Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég á á þskj. 966 brtt., sem fer inn á það, að á eftir 1. gr. komi ný gr., sem verði 2. gr. og hljóðar svo: „Þegar dr. Sigurður Nordal hefur látið af kennslu við heimspekideild Háskólans samkv. 1. gr., skal leggja niður dósentsembættið, sem stofnað var við deildina með lögum nr. 66 14. des. 1944.“ Þegar rætt var um dósentsembættið, sem stofnað var með þessum l., voru meginrökin fyrir því, að þetta mál næði fram að ganga, að Háskólinn þyrfti að tryggja sér þann mann, sem embættið var stofnað fyrir, og viðurkennt af þeim mönnum, sem mest börðust fyrir málinu hér, að ekki sé þörf á þessum kennslukröftum til handa Háskólanum, heldur sé þörf á að tryggja skólanum þennan sérstaka mann. Það er þegar komið á daginn, að þetta hefur verið megintilgangurinn, því að það er ekki einu sinni búið að samþ. frv. að fullu, þegar borið er fram frv., sem liggur fyrir á þskj. 671, um að dr. Sigurður Nordal skyldi vera leystur frá störfum við Háskólann. Það er undirstrikun á því, að Háskólinn hafi ekki þörf fyrir kennslukrafta sem dr. Sigurðar Nordals, því að annars væri frv. ekki borið fram. Það er því ekki nema eðlileg afleiðing af því, sem hér hefur komið fyrir í þessu máli, að þegar dr. Sigurður Nordal lætur af kennslustörfum við Háskólann, þá sé hitt embættið lagt niður, því að þá er gert hvort tveggja í senn, að tryggja háskólanum þá starfskrafta, sem honum voru tryggðir með þessum l., sem voru samþ. rétt fyrir áramótin. Ég vænti þess, að þessi brtt. verði samþ.; hún er ekki nema bein afleiðing af þeim rökum, sem menn hafa fært fram fyrir þessu máli, og því er eðlilegt, að þannig sé með málið farið, og þegar embætti dr. Sigurðar Nordals losnar, verði sá maður, sem ætlazt er til, að taki við því, sá maður, sem settur var dósent með l. 1944, færður upp um embætti, annaðhvort í það embætti, sem dr. Sigurður Nordal lét af, eða að annar dósent fari í það. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar.



Herra forseti. - Eftir ósk, sem kom fram hér við umr. málsins fyrir nokkrum dögum, hefur menntmn. þessarar hv. d. sent háskólaráði þetta frv. til umsagnar. Það hafði verið fundið að því hér, að ekki væri leitað umsagnar háskólaráðs um frv. Það barst svar frá háskólaráði strax daginn eftir að við sendum frv. til umsagnar, og er svarið dagsett 29. jan. 1945 og er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Til svars bréfi hv. menntmn. dagsettu í gær um frv. til laga um prófessorsembætti dr. Sigurðar Nordals, leyfi ég mér að skýra frá því, að háskólaráð hefur á fundi í dag samþ. einróma að mæla með því, að þetta frv. nái fram að ganga óbreytt. Virðingarfyllst, Jón Hj. Sigurðsson. Til menntamálanefndar Ed. Alþingis.“ Menntmn. hefur, síðan frv. var síðast á dagskrá, athugað það nánar, og ég hef sérstaklega kynnt mér, hvernig frv. er fram komið í Nd. Það er flutt af 4 þm., einum frá hverjum flokki, og 3 af þeim eru í menntmn. Nd., sem flutt hefur fleiri frv. um breyt. á Háskólanum. Frv. er því flutt að frumkvæði þaðan, og ég hygg, að það hafi sérstaklega verið hv. þm. Snæf., og eins og ég taldi víst, að það mundi hafa verið í samráði við dr. Sigurð Nordal. Eins og hv. þm. er kunnugt, er aðalefni þessa frv. að veita dr. Sigurði Nordal undanþágu frá kennsluskyldum og láta hann halda fullum launum, en gefa honum samt kost á því að vera tengdur Háskólanum og halda því prófessorsréttindum sínum áfram. Við síðustu umr. var sérstaklega fundið að því atriði, að hann skyldi fá lausn frá kennsluskyldum, en halda samt fullum réttindum við Háskólann. Ég hef rætt þetta við form. menntmn. Nd. og einnig við einn af flm., hv. þm. Snæf., og þeir segja, að frv. sé á þennan hátt til orðið vegna þess, að þeir óskuðu eftir því, að þótt dr. Sigurður Nordal fengi undanþágu frá kennsluskyldum, þá fengi Háskólinn að njóta kennslukrafta hans áfram, og einnig hefði hann sjálfur óskað að fá að vera tengdur við Háskólann, nemendur sína og deild, sem hann hefur starfað fyrir með mjög góðum orðstír svo mörg ár. Og þeir töldu einnig, að Háskólanum væri mjög mikill stuðningur að því, að maður eins og dr. Sigurður Nordal væri tengdur Háskólanum. Það, sem sérstaklega var fundið að þessu við umr. hér, var það, að með þessu væri skapað fordæmi, sem ekki væri heppilegt, að prófessor gæti verið leystur frá kennsluskyldum, en njóti samt allra réttinda. Þetta er ekkert einsdæmi, þess eru mörg dæmi við erlenda háskóla, að prófessorum og vísindamönnum séu veittar undanþágur sem þessi og haldi fullum réttindum við Háskólann, þó að þeir sinni ekki kennsluskyldum. Ég skal aðeins nefna eitt dæmi. Prófessor Georg Brandes hafði um mörg ár réttindi við Kaupmannahafnarháskóla, eftir að hann lét af prófessorsembætti. Ef ekki hefði verið um annað að ræða en dr. Sigurður Nordal fengi undanþágu frá kennsluskyldum, en hefði framvegis full laun, þá hefði verið óþarft að semja um þetta sérstakt frv., þá hefði nægt að setja þetta inn á fjárl. eins og hefur verið gert með tvo aðra prófessora. Frv. er einmitt komið fram og orðað á þennan hátt, vegna þess að flm. töldu það stuðning fyrir Háskólann, að dr. Sigurður Nordal yrði framvegis tengdur honum. Og jafnframt hafði hann óskað eftir því að halda áfram sambandi sínu við nemendur sína og deild. Hins vegar hefur það verið rætt við dr. Sigurð Nordal, hver afstaða hans væri til þess að eiga áfram afskipti um mál og stjórn Háskólans, og hv. þm. Snæf. hefur sagt mér eftir honum, að hann hefði alls ekki hug á því, þegar búið er að leysa hann frá kennslustörfum, að hafa neina íhlutun um stjórn Háskólans. Til viðbótar þessu vil ég drepa á það, að því var haldið fram hér, að norrænudeildin væri eftir fjölgunina síðustu svo fjölmenn, að hún gæti á þann hátt ráðið tiltölulega meiru en henni bæri í málefnum Háskólans. En í rauninni er það háskólaráð, sem fer með stjórn Háskólans, og það er á fundum háskólaráðs, er öll málefni, sem Háskólann varða, eru tekin til athugunar, en í háskólaráði hefur hver deild, hvort sem hún er stór eða smá, einn mann. Að þessu leyti skiptir það því engu. Sigurður Nordal mun hafa boðizt til þess að gefa yfirlýsingu um þetta atriði, að þrátt fyrir það að hann héldi fullum rétti, eins og greinir í frv., þá mundi hann alls ekki að neinu leyti óska eftir að taka þátt í stjórn Háskólans. Ég ætla því, að með þeirri yfirlýsingu, sem yrði lesin hér upp og prentuð í þingtíðindunum, ætti að vera tryggilega fyrir þessu séð gagnvart þeim mönnum, sem óttast, að afskipti hans af Háskólanum væru ekki vel séð af öðrum deildum Háskólans. Ég held, að menntmnm. allir hér í d. séu sammála flm. um það, að Háskólanum sé mikill stuðningur og vegur að því, að Sigurður Nordal sé framvegis við Háskólann, þó að hann sé undanþeginn kennsluskyldu, á þann hátt, að hann geti haft samband við norrænustúdentana o.s.frv. og verið í ráðum með kennurum að einhverju leyti í sinni deild. Þó að við getum í rauninni vel skilið, að hv. alþm. geti, þegar þeir líta lauslega yfir frv., fundizt, að þarna væri einstökum prófessor veitt allmikil réttindi, þá býst ég við, ef þeir athuga málið, þá geti þeir fallizt á, að hér sé ekki um neitt hættulegt fordæmi að ræða, og ég segi fyrir mig, og ég held, að ég tali þar fyrir hönd allra nm., að ég held, að við óskum allir eftir, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir. Mér fyndist það mjög óviðkunnanlegt, ef hv. d. færi að gera brtt. við þetta frv. og reka það aftur til Nd. fyrir smávægileg atriði, sem hér um ræðir, og ekki sízt, ef hæstv. menntmrh. læsi upp, eins og ég býst við, að hann geri, yfirlýsingu frá Sigurði Nordal um það, að hann mundi ekki ætla sér að hafa afskipti af stjórn Háskólans, og fæst þá með frv. það, sem fyrir flm. vakti, að gefa Sigurði Nordal kost á að vera í tengslum við Háskólann áfram og gefa skólanum kost á því að njóta kennslukrafta hans, ef svo stæði á, að hann hefði tíma til þess að sinna þar kennslustarfi og halda fyrirlestra við Háskólann. Viðvíkjandi brtt., sem fram er komin á þskj. 966 frá hv. þm. Barð., um það, að ef Sigurður Nordal lætur af kennslu við heimspekideild Háskólans, þá skuli leggja niður dósentsembætti, sem stofnað var við norrænudeildina með l. nr. 66 1944, trúi ég því varla, að þessi till. sé flutt í alvöru hér á Alþ., það er alveg nýbúið að samþ. að fjölga dósentsembættum við heimspekideild, og það er broslegt að fara að ætlast til þess, að sama þing afnemi embætti, sem það var að enda við að stofna. Auk þess er till. mjög óskýr, því að það var ekki stofnað eitt dósentsembætti við norrænudeildina, heldur tvö, og það verður ekki ráðið af till. hvort dósentsembættanna eigi þá að falla niður, og það er ekkert um það, hver eigi úr því að skera. Ég þykist þess fullviss, að það sé enginn maður hér í hv. d., sem færi að ljá þessari till. atkv. sitt, svo að ég tel ekki ástæðu til að ræða um hana frekar, en vildi þó óska þess, að hv. d. fari ekki að hrófla við frv., heldur sjái sóma sinn í því að samþ. það óbreytt eins og það er flutt og hefur verið afgr. frá hv. Nd.



Út af ræðu hv. 7. landsk., sem taldi vafa á því, að till., sem ég flyt á þskj. 966, væri flutt í alvöru, vil ég taka það fram, að það liggur full alvara á bak við till., og er hún byggð á þeim rökum, sem ég færði fram, þegar frv. um stofnun nýs dósentsembættis við Háskólann var hér á ferðinni. Því var margyfirlýst, að þetta væri gert til þess að tryggja Háskólanum ákveðinn mann og til þess að tryggja það, að þessi maður færi ekki í annað starf. Það var fyrst eftir að það var ugglaust, að verið var að stofna þetta embætti, að fram kemur um það ákveðið frv. í Nd. að losa Sigurð Nordal við kennslustörf, því að nú sé búið að tryggja Háskólanum nægilega kennslukrafta. Eftir að sú yfirlýsing er komin fram frá Sigurði Nordal, að hann, þrátt fyrir það að þessi l. verði samþ., muni láta Háskólann njóta kennslukrafta sinna, þá er því síður ástæða til að vera að bæta við einum manni. Enda er það viðurkennt af hv. 7. landsk., að öll þessi rök hafi ekki verið byggð á sannleiksgildi, heldur hafi þau verið færð fram til að kasta ryki í augu þm., og þá horfir málið öðruvísi við. Ef byggt hefði verið á því, sem sagt hefur verið hér, þá var það rökrétt hugsun, að þessi till. yrði samþ., en ef ekki er hægt að samþ. þessa till., þá hefur hv. frsm. annaðhvort farið með röng rök í málinu eða hann hefur ekki viljað trúa því, að þessir menn segðu það satt, að það væri eingöngu til að tryggja Háskólanum ákveðinn mann, að frv. kom fram. Ég vil benda á, að þetta eru rökin í málinu, og þess vegna er till. mín komin fram.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar brtt. þær, sem hér um ræðir, á þskj. 961, 962 og 874. Þeir fjórir nm., sem mættu, voru sammála um að leggja á móti því, að brtt. á þskj. 962 yrði samþ. Ástæður eru þær, að n. lítur svo á, að slegið verði fastri með l., þegar þau verða samþ., þeirri meginreglu, er gilda skuli um styrkveitingu til sjúkrahúsa. En sú regla yrði að engu, ef jafnmikil undanþága yrði sett í l. og gert er ráð fyrir á þskj. 962, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þyki nauðsynlegt að dómi heilbrigðisstjórnarinnar að reisa sjúkraskýli eða læknisbústaði til tryggingar læknisþjónustu í afskekktum eða fámennum héruðum, greiðir ríkissjóður það af kostnaðinum, sem nauðsynlegt þykir til þess, að byggingunum verði komið upp.“ N. er þeirrar skoðunar, að hér sé ekki hægt að líta svo á, sem kveðið sé alveg á um það, hvað átt er við með hluta af kostnaðinum; hér sé undir ákvörðun þess komið á hverjum tíma, og sé því óráðlegt að veita ráðh. þetta vald. Þar, sem svo stendur á, að ástæða þykir til að gera frávik frá þeirri reglu, verði að leita til Alþ. um aukafjárveitingu, en ekki á náðir ráðh. Um hinar tvær brtt. er aðeins það að segja, að báðir flm. halda sig hvor um sig við sína till., og aðrir nm. tóku ekki á fundinum afstöðu til þeirra. Annað held ég ekki þurfi skýringar við og mál þetta liggi það glöggt fyrir, að óþarfi sé að fara um það fleiri orðum.



Herra forseti. - Það er nú máske rétt hjá hv. 3. landsk., að ekki sé rétt að viðhafa langar umr. um þetta mál, þar sem búið er að ræða það nokkuð, og ég býst við, að hv. þdm. séu búnir að glöggva sig það á því. að frekari umr. breyti ekki afstöðu manna til neinna muna. Ég vil þó segja örfá orð í tilefni af þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 874. Í fyrri umr. um málið hélt hv. 3. landsk. því fram, að ákvæði þessarar brtt. kæmu í bága við 6. gr. sjúkrahúsal., eins og hún er nú. Ég andmælti því þá og hef ekki breytt þeim skilningi, að þetta geti farið saman. Hef ég utan þings leitað um það umsagnar tveggja lögfræðinga, sem sögðust álíta, að það mundu a.m.k. undir flestum kringumstæðum ekki verða árekstrar þarna á milli, svo að ekki er ástæða til að gera mikið úr þeim röksemdum, enda minntist hv. 3. landsk. ekkert á það nú í ræðu sinni. Hitt er annað mál, að þetta verður nokkurt fjárhagsatriði, og kann það að valda nokkru um afstöðu hv. þm. til málsins. Viðvíkjandi brtt. hv. 3. landsk. á þskj. 961, þá tel ég, að ef hún yrði samþ., þá yrði mjög dregið úr þeirri fjárhagslegu aðstoð í mörgum tilfellum, sem með frv. er fyrirhugað að veita einstaka bæjum og sveitarfélögum til að reisa og reka sjúkrahús. Í fyrsta lagi er breyt. við 2. málsgr. frv. á þá leið, að sá styrkur, sem ætlazt er til, að ríkið veiti, til þess að sjúkrahús geti staðið straum af utanhéraðssjúklingum, næði ekki til sjúklinga frá þeim héruðum, sem gætu átt kröfu á því að gerast aðilar að sjúkrahúsunum. Þetta mundi valda því, að styrkur vegna utanhéraðssjúklinga yrði miklu minni. Það kemur að vísu ekki fram í brtt. og liggur ekkert fyrir um það hér, hve víðtækt þetta mundi verða í framkvæmd. Hv. 3. landsk. virðist líta þannig á, að t.d. varðandi sjúkrahúsið á Akureyri mundi þetta ná til Eyjafjarðarsýslu og a.m.k. þess hluta sýslunnar, sem er í sama læknishéraði og Akureyri. En mjög getur orkað tvímælis um það, og mér liggur við að halda, að samkvæmt þeirri reynslu, sem fengin er fyrir því, hve mörg héruð hafa. notað sjúkrahúsið á Akureyri mjög verulega, mætti teygja þetta ákvæði mjög mikið. Vil ég því fyrir mitt leyti leggja áherzlu á, að þessu ákvæði verði ekki bætt inn í frv., heldur verði þessi brtt. frá hv. 3. landsk. felld, en mín brtt. samþ.



Herra forseti. - Ég flyt brtt. á þskj. 955, til þess að reyna á sama hátt og hv. síðasti ræðumaður að hjálpa til að leysa úr þeirri flækju, sem sköpuð hefur verið í þessu máli. því að það, sem að er brtt. hv. 3. landsk., er einmitt það, að hún er óleysanleg flækja. Brtt. hv. 4. landsk. er sanni nær, en gengur þó ekki í þá átt, sem ég hefði helzt á kosið. Og þótt ég vilji ekki spilla fyrir hv. 4. landsk., hef ég borið fram brtt., því að ég álít, að hún muni ganga betur gegnum hina d. en jafnvel till. á þskj. 874. Sannleikurinn er sá, að ég er mjög óánægður með þetta frv., en til þess að greiða fyrir því, að eitthvað gerist, vil ég ekki spilla fyrir því, en áskil mér allan rétt til að vera með frekari kröfum síðar.



Herra forseti. - Ég vil segja, að mér finnst þetta einkennileg afgreiðsla frá hv. n. Hér er sandur af brtt. við 3. umr., sem enginn tími er til að athuga. Hv. n. hefur gengið svo frá málinu við 2. umr., að hún er sammála um, að frv. skuli ná fram að ganga óbreytt, en kemur síðan við 3. umr. með brtt. við málið. Ég hefði viljað fylgja brtt. hv. þm. S.-Þ. á þskj. 955, en ef á að samþ. hana, verður einnig að samþ. 3. og 4. málsgr. 1. gr. á þskj. 657, sem ég alls ekki get fylgt. Það er líka áreiðanlegt, að síðasta málsgr. er þannig, að hv. n. hefur aldrei ætlazt til, að hún færi svona úr hæstv. Alþ., og því leggur hún til á síðustu stundu, að þetta sé lagað nú. Ég vildi því beina þeirri fyrirspurn til hv. n., hvort hún vill ekki enn taka þetta mál til athugunar og fá eitthvað vit í það, áður en það verður afgreitt. Skal ég svo láta útrætt um það atriði. Þá er ég einnig undrandi, ef á að taka það sem vilja allrar hv. n. að vera á móti till. á þskj. 962, en hv. frsm. lýsti yfir því, að 4/5 hlutar hennar séu henni mótfallnir. Ég er þó enn þá meira undrandi yfir þeim rökum, sem hv. þm. færði fyrir því að vera á móti till. Hann taldi það með öllu ótækt að láta þetta vald í hendur ráðh. Hann vildi ekki, að það vald hvíldi á ráðh. að kveða á um, hve mikið fram yfir það, sem ákveðið er í l., skyldi á hverjum tíma veitt úr ríkissjóði, til þess að koma upp þeim læknisbústöðum í afskekktum héruðum, sem vitað er, að íbúarnir sjálfir geta ekki staðið undir. - En hv. n. þykir ekki margt að því að veita ráðh. vald til að ákveða, að þetta fé skuli ekki veitt, nema hann hafi fallizt á þörf framkvæmdanna og metið þær, því að í 1. gr. frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður greiðir sveitar- (bæjar-, sýslu-)félögum allt að tveim fimmtu kostnaðar af að reisa almenn sjúkraskýli eða læknisbústaði, sem reistir verða samkv. ákvæðum laga þessara, enda fallist ráðherra á þörf þeirra framkvæmda og meti þær við hæfi.“ Hvernig getur nú hv. n. látið svona frá sér fara? Annars vegar viðurkennir hún, að það sé sjálfsagt. að læknisbústaðir fái engan styrk, nema viðkomandi ráðh. viðurkenni þörf þeirra framkvæmda, en hins vegar vill hún ekki veita honum vald til þess að meta ásamt landlækni, hvort það sé nauðsynlegt að veita meira en þetta fé, svo að eitt læknishérað sé ekki alveg þjónustulaust. Brtt. mín miðar að því að tryggja, að unnt verði að reisa sjúkrahús eða læknisbústaði í afskekktum eða fámennum héruðum, til þess að fá læknisþjónustu í héraðið. Reynist hins vegar hægt að fá læknisþjónustu án þess, er ástæðan þar með fallin burtu, og eins og hver maður hlýtur að sjá, er ekki neitt vald tekið af ráðh. samkv. ákvæðum þessara l., þar sem. þau aðeins gilda í þeim tilfellum. að ekki sé hægt að fá læknisþjónustu að öðrum kosti. Ég er því alveg undrandi yfir þeim rökum. sem hér hafa verið borin fram. Og þá minnist ég einnig annars, sem hér hefur skeð nýlega. ... Það kann vel að vera, að það hafi verið einhverjir sérstakir eiginhagsmunir fyrir þeirra kjósendur, þegar verið var að ganga frá þessu máli. En það er ekkert samræmi í því, ef á annan bóginn þykir ekki tiltækilegt að láta ráðh. hafa mjög takmarkað vald. en í hinu tilfellinu má láta hann hafa ótakmarkað vald, sem áður hefur alltaf verið hjá þinginu. Ég vil því biðja hv. frsm. að endurskoða rök sín fyrir þessu máli. Ég vil að síðustu beina þeirri ósk til hv. 4. landsk., sem ég býst við, að taki brátt aftur við forsetastörfum, að hann fresti nú atkvgr. um þetta mál, á sama hátt og hann frestaði áður atkvgr. um annað mál, af því að þm. vantaði í d., svo að ekki verði greidd atkv. um málið, nema d. sé fullsetin. Ég vil vita, hvaða hv. þm. það eru, sem vilja ekki bæta úr þeirri brýnu nauðsyn, að erfiðustu læknishéruðin fái nauðsynlega læknisþjónustu, en þessi gr. fer ekki fram á neitt annað. Það má gjarnan standa með nafnakalli í Alþt., hverjir það eru, sem bera svo litla umhyggju fyrir fámennustu og fátækustu héruðunum, að þeir vilji ekki skeyta um, þó að þau fái ekki nauðsynlega læknisþjónustu framvegis.



Herra forseti. - Ég ætlaði ekki að blanda mér í þær miklu umr., sem orðið hafa um þetta mál, því að þótt það að vissu leyti snerti mitt kjördæmi nokkuð mikið, þá hefur mér fundizt, að í því væru ekki mörg atriði, sem væru mjög -stórvægileg fyrir mitt umhverfi. En það er búið að segja svo mörg orð um þetta mál og m.a. víkja að atriðum, sem mér koma við, að ég get ekki með öllu látið umr. afskiptalausar. Það hefur hvað eftir annað verið vikið að því, að þessi flækja, sem málið virðist nú vera komið í að nokkru leyti, stafi af því, að Eyjafjarðarsýsla taki ekki þátt í byggingu eða rekstri sjúkrahúss á Akureyri. Það hefur verið talað um, að Eyjafjarðarsýsla sé laus við þá kvöð, sem hvílir á flestum sýslufélögum landsins, að leggja eitthvað til sjúkrahúss. Þetta er a.m.k. ekki meira en hálfur sannleikur, ef það er þá það. Til skamms tíma hafa verið tvö sjúkrahús í Eyjafjarðarsýslu, sem hún hefur lagt fé til. Nú er að vísu búið að skilja það sveitarfélag, þar sem annað sjúkrahúsið var, frá sýslunni, sem sé Ólafsfjörð, en það er þó a.m.k. enn ofur lítið sjúkrahús á Dalvík. Það er því alrangt, að Eyjafjarðarsýsla leggi ekkert fram til sjúkrahúsa. Annars var það svo með þetta sjúkrahús á Akureyri, að fyrst þegar það var stofnað, var það gjöf einstaks manns, en Akureyrarkaupstaður, sem var þá tiltölulega lítill, og Eyjafjarðarsýsla ráku það í félagi. Síðan, með fullu samkomulagi beggja aðila, tók bærinn við rekstri sjúkrahússins, en sýslan varð algerlega fyrir utan hann. Ég skal ekki segja margt um þá brtt., sem hv. 3. landsk. hefur borið fram á þskj. 961, en ég get ekki fallizt á hana og tek um flest eða allt undir það, sem hv. þm. S.-Þ. hefur um þetta sagt, og skal ég ekki endurtaka það hér, en aðeins bæta því við, að ég sé ekki betur en brtt. miði að því að leggja alveg sérstaka refsingu og fjárútlát, ekki á héraðið, heldur á þá sjúklinga, sem kynnu að vera úr nálægum héruðum, ef ekki er samkomulag um, að þau héruð taki þátt í rekstri sjúkrahússins. En eins og hv. þm. S.-Þ. benti á, þá er það heldur ótiltekið, hvaða héruð þetta eru. Segjum svo, að það mætti leggja þessa refsingu á sjúklinga úr innri hluta Eyjafjarðarsýslu og tveimur hreppum Suður-Þingeyjarsýslu, en það er ómögulegt að skilja till. svo, að það eigi að einskorða við það. Í Eyjafjarðarsýslu eins og hún var fram að síðustu áramótum voru tvö læknishéruð fyrir utan Akureyrarlæknishérað. Þetta á að gilda fyrir sjúklinga úr þeim læknishéruðum og kannske enn fleiri. Þetta er óákveðið allt og laust í reipunum, að því er mér finnst, í þessari brtt. á þskj. 961. Að hinu leytinu sé ég enga þýðingu í því, þegar einn bær, næststærsti bær landsins, tekur að sér þær skyldur, sem því fylgja að reisa og starfrækja sjúkrahús með stuðningi ríkisins, þó að fleiri aðilar komi þar til, því að ríkissjóður græðir ekkert á því, því að það er ákaflega mikið vafamál, hvort ríkisvaldið sér því fólki, sem í þessum hreppum býr, fyrir læknishjálp á sama hátt og öðrum landsmönnum. Það er talsvert óljóst, hverjar eru skyldur heilbrigðislæknisins á Akureyri. Og ef það skyldi vera svo, að íbúar þessara sveita væru utan allra læknishéraða að nokkru leyti, þá væri minni ástæða til að gera veður út af þessu. Mér finnst ákaflega óbilgjarnt gagnvart Akureyrarkaupstað, sem er að reisa sjúkrahús með ærnum kostnaði, - en ég skal þó taka fram, að með frjálsum samskotum hafa íbúar sveitanna í grennd lagt fram nú þegar stórfé til byggingarinnar, - ef það ætti að verða skilyrði fyrir þeim réttindum, sem frv. fjallar um, að nærliggjandi héruð vildu taka á sig fjárhagslegar kvaðir, því að það hlýtur að fara eftir þeirra eigin geðþekkni og vilja, hvort þau vilja taka þessar kvaðir á sig, og ef þau neita, þá á Akureyrarbær að líða fyrir það. Ég verð að segja, að ég er ekki ánægður með þetta frv., jafnvel þótt á því yrðu gerðar þær breyt., sem fyrir liggja og ég get fallizt á. Ég álít, að það hefði verið að ýmsu leyti eðlilegasta lausnin á málinu að samþ. það frv., sem hv. þm. Ak. bar fram í Nd. snemma á þinginu um það, að ríkið reisti og ræki sjúkrahús á Akureyri. Ég hygg, að ekki sé hægt að benda á höfuðstað hinna fjórðunganna, sem sé jafnréttnefndur höfuðstaður þess fjórðungs eins og Akureyri er höfuðstaður Norðurlands. Ef við tökum Vesturland, hver er þá höfuðstaður þess fjórðungs? Ísafjörður? Ég hygg, að hann geti ekki talizt nema höfuðstaður Vestfjarðakjálkans. Stykkishólmur getur miklu fremur heitið höfuðstaður Breiðafjarðar. Sama er með Austurland. Hver er nú höfuðstaður Austurlands? Er það Seyðisfjörður, Reyðarfjörður eða jafnvel Egilsstaðir? En það orkar ekki tvímælis, að Akureyri er höfuðstaður Norðurlands, og Akureyri er langsamlega stærsti kaupstaður landsins næst á eftir Reykjavík, svo að mér hefði fundizt það vera sanngjörn lausn á þessu máli, að frv. hv. þm. Ak. hefði verið samþ. í aðalatriðunum. Nú mun ekki kostur á því, og þá verð ég að segja, að ef þetta frv. verður samþ., sem ég hef ekki á móti, að sé gert, þá álít ég óhjákvæmilegt að gera þá breyt., sem hv. 4. landsk. stingur upp á á þskj. 874, því að með henni eru settar skorður við því, að heilbrigðisstjórnin. sem ef til vill er ekki þessu máli of velviljuð, - og það má alltaf búast við því -, geti sett þau skilyrði og kröfur, sem kaupstaðurinn getur ekki með nokkru móti fullnægt. En að hinu leytinu fyndist mér, að það væri líka sanngjarnt, að það, hvort nærliggjandi sveitir taka þátt í þessu, sé undir samþykki þeirra sjálfra komið, og þess vegna er ég í raun og veru einnig meðmæltur brtt. hv. þm. S.-Þ. á þskj. 955, og ég vildi helzt taka undir það, sem hv. þm. Barð. sagði nú síðast, en hann óskaði eftir því, að málinu væri frestað til frekari athugunar, og þá vildi ég fyrir mitt leyti gjarnan óska eftir því. að reynt yrði að bræða þessar till. saman. Efnislega geta þær staðizt báðar, en eins og þær eru bornar fram. geta þær ekki orðið samþ. báðar að forminu til. Ég vil langhelzt og álít sanngjarnast að leysa málið þannig, að efni þeirra beggja sé tekið upp í frv., að heilbrigðisstj. gæti ekki sett þessi skilyrði nema því aðeins, að það hérað, þar sem fjórðungssjúkrahús á að reisa, óskaði þess, og ekki væri heldur hægt að leggja þessar kvaðir á nærliggjandi sveitir, nema þær samþ. Að vísu er það ekki hægt hvort sem er, en ég held, að það mundi ekki valda skaða, þó að það væri beinlínis tekið fram í l. Ég vil því gjarnan mæla með því, að þetta frv. væri tekið út af dagskrá, og það væri æskilegt, ef n., sem hefur haft málið til meðferðar, vildi athuga þá leið að steypa saman brtt. á þskj. 874 og 955.



Ég hafði ekki athugað brtt. á þskj. 955, þegar ég sagði þessi fáu orð áðan. Hv. síðasti ræðumaður og hv. þm. Barð. hafa mælzt til, að málinu verði á ný frestað og tekið til athugunar af n. Ég vil að sjálfsögðu ekki setja mig á móti því. en ég vil þó taka fram, að eftir þær umr., sem fóru fram í n. á síðasta fundi, þykir mér ekki sennilegt, að n. komist að frekara samkomulagi en orðið er. Á hinn bóginn sé ég ekki, að neitt sé því til fyrirstöðu formsins vegna, að samþ. verði bæði brtt. á þskj. 874 og 955. En þó að þær væru ekki formlega fullkomlega samrýmanlegar, þá eru þess ekki fá dæmi, að síðari d. sé ætlað að taka til athugunar ýmis atriði, sem ekki hefur unnizt tími til að ganga frá í fyrri deildinni. Út af því. sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ef brtt. mín yrði samþ., þá væri lögð refsing, ekki á Eyjafjarðarsýslu, heldur þá íbúa hennar, sem yrðu veikir og þyrftu að liggja á sjúkrahúsi á Akureyri, þá held ég. að þetta sé ekki rétt. Ég hygg, að ef mín brtt. er samþ., þá hlyti að fara svo, að annaðhvort yrði félagsskapur um sjúkrahúsið milli sýslunnar og Akureyrarkaupstaðar eða þá, sem ekki er ólíklegt, að samningar yrðu milli sýslunnar og kaupstaðarins um, að sýslan greiddi samsvarandi styrk til sjúkrahússins vegna sjúklinga, sem legið hafa þar úr sýslunni, við það, sem ríkissjóður samkvæmt frv. á að greiða, og ég verð að segja, að mér finnst það ekki óeðlilegt. Það er bezt að segja það eins og það er, að það er rétt, sem hv. þm. sagði, að allt er á huldu með, hvað yrði úrskurðað nærliggjandi hérað. en það eru svo mörg atriði frv., sem hljóta að liggja undir úrskurði, að ég held, að verði að treysta á slíka úrskurði. Það er augljóst í sambandi við byggingu fjórðungssjúkrahúss á Akureyri. að á fjórðungssjúkrahúsum og öðrum sjúkrahúsum er sá meginmunur, að þau eru miklu stærri en gert er ráð fyrir, að þörf kaupstaðarins krefji, og fyrir það leggur ríkissjóður meira til byggingar þessa sjúkrahúss en annarra. En vegna þess að það er stærra en svo, að það samsvari þörf kaupstaðarins, þá er ekki óeðlilegt; að heilbrigðisstjórnin setji þau skilyrði, að fleiri taki þátt í rekstrinum og standi undir honum og njóti þeirra kjara, sem sjúkrahúsið getur veitt. Viðurkenning fyrir, að það sé fjórðungssjúkrahús, liggur í því, að sjúklingar fyrir utan kaupstaðinn í nærliggjandi héraði greiða halla, sem sjúkrahúsið ber af þeim. Ég held því, að það sé fjarri lagi hjá hv. þm., að nokkur refsing sé lögð á íbúa Eyjafjarðarsýslu, þó að þessi till. verði samþ. Að því er varðar ummæli hv. þm. Barð., þá gefa þau ekki tilefni til andsvara umfram það, sem hann svaraði í sinni ræðu, en á henni var fullkomlega ljóst, að ef till. er samþ. eins og hún er, þá eru í raun og veru þessi l. að engu gerð, að því er snertir almenn sjúkrahús og sjúkraskýli, því að þegar heilbrigðisstj. metur þessa þörf samkvæmt tili. eins og hún er hjá hv. þm., þá getur ríkisstj. veitt allt, sem hún telur þörf til að koma þeim upp, jafnvel allan kostnað. Segir það sig sjálft, að með þessu eru l. að engu gerð. Veit ég ekki til, að nein hliðstæða sé til fyrir þessu í l.  Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég sé ekki ástæðu til, að málinu verði á ný vísað til n., því að frá henni sé ekki sameiginlegra till. að vænta.

Forseti ( StgrA): Ég skal taka fram út af ósk um frestun á málinu, að ég álít eins og hv. form. n., að ekki fáist frekari niðurstaða í n. um málið. Hins vegar hefur málinu verið frestað áður vegna. till., sem komu fram, svo að n. gæti athugað það, og hefur hún nú gert það. Ég sé því ekki ástæðu til frekari frestunar.

Forseti (StgrA): Þar sem þessi brtt. hefur hlotið samþykki d., tel ég, að brtt. á þskj. 955 geti ekki: komið til atkv.



Ég er hæstv. forseta ekki sammála um, að atkvgr. geti ekki farið fram um brtt. 955. Það, sem þessar tvær till. fara fram á, getur vel farið saman. Ég skal að vísu játa það,. að orðalagi þarf e.t.v. að breyta. En efnislega, getur það mjög vel farið saman, að ef sveitar- eða, bæjarfélag, sem sjúkrahúsið er reist í, óskar eftir þátttöku fleiri, þá sé það einnig bundið því skilyrði. að nærliggjandi sveitarfél. óski eftir þátttöku.

Forseti (StgrA): Þessi brtt. á þskj. 955 er við annan málslið, en nú er búið að samþ. aðra brtt. um orðun þess málsliðar. Þess vegna tel ég ekki hægt að bera brtt. 955 upp.

Menntmrh. (Brynjólfur Bjarnason) Hv. frsm. minntist á það, að fyrir mundi liggja yfirlýsing frá Sigurði Nordal um það, að hann mundi ekki taka þátt í stjórn Háskólans, þó að þetta frv. yrði samþ. Ég hef hér með höndum bréf frá Sigurði Nordal, sem yrði þá bókað í Alþt., og jafngilti það í rauninni því, að það væri tekið fram í frv., að próf. Sigurður Nordal skyldi ekki taka þátt í stjórn Háskólans, en mér sýnist það ekki koma til mála, eftir að slíkt bréf hefur verið lesið upp, og með leyfi hæstv. forseta skal ég lesa upp bréfið. Það hljóðar svo: „Reykjavík, 30. jan. 1945. Herra kennslumálaráðherra Brynjólfur Bjarnason. Samkvæmt samtali því, sem ég átti við yður í dag um frv. það um prófessorsembætti mitt, er nú liggur fyrir efri deild Alþ., vil ég bréflega lýsa yfir því, sem hér fer á eftir: Ef umrætt frv. yrði samþ. og ég léti af föstum kennarastörfum í Háskóla Íslands, mundi ég telja sjálfsagða afleiðingu af því, að ég hætti jafnframt að taka nokkurn þátt í stjórn Háskólans, þar sem ég gæti ekki fylgzt nægilega með daglegum málum stofnunarinnar til þess að hlutast til um þau. Ég mundi ekki mæta á fundum heimspekideildar, nema þess væri sérstaklega óskað, og ekki greiða þar atkv., - alls ekki sækja almenna kennarafundi - og allra sízt taka við kosningu sem deildarforseti og sæti í háskólaráði, þótt þess yrði farið á leit við mig, sem engum mundi líklega til hugar koma. Ég efast ekki um, að þegar núverandi háskólaráð mælti einróma með því, að umrætt frv. væri samþ. óbreytt, hafa þeir fulltrúar allra háskóladeilda, sem í ráðinu eru, meðal annarra forseti lagadeildar, prófessor Ólafur Lárusson, talið háskólann einfæran um að sjá svo til, að af þessu stafaði engin röskun á stjórn hans í stóru eða smáu. Virðingarfyllst. Sigurður Nordal.“