Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

„Handhafar valds forseta Íslands samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Vér höfum ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 16. janúar 2012 kl. 15. Gjört í Reykjavík, 13. janúar 2012. Ásta R. Jóhannesdóttir. Jóhanna Sigurðardóttir. Markús Sigurbjörnsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta, hv. alþingismenn svo og starfsmenn Alþingis velkomna til starfa á nýju ári.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar kveðjur og býð hv. alþingismenn velkomna til vetrarþings að loknu jólahléi og óska þeim og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og þakka fyrir gott samstarf á liðnu ári.

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Sigurður Bjarnason, fyrrverandi alþingismaður, lést á elliheimilinu Grund hér í bæ fimmtudaginn 5. janúar sl. Hann var á 97. aldursári. Sigurður Bjarnason var fæddur 18. desember 1915 í eynni Vigur í Ísafjarðardjúpi og var jafnan kenndur við þann stað. Foreldrar hans voru hjónin Björg Björnsdóttir húsfreyja þar og Bjarni Sigurðsson bóndi. Ættmenn Sigurðar hafa komið mjög við sögu Alþingis. Afi hans, séra Sigurður Stefánsson, var annálaður þingskörungur, afabróðir hans, Stefán Stefánsson skólameistari, og Sigurlaug, systir hans, sátu á Alþingi um hríð. Sigurður lauk stúdentsprófi við Menntaskólann á Akureyri árið 1936 og síðar lögfræðiprófi við Háskóla Íslands 1941. Framhaldsnám stundaði hann í Cambridge í Bretlandi 1945. Sigurður réðst að loknu námi sem blaðamaður að Morgunblaðinu hjá frænda sínum, Valtý Stefánssyni, og vann við blaðið í nær þrjá áratugi. Hann var einn af ritstjórum þess frá 1947 til 1970. Í sumarkosningunum 1942 var Sigurður kjörinn alþingismaður Norður-Ísfirðinga fyrir Sjálfstæðisflokkinn, aðeins 27 ára gamall, og átti þar öruggt sæti fram að kjördæmabreytingunni 1959. Hann átti sæti á Alþingi því er kom saman á Þingvöllum 17. júní 1944 þegar lýðveldið var stofnað á Íslandi og síðustu tengsl við önnur ríki voru rofin. Hann er síðastur alþingismanna í þeim hópi sem kveður. Við kjördæmabreytinguna 1959 hvarf Sigurður af þingi eitt kjörtímabil en varð þá varaþingmaður Vestfjarðakjördæmis og tók sæti á öllum þingum og sat stundum lengi. Hann var kjörinn alþingismaður á ný 1963 og sat á Alþingi fram á árið 1970, sat alls 31 þing, en það ár afsalaði hann sér þingmennsku og varð sendiherra Íslands í Danmörku. Sex árum síðar varð hann sendiherra í Englandi. Hann lauk starfsferli sínum í utanríkisráðuneytinu árið 1985. Sigurður sat í bæjarstjórn Ísafjarðar 1946–1950 og var þá forseti hennar. Sigurður Bjarnason lét menningarmál mjög til sín taka. Hann var stjórnarformaður menningarsjóðs blaðamanna um langt skeið, formaður Blaðamannafélagsins og formaður Norræna blaðamannasambandsins í tvö ár. Hann sat í útvarpsráði 1947–1970 og var formaður þess um skeið. Flutti hann alloft erindi í útvarpið um margvísleg mál. Hann sat í úthlutunarnefnd listamannalauna og enn fremur í Þingvallanefnd í allmörg ár. Þá var Sigurður mikill áhugamaður um norræna samvinnu og sat lengi í Norðurlandaráði, var formaður Íslandsdeildarinnar um tíma og forseti ráðsins 1965. Auk þessa var hann formaður Norræna félagsins í fimm ár. Sigurður Bjarnason var Vestfirðingur í húð og hár, ræktaði ávallt þann uppruna sinn og var fróður um fólk og sögu á þeim slóðum. Hann ólst upp við almenn bústörf í Vigur og sjósókn og síðar á ævinni fór hann nær hvert sumar til lundaveiða og heyskapar á heimaslóðirnar. Hann hafði náið og gott samstarf við kjósendur sína, var mannblendinn og átti létt með að kynnast fólki. Hann lét sér mjög annt um lífsbjörg Vestfirðinga og rak erindi þeirra jafnt á Alþingi sem í opinberum stofnunum af krafti. Hann hafði yndi af ritstörfum, var fjörmikill menningarmaður, vinmargur og vinsæll, enda hlýr í viðmóti. Sem einn þingforsetanna naut hann trausts og trúnaðar allra alþingismanna sem samtímis voru honum á þingi og var lipur og öruggur við fundarstjórnina. Langt er um liðið síðan sá öldungur sem hér er kvaddur hvarf af Alþingi, en þess ber að minnast að Sigurður Bjarnason frá Vigur gegndi forsetastörfum í þessum sal, sem forseti neðri deildar, í samtals 17 ár. Hann var forseti deildarinnar 1949–1956 og á ný 1963–1970, en hafði áður verið varaforseti í þrjú ár. Hefur aðeins einn alþingismaður skipað það sæti sem ég tala nú frá lengur en hann. Ég bið þingheim að minnast Sigurðar Bjarnasonar frá Vigur með því að rísa á fætur. - 
            

Þá vill forseti fyrir hönd Alþingis senda kveðju aðstandendum Jóhannesar Halldórssonar cand. mag. en hann lést í síðustu viku, 94 ára gamall. Jóhannes vann fyrir Alþingi í yfir 60 ár, sem fastur starfsmaður 1947–1983 og síðan í ýmsum verkefnum og ráðgjöf fyrir skrifstofuna og forseta þingsins fram á síðustu ár. Hann var staðgengill skrifstofustjóra og þekktur að samviskusemi og vandvirkni í störfum fyrir Alþingi.

Forseti vill tilkynna að með bréfum, dagsettum 9., 10. og 12. janúar sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um fjórar skýrslur Ríkisendurskoðunar, þ.e. skýrslu um skuldbindandi samninga 1 (iðnaðarráðuneyti), skýrslu um skuldbindandi samninga 3 (innanríkisráðuneyti), skýrslu um skuldbindandi samninga 2 (velferðarráðuneyti) og skýrslu um skuldbindandi samninga 4 (forsætisráðuneyti).

Borist hefur bréf frá ritara þingflokks Samfylkingarinnar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, um að Guðbjartur Hannesson velferðarráðherra, 3. þm. Norðvest., geti ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur vegna veikinda. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hans, Arna Lára Jónsdóttir verkefnisstjóri. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf um frestun á því að skrifleg svör berist við fyrirspurnum. Frá velferðarráðuneytinu, skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 363, um mælingar á mengun frá virkjun frá borholum Orkuveitu Reykjavíkur á Hellisheiði, frá Vigdísi Hauksdóttur. Vegna umfangs fyrirspurnarinnar hafa orðið tafir á öflun gagna en ráðuneytið mun svara fyrirspurninni eins fljótt og auðið er. Frá innanríkisráðuneytinu, skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 337, um undanþágur frá banni við því að aðilar utan EES öðlist eignarrétt og afnotarétt af fasteignum, frá Lilju Mósesdóttur. Vegna umfangs fyrirspurnarinnar er ljóst að ráðuneytið nær ekki að svara henni innan tilgreinds tíma en mun svara fyrirspurninni eins fljótt og auðið er.

Forseta hefur borist bréf um afturköllun fyrirspurnar. Birkir Jón Jónsson kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 149, mál nr. 149, um kaup á Grímsstöðum á Fjöllum.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Forsætisráðherra hefur 15 mínútur til framsögu en aðrir flokkar hafa tíu mínútur fyrir talsmenn í fyrstu umferð. Allir flokkar hafa fimm mínútur í annarri og þriðju umferð. Forsætisráðherra hefur fimm mínútur í lok umræðunnar. Þingmenn utan flokka hafa fimm mínútur við lok fyrstu umferðar. Röð flokkanna verður: Samfylking, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Hreyfingin. Hefst nú umræðan og til máls tekur hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu tækifæri til að gefa Alþingi skýrslu um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vil byrja á því að víkja nokkrum orðum að þeim breytingum sem orðið hafa og fyrirhugaðar eru í Stjórnarráðinu. Síðari hluta árs 2010 voru gerðar breytingar á skipan ráðherra og ráðuneyta innan Stjórnarráðsins. Ráðherrum var þá fækkað um tvo og gefin fyrirheit um frekari sameiningu ráðuneyta í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Þær breytingar sem nú er ráðist í ættu því ekki að koma neinum á óvart en þær eru síðasti stóri áfanginn í þessari umfangsmestu skipulagsbreytingu í sögu Stjórnarráðsins. Breytingarnar sem nú er unnið að eru stofnun nýs atvinnuvegaráðuneytis sem lengi hefur verið í bígerð. Uppistaðan í því verða verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis. Samhliða er gert ráð fyrir umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Á vettvangi sérstakrar ráðherranefndar sem nú hefur verið skipuð er unnið að þessu mikilvæga verkefni. Með þessum breytingum verða til öflugar stjórnsýslueiningar sem annars vegar sinna atvinnumálum og hins vegar auðlindamálum. Unnið hefur verið að undirbúningi þessara breytinga undanfarna mánuði og eru margir kostir því fylgjandi að ráðast í þær. Það er til dæmis talið skynsamlegt að skipan ráðuneyta sé óháð atvinnugreinum og að eitt og sama ráðuneyti þjóni öllum atvinnugreinum en ekki bara sumum eins og er í dag. Fólk í stórum greinum eins og verslun, þjónustu og ferðaþjónustu hefur meðal annars kvartað undan misvægi í skipan ráðuneyta að þessu leyti. Þessi breyting mun því efla og styrkja þjónustu stjórnvalda við atvinnulífið. Sé litið til auðlindamála er fyrirkomulag þeirra í dag breytilegt eftir flokkum auðlinda og takmarkað samræmi í verkaskiptum milli ráðuneyta á sviði auðlindamála sem akkur væri í að bæta. Jafnframt verður á vettvangi ráðherranefndarinnar og sérfræðinga hennar lagt faglegt mat á kosti og galla þess að gera breytingar á efnahags- og viðskiptaráðuneytinu en nokkur greining hefur þegar farið fram í þessum efnum. Þegar ráðherranefndin hefur lokið störfum sínum mun ég leggja fyrir þingið þingsályktunartillögu um þær breytingar sem lagðar verða til á skipan ráðuneyta, allt í samræmi við nýsamþykkt lög um Stjórnarráð Íslands. Með þessari breytingu hefur því yfirlýsta markmiði ríkisstjórnarflokkanna verið náð að fækka ráðherrum úr tólf í níu og þegar fyrirhuguðu fæðingarorlofi iðnaðarráðherra lýkur eru áform um að ganga skrefinu lengra og að ráðherrum fækki í átta. Þá mun ráðherrum hafa fækkað um fjóra, þ.e. um þriðjung, með tilheyrandi sparnaði og sveigjanleika og auknu hagræði fyrir ríkissjóð til lengri tíma litið. Fjárhagslegt og faglegt hagræði fækkunar af sameiningu ráðuneyta til framtíðar er ótvírætt eins og reynslan við stofnun velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis sýnir glöggt þótt ekki sé langt um liðið. Við þá sameiningu fækkaði ráðuneytisstjórum í Stjórnarráði Íslands um tvo og skrifstofustjórum um þrettán. Þá hefur heildarstarfsmannafjöldi lækkað sem og fjárhagsrammi sameinaðra ráðuneyta sem er tugmilljónum króna lægri á fjárlögum 2012 en á árinu 2010. Þannig er um verulega raunlækkun að ræða. Þá er það sérstakt ánægjuefni að með breytingunum á ríkisstjórninni urðu þau sögulegu tímamót í jafnréttismálum að í fyrsta sinn í sögunni eru fleiri konur í ríkisstjórn á Íslandi en karlar, fimm konur en fjórir karlar. Í fyrsta skipti í sögunni gegnir kona embætti fjármálaráðherra. Mér skilst að hvergi á Vesturlöndum sé staða kvenna við ríkisstjórnarborðið eins góð og á Íslandi eftir þessa breytingu. Hæstv. forseti. Ofangreindar stjórnkerfisbreytingar eru enn eitt dæmið um hvernig ríkisstjórnin nær metnaðarfullum markmiðum sínum einu af öðru þrátt fyrir erfiðar aðstæður og sífelldan sönglanda um aðgerðaleysi og yfirvofandi endalok ríkisstjórnarsamstarfsins. 
             Þrátt fyrir að víða sé enn við erfiðleika að glíma, ekki síst hjá láglaunafólki og þeim sem eru skuldsettastir, er flestum sem betur fer að verða ljós sá góði árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum enda eykst nú bjartsýni í þjóðfélaginu jafnt og þétt. Staðreyndin er sú að á undraskömmum tíma hefur einu umfangsmesta efnahagshruni sögunnar verið snúið þannig að nú vex hagur íslensku þjóðarinnar hraðar en flestra annarra þjóða. Böndum hefur verið komið á ríkisfjármálin. Störfum er tekið að fjölga umtalsvert og lífskjörin batna, ekki síst hjá þeim sem lökust höfðu kjörin fyrir. Jöfnuður hefur því aukist í samfélaginu ólíkt því sem víðast hvar gerist þegar kreppir að. Nýjustu tölur Hagstofunnar sýna að á fyrstu níu mánuðum síðasta árs var landsframleiðsla 3,7% meiri en á sama tíma árið á undan, og á milli ársfjórðunga óx hún um 4,8%. Til samanburðar er hagvöxtur þeirra 32 ríkja sem aðild eiga að OECD fyrstu níu mánuði ársins um 2% að meðaltali. Samkvæmt nýjustu tölum Seðlabankans var fjölgun ársverka um 5 þús. á liðnu tólf mánaða tímabili. Kaupmáttur lægstu launa hefur hækkað síðustu tólf mánuðina um 8–9% að teknu tilliti til eingreiðslna og almennur kaupmáttur um 3,5%. Í samræmi við fyrirheit ríkisstjórnarinnar munu bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur hækka um tæplega 12% á innan við ári, auk þess sem 1.300 millj. kr. jólauppbót hefur verið greidd til atvinnulausra í tvö ár. Það er nokkuð sem sjálfstæðismenn höfnuðu ávallt í ríkisstjórnartíð sinni á tímum góðæris. Þá hefur skattkerfinu verið breytt með þeim hætti að árið 2010 greiddu 80 þús. manns lægra hlutfall af tekjum sínum í skatt en á árinu 2008 og ríkið tekur nú til sín lægra hlutfall þjóðartekna en fyrir hrun þannig að meira verður eftir hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Þá er það sérstaklega ánægjulegt að staðfest er í gögnum Seðlabankans að skuldir heimilanna hafa lækkað að raungildi um 10% og talsvert hefur dregið úr vanskilum heimilanna. Á liðnu ári hefur fasteignaverð síðan hækkað um tæp 10% og eignastaðan þannig batnað. Þetta rímar ágætlega við um 200 milljarða kr. lækkun á skuldum heimila. Þetta eru umtalsvert hærri fjárhæðir en reiknað var með í upphafi og umtalsvert hærri fjárhæðir en gert var ráð fyrir þegar lánin voru færð yfir í hina nýju banka. Munar þar tugum milljarða sem sjálfsagt og eðlilegt er að fjármálastofnanirnar beri. Þá má minna á að greiðslubyrði fasteignalána hefur lækkað umtalsvert með því að vaxtabætur hafa verið meira en tvöfaldaðar á skömmum tíma en þriðjungur vaxtakostnaðar heimila er nú greiddur úr ríkissjóði. Hæstv. forseti. Þótt mesta efnahagsháskanum hafi nú verið bægt frá og lífskjarasóknin sé komin á góðan skrið bíða ríkisstjórnarinnar og okkar alþingismanna sannarlega ærin verkefni. Umbætur og ábyrg ríkisfjármála- og efnahagsstefna verða áfram eitt meginstefið í verkefnum stjórnarinnar. Nú tekur einnig við tími uppbyggingar. Áður en kjörtímabilinu lýkur þurfum við að sjá enn frekari hagvöxt og fjölgun starfa þannig að atvinnuleysi verði að hámarki 4–5% árið 2013 eins og gert er ráð fyrir í sameiginlegu markmiði ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins. Það er í rauninni óskiljanlegt og óþolandi að aðilar vinnumarkaðarins haldi því í síbylju fram að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við sinn hluta kjarasamninga.  Þá er fyrirhugað að ráðast í viðamiklar aðgerðir í þágu ungmenna án atvinnu og aðgerðir í þágu langtímaatvinnulausra og það markmið sett að langtímaatvinnulausum verði boðin allt að 1.500 störf hjá fyrirtækjum og sveitarfélögum í sérstöku átaki. Endurreisn Fæðingarorlofssjóðs verður einnig hafin. Á næstu mánuðum verður lögð fram tímasett áætlun um lengingu fæðingarorlofs í tólf mánuði og hækkun hámarksgreiðslna í áföngum. Þá verður hraðað vinnu við framkvæmd nýrrar húsnæðisstefnu sem tryggi öryggi og fjölbreyttari valkosti í húsnæðismálum og byggir á því að unnið verði að viðunandi lausn á vanda þeirra sem ekki hafa getað nýtt sér úrræði í greiðsluvanda vegna lánsveða. Einnig er markmið ríkisstjórnarinnar að lokið verði við endurskoðun laga um almannatryggingar og frumvarp lagt fram um það á haustþingi árið 2012. Þá bíður okkar hér á þingi það mikilvæga verkefni að ljúka umfjöllun um frumvarpið um breytingar á stjórnarskránni. Ríkisstjórnin styður þau áform að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá eftir umfjöllun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis um frumvarp stjórnlagaráðs. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég nefna þau mikilvægu verkefni sem fram undan eru í auðlindamálum þjóðarinnar. Við reiknum með að sameign þjóðarinnar á auðlindum verði tryggð með breytingum á stjórnarskránni í samræmi við tillögu stjórnlagaráðs þar um. Frumvarp til laga um stjórn fiskveiða verður lagt fram á næstu vikum og stefnt er að afgreiðslu þess á yfirstandandi þingi. Mikilvægt er að ný lög tryggi varanlegt eignarhald og fullt forræði þjóðarinnar á auðlindum sjávar, jafnræði við úthlutun veiðiheimilda og að þjóðin fái sanngjarnan arð af eign sinni. Þá verður innleidd nýskipan í orku- og auðlindamálum. Nýframlagðri orkustefnu verður fylgt eftir þannig að við nýtingu orkuauðlinda verði borin virðing fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum landsins og að þjóðin njóti arðs af sameiginlegum orkuauðlindum. Mikilvægt er að ekki verði hróflað við eignarhaldi ríkisins á orkufyrirtækjum. Rammaáætlun um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma verðum við að afgreiða á Alþingi ásamt nýrri náttúruverndaráætlun. Síðast en ekki síst er markmið okkar að stofnaður verði auðlindasjóður sem fari með ráðstöfun arðs af auðlindum í eigum þjóðarinnar. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn kemur til þings með endurnýjuðum og auknum krafti staðráðin í að ljúka þeim mikilvægu uppbyggingar- og endurbótaverkefnum sem hér hefur verið lýst með sama hætti og hún hefur lokið að mestu björgunarleiðangrinum eftir hrunið mikla.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessa skýrslu og óska um leið nýjum ráðherrum velfarnaðar í störfum sínum. Það sem situr þó eftir að lokinni þessari skýrslu hæstv. forsætisráðherra er stóra spurningin: Hvað þýða þessar stöðugu mannabreytingar í ríkisstjórninni? Við höfum fengið skýrslu um að þetta sé í samræmi við upphaflega áætlun um fækkun og einföldun stjórnsýslunnar og að ávallt hafi staðið til að fækka ráðherrum en það sem við höfum séð á kjörtímabilinu er stöðugur hringlandaháttur, t.d. þrír ráðherrar í velferðarráðuneytinu, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er nú kominn aftur í það ráðuneyti eftir að hafa haft viðkomu í fjármálaráðuneytinu. Nú höfum við fengið nýjan hæstv. fjármálaráðherra sem sjálfur sagðist í upphafi einungis ætla að verma sætið í nokkra mánuði og því er ósvarað af hæstv. forsætisráðherra hvort við fáum enn einn ráðherrann, þriðja ráðherrann, í fjármálaráðuneytið á þessu kjörtímabili. Ég gæti haldið áfram, gæti til dæmis nefnt það að hæstv. utanríkisráðherra sagði að það væri líka kominn tími á hæstv. forsætisráðherra sjálfan, það væri kominn tími á að hún viki og að skipt yrði um formann. Það sem fólk er að biðja um í tengslum við breytingar sem eru jafnumfangsmiklar og þær sem hér er verið að kynna til sögunnar er að því fylgi einhver skýr stefna, að menn sjái að það séu einhver tengsl á milli stefnunnar sem er verið að hrinda í framkvæmd og þeirra breytinga sem verða. En við höfum í raun og veru ekki séð neitt annað en hringlandahátt. Og hér hef ég ekki einu sinni hafið umræðu um það sem er svo augljóst og auðvitað aldrei nefnt eða viðurkennt af forustu ríkisstjórnarinnar, það að Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fór að sjálfsögðu úr þeim stóli vegna þess að hann sýndi ekki samstarfsvilja í Evrópusambandsviðræðunum. Það er meginástæðan. Þetta vita allir þó að forusta ríkisstjórnarinnar vilji ekki viðurkenna það. Það sem stendur þó upp á nýjan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er að svara því hvernig hann hefur lofað forsætisráðherra að haga sér öðruvísi í viðræðunum um aðild að Evrópusambandinu. Ætlar nýr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til dæmis að ganga frá samningum á sviði sjávarútvegsmála við Evrópusambandið, handsala og skrifa undir þann kafla og styðja hann þegar hann kemur heim eða ætlar hann að halda í hugmyndina um að geta staðið gegn samningum sem hann sjálfur stendur að? Þetta stendur upp á fyrrverandi fjármálaráðherra og nýjan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að svara og það er sjálfsagt að gera þá kröfu til forsætisráðherra að þetta sé skýrt. Það vita allir að Evrópusambandsmálin eru ein rót þeirra breytinga sem hér hafa orðið og fólkið í landinu kallar eftir svörum um það hvaða breytingar verða þá á viðræðuferlinu í framhaldinu. Þetta eru sjálfsagðar og eðlilegar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Það er engin ástæða til að gera lítið úr þeim sparnaði sem getur orðið við fækkun ráðuneyta. En það er hins vegar ástæða til að staldra við og spyrja hvort einstök ráðuneyti séu ef til vill ekki orðin of stór, eins og velferðarráðuneytið. Er í raun og veru frábær reynsla af því að hafa búið til þetta stórt ráðuneyti með jafnstóran hluta fjárlaganna undir? Er það í raun og veru svo? Ég leyfi mér að draga það í efa. Ég leyfi mér líka að draga í efa að það sé í raun og veru skynsamlegt að þjappa valdinu jafnmikið saman og hér hefur verið gert, að ég tali ekki um þegar einn og sami ráðherrann fer jafnvel með allt að fimm ráðuneyti eins og stefnir í að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra - og jafnvel líka iðnaðarráðherra - geri. Er það hugmyndin? Er það heppilegt til að geta kallað menn til ábyrgðar vegna þeirra starfa sem þeir hafa tekið að sér? Eru ekki líkur til þess að með meiri valddreifingu, með því að dreifa verkefnunum betur, sé verkefnunum betur sinnt og ábyrgðin skýrari? Þetta hlýtur að þurfa að taka með í þessari umræðu. Að lokum um þetta sérstaklega ætla ég að benda á að þrjú ár eru síðan ríkisstjórnin tók til starfa og enn er ekki ljóst hvernig þessum málum verður háttað það sem eftir lifir af kjörtímabilinu, þ.e. þetta eina ár. Á þremur árum er ekki enn búið að ganga frá því hvernig þessum málum verður fyrir komið í Stjórnarráðinu. Hér hafa síðan komið til umræðu og forsætisráðherra rekur í skýrslu sinni nokkur mál sem ástæða er til að staldra við. Í fyrsta lagi er hinn vaxandi kaupmáttur. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni ef kaupmáttur mælist vaxandi en við þurfum líka að gæta að okkur og spyrja um grundvöll þess. Eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra hafa eingreiðslurnar mjög mikil áhrif og úttekt séreignarsparnaðar, lækkun skulda og kjarasamningarnir að öðru leyti frá síðasta vori.

5 þús. ný störf.

5 þús. ný störf, kallar fram í hæstv. utanríkisráðherra sem vill losna við formanninn sinn  En stend ég hér og segi að ekki þokist neitt í rétta átt á neinu sviði? Ég stend ekki hér til að flytja þann boðskap. Ég er bara að segja að það er hægt að gera svo miklu betur og þetta gengur of hægt. Þess vegna kvarta Samtök atvinnulífsins og þau færa rök fyrir máli sínu. Þau leggja það fram sundurliðað hvað ekki hefur gengið eftir og ríkisstjórnin verður að kannast við samningana sem hún hefur gert. Hún verður að kannast við stöðugleikasáttmálann og hvern einasta lið í honum og áætlun um verklegar framkvæmdir sem fylgdi því skjali. Það þýðir ekki að koma hingað og segja menn vera með rakalausan áróður gegn ríkisstjórninni. Þetta er ekki þannig. Breytingar á skattkerfinu hafa að sjálfsögðu verið til tjóns og ekki til framfara. Hæstv. forsætisráðherra segir að svo og svo hátt hlutfall skattgreiðenda greiði núna hlutfallslega lægri skatta. Hvernig eru hlutföllin þegar að er gáð? Ef við miðum við óbreytt laun greiða allir skattgreiðendur, 100%, sömu eða hærri skatta. Það er staðreynd málsins, miðað við óbreytt laun eru skattarnir hinir sömu upp að 200 þús. eða hærri. Það er veruleikinn sem fólkið býr við, ekki einhver hlutfallslegur veruleiki sem er diktaður upp í Stjórnarráðinu. Ég fagna því að ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna tali fyrir því að losa um eignarhald á eigum ríkisins sem hægt er að nota í skynsamlegri verkefni eins og að greiða niður skuldir. Einkavæðing banka er það síðasta sem ég átti von á að Vinstri grænir mundu styðja en ég tek eftir því að hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra eru hlynnt því og virðast hafa fengið samþykki fyrir því hjá Vinstri grænum. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni. Ég held að það sé skynsamleg stefna til að fylgja svo maður nefni eitthvað sem er verið að gera rétt. Í sjávarútvegsmálunum, sem er greinilega stefnt að því að lögfesta miklar breytingar á á vorþinginu, vil ég benda á stærsta misskilninginn sem enn veður uppi um allt. Hann er sá að ekki hafi verið gerðar neinar breytingar á sjávarútvegskerfinu. Á þessu kjörtímabili hafa verið gerðar stórkostlegar breytingar á sjávarútvegsstefnunni, t.d. með strandveiðunum og stórhækkuðu veiðigjaldi. Það hefur tvöfaldast. Útgerðin greiðir tæpa 10 milljarða á ári í veiðigjald. Það er búið að taka mörgum milljörðum meira af greininni til að skila til almennings. Það má ekki gera lítið úr því í samhengi við þessa umræðu. Auðlindasjóður er nokkuð sem ég hlýt að setja fyrirvara við vegna þess að við erum með sjálfbærar auðlindir. Þeir sem eru ekki með sjálfbærar auðlindir ættu að stofna auðlindasjóð vegna þess að þeir geta bara nýtt þær einu sinni og þurfa að gera það skynsamlega og reyna síðan að ávaxta sjóðinn sinn. En hvers vegna ættum við með okkar sjálfbæru auðlindir að búa til einhvern sérstakan sjóð fyrir þær? Fyrir því hafa ekki verið færð nein rök. Það sem okkur skortir enn þrátt fyrir ráðherrakapal ríkisstjórnarinnar, þrátt fyrir að það séu komnir nýir til að verma sætin, er skýr stefna sem er líkleg til að vinna okkur út úr ástandinu sem hér hefur skapast. Leiðin út úr þeirri stöðu liggur um efnahagstillögur Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Ég fagna því og held að það sé gagnlegt að við hittumst hér við upphaf þings og ræðum stefnu og störf ríkisstjórnar, verkefnin fram undan og horfur í upphafi nýs árs og er ástæða til að óska mönnum gleðilegs árs þó að nokkuð sé liðið á janúar. Mér finnst vera léttara yfir umræðunni og það er athyglisvert að sá söngur um að hér væri allt í kaldakoli og að ekkert væri að gerast, sem fylgdi okkur langt inn í síðasta ár og jafnvel fram á haustmánuði, er með öllu þagnaður. Nú reynir enginn maður að bera á móti því að sem betur fer getum við litið til baka yfir árið 2011 og sagt með sanni að okkur miðaði þá verulega áfram á leið út úr erfiðleikunum. Það er satt best að segja merkilegt að upplifa umræður um að 3,5–4% hagvöxtur og sá viðsnúningur í hagkerfinu sem hann er ávísun á, sem verður væntanlega sífellt betur staðfest með áreiðanlegri mælingum, séu ekki mikil tíðindi og verulegt gleðiefni. Sömuleiðis er gleðilegt að atvinnuvegafjárfestingar fara nú vaxandi á nýjan leik. Þær jukust um 13% á fyrstu níu mánuðum síðasta árs  Atvinnuleysismælingar sýna sömuleiðis það sama, þ.e. að árstíðabundið atvinnuleysi vex nú mun hægar en tvö undangengin ár. Það mældist 7,3% í desembermánuði í samanburði við 8% árið áður og 8,3% árið þar áður. Vonir standa til þess að það fækki umtalsvert á atvinnuleysisskrá þannig að það vegi jafnvel upp árstíðasveifluna og mögulega gott betur á næstu mánuðum. Kemur þar til bæði að fjölmargir stunda nú nám sem áður voru á atvinnuleysisskrá og sömuleiðis er fram undan mjög stórt átak undir heitinu Til vinnu í að tryggja mönnum af atvinnuleysisskrá störf í samstarfi ríkisins, sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins. Það ásamt mörgum öðrum dæmum sem nefna mætti er til marks um árangursríkt samstarf sem þessir aðilar eiga í þrátt fyrir allt um þessar mundir og vill gleymast í upphlaupum og stóryrðum um hið gagnstæða. Sama má segja um átak gegn svartri atvinnustarfsemi og átak í endurbótum á húsnæði. Kaupmáttur launa vex nú á nýjan leik, hann óx um 3,7% undangengna tólf mánuði, launavísitalan stóð í nóvemberlok í 111,2, sem er svipað gildi og hún hafði um áramótin 2004–2005. Ef við lítum á fasteignamarkaðinn urðu umskiptin þar veruleg, um 6.600 kaupsamningum var þinglýst árið 2011 á landinu öllu og nam heildarverðmæti fasteignaviðskipta um 170 milljörðum kr., en meðalupphæð á hvern samning var um 26 millj. kr. Til samanburðar má sjá að árið 2010 var veltan tæpir 119 milljarðar, kaupsamningar voru rúmlega 4.700 og meðalupphæðin var þá rúmar 25 millj. kr. Heildarvelta fasteignaviðskipta hefur því aukist um tæplega 45% frá árinu 2010 og kaupsamningum hefur fjölgað um rúmlega 40%. Veltan á fasteignamarkaði á árinu 2011 er mjög svipuð sem hlutfall á landsvísu og árið 2008. Brottflutningur var mikið til umræðu, sérstaklega á síðustu mánuðum nýliðins árs. Fóru margir mikinn í þeirri umræðu og töldu að þar væri vaxandi vá fyrir dyrum. Nú liggur fyrir uppgjör á síðustu þremur mánuðum ársins og í ljós kemur að þá var einmitt mikill viðsnúningur í rétta átt, þá dró verulega úr brottflutningi íslenskra ríkisborgara frá landinu, reyndar svo mjög að hann var nánast enginn á síðustu þremur mánuðum ársins eða um 15 manns. Í heild fóru 70 manns fleiri frá landinu á síðasta ársfjórðungi en fluttust til þess og það er gríðarlegur viðsnúningur frá undanförnum árum. Varðandi þá miklu fjölgun sem varð á Íslandi mestallan síðasta áratug gleyma menn því oft að þá jókst íbúafjöldi landsins mjög hratt. Árið 2005 bjuggu ekki nema 293.500 manns á Íslandi og við fórum yfir 300 þúsunda markið á árinu 2007. Íbúafjöldinn varð mestur í ársbyrjun 2008, þá voru hér rúmlega 319.300 íbúar, en nú í árslok 2011 hefur sú tala verið slegin, þannig að fækkunin sem varð á árinu 2009 hefur verið vegin upp og vel það. Landsmönnum fjölgaði um á tólfta hundrað á síðasta ári og eru nú fleiri íbúar hér í byrjun ársins en nokkru sinni fyrr í sögunni eða 319.560 manns. Það hlýtur að róa mjög þá sem höfðu af þessu þungar áhyggjur og drógu upp afar dökka mynd og er athyglisvert að það var akkúrat á tímanum þegar viðsnúningurinn til hins betra átti sér stað. Mikið geta þeir nú fækkað fyrirsögnunum á Morgunblaðinu sem flutti af þessu mikinn hræðslusöng nánast linnulaust alla síðustu mánuði ársins. Það er að mínu mati þeim mun athyglisverðara í ljósi þess hversu hröð fjölgunin hafði verið árin þar á undan að í reynd hefur landinu haldist vel á íbúafjölda sínum og landsmönnum fjölgar nú umtalsvert á nýjan leik tvö ár í röð. Varðandi ríkisfjármálin liggur sá árangur fyrir sem þar hefur náðst og ef forsendur fjárlaga þessa árs ganga í aðalatriðum eftir hefur þar orðið gríðarleg framför til hins betra. Engu að síður er það ljóst að meðal forgangsverkefna nú og á næstu missirum þarf að styðja betur við efnahagsbatann, fjölga störfum og örva fjárfestingar. Þar þarf margt að koma til. Við þurfum að rjúfa betur þá kyrrstöðu sem stórlaskaðir efnahagsreikningar fyrirtækja og erfið ytri skilyrði sköpuðu okkur á missirunum eftir hrunið. Þar eru víða mjög jákvæð teikn sem betur fer. Sjávarútvegurinn er í mikilli sókn, hann hefur greitt niður skuldir stanslaust undanfarin þrjú ár og afkoman er afar góð, enda fara nú fjárfestingar þar vaxandi á nýjan leik og líður varla sá dagur að maður fái ekki fréttir frá fyrirtækjum um kaup á nýjum tækjabúnaði eða fjárfestingum, t.d. við að auka verðmætasköpun landvinnslunnar þar sem mikil þróun á sér stað. Það horfir vel með loðnuvertíð á þessum vetri og gæti hún orðið sú besta um árabil og fært á þriðja tug milljarða inn í þjóðarbúið. Kolmunnakvótinn vex nú á nýjan leik, útlitið með þorskveiðar er ágætt og markrílvertíðin á síðasta ári var mikið ævintýri, einhver mesti búhnykkur sem við höfum lengi fengið inn í hagkerfi okkar og greinin stóð sig glæsilega við að vinna um og yfir 90% af öllum aflanum til manneldis. Ferðaþjónustan vex mjög hratt. Að baki er algjört metár í ferðaþjónustu landsins, samanber fréttaflutning af því. Síðasta ár var langstærsta ferðamannaár sögunnar, segir á visir.is, og hlýtur það að gleðja hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson, sem hnussaði undir ræðu forsætisráðherra um vaxandi bjartsýni, að sami miðill greinir frá því að bjartsýni aukist nú hjá Íslendingum. 
             Óvissan sem uppi er tengist að sjálfsögðu ekki síst hinu ytra efnahagslega umhverfi og hvernig vinnst úr málum í evrópskum hagkerfum sem mörg hver eiga í miklum vanda. Við verðum að horfast í augu við að það getur fyrr eða síðar haft áhrif á útflutningsstarfsemi okkar þar sem við höfum notið góðra viðskiptakjara undanfarin missiri og hagstæðs gengis. En vandræðin geta líka bankað á dyr okkar með öðrum hætti og fyrir því finnum við reyndar nú þegar, því miður, að erfiðleikar í bankamálum í álfunni valda því að aðgengi burðugra fyrirtækja að fjárfestingafé er erfiðara en áður. Það hefur tafið sum þau verkefni sem við höfum bundið vonir við að væru hér að fara á fulla ferð. Því verður ekki á móti mælt, frú forseti, að náðst hefur mikill árangur við að koma Íslandi út af því stórkostlega hættusvæði sem það var statt á fyrstu mánuðina og missirin eftir hrunið. Staða þjóðarbúsins nú er gjörbreytt og horfurnar allar vænlegri og þannig að athygli vekur í samanburði við önnur lönd. Engu að síður er enn verk að vinna og það ætlar þessi ríkisstjórn sér að gera, að vinna af alefli að áframhaldandi framfaramálum þá 15 mánuði eða svo sem hún hefur enn til stefnu. Það stendur ekki til, fyrir þá sem það hafa í hyggju, að spóla aftur til ársins 2007 og ef eitthvað er sérstakt áhyggjuefni í íslenskum stjórnmálum er það satt best að segja það hve lítil hugmyndafræðileg endurnýjun hefur orðið hjá þeim öflum sem réðu hér ferðinni og stilltu kompásinn á árunum fyrir hrunið sem síðan varð. Möguleikar Íslands eru miklir og þeir blasa við okkur allt um kring á sama tíma og mannkynsins í heild sinni bíða mikil og krefjandi verkefni. Tíminn til að ráða bót þar á er í sumum tilvikum skammur, samanber loftslagsbreytingarnar og fleira mætti til telja. Í þessum heimi er staða þjóðar góð sem er ríkulega búin af auðlindum og mannauði og okkur Íslendingum er ekkert að vanbúnaði að tryggja hér betur framvindu jákvæðrar hagþróunar og samfélagsþróunar, ljúka því verkefni að koma okkur út úr þrengingunum og það ætlar þessi ríkisstjórn að gera.

Virðulegi forseti. Ég óska frú forseta og þingmönnum öllum gleðilegs árs. Umræðuefnið hér er störf og stefna ríkisstjórnarinnar og því er óhjákvæmilegt að fara yfir störf þessarar ríkisstjórnar og þá stefnu sem hún hefur fylgt. Þar er af svo mörgu að taka að ég þurfti að skrifa þessa ræðu í excel og ég vona að virðulegur forseti afsaki þótt ég nái ekki að fara yfir öll atriðin. Það gefst vonandi tækifæri til þess síðar.  Svo bætast alltaf við ný óljós áhyggjuefni, m.a. síendurteknar ráðstafanir hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, landbúnaðarráðherra, efnahagsráðherra, viðskiptaráðherra og verðandi iðnaðarráðherra sem hefur á undanförnum árum hvað eftir annað gripið inn í rekstur fjármálafyrirtækja án þess að taka málið nokkurn tímann til umræðu í þinginu og beitt fyrir sig neyðarlögunum í því efni, enda þótt í þeim komi fram að þau beri að endurskoða fyrir árslok 2009. Það hefur ekki verið gert enn, en hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra hefur hins vegar haldið áfram að nýta sér lögin til að halda þessum mikilvægu málum úr umræðu á Alþingi. Hvað varðar velferðina þekkjum við stærðirnar í þeirri umræðu, atvinnuleysið, landflóttann og allt þetta sem hæstv. ráðherrar komu reyndar inn á áðan. Því miður hefur reynslan sýnt að  Vandræðaganginn endalausa í skuldamálum heimilanna hef ég ekki tíma til að fara yfir hér. Ég mun gera það í sérstakri umræðu. Ég vil þó benda á að nú eru nokkrir mánuðir liðnir síðan hæstv. forsætisráðherra veitti viðtöku áskorun Hagsmunasamtaka heimilanna um að ráðast í aðgerðir í skuldamálum heimilanna og ráðast gegn verðtryggingunni, verðtryggingunni sem hæstv. núverandi forsætisráðherra taldi mesta forgangsmál stjórnmálanna áratugum saman, allt þar til hún varð sjálf forsætisráðherra og komst í aðstöðu til að gera eitthvað í málinu. Annað gott orð sem ríkisstjórnin kenndi sig við var jafnrétti. Hæstv. forsætisráðherra afrekaði það hins vegar að vera dæmd fyrir brot á jafnréttislögum og viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við þeirri niðurstöðu voru ekki til þess að bæta málið. Ráðningarmál hæstv. forsætisráðherra eru reyndar kapítuli út af fyrir sig eins og sjá má af stöðu mála í Seðlabankanum núna þar sem seðlabankastjóri telur að hæstv. forsætisráðherra hafi lofað sér undantekningu frá sérstakri reglu um að enginn mætti hafa hærri laun en forsætisráðherrann sjálfur og er nú kominn í mál við eigin banka til að knýja á um þá launauppbót sem hann telur hæstv. forsætisráðherra hafa lofað sér. Í lýðræðismálunum höfum við séð ýmislegt skrautlegt. Ríkisstjórnin var dæmd í Hæstarétti fyrir að hafa staðið að ólöglegum kosningum. Viðbrögðin við því voru að gera sem minnst úr niðurstöðu Hæstaréttar, rétt eins og viðbrögðin við kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslur vegna Icesave voru þau að gera sem minnst úr henni, halda sig heima í fyrra skiptið, gera svo aftur tilraun til að koma málinu í gegn og verða aftur felld í þjóðaratkvæðagreiðslu en sitja áfram sem fastast eins og ekkert hefði í skorist. Hér hefur aðeins verið rædd sú tilhneiging ríkisstjórnarinnar að svíkja loforð. Aðilar vinnumarkaðarins, bæði Samtök atvinnulífsins og ASÍ, hafa margbent á þetta en stjórnarandstaðan þekkir það líka að jafnvel þótt gert sé hátíðlegt samkomulag við þinglok um ákveðin mál við ríkisstjórnina er það fljótt að gleymast, og eins þó að gert hafi verið skriflegt samkomulag. Hvað eftir annað sjáum við líka að ríkisstjórnin tekur ákvarðanir á mjög hæpnum forsendum, til að mynda hvað varðar fjárlög. Aftur og aftur eru birtar efnahagsáætlanir sem byggja jafnvel á framkvæmdum sem ríkisstjórnin berst síðan sjálf gegn. Ég nefni sem dæmi álver í Helguvík og á Bakka. Úrslitaatriði í þessum spám sem ríkisstjórnin beitir sér síðan í raun og veru gegn, og svo hart beitir hún sér gegn atvinnumálum oft og tíðum að einn hæstv. ráðherra, hæstv. umhverfisráðherra, hefur verið dæmd í Hæstarétti og svaraði því þá til að pólitísk stefna hennar væri mikilvægari en lögin. Ég umorða þetta aðeins en merkingin var sú sama. Fjárfesting er enn í svo gott sem sögulegu lágmarki. Eini samanburðurinn þar sem hægt er að finna minni fjárfestingu er líka frá tíð þessarar ríkisstjórnar og breytingin er minni háttar, enda hefur stefna ríkisstjórnarinnar að flestu leyti verið nánast eins og hönnuð til þess að halda niðri fjárfestingu. Við höfum séð líklega 170, eða rúmlega það, breytingar á skattalögum, aðallega að sjálfsögðu til hækkunar og til þess að flækja lögin. Svo er óvissan slík, óvissa sem stöðugt er viðhaldið og verið að bæta í, að Ísland er komið á lista yfir lönd sem fjárfestar þurfa sérstaklega að óttast vegna pólitískrar óvissu. Við erum komin í flokk með Egyptalandi, Rússlandi, löndum Suður-Ameríku og ýmsum Afríkuríkjum hvað þetta varðar. Enda eru jafnvel undirstöðugreinarnar settar í fullkomið uppnám og haldið í uppnámi. Ég nefni þar sjávarútveginn. Sett var á fót sérstök sáttanefnd svokölluð, hún skilaði niðurstöðu og var komin vel á veg með að ná sögulegri sátt í því efni en þá var þeirri vinnu hent í ruslið. Aftur og aftur höfum við séð ótrúleg atriði hvað þetta varðar, síðast eða þarsíðast með frumvarpi sem fékk ekki eina einustu jákvæða umsögn og hæstv. utanríkisráðherra líkti við umferðarslys. Svo er það staða ríkisstjórnarinnar sem slíkrar. Það er mikilvægt að hafa hugfast að staða ríkisstjórnarinnar og óvissa um hana er ekki einkamál hæstv. forsætisráðherra. Það að viðhalda stöðugri óvissu um skipan ríkisstjórnarinnar, menn vita ekki einu sinn hvort hæstv. fjármálaráðherra verður í embætti út þetta kjörtímabil eða ekki, er ekki til þess fallið að skapa þann stöðugleika sem skortir hér í landinu, hvað þá það að setja út úr ríkisstjórninni þá ráðherra sem helst hafa sýnt einhverja tilburði til samvinnu við stjórnarandstöðuna við úrlausn erfiðra viðfangsefna. Þar á ég við hv. alþingismann Árna Pál Árnason. Nú, eða þá að reka menn úr ríkisstjórn fyrir það eitt að fylgja stefnu eigin flokks, eins og á við um hv. alþingismann Jón Bjarnason. Enda hefur sjálfur utanríkisráðherrann lýst því yfir að það þurfi að verða verulegar breytingar, miklu róttækari breytingar en þetta, sjálfur hæstv. forsætisráðherra þurfi að víkja. Og ekki nóg með það, heldur þurfi Samfylkingin að koma sér upp nýrri stefnu, fara í hugmyndafræðilega endurnýjun eins og mér heyrðist hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra kalla eftir hér áðan. 
             Ég er þó sammála hæstv. ráðherrum um að tækifærin á Íslandi séu gríðarlega mikil. Ef rétt er haldið á málum má nýta þau tækifæri hratt og vel, en til þess þurfum við breytta stefnu og breytta ríkisstjórn.

Frú forseti. Við ræðum hér störf og stefnu ríkisstjórnarinnar sem nú hefur starfað í nærri þrjú ár frá kosningum. Að mínu mati er þetta ríkisstjórn mikilla vonbrigða. Við úrslit kosninganna vorið 2009 batt ég miklar vonir við það að hér yrði endurreist Ísland og íslenskt samfélag á nýjum grunni sem við hefðum ekki séð áður og yrði öðruvísi en sá grunnur sem leiddi til hrunsins. Því miður, að örfáum atriðum frátöldum, er það ekki raunin heldur er verið að byggja upp sama strúktúrinn með sömu fúaspýtunum sem mun von bráðar leiða til annars hruns ef ekki verður breyting á. Vissulega hefur sumt verið gert vel af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Síðustu hrókeringar og sameiningar ráðuneyta eru til dæmis af hinu góða og í samræmi við hugðarefni Hreyfingarinnar um að bæta og minnka stjórnsýsluna, en það hefði mátt gera betur. Það hefði mátt fara fram heildarúttekt á allri starfsemi Stjórnarráðsins og allri stjórnsýslunni og það hefði mátt meta upp á nýtt hverjar raunverulegar þarfir 320 þúsund manna samfélags eru fyrir það ríkisbákn sem við búum við í dag. Slík vinna er öll eftir, því miður. Hagvöxtur upp á 3–4% er að vissu leyti jákvæður en við skulum ekki gleyma því að ör hagvöxtur frá svo djúpum botni sem hagkerfi lendir í eins og það íslenska er ekkert einsdæmi heldur eru þetta mjög algeng villuljós. Það er yfirskot strax í upphafi vaxtar frá djúpri kreppu. Við þurfum því að vera viðbúin því að sá hagvöxtur sem menn gorta sig af hér muni ekki vera marktækur áfram. Minnkandi atvinnuleysi er af hinu góða en það tekur ekki tillit til brottflutnings fólks og þó að Íslendingum sem slíkum fjölgi er það meira og frekar vegna aukinna barnsfæðinga en að fólk sé að flytjast í stórum stíl til landsins. Það þarf að skilja á milli þeirra talna. Það gerði hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra ekki, ég hef ekki enn tamið mér það tungutak starfstitils hans sem ég gæti farið með hér úr pontu en ég mun æfa mig í því þegar fram líða stundir. Það er ekki rétt að vísa í tölur um aukinn fólksfjölda sem taka ekki tillit til þess fólks sem hefur flutt úr landi, þess fólks sem samfélagið hefur eytt gríðarlegum fjármunum í að mennta og gera að fagfólki sem við núna missum úr landi og er ekki líklegt að komi aftur. Uppbygging í atvinnutækifærum hefur verið frekar brösótt. Þær kísilmálmverksmiðjur sem menn hampa svo mjög núna eru einfaldlega gróf hráefnisvinnsla og það hefur verið að heyra á forsvarsmönnum þeirra verksmiðja sem hafa komið fyrir atvinnuveganefnd að þeir muni fyrst um sinn halda sig við þá grófu hráefnisframleiðslu sem slík vinnsla er og það er ekki á teikniborðinu hjá þeim, a.m.k. ekki með neinum formlegum ákveðnum hætti, að fara út í frekari vinnslu á þeim málmi. Við munum því búa áfram við það að vera frumvinnsluþjóð á flestum sviðum. Eitt sem veldur mér kannski mestum vonbrigðum varðandi störf og stefnu ríkisstjórnarinnar er að ekkert hefur verið gert í þeim brýnu lýðræðismálum sem kallað var svo rækilega eftir í búsáhaldabyltingunni. Ekki hafa verið lögfest lög um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur að frumkvæði þjóðarinnar, fyrirbæri sem er mjög brýnt að verði til staðar til að almenningur geti veitt sitjandi ríkisvaldi hverju sinni nauðsynlegt aðhald. Við búum við þá sögu lýðveldisins að kjörnir þingmenn og ríkisstjórnir hafa misfarið með vald sitt um leið og þau eru komin til valda og það er óhæfa eftir 70 ára slíkt fyrirkomulag að ekki skuli enn vera til staðar eitthvert tæki fyrir almenning í landinu til að grípa í taumana. Persónukjörsfrumvarp sjálfs forsætisráðherra dagaði uppi í nefnd vegna andstöðu eigin flokksmanna ríkisstjórnarinnar. Það var lagt fram að nýju af nýjum dómsmálaráðherra. Það dagaði líka uppi í nefnd. Hér er um það að ræða að persónulegir hagsmunir einstakra þingmanna um áframhaldandi setu að völdum eru teknir fram fyrir lýðræðið og teknir fram fyrir mikilvægustu mannréttindi fólksins, að geta valið sína eigin menn á Alþingi. Það er algjör óhæfa að við skulum enn þá búa við þá stöðu í dag. Núverandi persónukjörsfrumvörp eru föst í frysti innanríkisráðherra uppi í innanríkisráðuneyti og ekkert útlit fyrir að þau sjái nokkurn tímann dagsins ljós. Allt tal um lýðræðisumbætur og aukið lýðræði hefur því verið innantómt skrum af hálfu þessarar ríkisstjórnar ef frá eru talin, og þar ber ekki að draga undan, drög að nýrri stjórnarskrá sem eru engu að síður eitt af mikilvægustu málum ríkisstjórnarinnar. Ég fagna því hversu langt hún er komin. Margir hafa reynt að leggja stein í veg fyrir þá stjórnarskrá. Ég er að vísu farinn að hafa talsvert miklar áhyggjur af þeim seinagangi sem er á því máli í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Allmargir mánuðir eru síðan sú nefnd fékk málið til meðhöndlunar. Það er að verða hálft ár síðan Alþingi fékk málið afhent frá stjórnlagaráði og það eru að verða síðustu forvöð fyrir Alþingi að komast frá þessu máli og mikilvægt að stjórnarmeirihlutinn haldi vel á spöðunum með framhaldið á því næstu vikur. Annað sem hefur skort á í störfum ríkisstjórnarinnar er að ekkert hefur verið gert gagnvart versta óvini heimilanna á Íslandi í áratugi, verðtryggingunni. 110%-leiðin er ónýt, hún virkar ekki, hún er orðin að einhvers konar hringtorgi þar sem fólk fær skuldir sínar lækkaðar niður í 110% en vegna hækkandi verðbólgu, aukinnar gjaldtöku sjálfrar ríkisstjórnarinnar eru skuldir fólks komnar áður en varir upp í 120–130% og þá þarf að fara annan hring og svo annan hring og svo annan hring. Þetta er vítahringur, hæstv. forseti, sem gengur ekki upp og það þarf að finna leið út úr þessu. Það hefur ekkert verið gert af alvöru í skuldamálum heimilanna. Tillögur Hreyfingarinnar um varanlega og viðunandi lausn á því máli hafa ekki náð fram að ganga. Fyrir og um jólin unnu nokkrir þingmenn og áhangendur Hreyfingarinnar að því að undirbúa tillögur sem mundu gera það kleift að færa skuldir heimilanna umtalsvert niður með almennum hætti án þess að það kæmi fram sem högg á ríkissjóð, efnahagsreikning fjármálafyrirtækja eða lífeyrissjóða. Þær tillögur hafa verið kynntar fyrir oddvitum ríkisstjórnarinnar en þeim var hafnað að því er virðist prinsippsins vegna. Það kom ekki fram ein einasta málefnaleg ástæða fyrir þeirri höfnun. Það er dapurlegt því að skuldir heimilanna, 73 þús. heimila, eru til komnar vegna bankamanna sem hegðuðu sér óheiðarlega, ollu hér hruni og gerðu það að verkum að heimilin voru rænd um hábjartan dag um nánast allt eigið fé sitt, fjölmörg heimili. Ekki er hægt að halda því fram að við búum í siðuðu lýðræðisríki sem tekur ekki á slíku vandamáli og afleiðingum þess. Það er dapurlegt að sjá hvað ríkisstjórnin hefur gert lítið í því efni sem máli skiptir. Þetta hefur mestallt verið yfirborðskennd froða sem skilar sér afskaplega illa og seint. Annað sem hefði mátt fara betur er þær afskriftir fyrirtækja sem við erum að verða vitni að í stórum stíl. Þær fara fram fyrir luktum dyrum og hafa í rauninni eyðilagt það litla samkeppnisumhverfi sem var til staðar hér í efnahagslífinu. Skortur á samkeppni þrátt fyrir Samkeppniseftirlitið er eitt helsta vandamál íslensks efnahagslífs vegna þess að skortur á samkeppni leiðir til tíðra og mikilla verðhækkana á öllum sviðum. Önnur samfélög búa ekki við slíkt umhverfi vegna þess einfaldlega að þar eru samkeppnismálin í lagi, hér er þetta tvöfalt högg fyrir neytendur vegna þess að hækkaða verðlagið leiðir einnig til hækkandi skulda heimilanna. Ekkert hefur verið gert til að taka á þessu máli þannig að verkefnin fram undan eru næg. Ég minntist áðan á stjórnarskrána og drög að nýrri stjórnarskrá. Ég fagna framgangi ríkisstjórnarinnar í þeim málum og vona svo sannarlega að það náist að koma því plaggi í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum í júní. En það eru mörg önnur brýn mál sem ég tel að ríkisstjórnin þurfi að snúa sér að með öflugri hætti, það eru gjaldeyrishöftin, gjaldmiðilsmálin og öll þau önnur atriði sem ég hef talið hér upp. Það sem mér óar mest við og ég endurtek hér er að það er haldið áfram á svo mörgum sviðum á sömu braut og fyrir hrun. Þó að jöfnuði hafi verið náð á einhverjum hlutum með skattkerfinu er restin af byggingunni einfaldlega 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska frú forseta, hv. þingmönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og farsældar á árinu sem fer í hönd. Ríkisstjórnin kynnti sig til sögunnar á sínum tíma í orði sem norræn velferðarstjórn, fyrsta vinstri stjórnin og maður spyr sig: Er hún það í verki? Hvað segir reynslan? Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar byggir á áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013, sem gerð var í tíð fyrri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar gegn eindreginni andstöðu þingflokks VG. Forusta núverandi ríkisstjórnar fylgir gagnrýnislaust þeirri stefnu sem miðar almennt að því að verja fjármagnskerfið og fjármagnseigendur á kostnað almennings og velferðarkerfisins. Undir handleiðslu AGS hefur allt of stórt bankakerfi verið endurreist og haldið hefur verið fast í áætlun AGS í ríkisfjármálum í stað þess að standa vörð um velferðarþjónustuna. Hv. formaður VG talaði á sínum tíma fyrir virkum eignarhluta ríkisins í nýju bönkunum, 1/3 hluta, að norrænni fyrirmynd til þess að geta haft áhrif. Hver er reynslan? Ríkisstjórnin veitti í stað þess hundruð milljóna króna í víkjandi lán og er áhrifalaus. Þar ráða för erlendir kröfuhafar, hákarlar sem reyna að hámarka arð sinn á kostnað heimilanna í landinu. Tugir ef ekki hundruð milljóna hafa svo farið í aðrar fjármálastofnanir og Sjóvá–Almennar, velferðin hefur goldið þess. Stefna AGS er eins fjarri því að vera stefna norrænnar velferðar og félagshyggju og hugsast getur. Afgreiðsla fjárlagafrumvarpsins var dæmigerð þar sem samfélagslegar áherslur voru fyrir borð bornar, tillögum um breytta forgangsröðun, tekjuöflun, fjárframlög í þágu velferðar og til að koma í veg fyrir og minnka atvinnuleysi var hafnað. ESB-umsóknin er í öngstræti og sannleikanum um aðildarferlið er haldið frá þjóðinni og ESB mun aldrei samþykkja kröfur, skilyrði og forsendur Alþingis fyrir umsókninni. Gríðarmiklu fjármagni, tíma og kröftum hefur verið og er veitt beint og óbeint í þetta umsóknarferli. Hefði ekki verið nær að vinstri norræna velferðarstjórnin beitti þessum tíma, kröftum og fjármagni til að vinna gegn atvinnuleysisbölinu? Vel á minnst, hv. þm. Jóni Bjarnasyni var vikið úr ráðherrastóli fyrir einarðlega afstöðu sína í málinu í anda samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Því miður er það svo að hvert sem litið er er ESB-umsóknin algjört forgangsverkefni en ekki atvinnuleysið og það sem verra er, málið hefur klofið þjóðina í tvær fylkingar þegar við þurftum svo mikið á samstöðu að halda. Saga Icesave er sorgarsaga. Icesave var og er skilgetið afkvæmi ESB-umsóknar og klúður að kröfu ESB. Skuldavandi heimilanna hefur ekki verið leystur og enn eru fjölmargar fjölskyldur í miklum vanda og fer sá hópur frekar vaxandi en hitt. Svo spyr ég um eitt hugðarefni mitt, það eru kvenfrelsismálin. Það átti að útrýma kynbundnum launamun. Hann fer vaxandi. Það átti að efla vægi jafnréttismála, efla Jafnréttisstofu og tryggja áhrif kvenna í endurreisninni. Hver er raunin? Fjárveitingar til Jafnréttisstofu voru árið 2009 134,9 milljónir en eru fyrir árið 2012 83 milljónir. Meginfækkun starfa hjá hinu opinbera hefur að 2/3 eða meira bitnað á konum og meginþungi atvinnusköpunar hefur verið í þágu karla og kynjasjónarmið hafa gleymst við fjárlagagerð. Sama gildir um landsbyggðina. Grunnþjónusta þar hefur orðið fyrir varanlegu tjóni og fækkun starfa hjá hinu opinbera bitnar fremur á fólki á landsbyggðinni. Við höfum enn ekki dregið lærdóma af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og íslensk stjórnmálamenning er vanþroskuð og gegnsýrð af foringjaræði. Mál eru afgreidd af þröngum hópi þingmanna þvert á niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Frú forseti. Ég get nefnt hér ótal fleiri dæmi en mér eru sniðnar fimm mínútur og þröngur stakkur í þeim efnum. Fyrir mér er niðurstaðan augljós: Ríkisstjórnin siglir undir fölsku flaggi norrænnar velferðar og félagshyggju.  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska frú forseta og þingheimi gleðilegs árs og þakka fyrir liðið. Ég held að það sé alveg rétt og hægt að taka undir það að björgunarstarfinu svokallaða sé lokið. Við getum þá farið að tala um stjórnmál án þess að vera með hinar algengu líkingar sem við höfum notað úr brunastarfi eða veðurfari eða sjómennsku á undanförnum árum. Við erum sem sagt ekki stödd í miðju öldurótinu eða í brennandi húsi eða eitthvað slíkt. Svo getum við fagnað því kannski að tíma þessara líkinga sé lokið vegna þess að þær voru margar orðnar ansi leiðigjarnar. En þetta táknar náttúrlega líka það að núna er tími til að meta stöðuna og núna reynir á framtíðarsýnina. Þá vakna stóru spurningarnar. Maður getur lagt mat á björgunarstarfið svokallaða og séð að ýmislegt er eftir varðandi skuldamál heimilanna. Vandi þeirra sem eru með lánsveð blasir t.d. við og vandi þeirra sem eru með ábyrgðarmenn á lánunum sínum. Það þarf að taka á því, það er augljóst mál. Ég get líka fagnað ýmsu sem ekki hefur verið gert á þessu björgunartímabili. Ég er t.d. mjög ánægður með að Íslendingar „panikkeruðu“ ekki og afhentu alla virkjanlega orku sem eftir er í landinu til tveggja stóriðjufyrirtækja sem voru ansi háværar kröfur margra í samfélaginu um að við gerðum í miðju björgunarstarfinu. Ég er ánægður með að við gerðum það ekki og að við höfum þetta sem ónýttan möguleika núna. Ég er líka býsna ánægður svona eftir á að hyggja með að við freistuðumst ekki til þess að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði, að við höfum komist í gegnum þetta án þess að umturna því kerfi öllu saman á kostnað kynslóða framtíðarinnar að mörgu leyti. Nú reynir sem sagt á framtíðarsýnina, nú erum við komin á þann stað. Þá finnst mér vera um það bil fjórir liðir sem ég vil nefna og auglýsa eftir skýrri framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Fyrst eru það peningamálin. Mér finnst erfitt að koma því áleiðis að við þurfum að tala um peningamálin. Kreppan sem reið yfir þjóðina, hrunið, var gjaldeyriskrísa og var að því leyti sérstök hér á landi. Aðrar þjóðir glímdu ekki við fall gjaldmiðils eins og við gerðum. Um þetta er ríkisstjórnin vægast sagt ekki einhuga en hér hangir svo margt á spýtunni; skuldamálin hanga auðvitað á spýtunni. Hv. þm. Þór Saari fór ágætlega yfir það áðan hvers vegna fólk er óánægt með 110%-leiðina svo að dæmi sé tekið, verðbólgan étur upp allan ávinning jafnóðum. Ég held að það verði ekkert hægt að koma á heilbrigðum lánamarkaði á Íslandi og leysa þetta vandamál til langs tíma, verðtrygginguna og annað, án þess að takast á við gjaldmiðilinn. Við verðum að gera það. Það er orðið gríðarlega aðkallandi að heyra hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur í þeim efnum og verður mjög aðkallandi í yfirstandandi viðræðum við Evrópusambandið vegna þess að einn kafli í viðræðunum mun fjalla um efnahagsmál og þá reynir náttúrlega á skoðanir hæstv. viðskipta-, sjávarútvegs-, landbúnaðar- og efnahagsráðherra í þeim efnum. Það verður t.d. athyglisvert að heyra hvort hann tekur undir þá kröfu sem var einu sinni krafa Framsóknarflokksins í þessum efnum um að við tækjum upp gjaldmiðilssamstarf strax í aðildarviðræðunum undir þeim kafla aðildarviðræðnanna, að við mundum sem sagt semja um að Evrópski seðlabankinn mundi styðja við krónuna. 
             Svo eru það auðlindamálin. Hæstv. viðskipta-, sjávarútvegs-, landbúnaðar- og efnahagsráðherra hefur boðað sjávarútvegsfrumvarp. Maður er svolítið ringlaður eða vankaður eftir frumvarp fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem gekk að mörgu leyti gegn mörgu því sem hafði verið lýst yfir að ætti að gera. Þar var yfirgripsmikil pottahugsun og ríkisafskiptahugsun og nú spyr maður sig hvort eigi að fara þá leið aftur. Mér finnst það eitt stærsta og mikilvægasta málið í samtímanum að koma því þannig fyrir - og ég er að því leyti til sammála forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar þegar þeir segja að þetta sé eitt mikilvægasta málið - að við, þjóðin, njótum góðs af auðlindum okkar og þá á ég við orkuauðlindum og sjávarauðlindum. Maður á samt alveg eftir að sjá hver útfærslan verður þannig að óvissan er mikil. Í lýðræðismálum varðandi stjórnarskrána er líka mikil óvissa og þó að hæstv. forsætisráðherra tali skýrt er eins og aðrir tali gegn henni. 
             Ég held að það sé svigrúm til að fara í mjög viðamikla atvinnuuppbyggingu. Ég held að það sé t.d. svigrúm í bankakerfinu að sækja peninga 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra ræddi mest um viðbrögð við afleiðingum fjármálakreppunnar en ekki um ástæður hennar. Rót efnahagsvandans er að finna í löskuðum efnahagsreikningum fyrirtækja og heimila en ekki í erfiðleikum útflutningsfyrirtækja eins og svo oft áður. Efnahagsreikningar samanstanda af skuldum og eignum. Í kjölfar bankahrunsins myndaðist ójafnvægi þar sem eignir lækkuðu í verði á meðan skuldir hækkuðu vegna verðbólguskotsins. Samdráttur af völdum minnkandi efnahagsreikninga breytist mjög fljótt í kreppu og ef stjórnvöld grípa ekki strax og nógu lengi til mótvægisaðgerða eins og skuldaleiðréttinga og fjárfestinga í innviðum samfélagsins munum við búa við langvarandi samdrátt og jafnvel kreppu. Ein helsta mótvægisaðgerð núverandi ríkisstjórnar var að heimila úttekt á séreignarsparnaði til að tryggja eftirspurn í hagkerfinu. Úttektin á séreignarsparnaði hefur hins vegar aukið ójafnvægið á efnahagsreikningum heimilanna. Heimilin hafa þurft að ganga á eignir til að ná endum saman á sama tíma og skuldir hafa hækkað vegna verðtryggingarinnar. Þegar eignabóla springur nota fyrirtæki og almenningur sparnað sinn til að greiða niður skuldir sem minnkar efnahagsreikninga bankanna. Offramboð verður á lánsfé og erfitt er að fá yfirskuldsett fólk og fyrirtæki með slæma reynslu af skuldsetningu til að fjárfesta. Einkageirinn mun ekki hætta að greiða niður lán og hefja fjárfestingar fyrr en búið er að leiðrétta skuldir og ljóst er að fjárfestingar fela ekki í sér forsendubrest. Slíkt fjárfestingarumhverfi þarf ríkisstjórnin að tryggja en það hefur hún ekki gert. Virðulegi forseti. Íslenskt efnahagslíf mun ekki komast upp úr kreppuhjólförunum um langa hríð nema ójafnvægið verði leiðrétt með upptöku annars gjaldmiðils á mismunandi skiptigengi. Eftir hrun ákváðu stjórnvöld að millitekjuhóparnir greiddu fyrir hrunið og að fjármagnseigendur héldu eignum sínum. Frá hruni hefur fjármagnseigendum síðan verið tryggð besta ávöxtun sem völ er á í heiminum, ávöxtun sem fjármögnuð er með niðurskurði á velferðinni og skattahækkunum. Ef skuldir heimila og fyrirtækja verða ekki leiðréttar aukast líkurnar á því að auðlindir eins og jarðir - sem allir EES-búar hafa leyfi til að kaupa hér á landi - fari smám saman í hendur fjársterkra aðila utan landsteinanna. Mikilvægt er að landið og aðrar auðlindir Íslands verði í eigu landsmanna, enda er það forsenda fullveldis þjóðarinnar. Ríkisstjórnin talar um nauðsyn þess að tryggja eignarrétt þjóðarinnar á auðlindunum en gerir svo ekki það sem til þarf til að tryggja að svo verði. Lausnir ríkisstjórnarinnar á skuldavandanum hafa verið sértækar eða takmarkast við afskriftir tapaðra skulda hjá tekjuháum og tekjulágum einstaklingum. Sértæk skuldaaðlögun hefur verið réttlætt með vísan í eyðslusemi millitekjuhópanna og nauðsyn þess að þeir iðrist gjörða sinna. Mikil óánægja er meðal skuldsettra heimila sem ekki eiga rétt á leiðréttingum en hafa þurft að taka á sig skattahækkanir og ná nú vart endum saman. Skattahækkanir og sértækar skuldaleiðréttingar hafa magnað upp óánægjuna í samfélaginu og krafan um kosningar er hávær, krafa sem ekki nær eyrum þeirra sem sækjast aðeins eftir völdum. Virðulegi forseti. Almenningi á Íslandi svíður óréttlætið sem felst í vaxandi misskiptingu milli þeirra sem eiga og þeirra sem skulda. Aukin misskipting heldur áfram að grafa undan ríkisstjórninni.

Hæstv. forseti. Eins og kunnugt er sýna tölur um þróun atvinnuleysis bata á íslenskum vinnumarkaði og því ber að fagna. Samt sem áður megum við ekki missa sjónar á þeirri staðreynd að þær tölur eru hærri en við höfum vanist hér á landi og hærri en við sættum okkur við til lengdar. Langtímaatvinnuleysi er böl sem verður að vinna á. Atvinnumál eru því forgangsmál þessarar ríkisstjórnar og í atvinnumálum hefur fjármálaráðuneytið hlutverki að gegna. Tekjuöflun ríkissjóðs í gegnum skattkerfið verður alltaf að einhverju leyti íþyngjandi en mestu máli skiptir að í skattkerfinu ríki stöðugleiki og fyrirsjáanleiki svo einstaklingar og atvinnulífið eigi auðveldara með að leggja línurnar til lengri tíma. Nauðsynlegt hefur verið af ástæðum sem við öll þekkjum að auka tekjuöflun ríkissjóðs og því hafa fylgt breytingar á skattkerfinu sem nú er gert ráð fyrir að séu yfirstaðnar. Hlutur fyrirtækja í tekjuöfluninni er mun minni en einstaklinga en einungis 1/3 hluti fyrirtækja greiðir nú tekjuskatt. Þrátt fyrir það er lækkun ýmissa gjalda, svo sem atvinnutryggingagjalds, hafin. Stöðugleikinn er sérstaklega mikilvægur fyrir nýfjárfestingar og af þeim sökum hafa stjórnvöld lagt áherslu á ívilnanir vegna þeirra. Lög hafa verið samþykkt sem veita heimild til fjárfestingarsamninga sem festa tekjuskattsprósentu í sessi fyrstu tíu rekstrarárin og ný lög um stuðning ríkisins við nýsköpun tóku gildi á árinu 2010. Afslátturinn miðast við 20% af útlögðum kostnaði vegna rannsókna og þróunar upp að ákveðnu hámarki. Með skattafslættinum eykst verulega stuðningur ríkissjóðs við nýsköpunarfyrirtæki og nemur um 2/3 framlags til Tækniþróunarsjóðs. Langstærstur hluti styrkjanna á árinu 2011 fór til fyrirtækja í upplýsingageiranum, í hugbúnaðargerð og tölvuleikjaframleiðslu. Fyrirsjáanleiki er mikilvægur á fleiri sviðum en hjá fyrirtækjum, hann er einnig mikilvægur ríkissjóði. Ríkisbúskapurinn þarf að byggjast á lengri framtíðarsýn en aðeins til eins árs í senn. Áætlun um ríkisfjármál til lengri tíma er nauðsynleg fyrir okkur eigendur hans sem og lánveitendur ríkissjóðs og er líkleg til að stuðla að auknum aga í ríkisfjármálum og lækkun lántökukostnaðar þegar fram í sækir. Stefnt er að því að frumvarp til laga um opinber fjármál verði lagt fram nú á vorþinginu. Er miðað við að ný lög leysi af hólmi gildandi lög um fjárreiður ríkisins frá 1997 sem voru á sínum tíma mikið framfaraskref en nýjum lögum er ekki síst ætlað að tryggja aukna ábyrgð og festu í fjármálum hins opinbera og að langtímasjónarmið séu lögð til grundvallar allri fjárlaga- og áætlanagerð. Agi í ríkisfjármálum er og verður áhersluefni þessarar ríkisstjórnar. Líkan sem unnið verður í samvinnu fjármálaráðuneytisins og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins mun nýtast til heildstæðrar áætlunargerðar. Með því verður mögulegt að meta ákvarðanir stjórnvalda áður en þær eru teknar og áhrif þeirra á ríkisbúskapinn til lengri tíma. Líkanið yrði einnig tæki til að auðvelda skipulagningu þess hvernig ríkissjóður undirbýr að takast á við skuldbindingar sínar svo sem vegna aldursdreifingar þjóðarinnar og endurgreiðslu skulda og áhrif þess á stöðu ríkissjóðs. Í umræðunni undanfarin missiri hefur staða ríkisfjármála á Íslandi oft verið borin saman við stöðu sömu mála hjá nágrannalöndum okkar. Samanburðurinn hefur meðal annars dregið fram þá staðreynd að nágrannar okkar á Írlandi eru þeir einu sem leggja lægri tekjuskatt á fyrirtæki en við á Íslandi. Samanburður við Írland er athyglisverður, einkum í því ljósi að fjárlagahalli Írlands var 10,1% af þjóðarframleiðslu á síðasta ári miðað við 3,3% hér á landi. Einhverjum kynni að þykja staða Íslands í þessum málum öfundsverð. Við Íslendingar erum á góðri leið með að sigla ríkissjóði í gegnum brimskaflinn - svo algeng líking sé notuð um málefnið - án þess að hafa gengið of langt í niðurskurði eða skattahækkunum. Virðulegi forseti. Það er okkur mannfólkinu eðlislægt eftir erfiða baráttu að slaka á þegar árangur er farinn að gera vart við sig. Við skulum vara okkur á því nú þegar hagtölur sýna bata að falla fyrir freistingum sem gefa ágóða til skamms tíma en gætu leitt til erfiðleika í rekstri ríkissjóðs til lengri tíma og samdráttar í þjónustu ríkisins frá því sem nú er. Það svigrúm sem gefst notum við til að stuðla að sjálfbærum hagvexti og til að 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að óska hæstv. núverandi fjármálaráðherra til hamingju með fyrstu ræðuna í því embætti; það var um margt áhugavert að hlusta á hana. Ég vildi óska þess að ég deildi bjartsýninni með hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og hæstv. núverandi fjármálaráðherra, þeirri bjartsýni sem birtist í ræðum þeirra, en því miður deili ég henni ekki með þeim. Ég vil leyfa mér að ræða í hverju mér sýnist stefna ríkisstjórnarinnar birtast. Virðulegur forseti. Við stöndum nú í upphafi árs 2012 frammi fyrir ýmsum verkefnum. Við getum horft til þess að verkalýðshreyfingin ræðir uppsögn nýgerðra kjarasamninga, ekki vegna ágreinings við Samtök atvinnulífsins, eins og algengt hefur verið undanfarin ár, heldur vegna aðgerðaleysis og vanefnda vinstri ríkisstjórnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Það var áhugavert, frú forseti, að hlusta á hæstv. forsætisráðherra sem nefndi eingöngu Samtök atvinnulífsins sem grímulausa stjórnarandstöðu, en minntist ekki einu orði á þann ágreining sem uppi er við verkalýðshreyfinguna í landinu. Aðgerðaleysi og síendurteknar vanefndir þessarar vinstri stjórnar hljóta að skipa sess og verða skráðar í sögu verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi þegar til lengri tíma er litið. Frú forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að stjórnvöld eigi að búa til störf. Ég tel að stjórnvöld eigi að tryggja að umhverfi atvinnulífs og fjárfesta sé á þann veg að hægt sé að búa til ný störf. Það hefur þessi ríkisstjórn ekki gert. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur boðið upp á óstöðugt skattumhverfi og vanhugsaða skatta, og hvorugt er til þess fallið að örva atvinnulíf eða hvetja til fjárfestinga. Boðaðar hafa verið breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu frá myndun þessarar ríkisstjórnar. En 15 mánuðum fyrir kosningar, eða 15 mánuðum fyrir lok kjörtímabils, höfum við ekki orðið vör við hvernig þær breytingar eigi að vera. Á meðan svo er er ekki von til þess að fjárfest verði í sjávarútvegi eða að nýsköpun í fyrirtækjum tengdum sjávarútvegi líti dagsins ljós. Frú forseti. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2012 birtist stefna ríkisstjórnarinnar. Þar er að finna auknar álögur tengdar ýmsum vörugjöldum að upphæð 1.800 millj. kr. Þær 1.800 millj. kr. eru teknar úr vösum einstaklinga og fjölskyldna og rýra að sjálfsögðu ráðstöfunartekjur þeirra. Ríkisstjórnin hefði frekar átt að huga að því hvernig hún hefði getað aukið ráðstöfunartekjur fólks í landinu til að það gæti mætt þeim vanda sem það glímir við vegna falls bankanna og efnahagshrunsins, að ekki sé talað um þær víxlverkanir sem ýmsar þessar auknu álögur hafa í för með sér til hækkunar húsnæðislána einstaklinga og fjölskyldna. Ekki hefur heyrst múkk frá ríkisstjórninni um að skoða þá þætti er liggja að baki vísitölu neysluverðs til að rjúfa þann vítahring víxlverkunar þrátt fyrir margar fyrri yfirlýsingar forustumanna núverandi ríkisstjórnar. Virðulegur forseti. Fram kemur í Viðskiptablaðinu þann 12. janúar 2012 að fjármálaráðuneytið ætli sér að sækja tugi milljarða með arði og eignasölu á árunum 2012–2015, og ég ætla ekki að mæla því mót, það tel ég gott. En ég óttast að þeir fjármunir verði ekki nýttir til að draga úr álögum á einstaklinga, fjölskyldur og fyrirtæki og ekki heldur til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Ég óttast það verulega að í þeim áformum sem þegar sjást merki um í kosningafjárlögum ársins 2013 verði fjármunum sem fást með sölu ríkiseigna, allt að 7 milljörðum, og arði, allt að 2 milljörðum, varið til að fegra ímynd ríkisstjórnarinnar, sem er svo sem ekki vanþörf á. Ég óttast að við munum heyra þau rök æðioft 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Í upphafi nýs árs er öllum hollt að líta um farinn veg og skoða hvað hefur tekist vel til og hvað betur hefði mátt fara. Það er líka nauðsynlegt að horfa fram á veginn og setja sér markmið og fylgja eftir þeim málum sem brýnt er að klára. Það á jafnt við um einstaklinga, fyrirtæki og heimili og hið háttvirta Alþingi og ríkisstjórn landsins. Okkur hættir oft til að draga fyrst upp allt hið neikvæða og það sem miður fer, en gleyma að það eru góðu hlutirnir sem eru hvatning til að gera enn betur. Á þeim þarf að byggja ef við ætlum að komast eitthvað áfram, en ekki hjakka í svartsýnisgírnum og spóla okkur niður þar föst í bölsýni og bölmóði og láta úrtöluraddirnar ráða ferðinni. Ég tel vera fullt tilefni fyrir þjóðina að gleðjast í upphafi nýs árs. Það er ljóst að erfiðast kaflinn er að baki í sársaukafullum aðgerðum vegna hrunsins. Það eru nýir og breyttir tímar og vonandi betri tímar fram undan. Ný kynslóð lærir af reynslunni og leggur áherslu á sjálfbærni, jöfnuð, réttlæti og velferð, en ekki græðgi og sérhagsmuni sem einkenndi árið 2008. Skiljanlega kveinka margir sér undan afleiðingum hrunsins, annað væri skrýtið. Þegar þú kemur að heimili þínu í rúst verða fyrstu viðbrögðin afneitun, sorg og reiði, en að lokum sérðu að það er ekkert annað í boði en að hefjast handa og reisa það að nýju með tilheyrandi fórnum og kostnaði og erfiði. Nákvæmlega það sama á við um þjóðarbúið okkar í þessu samhengi. Við áttum engan annan kost og eigum engan annan kost en að endurreisa það þó að það kosti okkur erfiði og sársaukafullar aðgerðir. Það mun skila sér og við höfum náð gífurlegum árangri á stuttum tíma. Skattar eru eitur í beinum margra frjálshyggjupostula. Fyrir hrun hafði þróunin orðið sú að skattbyrði lækkaði hlutfallslega á hátekjufólk, en hækkaði á lágtekju- og meðaltekjufólk. Samfélagslegur ójöfnuður jókst hröðum skrefum en með skattkerfisbreytingum hefur tekist að snúa þeirri óheillaþróun við og lágtekjufólk greiðir lægra hlutfall af tekjum sínum í skatta en áður var. Við skulum muna að réttlátir skattar eru ekkert annað en ávísun á velferð og jöfnuð og framkvæmdir og uppbyggingu í þjóðfélaginu. Það telst góður árangur að hafa náð fjárlagahalla ríkissjóðs úr 216 milljörðum árið 2008 í 46 milljarða fyrir árið 2011 og í 20 milljarða halla á þessu ári, eins og í stefnir. Slíkt gerist ekki af sjálfu sér. Það telst góður árangur að kaupmáttur launa heldur áfram að aukast. Það telst góður árangur að atvinnuleysi hefur farið úr 12% niður í rúm 7%, en áfram skal barist við atvinnuleysisdrauginn. Það verður að teljast góður árangur að 27 milljörðum skuli varið í launa- og bótahækkanir á þessu ári þrátt fyrir erfiða glímu við ríkishallann. Það telst góður árangur að persónuafsláttur er nú að fullu verðtryggður; það treystu menn sér ekki til að gera þegar smjör draup hér af hverju strái fyrir hrun, eins og sumir héldu fram. Það telst góður árangur að hægt er að greiða 18 milljarða í vaxtabætur á þessu ári. Það telst góður árangur og varnarsigur við erfiðar aðstæður að tekist hefur að verja grunnstoðir heilbrigðiskerfisins. Það telst góður árangur sem náðst hefur í niðurfærslu íbúðalána og endurskipulagningu skulda fyrirtækja. - Þannig mætti áfram telja, en ég veit að bjartsýnir og sanngjarnir þingmenn stjórnarandstöðunnar munu halda öllum þessum góðu verkum á lofti og ekki bara þeim sem ég hef nefnt hér. Mörgum verkum er þó ólokið á þessu kjörtímabili. Þá vil ég sérstaklega nefna nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda og nýja stjórnarskrá. Breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu er mér hjartans mál. Af hverju? Jú, vegna þess að ég hef horft upp á að það hefur leikið margar byggðir grátt og gallar þess og óréttlæti hafa birst í sinni tærustu mynd á því landsvæði sem ég þekki best til. Ég tel mjög nauðsynlegt að farið verði í rannsókn á kvótakerfinu og áhrifum þess, því að þræðir þess kerfis lágu um viðskiptalífið eins og mál hjá sérstökum saksóknara hafa sýnt fram á. Við verðum að horfa til sjávarbyggðanna þegar við breytum kvótakerfinu. Það verður ekki allt mælt í krónum og aurum. Á bak við tölur og hagræðingarkröfur er líf fólks, framtíð og búsetuskilyrði sem horfa verður til 

Virðulegi forseti. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra, Oddnýju G. Harðardóttur, innilega til hamingju með fyrstu ræðu sína sem ráðherra. Það var hins vegar eftirtektarvert að hlusta á forustumenn ríkisstjórnarinnar ræða um störf og stefnu hennar. Það kallaði fram ákveðna mynd í huga mér. Á sínum tíma teiknaði Sigmund fyrrverandi forsætisráðherra oft með þessi fínu sólgleraugu þar sem hann horfði bjartsýnn fram á það sem sumir mundu kalla hyldýpi þjóðargjaldþrots. Þar sem þau sólgleraugu eru greinilega komin á nef ráðherranna, forustumanna ríkisstjórnarinnar, mundi ég vilja að við límdum inn á glerin tvo miða; miða með orðinu „atvinna“ og miða með orðinu „skuldir“. Það eru og verða lykilverkefni stjórnmálanna að mati okkar framsóknarmanna, atvinna og skuldir. Án vinnu verður nefnilega enginn vöxtur og engin velferð, og heimili og fyrirtæki sem eru að drukkna í skuldum skapa engin ný störf. Fyrirtæki sem eru tæknilega gjaldþrota leggja ekki í nýfjárfestingar, rannsóknir eða þróun og ráða ekki nýja starfsmenn. Á heimilum sem eru á mörkum þess að geta greitt skuldir sínar er beðið með að endurnýja kaffikönnuna, sjaldnar farið í klippingu og ekið eins lengi á gömlu sumardekkjunum og mögulegt er. Við höfum kannski orðið áþreifanlega vör við það síðastnefnda í ófærðinni á síðustu dögum og vikum. Afleiðingin er kyrrstaða og stöðnun í samfélaginu. Þetta er staðreynd. Engin vinna, enginn vöxtur og engin velferð - þrátt fyrir bjartsýnina, þrátt fyrir sólgleraugun á nefinu. Við framsóknarmenn höfum því ítrekað lagt fram tillögur sem miða að því að aðstoða ríkisstjórnina við að taka á skuldavandanum. Því miður hafa þær tillögur verið hunsaðar. Þúsundir heimila bíða eftir niðurstöðum frá umboðsmanni skuldara um greiðsluaðlögun. Fjöldi heimila er enn yfirskuldsettur þrátt fyrir 110%-leiðina. Fjöldi ungs fólks er án réttlátrar leiðréttingar vegna þess að það gerði þau hræðilegu mistök að fá lánuð veð hjá ættingjum eða vinum við kaup á íbúðarhúsnæði. Þúsundir hafa horft á eignarhlut sinn í heimilinu gufa upp þrátt fyrir að hafa borgað samviskusamlega mánuð eftir mánuð af lánum og eftir að hafa tæmt alla varasjóði og tekið út séreignarsparnað. Það var mjög sorglegt að heyra það á sínum tíma þegar stjórnvöld lýstu því yfir að ekkert frekar væri hægt að gera fyrir heimilin. Því er ekki að undra að fólk spyrji hvers vegna í ósköpunum það eigi að halda áfram að borga, halda áfram að berjast, halda áfram að trúa á vilja stjórnvalda til að aðstoða heimilin þegar þetta eru svörin sem það fær. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, kynnti í nóvember hugmynd um að nýta skattkerfið til að leysa úr vanda yfirskuldsettra heimila og takast á við lánsveð og skort á greiðsluvilja. Það yrði gert með því að afborganir af húsnæðislánum yrðu skattfrjálsar upp að vissu marki. Með því að skipa starfshóp með fulltrúum allra þingflokka og sérfræðingum væri mögulegt að útfæra þá hugmynd frekar og samþykkja hugsanlegt lagafrumvarp í vor. Vonandi getur það orðið. Við leggjum einnig mjög mikla áherslu á að forustumenn stjórnarflokkanna geri það sem þeir töluðu um í stjórnarandstöðu og vinni að því að afnema verðtryggingu, sérstaklega á neytendamarkaði. Við bindum miklar vonir við að efnahags- og viðskiptanefnd skili fljótlega af sér tillögum um leiðir til þess. Síðan er það atvinnan. Við höfum lagt fram nær 50 tillögur um það hvernig hugsanlega væri hægt að skapa 12.000 ný störf. Ég vona svo sannarlega að stjórnvöld séu tilbúin að skoða þær hugmyndir okkar. Ég vil gjarnan nálgast atvinnusköpun út frá sjálfbærninni sem kemur fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þá á ég við sjálfbærni sem er ekki bara skilgreind sem jafnvægi á milli efnahagsvaxtar, félagslegrar velferðar, jafnaðar og verndunar umhverfisins, heldur að við verðum sjálfum okkur nóg í mun meira mæli, að við verðum sjálfbær, að við veltum fyrir okkur hvað við getum framleitt hér innan lands í auknum mæli, sköpum störf innan lands og spörum gjaldeyri. Mikilvægur þáttur í því er að nýta auðlindir okkar, fiskinn okkar, orkuna okkar, vatnið okkar, landið okkar og fólkið okkar á sem bestan hátt fyrir Ísland, núverandi íbúa þessa lands og framtíðarkynslóðir. Hluti af því er að virkja. Þannig gerum við okkur í alvöru sjálfbær. Það er það sem við gerðum í framhaldi af seinni heimsstyrjöldinni. Næstu skref eru að tryggja að landbúnaður og sjávarútvegur 

Forseti. Ég óska eftir svörum og jafnframt að þeim svörum fylgi tímasetningar. Ég óska að fá svar við því hjá hæstv. forsætisráðherra hvort það sé stefna hennar að afnema verðtrygginguna og hvenær standi til að afnema hana. Ég geri mér grein fyrir að það er vinna í gangi á þingi um þessi mál, en það er mjög mikilvægt að jafnframt komi þrýstingur frá efstu lögum stjórnsýslunnar um að verðtryggingin verði afnumin. Núna er til dæmis verð á olíu og bensíni í hæstu hæðum. Það þýðir að afborganir sem nú þegar eru mjög háar af húsnæðislánum hafa hækkað enn frekar. Ég held að það megi alveg segja með sanni að mjög margir hafa glatað greiðsluviljanum. Það er mjög alvarlegt. Mig langar jafnframt að spyrja hvort til standi að bjóða upp á persónukjör fyrir næstu kosningar. Hvenær stendur til að koma því á? Það er mjög mikilvæg lýðræðisumbót og eitthvað sem almenningur kallaði mjög eftir í janúarbyltingunni. Þá óska ég eftir að fá upplýsingar um hvenær standi til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótamálið og hvort til standi að bjóða upp á að kjósa um fleiri en eina leið. Ég óska eftir að fá eindregin svör um það hvort stjórnarskráin hin nýrri verði ekki örugglega borin undir þjóðaratkvæði þegar forsetakosningar fara fram í júní. Síðan langar mig jafnframt að heyra hvort hæstv. forsætisráðherra hafi ekki hug á að styðja þjóðaratkvæðagreiðslufrumvarp sem þingmenn Hreyfingarinnar munu leggja fram í þriðja eða fjórða skiptið síðan við komum inn á þing. Í því er gert ráð fyrir að 10% þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæði og jafnframt er gert ráð fyrir að koma á fót lýðræðisstofu. Það er mjög mikilvægt að þessu verði komið á hið allra fyrsta og helst í næsta mánuði þannig að þjóðaratkvæðagreiðslur um nýja stjórnarskrá og um kvótamálin verði sem bestar úr garði gerðar. Kæri forseti. Þrátt fyrir að hafa heyrt bæði þungar áhyggjur og mikla bjartsýni í þessum umræðum í dag hef ég fyrst og fremst áhyggjur af þeim sem eiga ekki fyrir mat. Ég hef áhyggjur af þeim sem óttast að vera bornir út, óttast að í skjóli nætur komi fyrirtæki eins og Lýsing og fleiri og steli bílnum þeirra. Ég hef áhyggjur af þeim sem búa við örorku og jafnframt fátækt. Þeir eiga allt of fáa málsvara. Ég hef áhyggjur af þeim sem hafa verið atvinnulausir til langs tíma og eiga enga von lengur. Ég hef áhyggjur af þeim sem hafa glatað von um réttlæti og eina von þeirra um réttlæti er að flytja frá Íslandi. Ég hef áhyggjur af því að enginn hefur axlað ábyrgð nema nauðbeygður. Ég hef áhyggjur af því að útrásarvíkingarnir fái áfram að fjárfesta hérlendis. Ég hef áhyggjur af því að stjórnsýslan okkar sé ónýt. Þurfum við ekki að núllstilla kerfið, hæstv. forsætisráðherra? Ég óska eftir að heyra hvort hæstv. forsætisráðherra deili skoðunum okkar í Hreyfingunni um að gera þurfi róttækar og sársaukafullar kerfisumbætur. Og það verður að hugsa til langs tíma. Það er ekki nóg að taka bara á vandamálum dagsins í dag. Við verðum að hugsa til langs tíma. Við verðum að fá nýja stjórnarskrá. Við verðum að fá persónukjör. Við verðum að fá þjóðaratkvæðagreiðslur. Við verðum að afnema verðtrygginguna. Við verðum að tryggja að hér rísi nýtt Ísland úr alvöruspýtum en ekki fúaspýtum.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var mynduð við afar óvenjulegar aðstæður og þurfti strax frá fyrsta degi að takast á við tröllaukna rústabjörgun eftir afdrifaríka ríkisstjórnarforustu Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn réði för í ríkisstjórn samfleytt frá árinu 1991–2009, lengst af með Framsóknarflokki, og fylgdi á þessum árum stefnu nýfrjálshyggjunnar sem fól í sér ofurtrú á gildi og yfirburði markaðarins umfram önnur svið þjóðlífsins. Hefðbundin helmingaskiptapólitík þessara flokka réð miklu um einkavæðingu ríkisbankanna og í kjölfarið fylgdi ríkisstjórnin afskiptaleysisstefnu gagnvart fjármálakerfinu með lömuðu eftirlitskerfi sem gerði almenning og fyrirtæki berskjölduð fyrir þeirri svikamyllu sem stjórnendur bankanna hönnuðu og leiddi til hruns fjármálakerfisins. Núverandi ríkisstjórn fékk í fangið risavaxið verkefni í ársbyrjun 2009: 216 milljarða kr. fjárlagahalla, verðbólgu og 18% stýrivexti, atvinnuleysi í sögulegu hámarki, ónýtt orðspor landsins á alþjóðavettvangi. Ríkisstjórnin einhenti sér í að ráða niðurlögum fjárlagahallans til að leggja grunn að endurreisn hagkerfisins og hefur þar náð miklum árangri, því hallinn hefur minnkað um ríflega 75% frá árinu 2009. Vextir og verðbólga hafa lækkað í 5–6%. Dregið hefur úr atvinnuleysi og hagvöxtur er nú talsvert meiri hér en í velflestum öðrum löndum Evrópu. Í öðru lagi setti ríkisstjórnin sér það markmið að tryggja varanlegt eignarhald þjóðarinnar á sameiginlegum auðlindum og móta nýja atvinnustefnu með áherslu á fjölbreytt atvinnulíf, nýsköpun og eflingu grænnar atvinnustarfsemi í sátt við sjónarmið um náttúruvernd. Í þriðja lagi að skapa forsendur fyrir nýjum samfélagssáttmála, meðal annars með tillögum að nýrri stjórnarskrá, ekki síst í þeim tilgangi að auka raunverulegt lýðræði í landinu og með heildstæðri endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu sem meiri hluti þjóðarinnar hefur um árabil kallað eftir breytingum á á grundvelli almannahagsmuna. Í fjórða lagi að leggja grunn að nýju og varanlegu jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar með umsókn um aðild að Evrópusambandinu, ekki síst í þeim tilgangi að komast í stöðugra gjaldmiðlaumhverfi og leggja þar með grunn að afnámi verðtryggingar, lækkun vaxta og verðlags í þágu almennings í landinu. Þetta er ekkert áhlaupsverk en þó hefur öllum þessum málum miðað áfram. Sumt hefur gengið vel, svo sem baráttan við fjárlagahallann, stjórnkerfisbreytingar, tillögur að nýrri stjórnarskrá og mótun nýrrar atvinnustefnu. Hins vegar hefur hægar miðað við mótun á upptöku samræmdrar auðlindastefnu og endurskoðun kvótakerfisins. Ég hef hins vegar mikla trú á því að ríkisstjórnin, undir leiðsögn hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, komi þessu máli á góðan rekspöl á næstu vikum. Það er algjört forgangsmál að ganga frá heildstæðri endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða á þessu vorþingi og innleiða hér nýja skipan þar sem þjóðin fær sanngjarnan hlut af hagnaðinum af nýtingu auðlindarinnar, komið verður til móts við kröfur um eðlilega nýliðun og atvinnufrelsi í greininni og útgerðinni verða sköpuð langtímaskilyrði til vaxtar og fjárfestinga. Virðulegi forseti. Græn atvinnustefna er yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar, en fulltrúar allra þingflokka á Alþingi lögðu fram í haust tillögur um 48 aðgerðir til að efla grænt hagkerfi á Íslandi. Þar er meðal annars lagt til að efnt verði til fjárfestingarátaks, bæði með stofnun sjóðs sem fjárfesti í innlendum fyrirtækjum á sviði umhverfisvænnar starfsemi og sérstöku fimm ára verkefni til að laða að erlenda, græna fjárfestingu. Samhliða verði aukið verulega við framlög til umhverfisvænnar nýsköpunar, rannsókna og þróunar í gegnum Tækniþróunarsjóð, beitt ýmiss konar hagrænum hvötum til að örva vistvæn innkaup á vegum ríkisins og sömuleiðis fjárfestingar fyrirtækja í tæknilausnum sem spara orku, draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og annarri mengun, svo örfá dæmi séu nefnd. Ljóst er að efling græns hagkerfis á Íslandi gæti leitt til sköpunar nokkur þúsund fjölbreyttra starfa í íslensku atvinnulífi á allra næstu árum ef aðgerðaáætlunin nær fram að ganga á vorþingi. Verkefni vorþingsins eru reyndar mörg og brýn. Ég hef þegar nefnt stjórnarskrármálið, nýja fiskveiðistjórn og grænt hagkerfi, en því til viðbótar er mikilvægt að ljúka þinglegri meðferð rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða sem rétt eins og tillögurnar um græna hagkerfið skapar grundvöll til sögulegra sátta milli sjónarmiða auðlindanýtingar og náttúruverndar. Virðulegi forseti. Það er mikið verk að skapa og ná samstöðu um nýjan samfélagssáttmála í kjölfar bankahruns, en ábyrgð okkar í þessari stofnun er sérstaklega mikil. Við höldum að mörgu leyti á fjöreggi þjóðarinnar, framtíðinni sem getur orðið björt ef okkur lánast að stilla saman strengina, vinna saman að þjóðarhag, en láta flokkadrætti ekki villa okkur sýn. Ég hef ekki langa þingreynslu, en ég hef hins vegar margoft orðið vitni að því á undanförnum tveimur til þremur árum að þingmenn úr ólíkum flokkum geta átt gott og árangursríkt samstarf ef víðsýni og virðing fyrir skoðunum annarra ræður för í verkstjórn mála í þinginu. Megi okkur auðnast að rata þá slóð á því vorþingi sem nú 

Virðulegi forseti. Ég held að æskilegt væri að menn tækju orð hv. þm. Skúla Helgasonar alvarlega og ynnu saman á vorþingi að góðum málum. Ég held hins vegar að hv. þm. Skúli Helgason þurfi að byrja á því að komast úr sjálfsblekkingarham sínum og vísa ég sérstaklega til orða hans í upphafi ræðunnar og hvet menn til að skoða þau. Hv. þingmaður var í stjórnarmeirihluta á síðasta kjörtímabili, þá sat ég í ríkisstjórn með Samfylkingunni sem aldrei nokkurn tímann varaði við hruni eða gerði augljóslega ekki nóg til að breyta einhverju, ef hægt var, varðandi eftirlitskerfið sem var á þeirra ábyrgð, á ábyrgð ráðherra þeirra eins og hv. þingmaður þekkir mætavel. Menn hafa sérstaklega gagnrýnt sumt í fortíðinni eins og 90% lánin og jafnvel að of greitt hafi verið farið í skattalækkanir. Hv. þingmaður veit mætavel að Samfylkingin vildi ganga lengra í skattalækkunum og vildi ganga lengra þegar kom að 90% lánunum. Það er algjörlega útilokað að menn geti náð árangri án þess að líta á hlutina eins og þeir eru. Það er kannski vandinn við hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn sem styðja hana, það virðist vera afskaplega lítil tenging hjá þeim við raunveruleikann. Hér fór hæstv. forsætisráðherra að tala um hvað allt hefði gengið stórkostlega vel. Meðal annars fór hæstv. forsætisráðherra yfir hvað ráðherraskipanin hefði lukkast vel og nefndi að velgengnissaga bæði velferðarráðuneytisins og innanríkisráðuneytisins væri slík að annað eins hefði ekki sést. Ég vil þá spyrja vegna þess að ég hef ekki séð það: Hvar er stefna ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum? Hvar er stefna ríkisstjórnarinnar í félagsmálum? Hvar er stefna ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum? Umferðaröryggismálum? Forvarnamálum? Erum við að ræða góða, vel ígrundaða stefnumótun sem við getum tekið afstöðu til? Nei, virðulegi forseti. Menn eru á hlaupum við gerð fjárlaga að reyna að bjarga því sem bjargað verður þegar gerð er krafa um flatan niðurskurð í öllum málaflokkum. Það segir okkur, virðulegi forseti, að annaðhvort gengur verkstjórnin ekki vel hjá ríkisstjórninni eða að þessar sífelldu breytingar á stjórnkerfinu geri hæstv. ráðherrum svolítið erfitt fyrir þar sem menn þeytast með skrifborðin sín á milli húsa og hafa gert allt kjörtímabilið. Það vita allir, virðulegi forseti, nema kannski hv. stjórnarliðar, að hér eru ráðherrar teknir út ef þeir hlýða ekki. Ég er að vísa hér til foringjaræðisins sem aldrei hefur verið meira. Það vita allir, virðulegi forseti, að  Það er kannski lýsandi dæmi að hæstv. utanríkisráðherra - og hvar annars staðar í heiminum gæti þetta gerst? - kemur fram og segir: Heyrðu, ég er hérna með smámál. Hæstv. forsætisráðherra á að hætta. Hæstv. forsætisráðherra bara út. Og hæstv. forsætisráðherra  Virðulegi forseti. Stærsti einstaki vandinn hjá hæstv. ríkisstjórn er að hún virðist ekki horfast í augu við raunveruleikann. Hér ætlaði hæstv. forsætisráðherra að spinna upp að það væru bara Samtök atvinnulífsins sem segðu að hér væri um svik að ræða. Virðulegi forseti. Farið bara og leitið með Google í tölvunni og setjið inn Gylfa Arnbjörnsson og svik. Það kemur ýmislegt upp. Og það eru alltaf svik við ríkisstjórnina. Ríkisstjórnin svíkur, aðrir standa, en ríkisstjórnin svíkur. Þessu getur hver og einn 

Frú forseti. Undanfarin ár verða seint sveipuð dýrðarljóma í sögubókunum. Haustið 2008 upplifði íslenska þjóðin eitthvert mesta efnahagsáfall seinni tíma og í framhaldinu hrökkluðust þáverandi stjórnvöld frá völdum að kröfu fólksins sem stóð sólarhringum saman á frosnum Austurvelli. Við tók fyrsta hreina vinstri stjórn Íslandssögunnar, en þessi stjórn hefur setið bráðum í þrjú ár þannig að það er ekki úr vegi að staldra við og horfa um öxl, ekki síður en horfa fram á veginn. Allar ríkisstjórnir hefðu þurft að taka erfiðar ákvarðanir í því ástandi sem var hér fyrir þremur árum, en áherslumunurinn endurspeglar helst muninn á vinstri og hægri. Það var ekki erfitt að ímynda sér ríkisstjórn sem hefur tekist á við gríðarlegan halla ríkissjóðs með því t.d. að selja auðlindir landsins á brunaútsölu, einkavæða velferðarkerfið, hækka skatta á alla nema mögulega stóreigna- og hátekjufólk. Sú stjórn sem nú situr valdi aðra leið. Hún stóð vörð um velferðarkerfið og hefur engar auðlindir látið af hendi. Við höfum forðast að ganga á samfélagslega höfuðstólinn sem komandi kynslóðir eiga að geta gengið að. Sú stjórn sem nú situr valdi líka að breyta skattkerfinu á þann hátt að þeir tekjulægstu kæmu best út úr breytingunum. Hér hefur skattkerfið verið notað sem tæki til að auka jöfnuð. Við megum ekki gera lítið úr því hversu erfiður niðurskurðurinn hefur verið og hversu illa kaupmáttarskerðingin kemur við heimilin í landinu. Efnahagshrunið á Íslandi hefur áhrif á hverjum degi á hvert einasta heimili í landinu. Það breytist ekki þótt Morgunblaðið setji hrunið í gæsalappir. En við megum ekki heldur gleyma því hvernig ástandið hefði getað verið ef önnur öfl hefðu ráðið hér för. Frú forseti. Mikill árangur hefur þegar náðst við endurreisn samfélagsins, um það er tæpast deilt, en fram undan er eitt allra mikilvægasta verkefni núverandi ríkisstjórnar, það er að einhenda sér í að styðja enn betur við atvinnulífið í landinu, hlúa að því sem hér er, efla möguleika til nýsköpunar og vaxtar og skapa skilyrði til þróunar í þágu sjálfbærni og græns hagkerfis, vinna að því að atvinnuvegirnir fái nú loksins að njóta jafnræðis í Stjórnarráðinu. Hinar hefðbundnu greinar, sjávarútvegur og landbúnaður og auðvitað iðnaður í stóru og smáu, halda sínum sessi, en jafnhliða þeim verður nú nýsköpun, ferðaþjónusta og aðrar vaxtargreinar með sterkari stöðu en áður hefur verið. Það er bæði mikilvægt og jákvætt að Stjórnarráðið endurspegli breyttar áherslur í atvinnulífi þjóðarinnar og þar sé unnt að beina sjónum sérstaklega að vaxtargreinum og þeim áherslum sem haldast í hendur við heilbrigðan hagvöxt og sjálfbæra þróun, áherslur þar sem grænt hagkerfi verður í öndvegi og við drögum markvisst úr vistspori Íslands. Samhliða þessum breytingum verður betur búið um umhverfismálin í Stjórnarráðinu og sjónum þar með beint að mikilvægi þess að allur vöxtur í hagkerfinu, ný störf og aukið umfang, byggi á forsendum framtíðar, að allar ákvarðanir séu teknar af fullri ábyrgð gagnvart komandi kynslóðum og auðlindum sem við höfum að láni frá börnunum okkar. Á þær auðlindir má ekki ganga og þar þarf að stíga varlega til jarðar í hverju skrefi. Samsetning vinnumarkaðarins gerir sífellt meiri menntunarkröfur og þar er líka eitt okkar brýnasta verkefni. Sífellt kemur í ljós að gríðarlegir möguleikar liggja í skapandi greinum, listum, menningu, kvikmyndagerð, bókmenntum, nýsköpun og hvers konar sprotastarfsemi, atvinnulíf af því tagi er meira í sátt við náttúru og umhverfi en hefðbundin áhersla á stóriðju og risaframkvæmdir. Sá söngur sem Viðskiptaráð og Samtök atvinnulífsins hafa viðhaft undanfarin missiri er verulegt umhugsunarefni, hann snýst í raun um að tala niður áherslur stjórnvalda, allt sem gert er, en hjá stjórnvöldum eru áherslur félagslegs jöfnuðar og áherslur velferðar í öndvegi. Þessi hagsmunaöfl, Viðskiptaráð og Samtök atvinnulífsins, hafa alltaf tekið sér stöðu með forréttindastéttum í landinu og auðmönnum þessa lands og pólitískur armur þeirra í þinginu er Sjálfstæðisflokkurinn. Það er sá flokkur sem mesta ábyrgð ber á því risavaxna verkefni sem þessi ríkisstjórn og öll alþýða manna, atvinnulífið og sveitarfélögin, hafa verið að glíma við allt frá efnahagshruninu sem hér varð í kjölfarið á óvenjugrímulausri hægri stefnu stjórnvalda um árabil, stefnu sem snerist um að draga úr eftirliti, einkavæða, ýta undir misskiptingu og láta markaðinn og peningahyggjuna ráða för í einu og öllu. Sá flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur ekki einu sinni beðist afsökunar ekki á neinu. Hann heldur sínu striki og leyfir sér jafnvel, mér liggur við að segja vogar sér, að halda því fram að honum sé treystandi fyrir efnahagsstjórn landsins. Flokkurinn hefur ekki gengið í gegnum neina endurskoðun heldur teflir fram blygðunarlausri sjálfsupphafningu í anda fyrri foringja þar sem engra spurninga er spurt, þar sem valdinu er beitt í þágu þeirra ríku og sérhagsmunanna, alltaf. Frú forseti. Fram undan eru betri tímar, tímar þar sem ríkisstjórnin og þingið takast á við krefjandi verkefni í þágu framtíðar, stjórnarskrárendurskoðun, endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins, rammaáætlun og önnur þjóðþrifamál. Við búum í landi þar sem tækifærin eru mikil, gríðarlegar auðlindir, mikill sköpunarkraftur og aukin áhersla á menntun og menningu. Sköttum er beitt til jöfnunar en líka til að jafna kjör og auka á umhverfis- og náttúruvernd. Ríkisstjórn Íslands leggur áherslu á þessi sjónarmið, jöfnuðar- og umhverfis- og kvenfrelsissjónarmið, sem þurfa að ráða ríkjum, líka eftir næstu kosningar allnokkur kjörtímabil. 
            

Frú forseti. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með jómfrúrræðu sína í því mikilvæga embætti og mikilvæg verkefni sem bíða hennar. Við ræðum um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé óhætt að gera það miðað við þær breytingar sem átt hafa sér á stjórnarheimilinu á síðustu vikum og mánuðum. Það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort þessi ríkisstjórn býr við meiri hluta á Alþingi eða ekki. Við framsóknarmenn höfum lagt fram mjög ítarlegar tillögur í efnahagsmálum, í skattamálum, í atvinnumálum þjóðarinnar, en því miður hefur lítið verið hlustað á þær af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Við þekkjum það svo sem frá því þegar við fluttum fram tillögur í efnahags- og skuldamálum þjóðarinnar í ársbyrjun ársins 2009, um flata leiðréttingu á höfuðstól skuldbreyttra lána heimilanna, þá var ekkert hlustað. Þá vildum við leiðrétta skuldir heimilanna með almennum hætti til að minnka það vandamál sem við okkur blasti þar, en ekkert var hlustað á okkur. Í staðinn var farið í mjög flókna útfærslu þar sem hálfur milljarður verður á þessu ári settur í að greiða lögfræðingum fyrir að fylgja fjölskyldum inn í héraðsdóm þessa lands og annar hálfur milljarður fer í sérstakt verkefni sem er umboðsmaður skuldara. Það eru heilmiklir fjármunir sem kosta skattborgara þjóðarinnar fé vegna þessarar stefnu stjórnarinnar. Við búum við ríkisstjórn sem eyðir kröftum sínum fyrst og fremst í að viðhalda sjálfri sér og sanna það nýleg dæmi. Við horfum upp á 170 breytingar á skattkerfinu sem hafa valdið því að Ísland er nú með það orðspor á alþjóðavísu að hér sé pólitísk óvissa og að hér hafi þvílíkar breytingar verið gerðar á rekstrarumhverfi íslensks atvinnulífs að ekki sé fýsilegt að koma hingað og hefja atvinnustarfsemi. Okkur er líkt við lönd eins og Egyptaland og Suður-Ameríku í þessu samhengi og lengi mætti telja. Hver er niðurstaðan af þessu? Það er 13% fjárfesting á Íslandi í dag á meðan meðaltalsfjárfesting síðustu áratugi var 21%. Þar vantar 8% upp á. Það vantar 140 milljarða kr. í fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Hvað leiðir það af sér? 13.000 manns eru án atvinnu. Þúsundir Íslendinga hafa flust úr landi, sérstaklega til Noregs. Sögulegir fólksflutningar. Síðasta ár er eitt það mesta fólksflutningaár í sögu landsins en hæstv. ríkisstjórn vill ekki sjá það. Það gengur alveg fram af mér að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra - nei, fyrirgefið, fyrrverandi fjármálaráðherra, við skulum nota stuttu útgáfuna af því - komi hér upp sigri hrósandi yfir því að á fjórða ársfjórðungi síðasta árs hafi Íslendingum fækkað, eins og það sé einhver stórsigur.

Fækkað?

Þeim fækkaði, hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra vill ekki horfast í augu við að síðasta ár var eitt hið allra versta þegar kemur að fólksflutningum úr þessu landi. Lífskjarasóknin heldur áfram, segir hæstv. forsætisráðherra. Hver verður þróun á kjörum aldraðra og öryrkja á þessu ári? Lífskjarasóknin heldur áfram, segir hæstv. forsætisráðherra. Kjör aldraðra munu skerðast. Kjör öryrkja munu skerðast.  Komið hefur fram að hátt í 50% þjóðarinnar eiga erfitt með að ná endum saman. Hæstv. forsætisráðherra talar um kraftaverk. Það er kannski eðlilegt að hæstv. utanríkisráðherra og samverkamaður hæstv. forsætisráðherra til áratuga í pólitíkinni kalli eftir því að nýr foringi verði kjörinn innan raða Samfylkingarinnar, að tími hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur sé liðinn. Þess vegna erum við með bráðabirgðaforsætisráðherra. Er hægt að bjóða okkur upp á þetta ástand? Er hægt að horfa upp á það hversu menn hafa skemmt sér yfir og eru glaðbeittir, sérstaklega innan raða Samfylkingarinnar, yfir örlögum Jóns Bjarnasonar? Það hafðist að lokum að koma hæstv.  
            

Forseti hefur verið heldur lélegur í tímagæslunni, en ég bið hv. þingmenn um að gæta að tímanum.

Forseti. Ég vil byrja á að óska bæði þér og þingheimi gleðilegs árs. Ég vona að það verði gott en það sækir að mér efi. Ég vil líka óska nýjum ráðherrum velfarnaðar í nýjum störfum og fyrrverandi ráðherrum til hamingju með að vera aftur orðnir óbreyttir þingmenn. Nú erum við komin hingað aftur á Alþingi Íslendinga á nýju ári, vonandi til þess að vinna þjóðinni gagn á erfiðum tímum. Það er alla vega ástæðan fyrir því að ég er hér, til að gera mitt besta, til þess að bjarga því sem bjargað verður og til þess að reyna eftir bestu getu að laga landið mitt því að mér finnst svo margt að á Íslandi. Veganesti mitt, auk stefnuskrár Hreyfingarinnar, eru gildi Hreyfingarinnar. Þau eru leiðarljós mín en þar sem mér finnst þau eiga erindi víðar langar mig að deila þeim með þingheimi í þeirri veiku von að einhver grípi þau á lofti og geri þau að sínum. Þau eru réttlæti, heiðarleiki og hugrekki. Ég hlustaði áðan á ræðu forsætisráðherra. Nú fer þetta kjörtímabil að styttast í annan endann. Við erum mörg orðin ansi langeyg eftir því að ríkisstjórnin efni að mörgu leyti ágæt áform sín. Forsætisráðherra nefndi mörg góð mál sem ég er meira en tilbúin að leggja lið. Ég hef fulla trú á því að okkur takist að senda drög að nýrri stjórnarskrá í dóm þjóðarinnar nú í vor og að á næsta ári fáum við nýja og betri stjórnarskrá. Mér finnst ríkisstjórnin líka hafa lagt margt gott til er lýtur að nýtingu auðlindanna. Ég er ekki eins sannfærð og formaður Sjálfstæðisflokksins um að nýting auðlinda okkar sé sjálfbær. Við eigum að fara varlega og leyfa náttúrunni að njóta vafans. Lykilatriðið er að hámarka arðinn af auðlindum okkar og að þjóðfélagið allt njóti hans en ekki handvaldir vildarvinir stjórnmálamanna. Þá komum við að verðtryggingunni, endurreisn bankanna og skuldum heimila og smærri fyrirtækja. Þá finnst mér tilfinnanlega vanta að grunngildi Hreyfingarinnar séu höfð að leiðarljósi: Réttlæti, heiðarleiki og hugrekki. Það var ekkert réttlátt við hrunið en úrvinnslan verður að byggjast á réttlæti og heiðarleika. Ég get ekki séð að svo sé. Til þess að takast á við þann skuldakúf sem liggur eins og mara á heimilunum í landinu þarf hugrekki; hugrekki til þess að hugsa út fyrir rammann, hugrekki til þess að leita róttækra leiða, hugrekki til alvörubreytinga. 
            

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það mér fannst ræður formanna stærstu stjórnarandstöðuflokkanna ekki vera upp á marga fiska.

Nú?


             Það var síður en svo þannig að þeir blésu þjóðinni í brjóst einhverja von eða bjartsýni, eða að þeir hefðu einhverja framtíðarsýn fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Þeir voru með nöldur og tuð og lásu upp úr gömlum excel-skjölum sem hefði þurft að uppfæra áður en farið var með þau í ræðustól. Ég held því að þjóðin hafi ekki grætt mikið á því ef hún hefur búist við því að stjórnarandstaðan sem kallar eftir kosningum, gæfi henni einhverja von, að hún taki við.

Eru þetta bara vonbrigði?

Formaður Sjálfstæðisflokksins talaði um stöðugar mannabreytingar. Ríkisstjórn mín er ekki enn búin að slá það met sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn settu á árunum 2003–2007.

Nú?

Þá gegndu 17 ráðherrar embættum í fjögur ár, þeir eru nú ekki nema 15 

Gefið hljóð.

og sögu Stjórnarráðsins áður en talað er um óstöðugleika hjá þessari ríkisstjórn. Samt var hvorki verið að innleiða nýjar breytingar í Stjórnarráðinu, mestu skipulagsbreytingar sem gerðar hafa verið í sögu lýðveldisins, né fækkað í ríkisstjórn eins og hér er verið að gera. Þar var allt á sömu bókina lært. 
             Formaður Sjálfstæðisflokksins efaðist um jákvæða þróun kaupmáttar en hann hefur aukist verulega á umliðnu ári. Formaðurinn efaðist um skattalækkanir sem 60–70% skattgreiðenda hafa fengið. Hann efaðist jafnvel um hrunið og talaði um „svokallað hrun“. Hann talaði um að útgerðin greiddi 10 milljarða í gegnum veiðigjald. Mínar tölur segja að hún hafi greitt 3,1 milljarð kr. 2010–2011 og 1,4 milljarð kr. 2009–2010, en hv. þingmaður fékk út 10 milljarða.

Hvaða excel-skjal …?

Menn verða að skoða hvað þeir segja í ræðustól.

Þetta voru svörin frá ráðuneytinu.

Hv. formaður Framsóknarflokksins talaði um leyndarhyggju o.s.frv. Hann er búinn að gleyma leyndarhyggjunni sem var í Stjórnarráðinu á tímum Framsóknarflokks og sjálfstæðismanna þar sem ekki var hægt að draga neitt upp um einkavæðingu á Búnaðarbankanum og Landsbankanum sem eru þó helsta afleiðing þess hruns sem við höfum farið í gegnum.  Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði um fólksflóttann eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Ég hef auðvitað haft áhyggjur af fólksflóttanum. Það hefur verið full ástæða til að hafa áhyggjur af honum. 

Þær hækka samt.

Hv. þingmaður taldi enga ástæðu til að gleðjast yfir því. 
             Samtök atvinnulífsins voru búin að spá því að 500 manns sem mundu flytja umfram aðflutta úr landi á þessum ársfjórðungi. Þeir voru 70, þar af 15 Íslendingar, eða 3% af því sem SA spáði um brottflutta. SA og ASÍ ber ekki einu sinni saman um efndir ríkisstjórnarinnar. ASÍ talar um að 15 loforð hafi ekki verið efnd en SA talar um 24. Þeir ættu nú að tala sig saman, þessir háu herrar. Þeir ættu að fara í gegnum loforðin sem efnd hafa verið sem kosta tugi milljarða kr. og hafa komið heimilum þessa lands til góða, meðal annars í formi persónuafsláttar, skattalækkana fyrir láglaunaheimilin, hækkunar á bótum almannatrygginga, sem eru 12% á einu ári á meðan það voru 11% hjá launafólki á kjarasamningstímanum, á meðan kaupmáttur lægstu launa hefur hækkað síðastliðna 12 mánuði um 8–9% og almennur kaupmáttur um 3,5%. Stjórnarandstaðan er bara með bölmóð, enga bjartsýni, enga von fyrir fólkið, enga framtíð. Er stjórnarandstaðan með talsmáta sínum að reyna að sjá til þess að fólk flýi land eða hvað? Ég held hún ætti að tala meiri bjartsýni í landsmenn  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að koma þessu máli á dagskrá. Það hefur verið mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum landsins og sitt sýnist hverjum. Því miður tel ég að málið sé komið í ógöngur. Hörð ummæli hafa fallið um hvort hægt sé að ráðast í verkið, hvort það sé arðbært o.s.frv., og átök innan stjórnarflokkanna lita umræðuna, því miður. Mig langar samt að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hann sé sammála mér um að hægt sé að koma þessu máli í betri farveg. Nú liggur fyrir skýrsla frá IFS Greiningu þar sem það er staðfest að allar þær forsendur sem koma frá fjármálaráðuneytinu og þeim sem ætla að ráðast í framkvæmdina standist. Vissulega er einhver áhætta eins og með allar aðrar framkvæmdir og rétt að viðurkenna það. Ég segi fyrir mitt leyti að það var illa staðið að því í fjárlögum að taka ekki framkvæmd eins og þessa beint inn í fjárlög eins og gengur og gerist en við samþykktum það jú í fjáraukalögum að framkvæmdin yrði sett af stað. Allar heimildir eru til staðar en málið er stopp í þinginu. Ég veit að hæstv. innanríkisráðherra mun væntanlega koma hér upp og segja að málið sé á forræði þingsins. Það er vissulega rétt en hann fer samt með samgöngumálin og ég vil því spyrja hann hvort þessi framkvæmd sé einfaldlega ekki það mikilvæg að ráðast þurfi í hana sem fyrst. Eins og ég sagði er áhætta fólgin í því og menn tala um að auka þurfi eigið fé. Hefur ráðherra til dæmis skoðun á því hvort hægt væri að vinna fjármagnsáætlunina upp á nýtt og þá til lengri tíma? Það liggur fyrir að fólkið á svæðinu, sveitarfélögin og aðrir aðilar ætla að greiða fyrir framkvæmdina að fullu ef áætlanir standast. En jafnvel þó að eitthvað lendi á ríkinu, telur innanríkisráðherra ekki að þetta sé samt slík framkvæmd að það eigi að ráðast í hana? Í þessari skýrslu IFS, sem er góð, er til dæmis ekkert um þjóðhagslegan ávinning af framkvæmdinni, þar er ekkert um framkvæmdir á Bakka en ég veit að ríkisstjórnin ætlar sér á einhverju stigi að ráðast í frekari uppbyggingu þar. Ég vildi heyra hvort hæstv. innanríkisráðherra sé ekki sammála mér um að hægt sé að koma þessu máli í betri farveg og fá svör við þeim spurningum sem ég beindi til hans.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að þegar hugað er að samgöngubótum er horft til þjóðhagslegra þátta og ýmissa annarra þátta sem vísað er til í samgönguáætlun. Við röðum framkvæmdum upp í samgönguáætlun með tilliti til slíks, hversu hagkvæmt þetta er talið vera, hve miklar og hversu brýnar samgöngubæturnar eru og þar fram eftir götunum. Þar forgangsröðum við. Það var hins vegar ákveðið að taka þessa tilteknu framkvæmd út úr samgönguáætlun vegna þess að forsendur áttu að vera aðrar, að hún yrði ekki fjármögnuð með skattfé heldur einvörðungu með gjöldum líkt og Hvalfjarðargöngin. Við skulum því halda þeirri umræðu alveg til hliðar, hinum þjóðhagslegu, það er nokkuð sem við horfum til þegar við fjöllum um samgönguáætlun. Síðan eru það hinir fjárhagslegu þættir, viðskiptamódelið sem allt stendur og fellur með hvað varðar Vaðlaheiðargöng. Síðastliðið vor ritaði ég stjórn Vaðlaheiðarganga bréf þar sem ég ítrekaði þessa nálgun og sagði að ekkert væri því til fyrirstöðu að hefja þessar framkvæmdir ef þetta viðskiptamódel stæðist. Nú eru þær forsendur til skoðunar hjá Alþingi, annars vegar hjá umhverfis- og samgöngunefnd þingsins, sem meðal annars var að fjalla um málið í morgun, og hins vegar fjárlaganefnd þingsins. Það er hinn eðlilegi farvegur. Ógöngurnar eru ekkert meiri en svo að Alþingi Íslendinga, fjárveitingavaldið, er að skoða forsendur þessa máls. Það er hinn eðlilegi farvegur sem málið er nú í.

Forseti. Mér sýnist að þær forsendur sem lágu að baki því að taka þessa framkvæmd út úr samgönguáætlun séu nú á bak og burt og ef ráðast á í þessa framkvæmd utan samgönguáætlunar verði að skapa til þess nýjar forsendur með ríkisfé sem ekki var gert ráð fyrir í fyrri forsendum, hvaðan sem það á að koma og hvernig sem á að verja það gagnvart öðrum framkvæmdum og öðrum hagsmunum. Ég veit ekki hvað gerist hér í því efni en ég tel mig hafa fyrir því vissu að þetta mál verði rætt í þingsölum enn um sinn. En ef menn vilja framkvæmd sem er örugg, þar sem tekjur eru klárar, þar sem framkvæmdir eru skýrar og þar sem bæði öryggi og samgöngumál aukast og batna, er hún til. Hún heitir tvöföldun Hvalfjarðarganga.

Forseti. Þessi ruglandi í allri umræðunni er með ólíkindum. Hér kom upp næsta stef sem kveða skal; að bjóða upp á einhverja nýja framkvæmd, tvöföldun Hvalfjarðarganga, og drepa umræðunni á dreif með þeim hætti. Það liggur fyrir að þetta verk er lagt upp með þeim hætti að það eigi að fjármagnast með veggjöldum. Þau veggjöld sem ætlunin er að greiða af því verki eru ekki til nota í einhverjar aðrar framkvæmdir því að umferðin fer um þessi einu göng. Það lá fyrir á fjárlaganefndarfundi í morgun að IFS Greining mat stöðuna þannig að höfuðstóllinn af þeim lánveitingum sem fyrir liggja í fjárlögum - það eru heimildargreinar bæði í fjáraukalögum og fjárlögum ársins 2012 fyrir því að fara í þetta verk - verður alltaf greiddur til baka. Það liggur alveg fyrir. Það er spurning hvaða raunvexti framkvæmdin kann að bera. Menn kunna að svara því, 

Frú forseti. Þetta mál, eins og svo mörg önnur, lyktar af því að verið sé að fela einhverjar skuldbindingar. Verið er að fela þá skuldbindingu að bora á gat í gegnum fjall og það á hvergi að koma fram, eða mjög lítið. Það gera menn með því að láta einhver veggjöld standa undir framkvæmdunum. Ég hef miklar efasemdir um þær forsendur að 90% vegfarenda keyri í gegnum þessi göng. Ég hef miklar efasemdir um þær forsendur. Auk annarra forsendna, t.d. hvaða vexti þarf að greiða á lán sem við getum fengið á þessa framkvæmd sem þá er án ríkisábyrgðar. Athugið það, hv. þingmenn, þessi framkvæmd verður án ríkisábyrgðar og getur ekki notið sömu vaxta og ríkið. Ég hef miklar efasemdir um þetta, mér finnst allt lykta af því að menn séu að fela skuldbindingar eins og núverandi ríkisstjórn gerir aftur og aftur og aftur. Þetta stefnir í að verða líkt og í Grikklandi.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða framkvæmd sem menn geta stutt og haft mikla velþóknun á í ljósi ýmissa samfélagslegra áhrifa sem henni fylgja. Eins og hefur verið rætt hér í dag er forsendan fyrir því að fara í þessa framkvæmd núna sú að um sé að ræða verkefni sem eigi að standa undir sér. Ég verð að játa að þegar ég hef kynnt mér þetta mál og hlustað á umfjöllun um það, nú síðast í morgun á fundi umhverfis- og samgöngunefndar, hafa vaxið með mér áhyggjur af því að þessi forsenda standist, að þessi framkvæmd geti staðið undir sér. Hér er gert ráð fyrir að ríkið komi að, bæði sem hluthafi í Vaðlaheiðargöngum hf. og eins sem lánveitandi á framkvæmdatímanum, þannig að hagsmunir ríkisins eru miklir. Þess vegna er nauðsynlegt að farið sé 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þessa mikilvægu fyrirspurn. Ég tel mjög mikilvægt að við svörum ákveðnum spurningum varðandi þetta verk. Ég hef ákveðin svör. Í Þingeyjarsýslum eru mestu náttúru- og orkuauðlindir landsins. Við stefnum að því að hefja mikla atvinnustarfsemi samhliða því að nýta þessar orkuauðlindir. Vaðlaheiðargöng eru ein forsenda þess að okkur geti auðnast að byggja upp atvinnustarfsemi á Norðausturlandi. Ég hef skoðað þetta mál mjög vandlega. Við framsóknarmenn höfum unnið að þessu máli frá því fyrir árið 2007. Við viljum koma þessari framkvæmd á. Ég tel að hún sé þjóðhagslega hagkvæm. Ég tel að svartsýnisspár varðandi umferð og notkun á þessu umferðarmannvirki standist einfaldlega ekki en ég ber virðingu fyrir þeim sjónarmiðum að menn hafi aðrar skoðanir. Ég mun gera mitt og við framsóknarmenn til að stuðla að því að þessi mikilvæga framkvæmd nái fram að ganga, enda hafa 

Frú forseti. Ég hef ekki orðið vör við að einhver sé á móti framkvæmdinni sem slíkri, síður en svo, en ef við förum í þessa framkvæmd verður hún að vera gerð á réttum forsendum. Sett hefur verið fram rökstudd gagnrýni, ákveðnar efasemdir um þær forsendur sem hafa verið gefnar til grundvallar þessum framkvæmdum. Það er eðlilegt, ekki síst í ljósi sögunnar, að við förum gaumgæfilega yfir allar þær forsendur sem liggja bak við þessar framkvæmdir. Ég var á fundi í síðustu viku um meðal annars krónuna, framtíð hennar o.s.frv. Það sem var lykilatriði í málflutningi allra, hvort sem það voru fylgjendur krónunnar eða talsmenn þess að taka upp aðra mynt, var öguð hagstjórn. Þess vegna vil ég í rauninni lýsa yfir stuðningi mínum við þá nálgun sem kom fram í máli innanríkisráðherra að þetta sé hjá þinginu, að þinginu beri skylda til að fara gaumgæfilega yfir þetta áður en tekin er ákvörðun í þessu máli, en þá þurfum við líka að taka umræðuna á breiðari grunni. Ég hef átt orðastað við hæstv. innanríkisráðherra og lýst óánægju 

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum sem tóku hér til máls. Það sem ég sagði í upphafsræðu minni var einmitt þetta: Þurfum við ekki að koma málinu í annan farveg? Þurfum við ekki að fara að ræða það að við viljum agaða fjárstjórn ríkissjóðs? Hér koma menn upp og fullyrða að verið sé að fela staðreyndir - það er ekki verið að fela neinar staðreyndir - fullyrða að forsendur séu á bak og burt. Það er komin staðfesting á því að allar forsendur standast. Menn hafa efasemdir um að 90% af umferðinni fari þarna í gegn. Rökstyðjið svona fullyrðingar áður en þeim er kastað út í umræðuna. Það er komin skýrsla og greining á því að þetta sé langlíklegast. Ég beindi þeirri spurningu til hæstv. innanríkisráðherra hvort það væri í ljósi þjóðhagslegra forsendna þess virði að fara í framkvæmdina jafnvel þó að einhver örlítil áhætta félli á ríkissjóð. Hæstv. innanríkisráðherra sagði að við þyrftum að ýta þjóðhagslegu forsendunum til hliðar. Ég er algerlega ósammála því. Þetta snýst ekki bara um fjárhagslegu hliðina jafnvel þó að þær standist. Ef menn tækju sér bara smátíma í að lesa þær skýrslur sem hafa verið lagðar fram. Það skiptir öllu máli að hér er um að ræða framkvæmd sem getur gjörbylt samkeppnisumhverfi þess landsvæðis sem núna glímir við mikið atvinnuleysi og brottflutning fólks af svæðinu,  Þetta er einfaldlega ekki boðlegt, virðulegi forseti. Ég vonast til þess að hæstv. innanríkisráðherra aðstoði okkur við að koma þessu málefni í réttan farveg 

Hæstv. forseti. Það er misskilningur ef menn halda að ég vilji ýta til hliðar samgönguöryggi eða þjóðhagslegum forsendum þegar við tökum ákvarðanir um samgöngumál. Þvert á móti á þetta að vera sjálft leiðarljósið. Hins vegar var tekin ákvörðun um að taka þessa tilteknu framkvæmd út úr samgönguáætlun og ræða hana ekki á slíkum forsendum, heldur einvörðungu fjárhagslegum, hvort hún kæmi til með að rísa undir sjálfri sér með veggjöldum. Þetta er spurningin sem við stöndum frammi fyrir. Síðan fengum við nasasjón hér af umræðu sem er fyrirhuguð næstkomandi fimmtudag um samgönguáætlun. Þá ræðum við hinar þjóðhagslegu forsendur. Þá hlustum við á gagnrýni sem meðal annars kom fram hér hve hlutfallslega lítið fjármagn er látið renna til suðvesturhornsins. Þetta er eitt sjónarmið sem fram hefur komið Af hverju flýta menn ekki Dýrafjarðargöngum? Hvað með samgöngur á sunnanverðum Vestfjörðum  Það er ekki rétt að samkomulag sé um forsendurnar. Það er ósamkomulag um þær, um fjármagnskostnaðinn til dæmis, um umferðarþungann og annað af því tagi. Þetta ætlum við að taka okkur tíma til að ræða gaumgæfilega í þinginu af hálfu fjárveitingavaldsins.

Virðulegi forseti. Nú heyrast æ oftar þær raddir að hægt verði að fara í norðurslóðasiglingar fyrr en menn áætluðu. Það liggur fyrir að þær geti skapað gríðarlega mikla atvinnu og umsvif á norðausturhorni landsins. Sveitarfélög á svæðinu innan Eyþings hafa samþykkt að leggja eigi áherslu á að umskipunarhöfninni verði fundinn staður á milli Þórshafnar og Vopnafjarðar og þó að margir vildu vafalaust fá umskipunarhöfnina til sín þá virðist sá staður nú vera líklegastur. Við eigum í samkeppni við aðrar þjóðir eins og Norðmenn, Hollendinga, jafnvel Belga og fleiri sem búa yfir stórum höfnum um að fá þessi umsvif. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra hvort hann telji ekki tímabært að ríkisstjórnin móti sér sérstaka stefnu til að missa ekki af því mikla tækifæri að ná þessu verkefni hingað til lands, sérstaklega í ljósi þess að svæðið er dreifbýlt, það er kalt í atvinnulegu tilliti og verkefnið gæti skapað mikil og góð umsvif, ekki bara þarna á svæðinu heldur um allt Norðurland og Austurland. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég vona að innanríkisráðherra taki vel í þessa fyrirspurn mína og að hann taki málið upp innan ríkisstjórnarinnar sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég tek mjög vel í þessa fyrirspurn og tel hana vera mjög verðuga og nokkuð sem við eigum að horfa til af alvöru og raunsæi til skamms tíma og langs tíma. Í samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022 segir eftirfarandi í umfjöllun um horfur í siglingum, með leyfi forseta: „Fylgjast þarf vel með aðstæðum á norðurslóðum og þróun mála er tengjast norðausturleiðinni.“ Ég óskaði eftir greinargerð af hálfu sérfræðinga ráðuneytisins í tilefni af þessari fyrirspurn og langar til að vitna í hana en þar segir: Hlýnandi andrúmsloft hefur haft þau áhrif að heimskautaísinn hefur hopað og fari sem horfir gætu opnast möguleikar fyrir Íslendinga í tengslum við það. Námavinnsla á austanverðu Grænlandi gæti opnað möguleika á umskipun á málmum sem síðan yrði siglt til ýmissa annarra landa. Þá mundi ýmiss konar önnur þjónusta hagnast. Hagstæðar aðstæður svo sem nálægð við alþjóðlega flugvelli og birgðastöðvar gætu orðið Íslendingum í hag. Þarna gætu Reykjavík, Ísafjörður og Akureyri átt góða möguleika. Olíu- og gasleit á svæðinu sem ekki hefur verið hægt að komast að hingað til á milli Svalbarða og Grænlands mundu hafa svipuð áhrif. Eftir að ísinn hefur hopað nægilega mikið og siglingar hefjast um norðaustursiglingaleiðina svokölluðu gætu opnast möguleikar í þjónustu við þá starfsemi. Stytting siglingaleiðarinnar milli Evrópu og Asíu gæti orðið umtalsverð. Sem dæmi mundi siglingaleiðin frá Sjanghaí til Evrópu styttast um 1.400 kílómetra eða um 8% ef ekki þyrfti að fara um Súez-skurðinn. Það er þó ekki víst að Ísland verði umskipunarhöfn fyrir nýju siglingaleiðina. Svo virðist að þrír möguleikar séu í stöðunni: Að umskipunin færi fram í Múrmansk í Rússlandi og að skipin sem koma frá Asíu sneru þar við. Að á Íslandi yrði umskipunarhöfn fyrir stór skip sem koma Norður-Íshafsleiðina. Að öllum líkindum yrði eingöngu hluti farmsins losaður á Íslandi en gámar til meginlandsins yrðu áfram losaðir í Rotterdam þar sem allar tengingar við meginlandið eru fyrir hendi bæði á sjó og á landi. Þriðji möguleikinn og sá líklegasti er að skipin kæmu hvorki við á Íslandi né í Múrmansk heldur sigldu beint áfram til Rotterdam. Engu að síður liggja tækifæri í þessum breytingum og íslensk skipafélög gætu verið í samstarfi við stóru skipafélögin sem kæmu til með að sigla Íshafsleiðina. Þau gætu t.d. tekið við gámum sem ættu að fara til Færeyja, Norður-Noregs, Skandinavíu, Bretlands, Bandaríkjanna og Kanada en Íshafsskipin sigldu síðan áfram til Rotterdam með það sem ætti að fara til Evrópu. Nokkuð er í land með að þessar aðstæður verði að raunveruleika, a.m.k. 10–20 ár. Til að nýjar aðstæður verði Íslendingum í hag þarf að búa í haginn fyrir þær. Hér þarf að vera hægt að taka við þessum skipum en óvíst er hvar höfninni yrði best fyrir komið. Norðurland og Austurland væru eðlilegir kostir enda þarf höfnin að vera sem næst siglingaleiðinni um Íshafið til Rotterdam eða meginlands Evrópu. Höfnin þarf að hafa 16–18 metra viðlegudýpi, nægt viðlegupláss og landrými. Þá er rétt að líta til þróunar á öðrum flutningaleiðum milli Evrópu og Asíu. Þrjár leiðir eru líklegastar með þróun flutninga milli Asíu og Evrópu. Í fyrsta lagi núverandi skipaflutningakerfi með tengingum við lestir og landflutningakerfi í stærstu höfnum heimsins. Gríðarlegar fjárfestingar liggja í þessu kerfi bæði í höfnum og skipum. Í öðru lagi eru lestarsamgöngur milli Asíu og Evrópu, en í gangi er tilraunaverkefni með flutninga frá Kína til Klaipeta í Litháen. Í þriðja lagi er nýja Íshafssiglingaleiðin en á henni yrði líklega flutt hráefni frá Evrópu til Asíu og fullunnar vörur til baka auk olíu- og gasflutninga og flutninga sem tengdust einstökum verkefnum. Á sama tíma sem aukin umræða fer fram um nýju Íshafssiglingaleiðina þróast hinar tvær leiðirnar áfram. Þá eru Bandaríkjamenn og Kanadamenn að huga að sinni Íshafssiglingaleið. Því verður að horfa til þess að þrátt fyrir að breytingar séu að verða á flutningum og námavinnslu og að hugsanlega skapist möguleikar í kringum það er óvíst hvernig þau mál þróast. Verið er að efla aðrar flutningaleiðir en Íshafssiglingarnar og þó að af þeim verði er óvíst hver hagur Íslendinga verður af þeim. Ég vísa aftur til texta greinargerðar í samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022 þar sem áhersla er lögð á að við fylgjumst vel með þessum málum. Við þurfum að búa í haginn fyrir þau tækifæri sem kunna að skapast við þær breyttu aðstæður sem eru við sjóndeildarhringinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir ræður þeirra. Við erum að tala um mjög áhugavert og mikilvægt málefni að mínu viti sem er möguleg umskipunarhöfn á Norðausturlandi vegna norðurslóðasiglinga. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir hvernig málum er háttað. Mig langar að hvetja til að haldið verði áfram af miklum krafti að skoða þetta mál vegna þess að tíminn líður hratt og eins og hæstv. ráðherra nefndi er ýmislegt að gerast í þessum flutningamálum. Ég held að við eigum helst að láta skoða fyrir okkur hvað er líklegt að gerist í framtíðinni og vera undirbúin því að hvað sem öðru líður megum við ekki missa af lestinni ef tækifæri opnast þarna. Svo megum við ekki gleyma því heldur, frú forseti, að nú aukast líkurnar á að olíu sé að finna á Jan Mayen-hryggnum norður af landinu og þar af leiðandi getur höfn ekki bara nýst sem umskipunarhöfn heldur einnig þegar kemur að þeim framkvæmdum og verkefnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þessa fyrirspurn sem og hæstv. ráðherra svörin. Hér er hreyft við mjög stóru máli sem gæti breytt í grundvallaratriðum búsetuskilyrðum og íbúaþróun á norðaustanverðu landinu. Sveitarfélögin á þessu svæði hafa lagt fram mikla fjármuni og mikla vinnu við að undirbúa þetta mál. Ég kem upp til að fylgja því eftir að hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn haldi áfram að vinna að þessu máli vegna þess, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson minntist á, að við megum ekki missa forustu hvað þessi mál áhrærir vegna þess að önnur lönd gætu sótt fram. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að spýta í lófana og halda áfram að vinna að því að Ísland verði umskipunarhöfn fyrir Norður-Atlantshafið vegna þess að hér er um gríðarlega mikla hagsmuni að ræða og þó að við séum að tala um 10–20 ár erum við að tala um svo mikla hagsmuni að við megum einfaldlega ekki sofna á verðinum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þessa mikilvægu spurningu og um leið hæstv innanríkisráðherra fyrir svörin sem voru góð. Ég vil eins og aðrir þingmenn taka undir mikilvægi þessa máls. Ég held að við verðum að vera á tánum í þessu mikilvæga máli sem getur orðið eitt af okkar mikilvægustu hagsmunamálum, ekki bara til skemmri tíma heldur líka til lengri tíma. Eftir nokkrar mínútur verða „strákarnir okkar“ á tánum í baráttu við Króata og ég held að í þessu máli sé mikilvægt að innanríkisráðherra verði ekki síst á tánum í samvinnu við sveitarfélögin á Norðausturlandi, við samfélagið og við atvinnulífið. Mér þætti ágætt ef hann gæti komið inn á það í seinna svari sínu hvort hann beiti sér ekki markvisst fyrir víðtæku samstarfi til að gæta hagsmuna Íslands til lengri tíma litið.

Forseti. Ég þakka sömuleiðis eins og aðrir þingmenn þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún er þörf og góð. Ég vil samt sem áður vekja athygli á því að það er stundum hollt að hreyfa sig hægt. Ég held að það sé að mörgu að hyggja í því efni sem lýtur að auknum tækifærum á norðurslóðum. Þessi siglingaleið hefur verið tiltölulega lengi til umræðu. Það liggur fyrir að við erum að keppa við önnur lönd um mögulega staðsetningu. Ég vil líka benda á að það er í sjálfu sér ekkert víst hvernig þessari siglingaleið reiðir af. Flestir hallast að því að aukin bráðnun sé á norðurskautinu, þó eru uppi efasemdir um það. Ég minni á að hér á landi hafa jöklar bæði hopað og vaxið. Það er ekki ýkjalangt síðan, ekki nema nokkur hundruð ár, að talað var um Vatnajökul sem Klofajökul. Þá var farið þvert í gegnum hann. Nú liggja fyrir spár bæði norskra og kínverskra vísindamanna um meiri kólnun á norðurskautinu en áður hefur verið. Þetta er langtímamál 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í þessari umræðu. Það er einhugur um að við þurfum að vanda okkur mjög, vera á tánum og vakandi og ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir hans orð í þeim efnum. Ítalir sóttu ekki fyrir svo löngu síðan um inngöngu í Norðurheimskautsráðið. Af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að það eru óþrjótandi möguleikar á vinnslu ýmissa auðlinda með norðurslóðasiglingum á einmitt þessu svæði. Ég vakti sérstaklega athygli á því þegar haldin var ráðstefna um þessi mál og Íslendingum var ekki boðið. Þá vöknuðu íslensk stjórnvöld af værum blundi. Ég hef svolitlar áhyggjur af því, virðulegi forseti, að eftir þessa umræðu munum við bara fylgjast með. Ég held að við þurfum að taka forustu, við þyrftum að stíga einhver skref. Nú þegar hafa komið aðilar frá stórum skipafélögum, rætt við menn á Þórshöfn og á því svæði og lýst yfir áhuga á að skoða staðhætti. Íslensk stjórnvöld verða að koma þar að og vera með. Nú hafa sveitarfélögin á þessu svæði lagt mikla vinnu akkúrat í þessa drauma, þetta eru vissulega draumar í dag, en ríkisvaldið verður að vera með. Þrátt fyrir þessar áhyggjur vil ég þó þakka fyrir þá umræðu sem hér fór fram og jákvæð viðbrögð ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég held að óhætt sé að segja að Íslendingar séu mjög á varðbergi þegar kemur að málefnum norðurslóða. Við höfum lagt mikla rækt við samstarf á norðurslóðum á umliðnum árum og við erum mjög vakandi hygg ég, Íslendingar, bæði stjórnsýslan og stjórnmálamenn, um þá hagsmuni sem eru í húfi. En þessir miklu hagsmunir, hvort sem í hlut eiga stóru skipafélögin eða ríkin, lúta eigin lögmálum og eins og ég gat um í svari mínu, sem ég byggi á greinargerð ráðuneytisins, þá kunna að vera ýmis tækifæri í þessari stöðu, í þeim breytingum sem eiga sér stað, fyrir Íslendinga. Þetta er ekki spurning um allt eða ekkert. Við þurfum að fylgjast vel með málum og búa í haginn fyrir hugsanlegar breytingar til að við getum gripið þau tækifæri sem uppi kunna að vera. Ég þakka fyrir þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Í mars á síðasta ári var haldin merkileg ráðstefna. Þar komu saman Dómarafélagið, Lögmannafélagið, Lögfræðingafélagið og Ákærendafélagið. Þar var rætt um þá brýnu nauðsyn að koma á millidómstigi og þó að lögmönnum sé kannski tamara að vera ósammála en hitt var mikil samstaða á þessari ráðstefnu um að framkvæma þyrfti fyrr en síðar og koma á millidómstigi. Ég veit að hæstv. innanríkisráðherra sat þessa ráðstefnu. Ég veit líka að hann skipaði nefnd til að fara yfir málið. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni á þann hátt að tveir aðilar töldu rétt að hefja þetta eingöngu hvað sakamálin snerti. Hvað sem því líður hefur ekkert heyrst frá hæstv. innanríkisráðherra um þetta málefni í marga mánuði. Þess vegna beini ég til hans fyrirspurn og spyr: Hvað er að frétta af vinnu ráðuneytisins við það að koma á millidómstigi? Kannski væri rétt líka að heyra af afstöðu ráðherrans sjálfs en mér skilst að hún sé jákvæð. Þetta lýtur fyrst og fremst að reglum um milliliðalausa sönnunarfærslu um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar. Hæstiréttur hefur ekki talið sig geta metið það og hefur þess vegna vísað málum aftur til héraðsdóms eða einfaldlega ómerkt þau. Nú liggur mál fyrir Hæstarétti og náttúrlega koma mörg mál um bankahrunið fyrir dómstólana og ég tel að það væri afar óheppilegt ef við lentum í því aftur að mörgum þeirra yrði vísað til baka. Að mínu mati er verið að brjóta rétt á þeim sem eru sóttir til saka. Ég bendi líka á að við erum eina landið í Evrópu með þetta fyrirkomulag. Dómskerfi okkar er það ódýrasta á Norðurlöndum en ég held að í ljósi bankahrunsins, nýrra tíma og breyttra viðhorfa þurfi að ráðast í þetta hið allra fyrsta. Þess vegna beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er greinilega ágætlega að sér um stöðu þessara mála. Hann fór yfir sögulegt ferli og ég skrifa upp á allt það sem þar var sagt að undantekinni einni dagsetningu. Umræddur fundur þar sem saman komu fulltrúar Ákærendafélags Íslands, Dómarafélags Íslands, Lögfræðingafélags Íslands og Lögmannafélags Íslands var haldinn í október árið 2010, ekki mars, 8. október, en inntakið í því sem hv. þingmaður sagði var allt hárrétt. Í kjölfarið skipaði ég vinnuhóp til að fylgja eftir erindi sem barst frá þessari ráðstefnu. Það var áskorun um að komið yrði á fót millidómstigi. Í erindisbréfi vinnuhópsins sem skipaður var 13. desember sagði að hópurinn ætti að taka til skoðunar, og nú vitna ég í erindisbréfið, með leyfi forseta, „þörfina á að setja á fót hér á landi millidómstig sem taki bæði til sakamála og einkamála, kosti þess og galla og hvernig slíku millidómstigi væri best fyrir komið auk þess að leggja mat á þann kostnað sem slíku væri samfara“. Þessi vinnuhópur skilaði af sér í júnímánuði 2011. Hann skilaði okkur mikilli og vandaðri skýrslu sem telur 30 síður og er þar að finna samanburð á nokkrum þáttum í dómskerfum Íslands, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar um málskotsrétt og takmarkanir á honum í þessum löndum, réttinn um milliliðalausa sönnunarfærslu í þessum ríkjum, framtíðarskipan íslenska dómskerfisins og samanburð á kostnaði. Í niðurstöðu vinnuhópsins kemur fram að full rök séu til að taka undir með áskorun félaganna, þeirra sem ég nefndi áðan, um að ráðast bæri í stofnun millidómstigs í einkamálum og sakamálum hér á landi. En eins og hv. þingmaður vék að var hluti hópsins, tveir af fjórum, á því máli að það samrýmdist best því markmiði að stofna þegar í stað millidómstig í sakamálum þar sem þörfin fyrir millidómstig í sakamálum væri mun brýnni en í einkamálum. Hinn hluti vinnuhópsins taldi hins vegar að þegar í stað ætti að hefja undirbúning að stofnun millidómstigs sem tæki bæði til einkamála og sakamála. Vinnuhópurinn setti fram í skýrslu sinni ábendingar um hvernig millidómstigi yrði komið á fót hér á landi og voru megintillögur hópsins settar fram í tíu töluliðum sem ég ætla ekki að lesa upp en er að finna í skýrslunni sem má nálgast á vef innanríkisráðuneytisins. Þá tók hópurinn, eins og kom fram í erindisbréfinu, einnig til skoðunar hver kostnaður af millidómstigi gæti orðið. Mat hópsins var að beinn rekstrarkostnaður millidómstigs í sakamálum eingöngu yrði 190 millj. kr. á ári. Hins vegar hefði millidómstigið í för með sér sparnað á öðrum dómstigum þannig að rekstrarkostnaður dómskerfisins í heild mundi hækka um 125 millj. kr. á ári. Þetta eru sakamálin eingöngu. Síðan kæmi til stofnkostnaður sem metinn var rúmar 100 millj. kr. Rekstrarkostnaður millidómstigs í einkamálum og sakamálum yrði 385 millj. kr. á ári að mati þessarar rannsóknarnefndar, en á sama hátt og að framan er getið mundi millidómstig hafa áhrif til sparnaðar á öðrum dómstigum þannig að rekstrarkostnaður dómskerfisins mundi hækka um 240 millj. kr. Stofnkostnaður millidómstigs í einkamálum og sakamálum yrði 164 millj. kr. Þess má geta að kostnaður við dómskerfið allt í dag er 1.517 milljónir. Spurt er hvort ég muni beita mér fyrir því að komið verði á millidómstigi. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns að ég hef verið þessu mjög meðmæltur enda byggði ég mitt álit á samstöðu nánast allra þeirra sem koma að réttarkerfinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ef við ráðumst í grundvallarbreytingar á réttarkerfinu byggi það á víðtækri sátt og samstöðu. Eins og hér hefur komið fram eru mismunandi sjónarmið uppi og mikilvægt að unnið sé 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra ágæta yfirferð yfir feril málsins undanfarna mánuði og ár en ég mundi engu að síður vilja fá skýrari svör um hvernig þessari vinnu innan ráðuneytisins verður háttað og hvort það standi til, jafnvel á þessu þingi, að leggja fram tillögur um millidómstig. Það er kannski ágætt að upplýsa þá sem eru að fylgjast með um að þetta er mikið réttlætismál, sérstaklega í kynferðisbrotamálum. Dómarar í Hæstarétti hafa ekki talið sig hafa heimild nema í algjörum undantekningartilvikum, að mig minnir einu máli, til að meta aftur vitnisburð hjá héraðsdómi. Þessu er öðruvísi háttað í nágrannalöndum okkar, í Skandinavíu, en þetta hefur leitt til þess að Hæstiréttur hefur vísað málum heim til héraðs, jafnvel oftar en einu sinni, með tilheyrandi óþægindum fyrir brotaþola, sakborning og alla þá sem standa að málinu. Um þetta snýst málið. Ég held að ágreiningur milli þeirra fjögurra einstaklinga sem skipuðu þennan starfshóp skipti ekki öllu máli. Hvort við komum á millidómstigi fyrst í sakamálum og svo einkamálum seinna er ekki aðalatriðið, heldur það að við komum millidómstigi á hið allra fyrsta. Það hefur verið talað um þetta í mörg ár aftur og aftur og nú er komin fram mikil samstaða meðal allra þeirra sem vinna í þessum málum og ég vona að 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta góð hugmynd sem hv. þingmaður setur fram. Hún var reyndar rædd á vinnufundi í ráðuneytinu í morgun, þ.e. að settur verði á fót starfshópur sem gaumgæfi það sem fram kom í skýrslunni, þær leiðir sem þar eru lagðar til. Við skulum ekki gleyma því að við erum jafnframt að tala um umtalsverða fjármuni, 

Ég er ekki að leggja til að þetta verði sett í nefnd.

Nei, ef hv. þingmaður er ekki að leggja til að þetta verði sett í nefnd vil ég ítreka mikilvægi þess að skoða alla kosti og galla, fjárhagslegar skuldbindingar, að við sköpum okkur ekki vanda með því að flana að málum eða fara of hratt í sakirnar. Það er vinna sem er ágætlega unnin í nefnd.

Forseti. Fyrirspurn mín hljóðar svo: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að athuguð verði ljósmengun á Íslandi og lagt á ráðin um varnir við slíkri mengun?“ Þetta er í þriðja sinn sem ég ber þessa fyrirspurn upp við umhverfisráðherra, þó ekki núverandi hæstv. umhverfisráðherra. Það voru umhverfisráðherrar árin 2005 og 2006, annar þeirra var að skoppa hér um í salnum rétt áðan, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Svör voru ekki mikil þá en út af fyrir sig vinsamleg, einkum kannski í síðara skiptið. Nú er vænst betri svara um þetta úrlausnarefni í nútímalífi okkar sem búum í þéttbýli og einkum þeirra sem búa í þéttbýlinu á suðvesturhorninu. Ljósmengun heitir þetta en það væri kannski nær að orða það jákvætt og tala um gæði eða verðmæti myrkurs. Við í umhverfisverndar- eða náttúruverndarfélaginu Græna netinu héldum einmitt fund um verðmæti myrkursins á laugardaginn og eigum þá meðal annars við efnisleg verðmæti. Þau eru til, Einar Ben. reyndi að selja norðurljósin, tókst það að vísu ekki, en núna erum við að selja norðurljósin ferðamönnum sem hingað koma að leita gæðanna í norðrinu. Við erum auðvitað líka að tala um, hvað eigum við að kalla það, andleg verðmæti, myrkur og næturhimin sem hluta af lífsgæðum. Svo ég tali um sjálfan mig minnist ég þess að í æsku minni var hinn alstirndi himinn að nóttu í góðu veðri sjálfsagður hluti af tilverunni en svo er ekki lengur. Kynslóð eftir kynslóð af borgarbörnum fer á mis við þetta og kannast varla við þennan hluta af náttúrunni, sjálfan geiminn. Það hefur gerst á þessum árum að nú er komin fyrsta könnunin á því hvernig myrkrið á höfuðborgarsvæðinu er. Myrkurkort af höfuðborgarsvæðinu heitir sú könnun eftir Snævarr Guðmundsson, háskólaverkefni. Hann er landfræðingur og leiðsögumaður og hann mældi á svipuðum stöðum skilyrði á öllu höfuðborgarsvæðinu og niðurstöðurnar sýndu ljóshjúp yfir öllu svæðinu sem er sennilega einhver mesti ljóshjúpur á byggðu bóli miðað við höfðatölu. Það er ekki hans niðurstaða heldur mín ályktun. Vitund almennings er smám saman að vakna gagnvart þessari staðreynd og þá er auðvitað að huga að úrræðum. Þau eru til, en þetta er ekki einfalt mál. Þetta snertir lifnaðarhætti okkar að sumu leyti og sögu okkar sem myrkurþjóðar í norðrinu sem þykir vænt um ljósið og höfum núna á 20. og 21. öldinni farið svolítið með það eins og stálpuð börn með jólagjafirnar sínar. Við þurfum að endurskoða þetta og huga að því sem í myrkrinu felst sem er margt en ekki allt vont.

Frú forseti. Eins og kunnugt er er fyrirspyrjandi einn ötulasti kyndilberi, vil ég leyfa mér að kalla það í anda umræðunnar, í baráttunni fyrir varðveislu næturmyrkursins. Það sést best á því að í þriðja sinn leggur hann fyrir umhverfisráðherra fyrirspurn um ljósmengun og ég bætist þar með í hóp tveggja forvera minna sem hafa staðið hér og svarað þessu áður. Í íslenskri löggjöf eru enn engin ákvæði eða skilgreiningar sem varða ljósmengun beint eða aðgerðir til að takmarka hana. Það eru til dæmis engar vísbendingar í lögskýringargögnum með lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, eða í fyrri lögum um sama efni um að þeim hafi á nokkurn hátt verið ætlað að taka til ljósmengunar. Í þeim lögum er kveðið á um að ráðherra setji í reglugerð almenn ákvæði um tiltekin atriði til að stuðla að mengunarvarnaeftirliti en ráðstafanir til að sporna gegn ljósmengun og athugun á henni falla ekki þar undir. Það er því alveg ljóst að ætluðu stjórnvöld að takmarka hugsanlega ljósmengun þyrfti sennilega að festa í lög sérstök ákvæði þar um. Þessar upplýsingar sem ég hef farið með eru fyrirspyrjanda væntanlega ágætlega kunnar enda eru þær efnislega nokkuð líkar þeim svörum sem fyrirrennarar mínir hafa báðir fært honum. Það er þó ekki svo að ekki hafi þokast á þeim árum sem liðin eru frá því að síðast var hreyft við þessu máli í þingsal. Þar sem fyrirspyrjandi er ekki bara áhugamaður um myrkur heldur ekki síður orðabókaskilgreiningar get ég glatt hann með þeim tíðindum að innan skamms fær skilgreining á ljósmengun stað í byggingarreglugerð. Í drögum að þeirri reglugerð sem gert er ráð fyrir að taki gildi á næstu vikum er sett fram sú skilgreining að ljósmengun sé þau áhrif sem verða á umhverfið af mikilli og óhóflegri lýsingu í næturmyrkri. Þá er í sömu drögum fjallað um útilýsingu og gerð tillaga um að í reglugerðinni verði ákvæði um að við hönnun á útilýsingu skuli gæta þess að ekki verði um óþarfa ljósmengun að ræða frá flóðlýsingum mannvirkja og frá götu- og veglýsingu. Þannig skuli tryggja að útilýsingu sé beint að viðeigandi svæði og að nota skuli skermaða lampa sem varpi ljósi niður og valdi þess vegna minni glýju og næturbjarma sem fyrirspyrjandi nefndi í framsögu sinni. Þetta mun til dæmis ná til flóðlýsingar á íþróttasvæðum og virkjanasvæðum. Í eitt af þeim fyrri skiptum sem hv. þingmaður spurðist fyrir um ljósmengun lýsti hann upplifun sinni af því að aka austur fyrir fjall og sjá eins og að geimskip lægi yfir Hveragerði þar sem gróðurhús bæjarins lýstu upp næturhimininn. Nýja byggingarreglugerðin mun væntanlega ekki ná beint til lýsingar í gróðurhúsum, en reyndar er þar kveðið á um að við gerð og hönnun bygginga skuli taka tillit til orkunýtingar og áhrifa bygginga á umhverfi sitt og þar með talið væntanlega slíkra álitamála. Á þeim árum sem liðin eru síðan fyrirspyrjandi lýsti upplifun sinni af akstri í átt að Kambabrún hefur sú upplifun breyst nokkuð. Í dag er búið að koma fyrir miklum mannvirkjum sem varpa ljósi yfir Svínahraunið svo tæpast er lengur hægt að koma bílnum fyrir í vegarkantinum til að njóta stjörnubirtu eða norðurljósa eins og unnendur náttmyrkurs gátu leyft sér fyrir örfáum árum, í það minnsta á þeim kvöldum þegar ljóskastararnir í Hamragili böðuðu Svínahraunið ekki birtu. Fyrirspurn hv. þingmanns beinir sjónum okkar að umhverfisgæðum sem oft hefur verið litið fram hjá en eru ef til vill þau sérstæðustu sem íslensk náttúra hefur yfir að ráða. Það er ekki bara djúpa og alltumlykjandi myrkrið okkar heldur líka þögnin, kyrrðin og víðátturnar. Þetta eru í raun og veru náttúruperlur, hvorki meira né minna, sem stór hluti erlendra ferðamanna sem sækja okkur heim vill upplifa enda eru þetta allt gæði sem við njótum í krafti þess að vera fámenn þjóð í stóru landi, gæði sem nágrannaþjóðir okkar hafa fyrir löngu glatað að mestu. Líkt og komið hefur fram í fyrri svörum til hv. þingmanns um sama efni hafa ekki farið fram hér á landi rannsóknir á umfangi ljósmengunar ef frá er þá talin sú könnun sem þingmaðurinn gerði grein fyrir áðan. Ekki hafa verið uppi sérstakar áætlanir á vegum ráðuneytisins til að athuga eða fara yfir ljósmengun hér á landi í náinni framtíð. Eins og ég gerði grein fyrir í svari mínu sér þess stað í byggingarreglugerð að þetta er einn af þeim umhverfisþáttum sem við viljum gæta að í manngerðu umhverfi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þessa þörfu fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er mikið fagnaðarefni að það skuli eiga að taka þessi mál inn í byggingarreglugerð vegna þess að það er mikilvægt strax á skipulagsstigi nýrra mannvirkja, ég tala nú ekki um ef þau mannvirki eru einhvers staðar úti í auðninni, svo sem hótel- eða þjónustubyggingar ýmiss konar fyrir ferðamenn eða virkjanabyggingar. Þær geta gereyðilagt upplifunina sem menn hafa af því að koma út í myrkrið, skoða stjörnurnar og ekki síst norðurljósin. Í þjóðgarðinum á Þingvöllum og reyndar um alla Mosfellsheiðina er strax þegar haustar og myrkvar kominn stór hópur ferðamanna, stundum fleiri hundruð manns á góðum kvöldum þegar stjörnubjart er, til að njóta þessarar upplifunar. Það er mikilvægt þegar við tölum um að við ætlum að fara að selja Ísland allt árið og taka hér 

Virðulegi forseti. Það er gaman að tala um sérstæð mál eins og hér eru tekin upp. Hv. þm. Mörður Árnason tekur í þriðja skiptið upp við þriðja ráðherrann, hæstv. umhverfisráðherra, ljósmengunarmál og það er mjög við hæfi. Ég fagna því líka að það eigi að taka á þessu í byggingarreglugerð. Þótt ég haldi að það verði kannski erfitt að eiga við þetta í borgum og bæjum er mikilvægt að huga að þessu, sérstaklega úti á landsbyggðinni, vegna þess að þetta eru ákveðin umhverfisgæði sem hafa farið forgörðum víðast hvar annars staðar þar sem er mjög mikið af manngerðu umhverfi. Hér eigum við mjög mikið af ósnortnum víðernum þannig að vel sést til stjarna og til norðurljósa. Því miður held ég að það sé svo komið að talsvert af börnum og unglingum á Íslandi þekki ekki stjörnumerkin, þau sjá ekki stjörnurnar nógu vel þannig að foreldrarnir geta ekki alveg kennt þeim um þær. Það er mikilvægt að halda þeirri þekkingu líka til haga. Ég vil samt koma því á framfæri varðandi landsbyggðina að mér finnst koma til greina að lýsa upp ákveðin náttúrufyrirbæri í náttúrunni, einstök kennileiti, um ákveðinn tíma. Það finnst mér spennandi 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa athyglisverðu fyrirspurn sem er, eins og fram hefur komið, borin upp núna í þriðja sinn við þriðja ráðherrann. Ég þakka fyrir að þessu máli skuli vera haldið vakandi því að þetta er mikilvæg umræða. Þetta eru gæði sem við í þessum sal, flestöll kannski á svipuðu kynslóðabili, höfum gengið að gefnum, þ.e. að geta notið myrkursins, stjörnuljósanna, norðurljósanna o.s.frv. Það er hins vegar ekki sjálfsagt og þess vegna er mikilvægt að framkvæmdarvaldið sé meðvitað um það með því að beita ákveðnum reglugerðum um leið og við áttum okkur á því hvaða auðlind þetta er. Þetta er sannarlega auðlind sem við getum ekki gengið að gefinni, eins og ég segi. Ég minnist mikillar umræðu sem spratt upp á sínum tíma, m.a. með ákveðinni gjöf Orkuveitunnar sem átti að vera til að lýsa upp Þrengslaveginn, eflaust ágæt út frá umferðaröryggismálum en á móti kom að ákveðin verðmæti 

Forseti. Ég þakka þátttakendum í þessari umræðu, þó sérstaklega hæstv. umhverfisráðherra. Í umhugsun og umræðum um þetta lærir maður alltaf eitthvað nýtt og á laugardaginn lærði ég það af Snævarri Guðmundssyni, sem hélt fyrirlestur á þessum fundi sem ég minntist á, að það er ekki það sama myrkur og myrkur. Myrkrið á Íslandi er óvenjugott, það er mjög gott myrkur á Íslandi.  Það er vissulega hægt að fara út fyrir bæinn en það þarf alltaf að fara lengra og lengra eins og hinn ágæti formaður Þingvallanefndar benti á, hv. þingmaður. Á það hefur líka verið bent að ef upp kemst það gróðurhús sem á að byggja á Hellisheiði verði nánast ljósmengun alla leiðina að Þingvöllum. Við þurfum að passa upp á þetta. Að sumu leyti stafar þetta af lifnaðarháttum okkar en að sumu leyti af aðgæsluskorti. Ég er með mynd fyrir framan mig af Hafnarfjarðarkirkju og krossinn er upplýstur. Það er ágætt að lýsa hann upp en í kringum hann er 5 metra radíus og þetta ljós fer allt til spillis og verður að þessum lofthjúp sem ég talaði um. Ég held að það séu mikilvægar fréttir sem hæstv. umhverfisráðherra flytur um skilgreiningu og ákvæði í byggingarreglugerð. Ég held líka að við getum haldið þessu áfram með því að stofna um þetta svolítinn hóp, hvort sem hæstv. umhverfisráðherra setur hann af stað eða við gerum það með þingsályktunartillögu í þinginu. Mér finnst það eðlilegt næsta skref að þetta umhverfi verði athugað, 

Forseti. Ég þakka fyrir afar góða umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég held að hér sé að verða til sérstakur og skilgreindur angi náttúruverndar sem er myrkurvernd. Við ættum að láta orð hv. þingmanns verða okkur hvatning til að skoða þennan mikilvæga umhverfisþátt í manngerðu umhverfi, hvort sem er í skipulagi, byggingum eða öðru. Þetta er sannarlega viðfangsefni líka í byggð, til að mynda þegar við horfum til kastara á íþróttasvæðum sem lýsa gjarnan inn í íbúðarhús. Þá skiptir miklu máli hvernig vinkillinn er, ef svo má segja, inn á viðkomandi völl, að hann sé ekki of víður og trufli einfaldlega hversu dimmt eða bjart fólk kýs að hafa inni hjá sér. Allt er þetta samspil. Ég tek því vel og mun skoða það alveg á næstu dögum að setja saman lítinn hóp til að skoða þetta betur. Ég held að það gildi einu hvort það verður að frumkvæði hv. þingmanns með þingsályktunartillögu eða þá að framkvæmdarvaldið taki sig til og komi slíkum hóp saman því að markmiðið er eitt og hið sama og ég þakka enn fyrir góða umræðu.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. umhverfisráðherra um fjárframlög til veiða á ref og mink. Það er ekki að ástæðulausu. Undanfarin ár hef ég lagt fyrirspurn af þessu tagi fyrir hæstv. ráðherra sem hafa gegnt þessu ráðherraembætti. Nú keyrir um þverbak vegna þess að á árunum 2005–2009 voru þó framlög til veiða á ref en eins og sakir standa núna eru engin fjárframlög til veiða á íslenskum ref. Það segir okkur að verið er að færa byrðarnar yfir á landstór, fámenn sveitarfélög. Ef við tökum til að mynda Skútustaðahrepp sem dæmi, Mývatnssveitina, þá vilja heimamenn þar halda í litríkt fuglalíf en skyttur á grenjum hafa sagt mér að á þessum slóðum hafi jafnvel fundist nokkur hundruð ungar fyrir utan sum grenin sem tófan hefur tekið til að fæða yrðlinga sína. Nú eru þessar veiðar orðnar að féþúfu hjá ríkissjóði vegna þess að greiddur er virðisaukaskattur af þeim. Í ljósi þess að ríkið leggur enga fjármuni í veiðar á ref en greiddur er virðisaukaskattur af þeim, þá er ríkið farið að hagnast um nokkrar milljónir á ári vegna þessa. Ég ræddi áðan, frú forseti, við Harald Þór Jóhannsson sem er bóndi í Enni í Skagafirði. Hann sagði mér í fyrra sögur af því þegar dýrbítar gengu þar lausir, fleiri en einn. Árið 2010 missti hann átta ær þar sem var ráðist á þær og kjálkinn rifinn af, blóðið drukkið og kindunum blæddi út. Því miður hafa sveitarfélögin mjög takmörkuð fjárráð til að standa undir því að halda refastofninum í skefjum. Nú er ég ekki að tala um að útrýma eigi íslenska refnum, síður en svo. En hins vegar verður að aðstoða fámenn sveitarfélög til að standa að veiðunum þannig að við getum haldið stofninum í skefjum. Annars eigum við á hættu að blómlegt fuglalíf í sveitum landsins sem við vonandi flest viljum varðveita muni fara þverrandi. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann ætli að beita sér fyrir því að að minnsta kosti virðisaukaskatturinn sem kemur af þessum veiðum verði settur í þennan málaflokk. Í lok máls míns vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað líði því að reyna að útrýma mink hér á landi en sú tegund á ekki heima í íslensku vistkerfi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Það er orðið árvisst nú í allnokkur ár að við skiptumst á skoðunum um ref og gott að halda því ágæta umræðuefni við í þingsal. Á síðasta ári var ekki varið fjármunum á fjárlögum til að endurgreiða kostnað sveitarfélaga vegna veiða á ref og við fjárlagagerðina vegna yfirstandandi árs gerði ráðuneytið heldur ekki tillögur um fjárveitingar úr ríkissjóði vegna veiða hjá sveitarfélögunum. Umhverfisráðuneytið eins og önnur ráðuneyti hefur staðið frammi fyrir því verkefni að draga úr ríkisútgjöldum og þá hafa auðvitað komið fyrst til álita þau framlög sem ekki eru beinlínis lögbundin og þetta er eitt af þeim. Hv. þingmaður nefnir sögur af dýrbítum og þær sögur eru viðvarandi og í raun gegnumgangandi í Íslandssögunni og samstiga henni því dýrbítar hafa alltaf verið til og hafa alltaf verið andstyggð  Hv. þingmaður spyr sérstaklega um aukin fjárframlög til veiða á mink. Það er rétt eins og kom fram í máli hans að það er ólíkt viðfangsefni og snertir tilurð þeirrar skepnu í íslenskri náttúru vegna þess að minkurinn er í raun og veru framandi tegund á meðan refurinn tilheyrir íslenskri náttúru frá því fyrir landnám. Á fjárlögum á árunum 2006–2010 voru veittar alls um 86 millj. kr. til endurgreiðslu á hluta kostnaðar sveitarfélaga af minkaveiðum. Jafnframt og samhliða því var farið í sérstakt tilraunaverkefni um svæðisbundna útrýmingu á mink á tveimur svæðum á landinu, annars vegar á Snæfellsnesi og hins vegar í Eyjafirði á árunum 2006–2009. Ríkið veitti til þessa verkefnis um 140 millj. kr. á fjárlögum til rannsókna og veiða. Að auki styrktu hagsmunaaðilar verkefnið með 12 millj. kr. en kostnaður sveitarfélaga vegna veiða á mink var á sama tímabili um 266 millj. kr. Alls hefur því verið varið á þessu umrædda tímabili rétt um hálfum milljarði kr. til útrýmingar á mink. Á sama tímabili hefur ríkið veitt 82 millj. kr. til endurgreiðslu á hluta kostnaðar sveitarfélaga vegna refaveiða og sveitarfélögin um 75 millj. kr. þannig að alls hefur því verið varið miklum mun minni fjárhæð til refaveiða eða um 157 millj. kr. Ráðuneytið bíður nú lokaniðurstöðu úr þessu tilraunaverkefni um svæðisbundna útrýmingu á mink á Snæfellsnesi og í Eyjafirði og við verðum auðvitað að skoða þá niðurstöðu og rýna hvernig verkefninu reiddi af. Annars vegar er um að ræða nes og hins vegar fjörð og verður áhugavert að sjá hvernig svæðin koma út í samanburði því að það er ljóst með skepnu eins og minkinn að hann spyr ekki að sýslumörkum, hvað þá heldur kjördæmamörkum. Þess vegna þarf að skoða hvernig svæðisbundnar áherslur koma út. Sett var sérstök umsjónarnefnd sem mun væntanlega gera tillögur um möguleg næstu skref í ljósi árangursins af þessu verkefni og afstaða mín mun væntanlega mótast af þeim niðurstöðum sem koma þar fram. Skýrsla um tilraunaverkefni um svæðisbundna útrýmingu á mink á Snæfellsnesi og í Eyjafirði er eins og ég segi væntanleg, og ég treysti hv. þingmanni til að halda mér við efnið í þingsal. Við munum væntanlega skiptast á skoðunum um það þegar skýrslan liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn sem ég tel mjög mikilvæga. Ég hnaut um orðalag hæstv. umhverfisráðherra þegar hún lýsti því að þetta hreyfði við tilfinningum fólks. Ég held að það sé rétt en um það snýst ekki málið, að mínu mati. Þetta snýst um hagsmuni. Þetta snýst um gríðarlega hagsmuni fyrir smærri sveitarfélög hringinn í kringum landið. Þetta skerðir atvinnumöguleika fólks, sérstaklega bænda eðli málsins samkvæmt, sem missa tekjur einfaldlega vegna þess að fjármunum er ekki varið í veiði á ref. Svo skerðir þetta líka umhverfið. Tökum til að mynda Mývatn sem dæmi, þar er eitt fjölskrúðugasta fuglalíf í heimi, ætla ég að leyfa mér að fullyrða, og hvergi annars staðar finnast fleiri andategundir en þar. Þar hafa heimamenn gríðarlega miklar áhyggjur af þessu. 

Frú forseti. Refurinn er einn af frumbyggjum landsins og hefur eðlilega rétt sem slíkur en allt frá landnámi hefur hins vegar verið leitað leiða til að halda stofninum innan skynsemismarka. Áætlað er að frá árinu 1980 til ársins 2007 hafi refum fjölgað úr 2.000 dýrum upp í 10.000 dýr og að þessi fjölgun hafi haldið áfram eftir árið 2007. Það er ágætt að þessi umræða fer fram því að ég er að vinna þingmál um refaveiðar almennt og hef verið að viða að mér ýmsum gögnum og upplýsingum þar að lútandi. Það er ótrúlegt hvað dýrbitið fé er að verða miklu algengara en var á árum áður og ótrúlega mikið um það allt í kringum landið. Mér bárust líka ljósmyndir af ref með 28 þúfutittlingsunga í kjaftinum að bera í greni, 28 þúfutittlingsunga. 

Forseti. Menn fara mikinn í refasögum. Ég held að það sé nær sanni að refurinn vinni ekki á dýrum nema í algerum undantekningartilvikum  Með minkinn er annað mál og á þessum 20 sekúndum sem ég hef til að ræða um hann vil ég segja að þegar niðurstöður úr þessum rannsóknum koma fram þurfum við að gera upp við okkur hvort við ætlum að útrýma minknum í alvöru eða veita honum þegnrétt í landinu. Beðið er eftir að þessu tilraunaverkefni ljúki til að gera það. Það verður dýrt að útrýma minknum og við þurfum líka að leggja niður minkabúin til að svo megi verða. Þetta er ákvörðun sem þarf að taka sennilega á næsta áratug og verður áhugavert 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari mikilvægu umræðu. Ástandið kristallast kannski í þeim orðum hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að fjöldi refa um nokkurra ára skeið hefur fimmfaldast, úr 2.000 í 10.000. Þegar hæstv. ráðherra segir að dýrbítar hafi verið hér á landi allt frá því fyrir landnám þá er það örugglega rétt. En þegar stofninn fimmfaldast getum við kannski dregið þá ályktun að dýrbítum hafi fjölgað um samsvarandi hlutfall. Við erum að tala um gríðarlega mikilvægt mál og við heyrum það úr sveitum landsins að refir leggjast í sífellt auknum mæli á lambfé sem er grafalvarlegt. Það er líka mjög alvarlegt þegar við horfum á verksummerkin eftir þá miklu fjölgun. Fuglar hætta að syngja og mófuglar hverfa. Eins og við höfum bent á þarf gríðarlegan fjölda unga til að koma yrðlingum úr greni. Hér er um að ræða mjög mikilvægt mál. Það er ljóst að með nýjustu breytingum ríkisstjórnarinnar um að leggja ekki eina krónu fram til að standa straum af refaveiðum í landinu er verið að hafa þessa atvinnugrein að féþúfu. Ríkisstjórnin hirðir virðisaukaskatt af þessum veiðum en leggur ekki neitt fram á móti þannig að ég spyr hæstv. ráðherra aftur: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að að minnsta kosti virðisaukaskatturinn, þær tekjur sem ríkið fær af veiðum á ref, skili sér til sveitarfélaganna þannig að menn geti staðið vörð um landbúnaðinn og um náttúru landsins? Síðast þegar ég vissi kenndi Vinstri hreyfingin – grænt framboð sig við náttúruvernd. Það er ekki sjálfbær þróun að refastofninn hér á landi hafi á undanförnum árum margfaldast 

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir ágæt skoðanaskipti um þetta mál. Það er sannarlega eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson nefndi ekki bara tilfinningamál heldur ekki síður mikið hagsmunamál. Svo ég svari snöggt og án hiks spurningu hv. fyrirspyrjanda um virðisaukaskattinn: Nei, ég mun ekki beita mér fyrir því að hann fari til sérstakra verkefna í þágu refaveiða. Menn fara hér mikinn í alls konar tölum og upplýsingum héðan og þaðan um mófugla sem hverfa og fuglasöng sem þagnar o.s.frv. Þetta hljómar mjög dramatískt. 

Virðulegur forseti. Ég ber fram þrjár fyrirspurnir til hæstv. umhverfisráðherra og ég ætla að lesa þær upp hér í upphafi: 1. Kemur til greina að skilgreind verði þau svæði sem rétt er að verði í þjóðareign vegna náttúruverndarhagsmuna og landslagsheilda sem flokkast undir ósnortin víðerni samkvæmt lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999? 2. Kemur til greina að gerð verði áætlun um kaup íslenska ríkisins á slíkum svæðum séu þau í einkaeign? 3. Hve stór í prósentum talið eru ósnortin víðerni í öðrum Evrópulöndum samkvæmt sömu skilgreiningu náttúruverndarlaga og skilgreinir 42% Íslands sem ósnortin víðerni (31% án jökla)? Fyrirspurnin er sprottin upp vegna hugsanlegra kaupa kínversks aðila á 30 þúsund hektörum uppi á Grímsstöðum á Fjöllum. Var það mjög umdeilt mál og erfitt að taka á því. Að lokum fór svo að því var hafnað að veita undanþágu. Þegar röksemdafærsla hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, fyrir þeirri höfnun er skoðuð byggir hann talsvert á því að vísa í stærð landsvæðisins, segir engin fordæmi fyrir því að jafnstórt landsvæði á Íslandi hafi verið fært undir erlend yfirráð, eins og hann kýs að nefna það. Nú er þessi stærð mjög afstæð og menn þurfa einhvern veginn að reyna að skilgreina þessa hluti. Það er líka annað sem menn þurfa að skilgreina og það eru hin ósnortnu víðerni. Nú eru 42% Íslands ósnortin víðerni samkvæmt lagalegri skilgreiningu. Sú skilgreining er á þann veg að svæði sé 25 ferkílómetrar, að ekkert manngert sé á því svæði, að 5 kílómetrar séu í næsta manngerða hlut og að menn geti upplifað náttúruna þar án þess að þar sé nokkuð manngert. Það eru ósnortin víðerni. Þegar þessi mælistika er sett á Ísland eru 42% Íslands ósnortin víðerni, um er að ræða alveg gríðarlega auðlind. Danmörk 0%, Þýskaland 0% o.s.frv. Þetta er algjör sérstaða í svona fallegu landi og þó með þróaðan infrastrúktúr, eins og það er kallað. Þetta eru gríðarleg verðmæti til lengri tíma litið og þetta verðum við að vernda. Í ljósi náttúruverndarhagsmuna og hagsmuna okkar sem þjóðar, og ekki síst vegna ferðaþjónustunnar, hljótum við að þurfa að skilgreina hvað af þessu landi við viljum hafa í þjóðareigu. Stór hluti er nú þegar í þjóðareigu sem þjóðlenda, en önnur svæði eru í einkaeigu. Viljum við gera áætlun um að kaupa þau svæði upp þannig að þau komist í þjóðareigu og séu ekki í einkaeigu til að geta verndað þau, til að hafa meira vald yfir því hvað verður um þau svo að ekki sé byggt þar upp eitthvað sem við viljum kannski ekki hafa og mikill þrýstingur myndist í því sambandi? Ég legg þessar spurningar fyrir ráðherrann svo að við lendum ekki í fleiri uppákomum eins og urðu þegar 

Frú forseti. Ég áttaði mig ekki á því þegar ég sá þessa fyrirspurn að þetta væri leið til að ræða Grímsstaði á Fjöllum. En það er sannarlega rétt, sem fram kemur í máli þingmannsins, að hér eru ákveðin prinsipp undir sem fjalla þarf um. Ég svara því í þeim dúr og vona að ég komist hér yfir svarið en lýk því annars í seinni ræðu. Í náttúruverndarlögum er það ekki talin forsenda náttúruverndar að tryggja að land sé í eigu ríkisins eða þjóðarinnar enda eru mörg dæmi um hið gagnstæða. Fjölmörg hinna rúmlega 100 friðlýstu svæða á Íslandi eru þannig í einkaeign eða í eigu sveitarfélaga og nokkur svæði í nýjasta þjóðgarði okkar, Vatnajökulsþjóðgarði, eru í einkaeign. Í náttúruverndarlögum er það ekki skilyrði að friðlýst landsvæði sé í þjóðareign heldur er meginatriðið að tryggja að staðir eða náttúrufyrirbæri með hátt verndargildi eða sérstakt verndargildi hljóti viðeigandi verndun. Það útilokar þó alls ekki að ef ríkið þarf að eignast land eða landsvæði til að tryggja nauðsynlega náttúruvernd sé landið keypt eða hugsanlega tekið eignarnámi náist ekki samkomulag um slíkt við eigendur landsins. Til þess höfum við í sjálfu sér lagaheimildir. Um friðlýsingu á ósnortnum víðernum samkvæmt náttúruverndarlögum fer eins og um aðra friðlýsingu náttúruminja að ákvörðun um friðlýsingu byggist á mati á nauðsyn friðlýsingarinnar, svo sem hvort sérstök ógn stafi af einhverjum kröftum að hinu ósnortna víðerni. Sé friðlýsing talin nauðsynleg og svæðið er ekki í ríkiseign er samkomulags leitað við eigendur. Kaup eða eignarnám koma því aðeins til álita að ekki sé hægt að tryggja friðlýsingu í slíku samráði, þ.e. við eigendur og þá oftast nær við sveitarfélagið að auki, þ.e. ef eigandinn er ekki beinlínis sveitarfélagið. Hv. þingmaður spyr: Kemur til greina að gerð verði áætlun um kaup íslenska ríkisins á slíkum svæðum? Það hefur ekki komið til álita í umhverfisráðuneytinu að vinna áætlun um kaup ríkisins á ósnortnum víðernum. Það gæti sannast sagna orkað tvímælis að útbúa slíkan innkaupalista og ekkert sjálfgefið að það út af fyrir sig mundi þjóna hagsmunum náttúruverndar þegar til lengri tíma er litið. Ég vil samt ítreka þá skoðun að ég tel að alltaf geti komið til greina að kaupa land sem er ekki í þjóðareign og flokkast undir ósnotin víðerni samkvæmt náttúruverndarlögum ef það er nauðsynlegt og talið óhjákvæmilegt til að tryggja verndina, eins og vikið var að hér áðan. Hv. þingmaður spyr hve stór í prósentum talið ósnortin víðerni séu í öðrum Evrópulöndum samkvæmt sömu skilgreiningu náttúruverndarlaga og dæmir 42% Íslands ónsortin víðerni, alls 31% án jökla. Hv. fyrirspyrjandi nefndi bæði Þýskaland og Danmörku sem dæmi um lönd sem eru manngerð orðin nánast, þ.e. hönd mannsins hefur nánast komið við hvern fermetra af þeim löndum eins og tíðast er í Evrópu þar sem er mikill landbúnaður og mikil nýting á landi. Árið 2009 vann Umhverfisstofnun mat á ósnortnum víðernum á Íslandi og það var gert í samræmi við niðurstöður starfshóps um hugtakið „ósnortin víðerni“, en stafrænn kortagrunnur Landmælinga Íslands var notaður við þá útreikninga og eftirfarandi þemu notuð til að meta áhrif mannsins á náttúruna: Mannvirki, þ.e. öll mannvirki nema frístundahús; samgöngur, vegir og slóðar; raflínur á landi og manngerð vötn. Umhverfis þessi mannvirki var útbúið 5 km áhrifasvæði, utan um hvert og eitt mannvirki af þessu tagi, til þess að sjá hvað stæði eftir sem ósnortin svæði. Því næst var öllum svæðum sem voru minna en 25 ferkílómetrar að flatarmáli eytt út úr grunninum og þannig fékkst kort sem sýnir í raun og veru nægilega stór svæði til að teljast ósnortin víðerni. Það liggur ekki fyrir hvort telja eigi rústir sem mannvirki eða ekki, hvort það geti verið hluti af ósnortnu víðerni, og þess vegna voru teknar saman tvær tölur yfir ósnortin víðerni á Íslandi, þ.e. án rústa 36,6% en ósnortin víðerni byggð með rústum 32,8%. Þessir útreikningar Umhverfisstofnunar miðast við að heildarflatarmál Íslands að jöklum meðtöldum sé 103 þúsund ferkílómetrar. Til samanburðar má nefna að í Noregi eru 11,7% lands enn talin ósnortin víðerni eins og þau eru skilgreind í þarlendum lögum um náttúruvernd samkvæmt útreikningum náttúruverndaryfirvalda í Noregi. Umhverfisstofnun hefur ekki nákvæmar upplýsingar um ósnortin víðerni í öðrum Evrópuríkjum en velta má vöngum um það eins og hv. fyrirspyrjandi gerði. En það má telja víst að lítið sé um slíkt í Evrópu samkvæmt þessari skilgreiningu vestan Rússlands nema á Íslandi og í norðanverðri Skandinavíu, þ.e. í Svíþjóð og Finnlandi auk Noregs.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja máls á þessu mjög athyglisverða og mikilvæga máli. Ég vil fyrst gera grein fyrir þeim sjónarmiðum mínum að ég hef verið talsmaður eignarréttarins og að við göngum af hófi fram þegar að þeim réttindum kemur. Ég tel hins vegar að við séum að ræða hér um mjög merkilegt mál sem ósnortin víðerni eru og sú sérstaða Íslands sem er í því fólgin. Mannkyninu fjölgar ört og þessum ósnortnu víðernum fer fækkandi og þau minnka sífellt eins og við þekkjum. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé reiðubúinn til að fram fari þverpólitísk vinna við að skoða til framtíðar litið hvernig við getum nýtt þessa sérstöðu okkar og þá líka gagnvart þeim sjónarmiðum að ég er einn af þeim sem geta ekki séð það fyrir sér að allar jarðir verði keyptar upp af útlendingum, en hins vegar vil ég líka halda í það prinsipp að landeigendur geti keypt og selt eignir sínar. 

Virðulegur forseti. Þessi umræða kristallast eiginlega í því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði hér áðan, það má segja að þetta séu tvö sjónarmið: Á að vera með stórar eignir hér sem útlendingar eiga eða ekki? Fyrir mér snýr þetta ekkert endilega að því en hins vegar var kínverski fjárfestirinn sem vildi kaupa hér gríðarlega stórt land, og öll sú umræða sem varð um það, undanfari þessarar fyrirspurnar. En fyrir mér snýst þetta um náttúruverndarhagsmuni og þessa auðlind til framtíðar, þ.e. ósnortin víðerni, óháð því hvort Íslendingar ætli að gera eitthvað eða útlendingar, algjörlega óháð því. Ég veit að talsvert af friðlýstum svæðum eru einkaland og þekki það frá því að við opnuðum þjóðgarðinn Snæfellsjökul að ekki tókst að kaupa upp allar jarðir þar. Ráðuneytið lagði mjög mikið á sig við að reyna að kaupa upp allar jarðir til að hafa þetta sem mest í ríkiseigu, en það varð alla vega ein jörð eftir sem ekki tókst að kaupa. Hún er þarna inni í miðjum þjóðgarði og allt í lagi með það svo framarlega sem menn ná einhverjum sáttum í skipulagsmálum og ganga vel um o.s.frv. Mér fannst þetta mjög áleitin spurning þegar kínverski fjárfestirinn kom og öll umræðan varð um þetta stóra svæði. Við getum lent í mörgum málum af því tagi, held ég, í framtíðinni og annaðhvort verður ríkið að kaupa upp það sem við teljum mjög brýnt að eiga, og halda þá utan um það í þjóðareigu, eða að skipulagsvaldið verður að vera það sterkt og það skynsamlega farið með svo að engin slys verði. Í svæðisskipulagi miðhálendisins er gert ráð fyrir ákveðinni uppbyggingu í ferðaþjónustunni, gert er ráð fyrir uppbyggingu á jaðri miðhálendisins og svo á einstaka stöðum við aðalfjallvegi, ekki á öðrum stöðum. Við megum því ekki lenda í því að svo mikill þrýstingur verði frá einkaaðila, sem á land eins og hér um ræðir og vill gera eitthvað á því, að það fari ekki saman við það sem þjóðarhjartað segir að eigi að vernda. Þess vegna er þessi fyrirspurn sprottin upp, annaðhvort þurfum við að kaupa þetta land 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir góða umræðu og gagnlega. Þetta er ekki alveg óskylt umræðu sem átti sér stað hér aðeins fyrr um myrkrið, þarna er um að ræða auðlind, sem eru víðernin, sem Ísland á umfram nágrannalönd okkar og umfram aðrar þjóðir í okkar álfu. Eins og oft er með það sem maður á mikið af þá áttar maður sig ekki á því hversu dýrmætt það er, en fyrir gesti okkar er það undur að upplifa víðerni og myrkur. Mig langar að nefna tvö sjónarmið í þessari umræðu. Í fyrsta lagi það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom aðeins að, þessi spurning: Hvar liggja mörkin? Erum við kannski í þessari umræðu um Grímsstaði, svo að ég fari aðeins inn á það, komin að því að eitthvað inni í okkur sjálfum segir: Um svona stórt land gilda ekki hefðbundin sjónarmið um kaup og sölu á eignum? Einhvern veginn kom upp þessi tilfinning, kannski frekar tilfinning en rökstudd afstaða til að byrja með, og ég held að það hafi verið dálítið þvert á flokka. Fólk upplifði það á þann veg að það væri annars eðlis að kaupa eina sumarbústaðalóð eða hæð við Sóleyjargötu, eða hvar það er, en jörð af þessari stærð, að þar værum við komin að einhverjum mörkum. Ef við ætluðum að selja margar jarðir af þeirri stærð værum við einfaldlega komin með mjög stóran hluta af Íslandi í eigu erlendra aðila og þá er maður farinn að tala um prinsipp eins og sjálfsforræði þjóðar o.s.frv. Það er umræðuefni. Hitt sem ég vildi nefna hér, frú forseti, er sú staðreynd sem mér finnst mikilvægt að við tökum með inn í dæmið, og við höfum kannski ekki hugsað mikið um á Íslandi, að land er auðlind. Ekki bara vatn eða jarðhiti eða orka eða landbúnaður eða hvað það er, 

Frú forseti. Ég ber upp eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi forseta: „Hyggst ráðherra gera samning við Kópavogsbæ um rekstur Náttúrufræðistofu Kópavogs samkvæmt 9. og 10. gr. laga um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, nr. 60/1992?“ Ég spyr vegna þess að nú þegar hafa verið gerðir samningar við sex aðrar náttúrufræðistofur. Engar af þeim eru á suðvesturhorninu. Þær eru allar á landsbyggðinni. Ég vil líka vitna í 9. gr. þar sem segir að ráðherra sé heimilt að leyfa starfrækslu allt að átta náttúrurfræðistofa. Það er sem sagt heimild í lögunum til þess að starfrækja átta náttúrufræðistofur með stuðningi ríkisins og þær starfa á vegum sveitarfélaga óháð kjördæmaskipan og skal um hverja stofu gera samning milli ráðherra og þeirra sveitarfélaga sem standa að náttúrustofu. Nú er ljóst að mjög mikilvægt og merkt starf er innt af hendi á náttúrufræðistofum víða um land. Eins og ég gat um eru sex núna styrktar af sveitarfélögum og ríki. Einhverra hluta vegna hefur Náttúrufræðistofa Kópavogs ekki hlotið náð fyrir augum ráðuneytisins í mörg ár. Ég vil geta þess að Náttúrufræðistofa Kópavogs hóf starfsemi sína, að mig minnir, 1983 og var ætlunin og hefur verið alla tíð síðan að standa að fræðslu og rannsóknum í náttúrufræðum og stuðla að náttúru- og umhverfisvernd sem og að varðveita ákveðna náttúrugripi. Þarna er ákveðið sambland af safnastarfsemi og rannsóknarstarfsemi og mjög merkilegt starf unnið, ekki síst í rannsóknum, af starfsmönnum náttúrufræðistofunnar. Vatnaverkefnið er kannski einna helst það sem menn þekkja. Vatnaverkefnið er, eins og segir á vef Náttúrufræðistofu Kópavogs: „„Yfirlitskönnun á lífríki íslenskra vatna: samræmdur gagnagrunnur“ […] er eitt viðamesta verkefni náttúrufræðistofunnar. Það hófst árið 1992 og er samstarfsverkefni fjögurra stofnana sem eru auk náttúrufræðistofunnar, Líffræðistofnun Háskóla Íslands, Hólaskóli í Hjaltadal og Veiðimálastofnun.“ Ég veit að það er í bígerð og hefur komið fram við umræðu um fjárlög að gera samning við sjöundu stofuna sem er þá væntanlega á Suðausturlandi í kringum Vatnajökul. Ég vil spyrja ráðherra hvort hún sjái ekki rök fyrir því að gera viðlíka samning við Náttúrufræðistofu Kópavogs því að hún sinnir ekki minna merkilegu starfi en þessar annars ágætu náttúrufræðistofur víða um land.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á mikilvægu starfi Náttúrufræðistofu Kópavogs. Áður en lengra er haldið vil ég leiðrétta ákveðna forsendu sem kom fram í spurningunni en hún var sú að nú væru einungis sex náttúrufræðistofur starfandi en þær eru sjö þannig að í raun og veru liggur fyrir vilyrði um stofnun þeirrar áttundu á vegum sveitarfélagsins Hornafjarðar og Skaftárhrepps. Þarna er um að ræða sem sé Stykkishólm fyrir Vesturland, Bolungarvík fyrir Vestfirði, Sauðárkrók fyrir Norðvesturland, Húsavík fyrir Norðausturland, Egilsstaði fyrir Austurland, Vestmannaeyjar fyrir Suðurland og svo Sandgerði fyrir Reykjanes. Miðað við landfræðilega dreifingu hefur alltaf þótt eðlilegt að náttúrustofu yrði komið á á vegum einhverra sveitarfélaga á Suðausturlandi, þá væntanlega sveitarfélagsins Hornafjarðar og Skaftárhrepps. Það er einfaldlega ekki heimild á grundvelli laganna, af því að lögin gera bara ráð fyrir átta stofum, fyrir aðkomu ríkisins að Náttúrufræðistofu Kópavogs nema að draga til baka þau vilyrði sem hafa verið gefin. Það er í sjálfu sér ekki vilji til þess enda er hugur í mönnum í fyrrgreindum sveitarfélögum á Suðausturlandi til að koma á fót náttúrustofu og góðar forsendur fyrir rekstri slíkrar stofu sem nyti góðs af nálægðinni við rætur Vatnajökuls og auðvitað sambúðinni við Vatnajökulsþjóðgarð eins og þingmaðurinn vék að. Spurningin er hins vegar góð og mikilvæg og vekur athygli á því starfi sem Náttúrufræðistofa Kópavogs sinnir, sem er ákaflega merkilegt og gott hvort sem litið er til rannsókna eða sýningarsalar. Starf þessarar stofu sýnir mikinn metnað starfsmanna hennar og Kópavogsbæjar, sem setti náttúrufræðistofuna á fót árið 1983 og hefur hún verið rekin af bæjarfélaginu síðan. Á stofunni hefur verið byggð upp mikil þekking, sérstaklega á sviði vatnalíffræði og vistfræði, og hafa starfsmenn stofunnar unnið merkt starf við rannsóknir á lífríki í ferskvatni á Íslandi. Náttúrustofan hefur verið í samvinnu við fjölmargar stofnanir á vegum ríkisins á þessu og öðrum sviðum og notið sértekna fyrir það, svo sem í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands. Samstarfið hefur verið gott og má sannarlega efla það. Sýningarhald Náttúrurfræðistofu Kópavogs er líka frábært framtak og til algjörrar fyrirmyndar og í raun og veru glæsilegt að sveitarfélag eins og Kópavogur skuli halda uppi slíkri sýningu og ætti auðvitað að vera metnaðarmál miklu fleiri sveitarfélaga og ríkisins sjálfs að halda uppi metnaðarfullu sýningarhaldi að því er varðar náttúruvísindi. Um gildi fræðslu og safnareksturs um náttúrufræði á Íslandi þurfum við ekkert að fjölyrða svo sem, við byggjum afkomu okkar öðrum þjóðum fremur á gæðum náttúrunnar og hingað streyma ferðamenn í miklum og vaxandi mæli til að sjá og kynnast sérstæðri náttúru landsins. Meira að segja er sérstök lítil gestastofa undir Eyjafjöllum sem bóndinn á Þorvaldseyri hefur komið upp einn og sér og tekur þar á móti gríðarlegum fjölda gesta vegna þess að það er mikil eftirspurn eftir upplýsingum um náttúrufar á Íslandi. Ráðuneytinu er vel kunnugt um störf Náttúrufræðistofu Kópavogs, við höfum átt í góðum samskiptum við þá sem þar halda um stjórnvölinn, og gildi þess fyrir íslensk náttúruvísindi og rannsóknir. Það er líklegt að rannsóknir og vöktun á vegum hins opinbera á sviði vatnavistfræði muni eflast á komandi árum vegna alþjóðlegra skuldbindinga og þar hlýtur auðvitað að verða horft til þeirra stofnana þar sem þekking og reynsla er fyrir hendi og þar sem hún er mest sem er þá meðal annars á Náttúrufræðistofu Kópavogs. Þar gildir hins vegar eins og í öðrum málum að fara þarf eftir lögum og fjárheimildum sem hv. fyrirspyrjandi þekkir náttúrlega eins vel og sú sem hér stendur. Lögin sem vísað er til í fyrirspurninni rúma í raun ekki heimild til að gera slíkan samning um rekstur Náttúrurfræðistofu Kópavogs eins og ég hef nefnt. Ég ítreka þakkir til fyrirspyrjanda fyrir að vekja með þessum hætti máls og athygli á starfi Náttúrufræðistofunnar. Ég mun sjálf vera vakandi varðandi hugsanlega aðkomu stofunnar að verkefnum á vegum ráðuneytisins og stofnana þess í framtíðinni þar sem líklegt er að hún geti orðið að liði vegna sérstöðu sinnar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og líka góðan hug og hlýjan í garð Náttúrufræðistofu Kópavogs. Ég tel það mjög mikilvægt, en engu að síður er veruleikinn sá að ekki er ætlunin að gera samning við Náttúrufræðistofu Kópavogs. Mér fannst ráðherra einmitt draga mjög vel fram sérþekkingu sem hefur byggst upp, sérstaklega á sviði vatnavistfræðinnar, hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs fyrir utan réttilega sýningarhaldsins sem heldur uppi sýningum á náttúrugripum hér á suðvesturhorninu þar sem 70% landsmanna búa. Það er hins vegar önnur umræða sem við höfum tekið meðal annars við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, varðandi Náttúruminjasafnið, og ég ætla ekki að leggja það á þann ráðherra einan og sér að bera ábyrgð á að koma því upp. Ég held að við verðum að fara í endurnýjun þeirrar umræðu og hugsa um hvort við getum nýtt fjármagnið betur með því að sameina hugsanlega menningarstofnanir á sviði safnamála, bara til að koma þessu af stað og vera með öflugt náttúrufræðisafn. Það er önnur saga og ég held að það sé þverpólitísk samstaða um að efla sýningarhald á sviði náttúrugripa. Hvernig það verður gert verður að vera innan ramma hverju sinni. Mér finnst við þingmenn Suðvesturkjördæmis, og hæstv. forseti veit það vel, enn og aftur falla milli skips og bryggju eins og aðrar stofnanir í Suðvesturkjördæmi. Við erum ekki á landsbyggðinni og finnum þar af leiðandi ekki þennan velvilja og stuðning, hvort sem það er af hálfu fjárlaganefndar eða einhverra annarra innan þingsins, og við erum ekki í borginni og erum því ekki með höfuðborgarstarfsemi. Einhvern veginn er ekki sami skilningur sýndur þeim verkefnum sem eru innt af hendi á suðvesturhorninu, sem sagt í Suðvesturkjördæmi, og annars staðar. Það er búið að sýna fram á það fræðilega en ekki síður út frá ýmsum öðrum sjónarmiðum að þarna er mikilvæg starfsemi sem ríkið þarf líka að koma að fyrst ríkið kemur að náttúrufræðistofum víðs vegar um landið. 

Virðulegur forseti. Ég þakka enn fyrir góða og skynsamlega umræðu og tek undir orð hv. fyrirspyrjanda að því er varðar mikilvægi Náttúrurfræðistofu Kópavogs en árétta enn og aftur þá stöðu sem uppi er gagnvart lögunum og þeim fyrirheitum sem hafa verið gefin gagnvart suðaustursvæðinu. Aðeins að lokum í þessari umræðu vil ég taka undir ábendingar fyrirspyrjanda varðandi Náttúruminjasafnið og þá mikilvægu umræðu. Ég held að við séum komin á þann stað að við getum farið að taka þar upp þráðinn aftur og það er sannarlega sameiginlegt viðfangsefni, ekki bara okkar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra heldur ekki síður þvert á pólitíska flokka. Það er eitt af því sem við þyrftum að hafa hér á landi til að sýna Náttúruminjasafni Íslands sóma og fyrir gesti okkar en ekki síður fyrir börnin okkar og þá sem mikilvægast er að öðlist þekkingu og djúpan skilning á þeim fyrirbærum sem íslensk náttúra hefur upp á að bjóða. Ég vil nefna aðeins varðandi stöðu nágrannasveitarfélaga höfuðborgarinnar, en þetta er mér mjög kært umræðu- og umhugsunarefni eftir að hafa verið sveitarstjórnarmaður í Reykjavíkurhreppi, að við höfum tiltekin tæki og amboð til að stilla betur saman strengi á höfuðborgarsvæðinu en við höfum kannski borið gæfu til að nýta, þ.e. svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins. Þar getum við með miklu markvissari hætti en við höfum gert stillt saman strengi að því er varðar samgöngur, uppbyggingu á verslun og þjónustu o.s.frv. Við höfum svolítið í aðdraganda hruns eða eftir 2000 verið kannski hvert og eitt okkar að byggja upp eigin framtíðarsýn frekar en að stilla saman strengi sem við hefðum kannski betur gert því að það liggja gríðarlega mikil verðmæti í draugahverfum. Ég vil líka nota tækifærið og óska Kópavogsbúum til hamingju með friðlýsingu Skerjafjarðar.

Virðulegi forseti. Það er vel við hæfi að hefja þessar umræður um íþróttamál núna þegar Ísland hefur leik í Evrópukeppninni. Ég hefði kannski kosið að umræðunni væri lokið vegna þess að leikurinn er að hefjast en við verðum bara að sjá hann á plúsnum og vona að Íslendingum gangi allt í haginn gegn reyndar gríðarlega sterku liði Króata. Þessi fyrirspurn mín lýtur að framlagi ríkisins eða stuðningi við íþróttafólk á Ólympíuleikunum sem haldnir verða í London á þessu ári. Ljóst er að þátttaka ÍSÍ verður viðamikil og kostnaðarsöm en ríkissjóður hefur líkt og gert er hjá öðrum þjóðum, flestum að minnsta kosti, ætíð styrkt þátttöku Íslands í Ólympíuleikunum. Áætlaður kostnaður ÍSÍ, undirbúningur og þátttaka í leikunum miðað við undanfarna leika, er á bilinu 50–70 millj. kr. Í fjárlögum 2012 er gert ráð fyrir framlagi að upphæð 17,8 millj. kr. til Ólympíuleika og smáþjóðaleika, en það hafðist í gegn og því ber að halda til haga 10 millj. kr. hækkun vegna Ólympíuleikanna í London sem haldnir verða á þessu ári. Ég hef reyndar svolitlar áhyggjur af gangi mála. Við erum langt á eftir öðrum þjóðum sem við viljum bera okkur saman við, t.d. Norðurlöndin. Til samanburðar má geta þess að Danir leggja til danska handknattleikssambandsins til undirbúnings fyrir Ólympíuleikana 1,4–1,5 millj. evra sem samsvarar um 240 millj. íslenskra króna á meðan afrekssjóður ÍSÍ styrkir HSÍ um 106 þúsund evrur eða um 17 millj. kr. Þetta er landsliðið sem við viljum keppa við og vinna en aðstöðumunur þessara tveggja liða er gríðarlega mikill. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra hvort nú sé ekki ráð að styrkja verulega það íþróttafólk sem mun leggja leið sína á Ólympíuleikana. Það er andlit okkar Íslendinga út á við. Það ber hróður Íslendinga víða og þegar vel gengur vill þjóðin eiga í því hvert bein. Það hefur skapast mikil umræða að undanförnu um bágborna stöðu afreksfólks okkar. Ég fylgi þeirri umræðu eftir í næstu fyrirspurn en mig langar til að ræða við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um hvað ríkið sjái fyrir sér varðandi Ólympíuleikana í ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á málinu þó að tímasetningin hefði kannski getað verið betri en það er rétt, við horfum bara á leikinn á plúsnum. Eins og hv. þingmaður nefndi sér Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands um undirbúning og þátttöku Íslendinga í Ólympíuleikum í samstarfi við sérsambönd viðkomandi íþróttagreina. Á þessari stundu er enn ekki ljóst hversu margir munu ávinna sér rétt til þátttöku á leikunum. Á síðustu leikum voru íslenskir keppendur 27 og auðvitað vonum við að fjöldinn geti orðið svipaður í Lundúnum í sumar. Keppendum fylgja þjálfarar, fararstjórar og annað aðstoðarfólk. Fjöldinn getur því farið upp í 50 manns ef allt er talið og keppendur hafa möguleika á að vinna sér þátttökurétt allt fram í júní. Raunar hefur inntökumörkunum og lágmörkunum og reglum í kringum þau víða verið breytt, til að mynda hvað varðar þátttöku í sundi svo dæmi sé tekið. Það er því ekki eitt lágmark lengur heldur nokkur stig í þeim efnum. Hér hefur handboltalandsliðið borist í tal og að sjálfsögðu eigum við eftir að sjá hvort það kemst áfram á leikana en það hefur auðvitað töluverð áhrif á þann fjölda sem tekur þátt í leikunum. Hvað varðar fjármögnun undirbúnings þá er hann fjármagnaður fyrst og fremst af rekstrarfé Íþrótta- og Ólympíusambandsins og lýtur að umgjörð íþróttafólksins í aðdraganda leikanna og að kostnaði við sjálfa leikana. Hingað til hafa verið veitt tímabundin framlög af fjárlögum sem ætluð hafa verið til ólympískra verkefna. Á árinu 2011 var veitt 5 millj. kr. tímabundið framlag svokallað og í ár náðist fram 10 millj. kr. framlag, eins og hv. þingmaður nefndi, að tillögu okkar í mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Ég bind raunar vonir við að þetta framlag verði varanlegt. Ég nefni það hér því að ég þykist vita að hv. þingmaður sitji í fjárlaganefnd. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta framlag verði gert varanlegt því að vetrarólympíuleikar og sumarólympíuleikar eru á fjögurra ára fresti og síðan eru að sjálfsögðu smáþjóðaleikar, Ólympíuhátíð æskunnar og fleiri ólympísk verkefni sem flokkast þarna undir. Þetta eru því á engan hátt tímabundin verkefni þannig að ég nefni það hér. Undirbúningur íþróttafólksins fer að mestu leyti fram hjá sérsambandi viðkomandi íþróttagreina. Þau geta sótt um styrki í afrekssjóð, eins og hv. þingmaður kom inn á, vegna verkefna og undirbúnings. Þar eru veittir A-, B- og C-styrkir vegna kostnaðar við verkefni afreksfólksins og sá hluti er fjármagnaður af framlagi ríkisins og Íþróttasambandsins til afrekssjóðs. Að auki eru sjö íþróttamenn á einstaklingsstyrkjum svokölluðum í gegnum ÍSÍ og sérsambönd sín hjá alþjóða Ólympíusamhjálpinni fram að leikum auk A-liðs karla í handknattleik og væntanlega munu flestir í þeim hópi tryggja sér þátttökurétt á leikunum í Lundúnum. Þessi styrkur frá Ólympíusamhjálpinni nemur um 1.000 bandaríkjadölum á mánuði fram að leikum fyrir undirbúning einstaklinga. Í allt hlaut Handknattleikssamband Íslands 100 þúsund bandaríkjadali vegna tveggja ára undirbúnings fyrir leikana. Þeir eru greiddir af framlagi alþjóða Ólympíusamhjálparinnar í afrekssjóð en framlag þeirra var um 16 millj. kr. árið 2010. Það er alveg rétt að afrekssjóð þarf að efla þrátt fyrir að sú tillaga hafi verið samþykkt sem ég fagna líka að efla hann um 10 millj. kr. Ég veit við ræðum hann nánar á eftir í annarri fyrirspurn frá hv. þingmanni. Af því að hv. þingmaður nefndi og bar saman stöðu mála á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum þá er áhugavert að skoða hana. Það er rétt að ef við lítum á stöðuna í ár og nokkur ár aftur í tímann þá leggur íslenska ríkið heldur minna til íþróttamála en ríkin annars staðar á Norðurlöndum svo dæmi sé tekið á meðan sveitarfélög hafa verið heldur atkvæðameiri þannig að þegar við berum þetta saman er heildarstuðningur hins opinbera í raun meiri. En það sem þarf þá að skoða er að sveitarfélögin hafa fyrst og fremst verið að leggja fé í íþróttamannvirki og þar inni eru að sjálfsögðu ýmis íþróttamannvirki sem má deila um sem nýtast auðvitað öllum almenningi. Ég nefni sem dæmi sundlaugar, augljóst dæmi. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta þurfum við að greina nánar. Síðan styðst íþróttahreyfingin alls staðar á Norðurlöndum líka við tekjur af lottói líkt og hér á landi. Það er að sjálfsögðu meira undir í því en það er mjög mikilvægt að halda því að þær tekjur renni áfram til íþróttahreyfingarinnar.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna sérstaklega því sem hæstv. ráðherra sagði í lokin að það þarf að verja þann tekjustofn sem lottóið er gagnvart íþróttahreyfingunni. Það er mikilvægt. Ég vil líka taka undir það sem kom fram bæði hjá hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra sem er sá skilningur sem þarf að vera til staðar, og er svo mikilvægur og er því miður ekkert allt of algengur, á því að byggja upp til lengri tíma öflugt afreksstarf. Það er ekki heldur þannig að ekki hafi verið komið til móts við íþróttahreyfinguna í gegnum tíðina. Gerðir hafa verið stórir samningar eins og um ferðasjóðinn, menn forgangsröðuðu í þágu ferðasjóðsins og síðan forgangsröðuðu menn í þágu sérsambandanna. Þessu þarf að halda áfram. Ég hvet ráðherra til að nýta þennan stuðning sem ég vil meina að sé þverpólitískur til að byggja til lengri tíma, ekki bara fram yfir kosningar eða til skemmri tíma heldur til lengri tíma og fara í öflugt samstarf við uppbyggingu á afreksíþróttum fyrir fólkið okkar þannig að það þurfi ekki núna þegar ólympíuárinu er lokið að koma með betlistaf í hendi enn og aftur til ríkisvaldsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og ég þakka svör hæstv. menntamálaráðherra. Hún kom aðeins inn á að fleiri verkefni væru tengd Ólympíuleikum eins og vetrarólympíuleikar ungmenna sem haldnir verða í Insbrück í Austurríki á þessu ári. Þá verða vetrarleikar Ólympíuhátíðar Evrópuæskunnar haldnir í Brasov í Rúmeníu í ársbyrjun 2013. Þetta eru allt hlutir sem við verðum að horfa til. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir minntist á samninga sem hafa verið gerðir. Allir þessir samningar, ég held að ég fari rétt með það, eru lausir. Afrekssjóðurinn, ferðasjóðurinn, slysabótasjóðurinn og ríkisstyrkur til sérsambandanna, allt er laust og hefur verið laust undanfarin ár og það þarf að klára þessa samninga. Ég hvet hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til að gera það hið allra fyrsta. Við verðum að hafa það í huga, eins og ég kom inn á áðan, að fólk sem tekur þátt í Ólympíuleikunum er andlit Íslendinga út á við og ber hróður Íslendinga sem öflugrar þjóðar þrátt fyrir fámenni hvað íþróttir snertir. Ef eitthvað sameinar þjóðina þegar vel gengur eru það einmitt íþróttaliðin okkar og einstakir íþróttamenn sem ná góðum árangri. Við verðum samt að viðurkenna, og það vil ég kannski fá aðeins skýrar hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, að það hefur ekki verið staðið nægilega vel við afreksíþróttafólk á undanförnum árum, því miður. Þetta er ekki fólk sem kvartar og ber vandræði sín á torg en við höfum horft upp á það núna trekk í trekk að það er víða pottur brotinn í þessum málum og það verður að laga og það snertir þá Ólympíuleika sem fram undan eru í sumar.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að þessir samningar eru lausir. Við höfum raunar verið að undirbúa endurnýjun þeirra og höfum verið að ræða það við íþróttahreyfinguna hvernig nýjum samningum verður best fyrir komið þannig að því sé til haga haldið. Sú vinna er í fullum gangi í ráðuneytinu hvað varðar ferðasjóðinn, afrekssjóðinn, framlög til ÍSÍ og sérsambandanna og slysabótasjóðurinn heyrir undir velferðarráðuneytið. Ég get að sjálfsögðu tekið undir með hv. þingmanni að þetta eru mikilvægir fulltrúar, ekki aðeins út á við heldur er afreksfólkið okkar líka mjög mikilvægar fyrirmyndir fyrir börn og ungmenni. Ef við viljum horfa til þess hvað hvetur börn og ungmenni áfram í íþróttastarfi, sem allir geta verið sammála um í þessum sal að hefur gríðarlegt forvarnagildi og hefur líka gríðarlegt gildi fyrir almenna lýðheilsu að fólk hreyfi sig, þá skiptir afreksfólkið máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Þess má sjá stað í nýsamþykktri íþróttastefnu sem unnin var í nánu samráði við þann geira að það skiptir máli ekki aðeins að horfa á barna- og ungmennastarf eins og við höfum oft rætt í þessum sal, heldur líka afreksfólkið af því að það er fyrirmyndir. Hv. þingmaður spyr hvort búið hafi verið nægilega vel að afreksfólki. Ef við berum okkur saman við Norðurlöndin eins og ég sagði áðan þá held ég að það sé ekki sambærilegt, íslenska ríkið styrkir ekki afreksfólk sitt með sama hætti og til að mynda önnur Norðurlönd svo ég segi það. Ég held líka að við verðum að átta okkur á því að ekki aðeins hefur íþróttahreyfingin mátt sæta niðurskurði eins og auðvitað öll opinber framlög, heldur hefur hún líka misst að verulegu leyti framlög einkaaðila. Sú efnahagskreppa sem við höfum átt í hefur því kannski bitnað með tvöföldum hætti á þessari hreyfingu. Þar hafa öflugir einkaaðilar sem hafa kannski sérstaklega styrkt þátttöku á stórmótum og annað slíkt að einhverju leyti dregið sig til baka. Það hefur því verið verulega erfið staða hjá mörgu afreksfólki okkar undanfarin ár.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið góð umræða og ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir umræðuna um Ólympíuleikana. Ég er með fyrirspurn sem snýr sérstaklega að afrekssjóðnum. Samningurinn milli ÍSÍ og menntamálaráðuneytisins um framlög til sjóðsins féll úr gildi 31. desember 2008. Þeir sem þekkja til segja að sjóðurinn sé kominn að þolmörkum, en framlög ríkisins til afrekssjóðs lækkuðu um rúm 20% á milli áranna 2009 og 2011 og er þá ekki tekið tillit til verðlagsbreytinga. Þá hefur kostnaður afreksíþróttafólks við keppnir og æfingar í útlöndum stóraukist vegna óhagstæðrar gengisþróunar. Við vitum að íslenskt afreksfólk eyðir miklum tíma í að afla sjálft fjár, tíma sem mundi annars nýtast til æfinga. Í fjárlögum árið 2012 er gert ráð fyrir 34,7 millj. kr. framlagi í sjóðinn, sem er óbreytt upphæð og tekur ekkert til verðlagsbreytinga. Við ræddum áðan að það væri mjög mikilvægt, og ég brýni ráðherra í því, að endurnýja samninginn við Íþróttasamband Íslands. Ég verð samt að koma inn á þá miklu umfjöllun sem verið hefur í fjölmiðlum um slæma stöðu íslensks afreksfólks og þá sérstaklega hvað varðar aðstöðumun íslensks afreksfólks og keppinauta þess annars staðar. Ég nefndi danska handknattleiksliðið en einnig má benda á að sænskir afreksíþróttamenn njóta góðra kjara, þeir fá mánaðarlegan styrk nemur atvinnuleysisbótum og jafnframt alls kyns réttindi. Við höfum heyrt í afreksíþróttafólki í fjölmiðlum sem segir að eftir að hafa lagt allt það sem það hefur lagt á sig njóti það í rauninni engra réttinda og sé stórskuldugt. Við höfum horft upp á efnilega afreksíþróttamenn hverfa frá vegna þess að þeir hafa ekki efni á því að stunda íþrótt sína. Ég vek athygli á greinum eftir Víði Sigurðsson, íþróttablaðamann hjá Morgunblaðinu, þar sem hann fjallar um að það þurfi að stokka spilin upp á nýtt og gefa rétt til þess að við verðum samkeppnishæf á alþjóðavettvangi á þeim íþróttamótum sem við viljum virkilega standa okkur á. Þetta er brýnt verkefni, virðulegi forseti, og ég veit að vilji hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra stendur til að bæta þessi atriði en ég held að rétt væri að taka þetta mál til umræðu innan ríkisstjórnarinnar allrar. Ég saknaði þess 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Hann spyr um hlutverk afrekssjóðsins og hver sé stefnan varðandi hann. Eins og kunnugt er hefur sjóðurinn fyrst og fremst það hlutverk að veita styrki til fremstu íþróttamanna þjóðarinnar í því skyni að efla árangur íslensks afreksfólks á alþjóðavettvangi. Ef við lítum á söguna náðist á árunum 2002–2006 að efla sjóðinn og auka hann úr 10 millj. kr. árið 2002 í 25 millj. kr. árið 2003, sem hækkaði síðan í 30 millj. kr. árið 2006 og stóð til að hækka enn frekar. Síðan hefur sjóðurinn verið skorinn niður í takt við aðra liði og var gert ráð fyrir 24,7 millj. kr. framlagi í fjárlagafrumvarpi næsta árs. Ég vil því leiðrétta hv. þingmann og segja að á fjárlögum fyrir árið 2012 var samþykkt tillaga mín um 10 millj. kr. hækkun á sjóðnum í 34,7 millj. kr. þannig að framlög til hans hækkuðu um 40% við afgreiðslu þessara fjárlaga þótt það sé að sjálfsögðu ekki verðlagsuppfært. Mér finnst það því ríma við þá stefnumótun sem ég nefndi áðan, þ.e. íþróttastefnuna sem lögð hefur verið fram. Það liggur fyrir að þar eru ýmis verkefni, sum kostnaðarsöm, en þar er sérstaklega rætt um afreksíþróttastarfið. Ég lít á hækkunina á fjárlögum sem fyrsta skrefið í því hvernig við getum eflt framlög ríkisins annars vegar til afrekssjóðsins og hins vegar til sérsambandanna því að það skiptir auðvitað máli og það er hlutverk þeirra að halda úti landsliðum og alþjóðastarfi. Þarna þurfum við að horfa á hlutina í samhengi, annars vegar afrekssjóðinn og hins vegar framlög til sérsambandanna. Hv. þingmaður spyr um eflinguna og ég segi að þegar er búið að stíga fyrstu skrefin í því efni. Ég held að það skipti miklu máli að við fylgjum þeirri stefnumótun sem unnin hefur verið í samráði við geirann, að við styrkjum þennan sjóð áfram. Ég vil nefna það til að skýra heildarmyndina að auk framlags frá mennta- og menningarmálaráðuneyti koma tekjur afrekssjóðsins frá Íslenskri getspá, 8% af hlutdeild Íþróttasambands Íslands í lottóhagnaðinum sem hér hefur verið nefndur fer til sjóðsins og síðan er það framlag Alþjóðaólympíusamhjálparinnar, sem ég nefndi líka áðan, sem úthlutað er sérstaklega til sérsambanda vegna undirbúnings fyrir Ólympíuleika. Svo við áttum okkur á þessari mynd er framlag ráðuneytisins um þriðjungur af úthlutun sjóðsins. Árið 2010 var úthlutað um 48 millj. kr. úr sjóðnum auk 16 millj. kr. framlags Alþjóðaólympíusamhjálparinnar og alls var úthlutað um 55 millj. kr. úr afrekssjóði á árinu 2011 auk þess sem framlag Alþjóðaólympíusamhjálparinnar var svipað og undanfarin ár. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög brýnt að sjóðurinn hafi burði til þess að styðja afreksíþróttafólk þjóðarinnar mun betur en nú er. Íslenskt íþróttafólk tekur þátt í flestum Evrópumótum, heimsmeistaramótum, Ólympíumótum og Norðurlandamótum í þeim greinum sem stundaðar eru hérlendis og það liggur fyrir að kostnaður er mikill. Iðulega fjármagnar afreksfólk þátttöku sína að einhverju leyti sjálft þannig að við þurfum að horfa til þess hvernig við getum eflt þennan sjóð.

Frú forseti. Ég vil taka undir með ráðherra að það verður nálgast þetta heildstætt og það verður að nýta það svigrúm sem gefst með því að samningar eru lausir. Við verðum að horfa á þetta þannig að sérsamböndin hafi ákveðnu og mikilvægu hlutverki að gegna. Samningurinn við þau undirstrikar að þau þurfa að sinna ákveðnu hlutverki og það hefur orðið sífellt erfiðara með árunum því að sjálfboðaliðastarfið hefur minnkað á miðað við það sem áður var. Síðan er það auðvitað afrekssjóðurinn en ferðasjóðurinn er annað mál. Ég held að það hljóti allir að sjá núna, ekki síst eftir gott gengi stelpnanna okkar í handbolta úti í Brasilíu og síðan gott gengi ýmissa annarra íþróttamanna eins og í sundi og badminton, að við þurfum að hlúa að þessu betur. Ég tel að þarna sé ákveðin forgangsröðun pólitískt séð. Það lá alveg fyrir að menn ætluðu að reyna að efla afrekssvið á sínum tíma en svo kom hrunið. Við sjáum að víða eru pólitískar áherslur og þá er hægt að efla ákveðna 

Forseti getur alla veg upplýst að Ísland er einu marki yfir.

Virðulegi forseti. Íslenska landsliðið er á réttri leið og það er gott. Ég held líka að við séum á réttri leið í þessari umræðu og ég fagna því sérstaklega. Ég tek það fram að það var jákvætt og gott skref þegar hæstv. menntamálaráðherra lagði fram nýja íþróttastefnu í haust. Hún er allra góðra gjalda verð en það sem vantar inn í hana er hvernig henni verður fylgt eftir. Jú, það er rétt, það komu einhverjir fjármunir á fjárlögum sem eru kannski fyrsta skrefið en ég tel að íþróttahreyfingin öll verði að fá það nákvæmlega niðurskrifað hvað leggja á í íþróttastefnuna til langframa, hvort við ætlum okkur að vera samkeppnishæf við önnur Norðurlönd, hvort við ætlum að ná þeim og segja að við viljum ekki vera eftirbátar þeirra í þessum efnum. Auðvitað snýst þetta um pólitíska forgangsröðun. Ég held að það hafi verið mjög mikilvægt að ræða þessi mál í ljósi þeirra frétta sem borist hafa frá afreksíþróttafólkinu okkar. Það eru ekki góðar fréttir og ég held að ríkisstjórnin þurfi að gefa út þau skilaboð að þeir sem ætla sér að komast á Ólympíuleikana en hafa ekki tryggt sér þar sæti muni njóta aukins aðhalds og styrkja frá íslenska ríkinu. Árangurinn kemur ekki af sjálfu sér, þetta eru fyrirmyndir okkar, þetta er fólkið sem við viljum sýna út á við. Við búum nú við það að börnin okkar eru að fitna, lýðheilsumálin eru í miklum ólestri. Ég er með fyrirspurn um þau mál sem kemur reyndar til umræðu síðar, en allt helst þetta í hendur. Ég fagna áhuga hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og spyr að lokum hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að við ætlum ekki að verða eftirbátar annarra Norðurlandaþjóða í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, það er náttúrlega mjög mikilvægt að fylgja íþróttastefnunni eftir. Það er eitt af því sem við ræddum talsvert á fundi með formönnum og fulltrúum sérsambanda sem haldinn var í síðustu viku. Þá velti fólk því fyrir sér hvernig vinna ætti úr þessari stefnu. Það þarf bæði að skoða fjárframlög, eins og hv. þingmaður nefndi, og hvernig við getum unnið að ýmsum samlegðaráhrifum í kerfinu. Það þarf sérstaklega að skoða þjóðarleikvanga eins og þar er nefnt. Það eru því ýmis verkefni fram undan og það var mjög gott að eiga það samtal við sérsamböndin. Hvað varðar lýðheilsumálin get ég tekið undir með hv. þingmanni að afreksfólkið er mjög mikilvægar fyrirmyndir sem efla áhuga barna og ungmenna á íþróttum. Sumir hafa sagt að því fyrr sem börnin byrja að venja sig á reglubundna hreyfingu, því betra, það sé mjög mikilvægt að ala þau upp í þeim venjum til að tryggja góða heilsu til lengri tíma og þar skiptir afreksfólkið auðvitað máli. Ég ítreka að ég lít svo á að hækkun á framlagi til þessara mála núna sé áfangi á þeirri leið. Við erum að vinna að þessum samningum eins og ég nefndi og við verðum að setja stefnuna á að komast í áföngum nær þeim viðmiðum sem við sjáum annars staðar á Norðurlöndunum.

Virðulegi forseti. Í ljósi umræðunnar áðan um þá staðreynd að Ísland þarf að búa við hærri ferðakostnað eðli málsins samkvæmt má benda á að ýmis íþróttafélög úti á landi glíma við sama vandamál. Fyrir ekki svo löngu síðan var settur á laggirnar ferðasjóður íþróttafélaga í kjölfar þingsályktunartillögu þingmanns Framsóknarflokksins. Það er eitt stærsta hagsmunamál íþróttahreyfingarinnar á landsvísu og sjóðurinn skiptir sköpum í rekstri smærri íþróttafélaga. Sjóður þessi er hugsaður til að dekka ferðakostnað allra aldursflokka vegna þátttöku í fyrir fram skilgreindum styrkhæfum mótum og hefur framlagið, þótt lágt sé, skipt afar miklu máli. Hann hefur lækkað framlag foreldra og aukið jafnræði þátttakenda um allt land til þátttöku í mótum innan lands. Endurgreiðslur úr þessum sjóði taka aðeins til brota af heildarkostnaði íþróttafélaga, sem talinn var yfir 500 milljónir árið 2005 en hefur stóraukist síðan þá. Samningur þessi rann út árið 2008 og hefur ekki verið endurnýjaður. Hann er einn af þeim mikilvægu samningum sem ég sagði að þyrfti að endurnýja og gera gangskör í að verði kláraðir. Á árinu 2009 áttu að koma samkvæmt þeim samningi um 90 millj. kr. í ferðasjóðinn en 30 millj. kr. af þeim fjármunum var frestað ótímabundið. Ég kalla sérstaklega eftir því framlagi vegna þess að í rauninni er búið að gera ráð fyrir því að þetta mikilvæga framlag komi úr ríkissjóði. Á árinu 2009 námu greiðslur úr sjóðnum 59 millj. kr., örlítið minna árið 2011, en sem betur fer náðist að hækka fjárframlagið í 64 milljónir eftir mikla baráttu innan fjárlaganefndar. Því ber að fagna. Virðulegi forseti. Þessi sjóður snertir barnafólk beint, sérstaklega það sem vill setja börnin sín í íþróttir. Ferðakostnaður er mikill fyrir það fólk sem vill senda börnin sín til keppni hér á höfuðborgarsvæðinu og það er mikill aðstöðumunur milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis hvað þetta varðar. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort hún vilji ekki beita sér í að efla sjóðinn og gera nýjan samning þar að lútandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda enn fyrir og tek undir orð hans um að þessi sjóður hafi verið alveg feikilega mikilvægur fyrir barnafólk um land allt og nýst til þess að jafna aðstöðumun fólks eftir því hvar það býr. Ég tek líka undir það að þessi sjóður átti sér langan aðdraganda því að um hann hafði talsvert verið rætt og eins hefur talsvert verið rætt um þessi málefni á þinginu í mörg ár, í raun og veru áður en sjóðurinn var stofnaður, þannig að margir glöddust yfir stofnun hans þegar loksins varð af henni. Hann þykir hafa sannað gildi sitt mjög frá því að samningur um hann var gerður árið 2007. Ég nefni það sérstaklega hér að framkvæmd úthlutana hefur þótt takast mjög vel, Íþrótta- og Ólympíusambandið hefur lagt mikla vinnu í að hanna úthlutunarferli sem gerir ráð fyrir því að þeir sem ferðast lengst beri mest úr býtum við úthlutun úr sjóðnum og það hefur gengið eftir þau ár sem úthlutað hefur verið. Alls hefur verið úthlutað 312 millj. kr. eða 312,8 millj. kr. úr sjóðnum frá upphafi. Hv. þingmaður benti réttilega á að þessi sjóður hefur eins og flest annað verið skorinn niður á niðurskurðartímum þó að segja megi að tekist hafi að tryggja tilvist hans. Það er rétt að 90 millj. kr. áttu að koma inn í sjóðinn 2009. Því framlagi var frestað og við höfum ýmis önnur dæmi um slík mál. Nægir þar að nefna ýmsa rannsóknarsamninga svo sem við Háskóla Íslands, samkomulag við kvikmyndagerðarmenn o.fl., mörgu var slegið á frest í þeim fjárlögum. Í nýrri íþróttastefnu, sem ég hef áður vísað í er lögð áhersla á eflingu sjóðsins. Stefnunni verður fylgt eftir eins og fjárveitingar leyfa og við munum reyna að vinna að því að efla sjóðinn jafnt og þétt. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég fagna því að sjóðurinn fór upp í tæpar 65 millj. kr., hann var í 52,7 millj. kr. og var lögð til 12 millj. kr. hækkun í fjárlaganefnd, það skiptir máli að ná sjóðnum upp aftur jafnt og þétt. Hv. þingmaður nefnir samninginn sem í gildi er um sjóðinn. Það er rétt, hann er einn af þeim samningum sem við ræðum um að taka aftur upp. Við höfum viðrað þá hugmynd við Íþróttasambandið að gera rammasamning þar sem allt þetta rúmast inni, þ.e. ferðasjóður, afrekssjóður, rekstrarframlög til ÍSÍ og styrkir til sérsambanda. Það sem skiptir máli er hvernig staðið er að verki og hversu mikið er hægt að skuldbinda ríkissjóð fram í tímann því að gagnrýnt hefur verið að gera samninga um of mikla hækkun fram í tímann, en ég held að það sé mjög mikilvægt að við gerum okkur samt einhverja hugmynd um hvernig við viljum þróa fjárframlög. Hluti af íþróttastefnunni er í öllu falli að efla þennan sjóð jafnt og þétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Ég tek undir með henni að mikilvægt sé að tryggja grundvöll sjóðsins og tilvist hans. Það er kannski fyrsta skrefið og auðvitað þurfti að skera þar niður eins og annars staðar, því miður. Við verðum samt að horfa til þess að fjárframlög til íþróttamála hafa verið skorin gríðarlega mikið niður og umfram marga aðra málaflokka. Þessi sérstaki samningur hefur skipt sköpum, svo ég taki nú ekki sterkar til orða, varðandi íþróttaiðkun margra barna, sérstaklega úti á landi. Fjárframlögin í sjóðinn eru ekki há að mínu mati og kannski langt undir því sem menn ætluðu þegar tillagan var sett fram á sínum tíma. Þó ber að þakka það sem er. Ég vil halda því til haga að það var fyrrverandi þingmaður, Hjálmar Árnason, sem fyrstur lagði fram þingsályktunartillögu um að sjóðurinn yrði stofnaður. Ég hef kannski misskilið hæstv. menntamálaráðherra en samningurinn er runninn úr gildi. Já, það er sameiginlegur skilningur okkar. Þess vegna spyr ég og vil fá viðbrögð við því: Stendur til að taka samninginn upp? Það er gott að ræða um hvernig hann eigi að vera. Ég held reyndar að ekki þurfi að setja þetta mál í sérstaka nefnd, ég held að það þurfi bara að ráðast í gerð samningsins í ljósi þeirrar íþróttastefnu sem nú hefur verið lögð fram og stórefla hann í framtíðinni.

Frú forseti. Bara svo það sé á hreinu er það liður í því sem við erum að vinna að núna í samskiptum okkar við ÍSÍ, að skoða alla þessa samninga og endurnýja þá, þ.e. afrekssjóðinn, ferðasjóðinn og svo samninginn sjálfan við ÍSÍ eins og ég nefndi áðan. Hvað varðar niðurskurðinn er rétt að framlög til íþróttamála hafa tekið niðurskurði. Í þeim fyrstu fjárlögum sem lögð voru fram haustið 2009 var niðurskurður til menningar- og íþróttamála 10%, sem er verulegur niðurskurður, og þess mátti sjá stað í öllum sjóðum á þessu sviði. Árið eftir forgangsröðuðum við í raun í þágu íþróttamála og þau hlutu minni niðurskurð en til að mynda menningarmál. Við settum forgangsröðina þannig að það sem við töldum að sneri sérstaklega að börnum og ungmennum, og ég nefni sem dæmi framhaldsskóla og íþróttamál sem fengu minni niðurskurð eða 5%, og síðan var 2% niðurskurður í fjárlögum í ár. Auðvitað munar um það, ekki síst af því að sjóðirnir eru ekki verðlagsuppfærðir enda eru tilfærslur og eins og ég nefndi áðan hefur stuðningur einkaaðila við þennan geira dregist verulega saman og um hann hefur að sjálfsögðu verulega munað.

Virðulegi forseti. Til allrar hamingju hefur snjóað mikið á Akureyri undanfarin ár. Það hefur gert það að verkum að fólk hefur flykkst þangað á skíði alls staðar af landinu og ekki aðeins Íslendingar heldur hafa Færeyingar verið með beint flug milli Íslands og Færeyja og nokkur hundruð manns komið þaðan og farið á skíði á Akureyri. Þarna eru gríðarlega miklir möguleikar að mínu mati og ekki bara í ferðamennsku heldur líka hvað atvinnumöguleika snertir. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að Vetraríþróttamiðstöðin og skíðasvæðið hafa leitt það af sér að fjölmörg fyrirtæki sem hefðu jafnvel farið á hausinn vegna lítillar aðsóknar yfir vetrarmánuðina náðu að halda sjó í janúar, febrúar og mars sem er frekar dauður tími. Það komu engin framlög til Vetraríþróttamiðstöðvarinnar, þ.e. í gegnum uppbyggingarsamninginn, á árunum 2009, 2010 og 2011. Settar voru um 2,5 milljónir í reksturinn, framlag til að greiða einum starfsmanni. Akureyrarbær hefur lagt í verkefnið 2/3 fjárins á móti 1/3 frá ríkinu. Mér er kunnugt um að Akureyrarbær fundaði með ráðuneytinu í haust. Þar voru lögð fram drög að upphæðum og forgangsröðun og skiptingu á milli ríkis og bæjarins. Mig langar því til að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Hver er staðan á þessu verkefni? Hver er staðan innan ráðuneytisins? Stendur til að gera þennan samning, sem ég tel afar brýnan? Vert er að geta þess að þetta hefur leitt til þess að hægt var að ráðast í uppbyggingu á skautahöll á Akureyri og Fjarkann svokallaða, sem er stór og mikil stólalyfta sem var bylting í skíðaiðkun uppi í Hlíðarfjalli. Allt þetta varð að veruleika vegna þessara framlaga, þessa samnings milli Akureyrarbæjar og ríkisins. Svo má líka geta þess að þetta virkar allt saman, mörg önnur skíðasvæði í kringum Akureyri og á Norður- og Austurlandi njóta góðs af auknum ferðamannastraumi. 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Svo ég rifji aðeins upp nær samstarf mennta- og menningarmálaráðuneytisins, Akureyrarbæjar og Íþrótta- og Ólympíusambandsins um Vetraríþróttamiðstöðina á Akureyri aftur til ársins 1995 þegar samstarfið og reglugerð nr. 362 frá sama ári um verkefnið var staðfest. Það hefur orðið mjög mikil uppbygging í vetraríþróttum á Akureyri síðan. Hefur stjórn Vetraríþróttamiðstöðvarinnar leitt þá uppbyggingu en hlutverk miðstöðvarinnar samkvæmt reglugerðinni lýtur fyrst og fremst að því að efla vetraríþróttir og vera ráðgefandi um uppbyggingu mannvirkja. Samningar um rekstur annars vegar og uppbyggingu hins vegar á milli ráðuneytisins og Akureyrarbæjar voru gerðir árið 2003 og þeir runnu út árin 2008 og 2009. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á hefur ekki verið sett nýtt framlag til nýrrar uppbyggingar í kjölfar efnahagshrunsins, kannski af eðlilegum orsökum því að sjálfsögðu þurfti að draga verulega saman. Því var ákveðið að bíða með frekari uppbyggingu á svæðinu í ljósi þess að samningar voru útrunnir en hins vegar höfum við lagt áherslu á að veita þessa lágmarksupphæð, 2,8 milljónir á síðustu fjárlögum, til rekstrar Vetraríþróttamiðstöðvarinnar og það greiðir hluta launakostnaðar framkvæmdastjóra á móti Akureyrarbæ. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur reksturinn í Hlíðarfjalli gengið vel, enda hefur tíðarfar til skíðaiðkana verið mjög gott á undanförnum árum. Skíðasvæðið hefur verið mjög vel sótt yfir vetrarmánuðina, talsvert af erlendum gestum hefur sótt Akureyri heim á ári hverju til skíðaiðkunar sem auðvitað skilar tekjum til rekstrar skíðasvæðisins, tekjum til ferðaþjónustuaðila og annarrar þjónustu á Akureyri eins og hv. þingmaður fór ágætlega yfir áðan. Akureyrarbær er rekstraraðili allra skíðamannvirkja á Akureyri og þær tekjur sem koma inn vegna þeirra fara í þann rekstur. Ég mundi segja að það hafi tekist mjög til með þessa uppbyggingu sem auðvitað hefur nýst landsmönnum öllum. Verkefnið fellur líka vel, svo ég nefni það hér, að sóknaráætlun fyrir Ísland þar sem settar eru ákveðnar áherslur um lengingu ferðamannatímabilsins og vetrarferðamennsku. Þó að kjarni málsins frá mínum sjónarhóli sem varðar aðkomu ráðuneytis íþróttamála sé auðvitað hin íþróttalegu verðmæti sem verkefnið skapar fyrir vetraríþróttaiðkun landsmanna þá held ég að þetta sé mikilvægt líka til að lengja ferðamannatímabilið. Hv. þingmaður spurði um stöðuna. Það er rétt sem hann nefndi að hafin er vinna í ráðuneytinu að undirbúningi samnings um frekari uppbyggingu vetraríþróttamannvirkja. Haldinn var fundur með fulltrúum Akureyrarbæjar og ég vonast til að þetta verði kynnt á næstunni á vettvangi Alþingis og ríkisstjórnar þannig að við getum lagt einhvern grunn fyrir fjárlagagerð næsta árs.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að til standi að kynna þennan samning væntanlega á næstu mánuðum eins og ég skildi það. Það er afar jákvætt og ég hvet hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til að gera það sem allra fyrst, ég held að það sé mjög mikilvægt að fá þessi mál á hreint. Ég verð samt að geta þess að það eru ótrúlega mikil tækifæri fólgin í þessari uppbyggingu fyrir norðan og ekki aðeins hvað varðar íþróttahlutann. Vert er að nefna að aðstaða fyrir fatlaða hefur snarbatnað og er til fyrirmyndar hvernig staðið er að málum hvað þann þátt varðar. En svo eru það líka ferðamálin sem snúa að mennta- og menningarmálaráðherra. Heimamenn hafa horft til þess að reyna að fá fleiri erlenda ferðamenn til að koma og kynna sér svæðið. Jafnvel þó að við næðum aðeins hálfu prósenti af hlutdeild í ferðamannamarkaðnum mundi það skila gríðarlegum tekjum til samfélagsins ekki aðeins fyrir norðan heldur inn í ríkissjóð. Ég fagna því að til standi að gera þennan samning og ég fagna líka góðum vilja sem ég greini hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og mun að sjálfsögðu halda henni vel við efnið í þessu máli.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður og ég séum alveg sammála um gildi þessarar miðstöðvar og mikilvægi þess, eins og hann fór vel yfir, að efla vetrarferðamennsku. Ég tek hins vegar fram að það þarf auðvitað að ráðast af forsendum fjárlaga fyrir árið 2013 hver framtíðin nákvæmlega verður, en ég get að minnsta kosti staðfest það sem ég sagði áðan að undirbúningur að framhaldssamningi er hafinn og það verður vonandi kynnt þegar línur skýrast fyrir fjárlagaundirbúning næsta árs.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara vekja athygli á því að þeir tveir liðir sem voru teknir út af dagskrá núna snúa annars vegar að þátttöku Íslendinga í Ólympíuleikum fatlaðra og hins vegar að íþróttaiðkun fatlaðra. Ég veit að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra var reiðubúin að svara fyrirspurnunum. Við þessu er ekkert að gera, svona er dagskrá þingsins, en ég hvet hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að þessi mikilvægu umfjöllunarefni komist fljótt á dagskrá. Er leitt að ekki hafi verið hægt að ræða þau hér um leið og við ræddum önnur íþróttamál.

Forseti ítrekar að óheimilt er að hafa fundi lengur en til klukkan átta og þessar tvær fyrirspurnir fara fram úr þeim tíma sem við höfum til afnota.