Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) höfum leyft okkur að flytja frv. það, sem hér liggur fyrir til 1. umr. og er frv. til l. um breyt. á l. um sjúkrahús, nr. 93 31. des. 1953. Breyt. sú, sem hér er farið fram á að gerð verði á nefndum lögum, er í því fólgin, að ráðherra fái heimild til þess að viðurkenna umfram það, sem ákveðið er í núgildandi lögum, eitt fjórðungssjúkrahús á Vesturlandi. Höfum við flm. frv. þá sérstaklega í huga sjúkrahúsið á Akranesi. En það er, sem kunnugt er, rekið af Akraneskaupstað, en veitir þjónustu sjúklingum úr öllum byggðum Vesturlands og víðar, svo sem sjá má af skýrslum sjúkrahússins. Af 13488 legudögum sjúklinga á sjúkrahúsinu á s.l. ári var tæpur helmingur legudaganna vegna sjúklinga, sem búsetu áttu utan Akraness, og er jafnan mikil eftirspurn eftir sjúkravist víða að. Það er óhætt að fullyrða, að sjúkrahúsið á Akranesi nýtur mikils álits, enda hefur það á að skipa úrvalslæknum og hjúkrunarliði, auk þess sem telja má, að það sé vel búið tækjum, miðað við stærð þess, og stöðugt unnið að því að endurbæta og kaupa ný og fullkomin tæki, eftir því sem tök eru á. Rekstrarafkoma sjúkrahússins er hins vegar mjög erfið, svo sem margra annarra slíkra húsa, sem eiga við svipuð kjör að búa. Veldur það mörgum áhyggjum, hversu erfiðlega gengur að treysta fjárhagslegan rekstur sjúkrahúsanna. Því verður ekki móti mælt, að það er sanngirniskrafa, þegar í hlut á sjúkrahús, sem eins stendur á um og sjúkrahúsið á Akranesi, sem veitir sjúklingum í jafnstóru byggðarlagi og hér um ræðir afbragðsþjónustu, að það njóti styrks úr ríkissjóði til jafns við það, sem ríflegast er og hliðstætt má teljast um önnur sambærileg sjúkrahús. Þegar lögin um fjórðungssjúkrahús voru sett, hlýtur það að hafa vakað fyrir þeim, sem að setningu þeirrar löggjafar stóðu, að stefna bæri að því að koma á fót nokkrum sjúkrahúsum utan Reykjavíkur, sem væru búin fullkomnum tækjum, svo að ekki þyrfti að fara með alla sjúklinga til sjúkrahúsanna í Reykjavík, enda er það á ýmsan hátt hagkvæmara fyrir þá, sem á sjúkravist þurfa að halda úti á landsbyggðinni, að geta átt þess kost að komast á sjúkrahús í sínu héraði, heldur en vera fluttir um langan veg til Reykjavíkur. Það ber vissulega að fagna þeirri þróun, sem átt hefur sér stað í þessum efnum. Það er eðlilegt, að ríkissjóður styðji þá viðleitni vel og á sem jafnastan hátt. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið á þessu stigi, en geri það að till. minni að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. flytur frv. þetta um lögheimili eftir ósk hæstv. félmrh. Sama frv. var flutt á Alþ. í fyrravetur af heilbr.- og félmn. þessarar d. og þá eins og nú fyrir tilmæli hæstv. félmrh., sem að vísu var ekki sami maður. Árið áður hafði þáv. hæstv. félmrh., þriðji maðurinn, skipað nefnd fyrir áskorun frá Ed. til að endurskoða löggjöfina um sveitarstjórnarmál. Sú n. er skipuð þessum mönnum: Bjarna Þórðarsyni bæjarstjóra, Neskaupstað, Birni Fr. Björnssyni sýslumanni, Hvolsvelli, Hjálmari Vilhjálmssyni ráðuneytisstjóra, sem er formaður n., Jóni Guðjónssyni bæjarstjóra á Ísafirði og Tómasi Jónssyni borgarlögmanni, en hann var ritari og er ritari nefndarinnar. Þessi n. samdi frv. það, sem hér liggur fyrir. Það á að koma fyrst og fremst í staðinn fyrir lög nr. 95 23. júní 1936, um heimilisfang, sem eru úrelt orðin og mjög ófullnægjandi. Í frv. þessu er, eins og segir í grg, þess, leitazt við að skipa lögum þessum á þann veg, að yfirleitt megi nota það þar, sem réttindi eða skyldur eru bundnar við búsetu eða heimilisfang. Á með frv. þessu þess vegna, ef að lögum verður, að leysa eða a.m.k. auðvelda mjög mikla erfiðleika, sem oft og tíðum hafa á því verið, bæði fyrir sveitarstjórnir og einstaklinga, að vita og fá úr því skorið, í hvaða sveit menn hafa haft rétt sinn og skyldur. Áríðandi er, að hver maður eigi lögheimili og enginn maður geti átt nema eitt lögheimili, þótt hann dveljist á ýmsum stöðum. Þetta er áriðandi, bæði fyrir sveitarfélög, fyrir ríki og fyrir fólkið sjálf. Slík löggjöf á að geta sparað mikla fyrirhöfn og deilur. Lögin um þjóðskrá og almannaskráningu, nr. 31 frá 1956, hafa mikið hjálpað frá því, sem áður var í þessum efnum, en hafa ekki nein ákvæði inni að halda um lögheimili. Til þess að þau lög komi að fyllsta gagni, þarf að lögfesta glögg ákvæði um það, hvar hver og einn einstaklingur skuli eiga lögheimili. Þegar heilbr.- og félmn. tók að sér flutning frv. um lögheimili í fyrra, lagði hún mikla vinnu í að kynna sér frv. Hún fékk á fund sinn menn úr n., sem samdi það, formann n. fyrst og fremst og ritara, og hafði samband við fleiri nm. Enn fremur fékk hún á fund sinn hagstofustjórann, Klemenz Tryggvason, því að hann hafði unnið að því að semja frv. með n. vegna þess, hvað það hefur mikla þýðingu í sambandi við þjóðskrána. Með samkomulagi við þessa aðila, nm. og hagstofustjórann, breytti n. frv. ofur lítið, áður en hún lagði það fram, og þær breyt. eru vitanlega í frv. nú. Þá sendi n. einnig frv. til umsagnar til þriggja aðila: lagadeildar háskólans, Lögmannafélagsins og Sambands ísl. sveitarfélaga. Stjórn Lögmannafélagsins gerði eina smávægilega brtt. við frv., en mælti með samþykkt þess að öðru leyti. Þessi brtt. var tekin til greina og felld inn í frv. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mælti með frv. Lagadeild háskólans lét aldrei neitt til sín heyra, en vitað var, að hún hafði athugað frv. Það var beðið lengi eftir áliti og bendingum frá henni, en þegar það kom ekki, var frv. afgreitt til Nd. Í Nd. dagaði svo frv. uppi í heilbr.- og félmn. þar. Þetta er í stuttu máli efni, tilgangur frv. og saga þess að undanförnu. Ég sé ekki ástæðu til þess við þessa umr. að fara frekar út í málið eða hafa um það lengri framsögu. Grg. fylgir líka frv., sem er skýr, og þar er upplýsingar að fá um það. Ég legg til, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr., en þar sem það er flutt af n., geri ég ekki till. um, að því verði vísað til n., en get lýst því yfir, að heilbr.- og félmn. mun hafa það til athugunar, meðan það liggur fyrir þessari hv. d. Og ég fyrir mitt leyti mun leggja það til í heilbr.- og félmn., að hún sendi það lagadeild háskólans til umsagnar, ekki sízt af því, að ég hef grun um það, að lagadeildin hafi í undirbúningi eða í uppkasti a.m.k. einhverjar bendingar, sem hún mundi gefa um frumvarpið.



Herra forseti. Það er mjög góðra gjalda vert, að það séu settar fastar reglur um lögheimili. Það er eins og hv. frsm. gat um, að þeim reglum, sem nú eru um það í lögum, er að ýmsu leyti áfátt, og að sumu leyti verða þær að teljast úreltar. Það ber þess vegna að fagna því frumkvæði, sem félmrh. eða ráðherrar hafa átt að því, að frv. væri samið um þetta efni og lagt fyrir Alþingi. Það er hins vegar svo, að lögheimili skiptir máli í ýmsar áttir. Það skiptir máli um gjaldskyldu manna, hvar þeir eru útsvarsskyldir, það skiptir máli um kosningarrétt manna og kjörgengi, það skiptir máli, hvar þeir eru skyldir til þess að koma fyrir dóm og hvar þeir eru skyldir að þola dóm, og þannig mætti lengi telja. Lögheimili hefur því þýðingu í mjög mörgum samböndum. Það er þess vegna mjög vandasamt og flókið viðfangsefni að setja fastar reglur um lögheimili, sem eigi við í öllum þessum samböndum. Í upphafi eða fyrirsögn þessa frv. er sagt, að það sé frv. til l. um lögheimili, og sú fyrirsögn gefur til kynna, að þessum lögum sé ætlað að taka til lögheimilis í hvaða sambandi sem er. Af aths. virðist mér samt svo, að það, sem einkum hafi verið haft hér í huga, séu útsvör. Ég er ekki alveg viss um, að þessar reglur, sem hér eru fram settar, eigi eins vel við í öllum öðrum samböndum, t.d. að því er varðar samband þeirra eða samræmi við lög um kosningar til Alþingis og t.d. að því er varðar ýmis ákvæði réttarfarslaga. Þetta held ég einmitt, að n., sem flytur frv. og fær það til athugunar framvegis, verði að taka til athugunar betur en gert hefur verið, annaðhvort að haga reglunum þannig, að þær taki til þessa alls, eða afmarka gildissvið l. skýrar en gert er með fyrirsögn þeirra og taka það þá fram beinlínis í fyrirsögn, í hvaða samböndum þessum lögum er ætlað að gilda. Eitt þýðingarmikið atriði í sambandi við heimilisfang er t.d. framfærsluréttur. Ég hygg, að það komi fram í aths., að þessum lögum sé ekki ætlað að gilda um það efni óskorað. En fyrst og fremst er lögum þessum ætlað að gilda um útsvör eða skera úr um það, hvar aðili sé útsvarskyldur. En þá er þess að gæta, að þessi lög eiga aðeins við um einstaklinga. En nú er það vitað mál, að það eru ekki aðeins einstaklingar, sem eru útsvarsskyldir, heldur og félög og stofnanir. Og það mætti ætla, að það væri nokkuð auðráðið, hvar félög ættu heima, og það væri nokkuð auðleyst úr því, hvar ætti að leggja útsvar á þau. Félagið er skrásett á tilteknum stað, þegar um skrásetningarskyld félög er að ræða. En þessu er ekki alltaf þann veg farið. Það hafa risið deilur um það mjög oft einmitt, hvar á félag skyldi útsvar leggja. Það er nefnilega þannig, að félag getur verið skrásett á einum stað, það getur haft sína höfuðstarfrækslu á öðrum stað, og stjórnendur þess geta verið búsettir á hinum þriðja stað. Mér sýnist, að þegar verið er að setja almenn lög um lögheimili og sérstaklega með tilliti til útsvarsskyldunnar, þá megi ekki sleppa þessu atriði fram hjá sér, heldur eigi að taka það til athugunar líka og reyna að skapa reglu um það, hvar telja skuli lögheimili félaga í því sambandi, sem l. er ætlað að ná til. Ég vildi aðeins setja þessar aths. fram hér á frumstigi málsmeðferðarinnar, til þess að n. gæti tekið þessi atriði til athugunar. En að öðru leyti verð ég að segja það, að mér sýnist þetta frv. að ýmsu leyti til bóta, og eins og ég sagði, þá er það vissulega lofsvert, að það skuli gerð tilraun til þess að setja fastar reglur um þetta efni.



Herra forseti. Þetta mál, kornræktarmálið, hefur verið lagt nokkrum sinnum fram hér á hv. Alþ. án þess þó að hljóta afgreiðslu. Og það frv., sem hér liggur fyrir, er efnislega nákvæmlega eins og það frv., sem var lagt fyrir Nd. Alþingis í fyrra og hlaut afgreiðslu þaðan til Ed., en var ekki afgreitt þaðan. Og ég vil gera nokkra grein fyrir þessu máli, líkt og ég gerði í fyrra, því að mér finnst að sömu rök hljóti að vera fyrir þessu máli nú og voru þá í öllum aðalatriðum. Og vil ég þá gera nokkra grein fyrir því, hvort nokkur möguleiki er á því eða hvort það er tómt mál að tala um, að kornrækt skuli almennt upp tekin hér á landi. Það er talið, að fróðir menn segi, að hér muni auðvelt að rækta korn, a.m.k. í öllum hinum veðursælli sveitum og þá einkum sunnanlands. En lágmarkshitinn, sem þarf til þess, að korn nái fullum þroska, er 1150–1250 stig samanlagt um sprettutímann. En þessi tími má þó helzt ekki vera lengri en sem svarar 100–115 dögum. Og úrkomumagn á sama tíma þarf að vera sem næst 200–250 mm. Hafrar, hveiti og rúgur þurfa meiri hita og regn en byggið. Vegna þurrkunarefnainnihalds kornsins er æskilegast, að regnið sé mest fyrri hlutann af vaxtartímanum, en sólríkt aftur síðari hluta vaxtartímans eða rétt fyrir uppskeru kornsins. Þetta eru talin þau höfuðskilyrði, sem þurfi að vera til staðar, ef góðs árangurs eigi að vænta til kornuppskeru hér og annars staðar. En hvernig eru þá þessi skilyrði hér á landi? Eftir því sem tilraunastjórinn Klemens á Sámsstöðum segir, þá álítur hann eftir áratuga tilraunir og margra ára reynslu, að hér sé vel hægt að rækta korn í allflestum árum eða sem næst 9 af hverjum 10 sumrum, og telur hann þetta ekki lakara en tíðkast t.d. í norðanverðum Noregi, en þar rækta bændur korn, þótt þeir búi við mun lakari skilyrði en þegar sunnar dregur í land Noregs. Það er vitað mál, að okkar frumbyggjar ræktuðu korn, og alltaf hefur kornræktin tíðkazt hér nokkuð, þótt oft hafi liðið áratugir þess í milli. En menn hafa haft misjafnan áhuga á kornrækt, enda hefur hún ekki unnið sér almennan sess í búrekstri okkar nema hjá sárafáum bændum, enda er veðurfar talsvert misjafnt hér á landi og því ekki þess að vænta, að bændur um allt land geti ræktað korn með jafnríkum árangri. Það hlýtur að vera hvort tveggja í senn metnaðarmál og menningarmál hverrar þjóðar að vera sjálfri sér nóg á sem flestum sviðum, ef landsgæði og aðrir möguleikar leyfa slíkt. Hingað til hefur landbúnaður okkar Íslendinga byggzt á því, að við höfum stundað aðallega búfjárrækt, og er það vegna þess, að búféð hefur notað okkar jarðgróður, þ.e.a.s. þann gróður, sem er frá náttúrunnar hálfu, og þar með hefur því tekizt að nota okkar víðlendu graslendur, sem eru víðs vegar um landið. Á því hefur eiginlega búskapurinn hér byggzt frá upphafi, þótt síðar hafi verið horfið verulega til ræktunarbúskapar. En sá jarðargróður hér, sem fer beint til manneldis, fyrir utan kartöflur, er að mestu leyti fenginn með hjálp jarðhitans. Okkur skortir ekki lönd til ræktunar, - það er öðru nær, - og eingöngu með því að þurrka landið er hægt að auka verulega gróður þess, því að við þurrkun eykst jarðvegshitinn til muna. Hið nýja landnám okkar Íslendinga er ungt eins og sjálfstæði landsins. En þetta landnám hefur sýnt það, að við getum ræktað þau grös, sem áður þrifust ekki. Þekking bóndans á viðfangsefnum sínum hefur batnað. Ný tækni hefur komið til sögunnar, sem gerir það mögulegt, sem áður reyndist illfært, og þannig mætti lengi telja. En þetta sýnir okkur líka inn í þá heima, sem marga hefur dreymt um á undanförnum árum, að hér megi auka til muna fjölbreytni í ræktun nytsamra jurta. Ræktun skjólbelta og nytjaskóga hefur ómetanlegt gildi fyrir annan gróður og ekki sízt kornræktina, sem þarfnast bæði skjóls og mikils yls. Þá mun ný og betri tækni gera auðveldara með þreskingu korns og þurrkun en áður tíðkaðist, því að til eru vélar, sem gera allt í senn, að slá akurinn, þreskja kornið og koma því í sekki jafnharðan. Og vel þekkt er súgþurrkun orðin hér á landi, og auðveldar hún til muna þurrkun korns frá því, sem áður vari, enda var það oft mikið vandamál í votviðrasveitum, því að oft eru rigningar hér á landi um það leyti, sem uppskerutími kornsins er. Við Íslendingar eyðum árlega nokkrum millj. kr. í innflutning á kolvetnisfóðurbæti, auk þess sem við flytjum inn í landið allt korn til manneldis. Kornrækt hér á landi mun vafalaust geta sparað okkur þennan innflutning að miklu eða öllu leyti, þegar tímar líða. Tilraunir þær, sem staðið hafa yfir í áratugi, sýna, að korn nær hér fullum þroska í allflestum árum og að uppskerumagnið er sem næst 20 tunnur á hektara. Við höfum því tæplega efni á að notfæra okkur ekki þessa möguleika, sem tíðarfarið og jarðvegurinn sýna að okkur er í alla staði hagstætt. Það frv., sem hér er til umr., miðar að því að glæða áhuga þeirra manna, sem vilja rækta korn, en treysta sér ekki til að hefjast handa nema með einhverjum fjárhagslegum stuðningi þess opinbera, enda gerir frv. ráð fyrir, að svo verði gert á tvennan hátt. Í fyrsta lagi er framlag til vélakaupa, og í öðru lagi er framlag til jarðvinnslu líkt og við aðra ræktun, í þriðja lagi að nokkru leyti til verðlauna til þeirra, sem ná mjög ríkum árangri í kornrækt. En skilyrði fyrir því, að framlag sé veitt til kornræktar, eru í 3. gr. frv., og eru þau í aðalatriðum þessi. Það er það fyrsta, að akurlendi sé þar svo í sveit sett, að vænta megi í öllu venjulegu árferði, að korn nái fullum þroska, og í öðru lagi, að aðilar myndi með sér félagsleg samtök, kornræktarfélög, er skuldbindi sig til um 10 ára tímabil að framkvæma bygg- og hafrarækt til þroskunar á minnst 10 hektara landi. Búnaðarsambönd, ræktunarsambönd eða búnaðarfélög geta gerzt aðilar að vélakaupum og leigt vélarnar kornræktunarfélögum eða einstaklingum. Að frágengnum þessum aðilum er einstaklingi heimil aðild að stuðningi þeim, er lög þessi veita, enda uppfylli hann þá kröfu, sem gerð er til einnar félagsheildar. Í þriðja lagi hafi hlutaðeigandi félag eða einstaklingur yfirráð yfir landi, er sé minnst tvöföld stærð þess lands, er hann semur um kornræktina á, og sé allt landið í því þurrkunarástandi, að fullnægjandi geti talizt til kornræktar. Í fjórða lagi skuldbindi aðilar sig til að hlíta þeim reglum, er settar verða um vinnslu landsins, áburðarnotkun, tegundaval sáðkorns, uppskeru þess og meðferð alla til tryggingar því, að framleiðslan verði sem bezt vara. Og í fimmta lagi haldi þeir þær skýrslur, sem fyrirskipaðar verða, um allt, er varðar tilkostnað og tekjur rekstrarins, enn fremur uppskeruskýrslur og nákvæmt yfirlit um alla framkvæmd ræktunarinnar, svo að séð verði, á hvaða tíma hvert verk er unnið af framleiðslunni. Og í sjötta lagi ber samningsaðilum að skila aftur til þess aðila, er annast framkvæmd laga þessara, þeim vélum og tækjum, sem stofnstyrkur hefur verið greiddur til, ef kornrækt fellur niður, og skulu þá dómkvaddir menn meta þá endurgreiðslu, sem hlutaðeiganda ber. Ég tel, að frv. þetta miði í senn að því að gera einstaklingum og félögum þeirra fjárhagslega mögulegt að hefja kornrækt, þótt í smáum stíl sé til að byrja með, jafnframt því sem mjög hóflega er farið í sakirnar gagnvart því opinbera með fjárstuðning. Ég vænti því þess, að þetta mál, sem er margundirbúið og endurskoðað af svo vel bændum sem þeirra höfuðfélögum og fagmönnum, sé nú lagt fram í þeim búningi, að Alþ. megi vera stolt yfir því að greiða götu þess með því að samþykkja það nú á þessu þingi. Ég fer ekki hér út í neina útreikninga varðandi kostnað í sambandi við þessa löggjöf fyrir ríkið, enda horfa þau málefni þannig við nú, að það er tæplega um það hægt að segja. En ég vænti þess, að þegar n. hefur athugað þetta mál, geti þær upplýsingar kannske legið skýrar fyrir, og ég legg til, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til landbn, og 2. umr.



Herra forseti. Næstu daga mun ríkisstj. leggja fyrir Alþingi frv. til laga um aðgerðir í efnahagsmálum. Það þykir rétt nú eins og áður, þegar svipað hefur staðið á, að stöðva tollafgreiðslu á aðfluttum vörum, þangað til það frv. hefur hlotið fullnaðarafgreiðslu. Þetta frv. um bráðabirgðastöðvun á tollafgreiðslu var afgreitt nú áðan í Ed. við þrjár umræður. Það eru tilmæli mín til hæstv. forseta og hv. þdm., að þeir geti fallizt á þá málsmeðferð að afgreiða frv. hér við þrjár umræður í dag.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur rætt það við stjórnarandstöðuna, að hún vildi fá heimild til þess að stöðva tollafgreiðslur, á meðan efnahagsmálaráðstafanir væru til meðferðar í þinginu, samkv. venju, sem um þetta hefur verið viðhöfð undanfarið, og hefur stjórnarandstaðan fallizt á að setja ekki fótinn fyrir, að hæstv. ríkisstj. geti fengið slíka heimild, og mun því ekki á neinn hátt leggja stein í götu þess.