Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í fyrirspurnatíma í þinginu í fyrri viku spurði hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nokkurra spurninga um útkallstíma lögreglunnar í Reykjavík, þar á meðal um lengsta útkallstíma þar sem óskað hefði verið eftir neyðaraðstoð. Af því tilefni leitaði ég eftir upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík og fékk skýr og greinargóð svör sem ég flutti þinginu. Svörin komu hv. þm. á óvart og reifaði hann í framhaldinu dæmi sem hann taldi í ósamræmi við svör mín. Harmaði ég að dæmi þetta hefði ekki verið nefnt fyrr þannig að unnt væri að kanna bakgrunn málsins og flytja þinginu skýringar á umræddu máli. Ég boðaði jafnframt að ég mundi kanna málið sérstaklega. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson gekk þó heldur lengra og sakaði mig um að flytja þinginu rangar upplýsingar. Ég hef kannað þetta tiltekna mál sem var tilefni þess að hinir hv. þm. ásökuðu mig um að flytja þinginu rangar upplýsingar. Málavextir þess eru í stuttu máli þeir að boð komu til fjarskiptamiðstöðvar lögreglu um að maður svæfi ölvunarsvefni í stigagangi húss hér í borginni. Af hálfu fjarskiptamiðstöðvar var litið svo á að ekki væri um forgangsmál að ræða og var ekki unnt að sinna þessari beiðni fyrr en 50 mínútum síðar en lögregla var á þessum tíma m.a. upptekin við að sinna útkalli vegna heimilisófriðar. Boð komu að nýju til fjarskiptamiðstöðvarinnar, 50 mínútum eftir fyrsta boðið, um að maðurinn svæfi ekki ölvunarsvefni heldur væri hann með höfuðáverka. Lögregla var þá þegar komin á staðinn. Af þessu má ljóst vera að fyrstu boð sem bárust lögreglu gáfu ekki til kynna að hér væri um forgangsmál eða beiðni um neyðaraðstoð að ræða, hvorki gagnvart lögreglu né sjúkraliði. Eins og ég upplýsti þingið um getur viðbragðstími lögreglu verið langur á álagstímum og þegar ekki er um forgangsmál að ræða mætir það í flestum tilvikum skilningi viðkomandi aðila. Hv. þm., formaður Samfylkingarinnar, sagði í umræddum fyrirspurnatíma að það væri embættisskylda mín að greina þinginu rétt frá og ég yrði að skýra þinginu frá orsökum þess að ég flytti þinginu rangar upplýsingar. Sagði hv. þm. að þingið mundi þá meta hvort óskað yrði eftir afsökunarbeiðni minni. Vegna orða hv. þm. taldi ég þörf á að greina frá því hér, herra forseti, að það er ljóst að upplýsingar þær sem ég flutti þinginu í fyrri viku, um viðbragðstíma lögreglunnar þegar um forgangsmál eða neyðarútkall er að ræða, eru réttar, enda koma þær beint frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar. Ég tel rétt að koma þessu á framfæri hér og nú.

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að gera fulla grein fyrir hinu rétta í þessum efnum þótt seint sé. Ég hefði raunar kosið að hún hefði komið þessum upplýsingum beint til mín áður en ég þyrfti að lesa um það í blöðum. Hins vegar er alveg ljóst af efni þessa máls að hér þarf nánari athugunar við. Ég óska hér með eftir því með formlegum hætti að fá öll gögn þessa máls í mínar hendur því að hvernig svo sem kallið hefur verið í upphafi er augljóst að boð hafa misfarist. Maður liggur höfuðkúpubrotinn í stigagangi í Breiðholti í 50 mínútur án þess að fá aðstoð. Það eitt og sér kallar á sérstaka athugun. Ég ætla hins vegar ekki að gera þetta einstaka tilefni að umfjöllunarefni. Tilgangur fyrirspurnar minnar á sínum tíma var að komast að því hvort löggæslan í borginni væri í stakk búin til að sinna beiðnum um brýna aðstoð. Nú er það auðvitað skilgreiningaratriði, eins og hér hefur komið fram, hvað er neyðaraðstoð. Hvað er neyðarkall, hver eru forgangsmál? Það er út af fyrir sig efni í sérstaka athugun. Ég mun sjálfur láta gera úttekt á því. Hitt er ljóst, og rétt að fara um það nokkrum orðum, að þessi aðferð hæstvirtra ráðherra, að koma hér í fyrirspurnatíma og lesa beint af blöðum stíla frá undirstofnunum og embættismönnum og vísa í raun ábyrgð svaranna á hendur þeim, er venja sem núv. hæstv. ráðherrar hafa tekið upp og einkanlega þeir sessunautar hér, hæstv. menntmrh. og hæstv. dómsmrh. Ég vil undirstrika, herra forseti, að það er auðvitað ráðherrann sjálfur sem ber ábyrgð á svörum sínum hér en ekki einstakir embættismenn eða undirstofnanir.

Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt við að þingmenn óski eftir skýringum á misvísandi upplýsingum eins og þeim sem hér komu fram í fyrirspurnatíma í síðustu viku. Ég vek eftirtekt á því að það er réttur þingmanna að krefjast þess að ráðherrar greini satt og rétt frá. Misbrestur á því hefur m.a. orðið til þess að hér hafa orðið einhver mestu umsvif og umskipti í atvinnulífi á seinni árum. Ég vísa til þess þegar ráðherrar komu hér fyrir nokkrum árum og fluttu rangar upplýsingar um innviði banka. Við munum öll til hvers það leiddi. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar orðið við því sem menn fóru fram á þá, að skýra mál sitt. Ég segi það fyrir mitt leyti að ég tek skýringar hæstv. ráðherra fullkomlega gildar. Það er alveg ljóst, eins og hún leggur þetta mál fyrir, að þarna hefur verið um einhvers konar misskilning að ræða á milli þeirra sem hringdu í neyðaraðstoðina og lögreglunnar. Þetta hefur verið skýrt af hálfu hæstv. ráðherra. Ég tel það vera til eftirbreytni að bregðast við með þessum hætti og þakka henni fyrir.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur brugðist stórmannlega við þeim fyrirspurnum sem var beint til hennar í síðustu viku og því að hún var sökuð um að hafa nánast vísvitandi farið með rangar upplýsingar. Mér finnst það gott dæmi um mjög góð vinnubrögð af hálfu dómsmrh., þ.e. að bregðast við eins og hún gerði. Einnig má ljóst vera að ekkert tilefni var til að ráðast óviðurkvæmilega að hæstv. dómsmrh. eins og gert var í síðustu viku og vakti sérstaka athygli í þinginu.

Herra forseti. Það er ekki hægt annað en bregðast við þessum síðustu orðum hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, formanns þingflokks Sjálfstfl. Hún kvartar sérstaklega yfir því að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar séu spurðir spurninga. Hún kvartar sérstaklega yfir því, þegar í ljós kemur að svör þeirra eru ekki í samræmi við veruleikann, að þá sé ekki mjög stórmannlegt af hálfu þingmanna að spyrja út í það og þar með sé ráðist að einstökum ráðherrum. Hvers konar þvæla er þetta, herra forseti? Hvaða dellumakarí er hér á ferðinni? Réttur þingmanna er einfaldlega skýr og afdráttarlaus í þingsköpum, rétturinn til að afla upplýsinga frá framkvæmdarvaldinu. Það voru þingmenn að gera og nákvæmlega það var á ferðinni hér fyrir viku. Hæstv. ráðherra veit betur núna og kemur fram fyrir þingheim og gerir grein fyrir því sem hún vissi ekki fyrir viku. Fyrir það var þakkað. Flóknara er þetta mál ekki.

Herra forseti. Mér finnst mjög sérstakt að hlusta á viðbrögðin frá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni út af þessari fyrirspurn. Hann kemur hér með ákveðnar spurningar sem er sjálfsagt að svara og ráðherrum ber að svara og veita upplýsingar til þingsins. En þegar spurt er um málefni lögreglunnar og beðið um upplýsingar um störf hennar þarf auðvitað að leita eftir upplýsingum hjá henni sjálfri. Ekki getur hv. þm. ætlast til þess að ég gangi hér með í vasanum t.d. dagbók lögreglunnar í Reykjavík eða nákvæmar upplýsingar af því tagi. Tilfellið er að hv. þm. spurði um neyðaraðstoð. Hann spurði nánar tiltekið í fimm liðum sem var svarað mjög nákvæmlega. Í dæminu sem hann tiltók síðan var ekki óskað eftir neyðaraðstoð og ég benti hv. fyrirspyrjanda á að það hefði verið æskilegra ef hann hefði komið með þetta dæmi til mín eða lögreglunnar áður en hann kom með það fyrir þingið. Það hefði auðvitað verið eðlilegast, hv. þm. Það er skýrt að ráðherrum ber að svara fyrirspurnum þingmanna en það er jafnskýrt að hv. þm. verða líka að haga orðum sínum svo að hægt sé að verða við þeim fyrirspurnum og svara skýrt og skilmerkilega. Ég hef upplýst þetta mál hér og nú. Ég taldi rétt að gera það við þetta tækifæri þar sem nú er að byrja annar fyrirspurnatími í þinginu.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. brást strax við í fyrirspurnatímanum í síðustu viku og sagðist mundu láta skoða sérstaklega málið sem tekið var sem dæmi um sérstakt tilvik sem ekki væri í samræmi við þær upplýsingar sem ráðherra hefði veitt. Eftir að hún hafði tekið jákvætt í að kanna þetta mál þá var veist að henni með mjög óviðurkvæmilegum hætti að mínu mati. Ég var að vísa til þess. Þar var m.a. fullyrt að til greina gæti komið að ráðherra þyrfti að biðjast afsökunar. Ég held að þar sem málið er nú að fullu upplýst af hendi dómsmrh. þá væri miklu nær að þeir þingmenn sem töluðu með þessum hætti bæðu dómsmrh. afsökunar.

Herra forseti. Það er á mörkunum að maður leggi í að leyfa sér að beina þessari fyrirspurn til hæstv. menntmrh. Ráðherrar eru greinilega ekki uppteknir af smámálum á borð við þau að svara fyrirspurnum. Ég ætla samt að láta á það reyna í þessari stuttu fyrirspurn sem er að sönnu þekkt í herbúðum hæstv. menntmrh. því að hann hefur svarað ámóta fyrirspurnum fyrr. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson hefur verið einkar duglegur við að kalla eftir þessum svörum hæstv. ráðherra. Þessi fyrirspurn er sett fram á þskj. 265 í ljósi síðustu svara hæstv. ráðherra um sama efni, varðandi móttökuskilyrði fyrir útvarps- og sjónvarpssendingar. Í svari hæstv. ráðherra í mars 1999 segir hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Raunar hef ég beint því erindi til útvarpsstjóra og Ríkisútvarpsins að vinna verði sett í að skoða þetta mál nánar. Ef það kosti á bilinu 60--80 millj. kr. á ári að senda út sjónvarps- og útvarpsdagskrár héðan frá Íslandi um gervitungl þá er það miðlunarleið sem skoða ber af mikilli alvöru.`` Í ljósi þessarar yfirlýsingar vil ég spyrja hæstv. menntmrh. hvar þessi athugun standi. Hefur alvara málsins aukist eða minnkað á þessum tveimur árum? Það liggur enn fremur ljóst fyrir að á þessu tímabili hafa u.þ.b. 25 skip í íslenska fiskiskipaflotanum komið sér upp búnaði til þess að taka á móti sjónvarpssendingum um gervitungl. Þau geta með þessum búnaði tekið á móti sjónvarpsefni, til að mynda frá öðrum Norðurlöndum. Það er því brýnt að fá um það skýrt svar, hafi ráðherrann til þess tíma og nennu, hvort þessi rannsókn standi enn þá yfir, hvort sjái fyrir endann á henni og hvort einhver von sé til að íslenskir sjómenn og raunar íslenskir útvarpshlustendur í afskekktum byggðum landsins, jafnvel Íslendingar búsettir erlendis, muni eiga þess kost á að ná útsendingum sjónvarps og útvarps með þessum tæknibúnaði sem rutt hefur sér til rúms á síðari árum. Ég vænti skýrra svara við þessu.

Herra forseti. Ég vil fyrst taka það upp við herra forseta hvort eðlilegt sé að ganga fram með þeim hætti sem hv. þm. gerði í ræðu sinni, að gefa til kynna að það sé eitthvert gustukaverk að svara fyrirspurnum hans og að það hafi verið gert þannig að óviðunandi sé með tilliti til þingskapa. Í ræðu hv. þm. gætti þess hvað eftir annað að ég hefði sýnt þinginu einhverja óvirðingu með því hvernig ég svara fyrirspurnum. Auk þess kom fram í ummælum áðan hjá þingmanninum að það yrði að svara fyrirspurnum hans með einhverjum sérstökum hætti, þ.e. að ekki mætti leita upplýsinga hjá opinberum stofnunum til að leita svara. Einnig kom það fram, herra forseti, að hann mætti ekki frétta af neinu í blöðum heldur yrðu ráðherrar að sjá til þess að hv. þm. fengi hér fyrst fréttir um það sem fjölmiðlar leita svara við og spyrja um eftir að hann leggur hér fram fyrirspurnir. Herra forseti. Með ólíkindum er að heyra hvernig hv. þm. lagði sitt mál fram. Svarið við fyrirspurninni er hins vegar að unnið hefur verið að þessu máli. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson hefur unnið að þessu máli og við höfum unnið að því saman að þoka því áfram. Það hefur verið kannað hjá Ríkisútvarpinu og kemur í ljós að nú kostar það um 100 millj. kr. að leigja slíkar rásir. Þeir eru að kanna aðrar leiðir. Þeir eru núna að kanna leiðir með svokölluðum varaleiðum, hvort hægt væri að nýta þær gervihnattarásir til að veita þessa þjónustu.

Herra forseti. Fyrir sex árum samþykkti Alþingi þáltill. sem ég flutti um athugun á þeim kostum sem í boði væru til að bæta útsendingar sjónvarps og útvarps til fiskimiðanna. Í framhaldi af því fékk hæstv. menntmrh. greinargerð frá útvarpsstjóra þar sem fram kom að stækkun dreifikerfis svo það næði út á fiskimiðin mundi kosta 850 millj. kr. á ári. Í svari við fyrirspurn minni fjórum árum síðar í mars 1999 kom hins vegar fram að samsendingar sjónvarps- og útvarpsdagskrár um gervitungl mundu aðeins kosta 60--80 millj. kr. á ári og að kostnaður við slíkar sendingar mundi frekar lækka en hækka. Ég ítreka hér það sem ég sagði við þá umræðu, að Ríkisútvarpið á að slá tvær flugur í einu höggi og tryggja með sendingu um gervitungl að sjómenn og aðrir landsmenn sem búa við slæm móttökuskilyrði geti notið sendingar sjónvarps til jafns við aðra íbúa landsins. Ég hef að undanförnu undirbúið flutning nýrrar þáltill. um þetta mál sem vonandi lítur dagsins ljós fljótlega.

Herra forseti. Hún er alveg ótrúleg, ólundin í hæstv. menntmrh. Ég hvet hann --- það er ekki að tilefnislausu sem ég hafði þennan inngang að fyrirspurn minni --- til að lesa eigin skrif á netinu þar sem hann varði löngum tíma í síðasta netpistli sínum til að fara yfir það að menn væru hér í ýmiss konar smásmygli og ýmiss konar smáatriðatíningi á eftir ráðherrum. Það var tilefni inngangs míns. Herra forseti. Ólund hæstv. ráðherra er svo mikil að hann lætur ekki svo lítið að koma fram með efnisleg svör. Spurning mín var um hvernig þetta mál stæði í tíma, hvort þess væri að vænta að eitthvað gerðist raunverulega í málinu annað en að það yrði skoðað áfram. Svo var þó ekki að heyra á þessu örstutta og snautlega svari hæstv. ráðherra. Ekki virtist annað í gangi en áframhaldandi athugun og skoðun. Það er ekki að undra þó að hv. þm., áhugamaður um þetta mikilsverða mál, hv. þm. Guðjón Guðmundsson, sjái sig knúinn til að flytja sérstaka þáltill. á nýjan leik um málið. Ég vil við þetta tækifæri lýsa yfir eindregnum stuðningi við þá tillögu. Ég sé í hendi mér að þingið þurfi auðvitað að koma beint að þessu máli til að það fái þann framgang sem því ber. Það liggur algerlega í augum uppi.

Herra forseti. Það er unnið að þessu máli. En nú skil ég hvers vegna hv. þm. lét svona í ræðustólnum áðan. Það er út af því sem ég skrifaði á netinu. Það kemur því ekkert við sem ég svara hér á hv. Alþingi.  Það er von að hv. þm. reyni að beina athyglinni frá því hve framganga hans á þessum stað fyrir viku vakti mikla undrun. Það á ekki eftir að vekja minni undrun hvernig hann hefur gengið fram í dag í þessum fyrirspurnatíma.

Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja fyrir hæstv. menntmrh. fyrirspurn sem lýtur að stefnu í skólamálum og eflingu framhaldsnáms á landsbyggðinni. Í fjárlagafrv. fyrir árið 2001 er fjárlagaliður 1.20 Framhaldsdeildir undir lið 02-319 Framhaldsskólar, almennt, þar sem hafa verið 7,8 millj. kr., ætlaðar til þess að styrkja framhaldsdeildir um landið. Í fjárlagfrv. fyrir næsta ár er lagt til að þessi upphæð verði öll felld niður, þessar 7,8 millj. kr. Textinn sem þeirri breytingu fylgir hljóðar upp á að það sé gert í sparnaðarskyni. Nú er það svo, herra forseti, að framhaldsdeildir og framhaldsnám sem víðast á landinu skiptir afar miklu máli fyrir fólkið sem þar býr og fyrir byggð í landinu. Auk þess er það í stefnuskrá bæði ríkisstjórnarinnar og hefur verið áréttað í samþykktum Alþingis varðandi byggðamál að efla beri menntun sem víðast um land. Í nýbirtri skýrslu Byggðastofnunar um veikleika og styrkleika í byggðum er einmitt lögð þung áhersla á gildi menntunar í byggðunum og það hversu miklu máli það skipti að sem mest, hæst og best menntunarstig og menntunarframboð sé í hverri byggð. Það er talin ein af meginforsendunum fyrir velferð og vellíðan í viðkomandi byggðum og þar af leiðandi sjálfsögð mannréttindi. Það er alveg ljóst að það eru mikilvæg og sjálfsögð mannréttindi að ungt fólk, á aldrinum 15--18 ára, geti sem lengst sótt nám heiman frá sér. Nú er það svo að samkvæmt svari sem hæstv. menntmrh. hefur gefið undirrituðum skriflega, við fyrirspurn um hve margar framhaldsdeildir væru starfandi í landinu og hvar þær væru, eru enn starfræktar framhaldsdeildir í Stykkishólmi og Ólafsvík sem útibú frá Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi. Samkvæmt svari hæstv. menntmrh. hefur Hólmavíkurhreppur einnig sótt um eða óskað eftir viðræðum við menntmrn. um að athuga möguleika á framhaldsdeildum þar. Mér er kunnugt um, herra forseti, að víðar er áhugi á því að geta komið á framhaldsdeildum og framhaldsnámi heima í byggðunum. Í þessu sambandi má ekki gleyma Grundarfirði, þar er reyndar ekki formleg framhaldsdeild en formlegt framhaldsnám. Þess vegna finnst mér skjóta skökku við, herra forseti, að í fjárlagafrv. skuli einmitt skornar niður sérmerktar fjárveitingar til þessa starfs. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. menntmrh.: Er hér ekki bara um hrein mistök að ræða?

Herra forseti. Spurt er: ,,Hvernig samræmist það skólastefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu hennar í byggðamálum að fella niður ,,í sparnaðarskyni`` allt sérframlag til framhaldsdeilda, 7,8 millj. kr., eins og gerð er tillaga um í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2002?`` Svarið er þetta: Í frv. er gert ráð fyrir að sérstakt framlag framhaldsdeilda á fjárlögum, 7,5 millj. kr., falli niður í sparnaðarskyni. Ekki er gert ráð fyrir að þetta hafi áhrif á þær framhaldsdeildir sem eru starfandi. Á undanförnum árum hefur dregið úr umfangi framhaldsdeilda og nú er svo komið að framhaldsdeildir eru einungis reknar að staðaldri á vegum Fjölbrautaskóla Vesturlands í Stykkishólmi og í Ólafsvík. Þá hefur tilkoma reiknilíkans fyrir framhaldsskóla leitt til þess að nú er áætlað fyrir þessari kennslu með öðrum hætti en áður, þ.e. fjárveiting er nú áætluð á fjárlögum viðkomandi skóla. Nemendur í framhaldsdeildum eru taldir með öðrum nemendum móðurskóla og reiknast skólanum því framlag til kennslu og almenns rekstrarkostnaðar vegna þeirra með sama hætti og vegna annarra nemenda, þ.e. áætlað er fyrir því húsnæði sem nýtt er undir framhaldsdeildir í fermetratölu móðurskólans. Þessu til viðbótar hefur skólinn fengið viðbótarframlag til að mæta auknum stjórnunarkostnaði, ferðakostnaði o.fl. Vegna þessa er talið óhætt að leggja niður fjárlagalið sem ætlað er að mæta sérstökum útgjöldum vegna framhaldsdeilda. Fjárþörf vegna óreglulegrar starfsemi framhaldsdeilda verður, þegar þess gerist þörf, mætt af óskiptum lið framhaldsskólanna með sama hætti og öðrum minni sveiflum í nemendafjölda.

Hæstv. forseti. Komið hefur fram við rannsóknir á byggðaþróun hér á Íslandi að ein af meginástæðum byggðaröskunar er of lítið námsframboð úti í hinum dreifðu byggðum. Nemendur fara brott til að stunda nám í fjarlægum byggðum og koma ekki heim aftur, og á eftir þeim fara svo oft og tíðum fjölskyldurnar því að það er dýrt að halda úti börnum við nám í fjarlægum landshlutum. Ég verð að segja að þegar skorið er núna niður sérstakt framlag til framhaldsdeilda í þessum fjárlögum finnst mér vera höggvið þar sem hlífa skyldi. Auðvitað eigum við að standa vörð um það að hægt sé að bjóða upp á slíkt nám sem víðast og þá með aðstoð fjarnáms.

Herra forseti. Eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra eru núna starfandi framhaldsdeildir í Stykkishólmi og Ólafsvík, og svo er sérstakt framhaldsnám í Grundarfirði. Mér er kunnugt um að á undanförnum árum og enn þann dag í dag hafa viðkomandi framhaldsskólar sem bera bæði faglega og fjárhagslega ábyrgð á þessum deildum sagt að þeir fengju ekki þann fjárhagslega stuðning sem þyrfti til að standa straum af þeim kostnaði sem þarna hlytist af. Þess vegna þyrfti að auka þarna við fjárveitingar. Að vísu er það rétt hjá hæstv. ráðherra að nú nýverið fékk Fjölbrautaskólinn á Akranesi 4 millj. kr. í stjórnunarkostnað aukalega, að ég hygg, til að stýra þessum deildum. Engu að síður sagði viðkomandi skólameistari við mig að þetta væri í sjálfu sér of lítið. Þessar deildir hafa starfað í fullkomnu óöryggi frá ári til árs einmitt vegna fjárskorts eða óöryggis með fjármagn. Auk þess, herra forseti, er eitt öflugasta tækið í byggðamálum það að styrkja menntun úti um land. Því ber að gera það með öllum tiltækum ráðum. Ég tel þau skilaboð í fjárlagafrv., að skera eigi niður í sparnaðarskyni þessa sérmerktu litlu fjárveitingu upp á milli 7 og 8 millj. kr. sem hefur mátt ráðstafa til að styrkja framhaldsdeildir víða um land, vera óheppileg og döpur til þeirra sveitarfélaga sem hefðu áhuga á að reyna að koma slíku á. Herra forseti. Ég hvet hæstv. menntmrh. til að endurskoða þetta. Þetta er ekki sú upphæð sem skiptir ríkissjóð meginmáli en þetta eru skýr skilaboð til viðkomandi byggðarlaga.

Herra forseti. Þetta eru ekki skilaboð til neinna byggðarlaga því að eins og hér hefur komið fram á þetta við einn skóla, Fjölbrautaskóla Vesturlands, og um er að ræða Stykkishólm og Ólafsvík og það er búið að láta Fjölbrautaskóla Vesturlands hafa sérstaka peninga til að sinna þessu verkefni. Það er þannig ekki verið að senda nein sérstök skilaboð með þessu. Það er líka verið að fella þetta inn í reiknilíkan skólanna eins og ég rakti. Ég held að vandinn í þessum málum sé ekki sá sem hv. þm. er alltaf að ræða um, að það séu styrkir af þessu tagi sem ráði því hvort fólk búi úti á landsbyggðinni, eins og ég hef áður bent hv. þm. á. Það er hin þröngsýna stefna, m.a. í atvinnumálum, sem Vinstri grænir boða sem veikir tiltrú fólks á því að búa úti á landi en ekki spurningin um það hvort settar séu 7,5 millj. í framhaldsdeildir við framhaldsskóla. Það eru þau skilaboð sem stjórnmálamenn eins og Vinstri grænir eru að setja með þröngsýnni stefnu sinni í atvinnumálunum og andstöðu sinni við uppbyggingu á landsbyggðinni sem veldur því að fólk flytur þaðan en ekki spurningin um sérmerkta peninga í slíkt skólastarf. Ég vil einnig minna hv. þm. á það sem hefur farið fram hjá honum, byltinguna sem orðið hefur í fjarkennslu þegar nemendum hefur fjölgað þar um þúsund á milli ára, og hve aukin þjónustan er þar. Hv. þm. er í raun og veru, eins og líka í atvinnumálunum, gamaldags þegar hann ræðir um skólamál á þessum þröngsýnu forsendum sem hann leggur til grundvallar þegar hann ræðir um skólamálin. Það eru nákvæmlega sömu viðhorfin og þegar hann ræðir um atvinnumálin. Hann horfir fram hjá breytingunum, hann horfir fram hjá þróuninni, hann horfir fram hjá hinum nýju tækifærum sem verið er að bjóða í fjarnámi og með nýjum atvinnuháttum sem Vinstri grænir vilja ekki viðurkenna, vilja ekki horfast í augu við heldur leggjast gegn og segja að það sé einhverjum öðrum að kenna, það sé spurning um styrki til framhaldsdeilda hvort fólk búi úti á landsbyggðinni.

Herra forseti. Margur heldur mig sig og ég vil segja hér, herra forseti, að í orðum hæstv. menntmrh. hefði honum verið nær að ganga hreinlega til verks og svara betur þessari fyrirspurn heldur en vera að tala um að það að styrkja og efla nám úti um land flokkaðist undir þröngsýni. Ég harma þessa sýn hæstv. menntmrh. og vil biðja hæstv. ráðherra að líta í eigin barm varðandi uppbyggingu menntunar úti á landi. 
             og hygg að það beri vott um frjálslyndi forseta að hafa leyft hv. þm. að halda áfram ræðu sinni.)

Hæstv. forseti. Í skýrslu sem hæstv. viðskrh. skilaði í maí í vor til þingsins kemur m.a. fram að álagning í smásölu á Íslandi hefur hækkað mikið á árunum 1996--2000 sem er sá tími sem rannsóknin náði til. Í könnun sem ASÍ gerði á matvöruverði í Danmörku og á Íslandi þann 13. september sl. kemur fram að mikill verðmunur er á matvælum á Íslandi og í Danmörku og er verð í flestum tilfellum hærra á Íslandi, en verð er borið saman án virðisaukaskatts. Þegar borið er saman verðlag á tímum svo örra gengisbreytinga, Íslandi í óhag, ætti það að vera hagstætt verðlaginu hér á landi þar sem gengisbreytingar hefðu að einhverju leyti ekki átt að hafa náð út í verðlagið þar sem vörur, keyptar til landsins á lægra gengi en gengi dagsins, liggja í hillum og innlenda framleiðslan ætti ekki að hafa hækkað í takt við gengissigið. Rökstuddar ábendingar hafa komið fram um að þennan verðmun megi að einhverju leyti rekja til ólögmætra viðskiptahátta. Undirrituð telur nauðsynlegt að hraða þeirri rannsókn sem þegar hefur farið af stað en ekki gengið sem skyldi vegna skorts á fé og mannafla. Miklir hagsmunir íslenskra neytenda eru í húfi í þessu máli og því mjög brýnt að tekið verði á málinu af festu. Ástandið hér á Íslandi er farið að minna óþægilega mikið á land þar sem ég þekki nokkuð til en það er Rússland. Almenningur hefur varla til hnífs og skeiðar. Jafnvel þó að fólk hafi vinnu duga launin ekki fyrir nauðþurftum en stór hópur landsmanna hefur fullar hendur fjár og lætur sig hátt matvælaverð litlu skipta. Allar búðir eru troðfullar af vörum sem almenningur á enga möguleika á að kaupa. Við erum hins vegar ekki enn komin með vopnaða verði til að gæta góssins eins og gerist í Rússlandi. Þar skilur á milli. Mér finnst stjórnvöld bera mikla ábyrgð á því hvernig komið er. Mig hryllir við því að ekki skuli hafa verið látin fara fram sú rannsókn sem lofað var í maí sl. þegar vísbendingar lágu fyrir sem full ástæða var til að rannsaka nánar. Rannsóknin var hins vegar lögð á ís vegna skorts á fé hjá viðkomandi stofnun. Þess vegna spyr ég hæstv. viðskrh.: Hyggst hún útvega það fjármagn sem þarf til að þessi rannsókn geti farið fram sem fyrst og henni verði lokið sem fyrst?

Hæstv. forseti. Á fundi ríkisstjórnarinnar þann 30. maí árið 2000 var samþykkt tillaga viðskrh., þeirrar sem hér stendur, þess efnis að fela Samkeppnisstofnun að kanna orsakir óhagstæðrar þróunar á verði matvöru hér á landi, m.a. í ljósi breytinga sem orðið höfðu á gengi erlendra gjaldmiðla missirin þar á undan. Viðskrh. ritaði stofnuninni síðan bréf þar um þann 31. maí 2000. Samkeppnisstofnun skilaði ítarlegri skýrslu um þetta mál í apríl 2001. Ein meginniðurstaða skýrslunnar er sú að á milli þeirra tímapunkta sem könnun Samkeppnisstofnunar tekur til hafi verð á dagvöru, þ.e. mat- og drykkjarvörum og hreinlætis- og snyrtivörum, hækkað um u.þ.b. 15% í smásölu samkvæmt vísitölu. Vegin hækkun á innkaupsverði verslana á þessum vörum var u.þ.b. 8--9%. Sú hækkun er í samræmi við það sem vænta mátti með hliðsjón af erlendum verðhækkunum og gengisbreytingum. Draga má þá ályktun að smásöluálagning matvöruverslana, þar með talin álagning birgðahúsa sem rekin eru í tengslum við nokkrar verslunarkeðjur, hafi hækkað um sem nemur mismuninum á hækkun á smásöluverði og hækkun innkaupsverðs verslana. Í skýrslunni er fjallað um þá samþjöppun á matvörumarkaðnum sem hefur orðið á því fimm ára tímabili sem könnunin nær til. Fjallað er um markaðsstöðu einstakra fyrirtækja og kaupendastyrk á markaðnum. Samkeppnisstofnun lýsti því yfir að frekari rannsókn á samkeppnis- og viðskiptaháttum á matvörumarkaði mundi fara fram. Mér er kunnugt um að sú vinna er hafin. Sú athugun mun taka einhvern tíma og það ræðst m.a. af öðrum verkefnum sem stofnunin er að vinna. Það sem m.a. er til athugunar í þessu sambandi er að setja siðareglur um viðskipti matvöruverslana við birgja sína. Slíkar reglur hafa nýlega verið settar í Bretlandi og er mér kunnugt um að Samkeppnisstofnun hefur þær reglur til athugunar. Ég tel að það væri mikið framfaraspor ef slíkar reglur yrðu settar og þær yrðu til þess að koma á meira jafnvægi milli styrks keðjanna og einstakra birgja þeirra. Ég hef þegar rætt þessi mál við Samkeppnisstofnun. Svo sem þingheimi er kunnugt eru fjölmörg stór mál á borðum samkeppnisyfirvalda. Ég hef ekki tamið mér að hafa bein afskipti af daglegri starfsemi stofnunarinnar enda tel ég það vera samkvæmt anda samkeppnislaga að samkeppnisyfirvöld starfi sem sjálfstæðast. Málið er í eðlilegum farvegi. Rannsókn sem þessi er tímafrek og Samkeppnisstofnun ber að virða reglur stjórnsýsluréttarins um andmælarétt. Því tekur rannsókn sem þessi lengri tíma en í fljótu bragði kann að virðast.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina því að hún er afar mikilvæg. Guðmundur Ólafsson hagfræðingur benti nýverið á að verð matvöru og annarrar neysluvöru hefði tekið stórt stökk á árinu 1998 og sú þróun hefur haldið áfram. Þessar hækkanir eiga sér ekki hliðstæðu erlendis. Gögn benda til þess að þessi stökk tengist sameiningu stórra matvöruverslana og fákeppni sé ein helsta undirliggjandi orsök hás matvöruverðs. Yfirleitt fer sameining fyrirtækja fram undir merkjum hagræðingar en samkvæmt fræðunum ætti það að skila sér í betra verði til neytenda. Hið gagnstæða hefur gerst hér á landi. Matvöruverð hefur hækkað sem aldrei fyrr og er hærra hér á landi en hægt er að una sér við. T.d. hefur verið bent á að verð á grænmeti hér á landi er 25% hærra en í Evrópu. Fákeppni er til staðar og fákeppni hefur ætíð unnið gegn neytendum. Það hefur verið orðaður grunur um ólögmæta viðskiptahætti og því er full ástæða til að skoða verðmyndun matvöruverðs hér á landi og ég hvet til þess að fullur kraftur verði settur í málið.

Herra forseti. Fákeppni er mikil hér á landi og hefur komið í ljós að matvöruverð hefur hækkað úr hófi. En ég vil bara koma því að að sá sem framleiðir vöruna hefur fengið æ minna í sinn skerf af þeirri köku. Það var athyglisvert þegar manneldisráð gerði úttekt um daginn á hollustukörfu og óhollustukörfu að hollustukarfan kom mun betur út. En þar sem hv. fyrirspyrjandi var að bera Ísland saman við Rússland, þ.e. að fólk hefði hér ekki til hnífs og skeiðar, finnst mér alveg fráleitt. Ísland er í þeirri stöðu að vera fremst meðal þjóða hvað lífskjör snertir. Mér finnst alveg fáheyrt að bera okkur saman við Rússland.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að bera fram þessa fyrirspurn sem var í sjálfu sér ósköp einföld. Hún snerist um hvort hæstv. ráðherra ætlaði að beita sér fyrr því að þessari niðurstöðu sem Samkeppnisstofnun komst að og finna má í skýrslu hennar yrði fylgt eftir með tiltekinni rannsókn. Hvort hún mundi beita sér fyrir því að til þessarar rannsóknar yrði lagt fé. Hæstv. ráðherra svaraði engu þar um. Hún sagði aðeins að sjálfstæðið væri nauðsynlegt og svaraði engu þar um. Til þess hins vegar að þessar stofnanir geti verið sjálfstæðar, til þess að þær geti komist að einhverri niðurstöðu, til þess að þær geti aukið skilning manna á þeirri fákeppni sem þarna virðist ríkja, vantar fé. Ég verð að segja alveg eins og er, af því að við höfum verið að ræða hér fjárlög, að mér sýnist víða vera hægt að taka fé, taka nokkrar milljónir til þess að tryggja hag neytenda. Því miður hefur það verið svo að þessi tiltekni hæstv. ráðherra hefur frekar lítinn áhuga haft á þessum málum í ráðherratíð sinni.

Herra forseti. Hér er hreyft einu mesta hagsmunamáli og stærsta máli sem íslenskir neytendur og íslenska þjóðin stendur frammi fyrir, þ.e. vaxandi fákeppni og einokun í verslun hér á landi, verslun með matvöru. Það gerist þannig að verð hækkar hér miklu meira en í nágrannalöndunum, bæði á innfluttri matvöru og þeirri sem hér er framleidd innan lands, án þess að verð hækki nándar nærri að sama skapi til framleiðenda hér á landi. Það bil breikkar stöðugt. Því er alveg ljóst að hér þarf að ganga kröftuglega til verks og kanna hvað er á ferðinni og hvaða úrbótum megi beita. Einokun og fákeppni í verslun er ein mesta ógn við lífskjör hér á landi þessa dagana.

Hæstv. forseti. Það olli mér sannarlega vonbrigðum að hæstv. ráðherra virtist ekki hafa lesið fyrirspurnina. Hún gaf að mörgu leyti ágætt svar almennt en ég sakna þess að fá ekki að heyra um það sem ég spurði sérstaklega um. Þegar yfirlýsingar komu frá hæstv. ráðherra í kjölfar þess að þessi skýrsla var birt batt ég miklar vonir við að hún mundi beita sér fyrir því að Samkeppnisstofnun rannsakaði málið. Þegar það tók svo að berast mér til eyrna að þeir gætu því miður ekkert unnið í þessu máli eða mjög lítið vegna fjárskorts hélt ég að þar væri kannski bara beðið eftir fjárlögunum. Svo sá þess engan stað þar að sérstaklega væri gert ráð fyrir að í þetta væru ætlaðir peningar. Ég verð að ítreka það hér við hæstv. ráðherra að til þess að þessi rannsókn geti farið fram fljótt og vel og við getum haft af henni hag, sem er mjög brýnt fyrir íslenska neytendur, þá þarf auðvitað að leggja til þeirra fé. Hvað varðar það sem kom fram hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að allir hefðu nóg að bíta og brenna á Íslandi þá verð ég því miður að segja að ég hef samband við nokkrar fjölskyldur sem eru í miklum vandræðum við að sjá sér farborða, þó fólk leggi nótt við dag og sé ekki í neinni óreglu eða neinu slíku. Matvöruverð, húsaleiga og allt sem fólk þarf að leggja sér til hefur hækkað svo gríðarlega, langt umfram það sem laun hafa hækkað hjá þessu fólki, sem er bara á umsömdum lágmarkslaunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn en mér þykir það mjög leitt ef hv. þingmenn hafa alls ekki numið það sem ég sagði í ræðu minni áðan. Ég sagði frá því að Samkeppnisstofnun skilaði ítarlegri skýrslu í apríl 2001. Þar komu fram miklar upplýsingar. Það sem kom m.a. fram af hálfu samkeppnisyfirvalda var að farið yrði í frekari vinnu vegna einstakra mála sem þeir höfðu komist á snoðir um í rannsókn sinni. Þeir hafa ekki tjáð mér að þeir geti ekki farið í þá vinnu. Þeir hljóta að vera í henni. Alla vega hafa mér ekki borist upplýsingar um að þeir hafi ekki hafið þá vinnu vegna fjárskorts. Ég bíð hins vegar eftir niðurstöðum og ég held að það hljóti að fara að styttast í þær því liðinn er alllangur tími síðan þetta var. Þessi mikla skýrsla sem unnin var, eins og ég sagði líka frá vegna samþykktar ríkisstjórnarinnar og í hana fékkst sérstakt fjármagn af ríkisstjórnarlið, sýndi það að þegar samruni átti sér stað á þessum markaði hækkaði verðið. Það var augljóst. Þetta er svo sannarlega stórt mál sem hér er hreyft. Ég hef ekki nokkrar athugasemdir og miklu frekar þakkir til hv. þm. fyrir að bera það hér fram. Ég vil bara ítreka að Samkeppnisstofnun er að vinna að þessum málum í framhaldi af rannsókninni sem átti sér stað snemma á síðasta ári. Ég geri mér fulla grein fyrir því að Samkeppnisstofnun gæti þegið hærri fjárveitingar á fjárlögum. En við skulum hafa það í huga að með nýjum samkeppnislögum sem samþykkt voru eftir að ég tók við sem viðskrh. fær þessa ágæta stofnun verulega aukið fjármagn sem skiptir tugum milljóna, þ.e. vegna nýju laganna. Það eru hlutir sem komu fram og menn voru upplýstir um áður en lögin voru samþykkt og þess vegna kemur þetta af sjálfu sér inn í fjárlögin. Ég vil að lokum segja að ég tel þessa stofnun vinna mjög þarft verk og ber mikla virðingu fyrir störfum hennar.

Herra forseti. Ég beini orðum mínum til hæstv. iðnrh. Eins og öllum er kunnugt lenti landbúnaðurinn og sérstaklega bændur sem voru með búfé, sauðfé, nautgripi og svín, í miklum hremmingum á liðnu sumri þegar fyrirtækið Goði ákvað að loka sláturhúsum sínum og lenti síðan í rekstrarstöðvun og mál þeirra voru í uppnámi. Einn liðurinn í að leysa úr þeim hnút sem þá skapaðist þegar sláturhúsin stóðu lokuð bændum fyrir búfé þeirra, var að Byggðastofnun kom inn í og veitti bakábyrgð á afurðalánum, en viðskiptabankarnir höfðu annaðhvort tregðast við að veita lán eða veittu þau á svo háum vöxtum að þau voru óaðgengileg. Eftir samninga leystust málin þannig, eftir því sem fram kom í fréttum, að Byggðastofnun veitti bakábyrgð fyrir þessi lán. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. iðnrh.: 1. Hverjir eiga rétt á að nýta sér bakábyrgð Byggðastofnunar á afurðalánum á þessu hausti? 2. Hvernig breyttust kjörin á lánunum og hver eru þau nú eftir að ábyrgð Byggðastofnunar var veitt? 3. Hvernig fylgir Byggðastofnun því eftir að lántakendum sé ekki mismunað í lánskjörum? 4. Til hve langs tíma er þessi tilhögun um ábyrgð afurðalána ákveðin og hver er þóknun Byggðastofnunar fyrir að veita þessa ábyrgð? 5. Sé litið svo á að ábyrgð Byggðastofnunar á lánum til afurðastöðva nú í haust sé ákveðin byggðaaðgerð, má þá vænta þess að gripið verði til hliðstæðra aðgerða gagnvart fjárþörf annarra atvinnugreina í dreifbýli sem búa við ofurvexti á rekstrarlánum sínum?

Hæstv. forseti. Fyrsta spurningin var þessi, með leyfi forseta: ,,Hverjir eiga rétt á að nýta sér bakábyrgð Byggðastofnunar á afurðalánum á þessu hausti?`` Svarið er svohljóðandi: Bakábyrgð Byggðastofnunar er einföld ábyrgð og takmarkast við kindakjötsframleiðslu haustið 2001. Sláturleyfishafar sækja formlega um ábyrgð Byggðastofnunar vegna lánafyrirgreiðslu í formi afurðaláns að fenginni yfirlýsingu viðskiptabanka um afgreiðslu á lánsumsókn. Með umsókninni skulu fylgja öll gögn sem Byggðastofnun metur nauðsynleg við mat á greiðslugetu lántaka. Krafist er samþykkis Byggðastofnunar á kaupendum þeim sem lántaki hyggst selja afurðir sínar til. Fjárhæð afurðalána nemur aldrei hærri upphæð en sem nemur 75% af viðmiðunarverði birgða lántaka vegna sauðfjárslátrunar haustið 2001 eins og þær eru á hverjum tíma samkvæmt birgðaskýrslu. Næsta spurning: ,,Hvernig breyttust kjörin á lánunum og hver eru þau nú eftir að ábyrgð Byggðastofnunar var veitt?`` Svar: Vextir afurðalána með ábyrgð Byggðastofnunar eru kjörvextir óverðtryggðra útlána að viðbættu 0,5% álagi. Markmið samninga um ábyrgð Byggðastofnunar var að ná fram 4--6% lækkun á vöxtum afurðalána og má segja að því markmiði hafi verið náð. Áætlanir gera ráð fyrir að heildarsparnaður sláturleyfishafa nemi allt að 50 millj. og nemi um sjö kr. á hvert kíló kindakjöts til sölu innan lands. Þriðja spurning: ,,Hvernig fylgir Byggðastofnun því eftir að lántakendum sé ekki mismunað í lánskjörum?`` Svar: Byggðastofnun fær alla afurðalánasamninga til staðfestingar. Allir þeir samningar sem gerðir hafa verið um ábyrgð Byggðastofnunar eru með sömu vexti og fram koma í svari við 2. spurningu hér á undan. Fjórða spurning: ,,Til hve langs tíma er þessi tilhögun um ábyrgð afurðalána ákveðin og hver er þóknun Byggðastofnunar fyrir að veita þessa ábyrgð?`` Svar: Ofangreind tilhögun um ábyrgð Byggðastofnunar tekur eingöngu til kindakjötsframleiðslu haustsins 2001. Þóknun Byggðastofnunar vegna ábyrgðanna er 1% ábyrgðargjald miðað við heilt ár sem reiknast af höfuðstól lánsins. Við útborgun lánsins greiðir viðskiptabanki 0,6% af lánsfjárhæðinni til stofnunarinnar og endanlegt uppgjör fer fram við lok gildistíma samnings. Svo er það síðasta spurningin sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sé litið svo á að ábyrgð Byggðastofnunar á lánum til afurðastöðva nú í haust sé ákveðin byggðaaðgerð, má þá vænta þess að gripið verði til hliðstæðra aðgerða gagnvart fjárþörf annarra atvinnugreina í dreifbýli sem búa við ofurvexti á rekstrarlánum sínum?`` Svar: Hlutverk Byggðastofnunar er samkvæmt 2. gr. laga um stofnunina að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Til þess að gegna þessu hlutverki og í samræmi við hlutverk sitt veitir hún samkvæmt 11. gr. laganna lán og ábyrgðir. Þar sem ábyrgðin er í reynd í sama flokki og útlán þarf að meta áhættuna af veittri ábyrgð og setja mótframlag í afskriftasjóð og færa áhættuna til sérstakra skuldbindinga á efnahagsreikningi. Til þess að Byggðastofnun geti veitt þær ábyrgðir sem hér um ræðir þarf því að koma til sérstakt framlag úr ríkissjóði er tekur mið af áhættu ábyrgðarinnar til að mæta afskriftaþörf stofnunarinnar vegna þeirra. Hér er vissulega um byggðaaðgerð að ræða þar sem mjög tvísýnt var með framkvæmd slátrunar sl. haust. Hér er um einstaka ákvörðun um aðkomu Byggðastofnunar að ræða varðandi kindakjötsframleiðslu haustið 2001. Engar ákvarðanir hafa verið teknar um hliðstæðar aðgerðir gagnvart fjárþörf annarra atvinnugreina í dreifbýli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir afar greinargóð svör og tel að þarna hafi vel tekist til. Hitt hlýtur þó að vekja athygli, þ.e. að viðkomandi viðskiptabankar sem hafa verið með slík viðskipti árum saman skuli ekki geta veitt eðlileg rekstrarkjör á þessum lánum og að grípa verði til óbeinnar ríkisábyrgðar til þess að kjörin geti orðið eðlileg. Það er því ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi á takteinum hversu miklu viðskiptabankarnir hafi tapað í afurðalánum á undanförnum nokkrum síðustu árum. Mig minnir, herra forseti, að í viðtali við hæstv. landbrh. hafi komið fram að þau töp væru afar lítil eða óveruleg ef þau væru þá nokkur núna um nokkurt skeið. Af þeim orðum virtist því ekki um veruleg áhættuútlán að ræða hjá viðskiptabönkunum. Ég tel, herra forseti, að þetta sýni einmitt hvernig þróunin á þjónustu viðskiptabankana gagnvart frumvinnslugreinunum er að færast á óhagkvæma braut. Herra forseti. Ég vil einnig inna hæstv. ráðherra eftir því hvort nokkrum hafi verið neitað. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að Byggðastofnun verði að samþykkja kaupanda að afurðunum til að lánsábyrgðin og lánveiting geti farið fram, en til að hafa það á hreinu: Hefur nokkrum verið neitað? Ég ítreka það, herra forseti, að sú aðgerð sem þarna var gripið til sýnir einmitt hvernig viðskiptahættir viðskiptabankanna eru gagnvart atvinnugreinunum, eins og komið hefur fram í haust.

Hæstv. forseti. Ég tel að aðstæður hafi verið mjög sérstakar þegar sú ákvörðun var tekin og þarna sé ekki dæmigerðri afgreiðslu viðskiptabanka um að kenna heldur, eins og við vitum, erfiðleikum í því fyrirtæki sem fyrst og fremst eða að stórum hluta hafði staðið í slátrun, og þá er ég að tala um Goða. Þess vegna voru aðstæður mjög erfiðar akkúrat þegar á þurfti að halda og slátrun var að hefjast í landinu. Það hafði mikið að segja um að þessi sérstaka ákvörðun var tekin af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það má á engan hátt líta svo á að þetta sé eitthvað sem hugsað er til framtíðar heldur er þetta hugsað til þess að bjarga erfiðri stöðu fyrir mikilvæga búgrein, þ.e. sauðfjárræktina og ekki síður til að reyna að koma hlutum þannig fyrir að vextir þurfi ekki að vera óbærilegir. Með ábyrgð Byggðastofnunar var hægt að ná betri vaxtakjörum þannig að ég vil líta á þetta sem einstakt tilfelli. En af því að hv. þm. spyr um hvort einhverjum hafi verið neitað þá er mér ekki kunnugt um það. Ég bið hv. þm. að hafa skilning á því að þó að ég sem iðnrh. sé ráðherra byggðamála er ég náttúrlega ekki að vasast í rekstri þeirrar stofnunar dagsdaglega og hef ekki afskipti af stjórnarákvörðunum þar. En í þessu sérstaka tilfelli varð stjórnin að beiðni ríkisstjórnar um að koma að liði vegna þess að við litum svo á að um mikilvæga búgrein væri að ræða, að bjarga þyrfti málum á skömmum tíma og ég er þakklát Byggðastofnun fyrir að hafa orðið við beiðni okkar. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina.

Herra forseti. Við höfum gerst aðilar að samstarfi ríkja bæði með milliríkjasamningum um skatta, gagnkvæmum tvísköttunarsamningum, en ekki síður samstarfi ríkja um aðgerðir gegn peningaþvætti. Í tengslum við það höfum við sett sérstök lög, löggjöf um aðgerðir gegn peningaþvætti. Við höfum vænst þess að þeir aðilar á Íslandi sem eiga viðskipti og sinna fjármálastarfsemi yfir landamæri og raunar erlendir aðilar sem eiga viðskipti og hafa fjármálaumsvif hér, hafi þar með nægar reglur til að geta átt þau viðskipti án þess að til komi sérstök frávik frá daglegum störfum. Hins vegar kom í ljós fyrr á þessu ári, herra forseti, að Ísland er ekki skráð meðal þeirra lögsagna, þ.e. ríkja og sjálfsstjórnarsvæða, sem hafa birt reglur sínar í Bandaríkjunum. Bandaríkin hafa um margt sínar eigin reglur þar sem við í smærri ríkjum höfum milliríkjasamninga eða fjölþjóðlega samninga. Þær reglur sem hér er átt við eru nefndar í fyrirspurn á þskj. 327 sem ég hef lagt fyrir hæstv. viðskrh., svohljóðandi: 1. Hver er ástæða þess að Ísland er ekki skráð á lista bandarísku skattstofunnar, IRS, samkvæmt ákvæðum þarlendra reglna, þ.e. Revenue Procedure 2000-12, um viðurkennda milligönguaðila, QI, og staðfestar viðskiptareglur? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir slíkri skráningu og er honum kunnugt um áhrif þessa á skattheimtu í viðskiptum íslenskra og bandarískra aðila?

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr um reglur bandarísku skattstofunnar um viðurkennda milligönguaðila og stöðu Íslands varðandi þær reglur sem þar gilda. Því er til að svara að hér er um að ræða viðamikla endurskoðun bandarískra skattyfirvalda á reglum um skráningu upplýsinga um verðbréfaviðskipti í Bandaríkjunum sem stunduð hafa verið af fjármálafyrirtækjum sem ekki hafa staðfestu þar í landi. Með reglunum vilja bandarísk skattyfirvöld m.a. nálgast upplýsingar um verðbréfaviðskipti bandarískra þegna hjá erlendum fjármálafyrirtækjum. Nýju reglurnar eru mun yfirgripsmeiri en hinar fyrri og tóku gildi um síðustu áramót. Fjármálafyrirtæki utan Bandaríkjanna geta sótt um að fá stöðu svokallaðs viðurkennds milligönguaðila í Bandaríkjunum. Fái fjármálafyrirtæki þá stöðu krefjast bandarísk skattyfirvöld ekki jafnítarlegra upplýsinga um hver einstök viðskipti og ella, jafnframt er tryggt að reglur um afdráttarskatt í tvísköttunarsamningi viðkomandi ríkis við Bandaríkin gildi um viðskiptin. Þeir samningar mæla jafnan fyrir um verulega lækkun á slíkum afdráttarskatti. Til að fá stöðu viðurkennds milligönguaðila þurfa skattyfirvöld að hafa staðfest viðskiptareglur í heimaríki vikomandi fjármálafyrirtækis. Þær reglur lúta m.a. að því hvernig tekið er á peningaþvætti í viðkomandi ríki. Íslensk fjármálafyrirtæki fóru fyrr á þessu ári að skoða möguleikana á skráningu sem milligönguaðilar. Hér á landi hafa samtök banka og verðbréfafyrirtækja haft veg og vanda af vinnu við mál þetta. Samtökin hafa m.a. ráðið bandarískan sérfræðing á þessu sviði sér til aðstoðar við framgang málsins. Samtökin leituðu einnig eftir liðsinni viðskrn. og Fjármálaeftirlitsins við að svara tilteknum atriðum í spurningalista um staðfestar viðskiptareglur. Stjórnvöld hafa ekki komið að málinu með öðrum hætti. Mikilvægt er að íslensk fjármálafyrirtæki sem hafa átt umtalsverð verðbréfaviðskipti í Bandaríkjunum fái stöðu viðurkennds milligönguaðila fyrir áramótin, því ella verður haldið eftir skatti í Bandaríkjunum af viðskiptum ársins. Þetta er því mikilvægt hagsmunamál fyrir íslenska fjármálamarkaðinn. Eins og sakir standa bendir allt til þess að farsællega takist að leiða málið til lykta fyrir áramót.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin. Þau segja mér að nú þegar er unnið að því að fullnægja þessum ákvæðum og koma því þannig við að íslenskir aðilar sem stunda fjármálaviðskipti í Bandaríkjunum af einhverjum ástæðum, hvort sem það eru fyrirtæki, einkaaðilar eða lífeyrissjóðir, sem sennilega eru hvað stærstir í þessu efni, muni ekki verða fyrir skaða vegna þess að Ísland hafi ekki fullnægt reglum Bandaríkjamanna. Ég komst á snoðir um þetta mál í byrjun þessa árs en reglur Bandaríkjamanna voru þá ekki alveg glænýjar. Í síðasta mánuði, í lok október sl., stóð enn svo á að þó að skráðar hefðu verið reglur þessa efnis frá nokkrum tugum ríkja og sjálfstjórnarsvæða var Ísland enn ekki á þeim lista og enginn aðili á Íslandi viðurkenndur eða staðfestur sem milligönguaðili. Ég tel það skipta mjög miklu máli að úr þessu rætist, bæði af hálfu íslenska ríkisins og íslenskra fyrirtækja sem stunda slík viðskipti eða eru milligönguaðilar til að umbjóðendur þeirra verði ekki fyrir miklum skaða. Um er að ræða um það bil þriðjungsgjaldtöku í hverju tilviki af fjármagnstekjum ef slíkar reglur eru ekki viðurkenndar. Þess vegna verð ég að viðurkenna að mér þykir brýnt að bæta hér úr.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum alveg sammála í þessu máli, ég og hv. fyrirspyrjandi, þannig að í sjálfu sér þarf ég ekki að gera annað en þakka hv. þm. fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Ég held að hún hafi verið gagnleg. Ég vonast eindregið til að þetta gangi eins og ég sagði í lok máls míns áðan, að fyrir áramótin hafi verið gengið frá þessu þannig að íslensk fjármálafyrirtæki megi treysta því.

Virðulegi forseti. Sú tækniþróun sem átt hefur sér stað undanfarin ár, einkanlega á sviði tölvuvinnslu og úrvinnslu upplýsinga, hefur gert það að verkum að núorðið er miklu auðveldara að safna saman og miðla upplýsingum sem geta verið mjög viðkvæmar, viðkvæmum persónulegum upplýsingum, og því skiptir mjög miklu máli hvernig með þær er farið. Umræða um það hefur farið fram um nokkurt skeið, einnig á hinu háa Alþingi, hvernig þessu sé best fyrir komið. Af þessu tilefni, virðulegi forseti, ber ég fram fyrirspurn á þskj. 327. Hinar ýmsu stofnanir samfélagsins, t.d. sýslumenn, héraðsdómstólar og aðrir opinberir aðilar fá upplýsingar um persónulega og fjárhagslega stöðu einstaklinga. Þeir fá þær í gegnum störf sín o.s.frv. Má til að mynda taka sem dæmi að sýslumenn hafa m.a. þann starfa að innheimta kröfur sem ekki innheimtast með öðrum hætti, til að mynda með aðfarargerðum og öðru þess háttar. Í slíkum gerðum verða til upplýsingar um fjárhagsstöðu einstaklinga, til að mynda ef um árangurslaust fjárnám er að ræða sem felur það í sér að viðkomandi skuldari lýsir því yfir við yfirvöld að hann eigi enga eign sem hann geti sett til tryggingar fyrir tiltekinni kröfu. Þar með eru komnar fram upplýsingar um svokallað árangurslaust fjárnám. Með öðrum orðum: Viðkomandi einstaklingur á ekki eignir fyrir skuldum sem er þó oft forsenda þess að viðkomandi er tekinn til gjaldþrotaúrskurðar. Þessar upplýsingar eru mjög viðkvæmar. Þetta eru persónuupplýsingar og því skiptir miklu máli hvernig með þær er farið. Þessar upplýsingar eru í dag veittar fyrirtæki sem heitir Lánstraust hf. og er að stærstum hluta í eigu banka sem síðan selur þessar upplýsingar áfram, þ.e. upplýsingar m.a. sem koma frá yfirvöldum. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: 1. Hvernig fer fram afhending upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust einstaklinga og lögaðila til fyrirtækisins Lánstrausts hf. frá sýslumönnum, héraðsdómstólum og öðrum opinberum aðilum sem veita fyrirtækinu slíkar upplýsingar? 2. Hvaða upplýsingar eru veittar? 3. Hvað greiðir fyrirtækið fyrir móttöku á þessum upplýsingum og hvernig fer sú greiðsla fram? 4. Eru fleiri aðilar en Lánstraust hf. sem safna og miðla upplýsingum um fjárhagsmálefni einstaklinga og lögaðila? Ef svo er, hafa þeir fengið til þess leyfi hjá Persónuvernd og er tryggt að meðferð þeirra sé í samræmi við reglur um söfnun og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust?

Herra forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. var leitað eftir upplýsingum hjá sýslumönnum, héraðsdómstólum og Persónuvernd. Varðandi fyrstu spurninguna sem snýr að því hvernig afhending upplýsinga fer fram um fjárhagsmálefni og lánstraust einstaklinga og lögaðila til fyrirtækisins Lánstrausts hf. frá sýslumönnum, héraðsdómstólum og öðrum opinberum aðilum sem veita fyrirtækjum slíkar upplýsingar, þá er því til að svara að afhending upplýsinga fer þannig fram að gögn eru send ýmist í pósti eða á faxi. Takmarkaðar upplýsingar um fyrirhuguð nauðungaruppboð eru þó afhentar á tölvutæku formi hjá stærstu sýslumannsembættunum. Sú afhending upplýsinga byggir á sérstöku leyfi dómsmrn. að fenginni umsögn tölvunefndar, samanber bréf dómsmrn. til sýslumanna dagsett 22. júní 1998. Sem dæmi um hvernig þessi afhending upplýsinga fer fram má nefna að sýslumaðurinn í Reykjavík sendir fyrirtækinu lista yfir árangurslaus fjárnám vikulega. Þá eru listar um byrjanir og framhald uppboða sendir í tölvupósti mánaðarlega. Héraðsdómstólar senda fyrirtækinu endurrit dóma í skuldamálum sem dæmd eru sem útivistarmál ef stefnufjárhæð er 100 þús. kr. eða hærri. Þá eru upplýsingar um gjaldþrotaúrskurði sem kveðnir hafa verið upp sendir ýmist í pósti eða á faxi. Önnur spurningin snýr að því hvaða upplýsingar eru veittar. Því er til að svara að sýslumenn veita upplýsingar um framkvæmd fjárnáms án árangurs. Þá veita stærstu embættin upplýsingar um fyrirhuguð nauðungaruppboð. Um upplýsingar um fjárnám gildir reglugerð nr. 17/1992. Samkvæmt henni skulu þessar upplýsingar opinberar. Nauðungaruppboð eru gerð opinber með auglýsingu í dagblöðum samanber 2. mgr. 26. gr. laga nr. 90/1991. Héraðsdómstólar veita upplýsingar um gjaldþrotaúrskurði sem kveðnir hafa verið upp auk upplýsinga um dóma í útivistarmálum. Um upplýsingar um gjaldþrotaúrskurði gildir reglugerð nr. 226/1992. Þá eru upplýsingar um gjaldþrotaúrskurði gerðar opinberar í Lögbirtingablaðinu þegar innkallanir eru auglýstar. Útivistardómar, þar með taldar áritaðar stefnur, eru afhentar samkvæmt þeirri meginreglu að dómar skuli opinberir. Í þriðju spurningu er spurt hvað fyrirtækið greiði fyrir móttöku á þessum upplýsingum og hvernig sú greiðsla fari fram. Því er til að svara að framkvæmd greiðslu er eitthvað misjöfn eftir embættum. Sum embætti senda gögn í póstkröfu, önnur senda reikning með sendingum, enn önnur senda reikning með nokkru millibili, svo sem einu sinni til tvisvar á ári. Sem dæmi um hvernig þetta fer fram má nefna að fyrirtæki greiðir sýslumanninum í Reykjavík 100 kr. fyrir hverja blaðsíðu sem send er. Fyrir hverja faxsendingu greiðir fyrirtækið aukalega 150 kr. Fyrirtækinu er sendur reikningur í lok árs. Hjá héraðsdómstólum fer þetta þannig fram að ýmist kemur starfsmaður fyrirtækisins á staðinn og greiðir reikning eða fyrirtækið fær sendan reikning með ákveðnu millibili. Fyrirtækið greiðir dómstólum fyrir endurrit dómanna að hámarki 100 kr. fyrir hverja blaðsíðu. Ekki er tekið gjald fyrir upplýsingar úr gjaldþrotaskrá en upplýsingar um hvern úrskurð komast fyrir í einni línu og er hægt að prenta þær beint út úr skráningarforriti dómstólanna. Við fjórðu og síðustu spurningunni er því til að svara að fleiri aðilar en Lánstraust hf. safna og miðla upplýsingum um fjárhagsmálefni einstaklinga og lögaðila. T.d. má nefna opinberar birtingar álagningar- og skattskráa sem skattyfirvöld halda. Þá felur miðlun úr fasteigna- og ökutækjaskrám oft í sér miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni. Söfnun og miðlun fjárhagsupplýsinga er í sumum tilvikum eðlilegur hluti af viðskiptasambandi við hinn skráða og stundum er um að ræða vinnslu sem byggð er á sérstakri lagaheimild. Í þessum tilvikum er vinnslan ekki ávallt háð leyfi persónuverndar. Ef vinnslan fer fram sérstaklega í því ljósi að miðla slíkum upplýsingum til annarra er hins vegar jafnan um að ræða vinnslu sem fellur undir reglugerð dóms- og kirkjumrn., nr. 246/2001, um söfnun og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust. Enn sem komið er hefur einungis Lánstraust hf. fengið leyfi Persónuverndar á grundvelli reglugerðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og svör hæstv. ráðherra. En ég vil nota tækifærið fyrst þetta mál er komið upp og láta í ljós undrun mína á því að hjá þjóð sem er svo grandvör og vör um sig á allan hátt að hún getur ekki gefið blóðprufu nema upplýsingar um það séu þrídulkóðaðar í sjúkraskrám, skuli æðstu embætti landsins selja upplýsingar um fjármál einstaklinga þessarar sömu þjóðar. Ég veit til þess að fólk sem hefur lent á skrá, t.d. vegna fjárnáms og hefur svo gert upp sín mál, hafi ekki verið tekið út af þessari skrá. Ég hef slíkt dæmi með námsmann hjá LÍN sem var neitað um lán vegna uppáskriftar aðstandanda sem var talinn vanskilamaður af því að hann hafði lent á vanskilaskrá. Sá hafði samt gert upp öll sín mál. Ég verð að segja að mér finnst ekkert sjálfsagt að svona skrár gangi kaupum og sölum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að hreyfa þessu máli sem er í aðra röndina afar viðkvæmt en í hina mjög mikilvægt. Hér er um hagsmuni fjölda fólks að ræða og það er alveg nauðsynlegt að með upplýsingar af þessum toga, þó að opinberar séu, sé farið með mikilli gát. Af svörum hæstv. ráðherra var að heyra að verklag og vinnubrögð við söfnun þessara upplýsinga og miðlun þeirra til annarra væri með dálítið mismunandi hætti og ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki ástæðu til að fara yfir það í ráðuneytinu og setja um þetta a.m.k. samræmdar reglur. Ég tek undir það að skipuleg söfnun þessara upplýsinga og miðlun þeirra til einkaaðila er viðkvæm og getur orkað tvímælis undir ákveðnum kringumstæðum þannig að ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún sé ánægð með það fyrirkomulag sem á þessu er haft.

Herra forseti. Mér kemur þessi umræða á óvart. Mér datt ekki í hug að svona viðkvæmar persónulegar upplýsingar væru faldar til vörslu hjá einkafyrirtæki. Ég hefði talið að svona viðkvæmar upplýsingar eins og þarna er um að ræða og eru á ábyrgð hins opinbera ættu að vera í vörslu þess samkvæmt þá skýrum reglum um hvernig með skuli fara en þetta gangi ekki svona á milli einstaklinga. Mér finnst heldur ekki koma skýrt fram hvernig tryggt sé að upplýsingarnar fari þá aftur út eða séu réttar sem inni eru. Mér, herra forseti, finnst þetta vera grafalvarlegt mál sem hér er verið að hreyfa og treysti því að hæstv. dómsmrh. skoði hvort þarna sé með besta hætti farið.

Herra forseti. Hér er hreyft afar viðkvæmu en þörfu máli, og kemur í ljós í svari hæstv. ráðherra að ýmislegt vekur forvitni. Það er t.d. eðlilegt ef hæstv. ráðherra hefur upplýsingar um það hvernig eftirliti er háttað með viðkomandi upplýsingum og kem ég þá inn á það sem hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir kom inn á, þ.e. hvernig skránni er viðhaldið, hvort ætíð séu þar nýjustu upplýsingar og hversu gamlar þær eru þegar þær hverfa út af listanum. Síðan kemur fram hjá hæstv. ráðherra að það er greinilega afar misjafnt hvernig greiðslum er háttað fyrir þessar upplýsingar og þess vegna er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki eðlilegt að samræma á einhvern hátt þær reglur sem um þetta gilda. Að lokum, herra forseti, er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að hugsanlega séu einhverjir aðilar sem safna upplýsingum af þessu tagi sem í raun og veru þyrftu leyfi frá Persónuvernd sem þeir hafa ekki í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og kannski að mörgu leyti fyrir að draga ekkert undan því að þetta er akkúrat eins og hæstv. ráðherra lýsti þessu. Þessar upplýsingar eru sendar á faxi fyrir 100 kr. Í framhaldi af því tekur þetta fyrirtæki og selur áskrifendum eða bönkum og öðrum slíkum þessar upplýsingar og selur þá á allt öðru verði. Þarna er ríkið orðið einhvers konar uppspretta fyrir þetta fyrirtæki, uppspretta upplýsinga fyrir þetta fyrirtæki sem það selur síðan áfram. Mér finnst það mjög verðugt umhugsunarefni ef 20 nöfn á faxblaði kosta 100 kr. sem síðan eru seld áfram á margföldu verði, hvort þetta fyrirkomulag sé yfir höfuð eðlilegt. Nú skil ég mjög vel og tek undir að það er nauðsynlegt að viðskiptalífið hafi aðgang að þessum upplýsingum. En mér virðist af þessum svörum að ferðalag þessara upplýsinga frá ríkisvaldinu yfir til fyrirtækisins sé ekki í nógu góðu standi og ríkisvaldið verði líka að meta að virði þessara seldu upplýsinga sé eðlilegt verð. Það er dálítið sérstætt þegar þetta fer bara á faxvélinni frá sýslumannsembættunum og ég tek undir með hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur sem orðaði það þannig að svona er ástatt hjá þjóð sem vill láta dulkóða sig margsinnis ef gefa á blóð eða taka sýni. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég líka nefna það af því að hæstv. ráðherra dró í raun og veru ekkert undan í svari sínu og svaraði þessu mjög eðlilega að af svörum hennar má til að mynda ráða að Reiknistofa bankanna sem vélar um upplýsingar af þessum toga hafi ekki leyfi Persónuverndar til að vinna með og dreifa þessum upplýsingum. Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra taki til hendinni í þessum efnum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir ábendingar þeirra en ég verð að segja að það kemur mér verulega á óvart að allur þessi fjöldi af hv. þm. Samfylkingarinnar hafi ekki heyrt talað um þessa upplýsingagjöf. Hún hefur tíðkast í mjög langan tíma og þykir sjálfsögð. En það er alveg rétt að það þurfa að vera mjög skýrar reglur um það hvernig slíkar upplýsingar eru gefnar. Þess vegna svaraði ég skilmerkilega þessari fyrirspurn um hvaða reglur giltu. Það er ljóst að þar er um að ræða reglugerð, þar er um að ræða lagafyrirmæli, t.d. ákveðið viðskiptasamband milli aðila. Það er sérstök reglugerð sem gildir um þá aðila sem þurfa að sækja um leyfi hjá Persónuvernd og ég upplýsti að það væri einungis þetta eina fyrirtæki sem hefur enn sem komið er fengið þetta leyfi þannig að það eru allar upplýsingar sem koma fram í þessu svari, og svara væntanlega þeim athugasemdum hv. þm. sem hér hafa komið fram. Það kom fram í samtölum við fulltrúa hjá nokkrum stærstu sýslumannsembættunum, þ.e. Reykjavík, Akureyri og Hafnarfirði, að vel er látið af samskiptunum við fyrirtækið Lánstraust hf. Afhending upplýsinga frá sýslumannsembættunum er almennt eins og fram kemur í svari mínu nema hvað minni embættin senda ekki upplýsingar eins reglulega og stærri embættin. Minni embættin taka mörg hver ekkert fyrir að senda upplýsingar. Það var sérstaklega rætt um kostnaðinn við þessar sendingar þannig að ríkið er ekki að taka of mikið fyrir að ljósrita og senda þessar upplýsingar. Ég tek undir með hv. þingmönnum í því efni að það er vissulega þörf á því að fara varlega þegar um er að ræða slíkar upplýsingar en ég hef ekki orðið vör við kvartanir út af þessu fyrirkomulagi. Ég veit hins vegar að stundum koma kvartanir til Persónuverndar út af ákveðnum dæmum sem eru þá skoðuð sérstaklega og mér skilst að yfirleitt sé það ekki út af skráningu þessara upplýsinga heldur út af einhverju öðru. Fyrirtækinu Lánstraust hf. ber að skila inn skýrslum og standa nákvæmlega skil á sínum málum gagnvart Persónuvernd. Ég hef aflað mér upplýsinga um það.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur það mjög aukist að félagar í stéttarfélögum borgi ákveðna prósentu af launum sínum í sérstakan kjaradeilusjóð sem stendur svo undir greiðslum til þeirra í kjaradeilum. Þetta munu vera nokkuð misjafnar upphæðir og greiðslurnar eftir því misháar. Það fer eftir félögum, en í því stéttarfélagi sem ég þekki best til í, Kennarasambandi Íslands, hefur þetta lengst af verið 1% af launum og að sjálfsögðu hefur þessi upphæð verið skattlögð eins og aðrar tekjur. Við stóðum því í þeirri meiningu, kennarar, þegar við fyrst fórum að greiða okkur verkfallsstyrki úr sjóðnum að þetta væri eins og að taka peninga út af sparisjóðsbók sem maður ætti sjálfur. Þessar greiðslur yrðu ekki skattlagðar. Þetta væru peningar sem þegar hefði verið greiddur skattur af. Okkur var þó gert ljóst að þessar greiðslur væru tilkynningarskyldar á skattskýrslu. Það fór svo að þessar greiðslur voru skattlagðar eins og aðrar launatekjur en voru þó ekki skattlagðar fyrr en eftir á sem kom sér ákaflega vel fyrir þá sem nutu þeirra. Þetta eru fremur lágar greiðslur og kom sér vel fyrir fólk að það gat verið búið að ná sér upp fjárhagslega eftir verkfallið þegar kom að skuldadögum vegna þessara greiðslna sem auðvitað ættu að vera með öllu undanþegnar skatti. Minna má á að breyting var gerð á skattlagningu framlaga í lífeyrissjóði til að koma í veg fyrir tvísköttun lífeyrisgreiðslna og virðist eðlilegt að líta á framlög úr kjaradeilusjóðum á sama hátt. Nú brá svo við að alveg án samráðs við verkalýðsfélögin sem hafa umrædda sjóði í vörslu sinni var gefin út reglugerð í ágúst sl. þar sem ákveðið er að taka greiðslur úr kjaradeilusjóðum út af lista yfir greiðslur sem eru undanþegnar staðgreiðslu. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað olli því að greiðslur úr kjaradeilusjóðum stéttarfélaga voru í sumar teknar út af lista yfir greiðslur sem eru undanþegnar staðgreiðslu skatta með reglugerð nr. 500/2001, um breytingu á reglugerð nr. 591/1987, um laun, greiðslur og hlunnindi utan staðgreiðslu, með síðari breytingum?

Herra forseti. Hér er í raun og veru spurt um það hvort tilteknar greiðslur sem berast einstaklingum úr kjaradeilusjóðum stéttarfélaga skuli skattlagðar í staðgreiðslu eða eftir á. Slíkar greiðslur voru skattlagðar eftir á á grundvelli heimilda í reglugerð, en það sem hv. þm. er að spyrja um er hvers vegna þessu hefði verið breytt með nýrri reglugerð núna á liðnu sumri. Meginreglan í sambandi við tekjuskattinn er að sjálfsögðu, eins og kunnugt er, að hann beri að staðgreiða, sbr. lög nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í 2. mgr. 8. gr. laga nr. 45/1987, staðgreiðslulögunum, er ráðherra heimilað að undanþiggja staðgreiðslu ákveðin laun og tegundir launa undir ákveðinni fjárhæð. Með setningu reglugerðar nr. 500/2001 sem hv. þm. vitnaði til, um breytingu á tiltekinni reglugerð um laun, greiðslur og hlunnindi utan staðgreiðslu, með síðari breytingum, var gerð heildstæð endurskoðun á reglugerðinni nr. 591/1987 sem heimilaði þessar undanþágur. Það var gert vegna fjölmargra ábendinga um óþægindin sem fylgdu því að lenda í eftirágreiðslu með þennan skatt. En þarna er um að ræða ýmsar tegundir greiðslna sem með reglugerðarbreytingunni í sumar voru gerðar staðgreiðsluskyldar, þar á meðal umræddar greiðslur úr kjaradeilusjóðum stéttarfélaganna. Sama á reyndar við um greiðslur af sjúkradagpeningum frá Tryggingastofnun og vátryggingafélögunum og fleiru sem var ákveðið að gera staðgreiðsluskylt við sama tækifæri. Ástæðan var sú að það var talið eðlilegt að reyna að tryggja að álagningin sem kemur eftir á væri sem réttust og fólk lenti þá ekki í því að þurfa að borga eftir á af peningum sem í flestum tilfellum væri búið að eyða. Um þetta höfðu borist margvíslegar kvartanir frá fólki vegna álagningarinnar sem á sér stað 1. ágúst ár hvert og það var vegna þessara ábendinga og kvartana sem ákveðið var að breyta reglunum um undanþágurnar sem hér eru til umræðu. Undanþágum var í allt fækkað úr 27 í 15 við þessa reglugerðarbreytingu sem þýðir að fólk staðgreiðir þennan skatt í stað þess að borga hann hugsanlega allt að einu og hálfu ári seinna í eftirágreiðslunum. Þetta kom oft harkalega niður á þeim sem fengu t.d. verkfallsgreiðslur. Þar gat verið um að ræða tekjulágt fólk og ekki óalgengt þegar um er að ræða greiðslur úr kjaradeilusjóðum og þess vegna var það óþægilegt fyrir mjög marga að þurfa að greiða þetta árið eftir, frá 1. ágúst til 1. desember. Því er jafnframt við að bæta að vegna þess að greiðslur úr kjaradeilusjóðum eru oft og tíðum ekki mjög háar er það raunin í mörgum tilvikum að persónuafsláttur viðkomandi hefur gengið að öllu leyti til greiðslu á afdreginni staðgreiðslu. Greiðslurnar úr kjaradeilusjóðunum hafa með öðrum orðum verið undir skattfrelsismörkunum þannig að þá skiptir þetta ekki máli að öðru leyti en því að fólk er þá laust allra mála gagnvart skattinum að því er þetta varðar. Ég tel þess vegna að þetta hafi verið hagkvæmnisráðstöfun fyrir þá launþega eða þiggjendur þessara greiðslna sem hér eiga hlut að máli auk þess sem það er að sjálfsögðu til þæginda fyrir hið opinbera að sem flest sé gert upp í staðgreiðslunni sem hægt er að gera upp af opinberum gjöldum. Þetta er ástæðan og þetta er svarið, hv. þm.

Herra forseti. Ég skildi ábendingu hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur þannig að launþegar sjálfir, í því tilfelli sem hv. þm. tók dæmi um, kennarar, greiddu af launum sínum í þennan kjaradeilusjóð og hefðu þá þegar greitt af þeim staðgreiðslu. Sé það rétt skilið hjá mér er hér um tvísköttun að ræða, þ.e. ef þeim er aftur gert að greiða af þessum tekjum þegar þeir fá greitt úr kjaradeilusjóðnum. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er þetta svo eða er þetta rangur skilningur hjá mér, að starfsmenn, í þessu tilfelli kennarar, greiði af eigin launum í kjaradeilusjóð, greiði af þeim staðgreiðsluskatta og verði síðan aftur að greiða skatta af sömu peningum þegar þeir fá þá greidda úr verkfallssjóði? Mig langar til að fá þetta upplýst, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Hann svaraði vissulega spurningunni sem ég bar fram en ég hefði gjarnan viljað að svarið hefði verið á annan veg, að þetta hefði verið tekið út fyrir misskilning. Það reyndist hins vegar ekki vera. Nú er búið að leggja þetta framlag, sem við höfum verið að greiða af okkar eigin sparifjárinnistæðu, sem við höfum greitt skatta af, til jafns við sjúkradagpeninga og aðrar slíkar bætur sem fólk fær úr ríkissjóði og hefur ekki endilega lagt inn í sjálft af skattskyldum tekjum. Mér finnst þetta ekki fullkomlega sambærilegt, herra forseti. Hæstv. ráðherra kom fram með þá röksemd að borist hefðu fjölmargar ábendingar. Ég hef verið í forsvari fyrir stéttarfélag sem hefur slíkan sjóð og hef talað við fjölmarga sem finnst alveg með ólíkindum að þaðan hafi komið ábendingar um þetta. Menn telja að það hafi þó hjálpað fólki til að sætta sig við það ranglæti sem þessi tvísköttun virkilega er að þessir peningar voru ekki skattlagðir fyrr en árið eftir, þegar fólk var í flestum tilfellum búið að ná sér eftir verkfallsaðgerðirnar sem vissulega hafa harkaleg áhrif á persónulega hagi fólks. En ég vil gleðja hæstv. ráðherra með því að hann mun fá tækifæri til þess að rétta hlut ríkissjóðs í þessu máli því að ég hef lagt fram frv. um að slíkar greiðslur verði ekki skattskyldar í framtíðinni.

Herra forseti. Hér eru tvö mál á ferðinni, tvö atriði sem hafa komið upp í þessari umræðu. Ég hef svarað spurningu þingmannsins um annað atriðið, þ.e. það atriðið sem spurt var um. Hitt atriðið sem kom síðan fram bæði hjá fyrirspyrjanda og hv. þm. Jóni Bjarnasyni var um það hvort þessar greiðslur ættu yfirleitt að vera skattskyldar. En spurningin var af hverju greiðslurnar væru skattlagðar í staðgreiðslu en ekki eftir á? Ég er búinn að svara því og ég tel reyndar að það sé til hagsbóta fyrir fólk að vera laust við þennan skatt í staðgreiðslunni fremur en sitja uppi með hann eftir á. En auðvitað geta vel verið mismunandi skoðanir á því hvað fólki finnst þægilegt í þeim efnum. Þeir sem kvörtuðu við okkur vildu frekar fá að borga þetta í staðgreiðslunni. Aðrir, sem ég heyri að hv. þm. mælir fyrir, vilja að þetta sé greitt eftir á. Almenna reglan er sú að slíkar greiðslur séu skattskyldar í staðgreiðslu og það er verið að gera hérna. Svo er það spurningin: Á þetta að vera skattskylt? Ég tel að svarið við því sé já. Ég tel líka að ótvírætt hafi verið úrskurðað um það mál, eins og þingmaðurinn náttúrlega fellst á með því að flytja frv. til laga um að breyta því, eins og hún sagði okkur áðan. En af hverju á þetta að vera skattskylt? Það er vegna þess að það er engin bein tenging á milli þess sem hver einstaklingur borgar í þennan sjóð og þess sem hann kann síðan að fá út úr honum einhvern tíma seinna. Þetta er ekki eins og sparisjóðsreikningur sem fólk leggur inn á og geymir á sína eigin aura. Það er í raun verið að borga þetta til óskylds aðila og þessi óskyldi aðili veitir síðan viðkomandi verkfallsmanni --- hugsanlega einhvern tíma, hugsanlega aldrei, hugsanlega er ekkert verkfall fyrr en eftir að viðkomandi er fallinn frá, hver veit það --- styrk, verkfallsstyrk. En styrkir eru samkvæmt skattalögunum almennt skattskyldir. Svo er og um þennan styrk sem hér um ræðir.