Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar er m.a. 3. umr. um fjárlög. Við fulltrúar minni hlutans í fjárln. lögðum fram nokkrar tillögur á fundi nefndarinnar í gær vegna þess að m.a. er gert ráð fyrir því að selja Landssímann. Upplýsingar um þá sölu eru af mjög skornum skammti og þess vegna fórum við fram á það í fjárln. í gær að fá fulltrúa einkavæðingarnefndar á fund nefndarinnar þar sem ekki liggur fyrir skýrsla einkavæðingarnefndar um þessa sölu. Þegar sú tillaga var felld fórum við fram á að fá í hendur drög að skýrslu einkavæðingarnefndar. Sú tillaga var einnig felld. Þá fórum við fram á það að fá umsögn samgn. um sölu Landssímans. Sú tillaga var einnig felld. Herra forseti. Þess vegna skortir okkur allar upplýsingar um það hvernig á að standa að sölu Landssímans. Hvaða leiðir eru hugsanlegar í því að selja Landssímann, hvernig á að standa að sölu þess hlutfalls sem um er rætt en við höfum ekki staðfestingu á? Rætt er um að hlutfallið sé 20--25%. Fyrir liggur að stjórnarflokkarnir virðast hafa komið sér saman um að selja Landssímann í heild sinni, þ.e. selja grunnnetið með en eins og þingheimi er kunnugt hefur annar stjórnarflokkanna verið með mikla fyrirvara í þeim efnum. Við höfum hins vegar engar upplýsingar um það hvernig á að tryggja jafnan aðgang allra landsmanna að grunnnetinu eftir þessa sölu. Þess vegna, herra forseti, er nauðsynlegt í upphafi að við fáum sem gleggstar upplýsingar um málið þannig að við höfum tök á því að fjalla um það í 3. umr. um fjárlagafrv. Herra forseti. Ég vil koma þessum athugasemdum á framfæri um leið og ég kem þeim upplýsingum einnig á framfæri að af þessum ástæðum og vegna þess að það skortir upplýsingar um niðurskurð í samgöngumálum, greiddi minni hluti fjárln. atkvæði gegn því að frv. væri afgreitt úr nefndinni.

Herra forseti. Fjárln. fjallar ítarlega um alla gjaldaliði fjárlagafrv. Hún fær til fundar við sig hina ýmsu fulltrúa stofnana, samtaka, félagasamtaka og fleiri aðila sem hún telur nauðsynlegt til að geta metið sem vandlegast alla kostnaðarliði sem verið er að leggja til í fjárlagafrv. Hins vegar, herra forseti, er það svo allt önnur hlið þegar fjallað er um tekjuhlið frv. Þá koma tekjuliðirnir og endurskoðuð tekjuáætlun fram um það leyti sem ætlunin er að afgreiða fjárlagafrv. úr nefnd og eins og var fyrir tveimur dögum, þá kom fram tillaga um stórfellda eignasölu til þess að bæta hag ríkissjóðs eða ríkiskassans. Þar var gerð tillaga um sölu á Landssímanum án þess að nokkur grein væri gerð fyrir því hvernig sú sala ætti að fara fram, hverjir væru söluskilmálar og hvernig farið væri að með þá ábyrgð sem Landssíminn hefur sem almenningsþjónustufyrirtæki fyrir allar byggðir landsins. Þess vegna fórum við í minni hlutanum fram á að fá einkavæðingarnefnd til fundar til þess að skýra þetta. Við óskuðum eftir því að málið væri sent til umsagnar samgn. því að þetta er veigamikið og eitt stærsta samgöngutæki og samgöngumál allra íbúa landsins en því var hafnað. Herra forseti. Ég tel gersamlega ótímabært að taka fjárlög til 3. umr. og ljúka henni án þess að mun ítarlegar sé fjallað um áhrifin af sölu Landssímans og skilmála sem þar eiga að vera fyrir alla íbúa landsins hvar sem þeir búa. Ég legg til, herra forseti, að 3. umr. um fjárlagafrv. verði frestað uns þetta liggur fyrir.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram vildi ég láta koma fram eftirfarandi um sölu Landssímans að það er ekkert nýtt að í tekjuhlið fjárlaga hafi verið færður væntanlegur hagnaður af sölu eigna. Það er sama aðferð og notuð hefur verið á undanförnum árum. Frv. um sölu Landssímans, ef til kemur, með öllum þeim skilmálum sem því fylgja mun verða lagt fyrir Alþingi. Það frv. mun væntanlega ekki verða sent til fjárln. og með því mun vafalaust fylgja sem fylgigagn, þegar þar að kemur, skýrsla einkavæðingarnefndar sem er ekki tilbúin. Á þeim forsendum að sala Landssímans er í smáatriðum ekki mál fjárln., það mun verða fjallað um hana í öðrum nefndum þingsins þegar þar að kemur, þótti ekki ástæða til þess að tefja 3. umr. fjárlaga með því að kalla menn til út af sölu Landssímans á þessu stigi. Þetta verður allt saman lagt fyrir þingið í frumvarpsformi þegar þar að kemur og þá fer fram ítarleg umfjöllun um þá skilmála og um þær aðferðir sem notaðar verða við þá sölu ef til hennar kemur. Þetta eru skýringarnar á því að frv. var tekið þannig út í gær.

Herra forseti. Það er eðlileg krafa að óska eftir því að upplýsingar um eignasölu og tekjuforsendur ríkissjóðs liggi fyrir áður en 3. umr. fjárlaga fer fram. Ekki síst að þá fari fram umræða ef menn eru með miklar breytingar varðandi fyrirkomulag eigna sem hafa verið hluti af grunngerð þjóðarinnar. Þætti mönnum ekki ástæða til að ræða það ef ríkisstjórnin ákvæði að selja Eimskipum, sem halda úti miklum bílaflota, eða einhverjum sérleyfishafa vegakerfi landsins? Halda menn að öðrum sem nýta vegina þætti slíkt traustvekjandi, að það byggði upp traust eða væri líklegt til þess að vera forsenda fyrir jafnræði þegnanna? Ég er ansi hrædd um ekki, herra forseti. Sama á auðvitað við um grunnnet Landssímans og þess vegna bregðast menn við. Þegar ríkið er að selja stór, gróin og markaðsráðandi fyrirtæki, hljótum við að gera þá kröfu að menn hafi sjónir á hagsmunum fleiri en bara ríkissjóðs. Það getur ekki verið aðalatriðið undir slíkum kringumstæðum hvort ríkissjóður fær einni eða tveimur milljónum meira. Ábyrgð ríkisvaldsins liggur einfaldlega þannig gagnvart þegnunum. Það verður að huga að hagsmunum fleiri. Í ljósi þessa, herra forseti, er nauðsynlegt að þessar upplýsingar liggi fyrir og í reynd forkastanlegt að gera ráð fyrir því að hér geti farið fram meginumræðan um tekjur ríkissjóðs án þess að menn geti í leiðinni rætt um það hverjar séu forsendur þessara tekna.

Hæstv. forseti. Hún fer að verða brosleg, kokhreysti Framsfl., í ýmsum málum. Þeir hafa haldið því fram á undanförnum mánuðum að þeir ætluðu sér að tryggja að grunnnet Landssímans yrði ekki selt með honum. Nú hafa þeir gleypt aðferðir Sjálfstfl. í málinu og eru búnir að gefast upp. Það er ekki heldur einu sinni gefinn kostur á því að þingið fái að hlýða á það hvernig eigi að fara að þessu heldur skal málið rekið áfram. Hér sagði hv. þm. Jón Kristjánsson að þetta kæmi allt í ljós á sínum tíma. En ákvörðunin liggur fyrir í yfirlýsingum ráðamanna, Framsfl. og Sjálfstfl., á undanförnum dögum að það eigi að selja. Þeir eru gersamlega á valdi nauðhyggjunnar. Það verður að selja til að fjármagna sukkið og viðskiptahallann sem er uppi og þess vegna gefast framsóknarmenn upp í þessu máli. Mér finnst satt að segja ömurlegt að hlusta á að það skuli þó ekki vera hægt að gera hlutina með þeirri reisn að það fáist rætt í sölum Alþingis hvernig eigi að standa að þessu úr því að þetta er orðin niðurstaða milli stjórnarflokkanna og úr því að það liggur fyrir í raun og veru því að varla efast menn um að á bak við þetta samkomulag sé vissa og vitneskja framsóknarmanna um hvernig eigi að fara að þessu eða hvað? Hvers vegna má þá ekki ræða það í sölum Alþings? Mér er bara spurn. Mér finnst þetta ótrúleg uppákoma. Mér finnst satt að segja ömurlegt að menn skuli standa frammi fyrir því að það eigi að hafa allt í þoku um það hvernig farið verður að þessum málum meðan ákvörðunin verður tekin í hv. Alþingi um að það eigi að verða til staðar fjármunir vegna sölu á þessu stærsta fyrirtæki sem hefur nokkurn tíma verið einkavætt á Íslandi.

Herra forseti. Ég tek undir þá alvarlegu gagnrýni sem hefur komið fram á vinnubrögð á Alþingi. Alþingismenn lesa um það í blöðum og heyra um það í öðrum fjölmiðlum hvernig formenn ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl., hafi komið sér saman um það í bakherbergjum hvernig þeir ætli að ráðskast með eignir þjóðarinnar. Þetta er hin siðferðilega hlið málsins og snýr náttúrlega einnig að sjálfsvirðingu stjórnarmeirihlutans sem lætur bjóða sér vinnubrögð af þessu tagi. Við erum að ræða um störf þingsins. Það er óeðlilegt að fram fari 3. umr. um fjárlögin, lokaumræðan um fjárlögin, án þess að allar forsendur í málinu liggi fyrir. Í sjálfu sér er rétt ábending hjá hv. formanni fjárln. að þröngt skoðað er þetta ekki mál fjárln. heldur er samgn. að kryfja málin. Hins vegar er það fjárln. að grafast fyrir um forsendur fyrir tekjuöflun í fjárlagafrv. og þarna þarf að verða samspil og samstarf milli þessara tveggja nefnda en gagnvart þinginu sem á að fara að taka þátt í umræðu um lokaafgreiðslu fjárlaga þarf að gera rækilega grein fyrir efnahagslegum forsendum tekjuöflunar og þar með hugsanlegri sölu á hlut í Landssímanum. Ég tek því undir þau sjónarmið sem hafa komið fram, m.a. frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem á sæti í fjárln. fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að þessar forsendur þurfa að liggja fyrir áður en við göngum frá fjárlögunum.

Herra forseti. Ein stærsta breytingin sem gerð er á fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. er að auka verulega tekjur vegna áforma ríkisstjórnarinnar um eignasölu. Sennilega er þetta að stærstum hluta til komið vegna áforma ríkisins um sölu á Landssímanum. Þar er um að ræða stærsta einkavæðingarverkefni sem ráðist hefur verið í og hæstv. forsrh. lýsti því í sjónvarpi í gær að um væri að ræða sölu upp á hugsanlega 60--100 milljarða kr. Það eru ekki boðleg vinnubrögð, herra forseti, að hér skuli vera tekin fyrir umræða þar sem á að ákveða tekjuaukningu vegna þessarar sölu án þess að þingmönnum sé gerð grein fyrir forsendum hennar og að fyrir liggi skýrsla, m.a. um markaðsleg áhrif þessarar sölu, áhrif á vexti, áhrif á þensluna í þjóðfélaginu, áhrif á landsbyggðina o.s.frv. Herra forseti. Við hljótum að gera kröfu til þess að þessari umræðu ljúki ekki nema að stjórnarliðar geri grein fyrir, og ég beini því hér með til hæstv. forsrh., forsendum þessarar sölu og ýmsu sem henni tengist, hvort setja eigi skorður við eignarhluta, eignarhaldi o.s.frv. og ekki síst markaðslegu áhrifunum. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er hann reiðubúinn til þess að beita sér fyrir því að fjárln. fái drög einkavæðingarnefndar til skoðunar áður en þessari umræðu lýkur? Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir framhald þessarar umræðu, þannig að hún geti gengið eðlilega fyrir sig, að hæstv. forsrh. svari því hvort hann muni beita sér fyrir því að við fáum drög að þessari skýrslu, þ.e. um helstu áhrifin. Það er ekki beðið um meira. Ef þessi sala gengur fram, hvaða áhrif mun það hafa?

Herra forseti. Þetta er dæmalaus framganga af hálfu stjórnarmeirihlutans. Sala Landssímans er stórmál og við fylgjumst með umræðu um þetta stórmál í fjölmiðlum. Því er hafnað að fjárln. fái skýrslu einkavæðingarnefndar. Því er hafnað að hún fái drög að skýrslu einkavæðingarnefndar. Því er hafnað að hún fái umsögn um hugsanlega sölu. Þetta er ekki mál fjárln. Þetta er ekki mál þingsins. Þetta virðist enn einu sinni bara vera mál stjórnarmeirihlutans. Málið er fáheyrt vegna þess að í fyrsta sinn að því er ég man eru greidd atkvæði gegn því að fjárlagafrv. sé afgreitt úr fjárln. Þetta er ekkert smámál. Þetta er stórmál, herra forseti. Það er alveg ljóst að friðurinn er úti í þinginu. Ég óska eftir fundi þingflokksformanna og forseta um þetta mál. Hins vegar finnst mér alveg sjálfsagt að forseti láti atkvæðagreiðsluna fara fram þannig að þeir sem hvort eð er láta ekki sjá sig í fjárlagaumræðunni, þ.e. fyrst og fremst hæstv. ráðherrar, geti horfið á braut til sinna hefðbundnu starfa og losnað úr þinginu, en við hin tekið til við að ræða hvernig Alþingi sjálft ætlar að taka á því að selja eigi eitt stærsta fyrirtækið, gullkálfinn sjálfan, án þess að Alþingi komi þar nokkuð að þó að það sé tilgeint í fjárlagafrv.

Herra forseti. Til þess að forðast misskilning skal það fram tekið að sá sem hér stendur er einkavæðingarsinni og er fylgjandi einkavæðingu Landssímans. Jafnvíst er hitt að hann er andvígur einkavinavæðingunni sem þessi hæstv. ríkisstjórn og fyrirrennari hennar er frægust fyrir. Það má mikið vera ef hér verður ekki á ferðinni í sambandi við bankasameiningu og sölu Landssímans hin gamla helmingaskiptaregla. Við skulum sjá hvað setur. En þær upplýsingar sem komu fram í máli fulltrúa minni hluta í fjárln. eru með ólíkindum. Hér er verið að taka inn í tekjuhlið fjárlaga stóran lið vegna sölu Landssímans en það á ekki að leggja fyrir hv. fjárln. hvað að baki býr. Slíkt er með öllu óforsvaranlegt. Minni hlutinn gerir tilraun til þess æ ofan í æ að nálgast einhverjar upplýsingar sem liggja til grundvallar þessum tekjulið en honum er meinað um það og þær skýringar gefnar af formanni fjárln., hv. þm. Jóni Kristjánssyni, að fyrir Alþingi muni koma einhvern tíma frv. til laga um sölu Landssímans. Þennan lið á fjárlögum er útilokað að afgreiða nema hið háa Alþingi fái nákvæma lýsingu á því hvað að baki býr, hvers eðlis þessi stórsala er því hér er ekkert smámál á ferðinni. Allt annað mál er það sem menn þurfa líka að glöggva sig á vegna harðs ágreinings um sölu netsins sjálfs. Það þarf að taka til rækilegrar umræðu. Þess vegna er þessi málatilbúnaður með ólíkindum og ósæmilegur fyrir hið háa Alþingi.

Herra forseti. Þessi framsetning af hálfu ríkisstjórnarinnar er alveg sambærileg við það sem áður hefur verið þegar menn hafa verið að kynna einkavæðingaráform. Á hinn bóginn var nauðsynlegt, hygg ég, vegna þeirrar samfelldu umræðu um að um þetta mál væri stórfelldur ágreiningur milli stjórnarflokkanna, að fram kæmi að svo væri ekki þannig að mönnum væri ljóst að þingmeirihluti væri fyrir málinu. Þess vegna var það upplýst með skýrum og glöggum hætti. En það er rétt að menn átti sig á því þegar nefnd eru til sögunnar þau fyrirtæki sem til umræðu eru, Landssíminn annars vegar og sameinaður banki hins vegar, að þá eru menn búnir að leggja fram upplýsingar um að á bak við þessar tölur sem getið er um í fjárlagafrv., einkavæðingartölurnar sem þar eru, eru ríflegar eignir. Það þarf aðeins að selja lítinn hluta af þessum tveimur fyrirtækjum sem samstaða er um í ríkisstjórninni að skuli selja á kjörtímabilinu til að tryggja það að þessar tölur standi. Það sem skiptir máli fyrir þingið er að menn sjái hvað er á bak við hugmyndir ríkisstjórnarinnar. Gefið er upp hvaða fyrirtæki eiga þar hlut að máli. Síðan er það algjörlega ljóst að þegar heimildin kemur til sölunnar þá verða hér ítarlegar umræður byggðar á ítarlegum gögnum sem ítarlega og vel hafa verið unnin og ríkisstjórnin mun leggja það fram í byrjun næsta þings. Þá fer fram hin efnislega umræða um Landssímann til að mynda og hann sem söluefni, en ekki nú.

Herra forseti. Þessi umræða hefur ekki upplýst mikið nema fyrst og fremst það að ekki er lengur ágreiningur milli stjórnarflokkanna í málinu. Það eru auðvitað tíðindi í sjálfu sér. Einnig er athyglisvert að hér eru mjög misvísandi upplýsingar á ferðinni vegna þess að hæstv. forsrh. segir að um sé að ræða ekki eingöngu Landssímann heldur hugsanlega ríkisbankana líka. Hins vegar kemur fram í meirihlutaáliti efh.- og viðskn. að eingöngu sé um Landssímann að ræða. Hér þarf eitthvað að upplýsa þannig að allur vafi hverfi úr málinu. Herra forseti. Ég vil aðeins rifja það upp að annar stjórnarflokkurinn hefur haft mjög ákveðna afstöðu í þessu máli og vil því vitna í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Ég hef enn ekki séð rök fyrir öðru en því að ríkið eigi áfram netið og leyfi fyrirtækjum að keppa þar og veita landsmönnum öllum sem besta þjónustu rétt eins og á þjóðvegum landsmanna. Þannig tryggjum við jafnan aðgang allra landsmanna að fjarskiptum. Þannig tryggjum við áframhaldandi eðlilega þróun á sviði fjarskipta og þannig komum við í veg fyrir að hér á landi skapist Microsoft-ástand í fjarskiptum.`` Herra forseti. Þessi orð eru í tíma töluð.

Herra forseti. Umrætt frv. gengur út á það eitt að hækka gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra sem er nefskattur, um 513 kr. Þetta er alfarið skattamál og ég legg því til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég vil fyrst gera athugasemd við orð herra forseta um að ég hafi komið of seint fram með athugasemdina. Ég hef ekkert á móti því að málinu verði vísað til 2. umr., sjálfsagt að samþykkja það. En það lá ekki í orðum forseta þá hvert málinu yrði vísað. Hann bað um að athugasemdir yrðu gerðar eða andmælt ef einhver hefði við það að athuga hvert málinu yrði vísað. Ég legg mikla áherslu á það, herra forseti, að menntmn. fái að gefa umsögn um þetta frv. sem hér um ræðir og vísa í því sambandi til þeirra umræðna sem hér urðu um málið í gær. Þetta er í eðli sínu mál sem menntmn. þarf að láta sig varða því hér er verið að breyta forsendum frv., forsendum þeirra laga sem nú eru í gildi og ég tel afar mikilvægt að hv. iðnn. verði gert það að beina ósk um umsögn til hv. menntmn. varðandi málið.

Forseti vill taka fram vegna ábendinga hv. þm. að réttur hennar er alveg skýr í þessu. Vegna athugasemda hennar skil ég það þannig að engin formleg tillaga sé uppi í málinu en þessari ósk verður komið á framfæri við iðnn. og ef ekki eru frekari athugasemdir um þá skipan mála lítur forseti svo á að hún sé hér samþykkt.

Herra forseti. Ég var með formlega tillögu um að fjárlagaumræðan hæfist ekki öðruvísi en þingflokksformenn hittust með forseta. Ég skil það að forseti er að hefja þessa umræðu og hefur þar með ekki orðið við þeirri beiðni. Mér er mjög umhugað um að þingflokksformenn og forseti hittist áður en þessi umræða kemst á mikið skrið og ég legg til, herra forseti, úr því ekki verður orðið við þeirri ósk minni að strax að loknu hádegishléi verði fundur þingflokksformanna og forseta. Samfylkingin mun eiga þingflokksfund í hádeginu. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að á slíkum fundi sé hægt að fá upplýsingar um það sem hér hefur verið rætt á þessum morgni og ýmislegt fleira sem varðar framvindu þingsins. Ég set þessa ósk fram, herra forseti, og geri ráð fyrir því að við henni verði orðið.

Vegna orða hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur mun forseti verða við því og kalla þingmenn til fundar í hádegishléi. Ráð var fyrir því gert vegna þingflokksfunda að það yrði heldur í lengra lagi og hæfist um hálfeittleytið. Eigum við ekki að miða við að matarhlé hefjist 12:20? Þá gefst okkur tækifæri til fundahalda áður en þingflokksfundir hefjast. Fundi verði síðan fram haldið klukkan 13:30 eins og miðað var við. Í þessu ljósi vænti ég þess að umræðan geti hafist án frekari athugasemda.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. frá meiri hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2001. Nefndin hefur haft fjárlagafrumvarpið til athugunar frá því að 2. umr. fór fram 30. nóv. sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn B-hluta stofnana, þ.e. Ríkisútvarpsins og Íbúðalánasjóðs. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar og efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Í nefndarálitinu er fyrst gerð grein fyrir meginbreytingum sem verða á tekjuhlið frumvarpsins. Þá er gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að verði gerðar á sundurliðunum 2--4. Að lokum er gerð grein fyrir breytingum sem lagt er til að verði gerðar á 5. og 6. gr. frumvarpsins. Framsögumaður meiri hlutans mun gera grein fyrir helstu breytingum sem lagt er til að gerðar verði á 7. gr. í ræðu sinni við upphaf 3. umr. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 253,1 milljarður kr. sem er 12,8 milljarða kr. hækkun frá frumvarpinu. Þar vega þyngst auknar tekjur af sölu á varanlegum rekstrarfjármunum að fjárhæð 8,2 milljarðar kr. Tillögur meiri hlutans er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til hækkunar útgjalda um 5.410,7 millj. kr. Ég mun nú fara yfir skýringar og brtt. sem meiri hlutinn leggur til. Þá er það fyrst Æðsta stjórn ríkisins. Alþingi, alþjóðasamstarf. Lögð er til 5 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til alþjóðasamstarfs. Veruleg aukning hefur orðið á ráðstefnuhaldi á Íslandi síðustu ár en oft eru ákvarðanir um slíkar ráðstefnur ekki fyrirliggjandi við undirbúning fjárlagatillagna. Nú liggur fyrir að haldin verður ráðstefna á vegum Vestnorræna ráðsins og nýlega hefur verið tekin ákvörðun um fund á vegum þingmannanefndar um norðurheimskautsmál. Þá munu fleiri ráðstefnur á döfinni. Lögð er til 25 millj. kr. tímabundin hækkun fjárveitinga til að ljúka endurskipulagningu á húsnæði Alþingis sem hafin var með leigutöku Austurstrætis 8--10 og 10A. Breyting verður á notkun Austurstrætis 12--14, Þórshamars, Vonarstrætis 8 og Blöndalshúss. Kirkjuhvoll verður tekinn úr leigu og hluti Austurstrætis 12, en 3. hæð Austurstrætis 10A verður tekin á leigu. Í tengslum við þessar breytingar er heimild í 7. gr. til að selja Skólabrú 2 en söluandvirðið rennur í ríkissjóð. Ríkisendurskoðun. Gerð er tillaga um 28 millj. kr. fjárveitingu vegna húsnæðismála Ríkisendurskoðunar, þar af eru 5 millj. kr. vegna innréttinga. Um tveggja ára skeið hafa farið fram viðræður Ríkisendurskoðunar og skrifstofustjóra fjárreiðu- og eignaskrifstofu fjármálaráðuneytis um viðbótarhúsnæði fyrir stofnunina. Einkum hefur verið horft til húseignar ríkisins að Skúlatúni 6 sem er áfast húsnæði stofnunarinnar. Í viðræðum við fjármálaráðuneyti og Fasteignir ríkissjóð hefur komið fram tillaga um að skynsamlegast væri að byggja tvær hæðir ofan á húsið. Þannig fengist besta nýtingin á þeirri aðstöðu sem fyrir hendi er. Núverandi húsnæði Ríkisendurskoðunar er í umsjón Fasteigna ríkissjóðs og greiðir stofnunin leigugjöld af því. Óskir stofnunarinnar í sambandi við viðbótarhúsnæðið eru þær að Fasteignir ríkissjóðs komi húseign þeirri sem hún á að Skúlatúni 6 í leiguhæft ástand að óskum stofnunarinnar sem hún síðan mundi greiða leigugjald fyrir. Menntamálaráðuneytið. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Lagt er til að Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi verði veittar 4 millj. kr. til viðgerða og umhirðu handrita. Nokkrar stórar skinnbækur í safninu þarfnast mikilla viðgerða og mikið af safnkostinum þarfnast minni háttar viðgerða og eftirlits. Stofnunin þarf að geta ráðið mann í fullt starf við þessi verkefni. Framhaldsskólar. Byggingarframkvæmdir. Lögð er til 20 millj. kr. hækkun á liðnum vegna framkvæmda við Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi en gengið hefur verið frá samningi við menntamálaráðuneyti um þær. Þá er það liðurinn 1.11 Símenntun og fjarvinnsluverkefni. Ég vil taka fram að í brtt. minni hlutans er tillaga um að breyta nafninu á þessum lið í Símenntun og fjarkennsluverkefni. Það er rétt skilgreining og ég legg til að sú tillaga verði samþykkt þegar hún kemur til afgreiðslu. Lögð er til 30 millj. kr. hækkun á þessum lið og er fjárhæðin ætluð til að sinna framboði á námi á háskólastigi á Austurlandi og Vestfjörðum í samræmi við þingsályktun um stefnu í byggðamálum. Einnig er hún ætluð til að styrkja fræðslumiðstöðvar vegna kostnaðar þeirra vegna mikilla fjarlægða og fjarskiptakostnaðar. Auk þess er ráðuneytinu heimilt að styrkja fámenn byggðarlög til kaupa á fjarnámsbúnaði. Þá er lögð til 56 millj. kr. fjárveiting til rekstrar símenntunarmiðstöðva og er það liður í átaki til eflingar fjarkennslu. Stöðvarnar eru átta og fær hver þeirra 7 millj. kr. fjárveitingu sem færist á eftirfarandi viðfangsefni sem öll eru ný og skilgreind á fjárlögum. Stöðvarnar eru Símenntunarstöð á Vesturlandi, Fræðslumiðstöð Vestfjarða, Farskóli Norðurlands vestra, Símenntunarstöð Eyjafjarðar, Fræðslumiðstöð Þingeyinga, Fræðslunet Austurlands, Fræðslunet Suðurlands og Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum. Listdansskólinn. Lagt er til að tekjur af innritunargjöldum, 5,3 millj. kr., verði færðar sem ríkistekjur en ekki sértekjur á sama hátt og tekjur annarra skóla af innritunargjöldum. Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. hækkun á liðnum svo að hægt verði að ráða minjavörð á Norðurlandi eystra. Jafnframt er lagt til að Minjasafni Egils Ólafssonar, Hnjóti, verði veitt 2 millj. kr. tímabundin fjárveiting upp í kostnað við kaup á fasteign til að leysa geymsluvanda safnsins. Viðhald á stafkirkju í Vestmannaeyjum. Gerð er tillaga um að veita 2,5 millj. kr. til viðhalds á stafkirkju í Vestmannaeyjum samkvæmt samkomulagi Vestmannaeyjabæjar, Þjóðminjasafns og Biskupsstofu. Endurbótasjóður menningarstofnana. Gerð er tillaga um 16 millj. kr. framlag til við haldsverkefna í Þjóðleikhúsinu. Fjárhæðin færist af óskiptu fé liðarins og er því ekki um hækkun liðar að ræða. Listir, framlög. Gerð er tillaga um 0,4 millj. kr. hækkun á safnliðnum og er fjárhæðin ætluð hópi áhugafólks um eflingu menningar á Vopnafirði, Menningu um landið. Gerð er tillaga um að veita 2 millj. kr. framlag til að styrkja útgáfu Sögu íslenskrar utanlandsverslunar 900--2002 sem unnið er að á vegum Sagnfræðistofnunar. Hækkar því safnliðurinn um 2 millj. kr. Gerð er tillaga um 1,5 millj. kr. hækkun safnliðarins Æskulýðsmál og er fjárhæðin ætluð til að styrkja Norræn samtök um ungmennastarf, NSU, við áframhaldandi uppbyggingu samtakanna. Gerð er tillaga um að veita Stykkishólmsbæ 5 millj. kr. framlag upp í kostnað við uppbyggingu íþróttamannvirkja í bænum í tengslum við unglingalandsmót UMFÍ sem haldið verður í Stykkishólmi sumarið 2002. Farið er fram á sömu fjárveitingu árið 2002. Lögð er til 7 millj. kr. hækkun til Bridgesambands Íslands. Til stendur að minnast þess að tíu ár eru síðan Íslendingar urðu heimsmeistarar í bridge og er ætlunin að þjálfa upp nýtt landslið til að keppa um titilinn árið 2002. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til kaupa á innanstokksmunum í Gunnarsstofnun, Skriðuklaustri undir liðnum Ýmislegt. Lagt er til að veitt verði 0,3 millj. kr. tímabundið framlag upp í kostnað við að reisa listaverk eftir Ásmund Sveinsson til minningar um Guðríði Þorbjarnardóttur á fæðingarstað hennar, Laugarbrekku undir Jökli. Gerð er tillaga um að veita 7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu vegna ófyrirséðrar hækkunar á kostnaði við að ganga frá byggingu Snorrastofu og umhverfi hennar. Samið var við menntamálaráðuneytið haustið 1999 um 18 millj. kr. framlag sem greiddist á þremur árum. Ekki eru ákvæði um verðtryggingu í samningnum en verulegur vaxtakostnaður hefur bæst við vegna lántöku sem þurfti til þess að hægt væri að ljúka framkvæmdum. Áætlaður kostnaður var 109,7 millj. kr. en hann reyndist verða 120,6 millj. kr. Nú vantar nær 21 millj. kr. til þess að greiða skuldir vegna framkvæmdanna, og er þetta upp í þá upphæð. Undir Utanríkisráðuneyti er lagt til að framlag til varnarmálaskrifstofu hækki um 10 millj. kr. Við gerð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2001 var fyrir mistök gert ráð fyrir auknum ríkistekjum af lóðaleigu á varnarsvæðum. Flugmálastjórn Keflavíkurflugvelli. Gjöld stofnunarinnar hækka um 1,3 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun um tekjur af lendingargjaldi er gert ráð fyrir að þær verði 487 millj. kr. árið 2001. Flugstöð Leifs Eiríkssonar varð hlutafélag 1. október 2000. Við þá breytingu féll niður 25% hluti áætlaðra lendingargjalda sem hafa runnið til Flugstöðvarinnar í B-hluta. Í fjárlögum fyrir árið 2000 var sá hluti 112 millj. kr. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að tekjur af lendingargjaldi verði 487 millj. kr. og 25% hlutdeild er 121,8 millj. kr. Framlagið verður notað til að greiða niður skuldir Flugmálastjórnar og færist sem viðskiptahreyfing í fjárlögum fyrir árið 2001. Ýmis verkefni undir Landbúnaðarráðuneyti. Skógræktarfélag Íslands. Lagt er til að því verði veitt 5,7 millj. kr. framlag til stuðnings við rekstur félagsins. Gerð er tillaga um að veita 3 millj. kr. til þess að styrkja rekstur Norðurlandsdeildar Veiðimálastofnunar á Hólum, undir liðnum 1.01. Gerð er tillaga undir sama lið um beinar greiðslur til bænda og að beingreiðslur til bænda vegna mjólkurframleiðslu hækki um 67 millj. kr. vegna 4,99% hækkunar á grundvallarverði mjólkur sem tekur gildi 1. janúar 2001, en þegar hefur verið gert ráð fyrir 4% hækkun í forsendum fjárlagafrumvarps. Einnig er gert ráð fyrir að neysla innan lands aukist um 1 milljón lítra og verði 103 milljónir lítra á næsta ári. Beingreiðslur ríkisins reiknast sem hlutfall af grundvallarverði mjólkur. Lagt er til að greiðslur til Lífeyrissjóðs bænda hækki um 2,5 millj. kr. Framlag ríkissjóðs miðast við fast hlutfall af beingreiðslum til bænda. Farið er fram á 66 millj. kr. hækkun til Búnaðarsjóðs til jafns við áætlaða innheimtu búnaðargjalds. Áætlanir um innheimtu búnaðargjalds á næsta ári hafa verið endurskoðaðar í ljósi innheimtu það sem af er þessu ári og endurskoðunar á stofni gjaldsins. Búnaðargjald skiptist þannig að um 58% af gjaldinu renna til sjóðsins og um 42% til Lánasjóðs landbúnaðarins. Breytingin hefur ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs þar sem um skil á mörkuðum tekjum er að ræða og hækka tekjur og gjöld um sömu fjárhæð. Farið er fram á 30 millj. kr. hækkun á framlagi ríkisins til Lánasjóðs landbúnaðarins til samræmis við endurskoðaða áætlun um innheimtu búnðargjalds. Áætlanir um innheimtu búnaðargjalds hafa verið endurskoðaðar í ljósi raunverulegrar innheimtu og áætlana um gjaldstofn næsta árs. Um 42% tekna af gjaldinu renna til sjóðsins og um 58% til Búnaðarsjóðs. Breytingin hefur ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs þar sem um skil á mörkuðum tekjum er að ræða. Sjávarútvegsráðuneyti. Fiskifélag Íslands, sjóvinnukennsla. Við 2. umr. um frumvarpið var gerð tillaga um að veita 5,5 millj. kr. tímabundið framlag til hafrannsóknarskipsins Drafnar sem nýtt er sem skólaskip 60 daga á ári. Fjárveitingin var færð á lið 05-202 1.30 en er nú færð af honum á þennan lið því að þar hafði þegar verið áætlað fyrir helmingi kostnaðar við rekstur skipsins sem er um 11 millj. kr. á ári. Lögð er til 9 millj. kr. fjárveiting til Hafrannsóknastofnunarinnar til að styrkja útibú hennar á Ísafirði og í Ólafsvík. Gerð er tillaga um að af liðnum Rannsóknaskip færist 5,5 millj. kr. til hafrannsóknarskipsins Drafnar eins og áður hefur verið greint frá. Lagt er til að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins verði veitt 10 millj. kr. framlag til að styrkja útibú stofnunarinnar svo að hægt verði að vinna að sjálfstæðum rannsóknarverkefnum og auka sérhæfingu hvers útibús. Lagt er til undir liðnum Dóms- og kirkjumálaráðuneyti 7 millj. kr. framlag til að ráða aðstoðardómara við héraðsdómstólana á Vestfjörðum og Austurlandi. Gerð er tillaga um að veita Landhelgisgæslunni 40 millj. kr. tímabundið framlag til að gera breytingar á stýrisbúnaði varðskipanna Týs og Ægis. Undir liðnum Sýslumaðurinn í Borgarnesi er lögð til hækkun á löggæslu, en nauðsynlegt er að efla umferðarlöggæslu og auka umferðareftirlit á þjóðvegum. Því er lagt til að lögreglumönnum verði fjölgað á þremur stöðum á landinu. Í Borgarnesi er lagt til að bætt verði við einu stöðugildi lögreglumanns og fjárveitingar því hækkaðar um 4,5 millj. kr. Sömuleiðis á Sauðárkróki undir embætti sýslumannsins þar. Fjárveitingar þar eru hækkaðar um 4,5 millj. kr. Í Vík í Mýrdal er bætt við hálfu stöðugildi lögreglumanns til viðbótar við fjárveitingu sem veitt var á síðasta ári og fjárveitingar því hækkaðar um 2 millj. kr. Undir liðnum Biskup Íslands er lagt til að veittar verði verði 4 millj. kr. vegna prests í Grafarvogsprestakalli og er um lokagreiðslu að ræða. Félagsmálaráðuneyti, liðir 1.23 Framkvæmdaáætlun um jafnréttismál, 1.26 Jafnréttisráð og 1.01 Jafnréttisstofa. Millifærðar eru 6,9 millj. kr. af liðnum 1.23 Framkvæmdaáætlun um jafnréttismál. Á liðinn 07-190 1.26 Jafnréttisráð fara 3,5 millj. kr. og á liðinn 1.01 Jafnréttisstofa fara 3,4 millj. kr. Lagt er til að heiti viðfangsefnisins 1.70 verði Sólheimar í Grímsnesi en það var Vistheimilið að Sólheimum, Grímsnesi. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Lögbundið framlag ríkissjóðs í sjóðinn tekur mið af innheimtum skatttekjum ríkisins innan ársins og útsvarsstofni næstliðins árs. Í ljósi endurskoðunar á áætluðum skatttekjum ríkissjóðs árið 2001 er farið fram á að framlagið verði hækkað um 36 millj. kr. Félagsmál, ýmis starfsemi. Félagasamtök, styrkir. Gerð er tillaga um 6,9 millj. kr. hækkun á safnliðnum. Skulu 3 millj. kr. renna til Íslenskrar ættleiðingar, 2 millj. kr. til Kristskirkju, Landakoti, 1,5 millj. kr. til Sjálfsbjargar og 0,4 millj. kr. til hækkunar á framlagi til Leigjendasamtakanna. Félagsþjónusta við nýbúa. Gerð er tillaga um 1 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja starf prests sem þjónar nýbúum án tillits til trúar eða þjóðernis og starfar með félagsráðgjöfum Félagsstofnunar Reykjavíkurborgar. Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Farið er fram á 25 millj. kr. fjárveitingu til að leiðrétta framlag til sjúkrahússins samkvæmt mati Ríkisendurskoðunar árið 1999. Matið var byggt á upplýsingum stjórnenda sjúkrahússins um fjárheimildir þess. Í ljós hefur komið að ónotað framlag til stofnframkvæmda hafði ranglega verið talið með rekstrartekjum sjúkrahússins og afkoman því ofmetin. Framlag til sjúkrahússins var því áætlað lægra sem fjárbeiðninni nemur. Landspítali -- háskólasjúkrahús. Lagt er til 150 millj. kr. tímabundið framlag til greiðslu kostnaðar við sameiningu Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Óskipt framlag til reksturs sjúkrahúsa. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1999 og fjárlaga ársins 2000 voru verulegir fjármunir veittir til heilbrigðisstofnana í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði þeirra. Ákvörðun um aukafjármagn var háð því að heilbrigðisstofnanir yrðu reknar innan fjárheimilda á árinu 2000. Af þeim upplýsingum sem fjárlaganefnd hefur fengið hjá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti er ljóst að ekki hefur tekist að laga rekstrarumfang nokkurra heilbrigðisstofnana að þeim fjárheimildum á árinu 2000 sem að var stefnt. Hér er um að ræða tiltölulega fáar stofnanir af þeim 87 heilbrigðisstofnunum sem reknar eru með framlögum frá ríkinu. Meiri hlutinn telur miðað við forsögu þessa máls og ákvarðanir Alþingis að stofnanir geti ekki lengur vikist undan því að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að laga umfang rekstrar að fjárheimildum hverju sinni. Meiri hlutinn leggur til að veita 200 millj. kr. til óskipts liðar hjá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti sem ráðstafað yrði á árinu 2001 til þeirra heilbrigðisstofnana sem ekki hafa náð því á árinu 2000 að laga starfsemi sína að fjárheimildum. Skilyrði fyrir því að stofnun fái framlög af óskipta liðnum eru að fyrir liggi áætlun um ráðstöfun sem tryggir að rekstur verði í samræmi við fjárheimildir og að gengið verði til þeirra nauðsynlegu aðgerða við stjórn viðkomandi stofnana sem tryggi betur að ákvörðun Alþingis nái fram að ganga. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að hluta af þessum fjármunum verði ráðstafað sem langtímaframlagi til þeirra heilbrigðisstofnana sem áforma endurskipulagningu á rekstri eða sameiningu við aðra heilbrigðisstofnun í hagræðingarskyni. Ákvörðun um einstök framlög er háð samþykki fjárlaganefndar, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Þá er jafnframt lagt til að veitt verði 30 millj. kr. framlag til greiðslu á uppsöfnuðum rekstrarhalla landlæknisembættisins. Fyrir liggja áætlanir sem eiga að tryggja að rekstur embættisins verði innan fjárheimilda á næsta ári. Í fjáraukalagafrumvarpi er 30 millj. kr. framlag til þessa verkefnis þannig að það verður alls 60 millj. kr. á tveimur árum. Áður en framlaginu er úthlutað skal leggja mat á rekstur embættisins á árinu 2001 og hrinda nauðsynlegum aðgerðum í framkvæmd til að tryggja að reksturinn verði innan fjárheimilda. Framkvæmdasjóður aldraðra. Gerð er tillaga um 100 millj. kr. hækkun á framlagi í Framkvæmdasjóð aldraðra sem skiptist jafnt á rekstrarverkefni og stofnkostnað. Annars vegar er tillaga um 71 millj. kr. hækkun vegna áforma um að hækka sérstakt gjald sem rennur í sjóðinn. Lagt hefur verið fram frumvarp til laga um að sérstakt gjald, sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, og renna skal í Framkvæmdasjóð aldraðra, skuli nema 4.578 kr. á hvern gjaldanda árið 2001 í stað 4.065 kr. í gildandi lögum. Hins vegar er áætlað að tekjur sjóðsins hækki um 29 millj. kr. vegna leiðréttingar á álagningu. Samtals aukast því tekjur sjóðsins um 100 millj. kr. sem skiptast til helminga á milli rekstrar og stofnkostnaðar eins og áður sagði. Lagt er til að liðurinn Heilbrigðismál, ýmis starfsemi, hækki um 1 millj. kr. vegna verkefnisins Heilsubærinn Bolungarvík á nýrri öld. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. tímabundið framlag til að vinna að brunavörnum í húsi Sjálfsbjargar undir liðnum 5.21. Lagt er til að veittar verði 6 millj. kr. til að mæta auknum rekstrarkostnaði Sogns, á liðnum 1.01, vegna ósakhæfra afbrotamanna en alvarlegum fíkniefnamálum hefur fjölgað og erfiðum málum tengdum þeim. Gripið hefur verið til ýmissa aðgerða til að draga úr útgjöldum stofnunarinnar en þrátt fyrir það er talið nauðsynlegt að hækka rekstrarframlagið. Fjármálaráðuneyti. Gerð er tillaga um að fjárheimild vegna fjármagnstekjuskatts sem ríkissjóður greiðir af eigin vaxtatekjum og söluhagnaði eigna verði hækkuð um 820 millj. kr. Skýrist það af því að gert er ráð fyrir að sala á eignum ríkisins verði meiri á árinu en fyrirhugað var í fjárlagafrumvarpinu. Sama fjárhæð færist til tekna hjá ríkissjóði þannig að afkoman verður óbreytt eftir sem áður. Launa- og verðlagsmál. Gerð er tillaga um 150 millj. kr. hækkun á fjárheimild þessa liðar. Fjárheimildin er ætluð til að mæta nokkurri hækkun á forsendum frumvarpsins um almenna verðlagsþróun milli áranna 2000 og 2001. Tillagan gerir ráð fyrir að verðlagshækkunin verði um 4,5% að meðaltali á milli ára í stað 4% hækkunar sem miðað var við í frumvarpinu. Ýmislegt. Vöktun á Eyjafjallajökli og Kötlu. Lagt er til að felld verði niður 23,8 millj. kr. fjárveiting í frumvarpinu sem ætluð var til að mæta tímabundnum kostnaði á árinu 2000 vegna kaupa á búnaði og vöktunar hjá nokkrum stofnunum í tengslum við jarðhræringar í Eyjafjallajökli og á Kötlusvæðinu. Í stað þess komi liður 1.74 Vöktun og rannsóknir vegna jarðskjálfta á Suðurlandi. Gerð er tillaga um 40 millj. kr. fjárveitingu sem varið verði til að mæta kostnaði við vöktun og rannsóknir í kjölfar jarðskjálfta á Suðurlandi. Í fjáraukalögum fyrir árið 2000 hefur verið gert ráð fyrir framlagi til að standa straum af hluta þessa kostnaðar hjá rannsóknastofnunum, auk þess að bæta ýmis tjón og fjármagna bráðabirgðahúsnæði fyrir þá sem misstu hús sín. Á næsta ári er gert ráð fyrir 40 millj. kr. kostnaðarauka vegna meiri vöktunar og rannsókna nokkurra stofnana og er miðað við að fjárheimildinni verði skipt samkvæmt tillögum nefndar ráðuneytisstjóra sem hefur málið til umfjöllunar. Jafnframt er unnið að því að tryggja sem best skipulag þessarar starfsemi og gott samstarf milli allra viðkomandi stofnana. Samgönguráðuneyti. Vetrarsamgöngur og vöruflutningar. Í sérstöku yfirliti, 16, fellur niður d-liður, styrkir til flugfélaga að fjárhæð 9,7 millj. kr., og var sú fjárhæð millifærð við 2. umr. fjárlaga á nýtt viðfangsefni hjá Flugmálastjórn, 10-471 1.11 Styrkir til innanlandsflugs. Gerð er tillaga um að veita Slysavarnafélaginu Landsbjörg 5 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárveitingum til að byggja upp rústabjörgunaraðstöðu að Gufuskálum. Áætlaður kostnaður við þetta verkefni er 22 millj. kr. Siglingastofnun Íslands. Gerð er tillaga um að framlag til sjóvarnargarða hækki um 2,8 millj. kr. vegna sjóvarna í Leiru í Gerðahreppi og er þetta lokagreiðsla til sjóvarna þar. Styrkir til innanlandsflugs. Farið er fram á 7 millj. kr. fjárveitingu vegna samnings sem gerður var á yfirstandandi ári um áætlunarflug til Gjögurs. Samkvæmt nýgengnu útboði er kostnaður samgönguráðuneytis 60,7 millj. kr. vegna útboðs á flugi til nokkurra staða á landinu. Gjögur var hins vegar ekki í því útboði. Við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið voru millifærðar 9,7 millj. kr. af viðfangsefninu 10-190-1.12 Vetrarsamgöngur og vöruflutningar á nýtt viðfangsefni hjá Flugmálastjórn 10-471 1.11 sem höfðu verið ætlaðar til þessa verkefnis. Samstarfssamningar við Grænland og Færeyjar. Lagt er til að karlakórnum Heimi verði veitt 0,5 millj. kr. tímabundin fjárveiting til að styrkja ferð kórsins til Grænlands nú nýverið. Ferðamál. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. framlag til rannsókna í ferðaþjónustu. Lögð er til 25 millj. kr. hækkun undir liðnum Virkjanarannsóknir til að flýta framkvæmd rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma með það fyrir augum að geta gefið umsögn um nokkra virkjunarkosti til samanburðar við áformaða Kárahnjúkavirkjun seint á árinu 2001. Ýmis orkumál. Hitaveitur á köldum svæðum. Liðurinn hækkar um 18 millj. kr. til að standa undir kostnaði við jarðhitaleitarátak en það er kostnaður iðnaðarráðuneytis af átakinu á árunum 2000 og 2001. Þá er það Byggðastofnun. Lagt er til að Byggðastofnun verði veitt 50 millj. kr. fjárveiting í afskriftarsjóð. Jafnframt er lagt til að veittar verði 5,5 millj. kr. til byggðarannsókna til þess að fjármagna samning Byggðastofnunar, Háskólans á Akureyri og iðnaðarráðuneytis frá sl. sumri. Atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni. Lögð er til 38 millj. kr. hækkun til atvinnuþróunarfélaga Byggðastofnunar en framlagið hefur verið 65 millj. kr. í nokkur ár og stofnunin hefur bætt við framlagið svo að greiðsla til félaganna hefur orðið 103 millj. kr. Með þessari fjárveitingu er kleift að endurnýja samninga við atvinnuþróunarfélögin. Fjármálaeftirlitið. Gert er ráð fyrir að gjöld Fjármálaeftirlitsins hækki um 18,8 millj. kr. Í fjárlagafrumvarpinu eru gjöld stofnunarinnar áætluð 209,2 millj. kr. en samkvæmt endurskoðaðri rekstraráætlun eru þau nú áætluð 228 millj. kr. Þá er fyrirhugað að innheimta 195,4 millj. kr. gjald hjá eftirlitsskyldum aðilum en það er 13,8 millj. kr. lækkun frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Mismunur á útgjöldum og rekstrartekjum er 32,6 millj. kr. og verður hann fjármagnaður með rekstrarafgangi ársins 2000 sem gert er ráð fyrir að færist á milli ára. Sá mismunur kemur því fram á fjárlagaliðnum í sundurliðun 2 í frumvarpinu sem viðskiptahreyfing. Undir Umhverfisráðuneyti er lagt til, undir Ýmis verkefni, að veitt verði 5 millj. kr. tímabundið framlag til Fræðasetursins í Sandgerði til að bæta aðstöðu sem sýni eru geymd í og tryggja betur varðveislu þeirra. Áætlaður kostnaður er um 5 millj. kr. þar sem klæða þarf veggi með eldvarnarklæðningu og setja upp viðvörunarkerfi. Hins vegar er gerð tillaga um að veita 1 millj. kr. framlag vegna vinnu við Staðardagskrá 21 í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. fjárveitingu til undirbúnings stofnun þjóðgarðs á utanverðu Snæfellsnesi. Er fjárhæðin ætluð til að standa straum af ýmsum kostnaði, svo sem ráðningu þjóðgarðsvarðar frá og með miðju ári, stofnkostnaði og kynningarmálum á friðlýstum svæðum. Undir liðnum Ýmis verkefni er lagt til að safnliður hækki um 1 millj. kr. og verði alls 4 millj. kr. Gerð er tillaga um 3,5 millj. kr. hækkun á framlagi til Náttúrustofu Austurlands til að efla grunnrannsóknir á hreindýrastofninum og til að stofnunin geti sinnt á fullnægjandi hátt þeim verkefnum sem henni hafa verið falin á sviði rannsókna og ráðgjafar vegna hreindýrastofnsins. Náttúrustofunni er ætlað að sinna hagnýtum rannsóknum, m.a. vegna vöktunar stofnsins, og almennum rannsóknum til að auka þekkingu á líffræði og lifnaðarháttum hreindýranna. Þá ber henni að meta ágang hreindýra á land. Náttúrustofa Bolungarvík. Lögð er til 5 millj. kr. fjárveiting til Náttúrustofu Vestfjarða til að halda áfram rannsóknum í Hornstrandafriðlandi. Megináherslan var í upphafi lögð á rannsóknir á refum en nú hafa rannsóknir á gróðri aukist. Áætlaður kostnaður stofunnar við þessar rannsóknir næsta ár er 7 millj. kr. Þá er komið að liðnum Vaxtagjöld ríkissjóðs. Gerð er tillaga um að fjárheimild vegna gjaldfærðra vaxta verði aukin um 3,2 milljarða kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og að greiðsluheimild verði aukin um 3 milljarða kr. Breytt áætlun um þennan lið skýrist að miklu leyti af endurskoðaðri stefnu um lánsfjármögnun ríkissjóðs á næsta ári. Sú stefnumörkun hefur farið fram í samráði við Seðlabanka Íslands og Lánasýslu ríkisins að undanförnu og hefur hún verið kynnt fyrir aðilum á fjármagnsmarkaði. Þau áform miða að því að ríkissjóður þrengi ekki lengur með aðgerðum sínum að gjaldeyrisstöðu Seðlabankans og að stuðlað verði að styrkari verðmyndun markaðsbréfa ríkissjóðs. Breyttar forsendur frá frumvarpinu felast einkum í þrennu: Í fyrsta lagi er nú gert ráð fyrir að gefa út ríkisbréf og ríkisvíxla í auknum mæli og nota fjárinnstreymið til ráðstafana á fjármagnsmarkaði sem geta t.d. falið í sér forinnlausn á spariskírteinum og aukningu á inneign ríkissjóðs hjá Seðlabankanum. Leiðir það til þess að gjaldfærðir vextir ríkisbréfa og víxla verða hærri en reiknað var með í frumvarpinu. Í öðru lagi er nú fyrirhugað að mæta öllum gjaldföllnum afborgunum af erlendum lánum með nýjum erlendum lánum en að auka í staðinn verulega greiðslur á skuldbindingu ríkissjóðs hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Hefur það í för með sér að vaxtagjöld af erlendum lánum verða hærri en gert var ráð fyrir í fyrri áætlun. Loks er nú reiknað með að vaxtagjöld af erlendum lánum verði hærri en samkvæmt fyrri áætlun þar sem gengi helstu gjaldmiðla hefur hækkað gagnvart íslensku krónunni og vaxtastig hefur farið hækkandi. Skýrir það um þriðjung hækkunarinnar á gjaldfærðu vöxtunum frá frumvarpinu. Þá er ég kominn að skýringum við brtt. við sundurliðun 3, B-hluta, og sundurliðun 4, C-hluta. B- og C-hluta áætlanir hafa verið endurmetnar frá því að frumvarp til fjárlaga var lagt fram í október. Í endurskoðuðum áætlunum hefur verið tekið tillit til ýmissa leiðréttinga á fyrri áætlunum, áhrifa af ráðstöfunum í A-hluta fjárlaga, breytinga á lántökum og nýrra upplýsinga um fyrirhugaða starfsemi fyrirtækja og sjóða. Í framhaldi af því gerir meiri hlutinn tillögu um breytingar á einni áætlun í B-hluta og fimm áætlunum í C-hluta. Iðnaðarráðuneyti. Rafmagnsveitur ríkisins. Framlag til fyrirtækisins úr ríkissjóði hækkar um 8 millj. kr. frá frumvarpinu og verður 169 millj. kr. Sú hækkun er leiðrétting sem gerð er til samræmis við fyrirhugað framlag í A-hluta frumvarpsins. Við þessa breytingu batnar staða á handbæru fé í árslok um sömu fjárhæð. Lánasjóður íslenskra námsmanna. Áætlun sjóðsins hefur verið endurskoðuð. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir 4% verðlags- og gengisbreytingu milli áranna 2000 og 2001 í stað 3% í frumvarpinu. Einnig er gert ráð fyrir að leggja tæplega 358 millj. kr. sem svarar til 9,8% útlánafjárhæðar í afskriftarsjóð í samræmi við forsendur Ríkisendurskoðunar, en í frumvarpinu var ekki gert ráð fyrir framlagi í sjóðinn. Aðrar rekstrartekjur eru áætlaðar 12,4 millj. kr. sem er 9,4 millj. kr. hækkun frá frumvarpinu. Annars vegar er áætlað fyrir 6,6 millj. kr. sértekjum á móti kostnaði við úthlutun styrkja til jöfnunar á námskostnaði framhaldsskólanemenda en sjóðurinn hefur tekið að sér þá þjónustu. Hins vegar er gert ráð fyrir 2,8 millj. kr. auknum tekjum af greiðslu- og tilkynningargjöldum. Önnur rekstrargjöld sjóðsins hækka um 8,6 millj. kr. og munar þar mest um kostnað við þjónustu tengda svonefndum dreifbýlisstyrkjum. Áætlað er að sjóðurinn veiti 85 millj. kr. lán á markaðskjörum sem er 10 millj. kr. lækkun frá frumvarpinu vegna færri umsókna. Útlán eru áætluð 3.665 millj. kr. samanborið við 3.540 millj. kr. í frumvarpinu og skýrist breytingin að mestu af breyttum verðlags- og gengisforsendum. Gert er ráð fyrir að innheimta 2.500 millj. kr. í afborgunum af veittum lánum sem er 100 millj. kr. hækkun frá frumvarpinu. Varanlegir rekstrarfjármunir eru áætlaðir 24 millj. kr. sem er 8 millj. kr. hækkun frá frumvarpinu. Stærsti hluti kostnaðarins er vegna viðhalds og endurbóta á hugbúnaði sjóðsins. Framangreindar breytingar leiða til þess að talið er að sjóðurinn þurfi að taka 2.900 millj. kr. lán á árinu 2001, sem er 200 millj. kr. minna en var áætlað áður, og að hann greiði 2.615 millj. kr. í afborganir sem er 100 millj. kr. lækkun frá frumvarpinu. Framlag úr ríkissjóði breytist ekki, en það er áætlað 2.150 millj. kr. Framlagið reiknast sem 52% útlána eða 1.905,8 millj. kr. að viðbættum 182,6 millj. kr. rekstrargjöldum sjóðsins, 50 millj. kr. vaxtastyrk sem er einnig talinn til rekstrargjalda og 24 millj. kr. til fjárfestingar, en frá dragast 12,4 millj. kr. rekstrartekjur. Lánasjóður landbúnaðarins. Aðrar tekjur hækka um 30 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun um innheimtu búnaðargjalds á árinu 2001. Aðrar breytingar eru ekki gerðar á tekjum eða gjöldum og eykst því hagnaður sjóðsins um 30 millj. kr. og handbært fé í árslok eykst sem því nemur. Félagsmálaráðuneyti. Íbúðalánasjóður, húsbréfadeild. Áætlun sjóðsins hefur verið endurskoðuð. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir að fjármunatekjur lækki um 176 millj. kr. og fjármagnsgjöld um 195 millj. kr. Hreinar fjármunatekjur hækka því um 19 millj. kr. Því er gert ráð fyrir að húsbréfadeild verði rekin með 1.253 millj. kr. hagnaði árið 2001. Áætlað er að rekstrarliðir sem ekki hafa áhrif á sjóðstreymi lækki um 1,1 milljarð kr. og verði því 8 milljarðar kr. Á yfirstandandi ári hafa því umsóknir um lán í húsbréfakerfinu dregist saman og er ekki gert ráð fyrir aukningu á árinu 2001 eins og gert var í frv. Samkvæmt endurskoðuðum forsendum er gert ráð fyrir að veitt löng lán verði 27,6 milljarðar kr. eða 4,3 milljörðum kr. lægri en gert var ráð fyrir í frv. Framangreindar breytingar leiða til þess að lánsþörf sjóðsins minnkar og tekin löng lán eru áætluð 27,3 milljarðar kr. sem er 4,2 milljörðum kr. lægri lánsfjárþörf en gert er ráð fyrir í frv. Gert er ráð fyrir 25 millj. kr. hækkun á framlagi úr ríkissjóði í Orkusjóð til að flýta framkvæmd rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma með það fyrir augum að geta gefið umsögn um nokkra virkjunarkosti til samanburðar við áformaða Kárahnjúkavirkjun, og ég hef áður gert grein fyrir. Önnur rekstrargjöld hækka þá í sama mæli þar sem framlaginu verður ráðstafað til Orkustofnunar til að standa undir kostnaði við þessar rannsóknir og áætlanagerð. Gert er ráð fyrir að framlag úr ríkissjóði til Byggðastofnunar hækki um 93,5 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir í frv. og verði alls 591,9 millj. kr. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að stofnunin fái aukið framlag til að hún geti lagt 50 millj. kr. í afskriftarsjóð vegna útlánatapa. Í öðru lagi er gert ráð fyrir 38 millj. kr. til að endurnýja samninga við atvinnuþróunarfélög, og ég hef áður gert grein fyrir, og í þriðja lagi 5,5 millj. kr. til að standa undir kostnaði við samning um byggðarannsóknir, en ég hef áður gert grein fyrir því framlagi einnig. Við þessa breytingu á framlaginu frá ríkissjóði hækka þá framlög í afskriftarsjóð útlána um 50 millj. kr. og önnur rekstrargjöld um 43,5 millj. kr. í framsetningu á fjárreiðum stofnunarinnar. Loks er lagt til, að tillögu stjórnenda sjóðsins, að veitt lán á árinu 2001 lækki um 200 millj. kr. og verði 2.000 millj. kr. en staða á handbæru fé í árslok batnar þá sem því nemur. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 5. gr. frv. Nú er ráðgert að ríkissjóður taki allt að 27,6 milljarða kr. að láni á næsta ári í stað 1,2 milljarða kr., eins og ráð var fyrir gert í frv. Afborganir af teknum lánum aukast úr 32,7 milljörðum kr. í 36,8 milljarða kr. eða um 4,1 milljarð kr., einkum vegna aðgerða á innlendum fjármálamarkaði. Aukin lántökuheimild skýrist að öðru leyti af því að ekki er áformað að greiða niður erlend lán eins og áður var ráðgert og munar þar 15,6 milljörðum kr. Þá er nú áformað að styðja við vaxtamyndun á innlendum skuldabréfamarkaði með auknum skammtímalántökum sem nema um 6 milljörðum kr. og útgáfu á óverðtryggðum ríkisbréfum sem nemur sömu fjárhæð. Í 2. tölul. er lagt til að lántökuheimild Lánasjóðs íslenskra námsmanna lækki um 200 millj. kr. og verði 2,9 milljarðar kr., og hef ég áður gert grein fyrir málefnum lánasjóðsins. Loks er lagt til að lántökur húsbréfadeildar Íbúðalánasjóðs lækki um 4,2 milljarða kr. og verði alls 27,3 milljarðar kr. Í ljósi þróunar útlána það sem af er þessu ári er nú áætlað að lántakendum fækki heldur og að meðalfjárhæð hvers láns lækki frá því sem áður var áætlað. Lagðar eru til tvær breytingar á 6. gr. frv. Í samræmi við breytingar á útgjöldum Endurbótasjóðs menningarstofnana sem samþykktar voru við 2. umr. um frv. hækkar óskert framlag um 20 millj. kr., úr 480 millj. kr. í 500 millj. kr. Þá er lagt til að 2. tölul., skerðingarákvæði um erfðafjárskatt, falli brott í samræmi við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 2001. Í því frv. er lagt til að lög um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila, nr. 12/1952, falli úr gildi og að tekjur af erfðafjárskatti og erfðafé renni framvegis í ríkissjóð í stað Erfðafjársjóðs. Meiri hluti fjárln. flytur nokkrar brtt. við 7. gr. frv. Um er að ræða heimildir til sölu og kaupa eigna og einnig er að finna nokkrar heimildir til sértækra ráðstafana á liðnum 8.16--8.22. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrur þeim brtt. sem meiri hluti fjárln. leggur fram við 3. umr. fjárlagafrv. Að auki vil ég gera grein fyrir umræðum og afgreiðslu á nokkrum afmörkuðum málum þar sem ekki eru lagðar til fjárveitingar að þessu sinni. Í fyrsta lagi var við 2. umr. fjárlaga veitt 20 millj. kr. til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri í Borgarfirði vegna uppsafnaðs rekstrarhalla. Er nú verið að skoða möguleika á að ákveða rekstrarframlög til skólans á hliðstæðan hátt og menntmrn. notaði við skiptingu framlaga til háskóla. Þannig verði skólanum búin hliðstæð rekstrarskilyrði og öðrum háskólum og yrði þá gerður við hann samningur um fjárframlögin og gerð áætlun um nemendafjölda á næstu árum. Verður þá tekin afstaða til uppbyggingar náms við skólann og sérstöðu hans. Við athugun á liðnum 11-399 1.15 kom í ljós að nefnd um lækkun kostnaðar við hitun íbúðarhúsnæðis hefur ekki lokið störfum sínum. Nefndinni er ætlað að útfæra markmið sem komu fram í gildandi byggðaáætlun auk þess að skoða form og framkvæmd niðurgreiðslna í ljósi þeirrar skipulagsbreytingar sem fram undan eru á raforkumarkaði. Þær upplýsingar sem liggja fyrir í nefndinni benda til þess að endurskoða þurfi í heild þær forsendur sem liggja að baki þeim útreikningum sem hingað til hefur verið stuðst við. Þar af leiðandi liggja ekki fyrir upplýsingar um kostnað við að hrinda að fullu í framkvæmd áformum byggðaáætlunar. Það er fullur vilji meiri hluta fjárln. að markmið um jöfnun húshitunarkostnaðar sem koma fram í byggðaáætlun nái fram að ganga og meiri hlutinn mun beita sér fyrir tillögugerð um fjármögnun þegar niðurstöður húshitunarnefndarinnar eru komnar fram. Til meðferðar í nefndinni var umsókn Mýrdalshrepps um að koma upp setri Náttúrufræðistofnunar Íslands í Vík í Mýrdal. Meiri hluti nefndarinnar hefur jákvæða afstöðu til þessa máls. Umhvrn. hefur hins vegar ákvörðunarvald í málinu samkvæmt lögum um Náttúrufræðistofnun og þau kveða á um að umhvrh. veiti heimild fyrir stofnun nýrra setra. Meiri hlutinn telur að ef unnið er að þessu máli á næsta ári geti starfsemi í slíku setri hafist á árinu 2002 og samþykkt var að þessi afstaða kæmi fram í framhaldsnefndarálitinu. Málefni Landspítala -- háskólasjúkrahúss hafa verið til umfjöllunar hjá fjárln. og stjórnvöldum núna eins og áður. Það er eðlilegt því að hér er um gífurlega umfangsmikla og viðkvæma starfsemi að ræða. Eins og fram hefur komið mælir fjárln. með viðbótarframlagi til stofnunarinnar vegna sameiningar spítalanna. Lagt er til að veitt verði heimild til að selja eignir í Kópavogi en fyrirsjáanlegt er að framtíðaruppbygging á meginstarfseminni verður ekki þar. Heilbrrn. og félmrn. vinna nú að því að ná samkomulagi um framtíð þeirra fötluðu einstaklinga sem þar búa, enda er ekki um viðfangsefni sjúkrahússins að ræða. Því er eðlilegt að eignir verði seldar fáist fyrir þær ásættanlegt verð. Fjárln. hefur verið gerð grein fyrir ýmsum áformum sem stjórnarnefnd Landspítala -- háskólasjúkrahúss vinnur nú að. Mörg þessara viðfangsefna leiða af sameiningu spítalanna, þ.e. fyrrum Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítalanna. Nú er leitað heimilda til að sameina tvö apótek spítalans undir merkjum hlutafélags. Meiri hluti fjárln. telur að hér sé um eðlilega framkvæmd að ræða til að auka hagræðingu í starfseminni en leggur áherslu á að þjónusta við sjúklinga verði ekki skert á nokkurn hátt. Stjórnendur spítalanna hafa unnið að ýmsum umbótamálum sem nefndinni hafa verið kynnt. Má þar nefna að skilgreina samstarf spítalans og Háskóla Íslands, kostnaðargreiningu starfseminnar þannig að mögulegt verði að tengja læknisverkin við raunveruleg útgjöld og brydda upp á nýjum formum í rekstrinum. Þetta er allt jákvætt og ber að fagna því. Í þessu sambandi má rifja upp að við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári veitti Alþingi 15 millj. kr. til að undirbúa breytingu á tilhögun fjárveitinga til heilbrigðisstofnana í landinu. Heilbrrn. og Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hefur nokkuð miðað við þann undirbúning, m.a. að fjárframlög til reksturs kvennasviðs spítalans muni breytast við breytta aðferð á árinu 2001. Loks er að geta þess að rekstur Landspítala -- háskólasjúkrahúss er nokkurri óvissu háður á komandi ári. Það kemur til af því að sameining á svo flókinni og umfangsmikilli starfsemi er ekkert áhlaupaverk. Sameining kostar ugglaust töluverða fjármuni í upphafi og hagræðingin skilar sér mest þegar frá líður. Full ástæða er til að hvetja heilbrrh. og stjórnendur spítalans til að vinna að frekari breytingum á rekstri með það að markmiði að styrkja starfsemina með endurskipulagningu á faglegu starfi spítalans og með hagkvæmni í huga. Einn þáttur í þessu er ugglaust að færa starfsemina á sem fæsta staði. Meiri hluti fjárln. telur eðlilegt að skoða ávinninginn af þessu og hugsanlega styðja uppbyggingu þar sem kjarnastarfsemi fer fram en það er í Fossvogi og við Hringbraut. Því er rétt að fylgst verði grannt með framgangi þessara mála á komandi ári. Þær brtt. sem meiri hluti nefndarinnar flytur við frv. og ég hef nú gert grein fyrir leiða til þess að áætlaður tekjuafgangur frv. er 33,9 milljarðar kr. Þessi tekjuafgangur er jákvæð skilaboð inn í efnahagslífið. Ísland er nú í fremstu röð í OECD-ríkjunum hvað varðar afkomu ríkissjóðs miðað við landsframleiðslu. Ég tel að tekist hafi með fjárlagaafgreiðslunni að fara bil beggja og styðja þau mikilvægu verkefni sem ríkisvaldið hefur með höndum án þess að þenja út rekstur ríkissjóðs, sem alltaf er hætta á að gerist þegar tekjur eru miklar eins og nú er. Mikið hefur verið um það rætt að undanförnu að blikur séu á lofti í efnhagsmálum og einkum vísað til gengismála, gengisþróunar og viðskiptahalla í því sambandi. Ég tel að þjóðin hafi nú meiri möguleika en nokkru sinni til að sækja fram til betri lífskjara og það er engin ástæða til að mála fjandann á vegginn þegar rætt er um efnahagsmál. Jafnsjálfsagt er að huga að þeim hættumerkjum sem eru og sjá fótum sínum forráð. Þegar vel árar er nauðsynlegt að leggja fyrir og greiða skuldir. Nú eru aðstæður þannig að ekki er skynsamlegt að greiða niður erlendar skuldir vegna viðskiptahallans en þá ber nauðsyn til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs á innanlandsmarkaði og leggja fyrir til að mæta þeim skuldbindingum sem falla á ríkissjóð á komandi árum. Þetta fer engan veginn á skjön við þau markmið að varðveita velferðarkerfið og treysta það í sessi. Það er þvert á móti forsenda þess. Í tekjuhlið frv. er gert ráð fyrir miklum tekjum af eignasölu. Tilgangurinn með eignasölunni er tvíþættur. Fyrst og fremst er hann sá að draga ríkið út úr samkeppnisrekstri. Hins vegar hefur sala hlutabréfa í þeim fyrirtækjum sem til umræðu hafa verið haft jákvæð áhrif á efnahagslífið eins og nú háttar til. Ég endurtek það sem ég hef oft tekið fram áður að nauðsyn ber til að verja þeim fjármunum sem fást með sölu ríkiseigna til þess að treysta stöðu ríkissjóðs og greiða niður skuldir eða stofna til nýrra fjárfestinga en ekki nota þær í rekstur. Afkoma ríkissjóðs í ár sýnir að þessum skilyrðum er fullnægt. Nú hefur tekist annað árið í röð að halda starfsáætlun Alþingis um afgreiðslu fjárlaga og er hún viku fyrr á ferðinni en á fyrra ári. Þetta er afar mikilvægt fyrir stjórnsýsluna og störf Alþingis og auðveldar mjög störfin á lokadögum haustþingsins. Ég vil að lokum þakka meðnefndarmönnum mínum í fjárln. fyrir einstaklega gott samstarf og vilja til þess að ná þessum markmiðum. Án sameiginlegs vilja stjórnar og stjórnarandstöðu og hinum góða vilja um gott samstarf hefði þetta ekki tekist. Ég vil einnig þakka Sigurði Rúnari Sigurjónssyni, ritara nefndarinnar, og Álfhildi Álfþórsdóttur, sem séð hefur um skráningarvinnu, fyrir þeirra miklu störf fyrir nefndina. Á þeim mæðir sú mikla tæknivinna og ráðgjöf sem fram þarf að fara við afgreiðslu svo fjölmargra erinda sem nefndinni berast. Ég vil einnig þakka Ragnheiði Sumarliðadóttur, Bentínu Haraldsdóttur og Sigríði Jónsdóttur fyrir aðstoð við nefndina, við skipulagningu viðtala, símvörslu og ritarastörf. Öðrum starfsmönnum nefndadeildar Alþingis og öllu starfsfólki þingsins þakka ég lipurð og góð störf. Ég vil einnig þakka starfsmönnum Ríkisendurskoðunar og fjmrn. fyrir aðstoð þeirra svo og öðrum starfsmönnum ráðuneyta sem hafa lagt okkur lið. Samskipti við einstök ráðuneyti hljóta alltaf að verða mikil við fjárlagavinnuna. Ég vil þó nefna sérstaklega Ólaf Hjálmarsson, forstöðumann fjárlagaskrifstofu, Nökkva Bragason, starfsmann fjmrn., og Inga K. Magnússon, skrifstofustjóra hjá Ríkisendurskoðun, en Ingi hefur m.a. aðstoðað minni hluta nefndarinnar í hans miklu vinnu.  Ég hef nú lokið að gera grein fyrir brtt. og nál. meiri hluta fjárln. en undir nál. skrifa Jón Kristjánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Árni Johnsen, Ísólfur Gylfi Pálmason, Hjálmar Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Kristján Pálsson. Herra forseti, ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 2000 gerðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs athugasemdir við ákvæði 7. gr. laganna þar sem fjallað var um sölu á eignarhlutum Skógræktar ríkisins, annars vegar í jörðinni Straumi í Hafnarfirði og hins vegar eignarhluta Skógræktar ríkisins í jörðinni Hvítsstöðum. Ekki kom skýrt fram í þeirri söluheimild að andvirðinu skyldi varið til þess að styrkja fjárhag Skógræktar ríkisins eða verja andvirðinu til skógræktarmála. Við þá vinnu gaf hv. formaður fjárln. þá yfirlýsingu að það væri skilningur nefndarinnar að andvirðið af sölunni rynni til slíkra mála. Ég átti því von á því, herra forseti, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2001, þar sem þessar heimildir eru endurnýjaðar, kæmi þetta skýrt fram varðandi ráðstöfun fjármagns við sölu þessara jarða. Svo er ekki, herra forseti, heldur er einungis opin heimild til þess að selja eignarhluta Skógræktar ríkisins í þessum tveimur jörðum. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. formann fjárln. hvort þarna hafi ekki orðið á mistök. Hann minntist á ýmsa aðila sem ekki hefðu fengið afgreiðslu hjá fjárln. varðandi sín mál. Fjárhagur og fjárþörf Skógræktar ríkisins var ekki þar til afgreiðslu þó að við vitum að þar er þörf aukins fjár og ég vænti þess að hér séu bara mistök á ferðinni og muni verða leiðrétt og þetta verði sett í textann skýrt og skorinort að andvirði sölu þessara jarða, verði þær seldar, renni ótvírætt til eflingar skógrækt í landinu og til Skógræktar ríkisins.

Herra forseti. Ég fjallaði um þetta mál í umræðum um fjáraukalög á sínum tíma og gaf um það yfirlýsingar sem meiri hluti nefndarinnar er sammála. Það er fortakslaust að söluandvirðinu á að verja til styrktar rekstri Skógræktar ríkisins, enda eru gjafabréf fyrir þessum jörðum sem fjalla um að þær séu gefnar til Skógræktarinnar. Þetta eru jarðir sem voru gefnar til Skógræktarinnar á sínum tíma og það er ótvírætt og skilningur meiri hluta nefndarinnar að þessu verði varið til styrktar rekstri Skógræktarinnar. Allar fyrri yfirlýsingar mínar varðandi þetta standa og ég vil staðfesta það hér.

Herra forseti. Ég þakka einarða og afdráttarlausa yfirlýsingu formanns fjárln. og vænti þess að hann í umboði meiri hluta nefndarinnar sé einnig að tala í umboði meiri hluta Alþingis sem stendur að baki meiri hluta fjárln. og þetta verði ótvírætt og verði ekki umdeilt komi sala til. Hrammur ríkiskassans er harður og langur og þarf að vera afar vel á varðbergi gagnvart því að ekki sé gengið á þann rétt sem hér er um að ræða. Herra forseti. Ég fagna þeirri afdráttarlausu yfirlýsingu formanns fjárln. að söluandvirði þessara jarða, verði þær seldar, renni ótvírætt til Skógræktar ríkisins og eflingar skógrækt.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við þetta að bæta. Ég hef gefið um þetta yfirlýsingar bæði við umræður um fjáraukalög og fjárlög og þær yfirlýsingar eiga að vera jafngildar athugasemdum í nefndaráliti og ég staðfesti það hér með.

Herra forseti. Flestir hv. þingmenn bíða eftir því að þau áform verði kynnt sem hæstv. samgrh. og ríkisstjórnin hefur boðað um niðurskurð í vegamálum. Hv. formaður fjárln. vék ekki orði að þeim niðurskurði í máli sínu. Minni hlutinn í fjárln., stjórnarandstaðan, hefur margítrekað kallað eftir að fá kynntan þennan niðurskurð en ekki var orðið við eindreginni ósk minni hlutans í fjárln. Ég tel að fátítt sé að að við hefjum 3. umr. fjárlaga og enn hafi niðurskurðurinn ekki verið kynntur sem boðaður hefur verið í vegamálum. Hæstv. samgrh. lofaði því fyrir örfáum vikum að fyrir 2. umr. fjárlaga yrði þingheimi kynntur niðurskurðurinn í vegamálum. Við erum að hefja 3. umr. og enn bólar ekkert á að við fáum einhverja sundurliðun á því hvar sá niðurskurður á að lenda. Ég tel, herra forseti, að ótækt sé og ekki hægt að halda umræðunni áfram fyrr en þau áform hafa verið kynnt þingheimi. Ég hygg að margir þingmenn muni víkja að vegamálunum í máli sínu og það er ekki hægt að ræða þau mál í eðlilegu samhengi fyrr en tillögur ríkisstjórnarinnar liggja fyrir í því efni. Þess vegna kalla ég eftir því, herra forseti, áður en umræðan heldur áfram, að við fáum þennan niðurskurð kynntan. Ég sé að hæstv. starfandi samgrh. er í þingsalnum þannig að ég óska eftir því að áður en næsti þingmaður fær orðið við 3. umr. fjárlaga að við fáum þá kynningu. Ég spyr hv. formann fjárln.: Hvers megum við vænta í þessu efni? Það eru ekki boðleg vinnubrögð að halda umræðunni áfram án þess að fá skýringar á svo mikilvægum þætti sem vegamálin eru.

Herra forseti. Það er rétt að fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að framkvæmdum í vegamálum verði frestað á milli áranna 2001 og 2002 um 800 millj. kr. Venjan er að setja slík markmið fram í fjárlagafrv. en hins vegar fjöllum við um skiptingu í einstök verkefni, framkvæmdir og forgangsröðun þegar vegáætlun kemur fram eftir áramótin. Þingið mun því fjalla um öll þessi mál þegar að henni kemur strax eftir áramótin. Ég hef kannað það í starfi nefndarinnar hvar þetta er á vegi statt og Vegagerðin hefur ekki gengið frá tillögum sínum um þetta mál enn þá en þær munu væntanlega liggja fyrir í byrjun febrúar þegar vegáætlun liggur fyrir.

Herra forseti. Ég trúi varla mínum eigin eyrum að málin standi svo, ef ég skil málflutning hv. þm. rétt, að umræðan eigi að ganga fram og ljúka án þess að þingheimi séu kynnt þau áform sem uppi eru í niðurskurði í vegamálum og það upp á 800 millj. kr. Ég gat ekki skilið orð hv. þm. öðruvísi en svo. Hér er auðvitað komin upp grafalvarleg staða í þeirri umræðu sem nú er hafin, þ.e. 3. umr. fjárlaga, og mun hafa áhrif, herra forseti, á þær umræður sem fram fara og framgang 3. umr. Ég óska því eindregið eftir því að hæstv. starfandi samgrh. blandi sér nú þegar í umræðuna til að 3. umr. geti haldið áfram með eðlilegum hætti og hann segi okkur hvort það sé virkilega rétt sem skilja mátti af orðum hv. þm. að við fáum enga kynningu á þeim áformum sem uppi eru um niðurskurð. Ég vil líka spyrja hv. formann fjárln., af því að nú boðar Þjóðhagsstofnun að verðlagshækkanir verði 5,8% á næsta ári, hækki úr 4% frá því sem áformað var á fjárlögum í 5,8%: Hvar er gert ráð fyrir því í tillögum meiri hlutans að lífeyristryggingar, þ.e. greiðslur til aldraðra og öryrkja hækki í samræmi við spár um verðlagsþróun? Ég sé að lífeyristryggingar samkvæmt frv. eiga að hækka um 4% en nú ættum við að sjá breytingu við 3. umr. fjárlaga þegar Þjóðhagsstofnun boðar 5,8% verðbólgu á næsta ári. Mér telst til að við gætum verið að tala um 400--450 millj. kr. sem lífeyrir almannatrygginga ætti að hækka út af hinni nýju spá og ég spyr: Hver eru áform hæstv. ríkisstjórnar í því efni? Ég ítreka óskir mínar til hæstv. starfandi samgrh. að hann blandi sér þegar í umræðuna til að kynna okkur áformin sem uppi eru varðandi vegamálin.

Herra forseti. Hvað varðar vegamálin þá hef ég í rauninni engu við þá yfirlýsingu að bæta sem ég gaf áðan nema að því leyti til að ég vil undirstrika eitt í þessu sambandi, að orðanotkunin um niðurskurð í vegamálum finnst mér vera örlítið villandi. Hér er eingöngu um frestun á framkvæmdum að ræða en ekki er verið að hætta við eða skera niður neinar tilteknar framkvæmdir. Þetta er spurning um flutning eða verkhraða í einhverjum tilteknum framkvæmdum en hins vegar er ekki um niðurskurð að ræða. Það kann þá að vera um flutning á verkefnum milli áranna 2001 og 2002. En þessi mál og þær upplýsingar sem ég hef fengið eru í skoðun hjá Vegagerðinni og munu verða lagðar fram og ræddar ítarlega í Alþingi. Varðandi tekjuáætlunina þá er rétt að Þjóðhagsstofnun lagði fram þjóðhagsspá. Hún kynnti hana fyrir okkur og við kölluðum tekjudeild fjmrn. til viðtals og bárum þetta undir hana, hvort þeir gerðu breytingar á áætlunum sínum af þessu tilefni, en fengum upplýsingar um það hjá fjmrn. að þeir teldu ekki ástæðu til að gera það. Það eru þær upplýsingar sem við höfum um þetta mál, en hér er auðvitað í báðum tilfellunum um spár að ræða.

Herra forseti. Það er holur hljómur í orðum hv. formanns fjárln. þegar hann talar um sameiginlegan vilja stjórnar og stjórnarandstöðu í því máli sem hér er til umræðu, þ.e. nýjustu brtt. við fjárlög ársins 2001. Það er vitað, maður finnur það í hverju orði og hverri ræðu, að vilji stjórnarflokkanna til samstarfs er enginn. Allar tillögur sem minni hlutinn leggur fram í þessari umræðu eru felldar, allar tillögur sem minni hlutinn kom með við 2. umr. voru felldar. Það er því harla erfitt, herra forseti, fyrir nýgræðing í þingstörfum að forðast að fá óbragð í munninn við fjárlagaumræðuna á hv. Alþingi. Á þessum pappírum frá hv. formanni fjárln., í brtt. nefndarinnar sér maður hrossakaup stjórnarflokkanna hrópa á sig í hverri línu. Þess vegna lýsi ég því yfir, herra forseti, að það er holur hljómur í orðum hv. formanns fjárln. þegar hann talar um sameiginlegan vilja og þakkar hann. Spurning mín til hv. formanns lýtur að brtt. á þskj. 457 sem hann gerði grein fyrir í ræðu. Ég er að tala um tölulið 53, breytingu við fjárlagalið 14-190, Ýmis verkefni. Hv. formanni láðist að geta ástæðu hækkunarinnar á þessum fjárlagalið, þ.e. um 1 millj. kr. til ýmissa verkefna. Ég vil fá faglega skýringu hv. fjárln. á þessari tillögu. Hver er ástæða hækkunarinnar um 1 millj. á þessum lið?

Herra forseti. Ég held að hv. 17. þm. Reykv. hafi misskilið mig ef hún túlkaði orð mín þannig að ég væri að tala um að stjórnarandstaðan í fjárln. væri sammála tillögum okkar. Það kemur í ljós þegar þar að kemur. Ég var hins vegar að þakka fyrir samstarfið í nefndinni. Við erum vissulega ósammála um marga hluti en það hefur ekki komið niður á samstarfinu í nefndinni. Ég var að þakka samstarfið en ekki að draga stjórnarandstöðuna til fylgis við tillögur meiri hlutans. Mér hefur aldrei komið það í hug. Ég hef kannski ekki kveðið nógu skýrt að orði í því sambandi en ég leiðrétti það þá hér með. Varðandi liðinn sem hv. þm. bað um frekari skýringar á þá er þetta safnliður undir umhvrn. Inn á honum var óskipt 1 millj. Þegar höfðu verið veittar til umhverfissamtaka 2 millj. Í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur um þetta mál vildum við rýmka möguleika umhvrh. til að veita umhverfissamtökum styrk og þess vegna var þessi hækkun gerð. Það er skýringin á þessari hækkun.

Herra forseti. Mér nægir ekki þetta svar. Ég vil fá að heyra hvers vegna sérstakt yfirlit nr. 20, sem fylgir viðkomandi fjárlagalið, hefur að geyma nafngreinda fjárveitingu upp á 2 millj. kr. til Umhverfisverndarsamtaka Íslands. Hvers vegna fer hv. fjárln. ekki að óskum hv. umhvn. þess efnis að Umhverfisverndarsamtök Íslands fái stuðning ásamt Náttúruverndarsamtökum Íslands, sem eins og Umhverfisverndarsamtökin sótti um stuðning til fjárln.? Ég vil fá faglega útskýringu hv. fjárln. á því hvers vegna Umhverfisverndarsamtökin njóta hér forréttinda umfram Náttúruverndarsamtök Íslands.

Herra forseti. Skýringin á þessu máli er sú að umhvrn. hefur úthlutað Umhverfisverndarsamtökum af óskiptum lið hingað til. Fjárstyrkir hins opinbera til þessara mála eru nýtilkomnir. Ég beitti mér t.d. fyrir því að óskipt fjármagn færi til þessara mála. Varðandi Umhverfisverndarsamtök Íslands þá sóttu þau um að koma upp starfsmanni og skrifstofu. Í umsókn þeirra var greint frá því að þeir hygðust bjóða öðrum náttúruverndarsamtökum afnot af þeirri aðstöðu. Þess vegna ákvað meiri hluti nefndarinnar að gera tillögu um að þetta yrði sérgreint. Í því felst ekki sú skoðun að starfsemi þeirra sé mikilvægari en annarra á þessu sviði. Ég vonast til að önnur samtök geti fengið framlög af þessum safnlið frá umhvrn., þeim safnlið sem við vorum einmitt að rýmka í því skyni.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið þingskapa í gær af sérstökum ástæðum þar sem fjárln. var ekki í aðstöðu til að vera við upphaf fundar í gær. Þá óskaði ég eftir því við hæstv. forseta að hér í dag lægju fyrir svör um niðurskurð sem hæstv. samgrh. lofaði við 1. umr. að lægju klár fyrir fyrir 2. umr. Í andsvari við ræðu minni sagði hæstv. samgrh., með leyfi forseta: ,,Ég mun við 2. umr. og fyrir 2. umr. fjárlaga gera nánari grein fyrir þeim verkum sem um er að ræða vegna þess að við þurfum að skoða það á næstu vikum og m.a. líta til þess sem hv. þm. nefndi hér þegar kemur að því að velja þau verk sem minnst kemur að sök að frestað sé.`` Þannig háttar til að hæstv. samgrh. er fjarverandi en starfandi samgrh. er hér viðstaddur. Ég vonast til þess, til þess að greiða fyrir störfum þingsins og þessari umræðu um fjárlög, að við fáum skýr svör um það, undir þessum lið, hvað á að skera niður. Liggi ekki fyrir svör þar um þá sé ég ekki, út frá þeim forsendum sem ég hef rakið, að umræðan geti haldið áfram. Ég vonast eftir því að við þessu komi svör úr því að starfandi hæstv. samgrh. er viðstaddur.

Herra forseti. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. 5. þm. Vesturl. að hæstv. samgrh. hafði hugsað sér að gera þinginu grein fyrir tillögum um niðurskurð í vegáætlun, þ.e. þær 800 millj. sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það er stundum þannig að kóngur vill sigla en byr verður að ráða. Málin hafa einfaldlega þróast þannig, m.a. vegna þess að skipulagsáætlanir hafa ekki legið fyrir, umhverfismat á einstökum framkvæmdum ekki verið tilbúið og hönnunartími einstakra framkvæmda verið lengri en ætlað var, að tillögur um þetta efni liggja ekki enn þá fyrir. Breytingar við vegáætlun munu að sjálfsögðu verða lagðar fram og afgreiddar hér á Alþingi síðar á þinginu. Ég held hins vegar að þetta eigi ekki að torvelda Alþingi að halda áfram störfum sínum við að afgreiða fjárlög. Heildarupphæðin liggur klár fyrir sem og tilgangur þess að fresta framkvæmdunum. Niðurstöðurnar liggja af þeim sökum ekki fyrir um einstakar framkvæmdir og ég held að það sé ekki til neins gagns að flýta hér hálfunnum eða hálfköruðum tillögum um þetta sem ekki hefur unnist tími til fyrir ráðherra að taka afstöðu til.

Hæstv. forseti. Þegar þetta frv. var lagt á borð okkar á haustdögum á líkti ég því við spennandi reifara og kallaði það dularfulla fjárlagafrv. vegna þess að gert var ráð fyrir svo mörgum óljósum fjárveitingum. Meðal annars átti að hafa einhverjar óskaplegar tekjur af sölu ríkiseigna sem engin nánari grein var gerð fyrir í fyrstu útgáfu frv. Það hefur nú verið að smáskýrast. Sömuleiðis var gert ráð fyrir að 800 millj. væru skornar niður eða frestað af útgjöldum til vegamála og ekki gefin nein vísbending um hvar ætti að skera. Þingmenn höfðu setið hér á vordögum sveittir við að skipta vegafé og skipta niður í kjördæmi sín og unnið þetta af mikilli nákvæmni. Nú kom þeim allt í einu ekkert við hvað ætti að skera niður og hvað ekki. Að vísu gaf hæstv. samgrh. fyrirheit um að hann ætlaði að skýra þetta við 2. umr. um fjárlagafrv. en ekkert varð úr því og enn hefur þessum reifara sem sagt ekki verið lokað. Ég verð að segja að þetta er eins og að lesa bók og allt í einu uppgötvar maður að endinn vantar. Það er einhver óþægilegasta tilfinning sem ég get hugsað mér og ég vil helst ekki fá svoleiðis trakteringar á hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég hef út af fyrir sig ekki svo mikið við störf hæstv. forseta að athuga, þau hafa verið með ágætum í morgun. Ég hef hins vegar það um störf þingsins og um stjórn forseta að segja að mér finnst ekki líklegt að störfin sem fram undan eru við að ljúka þeirri umræðu sem hér er hafin gangi mjög liðlega fyrir sig ef þær upplýsingar verða ekki til staðar sem menn hafa verið að kalla eftir. Nú hefur líka komið á daginn til viðbótar því sem rætt var um fyrr í dag, Símann, að flestir hv. þm. sem hafa tekið til máls telja mikla nauðsyn á því að upplýst verði hvað menn ætla sér í því stóra efni, og að ekki sé hægt að fá fram þær upplýsingar sem þó var lofað fyrir stuttu af hæstv. samgrh. er ekki gott. Hæstv. samgrh. ætlaði upplýsa við þessa umræðu hvernig skipting ætti að verða á niðurskurði til vegamála. Satt að segja er þetta svo stórt mál og búið að vera það mikið í umræðunni að það er náttúrlega óþolandi að ekki skuli liggja fyrir hvernig menn ætla að fara með það. Um er að ræða framlög til stórra samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu t.d. sem hafa verið í umræðunni. Hæstv. samgrh. hefur marglýst því yfir að hann telji að niðurskurðurinn eigi að koma þar niður af ýmsum ástæðum. Hæstv. ráðherra hefði þurft að vera hér til að útskýra þetta og hæstv. starfandi samgrh. er ekki hér nú. Ég spyr hæstv. forseta eftir því hvernig á því standi að hann er ekki í salnum til að fylgjast með. 
             Ég þakka fyrir þessar upplýsingar, hæstv. forseti, og hæstv. starfandi samgrh. gengur nú í salinn, umræðan getur þess vegna haldið áfram. En það sem ég vildi bæta við, hæstv. forseti, áður en ég lýk máli mínu er þetta: Mér finnst full ástæða til að stjórnarliðið bregði nú við, komi með upplýsingar um þau mál sem hér hafa verið til umræðu til að liðka fyrir því að afgreiðsla mála geti gengið fram eins og skyldi og hafi ekki þá hulu yfir þeim fyrirætlunum sem búið er að ná samkomulagi um í stjórnarflokkunum um t.d. Símann og um niðurskurð í vegamálum, því að ég ætla mönnum það ekki að þeir séu ekki búnir að vinna þá heimavinnu og að fyrir liggi hvað menn ætla sér að gera í þessum efnum. Þetta þarf að koma fram við umræðuna til þess að bæði þingið og þjóðin viti hvað er hér á ferðinni.

Herra forseti. Hér hafa verið borin fram mótmæli við því að ekki liggi fyrir nauðsynleg gögn og nauðsynlegar upplýsingar við afgreiðslu á veigamiklum liðum fjárlagafrv. Gagnrýnt hefur verið að ekki skuli liggja fyrir gögn varðandi sölu eigna, t.d. sölu Landssímans, hvernig þau skilyrði verða. Einnig hefur verið gagnrýnt að boðaður niðurskurður í vegamálum hefur ekki verið útskýrður eða grein gerð fyrir honum eins og þó var lofað bæði í texta fjárlagafrv. og einnig í umræðum. Herra forseti. Takist ekki að fá þær upplýsingar fram nú meðan umræða stendur tel ég það vera sjálfsagða og eðlilega kröfu að allir hæstv. ráðherrar séu hér til staðar og verði við umræðuna og geti þá verið til andsvara og upplýsinga um málaflokka sína eftir því sem þingmenn óska eftir að beina til þeirra spurningum. Það var svo, herra forseti, að við 2. umr. fjárlaga var fjarri því að allir ráðherrar væru hér til staðar og gerðu grein fyrir málaflokkum sínum eftir því sem eftir var leitað. Það er því alveg lágmarkskrafa nú, herra forseti, að við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár séu hæstv. ráðherrar viðstaddir til þess að taka þátt í umræðum, upplýsa og veita svör. Þetta tel ég alveg sjálfsagða og eðlilega kröfu, herra forseti.

Herra forseti. Kallað hefur verið eftir þeim upplýsingum sem boðaðar eru af hálfu ríkisstjórnarinnar um áform í vegamálum og tilfærslur eða niðurskurð í því sambandi. Ljóst er, herra forseti, að eftir að starfandi samgrh. hefur tjáð sig nú í því máli er komin upp alveg ný staða í málinu, ný staða sem kallar á það við skoðum nokkuð framhald þess að því er varðar þá umræðu sem fram fer um fjárlögin. Hæstv. ráðherra sagði áðan að ástæða þess að við fengjum ekkert að vita núna áður en fjárlögunum væri lokað og þau afgreidd og fengjum enga vitneskju um stöðu þessara mála eða áformin í niðurskurði fyrr en eftir áramótin væri sú að ýmislegt vantaði upp á hönnunarvinnu, umhverfismat og skipulagsmál. Mér finnst alveg nauðsynlegt, herra forseti, að samgn. komi saman og fari yfir þá stöðu. Hvar er það sem verk eru vanbúin til að hægt sé að skýra þá niðurstöðu sem ríkisstjórnin hefur boðað? Það hefur oft borið á því að hæstv. samgrh. hafi ýjað að Reykjavík, að vegaframkvæmdir þar séu vanbúnar til að fara í útboð eða framkvæmdir. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að upplýst sé hvað þetta er. Ég spyr hæstv. ráðherra: Getur verið að þetta sé fyrst og fremst Reykjanesbrautin í Hafnarfirði sem er vanbúin í skipulagsmálum? Mér er sagt að það sé ekki síst hún sem standi á í þessu sambandi. Það er því alveg nauðsynlegt að fá botn í þetta mál, á hverju stendur í þessu efni. Herra forseti. Ég tel að það sé algjört lágmark að samgn. komi saman og fari yfir stöðu þessara framkvæmda sem menn hafa verið með á borðum eða legið í loftinu að yrðu fyrir einhvers konar niðurskurði eða tilfærslum í þessu efni. Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki væri ráð að samgn. kæmi saman og væri æskilegt að vita hvort formaður samgn. væri hér í húsinu til að taka þátt í umræðunni og hvort hann geti ekki tekið undir þessa ósk sem ég tel að séu eðlileg vinnubrögð í framhaldinu, að samgn. fjalli um málið og fari yfir stöðuna, hvar á vegi þessar framkvæmdir eru staddar í hönnunar- og skipulagsvinnunni og umhverfismatinu þannig að við fáum eðlilega yfirsýn yfir málið og getum metið það hér hvort rétt og eðlilegt sé að fallast á að bíða með að fá niðurstöðu í málið þar til eftir áramót.

Þess skal getið að hv. formaður samgn. er í húsinu og hlýðir á þessa umræðu og forseti mun íhuga athugasemdir hv. þm.

Herra forseti. Ég skil auðvitað mjög vel að hv. þingmenn vilji fá þær upplýsingar sem um hafði verið talað að gerð yrði grein fyrir áður en fjárlögin væru afgreidd. En eins og ég hef áður skýrt hafa mál einfaldlega þróast þannig að þau gögn sem ætlunin var að hafa tilbúin eru það bara ekki enn þá og þar af leiðandi er ekkert um það að tala að hægt sé að leggja þau fram þar sem þau eru ekki tilbúin, og ég hef reynt að útskýra það eftir bestu samvisku hvernig á því standi. Staðan er formlega ekkert breytt þrátt fyrir þetta því að það þarf að koma til afgreiðslu Alþingis á breyttri vegáætlun og hún hefði hvort sem er ekki komið fram fyrr en eftir áramótin. Þá liggur fyrir þingmál sem hv. samgn. þarf að taka afstöðu til og fjalla um á eðlilegan hátt eins og við þekkjum að gert er á Alþingi. Þó að ég viðurkenni að auðvitað hefði verið betra að þessar upplýsingar lægju fyrir eins og ætlunin var þá er staðan bara því miður sú að það hefur ekki getað gerst af þeim ástæðum sem ég hef fyrr tilgreint. En það breytir ekki þeim formlega farvegi sem málið mun eftir sem áður fara í og hefði farið í, að breytingin mun koma sem tillaga við vegáætlun síðar á þinginu.

Herra forseti. Þessi umræða á sér vissulega eðlilegar skýringar. Það er vegna þess að hæstv. samgrh. lofaði að þessar upplýsingar lægju hér fyrir. Og ekki nóg með það heldur er þessu einnig lofað í texta í fjárlagafrv. Það er því afar einkennilegt að ekki skuli vera hægt að upplýsa nokkurn skapaðan hlut um málið, ég tala nú ekki um í ljósi þess að í þingflokkum stjórnarflokkanna hefur einnig verið fjallað um þetta mál. Til að skýra þetta enn fekar vil ég lesa úr örlítilli frétt sem birtist í dagblaðinu Degi 29. ágúst sl., en þar segir m.a, með leyfi forseta: ,,Langstærsta hluta þeirra framkvæmda átti að framkvæma í Reykjavík.`` --- Þ.e. þeirra framkvæmda sem átti að skera niður. ,,Helstu framkvæmdirnar sem frestað er í borginni eru tilfærsla Hringbrautarinnar, á móts við Landspítalann, suður fyrir Umferðarmiðstöðina, breikkun Miklubrautar og mislæg gatnamót á mótum Víkurvegar og Vesturlandsvegar. Sömuleiðis verður gerð akstursbrauta vegna lagfæringa á Reykjavíkurflugvelli frestað.`` Og áfram segir í sömu frétt: ,,Á landsbyggðinni eru þær frestanir eða niðurskurður helstar að byggingu nýrrar tvíbreiðrar brúar yfir Þjórsá verður frestað. Þá verður byggingu hálendisvega í tengslum við virkjanaframkvæmdir frestað. Ýmsum minni framkvæmdum í vegamálum um landið verður líka frestað.`` Herra forseti. Frá þessu er sagt í dagblaðinu Degi 29. ágúst sl. En hvað höfum við fyrir okkur í því að fjallað verði um þetta í þingflokkum stjórnarflokkanna? Jú, í sömu frétt segir, með leyfi forseta: ,,Kristján Pálsson, alþingismaður og fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, segir að einhugur ríki innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins um þetta mál og að menn hafi verið ánægðir með niðurstöðuna.`` Herra forseti. Mér sýnist hér ekkert fara á milli mála að a.m.k. í þingflokki Sjálfstfl. hafi verið fjallað um þetta og niðurstaða fengin. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. starfandi samgrh.: Eru þessar fréttir réttar?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega eðlilegast að efnisleg umræða um fjárlagafrv. fari fram undir þeim dagskrárlið, í umræðum um fjárlagafrv. Hér er verið að kalla eftir ýmsum upplýsingum sem lúta að fjárlagafrv. Því væri langsamlega eðlilegast að sú umræða færi fram eftir þeim formlegu leiðum sem þingsköpin gera ráð fyrir. Hér á einfaldlega að reyna að draga þessa umræðu á langinn og koma í veg fyrir að hægt sé að fjalla ítarlega um málið undir þeim dagskrárlið sem gert er ráð fyrir. Ég er satt að segja frekar undrandi á þessari umræðu allri saman. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur lagt fram fjárlagafrv. og þær brtt. sem hér eru komnar fram njóta stuðnings ríkisstjórnarflokkanna. Þess vegna er eðlilegast að við höldum umræðunni áfram á þeim forsendum. Hér hefur hæstv. starfandi samgrh. upplýst að það eru ástæður fyrir því að ekki er hægt að leggja fram ítarlega útfærslu á breytingum sem gert er ráð fyrir að verði á vegáætluninni. Hæstv. ráðherra hefur gert alveg fullnægjandi grein fyrir þessu. Það er undarlegt að menn skuli reyna að draga málið á langinn þegar hæstv. ráðherra hefur gefið fullnægjandi skýringar. Í öðru lagi, varðandi Landssímann, liggur það líka fyrir hvert stefnt er í því máli. Ég hef starfað á Alþingi og staðið að framlagningu fjárlagafrv. þar sem verið hafa hugmyndir um að selja eignir án þess að fyrir hafi legið við afgreiðslu fjárlaga nákvæmlega hvernig menn ætluðu að gera það. Það hefur jafnvel ekki legið fyrir hvaða eignir ætti að selja.  
             Virðuleg forseti. Er ekki hv. 7. þm. Reykv. býsna ánægður með sína stöðu þrátt fyrir að hann hafi á þeim tíma setið í ríkisstjórn sem hann lagði slíkt fram? Ég sé ekki annað en vegur hv. þm. hafi vaxið innan hans eigin flokks þannig að þetta er auðvitað fráleitt. Hins vegar er þessu ólíku saman að jafna. Nú liggur fyrir að hæstv. ríkisstjórn hyggst beita sér fyrir því að hluti af eignum ríkisins verði seldar, þ.e. hluti af Símanum. Það liggur líka fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir standa einhuga að málinu og okkur er ekkert að vanbúnaði að halda áfram efnislegri umræðu um fjárlagafrv. Allt annað er tilraun til þess að draga málið á langinn, drepa því á dreif, og það er furðulegt ef þingmenn stjórnarandstöðunnar treysta sér ekki til að fara efnislega í fjárlagaumræðuna. Það segir mikið um þá stöðu sem hv. þm. eru komnir í.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega undirstrika eitt atriði í þessari umræðu sem ég kom inn á í morgun. Hér er ekki rétt með farið þegar sagt er að um niðurskurð á vegaframkvæmdum sé að ræða. Málið snýst um að fresta framkvæmdum. Það vildi svo til að framkvæmdum fyrir 2 milljarða var frestað á yfirstandandi ári. Við gættum þess og ég hef verið talsmaður þess að staðið verði við að hér sé um frestun en ekki niðurskurð að ræða. Í ljósi þess komu allar þær framkvæmdir inn næsta ár. Það sem fjárln. og meiri hluti hennar getur gert í þessu máli er að sjá til þess að þegar talað er um frestun þá sé það frestun, en ef talað er um niðurskurð þá sé það niðurskurður. En ég vildi, vegna þess að hér hafa margir talað um niðurskurð, að það væri ljóst að hér er ekki um niðurskurð á vegaframkvæmdum að ræða. Hér er um frestun að ræða en hins vegar hefur það komið í ljós hjá starfandi samgrh. að Vegagerðin er að yfirfara vandlega þau verkefni sem koma til greina í þessu sambandi. Tillögurnar munu liggja fyrir þegar vegáætlunin verður endurskoðuð í vetur. Það vill svo til að ég held að það sé enginn málaflokkur sem þingmenn hafa jafnmikil áhrif á og vegamál, forgangsröðun og vinnu í þeim efnum. Í engum málaflokki sem ég hef komið að á Alþingi hafa þingmenn haft eins mikil áhrif og þegar kemur að forgangsröðun vegaframkvæmda.

Herra forseti. Tillögur fjárln. að þessu sinni eru með venjubundnum hætti hvað varðar áætlun um tekjur af sölu eigna eða áætlun um framkvæmdir í vegamálum. Venjan hefur verið að ákveða fjárhæð til vegamála í fjárlögum en gera síðan í vegáætlun breytingar á henni í samræmi við afgreiðslu fjárlaga á undan, hvort sem um er að ræða reglubundna endurskoðun vegáætlunar eða aukaendurskoðun eins og stundum hefur komið fyrir. Þannig er ekkert óvenjulegt á ferðinni hvað vegamálin varðar. Málin eru einfaldlega í sama farvegi og áður. Athugasemdir hv. þm. stjórnarandstöðunnar um það efni eru úr lausu lofti gripnar, satt að segja fráleitar og vantar allan rökstuðning. Mat á tekjum af sölu eigna er, eins og tilgreint er, mat á áformum. Það skýrist síðar hvort þau áform ná fram að ganga. Það þarf yfirleitt að leggja fram sérstakt lagafrv. til að svo megi verða. Við sjáum t.d. á yfirstandandi ári að fjárlagaáætlun ársins mun ekki standast. Áform fjárlaga árið 2000 um tekjur af sölu eigna ganga ekki eftir eins og upplýst hefur verið. Ég hef ekki tekið eftir því að hv. stjórnarandstaða geri neinar athugasemdir við það. Ég hef ekki heyrt einn einasta þingmann stjórnarandstöðunnar víkja að því einu orði að áætlunin fyrir þetta ár gangi ekki eftir. Þannig er ekki samræmi á milli afstöðu stjórnarandstöðunnar hvað það varðar og til áforma fyrir næsta ár. Menn hafa hins vegar lent í því að setja inn í fjárlög áætlanir um framkvæmdir sem síðan hafa ekki gengið eftir og tekjuáhrif þeirra ekki skilað sér inn í fjárlög eins og ætlast var til. Ég minni á að fyrir allnokkrum árum var að kröfu Alþfl., sem þá var í ríkisstjórn --- en tveir af þáv. þingmönnum Alþfl., hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir, hafa látið til sín taka í þessu máli --- gengið út frá því í fjárlögum þess árs að hafnar yrðu framkvæmdir við álverið á Keilisnesi. Allt fjárlagadæmið var reiknað upp miðað við þær framkvæmdir og tekjuáhrif þeirra á ríkissjóð. Það má spyrja þessa tvo hv. þm. sem eru hér í hliðarsal, víkja sér úr sal og hafa greinilega engan áhuga á að hlusta, snúa baki í salinn og hafa greinilega engan áhuga á að rifja upp þessa sögu: Hvað varð um þetta álver á Keilisnesi?

Herra forseti. Eins og í ljós hefur komið ríkir megn óánægja með að hér skuli hafa verið gefin fyrirheit við 1. umr. um fjárlög um að við 2. umr. og fyrir 2. umr. skyldi liggja fyrir hvaða framkvæmdum yrði frestað. Það er þess vegna, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem þessi umræða er í gangi ... 
             Virðulegur forseti. Þetta er vegna ummæla sem hér voru viðhöfð um að fjárlaganefndarmenn skildu ekki hvað væri á ferðinni þegar fjárlagafrv. væri lagt fram. Öðruvísi mér áður brá. Niðurstaðan í þessari umræðu er að þrátt fyrir fullt samkomulag í Sjálfstfl., í ágúst eða september eða jafnvel fyrr, um hverju skyldi frestað þá liggur það ekki enn fyrir. Það gefur til kynna ágreininginn í stjórnarflokkunum um hvernig eigi að taka á þessum málum. Það sem upp úr stendur í þessari umræðu er að leitað hefur verið eftir samkomulagi um að samgöngunefnd taki málin, bæði Landssímamálið sem hér var til umræðu í morgun og síðan þetta mál, til umfjöllunar. Talið er að þannig verði hægt að greiða fyrir þingstörfum og þau gengju eðlilega fram. Ég get sagt það, herra forseti, að stjórnarandstaðan er í góðri stöðu varðandi fjárlagafrv. því allt hefur gengið fram. Þróunin er nákvæmlega eins og sagt hefur verið í nál. minni hlutans, allt frá því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sat í fjárln.

Herra forseti. Hæstv. starfandi samgrh. benti mér á að að vegna þeirra reglna sem gilda um þessa umræðu gæti hann ekki svarað þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Hv. þm. Kristján Pálsson hefur í millitíðinni gengið í salinn og ég vænti þess að hann kannist við töluvert af því sem ég greindi frá í fyrri ræðu minni.

Má ég biðja hv. þm. að gefa hljóð í salnum. Það er einungis einn ræðumaður sem fær að tala í einu hér í salnum.

Herra forseti. Til þess að fá lausn í þetta mál, í samhengi við það að hæstv. ráðherra hefur ekki tök á að svara þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann, tel ég eðlilegt að hv. þm. Kristján Pálsson, sem vitnað er til í fréttinni sem ég las, staðfesti hvort rétt er eftir haft í fréttinni eða rangt.

Herra forseti. Ég mun hér gera grein fyrir frhnál. 1. minni hluta fjárln. En í framhaldi af þeirri umræðu sem hér var rétt að ljúka, um stjórn fundarins, er ekki hægt að komast hjá því að rifja upp ástæðu þeirrar umræðu. Ástæðan var sú að í gær var forseta gerð grein fyrir því að úr því að viðkomandi upplýsingar lægju ekki fyrir þá yrði þeirra krafist strax í upphafi umræðunnar. Það varð úr. Það var leitað eftir því hvað eftir annað að ná samkomulagi um að málin yrðu a.m.k. rædd í samgn. Það er ánægjulegt að sjá að hv. formaður samgn. er viðstaddur hér og veit um hvað málið snýst. Herra forseti. Af sérstökum ástæðum ætla ég að gera grein fyrir því að hæstv. heilbrrh. hafði samband við undirritaðan og óskaði eftir því að henni yrði liðið það að vera við opnun á barnadeild sjúkrahússins á Akureyri og síðan við opnun sundlaugar í Kristnesi. Við féllumst á það vegna þess að hæstv. ráðherra var hér viðstaddur alla 2. umr. enda hefur verið gerð krafa um að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar væru viðstaddir við 2. umr. fjárlaga. Að sjálfsögðu geta einstakir þingmenn síðan kallað eftir því að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir. Hv. formaður fjárln. nefndi að starfsáætlun stæðist og ég verð að segja, herra forseti, að það er ekki síst fyrir það að minni hlutinn hefur mætt til fundar þegar óskað hefur verið eftir. Samstarfið hefur að því leyti verið mjög gott milli meiri hluta og minni hluta fjárln., eins og reyndar hefur verið þau sex ár sem ég hef átt þar sæti. Það væri gott ef aðrar áætlanir stæðust jafn vel og starfsáætlanir sem lagðar voru fyrir í upphafi varðandi þingstörfin. Herra forseti. Ég mun þá gera grein fyrir framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta fjárln. Fyrsti minni hluti áréttar það sem sagði í nál. 1. minni hluta við 2. umr. um frv. Spá Þjóðhagsstofnunar fyrir þetta ár og næsta gefur mun dekkri mynd af stöðu efnahagsmála en Samfylkingin hafði spáð. Herra forseti. Ég bið um að það sé tekið eftir þessum orðum: Spá Þjóðhagsstofnunar fyrir þetta ár og næsta gefur mun dekkri mynd af stöðu efnahagsmála en Samfylkingin hafði spáð. Þar er í reynd staðfest að efnahagsstefnu ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hefur rekið upp á sker. Allt hefur þróast með öðrum hætti en forsætisráðherra hefur margsinnis spáð. Verðbólga er á uppleið andstætt spám hans, vextir hækka þrátt fyrir gagnstæðar spár forsætisráðherra, og viðskiptahallinn hefur, þrátt fyrir orð forsætisráðherra, náð sögulegri stærð og vex enn. Spá Þjóðhagsstofnunar staðfestir allt sem Samfylkingin hefur haldið fram á síðustu missirum, nema að spá Þjóðhagsstofnunar er örlítið dekkri en Samfylkingarinnar. Þá er óhjákvæmilegt að rifja upp nýstárlega kenningu sem hæstv. forsætisráðherra hefur sett fram innan hagfræðinnar og felur í sér að núverandi viðskiptahalli stafi einkum af einkaneyslu og sé því góðkynja. Síðustu mánuðir hafa sýnt hið gagnstæða. Mikill og vaxandi viðskiptahalli hefur grafið undan genginu eins og Samfylkingin spáði og gengið hefur nú þegar fallið um 10%. Um þessar mundir er því haldið uppi nánast með handafli Seðlabankans. Meginmarkmið frumvarps ríkisstjórnarinnar til fjárlaga fyrir árið 2000 var að treysta stöðugleika. Nú er ljóst að það hefur brugðist. Viðskiptahalli fer hraðvaxandi, vextir hækkandi og verðbólga er sömuleiðis á uppleið. Nú ræða sérfræðingar í efnahagsmálum ekki lengur um hvernig megi ná mjúkri lendingu heldur hvort unnt sé að forðast harðan skell. Ríkisstjórnin fór ekki að ráðum Samfylkingarinnar um að beita aðhaldsaðgerðum til að draga úr ríkisumsvifum meðan tækifærið gafst. Ekki var notaður sá byr sem uppsveiflan hafði skapað til að treysta stöðu ríkisfjármála. Í þessu sambandi er óhjákvæmilegt að minna á að Samfylkingin bauð í upphafi kjörtímabilsins upp á samstarf um að draga saman seglin í ríkisbúskapnum. Því var hafnað. Á síðasta sumri þegar ljóst var að syrti í álinn bauð hún á ný upp á samstarf við stjórnarflokkana með þátttöku aðila vinnumarkaðarins í því skyni að skapa þjóðarsátt um viðnám gegn verðbólgu. Ábyrgðarleysi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar endurspeglast best í því að hún hafnaði einnig því tilboði. Helsta ráð ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar nú er að selja eignir til erlendra fyrirtækja og fá með því erlendan gjaldeyri inn í landið til að sporna gegn taumlausum viðskiptahalla og styrkja þar með krónuna. Fyrirhuguð er sala fimmtungs hlutafjár í Landssímanum og ljóst að Landsbanki og Búnaðarbanki eru sömuleiðis á sölulista ríkisstjórnarinnar. Með þessu á að bæta afkomu ríkissjóðs um a.m.k. 15 milljarða kr. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2000 og þær breytingar sem urðu á því í meðförum þingsins sýna skýrt þá lausung sem viðhöfð hefur verið, upp á ,,hundruð milljóna``, svo að vitnað sé í orð varaformanns fjárlaganefndar. Í engu var brugðist við viðvörunum og varnaðarorðum Samfylkingarinnar um hættur í efnahagsþróuninni, hvað þá að reynt væri að bregðast við eins og 1. minni hluti fjárlaganefndar lagði til í nefndaráliti um fjárlög fyrir árið 2000. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2001 var áætlað að gjöld næmu 209.970 millj. kr. og tekjur 240.300 millj. kr. Tekjuafgangur var þannig áætlaður 30.330 millj. kr. Síðan frumvarpið var lagt fram hafa útgjöldin verið aukin um 9.188,7 millj. kr. sem er engin smátala. Um 600 millj. kr. af þessari tölu má reyndar rekja til vanda heilbrigðisstofnana. Tekjur ríkissjóðs hafa einnig hækkað frá því að frumvarpið var lagt fram um 12.800 millj. kr. Þetta þýðir að tekjuafgangur er nú áætlaður 33.941,3 millj. kr., eða sem nemur 3.611,3 millj. kr. hærri fjárhæð en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Áður hefur verið bent á að margt bendi til að enn sé óleystur vandi í heilbrigðiskerfinu og að í menntamálunum sé vandinn verulegur hjá mörgum framhaldsskólum og skólum á háskólastigi. Ekki er nægjanlega tekið á þeim vanda. Ekki er heldur tekið á velferðarmálum eins og Samfylkingin hefur lagt fram hugmyndir um, þ.e. með því að tryggja afkomu þeirra sem lakast eru settir, og ekkert hefur verið gert til að greina á milli aldraðra, öryrkja og einstæðra foreldra eftir mismunandi kjörum sem þeir búa við. Samfylkingin krefst þess að gripið verði til ráðstafana til að leysa þann vanda sem lýtur að þeim sem lakast eru settir og lýsir megnri andúð á aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2001 var gert ráð fyrir að lántökur næmu 1,2 milljörðum kr. Á þeim 67 dögum sem liðnir eru frá framlagningu þess hefur áætlunin breyst og fyrirhugað er að taka að láni 27,6 milljarða kr. Afborganir hækka um 4,1 milljarð kr. og verða um 36,8 milljarðar kr. Allt þetta má rekja til aðgerða á innlendum fjármálamarkaði, sem sagt gengislækkunar, eins og fyrr er getið um. Þetta er eðlilegt framhald af vandræðaganginum á þessu ári en nú liggur fyrir að lántökur ársins 2000 verða einnig langt umfram áætlanir fjárlaga. Í stað þess að lántökur næmu 5 milljörðum kr. er nú áætlað að þær nemi 25,5 milljörðum kr. Herra forseti. Ástæða er til að vitna til framhaldsnefndarálits 1. minni hluta frá liðnu ári, en þar stóð m.a.: ,,Miðað við fyrirsjáanlegan viðskiptahalla á næsta ári, ásamt þeirri staðreynd að ekki dregur úr neyslu, er alveg ljóst að þessi áætlun stenst ekki og að lántökur ríkissjóðs verða talsvert umfram það sem áætlað var. Að sama skapi yrði ekki greitt eins mikið niður af erlendum lánum og gert var ráð fyrir. Liggur þá ekki annað fyrir en að afgangurinn verði frystur í Seðlabanka.`` Þetta sýnir að ríkisstjórnin hefur léleg tök á efnahagsmálum og bregst ekki við breyttum aðstæðum fyrr en um seinan. Herra forseti. Ég mun þá víkja að þjóðhagsforsendum. Á undanförnum árum hafa tekjuliðir frumvarps til fjárlaga breyst við 3. umræðu í kjölfar endurskoðaðrar þjóðhagsspár. Nú bregður svo við að ekki er talin ástæða til þessa þrátt fyrir að endurskoðuð þjóðhagsspá víki í veigamiklum atriðum frá forsendum frumvarpsins. Spá Þjóðhagsstofnunar gerir nú ráð fyrir að verðbólga verði allt að 5,8% í stað 4% í forsendum frumvarpsins. Þessi mikla breyting er m.a. rakin til 3,5--4% lækkunar á gengi krónunnar. Vegna þessa er nú aðeins reiknað með 0,5% kaupmáttaraukningu á næsta ári. Útlit er fyrir 68 milljarða kr. viðskiptahalla, sem svarar til 9,3% áætlaðrar landsframleiðslu. Rétt er að geta þess að OECD er til muna svartsýnni og spáir 10% viðskiptahalla á næsta ári. Herra forseti. Ég fer hér með mjög alvarleg tíðindi frá þeirri stofnun sem hingað til hefur verið grunnurinn að þeim viðmiðum sem menn hafa notað og hæstv. ríkisstjórn hefur notað í forsendum fjárlagafrv. Hér er mjög alvarlegur hlutur á ferðinni og ástæða er til að vekja sérstaklega athygli á þessu. Ég vísa til töflu í nál. Ég ætla ekki að fara með hana lið fyrir lið. Ég vísa til þeirrar töflu sem sýnir greinilega þann mun sem liggur í þjóðhagsspá og forsendum fjárlaga sem fjárlögin byggja á. Þetta er alvarlegt og ástæða er til þess að taka verulega til íhugunar hvers vegna ríkisstjórnin styðst allt í einu ekki við spá Þjóðhagsstofnunar heldur við þær forsendur sem upp var lagt með fyrir 67 dögum síðan. Samfylkingin hefur margoft bent á að efnahagskerfið er komið að hættumörkum við 8% mörkin. Veikist gengi krónunnar frekar má búast við enn meiri verðhækkunum að sjálfsögðu. Það þarf ekki skarpa sérfræðinga til að sjá hvaða áhrif þetta hefur á skuldir heimilanna sem hafa aukist verulega á þessu ári eða um 50 milljarða. Viðskiptahallinn í ár verður um 61,5 milljarðar kr. og spáð er að hann verði kominn um og yfir 70 milljarða kr. í árslok 2001. Ljóst er að fjármálastjórn ríkisins ræður ekki við það ástand sem er að skapast í hagkerfinu. Hagfræðistofnun benti nýlega á í skýrslu um eðli og orsakir viðskiptahalla að skattahækkanir og lækkun ríkisútgjalda yllu í senn minni eftirspurn og minni viðskiptahalla. Síðan segir orðrétt í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Ef við viljum ráða niðurlögum verðbólgu með því að draga úr innlendri eftirspurn en jafnframt minnka viðskiptahallann verðum við að beita öflugri fjármálastefnu. Peningamálastefnan ein og sér getur ekki náð báðum markmiðum á sama tíma.`` Bent er á að kostir peningamálastefnunnar felast í hversu fljótvirk hún er en fjármálastefnan er hins vegar svifaseinni. Í ljósi þessa þarf að leggja áherslu á öflugt eftirlit með bönkum og að náið sé fylgst með stöðugleika fjármálakerfisins. Eins og fram hefur komið hafa útgjöld ríkissjóðs aukist að raungildi um 50 milljarða kr. frá árinu 1994 og stefnir í að þau aukist að raungildi um 5 milljarða kr. á árinu 2001. Þegar horft er til þess að nú er seinni hluti kjörtímabils þessarar ríkisstjórnar að renna upp er ekki að vænta aðhaldssamrar fjármálastjórnar á næstu árum. Herra forseti. Ég mun þá gera grein fyrir tekjuhlið frv. Gert er ráð fyrir tekjum sem nema 253,1 milljarði kr. Það er nærri því 25% aukning tekna frá áætlun fyrir árið 2000. Hvað má lesa út úr þessu? 25% aukning tekna á milli ára. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að gífurleg þensla er í þjóðfélaginu og af því tilefni vil ég spyrja hæstv. fjmrh. sem er hér viðstaddur: Hver eru helstu áform ríkisstjórnarinnar til þess að auka sparnað? Hver eru áform ríkisstjórnarinnar til að fá almenning til að hefja sparnað? Það er ljóst af ráðum hagfræðinga og orðum Þjóðhagsstofnunar að helsta ráðið til að draga úr er að auka sparnað. Ég leyfi mér að spyrja af þessu tilefni hver þau áform eru. Gert er ráð fyrir tekjum sem nema 253,1 milljarði kr. Þar af er gert ráð fyrir tekjum af sölu eigna. Ég vísa þar til álits efnahags- og viðskiptanefndar en þar er aðeins gert ráð fyrir sölu Landssímans. En eins og hv. þm. heyrðu, virðulegur forseti, gerði hæstv. forsrh. ráð fyrir því að jafnvel yrði einnig um að ræða sölu á landbúnaðarbankanum eða Landsbankanum og Búnaðarbankanum. Samkvæmt þessu er gert ráð fyrir að tekjur af reglulegri starfsemi ríkisins án sölu eigna aukist um 6,4% á milli ára. Ef tekið er tillit til óreglulegra liða nemur tekjuaukinn 12,9%. Ein af breytingunum frá frumvarpinu er tæplega 3 milljarða kr. lækkun á tekjuskatti lögaðila og er nú gert ráð fyrir að sá skattur dragist saman um 10,2% frá árinu 2000. Versnandi afkoma fyrirtækja er vissulega áhyggjuefni. Þetta eykur þrýsting á hækkun verðlags og jafnvel gengislækkun. Virðulegur forseti. Vegna þessara orða er ástæða til þess að velta því fyrir sér hvað er að gerast þegar gert er ráð fyrir samdrætti í sköttum á fyrirtæki upp á 2,7 milljarða. Hvað er að gerast, herra forseti? Ég bendi á að rekja má þennan tekjusamdrátt ríkisins til þess að fyrirtækjum er heimilt að kaupa uppsafnað tap. Það er að gerast í verulegum mæli að fyrirtæki sameinast og verða sér með því úti um tap sem þýðir beina tekjuminnkun fyrir ríkissjóð. Ég er ekki að segja að þetta sé ólöglegt heldur löglegar leiðir sem menn hafa fundið og ég tel að ástæða sé til þess að skoða hversu langt eigi að ganga í því að lögaðilar geti sloppið undan sköttum eftir þessum leiðum. Herra forseti. Tekjuáætlun fjárlaga er háð sveiflum í efnahagslífinu eins og reynslan sýnir. Á undanförnum árum hafa tekjur aukist jafnt og þétt og yfirleitt verið umfram áætlun fjárlaga. Þetta hefur gefið svigrúm til að auka útgjöld án þess að hafa veruleg áhrif á tekjujöfnuð. Með þessu er umfang ríkisrekstrarins aukið meira en góðu hófi gegnir og skapar það erfiðleika þegar tekjur dragast saman. Því er ákaflega mikilvægt að útgjöld fari ekki fram úr áætlun fjárlaga. Það getur og hefur leitt til þess að fjármálamarkaðurinn hætti að treysta efnahagsstjórninni. Á þetta atriði lagði 1. minni hluti áherslu í framhaldsnefndaráliti 1999 við 3. umr. fjárlaga en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er einnig áhyggjuefni að markaðurinn virðist ekki bregðast við afkomu ríkissjóðs eins og ætla mætti. Þetta þýðir að aðgerðir og áætlanir í ríkisfjármálum vekja ekki traust hjá almenningi og fyrirtækjum. Því þarf að beita mun meira aðhaldi í peninga- og vaxtamálum ef takast á að vinna gegn þenslunni og viðskiptahallanum og auka tiltrú markaðarins á stjórn ríkisfjármála.`` Herra forseti. Ég er að fara yfir helstu vandamálin við efnahagsstjórnina. Þetta eru mjög mikilvæg atriði og mér er ljóst að mjög margir efnahagssérfræðingar hafa gert sér grein fyrir að þarna kreppir skórinn að og þarna þarf að taka á. Eins og fyrr segir er áætluð sala Landssímans og sala á Landsbanka og Búnaðarbanka. Það er komið fram. Það eru augljós markmið ríkisstjórnar að selja þessar eignir og afla með því gjaldeyristekna til styrktar krónunni, með því skal reynt að koma á jafnvægi í efnahagsmálum. Þá er nauðsynlegt að kanna áhrif sameiningar bankanna á markaðinn, ekki síst á atvinnumál á landsbyggðinni því að óhjákvæmilega fækkar útibúum við sameininguna. Þá hefur reynslan sýnt að bankakerfið á í erfiðleikum með að hagræða í rekstri þannig að hægt sé að draga úr vaxtamun hér innan lands. Samfylkingin bendir á að svona efnahagsaðgerðir hafa aðeins skammtímavirkni. Hið eina sem getur skilað árangri er að ríkissjóður dragi úr útgjöldum og beiti ýtrasta aðhaldi. Sparnaður er eini raunhæfi kosturinn til að draga úr þenslu og auka framlegð fyrir tækja. Herra forseti. Ég er kominn að mjög sérstökum þætti í þessu nál. Það varðar 7. gr. fjárlagafrv. Í 7. gr. er veitt heimild til þess að ganga til samninga um kaup á hlut eins byggðarlags í Orkubúinu. 1. minni hluti er þeirrar skoðunar að ekki komi til greina að skilyrða sölu á hlutum sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða í fjárhagslegu uppgjöri við ríkið. Ljóst er að verulegur fjárhagsvandi steðjar að mörgum sveitarfélögum vegna laga sem kveða á um innlausnarskyldu þeirra á íbúðum í félagslega húsnæðiskerfinu. Sá vandi er hins vegar ekki að öllu leyti bundinn við Vestfirði. Í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar við fjárlagafrumvarpið er hins vegar lagt til að framkvæmdarvaldið fái heimild til að gera bráðabirgðasamkomulag við eitt tiltekið sveitarfélag, þ.e. Vesturbyggð, um fjárhagslega fyrirgreiðslu í tengslum við fyrirhuguð kaup ríkisins á eignarhluta sveitarfélagsins í Orkubúi Vestfjarða. Fyrsti minni hluti er þeirrar skoðunar að sveitarfélög á Vestfjörðum eigi vissulega að hafa svigrúm til að selja hlut sinn í Orkubúi Vestfjarða. Það á hins vegar að vera frjáls framkvæmd, algerlega ótengd uppgjöri við ríkið vegna fjárhagsvandans sem stafar af félagslega húsnæðiskerfinu. Þess vegna mun 1. minni hluti ekki styðja umrætt ákvæði. Þessu til viðbótar er rétt að rifja upp að 3. gr. laga um Orkubú Vestfjarða, nr. 66 31. maí 1976, heimilar því aðeins tilteknu sveitarfélagi að selja hlut sinn í Orkubúinu að fyrir liggi að allir sameigendur hafi gefið leyfi sitt til þess að viðkomandi sveitarfélag gangi úr félaginu. Samfylkingin vekur athygli á því að slíkar heimildir liggja ekki fyrir. Herra forseti. Ég er að vekja athygli á mjög mikilsverðri lagagrein varðandi heimildagrein sem er í fjárlagafrv. og það er bara til þess að vekja athygli á því að ef af þessari aðgerð á að verða þarf að uppfylla ansi mörg skilyrði, þ.e. lagaskilyrði. Lokaorð nál.: Fjárlagafrumvarp er sett fram við lokaumræðu miðað við óbreyttar forsendur frá því að það var lagt fram eins og hér hefur verið gerð grein fyrir áður. Verulegur mismunur er á forsendum þess og nýrri spá Þjóðhagsstofnunar en stofnunin hefur nú sem áður nokkra fyrirvara á spánni. Úr þeim fyrirvörum má lesa að efnahagskerfið sé ákaflega viðkvæmt um þessar mundir. Þróun olíuverðs, launahækkanir, viðskiptahalli, staða krónunnar og aflabrögð eru allt óvissuþættir sem hver um sig gæti haft veruleg áhrif á afkomu þjóðarbúsins ef þróun þeirra verður önnur en spáð er. Undir þetta nál. rita, auk undirritaðs, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Síðar mun hv. þm. Einar Már Sigurðarson gera grein fyrir þeim útgjaldatillögum og tekjutillögum sem 1. minni hluti stendur að. Herra forseti. Nú hef ég gert grein fyrir nál. en hef þó nokkru við að bæta. Fyrst er það að nefna, herra forseti, að á síðustu tveimur dögum kom fram tillaga um sölu Landssímans. Minni hluti fjárln. gerði mjög stífa kröfu um að fá upplýsingar um hvernig menn ætla að standa að verki. Fátt var um svör. Í raun kom í ljós að ekkert liggur fyrir um hvernig menn ætla að framkvæma verkið og þetta er mjög miður. Felld var tillaga í þessu sambandi um að fá viðræður við einkavæðingarnefnd eða fá niðurstöður einkavæðingarnefndar sem fyrir lægju. Því var hafnað. Því var einnig hafnað að vísa málinu til samgn. til sérstakrar umfjöllunar fyrir lokaumræðu fjárlaga. Herra forseti. Ég verð að segja að minni hluti fjárln. mótmælir svona flaustursvinnubrögðum. Ég mótmæli einnig að framkvæmdin skuli þvinguð í gegn án þess að skýrt liggi fyrir hversu mikið á að selja og hvernig standa eigi að sölunni. Ég lýsi hér enn þeirri skoðun Samfylkingarinnar að það beri að aðskilja grunnnetið frá við söluna. Að þessu sögðu, herra forseti, er ástæða til þess að vitna í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar varðandi þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fákeppni er einfaldlega talin geta drepið í dróma alla eðlilega þróun og skapað hinu drottnandi fyrirtæki hættulega einokunaraðstöðu er bitni endanlega á veskjum neytenda.`` Hvað merkir þetta? Hv. þm. Hjálmar Árnason segir að verði fyrirtækið selt í einu lagi muni komast á hættuleg einokunaraðstaða sem að endingu muni bitna á veski neytenda. Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Í sömu ræðu segir, með leyfi forseta: ,,Landssíminn er ráðandi á íslenskum fjarskiptamarkaði og drottnar yfir nýjum fyrirtækjum sem reyna að hasla sér völl á þessu sviði. Verði hann seldur í einu lagi er einfaldlega verið að koma á Microsoft-ástandi á Íslandi. Ég vara við því. Tækni á fjarskiptamarkaði fleygir mjög hratt fram. Þess vegna spretta upp ný fyrirtæki.`` Það vill svo til, virðulegur forseti, að sá sem hér stendur og hv. þm. Hjálmar Árnason eru hjartanlega sammála um þetta atriði. Ég verð að segja að ég hélt að Framsfl. væri okkur sammála í meginatriðum um þessi mál, um aðskilnað grunnnetsins frá þjónustustarfseminni. Í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar segir jafnframt, með leyfi forseta: ,,Ég hef enn ekki séð rök fyrir öðru en því að ríkið eigi áfram netið og leyfi fyrirtækjum að keppa þar og veita landsmönnum öllum sem besta þjónustu rétt eins og á þjóðvegum landsmanna. Þannig tryggjum við jafnan aðgang allra landsmanna að fjarskiptum. Þannig tryggjum við áframhaldandi eðlilega þróun á sviði fjarskipta og þannig komum við í veg fyrir að hér á landi skapist Microsoft-ástand í fjarskiptum.`` Herra forseti. Þetta hljómar sem bergmál af ræðu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur í morgun þegar hún líkti samgöngukerfinu við grunnnet Landssímans. Ég vona að menn beri gæfu til, fari þeir út í að selja fyrirtækið í einu lagi, að tryggja jafnan aðgang allra landsmanna, hvar á landinu sem þeir búa, að grunnneti Landssímans. Herra forseti. Auðvitað er ástæða til að velta fyrir sér hvað aðrir hv. þm. Framsfl. hafa sagt í þessum málum. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ég er þeirrar skoðunar og vil láta það koma skýrt fram að ég er andvígur því að selja það grunnnet sem felst í lagnakerfi Landssímans hf. Ég er þeirrar skoðunar að þetta net eigi að vera aðskilið, og til þess að tryggja samkeppni og tryggja jafnrétti, m.a. milli landshluta að þessu neti, þá tel ég óæskilegt að það sé selt með Landssímanum hf.`` Þarna kemur fram einn af yngri varaþingmönnum Framsfl. og segir alveg skýrt og skorinort hvað hann vill. Herra forseti. Ég sé ástæðu til að vitna í leiðara Dags frá því í dag. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Framsóknarmenn hafa nú sannfærst um að óhætt sé að selja Landssímann í heilu lagi. Að því er best verður séð skiptu mestu um þá ákvörðun þeirra tæknilegar upplýsingar og trú á að gildandi fjarskiptalög muni í raun tryggja eðlilega samkeppni og jafnan aðgang að grunnnetinu. Það verður þó að segjast eins og er að það eru ekki sannfærandi vísbendingar sem styðja þá niðurstöðu. Þvert á móti virðast fjarskiptalög í dag ekki ná að eyða tortryggni og klögumálum samkeppnisaðila gagnvart Landssímanum. Og ef slík tortryggni er uppi gagnvart ríkisfyrirtæki mun hún magnast um allan helming þegar fyrirtækið hefur verið einkavætt.`` Herra forseti. Enn fremur segir í leiðara Dags: ,,Spurningin er hins vegar hvort slík málamiðlun sé yfir höfuð ásættanleg þegar menn eru í raun að tefla með slíkt fjöregg sem grunnnetið --- sjálf hraðbraut upplýsingatækniþjóðfélagsins --- er og mun verða í fyrirsjáanlegri framtíð. Óheppileg leið hefur því verið valin, en nákvæmlega hversu óheppileg hún er mun þó fyrst koma í ljós þegar einkavæðingarnefnd skilar tillögum sínum.`` Samfylkingin er sammála því sem ég var að lesa upp. Það er í raun skelfilegt að við séum að fjalla um fjárlög sem bera það með sér að það eigi að selja. Það skal selja fyrirtækið í þeirri óvissu sem ríkir, eins og hér hefur komið fram. Það á að halda áfram að selja þrátt fyrir óvissuna og það finnst mér, virðulegur forseti, skelfilegt. Herra forseti. Það er ástæða til að fara orðum um ýmsar afleiðingar af sofandahætti ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Vegna fiskveiðistjórnarinnar hefur orðið landsbyggðarflótti. Ég segi, herra forseti: Vegna fiskveiðistjórnarinnar hefur orðið landsbyggðarflótti. Afleiðing þessa flótta er verðhrun eigna á landsbyggðinni. Fólk hefur staðið í kostnaðarsömum flutningum til Suðvesturlands. Afleiðingin er tekjumissir sveitarfélaga þaðan sem brottflutningurinn er mestur og þar með brotna undirstöður fjárhags þeirra. Með þessum brottflutningi hafa kvótar, sem settir voru á með núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, farið frjálst um landið eftir hagnaðarvonum einstaklinganna sem yfir þeim hafa ráðið. Sveitarfélög hafa þurft að horfa upp á öflug veiðiskip hverfa úr byggðarlögunum. Áhafnir með miklar tekjur hafa flutt sig um set og jafnframt hefur verið lokað mjög stórum fiskverkunarfyrirtækjum. Ég minni á mína gömlu heimabyggð, vestur við Djúp á Ísafirði, Súðavík. Hvernig er ástandið í minni gömlu heimabyggð? Nú er aðeins eitt frystihús eða fiskverkunarhús rekið á Ísafirði þar sem hundruð manna unnu áður að fiskvinnslu. Hvernig er ástandið með skipaflotann? Það er enginn togari gerður út frá Ísafirði, ekki einn einasti. Hafa menn velt því fyrir sér hvers konar útgerðarmunstur er orðið á Vestfjörðum? Þar eru hættulegustu verstöðvarnar en þær liggja við gjöfulustu miðin. Ég segi þær hættulegar verstöðvar vegna þess að þar eru veður válynd, sérstaklega að vetrum. Núna eru menn að sækja afla á bátum undir sex tonnum, sem skráðir eru 5,99 tonn nákvæmlega. Menn sækja út á þessum bátum, hversu langt? Allt að 70--80 mílur og stundum verulega lengri vegalegnd, ekki lengra út en lengri vegalengd þegar farið er á smábátum undir sex tonnum alla leið suður á Breiðafjörð. Herra forseti. Afleiðingar alls þessa eru merkjanlegar nærri hvar sem okkur ber niður. Hér í þéttbýlinu í Reykjavík er fólki að fjölga. Hér eru byggingarkranarnir og steypubílarnir, hér er umferðin að aukast. En hvað er að gerast? Um leið hefur verð á fasteignum hækkað. Úti á landi hefur hins vegar orðið verðhrun, fólksfækkun og tekjumissir sveitarfélaga. Þess vegna er reynt að grípa til ýmissa aðgerða í fjárlagafrv. til að koma á móts við ástand sem ég tel að sé afleiðingin af rangri byggðastefnu. Því miður virðist mér að enn muni stjórnvöld draga úr mætti byggðanna. Ríkisstjórn hæstv. forsrh. vinnur nú skipulega að því að fækka störfum á landsbyggðinni. Mér þykir slæmt að þurfa að segja þetta, en staðreyndirnar liggja fyrir. Það á að fækka bönkum á landsbyggðinni. Það á að sameina banka sem óhjákvæmilega mun valda því að störfum fækkar. Mér er kunnugt um að nú er verið að undirbúa að breytingu hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Þar á að leggja niður stjórnunarstörf. Reyndar mun viðkomandi aðilum boðið að vera í einhverjum vinnuflokkum eða viðhaldsflokkum í staðinn. Ætlunin er engu að síður að leggja niður mikilsverðar útstöðvar sem hafa gegnt lykilhlutverki úti á landinu. Þetta þýðir fólksfækkun og þetta hef ég reynt að rekja og segja frá. Með þessu m.a. er stuðlað að enn meiri byggðaröskun en orðin er af völdum kolrangrar fiskveiðistjórnar á liðnum árum. Herra forseti. Ég hef hér fjallað um það sem gerst hefur á síðustu árum sem kallast góðærisár, a.m.k. á suðvesturhorni landsins. Ég er viss um að á mörgum stöðum hefur fólk ekki fundið fyrir góðæri í líkingu við lýsingar forustumanna ríkisstjórnarinnar. Minni hluti fjárln. hefur allt frá árinu 1997 varað við þeim tökum sem menn hafa haft á efnahagsmálum. Þá átti hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sæti í fjárln. sem fulltrúi Alþb. en einmitt þá um áramótin skipti hann um lit og gerðist liðsmaður Framsfl. Sá ágæti þingmaður var með í að semja minnihlutaálit fjárln. árið 1997 sem varar við röngum áherslum í efnahagsmálunum. Í því kemur fram að erlendar sérfræðistofnanir á sviði efnahagsmála hafi sent inn viðvaranir í stríðum straumum. Þetta er rétt. Það komu aðvaranir um lausung í efnahagsstjórn á Íslandi þá þó að við höfum verið svo heppin að bylgjan hefur haldið áfram þangað til síðustu mánuði. Á síðustu tveimur mánuðum eru staðreyndirnar hins vegar að koma í ljós. Dregið hefur úr útlánum til húsbygginga og dregið úr umsóknum til Íbúðalánasjóðs, þ.e. nema um greiðsluvandalán, lán til að létta á greiðsluvanda. Aðeins þar hefur orðið aukning. Vanskil við Íbúðalánasjóð eru að aukast. Fasteignaverð er einnig að lækka. Kannski var í lagi að það jafnaðist aðeins en ég vona að það snúist ekki algjörlega við. Þetta eru beinar ábendingar um að við eigum að fara varlega. Viðvaranir Samfylkingarinnar hafa verið samhljóða því sem fram kemur í álitum frá árinu 1997, þær hafa verið á sama máta. Það væri kannski ástæða til að vitna í nál. 1. minni hluta fjárln. frá 2. umr. um fjárlög ársins 2001. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það vantaði því ekki að innlendir jafnt sem erlendir sérfræðingar sæju blikur á lofti áður en syrti fyrir alvöru í álinn og spöruðu hvergi aðvaranir sínar. Þeim var ekki sinnt. Afleiðingunum af mistökum ríkisstjórnarinnar var svo lýst með kjarnyrtum hætti af virtum efnahagssérfræðingi sem til skamms tíma var yfirmaður peningamálasviðs Seðlabankans, Yngva Erni Kristinssyni, núverandi bankastjóra Búnaðarbankans í Lúxemborg. Hann lýsti þeim svo á opnum fundi um efnahagsmál 10. nóvember: ,,Við höfum verið með of harða peningastefnu en of slaka stefnu í ríkisfjármálum. Afleiðingin er sú að við höfum verið með mjög háa vexti og hátt gengi. Það hefur leitt til þess að viðskiptahalli hefur magnast. Við höfum skapað erfiða stöðu fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar og vaxtarsprotana sem þurfa að byggja sig upp á innlendum markaði áður en þeir geta sótt út á erlenda markaði eftir fjármögnun.`` Í frásögn Morgunblaðsins 11. nóvember er einnig haft eftir Yngva Erni að sennilega hafi efnahagsstefnan sem fylgt hefur verið á Íslandi undanfarin ár ,,að nokkru leyti magnað þennan vanda sem þjóðarbúið er að glíma við í dag``.`` Herra forseti. Mér er mikið mál á halda langa tölu og á létt með að ræða þessi mál og þann vanda sem er uppi í þjóðfélaginu í einn til tvo klukkutíma. En ég sé ekki ástæðu til að japla á sömu hlutunum aftur og aftur. Í þeirri von að menn skilji hvað ég hef verið að segja ætla ég, herra forseti, að halda áfram með mjög viðkvæman þátt að mínu mati, þ.e. um stöðu eldri borgara. Herra forseti. Skammt er til jóla. Það er sá tími sem menn temja sér umfram annan að sýna tillitssemi og umhyggju. Margt hefur sem betur fer á liðnum áratugum breyst til mikils batnaðar, en það eru enn óunnin verk sem lúta frekar að manngildisrökum en efnahagsaðgerðum og prósentureikningi. Það eru þau atriði sem ég hef margnefnt í ræðum mínum og lúta að stöðu þess fólks sem í dag þarf að búa við laun sem eru undir framfærslumörkum. Þessi hópur er talinn vera á bilinu 9.000--12.000 manns. Það sárgrætilega við málið er að ekki þarf, herra forseti, nema viljann til að laga þá stöðu. Það þarf ekki nema 4% af áætluðum tekjuafgangi ríkissjóðs, 4% af 34 milljörðum til að gjörbreyta stöðu þessa fólks. Í þessum hópi eru aldraðir, öryrkjar og einstæðir foreldrar. Frumatriðið er auðvitað að greina á milli þeirra sem lifa í sárri fátækt og hinna sem komast af. Þess vegna hefur Samfylkingin flutt frv. í þá veru. Allir þingmenn, herra forseti, fengu bréf Félags eldri borgara þar sem gerð er grein fyrir því að 7.390 eldri borgarar hafa laun undir framfærslumörkum. Það er skelfilegt að vita til þess. Ég veit að það eru 200 öryrkjar sem eru í algjörri neyð. Samt er ekki tekið á hlutunum. Herra forseti. Því hef ég þessi orð sem eins konar lokaorð og segi að við þurfum að standa okkur í því að hefja baráttu fyrir gildi þess að bera ábyrgð í þjóðfélaginu, gildi þess að vera manneskja þar sem hver einasti maður á það skilið að fá virðingu og vera viðurkenndur. Það sem ég tel að þurfi að gera er að upphefja aga. Það þarf að upphefja reglusemi. Það þarf að upphefja siðbót og menntun. Þá kemst Ísland til þeirrar virðingar sem því ber. Það sem samfélag okkar skortir hvað mest er kærleikur, samviskusemi og trú. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en ég vil í lok máls míns nota tækifærið til að þakka mjög gott samstarf innan fjárln. Ég get sagt að eðlilega er ágreiningur um pólitísk markmið innan nefndarinnar. Þó er í raun minna sem skilur á milli en margur heldur. Það er víst að mál eru leyst án þess að í hart sé farið og auðvitað er það þannig að meiri hlutinn nýtur stöðu sinnar í lokin. Ég vil fyrir hönd okkar sem stöndum að nál. 1. minni hluta þakka fyrir samstarf við starfsmenn þingsins og fyrir alla þá miklu og tæknilegu góðu aðstoð sem við höfum fengið og notið frá Ríkisendurskoðun. Ég þakka fyrir samskipti við fulltrúa fjmrn. og annarra ráðuneyta sem til okkar hafa komið og verið býsna greiðir á upplýsingar þrátt fyrir að á síðustu metrunum hafi komið fram alvarleg tregða varðandi mikilsverð mál. En að lokum þetta, herra forseti: Ágætur félagi í gegnum árin hefur tekið ákvörðun um að hætta á þingi og þar með í fjárln. Séra Hjálmar Jónsson hverfur til starfa rétt hinum megin við götuna, í Dómkirkjuna. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka sérlega góðan félagsskap, einnig vináttu sem orðið hefur á þeim árum sem við höfum átt samleið í fjárln. og óska honum og fjölskyldu hans alls hins besta á komandi árum.

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 kemur nú til lokaafgreiðslu við 3. umr. Vísað er til nál. 2. minni hluta við 2. umr. frv. og enn fremur er vísað til álits minni hluta efh.- og viðskn. varðandi tekjuhlið frv. og áhrif skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs á næsta ári sem fylgir frhnál. minni hlutans. Áætlað er að tekjur ríkissjóðs á næsta ári verði 253 milljarðar kr. eða tæpum 13 milljörðum hærri en frv. gerði ráð fyrir í haust. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð 219 milljarðar kr. og tekjuafgangur ríkissjóðs er áætlaður um 34 milljarðar kr. Ég vil, herra forseti, fyrst víkja að vinnubrögðum í fjárlagagerðinni og að þeim breytingum sem ég tel að þar væri æskilegt að gera. Ríkisstjórnin leggur fram frv. til fjárlaga í upphafi þings. Að því búnu fer það til fjárln. til frekari vinnu en sú hefð hefur skapast að við 2. umr. fjárlagafrv. eru lagðar fram meginbreytingar þingsins á gjaldahlið frv. 2. umr. hefur þó í auknum mæli snúist um efnahagshorfur og stefnu í ríkisfjármálum þrátt fyrir að endurskoðuð þjóðhagsspá og tekjuáætlun fyrir næsta ár liggi ekki fyrir. Við 3. umr. fjárlagafrv. er lögð fram endurskoðuð tekjuáætlun fyrir næsta ár og jafnframt þær efnahagsforsendur sem ríkisfjármálin byggjast á á næsta ári. Ítarleg umræða fer fram innan fjárln. um sundurliðaða gjaldahlið frv. og fjölmargir aðilar koma fyrir nefndina og skýra einstaka útgjaldaliði. Tekjuhlið frv. sem er þó hin hlið fjárlagafrv. fær aftur á móti afar litla umfjöllun fjárln. Má nefna í því sambandi að endurskoðuð tekjuáætlun var kynnt í nefndinni rétt um það leyti sem hún afgreiddi eða gert var ráð fyrir að hún afgreiddi frv. frá sér. Þá kom fram tillaga ríkisstjórnarinnar um stórfellda sölu á ríkiseignum á næsta ári og þar með talið hluta í Landssímanum. Ekki fengust ræddar í nefndinni forsendur eða tilhögun sölunnar eins og gert hefur verið að umtalsefni í þessum umræðum. Herra forseti. Ég tel að mun eðlilegra væri að við 2. umr. fjárlaga væri fjallað um tekjuáætlunina og efnahagsforsendur og stefnu í ríkisfjármálum. Við þá umræðu væri tekjuhlið frv. ákveðin. Við 3. umr. væru útgjöldin hins vegar endanlega ákveðin. Það er að mínu mati, herra forseti, góður siður á vönduðum heimilum að telja fyrst í buddunni og síðan að ákveða útgjöldin og hvernig þeim skuli ráðstafað. Þannig ætti það einnig að vera hjá Alþingi gagnvart ríkisfjármálunum. En víkjum að ríkisfjármálunum og stefnunni þar og því sem þar er fram undan. Fjárlög ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2001 eru afgreidd við mikla óvissu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Forsendur í þjóðhagsáætlun hafa undanfarið tekið stöðugum breytingum og hið sama gildir um ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Þannig var viðskiptahalli þessa árs, ársins 2000, áætlaður 32 milljarðar kr. í þjóðhagsspá fyrir ári, en stefnir nú í að verða um 62 milljarðar kr. og ekki víst að öll kurl séu komin þar til grafar. Við búum enn við svokallað góðæri á yfirborðinu því atvinna er næg þótt henni sé e.t.v. misskipt eftir landshlutum. Landsframleiðsla vex og fjárfesting er mikil. Samt kveður við holan hljóm. Ljóst er að við núverandi horfur í efnahagsmálum ber ríkisvaldinu skylda til þess að sýna aðhald í rekstri og koma í veg fyrir þenslu. Það er að nokkru leyti gert í þessum fjárlögum, en að vísu dálítið seint því áhrif slíkra aðgerða taka nokkurn tíma að koma fram. Mikil óvarkárni einkenndi fjárlög á árinu 1998 í aðdraganda síðustu kosninga. Þau mistök, ásamt ábyrgðarleysi í einkavæðingu, svo sem ríkisbankanna, varð til þess að verðbólga rauk upp og hefur verið 4--6% síðan. Herra forseti. Það er afar mikilvægt að aðhaldið komi fram á réttum stöðum og framlög til þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu séu ekki skert. Þeir hafa hins vegar fengið næsta lítið í sinn hlut af góðærinu, en þurfa að bera æ meiri byrðar, t.d. vegna aukins húsnæðiskostnaðar, lyfja- og lækniskostnaðar. Þar vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sjá aðrar áherslur. Grein Ólafs Ólafssonar, fyrrv. landlæknis, sem birt er sem fylgiskjal með þessu nál., sýnir hversu bág kjör margir ellilífeyrisþegar búa við, en samkvæmt því sem þar er haldið fram eru 7.390 manns sem hafa lægri mánaðartekjur en 58.500 kr. fyrir skatta. Víkjum að vaxtastefnunni. Mikil oftrú hefur ríkt á mætti vaxtaaðgerða til þess að slá á eftirspurn. En vaxtahækkanir hafa einungis orðið til þess að fyrirtæki flytja sig á erlenda fjármagnsmarkaði og hafa bankarnir fengið rýmri fjárráð til þess að auka útlán til einstaklinga. Afleiðingin, a.m.k. til skemmri tíma, hefur verið aukin þensla. Herra forseti. Hávaxtastefna ríkisstjórnarinnar hefur aftur á móti einnig leitt af sér gífurlegan viðskiptahalla sem er spáð að aukist enn frekar á næsta ári. Að vissu leyti er mönnum vorkunn. Frelsið á fjármagnsmarkaði hér á landi er tiltölulega nýtt og lítil reynsla hefur fengist af því. Samt sem áður hefur ákveðin grunnhyggni einkennt gerðir manna. Svo virðist sem menn hafi tekið stöðugleikann sem sjálfsagðan hlut. Öllum mátti vera ljóst að mikil aukning peningamagns í umferð, sem lengst af var samfara vaxtahækkun Seðlabankans, hlyti að vera mjög þensluhvetjandi. Herra forseti. Ef þetta ástand verður viðvarandi er fyrirséð að íslensk heimili beri ofurþungan fjármagnskostnað sem kann að reynast mörgum ofviða þegar fram í sækir. Enn fremur munu háir vextir sem við búum nú við koma afar illa við smærri fyrirtæki og hefta alla nýsköpun. Með öðrum orðum, herra forseti, grafa háir vextir undan framtíð Íslendinga þegar til lengdar lætur. En hvernig er þá brugðist við? Ríkisstjórnin virðist hafa tekið fjármagnsinnstreymið sem sjálfsagðan hlut og lítið kapp var lagt á að greiða niður erlend lán ríkissjóðs á meðan peningarnir streymdu inn. Loksins þegar til átti að taka á næsta ári eru slíkar niðurgreiðslur ómögulegar. Áætlun stjórnarinnar frá í haust var sú að nota tekjuafganginn til þess að greiða niður erlendar skuldir. Það er hins vegar ekki hægt eins og nú kemur fram vegna þess hve gjaldeyrisstreymi til landsins er viðkvæmt. Í stað þess að greiða niður skuldir verður að grípa til þess að stórauka erlendar lántökur og skuldir erlendis. Þetta er mjög alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að ríkissjóður er nú í þeirri stöðu að þurfa að taka erlend lán til þess að viðhalda genginu. Það var óvarlegt að rýmka erlendar fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna í upphafi þessa árs. Meðal annars í kjölfar þess hefur gjaldeyrisútstreymið verið mikið vandamál. Það verkefni stjórnvalda að viðhalda stöðugleika hefur því orðið mun erfiðara en annars hefði þurft að vera og það að ófyrirsynju. Herra forseti. Öllu verra er þó að eftir nær fullkomið andvaraleysi skiptir yfir í mikinn ótta um gengi krónunnar og fjármagnsjöfnuð landsins. Gengismálin hafa tekið yfir nær öll markmið í hagstjórn. Það sést greinilega af einkavæðingaráformum ríkisstjórnarinnar. Hér er markmiðið ekki að hagræða eða bæta þjónustu eins og svo oft er haldið fram um einkavæðingu. Markmiðið virðist vera aðeins það eitt að fá aukinn gjaldeyri inn í landið með öllum tiltækum leiðum og þar með talið með sölu ríkisfyrirtækja. Gengi krónunnar skiptir efnahagslífið og kjör fólks að sjálfsögðu miklu máli. Atvinnulífið er mjög skuldsett í erlendum gjaldmiðlum og þolir illa gengislækkun. Sama gildir um fjárhag heimilanna. En lægra gengi hækkar vöruverð og höfuðstól verðtryggðra lána. Sú staða sem þjóðarbúið stendur nú frammi fyrir kom ekki til af sjálfu sér. Sú staða er afleiðing þeirra hagstjórnarákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið á síðustu árum. Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýsir miklum áhyggjum af gangi mála. Ef þetta ástand varir miklu lengur er hætta á því að útflutningsgeta þjóðarbúsins skaðist þegar til lengri tíma er litið. Jafnvægi í efnahagsmálum innan lands og aukinn útflutningur er eina varanlega lausnin á viðskiptahallanum. Hins vegar skal viðurkennt að einkavæðing getur skapað gjaldeyristekjur, en aðeins einu sinni. Þegar eignirnar hafa verið seldar án þess að taka á undirliggjandi vanda er allt sem áður var. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að ríkisfjármálum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Mikilvægt er að létta af þeirri spennu sem hefur magnast á síðustu árum vegna aukins tekjumunar í þjóðfélaginu og kerfisbundinnar mismununar á lífskjörum fólks. Allir þegnar þjóðfélagsins skulu eiga tryggð mannsæmandi samfélagslaun. Öll mismunun í lífskjörum leiðir til hættulegrar spennu og þenslu í þjóðfélaginu, sem og röskunar fjölskyldubanda, byggðar og atvinnulífs. Gegn þessu ójafnvægi verður að berjast með öllum tiltækum ráðum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli ráðstafað til menntunar og rannsókna og framlög til umhverfismála verði aukin og tekið verði upp grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í rekstri og framkvæmdum. Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytja nokkrar brtt. við 3. umr. fjárlaga sem ég vil nú leyfa mér að víkja að. Herra forseti. Er hæstv. landbrh. í salnum?

Landbrh. hæstv. er í húsinu og skal ég gera ráðstafanir til að fá hann til fundar.

Í 7. gr. frv. til fjárlaga þar sem fjallað er um sölu eigna er í lið 8.20 kveðið svo á um, herra forseti, að veita heimild að gera bráðabirgðasamkomulag við Vesturbyggð um fjárhagslega fyrirgreiðslu í tengslum við fyrirhuguð kaup ríkisins á eignarhluta sveitarfélagsins í Orkubúi Vestfjarða. Ekki hefur farið fram hjá neinum í umræðunni undanfarið, bæði á Alþingi og á Vestfjörðum og í þjóðfélaginu öllu, hin erfiða staða sem mörg sveitarfélög hafa lent í vegna brottflutnings fólks og lágra tekna, bæði íbúanna og sveitarfélaganna. Þetta hefur ekki síst komið niður á einstökum stöðum á Vestfjörðum. Herra forseti. Að mínu mati er alveg ótækt að gengið sé að einstökum sveitarfélögum í því markmiði að leysa bráðan fjárhagslegan vanda þeirra með þeim hætti að krefja þau jafnframt um að láta af hendi bestu eignir sínar, eignir upp í skuldir sem hafa orðið til, ekki síst vegna stefnu stjórnvalda. Ég vil líka vekja athygli á því að félagsíbúðakerfið um allt land var hluti af húsnæðisstefnu ríkisins á þeim tíma og það var til komið sem framkvæmd á þeirri stefnu í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins við opinbera lánasjóði og sveitarfélögin. Þegar slær í baksegl, m.a. vegna stjórnvaldsaðgerða og byggðastefnu stjórnvalda, er afar ósanngjarnt að ríkið og þeir aðrir aðilar sem áttu hlut að máli við uppbyggingu þessa kerfis, sem var í mörgum tilvikum mjög mikilvægt á sínum tíma og skilar enn góðu til margra sveitarfélaga, skuli hlaupast frá og velta vandanum og láta sveitarfélögin ein sitja uppi með vandann. Herra forseti. Þess vegna hef ég ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt til að liður 8.20, verði felldur brott en í stað þess komi nýr liður þar sem verður heimilað að semja með þátttöku félmrh. við sveitarfélög í fjárhagserfiðleikum um fjárhagslega endurskipulagningu þeirra með þátttöku ríkisins. Vandi sveitarfélaganna á Vestfjörðum og þess sveitarfélags sem þarna er minnst á er alvarlegur en hann er ekki einstæður fyrir Vestfirði. Þetta er sameiginlegur vandi og sameiginleg ábyrgð um allt land. Enginn veit hvaða sveitarfélag stendur næst frammi fyrir viðlíka vanda. Þess vegna ber ríkisvaldinu að ganga fram af ábyrgð gagnvart öllum sveitarfélögum sem eru í þessari stöðu en ekki taka þau upp eitt og eitt. Herra forseti. Ég vil þá víkja aftur að öðrum sölum sem eru þarna lagðar til. --- Ég met það að hæstv. landbrh. er kominn í þingsalinn. Gerðar eru tillögur um sölu allmargra jarða. Við höfum fengið dreift í fjárln. vinnureglum eða ákveðinni stefnu um hvernig landbrn. hyggst vinna við ákvörðun á sölu jarða. Þar er m.a. kveðið á um jarðir sem skipta máli bæði hvað náttúruverðmæti, náttúrufegurð eða annað sem lýtur að almannaheill og útivist, hafa mikla þýðingu fyrir almenning í landinu, að vandlega sé hugað að því áður en þær eru seldar. Ég vil því spyrja, herra forseti: Hefur farið fram sú úttekt og skoðun sem hæstv. landbrh. hefur gert grein fyrir í stefnumörkun sinni, hefur slík úttekt og skoðun og mat varðandi jarðeignir sem hér eru boðnar til sölu farið fram? Ég tel afar mikilvægt að vandað sé til allrar sölu á eignum ríkisins, hvort sem það eru jarðir, Landssíminn eða annað, það eigi að gera að vandlega íhuguðu máli. Það er nú svo að þegar jarðeignir eru komnar á sölu og auglýstar til sölu gilda um þær sérstakar reglur. Þá er ekki svo gott að hverfa til baka, þá er erfitt að komast hjá því að selja þær hæstbjóðanda, hver svo sem önnur skilyrði og óskir gætu verið fyrir hendi. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra um hvers konar úttekt liggi að baki þeim jarðeignum sem hér eru boðnar til sölu. Þá vil ég og víkja að einstökum nokkrum jörðum ef hæstv. ráðherra gæti gert grein fyrir hver er ástæðan til þess að þær séu boðnar til sölu. Ég vil þá fyrst nefna jörðina Reyki í Hjaltadal. Jörðin Reykir er innsti bær í Hjaltadal í Skagafjarðarsýslu. Þetta er jörð sem er m.a. með mikinn jarðhita, óvíst hversu mikinn, en þarna er virkjaður jarðhiti og hitaveita Hjaltadals sem hitar m.a. upp fiskeldið á Hólum og íbúðarhús á Hólum og þarna í dalnum. Í þessu landi eru mörg önnur hlunnindi sem ýta undir mikilvægi þess að þessi eign fari ekki í almenna sölu. Hagsmuni ríkisins og ríkiseignanna á þessu svæði tel ég vera miklu meiri en svo að það eigi með gáleysi að setja jörð eins og Reyki í Hjaltadal í sölu. Ég er því afar andvígur og tel að með því sé verið að ganga þvert á hagsmuni, ekki aðeins íbúanna þarna heldur þeirra stofnana sem heyra m.a. undir og tengjast hæstv. landbrh. og ráðuneyti hans. Ég tel afar óviturlegt að setja þessa jörð í sölu. Sömuleiðis vil ég víkja að jörðum í eigu Garðyrkjuskóla ríkisins á Reykjum þar sem búið er að selja jörðina Reykjakot í Ölfusi. Ég get ekki séð hvað rekur á eftir að selja þá jörð. Garðyrkjuskólinn er vonandi að eflast í starfi og hver veit hvenær þær jarðir sem hann hefur undir nýtast og hvenær er þörf á þeim með beinum hætti til þess starfs sem þar er unnið, ásamt víðtækari notkun í þágu almennings. Herra forseti. Ég ítreka að ég met það að hæstv. landbrh. er hér til staðar og getur þá gert betur grein fyrir því en sem fram kemur í fjárlagafrv. varðandi þessar jarðasölur.

Hæstv. forseti. Vegna fyrirspurna hv. þm. um sölu ríkisjarða og þar sem hann minntist á náttúruperlur og mikilvægar jarðir til útivistar o.s.frv., þá er ég honum sammála í því að fara þar varlega þó að ég hafi lýst því yfir og sé þeirrar skoðunar að mikilvægt sé fyrir ríkið að selja jarðir með skynsamlegum hætti og að einstaklingarnir í þjóðfélaginu eignist þær og búi helst á þeim og að þeir sem hafa forkaupsrétt og leigja ríkisjarðir nýti sér þann rétt o.s.frv. Skýrsla er til um eyðijarðirnar sem hv. þm. á við sem Jónas Jónsson, fyrrum búnaðarmálastjóri, vann ítarlega og fór yfir þau mál. Ég hef verið að fara yfir þessi mál í ráðuneyti mínu ásamt starfsmönnum landbrn. og fjmrn. hefur verið að skoða þau örlítið og fara yfir þau. Auðvitað verður farið mjög varlega og reynt að marka stefnu til framtíðar og meta hvað ríkið þarf að eiga. Því miður hef ég ekki alveg þær upplýsingar að ég vilji ræða um Reyki í Hjaltadal, en ég er klár á því að þar sem slík auðæfi eru og skipta byggðina miklu máli megi menn ekki raska slíkri stöðu. Reykjakot í Ölfushreppi var selt á dögunum. Því fylgja tveir hektarar. Ég hygg að Garðyrkjuskóli ríkisins þurfi aldrei á því landi að halda. Það kann miklu fremur að vera að Garðyrkjuskóli ríkisins þurfi að selja eitthvað af því mikla landi sem tilheyrir honum þó að það komi auðvitað aldrei til greina að selja aðalland Garðyrkjuskólans, hjartastað hans í kringum stofnunina. En Reykjakot skiptir Garðyrkjuskólann ekki máli og þar sest að myndarlegt fólk sem verður prýði að í dalnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir þau orð sem hann hefur sagt svo langt sem þau ná. Ég lýsti eftir því hvort úttekt hefði farið fram á þeim jörðum sem hér er verið að bjóða til sölu varðandi einmitt það sem við minntumst á, mikilvægi og þýðingu þess að þær haldist í eigu ríkisins vegna sérstæðrar náttúru eða náttúruverðmæta, til almennings eða útivistar. Ég get ekki séð í hendi mér hve margar af þeim jörðum eru eyðijarðir eða eru jarðir í byggð. Það er alveg rétt að ábúendur hafa rétt til þess að leysa til sín jarðir eftir ákveðnum reglum og það er vel og sömuleiðis er afar gott ef eyðijarðir geta nýst nærliggjandi ábúendum og styrkt byggðina með því móti. Ég held að það sé það mikilvægasta sem verði að huga að. En ég ítreka að ég hefði viljað sjá ítarlega skýrslu um einmitt þær jarðir sem hér eru boðnar til sölu, að hve miklu marki þær einmitt hafa fengið þá umfjöllun, þá úttekt sem hæstv. landbrh. hefur beitt sér fyrir að setja reglur um. Það tel ég vera mjög mikilvægt. Ég er andvígur ótímabærum jarðasölum. Ég legg áherslu á að hæstv. landbrh. láti endurskoða heimild varðandi söluna á Reykjum í Hjaltadal.

Hæstv. forseti. Ég skil ósköp vel að hv. þm. Jón Bjarnason og vinstri grænir séu andvígir sölu á ríkisjörðum. Síðasti ríkiskapítalistinn hlýtur að vera það í hjarta sínu. Það er skoðun hans og flokks hans og við því er í sjálfu sér ekkert að segja. En við hinir skynjum að mikilvægt er að einstaklingarnir eigi jarðir sínar og beri ábyrgð á þeim. Ég hygg að það sé svo með margar ríkisjarðir sem eru nú í eyði, í eigu skógræktar eða ríkisins, að þær eru án hirðis og án umhirðu margar hverjar og þess vegna er mjög mikilvægt að fara yfir hvernig með þær jarðir verður farið og stefna mótuð um hvernig þær verða seldar í framtíðinni eða hvort þær verða seldar. Hvað snertir þær jarðir sem hér er beðið um heimild til að selja, þá hygg ég að farið verði vandlega yfir það í ráðuneytinu, að samstaða sé bæði ráðuneytis og viðkomandi sveitarstjórna og þess vegna jarðanefnda um að svo skuli gert. En ég fullvissa hv. þm. um að þó að heimild fáist í fjárlögum fyrir sölu þessara jarða verður enn og aftur farið yfir það hvort selja skuli og hvaða þýðingu þær hafa. Það verður allt skoðað faglega í ráðuneytinu.

Herra forseti. Þetta kemur ekkert ríkiskapítalisma við í sjálfu sér, enda veit ég ekki hver elur á meiri miðstýringu en þessi ríkisstjórn. Þetta snertir heilbrigða skynsemi og ábyrgð gagnvart almenningi í landinu. En ég get áréttað það sjónarmið mitt að jarðir úti um land, jarðeignir og hlunnindi eiga að vera til að styrkja byggðina þar fyrst og fremst. Þær aðgerðir sem þar eru gerðar eiga að snúast um það fyrst og fremst og mun ekki af veita. Þar greinir okkur hæstv. landbrh. greinilega að einhverju leyti á. Ég legg áherslu á að sú úttekt, skoðun og mat á jörðum verði þá gert sem kveðið er á um í þeim starfsreglum sem landbrn. hefur sett sér áður en þær eru boðnar til sölu, en ekki eftir á eins og hér er greinilega verið að gera.

Herra forseti. Þetta snertir ekki ríkiskapítalisma, sagði hv. síðasti ræðumaður, heldur heilbrigða skynsemi. Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., gat þess í lok ræðu sinnar fyrr í dag að blikur væru á lofti í efnahagsmálum og menn þyrftu að huga að hættumerkjum. Hann tók þó fram, sem allir geta tekið undir með honum, að ástæðulaust er að hafa uppi ramakvein, úrtölur eða svartsýnisraus. Það er enginn sem heldur því fram að við séum á einhverri heljarþröm, að Íslandi sé að einhverju leyti hætt. Það hefur enginn talað á þá vísu og ég vona að orð mín verði ekki skilin svo þótt ég víki að ýmsu sem ég tel að betur mætti fara. Í framsögu sinni við 2. umr. fjárlaga ræddi formaður fjárln. um aðallega þrjú hættumerki. Í fyrsta lagi verðbólgu, í öðru lagi hinn mikla viðskiptahalla og í þriðja lagi um peningamálin almennt og sérstaklega um útlánaaukninguna sem hefur orðið gífurleg, vaxtasigið o.s.frv. Hv. formaður fjárln. tók mjög skýrt fram að hér væri verðbólga, eins og hann sagði þá, tvöfalt hærri en í aðalviðskiptalöndum okkar. Það hefur enn hallast á merinni frá því þau orð voru sögð og hann tók fram, formaðurinn hv., að þetta fengi ekki staðist til lengdar og ég man þau orð greinilega. Hver voru úrræði hans? Að ráða bót á verðbólgunni, fyrst og fremst að beita ríkisfjármálunum sem hagstjórnartæki. Fyrst og síðast væru það ríkisfjármálin sem hann hefur hönd í bagga með sérstaklega sem formaður fjárln., ásamt hæstv. fjmrh. Það var hagstjórnartækið sem beita þyrfti til að hamla gegn þessari vá. Um viðskiptahallann lét hann þess getið að hann væri allt of mikill, hann væri á milli 50 og 60 milljarða. Á daginn hefur komið að hann er gott betur en það og stefnir upp undir 70 milljarða kr. Hvert er heilsulyfið við þeirri vá? Hv. formaður fjárln. nefndi að það væri fyrst og fremst beiting ríkisfjármálanna sem er í höndum hans. Þriðja váin, peningamálin, stjórnlaus útlánaaukning, vextir sem nálgast nú 15%, 20% á framlengingarvíxlum, taumlaus fjáraustur lánveitenda og taumlaus innflutningur lánastofnana. Á bílasölum eru núna hundruð bíla sem eru til sölu, en á þeim hvíla vegna kapps eignarleigufyrirtækja og tryggingafélaga fjárhæðir hærri en sem nemur söluverðinu og þess vegna ganga þeir ekki út. Fólk hefur gefist upp á að reka þessi tæki sín af því sem það veldur ekki skuldunum sem á því hvíla. Ekki mundi þetta að öðru jöfnu vera kallaður stöðugleiki, nema í munni hæstv. forsrh. Hvernig hefur tiltekist um beitingu þessa heilsulyfs, þessa hagstjórnartækis sem ríkisfjármálin eiga að vera og ég er sammála hv. þm. Jóni Kristjánssyni um að eru úrslitaatriði í baráttu við þensluna, við verðbólguna, við öllum meinsemdum, aðalmeinsemdum sem nú stríða á fjármálalíf okkar? Er það ekki rétt skilið hjá mér að í meðförum fjárln. hafi fjárlagafrv. hækkað um rúm 6% frá því sem það var lagt fram? Er það ekki rétt skilið hjá mér að gert sé ráð fyrir tekjuauka vegna sölu síma og banka upp á 15 milljarða kr.? Tekjuafgangurinn er samtals 34 milljarðar kr. eftir því sem upplýst er, en hvers eðlis er þessi tekjuafgangur? Ég spyr hv. formann fjárln.: Hversu mikill væri tekjuafgangurinn ef enginn viðskiptahalli væri? Það vill nefnilega þannig til að í ríkisfjármálunum sýður og kraumar í pottinum. Þessi tekjuafgangur er hér um bil allur, ef ekki allur, froðukúfurinn sem upp af börmunum gengur. Þetta er ekki öðruvísi aflafé, þetta er ekki fé sem verður til vegna arðsemi af rekstri eða vegna framleiðniaukningar. Þetta er froðufé og mig minnir --- ég verð þá leiðréttur ef ég fer með rangt mál --- að hv. þm., sem er gætinn maður í fjármálum, hafi látið þess sérstaklega getið á haustdögum að þess vegna einmitt, vegna þess hvernig þetta fé er til komið, bólgufé, þá væri varhugavert að ganga mjög á eyðslu þess. Mig misminnir þetta áreiðanlega ekki. Hækkun fjárlaganna, þessa hagstjórnartækis nú eins og þau líta út er 13,5% miðað við niðurstöðu fjárlaganna eins og þær voru fyrir árið 2000. Og hvað er svo að segja um áform um lántökur eins og gert var ráð fyrir á fjárlögum þessa árs? Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 1,2 milljörðum fyrir næsta ár en nú eru uppi áform um 27,6 milljarða lántökur. Á fjárlögum árið 2000 voru þetta 5 milljarðar, en endar a.m.k. í 25,5. Þetta eru að vísu ekki margar prósentur, 5 upp í 25,5, eftir reiknimeistaranum hæstv. forsrh. sem fór með útreikninga í útvarpi í gærkvöldi og komst að því að hækkun Þjóðmenningarhússins úr 300 millj. í 400 millj. kr. þegar hann var búinn að reikna allt saman mundi vera svona eins og 5% aukahækkun. Þá vitum við það og höfum eignast nýjan reiknimeistara. Hv. þm. Jón Kristjánsson var á sínum tíma kunnugur verslun og vafalaust hefur hann starfað á þeim tíma þegar verðlagsákvæði voru hvað hörðust. Við skulum hugsa okkur að hann hefði mátt leggja á vöru um 15%. Þá þýðir það eftir nýja reiknimeistaranum að hann hefði getað tvöfaldað verðið á vörunni. Hækkun úr 300 millj. í 400 millj. endaði í 5% hjá hæstv. forsrh. í viðtalinu í útvarpinu og þá, ef það hefði hækkað í 500, hefði þetta verið 10% og í 600, um tvöfalt, þá hefði það verið 15% eftir þessum nýja reiknimeistara, hinum nýja Sölva Helgasyni okkar sem einu sinni reiknaði tvíbura í konu og þar af annan svartan. Við höfum sem sagt eignast nýjan doktor í ,,kalkúlasjónum``, hæstv. forsrh. Davíð Íslandus Oddsson. Hv. formaður fjárln. margtók fram við 2. umr. fjárlaga að ástandið eins og hann lýsti því í þessum þremur aðalatriðum, vegna þessara þriggja aðalhættumerkja væri mikið áhyggjuefni og það væri fullkomin hætta á, ef ekki yrði beitt aðhaldi í ríkisfjármálum, að slægi í bakseglin. Og hver er svo niðurstaðan? Upplýst hefur verið og yfirlýst að beita ætti aðhaldssemi í ríkisfjármálum. Ekki er nóg að hafa uppi um það orð. Ég spyr beint: Í hvaða efni kemur það fram? Í hvaða stað kemur það niður? Ekki fæ ég það séð með neinu móti í gerð og samsetningu fjárlaganna eins og þau eru úr garði gerð. Ég vil fá að vita hvar og í hverju aðhaldssemin birtist okkur. En það sem veldur enn meiri vökum er að af þeim hættumerkjum sem hv. formaður fjárln. nefndi hefur hæstv. forsrh. ekkert frétt. Hann hefur ekkert frétt af þeim alveg frá því að hann flutti ræðuna 17. júní og allar götur í hvert einasta skipti sem hann hefur verið spurður út úr þessum málum í fjölmiðlum hefur hann sagt að þetta væri allt í besta lagi. Og hvað sagði hæstv. forsrh. í viðtölum sínum við fjölmiðla í gærkvöldi? Ég sé mig tilneyddan, herra forseti, til þess að lesa þau viðtöl upp af því að hæstv. forsrh. hefur ekki fyrir því að mæta hér til að fara með speki sína heldur kýs að tala um þessi mál við fréttamiðla sem ekki þora svo að spyrja hann út úr eða kunna það ekki. Hér er fyrst Ríkisútvarpið kl. 18. Ég vil taka það fram að hann fór með nýju útreikningana sína aðeins síðar og get ég sleppt þeim því ég hef rifjað þá upp. Þar fór þulurinn fyrst með þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Davíð Oddsson forsrh. sagði ... að nýja þjóðhagsspáin sýndi í öllum megindráttum óbreytta og trausta stöðu efnahagslífsins.`` Hann vísar á bug gagnrýni Össurar Skarphéðinssonar, formanns Samfylkingarinnar, á efnahagsstjórnun og segir hana óábyrga. En að vísu hefur hv. þm. Össur Skarphéðinsson varla tekið eins djúpt í árinni og hv. formaður fjárln. að þessu leyti, ég tala nú ekki um vin minn, hv. þm. Einar Odd Kristjánsson og mun ég koma að honum síðar. Í öllum megindráttum sýnir þessi nýja þjóðhagsspá óbreytta stöðu hvað efnahagslífið varðar, segir forsrh. Allar meginundirstöðurnar sem nefndar séu í skýrslunni séu afar góðar, verðbólgan, viðskiptahallinn, peningamálin. Þá hafa menn það. Annar hvor, formaður fjárln. eða forsrh., hefur rangt fyrir sér, en augljóst er að hæstv. forsrh. tekur ekkert mark á formanni fjárln. Gildir hið sama um hæstv. fjmrh.? Hefur hann sama álit á meiningum hv. formanns fjárln. og forsrh.? Það þurfum við að fá að vita til þess að gera okkur grein fyrir því hvort slíkt hættuástand er upp risið, að aðaloddvitar í ríkisfjármálunum viti ekki hvor af öðrum eða tali í austur og vestur um háskamálin um þá vá sem fyrir dyrum er og þeir sjálfir, eða formaður fjárln. aðallega, hefur lagt mikla áherslu á. Og hér kemur hæstv. forsrh., með leyfi forseta, og segir: ,,Atvinnulífið er með mjög traustum blæ. Vinnufúsar hendur, sérhverjar vinnufúsar hendur hafa nægilega atvinnu og atvinnuleysi sem sagt lítið. Hagvöxturinn hins vegar verður nokkuð minni en í ár, verður 4% á þessu liðna ári en um 1,6 kannski til 2% á næsta ári sem er þægilegra við að eiga.`` Er þá ekki núll prósent hagvöxtur sá alþægilegasti við að eiga? Eða að það bara snarist á merinni? Sá hagvöxtur sem menn hafa verið að hæla sér af undanfarin ár hefur verið óþægilegur við að eiga. Og hér hefur verið tekið fram að þeir þekki enga þjóð í Evrópu sem hafi haft annan eins hagvöxt og hæla sér af því. Samt er þetta þægilegra við að eiga að hann falli sem mest. Og áfram segir: ,,Það er að draga úr þenslu. Allir þessir þættir eru mjög jákvæðir. Eini þátturinn sem nefndur er til sögunnar er spá um að verðbólgan kunni að fara upp í 5,8%. Þetta er ekki einhver ný spá því um leið og gengið breyttist og gengið seig frá því sem það hafði verið hæst í maí um allmörg prósent, þá er það þumalfingursregla`` --- ég er hræddur um að hann telji með fótunum stundum --- ,,þumalfingursregla sem spámeistarar gefa sér að það hafi áhrif til verðbólguhækkunar, verðlagshækkunar um tiltekna prósentu vegna þess hversu hátt hlutfall innflutnings er hér á landi.`` Hann er þarna að víkja að viðskiptahallanum. ,,Davíð gefur lítið fyrir gagnrýni Össurar Skarphéðinssonar, formanns Samfylkingarinnar, á efnahagsstjórnina.`` --- Ég tek fram, herra forseti, að ég er að lesa upp skrifað mál og þar er öllum titlatogum sleppt. --- Davíð Oddsson svarar: ,,Mér finnst þetta afskaplega óábyrgt tal hjá honum og ekki jafnvel sæmandi fyrir stjórnmálamenn að tala svona því að menn eru að mála mynd af atvinnunni hér og atvinnuhorfum fólks sem eiga sér enga stoð.`` Heyrir hv. þm. Jón Kristjánsson, 3. þm. Austurl., þetta tal? Hann getur tekið þetta allt til sín ekki síður en hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Allt sem hv. formaður fjárln. hefur sagt um verðbólguna, viðskiptahallann, peningamálin er sem sagt óábyrgt tal að mati formanns ríkisstjórnarinnar, og á sér enga stoð. Síðan hélt messan áfram þar sem viðtal var á Stöð 2 og hæstv. forsrh. spurður út úr áliti Þjóðhagsstofnunar. Hann sagði að það hefði allt sínar eðlilegu skýringar, eins og hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Forsætisráðherra segir að spá Þjóðhagsstofnunar um tæplega 6% verðbólgu og aukinn viðskiptahalla komi ekki á óvart og eigi sér fullkomlega eðlilegar skýringar. Hann segir að svo virðist sem formaður Samfylkingar hafi gengið á hurð nýlega.`` Þetta heitir nú í lok viðtalsins að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi ,,gengið á vegg``. En það breytir nú ekki miklu ef maðurinn hefur hvort sem er ruglast svona við þennan árekstur. ,,Forsætisráðherra er mjög sáttur við nýja þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar. Hann segir að spá hennar um aukna verðbólgu og aukinn viðskiptahalla eigi sér fullkomlega eðlilegar skýringar og hann segir alveg ljóst að formaður Samfylkingar hafi ekki kynnt sér spána eða lesið.`` Hvaða eðlilega skýringu á hún sér, þessi spá Þjóðhagsstofnunar? Skýringanna hlýtur að vera að leita hjá stjórn ríkisfjármálanna. Davíð Oddsson forsrh. sagði orðrétt: ,,Ja hún er að flestu leyti mjög hagstæð spá. Það kemur fram í henni að allir grundvallaratvinnuvegirnir standa vel, atvinnuleysi nánast ekkert, allar vinnufúsar hendur hafa hér störf, hagvöxtur á næsta ári verður 1,6% sem er miklu viðráðanlegri hagvöxtur heldur en við höfum haft, hann er 4% á þessu ári samkvæmt skýrslunni, 0,6% meiri en hafði áður verið spáð.`` Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott, að hagvöxturinn skuli falla og við fáum miklu viðráðanlegri hagvöxt en áður. Og áfram segir: ,,Hann segir að hækkunin á viðskiptahallanum sé til komin vegna breyttra uppgjörsreglna og sé því í raun ekki hækkun í sjálfu sér.`` --- Má ég fá að vita hvaða nýjar uppgjörsreglur eru hér á ferðinni? Ég hlýt að beina þeirri spurningu til formanns fjárln. hvaða nýjar uppgjörskúnstir eru hér á ferðinni. Ekki hefur það verið skýrt fyrir hinu háa Alþingi svo ég viti til. ,,Þá komi spáin um 1,8 prósentustiga hærri verðbólgu engum sem fylgist með á óvart þar sem þumalputtareglan,`` --- kemur hann enn með þumalputtana sína --- ,,sé sú að 40% af gengissigsprósentu skili sér í verðbólgutölu. Hann segist því ekki sjá neinar blikur á lofti í efnahagslífinu þrátt fyrir þessa nýju spá. `` Heyrir hv. formaður fjárln. til eiðspjalls hæstv. forsrh.? Engar blikur á lofti. En ég vitnaði áðan í hv. formann þar sem hann sagði fullum fetum í lok ræðu sinnar áðan að blikur væru á lofti í efnahagsmálum. Það er ljóst að ekki er mikið samband milli hæstv. forsrh. og hv. formanns fjárln. þar sem opinber skýrsla í skúffu hæstv. forsrh. kom ekki fyrir augu hv. formanns fjárln. fyrr en í byrjun desember, en það sem fram fór hafði þó legið ljóst fyrir í ágúst, litlar skitnar eitt hundrað millj. sem forsrn. fór fram úr við endurbyggingu Safnahússins gamla. En það þyrfti að breytast. Þeir mega til með að samræma málflutning sinn, oddvitar okkar hér á þingi og í framkvæmdarvaldinu, vegna þess að annars ruglast menn og þeir ruglast án þess að þurfa að rekast á hurð eða vegg. Þetta getur auðvitað ært óstöðugan, en ég verð að segja alveg eins og er að ég tek miklu meira mark á hv. þm. Jóni Kristjánssyni en hæstv. forsrh. í þessu falli. En ég vil fá að vita hvort hæstv. fjmrh. vildi þá ekki skera úr um það hvort ég hef rangt fyrir mér að þessu leyti, að taka meira mark á hv. formanni fjárln. en hæstv. forsrh. Hann á að vera í færum um það. Ég hirði ekki um að vitna meira í þessa endileysu, en það er hryggilegt að þurfa að segja að hæstv. forsrh. stundar það jafnt og þétt að mála hlutina allt öðrum litum en staðreyndir og raunveruleikinn segir okkur til um. Þetta er einn endalaus blekkingavefur. Hv. formaður fjárln. gat þess við 2. umr. fjárlaga að nefndin hefði verið með hugann við að hamla gegn byggðaröskun eins og það var orðað. Ég átta mig satt að segja ekki vel á því með hvaða hætti hv. fjárln. eða öllu heldur meiri hluti á hinu háa Alþingi, ríkisstjórnin, hefur unnið að því að hamla gegn byggðaröskun. Oft hefur nú hallast á varðandi jafnvægið í byggð landsins eins og það var nefnt, en núna hefur hreinn flótti brostið á í byggðarlögunum. Og menn vita allir af hverju. Að vísu hefur komið ný skýrsla pöntuð hjá Þjóðhagsstofnun um það hvort fiskveiðiheimildir og tilfærsla þeirra mundi hafa einhver áhrif á fólk, búferlaflutning í landinu. Ég held ég segi ekkert of mikið þótt mér sýnist að maður sjái fyrir sér hvaða vegferð það mál hefur haft. Það er nokkuð langt síðan hæstv. sjútvrh. byrjaði að fullyrða að tilfærsla fiskveiðiheimilda í landinu hefði engin áhrif á byggðaröskunina. Honum hefur þótt eðlilegt að hin svokallaða sáttanefnd í sjávarútvegsmálum sendi fyrirspurn til mágs síns, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, að spyrja um þetta augljósa mál sem hver heilvita maður getur sagt sér sjálfur og vafalaust öll endilöng nefndin, hin svonefnda sáttanefnd. Þjóðhagsstofnun lætur hafa sig í að afgreiða þessa pöntun og segir að engin merki séu þess að kvóta- eða fiskveiðistjórnin eins og það er nefnt sé áhrifavaldur í búferlaflutningi í landinu. Þá hafa menn það. Ég veit ekki til þess, þótt hefðbundnar fjárveitingar séu til fjárlaga og annarra þarfa á landsbyggðinni til handa sveitarfélögunum, að nein breyting hafi orðið á þessu háskalegasta atriði varðandi búsetuna í landinu sem er fiskveiðistjórnin. Varaformaður fjárln., hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, kom víða við í ræðu sinni um við 2. umr. fjárlaga og var þar að vísu af viti og þekkingu talað eins og hans var von og vísa. En það væri æskilegt að ýmsir kaflar úr ræðu hans kæmust til skila við hæstv. ríkisstjórn. Það hefði mátt ætla af ræðu hans að hann hefði ekki hitt það fólk jafnvel svo missirum skipti að máli og ég tala nú ekki um hæstv. forsrh., formanninn sinn. Ég gríp, með leyfi forseta, niður í ræðu hv. 5. þm. Vestf. þar sem hann segir: ,,Við stöndum líka frammi fyrir því vandamáli að fiskveiðiráðgjöfin á Íslandi er algerlega háð einu ríkisfyrirtæki, einu rannsóknarfyrirtæki á vegum ríkisins sem hefur gefið okkur ráð nú um nokkuð langan tíma. Ráðin hafa hins vegar dugað skammt þó markmiðið hafi verið það að auka hér fiskstofnana, gera okkur kleift að veiða meira. Það hefur gengið alveg öfugt. Við höfum ekki náð nokkrum árangri og í ár hefur verið ákveðið að veiða minna en áður og var þó lítið fyrir miðað við það sem hefur verið síðastliðin 70 ár við veiðar á þorski á Íslandsmiðum. Við erum bara staddir í þeirri gildru. Þeir sem hafa haldið því fram hér að lítið væri að marka þessa ráðgjafa, hafa fengið að heyra að þeir væru mjög óábyrgir menn og það margsinnis ítrekað. Áfram ætla menn að halda og það virðist þverpólitísk samstaða um það meðal Íslendinga að áfram skuli fylgt ráðum þessara ráðalausu manna.`` --- Frjálslyndi flokkurinn er a.m.k. ekki með í þeirri þverpólitísku samstöðu. En ég hef ekki orðið þess var að hv. 5. þm. Vestfjarðakjördæmis væri yfirleitt að öðru leyti þversum í neinu sem varðar fiskveiðistjórnina. Hann styður framkvæmd hennar af alefli með því að styðja hæstv. núverandi ríkisstjórn, stefnu sem er á góðri leið með að leggja byggðir kjördæmis hans í eyði. Hann styður frjálst framsal veiðiheimilda eða a.m.k. framkvæmdastjórn þess og alla framkvæmd sem hefur leitt til þess að ótrúlegar veiðiheimildir hafa færst úr kjördæminu hans til annarra landshluta. Og mér dettur ekki í hug að hv. þm. trúi því að það hafi engin áhrif á búferlaflutninga eða búsetu manna í kjördæminu hans eða allt annað sem snertir líf og hag og tilveru fólksins á þeim stöðum. Hann styður milljarða gripdeild lénsherranna. Hann tók þátt í að skjóta í gegn lagagrein sem heimilaði þessum mönnum að skjóta því fé úr landi skattlausu. Það eru ekki milljónir sem þar hafa verið fluttar úr landi, ekki milljarðar heldur tugir milljarða og Ísland nær aldrei um það verðmæti. Og hvernig er það fé fengið? Það er tekið af sameign þjóðarinnar. Og þessi hv. þm. Vestfjarðakjördæmis styður af öllu afli hæstv. ríkisstjórn sem þessari stefnu framfylgir þótt hann hafi haft hér uppi ýmis gagnrýnisorð sem ég veit að hæstv. ráðherrar taka ekkert mark á. Hv. þm., fyrrv. útgerðarstjóri á Flateyri, styður stefnu sem lokar fyrir nýliðun í sjómannastéttinni og allir vita hver örlög verða stéttar þar sem nýliðun er útilokuð. Honum er fullkunnugt um gengdarlaust brottkast afla sem þessi fiskveiðistjórn hefur í för með sér. Og það er ekkert að marka ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar vegna þess að hún er með kolvitlausar tölur inni í reiknilíkani sínu, 10 þús. tonn sem brottkastið á að nema, þar sem menn vita að kynni að nálgast 100 þús. tonn og það kann rétt að vera að við séum að ganga mjög harkalega að þorskstofninum vegna þessa brottkasts. Í öllum höfnum landsins er stundað svindl og svínarí í framkvæmd þessara laga, endalaust, yfirþyrmandi. En stjórnvöld vilja ekki vita af því vegna þess að ekkert má skyggja á framkvæmd þessara dæmalausu ólaga. Hvað um skuldir sjávarútvegsins? Og hvað um þátt þessa flutnings fjármagns lénsherranna úr landi? Gæti það ekki haft og hefur vafalaust veruleg áhrif á þann viðskiptahalla sem við stríðum við? Á síðustu fimm árum uxu skuldir sjávarútvegsins um 80 þús. millj. kr. Þó var markmið, aðalmarkmið fiskveiðilaganna að hagræða í greininni. Hagræðingin felst í þessu. Skuldir sjávarútvegsins stefna í 200 þús. millj. kr. innan skamms. Þetta er hagræðingin sem menn stefndu að. Aðalmarkmiðin voru hagræðing í sjávarútvegi og að bjarga fiskstofnunum. En hann sagði það rétt, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að það hefur allt gengið öfugt. Það hefur gengið alveg öfugt öll ráðlegging þessara hv. manna og þessarar ríkisstofnunar sem LÍÚ á nú að vísu stjórnaraðild að og ýmsa grunar að sú stjórnaraðild hafi meiri en lítil ráð í för með sér. En það voru fleiri sem fengu sinn skammt í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar við 2. umr. fjárlaga. Ég ætla að taka það fram að ég hefði rætt þessi mál þá ef óviðráðanleg atvik hefðu ekki orsakað að mér var það ófært. Hv. þm. gaf lítið fyrir aðgerðir Seðlabankans og seðlabankastjóra og taldi að ráðgjöf og hegðun þeirra væri bara til bölvunar meðan þeir væru að halda uppi genginu. Í vaxtamálum sagði hv. þm. orðrétt að þær aðgerðir bankans væru fikt --- orðrétt: ,,Fikta, segi ég því að þetta er bara fikt.`` Sagði hv. þm. En nú vill svo til að Seðlabankanum er stjórnað af hæstv. forsrh., hér um bil einhendis. Og þeir þekkja illa aðalbankastjóra Seðlabankans, Birgi Ísleif Gunnarsson, ef þeim dettur í hug að hann breyti í neinu út af þeim fyrirmælum sem hann fær hjá formanni Sjálfstfl. Birgir Ísleifur Gunnarsson hættir sér aldrei út í neitt nema hann sjái alveg fyrir fram að það muni ekki skaða hann, hvorki á sál né líkama. Hann ætlar sér og og hefur alltaf orðið í meiri hlutanum hver sem hann hefur orðið og fer í einu og öllu eftir þeim fyrirmælum, vegna gengismála t.d. og vegna vaxtamála, sem gefin eru af hæstv. forsrh. í umboði skulum við halda allrar hæstv. ríkisstjórnar. Og maður getur orðað það svo á vondu máli að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi gefið í ræðu sinni ,,frat`` á stefnu Seðlabankans í gengismálum og vaxtamálum. Og þetta er talsmaður Sjálfstfl. í ríkisfjármálum. Hvað skyldu þeir nú hugsa í Seðlabankanum? Ég skal ekki getum að því leiða, en mér er næst að halda að þeim verði ekki svefnvant vegna þessa því að þeir hafa allt annað skjól. Þeir hafa alveg nægilegt skjól. En Birgir Ísleifur Gunnarsson mundi undir eins leita til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar ef hæstv. fjmrh. sleppti af honum hendinni ef hann fyndi að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson væri farinn að ráða. Hv. þm. talaði um að mjög hættulegt væri að toga upp gengið og lýsti efasemdum um alla peningapólitík Seðlabankans eins og hún lagði sig. Skyldi ekkert af þessu berast til eyrna hæstv. forsrh.? Ef svo er, þá er greinilegt að hann gerir ekkert með þetta því ef hann gerði það mundi hann vafalaust svara eins og með hv. þm. Össur Skarphéðinsson að þessi maður hefði ekki rekið sig á vegg heldur hefði hann orðið undir valtara. Skoðanir þær sem hv. þm., varaformaður fjárln., setti fram í framsögu sinni við 2. umr. fjárlaga gengu í öllum meginatriðum þvert á þá stefnu sem kemur fram í hvert skipti sem hæstv. forsrh. opnar munninn. Og það er eins og ræðuhöld þessa talsmanns ríkisstjórnarinnar í fjármálum og afstaða ráðherranna minni á vísupart Jónasar Hallgrímssonar ,,... og öllu snúið öfugt þó, aftur og fram í hundamó``. Og gætu reyndar orðið einkunnarorð hæstv. menntmrh. í tilefni af verðlaunaveitingunni til Megasar á dögunum --- ,,og öllu snúið öfugt þó, aftur og fram í hundamó``. En hv. 5. þm. Vestfjarðakjördæmis dró heldur en ekki arnsúg á fluginu þegar hann hóf að ræða kjaramál einkum og sér í lagi hið háskalega kennaraverkfall. Sá sem hér stendur er ekki formælandi verkfalla. Hann þekkti þau af eigin raun og honum hefur verið það heldur þungt í skauti að hlýða á þær umræður sem fram hafa farið til stórbölvunar lausnar málinu á hinu háa Alþingi. Og hann hefur ekki treyst sér og ekki séð ástæðu til að taka þátt í þeim. Því miður hefur jafnvel hinum varkára hæstv. fjmrh. orðið á í messunni að predika um að þessi stétt hefði bara verkfallsvilja en ekki samningsvilja og allt væri uppi í skýjunum og þess vegna hefði hann leyfi til að grafa höfuðið í sandinn. Það átti aldrei að ræða þetta. Þessi mál eru ekki þess eðlis að menn eigi að reyna að slá keilur eða slá plötur hér út á þær aðstæður. En hvað um stöðu kennarastéttarinnar? Þegar ég kom í Menntaskólann á Akureyri voru laun og kjör kennara þar með því efsta sem gerðist í ríkisgeiranum. Þeim hefur hrakað svo heiftarlega að engu tali tekur. Og hæfir menn eru hættir að sækja í þessa stétt. Og árangurinn? Hv. þm. ættu og ég veit að þeir hljóta að hnjóta um þetta: Í stórum straumum kemur fólk út úr skólunum ólæst og óskrifandi og nærri því ótalandi. Á því hljótum við að leita skýringar og hún hlýtur að liggja m.a. í þessu. Ábyrgð og mikilvægi stéttarinnar er meira en í tölum verður talið. Þetta eru, eins og þjóðfélagið er úr garði gert, aðaluppalendur barnanna okkar og við þá verður að gera vel. Miðað við hversu kjörum hennar hefur hrakað trúi ég því ekki að aðrar stéttir þjóðfélagsins mundu notfæra sér það þótt kjör þeirra yrðu bætt að sprengja upp allan almennan launaskala í landinu. Það væri óheiðarlegt. Yfirlýsingar hinnar handónýtu verkalýðshreyfingar ASÍ í þessu máli, um að þeir mundu þegar í stað grípa til sinna vopna ef hagsmunum þessa fólks yrði sinnt, eru ekki mannborulegar svo ekki sé meira sagt. Verkalýðshreyfingin er orðin handónýtt fyrirbrigði, handónýtt afl, þar sem forustumennirnir vilja bara telja peninga í lífeyrissjóðum og vera þar í stjórnum. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp örstuttan kafla úr máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þar sem hann sagði: ,,Af hverju má ekki segja þetta beint út og opinberlega að þessar kröfur séu hreint rugl. Af hverju má ekki segja sannleikann í þessu og það er enginn grundvöllur til neinna kauphækkana á Íslandi, hvorki fyrir einn né neinn, alveg sama hvað hann heitir, hvort hann er röndóttur eða bröndóttur. Það verður að segja það, herra forseti, það verður að tala hreint út um þetta, að við höfum enga getu til þess.`` Það var og. Engir peningar þegar láglaunafólk á í hlut. Eða ellilífeyrisþegar og öryrkjar þar sem birt var opinberlega skýrsla um það nú í gær að nærri þriðjungur af ellilífeyrisþegum er undir lágmarksframfærslutekjum. En það eru til nógir andskotans peningar þegar á að hygla sérhagsmunum, gæðingunum þeirra hjá Sjálfstfl., til þeirra lénsherranna sem hrammsa til sín ekki milljónatugi heldur milljarðatugi og stelast burt með það úr landi skattfrjálst. Þá eru nógir peningar. En ekki til hinna sem verst eru settir. Þetta er alveg í samræmi við hina nýju stefnu míns gamla flokks sem einu sinni hafði að einkunnarorði ,,stétt með stétt``. Hann hefur snarbreytt um stefnu. Þetta er orðinn klíkuflokkur, hæstv. ríkisstjórn og flokkar hennar orðin klíkuveldi þar sem hugað er að sérhagsmununum. Enda standa þeir útvöldu undir herkostnaði þessara flokka, herkostnaði sem þeir þora ekki einu sinni að upplýsa og tíðkast hvergi í siðuðu landi nema þessu að flokkar gefi ekki upp fjárreiður sínar. Hv. framsögumenn og talsmenn ríkisstjórnarflokkanna töluðu um það með sanni að ríkisfjármálin væru stýritæki til þess að sigla fram hjá þeim skerjum sem menn sjá augljóslega fram undan og þau eru vissulega til og eitt aðalstýritækið eru ríkisfjármálin. En með hvaða hætti hefur við gerð þessara fjárlaga þetta stýritæki verið nýtt? Ég sé ekki betur af þeim tölum sem fyrir liggja en að hér sé allt látið vaða á súðum, nákvæmlega allt. Hvaða markmið setti hæstv. ríkisstjórn og fjárlagaforustan? Hvaða markmið settu menn sér við fjárlagagerðina? Það er ekki nóg að segja að nauðsynlegt sé að beita aðhaldi og hafa um það mörg orð ef framkvæmdin gengur ekki eftir. Hvernig er hægt að fá skýr svör við því? Kemur aðhaldið fram við gerð þessara fjárlaga? Ég fagna því ef hægt er að sýna mér fram á það. Það er áreiðanlega ekki með þeim hætti hægt að segja: Við urðum ekki við öllum óskum. Ég veit nú hvernig undirbúningur fjárlaga fer fram þar sem þeir sem kaupa inn með kaffinu á morgnana í ráðuneytum hrúga saman óskalistunum sínum og senda til fjmrn. Auðvitað er ekkert að marka þann óskalista. Með því að ansa ekki öllu kvabbinu, þá verða ekki færðar líkur fyrir því að menn hafi beitt þessu nauðsynlega stýritæki. Þetta eru því miður verðbólgufjárlög og greiðsluafgangurinn froðufé. Það er leitt að þurfa að segja þetta af því að manni er ekki sama að þetta skuli vera komið upp á borðið með þessum hætti. Þess vegna er það, herra forseti, að um leið og ég lýk máli mínu sé ég engin önnur sköpuð ráð en þau að leggja til að hv. fjárln. fái þetta frv. til lokameðferðar þar sem gerð verði tilraun til að skera niður svo um munar og beita þessu stýritæki þá. Þess vegna, herra forseti, hef ég sett saman tillögu sem hér fer á eftir og ég bið forseta að taka við og sjá um meðferð á. Hún hljóðar svo: ,,Þar sem fjárlög eru í núverandi mynd sinni verðbólguhvetjandi samþykkir Alþingi að fresta afgreiðslu þeirra um sjö daga, svo fjárln. gefist kostur á tillögugerð um stórfelldan niðurskurð á útgjaldahlið þeirra.``

Herra forseti. Ekki ber alltaf upp á sama daginn í stjórnmálum og hefur svo sannarlega mikið vatn runnið til sjávar síðan ég kom blautur á bak við eyrun í framboð með hv. 18. þm. Reykv. á Austurlandi og hann kallaði mig í þingræðu pakkhúsmann að austan sem hefði skolað inn á Alþingi, en nú er hann farinn að taka meira mark á mér en sjálfum meistara sínum sem þá var, Davíð Oddssyni.

Var það ég sem sagði þetta?

Já, en hins vegar þykir mér hólið gott og ég þakka fyrir það. En hv. þm. beindi til mín tveimur spurningum. Sú fyrri var: Hversu mikill væri tekjuafgangurinn ef enginn viðskiptahalli væri? Ég mun reyna að nálgast þetta eins og hægt er, þ.e. tekjuafgangurinn er 33,9 milljarðar, af því er 15,5 milljarðar sala eigna, þá eru um 17 milljarðar eftir. Við getum nálgast það með því að telja tekjuaukninguna á virðisaukaskatti sem er 5 milljarðar, þá eru um 12 milljarðar eftir og ljóst er að ríkissjóður væri réttum megin þótt enginn viðskiptahalli væri. En að sjálfsögðu yrði afgangurinn verulega miklu minni og við höfum ekki deilt neitt um það. Hin spurningin var: Hvar kemur aðhaldið fram? Ég mun, af því farið er að blikka á mig, svara því í seinna andsvari mínu.

Herra forseti. Ég get því miður ekki tekið gilt að draga sölu eigna upp á 15 milljarða frá þessum 34,9 milljörðum vegna þess að það kann að hafa verið eytt af þeim froðukúf sem af viðskiptahallanum stafar innan fjárlaganna þannig að þetta er ekki svar sem getur gilt í þessu sambandi. Þetta stefnir í 70 milljarða. Hér er mest um að tefla gífurlegum vöruinnflutningi á neysluvörum. Og hver er tollurinn á neysluvörunum og eftir að þær koma í landið, virðisaukinn af þeim? Mér hefur verið sagt, en ég sel það ekki dýrara en ég keypti, að reikna megi með því að fast að helmingi af viðskiptahalla megi reikna sem tekjur vegna innflutningsgjalda og framhaldstekna sem ríkið hefur af innflutningnum.  En þá eigum við sem sé von á því að fá aukalega upp undir 20 milljarða til þess að eyða og spenna næsta ár vegna þess ógnarlega viðskiptahalla sem við stefnum í.

Herra forseti. Seinni spurningin sem fyrir mig var lögð var um hvar aðhaldið kæmi fram í fjárlagafrv. Þegar talan er athuguð sem bætist við í 2. og 3. umr. verður að gæta að því að hún er samansett af tveimur ákvörðunum, önnur hefur útgjaldaaukningu í för með sér upp á 3,2 milljarða kr., sem er breytt áætlun um vexti sem stafar af endurskoðaðri stefnu um lánsfjármögnun ríkissjóðs á næsta ári, en hin stafar af yfirfærslu fjármuna til sveitarfélaga upp á 3,1 milljarð kr. Þegar þetta er dregið frá 9,2 eru eftir um 2,9 milljarðar kr. sem eru viðbótartillögur fjárln. og ríkisstjórnar við 2. og 3. umr. Sambærilegar tillögur voru um 4 milljarðar í fyrra þannig að þrátt fyrir að heildarviðbótin sé upp á 9,2 milljarða verður að gæta að þessu og það hefur verið gætt í rauninni meira aðhalds í brtt. nú en áður. Hins vegar hefur þessi ákvörðun verið tekin um sveitarfélögin og breytta áætlun um vexti og í því ljósi verður að skoða þetta mál.

Herra forseti. 3,2 milljarðar vegna vaxta er auðvitað bólgumál. 3,1 milljarður til sveitarfélaga er góðra gjalda vert. En hver er frumástæðan fyrir því að ríkið þarf að rétta sveitarfélögunum sérstaka hjálparhönd nú? Það þarf ekki og ekki eru tök á að rifja það upp nú, en ætli það eigi ekki rætur sínar að rekja alveg sérstaklega til þess hvernig uppgjörið vegna skólamálanna fór fram? Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að mjög hallaði á sveitarfélögin. En auðvitað þarf að sinna þeim. En þetta eru engin svör við því hvar aðhaldi hafi verið beitt þó nefndar séu skýringar á viðbótunum sem urðu vegna lokafrágangs fjárlaganna. Það er staðreynd að frá lokaniðurstöðu fjárlaganna í fyrra og til þessara núna er 13,5% aukning, vöxtur sem er langt umfram verðlagsforsendur. Þetta eru bara staðreyndir. Ég spyr af því ég hef verið að mæla hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, vin minn gamlan, máli: Hvernig hefur til tekist í heilbrigðismálunum? Hér hlustaði ég með andakt á hann flytja tilfinningaþrungna ræðu við fjárlagaumræðuna í fyrra þar sem hann sagði að það gæti ekki gengið lengur hvernig menn hefðu haldið á heilbrigðismálunum og þeim gífurlega halla sem á þeim væri. Hvernig hefur tekist til núna? Eru þetta ekki sömu vandræðin?

Ég skal koma að því.

Herra forseti. Við tökum til við og höldum áfram með 3. umr. fjárlaga. Hér hafa talað á undan mér formælendur stjórnarflokkanna í fjárln. og gert nokkuð að umtalsefni fyrst og fremst stöðu efnahagsmála. Það er helst að segja um þær brtt. sem hér liggja fyrir við 3. umr. fjárlaga að langmesta breytingin sem gerð hefur verið og það sem skiptir máli er að verið er að auka vaxtagreiðslur ríkisins mjög mikið. Reyndar hefur það verið gert á þessu ári að horfið er frá þeirri stefnu sem menn ætluðu sér, þ.e. að borga niður erlend lán. Í stað þess hafa menn tekið innlend. Við erum að gera það og það er ákvörðunin sem kynnt er við 3. umr., sem varðar mestu um efnahagsstjórnina, að taka innlend lán. Markmiðið og tilgangurinn er sá að styrkja með öllu móti Seðlabanka Íslands svo hann geti betur og af meiri krafti unnið að því verkefni sem þeir vilja og ætla sér og ríkisstjórnin vill og ætlar sér, að standa hér að sem mestu jafnvægi í efnahagslífinu, reyna eftir fremstu getu og leggja sig alla fram um að styrkja gengi íslensku krónunnar. Það er tilgangurinn og það er hin mikla breyting sem hér er og verið er að kynna við 3. umr. fjárlaga.  En í máli stjórnarandstöðunnar hefur það sama komið fram og við 2. umr., að þeir hafa mjög gagnrýnt stöðu ríkisfjármálanna. Nú er það svo, herra forseti, að hvernig sem menn vilja líta á þessa hluti er staða ríkissjóðs í dag betri en hún hefur nokkurn tíma verið á síðustu áratugum. Sú var reyndin áratugum saman, t.d. meðan hv. þm. Sverrir Hermannsson sat hvað lengst á þingi, að ríkisfjármálin voru aðalvandamál hagstjórnarinnar. Hér var bullandi, bullandi rekstrarhalli ár eftir ár og áratug eftir áratug hjá ríkissjóði. Á undanförnum árum hefur tekist að snúa þessu algjörlega við þannig að Ísland er ekki lengur eins það var, alltaf neðst og til vandræða í samanburði við Evrópuþjóðirnar, heldur er afkoma ríkissjóðs og hins opinbera í dag að mati og reikningi OECD ætluð tæp 3% af vergri landsframleiðslu eða 2,8%. Þetta er mun betri afkoma en flest Evrópuríkin geta státað af, en þá náttúrlega undanskil ég Noreg sem er alveg sér á báti. Við samanburð er rétt að gera sér grein fyrir því að ef við tökum Evrópulöndin í heild er afkoma hins opinbera þar um 0,2% af þjóðarframleiðslu. Ef við tökum Evrópusambandið er afkoman þar upp á 0,7% og ef við tökum OECD í heild er afkoman upp á 0,4%. Það er gríðarlegur munur að vera með 2,8% í afkomu hjá hinu opinbera miðað við 0,4% hjá OECD. Ef við notum reikniaðferðir sem stjórnarandstaðan vill stundum nota samanber 2. umr. fjárlaga er þetta mörg hundruð prósent betri afkoma á ríkissjóði Íslands en annarra Evrópuþjóða. En menn nota svona reikning þegar hentar þeim. Einnig hefur komið fram í máli stjórnarandstöðunnar að þeir hafa sýnt, sagt og bent á að ýmislegt væri sem við skyldum og ættum að forðast og passa okkur á á næstu árum eins og staðan er í dag. Ég tel þær ábendingar þeirra allra góðra gjalda verðar. Ekki veldur sá sem varar og margt skynsamlegt hefur komið fram hjá þeim. Hins vegar verð ég að segja, herra forseti, að ég er alltaf jafnundrandi þegar ég sit hér og hlusta á formælendur stjórnarandstöðunnar fara tiltölulega skynsamlegum orðum um stöðu efnahagsmála, lesa upp úr spá OECD og spá Þjóðhagsstofnunar um það á hversu viðkvæmu stigi við erum og hversu mjög við þurfum að gæta okkar --- réttilega --- að næstum í hverri viku er haldin smásýning í þingsölum sem stjórnarandstaðan stendur fyrir og umræðuefnið er að átelja ríkisstjórnina, fjmrh. og menntmrh. fyrir að hafa ekki náð samningum við framhaldsskólakennara, átelja það mjög harðlega. Þess vegna skil ég ekki, ef menn líta á ríkisútgjöldin og átta sig á því að laun ríkisins eru yfir 80 milljarðar kr. og eru langsamlega stærsti hlutinn af útgjöldum ríkisins, hvernig þetta sama fólk, sem varar við framtíðinni í efnahagsmálum, getur komið og sagt að semja eigi við aðila sem gera launakröfur upp á tugi og aftur tugi prósenta. Ég næ engu samhengi í þeim málflutningi. Ég hef reynt að vera mjög hreinskilinn í þessu tali og bent mönnum á, alveg sama hvernig við lítum á þetta, alveg sama á hvaða spár við horfum, hvort það er Þjóðhagsstofnun eða OECD eða hverjir, að ekki geti verið ráðrúm nokkurs staðar til þess að Íslendingar geti bætt kjör sín svo neinu nemi á næstu missirum og árum. Síðan kemur hv. þm. Sverrir Hermannsson hér og segist ekki trúa því að aðrar stéttir komi þá í kjölfarið og krefjist hins sama, segist ekki trúa því, enda væri það óheiðarlegt eins og hann orðaði það. Ég minni á það, herra forseti, að þessi hv. þm. vann í stéttabaráttu lengi fyrir verslunarmenn, mjög lengi, og ætti að þekkja að það hefur aldrei gerst í umræðu eða kröfu um laun á Íslandi að menn tækju ekki mið af samningum hvers annars. Það hefur aldrei gerst. Það ferli liggur alveg nákvæmlega fyrir að menn hafa alltaf tekið mið af samningum annarra. Það liggja meira að segja fyrir í dag yfirlýsingar Alþýðusambands Íslands um að auðvitað muni þeir taka mið af því um hvað verði samið. Allar stéttir, allir starfshópar ríkisins eru með lausa samninga, hver og einn einasti. Þeir hafa þegar lýst sumum kröfum sínum. Hvernig dettur einhverjum í hug að koma og segja að hann trúi því ekki að aðrar starfsstéttir ríkisins geri launakröfur, enda væri það óheiðarlegt, eins og hv. þm. sagði. Óheiðarlegt. Það getur ekki annað verið, herra forseti, en að hv. þm. Sverrir Hermannsson tali mjög gegn betri vitund. Hann veit og þekkir þetta frá áratuga starfi sínu að það er útilokað annað, það er útilokað annað en að hinir ýmsu starfshópar og hin ýmsu stéttarfélög taki mið af öðrum samningum. Ég hef hins vegar ekkert farið dult með það, herra forseti, á undanförnum árum að ég tel að gerð hafi verið ákveðin mistök í kjarasamningum. Ég hef margsinnis farið yfir það úr þessum ræðustól að ég tel samninga ríkisins á árunum 1997 og 1998 hafa verið mjög óvarlega, og við erum að súpa seyðið af því í dag. Fyrir liggur að það sem við erum að kljást við í dag og þar sem hætta steðjar að okkur er af hinni miklu einkaneyslu sem er í samfélaginu. Herra forseti. Ef stjórnarandstaðan hefur áhyggjur af viðskiptahallanum er eins víst að hún má trúa því að allir stjórnarsinnar hafa það líka.

Ekki Davíð Oddsson.

Allir hafa áhyggjur af viðskiptahallanum. Það liggur alveg fyrir. En hvað á þá að gera ef við horfumst í augu við viðskiptahallann? Það er rétt að stjórnarandstaðan geri sér grein fyrir því að stefna ríkisstjórnarinnar og viðleitni hennar öll er að verja kaupmátt fólks í þessu landi. Ef markaðurinn gripi til þess að hér yrðu frekari gengisfellingar má alveg búast við því að kaupmáttur fólks færi verulega niður og ríkisstjórnin er af einlægni að reyna að koma í veg fyrir það. Hvað er þá hægt að gera til þess að verja gengi íslensku krónunnar til þess að vega upp á móti þessum viðskiptahalla? Jú, það er hægt að gera það með því að auka framleiðslu okkar og það eigum við að gera. Það besta sem við gerðum og það réttasta, númer eitt, er náttúrlega að passa upp á starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja á hverjum tíma, gera það eins aðgengilegt og hugsast getur, lækka skatta á fyrirtækjum til þess að gera þau samkeppnishæfari. Þetta er stórkostlegt atriði sem við verðum að gæta mjög vel að. Ríkisstjórnin hefur líka lagt sig alla fram á undanförnum árum að reyna að vinna að því að auka hér stóriðju. Það yrði gríðarleg búbót fyrir Ísland og Íslendinga ef okkur tækist að koma á frekari samningum um stóriðju og virkjanagerð á Íslandi. Hins vegar hefur stór hluti stjórnarandstöðunnar allan tímann verið með mikil bolabrögð og miklar efasemdir um þetta, háværar ræður og mikil fundahöld, efast um þetta mjög. Sumir hér inni hafa m.a.s. haldið því fram að það væri mjög röng stefna að efla hér stóriðju, betra væri að fólk sæti heima og prjónaði og saumaði, að mér skildist, og færi svona þjóðlegar að en að vera að því brölti að búa til mikla framleiðslu. En við þurfum mjög á því að halda og fátt mundi hjálpa okkur meira og styrkja betur íslensku krónuna en ef okkur tækist að gera nýja samninga um fleiri álver og skiptir þá engu máli hvort þau yrðu fyrir austan eða vestan eða hvar þau væru. Þar sem við gætum náð slíkum samningum eigum við að gera það þegar í stað. Í þriðja lagi eigum við möguleika á að auka okkar framleiðslu. Við eigum þá möguleika. Hv. þm. Sverrir Hermannsson gerði mér þann greiða áðan að hann las upp aftur ummæli mín um fiskveðiráðgjöfina sem ég viðhafði við 2. umr. Ég þakka honum mikið fyrir það og þegar ég hlusta á hann lesa þetta er ég sannfærður um að ég hafi engu orði þar við að bæta. Þetta er nákvæmlega eins og ég vildi sagt hafa og þarf þar engu við að bæta. Svona er þetta. Þarna erum við fastir í gildru sem við verðum að komast út úr. Og hvernig er nú ástandið á Vestfjarðamiðum og alveg norður og austur úr? Hafrannsóknastofnun er í dag að loka allri fiskislóðinni, ofsækja togaraflotann, bókstaflega ofsækja hann. Og hvar stöndum við? Við stöndum þannig að við erum með fjóra stóra árganga sem eru að alast upp, fjóra gríðarlega stóra árganga, 

Hver stjórnar öllu þessu eiginlega?

Ætli það sé ekki Davíð Oddsson?  Nei, herra forseti. Þannig er að við höfum, eins og ég sagði áðan, ríkiseinokunarstofnun í hafrannsóknum og hennar orð og hennar meiningar eru lög. Allir sem gagnrýna það eða láta sér detta í hug að efast nokkuð um það eru úthrópaðir óábyrgir menn. Það er enginn sem hlustar á viðvaranir sjómanna. Enginn vill taka inn í þetta dæmi allan reynsluheim þeirra fjölda manna sem stunda hér fiskveiðar. Í gærkvöldi sendu áhafnir og skipstjórar einna 30 eða 40 togara áskorun um að þessari vitleysu linnti. Í staðinn fyrir að hrekja alla togarana í burtu verðum við að horfast í augu við að auðvitað eigum við og verðum við að veiða þennan smáfisk. Við eigum að veiða þennan smáfisk þannig að stofninn geti lifað. Það getur enginn sett á óendanlega. Það er ekki hægt að setja á óendanlega. Það verður að vera nægt fæðuframboð. Við eigum að veiða þennan smáfisk og við getum gert það mjög auðveldlega og það þarf ekki einu sinni breytingu á lögum um fiskveiðistjórn. Við eigum að leyfa það að veiða undirmálsfisk og koma með hann að landi utan kvóta. Ef menn veiða þriggja, fjögurra ára fisk, ætli það séu þá ekki svona 30--40%. Hann kæmi þá hér að landi, herra forseti. Honum verður örugglega hent ella. Við eigum að koma með þennan fisk að landi. Þannig styrkjum við útgerðina sem stendur illa. Þannig styrkjum við útflutning Íslendinga. Við eigum fiskvinnslustöðvar sem eru vannýttar. Við eigum skip sem eru vannýtt. Við eigum líka markaði, bæði ferskfiskmarkaðinn á Humber-svæðinu og við eigum freðfiskmarkað í Evrópu og Bandaríkjunum. Við eigum saltfiskmarkaði um alla Evrópu. Við höfum meira að segja skreiðarmarkaði opna í dag. Þetta liggur allt fyrir, engin fjárfesting. Þannig getum við aukið útflutningsframleiðslu okkar um 22--25 milljarða á næsta ári. Það mundi styrkja stöðu okkar svo um munaði. Því segi ég, herra forseti, að kominn er tími til að menn úr öllum flokkum hafi kjark til þess að leiða okkur út úr þeirri gildru sem fiskveiðiráðgjöfin er. Hún er algjör efnahagsgildra. Hins vegar er rétt að ég taki fram sem allir mættu vita sem hafa litið á þessi mál, að í dag er þörf á því að vernda stórfisk því það er mjög lítið af honum þvert ofan í það sem menn trúðu á hjá þessum meisturum fyrir nokkrum árum, þ.e. að upp mundi rísa stór og sterkur þorskstofn. Hann gerði það ekki af því hann hafði ekki fæðu. Hann át alla rækjuna fyrir norðan og hann fór síðan suður eftir og hann hrygndi og hann dó. Hann hafði ekki fæðu. Við megum ekki endurtaka þetta. Við verðum að komast út úr þessari gildru svokallaðra sérfræðinga því annars erum við í vondum málum. Herra forseti. Ég vil því segja og meina að við Íslendingar getum ef við höfum kjark og vilja til staðið ákaflega vel. Við eigum ráð gagnvart þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Við eigum ráð og við getum vel gert þetta. Ísland getur vel haldið áfram á þeirri farsældarbraut sem við höfum verið á síðustu tíu árin. Við getum það vel en til þess þurfum við kjark. Við þurfum að gera þetta og ég bið menn að reyna að reka af sér slyðruorðið, hætta að hrópa á þá sem hafa verið að gagnrýna þessa stofnun, reyna að hlusta á sjómenn Íslands um hvað er að gerast á miðunum, koma nú og bjarga okkur sjálfum og má þá einu máli skipta hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við Íslendingar stöndum mjög vel. Ríkisfjármálin eru mjög góð. Við erum hluti af þeirri örlitlu prósentu mannkynsins sem býr við gríðarlega góð kjör. Við eigum að þakka það. Við eigum að vera menn til að halda áfram á þeirri braut. Ég séð ástæðu til þess núna þegar ég lýk máli mínu að þakka sérstaklega meðnefndarmönnum í fjárln., sérstaklega stjórnarandstöðuþingmönnunum fyrir sérlega ánægjulega og málefnalega og glögga umræðu. Við höfum þurft að vinna mikið saman á undanförnum mánuðum. Það gildir miklu við svona starf að menn komi jafnheiðarlega og eindregið fram og þeir hafa allir gert þessa tvo eða þrjá síðustu mánuði sem við höfum starfað saman.

Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að breytt hefði verið um stefnu og vaxtagreiðslur auknar til þess að styrkja Seðlabankann í viðfangi við gengismál og vaxtastefnu. En má ég vitna, herra forseti, í tvær setningar hv. þm. frá 2. umr. fjárlaga þar sem hann sagði: ,,Ef við drögum úr viðskiptahallanum gerist það með því að gengið sígur áfram. Ég ætla ekkert að segja til um það hver hin rétta staða gengisins er. Ég veit það ekki og ég veit líka að þeir í Seðlabankanum vita það ekki heldur. Markaðurinn einn mun ráða því. Hann mun segja til um það. Við getum ekkert annað og eigum ekki að gera annað en viðurkenna að hann segi satt og rétt um efnahagsstöðu Íslands. Ég ætla að vona að menn átti sig á því að tilburðir Seðlabanka okkar til að halda uppi hærri vöxtum til langframa en í umhverfinu standast ekki.`` Hann lýsti í ræðu sinni frati á Seðlabankann og starfsemi hans. Ég mun koma að því í seinni athugasemd minni.

Forseti vill geta þess að þegar svo margir veita andsvar verður að stytta ræðutímann vegna þess að andsvör við hverja ræðu mega ekki standa lengur en 15 mínútur.

Viðleitni ríkisstjórnarinnar í dag til að setja peninga í Seðlabankann og geyma peninga þar er til að styrkja bankann til þess að bankinn geti staðið þetta af sér og hafi þann styrkleika sem þarf til þess að reyna að verja gengið. Það er meining ríkisstjórnarinnar og vilji hennar að reyna af öllu afli og leita allra leiða til þess að svo verði vegna þess að ríkisstjórnin er að reyna að verja kjör þjóðarinnar, alls almennings í landinu. Það er hinn einlægi vilji hennar. Um það snýst þetta. Þess vegna er svo mikilvægt að styrkja bankann í starfi sínu. Hitt kemur svo þessu máli ekkert við þó að ég hafi um langan aldur, og ég held nokkrir aðrir fleiri, haft enga trú á hávaxtastefnu þessara banka. 

Herra forseti. Hv. þm. hefur alls enga trú á Seðlabankanum og hann hefur margtekið það fram. Hv. þm. sagði í fyrra andsvari sínu að allir hefðu áhyggjur af viðskiptahallanum. Hvað sagði hæstv. forsrh. í viðtali við Stöð 2 í gærkvöldi? Hann sagði að hækkun á viðskiptahallanum sé komin til vegna breyttra uppgjörsreglna og sé því ekki í raun hækkun í sjálfu sér. Þetta er bara bókhaldsfiff sem beitt er og hann hefur engar áhyggjur af því. Ég tek undir áskorun og tek áskorun hv. þm. um að ganga til liðs við hann um að reyna að brjóta á bak aftur þá fiskveiðistefnu sem hefur ríkt í landinu og ráðgjöf ráðalausu mannanna í Hafrannsóknastofnun sem er nú reyndar stjórnað af LÍÚ að mestum part.

Herra forseti. Hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur í reynd tekið af mér ómakið. Ég ætlaði að koma upp og gera athugasemd við þá staðhæfingu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að allir í stjórnarliðinu hefðu áhyggjur af viðskiptahallanum. Það er einfaldlega rangt eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson sýndi fram á með því að lesa upp eigin orð hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. hefur ítrekað sagt að viðskiptahallinn sé góðkynja og það þurfi ekki að hafa nokkrar áhyggjur af honum. Hæstv. forsrh. hefur líka sýnt að hann hefur ekki vit barns á samhenginu á milli viðskiptahalla, gengis og verðlags. Herra forseti. Hv. þm. las upp úr skýrslu OECD og taldi að allar hagstærðir sem tengdust ríkisfjármálum væru mörgum hundruða prósenta betri en í OECD. Herra forseti. Það vill svo til að í sömu skýrslu kemur fram að það er bara eitt land, Portúgal, þar sem viðskiptahallinn er viðlíka mikill og hér. Það land er næst kemur er Tékkland með 5%. Herra forseti. Þetta sýnir svart á hvítu að þarna hefur hv. þm. verið að blekkja með því að fara heldur gróflega með staðreyndir.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. ætti bara að eiga orðastað við hæstv. forsrh.

Hvar er hann?

Ég veit ekki hvar hann er. Ég hlustaði á hann segja að hann hefði ekki áhyggjur af þeim vexti viðskiptahallans sem stafaði af nýrri uppgjörsaðferð. Þannig skildi ég hann. Hins vegar hef ég oft heyrt hann hafa áhyggjur af viðskiptahallanum og veit um engan mann sem hefur ekki áhyggjur af viðskiptahallanum bæði hérlendis og erlendis, alveg sama hvaða þjóð hann tilheyrir. Ég fór yfir skýrslu OECD um afkomu hins opinbera. Ég bar fram tölur úr þeirri skýrslu um afkomu hins opinbera. Það er rangt sem þingmaðurinn segir að ég hafi haldið því fram að allar tölur varðandi efnahagslíf Íslendinga væru jákvæðar og góðar, langt í frá. Viðskiptahalli hér er óeðlilega hár í samanburði við OECD og vextirnir hér eru óeðlilega háir.

Herra forseti. Það vill svo til að það er ágæt ábending hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að auðvitað ætti ég að eiga orðastað við hæstv. forsrh. Hvar á ég að eiga orðastað við hæstv. forsrh.? Hann leggur aldrei í að koma í umræður. Hann kemur ekki til að eiga orðastað við aðra stjórnmálamenn í öðrum fjölmiðlum og meira að segja ríkisfjölmiðill eins og ríkissjónvarpið spyr ekki forsrh. fremur en formann Samfylkingarinnar um stöðu og þróun efnahagsmála. Menn geta svo velt því fyrir sér af hverju það stafar. Hæstv. forsrh. hefur ítrekað lýst þeirri skoðun sinni að engin hætta sé á ferðum varðandi viðskiptahallann. Ég vísa t.d. til ummæla hans í þætti hjá Agli Helgasyni, í Silfri Egils, í vor. Herra forseti. Að því er er varðar afgang ríkissjóðs hefur enginn maður sýnt betur fram á það en hv. þm. Sverrir Hermannsson að ekki er um neitt annað að ræða en froðufé. Hv. þm. hefur sjálfur kennt mér þá þumalfingursreglu að fjórðungur viðskiptahallans sé í reynd hreinar tekjur fyrir ríkissjóð. Þar eru komnir 17,5 milljarðar. Síðan á að selja fyrir 15 milljarða. Þeir stálu 3 milljörðum af öldruðum 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörkin. Það eru 16 þingmenn á mælendaskrá og veitir ekki af að halda sig við tímamörk.

Áratugum saman voru flestir sammála um að halli á ríkinu, á ríkissjóði, væri aðalorsök þess efnahagsöngþveitis sem ríkti hér áratugum saman. Sumir menn reyndu ranglega að kenna verkalýðshreyfingunni um þetta. Áratugum saman var óreiða á ríkisfjármálunum sem olli þeirri óreiðu sem var hér í efnahagslífinu. Á þessu hefur orðið grundvallarbreyting á þessum áratug. Ríkissjóður Íslands er mjög sterkur. Það er afgangur og hér hefur árum saman verið afgangur á ríkissjóði og það sem meira er um vert, það er gríðarlega mikill lánsfjárafgangur sem hefur sannarlega orðið til að styrkja efnahagslífið. Þetta er hin mikla stóra breyting sem átt hefur sér stað á þessum áratug frá því sem áður var.

Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að eitthvað er að fiskveiðilöggjöfinni. Ég get tekið undir það að við séum fastir í gildru. Í hvaða gildru? Við erum fastir í þeirri gildru t.d. í Faxaflóanum að allar bleyður þar, sem hægt er að koma við snurvoð, eru orðnar þannig að enginn fiskur fæst orðið þar að gagni. Nærtækast er að vísa í svar til hæstv. forseta sem situr nú í stóli sem sýnir að aflinn er stöðugt minnkandi. Það er vegna rangrar fiskveiðiráðgjafar, svoleiðis að ég tek undir það. En ég segi að það er fyrst og fremst framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar sem er gagnrýniverð og þar liggur stjórnin hjá ríkisstjórn. Aðeins varðandi það að hér var talað um að ríkisfjármálin væru í góðu lagi. Það er aðeins ríkiskassinn sem er í góðu lagi. Hann stendur vel. En efnahagsstjórnin er röng þegar viðskiptahallinn stefnir í yfir 70 milljarða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 472 við frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 frá nefndarmönnum í menntmn. Nefndin hefur fjallað um úthlutun heiðurslauna listamanna fyrir næsta ár. Tveir þeirra sem voru handhafar heiðurslauna í ár eru nú látnir. Menntmn. leggur til að tíu nýir listamenn bætist í hóp þeirra listamanna sem njóta heiðurslauna. Leggur menntmn. til að 21 listamaður njóti heiðurslauna árið 2001. Þessir listamenn eru Atli Heimir Sveinsson, Árni Kristjánsson, Ásgerður Búadóttir, Erró, Fríða Á. Sigurðardóttir, Guðbergur Bergsson, Guðbjörg Þorbjarnardóttir, Gunnar Eyjólfsson, Hannes Pétursson, Herdís Þorvaldsdóttir, Jón Nordal, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson, Matthías Johannessen, Róbert Arnfinnsson, Rúrik Haraldsson, Stefán Hörður Grímsson, Thor Vilhjálmsson, Þorsteinn frá Hamri, Þráinn Bertelsson og Þuríður Pálsdóttir. Jafnframt gerir nefndin tillögu um að hver heiðurslaun verði 1.500 þús. kr. Menntmn. stendur einróma að þessari tillögu en Þorgerður K. Gunnarsdóttir tók ekki þátt í afgreiðslu málsins vegna tengsla við það.

Herra forseti. Ég mun í ræðu minni gera grein fyrir brtt. okkar í 1. minni hluta fjárln., en auk mín eru í þeim 1. minni hluta hv. þingmenn Gísli S. Einarsson og Össur Skarphéðinsson. Við erum með nokkrar brtt. í kjölfar þeirra brtt. sem við fluttum við 2. umr. og voru felldar þar. Við kölluðum nokkrar af okkar tillögum við 2. umr. til 3. umr. og ég mun ekki fjalla ítarlega um þær tillögur sem hér eru í raun endurfluttar heldur aðeins fara hratt yfir sögu þar. Við erum fyrst með í sundurliðun 1 Skatttekjur, þ.e. tillögur um auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Það er í fyrsta lagi 3.350 millj. sem við gerum tillögur um undir liðnum Tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla. Það skiptist í þrennt. Það eru í fyrsta lagi 2,6 milljarðar kr. vegna niðurfellingar og heimildar til frestunar á skattskyldum söluhagnaði, í öðru lagi 500 millj. kr. vegna betri skattskila vegna hærri endurgreiðslu virðisaukaskatts af viðhaldi íbúðarhúsnæðis, samanber frv. sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er 1. flm. að. Í þriðja lagi eru undir þessum lið 250 millj. kr. sem við gerum ráð fyrir að ná megi inn með hertu skatteftirliti. Þá er vegna tekjuskatts lögaðila gert ráð fyrir 250 millj. kr. í aukningu tekna sömuleiðis vegna herts skatteftirlits. Þá er það virðisaukaskattur, sem við gerum ráð fyrir að sé hægt að auka innheimtu á um 350 millj. kr., einnig vegna herts skatteftirlits. Þá er tillaga um 150 millj. kr. vegna vörugjalds af innfluttum ökutækjum. Þar gerum við ráð fyrir að tekin verði til baka sú lækkun á vörugjaldi á stórum jeppum sem samþykkt var á árinu. Síðan eru við einnig með nokkrar tillögur til útgjalda, nýjar tillögur að nokkru leyti. Sú fyrsta er vegna fullorðinsfræðslu fatlaðra, til kennslu, 25 millj. kr. Hér gerum við ráð fyrir því að kennsla eða fullorðinsfræðsla fatlaðra verði stóraukin á landsbyggðinni. Hún er nú eingöngu til staðar í Reykjavík og á Akureyri en ljóst að þörf er fyrir hana mun víðar og þess vegna ástæða til þess að auka þar fjármuni. Síðan gerum við í 3. tölulið tillagna okkar tillögu um breytingu á orðalagi á liðnum 02-451 sem heitir Símenntun og fjarvinnsluverkefni. Við gerum tillögu um að fjárlagaliðurinn kallist Símenntun og fjarkennsla. Það sama á við um undirliðinn 1.11 sem einnig heitir í frv. Símenntun og fjarvinnsluverkefni. Við gerum einnig tillögu um að sá liður breytist og verði Símenntun og fjarkennsla. Í þessu sambandi er ástæða til að fagna stuðningsyfirlýsingu hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln., við þessa breytingu og á ég því von á því að hún fari ljúflega í gegnum þingheim þegar til atkvæða kemur. Í 4. tölulið erum við með tillögu um aukið fjármagn um 100 millj. kr. til Námsgagnastofnunar. Hér er um nokkuð brýnt mál að ræða því að Námsgagnastofnun sinnir afar brýnu verkefni í gerð námsefnis fyrir grunnskóla, en þegar grunnskólinn var færður frá ríki til sveitarfélaga var þetta ein af þeim stofnunum sem skilin var eftir hjá ríkinu. Því miður hefur ríkið ekki staðið sig sem skyldi og er það auðvitað mjög bagalegt, sérstaklega í ljósi þess að fyrir stuttu var samþykkt ný námskrá sem gerði miklar kröfur til þessarar stofnunar. En því miður hefur verið stöðugt dregið úr fjármagni til stofnunarinnar á undanförnum árum. Á tímabilinu t.d. frá 1989--1998 lækkaði fjárhæðin til Námsgagnastofnunar sem hún hafði til námsefnisgerðar fyrir hvern nemanda um rúmlega 25%. Það var fyrst og fremst af þremur ástæðum, þ.e. nemendum fjölgaði um rúmlega fjögur þúsund á þessu tímabili þegar 10. bekkur var gerður skólaskyldur og þar af leiðandi bar stofnuninni að útvega námsefni fyrir þann árgang. Álagning virðisaukaskatts árið 1993 var að sjálfsögðu íþyngjandi fyrir stofnunina og síðan var þetta sama ár lækkuð fjárveiting til stofnunarinnar um 13%. Síðan hefur þetta aðeins verið fært til betri vegar seinustu tvö ár en þó engan veginn nægjanlega. Kröfur til stofnunarinnar hafa að sjálfsögðu stóraukist á þessum tíma, skólatími hefur lengst og krafa um fjölbreyttara úrval námsefnis hefur aukist í öllum greinum. Nú dugar ekki ein grunnbók í námsgrein eins og áður vegna þess að við nútímakennsluhætti þarf miklu fjölbreyttara úrval efnis, bæði á bókum, myndböndum, forritum og einnig á vefnum og síðan að sjálfsögðu ítarefni fyrir nemendur með margs konar sérþarfir. Þar að auki eru í nútímanum gerðar kröfur um að allt námsefni sé bæði fallegt, litríkt og hvetjandi fyrir nemendur og veki áhuga þeirra. Líftími námsefnis hjá þessari stofnun er miklum mun lengri en hjá öllum systurstofnunum í nágrannalöndunum. Þannig er t.d. nú verið að semja nýtt námsefni í stærðfræði sem er að taka við af 20 ára gömlu efni en víðast hvar í nágrannalöndunum er litið svo á að námsefni ætti alls ekki að vera í notkun lengur en tíu ár. Hér er hins vegar í þeirri mikilvægu grein, stærðfræðinni, loksins verið að semja nýtt námsefni í stað efnis sem er orðið 20 ára gamalt. Með nýrri námskrá fyrir grunnskólann varð að sjálfsögðu til þörf fyrir nýtt og breytt námsefni í mörgum greinum og mikla endurnýjun námsefnis á stuttum tíma. Vegna breytinga á tungumálakennslu þarf t.d. nýtt enskukennsluefni sem á þessu ári kostaði eitt og sér um 20 millj. kr. Nýjar námsgreinar eins og lífsleikni og upplýsinga- og tæknimennt krefjast hvor um sig nýs námsefnis fyrir tíu árganga. Fjölgun valgreina kallar á nýtt efni í mörgum greinum og lítil upplög sem eru óhagkvæm hvort sem er í framleiðslu eða á innkaupum. Svona mætti að sjálfsögðu áfram telja. Nú er svo komið hins vegar að fjárveitingar á fjárlögum duga vart til að endurprenta og viðhalda því námsefni sem þegar hefur verið gefið út. Ef allt er endurprentað sem skólarnir hafa þörf fyrir af því efni sem er á skrá er ekkert fé eftir til að setja í ný verkefni. Á síðasta ári var staðan svipuð. Það voru fyrst og fremst aukafjárveitingar sem komu frá menntmrn. sem til eru þar í sjóðum sem nýttust til að setja af stað gerð þess námsefnis sem unnið var á því ári. Augljóst er að með þessu móti getur stofnunin ekki leyst það hlutverk sem henni hefur verið falið. Herra forseti. Þetta er athyglisvert í ljósi þess sem ég sagði áðan, að þessi stofnun varð eftir hjá ríkinu þegar grunnskólinn var færður yfir til sveitarfélaganna. Mjög margt mælir með því að þessi stofnun verði í raun færð yfir til sveitarfélaganna og þess vegna, herra forseti, er það íhugunarefni hvort þetta sé leiðin sem notuð er af ríkisvaldinu til þess að svæla stofnunina yfir til sveitarfélaganna og hafa hana þá í þeirri stöðu að viðmiðin um fjármagnið sem eigi að fylgja sé sem allra lægst. Sú aðferð er kunn. Við viljum reyna að mæta þeim vanda sem þarna er við að etja og leggjum til að fjármagn til stofnunarinnar verði aukið um 100 millj. kr. Í 5. lið tillagna okkar er tillaga um að 25 millj. kr. verði varið til þorskeldisrannsókna. Hér er verið að hreyfa afar mikilvægu máli til framtíðar litið. Það þarf að setja Hafrannsóknastofnun í þær stellingar að hún geti farið að kanna hvort hagkvæmt sé að hefja þorskeldi. Sú staða virðist vera uppi í dag að þetta sé ekki hagkvæmt en það er augljóst mál að þær forsendur geta mjög fljótlega breyst og því er afar mikilvægt að við séum búin undir þá framtíð. Síðan eru endurfluttar tillögur í b-lið 5. tölul. og 6. og 7. tölul., þ.e. verið að auka sértekjur stofnana en þær skýrast af tillögu sem er hér aftar undir 18. tölul., þ.e. breytingar á 7. gr. Þetta eru allt stofnanir sem þjónusta sjávarútveginn og í raun er verið að nýta þær auknu tekjur sem við gerum ráð fyrir í tillögunni um breytingu á 7. gr. Í 8. tölul. leggjum við til átak í umferðaröryggismálum um 100 millj. kr. Hér er verið að hreyfa afar mikilvægu máli og í raun má segja að þetta framlag verði að teljast algjör lágmarksupphæð og er það ætlað til þess að unnt sé að hefja af einhverju viti vinnu við að fækka umferðarslysum þegar á fyrsta ári 12 ára áætlunar sem hæstv. dómsmrh. kynnti nýverið með miklu stolti í flestum fjölmiðlum landsins. Í áætlun hæstv. ráðherra segir að fækka eigi alvarlega slösuðum og látnum í umferðinni á Íslandi um 40% á næstu 12 árum. En hæstv. ráðherra hefur því miður unnið slælega að málinu. T.d. lét hæstv. ráðherra byrja svo seint að vinna að þessari áætlun að hún birtist fyrst rétt fyrir síðustu helgi í formi lítið unninna draga sem líkjast ekki að neinu leyti þeim áætlunum sem er nú unnið eftir í þeim nágrannalöndum okkar sem best hafa staðið sig í baráttunni gegn umferðarslysum. Reyndar hefur hæstv. ráðherra staðið sig svo slælega í þessu máli að umferðarþing undir forustu fyrrverandi aðstoðarmanns fyrrv. dómsmrh. Þorsteins Pálssonar, Þórhalls Ólafssonar, formanns Umferðarráðs, sá ástæðu til að samþykkja eftirfarandi ályktun frá Gunnari H. Gunnarssyni, deildarverkfræðingi á umferðardeild borgarverkfærðings. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Umferðarþing, haldið í Reykjavík 30. nóvember og 1. desember árið 2000, fagnaði þeirri myndarlegu stefnumörkun dómsmrh. að miða við 40% fækkun dauðaslysa og meiri háttar slysa í umferðinni á næstu 12 árum á Íslandi. Umferðarþing bendir á að fullnægjandi umferðaröryggisáætlun verður að innihalda fjárhags- og framkvæmdaáætlun og tryggja verður að til hennar renni nægjanlegt fé úr opinberum sjóðum. Umferðarþing lýsir vonbrigðum sínum yfir því að í fjárlögum fyrir árið 2001 sem nú er verið að afgreiða á Alþingi verður nánast ekkert vart við aukna fjármuni til þessarar baráttu. Umferðarþing skorar á ríkisstjórn og Alþingi að lýsa því nú þegar yfir að væntaleg 12 ára áætlun muni uppfylla framangreind skilyrði.`` Herra forseti. Einhverjir gætu undrast og dregið í efa þegar ég segi að Þórhallur Ólafsson, formaður Umferðarráðs, hafi átt drjúgan þátt í að ályktun umferðarþings var orðuð á framangreindan hátt en þannig var að eftirfarandi málsgrein var felld út úr upprunalegri tillögu Gunnars í starfshóp á umferðarþinginu sem falið var að fjalla um tillögu hans, með leyfi forseta: ,,Umferðarþing lýsir vonbrigðum sínum yfir því að í fjárlögum fyrir árið 2001 sem nú er verið að afgreiða á Alþingi verður nánast ekkert vart við aukna fjármuni til þessarar baráttu.`` En í almennu umræðunum eftir að vinnu starfshópanna lauk flutti Þórhallur tillögu um að þessi málsgrein yrði sett aftur inn í tillögu Gunnars og allur þingheimur samþykkti það. Í Morgunblaðinu sl. miðvikudag kemur fram sú undarlega afstaða hæstv. ráðherra að ekki sé tímabært að ræða fjárhagsáætlun fyrir 12 ára áætlunina á þessu stigi, það verður gert við fjárlagagerð fyrir árið 2002. Þessi afstaða lýsir verulegum skilningsskorti á því vandamáli sem við er að eiga, þ.e. meiri háttar umferðarslysum fækkar ekki og dauðaslysum í umferðinni fjölgar. Þegar ástandið er þannig heldur hæstv. ráðherra sér höndum og segir að ekkert liggi á. Herra forseti. Ekkert af þeim löndum í Vestur- og Norður-Evrópu, sem best hafa staðið sig í baráttunni gegn umferðarslysum, t.d. Svíar og Bretar, leyfa sér að láta koma rof í svona baráttu með því að láta heilt ár detta niður á milli áætlana, t.d. er tíu ára áætlun nú að taka við af 12 ára áætlun hjá Bretum. 12 ára áætlunin heppnaðist fullkomlega. Ætlunin var að fækka umferðarslysum um einn þriðja og það tókst. Ekki má rugla saman fjárveitingum til umferðarmála almennt og til umferðaröryggismála eins og hæstv. dómsmrh. gerði reyndar í Ríkisútvarpinu nýlega þegar hæstv. ráðherra reyndi að verjast gagnrýni frá nýafstöðnu umferðarþingi með því að segja að 2 milljarðar kr. yrðu settir aukalega til framkvæmda í vegamálum á árinu 2001. Herra forseti. Við erum að fjalla um áætlun til fækkunar umferðarslysa og verðum að taka mið af vinnubrögðum þróaðra þjóða á þessu sviði. Danir eru t.d. nýbúnir að samþykkja vandaða áætlun til 12 ára þar sem gert er ráð fyrir 40% fækkun slysa. En þeir gera einnig ráð fyrir fjárveitingum úr opinberum sjóðum öll árin 12 og þessar fjárveitingar, 11 þús. millj. danskra króna alls, munu einungis fara til umferðaröryggismála en ekki t.d. til almennra vegagerðar. Danska þjóðarbúið fær líka góðan arð af þessari fjárfestingu sinni því gert er ráð fyrir að 45 þús. millj. danskra króna sparist alls vegna færri óhappa og slysa í umferðinni á þessum 12 árum. Það er dálagleg þjóðhagsleg arðsemi að ógleymdum öllum þeim mannlegu harmleikjum sem komist verður hjá. Herra forseti. Okkur þingmönnum Samfylkingarinnar er bæði ljúft og skylt að bregðast vel við framannefndri samþykkt umferðarþings, bæði vegna þess að málefnið er gott og eins hins að á stofnfundi Samfylkingarinnar í vor var samþykkt stefna í umferðaröryggismálum sem rímar nákvæmlega við þessa samþykkt. Það er m.a. af þessum ástæðum, herra forseti, sem við flytjum þá tillögu sem ég nefndi áðan um sérstakt 100 millj. kr. framlag til átaks í umferðaröryggismálum. Þá flytjum við í 9. tölul. tillögu um 625 millj. kr. til leiguíbúða. Tillagan er flutt vegna ætlunar að hækka vexti upp undir markaðsvexti eða í um 5% á lánum til íbúðanna. Þá þarf ríkið að greiða niður til sveitarfélaganna vegna leigu\-íbúða þeirra. Til þess að niðurgreiðslurnar verði sambærilegar þarf þessa upphæð, 625 millj. kr. Þetta þurfa að vera ýmist stofnstyrkir og/eða húsaleigubætur til sveitarfélaga og félagasamtaka. Þetta er sem sagt flutt til þess að ekki verði breyting á því sem verið hefur. Í 10. tölul. eru Málefni fatlaðra, Ýmis verkefni. Þar erum við með tillögu um 200 millj. til viðbótar. Ástæða þeirrar tillögu er viljayfirlýsing sem undirrituð var 2. desember sl. af félmrh. og formanni hússtjórnar Öryrkjabandalagsins, þ.e. viljayfirlýsing milli félmrn. og hússtjórnar Öryrkjabandalagsins, en sameiginlega hafa félmrn. og hússjóðurinn ákveðið að hefja formlegt samstarf í húsnæðismálum. Markmiðið er að mæta þörf fatlaðra fyrir sambýli í samræmi við skýrslu starfshóps félmrn. frá nóvember 2000 um búsetu fatlaðra. Samstarf aðilanna verður fólgið í því að hússjóður Öryrkjabandalagsins lætur í té húsnæði fyrir sambýli sem Íbúðalánasjóður veitir lán til að hluta og félmrn. tekur að sér að reka. Þetta segir m.a. í þessari viljayfirlýsingu. Hæstv. félmrh. mun hafa sagt það í þessum stól að tekið yrði á þessum kostnaði með fjáraukalögum á næsta ári. Það teljum við hins vegar ekki rétt að gera vegna þess að miðað við þær upplýsingar sem við höfum á þessi upphæð, um 200 millj. kr., að geta staðið undir þessum samningi á næsta ári og er eðlilegt þegar slíkt er fyrirséð að til þess sé áætlað í fjárlögum næsta árs. Síðan flytjum við í 11. tölul. tillögu um að liðurinn Þjónusta við langveik börn verði settur inn upp á 300 millj. kr. Þessa þjónustu skortir algerlega og upphæðin er sú sem talin er þurfa til þess að langveik börn geti notið þeirrar þjónustu sem þau eiga rétt á lögum samkvæmt. Þá er endurflutt tillaga sem kölluð var til 3. umr. varðandi Landspítala -- háskólasjúkrahús. Það er aukning um 50 millj. sem ætlaðar eru til geðsviðs Landspítalans -- háskólasjúkrahúss vegna framhaldsmeðferðar ungs fólks með geðsjúkdóma. Þetta er fyrst og fremst ætlað til að taka við ungu fólki með þann sjúkdóm af barna- og unglingageðdeild Landspítalans þar sem þessir sjúklingar þurfa annars að dveljast lengur en ella og orsaka það um leið að biðlistar myndast við barna- og unglingageðdeildina sem ella væru ekki til staðar. Í 13. tölul. erum við síðan með tillögu um 50 millj. kr. vegna herts skatteftirlits. Þar er komin skýringin á þeim tölum sem ég nefndi áðan um að mundu skila sér betur inn í tekjum. Talið er með þessu herta skatteftirliti, sem mun kosta um 150 millj. kr., megi ná inn 850 millj. og því verði nettótekjurnar af því 800 millj. kr. Þá er endurflutt tillaga sem við drógum til baka við 2. umr. um barnabætur upp á 1.285 millj. kr. sem er þá til þess að standa undir því að taka af tekjutengingu barnabóta til 16 ára aldurs í stað sjö ára aldurs eins og tillögur ríkisstjórnarflokkanna gera ráð fyrir. Í 15. tölul. er gert ráð fyrir að draga 190 millj. af þeirri upphæð sem er til Stjórnarráðsbygginga, þ.e. til viðhalds og annarra verkefna. Ég tel mig hafa fært nægileg rök fyrir því við 2. umr. að ástæða væri til þess að staldra örlítið við í verkefnum á vegum Stjórnarráðsins einfaldlega vegna þess að hæstv. forsrh. hefur talað um að eðlilegt sé að menn læri m.a. af þeirri skýrslu sem Ríkisendurskoðun hefur tekið saman um framkvæmd við Þjóðmenningarhúsið. Ekki er hægt að búast við öðru, að því er mér sýnist miðað við þær framkvæmdir, en að það veiti af heilu ári til þess að fara yfir þetta með öllum þeim sem af því þurfa að læra því að það sýnist mér vera alveg frá þeim æðsta og síðan eitthvað langt niður. Ég veit ekki hve langt. En meðan sá sem efst situr virðist ekki hafa lært mikið af skýrslunni verðum við að ætla að það geti tekið enn lengri tíma að kenna öllum þeim sem af henni þurfa að læra. Síðan erum við með tillögu í liðnum Launa- og verðlagsmál þar sem við gerum ráð fyrir 450 millj. kr. Þetta teljum við nauðsynlegt til þess að uppfylla lagaskilyrði vegna þess að Þjóðhagsstofnun spáir að vísitala neysluverðs muni hækka um 5,8% milli ára. Forsendur í fjárlagafrv. miða hins vegar við 4% og lög gera ráð fyrir því eins og segir í 65. gr. laga um almannatryggingar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Hér teljum við því að við séum með tillögu sem er í samræmi við þann lagatexta sem fara ber eftir og teljum að þarna skorti 450 millj. til þess að lögum sé framfylgt. Þá erum við með í 17. tölul. tillögu um 160 millj. kr. til niðurgreiðslu á húshitun. Hér erum við að gera tillögu um að leysa þann vanda sem hefur nokkuð oft komið upp, þ.e. þann vanda að hinar dýrari hitaveitur í landinu sitja nú eftir í niðurgreiðslu og eru orðnar dýrari en rafhitun víða vegna þess að menn hafa nálgast það mark að rafhitun sé, eins og segir í byggðaáætlun, sem næst meðalverði hitaveitna. En þetta orðalag í byggðaáætluninni veldur þeim einfalda vanda að það þarf að finna meðalverð hjá hitaveitum og það segir sig sjálft að þá eru einhverjar hitaveitur fyrir ofan meðalverðið. Við gerum tillögu um þessar 160 millj. sem er upphæð sem finna má í útreikningsplöggum sem fyrir lágu í merkri nefnd sem starfaði á vegum hæstv. forsrh. og gerði ráð fyrir því að hinar dýrari hitaveitur fengju einnig að njóta niðurgreiðslna. Þetta virðist hins vegar hafa vafist mjög fyrir ríkisstjórnarmeirihlutanum í fjárln. En við gerum tillögu um að 160 millj. komi í þennan lið og það verður að sjálfsögðu fróðlegt að fylgjast með því hvernig tillögunni reiðir af í atkvæðagreiðslu eftir helgi. Í 18. tölul. eru síðan nokkrir breytingar við 7. gr. Þar eru fyrst þrír liðir sem voru kallaðir til 3. umr. við 2. umr. og er því óþarfi að færa mikil rök fyrir þeim en það var gert við 2. umr. Hins vegar er nýr liður, 8.19 Að lækka sérfræðikostnað hjá A-hluta stofnunum um 500 millj. kr. Þessi tillaga er flutt vegna skýrslu Ríkisendurskoðunar sem gefin var út í maí á þessu ári og fjallaði um sérfræðiþjónustu, kaup ríkisstofnana á ráðgjöf og annarri sérfræðiþjónustu. Hér eru færð margvísleg rök fyrir því að ekki hafi verið nægjanlega vel að verki staðið. Við teljum að þarna megi auðveldlega með ýmsum breyttum aðferðum lækka útgjöldin um 500 millj. kr. Þetta má gera með því að vanda betur til verka og jafnvel með útboðum á stundum á þessum verkum. Það kemur m.a. fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að kostnaður ríkisstofnana vegna kaupa á sérfræðiþjónustu hækkaði úr 1,1 milljarði kr. á árinu 1994 í rúma 2 milljarða kr. á árinu 1998 og eru þá báðar tölur gefnar á verðlagi 1998 og nemur hækkunin tæpum 85%. Kostnaðaraukningin varð mest milli áranna 1994 og 1995 eða 32%. Árið 1999 virðist þessi kostnaður síðan hafa verið komin upp í 2,5 milljarða. Ríkisendurskoðun bendir á ýmislegt sem betur má fara varðandi kaup á sérfræðiþjónustu. Ég vil, með leyfi forseta, lesa örstuttan kafla úr skýrslunni. Hann er svohljóðandi: ,,Ríkisendurskoðun telur að í ljósi þess hve kostnaður ríkisins af ráðgjafarþjónustu hefur vaxið á liðnum árum sé bæði tímabært og eðlilegt að gefnar verði út viðmiðunarreglur eða leiðbeiningar um kaup ríkisstofnana á ráðgjafarþjónustu. Meginatriðin í slíkum reglum eða leiðbeiningum ættu að lúta að eftirfarandi fjórum atriðum: 1. Mat á þörf fyrir ráðgjöf. 2. Val á ráðgjafa. 3. Stjórnun og eftirlit. 4. Mat á árangri ráðgjafar.`` Hér eru nefndir fjórir mikilvægustu punktarnir og það gefur til kynna að þeirra hafi ekki verið gætt við ráðgjafarþjónustukaupin á því tímabili sem Ríkisendurskoðun skoðaði þau. Þó verður að telja að allir fjórir liðirnir séu sjálfsagðir. Ef farið verður eftir leiðbeiningum Ríkisskoðunar tel ég því að auðveldlega megi ná þeim 500 millj. sem hér er gerð tillaga um. Herra forseti. Síðasta tillagan sem ég geri grein fyrir er í raun varatillaga. Við gerum tillögu um það í 10. tölulið að veittar verði 200 millj. til að hægt verði að standa við viljayfirlýsingu félmrn. og hússtjórnar Öryrkjabandalagsins. Verði sú tillaga felld þá höfum við einnig flutt tillögu um breytingu á 7. gr. laganna sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Að veita fé til reksturs sambýla sem Hússjóður Öryrkjabandalagsins kemur á fót árið 2001, sbr. viljayfirlýsingu félagsmálaráðuneytisins og Hússjóðs Öryrkjabandalagsins frá 2. des. 2000.`` Herra forseti. Ég minni enn á að hæstv. félmrh. taldi rétt að mæta þessum kostnaði með fjáraukalögum á næsta ári. Það teljum við hins vegar rangt og vísum þar til fjárreiðulaganna. Hér væri möguleiki fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann til að sýna í verki að hann vilji fara eftir fjárreiðulögunum. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir brtt. okkar í 1. minni hluta fjárln. Ég vil að lokum benda á að við gerum að sjálfsögðu ráð fyrir því að verði tillögur okkar samþykktar þá verði sá afgangur sem af því skapaðist hjá ríkissjóði, upp á tæplega 3 milljarða kr., lagður inn til geymslu í Seðlabankanum. Við teljum ekki ástæðu til að láta þá fjármuni fara annað sem gæti aukið þenslu. Henni þurfum við að ná niður. Ég hef, herra forseti, lokið við að gera grein fyrir brtt. 1. minni hluta fjárln. en hann skipa eins og áður hefur komið fram: Einar Már Sigurðarson, Gísli S. Einarsson og Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að gera viðvart um að mér þætti vænt um að hér yrðu viðstaddir nokkrir hæstv. ráðherrar eftir því sem þeirra málaflokkar heyra undir mitt mál. Hér mættu gjarnan vera viðstaddir hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. þegar ég kem að efnahagsforsendum fjárlagaafgreiðslunnar. Einnig hæstv. samgrh. eða starfandi samgrh. sem væri til svara fyrir sölu Landssímans. Síðast en ekki síst hefði verið áhugavert að hafa hér hæstv. utanrrh. og formann Framsfl. með okkur við umræðuna. Mér hefur þótt halla á Framsfl. og hann vera fullmikið fjarverandi í umræðunni. Það er kannski síður af væntumþykju fyrir honum en hinu að manni finnst ósanngjarnt að þeir séu meira og minna fjarverandi við umræður um efnahagsmál. Hér er þó að sjálfsögðu viðstaddur hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln. Ég ætla að byrja á, herra forseti, að vísa aðeins í framsöguræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar frá því fyrr í dag og bæta örlitlu við einn þátt í máli hans. Það snýr að þeim tillögum sem hv. þm. Jón Bjarnason hefur sett fram um breytt vinnubrögð við fjárlagagerðina. Ég verð að segja að ég hef velt þessu þó nokkuð fyrir mér síðan hv. þm. gerði grein fyrir sjónarmiðum sínum við 2. umr. fjárlaga og í nefndaráliti 2. minni hl. við 2. umr. fjárlaga. Hann hnykkir á þessu hér í nefndaráliti við 3. umr. og ég tel að þetta mál eigi að taka til skoðunar. Stundum er sagt, herra forseti, að glöggt sé gests augað. Hv. þm. er að starfa í fjárln. á sínu öðru ári ásamt fleiri góðum mönnum sem hafa þar ýmist meiri eða minni reynslu. Kannski er það hollt að nýir menn komi að þessum verkum með ný sjónarmið og velti fyrir sér hvort betrumbæta ætti vinnuna. Ég verð að segja að ég tek að mörgu leyti undir það að þessir hlutir séu ekki afgreiddir í réttri röð hjá okkur. Ég held að það hafi komið mjög skýrt í ljós við 2. umr. um fjárlagafrv. Það var ankannalegt að sú umræða hefði átt að miðast við brtt. og vinnu fjárln., snúast um útgjaldhliðina því að það voru eingöngu til umfjöllunar brtt. sem lutu að útgjöldum ríkissjóðs og tekjuhliðin beið öll 3. umr. 2. umr. snerist hins vegar öll um efnahagslegar forsendur málsins og tekjuhliðina. Þetta er auðvitað öfugsnúið. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur lagt það til að þarna yrði röðinni snúið við og 2. umr. miðaði þá fyrst og fremst að því að festa efnahagslegar forsendur fjárlaga, ganga frá tekjurammanum eins og hann liti út á grundvelli endurskoðaðrar þjóðhagsspár. Þá vissu menn nákvæmlega hvað þeir hefðu til skiptanna og lokuðu svo dæminu og afgreiddu endanlega útgjöldin, að því leyti sem það var ekki gert samtímis við 2. umr. sem væri best, við 3. umr. Verklagið sem hér hefur þróast er dálítið sérkennilegt, herra forseti, eins og við þekkjum sem höfum verið hér í nokkur ár. Við 2. umr. er aðeins hluti fjárlaganna tekinn til umfjöllunar og stórir kaflar bíða 3. og síðustu umræðu. Þetta er ekki í samræmi við það sem gert er með önnur stjórnarfrv. eða önnur frv. Þar fer yfirleitt fram meginefnisumræða og allar breytingar sem menn eru þá orðnir ásáttir um að gera á frv. eru afgreiddar við 2. umr. Oftar en ekki, ef vel tekst til, er engu breytt við 3. umr. málsins. Málin eru rædd í heild sinni eins og þau liggja þá fyrir og oft afgreidd án mikillar umræðu og með engum breytingum. Þessu er gerólíkt farið við fjárlögin. Menn geta auðvitað sagt að þar sé ólíku saman að jafna. Þetta sé mikið verk, að afgreiða þetta flókna frv. og taka inn þær breytingar sem haustið og haustvinnan bera með sér. Engu að síður gætu menn a.m.k. velt fyrir sér að breyta þessari röð og það má spyrja: Telja menn það í samræmi við mikilvægi hlutanna að fjárln. sitji sveitt yfir því vikum og jafnvel mánuðum saman að taka á móti sendinefndum og ræða, oft um tiltölulega litlar upphæðir sem lúta að útgjöldum, en þegar kemur að tekjuhliðinni, milljörðunum, tugmilljörðunum og hundruðum milljarða, þá séu teknir 1--2 sólarhringar í það mál? Efh.- og viðskn. sem á að heita að gefi fjárln. umsögn sína fær oftar en ekki 1--2 sólarhringa til að fara yfir faglegan hluta þess máls, meta tekjuforsendurnar, fara yfir skattahliðna o.s.frv. Ég leyfi mér, herra forseti, að hnykkja á þessu atriði og legg til að það verði skoðað rækilega. Af því að hæstv. fjmrh. er viðstaddur og hefur hönd í bagga skulum við segja, þó að það sé verkefni þingsins eftir að fjárlagafrv. er komið fram að afgreiða það þá kemur hann að því verki með ýmsum hætti, þá legg ég til að skoðað verði af hálfu fjmrn. í samráði við fjárln. Alþingis hvort ekki sé hægt að breyta þessu verklagi eitthvað. Þetta kostar að sjálfsögðu að stofnanir eins og Þjóðhagsstofnun þurfa að vera eilítið fyrr á ferðinni með sína vinnu. Þjóðhagsáætlun þyrfti þá að liggja fyrir um mánaðamót nóvember/desember en ekki þegar vika eða 10 dagar eru liðnir af desember. Það væri gott hvort sem er að fá hana nokkrum vikum fyrr þannig að ekki væri um þetta sólarhringaspursmál að ræða þegar hinar endanlegu og endurmetnu þjóðhagsforsendur liggja loksins fyrir. Ég vil þó segja, herra forseti, að mér finnst til fyrirmyndar að fjárlagagerðin skuli vera jafnsnemma á ferðinni og hún er í ár. Það er til fyrirmyndar. Það er mjög gott að við skulum ljúka umræðum um fjárlögin þetta tímanlega þó að vissir hlutir hefðu þar mátt betur fara. Ég tek undir þá gagnrýni sem áður hefur komið fram um að það er veikleiki að ekki skulu liggja fyrir upplýsingar um tiltekna hluti sem teknir eru inn í tekjuáætlun næsta árs. Þá vísa ég auðvitað til eignasölunnar. Sama má auðvitað segja um fyrirhugaða endurskoðun á vegáætlun, æskilegt væri að fyrir lægi hvaða framkvæmdum á að fresta. Það verður þó að segjast að það er ekkert frábrugðið því verklagi sem tíðkast hér, að útgjaldarammi Vegagerðarinnar sé ákveðinn í fjárlögum og síðan komi endurskoðuð vegáætlun inn í byrjun næsta árs, þeirri endurskoðun ljúki í febrúar eða mars og þar með liggi framkvæmdaröðin fyrir. Það þekkjum við. Í öðru lagi, herra forseti, ætlaði ég að fara nokkrum orðum um efnahagsástandið og efnahagslegar forsendur þessarar fjárlagaafgreiðslu og ganga þar fyrst og fremst út frá nýrri þjóðhagsspá. Því miður hafa þar heldur dökknað horfur frá því sem var í haust og þar ber kannski hæst að verðlagsforsendurnar eru verri, það lítur út fyrir meiri verðbólgu. Menn geta kannski sagt að það sé ekki óskaplegur munur á spánni upp á 4% sem lá fyrir í haust og núgildandi spá, frá því fyrir nokkrum dögum, upp á tæp 6%. Þar er þó þriðjungsmunur og það munar geysilega um hvert prósentustig í verðbólgu, ekki síst þegar hún fer úr því að hafa verið mjög lág og svo lág að hún nánast skipti ekki miklu máli í framreikningum eða útreikningum. Kaupmáttarskerðing af völdum verðbólgu var þau árin sem hún var lægst svo hverfandi að það þurfti nánast ekki að taka tillit til hennar. Hins vegar er óhjákvæmilegt að horfast í augu við að þegar kjarasamningar liggja fyrir eða eru bundnir á tiltölulega lágum nótum í prósentum og von manna er sú að það mundi að mestu leyti skila sér í kaupmáttaraukningu, þá er það fljótt að breytast ef verðbólgustigið fer úr 3--4 prósentustigum upp í 6 eins og nú horfir til. Sömuleiðis liggur fyrir að verðbólga á þessu ári verður ívið meiri en spáð var, eða 5,2% eða svo, hækkun verðlags milli áranna 1999 til ársins 2000. Verðalagsforsendurnar eru að versna og það er það fyrsta sem dökknar í þessari nýju þjóðhagsspá. Í öðru lagi er spáin um viðskiptahallann til muna verri en vonir höfðu staðið til að yrði á þessu ári og horfurnar fyrir árið 2001. Þjóðhagsspá fyrir yfirstandandi ár, þegar hér var verið að afgreiða fjárlög um svipað leyti í fyrra, gekk út á að viðskiptahallinn yrði 32 milljarðar. Núna horfir í að hann verði 61,5 milljarðar. Með öðrum orðum, viðskiptahallinn verður rétt tæplega tvöfaldur miðað við það sem spáð var þegar fjárlög voru hér til afgreiðslu síðast. Og því miður er því enn spáð að viðskiptahallinn aukist á næsta ári eins og margfrægt er orðið og fari í 68 milljarða, sem er komið yfir 9% umfram landsframleiðslu. Í þriðja lagi, herra forseti, hafa horfurnar heldur versnað vegna þess að nú er það metið svo og sagt hér berum orðum í spá Þjóðhagsstofnunar, að viðskiptakjör verði verri, eða eins og þar segir að gert sé ráð fyrir nokkrum áhrifum af verri viðskiptakjörum á inn- og útflutning. Þetta, herra forseti, er það sem þarna má sérstaklega tína til. Í fjórða lagi er rétt að vekja athygli á þeirri staðreynd að þessi þjóðhagsspá byggir á óbreyttu gengi frá því sem nú er. Það er því augljóst mál, herra forseti, að ef gengið sígur, þá versnar verðlagsspáin. Þá versnar þessi spá. Þjóðhagsspáin byggist sömuleiðis á því að forsendur gildandi kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum haldi og að engar launahækkanir annars staðar í þjóðfélaginu setji það neitt úr skorðum. Og nú geta menn velt því fyrir sér hvort líklegt sé að þetta náist eða þetta verði svo. Ég segi þá a.m.k. að ekki blási byrlega um samninga við kennara, það er ekki mikið svigrúm fyrir sveitarfélögin að hækka laun grunnskólakennara eða annarra hópa sem eru að fara af stað í kjarabaráttu þar, að ógleymdum öllum öðrum opinberum starfsmönnum sem eru meira og minna með lausa samninga. Þessar forsendur eru því, herra forseti, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, mjög brothættar. Horfurnar eru versnandi hvað varðar verðlag, viðskiptahalla og viðskiptakjör og byggja á því að hér haldist óbreytt gengi og að ekkert gerist á vinnumarkaði sem valdi meiri launahækkunum en bundnir samningar á almenna vinnumarkaðnum gefa tilefni til. Samt er það svo, herra forseti, að þó að slík merki blasi við hefur hæstv. forsrh., sem hér er viðstaddur umræðuna og skal þakkað fyrir það, ekki fengist til þess að opna mikið á það að ástæða væri til að hafa áhyggjur af þessu. Þó las ég í Dagblaðinu, held ég, í morgun það sem ég held að sé bara fyrsti viðurkenningarvotturinn á því sem ég hef heyrt frá forsrh., sem af ótrúlegri hörku hefur fullyrt það hvað sem tautar og raular að hér sé allt í himnalagi, að kannski væri farið að örla fyrir viðurkenningarvotti á því að viss hættumerki væru varðandi verðlagið. Ég held ég muni það rétt að þetta hafi verið í Dagblaðinu í dag, alla vega var vitnað í einhver ummæli hans af þessu tagi í því blaði í dag. Það er út af fyrir sig nokkur árangur miðað við þá taktík sem hæstv. forsrh. hefur byggt framgöngu sína á í þessum efnum að neita því statt og stöðugt, að annað væri hin mesta firra en að allt væri hér í himnalagi og gefa út það sem ég hef kallað reglulegar tilskipanir á u.þ.b. þriggja mánaða fresti um að allt væri í himnalagi. Að vísu verður að segjast að sjálfsagt hafa þessar tilskipanir haft lengi vel sitt að segja og sumir hafa gengið svo langt að tala um þennan áhrifavald í efnahagsmálum, sem væri þessi staðfesta forsrh. í að afneita því að nokkuð væri að og menn hafi viljað halla sér að því að þetta væri bara rétt, treyst á það. En ég hef haldið því fram um nokkurt skeið, herra forseti, að svo hafi verið komið og svo sé komið að þetta hafi hætt að vera trúverðugt. Vissulega getur svona aðferðafræði verið út af fyrir sig skiljanleg þegar í hlut eiga ráðamenn sem reyna að róa ástandið niður og draga úr áhyggjum og reyna að halda uppi tiltrú á það sem þeir bera ábyrgð á, þ.e. yfirstjórn efnahagsmála. Við skulum segja að það sé skiljanlegt að menn reyni það í lengstu lög, en þá getur komið að því að slíkt fari að snúast upp í andhverfu sína og fari að verka eins og firring, slíkt fari að verka eins og óraunsæi og þá væri orðið vænlegra fyrir hina sömu aðila að skapa tiltrú á sjálfa sig og sín tök á málum með því að útlista hvernig þeir vildu glíma við það sem þeir viðurkenndu að væri einhver vandi í þessum efnum. Og ég hef verið að bíða eftir því að forsrh. færði sig yfir í það hjólfarið að viðurkenna kannski að það væru jú vissir hlutir sem ástæða væri til að hafa áhyggjur af, eins og vaxandi verðbólga, vaxandi viðskiptahalli, versnandi viðskiptakjör og fleira mætti til nefna. En þá yrði að glíma við það með einhverjum trúverðugum aðferðum og leggja frekar áherslu á það sem menn vildu reyna að gera eða hvernig menn vildu reyna að vinna sig út úr þeim aðstæðum sem menn viðurkenndu að væru alvarlegar. Ég tek eftir því að formaður Framsfl. fer svolítið öðruvísi í þetta mál. Svo vill til að einhver frá blaðinu Degi hefur af sérstökum ástæðum verið viðstaddur þar sem hæstv. utanrrh. var á hádegisverðarfundi, sem reyndar mun hafa verið boðaður af þingmönnum flokksins í Reykjavík, og Dagur hefur svo mikið við að það er bara opna um þennan fund, sem er auðvitað hið besta mál, því þar með höfum við sem ekki vorum á fundinum aðgang að því sem þarna kom fram. Ég treysti því að þetta sé allt saman fagmannlega unnið og ætla að leyfa mér aðeins að vitna í það sem hæstv. utanrrh. hefur þarna fram að færa um efnahagsmál. Ég vil reyndar skjóta því inn í, herra forseti, að það gladdi mig ósegjanlega að hæstv. utanrrh. skyldi enn þá hafa áhuga á efnahagsmálum. Ég var farinn að sakna þess að ég hafði ekki heyrt múkk frá hæstv. utanrrh. eða Framsfl. missirum saman um efnahagsmál. Ég var farinn að halda að það væri svo skýr verkaskiptingin í ríkisstjórninni að það stæði bara einhvers staðar í leynipappírum að Framsfl. mætti ekki tjá sig eða hafa skoðun á efnahagsmálum. Því satt best að segja held ég að ég hafi ekki heyrt eða orðið var við að utanrrh. tjáði sig um efnahagsmál missirum saman, þangað til núna. Það væri nú fróðlegt að láta fletta upp á því hvort þetta er ekki u.þ.b. svona. 

Hann hefur talsmenn í salnum.

Já, já, auðvitað hefur hæstv. utanrrh. einhverja menn í þessu þegar hann er fjarri eins og stundum er. En þetta var hið merkasta útspil sem kom frá hæstv. utanrrh. Og hafi hv. þm. Össur Skarphéðinsson talið yfirlýsingar hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln., merkar sem hann gerði nokkuð með við 2. umr. fjárlaga man ég, túlkaði nokkuð stórkarlalega, þá hlýtur hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hafa heldur betur kæst þegar hann las Dag í morgun, því hér er sko eldsneyti í að velta því fyrir sér hvort stjórnarflokkarnir séu ekki að meta þessa stöðu með býsna ólíkum hætti. Formaður Framsfl. segir t.d., með leyfi forseta: ,,Það ber að viðurkenna að það eru hættumerki uppi. Það er of mikil verðbólga þegar hún er yfir 5%.`` --- Nú stefnir hún í 6%. --- ,,Það er of mikill viðskiptahalli þegar hann er yfir 9% af landsframleiðslu, eða yfir 60 milljarðar króna í ár og viðskiptahalli á næsta ári er áætlaður yfir 60 milljarða.`` --- Þarna fer formaður Framsfl. fínt í það, því samkvæmt þessari nýjustu spá verður viðskiptahallinn vel á tíunda prósent af landsframleiðslu og stefnir í eina 68 milljarða kr. Útlitið er í rauninni enn verra en þetta. Og áfram er haldið, verið er að vega og meta stöðu mála út frá þessu. Síðan segir formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., m.a. um fjármagnshreyfingar til og frá landinu, mjög áhugaverðan hlut, með leyfi forseta: ,,Við yrðum að gæta þess að fjármagn okkar fari ekki allt úr landi eða alla vega að fjármagn komi inn í landið á móti því sem fer úr landi.`` --- Þetta er athyglisverð setning. Það er auðvitað hárrétt, herra forseti, sem ég tel að allt of lítill gaumur hafi verið gefinn að, að þetta er í rauninni í fyrsta skipti sem við erum að takast á við aðstæður af þessu tagi, þegar forsendur gengis íslensku krónunnar eru að veikjast og aðstæður eru eins og raun ber vitni í efnahagslífi okkar að fjármagnsflutningar til og frá landinu eru í grundvallaratriðum frjálsir. Það er nýtt. Í fyrri kreppum eða í aðdraganda fyrri erfiðleika sem yfir okkur hafa gengið, hvort sem svo verður nú eða ekki og guð láti gott á vita að þetta leysist allt saman vel, hefur verið einn grundvallarmunur á aðstöðu íslenska þjóðarbúsins miðað við það sem er núna og það er að miklu meiri stýring var á fjármagnshreyfingum til og frá landinu. Dæmið á þessu ári sýnir að gríðarlegir fjármunir geta streymt úr landi og lítið komið í staðinn, ef tiltrú manna býður svo við að horfa og þær aðstæður skapast að menn telji hagsmunum sínum best borgið með þeim hætti. Þar kemur náttúrlega ýmislegt inn í eins og mikill vaxtamunur sem menn eru að spila á og þar fram eftir götunum. Síðan kemur mjög athyglisverður kafli í ræðu hæstv. utanrrh. á þessum framsóknarfundi í hádeginu í gær eða fyrradag um sölu eigna vegna efnahagsmála. Hæstv. utanrrh. er ekkert að skafa utan af því að meginástæðan fyrir því að fara nú að selja þjóðareignirnar sé staða efnahagsmála. Það er ekki af því að það sé í sjálfu sér markmiðið, eða hvað? að selja bankana eða Landssímann. Nei, það er vegna efnahagsmálanna sem meginréttlætingin liggur, að því er hér kemur fram. Og það er sagt: ,,Hann [þ.e. hæstv. utanrrh.] sagði að það væri vegna þessa að ríkisstjórnin hafi ákveðið að selja hlut sinn í bönkunum. Ákveðið hafi verið að sameina ríkisbankana með varfærnum hætti svo samkeppnisumhverfið skaðist ekki. ,,Það er alveg ljóst að við þurfum á því að halda á næsta ári, m.a. vegna stöðu efnahagsmála, að selja einhvern hlut af þessum eignum til þess að skapa fjárfestingatækifæri fyrir innlenda aðila eins og lífeyrissjóðina. Þeir eru gífurlegt afl í okkar efnahagsmálum og það er vegna þessara lífeyrissjóða sem við getum stigið þau skref að selja eignir ríkisins Við gætum það ekki annars.```` Og seinna um þetta sama atriði segir hæstv. utanrrh.: ,,Það er nauðsynlegt til þess að við getum fjármagnað bæði fjárlögin og viðskiptahallann.`` --- Þ.e. að selja eignir, það er nauðsynlegt, segir hæstv. utanrrh., til þess að við getum fjármagnað bæði fjárlögin og viðskiptahallann. Og það er alveg rétt. Eins og málin standa þarf einhvern veginn að horfast í augu við það. Það sem hæstv. utanrrh. á við þegar hann vísar til fjárlaganna --- það er líka hlutur sem ég tel að hafi allt of lítill gaumur verið gefið gefinn að --- er sú staðreynd að helmingur afgangsins á fjárlögum á að koma með sölu ríkiseigna, eða mjög nálægt því. Ég held að menn hefðu átt að sýna þeirri staðreynd a.m.k. þá sanngirni, þegar verið er að tala um mikinn afgang á ríkisfjárlögum, að gera skýran greinarmun á því sem annars vegar kemur í afgang vegna tekna og gjalda ríkissjóðs af venjulegum skatttekjum og vegna venjulegra útgjalda og hins vegar því sem menn fá með því að selja eignir sínar. Því það er grundavallarmunur á því hvað varðar aðstæður í hagstjórn um hvort er að ræða í hvoru tilviki. Að lokum, herra forseti, segir formaður Framsfl. kannski merkilegustu hlutina þegar hann fer að tala um vaxtastigið á Íslandi. Og það er mjög athyglisvert. Maður fer að velta því fyrir sér hvort kannski sé meiri undiralda í þessum efnum, meiri ágreiningur á bak við tjöldin, meira ósætti um efnahagsstjórnina, ef stjórn skyldi kalla, en komið hefur upp á yfirborðið. Og getur þá þessi ríkisstjórn vissulega hrósað sér af því að hún beri ekki ágreiningsmál sín á torg. En það glittir þó a.m.k. í þau einstaka sinnum þegar landsfeðurnir láta eftir sér að tala. Hér segir hæstv. utanrrh. og það er haft hér feitletrað, ýmist innan gæsalappa eða feitletrað hjá blaðamanni, með leyfi forseta: ,,Halldór [þ.e. hæstv. utanrrh.] sagði vexti hér allt of háa. Þeir væru miklu hærri en í nágrannalöndunum. Hann sagði að íslenskt atvinnulíf stæði ekki undir þessum vöxtum til lengri tíma litið. Vextir hér yrðu að lækka.`` --- Og hvað þýðir það, herra forseti, á mannamáli að vextir hér verði að lækka? Ja, er ekki hæstv. utanrrh. að boða að áframhaldandi stýring Seðlabankans og áframhaldandi aðferð Seðlabankans að halda uppi genginu með gífurlega háum vöxtum geti ekki gengið? Jú. Og hvað gerist þá? Lækkar ekki gengið? Ég held að ástæða sé til þess, herra forseti, að gefa gaum að þessum ummælum og spyrja: Hvert er t.d. mat hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. á þessum ummælum? Eru hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. sem fara með efnahagsmál og ríkisfjármál sammála hæstv. utanrrh. um að vextirnir séu of háir og þeir verði að lækka? Hvernig lækka þeir og hvaða afleiðingar hefur það m.a. og ekki síst á gengið? Eru menn að komast að þeirri niðurstöðu að það gangi ekki að við séum föst í spennitreyju of hárra vaxta og eitthvað verði undan að láta og þá væntanlega gengið? Ég held að ástæða sé til þess, herra forseti, áður en umfjöllun um fjárlög, ríkisfjármál og efnahagsmál lýkur á þessu þingi fyrir jólaleyfið, sem er væntanlega í aðalatriðum með þessari umræðu, að við fáum aðeins svör í þessum efnum. Mér finnst ástæða til þess við þessar aðstæður að hæstv. forsrh., yfirmaður efnahagsmála og yfirmaður Seðlabankans, geri okkur grein fyrir því við 3. umr. fjárlaga hvernig hann lítur á þetta, hvort hann er sammála þessum ummælum utanrrh. og hver sér þá stefna ríkisstjórnarinnar. Er hún sú sem er boðuð í þessu merka hádegisviðtali eða þessari merku hádegisræðu hæstv. utanrrh. eða er hún áframhaldandi óbreytt peningamálastefna Seðlabankans sem við þekkjum og er nákvæmlega það sem hefur gefið af sér það sem við stöndum frammi fyrir í dag? Herra forseti. Að síðustu aðeins um afganginn á ríkissjóði. Mikið hefur verið gert úr því að beitt sé svo miklu aðhaldi í ríkissjóði, að þetta séu geysileg aðhaldsfjárlög og mikill afgangur sé á ríkissjóði. En er það? Er það svo? Gætir mikils aðhalds í brtt. meiri hluta fjárln.? Er ég þá ekki að tala gegn því að allt er þar eða a.m.k. flest þarft sem til er lagt. En ég verð að segja það í fullri hreinskilni, og það hljómar kannski undarlega frá stjórnarandstæðingi því menn eru vanastir því að þeir taki undir öll útgjöld alltaf og alls staðar, að mér hafa fundist þetta á köflum vera hálfgerð yfirfallsfjárlög. Ég undrast hversu rausnarlegir og örlátir meirihlutamenn eru gagnvart ýmsum liðum sem hafa komið tugum saman nýir inn. Ekki það að ekki sé þarft og gott að reyna að styðja þetta og má auðvitað segja að góðar aðstæður séu til þess vegna þess að það sé borð fyrir báru. En ef maður ber þetta saman við það sem oft hefur verið við fjárlagaafgreiðsluna undanfarin ár, þó að það hafi verið ágætt í ári, þá hef ég þá tilfinningu að það hafi verið frekar losaralegt og talsvert örlæti ríkjandi gagnvart því að bæta þarna ýmsu nýju inn. Auðvitað væri áhugavert fyrir rannsóknarblaðamenn að fara ofan í og heimilisfæra suma þessa liði. Ég verð að segja eins og er að mér er það nokkurt umhugsunarefni hversu sterkan ættarsvip ég þykist sjá á ýmsu sem kemur frá meiri hluta fjárln. og heimilisfesti þeirra manna sem þar sitja. Ég verð bara að segja þetta eins og það er, herra forseti. Þegar ég fór í gegnum þessar brtt., bæði við 2. umr. og aftur við 3. umr. sýndist mér ég sjá ótrúlega mikinn ættarsvip og góðir stærðfræðingar gætu auðvitað farið með þetta í líkindareikning og reiknað út hvort líklegt væri að tilviljun ein hefði ráðið --- hér eru miklir stærðfræðingar meðal vor --- að svona mikið af þessum hlutum hefðu lent í tiltekin byggðarlög eða kjördæmi en önnur fengið jafnlítið og raun ber vitni af því sem ýmsir mundu hafa tilhneigingu til kalla gæluverkefni viðkomandi manna. Á hina hliðina á að skila 30 milljarða afgangi af ríkissjóði og er það mikið? Það er auðvitað myndarlegur afgangur og það gleður okkur að ríkissjóður standi vel. Ég hef margsagt að ég sem mikill stuðningsmaður samneyslunnar vil gjarnan að fjárhagur ríkissjóðs sé blómlegur því þá á hann fyrir því að bæta þar um. En erum við nokkuð að gleyma því, herra forseti, að helmingurinn af þessum afgangi er fenginn með sölu eigna? Helmingurinn er fenginn þannig. Fjölskyldusilfrið verður auðvitað ekki selt nema einu sinni. Ég þekki þess ekki dæmi að menn eigi aðgang að svo örlátum kaupendum að þeir séu til í að kaupa sama hlutinn aftur og aftur. Þó að einstakir klókir sölumenn hafi stundum verið að reyna að selja hlutina oftar en einu sinni og jafnvel tekist það þá held ég að það eigi ekki við í þessu tilviki. Ef við lítum svo á þennan afgang að hann sé 15, 16 milljarðar en ekki 30 rúmir, hvað er hann þá? Þá er hann kominn niður í um 6% af tekjum ríkissjóðs og hann er kominn niður í 2% af landsframleiðslu. Það er ekki mjög mikið. Þá er þetta allt í einu komið í allt annað ljós, herra forseti. Sérstaklega ef við munum eftir því að viðskiptahallinn er hátt í 10% af sömu landsframleiðslu. Veltum aðeins þessum hlutföllum fyrir okkur. Íslenska þjóðarbúið er rekið út á við með halla upp á milli 9 og 10% af landsframleiðslu. Ríkissjóður er að vísu með afgangi en hann er ekki nema 2% af landsframleiðslunni svona mældur að eins skiptis eignasala er dregin frá. Það tel ég í raun og veru að eigi að gera af tveimur ástæðum, herra forseti. Eignirnar verða ekki seldar nema einu sinni og þegar eignasölunni lýkur og henni sleppir er allt óbreytt. Þá hafa menn ekki tekið á þeim undirliggjandi vandamálum sem menn eru að glíma við þarna, enda segir hæstv. utanrrh. að eignasalan sé til þess að við getum fjármagnað bæði fjárlögin og viðskiptahallann. Kannski hefur ekki verið ætlunin að það bærist svona skilmerkilega inn í umræður á Alþingi en væntanlega hefur hæstv. utanrrh. meint það sem hann sagði, a.m.k. þegar hann sagði það, eins og maðurinn sagði forðum, og vitað að þarna voru fjölmiðlamenn viðstaddir og hann var á opinberum fundi.  Þess vegna er alveg furðulegt að menn skuli reyna að bera það á borð að það sé málefnalegur og raunhæfur liður í því að takast á við þessar efnahagsaðstæður að ganga á eignir þjóðarinnar. Það á að halda því algjörlega utan við. Hvað ætla menn að gera þegar enginn verður Landssíminn og engir verða bankarnir til að selja ef allt helst óbreytt, þjóðarbúið verður rekið áfram með jafnmiklum viðskiptahalla og skuldasöfnun gagnvart útlöndum o.s.frv.? Gjaldeyrisöflun þjóðarinnar styrkist ekki og við sitjum áfram í þessari sömu klemmu sem einkennist náttúrlega alveg sérstaklega af því, herra forseti, að ríkissjóður getur ekki greitt niður skuldir sínar erlendis af því að ekki er til gjaldeyrir til þess. Ríkissjóður þarf þvert á móti að taka lán erlendis til að halda uppi genginu. Það er það sem í veruleikanum er að gerast að ríkissjóður, sem hefði út af fyrir sig afgang til að borga erlendar skuldir eitthvað niður, og það væri gott ef við gætum greitt þær niður, getur það ekki af því að gengið þolir það ekki. Ekki er til gjaldeyrir í þjóðfélaginu til þess, þannig er nú staðan, og Seðlabankinn hefur dregið á heimildir sínar erlendis tugi milljarða undanfarna mánuði til þess að halda uppi genginu. Svona eru aðstæðurnar, herra forseti. Þetta er mikil klemma sem menn eru komnir í. Hitt er annað mál og það skal fúslega viðurkennt að ég sé engin patentúrræði til að breyta þessu í einum svip. Ég er ekki að halda því fram og það hef ég út af fyrir sig sagt áður í umræðum um þessi mál. Aðstæðurnar eru eins og þær eru orðnar vegna ýmissa þátta og hluta, sumra utanaðkomandi, annarra sem við höfum sjálf ráðið um og það er hægara um að tala en úr að ráða þegar svona er komið, það er alveg ljóst. Ég hefði þó talið að fyrsta skilyrðið væri að menn horfðust í augu við þennan veruleika og ræddu hann hreinskilnislega og ríkisstjórnin hefði við þessa fjárlagaafgreiðslu lagt einhver spil á borðið og t.d. útlistað fyrir okkur hvernig menn ætla að reyna að taka á gengismálum og viðskiptamálum á næsta ári. Þjóðhagsáætlun gerir ráð fyrir því að gengið verði varið óbreytt. Verðlagsforsendurnar versna að sama skapi ef gengið sígur. Utanrrh. segir: Vextirnir eru allt of háir og þeir verða að lækka. Hvað þýðir það? Af hverju eru vextirnir svona háir? Af því að Seðlabankinn hefur keyrt þá upp til að halda uppi krónunni. Þannig er það. Er þetta ekki skýr lýsing á því að menn upplifi sig í algjörri klemmu milli þessara andstæðu markmiða í raun og veru sem þarna togast á? Herra forseti. Síðan aðeins um sölu eigna sem hér er áformuð. Það er eitthvað á floti, ef ég hef tekið rétt eftir, hvort bara á að ná þessum viðbótartekjum inn í gegnum sölu á Landssímanum eða hvort bankarnir gætu að einhverju leyti komið þar inn í myndina. Mér hefur a.m.k. sýnst að það væru misvísandi frásagnir um það, jafnvel á pappír, að í nefndarálitum eins og frá efh.- og viðskn. væri bara talað um Landssímann eins og er hér í orði kveðnu af öðrum og þar með talið, ef ég heyrði rétt í morgun, hæstv. forsrh. látið að því liggja að bankarnir gætu líka komið þarna inn í myndina. Ég vísa til þess, herra forseti, sem ég var að ræða áðan að það er nú í fyrsta lagi skammgóður vermir að ganga á eigur sínar við aðstæður af þessu tagi. Betra er að reyna að ráðast að rótum vandans og jafnvægisstilla efnahagslífið og hagkerfið þannig að menn geti haldið eignasölunni utan við og þurfi ekki að blanda henni inn í hagstjórnina að öðru leyti. Í öðru lagi held ég að það sé alveg sérstakt óhappaverk, herra forseti, ef menn fara núna að einkavæða Landssímann eins og aðstæður eru í fjarskiptamálum okkar og verða enn um sinn, verða enn um eitthvert árabil. Hve lengi skal ég ekki segja en það er a.m.k. afar fátt sem bendir til þess að öðru fyrirtæki en Landssímanum hf. verði til að dreifa sem veitt geti alla almenna fjarskiptaþjónustu og gagnaflutningaþjónustu úti um landið. Hér á höfuðborgarsvæðinu eru aðstæðurnar vissulega að breytst, það skal viðurkennt. Það er þó þannig að enn þá býr ekki öll þjóðin hér þó að það stefni vissulega í það. Hvað með þau 40% sem ekki gera það?  Aðstaðan er þannig að Landssíminn hefur þetta dreifikerfi, þetta net, og hann er með 100% markaðshlutdeild á því úti um landið. Það er engum öðrum til að dreifa eða verður á allra næstu árum, það eru engar líkur á því að eitthvert fjarskiptafyrirtæki komi svo snöggt og með svo öflugum hætti til sögunnar að það leggi ljósleiðara hringinn í kringum landið, tengistöðvar inn á þann ljósleiðarahring, byggi upp örbylgjusambönd, jarðstöðvar og annað sem til þarf að koma til þess að það gæti veitt Landssímanum raunhæfa samkeppni um allt land. Þá segja menn: Já, en Landssíminn er skyldugur til þess samkvæmt fjarskiptalögunum að opna mönnum aðgang að kerfi sínu. Það er alveg rétt, það voru sett hér fjarskiptalög. En ég hef nú lítið frétt af því síðan. --- Ég spyr, herra forseti, er hæstv. starfandi samgrh. einhvers staðar nálægur húsinu? --- Ég tók mig til og fór í gegnum þessi fjarskiptalög til að rifja þau upp. Þó þau séu ekki gömul þá ryðgar maður auðvitað í þessu, og las þetta nokkuð samviskusamlega. Ég verð að segja alveg eins og er ...

Nú er það svo að hæstv. starfandi samgrh. er ekki í húsinu.

Ég harma það, herra forseti. Ég verð að leyfa mér að minna á að það var margítrekað áður en umræðan hófst vegna þeirrar hörmulegu frammistöðu sem við máttum þola af hálfu ríkisstjórnarinnar við 2. umr. fjárlaga að mikil áhersla var lögð á það af hálfu okkar að ráðherrar væru viðstaddir umræðuna og sætu helst í salnum. Ég hef ekki tekið þátt hér í dag eða fyrr í þrasi sem hefur orðið talsvert um frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar hvað það varðar að undirbúa efnislega fjárlagaafgreiðsluna þó ég sé sammála þeim fjárlaganefndarmönnum sem gagnrýndu þar ýmsa hluti. En ég fer fram á að tekið sé mark á því sem ég hafði bæði áður boðað og segi hér nú: Mér finnst engin frammistaða að hæstv. ríkisstjórnin sé öll eða svo til öll fjarverandi og galtómir stólarnir beggja megin við okkur á meðan við eigum að vera að ræða fjárlög við 3. umr. Úr því þeir gátu ekki verið við 2. umr. þá geta þeir verið hérna við 3. umr. Ég er svo sem alveg til í að gera hlé á máli mínu ef hægt er að athuga hvar hæstv. samgrh. er niður kominn og hvort hann kemst hingað.

Forseti skal nú þegar kanna þau mál og hvort hæstv. ráðherra eigi þess kost að koma til umræðunnar.

Herra forseti. Ég verð bara að endurtaka óánægju mína með þetta og ég verð að segja að mér finnst þetta lélegt. Mér finnst þetta mjög lélegt og auk þess sem ég segi að mér finnst að hæstv. ráðherrar geti verið í þingsalnum og hlustað á þessa umræðu, sérstaklega þeir sem bera aðallega ábyrgð á þessum málum. Herra forseti. Það er kannski líka ástæða til að spyrja hvort hæstv. landbrh. gæti svo líka verið hér viðstaddur eftir augnablik því að ég ætlaði sömuleiðis að ræða lítillega við hann. Ég tek það fram að það verður ekki langt mál.

Nú fór í verra. Hann er heldur ekki í húsinu. Hér eru hins vegar fimm hæstv. ráðherrar.

En enginn þeirra er hér í þingsalnum.

Það eru hæstv. utanrrh., hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh., hæstv. menntmrh. og hæstv. iðnrh.

Það er auðvitað ágætt að vita af því að þeir séu hérna einhvers staðar í húsinu en það er djúpt á þeim. Ég bað nú sérstaklega hæstv. utanrrh. að koma til umræðunnar en hann hefur ekki séð sér fært að koma í þingsalinn.

Ber að skilja hv. þm. þannig að hann biðji forseta um að reyna að hafa uppi á hæstv. landbrh.?

Ég ætlast til þess að forseti vandi um við hæstv. ráðherra. Ég ætlast til þess að forsetar, sem hafa fengið ítrekaðar óskir hér frá okkur þingmönnum, komi því á framfæri við ráðherrana að við ætlumst til þess að þeir séu hér viðstaddir. Það er löng þinghefð fyrir því að fagráðherrar mæti til fjárlagaumræðu og svari fyrir sína málaflokka. Menn geta flett upp á því ef þeir halda að hér sé verið að fara með eitthvert fleipur. Mér er til efs, herra forseti, að sumir sem núna eru í meiri hlutanum, jafnvel í ráðherrastóli, hefðu tekið því þegjandi sem stjórnarandstæðingar á sínum tíma að óskir af þessu tagi væru ekki virtar. Það má rifja upp, herra forseti, að menn hlífðust ekki við að vekja menn upp um miðjar nætur á heimilum sínum og heimta að þeir kæmu hér til umræðu. Og það var ævinlega orðið við því. Það gerði a.m.k. sá sem hér stendur á meðan hann var ráðherra og skipti þá engu máli hvort sá sem þess beiddist var núv. hæstv. forseti, Halldór Blöndal, eða einhver annar hv. þm. á þeirri tíð. En það kom einstöku sinnum fyrir að virðulegur forseti okkar sem nú er óskaði eftir því, og auðvitað hafði hv. þm. fullan rétt á því, að ráðherrar væru viðstaddir. En það er leiðinlegt að þurfa að standa í þessum barningi endalaust ef maður hefur meira að segja gert aðvart um að maður óski þess að fá að leggja spurningar fyrir tiltekna hæstv. ráðherra. Þeir hafa fengið aðvörun um að þeirra nærveru sé óskað en það dugar ekki. Menn virða umræðuna ekki viðlits og láta ekki sjá sig. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst ákaflega leiðinlegt að standa frammi fyrir því aftur og aftur hvernig bragurinn er að verða á þessari umræðu, þ.e. að ríkisstjórnin er fjarverandi og sárafáir þingmenn nenna að vera viðstaddir umræðuna. Nú um fjarskiptalögin. Ég býst við að samgöngurnar séu svo erfiðar að hæstv. starfandi samgrh. nái ekki til þinghússins. Hann er kannski fastur í einhverju umferðaröngþveiti. En ég verð að leyfa mér að segja að ég sé ekki hvaða hálmstrá í þessum fjarskiptalögum, hafandi reynt að fara rækilega í gegnum þau, eiga að leysa úr þeim vandamálum sem upp koma þannig að menn rjúka til og fara núna að selja Landssímann og einkavæða hann að hluta eða öllu leyti. Þá koma upp þær aðstæður að einkafyrirtæki, að hluta til a.m.k., hefur yfir að ráða þessu dreifikerfi. Að vísu á að veita öðrum aðgang að því kerfi en sá aðgangur er með ýmsum skilyrðum og skilmálum. Það er mjög líklegt að upp komi klögumál og deilumál og mér segir svo hugur um að Samkeppnisstofnun og Póst- og fjarskiptastofnun muni hafa nóg að gera á næstu árum eftir að það rís, ég tala nú ekki um ef á að fara að beita heimildum um innheimtu jöfnunargjalda til þess að reyna að jafna einhvern veginn samkeppnisstöðu fyrirtækja sem eru þá komin inn á þetta eina fjarskiptanet sem einn af samkeppnisaðilunum á. Þetta er nú eitt. Þó eru miklu alvarlegri hin nýju viðhorf og nýju hagsmunir sem að sjálfsögðu koma til sögunnar þegar fyrirtækið er orðið einkafyrirtæki og þarf að fara að skila eigendum sínum arði sem verður tekinn út úr rekstrinum og þegar það breytir um hugsunarhátt og hættir að líta á sig sem þjónustufyrirtæki almennings og fer að líta á sig bara sem gróðafyrirtæki.  Það sem er langalvarlegast og langmesta hættan í þessu er sú að frekari uppbygging og úrbætur í þjónustunni stöðvist úti um landið. Það ætti hvert mannsbarn að geta skilið að vegna hagsmuna fyrirtækjanna og samkeppninnar þá er hættan sú að menn leggi fyrst og fremst áherslu á markaðinn þar sem hann er stærstur og arðsvonin mest. Þar verður slegist en síðan láta menn hitt mæta afgangi. Og það er svo sem nógu bágt ástandið fyrir. Það sem á að gera, herra forseti, er að beita Landssímanum sem opinberu og öflugu fyrirtæki til að bæta þetta kerfi, ljúka uppbyggingu þess, tengja t.d. alla þéttbýlisstaði við ljósleiðarann. Það er stórkostlegt vandamál og stórkostlegur þröskuldur fyrir þá þéttbýlisstaði að vera ekki tengdir ljósleiðaranum eða hafa fullnægjandi samband inn á hann og heftir það möguleika þeirra t.d. til þess að taka til sín fjarvinnsluverkefni eða nýta sér þá möguleika sem slíkt hefur upp á að bjóða. Herra forseti. Ég fullyrði að það er aumlegt yfirklór að vísa að þessu leyti í fjarskiptalögin. Menn geta lesið þau og ég bið menn að benda mér á það hvernig það er skýrt og klárt og kvitt að hér sé að finna þau ákvæði sem muni tryggja hagsmuni landsbyggðarinnar í þessum efnum. Ég bið um að mér verði bent á það. Og ef það er niðurstaða Framsfl. að gefast upp, leggja niður rófuna í málinu og hætta með þá hugmynd eða kröfu, sem vissulega var ein möguleg lausn í þessu ef menn þurftu að vera að vasast í Landssímanum á annað borð, að selja þá ekki grunnnetið, þá er það nú heldur snautleg magalending, verð ég að segja. Það er heldur snautleg magalending hjá þeim flokki og er hann nú að verða býsna rispaður kviðurinn á gömlu Framsókn eftir allar þessar magalendingar. Það verður að segja það bara eins og það er. Það er nú þannig, herra forseti. Auðvitað er það ekkert vandalaus lausn. Sennilega er sá sem hér talar sá sem fyrstur fór að velta þessum möguleika fyrir sér og spyrja um hann þegar Pósti og síma sáluga var breytt í hlutafélag fyrir nokkuð mörgum árum síðan. Þá spurði ég þáv. hæstv. samgrh., ef farið yrði áfram í því máli og einkavæðing hafin --- sem þá vel að merkja var lofað, svarið að væri ekki á dagskrá, kæmi ekki til greina --- hvort selja ætti grunnnetið með. Mig minnir nú að þáv. hæstv. samgrh. hafi hváð og spurt: ,,Grunnnetið ha, hvað er það?`` Ég fór þá að útlista hvaða merkingu ég legði í það orð, að það væri ljósleiðarinn, það væru örbylgjusamböndin, það væru tengistöðvarnar, það væru jarðstöðvarnar  
             Auðvitað fóru menn þá að velta hlutunum fyrir sér eins og maður hefur oft síðan heyrt í umræðunni. Ég man að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, núv. forseti, ræddi mikið um þetta hér þegar síðan næsta lota í þessu máli fór af stað. Síðan hefur þetta þróast út í það að menn hafa verið með hugmyndir um þetta. Samfylkingin er með þessa stefnu núna, ef ég veit rétt, að það sé allt í lagi að einkavæða Landssímann en það eigi ekki að selja grunnnetið. Það finnst mér nú vera svona hálfgerð já, já -- nei, nei-stefna ,,à la Framsókn``.  Framsfl. var á þessari línu og það var enn ein trúlofunin um tíma milli Samfylkingarinnar og Framsfl. En hún stóð stutt þessi. Hjónabandið í Evrópumálunum stendur enn þá. En það virðist hafa slitnað upp úr þessari stuttu trúlofun þeirra í Landssímamálinu núna fyrir nokkrum dögum og Framsókn er allt í einu búin að kasta hringnum og komin á fangið á gömlu kærustunni, Sjálfstfl., búin að gefast upp fyrir einkavæðingarliðinu í Sjálfstfl. Og hver er málsvörnin? Fjarskiptalögin sem lágu fyrir allan þann tíma sem Framsókn talaði um nauðsyn þess að selja ekki grunnnetið. Þetta er nú heldur aumingjalegt, herra forseti. Auðvitað eigum við eftir að taka þessa lotu, væntanlega þegar lög koma hér sem heimila sölu Landssímans og ræðum það eins og það er. En vegna þess hversu stórt og mikið grundvallarmál hér er á ferðinni þá er engu að síður illa staðið að því að henda þessu svona inn hér á síðustu sólarhringum þinghalds fyrir jól áður en fjárlög eru afgreidd með engum upplýsingum um það hvernig eigi síðan að standa að þessu. Þó hin lögformlega vinna hefði verið eftir þá hefði að lágmarki átt að leggja til grundvallar niðurstöðu í hinni svokölluðu einkavæðingarnefnd sem þarna er verið að vísa til. Herra forseti. Um bankana eru kannski enn síður forsendur að ræða vegna þess að það mál er allt í þoku. Það eina sem er vitað er að ætlunin er að keyra saman Landsbankann og Búnaðarbankann og selja síðan hlut í þeim banka og það eru ógæfuleg áform. Það er mikil óánægja meðal starfsmanna og öryggisleysi því að á bak við eru tiltölulega grímulaus áform um miklar uppsagnir á fólki. Auk þess eru þarna stór álitamál á ferð sem tengjast samkeppnisaðstæðum og öðrum slíkum hlutum. Herra forseti. Síðan að lokum nokkur orð um jarðasöluáform hæstv. ríkisstjórnar og þá er spurningin hvort hæstv. landbrh. sé nokkuð á leið í húsið.

Því miður. Nú er það svo að hæstv. landbrh. ...

Er hann á hestbaki einhvers staðar?

Hann er á Selfossi. Forseti veit ekki við hvaða aðstæður.

Er hæstv. landbrh. kominn með fjarvistarleyfi?

Ekki er það svo en hans er að vænta hér eftir kvöldmat.

Þetta er mjög léleg frammistaða, herra forseti. Einn ráðherra var búinn að ganga hér á milli manna og semja um það að tekið yrði tillit til þess að hæstv. ráðherra hefði öðrum skyldum að gegna um miðbik dagsins, þ.e. hæstv. heilbrrh. Allir hafa virt það. Allir eru sammála um að virða slíkar aðstæður. En það er mjög lélegt að menn sem ekki hafa gert neinum aðvart um að þeir hefðu öðrum skyldum að gegna gufa héðan upp þegar búið er að óska viðveru þeirra við umræðuna, þ.e. hæstv. starfandi samgrh. sem jafnframt er sjútvrh., hæstv. landbrh. sem hefði mátt vita að menn hefðu áhuga á því að ræða hér nokkuð um hans málaflokk og aðrir hæstv. ráðherrar. Það sem ég ætlaði að gagnrýna, herra forseti, alveg sérstaklega á málasviði hæstv. landbrh. er þessi furðulega stefna sem nú er komin upp í sambandi við jarðeignir ríkisins og að mestu leyti heyra undir hæstv. landbrh. af ýmsum ástæðum sem menn þekkja. Ég hef spurt eftir því af og til undanfarin missiri hvað líði einhverri stefnumótun hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum því mér finnst það mikið mál hvernig farið er með hinar sameiginlegu lendur, hinar sameiginlegu jarðeignir þjóðarinnar sem landbrn. að mjög miklu leyti fer með. Það er ekki bara eins og hverjar aðrar eignir eigi þarna í hlut. Þetta er hluti af landinu okkar, reyndar býsna drjúgur hluti af landinu okkar. Jarðnæðinu er þannig fyrir komið í landinu og réttarstöðunni að þessu leyti að það er í aðalatriðum þrenns konar: Það land sem enginn á og ríkið fer með fyrir hönd þjóðarinnar, þ.e. þjóðlendurnar. Það land sem er í beinni eigu ríkisins sem eiganda, þ.e. ríkisjarðir. Svo er það land í einkaeign. Ég leyfi mér að spyrja: Á hvaða framtíðarstefnu hvílir sú hugsun að selja jarðeignir ríkisins handahófskennt og tilviljanakennt, hluta þær sundur og út í loftið? Það sama á við jarðeignir þegar í hlut eiga náttúruperlur eða ýmis slík verðmæti sem beinlínis er fjarstæða að ríkið láti úr sínum höndum. Þeir einu sem mögulega væru betur að því komnir að halda slíkt jarðnæði væru þá sveitarfélögin. En svo er ekki. Engin stefna hefur verið mótuð t.d. um að ríkið stefni að því, þegar það hentar betur, að bjóða sveitarfélögum upp á að taka við slíku jarðnæði, gera það t.d. í einhverjum makaskiptum eða þess háttar. Nei, þetta er handahófskennt og tilviljanakennt og því miður hefur það stundum virst vera allt að því klíkukennt þegar jarðir eru teknar og seldar, jarðir eru hlutaðar í sundur og bútar úr þeim seldir. Í þriðja lagi og það sem er kannski verst, þar sem jarðir eru stundum seldar bara til þess að fjármagna rekstur einhverra stofnana sem þær eiga eða heyra undir. Mér sýnist t.d. að það sé að stefna inn á þá braut að jafnvel skólar landbrn. eigi að fjármagna sig að hluta til með því að selja undan sér lóðirnar. Er t.d. gáfulegt að Garðyrkjuskóli ríkisins, sem hefur mikil not af því að hafa land í kringum sig til ræktunar og tilrauna og þar sem nemendur og skólahaldið geta með ýmsum hætti gert sér gagn og mat úr því jarðnæði, sé neyddur til þess að fara að skipta því upp og selja hluta af því? Hver er hugsunin á bak við þetta, hæstv. forsrh.? Er það þannig sem menn sjá framtíðina fyrir sér að það sé markmið að koma þessu í hendur einkaaðila? Hvar er þá almannarétturinn? Hvar er hann? Hver á að standa vörð um almannaréttinn sem er því miður allt of veikur í réttarfari okkar? Annars staðar Norðurlöndunum er þetta þannig að það skiptir minna máli þó að jarðnæði sé í einkaeign vegna þess að almannarétturinn er svo sterkur. Hver og einn getur farið um land þó í einkaeign sé og týnt ber og sveppi og þarf ekki að spyrja neinn leyfis. Það er meira að segja svo að vegna staðfesturéttarins geta menn komið sunnan úr Evrópu til Svíþjóðar, eftir að Svíþjóð gekk í Evrópusambandið, og týnt þar ber og hafa rétt til þess, þökk sé Evrópuréttinum. Sænskir jarðeigendur verða að gera sér það að góðu. Það eina sem berjatínslufólk má ekki gera er að fara inn á lóðir viðkomandi manna, afmarkaðar og girtar lóðir utan um heimili. Þessu er ólíku saman að jafna hér. Almannarétturinn er þannig víða í kringum okkur að það er varinn réttur fólks til þess að fara meðfram öllum vatnsfarvegum og allri strönd. Hér eru þau ákvæði mjög veik. Þau eru mun veikari í íslenskum rétti. Þess vegna, herra forseti, skiptir meira máli hvort ríkið lætur þessar jarðeignir úr höndum sér eða ekki. Hvað með framtíðarafnot af slíku landi? Hvað með möguleika félagasamtaka ef ríkið missir úr höndum sínum allt það land sem það hefur haft? Ef allar ríkisjarðir verða meira og minna seldar á næstu tíu árum eða svo, en í það stefnir hér. Hverjir hafa verið í hópi stærstu notenda ríkisjarða aðrir en þeir sem hafa leigt þær til nytja, aðrir en þá bændur sem hafa leigt þær til nytja? Jú, það eru ýmis félagasamtök, útivistarfólk, skógræktaráhugafólk og margir slíkir, og sem í vaxandi mæli hefur verið sú tilhneiging í gangi að þeir gætu haft aðgang að eða afnot af þessu landi. Það er verið að girða fyrir alla slíka möguleika. Verið er að takmarka stórkostlega möguleika þjóðarinnar til framtíðar litið til að njóta landsins með þessum hætti. Það er það. Það er algjörlega borðleggjandi að það sem gerist er að einkaaðilarnir setja upp skilti, loka vegunum, einkavegur -- umferð bönnuð, o.s.frv. Það hefur alls staðar gerst. Möguleikar nálægra búenda til að nýta jarðir, til beitar eða slíkra hluta, takmarkast og skerðast. Þetta er bara reynslan alls staðar þar sem þessir hlutir gerast og það vita menn. Samt er engin umræða um það að ríkisstjórnin veður áfram í þessum efnum. Í fjárlagafrv. er leitað 45 heimilda til þess að selja lóðir, jarðir eða hluta úr jörðum sem er kannski skrýtnast af þessu öllu. En það er ekki nóg því hér bætast við, herra forseti, líklega einar 12, 14 í viðbót, í breytingartillöguskjali meiri hluta fjárln. Sumt eru jarðir sem maður undrast mjög að sjá þarna taldar upp. Það t.d. að selja jörðina Reykjakot II í Ölfusi í Árnessýslu. Ef ég veit rétt er einhver hugsun á bak við það, a.m.k. eitthvað af þeim jörðum sem Garðyrkjuskólinn hefur haft, að þær eigi að selja til þess að afla ríkissjóði tekna. Herra forseti. Ég og hv. þm. Jón Bjarnason höfum líka aðeins verið að skoða hvernig stofnunum landbúnaðarins reiði af í þessu fjárlagafrv. Kannski þar sé að einhverju leyti komin skýring á mikilli eignasölu, jarðeigna sem heyra undir landbrn. Það er alveg augljóst mál þegar það er skoðað að útkoma landbrn. í þessu fjárlagafrv. er alveg sérstaklega léleg. Það er alveg ljóst að landbrn. er það ráðuneyti sem af einhverjum undarlegum ástæðum hefur fengið nánast sáralítið af beiðnum sínum fram eða bara aldrei komið þeim til skila. Það er alveg augljóst mál t.d. varðandi málefni landbúnaðarskólanna, að það er mjög illa fyrir þeim séð. Þar er mikill óleystur vandi. Á sama tíma og ýmislegt hefur flotið yfir yfirfallið hjá hv. meiri hluta fjárln., auðvitað yfirleitt til góðra verkefna, er nánast ekkert gert til að lagfæra stöðu stofnana sem heyra undir landbrn. Hver er ástæðan, herra forseti? Er það vegna þess að hæstv. landbrh. er svona slappur? Hvar er hæstv. landbrh.? Er hann bara alltaf á Selfossi? Hefur hann ekkert reynt að koma málum sínum áfram við fjárlagagerðina og fá til þess tilstyrk? Var fjárln. svona sérstaklega níðingsleg við hæstv. landbrh.? Getur hv. formaður fjárln. svarað því? Hverju sætir þessi sérstaki nánasarskapur í garð landbrh.? Hvers vegna þessi níðingsskapur í garð landbrh., hv. þm. Jón Kristjánsson? Af hverju fá stofnanir landbúnaðarins svona sérstaklega hraklega útreið í þessu frv.? Er það vegna þess að landbrh. er svona slappur bara yfirleitt? Eða er það vegna þess að hann hafi mætt alveg óvenjuósvífinni andstöðu hjá meiri hluta fjárln.? Af hvaða sökum er það þá, eða hvaða skýringar aðrar kunna að vera á þessu? Það er von að spurt sé því það þarf ekki að fara lengi yfir fjárveitingarnar á þessu sviði til að sjá að þarna kveður við allt annan tón en hjá flestum öðrum málaflokkum ríkisstjórnarinnar. Er það hæstv. fjmrh. sem er svona í nöp við hæstv. landbrh. að hann hafi fryst hann úti  Það er mikill skaði, herra forseti, að hæstv. landbrh. skuli ekki vera hér til að ræða málin, hann gæti a.m.k. haldið eina af sínum alkunnu 17. júní-ræðum hér, að vísu mjög líklega um allt annað efni en það sem væri á dagskrá en það gerir ekkert til því það er alltaf gaman að heyra himinskautaræður hæstv. landbrh. þó þær séu yfirleitt um eitthvað annað en það sem var á dagskrá og spurt var um. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín öllu fleiri. Ég ætla að lokum aðeins að nefna brtt. sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytjum, að hluta til ein og að hluta til þingmenn úr okkar röðum með þingmönnum Frjálslynda flokksins. Það sem ég ætla að gera sérstaklega grein fyrir er sú tekjuöflun sem við leggjum til að verulegu leyti á móti þeim útgjöldum sem eru fólgin í brtt. okkar. Það er svo að heildarupphæð brtt. sem þingmenn Vinstri hreyfingar -- græns framboðs flytja og/eða eiga aðild að með þingmönnum Frjálsl. fl. eru upp á um 4 milljarða kr. Við leggjum til tekjuöflun á sérstöku breytingartillöguskjali, þskj. 480, upp á 3 milljarða. Það vantar þar einn milljarð upp á, gott og vel, við viðurkennum það, en það er líka sjónarmið okkar að kannski skipti ekki svo sköpum hver niðurstöðutalan verður nákvæmlega að þessu leyti, að það sé nánast og auðvitað svo langt innan skekkjumarka hvort afgangurinn er einum milljarði kr. meiri eða minni, þegar tekjuhlið fjárlaganna er komin upp í 250 milljarða eða hvað það nú er. Við leggjum til að tekna sé í fyrsta lagi aflað með nokkru álagi á hátekjuskatt og það skili 300 millj. til viðbótar þeim 1.670 sem tekjugrein fjárlagafrv., vel að merkja hér er ekki verið að tala um endanlega áætlun samkvæmt breytingartillöguskjali heldur fjárlagafrv., var ætlað að gefa. Þarna er því ekki verið að tala um stórfellda hækkun. Við leggjum til að skattur á fjármagnstekjur verði hækkaður þannig að hann skili 800 millj. kr. í viðbót. Við leggjum til að tekjuskattur lögaðila verði nokkuð hækkaður þannig að hann skili 1.200 millj. kr. í viðbót við þá 12,5 milljarða kr. sem honum er ætlað að skila samkvæmt fjárlagafrv. Við leggjum til að áfengisgjald sé hækkað um 300 millj. kr. og það fari úr 6.448,5 millj. kr. upp í rúma 6,7 milljarða. Við leggjum að síðustu til að liðurinn 5.1.2.5 Hagnaður af einkasölu, þ.e. sá hluti hans sem undir það fellur og er álagning á tóbak, verði hækkaður um 400 millj. kr. Þannig dreifist þessi tekjuöflun, herra forseti, bæði á einkaaðila og fyrirtæki. Hátekjufólk og fjármagnseigendur sem og lögaðilar sem hafa úr hagnaði að spila mundu leggja sitt af mörkum og sömuleiðis yrði, og þar er ekki síður verið að hugsa til forvarnagildis og heilbrigðismála, aflað nokkru meiri tekna með hækkun, bæði áfengisgjalds og tóbaks. Enginn vafi er á því, herra forseti, að ástæða er til að reyna að sporna við óhóflegri notkun þessa hvors tveggja, flestir viðurkenna að eitt stórfelldasta heilbrigðisvandamál nútímans eru reykingar og mikil tóbaksnotkun. Þar er kannski alvarlegast stórauknar reykingar kvenna á seinni árum, sem ýmsir óttast að muni vera ávísun á mikinn faraldur, aukna tíðni krabbameins og fleiri sjúkdóma á komandi árum, því miður. En þar hefur þróunin orðið sú að nokkuð hefur dregið úr reykingum karla en reykingar kvenna hafa því miður aukist verulega á móti. Þetta eru brtt. okkar, herra forseti, og eins og áður sagði, mundu þær skila 3 milljörðum kr. og þar af leiðandi að verulegu leyti mæta þeim útgjöldum sem leiddi af brtt. sem við flytjum, eða eigum aðild að, jafnvel þó þær væru allar samþyktkar sem auðvitað væri nú skynsamlegast að gera. Um þessi fjárlög að lokum, herra forseti, held ég að það séu nokkur ár síðan að jafnmikil óvissa hefur verið uppi varðandi forsendur fjárlaga og ég spái því, ætla að reyna að gerast sá spámaður, því miður kannski, að ég verð að segja það eins og er að ég met hættuna á því að forsendur þessara fjárlaga þegar kemur inn á næsta ár eigi eftir að reynast ótraustar í verulegum mæli, miklar. Þetta séu allveruleg óvissufjárlög, þetta sé talsvert ferðalag út í óvissuna sem hæstv. fjmrh. með fjárlög sín er hér að leggja upp í. Það er auðvitað slæmt því betra væri ef hlutirnir væru með öðrum hætti og það væri á traustari grunni að byggja en nú er. Það þarf ekkert annað til sannindamerkis um þetta heldur en þær þó breytingar sem orðnar eru í mati á þjóðhagsforsendum, bara frá því í september og þangað til nú, sem rök til þess að undirbyggja þessa fullyrðingu. Það er bara einfaldlega því miður þannig að það blasir við okkur að við erum að fjalla um þessi mál við meiri óvissu en verið hefur um nokkurt árabil.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði það að umræðuefni hve við í meiri hluta fjárln. hefðum verið skítlegir við landbrn. En ég vildi láta koma fram að framlög til landbrn. hækka um 12,9% og það er þriðja í röðinni hvað hækkanir snertir, félmrn. fær mestar hækkanir vegna tilfærslu verkefna til sveitarfélaga. Samgrn. fær einnig meiri hækkun vegna þess að vegamál og hafnarframkvæmdir sem var frestað á síðasta ári koma inn í ár en þegar því sleppir er landbrn. með mesta hækkun af ráðuneytunum. Við höfum nú ekki verið verri en þetta. Ég tók það fram í ræðu minni í dag að tilteknar stofnanir væru til skoðunar. Ég vildi láta þetta koma fram til að forðast allan misskilning í þessu að við hefðum verið að þjarma eitthvað sérstaklega að landbúnaðarmálum.

Herra forseti. Ég skil vel að hv. þm. vilji reyna að verja meiri hluta fjárln. en hv. þm. veit vel að það er ekki nema hálf sagan sögð með því að nefna þessa prósentu þarna. Vel kann að vera rétt að landbrn. sé í þessum skilningi þriðja í röðinni, en það á sér þær skýringar sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. viti og viðurkenni að séu réttar, að þessi aukning er fyrst og fremst til tveggja þátta, þ.e. til skógræktar og svo eitthvað lítillega kannski til landgræðslu. Það hefur lengi legið fyrir að þar væri stefnt í aukningu bæði vegna kolefnisbindingarinnar margfrægu og landshlutabundinna skógræktarverkefna sem búið er að setja lög um og setja af stað. Að hinu leytinu er aukningin leiðréttingar vegna nýlega gerðra búvörusamninga. Það er einfaldlega verið að reikna það betur út á grundvelli nýjustu upplýsinga hvað þarf til að standa við samningsbundinn hlut ríkisins í þeim efnum. En það sem ég var sérstaklega að gera að umtalsefni voru stofnanir landbrn., þ.e. rannsóknastofnanir og skólar landbrn. Ég fullyrði að þar hefði þurft að gera miklu betur. Og það er ámælisvert að mínu mati að þessar stofnanir sem standa veikt og hefðu þurft á öllu öðru að halda en því að vera sérstaklega grátt leiknar við fjárlagagerðina --- þær eru úti á landsbyggðinni og það hefði verið kjörið tækifæri fyrir ríkisstjórnina að reyna frekar að efla þær heldur en hitt --- fá þarna ekki nógu góða úrlausn og það er það sérstaklega, herra forseti, sem ég átti við.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. 3. þm. Norðurl. e. segir að hækkanir eru vegna búvörusamningsins, þær eru vegna skógræktar, en það hefur verið gert myndarlegt átak í þessum málum báðum, og til þess að gera það átak þarf fjármagn. Það er ljóst. Varðandi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri þá var aukafjárveiting til hans og síðan á að vinna áfram að hans málum. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni í dag hvaða áform eru um það efni og ég tel að það eigi að vinna þannig að þeim að skólinn verði efldur. Það er ætlun okkar með Hólaskóla einnig, en þar vorum við með fjárveitingar á fyrra ári til að styrkja stöðu skólans. Hvað Skógrækt ríkisins varðar þá eru söluheimildir fyrir hendi sem ég hef þegar gert grein fyrir og ætla ekki að endurtaka í þessu andsvari mínu. En ég tel mikilvægt varðandi landbrn. að þar hefur verið gert gríðarlega myndarlegt átak í skógræktarmálum og einnig þarf verulegt fjármagn í búvörusamninginn til þess að standa við hann. Það tel ég langmikilvægasta málið í þessu efni, en ég dreg ekkert úr því og er sammála hv. þm. að auðvitað þurfa stofnanir landbúnaðarins að hafa tilverugrundvöll og það er langt í frá að meiri hluti fjárln. sé þeirrar skoðunar að svo eigi ekki að vera.

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við að bæta. Ég skil vel að hv. þm. reyni að berja í brestina, en ég er hér með í höndum fjárlagafrv. og samkvæmt því lækka fjárveitingar til þessara stofnana og ég hef ekki orðið var við tillögur þar til úrbóta sem neinu næmi þannig að ég hlýt því miður að standa við það sem ég hef áður sagt. Ég tel að útkoma þessara stofnana, rannsóknastofnana og skóla undir landbrn., sé mjög slæm.

Herra forseti. Fyrir mörgum árum var sá sem hér stendur í því virðulega embætti að vísa til sætis í Austurbæjarbíói í tvö ár.  Hv. þm. vék nokkuð að mér í spjalli sínu og það hafa sumir aðrir hv. þm. gert hér fyrr í dag. Sérstaklega hafa menn rætt um þá spá sem Þjóðhagsstofnun lét nýlega í té og var í rauninni aðeins endurnýjun á mjög ungri spá frá þeirri ágætu stofnun og var nú ekki mjög margt nýtt sem þar kom fram í sjálfu sér. Þó hafa menn einkum rekið hornin í tvennt, þ.e. annars vegar hækkun á verðbólguspá eða verðlagsspá og hins vegar það sem menn lásu út úr skýrslunni, bersýnilega við mjög hraðan lestur því skýrslan var ekki nema tvær eða þrjár síður, að spáð væri auknum viðskiptahalla. Þetta seinna er ekki í skýrslunni. En það má segja þeim mönnum til hróss sem þetta lásu úr skýrslunni að þeir hafa svo mikla tiltrú í þjóðfélaginu að flestir fjölmiðlar tóku þetta upp og fullyrtu að spáð væri auknum viðskiptahalla. En það er ekki gert í skýrslunni. Það koma að vísu fram í neðanmálsgreinum skýringar á því að Þjóðhagsstofnun hafi tekið upp annan hátt í fyrri skýrslum sem hún breytir núna, sem varðar meðferð á vöxtum af eignum Íslendinga erlendis. Seðlabankinn er andvígur þeirri uppfærslu og þess vegna fellur Þjóðhagsstofnun í hið gamla far og við það breytast þessar tölur. Það hefur ekkert með viðskiptin að gera. Þau hvorki minnka né stækka innan lands eða til útlanda. Ef menn hefðu lesið allar þessar þrjár síður áður en þeir töluðu í 20--30 vélrituðum síðum eða svo um málið, hefðu látið það eftir sér að lesa allar þessar þrjár síður, þá hefði þeim ekki orðið þetta á í messunni að þessu leyti til og fullyrt alls konar hluti sem fjölmiðlar hafa síðan tekið eftir þeim og munu náttúrlega fyrir vikið treysta þeim lakar næst þegar þetta kemur upp. Af því að við þingmenn viljum hag lands og lýðs sem bestan og erum ekki í einhverju gleðiskapi ef við fáum vond tíðindi, þá ætti það nú að gleðja okkur mest við að lesa þessa skýrslu Þjóðhagsstofnunar að staða efnahagsmála er staðfest þar sem sterk og er í öllum grundvallaratriðum sterk og traust um þessar mundir. Meira að segja kemur fram að hagvöxturinn á þessu ári er meiri en Þjóðhagsstofnun hafði áður gert ráð fyrir. Enn fremur kemur fram, sem hlýtur að teljast jákvætt, að útflutningur er nú talinn verða meiri en áður var spáð, bæði á þessu ári og á hinu næsta ári. Og það sem kemur fram með þessa þróun má ekki síst rekja til áframhaldandi mikils vaxtar hjá þeim greinum sem hafa verið kallaðar að teljast til hins nýja hagkerfis sem við höfum bundið vonir við. Þetta kemur allt fram í töflunum og skýrslunni. En menn hafa ekkert minnst á það, öll þessi meginatriði sem skipta höfuðmáli fyrir land og lýð. Síðan kemur aftur verðlagsspáin. Menn geta velt henni fyrir sér. Þar kemur fram að Þjóðhagsstofnun styðst við hina gömlu formúlu hvað þetta varðar, að þegar gengið breytist þá muni verðlag hækka eftir nokkurn veginn fastmældu, öruggu kerfi. En þá er nú dálítið athyglisvert að horfa til þess hvernig gengið hefur breyst frá nóvember til þessa dags. Frá maí þegar það var hæst til nóvember, eða til þessa dags í desember, hefur gengið breyst um 10%. Samkvæmt gömlu tölunni, þumalfingurstölunni, hefði verðlag af þessum sökum átt að hækka um 4%. Og hvað hefur það hækkað um af þessum sökum? Um 0,7%. Þetta er vegna þess að við búum við allt aðra samkeppnisstöðu en áður fyrr. Við búum líka við lægri verðbólgumælikvarða sem verður til þess að menn fylgjast betur með verðlagi en áður fyrr. Það var erfiðara áður fyrr. Fram til þessa dags hafa því afleiðingar af sigi krónunnar um 10% frá því það var hæst í maí, verið 0,7%, ef við sleppum bensíni úr þessum reikningum. Þjóðhagsstofnun gerir síðan ráð fyrir því að gengið verði óbreytt frá því sem það er nú og virðist því áætla að þessar gengisbreytingar frá því í maí muni allar skila sér á örfáum mánuðum næsta árs og síðan verði nánast engin hækkun upp frá því og verðlag bara slétt og fellt. Þetta má lesa úr þessari könnun ef menn vilja gera það. Út af fyrir sig ekkert að finna að spánni í sjálfu sér. Hún byggir á þessum gömlu aðferðum og menn hafa ekki breytt um aðferð þrátt fyrir að reynsla okkar allt frá 1993 sýni allt aðra sögu varðandi þróun gengis annars vegar og verðlags hins vegar. Við stóðum að því sum hver hér í þessum sal að breyta gengi meðan við réðum þessu og gerðum það með handstýringu öfugt við það sem nú er gert. Ef við breyttum gengi um 7,5% niður á við var gert ráð fyrir því að það hefði áhrif upp á 3% í verðbólgu samkvæmt þessari gömlu reglu. Eins og við munum þá gerðist það ekki. Það gerðist ekki og var afskaplega athyglisvert. Það sem þar skipti mestu máli var aukin samkeppni. En það er einnig orðið þannig sem ekki var áður að fyrirtækin, innflytjendur og aðrir slíkir, verja sig gagnvart gengisbreytingum, tryggja sig fyrir fram gagnvart gengisbreytingum, þannig að afleiðingarnar verða ekki þær sömu og áður var. Fram að þessu höfum við haft hvað mestar áhyggjur af því hver þenslan kynni að vera í þjóðfélaginu. Nú er varla hægt um það að deila að flestar nýlegar vísbendingar um efnahagsþróun eru í átt til þess að eftirspurn í hagkerfinu fari nú mjög minnkandi, ekki síst í því sem varðar neyslu og að verðbólga fari af þeim sökum m.a. fremur minnkandi, ef menn taka þann útreikning sem eingöngu er bundinn við verðbólgukipp út af gengisbreytingum sem hafa orðið frá því í maí sl. þegar gengið reis hæst. Við sjáum að olíuverð fer nú loks lækkandi. Spá Þjóðhagsstofnunar gerir ekki ráð fyrir því. Hún tekur það ekki inn í sína reikninga að olíuverð breytist nú í heilt ár. Olíufélögin lækkuðu meira að segja verðið nú fyrir ekki löngu. Það mun auðvitað mælast í vísitölu. Verð á olíufati er nú komið úr 36 dollurum niður í 28 sem er heilmikil breyting. Flestar alþjóðaspár gera ráð fyrir því að olíuverð fari lækkandi á næsta ári. Í verðlagsspánni er ekki gert ráð fyrir breytingum á fasteignaverði, óbreytt fasteignaverð. En allar upplýsingar sem við höfum í augnablikinu benda til þess að fasteignaverð fari nú lækkandi. Staðan á fasteignamarkaðinum hefur gjörbreyst og menn búast við lækkun á fasteignaverði á næstu mánuðum fremur en hækkun, miklu fremur lækkun en hækkun. Og auðvitað munu aðgerðir ríkisstjórnarinnar varðandi einkavæðingu vera til þess fallnar að treysta stöðu gjaldeyrissjóðs okkar og ekki er vafi á því að slíkar ákvarðanir hafa jákvæð áhrif á þróun efnahagslífsins sem heildar. Það er þess vegna alveg rétt sem var haft eftir hæstv. utanrrh. á fundi, hygg ég í gær, að þær aðgerðir í einkavæðingarmálum hefðu jákvæð áhrif á þróun efnahagsmála og það væri ein af ástæðunum fyrir tímasetningunni að ákveða sölu á eignum einmitt núna. Því auðvitað eiga menn að selja eignir, ef menn ætla að selja eignir ríkisins, á tímum sem eru hagfelldastir fyrir það efnahagsástand sem við búum við á hverjum tíma. Ég tek algjörlega undir þau sjónarmið sem þarna var vitnað til að höfð væru eftir hæstv. utanrrh. Menn hafa haldið því fram að ég hafi jafnan gert lítið úr viðskiptahallanum. Það má vitna til margra orða í ræðum sem ég hef flutt þar sem ég hef nefnt viðskiptahallann sérstaklega til sögunnar, að vísu get ég þess að oftast nær hafi verið viðskiptahalli hér á landi, langoftast, þó að þau ár hafi komið að viðskiptaafgangur hafi verið. Þó að það hafi ekki oft verið þá hefur það einmitt gerst núna eða fyrir fáeinum árum. Ég hegg eftir því að menn vilja gera lítið úr því þegar sagt er að viðskiptahalli geti verið margvíslegur og af margvíslegum rótum sprottinn og það skipti máli við hvers konar ríkissjóðshalla menn búa. Þannig hef ég sagt að ríkissjóðshalli sem drifinn er áfram af vitlausum fjárfestingum ríkisins  Á síðasta ári var mikil þensla í efnahagslífinu, launahækkanir voru miklar, eftirspurn eftir vinnuafli var mikil eins og menn vita. Auðvitað gætti alls þessa í auknum innflutningi sem ekki síst mátti rekja til aukins innflutnings á neysluvörum. Það voru neikvæð tákn í umræðum um viðskiptajöfnuð. En þetta hefur alveg breyst. Þetta hefur algjörlega snúist við. Þeir sem voru að lesa töflurnar og lásu svo óskýrt virðast ekki hafa haft hugmynd um að þetta hafi algjörlega breyst. Fyrstu tíu mánuði þessa árs hefur innflutningur aukist um 15 milljarða kr. Þar af skýrir innflutningur neysluvöru einungis hálfan milljarð kr. eða um 5%. Það sem eftir stendur stafar af innflutningi rekstrarvöru og fjárfestingarvöru. Með öðrum orðum neysluæðinu, sem hefur verið kallað svo, virðist vera lokið. Það var hinn neikvæði þáttur uppbyggingar á viðskiptahalla. Það er afar þýðingarmikið að menn þekki til þessara grundvallarreglna áður en þeir fara að hafa uppi stór orð um spár sem þeir hafa ekki einu sinni lesið í gegn. Það er nauðsynlegt að lesa þær í gegn en síðan er þýðingarmikið að þekkja til nokkurra grundvallaratriða um túlkun á slíkum spám. Það er þýðingarmikið að menn horfi á það að allar grundvallarundirstöður efnahagslífsins eru um þessar mundir traustar. Og ef þær eru traustar þá á ekki að segja við fólk að þær séu ekki traustar. Ef verðlag á mörkuðum okkar er hagstætt, ef helstu undirstöður okkar eins og í sjávarútvegi eru reknar á traustum grunni, fiskstofnarnir standa sæmilega, þá á ekki að segja að þær standi einhvern veginn öðruvísi. Ef þeir þættir sem lúta að hinu nýja hagkerfi eru að skila okkur fjölmörgum nýjum tækifærum og nýju fjármagni þá eiga menn ekki að láta líta svo út að þeir séu ekki að gera það. Það er þvert á móti skylt, bæði rétt og skylt að segja þjóðinni frá þessu. Það er af þessum ástæðum sem ég er bjartsýnn um hag þjóðarinnar. Og þó að sumir hafi gripið þessa spá Þjóðhagsstofnunar um verðlagsbreytingu og ekki lesið fyrirvarana sem hún hefur í þessum efnum --- og þá sleppi ég þeim mistökum sem þeir hafa gert varðandi viðskiptahallann --- og grípa þetta sem eitthvert haldreipi um að hér sé allt að fara í ógöngur þá eru menn ekki að tala réttu máli og eru ekki að leggja fram jákvætt innlegg í þróun íslensks efnahagslífs. Auðvitað er það mjög jákvæð þróun í efnahagslífi okkar að við skulum hafa getað fjármagnað með gjaldeyrisvarasjóði okkar inneignir erlendis upp á nálega 200 milljarða kr., það stefnir í að vera heil fjárlög sem við höfum þar. Þar hlaðast á vextir sem síðar meir með afborgunum munu skila sér hingað heim og vera viðvarandi styrking í gjaldeyrisvarasjóð okkar. Auðvitað er það fagnaðarefni fyrir okkur að sjá slíkt gerast, slíkt hafði aldrei áður gerst. Og gengið og okkar litli gjaldeyrisvarasjóður hefur risið undir öllu þessu og fjölmörgu öðru sem mikilvægt er. Við sjáum að bankakerfið hefur farið að með miklu meiri varúð nú en það gerði á sínum tíma og staðan í bankakerfinu er miklu betri nú en stundum áður. Þannig er lausafjárstaða bankanna mjög viðunandi um þessar mundir sem er afar þýðingarmikið og erlend skammtímalán þeirra hafa minnkað mjög frá því sem þau voru hæst, sem er afskaplega þýðingarmikið efnahagslega. Allir þessir þættir eru því mjög jákvæðir. Auðvitað hefur það mikla þýðingu að hæstv. fjmrh. skuli leggja fram frv. með mjög miklum afgangi. Við tölum um tölur í fjárlagafrv. samkvæmt því fyrirkomulagi sem við höfum nú á uppfærslu frumvarps að fjárlögum. Við gerðum þetta með öðru móti áður fyrr, þá skiluðu reikningarnir sér miklu síðar inn. Og meira að segja við þær aðstæður voru menn að reka ríkissjóð með stórfelldum halla, stórkostlegum halla og byggja þar með upp óvarlega stöðu fyrir komandi kynslóðir. Það erum við ekki að gera um þessar mundir og það er mikið fagnaðarefni. Spá Þjóðhagsstofnunar gefur því ekkert tilefni til þess að menn séu með þau viðbrögð, þau óábyrgu viðbrögð sem þeir hafa haft uppi, vonandi eingöngu vegna vanþekkingar í tilefni af þeirri spá.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að koma inn í umræðuna. Það er nauðsynlegt að hann skýri ýmislegt sem hann hefur verið að segja og það hefur hann gert með vissum hætti. Ég er svo stálheppinn að ég er næsti maður á mælendaskrá þannig að ég mun þá ræða ýmislegt sem tengist því sem hann sagði, viðskiptahalla og öðru slíku, en það er eitt sem hæstv. forsrh. sagði sem ég hnaut um. Hann sagði: Öll grundvallaratriði efnahagslífsins eru traust. Hæstv. utanrrh. hefur hins vegar sagt að hættumerki séu uppi og að vextir séu óviðunandi. Talsmaður Framsfl., hv. þm. og formaður fjárln., Jón Kristjánsson, hefur sagt að viðskiptahallinn sé beinlínis skaðlegur. Og ég spyr hæstv. forsrh.: Er hann sammála þessu eða er ágreiningur uppi um stjórn efnahagsmála innan ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Það er enginn ágreiningur um stjórn efnahagsmála innan ríkisstjórnarinnar. Ég er auðvitað sammála hæstv. utanrrh. um að nauðsynlegt er að vaxtastig sé sem hagfelldast og í mestu jafnvægi og í samræmi við það sem annars staðar gerist. En við höfum gert nákvæmlega sama og til að mynda Bandaríkjamenn gerðu. Þegar þenslueinkenni voru í þjóðfélaginu þá hækkuðum við vexti, ekki vegna þess að við teldum, hvorki ég né hæstv. utanrrh., að í sjálfu sér væri æskilegt að hækka vexti, við höfðum verið að berjast fyrir því að hafa vexti lága. En við samþykktum fyrir okkar leyti, þó að það sé hlutverk Seðlabankans, að vextir hækkuðu til þess að slást við þensluna. Og þetta er að bera árangur. Við verðum að gá að því að vaxtahækkanir eru langtímaaðgerðir. Slíkar hækkanir virka ekki á einum degi. Það tekur tíma að vaxtastigið hafi þau áhrif sem að er stefnt og við sjáum að að því er stefnt. Þá er auðvitað þýðingarmikið, þegar efnahagslífið hefur náð þessu jafnvægi sem við höfum verið að kosta kapps við að ná, að stuðla að því að vextir lækki. Þetta er tæki sem Seðlabankinn með samþykki ríkisstjórnarinnar beitir á tilteknu skeiði til þess að halda niðri þenslunni. En að sjálfsögðu er okkur báðum, mér og hæstv. utanrrh., keppikefli að vextir lækki eftir að þessi mjúka lending hefur náðst sem við erum nú óðfluga að stefna í.

Herra forseti. Það stendur eftir að hæstv. utanrrh. hefur sagt að hættumerki séu uppi í efnahagslífinu. Það stendur eftir að hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., sem er talsmaður Framsfl. í þessari umræðu, hefur talið það upp að hættumerki séu fólgin í viðskiptahallanum, í vöxtunum, í verðlagsmálum og varðandi gengið líka. En hins vegar kemur hæstv. forsrh. hér og segir að það sé allt í lagi. Hann er í reynd að segja að það sé ekkert að í efnahagsmálunum og hann er að segja að það séu engar breytingar sem komi fram í þessari þjóðhagsspá. Það er auðvitað tóm vitleysa, herra forseti. Þar kemur fram t.d. að viðskiptahallinn er enn að hækka og hann er líka að hækka þó að gamla uppgjörsaðferðin hefði verið notuð. Það sem skiptir máli, herra forseti, er að bersýnilega er ágreiningur á milli Framsfl. og Sjálfstfl. varðandi það hvað er að gerast í efnahagsmálunum. Talsmenn Framsfl. hafa sagt ákaflega skýrt mörgum sinnum síðustu daga að hættumerki séu uppi en hæstv. forsrh. kemur og segir að það sé allt í fínu lagi, allt sé á góðu róli. Herra forseti. Það er ekki von til þess að fólk hafi traust á slíkri ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég tel reyndar ekki að þessi ræða sé líkleg til að vekja traust á viðkomandi en við skulum sjá. En auðvitað er það þannig að þegar ég hef verið að lýsa því hvað þyrfti að gerast varðandi vextina með sama hætti og hæstv. utanrrh. til að slá á þenslu --- okkur hefur mislíkað hve þenslan hefur verið mikil og höfum verið að vinna að því að slá á hana með aðgerðum af þessu tagi. Á sama hátt höfum við talið nauðsynlegt við þessar aðstæður að hafa verulegan og mikinn afgang á ríkissjóði af því að það voru ákveðin hættumerki sem ég hef margoft tekið fram. Það er þess vegna sem við erum að gera það. Það er ekki til gamans að við neitum fjölmörgum góðum tillögum hér um eyðslu og útgjöld. Það er vegna þess að við erum sammála um að þetta beri að gera. Og á nákvæmlega sama hátt og hæstv. utanrrh. sagði á fundi í hádeginu í gær, hygg ég vera, eða í fyrradag, þá erum við að velja tímann til einkavæðingar á þessum stóru fyrirtækjum vegna þess að við teljum að það vinni gegn þeim hættupunktum sem menn hafa séð. Ég hef sagt að þær aðgerðir sem við gerum séu þess eðlis að við bregðumst við aðvörunarmerkjunum, þess vegna er engin stórhætta á ferðum. Rétt eins og sjúklingur sem fær einkenni um lasleika á einhverjum stöðum fær sína meðferð og aðgerðirnar virka. Við, hæstv. utanrrh. og ég, erum hjartanlega sammála um öll þessi atriði. Ég veit að það hryggir hv. þm. en þannig er þetta. Menn eru sammála um þau meginviðhorf hvernig bregðast eigi við hvað þetta varðar.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. segir hér allt í lukkunnar velstandi, neysluæðinu virðist lokið, segir hann. Ég er ekki alveg viss um að neysluæðinu sé lokið hjá efnafólkinu sem hefur helst tekið þátt í því æði, ég er ekki viss um að það hafi lokið sér af. Hæstv. forsrh. verður tíðrætt um þumalputtareglur í hagfræði. Hæstv. forsrh. varð frægur að endemum fyrir að beita þumli sínum við áætlanagerð sem borgarstjóri í Reykjavík. Þumallinn borgarstjórans reyndist hvorki honum né borgarbúum góður vegvísir og vísa ég þar í áætlanagerð við Perluna og Ráðhúsið svo dæmi sé tekið. Ég hef áður heyrt útreikninga og vangaveltur hæstv. forsrh. á viðskiptahallanum og breyttu eðli hans. Ég heyrði þær útskýringar þegar viðskiptahallinn nam á milli 6 og 7% af landsframleiðslu. Nú er hann kominn um 9% og stefnir enn upp á við og enn er allt í lukkunnar velstandi. En spurningin sem ég vil beina til hæstv. forsrh. er þessi: Á þetta við um alla Íslendinga? Á það við um það fólk sem er húsnæðislaust í Reykjavík, svo dæmi sé tekið, að allt sé í lukkunnar velstandi? Fróðlegt væri að heyra útskýringar hæstv. forsrh. á því og hverjum orðum hann beinir til þess fólks.

Herra forseti. Það gerist í öllum löndum og á öllum tímum að menn hafa það misjafnt, það vitum við vel. Sumir reyna að slá sér upp á þeim efnum og þykjast betri vinir þessa fólks en aðrir og sérstaklega verðum við þá væntanlega hinir miklu óvinir þessa fólks. Ég lít ekki á mig sem slíkan mann. Hins vegar er ánægjulegt og gleðilegt þegar efnahagskerfið þróast þannig eins og maður sér á öllum skýrslum að fólk festist ekki með sama hætti í fátæktargildrum og áður, að menn færast til, menn færast til betri vegar, menn færast til betri efna, menn færast í rétta átt en festast ekki í gildrum vegna þess að þeim eru ekki boðin nein tækifæri. Það er meginatriðið. Hv. þm. heldur því fram að bara efnafólk, eins og hann kallar það, hafi staðið fyrir því að innflutningur hafi aukist og þensla hafi skapast. Þá er efnafólk á Íslandi gríðarlega fjölmennt og það er gaman að heyra það. Hv. þm. hlýtur að fagna því með okkur að efnafólk er þá alveg gríðarlega fjölmennt sem tekur þátt í því. Við höfum væntanlega öll tekið þátt í því að eftir að fór að rofa til höfum við látið aðeins meira eftir okkur en við hefðum kannski átt að gera. Ég býst við því að við öll höfum tekið þátt í því í þessum sal ef menn líta hver í sinn barm. Á hinn bóginn er það auðvitað þannig og verður því miður alltaf þannig að einhverjir eru lakast settir í þjóðfélaginu. En það er þýðingarmikið að skapa þeim tækifæri til að komast upp úr þeim sessi, skapa þeim tækifæri til sjálfshjálpar og að þeir finni tækifærum sínum og þeir finni getu sinni viðspyrnu til að bæta kjör sín og hag. Ég fullyrði að í þessum sal er enginn betri í garð almennings en annar. Við viljum því öllu vel. Ég efast ekkert um að hv. þm. sem talaði síðast er sannfærður um að hann vill öllu þessu fólki vel. Ég vil taka það fram að það vil ég líka.

Herra forseti. Ég held að við getum ekki afgreitt okkur frá þessum málum á svona ódýran hátt vegna þess að sú efnahagsstefna sem fylgt er og sú pólitík sem er rekin skiptir máli. Hér erum við t.d. að fjalla um fjárlög íslenska ríkisins og hvernig við ráðstöfum peningum t.d. til húsnæðismála. Við fáum þau svör núna þegar vakin er athygli á húsnæðisneyð, t.d. hér í Reykjavík, að það hafi alltaf verið til fátækt fólk og verði um alla daga, um ókominn tíma. Þetta eru kaldar kveðjur til þeirra einstaklinga sem eru tekjulitlir og í erfiðleikum með að koma þaki yfir höfuðið og minna svolítið á svör hæstv. félmrh. í gær þegar hann svaraði því til að allir hefðu einhvers staðar gistingu. Þetta eru kaldar kveðjur. Hæstv. forsrh. segir að það sé gleðilegt að menn færist í rétta átt, að enginn festist í fari fátæktarinnar. Ég mótmæli þessu. Ég staðhæfi á móti að með stefnu sinni er ríkisstjórnin að færa fólk til fátæktar vegna þess að staðreyndin er sú að búið er að eyðileggja félagslega húsnæðiskerfið. Þetta er staðreynd. Við höfum ekki haldið þar fram á við, við stefnum aftur á bak og við erum komin áratugi aftur í tímann vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hefur fylgt á undangengnum árum.

Herra forseti. Ég ætti sjálfsagt ekki að vera að verðleggja okkar ræður, míns og hv. þm., en ég hygg þó að ræða hv. þm. hafi ekki verið miklu dýrari en mín, hafi mín verið ódýr, en það er sjálfsagt að hafa hlutina ódýra a.m.k. öðrum þræði. Þingmaðurinn sagði: Við skulum horfa á staðreyndir. Þingmaðurinn sagði að fólk væri að færast í ranga átt og við skulum horfa á staðreyndir. Það er ekki hægt að finna neinar tölur um það, hv. þm., að tilteknir hópar séu verr staddir nú en þeir voru þegar ríkisstjórnin tók við, Framsfl. og Sjálfstfl., 1995. 

Í húsnæðismálum.

Nei, ég mótmæli því, ég tel að staða þeirra hafi ekki versnað, þvert á móti. Á hinn bóginn vitum við að húsnæðisstefna sem var rekin hér var þannig skilin eftir að sveitarfélögunum úti um land allt er að blæða út. Það hefur stórkostleg áhrif á getu þeirra sveitarfélaga til að sinna þörfum fólksins í byggðunum. Þar fóru menn rangt að og menn sitja uppi með það og sveitarfélögunum er að blæða út hvað þetta varðar.

Herra forseti. Mér er sönn ánægja að halda þessa ræðu yfir nokkuð vel skipuðum þingsal og má eiginlega segja að hér sé athygli allra viðstaddra á fullu.  Herra forseti. Þessi umræða hefur staðið í hartnær heilan dag og ákaflega margt fróðlegt hefur komið fram. Kannski má segja það að eins og umræðunni hefur undið fram þá er ekki miklu við hana að bæta. Hv. þm. Samfylkingarinnar, Einar Már Sigurðarson og Gísli S. Einarsson, hafa talað áður af hálfu flokks míns í dag. Við höfum skipt með okkur verkum þannig að hv. þm. Gísli S. Einarsson fjallaði um fjárlagafrv. almennt, hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór yfir þær brtt. sem við höfum gert við fjárlagafrv. en ég mun hins vegar reyna að einbeita mér að þeim stóru dráttum efnahagsmálanna sem máli skipta. Ég sagði áðan, herra forseti, að e.t.v. væri ekki miklu við að bæta. Þó má segja að miðað við hinar síðustu ræður sem hér voru haldnar, þ.e. af hæstv. forsrh., sé ýmislegt sem þurfi að taka fram áður en umræðunni lýkur. Ég tel, herra forseti, að það hafi verið vel að verki staðið hjá hæstv. forsrh. að koma hingað og láta loksins uppi þau viðhorf sem hann hefur til helstu ágreiningsmála í efnahagsmálum. Ég vil líka óska hæstv. forsrh. til hamingju með að hafa getað komist næstum því í gegnum heila ræðu án þess að vera með hártoganir og skæting. Það er nokkur framför hjá hæstv. ráðherra vegna þess að hann virðist hvorki geta talað í þessum þingsal né í fjölmiðlum um efnahagsmál og stjórn þeirra án þess að þurfa að lítillækka fólk og niðurlægja. Herra forseti. Ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir stjórnmálamenn sem ætla sér að bera ábyrgð, ég tala nú ekki um axla ábyrgð eins og hæstv. forsrh., að reyna að beita sér fyrir málefnalegri umræðu. Það hefur Samfylkingin gert. Við ætlum ekki að sökkva niður á það plan sem hæstv. forsrh. hefur sokkið. Ég get þó ekki stillt mig um, herra forseti, að geta þess að það var dálítið kaldhæðnislegt að það skyldi einmitt vera hæstv. forsrh. sem var með leiðbeiningar til þingmanna um að lesa nákvæmlega plögg eins og þjóðhagsspána áður en þeir tækju til máls um hana með tilliti til þess að það var einmitt sami hæstv. forsrh. sem las ekki þau gögn sem komu frá Framkvæmdasýslu ríkisins í sjö mánuði og leiddi til þess að Þjóðmenningarhúsið fór 100 millj. fram úr áætlun. Það er ákaflega mikilvægt að þetta komi fram. En hví er það að ég segi að ræða hæstv. forsrh. hafi verið mikilvæg? Hún var mikilvæg fyrir tveggja hluta sakir. Í fyrsta lagi kom það fram að hæstv. forsrh. er enn á sömu skoðun varðandi viðskiptahallann og áður. Hæstv. forsrh. er bersýnilega þeirrar skoðunar, eins og kom fram í ræðu hans fyrr í dag, að viðskiptahallinn veki ekki ástæður til uggs varðandi framtíð efnahagsmála á Íslandi. Hæstv. forsrh. er enn þeirrar skoðunar, sem hann hefur verið áður, að viðskiptahallinn sé góðkynja og ekki sé líklegt að af honum stafi nokkur hætta. Í öðru lagi kom fram að það er ljóslega ágreiningur á milli stjórnarflokkanna tveggja. Hæstv. forsrh. hafnaði því að staðfesta að það væru hættumerki í efnahagslífinu. Það er hins vegar svo að kollegi hans og samstarfsmaður, hæstv. utanrrh., hefur í heilli opnu í dagblaði, sem gefið er út hér í borg, lýst því í smáatriðum hvað honum finnst athugavert við efnahagslífið. Hann hefur sagt að hættumerki séu fram undan og hann hefur sérstaklega tilgreint vexti. Við í stjórnarandstöðunni erum honum auðvitað sammála um að vaxtaníðslan, sem er nú að plaga fjölskyldur landsins, er mikil vá, en, herra forseti, við vísum því hins vegar til föðurhúsanna. Sökin á þessari vaxtastefnu á hvergi heima nema einmitt fyrir dyrum hæstv. ríkisstjórnar. Það skiptir máli að hæstv. forsrh. er bersýnilega á annarri skoðun en hæstv. utanrrh. og hv. þm. Jón Kristjánsson, sem gengur nú í salinn skörulegur að vanda, og hefur lýst með svipuðum hætti og hæstv. utanrrh. afstöðu sinni til efnahagsmála. Þetta er ákaflega mikilvægt, herra forseti. Það liggur sem sagt fyrir að það er í reynd ágreiningur uppi innan ríkisstjórnarinnar um það hvert efnahagsmálin stefna. Þegar hæstv. forsrh. segir að allt sé í himnalagi, allt á góðu róli, en hæstv. formaður Framsfl., utanrrh., segir að það séu hættumerki uppi er alveg ljóst að menn greina ástandið með mismunandi hætti og þeir eru heldur ekki sammála um hvað er að gerast. Herra forseti. Það er dálítið kaldhæðnislegt að sjá það að hæstv. forsrh. virðist ekki einu sinni muna eftir þeirri litlu hagfræði sem hann lærði þó í stopulum tímum í hagfræði þegar hann tók embættispróf í lögfræði við Háskóla Íslands á sínum tíma. Þar fara menn yfir grundvallarstærðir í hagfræði og þjóðhagfræði. Hæstv. forsrh. virðist öllu hafa gleymt síðan þá. Hann talar eins og hann geri sér enga grein fyrir þeim orsakatengslum sem eru á milli viðskiptahalla, gengis og verðlags. Hann hefur að vísu skilið tvo hluta af þremur í þessari jöfnu, þ.e. hæstv. forsrh. gerir sér grein fyrir því að þegar gengið brestur þá hækkar verðlag. En af öllu máli hæstv. ráðherra er ekki hægt að skilja að hann geri sér grein fyrir því að viðskiptahallinn er hættulegur vegna þess að hann setur þrýsting á gengið sem sekkur við vissar aðstæður. Það er það sem hefur gerst, herra forseti. Það er eitt sem hæstv. forsrh. virðist algjörlega gleyma þegar hann ræðir um efnahagsmálin. Hann deilir við okkur í þessum sal um hvort viðskiptahallinn sé illkynja eða góðkynja en hann gleymir einu: Hvernig á að fjármagna viðskiptahallann, herra forseti? Það er spurningin sem skiptir ákaflega miklu máli í þessu dæmi. Viðskiptahallinn felur í sér útstreymi gjaldeyris og við þurfum á móti með einhverjum hætti að tryggja okkur innstreymi. Þegar við blasir eins og núna að það hægir á efnahagskerfinu getur það jafnvel leitt til þess, herra forseti, að erfiðara verður að fjármagna viðskiptahallann. Hvers vegna? Vegna þess að þegar væntingar manna dofna til hins íslenska gjaldmiðils og þegar óvissa ríkir um hann eins og núna leiðir það einfaldlega til þess að menn fýsir síður að fjármagna framkvæmdir sínar með erlendum lánum og huga fremur að lántökum innan lands. Samkvæmt upplýsingum sem hægt er að fá í bönkum eru vísbendingar um nákvæmlega þetta uppi núna, herra forseti. Viðskiptahallinn er hins vegar fyrirbæri sem, eins og hæstv. forsrh. sagði áðan, tekur talsvert langan tíma að breyta. Ég vek eftirtekt á því hvað er í reynd sagt í þjóðhagsáætlun um þetta, herra forseti. Þar er sagt að þó að hægi á vexti þjóðarhags og hagvöxtur fari úr 4% niður í 1,6% þá er það niðurstaða Þjóðhagsstofnunar að það dugi ekki til þess að draga úr viðskiptahallanum. Með öðrum orðum, herra forseti, heldur viðskiptahallinn áfram að vera til jafnmikill, meiri í krónum talinn á næsta ári, á meðan það hægir á hagkerfinu. Þegar væntingar manna til styrks gjaldmiðilsins dofna eða jafnvel bresta, eins og hefur verið að gerast, og þeir fara að taka lán innan lands getur það gerst að flæði erlends gjaldeyris inn í landið þorni upp áður en viðskiptahallinn hefur rétt sig af. Þetta er það sem hæstv. forsrh. hefur ekki skilið í þessari jöfnu. Hann hefur ekki fyrr en á allra síðustu vikum gert sér grein fyrir því að það þarf að fjármagna viðskiptahallann. Hann hefur verið í þeirri slæmu trú að telja að viðskiptahallinn mundi gufa upp af sjálfu sér eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur tvisvar haldið fram hérna. Hann hefur ekki gert sér grein fyrir því að það þarf að fjármagna hann. Hversu mikið er það sem þarf að fjármagna hann, herra forseti? Það er fróðlegt að velta því fyrir sér. Við stöndum frammi fyrir viðskiptahalla sem er upp á nánast 70 milljarða, a.m.k samkvæmt því sem OECD hefur spáð og hefur jafnan reynst sannspárra en innlendar stofnanir. Ofan á þetta bætist að útstreymi gjaldeyris svarar til 50--60 milljarða í gegnum lífeyrissjóðina sem leita nú að fjárfestingum erlendis. Þetta þýðir að á næsta ári þurfum við að fjármagna viðskiptahalla upp á 120--130 milljarða. Það þýðir að í hverjum einasta mánuði þurfum við að fjármagna sem svarar til 10--11 milljarða. Ef það gerist, herra forseti, sem ég var að reifa áðan að hæging efnahagslífsins, þ.e. þegar dregur úr þenslunni eins og er væntanlega að gera núna, leiðir til þess sem við sjáum vísbendingar um núna að vegna óvissu um gengi og hættu á gengistapi skipta menn úr erlendum lánum yfir í innlend lán getur það gerst að flæði erlends fjármagns inn í landið þorni upp áður en viðskiptahallinn réttir sig af. Hvað leiðir það til, herra forseti? Það getur ekki leitt til annars en að gengið láti með einhverjum hætti undan. Það þýðir það aftur að verðlag hlýtur að breytast. Herra forseti. Ég nefni þetta vegna þess að ég held að hæstv. forsrh. hafi gott af því að fá litla lexíu um orsakasamhengið innan efnahagsstjórnarinnar. Hann skilur nefnilega ekki part af því sem er ekki hægt að kalla annað en grundvallaratriði í þessu máli. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að vegna þessa vanskilnings hæstv. forsrh. þá stöndum við núna frammi fyrir þeirri staðreynd að menn vakna allt í einu upp við vondan draum og gera sér grein fyrir því að það þarf með einhverjum hætti að grípa í taumana. Það er loksins að renna upp fyrir mönnum. Það gerðist ekki fyrr en á allra síðustu dögum. Hvað ætla menn þá að gera, herra forseti? Þá ætla þeir að selja eignir ríkisins, dýrustu gripina úr pússi hinnar íslensku þjóðarfjölskyldu. Það á að gera með því að selja Landssímann og mögulega bankana, annaðhvort ríkisbankana sinn í hvoru lagi eða sameinaðan banka. En, herra forseti, ég er algjörlega á móti því að menn grípi til þeirra ráða. Segjum samt sem áður að það gangi allt saman eftir, ríkisstjórnin hafi sinn gang og það eigi að vera bjargræðið, þá verð ég eigi að síður að halda því fram, herra forseti, að menn séu of seint á ferðinni. Ég held að menn séu u.þ.b. einu ári of seint á ferðinni ef þeir ætla að fara þessa leið. Hvað er það þá í reynd sem verður að gerast? Það þarf með einhverjum hætti að auka hinn þjóðhagslega sparnað og það þarf eins og sakir standa að draga úr einkaneyslunni til að draga úr innflutningi og minnka viðskiptahallann. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að gera það? Hún hefur ekki sagt það en talsmaður Sjálfstfl. sem hefur nánast einn, þangað til hæstv. forsrh. ræddi hér fyrr í kvöld, rætt málin fyrir hönd Sjálfstfl. Hv. varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, er eini maðurinn sem hefur sett fram einhverjar hugmyndir um það. Þær hugmyndir eru hins vegar af því tagi að það er með engu móti hægt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að fallast á þær. Í reynd hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagt að ástæðan fyrir viðskiptahallanum sé falskur kaupmáttur sem haldið sé uppi af hávaxtastefnu Seðlabankans. Í reynd er hv. þm. að segja að þegar Seðlabankinn heldur uppi háum vöxtum leiði það til þess að gengið hækkar og innflutningur verður ódýrari og vegna þess, eins og hæstv. forsrh. greindi frá hér fyrr í kvöld, að innflutningur er svo hátt hlutfall af neyslu landsmanna leiðir þessi hávaxtastefna til þess samkvæmt greiningu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að til verður falskur kaupmáttur sem stendur undir viðskiptahallanum. Ég er auðvitað allt annarrar skoðunar en hv. þm. En því miður þá dregur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson af þessu eina ályktun. Til þess að draga úr kaupmættinum þá vill hann lækka gengið. Þá er komið að þverstæðunni innan Sjálfstfl., herra forseti. Sjálfstfl. berst fyrir því á annan bóginn að lækka verðlag, halda verðbólgu niðri, m.a. til þess að koma í veg fyrir að forsendur samninga á almennum vinnumarkaði bresti og allt fari í átök og bál og brand. Á hinn bóginn virðist vera uppi ákveðin stefna sem ekki bara hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heldur líka Pétur H. Blöndal hefur lýst fylgi við sem byggir á allt öðru, sem byggir ekki á því að halda genginu stöðugu uppi heldur byggir á því að lækka gengið til að draga úr kaupmætti og þar með að lækka og rýra kjör fólksins í landinu. Herra forseti. Í reynd felur þetta í sér það viðhorf að það séu fjölskyldurnar í landinu, það sé barnafólkið, sem er að berjast við það að koma sér upp húsnæði og koma sér í þá stöðu að geta bætt lífsgæði sín, sem á að borga fórnarkostnaðinn af mistökum ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Hver eru mistökin? Við verðum ákaflega oft fyrir því, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að vera spurð bæði af hv. þm. stjórnarliðsins og eins fjölmiðlum: Hvað viljið þið gera? Það er ákaflega auðvelt að segja við þann sem fer með brunavarnaeftirlitið og gerir tillögur um brunavarnir að spyrja: Bíddu, hvernig viltu slökkva eldinn þegar búið er að kveikja í? Herra forseti. Það er auðvitað það sem hefur gerst. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum um langt skeið varað við þessari þróun. Við byrjuðum á því, herra forseti, í kosningabaráttunni og uppskárum fyrir flím og spott, m.a. frá formanni Sjálfstfl. og ýmsum öðrum, að vara við því í því góðæri sem þá var að sigla hratt upp á við færu menn í það að lækka skatta. Hvers vegna vorum við á móti því, herra forseti? Vegna þess að samkvæmt undirstöðubókum í byrjendahagfræði er það það heimskulegasta sem menn gera í aðdraganda og byrjun góðæris að lækka skatta. Hvers vegna? Vegna þess að það ýtir undir mjög mikla þenslu. Það er undirrót allra þeirra meinsemda sem við erum að glíma við í dag. Við vöruðum við þessu, herra forseti, og það þurfti talsverðan kjark til að gera það í miðri kosningabaráttu. Herra forseti. Í annan stað lögðumst við eindregið gegn þeirri aðferð sem beitt var í fyrstu lotu einkavæðingar ríkisbankanna. Eins og menn muna fóru menn þá leið að selja nýtt hlutafé úr bönkunum í staðinn fyrir að selja hluta af því gamla. Þetta leiddi til þess, herra forseti, að eigið fé bankanna jókst og þeir áttu auðveldara með að verða sér úti um lánsfé í útlöndum án þess að reglur um eiginfjártakmarkanir tækju að bitna á þeim. Þetta gerðu bankarnir svikalaust. Hvers vegna? Vegna þess að það lá fyrir að fram undan var uppstokkun á bankamarkaði og þeir voru allir að hasla sér völl, auka hlutdeild sína, til að vera reiðubúnir undir þessa uppstokkun. Herra forseti. Þetta tel ég að hafi kannski verið sú einstaka aðgerð sem á mesta sök á þenslunni eins og hún brast á síðar. Þetta voru líklega stærstu mistök ríkisstjórnarinnar. Í þriðja lagi nefni ég það, herra forseti, að við höfum heyrt a.m.k. tvo hagfræðinga undanfarið tala um það í fjölmiðlum að sálfræði skipti ákaflega miklu máli um neysluhegðun. Við höfum heyrt m.a. aðalhagfræðing Seðlabankans segja þetta í sjónvarpsþætti og reyndar í sama sjónvarpsþætti, bara nokkru síðar, einn af fyrrverandi æðstu mönnum Seðlabankans, Yngva Örn Kristinsson. Báðir sögðu þeir að það skipti ákaflega miklu máli um neysluhegðan almennings hvaða væntingar væru til framtíðarinnar. Þarf að rifja það upp, herra forseti, hve oft hæstv. forsrh. hefur brugðist þeirri skyldu sinni að vara við þeim hættumerkjum sem skotið hefur upp á sjóndeildarhringinn? Þarf að rifja það upp hversu oft hæstv. forsrh. hefur sagt við þjóðina að góðærið, sem við höfum upplifað, sé ekki bara komið til þess að vera í nokkur ár heldur sé það nánast varanlegt? Þarf að rifja það upp að hæstv. forsrh. ... 
             Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við kliðinn, hann vekur bara með mér nokkuð þægilegar kenndir og ég veit að það er a.m.k. fólk í kringum mig. Herra forseti. Þarf ég að rifja upp að hæstv. forsrh. boðaði til sérstaks blaðamannafundar í febrúar 1999? Til hvers? Tilgangurinn var bara einn, að segja þjóðinni að fram undan væru góðæristímar í þrjú til fjögur ár. Að vísu var það svo að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. og leiðtogi lífs þessara tveggja ágætu þingmanna Framsfl., sem eru hér í salnum, tók þátt í þessari svikamyllu, hann tók þátt í því að lýsa þessu yfir. Herra forseti. Ég skil mætavel að a.m.k. kjósendur þessara flokka og ýmsir meðal þorra almennings, sem hafa ekki tekið harða pólitíska afstöðu, taki mark á svona mönnum. Þegar menn eins og formenn stjórnmálaflokka tala leggja menn við hlustir og þeir trúa á þá. Þegar það gerist síðan að hæstv. forsrh. kemur fram og segir aftur og aftur og allar götur þangað til í gærkvöld að allt sé á fínu róli þá trúa menn því auðvitað. Kannski ekki lengur en þeir gerðu það lengi. Þetta leiddi til þess, herra forseti, að menn fóru fullfrjálslega með neyslusvigrúm sitt. Þetta, samhliða því að bankarnir fóru í slag um hlutdeildina á markaðnum og ýttu út á vildarkjörum, á tombóluprís, öllum þeim peningum sem þeir slógu í útlöndum, leiddi til gríðarlegrar þenslu. Síðan kemur hæstv. forsrh. og talar um að olíuverð sé að hækka í útlöndum og svo hafi fasteignaverð hækkað líka. Bíðum nú við, þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. forsrh. Þensla á fasteignamarkaði á suðvesturhorninu á mikinn þátt í þessu. Hverjir tóku olíutunnuna og fleygðu henni bókstaflega á þann part verðbólgubálsins? Hv. þingmenn Framsfl., hv. þingmenn stjórnarliðsins, fyrst og fremst hæstv. ráðherrar. Ef við skoðum húsnæðismálin blasir það við að gerðar voru breytingar á húsbréfakerfinu fyrir nokkrum árum, greiðslumatinu breytt, það var opnað. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem þekkir þessi mál gerst á meðal vor, varaði við þessu. Það var heldur ekkert til vinsælda fallið að koma fram og segja: Þetta er líklegt til að leiða til þess að verðbólgan aukist og vanskil aukist. Hv. þm. gerði það, við gerðum það, allt gekk það eftir. Kerfið sprakk á tveimur árum. Það fór úr 16 milljörðum í 30 milljarða. Árið 1999 stóðu þessir hv. þm. að því að brjóta lög með vissum hætti, þ.e. þá fóru menn 7 milljörðum fram úr heimildum fjárlaga um einmitt þetta kerfi. Auðvitað var þetta ekki annað en jafngilt því að fleygja olíu á verðbólgubálið. Svo kemur hæstv. forsrh. og segir: Þetta er ekki mér að kenna, það er svo mikil þensla. Maðurinn sem ber ábyrgð á þessari þenslu. Herra forseti. Þannig væri hægt að telja miklu fleiri hluti. Ég ætla að leyfa mér að nefna eitt dæmi til viðbótar þar sem stjórnarandstaðan, ekki bara Samfylkingin heldur líka vinstri grænir, vöruðu við. Það er nýjasta dæmið. Það var breytingin á lögum um lífeyrissjóðina sem samþykkt var í vor. Það er líklega síðasta árið með þeim heimskulegustu aðgerðum sem gerðar hafa verið með tilliti til verðlagsmála til skamms tíma. Þá gerðist það að hæstv. ríkisstjórn beitti sér fyrir því að heimildir lífeyrissjóðanna til þess að fjárfesta erlendis voru auknar varðandi eigið fé úr 40% yfir í 50%. Okkur var síðan sagt frá því í þessum sölum að það væri eiginlega enginn sem nýtti sér þetta. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa hins vegar aflað sér upplýsinga um að það eru allnokkrir lífeyrissjóðir sem eru komnir að þessum mörkum. Herra forseti. Á þessum tíma voru ekki uppi neinar sérstakar væntingar meðal lífeyrissjóðanna um að gera þetta. En þegar ríkisstjórnin beitir sér fyrir svona jafngildir það því að verið sé að gefa lífeyrissjóðunum bendingu, hvata til þess að flytja fé sitt úr landi. Auðvitað er ég viss um að til langs tíma litið er þetta hluti af þeim áætlunum sem lífeyrissjóðirnir hafa gert. Auðvitað mun þetta til skamms tíma grafa undan genginu. Það er alveg sama hvert er litið, það er hægt að benda á fjölmörg mistök sem öll má rekja til aðgerða ríkisstjórnarinnar. Ég hef að mér finnst rakið í tiltölulega stuttu máli mistökin sem ríkisstjórnin gerði og ég get þess vegna tekið undir með hæstv. forsrh. þegar hann kemur og segir: Þetta á sér allt saman eðlilegar skýringar. Hæstv. forsrh. sagði það í dag, tuggði það í morgun og í gær í sjónvarpinu og útvarpinu, að þessi staða ætti sér öll eðlilegar skýringar. Þessar skýringar eru þessi fimm mistök ríkisstjórnarinnar sem ég hef talið upp. Þessar eðlilegu skýringar eru sú staðreynd að aldrei var hlustað á það þegar Samfylkingin varaði við viðskiptahallanum. Hæstv. forsrh., sem virðist ekki hafa meira vit á viðskiptahalla en unglingur í gagnfræðaskóla eða grunnskóla, kom aftur og aftur og sagði við þjóðina að viðskiptahallinn væri ekki neitt sem menn þyrftu að óttast. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er með allra hagfróðustu mönnum í þessum sal, hefur sagt að viðskiptahallinn muni gufa upp. Þegar hann var spurður um það af hverju það mundi gerast þá svaraði hv. þm.: Menn sjá það bara af rökhyggju sinni. Það er þessi rökhyggja sem hv. þm. deilir með hæstv. forsrh. en enginn annar sem telur sig hafa vit á hagfræði --- og hv. þm. hefur það --- deilir þessum skoðunum. Allur fjármálaheimurinn hefur sameinast í einu slökkviliði. Það er alveg sama hvert litið er, allir hagfræðingar fyrir utan einn  Ég bið hv. þm. Pétur H. Blöndal afsökunar, auðvitað er hann ekki hagfræðingur. Hann er doktor í stærðfræði. Það eru bara þessir tveir doktorar, hann og doktor Davíð Islandicus, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson nefndi hann hér í dag, sem eru þessarar skoðunar. Það er ekki hægt að finna nokkurn mann í íslenska fjármálaheiminum sem telur að hlutirnir séu á góðu róli. Það eru bara örfáir þingmenn Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. Það sem skiptir ákaflega miklu máli, herra forseti, er sú staðreynd að ekki er eining innan stjórnarinnar. Framsfl. skynjar að það eru hættumerki uppi og hann á virðingu skilið fyrir að viðurkenna það. Sjálfstfl. hafnar því algjörlega. Það hefur borið á því, herra forseti, að undir þessari umræðu hafi hæstv. fjmrh. búið sig undir að tala. En það sem stendur upp úr 2. og 3. umr., sem hér hafa átt sér stað um ríkisfjármál, er það að hæstv. fjmrh. hefur þrumað eins og hnípinn fugl undir umræðunum. Hv. þm. Sjálfstfl., sem voru fyrr í vetur tíðir gestir í ræðustól hins háa Alþingis til þess að monta sig af afrekum flokks síns varðandi stöðu ríkisfjármála, varðandi tekjuafgang ríkissjóðs, eru hættir að koma hingað upp. Enginn tyggur þetta lengur nema hinn virðulegi hv. formaður fjárln. sem kemur stundum hér upp og tyggur það eins og gömul slitin plata þegar menn eru að spyrja hann hvar aðhaldið í ríkisfjármálum sé: Ja, það eru 34 milljarðar í tekjuafgang.  En hv. þm. Sverrir Hermannsson átti auðvitað eins og svo oft áður kollgátuna þegar hann skilgreindi þennan tekjuafgang ríkisins, 34 milljarða, og hann kallaði það froðufé. Af hverju er þetta froðufé, herra forseti? Nú skulum við athuga hvernig á að skilgreina þennan afgang með aðferðum Sjálfstfl. Hv. þm. og varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, kenndi mér í frumbernsku minni í fjárln. eina reglu. Hann sagði: Tekjur ríkisins aukast jafnan um fjórðung af viðskiptahallanum. Hvað er viðskiptahallinn í ár? Hann er 70 milljarðar kr. Hv. stærðfræðingur, doktor Pétur, hvað er fjórðungur af 70 milljörðum? Það eru 17,5 milljarðar. Herra forseti. Þarna erum við búin að finna skýringuna á helmingi tekjuafgangsins. Hvaðan kemur hinn helmingurinn, herra forseti? Hann kemur af sölu eigna ríkisins. Ekki er hægt að kalla það aðhald þegar verið er að selja eigur ríkisins. Þarna erum við komin upp í 33 milljarða. Hvaðan kemur restin, herra forseti? Það eru peningarnir sem verið er að stela af gamla fólkinu, af bótaþegunum með því að halda skattleysismörkunum niðri. Ef maður horfir á þetta út frá því sem þeir segja sjálfir, leggur þetta á kvarða þeirra eigin orða er þessi tekjuafgangur skandall. Þá skilur maður, herra forseti, af hverju hæstv. fjmrh. kýs að þegja í þessari umræðu vegna þess að hann hefur ekkert til þess að hrósa sér af. Vegna þess, herra forseti, að þeir standa allir berstrípaðir eins og keisarinn í sögunni. Nýju fötin eru ekki til, þau eru hjóm eitt og loft. Herra forseti. Þetta er það sem skiptir máli. Þess vegna, af því að hv. þm. Jón Kristjánsson kímir svolítið, ætti hann að koma hér á eftir og taka því fagnandi að það vill svo til að ábyrgir menn eru til í þessu þingi. Það eru til menn í stjórnarandstöðunni sem hugsa fyrir stjórnarliðið og við höfum einmitt, herra forseti, lagt til að samþykktar séu tillögur sem gera það að verkum að tekjuafgangurinn eykst um 2,6 milljarða. En af því að hér eru menn sem tala fyrir stjórnarliðinu í efnahagsmálum langar mig til þess að spyrja: Hvar er ávinningurinn í ríkisfjármálunum? Er þetta rangt sem ég er að segja hér, herra forseti? Ekki seljum við eigurnar aftur á næsta ári eða árinu þar á eftir. Eða ætla menn kannski að dunda sér við að halda tekjuafgangi á ríkissjóði með því að selja út næsta áratug? Ef við tökum sölu eigna frá, herra forseti, beitum formúlu hv. varformanns fjárln., hvað er þá eftir? Ekki neitt. Þetta eru afrekin sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur a.m.k. einu sinni eða tvisvar í þessum umræðum komið upp til þess að guma af, reigt sig eins og fallegur vestfirskur hani, teygt stélið út og sagt: Sjá, þetta gerðum við. En, herra forseti, þetta er staðan: Hæstv. forsrh. sagði áðan að viðskiptahallinn hefði ekkert breyst. Nú vill svo til, herra forseti, að það eru tvær undirstofnanir sem hæstv. ráðherra stjórnar. Önnur er Seðlabankinn, sem er ósjálfstæðasti seðlabanki í heimi, sem var samkvæmt lista kom frá OECD númer 70 á lista yfir sjálfstæðustu seðlabanka heimsins. Hann var með öðrum orðum nánast í hafti stjórnvalda samkvæmt mati OECD.  En ég var þar kominn í ræðu minni, herra forseti, að ég var að lýsa því að undir forsrn. væru tvær stofnanir. Ég segi ,,undir forsrn.`` vegna þess að hæstv. forsrh. hefur valdboð yfir þeim sem véla um þjóðarhag. Annars vegar er ósjálfstæðasti seðlabanki heimsins en það er hann, herra forseti, sem hefur tekið þessar óvinsælu ákvarðanir um vextina sem þrír hv. þm. Sjálfstfl. hafa komið upp til þess að deila á. Þetta verð ég að segja, herra forseti, vegna þess að þegar þingmenn Sjálfstfl. eru að deila á Seðlabankann eru þeir í reynd að deila á hæstv. forsrh. Dettur einhverjum þingmanni Sjálfstfl. í hug að Seðlabankinn taki ákvarðanir um vaxtahækkanir án þess að bera það undir hæstv. forsrh.? Læðist sá grunur að einhverjum að það geti kannski verið að sumar af vaxtaákvörðunum Seðlabankans eigi sér uppruna utan Seðlabankans og jafnvel í hvítu húsi sem einu sinni var fangelsi við Lækjartorg? Herra forseti. Þjóðhagsstofnun er hin stofnunin. Það er með endemum að sjá hvernig sú stofnun hefur ruglað fram og til baka með uppgjörsaðferðir á viðskiptahallanum. Hæstv. forsrh. sagði áðan og hefur talað í fjölmiðlum að breyttar uppgjörsaðferðir Þjóðhagsstofnunar hefðu leitt til þess að á pappír hafi viðskiptahallinn aukist. Það sem er rétt í þessu hjá hæstv. forsrh. er það að Þjóðhagsstofnun er stöðugt að breyta uppgjörsaðferðum sínum. Hún hafði eina aðferð í vor. Hún breytti þeirri aðferð í haust. Hvers vegna? Vegna þess að samkvæmt nýju aðferðinni lækkaði það viðskiptahallann. Núna hefur Þjóðhagsstofnun aftur breytt yfir í sömu aðferð og hún hafði í vor. Af hverju? Vegna þess að samkvæmt þessari aðferð þá er viðskiptahallinn líka lægri. Það var rangt sem hæstv. forsrh. sagði áðan að það væri enginn munur. Ef Þjóðhagsstofnun hefði notað sömu aðferð og í haust væri viðskiptahallinn 0,4% hærra hlutfall af landsframleiðslu en hann er í dag samkvæmt núverandi mati. Þetta skiptir ekki máli, herra forseti. Það sem skiptir máli er að núna nota Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun nákvæmlega sömu aðferðir til þess að meta viðskiptahallann. Eru þetta aðferðir sem eru byggðar á einhverjum loftkenndum órum starfsmanna Seðlabankans eða Þjóðhagsstofnunar? Nei, þetta eru alþjóðlegir staðlar sem byggðir eru t.d. á reglum frá, mig minnir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta eru hinar ísköldu staðreyndir að viðskiptahallinn, metinn samkvæmt alþjóðlegum stöðlum, er að verða 9,3%. Herra forseti. Það sem skiptir mestu máli er að þó að Þjóðhagsstofnun spái því að það kólni í hagkerfinu þá kemur líka fram í töflunni, sem hæstv. forsrh. var áðan að segja að menn hefðu ekki lesið, að sú kólnun dugir ekki til þess að draga úr viðskiptahallanum. Þá spyr ég enn og aftur, herra forseti: Er það þess vegna sem menn ráðast allt í einu í fljótræði í það að selja eigur ríkisins, að selja Landssímann? Ég spyr einkum hv. þm. Framsfl. hvort þeir ætli að láta sér það lynda að Landssíminn verði seldur með húð og hári, með dreifikerfi og öllu. Herra forseti. Oft hef ég vorkennt félögum mínum í Framsfl. hversu valtrað er fram og til baka yfir þá af þeim mikla þunga sem Sjálfstfl. hefur yfir að ráða. Það væri hægt að taka svo ógnarmörg dæmi, herra foreti, en aldrei hefur Framsfl. tekið afdráttarlausari afstöðu gegn Sjálfstfl. en einmitt varðandi Landssímann og dreifikerfi hans. Hv. þm. Framsfl. hafa hver um annan þveran lýst því yfir að fyrr skuli þeir í pólitískum skilningi dauðir falla í valinn en að þeir láti það yfir sig ganga að dreifikerfið verði selt. Ég rifja það upp, herra forseti, að hv. þm. Hjálmar Árnason hafði uppi ákaflega stór orð í þessa veru. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og núverandi virðulegur forseti talaði einnig í svipaða veru í umræðum á þingi. Hv. þm. Árni Gunnarsson, sem var inni á þingi fyrir hæstv. félmrh., talaði þó allra manna skýrast. Hvernig stendur þá á því, herra forseti, að hv. þm. Framsfl. ætla þannig að láta rífa af sér pólitíska æru sína, láta troða niður um kok og vélinda öllu því sem þeir hafa sagt í þessu máli, herra forseti, og fyrir hvað? Fyrir það sem þeir hafa sjálfir sagt í þessari umræðu vera mistök. Og mistök hverra, herra forseti? Ekki mistök Framsfl., þó að hann beri samábyrgð á því. Það eru fyrst og fremst mistök Sjálfstfl., mistök hæstv. forsrh. sem hefur lesið rangt í þróun allra hagstærða og mistök hæstv. fjmrh. sem valda því að eina leiðin til að bjarga málunum eins og komið er fyrir efnahagsmálum er að selja eigur ríkisins, er að selja Landssímann. Þetta ætla hv. þm. Framsfl. að láta yfir sig ganga þó að þeir geti með sanni sagt að þeir beri enga faglega ábyrgð á þessum mistökum. Herra forseti. Ég vorkenni félögum mínum í Framsfl. en lýsi því yfir að ég er reiðubúinn til að gera það sem ég get til að rífa þá úr þessum heljarklóm og leyfa þeim að endurheimta aftur pólitíska æru sína og pólitískan heiður sinn.

Herra forseti. Hér var flutt mikil ræða með leikrænum tilþrifum. Ég verð að óska hv. þm. til hamingju með árangurinn, mér fannst honum takast vel til í leiklistinni. Hins vegar gaf hann sjálfum sér ekki mjög háa einkunn. Hann gat þess að hann hefði mjög lengi haft uppi varnaðarorð um ástandið í efnahagsmálum og þróun og niðurstaðan væri sú að það hefði enginn hlustað á hann eða tekið mark á honum. Hins vegar bætti þingmaðurinn við að þegar formenn stjórnarflokkanna töluðu þá hlustuðu allir. Þetta fannst mér mjög góður vitnisburður um þessa þrjá formenn og geri engan ágreining við þingmanninn um hann. Þingmaðurinn dregur upp tiltekna mynd af efnahags\-ástandinu og talar fyrir þeirri skoðun sinni að váboðar séu uppi og ég vil því henda á lofti spurningu sem þingmaðurinn varpaði upp sem var: Hvað vil ég gera? Eða með öðrum orðum hvað vill hv. þm. Össur Skarphéðinsson gera til viðbragða við þeirri stöðu sem hann telur vera uppi? Hann spurði þessarar spurningar en hann svaraði henni ekki. Ég vil því ganga eftir svörum þingmannsins við þeirri stöðu sem hann telur vera uppi í efnahagsmálum. Ég tek eftir því að þingmaðurinn sagði: Við erum ekki stuðningsmenn þess að hækka skattana. Samfylkingin stóð í miklum umræðum til að tala gegn heimildum sveitarfélaga til að hækka útsvar vegna þess að Samfylkingin styður ekki hækkun skatta svo það liggur fyrir að ekki er það skattahækkun sem er úrræði hv. þm. Hann sagði líka að ríkisstjórnin væri að stela 10 milljörðum af öldruðum og öryrkjum, 

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er ákaflega auðvelt að koma eftir á þegar í óefni er komið og spyrja þá sem lögðu til brunavarnirnar: Hvernig á að slökkva eldinn sem hv. þm. hefur tekið þátt í að kveikja? Því er ákaflega vandsvarað á þessu stigi málsins. Herra forseti. Ég hef þremur sinnum, síðast í morgun, lagt til að stjórnarandstaðan, stjórnarliðið og aðilar vinnumarkaðarins beiti sér fyrir því að það verði þjóðarsátt til að veita verðbólgunni viðnám. Þetta er það sem við höfum lagt til, herra forseti.

Hvað þýðir það?

Það þýðir eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði mig fyrir einu ári, jafnvel tveimur, einu og hálfu ári, þegar ég var einmitt að halda ræðu um hve nauðsynlegt væri að draga saman í umsvifum ríkisins, hvort ég væri að leggja til að dregið yrði úr vegaframkvæmdum, og ég sagði já. Ég get lýst því yfir, herra forseti, ef hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson treystir sér til að styðja tillögu hv. þm. Sverris Hermannssonar um að fjárlagafrv. verði allt saman sent aftur til fjárln. með það fyrir augum að grípa til samdráttaraðgerða muni ég fyrir mitt leyti styðja það. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, herra forseti, að menn hefðu þurft, eins og við buðum upp á í upphafi kjörtímabilsins, að draga verulega saman umsvif ríkisins. Þá gerðist það að þingmenn Samfylkingarinnar og reyndar líka þingmenn vinstri grænna komu upp og lýstu því yfir í upphafi kjörtímabilsins við umræðu um fjárlög í fyrra að þeir væru reiðubúnir að taka höndum saman um samdrátt í umsvifum ríkisins til að ýta burt þeim váboðum sem við greindum þá. Þetta kom fram skriflega, herra forseti, ekki aðeins í ræðum mínum heldur skriflega í nál. sem stjórnarandstaðan stóð öll að á þeim tíma. Þessu boði var hafnað, herra forseti. Af biturri en gamalli reynslu taldi ég að það væri best að menn réðust í þetta í upphafi kjörtímabilsins og við vorum til í það núna. Ef stjórnarliðið er að óska eftir samvinnu Samfylkingarinnar um að skera upp ríkisfjármálin til að draga úr umsvifum þá erum við til í það.

Herra forseti. Viðbrögð við þeirri mynd sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson dregur upp þurfa ekki að vera mjög flókin. Það er ákaflega skýrt hvernig hann lýsir ástandinu með þenslu og verðhækkunum þannig að viðbrögð við því hljóta að vera skattahækkanir eða niðurskurður. Ég sé ekki aðrar hagfræðilegar úrlausnir á því. Þegar ég spyr hv. þm. hvað hann vilji gera til að takast á við þann vanda sem hann sér uppi þá svarar þingmaðurinn: Ég vísa til tillögu formanns Frjálsl. fl., Sverris Hermannssonar. Það eru svörin frá formanni Samfylkingarinnar að vísa til tillögu formanns Frjálsl. fl. sem hefur verið lögð hér fram á borð um niðurskurð ríkisútgjalda, ekki tillögu Samfylkingarinnar. Hins vegar er á borðunum hver tillagan á fætur annarri frá þingmönnum Samfylkingarinnar um aukin ríkisútgjöld og nú síðast ein sem var að detta á borðið hjá hv. þm. og þarf að ræsa út þingmenn til að greiða atkvæði um afbrigði svo að taka megi fyrir þessar nýju útgjaldatillögur þingmanna Samfylkingarinnar. Herra forseti. Þessi málflutningur talsmanns og formanns Samfylkingarinnar í efnahagsmálum er algjörlega með endemum. Þvílík steypa, herra forseti.

Herra forseti. Hv. þm. verður að lesa allar tillögur Samfylkingarinnar. Samkvæmt þeim tillögum sem við höfum lagt fram þá eykst afgangur ríkissjóðs, hann eykst um 2,6 milljarða. Það hlýtur auðvitað að skipta máli, ekki síst fyrir eyðsluklær eins og hv. þm. stjórnarliðsins í þessum efnum. Ég segi það síðan, herra forseti, að ég kveinka mér ekki undan því að vera spyrtur saman við hv. þm. Sverri Hermannsson í efnahagsmálum. Ég verð að segja það að ég hef fáar ræður heyrt betri en þá sem hv. þm. flutti í dag. Hafi nokkrum tekist að skera sundur og saman efnahagsstefnu hv. ríkisstjórnar þá var það hv. þm. Sverrir Hermannsson, formaður Frjálsl. fl., í glæsilegri ræðu sinni. Herra forseti. Rétt er að það komi fram að ef ríkisstjórnarflokkarnir eru reiðubúnir og telja að ástandið hafi náð þeirri stöðu núna að það verði að fara í að skera niður útgjöld ríkisins með einhverju móti þá er ég til í það. Herra forseti. Ég hef meira að segja reynslu í því umfram hv. þm. Kristin H. Gunnarsson vegna þess að ég hef gert það áður. Ég hef lent í því að sigla með ríkisstjórn í gegnum kreppu og ég þekki ráðin sem menn gripu til. Ástæðan fyrir því að hv. þm. nýtur nú þeirrar vildar og ágætu stöðu að vera í stjórnarliði sem nýtur góðæris, góðs árferðis í samfélaginu, á rætur sínar að hluta að rekja til þeirra erfiðu aðgerða sem sú ríkisstjórn greip til. Herra forseti. Það liggur fyrir að menn sem hafa talsvert meira vit en a.m.k. ég en örugglega miklu minna en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þ.e. menn á borð við Yngva Örn Kristinsson, yfirmann peningamálasviðs Seðlabankans til skamms tíma, hafa lýst því yfir að slakinn sem hv. þm. og fleiri þingmenn stjórnarliðsins eru ábyrgir fyrir í ríkisfjármálum sé að hluta til orsök þess ástands sem nú er uppi. Sá ágæti hagfræðingur sagði beinlínis að sú stefna væri skaðleg fyrir atvinnulífið nú um stundir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til fjárlaga á þskj. 474. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Rannveig Guðmundsdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ögmundur Jónasson og Guðjón A. Kristjánsson. Hér er um að ræða tvær brtt., annars vegar brtt. sem kölluð er Ýmis verkefni, til stjórnmálaflokka með hliðsjón af nýrri kjördæmaskipan og breyttum aðstæðum þingmanna af þeim sökum. Í þessu sambandi er rétt að rifja aðeins upp aðdraganda þessa máls. Eins og menn vita var starfandi á síðasta kjörtímabili nefnd sem lagði fram hugmyndir að breyttri kjördæmaskipan og kosningalöggjöf í landinu. Eitt af því sem þessi nefnd lagði til var að gripið yrði til svokallaðra hliðarráðstafana sem nauðsynlegt væri að hrinda í framkvæmd bæði varðandi byggða- og félagsmál og hins vegar vegna starfsaðstöðu þingmanna. Í áliti þessarar nefndar, sem var undir forustu hv. þáv. þm. Friðriks Sophussonar, segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Verði tillögur nefndarinnar að lögum er ljóst að aðstaða þingmanna til að sinna kjósendum í hinum landfræðilega stærri kjördæmum verður önnur en áður. Með hliðsjón af því hvetur nefndin til að aðstoð við þingmenn úr þessum kjördæmum verði aukin, t.d. þannig að þingmenn fái styrk til að njóta liðsinnis starfsmanns eða til annars konar aðstoðar.`` Í framhaldi af þessu skipaði hæstv. forsrh. nefnd sem ætlað var að fjalla um hvort tveggja, annars vegar þessar hliðarráðstafanir er lúta að byggða- og félagsmálum og hins vegar hliðarráðstafanir er lúta að starfsaðstöðu þingmanna. Sú nefnd var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem áttu þá fulltrúa á Alþingi undir forustu og formennsku þess sem hér stendur. Ég vil í þessu sambandi vísa einungis til umfjöllunar og álits þessarar nefndar án þess að fara í niðurstöður hennar í smáatriðum en þar var í aðalatriðum gert ráð fyrir því að efla og bæta starfsaðstöðu þingmanna landsbyggðarkjördæmanna þar sem kosnir verða 30 alþingismenn samkvæmt þeim tillögum sem þá lágu fyrir og hafa raunar verið samþykktar í meginatriðum. Gert var ráð fyrir að á miðju næsta ári, þ.e. á árinu 2001, yrði búið að koma að nokkru leyti til móts við þessar tillögur eins og þær voru settar fram. Síðan gerðist það jafnframt að með bréfi 25. okt. 1999 var skipuð nefnd til að semja frv. til nýrra heildarlaga um kosningar til Alþingis. Í skilabréfi nefndarinnar segir svo í lokin, með leyfi virðulegs forseta: ,,Í samræmi við tillögur nefndar um endurskoðunar kjördæmaskipunar og tilhögun kosninga til Alþings skipuðuð þér nefnd undir forustu Einars K. Guðfinnssonar alþingismanns til að fjalla um aðgerðir til að styðja og styrkja búsetu á landsbyggðinni og um starfsaðstöðu þingmanna þar. Nefnd þessi hefur skilað yður tillögum þar sem ýmsum aðgerðum í þessu skyni er forgangsraðað. Nefndin leggur ríka áherslu á að tillögum þessum verði fylgt eftir og þeim hrint í framkvæmd á skipulegan hátt.`` Þessari forsögu málsins vildi ég aðeins greina frá, áður en við kæmum að þessu máli sem er sjálfstæð tillaga, brtt. sem hér er flutt. Gert er ráð fyrir því að hæstv. forsrh. muni í samráði við formenn stjórnmálaflokkanna móta nánari reglur um skiptingu fjármagnsins en framkvæmdin málsins verður að sjálfsögðu að öðru leyti í höndum hvers flokks. Það gefur auðvitað augaleið að forræði málsins er í höndum flokkanna sem verða þá að taka hina endanlegu ákvörðun um hvernig þessum málum verður nákvæmlega háttað. Hins vegar er hér um að ræða brtt. við fjárlagafrv., þ.e. liðurinn Ýmislegt, styrkur til stjórnmálaflokka í samræmi við heimild í 7. gr., og það er brtt. sem felur í sér hækkun á þeim fjárlagalið um 28 millj. þannig að hann verði 164 millj. kr.

Herra forseti. Við erum að ljúka umræðu og afgreiða býsna góð fjárlög fyrir árið 2001. Ríkissjóður skilar, eins og hér hefur verið minnst á oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, 34 milljörðum í afgang. Þetta hefur ekki gerst fyrr. Áður hefur verið þensla í þjóðfélaginu eins og nú en hins vegar hefur aldrei slíkur afgangur verið á ríkissjóði. Því má segja að með þessu séu stjórnvöld að vinna gegn verðbólgunni, að hleypa ekki þessum fjármunum út heldur halda þeim eftir. Spurningar voru um að hafa enn þá meiri afgang á fjárlögum, mörgum þykir vissulega of skammt gengið. Þó má á það benda að ríkisstjórnin reiknaði með við framlagningu fjárlagafrv. í haust að skila afgangi upp á um 30 milljarða. Þeir urðu 34 miðað við núverandi tillögur og niðurstöður. En það er líka á það að líta að erfiðara er að hamla gegn útgjöldum til góðra mála og verkefna þegar verulegur afgangur er á fjárlögum. Þess vegna er erfiðara að standa gegn ýmsum þörfum útgjöldum sem auðveldara er að segja þegar illa árar að sé ekki möguleiki að sinna. Efnahagsstjórnin hefur tekist vel á undanförnum árum og atvinnulífið einnig svarað því vel. Það er töluverður kraftur að byggjast upp í ýmsum greinum, ekki síst tölvugeiranum og allri slíkri vinnslu. Viðskiptahallinn er vissulega mikill og hann er verkefni sem þarf að bregðast við en ekki endilega alvarlegt áhyggjuefni. Hann er verkefni sem þarf að bregðast við. Hann er kominn til vegna versnandi viðskiptakjara á ýmsum greinum í útflutningi og aftur móti hækkaðs verðs á ýmsum innflutningsvörum t.d. og ekki síst á olíu. En hvernig á að bregaðst við, hvernig á að fjármagna viðskiptahallann? eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hér um áðan. Því er til að svara að þenslan er vissulega að minnka. Það er samt sem áður alveg ljóst að til þarf að koma ný og arðbær fjárfesting í landinu því að fleiri traustar stoðir vantar fyrir atvinnu- og efnahagslíf. Til þarf að koma fjárfesting, erlend fjárfesting í iðnaðaruppbyggingu með því sem henni fylgir í umsvifum og jákvæðum áhrifum á efnahagslífið. Viðskiptahallinn vex að sjálfsögðu við það til skamms tíma en samt sem áður er það svo að fyrir efnahagslífið er slík innspýting fjármuna til góðs þegar lengra er litið. Þeim framkvæmdum, sem halda núna uppi atvinnustiginu í landinu í atvinnuuppbyggingu, lýkur innan tveggja ára og því er nauðsynlegt að horfa til þess strax á komandi ári að tryggja áframhaldandi góðæri og traustan efnahag með þeim ráðstöfunum. Herra forseti. Ég hef verið að horfa til síðustu ára og velta fyrir mér breytingum sem hafa orðið við fjárlagagerðina á síðustu árum. Vinnubrögð og fyrirkomulag við fjárlagagerð hefur töluvert breyst. Rammafjárlögin, með meiri ábyrgð út til fagráðuneyta frá fjmrn. hafa bætt ýmsa hluti, mættu vissulega virka betur með meira aðhaldi á fagráðuneytin en áætlanir eru allar orðnar miklu öruggari. Lögin um fjárreiður ríkisins hafa miklu breytt til batnaðar og stjórnvöld og Alþingi hafa þróað ýmsar mikilvægar eftirlitsstofnanir og stjórnir til þess að hafa betri stjórn og eftirlit með ráðstöfun opinberra fjármuna og það er vissulega vel, nú er orðið miklu meira öryggi í þeim greinum. Mesta breytingin hefur þó orðið vegna þess að fjárlögin voru sett á rekstrargrunn í stað greiðslugrunns áður. Með því hefur fengist miklu betri yfirsýn yfir útgjöld og fjárskuldbindingar ríkisins. Það hefur verið gott og ánægjulegt að eiga þátt í og fylgjast með þessum breytingum sem er auðvitað aldrei lokið en ég vil segja að öryggi í fjárreiðum og fjármálum ríkisins er orðið miklu meira en það var með betri og styrkari áætlunum þannig að við getum haldið áfram að tryggja efnahagslegan stöðugleika í landinu svo fremi að ytra umhverfi stórspillist ekki. Ég mun ekki fara út í einstaka liði í brtt. okkar í meiri hluta fjárln. við þessa umræðu. Hækkanir hafa orðið til margvíslegra menningarverkefna, til skógræktar, heilbrigðismála, rekstrar símenntunarmiðstöðva á landsbyggðinni, allt eru það góð og gild mál og vissulega mörg, mörg fleiri, og svo eru líka öll hin málin sem við hefðum viljað styrkja og veita fé til en áttum ekki kost þrátt fyrir það að mikill afgangur væri á fjárlögum.

Herra forseti. Nú þegar fjárlagafrv. kemur til 3. umr. er ljóst að það hefur tekið verulegum breytingum bæði á útgjalda- og tekjuhlið. Þannig hefur útgjaldahækkunin orðið um 9 milljarðar en á tekjuhliðinni hefur það hækkað um tæpa 13 milljarða. Á þessum degi hefur verið deilt nokkuð á þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin hefur viðhaft um stærsta þáttinn í þeirri breytingu sem fram kemur á tekjuhlið fjárlaganna sem er um aukna sölu á eignum sem ríkisstjórnin ætlar að fá 15 milljarða fyrir. Eftir því hefur verið kallað að fá fram skýrari mynd af tekjuhliðinni og hvaða áhrif aukin sala hefur, ekki síst þegar liggur fyrir að Framsfl. hefur fallist á sölu á Landssímanum með dreifikerfinu. Ég held að engan hafi órað fyrir að framsóknarmenn mundu falla frá afstöðu sinni í því efni svo afdráttarlausir voru þeir um að Landssíminn yrði ekki seldur með dreifikerfinu. Það er því eðlilegt að eftir því hafi verið kallað að það mál yrði skoðað miklu nánar en hægt hefur verið bæði í fjárln. og í samgn. og að þingmenn fengju tækifæri til að meta áhrifin af þeirri sölu bæði á landsbyggðina og á ýmsar efnhagsstærðir og markaðinn í heild sinni vegna þess að hér er verið að taka nokkuð afdrifaríka ákvörðun þegar fyrir liggur sala á þessum eignum þó vissulega eigi eftir að koma fram frumvörp sem heimila endanlega söluna. Herra forseti. Eins hefur verið gagnrýnt hvernig staðið hefur verið að því nú við 3. umr. að þingmenn fá ekki neina skýringu á þeim áformum sem liggja fyrir um niðurskurð á fjármagni til vegamála. Það er afleitt í ljósi þess að allir treystu orðum hæstv. samgrh. um að hann mundi gera þinginu grein fyrir á hvaða vegaframkvæmdir niðurskurðurinn mundi koma og nefndi hann að þingheimi yrði skýrt frá því þegar við 2. umr. fjárlaga. Nú stefnir í að við ljúkum þessari fjárlagaumræðu og afgreiðslu fjárlaga án þess að það liggi fyrir. Þetta vildi ég, herra forseti, segja í upphafi máls míns um vinnubrögð um tvo stóra liði sem þessi fjárlög eru reist á, þ.e. annars vegar um söluna á eignum sem ríkisstjórnin ætlar að hafa drjúgar tekjur af og síðan um vinnubrögðin gagnvart niðurskurði til þessa mikilvæga málaflokks sem vegaframkvæmdirnar og vegamálin eru. Hæstv. forseti. Í þessari umræðu hafa þingmenn Samfylkingarinnar farið nokkuð vel yfir þau áhrif sem þessi breytta þjóðhagsspá, sem birtist nú við 3. umr., hefur á ýmsar efnahagsstærðir í þjóðfélaginu. Formaður Samfylkingarinnar fór áðan yfir það hve mikið af þeim vandamálum sem við stöndum núna frammi fyrir í efnahagsmálunum eru í raun og sanni heimatilbúinn vandi hjá þessari ríkisstjórn. Hann tiltók þar einkum þrjú atriði sem ber vissulega að halda til haga og snerta mjög þá útlánaþenslu og spennu og auknu verðbólgu sem er nú í efnahagslífinu. Í fyrsta lagi tók hann til þegar ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að viðskiptabankarnir fengju heimild til að auka hlutafé sitt sem gaf þeim svigrúm til að standa að mjög miklum útlánum sem á ekki síst þátt í þeim vandamálum sem við eigum við að glíma núna. Í annan stað nefndi hann þá breytingu sem orðið hefur á húsnæðiskerfinu með þeim breytingum sem ríkisstjórnin og hæstv. félmrh. stóðu fyrir sem fólu í sér mikla aukningu á útgáfu húsbréfa sem var bein afleiðing þess að hæstv. félmrh. breytti greiðslumatinu í húsbréfakerfinu með þeim afleiðingum að margir milljarðar bættust inn í húsnæðiskerfið. Því miður, herra forseti, held ég að við stöndum frammi fyrir því að sú útlánaþensla, sem hefur orðið í bankakerfinu og íbúðalánakerfinu, muni á næstu mánuðum og missirum leiða til greiðsluerfiðleika heimilanna og það sjáum við m.a. í því sem Seðlabankinn hefur látið frá sér fara. Í þriðja lagi nefndi formaður Samfylkingarinnar þá auknu heimild sem lífeyrissjóðirnir hafa fengið til að ávaxta fé sitt í útlöndum og Seðlabankinn hefur varað við. Allt eru þetta þrír stórir grunnþættir í þeim vandamálum sem efnahagsmálin eru komin í um þessar mundir. Vissulega er ástæða til þess, herra forseti, að hafa áhyggjur af skuldaaukningu heimilanna sem hefur vaxið verulega í þessu góðæri. Hygg ég að skuldir heimilanna hafi aukist um nálægt helming í tíð þessarar ríkisstjórnar eða á fimm ára tímabili og stefna nú í á sjöunda hundrað milljarða. Einungis á þessu ári hafa skuldirnar milli áramóta eða frá síðustu áramótum og til þess sem spáð er nú um komandi áramót aukist um 87 milljarða kr. Í þeirri nýju þjóðhagsspá, sem hefur mjög komið til umræðu, kemur fram að spáð er vaxandi atvinnuleysi og minni kaupmætti. Er það nokkuð athyglisvert, herra forseti, í þeirri spá sem fram kemur um aukna verðbólgu að það ber verulega á milli þess sem Þjóðhagsstofnun hefur sett fram í því efni og sem fjmrn. hefur sett fram og sem tölur nú við 3. umr. fjárlaga, eins og í launa- og verðlagsmálum, taka mið af sem er nauðsynlegt að fara nokkuð nánar yfir. Áður en ég fer yfir það vil ég fara nokkrum orðum um sölu eigna, þ.e. þessa 15 milljarða kr. sem sala eigna á að gefa ríkissjóði. Við í efh.- og viðskn. fórum mjög yfir þá þætti sem komu fram hjá Þjóðhagsstofnun í þessu efni. Nokkuð var gengið eftir því í efh.- og viðskn. af minni hluta efh.- og viðskn. hvaða áhrif 15 milljarða sala á eignum gæti haft í því efnahagsumhverfi sem við erum í núna. Það er alveg ljóst að það skiptir verulegu máli hvernig ríkisstjórnin ráðstafar því fjármagni sem kemur vegna sölu á eignunum. Álit Þjóðhagsstofnunar um ráðstöfun þessa fjármagns fór ekki fram hjá neinum, að stofnunin taldi tvímælalaust skynsamlegast að taka það fjármagn úr umferð og setja það í vörslu Seðlabankans en ákvörðun ríkisstjórnarinnar virðist vera sú að greiða 15 milljarða upp í skuld til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og er full ástæða til þess að staldra við hvaða áhrif það getur haft. Auðvitað fer það eftir því hvernig það fjármagn er ávaxtað af hálfu lífeyrissjóðsins en það er alveg ljóst að ef lífeyrissjóðurinn stendur þannig að málum að fara með fé úr landi þrýstir það verulega á gengið og ef það er notað innan lands getur það aukið á þensluna. Sjálfsagt hugsar ríkisstjórnin ráðstöfunina á því með þeim hætti að það gæti orðið til að greiða fyrir sölu á þeim eignum sem ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir, þ.e. annars vegar sölu á bönkunum og hins vegar sölunni á Landssímanum. Herra forseti. Í nýrri tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 2001 kemur fram að fyrir utan auknar tekjur af sölu upp á 8,2 milljarða gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því, sem mér finnst mjög athyglisvert, að tekjuskattur einstaklinga aukist á næsta ári. Er þá væntanlega tekið tillit til þeirra skattahækkana sem ríkisstjórnin stendur fyrir en í annan stað er gert ráð fyrir að skattar á lögaðila lækki um 2,8 milljarða. Ástæða er til þess að velta fyrir sér þeirri skýringu sem haldið er fram að þetta þýði að staða fyrirtækjanna versni á næsta ári. Ég hygg að eins sé hægt að horfa til þess sem skýringar á þeim samdrætti sem tekjuáætlun boðar hjá lögaðilum að þarna gæti áhrifanna af því sem fyrirtæki geta nýtt sér, þ.e. yfirfæranlegu rekstrartapi fyrirtækjanna en mér skilst að enn séu um 80 milljarðar kr. sem fyrirtækin geta nýtt sér á næstu missirum og árum. Ástæða er til þess, herra forseti, að huga að því hvort það svigrúm sem fyrirtækin hafa sé eðlilegt og hvort þau ár sem sem fyrirtækin hafa til að nýta sér yfirfæranlegt rekstrartap sé eðlilegt. Ég hygg að þarna gæti líka áhrifa frestunar á skattlagningu söluhagnaðar sem fyrirtækin hafa haft frá árinu 1998 og ríkisstjórnin ætlar ekki að afnema hjá lögaðilum þó hún ætli að afnema heimildina hjá einstaklingum. Þessu vildi ég halda til haga varðandi hina breyttu tekjuáætlun fjmrn. sem við ræddum í efh.- og viðskn. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara nánar út í stöðu efnahagsmála. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, hefur gert þeim það góð skil að ástæðulaust er að fara nánar yfir það. Hann hefur lýst afleiðingunum af viðskiptahallanum sem hæstv. forsrh. gerir lítið með. Það er ástæða til að vekja athygli á að ef miðað er við stöðu annarra landa innan OECD er aðeins Portúgal með meiri viðskiptahalla en Ísland á þessu ári. Við þessa umræðu minni ég einnig á, vegna þess að ríkisstjórnin hyggst auka skuldir sínar, að hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins voru, þegar þessi ríkisstjórn tók við, rúmlega 50% af landsframleiðslu. Í ár er reiknað með að þessi tala komist í 56,4% af landsframleiðslu og á næsta ári verði erlendar skuldir þjóðarbúsins 65,7% af landsframleiðslu. Sé hins vegar miðað við heildarskuldastöðu eru þessar tölur enn verri. Þá er reiknað með að hrein erlend skuldastaða sem hlutfall af landsframleiðslu verði á næsta ári yfir 90%. Herra forseti. Hér hefur verið farið yfir þær tillögur sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt við 3. umr. fjárlaga. Í þeim er lagt til að aflað verði tekna og sparað í ríkisfjármálum þannig að, að teknu tilliti til þeirra tillagna sem Samfylkingin er með til útgjaldaaukningar, verði engu að síður afgangur af ríkissjóði upp á um 2,5 milljarða kr. Tillögur Samfylkingarinnar sýna hvað Samfylkingin vill að hafi forgang við fjárlagagerðina. Við flytjum tillögu sem mælt var fyrir við 2. umr., sem kemur til atkvæða við lokaafgreiðslu fjárlaga, um tekjuauka vegna afnáms frestunar á söluhagnaði, ekki einungis hjá einstaklingum heldur einnig hjá lögaðilum. Við erum ósammála þeirri leið sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir, að fari menn yfir tiltekið mark í söluhagnaði, þ.e. 3,2 milljónir hjá einstaklingi og 6,4 milljónir hjá hjónum, þá eigi að lækka tekjuskattshlutfallið úr 38% í 10%. Þar erum við sammála þingmönnum Framsfl. sem hafa gert fyrirvara við leiðina sem Sjálfstfl. boðar í því efni. Ég held að það sé ekki of í lagt með það, herra forseti, að miðað við það hvernig við viljum standa að málum, t.d. varðandi frestun á skattlagningu á söluhagnaði, þá mundu tekjur ríkissjóðs aukast um 2,5--3 milljarða á næsta ári. Hér hefur komið fram að ríkisskattstjóraembættið áætlar að tekjutap ríkis og sveitarfélaga hafi verið um allt að 8,5 milljarðar kr. undanfarin tvö ár vegna þessarar frestunarheimildar. Við leggjum það til hér við 3. umr. --- það kom ekki fram við 2. umr. --- að dregið verði saman í útgjöldum vegna kaupa á sérfræðiaðstoð hjá ríkisstofnunum og ráðuneytum. Sá kostnaður hefur aukist jafnt og þétt síðustu 5--6 ár. Þar hefur verið innbyggð 10% aukning vegna sérfræðiaðstoðar sem ríkisstofnanir og ráðuneytin hafa keypt af sjálfstætt starfandi aðilum. Þessi útgjaldaliður var 1.100 millj. kr. árið 1994. Á árinu 2000 stefnir sá kostnaður í 2,5 milljarða kr. Ég tel að þar væri hægt að spara um 20%, draga þar saman í útgjöldum eins og lagt er til í þessum tillögum. Jafnframt er lagt til að fresta framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru vegna kaupa á húsnæði fyrir tvö ráðuneyti en mig minnir að 190 millj. séu áætlaðar í það í fjárlagafrv. Ég vil, herra forseti, nota örfáar mínútur til að fara yfir tillögur sem ég legg mikla áherslu á en þær eru á útgjaldalið tillagna okkar. Þær snerta búsetumál fatlaðra, stöðu langveikra barna, barnabætur, leiguíbúðir og lífeyrisgreiðslur aldraðra og öryrkja. Í fyrsta lagi, vegna lífeyrismála aldraðra og öryrkja, er í launa- og verðlagsforsendum þeim sem formaður meiri hluta fjárln. mælti hér fyrir gert ráð fyrir, ef ég man rétt, 150 millj. kr. Verðlagsforsendur gefa til kynna 4,5% í staðinn fyrir 4% sem frv. byggir á. Skýringin á aukningunni er sú að hún sé fyrst og fremst vegna rekstrarútgjalda, ekki vegna launaliðarins. Ég held að ef fara ætti að lögum um lífeyrisgreiðslur úr almannatryggingakerfinu verði að hækka þann lið einnig sem snýr að lífeyrisgreiðslum til aldraðra og öryrkja. Þjóðhagsspáin gerir ráð fyrir verðlagshækkunum úr 4% í 5,8%. Þegar litið er til þeirra forsendna sem Þjóðhagsstofnun gefur sér þá ættu lífeyrisgreiðslur eins og þær birtast í fjárlagafrv. að hækka við lokaafgreiðslu fjárlaga um 450 millj. Í lögum um almannatryggingar stendur, með leyfi forseta: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Þetta þýðir að ef vísitala neysluverðs fer upp fyrir launavísitölu þá á að taka mið af því þegar bætur lífeyrisþega eru ákvarðaðar. Eigi að hækka þær um næstu áramót ættu þær ekki að hækka um 4%, eins og forsendur fjárlaga gera ráð fyrir, heldur um 5,8%. Mér fannst formaður fjárln. ekki gefa næga skýringu á þessu í morgun, þegar ég kom í andsvar við ræðu hans og spurði hann út í þetta. Mér finnst að hér hljóti að vera um lagabrot að ræða verði ekki staðið við þetta eins og ég hef lýst. Ef málin þróast hins vegar svo á komandi ári, þegar líður á árið, að launavísitalan verði hærri þá ætti auðvitað að hækka þær bætur. Það á að miða við þá vísitölu sem hærri er hverju sinni. Ég hefði kosið, herra forseti, að formaður fjárln. hefði gefið nánari skýringu á þessu en hann gerði í morgun varðandi þennan þátt mála. Það er afar mikilvægt, herra forseti, eins og margoft hefur komið fram varðandi stöðu lífeyrisþega og aðbúnað þeirra á undanförnum árum að það gengur ekki lengur að þeir séu hlunnfarnir með þeim hætti sem ríkisstjórnin hefur gert. Það liggur fyrir, samkvæmt útreikningum sem samtök lífeyrisþega hafa látið gera, að hlutfallslega hafa greiðslur almannatrygginga lækkað samanborið við laun í almennri verkamannavinnu. Þau eru lægri í dag en þau voru fyrir um tíu árum síðan. Eins og formaður Samfylkingarinnar sýndi fram á er afgangurinn sem ríkissjóður státar sig af m.a. fenginn með því að skerða verulega bætur lífeyrisþega. Ég óska því eftir því að horft verði til þessarar tillögu sem við þingmenn Samfylkingarinnar flytjum þar sem gert er ráð fyrir 450 millj. kr. aukningu til þessara mála. Þær tillögur eru einungis til að standa við lagaákvæði sem ríkisstjórnin sjálf beitti sér fyrir á árinu 1998. Hún hafði þremur árum áður kippt úr sambandi tengslum lífeyrisgreiðslna við laun með þeim afleiðingum sem við þekkjum og höfum margfarið yfir. Lífeyrisgreiðslur hafa dregist verulega aftur úr launum og mér finnst nóg að gert í því efni, herra forseti. Ég tel einnig ástæðu til að staldra við stöðu Ríkisspítalanna í þessari umræðu og líta til þess fjármagns sem stjórnarflokkarnir ætla að veita til að bæta stöðuna á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Þar er staðan mjög alvarleg og fjármagnið sem stjórnarflokkarnir ætla að veita til þeirra mála er hvergi nægjanlegt. Í sumum tilvikum eru biðlistar á sjúkrahúsunum orðnir mjög langir. Á því er nauðsynlegt að taka og er ástæða til að ætla að stjórn Ríkisspítalanna þurfi að grípa til aðgerða ef ekki kemur til meira fjármagn en stjórnarflokkarnir hyggjast verja til sjúkrahúsanna. Ég held að við munum sjá fram á að sá pottur sem til ráðstöfunar er, 230 millj. kr., nægi ekki. Það er auðvitað ótækt ef stjórnarnefnd Landspítalans er farin að íhuga tekjuöflun með aukinni gjaldtöku, t.d. með innritunargjöldum. Það væri afleitt og eins að grípa til lokana á deildum. Herra forseti. Við ræddum nokkuð stöðu húsnæðismála í utandagskrárumræðu í gær. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að staðan þar er mjög slæm. Það er neyðarástand hjá hundruðum fjölskyldna hér á höfuðborgarsvæðinu. Reyndar er það svo að biðlistar eftir leiguíbúðum hafa aukist verulega. Ég held að það viðurkenni allir nema hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn að það er beint samhengi á milli ástandsins á leigumarkaðnum og aðgerða ríkisstjórnarinnar, þ.e. breytinga á húsnæðislánakerfinu. Ég held að jafnframt hljóti allir að sjá að það er beint samhengi milli þess neyðarástands sem nú ríkir á leigumarkaðnum, stöðu þeirra sem þurfa leita sér húsaskjóls á leigumarkaðnum og þeirra vaxtahækkana sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir varðandi leiguíbúðir. Sætir raunar furðu hve hljótt þær hækkanir á vaxtakjörum til leiguíbúða hafa farið. Í 25 ár, fram til 1998 þegar félagslega kerfinu var lokað, var sátt um það í öllum ríkisstjórnum sem þá sátu að hrófla ekki við vaxtakjörum á leiguíbúðum sem höfðu verið 1% samfellt þann tíma. Vissulega hefur það kostað ríkissjóð töluverða fjármuni. Menn hafa t.d. bent á stöðu Byggingarsjóðs verkamanna í þessu sambandi. En það kostar líka töluvert að búa í velferðarþjóðfélagi þar sem gætt er að þeim sem höllum fæti standa og hafa af einhverjum ástæðum ekki tök á að eignast eigið húsnæði. Vextir á leiguíbúðum eru komnir í 3,9% á þessu ári. Ég hef sagt að það sé að ganga af leigumarkaðnum dauðum. Ég held að ef ekkert verður gert í því efni, herra forseti, muni þessir biðlistar lengjast og ástandið verða verra en orðið er. Fleiri verða í virkilegri neyð að því er varðar húsnæðismál. Hún er nefnilega ekki svo lítil þessi vaxtahækkun. Í skýrslu sem birt var í apríl, frá nefnd um leigumarkað og leiguhúsnæði sem hæstv. félmrh. skipaði í kjölfar þess að hann lagði niður félagslega húsnæðiskerfið, er það dregið mjög skýrt fram hvaða afleiðingar þessar breytingar hafa haft og munu hafa. Því er lýst með skýrum dæmum og er ástæða til að þakka hæstv. félmrh. og þeirri nefnd hve vel hefur verið staðið að því að útskýra afleiðingarnar af þeim breytingum á húsnæðiskerfinu sem hæstv. ráðherra beitti sér fyrir. Hins vegar hefur staðið á að hæstv. ráðherra gripi til þeirra aðgerða sem nefndin leggur til svo draga megi úr óæskilegum afleiðingum þeirra breytinga á húsnæðiskerfinu sem hæstv. ráðherra beitti sér fyrir. Í úttektinni kemur skýrt fram, herra forseti, að leiga á íbúð sem kostar 7,6 millj. kr. mun hækka um hvorki meira né minna en 80% eða úr 25 þús. kr. í 40 þús. kr. að frádregnum húsaleigubótum eftir skatt eða um 20 þús. kr. ef vextir fara í 4,9%. Ekki er hægt að lesa annað út úr fjárlagafrv. en að hætta eigi niðurgreiðslu á vöxtum á leiguíbúðum og taka væntanlega upp sambærilega vexti og eru í húsbréfakerfinu. Það gæfi þá niðurstöðu sem ég hef hér lýst, að leiga á lítilli íbúð sem kostar 7,6 millj. hækkar um 20 þús. kr. á mánuði. Þá höfum við tekið tillit til húsaleigubótanna að frádregnum sköttum. Það er sérkapítuli út af fyrir sig að þessi ríkisstjórn skuli þráast við að afnema skatta á húsaleigubótum sem renna til verst stöddu hópanna í þjóðfélaginu. Það kostar ekki mikið að afnema þá skatta, herra forseti. Síðast þegar það var skoðað hefði það þýtt tekjutap fyrir ríkissjóð upp á 100--150 millj. kr., að hætta að skattleggja húsaleigubætur. Samtímis fara um 4 milljarðar og kannski meira í vaxtabætur til þeirra sem hafa efni á að koma sér þaki yfir höfuðið. Þetta hefur verið skoðað og nefnd á vegum félmrn. hefur sett fram þá skoðun að það sé brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að standa þannig að niðurgreiðslu til húsnæðismála að mönnum sé mismunað eftir því hvort þeir eiga húsnæði eða eru á leigumarkaði. Einhverra hluta vegna hafa sjálfstæðismenn þá sérkennilegu skoðun að húsaleigubætur skuli skattlagðar. Þeir eru annarrar skoðunar þegar í hlut eiga þeir sem eiga peninga, eins og við höfum verið að fara hér í gegnum á þessum síðustu dögum í tengslum við frv. hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. beitir sér þar fyrir almennri skattahækkun á launafólk í landinu á sama tíma og hann vill lækka skatta á þeim eru forríkir og eiga fjármagnið. Í áðurnefndri skýrslu hæstv. félmrh. er lagt til að húsaleigubætur og stofnstyrkir til framkvæmdaaðila sem byggja leiguíbúðir eigi að koma í staðinn fyrir niðurgreiðslur á vöxtum. Nefnd hæstv. félmrh. segir hve mikið þarf í þessa stofnstyrki til að hætta megi að niðurgreiða vexti þannig að bæði þeir sem byggja leiguíbúðir og leigjendurnir sjálfir séu jafnsettir á eftir. Til þess þarf stofnstyrk um 2 millj. á hverja íbúð sem kostar um 7--8 millj. kr., sennilega rúmar 2 millj. 2--2,5 millj. í stofnstyrk á hverja einustu íbúð, til þess að það samsvari þeirri niðurgreiðslu sem sátt hefur verið um í þjóðfélaginu að hafa á leiguíbúðum undanfarin 25 ár. Í fjárlögum eru aðeins 50 millj. ætlaðar í þessa stofnstyrki og þar er talað um stofnstyrki og húsaleigubætur. Þess vegna flytjum við í Samfylkingunni tillögu um að 625 millj. bætist við þessar 50 millj. sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn mun beita sér fyrir. Samanlagt væri um að ræða 675 millj. Ég hygg þó, herra forseti, að það sé heldur lágt og muni ekki duga fyrir stofnstyrkjum nema til kannski 300--400 íbúða. Það nægir ekki einu sinni til að mæta þörfinni en mundi sennilega tæma biðlistana hjá flestum þeirra sem búa við algjört neyðarástand. Hvernig orðaði hæstv. ráðherra það hér í umræðunum í gær? Hann sagði að þeir hefðu jú gistingu. Það var sérkennilega til orða tekið. Herra forseti. Ef ég man rétt þá beitir meiri hlutinn sér fyrir því í 7. gr. að heimilt verði: ,,Að semja við Samband íslenskra sveitarfélaga, sbr. IX. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, um framlög aðila til stofnstyrkja vegna bygginga eða kaupa á leiguíbúðum, ... `` Þetta er ekkert frekar tilgreint, herra forseti. Þetta er skilið eftir algjörlega opið þannig að raunverulega vita þingmenn ekkert hvað þetta þýðir, hvort samið verði við sveitarfélögin um 50 millj. til viðbótar, sem litlu máli mun skipta, eða hvort upphæðin verður eitthvað hærri. Við erum ekkert nær því við afgreiðslu fjárlaga hvort ganga mun á biðlista eftir leiguhúsnæði sem eru til skammar. Það vantar ekki að veita lán til fjölda leiguíbúða samkvæmt frv. til fjárlaga, til um 500 leiguíbúða, en það eru allt lán með markaðsvöxtum. Ef við deilum þessari fjárhæð niður á þessar 500 íbúðir og athugum hvað það mundi gera í stofnstyrki á hverja þessara 500 íbúða þá er það ekki nema 100 þús. kr. Það mun engu breyta um uppbygginguna á leigumarkaðnum og er eintóm sýndarmennska nema til komi verulegt viðbótarfjármagn. Þessu finnst mér mjög nauðsynlegt að halda til haga. Ástandið er hrikalegt á leigumarkaði og við viljum því freista þess að flytja þessa tillögu. Mér finnst sýndarmennska hæstv. félmrh. að því er varðar afstöðuna til þeirra sem eru á leigumarkaðnum einnig skína í gegn í yfirlýsingu sem ráðherrann beitti sér fyrir í samráði við Öryrkjabandalagið um búsetumál fatlaðra. Ég hygg, herra forseti, að þar séu ekki öll kurl komin til grafar. Þegar skýrsla ráðherrans sjálfs er skoðuð í kjölinn kemur fram, líkt og í skýrslunni um leiguíbúðir, hvernig á að standa að því að fjármagna þessa yfirlýsingu sem hæstv. ráðherrann beitti sér fyrir. Eins og fram kom í fréttum nú um helgina eiga þessar aðgerðir að eyða öllum biðlistum fatlaðra eftir sambýlum og öðrum búsetuúrræðum á næstu fimm árum. Til þess á að kosta um 4,4 milljörðum kr. Það er ástæða til að halda því til haga, af því að rætt hefur verið um flutning á þessum málaflokki yfir til sveitarfélaganna, að ekki er gert ráð fyrir því, á þessu fimm ára tímabili sem á að nota til að tæma biðlistana, að neinir nýir fatlaðir bætist við. Það er auðvitað sérkennilegt, ætli menn að eyða þessum biðlistum, að gera ekki ráð fyrir neinni fjölgun þar á fimm ára tímabili. Viljayfirlýsingin er með þeim hætti að Öryrkjabandalagið, eða hússjóður Öryrkjabandalagsins, á að taka að sér að byggja sambýli. Mig minnir að talað sé um 18 sambýli og 5 sérhæfð sambýli sem eru fyrir mikið fatlaða einstaklinga. Þegar maður skoðar hvernig á að greiða þetta þá er það þannig: Hússjóðurinn stendur að uppbyggingunni og fær til þess lán sem, væntanlega hjá Íbúðalánasjóði með 5,1% vöxtum. Fjármagnskostnaðurinn af þessu húsnæði á síðan að fara í leiguna og ríkið tekur að sér að greiða reksturinn og þar með talið leiguna. Þegar maður skoðar síðan, herra forseti, þessa skýrslu um kostnað vegna þjónustu við fatlaða þá kemur fram talan sem við sáum í blöðunum um helgina, 4,4, milljarðar, þar af 4,1 í stofnframkvæmdir. Þegar maður les hins vegar hverjir eiga að standa undir leigugreiðslunum kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Við ákvörðun leigugreiðslna íbúa sambýla hefur verið miðað við að þeir [þ.e. íbúarnir] greiði að jafnaði sem svarar 4% af stofnkostnaði í leigu og að árleg niðurgreiðsla húsnæðiskostnaðar verði því sem nemur 6% af stofnkostnaði.`` Það á sem sagt að taka upp leigu á sambýlum og vistheimilum fyrir fatlaða sem ekki hefur verið hingað til. Þetta kemur skýrar fram í töflu sem hér fylgir en þar er rætt um auknar leigugreiðslur íbúa á sambýlum upp á 220 milljónir. Til að koma til móts við þá sem þurfa að standa undir þessum greiðslum eru áætlaðar um 40 millj. kr. í húsaleigubætur. Þetta er, herra forseti, algjör breyting í málaflokki fatlaðra. Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur allt frá árinu 1980 fjármagnað gífurlega uppbyggingu í vistheimilum og sambýlum fyrir fatlaða og ríkissjóður staðið undir rekstrinum en ekki íbúarnir sjálfir með leigugreiðslu. Einungis í þeim tilvikum að sjóðurinn hefur fjármagnað 10% en félagasamtök 90%, t.d. hefur Þroskahjálp staðið að uppbyggingu nokkurra slíkra íbúða, hefur verið um einhverjar leigugreiðslur að ræða. Hér stendur því til að gera grundvallarbreytingu á rekstrarformi í þessum málaflokki. Maður sér meira að segja alveg hvað hér er á ferðinni, herra forseti. Það er líka talað um að rétt sé að breyta um rekstrarform og hér stendur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að stofnað verði hlutafélag sem eigi allar húseignir sem í dag eru notaðar sem þjónustuhúsnæði fatlaðra.`` Það er sem sagt hálfgerð einkavæðingarlykt af þessu öllu, herra forseti. Það á að stofna hlutafélag um allar húseignir sem núna eru búsetuúrræði fyrir fatlaða. Það á að fara að láta fatlaða sjálfa standa undir leigugreiðslunum. Ég vil spyrja formann fjárln. hvort hann geri sér grein fyrir því hvað felst í samkomulaginu sem hæstv. félmrh. gerði. Það er verið að velta kostnaði af þessari ákvörðun hæstv. félmrh. yfir á fatlaða og þroskahefta einstaklinga sem eiga að standa undir henni með leigugreiðslum. Við erum að taka upp algjörlega nýtt fyrirkomulag, þetta er grundvallarbreyting á þjónustu þjóðfélagsins við fatlaða. Þetta er grundvallarbreyting. Herra forseti. Raunverulega sýndarmennskan í þessu af hálfu félmrh. er að það er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu nú við 3. umr. fjárlaga til viðbótar til að standa undir því samkomulagi sem gert var um helgina við Öryrkjabandalagið. Eigi, herra forseti, að leysa búsetumál fatlaðra og tæma biðlistana á næstu fimm árum þá hlýtur að eiga að byrja þegar á næsta ári að koma upp sambýlum. Auðvitað vantar fjármagn til að reka þau ef Öryrkjabandalagið fer í uppbyggingu sambýla þegar á næsta ári. Við hljótum að taka þessi mál til sérstakrar umræðu þegar tækifæri gefst. Ég vænti þess, herra forseti, að sú nefnd sem núna hefur til athugunar breytingar á félagsþjónustu sveitarfélaga, þar sem yfirtaka sveitarfélaganna á þessum málaflokki er undirbúin, skoði breytingar á fjármögnun uppbyggingar á þjónustu fyrir fatlaða, skoði vel hvað hér er á ferðinni. Við hljótum þó að freista þess að fá hæstv. félmrh. til að standa við orð sín. Við í Samfylkingunni höfum því flutt tillögu við 3. umr. þess efnis að 200 millj. fari til reksturs þeirra sambýla sem hússjóður Öryrkjabandalagsins mun væntanlega koma á fót á næstu vikum og mánuðum. Herra forseti. Ég tók eftir því að í tengslum við áðurnefnda yfirlýsingu kom fram að verja ætti um 300 millj. vegna þjónustu við langveik börn. Því var komið af stað í tengslum við tillögu sem var samþykkt á Alþingi, um stefnumörkun í málefnum langveikra barna. Gert var ráð fyrir að auka við þá þjónustu þannig að langveik börn fengju ekki minni þjónustu en gert er ráð fyrir í lögunum um málefni fatlaðra. Til þess þarf fjármagn. Nú hef ég komist að raun um að það eru engar 300 millj. sem setja á til þess málefnis. Þar er um að ræða einhverja tugi milljóna. Mér er sagt að þetta geti verið um 80 millj. kr. Því flytjum við einnig brtt. að því er varðar langveik börn hér við 3. umr. fjárlaga þannig að staðið verði við þá stefnumótun sem Alþingi ákvað að fylgt yrði í þessum málaflokki. Við leggjum til að 300 millj. verði veittar til þessa þarfa verkefnis en málefni langveikra barna hafa svo sannarlega setið eftir á umliðnum árum. Það er tímabært, herra forseti, löngu tímabært að gera átak í þeim málaflokki. Barnabæturnar sem við leggjum til, 1.285 millj. kr., ætla ég ekki að hafa mörg orð um. Við ræddum það í tengslum við frv. ríkisstjórnarinnar þar sem gert er ráð fyrir hærri barnabótum, í tengslum við loforð í kjarasamningum og í annan stað til að standa við loforð sem framsóknarmenn héldu á lofti í síðustu kosningum og þeir ætla greinilega ekki að standa við nema að hluta. Þeir lofuðu því að ótekjutengdar barnabætur eða svokölluð barnakort yrðu að veruleika á kjörtímabilinu fyrir öll börn. Öll börn, sögðu þeir og börn eru samkvæmt skilgreiningum í alþjóðasáttmálum, sem við höfum samþykkt hér á hv. Alþingi, börn allt til 18 ára aldurs. Framsóknarmenn ætla ekki að standa við það loforð nema að hálfu og greiða ótekjutengdar barnabætur, rúmar 30 þús. kr., til barna upp að sjö ára aldri. Það er sennilega um helmingur barnanna. Ætli það séu ekki um 30 þúsund börn af 60--70 þúsund börnum á aldrinum að 16 ára aldri? Hvenær á að standa við hinn helminginn, herra forseti? Ég spyr formann fjárln. um það. Var fólkið blekkt í síðustu kosningum? Því var sagt að greiða ætti 30 þúsund kr. með hverju barni en tillaga hv. þm. Framsfl. gerir ráð fyrir að hverju barni eða fjölskyldu hvers barns upp að sjö ára aldri verði greiddar rúmar 30 þús. kr. Ekki var hægt að skilja formann Framsfl., þegar hann var spurður um þetta fyrir nokkru í sjónvarpi, öðruvísi en svo að þetta væri allt sem kæmi í þessu efni á kjörtímabilinu. Enda á það sem þó á að gera ekki að koma til framkvæmda, ekki strax, ekki á næsta ári, heldur á þremur árum, sú breyting sem ríkisstjórnin stendur fyrir að því er varðar barnabæturnar. Tillaga okkar sem við flytjum hér, upp á 1.285 millj., miðar að því að greiða barnabætur, rúmar 33 þús. kr. til allra barna að 16 ára aldri. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu þó að ýmislegt fleira mætti svo sem tiltaka í þessu efni. Ég hefði viljað beina einni spurningu til formanns fjárln. sem ég sé að hefur yfirgefið salinn, herra forseti. Það er raunar lokaspurning mín hér í ræðulok. Sjálfsagt hefur hv. þm. verið kallaður í símann eða eitthvað brugðið sér frá. Ég spyr um hv. þm. af því að ég hefði gjarnan viljað að hann svaraði þeirri spurningu. Ég þakka fyrir að hv. formaður fjárln. er genginn í salinn. Ég hef eina spurningu til hans í lokin sem lýtur að barnabótunum, verðlagshækkun vegna lífeyrisgreiðslna aldraðra og öryrkja og því sem fram kemur í frv. til fjárlaga og ekki hefur verið útfært, þ.e. um sparnað sem hæstv. heilbrrh. ætlar samkvæmt fjárlagafrv. að beita sér fyrir og snertir lækkun á kostnaði vegna lyfja. Í fjárlagafrv. er talað um aukna greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Hæstv. heilbrrh. átti að spara milljarða á þessu ári sem ég veit ekki til að hafi gengið eftir. Til viðbótar sýnist mér að áætlaðar séu á fjárlögum 370 millj. kr. í lyfjakostnað. Ég sagði við 2. umr. fjárlaga að mér fyndist ótækt að skilja þennan lið eftir óskýrðan vegna þess að mér finnst nóg að gert í hækkun á lyfjakostnaði sjúklinga sem hafa þurft að sæta 37% hækkun fyrr á þessu ári á algengum lyfjum. Ég spyr því: Hefur hæstv. heilbrrh. skýrt fyrir fjárln. hvernig eigi að mæta áformum hennar um lækkun á lyfjakostnaði þar sem segir að m.a. eigi að auka greiðsluþátttöku sjúklinga eða er sá þáttur skilinn eftir í vindinum eins og svo mörg önnur mál hér við lokaafgreiðslu fjárlaga? Við getum í því sambandi nefnt vegamál, sölu eigna eða leiguíbúðirnar þar sem enginn veit hvernig með verður farið. Hvað kemur t.d. á móti því að ríkisstjórnin ætlar að hætta niðurgreiðslu á vöxtum til leiguíbúða? Hér er því gerð lokatilraun, herra forseti, til að spyrja um þennan mikilvæga þátt sem snertir mjög heimili landsmanna, þ.e. lyfjamálin. Herra forseti. Ég lýk máli mínu en vil taka fram að frv. sem hér er til lokaafgreiðslu, til 3. umr., hefur svo sannarlega ekki batnað við meðferð málsins milli 2. og 3. umr. Mér finnst það enn, miðað við breytta þjóðhagsspá frá Þjóðhagsstofnun og spár fleiri aðila, styðja það sem við í Samfylkingunni höfum sagt, að alvarlegar blikur eru á lofti í efnahagsmálum. Ríkisstjórnin hefur ekki brugðist við eins og nauðsynlegt var eða í samræmi við aðvaranir. Því er ástæða til þess núna, þegar við erum að afgreiða fjárlagafrv. sem sýnir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að hafa áhyggjur af framvindunni á næsta ári, ekki síst stöðu heimilanna.

Herra forseti. Hv. þm. beindi til mín nokkrum spurningum. Í fyrsta lagi varðandi verðlagsforsendur frv. Ég tók það fram í andsvari í dag að við fórum yfir verðlagsforsendurnar í fjárln. og fulltrúar fjmrn. gerðu okkur grein fyrir þeim. Þeir töldu ekki ástæðu til breytinga á þeim og við fórum yfir það. Að sjálfsögðu verða þær endurskoðaðar í ljósi þróunarinnar á næsta ári þegar kemur fram á árið. Varðandi svo sparnað í lyfjakostnaði þá hefur, eins og hv. þm. er kunnugt, verið í undirbúningi kerfisbreyting varðandi þátttöku neytenda í lyfjakostnaði, að þeir sem nota lítið af lyfjum borgi hærri hluta í kostnaðinum en hinir sem þurfa mikið af lyfjum. Þetta hefur tekið lengri tíma en áætlað var í upphafi en breytingin er enn áformuð. Hins vegar gæti það tekið einhvern tíma, jafnvel fram á árið, að koma þessu í gagnið. Varðandi barnabætur og kosningaloforð þá er vissulega greinarmunur á kosningastefnuskrám og stjórnarsáttmála. Hins vegar hefur hér verið stigið mikilvægt skref. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að stíga þetta skref fyrir þennan aldurshóp. Ég ætla svo að geyma frekari útlistingar til seinna andsvars.

Herra forseti. Hv. þm. staðfestir hér það sem allir vita reyndar, að það er munur á loforðum og efndum Framsfl. þegar kemur að barnafólki. Það þvælist eiginlega fyrir manni að nefna slagorð þeirra ,,Fólk í fyrirrúmi`` þegar maður hugsar til efnda þeirra á kosningaloforðum. Sjálfsagt verða margir til að rifja upp hvernig þeir hafa efnt helstu kosningaloforð sín. Hv. þm. ber fjmrn. alltaf fyrir sig í því efni að ekki þurfi að breyta launaforsendum. Ég spyr: Hefur fjárln. ekki sjálfstæðan vilja í þessu efni? Fer hún bara eftir því sem fjmrn. segir? Það liggur fyrir að Þjóðhagsstofnun spáir 5,8% verðbólgu á næsta ári sem sýnir að það þarf að hækka þann lið sem snýr að lífeyrisgreiðslum aldraðra og öryrkja ef ekki á að brjóta lög hér strax í upphafi ársins vegna þess að þá þarf að hækka greiðslur til þessa hóps um hvorki meira né minna en 450 millj. kr., en samkvæmt lögum eiga bætur þeirra að miðast við laun eða verðlag eftir því hvort gefur meira. En það er auðvitað vani hjá ríkisstjórninni að hún miðar alltaf við það sem minnst gefur lífeyrisþegum og það ætlar hún eina ferðina enn að gera. Síðan lýsir hv. þm. því yfir að áform séu uppi um að auka enn á lyfjakostnað heimilanna og er ekki bætandi á þá pinkla sem ríkisstjórnin er þessa dagana að leggja á heimilin í landinu.

Herra forseti. Ég endurtek það sem ég sagði áður um verðlagsforsendurnar, að hér er um spár að ræða í báðum tilfellum, bæði hjá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun, og vitanlega verða þessar spár endurskoðaðar í ljósi verðlagsþróunar á næsta ári. Varðandi barnabæturnar þá hefur hv. þm. misskilið mig annaðhvort viljandi eða óviljandi. Ég sagði að munur væri á kosningastefnuskrám og stjórnarsáttmála. En hér hefur verið stigið mikilvægt skref í hækkun barnabóta og það er mjög jákvætt. Hér hefur verið stigið skref til þess að koma á ótekjutengdum barnabótum fyrir yngsta aldurshópinn. Ég tel það mjög jákvætt og mjög gott skref í rétta átt í þessum efnum. Ég hef nú ekki orðið var við að talsmenn Samfylkingarinnar vilji afnema allar tekjutengingar. Þeir hafa a.m.k. lýst því yfir að þeir vilji það ekki. Ég hef heyrt það af þeirra vörum úr þessum ræðustól. Ég tel mikilvægara að taka þetta skref og er mikilvægur þáttur í að framkvæma kosningastefnuskrá okkar í þessum efnum. Við höfum unnið að því af fullum krafi. Ég ber engan kinnroða fyrir framkvæmd okkar að þessu leyti.

Herra forseti. Þetta mikilvæga skref sem hv. þm. lýsir hér varðandi áform ríkisstjórnarinnar í barnabótum er nú ekki stærra en svo að þegar Framsfl. tók við árið 1995 var ótekjutengdi hluti barnabótanna að meðaltali 40.000 kr. Nú beitir Framsfl. sér fyrir því að ótekjutengdi hluti barnabótanna verði 33.000 kr. en ekki 40.000 kr. eins og hann var þó 1995. Framsfl. beitir sér fyrir því að lækka lítillega skerðingu barnabóta á næstu þremur árum og verja til þess 2 milljörðum kr. Engu að síður verður eftir þrjú ár minna varið til barnabóta en var árið 1995 og heimilum sem fá barnabætur hefur fækkað um helming. Þannig efnir Framsfl. loforð sín. Því skal einnig haldið til haga að Samfylkingin telur að barnabæturnar hafi sérstöðu og á það skal minnt að Ísland er eitt fárra ríkja innan OECD sem tekjutengir barnabætur.

Virðulegi forseti. Fjármagnseigendur eru dekurbörn hins íslenska hagkerfis og guðforeldrar hins íslenska hagkerfis er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Dekurbörn þurfa lítið fyrir lífinu að hafa. Þau lifa í vellystingum praktuglega, maka krókinn í umboði ríkisstjórnarinnar og láta peningana sína vinna fyrir sig. Fjármagnseigendurnir eru skjólstæðingar ríkisstjórnarinnar, ekki atvinnulífið eða heimilin í landinu, sama hversu oft framsóknarmenn reyna að halda því fram. Meðan dekurbörnin þurrka súkkulaðið úr munnvikunum safna heimilin, heimili venjulegra ráðdeildarsamra Íslendinga skuldum alveg sama hversu forráðamenn þeirra leitast við að sýna aðhald og útskýra fyrir börnunum sínum að peningar vaxi ekki á trjánum. En það er erfitt, herra forseti, fyrir börn að trúa því þegar þau hafa dekurbörn ríkisstjórnarinnar fyrir augum. Börnin sem eiga að fá leyfi til að kaupa sig fram fyrir venjulegt fólk í biðröðinni eftir læknisþjónustu, börnin sem ríkisstjórnin ætlar að setja á stofn einkaskóla fyrir svo þau geti orðið afburða dekurbörn, fær um að halda áfram að láta fjölskylduauðinn búa til meiri peninga fyrir sig. Herra forseti. Leikreglurnar sem ríkisstjórnin hefur sett eru óréttlátar og þær eru til þess fallnar að breikka bilið á milli ríkra og fátækra á Íslandi. Þar eru sömu reglur á ferð og fært hafa örfáum einstaklingum í hendur stærstan hluta auðæfa heimsins, enda er nú svo komið hér á landi að það eru til orðnir nokkrir útvaldir einstaklingar sem hafa náð að sölsa undir sig þjóðarauðinn. Og nú herma fregnir, herra forseti, að ábyrgðartilfinning hinna vellauðugu sé ekki meiri en svo að auðurinn sé nú óðum á leið úr landi. Svona virkar stefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Veldisvöxtur peninganna í vestræna hagkerfinu ber ekki vott um heilbrigt hagkerfi. Ó nei, slíkur vöxtur er ónáttúrulegur enda fyrirfinnst veldisvöxtur sem slíkur, vöxtur sem lýtur sömu lögmálum, einungis við óheilbrigðar kringumstæður í ríki náttúrunnar og þar, herra forseti, er hann kallaður krabbamein. Alræði markaðsaflanna sem ríkisstjórnin lofar og prísar grefur undan jöfnuði og réttlæti í mannlífinu alveg eins og önnur ónefnd alræðisstefna gerði á öðrum stað í heiminum fyrr á þessari öld. Íslendingar tóku á móti góðum gesti fyrir skemmstu, þeim djúpvitra rithöfundi, Günther Grass. Honum mæltist vel þegar hann tjáði sig um pólitíska fátækt vesturlandabúa. Hann sagði eitthvað á þá leið að vestrænt samfélag byggi nú einungis við eitt hugmyndakerfi, hugmyndakerfi kapítalismans, og kapítalisminn væri að því leyti eins og kommúnisminn að hann tryði sínum eigin lygum. Herra forseti. Ég hef tilhneigingu til að vera honum sammála. Hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa við þessa umræðu farið vítt og breitt um sviðið, jafnt nú við 3. umr. sem og 2. umr. Við höfum gagnrýnt fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir að það auki á misrétti í stað þess að auka jöfnuð og réttlæti. Í brtt. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hér við 3. umr. leggjum við mesta áherslu á tillögur til framhaldsskóla, tillögu til félagslegra leiguíbúða og átaks í byggingu félagslegs leiguhúsnæðis. Við leggjum áherslu á heilbrigðismál, eflingu félagslegs forvarnastarfs og við leggjum áherslu á að framhaldsskólarnir verði efldir. Þar að auki leggjum við áherslu á að náttúruvernd og fjölsóttir ferðamannastaðir verði efldir og bragarbót gerð á ástandi fjölsóttra ferðamannastaða. Auk þessa erum við meðflutningsmenn að tillögum með hv. þm. Frjálslynda flokksins um ýmis mál er lúta að sjúkratryggingum, lífeyristryggingum, barnabótum o.fl. Það kemur í minn verkahring í þessari umræðu, herra forseti, að gera sérstaklega grein fyrir tveimur þáttum í brtt. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og er þar um að ræða tillögur er varða Ríkisútvarpið og tillögur er varða umhverfismál. Herra forseti. Varðandi Ríkisútvarpið þá er nú svo komið að starfsmenn þess, fjármálastjóri þess og útvarpsstjóri sjálfur hafa farið bónleiðir bæði til hv. menntmn. og hv. fjárln. mörg ár í röð til þess að knýja fram heimild til að hækka afnotagjald Ríkisútvarpsins. Ferðir þessara heiðursmanna hafa engum árangri skilað, nákvæmlega engum, herra forseti, því talan sem hv. fjárln. leggur til að Ríkisútvarpið fái á þessum fjárlögum er nákvæmlega sú sama nú og þegar frv. var lagt fram. Herra forseti. Í afkomuspá fyrir Ríkisútvarpið er gert ráð fyrir því að niðurstaða sameiginlegs rekstrarreiknings útvarps og sjónvarps og framkvæmdasjóðs verði nálægt núllpunkti. Þessari niðurstöðu verður þó að taka með fyrirvara því rúmlega 3% sveifla í gjöldum eða tekjum getur þýtt u.þ.b. 100 millj. kr. tap. Væri gert ráð fyrir svipuðum rekstri á næsta ári hjá Ríkisútvarpinu og verið hefur í ár er ljóst að 18,6% hækkun afnotagjalda þarf að koma til og um það hefur Ríkisútvarpinu verið synjað. Ekki fæst eitt einasta prósent. Ein af viðbárunum, herra forseti, er sú að afnotagjöldin vegi svo þungt í vísitölu neysluverðs. En sannleikurinn er sá að 18% hækkun afnotagjalds Ríkisútvarpsins mundi einungis vega sem 0,11% hækkun á vísitölu neysluverðs. Fyrirsláttur hv. fjárln. í þessu efni er því léttvægur. Þess vegna leggur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð til, svo bjarga megi þessari merku menningarstofnun frá þeirri lágkúru sem hún er nú ofurseld, að Ríkisútvarpið fái sérstakt framlag úr ríkissjóði á næsta ári til þess að bæta rekstrarstöðu sína og styðja dreifikerfið upp á 380 millj. kr. Herra forseti. Um eitt framlag yrði að ræða. Í þessari brtt. er ekki lagt til að afnotagjaldið verði hækkað en gert ráð fyrir því að 380 millj. kr. verði greiddar sem eingreiðsla til Ríkisútvarpsins svo það geti staðið við skuldbindingar sínar og borið höfuðið hátt eins og slíkri menningarstofnun sæmir í samfélagi okkar í dag. Herra forseti. Þá geri ég grein fyrir brtt. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á þskj. 476 er varðar Náttúruvernd ríkisins. Við 2. umr. um frv. til fjárlaga 2001 lögðu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fram fjölda tillagna er lutu að umhverfisvernd og náttúruvernd. Í þeim tillögum lögðum við til 200 millj. kr. sem ættu að renna í að styrkja fjölsótta ferðamannastaði og sjá þeim fyrir öflugu viðhaldi og uppbyggingu. 100 millj. kr. af því gerðum við ráð fyrir að ættu að fara til Ferðamálaráðs til þessara nota og aðrar 100 millj. kr. til Náttúruverndar ríkisins. Einnig gerðum við tillögur um sérstaka uppbyggingu og eflingu þjóðgarðanna okkar. Þessar tillögur hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs voru að sjálfsögðu felldar á Alþingi eins og okkur öll rekur minni til. En við gefumst ekki upp, herra forseti, og leggjum nú til að Náttúruvernd ríkisins fái viðbótarframlag á liðinn Þjóðgarðar og friðlýst svæði upp á 90 millj. kr. Til þess að árétta hversu lítill hluti það er af því fjármagni sem þörf er á í þetta viðamikla verkefni, get ég hér enn orða hæstv. umhvrh. sem hefur haldið því fram oftar en einu sinni úr þessum ræðustól að til þess að koma fjölförnustu ferðamannastöðunum okkar í það horf að þeir geti tekið við þeim ferðamannastraumi sem sækir þangað þurfi 430 millj. kr. Herra forseti. Ríkisstjórnin er ekki að standa sig í þessum málaflokki. Þá vil ég gera grein fyrir brtt. á þskj. 479. Svo sem sjá má á 53. brtt., d-lið á þskj. 457 frá meiri hluta fjárln. gerir meiri hlutinn ráð fyrir sérstöku yfirliti undir heitinu Ýmis verkefni hjá umhverfisráðuneyti. Þar er gert ráð fyrir nafngreindri fjárveitingu til Umhverfisverndarsamtaka Íslands upp á 2 millj. kr. sem ég geri ekki athugasemd við. En til að tryggja jöfnuð milli frjálsra félagasamtaka sem starfa að málefnum náttúruverndar ber stjórnvöldum skylda til að veita Náttúruverndarsamtökum Íslands sömu upphæð á þessu sérstaka yfirliti. Við flytjum hér, herra forseti, brtt. þess efnis. Eins og fram kom í umræðunni í morgun, herra forseti, í andsvari mínu við hv. formann fjárln., Jón Kristjánsson, hafa þeir skýringu á takteinum. Meiri hlutinn skýrir þessa ráðstöfun með þeim orðum að stjórn Umhverfisverndarsamtaka Íslands hafi ákveðið að bjóða ýmsum félagasamtökum á sviði umhverfismála að hafa afnot af skrifstofu samtakanna og starfsmanni. Þetta er skýring meiri hluta fjárln. á þessu nafngreinda framlagi upp á 2 millj. til Umhverfisverndarsamtaka Íslands. Hv. fjárln. sendi á sínum tíma hv. umhvn. til umsagnar, umsóknir frá Umhverfisverndarsamtökunum og tillögur frá Náttúruverndarsamtökum Íslands. Hv. umhvn. var einhuga í að mæla með fjárstuðningi við bæði samtökin og kemur það fram á þskj. bæði meirihlutaáliti og minnihlutaáliti hv. umhvn. Fjárln. hunsar álit umhvn. og leggur til nafngreinda fjárveitingu til Umhverfisverndarsamtakanna en ekki til Náttúruverndarsamtakanna. Þegar öllum steinum þessa máls, herra forseti, er velt við koma í ljós lágkúrulegar tilhneigingar stjórnarmeirihlutans. Ekki verður annað séð en að Framsfl. sé hér að hygla fyrrv. framsóknarráðherra, Steingrími Hermannssyni, sem fyrir tveimur árum sá sig knúinn til að stofna Umhverfisverndarsamtök Íslands, sem hefðu m.a. á verkefnaskrá sinni, eins og fram kemur í nefndri umsókn frá samtökunum, að skapa svigrúm fyrir orkufrekan iðnað undir yfirskyni náttúru- eða umhverfisverndar. Í þessu sambandi, þegar talað er um hagsmunatengsl manna og málefna, má kannski geta þess líka að annar fyrrv. framsóknarráðherra, Jón Helgason, stýrir náttúruverndarsamtökunum Landvernd, sem hafa innan vébanda sinna fyrirtæki á borð við Landsvirkjun. Þessi sami meiri hluti sem við ræðum hér um leggur til að Landvernd, náttúruverndarsamtök Jóns Helgasonar, fái nafngreinda fjárveitingu upp á 3 millj. kr. undir fjárlagalið landbrn. auk þess sem 25 millj. kr. eru ætlaðar í rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Samtök Jóns Helgasonar, Landvernd, eiga að vinna að gerð rammaáætlunarinnar. Herra forseti. Ég tek það skýrt fram enn einu sinni að ég hef ekkert á móti framlögum ríkissjóðs til Landverndar eða Umhverfisverndarsamtaka Íslands, ekki neitt. Ég styð þessi framlög heils hugar. Herra forseti. Þá komum við að Náttúruverndarsamtökum Íslands, almannasamtökum með 400--500 manns á félagaskrá, samtökum sem hafa starfað lengur en umhverfisverndarsamtök Steingríms Hermannssonar, samtök sem hafa gengist fyrir ótal verkefnum og trúlega verið virkustu samtök landsins í náttúruvernd. Þau eiga hins vegar ekki að hafa rétt til nafngreindrar fjárveitingar. Herra forseti. Hér er um grófa mismunun að ræða sem ekki verður unað við. Ég vil leggja fram nokkrar spurningar til hv. þm. Jóns Kristjánssonar, hv. formanns fjárln., sem var einmitt að ganga í salinn. Er hér, herra forseti, verið að refsa Náttúruverndarsamtökum Íslands fyrir að hafa tekið einarða afstöðu gegn stóriðjustefnu Framsfl.? Má ekki halda því fram, herra forseti, að hér sé um framgöngu að ræða sem flokkast undir spillingu fremur en heilbrigða stjórnarhætti? Ein spurning enn, herra forseti: Er það rétt sem flogið hefur fyrir að það sé á stefnuskrá Framsfl., með hæstv. umhvrh. í broddi fylkingar, að leggja beri niður Náttúruverndarráð á komandi ári? Herra forseti. Hvernig getur Framsfl. verið svo blygðunarlaus að skýra þá mismunun sem hér er verið að leggja til með því að Umhverfisverndarsamtök Íslands hafi boðist til að reka skrifstofu fyrir náttúruverndarsamtök á Íslandi? Hvernig getur Framsfl. það, herra forseti? Er hv. þm. Jóni Kristjánssyni kunnugt um hvernig því tilboði verður tekið, tilboði sem enn er ekki búið að leggja fram við nein náttúruverndarsamtök í landinu svo ég viti, tilboði sem fyrrv. ráðherra, Steingrímur Hermannsson, lýsti strax árið 1999 þegar hann stofnaði samtökin sín og gat um í viðtölum að samtökin yrðu regnhlíf yfir öll umhverfis- og náttúruverndarsamtök í landinu? Herra forseti. Ég sé ekki betur en að Steingrímur Hermannsson standi enn einn undir þeirri regnhlíf. Ég spyr hv. formann fjárln.: Hvernig er hægt að rökstyðja þessa mismunun á þann hátt sem hann gerir? Til að nefna nokkur þau verkefna sem Náttúruverndarsamtök Íslands hafa staðið fyrir frá stofnun 1997 þá er hér upptalning á því helsta. Kannski væri rétt, herra forseti, að ég vitni fyrst til 3. gr. laga Náttúruverndarsamtakanna, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Markmið samtakanna er að vera málsvari umhverfis- og náttúruverndarsjónarmiða. Þessum markmiðum hyggst félagið ná með því að: Veita stjórnvöldum og framkvæmdaraðilum gagnrýnið aðhald. Tryggja upplýsingastreymi til almennings. Vinna að bættri lagasetningu í þágu umhverfis- og náttúruverndar. Efla samstarf við systursamtök hérlendis sem erlendis. Færa alþjóðlega umræðu nær almenningi. Efla vitund almennings um umhverfismál og náttúruvernd. Fræða almenning um gildi náttúrunnar. Stuðla að því að stjórnvöld virði alþjóðlegar skulbindingar í umhverfismálum. Afla fjár til starfsemi sinnar.`` Herra forseti. Árið 1997, á fyrsta starfsári Náttúruverndarsamtaka Íslands, áttu þau frumkvæði að því að vekja athygli á lagningu Búrfellslínu 3A yfir Ölkelduháls og eyðileggingu dýrmætra svæða með slíkri línulagningu. Náttúruverndarsamtökin gerðu sömuleiðis athugasemdir við skipulagstillögur og lögðu fram stjórnsýslukæru við samþykktar skipulagstillögur. Eitt stærsta verkefnið það ár var gerð ítarlegra athugasemda við tillögu samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins. Það ár sendu Náttúruverndarsamtökin einnig frá sér stjórnsýslukæru vegna hringvegarins úr Langadal að Ármótaseli. Athugasemdir Náttúruverndarsamtakanna voru einnig sendar vegna deiliskipulags Hveravalla. Líka voru gerðar athugasemdir við frumathugun á umhverfisáhrifum 132 kílóvatta Nesjavallalínu. Náttúruverndarsamtök Íslands fengu það ár aðild að Climate Network Europe, sem er Evrópudeild alþjóðlegra samtaka sem nefnast Climate Action Network, og eru alþjóðleg regnhlífarsamtök 263 lýðræðislegra umhverfisverndarsamtaka sem berjast fyrir verndum lofthjúpsins. Þetta ár gengu Náttúruverndarsamtökin sömuleiðis í formlegt samstarf við WWF, þ.e. World Wide Fund for Nature. Þetta ár, 1997, var það og undirbúið að árið 1998 yrði ár hafsins. Náttúruverndarsamtök Íslands sinntu málefnum hafsins þetta ár með fjölda greinarskrifa og með mikilli upplýsingagjöf á netinu. Þetta ár, herra forseti, opnuðu Náttúruverndarsamtök Íslands öfluga heimasíðu með tengingum út um allan heim til sjálfstæðra náttúruverndarsamtaka. Á öðru starfsári samtakanna 1998 hófst útgáfa fréttabréfs. Sömuleiðis var gefið út ráðstefnurit í samvinnu við Félag um verndun hálendis Austurlands, Fuglaverndarfélags Íslands og Náttúruverndarsamtök Austurlands. Sömuleiðis var enn meira unnið að heimasíðunni og hún gerð enn öflugri. Framan af á þessu ári var mikið um að vera vegna úrvinnslu samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins og stjórn Náttúruverndarsamtakanna vann ítarlega álitsgerð um það mál. Samtökin beittu sér þetta ár líka í umræðunni um sveitarstjórnarlögin, sem var afar mikil. Náttúruverndarsamtökin stóðu ásamt öðrum samtökum að sameiginlegri áskorun þetta ár til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar um að fresta afgreiðslu frv. til sveitarstjórnarlaga. Sú áskorun var afhent forsrh. 12. maí. Þetta ár lögðu Náttúruverndarsamtök Íslands lóð sitt á vogarskálarnar með því að standa fyrir ljóðalestri hér á Austurvelli á hverjum einasta fimmtudegi þann vetur sem þing var starfandi og muna hv. þm. sem hér sitja trúlega eftir þeim uppákomum sem haldið var úti á vegum samtakanna í heilan vetur. Þetta ár héldu Náttúruverndarsamtökin einnig málþing sem fjallaði um áhrif virkjana norðan Vatnajökuls á náttúru og efnahag. Þetta var afar öflugt málþing, haldið í hátíðarsal Háskóla Íslands 31. okt. 1998 og var mjög fjölsótt og eins og getið var um áðan var gefið út ráðstefnurit að málþinginu loknu. Sama ár héldu Náttúruverndarsamtökin ásamt öðrum baráttufund í Háskólabíói. Það hvíldi á Náttúruverndarsamtökunum að skipuleggja þann baráttufund og hann sóttu yfir 1.000 manns til þess að láta í ljós vilja sinn til þess að standa með hálendinu gegn náttúruspjöllum. Þetta ár var einnig fjallað um Vatnsfellsvirkjun og Þjórsárver. Í júnímánuði það ár lögðu Náttúruverndarsamtök Íslands fram stjórnsýslukæru vegna úrskurðar skipulagsstjóra ríkisins um framkvæmdir við 140 megavatta Vatnsfellsvirkjun. Sama ár felldi umhvrn. úrskurð skipulagsstjórans úr gildi og tók þar með undir þá kröfu Náttúruverndarsamtakanna að meta skyldi framkvæmdina að nýju. Þarna höfðu Náttúruverndarsamtökin sannarlega árangur sem erfiði. Háreksstaðaleið og vegagerð á Jökuldalsheiði var líka til umfjöllunar og Náttúruverndarsamtök Íslands lögðu fram stjórnsýslukæru vegna úrskurðar skipulagsstjóra ríkisins um framkvæmdina. Farið var fram á að umhvrh. kvæði upp úr um að endubyggja skyldi núverandi þjóðveg um Möðrudalsöræfi og Háreksstaðaleið yrði hafnað. Þetta ár lögðu Náttúruverndarsamtökin einnig sitt af mörkum til vinnunnar við loftslagsmálin og Kyoto-bókunina. Sú ákvörðun ríkisstjórnar Íslands að undirrita ekki Kyoto-bókunina stríðir að mati samtakanna gegn vilja þeirra sem standa vilja að náttúruvernd. Þriðja starfsárið, 1999, var ekki síður öflugt. Skrifstofa samtakanna var opnuð í apríl það ár og annáll verkefna gefinn út í fréttabréfi. Mikið var lagt í að uppfræða fólk um Fljótsdalsvirkjun, Eyjabakka og kröfuna um lögformlegt umhverfismat á Fljótsdalsvirkjun. Þar unnu Náttúruverndarsamtökin ásamt öðrum náttúruverndarsinnum, eins og allir vita, áfangasigur þegar hætt var við að virkja með uppistöðulóni á Eyjabökkum. Þá er ég komin að skýrslunni um starf samtakanna á yfirstandandi ári og þar nefni ég fyrst náttúruverndarþing. Í janúar 2000 var haldið náttúruverndarþing og áttu Náttúruverndarsamtök Íslands frumkvæði, a.m.k. að tveimur ályktunum sem samþykktar voru á þinginu. Fjöldi fólks frá Náttúruverndarsamtökum Íslands tók þátt í þessu þingi. Í janúar á þessu ári stefndu Náttúruverndarsamtök Íslands íslenskum stjórnvöldum, annars vegna ógildingar á virkjunarleyfi sem Landsvirkjun var veitt 1991 fyrir Fljótsdalsvirkjun og hins vegar til að knýja fram mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar í samræmi við gildandi lög. Áfram hefur verið unnið að loftslagsbreytingarmálunum og fulltrúar frá samtökunum sátu nýafstaðið þing Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmálin í Haag. Náttúruverndarsamtökin hafa fylgst náið með þróun mála á erlendri grund og eiga eins og áður hefur komið fram aðild að Climate Network Europe og taka virkan þátt í því starfi. Sömuleiðis hafa Náttúruverndarsamtökin eða fulltrúar þeirra átt fulltrúa á fundi vísinda- og tækninefndar rammasamnings Sameinuðu þjóðanna. Ég á þá einungis eftir að telja upp umsagnir Náttúruverndarsamtakanna vegna vegagerðarinnar yfir Vatnaheiði og þau afskipti sem Náttúruverndarsamtökin hafa haft af kísílgúrtöku úr Mývatni, álveri á Reyðarfirði og störf þeirra vegna rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar en Náttúruverndarsamtökin eiga fulltrúa í faghópi um náttúru- og menningarminjar í þeirri vinnu. Fyrir þessari starfsemi, herra forseti, hafa staðið þau samtök sem meiri hluti fjárln. hefur lagst gegn að fari sem nafngreindur liður inn á fjárlög á meðan Umhverfisverndarsamtök Steingríms Hermannssonar fara þar inn sem nafngreindur liður. Má ég biðja hv. þm. Jón Kristjánsson að leggja fram sambærilegan lista og ég hef nú lesið upp um Náttúruverndarsamtök Íslands, yfir verkefni þeirra samtaka sem hann leggur til að fari sem sérgreindur liður á fjárlög íslenska ríkisins, Umhverfisverndarsamtök Íslands? Við skulum sjá hvort við höfum rétt fyrir okkur varðandi þá mismunun sem ég hef reynt að koma orðum að og bregða ljósi á.

Herra forseti. Satt að segja kann ég mjög illa við þær dylgjur sem eru bornar á mig í þessu sambandi, að ég hafi verið að refsa Náttúruverndarsamtökum Íslands fyrir andstöðu við stóriðjustefnu Framsfl., eins og ég er spurður að. Það sem ég hef gert í málefnum náttúruverndarsamtaka er að tryggja það m.a. með persónulegum viðtölum við umhvrh. að þessi samtök fái framlög frá opinberri hálfu. Skiptir þá engu máli hvaða skoðanir eða hvaða skoðanamunur er milli mín og þessara samtaka en hann er ekkert í öllum greinum. Ég sagði það í ræðu og m.a. í andsvari við hv. 17. þm. Reykv. að ég teldi náttúruverndarsamtök og frjáls náttúruverndarsamtök hafa mikilvægu hlutverki að gegna og ég stend við það. Núna er verið að stórauka fjármagn til þessara samtaka og þá bregður svo við að gerðar eru miklar árásir á okkur, meiri hluta fjárln. og jafnvel mig persónulega, fyrir að hafa stuðlað að þessum stórauknu framlögum og látið liggja að því að hér sé um pólitískan mismun að ræða og Umhverfisverndarsamtök Íslands kölluð samtök Steingríms Hermannssonar. Hvers konar málflutningur er þetta? Ég frábið mér slíkar dylgjur sem felast í ræðu hv. þm.

Herra forseti. Hv. formaður fjárln. hefur ekki svarað þeirri spurningu sem ég óskaði eftir að yrði svarað: Hvers vegna er um þá mismunun að ræða að önnur samtökin fara inn sem nafngreindur liður en hin ekki? Ég lagði sömu spurningu fyrir hv. þm. í morgun. Skýringin sem þá kom var sú að Umhverfisverndarsamtök Íslands ætluðu að reka skrifstofu með starfsmanni sem önnur náttúruverndarsamtök ættu að hafa aðgang að. Herra forseti. Náttúruverndarsamtök Íslands reka skrifstofu með starfsmanni. Náttúruverndarsamtök Íslands hafa aldrei vanþakkað það fé sem þau hafa fengið í gegnum opinbera kerfið. Allir eru þakklátir fyrir það framlag sem ríkisstjórnin hefur lagt til náttúruverndarsamtaka, burt séð frá því hvað þau heita. En hér er um alvarlega mismunun að ræða á milli tveggja nafngreindra umhverfisverndarsamtaka sem hafa bæði sótt um fjárframlög til íslenska ríkisins núna, hafa bæði sótt það stíft, hafa bæði sama rétt, hafa bæði hlotið umsögn umhvn. og jákvæð viðbrögð. Hvernig stendur á því, herra forseti, að önnur fara inn sem nafngreindur liður en ekki hin?

Herra forseti. Ég hef þegar svarað þessari spurningu. Umhverfisverndarsamtök Íslands tóku það fram í umsókn sinni að þau ætluðu að koma upp skrifstofu, starfsmanni og bjóða öðrum náttúruverndarsamtökum að nýta sér þá aðstöðu. Mér er fullkunnugt um að Náttúruverndarsamtök Íslands reka skrifstofu en það eru fleiri samtök í landinu af þessu tagi. Þó að Náttúruverndarsamtök Íslands hafi unnið mikið starf og séu fyrirferðarmikil fannst meiri hluta fjárln. vera full þörf fyrir aðstöðu af þessu tagi. Það er ástæðan fyrir því að þetta var skilgreint sérstaklega á fjárlögum. Hitt er svo annað mál að það svigrúm sem er fyrir önnur náttúruverndarsamtök inn á safnlið umhvrn. hefur verið aukið og við vorum síðast að samþykkja að auka það í dag. Það er því verið að auka mjög fjármagn til þessara hluta. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að þá yrði einhver harðasta umræða við þessa fjárlagagerð um einmitt þetta atriði. Að lokum ætla ég að svara annarri spurningu sem kemur þessu máli ekki við af því Framsfl. er mjög nefndur til sögunnar í þessu sambandi, þó hér sé um tillögu meiri hluta fjárln. að ræða. Hv. þm. spurði að því hvort Framsfl. hafi það á stefnuskrá sinni að leggja niður Náttúruverndarráð. Hann hefur það ekki á stefnuskrá sinni. Ég kannast ekki við það. Það er ekki á stefnuskrá flokksins og ég svara þeirri spurningu neitandi.

Herra forseti. Meðan hv. þm. Jón Kristjánsson getur ekki gefið svar við þeirri einföldu spurningu: Hvers vegna er þeim tveimur náttúruverndarsamtökum sem hér er rætt um mismunað á þennan hátt, þá getur hv. þm. ekki átt von á öðru en hann fái það sem hann kallar dylgjur úr þessum ræðustóli. Herra forseti. Ég vil með leyfi fá að vitna í bréf Umhverfisverndarsamtaka Íslands sem þau skrifa 17. október til hv. formanns fjárln., Jóns Kristjánssonar, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Þá hafa samtökin verið með í undirbúningi að ná saman góðum hópi fræðimanna til að gera úttekt á gróðurhúsaáhrifum okkar Íslendinga og gera tillögur um hvernig megi draga úr þeim. Þetta er að mati samtakanna afar mikilvægt, ekki síst með það í huga hvernig við Íslendingar getum staðið við alþjóðlegar skuldbindingar um minni losun gróðurhúsalofttegunda og skapað svigrúm fyrir orkufrekan iðnað.`` Herra forseti. Það skyldi þó ekki vera þegar öllu er á botninn hvolft að þessi yfirlýsing Umhverfisverndarsamtaka Íslands sé þvílíkur demantur í augum hv. þm. Framsfl. að þetta sé skýringin á mismununinni. 

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 kemur nú til lokaafgreiðslu. Ég vísa til nál. 2. minni hluta fjárln. við 2. og 3. umr. en vil auk þess nefna nokkur atriði sem mig langar til að leggja áherslu á. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum áherslu á að ríkisfjármálunum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Í þeim tilgangi höfum við lagt fram breytingar við 2. umr. en því miður voru þær allar felldar. Nú við 3. umr. gerum við aftur tilraun til úrbóta og vonandi verður þeim betur tekið en þeim fyrri. En því miður af fenginni reynslu megum við ekki vera of vongóð um það. Í tillögum okkar sem við flytjum hér breyttar leggjum við enn og aftur áherslu á velferðarmál. Við leggjum áherslu á umhverfismál og við leggjum áherslu á mál til að styrkja byggð í landinu. Við leggjum auk þess áherslu á menntun, bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi. Við leggjum áherslu á auknar rannsóknir á mörgum sviðum. Við leggjum áherslu á grunnrannsóknir til lands og sjávar því á mörgum sviðum stöndum við mjög illa þegar kemur að því að vinna þá vinnu sem okkur ber, bæði hvað varðar mat á umhverfisáhrifum, vegagerð, hvaða framkvæmdir sem er, nýjar atvinnugreinar sem eru að koma til okkar eins og fiskeldi o.fl. Okkur vantar grunnrannsóknir á mjög mörgum sviðum og við leggjum áherslu á að efla þær rannsóknir. Hvað varðar háskóla landsins hefur ekki verið lögð fram tillaga á hækkun á framlögum til þeirra á milli 2. og 3. umr. þrátt fyrir að ljóst sé að töluvert magn vantar inn í reksturinn, bæði samkvæmt kennsluáætlun og áhuga skólanna á því að sinna eftirspurn eftir námi. Háskólinn á Akureyri hefur t.d. mikinn áhuga á því að uppfylla markmið byggðaáætlunar um háskólanám á Vestfjörðum og Austfjörðum. Til þess að svo megi verða þarf að taka sérstaklega tillit til þess á fjárlögum. En því miður er það ekki á fjárlögum fyrir árið 2001. Aftur á móti hefur verið komið til móts við þarfir símenntunar og fjarvinnsluverkefna. Símenntunar- og fræðslumiðstöðvarnar, sem eru átta á landinu í dag, fá núna hver um sig 7 millj. kr., auk þess er óskiptur pottur upp á 93,3 millj. kr. Þetta er í heildina töluverð hækkun og það er mikil munur fyrir þessar stöðvar að hafa ákveðinn rekstrargrunn svo þær viti á hverju þær mega byggja frá því sem var á þessu ári þegar var einn óskiptur pottur og þeir sem ráku stöðvarnar vissu ekkert hvað þeir mundu fá úr þeim eina potti. Ég tel þetta til bóta og vonandi að framlagið eins og það er sett upp í dag muni duga til að styrkja þannig rekstur stöðvanna að þær geti haldið áfram að byggja upp eins og þær hafa áhuga á. Það eru fleiri háskólar en Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri fyrir utan Háskólann í Reykjavík, sem mér liggur við að segja sjái um sig, en það eru búnaðarháskólarnir á Hólum og á Hvanneyri. Það vantar aukið fjármagn inn í þá. Vonandi verður bætt úr því. Ekki er nóg að tala bara um að efla byggð. Með því að styrkja búnaðarháskólana styrkjum við einnig búsetu um allt land. Aukin menntun fyrir bændastéttina mun styrkja alla byggð í landinu. En framhaldsskólarnir, herra forseti, eru í mjög erfiðri stöðu, bæði vegna þess að það módel sem hefur verið sett upp til þess að reikna þeim fjármagn er ekki réttlátt, sérstaklega gagnvart fámennari skólum. Það hefur orðið til þess að í raun og veru hefur dregið mátt úr þeim samfara fækkun nemenda. Þetta hefur verið eins og hálfgerð vítisvél sem fækkun nemenda hefur haft áhrif á þetta módel. Auk þess stendur nú yfir mjög erfið deila milli framhaldsskólakennara og ríkisins og hún verður ekki leyst nema aukið fjármagn komi inn í skólana. Við sjáum ekki að brugðist sé við þessu í fjárlagafrv. við 3. umr. Því höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt fram brtt. til framhaldsskólanna, óskipt, þar sem við leggjum til að það komi aukalega 250 millj. kr. til skólanna til að koma til móts við þær þarfir sem við vitum að eru til staðar. Ekki verður hægt að leysa þetta verkfall nema semja um launahækkanir til kennaranna og það á að gera ráð fyrir því. Herra forseti. Opinberar stofnanir eiga í harðri samkeppni við frjálsa vinnumarkaðinn, bæði um starfsfólk og oft um starfsaðstöðu en laun og kjör hafa mest áhrif. Þessi staða er svo notuð til þess í raun að rægja opinberar stofnanir, þ.e. að þær séu ekki samkeppnisfærar og vanmegnugar til að sinna tilskildum verkefnum eða þeim verkefnum sem þær eiga að sinna. Þetta kemur glöggt fram við rekstur heilbrigðisstofnananna. Þar hefur verið sýnt mjög mikið aðhald í rekstri og ýmsum hagræðingaraðgerðum beitt svo sem með því að loka deildum yfir sumartímann og oft miklu lengur, verið er að loka um helgar og takmarka vaktir um helgar o.s.frv. Hægt væri að lesa upp langan lista en þetta ásamt ýmsu öðru hefur haft þau áhrif að biðlistar hafa lengst eftir aðgerðum og meðferð. Þar af leiðandi ásamt örri þróun í læknisfræðinni eru sífellt fleiri aðgerðir gerðar á einkastofum úti í bæ. Mjög mikill áhugi er á því að fjölga slíkum aðgerðum og núna er það notað sem rök fyrir því að koma á einkarekstri í heilbrigðisþjónustunni að þjónustan hjá hinu opinbera sé svo ófullnægjandi að það verði að koma upp einkareknum heilbrigðisstofnunum til að bæta þar úr og til að útrýma biðlistunum. Ekki er byrjað á því að líta til stöðu heilbrigðisstofnana í dag. Er hægt að bæta úr þjónustunni með meira fjármagni með því að styðja rekstur þeirra eins og hann er og það starfsfólk sem þar vinnur með því að verða við óskum um að hafa bakvaktir um helgar þegar þess þarf með þannig að ekki þurfi að senda sjúklinga utan af landi hingað á höfuðborgarsvæðið, svo ég nefni sem dæmi bara af því að það eru ekki bakvaktir og ekki hægt að sinna nauðsynlegri þjónustu? Svo er þetta notað til að krefjast þess að komið verði á fót einkareknum sjúkrahúsum og stofum. Þetta er þróun sem er núna í fullum gangi. Sameining Landspítalans og Borgarspítalans var mjög umdeild og er það enn í huga mínum. En þessi ákvörðun er tekin og búið er að sameina þessar stofnanir. Það er mjög dýrt að sameina heilbrigðisstofnanir, hvort sem um er að ræða stórar stofnanir eins og Landspítalinn og Borgarspítalinn voru eða heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni eins og verið er að gera. Það eitt að sameina stofnanir er dýr aðgerð. Það hefur ekki farið fram hjá okkur að mikið fjármagn vantar inn í hina nýju, stóru stofnun, Landspítala -- háskólasjúkrahús og miðað við fjárlagafrv. er fjárþörfinni ekki fullnægt. Þetta er dýrast núna í byrjun meðan er verið að koma sameiningunni á og breyta í rekstri en þetta verður áfram þungt í rekstri. En ekki er fyrr búið að sameina þessar stofnanir í eina og það mjög stóra rekstrareiningu á mælikvarða okkar en farið er að liða stofnunina aftur í sundur. Farið er að hafa einkarekstur inni á þessari stofnun. Varla er búið að sameina þegar farið er að einkareka inni í stofnuninni. Nú þegar er ein deild, öldrunardeild, í einkarekstri og til stendur að sameina lyfjaverslanirnar og koma þeim í einkarekstur. Mér er nær að halda að sameiningin hafi kannski verið gerð til þess eins að búta stofnunina niður og koma henni fyrir í mismunandi einingum og í einkarekstri eftir því sem hægt er. Þetta breytir ekki því eins og ég sagði að enn þá vantar umtalsvert fjármagn inn í reksturinn og þarf örugglega að halda áfram að hagræða og hafa miklar aðhaldsaðgerðir í gangi á næsta ári svo þetta dæmi gangi upp. Sama má segja um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þó það hafi fengið hækkun frá fyrra ári verður reksturinn áfram þungur. Þetta á við þegar við lítum til bakvakta og nú hefur sjúkrafluginu verið bætt inn á vaktir heilbrigðisstarfsmanna og þá sérstaklega lækna og það þarf að sinna því. Mikill áhugi er á fjarkennslu og fjarlækningum og væri örugglega hægt að styrkja þann þátt mun meira ef fjármagn væri til þess. Eins til aukinnar sérfræðiþjónustu bæði við stofnunina og að nýta þá sérfræðinga sem eru við stofnunina til að fara í farþjónustu til annarra landshluta. Herra forseti. Það að styrkja heilbrigðisstofnanirnar úti á landi, hvort sem það heitir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eða Heilbrigðisstofnun Austurlands eða aðrar stofnanir er miklu meira en bara að uppfylla ákveðna þjónustuþörf. Þetta er einn af lykilþáttum til að styrkja byggð á landsbyggðinni og ef þessi þáttur er ekki í lagi hefur það mikil áhrif á það að fólk fer frekar í burtu þó aðrir þættir séu í góðu lagi eins og atvinna og skólar og slíkt. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðu fram brtt. um að liður 08-206 Sjúkratryggingar og lyf hækki enn um 420 milljónir. Það kemur til vegna þess að þrátt fyrir að það standi til að breyta reglum um þátttöku sjúklinga og reglum um lyfjakostnað teljum við þetta mikla bjartsýni í áætluninni eins og hún er lögð upp í dag, ekki muni nást niðurskurður eins og lagt er til nema þá að því leyti að enn meiri álögur verði lagðar á sjúklinga með þátttöku þeirra því að tíma tekur að vinna þá breytingu sem unnið er að, eins og áður hefur komið fram, og koma henni á. Ég held að við þurfum að gefa þeirri vinnu a.m.k. tvö ár í undirbúningi áður en við getum ætlast til þess að hægt sé að reikna inn lyfjakostnaðinn samkvæmt svokallaðri danskri reglu. Hér hafa margar ágætistillögur verið fluttar til bóta og auðvitað líka til hækkunar. Framlög til skógræktarverkefna hafa verið aukin og það er mjög ánægjulegt en eftir situr svo Skógrækt ríkisins, stofnun sem er mjög mikilvæg til að sinna öllum þessum nýju skógræktarverkefnum og landshlutabundnum verkefnum. Það er nokkuð sem við þurfum að skoða. Við þurfum að styrkja þá stofnun svo að þessi góðu áform um skógrækt í landinu verði okkur til sóma en ekki til einhverrar hörmungar inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman gerði að umtalsefni í ræðu sinni sameiningu sjúkrahúsanna og talaði um að ekki væri fyrr búið að sameina sjúkrahúsin en farið væri að brjóta þau niður. Ég held að flestir geri sér grein fyrir því að hin nýja stofnun, Landspítali -- háskólasjúkrahús er stærsta fyrirtæki landsins, fimm þúsund manna fyrirtæki og stjórnunarlegt umfang þess fyrirtækis er gríðarlegt. Tilgangurinn með sameiningu var að færa saman sérhæfðar deildir til þess að veita betri þjónustu, betri gæði þjónustu og þjóna sjúklingunum betur. Það er mjög eðlilegt að fyrirtæki af þessari stærð brjóti starfsemi sína niður í smærri einingar til að minnka stjórnunarlega umfangið, til að skilgreina betur þjónustuna eins og hún er veitt á hverjum stað og mjög eðlilegt er að gera það á þennan máta. Þarna hefur m.a. verið tekin ákvörðun um að sameina apótekin tvö sem hafa verið starfandi á þessum tveim stofnunum og mjög eðlilegt er að þau verði sameinuð. Annað apótekið var einkarekið og mjög eðlilegt að það verði einkarekið áfram. Síðan hefur verið gerður þjónustusamningur, eins og er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi ríkisfyrirtæki, við t.d. Landakot sem er öldrunarsjúkrahús. Það er mjög eðlilegt að taka þá afmörkuðu starfsemi út og setja henni ákveðinn ramma og reka hana sem sjálfstæða einingu innan spítalans. Þetta er mjög eðlilegt og þetta er sjálfsagt og þetta er það sem á að gera til þess að starfsemin gangi eðlilega og vel fyrir sig.

Hæstv. forseti. Þegar kemur að lokum umræðunnar, sem ég hef fylgst með að mestu leyti, verð ég að segja að ekki hefur létt af mér áhyggjum að fylgjast með umræðunni. Mér hefur fundist að hún sannaði það sem ég taldi og setti fram í ræðu minni við 2. umr. um fjárlögin að ekki væri bjart fram undan í íslenskum efnahagsmálum og að menn væru ekki að taka á málum hvað varðaði ríkið og ríkissjóð með þeim hætti að líklegt væri að menn næðu tökum á þeirri spennu sem er nú uppi í þjóðfélaginu. Það sem hefur gerst frá 2. umr. eins og málið lá þá fyrir og þangað til núna er að það hefur enn versnað. Nú er það ekki þannig að einstakir þingmenn geti út af fyrir sig verið á móti þeim tillögum sem hafa komið fram en menn hljóta þó að horfa yfir málið sem heild að lokum. Þegar á þetta er horft í heild er niðurstaðan sú að sú þenslutíð, sem er nú uppi, skilar af sér niðurstöðum fyrir ríkissjóð sem er nánast ógerningur að halda í horfinu með þegar samdrátturinn gengur í garð. Sá tekjuafgangur sem hv. þingmenn og ráðherrar stjórnarliðsins hafa verið að tala um er afleiðing þenslunnar að stórum hluta til og þeirra hugmynda að selja eigur ríkisins. Greinilegt er að sú nauðhyggja sem hefur komið fram í umræðunni, sem felst í því að að fjármagna þurfi gjaldeyrisskort sem sé fram undan vegna viðskiptahallans og verðbólgunnar með sölu á ríkiseignum. Það er hún sem er að skila þeim ákvörðunum sem liggja fyrir. Ég held að því miður sé ekki líklegt að ná þeirri mjúku lendingu sem menn eru að tala sífellt um að þurfi að ná út úr þeirri efnahagsmálakreppu, sem ég vil kalla þetta, því að það er alveg greinilegt að það er vandamál fram undan sem þarf að sigla út úr og það verður ekki gert auðveldlega. Menn eru ekki að auðvelda sér það sem fram undan er með þeim fjárlögum sem hér stendur til að samþykkja, það er alveg ljóst. Það er greinilegt að menn binda vonir við að með því að greiða niður gjaldeyri, með því að halda uppi genginu eins og hér er stefnt að með viðskiptahalla og þeim aðgerðum sem hafa verið í gangi af hálfu Seðlabankans, halda uppi háum vöxtum líka, verði hægt að fresta vandamálunum og vonirnar eru bundnar við það að þau líði síðan frá. Mér finnst ekki líklegt að svona fari. Ég held að það sem er að gerast sé það að menn eru að byggja upp stíflu í efnahagslífinu. Hún hefur reyndar verið byggð upp fyrir þó nokkuð löngu að mestu leyti en haldið er áfram að hlaða ofan á hana með þeim fjárlögum sem nú á að fara að samþykkja. Að leiða einhverja kúna út úr fjósinu til að selja er ekki björgulegur búskapur. Það kann að vera að menn bindi vonir við að þetta gangi allt saman upp en vaxandi verðbólga, áframhaldandi mikill viðskiptahalli, óstöðugt gengi krónunnar, sem er haldið uppi með aðgerðum, segja okkur að í raunveruleikanum mundi gengið falla ef ekki væru notuð öll ráð til þess að koma í veg fyrir það. Ráðin sem eru notuð til að reyna að koma í veg fyrir að gengið falli eru ekki bara Seðlabankans því að það eru fleiri sem eiga hlut að máli. Það er nánast allt fjármálakerfi í landinu að reyna að koma í veg fyrir að gengið fari neðar því að menn hafa hreinlega ekki efni á því að gengið falli meira. Þess vegna standa menn með krónunni eins og það heitir í dag. Hvað segir það okkur að bæði Seðlabankinn og nánast allt fjármálakerfið í landinu stendur með krónunni? Það segir okkur að það þarf þetta til, samt titrar gengið alla daga. Við verðum að vona það besta, a.m.k. gerum við það flestir, ekki þó allir. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét það mjög greinilega í ljósi að hann teldi að gengið ætti að fá að falla eitthvað meira. Hann hélt því líka fram að viðskiptahallinn væri að stórum hluta til vegna eyðslu. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hélt því fram að þetta væri góðkynja viðskiptahalli og hann væri ekki kominn til vegna eyðslu. Verulega hefði dregið úr eyðslunni, þetta væru fjárfestingar. Það væri gott að einhver skæri úr um hvað þarna er á ferðinni, hvort það er eyðsla eða fjárfestingar. Að minnsta kosti er órói í fjármálakerfi landsins og ástæða er til að hafa miklar áhyggjur af því. Það er líka órói á vinnumarkaðnum. Kennaraverkfall stendur yfir og samningar eru í gangi. Það eru samningar lausir á vinnumarkaðnum og líkur eru til þess að aðrir samningar á vinnumarkaðnum losni. Allar vísbendingarnar sem eru uppi núna benda til þess að mjög erfitt verði að halda aftur af verðbólgunni og viðskiptahallinn muni halda áfram að vaxa. Síðan er það ekki heldur traustvekjandi að hæstv. ráðherrar tali út og suður. Hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. og flestir þingmenn Sjálfstfl., ekki allir, tala eins og allt sé í fína lagi, allt í góðu lagi, bara fínt ástand í efnahagsmálunum. En hæstv. ráðherrar Framsfl. og hv. þingmenn Framsfl. sjá váboða í hverju horni. Það eru vandamál uppi. Hæstv. utanrrh. sagði mjög greinilega á fundi, sem Framsfl. hélt, að það bæri að viðurkenna að hættumerki væru uppi. Hæstv. forsrh. bar þetta allt til baka í dag. Hann hafði allt aðra skoðun á málinu. Þetta er ekki mjög traustvekjandi frá einni hæstv. ríkisstjórn að menn skuli tala með þessum hætti út og suður, skuli ekki hafa eina skoðun á því hvernig efnahagsmálin líta út. Það vantar mikið á að þar sé talað einum rómi. Ég ætla ekki að lengja umræður með því að fara yfir einstök mál. Ég hef þann skilning og ég hef samúð með því að hv. alþingismenn eru ekki í neinum færum til þess og síst alþingismenn stjórnarandstöðunnar að vera á móti einstökum málum. Menn verða að horfa á málin í heild sinni og það hlýtur alltaf að verða á ábyrgð þeirra sem hafa tekið völdin og bera ábyrgð á lýðræðislegum meiri hluta, hvort sem það er í ríkisstjórn, bæjarstjórnum eða annars staðar, að hafa þá heildaryfirsýn sem þarf og taka þær ákvarðanir sem ráða rammanum utan um fjárlög eða fjárhagsáætlanir. Við sjáum hvar sá rammi liggur. Hann liggur þannig að hér er verið að eyða miklu meiri fjármunum en mögulegt er að hafa til ráðstöfunar í framtíðinni þegar samdráttur hefur gengið í garð. Fyrir utan það að tekjustofnar ríkisins, sem eru núna til staðar, munu ekki verða það áfram. Þá þurfa menn að horfast í augu við að leggja á nýja skatta. Yfirlýsingar stjórnarþingmanna, líka hæstv. ráðherra og hv. þingmanna, liggja fyrir um það að menn vilji leggja af suma skatta sem ríkið hefur núna eða ríkissjóður hefur núna til tekjuöflunar. Þar má nefna stimpilgjaldið. Það hefur komið mjög skýrt fram að hæstv. fjmrh. vill að það verði lagt af og ég er honum sammála um að það þurfi að gera. Það liggur líka fyrir að það er sennilega nokkuð öruggur stór meiri hluti fyrir því að hér verði lagðir af eignarskattar, þá þarf að taka á því. Ríkissjóður hefur ekki til frambúðar neina tekjumöguleika sem skila slíkum tekjum í ríkissjóð sem hann hefur haft núna á þessum árum þenslunnar þegar samdrátturinn gengur í garð. Ég ætla, hæstv. forseti, ekki að hafa ræðu mína lengri. Ég hef því miður ekki neitt sérstakt jákvætt að segja um lok fjárlagaumræðunnar. Mér finnst að menn séu ekki að standa vaktina eins og hefði þurft að gera. Sú ríkisstjórn sem situr núna er ekki líkleg til stórræðanna til að taka á þegar erfiðleikarnir ganga í garð. Hún hefur sýnt það með því að standa fyrir þrennum kosningafjárlögum í röð. Það er ekki hægt að kalla þessi fjárlög annað en kosningafjárlög því að aðhaldið sem er í þeim er nákvæmlega ekki neitt.  Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að beina spurningu til hæstv. fjmrh. Er það rétt sem kom fram í máli hv. formanns fjárln. Jóns Kristjánssonar að Sjálfstfl. hafi staðið í vegi fyrir því að kosningaloforð Framsfl. gagnvart barnafólki hafi náð fram að ganga? Þetta mátti greinilega skilja á ummælum hv. þm. Jóns Kristjánssonar. Hann lýsti því yfir í ræðustól þegar hann var gagnrýndur fyrir það að framsóknarmenn skyldu slá af kosningaloforðum sínum. Hv. þm. sagði: Menn verða að gá að því að það er sitt hvað kosningaloforð og stjórnarsáttmáli. Af þessu má ráða að Sjálfstfl. standi í vegi fyrir því að kosningaloforð Framsfl. hafi náð fram að ganga því að þau hafa ekki náð fram að ganga. Framsfl. lofaði því í kosningabaráttunni að hann mundi koma verulega til móts við barnafólk og bæta stöðu barnafólks frá því sem hún hefur verið. Staðreyndin er sú að kjör barnafólks hafa verið rýrð stórlega á undangengnum árum þegar litið er til barnabóta. Þær eru núna að verðgildi tveimur milljörðum lægri en þær voru fyrir tíu árum. Framsfl. lofaði svokölluðum barnakortum, ótekjutengdum barnabótum til barna. Fyrir fjórum árum námu ótekjutengdar barnabætur að meðaltali 40 þús. kr. fyrir hvert barn. Núna stendur til að fyrir hvert barn verði greiddar 33 þús. kr. en ekki fram að 16 ára aldri eins og verið hefur heldur að sjö ára aldri. Þegar talsmaður Framsfl. var inntur eftir því hverju það sætti að flokkurinn sviki kosningaloforð sín þá sagði hann: Menn verða að gá að því að við erum í stjórnarsamstarfi. Við settum fram kosningastefnu okkar og kosningaloforð. Síðan gengum við til samstarfs og gerðum stjórnarsáttmála. Þar er komin skýringin. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. upplýsi okkur um hið sanna í þessu efni. Er það rétt sem má skilja af máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln., að Sjálfstfl. hafi staðið í vegi fyrir því að Framsfl. hafi haft sitt fram í þessu efni? Það er mikilvægt að þetta sé upplýst í umræðunni. Eða er þetta ódýr undansláttur af hálfu framsóknarmanna? Við verðum að fá skýringar á þessu áður en umræðunum lýkur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um fjárlagafrv. Ég hef áður gert grein fyrir meginsjónarmiðum mínum og hér hefur verið sagt allflest sem segja þarf í tengslum við þetta fjárlagafrv. Hv. þm. Jón Bjarnason, talsmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., gerði rækilega grein fyrir efnahagsforsendum frv. og þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð við smíði þess. Hann vakti athygli á því að við stöndum frammi fyrir miklum efnahagserfiðleikum ef ekki verður að gert og benti sérstaklega á stigvaxandi og hraðvaxandi viðskiptahalla. Mönnum þótti hann slæmur fyrir fáeinum missirum þegar hann nam um 6% af landsframleiðslu, nú stefnir í að viðskiptahallinn verði tæpir 70 milljarðar kr. á næsta ári sem eru rúm 9% af landsframleiðslu. Ég held það sé hæstv. forsrh. einn sem þorir að segja það upphátt að allt sé í lukkunnar velstandi, ég held að aðrir fari varlegar í þeim efnum. Væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. um það efni. Varðandi vinnubrögðin í tengslum við þetta frv. var tvennt sem vakti athygli mína í málflutningi hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hann gagnrýndi í fyrsta lagi að við skyldum ganga til umræðu og afgreiðslu að hluta til um útgjöld ríkisins á komandi ári áður en fyrir lægi hverjar tekjurnar yrðu að öllum líkindum. Hann gagnrýndi þetta varðandi vinnubrögðin. Það var annað sem hann vakti athygli á og gerði reyndar einnig við fjárlagaumræðuna í fyrra, að benda á brotalamir í lögum um fjárreiður ríkisins. Í lögum um fjárreiður ríkisins segir m.a. að einstökum ráðherrum sé heimilt með samþykki fjmrh. að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni sem heyra undir ráðuneytið til lengri tíma en eins árs við þá ríkisstofnun sem sinnt hefur verkefninu, aðra ríkisstofnun, sveitarfélög eða einkaaðila. Nú gerist það í fjárlagasmíðinni að í sífellt ríkari mæli er verið að færa fjármuni yfir á safnliði einstakra ráðuneyta. Þessir safnliðir skipta núna milljörðum kr. Í skjóli laga um fjárreiður ríkisins, sem sumir hv. þingmenn Sjálfstfl. voru að lofa og prísa við umræðuna fyrr í kvöld, á meðal annarra hv. þm. Hjálmar Jónsson, þá hef ég gagnrýnt þetta ákvæði. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur einnig varað við oftúlkun þess og vakið máls á því við umræðuna hvað sé í reynd að gerast með þessum kerfisbreytingum, að færa fjármagn í síauknum mæli yfir á safnliði og síðan hafi ráðherrar skjól í lagatexta á borð við þennan. Það er verið að færa lýðræðislegt vald yfir í ráðuneytið, yfir í geðþóttaákvarðanir ráðuneytanna. Þetta er nokkuð sem ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni, talsmanni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln. Varðandi tekjuforsendur frv. hafa menn furðað sig á þeim vinnubrögðum að koma á síðustu stundu með eina litla átta milljarða rúma fyrir sölu á ríkiseignum. Við höfum fjallað um ráðstöfun fjárins, við höfum greitt atkvæði um einstaka fjárlagaliði án þess að forsendur á borð við þessa lægju fyrir. Þessar forsendur þarf að ræða út frá efnahagslegu sjónarhorni og út frá pólitísku sjónarhorni. Það er engin skýr stefnumörkun varðandi einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar, engin efnahagsleg skýr stefna. Hún er ekki til hvað þetta snertir. Hæstv. forsrh. sagði við umræðuna í dag að þetta væri heppilegt fyrir okkur með tilliti til gjaldeyrisstöðunnar. Ég spyr: Hvað er átt við með þessu? Erum við að tala um að selja þessar eignir til útlanda? Er það skýringin? Hver er skýringin á því?

Það gæti líka þýtt það að menn hefðu bréf að kaupa hérlendis.

Að menn hefðu bréf að kaupa hérlendis. Það heitir bréf núna, Landssíminn, símaþjónustan við þjóðina, það heitir bréf sem gengur kaupum og sölum í erlendum verðbréfahöllum. Við leggjum hins vegar áherslu á það sem býr að baki þessu bréfi. Við erum að leggja áherslu á þær eignir sem verið er að setja hér á markað og færa yfirráð yfir til útlanda í mörgum tilvikum. Á sínum tíma töluðu Íslendingar um kosti þess að selja símann til Dana, það var talað um það, ágætt að sameina hann danska símanum. Svo aftarlega voru menn á merinni í þekkingu sinni að þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að danski síminn var fyrir löngu kominn til Ameríku. Það var fyrirtæki í Chicago sem heitir Ameritech og á símann í Ungverjalandi og víðar um heim sem var búinn að festa kaup á honum. En þetta er sem sagt til þess að menn geti keypt bréfin sín á Íslandi. Salan fyrir eignir og einkavæðingu eða fjármunirnir fyrir einkavæðingu jukust sem sagt á síðustu klukkustundum við afgreiðslu fjárlaganna um helming, um rúma 8 milljarða, voru rúmir 7 milljarðar fyrir. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem ganga ekki upp. Eitt alvarlegasta málið í fjárlagafrv. að mínum dómi lýtur að húsnæðismálum. Það finnst mér vera mjög alvarlegur þáttur, óraunsær og óskammfeilinn. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hvort það sé virkilega þannig komið fyrir Sjálfstfl., sem einhvern tíma talaði fyrir því að fólk ætti að geta átt sitt húsnæði, að hann sé búinn að gefa þá stefnu upp á bátinn gagnvart gervöllum tekjulægri hluta samfélagsins? Vegna þess að það kerfi sem við búum við núna býður ekki upp á þennan valkost fyrir tekjulágt fólk, það er staðreynd sem menn geta ekki vikið sér undan. Við búum við húsbréfakerfi þar sem vextir eru núna 5,1%, síðan koma verðbæturnar, það eru önnur 5%, afföllin sem liggja núna í 10%, allt þetta ýtir verðinu upp og eykur á lánsklyfjarnar. Og enginn getur fengið lán að fullu, allir verða a.m.k. að tíunda hluta að leita út á lánsfjármarkað. Hver eru lánakjörin þar? Fyrir fólk sem ekki á fasteignir til að veðsetja eru víxilvextir, og það er staðreynd að fólk er að taka lán á þeim kjörum, 20%. Menn geta flett upp í Morgunblaðinu á þessum tölum, 20%.

Hvað voru víxilvextir þegar þú varst að byggja? 100%.

Víxilvextir hafa oft verið miklir en ég staðhæfi að ástandið hefur ekki verið verra en það er núna. Hvað voru vextir þegar ég var að byggja? spyr hæstv. forsrh. Ég man eftir ummælum tveggja manna sérstaklega í tengslum við umræðu um vaxtamál á þeim tíma. Annar heitir Jóhannes Nordal og var þá seðlabankastjóri. Hinn heitir Pétur H. Blöndal og er nú hv. þm. en var forstjóri Kaupþings á þeim tíma. Báðir þessir menn voru spurðir þeirra spurninga hvað þeim þætti eðlileg raunávöxtun á fjármagni. 2% að hámarki, sögðu þessir tveir menn. Nú erum við að tala um vexti, raunávöxtun á húsbréfum, sem eru 5,1%, og ef við bætum 10% afföllum við þá erum við farin að teygja okkur undir 6%, 5,7%, sagði hæstv. félmrh. við umræðu í gær.

Hvað voru nafnvextir þegar þú varst að byggja?

Nafnvextir voru háir, það er alveg rétt og ég ætla ekki að fara að mæra það ástand.

Þú svarar ekki spurningunni.

Vegna þess að ég vil vera nákvæmur þegar ég er að svara.

Þeir voru 100%.

Það sem ég man að gerðist og varð þess valdandi að stofnuð var húnæðishreyfing, kennd við Sigtún, var það misgengi sem skapaðist á lánamarkaði þegar Sjálfstfl. og Framsfl., tvíburarnir tóku með stjórnvaldsaðgerð vísitölubindingu launa af, afnámu hana en létu lánsfjármagnið æða upp á við. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. að félagar hans í Sjálfstfl. stóðu að aðgerðum í efnahagsmálum sem voru skelfilegar fyrir húsnæðiskaupendur, það er alveg rétt. Síðan var gripið til ráðstafana, ég man að um haustið 1983 var dælt inn 500 millj. kr. til bjargar og það eru þeir fjármunir sem við erum að auglýsa eftir núna til bjargar því fólki sem ekki getur aflað sér húsnæðis. 20% víxilvextir þýða 200 þús. kr. fyrir hverja milljón til bankans á ári, 400 þúsund fyrir hverjar 2 milljónir. Og það er staðreynd að fólk er að taka lán á þessum vöxtum. Þetta er staðreynd. Það sem þetta hefur í för með sér, vegna þess, hæstv. forsrh., að á þeim tíma var til nokkuð sem hét félagslegt húsnæðiskerfi líka, verkamannabústaðir, og tekjulægsta fólkið átti athvarf þar inni. Ég get upplýst hæstv. forsrh. um hvað vextirnir voru þar. Þeir voru 1% og voru það alllanga hríð, hækkuðu síðan á tíunda áratugnum upp í 2,4% og síðan var farið yfir 3%. En nú eru menn að teygja sig með þá líka upp í markaðsvexti. Það hangir aðeins á bráðabirgðaákvæði í húsnæðislögunum sem rennur út núna eftir hálfan mánuð að þeir vextir verði ekki hreyfðir. Ég hef auglýst eftir því hvað ríkisstjórnin hyggist fyrir í þeim efnum gagnvart þeim sem njóta lána sem veitt voru til félagslegs húsnæðis, leiguhúsnæðis. Ekki er síður stærri spurningin, hvað gerist með framhaldið og framtíðina? Í fjárlagafrv. er varið 50 millj. kr. í þennan stuðning. Það vantar ekki að lánsfjármagnið til félagslega leiguhúsnæðis sé aukið, það er aukið, en á kjörum sem eru óviðráðanleg. Það er mergurinn málsins. Þegar farið er að grafast fyrir um það á hvern hátt eigi að veita stuðning kemur í ljós í fjárlagafrv. að tala sem var í 100 milljónum er farin niður í 50 milljónir. Síðan er gerð grein fyrir því að menn hyggist reisa 500 félagslegar íbúðir. Það er stuðningur sem nemur 100 þús. kr. fyrir hverja íbúð. Þetta dæmi gengur ekki upp. Staðreyndin er þessi að fjöldi fólks sem ekki ræður við markaðsvexti og hefur ekki félagslega valkosti verður að fara út á leigumarkað. Á almennum leigumarkaði er lágmarksleiga fyrir fermetrann 1.000 krónur að því mér er sagt. Það eru 60 þús. kr. fyrir litla tveggja herbergja íbúð og þaðan af er hún meiri. Hún er víða lægri í félagslegu leiguhúsnæði. Þess vegna er brýnt að veita fjármagn þangað inn til að styðja þá aðila sem sinna þeirri þörf og það eru aðilar á borð við Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg, námsmannaíbúðirnar, félagsleg kerfi á vegum sveitarfélaganna o.s.frv. Aðeins áður en ég skil við þetta efni þá eru menn að tala um að þessar 50 milljónir fari annaðhvort í stofnstyrki eða í húsaleigubætur. Húsaleigubæturnar eru sem kunnugt er rúmlega 40%, 42%, og greiddar af sveitarfélögunum þannig að þar eru menn að velta byrðum yfir á sveitarfélögin. Mér finnst mjög óraunsætt ef menn ætla að skilja við fjárlagafrv. með þessum hætti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt til framlag til þessara mála sérstaklega. Við lögðum fram tillögu um 800 milljónir í þennan lið, hún var felld. En við komum með aðra tillögu sem er ívið lægri núna til þess að freista þess að fá einhverjar úrbætur. En ég auglýsi eftir stefnu Sjálfstfl. varðandi eignarhúsnæðið. Ég hef alltaf verið á því máli að bjóða eigi upp á valkosti, að fólk eigi að geta valið um það hvort það leigir eða eignast sína íbúð. Margt ungt fólk vill heldur leigja íbúð, það eru margir sem frekar vilja leigja sína íbúð, leigja húsnæði og nota fjármunina til annars. Ég er meira gamaldags, ég hef viljað eiga mitt húsnæði. En ég vil að allir eigi þessa valkosti og þegar ég segi allir þá meina ég allir. En það er ekki lengur boðið upp á slíkt og það er gengið enn lengra í skerðingarátt. Skerðingarátt, vel á minnst. Menn samþykktu það hér í þingsal að skerða vaxtabæturnar um 400 milljónir frá því sem upphaflega var lagt til. Ég vænti þess að fá síðan þau svör að þetta sé vegna þess að tekjur fólks hafi aukist. Væntanlega verður boðið upp á það. En lánsbyrðarnar hafa aukist miklu meira. Þetta eru staðreyndir sem menn verða að horfast í augu við. Herra forseti. Ég lofaði að verða ekki langorður og ég ætla að standa við það. Ég ætla aðeins í lokin að nefna að við leggjum áherslu á ýmsa félagslega þætti og við forgangsröðum. Við horfum til aldraðra og öryrkja. Við gerum tillögu um aukið framlag til tekjutryggingar inn í almannatryggingakerfið og við gerum tillögu um fjármagn til að afnema tengingu örorkubóta við tekjur maka. Við viljum efla fornvarnastarf í heilbrigðiskerfinu, við viljum fjármagn til að styrkja umhverfismálin, styrkja Ríkisútvarpið og menningarstarfsemi og við gerum tillögur um hvernig megi afla ríkissjóði aukinna fjármuna. En það væri ósköp fróðlegt og skemmtilegt undir lokin að heyra af því að ég er búinn að beina ýmsum spurningum til talsmanna Sjálfstfl., hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og annarra, m.a. spurði ég hvort það væri rétt sem fram hefði komið frá talsmönnum Framsfl. að Sjálfstfl. hefði staðið í vegi fyrir því að kosningaloforð Framsfl. næðu fram að ganga, vegna þess að hv. þm. Jón Kristjánsson sagði að eitt væru kosningaloforð og kosningastefna, annað væri stjórnarsáttmáli. Þegar menn væru búnir að semja við íhaldið þá væri búið að skera niður. Þetta er digur yfirlýsing og fróðleg. Eina ósk á ég til handa Framsfl. Það er að hann standi heldur betur vaktina en hann gerir gegn frjálshyggjunni í Sjálfstfl. og láti ekki glepjast á þann hátt sem mér fannst því miður mega kenna í málflutningi hv. þm. Jóns Kristjánssonar undir lok 2. umr. Hann varði einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar á sviði heilbrigðismála, á sviði skólamála sem tilraunastarfsemi, það var tilraun, við erum að gera tilraun, segir hann. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að fjármagn til einkavæðingar innan menntakerfisins hækki um 35 millj. kr. til að gera tilraun væntanlega á sviði framhaldsskólanna, hraðbraut fyrir nemendur. Við þekkjum hin tilraunaverkefnin, Sóltún, þar sem Securitas og Aðalverktakar eru að framkvæma tilraun fyrir framsóknarmenn væntanlega líka og þannig er áfram haldið. Ég hef hins vegar tekið ofan fyrir hæstv. heilbrrh. sem skörulega, skýrt og skorinort kvað upp úr með það á Alþingi fyrir fáeinum dögum að hún ætlaði að standa gegn einkavæðingaráformum Sjálfstfl. í heilbrigðiskerfinu. Ég tek undir þau sjónarmið og hef fagnað þeim sjónarmiðum og ítreka þá afstöðu mína.

Herra forseti. Í fjárlagaumræðunni allri hefur margt afar áhugavert komið fram. Hér hefur það afdráttarlaust verið dregið fram að mikill stefnumunur er á Samfylkingunni og stjórnarflokkunum. Samfylkingin hefur líka vakið athygli á ólíkri afstöðu talsmanna stjórnarflokkanna til efnahagsmálanna. Formaður fjárln. er t.d. meðvitaður um að viðskiptahallinn er löngu orðinn hættulegur og að alvarlegar blikur eru á lofti. Það er allt annar tónn en hjá forsrh. sem sópar alvarlegum ábendingum efnahagsstofnana til hliðar og telur þær minni háttar. Hann heldur áfram að tala til þjóðarinnar eins og allt sé í fínasta lagi: Ég er við stjórnvölinn, elskurnar mínar, og tryggi að allt verði í lagi. Hlustið ekki á varnaðarorð leiðindaseggjanna. Ég stjórna, trúið mér, treystið mér, ég gef ykkur góðærið. Þannig hefur boðskapur hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hljóðað í tvö ár og þannig hefur hann blygðunarlaust slegið á öll varnaðarorð. Hálfu ári fyrir síðustu kosningar tóku menn að vara við stöðunni og hafa varað við henni síðan. Þess vegna er komið fram við stjórnarandstöðuna hér í þessum sal sem boðbera válegra tíðinda. Drepum sendiboðann, eru viðbrögðin í gegnum alla fjárlagaumræðuna. Það hefur líka verið athyglisvert að hlusta á viðbrögðin við ýmsu sem haft hefur verið eftir sérfræðingum í efnahagsmálum. Þannig hefur verið reynt að hengja mann úti í bæ fyrir skoðanir á efnahagsmálum, fyrir að tjá sig um þau mál eftir að hann er hættur hjá Seðlabankanum. Herra forseti. Það mætti halda að menn þurfi að hætta í þeim stofnunum sem armur íhaldsins nær til svo þeir geti sett fram aðvaranir. Það er umhugsunarefni ef þessi ríkisstjórn er orðin svo valdasjúk. Ég trúi ekki að svo illa sé komið. Fyrir rúmri viku átti þingflokkur Samfylkingarinnar fund, eins konar fræðslufund, með nokkrum sérfræðingum á sviði efnahagsmála frá mismunandi stofnunum í okkar efnahagskerfi. Mörg okkar voru miður sín eftir þá yfirferð um efnahagsmálin og hvert stefnir að óbreyttu. Þessir aðilar gera sér grein fyrir því að erfiðara og erfiðara verður að bregðast við vandanum, að það hefði átt gera strax í stað þess að boða rangt fagnaðarerindi aftur og aftur. Herra forseti. Nú þarf í raun að krossa fingur og vona að hér verði ekki kollsteypa. Eftir að hafa hlýtt á slíka umfjöllun er enn furðulegra að taka þátt í þessari umræðu hér um fjárlög og hlusta á ræður hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Jafnframt vekur það ugg að margar raddir í kerfinu eru þagnaðar, að fólk sem starfar hjá hinu opinbera tjáir sig ekki eins og áður um fjárskort og félagsleg vandamál í stofnunum ríkisins. Það gera menn í einkasamtölum. Úti í samfélaginu tekur fólk eftir þessu og rætt hefur verið um að þaggað sé niður í starfsmönnum. Ef svo er þá er lýðræðið alvarlega í hættu og umhugsunarefni fyrir þessa ríkisstjórn. Þrátt fyrir að ekki sé lengur kallað eftir viðbrögðum og þrátt fyrir að menn gagnrýni það ekki með sama hætti og áður er viðvarandi fjárhagsvandi, t.d. hjá sjúkrahúsunum. Það er talað um það opinskátt hér í þessum sal að sá vandi ýti undir hugmyndir um einkavæðingu á velferðarsviði. Það er ástæða til að óttast. Sú umræða, herra forseti, var tekin í gær og það hvarflar ekki að mér að endurtaka hana hér. Ég hef hugsað mér að innlegg mitt við lok þessarar umræðu verði örstutt. Samfylkingin hefur lýst því yfir, af því að ég nefndi einkavæðingu, að hún er tilbúin að einkavæða ýmsa samkeppnisþætti hjá ríkinu. Samfylkingin ætlar hins vegar ekki að taka þátt í eða ljá máls á að einkavæða Ríkisútvarp, dreifikerfið eða símaljósleiðarann, ekki heilbrigðiskerfið og ekki menntakerfið. Svo einfalt er það. Fjóra þætti get ég talið upp sem ekki ætti að einkavæða: Ríkisútvarpið, dreifikerfið, heilbrigðiskerfið, menntakerfið. Fjögur gildi, stöndum saman um þau. Ég er sannfærð um að flestir landsmenn óska þess að við stöndum vörð um þessi gildi. Herra forseti. Formaður Samfylkingarinnar hefur við allar umræður um fjárlög flutt yfirgripsmiklar ræður með ítarlegum upplýsingum. Skoðum nokkrar staðreyndir. Fjárlögin 1999 fólu ekki í sér nægilegt aðhald að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Verðbólgan er meiri en í viðskiptalöndunum og viðskiptahallinn er nær 70 en 60 milljörðum kr., milli 8 og 9% af landsframleiðslu. Hreinar erlendar skuldir verða orðnar 84% af landsframleiðslu árið 2004. Ríkisstjórnin bauð út nýtt hlutafé við einkavæðingu bankanna sem jók eigið fé banka, jók útlán og varð mikill þensluvaldur. Útlán húsbréfadeildar fóru yfir 7.000 milljónir fram úr heimildum og það var heimatilbúinn vandi af hálfu félmrh. Ríkisstjórnin jók heimildir til lífeyrissjóða til að fjárfesta erlendis úr 40 í 50%, áður var hvatt til þess en nú notar ríkisstjórnin og gagnrýnir lífeyrissjóðina og segir þá ábyrga fyrir vandanum. Efnahagsstofnunin spáir því að viðskiptahallinn verði 70 milljarðar næsta ár og nái upp undir 10% af landsframleiðslu. Erlendar skuldir samhliða viðskiptahalla þýða að gagnvart útlöndum verður staðan neikvæð um 60% af landsframleiðslu næsta ár. Opinberar framkvæmdir voru í lágmarki árið 1995--1996 en aldrei meiri, herra forseti, en í þenslunni undanfarið. Hins vegar er full ástæða til að benda á að þar sem Alþingi á í hlut er sífellt dregið úr. Enn stendur hér lokaður grunnur fyrirhugaðrar viðbyggingar á meðan ekki er tekið að neinu leyti á hjá ráðuneytunum. Það er umhugsunarefni fyrir Alþingi. Herra forseti. Þær staðreyndir sem ég hef rakið hér eru allar úr opinberum skýrslum. Þær ganga þvert á stjórnkænsku stjórnarflokkanna. Ég gæti haldið hér langa ræðu en ætla ekki að gera það, herra forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln., hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Gísli S. Einarsson og Einar Már Sigurðarson hafa farið mjög vel yfir fjárlögin og hvað þau þýða, hvað úr þeim má lesa um stefnu stjórnarflokkanna. Ég ætla heldur ekki að bera fram neinar spurningar til fjmrh. eða formanns fjárln. Hins vegar vil ég að það komi fram að á fundi með þingflokksformönnum fyrir kvöldmat í kvöld var það sjónarmið sett fram að við í stjórnarandstöðu mundum meta það kalt hvort það þjónaði pólitískum sjónarmiðum okkar að halda áfram þessari umræðu fram á nótt eða hvort það væri vænlegri kostur fyrir okkur að flytja ræður okkar við umræður um þau mál sem verða rædd eftir helgi, m.a. þau skattamál sem þá verða tekin fyrir og koma þá á framfæri þeim sjónarmiðum sem við höfum staðið við fjárlagaumræðuna. Það munum við gera. Við höfum verið öflug í þessari umræðu, henni er ekki lokið þó lokið verði 3. umr. fjárlaga, herra forseti.

Herra forseti. Það er komið að lokum umræðu um fjárlög fyrir árið 2001. Ég vil í lokin minna á tillögu sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir mælti fyrir um stuðning við Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er afar mikilvægt eins og hv. þm. gerði hér grein fyrir. Við flytjum tillögu um aukinn stuðning bæði til að styrkja rekstur þess og starfsemi en einnig til að styrkja dreifikerfi þess um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna til þáltill., sem flutt var hér síðasta vetur en var ekki afgreidd frá Alþingi, um sjónvarpssendingar á öll heimili á Íslandi. Flutningsmenn þessarar tillögur eru: Hjálmar Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Jón Bjarnason, Einar K. Guðfinnsson, Kristinn H. Gunnarsson, Tómas Ingi Olrich, Gísli S. Einarsson, Einar Oddur Kristjánsson, Valgerður Sverrisdóttir, Einar Már Sigurðarson og Guðjón Guðmundsson. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera framkvæmdaáætlun um uppbyggingu dreifikerfis Ríkisútvarpsins þannig að öll heimili í landinu nái sjónvarpsútsendingum þess fyrir árslok árið 2000.`` Í grg. segir: ,,Ein af merkum uppfinningum 20. aldarinnar er sjónvarpið. Sjónvarpsmenningin er hluti af alþjóðamenningu síðari hluta þessarar aldar. Ríkisútvarpið hóf sjónvarpssendingar árið 1966 og þá sjónvarpaði ein stöð nokkrar klukkustundir á dag. Nú, 33 árum síðar, er sjónvarpað á mörgum stöðvum, jafnvel allan sólarhringinn, og stöðvunum fjölgar sífellt. Nú er ekki spurt hvort sjónvarp sé á heimilinu, heldur hversu mörg. Þrátt fyrir þessa hröðu þróun eru enn, 33 árum síðar,`` --- þetta var síðasta vetur, herra forseti --- ,,77 heimili á Íslandi sem alls ekki ná sjónvarpssendingum Ríkisútvarpsins. Dreifikerfið nær því miður ekki til allra landsmanna. Þessi staða er óviðunandi og snertir alla landsmenn. Mismunun fólks eftir búsetu er hér auðsæ. Því hlýtur það að vera kappsmál þjóðarinnar að allir landsmenn njóti sjálfsagðra þæginda 20. aldar um það bil sem 21. öldin gengur í garð. Lauslegt mat á kostnaði við þetta verkefni er samkvæmt upplýsingum frá tæknideild RÚV allt að 230 millj. kr. Öll þessi 77 heimili eru í dreifbýli. Á síðustu þremur árum hafa verið gerðar úrbætur sem koma tíu sveitabæjum til góða en ástandið er samt sem áður óviðunandi.`` Herra forseti. Í lok grg. segir: ,,Það hlýtur að vera metnaðarmál þjóðarinnar að allir sitji við sama borð og enn fremur er það ein meginforsendan fyrir ríkissjónvarpi að ekki sé um lokaða dagskrá að ræða heldur sé hún opin öllum landsmönnum, óháð búsetu og efnahag.`` Herra forseti. Þessi þáltill. sem flutt var af mörgum þingmönnum allra flokka hlýtur að vera góður stuðningur fyrir þá tillögu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytjum, um að veita fjármagn til Ríkisútvarpsins, m.a. til að koma til móts við það sem lagt er til í fyrri tillögunni, að allir bæir fái aðgang að útsendingum sjónvarps. Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa hér í umræðunum rakið áherslur flokksins í efnahagsmálum, velferðarmálum, atvinnumálum, byggðamálum, menntamálum og ríkisfjármálum almennt. Á mánudaginn verða greidd atkvæði um þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram og ég vænti þess, herra forseti, að áherslur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs nái í þeim atkvæðagreiðslum fram að ganga, landi og þjóð til heilla. Ég vil í lokin svo þakka fjárln. fyrir gott samstarf við gerð þessara fjárlaga.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að vekja athygli á þáltill. um sjónvarpssendingar á öll heimili á Íslandi. Ég var 1. flm. þessarar tillögu í fyrra. Með mér voru allmargir þingmenn allra flokka eins og fram kom í máli hv. þm. Auðvitað er það mannréttindamál og sjálfsagt í upphafi 21. aldar að allir geti setið við sama borð og sjónvarpið sé allra landsmanna. Samt sem áður er það svo að með litlu meiri kostnaði en reiknað var út að yrði af því að koma sjónvarpsdreifikerfinu í það gagn að það nýttist öllum væri hægt að koma öllum tengingum til viðkomandi heimila, t.d. tölvutengingum og öðru slíku. Ég hyggst í upphafi vorþingsins leggja fram aðra tillögu um útreikning á því hversu miklu meiri kostnaður það væri að koma ISDN-línum og ljósleiðara til allra þessara heimila og annarra í dreifðum byggðum landsins.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur komið til að árétta umræðuna. Eins og hann gat réttilega um var hann 1. flm. að tillögunni og má vel vera að nýrri og fullkomnari tækni finnist til að ná þar enn betri árangri. Þá er bara að leita hennar en aðalmálið er að þetta komist til framkvæmda eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson lagði áherslu á og stuðningur við tillögu okkar mundi styrkja málið. Ég ítreka að við tillöguflutning á næsta ári, eins og hv. þm. boðaði, mundi ég áfram fagna málinu og ég er reiðubúinn að styðja það áfram til að ná þarna árangri. Það er mannréttindamál að allir Íslendingar sitji við sama borð eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson lagði áherslu á, 1. flm. tillögunnar sem varð ekki útrædd á síðasta þingi. Ég vona að Alþingi beri gæfu til að ljúka málinu til farsældar fyrir þetta fólk áður en því lýkur í vor.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna sem hefur staðið daglangt en ég vil aðeins þakka fyrir málefnalega og góða umræðu. Nú er komið að lokum 3. umr. um fjárlög, atkvæðagreiðsla verður á mánudaginn. Þó að þetta sé ein mikilvægasta lagasetning sem Alþingi gengur frá er ekki öllum málum lokið með samþykkt fjárlagafrv. Auðvitað er það ætíð svo að einhverjar útfærslur verða eftir og mál koma upp sem þarf að vinna að þó fjárlagafrv. sé orðið að lögum. Við hjá fjárln. höfum ætíð ýmis verk að vinna og umsóknir berast til okkar allan þann tíma sem við erum að störfum þó við höfum frest til að skila umsóknum um fjárveitingar. Ég vil sérstaklega nefna eina umsókn sem barst til okkar en við höfum ekki tíma til að vinna að en það var umsókn um styrk til eftirmeðferðarheimilis fyrir þroskahefta og seinfæra einstaklinga í langtímameðferð í Hrísey en þar er húsnæði til staðar fyrir slíka starfsemi og slík úrræði vantar. Þetta erindi vannst ekki tími til að ræða á fundum fjárln. en ég vildi undir lok umræðunnar mæla með því við félmrn. að það taki þetta mál og vinni að því þannig að möguleiki sé þegar við komum næst að málinu að við fjöllum þá rækilega um það. Ég ætla ekki að lengja umræðuna enda hefur ekki verið beint til mín neinum sérstökum spurningum. Við höfum venjulega endað umræðuna, ég og hv. 13. þm. Reykv., með því að tala örlítið um einkavæðingu. Ég ætla ekki að orðlengja um það en mér finnst hann oftúlka nokkuð afstöðu mína til einkavæðingar. Eitt vil ég þó taka fram í lokin að ekkert ber á milli okkar hæstv. heilbrrh. í þessum efnum. Við höfum algjörlega sömu afstöðu til einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu. Ég held ég ljúki umræðunni með þeim orðum og endurtek þakkir mínar til stjórnarandstöðunnar fyrir málefnalega umræðu í dag.