Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu máli fylgdi mjög ýtarleg grg., þar sem gerð er grein fyrir efni frv. og tilgangi, enn fremur skýrð ákvæði hinna einstöku greina. Ég hafði allýtarlega framsögu um þetta mál í hv. Nd. og tel, að ég geti, a. m. k. að svo komnu máli, verið fremur fáorður um þetta mál, nema að svo miklu leyti sem umræðurnar kunna þá að gefa tilefni til. Eins og frv. ber með sér og fyrirsögnin gefur til kynna, er frv. þetta heimild til ríkisstj, um kaup á 15 togurum og heimild til lántöku til þess að framkvæma þau kaup. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta mál hefur verið á döfinni á undanförnum þingum í ýmsum formum, og það er vitað mál, að fyrir þessu er áhugi og hann eðlilegur víðs vegar um landið að auka togaraflotann og ekki sízt á þeim stöðum, þar sem brugðizt hefur afli á fiskibáta, og af því stafar og hefur stafað langvarandi atvinnuleysi víðs vegar á Vestur-, Norður- og Austurlandi. Hugmyndin með þessu frv. er þetta tvennt, almenn aukning togaraflotans, og þó, eins og oft hefur verið tekið fram í þessum umræðum og kom fram í grg., fyrst og fremst til þess að koma á jafnvægi í byggð landsins, sem ríkisstj, fær ekki séð að verði gert með öðru hagkvæmara móti en því, sem hér er gert ráð fyrir. Í samræmi við þennan tilgang er ríkisstj. heimilað samkv, 1. gr. þessa frv. að festa kaup á 15 togurum, og samkv. 2. gr. er ríkisstj. heimilað að taka allt að 150 millj. kr. lán til þess að standa straum af þessum kaupum, og jafnframt er í sömu gr. heimilað að endurlána allt að 85 af hundraði af andvirði hvers skips gegn 1. veðrétti í skipinu. Þó er jafnframt ákveðið í 3. gr., að frá þessu má víkja, að lána 85 af hundraði, og hækka lánsupphæðina í 90 af hundraði, ef brýn þörf fyrir aukna atvinnu er á stöðum, þar sem útgerðar er þörf, og ekki líklegt, að það sé hægt með öðru móti en að hækka þá upphæð, sem lánuð verður. Í 4. gr. er svo gert ráð fyrir því, að í þeim bæjum og kauptúnum, einkum á Vestur-, Norður- og Austurlandi og einnig þar, sem ekki eru fjárhagsmöguleikar fyrir hendi til að kaupa og reka togara og skortur er á atvinnu, sé ríkisstj. heimilt að stofna ríkisútgerð togara. Eins og þetta ákvæði ber með sér, er þessi heimild bundin við þau skilyrði, sem ég nefndi. Það er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þörfin sé mest á Vestur-, Norður- og Austurlandi, en jafnframt hefur hv. Nd. breytt þessu í það horf, að ríkisútgerð má einnig á öðrum stöðum reka, þar sem ekki eru fyrir hendi fjárhagslegir möguleikar til þess að kaupa og reka togara, Þessi heimild er því allþröng, eins og ákvæðið ber með sér, þar sem hún nær ekki lengra en svo, að undir öðrum kringumstæðum er ætlazt til þess, að einstaklingar, bæjarfélög og félög einstaklinga sjái fyrir þessum rekstri. Til þessa ríkisrekstrar má ekki grípa nema undir þeim kringumstæðum, sem ég hef nú rakið. Enn fremur eru í þessu frv., í 5. gr., ákvæði um það, að ríkisstj. sé heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að gera samninga um kaup á sex skipum, sem gert er ráð fyrir að verði 150–250 tonn, og þessi skip eru ætluð til útgerðar eiginlega fyrst og fremst á þeim stöðum, þar sem hentugra kann að vera að gera. út slík skip, vegna hafnarskilyrða og af öðrum ástæðum, en að gera út togara, - og e. t. v. ekki hægt að gera út togara á sumum þeim stöðum, þar sem hægt væri að gera út slíka báta. Í frv. stendur, að um fiskiskip samkv. þessari gr. gildi ákvæði þessara laga, eftir því sem við á, enda þar tekið fram í þeirri sömu gr., að þar er heimilt að endurlána allt að 85 af hundraði af andvirði þessara skipa til þeirra, sem þau kunna að kaupa, og jafnframt felst í ákvæðinu, að um fiskiskip þessi samkv. þessari gr. gildi ákvæði þessara laga, eftir því sem við á, að lagaákvæðin í heild, þar með talin 4. gr., mundu sennilega ná til þessara skipa með sömu takmörkunum og ég taldi í 4. gr. En um ríkisútgerðina að öðru leyti er gert ráð fyrir að verði samið sérstakt frv., sem verður lagt fyrir hv. Alþingi á næstunni. Ég sé svo ekki ástæðu til, eins og ég sagði í upphafi að hafa þetta langt mál, en geri það að till. minni, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. Þar mun málið hafa verið í hv. neðri deild.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að það sé öllum hv. þm. í fersku minni, hvernig ástand togaraflota okkar Íslendinga var við lok síðustu heimsstyrjaldar. Þjóðin átti þá milli 30 og 40 botnvörpuskip, sem öll voru fjörgömul og gengu yfirleitt undir nafninu ryðkláfar. Á þessum skipum sigldu íslenzkir sjómenn þó yfir öll stríðsárin og öfluðu þjóðarbúinu mikilla gjaldeyristekna og áttu þátt í því að gera skerf íslenzku þjóðarinnar til baráttunnar fyrir frelsi og lýðræði í heiminum miklu stærri og glæsilegri en ella hefði orðið. Það er staðreynd, að íslenzkir sjómenn og fiskimenn lögðu fram glæsilegan skerf til þess að fæða þá lýðræðisþjóð heimsins, sem um skeið stóð ein uppi í baráttunni gegn ógnaröflum kúgunar og ofbeldis. Ég á þar við brezku þjóðina, sem um skeið barðist ein við nazismann, eftir að aðrar lýðræðisþjóðir höfðu verið að velli lagðar og kommúnistar og nazistar höfðu svarizt í fóstbræðralag og gengið í eina sæng saman. Togararnir voru, eins og ég sagði, í lok síðustu styrjaldar gersamlega úreltir og margir hverjir naumast sjófær skip. Það var því vissulega brugðizt við mannlega og eins og þörf þjóðarinnar krafðizt, þegar sú ríkisstj., sem mynduð var á morgni lýðveldisins, ákvað að verja verulegum hluta af þeim gjaldeyrisinnstæðum, sem þjóðin hafði eignazt á styrjaldarárunum, til þess að endurnýja með togaraflotann. Þeirri ákvörðun hefur sennilega verið almennar fagnað af íslenzkum sjómönnum, útgerðarmönnum og fiskimönnum en nokkurri annarri, sem íslenzk ríkisstj. hefur tekið, þegar e. t. v. er undanskilin ákvörðunin um friðun fiskimiðanna og það skref, sem stigið var fyrir fjórum árum, þegar fiskveiðitakmörkin voru færð út. Sjómenn eygðu nýjan tíma, nýja möguleika til þess að sjá sér og sínum borgið og nýja möguleika til þess að stunda atvinnu sína við stórum meira öryggi en þeir áður höfðu átt kost á á hinum gömlu og úreltu skipum. Ég get ekki stillt mig um það, þó að það liggi dálítið til baka í tímanum, að minnast á það, hvernig stjórnarandstaðan á þeim tíma, sem var hv. framsóknarmenn, tók þeirri ákvörðun nýsköpunarstjórnarinnar að verja allmiklu af gjaldeyrisinnstæðu þjóðarinnar til þess að kaupa fyrir ný og fullkomin skip. Ríkisstj., og þá sérstaklega Sjálfstfl., var hundelt og svívirt fyrir þessa ákvörðun. Einn af þm. Framsfl., greindur og glöggur maður, sem enginn frýr vissulega vits, lýsti aðförunum við undirbúning togarakaupanna, - og margir hafa heimfært það, og ég held með réttu, yfir á það, að hann hafi verið að lýsa raunverulega hinum nýju skipum, - þannig, að fyrst væri spýta, svo væri spýta, svo væri spýta upp og svo væri spýta niður, svo væri spýta í kross og svo færi allt í ganginn. Með þessu var verið að draga dár að þessum samningum um þessi glæsilegustu atvinnutæki, sem til landsins hafa verið keypt, og reynt að læða því inn hjá þjóðinni, að eiginlega væri verið að flana út í einhverja vitleysu, sem yrði landsfólkinu ekki til góðs, heldur til ills eins og ógæfu. Annar mjög mætur og glöggur leiðtogi Framsfl. talaði um hin nýju skip sem gums, sem lítið mundi upp úr leggjandi, og hæstv. núverandi forsrh., sem flutti hér skynsamlega framsöguræðu og vel rökstudda fyrir þessu frv., lét einnig í ljós mikla vantrú sína og flokks síns á það fyrirtæki, sem hér væri verið að ráðast i. Og alltaf síðan hefur aðalmálgagn Framsfl., Tíminn, talað um það, að nýsköpunarstjórnin hafi sóað þeim gjaldeyrisinnstæðum, sem söfnuðust á stríðsárunum, sóað þeim m. a. í það að kaupa togara. Þetta minnir mig nú á það, sem eitt ágætt skáld segir í einu af kvæðum sínum, að „sumir menn sóuðu æsku sinni í nám á meðan aðrir vörðu henni í vín“. Aðalmálgagn Framsfl. hefur sem sagt talað um það, að gjaldeyrisinnstæðum þjóðarinnar hafi verið sóað vegna þess, að þeim var varið til þess að kaupa fyrir stórvirkustu atvinnutæki og fullkomnustu atvinnutæki, sem Íslendingar hafa nokkurn tíma eignazt. Það má nú segja, að það sé ekki aðalatriðið að horfa um öxl til fortíðarinnar, þegar þetta frv. hér kemur til umr., en það er nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um staðreyndir, sem liggja til baka í tímanum í þessu sambandi. Það er alkunna, hver áhrif hinna nýju togara og útgerðar þeirra hafa orðið á íslenzkt atvinnulíf, Af 42 eða 43 togurum, sem við eigum nú nýja, eru nú gerðir út aðeins 16 héðan frá Reykjavík, - einn hefur nýlega farizt. En hinir eru gerðir út úti á landi. Það var vissulega stórfelld breyting, sem gerðist með tilkomu nýsköpunartogaranna til landsins varðandi útgerð þeirra. Togaraútgerðin hafði fram til þessa svo að segja öll verið í Reykjavík og Hafnarfirði, og vegna hvers? Vegna þess, að fjármagnið hafði verið látið ráða staðsetningu þeirra. Það var ekki til fjármagn úti á landi til þess að kaupa þessi dýru og stórvirku framleiðslutæki, og þess vegna voru togarar eingöngu keyptir til Reykjavíkur og urðu þar sú atvinnubót, sem fólkið úti á landi vissulega þurfti einnig á að halda. Ég er alveg sannfærður um, að það er ein af meginástæðunum fyrir því, hversu Reykjavík hefur vaxið hratt og allt of hratt og er í dag allt of stór höfuðborg í okkar litla og fámenna landi, að hér upphófst fyrst nýtízku atvinnurekstur og þá fyrst og fremst nýtízku sjávarútvegur. Fólkið hrúgaðist þess vegna hingað, þar sem atvinnutækin voru bezt og fullkomnust. Margir af djörfustu og hraustustu sjómönnunum fóru hingað til þess að komast á togarana. Mér er t. d. kunnugt um það, að um skeið var meiri hluti eða um það bil helmingur togaraskipstjóranna hér í Reykjavík Vestfirðingar, fæddir Vestfirðingar, menn, sem fóru úr þessum landshluta vegna þess, að þar voru engir togarar, og fóru þangað sem þessi nýju og fullkomnu skip voru. En með tilkomu nýsköpunarstjórnarinnar var alveg brotið blað í þessum efnum. Þá var fjármagnið ekki lengur látið ráða því, hvar skipin skyldu staðsett. Það var ákveðið að gera bæði einstaklingum, félögum og bæjar- og sveitarfélögum úti um land kleift að eignast þessi skip, enda þótt þau hefðu ekki nægilegt fjármagn til þess að komast yfir þau. Ríkisvaldið tók það sem sagt að sér að dreifa fjármagninu, flytja það út um land, þar sem það skorti og þar sem fólkið skorti ný atvinnutæki til þess að geta unað og starfað að framleiðslu úti í byggðarlögunum. Ég álít, að þetta sé ein merkilegasta breyting á afstöðunni til strjálbýlisins, sem gerzt hefur á undanförnum áratugum, að í stað þess að fjármagnið hafði verið látið ráða staðsetningu stórvirkustu framleiðslutækja þjóðarinnar allt fram til þess tíma, þá var nú horfið að því ráði að hjálpa landsbyggðinni til þess að eignast þessi tæki með því að dreifa fjármagni út um land. Áhrifin létu ekki heldur standa á sér. Við vitum, að engin ráðstöfun hefur falið í sér meiri og raunhæfari atvinnubót en hin aukna togaraútgerð úti um landið. Þetta er svo alkunn staðreynd, að ég þarf ekki að lengja mál mitt til þess að færa rök fyrir henni frammi fyrir hv. þdm. Jafnframt hefur hraðfrystiiðnaðurinn tekið stórt stökk fram á við í flestöllum landshlutum. Atvinnuleysi hefur þorrið og afkoma fólks í þeim landshlutum, sem hinnar nýju togaraútgerðar hafa notið, orðið stórum betri og öruggari. Það er þess vegna staðreynd, að engin ráðstöfun hefur átt meiri þátt í því að stuðla að jafnvægi í byggð landsins á undanförnum árum en dreifing togaranna út um landið og sú dreifing fjármagnsins, sem í því fólst og ég minntist á áðan. Ég minntist á jafnvægi í byggð landsins. Það er orð, sem mikið hefur verið notað á undanförnum árum. Í því sambandi vil ég minnast þess, að hinn 4. febr. 1953 var samþ. þáltill., sem ég var fyrsti flm. að og flutt var af nokkrum sjálfstæðismönnum öðrum og framsóknarmönnum, um undirbúning heildaráætlunar í þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Þessi þáltill. var á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar undirbúning að heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa sökum erfiðra samgangna og skorts á raforku og atvinnutækjum. Að slíkum undirbúningi loknum skal ríkisstjórnin leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um nauðsynlegar framkvæmdir. Skulu þær stefna að því að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins og tryggja sem mest framleiðsluafköst þjóðarinnar. Fiskifélag Íslands, Búnaðarfélag Íslands og Landssamband iðnaðarmanna skulu vera ríkisstjórninni til aðstoðar við starf þetta.“ Þessi till., sem ég nú hef lesið, með leyfi hæstv. forseta, var fram komin vegna þess, að það var skoðun okkar flm. hennar, að enda þótt hin aukna togaraútgerð, sem þá var verið að stofna til, hefði stórfellda þýðingu og mundi stuðla að jafnvægi í byggð landsins, dugði hún ekki til þess að skapa þetta jafnvægi. Það þurfti margt fleira til að koma og það þurfti umfram allt að halda áfram að dreifa fjármagni í nægilega stórum stíl til nauðsynlegra framkvæmda úti á landi, til þess að hægt væri að koma þar upp þeim atvinnutækjum, sem tryggðu afkomu fólksins. Því miður verð ég að viðurkenna, að þó að ég hafi stutt tvær hæstv. ríkisstj., sem setið hafa á þessu tímabili frá 1953, frá því að þessi till. var samþ., hafa þessar stjórnir ekki gert það, sem æskilegt hefði verið og þeim bar að gera til þess að framkvæma þessa till. okkar. Það er að vísu hægt að benda á fjölmargt, sem gert hefur verið, sem bæði við sjálfstæðismenn höfum beitt okkur fyrir og Framsfl., sem við höfum verið í stjórnarsamstarfi við, hefur sumpart stutt og sumpart haft frumkvæðið að. Engu að síður sýna verkin bezt merkin um það, að ekki hefur nóg verið gert. Það heldur áfram stöðugt að fækka fólki við framleiðslu úti um land, einnig á þessum árum, og fjölga því fólki, sem flytur hingað til Reykjavíkur og hinna stærstu kaupstaða og burt frá framleiðslustarfi, burt frá útflutningsframleiðslu til gjaldeyriseyðslu, því að það er það, sem er að gerast og hefur gerzt. Það er að vísu, eins og ég sagði, hægt að benda á margt, sem gert hefur verið til þess að skapa þetta margumtalaða jafnvægi. Það má benda þar fyrst og fremst á rafvæðinguna, sem nú er í fullum gangi og við vonum að verði lokið við, Það má benda á tillögur, sem fluttar hafa verið um uppbyggingu iðnaðar úti í kaupstöðum og sjávarþorpum, en að vísu hafa nú ekki enn þá verið framkvæmdar. Það má benda á bætt hafnarskilyrði, bættar samgöngur og fleira og fleira, sem gert hefur verið til þess að stuðla að þessu margumrædda jafnvægi. En engu að síður hefur ekki verið nægilega rösklega brugðizt við til þess að veita fjármagni í stórum stíl til nýrra atvinnutækja og framkvæmda víðs vegar um land, þar sem framleiðsluskilyrði eru góð og fólkið á að geta unað glatt við sitt og unir glatt við sitt, ef það aðeins hefur tækifæri til þess að bjarga sér. Ég taldi rétt að minnast á þetta atriði einnig í sambandi við þetta mál, sérstaklega vegna þess, að hæstv. forsrh. drap aðeins á það hér í sinni framsöguræðu. En það er skoðun mín, að þrátt fyrir mörg spor, sem stígin hafa verið í rétta átt til sköpunar jafnvægis í byggð landsins, hafi þessi spor verið of fá og of smá og of seint stigin. Það er vegna skilnings á þeirri staðreynd, sem undanfarin ár hafa verið flutt fjölmörg frv. og tillögur um aukinn stuðning við kaup atvinnutækja og framleiðslutækja víðs vegar um land. Við sjálfstæðismenn höfum flutt till. t. d. um stuðning við togarakaup, við höfum flutt frv. um atvinnujöfnunarsjóð og um allsherjar stuðning við nýsköpun í atvinnulífi í þeim landshlutum, sem fyrst og fremst þurfa á slíkum stuðningi að halda, Það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt í beinu framhaldi af þessum frv., sem þm. bæði úr Sjálfstfl. og öðrum flokkum hafa flutt á undanförnum árum, og það er vissulega ástæða til þess fyrir okkur, sem höfum opin augun fyrir nauðsyninni í þessum efnum, að fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur flutt þetta frv. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að hæstv. fyrrverandi ríkisstj. fól okkur 4 þm., 2 mönnum í Sjálfstfl. og 2 mönnum úr Framsfl., fyrir 2 árum að semja frv. um kaup á nýjum togurum. Þetta frv. var samið og ríkisstj. var fengið það. Í því var lagt til, að ákveðinn fjöldi togara yrði keyptur á hverju ári til landsins, sumpart til endurnýjunar hinum gamla togaraflota og sumpart til viðbótar til rekstrar á þeim stöðum, þar sem þörf var fyrir slík skip og þau voru ekki fyrir hendi áður. En hæstv. ríkisstj. taldi sig hafa í það mörg horn að líta, að hún flutti aldrei þetta mál, það varð útundan. Ég skal ekki deila á hæstv. stjórn fyrir þetta, hún hafði í mörgum stórfelldum framkvæmdum að snúast. En ég álít samt miður farið, að hæstv. fyrrv. stjórn skyldi ekki flytja þetta frv. Ef það hefði verið flutt og samþ., væri nú lengra á veg komið en raun ber vitni um kaup á nýjum togurum til landsins, það væri búið að semja um þetta fyrir nokkru og væntanlega mundu fyrstu skipin vera þá í þann mund að koma hingað nú eða koma þá alveg á næstunni. Nú vitum við, að það tekur, - ég veit nú ekki, hvað hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir að það taki langan tíma, þar til fyrstu skipin, sem keypt verða samkvæmt þessu frv., komi til landsins. En mér þykir ekki ólíklegt, að það verði a. m. k. 2–3 ár, og á meðan verður þörfin náttúrlega stöðugt brýnni fyrir þessi tæki á þeim stöðum, sem fyrst og fremst þurfa á þeim að halda. Ég vil segja það, að ég lýsi mig í höfuðdráttum fylgjandi þessu frv. og fagna því, að það er fram komið. Ég teldi hins vegar, að eftir að við höfum misst nú á síðustu árum nokkra af hinum fyrri nýsköpunartogurum, þá hefði nauðsyn verið á því að kaupa fleiri skip en 15. Ég hefði talið, að lágmarkstalan, sem við ættum að semja um nú, væri 20 togarar, og ég mun taka það til athugunar síðar undir meðferð þessa máls að freista þess að fá fram komið brtt. um það atriði. Enn fremur vil ég leggja mikla áherzlu á það og teldi æskilegt, að tekið væri eitthvert ákvæði um það inn í frv., - ég sé ekki, að það sé hér fyrir, - að þessi skip verði af allra nýjustu og fullkomnustu gerð. Við vitum það, að togaraútgerð hér á Íslandi er nú rekin með stórfelldum halla. Það hefur þó komið í ljós, að nýjustu og fullkomnustu skipin, dieselskipin, eru töluvert hagkvæmari í rekstri og að rekstrarhallinn á að minnsta kosti sumum þeirra er miklu minni en á hinum skipunum. Ég tel það þess vegna rétt, að inn í frv. yrði tekið eitthvert skýrt ákvæði um það, að þegar samið yrði um smíði þessara skipa, yrði það tryggt, að þau yrðu hin fullkomnustu og mest nýtízku skip, sem nú er kostur á, Með því yrði áreiðanlega hægt að draga verulega úr þeim gífurlega og uggvænlega halla, sem nú er á rekstri þessara stórvirkustu framleiðslutækja þessarar þjóðar. Ég veit, að þegar rætt er um kaup á 15 togurum eða nýjum togurum eða jafnvel 20 nýjum togurum, eins og ég hef talið æskilegt, að samið væri um kaup á nú, þá vaknar sú spurning hjá mörgum, hjá ýmsum að minnsta kosti: Ja, hvers vegna að vera að kaupa nýja togara? Er ekki togaraútgerðin á slíku bólakafi með rekstur sinn hér og slíkur baggi á ríkinu, að það er að bera í bakkafullan lækinn að fara að fjölga þessum skipum, - verður ekki bara enn þá þyngri baggi á ríkinu og erum við ekki komnir enn þá lengra út í kviksyndið með því að fjölga þessum framleiðslutækjum? - Þessu er náttúrlega fyrst og fremst því að svara, að ef eftir þessu ætti að fara, þá má í raun og veru segja, að þeir sömu menn sem hafa þessar mótbárur í frammi ættu bara að leggja til, að öllum togaraflotanum yrði lagt strax í dag. Þar með væri tapið af rekstri þeirra hindrað. Leggja bara skipunum. Nei, lausnin er ekki sú. Lausnin verður að vera sú, að fundnar séu skynsamlegar leiðir til að draga úr hallarekstri þessara tækja, sem eru einn burðarásinn í efnahagslegri starfsemi þjóðfélagsins. Ef við getum ekki rekið togara hallalaust, ja, hvar er þá okkar atvinnulíf statt? Hvar er þá okkar efnahagur allur á vegi staddur? Nei, það er ekki hægt að hafa þá mótbáru í frammi gegn kaupum nýrra togara og endurnýjun togaraflotans, að skipin séu nú rekin með halla. Það verður fyrst og fremst að skera fyrir meinsemd hallarekstrarins og tryggja rekstur tækjanna, og meðal annars með því að vanda sem mest til byggingar þeirra nýju skipa, sem keypt verða. Það hefur allmikið verið rætt um það ákvæði þessa frv., sem felst í 4. gr. þess, að ríkisstj. sé, að fengnum till. atvinnutækjanefndar, heimilt að setja á stofn sérstaka ríkisútgerð togara í því skyni, að skip ríkisútgerðarinnar leggi afla sinn á land sérstaklega á þeim stöðum, þar sem ekki eru fyrir hendi fjárhagslegir möguleikar til að kaupa og reka togara. Það er að sjálfsögðu alkunna, að við sjálfstæðismenn teljum atvinnurekstri yfirleitt betur borgið í höndum einstaklinga og félagasamtaka þeirra en í höndum hins opinbera. Engu að síður hafa engir menn sýnt það greinilegar en við, að við gerum ekki rekstrarform tækjanna að algeru aðalatriði. Ef ekki er fyrir hendi fjármagn á þeim stöðum, þar sem framleiðsluskilyrði og afkomuskilyrði eru góð og fólkið vantar atvinnu, höfum við ekki hikað við það að láta hið opinbera skerast í leikinn, leggja fram fjármagn og jafnvel efna til opinbers rekstrar. Ég hygg, að þetta sé afstaða Sjálfstfl. í heild í dag, að hann hiki ekki við það að láta hið opinbera skerast í leikinn, þar sem brýn nauðsyn er á því frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð. Við erum „principielt“ andvígir opinberum rekstri, en andstaða okkar við hann nær þó ekki lengra en það, að ef hann er eina leiðin til að leysa atvinnuþörf fólksins og tryggja velmegun og hagsæld þess, hikum við ekki við að hverfa til opinbers rekstrar, enda var það svo, að þegar hinir fyrri nýsköpunartogarar voru keyptir til landsins, voru það bæjarfélögin á fjöldamörgum stöðum, sem hófu samvinnu við einstaklinga um kaup þessara skipa og útgerð þeirra og víða undir forustu okkar sjálfstæðismanna. Ég skal að vísu játa það, að ég tel ríkisútgerð í atvinnutækjum ógeðþekkari en rekstur bæjar- og sveitarfélaga. En ég mun ekki snúast gegn þessu ákvæði frv. Það má gjarnan sjá, hver reynslan verður af slíkri útgerð, og aðalatriðið er ekki, eins og ég hef lagt áherzlu á hér áður, formið á atvinnurekstrinum og framleiðslunni, heldur það, að fólkinu sé tryggð afkoma og öryggi. Ef fjármagnið er ekki fyrir hendi hjá einstaklingsframtakinu eða félagsframtakinu, verður ríkið eða bæjar- og sveitarfélag að leggja það fram. Ég vildi gera þessar aths. þegar við 1. umr. þessa frv. Í samræmi við það, sem ég sagði hér áðan, mun ég ef til vill flytja nokkrar brtt. við frv, á síðara stigi meðferðar þess. En ég endurtek það, að ég fagna því, að ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir smíði 15 nýrra togara. Ég tel, að vegna þess að togaraflotinn er að ganga úr sér óðum, hefði verið nauðsynlegt að semja um smíði allmiklu fleiri skipa, a. m. k. 20, og ég legg höfuðáherzlu á það, að reynt verði að tryggja, að þessi skip verði eins fullkomin og frekast er kostur, og allar þær nýjungar hagnýttar, sem sífellt eru að verða til í skipasmiðaiðnaði nútímans.



Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar undirtektir, sem þetta frv. hefur fengið. Það er ekki ástæða til að gera of lítið úr því, hvílík þörf er á þessum skipum, og að því leyti get ég, í samræmi við það sem ég sagði í framsöguræðu minni um þetta mál, tekið undir það, sem hefur verið sagt um það atriði. Það eru þess vegna fá atriði, sem ég þarf að svara. Ég vildi þó gera athugasemdir við það, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) sagði um kaup á togurum hér áður fyrr. Hann sagði, að stjórnarandstaðan - sem var Framsfl. - á dögum nýsköpunarstjórnarinnar svonefndu hefði fundið að því mjög hatramlega, að þeir 30 togarar, sem þá voru keyptir, hefðu verið keyptir, og kallað það eyðslu. Þetta er náttúrlega ekki rétt haft eftir, því að við kölluðum þetta ekki eyðslu. Á hitt bentum við, að þessir togarar kostuðu um 100 milljónir og fóru sannarlega til að byggja upp framleiðslulíf í þessu landi. En það var úr miklum fjármunum að spila, við áttum þá inni - í eina skiptið í okkar sögu - um 1 milljarð og 200 millj. betur, miðað við núverandi gengi peninga, eða um 600 millj., ef ég man rétt, miðað við það gengi sem þá var, svo að þessi upphæð var ekki nema brot af því, sem við áttum þá inni erlendis. Í annan stað minntist hv. þm. á það, og það sýnir nú, hve geysileg áhrif blaðamennskunnar eru, að hann tók hér dæmið um það, hvernig þessu hefði verið tekið - og vitnaði þar til ummæla eins hv. þm. í Framsfl. og hefur sjálfsagt átt við hv. þm. V-Húnv. (SkG), því að til þeirra ummæla hefur oft verið vitnað. En það sýnir, hve geysileg áhrif endurtekningarnar hafa, þegar sjálfur ritstjóri Morgunblaðsins, þar sem þessi orð hafa oftast verið endurtekin um spýtu og spýtu í kross, er farinn að trúa því sjálfur, að þetta hafi verið sagt um togarakaupin. Það verður varla fundið betra dæmi um það, hvaða áhrif endurtekning getur haft á menn, sem eru jafnvel eins vel upplýstir í málum og ritstjórar blaða hljóta þó að vera fyrst og fremst.  Viðkomandi þeim aðfinnslum, sem fram komu af hálfu Framsfl. á þessum kaupum, þá voru þær náttúrlega fyrst og fremst í þá átt, að þá voru nægilegir fjármunir til staðar hjá einstaklingum, félögum og bæjarfélögum til að ráðast sjálf í kaupin og standa fyrir kaupunum og velja skipin. Við bentum á, að það var valin ein tegund aðallega, og það einkennilega er, að það kom fram í ræðu háttvirts þingmanns, að hann vildi halda því fram, að þessi skip, sem hefðu verið keypt, hafi verið góð skip. Ég skal ekki rökræða við hann um það atriði. En hann minntist á, að það væri nauðsynlegt nú að hafa þau skip, sem keypt yrðu, af beztu gerð, og nefndi í því sambandi, að sumir af togurunum bæru sig betur en aðrir, þ. e. dieseltogararnir. En það var einmitt það skip, sem var valið af einstaklingi, samhliða því, sem hin skipin voru keypt öll af sömu gerð. Það er því rétt athugað hjá honum. Og það eru mestar líkur til þess af þessum ástæðum, að fjármunirnir voru til staðar, að skipin hefðu verið keypt, þó að ríkið hefði ekki gert þessar ráðstafanir. Enn fremur má á það benda, að það var þá gróðavegur að gera út togara, og varð ekki taprekstur á togurum fyrr en löngu seinna, eftir að fjármálakerfið hafði breytzt, skekkzt. En enn fremur má nú á það benda, vegna þess að hv. þm. lét í ljós mikinn áhuga fyrir því, að atvinnutækjum væri fjölgað og þau efld úti um landið, að mjög fáir af þeim togurum, sem keyptir voru af nýsköpunarstjórninni, fóru út um land. Ég man ekki í svipinn, hvað þeir voru margir, en þeir voru mjög fáir. Það var ekki fyrr en togararnir tíu voru keyptir inn seinna af stjórn Stefáns Jóhanns, sem þessum afkastamiklu tækjum var dreift út um landið og stöðum úti um land hjálpað til þess að festa kaup á þeim. Það var fyrst þá, sem komst verulegur skriður á það mál.  Hv. þm. sagði, að þau skref, sem hefðu verið stigin, væru of fá, of smá og of seint stigin. Ég skal ekki neita því og er síðastur manna til að mótmæla því, að það hefði þurft að stíga skrefin hraðar á undanförnum árum en gert hefur verið til þess að byggja upp atvinnutækin úti um land. En á það má benda, að eins og nú er komið fjárhag þjóðarinnar og fjárhag einstaklinga, þá hefur ekki verið fjármagn til staðar, eins og hann reyndar minntist á, til þess að halda áfram þessari uppbyggingu úti um landið með eins miklum hraða og æskilegt hefði verið. Það má á það benda í því sambandi, að eitt af þeim fyrstu málum, sem fyrrv. ríkisstj. hafði heitið að beita sér fyrir og láta sitja fyrir öllu öðru í sambandi við það fjármagn, sem ríkisstj. gæti aflað erlendis, var sementsverksmiðjan. Og seinustu þrjú árin leitaði ríkisstj. fyrir sér með lán, bæði í Evrópu og vestan hafs, til ýmissa framkvæmda, og tókst ekki að útvega annað lán en lán, sem tekið var hjá ríkisstj. Bandaríkjanna aðeins fyrir erlendum kostnaði við sementsverksmiðjuna, sem nú er verið að reisa og skortir fjármagn til, vegna þess að ekki hefur verið séð fyrir þeim hluta fjármagnsins, sem er innlendur kostnaður. Þegar rætt var nm það að bera þetta frv. fram á undanförnum þingum, var það því eðlilega viðkvæðið, að það væri þýðingarlaust, þar sem enn hefði ekki tekizt að afla fjármagns til þeirra framkvæmda, sem samið var um, að ættu að sitja fyrir, og á ég þar við sementsverksmiðjuna og reyndar fleira, - að ekki hefði tekizt að afla fjármagns til þess, nema að litlum hluta. Og þess er ekki að dyljast í sambandi við þetta mál, að enn þá hefur ekki tekizt að afla þess láns, sem til þess þarf að kaupa þessa 15 togara. Sennilega verður það gert, eða það er gert ráð fyrir því, að það verði gert í sambandi við umleitanir um það, hvar skipin verða byggð, sem enn þá er óákveðið. Ég hef þá svarað þessum aths. lítils háttar og sé ekki, að það sé fleira, sem ég þarf að taka fram.



Herra forseti. Ég hafði því miður ekki ástæðu til þess að hlusta á framsögu, sem mér skilst að hafi verið flutt af hæstv. forsrh. fyrir þessu máli, og hefði sennilega látið hjá líða við þessa umr. málsins að taka þátt í þessum umr., en þessi stutta aths. liggur mér við að segja, sem hæstv. forsrh. flutti rétt núna, gaf mér ástæðu til þess að leiðrétta nokkuð hans misskilning á þessu sviði. Hvað frv. sjálft snertir verð ég fyrir mitt leyti að segja það, og tek þar undir með hv. þm. N-Ísf., að ég tel það fagnaðarefni og mun fylgja því, að stigið er hér stórt spor til að sjá fyrir því að auka togaraflota landsmanna frá því, sem nú er. Dæmin eru deginum ljósari með togaraflotann, eins og með önnur skip, að bæði eldast þau og svo ber margt til, sem heggur skarð í þá eign landsmanna, eins og raunar margt annað. En það er sérstaklega hvað snertir fiskiskipin, togarana og bátana, að hafa verður það hugfast að sjá alltaf fyrir sem jafnastri endurnýjun og viðbót, til þess að þjóðin að þessu leyti til dragist ekki aftur úr með þessi mjög svo nauðsynlegu framleiðslutæki. Af þessum ástæðum er ég í heild sinni fylgjandi þessu frv., eins og ég var á sínum tíma, þegar nýsköpunarstjórnin, sem svo var kölluð, starfaði hér, fylgjandi því, að þá væri aukinn togarafloti landsmanna, vöruskipafloti landsmanna og bátafloti landsmanna. Ég verð að fagna því enn fremur, hvaða straumhvörf hafa orðið í hv. Framsfl. og hjá forustumönnum hans, hvað það snertir sérstaklega að auka togaraflotann, því að það söng ekki þann veg í þeim tálknum, þegar nýsköpunarstjórnin starfaði hér og Framsfl. var í stjórnarandstöðu. Mér var vel kunnugt um þetta, vegna þess að ég var í nýbyggingarráði og var formaður þess, og einmitt það ráð hafði með höndum að framkvæma þá stjórnarstefnu, sem var fólgin í því að endurnýja togarana, endurnýja bátana og endurnýja atvinnutæki landsmanna yfirleitt, þar með vöruskipaflotann. Hæstv. forsrh. var eitthvað að bera blak af hv. þm., sem á sæti í Nd., út af einhverjum ummælum hans, sem hefðu átt að vera lítilsvirðandi um þessar framfarir, sem nýsköpunarstjórnin á sínum tíma hafði með höndum, og vildi bera af honum blak í því efni. Ég skal ekkert um það dæma, hvort hann hefur haft einhvern annan formála að sínum frægu ummælum: „fyrst var spýta og svo var spýta og svo var spýta í kross“. Það getur vel verið, að hann hafi eftir á og flokkur hans fundið ráð til þess að láta þetta eiga við eitthvað annað. En það er annað í þessu, sem er vitanlegt, að flokkur hæstv. forsrh. sýndi á þessu tímabili, sem nýsköpunarstjórnin starfaði og nýsköpunartogaranna var aflað, því máli mikla andúð, og þau ummæli komu mjög víða fram. Það þarf ekki lengra að vitna en í orð hæstv. fjmrh., Eysteins Jónssonar, þegar hann var að tala um togarana og sagði, að gumsið mundi svo lenda á ríkissjóði „fyrir rest“. Nú er það annað en þessi ummæli, sem er ljóst og er bókað í fundargerðum nýbyggingarráðs, að þegar tekin var ákvörðun um og alvarlegasta sporið var í þessu stigið að kaupa 30 togara, sem síðar urðu 32, þá skarst fulltrúi Framsfl. í nýbyggingarráði úr leik og greiddi ekki atkvæði. Hann vildi ekki taka þátt í þessari framkvæmd, vildi ekki taka þátt í þessari ráðstöfun og hefur þar sjálfsagt verið í fullu samræmi við sinn flokk, enda var það ekkert leyndarmál og þýðir ekkert nú að fara að draga neina fjöður yfir það, að það var engin vinsemd gegn framkvæmdum nýsköpunarstjórnarinnar í þá daga af hálfu Framsfl., hvorki að því er snertir endurnýjun togaraflotans né um mörg önnur störf, sem þá voru mjög á baugi og framkvæmd voru af nýbyggingarráði, t. d. eins og aukning hraðfrystihúsanna o. s. frv. Það var talið, ekki kannske einasta af Framsfl., heldur mörgum öðrum, að þar væri allt of víða farið og allt of mikið gert til þess að eyða fé í þessi fyrirtæki. Nýsköpunartogararnir munu hafa kostað eitthvað rúmar 3 millj. á þeim tíma. Mér skildist á því, sem hæstv. ráðh. sagði, að það hefðu ekki verið keypt sem heppilegust skip að hans dómi. Vel má það vera, og það verður alltaf þannig, að mörgum árum síðar, þegar litið er á einhverjar framkvæmdir, þá má líta á þær frá nokkuð öðru sjónarmiði en þegar þær eru gerðar. Þetta mun hafa verið á árunum 1944–1946, og það eru nú allmörg ár liðin síðan, en nýbyggingarráð fór þar og ríkisstj. eftir þeim bendingum og álitum, sem hæfustu menn, sem þá voru taldir í útgerðarstétt, í skipasmíðastétt og víðar, töldu að rétt væri. Teikningar og áætlanir voru yfirfarnar af þessum mönnum og þeirra ráð höfð í hvívetna. Það var sem sagt reynt að starfa víðar um framkvæmdir og gerðir hjá þessari þjóð, það var reynt að framkvæma þessa hluti eins vel og hægt var að beztu manna yfirsýn. Nú er það að vísu rétt, að mikil framför hefur síðan orðið í þessum skipasmíðum og margar tæknilegar umbætur komnar á togara, sem nú eru byggðir, og þá vænti ég, að allir séu sammála um það, eins og líka hv. þm. N-Ísf. (SB) benti á, að það sé ekki nema hollt og rétt að hagnýta sér á hverjum tíma þær fyllstu og beztu tæknilegar nýjungar og breytingar, sem völ er á, og það var líka gert, þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir undir stjórn nýsköpunarstjórnarinnar. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, að við hefðum ekki þá valið beztu tegund af skipum eða beztu gerð að því leyti til, að það hefði verið mest haldið sig við eina gerð. Að því leyti er stærðir skipsins snertir og teikningar og því um líkt, þá var, þegar í svona stórt var ráðizt, nokkuð sjálfgert að halda sér við gerð, sem átti sem bezt við á sem flestum stöðum. En ef það hefur verið meint með orðum hæstv. ráðh., að nýbyggingarráð og nýsköpunarstjórnin þá hafi gengið algerlega fram hjá því, sem var að gerast á öðrum sviðum, eða því, sem var að gerast á þessu sviði með umbætur á skipum og vélum, þá er það heldur ekki rétt, því að það voru keyptir af nýbyggingarráði tveir dieseltogarar, eða m. ö. o. það voru valdar dieselvélar og keyptar í tvo af þessum togurum, sem keyptir voru, fyrir utan það að Guðmundur Jörundsson á Akureyri valdi sjálfur sína gerð og hans skip var ekki beint byggt eftir nýbyggingarráðsteikningunum. Hann tók líka dieselvél. Í þessum flota, sem keyptur var undir stjórn nýsköpunarstjórnarinnar, voru tveir dieseltogarar, En þá var svo hugarfar manna hér í landi, þeirra manna, sem fremstir stóðu á þessu sviði, að þeir töldu mjög vafasamt, að dieseltogarar mundu reynast vel. Það var ekki komið ýkjalangt hjá öðrum þjóðum að nota dieseltogara á þeim tíma, þó var það til. Hér heima hölluðust menn meira, líka vegna gamallar reynslu, að gufukraftinum, en allir voru sammála um það, að þó að gufuvélar væru notaðar, þá yrði að hafa olíukyndingu, en ekki kolakyndingu. Svo langt voru menn komnir þó, eða reynslan hafði sýnt fram á það, að það var ekki heppilegt að halda sér við kolakyntu vélarnar einvörðungu. En það var sem sagt lítil trú á dieseltogurum, og það var með naumindum, að nýbyggingarráð fékk þá til að taka dieseltogarana, t. d. bæjarútgerð Reykjavíkur, sem þeir lentu hjá. Þeir höfðu ekki trú á þeim og töldu, að við værum að nota þá til tilrauna í þessu skyni. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, að á þeim tíma hefði ekki verið neitt verulega hugsað um það að dreifa togurunum út um land. Það var önnur meginvillan í hans fáu orðum, Ég geri ráð fyrir, að hann hafi ekki getað lokað augunum fyrir því, að þegar nýbyggingarráð skipti togurunum út um landið og milli Reykvíkinga og annarra landsmanna, á þessum tíma, sem nýsköpunarstjórnin starfaði, þá fengu margir kaupstaðir á landinu togara, sem aldrei höfðu átt togara fyrr. Það var rétt, sem kom fram í ræðu hv. þm. N-Ísf., að í flestum tilfellum voru það bæjarfélögin, sem stóðu að þessum kaupum úti um land og sóttu þar fastast á. Til þess að sýna fram á þetta gæti ég lagt fram fundarbækur nýbyggingarráðs um skiptingu togaranna, því að það var gert svo að segja á einum degi. Sú athöfn fór fram hér á einum degi að skipta þessu niður endanlega og mun sýna það, að hæstv. ráðh. fer villt í því, ef hann heldur, að það sé fyrst núna eða hafi verið fyrst í tíð Stefáns Jóhanns-stjórnarinnar, sem hugsað væri nokkuð um að dreifa togurum, nýtízku togurum, út um landið. Það er kórvilla. Á þessum tíma og fyrir milligöngu nýbyggingarráðs, nýsköpunarstjórnartímabilinu, sem kallað er, fékk t. d. Ísafjörður einn eða tvo, ég kann það ekki svo vel utan að nú, en hann fékk togara. Akureyri fékk víst tvo togara, Akranes fékk togara, Reykjavík fékk togara, Vestmannaeyjar fengu togara, heldur tvo en einn, Seyðisfjörður fékk togara, og Norðfjörður fékk togara, tvo að mig minnir, Ég skal til fullnustu á þessum upplýsingum leggja fram við 2. umr. þessa máls útdrátt úr fundarbókum þeim, sem um þetta fjölluðu á sínum tíma, en þær upplýsingar, sem ég nú þegar hef gefið, sýna, að það var þá þegar fetuð sú braut að reyna að láta aðra en Reykjavík, reyna að láta landið í heild sinni njóta afrakstursins af þessum skipum. Hitt er svo annað mál, hvernig það hefur gefizt á hinum ýmsu stöðum, og snertir ekki út af fyrir sig þær skiptingaraðgerðir, sem fram fóru, þegar togararnir komu til landsins. En ég tel mig hafa með þessu sýnt fram á tvær meginvillur í ræðu hæstv. forsrh.: þá fyrri þá, að aldrei á þeim tíma hafi verið hugsað um nema eina tegund skipa eða véla, og í öðru lagi, að nýbyggingarráð hafi ekki, eins og hann vildi vera láta, brotið ísinn með að dreifa togurunum út um land. Það var einmitt á þeim árum brotið blað í þessum efnum. Togaraútgerðin hafði verið frá öndverðu bundin við Faxaflóa eða réttara sagt Reykjavík og Hafnarfjörð, en á tímum nýbyggingarráðs er stigið stórt og alvarlegt spor, það stærsta, sem stigið hefur verið til þessa, í því að láta hina dreifðu byggð njóta þessara tækja, og það var ekki látið þar við sitja einvörðungu, heldur líka með því að styrkja byggingu á hraðfrystihúsum reynt að sjá fyrir því, að hægt yrði að nýta aflann, þegar á land kæmi. Hitt er svo bara blaðaskvaldur eða margendurtekningar á ummælum einhvers fyndins þingmanns í Framsfl. um þessa togarasmíði á þeim tíma, en er ekki atriði í málinu, en það er atriði í málinu, sem er skjalfest og óhaggað, að þegar það spor var stigið að kaupa togarana, vildi fulltrúi framsfl. af ástæðum, sem hæstv. forsrh. hlýtur að þekkja bezt, ekki taka þátt í því verki og greiddi ekki atkvæði um það mál og var sá eini vitaskuld í nýbyggingarráði, sem ekki vildi greiða atkvæði um málið. Hinir voru vitaskuld allir fylgjandi því, og þess vegna fór framkvæmdin fram eins og vera bar. Það var svo náttúrlega strax á tímum stjórnar Stefáns Jóhanns, að það virtist vera að fæðast annað hugarfar í hópi framsóknarmanna, því að þá er bætt við eða réttar sagt keyptir að nýju togarar, ég held tíu talsins, fyrir atbeina ríkisstj. og í því tók Framsfl. þátt í ríkisstj, eins og aðrir. Nú er svo komið, að hæstv, forsrh., sem er formaður Framsfl., flytur hér frv. um enn þá nýtt spor og það stórt í þessu máli, þar sem ætlazt er til að kaupa 15 togara. Það er mikið fagnaðarefni fyrir mig og aðra slíka, sem árum saman lágu undir ámæli fyrir þær framkvæmdir, sem nýsköpunarstjórnin hafði með höndum á þessu sviði, ámæli, sem átti upptök sín aðallega hjá stjórnarandstöðu frá þeim tíma, Framsfl. Ég veit ekki, í hvaða nefnd verið hefur hugsað að þetta mál færi, og get geymt mér að tala um einstök atriði málsins, þangað til það kemur kannske í þá nefnd, sem ég er í, eða þá að nefnd kemur með álit í því, en ég vildi nota tækifærið til þess, eins og ég gerði í upphafi míns máls, að lýsa yfir því, að ég er fyllilega sannfærður um, að þrátt fyrir það þótt þessir togarar verði af mörgum ástæðum margfalt dýrari en togararnir voru á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, þá beri ekki að hika neitt í því að leggja þegar drög að því að koma þessu máli í framkvæmd. Verðlaginu á hinum útlenda vettvangi á þessum skipum getum við ekki breytt. Það er vitaskuld orðið allt annað en það var fyrir nokkrum árum og kannske breytist með hverju ári. Svo er líka annað, sem hefur breytzt, og það er það, að með aukinni tækni eru miklu meiri líkur til, að nú megi byggja skip, sem hafi yfirburði yfir þau skip, sem við eigum nú, heldur en var fyrir nokkrum árum. Það, sem kemur hér til greina náttúrlega, er stóraukinn kostnaður, en það kemur líka til greina, að það verður stóraukin tækni og ýmsar nýjungar, sem síðan hafa verið fundnar upp, sem geta létt undir með reksturinn. Um einstök atriði frv. er ekki rétt að fara að tala í þessari umr., og ég mun þess vegna geyma mér það, en ég taldi mér skylt sökum kunnugleika míns á málinu að andmæla höfuðvitleysunum hjá hæstv. forsrh. og mun gera það, með leyfi hæstv. forseta, rækilegar við síðari umr. málsins, ef því skyldi verða haldið fram, að ég hefði sagt nokkuð skakkt frá því, sem gerðist í þessu sérstaka máli á tímum nýsköpunarstjórnarinnar.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. (JJós) taldi sig vera að mótmæla rangfærslum sem ég hefði farið hér með en ég verð nú ákaflega mikið að efast um, að honum hafi tekizt að sanna það, að ég hafi farið hér með rangt mál. Ég hef í fyrsta lagi aldrei mótmælt því, að við höfum fundið að því með ýmsu móti, með hverjum hætti togararnir 30, eða þeir sem síðar urðu 32, voru keyptir, og ég hygg, að það hafi ekki komið fram í ræðu hv. þm., að honum hafi tekizt að hnekkja því, að það a. m. k. orki tvímælis í ljósi reynslunnar, hvernig þessi framkvæmd tókst. Ég hélt því fram, að þá hefði verið svo mikið fjármagn til hjá einstaklingum, bæjarfélögum og félögum og svo miklir lánsmöguleikar fyrir íslenzka einstaklinga og félög erlendis, og því héldum við fram á þeim tíma, sem togararnir voru keyptir, að það væru líkur til þess, það verður vitanlega aldrei sannað, hvort við höfum haft rétt fyrir okkur, - að jafnmargir togarar mundu hafa verið keyptir á svipuðum tíma og valið hefði sennilega farið betur úr hendi. Það getur vel verið, að við höfum haft rangt fyrir okkur, en ég hygg nú samt sem áður, að ýmsar líkur bendi til þess, að við höfum haft alveg rétt fyrir okkur, Hér er bent á það af hv. þm., að það hafi verið keyptir 30, síðar 32 togarar. Það er víst rétt, að það var bætt við tveimur dieseltogurum seinna. En mér er það kunnugt, að á þeim tíma var það skoðun fjöldamargra fróðra manna, þar af eins af siglingafróðustu mönnum og kunnugustu í notkun togara og annarra skipa, að það ætti að kaupa eingöngu dieseltogara. Og staðreynd er það, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) benti á, að sá togari, sem er hentugast byggður, bezt valinn, ber sig bezt í dag, hann er keyptur utan við þessi samtök. Um það held ég að ekki sé nein deila, og þó að keyptir væru síðar, þegar raddir urðu háværar um það, að kaupa hefði átt dieseltogara, tveir togarar, tveir togarar af 32, sem voru ný skip, er samsvöruðu hinni nýju tækni, þá hnekkir það ekki á neinn hátt þeim efasemdum mínum, sem ég bar hér fram og hef einatt borið fram, að valið í þessum skipakaupum hafi verið meira en vafasamt. Ég held, eins og ég sagði áðan, að reynslan bendi til þess, að ég hafi ekki tekið of djúpt í árinni með það, síður en svo. Ég er ekki að neita því, að farið hafi verið eftir ráðum ýmissa góðra manna, en það er alltaf hætt við því, og það er ómögulegt að neita því, að sú er hættan enn, að þegar keypt er af einum aðila í einni svipan, eins og þarna var gert, þá er þessi hætta alltaf yfirvofandi, ef ekki er farið að með fyllstu gát. Þetta voru nú aðalaðfinnslurnar, sem komu fram hjá Framsfl. viðkomandi þessum kaupum, en ekki það, að fjármunum væri eytt til þess að kaupa framleiðslutæki. Það er enn fremur vitanlega algerlega rangt með farið hjá hv. þm., að Framsfl. hafi verið á móti aukningu frystihúsa í landinu, Það er öllum kunnugt, sem til þekkja, að Framsfl. beitti sér fyrir því að ryðja þeirri nýjung braut á árunum 1934 og þar á eftir að byggja hin fyrstu frystihús í landinu og lagði á það megináherzlu, vegna þess að Spánarmarkaðurinn tapaðist, að breyta fiskverkuninni í þetta horf. Framsfl. er því tvímælalaust brautryðjandi á þessu sviði, en hefur ekki verið letjandi. Þá er það það atriði, hvernig togurunum hafi verið dreift út um land. Ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég myndi ekki, hvað þeir hefðu verið margir togararnir, sem sendir hefðu verið til afskekktari staða, og vildi þess vegna ekki fara með þá tölu, en þeir hefðu verið tiltölulega fáir. Þannig fórust mér orð, og það hefði verið fyrst, þegar togararnir tíu voru keyptir, að verulegur skriður hefði komizt á það mál. Þannig fórust mér orð einnig um það atriði. Nú telur hv. þm. sig þurfa að sanna það, að ég hafi líka hér farið með rangt mál, en hér eru tölurnar yfir það, hvernig togurunum var dreift. Það er Reykjavík með 16 togara, Akureyri með 3, það er að vísu á Norður- og Vesturlandi, við skulum telja það til þeirra staða, sem úti um land, Neskaupstaður, þar sem að vísu hafði nú verið togaraútgerð áður, ef ég man rétt, Akranes, sem náttúrlega tilheyrir Faxaflóasvæðinu og tilheyrir hér Suðvesturlandi og allra vitund, að aðstaða til togaraútgerðar er þar svipuð og hún er hér, Hafnarfjörður fimm, Vestmannaeyjar tveir, einnig á þessu svæði hér suðvestanlands, Siglufjörður með eiun togara, Seyðisfjörður einn togara, Keflavík einn togara, einn á Faxaflóasvæðinu og Ísafjörður með einn togara. Með öðrum orðum, ég get ekki betur séð en að sex af þessum 32 togurum hafi farið út á land. - Þessar tölur eru áreiðanlegar og munu ekki verða vefengdar, ég hef fengið það frá þeim heimildum. Af þessu er augljóst, að það kom enginn skriður á það að gera út togara frá afskekktum stöðum úti um land, Norður- og Vesturlandi, á þessu tímabili. Ég hef ekki tölur við höndina til þess að sanna, hvað mikið fór af togurunum 10, sem síðar voru keyptir, út um land, en hér stendur í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Með togarakaupunum fyrri og síðari eftir styrjöldina og tilfærslu síðustu árin hefur rúmlega þriðji hluti hinna nýju skipa, eða nú 16 talsins, verið staðsettur og gerður út frá Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum.“ Þessar tölur bera það með sér þegar þær eru bornar saman við þær fyrri tölur, sem ég las, að á þetta mál kemst fyrst skriður, eins og ég sagði áðan, þegar togararnir 10 voru keyptir, enda vitað, að þeim var í höfuðatriðum dreift út um landið í þessum tilgangi að auka þar atvinnu, koma jafnvægi á byggð landsins, eða í svipuðum tilgangi og liggur til grundvallar fyrir þessu frv. Ég held þess vegna, að því verði ekki með réttu haldið fram, að ég hafi farið hér með rangt mál, nema síður sé. En um atriðið, sem ég nefndi fyrst, fyrirkomulagið á kaupum þessara 30 eða 32 togara, hvort það hefur farið betur úr hendi hjá nýsköpunarstjórninni eða framkvæmt af einstaklingum, eins og þá voru möguleikar til vegna fjárhagsgetunnar, er vitanlega hægt að deila endalaust, því að úr því verður ekki skorið til fullnustu.



Herra forseti, Það er í raun og veru til þess að undirstrika og taka frekar fram eitt atriði, sem kom fram hjá hv. þm. N-Ísf. (SB), sem ég kvaddi mér hljóðs. Hann var að lýsa því yfir fyrir hönd sína og Sjálfstfl., að þeir gætu vel verið með því að láta það opinbera reka fyrirtæki, þegar heill þjóðarinnar krefðist þess, en hann fór dálítið í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut, hver þörf þjóðarinnar væri að þeirra dómi, en þó kom það nú skýrt fram hjá honum og það var til að láta það koma enn skýrar fram, sem ég kvaddi mér hljóðs. Hún er þessi: Þegar einstaklingarnir geta ekki grætt nóg á atvinnulífinu, þá á þjóðin, hið opininbera, bæir eða ríki, að reka það. Meðan einstaklingarnir gátu grætt nóg að þeirra dómi á togaraútgerðinni, var fordæmt niður fyrir allar hellur, að hún væri í höndum bæjarstjórna eða ríkisins. En um leið og útlit var fyrir, að það færi að halla undan fæti og verða tap á útgerðinni, var sjálfsagt, að hið opinbera tæki hana að sér og ræki. Það var tækifærisstefnan til að koma á heildina því, sem menn áður höfðu grætt á, sem Sjálfstfl. fylgdi hér, eins og raunar í mörgum öðrum málum. Þetta sagði hv. þm. svona óbeint oftar en einn sinni í sinni ræðu, en af því að það kom ekki skýrt fram, fann ég ástæðu til að undirstrika þetta. Sömuleiðis annað, sem hann sagði. Hann sagðist vera með þessum togarakaupum, og það skilst mér nú að flestir séu. Ég er ekki alveg viss um það enn, hvort maður á að vera með þeim á þessu stigi málsins. Hann sagði sjálfur, hv. þm, N-Ísf., réttilega, að það þyrfti að finna fjárhagslegan grundvöll fyrir starfsemi togaranna og framleiðslulíf þjóðfélagsins yfirleitt. Það þarf að gerast fyrst að mínum dómi. Það hefur Sjálfstfl. aldrei séð, aldrei reynt til að skapa, en hvort þessari stjórn, sem núna situr, tekst það eða ekki, er ósýnt enn, og þess vegna er ég ekki enn þá viss um það, hvort ég er með þessum togarakaupum eins og málin standa. Um leið og skapast heilbrigður grundvöllur fyrir starfi togaranna, þannig að þeir geti borið sig, er vitanlega sjálfsagt að kaupa þá. En hvað haldið þið, að Sjálfstfl. segi þá? Haldið þið, að hann vilji þá láta ríkið kaupa þá? Nei, takk. Þá á ríkið ekki lengur að kaupa þá, Þá eiga einstaklingarnir að kaupa þá til að græða á þeim. Þá á ekki ríkið að kaupa þá. Þess vegna vilja þeir núna, á meðan fjárhagsgrundvöllurinn er eins og hann er, fá ríkið til að kaupa þá og bera halla og borga með þeim, en ekki einstaklingana, og þeir vilja gjarnan láta þá koma strax, á meðan hallareksturinn er augsýnilegur og viss, en um leið og gerðar verða ráðstafanir til þess að breyta þeim grundvelli, þannig að togararnir geti borið sig sjálfir, eiga einstaklingarnir að kaupa þá, en ekki ríkið. Þetta er hentistefna Sjálfstfl. nú og út frá þeirra sjónarmiði ósköp skiljanleg. Það var þetta, sem ég vildi að kæmi dálítið skýrar fram en hjá þm. N-Ísf. Hann sagði að vísu allt þetta sama og ég hef sagt, bara óljósara og með nokkuð öðrum orðum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) talaði hér fyrir skemmstu meira frá hjartanu en heilanum. Hann lýsti því yfir, að að sínu viti þyrfti grundvöllurinn fyrst að finnast fyrir heilbrigðum rekstri atvinnutækjanna, áður en út í það yrði lagt að fara að kaupa togara. Ég vil nú spyrja hv. þm.: Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. flytur þá þetta frv. fyrst sinna mála, þegar Alþ. kemur saman, áður en hún hefur gert þingi eða þjóð nokkra grein fyrir því, hvaða leiðir hún ætlar að fara í efnahagsmálunum eða hvort hún hefur yfir höfuð nokkrar leiðir út úr þeim vanda, sem nú blasir við íslenzku efnahagslífi og kommúnistar hafa leitt yfir íslenzkt þjóðfélag, en ekki Sjálfstfl., eins og hv. 1. þm. N-M. vildi nú tæpa á, þó að hann ekki segði það alveg fullum fettum? Mér skilst, að hv. 1. þm. N-M. hljóti að verða á móti þessu frv., vegna þess að hans eigin ríkisstj. hefur vanrækt að leggja fram till., jafnhliða eða áður en hún flutti þetta frv., um það, hvernig eigi að tryggja rekstrargrundvöll þessara tækja. Ég svaraði raunar þessari rödd, sem nú kemur frá hv. þm. N-M., hér áðan. Ég sagði, að það mundu vafalaust vera til menn, sem segðu: Ja, hvað þýðir að vera að kaupa ný framleiðslutæki, þegar ekkert framleiðslutæki ber sig? - En hvar værum við á vegi staddir, ef jafnan hefði verið þannig á málum haldið hér á Íslandi á undanförnum árum, þegar atvinnulífið hefur alltaf öðru hverju verið að sökkva í fen hallarekstrar og verðbólgu? Ætli við hefðum keypt mikið af nýjum skipum, togurum, vélbátum, verzlunarskipum? Ætli við hefðum byggt mikið af hraðfrystihúsum, ef við hefðum aldrei lagt í að kaupa neitt framleiðslutæki eða byggja það, nema hafa reksturinn tryggðan fyrir fram? Nei, ég er hræddur um ekki. Hins vegar er það svo auðvitað rétt, sem hv. þm. N-M. heldur fram og ég lagði áherzlu á í minni ræðu, að vitanlega verður að treysta því, að það takist að leggja heilbrigðan grundvöll að öllu atvinnulífi í landinu. Það verða hvorki togarar né önnur atvinnufyrirtæki rekin, ef það tekst ekki. En mér skilst, að kjarninn í ræðu hv. 1. þm. N-M. hafi verið stórfelld árás á hæstv. forsrh. fyrir það að leyfa sér að leggja slíkt frv. fram, áður en hann gerir þjóðinni grein fyrir því, hvernig hann ætli að tryggja rekstur þeirra. Þessi ræða hv. 1. þm. N-M. hefur þess vegna snúizt upp í það að vera eina árásin, eina verulega árásin, sem gerð hefur verið á hæstv. ríkisstj. hér í þessari hv. þd. síðan þing hófst. Um hitt atriðið, að sjálfstæðismenn vilji því aðeins opinberan rekstur, að einstaklingarnir geti ekki grætt nóg á atvinnutækjunum, vil ég aðeins skírskota til þess, sem ég sagði í minni frumræðu og var alveg nægilega ljóst. Ég sagði, að þó að sjálfstæðismenn teldu einkareksturinn og félagsreksturinn „principielt“ heppilegri en opinberan rekstur, hikuðum við samt ekki við að leggja út í hann, þegar þjóðhagsleg nauðsyn væri fyrir hendi. Við erum sem sagt ekki yfirleitt fylgjandi ríkisrekstri eða bæjarrekstri, en við bara viðurkennum þá staðreynd, að - ja, við skulum segja t. d. á Vopnafirði, í kjördæmi hv. þm., er ekki til nægilegt fjármagn til þess að kaupa og gera út togara. Ef það er hins vegar nauðsynlegt fyrir fólkið á þessum stað og skynsamlegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að þarna sé gerður út togari, hikum við sjálfstæðismenn ekki við að láta hið opinbera með einu eða öðru móti styðja þennan rekstur og kaupin á atvinnutækjunum. Það er þetta, sem hefur gerzt, það er þetta, sem gerðist, þegar nýsköpunarstjórnin keypti hina 32 togara, og þegar stjórn Stefáns Jóhanns beitti sér síðan fyrir því, að keyptir voru 10 togarar. Það var bara viðurkennd sú staðreynd, að ekki var til nægilegt fjármagn úti á landi til þess að gera þessi tæki út þar, og þá var ríkið látið hlaupa undir bagga. Annars vil ég segja hv. þm. það, ef hann veit það ekki núna, að það eru vissulega fleiri bæjarfélög og opinberir aðilar, fleiri en ríkið, sem vilja gera út togara og kaupa togara núna. Ég get t. d. upplýst hann um það, að á einum stað á Vestfjörðum, í Ísafjarðarkaupstað, hafa núna verið stofnuð hvorki meira né minna en tvö togaraútgerðarfélög, sem vilja fá að kaupa togara, auðvitað með þeirri aðstoð, sem búizt er við að ríkið muni veita, en hvorir tveggja þeir aðilar, sem að þeim togarafélögum standa, reikna ekki með bæjarútgerð á þeim togurum, sem þangað koma, heldur einstaklingsútgerð. Annað fyrirtækið er stofnað af togarafyrirtæki, sem er fyrir á staðnum, og nokkrum öðrum aðilum, m. a. útgerðarmönnum í nálægum þorpum, í Hnífsdal, og hraðfrystihúsum á staðnum. Hitt togarafélagið er stofnað af Ísafjarðarbæ og nokkrum útgerðarfyrirtækjum á Ísafirði og í Súðavík, svo að ég sé ekki betur en að þrátt fyrir það að togaraútgerðin sé jafnhörmulega á vegi stödd og hún er nú, þá séu þó til einstaklingar og félög, bæjar- og sveitarfélög, sem vilja ráðast í kaup þessara tækja. Vegna hvers? Til þess að tapa á þeim? Nei, auðvitað ekki til þess að tapa á þeim, en þrátt fyrir það að fólkið viti, að við núverandi aðstæður muni verða tap á þessum tækjum, þrátt fyrir það. Menn eru bara með öðrum orðum reiðubúnir til þess að leggja á sig nokkrar fórnir til að ná í þessi stórvirku framleiðslutæki, til þess að tryggja afkomu sína og atvinnuöryggi. Auðvitað treysta þessir menn á það eins og ég, þegar ég er að tala hér á hv. Alþ. um þessi skipakaup, að hið opinbera muni á næstunni geta fundið leið til þess að koma íslenzkum atvinnurekstri á sæmilega heilbrigðan grundvöll og útrýma hallarekstrinum, sem er að færa alla útflutningsframleiðslu í kaf. Vitanlega treystir þetta fólk, sem er að hlaupa í kapp um það að stofna félög og bindast samtökum um að kaupa togara, á þetta. Ég álít þetta, hvernig tryggja eigi atvinnutækin út á land, í raun og veru of mikið alvörumál til þess, að jafnglöggur maður og maður, sem hefur jafnmikinn skilning á þörf strjálbýlisins og hv. 1. þm. N-M., rjúki hér upp með pólitísk svigurmæli og svívirðingar um flokk eins og Sjálfstfl., sem sannarlega hefur haft alla forustu um það að dreifa þessum afkastamestu framleiðslutækjum út um landið, og það er alveg sama, hvað hæstv. forsrh. segir um það. Sú staðreynd liggur sannarlega fyrir, að það er fyrst með tilkomu nýsköpunarstjórnarinnar og kaupum hinna 32 nýju togara, sem útgerð togara hefst úti á landi. Hæstv. ráðh. las hér upp lista, sem ég skal gjarnan lesa upp aftur eftir honum. Ég tók hann hér niður eftir honum. Reykjavík 16 togarar, Hafnarfjörður 5 togarar, það gerir 21 togara af 32. Nú, síðan kemur listi, sem hæstv. forsrh. las upp, það eru bara 11 togarar til staða utan Rvíkur og Hafnarfjarðar, sem svo að segja allir hafa ekki gert út togara áður. Það skiptir ekki máli, hvort það er Akranes eða Vestmannaeyjar. Þetta eru staðir utan Rvíkur, staðir, sem auðvitað þurftu á þessum atvinnutækjum að halda. Ég sé, að hv. þm. Barð. er að skjóta inn í: Akranes. Hvað, Akranes? Er það ekki staður eða hvað.  Nei, ég segi: Þetta eru harla bágborin rök hjá hæstv. forsrh., ef það á allt í einu að vera ósatt, að nýsköpunarstjórnin hafi haft forustu um það að dreifa togurunum út um landið. Sjálfur les hann upp lista, þar sem stendur skýrum stöfum, að 11 sem sagt rúmur einn þriðji af togurunum, sem keyptir voru, hafi farið til staða utan Rvíkur og Hafnarfjarðar, þar sem togaraútgerðin hafði öll verið áður. Ég endurtek, að þetta er sannað, en það, sem ég sagði í upphafi máls míns í minni fyrri ræðu, var, að nýsköpunarstjórnin lét ekki fjármagnið ráða staðsetningu togaranna, eins og áður hafði verið, m. a. þegar hin fyrsta vinstri stjórn sat að völdum hér á landi. Hvað voru margir togarar þá keyptir nýir til þess að láta fólk, sem skorti atvinnu úti á landi, hafa atvinnu við þá? Vill hæstv. forsrh. svara því? Hvað voru margir nýir togarar þá fluttir til Íslands til þess að tryggja atvinnulausu fólki, sem hafði 150 kr. árstekjur, eins og fólkið í sjávarþorpunum á Vestur- og Norðurlandi hafði þá? Mér þætti fróðlegt að fá þær upplýsingar í ræðu hæstv. forsrh., ef hann talar að nýju hér um þetta mál við þessa umræðu. Í sambandi við togarana, sem stjórn Stefáns Jóhanns svo hafði forustu um að fluttir voru inn, sem voru 10, vil ég svo upplýsa það, að þegar búið var að samþykkja kaup þeirra, sáu menn fram á, að það var of lítil aðstoð fyrirhuguð við kaup þeirra. Það var of lítil aðstoð fyrirhuguð við kaup þeirra, miðað við þá löggjöf, sem gilti um fyrri togarakaup. Og þá var það, sem gerðist hlutur, sem skar úr um aukinn stuðning við bæjar- og sveitarfélög í þessum efnum og eins í byggðunum úti á landi. Ég vænti, að hæstv. forsrh. muni eftir því, hvað gerðist þá. Þá gerðist það, að við tveir þm. Sjálfstfl. og Framsfl. fluttum till. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þar sem ríkisstj. var heimilað að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að þau bæjarfélög og þau sveitarfélög, þau byggðarlög, sem við atvinnuerfiðleika ættu að stríða, gætu komizt yfir einhverja af þessum togurum. Og hverjir vor það, sem fluttu þessa till.? Það var ég, sem var fyrri fhn. hennar, og hv. 2. þm. S-M., sem þá var nýkominn á þing, Vilhjálmur Hjálmarsson, ef ég man rétt. Þessi till. var samþ. og hún var flutt í samráði við hæstv. þáv. fjmrh. Ja, hún var flutt í samráði við ríkisstj., ég skal ekkert fullyrða um það nákvæmlega, við hvaða ráðherra var sérstaklega rætt um það, en ég man það, að það var rætt við Ólaf Thors og Eystein Jónsson, og það var í samráði við þá. Nú veit ég, að hæstv. forsrh. man það, að einnig Rvík og ég held Hafnarfjörður fékk eitthvað af þeim togurum. Ég man nú ekki nákvæmlega, hvernig það var. Það var sem sagt haldið áfram að framkvæma stefnu nýsköpunarstjórnarinnar, þegar hinir seinni nýsköpunartogarar, 10 talsins, voru keyptir, eftir að Framsfl. var kominn með í stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar, en þá hafði það gerzt, sem við sjálfstæðismenn að sjálfsögðu fögnuðum mjög, að Framsfl. hafði snúizt frá sinni fyrri villu. Hann var orðinn sammála okkur sjálfstæðismönnum um það, að raunhæfasta atvinnubótin úti um land væri að tryggja fólkinu togara. Það er eins og hv. þm. Vestm. sagði hér áðan: Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hver afstaða Framsfl. var, þegar var verið að kaupa hina fyrri nýsköpunartogara. Hann barðist eins og ljón gegn því og lagði meira að segja áherzlu á það, eftir að búið var að ákveða að kaupa skipin, að það yrði seinkað kaupunum, að það yrði ekki hrapað að því að kaupa skipin. En hvað hefði það þýtt, ef það hefði verið dregið að kaupa eða semja um smíði nýsköpunartogaranna. Það hefði þýtt það, að afhendingartíma skipanna hefði stórlega seinkað og verðlag þeirra hefði hækkað stórkostlega, enda sáu allir menn það fyrir, að í lok stríðsins hlaut verð á skipum að hækka. Það hafði verið sökkt mörgum milljónum tonna af skipum mestu siglingaþjóða heimsins, og það hlaut að verða alveg geysileg ásókn á skipasmíðastöðvarnar. Þetta sáu forustumenn bæði á sviði stjórnmála og útgerðarmála hér á Íslandi. Þess vegna hröðuðu Íslendingar sér eins og þeir gátu undir forustu nýsköpunarstjórnarinnar til þess að semja um smíði togaranna, Ef ráðum framsóknarmanna hefði verið fylgt að því leyti, þá hefðu skipin komið hæði seinna og verið stórkostlega miklu dýrari. Hitt má svo auðvitað alltaf deila um, sem hæstv. forsrh. minntist á, hvort ef til vill hefði verið hægt að fá enn þá fullkomnari skip en þessir nýsköpunartogarar voru. En það var á allra vitorði, að þegar nýsköpunartogararnir voru smíðaðir, voru það fullkomnustu togarar, sem smíðaðir höfðu verið þá, langsamlega fullkomnustu togarar, og það er líka rétt, sem hv. þm. Vestm. minntist hér á áðan í sinni ræðu, þegar hann var að svara hæstv. forsrh., að meðal íslenzkra útvegsmanna ríkti mjög mikil vantrú á dieseltogurunum. Menn þorðu bókstaflega ekki að ráðast í kaup á þeim. Það var að lokum bæjarútgerð Rvíkur, sem keypti - ég man ekki, hvort það eru tveir eða þrír dieseltogarar, sem hún á. En reynslan hefur sýnt, að þessi skip bera sig betur og eru hagkvæmari í rekstri. Sama má segja um togarann, sem Guðmundur Jörundsson keypti til Akureyrar og hefur reynzt afbragðsskip, mjög fullkomið og vandað. Auðvitað er að því geysilegur styrkur, að útvegsmenn og skipstjórar, sem sjálfir þekkja hvern krók og kima í skipum sínum, fylgist með smíði þeirra og leggi á ráðin um gerð þeirra, og það er það, sem gerðist m. a., þegar togarinn Jörundur var smíðaður. Það vita allir, að Guðmundur Jörundsson er frábær útgerðarmaður og þekkir alveg sérstaklega vel allt, sem að skipum lýtur. Ég vil aðeins að lokum minnast á það, að hæstv. forsrh. sagði, að ég mundi vera farinn að trúa sjálfur spýtusögunni og það mundi vera farinn að verka á mig máttur endurtekninganna, sérstaklega vegna þess að ég er ritstjóri og blaðamaður. Mér liggur nú við að halda, að það séu fleiri en við, sem stýrum blöðunum, sem máttur endurtekninganna verkar nokkuð á. Ég held, að við, sem stöndum í hjaðningavígum og návígi íslenzkrar stjórnmálabaráttu, þurfum ekkert að vera að tileinka það blaðamönnum einum, að við treystum stundum nokkuð á mátt endurtekninganna. Við erum kannske allir sekir í þessum efnum. Mér datt eiginlega abbadísin í hug, þegar hæstv. forsrh. var að tala, abbadísin, sem sagði, eftir að uppgötvazt hafði höfuðfat hennar: Og allar erum við syndugar systur. En um hitt, um spýtusöguna, vil ég segja það, að þar er ekkert verið að rangfæra. Hæstv. forsrh. sagði, að hv. þm. V-Húnv. hefði átt við verðbólgustefnu stjórnarinnar. Þetta er alveg spánný útgáfa, sem aldrei hefur verið endurtekin. Ég veit ekki betur en hv. þm. hafi sjálfur talið, að hann hafi átt við það nefndahrúgald allt, sem tildrað hefði verið upp í sambandi við kaup skipanna. Í því sambandi sagði hann, að fyrst væri spýta, svo væri spýta, svo væri spýta upp og svo væri spýta niður og svo væri spýta í kross og svo færi allt í ganginn. Þetta er skýringin, sem hann sjálfur, hv. þm., hefur gefið á þessu. Hitt þarf svo ekki að lá neinum manni, þó að hann heimfæri þetta beinlínis upp á sjálf skipin, sem skoðun hv. þm. á þessum nýju og fullkomnu tækjum, sem mjög óvinsamleg og fjandsamleg ríkisstj. var að þröngva upp á þjóðina. Ég held, að það hafi einhvern tíma verið dregin hliðstæða, sem hefur verið fjarstæðari en þessi. Og þetta er alger misskilningur hjá hæstv. forsrh., að hv. þm. V-Húnv. hafi átt við með þessu verðbólgustefnu ríkisstjórnarinnar. Nei, bókstafurinn blífur, og staðreyndirnar standa. Framsóknarmenn börðust eins og ljón gegn því, að þessi nýju tæki yrðu flutt til landsins, ekki bara meðan var verið að semja um kaup þeirra og smíði. Tíminn hefur, eins og ég sagði áðan, alveg fram á þennan dag talað um „sóun“, þegar hann hefur minnzt á þá fjármuni, sem varið hafi verið til togarakaupa. Hvað þýðir sóun? Þýðir það á almennu máli að verja fjármunum vel? Ég held ekki. Ég held, að þegar maður talar um, að fé sé sóað, þá eigi maður við, að því sé kastað á glæ, því sé eytt í vitleysu, enda kallaði hæstv. fjmrh., einn af aðalleiðtogum Framsfl., togarana „gums“. - Ég veit ekki, hvort það er nokkuð betra en að tala um spýtu í kross. Hæstv. forsrh. sá ekki ástæðu til þess að bera það til baka, að hæstv. fjmrh. hefði haft þessi orð, enda er það þýðingarlaust. Hæstv. fjármálaráðherra er líka maður til þess að standa við þessa skoðun sína. En það bezta í þessu öllu er það, sem við sjálfstæðismenn megum fagna, að okkar ágætu vinir í Framsfl. eru búnir að sjá, að þeir höfðu rangt fyrir sér í þessu. Þeir höfðu rangt fyrir sér, þegar þeir voru að berjast gegn togarakaupunum, og bezta sönnun þess er það, að þeir tóku sæti í ríkisstj. einu ári síðar og tóku þar þátt í því að semja um kaup á tíu togurum til viðbótar. Og enn ein sönnun þess, að þeir hafa haft rangt fyrir sér, er það frv., sem hér liggur fyrir, þar sem ríkisstj. Framsfl., sú fyrsta, sem hann hefur forustu í nú um langt bil með hinum svokölluðu vinstri flokkum, lætur það verða sitt fyrsta verk að semja um kaup á nýjum togurum. Það er alveg rétt, að við eigum kannske ekki að vera að deila svona um fortíð og nútíð og framtíðin á að vera aðalatriðið. En hv. framsóknarmenn hafa rætt svo mikið við okkur um fortíðina að undanförnu, að það má hver lá okkur sem vill, þó að við aðeins velgjum þeim undir uggum, þegar þeir liggja jafnvel við höggi og þeir gera í þessu máli. En ég vil segja það, að ég fagna því, að hæstv. forsrh. gengur nú fram fyrir skjöldu í baráttu fyrir togarakaupum. Ég vil að vísu láta í ljós harm minn yfir því, að hann lýsti því yfir hér áðan, að ekki væri búið að tryggja fjármagn til þeirra. Það er mjög miður farið, að ríkisstj. hefur ekki gert það enn þá. Auðvitað er ekki hægt að krefjast alls af henni í einu. Við skulum vera sanngjarnir við núverandi hæstv. ríkisstj, Hún á rétt til þess eins og aðrar ríkisstjórnir, að stjórnarandstaðan taki á málstað hennar af réttsýni og sanngirni. En ég vil að lokum segja það, að ég treysti því, að núverandi hæstv. ríkisstj. úthluti þessum skipum, þegar þau koma hingað til landsins, réttlátlega og skynsamlega út um landið, þannig að þau fari þangað, sem þörfin er mest, og að þau verði þannig að sem mestu gagni fyrir þjóðina. Það er aðalatriðið.



Herra forseti. Þetta fara nú að verða dálítið staglsamar umræður og dálítið endurtekningakenndar, en hjá því verður ekki komizt, og skal ég reyna að stytta mál mitt. Það er nú í fyrsta lagi viðkomandi dreifingu togaranna, sem voru keyptir af nýsköpunarstjórninni. Það kom fram hjá hv. þm., að hann teldi ákaflega bágborin rök hjá mér að halda því fram, að fáum af þessum togurum hefði verið dreift út um land, eins og ég sagði. En svo kemst hann ekki hjá því, hv. þm., til þess að fá nokkuð sæmilega tölu á togurum, sem hafi verið dreift út um landið, að telja Keflavík, Vestmannaeyjar og Akranes með svæðunum úti um land, og kemst þannig í sæmilega tölu. En vitanlega er öllum það ljóst, að togaraútgerð frá þessum stöðum býr svo að segja við sömu aðstöðu og önnur togaraútgerð frá Reykjavík og Hafnarfirði og kemur þess vegna undir sömu „katagóríu“. Það er ekki hægt að telja, að þeim togurum hafi verið dreift út um land, en með öðru móti fær hann ekki þessa tölu, sem hann er að reyna að fá. Og ef það er hægt að kalla þetta bágborin rök hjá mér, að ég tel þetta ekki til þeirra togara, sem hafi verið dreift út um land, þá veit ég ekki, hvaða orð á að nota yfir svona röksemdafærslu, enda liggur það beint fyrir í þessu máli, að við erum að ræða um aukningu togaraútgerðar á Norður-, Vestur- og Austurlandi, og margtekið fram í grg. og í sjálfu frv. Við erum að ræða um það, hvað hafi verið gert fyrir þá togaraútgerð á þessum stöðum undanfarin ár, og þeim hefur ekki tekizt að raska þessum röksemdum mínum. Þó að það hafi verið dreift þessum fáu togurum út um land af nýsköpunartogurunum, komst fyrst skriður á þetta mál, þegar togararnir tíu voru keyptir. Það stendur fast, sem ég hef sagt um það atriði, og hefur ekki verið á neinn hátt hrakið. Hann segir enn fremur, hv. þm., að það sé gleðilegt, að Framsfl. hafi snúið af villu síns vegar í togarakaupamálunum. Ég hef bent á það margsinnis og skirrist ekki við að endurtaka það, að vitanlega stendur allt öðruvísi á um það atriði, hvort ríkið á að skipta sér af togarakaupum og hafa þar forgöngu, þegar engir peningar eru til hjá einstaklingum, engir hjá félögum, engir hjá bæjarfélögum og engir möguleikar til þess að fá togarana, nema með því móti, að ríkisstj. takist að fá lán, sem henni hefur ekki tekizt undanfarin þrjú ár fyrir hönd ríkisstjórnar. Það stendur allt öðruvísi á því, hvort ríkið skerst þá í leikinn, þegar atvinnuleysi vofir yfir víðs vegar í landinu, og beitir sér þá fyrir togarakaupum, heldur en þegar allir eru með fullar hendur fjár og einstaklingarnir geta ráðizt í að gera það, sem ríkið er að gera undir þessum kringumstæðum. Þannig stóð á, þegar nýsköpunarstjórnin keypti togarana, að þá voru allir með fullar hendur fjár. Og það stendur þess vegna enn þá óhaggað, að það er mjög mikið vafamál, svo að ekki sé meira sagt, að togarakaupin hefðu ekki farið betur úr hendi hjá einstaklingum í það skipti, þegar möguleikarnir voru til þess, að þeir framkvæmdu það, heldur en eins og það var gert. Því er haldið fram, að það hafi ekki verið keyptir þá fullkomnustu togarar, sem fyrir hendi voru. Þeir voru keyptir um svipað leyti dieseltogararnir, og ég hef lýst því, að það var skoðun fjölda manna, að það væri sú tegund togara, sem hefði átt að kaupa. Og ég vil endurtaka það einu sinni enn, að sá maður, sem keypti togara utan þessara samtaka, keypti einmitt togara af þessari gerð, sem bezt hefur reynzt. Það eru þess vegna engin skoðanaskipti hjá Framsfl. í þessu máli. Það er ekkert um annað að ræða en það, að ríkið skerst í leikinn núna, og hin leiðin er ekki fær. Það sjá vitanlega allir, sem til þekkja, og er nógu hæpið, jafnvel þó að ríkið sjálft beiti sér fyrir því, að ekki verði erfiðleikar á því að fá lán, þó að við vonum, að það takist betur en tekizt hefur undanfarin ár. Viðkomandi árás hv. 1. þm. N-M. (PZ) vil ég nú segja það, að ég skil það náttúrlega, að hv. þm. er ákaflega viðkvæmur fyrir árásum á ríkisstj. og þykir það miður, að slíkt skuli koma fyrir, enda varð hann háværastur í sinni ræðu, þegar slíkri árás hafði verið beint gegn ríkisstj., að einn þm. úr stjórnarflokkunum segist vera í vafa um, hvort hann geti greitt atkv. með þessu frv., áður en búið sé að ráða bót á grundvellinum undir rekstrinum. Ég verð nú að segja það, að þetta var dálítið í ósamræmi við það mál, sem hv. þm. hafði uppi, því að hann var næstum því jafnhávær, þegar hann sagði: Hvers vegna kemur ríkisstj. ekki með tillögur um efnahagskerfið, áður en hún leggur þetta frv. fram? - og var þess vegna að taka í sama strenginn og hv. þm. En að vísu gætti hann sín aftur seinna í ræðunni, því að hann hafði sagt það, að hvað sem grundvellinum líður, verður maður að treysta því, að hann náist, og þess vegna verður að samþykkja þetta frv., alveg án tillits til þess, hvort grundvöllurinn hefur verið fundinn áður eða ekki, - svo að hann tók nú aftur í öðru orðinu þessa árás sína á ríkisstjórnina. Sannleikurinn er sá, að þegar við erum að ræða um ríkisrekstur og ríkisafskipti og einstaklingsrekstur og einstaklingsafskipti, bæjarrekstur eða annað, sýnir það sig af margendurtekinni reynslu, að þegar atvinnutæki bera sig ekki, eins og hv. þm. N-M. benti hér á, endar það alltaf með því, að ríkið verður að skerast í leikinn, þegar það er orðinn taprekstur. Við munum ákaflega vel eftir því, hvernig togaraútgerðin á Ísafirði, bátaútgerð á Ísafirði og togaraútgerð Hafnarfjarðar varð til. Þá var það þannig, að einstaklingurinn græddi ekki og hætti. Og þá var það, sem hv. þm. V-Ísf. sagði þá eftirminnilegu setningu, þegar verið var að berjast fyrir því að koma á togaraútgerð í Hafnarfirði, - eftirminnilegu setningu, þegar hann var að mótmæla rökum Sjálfstfl. um það, að ekki mætti koma á togaraútgerð í Hafnarfirði, setningu, sem sjálfsagt ýmsir muna og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka. Tilfellið er það, - það er alveg rétt hjá hv. þm., að Sjálfstfl. hefur verið á móti bæjarútgerð, hann hefur verið á móti ríkisútgerð, þangað til þessi atvinnurekstur hefur hætt að bera sig. Þá var hann með bæjarútgerð og ríkisrekstri. Þetta eru staðreyndir, sem allir þekkja. Við þekkjum það, sem sátum í bæjarstjórn Reykjavíkur, að hann beitti sér á móti bæjarútgerð í Reykjavík með hnúum og hnefum, og beitti sér svo fyrir henni og lét fyrsta togarann heita Jón Þorláksson, í höfuðið á manni, sem var meira á móti bæjarrekstri og ríkisrekstri en flestir menn í þessu landi. Viðkomandi því, hver hafi haft mestan áhuga fyrir að byggja upp atvinnulíf úti um land, ætla ég ekki að þræta í þessum umræðum. Ég ætla ekki að fara svo langt. En ég ætla aðeins að staðhæfa það, sem er alveg staðreynd, að nýsköpunarstjórnin gleymdi bókstaflega talað öllu, sem snerti það atriði að byggja upp atvinnulífið úti um landið til þess að skapa jafnvægi í byggð landsins, og þar á meðal gleymdist ekki sízt í þessu tilfelli, sem er eitt stærsta atriðið, það gleymdist algerlega á þeim tíma landbúnaðurinn, eins og hefur verið margrakið með tölum, sem sanna það, hvernig var séð fyrir lánsþörf þess atvinnuvegar og uppbyggingu hans. Það var fullkomin kyrrstaða, enda haldið fram í einu stjórnarblaðinu þá, - fyrst verið er að vitna í fyrri tíma, - að það væri raunverulega réttast að leggja landbúnaðinn niður og flytja landbúnaðarafurðirnar inn. Þannig var hugurinn til dreifbýlisins og hugurinn til jafnvægis í byggð landsins. Seinasta atriðið er það eina, sem ég þarf að taka aftur af því, sem ég hef sagt hér, Ég lagði það þannig út, að það væru endurtekningarnar um skröksöguna með spýtuna, sem hefðu orkað þannig á hv. þm. N-Ísf., að hann segði hér ósatt, án þess að vita það. Hann játaði að vísu, að allir væru breyskir í þessu tilfelli, og vísaði í söguna um abbadísina, sem hafði þó ekki mikið að segja, því að hann var ekki alveg inni á hennar leiðum, að játa syndir sínar, - það var síður en svo. Það kom nefnilega í ljós, að það var ekkert skylt með honum og abbadísinni, sem hann var að segja söguna af. Hún var hreinlega að játa syndir sínar, en hann var sá forstokkaði syndari, sem endurtók skröksöguna aftur, eftir að ég er búinn að leiðrétta hana og eftir að ég er búinn að upplýsa, að það liggja fyrir sannanir um það, að þessi grein Skúla Guðmundssonar var ekki í neinu sambandi við togarakaupin. Og ég sagði honum, að honum væri óhætt að trúa því, og ég get sýnt honum það hvenær sem er. Nei, hann var það forstokkaður, að hann endurtók söguna, og ég verð þess vegna að taka aftur það, sem ég sagði áðan, að þetta sé af vangá gert. Það hlýtur að vera af einhverjum öðrum hvötum. Það er ekki hægt að komast hjá því að álykta þannig, og það eina, sem ég hef missagt í þessum umræðum, það er það, að ég hef álitið hv. þm. betri í þessu efni en hann reyndist við prófið.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls að þessu sinni, en hv. þm. N-Ísf. (SB) kom mér nú til þess, óviljandi kannske. Ég hafði auðvitað ekki mikið til saka unnið. Ég nefndi bara Faxaflóa og ekkert annað en Faxaflóa, og hann virtist þola þetta svo illa, af því að Akranes er við Faxaflóa og þangað fór einn togarinn, að hann spurði, hvort fólk væri hvergi til nema um kosningar, og vildi gefa í skyn, að ég áliti ekki fólk til í Barðastrandarsýslu nema um kosningar, og þangað hefði þó einn togarinn farið af þessum 33. - Ég vil bara leiðrétta þetta hjá hv. þm. Þetta er vafalaust misminni hjá honum. Patreksfjörður fékk engan togara af þessum 33, Eftir þeim lista, sem hæstv. forsrh. las upp hér áðan, var ekki neinn þeirra 33 togara seldur til Patreksfjarðar, heldur voru það tveir af tíu togurunum, sem keyptir voru seinna, ekki af nýsköpunarstjórninni, heldur stj., sem þar á eftir kom. Þá fengu Patreksfirðingar fyrst tvo nýja togara. Og þó var ekki verið að fjölga neinum togurum þar, því að Patreksfjörður átti tvo togara áður, annar þeirra fórst, hinn var seldur, og síðan komu þessir tveir í staðinn. Ég vænti þess, að þetta sé bara misminni, sem alla getur hent, og ég er ekkert að sakast um við hv. þm. N-Ísf. En mér hefur skilizt á ræðum hans í dag og reyndar líka á ræðu hv. þm. Vestm., að það séu rangar sakir bornar á nýsköpunarstjórnina, að hún hafi ekki dreift atvinnutækjunum út um landið. Nú er búið að gera grein fyrir því, að af þeim 33 togurum, sem keyptir voru, fóru 25 til Faxaflóa og Vestmannaeyja, eða m. ö. o. til þeirra byggða í landinu, sem setið hafa að beztum atvinnuskilyrðum fram á þennan dag. Þrír fóru til Akureyrar, sem er höfuðstaður Norðurlands, svo að þótt það hafi verið nauðsynlegt, er það þó höfuðstaðurinn, þar sem kannske hefur verið bezt háttað um atvinnu. Þarna eru komnir 28. Og þá voru eftir fimm. En hvað fóru margir af þeim til Vestfirðinga, þessum 33? Eftir því sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, hefur það ekki verið nema einn. Og án þess að ég ætli að fara að sakast neitt um það við hv. þm. N-Ísf., verð ég að segja það, að ekki hefur verið of vel séð fyrir Vestfjörðum þá. Svo mörg kauptúnin eru nú í þessu héraði, allt frá Patreksfirði norður í Ísafjarðardjúp, að það er engin ofrausn, að þangað skyldi koma einn af 33. Og ég fullyrði það, að fólkið í þessum héruðum gerir sér vonir um betri útkomu af þeim væntanlegu 15 togurum nú en raunin varð á þá. Ef þeim finnst lofsvert, þessum hv. þm. tveimur, sem hafa mjög lofað það víðsýni, sem stjórnaði gerðum nýsköpunarstjórnarinnar um dreifingu togaranna þá, það, sem þá var gert, eru þeir þá ekki alveg harðánægðir, ef þessum væntanlegu 15 togurum yrði nú dreift eins? Hafi allt verið í lagi með dreifingu togaranna þá, er þá ekki allt í lagi, ef þessum 15 verður dreift eins? Nei, það er nefnilega ekki tilgangurinn með þessu frv. að dreifa þeim eins. Nú á fyrst og fremst að fullnægja Vestur- Norður- og Austurlandi, þeim héruðum, sem öll þjóðin veit að hafa orðið út undan. Á því sést bezt, að þarna er talsverður mismunur á. Mér dettur ekki í hug, að hv. þm. N-Ísf. ætlist til þess, að þessum 15 togurum verði dreift eins og togurunum 33, sem nýsköpunarstjórnin stofnaði til kaupanna á. Mér dettur það bara ekki í hug. Og ef hann er mér sammála um það, sannar það, að ekki hefur verið gætt nægilegs jafnvægis í byggð landsins á þeim tímum. Ég ætlaði að vísu ekki að fara að svara fyrir hv. 1. þm. N-M., en ég gat ekki heyrt, að hann væri neitt að ráðast á ríkisstj. með því, sem hann sagði. Ég gat ekki heyrt það. Hann sagði jú, að hann vildi, að tryggður væri fjárhagslegur grundvöllur þessa atvinnurekstrar, og það vita víst allir, að hann hefur viljað það um allan atvinnurekstur í þessu landi. En að hann væri beint að ráðast á ríkisstj., það fannst mér ekki. Alls ekki. En hafi það verið, hvernig er það þá með atkvgr. í hv. Nd.? Ég held, að ég muni það rétt, að hv. form. Sjálfstfl. og hv. form. þingflokks sjálfstæðismanna hafi báðir setið hjá og ekki einu sinni greitt atkv. með þessu frv., sem hv. þm. N-Ísf. segist sannarlega fylgja og þykir vænt um, að er komið fram, - svo að hv. þm. N-M. hefur þá eitthvað til samanburðar, ef hægt væri að segja, að ummæli hans hefðu verið árásir á ríkisstjórnina.

Forseti (BSt): Það væri nú mjög æskilegt, þar sem þetta er 1. umr. og ekki hefur verið rætt um annað á þessum fundi, að hægt væri að koma málinu til 2. umr, og nefndar.



Mér hefur skilizt, herra forseti, að höfuðtilgangurinn með þessu frv. væri sú að afla þessara togara, ekki beinlínis með það fyrst og fremst fyrir augum, að eigendur þeirra, hvað sem þeir kunna nú að koma til að heita, auðgist svo sérstaklega á útgerð skipanna, heldur sé hugmyndin sú, út af þeirri reynslu, sem fengizt hefur á því, hvað atvinnulíf og þá sérstaklega vinnsla á sjávarafurðum hefur aukizt og blómgazt við það, að hraðfrystihús hafa verið byggð og aðgangur hefur verið að því opnaður, að þessi iðjuver fengju hráefni til að vinna úr, og að menn horfi með kviða til þeirra daga, sem kynnu að koma, ef ekki væru sérstakar ráðstafanir gerðar, ef iðjuverin, og ég á þar aðallega við hraðfrystihús og fiskimjölsverksmiðjur og raunar líka söltunarstöðvar og verkunarstöðvar yfir höfuð, skortir hráefni, að þá vitaskuld leggst atvinnan eins lengi niður á þeim stað sem byggist á sjávaraflanum, eins og þetta hráefni skortir. Ég hélt, að viðurkenningin á þessu mundi vera driffjöðrin fyrir því, og vil meina, að hún sé driffjöðrin fyrir því, að í svona stórfellda ráðstöfun er farið af sjálfu ríkisvaldinu. En við hvað hefur þessi skoðun skapazt, og hvað er það, sem gerzt hefur til þess að undirbyggja hana? Það er það, sem hæstv. forsrh. og hans flokksbræður eru að reyna í lengstu lög að forðast að viðurkenna. Það er reynslan, sem fengizt hefur síðan á tíð nýsköpunarstjórnarinnar, að farið var að dreifa þessum sérstöku atvinnutækjum meira út um landið en gert hafði verið áður. Það eru eiginlega einkennilega skapi farnir menn, sem hafa árum saman barizt á móti sjálfsagðri, skynsamlegri atvinnuráðstöfun, hafa síðan vegna reynslunnar orðið að viðurkenna, að þessi ráðstöfun var rétt, og vilja nú hafa forustu í því að auka aðgerðir í þessu efni, - það eru einkennilega skapi farnir þeir menn í þessum hóp, ja, hv. framsóknarmenn, sem vilja, um leið og þetta er gert og um leið og það er viðurkennt, að þetta sé rétt stefna af þeim, sem verið hafa í þessu áður, gera sem allra minnst og jafnvel minna en nokkur rök standa til úr því, sem aðrir menn kunna að hafa gert á þessu sviði á undanförnum árum. En það er það, sem liggur undir öllu skrafi hæstv. forsrh. um þessi mál, þegar hann er að tala um það, að nýsköpunartogararnir hafi verið byggðir. Ja, þá voru þeir að vísu byggðir, en það er mál manna, að þeir hefðu átt að vera öðruvísi, og þeir áttu ekki að vera byggðir fyrir ríkisfé eða ríkið að hafa forgönguna, heldur áttu einstaklingarnir að hafa forgönguna. Það er nú svo. Ég geri ekki ráð fyrir, að á þeim tímum, sem það var gert, að keyptir voru 32 togarar til landsins af hálfu nýsköpunarstjórnarinnar eða undir hennar stjórn, þá hafi hæstv. forsrh. eiginlega haft mikil heilabrot með sjálfum sér um það, hvernig ætti að endurnýja togaraflota, bátaflota eða flota landsins yfir höfuð. Hann mun hafa haft öðrum hnöppum að hneppa þar, eins og oft kemur fyrir. En þegar nú reynslan er búin að sýna þessum mönnum, að sú braut, sem farið var inn á, var, þrátt fyrir það þó að hægt sé að benda á ýmsa galla á framkvæmdum frá þeim tíma, að þetta var í rauninni mergurinn málsins að byrja á því að láta landsbyggðina fá atvinnutæki, dreifa þeim á fleiri staði en var. Þá er um að gera að færa að þessu einhver önnur rök, þó að allir viti, að þeir framsóknarmenn hafi ekki getað staðið við sína dauðastefnu lengur í þessum málum og reyndar hröktust af henni strax á árunum 1947 og 1948 með því að vera með í því að kaupa þá 10 togara, sem þá voru keyptir, jafnvel þó að þeir væru tvöfalt dýrari en nýsköpunartogararnir voru á sínum tíma og jafnvel þó að það væri sýnt, að með því voru þeir - framsóknarmenn - að ganga ofan í sín eigin orð og ályktanir. Nú að fenginni þessari niðurstöðu, sem ég býst ekki við að neinir af hæstv. stjórnarflokkum vilji neita, sem sé því, að þetta er gert til þess að tryggja atvinnu fólksins á hinum ýmsu stöðum, sem togararnir fara til, er farið að halda því fram, að nýsköpunarstjórnin á sínum tíma, þegar hún lét úthluta til Akraness, til Keflavíkur, til Vestmannaeyjatogurum, hafi ekki verið að láta þá fara út á land. Nei, það á að skiljast undir sama merki og þeir hefðu verið einungis í Rvík eftir skilningi hæstv. forsrh. En ég vil spyrja þessa hv. atvinnufrömuði, sem nú eru eða vilja vera: Halda þeir, að hraðfrystihúsin á Akranesi mundu fá fisk af skipum, sem landa í Rvik? Eða halda þeir, að hraðfrystihúsin í Keflavík geti fengið fisk, sem landað er í Rvík o. s. frv.? Ég tala nú ekki um Vestmannaeyjar í þessu sambandi. Þetta er aðeins gert nú til þess að gera sem minnst úr því, sem þeir gerðu á sínum tíma, sem betur sáu og betur vildu en hæstv. forsrh. og hans fylgifiskar, þá er nú verið að hamra á því: Ja, það, sem fór til Faxaflóa, það er sama og Rvík. - En það er falskenning, ekki sízt út frá því sjónarmiði, að skipin veiti atvinnu með því að skapa hráefni á þeim stað, þar sem þau skipa fiskinum upp, falskenning, og ekkert annað en sami sónninn sem kveðið hefur við frá þessum mönnum í fleiri ár og allt frá því að nýsköpunarstjórnin fór að starfa og ávextir sáust af hennar starfi. Áður en það kom til, lá hið þunga nið og rógur á öllum þessum störfum af hálfu hæstv. forsrh. og öllum hans fylgifiskum. Hann var að tala hér áðan, hæstv, ráðh., um endurtekningu ósannindanna, þetta einkennilega fyrirbæri, sem hann var búinn að finna út úr spýtusögunni: Fyrst var spýta, svo var spýta, og svo var spýta í kross, - að það væri einkennilegt, að það væri sýnilegt, að þeir, sem héldu þessu á lofti, tryðu á þann árangur, sem hefðist af því að margendurtaka ósannindi. Ja, skyldi maður nú vita, að honum, hæstv. forsrh., væri það kunnugt? Skyldi maður nú kannast við, að Framsóknarforingjunum væri þetta ekki algerlega ný uppgötvun? Það er einmitt það, sem tíðkast og lýsir sér bezt af hálfu þessara hv. stjórnmálamanna í garð nýsköpunarstjórnarinnar og þess, sem gerðist á stjórnarárum hennar. Og hæstv. ráðh. klykkti út sína ræðu núna með því að endurtaka í þúsundasta og fyrsta skipti ósannindin um það, að nýsköpunarstjórniu og framkvæmdastjórar hennar, við skulum segja nýbyggingarráð, hafi alveg vanrækt landbúnaðinn á þeim tíma, Þetta eru helber rakalaus ósannindi, sem gerðabækur nýbyggingarráðs bera ljósastan vottinn um að eru ósannindi, hvort sem það er hæstv. forsrh. eða nokkur annar, sem heldur þessu fram. Á þeim tímum, er þetta fór fram, var sannarlega haft það sjónarmið að vera landbúnaðinum til gagns, þó að hæstv. ráðh. og hans fylgifiskar hafi algerlega vanþakkað allt, sem gert var fyrir landbúnaðinn á þeim tíma, og snúið sannleikanum við. Það var fyrsta verk nýbyggingarráðs - um það bera fundarbækur vitni - að snúa sér að landbúnaðarmálum, enda sat svo virðulegur fulltrúi frá Framsóknarflokknum, Steingr. Steinþórsson, í nýbyggingarráði á þeim tíma, að það var ekki, að ég ætla, völ á betri manni. 

Ég held, að ég verði þá að biðja hv. þm. að fresta ræðu sinni.

Með ánægju, herra forseti. Ég get líka notað tímann til að afla mér upplýsinga til áframhalds á þessari ræðu, en þessum ósannindum skal verða hnekkt með rökum.

Það er kominn sá tími, sem venjulega er hætt fundi.

Það er sjálfsagt. Ég skal fresta minni ræðu. [Frh.]