Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á s. l. vori var samþ. samhljóða í Sþ. svo hljóðandi till. til þál. um verðtryggingu sparifjár með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að taka nú þegar til gaumgæfilegrar rannsóknar, hvort, eigi sé hagkvæmt og framkvæmanlegt að koma á þeirri skipan, að bankar og sparisjóðir taki fé til ávöxtunar með skuldbindingu um að greiða uppbætur á það, samsvarandi þeirri hækkun, sem verða kann á kaupgjaldsvísitölu eða vísitölu framfærslukostnaðar á þeim tíma, sem féð er geymt óhreyft á sama reikningi, en það sé eigi skemur en fimm ár, enda verði lántakendum þessa fjár sett það skilyrði, að þeir greiði bönkum og sparisjóðum verðuppbætur á lánsfé samkv. framangreindri reglu, ef vísitalan hækkar á lánstímanum. Þá er ríkisstj. og falið að vinna að því, að þetta fyrirkomulag um ávöxtun sparifjár og útlán þess verði upp tekið, ef jákvæður árangur verður af rannsókninni.“ Þannig hljóðaði þáltill. sem samþ. var á s. l. ári. Hér var hreyft við hinu merkasta máli. og var gott, að þessi till. skyldi vera samþykkt og þannig efnt til þessarar rannsóknar. Fregnir hafa birzt af því opinberlega, að þetta mál hafi verið rætt á fundi þjóðbankastjóra Norðurlanda, sem haldinn var hér á s. l. sumri. Einn af bankastjórum Landsbankans, Jón Árnason, flutti á þeim fundi mjög athyglisvert erindi, þar sem hann gerðist forsvarsmaður þessarar hugmyndar, og hefur þetta erindi verið birt opinberlega. Frá því hefur og verið skýrt í reykvískum blöðum, að í Finnlandi, sem hefur að ýmsu leyti átt við svipuð vandamál að etja í verðlagsmálum og Ísland, þótt að vísu í enn þá stærri mæli sé, hafi þetta mál verið mjög á dagskrá og mjög um það rætt, hvort ekki ætti að taka upp þá skipan, sem gert er ráð fyrir eða rætt er um í till. Um það getur ekki verið ágreiningur, að í löndum, þar sem miklar breytingar verða á verðlagi og þar með á gildi peninga, sé það brýnt úrlausnarefni, hvernig forða skuli sparifjáreigendum og peningaeigendum yfirleitt frá því tjóni, sem af verðlagshækkuninni hlýzt, og þá jafnframt, hvernig eigi að koma í veg fyrir það, að lántakendur og skuldarar hagnist óeðlilega á verðlagshækkuninni eða verðfellingu peninganna. Þess vegna tel ég þessa till. hafa verið mjög tímabæra á sínum tíma og hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. um það, hvort till. hafi komið til framkvæmda, hvort sú athugun, sem þar er um að ræða, hafi farið fram, og ef svo er, hver niðurstaða þeirra athugana þá hafi orðið. Leyfi ég mér að vænta svars hæstv. ríkisstj. um þetta efni.



Herra forseti. Í sambandi við þessa fsp., sem hljóðar svo: „Hefur farið fram athugun á því, hvort og með hverju móti takast mætti að tryggja verðgildi sparifjár, svo sem gert var ráð fyrir í þingsályktun, samþykktri 5. febr. 1953? Ef svo er, hvað hefur hún þá leitt í ljós í aðalatriðum?“ Í sambandi við þetta er rétt að taka fram, að viðskmrn. sendi till. þessa til bankanefndarinnar, og ég ætla, að hv. fyrirspyrjandi eigi sæti í þeirri nefnd. Ætlaðist ríkisstj. til, að bankanefndin tæki till. til athugunar og benti á úrlausnir og ráð í því efni, sem í till. felst. Ríkisstj. hefur ekki borizt svar frá bankanefndinni enn þá, en væntir þess, að það megi koma sem fyrst, svo að sú athugun, sem bankanefndin gerir, megi takast til yfirvegunar í ríkisstj. og það komi fram, hvað bankanefndin hefur fram að leggja í þessu efni. Ríkisstj. gerir ráð fyrir því, að álit bankanefndarinnar liggi fyrir, áður en langur tími líður, og að þá verði hægt að ræða um þetta á víðari vettvangi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir svör hans við fsp. - Varðandi það, að mál þetta hafi verið sent til þeirrar n.. sem starfar að endurskoðun bankalöggjafarinnar, er það að segja, að mér, sem á sæti í þeirri n., er ekki um það kunnugt. Það kann að hafa verið sent til formanns n., en hann hefur ekki lagt það fyrir n. í heild, enda hefur hún ekki starfað um alllangt skeið, sökum þess að fyrsta verkefninu, sem henni var falið að vinna að, er fyrir alllöngu lokið. Ef þetta liggur fyrir bankanefndinni, þá liggur það hjá formanni hennar og hefur borizt til hans eftir að bankanefndin hélt síðasta fund, en alllangt er síðna. Hitt er svo annað mál, að það er mjög vafasamt, að það sé eðlilegt að senda slíkt mál sem þetta til mþn., sem starfar að endurskoðun bankalöggjafarinnar. Fyrst og fremst hefði veríð eðlilegt að leita eftir tillögum bankanna sjálfra um þetta mál, eða allra helzt að skipa n. sérfræðinga til þess að íhuga það, sem hér er um að ræða, vegna þess að þetta mál er algerlega sérstaks eðlis og í sjálfu sér óskylt sjálfri bankalöggjöfinni. Um þetta mundi auðvitað þurfa að setja alveg sérstaka löggjöf, en ákvæði um þetta ættu ekki heima í löggjöf um neinn af þeim bönkum, sem nú starfa, né heldur um sérstakan seðlabanka, þótt stofnaður yrði. Ákvæði um þetta ættu að vera alveg sérstök löggjöf. ef til kæmi, enda mun um það hafa verið rætt í Finnlandi, þar sem mál þetta hefur verið mest rætt. Þar mun engum hafa komið til hugar, að ákvæði um þetta ættu heima í almennri bankalöggjöf né heldur í löggjöf um hina einstöku banka. Ef hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert annað í þessu en að senda það formanni millibankanefndarinnar, er að vísu erindið ágætlega komið í hans höndum, svo vel sérfróður sem hann er um þau mál, sem hér er um að ræða. En æskilegra teldi ég þó, að ríkisstj. hefðist eitthvað annað og meira að, fæli þessa athugun einhverjum sérfróðum mönnum í samráði við bankana og þá kannske í samráði við bankanefndina, sem nú starfar. Tilgangur minn með fsp. var fyrst og fremst að fá vitneskju um það, sem kynni að hafa verið gert í málinu, og auk þess að vekja athygli á því, að hér er um að ræða mál, sem undir engum kringumstæðum má sofna og á skilið hina vönduðustu sérfræðilegu athugun.



Herra forseti. Ég tel þá málsmeðferð; sem hefur verið höfð á þessari till., alveg eðlilega frá hendi ríkisstj., að senda till. til bankamálanefndarinnar, þar sem dr. Benjamín er formaður og hv. 1. landsk. þm. (GÞG) á sæti og fleiri ágætir menn. Og það er eðlilegt, að þessi n. hafi till. til athugunar fyrst og fremst. Hún er í stöðugu sambandi við bankana, um leið og hún endurskoðar bankalöggjöfina, og það er ekki eðlilegt, að ríkisstj. geri aðrar ráðstafanir í þessu máli fyrr en álit frá bankanefndinni er komið, og mér kemur það nú dálítið kynlega fyrir, að hv. fyrirspyrjandi skuli ekki hafa kynnt sér málið í n., því að það er fyrir alllöngu síðna komið til hennar. En ríkisstj. væntir þess, að álit frá bankanefndinni komi fljótlega, og það verður m. a. undir því áliti komið, hvað ríkisstj. sér ástæðu til að gera í málinu. Ég er hv. fyrirspyrjanda sammála um það, að þetta mál sé mikilsvert og þess virði, að því sé gaumur gefinn.



Herra forseti. Hér hefur verið gerð að umtalsefni till. um verðtryggingu sparifjár, sem samþ. var á síðasta þingi. Þessi till. var fram borin á þinginu af mér, hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) og hv. þm. S-Þ. (KK), og var till. samþ. nokkuð breytt hér á hæstv. Alþingi. Mér þykir vænt um, að hv. 1. landsk. þm. hefur hreyft þessu máli í fyrirspurnarformi, og úr því að málinu hefur verið hreyft hér, þá vildi ég nota tækifærið til þess að beina þeim tilmælum til hæstvirtra ráðherra, að athugun þessa máls verði hraðað svo sem föng eru á. Ég vænti þess vitanlega, að jákvæður árangur verði af þessari rannsókn, svo að unnt verði að koma á slíkri tryggingu hið fyrsta.



Herra forseti. Þegar fyrrverandi hæstv. ríkisstj. afnam nær allt verðlagseftirlit, skömmu eftir að hún kom til valda, var því lýst yfir af hæstv: fyrrverandi viðskmrh., að ríkisstj. mundi fylgjast með því og gefa almenningi kost á að fá vitneskju um, hver áhrif afnám verðlagsákvæðanna hefði á álagningu og vöruverð, og þess vegna mundi ríkisstj. sjá til þess, að safnað yrði skýrslum um álagningu og vöruverð á þeim vörum, sem frjáls álagning væri á, og þær birtar almenningi. Þetta var og gert skömmu eftir að álagningarreglurnar voru afnumdar. Af þeim skýrslum kom í ljós, að álagning hafði stórhækkað, hafði hækkað svo mikið, að um hreint verzlunarhneyksli var að ræða, enda hlaut svo að fara, vegna þess að markaðinn hungraði eftir fjölmörgum vörutegundum, sem innflutningur hafði verið takmarkaður eða jafnvel alveg bannaður á um langt skeið, og nú þegar hann var skyndilega gefinn frjáls og verðlagsákvæði jafnframt afnumin, þá hlaut svo að fara, að þetta ástand yrði notað, enda var hægt að nota það til þess að okra mjög á ýmsum þessara vörutegunda. Skýrslur hæstv. fyrrverandi ríkisstj., sem samdar voru af verðgæzlustjóra eða á skrifstofu hans, leiddu og tvímælalaust í ljós, að svo var. Þessar skýrslur urðu mikið umræðuefni hér á Alþ. og í blöðum, en á grundvelli þeirra mátti sjá, að álagning hafði margfaldazt, oft og einatt komizt upp í mörg hundruð prósent, og að heildarálagning á þær vörur, sem ekkert verðlagseftirlit var með, einkum og sér í lagi bátagjaldeyrisvörurnar, hafði hækkað um tugi milljóna króna. Eru ýmsum hv. alþm. upplýsingar um það vafalaust í svo fersku minni, að óþarfi er að rekja einstök töludæmi um það. Þessari skýrslusöfnun og skýrslubirtingu var síðan haldið áfram um alllangt skeið. En nú hafa hins vegar liðið nokkrir mánuðir, án þess að ríkisstj. eða verðgæzlan hafi birt nokkrar opinberar upplýsingar um álagningu á þær vörur, sem verðlagseftirlit er ekki með. Gera má að vísu ráð fyrir, að álagning hafi lækkað eitthvað, kannske talsvert, síðan á fyrstu mánuðunum eftir að verðlagseftirlit var afnumið, en almenningur á kröfu á því að fá að vita, hver álagning enn er á þær vörur, sem ekki eru háðar verðlagseftirliti, og þess vegna er það, sem ég hef leyft mér að spyrja hæstv. viðskmrh., hvort enn sé safnað skýrslum um álagningu á innfluttar vörur, sem ekki eru háðar verðlagsákvæðum, svo sem byrjað hafði verið á þegar verðlagsákvæði voru afnumin. Ef þetta er ekki gert, þá spyr ég, hvers vegna því hafi verið hætt. En ef það er gert, þá spyr ég, hvers vegna þær skýrslur séu ekki birtar eða niðurstaða þeirra. Hér er um að ræða mál, sem almenningur á heimtingu á að fá fyllstu vitneskju um. Það skiptir miklu máli fyrir raunverulegan kaupmátt launa, við hvaða verði menn þurfa að greiða þær vörur, sem fluttar eru til landsins eða framleiddar eru í landinu. Álagningin ræður verulegu um það verð, sem menn verða fyrir vörurnar að greiða, og þess vegna á almenningur í heilbrigðu lýðræðisþjóðfélagi heimtingu á að fá fulla vitneskju um það, hvaða hlut milliliðir ætla sér sem þóknun fyrir dreifingu vörunnar. Þetta eiga að vera algerlega opinber plögg, sem almenningur á að hafa fullan aðgang að. Enn fremur hef ég leyft mér að spyrja um, hvaða breyting hafi orðið á kostnaðinum við framkvæmd verðlagseftirlitsins eða verðgæzlunnar frá 1949 og til 1952, en 1949 var sem kunnugt er verðlagseftirlit með nær öllum innfluttum vörum og nær öllum innlendum iðnaðarvörum og innlendri þjónustu. 1952 hafði hins vegar verðlagseftirlitið verið takmarkað við mjög fáar vörutegundir, þær einar, sem innflutningur var og er takmarkaður á. En svo hefur virzt sem kostnaðurinn við verðgæzluna hafi lækkað tiltölulega mjög lítið, a. m. k. mun starfsfólki við hana hafa verið fækkað mjög lítið. Það er því alveg augljóst mál, að ef það er rétt, að um það bil sami fólksfjöldi starfi að verðgæzlu nú og gerði meðan nær allar innfluttar vörur og öll innlend iðnaðarvara og þjónusta var undir verðlagseftirliti, þá ætti það lítið að kosta til viðbótar, þótt skrifstofan og starfsfólkið væri látið hafa fullt verkefni og allar innfluttar vörur og innlend iðnaðarvara og þjónusta væri enn háð verðlagsákvæðum. Um þetta vildi ég enn fremur fá nákvæmar upplýsingar, svo að unnt væri að gera sér sem skýrasta grein fyrir því, hversu mikið ríkisstj. hefur sparað á því að afnema verðlagseftirlitið. Hitt veit maður, að almenningur hefur tapað tugum milljóna á því, að verðlagseftirlitið skyldi hafa verið afnumið.



Herra forseti. Almenningur hefur tapað tugum milljóna á því, að verðlagseftirlitið var afnumið, sagði hv. fyrirspyrjandi. Ég býst nú við, að það væri eðlilegt, að þessum fullyrðingum fylgdu einhver rök og að hann væri þá með skýrslur í höndunum, sem sönnuðu þetta. Ég kem kannske að því síðar. En fsp. þær, sem hér eru fram bornar, eru að mínu áliti alveg eðlilegar og ég get tekið undir með fyrirspyrjanda, að það er sjálfsagt og eðlilegt, að neytendur í landinu fái að fylgjast með því, hversu álagningin er há á hverjum tíma eða hversu mikið verzlunarstéttin tekur í þjónustugjald við það að dreifa vörunni til almennings. Þetta er alveg sjálfsagt og eðlilegt. Í fyrstu er spurt að því: „Er enn safnað skýrslum um álagningu á innfluttar vörur, sem eru ekki háðar verðlagsákvæðum, svo sem byrjað var á, þegar verðlagsákvæði voru afnumin? Ef svo er ekki, hvers vegna var því þá hætt? Ef svo er, hvers vegna eru þær þá ekki birtar?“ Það verður eitt og sama svarið við 1. og 3. spurningunni, því að skrifstofa verðgæzlustjóra hefur stöðugt unnið að athugun á álagningu á vörum, sem undanþegnar eru verðlagsákvæðum, og hefur nýlega lokið við skýrslu um niðurstöðu þeirra athugana, sem gerðar hafa verið á þessu ári úti á landi, en Reykjavíkurskýrslan verður væntanlega tilbúin um næstu mánaðamót, og verður þá heildarskýrslan send blöðunum til birtingar. Hv. fyrirspyrjandi talaði um, að það hafi dregizt í nokkra mánuði nú að birta þessar skýrslur, og það er alveg rétt, að svo hefur verið, en það er ekki vegna þess, að það hafi verið meiningin að hætta birtingu þessara skýrslna, heldur þykir ástæða til að draga þetta saman og birta skýrslur t. d. tvisvar, þrisvar á ári, og ætti það að nægja til þess, að almenningur fengi að fylgjast nægilega með, því að skýrslusöfnun og skýrslugerð sem þessi útheimtir ákaflega mikla vinnu og hefur mikinn kostnað í för með sér. Þá spyr hv. fyrirspyrjandi að því, hver kostnaðurinn við framkvæmd verðlagseftirlitsins hafi verið 1949 og 1950. Svar: Heildarkostnaður við skrifstofu verðgæzlustjóra árið 1949 nam 760802 kr.; þar af voru launagreiðslur kr. 560508.00, en heildarkostnaður við skrifstofu verðgæzlustjóra árið 1952 nam kr. 592900.00, þar af launagreiðslur 475350 kr. Heildarkostnaður við verðlagsskrifstofu fjárhagsráðs nam árið 1952 195050 kr., þar af launagreiðslur 124976 kr. Áður en embætti verðgæzlustjóra var stofnað, annaðist sama stofnunin, skrifstofa verðlagsstjóra, bæði verðlagsákvarðanir og verðlagseftirlit. Nú býst ég við því, að hv. fyrirspyrjandi segi sem svo: Það hefur nú ekki sparazt mjög mikið við það, að hámarksálagning var afnumin á ýmsum vörum. Ósköp lítið hefur nú sparazt, mun hann segja, eða tæpar 170 þús. kr. í launagreiðslum. En 170 þús. kr. eru nú líka peningar. Og þess verður líka að geta, þegar þessar tölur eru bornar saman, að önnur talan er frá árinu 1949, fyrir gengisbreytingu, og svo er aftur miðað við árið 1952, og samt munar í launagreiðslum allt að 170 þús. kr. Við vitum, að launagreiðslur frá 1949 hafa hækkað ákaflega mikið, og munurinn er þess vegna talsvert meiri en hér er sýnt. En svo verð ég að geta þess, að enda þótt hámarksákvæði hafi verið afnumin á ýmsum vörutegundum, þá hefur ekkert verið slakað á verðgæzlunni. Það er fullkomin verðgæzla í landinu eftir sem áður, og það hefur komið í ljós, að þótt hámarksákvæðin hafi verið afnumin, þá er nú, eftir að vörubirgðir söfnuðust upp í landinu og vöruhungrið var mettað, álagningin á hinum ýmsu nauðsynjavörum ekki hærri í dag - eða sama sem ekkert hærri - heldur en hún var á meðan hámarksákvæðin giltu. Og ég held nú, að hv. fyrirspyrjandi ætti að vera sérstaklega ánægður með, að ekki hefur verið slakað á verðgæzlunni samtímis því sem hámarksákvæðin voru afnumin, því að það er þetta, sem hann er hér að tala um í dag að sé nauðsynlegt, að almenningur fái að fylgjast með. Ef ég mátti skilja ræðu hans rétt áðan, þá taldi hann það einnig nauðsynlegt, sem ég geri líka, að það sé takmarkað, sem almenningur greiðir í þjónustugjald til þeirra, sem við vörudreifinguna fást. Og með því að ekki er slakað á verðgæzlunni, þótt hámarksákvæðin séu afnumin, þá er hér um töluvert aðhald að ræða, ef það út af fyrir sig nægir ekki að hafa nægilegt vöruframboð og vörumagn á boðstólum. En það er mín skoðun, að það út af fyrir sig sé nú bezta verðlagseftirlitið, ef fólkið hefur nægilegt vöruval úr að velja, það getur gengið á milli búða og keypt vöruna þar sem hún er ódýrust og þar sem hún er bezt. Og það vitum við allir - og hv. fyrirspyrjandi líka - að á meðan allar vörur voru undir verðlagsákvæðum. en vöruskorturinn var í landinu, þá gagnaði verðlagseftirlitið ekki nema að örlitlu leyti. Það var farið fram hjá verðlagsákvæðunum, og almenningur varð að kaupa vöruna miklu dýrar en hún virtist vera eða átti að vera. En frá þessu hefur orðið breyting. Nú má segja, að álagningin sé mjög skapleg, eftir því sem við er að búast. Við vitum, að verzlunarkostnaður er mjög hár í dag, og það er eðlilegt, að verzlunarálagning þurfi þess vegna að vera töluverð. En það, sem ég vil endurtaka og undirstrika, er það, að álagningin er í dag mjög svipuð því, sem hún var á meðan hámarksákvæðin giltu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir mjög greinagóð svör við fsp. mínum og gleðst sérstaklega yfir því, að von skuli vera á nýrri skýrslu um álagningu á innfluttar vörur, sem verðlagsákvæði gilda ekki um. Ég vona, að hún verði girnileg til fróðleiks, svo sem fyrri skýrslur um þessi efni, þó að ég voni að vísu líka, að niðurstöður hennar beri ekki vott um eins hróplega álagningu, í mörgum tilfellum eins hróplegt okur og fyrri skýrslur leiddu í ljós. Ég vona vissulega, að svo verði, og fagna því að fá tækifæri til þess að kynna mér þessar skýrslur. En það kom í ljós, sem mig og marga fleiri hafði grunað, að sparnaður ríkissjóðs af því að fella niður nær allt verðlagseftirlit nemur í raun og veru hlægilegri upphæð. Hér er um að ræða 170 þús. kr. sparnað, og það verður nú ekki talin stór fjárhæð á meira en 400 millj. kr. fjárlögum. Sannleikurinn er sá, að hæstv. viðskmrh. og hæstv. fjmrh. hafa ekki ástæðu til að gorta mikið af þeirri sparnaðarviðleitni, sem leitt hefur af sér 170 þús. kr. sparnað við framkvæmd verðgæzlu í landinu. Það er auðséð, að það hefur verið eitthvað allt annað, sem vakti fyrir hæstv. fyrrverandi ríkisstj., þegar hún afnam verðlagsákvæðin, en að spara ríkissjóði fé. Umhyggja fyrir almenningi hefur það ekki verið, því að það er vitað. að verðlag á innfluttum vörum stórhækkaði við afnám verðlagseftirlitsins. Það er umhyggja fyrir einhverjum öðrum aðilum, sem knúið hefur ríkisstj. til þess verks að afnema nær allt verðlagseftirlit í landinu. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri rétt hjá mér að nefna einhver dæmi um, að verðlag á innfluttum vörum hefði hækkað verulega við afnám verðlagseftirlitsins. Ég skal verða við þessari ósk hæstv. viðskmrh., að nefna þá örfá dæmi, sótt í skýrslu fyrirrennara hans í embættinu, hæstv. fyrrverandi viðskmrh., og verðgæzlustjóra. Samkvæmt fyrstu skýrslunni, sem var birt, hækkaði meðalálagning heildsala á vefnaðarvöru fluttri inn samkv. frílista um 180% frá því, sem verið hafði meðan verðlagsákvæðin voru í gildi. Hún nær þrefaldaðist. Meðalálagning heildsala á bátagjaldeyrisvöru, sem flutt var inn, hækkaði um 128%, eða meira en tvöfaldaðist. Álagningarhækkun smásalanna var hins vegar allmiklu hóflegri, en útsöluverð þessarar vöru, sem fyrsta skýrsla verðgæzlustjóra tók til, hækkaði um 23% vegna álagningarhækkana heildsala og smásala. - Þetta finnst hæstv. ráðh. kannske ekki vera mjög mikið. En það er enginn vafi á því, að það er ekki ofsagt, sem ég sagði, að á þeim vörum einum, sem fyrsta skýrslan náði til, nam álagningarhækkunin nokkrum milljónum, og hafi hún verið tilsvarandi á öllum innflutningnum, hefur hún numið tugum milljóna. Samkvæmt síðari skýrslunni, sem birt var, kom í ljós, að talsvert var farið að draga úr álagningarhækkuninni. Meðalálagningarhækkun á vefnaðarvöru var í heildsölu 108%, en álagningarhækkun smásalanna var 34%, og þetta olli 11% hækkun á útsöluverði allrar vefnaðarvöru fluttrar inn samkv. frílista. Kaupmáttur launa launamannsins var m. ö. o. lækkaður um 10% vegna álagningarhækkunar milliliðanna. Hver launamaður fékk 10% minna af vefnaðarvöru fyrir kaupið sitt beinlínis vegna þess, að álagningarákvæðin höfðu verið afnumin. Af síðustu skýrslu hæstv. fyrrv. viðskmrh. mátti sjá, að heildsalar hefðu átt að fá 85 þús. kr. fyrir að flytja inn þær vefnaðarvörur, sem hún tók til, samkv. fyrrverandi verðlagsákvæðum, en þeir tóku 176 þús. kr. fyrir það. Smásalar áttu að fá 343 þús. kr. fyrir að flytja inn þær vörur, sem skýrslan fjallaði um, en þeir tóku 459 þús. kr. fyrir það. Þetta eru engar smáupphæðir. Og þess vegna er það vafalaust rétt, að almenningur í landinu hefur verið látinn greiða tugi milljóna króna meira en ella, vegna þess að verðlagsákvæði voru afnumin. Fyrrv. ríkisstj. bar því við, þegar hún afnam verðlagsákvæðin, að hún vildi spara - spara ríkissjóði fé. Henni hefur tekizt að spara 170 þús. kr.; en almenningur hefur orðið að borga tugi milljóna króna til viðbótar. Þetta er stefna fyrrverandi og núverandi ríkisstj. í hreinni mynd, í allri sinni nekt. Almenningur má borga tugi milljóna, það er réttlætt með því, að ríkissjóður spari 170 þús. kr. Það tjáir ekkert fyrir hæstv. viðskmrh. að halda því fram, að ekki megi bera núverandi álagningu saman við þau verðlagsákvæði, sem giltu áður, vegna þess að þau hafi ekki verið haldin. Ef hæstv. viðskmrh. segir þetta, þá er hann að halda því fram, að verzlunaraðilar, kaupmenn og kaupfélög, hafi áður brotið verðlagsákvæði í stórum stíl. Hæstv. viðskmrh. var sjálfur fyrirmyndar kaupfélagsstjóri, og ég trúi því ekki, að hann haldi því fram, að hans kaupfélag eða önnur kaupfélög eða kaupmenn almennt hafi brotið verðlagsákvæði í svo stórum stíl, að algerlega óheimilt sé að bera núverandi frjálsa álagningu saman við verðlagsákvæðin. Ef sá samanburður er óleyfilegur, þá er það versti áburður, sem íslenzk verzlunarstétt nokkurn tíma hefur orðið fyrir. Ég vænti þess ekki að heyra slíkan áburð úr munni hæstv. núverandi viðskmrh.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi (GÞG) misskildi mig alveg áðan. Ég var ekki að bera það á kaupmenn og kaupfélög, að þau hefðu brotið verðlagsákvæði í stórum stíl. Hitt veit þessi hv. þm., að verðlagsákvæðin dugðu ekki að því leyti, að það voru ýmsir, sem voru með alls konar viðskipti og brask á bak við tjöldin, þegar vöruþurrðin var, og það er nú hægt að tala um það í fullri hreinskilni. Það er öllum ljóst, að svarti markaðurinn og bakdyraverzlunin þróaðist á því tímabili, sem verðlagsákvæðin voru sem hörðust. Og hvers vegna eigum við að vera að setja hér upp hræsnissvip og viðurkenna ekki þessa staðreynd? Verðlagsákvæðin, á meðan þau voru hvað mest, dugðu ekki; það var farið fram hjá þeim, og almenningur hafði þess vegna ekki not af þeim. En þau verðlagsákvæði og það verðlagseftirlit, sem fyrrverandi ríkisstj. kom á með því að útiloka svarta markaðinn og vöruþurrðina, hefur verið haldbezt og halddrýgst fyrir allan almenning í þessu landi. Og ég vil segja, að það hafi sparað almenningi í þessu landi tugi millj. kr. og aukið kaupmátt launþeganna sem því svarar, að þeir skyldu losna við svarta markaðinn, sem þróaðist í skjóli verðlagseftirlitsins. Þá er hv. fyrirspyrjandi að tala um það, að sparnaðurinn hafi ekki verið nema 170 þús. kr. 170 þús. kr. er náttúrlega ekki stór peningur að áliti þessa hv. þm., en þetta er vitanlega miklu meira en 170 þús. kr., vegna þess að það er annars vegar tekið árið 1949 og hins vegar árið 1952, og á þessu tímabili hafa launagreiðslur stórhækkað. En ég er sammála hv. þm. um það, að þetta út af fyrir sig er ekki afgerandi í málinu. Það, sem er afgerandi í málinu, er það, að verzlunarástandið hefur stórum batnað frá því, sem það var. Og hv. þm. ætti ekki að álasa hæstv. ríkisstj. fyrir það, þótt hún hafi ekki dregið úr verðgæzlunni. Verðgæzlan er í fullum gangi eftir sem áður og skýrslusöfnun efnis og hv. þm. óskar eftir að sé. Ef við athugum nú - ég er hérna með verðútreikning yfir vefnaðarvöru - álagningu á vefnaðarvöru, t. d. á lérefti, eins og hún var samkvæmt verðlagsákvæðunum og eins og hún er í dag undir frjálsu verðlagi, þá er það þannig, að hér er t. d. eitt dæmi: léreft, sem er keypt fyrir kr. 1784.52. Ef verðlagsákvæði hefðu gilt, þá hefði álagning á þessum vöruslatta verið kr. 160.61, en álagning á svipaða upphæð núna er kr. 162.20. Það er m. ö. o. kr. 1.60 hærri álagning á þessa upphæð í dag en var á meðan verðlagsákvæðin voru í gildi. Nú vil ég geta þess, að þetta er raunverulega minni álagning í dag en var á meðan verðlagsákvæðin giltu, því að verðlagsákvæðin voru afnumin - að mig minnir - í apríl 1951. Síðan hafa ýmsir kostnaðarliðir hækkað mjög hjá verzluninni. 1952, í aprílmánuði, hækkuðu bankavextir, en það þýðir, að það hækkar verzlunarkostnaður. Og síðna 1951, eftir að verðlagsákvæðin voru afnumin, hefur kaupgjald og annar kostnaður við verzlunarrekstur aukizt gífurlega, eins og allir þekkja, sem við verzlun hafa fengizt. Samt er það svo, að á þetta vörumagn, kr. 1784.00. er ekki lagt meira núna en var undir verðlagsákvæðunum, nema sem nemur kr. 1.60, sem er raunverulega miklu minni þóknun í álagningu en áður var. Og þegar sú skýrsla, sem verður birt um næstu mánaðamót frá verðgæzlunni, kemur fram, þá munu menn sjá það, að álagning á vefnaðarvörur og aðrar nauðsynjavörur er nú svo hæfileg, miðað við það, sem hún var undir verðlagsákvæðunum, að það er ekki undan neinu að kvarta í þessu efni. Mig minnir, að hv. fyrirspyrjandi hafi einhvern tíma verið í verðlagsn., sem tók ákvarðanir um, hversu álagning mætti vera há á ýmsum vörum, og mig grunar, að hámarksákvæðin á ýmsum vörum hafi verið ákveðin af honum, a. m. k. að einhverju leyti. Þegar nú undir frjálsu fyrirkomulagi er hægt að staðhæfa það, að álagningin er ekki meiri en þessi hv. þm. leyfði, þegar hann var í verðlagsn., þá er ekki a. m. k. ástæða fyrir hann að vera að kvarta undan hárri álagningu. Varðandi það, sem þessi hv. þm. sagði hér áðan í sambandi við hækkaða álagningu, þá er rétt að geta þess, að fyrst í stað þegar álagningin var gerð frjáls, þá hækkaði hún töluvert á meðan verið var að metta markaðinn og seðja vöruhungrið, en síðan þetta breyttist og vöruhungrið var mettað og vöruframboðið varð nóg, þá hefur álagningin og verðlagið leitað í þann farveg, sem ég áðan var að lýsa, þannig, að álagning á vefnaðarvörur fyrir kr. 1800.00 er nú kr. 1.60 hærri en hún var á meðan verðlagsákvæðin giltu, og er þá ekki reiknað með hinum ýmsu kostnaðarliðum, sem hafa hækkað mjög á þessum tveim árum, sem liðin eru síðna hámarksákvæðin voru felld í burtu, þannig að raunverulega hefur álagningin og þóknunin til verzlunarstéttarinnar lækkað á þessu tímabili, þegar tekið er tillit til þessara kostnaðarliða. Ég veit, að hv. fyrirspyrjandi er mjög ánægður yfir því að fá þessar upplýsingar, því að hann ber hag almennings fyrir brjósti sérstaklega, eins og okkur öllum ber vitanlega að gera. Þessar upplýsingar hefur hann kannske ekki búizt við að fá, en þessar staðreyndir hlýtur hann að vera mjög ánægður með. Og þegar sú skýrsla kemur, sem verður birt um næstu mánaðamót, þá mun hann verða enn glaðari í sinu hjarta af þeim árangri, sem hefur náðst í verzlunarmálunum.



Herra forseti. Ég tek nú ekki til máls í þessu máli af því, að ég telji, að hæstv. ráðh. (IngJ) hafi ekki í fullu tré við hv. 1. landsk. (GÞG) í þessu máli; það er síður en svo, eins og komið er fram í þessum umr. En vegna þess, að mér eru ekki alveg óviðkomandi þær ásakanir, sem hann bar fram í sambandi við kostnaðinn við verðgæzluna, þá vildi ég gjarnan víkja að því nokkrum orðum. Mig furðar satt að segja á því, að hv. þm., eftir allt það fimbulfamb, sem hann hefur haft um þetta mál fyrr og síðar, frá því að það kom fyrst til umr. og hámarksákvæðin voru afnumin, skuli nú vera að reka hornin í það, að verðlagseftirlitið skuli ekki hafa verið skorið nægilega niður. Auðvitað er ekki hægt að lækka kostnaðinn við verðlagseftirlitið nema dregið sé úr starfseminni. Ef verðlagseftirlitið á að haldast óbreytt, er sýnilegt, að standa verður undir þeim kostnaði, sem af því leiðir. Þess vegna kemur þetta úr hörðustu átt og er illa í samræmi við það, sem hv. þm. vill halda fram í þessu máli. Þegar hámarksákvæðin voru afnumin að mestu leyti, þá var gert það, sem hægt var, til þess að lækka kostnaðinn við verðlagseftirlitið í samræmi við það hlutverk, sem verðlagseftirlitið hafði, eftir að hámarksákvæðin voru afnumin. Ef ég man rétt, þá var þriðjungur af mannafla skrifstofunnar látinn fara. En þrátt fyrir það að mjög var gengið á verðgæzlustjóra að fækka sem mest fólkinu, þá taldi hann, að ef hann ætti að sinna, svo að í lagi væri, því hlutverki, sem honum var fengið eftir að hámarksákvæðin voru afnumin, m. a. fyrir forgöngu og mikið umtal af hálfu hv. 1. landsk., því hlutverki að hafa eftirlit með verðlagi í landinu og gefa skýrslu um það, þá gæti hann ekki gert það með færra fólki en þegar hafði verið ákveðið, eftir að hámarkseftirlitið var afnumið. Þetta nýja hlutverk, sem honum var fengið og hefur verið hv. þm. ærið efni í langar ræður á mörgum þingum, var rannsókn á verðlaginu og eftirlit með verðlagi á nokkuð mörgum vörutegundum, á svipaðan hátt og áður var, í sambandi við þá samninga, sem gerðir voru er vinnudeilunni lauk á síðasta ári. Ég tel það ekki skipta miklu máli, hvort verðlagseftirlitið er 170 þús. kr. dýrara eða ódýrara í rekstri. Hitt er aðalatriðið. að það geti afkastað því starfi sómasamlega, sem því er fengið í hendur. Ég álít, að það hafi gert það og ekkert sé undan því að kvarta. Hv. þm. hefur sízt að mínu áliti undan því að kvarta, því að hann hefur fengið allar þær skýrslur, sem hann hefur beðið um, að því er ég veit bezt. Var þar unnið talsvert fyrir hann og honum gefið efni í þingræður, sem hann hélt. Það var unnið fyrir hann á verðgæzluskrifstofunni, svo að hann gæti haldið áfram fullyrðingum sínum, sem því miður voru flestar út í bláinn. Upplýsingarnar voru því miður mjög misjafnlega notaðar, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið. Þær fullyrðingar, sem hv. þm. bar fram hérna, eru ekki annað en það, sem stundum hefur á blaðamáli verið kallað „gamlar lummur“. Þetta hefur hann endurtekið nú a. m. k. á tveim þingum. Þetta er líklega þriðja þingið, sem hann ber fram þessar gömlu „lummur“, sem eru fullyrðingar út í bláinn, er hann hefur aldrei getað sannað. Hann er með tölur, sem hann fullyrðir að séu réttar, en hann hefur aldrei getað fundið þeim stað, enda var engin undirstaða fyrir tölunum. Það er ákaflega auðvelt að halda langar ræður með slíkum hætti fyrir þá menn, sem ekki eru vandari að virðingu sinni en svo, að þeir halda því fram, sem þeir sjálfir vita ekki hvort er rétt. Það er sannast sagna um hv. þm., að þótt hann sé að fullyrða þetta, þá veit hann ekki, hvort það er rétt, því að hann hefur ekki haft tækifæri eða getu til þess að prófa það. Ég kalla það heldur óvandaðan málflutning, eins og allur málflutningur hans hefur verið í þessu máli. Hann hefur verið óvandaður frá upphafi til enda og hefur ekki verið settur fram í öðru skyni en því að sinna lýðskrumshlutverki sínu eins og það hefur nú verið undanfarin ár. Út af þeim skýrslum, sem fram hafa komið s. l. tvö missiri, vil ég segja, að ég ætla, að a. m. k. þær skýrslur, sem síðast komu fram, sýndu, að álagningin var að ná jafnvægi og orðin mjög hófleg. Því var aldrei haldið fram, þegar hámarkseftirlitið var afnumið, að ekki kynni að bregða eitthvað út úr góðu horfi fyrst í stað. Hjá því var naumast hægt að komast, enda gengu menn að því sem vísu. En eftir því sem lengur leið, komust þessi mál í betra horf og jafnvægið varð betra og betra. Síðustu skýrslur, sem komu út, sýndu mjög hóflega álagningu. Var varla hægt að segja, að um nokkra misnotkun væri að ræða í þeim skýrslum. Þetta kallar nú hv. þm. að sé að hafa tugmilljónir króna af almenningi. Ég mundi nú heldur segja, að almenningur hafi grætt tugmilljónir króna á því, að hámarksverð var afnumið og jafnframt að vörubirgðir voru svo mikið auknar í landinu, að fullkomlega frjáls samkeppni gat komið til greina. Þeir menn, sem nokkuð eru kunnugir verzlunarástandinu í dag, vita það, að samkeppni er mikil í flestum vörum núna; ég vil segja nær því hvaða vöru sem er frjáls innflutningur á. Samkeppnin er svo mikil, að ég fullyrði óhikað, að það er hvergi í nágrannalöndunum lægri álagning á slíkar vörur en hér.

Ræðutímanum er lokið.

Ég skal þá reyna að slá botninn í þetta. Ég segi: Almenningur hefur grætt tugmilljónir króna á því, að haftaskipulag Alþfl. var afnumið með öllum ókostum þess og svartamarkaðsbraski, sem því fylgdi. Og það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að halda því fram, að fólkið sjálft líti á þetta eins og hann. Það lítur allt öðruvísi á það. Það lítur þannig á, að það sé verzlunarfrelsið, sem þjóðin hefur grætt á; það sýna kosningarnar í sumar. Ef þetta er athugað ofan í kjölinn, þá geri ég ráð fyrir, að hv. 1. landsk. þm. komist að raun um, að ein meginorsök þess, hvernig kosningarnar fóru í sumar fyrir flokki hans, var sú, hvernig afstaða hans og flokks hans var í þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. varð heldur lítil hjálp að ræðu hv. 3. þm. Reykv. (BÓ). Sú ræða hefði betur verið óhaldin, og hlutur viðskmrh. hefði þá verið heldur betri en hann nú er orðinn eftir ræðu hv. flokksbróður síns. Upphafið á ræðu hans var algerlega óskiljanlegt. Hann sagði, að ég virtist vilja afnám verðlagseftirlits vegna þess, að ég heimtaði, að kostnaðurinn yrði sem lægstur. Auðvitað ætlast ég til þess, að hæstv. ríkisstj. spari á öllum sviðum. Ég ætlast til þess, að hún spari stjórnarkostnað, þó að ég vilji ekki leggja ríkisstj. niður. Hvað á svona málflutningur að þýða?

Hver segir, að það sé ekki sparað eins og hægt er?

Já, það ber vott um skringilegan sparnað, að nær allt verðlagseftirlitið hefur verið afnumið og kostnaðurinn samt ekki lækkað nema um 170 þús. kr.

Þetta er hreinn misskilningur.

Þá hefur hæstv. viðskmrh. farið með alrangt mál hér áðan, og þá eru flokksbræðurnir að leiðrétta hvor annan.

Ég vil benda ræðumanni á, að þetta er aðeins örstutt aths.

Aðeins örfá orð, herra forseti, vegna þess að hv. 3. þm. Reykv. sagði. að ég hefði á undanförnum árum farið með staðlausa stafi um álagningu verzlunarstéttarinnar á innfluttar vörur. Ég ætla að benda þingheimi á, að allt það, sem ég hef sagt um þessi mál, hefur verið sótt í skýrslur, sem sjálfur viðskmrh., Björn Ólafsson. hefur gefið út. Sé eitthvað rangt í því, sem ég hef sagt, t. d. tölunni, sem ég nefndi áðan, þá eru skýrslur hans falsaðar.  En staðhæfingar mínar mun ég halda áfram að endurtaka, þangað til ástand þessara mála verður lagað og lagað meir en það hefur verið gert hingað til. Hæstv. núverandi viðskmrh. sagði, að verzlunarástandið hefði stórum batnað á undanförnum tveimur, þremur árum. Það hefur meira verið til af vörum. Það er rétt. En hverju er það að þakka? Það er því að þakka fyrst og fremst. að við höfum fengið vörur fyrir hundruð milljóna króna gefnar erlendis frá. Marshallaðstoðin hefur numið mörgum hundruðum milljóna króna. Hún hefur komið í vörum, og það er ein höfuðástæðan fyrir því, að meiri vörur hafa verið til í búðunum en áður og auk þess hefur verzlunarhallinn numið mörg hundruð milljónum króna. Á tveimur og hálfu ári hefur verzlunarhallinn numið 600 millj. kr. Það er von, að eitthvað sé til af vörum í búðunum. En hitt staðhæfi ég, og við það stend ég, að þetta hefur verið almenningi óhagstætt að því leyti, að verð varanna hefur verið hærra en það hefði þurft að vera, vegna þess að álagningin hefur stórhækkað samkvæmt skýrslum sjálfs fyrrverandi viðskmrh., Björns Ólafssonar.

Forseti (JS): Mér þykir það leitt að síðasti ræðumaður misnotaði þá heimild, sem ég veitti honum til að segja aðeins örfá orð. Samkvæmt þingsköpum er ræðumönnum aðeins ætlað að tala tvisvar. Ég gerði það þó, af því að ég treysti því, að hann mundi aðeins segja örfá orð, en ég tel, að hann hafi misnotað þetta. Ég harma það.



Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af því, að hæstv. forseti hefur leyft hér einum af hv. þm. að fara lengra en þingsköp leyfa, mega vænta þess, að sú aðferð verði ekki tekin upp hér í Alþ.

Ég mun gæta þess framvegis.

Nú hefði það verið sök sér, ef um hefði verið að ræða mann, sem flutti þinglega sitt mál, þótt þessi þingsköp hefðu verið brotin. En að hlusta hér dag eftir dag á tómar fullyrðingar, hálfgerðar svívirðingar á pólitíska andstæðinga og brjóta svo þingsköpin eins freklega og hér hefur verið gert, það verður náttúrlega ekki þolað af samþm. þessa hv. þm. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á. að hann hefur nýlega rætt hér og tekið meiri tíma í hvort skipti en hann hafði leyfi til samkvæmt þingsköpum um fyrirspurn, sem hann bar hér fram. og upplýst er. að málið hefur stöðvazt hjá ríkisstj. af því, að það er í höndum þessa hv. þm. enn þá til þess að svara málinu. Svo lítið veit hann um þau mál, sem hann er að bera fram hér í Alþ. - Ég vil einnig leyfa mér að benda á að hann hefur flutt hér -  Ég þóttist hafa ástæðu til þess að segja þessi orð og vænta þess, að hæstv. forseti leyfi ekki manni, sem fer jafnóvirðulega með málflutning hér á Alþ., að tala lengur en hann hefur leyfi til samkvæmt þingsköpum.



Herra forseti. Nú var skemmtiatriði á dagskrá. Hv. þm. Barð. (GíslJ) kom fram í gervi vandlætarans; einhver allra svívirðilegasti og dónalegasti orðhákur þessa þings fer að setja ofan í við hv. 1. landsk. (GÞG) fyrir óþinglegt orðbragð. Skörin færist stundum upp í bekkinn, og það gerði hún sannarlega hér, og var ekki verið að taka af sér skóhlífarnar, heldur farið hér á skítugum skónum til þessa verks. Viðvíkjandi ásökun hæstv. forseta í garð hv. 1. landsk. um það, að hann hafi brotið þingsköp með því að tala í þriðja sinn, þá verð ég nú að segja það, að vissulega er það honum málsbót að hæstv. forseti gaf honum leyfi til að fara í ræðustól í þriðja sinn, og hvers vegna? Af því, að það var vitanlega viðurkennt bæði af forseta og öðrum, að hv. 3. þm. Reykv. (BÓ). hæstv. fyrrverandi viðskmrh., hafði farið með þau svigurmæli hér, sem sneiddu að heiðri hv. þm., og þess vegna bar forseta að leyfa þetta. Og ég hygg, að hv. 1. landsk. hafi ekki gert annað en það að bera af sér þær svívirðingar, sem hv. 3. þm. Reykv. bar á hann, nefnilega það, að hann hefði farið rangt með opinberar tölur. En ég hygg, að allir viðurkenni, að hv. 1. landsk. er mjög grandvar með að fara rétt með tölur. Ein af þeim ásökunum, sem borin var fram á hendur hv. 1. landsk. þm., var sú, að hann hefði ekki tekið hér dæmi til að færa orðum sínum stað, en það gerði hann þó vissulega. Svo kemur hér hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) og segir: Hér á Íslandi er nú lægri álagning á vörum en á nokkrum hinna Norðurlandanna.- Kom þessi hv. þm. með tölur frá hinum Norðurlöndunum um álagningu þar og álagningu hér? Nei, bar það ekki við, kom með staðhæfingu, sem hann leitaðist ekki við að sanna, og ætti þó að hafa öðrum þm. betri aðstöðu til að hafa slík gögn í höndum sem fyrrv. viðskmrh. Honum leyfist að koma hér fram með fullyrðingar, sem gætu verið 100% lygi, án - þess að bera það við að færa orðum sínum stað, og það er óskað eftir því nú, að hv. þm. komi með sönnunargögn fyrir því, að álagning sé nú lægri á Íslandi en í nokkru hinna Norðurlandanna, og verði þannig ekki ber að ósannindum fyrir framan þingheim. Eina sönnun þóttist hv. þm. bera fram fyrir því, að hæstv. fyrrverandi ríkisstj. hefði verið sýknuð af kjósendum landsins fyrir stjórnina í viðskiptamálunum og fyrir það, að hún hefði fellt niður verðlagseftirlitið, og það var það, hver útkoman hefði verið í síðustu kosningum. Útkoman var í síðustu kosningum sú, að hæstv. stjórnarflokkar töpuðu - töpuðu 3% atkvæða, úr 62% niður í 59%. M. ö. o., það var nokkur áfellisdómur einmitt á hæstv. ríkisstj. í dómi kjósendanna. Og í Reykjavík var Sjálfstfl. svo sem síður en svo á uppgangi hér í þessum kosningum. Aftur á móti sá flokkur, sem haldið hefur uppi gagnrýni á þennan fyrrv. hæstv. viðskmrh., bætti við sig á fimmta hundrað atkvæða í Reykjavík, þegar Sjálfstfl., sem er margfalt stærri flokkur, hjakkaði í sama farinu.

Tíminn er búinn.

- Nú, er hann búinn? M. ö. o., það sönnunargagn, sem hv. þm. vildi bera fyrir sig, var neikvætt; það var sönnunargagn gegn honum sjálfum og gegn hæstv. fyrrv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Fyrir nokkru síðan, þegar frv. um olíueinkasölu ríkisins var hér til umr., þá var hér fátt af ráðh. á þingi. Það var á fundi í hv. Nd., og sérstaklega var mönnum þá vant viðskmrh. Með því að beita nokkrum hörkubrögðum tókst þó að fá hæstv. ráðh. til viðtals og fá þannig aðstöðu til að bera fram fyrir hann nokkrar spurningar um þýðingarmikið mál viðvíkjandi olíuinnkaupum þeim, sem ríkið hefur nú gert í sambandi við vöruviðskipti við Rússland. Mönnum lék t. d. hugur á að fá að vita, hvaða innkaupsverð hefði verið á þeim olíum, sem ríkisstj. festi kaup á í Rússlandi, en það hefur ekkert heyrzt opinberlega um verð á þessari vöru. 1. tölul. í fsp. þeirri, sem nú er til umr., er um það, hvaða innkaupsverð pr. tonn hafi verið á þeim olíum, sem ríkið keypti í Rússlandi nú fyrir skemmstu. Það hafði flogið fyrir, en þó alls ekki fengizt staðfest, að olíufélögin, sem hér starfa, hefðu e. t. v. verið strax gerð að aðilum við kaup olíunnar í viðskiptalandinu, en flestir eru þeirrar skoðunar, að ríkisstj. Íslands sé aðili að samningnum, en þar sem það er hins vegar vitað, að olíufélögin fara eftir sem áður með verzlun olíunnar innanlands, þá standa menn í þeirri meiningu, að olíusamningur ríkisstj. hafi verið framseldur olíufélögunum, og er um það atriði spurt í 2. tölul. fsp., hvort ríkisstj. hafi ekki verið aðili að samningnum eða hvort hann hafi verið framseldur olíufélögunum. Auðvitað skiptir það geysilega miklu máli, hvort hægt er að komast hjá óþörfum milliliðum í sambandi við olíuverzlunina, og er því spurt um það í 3. tölul., hvort olíusamlög útvegsmanna og sjómanna eigi þess kost að ganga milliliðalaust inn í samninga hæstv. ríkisstj. og fá þannig þessa vöru án milliliðakostnaðar. Manni skilst, að ef það er þannig, að olíufélögin hafi fengið að ganga inn í samninginn, þá ætti samlögum útvegsmanna og sjómanna ekki síður að leyfast það. Um þetta er spurt í 3. tölul. fsp. Þá er það geysilega mikilsvert atriði í sambandi við verð á vöru eins og olíu, hver farmgjaldakjör eru fáanleg í sambandi við flutning vörunnar til landsins, og menn hafa látið sér detta í hug, að þegar um svo mikið magn er að ræða, sem keypt er á einum stað af einum aðila, þá hafi verið hægt að ná óvenjulega hagstæðum kjörum um farmgjöld. Er spurt um það í 4. tölul. fsp., hvort ekki hafi náðst við svo mikil heildarinnkaup á olíu hagkvæmari farmgjöld en við höfum áður átt að venjast. 5. og síðasti tölul. fsp. víkur að því hvort ekki sé að vænta hagkvæmara verðlags fyrir notendur olíunnar vegna hagkvæms innkaupsverðs í slíkum stórinnkaupum og vegna hagkvæmari farmgjalda, þar sem vitað er, að hægt er nú að flytja inn vöruna í geysistórum tankskipum. Þetta eru allt saman atriði, sem ég vona nú að hæstv. viðskmrh. sjái sér fært að svara, af því að hér er um mál að ræða, sem heyra undir hans rn., og um vöruinnkaup að ræða, sem nema, eins og upplýst hefur verið, allt að sjötta hluta af vöruinnkaupum þjóðarinnar. Þetta eru allt saman atriði, sem skipta aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn, mjög miklu máli, og ég vona nú, að við fáum mjög ýtarleg svör við öllum liðum þessarar fsp., því að það eru margir, sem hafa hug á að fá sanna og áreiðanlega vitneskju um þessi atriði.



Herra forseti. Ef hv. fyrirspyrjandi er þeirrar skoðunar, að ég sé eitthvað tregur til þess að svara þessum fsp., þá vil ég láta hann vita það, að mér er ljúft að gera það, enda þótt ég teldi ekki ástæðu til þess að gera - það, þegar frv. um olíueinkasölu var hér til umr. fyrir nokkrum dögum í hv. Nd., því að eins og þessi hv. þm. veit, þá snerust umr. um olíueinkasölufrv. upp í spurningatíma og var orðið að nokkurs konar sjónleik í d., og taldi ég mér alls ekki skylt að taka þátt í slíku. En nú hefur hv. þm. borið fram fsp. eins og þingsköp mæla fyrir, og þá er ekki nema sjálfsagt að gefa svör við þeim. Fyrsta spurningin er þessi: „Hvaða innkaupsverð pr. tonn var á olíum þeim, sem ríkisstj. festi kaup á í Rússlandi?“ Svar við þessari spurningu er á þá leið, að í samningum um olíukaup frá Sovétríkjunum er ekki samið um fast verð, heldur ákveðið, að greitt skuli á hverjum tíma sama verð og skráð er sem heimsmarkaðsverð þann dag, sem olían er lestuð í skip, og þetta fyrirkomulag held ég að sé tryggast fyrir okkur vegna þess, að þótt okkur hefði tekizt að semja um ákveðið verð, þá gat vitanlega verið áhætta í því, ef olían síðar meir hefði lækkað. En með því að gera samningana á þá leið, að það skuli vera lægsta heimsmarkaðsverð á hverjum tíma, þá erum við öruggir að fá olíuna með beztum fáanlegum kjörum. Þá er önnur spurning: „Var olíufélögunum framseldur samningur ríkisstj., og ef svo er, þá með hvaða kjörum?“ Svar við því: Olíufélögunum þremur var framseldur samningurinn í heild og óbreyttur, enda var heimild til slíks framsals í sjálfum samningnum. Ég veit ekki, hvort hv. fyrirspyrjandi hefur nokkuð við þetta að athuga. Það sýnist vera eðlilegt, að þessum þremur olíufélögum, sem aðstöðu hafa til að taka við olíunni og geyma hana, sé framseldur samningurinn, enda annast þau olíusöluna nú eins og þau gerðu áður, á meðan olían var keypt annars staðar frá. Þá er þriðja spurning: „Er olíusamlögum útvegsmanna og sjómanna heimilt að ganga inn í samningana milliliðalaust og án milliliðakostnaðar?“ Svar við þessu: Olíuinnflutningur til landsins hefur undanfarin ár verið í höndum þriggja olíufélaga, eins og kunnugt er, og hafa olíusamlög útvegsmanna og sjómanna annaðhvort verið aðilar að þeim félögum eða haft fastan samning um olíukaup við eitthvert þeirra. Ekki verður séð, að olíusamningur við Sovétríkin hefði réttlætt nokkra breytingu í þeim efnum frá því, sem verið hefur, enda hafa engir aðilar aðrir en olíufélögin aðstöðu til þess að taka við heilum förmum með stórum olíuskipum, eins og hagstæðast er að flytja olíuna til landsins. Eins og ég sagði í svari mínu við 2. spurningu, er framsala samningsins bundin við olíufélögin þrjú, og er ekki, eins og nú standa sakir, raunhæft að gera ráð fyrir öðrum olíuinnflytjendum, m. a. vegna þess, að aðrir aðilar hafa ekki aðstöðu til að taka á móti olíunni, hafa ekki tanka eða neina aðstöðu til þess. Þá er það fjórða spurning: „Hvaða farm gjaldakjör hafa náðst við þessi miklu heildarinnkaup á olíum?“ Þetta eru náttúrlega mikil kaup í okkar augum og stór kaup á mælikvarða okkar Íslendinga, en vitanlega eru þetta smákaup á mælikvarða stórþjóðanna, og vil ég vekja athygli á því, ef einhverjir hv. þm. vildu halda því fram, að hér væri um stóra samninga að ræða á heimsmælikvarða, sem gæfu tilefni til einhverra sérstakra vildarkjara. En ég býst við því, að ef við gerum okkur ljóst, að hér er verið að gera olíuinnkaup fyrir aðeins 150 þús. manns, þá verða heildarkaup á olíu, sem við þurfum, ekki nein stórkaup, miðað við það, sem gildir á heimsmælikvarða og þegar verið er að kaupa inn fyrir milljónaþjóðir. En sem svar við þessari spurningu vil ég segja þetta: Tvö olíuflutningaskip hafa verið tekin á leigu, annað til tveggja ferða með brennsluolíu, en hitt til þriggja ferða með gasolíu og benzín. Farmgjöldin á brennsluolíuförmunum eru 37 sh. 4 d., en á hinum förmunum tveimur 36 sh. 4 d., og einum 33 sh. 6 d., allt miðað við flutning á ensku tonni. Nú er kannske spurt að því, hvernig standi á þessum mismun, og þá er rétt að geta þess, að þetta er nokkuð undir því komið, hvað skipin eru stór, og líka eru fragtirnar venjulega hærri á veturna en á sumrin, vegna þess að siglingarnar eru dýrari á þeim árstíma. Ósamið er um frekari flutninga: Rangt er að gera ráð fyrir lægri farmgjöldum á leiðinni Reykjavík - Patomi en Reykjavík-Vestur-Indíur, því að vegalengdin til Patomi er talsvert lengri, og hefur því orðið að greiða heldur hærri farmgjöld en þyrfti að greiða fyrir sambærileg skip í flutningum milli Vestur-Indía og Reykjavíkur. Þá er það fimmta spurning: „Kemur engin verðlækkun á olíum útvegsmönnum og öðrum notendum olíunnar til góða vegna hagkvæmra stórinnkaupa og hagstæðra farmgjalda?“ Það sem ég sagði áðan í sambandi við þessi stórkaup, hefði nú kannske frekar átt við í sambandi við þessa spurningu, en ég vil taka fram til viðbótar, að það er rangt að gera ráð fyrir verðlækkun á þeirri forsendu, að hér sé um stórinnkaup og stórflutninga að ræða, eins og hv. 3. landsk. virðist gera, því að um sama verð og svipað flutningsmagn er að ræða í Sovétríkjunum eins og við höfum keypt á undanförnum árum frá öðrum löndum, og hefur ekki orðið nein breyting á olíuverði síðan samningurinn var gerður, en aftur á móti hækkað útsöluverð á benzíni um 3 aura lítrinn, sem stafaði af verðhækkun á heimsmarkaðinum. Ég ætla, að hv. fyrirspyrjandi láti sér nægja þessi svör og þessar upplýsingar, sem ég nú hef gefið, og hef ég ekki neinu við það að bæta að svo komnu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir svör, sem ég hygg að séu skýr og greinargóð og fari ekkert á svig við það, sem um var spurt. Hins vegar ætla ég ekkert að þakka honum fyrir það, þó að það yrði nú af því, að hann svaraði, því að nú bar málið þannig að, að hann átti engrar undankomu auðið með að svara, og get ég því ekkert um það vitað, hvort honum var það ljúft eða leitt. Svo mikið er víst, að hæstv. ráðh. svaraði ekki fyrr en hann varð að svara, en það var mjög eðlilegt, að hann hefði svarað þessum mjög svo eðlilegu spurningum í umr. um það mál, sem spurningarnar voru bornar fram í sambandi við í hv. Nd. Við höfum sem sé fengið upplýst, að þarna hefur ekki verið samið um fast verð á olíunum, heldur eiga Íslendingar að sæta, að mér skildist, lægsta heimsmarkaðsverði á hverjum tíma, sem samningurinn gildir fyrir, og það tel ég fyllilega vera tæmandi svar við fyrirspurnarliðnum. - Það er alveg óyggjandi svar líka, sem ég hef fengið við 2. tölulið, að olíufélögunum þremur hefur verið framseldur samningurinn óbreyttur eins og ríkisstj. gerði hann og ríkisstjórn Íslands er aðili að samningnum við viðskiptalandið. En í framhaldi af því vildi ég þó máske spyrja: Voru olíufélögunum þremur engin skilyrði sett um álagningu eða verðlag á olíunum, þegar þeim var framseldur þessi hagstæði heildarsamningur íslenzka ríkisins, engin skilyrði til þess að vernda viðskiptamennina? Af þriðja svari hæstv. ráðh. við þriðja tölulið er ljóst nú, að olíusamlög útvegsmanna og sjómanna fá ekki að ganga inn í þennan samning milliliðalaust og án milliliðakostnaðar. Það er talið, að þau þurfi að taka þessa olíu aftur hjá olíufélögunum, og þykir mér það heldur miður, að þeim skyldi vera gert þarna lægra undir höfði en olíufélögunum, þessum samtökum útgerðarmanna og sjómanna, þ. á m. togaraeigendunum, sem eru stærstu notendur olíunnar í landinu. Sum olíusamlög eru eigendur að tönkum og hafa þannig aðstöðu til að taka við nokkuð verulegu magni af olíum. Það er mér kunnugt um, og get ég því ekki fallizt á, að það sé alveg eins sjálfsagt og hæstv. ráðh. vildi láta skína í, að þessir aðilar kæmu ekki til greina. Mér finnst því, að framsal hæstv. ríkisstj. hafi verið nokkuð fortakslaust og tillitslaust við atvinnurekendurna sjálfa að því er þetta snertir. Við fjórða töluliðnum svaraði hæstv. ráðh. því, að þessi olíukaup, þó að þau þættu stór á okkar mælikvarða, væru raunar smá á heimsmælikvarða. Ég get nú ekki skilið, að það sé beint svar við því, hvort við höfum ekki orðið þarna aðnjótandi hagkvæmari farmgjalda, því að þar er um það að ræða, hvort þarna var um að ræða magn, sem væri meira en svo, að það kæmist í hin stærstu tankskip. Allt hvað magnið var meira en 16–20 þús. eða 30 þús. tonn, og þetta er margfaldlega það, - þá gat verið um að ræða hina stærstu tankskipaflutninga, og undireins og það nam t. d. 30 þús. tonnum, þá var þarna komið að því, að við höfðum aðstöðu til að flytja olíuna inn á hinn hagkvæmasta hátt í hinum stærstu tankskipum, og þá hefði ég vænzt, að hagur væri af svo stórum innkaupum og að sá hagnaður yrði með einhverjum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. látinn koma notendunum beint til góðs. Það er alveg áreiðanlegt, að magnið er svo mikið, að þarna er um marga stórskipafarma að ræða á heimsmælikvarða. Fimmtu spurningunni var svarað á þann veg, sem nokkur rök eru til, að það sé rangt að bera saman við sérstaklega hagkvæm innkaup, vegna þess að innkaup íslenzka ríkisins séu ekki stór á heimsmælikvarða. En þau eru þó þrefalt stærri en magnið hjá hverjum hinna þriggja aðila, sem hafa keypt olíu inn hingað til, og hefði því mátt búast við, að heildarinnkaup íslenzka ríkisins, sem eru jafnmikil og innkaupin af því magni, sem keypt hefur verið inn af þremur aðilum áður, hefðu verið hagkvæmari nú en hjá þeim í þrennu lagi.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að fá þær upplýsingar, sem hér komu fram í þessu máli frá hæstv. viðskmrh. Þó fannst mér ýmislegt skorta á í sambandi við þessar upplýsingar, en það getur nú verið, að það stafi að einhverju leyti af því, hvernig málið liggur hér fyrir. Ég hefði t. d. óskað eftir því, að hann hefði skýrt alveg hreinlega frá því hér, eins og spurt er um í 1. lið fsp., sem hér liggur fyrir, hvað innkaupsverðið er pr. tonn nú á olíunum. Það er rétt, sem heyrzt hefur áður, að samið hafi verið um gildandi heimsmarkaðsverð á þessum olíutegundum á hverjum tíma, en hér hefur verið spurt um það, hvað er innkaupsverðið á hverju tonni, og ég vildi því mjög óska eftir því, að hæstv. viðskmrh. vildi upplýsa það hér nú. Hann hefur upplýst hér, hvað er flutningsgjaldið, hvað hefur verið samið um í flutningsgjald fyrir hvert tonn af þessum olíum, og það er þá ekki lítið fróðlegt fyrir þá, sem þurfa að kaupa olíur, að vita bæði innkaupsverðið, sem mjög hefur verið dulið fram að þessu yfirleitt, og líka um flutningsgjaldið, og þá fer maður síðan nokkuð nærri um það, hvernig kaupin gerast á eyrinni hjá þeim, sem með þetta verzla. En það voru hér atriði, sem mér fannst ástæða til að vekja frekari athygli hæstv. viðskmrh. á og annarra þm. Hann vildi láta líta svo út í svörum sínum, fannst mér, að aðstaða hefði ekki verið fyrir hendi til þess, að olíusamlög útvegsmanna yfirleitt hefðu haft nokkra aðstöðu til þess að ganga inn í þann samning, sem ríkisstj. hér gerði, vegna þess að þau ættu yfirleitt ekki yfir að ráða neinum olíugeymum, nema svo smáum, að þau gætu ekki tekið við olíunni til neinnar teljandi geymslu. Það er nú samt sem áður svo, að fjölmörg olíusamlög útvegsmanna í landinu eiga allálitlega geyma. En auk þess er svo það þegar þekkt af reynslu hér, að ríkissjóður hefur áður haft nokkuð með innflutning á olíu að gera til landsins, og þá var hægt, á meðan geymsluplássið var minna en það er nú, að gefa olíusamlögum útvegsmanna kost á því að fá olíuna til sín í sína geyma einmitt með beinu innkaupsverði. Og það sýnist t. d., að það hefði verið lítill vandi að setja þessum stóru olíufélögum, sem fengu að yfirtaka þennan stóra samning, þau skilyrði, að um leið og þau fengju að hafa með innflutninginn að gera, yrðu þau að selja hinum fjölmörgu olíusamlögum útvegsmanna af sínum birgðageymum olíuna, eftir því sem þeirra birgðageymar aftur leyfðu, á beinu innkaupsverði. Slík skilyrði hafa ekki verið sett, og nú geta þessir innflytjendur, sem þarna hafa fengið að yfirtaka hinn stóra samning ríkisins, átt við olíusamlög útvegsmanna eins og hvern annan almennan kaupanda í landinu, sem sagt verzlað við þá í rauninni á smásölugrundveili. Ég er sannfærður um það, að eins og þetta var hægt á árunum 1944 og 1945, þá hefði þetta líka verið hægt nú í dag, að gefa þeim kost á því að fá olíuna úr þeirra olíustöðvum hér eða þeim olíustöðvum, sem olían hefur verið fyrst flutt á, ef vilji ríkisstj. hefði verið nægur í þessu efni, eða hún átti að sjá, hvað hér var í rauninni að gerast. Mér fannst hæstv. viðskmrh. gera líka allmikið úr því, að olíuinnflutningur okkar Íslendinga væri í rauninni lítilræði á heimsmælikvarða, og það kann vel að vera, að þegar allur heimurinn er lagður til grundvallar. þá verði okkar hlutur lítill. En eigi að síður er það staðreynd, að við flytjum nú orðið inn til landsins yfir 200 þús. tonn af olíu, og það er langsamlega stærsti innflutningsliðurinn á vörum til Íslands. 200 þúsund tonn af olíu er býsna álitlegt, og þegar það hefur komið hér fram, eins og kom fram í alþingiskosningunum í sumar, að það þótti vera sannað, að einn aðili, sem hér flutti inn olíu, hafi fengið afslátt af einum olíufarmi, sem nam 700 þús. kr. frá hinu skráða verðlagi á frögtum, þá þykir mér ótrúlegt, þegar samningar stóðu fyrir dyrum við olíuskip um það að tryggja þeim flutning hingað til landsins á 200 þús. tonnum af olíu, að þá hefði ekki verið hægt að lækka fragtirnar talsvert mikið á öllu því magni frá því, sem hafði gilt hér í landinu fram að þeim tíma. En við höfum sem sagt ekki enn orðið vör við það, að olíuverðið hafi af þessum ástæðum neitt lækkað hér í útsölu. Tími minn er víst búinn og enda ekki til þess ætlazt að ræða þetta mál á breiðum grundvelli hér í fyrirspurnatíma, en ég vildi undirstrika þá beiðni mína til hæstv. viðskmrh., að hann sæi sér fært að skýra hér einmitt frá beinu svari við 1. lið fsp., sem sagt því, hvað var hið raunverulega innkaupsverð í krónum talið á hverju tonni, sem keypt hefur verið.



Herra forseti. Það virðist svo, að hv. fyrirspyrjandi sé nokkurn veginn ánægður með þau svör, sem ég gaf áðan, en ég vil þó taka hérna nokkur atriði fram, og ein spurning var það, sem hann varpaði fram, hvort olíufélögunum þremur hafi verið framseldur samningurinn án skilyrða um álagningu og verðlag til notendanna. Ja, um þetta er ekki annað að segja en það, að dreifingarkostnaður og álagning á olíu og benzín er undir verðlagsákvæðum, sem fjárhagsráð sér um, og flokksmaður hv. fyrirspyrjanda er í fjárhagsráði og fylgist með þessu. Og ég ætla það, að þar sem olían hefur nú um langt skeið verið undir hámarksákvæðum, þá hafi ekki verið leyfð óhæfilega mikil álagning, og þess vegna hefur ekki verið ástæða til sérstaklega nú að gera ráð fyrir einhverjum sérstökum skilyrðum eða afslætti frá þeirri álagningu, sem olíufélögin hafa haft, nema því aðeins að það hafi áður verið óhóflega mikið. En ég vil bara taka það fram, að þetta er nú og hefur verið undir hámarksákvæðum og háð samþykki verðlagsyfirvaldanna á hverjum tíma, hversu mikinn dreifingarkostnað og álagningu olíufélögin megi taka af benzíni og olíum. Þá lýsti hv. fyrirspyrjandi og reyndar síðasti ræðumaður líka því, að þeir væru óánægðir með það, að olíusamlög skyldu ekki hafa getað gengið beint inn í þessi kaup eins og olíufélögin. Ég benti á það áðan, að olíusamlög og útvegsmenn hafi ekki aðstöðu til þess að taka á móti því olíumagni, sem nauðsynlegt væri til þess, að þau gætu orðið þessara hlunninda aðnjótandi. Að vísu sagði hv. síðasti ræðumaður, að olíusamlögin hefðu tanka og aðstöðu til þess og þetta hafi þau gert 1944. En vissulega mun það nú hafa verið í smáum stíl, og víst er það, að þessir geymar, sem olíusamlögin hafa, eru mjög litlir, og mikill kostnaðarauki hefði það nú verið að láta þessi stóru olíuflutningaskip fara að sigla hringinn í kringum land til þess að láta á þessa litlu geyma, sem olíusamlögin hafa yfir að ráða. Ég held, að við getum verið sammála um það, að eins og ástandið er í dag, þá hafi þessi olíusamlög ekki aðstöðu til þess að taka á móti neinu verulegu magni af olíu, þannig að það geti svarað kostnaði að láta stór olíuskip sigla á þá staði, þar sem tankarnir eru. En ég vil segja það, að það er eðlilegt, að olíusamlög skapi sér aðstöðu til þess að geta gert þannig bein og milliliðalaus innkaup. Og mér finnst eðlilegt, að hvenær sem þau skapa sér þá aðstöðu, þá njóti þau hinna beztu kjara og komist inn í samninga á þann hátt, sem hv. fyrirspyrjandi og hv. síðasti ræðumaður óska eftir. Þá var talað um farmgjöldin og hvort þau hafi verið hagkvæm og hvort ríkisstj. hafi ekki náð hagkvæmari samningum í sambandi við þessi stóru innkaup, sem þessir hv. þm. eru alltaf að ræða um. Ég gat um það áðan, hvað farmgjöldin hefðu verið. Þau voru í einu tilfellinu 33 sh. og 6 d., í öðru tilfellinu 36 sh. og 4 d. og í þriðja tilfellinu 37 sh. og 4 d. Ef við tökum nú meðaltalið af þessu og segjum 35 sh., þá verður það ca. 80 kr. pr. tonn. Nú man ég það, að í fyrravetur var talað um, að fragt á olíu, miðað við það, sem þá tíðkaðist lægst, væri átta dollarar pr. tonn, en átta dollarar eru ca. 130 kr. Þegar við berum þetta saman, sjáum við, að fragtin á olíunni frá Sovétríkjunum er þarna 50 kr. lægri pr. tonn en hún var í fyrra frá Bandaríkjunum, og verður að segja, þegar þetta er borið saman, að þarna sé um hagkvæma samninga að ræða, enda þótt það sé tekið með í reikninginn, að fragtir hafi lækkað á heimsmarkaðnum síðna í fyrravetur. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að fragtirnar á þessum tíma hafi náðst með eins hagkvæmum kjörum og unnt var og ekki sé ástæða til þess að vera óánægður með það. Þá var það ein spurning, sem hv. síðasti ræðumaður varpaði hér fram, hvað væri innkaupsverð eða fob-verð á olíunni pr. tonn í Sovétríkjunum. Þetta er nú ekki þannig spurt í fyrstu spurningunum. En ég hef lýst því, að þetta væri heimsmarkaðsverð á hverjum tíma. Það væri vitanlega hægt að svara því, hvaða verð væri fob. á því olíumagni, sem búið er að festa kaup á. En ég verð nú að segja, að ég held ég viti þetta hér um bil, en þó ekki svo nákvæmlega, að ég telji rétt að fara með það nú. Ég vil láta hv. fyrirspyrjanda vita af því, að þetta getur ekki verið neitt leyndarmál, og ég get gefið honum alveg nákvæmar upplýsingar um þetta eftir hálftíma eða svo. Ég vil ekki fara með tölur hér, sem eru ekki alveg 100% réttar, og vænti ég, að hv. fyrirspyrjandi virði mér það til vorkunnar. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja og vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi og hv. síðasti ræðumaður sætti sig nokkurn veginn við þær upplýsingar, sem ég nú hef gefið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir það loforð, sem hann gaf nú hér, og sætti mig fyllilega við það og get vel skilið það, að hann hafi ekki þessar tölur hér á reiðum höndum út af fyrir sig. Ég er honum þakklátur fyrir þetta loforð, því að mér leikur hugur á að vita hið sanna í þessu efni. En það, sem ég hjó aðallega eftir í því, sem hann sagði, og gerði það að verkum, að ég bað hér um orðið aftur, var það, að mér fannst hæstv. viðskmrh. leiða athygli manna hér að því, að með samningum þeim, sem nú hafa verið gerðir um fragt á þessum olíum frá Sovétríkjunum til Íslands, hafi í rauninni tekizt að lækka fragtina beinlínis um ca. 50 kr. á tonn, og má vel vera, að þetta sé rétt.

Þetta voru nú ekki beinlínis mín orð, eins og ég tók fram. Ég tók fram, að fragtin hefði læknað síðan.

Já, alveg rétt, já, segjum það. Það skiptir í rauninni engu máli upp á þá ályktun, sem ég vil af þessu draga. Með öðrum orðum, fragtin hefur lækkað um 50 kr. á tonn, hvort sem það er vegna almennrar lækkunar á frögtum eða vegna hagstæðra samninga. En sé nú þetta tilfellið, þá vantar okkur lækkunina á olíunni, og það er það, sem skiptir öllu máli, og ég vil aðeins segja það, að ég vil vænta þess, að hæstv. viðskmrh. athugi þetta alveg gaumgæfilega. Hafi raunverulega tekizt að fá þessa lækkun almennt séð á flutningi olíunnar til landsins, þrátt fyrir það að raunverulega hafi nú flutningsleiðin lengzt, þá hlýtur að verða að koma allveruleg verðlækkun á olíum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, vegna þess að hv. síðasti ræðumaður virðist hafa misskilið nokkuð af því, sem ég sagði áðan. Ég benti á það, að fragtin hefði lækkað um ca. 50 kr. frá því í fyrravetur, miðað við þær tölur, sem ég nefndi. En ég vil þá um leið taka það fram, vegna þess að hv. ræðumaður taldi, að það þyrfti að koma fram lækkun á olíum og benzíni sem þessu næmi, að álagning á olíu og benzíni hefur ekki hækkað frá því í fyrravetur, og úr því að lækkunin hér heima kemur ekki fram, þá hlýtur það að liggja í því, að heimsmarkaðsverðið hefur hækkað, sem það líka hefur gert, enda liggur það alveg fyrir, og hv. þm. hlýtur að vita það, að álagning á olíu og benzíni hefur ekki verið hækkuð á þessum tíma. Það vil ég, að allir hv. þm. viti, og úr því að fragtin hefur lækkað, en útsöluverðið lækkar ekki þrátt fyrir það, þá stafar það af því, að innkaupsverð olíunnar hefur hækkað.



Herra forseti. Það mun enn í fersku minni hv. þingmanna, að í desember í fyrra var háð hér á landi eitthvert víðtækasta verkfall, sem um getur í sögu íslenzkrar verkalýðshreyfingar. Allir, sem nokkurn skilning vildu á þeim málum hafa, viðurkenndu, að verkföll þessi hefðu verið nauðvörn verkalýðsfélaganna, sem að þeim stóðu, nauðvörn, sem beinlínis leiddi af síaukinni kjaraskerðingu þessara stétta, sem aftur var afleiðing af stefnu fyrrv. ríkisstj. í efnahagsmálum. En eins og kunnugt er, hafði sú ríkisstj. í fyrsta lagi framkvæmt stærstu gengisfellingu, sem um getur í sögu íslenzkrar þjóðar, en auk þess breytt grundvelli kaupgjaldsvísitölunnar og takmarkað með ýmsum hætti, að vísitalan væri sá mælikvarði um raunveruleg laun, sem henni var upphaflega ætlað að vera samkvæmt eðli málsins. Í öðru lagi hafði fyrrv. ríkisstj. heimilað frjálsa álagningu á margar helztu þurftarvörur, sem gaf ýmsum óprúttnum bröskurum tækifæri til að féfletta almenning að vild sinni. Í þriðja lagi hafði þessi sama ríkisstj. innheimt á annað hundrað millj. kr. tolla og skatta árlega umfram það, sem áður hafði þekkzt hér á landi. Og í fjórða lagi hafði þessari sömu ríkisstj. nær því tekizt að skipuleggja íslenzkan iðnað í rúst og skapa verulegt atvinnuleysi, að nokkru leyti með aðstoð innflutts sérfræðings í þeim málum. Gegn afleiðingum þessa verknaðar reis íslenzkt verkafólk, karlar og konur, í voldugri fylkingu en til þess tíma hafði þekkzt hér á landi. Úrslit þeirrar baráttu urðu, svo sem kunnugt er, með allsérstökum hætti og mörkuðu að margra dómi tímamót í sögu íslenzkrar verkalýðsbaráttu. Í stað þess að fara þá leið, sem venjulegust hafði verið til þess tíma, að fá atvinnurekendur til að fallast á hækkaða krónutölu verkalauna, neyddi verkalýðurinn sjálfa ríkisstj. til undanhalds og til viðurkenningar á því, að stefna hennar og aðgerðir í innanlandsmálum hefðu verið rangar og óeðlilegar, og vann því tvöfaldan sigur í baráttu sinni, pólitískan sigur og fékk raunverulegar kjarabætur. Tími minn hér leyfir ekki, að sú saga verði rakin svo sem vert væri. Aðeins skal á það minnzt, að ríkisstj. og nánustu skjólstæðingar hennar, braskararnir, neyddust til að viðurkenna, að álagningarokrið hefði keyrt úr hófi fram, og var því í samningum þeim, sem undirritaðir voru við lausn verkfallsins, svo kveðið á, að flutningsgjöld og álagning á ákveðnar vörutegundir skyldu lækka, og skyldi það vera á ábyrgð ríkisstj. og undir hennar eftirliti, að þessu ákvæði samningsins yrði framfylgt. Í fjórða lið þess grundvallar, sem samningurinn um lausn verkfallanna byggist á, segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Álagning á ýmsar nauðsynjavörur almennings, sem taldar eru í tillögum ríkisstj., lækkar fyrir atbeina ríkisstj. eins og þar greinir, og mun ríkisstj. hafa eftirlit með því, að þær álagningarreglur verði haldnar.“ Þessar vörutegundir, sem taldar eru í till. ríkisstj., eru kornvörur, kaffi óbrennt, nokkrar tegundir af vefnaðarvörum og ullarvörum og búsáhöld úr aluminium, leir og gleri. Og var nánar tilgreint í þessum till., hver álagning skyldi vera á hverja vörutegund fyrir sig, eftir að samningurinn var gerður. Nú er það ekki á vitund almennings, hvernig þær álagningarreglur, sem talað er um í till. ríkisstj., voru né hvort þær hafa verið haldnar, eins og ríkisstj. lofaði og tók ábyrgð á. En þar sem meginþorri þjóðarinnar taldi, að sú leið, sem hér var farið inn á í verkalýðsbaráttunni, þ. e. að knýja fram lækkanir á ýmsum nauðþurftum í stað beinna kauphækkana. væri mjög æskileg, er eðlilegt, að þess sé almennt vænzt, að haldið verði áfram á þeirri braut. Til þess að svo geti orðið, verður að ríkja gagnkvæmt traust milli samningsaðila um, að staðið sé við gerða samninga. Þess vegna verða öll atriði í sambandi við þá að vera almenningi ljós og greið aðgöngu. Öllum er ljóst, að verkalýðsfélögin hafa staðið við sinn hluta í öllum atriðum af samningum þeim, sem gerðir voru seint í des. 1952 um lausn verkfallanna. En hefur ríkisstj. staðið við sinn hluta og þá ábyrgð, sem hún tók á sig með þeim samningum, eða hefur hún haldið þannig á þeim málum, að það gætu kallazt bein svik við þessa samninga? Öllum mönnum er ljóst, að ef ríkisstj. hefði ekki staðið við samningana að sínu leyti, væri það eitthvað það alvarlegasta sem fyrir gæti komið, bæði vegna samninganna sjálfra svo og vegna framhaldsins á þeirri nýju leið í íslenzkri verkalýðsbaráttu, sem hafin var með verkföllunum í desember í fyrra. Til þess að vekja þessi mál af svefni og til að afla almenningi þeirrar vitneskju um þau, sem honum ber, hef ég leyft mér að bera fram nokkrar spurningar á þskj. 161, sem hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á hvern hátt er það tryggt af hálfu ríkisstj., að sú lækkun álagningar á neyzluvörur komi til framkvæmda, sem lofað var og samið var um í sambandi við lausn vinnudeilunnar í des. 1952? Er ríkisstj. kunnugt um, hvort þessi ákvæði samninganna frá des. 1952 hafi verið haldin af hlutaðeigandi aðilum, svo sem til var ætlazt? Gilda sömu reglur um verðútreikninga á umræddum vörum eins og þeim vörum, sem enn þá eru undir verðlagsákvæðum? Hvaða viðurlög liggja við því, ef innflytjendur brjóta umrætt samkomulag eða bregða út af eigin tilboði um hámarksálagningu á þær vörutegundir, sem lagðar voru til grundvallar við lausn vinnudeilunnar í des. 1952?“



Herra forseti. Mér virðist nú, að formáli sá, sem hv. fyrirspyrjandi hafði, og sú ræða, sem hann flutti hér áðan, væri að ýmsu leyti óþörf og ekki viðkomandi þeim spurningum, sem hann hefur lagt hér fram og mér finnst að mörgu leyti eðlilegar. Hann spyr: „Á hvern hátt er það tryggt af hálfu ríkisstj., að sú lækkun álagningar á neyzluvörur komi til framkvæmda, sem lofað var og samið var um í sambandi við lausn vinnudeilunnar í des. 1952?“ Það er tryggt með verðgæzlunni, og hún á að hafa eftirlit með því. Og með bréfi, dags. 5. jan. s. l., fól viðskmrn. skrifstofu verðgæzlustjóra að fylgjast með, að verzlunarálagning verði ekki hærri en samtök kaupmanna og samvinnufélaga hafa lofað. Í sama bréfi benti rn. á, að nauðsynlegt væri, að skrifstofan krefði innflytjendur um verðútreikninga yfir umræddar vörutegundir, og var það gert með auglýsingu dags. 15. jan. s. l. Annar liður: „Er ríkisstj. kunnugt um, hvort þessi ákvæði kjarasamninganna frá des. 1952 hafi verið haldin af hlutaðeigandi aðilum, svo sem til var ætlazt?“ Verðgæzlustjóri hefur skýrt mér frá, að ekki hafi annað komið fram við athuganir skrifstofu sinnar en að innflytjendur og smásöluverzlanir hafi staðið við hið gerða tilboð. Og í viðtali, sem ég átti við hann, telur hann þetta nokkuð öruggt, því að hann hefur haft útsendara hringinn í kringum landið til þess að fylgjast með þessu síðan loforðið var gefið, og hann telur öruggt, að þetta hafi verið haldið, enda mun það koma fram í þeirri skýrslu, sem mun verða birt um næstu mánaðamót, hvort þetta er ekki rétt. Þá er þriðji liður: „Gilda sömu reglur um verðútreikninga á umræddum vörum eins og þeim vörum, sem enn þá eru undir verðlagsákvæðum ?“ Eftir afnám verðlagsákvæða ýmissa vörutegunda 10. júlí 1951 hækkuðu fljótlega ýmsir innflytjendur suma kostnaðarliði í verðútreikningum sínum frá því, sem leyfilegt var á vörum, sem enn voru undir verðlagsákvæðum. Þetta hefði nú gerzt, enda þótt þessar vörur hefðu verið undir verðlagsákvæðum eftir gengisbreytinguna, og um leið og vextirnir voru hækkaðir, þá hefði fjárhagsráð ekki komizt hjá því að leyfa hækkun á hinum ýmsu kostnaðarliðum, þótt hámarksákvæði hefðu enn þá verið í gildi. Tilboð kaupmanna og samvinnufélaga um hámarksálagningu byggðist á þeim verðútreikningsgrundvelli, sem myndazt hafði síðna á miðju ári 1951, eða eftir að hámarksálagningin var úr gildi numin. En það breytir ekki neinu í því, sem hér er spurt um eða talað um, því að tilboð kaupmanna og samvinnufélaga byggðist á lækkun frá því verði, sem gilti fyrir verkfallið. Þá er spurt að því: „Hvaða viðurlög liggja við því, ef innflytjendur brjóta umrætt samkomulag eða bregða út af eigin tilboði um hámarksálagningu á þær vörutegundir, sem lagðar voru til grundvallar við lausn vinnudeilunnar í des. 1952?“ Mér er ekki kunnugt um, að það séu nein viðurlög í því efni, enda var hér um frjálst tilboð að ræða, og eins og ég sagði áðan, þá er ekki kunnugt um, að þetta hafi verið brotið, og hefur þess vegna ekki komið neitt til álita um það, hvort eða hvernig bæri að haga refsiaðgerðum í þessu tilfelli. En aðalatriðið er það, að verðgæzlan hefur fylgzt með þessu. og niðurstöður verðgæzlustjóra eru þannig, að hann telur, að þetta samkomulag hafi verið haldið af hálfu kaupmanna og samvinnufélaga.



Herra forseti. Það mál, sem hér er á dagskrá, er miklu umfangsmeira en svo, að það sé hægt að ræða það svo sem vert væri í einum fyrirspurnatíma. En ég get þó ekki látið þetta tækifæri ónotað til þess að gefa hæstv. viðskmrh. dálitlar upplýsingar, sem alveg virðast hafa farið fram hjá honum og hans stjórnardeild. Hann telur, að þessi ákvæði, sem verkalýðsfélögin sömdu upp á eftir loforði ríkisstj., hafi yfirleitt verið haldin. Þetta er hinn mesti misskilningur, og vil ég í því sambandi leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér upp örlítinn kafla úr bréfi, sem Verkalýðsfélag Vestmannaeyja hefur nýlega sent bæði mér og hv. þm. Vestmannaeyjakaupstaðar. Þar segir: „En því miður hefur misbrestur orðið á því hér í Eyjum,“ þ. e. á því, að staðið væri við þá samninga, sem þarna voru gerðir. „Verð mjólkur í lausu máli er ákveðið í samningi á kr. 2.71 pr. lítra, en hér hefur það orðið á aðfluttri mjólk frá samsölunni í verzlun Helga Benediktssonar kr. 3.00 pr. lítra, en heimaframleidd mjólk kr. 3.16 pr. lítra.“ Síðan er farið í bréfinu nokkrum frekari orðum um einstök tilvik hjá smæstu mjólkurframleiðendum í Eyjum, sem selja mjólkina á dálítið misjöfnu verði, enginn þeirra þó á því lögákveðna verði, að undanskildu Dalabúinu, sem er eign Vestmannaeyjabæjar og selur á hinu umsamda verði. Hér er líka talið upp, að verð á kaffi var ákveðið í samningi kr. 40,80 pr. kg., en er í reyndinni í októbermánuði s. l. 41.40. Þannig eru taldar upp allmargar vörutegundir í nefndu bréfi, og yfirleitt stenzt verðlagið ekki í neinu að því er tekur til Vestmannaeyja. Hitt hef ég nú að vísu grun um, að hvergi hafi þessi samningsákvæði verið eins illa haldin og gagnvart Vestmanneyingum, því að Verkalýðsfélag Vestmannaeyja sendi út bréf til fjölmargra verkalýðsfélaga á landinu og gerði fyrirspurnir um það, hvernig þessi ákvæði væru haldin gagnvart þeim, og gefa svörin tilefni til þess að ætla, að ríkisstj. sé hvergi eins brotleg við sinn samning og gagnvart Vestmanneyingum. Eins og ég tók fram áðan, er alveg vonlaust að ætla að ræða í fyrirspurnatíma þetta mál, sem er stórmál og á vafalaust eftir að koma hér fyrir í þingsölum, ef hæstv. ríkisstj. vindur ekki bráðan bug að því að leiðrétta þetta og gera ráðstafanir til að standa við sína samninga. Það er vissulega alvarlegt atriði, ef það á svo að vera í framtíðinni, að verkalýðsfélögin undirriti samninga eftir loforði frá ríkisstj. um, að þetta eða hitt skuli ske, ríkisstj. svíkur síðan flest, kannske öll sín samningsatriði, og verkamenn standa uppi án þess að geta í rauninni sótt á nokkurn aðila, því að sá aðili, sem þeir formlega gera samninginn við, atvinnurekendur, er ekki brotlegur, heldur er það ríkisstj. En yfirstéttinni á Íslandi þykir hagkvæmast að hafa þetta skipt í tvennt; annar aðilinn er samningsaðill, og hann er látinn halda sinn hluta af samningnum, hinn aðilinn, sem yfirstéttin beitir fyrir sig, er ríkisvaldið, og það svíkur, og á því er naumast hægt að ná nokkrum lögfræðilegum tökum. Ég get upplýst það, að Verkalýðsfélag Vestmannaeyja hefur að sínu leyti lagt þetta mál fyrir Alþýðusambandið, og það hefur verið þar lengi í athugun, og lögfræðingur Alþýðusambandsins telur, að það sé mjög erfitt að koma fram málsóknum á hinn rétta aðila, þar sem hann sé þriðji aðili, þ. e. a. s. ríkisstj., en ekki sá aðili, sem raunverulega hefur undirritað samninginn. Ég vil að lokum - ég sé, að forseti er farinn að ókyrrast, ég er sjálfsagt búinn með minn tíma - beina því til hæstv. ríkisstj., að ef það er raunverulegt, að þessar vanefndir hafi farið fram hjá henni, þá veit hún það nú, að a. m. k. að því leyti sem tekur til Vestmannaeyja, þá er samningurinn gersamlega vanefndur af hálfu ríkisstj., og vona ég, að á því megi verða úrbót hið allra fyrsta.



Herra forseti. Mér þykir leitt að geta ekki þakkað hæstv. viðskmrh. fyrir svör þau, sem hann gaf mér. Ég verð að játa á mig þá sök, að ég er svo vanur orðinn loðnum tilsvörum og jafnvel vísvitandi meira og minna röngum svörum frá hæstv. ríkisstj., að ég er hættur að leggja fyrir hana spurningar án þess að vita fyrst sjálfur svörin við því, sem ég spyr um. Hæstv. viðskmrh. tók það fram áðan hér, að hann teldi ræðu mína óeðlilega í sambandi við þessa fyrirspurn og jafnvel ástæðulausa. Ég vil aðeins svara því á þann veg, að ég ákveð það sem betur fer enn þá, hvað ég segi og hvenær. Ef ég hefði haft 10 mínútur til umráða, þegar ég lagði mína fsp. hér fyrir áðan, þá hefði ég getað notað seinni fimm mínúturnar til þess að flytja ræðu hæstv. viðskmrh., því að ég vissi, hverju hann mundi svara. Ég vissi um bréfið frá ríkisstj. 5. jan. 1953. Ég vissi vel um það bréf, vegna þess að ég hef á eigin spýtur aflað mér upplýsinga um þessi mál og að í því bréfi var ekkert það atriði, sem gat gert verðgæzlustjóra kleift að hafa eftirlit með þessum málum, vegna þess að það vantaði sem sagt í bréfið það sem við átti að éta, nefnilega grundvöllinn, hvernig átti að reikna verðlag þessara vara út. Það er alls ekki nóg, þó að tekið sé fram, að álagning skuli lækka, sjálf álagningarprósentan, við skulum segja úr 12% niður í 10%, þegar það eru ótal smugur í verðlagningargrundvellinum til að koma við hækkunum, sem eru meiri en það sem þessari lækkun á álagningu nemur, og það er það, sem gert hefur verið í fjölda tilfella og kannske flestöllum. Ráðh. minntist hér á það, að vextir hefðu hækkað og þess vegna hefði álagningargrundvöllur verið hækkaður, vegna þessarar vaxtahækkunar. Þetta er rétt. Meðan bankavextirnir voru 6%, var í verðlagningargrundvelli reiknað 1% vegna vaxta, en þegar bankavextir hækkuðu úr 6% í 7%, þá var í grundvellinum hvorki meira né minna en hækkað úr 1% í 2–3%. Þar að auki var bætt við símakostnaði, og í sumum tilfellum hefur í verðútreikningum þessara vara, sem hér um ræðir, verið lagt á söluskatt í tolli, enda þótt það sé lögbrot, og bátagjaldeyrisálagið sjálft. Ja, það er náttúrlega spurning, hvort álagning á söluskatt í tolli er lögbrot eða ekki lögbrot. Að vísu er það brot á bókstaf laga, en að öðru leyti er heimil frjáls álagning, svo að það veit enginn maður neitt. Það er sama, hvort maður leggur 20% á helming einhverrar ákveðinnar upphæðar eða 10% á alla upphæðina. Þannig veit enginn lengur, hvað er lög og hvað er ekki lög í þessu landi. En það er alveg öruggt mál, að það, sem hæstv. viðskmrh. hafði hér eftir verðgæzlustjóra áðan, getur ekki staðizt. Mér er kunnugt um, að síðan verðgæzlustjóra var falið að hafa eftirlit með þessum hlutum, hefur hann ekki getað staðfest einn einasta verðútreikning, ekki einn einasta, sama hvað lítið partí sem var, og ekki gert það. Það eina, sem hann hefur gert, er að kvitta fyrir því, að hann hafi tekið við verðútreikningi frá ákveðnu fyrirtæki fyrir ákveðna vöru. Annað hefur hann ekki gert, og annað hefur hann ekki getað gert, vegna þess að hann hafði engin fyrirmæli frá hæstv. ríkisstj. um það, hvað hann skyldi gera. Ég vil taka það alveg skýrt fram, að í þessu felst engin ásökun á hæstv. núverandi viðskmrh., vegna þess að þetta er miklu eldra mál en að það nái til hans. Málið heyrði undir hv. 3. þm. Reykv., hæstv. fyrrv. viðskmrh., og það er hann, sem hefur ekki sett þær reglur, sem honum bar að setja í sambandi við þetta. Málið stendur meira að segja þannig, að þó að skrifstofu verðgæzlustjóra séu sendir verðlagsútreikningar um þessar vörur, sem hér um ræðir og átti að lækka álagningu á, þar sem samningarnir eru beinlínis brotnir í öllum atriðum, hverju einu og einasta, þá getur verðgæzlustjóri ekkert gert annað en að kvitta fyrir móttöku þeirra. Hann hefur ekki heimild til að gera neitt, engin lög að fara eftir, enga reglugerð að fara eftir og ekkert í höndunum frá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Það munu öllum vera það kunnar og í fersku minni hinar miklu deilur, sem háðar voru hér í Rvík í desember, og líka mun það flestum kunnugt, að þá var farið inn á sérstakar leiðir til þess að leysa þá deilu. Ég verð að segja það, að mér varð það ánægjuefni, að þetta mál skyldi koma hér á dagskrá í sambandi við þá fsp., sem hér liggur fyrir. Ég tel mig knúðan til þess að segja frá því, ætlaði reyndar að gera það síðar á þinginu, að það samkomulag, sem gert var og ríkisstj. átti hlut að, hefur ekki verið haldið nema að litlu leyti. Ég miða hér við þann stað, sem ég er frá og er vitanlega kunnugastur. Það skal þó tekið fram til að fyrirbyggja allan misskilning, að eitt af því, sem samið var um í nefndu samkomulagi, sem sé mjólkurverðið, hefur verið haldið, að ég held, eftir því sem ég hef kynnt mér, á öllum stöðum á landinu nema í Vestmannaeyjum, og eiga samtök bændanna og þeir, sem að þeim málum standa, heiður skilið fyrir það að hafa staðið við það, sem þar var samið um. En allt annað er hægt að segja um aðra liði þessa samkomulags. Ég vil t d. benda á það um þær vörutegundir, sem samið var um fast verð á, sem var kartöflur, sykur, kaffi, að það hefur gilt allt annað verð á þeim vörutegundum norður á Siglufirði heldur en t. d. hér í Rvík. Ég minnist þess ekki heldur, að það væri neitt um það í nefndu samkomulagi, að það ætti að gilda sérstakt verð á kartöflum yfir sumarmánuðina. En ég býst við því, að bæði Reykvíkingar og aðrir hafi orðið varir við það, að verð á þeirri vörutegund í sumar og fram á haust var ekki í samræmi við það samkomulag, sem gert var. Ég vil alveg sérstaklega undirstrika það, að það er mjög óheppilegt, ef gerðir eru samningar, hvort sem það er á milli atvinnurekendanna beint og verkalýðsfélaganna eða hvort það eru samningar, sem ríkisstj. stendur að að meira eða minna leyti, eins og var um þessa samninga, ef samningsaðilar gera sig brotlega eða seka um það að brjóta gegn samkomulaginu. Og ég fullyrði það hér, að það verður ekki til þess að létta undir í framtíðinni, ef um deilur er að ræða, það sem hér hefur skeð, að eftir að ríkisstj. er búin að stuðla að því, að gerðir séu samningar, þá skuli þeir samningar hafa verið brotnir eins mikið og raun ber vitni. Hv. 9. landsk. þm. (KGuðj) benti á mjólkurverðið í Vestmannaeyjum, sem er orðið hneyksli. Það er beinlínis landfrægt, að það skuli geta átt sér stað, að þegar búið er að semja um fast verð, þá skuli vera hægt að selja vöruna, í þessu tilfelli mjólkina í Vestmannaeyjum fyrir miklu hærra verð en nokkurs staðar annars á landinu. Ég vil alveg sérstaklega undirstrika það, að hæstv. viðskmrh., sem þessi mál falla undir, rannsaki þessi mál nánar. Hann sagði hér í sinni svarræðu til fyrirspyrjanda, að verðlagseftirlitið eigi að tryggja þetta. Ja, við höfum svei mér á Siglufirði snúið okkur til verðlagseftirlitsins og fengið ákaflega loðin svör.



Herra forseti. Hér er til umræðu fsp. um framkvæmd á þeim samningum, sem gerðir voru milli þriggja aðila í desember í fyrra, milli alþýðusamtakanna, milli samtaka vinnuveitenda og ríkisstjórnar Íslands sem þriðja aðila. Hæstv. núverandi viðskmrh. hefur svarað því, að verðlagsyfirvöldin viti ekki annað en að staðið hafi verið við þessa samninga. En það er alveg áreiðanlega rétt, að það hefur því miður ekki verið staðið við þessa samninga eins og skyldi, og vanefndirnar eru sérstaklega af hendi hæstv. ríkisstj., þ. e. a. s. af hendi hæstv. fyrrv. ríkisstj., og síðna núverandi hæstv. ríkisstj. hefur setzt að völdum, hefur ekki verið gerð leiðrétting á þessu. Það var minnzt á brot hæstv. ríkisstj. á sínum hluta samkomulagsins að því er snertir mjólkurverð í Vestmannaeyjum af hv. 9. landsk. hér áðan. Það er í hverju orði sannleikur. Þarna hefur ríkisstj. reynzt svo smá, að hún hefur gert sig að svikara við gert samkomulag við verkalýðssamtökin í landinu fyrir nokkra tugi aura á lítra í einum einasta kaupstað landsins. Ég tel, að ríkisstj. Íslands eigi að meta æru sína hærra verði en svo, að þetta geti átt sér stað. Verkalýðssamtökin í Vestmannaeyjum hafa reynt að ná rétti sínum út af þessu broti hæstv. ríkisstj., en ekki tekizt það enn. Það hefur verið gengið á fund ríkisstj., svo að hún veit og hefur vitað í marga mánuði um þessi brot, en ekki fengið þeim kippt í lag. Það, sem stendur í veginum fyrir því, að hægt sé að fá dóm félagsdóms um þessi samningsrof, er það, að vinnulöggjöfin kveður svo á, að félagsdómur skuli taka til úrskurðar og dóms þau mál, sem stafi af brotum af hendi atvinnurekenda eða verkalýðssamtaka á gerðum stéttarfélagasamningum. En hér er um ríkisstj. að ræða, og segja lögfræðingar, að það falli þess vegna út fyrir ramma félagsdóms að dæma í slíkum brotamálum. Í slíku skálkaskjóli getur ríkisstj. Íslands ekki setið, og hún getur ekki vænzt þess að fá að sitja í slíku skjóli, ef hana skortir sómatilfinningu til þess að finna það sjálf. Það er vitanlega ekkert annað fyrir hendi í þessu máli en að höfða sakamál gegn ríkisstj. Íslands, höfða almennt mál gegn ríkisstj. Íslands, ef félagsdómur telur sig ekki geta dæmt í málinu, nema því aðeins að núverandi hæstv. ríkisstj. geri þarna ráðstafanir til að bæta það, sem brotið hefur verið, og bæta mönnum það upp í Vestmannaeyjum, sem gengið hefur verið á þeirra hlut á liðnu ári. Það er nokkurn veginn reiknanlegt dæmi, og þetta ber að bæta, a. m. k. ber núverandi hæstv. ríkisstj. að gera gangskör að því þegar í stað, að mjólkurverð í Vestmannaeyjum verði kr. 2.70, eins og um var samið, því að það er alveg fast undirstöðuatriði í samningsgerðinni, að verð á mjólk og nokkrum öðrum vörutegundum skuli á ábyrgð ríkisstj. vera ákveðið að krónutölu miðað við verðeiningu. Það er því ekkert hægt að deila um, hvort þarna sé um samningsrof að ræða eða ekki. Ég hef haft nokkur afskipti af þessu máli, og ég harma það, að Alþýðusamband Íslands skuli ekki vera búið að fara í málaferli við ríkisstj., úr því að ekki telst hægt að láta félagsdóm dæma það. En það, sem fyrst og fremst ber að herða að hæstv. ríkisstj. um, er það, að hún viðurkenni það, sem þarna hefur gerzt, og láti leiðrétta það, láti færa verðið niður í kr. 2.70 og borga til baka úr ríkissjóði með einhvers konar verðjöfnun, það sem einstaklingar í Vestmannaeyjum hafa orðið að borga meira fyrir hvern lítra mjólkur en þeim bar samkv. samkomulaginu. Það er alveg sama og að svíkja þá um kaup að ætla þeim að borga mjólkina hærra verði en um var samið, og það bitnar fyrst og fremst á barnafjölskyldunum í einum einasta kaupstað landsins. Ég læt mér ekki detta í hug, að hv. 4. landsk. (GJóh) hafi farið með rangt mál, þegar hann upplýsti áðan, að það hefði verið hækkað verð á kaffi og sykri og fleiri vörutegundum, sem áttu að vera undir ákveðnu verði samkv. loforði ríkisstj., yfir sumarmánuðina s. l. sumar, en það vantar þarna upplýsingar um, hvort þetta hefur verið kært, hvort það hefur verið leitað leiðréttingar á þessu gagnvart hæstv. ríkisstj. eða hvort það hefur verið gerð tilraun til að leita til dómstólanna um þetta, því að þarna er líka augljóslega um brot að ræða af hendi hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Hv. 3. landsk., síðasti ræðumaður, er nú kunnugur því, hvernig samningarnir voru á milli hæstv. ríkisstj. og verkalýðsfélaganna frá því í des. í fyrra, og þess vegna undrar mig, að hann skuli koma hér upp í ræðustólinn og belgja sig upp og segja, að ríkisstj. hafi svikið Vestmanneyinga í sambandi við mjólkurverðið þar. Hvernig stendur á því, að Hannibal Valdimarsson kemur hér og belgir sig upp og segir hér gegn betri vitund, að ríkisstj. hafi brotið samninga á Vestmanneyingum? Hannibal Valdimarsson er það skýr maður, að hann veit, að ríkisstj. tók aldrei ábyrgð á mjólkurverðinu í Vestmannaeyjum. Og ég tel, að allir hv. þm. séu nú það kunnugir Vestmannaeyjum, vegna þess að það er staður, sem oft ber á góma, þetta er blómlegur útgerðarstaður, en það er tvennt, sem háir þessum stað, það er vatnsleysi og það er mjólkurleysi, og það hefur alltaf verið þannig í Vestmannaeyjum, að mjólkin hefur verið þar mun dýrari en nokkurs staðar annars. Þegar samkomulag var gert um það hér s. l. haust, að mjólkurverðið skyldi vera kr. 2.71, þá tók ríkisstj. ekki á sig ábyrgð á því að greiða niður mjólkina í Vestmannaeyjum það mikið, að hún yrði þar á sama verði og mjólk er í Rvík, og það er bezt, að hv. þm., sem kemur hér upp í ræðustólinn og fullyrðir slíkt og ber svik á ríkisstj. í þessu tilefni, komi með samninginn og lesi upp úr honum þá grein, sem segir, að ríkisstj. hafi tekizt skuldbindingar á hendur um það að greiða mjólkina niður í Vestmannaeyjum það mikið, að hún verði ekki dýrari þar en annars staðar.  Það hefur verið talað um svik og brot á þessu samkomulagi, sem gert var í desembermánuði s.l. í fleiri atriðum en þessu. Ég sagði hér áðan, eftir viðtali, sem ég átti við verðgæzlustjórann, að hann og hans starfslið hafi haft eftirlit með því, að þessir samningar væru haldnir, og verðgæzlustjóri fullyrðir, að samningar hafi verið haldnir. Nú kemur hér upp hv. þingmaður, sem er og hefur verið starfsmaður í fjárhagsráði, og fullyrðir, að verðgæzlustjóri hafi enga aðstöðu til að fylgjast með þessu eða fullyrða nokkuð hér um. Þessi ræðumaður segir líka, að hann taki ekki þetta fram vegna þess, að hann vantreysti verðgæzlustjóra, o sei sei. Ég segi nú bara, þegar verðgæzlustjóri kemur á minn fund og fullyrðir það, sem hann hefur sagt við mig, og það, sem ég hef hér tekið fram, og kvartar ekki neitt undan því, að hann vanti heimildir eða aðstöðu til þess að vinna sin verk, þá verð ég nú að segja það, að annar hvor hefur á röngu að standa. Ef þessi hv. ræðumaður, hv. 8. landsk., heldur því fram, að hann hafi hér farið með rétt mál, þá heldur hann því fram, að verðgæzlustjóri hafi farið með rangt mál. Þá er þetta argasta vantraust, sem hægt er að bera á einn embættismann í landinu, og það væri ekki nema eðlilegt, að 8. landsk. þm. yrði látinn standa við þessi orð sín annars staðar en hér í hv. þd., því að hann ber hér þungbærar sakir á verðgæzlustjóra, að hann hafi farið með rangt mál, þegar hann fullyrðir, að samningarnir frá des. 1952 hafi verið haldnir. Það eru þungar sakir, sem hv. þm. verður að gera grein fyrir á öðrum stað. Nú sagði þessi hv. þm., að hann hefði ekki borið þessa fsp. fram vegna þess, að hann hafi ekki vitað, hvernig henni yrði svarað, því að ef hann hefði haft 5 mínútur yfir að ráða, þá hefði hann getað haldið sömu ræðuna og ég flutti hér áðan. Það er nú dálítið einkennilegt að vera að gera fsp. um það mál, sem hann sjálfur veit svörin við. Þetta er það mesta grín, sem ég hef nokkurn tíma vitað að hafi átt sér stað hér hjá einum hv. þm. í Alþingi. Það var talað hér um, að kaffið væri hækkað frá því, sem samningurinn hefði tekið fram; það hefði verið talað um, að það ætti að vera kr. 40.80. Ég man nú kannske ekki nákvæmlega, hvað kaffiverðið er í dag, en mig minnir þó, að pakkinn sé kr. 10.15 a. m. k. í sumum búðum hér í Rvík, og ég þekki a. m. k. verzlun, þar sem kaffipakkinn er seldur á kr. 10.15. Það gerir kr. 40.60, 20 aurum lægra en talað var um í samkomulaginu í des. í fyrra. Mér er líka kunnugt um það, að sykurkílóið hefur a. m. k. lækkað um krónu frá því í des. í fyrra. Þetta nefna þessir hv. þm. ekki neitt. Mjólkurverðið er greitt niður það mikið núna, að það er sama útsöluverð og var í des. í fyrra, kartöfluverðið einnig, eins og tekið er fram í samningunum, en það, sem ber á milli í sambandi við mjólkina, eins og ég sagði hér áðan, er það, að ríkisstjórnin tók aldrei á sig skuldbindingar að greiða mjólkina niður í Vestmannaeyjum það mikið, að hún með samkomulaginu yrði á sama verði og hér í Rvík eða annars staðar, vegna þess að mjólkin í Vestmannaeyjum hefur alltaf verið miklu dýrari en annars staðar vegna þeirrar aðstöðu, sem Vestmanneyingar hafa. Þess vegna ættu menn ekki að vera að tala um svik í sambandi við þetta. Það var fleira, sem hv. fyrirspyrjandi talaði hér um áðan. Hann talaði um það, að samkv. bréfinu, sem var gert í janúarmánuði s. l., skorti verðgæzlustjóra allar heimildir til þess að vinna sín verk. Ég kom lítillega að því áðan, að verðgæzlustjóri hefði ekki kvartað undan því, að hann hefði ekki heimildir og hefði ekki aðstöðu, og það er það, sem við þó vitum allir, að ef verðgæzlustjóri finnur verzlun, sem eitthvað saknæmt er hjá, þá getur hann hvenær sem er kært það til ríkisstj. eða sakadómara, eftir því sem hér á við, og í þessu tilfelli, ef samningar væru brotnir, þá er honum alltaf opin leið að kæra til ríkisstj. þetta atriði, því að það er ekkert síður ríkisstj., sem vill að samningarnir verði haldnir, heldur en verkalýðsfélögin. Og ég vil upplýsa það, að ef hægt er að benda á einhver atriði með sanni, sem sanna það, að samningarnir hafi verið brotnir, þá er það gegn vilja ríkisstj. Hitt er svo kannske ekkert undarlegt, þótt það megi benda á í einhverri verzlun, sem hefur tilhneigingu til þess að selja dýrt, að það geti komið fyrir, að það finnist þar einhver vörutegund á hærra verði en æskilegt er. En verðgæzlan hefur eftirlit með því, að þetta sé ekki gert. Hv.8.landsk. var að tala um vaxtahækkunina og afleiðingar af því, að vaxtakostnaður hjá verzlunum hefði verið hækkaður úr 1% í 23%, eftir að vextirnir höfðu hækkað aðeins um 1%, úr 6% í 7%. Það er alveg rétt, að þessi kostnaður, vextirnir, hefur verið hækkaður hjá flestum úr 1% í 2% vegna vaxtahækkunar, ekki aðeins vegna þess að vextirnir hækkuðu um 1%, heldur einnig vegna þess, að um leið og þetta gerðist, þá var innflytjendum gert að skyldu að borga inn í bankann 60–70% af andvirði þeirrar vöru, sem þeir pöntuðu, og þessir peningar urðu svo að liggja í bankanum stundum 6, stundum 9 og stundum 10–11 mánuði vaxtalausir, áður en varan kom, og það er þetta, sem veldur því nú frekar, að þessi liður var hækkaður úr 1% í 2%, heldur en þó að vextirnir hækkuðu úr 6% í 7%. Ég veit, að hv. 8. landsk. þm., sem ég ætla vera viðskiptafræðing, hlýtur að gera sér ljóst, að það að þurfa að borga inn í bankann peninga, sem eiga að liggja þar marga mánuði vaxtalausir, hlýtur að leiða af sér aukinn kostnað fyrir verzlunina. Ég sé svo ekki, að það sé fleira, sem ég þarf að taka hér fram, en ég undirstrika það í sambandi við mjólkurverð í Vestmannaeyjum, að ríkisstj. hefur ekki tekið þá ábyrgð á sig að auka niðurgreiðslu á mjólkurverði þar það mikið, að mjólkin, hvernig sem gengur að framleiða mjólkina í Vestmannaeyjum eða koma henni þangað, verði ekki dýrari þar en annars staðar. Og hvernig stendur á því, að Vestmanneyingar hafa þagað yfir því þangað til í dag og fsp. er ekki borin fram af hv. 9. landsk. til þess að koma þessu máli á dagskrá, heldur af hv. 8. landsk. þm.. - hvernig stendur á því, ef ríkisstj. hefur brotið samninga á Vestmanneyingum, að þeir hafa ekki leitað réttar síns og að það virðist vera eins og af tilviljun, af því að hv. 8. landsk. þm. kemur hér með fsp., að hv. 9. landsk., sem er úr Vestmannaeyjum, vaknar? Og hv. 3. landsk., sem stendur framarlega í verkalýðshreyfingunni og var einn aðalmaðurinn hér í verkfallinu og samningunum í desembermánuði, það er eins og af tilviljun, að hann vaknar nú í dag, af því að hv. þm. úr öðrum flokki kemur með fsp. Eða ætluðu þessir hv. þm. að sofa á þessum svikum ríkisstj., ef hv. 8. landsk. þm. hefði ekki verið svo góður að vekja þá? Nei, það sjá allir, og það vita allir, að þessir hv. tveir þm. eru með þessar staðhæfingar hér nú gegn betri vitund, og það þykir mér leiðinlegt. Mér þykir það leiðinlegt, að menn skuli vera að koma hér upp í ræðustólinn, belgja sig hér upp, tala um svík af hendi ríkisstj., en vita þó, að þeir mæla rangt.

forseti (JörB): Í gær barst hingað fregn um hörmulegt sjóslys í ofviðrinu aðfaranótt s. l. mánudags, er síldveiðiskipinu Eddu frá Hafnarfirði hvolfdi á legunni á Grundarfirði skammt undan landi og níu menn af seytján manna áhöfn skipsins fórust, þrír þeirra úr vosbúð eftir margra klukkustunda hrakninganótabáti skipsins. Allir voru menn þessir í blóma lífsins, hinn yngsti þeirra ekki nema 17 ára og hinn elzti 42 ára, fimm þeirra kvæntir og láta eftir sig samtals 18 börn. Auk þess eru foreldrar flestra þeirra á lífi. Við hið sviplega fráfall þessara vösku sjómanna, sem flestir áttu heima í Hafnarfirði, hefur ekki aðeins bæjarfélagið þar goldið mikið afhroð, heldur á og öll íslenzka þjóðin um sárt að binda. Ég vil biðja þingheim að votta þessum föllnu hetjum virðingu sína og hinum harmi lostnu ástvinum þeirra innilega hluttekningu með því að rísa úr sætum. -