verki „sem kostur er,“ liggur ekkert fyrir um framkvæmdir annað en að færa tvo gamla tanka út á berg og, að því er best verður séð, leggja hringleiðslu kringum Keflavík til að fylla á þá. Eftir margra ára stríð höfðum við loforð um að losna við þetta löngu ónýta og ólöglega dót og í staðinn kæmu niðurgrafnir tankar, frágengnir að nútímakröfum. Ná er hins vegar ætlunin að flytja aðeins til á svæðinu sama draslið. Þetta verður að stöðva. Þá er ástæða til að vekja athygli á þeim auglýsingum, sem glumdu í útvarpinu í gærkvöldi, þegar bátar okkar voru að berjast að landi í vitlausu veðri, vegna þess að verið var að losa stórhættulegan olíufarm í höfninni. Ráðh. hefur hvað eftir annað villt um fyrir sveitarstjórnarmönnum. Alþingi skeytir svo ekki um framkvæmd sinnar samþykktar fremur en fyrr. Við teljum því lágmark að bæjarstjórn mótmæli þessum vinnubrögðum og minnum á að samkvæmt niðurstöðum. sem gengið var frá við fulltrúa NATO veturinn 1980, gátu framkvæmdir hafist strax á árinu 1981. Að lokum látum við fylgja hér með kafla úr tilvitnuðu viðtali við utanrrh. og fylgir það í fundargerðarbókinni. Þetta er harðorð ályktun og ber þess merki að menn óttast að ekkert eigi að gera í þessum málum. Sjálfsagt er það ekki svo, en það hefur dregist ótrúlega lengi að koma því af stað, sem fullyrt var að ætti að gera, þ. e. að flytja olíustöðina frá Njarðvík. en Njarðvík og Keflavík liggja þarna saman. og yfir í Helguvík, flytja þessa starfsemi til að forða því að vatnsbólin í Njarðvíkum mengist af olíu. Ég vona að þessar framkvæmdir geti hafist sem fyrst. þessum rannsóknum ljúki sem fyrst og það takist að uppfylla kröfur og óskir íbúanna þarna syðra um úrbætur í þessum málum.



Ég vil aðeins taka fram nokkur atriði út af fundahöldum dagsins. Menn hafa spurt mig nokkuð hér í deildinni um það. hvaða ráðagerðir séu uppi um fundahöld í dag. Ég hafði hugsað mér nýjan fund hér með 3. umr. um nokkur þeirra mála sem voru nú afgreidd við 2. umr., 2. umr. um orkulög t d., sem nál. er komið ágreiningslaust um. og jafnvel að sjá til hvað Húsnæðisstofnun ríkisins kæmist hér áfram. Ég vildi aðeins taka það fram að mér er tjáð að stjórnarskrárnefndir hafi verið kallaðar til fundar núna kl. 3.30. Getur það vissulega orðið til þess að raska nokkuð, þegar sjö menn úr hv. deild hverfa, möguleikum á því að halda hér fram fundarstörfum. En ég mun að sjálfsögðu freista þess að þoka málum áfram og hlýt þá að halda mitt strik með fundahöld eftir sem áður. Ég vænti þess þá, að þeir ágætu menn, sem í þessum nefndum starfa, sjái sér fært að verða hér við atkvæðagreiðslur þegar á þeim þarf að halda síðar, annaðhvort á þessum fundi eða á næsta fundi En nú verður fram haldið umr. utan dagskrár.



Herra forseti Það eru senn tvö ár síðan Alþingi hafði til meðferðar till. um mengunarhættu vegna olíugeyma hersins í nágrenni Keflavíkur og Njarðvíkur. Við afgreiðslu till. lá fyrir að kleift væri að forða mengunarhættu í byggðarlögunum tveimur á tæpum tveimur árum með því að binda endurnýjun tankanna eingöngu við einfalda endurnýjun, en tengja ekki framkvæmdirnar stækkun á eldsneytisgeymarými hersins né heldur tengja það hafnargerð á vegum Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjahers á Íslandi Fulltrúar Alþb. gerðu þá grein fyrir því í umr. að fram hefðu komið í álitsgerðum frá þeim mönnum, sem annast hafa olíusölu og olíuþjónustu við herinn um áraraðir og rekstur olíugeymanna, tillögur um með hvaða hætti mætti endurnýja geymana og forða byggðarlögunum frá núverandi mengunarhættu, ef áhuginn væri eingöngu bundinn við mengunarhættuna, en ekki bundinn við stækkun eldsneytisgeymarýmisins eða hafnarframkvæmdir. Við gerðum grein fyrir því, að í greinargerðum frá Olíufélaginu hf. hefði komið mjög skýrt fram að slíkt væri kleift. Það er því mikill misskilningur, sem kom fram hér í ræðu hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, og sérkennilegt, svo ekki sé meira sagt, í ályktun bæjarstjórnar Keflavíkur. að hæstv. utanrrh. hafi farið að ráðum og tillögum Alþb. varðandi þetta mál. Margt má nú bera á hæstv. utanrrh., en ég held að þeir menn sem flytja slíkan málflutning í fullri alvöru hér í þingsölum hljóti að hafa verið staddir á tunglinu á undanförnum misserum en ekki dvalist hér á meðal okkar. Málið er hins vegar það, að ekki hefur verið farið að þeim tillögum, sem Alþb. lagði fram í þessu máli. Það er meginástæðan fyrir því hvers vegna byggðarlögin búa enn við óbreytt ástand tveimur árum síðar. Það væri miklu nær fyrir bæjarstjórn Keflavíkur að huga að þeim tillögum. sem Alþb. flutti á sínum tíma, kynna sér þær greinargerðir og hugleiða hvort ekki hefði verið rétt hjá bæjarstjórnaryfirvöldum í þessum byggðarlögum að lýsa yfir stuðningi við þessar till. því það hefur gerst í þessu máli, sem við sögðum að mundi gerast, væri þessi leið farin, að það mundi taka áraraðir að breyta ríkjandi ástandi, vegna þess að bandarísk hernaðaryfirvöld og hagsmunaaðilar hér á landi væru búin að hengja aftan í þennan mengunarvanda áform hersins um stóraukna eldsneytisgeymaaðstöðu á Suðurnesjum og hafnaraðstöðu fyrir herinn í tengslum við herstöðina í Keflavík. Það eru fyrst og fremst þessar kröfur um stóraukna eldsneytisgeymaaðstöðu fyrir herinn á Suðurnesjum og hafnaraðstöðu fyrir Bandaríkjaher á Suðurnesjum sem orsaka þennan mikla drátt. Hefði málið eingöngu verið bundið við það, sem var talin meginorsökin, að leysa mengunarvanda íbúa á Suðurnesjum, væri nú þegar búið að leysa þetta mál. En það er eins og oft áður þegar vandi hefur steðjað að byggðarlögunum á Suðurnesjunum frá hernum og átt hefur að leysa hann, að þá hafa sameinast í eina sæng bandarísk hernaðaryfirvöld og íslenskir hagsmunaaðilar og tengt aftan í lausnir á þeim vanda alls konar óskyld mál. Það er skoðun Alþb., að sú „lausn“ sem nú liggur fyrir á mengunarvanda olíugeyma hersins gagnvart íbúum Suðurnesja skapi byggðarlögunum stórfelldari vanda í framtíðinni en núverandi geymar. Sá vandi er einkum tvíþættur. Hann er fólginn í því í fyrsta lagi, að tekið er mjög verðmætt og dýrmætt byggingarsvæði, sem samkvæmt skipulagi átti að vera eitt helsta framtíðarbyggingarsvæði íbúa í Keflavíkurkaupstað, fyrir þessa geyma, og í öðru lagi er hættan, sem byggðarlögunum stafar af nábýli við herstöðina á tímum ófriðar og styrjaldar, mögnuð enn frekar með því að staðsetja umfangsmestu birgðastöð hersins í nágrenni við byggðarlagið sjálft. Ég vænti þess, að í utanrrn. á Íslandi hafi menn kynnt sér þær greinargerðir hernaðarsérfræðinga, sem til eru fjölmargar, um hvers konar staðir séu líklegastir til þess að vera skotmörk á tímum styrjaldarátaka á okkar tímum. Það er niðurstaða slíkra athugana, að í átökum milli risaveldanna, og reyndar öðrum hernaðarátökum einnig, séu eldsneytisbirgðastöðvar þau skotmörk sem einna fyrst eru líkleg til að hljóta árás. Það er ósköp einföld skýring á slíku. Hún er sú, að eldsneytið er sá dritkraftur sem vígbúnaður óvinarins þarf fyrst og fremst á að halda. Séu eldsneytisbirgðastöðvarnar eyðilagðar er hernaðargeta óvinarins lömuð á svo afgerandi hátt að hann verður nánast magnlaus á eftir þótt hann hafi tæki sín og tól að mestu ósködduð. Hann hefur einfaldlega ekki það efni, eldsneytið sjálft, sem þarf til að reka vígvélarnar. Þetta er ein af þeim meginbreytingum, sem orðið hafa á samsetningu skotmarka á síðari árum, að ásamt flugbrautum, höfnum og fjarskiptastöðvum eru eldsneytisbirgðastöðvar þau skotmörk sem einna fyrst og helst munu hljóta árás ef til átaka kemur. Það er ljóst að íbúar Keflavíkur búa í námunda við flugbrautir. Það er ljóst að þeir búa einnig í námunda við fjarskiptastöðvar. Þetta allt skapar þeim ákveðna hættu, ef til átaka kemur á styrjaldartímum og Ísland verður fyrir árás. En hitt er einnig jafnljóst. að þegar búið er að byggja inn í berg í 1 km fjarlægð eða svo frá meginbyggðarlaginu á Suðurnesjum höfuðeldsneytisbirgðastöð Bandaríkjahers á Íslandi er verið að kalla á slíka árás á þetta svæði og sprengjumagn og eyðileggingargetu að byggðarlagið sjálft mundi tortímast. Sprengjukrafturinn, sem þarf til þess að eyðileggja þessa traustu geyma, sem byggja á inn í sjálft bergið, eins og hér hefur komið fram í umr., er slíkur að hann mundi tryggja, ef svo má orða það, eyðingu byggðarlagsins sjálfs. Ég hef lýst því yfir hér í umr. áður um þetta mál, að þótt við Alþýðubandalagsmenn séum algerlega andvígir dvöl bandaríska hersins á Íslandi áskiljum við okkur rétt til að taka fullan þátt í umr. um það, með hvaða hætti framkvæmdum á vegum hersins er fyrir komið hér á landi, einkum og sér í lagi þegar ljóst er að þær framkvæmdir geta stóraukið árásarhættuna á íslensk byggðarlög, bæi og kauptún þar sem þúsundir landsmanna búa. Ég hef lýst þeirri skoðun minni, að meðan bandaríski herinn er hér er óvit, hreint og klárt óvit, hvað sem líður skoðunum manna með eða móti dvöl hersins hér á landi, að reisa meiri háttar eldsneytisbirgðastöð í næsta nágrenni við byggðarlög þar sem búa þúsundir Íslendinga. Að því leyti er miklu skynsamlegra að hafa eldsneytisbirgðastöð í Hvalfirði eða annars staðar á Suðurnesjum, þar sem tugir km eða enn meiri fjarlægð væri til þeirra kaupstaða og kauptúna þar sem þúsundir landsmanna búa. Ég segi það hreint út, að það er mikill ábyrgðarhluti af hálfu þeirra íslensku ráðamanna, sem eiga að gæta hagsmuna Íslendinga við ákvörðun um framkvæmdir af þessu tagi, að samþykkja slíka staðsetningu geymanna, að samþykkja að varanleg og meiri háttar eldsneytisbirgðastöð, tengd hafnaraðstöðu, sé reist í næsta nágrenni við þúsunda manna byggðarlög hér á landi. Ég fullyrði að í Bandaríkjunum eða öðrum hernaðarveldum mundi slíkt aldrei gerast, vegna þess að þar eru ráðamenn svo kunnugir þeirri hættu sem felst í fyrirkomulagi slíkra hluta að þeir myndu aldrei samþykkja slíka staðsetningu. Nú er það að vísu rétt, að Íslendingar eru svo fjarri öllum hernaðarhugsunarhætti að menn leiða ekki að þessu hugann hér, en ég hef þó búist við því. að a. m. k. þeir sem styddu dvöl bandaríska hersins hér vænt búnir að laga sig svo að þeim afleiðingum. sem fylgja dvölinni, að þeir væru farnir að gera ráð fyrir að þar sem risaveldi hefur herstöð getur komið til átaka og stórátaka, stórárása hins risaveldisins. Það er eitt af grundvallarlögmálum nútímahernaðar að risaveldin stefna fyrst og fremst árásargetu sinni á hernaðarbækistöðvar hvors annars. Nú eiga sér stað sérstakar viðræður milli risaveldanna tveggja vegna þess að menn viðurkenna slíkt eðli vígbúnaðarkapphlaupsins á undanförnum árum. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að koma þeim tilmælum í fullri einlægni og einurð á framfæri við fulltrúa annarra flokka, að hvað sem líður deilum manna um veru bandaríska hersins hér á landi ræði menn nú á nýjan leik hvað felst í þeirri staðsetningarákvörðun sem tekin hefur verið. Það er að vísu rétt, sem hæstv. ráðh. hefur sagt, að ekki er stefnt að því að í byrjun verði reistir nema tveir nýir tankar á þessu svæði. En það er ljóst að í þeim áætlunum, sem lagðir hafa verið fram, er stefnt að því að reisa fleiri tanka og það er stefnt að því að reisa höfn af þeirri stærðargráðu að hún geti tekið við meiriháttar eldsneytisflutningum. Þar með væri búið að reisa í nígrenni við þúsunda manna byggð á Suðurnesjum stærstu eldsneytisbirgðastöð sem Bandaríkjamenn hafa aðgang að í nágrenni við herstöðvar sínar á norðlægu Norður-Atlantshafi, í þeim heimshluta sem hernaðarafstaða Íslands miðast fyrst og fremst við. Og ég fullyrði aftur, að í heimalandi þeirra hermanna sem hér dvelja mundi engum stjórnvöldum detta í hug að samþykkja slíka staðsetningu. Sem betur fer tel ég að Helguvíkur málið, eina og það hefur löngum verið nefnt, sé ekki á enda runnið enn. Það hafa ekki öll stjórnvöld veitt það samþykki sem þarf áður en hægt er að hefja framkvæmdir. Skipulagsyfirvöld, þau hin æðstu hér í þessu landi, eiga eftir að fjalla um þetta mál, og áður en framkvæmdir geta hafist þurfa fleiri aðilar en hér hafa tekið þátt í umr. eða verið vitnað til að samþykkja þær fyrir sitt leyti. Þess vegna er ekki öll nótt úti enn í þessu efni, og það mun gefast tími síðar á þessu ári til að reyna að fá menn til að átta sig rækilega á að það er þjóðarnauðsyn að menn fari aðra leið til lausnar þeim mengunarvanda, sem núverandi staðsetning geymanna hefur skapað, en þá leið sem stóreykur þá hættu sem byggðarlögunum á Suðurnesjum er brúin af dvöl bandaríska hersins og hefur það í för með sér að bandaríski herinn fengi umfangsmeiri hafnaraðstöðu hér á landi en menn hafa löngum talið ráðlegt að veita honum. Ég vona að þótt menn hafi ólíkar skoðanir á því hvort bandaríski herinn eigi að vera á Íslandi eða ekki beri menn gæfu til þess að ræða af fullri hreinskilni hvað er skynsamlegt varðandi þá hættu sem landsmönnum er óhjákvæmilega búin af því að hafa herinn hér í landinu. Menn hafa náð um það samstöðu að forða þjóðfélaginu frá óeðlilegum áhrifum af dvöl bandaríska hersins. Þegar fyrirrennari hæstv. utanrrh. tók þá ákvörðun fyrir nokkrum árum að breyta leyfisveitingum varðandi samskipti bandaríska hersins við Íslendinga sameinuðust allir nefndarmenn í utanrmn., fulltrúar allra flokka, um að mótmæla þeirri ákvörðun og ráðh. dró hana til baka. Ég vona varðandi þetta mál að fulltrúar allra flokka setjist niður og skoði með opnum huga hvers konar ákvörðun það er sem hér er verið að knýja á um að verði framkvæmd og kanni rækilega þær aðrar leiðir til lausnar á þessari mengunarhættu, sem bent hefur verið á, og sameinist um að finna leið sem í senn getur komið til framkvæmda á skömmum tíma og hefur það í för með sér að hvorki umsvif né árásarhætta verði aukin vegna dvalar bandaríska hersins hér á landi.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði, vil ég geta þess, að mér hefur ekki borist þessi ályktun frá bæjarstjórn Keflavíkur. Ég vil þess vegna ekki ræða hana eða gera hana að umtalsefni fyrr en ég hef skoðað hana. En ég hef kappkostað að eiga sem besta samvinnu í þessum efnum við bæjaryfirvöld eða réttara sagt hlutaðeigandi sveitaryfirvöld, sem þarna suður frá eru. En það eru náttúrlega fleiri sem þar koma til en bæjarstjórn Keflavíkur ein, þó að það sé hún fyrst og fremst. Ég held að það hafi verið góð samvinna um öll þau atriði sem varða undirbúning þessa máls. Um það atriði vil ég sem sagt ekki ræða fyrr en ég hef kynnt mér þessa ályktun, en af lestri hennar virtist mér mega ráða að hún væri að einhverju leyti a. m. k. byggð á svipuðum misskilningi og fram kom hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að það væri um að ræða flutning á þessum gömlu geymum.  Ég vil ekki fara út í neinar almennar umr. um þessi svokölluðu Helguvíkurmál. Mér finnst eðlilegra að gera það þegar og ef - ég vona að það verði - skýrsla utanrrh. um utanríkismál verður rædd. En ég vil samt undirstrika að það hefur alltaf legið fyrir og var gert ráð fyrir því í áætlunum, sem gerðar voru, að þessar framkvæmdir tækju nokkur ár. Þeim hefur eitthvað seinkað, en það fullyrði ég að er ekki mikið. Þeim hefur seinkað af því, eins og ég sagði áðan, að undirbúningur virðist hafa tekið nokkuð lengri tíma en ráð var fyrir gert. En ég hygg að það hafi aldrei verið gert ráð fyrir því í þessum plönum að verulegar framkvæmdir ættu sér stað fyrr en á árinu 1983 og síðan gert ráð fyrir, ef ég man rétt. að þetta tæki 6 eða 7 ár. En út í það vil ég ekki fara nánar hér, enda hef ég ekki gögnin við hendina þar sem hægt er að fletta upp á þessu og sjá hvernig þetta var lagt fyrir. Út af því, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði, að það væri ætlunin að leggja þarna skipulagt svæði undir geymana, þá er það á misskilningi byggt. Geymarnir verða byggðir utan svæðis Keflavíkur og á varnarliðssvæði sem tilheyrir Sandgerðishreppi. Þeir verða byggðir í meiri fjarlægð frá Keflavík en mönnum hafði kannske fyrst dottið í hug. Það sem ég hef leyft að byggja þarna af geymum, og það liggur fyrir skriflega, eru geymar fyrir jafnmikið rými og geymarnir í hæðunum fyrir ofan kaupstaðina hafa og meira ekki. Það voru óskir um að byggja fleiri geyma, sem rúmuðu meira. Ég hef aðeins gefið leyfi fyrir fjórum geymum og af þeim hafa tveir verið leyfðir í ár. Meðan það stendur er náttúrlega aðalbirgðastöðin í Hvalfirði eftir sem áður. Hvað síðari utanrrh. kunna að gera er ekki á mínu valdi að segja um.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin við fsp. mínum. Ég tel að nauðsynlegt hafi verið að þessi umr. færi hér fram svo að ekki væri misskilningur á ferðinni um að það væri hugmyndin að flytja gamla og ónýta tanka yfir á Helguvíkursvæðið, heldur ætti að standa að framkvæmdum eins og til hefði staðið í upphafi. Að því leytinu tel ég að þessi umr. hafi verið gagnleg. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. beiti sér fyrir því að þessum framkvæmdum verði hraðað eftir mætti í samræmi við ályktun Alþingis og að ekki þurfi að verða á þessu frekari dráttur en orðinn er með tilliti til þess hversu nauðsynlegt þetta mál er og hverjir hagsmunir eru í húfi fyrir byggðarlögin á þessu svæði og að því er varðar bæði mengunarhættu og eldvarnir. Að því er varðar ræðu hv. 11. þm. Reykv., Ólafs Ragnars Grímssonar, þá skiptir það náttúrlega ekki máli þó að hann haldi sömu ræðuna hér í sjötta sinn, því að hann hefur haldið hana fimm sinnum áður. Það eru engir á þeirri skoðun, sem hann heldur hér fram, í byggðarlögunum þarna suður frá. Það eru engir á því að fara þessa Esso-leið, sem hann vill fara í þessum olíutankamálum, aðrir en forstjóri Esso og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson - eða hugsanlega hans þingflokkur. Það mál er því gjörsamlega afgreitt. Hitt fannst mér líka heldur óviðkunnanlegt hjá þm., þegar hann hafði í hótunum um að eitthvert minnihlutavald í skipulagsmálum yrði hugsanlega notað til að stöðva þetta mál. Það er yfirgnæfandi meiri hluti fyrir framgangi málsins hér á Alþingi. Alþingi hefur látið í ljós álit sitt, hæstv. utanrrh. er að framkvæma það og það verður auðvitað að hafa sinn gang og þýðir ekki að beita nokkrum bolabrögðum minni hlutans í því. En ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Það er mesti misskilningur hjá hv. 11. þm. Reykv. að menn séu að velta því fyrir sér hvar þessi nýja olíustöð eigi að vera. Það er búið að ákveða það fyrir löngu. Við erum að ræða um hér að Njarðvíkingar og Keflvíkingar óttast um vatnsból sín, óttast að þau verði menguð olíu og krefjast þess að olíutankarnir í hlíðinni fyrir ofan Njarðvík verði fjarlægðir. Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að byggja nýja stöð í Helguvík, og það verður gert. Olíutankarnir verða ekki innan bæjarmarka Keflavíkur og verða ekki á íbúðasvæði, eins og hv. þm. fullyrti. Þeir verða ekki í Sandgerði, eins og hæstv. utanrrh. sagði, heldur í Gerðahreppi, sem á landið hvar tankarnir verða staðsettir. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hélt hér hjartnæma ræðu um varnarmálin og þær hættur sem stöfuðu af varnarliðinu. Álíka ræður er ástæða til að flytja undir öðrum dagskrárlið. Það er búið að afgreiða þetta mál. En styrinn stendur um það hvort ályktun Alþingis um að flýta beri framkvæmdum verði efnd eða ekki. Mér sýnist að svo hafi ekki verið og olli það vonbrigðum mínum er hæstv. utanrrh. sagði hér áðan að hann vissi ekki hvað því seinkaði mikið. Það var von þeirra sem verða að nota vatnsbólin í Keflavík/Njarðvík að þessu máli yrði flýtt og hægt yrði að forða þeim ósköpum sem það tankadrasl sem nú er þar getur valdið. Þá er nú rétt að geta þess, að Alþb. var í upphafi alveg á móti því að gera nokkurn skapaðan hlut þarna, var bara á móti því að hreyfa við úrbótum í þessum efnum. Manni datt helst í hug, að Alþb. þætti sæmst að íbúarnir þarna drykkju olíumengað vatn. En þær skoðanir hafa sem betur fer breyst yfir í það að hirða upp lausn - eða tillögur vil ég orða það frekar - sem forstjóri Olíufélagsins hf. bar fram, en það er eini íslenski hagsmunaaðilinn í þessu máli. Þar mættust Alþb. og þessir íslensku hagsmunaaðilar, sem sameinast um það að framkvæma þetta verk á allt annan og verri hátt en íbúarnir í byggðarlögunum syðra hafa óskað eftir og allir dómbærir menn hafa mælt með og stofnanir. Frá því að þessar tillögur komu frá Olíufélaginu hf. hefur Alþb. tekið þær upp á sína arma og verið að minnast á þær annað slagið, en ekki af neinni alvöru. Mig minnir að þeir hafi aldrei gert formlega tillögu um það, að sú leið yrði farin, heldur bent á að notast mætti við þær tillögur. Ég vil og minna á það, að þrátt fyrir áhyggjur hv. þm. af styrjaldarhættu og eyðileggingu hafa í tíð Alþb. átt sér stað á Keflavíkurflugvelli stórfelldari framkvæmdir en oftast nær áður. Eru því þessi ummæli hugarórar alveg út í hött.



Herra forseti. Það hefur greinilega komið fram í þessum umr. að þeir sem eru stuðningsmenn þessarar lausnar á olíugeymavandamálum hersins, sem er kennd við Helguvík, treysta sér alls ekki út í neinar málefnalegar umr. um það, hvaða afleiðing þessi staðsetning hernaðarmannvirkjanna hafi. Slíkar umr. hafa ekki farið fram og það er athyglisvert að íslensk yfirvöld hafa ekki, svo mér sé kunnugt um, leitað til neinna óháðra sérfræðinga hérlendis eða erlendis til að meta hvort staðsetning eldsneytisbirgðastöðva af þessu tagi og hafnarmannvirkja í þágu hennar sé í þágu svokallaðra varnarhagsmuna fólksins, sem býr í Keflavík og Njarðvík, eða ekki. Ég er viss um það, eftir þeim kynnum sem ég hef af nýjustu ritum hernaðarsérfræðinga um eðli skotmarka í styrjöld á okkar tímum og á næstu árum og áratugum, að niðurstaða slíkrar athugunar væri sú, að þessi staðsetning væri ekki í þágu varnarhagsmuna fólksins sjálfs. Það er athyglisvert að þeir sem tala mest um varnir Íslands og nauðsyn þess að hafa hérna varnarlið, eins og síðasti ræðumaður hv. þm. Karl Steinar Guðnason, eru ekki reiðubúnir að skoða hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir varnarhagsmuni fólksins sjálfs.

Það er búið að skoða alls staðar.

Það er ekki búið að skoða það neitt. Þetta er aumingjalegt frammíkall hjá þm. sem veit að þessi hlið málsins þolir ekki skoðun. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason var að kvarta yfir því að seint hefði gengið með framkvæmdir. Það er alveg rétt, sem hæstv. utanrrh. sagði áðan, að það lá ljóst fyrir, þegar þessi áætlun um Helguvíkurframkvæmdirnar var kynnt, að hún mundi taka 6–7 ár. Og það sýnir best hvað bæjarstjórn Keflavíkur og hv. þm. Karl Steinar Guðnason hafa lítið vitað um þetta mál þegar þeir koma nú og fara að fjargviðrast yfir því að þetta sé ekki búið.  Það er satt að segja fagnaðarefni að hv. þm. Karl Steinar Guðnason skuli hafa afhjúpað jafnrækilega hvað lítið hann veit um þetta mál. Ályktun bæjarstjórnar Keflavíkur er satt að segja hneyksli. Ég get sagt það þó hæstv. utanrrh. þurfi embættis síns vegna að vera kurteisari í orðavali og kjósi að segja ekkert um hana vegna þess að hann sé ekki búinn að sjá hana. Orðavalið og röksemdafærslan á þessari ályktun sýnir best hve mikill skortur á málefnalegri umfjöllun um þetta mál ríkir í þeirri ágætu stofnun sem þetta lét frá sér fara. Auðvitað vita allir að orðalagið „flutningur mannvirkja“ er iðulega notað um að byggja nýtt í stað eldra á öðrum stað. Það er almenn málvenja í þessu landi. Að láta sér detta í hug að þar með sé verið að gefa út stefnuyfirlýsingu um að það eigi að taka núverandi tanka og setja þá annars staðar sýnir bara best á hvers konar stigi málið er í hugum þeirra sem stóðu upp hér utan dagskrár til að spyrja ráðh. sérstaklega að því. Ef það eitt var tilefnið held ég nú að hugarástandið hjá Alþfl.-þm. fyrir Reykjaneskjördæmi sé sérkennilegt. Meiri hluti Alþingis hefur ákveðið að annað af risaveldunum skuli hafa hér í landinu víðtæka hernaðaraðstöðu. Ég er andvígur þeirri skoðun, en ég tel engu að síður nauðsynlegt að metið sé hverju sinni hvort þær tillögur sem frá risaveldinu koma um framkvæmdir þjóni svokölluðum varnarhagsmunum íbúa hér á landi eða ekki. Auðvitað er hægt að koma aðstöðu hersins fyrir hér á margvíslegan hátt. Þótt hæstv. núverandi utanrrh. hafi, eins og hann hefur ítrekað hér, eingöngu leyft geymarými á þessum nýja stað, álíka að stærð og það geymarými sem fyrir er, hefur verið mörkuð þarna stefna. Það hefur verið stigið veigamikið skref sem vísar inn í framtíðina og gerir þeim sem með þetta embætti fara síðar miklu auðveldara að stækka umsvifin og reisa enn öflugri birgðastöð á þessum stað og knýr einnig á um að þrýstingurinn af hálfu Bandaríkjanna á að svo verði verður mun meiri en ella - ég tala nú ekki um ef þarna verður einnig reist höfn. Það er alveg rétt, að þessar umr. eru ekki vettvangur til að fjalla ítarlega um þetta mál, en það eru þó ýmsir þættir, sem eru óræddir í þessu efni, t. d. það, hver er eignaraðilinn að hugsanlegum hafnarmannvirkjum sem þarna verða reist. Er það bandaríski herinn og er það ætlunin að bandaríska hernum verði þannig afhent til eignar veigamikið hafnarmannvirki á þessum stað? Þannig mætti nefna ýmsa fleiri þætti. Það er mikill misskilningur, sem kom fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að afstaða æðsta yfirvaldsins í skipulagsmálum. hæstv. félmrh., hver sem hann svo er á hverjum tíma, skipti engu máli í þessu efni og það sé ekki hægt að beita því stjórnvaldi í samræmi við það sem viðkomandi ráðh. telur skynsamlegast, ef hann er á annarri skoðun en heimamenn. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson, bæði þegar hann var ráðh. og síðar, hefur hvað eftir annað lýst því yfir að sjútvrh. eigi að hafa aðra skoðun á skipakaupum en heimamenn. Þótt heilt byggðarlag, jafnvel hver einasti maður, óski eftir því að fá að kaupa nýjan togara hefur hv. þm. Kjartan Jóhannsson hvað eftir annað lýst því yfir að sjútvrh. eigi að neita slíkri beiðni. Það er því sérkennilegt að sami þm. stendur hér upp og segir að ráðh. skipulagsmála eigi ekki að hafa sama stjórnarfarslega rétt og hann hefur krafist hér á Alþingi hvað eftir annað að ráðh. sjávarútvegsmála taki sér. Það er alveg ljóst að ráðh., skipulagsmála hefur fullan rétt til að fjalla um ýmsa þætti þessa máls. Ég vil að lokum, herra forseti, endurtaka það sem ég hef áður sagt: Þetta mál er ekki komið í höfn. Það á ennþá eftir að fjalla um það af réttum aðilum. Síðar á þessu ári mun það verða tekið til meðferðar. Þá er það von mín, að þeir sem ábyrgð bera á lífi og öryggi íbúa Suðurnesja fjalli ekki um þann þátt málsins af álíka léttúð og hv. þm. Karl Steinar Guðnason gerði áðan.