Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi tilkynning frá Svavari Gestssyni fyrir hönd þingflokks Alþb.: ,,Þingflokkurinn hefur kosið sér stjórn sem hér segir: Formaður Svavar Gestsson, varaformaður Kristinn H. Gunnarsson, ritari Bryndís Hlöðversdóttir. Alþingi 1. okt. 1998. Svavar Gestsson.``

Áður en umræðan hefst vill forseti taka fram að samkomulag er milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar. Á eftir framsöguræðu hæstv. fjmrh. tala talsmenn þingflokka og hafa tvöfaldan ræðutíma í fyrra sinn, þ.e. allt að 40 mínútur. Andsvör verða ekki leyfð á eftir þessum ræðum. Að loknum ræðum talsmanna talar hæstv. fjmrn. í annað sinn og verða þá leyfð andsvör. Reiknað er með að þau geti staðið allt að hálfri klukkustund ef ekki er hreyft andmælum við því. Að þeim loknum heldur umræðan áfram samkvæmt þingsköpum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1999. Í ræðu minni í dag mun ég fjalla um helstu áhersluatriði ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum eins og þau birtast í þessu fjárlagafrumvarpi. Ég mun því lítt fjalla um einstaka tekju- eða gjaldaliði í frumvarpinu enda er það skoðun mín að 1. umr. um þetta mál eigi að vera tiltölulega almenns eðlis. Mig langar til að byrja á að vitna í einn merkasta forvera minn í embætti fjármálaráðherra, Jón Þorláksson, en hann lýsti aðkomu sinni að fjármálaráðuneytinu vorið 1924 með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Fjárhagurinn er afskaplegur, tómur sjóður og vanskilaskuldir í öllum áttum.`` Þetta hafa því miður ýmsir af fyrirrennurum mínum upplifað og háttvirtum þingmanni, Friðriki Sophussyni, hefur sjálfsagt verið líkt innan brjósts þegar hann tók við embætti. Nú er öldin önnur og því ber að fagna. Ég vil nota þetta tækifæri til að færa Friðriki Sophussyni sérstakar þakkir fyrir hans miklu og góðu störf sem fjármálaráðherra í sjö ár. Hann getur sannarlega litið glaður um öxl nú þegar svo myndarlega hefur rofað til í ríkisfjármálunum og uppskeran af starfi hans er að koma í ljós. Eins og fram kom í stefnuræðu forsætisráðherra hefur staða efnahagsmála hér á landi gjörbreyst á undanförnum árum. Í stað óðaverðbólgu og jafnvægisleysis ríkir nú stöðugleiki á flestum sviðum efnahagslífsins. Þetta birtist meðal annars í því að verðbólga hefur verið með minnsta móti eða á bilinu 1,5--2,5% síðustu fimm ár og jafnvel enn minni á þessu ári. Þá hafa vextir farið lækkandi undanfarin ár og gengi íslensku krónunnar hefur verið stöðugt og jafnvel farið hækkandi undanfarin missiri. Með þessu og sérstökum aðgerðum stjórnvalda svo sem skattalækkunum hefur rekstrargrundvöllur atvinnulífsins verið treystur. Í kjölfarið hefur fjárfesting atvinnulífsins aukist eftir langvarandi lægð. Árangur efnahagsstefnunnar birtist einnig í því að atvinna hefur aukist og atvinnuleysi að sama skapi minnkað og er nú minna en í nær öllum aðildarríkjum OECD. Kaupmáttur heimilanna hefur jafnframt aukist verulega undanfarin ár og er gert ráð fyrir rúmlega 23% aukningu frá árinu 1995 til loka næsta árs. Í þessum tölum gætir meðal annars áhrifa lækkunar tekjuskatts sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á síðasta ári og skattfrelsis lífeyrisiðgjalda. Þessi hagstæða þróun hefur einnig skilað sér í mun meiri hagvexti hér á landi en í flestum nálægum ríkjum. Þannig renna flestir hagfræðilegir mælikvarðar stoðum undir þá kenningu að hér ríki sannkallað góðæri í efnahagsmálum. Það er óumdeilt að staða ríkisfjármála hefur styrkst verulega á undanförnum árum. Allt frá miðjum síðasta áratug var mikill hallarekstur á ríkissjóði með tilheyrandi lántöku og skuldasöfnun. Smám saman hefur tekist að ná betri og betri tökum á ríkisfjármálunum með margvíslegum aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þessar aðgerðir hafa skilað sér í traustari afkomu ríkissjóðs og nú er svo komið að lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs er orðinn jákvæður þannig að unnt verður að greiða niður skuldir ríkissjóðs um allt að 30 milljarða króna á árunum 1998--1999. Þetta er ótrúlegur árangur sem markar sannkölluð tímamót. Ég vil hins vegar minna á að oft er erfiðara að hafa stjórn á efnahags- og ríkisfjármálum í góðæri líkt og nú ríkir á Íslandi en þegar erfiðleikar steðja að. Þess vegna er afar mikilvægt að varðveita þennan árangur og slaka hvergi á. Þetta á ekki síst við um ríkisfjármálin því að þau gegna nú lykilhlutverki í hagstjórn hér á landi. Traust staða ríkissjóðs er mjög mikilvæg til þess að auka sparnað í þjóðfélaginu og stuðla þannig að betra jafnvægi í efnahagslífinu með aðhaldi að innlendri eftirspurn. Þessi sjónarmið hafa verið höfð að leiðarljósi við undirbúning þessa fjárlagafrumvarps. Ég mun nú stuttlega fjalla um helstu áhersluatriði frumvarpsins. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að nýta hagstætt árferði til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, lækka þar með vaxtakostnað og búa þann veg í haginn fyrir komandi kynslóðir. Það er eitt helsta einkenni þessa fjárlagafrumvarps. Gert er ráð fyrir tæplega 2 milljarða króna tekjuafgangi á rekstrargrunni á árinu 1999 að teknu tilliti til bókfærðra lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs. Afkoman batnar því um tæplega 5 milljarða króna frá áætlun yfirstandandi árs. Greiðslustaða ríkissjóðs verður áfram mjög hagstæð samkvæmt áætlun fjárlagafrumvarpsins og er gert ráð fyrir að lánsfjárafgangur ríkissjóðs geti numið um 15 milljörðum króna á árinu 1999, eða svipaðri fjárhæð og á þessu ári. Eins og áður hefur komið fram gefur þessi niðurstaða færi á að greiða niður skuldir ríkissjóðs í stórum stíl. Gangi áætlunin eftir munu heildarskuldir ríkissjóðs verða 23 milljörðum króna lægri í lok árs 1999 en í árslok 1997 og hlutfall skulda af landsframleiðslu lækka úr 46% í lok árs 1997 í 34% árið 1999. Endurgreiðsla skulda er í reynd meiri eða sem nemur sem næst samanlögðum lánsfjárafgangi árin 1998 og 1999, þ.e. um 30 milljörðum króna eins og ég hef áður nefnt, en á móti kemur hækkun skulda vegna áfallinna vaxta. Með þessu lækkar árlegur vaxtakostnaður ríkissjóðs um 1,2 milljarða króna. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þetta atriði því að með þessu móti munu ríkisfjármálin draga verulega úr neikvæðum áhrifum viðskiptahalla á efnahagslífið og þannig stuðla að áframhaldandi stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Að undanförnu hefur verið lögð sérstök áhersla á að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs. Engin ný löng erlend lán hafa verið tekin á yfirstandandi ári, en tvö erlend lán er námu tæplega 10 milljörðum króna voru greidd upp á árinu. Auk þess verður staðan á erlendum skammtímalánum lækkuð þannig að í heildina er áætlað að höfuðstóll erlendra skulda ríkissjóðs lækki um 15 milljarða króna á árinu 1998. Ég vil einnig nefna að samkvæmt áætlunum fjárlagafrumvarpsins er talið að heildarlántökur ríkisaðila, þ.e. ríkissjóðs, fyrirtækja og sjóða í eigu ríkisins, fari nær alfarið til þess að mæta afborgunum eldri lána. Í þessu felst að skuldsetning ríkisins í heild mun því nánast verða óbreytt á árinu 1999 og hið sama gildir reyndar um árið 1998. Það eru óneitanlega tímamót þegar ríkið er ekki lengur nettólántakandi á fjármagnsmarkaði. Ekki er lengra síðan en 1991 að ríkið þurfti að taka lán á markaðnum sem námu um 10% af landsframleiðslu eða sem samsvarar um 60 milljörðum króna á núgildandi verðlagi. Áhrif þessara umskipta eru þau að svigrúm atvinnulífs og einstaklinga á lánamarkaði eykst og jafnframt dregur úr þrýstingi á vaxtastigið. Sjást þessa þegar merki. Áframhaldandi hagvöxtur og aukin umsvif í efnahagslífinu á næsta ári skila sér í auknum tekjum ríkissjóðs. Áætlað er að heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1999 verði rúmlega 181 milljarður króna eða um 6 milljörðum króna hærri en á árinu 1998. Þar af má rekja 2,7 milljarða króna til aukinna veltuskatta og 2,1 milljarð til aukinna tekna af tekjuskatti einstaklinga þrátt fyrir 1% lækkun á skatthlutfallinu um næstu áramót en hún kostar um 1,5 milljarða króna. Loks skilar tryggingagjald um hálfum milljarði króna í auknum tekjum. Að frumkvæði ríkisstjórnarinnar lögfesti Alþingi á síðasta ári umtalsverða lækkun tekjuskatts einstaklinga, eða um 4%. Fyrsti áfanginn, 1,1% lækkun, kom til framkvæmda þegar árið 1997. Í byrjun árs 1998 lækkaði hlutfallið um 1,9% í viðbót og í ársbyrjun 1999 lækkar skatthlutfallið enn um 1%. Tekjuskattur einstaklinga er því orðinn lægri en var þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp árið 1988. Með þessum breytingum eru stigin mikilvæg skref í átt til lækkunar jaðarskatta hér á landi sem mun skila sér í auknum kaupmætti almennings. Annað árið í röð er gert ráð fyrir umtalsverðum tekjum af sölu eigna. Eins og gert var ráð fyrir í fjárlögum 1998 er stefnt að sölu á tæplega helmingi hlutabréfa ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Íslenskum aðalverktökum nú í haust. Á næsta ári er síðan áformað að ljúka sölu á hlutabréfum ríkisins í þessum fyrirtækjum. Auk þess er miðað við sölu á fjórðungshlut í Sementsverksmiðju ríkisins. Að svo stöddu er ekki ljóst hve miklum tekjum eignasalan getur skilað en miðað er við að 2,4 milljarðar króna komi fram á tekjuhlið en þar er einungis færður söluhagnaður hlutabréfanna, þ.e. söluverðmæti umfram skráð nafnverð. Sala hlutabréfanna skilar hins vegar mun hærri heildarfjárhæðum í ríkissjóð en þær koma fram sem fjármagnstilfærslur og ganga til lækkunar skulda ríkissjóðs. Mig langar að fjalla sérstaklega um mikilvægi eignasölu ríkisins í þessu samhengi og leiðrétta þann misskilning sem gætt hefur á liðnum vikum hjá sumum háttvirtum þingmönnum stjórnarandstöðunnar að megintilgangur ríkisstjórnarinnar með því að selja eignarhlut ríkisins í atvinnufyrirtækjum sé að ná inn tekjum í ríkissjóð til þess að standa undir auknum útgjöldum. Telja þeir þetta bera vott um slaka fjármálastjórn af hálfu ríkisstjórnarinnar. Vissulega eru það ákveðin rök fyrir sölu ríkisfyrirtækja að hún skilar ríkissjóði og þar með landsmönnum öllum tekjum. En það er hins vegar misskilningur að þessar tekjur fari til þess að fjármagna aukin útgjöld. Staðreyndin er sú að einungis hluti tekna af eignasölu er færður á rekstrarreikning. Stærsti hluti söluverðmætisins kemur fram á lánsfjárjöfnuði og gengur beint til þess að lækka skuldir ríkisins. Ég hygg að það sé óumdeilt að eitt brýnasta verkefni stjórnvalda um þessar mundir er einmitt að lækka skuldir ríkisins eins hratt og unnt er þannig að skuldabagganum verði ekki velt yfir á kynslóðir framtíðarinnar. Jafnframt næst með þessu móti það veigamikla markmið að lækka vaxtabyrði ríkissjóðs og þar með skapa svigrúm fyrir aukin útgjöld á öðrum sviðum eða frekari lækkun skatta. Ég vil nefna sem dæmi að áætlanir fyrir árið 1998 sýna að greiðslustaða ríkisins er afar hagstæð og horfur á að lánsfjárafgangur geti orðið um 15 milljarðar króna. Þetta er þrefalt meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum yfirstandandi árs. Um helming þessarar fjárhæðar má rekja til sölu á eignum ríkisins en hluti hennar hefur þegar komið til framkvæmda og frekari sala er áformuð síðar í haust. Og hvað skyldi svo verða um tekjur af sölu eigna sem nema tæplega 7 milljörðum króna? Jú, þessar tekjur ganga til þess að lækka skuldir ríkissjóðs eins og sjá má af því að hlutfall heildarskulda ríkissjóðs lækkar úr 46% í 39% af landsframleiðslu á árinu 1998 og á næsta ári er áætlað að hlutfallið lækki í 34% eins og fram er komið. Af þessu má ráða hve eignasala getur verið mikilvæg í því skyni að greiða niður skuldir ríkisins og lækka vaxtakostnað. Það er líka ástæða til þess að fara nokkrum orðum um hvernig afkoma ríkissjóðs er metin því að þar hefur einnig gætt misskilnings á eðli þeirra breytinga sem lögfestar voru á Alþingi í fyrravor. Meginbreytingin felst í því að nú eru bæði fjárlög og ríkisreikningur færð á rekstrargrunni en fjárlög voru áður eingöngu færð á greiðslugrunni. Í þessu felst meðal annars að nú ber að færa skuldbindingar sem falla á ríkissjóð á árinu til gjalda samtímis jafnvel þótt þær komi ekki til greiðslu fyrr en seinna. Þetta sést vel á færslu lífeyrisskuldbindinga ríkisstarfsmanna en hækkun þeirra vegna breytinga á launakerfi ríkisstarfsmanna á þessu ári er öll bókfærð á rekstur ársins 1998 þótt hún komi til greiðslu á mörgum árum og jafnvel áratugum. Það er mikil framför að birta fjárlög á sama grunni og ríkisreikningur er gerður upp á. Þannig er horfst í augu við og bókfærðar þær skuldbindingar sem kunna að falla á ríkissjóð vegna ákvarðana sem eru teknar á viðkomandi ári jafnvel þótt þær komi ekki til útborgunar fyrr en löngu seinna. En hvaða áhrif hefur þetta á bókfærða afkomu ríkissjóðs? Afkomutölur ársins 1998 sýna glöggt áhrif þessara breytinga. Samkvæmt fjárlögum var gert ráð fyrir lítils háttar rekstrarafgangi ríkissjóðs á árinu miðað við rekstrargrunn. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er nú gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs geti orðið rúmlega 9 milljörðum kr. meiri en í fjárlagaáætlun. Hins vegar er talið að bókfærð útgjöld ríkissjóðs muni fara um 12 milljörðum kr. fram úr fjárlögum, mest vegna fyrrnefndrar hækkunar lífeyrisskuldbindinga ríkisstarfsmanna en þær eru taldar verða 9--10 milljörðum kr. hærri en áætlað hafði verið. Samkvæmt þessu stefnir í tæplega 3 milljarða kr. bókfærðan halla á ríkissjóði á árinu 1998. Þessi mælikvarði segir hins vegar ekkert um greiðsluflæði innan ársins og getur því ekki orðið grundvöllur umræðu um áhrif ríkisfjármálanna á efnahagslífið til skamms tíma litið. Þar verður að nota annan mælikvarða, svokallaðan lánsfjárjöfnuð. Samanburður þessara tveggja mælikvarða, þ.e. annars vegar bókfærðrar afkomu á rekstrargrunni og hins vegar lánsfjárjöfnuðar ríkissjóðs, leiðir í ljós þá sérkennilegu niðurstöðu að miðað við fjárlög versnar afkoman á fyrri mælikvarðann en batnar stórlega á hinn síðari. Báðir mælikvarðar eiga vissulega rétt á sér. Annar sýnir mat á afkomu ríkissjóðs að teknu tilliti til áfallinna en ógreiddra skuldbindinga. Hinn mælikvarðinn, lánsfjárjöfnuðurinn, sýnir hins vegar áhrif ríkisfjármála á efnahagslífið hverju sinni, t.d. hvort fylgt er aðhaldssamri eða undanlátssamri stefnu. Sú staðreynd að horfur eru á allt að 30 milljarða kr. lánsfjárafgangi á árunum 1998 og 1999 sýnir að ríkisstjórnin fylgir aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum sem meðal annars dregur úr neikvæðum áhrifum viðskiptahallans á þróun efnahagslífsins. Afkoma ríkissjóðs á rekstrargrunni sýnir einnig afgang, sem nemur tæplega 2 milljörðum kr., en það þýðir að endar ná einnig saman í ríkisrekstrinum þegar horft er til skuldbindinga ríkisins til lengri tíma. Til fróðleiks má benda á að ef fjárlög væru enn sett fram á gamla forminu, þ.e. á greiðslugrunni, mundu niðurstöðutölur nú sýna um 10 milljarða kr. rekstrarafgang. Ég vil í þessu sambandi einnig nefna að framreikningar á horfum í ríkisrekstri til næstu fimm ára, sem birtir eru í fjárlagafrv., sýna að afkoma ríkissjóðs styrkist jafnt og þétt og það gefur færi á að greiða skuldir ríkissjóðs enn frekar niður í framtíðinni. Í þessu tilviki er gert ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs geti lækkað úr 40% af landsframleiðslu í lok ársins 1998 í 20% árið 2003 ef rétt verður á málum haldið. Þær forsendur sem búa að baki þessum framreikningum gera ráð fyrir að áfram verði fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum og ég vona að við berum gæfu til þess að láta þessar áætlanir ganga eftir og helst gott betur. En hvernig horfir um fyrirhuguð útgjöld ríkissjóðs á næsta ári? Samkvæmt fjárlagafrv. eru heildarútgjöld á árinu 1999 áætluð 179,3 milljarðar kr. á rekstrargrunni og hækka um 2 milljarða kr. frá áætlun yfirstandandi árs, en um 13,5 milljarða kr. frá fjárlögum 1998. Að frátöldum lífeyrissjóðsskuldbindingum hækka útgjöldin um 6 milljarða kr. milli ára, eða um 3,5%. Til samanburðar má nefna að hagvöxtur er talinn verða um 5% og verðmæti landsframleiðslunnar eykst um 7,5% á milli ára. Hlutfall útgjalda ríkisins af landsframleiðslu lækkar því um 1% milli ára. Batnandi afkoma ríkissjóðs gefur hins vegar færi á að taka sérstaklega á ýmsum veigamiklum útgjaldaþáttum, ekki síst innan heilbrigðiskerfisins, menningar- og samgöngumála, án þess að slaka um of á heildarstefnunni í ríkisfjármálum. Útgjöld ríkisins til samgöngumannvirkja aukast um tæplega 1 milljarð kr. milli ára, þar af um 800 millj. kr. til vegamála. Í fyrsta sinn í langan tíma er gengið út frá óskertum framkvæmdaáætlunum í vega-, hafna- og flugmálum. Til framkvæmda í menntamálum og heilbrigðismálum verður varið um 2 milljörðum kr. á næsta ári, sem er svipuð fjárhæð og á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrv. aukast útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála um 3% að raungildi frá útgjaldaáætlun 1998 og um 5,4% frá síðustu fjárlögum. Jafnframt er gert ráð fyrir að þjónustusamningar verði gerðir við flest sjúkrahús um rekstur og fjárframlög. Með þessu fá stjórnendur aukinn sveigjanleika í rekstri en taka jafnframt aukna ábyrgð á að þjónusta og kostnaður verði í samræmi við áætlun fjárlaga. Þá er í frv. sérstök áhersla lögð á fjölgun hjúkrunarrýma, einkum fyrir aldraða, og stefnt að allt að 120 nýjum hjúkrunarrýmum á næsta ári. Útgjöld til rannsóknar- og þróunarmála eru einnig verulega aukin á næsta ári, meðal annars til verkefna tengdum íslenska upplýsingasamfélaginu, sem svo er kallað, en það er fyrsta skref í átt til þess að framfylgja stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á þessu sviði. Þá vil ég nefna sérstakt framlag til áætlunar á sviði upplýsinga- og umhverfismála. Árið 2000 verður viðburðarríkt á sviði menningarmála. Þar má nefna 1000 ára kristnitökuhátíð, 1000 ára afmæli landafunda Íslendinga í Vesturheimi og verkefnið Reykjavík -- menningarborg Evrópu árið 2000. Í fjárlagafrv. er fyrirhugað að verja umtalsverðum fjármunum til undirbúnings þessara merku viðburða. Ný lög um húsnæðismál voru afgreidd á Alþingi sl. vor. Ný stofnun, Íbúðalánasjóður, tekur við af Húsnæðisstofnun ríkisins og er gert ráð fyrir að sjóðurinn standi undir útlánum sínum án framlags úr ríkissjóði. Stuðningur ríkisins við húsnæðiseigendur verður með greiðslu vaxtabóta og er gert ráð fyrir að þær hækki um 300 millj. kr. milli ára. Á árinu 1999 mun ríkissjóður þó veita Íbúðalánasjóði sérstakt framlag til að standa undir vaxtamun á útlánum og teknum lánum til leiguíbúða. Ég hef þegar fjallað ítarlega um hvernig bætt afkoma ríkissjóðs á þessu og næsta ári gerir kleift að greiða niður skuldir ríkisins í ríkari mæli en áður hefur þekkst á svo skömmum tíma. Mig langar hins vegar að nefna nokkur önnur atriði sem lúta sérstaklega að lánamálum ríkissjóðs. Lánveitingar ríkissjóðs til ríkisfyrirtækja, sjóða eða aðila utan ríkisins hafa farið ört minnkandi á síðustu árum. Fyrirtæki og sjóðir hafa verið seld eða gerð að hlutafélögum sem taka lán án ríkisábyrgðar. Á árinu 1999 er áætlað að endurlán ríkissjóðs nemi alls um 5,2 milljörðum kr. samanborið við 7,3 milljarða kr. í ár. Lækkunin stafar af því að lánsfjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins verður ekki mætt með lánveitingu úr ríkissjóði. Þess í stað mun Íbúðalánasjóður annast fjármögnunina með sölu á húsnæðisbréfum. Innheimtar afborganir af áður lánuðu fé nema 7 milljörðum kr. og lánveitingar ríkissjóðs skila því í fyrsta sinn nettóinnstreymi í ríkissjóð á árinu 1999. Heildarumfang ríkisábyrgða er meira en sem nemur skuldum ríkissjóðs þar sem ríkissjóður ber einnig ábyrgð á skuldbindingum ríkisfyrirtækja og fjármálastofnana í ríkiseign. Mat Seðlabanka Íslands á ábyrgðum ríkissjóðs í árslok 1995 sýndi að heildarupphæð þeirra var um 570 milljarðar kr. Með sölu ríkisfyrirtækja og breyttu rekstrarformi hefur tekist að lækka ábyrgðirnar um liðlega 170 milljarða kr. Þá má geta þess að með nýrri löggjöf hafa heimildir til að veita ríkisábyrgð verið þrengdar. Á undanförnum árum hefur hlutdeild ríkisbréfa og spariskírteina verið mjög mikil á verðbréfamarkaðnum. Síðustu missirin hefur aftur á móti dregið verulega úr vægi ríkisverðbréfa og mun sú þróun væntanlega halda áfram á næsta ári. Engu að síður verður ríkissjóður áfram virkur lántakandi þar sem endurfjármagna þarf eldri lán í einhverjum mæli. Að undanförnu hafa markvisst verið byggðir upp markflokkar fyrir spariskírteini, ríkisbréf og -víxla. Þetta fyrirkomulag felur í sér að á markaði verða fáir en stórir flokkar ríkisverðbréfa og ákveðnir viðskiptavakar tryggja að sífellt liggi fyrir kaup- og sölutilboð í viðkomandi flokka. Þetta hefur eflt eftirmarkað og stuðlað að hagstæðri þróun á fjármagnsmarkaði. Breytingin hefur enn fremur styrkt markaðsstöðu ríkisverðbréfa og átt þátt í því að lækka vexti. Þótt fjárlagafrv. feli í sér margvíslegar umbætur og aukin útgjöld til brýnna málaflokka fer því fjarri að slakað sé á því aðhaldi að innlendri eftirspurn sem fylgt hefur verið að undanförnu. Eins og ég hef áður nefnt er stefnt að umtalsverðum lánsfjárafgangi á árinu 1999 sem mun draga úr neikvæðum áhrifum viðskiptahalla á efnahagslífið. Upp á síðkastið hafa komið fram vísbendingar um að hagsveiflan hér á landi sé komin á það stig að aukins aðhalds sé þörf til að halda aftur af miklum vexti þjóðarútgjalda. Þannig hefur innflutningur neysluvöru aukist mikið að undanförnu, einkum innflutningur varanlegs neysluvarnings svo sem bíla og heimilistækja. Í kjölfarið hefur vöruskiptajöfnuður versnað. Annar mælikvarði á umsvif í efnahagslífinu er þróun tekna ríkissjóðs. Innheimtan á fyrstu átta mánuðum ársins gefur greinilegar vísbendingar um aukna veltu og meiri launabreytingar en gert hafði verið ráð fyrir í áætlunum. Þá hefur verulega dregið úr atvinnuleysi upp á síðkastið. Loks má nefna að útlánaaukning bankanna það sem af er árinu hefur verið nokkuð mikil miðað við sama tíma í fyrra. Öll þessi atriði eru dæmigerð merki um mikil umsvif og eftirspurn í efnahagslífinu sem fyllsta ástæða er til að hafa góðar gætur á. Við ríkjandi aðstæður í efnahagslífinu er brýnt að stjórnvöld freisti þess að hamla gegn aukningu þjóðarútgjalda og komi þannig í veg fyrir að stöðugleikinn í verðlagsmálum raskist. Æskilegt er að grípa til aðhaldsaðgerða bæði í peninga- og ríkisfjármálum. Svigrúm til frekara aðhalds í peningamálum er hins vegar takmarkað þar sem nú þegar er fylgt mjög aðhaldssamri peningamálastefnu. Þetta kemur meðal annars fram í mun hærri vöxtum hér á landi en í flestum nálægum ríkjum. Enn fremur hefur gengi íslensku krónunnar farið hækkandi síðustu missiri sem hefur þrengt að samkeppnisstöðu innlendra fyrirtækja. Við þessar aðstæður er mikilvægt að treysta stöðu ríkisfjármála enn frekar. Það stuðlar að auknum innlendum sparnaði og hamlar gegn aukningu þjóðarútgjalda. Í þessu felst þó ekki að það þurfi að draga úr útgjöldum til brýnna málaflokka eins og velferðar- og menntamála, en útgjöld til þeirra munu sem fyrr segir aukast á þessu og næsta ári líkt og undanfarin ár. Hins vegar þarf að beita ýtrasta aðhaldi í opinberum rekstri, t.d. með því að halda áfram að bjóða út ýmis verkefni á vegum ríkisins. Einnig mun áframhaldandi sala á eignum ríkisins til einkaaðila verða til þess að auka sparnað og draga úr innlendri eftirspurn. Þá vil ég sérstaklega nefna mikilvægi þess að rekstur sveitarfélaga sé með viðunandi hætti sem við ríkjandi aðstæður þýðir að þau skili afgangi af rekstri og leggi þannig sitt af mörkum til þess að treysta stöðugleikann í sessi. Sveitarfélögin hafa ekki farið varhluta af þeim stöðugleika sem hér hefur ríkt að undanförnu og jafnframt notið góðs af auknum kaupmætti almennings. Í kjölfar þess að sveitarfélögin hafa á undanförnum árum tekið við auknum verkefnum af ríkinu lætur nú nærri að þau standi fyrir um fjórðungi opinbers rekstrar í landinu. Það er því enn mikilvægara en áður að rekstur sveitarfélaga taki mið af efnahagslegum aðstæðum hverju sinni. Við ríkjandi aðstæður í efnahagslífinu er því æskilegt að þau skili afgangi og stuðli þannig að áframhaldandi stöðugleika. Flest bendir til að meginverkefni hagstjórnar hér á landi á næstu árum verði að leita leiða til að auka þjóðhagslegan sparnað og draga úr viðskiptahalla gagnvart útlöndum. Eins og nú horfir stefnir í umtalsverðan viðskiptahalla á árunum 1998 og 1999. Um þriðjung hallans má rekja til tímabundinnar fjárfestingar í stóriðju, sem mun skila sér í auknum útflutningstekjum þegar fram í sækir. Einnig hefur almenn fjárfesting atvinnufyrirtækja aukist verulega og má ætla að hún skili sér einnig í aukinni framleiðslu til lengri tíma litið. Hins vegar verður ekki fram hjá því litið að mikill vöxtur einkaneyslu á einnig nokkurn þátt í auknum viðskiptahalla og er þannig merki um að þjóðhagslegur sparnaður sé of lítill. Þetta er óæskileg þróun sem brýnt er að bregðast við. Hér er þó rétt að ítreka að gert er ráð fyrir lánsfjárafgangi hjá ríkissjóði í ár og á næsta ári sem spornar gegn neikvæðum áhrifum viðskiptahalla á efnahagslífið. Þegar flest þjóðhagsleg skilyrði eru hagstæð, líkt og nú er, er hins vegar æskilegt að afgangur sé á viðskiptajöfnuði og að erlendar skuldir þjóðarbúsins fari lækkandi sem hlutfall af landsframleiðslu, að minnsta kosti ef litið er til viðskiptajöfnuðar án fjárfestingar í stóriðju. Einnig er rétt að hafa í huga að þótt grunnur íslensks efnahagslífs sé mun traustari nú en áður var, meðal annars vegna opnunar hagkerfisins út á við og aukinnar markaðsvæðingar á mörgum sviðum, geta veður skipast skjótt í lofti. Þar nægir að nefna að aflabrögð geta brugðist og viðskiptakjör versnað, en hvort tveggja er nú með hagstæðasta móti samanborið við það sem verið hefur undanfarin ár. Viðvarandi viðskiptahalli sem rekja má til neyslu- og fjárfestingarútgjalda umfram verðmætasköpun í þjóðarbúskapnum er ávísun á þenslu sem grefur undan stöðugleika í efnahagslífinu þegar fram í sækir. Alþjóðlegar athuganir sýna ótvírætt að aukinn sparnaður hins opinbera, þ.e. afgangur á rekstri hins opinbera, er öruggasta og fljótvirkasta leiðin til þess að auka þjóðhagslegan sparnað. Tvennt rennir stoðum undir þessa kenningu. Annars vegar bendir margt til að sparnaðarvitund almennings sé ekki jafnsterk hér á landi og annars staðar. Hins vegar er erfitt að auka sparnað einkageirans með stjórnvaldsaðgerðum nægilega mikið til að treysta þjóðhagslegan sparnað, að minnsta kosti til skamms tíma litið. Loks er rétt að benda á að við ríkjandi aðstæður er erfitt að beita peningamálunum í því skyni að auka sparnað. Nægir þar að nefna að vextir hér á landi eru þegar mun hærri en í flestum nágrannaríkjunum og líklegt að frekari vaxtahækkun muni annaðhvort leiða til aukinnar lántöku erlendis til að fjármagna fjárfestingu eða draga úr hagvexti þegar fram í sækir. Hins vegar er ótvírætt að efnahagslegar umbætur af ýmsu tagi gætu leitt til aukins sparnaðar. Þannig er enginn vafi á að sala ríkisfyrirtækja getur stuðlað að auknum sparnaði, hvort sem litið er til skamms eða langs tíma. Sama máli gegnir um umbætur í lífeyrismálum sem stuðla að því að auka lífeyrissparnað. Loks má nefna tiltekin sparnaðarform sem fela í sér tímabundnar skattaívilnanir. Fyrr í haust skipaði ég starfshóp til að fara yfir framkomnar hugmyndir ýmissa aðila og gera tillögur um hvernig efla mætti sparnað í þjóðfélaginu. Þetta starf er nú á lokastigi og verða tillögur vinnuhópsins væntanlega kynntar í ríkisstjórn innan skamms. Í þessu starfi hafa margvísleg atriði verið til skoðunar, meðal annars þau sem ég hef þegar nefnt. Ég vil í þessu samhengi nefna að skiptar skoðanir eru um ágæti ýmissa sparnaðartegunda sem fela í sér skattaívilnanir þar sem þær eru almennt ekki taldar leiða til aukins þjóðhagslegs sparnaðar heldur tilfærslu úr einu formi í annað. Slíkar ívilnanir geta þó verið réttlætanlegar tímabundið í ljósi annarra markmiða en að auka sparnað. Ég tel því mikilvægt að skoða allar mögulegar leiðir sem geta stuðlað að auknum þjóðhagslegum sparnaði sem ég hygg að allir séu sammála um að sé æskilegt og vænti þess að kynna hugmyndir þess efnis síðar í þessum mánuði. Sem kunnugt er hafa lífeyrismál verið í brennidepli hér á landi undanfarin ár. Á síðustu tveimur árum hafa verið lögfestar mikilvægar breytingar á þessu sviði, bæði hvað varðar lífeyrismál opinberra starfsmanna og starfsemi almennra lífeyrissjóða. Með þessum breytingum hefur grundvöllur lífeyrissjóðakerfisins í heild verið treystur og þannig stuðlað að auknum þjóðhagslegum sparnaði. Ég vil sérstaklega vekja athygli á breytingu sem tekur gildi frá og með næstu áramótum sem getur í senn stuðlað að auknum lífeyrissparnaði og treyst fjárhagslega stöðu lífeyrisþega þegar fram í sækir. Samkvæmt gildandi lögum er lögbundið framlag eða iðgjald einstaklinga í lífeyrissjóði, sem nú nemur 4% af launum, undanþegið tekjuskatti. Frá næstu áramótum geta einstaklingar dregið allt að 2% framlag til lífeyrissparnaðar til viðbótar frá skattskyldum tekjum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þessi viðbótarheimild gefur færi á auknum lífeyrissparnaði einstaklinga og þar með auknum lífeyrisréttindum auk þess sem hún getur stuðlað að auknum þjóðhagslegum sparnaði. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum í því skyni að bæta rekstrarskilyrði og samkeppnisstöðu atvinnulífsins, bæði með lækkun og niðurfellingu skatta og öðrum aðgerðum til að treysta stöðugleikann í efnahagslífinu, hafa skilað umtalsverðum árangri. Í kjölfarið hefur traust erlendra aðila á efnahagsstefnu stjórnvalda farið vaxandi sem meðal annars birtist í bættu lánshæfismati Íslands erlendis. Enn fremur hafa íslensk stjórnvöld fengið afar jákvæða umfjöllun í skýrslum OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, bæði vegna þeirra áherslubreytinga sem orðið hafa í hagstjórn og ýmissa skipulagsbreytinga sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á mörgum sviðum efnahagslífsins, á fjármálamarkaði, í opinberum rekstri með aukinni áherslu á hagræðingu og markaðsvæðingu, í lífeyrismálum og víðar. Stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum eins og hún birtist í þessu fjárlagafrv. miðar að því að treysta stöðugleikann í sessi og stuðla að áframhaldandi hagvexti og batnandi lífskjörum heimilanna í landinu. Það er lykilatriði í þessu samhengi að nýta góðærið til að treysta stöðu ríkisfjármála enn frekar en orðið er og halda áfram að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Lækkun skulda ríkisins er forgangsatriði í ríkisfjármálum og eitt brýnasta verkefni sem við stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum. Með þessu móti er í senn búið í haginn fyrir framtíðina og rennt styrkum stoðum undir áframhaldandi góðæri í efnahagsmálum. Það er meginmarkmið þessa frumvarps. Ég vitnaði í upphafi til þess tíma er Jón Þorláksson varð fjármálaráðherra árið 1924. Hann greindi þingheimi frá því er hann tók við embætti að handbært fé landsjóðs nægði aðeins fyrir útgjöldum í tvo daga. Jón brást þannig við afar bágstöddum og nær tómum ríkissjóði að leggja fyrir Alþingi umfangsmiklar sparnaðartillögur til að freista þess að ná endum saman. Þessar tillögur voru samþykktar og gengu svo vel eftir að þingið 1924 var jafnan í minnum haft og kallað ,,sparnaðarþingið mikla``. Það væri ekki amalegt ef það löggjafarþing sem nú er nýhafið fengi svipuð eftirmæli. Að því gætu þingmenn stuðlað með því að staðfesta þá mikilvægu stefnu þessa fjárlagafrv. að hefja skuli niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs í stórum stíl og létta þar með myndarlega yfirþyrmandi byrði vaxta og afborgana af komandi kynslóðum. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln.

Herra forseti. Ég hef mál mitt á því að óska hæstv. fjmrh. alls hins besta í vandasömu starfi og ég tel ekki veita af. Það er kannski ástæða til að geta um ákveðin atriði í ræðu hæstv. fjmrh. sem var dreift. Reyndar vantaði þrjár síður í þegar henni var dreift til þingsins en það breytir ekki því að það eru ákveðin atriði sem ástæða er til að inna eftir strax, t.d. þau atriði sem ég hef merkt hér við, þ.e. ,,umfangsmikil sala eigna er fyrirhuguð``. Þar er gert ráð fyrir sölu á Sementverksmiðju ríkisins, 25% hlut, og það er rétt að spyrja: Hversu mikla fjárhæð væntir ríkissjóður að fá út úr þeirri sölu? Það er eðlilegt að velta því fyrir sér þegar áform hafa verið um það þrjú sl. ár að selja hlut í Sementverksmiðjunni að þá hljóti að liggja fyrir hvaða fjárhæð er um að ræða og ég spyr um það í fyrsta lagi. Síðan er ástæða til að koma að bls. 9 í ræðu hæstv. fjmrh. --- reyndar vantar bls. 8, 7 og 6 í ræðuna --- en þar er sagt: ,,Sveitarfélög leggi sitt af mörkum.`` Hvernig eiga sveitarfélög, þau sem eru í jaðarbyggðum kjördæmanna þar sem tekjur eru allt að 30% fyrir neðan meðaltal, þar sem fækkun hefur orðið, þar sem vantar lækna, þar sem vantar félagslega þjónustu, að mæta þeim kröfum sem gerðar eru til þeirra? ,,Sveitarfélög leggi sitt af mörkum``, stendur hér. Menn skulu velta því fyrir sér að eftir tæplega átta ára forustu hæstv. forsrh. eru þessar jaðarbyggðir í rúst og það mun koma í ljós á næstu mánuðum þegar menn fara að skoða þau mál nákvæmlega. Ég mun, herra forseti, í minni ræðu einmitt ræða um þessi atriði, útkomu á landsbyggðinni í kjölfar nærri átta ára forustu hæstv. forsrh. í byggðamálum og ég ítreka að það mun koma í ljós í úttektum sem er verið að gera að ástandið er ekki bara alvarlegt, það er sums staðar skelfilegt. Ég mun gera stöðuna í heilbrigðismálum að umræðuefni og ég mun fara yfir nokkrar umsagnir sveitarfélaga um þá stöðu sem sanna mál minni hluta fjárln. undanfarin ár þar sem sýnt hefur verið fram á að gífurlega fjármuni hefur vantað í heilbrigðiskerfið. Ég mun gera að umræðuefni hina hliðina á fjárlögunum, sólskinsfjárlögunum eins og sumir vilja kalla þau. Það er ástæða til að ræða um einstök atriði, t.d. eins og að í þessum fjálögum er gert ráð fyrir 120 leiguíbúðum. En hafa menn gert sér grein fyrir því hvað biðlistinn er langur? Biðlistinn eftir leiguíbúðum er bara í Reykjavík 600--700 manns, fyrir utan landsbyggðina og það sem ríkisstjórnin ætlar að gera í sólskinsfjárlögum sínum er að koma með 120 íbúðir upp í þörfina. Það er ástæða til að ræða þessi mál. Fjárlagafrv. sjálft ber ýmis merki þess að annað ástand er í íslensku efnahagslífi en verið hefur í langan tíma enda aðstæður þær bestu sem verið hafa á Íslandi sennilega frá upphafi vega. En það er ekki allt gull sem glóir. Þó að ýmis fyrirheit felist í frv. eru á því alvarlegir gallar, gallar sem ég var núna rétt að nefna. Og það eru fleiri gallar. Það hefur nefnilega gleymst að gefa 15--20 þús. manns færi á að njóta þessa góðæris sem svo mjög er fjallað um af hálfu stjórnarforustumannanna. Hvaða fólk er þetta? Hverjar eru þessar 15--20 þús. manna? Það er auðvelt að svara því. Það eru öryrkjar. Það eru fatlaðir og stór hluti aldraðra og svo einnig þeir sem hafa lægstu launin. Þetta er fólkið, 15--20 þús. manns, sem hefur ekki séð góðærið. Ég segi að í fjárlagafrv. hefðu átt að vera 2,5 milljarðar beint til þessa fólks og til að útskýra það betur þá er ég ekki að tala um háar upphæðir. Ég er aðeins að tala um 10 þús. kr. á mánuði til þessa fólks, á hvern einstakling. Þeir sem hafa jafnlítið á milli handanna sem fjöldi þessara aðila hefur mundu finna mikið fyrir 10 þús. kr. Þeir yrðu mjög vel varir við 10 þús. kr. uppbót á mánuði. Ég segi bara það að á meðan ástandið hjá þessu fólki er eins og raun ber vitni er vart hægt að ræða um góðæri nema aðeins hjá hluta þjóðarinnar. Þingmönnum berast fjölmörg bréf þar sem einstaklingar í þjóðfélaginu lýsa sínu hörmulega ástandi og þar að auki ranglætinu sem fatlaðir einstaklingar eru beittir. Ég vil, með leyfi forseta, grípa ofan í tvö slík bréf án þess að geta nafna. Þó get ég sagt að þeir einstaklingar sem í hlut eiga eru albúnir að birta nöfn sín vegna þessa. Með leyfi forseta, þá stendur hér: ,,Ég er gift kona sem varð fyrir því árið 1990 að lenda í miklum veikindum og sjúkrahúsvist. Árin 1990 til 1996 var ég mjög veikburða en vann þó sem fulltrúi hjá Pósti og síma. Að sjálfsögðu höfðu veikindin áhrif á vinnustað svo sem í minnkandi frumkvæði og afköstum. 1996 gat ég ekki meir en var lögð á skurðarborðið og vissi fyrst af mér sex vikum seinna og er óvinnufær með öllu í dag.`` Svo kemur ástæðan fyrir bréfinu: ,,Ástæðan fyrir þessu bréfi er sú að mér sárnar mest hve einstaklingurinn er lítils metinn í velferðarríkinu sem Ísland á að vera. Þar á ég við að ég sem einstaklingur er algjörlega háð eiginmanni mínum um framfærslu, hef ekkert sem ég get kallað mitt eigið og einnig þau ólög sem ríkja um það að tekjutengja bætur sem ég hef rétt á að fá vegna þess að ég sem einstaklingur hef lagt mitt af mörkum í þjóðarbúskapinn án nokkurrar aðstoðar frá eiginmanninum eða öðrum. Sú tilhugsun er óbærileg að þurfa að grípa til þess örþrifaráðs`` --- og ég legg til að fólk hlusti vel eftir þessu --- ,,að skilja við hann til þess að öðlast sjálfstæði, þ.e. að verða einstaklingur aftur, vegna þess að við höfum það ekki af án míns framlags í sameiginlegan rekstur heimilisins. Í mínu tilfelli höfum við verið saman í 37 ár, eigum fjórar yndislegar dætur, sameiginlegt fallegt heimili sem þarfnast þess að við leggjum bæði okkar af mörkum.`` Herra forseti. Ég hef nú gripið niður í eitt bréf. Ég talaði um að líta í tvö bréf. Ég vil geta þess að ég og fjölmargir, sennilega flestir þingmenn, höfum fengið bréf eins og hér um ræðir og það er ástæða til að fjalla um þessi mál í sólskinsfjárlögunum þar sem góðærið á að vera til staðar. Ég er hér með annað bréf sem ég vil vitna til, með leyfi forseta, og það er svona: ,,Ég undirrituð er 75--100% öryrki og er gift manni sem hefur góð laun. Örorkubætur mínar eru 15.123 kr. á mánuði og rúmar 4 þús. kr. í bensínstyrk. Það er ótrúlegt að þetta skuli vera til en er því miður satt. Ef ég væri heilbrigð væri ég vinnandi utan heimilisins eins og ég var þegar ég lenti í bílslysi sem varð til þess að ég varð öryrki. Þá hefði ég kaup eins og aðrir en mér væri ekki greitt eftir tekjum maka. Það er verið að sekta okkur öryrkja fyrir að gifta okkur þar sem tekjutrygging til öryrkja byrjar að skerðast strax þegar laun maka fara yfir 40 þús. kr. á mánuði. Slík laun eru varla til þar sem að atvinnuleysisbætur eru 60 þús. kr. á mánuði. Þar er ekki spurt hvort maður sé giftur né hver laun makans eru.`` Herra forseti. Mér þótti ástæða til að vitna örlítið bara í þessi tvö bréf sem ég veit að öllum þingmönnum voru send. Ég get rakið efni bréfa sem eru miklu hörmulegri og vitna til miklu hörmulegra ástands á heimilunum á Íslandi þar sem hluti af þessum 20 þús. manneskjum sem ég nefndi í ræðu minni og sem ekki hafa séð góðærið, búa við. Þetta fólk sem ég ræði um þarf að lifa lífinu án þess að geta veitt sér það að kaupa blöð, án þess að geta veitt sér það að hafa síma, án þess að geta veitt sér það að hafa bifreið eða flest það sem aðrir telja sjálfsagða hluti. Ég hef því miður, herra forseti, heyrt einn þingmann segja hér að hann gæti komist af með slíkar bætur. Ég hef skömm á slíku tali og ég tel það til skammar fyrir viðkomandi þingmann að láta þau orð sér um munn fara að hægt sé að komast af með 37 þús. kr. á mánuði. Ég hef skömm á slíku tali. Við getum rætt um hvernig við Íslendingar förum með fjármuni okkar, hvernig fjárfest er í góðærinu. Fjöldi heimila hefur aukið skuldir og fjárfest mikið. Ætli það sé ekki óhætt að reikna með því að u.þ.b. 10 milljarðar af tekjum ríkisins verði til vegna aukinnar neyslu, tækja- og bifreiðakaupa sem er 22% meira, t.d. bifeiðakaupin, en gert var ráð fyrir í frv. 1998. Það er kannski rétt að geta þess að í fjárlagafrv. er núna gert ráð fyrir 18% meiri bifreiðainnflutningi en gert var ráð fyrir í frv. 1998. Hvað þýðir það? Hvað þýðir þetta? Þetta merkir að menn telja að toppnum sé ekki náð enn þá. Það er gert ráð fyrir miklum tekjum af slíkum innflutningi og slíkri fjárfestingu sem hefur að sjálfsögðu í för með sér aukna skuldsetningu heimilanna. Hækkun tekna ríkisins á milli fjárlaga, frá 1998 til 1999, er 15 milljarðar. Gert er ráð fyrir 15 milljarða aukningu. Gert er ráð fyrir 6 milljarða aukningu frá áætlaðri niðurstöðutölu. Það er 6 milljarða aukning frá því sem er áætluð niðurstöðutala fyrir 1998. Það er hart að svo stór hluti sem ég gat um áðan skuli vera meginhluti tekjuaukningar ríkisins, þ.e. skuldsetning heimilanna, vegna aukinnar fjárfestingar og einkaneyslu. Síðan er afleiðingin sú að allir horfa á viðskiptahallann sem er gífurlegur og það ætti í rauninni að vera kviknað á öllum viðvörunarljósum vegna þess. Hve mikill er svo viðskiptahallinn, hæstv. fjmrh.? Hann er 38,5 milljarðar. Viðskiptahallinn er 38,5 milljarðar. Menn depla ekki auga og tala um sólskinsfjárlög þrátt fyrir það. Ástæða er til að spyrja um hvaða aðgerða verði gripið til að auka sparnað, hvernig á að gera það? Á að gera það þrátt fyrir að afnema eigi skattaívilnanir núna um næstu áramót? Ég tel að ástæða sé til að fá svar við því. Menn hreykja sér yfir góðu frv., áformum um miklar framkvæmdir, en þó er aðeins um það að ræða að markaðir tekjustofnar fari til framkvæmda samkvæmt lögum, aðeins það. Aðeins er talað um að veita markaða tekjustofna til framkvæmda, það er ekkert umfram það. Menn hljóta að muna að framlög, t.d. til vegamála, voru skert um 1.100 milljónir á þessu ári. Halda menn að það sé gleymt? Halda menn að aðrar skerðingar á mörkuðum tekjustofnum 1998 séu gleymdar? Ég get vel tekið undir það að ef tekst að lækka skuldir ríkissjóðs, þá er vel. Auðvitað verður það að gerast við ríkjandi aðstæður. Ég segi hins vegar að á sama tíma býr fólk við þær aðstæður sem ég lýsti fyrr í ræðu minni. Það á kröfu til samfélagsins og ríkissjóðs upp á a.m.k. 2,5 milljarða. Það ættu þeir að greiða sem eru ríkastir í þjóðfélaginu. Þeir sem ríkastir eru í þjóðfélaginu ættu að greiða til þessa hóps. Hæstv. fjmrh., ég á við þá sem eiga 80% af 1.500 milljarða þjóðareign. Það eru aðeins 15% þjóðarinnar sem eiga 80% af 1.500 milljarða þjóðareign. Ég á einnig við þá sem samkvæmt upplýsingum Frjálsrar verslunar hafa meira en 600 þús. kr. í tekjur á mánuði og þar með taldir ýmsir embættismenn ríkisins, svo sem sjá má í þeirri upptalningu. Þeir eiga að greiða til samfélagsins, mikið meira en þeir hafa gert. Mér er ljóst að ýmsir stjórnarliðar munu kalla þessa ræðu svartagallsraus, þeir mega hafa þá skoðun fyrir mér. En ég skora á þá að kynna sér aðstæður þess fólks sem lakast er sett og setja sig í spor þeirra. Við getum nefnilega breytt þessu á Alþingi ef vilji er til. Vilji er allt sem þarf í því máli. Í fjárlagafrumvarpinu ætti að sjá þess merki en svo er ekki og þess vegna segi ég að frv. er stórgallað. Það gleymdist nefnilega að bæta kjör hinna lakast settu. Meðan bróðurparturinn af þjóðinni hefur fengið allt að 20% launahækkun í launaskriðinu og gegnum annað þá hafa þeir sem búa við bótakerfið aðeins fengið 10% eða helming þess sem launabætur hafa almennt verið í þjóðfélaginu. Það er dapurt. Þetta er ranglæti sem verður að laga. Það er ágætt að nota tækifærið sem ég hef núna til að segja að í stefnuskrá sameiginlegs framboðs Alþfl., Alþb. og Kvennalista verða að vera skýr og afdráttarlaus ákvæði varðandi hækkun bóta og hvernig það eigi að framkvæma ef framboðið á að verða trúverðugt. Herra forseti. Ég á von á því að þegar kemur að kosningum muni það hljóma frá stjórnarflokkunum að þetta allt ætli þeir að laga. Ef þeir gera það ekki við bestu stöðu fjármála ríkisins í langan tíma, má þá ætla að það verði gert þegar byrjar að draga saman, eins og búast má við á næsta ári? Ég skora á forustumenn stjórnarflokkanna að gefa svör við spurningum fólksins sem safnaðist saman á Austurvelli sl. fimmtudagskvöld til að mótmæla þeim kjörum sem því eru búin í góðærinu. Góðærið hefur farið fram hjá því og mörgum öðrum. Það er, eins og ég sagði, ýmislegt alvarlegt sem kemur í ljós við skoðun þessa frv. Það er alvarlegt hvernig búið er að landsbyggðinni í heilbrigðismálum. Þar er skortur á læknum, skortur á hjúkrunarfólki, skortur á úrræðum fyrir fatlaða. Herra forseti. Þetta er ekki eitthvað sem mér dettur bara í hug. Hér er um að ræða blákaldar staðreyndir, upplýsingar sveitarstjórnarmanna alls staðar að af landinu sem ég vil vitna í, með leyfi forseta. Ég mun ekki nefna nákvæmlega staðina heldur aðeins geta um svæðin þaðan sem þessi erindi eru komin. Þau sýna fram á það sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram í umræðum um fjárlög undanfarin 2--3 ár, að fjármuni hefur vantað inn í heilbrigðiskerfið og leitt til þess að ástandið úti á landi er slíkt að það er t.d. einn læknir um þrjár stöður. Þetta er í Norður-Þingeyjarsýslu. Einn læknir um þrjár stöður, svona er ástandið. Við fjárlaganefndarmenn höfum hlustað á erindi sveitarstjórnarmanna, t.d. af Suðurnesjum. Ég nefni stað á Suðurnesjum þar sem yfir tvö þúsund manns búa, þar sem er stór skipafloti. Þar er ástandið þannig að þar er einn læknir --- þar eru tvær stöður en það er bara einn læknir sem fæst þangað. Hvað er hann að gera? Hann er að flytja í annað bæjarfélag. Sá er að flytja úr þessu samfélagi. Þetta vekur ugg hjá íbúum þessa byggðarlags. Það er óhætt að segja að bæjarstjórnin er undirlögð áhyggjum vegna þess ástands sem þar ríkir. Í byggðarlagi vestur á fjörðum er uppsafnaður vandi um 18--20 milljónir í einu litlu samfélagi. Meira að segja í sveitarfélögum, í næsta nágrenni við Reykjavík, höfuðborg okkar, er ástandið eins. Þar fæst ekki hjúkrunarfólk, og ekki læknar. Hvers vegna? Það er vegna þess að við höfum búið svo illa að heilsugæslunni og heilbrigðiskerfinu á kjörtímabilinu sem er að líða. Það er ástæðan. Óhætt er að nefna annan bæ hér í Suðurlandskjördæmi þar sem bæjarstjórnin hefur lýst því hvernig bæta þurfi aðgengi fatlaðra, hvað gera þurfi til þess að það sveitarfélag geti tekið við málefnum fatlaðra. Þar er því einnig lýst að þeir fái ekki lækni í stöðu sem þar er í boði. Ég get farið á annan stað í Vestfjarðakjördæmi þar sem, þrátt fyrir þær breytingar sem orðið hafa á rekstri og umfangi heilbrigðisstofnunar á þeim stað, engar breytingar hafa orðið fjárveitingum sl. sex ár. Þetta er mjög alvarlegt. Hægt er að fara á annan stað sem ég nefndi þó rétt áðan. Í Norður-Þingeyjarsýslu er mjög erfitt ástand. Þar er aðeins einn læknir starfandi þar sem eru þrjú stöðugildi og sama má segja um hjúkrunarfræðinga. Það eru 200 km enda á milli í héraðinu og vegakerfið er svo sannarlega ekki upp á það besta. Þar var mokað fjóra daga í viku sl. vetur sem var þó tvöföldun frá síðasta ári. Það er því erfitt ástandið sem þetta fólk horfir upp á. Þess vegna, herra forseti, er fólk að flytja af landsbyggðinni, vegna þess að það gerir kröfu til þess að þessir þjónustuþættir séu í lagi. Það er eiginlega ástæða til þess að nefna hér að auki bréf --- og það er best að segja það --- sem er úr Reykjavíkurkjördæmi. Það bréf hafa ekki bara fjárlaganefndarmenn fengið heldur allir þingmenn Reykjavíkur. Ég lít því ekki á það sem trúnaðarmál. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Forsvarsmönnum Reykjavíkurborgar hefur undanfarin ár gefist kostur á að ræða við fjárlaganefnd, og áður fjárveitinganefnd Alþingis, um brýn hagsmunamál borgarinnar og samskipti hennar við ríkið.`` --- Svo kemur að megininnihaldinu: --- ,,Það er skemmst frá því að segja að þar hafa sjónarmið forustumanna borgarinnar mætt takmörkuðum skilningi og viðræðurnar lítinn árangur borið.`` Að lokum segir í bréfinu: ,,Með vísan til fyrri reynslu þykir rátt að láta fjárlaganefnd það eftir að ákveða hvort forsvarsmenn Reykjavíkur skuli koma á fund nefndarinnar til þess að gera frekari grein fyrir málefnum borgarinnar.`` Í stærsta sveitarfélaginu í landinu, höfuðborginni, telja forsvarsmenn ekki ástæðu til að ræða við fjárln. Hvers vegna? Ég sem hér stend, samþykki ekki að hafa ekki reynt að tala fyrir þeim erindum sem borgarstjórn hefur komið með til fjárln. Ég hef gert það og vitna ég m.a. til umræðna um vegakerfi borgarinnar. En það er sama ástandið í Reykjavík og víða annars staðar í heilbrigðismálum, þar vantar lækna. Þar vantar meiri úrbætur í heilsugæslunni. Herra forseti. Ég nefndi þessi atriði vegna þess að þau liggur á borðum fjölmargra þingmanna og erindin, sérstaklega frá Reykjavíkurborg, eru í höndum flestra þeirra sem á þingi sitja. Ber þetta keim af sólskinsástandi? Ég sé það ekki. Sú staða sem ég hef reynt að lýsa hefur leitt til þess að fólk er óöruggt víða á landinu og afleiðingin er fólksflutningar til þess svæðis sem fólk hefur trú á að það geti búið sér og börnum sínum meira öryggi en í heimabyggð. Eins og ég sagði áður er gildismat fólks að breytast, og það sem ræður búsetu þess er einmitt það sem ég hef hér farið yfir. Sl. þrjú ár hef ég verið að reyna að berjast fyrir lögbindingu lágmarkslauna hér á Alþingi. Málið hefur ekki hlotið framgang en það hefur fengið góðar undirtektir fjölmargra þingmanna, einkanlega þó í stjórnarandstöðunni. Nánast allar umsagnir félagsmálafulltrúa á landinu eru á sama veg. Félagsmálastjórar og þeirra ráð telja að slík löggjöf verði að koma við ríkjandi aðstæður. Fulltrúar aldraðra, fulltrúar Öryrkjabandalagsins og ýmsir aðilar innan verkalýðshreyfingarinnar hafa hvatt mig til áframhalds. Þetta mál er í sérstakri skoðun samkvæmt samkomulagi sem ég gerði við hæstv. forsrh. Staðreyndum varðandi jákvæð áhrif lögbindingu lágmarkslauna hefur verið hafnað af aðilum vinnumarkaðarins. Ég harma það mjög að þeir skuli að óathuguðu máli bregðast við á þann hátt. Ég hef í máli mínu vísað til rannsókna virtra prófessora sem í bókinni Myth and Measurement hafa sýnt fram á með vísindalegum aðferðum að lögbinding lágmarkslauna hefur leitt af sér betri kjör launafólks, bætta afkomu fyrirtækja og minnkað atvinnuleysi þvert ofan í það sem hagfræðingar hafa haldið fram að lítt athuguðu máli. Ég hef einnig vísað til ársskýrslu frá Alþjóðavinnumálastofnuninni fyrir árið 1996 sem styður á sama hátt jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Þess vegna eru mér óskiljanleg viðbrögð VSÍ og ASÍ við þessu lagafrv., enn fremur að þau skuli þá ekki bregðast þannig við að gera úttekt á stöðu þeirra lægstlaunuðu, stöðu aldraðra, öryrkja og þeirra sem verða að búa við mestu tekjuskerðingarnar. Það er á engan hátt brugðist við þessu í fjárlagafrv. Því geri ég þá kröfu til fjárln. að sá þáttur sem fjallar um bætur verði sérstaklega yfirfarinn í vinnu nefndarinnar á næstu vikum og að á vegum nefndarinnar verði gerð úttekt á stöðu þess fólks sem fær launabætur, sem við eigum að fjalla um, samkvæmt framlögðu frv. Það er eðlileg krafa og ástæða til að fjárln. sem á að fjalla um 3,6% bætur sem eiga að koma um næstu áramót til bótaþega fjalli sérstaklega um þann þátt. Það er ekki venjulegt en það er ástæða til þess nú. Ég taldi eðlilegt að fara almennt í þessi atriði sem ég hef verið að nefna, herra forseti. Ég reikna með að fulltrúar í fagnefndunum fari nánar út í einstaka þætti sem snúa að nefndum þeirra. En það er ástæða til þess, herra forseti, að fara fara nokkrum orðum um hina hliðina á sólskinsfjárlögunum. Í fyrsta lagi er það sem ég hef getið um áður, að uppsveiflan er fyrst og fremst til komin vegna aukinnar einkaneyslu sem er fjármögnuð með lánum. Skuldir heimilanna eru yfir 400 milljarðar og hafa aldrei verið meiri. Þetta, hæstv. fjmrh., er alvarlegt mál. Erlendar skuldir landsmanna munu að líkindum hækka um 20 milljarða á næstu árum, um 20 milljarða, og hafa að líkindum aldrei verið meiri. Skuldir hins opinbera í árslok 1997 voru 200 milljarðar. Vita menn að það er Íslandsmet? Það er nú ástæða til að klóra í bakkann þegar ástandið er þannig að menn tala um sérstakt góðæri sem ég hef reyndar tekið undir í ræðu minni. Fjármagnstekjuskattur skilar sömu tekjum á næsta ári og áætlað er á þessu ári. Hann er um 0,6% af tekjum ríkissjóðs. Ég veit að fjármagnseigendur kvarta ekki undan þessari miklu skattlagningu eða réttara sagt litlu skattlagningu. Meðal útgjalda á næsta ári eru 4 milljarðar í afskriftir á sköttum. Það er eitthvað að. Það er verðugt fyrir nýjan hæstv. fjmrh. að skoða í skúffur ráðuneytisins vegna þessara afskrifta. Eins og ég nefndi áður stefnir viðskiptahallinn í það að vera nærri 40 milljarðar á þessu ári eða 38,5 milljarðar eins og stendur í dag. Það var gert ráð fyrir 19 milljarða halla á fjárlögum. Ég veit að menn sem sitja í fjárln. muna að gert var ráð fyrir 19 milljarða viðskiptahalla. Það er ekki góð staða. Það er óhætt að minna á að núna er fjárlagafrv. lagt fram með tæplega 2 milljarða afgangi. Þá er líka rétt að minna á að á síðasta ári ver gert ráð fyrir hallalausum fjárlögum. En ætli það stefni ekki í að það verði 3 milljarðar í halla fyrir árið 1998. Þetta er alvarleg staða, herra forseti. Það eru að minnsta kosti þrjátíu atriði sem hægt væri að tína upp sem skuggahliðar sólskinsfrv. sem við erum að ræða. Ég veit ekki hvort ég á að vera að tína það sérstaklega til. Ég hef nefnt að það sem mér finnst vera alvarlegast er ástandið á landsbyggðinni. Víða eru tekjur 30% undir meðaltali. Víða er aðgengi fólks að þéttbýliskjörnunum frá þessum stöðum þannig að vegir eru ófærir. Ég þarf ekki að nefna nema bara í Vesturlandskjördæmi möguleika þeirra sem búa í Dalabyggð til að komast yfir Bröttubrekku, þann fjölfarna veg. Þar hefur hafa ekkert breyst. Ekkert hefur breyst í langan tíma. Ég ber minn hluta af ábyrgðinni en fyrst og fremst er ábyrgðin ríkisstjórnarinnar og umbjóðenda hennar í þessu kjördæmi, þ.e. þingmanna hennar. Staðan í heilbrigðismálum er hörmuleg. Hún er hörmuleg vegna þess að það vantar fólkið í þjónustuna, það vantar læknana, það vantar hjúkrunarfólkið. En hverjar eru svo áherslur hæstv. heilbrrh.? ,,Forgangsröðun í heilbrigðismálum.`` Þar segir, með leyfi forseta: ,,Heilbrigðisþjónustan skal vera réttlát, byggð á samábyrgð þegnanna og að mestu leyti kostuð af almannafé.`` Þetta eru góð fyrirheit, góðar áætlanir. ,,Aðgengi að heilbrigðisþjónustu skal vera auðvelt og sem jafnast.`` ,,Þeir einstaklingar sem hafa mesta þörf fyrir heilbrigðisþjónustu skulu ganga fyrir.`` Hvernig er svo málum háttað? Hér hafa komið fyrir mjög alvarleg tilvik þar sem þeir sem á biðlistum hafa verið hafa hlotið þau ömurlegu örlög að missa t.d. útlimi vegna þess að þeir hafa ekki komist í aðgerðir. Svo ég nefni nú bara einhver atriði sem sýna fram á að það vantar mikið á að staðið sé við þau markmið sem menn setja fram. ,,Réttarstaða sjúklings gagnvart heilbrigðisþjónustunni skal vera tryggð.`` Telja menn að það hafi gengið eftir? ,,Virðing skal borin fyrir velferð, einkalífi, mannhelgi og sjálfsákvörðunarrétti sjúklings.`` Telja menn að það hafi gengið eftir? ,,Siðareglur heilbrigðisstétta skulu í heiðri hafðar.`` Ég vona að svo sé. ,,Tryggja ber að heilbrigðisstarfsfólk viðhaldi og endurnýi þekkingu sína.`` Skyldi það hafa gengið eftir þar sem ástandið er þannig að það vantar fjölmarga lækna og hjúkrunarfræðinga um allt land? Herra forseti. Þetta, með öðru sem ég hef nefnt, bendir til þess að ástandið sé alvarlegt. Það er ýmislegt að í landi okkar þó svo að við búum við þær aðstæður sem menn eru að lýsa, þ.e. að einstaka menn hafa séð góðærið en 20.000 manns á Íslandi vita ekkert um það. Þeir hafa ekki séð það. Þeir vita ekki af því. Herra forseti. Með þessum orðum læt ég lokið máli mínu og vona að hæstv. fjmrh. hafi náð þeim örfáu atriðum sem ég spurði um í ræðu minni. Þegar frv. kemur til 2. umr. mun þetta liggja ljósar fyrir. Þá verður líka komið í ljós hvort meiri hluti fjárln. fer að því sem ég óskaði eftir, að fjárln. ræði um 3,6% hækkun til bótaþeganna sem þeir eiga að fá um áramót og hvort menn í fjárln. eru tilbúnir til að leggjast á eitt um að bæta þau kjör sem nauðsynlegt er. Það höfum við öll tök á að gera og Alþingi þar með.

Herra forseti. Ég vil í upphafi óska nýjum fjmrh. til hamingju með sitt fyrsta fjárlagafrv. Hann sá mikla birtu og góða framtíð fyrir íslenska þjóð. Það er vel þegar menn eru bjartsýnir þegar þeir leggja af stað í vegferð sína. Við skulum vona að það rætist sem hann ætlaði hvað það varðar og sem hann lýsti í orðum sínum um sólskinsfjárlögin. En ekki er víst að allir líti silfrið sömu augum og hann frekar en fyrri daginn. Stjórnarandstaðan mun að sjálfsögðu leitast við að draga fram það sem hæstv. ráðherra hafði ekki tök á að nefna í ræðu sinni. Fyrst vil ég nefna þjóðhagsforsendur frv. og hvernig þær hafa verið í þeim lögum sem eru nú í gildi og á undanförnum árum. Það er athyglisvert að það virðist vera nokkuð valt að treysta þeim forsendum sem lagðar eru við gerð fjárlaga á hverju ári og ævinlega, a.m.k. á þessu kjörtímabili, verða menn ákaflega hissa þegar líður fram á árið og það kemur í ljós að forsendurnar sem fjárlögin hvíla á hafa reynst nokkuð fjarri lagi. Það hefur gerst að þessu sinni eins og oft áður. Ég vil nefna helstu frávikin sem eru þau að einkaneysla er talin muni aukast á þessu ári um 10% í stað þeirra 5% sem gert var ráð fyrir við gerð þeirra fjárlaga sem eru nú í gildi. Stjórnarandstaðan benti á að þarna væri augljóslega um vanmat að ræða og færði rök fyrir því. Engu að síður taldi fjmrn. og Þjóðhagsstofnun ekki ástæðu til að breyta spá sinni í desember sl. En nú hefur greinilega komið í ljós að þessi spá reyndist verulega fjarri lagi. Svo var reyndar líka á árunum þar á undan án þess að ég reki það sérstaklega en vísa til fylgiskjals með nál. minni hluta fjárln. í desember sl. þar sem tekið er saman yfirlit yfir þjóðhagsstærðir, spá við gerð fjárlaga ár hvert frá 1995--1998 og síðan hvernig það varð í reynd. Fjárfesting var í fjárlögum yfirstandandi árs talin aukast lítillega frá fyrra ári eða nánast vera óbreytt. En reyndin er núna talin vera að hún mun aukast um ríflega fjórðung eða um 27%. Þjóðarútgjöld voru talin aukast um 3,9% en reyndin, eftir því sem best er talið nú, mun vera nær því að verða 12%. Innflutningur var talinn vaxa um tæp 6% á þessu ári frá því síðasta en nú er áætlað að hann muni aukast um tæplega 23%. Þetta þýðir að hagvöxturinn sem talinn var mundu verða 3,5% verður núna liðlega 5%. Þannig má áfram telja, t.d. tölur um ráðstöfunartekjur á mann, þ.e. kaupmáttur mun aukast meira en ætlað var og verulega meira eða um tæp 9% í stað tæpra 5%. Reynslan af forsendum undanfarinna ára gerir það að verkum að maður tekur þeim spám með dálitlum fyrirvara sem eru gerðar núna um helstu þjóðhagsstærðir og eru grundvöllur að útreikningum fyrir fjárlagafrv. 1999. Ég held að hæstv. fjmrh. verði að huga að þessum þætti málsins því að þarna skiptir verulega miklu máli að þeir sem gefa sér forsenduna séu í meginatriðum á réttu róli. Það má auðvitað gera ráð fyrir því að út af bregði af og til en það er mjög einkennilegt að það skuli ævinlega vera verulegur munur í þessum helstu stærðum. Og auðvitað vakna grunsemdir um að hæstv. fjmrh. sé að gefa sér tilteknar forsendur til að reikna frv. út frá. Þó að ég vilji ekki fullyrða um það á þessu stigi finnst mér reynslan vera þannig að það sé full ástæða til þess fyrir hæstv. fjmrh. að láta fara vandlega yfir helstu forsendur frv. í ljósi reynslunnar. Í öðru lagi vil ég nefna álit sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem kom hingað í nóvember sl. og kynnti sér ríkisfjármálin og gaf út eftir þá athugun litla skýrslu sem þingmönnum var send með ábendingum um það sem að mati nefndarinnar mætti betur fara. Það er fróðlegt að rifja það aðeins upp og bera síðan saman við frv. og athuga að hve miklu leyti ráðherrann hefur tekið til greina athugasemdir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en það er stofnun sem nýtur mikillar virðingar í vestrænum heimi og ég veit að hæstv. ráðherra er einmitt að fara á þann vettvang til þess að læra af honum. Þessi sendinefnd benti á að fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár, 1998, sem þá var óafgreitt í nóvembermánuði, mundi ekki verða til þess að veita aðhald við efnahagsmálin, og benti á að afkomubati ríkissjóðs væri ekki mikill í því frv. og eingöngu til kominn af auknum hagvexti en ekki af sparnaðaraðgerðum eða öðrum kerfisbreytingum. Nefndin lagði til að markmið fjárlagafrv. yrðu sett hærra hvað varðar tekjuafgang þannig að hann næmi a.m.k. 1% af landsframleiðslu. Það mundi þýða um 5--6 milljarðar miðað við verðlag í dag. Nefndin lagði líka til að allri aukningu hagvaxtar umfram opinberar spár yrði varið til að bæta stöðu ríkissjóðs í stað þess að búa til ný útgjöld. Ég vil skjóta því inn í hér að það sem við vitum nú þegar um framvinduna á þessu ári virðist þetta ekki hafa gengið eftir. Í fyrsta lagi er tekjuafgangurinn ekki eins og nefndin lagði til heldur miklu minni, reyndar ekki tekjuafgangur ef við miðum við rekstrargrunninn. Í öðru lagi eru auknar tekjur umfram þann hagvöxt sem spáð var ekki teknar til að bæta stöðu ríkissjóðs heldur að verulegu leyti varið til þess að standa undir útgjöldum. Í fjórða lagi lagði nefndin til að draga úr jaðaráhrifum í skattkerfinu, bæði í tekjuskatti og barnabótum, en það höfum við ekki séð. Loks hvatti nefndin til endurbóta á lífeyriskerfinu hjá hinu opinbera og við þekkjum nú töluvert umræðu um það mál. Staðreyndin hefur hins vegar orðið sú að á síðasta ári virðist eitthvað hafa farið verulega úrskeiðis í kjarasamningum ríkissjóðs við starfsmenn sína miðað við þau markmið sem ríkisstjórnin gaf sér sjálf. Í fjárlögum 1998 er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðsskuldbindingar hækki um liðlega 10 milljarða kr. en nú virðist ljóst að hækkunin verði tvöfalt meiri eða um 20 milljarðar kr. og er þó ekki komin fram öll sú hækkun sem leiðir af nýjum kjarasamningum og þá einkum svonefndum aðlögunarsamningum en upplýst er að á árinu 1999 verði veruleg hækkun á þessum skuldbindingum og aftur á árinu 2000. Þó að ekki liggi fyrir tölur á þessu stigi má segja að feiknarlega háum fjárhæðum hefur verið ráðstafað í þessum samningum, í þessum aðlögunarsamningum, kannski um 20 milljörðum eða svo. Það er auðvitað dálítið umhugsunarefni, burt séð frá samningunum sem slíkum og því sem um er samið, að einn fjármálaráðherra skuli geta ráðstafað svona háum fjárhæðum í raun og veru fram hjá Alþingi. Við stöndum í þeirri meiningu að Alþingi ákvarði útgjöld ríkisins og veiti heimildir til þess en það er greinilegt að það er ekki að öllu leyti þannig. Ég vil minna á það sem stendur í fjárlagafrv. fyrir 1998 um þessa aðlögunarsamninga. Þar segir, með leyfi forseta, á bls. 389: ,,Hækkun lífeyrisskuldbindinga er áætluð 10,5 milljarðar króna á næsta ári. Mögulegar hækkanir lífeyrisiðgjalda vegna nýs launakerfis eru ekki inni í þeirri fjárhæð, enda eiga þær að rúmast innan fjárveitinga einstakra stofnana.`` Þetta er sá rammi sem ríkisstjórnin setti sér sjálf um þessa aðlögunarsamninga, að þeir ættu ekki að leiða til nýrra útgjalda en annað er komið á daginn, herra forseti, sem nemur milljörðum króna. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig gat þetta gerst? Ég hef beðið fjmrn. um yfirlit yfir þessa samninga og hversu miklar skuldbindingar fylgdu hverjum og einum samningi því um er að ræða samninga við ýmsar starfsstéttir ríkissjóðs. Ég hef ekki getað fengið það. Þær upplýsingar virðast ekki liggja fyrir. Rekstur ríkissjóðs er auðvitað geysilega umfangsmikill og stór og þegar svo er komið að menn virðast ekki hafa yfirlit yfir þennan rekstur, það er það sem mér sýnist hafa gerst að menn hafi ekki haft yfirlit yfir útgjöldin sem menn voru að stofna til, hlýt ég að spyrja hvort ekki sé nauðsynlegt að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi. Er þessi mikla miðstýring ríkiskerfisins, að draga alla þræði inn í fjmrn. og gera þar samninga við allt ríkiskerfið, kannski kerfið sem gengur ekki upp vegna skorts á yfirsýn yfir útgjöldin sem menn eru að ráðstafa? Þetta er stærsta spurningin um framvindu ársins 1998 sem hæstv. fjmrh. verður að svara. Í þessu felast engar meiningar af minni hálfu um efni þessara samninga, hvort það hafi verið of mikið, réttlátt eða óréttlátt. Ég er ekki að setja fram neinar skoðanir á því. Þetta eru bara kjarasamningar sem ríkið gerir við sína starfsmenn og setti sér það markmið að þeir leiddu ekki til viðbótarútgjalda hjá einstökum stofnunum, en reyndin varð langt, langt frá því. Það verða að koma fram skýringar á þessu, herra forseti. Í þriðja lagi vil ég nefna, herra forseti, áður en ég vík að efnahagsmálunum almennt, álit framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambands Íslands sem er nú ekki aðili sem er líklegur til þess að draga upp dekkri mynd af árangri hæstv. ríkisstjórnar en efni standa til. Ég leyfi mér að fullyrða að Vinnuveitendasambandið sé yfirleitt sólskinsmegin við fjmrh. ef staðsetja má það einhvers staðar í þeim efnum. Það samband dregur fram mjög skýra mynd og varar við tilteknum hættum, sem ég heyrði ekki í ræðu hæstv. fjmrh. að hann minntist á. En framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins kallar efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar lausatök í efnahagsstjórn. Hún kallar það lausatök í efnhagsstjórn sem muni óhjákvæmilega koma til með að kreppa að samkeppnisgreinum atvinnulífsins og valda landsmönnum búsifjum. Það er nú dálítið mikið sagt, herra forseti, og ég held að hæstv. fjmrh. verði að hafa nokkrar áhyggjur af þessari hörðu ádrepu frá framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins. Það er kannski von að Vinnuveitendasambandið hafi nokkrar áhyggjur í þessum efnum því að hið háa gengi sem menn hafa haft á undanförnum missirum og háir vextir eru í raun og veru að beina eftirspurninni frá innlendum samkeppnisgreinum til útlanda. Þeir gera samkeppnisgreinar erlendis betur staddar í samkeppninni við íslenskar atvinnugreinar með því að lækka verðið á vörunni sem flutt er inn. Og það kemur fram í fjárlagafrv. eða þjóðhagsáætluninni, ég man nú ekki hvort heldur er, að samdráttur hafi orðið á útflutningi í iðnaðargreinum hér innan lands, hann hafi dregist saman um þó nokkuð mikið. Það er auðvitað fyllsta ástæða til þess að vekja athygli á því og spyrja hæstv. fjmrh. hver sé stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum atvinnugreinum. Er stefnan sú að þær eigi að láta undan síga fyrir innflutningsgreinum? Er það stefna ríkisstjórnarinnar að Íslendingar eigi frekar að kaupa innfluttan varning en íslenskar vörur? En það er það sem hefur verið að gerast á undanförnum missirum m.a. vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem birtist með háu gengi og háum vöxtum. Ég er búinn að finna þetta núna, herra forseti, að afkoma samkeppnisiðnaðar á þessu ári er talin versna frá fyrra ári vegna launahækkana, sem um var samið og allir vita að voru töluvert miklar og umfram hækkanir erlendis, og hærra gengis. Þannig að kostnaðurinn hækkar meira en hann hækkar erlendis en tekjurnar hækka ekki vegna þess að gengið hækkar og útflutningur á almennum iðnaðarvörum minnkaði um 9% á fyrstu sjö mánuðum þessa árs. Þetta tel ég, herra forseti, að sé mikið hættumerki og að ríkisstjórnin verði að svara því hvort hún hyggist láta þessa þróun ganga fram áfram eða hvort hún hafi áform um að breyta þessu og þá hvernig. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að styrkja stöðu íslenskra samkeppnisiðnaðargreina? Annað sem framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins bendir á, og réttilega að mínu mati, er að fyrirsjáanlegt er að á næstu árum muni draga úr hagvexti í heiminum, bæði hérlendis og annars staðar. Þegar dregur úr hagvexti mun draga úr tekjum íslenska ríkisins af eðlilegum ástæðum, það er óhjákvæmilegt. Þannig að þá snýst það við á þann veg að gjöldin munu vaxa meira í framtíðinni en tekjurnar. Og þá kemur sér illa að vera búinn að ráðstafa tekjuaukanum undanfarin ár í ný útgjöld því að þá þarf að lækka útgjöldin eða hækka tekjurnar. Það er ekkert svigrúm við þessar gósenaðstæður þegar tekjurnar eru í hámarki til að mæta breytingum í tekjuöflun. Framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins bendir á að það stefni í hallarekstur á ný þegar draga fer úr hagvexti. Það er auðvitað mjög alvarlegt í þessu mikla sólskini að það skuli vera svo stutt í að skýin dragist fyrir og skyggi á sólina og við sjáum bara gamla hallareksturinn á nýjan leik. Herra forseti. Ég er alveg sammála greiningu framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambandsins um mat á horfum um tekjuöflun ríkissjóðs á næstu árum. Ég met það þannig ef ekki eigi að draga úr útgjöldum sé dulbúin skattahækkunarþörf í þessu frv. Þegar dregur úr tekjum vegna minni hagvaxtar verður óhjákvæmilegt að hækka skatta á nýjan leik. En ríkisstjórnin er svo lánsöm, sýnist mér, að það mun ekki koma í ljós að neinu marki fyrir kosningar. Miðað við spár er allt útlit fyrir að þetta muni koma í ljós einhvern tíma á næsta einu til einu og hálfu ári, kannski á haustdögum næsta árs, og þá verði ríkisstjórnin að setjast niður og gera upp við sig hvort hún ætlar að grípa til niðurskurðar eða að hækka skatta. Ég tel við þessar aðstæður vera hálfgerða sýndarmennsku af hæstv. ríkisstjórn að láta fram ganga skattalækkunina um næstu áramót, 1% tekjuskatt. Mig langar að heyra í hæstv. fjmrh. um þessi sjónarmið. Er hann sammála þessu mati framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambandsins? Ef hann er sammála því, hvernig ætlar hann að mæta skorti á tekjum í náinni framtíð? Ef hann er ósammála því og telur að þetta mat sé rangt, þá væri fróðlegt að hann útskýrði hvernig hann kemst að þeirri niðurstöðu. Það er nefnilega eins og alltaf, það er ekki bara sólskin fram undan, það eru skin og skúrir í þessum efnum, bæði á þessum vettvangi sem öðrum. Það sem er gæfusamlegast er ávallt að vera með báða fætur á jörðinni og miða gerðir sínar við veruleikann eins og hann er en ekki óskhyggjuna. Ég er hræddur um að hæstv. ráðherra hafi séð of mikið sólskin í þessum fjárlögum og látið það blinda sig þannig að hann sjái ekki að fram undan eru auðvitað viss hættumerki þó að ég sé ekki að segja að það séu neinar stórkostlegar hættur fram undan. Ég er ekki að draga upp neina hryllingsmynd. En ég er að benda á að menn verða að vita af boðum og hættum til þess að geta brugðist við þeim. Það versta sem menn gera er að neita að sjá það sem fram undan er. Herra forseti. Segja má að það sem hefur einkennt efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar á undanförnum missirum hafi eiginlega leitt til fyrirsjáanlegrar niðurstöðu sem er aukinn viðskiptahalli, hækkandi gengi. Gerðir hafa verið kjarasamningar með verulegum kaupmáttarhækkunum, kjarasamningar til þriggja ára sem auka kaupmátt heimilanna mjög mikið, svona að meðaltali skulum við segja. Í öðru lagi hefur verið gripið til að lækka skatta og auka ráðstöfunartekjur heimilanna þannig. Í þriðja lagi hafa verið afnumin ýmis sparnaðarform og fé hefur orðið laust sem áður var bundið og fé sem hefði orðið bundið er áfram laust. Í fjórða lagi hefur gengi verið að hækka og þá er alveg augljóst hvað menn fá út úr þessu, þegar menn auka tekjur fólks, þegar skattar eru lækkaðir, þegar dregið er úr sparnaði og þegar vörur eru gerðar ódýrari. Ég vil því meina að þessi viðskiptahalli á ekki að koma mönnum neitt á óvart þó að hann hafi ekki verið fyrir séður í forsendum gildandi fjárlaga. Hann er einfaldlega eðlileg afleiðing af þessari pólítík. Það er eitthvað að í fjármálastjórn og efnhagsstjórn sem leiðir til þess að á fjórum árum er 80 þúsund millj. kr. í viðskiptahalla. Þó að spáð sé að hann minnki fram til 2003 er samt spáð að hann verði umtalsverður öll árin héðan í frá til og með 2003 og bætist við þá 80 milljarða sem komnir eru. Það verður því eitthvað vel yfir 100 milljarðar, kannski hundrað og tíu til tuttugu milljarðar á þessu tímabili. Það er ekki viðunandi ástand. Maður hlýtur að spyrja hæstv. ríkisstjórn hvað hún ætli að gera til þess að snúa þessari þróun við? Ekki er að sjá neitt í frv., sem við ræðum hér núna, sem bendir til ákveðinna aðgerða á þessu sviði. Einu vísbendingarnar um viðbrögð eru að hæstv. fjmrh. hefur skýrt frá því að hann hafi skipað nefnd til þess að gera tillögur um sparnaðarform. Það er góðra gjalda vert að hæstv. ráðherra skuli átta sig á því að grípa þurfi til aðgerða sem hvetji til sparnaðar. En að það skuli ekki vera tilbúnar neinar tillögur þegar efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár er kynnt, það er alveg óviðunandi, herra forseti. Ég hlýt að ítreka við hæstv. ráðherra: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Hvernig ætlar hún að vinna bug á viðskiptahallanum og lágum sparnaði? Það er ekki viðunandi að ríkisstjórnin skili auðu þann dag sem hún mælir fyrir fjárlagafrv. sínu og kynnir efnahagsstefnu sína fyrir næsta ár. Afleiðingar af þessari stefnu, því að ég vil kalla þetta stefnu sem hefur verið rekin á undanförnum árum og hefur að sumu leyti skilað árangri en hefur líka haft í för með sér slæmar afleiðingar eins og viðskiptahallann, hefur líka verið sú að skuldir heimilanna hafa aukist á þeim tíma þegar heimilin eiga að draga úr skuldum sínum. Þegar í gildi eru kjarasamningar með miklum kauphækkunum og skattalækkanir sem auka líka tekjur heimilanna á auðvitað að beina þessu fé í að borga niður skuldir. En ríkisstjórnin hefur í raun gert allt til þess að koma í veg fyrir að hvetja fólk til að borga niður skuldir heldur verið með aðgerðir sem hvetja fólk til eyðslu, sem hvetja fólk til þess að kaupa varning, endurnýja bíla o.s.frv. Afleiðining er sú að skuldir heimilanna eru að aukast á þessum gósentíma í stað þess að minnka. Á þessu ári, sem mælist metár í á hækkun í kaupmætti ráðstöfunartekna og jafnast aðeins á við metárið 1987 þegar það var algjör toppur og uppsveifla í þeim efnum, er talið að skuldir heimilanna muni aukast um sem nemur 12% frá síðasta ári eða um 35 milljarða kr. Ég tel að þetta sé vísvitandi stefna hjá ríkisstjórninni til þess að afla sér tekna í ríkissjóð. Með því að hvetja fólk til þess að eyða og kaupa skapar það ríkissjóði miklar tekjur sem hafa dugað til þess að snúa dæminu þar við og koma ríkissjóði yfir núllið. Þegar ríkisstjórnin fer að hvetja fólk til þess að spara og draga úr eyðslu þá kemur það fram í minni tekjum ríkissjóðs. Ég spyr hvort það geti verið að sú staðreynd að ríkisstjórnin hefur ekki enn kynnt neinar tillögur sem eiga að verða til þess að draga úr eyðslu heimilanna sé vegna þess að hún vilji ekki draga úr tekjum ríkissjóðs. Hún vilji geta sýnt ríkissjóð með miklar tekjur og réttum megin við strikið, a.m.k. fram yfir næstu kosningar. Getur það verið? Það er alveg augljóst mál að strax og farið verður að hvetja fólk til að spara mun það koma fram í minni tekjum ríkissjóðs. Menn eiga erfitt með að bregðast við því af því að það er búið að hleypa útgjöldunum upp. Þetta er sú mynd sem mér sýnist vera uppi og ráðherrann sé að glíma við á þann veg að halda þar jöfnuði, a.m.k. næstu mánuði og að það leiði til þess að seint er gripið til aðgerða til þess að auka sparnað. Að lokum áður en ég vík frá þessu vil ég nefna efnahagsstjórnunina. Það hefur verið góðæri í sjávarútvegi að því leytinu til að afurðir sjávarútvegs hafa hækkað mjög mikið á erlendum mörkuðum, um rúm 17% á liðlega einu ári, og olía hefur lækkað á sama tíma þannig að verð á olíu er lægra en það hefur verið nokkru sinni sl. 12 ár. Þetta er auðvitað búhnykkur fyrir íslenskt þjóðarbú. Ríkisstjórnin hefur valið að nota efnhagsstefnuna til að dreifa hluta af ávinningi útflutningsgreinanna, og þá einkum sjávarútvegs, til alls almennings í formi hækkandi gengis. En það eru milli 3 og 4% af þessum ávinningi sjávarútvegsins sem hefur ekki runnið til sjávarútvegsfyrirtækjanna heldur til almennings í formi lægra vöruverðs á innflutningsvörum. Þetta eru milli 3 og 4 milljarðar á heilu ári, herra forseti, og hefði einhvern tíma verið talið að það væri nokkuð myndarlegur skattur á eina atvinnugrein að standa undir slíkum tekjumissi. En það er rétt að vekja athygli á þessu atriði svo það fari ekki fram hjá mönnum, af því að það er nú mikið í umræðunni um sjávarútveginn og arðinn sem þar myndast. Þar er verið að dreifa honum að hluta til með þessum hætti yfir allt þjóðfélagið. Þá er ýmislegt í frv. sem mér finnst að ríkisstjórnin þurfi að svara og hún gefi lítil svör við. Hv. þm. Gísli S. Einarsson hefur nefnt nokkur af þeim atriðum sem vert er að spyrja um í þessu efni og ég mun því ekki endurtaka það eins og varðandi hvernig ríkisstjórnin hyggst tryggja landsmönnum grundvallarþjónustu eins og læknisþjónustu þar sem læknar fást ekki til starfa í dag í dreifbýli. Ástæða er til að ganga eftir svörum hjá hæstv. ríkisstjórn í þeim efnum. Eru svör ríkisstjórnarinnar bara þau að markaðslögmálin eigi að gilda? Læknar séu bara þar sem þeir vilja vera og þar sem þeir vilji ekki vera þar séu engir læknar? Svo komi þetta ríkisstjórninni bara ekkert við? Ég vil svara þessu á annan veg og segja að ríkisstjórninni beri að upfylla þessa þjónustu hvað sem það kostar. Kosti það mikið þá er það verkefni fyrir ríkisstjórnina að breyta aðstæðum þannig að það geti seinna meir kostað minna. En það eru engin svör að segja að læknar fáist ekki. Ef kjörin eru ekki nægilega góð til að draga menn út í afskekktari byggðir þá á að hækka þau. Það er mjög einfalt. Við hljótum að spyrja: Ætlar ríkisstjórnin að gera það eða er hún að gengisfella fólk um landið? Er mismunandi gengi hér á fólki? Ég vil líka spyrja og ítreka það sem fram kom hjá hv. þm. Gísla Einarssyni um byggðaþróunina. Hún er alveg skelfileg og auðvitað afleiðing af ákveðnum pólitískum ákvörðunum sem saman mynda umhverfi sem er hagstæðara á einum stað en öðrum. Sú breyting kostar hið opinbera mikið fé, bæði ríki og sveitarfélög. Af efnahagslegum ástæðum er því nauðsynlegt að bregðast við til að draga úr þessum kostnaði. Um þetta eru ekki til nákvæmar tölur. Reynt hefur verið að leggja mat á það og ljóst er að á hverju ári verður hið opinbera að verja milljörðum í ýmsar framkvæmdir og þjónustu umfram það sem þyrfti ef jafnvægi væri í byggðaþróuninni. Það er því efnahagslegur ávinningur af því fyrir hið opinbera að reyna að stöðva þessa þróun þannig að sæmilegt jafnvægi ríki. Við hljótum að kalla eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Ég nefni t.d. þáltill. um byggðastefnu til næstu fjögurra ára sem lögð var fram til kynningar á sl. vori og verður rædd hér seinna á þessu hausti. Þar er m.a. sú tillaga að leggja allt að 300 millj. kr. í eignarhaldsfélög sem stofnuð verði úti í kjördæmunum og þau félög hafi síðan fjárhagslega bolmagn til að stofna atvinnufyrirtæki á sínu starfsvæði. Ég sé ekki, herra forseti, neitt um að þessi fyrirheit ríkisstjórnarinnar í þáltill. séu í fjárlagafrv. Ég hlýt að spyrja: Hefur hæstv. ríkisstjórn tekið þetta markmið út úr þáltill. um byggðamál, um eignarhaldsfélögin, um að verja til þeirra allt að 300 millj. kr. ár hvert? Af hverju er það ekki að finna í þessu fjárlagafrv.? Af hverju er ekkert sólskin þar, herra forseti? Ég hlýt líka að benda á að ein afleiðingin af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, sem er grundvölluð á háu gengi og mjög háum vöxtum, hefur leitt til þess að hlutabréfamarkaðurinn hérlendis hefur hrunið saman. Hann hefur fallið saman, nánast algjörlega að heita megi. Á síðasta ári voru seld ný hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum fyrir 17 milljarða kr. ef ég man rétt, fyrir utan þau hlutabréf sem gengu kaupum og sölum á eftirmarkaði og voru um 12 milljarðar. Eftir því sem ég best veit hefur núna ekki verið selt eitt einasta hlutabréf í nýjum útboðum hjá fyrirtækjum á Verðbréfaþingi Íslands. Það eru mikil umskipti frá 17 milljörðum niður í núll. Hvernig skyldi standa á því, herra forseti? Það er vegna þess að hlutabréfin geta aldrei borið þann arð fyrir eigandann sem skuldabréf bjóða í dag, vegna hinna háu vaxta. Vegna þess að ríkisstjórnin er að greiða niður verðbólguna með því að hækka gengið, lækka innflutninginn í verði, sjá menn fyrir sér yfirvofandi vaxtahækkun. Þenslan er það mikil að halda þarf áfram þessari stefnu og menn búast við að Seðlabankinn þurfi að hækka vexti til að halda stöðugu gengi. Þá er augljóslega miklu hagkvæmara að kaupa sér skuldabréf, þau eru í dag með miklu hærri vöxtum, tryggum vöxtum og von á hækkandi vöxtum. Beri menn þetta saman við hlutabréf í íslenskum atvinnufyrirtækjum þá standast þau engan samjöfnuð, herra forseti. Þess vegna hefur sala á íslenskum hlutabréfamarkaði nánast algjörlega fallið saman. Ég tel þetta mjög alvarlega afleiðingu af efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh. hvernig ríkisstjórnin hyggist styðja við þá þróun að íslensk atvinnufyrirtæki geti sótt sér fé í gegnum sölu hlutabréfa. Fleira væri ástæða til að nefna, herra forseti. Ég hef dvalið við ákveðin atriði og læt þar með önnur bíða þar til síðar og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Við búum við óvenjulegt góðæri um þessar mundir og þess sér svo sannarlega stað þessa dagana í ríkisfjármálunum þar sem milljarðarnir bætast í kassann langt umfram áætlun fjárlaga, en streyma nú að vísu jafnóðum út aftur. Hvað sem því líður er þetta auðvitað óskastaða fyrir nýjan fjmrh. og vildu sjálfsagt margir vera í hans sporum. Þróunin hefur sem sagt farið langt fram úr því sem búist var við og fátt bendir til annars en árferði verði áfram hagstætt. Ég vil byrja á að óska hæstv. fjmrh. til hamingju með sitt fyrsta fjárlfrv. sem hann hefur sjálfur kallað Sólskinsfrumvarp. Það er auðvitað skiljanlegt að hann vilji baða sig í ljóma þess meðan kostur er, því ekkert er öruggt undir sól stjórnmálanna og allsendis óvíst að hann fái tækifæri til að fylgja fleiri slíkum úr hlaði. Þessar hamingjuóskir mínar eru blendnar því eins og nærri má geta er ýmislegt gagnrýnivert í þessu frv. Þar er ekki eintómt sólskin heldur væri nær að segja að það sé skýjað með köflum, svo við höldum okkur áfram við veðurfræðin. Ég verð að segja alveg eins og er að það hefði mátt vonast eftir meira kjöti á beinunum miðað við ríkjandi árferði og horfur og ótrúlega velsæld sumra í þjóðfélaginu, velsæld sem við eigum að sjálfsögðu að leitast við að dreifa betur og leitast við að tryggja öllum mannsæmandi kjör og aðstæður. Ég tel að það eigi að vera meginmarkmið sameiginlegs reiknings allrar þjóðarinnar en í þetta frv. skortir að mínu mati metnað til að nálgast það markmið. Viðhorfin eru ólík í þessu efni, því er ekki að neita. Ég tók t.d. eftir að ungliðar Sjálfstfl. komu nýlega saman til fundar og sáu ástæðu til að nota það tækifæri til að lýsa óánægju sinni með þetta frv. á allt öðrum forsendum. Þeim finnst aðhald ráðherra síns ekki nægilegt. Þeir vilja að hann beiti strangara aðhaldi án þess að það hafi svo komið skýrt fram hvar og hvernig þeir vilji beita því. Fróðlegt væri að heyra hugmyndir þeirra nákvæmlega útfærðar og kynntar, þ.e. hvar þeir vilja skera niður og hverjir eigi að axla þær byrðar sem við nú berum sameiginlega. Við förum svo sem nærri um þær hugmyndir í meginatriðum. Þær eru gjarnan viðraðar í baráttuglöðum hópi ungra sjálfstæðismanna þar sem stefnan er sú fyrst og fremst að einstaklingurinn njóti sín. Það er auðvitað gott og göfugt en til þess þarf hann víst helst að vera sterkur og hraustur og sæmilega efnum búinn. Vonandi koma þeir hugmyndum sínum rækilega á framfæri svo almenningur geti kynnt sér þær og áttað sig á því hvað koma skal ef Sjálfstfl. fengi nú meiri hluta til að koma þeim í verk sem ég ætla þó rétt að vona að verði ekki. En það er einmitt í fjárlögum sem stjórnarstefnan birtist hvað skýrast á hverjum tíma og víst að margir vildu vera í sporum hæstv. fjmrh. nú þegar aðstæður leyfa nokkuð skýra útfærslu stefnumiða. Svo er náttúrlega eftir að sjá og reyna hvort höfundum frv. hefur tekist nokkuð betur en endranær að ramba á réttar forsendur. Reynslan hefur verið sú að þeim hefur ekki gengið allt of vel í því efni, ekki einu sinni nú síðari árin í umhverfi lítillar verðbólgu og annarra hagstæðra skilyrða sem ættu að gera spámönnum léttara um vik. Ár eftir ár höfum við, fulltrúar minni hlutans, gagnrýnt þessar spár og bent á hversu óraunhæfar þær hafa verið, jafnvel þótt tekið sé tillit til þeirrar tilhneigingar að spá varlega svo ekki séu vaktar of miklar væntingar. Það er að mörgu leyti skiljanlegt vinnulag. Það er alltaf vinsælla að bæta við en draga úr. Staðreyndin er hins vegar sú að spá um þróun mála hefur verið furðu langt út úr korti. Nú er útkoma þessa árs að verða nokkuð ljós og þar er sitthvað á gamalkunnum nótum. Við fulltrúar minni hlutans í fjárln. bentum rækilega á það við afgreiðslu fjárlaga þessa árs að áætlanir væru óraunhæfar, bæði tekju- og gjaldamegin. Það hefur svo sannarlega komið á daginn. Þó áttum við ekki von á svo stórstígum breytingum sem raunin hefur orðið á, þar sem t.d. innflutningur vöru og þjónustu eykst væntanlega fjórfalt, fjórfalt á við það sem spáð var á þessu ári. Einkaneyslan virðist ætla að aukast um 10% í stað 5% sem spáð var. Í þessu er vitanlega fólgin meginskýringin á líklegri hækkun heildartekna ríkissjóðs nú í ár, um rúmlega 9 milljarða kr. Það skal játað að við í minni hlutanum, sem erum auðvitað alltaf ábyrgðin og hógværðin uppmáluð, höfðum ekki hugarflug í upphæðir af þessari stærðargráðu. Þessi þróun hefur auðvitað bæði kosti og galla. Kosturinn er sá að ríkissjóður fitnar og nær meira að segja að miklu leyti að koma til móts við vanáætluð útgjöld. Hann nær því reyndar fyllilega ef miðað er við gamla lagið, þ.e. afkomuna á greiðslugrunni. Á útgjaldahliðinni voru eins og fyrri daginn við afgreiðslu fjárlaga ófrágengnir umfangsmiklir póstar í heilbrigðiskerfinu og ekki útséð hvort ráða eigi bót á þeim vanda til fulls, nú frekar en áður, þrátt fyrir fögur fyrirheit um úthlutun fjármagns úr pottum heilbrrh. og árangursrík störf stýrihópa og faghópa af ýmsum stærðum og gerðum. Öll sú vinna hefur að vísu farið fram en enn er vandinn stór og raunar með ólíkindum að enn skuli ekki sjá fyrir endann á öllum þessum tilraunum til að ná utan um útgjöld til heilbrigðismála þar sem löngu er mál til komið að skapast geti vinnufriður í þeim geira. Útgjöld hafa jafnframt aukist umfram áætlun vegna frágangs kjarasamninga við nokkur stéttarfélög sem ekki var spáð réttilega fyrir um. Um það ræddi hv. síðasti ræðumaður talsvert í máli sínu hér áðan og verður fróðlegt að heyra viðbrögð hæstv. fjmrh. við athugasemdum hans og fyrirspurnum. Mestu munar þó um lífeyrisskuldbindingarnar. Fulltrúar minni hlutans bentu einnig á þá skekkju við afgreiðslu fjárlaganna þótt hún reyndist síðan þó nokkuð stærri en við töldum þá líklegt. Þetta ræðum við nú kannski frekar þegar frv. til fjáraukalaga kemur fram á næstu vikum þótt allt þetta verði vissulega að hafa í huga þegar litið er til næsta árs. Eins og fyrr sagði eru skilyrði í þjóðfélaginu að flestu leyti hagstæð og engin verulega slæm teikn á lofti. Búist er við svipuðum hagvexti og verið hefur undanfarin tvö ár og það er búist við fremur litlu atvinnuleysi í samanburði við OECD-ríkin. Væntanlega dregur eitthvað úr fjárfestingu sem hefur verið gríðarleg að undanförnu og ekki öll af hinu góða að mínu mati, en þó er t.d. líklegt að í ferðaþjónustu verði veruleg fjárfesting á næstu árum og ég tel ástæðu til að hafa það í huga. Ferðaþjónustan hefur vaxið jafnt og þétt á undanförnum árum og raunar alveg ótrúlega síðasta áratuginn þegar litið er til þess að sú atvinnugrein hefur ekki beinlínis notið náðar ríkisvaldsins í samanburði við aðrar. Ferðaþjónusta, sem fyrir svo sem hálfum öðrum áratug var naumast talin til alvöruatvinnugreina og þurfti að berjast fyrir viðurkenningu stjórnvalda og jafnvel almennings líka í smáu og stóru, verður nú ekki lengur afgreidd sem dútl við gestamóttöku utan hefðbundinnar vinnu. Þetta er atvinnugrein sem hefur skapað beint og óbeint 5--10 þús. ársverk og aflar meiri gjaldeyristekna en nokkur önnur atvinnugrein að sjávarútvegi undanskildum. Uppbygging í ferðaþjónustu hefur í raun kostað ótrúlega lítið miðað við öll störfin sem hún hefur skapað. En nú er svo komið að skortur á gistirými og annarri þjónustu er farinn að hamla þróun og vexti greinarinnar og við því þarf að bregðast. Það er því afskaplega líklegt að fjárfestingar á þessu sviði muni nokkuð einkenna framkvæmdir næstu ára. Það eru allgóðar horfur á mörgum öðrum sviðum sem betur fer og sitthvað fleira en vaxandi þorskgengd sem eykur bjartsýni. Auðvitað er þó ekki eintómt sólskin í efnahagsveröldinni og þá er það fyrst og fremst aukinn viðskiptahalli sem er áhyggjuefnið. Það er vissulega brýnt að rétta þann halla af, annars vegar með arðgæfari útflutningi og hins vegar með auknum sparnaði. Sama má segja um það sem hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni, að það er áhyggjuefni að innlend framleiðsla skuli búa við þær aðstæður sem hún gerir þannig að það séu fyrst og fremst innflutningsaðilar sem græða á góðu árferði. En það eru lítil búhyggindi að eyða jafnóðum öllu sem aflað er og jafnvel langt umfram það. Því miður virðist afar sterk tilhneiging til ofneyslu í okkar þjóðfélagi og neyslu sem jaðrar við algert æði á stundum og á sér efalaust rætur í andrúmslofti verðbólguáranna þegar mönnum hefndist grimmilega fyrir sparnað. Þá fólst öryggið í því að koma sér upp húsnæði, kaupa bíla og hvers kyns aðra hluti sem gera mátti verð úr ef á þurfti að halda og verðbólgan sá um að skuldirnar yrðu að engu. Því miður virðumst við seint ætla að tileinka okkur fyrirhyggju í þessum efnum en það hreinlega verður að freista þess með öllum ráðum að snúa þessari þróun við. Það er í raun ámælisvert að ekki skuli enn hafa komið fram formlegar tillögur um hvernig efla megi sparnað í landinu og hvernig stjórnvöld ætla að koma að því máli. Ég held að það sé alveg ljóst að það verður að koma til hvatning í gegnum skattkerfið fyrst og fremst til þess að efla sparnað einstaklinga og fjölskyldna. Það verður auðvitað fróðlegt að sjá tillögur þeirrar nefndar sem er að störfum um þessi efni en hæstv. fjmrh. upplýsti í ræðu sinni að þær yrðu væntanlega kynntar í ríkisstjórn á næstu dögum eða vikum. Það má segja að ríkisstjórnin sýni gott fordæmi með því að halda áfram að grynnka á skuldum og það er vel. Það er alltaf jafnsárt að sjá á eftir háum upphæðum til afborgana og vaxtagreiðslna vegna eyðslu fyrri ára. Ég styð heils hugar þá stefnu að nýta tækifærið í góðu árferði til að lækka skuldir ríkisins en það er margítrekað sem meginmarkmiðið í frv. Þetta markmið má þó aldrei yfirskyggja það markmið að tryggja öllum mannsæmandi kjör og aðstæður enda eiga þessi markmið að geta farið saman. Þá má einnig telja það frv. til ágætis að lögboðnir tekjustofnar eiga að mestu að haldast óskertir og öðruvísi okkur áður brá. Þar munar vitanlega mest um lögboðna tekjustofna til vegagerðar sem árum saman hafa verið skornir niður af mikilli hörku. Þessi nýjung veldur því að í fyrsta sinn í langan tíma er gengið út frá óskertri framkvæmdaáætlun í vegamálum sem trúlega skapar mikinn fögnuð um gjörvallt land. Hið sama er raunar að segja um framkvæmdir í hafnamálum og flugmálum og léttir það óneitanlega umfjöllunina í viðkomandi nefndum, samgn. og fjárln. Virðulegi forseti. Það er dálítið óþægilegt þegar verið er að reyna að ræða þetta frv. sem er á dagskrá að hæstv. fjmrh. er ákaflega vinsæll maður og er ætíð umkringdur góðum mönnum sem vilja ræða við hann. Mér þætti vænt um ef honum væri tryggð aðstaða til þess að heyra það sem við höfum að segja. Ég var að fjalla um og meira að segja hæla hæstv. ráðherra og hans meðreiðarsveinum fyrir það hversu lögboðnir tekjustofnar fá nú að halda sér að mestu leyti og er kannski ekki ástæða til að leggja hart að sér að tryggja að hann heyri slík orð. En engu að síður þykir mér nú betra að fá að tala við hæstv. ráðherra. Það er um það að segja að hér verður óneitanlega léttara verk fyrir höndum bæði í samgn. og fjárln. þegar ljóst er að hægt verður að standa við framkvæmdaáætlanir í þessum efnum, þ.e. í vegamálum, hafnamálum og flugmálum og ber þá að sjálfsögðu nýrra við. Með tilliti til reynslu undanfarinna ára veit maður varla hvernig á að taka slíkum lúxus, en það hvarflar náttúrlega ekki að nokkrum manni að þessi niðurstaða hafi nokkurn skapaðan hlut með það að gera að það verða víst kosningar til Alþingis á næsta vori. Það er auðvitað bara skemmtileg tilviljun og gaman að svo margir geti glaðst yfir sinnaskiptum og gæsku ríkisstjórnarinnar á næsta ári. En heldur verra finnst mér að hæstv. ráðherra skuli nenna að klípa 80 millj. af áætluðum lögboðnum tekjum til endurbóta á húsakosti menningarstofnana því það er mála sannast að þar er brýn þörf á aðgerðum og verkefnin ærin. Sérstaklega finnst mér brýnt að gera stórátak í verndun gamalla húsa þar sem áralöng vanræksla hefur víða verið til tjóns. Og nú er einmitt sívaxandi áhugi um allt land að bæta úr þessri vanrækslu og vinna að endurbótum en þær eru kostnaðarsamar ef vel á að vera og því mikil þörf fyrir styrki til slíkra aðgerða. Það er ljóst að stærsta verkefnið á þessu sviði, þ.e. við endurbætur á húsakosti menningarstofnana, er vinna við endurbætur á húsnæði Þjóðminjasafnsins, sem eru orðnar mjög aðkallandi og því allt gott um það að segja að nú eigi loksins að fara að taka þar til hendinni. En mig furðar það sem upplýst er í grg. með frv. að af þessu tilefni verði bara alls engar sýningar á vegum Þjóðminjasafnsins allt næsta ár. Það er auðvitað skiljanlegt að sýningarsölum safnahússins sjálfs verði lokað, það er sjálfsagt óhjákvæmilegt vegna framkvæmda við endurbæturnar, en það er með ólíkindum að það eigi ekki að bjóða upp á neitt í staðinn, bara læsa alla muni niður og hafa hvergi neitt til sýnis fyrir gesti og gangandi. Það lýsir að mínu mati ekki miklum metnaði að reyna ekki að setja upp sýningu á þjóðargersemum í einhverju öðru sæmilega hentugu húsnæði til þess að þjóna þörfum ferðamanna og skólanna a.m.k. Loks hlýt ég að gera athugasemd við það hvernig lögboðnu hlutverki Framkvæmdasjóðs fatlaðra er rétt eina ferðina breytt með skerðingarákvæði í fjárlögum, þ.e. ákvæði um að hluti af framkvæmdafénu verði tekið til greiðslu kostnaðar við félagslega hæfingu og endurhæfingu og til kostnaðar vegna starfsemi stjórnarnefndar. Það er reyndar gjörsamlega útilokað að átta sig á stærðum í þessu sambandi með því að lesa grg. frv. en mér virðist þó einsýnt að framkvæmdafé sjóðsins aukist nákvæmlega ekki neitt, sem er grafalvarlegt mál með tilliti til þeirra gríðarlegu verkefna sem við blasa. Í grg. stendur að aukið framlag til sjóðsins nemi 30 millj. en þess ber að gæta að um leið er 20 millj. kr. sérmerkt framlag á þessu ári fellt niður. Þetta framlag, 20 millj., var sérmerkt til uppbyggingar á þjónustu við geðfatlaða, og það er sem sagt fellt niður. Aukningin er því í raun aðeins 10 millj. kr. sem vafalaust fara að stórum hluta til rekstrar sem tekur sívaxandi hluta af framkvæmdafé. Þetta er auðvitað gersamlega óviðunandi niðurstaða með tilliti til ástandsins í þessum málaflokki sem þar að auki er áformað að flytja til sveitarfélaganna á næstu árum, stóð meira að segja til að gera það í byrjun næsta árs. Það er auðvitað deginum ljósara að af þeim flutningi getur ekki orðið fyrr en ríkið hefur a.m.k. nálgast að veita lögboðna þjónustu, en því fer víðs fjarri að svo sé. Víða úti um land er að vísu þokkalega séð fyrir þörfum fatlaðra en ástandið á suðvesturhorni landsins er hreint út sagt til háborinnar skammar, bæði í Reykjavík og í Reykjaneskjördæmi. Forsendur fyrir flutningi málaflokksins til sveitarfélaganna er að sveitarfélögin fái nauðsynlega fjármuni með verkefninu og að tryggð verði fjármögnun stofnframkvæmda í þessum málaflokki, vegna þess að sveitarfélögin þurfa auðvitað að hafa fjárhagslegt bolmagn til að mæta þeim skuldbindingum sem í þjónustunni felst, þ.e. faglegum kröfum, rekstri núverandi þjónustu svo og viðbótarþjónustu til þess að grynnka á biðlistum. Samkvæmt nýlegri skýrslu um stöðu þessara mála í Reykjaneskjördæmi vantar þar verulega á að þörf fyrir þjónustu sé mætt. Forsendur fyrir flutningi þessa málaflokks eru þær að sveitarfélögin taki við sæmilegri stöðu og fái nauðsynlega fjármuni með þessum verkefnum. Á það hlýt ég að leggja þunga áherslu. Það er nauðsynlegt að fá sem besta yfirsýn yfir núverandi stöðu mála og jafnframt að gaumgæfa leiðir og aðferðir við framkvæmdina og það hafa menn verið að gera í Reykjaneskjördæmi þar sem ég þekki best til og efalaust víðar. Sú athugun leiðir eftirfarandi staðreyndir í ljós um ástand mála á síðasta ári og víst er að það hefur ekkert batnað, ekki neitt. Árið 1997 var rúmlega 344,6 millj. kr. varið til reksturs málefna fatlaðra á vegum Svæðisskrifstofu Reykjaness. Fjöldi þjónustuþega 1997 var 822 einstaklingar. Þjónusta við fatlaða á Reykjanessvæði á vegum félmrn. utan svæðisskrifstofu árið 1997 nam rúmlega 140 millj. kr. Auk þess var kostnaður sveitarfélaga í kjördæminu þetta ár 75 millj. kr. Í maí 1998 voru 133 einstaklingar á biðlista eftir búsetu hjá Svæðisskrifstofu Reykjaness og 100 einstaklingar biðu þar og bíða enn eftir dagþjónustu eða vinnuúrræði. Það vantar því stórlega á að eftirspurn eftir þjónustu sé fullnægt. Til þess að mæta biðlistum þarf viðbótarfjármagn í árlegan rekstur sem nemur 477,3 millj. kr. Árlegur rekstrarkostnaður yrði sem sagt 829,8 millj. kr. ef viðbótarfjármagni yrði bætt við samkvæmt mati á biðlistum. Hér er um að ræða meira en tvöföldun á núverandi þjónustu. Heildarstofnkostnaður nýrra þjónustustaða á svæðinu til að tæma biðlista er talinn nema rúmum milljarði króna eða nánar tiltekið 1 milljarði og 116 millj. kr. Þar að auki er gert ráð fyrir að nýskráningar verði svipaðar og verið hafa eða um 25 á ári. Það þýðir m.a. að biðlisti eftir búsetuúrræðum mun tvöfaldast á næstu fimm árum og rekstrarkostnaður til að mæta árlegu nýgengi á biðlista yrði um 68,5 millj. kr. Samkvæmt framansögðu er þess vegna langt frá því að biðlistum eftir þjónustu sé mætt og svona er ástandið í þessu kjördæmi. Þetta er auðvitað stórt og mikið verkefni sem ólíklegt er að fáist unnið í einu vetfangi en það þarf að vinnast og nauðsynlegt er að gera um það áætlun sem unnið verði eftir á markvissan hátt. Ég ætla að ástandið sé ekki miklu skárra í Reykjavík en ég hef ekki staðreyndir að vitna til um það efni hér og nú. En ég spyr bara: Hvernig ætla menn að lagfæra þetta ástand og bæta aðstæður fatlaðra eins og þeir og aðstandendur þeirra eiga rétt á ef ekki núna í einhverju mesta góðæri síðustu áratuga? Annað þessu skylt verður að sjálfsögðu að taka á og þar á ég við kjör og aðstæður öryrkja sem þeir hafa sjálfir vakið svo rækilega athygli á að undanförnu og hv. 5. þm. Vesturl. ræddi nokkuð ítarlega um í ræðu sinni. Öryrkjar hafa lagt á borðið beinharðar tölur þar sem fram kemur að óvinnufært fólk, sem þar að auki þarf að glíma með ýmsan kostnað sem heilbrigðir þurfa ekki, er gert öðrum háð um lífsafkomu og svipt þeirri sjálfsvirðingu að geta séð fyrir sér sjálft. Fjölmörgu fólki eru skammtaðar úr hnefa upphæðir allt niður í rúmar 15 þús. kr. á mánuði. Það sker hreinlega í hjartað að heyra reynslusögur þessa fólks sem finnst sér vera hafnað í þessu allsnægtaþjóðfélagi fyrir sakir sem það á enga sök á sjálft. Öryrkjar hafa að undanförnu barist hetjulega fyrir því að ná eyrum ráðamanna en þeim virðist veitast auðveldara að skilja þörf fyrir vegi og brýr og byggingar nýrra sendiráða en þörf öryrkja fyrir sómasamlega afkomu og sjálfsvirðingu. Eitthvað mun þó ætlunin að bregðast við þessari umræðu samkvæmt málalista ríkisstjórnarinnar en þess sér þó ekki stað í því frv. sem við ræðum nú. En hæstv. fjmrh. kemur væntanlega inn á þessi mál í ræðu sinni á eftir og ég óska eindregið eftir að hann geri það. Slagurinn um heilbrigðismálin hefur verið fastur liður á dagskrá á undanförnum árum og það var því með nokkrum kvíða að ég tók til við að kynna mér þann kafla. Reyndar hafði það komið fram í kynningu ráðuneytisins á frv. að um talsverða hækkun væri að ræða á útgjöldum til heilbrigðismála og sem snöggvast var freistandi að halda að nú væri loksins tekið myndarlega á viðvarandi rekstrarvanda allra heilbrigðisstofnana í landinu. En það var náttúrlega of gott til að vera satt og ljóst eftir fyrstu yfirferð að enn er við mikinn vanda að etja þótt vona verði að sá vandi sé ekki jafnhrikalegur og oftast áður. Framlögin eru vissulega aukin en þegar betur er að gáð eru þau að stærstum hluta vegna launahækkana og verðlagsbóta en ekki vegna þess að tekið hafi verið á langvarandi rekstrarvanda stofnana. Þetta á kannski fyrst og fremst við um stóru sjúkrahúsin í Reykjavík en mér er kunnugt um mikinn vanda víðar, t.d. hjá heilbrigðisstofnuninni á Suðurnesjum. Hins vegar er í rauninni ákaflega erfitt að átta sig á stöðunni við lestur frv. því allt er þetta enn í athugun og verið að vinna að gerð þjónustusamninga og þar fram eftir götum eins og við höfum heyrt á hverju einasta ári allt þetta kjörtímabil. Það er sannarlega með ólíkindum að nú á lokaári kjörtímabilsins skuli enn ekki vera búið að ganga skilmerkilega frá þessum málum sem svo mjög hafa verið í brennidepli til margra ára. Um allt þetta verður þó auðveldara að ræða eftir umfjöllun í fjárln. og auðvitað verður að vona að nokkuð hafi úr ræst eftir allt pottastandið og vinnu stýrinefnda og fagnefnda og hvað allar þessar nefndir hafa fengið að heita. Eitt er þó alveg ljóst að 147 milljónirnar, sem merktar eru til viðhalds á Sjúkrahúsi Reykjavíkur, duga skammt til að lagfæra ósköpin sem þar er við að glíma og við tókumst nokkuð á um á síðasta ári. Byggingarnar þar eru of litlar til að rúma þá starfsemi sem þar fer fram, aðstæður á slysadeild, sem þjónar fólki af öllu landinu, eru afar erfiðar og ekki bjóðandi, húsakynni leka og þar fram eftir götum. Samkvæmt faglegri úttekt mun viðgerðarkostnaður nema a.m.k. þúsund millj. kr. Síðan er það þjónustan úti um landið, þ.e. almenna heilsugæslan, sem er augljóslega að hrynja og ég tek undir áhyggjur og fyrirspurnir félaga minna í minni hlutanum sem þegar hafa gert þessi mál að umtalsefni og óskað eftir viðbrögðum ráðherra um þau efni. Sama má kannski segja um aukin framlög til menntunar og rannsókna eins og um fullyrðingarnar um aukin framlög til heilbrigðismálanna. Aukin framlög til menntunar og rannsókna hafa verið talin þessu fjárlagafrv. til tekna og er ekki að efa að margir hafa fagnað slíku og átt von á miklu en þegar að er gáð rýrnar verðgildið heldur betur. Hækkuð framlög eru einfaldlega fyrst og fremst til að mæta auknum kostnaði vegna orðinna launa- og verðlagshækkana og vegna fjölgunar nemenda. Langstærstur hluti aukinna framlaga virðist vera af þessum sökum. Rétt er að geta þess að allmyndarleg upphæð er þó ætluð til að fylgja eftir nýrri skólastefnu en um frekari útfærslu get ég ekki rætt hér eftir tiltölulega snögga yfirferð yfir þetta viðamikla frv. Um aukin framlög til rannsóknarstarfa er enn hið sama að segja, 580 milljónirnar sem hæstv. forsrh. sá ástæðu til að guma af í stefnuræðu sinni, og hæstv. fjmrh. í kynningu sinni, en skýrði reyndar ekki nánar í ræðu sinni áðan, er því miður eins og fugl í skógi því að hún á að dreifast á heil fimm ár. Hún á að dreifast á fimm ár og dregur nú heldur úr ljómanum þeim. Að öðru leyti ætla ég ekki, herra forseti, að fara yfir einstaka liði í frv. Það bíður síns tíma þegar við höfum fengið skýringar og staðreyndir inn á borð okkar í fjárln. Auðvitað er það svo að gagnrýnin beinist oft mest að of lágum fjárveitingum til einstakra verkefna og vissulega er um allnokkrar upphæðir að ræða á þeim liðum sem ég hef gert að umtalsefni og þá er yfirleitt spurt með nokkrum þjósti hvar eigi að taka peningana. Við í minni hlutanum svöruðum fyrir okkar leyti við afgreiðslu fjárlaga þessa árs þar sem við bentum á leiðir og þær ábendingar eru í fullu gildi enn. Ég vil aðeins sérstaklega geta þess að ég tel einboðið að komið sé að fyrirtækjunum í landinu að endurgjalda þann skilning og velvilja sem stjórnvöld hafa sýnt þeim á undanförnum árum. Meginmálið er það að menn tala seint og snemma um dæmafátt góðæri og hæstv. fjmrh. er í sólskinsskapi og himinsæll með sitt fyrsta fjárlagafrv. en það er holur hljómur í allri sjálfumgleðinni þegar menn treysta sér ekki til meiri átaka við jöfnun lífsskilyrða.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. kennir fjárlagafrv. sitt við sólina en eins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, komst svo ágætlega að orði þá er skýjað með köflum í því frv. Reyndar er það svo að í ýmsum málaflokkum er mjög þungskýjað og sér vart til sólar. En fyrst nokkur orð um sólina og sólskinið. Að sjálfsögðu er fagnaðarefni að atvinnuleysi skuli vera á niðurleið á Íslandi. Gert er ráð fyrir því að atvinnuleysi verði um 3% á þessu ári og samkvæmt þeim spám sem fylgja frv. ætla menn að atvinnuleysið verði enn minna á næsta ári eða um 2,5%. Auðvitað eigum við ekki að þurfa að búa við neitt atvinnuleysi í því góðæri og þeirri efnahagsuppsveiflu sem við búum nú við í landinu. Hvers vegna segi ég það? Jú, vegna þess að ef undanskilin eru undanfarin ár, reyndar þessi áratugur allur, þá bjuggu Íslendingar ekki við neitt atvinnuleysi frá stríðslokum ef undanskilin eru síðustu ár sjöunda áratugarins. Það má því segja að þótt við náum atvinnuleysi á næsta ári niður í 2,5% þá er það 2,5% of mikið. Hins vegar er það að sjálfsögðu jákvæð þróun að atvinnuleysi skuli vera á niðurleið á Íslandi. Það er sitthvað annað sem er gott í frv. Það er gott að sjá að í ráði er að fjölga vistrýmum um 120 fyrir aldraða, mér finnst það vera jákvætt. Mér finnst það líka vera jákvætt að ná niður skuldum ríkissjóðs. Skuldir ríkissjóðs hafa verið allmiklar en á niðurleið á undanförnum árum. Árið 1996 námu skuldir ríkissjóðs tæpum 50% af vergri landsframleiðslu. Menn ætla að þetta hlutfall verði komið niður í 34% á næsta ári og samkvæmt spám ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að þetta hlutfall verði miklum mun lægra þegar fram líða stundir og er talað um 20% af vergri landsframleiðslu þegar komið er fram til ársins 2003. Vissulega væri ánægjuefni ef þetta gengi eftir. Við höfum bent á það aftur og ítrekað, bæði úr röðum stjórnarandstöðunnar og einnig af vettvangi samtaka launafólks, að efnhagsuppsveiflu á að nota til þess að ná niður skuldum. Hvers vegna? Jú, vegna þess að það er slæmt að búa við þunga skuldastöðu þegar kreppir að og illa árar. Þá þurfa menn iðulega að ráðast í lántökur til þess að örva hjól atvinnulífsins og skapa atvinnu. Oft hefur þessu verið öfugt farið hér og nægir að nefna byggingu Perlunnar og Ráðhússins í Reykjavík en ráðist var í þessa dýru mannvirkjagerð á þenslutímum. Það er því í sjálfu sér jákvætt og gott og heyrir sólskininu til að ná niður skuldum. Hins vegar eru ýmsar blikur á lofti. Það eru blikur á lofti á alþjóðavettvangi og því miður ástæða til að ætla að þeir bjartsýnistónar og þær bjartsýnu fullyrðingar eða spár sem fram koma í þjóðhagsspá, sem fylgir frv., muni ekki standast. Gert er ráð fyrir því að á næstu árum eða fram til ársins 2003 verði hagvöxtur að meðaltali um 3%. Gert er ráð fyrir því að útflutningur þjóðarinnar aukist um 3--4% á ári. En sérfræðingar sem fjalla um ástandið í alþjóðaviðskiptum og í efnahagskerfi heimsins hafa einmitt þessa dagana uppi varnaðarorð sem gefa ástæðu til að ætla að þessar spár kunni að vera ívið of bjartsýnar. Nægir þar að minna á fund sjö helstu iðnríkja heims sem hefur nú átt sér stað þar sem menn hafa einmitt verið að slá þessa varnaðartóna. Þótt æskilegt og gott sé að ná niður skuldum hins opinbera er engin ástæða fyrir Íslendinga til að fara á taugum yfir því hvernig ástatt er í þeim efnum hér á landi því ef við lítum til þeirra ríkja sem við berum okkur helst saman við eru skuldir hins opinbera sem hlutfall af landsframleiðslu mjög litlar á Íslandi. Ef litið er t.d. til ársins 1997 þegar skuldir hins opinbera, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, voru 53% hér á landi, þá voru þessar tölur 67,3% fyrir Danmörku, Þýskaland 61%, Frakkland 57,9%, Írland 72,3%, Ítalíu 123%, Holland 75%, Austurríki 71% og ef ég man rétt er meðaltalið í OECD-ríkjunum í kringum 70%, í Evrópusambandsríkjunum 75% eða þar um bil. Skuldir hins opinbera á Íslandi eru því tiltölulega lágar miðað við það sem gerist í viðmiðunarríkjum okkar. Annað er af því að við erum að bera saman hið opinbera hér við það sem er hjá öðrum þjóðum að þá er samneyslan á Íslandi miklu minni en gerist annars staðar. Þess vegna er niðurskurður hjá hinu opinbera alvarlegri hér en t.d. í Svíþjóð þar sem menn hafa ráðist í mikinn niðurskurð á liðnum árum. Menn eru engu að síður að bera sig saman við þessar þjóðir. Niðurstaðan er hins vegar ekki sambærileg. Þessa niðurstöðu og þessar afleiðingar niðurskurðar höfum við t.d. séð hjá þeim hópum sem standa höllum fæti í þjóðfélagi okkar. Það er vissulega ömurleg staðreynd að hugsa til þess að fjöldi fólks á Íslandi þurfi að leita til hjálparstofnana, Rauða krossins og Hjálparstofnunar kirkjunnar, til þess eins að fá næringarríkan mat og fá klæði. Þetta hlýtur að vera okkur öllum mikið áhyggjuefni. Þetta eru þeir fyrirvarar sem ég er núna byrjaður að hlaða á þessa fyrstu yfirlýsingu sem ég nefndi hér um að það væri sitthvað jákvætt í þessu frv. Þótt það sé gott og jákvætt að ná niður skuldum og við eigum að sjálfsögðu að stefna að því er náttúrlega forgangur númer eitt, tvö og þrjú að útrýma fátækt á Íslandi og þess sér ekki stað í þessu frv. að það sé ráðist á þann vanda. Ég mun koma að því síðar hvernig ég tel að ráðast ætti í það verkefni og lýtur bæði að forgangsröð í ráðstöfun fjármunanna og síðan að tekjuöfluninni. En við þurfum að skoða þessi mál í víðu samhengi. Við þurfum að spyrja hvernig á því standi að hagur ríkissjóðs er eins góður og raun ber vitni. Þegar þannig er spurt kemur í ljós að tekjur ríkissjóðs hafa farið vaxandi síðustu missiri, ekki vegna skattahækkana heldur þrátt fyrir skattalækkanir. Ástæðan fyrir þessu er sú að veltan í íslenska efnhagskerfinu hefur skapað ríkinu auknar tekjur. Hluti af veltunni er innfluttur. Við flytjum miklu meira inn til landsins en við flytjum út úr landinu og nú stefnir í mesta viðskiptahalla sem Íslendingar hafa búið við síðan snemma á síðasta áratug, síðan árið 1982. Það stefnir í að viðskiptahalli Íslendinga á þessu ári verði 38,5 milljarðar kr. Nú er rétt að spyrja hvort innstæða sé fyrir þessari auknu veltu og hvernig okkur muni takast eða hvort okkur muni takast að snúa þessum gríðarmikla viðskiptahalla upp í hagnað þegar fram líða stundir. Að sjálfsögðu er ekki hægt að svara spurningunni nú að öllu leyti einfaldlega vegna þess að hluta af þessum viðskiptahalla má skýra í ljósi aukinna fjárfestinga, flugvélakaup, virkjunarframkvæmdir og fleira sem kann að gefa okkur tekjur þegar fram líða stundir. Hins vegar má rekja hluta af þessum viðskiptahalla til aukinnar neyslu, bílakaupa, heimilistækja og þar fram eftir götunum, og það hlýtur að valda okkur áhyggjum að sjá hve skuldir heimilanna vaxa jafnt og þétt og eru nú komnar í um 400 milljarða kr. en skuldastaða heimilanna er orðin verri en hún hefur nokkru sinni verið fram til þessa. Þetta er skýringin á hinum góða hag ríkissjóðs, geigvænlegur viðskiptahalli sem áhöld eru um hvort innstæða verður fyrir þegar fram líða stundir. Annað er áhyggjuefni og hlýtur að vera áhyggjuefni og talsmenn stjórnarandstöðu hafa vakið máls á hér, það er hagur sveitarfélaganna. Það segir í þjóðhagsspánni, sem fylgir frv., að gert sé ráð fyrir að halli á rekstri sveitarfélaganna á næsta ári muni að öllum líkindum nema hálfum öðrum milljarði kr. Þá vaknar sú spurning hvort góður hagur ríkissjóðs sé á kostnað sveitarfélaganna því að það er staðreynd að ríkið hefur verið að færa verkefni af sínum herðum yfir til sveitarfélaganna. Þegar peningaleg staða sveitarfélaganna og skuldsetning sveitarfélaganna er skoðuð núna á undanförnum árum kemur mjög alvarleg og uggvænleg þróun í ljós. Ef litið er á peningalega stöðu sveitarfélaganna, eðlilegast er að skoða hana í stað heildarskuldanna, það gefur gleggsta mynd af raunverulegri stöðu. Árið 1990 var peningaleg staða þeirra um fimm milljarðar í mínus. Árið 1993 er þessi tala komin í 13,5 milljarða. Árið 1995 24 milljarða í mínus. Samkvæmt nýjustu tölum sem menn hafa þá gera menn ráð fyrir að peningaleg staða sveitarfélaganna verði 24,3 milljarðar í mínus árið 1997. Allt þetta þurfum við að skoða þegar við erum að velta fyrir okkur þessari góðu stöðu ríkissjóðs. Þess vegna er rétt að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., og væri fróðlegt að fá skýringar hans á því hér á eftir eða vangaveltur um það efni, hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að á sama tíma og hann spáir því að árið 2003 verði skuldir ríkissjóðs komnar niður í það mark að vera 20% af vergri landframleiðslu muni skuldir íslensku þjóðarinnar hafa aukist. Skuldir íslensku þjóðarinnar verða 2% hærri árið 2003 en núna samkvæmt þeirra eigin spám. Íslendingar munu því búa við verri hag að þessu leyti samkvæmt spám ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Hún spáir því í gögnum sínum að skuldir Íslendinga árið 2003 verði tæp 50% af vergri landsframleiðslu en er að stæra sig núna af því að verða þá komin með skuldir ríkissjóðs niður í 20%. Ég er að hvetja til þess að menn skoði heildardæmið. Alvarlegast finnst mér ef góð staða ríkissjóðs er á kostnað sveitarfélaganna. Það kemur fram í þjóðhagsáætluninni að halli á rekstri sveitarfélaganna verði hálfur annar milljarður á næsta ári. Að hluta til ætla menn að þetta sé vegna ákvarðana um að færa dýr verkefni frá ríki til sveitarfélaga. En hvað hefði ríkisstjórnin getað gert? Hvernig hefði hún átt að bera sig að? Ég held að hér hafi verið gerð mjög alvarleg mistök í skattamálum á undanförnum árum. Í ljós kemur að fyrirtækin í landinu láta nánast ekkert af efnahagsbatanum rakna til þjóðarbúsins. Framlag fyrirtækjanna til samneyslunnar stendur nánast í stað undanfarin þrjú ár á meðan launafólk greiðir miklum mun meira en það gerði áður. Ég tel það hafa verið rangt að lækka skatta á hátekjufólk og ég tel það hafa verið rangt að lækka tekjuskatta fyrirtækja í þeim mæli sem gert hefur verið. Fyrir örfáum árum voru tekjuskattar fyrirtækja yfir 50%. Hvað skyldu þeir vera núna? Hvað skyldu tekjuskattar á Íslandi fyrir fyrirtæki vera núna á þessu yfirstandandi skattaári? 30%, tekjuskattar fyrirtækjanna hafa verið lækkaðir um 20% á fáeinum árum. Skattar á hátekjufólk hafa líka verið lækkaðir stórlega. Frægast að endemum var lækkun í tengslum við fjármagnstekjufrv. og fjármagnstekjulögin. Samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra á sínum tíma lækkaði skattstofn af arði, söluhagnaði, um tæpan milljarð króna við þau. Svo dæmi sé tekið af einu fyrirtæki, fyrir og eftir þessa skattbreytingu, minnist ég þess að í þann mund sem þessi breyting var gerð á lögum var eitt stórt fyrirtæki með aðsetur í Reykjavík að greiða út arð. Tíu einstaklingum sem tilgreindir voru í frétt um það mál voru greiddar 14,3 millj. kr. í arðgreiðslur. Áður en þessi lög um fjármagnstekjuskatt tóku gildi hefði skatturinn sem þetta fólk hefði þurft að borga verið 5,5 til 6,5 millj. kr. Hver skyldi hann hafa verið eftir að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. fjmrh. Geirs H. Haarde og forvera hans Friðriks Sophussonar fór höndum um lögin? Hver skyldi breytingin hafa orðið? Jú, þetta fólk greiddi eftir umrædda lagabreytingu 1--1,5 millj. kr., það fór eftir aðstæðum hvers og eins hvar á bilinu menn voru. Með öðrum orðum, aðeins skattur þessa hóps, tíu einstaklinga sem eru að fá útgreiddan arð úr stórfyrirtæki í Reykjavík, lækkar úr um 6 millj. niður í 1 millj. Þetta hefur verið að gerast í landinu. Þetta eru þær skattbreytingar sem hv. þm. Jón Kristjánsson hefur beitt sér fyrir á undanförnum árum. Að lækka tekjuskatta fyrirtækja um 20%. Lækka skatta á ríkustu einstaklingana í landinu og á sama tíma berast okkur fréttir af því að öryrkjar og gamalt fólk leiti til Hjálparstofnunar kirkjunnar og Rauða krossins til að hafa í sig og á. Hvers konar ríkisstjórn er þetta eiginlega? Vill þjóðin hafa þetta svona? Vill þjóðin hafa ein lög og eina reglu fyrir almenning en láta allt annað gilda um forréttindafólkið? Hvers vegna segi ég það? Hvers vegna segi ég að allt annað gildi um forréttindafólkið? Við skulum taka af því dæmi. Hver skyldu skattleysismörk vera fyrir almennan launamann? Hver skyldu þau vera? Þau eru 59.867 kr. en ef einstaklingur hefur tekjur af arði og fjármagni, hver eru skattleysismörkin þá? Hver skyldu skattleysismörkin vera fyrir þann sem situr heima og klippir á sér neglurnar meðan peningarnir streyma inn á bankareikningana? Hver eru skattleysismörkin fyrir hann? Þau eru 233.600. Slíkur einstaklingur má hafa 233.600 í tekjur á mánuði án þess að ein einasta króna fari til samfélagsins. Þetta er þjóðfélag meiri háttar fólks og minni háttar fólks og svo er þessi ríkisstjórn að tala um sólskinsfjárlög. Auðvitað baðar þetta fólk, fjármangarar og gróðafólk, sig í góðæri og sólskini hæstv. fjmrh. Geirs H. Haarde á meðan aðrir og fátækasti hluti þjóðarinnar þarf að leita til hjálparstofnana til að hafa í sig og á. Fyrir nokkru var gerð athyglisverð könnun og hún rædd á opinberum vettvangi fyrir fáeinum vikum. Harpa Njáls, félagsfræðingur, hefur unnið þá könnun. Þar kemur í ljós að þrátt fyrir stórstígar efnahagsframfarir sem orðið hafa á þessari öld er það svo að það hlutfall þjóðarinnar sem er undir fátækramörkum, og er þá notast við algilda mælikvarða um að hafa í sig og á, er hið sama nú í aldarlok og það var í aldarbyrjun. Er þetta sæmandi? Er sæmandi að gera ekki eitthvað í þessu máli? Ég beini orðum mínum til Geirs H. Haarde og fulltrúa Framsfl. vegna þess að Framsfl. er að sjálfsögðu ábyrgur fyrir þessu líka. Er sæmandi að lækka skatta á hátekjufólk, arðgreiðslur, fjármagn og tekjur stórfyrirtækja á sama tíma og fátæku fólki er vísað út á gaddinn? En vill íslenska þjóðin þetta? Vilja menn hafa þetta svona? Nei, þjóðin vill ekki hafa þetta svona. Í umfangsmestu könnun sem framkvæmd hefur verið hér á landi á afstöðu Íslendinga til velferðarþjónustunnar --- þetta var gert á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands --- kemur fram að Íslendingar vilja ekki hafa þetta svona. Þeir vilja breytingar á þessu. Fram kemur að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill aukna aðstoð hins opinbera við þá hópa í þjóðfélaginu sem standa höllum fæti og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er tilbúinn að taka á sig auknar byrðar til að svo geti orðið. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hafnar þjónustugjöldum. Þjónustugjöld er hugtak sem segir okkur kannski lítið. Þetta orð er notað yfir það að rukka gamalt fólk sem fer á elliheimili eða fólk sem verður veikt og þarf að leita til læknis, þá er það rukkað sérstaklega. Þegar þjóðin var spurð fyrir tæpum tíu árum, 1989, hvort henni fyndist koma til greina að lækka skatta, greiðslur úr sameiginlegum sjóðum, og hækka þá þjónustugjöld, gjöldin á gamla fólkið og veika fólkið og skólanemana, voru um 60% þessu andvíg. 40% sögðu að þetta kæmi til greina í einhverjum litbrigðum, menn voru misjafnlega harðir á þessu. Nú eru yfir 70% andvíg þessu. Yfir 70% hafna þjónustugjöldum og vilja jafnvel taka á sig meiri skattbyrðar til að geta hlaupið undir bagga með þeim sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu. Margt annað kemur fram merkilegt í þessari könnun. Það kemur fram að fólk vill auka aðstoð við aldraða, við öryrkja. Vill auka aðstoð við barnafólk.

Margir jafnaðarmenn.

Margir jafnaðarmenn, segir hv. þm. jafnaðarmanna, Gísli Einarsson. Það er alveg rétt. Fólk andæfir þeirri stefnu og þeim ráðstöfunum sem gripið hefur verið til þennan áratug sem tvær undangengar ríkisstjórnir Sjálfstfl., fyrst í samvinnu við Alþfl. og síðan nú við Framsfl., hafa gripið til. Þjóðin er að andæfa þessu, hún vill þetta ekki. Hún vill aðstoð við barnafólk. Nú er hið sama að gerast og gerðist á fyrstu árum þessa áratugar þegar skorið var niður við barnafólk. Þá var á einum fjárlögum, í einu vetfangi skorið niður um hálfan milljarð. Þetta er að gerast núna, reyndar undir öðrum formerkjum, vegna þess að þá var reglunum breytt. Viðmiðunarreglunum var þá breytt þannig að um beinan niðurskurð var að ræða. Engu að síður er það svo að framlag til barnafólks í gegnum barnabætur verður nú 550 millj. lægra á næsta ári en á þessu ári. Hvernig stendur á þessu? Jú, ástæðan er sú að tekjur fólks hafa aukist án þess að viðmiðunarreglum, útreikningsreglum fyrir barnabætur sé breytt. Þess vegna verður framlag hins opinbera til barnafólks minna, sem nemur rúmum hálfum milljarði kr. en í fyrrgreindri könnun kom fram að 97% þjóðarinnar vill auka aðstoð við barnafólk. Svar ríkisstjórnarinnar er að skera niður, að framlagið verði 550 millj. kr. minna á næsta ári en það er núna. Síðan eru í frv. ýmsar mjög undarlegar mótsagnir. Menn gera t.d. ráð fyrir því að efna til hátíðahalda árið 2000. Það er ágætt. Ríki og kirkja ætla að halda mikið partí árið 2000. Það er góðra gjalda vert að gera sér glaðan dag. En á næsta ári einu til undirbúnings samkvæmislífinu árið 2000 eiga að fara 260 millj. kr. 260 millj. kr. eiga að fara í undirbúning að hátíðahöldunum og hinu stóra samkvæmi árið 2000.  Það er margt harla óljóst í þessu frv. Það er t.d. talað um að gera þjónustusamninga við sjúkrahúsin án þess að nokkuð komi fram hvað felist í þessu. Þetta er fræg leið sem menn hafa víða farið til að ýta vandanum áfram, koma honum af eigin herðum yfir á aðra, láta menn fá tilteknar upphæðir og svo bítast innbyrðis um hvernig eigi að skipta þeim inni á sjúkrahúsunum og stofnunum. Þetta er þekkt leið. Þetta er hin nýsjálenska leið, þeir gerðu þetta svona. En hvað felst í þessu? Á að koma meira fjármagn til sögunnar? Hvað er verið að tala um? Hvað eiga menn við þegar þeir tala um að spara 360 millj., held ég, í lyfjakostnaði. Ég held að það hafi verið talað um 360 millj. og þar er talað um breytingar á reglugerðum. Hvað er átt við með því? Það er að vísu talað um samkeppni og markaðinn, en það er líka talað um breytingar á reglugerðum án þess að það komi fram hvað þar er átt við. Það er því margt mjög óljóst í þessu. En einu vil ég koma að áður en ég hverf frá einstökum efnisþáttum en það eru lífeyrisskuldbindingar sem hér hafa verið til umfjöllunar. Reyndar er það svo að mér finnst framsetningin á þeim lið ekki alveg ljós að öllu leyti. Hún er eilítið misvísandi og ruglingsleg. Ég er ekki að segja að hún sé röng, alls ekki, en það er að mörgu leyti erfitt að átta sig á henni. En það er talað um lífeyrisskuldbindingar upp á rúma 9 milljarða á þessu ári, 9,2 milljarða. Þar af eigi 1,3 milljarðar að fara á reikninga einstakra stofnana en hitt eru áfallnar og uppsafnaðar skuldbindingar. Það sem ég vildi segja í þessum efnum er að vara menn við einhverjum miklum og þungum dómum vegna þess að hér er margt að gerast í senn. Hér áður fyrr var iðgjaldið greitt inn í lífeyrissjóðinn, 10% af föstum launum. Síðan fór það eftir verðbólgunni hverju sinni hvernig tækist til um verðbótaþáttinn. Iðulega var hann ekki að finna í reikningum. Nú er verið að skuldfæra þetta allt inn í reikninga sem er hið besta mál og þetta eru peningar sem koma ekki til útborgunar fyrr en síðar en um er að ræða annan uppsetningarmáta á reikningshaldinu. Hitt hafa menn rætt að þarna komi til miklar skuldbindingar vegna launakerfisbreytinga og það er alveg rétt. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst það mjög jákvætt að lífeyrisþegar fái hlutdeild í þeim breytingum sem til góðs kunna að horfa í launakerfinu. Mér finnst það jákvætt, mér finnst það mjög gott og ég fagna því. Að sjálfsögðu á ekki að hlunnfara eldra fólk að þessu leyti. Að sjálfsögðu á ekki að gera það. Hitt er annað mál að ég hef af því áhyggjur ef ég horfi á málin frá þessari hlið, frá þessu sjónarhorni, að hér sé um kúf að ræða. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að því miður var það svo að með þessum launakerfisbreytingum er byggð inn í launakerfið launalækkun. Hvernig stendur á því? Vegna þess að það var numin úr gildi ákveðin sjálfvirkni í launakerfinu og þegar talað er um sjálfvirkni er verið að tala um starfsaldurshækkanir t.d. Þessi hækkun gat numið upp í 25% á starfsævinni. Frá því að einstaklingurinn byrjaði og þar til hann lauk störfum gátu launin hækkað um 25%. Þetta er að verulegu leyti tekið út úr launakerfinu. Þess vegna er það þannig að þótt enginn lækki núna í launum við þessar launakerfisbreytingar, þá er að finna þarna launalækkun til framtíðar, óttast ég. Ég óttast það en hið jákvæða fyrir ríkisreikningana er að lífeyrisskuldbindingarnar núna eru að öllum líkindum kúfur sem er ekki til framtíðar. Á þetta vildi ég benda. Hver er þá niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að þótt skuldir ríkisins séu á niðurleið eru skuldir þjóðarinnar í heild á uppleið og verða samkvæmt spá ríkisstjórnarinnar hærra hlutfall af landsframleiðslu eftir fimm ár en þær eru nú. Hagur ríkissjóðs er að vænkast, m.a. á kostnað sveitarfélaga. Og vegna þess hve ríkisstjórninni hafa verið mislagðar hendur í skattlagningu hefur skapast hér hættulega mikill viðskiptahalli og stefnir í að hann nálgist 40 milljarða eða 6,6% af landsframleiðslu og er það miklu meira en nokkru sinni síðan 1982 þegar viðskiptahallinn nálgaðist 8% af landsframleiðslu. Auðvitað eru það skelfileg mistök að lækka skatta á fyrirtæki um 20 prósentustig á örfáum árum með þeim afleiðingum að fyrirtækin taka engan þátt í að leggja sinn skerf af efnahagsuppsveiflunni til þjóðarbúsins. Barnafólki er ætlað rúmum hálfum milljarði minna en á síðasta ári vegna þess að tekjuviðmiðun er ekki breytt í kerfinu, og á sama tíma er öryrkjum skammtað úr hnefa eins og fyrri daginn. Á sama tíma og á þriðja hundrað millj. er ætlað til undirbúnings hátíðahöldum árið 2000 --- ég bið menn um að taka eftir þessu --- á næsta ári er áætlað að verja á þriðja hundrað millj., 260 millj., í undirbúning að veisluhöldum ríkis og kirkju. Á sama tíma verður öryrkjum áfram vísað til Rauða krossins og Hjálparstofnunar kirkjunnar. Hvers konar kristni er þetta, með leyfi? Er ekki ástæða til að ræða þetta í kirkjum landsins? En úr þessu fáum við að öllum líkindum ekki bætt fyrr en í kjörklefanum næsta vor.

Herra forseti. Fjárlagafrv. fyrir árið 1999 er nú komið til 1. umr. á öðrum degi Alþingis þetta haust. Þetta er nokkuð fyrr en verið hefur og er það vel. Þótt gott samkomulag hafi verið um það í fjárln. að vinna í tengslum við frv. hefjist áður en það komi til nefndarinnar með formlegum hætti er eðlilegt að þær ábendingar og áherslur sem koma fram við 1. umr. berist nefndinni áður en vinna hefst við frv. af fullum krafti. Frv. til fjárlaga er mikilvægasta mál ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma og kemur þar margt til. Það markar rammann um umsvif og aðgerðir ríkisvaldsins. Það er mikilvægur hluti efnahagsstefnunnar á hverjum tíma og það stjórntæki í efnahagsmálum sem ríkisvaldið hefur í sínum höndum. Það markar útgjöld til hinna ýmsu málaflokka og þar með umsvif ríkisstofnana. Það hefur einnig áhrif á lífskjör þjóðarinnar og markar þær tekjur sem ríkisvaldið tekur til sín þó að þær séu niðurnegldar í frv. um skattamál á hverjum tíma. Það markar velferðarkerfinu ramma og þeim tryggingabótum sem ríkisvaldið hyggst greiða þeim sem þurfa á þeim að halda. Það er ekki óeðlilegt að spyrja þegar fjárlög eru til umræðu hvert hlutverk ríkisvaldsins sé á hverjum tíma. Þetta er eitt af þeim grundvallaratriðum sem til umræðu eru í stjórnmálum samtímans, bæði hér og annars staðar. Þau ríki Austur-Evrópu sem bjuggu við kommúnisma, sósíalisma og alræði ríkisvaldsins berjast nú við að losa þessi tök af efnahagslífinu. Í vestrænum ríkjum snýst umræðan um það hve mikil þessi afskipti eiga að vera og hvaða þætti samfélagsins ríkið eigi að tryggja. Flokksþing Framsóknarflokksins árið 1996 ályktaði um þessi efni þar sem stefnan er mörkuð. Þar segir eftirfarandi: ,,Rekstur samkeppnisfyrirtækja er best komin í höndum einstaklinga og samtaka þeirra. Hlutverk ríkisvaldsins er þá fyrst og fremst að tryggja heilbrigt rekstrarumhverfi fyrir atvinnulífið þar sem samkeppni er næg og fyrirtæki geta vaxið og dafnað. Ríkinu ber að draga sig úr þeim rekstri sem einstaklingar og samtök þeirra geta sinnt með góðu móti, en nýta sér kosti markaðarins eftir því sem hægt er, nema þar sem markaðsbrestir kalla á ríkisafskipti eða ríkisrekstur. Vinna ber gegn hvers konar hringamyndun og fákeppni sem leiðir til óhóflegrar auðsöfnunar eigenda og verðhækkana fyrir almenning. Ríkisvaldinu ber að stuðla að og leggja fjármuni til þeirrar starfsemi þar sem markaðurinn er ófullkominn.`` Ég nefni þetta stefnuskráratriði í þessari umræðu vegna þess að það hefur verið unnið í anda þess síðustu tvö árin. Í fjárlögum ársins í ár og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir umtalsverðri sölu ríkiseigna. Tilgangurinn er tvenns konar: Að ríkið dragi sig út úr samkeppnisrekstri og andvirði eignanna sé notað til að greiða niður skuldir. Þegar sala ríkiseigna er áformuð ber brýna nauðsyn til að búa svo um hnútana að almenningur fái sannvirði fyrir þessar eignir. Í ljósi þessa markmiðs ber t.d. ekki nauðsyn til að hraða sölu ríkisbankanna. Þeir hafa verið að styrkja sig í batnandi efnahagsástandi og það er eftirspurn eftir hlutabréfum í þeim eins og nýlegt hlutafjárútboð sýnir og það styrkir stöðu þeirra enn frekar. Sama gildir um Landssíma Íslands. Fyrirtækið er að koma sér fyrir í breyttu markaðsumhverfi. Þar eru miklar eignir sem þjóðin á og það skiptir miklu máli þar hvernig á er haldið. Það má ekki gleyma því að Landssími Íslands og Ríkisútvarpið eru hluti af öryggiskerfi landsmanna. Það er sérstök ástæða til að hafa það í huga þótt umhverfi þessara stofnana hafi breyst mjög á síðari árum í samkeppnisátt. Af þessum ástæðum viljum við framsóknarmenn að Ríkisútvarpið sé áfram í eigu og undir stjórn ríkisvaldsins. Fjárlagafrv. nú einkennist af batnandi efnahagsástandi. Fyrir fjórum árum var vaxandi atvinnuleysi í landinu sem var framar öðru félagslegt og fjárhagslegt vandamál fyrir þá einstaklinga sem lentu í hremmingum þess en einnig fjárhagslegt vandamál fyrir ríkissjóð. Atvinnuleysið stafaði m.a. af því að fjárfestingar voru þá í lágmarki frá stríðslokum. Í raun ríkti kyrrstaða í þessum málum. Það var eitt höfuðmarkmið núv. ríkisstjórnar að fá hjólin til að snúast og minnka atvinnuleysið. Árangurinn blasir við í dag. Fjárfestingar hafa vaxið, atvinnuleysið hefur minnkað meira en um helming í prósentum talið og er nú eftirspurn umfram framboð eftir vinnuafli á mörgum sviðum. Erlendir fjárfestar hafa nú trú á íslensku efnahagslífi og jafnframt hefur bjartsýni vaxið hjá innlendum aðilum og fjölmörg fyrirtæki hafa verið að fara inn á nýja starfsemi og bæta við sig. Þetta er eitt lykilatriðið hvað varðar afkomu ríkissjóðs eins og ég kem að síðar. Við Íslendingar höfum nú búið áratug við lága verðbólgu. Þjóðarsáttin árið 1989 lagði grunn að þessum árangri eftir mikla verðbólgu í lok uppsveiflunnar í efnahagsmálum árið 1987 og 1988. Þessi staðreynd hefur lagt grunn að stöðugleika í efnahagslífinu og aukið kjark til athafna og framfara. Efnahagskerfi okkar er hluti af efnahagskerfi vestrænna þjóða og verðbólga upp á tugi prósenta mundi rústa samkeppnisstöðu atvinnugreinanna, hún mundi rústa afkomu ríkissjóðs og hún mundi rústa afkomu einstaklinganna í landinu. Hallalaus fjárlög eru það tækifæri sem ríkisvaldið hefur í höndunum framar öðrum úrræðum til þess að halda þessu jarfnvægi. Ég minnist þess að á fyrstu starfsmánuðum núverandi ríkisstjórnar hélt þingflokkur framsóknarmanna fund á Akureyri þar sem sérfræðingar fóru yfir skuldastöðu þjóðarinnar og horfur næstu ára í því efni. Þar var sú staðreynd undirstrikuð að ef haldið yrði áfram á sömu braut næsta áratug og verið hafði á áratugnum áður í skuldasöfnun, væri raunveruleg hætta á því að Íslendingar mundu missa fjárhagslegt sjálfstæði sitt og sendinefnd frá Alþjóðabankanum eða öðrum lánardrottnum setti hér leikreglur um efnahagsráðstafanir. Mér brá við þessar staðreyndir og ég hef áreiðanlega ekki verið einn um það. Þetta má aldrei gerast. Til þess að koma í veg fyrir það þarf að horfa yfir lengri tíma og láta stundarhagsmuni víkja þegar fjallað er um ríkisfjármál. Til að sporna við að slíkt gerist er tilvinnandi þó að sárt sé oft og tíðum að hafna erindum sem berast til ríkisvaldsins um aukin útgjöld jafnvel þó að þau séu til hinna bestu mála. Til þess að jafnvægi náist þarf að vanda til forgangsröðunar í ríkisfjármálum. Þetta á alveg jafnt við þó árferði sé gott eins og nú er og tekjur séu vaxandi. Sem betur fer gerir frv., sem við höfum nú í höndum, ráð fyrir að skuldir séu greiddar niður um umtalsverða fjármuni. 30 milljarða skuldaniðurgreiðsla á næstu tveimur árum mun þýða að heildarskuldir ríkissjóðs sem hluti af landsframleiðslu lækka á næstu tveimur árum úr 49% í 34%. Þetta er mikill árangur og það er forgangsmál að ná þessu markmiði og ber að undirstrika það sérstaklega. Hin jákvæðu teikn efnahagsmálanna blasa alls staðar við um þessar mundir. Atvinnuleysi hefur minnkað og beinn fjárhagslegur sparnaður er af því fyrir ríkissjóð sem nemur 180 millj. kr. á næsta ári þrátt fyrir hækkanir bóta. Verðbólguspáin er núna 1,7% og er lægri en í upphafi árs. Við nálgumst nú meðaltal OECD-ríkja hvað þetta varðar. Landsframleiðsla vex um 5,2% samkvæmt áætlun þessa árs og 4,6% samkvæmt spá um næsta ár. Kaupmáttur ráðstöfunartekna eykst um 9% á yfirstandandi ári samkvæmt nýjustu spám og spáð er áframhaldandi aukningu á næsta ári um 4,6%. Það hefur verið samið á vinnumarkaði fram á árið 2000. Þetta skiptir sköpum um afkomu ríkissjóðs. Því er oft haldið fram að þetta sé eingöngu hagstæðum ytri skilyrðum að þakka en ekki stjórnvöldum. Vissulega er rétt að ytri skilyrði hafa verið hagstæð. Hitt er staðreynd að auðvelt hefur verið að spila út ábatanum í auknum ríkisútgjöldum í enn ríkara mæli en gert hefur verið og ber brýna nauðsyn til að búa atvinnulífið þannig úr garði að það sé samkeppnisfært í alþjóðlegri samkeppni. Það er sú krafa sem gerð til þjóða sem vilja standa á eigin fótum í efnahagslegu tilliti. Það er ekki leiðin til þess að svo verði að skattleggja atvinnulífið í ríkari mæli en gerist hjá öðrum þjóðum. Ég nefni þetta sérstaklega hér vegna þess að stjórnarandstaðan mun enn sem fyrr stunda þann málflutning að nær væri að taka meiri skatta af atvinnulífinu og verja þeim útgjaldaauka til góðra mála. Aldrei má gleymast að atvinnulífið í landinu verður að vera þess umkomið að borga fólki sínu mannsæmandi laun án þess að fara út í verðlagið, standa sig í samkeppni og hafa fjármuni til þess að þróa starfsemina og sækja inn á nýjar brautir. Sérstök ástæða er til að nefna þetta nú þegar vinstri flokkarnir hafa það sérstakt stefnuskráratriði að leggja skatt á sjávarútveginn, undirstöðuatvinnuveg landsmanna, sem í upphafi var kallaður auðlindagjald en er í raun skattlagning upp á 5 milljarða kr. sem hafa verið nefndir sem upphafstala. Vissulega er það markmið að atvinnulífið greiði skatta til samfélagsins en þræða verður hinn gullna meðalveg í þeirri skattheimtu. Framsóknarmenn settu sér það mark fyrir síðustu kosningar að skapa 12 þúsund störf í landinu til aldamóta. Þetta vakti athygli og var jafnvel haft í flimtingum af andstæðingunum í kosningabaráttunni eins og þetta væri ókleift markmið. Nú er útlit fyrir að þetta náist og vel það og með sömu þróun verða ný störf ekki 12 þúsund til aldamóta heldur yfir 14 þúsund. Eins og ég kom að í fyrri ræðu minni hefur þetta tekist með því að halda stöðugleika í atvinnulífinu og með því að vinna markvisst að því að laða að fjárfestingar. Við framsóknarmenn höfum verið ásakaðir fyrir stóriðjustefnu en ég vill fullyrða að stækkun álversins í Straumsvík og fjárfestingar Norðuráls á Grundartanga og þau umsvif sem fylgdu mörkuðu þáttaskil í auknum umsvifum í atvinnulífinu hérlendis. Þau eru nú að skila sér í auknum tekjum almennings og minnkandi atvinnuleysi. Hins vegar er byggðaþáttur þessara framkvæmda áhyggjuefni og nauðsyn ber til ef samningar takast um frekari stórframkvæmdir þá verði það framkvæmdir á landsbyggðinni eins og ríkisstjórnin hefur reyndar markað stefnu um. Vaxandi fjárfestingar hafa reyndar leitt af sér aukinn viðskiptahalla og vaxandi einkaneysla hefur bætt þar í. Hins vegar er efnahagskerfi okkar smátt og stór viðskipti eins og flugvélakaup og -sölur geta haft merkjanleg áhrif á viðskiptahalla. Eigi að síður er hann eitt af hættumerkjunum í efnahagslífinu. Þversögnin er sú að ríkissjóður nýtur góðs af honum vegna óbeinnar skattlagningar. Við þessar aðstæður verður að ná endum saman í rekstri ríkissjóðs og nauðsyn ber til að huga að ráðstöfunum til að auka valkosti almennings í sparnaði. Þjóðhagslegan sparnað þarf að auka en hann hefur verið of lítill til þessa. Hlutafjárkaup í álitlegum fyrirtækjum er ein leiðin að þessu marki og vissulega draga vel heppnuð hlutafjárútboð bankanna inn fjármagn sem fer þá ekki í innflutning eða neyslu. Hins vegar er nauðsynlegt að laða fólk til meiri sparnaðar í meira mæli en verið hefur til að koma sér upp húsnæði. Á vegum stjórnarflokkanna er nú unnið að því að kanna leiðir til þess að auka þjóðhagslegan sparnað og sporna gegn auknum viðskiptahalla. Við núverandi aðstæður er þetta eitt af forgangsverkefnum í efnahagsmálum. Nútíminn einkennist oft af slagorðum og auglýsingum. Við höfum heyrt talað um góðæri, við höfum heyrt talað um sólskinsfjárlög og margt fleira í þeim dúr. Vissulega eru skilyrði í mörgu hagstæð eins og ég hef rakið hér að undan. Hins vegar vil ég undirstrika það þrátt fyrir þessa orðanotkun að það ber að ganga hægt um gleðinnar dyr. Fyrir mér er fjárlagagerðin erfitt verkefni sem þarf að takast á við. Fjárln. fær um 500 erindi um útgjöld sem hún þarf að taka formlega afstöðu til. Það er ekki auðveldara að fást við þessa vinnu þó að tekjur séu miklar og mikill snúningur á atvinnulífinu í landinu. Margir eru kallaðir til þess að sækja hlut sinn í þeim ávinningi. Hið sama gildir áfram að forgangsraða verkefnum og reyna að nýta opinbert fjármagn sem best og úthluta því á sanngjarnan hátt. Nokkur atriði hafa verið sett í forgang með þessu fjárlagafrv. Aukið er við fjármagn í heilbrigðiskerfið en þar hafa miklar þarfir kallað á. Við síðustu fjárlagagerð var heilbrrn. eflt með fjármunum til að kosta starfshóp til að fara yfir rekstur sjúkrahúsanna og gera þjónustusamninga við heilbrigðisstofnanir og úthluta safnliðum sem ætlaðir voru til sjúkrahúsanna. Mikil vinna hefur verið innt af hendi í þessu efni þó að enn sé þjónustusamningum ekki lokið. Kjarasamningar kalla einnig á aukin fjárframlög til heilbrigðisstofnana en burt séð frá þeim er komið verulega til móts við vanda þeirra með frv. til fjárlaga og væntanlega einnig í frv. til fjáraukalaga árið 1998 sem er nú til vinnslu. Framlög til heilbrigðismála aukast um 4% að raungildi samkvæmt fjárlagafrv. Annað forgangsmál eru rannsóknir og þróun en framlög til þessara mála aukast um 520 millj. Það væru 320 millj. tengdar íslenska upplýsingasamfélaginu sem er til að framfylgja þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að fylgja þeirri hraðfara þróun sem er á þessu sviði í nútímasamfélagi og skiptir sköpum um framfarir. Upplýsingar, þekking og rannsóknir eru grundvöllur fyrir öflugum framförum í nútímasamfélagi. Ég get nefnt það sem dæmi að nýlega áttum við fjárlaganefndarmenn þess kost í ferð okkar um Reykjanes að heimsækja Hitaveitu Suðurnesja í Svartsengi. Þetta öfluga fyrirtæki er glæsilegt dæmi um þekkingu á sérstökum aðstæðum og auðlindum sem nýtt er til að bæta lífskjör fólksins. Við hlið þessa fyrirtækis er Bláa lónið þar sem saman fer ferðaþjónusta og þróun atvinnustarfsemi á sviði efnaiðnaðar. Ég nefni þetta hér af því að mér er þessi starfsemi ofarlega í huga nú sem byggist á vísindum, rannsóknum og þekkingu. Hægt er að fullyrða að batnandi lífskjör í framtíðinni byggjast ekki síst á þessum atriðum og einnig á því hvernig er hægt að nýta auðlindir í sem mestri sátt við umhverfið. Rannsóknir og þekking eru lykilatriðið til þess að komast fram úr því vandasama verkefni. Þriðja málið sem ég vil nefna er samgöngumál. Þar er reiknað með að standa við þær áætlanir sem nýlega hafa verið samþykktar í hafna- og vegamálum. Þetta þýðir viðbótarútgjöld upp á um það bil 1 milljarð kr. Ég vil í þessu sambandi undirstrika að tími er til kominn að Alþingi standi við þær áætlanir sem það setur. Þeim á að stilla þannig upp að það sé mögulegt. Svo hefur því miður ekki verið um þær vegáætlanir sem samþykktar hafa verið í gegnum tíðina. Vonandi verður hægt að stýra málum á þann veg að hægt verði að standa við þá áætlun sem nú hefur verið samþykkt í bráð og lengd. Til þess verður að ríkja jafnvægi í efnahagsmálum samfara öflugu atvinnulífi. Þar ber allt að sama brunni. Sumarið hefur verið viðburðaríkt í stjórnmálum. Það hefur einkennst af viðræðum Alþýðuflokks, Alþýðubandalags og Kvennalista til að bræða flokkana saman. Það tókst á þann veg að tveir þeirra eru sundraðir. Málefnaflakk hefur séð dagsins ljós, staða þess er ekki fullljós. Það er nefnt framtíðarsýn, kosningastefnuskrá eða stjórnarsáttmáli flokkanna, allt eftir því hvað við á í fjölmiðlaumfjöllun á hverjum tíma. Hv. 4. þm. Norðurl. e. kallaði plaggið mórauðan læk. Það sér ekki til botns í mórauðum lækjum. Það er hverju orði sannara hvað varðar ríkisfjármál í þessari stefnuskrá. Ekki er gerð tilraun til að meta hvaða áhrif þessi samsetningur hefur á afkomu ríkissjóðs hvorki í bráð né lengd. Ég efast ekki um að stefnuskráratriði um að leggja fram fjármagn úr ríkissjóði eins og þarf, eins og það er orðað í stefnuskránni, séu gerðar af góðum hug en hlutirnir eru bara ekki svona einfaldir. Til þess að halda vöku sinni í ríkisfjármálum þarf stöðugt að reyna að nýta fjármuni sem best og hafa ríkt í huga að afla þarf hvers einasta eyris sem eytt er frá almenningi í landinu eða atvinnulífinu í landinu. Það mun verða lykilatriði í málflutningi stjórnarandstöðunnar og hefur verið í umræðunni að hagsmunir aldraðra og öryrkja séu fyrir borð bornir í fjárlagafrv. sem liggur fyrir. Þó hafa framlög til þessara mála hækkað um 17,7% frá því sem birtist í ríkisreikningi 1997. Með þessu er ég langt í frá að halda því fram að hér sé of í lagt eða að kjör þessara hópa séu of rúm. Þetta er mikilvægur málaflokkur og bótaþegum hefur fjölgað hlutfallslega. Hins vegar er langt í frá að ýmis stóryrði sem höfð hafa verið upp í þessu máli séu sanngjörn. Það er grundvallaratriði að halda þannig á málum að þeir fjármunir sem lagðir eru til tryggingamála nýtist og hægt sé að tryggja fjármuni til þeirra til frambúðar. Það verður best gert með því að halda stöðugleikanum og greiða niður skuldir og losa um fjármuni sem ella færu til þess að borga skuldavexti til erlendra lánardrottna. Það hefur þótt mikið þjóðráð hingað til að tekjutengja og allir kannast við umræðuna um það. Allir flokkar hafa tekið þátt í því. Hins vegar heyrast nú þær raddir að slíkt sé óhæfa. Mér finnst eðlilegt að tekin sé upp alvarleg umræða um réttmæti þessa og hvar mörkin eigi að vera í tekjutengingu. Sjálfsagt er að leggja í það vinnu. Það er í sjálfu sér líka eðlilegt að viðmiðanir í þessu efni séu ávallt í endurskoðun. Hins vegar finnst mér eðlilegt að takmarka og tekjutengja bætur í samfélaginu til hátekjufólks. Eðlilegt er þó að bætur gangi til hins venjulega launamanns. Þar á ég t.d. við barnabæturnar. Því hefur m.a. verið lýst yfir af hálfu heilbrrh. að endurskoðun standi yfir á skerðingarákvæðum örorkubóta. Þessi mál munu vissulega koma til nánari umræðu við vinnslu fjárlagafrv. og sjálfsagt er að stuðla að því að upplýsa þau sem best í þeirri framhaldsvinnu. Herra forseti. Fjárlagafrv. kemur nú til vinnslu í fjárln. Þar mun að venju verða farið yfir forsendurnar og hlýtt á áherslur þeirra sem eiga erindi við nefndina. Að því loknu fer fram endurmat á tekjum og gjöldum. Ég hef haldið mig nú við 1. umr. frv. við hinar breiðu pólitísku línur en ekki grafið mig niður í talnaverk þess. Til þess gefst mér tækifæri þegar frv. kemur til 2. umr. að lokinni skoðun nefndarinnar. Hinar pólitísku línur eru skýrar. Þær einkennast af upplausn á vinstri vængnum og tillögum til að blanda ólíkum lífsviðhorfum fólks sem myndaði þá flokka sem þar eru saman í stefnuskrár sem verður fyrir bragðið eins og mórauður lækur. Í þessu umróti eru nokkur atriði sem við framsóknarmenn verðum að halda til haga sem miðjuflokkur. Þau eru að atvinnuleyfi verður að vera þess umkomið að greiða mannsæmandi laun. Það er forgangsverkefni. Atvinnulífið verður að hafa afkomu sem gerir því kleift að leggja hluta af ágóða sínum til samfélagsins. Af því má ekki missa sjónar. Ríkisvaldið á að mynda öryggisnet um þá sem minna mega sín í samfélaginu og það á að stilla þjónustugjöldum fyrir þjónustu í velferðarkerfinu í hóf og auka þau ekki. Í þessum anda verðum við að vinna og í þessum anda er það frv. sem er hér til 1. umr.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þennan hluta umræðunnar um fjárlagafrv. Ég tel að hér hafi farið fram málefnalegar og skýrar umræður sem varpa betra ljósi á eðli þeirra mála sem eru til umfjöllunar. Þannig á það líka að vera. Hér á fólk að ræða þessa hluti á málefnalegum forsendum og gera grein fyrir mismunandi viðhorfum sínum. Ég mun nú reyna að svara í nokkru þeim fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint. Þær eru auðvitað margar og sumar yfirgripsmiklar. Ég mun hins vegar ekki reyna að andmæla öllum þeim skoðunum sem hér hafa komið fram vegna þess að ég tel að menn hafi fullan rétt á því að lýsa skoðunum sínum á þessu frv. eða almennum viðhorfum sínum í stjórnmálum eða skattamálum o.s.frv. við umræðu sem þessa. En ég tel það ekki hlutverk mitt að gera athugasemdir við það á þessu stigi. Ég hygg að það megi skipta umræðunni hér í dag í tvennt. Annars vegar hafa menn verið að velta vöngum, skiljanlega, yfir hinum efnahagslega þætti þessa frv. Það tel ég reyndar vera aðalatriðið á þessu stigi málsins við 1. umr. En síðan hafa menn að öðru leyti einni vikið nokkuð að einstökum þáttum í frv. og komið á framfæri athugasemdum sínum um þá eða fyrirspurnum. Allt er það eðlilegt og mun ég reyna að koma að þeim þáttum hér á eftir. Að því er varðar hina efnahagslegu hlið frv. hafa þeir sem hér hafa talað, nánast allir að ég hygg, lýst áhyggjum sínum vegna viðskiptahallans. Það gerði ég líka í ræðu minni. Þeir sem hafa hlustað grannt á hana hafa væntanlega tekið eftir því að ég varði löngu máli í að fjalla um viðskiptahallann, útskýra hann og vara við því til hvers hann getur leitt ef menn gæta sín ekki. Það er ánægjulegt að flestir þeir sem hafa tekið þátt í umræðunni virðast gera sér grein fyrir þessum vanda. Viðskiptahallinn er ekki bara ein tala eins og fram hefur komið, 36 milljarðar eða þar um bil. Hann er samsettur úr mörgum þáttum. Sumt af því hefur verið nefnt hérna og sumt af því eru tímabundnir þættir. Það er sveifla upp á 6 milljarða kr. milli ára í viðskiptajöfnuði bara vegna þess að Flugleiðir fluttu út flugvél á síðasta ári en fluttu inn flugvél á þessu ári. Það er tímabundin sveifla. Það eru líka miklar sveiflur í viðskiptahallanum vegna þess að það hafa verið miklar fjárfestingar í sambandi við stóriðjuframkvæmdir og virkjanir sem fer senn að ljúka og sjá fyrir endann á. Eins og ég gat um í ræðu minni eru það framkvæmdir sem munu skila gjaldeyri síðar meir. Hitt er svo annað mál að eftir stendur halli sem ég nefndi reyndar sérstaklega í ræðu minni og stafar af auknum almennum neysluinnflutningi, innflutningi bifreiða, heimilistækja o.s.frv. Það er sá hluti sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Eigi að síður má ekki gera of mikið úr þessum vanda. Við höfum t.d. ekki lent í vandræðum með að fjármagna þennan halla að því er varðar gjaldeyrishliðina. Það er vegna þess að nú erum við með opinn fjármagnsmarkað og opnar heimildir fyrir aðila til að taka sér lán í útlöndum eða flytja á annan hátt erlendan gjaldeyri inn í landið sem ekki var áður. Það hefur auðvitað hjálpað okkur að fjármagna þennan halla jafnvel þó svo að ríkissjóður hafi borgað upp hvorki meira né minna en 10 milljarða í erlendum lánum og sent þar með þann gjaldeyri úr landi. Hitt er annað mál að langvinnur viðskiptahalli skapar vandamál og hann tengist auðvitað því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi í sambandi við skuldir þjóðarbúsins því meðan það er viðskiptahalli þá safnar þjóðarbúið skuldum. Hins vegar eru það skuldir sem í þessu tilfelli skrifast á reikning einkaaðilanna og lánastofnananna en ekki hins opinbera vegna þess að ríkið er að borga skuldir sínar í miklum mæli niður bæði innan lands en þó einkum í útlöndum. Skuldir þjóðarbúsins, eins og ég gat um í ræðu minni, fara hins vegar vaxandi á meðan viðskiptahalli er. Það er spursmál hversu miklar áhyggjur menn eiga að hafa af því að fyrirtækin í landinu taki erlend lán eða jafnvel einstaklingar ef þau á annað borð hafa til þess lánstraust og telja sig hafa getu til þess að standa í skilum. Hins vegar er því ekkert að leyna að það má vel vera að einstakir aðilar í þjóðfélaginu, bankastofnanir og aðrir, hafi farið fullglannalega í að flytja inn erlent fjármagn á lágum hagstæðum kjörum, lágum vöxtum, til endurlána hér innan lands vegna þess að eins og margir hafa bent á í umræðunni vitum við að ástandið á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum getur verið brothætt og þar er vissulega heilmikil óvissa að því er varðar þróun gengismála á næstunni. Ég tel ekki að það sé vandamál að skuldir ríkissjóðs lækki á árunum fram til 2003 ofan í 20% jafnvel þó að aðrar skuldir í þjóðfélaginu aukist. Það er þvert á móti mjög ánægjulegt ef tekst að draga þannig úr skuldum ríkissjóðs jafnvel þó að aðrar þjóðir skuldi meira en við. Við eigum að ganga á undan ef við mögulega getum við að losa okkur við þessar skuldir enda er það þannig í öðrum löndum að stjórnvöld eru að reyna víðast hvar hvað þau geta að grynnka á skuldahalanum sem þar blasir við. Svo má ekki gleyma því að í fjárlagafrv. er líka langtímaspá fram í tímann sem er tiltölulega hagstæð að því er varðar viðskiptajöfnuðinn. Samkvæmt henni er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn minnki verulega á næsta ári og haldi áfram að minnka á árunum þar á eftir þannig að ekki er allt sem sýnist kannski við fyrstu sýn. Hins vegar vildi ég nefna í þessu sambandi það sem margir hafa gert að umtalsefni og snertir hugmyndir um aukinn þjóðhagslegan sparnað. Það eru þær sem eru kjarni málsins ef menn vilja vinna gegn varanlegri skuldasöfnun í útlöndum og varanlegum viðskiptahalla. Því verðum við að finna leiðir til þess að auka hér þjóðhagslegan sparnað. Viðskiptahallinn er til marks um að hann sé ekki nægjanlega mikill. Það hafa menn fjallað um í umræðunni alveg réttilega og menn hafa spurt: Hvað er á döfinni í þeim efnum? Ég hef greint frá því að nefnd er að störfum um það hvernig megi reyna að efla sparnað heimilanna í landinu. Þar eru ýmsar hugmyndir í gangi þó ekki sé hægt að segja kannski að þar sé um það að ræða að finna upp hjólið. Það er um það að ræða að velta fyrir sér margs konar möguleikum sem menn þekkja, t.d. í þá veru að reyna að auka lífeyrissparnaðinn í landinu sem er vissulega ein öflugasta og besta uppspretta sparnaðar í landinu. En það er líka hægt að hugsa sér aðra möguleika, framlengingar á sparnaðarmöguleikum sem hafa verið í gangi, t.d. í formi skattaívilnana, jafnvel þó að því megi halda fram að þar sé hætta á að sparnaður flytjist frekar úr einu formi yfir í annað. Einn þingmanna lét þess getið hér áðan að skattfrádráttur vegna hlutabréfakaupa mundi falla niður um áramótin. Það er ekki rétt. Hann heldur hins vegar áfram að lækka samkvæmt núgildandi lögum, var 60% af nafnverði þess sem keypt var á síðasta ári, fer niður í 40 á þessu ári og mun síðan þrepast niður um 20% á ári þangað til hann fjarar endanlega út miðað við gildandi lög. Þetta er vissulega eitt af því sem kemur til greina að breyta þó svo að framkvæmdin á þessu sé nokkuð flókin og það þyrfti kannski að líta á framkvæmdina og skilyrðin sem þessu fylgja í leiðinni. Þetta tengist að sjálfsögðu hugmyndum manna og vangaveltum um skuldir ríkissjóðs, viðskiptahallann og skuldir heimilanna. Ég hef ekki jafnmiklar áhyggjur af skuldum heimilanna þó að þær séu að því er sagt var í umræðunni 400 milljarðar kr. Ég hef reyndar ekki þá tölu staðfesta. En það er ekki hægt að slá fram þessari stærð sem einhverju stóru vandamáli nema menn vilji þá banna eða takmarka einhvern veginn möguleika heimilanna til þess að taka lán. Ég býst ekki við að margir hér inni vilji grípa til slíkra beinna ráðstafana. Hins vegar er hægt að bjóða heimilunum upp á aðra hluti til þess að festa sitt fé í, bjóða upp á fjárfestingarkosti, sparnaðarmöguleika og þess háttar. Svo sýna tölur um vanskil reyndar að þau eru minni en verið hefur þannig að fólk virðist ekki vera í eins miklum vandræðum með að standa í skilum með miklar skuldir þó að þær hafi farið vaxandi vegna þess að tekjur hafa vaxið, kaupmáttur hefur aukist og menn eru bjartsýnni á framtíðina. Spurt var að því hvort hagur ríkissjóðs væri að eflast á kostnað sveitarfélaganna. Það tel ég aldeilis ekki. Ég tel að sveitarfélögin hafi þvert á móti fengið mjög væna hlutdeild í batnandi efnahagsástandi. Útsvarið til sveitarfélaganna hefur stórhækkað í peningum talið og ég held að þau hafi flest hver allar forsendur til þess að skila afgangi í sínum rekstri, kannski ekki öll, kannski ekki jaðarbyggðirnar sem hv. þm. Gísli Einarsson gerði að umtalsefni. En sem heildarstærð í efnahagslífinu ættu þau að geta það og ég sagði í ræðu minni að það væri mjög æskilegt að sveitarfélögin sem sá aðili sem ræður yfir fjórðungi opinberrar þjónustu í landinu reyndu að skila afgangi og grynnka á skuldum sínum miðað við núverandi efnahagsástand. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi tvennt sem ég vil gera að umtalsefni í þessum hluta ræðu minnar. Það var spurningin um álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ábendingar hans og álit framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambandsins sem kom fram í sumar. Ef ég hef tekið rétt eftir sagði hv. þm. að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins teldu í sinni skýrslu að það ætti að nota allan bata í afkomu ríkissjóðs til þess að bæta stöðu hans og ekki stofna til nýrra útgjalda. Þetta er vissulega alþekkt kenning. Ef menn væru hér ekki í heimi raunveruleikans og þyrftu m.a. að taka tillit til annarra sjónarmiða í þjóðfélaginu, m.a. hér á Alþingi, þá væri einfalt mál að verða við þessu. Þetta er sú stefna sem boðar algert aðhald í ríkisfjármálum, þ.e. eins mikið aðhald og má verða ef nýjar tekjur skapast. Því miður höfum við ekki treyst okkur til að ganga svo langt. Við höfum því miður ekki gert það. En það má gagnrýna frv. út frá þessum forsendum eins og ég heyrði að hv. þm. var í rauninni að gera, þ.e. að of lítið aðhald væri út frá þessum sjónarmiðum. Ég tel hins vegar að aðhaldið í frv. sé í rauninni eins mikið og við má búast við núverandi aðstæður. Hvað halda menn að sagt yrði ef við mundum ekki nota tækifærið núna og greiða niður skuldir og reyna að búa í haginn fyrir framtíðina með því móti? Hvað halda menn að sagt yrði ef við mundum ekkert nota af góðærishagnaðinum til þess að lina þær þjáningar eða þær þrautir sem einna mestar hafa verið og einna mest hefur verið kvartað undan hér í sölum Alþingis á undanförnum árum að því er varðar opinber útgjöld? Auðvitað er erfitt að gera þar upp á milli einstakra þátta og erfitt að velja og hafna og forgangsraða í þeim efnum. En við höfum t.d. ákveðið að setja meira fjármagn í fleiri hjúkrunarrými. Mér heyrist að menn séu almennt hér inni nokkuð ánægðir með það. Við höfum ákveðið að setja meira fjármagn í vegina. Mér heyrist að menn séu nokkuð sáttir við það. Ég heyrði ekki neinn gagnrýna það. Við höfum ákveðið að setja fjármagn í rannsóknar- og þróunarmál, upplýsinga- og umhverfismál, stórfé á nokkrum árum þó að það megi gagnrýna eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir gerði að nokkur ár taki að koma þeirri áætlun í framkvæmd. En við höfum reynt að nota ávinninginn sem ríkið hefur fengið í þessu góðæri til þess að beina markvisst meira fjármagni inn á vissa þætti í frv. Út frá sjónarmiðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins má gagnrýna þetta. Ég tek undir það. En við lifum í heimi raunveruleikans og við lifum í þeim heimi að þurfa að taka tillit til alls kyns pólitískra sjónarmiða sem fram koma m.a. í þessum sal og þess vegna getum við ekki gengið eins langt og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði viljað. Ég er að fara á fund þangað seinna í dag, eins og hv. þm. nefndi, og kannski fæ ég einhverjar athugasemdir við þetta en ég treysti mér alveg til að svara því að við gengum ekki eins langt og sjóðurinn hefði viljað þó svo ég efist ekki um að ráðleggingar hans og ábendingar eru af heilum hug og byggðar á bestu þekkingu sem fáanleg er, enda eru þetta staðkunnugir menn hér sem koma reglulega og fylgjast vel með öllum atburðum á Íslandi. Að því er varðar álit framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambandsins um lausatök í efnahagsstjórn, þá vil ég andmæla því sjónarmiði en bendi jafnframt á að af hálfu Vinnuveitendasambandsins hefur komið fram að þetta fjárlagafrv. sé þrátt fyrir allt ekki svo galið og þeir geti bara tekið sæmilega undir þau markmið sem hér er að finna og telja að meginstefnan í þessu frv. sé í góðu lagi. Auðvitað býst ég við að þeir hefðu viljað meira aðhald í þessum efnum alveg eins og ungir sjálfstæðismenn hafa beðið um meira aðhald eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir nefndi. Auðvitað vilja allir meira aðhald ef þeir þurfa ekki sjálfir að bera ábyrgð á því að skera niður útgjöldin og standa gegn útgjaldakröfum. En þeir sem hafa tekið að sér að bera ábyrgð á stjórn landsins þurfa kannski stundum að hlusta á fleiri heldur en slíka aðila sem ekki þurfa að standa frammi fyrir ábyrgðinni sem því fylgir. Spurt var að því hvort forsendurnar í þessu frv. væru nægilega góðar og traustar. Ég hygg að tveir ræðumanna að minnsta kosti hafi vikið að því að forsendur ársins í ár hafi ekki alveg staðist. Það er alveg rétt en það er hins vegar ekki unnt að gera því skóna að fjmrh. panti sér einhverjar hagstæðar forsendur og leggi síðan út af því máli þannig. Þá hefði verið hægt að hafa þetta allt miklu hagstæðara. En við byggjum hins vegar á þeirri bestu vitneskju sem fáanleg er frá Þjóðhagsstofnum fyrst og fremst sem aftur byggir á gögnum alls kyns annarra aðila um útlit og horfur í þjóðarbúskapnum. Ég held að stóra forsendan sem brást hvað varðar árið í ár hafi verið það sem menn gerðu ráð fyrir í sambandi við lífeyrisskuldbindingarnar. Þar urðu miklu meiri frávik en nokkur maður gat gert sér grein fyrir en ég hygg að skýringarnar á því séu nokkuð ljósar og þær eru fyrst og fremst þær að ekki var ljóst þegar gengið var frá fjárlögum síðasta árs hversu margir aðilar mundu flytja sig á milli deilda í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og þar fyrir utan þrátt fyrir góðar væntingar um annað hafði ekki tekist að ljúka aðlögunarsamningum nema fyrir lítinn hluta opinberra starfsmanna fyrir síðustu áramót þannig að flestir þeirra hafa komið til á þessu ári og þar með var engin leið að segja fyrir um það í desember sl. hvaða áhrif þeir mundu hafa á lífeyrisskuldbindingarnar sem féllu til á árinu í ár. Ég tek undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði um þetta mál. Hér er verið að vinna mikið þrifaverk að bókfæra lífeyrisskuldbindingarnar hjá ríkinu með þeim hætti sem nú er gert og það var mjög ánægjulegt að hann tók höndum saman við forvera minn um breytingarnar sem gerðar voru í lífeyrismálum. Þetta er líka afleiðing af því sem ákveðið var að því er varðar lögin um fjárreiður ríkisins að taka upp rekstrargrunn og bókfæra samtímis þær skuldbindingar sem falla til. Það er þó verið að leggja til hliðar fyrir þeim sem ekki hefur áður tíðkast. Það er verið að gæta þess þegar þær loks koma til útborgunar og greiðslu að þá verði til peningar til þess að standa í skilum. Upp á þetta hefur mikið vantað á undanförnum áratugum. Það vitum við öll. Ég held að lífeyrisskuldbindingar ríkisins séu yfir 150 milljarðar kr. og það er fyrst núna sem er farið að reyna að fjármagna þetta þannig að það verði til peningar fyrir því þegar þar að kemur. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að komi fram. Ég held að það sé ekki hægt að halda því fram, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði, að þetta stafi af því að eitthvað hafi farið úrskeiðis í kjarasamningamálum opinberra starfsmanna á síðasta ári. Það var verið að ljúka því máli með gerð aðlögunarsamninga. Og það er rétt að ekki stóð til að þeir samningar leiddu til aukins kostnaðar í sambandi við einstakar stofnanir en ég skal ekki fullyrða um hvort það hefur staðist hjá öllum stofnunum. Hins vegar lá fyrir að hugmyndin var sú að flytja aukagreiðslur, eftirvinnugreiðslur og þess háttar inn í dagvinnulaunin og þar með hækkar stofninn sem notaður er til þess að reikna út lífeyrisskuldbindingarnar sem eru að sjálfsögðu dagvinnulaunin eins og kunnugt er. Ég gat um það að samkvæmt þeim horfum sem kynntar eru í frv. hvað varðar viðskiptahallann þá horfir nokkuð vel með hann þegar fram líða stundir. Sama er að segja um almennar efnahagshorfur næstu ára og þar með talið horfurnar í afkomu ríkissjóðs sem á að geta haldið áfram að lækka sínar skuldir ef vel er á málum haldið á næstu árum. Hins vegar er það rétt sem fram hefur komið að horfur í alþjóðamálum eru óvissar. Það eru ákveðnar blikur á lofti. Það getur margt gerst sem við ráðum ekki við sem getur haft áhrif á okkar búskap á Íslandi og ríkisfjármálin þótt seinna verði. Það er einmitt það sem verið er að ræða vestur í Washington þessa dagana og menn hafa nefnt hér. Hvaða áhrif hefur öldudalurinn sem þjóðir Asíu eru nú að sigla í gegnum? Hvaða áhrif hefur ástandið í Rússlandi til að mynda fyrir markaði okkar? Hvaða áhrif hefur þetta allt saman á ríkisfjármál okkar og afkomu í efnahagsmálum þegar fram í sækir? Það vitum við náttúrlega ekki með vissu. En hitt vitum við að ef við búum ekki í haginn meðan við höfum peninga til þess og reynum að grynnka á skuldum okkar og gera upp ýmsan fortíðarvanda, eins og nú er verið að reyna að gera, þá er okkur miklu hættara við að fara illa út úr slíkum breytingum í framtíðinni ef þær verða á hinn verri veg. Það verður því að nota svigrúmið núna til þess líka að verjast slíkum áföllum í framtíðinni og til að koma okkur út úr ýmsum fortíðarvanda. Þá vil ég nefna það, eins og hv. þm. Jón Kristjánsson, og má segja að það sé miður fyrir þá sem eru að fjalla um þetta mál, að inn í þetta dæmi vantar að sjálfsögðu fjáraukalagafrv. sem verður afgreitt vonandi samhliða þessu eða um líkt leyti í haust, það kemur fram á næstu vikum, því að þar er líka tekið á ákveðnum vandamálum sem hafa verið að skapast. Ég nefni þar ákveðna þætti til að mynda í heilbrigðisþjónustunni, í löggæslunni, hjá kirkjunni og víðar þar sem við höfum ákveðið að nota tækifærið og leysa ýmsan vanda, gera upp gamla skuldahala og þess háttar þegar og þar sem séð hefur verið að búið er að koma rekstrinum á lífvænlegan grundvöll, búið að afmarka umfang hans og búið að tryggja að stjórnendur geri sér grein fyrir því með hvaða hætti þeir geti starfað innan þess ramma sem er verið að fjalla um. Þetta munu menn sjá að því er varðar til að mynda heilbrigðisstofnanirnar úti á landi sem hér hafa verið nefndar í umræðunni. Þar er gert ráð fyrir að þjónustusamningar verði gerðir, ekki til þess að pína stofnanirnar heldur til þess að allir átti sig á réttindum sínum og skyldum í þessu efni. Ég vík þá að nokkrum einstökum atriðum sem nefnd hafa verið í umræðunni án þess að vilja fara út í smáatriði í því sambandi. Það var t.d. spurt um hvað gert væri ráð fyrir miklum tekjum af sölu 25% í Sementsverksmiðjunni. Því get ég því miður ekki svarað. Sú tala er ekki á takteinum, enda vitum við ekki hvernig matið verður á fyrirtækinu. En við gerum ráð fyrir að nettótekjur af sölu fyrirtækja skili 2,4 milljörðum kr. á næsta ári, þ.e. umfram það sem matsverð þessara eigna er í dag, sem kemur fyrir neðan strik sem kallað er, og kemur þá á móti skuldum, þ.e. 2,4 milljarðar sem við gerum ráð fyrir í tekjum af helmingshlutnum í Fjárfestingarbankanum, af því sem eftir verður af Aðalverktökum og svo þessum 25% í Sementsverksmiðjunni. Það var líka nefnt að vel væri í lagt varðandi veisluhöld fyrir árið 2000 í sambandi við kirkjuna. Það er reyndar eitthvað málum blandið. Nefndin fær 27 millj. kr. á næsta ári til að undirbúa sín hátíðahöld en það er hins vegar fleira í bígerð. Landafundanefndin fær mikla peninga og svo hefur verið ákveðið að gera samning við Reykjavíkurborg vegna verkefnisins Reykjavík -- menningarborg árið 2000. Í það fara 50 millj. samkvæmt frv. á næsta ári og það er gert ráð fyrir veglegri og mjög myndarlegri þátttöku ríkisins í því máli. Það er hins vegar nýtt. Það var ekki gert ráð fyrir því í byrjun en borgin hefur óskað eftir að ríkið komi þarna inn og það er óhjákvæmilegt, m.a. vegna þeirra ríkisstofnana sem starfa á menningarsviðinu, t.d. Sinfóníuhljómsveitarinnar, Þjóðleikhússins, Ríkisútvarpsins o.s.frv. Eftir nokkra daga verður undirritaður sérstakur samningur á milli ríkis og Reykjavíkurborgar um það mál. Það var líka vitnað í bréf frá Reykjavíkurborg til fjárln. um samskipti ríkis og Reykjavíkurborgar. Ég verð reyndar að segja það af því að það mál bar hér á góma að mér fannst heldur ósæmandi sá tónn sem var í því bréfi. En ég nefni þennan nýja samning um aðild ríkisins að máli sem Reykjavíkurborg tekur upp á sitt eigið frumkvæði og ber auðvitað fjárhagslega ábyrgð á sem dæmi um hvernig hægt er að ná saman um góð mál milli ríkis og borgar ef vilji er fyrir hendi á báða bóga. Mér fannst því tónninn í bréfi borgarstjórans til fjárln. ómaklegur. Annað mál sem er á döfinni í sambandi við samskipti ríkis og borgar er nýr samningur um lóðamál barnaspítalans á Landspítalalóðinni sem væntanlega verður hægt að ljúka á næstu dögum eða vikum og þar er um að ræða málefni sem borgin hefur lagt mikla áherslu á með tilliti til umferðarþunga á þessu svæði og nauðsynjar þess að flytja Hringbrautina spölkorn frá núverandi legu sunnar í Vatnsmýrina. Það bréf er því ekki til fyrirmyndar að mínum dómi. Ég hef hlaupið á helstu atriðum sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson spurði reyndar hvort hætt væri við byggðatillöguna og byggðaáætlunina vegna þess að það er ekki gert ráð fyrir fjármagni í hana. Það er ekki svo. Hún er hins vegar ekki sett inn í fjárlagafrv. með neinu fjármagni vegna þess að ekki er búið að samþykkja hana. Ekki er búið að afgreiða hana svoleiðis að við munum auðvitað taka tillit til þess þegar sú tillaga liggur fyrir sem ályktun Alþingis. En það hefði verið óeðlilegt að taka það mál inn í frv. miðað við á hvaða stigi það mál er. Það er rétt hjá hv. þm. Gísla S. Einarssyni að ekki er gert ráð fyrir því að ráðast í miklar framkvæmdir á Bröttubrekku í þessu frv. en hún er á vegáætlun. Ég geri þá ráð fyrir því að sú staðreynd að það takist að fjármagna núna vegáætlunina óskerta í fyrsta sinn í manna minnum flýti fyrir því að framkvæmdir eins og Brattabrekka og aðrar einstakar vegaframkvæmdir sem hafa verið aftar í röðinni komist að. Þess vegna veit ég að hv. þm. er ánægður með það að gert skuli ráð fyrir svo miklu fjármagni til vegamála og það hentar reyndar ágætlega inn í hinn efnahagslega ramma vegna þess að við sjáum fram á að aðrar framkvæmdir og fjárfestingar eru að minnka á næsta ári. Þess vegna er efnahagslega skynsamlegt að leggja heldur meira fé til vegamálanna en áður hefur verið og áður var gert ráð fyrir. Ég hyggst ljúka máli mínu. Vel má vera að mér hafi ekki tekist að svara nákvæmlega öllu sem menn nefndu. Ég hef þó reynt að gera það eftir bestu getu. Ég vil láta þess getið að endingu að þetta er að sjálfsögðu frv. sem við erum að ræða. Þetta frv. er ekki orðið að lögum og eins og formaður fjárln. gat um á þetta frv. eftir að fá umfjöllun í fjárln. Eflaust verða gerðar á því einhverjar breytingar, mér dettur ekki annað í hug. Meðal annars eigum við eftir að fá endurskoðaða tekjuáætlun. Ég vil benda á eitt í því sambandi að ekki liggur enn fyrir hver tekjuskattur fyrirtækja á þessu ári verður vegna þess að álagningu á fyrirtæki lýkur ekki fyrr en núna um mánaðamótin og því ómögulegt að spá fyrir um hvort fyrirtækin muni skila meiru í ríkissjóð á þessu ári en gert var ráð fyrir. Þó er margt sem bendir til þess og það mun auðvitað gefa færi á að endurskoða áætlunina fyrir næsta ár að sama skapi og verður vonandi þannig að hinn góði hagur flestra fyrirtækja í landinu skili sér þannig til ríkissjóðs. Vafalaust á eftir að endurskoða ýmislegt fleira í frv. samkvæmt venju. Ég óska eftir því að eiga gott samstarf við fjárln. og fjárlaganefndarmenn, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, um þá vinnu sem fram undan er og treysti því að svo verði eins og jafnan. Ég geri ráð fyrir því að starfsmenn fjmrn. verði nefndarmönnum innan handar með þá vinnu sem þeir taka að sér í þessu máli og óska eftir góðu samstarfi við alla aðila um það. Ég vil að endingu, herra forseti, þakka þingmönnum og sérstaklega fjárlaganefndarmönnum og stjórnarandstæðingum í fjárln. fyrir það samkomulag sem hefur verið gert um þessa umræðu, forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna, vegna sérstakra aðstæðna hjá mér þar sem ég þarf að fara á þann fund sem ég áður gat um og treysti því að þetta góða samkomulag sé upphafið að góðu samstarfi um þingstarfið á komandi vetri.

Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn og athugasemd til fjmrh. Fyrst fyrirspurnin. Efst á bls. 370 er fjallað um heimild til að selja húsnæði Gjaldheimtunnar við Tryggvagötu 28 og inn á milli setninga þar er skotið einni setningu: ,,Enn fremur er unnið að lausn húsnæðismála Tryggingastofnunar.`` Ég spyr fjmrh. hvernig þessu mikilvæga baráttumáli líður að Tryggingastofnun fái viðunandi húsnæði, ekki síst húsnæði þar sem þeir skjólstæðingar sem þangað leita geta komið að húsinu með sæmilegum hætti. Athugasemd mín snýr að stolti ríkisstjórnarinnar í þessum fjárlögum, sem mér heyrist að séu 120 ný hjúkrunarrými, og andstöðu þess sem er Framkvæmdasjóður fatlaðra. Í þessum fjárlögum kemur fram að 480 milljónir verða innheimtar í erfðafjárskatt, 235 munu fara í framkvæmdasjóð, þ.e. upphæðin er helminguð. Þarna eru miklir biðlistar. Samkvæmt svari félmrh. var staðan í árslok 1997 þannig að 362 einstaklingar voru á biðlista eftir húsnæði og 119 á biðlista eftir dagvist. 245 milljónir af erfðafjárskattinum eiga að renna í ríkissjóð. Ég lék mér að því að skoða fjármögnun 120 hjúkrunarrýma sem er á bls. 314 í fjárlögunum. Þar er sagt frá því að kostnaður við 60 rými sé 72 milljónir, við önnur 26 sé hann 37 milljónir og síðan er sagt frá 25 sem eigi að kosta 25 milljónir. Mín stærðfræði segir mér að þarna séu 111 hjúkrunarrými sem kosta muni 134 milljónir. Einhverjar breytingar eiga síðan að eiga sér stað, að breyta öðrum rýmum í hjúkrunarrými. Er það virkilega svo, herra forseti, að það fjárlagafrv. sem hér er sett fram sýni okkur að taka eigi helminginn af því sem hefði með réttu átt að fara í Framkvæmdasjóð fatlaðra og veita úrræði þar og setja það í þennan annars ágæta kost sem er að fjölga hjúkrunarrýmum? Og, herra forseti, auðvitað geri ég athugasemdir við að barnabætur lækka í fjárlagafrv.

Herra forseti. Eins og hv. þm. sagði er eiginlega bara einni fyrirspurn beint til mín. Annað voru athugasemdir eða skoðanir þingmannsins sjálfs. En það er spurningin um húsnæðismál Tryggingastofnunar sem kom fram. Það hefur verið vitað að sú stofnun byggi við mjög þröngan kost og það hefur verið lagaheimild til þess að selja húsnæðið í Tryggvagötu 28 og sú heimild er í frv. þessa árs ásamt heimild til þess að ráðstafa því fé til að endurbæta húsnæði Tryggingastofnunar ellegar gera gangskör í að greiða fyrir húsnæðismálum ríkistollstjóra sem einnig er þar til húsa. Hins vegar er frá því að segja að Tryggingastofnun og sérstaklega forstjóri hennar hafa mjög þrýst á um það að fá þarna endurbætur og það situr að störfum hópur manna frá Tryggingastofnun, heilbrrn. og fjmrn. sem er að líta á það mál. Við höfum talað saman um þetta, ráðherrar þessara mála ásamt forstjóra Tryggingastofnunar. Það er alveg ljóst að þetta húsnæði er ófullnægjandi hvað varðar aðgengi að því og annað og ég held reyndar að það standi stjórnun á stofnuninni og þjónustu við þá sem þangað eiga erindi fyrir þrifum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að gera þarna einhverjar endurbætur. Niðurstaða í málinu er hins vegar ekki fengin en ég vona að við finnum farsæla lausn í því máli þó auðvitað hafi heilbrrn. ekki sett þetta mál í forgang fram yfir til að mynda hjúkrunarrými fyrir aldraða eða ýmsar aðrar framkvæmdir sem má kannski segja að séu brýnni. Svo má ekki gleyma því að forstjóri Tryggingastofnunar er fyrrv. formaður fjárln. og veit allt um fjárhagserfiðleika ríkissjóðs og erfiðleika við að koma fjárveitingum í gegnum hið háa Alþingi.

Herra forseti. Þetta atriði var mjög óljóst í fjárlögunum og ráðherra hefur skýrt það. Hins vegar vek ég athygli á því að framsetning mín á því að kostnaður við 120 ný hjúkrunarrými er lægri en nemur skerðingunni á Framkvæmdasjóði fatlaðra og þeirri fjárhæð sem rennur til ríkissjóðs af þeirri upphæð sem hefði í raun átt að renna til úrbóta í málaflokki fatlaðra. Sú athugasemd mín stendur þá óbreytt og ég lít þá á þögn hans sem samþykki á því að þarna sé ekki um aðrar tölur að ræða. Ég vek athygli á því og tel það mjög alvarlegt að við erum búin að gagnrýna þessi mjúku mál allt þetta kjörtímabil og úrræðaskort ríkisstjórnarinnar og að hér skuli blasa við að ekki er hægt að taka á í einum málaflokki hinna mýkri mála öðruvísi en að skerða verulega annan, eins og þarna er. Það er mjög auðvelt og eðlilegt að setja saman 245 millj. kr. skerðingu á málaflokki fatlaðra og innan við 240 millj. kr. útgjöld til 120 nýrra hjúkrunarrýma. Þetta er öll reisnin, virðulegi þingheimur.

Herra forseti. Það er minni skerðing ráðgerð á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra á næsta ári en hefur verið í ár. Sú röksemdafærsla um að þeir peningar séu teknir til þess að fjármagna ný hjúkrunarheimili stenst náttúrlega ekki vegna þess að þar er um að ræða nýtt fjármagn. Samtals er því minni skerðing til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og peningarnir í hjúkrunarrýmin auðvitað umtalsverð fjárhæð. Hins vegar kemur það fram, að ég hygg í frv., að kannski er ekki gert ráð fyrir heilsársrekstri á öllum þessum rýmum á næsta ári en við sjáum að þau eru að komast í gagnið á árinu og þar með, eins og ég vona að allir þingmenn fagni, sjáum við loks fram á að brýnustu þörfinni á þessu sviði verði fullnægt innan tveggja ára og það er mjög ánægjulegur áfangi. En það er hins vegar ekki nýtt að Framkvæmdasjóður fatlaðra sé skertur, það hefur verið gert í mörg ár en hins vegar eins og ég segi minna á næsta ári en á þessu.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær gagnmerku upplýsingar að fjárlagafrv. sé frv., það er mjög mikilvægt að enginn vafi leiki á því. En í öðru lagi vegna orða hæstv. ráðherra um viðskiptahallann og að þar horfi til betri tíðar jafnvel strax á næsta ári og vissulega sé ég það í þessum töflum, vil ég gera fyrir mitt leyti mjög skýran fyrirvara á um það hér að ég skrifa ekki upp á þá bjartsýnisspá sem er í raun og veru grundvöllur þjóðhagsspárinnar fyrir næsta ár. Ég geri t.d. alvarlegar athugasemdir við það mat Þjóðhagsstofnunar að sjávarvöruframleiðslan muni aukast að bæði magni og verðmæti með þeim hætti sem er grundvöllur þjóðhagsspárinnar. Það er þrátt fyrir allt enn þá þannig að sjávarvöruframleiðslan skiptir hér mjög miklu máli. Það fer svolítill hrollur um mig, herra forseti, þegar menn tyggja allt þetta sólskinstal og bjartsýnis- og góðærishjal, hver upp eftir öðrum hér. Ég minnist þess að það eru kosningar á næsta ári og ég minnist þess líka að menn hafa stundum gert þessi mistök áður í sögunni, að í aðdraganda kosninga þá lítur þetta allt saman óskaplega vel út. Ég man eftir góðærinu mikla sem kosið var í vorið 1987. En hvernig var ástandið rúmu ári síðar? Allt í kaldakoli. Ég verð að segja, herra forseti, alveg eins og er að ég er kannski ekki mjög dómbær á eða spakur maður hvað varðar líklega þróun í heimsmarkaðsviðskiptum með ál eða annað því um líkt sem þarna kemur inn í þjóðhagsspána og ekki síst þá horfurnar á næsta ári en ég set fyrirvara við að skynsamlegt sé að reikna með því að enn eitt árið í röð haldist það afbrigðilega góðæri, t.d. til sjávarins sem við höfum búið við. Það einkennist af einhverjum mestu aflabrögðum Íslandssögunnar og verður í sögulegu hámarki á mikilvægustu nytjategundunum. Það eru t.d. verulegar blikur á lofti hvað varðar verð á mjölmörkuðum núna og afurðum úr uppsjávarfiskum. Ég bið menn að vera niðri á jörðinni og forðast að trúa því að þetta gífurlega góðæri á næsta ári sé í hendi en það er undirstaða þeirrar spár að viðskiptahallinn, sem er auðvitað hrikalegur núna, fari lækkandi.

Herra forseti. Ég tek eindregið undir nauðsyn þess að menn hafi báða fætur á jörðinni og haldi sig við það sem raunsæjast er í mati á framtíðarhorfum. Ég hef einmitt sérstaklega varað menn við því að gera ráð fyrir að ekki geti brugðið til óvæntra tíðinda. Ég hef sérstaklega varað við því í báðum ræðum mínum hér. Hins vegar getum við ekki annað en byggt á þeim upplýsingum sem best er vitað um af hálfu þeirra fagstofnana sem við þessi mál vinna hér á Íslandi. Þjóðhagsstofnun hefur lagt fyrir okkur þessar upplýsingar um horfurnar á næstu árum og við sjáum að sem betur fer eru horfur á því að viðskiptahallinn minnki á næsta ári, úr þessum 36 eða 38 milljörðum sem horfur eru á að hann verði í ár, niður í um það bil 24 milljarða, minnir mig, sem er náttúrlega miklu lægra hlutfall af þjóðarframleiðslu en er í ár, þó ekkert jafnist þetta nú á við árið 1982 eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson rifjaði upp hér áðan. Hins vegar er það þannig að við getum náttúrlega ekkert fullyrt um þetta, hvorki ég né hv. fyrirspyrjandi, Steingrímur J. Sigfússon, vegna þess að við vitum ekkert um það. En við getum hins vegar reynt að búa þannig í haginn að við séum betur undir óvænt áföll búin en ella væri. Það gerum við með því að greiða upp okkar lán, minnka vaxtabyrðina o.s.frv. og gera upp gömul vandamál. En það gerum við ekki með því að auka ríkisútgjöldin með stórfelldum hætti eins og ýmsir vilja að manni skilst. Að því er varðar til að mynda álmarkað og þess háttar þá hefur hann verið í mikilli lægð að undanförnu. Það verður vonandi ekki framhald á því en það vitum við ekki. Það er viss óvissa út af því vegna ástandsins í Asíu fyrst og fremst. Ég held því við hljótum að vera sammála um að byggja á þeim upplýsingum sem bestar liggja fyrir en hafa samt borð fyrir báru í öllum okkar útreikningum að þessu leyti til.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. svarar þessu mjög vel og klókindalega og bendir á Þjóðhagsstofnun. Ég verð víst að játa mig sigraðan í því að ég get ekki gagnrýnt fjmrh. fyrir að styðjast við gögn í þjóðhagsspá frá þjóðhagsáætlun í sínu máli og tek undir með honum að rétt er að hafa þó fyrirvara á öllu, enda var ég fyrst og fremst að gera athugasemd og fyrirvara af minni hálfu við þessa þjóðhagsspá, eða horfur fyrir árið 1999 og sérstaklega á sviði sjávarútvegsins. Ég hef af því þó nokkrar áhyggjur að ekki séu að öllu leyti trúverðugar innstæður fyrir þeirri spá. Mér finnst hún bjartsýnisleg. Það verður að segjast eins og er að það væri með ólíkindum ef þetta afbrigðilega góðæri sem við höfum búið við héldist að öllu leyti, einnig út næsta ár, vegna þess líka að það eru ákveðnar vísbendingar uppi um að úr þessu geti farið að draga. Það verður náttúrlega að segjast eins og er að allt þetta umhverfi hefur verið með ólíkindum hagstætt ef við lítum á mikil aflabrögð, hátt verð, eitt lægsta olíuverð sem við höfum búið við á síðari áratugum allt frá því að fyrstu olíuverðshækkanirnar riðu yfir o.s.frv., svo maður ekki minnist nú á ástand heimsmála og það að allt heila móverkið, herra forseti, er að ofhitna um þessar mundir og lata fjármagnið í heiminum að taka til fótanna. Það eru því áhyggjuefni víða sem er ástæða til að hafa í huga.

Herra forseti. Ég vil byrja á að svara hæstv. fjmrh. því að ekki mun standa á lipurð hjá minni hluta fjárln. um þau málefni sem gagnleg mega teljast fyrir íslenska ríkið og íslenskt samfélag. Ég get ekki að mér gert en að gagnrýna það svar sem kom varðandi þá litlu fyrirspurn sem sneri að 25% sölu hlutar í Sementsverksmiðjunni. Það liggur fyrir mat á því fyrirtæki upp á tæpar 700 millj. Fyrir liggur að fyrirtækið er með skuldbindingar upp á 385 millj. Eftir standa 400 millj. Það þýðir að um er að ræða 100 millj. til ríkissjóðs. Ég verð að upplýsa það hér. Ég tel að endurskoða þurfi þessar hugmyndir alveg sérstaklega og beini því til hæstv. fjmrh. Í framhaldi af ræðu hæstv. fjmrh. þar sem segir: ,,Sveitarfélög leggi sitt af mörkum``, þá spurði ég: Hvernig eiga sveitarfélögin í jaðarbyggðunum þar sem um er að ræða 30% tekjulækkun, þar sem um er að ræða verulega íbúafækkun, þar sem vantar læknisþjónustu, þar sem lítið hefur verið gert í vegamálum og öðru slíku, að standa undir þeim væntingum sem gert er ráð fyrir hér? Ég spyr um það. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera í byggðamálunum sem hafa rekið á reiðanum undanfarin ár? Og þá segi ég: Af því engu var svarað í ræðum hér um þau 3,65% sem ég ræddi um varðandi bætur til bótaþega, hefur minni hluti fjárln. ákveðið að senda sérstakt bréf þar sem óskað er eftir að gerð verði grein fyrir stöðu bótaþega í íslensku þjóðfélagi og gerður verði samanburður á hækkun bóta og almennra launahækkana á árunum 1995 til 1998 til að sýna það svart á hvítu að þessi hópur hefur setið eftir, svo sannarlega setið eftir. Ég læt vita að þetta er í farvatninu og að í dag mun verða sent bréf til hv. formanns fjárln. sem lýtur að þessu málum.

Herra forseti. Ég kýs að fara ekki nánar út í umræður um verðmæti Sementsverksmiðjunnar hér á þessum vettvangi en ég hygg að gott væri að eiga hv. þm. að sem þekkir vel til mála að því er varðar Sementsverksmiðjuna þegar það mál kemst í gang, þegar það verður orðið raunhæft að fara af stað með þá sölu. Ég býst við að hann sé tilbúinn að leggja okkur lið í því máli. Að því er varðar sveitarfélögin og jaðarbyggðirnar lét ég þess getið --- ég hygg að hv. þm. hafi verið frammi --- að auðvitað er ekki hægt að gera sömu kröfur til allra sveitarfélaga. En ég er að tala um sveitarfélögin sem eina stærð í þessu samhengi og nauðsyn þess að sú stærð reki sjálfa sig með afgangi við núverandi efnahagsaðstæður. Auðvitað geta verið lítil og veikburða sveitarfélög á jaðarbyggð o.s.frv. þar sem kann að horfa öðruvísi við en þá skulum við líka hafa í huga að slíkum sveitarfélögum fer sem betur fer fækkandi vegna þess að sveitarfélögin eru að sameinast og þau eru að efla sig með nánara samstarfi og sameiningu og gera sjálf sig að öflugri og sterkari einingum. Hvað varðar bréf minni hlutans í fjárln. þá munum við taka það til athugunar ef það berst til ríkisstjórnarinnar og sjálfsagt er að kanna það mál til hlítar. En ég vek athygli á því að 3,65% hækkun bóta um næstu áramót er meiri en hækkun launa opinberra starfsmanna sem almennt er 3,5% og kaupmáttaraukningin á þessum bótum er auðvitað töluverð eins og allir vita. Spáð er 2% verðbólgu á næsta ári en hún er 1,5% í ár þannig að þeir sem þiggja bætur hafa notið góðs af auknum kaupmætti þótt auðvitað megi alltaf gera betur. Og auðvitað þekkjum við öll mörg dæmi þess að fólk er ekki ofsælt af sínum bótum. Það er sjálfsagt að líta á þau mál.

Hæstv. fjmrh. er alveg ljóst hver almenn launahækkun til ríkisstarfsmanna verður og síðan til bótaþega. Hæstv. ráðherra hlýtur líka að vera ljóst að það er verulegur munur á þeirri krónutölu sem berst til bótaþeganna og því sem 3,5% almenn launahækkun gefur til ríkisstarfsmanna. Þar er mikill munur í krónutölu, verulegur. Aðeins af því ég er kominn hér aftur. Ég gerði grein fyrir þeim spurningum sem við munum vafalaust senda til ríkisstjórnar og hv. formanns fjárln. og til viðbótar við það spurði ég í ræðu minni hvað hæstv. ríkisstjórn ætlaði að gera varðandi leiguíbúðir. Það er biðlisti í Reykjavík upp á 600 leiguíbúðir. Gert er ráð fyrir 120 leiguíbúðum alls fyrir landið. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórnin að gera í málum þessa aðila sem út af standa?

Í sambandi við leiguíbúðirnar þá vænti ég þess að hv. þm. hafi tekið eftir því að þarna hefur fjölgað verulega íbúðum frá því við ræddum þetta mál í vor þegar lögin um Íbúðalánasjóð voru samþykkt. Þá var talað um 50 íbúðir. Nú eru þær þó orðnar 120. Ég vænti þess að hann viðurkenni að það sé þó í áttina. Hitt er annað mál að það dettur engum í hug að hægt sé að leysa þetta mál, anna eftirspurn eftir leiguíbúðum á einu ári, að hægt sé að leysa þetta bara si svona, 700--800 íbúðir. Ég held að engum detti í hug að það geti verið raunhæft. En menn eiga þó að viðurkenna það sem vel er gert og það sem er í áttina. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir að verja töluvert miklu meira fé en áður var ráðgert, 180 millj. kr., í að fjármagna þann vaxtamismun sem myndast við þessar framkvæmdir. Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að viðurkenna að það er þó alltént í áttina.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vakti athygli á mjög undarlegu bréfi sem borgarstjórinn í Reykjavík skrifaði fjárln. þar sem borgarstjórinn hafnaði því að eiga fund með fjárln. og ræða um sameiginleg málefni ríkis og borgarinnar. Þetta vakti mikla athygli á sínum tíma. En hæstv. ráðherra nefndi einnig að í undirbúningi væri að gera samning við Reykjavíkurborg um þátt hennar í menningarborgaverkefninu árið 2000 sem er hið besta mál. Ég fagna svo sannarlega því samstarfi. Það er mjög mikilvægt að Reykjavíkurborg fái öflugan stuðning af landinu öllu til að takast á við þetta verkefni. En ég vildi af þessu tilefni spyrja hæstv. fjmrh. vegna þess að byggingar framhaldsskóla eru sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga og við vitum að framhaldsskólinn er í uppbyggingu, þ.e. Menntaskólinn í Reykjavík og svo aftur Menntaskólinn við Hamrahlíð: Hvar standa samningar milli ríkisins og Reykjavíkurborgar um þátt borgarinnar í uppbyggingu framhaldsskólanna í Reykjavík?

Herra forseti. Það hefur ekki orðið nein breyting á stöðu þessa máls sem ég hygg að hv. fyrirspyrjandi þekki mætavel. Ríkisvaldið eða ég sem fjmrh. hef leitað eftir því við borgarstjóra að Reykjavíkurborg taki þátt í framkvæmdakostnaði til að mynda við Menntaskólann í Reykjavík. Það eru reyndar fleiri stofnanir sem eru sambærilegar. En þeirri málaleitan hefur verið hafnað og þar stendur þetta mál. Það er ekki þar með sagt að ekki verði einhvern tímann hægt að komast til botns í því máli. Ríkið og Reykjavíkurborg eru alltaf að semja sín á milli um hlutina. Vissulega er það viðurkennt af hálfu borgarinnar að Menntaskólinn í Reykjavík hefur náttúrlega þá sérstöðu að vera höfuðbygging hér í miðbænum og umhverfið allt í kringum hann skiptir mjög miklu máli fyrir borgarmyndina og miðbæjarmyndina. En eins og staðan er núna er efnislegt svar við spurningu þingmannsins það að staða þessa máls er óbreytt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta svar. Ég vil bara að það komi fram hér af minni hálfu að ég get ekki séð að nokkur munur sé á framhaldsskólum úti um land og framhaldsskólum í Reykjavík þótt þeir heiti Menntaskólinn við Hamrahlíð eða Menntaskólinn í Reykjavík. Það eiga að gilda og gilda sömu lög þannig að borgin á að sjálfsögðu að taka þátt í uppbyggingu menntaskólanna hér og það er með öllu óeðlilegt og í rauninni til vansa fyrir Reykjavíkurborg að neita að taka þátt í þessari mikilvægu uppbyggingu og myndarlegu sem er áformuð við Menntaskólann í Reykjavík.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svör. Einu fannst mér hann gera of lítið úr, þ.e. vanda sveitarfélaganna. Ég benti á í ræðu minni að hagur þeirra væri allur orðinn erfiðari, hagur ríkissjóðs hefði batnað að hluta til á kostnað sveitarfélaganna og þótt ég geri mér grein fyrir því að allt hafi þetta verið gert samkvæmt samningum við sveitarfélögin, yfirfærsla á verkefnum, t.d. skólamálum, þá hefur þetta reynst sveitarfélögunum erfiðari baggi en menn ætluðu. Á hæstv. fjmrh. var að skilja að hann væri á milli steins og sleggju. Annars vegar væru sérfræðingar OECD sem fyrirskipuðu niðurskurð og að menn greiddu sínar skuldir en hins vegar væri þjóðin sem vildi sjúkrahús, skóla, vegi og framkvæmdir og hér í þessum sal skipuðu menn sér síðan í aðra hvora sveitina. Ríkisstjórnin reyndi að feta milliveg og hefði tekist bærilega að mati hæstv. fjmrh. Í rauninni er þetta einföldun á þeirri mynd sem hefur komið fram í umræðunni vegna þess að stjórnarandstæðingar hafa fyrst og fremst gagnrýnt að tekna skuli ekki aflað til nauðsynlegra verkefna. Síðan hafa menn verið að gagnrýna forgangsröðun í fjárlagafrv. Varðandi tekjurnar benti ég t.d. á að tekjuskattur fyrirtækja hefði verið færður niður um 20 prósentustig á fáeinum árum. Ég benti á að á sama tíma og skattur af hagnaði og arðgreiðslum hefði verið lækkaður þá væru hér hópar sem þyrftu að leita til hjálparstofnana um mat. Ég benti á að það væri mismunað í skattkerfinu, skattleysismörk hjá launafólki væru tæpar 60 þús. kr. en hjá þeim sem hefðu fjármagnstekjur væru þau 233.060 kr. Það eru þessir hlutir sem voru hér til umræðu þannig að þetta var einföldun á umræðunni sem hæstv. fjmrh. dró upp í ræðu sinni.

Herra forseti. Það er spurningin um að vera á milli steins og sleggju. Sá á kvölina sem á völina. Vissulega snúast þessar umræður um mismunandi pólitísk sjónarmið í raun. Það er alveg hárrétt að hv. þm. Ögmundur Jónasson vill fara allt aðrar leiðir í skattamálum en núv. ríkisstjórn. Ég bendi þó á að þrátt fyrir að tekist hafi að lækka tekjuskatt fyrirtækja úr 50% í 32% á þessu ári og 30% á næsta ári þá skila fyrirtækin betri afkomu, betri hagnaði og hærri sköttum í ríkissjóð af þeim sökum. Það má ekki gleyma því að fyrirtæki eru ekki fólk. Hverjir njóta ávinningsins af því að fyrirtækin ganga vel? Annaðhvort starfsmenn þeirra sem fá þá væntanlega hærri tekjur og geta borgað hærri skatta, viðskiptavinir þeirra sem fá þá betri kjör á vörum sínum sem viðkomandi fyrirtæki framleiða eða eigendurnir sem fá þá meira fyrir sitt áhættufé sem lagt hefur verið í þessi fyrirtæki og skila á endanum meiru í ríkissjóð. Þannig er þetta. Ég hygg að afkoma fyrirtækja í landinu eins og álagning mun væntanlega sýna í haust sé þannig að þau muni skila dágóðum tekjum í skatta fyrir ríkissjóð og vonandi þá einnig á næsta ári. Hv. þm. hefur orðið tíðrætt um að frítekjumörk eða skattfrelsismörk í fjármagnstekjuskatti séu 233 þús. Það er rétt svo langt sem það nær. En hvað voru þau áður en fjármagnstekjuskatturinn var lagður á? Óendanleg því að þá var enginn skattur á fjármagnstekjur. Þá gátu menn haft nákvæmlega allar tekjur sem þeir vildu af þeim vettvangi skattfrjálsar. En það má ekki gleyma því að hér hefur líka orðið viss breyting. Svona samanburður verður að vera sanngjarn þótt auðvitað megi fallast á það hjá hv. þm. að þarna megi kannski gera einhverja bragarbót. Ég skal ekki segja um það. Það er eitt af því sem við munum auðvitað líta á í sambandi við breytingar á skattkerfinu á næstu mánuðum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. fjmrh. lýsir því yfir að hugsanlega verði gerðar breytingar á fjármagnstekjuskattinum í sanngirnisátt. En það sem hann lýsti í sinni stuttu ræðu áðan var í Bandaríkjunum kallað Reaganomics. Léttum sköttum af fyrirtækjum þannig að þau fái svigrúm til að baka sín stóru brauð og þá muni hrjóta molar til annarra í samfélaginu. Staðreyndin er sú að fyrirtækin hafa ekki skilað efnahagsbatanum sem þau hafa notið góðs af til samneyslunnar. Framlag fyrirtækjanna vegna tekjuskatts hefur staðið nánast í stað undanfarin þrjú ár og hér erum við komin að forgangsröðuninni. Á sama tíma og fátækt fólk á Íslandi er að leita til hjálparstofnana vegna þess að það er matarþurfi og getur ekki keypt sér klæði og á ekki fyrir húsnæði sínu þá er ríkisstjórnin að undirbúa veisluhöld árið 2000. Mér finnst alltaf skemmtilegt að menn geri sér glaðan dag. En á næsta ári ætlar þessi ríkisstjórn að verja 260 millj. kr. til undirbúnings veisluhaldanna á sama tíma og hún vísar fátæku fólki út á gaddinn og það er hneyksli.

Ég vænti þess, hæstv. forseti, að í framhaldi af þessum umræðum af hálfu hv. þm. muni hann flytja brtt. um að fella brott þessi framlög til landafundanefndar, til Reykjavíkur -- menningarborgar árið 2000, til kristnihátíðarnefndarinnar og afmælishátíðarinnar á Þingvöllum í tilefni af 1000 ára kristni. Það er rökrétt framhald af þessari ræðu. Þar er um að ræða margvíslega útgáfustarfsemi, kynningarstarfsemi og margt margt fleira sem mun gagnast Íslendingum í framtíðinni. Vita menn ekki hvað hefur verið að gerast vestan hafs í sambandi við það sem á ensku er kallað Leif Ericson Millennium Commission sem er íslenska landafundanefndin.

Veit ráðherrann hvað er að gerast hjá öryrkjum?

Þetta er málið sem um er að ræða í þessari fjárhæð sem hv. þm. nefndi. Ég tel rétt að hann flytji þá brtt. um að fella þetta brott og við hættum við að minnast landafundanna, kristnihátíðarafmælisins og taka þátt í því að Reykjavík verði menningarborg árið 2000. Það er auðvitað valkostur. Ef hann flytur slíka tillögu þá skulum við ræða það í sameiningu hvernig hægt sé að nota þá peninga. En auðvitað eru þetta ekki allt tóm veisluhöld. Það er verið að minnast merkra tímamóta í sögu landsins, taka þátt í menningarborgaverkefni til þess að koma Íslandi á kortið í Evrópu og annars staðar. Menn geta ekki talað svona með svona samanburð. Þetta á ekki rétt á sér, hv. þm.

Hæstv. forseti. Þar sem ég hef ekki flutt ræðu mína í dag þá get ég ekki gert sérstakar athugasemdir. Ég mun koma að þeim síðar. En mig langar að nota tækifærið til að beina spurningum til hæstv. fjmrh. þar sem hann er á förum. Ég rak augun í það á bls. 12 í frv. til fjárlaga fyrir árið 1999 að það stendur til að selja fasteignina Borgartún 6 í Reykjavík þar sem eru fundar- og veislusalir ríkisins. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að skýra það fyrir okkur hvers vegna stendur til að selja þetta húsnæði. Er meiningin að ríkið hætti að leigja út þessa fundarsali og þar með að bjóða fram fundarsali og veislusali fyrir ríkið og starfsmenn ríkisins og aðra þá sem hafa haft aðgang að þessum sölum? Hvað býr hér að baki, hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Hér er ekki um að ræða nýja heimild. Þessi heimild er í fjárlögum yfirstandandi árs og man ég ekki hvort hún kom þá inn í fyrsta sinn eða hvort hún er enn eldri en það. Hérna er einfaldlega um það að ræða að menn hafi heimild til þess að ráðstafa þessu húsnæði ef það verður talið skynsamlegast að hætta rekstri þessara veislu-, samkvæmis- og fundarsala á vegum ríkisins. Það er vitað að þessi aðstaða er leigð út og þeir sem þarna hagnýta sér þessa aðstöðu borga fullt endurgjald fyrir það í hvert skipti eins og auðvitað á að vera. Það er auðvitað það eðlilega að þegar ríkisstofnanir og ráðuneyti þurfa á þessum salarkynnum að halda greiði þau fyrir það þannig að hérna er um að ræða vissa samkeppni við aðra slíka aðila í bænum sem leigja út fundaraðstöðu. Raunin er nú sú að ráðuneyti ýmis hver og stofnanir eru í vaxandi mæli farin að skipta við aðra aðila en þann sem rekur Borgartún 6 og hefur gert með miklum ágætum lengi. Það er því bara verið að opna fyrir þann möguleika ef niðurstaðan verður sú, að þá sé hægt að ráðstafa þessu húsnæði og selja það. Þá getur auðvitað vel verið að ýmsir aðilar hafi áhuga á því að kaupa það annaðhvort til að nota það áfram í sama skyni eða til annarrar starfsemi. Þetta er eingöngu það sem um er að ræða.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra upplýsir hér að þessi heimild hafi verið í fjárlögum í fyrra. Ég man ekki eftir að ég hafi tekið eftir því. En sú spurning vaknar hver sé stefnan. Er verið að setja þetta inn til að halda opnum möguleika eins og hæstv. ráðherra nefnir eða hvað ætlar ríkisstjórnin í þessum efnum? Ég hef ekki orðið vör við annað en mikil eftirspurn væri eftir þessum salarkynnum og m.a. höfum við þingmenn notað þessa aðstöðu þegar við höfum þurft að halda stærri fundi. Það er nú einu sinni svo að ekki er mikið um slíka fundarsali af hæfilegri stærð og mér fyndist rétt að ríkisstjórnin upplýsti okkur um það hver stefna hennar er í þessum málum. Ég fæ ekki betur séð en að full sé þörf fyrir slík salarkynni og ef það er raunverulega er ætlunin að selja þarna þá mundi ég halda að bæði Alþingi og ýmsir aðrir þyrftu að fara að hugsa sinn gang og þar með talin ríkisstjórnin.

Herra forseti. Það hefur ekki verið ákveðið hvort og hvernig þessi heimild verður nýtt. Hins vegar er enginn hörgull á fundarsölum eða aðstöðu fyrir samkvæmi og móttökur í borginni. Reyndin er sú að ráðuneyti og ríkisstofnanir hafa í vaxandi mæli flutt slíka atburði út fyrir þessi húsakynni og tekið á leigu aðra fundarsali, t.d. á hótelunum í borginni. Það er allur gangur á því. Það hefur líka gerst samtímis að ýmsir aðilar sem eru ekki hluti af ríkiskerfinu hafa hagnýtt sér aðstöðuna í Borgartúni 6 og hafa gert það reyndar í mörg ár þannig að hérna er um að ræða bara almenna útleigu á húsnæði. Við vitum að t.d. stjórnmálaflokkarnir halda jafnvel landsfundi sína í þessum húsakynnum og almannasamtök eins og BSRB, samtök opinberra starfsmanna sem reyndar hafa frá upphafi átt þarna greiðan aðgang, hafa haldið fundi sína þarna. Ekkert sérstakt liggur fyrir um þetta mál. Það er engin ástæða til þess heldur að gera mál úr þessu. Hins vegar viljum við hafa þann möguleika opinn að geta gert þarna breytingar ef það verður talið skynsamlegt.

Herra forseti. Ég vil byrja ræðu mína á því að óska fjmrh. til hamingju með fyrstu fjárlagaræðu sína og óska honum velfarnaðar í vandasömu starfi. Jafnframt óska ég eftir að eiga gott samstarf við hann eins og ég reyndar er sannfærður um að verður. Fjárlög hvers árs marka samfélaginu ákveðinn ramma og varða alla landsmenn beint eða óbeint. Það er því mikilvægt að á Alþingi eigi sér stað vandaðar umræður og rækileg yfirferð á frumvarpi til fjárlaga. Í samræmi við stjórnskipun okkar leggur fjármálaráðherra fyrir Alþingi frumvarp til fjárlaga sem eru tillögur ríkisstjórnarinnar. Áður hafa stjórnarflokkarnir fjallað um meginlínurnar og standa að frv. Það er síðan hlutverk okkar alþingismanna í fjárlaganefndinni að fjalla um frumvarpið og ná samkomulagi um að gera breytingar á því eftir atvikum. Sú umfjöllun sem nú er að hefjast er við mjög breyttar aðstæður frá því sem verið hefur. Bæði form frumvarpsins og efnahagsumhverfi hefur tekið miklum breytingum og mjög til hins betra. Umfangsmikil nýskipan í ríkisrekstrinum hefur náð til formsins, þ.e. uppsetningu á fjárlögum og ríkisreikningi, í samræmi við löggjöf um fjárreiður ríkisins sem sett var á síðasta ári eftir margra ára aðdraganda. Allar þær breytingar miða að því að gera fjárreiður ríkisins aðgengilegri sem stjórntæki í ríkisrekstrinum og ættu að verða til þess að auðvelda alla áætlanagerð. Meginstefnan, sem frumvarpið felur í sér og hv. fjármálaráðherra hefur kynnt, er að skuldir ríkisins skuli lækka. Þeirri stefnu verður að halda í meðförum fjárlaganefndar. Með lækkun skulda er slegið á óæskileg áhrif viðskiptahalla á efnahagslífið og svigrúm aukið í framtíðinni með því að vextir af skuldum ríkisins lækka. Minni umsvif ríkisins á lánamarkaði auka svigrúm atvinnulífs og heimila og draga úr þrýstingi á vaxtahækkun. Eins og fram hefur komið er frumvarpið byggt á nýrri löggjöf um fjárreiður ríkisins sem var samþykkt hér á hinu háa Alþingi 1997. Þrátt fyrir að formið eigi ekki að ráða miklu um framvindu hinna efnislegu þátta í ríkisrekstrinum leyfi ég mér að fullyrða að löggjöfin um fjárreiður ríkisins hefur nú þegar haft afgerandi áhrif á framvindu ríkisfjármála. Ríkisfjármálin geta haft afgerandi áhrif á þróun efnahagsmála í landinu. Það hefur komið rækilega í ljós hin síðari ár þegar okkur hefur tekist að snúa vörn í sókn. Í dag er rætt um efnahagslegt góðæri af mannavöldum. Þrátt fyrir efasemdir stjórnarandstöðunnar verður það viðurkennt þegar hagsaga okkar Íslendinga verður skoðuð, tímabil fyrir tímabil. Því verður ekki á móti mælt að mikill árangur hefur orðið af traustri meðferð ríkisfjármála og ábyrgri umfjöllun í fjárlaganefnd og hér á Alþingi. Með afgreiðslu fjárlaga á rekstrargrunni skapast mikilvægt aðhald sem herðir mjög á því að ráðuneytin sjái til þess að stofnanir haldi sig innan fjárlaga og það verði til umfjöllunar í fjárlaganefnd og á Alþingi ef auka þarf fjárveitingar til einhverra þátta í ríkisrekstrinum. Þetta er ekki til þess að stöðva mikilvæg og eðlileg útgjaldatilefni heldur til þess að nauðsynleg umfjöllun eigi sér stað þar sem lagt er mat á hlutina í réttu ljósi. Sem fyrr er meginmarkmið efnahagsstefnu frumvarpsins að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og skapa skilyrði fyrir hagvöxt og batnandi lífskjör. Allar mælingar á efnahagslífinu bera þeirri stefnu vitni sem fylgt hefur verið undir forsæti Davíðs Oddssonar. Stefnan hefur ekki síst falist í að hafa traust tök á ríkisfjármálum, leggja áherslu á aukna ábyrgð atvinnulífsins á eigin málum, að lækka skatta, stefna að einkavæðingu lánastofnana, sölu ríkisfyrirtækja og skýrum kröfum um ábyrgan rekstur stofnana sem njóta framlaga af fjárlögum. Áhrifin af stefnunni eru vaxandi kaupmáttur, eins og fram kemur í þjóðhagsáætlun. Um leið skiptir það miklu máli að atvinnuleysi er minnkandi samhliða aukinni atvinnuþátttöku, sem bendir til þess að störfum í þjóðfélaginu sé að fjölga. En slíkt gerist ekki á einni nóttu. Áhrif mikilvægustu efnahagsumbóta koma að sjálfsögðu ekki fram strax enda er sígandi lukka best í þeim efnum sem öðrum. Styrk staða ríkisfjármála hefur hins vegar mikil áhrif og skapar þá umgjörð sem þarf til þess að atvinnulífið megi dafna um land allt. Vissulega eru viðfangsefnin mörg sem taka þarf á. Eitt þeirra er óæskileg þróun byggðarinnar í landinu. Þar eru alvarleg teikn á lofti sem fyrr. Þau þarf að ræða í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Vandinn snýr ekki einungis að fækkun fólks á landsbyggðinni heldur og ekki síður að þeim vanda sem mikil fjölgun á höfuðborgarsvæðinu getur valdið. Í því ljósi þarf að bregðast við á landsbyggðinni og einnig á höfuðborgarsvæðinu. En hvað er til ráða, svo snúa megi þróuninni við og nýta auðlindir okkar landsmönnum öllum til hagsbóta? Mikilvægast er auðvitað að skapa atvinnuvegunum skilyrði til þess að eflast svo atvinnuöryggi sé tryggt. Það sem einkum hefur hrakið fólk af landsbyggðinni í gegnum tíðina er annars vegar sveiflukennt atvinnuástand og einhæft og síðan takmörkuð þjónusta, sérstaklega hvað varðar menntun, og auk þess óöryggi vegna samgangna og heilbrigðisþjónustu. Á þessu hefur orðið mikil breyting og jafnframt hafa kröfurnar aukist. Það skýrir þróun byggðarinnar að einhverju leyti. Alvarlegasta atlagan að byggðunum, og þá einkum sjávarbyggðunum, væri ef vinstri bræðingurinn kæmist til valda og setti sjávarútveginn í uppnám með þeim skattlagningarhugmyndum sem þeir boða, með auðlindaskatti á sjávarbyggðirnar. Gegn því verðum við að berjast með öllum ráðum. Þegar fjallað er um fjárlög fyrir árið 1999 og framtíðaráform er eðlilegt að taka til afgreiðslu þá áætlun sem forsætisráðherra mun leggja fram um stefnumótun í byggðamálum. Vegna málþófs stjórnarandstöðunnar sl. vor náðist ekki að afgreiða þá tillögu eins og mikilvægt hefði verið. Það hefði gefið okkur betra færi á því að vinna að þeim tillögum sem þar eru fram settar. Með þeirri tillögu er tekist á við byggðamálin á nýjum og markvissum forsendum. Þess er að vænta að fluttar verði breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið til samræmis við tillöguna þegar hún hefur verið afgreidd. Augljóst er að henni fylgir kostnaður sem mun hins vegar, þegar litið er til lengri tíma, verða borinn uppi með öflugra atvinnulífi á landsbyggðinni og betri búsetuskilyrðum og nýtingu þeirrar fjárfestingu sem til staðar er og þeirra auðlinda sem eru til lands og sjávar. Höfuðvandi landsbyggðarinnar, og um leið landsins alls, er að vel menntað ungt fólk snýr ekki aftur til starfa á landsbyggðinni að loknu námi. Það skortir ,,aðdráttarafl`` í atvinnulífinu á landsbyggðinni þar sem ungt, vel menntað fólk getur hafið störf. Svæðisbundnar byggðaáætlanir eru mikilvægar og geta verið áhrifaríkt stjórntæki í nútíma áætlanagerð þar sem tekið er á uppbyggingu í atvinnulífinu, samgöngum, menntun, menningarstarfsemi og hvers konar þjónustu. Í samstarfi Byggðastofnunar og aðila í landshlutunum hefur verið leitast við að efla atvinnuþróunarstarf. Leggja þarf aukna áherslu á svæðisbundna áætlanagerð eins og ég nefndi í samstarfi við atvinnuþróunarfélög sem beiti bestu aðferðum við að aðstoða starfandi atvinnufyrirtæki við að fjölga vel launuðum störfum fyrir áhugasamt og vel menntað fólk. Veita þarf atvinnuþróunarfélögum stuðning til þátttöku í eignarhaldsfélögum svo þau geti veitt verkefninu forustu, en auðvitað munu aðilar atvinnulífsins þurfa að vera leiðandi afl í því verkefni að snúa óæskilegri þróun við. Byggðastofnun verður að hafa svigrúm til þess að takast á við erfitt en mikilvægt hlutverk sitt. Núverandi stjórn Byggðastofnunar hefur breytt um kúrs og leggur nú aukna áherslu á atvinnuráðgjafarhlutverkið í landshlutunum í samstarfi við heimamenn, og er ekki að efa að það er rétta leiðin. Ég hef áður gert það að umræðuefni við afgreiðslu fjárlaga hversu mikilvægt það sé að efla framhaldsskólastigið, ekki síður en grunnskóla og háskólastigið. Nú þegar grunnskólinn er kominn í öruggar hendur sveitarfélaganna og mikil gróska er á háskólastiginu er komið að því að gera verulegt átak á sviði framhaldsskólanna og væntanlega verkmenntunar þá um leið. Ástæða er til að vekja athygli á því að gert er ráð fyrir 260 miljónum króna auknum útgjöldum til að fylgja eftir áætlun um nýja skólastefnu. Þegar unglingar komast á framhaldsskólaaldurinn losnar oft um fjölskyldur ef senda þarf unglinga til skóla í öðrum héruðum. Það getur með öðru raskað hag fjölskyldna og leitt til þess að þær flytja í önnur héruð og þá mest hingað á höfuðborgarsvæðið. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir sérstakri fjárveitingu til samgönguráðuneytis til þess að efla markaðssókn í ferðamennsku. Því ber að fagna enda er ferðaþjónusta mikilvægur þáttur í eflingu atvinnu en þessi grein er engu að síður á miklum brauðfótum enn sem komið er. Því er mikilvægt að beita þeim aðgerðum sem hægt er til þess að standa við bakið á þeim frumkvöðlum sem byggt hafa upp ferðaþjónustuna. Hluti þess að efla ferðaþjónustu er að koma upp menningarstofnunum svo sem söfnum sem kynna menningararf okkar og standa fyrir rannsóknum á menningarminjum. Við meðferð frumvarpsins er óhjákvæmilegt að líta til þeirra þátta og stuðla að eflingu menningarstofnana sem reistar hafa verið eða verið er að koma á fót á okkar helstu sögustöðum. Í fjárlagafrumvarpinu er lögð sérstök áhersla á framlög til samgöngumála. Til grundvallar eru lagðar þær samgönguáætlanir sem samþykktar voru á Alþingi. Ber að fagna því sérstaklega og þess er að vænta að mikilsverðir áfangar náist í samgöngubótum á næstu árum ef sömu stefnu verður fylgt. Framþróun vega-, hafna- og flugmála skiptir miklu um þróun byggðar í landinu. Ekki einungis fyrir hinar dreifðu byggðir heldur ekki síður fyrir suðurhluta landsins. Við mat á framlögum til þessara þátta er nauðsynlegt að greina ávinning atvinnulífsins og áhrifin sem bættar samgöngur og lækkandi flutningakostnaður hefur fyrir það. Með samgönguáætlunum eru sett markmið sem verður að endurmeta í ljósi fjárlaga hverju sinni. En fjárlögin getur með sama hætti þurft að endurmeta í ljósi þeirra mikilvægu markmiða sem samgönguáætlanir fela í sér vegna þróunar sem fyrirsjáanleg er. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir verulegum hækkunum á útgjöldum til heilbrigðismála. Umrótið í heilbrigðismálum að undanförnu hefur valdið margs konar óvissu. Það verður að viðurkennast að áform um hagræðingu og bætt skipulag hafa ekki öll gengið fram. Engu að síður hefur orðið margvíslegur árangur. Vandinn liggur eftir sem áður víða en einkum í rekstri stóru sjúkrahúsanna og þar er talið nauðsynlegt að auka samstarf og eða samruna sem gæti leitt til sparnaðar og meiri skilvirkni á öllum sviðum. Þá hefur verið á það bent að fjárfesting í sjúkrahúsunum sé ekki nýtt en læknarnir efni til fjárfestinga út í bæ í aðgerðastofum í stað þess að nýta fullbúnar aðstæður í sjúkrahúnum til svokallaðra ferliverka. Þess er að vænta að í meðförum fjárlaganefndar komi betur í ljós hver staða einstakra sjúkrastofnana er og er við búið að útgjöld til heilbrigðismálanna verði skoðuð rækilega þegar fyrir liggur niðurstaða af gerð þjónustusamninga við einstakar stofnanir. Stjórnarandstaðan hefur haft á orði að góðærið hafi ekki birst öllum landsmönnum. Í því sambandi er bent á bætur almannatrygginga. Við háttvirta þingmenn Alþýðuflokksins vil ég segja að staða lífeyrisþega hefur stórlega batnað frá því sem var í tíð ráðherra Alþýðuflokksins á stóli heilbrigðis- og tryggingaráðherra. Ef litið er á þróunina frá 1995 hvað varðar tryggingabætur og elli- og örorkubætur þá hefur hækkunin, miðað við fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna, orðið 27% eða 16--17% kaupmáttarauki. Á þetta mál verður að líta í þessu ljósi. Umræður hafa hins vegar spunnist um bætur til örorkulífeyrirþega og tekjutengingu bóta. Hér er um að ræða viðkvæman málaflokk sem skoða verður í heild sinni. Fyrsta skrefið í því efni er að taka til endurskoðunar viðkomandi löggjöf. Verði gerð breyting á lögunum og tekjutengingu breytt yrði tekið tillit til þess við afgreiðslu fjárlaga. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að ræða almennt um tekjutengingu bóta. Þess er að vænta að það mál verði til umræðu hér í þinginu og ásættanleg niðurstaða náist örorkulífeyrisþegum til hagsbóta. Á síðustu árum hefur verið unnið að úrbótum og skipulagsbreytingum í ríkiskerfinu. Ég hef áður gert það að umræðuefni að gera þurfi grundvallarbreytingar í ríkisrekstrinum. Þær fela í sér þá hugsun að koma að sem víðast kaupanda/seljanda hugsuninni, gera samninga um tiltekna þjónustu sem veitt verði fyrir ákveðna umsamda þóknun. Þar sem fært væri mundi vikið frá því að ráða og skipa ríkisstarfsmenn en þess í stað að nýta einkaframtakið er sinni þjónustu í nafni ríkins með þjónustusamningum. Slíkir samningar væru byggðir á heimild í lögum um fjárreiður ríkisins þar sem fjallað er um gerð þjónustusamninga. Þannig yrði þjónusta hins opinbera í stöðugri endurskoðun með það að markmiði að gera hana skilvirka og hagkvæma með þeim aðferðum sem bestar eru hverju sinni. Í fjárlagafrumvarpinu er, svo sem kveðið er á um í lögum um fjárreiður ríkisins, sett fram spá um þróun og horfur í fjármálum ríkisins nokkur næstu árin. Slík spá er mjög mikilvæg og ætti í raun að taka meira rúm við umfjöllum um fjárlagafrumvarpið hér á Alþingi. Samkvæmt framreikningi bendir allt til þess að hagur ríkissjóðs geti styrkst ef fram fer sem horfir og áform um lækkun skulda ná fram að ganga. Engu að síður er réttilega á það bent að fylgja þurfi aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálunum ef ná eigi því takmarki að lækka skuldirnar verulega og ná þannig fram markmiðum sem leitt gætu til þess að hækka mætti bætur til þeira sem á þeim þurfa að halda og gera þjóðfélag okkar enn öflugra, þar sem vinnufúsar hendur fá störf við sitt hæfi og geta staðið undir hinu mikilvæga velferðarkerfinu. Ég vil í nokkrum orðum fara yfir helstu kennitölur frumvarpsins. Í fyrstu grein frumvarpsins er gerð grein fyrir tekjujöfnuði sem nú er jákvæður á rekstrargrunni um tæpa 2 milljarða króna. Það markmið að afgreiða fjárlög með afgangi er mjög mikilvægt miðað við núverandi aðstæður í hagkerfinu. Við þurfum að minnast þess að stutt er síðan við börðumst við kreppu, við atvinnuleysi og erfiðleika og vorum í miklum vanda með afkomu ríkissjóðs. Okkur hefur tekist á skemmri tíma en ýmsir þorðu að vona að styrkja stöðu okkar svo um munar. Þennan mikilvæga árangur þarf að varðveita. Í 2. gr. frumvarpsins kemur fram árangur þar sem áætlað er að sjóðstreymi sýni 15 milljarða afgang til þess að lækka skuldir ríkissjóðs. Þau áform eru skýr skilaboð inn á lánamarkaðinn. Ríkissjóður mun draga úr umsvifum sínum þar með þeim afleiðingum að vextir ættu að geta lækkað á lánsfjármarkaði. Þau áhrif geta skilað sér inn á hvert einasta heimili í landinu og bætt hag ungra húsbyggjenda og kaupenda sem hafa þunga greiðslubyrði. Fjárreiður ríkisfyrirtækja B-hluta eru sýndar í 3. gr. frumvarpsins. Rekstur þeirra skiptir miklu máli fyrir ríkissjóð vegna þeirra tekna sem sum þeirra veita í ríkissjóð í formi arðs. Hann nemur 3,4 milljörðum kr. Arðurinn kemur frá Fríhöfninni, ÁTVR og Rarik samkvæmt sérstökum samningi. Samkvæmt frumvarpinu er Rarik gert að greiða arð að upphæð 194 milljónir króna. Á móti kemur hins vegar hlutdeild í kostnaði við dreifikerfi í sveitum. Ég tel að forsendur þessara arðgreiðslna séu brostnar og taka verði upp samninginn milli Rariks og ríkissjóðs. Gagnstætt því sem gerst hefur í símaþjónustu hefur okkur ekki enn tekist að jafna raforkukostnaðinn í landinu. Í því ljósi vil ég gera að umtalsefni stöðu Rafmagnsveitna ríkisins. Rarik gegnir því viðamikla hlutverki að dreifa raforku um stærstan hluta af mesta dreifbýli landsins þar sem fiskvinnslan og landbúnaðarframleiðslan fer fram auk nokkurs iðnaðar. Staða fyrirtækisins hefur verið fremur veik og það hefur orðið að selja raforku til almennra notenda á hærra verði en gerist hjá öðrum dreifiveitum. Á vegum fyrirtækisins hefur verið unnið að hagræðingu og endurskipulagningu sem hefur skilað sér í betri afkomu, þrátt fyrir erfitt rekstrarsvæði. Staða Rariks gagnvart Landsvirkjun er þannig að Rarik greiðir 42% af tekjum Landsvirkjunar af sölu til almenningsrafveitna en íbúar á Rarik-svæðunum, sem kaupa þessa orku, eru einungis 17% landsmanna. Þannig hafa þeir íbúar átt hlutfallslega mestan þátt í þeirri eignamyndun sem orðið hefur hjá Landsvirkjun. Í því ljósi og vegna þess að rekstur Rariks er þungur væri eðlilegt að endurskoða samninga við fyrirtækið um hinar svokölluðu félagslegu framkvæmdir dreifikerfisins auk þess að leita leiða til þess að auka arðsemi fyrirtækisins. Það mætti m.a. gera með því að heimila Rarik að virkja hagkvæmar virkjanir og skapa þannig skilyrði til lækkunar orkuverðs og arðgreiðslna til ríkisins á breyttum forsendum. Tel ég eðlilegt að iðnn. kanni hvernig styrkja megi stöðu Rariks á markaði svo bætt afkoma komi notendum til góða en ríkissjóði einnig. Vel kann að vera að það verði að gerast með því að taka upp samninga við Landsvirkjun um orkukaup. Verðlagning Landsvirkjunar byggist á því að greitt er verð fyrir orku er nemur nærri 50% yfir langtímajaðarkostnaði sem er talið mikið álag og er gagnrýnt harðlega af forsvarsmönnum dreifiveitna í landinu. Ég leyfi mér að gera þetta að umræðuefni hér því að áætlun um arðgreiðslur frá Rarik sker í augu á sama tíma og fyrirtækið er rekið með halla. Í 7. gr. eru heimildarákvæði þar sem fjármálaráðherra er veitt heimild til ýmissa ráðstafana innan marka 160 milljóna samkvæmt frumvarpinu. Í fjárlögum þessa árs kom inn heimildarákvæði að tillögu meiri hluta fjárlaganefndar þar sem veitt var heimild til þess að ráðstafa 80 millj. kr. eftir tillögu iðnaðarráðherra til atvinnuþróunar og nýsköpunar í atvinnulífinu, einkum á þeim landsvæðum sem njóta ekki góðs af orku- og stóriðjuuppbyggingu. Ekki er gert ráð fyrir þessari fjárhæð í frumvarpinu. Er þess að vænta að iðnaðarráðherra gefi skýringar á því hvernig til hafi tekist og hvers vegna fallið er frá þessum styrkjum. Ég tel að við afgreiðslu fjárlaganefndar þurfi að taka þetta mál upp en jafnframt að leggja línur um hvernig úthluta skuli svo nýtist sem best ef heimildin verður endurvakin. Virðulegi forseti. Viðfangsefni okkar á Alþingi er að bæta búsetuskilyrði okkar í landinu að því marki sem það verður gert með löggjöf. Það er von mín að afgreiðsla fjárlaga ársins 1999 marki öflugt framhald þeirra umbóta sem við sjálfstæðismenn höfum staðið fyrir í góðu samstarfi stjórnarflokkana það sem af er þessu kjörtímabili. Fjárlagafrumvarpið bendir ótvírætt til þess að hagur landsmanna verði betri í lok þessa kjörtímabils en áður hefur þekkst. Við getum því með sanni sagt að á Íslandi geti ríkt velsæld og bjartsýni við aldamót.

Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson lét þess getið í ræðu sinni að tillaga um byggðaáætlun hefði ekki komist til umræðu vegna þess að stjórnarandstaðan hefði gert það sem hún gat til að stöðva málið, m.a. að tala svo mikið. Ég vísa þessu algerlega á bug. Mér finnst þetta í fyrsta lagi ekki sanngjarn málflutningur vegna þess að hv. þm. veit alveg nákvæmlega hvernig þetta mál þróaðist. Í öðru lagi vil ég upplýsa að það var ákvörðun hæstv. forsrh. að taka málið af dagskrá vegna þess að hann taldi að ekki væri hægt að veita því þann umbúnað á lokadögum þingsins sem hæfir svo mikilvægu máli. Auðvitað er það hann sem fyrsti flutningsmaður málsins sem ræður þessu þannig að það er ekki eðlilegt eða sanngjarnt að setja hlutina þannig upp að stjórnarandstaðan hafi í vor stöðvað það að byggðamálin kæmu til umræðu. Af þessu tilefni vil ég spyrja hvenær þau koma til umræðu. Hvenær ætlar ríkisstjórnin að koma þessu máli fyrir þannig að hægt verði að taka það til umræðu? Bersýnilegt er að hægt er að koma málum að til umræðu því að t.d. allur dagurinn á morgun fer í þingmál stjórnarandstöðuflokkanna af því að ekkert er komið fram frá ríkisstjórninni annað en það fjárlagafrv. sem er núna til umræðu. Í öðru lagi, herra forseti, þegar stjórnarflokkarnir og talsmenn þeirra hæla sér af þessu fjárlagafrv. fyrir það að þetta sé allt saman þeim að þakka þá er það fyrir neðan virðingu þeirra. Veruleikinn er sá að fiskverð á erlendum mörkuðum hefur hækkað um 20%. Veruleikinn er sá að olíuverð hefur lækkað svo mikið að það er komið niður fyrir það sem það var 1978. Veruleikinn er sá að ríkisstjórnin er að láta selja eignir ríkissjóðs upp á 7 milljarða í ár og 7 milljarða í fyrra. Veruleikinn er sá að menn eru að breyta færslum á veittum lánum ríkissjóðs verulega þannig að það gefur ríkissjóði 1,8 milljarða frá því sem ella væri í uppsetningu þeirra reikninga sem hv. þm. eru að hæla sér af. Það er því fyrir neðan virðingu þeirra sem reyndra, traustra og vandaðra stjórnmálamanna að hæla sér af því sem þeir hafa engan hlut átt í að koma frá sér eins og hér liggur fyrir núna. Auðvitað er margt vel gert sem þeir gera en að hæla sér af öllu þessu móverki eins og þeir hugsa sér að gera í þessum ræðum er út í hött, herra forseti.

Herra forseti. Um þessa ræðu mætti segja að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Hv. þm. Svavar Gestsson kvartaði undan því að ég hefði vakið athygli á þeim tímaskorti sem við lentum í nú í vor. Hvers vegna var það? Það var vegna þess að haldnar voru ræður klukkutímum og tugum klukkutíma saman fyrir hvern ræðumann. Þess vegna tókst ekki að ljúka öllum þeim mikilvægu málum sem voru á dagskrá og þar á meðal áætlun um stefnu í byggðamálum. Hv. þm. getur því ekki vikið sér undan því að við lentum í miklum tímaskorti í vor vegna þess hversu mikinn tíma stjórnarandstaðan tók í að ræða einstök mál. Þetta er staðreynd sem verður ekki vikist undan og auðvitað sá forsrh. að það yrði að gefa sér góðan tíma til þess að ræða byggðamálin. En sá tími var ekki fyrir hendi sem við þurftum til þess að ræða þann mikilvæga málaflokk. Varðandi það atriði að við séum að hæla okkur af góðum árangri held ég að það sé ansi mikið ofsagt þar sem hv. þm. sagði að við værum að hæla okkur. Við erum að draga fram staðreyndir um stöðu ríkisfjármála og fróðlegt verður að fá upplýst hjá hv. þm. Svavari Gestssyni hvort lífeyrisskuldbindingar hefðu á fyrri árum verið færðar með þeim hætti inn til gjalda hjá ríkissjóði og ef við hefðum ekki staðið þannig að málum að viðurkenna og taka sem staðreynd þær skuldbindingar í lífeyrismálum sem við gerum auðvitað núna með breyttri framsetningu fjárlaga og fjárlagafrv. væri afgangurinn, sem við mundum þá hæla okkur af, miklu meiri en 2 milljarðar. Sá afgangur væri margfaldur og ég held að það sé ofsögum sagt að við séum að hæla okkur af svo góðri stöðu en við vekjum athygli á henni og við viljum nýta hana til að bæta hag landsmanna, bæta stöðu þjóðarinnar til lengri tíma.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þetta andsvar en bendi á að verulegur hluti af tekjubata ríkissjóðs stafar því að það var viðskiptahalli. Staðreyndirnar eru þær að á þessu ári er talað um að viðskiptahalli sé upp á 40 milljarða kr. og að ríkissjóður sé þess vegna að taka inn 16 milljarða út á viðskiptahallann. Rætt er um að viðskiptahallinn á næsta ári verði í kringum 25 milljarðar kr. og ríkissjóður muni á næsta ári taka inn þess vegna um 10 milljarða kr. aukalega. Þegar menn hæla sér af þessu eiga þeir að segja hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Vafalaust gera stjórnarliðar margt gott, bæði í fjárln. og í hæstv. ríkisstjórn en það er útilokað fyrir þá að setja hlutina upp eins og þeir séu samsafn kraftaverkamanna eingöngu þrátt fyrir góða viðleitni á ýmsum sviðum af þeirra hálfu. Hitt atriðið í sambandi við byggðamálin. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, mér finnst það eiginlega fyrir neðan virðingu hv. þm. að setja hlutina upp eins og hann gerir. Staðreyndin er sú að meiri hlutinn á Alþingi ræður í þessari stofnun. Hann ræður því hversu langan tíma hlutirnir taka, m.a. umræða um byggðamál, m.a. það hvenær þinginu lýkur o.s.frv. Það gengur ekki að kenna stjórnarandstöðunni um sem er með 23 þingmenn af 63 í þessari stofnun, herra forseti. Veruleikinn er sá að ríkisstjórnin gerði þetta mál ekki að forgangsmáli í vor. Það er kjarni málsins.

Herra forseti. Þrátt fyrir það að stjórnarflokkarnir hafi haft og hafi stóran meiri hluta á Alþingi var það þannig í vor að við urðum undan að láta vegna þess að hv. þingmenn, margir hverjir, töldu sig þurfa að ræða einstök mál afskaplega rækilega. Það er bara staðreynd máls. Hvað varðar hina efnahagslegu stöðu er alveg hárrétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það eru miklar áhyggjur sem við höfum af viðskiptahallanum. En ef við lítum hins vegar á það hvernig hann er til kominn þá er það m.a. vegna þess að verið er að flytja inn til landsins mikið af tólum og tækjum og byggingarefni vegna stóriðjuuppbyggingarinnar og virkjana en auk þess sem landsmenn hafa talið ástæðu til þess að fjárfesta með ýmsum hætti vegna heimila sinna eins og gengur og þetta hefur verið og er grundvöllur að auknum tekjum ríkissjóðs. Þetta er allt saman hárrétt hjá hv. þm. Ég deili áhyggjum mínum með honum hvað þetta varðar. En ekkert bendir til annars þegar við lítum á langtímaspána sem fylgir fjárlagafrv. en að við séum á réttri leið þrátt fyrir þennan viðskiptahalla, þá eigi okkur að takast að halda efnahagslífinu í þeim skorðum sem við þurfum á að halda til þess að geta haldið uppi velferðarkerfinu, haldið uppi atvinnulífinu og styrkt stöðu okkar til lengri tíma. Það er aðalatriði málsins.

Herra forseti. Svokölluð sólskinsfjárlög ríkisstjórnarinnar einkennast af misskiptingu góðærisins eða uppsveiflunnar. Þessi uppsveifla sem ráðherra gumar af er þó fyrst og fremst vegna aukinnar einkaneyslu sem er fjármögnuð með auknum skuldum. Þannig hafa skuldir heimilanna hækkað mjög mikið í valdatíð Davíðs Oddssonar og hafa aldrei verið hærri. Skuldir heimilanna voru 407 milljarðar kr. um mitt þetta ár og höfðu aukist um 43 milljarða frá sama tíma í fyrra eða mun meira en árið á undan. Þetta er þeim mun alvarlegra þegar haft er í huga að tekjuaukningin í samfélaginu er veruleg þó henni sé misskipt. Samt sem áður eykur fólk við skuldir sínar. Þetta er orsökin fyrir hinum mikla hagvexti sem við búum við núna og ríkisstjórnin er að þakka sér. Skuldasöfnunin getur leitt til þess að samhliða innlendri eftirspurn aukist viðskiptahallinn enn meira sem aftur hefur áhrif á gengið sem getur leitt til þess að verðbólga fari aftur af stað. Þessum ofþenslueinkennum í hagkerfinu sem eru til staðar lítur ríkisstjórnin algerlega fram hjá. Til viðbótar við auknar skuldir heimilanna hafa sveitarfélögin einnig aukið skuldir sínar á þessu og síðasta ári, í miðju góðærinu. Góðæristal ríkisstjórnarinnar er því fyrst og fremst vegna aukinnar skuldasöfnunar og góðra ytri skilyrða. Ríkisstjórnin nefnir hins vegar ekki að erlendar skuldir munu hækka á næstu árum. Erlendar skuldir munu fara úr 45% af landsframleiðslu upp í tæp 49% árið 2000 eða hækka um rúmlega 20 milljarða á næstu árum. Erlendar skuldir sem eru aðalhættuefni íslensks samfélags munu aukast á næsta ári og þarnæsta. Við greiðum nú þegar tæpa 20 milljarða í vexti til útlanda. Þetta er nú allur árangurinn af efnhagsstjórninni. Skuldir hins opinbera í árslok síðasta árs 1997 voru 200 milljarðar kr. Það er Íslandsmet. Skuldir hins opinbera hér á landi hafa aldrei verið jafnmiklar og í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Gengisþróunin hefur hins vegar verið þessari ríkisstjórn hagstæð þannig að tekist hefur að halda niðri verðbólgu með hækkandi raungengi sem aftur hefur þrengt að iðnaði. Aukin samkeppni, sérstaklega á smásölumarkaði, hefur einnig stuðlað að því að halda niðri verðhækkunum. Hins vegar er það einkenni ríkisstjórnarinnar að slá vörð um fákeppnisfyrirtæki sem við höfum víða. Við sjáum þau í samgöngumálum, olíusölu, tryggingamálum, fjarskiptamálum og á fjármagnsmarkaði. En ytri skilyrði hafa verið landsmönnum og ríkisstjórninni einstaklega hagstæð. Verðlag á sjávarafurðum hefur hækkað um meira en 20% sl. þrjú ár. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ekkert með verðlag á sjávarafurðum á erlendum mörkuðum að gera. Viðbótarhappdrættisvinningur fyrir samfélagið og ríkisstjórnina er að við búum nú við lægsta olíuverð í tólf ár. Við verðum að flytja inn allt eldsneyti þannig að vitaskuld hefur þetta gífurlega mikil áhrif á hagkerfið. Menn gætu rétt ímyndað sér hvernig staðan væri í samfélaginu ef við byggjum við hefðbundið olíuverð og verðlagshækkanir hefðu ekki orðið á sjávarafurðum umfram önnur matvæli erlendis. Þá værum við einfaldlega að upplifa kreppu í samfélaginu. Þetta, herra forseti, gleymist í umræðunni. Meginástæðan fyrir hinni hagstæðu verðlagsþróun er að mati Þjóðhagsstofnunar hækkun á gengi krónunnar. Sjávarútvegurinn hefur getað borið það uppi vegna verðlags á erlendum mörkuðum en það þarf lítið út af að bregða til að það snúist við hérlendis. Ríkisstjórnin spáir því að verðbólga verði meiri hér á næsta ári en á þessu og það er spáð 3% verðlagshækkunum sem þýðir að við verðum aftur komin upp fyrir nágrannalöndin. Það þýðir að við erum ekki að bæta samkeppnisstöðu okkar. Viðskiptakjörin sem bæta stöðuna í hagkerfinu um sem nemur 2% af landsframleiðslu eru ekki ríkisstjórninni að þakka heldur ytri skilyrðum. Sérstaklega hagstæð viðskiptakjör þessa árs munu samkvæmt áætlunum þessarar sömu ríkisstjórnar versna á næsta ári. Alvarlegasta vandamálið er þó það sem hér hefur verið nefnt, viðskiptahallinn sem stefnir í 40 milljarða eða 7% af landsframleiðslu. Það er mesti viðskiptahalli í 16 ár. Það þarf að fara aftur til ársins 1982 til að finna sambærilegan halla á viðskiptum við útlönd. Í fjárlagafrv. sem nú er unnið eftir spáði ríkisstjórnin því að viðskiptahallinn yrði 19 milljarðar. Það skakkar þannig 21 milljarði á því sem ríkisstjórnin áætlaði fyrir ári frá því sem í reynd varð. Hún áætlar að á næsta ári verði viðskiptahallinn 25 milljarðar og það er enginn kominn til með að segja að þeim geti ekki skjátlast nákvæmlega jafnmikið og á þessu ári. En, herra forseti, 65 milljarða viðskiptahalla á tveimur árum höfum við aldrei upplifað í hagsögu okkar. Þetta sýnir betur en margt annað hvernig lausatök og of slök áætlunargerð býr að baki þessu fjárlagafrv. ríkisstjórnar. Það eru engar tillögur í fjárlagafrv. um endurbætur á skattkerfinu. Þar er víða ranglæti, háir jaðarskattar, sérstaklega hjá millitekjufólki og öldruðum og öryrkjum. Öryrkjar og barnafólk kemur illa út úr skattkerfinu. Fjármagnstekjuskatturinn er einstaklega ranglátur og hyglir fyrst og fremst stórum hlutafjáreigendum. Ekki er lögð nein sérstök áhersla á aukna innheimtu og baráttu gegn skattsvikum en talið er að yfir tíu milljarðar tapist vegna þeirra árlega. Engar tillögur eru gerðar til auðlindagjaldtöku eða mengunargjalda en benda má á að hvort tveggja er í stefnu samfylkingu okkar stjórnarandstæðinga. Auknar tekjur ríkissjóðs á þessu ári umfram áætlanir eru 9 milljarðar. Þar af eru 6 milljarðar vegna aukins innflutnings. Þannig hefur viðskiptahallinn, sem borinn er uppi af erlendum lánum, verið undirstaðan fyrir tekjuaukningu ríkissjóðs á þessu ári. Ef bornar eru saman tekjur frumvarpanna árin 1998 og 1999 þá hækka tekjurnar um 10% að meðaltali. Tekjuskattur einstaklinga hækkar um 12%. Tekjuskattur fyrirtækja hækkar ekki um neitt, um 0%. Tryggingagjöld og launaskattar sem fyrirtæki greiða hækka um 8%, eru undir meðaltali. Virðisaukaskattur sem einstaklingar greiða að mestu hækkar um 15%. Eignarskatturinn hækkar hins vegar um 4% eða langt undir meðaltali. Þannig er, herra forseti, augljóst hverjum er hlíft í þessu fjárlagafrv., þ.e. fyrirtækjunum og eignafólkinu. Almennt launafólk er hins vegar krafið um hærri hlutdeild til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Athygli vekur að meðal útgjalda á næsta ári er 4 milljarða kr. afskrift á sköttum. Þar væri verkefni fyrir hinn nýja fjmrh. að skoða í skúffur ráðuneytisins og skýra þau mál betur. Í stefnu ríkisstjórnarinnar kemur fram að áfram verði haldið á braut vaxtahækkana. Almenningur hefur greitt fyrir óhagkvæmt bankakerfi með hærri vöxtum og hærri þjónustugjöldum en í nágrannalöndunum. Engar endurbætur eru boðaðar á þessu sviði. Bent hefur verið á að fjárlagafrv. geri núna ráð fyrir 2 milljarða kr. afgangi. Síðasta fjárlagafrv. átti einnig að vera gert upp á núllinu. Reyndin varð 3 milljarða kr. halli. Þannig að enginn kemur til með að segja að hæstv. fjmrh. geti ekki staðið í sömu stöðu og sá fyrrv., að leggja fram frv. sem hann kallar hallalaust en standa síðan uppi með halla að ári. Tekjuaukning milli frumvarpanna árin 1998 og 1999 leiðir í ljós að tekjuskattur einstaklinga mun hækka á næsta ári um 4 milljarða kr., 4 þús. millj. Tekjuskattur fyrirtækja mun hins vegar hækka um 7 millj. eða nær ekkert. Hér er greinilegt að fjárlagafrv. er fjármagnað með tekjuskattshækkun einstaklinga á sama tíma og fyrirtækin sleppa eina ferðina enn. Þetta er e.t.v. það sem einna áhugaverðast er í fjárlagafrv. og endurspeglar betur en margt annað hina raunverulegu stefnu ríkisstjórnarinnar. Engar kerfisbreytingar eru í þessu frv. Landbúnaðarstefnan er óbreytt í því og til búvörusamninga, mjólkur- og sauðfjársamninga og til sjóða landbúnaðarins, er varið 7 milljörðum á næsta ári. Það er sama fjárhæð og ríkið ver í alla framhaldsskóla landsins. Þjóðhagslegur sparnaður er orðinn hættulega lítill í samfélagi okkar. Fjárfestingarnar námu á þessu ári 22--23% en sparnaður er einungis 6--7%. Engar aðgerðir eru boðaðar af hálfu ríkisstjórnarinnar til að auka þjóðhagslegan sparnað þótt nefnd sé nú að störfum. Athyglisvert er að skoða í þjóðhagsáætluninni hlutdeild einstakra atvinnugreina í hagvexti vegna þess að það er nýmæli í framsetningu. Þar kemur m.a. fram að uppsprettan í hagvexti atvinnulífsins er fyrst og fremst vegna byggingarstarfsemi og verslunar. Þar verður hagvöxturinn til þetta árið. Hann myndast ekki í sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði, heldur þar sem þensla myndast fyrst í hagkerfinu. Þetta segir okkur að að ýmsu leyti er byggt á veikum grunni. Hagnaður fyrirtækja hérlendis á þessu ári er áætlaður 36 milljarðar. Hvað skyldu nú fyrirtækin greiða mikinn tekjuskatt af þessu til samfélagsins? Jú, 7 milljarða. Af 36 milljarða kr. hagnaði greiða fyrirtækin einungis 7 milljarða. Hins vegar er enn þá athyglisverðara að skoða hagnað fyrirtækja sl. þrjú ár, en hreinn hagnaður þeirra á þessum þremur árum, sem eru valdatími núv. ríkisstjórnar, er 100 milljarðar kr. Tekjuskattur fyrirtækjanna á þessu tímabili nam 16 milljörðum kr. Fyrirtækin í landinu höfðu þannig 84 milljarða eftir tekjuskattsgreiðslu og fólkinu í landinu þætti nú sjálfsagt gott að borga ekki hærra hlutfall af tekjum eða hagnaði í skatt. Á sama tíma, þ.e. á þremur síðustu árum, meðan fyrirtækin greiddu 16 milljarða í tekjuskatt þá greiddu einstaklingar þessa lands um 80 milljarða eða fimm sinnum meira. Það sést vel á þessu, herra forseti, hver raunverulega ber byrðarnar. Vitaskuld er það gott að fyrirtæki hagnist hér á landi en þá eiga þau líka að greiða eðlilega til samfélagsins. Ef við létum fyrirtæki landsins greiða svipað og gert er í nágrannalöndunum þá gætum við leyst öll okkar vandamál í heilbrigðiskerfinu gagnvart öryrkjum og öldruðum, endurbætt allt menntakerfið og gert það eins vel úr garði og er í nágrannalöndunum. Stefna ríkisstjórnarinnar er hins vegar að snerta ekki við hagnaði fyrirtækjanna eins og sést best á þessum tölum. Við sjáum áframhald hins gífurlega vanda í heilbrigðismálum í þessu fjárlagafrv. Vandinn hefur einkennst af löngum biðlistum, örvæntingu og slakri stöðu öryrkja. Áfram verður stórkostleg fjárvöntun á Ríkisspítölunum og á Sjúkrahúsi Reykjavíkur því að aukin fjárframlög í frv. rétt duga til að greiða halla yfirstandandi árs. Vandi næsta árs, miðað við óbreytta starfsemi, verður óleystur. Þarna stefnir í fjárvöntun sem líklega verður meira en hálfur milljarður á næsta ári. Það er enginn metnaður, herra forseti, í menntamálakafla frv. Hækkanir eru að langmestu leyti vegna verðlags- og launabreytinga en raunhækkanir sáralitlar. Við í stjórnarandstöðunni höfum þarna allt aðra áherslu og viljum auka framlög til þessa málaflokks um 2 milljarða á næsta ári. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Rannsóknir og þróunarstarfsemi hér á landi er mjög bágborin í samanburði við útlönd og það kemur skýrt fram í fjárlagafrv. hve langt við erum á eftir. Þó fjárframlögin hafi eitthvað aukist upp á síðkastið er langt frá því að við höfum sambærilega stöðu og aðrar þjóðir. Þetta er alvarlegt vegna þess að rannsóknir og þróun eru undirstaða fyrir lífskjarabata í framtíðinni. Metnaðarleysi í menntamálum kemur glöggt fram í því að tölvukennslan í Háskóla Íslands er í molum vegna tækjaskorts. Háskólasamfélagið ætlar því að fara með betlistafinn um þjóðfélagið til að ná sér í tölvur. Þetta er menntastefna Björns Bjarnasonar í hnotskurn, niðurlæging á niðurlægingu ofan. Framlagið til Þjóðarbókhlöðunnar er og nær óbreytt þrátt fyrir ófremdarástand. Kvikmyndasjóður fær vesæla 10 millj. kr. aukningu þrátt fyrir að kvikmyndir skili yfir hálfum milljarði í ríkissjóð umfram framlög ríkisins, samanber nýja skýrslu Aflvaka um kvikmyndaiðnað. Fjárfestingar eru í eðlilegum farvegi á þessu ári miðað við útlönd en einkenni þeirra er fyrst og fremst stóriðjufjárfestingarnar. Við ættum miklu frekar að leggja áherslu á möguleika innan þekkingar- og upplýsingasamfélagsins og ferðaþjónustu. Við í stjórnarandstöðunni höfum bent á þetta, en sama skoðun kom fram í viðtali við æðsta embættismann Bandaríkjanna á sviði alþjóðlegra umhverfismála í Morgunblaðinu fyrir skömmu. Þar bendir hann á að með breyttum áherslum gætum við vel uppfyllt skilyrði Kyoto-bókunarinnar en það er einmitt málaflokkur sem við höfum lagt áherslu á og reyndar fylgt eftir með sérstöku þingmáli. Áherslur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum eru einfaldlega rangar. Þær eru gamaldags og hafa ekki sýn til framtíðar. Í fjárlagafrv. er ríkisstjórninni heimilt með samþykki fjárln. að leggja niður tímabundið eða til lengri tíma starfsemi ríkisstofnana. Þetta er ótrúlega víð heimild og virðist engu skipta hvort lög gildi um viðkomandi stofnun. Þetta er ekki skýrt í grg. með frv. nema sagt er að þetta skýri sig sjálft. Það er ekkert sagt um hvernig ætlunin er að nota þessar heimildir á næsta ári. Jafnframt er í fjárlagafrv. lögð til mjög rúm heimild til að stofna ný félög á sviði iðnrn. Með þeirri heimild virðist vera að hægt sé að endurskipuleggja allan orkugeirann án þess að um það sé fjallað á Alþingi. Einnig kemur fram í fjárlagafrv. að framkvæmdir á Bessastöðum kostuðu yfir einn milljarð kr. Það er sama upphæð og nýi barnaspítalinn á að kosta. Þetta er óstjórnleg upphæð sem þessar endurbætur hafa kostað. Þetta þarf sérstakrar skoðunar við og ég vona að það verði gert. Það er grátlegt að horfa upp á að þrátt fyrir smávægilega aukningu á framlagi til þróunarmála erum við enn langt á eftir nágrannalöndunum á þessu sviði. Það er skammarlegt að í miðju góðærinu sjáum við einungis á eftir einum tíunda hluta þess sem aðrar þjóðir veita til þessa hluta. Sólskinsfjárlög þessarar ríkisstjórnar einkennast af misskiptingu og lausatökum. Öryrkjar og aldraðir bera skarðan hlut frá borði og tekjuaukningin hefur dreifst mjög misjafnlega. Það er ekki, herra forseti, brugðist við þenslueinkennum og hvorki er sókn né kerfisbreytingar að finna í þessu fjárlagafrv.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns óska hæstv. fjmrh. til hamingju með fyrstu fjárlög hans. Sólskinsfjárlög hafa þau verið kölluð og ég held að óhætt sé að segja að yfir fáum ef nokkrum fjárlögum, sem lögð hafa verið fram á hv. Alþingi, er eins bjart og þessum. Það er ljóst að hagur ríkissjóðs hefur batnað verulega á undanförnum árum og ég held það sé við hæfi að þakka fráfarandi fjmrh. vel unnin störf á þessu sviði því staðreyndin er sú að verið er að leggja fram fjárlög á rekstrargrunni með afgangi og á tveimur árum verða greiddar niður skuldir upp á 30 milljarða. Ég held að óhætt sé að segja að aldrei hafi verið betri tök á ríkisfjármálunum en einmitt nú. Hins vegar verður að hafa í huga að samanburðarfræðin svokallaða er ekkert sérstaklega hagstæð í þessu tilliti. Það er vegna þess að gerðar hafa verið breytingar á uppgjöri ríkisfjármálanna, fjárlögin eru ekki lengur gerð upp á greiðslugrunni heldur á rekstrargrunni sem að sönnu gefur betri mynd af stöðu ríkissjóðs en greiðslugrunnurinn gerði áður. En það er rétt að geta þess að seinasta fjárlagaárið sem gert var upp á greiðslugrunni hefði komið miklu betur út í samanburðarfræðinni hefði það verið gert upp á rekstrargrunni vegna þess að á því ári voru greiddar upp miklar, óhagstæðar skuldir ríkissjóðs og hefði verið betra fyrir samanburðarfræðina ef það ár hefði verið gert upp á rekstrargrunni. Hið gagnstæða er hins vegar uppi á teningnum varðandi árið 1998 og hugsanlega árið 1999. Í samanburðarfræðinni hefði árið 1998 og hugsanlega 1999 komið betur út hefðu þau verið gerð upp á greiðslugrunni vegna þess sem komið hefur í ljós að er að gerast með lífeyrisskuldbindingar ríkisins vegna hinna svokölluðu aðlögunarsamninga sem gerðir hafa verið við ríkisstarfsmenn. Það er ljóst af þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að við höfum gert miklar breytingar á lífeyriskerfi landsmanna, bæði almenna kerfinu og kerfinu hjá opinberum starfsmönnum, þá höfum við ekki náð nægjanlega góðum árangri. Það er enn um það að ræða að skuldbindingar verði til og byggist upp langt fram í tímann og að ekki sé tekið nægjanlega mikið tillit til þeirra í því uppgjöri sem lagt er til grundvallar í uppgjöri ríkissjóða, bæði hér á landi og erlendis. Með öðrum orðum, grundvallaratriðin í gamla kerfinu koma fram í því hvernig lífeyrisskuldbindingarnar verða til varðandi aðlögunarsamningana og því segi ég að við höfum ekki náð nægjanlega góðum árangri. Við höfum heldur ekki náð nægjanlega góðum árangri í almenna kerfinu. Þar er enn ekki um nægjanlegt frjálsræði að ræða þótt það hafi svo sannarlega batnað og vonandi að lífeyrissjóðirnir nýti þá möguleika sem í þeim lögum eru til að veita aðilum lífeyrissjóðanna meira frelsi en verið hefur fram til þessa. Ég held að grundvöllurinn fyrir því að okkur takist að breyta hinu opinbera lífeyriskerfi sé sá að okkur takist að gera almenna kerfið betra og meira aðlaðandi fyrir opinbera starfsmenn en það virðist vera í dag. Þegar ég tala um lífeyriskerfin og lífeyrismálin þá er ég ekki að tala um að taka neitt af neinum, ég er að tala um að gera breytingar sem munu hjálpa okkur að ávaxta fjármuni okkar betur í framtíðinni. Þetta verður auðvitað ekki gert nema í góðri sátt við þá sem hagsmuni eiga en það er okkar sem sitjum á hinu háa Alþingi að hafa frumkvæði í þessum málum, hefja umræðuna, halda umræðunni vakandi, minna á þau vandamál sem við eigum við að glíma og hafa forustu um að lausn náist í góðri sátt við þá sem hagsmuna eiga að gæta. Í þessari umræðu hefur ekki borið mikið á því að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt grundvöll fjárlagafrv. Það er ekki mikið gagnrýnt að hér er góðæri í landinu. Menn deila um hverjum góðærið sé að þakka. Eðlilega vill stjórnarandstaðan ekki þakka ríkisstjórninni það og telur að það komi allt að utan. Það er eins og svo oft áður að enginn er spámaður í sínu föðurlandi. Auðvitað eru ytri aðstæður góðar, en menn verða líka að viðurkenna að þær aðgerðir sem gerðar hafa verið hér á landi á undanförnum árum, bæði í tíð núverandi ríkisstjórnar og í tíð síðustu ríkisstjórnar, eru grundvöllurinn fyrir því góða fjárlagafrv. sem við nú horfum upp á. Það sem helst hefur verið gagnrýnt eru einstaka útgjaldaþættir og auðvitað eru þeir alltaf umdeilanlegir. Sérstaklega hefur verið gagnrýnt að öryrkjar fái ekki nægjanlega mikið í sinn hlut en það er hins vegar staðreynd að hækkun til þeirra er meiri en almenna verðlagshækkunin til launþega og er það í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því 1997. Það er auðvitað alltaf hægt að skoða hlutina betur og sjá hvort ekki megi bæta og eins og fram hefur komið í umræðunni oftar en einu sinni er hér um að ræða frv. sem verður til úrvinnslu í þinginu. Þar verða hlutirnir skoðaðir og gaumgæfðir. Það hefur líka verið gagnrýnt að ekki séu nægjanlega miklir fjármunir til heilbrigðiskerfisins og vissulega má segja að heilbrigðiskerfið gæti notað alla þá peninga sem til þess væru veittir en það er samt sem áður staðreynd að um 4% aukningu er að ræða til heilbrigðiskerfisins umfram verðlagsbreytingar og í fjáraukalögum sem dreift hefur verið á Alþingi er um 700 millj. kr. viðbótarframlag að ræða til heilbrigðiskerfisins. Það eru því stórar fjárhæðir sem þar er bætt í og vonandi að þær nýtist vel. Það sama er uppi á teningnum í menntmrn. Þar er um að ræða 2% aukningu umfram verðlagsbreytingar og í fjáraukalagafrv. er gert ráð fyrir rúmlega 800 millj. kr. aukaframlagi. Það eru peningar sem munar um. Málefni fatlaðra hafa einnig verið til umræðu og er það ekkert skrýtið þar sem hugmyndir um yfirfærslu á þeim málaflokki til sveitarfélaga hafa verið ræddar að undanförnu og komið hvað eftir annað upp í viðtölum fjárln. við sveitarstjórnir í september. Það verður því miður að segjast eins og er að þar er verulegur munur á því sem ætti að vera samkvæmt lögunum og því sem er raunverulega gert í dag. Hér er ekki um neinn nýjan vanda að ræða, þannig hefur þetta verið til margra ára og ef eitthvert raunhæft tal á að vera um að færa málaflokkinn yfir til sveitarfélaganna þarf að ganga í þetta mál og gera þar breytingu á. Ég hef setið í nefnd á vegum félmrh. sem hefur skoðað þessi mál og það er alveg ljóst af störfum þeirrar nefndar að háum upphæðum þarf að bæta í þennan málaflokk. Nefndin hefur ekki enn þá komist að niðurstöðu þannig að ég tel ekki rétt að fara með neinar tölur. Það er hins vegar ljóst að í þessu frv. eru stigin skref í þessa átt en þau skref þurfa að vera fleiri, a.m.k. þarf að liggja fyrir hvenær á að stíga þau og hversu stór þau eigi að vera til að eitthvert vit sé í því fyrir sveitarfélögin að ræða um að taka yfir þennan málaflokk. Herra forseti. Hv. fjárln. barst á dögunum bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík og lítillega hefur verið minnst á þetta bréf hér í umræðunni. Á sjö ára tímabili í fjárln. hef ég aldrei séð svona bréf áður. Ég vona að þau verði ekki fleiri bréfin sem við fáum sem eru á þennan veg. Mig langar til að lesa nokkra kafla úr bréfinu en það hefst á því að borgarstjórinn í Reykjavík þakkar fjárln. fyrir boð til fundar á tímabilinu 21. til 24. september, en á því tímabili komu sveitarstjórnir víða að af landinu til fundar við nefndina. Borgarstjórinn heldur síðan áfram og segir örlítið síðar í bréfinu, þar sem hann fjallar um fundi sem borgarstjórinn og embættismenn hans hafa átt við fjárln. og áður fjárveitinga\-nefnd, með leyfi forseta: ,,Það er skemmst frá því að segja að þar hafa sjónarmið forustumanna borgarinnar mætt takmörkuðum skilningi og viðræðurnar lítinn árangur borið.`` Síðar í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Með vísan til fyrri reynslu þykir rétt að láta fjárln. það eftir að ákveða hvort forsvarsmenn Reykjavíkur skuli koma á fund nefndarinnar til þess að gera frekari grein fyrir málefnum borgarinnar.`` Í lok bréfsins, eftir að hafa farið lauslega yfir þá málaflokka sem borgarstjórinn hefur áhuga á, segir, með leyfi forseta: ,,Umfjöllunin er af augljósum ástæðum takmörkuð en ég tel reynsluna hafa leitt í ljós að eigi hugur að fylgja máli þurfi viðræður forsvarsmanna borgar og fjárveitingavalds að fara fram við upphaf fjárlagagerðar en ekki í lok hennar.`` Herra forseti. Ummælum borgarstjóra, þar sem hann segir að sjónarmið forustumanna borgarinnar mæti takmörkuðum skilningi og viðræður við fjárln. lítinn árangur borið, mótmæli ég sem rakalausum. Í störfum fjárln. þarf að taka tillit til fleiri sveitarfélaga en Reykjavíkur einnar. Þar reyna menn að vega og meta eins og best er hægt þær óskir um fjárveitingar sem farið er fram á og leggja síðan tillögur fyrir Alþingi um hvernig beri að afgreiða. Það að forsvarsmenn Reykjavíkur láti í hendur nefndarinnar að ákveða hvort þeir komi til fundar við hana um málefni borgarinnar tel ég vera dónaskap. Þetta er svar við boði nefndarinnar og svona svar er reyndar ekki bara dónaskapur heldur er þetta barnalegt og minnir á lítil börn sem láta ganga á eftir sér. Um ummæli borgarstjórans þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,... en reynsluna tel ég hafa leitt í ljós að eigi hugur að fylgja máli þurfi viðræður forsvarsmanna borgar og fjárveitingavalds að fara fram við upphaf fjárlagagerðar en ekki í lok hennar,`` kalla ég yfirgang og hroka. Brigður eru bornar á að nefndarmenn í hv. fjárln. séu heilir í starfi sínu. Það er verið að gera þeim það upp að þeir séu með sýndarmennsku þegar borgin á í hlut og vegi ekki mál og meti af heilum hug. Bréfið er undirritað af borgarstjóra sem veit það mætavel að fjárlagavinna Alþingis hefst ekki formlega fyrr en fjárlagafrv. hefur verið lagt fram á fyrsta degi þingsins 1. okt. Ef borgarstjórinn vill koma að gerð fjárlaganna eða fjárlagafrv. fyrr, þá þarf að leita annað en til Alþingis. Ég ætla að vona, herra forseti, að fjárln. berist ekki fleiri svona bréf. Ég er sannfærður um að fjárln. mun ekki láta þetta bréf hafa áhrif á sig á neinn hátt og mun meta óskir Reykjavíkurborgar eins og annarra, efnislegan og af sanngirni og leggja til sanngjarna niðurstöðu við Alþingi. Ég vil að lokum, herra forseti, óska þess að gott samstarf náist um vinnu í fjárln. um þetta fjárlagafrv. og að fjárln. takist að skila farsælli niðurstöðu til þingsins sem leiði til fjárlaga sem verði landi og þjóð til heilla.

Herra forseti. Fjárlög á hverjum tíma sýna stefnu ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðherra og hvaða forgang ríkisstjórnin og einstakir fagráðherrar vilja hafa í sínum málaflokkum. Þess vegna verður að segja, herra forseti, að það er mjög slæmt að við séum að ræða hér fjárlagafrv. við 1. umr. og ráðherrabekkirnir tómir. Það er ekki einn einasti ráðherra hér í salnum. Ég skil fjarveru hæstv. fjmrh. en það er mjög nauðsynlegt að hafa fagráðherrana hér til staðar, vegna þess að fjárlögin í ýmsum málaflokkum, ekki síst að því er varðar heilbrrn., eru mjög óljós. Ýmislegt sem þar er sett fram hefði þurft að fá skýringu á núna við 1. umr. fjárlaga. Hæstv. fjmrh. hrósar sér einkum af því sem fram kemur í þessu frv. og snýr að tekjuafgangi, að skuldir ríkissjóðs séu greiddar niður. Því ber vissulega að fagna og við hljótum að reyna að styðja fjmrh. í því verki. En sporin hræða, herra forseti, vegna þess að við síðustu fjárlagagerð var einnig boðað að ríkissjóður mundi skila tekjuafgangi. Mig minnir að það hafi verið upp á tæpa 2 milljarða. Nú er aftur rætt um tekjuafgang, en við stöndum frammi fyrir því að það stefnir í 3 milljarða halla á þessu ári. Hann er því alls ekki í hendi, sá tekjuafgangur sem hér er boðaður í fjárlagafrv. Síðan hefur verið sýnt fram á það, sem hlýtur að vera nokkurt umhugsunarefni, að fjárlögin hafa ekki staðist að því er varðar tekjurnar. Tekjur umfram fjárlög þessa árs eru um 9 milljarðar kr. Það er umhugsunarefni, herra forseti, að svo mikil skekkja skuli vera í tekjuáætlun sem kemur hingað til þingsins. Þegar upp er staðið þá stefnir í 9 milljarða meira í tekjur. Á næsta ári er tekjuuaukinn 15 milljarðar kr. Nú getur maður spurt: Er það svo mikil snilld eða kraftaverk, eins og mér finnst stundum liggja í orðum forsrh. og fjmrh., að stjórna við þessar aðstæður með jafnmiklar tekjur og hér um ræðir? Ég get nefnt það, herra forseti, að ef við berum saman síðustu ríkisstjórn og þessa, þ.e. hvað þessi ríkisstjórn hefur haft miklu meiri tekjum úr að spila en síðasta ríkisstjórn, þá koma háar tölur í ljós. Ef við tökum ríki og sveitarfélög, eða fjármál hins opinbera sem ég er hér með fyrir framan mig, þá hafa ríki og sveitarfélög á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar haft úr 130 milljörðum meira að spila á fjórum árum en síðasta ríkisstjórn. Ef við tökum það sem sveitarfélögin hafa fengið í sinn hlut, sem er sennilega um 25% af þessu, þá eru það nálægt 100 milljörðum sem þessi ríkisstjórn hefur haft meira úr að spila en síðasta ríkisstjórn. Það má gera ýmislegt fyrir 100 milljarða kr. En það er alveg ljóst, herra forseti, eins og við vorum vitni að hér við þingsetninguna, að það eru stórir hópar í þjóðfélaginu sem ekki hafa fengið sinn skerf af þeim miklu tekjum sem ríkisstjórnin hefur haft úr að spila umfram síðustu ríkisstjórn. Það eru öryrkjar. Og það var alvarlegt en eftirminnilegt að sjá hvernig þeir töldu sig knúna til að vekja athygli á stöðu sinni í þjóðfélaginu hér við þingsetningu og hvernig þessi ríkisstjórn gleymir því aftur og aftur að til séu öryrkjar í landinu. Mig minnir að við þingsetninguna fyrir rúmu ári síðan hafi aldraðir staðið hér fyrir framan þinghúsið og mótmælt sínum kjörum. Það hefur auðvitað oft verið bent á það í þessum ræðustól að ríkisstjórnin hugsar fyrst og fremst um hagsmuni þeirra betur settu og hagsmuni fjármagnseigenda en ekki þá sem höllum fæti standa í þjóðfélaginu. Einmitt þetta sjáum við í þessum fjárlögum og heyrðum af ræðum hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. við þingsetningu. Þeir muna greinilega ekki eftir því að sá stóri hópur sem öryrkjar fylla lifir við kröpp kjör að stórum hluta. Bent hefur verið á ýmsa svarta bletti í þessum fjárlögum. Svo ég nefni þrennt, þá er það viðskiptahallinn, skuldir heimilanna og misskipting tekna, eins og ég hef hér farið inn á. Það er með ólíkindum að viðskiptahallinn á árinu 1997, 1998 og 1999 skuli vera 74 milljarðar kr. Árið 1995, þegar þessi ríkisstjórn tók við, var afgangur af viðskiptum við útlönd upp á 4 milljarða kr. en nú sjáum við hér halla upp á 74 milljarða á þremur árum. Það er auðvitað skýringin líka á þeim tekjuauka sem ríkissjóður hefur haft á þessu ári og því næsta. Þegar rætt er um að mikil útgjaldaaukning sé nú til \mbox{félags-,} heilbrigðis- og menntamála þá finnst mér það mikið til vera sýndarmennska. Þetta eru mikið til launa- og verðlagsbreytingar og ætla ég að sýna fram á það hér í stuttu máli á eftir. Ég minnist þess að í síðustu ríkisstjórn talaði Framsfl. mikið um skuldir heimilanna, bað aftur og aftur um umræður utan dagskrár um verulega skuldaaukningu heimilanna. En í þessu góðæri hafa skuldir heimilanna aukist verulega, eins og hér hefur verið sýnt fram á. Við erum að tala um að á 24 mánuðum, á tveimur árum, hafi skuldir heimilanna aukist um 73 milljarða kr. Þær hafa aldrei verið meiri en nú, um 406 milljarðar kr. Skyldi, herra forseti, ástæðan fyrir þessari skuldaaukningu að einhverju leyti líka vera lág laun hjá fjölda fólks í landinu? Getur fólkið ekki framfleytt sér af þeim tekjum sem því er boðið upp á? Þarf það kannski að taka lán fyrir framfærslunni? Þar á meðal öryrkjarnir sem stóðu hér fyrir framan þinghúsið þegar þingið var sett. Mig langar, herra forseti, af því að tíminn er takmarkaður og af því að ég sé að hæstv. heilbrrh. er mætt hér í þingsalinn og ég vil þakka fyrir það, að leggja fyrir hana örfáar spurningar. Í fyrsta lagi hefur hæstv. heilbrrh. boðað að hún muni flytja inn í þingið frv. sem á að tryggja að dregið verði úr þeirri tekjutengingu sem öryrkjar búa við. Ég get ekki séð það í fjárlögunum að gert sé ráð fyrir fjármagni til þess að mæta afnámi tekjutengingar eða að úr henni sé dregið. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh.: Hvað er gert ráð fyrir að þetta kosti mikið og hvaða hugmyndir eru á borði ráðherrans um afnám tekjutengingarinnar, sem allir viðurkenna að er mjög óréttlát? Ráðherra hefur réttilega bent á að þetta er ekki eitthvað sem hún kom á í sinni ráðherratíð, það skal vel viðurkennt. Ráðherrann hefur nefnt að hún vilji fara í þessar breytingar. Ég fagna því en við verðum þá líka að sjá þess stað í fjárlögum að gert sé ráð fyrir þessu. Ég vil líka spyrja ráðherrann um það sem nefnt er í fjárlögum undir kaflanum Heilbrigðismál þegar talað er um 320 millj. kr. sparnað í lyfjum, m.a. með breytingum á reglum um greiðslur almannatrygginga fyrir lyf. Er verið að hækka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði? Eða hvað þýðir þetta? Það er alveg óþolandi að búa við það þegar framsetning fjárlagafrv. er með þeim hætti að illmögulegt er að lesa úr því sem þar er skrifað. Það er vísvitandi verið að reyna að fela það sem þarna er á bak við. Og ég vil spyrja, því ráðherrann hlýtur að vita hvað er á bak við þessar 320 milljónir: Hverju megum við eiga von á, er verið að hækka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði? Ég vil einnig spyrja hæstv. heilbrrh.: Það kemur fram að samningur við sérfræðilækna valdi 330 millj. kr. hækkun. Og það virðist eiga að fá með sparnaði eða a.m.k að hluta til vegna þess að fram kemur að á móti á að koma 100 millj. kr. sparnaður m.a. ,,með bættu eftirliti með greiðslu bóta og greiðsluþátttöku sjúkratrygginga, sem eiga að skila 60 millj. kr.`` Hvað er þarna á ferðinni að því er varðar sjúkratryggingar sem á að skila sér upp á 60 millj. kr.? Ég vil aðeins víkja að þeim kafla sem snýr að félmrn. Ég hygg, herra forseti, að við höfum náð nokkru fram þegar við þurftum að ræða töluvert um húsnæðismál á síðasta þingi og bentum á að einungis væri gert ráð fyrir 50 leiguíbúðum á fjárlagaárinu 1999 og sýndum fram á það með rökstuðningi að í það stefndi að 600 fjölskyldur, sem hefðu fengið fyrirgreiðslu í félagslega íbúðakerfinu, yrðu á götunni ef leiguíbúðum yrði ekki fjölgað. Sem betur fer, og því ber að fagna, verða leiguíbúðirnar, sem voru boðaðar 50, ekki 50 heldur 120 á næsta ári. En herra forseti, þetta nægir engan veginn vegna þess að aðeins í Reykjavík er biðlistinn um 400 manns, aðallega einstæðir foreldrar sem eru að bíða eftir leiguíbúðum og síðan 200 aldraðir eða um 600 manns. Og þrjú sveitarfélög, ég nefni Reykjavík, Akureyri og Kópavog, sýndu fram á það í umsögnum sínum um frv. félmrh. á síðasta þingi að þau þyrftu á næsta ári 300 leiguíbúðir, bara þessi þrjú sveitarfélög, til að koma til móts við þá sem ekki mundu fá inni í nýju kerfi. Ef við tökum saman biðlistana og þá sem ekki fá inni í nýju kerfi gætum við verið að tala um 1.000--1.200 manns á næsta ári sem eiga að komast inn í 120 leiguíbúðir. Það er auðvitað nauðsynlegt að vekja athygli á þessu vegna þess að í óefni stefnir hvað þessi mál varðar. Ég hef heyrt, herra forseti, að strax í sumar hafi mikil vandræði sýnt sig að því er varðar leiguíbúðir og við munum örugglega sjá þau aukast eftir því sem líður á veturinn. Og þessu á einungis að mæta með 120 leiguíbúðum. Ég vil líka nefna málefni barna. Í frv. kemur fram að þar sé hækkun upp á 24 millj. og verið er að tala um ný meðferðarúrræði út af hækkun á sjálfræðisaldrinum. Ég minnist þess að hæstv. félmrh. sagði það í útvarpi fyrir skömmu að 90 millj. þyrftu í rekstur fyrir utan stofnkostnað til að koma til móts við það að verið væri að hækka sjálfræðisaldur úr 16 í 18 ár, 90 millj. Enda er það svo að biðlistinn lengist verulega. Það voru áður sennilega 15 börn sem biðu eftir meðferðarúrræðum en fjölgar í 30 með þessum breytingum. Það eru 24 millj. í aukningu en ekki vegna þessara nýju meðferðarúrræða. 9 millj. eru bara laun og verðlagsbreytingar, 15 millj. vegna meðferðarúrræða vegna hækkunar á sjálfræðisaldrinum, en það er vegna heimilis í Borgarfirði sem tók til starfa á þessu ári og heimilis í Skagafirði sem ég hef heyrt hæstv. ráðherra nefna, en þar var bara tilflutningur úr einu heimili í annað, heimili sem var áður rekið í tíu mánuði en verður rekið í tólf mánuði. Þannig að við erum ekki að sjá nein ný úrræði á næsta ári, herra forseti. Ég vil einnig nefna það, herra forseti, af því hæstv. félmrh. er hérna, að mikið var um það talað að Húsnæðisstofnun væri svo dýr. Þess vegna væri ástæða til þess að leggja hana niður. En hvað sjáum við á fjárlögunum? Þessi svokallaði Íbúðalánasjóður á að kosta 30 millj. kr. meira í rekstur á næsta ári heldur en Húsnæðisstofnun kostaði. Og þegar við komum að framlögum í leiguíbúðir, þar sem talað er um 120 leiguíbúðir, þá er verið að draga úr ríkisframlögunum. Höfðu þau nú minnkað verulega áður í tíð þessa hæstv. félmrh., voru komin niður í 275 millj. á þessu ári plús 40 millj. sem var greiðsla til Tryggingasjóðs vegna byggingargalla, en nú eiga að koma um 180 millj. Það er því verið að lækka verulega ríkisframlögin. Og það er auðvitað athyglisvert að rekstrarkostnaður Íbúðalánasjóðsins er þarna töluvert hærri. Ég vil einnig nefna Framkvæmdasjóð fatlaðra. Sjálfsagt fer hæstv. félmrh., ef hann kemur hér í stólinn, að tala um þá 200 millj. kr. hækkun sem kemur fram í fjárlagafrv. en að verulegum hluta er líka um að ræða bara launa- og verðlagsbreytingar. Og það eru ekki mörg ný úrræði sem við sjáum fyrir fatlaða á næsta ári, einfaldlega vegna þess að meira en helmingur, ég held það séu um 250 millj., er tekinn af lögbundnum tekjum erfðafjársjóðs sem eiga að fara til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, og er bara hirtur inn í ríkissjóð, sisona. Það er eftir öðru þegar þessi ríkisstjórn á í hlut og hún lítur til öryrkja. Það er skerðing og aftur skerðing, hvort sem það eru sjóðirnir sem öryrkjar treysta verulega á að því er varðar uppbyggingu þeirra eða lífeyri þeirra og framfærslu. Hæstv. ráðherra verður því að svara fyrir það hvernig þarna á að fara með og finnst mér nú satt að segja mjög rýr þessi svokallaða aukning í félagsmálum sem maður hefur heyrt í fjölmiðlum að eigi sér stað í fjárlögunum. Ekki síst þegar til þess er litið að þessi ríkisstjórn hefur haft 100 milljörðum meira úr að spila en síðasta ríkisstjórn. Ég vil víkja að skattamálum, herra forseti. Það er auðvitað mjög athyglisvert, eins og hv. þm. Ágúst Einarsson kom inn á í máli sínu, að af 36 milljarða hagnaði fyrirtækja greiða þau aðeins 7 milljarða í skatt, og af 100 milljörðum á þessu kjörtímabili greiða þau 16 milljarða, meðan launafólkið hefur mátt greiða 84 milljarða. Við sjáum í þessu fjárlagafrv. að tekjuskattur einstaklinga er áætlaður hækka um 12% en tekjuskattur fyrirtækja hækkar ekkert og fjármagnstekjuskatturinn á að skila sömu tekjum og hann gerði á þessu ári. En þegar við komum að þeim sem eiga fjármagnið þá er ekkert reynt að fá meiri tekjur þaðan en lendir á þeim sem eru hinir venjulegu launamenn að halda þessu uppi. Það er líka athyglisvert í þessu frv. að skattrannsóknir sem hafa skilað okkur verulegum fjármunum í ríkissjóð, þar sem tekið hefur verið myndarlega á skattsvikunum, að hækkun á framlögum til skattrannsókna eru 2 millj. milli ára. Það er kannski einn starfsmaður, varla það. Og ég fullyrði það, herra forseti, að hverjar 2 millj. sem settar eru til skattrannsókna skila sér fimmfalt aftur inn í ríkissjóð. Það er þarna sem á að leggja til peninga. Það vekur líka athygli mína að ekki er ein króna lögð í auknar aðgerðir gegn fíkniefnavandanum. Það eru sömu 55 milljónirnar á næsta ári og voru á þessu ári. Það á að leggja peninga í fíkniefnamálin og til að auka aðgerðir í skattsvikamálum. Og það er líka athyglisvert, og skulu það vera mín lokaorð, að meðan þessi hæstv. félmrh. hefur setið í stóli að þá eru framlög til starfsmennta þau sömu og voru t.d. þegar Rannveig Guðmundsdóttir var félmrh. Þetta sýnir, herra forseti, hvaða hug hæstv. ráðherra ber til ófaglærðs starfsfólks sem sérstaklega á að njóta góðs af þessum peningum.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið góður dagur í lífi fjmrh. Hann hefur flutt fjárlagaræðu sína, jómfrúrræðu sína í fjárlögum, og stjórnarandstaðan hefur komið til móts við ráðherra í vandasömum tímasetningum og haft skilning á því að ráðherra hefur skyldum að gegna á erlendum vettvangi. En á sama tíma og stjórnarandstaðan kom til móts við stjórnarflokkana varðandi þetta og ákvað að fallast á að vera með fjárlagaumræðuna í dag og fallast á það að ráðherra hyrfi á brott um þrjúleytið var alveg ljóst af okkar hálfu að við mundum óska eftir því að forustumenn stjórnarflokkanna og jafnframt fagráðherrar yrðu viðstaddir umræðuna þegar fjmrh. hyrfi á braut. Herra forseti. Um leið og ég lýsi yfir fullum skilningi á stöðu fjmrh. vil ég leyfa mér að vera með ólund vegna þess að það er ekki fyrr en við erum komin til fundar í þessum sal í dag að ég fæ upplýsingar um það að utanrrh. verður ekkert hér, hann er líka farinn til útlanda. Þó að það breyti engu hvenær maður fær slíkar fréttir hefði ég talið að miðað við lipurð okkar hefði verið bragur að því að láta okkur vita að því miður væri ekki hægt að verða við þeirri ósk að forustumenn stjórnarflokkanna yrðu við umræðuna. Ég er mjög ánægð með það að félmrh. og heilbrrh. eru mættir og ætla væntanlega að sitja þessa umræðu og hlusta á athugasemdir og ég hefði talið að það væri eðlilegasti hlutur í heimi að hér sæti jafnframt forsrh. þar sem hann er fjmrh. í dag. Þó við fáum oft að heyra að hann sé að hlýða á umræðuna í öðru herbergi þá er bragur að því að sá sem þingmenn tala til sé í salnum. Herra forseti. Þetta var ólundin í mér í dag. Ætla ég þá að víkja að öðru leyti að fjárlagaumræðunni. Það sem ég gat um eru umbúðir umræðunnar en annað er innihaldið og það er það sem við ræðum. Virðulegi forseti. Það er nú svo að stjórnmál eru ekki bara hagfræði þó að stundum mætti ætla það af stjórnmálaumræðu liðinna ára þar sem allt hefur snúist um efnahagsmál og aðgerðir í efnahagsmálum, ekki síst á tímum þegar samdráttur og erfiðleikar voru í atvinnulífinu. En auðvitað setur ríkisstjórn sér efnahagsleg markmið og ríkisstjórn setur sér jafnframt þjóðfélagsleg markmið. Hún ákveður hverju skuli kosta til til að ná betri afkomu ríkissjóðs, hún ákveður í hvaða vasa skuli seilst, hún ákveður hvernig nýta á árangur, hvernig skuli jafna kjör og gæta aðstöðu ólíkra hópa. Þetta eru hin eiginlegu stjórnmál. Þetta eru stjórnmál dagsins í dag. Hvernig náum við efnahagslegum markmiðum, hvernig skýrum við stöðu ríkissjóðs, hvernig deilum við góðum efnahagsbata út til allra. Það er í því verkefni sem við í stjórnarandstöðunni gagnrýnum ríkisstjórnina harðlega. Okkur þykir hún ekki nýta efnahagsbatann til að skila honum til þeirra sem lögðu sitt af mörkum á sínum tíma. Okkur þykir hún of upptekin af hagfræði efnahagsmálanna og hún veit ekki af fólkinu sem er ekki í nánasta umgengnishópi hennar. Ég ætla að leyfa mér að víkja aðeins út úr þessum sal og vísa til orða annarra sem eru að fjalla um þessi mál og ég er hér með, virðulegi forseti, í höndunum viðtal sem heitir Gátan um góðærið. Þar er viðtal við Helga Seljan og Sigurð B. Stefánsson. Það er athyglisvert að þessir einstaklingar, sem starfa á ólíkum vettvangi úti í þjóðfélaginu, eru nokkuð sammála um hverjar séu forsendur efnahagsbatans og góðrar stöðu ríkissjóðs um þessar mundir. Báðir nefna framleiðsluna í landinu, góð markaðsskilyrði og með afbrigðum góð aflabrögð. Sigurður B. Stefánsson nefnir til viðbótar viðskiptafrelsi sem hafi verið að aukast með ráðstöfunum á liðnum árum, og hlýt ég þá að minna á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem samið var um aðild okkar að á síðasta kjörtímabili og sem á sinn þátt í því hversu mjög efldist hagur fyrirtækja, hvaða möguleikar urðu til með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu varðandi útflutning og alla framleiðslu hér. Það verður að líta á málin í heild sinni og skoða hvernig við búum í haginn og hvaða umhverfi við sköpum bæði með þessu viðskiptafrelsi, aðgangi að mörkuðum og öðrum aðgerðum sem við grípum til. Það er athyglisvert að Sigurður Stefánsson nefndi líka að þetta umhverfi hefur verið að skapast í öðrum löndum, t.d. í Bandaríkjunum, og að Bandaríkjamenn væru núna á sínu áttunda ári síðan hagvaxtarskeið þeirra hófst en verðbólga hjá þeim væri enn að lækka. Það sama ætti við í Mið-Evrópulöndunum þó skemmra væri liðið síðan uppsveifla hófst þar. Mér finnst ástæða til þess fyrir okkur að staldra við þetta og að líta til beggja átta, til Evrópu og vestur um haf og skoða hvað hefur verið að gerast í efnahagsumhverfinu á sama tíma og ríkisstjórnin er svo gífurlega upptekin af því, eins og hér hefur komið fram, að þakka sér góðærið eins og stjórn hennar og seta á ráðherrastólum ráði öllu um hvernig til hafi tekist. Af því að ég er að nefna þá þætti sem þeir félagar voru sammála um ætla ég að bæta við einum í viðbót og ekki þeim þýðingarminnsta frá eigin brjósti, og það er þjóðarsátt um bætt kjör. Þjóðarsátt um bætt kjör. Það hefur ekki farið mikið fyrir umræðunni um þann þátt hjá stjórnarflokkunum í umfjöllun þeirra um góðærið og tilurð þess. En hvað gerðist ekki fyrir fáum árum þegar menn sameinuðust um að frysta laun og vera á þessum lágu launum um margra ára skeið til þess að ná niður og vinna bug á verðbólgu, til þess að ná hagvexti og skapa þau skilyrði að launafólk gæti raunverulega farið að fá afrakstur vinnu sinnar metinn til fjár? En það er þegar kemur að efnahagsbatanum, þegar kemur að góðærinu átta menn sig á því að því er afskaplega misskipt hvað skilar sér til þeirra sem sköpuðu stöðugleikann með þjóðarsátt um bætt kjör. Ágætu félagar, við skulum halda því til haga í þessari umræðu að það var þjóðarsáttin sem fyrst og fremst varð til þess að við náðum þessum árangri, algjörlega óháð því hverjir sátu eða sitja í ráðherrastólunum. Herra forseti. Það kom fram hjá fjmrh. að það er mikil breyting á fjárlagafrv. frá því það er sett fram og þar til í desember að við afgreiðum það. Það gerir umræðuna um fjárlögin frekar veika. Við vitum að ýmislegt hefur ekki hefur komið fram og við vitum líka að mikilvægir þættir eiga eftir að koma inn í þessi fjárlög og ég vil halda því til haga. Sólskinsfjárlög, segir íhaldið og beinir sjónum að ríkiskassanum. En eins og á aðra sólskinsbletti falla skuggar og bent hefur verið á þá í umræðunni í dag. Það eru dimmir skuggar á sólskinsbletti ríkisstjórnarinnar. Þeim varpa hóparnir sem eiga ekki upp á pallborðið hjá ríkisstjórninni. En við skulum skoða sólskinshópana. Það er eignafólkið í landinu, það er fólk með skuldlausar eignir og háar tekjur. Það er fólkið á hlutabréfa- og skuldabréfamarkaðnum. Þetta fólk er ánægt og því líður vel, það finnur fyrir góðærinu og það veit að góðærið mun skila sér í buddu þess. Og fyrirtækin eru líka í sólskinshópnum. Búið hefur verið í haginn fyrir þau í kreppunni, skattar lækkaðir og viðskiptaumhverfi bætt. En þegar kemur að því að þau eiga líka að skila sínu til samneyslunnar bregður öðru við. Fjárlögin sýna að tekjuskattur fyrirtækja hækkar ekki meðan tekjuskattur einstaklinga hækkar um 2 milljarða kr. Fjármagnstekjuskattur skilar engu meiri tekjum á næsta ári en á þessu ári. Í stað þess að fjármagnseigendur greiði sama skatt af fjármagnstekjum sínum og fólkið í landinu greiðir af launatekjum sínum ákváðu stjórnarflokkarnir í fyrra að lækka skatt af arði úr um 42% og niður í 10%. Þessi breyting var kærkomin fyrir sólskinshópinn sem fékk þannig umtalsverðan aukinn arð til eigin nota, til eigin ráðstöfunar, til eigin fjárfestingar. Þessi hópur sleppur við að leggja áfram á sama hátt til samneyslunnar og kemur ekki inn í samneysluna á jafnréttisgrundvelli á við launamanninn. Síðustu þrjú ár var hagnaður fyrirtækja 100 milljarðar. Þetta hefur komið fram í dag og ástæða er til að hamra á því aftur og aftur. Hagnaður 100 milljarðar en tekjuskattur fyrirtækjanna aðeins 16 milljarðar. Þetta eru góðar tölur. Vegna hvers? Það er svo auðvelt og blasir svo skýrt við að vekja athygli á því hver er þá raunskattur fyrirtækjanna að meðaltali. Ég segi að meðaltali vegna þess að öll umræða stjórnarflokkanna um fjárlögin hefur verið meðaltalsumræða. Allir hafa það gott að meðaltali. Þangað inn er seilst líka með öryrkjana. Að meðaltali er raunskattur fyrirtækjanna því 16% ef það hafa verið greiddir 16 milljarðar af 100 milljarða hagnaði. Á sama tíma greiddu einstaklingar 80 milljarða í tekjuskatt, fimmfalt meira en fyrirtækin í landinu. Fjölskyldurnar í landinu greiða núna 39% skatt. Ég ætla að segja, virðulegi forseti: Það er fagnaðarefni að það á að lækka um 1% og niður í 38%. Það er fagnaðarefni og við eigum auðvitað að taka undir þau fáu viðleitniskref sem eru í átt til hagsældar launafólks sem koma fram í fjárlagafrv. En það er ekki nógu gott að lækka tekjuskatt um 1% ef sú gjörð er tekin til baka með hinni hendinni eins og það sem snýr að barnafólki að á sama tíma og verið er að lækka tekjuskattana eru barnabæturnar lækkaðar á móti þannig að staða barnafólks verður engu betri. Skuldir heimilanna eru meira en 400 milljarðar og hafa aldrei verið meiri. Ég minnist þeirra hörðu radda sem hljómuðu frá stjórnarandstöðunni á síðasta kjörtímabili við mjög erfiðar aðstæður þegar verið var að tala um auknar skuldir heimilanna og kallað var eftir því hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera varðandi auknar skuldir heimilanna. Það voru utandagskrárumræður, það voru upphlaup í þinginu: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Ég spyr á móti: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í góðærinu? Af hverju gerir ríkisstjórnin ekkert í góðærinu þegar skuldir heimilanna aukast sífellt og eru nú komnar yfir 400 milljarða? Hvar eru nú raddirnar frá síðasta kjörtímabili? Við hljótum að spyrja okkur: Hverjir skulda? Hvaða hópar skulda? Um það er ekki rætt. Það er bara talað um meðaltalið, ekki er reynt að skilgreina á nokkurn hátt hverjir það eru sem skulda og hverjir það eru sem skapa viðskiptahallann. Talað er um það í þessari umræðu hve gífurleg neysla eigi sér stað í þjóðfélaginu og forustumenn stjórnarflokkanna tala nákvæmlega eins og allir, allir hafa þau góðu ráð að vera að kaupa og fjárfesta. Þannig er umræða stjórnarflokkanna. Nú er ekki reynt að spyrja: Hverjir eru það sem eru með 400 milljarða skuldapakka? Og hverjir eru það sem hafa til ráðstöfunar fé til þess að búa til 40 milljarða viðskiptahalla, hverjir eru það sem eru á hlutabréfa- og skuldabréfamarkaði? Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að þeir sem eru á þeim markaði sé m.a. sólskinshópur stjórnarflokkanna, sólskinshópur stjórnarflokkanna sem er á hlutabréfa- og skuldabréfamarkaði og er með í að búa til þensluna með 40 milljarða viðskiptahalla. Þá spyrjum við: Er ekki vitlaust skipt? Hvað er oft spurt í þessum sal: Er ekki vitlaust skipt? Fara ekki saman skyldur og ábyrgð hjá öllum? Og um það er nefnilega deilt. Á meðan ríkisstjórnin heldur því fram að góðærið nái til allra svo að segja, a.m.k. að meðaltali, þá segjum við að ríkisstjórnin hafi brugðist skyldu sinni. Hún gætir ekki að hag allra þegnanna. Hún einblínir á þá sem velmegunin lýsir af. Í umræðunni um stefnuræðu forsrh. gagnrýndi utanrrh. stjórnarandstöðuna fyrir að vera ekki ánægð með meðaltalsgóðærið og sagði eitthvað sem svo: Auðvitað eru margir sem eiga bágt. Auðvitað eru margir sem þurfa að hafa það betra og auðvitað eru það margir sem vilja hafa það betra. Hefur það ekki alltaf verið þannig og mun það ekki alltaf verða þannig? Ég hef hugsað um þessi orð síðan: Mun það ekki alltaf verða þannig? Á eitthvað að hafa áhyggjur af því þó sumir hafi það verra? Virðulegi forseti. Ég hef verið í stjórnmálum í 20 ár og hef litið á það sem höfuðverkefni stjórnmálamanna að jafna kjör. Að það sé ekki sjálfgefið að það eigi alltaf einhverjir að hafa það skítt. Fráleitt væri að halda því fram að ríkisstjórnin hafi ekki gert eitthvað gott, m.a. lækkað þessa skatta. En áhugasvið hennar nær ekki til fjöldans. Hún er ekki að skilgreina hópa og hún er ekki að skoða hverjir það eru sem fá ekki hlutdeild í meðaltalsgóðærinu. Ég er búin að átta mig á því að þessir herrar skilja ekkert hvað við erum að tala um þegar við tölum um jöfnuð. Þeir skilja ekki hvað við erum að tala um þegar við tölum um jöfnuð. Þeir sem leyfa sér að orða það sem svo: Hefur það ekki alltaf verið þannig og mun það ekki alltaf verða þannig? skilja ekki hvað við erum að tala um þegar við tölum um jöfnuð og að nýta góðærið, tekjur ríkissjóðs, til að jafna kjör þegnanna. Við fáum bréf frá öldruðum þar sem þeir lýsa afkomu sinni, skerðingu á réttindum og biðja um leiðréttingu. Þeir biðja um skrifleg svör þingmannanna til að þeir geti áttað sig á hvort við meinum eitthvað með því sem við segjum. Ég veit ekki hvort þeir skrifa ráðherrunum eða hvort þeir fá yfirleitt svör. Við komum til Alþingis til að ræða stefnuræðu forsrh. þar sem boðskapurinn er: Allt er nú harla gott í góðærinu. En fyrir utan, meðfram Kirkjustrætinu fylkir sér hljóður hópur öryrkja til að minna á sig og kjör sín. Þögull vitnisburður um misskiptingu gæðanna, skuggahópur sólskinsfjárlaganna og sólskinssamfélagsins. Og, herra forseti, ég ætla að grípa örlítið niður í viðtalið við Helga Seljan og Sigurð B. Stefánsson einmitt í umræðunni um þetta: Af hverju hafa öryrkjar dregist aftur úr? Hvað gerðist 1995? Þá var m.a. gerður samningur, krónutölusamningur, og menn hugðu gott til glóðarinnar að bæta kjör öryrkja. Fengu þeir krónutöluhækkunina? Nei. Þeir fengu hana ekki. Hún hefði skilað þeim yfir 7% en það sem þeir fengu voru 4,8%. Áramótin næstu á eftir var mat þeirra að það hefði átt að hækka örorkugreiðslurnar um 5% en það komu bara 3,5%. Þess vegna er það að þegar skoðaðar eru prósentuhækkanir síðan þá hefur alltaf komið örlítið minna í hlut öryrkjanna en átti að vera í raun. Það er þess vegna sem þeir dragast aftur úr. Virðulegi forseti. Hvaða aðrir hópar eru það sem tilheyra ekki sólskinshópi ríkisstjórnarinnar? Hvar sem menn líta í kringum sig í stórfjölskyldunni er ungt fólk að basla og nær ekki utan um verkefnin sín. Líka þar hefur verið litið til hópsins, barnabætur lækka þannig eins og ég sagði áðan á sama tíma og verið er að lækka tekjuskattinn þá eru lækkaðar barnabæturnar. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja: Hvar eru góðu yfirlýsingarnar um það að reyna að komast hjá jaðarskattinum og rétta af þann hlut? Ég hlýt að spyrja um það.

Hæstv. forseti. Mikið hefur verið vitnað til sólarinnar í þessari umræðu í dag. Menn vilja kannski gefa svona umræðum ýmsar einkunnir og vitna í skáldin og segja að hér sé sólskin og sunnanvindur og Sörli ríði í garð. Þá er það spurningin hvað Sörli komi með með sér og hverjir njóti gjafa hans. Það var kannski hluti af inntaki umræðunnar um stefnuræðuna hverjir fá hinar góðu gjafir og hverjir lenda þar utan við. Ég kem kannski aðeins nánar að því á eftir. Það er mikið til í því, eins og hér hefur komið fram, að verið er að auka við fjárveitingar á ýmsum sviðum og verið er að greiða niður skuldir og í sjálfu sér allt gott um það að segja. Ég sé t.d. mér til mikillar ánægju að framlög til þróunaraðstoðar eru aukin verulega og ríkisstjórnin loksins að taka sig á í þeim málum og framlög til rannsókna og fleira slíkt eru aukin. En sú spurning sem mér finnst liggja svolítið yfir vötnunum er hversu lengi þetta ástand muni vara. Þó að menn spái góðæri áfram á næsta ári þá er því ekki að neita að það eru blikur á lofti. Meðal annars slær Þjóðhagsstofnun ákveðinn varnagla í þjóðhagsáætlun og segir á bls. 7, með leyfi forseta: ,,Þá er mikilvægt að hafa í huga að það góðæri sem hér ríkir er byggt á traustum grunni og raunverulegum forsendum, ólíkt því sem stundum var áður. Þannig hafa komið til sögunnar nýjar atvinnugreinar sem hafa megnað að byggja upp öflugan útflutning, svo sem hugbúnaðargerð og ýmis hátæknifyrirtæki í framleiðslu- og þjónustugreinum.`` En á öðrum stað segir, þar sem verið er að ræða um framtíðarspá, að þetta mat sé þó háð þeim forsendum að efnahagsstarfsemi á heimsvísu verði ekki fyrir miklum eða langvarandi hnekki af þeim sviptingum sem eru nú á mörkuðum víða um heim. Sem betur fer hafa nýjar atvinnugreinar verið að koma upp sem eru í miklum vexti, eins og ferðaþjónustan, hugbúnaðargerð o.fl. þannig að fleiri stoðum hefur verið skotið undir efnahagslífið en um leið eru ákveðnar blikur á lofti. Ég vil geta þess, ég nefndi það reyndar í ræðu minni sl. fimmtudagskvöld, að í síðustu viku var hér staddur framkvæmdastjóri stuðningssamtaka við íbúana á Austur-Tímor. Hann er búsettur í Ástralíu en hafði verið í tvígang í Indónesíu í síðasta mánuði. Hann greindi frá því að þar væri nánast allt í kaldakoli. Þeir sem hafa haldið uppi verslun og viðskiptum, þ.e. Kínverjarnir, eru meira og minna flúnir úr landi og það er mikið atvinnuleysi. Indónesar hafa orðið fyrir miklum skakkaföllum af völdum náttúrunnar. Þetta er 200 milljón manna samfélag sem tengist efnahagslífinu í Austur-Asíu og þar hafa verið miklar erlendar fjárfestingar. Þetta er bara eitt dæmið um ríki í Austur-Asíu þar sem efnahagslífið hefur hrunið nánast eins og spilaborg og við hljótum að vera mjög vakandi yfir því sem þarna er að gerast. Í þeim tímaritum sem skrifa um efnahagsmál, eins og The Economist og reyndar önnur tímarit sem fylgjast með ástandi heimsmála, má sjá að menn eru uggandi yfir þessu ástandi, hversu langt það muni ganga og hvaða áhrif það muni hafa á heimsvísu. Þetta verðum við að hafa í huga þegar við horfum til framtíðar. Alveg eins og í samdrætti vekur góðærið spurningar um forgangsröð. Hvað er það sem hefur forgang, hvar þarf að byggja upp? Ég rek augun í það þegar ég fer yfir þetta frv. til fjárlaga fyrir árið 1999 að þó að menn hrósi sér fyrir aukin framlög þá gleymist að ýmsar stofnanir og ýmis svið samfélagsins hafa búið við mikið fjársvelti um árabil. Þar vil ég sérstaklega nefna tvennt. Annars vegar eru það menntamálin og þá ekki síst Háskóli Íslands sem hefur verið í miklu fjársvelti nú um árabil. Af þessu frv. að dæma fær Háskóli Íslands 90,7 milljónir til viðbótar við framlagið. Við vitum að þetta dugir auðvitað hvergi nærri til að ná upp þeim mikla samdrætti og niðurskurði sem háskólinn hefur orðið fyrir á undanförnum árum. Þetta gerist á sama tíma og menn tala fagurlega um nauðsyn þess að bæta menntun hér á landi og eru að átta sig á því að nánast öll sóknarfæri í atvinnulífinu, svo maður noti nú þekktan frasa, byggjast á sérmenntuðu vinnuafli. Hér er mikil eftirspurn eftir sérmenntuðu vinnuafli. Gera þarf mikið átak í að mennta fólk og endurmennta og gefa ófaglærðu fólki kost á að auka og bæta menntun sína. Ég fæ ekki séð að unnið sé markvisst að þeim málum. Þar þarf að taka miklu betur á. Ég vil beina því til fjárln. að fara nú enn og aftur rækilega ofan í fjármál Háskóla Íslands. Maður sér það á línuritunum hér að ýmsir skólar á háskólastigi hafa fengið mun meiri peninga til sín. Þeir hafa margir hverjir verið í uppbyggingu og ég er ekki að lasta það en óneitanlega hefur háskólinn verið sveltur. Annar þáttur sem vekja þarf sérstaka athygli á er á sviði heilbrigðis- og tryggingamála og þá einkum stóru sjúkrahúsin og ástandið þar. Þar er sama sagan, bæði Ríkisspítalarnir og Sjúkrahús Reykjavíkur bjuggu við mikinn niðurskurð á tímabili og söfnuðu upp verulegum halla. Sömu aðferðunum hefur verið beitt ár eftir ár, nefndir hafa verið settar á laggirnar sumar eftir sumar til þess að taka á uppsöfnuðum vanda. Sett var á laggirnar sérstök nefnd til þess að deila út peningum fyrir þetta ár en hér í frv. til fjárlaga kemur fram að þær áætlanir sem gerðar voru, bæði á Ríkisspítölunum og á Sjúkrahúsi Reykjavíkur um sparnaðar- og niðurskurðaraðgerðir og breytingar, hafa ekki náð fram að ganga. Hér á bls. 310 segir, með leyfi forseta, um Ríkisspítalana: ,,Áformuð hagræðingarverkefni samkvæmt samkomulagi heilbrigðisráðherra, fjármálaráðherra og borgarstjórans í Reykjavík frá sl. hausti ganga ekki öll fram á þessu ári eins og ráðgert var.`` Nákvæmlega sama segir um Sjúkrahús Reykjavíkur, að aðgerðir þar hafa ekki enn náð fram að ganga nema að hluta. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh.: Hvaða áform eru það sem ekki hafa náð fram að ganga á Ríkisspítölunum og á Sjúkrahúsi Reykjavíkur? Hvað er þar um mikla fjármuni að ræða? Hversu mikið vantar upp á hjá Ríkisspítölunum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur á þessu ári og hvernig standa þessar stofnanir núna andspænis uppsöfnuðum halla? Ég hafði samband við formann stjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur um helgina. Þar á bæ er verið að skoða fjárlögin en ekki komnar niðurstöður um hvað upp á vantar. Miðað við fyrri ár vildi ég fá það upplýst hér við þessa umræðu hvernig staðan er. Ef að líkum lætur er þarna verulegur vandi á ferðinni og enn einu sinni standa sjúkrahúsin frammi fyrir niðurskurði fái þau ekki aukið fjármagn. Þá spyr maður auðvitað: Hvar á að skera niður, hvaða þjónustu á að skerða? En þegar að því kemur að skerða þjónustu þá kemur nú heldur betur babb í bátinn sem eðlilegt er. Ég er svo heppin að hæstv. dómsmrh. skuli sitja hér og mig langaði til þess að beina til hans spurningu. Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að ég hef ekki farið nægilega rækilega yfir fjárlögin og eflaust eru hér margir liðir sem vert væri að spyrja um og velta fyrir sér. Í kaflanum um dómsmrn. rak ég augun í, og það er skýrt á bls. 288 í frv., að það sé mjög aukinn kostnaður við gjafsóknir hjá ráðuneytinu og þar segir: ,,Kostnaður við gjafsóknir hefur aukist jafnt og þétt hin síðustu ár og verður framlag 31,3 millj. kr. á næsta ári samanborið við 16,7 millj. kr. í fjárlögum yfirstandandi árs.`` Á þessum lið er næstum helmingshækkun og maður spyr sig auðvitað: Hvað býr hér að baki? Og ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmrh.: Hvaða skýring er á því að þarna er svo mikil aukning? Er það fyrst og fremst efnaleysi? Er dýrara að sækja mál en verið hefur eða hvað býr hér að baki? Þá minnist ég þess að sl. vor voru lagðar fram þrjár skýrslur frá hæstv. dómsmrh. varðandi það hvernig fylgja ætti eftir tillögu sem samþykkt var á Alþingi fyrir nokkrum árum, um aðgerðir til að draga úr heimilisofbeldi. Ég fæ ekki séð að það sé neins staðar vikið að þeim málum hér, þ.e. í fjárlögum næsta árs. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Stendur ekki til að fylgja þessum skýrslum eftir með aðgerðum sem væntanlega kynnu þá að kosta peninga? Hvað líður þessum málum? Þarna er að mínum dómi um afar brýnt efni að ræða. Í umræðunni hefur mikið verið vikið að öryrkjum og stöðu þeirra. Á aðalfundi Tryggingastofnunar fyrir rúmri viku síðan kom fram að það er verið að vinna að könnun á högum öryrkja. Ég stóð reyndar í þeirri meiningu að einn megintilgangur þessarar könnunar hefði verið að reyna að átta sig á því hvers vegna öryrkjum hefði fjölgað svo mjög hér á landi sem raun ber vitni. Hver er ástæðan fyrir því? Þessi könnun er skammt á veg komin. Hins vegar er það alveg ljóst að stór hópur öryrkja býr við afar kröpp kjör. Á þessum aðalfundi kom fram í því samhengi að það eru til öryrkjar, fólk sem býr við 100% örorku, sem hvergi á heima og er hvergi skráð. Það er afar alvarlegt mál sem þarf að fara betur ofan í. Það sem mér leikur hugur á að vita og kann að hafa verið spurt um hér áður í dag varðar þá yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. að dregið verði úr eða jafnvel horfið frá því að tengja bætur öryrkja við tekjur maka. Flestum ber saman um að slíkt er óþolandi misrétti sem felst í því að kerfið lítur ekki á einstaklingana heldur tengir öryrkjann við makann og fólk getur orðið algjörlega bótalaust. Ég spyr: Er gert ráð fyrir þessu í fjárlögum? Ég fæ ekki séð að það sé gert. Ef svo er ekki þá er spurningin: Hvenær er meiningin að þessi tekjutenging verði afnumin? Er það sem sagt ekki á næsta ári? Verður því vísað til fjárln. að áætla þann kostnað sem þessu fylgir? Mér finnst afar brýnt að í það minnsta verði stigin skref á næsta ári hvað varðar afnám þessarar tekjutengingar. Eins og hér hefur verið minnst á fyrr í dag er enn einu sinni tekið fé af erfðafjárskatti inn í ríkissjóð, fé sem er eyrnamerkt Framkvæmdasjóði fatlaðra. Meira en helmingur skattsins rennur í ríkissjóð í stað þess að renna til framkvæmdasjóðsins. Nú getum við auðvitað deilt um það hversu mikil þörfin er fyrir framkvæmdir á vegum sjóðsins en alla vega er ljóst að skortur er á sambýlum bæði í Reykjavík og á Reykjanesi. Þar er þörfinni fyrir framkvæmdir hvergi nærri sinnt. Eins og ég hef áður nefnt við þessar umræður um fjárlög og þetta atriði sérstaklega finnst mér spurningin vera: Eigum við ekki að hætta að vera með svona eyrnamerkta stofna og vera alltaf að klípa af þeim? Það er aldrei neitt að marka svona eyrnamerkta tekjustofna. Er þá ekki miklu betra að ganga bara hreint til verks og ákveða upphæðina heldur en að ganga svona fram ár eftir ár? Mér finnst þetta alveg ömurleg framganga og vil ítreka það að ég held að full þörf sé fyrir alla þessa peninga í þágu framkvæmda fyrir fatlaða. Ég vil nefna hér eitt mál til viðbótar. Ég sé hér félmrh. út undan mér. Í þessu frv. er einungis reiknað með að Jafnréttisráð fái 30 millj. kr. í sinn hlut. Við samþykktum í vor framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í jafnréttismálum þar sem gert var ráð fyrir fjölda nýrra verkefna. Mér finnst Jafnréttisráði vera skorinn hér mjög þröngt stakkurinn og spyr hvort það sé virkilega ekki vilji til að veita meira fjármagn til jafnréttismálanna, ekki síst til þess að reyna að tryggja það að áætlun ríkisstjórnarinnar verði framfylgt. Ég held að það veiti ekki af því. Og allra síðast, hæstv. forseti, vegna þess að fyrr í dag var minnst á Þjóðminjasafnið --- ég fer nú svolítið fram og aftur í þessu --- og harmað að engar sýningar yrðu á þess vegum meðan viðgerðir standa yfir, þá langar mig að koma því að að það er flókið mál að koma upp sýningum á þjóðardýrgripunum. Það þarf að tryggja þeim ákveðið hitastig og rakastig og það þarf auðvitað ákveðið öryggiskerfi og slíkt húsnæði er bara hreinlega hvergi til og væri mikið mál að koma því upp. Við setjum ekki Valþjófsstaðahurðina hvar sem er eða aðra dýrgripi sem við eigum. En vonandi ganga viðgerðirnar á Þjóðminjasafninu fljótt og vel enda orðið löngu, löngu tímabært að bæta þar aðstöðu. Ég hef stundum nefnt það í þessari umræðu að Þjóðminjasafnið sjálft er nú orðið hálfgerður forngripur. Hæstv. forseti. Það er auðvitað af mörgu að taka í þessu frv. en enn og aftur vil ég minna á að það er afar brýnt að taka á kjörum þeirra hópa sem verst standa að vígi, hópar aldraðra og öryrkja, og því ítreka ég spurningu mína til hæstv. heilbrrh.: Hvar finnum við þess stað í þessu frv. að til standi að bæta kjör þessara hópa?

Herra forseti. Hv. þm. innti eftir framgangi mála varðandi skýrslur um heimilisofbeldi sem lagðar voru fram á sl. vori. Það er ætlun ráðuneytisins að fylgja þeim tillögum eftir sem þar voru settar fram. Allt er nú til vinnslu í ráðuneytinu. Eitthvað kann að leiða til lagabreytinga og þá kemur það til kostnaðarmats þegar þær tillögur liggja fyrir og verður tekin afstaða til þess á þeim tímapunkti. Hv. þm. spurði einnig um ástæðuna fyrir því að kostnaður við gjafsóknir hefur hækkað á undanförnum árum. Ég kann ekki að gefa hér svar eða skýringu á því hvað hefur leitt til þess að sá kostnaður hefur aukist en staðreynd er að svo er. Það er þannig staðið að ákvörðunum um þessi mál að samkvæmt lögum er starfandi sérstök gjafsóknarnefnd sem fjallar um umsóknir. Komist hún að neikvæðri niðurstöðu þá ganga þau mál ekki lengra og eru úr sögunni. Komist nefndin að jákvæðri niðurstöðu hefur ráðuneytið heimild til þess að samþykkja gjafsókn eða hafna. Í reynd hefur það verið þannig að ráðuneytið hefur í einu og öllu farið að tillögum gjafsóknarnefndar. En það hefur ekki verið gerð nein úttekt á því hvað veldur aukinni ásókn í stuðning af þessu tagi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þessi svör. Mér fannst afar athyglisvert að sjá þessar tölur í frv. og ég hygg að þetta mál, þ.e. gjafsóknir, sé einmitt eitt af því sem endurspeglar ástandið í samfélaginu og því væri afar forvitnilegt að fá greiningu á því hvað býr þarna að baki. En hvað varðar aðgerðir gegn heimilisofbeldi eða til að draga úr heimilisofbeldi þá skil ég hæstv. ráðherra sem svo að verið sé að vinna að málunum í ráðuneytinu og við munum þá væntanlega á næstu vikum sjá frv. til laga um nauðsynlegar ráðstafanir sem þessu fylgja og ég vona að þær komist í gegn á þessu þingi og það fylgi með það fjármagn sem til þarf því að þetta er afar brýnt málefni og reyndar á fleiri sviðum ofbeldismála, t.d. það sem snýr að börnum.

Virðulegi forseti. Það má á einfaldan hátt skilgreina hvernig hús á að vera, að það eigi að vera bjart, hlýtt og rúmgott. Á sama hátt má segja um það fjárlagafrv. sem hér er til umræðu og vélað er um, að það sé skynsamlegt, traust og framsækið. Á þessu stigi málsins er kannski ekki ástæða til að hafa mörg fleiri orð um frv. í heild sinni. Það fer nú til umræðu og vinnslu, fullvinnslu í fjárln. og kemur síðan aftur til þingsins. En það er augljóst mál að mínu mati að frv. er bitastætt og stendur vel. Það sem mig langar hins vegar að vekja aðeins máls á er atriði sem hefur komið fram í umræðunni hjá hv. þm. Gísla Einarssyni og Árna Mathiesen og er bréf borgarstjórans í Reykjavík til fjárln. fyrr á þessu hausti. Bréf sem var, vægt til orða tekið dónalegt og ósanngjarnt og ber vott um vinnubrögð sem hafa ekki verið tíðkuð við stjórn Reykjavíkurborgar um langt árabil, a.m.k. ekki áður en Reykjavíkurlistinn komst til valda. Í bréfi borgarstjórans í Reykjavík var það einfaldlega sagt að það skipti engu máli að tala við fjárln., það hefði ekkert upp á sig og skilaði engu og væri út úr kortinu. Skoðum aðeins vettvanginn sem fjárln. þarf að fjalla um, um 4.000 mál á hverju hausti sem spanna alla þætti þjóðfélagsins, stóra og smáa, hjá litlum sveitarfélögum og stórum, stofnunum og í mörgu er varðar einstaklingana. Það er auðvitað meginreglan við afgreiðslu fjárlaga að menn sitji við sama borð. Engu að síður er löng reynsla af því að þau sveitarfélög sem betur standa fjárhagslega en önnur gera og hafa gert aðrar kröfur en þau sem frekar bjátar á hjá, og á þetta við um marga þætti fjármálasviðsins. Þegar Reykjavíkurlistinn komst til valda í Reykjavík var breytt um stefnu gagnvart ríkisvaldinu og kom það fram í fyrsta skipti, a.m.k. um áratuga skeið, að Reykjavíkurborg vildi fara að gera út á ríkisvaldið. Það má nefna dæmi þar að lútandi sem ég ætla að koma að aðeins síðar. Styrkur Reykjavíkurborgar sem höfuðborgar landsins er gífurlegur á vettvangi fjármála landsins. Reykjavíkurborg hefur auðvitað forskot umfram öll önnur byggðarlög landsins og það er eðlilegt í höfuðborg landsins eins og hún hefur vaxið og þróast með markvissri og öruggri stjórn um áratuga skeið þar sem hryggurinn skiptir miklu máli og hugsað var til framtíðar á framsækinn hátt. Auðvitað skiptir það máli að við erum að tala um gífurlegar skatttekjur. Skatttekjur Reykjavíkurborgar eru u.þ.b. 16 milljarðar kr., aðrar tekjur liðlega 5 milljarðar. Stórar stofnanir eins og Ríkisspítalar taka til sín 8,5 milljarða af fjárlögum og veita 3.100 manns atvinnu með 2.500 stöðugildum. Sjúkrahús Reykjavíkur tekur til sín um 5 milljarða af fjárlögum og veitir um 1.800 manns atvinnu og er með 1.300--1.400 stöðugildi. Háskóli Íslands tekur til sín um 3 milljarða af fjárlögum og veitir atvinnu nær 1.000 manns. Þetta eru auðvitað stofnanir sem þjóna alhliða öllu landinu en eru engu að síður styrkur höfuðborgarinnar og gott dæmi um trausta áskrift höfuðborgarinnar að góðum skatttekjum. Þetta er nefnt hér vegna þess að í svo mörgum tilvikum eru sveitarfélögin úti á landsbyggðinni að berjast í bökkum fyrir lífi sínu og stöðu þar sem fólk er bundið átthögum sínum með fasteignum sem eru misverðmætar og í öllum tilvikum verðminni en samsvarandi fasteignir á Reykjavíkursvæðinu þótt gæðin séu þau sömu. Það er því mikið áhyggjuefni þegar borgarstjórinn í Reykjavík sýnir slíkan yfirgang gagnvart öðrum byggðarlögum landsins að hunsa nánast fyrir fram alla vinnu fjárln., sem byggist á því að sýna svo mikla sanngirni sem frekast er kostur og jafnræði meðal þegna landsins. Auk þess er Reykjavíkurborg sjálf auðvitað stærsti atvinnurekandinn í Reykjavík með um 7.500 starfsmenn. Það er auðvelt að nefna öflug, skapandi atvinnutækifæri svo sem þau sem liggja í staðsetningu Reykjavíkurflugvallar í Reykjavík, sem er lykill landsbyggðar að höfuðborg og auðvitað um leið lykill höfuðborgar að landsbyggð þar sem um 400 þús. farþegar fara um á ári. En þó vegur miklu meira aðgengi landsbyggðarinnar að höfuðborginni en aðgengi höfuðborgarinnar að landsbyggðinni, því í svo ríkum mæli þurfa landsbyggðarmenn að sækja til höfuðborgarinnar þjónustu, til að mynda til þeirra stofnana sem ég hef nefnt hér. Auðvitað skapar Reykjavíkurflugvöllur þúsundir starfa í Reykjavík á mörgum sviðum þjónustu, verslunar, gistingar og ótal þátta sem tengjast þessari miklu umferð sem fer um Reykjavíkurflugvöll. Samt sem áður hefur Reykjavíkurborg undir forustu Reykjavíkurlistans dregið lappirnar í að skipuleggja og staðsetja áform um endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Ef borgarstjórinn í Reykjavík hefur talið það eðlilegt að geta komið til fjárln. og merkt við fjármagn til ákveðinna þátta þá er það mikill misskilningur og í mikilli mótsögn við aðra sveitarstjórnarmenn frá tugum sveitarfélaga á landinu sem koma árlega til fjárln. til þess að bera saman bækur með væntingar, vonir og þrár, með verkefni sem eru brýn og mikilvæg, þó svo að oft taki langan tíma að koma þeim væntingum á legg. Í þau tólf ár sem ég hef setið í fjárln. hef ég aldrei lesið slíkt bréf frá sveitarstjórnarmönnum eins og hv. þm. hafa fjallað hér um frá borgarstjóranum í Reykjavík. Í sumum tilvikum er Reykjavík utan dyra í veitingu fjármagns, til að mynda er varðar hafnir landsins. Þar fer ekki króna af hafnaáætlun til Reykjavíkurhafnar enda eru þær reglur sem farið er eftir byggðar á tekjustöðu hafna landsins og tekjur Reykjavíkurhafnar eru það miklar að menn telja ekki sanngjarnt, og það hefur ekki verið gagnrýnt af neinum, að Reykjavíkurborg fái hlut úr hafnaáætlun. Tekjur Reykjavíkurhafnar á síðasta ári hafa verið eitthvað á níunda hundrað millj. sem er talsvert hærri upphæð en fer til allra hafna landsins árlega á hafnaáætlun. Auðvitað er mikill burður í stofnunum eins og Rafmagnsveitu Reykjavíkur með á fimmta milljarð í tekjur árlega, Hitaveitu Reykjavíkur með á fjórða milljarð í tekjur árlega. Þetta undirstrikar aðeins það gífurlega forskot sem Reykjavík hefur í allri fjármálastöðu landsins. Það vakti athygli fyrir fáum árum þegar núverandi borgarstjóri lagði fram tillögu til fjárln. að sótt var um hálft stöðugildi safnvarðar við Árbæjarsafn. Einn af þeim liðum sem fjárln. fjallar um eru söfn landsins og minjar en samkvæmt almennu reglunni áttu söfn rétt á hálfu stöðugildi. Allir sem fjölluðu um málið vissu auðvitað að þessi grein var komin inn í hinni svokölluðu landsbyggðastyrkingu til þess að hjálpa litlum byggðarlögum, litlum sveitarfélögum, til þess að sýna lit við uppbyggingu safna í viðkomandi héruðum hvort sem það er á Vestfjörðum, Austurlandi eða annars staðar en allt í einu kom stóri bróðir, höfuðborgin sjálf, og heimtaði af þeim hálft stöðugildi í Árbæjarsafn og fékk það. Satt að segja er ekki mikil reisn yfir þessum vinnubrögðum. Það er ekki mikil reisn og það er ekki mikil tillitssemi við þann vilja, að ég hygg flestra þingmanna, að hlutast til um að hjálpa hinni dreifðu byggð til þess að standa í ístaðinu þegar lýtur að uppbyggingu menningar, atvinnu og annarra þátta sem þykja sjálfsagðir í nútímasamfélagi. Þetta ber að hafa í huga þegar fjallað er um hið furðulega bréf borgarstjóra til fjárln. og hv. þm. Gísli S. Einarsson vakti máls á fyrst í dag. Heimsóknir sveitarstjórnarmanna þar sem fjöldi einstaklinga getur numið hundruðum á hverju ári sem heimsækja fjárln., leggja fyrir mál, kynna og skiptast á skoðunum, eru mjög af hinu góða. Þær kynna oft báðar hliðar málsins. Þær kynna þær óskir, þann vilja og þá stefnu sem sveitarstjórnarmenn landsins og aðrir forustumenn hafa á borði sínu og það skiptir miklu máli. Enda þótt það skili ekki alltaf árangri um leið og stundum ekki, skiptir miklu máli að tala saman og að Alþingi sýni þessum þætti í starfi þingsins virðingu og ræktarsemi. Þess vegna er það miður þegar til fjárln. kemur það bréf sem hér hefur verið rætt um og er í rauninni lítilsvirðing við þessa starfsemi Alþingis.

Virðulegi forseti. Þetta var býsna merkileg ræða hjá sérfræðingi Sjálfstfl. í fjárln. Hann varði ræðutíma sínum til þess að ráðast að borgarstjóranum í Reykjavík með allsérstökum hætti svo ekki sé fastar að orði kveðið. Allt byggir hann það á bréfi sem borgarstjóri leyfði sér að senda fjárln. Alþingis þar sem hún með vísan til reynslunnar taldi skynsamlegra að senda greinargerð í stað þess að hitta hv. nefnd að máli augliti til auglitis. Ég held að kannski væri ástæða til þess að ræða frekar hvort það væri eitthvað í verklagi og vinnubrögðum nefndarinnar sem við þyrftum að hugsa um. Ég rifja það upp sem bæjarstjóri í allstóru sveitarfélagi í nágrenninu um nokkurra ára skeið að mér og kollegum mínum þótti það stundum hafa afskaplega lítið upp á sig að eiga að öðru leyti ágætt spjall og tal við fjárln. á hverjum tíma. Ég held að það sé ekkert þeim einstaklingum um að kenna sem þar sitja en vissulega svaraði hv. þm. Árni Johnsen sér sjálfur þegar hann benti á það að hundruðum saman kæmu einstaklingar á fund nefndarinnar með stór og lítil erindi og allt þar á milli og eðli máls samkvæmt ættu þeir lítinn kost á að sinna þeim öllum og hafa heildaryfirsýn yfir þau öll. Víst er það líka rétt að komið hefur til álita oftar en einu sinni hvort það sé hægt og gerlegt í þessu margbreytilega þjóðfélagi sem við lifum að fjárln. komi og vinni þannig að verkum. Allt þetta tal hv. þm. og þessar ósmekklegu árásir á borgarstjóra sem leyfir sér að senda bréf og lýsa viðhorfum sínum til þessa samskiptaforms er með slíkum eindæmum að engu tali tekur og ég undrast það að þetta skuli standa efst í huga hv. þm. þegar menn ræða fjárlög íslenska ríkisins.

Virðulegi forseti. Þegar forustumaður stærsta sveitarfélags landsins sendir bréf til fjárln. sem er að bera saman bækur um alla þætti þjóðfélagsins á sviði fjármála og segir: Ég hef ekkert við ykkur að tala. Þið ráðið hvort þið talið við mig, hinn stóra og háa, þá er það óeðlilegt og ástæða til að hafa áhyggjur af því. Margt gott hefur komið út úr þessum samskiptum sveitarfélaganna við fjárln. og það hefur margsannast að á mikinn rétt á sér og er kannski eina beina tenging þingsins við þorra talsmanna og forustumenn talsmanna sveitarfélaganna í landinu og forustumenn á ýmsum sviðum. Ég held að það sé a.m.k. alveg ljóst að út úr þeim samtölum hefur komið markvissari niðurstaða og meiri árangur en í 70 ára spjalli svokallaðra vinstri manna um sameiningu.

Virðulegi forseti. Því var kastað fram af einum hv. þm. að þetta væri sennilega ekki í fyrsta skiptið sem borgarstjórinn í Reykjavík hefði sýnt því takmarkaðan áhuga að eiga orðastað við fjárln. Nú þekki ég það ekki vel en það er eins og mig reki minni til þess að einhvern tíma hafi það gerst áður og sá borgarstjóri hafi ekki verið í R-listanum heldur hafi hann verið í flokki hv. þm. Árna Johnsens. Ef ég man rétt stýrir hann þeirri ríkisstjórn sem hv. þm. styður nú heils hugar. Allt um það. Mér finnst satt að segja engu að síður ákaflega undarlegt að hv. þm. gerir þetta að aðalatriði málsins og ég endurtek það að auðvitað er borgarstjóranum í Reykjavík eins og hverjum öðrum sveitarstjórnarmanni það frjálst að hafa þann hátt á í samskiptum við þingið sem hann kýs og hann kýs það í þessu bréfi sínu að senda ítarlega greinargerð. Ég vænti þess að hv. fjárlaganefndarmaður Árni Johnsen eins og aðrir séu læsir og fái þar með milliliðalítið þessa greinargerð til aflestrar og geti þá áttað sig á því hvar hagsmunir borgarinnar liggja. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, af því eitthvað meira hefur farið á milli mála í þessum samskiptum fjárln., a.m.k. meiri hluta hennar, og borgaryfirvalda því að hv. þm. gerði að umtalsefni Reykjavíkurflugvöll og fór þar einfaldlega með rangt mál. Ég vakti athygli á því við gerð vegáætlunar til skemmri og lengri tíma að vandinn við Reykjavíkurflugvöll er einfaldlega sá að það vantar fjármuni og þeir fjármunir liggja í vösum stjórnarmeirihlutans í þinginu og sá stjórnarmeirihluti hefur ekki sýnt því nokkurn vilja að leggja þar nauðsynlega fjármuni til. Það var auðvitað svo áberandi sem raun bar vitni við afgreiðslu þessarar vegáætlunar og að snúa þar hlutum á hvolf og ráðast á borgaryfirvöld fyrir seinagang í þeim efnum er eins og hvert annað búmerang og hittir auðvitað þann fyrir sem því kastar. En allur þessi málatilbúnaður, virðulegur forseti, er auðvitað með eindæmum. Ég hélt að virðulegur þingmaður og aðrir stjórnarliðar færu himnum ofar með þessum glæsilega árangri sem þeir þykjast guma af við þessa fjárlagagerð en það ber ekkert á því, það er bara pirringur og geðvonska.

Virðulegi forseti. Mig tekur sárt að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, vinur minn, skuli vera að fara á taugum út af borgarstjóranum í Reykjavík og ætti kannski hv. þm. að líta sér nær. En hv. þm. þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því að ég kunni ekki að lesa úr bréfum og það er ekki til neitt sambærilegt bréf í bréfasafni fjárln. í líkingu við það sem hér hefur verið rætt um og hv. samflokksþingmaður Guðmundar Árna Stefánssonar vakti máls á í ræðu fyrr í dag. Það þýðir ekkert að vera að koma upp í ræðustól og segja: Ég hugsa að ég muni rétt, það kunni að vera, uss og pú og kannski og sei, sei. Staðreyndir málsins eru aðrar. Varðandi málflutning minn tengdan Reykjavíkurflugvelli þá fór ég með rétt mál vegna þess að borgarskipulagið sem er auðvitað undir stjórn Reykjavíkurborgar hefur ekki haft vilja í sér til þess að ljúka þeirri vinnu sem þarf að gera til þess að uppbygging Reykjavíkurflugvallar geti hafist. Meðan borgaryfirvöld sjálf draga lappirnar, að vísu á mismunandi forsendum, m.a. vegna þess að ákveðnir borgarfulltrúar eru andsnúnir Reykjavíkurflugvelli í Reykjavík, tefur það framgang málsins. Reykjavíkurflugvöllur er kominn inn á flugmálaáætlun.

Hvar eru tekjurnar?

Það er reiknað með ákveðnum hlut í þeim efnum sem munu ganga hratt fyrir sig þegar Reykjavíkurborg hefur lokið heimavinnu sinni. Hv. þm. getur augljóslega óskað eftir því að fá réttar upplýsingar. Þær upplýsingar sem ég hef sagt eru staðfestar í flugráði og Flugmálastjórn.

Herra forseti. Það er með ólíkindum að hlusta á fjárlaganefndarmenn Sjálfstfl. koma hver af öðrum og kveinka sér undan bréfi frá borgarstjóranum í Reykjavík. Mér finnst þetta ótrúleg viðkvæmni. Borgarstjórinn í Reykjavík sendir langt og mikið plagg til fjárln. þar sem er greinargerð um það hver erindi hann á við fjárln. og segir síðan í bréfinu: ,,Með vísan til fyrri reynslu þykir rétt að láta fjárlaganefnd það eftir að ákveða hvort forsvarsmenn Reykjavíkur skuli koma á fund nefndarinnar til þess að gera frekari grein fyrir málefnum borgarinnar.`` Það er búið að gera grein fyrir málefninu í ítarlegri greinargerð. Síðan koma þeir hver af öðrum og veitast að borgarstjóranum í Reykjavík sem á ekki sæti á Alþingi til þess einu sinni að skýra mál sitt. Hefði ekki, herra forseti, verið eðlilegra, ef bréfið frá borgarstjóranum fór svona fyrir brjóstið á fjárlaganefndarmönnum, að þeir hefðu þá kallað borgarstjórann í Reykjavík á fund sinn eins og hann býður í bréfinu og fengið skýringar á þessu öllu saman en vera að koma í ræðustól Alþingis þar sem borgarstjórinn er ekki til þess að svara fullyrðingum og ávirðingum nefndarmanna, að leyfa sér að vera með slík vinnubrögð og hafa það sem aðalmálflutning í umræðu um fjárlög ríkisins fyrir næsta ár. Ég get ekki annað en tekið undir það sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi áðan. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur að koma dugleysi samgrh. í því að koma á framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll yfir á Reykjavíkurlistann. Það er síðasta sort, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla hvorki að fjalla um síðustu sort né síðasta ræðumann en bendi aðeins á að fjárln. hefur aldrei haft það til siðs að velja sér viðmælendur úr hópi sveitarstjórnarmanna. Fjárln. býður þeim sveitarstjórnum sem vilja, telja ástæðu til og hafa mál fram að færa að koma á fund fjárln. Þess vegna er það óvenjulegt að fá skætingsbréf frá stóra bróður í samfélagi sveitarfélaganna á Íslandi. Í því skætingsbréfi er Alþingi Íslendinga og öðrum sveitarfélögum sýndur dónaskapur.

Herra forseti. Hv. þm. segir að fjárln. velji sér ekki sveitarstjórnarmenn til viðræðna. Hv. fjárln. sendir sveitarstjórnarmönnum bréf þar sem hún býður þeim á fund sinn. Það gerðu þeir þegar þeir skrifuðu borgarstjóranum og borgarfulltrúum hér í Reykjavík, bréf þann 8. september sl. Þeir buðu þeim að koma á fund sinn 21.--24. september. Þeir hjá Reykjavíkurborg hafa hins vegar ákveðið síðan að skila inn greinargerð og segja umbúðalaust hvað þeim finnst um þau vinnubrögð sem þar eru viðhöfð. Ef menn eru ekki sáttir við það þá verða þeir auðvitað að ræða það við viðkomandi borgarfulltrúa eða sveitarstjórnarmenn. Eins og ég sagði í andsvari mínu er vísað til þess í bréfinu að ef greinargerðin sem send er frá borgarstjórn í Reykjavík nægji ekki þá séu þeir tilbúnir að koma á fund nefndarinnar til að gera frekari grein fyrir málefnum borgarinnar. Svo einfalt er þetta mál og það að láta þetta fara fyrir brjóstið á sér er bara með ólíkindum.

Virðulegi forseti. Auðvitað verður að reikna með misjöfnu siðferði á vorri jörð. Það verður líka að taka tillit til þess að þeir sem hafa reynslu af því að flakka á milli flokka hafa svolítið svigrúm í vinnureglum.

Viðkomandi á ekki kost á að svara ræðumanninum.

Viðkomandi á kost á því að fara í nýjan flokk og ekki er nú öll nótt úti enn. Ætli það þætti ekki svolítið kynlegt í sambandi við eðlilegt boð fjárln. til sveitarstjórna ef t.d. sveitarstjórnin í Þórshöfn á Langanesi mundi svara þessu hefðbundna boði og segja: ,,Ef þið viljið tala við mig, þá kem ég.`` Það eru bara ekki vinnureglurnar og það er óeðlilegt. Það er tímasóun að vinna á þeim nótum. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn sem hafa fjallað um þetta að reyna að réttlæta þetta bréf borgarstjórans í Reykjavík. Það eru leið mistök og ber að harma.

Herra forseti. Af því að ég átti ekki kost á því í andsvörum áðan að svara síðasta andsvari síðasta ræðumanns þá vil ég geta þess, talandi um flokka, að ég vona að við munum eygja nýjan flokk fyrir aldamót, stóran jafnaðarmannaflokk. Ég ætla mér að vera hluti af þeim flokki og það get ég fullvissað hv. þm. um. Þegar við ræðum fjárlagafrv. þá erum við auðvitað að ræða um hverjir muni njóta þess góðæris sem ríkt hefur undanfarið. Menn tala um að nauðsynlegt sé að greiða niður skuldir þegar góðæri ríkir og ég get alveg tekið undir það. Við getum aftur á móti ekki sætt okkur við að fólk í samfélagi okkar líði skort á meðan góðæri ríkir. Það getum við ekki sætt okkur við en því miður höfum við fengið margar staðfestingar um að í góðærinu líði fjöldi fólks skort í samfélaginu og ætla ég að koma aðeins að því á eftir. Þar sem hæstv. heilbrrh. situr við umræðuna og hefur setið hér við, þá langar mig að ræða aðeins um heilbrigðismálin og sjúkrahúsin. Eins og menn þekkja hefur vandi heilbrigðiskerfisins verið mjög stór. Maður sér það á biðlistunum og maður sér það á fréttum af þjónustunni í heilbrigðiskerfinu. Því miður virðist, miðað við fjárlagafrv., að á næsta ári muni enn verða allmikill fjárskortur í rekstri sjúkrahúsanna. Ég verð þó að segja að það er jákvætt að þær 100 millj. til Sjúkrahúss Reykjavíkur og framlagið til Ríkisspítalanna sem fengust úr potti heilbrrh. virðist eiga að haldast inni sem aukalegt framlag á næsta ári. Það er jákvætt. Ef við skoðum Sjúkrahús Reykjavíkur þá koma þar til 160 millj. til viðbótar við upphæðina sem var á síðasta ári. En því miður dugar það alls ekki. Miðað við upplýsingarnar sem fram koma í fjárlagafrv. verður hallinn á Sjúkrahúsi Reykjavíkur áfram a.m.k. 150 millj. kr. Samkvæmt úttekt endurskoðanda nam bráðafjárvöntun við síðustu áramót, þ.e. 1. janúar á þessu ári, ríflega 300 millj. kr. Það vantaði 300 millj. kr. á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Halli fyrra árs fluttist yfir á yfirstandandi ár, og við þann hala leggst síðan halli þessa árs sem eftir 100 millj. kr. úr potti heilbrrh., nemur um 314 millj. kr. Því mun hallinn sem Sjúkrahús Reykjavíkur mun dragast með inn á næsta ár verða ríflega 600 millj. kr. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað hann hyggst gera í þessum málum, hvað hann hyggst gera vegna þessa 600 millj. kr. halla sem Sjúkrahús Reykjavíkur mun dragnast með fram á næsta ár. Eins og fram hefur komið í ræðunum í dag er vandi sjúkrahúsanna mjög stór. Eitt langar mig til að nefna. Á Sjúkrahúsi Reykjavíkur hefur verið vitað að mjög brýnt er að stækka og endurnýja húsnæði til gjörgæslunnar. Ráðherra var búinn að gefa vilyrði um það opinberlega að það væri forgangsverkefni. Þetta er verkefni upp á tugi milljóna. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðherra: Hvar sér þessa verkefnis stað í fjárlagafrv.? Ég get ekki séð að það sé í því fjárlagafrv. sem við erum með fyrir framan okkur þannig að ég mundi gjarnan vilja að hæstv. ráðherra svaraði því hvernig hún hyggst kosta þetta forgangsverkefni. Því miður hafa sjúkrahúsin verið rekin í fjársvelti og eins og komið hefur fram í skoðanakönnunum ekki alls fyrir löngu þá er það ekki í sátt við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Fólk er tilbúið að greiða hærri skatta gegn því að búa við góða heilbrigðisþjónustu, til að hafa góða velferðarþjónustu og því miður hafa margir Íslendingar misst trúna á að við búum við mjög góða þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Eins og hæstv. heilbrrh. þekkir, herra forseti, er erfitt og varla hægt að stjórna heilbrigðiskerfinu, t.d. hversu mikla þjónustu sjúkrahúsin þurfi að veita. Sjúklingarnir skapa þá þörf. Þegar sjúklingarnir koma inn á sjúkrahúsin verður að sjálfsögðu að sinna þeim og það kostar peninga. Það kostar peninga að notast við hátækni á sjúkrahúsunum. Það kostar peninga að vera með vel menntað fólk. Það kostar peninga að halda heilsunni. Við Íslendingar erum fámenn þjóð og við viljum hugsa hvert um annað. Við viljum öfluga samhjálp og erum tilbúin að borga fyrir hana. Ég minntist á að í góðærinu gætum við ekki sætt okkur við að skortur væri í samfélaginu. Þess vegna vil ég koma hér aðeins inn á kjör þeirra sem minnst hafa, þeirra sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi skuggahópinn í sólskinsfjárlögunum. Það er ekki tómt sólskin í þessum fjárlögum. Það skiptast á skin og skúrir. Skuggahópurinn er m.a. margir sjúkir, stór hópur lífeyrisþega, bæði aldraðir og öryrkjar sem býr við mjög kröpp kjör. Fjöldi fólks er með langt undir lágmarkslaunum til framfærslu. Það er vart boðlegt á uppgangstímum að fólk búi við þessi kjör. Það gladdi mig þegar hæstv. ráðherra heilbrigðismála talaði um að hún hygðist minnka jaðarskattana, minnka tekjutengingu við laun maka. Það er mál sem ég hef margoft talað um á þingi og tel mjög brýnt að verði leiðrétt. Þess vegna fagna ég því að þessi barátta okkar í stjórnarandstöðunni hafi náð eyrum ráðherrans og hún sé tilbúin til að leiðrétta það ranglæti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það hefur lengi verið svo að tekjur maka skerði bætur öryrkja og lífeyrisþega. En eins og hæstv. ráðherra hefur margoft bent á þá hafa aðrir heilbrrh. ekki gert neitt í málinu. Mig langar að benda á að þessi regla, skerðingarregla við tekjur maka, stangast á við mannréttindasáttmála sem við höfum skrifað undir, bæði mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasáttmála Evrópu. Það var ekki fyrr en 1995, herra forseti, sem við Íslendingar tókum þetta inn í stjórnarskrána og stjórnsýslulögin 1993. Því er mun meiri ástæða til þess nú að við leiðréttum þetta en nokkrun tíma áður. Það er komið inn í íslensk lög í dag að við megum ekki mismuna fólki og við erum þarna að mismuna fólki eftir því hvort það er í sambúð, hjónabandi eða býr eitt. Þetta er mikið ranglæti sem mjög brýnt er að leiðrétta. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir minntist á upplýsingar sem komu fram á ársfundi Tryggingastofnunar ríkisins um það hversu öryrkjum fjölgar á Íslandi og að menn hafi verið að velta því fyrir sér hvers vegna svo sé. Ég er alveg sannfærð um að ein af ástæðunum fyrir því hvers vegna öryrkjum fjölgar er sú hversu sjúkradagpeningar á Íslandi eru lágir. Ég tel að við þyrftum að taka inn í fjárlögin það atriði að hækka sjúkradagpeninga þannig að fólk sem missir heilsuna tímabundið fái sjúkradagpeninga sem eru hærri en örorkugreiðslur og þá fer fólk frekar út af almannatryggingagreiðslunum aftur. Það hefur verið tilhneiging til þess, og maður tekur eftir því sérstaklega þegar maður vinnur við þetta kerfi, að þegar menn eru einu sinni komnir á örorkubætur þá haldi þeir áfram á örorkulífeyri. Þó svo það sé ekki algilt er sú tilhneiging ríkari og þess vegna þyrftu sjúkradagpeningar að vera mun hærri eins og þeir eru á Norðurlöndum en ekki þessar smánarbætur sem þeir eru í dag þar sem þær eru undir 20 þús. kr. á mánuði. Fáir fara einnig á sjúkradagpeningagreiðslur vegna þess hve smánarlega lágar þær eru. Það er alveg ljóst að enginn óvinnufær sjúklingur lifir á 20 þús. kr. á mánuði. Ég leyfi mér að halda því fram að þeir haldi og nái ekki einu sinni heilsu. Við jafnaðarmenn höfum gagnrýnt það að ekki ríki jöfnuður í samfélaginu þegar svo stór hópur hefur verið látinn sitja eftir sem lífeyrisþegarnir og það hefur verið rakið í ræðum hér á undan. En ég verð að segja eins og er að ég hrökk í kút þegar ég heyrði formann annars stjórnarflokkanna tala úr ræðustóli Alþingis við umræðuna um stefnuræðuna þegar hann talaði um það að margir ættu bágt. Ég ætla að fá að vitna í þetta, herra forseti, þ.e. ummæli hæstv. utanrrh. í umræðunum um stefnuræðuna. Það kom fram í hádegisfréttum daginn eftir ræðuna en þar sagði hann, með leyfi forseta: ,,Auðvitað eru margir sem eiga bágt. Auðvitað eru það margir sem þurfa að hafa það betra og auðvitað eru margir sem vilja hafa það betra. Hefur það ekki alltaf verið þannig og mun það ekki alltaf verða þannig?`` Þetta er foringinn sem fór fram fyrir síðustu kosningar undir kjörorðinu ,,fólk í fyrirrúmi`` og hann er tilbúinn að samþykkja það og segja það hér að það muni alltaf vera þannig að alltaf verði einhverjir sem búi við fátækt. Ég get ekki sætt mig við þessa hugsun. Ég get ekki sætt mig við það að í samfélaginu verði alltaf einhverjir sem líði skort. Við eigum auðvitað að vinna að því að svo verði ekki. Þess vegna er mikilvægt að þessi fjárlög verði skoðuð í því ljósi að þeir sem hafa orðið út undan í góðærinu fái sinn skerf. Við sættum okkur ekki við að það verði alltaf þannig að einhverjir verði undir, að einhverjir líði skort. Við verðum að sjá til þess að kjör þessa hóps verði bætt og þar á meðal er stór hópur, öryrkjarnir, sem einmitt stóð hér fyrir utan við upphaf umræðunnar um stefnuræðu forsrh. Sá hópur mun ekki sætta sig við að þetta góðæri fari fram hjá án þess að hann fái sinn hlut af því. Ég vil í lokin vegna umræðunnar um jaðarskattana spyrja --- reyndar hefur þessi spurning komið hér fyrr fram í dag --- hvernig hæstv. heilbrrh., herra forseti, hyggst standa að því að minnka jaðarskattana á öryrkjana. Hvenær munu taka gildi reglur sem gera það að verkum að tekjur maka skerða ekki lífeyrisgreiðslur öryrkja og lífeyrisþega? Hvað á það að kosta og hvar er gert ráð fyrir kostnaði við það í fjárlagafrv.? Ég hef ekki rekist á það í yfirlestri yfir fjárlagafrv. að nokkurs staðar séu fjármunir til þess, a.m.k. kom ég kom ekki auga á það. Ég vil því gjarnan fá það uppgefið hjá hæstv. ráðherra hversu mikið það muni kosta, hvenær þetta muni taka gildi og hvar þessi fjárveiting sé í fjárlagafrv.

Herra forseti. Ekki átti ég von á því að mjög mikil reisn yrði yfir umræðu stjórnarliðanna um fjárlög en þó verð ég að segja að ekki átti ég von á því að hér yrði ,,eitt lítið lettersbréf`` gert að svo miklu umræðuefni sem raun bar vitni í ræðu hv. þm. Árna Johnsens. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér fannst það innlegg tæplega eiga erindi í umræðu um fjárlög ríkisins. Nóg um það. Þar sem ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. og hæstv. heilbrrh. komi hér með sínar ræður og tjái sig um þau mál sem bæði snerta spurningar sem beint hefur verið til þeirra og ábendingar eða athugasemdir þá ætla ég að leyfa mér, virðulegi forseti, að bæta við spurningum til þeirra. En áður en ég kem að því ætla ég að vekja athygli á mjög mikilvægum þætti sem hér kom fram í umræðunni í dag og fékk ekki það kastljós sem ástæða hefði verið til. Það voru upplýsingar sem komu fram í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún bar saman stöðu fjárlaga á síðasta kjörtímabili og þessu, þ.e. úr hverju ríkisstjórnir þessara tveggja kjörtímabila höfðu að spila og hverju munar. Í máli hennar kom fram að það munar hvorki meira né minna en 100 milljörðum á þessum tímabilum hvað ríkisstjórnin sem nú situr hefur haft úr meiru að spila en sú ríkisstjórn sem þá sat og kemur víst fáum á óvart sem til þekkja og þekkja samdráttinn og efnahagsþrengingarnar sem þá ríktu þó reyndar hafi staðan verið sú þá að þá var staðinn vörður um mikilvæga málaflokka svo sem húsnæði fyrir lágtekjutekjufólk og málaflokk fatlaðra. Þá hefði ekki þótt mikil reisn yfir því að boða félagslegt húsnæði upp á 120 íbúðir eins og nú þykir hin mesta frétt. Ég ætla einmitt að draga athyglina að þessu. Staðreyndin er sú að á þessum fjórum árum hafði sú ríkisstjórn sem þá sat úr samtals 703 milljörðum að spila í tekjur á móti 831 milljarði, þegar reyndar sveitarstjórnir eru teknar með sem sagt er að séu um fjórðungur af aukningunni. Við leyfum okkur því að segja að í stað þessara 130 milljarða þá muni um 100 milljörðum. Nú er um 100 milljörðum meira úr að spila til þarfra verka en á fyrra kjörtímabili. Enginn málaflokkur er settur í forgang. Ekkert er varið sem áður þótti mikilvægt og merkilegt. Ekki staðinn vörður um málaflokk fatlaðra. Ekki er verið að standa vörð um félagslega húsnæðiskerfið. Nei, öðru nær. Og því er veifað sem stórri frétt í fjárlögunum, herra forseti --- og bið ég heilbrrh. að leggja ögn við eyru --- og er vitnisburður þessarar ríkisstjórnar að hún sé að taka félagslega á og koma með úrbætur þar sem mjög á skortir. Herra forseti. Ég er þar að vísa til yfirlýsingar um 120 hjúkrunarrými fyrir aldraða. Ég bið hæstv. heilbrrh. að leggja við eyru. 120 hjúkrunarrými fyrir aldraða er það sem á að slá sér upp á í þessu fjárlagafrv. Ég ætla að leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði í dag í andsvari mínu við fjmrh. um erfðafjárskattinn og þessa glæsilegu stöðu, 120 hjúkrunarrými, af því að hvorugur ráðherrann var þá kominn hingað til Alþingis. Það skila sér um 480 millj. kr. í erfðafjárskatt á næsta ári. Það kemur fram í fjárlögunum að 235 millj. eiga að fara í Framkvæmdasjóð fatlaðra, 245 millj. eru skertar af því framlagi sem með lögum hefur átt að fara til uppbyggingar málaflokks fatlaðra og rennur í ríkissjóð. Þegar maður skoðar áformin og yfirlýsingarnar um hjúkrunarrúmin þá kemur fram að þau felast í 60 rúmum fyrir aldraða sem eiga að kosta 72 millj., 26 rúmum á hjúkrunarheimilinu Ási í Hveragerði og ætlað til þess 37 millj. kr., 25 hjúkrunarrúmum í Garðabæ og ætlað til þess 25 millj. og í fjórða lagi er gert ráð fyrir að útgjöld hækki um 50 millj. þar sem dvalarrúmum er breytt í hjúkrunarrúm. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Þetta þýðir u.þ.b. 185 millj. kr. Um það bil 185 millj. kr. kostar pakkinn sem ríkisstjórnin nefnir sem mikilvægasta þátt fjárlaganna og á að bæta úr brýnni þörf með 120 hjúkrunarrýmum fyrir aldraða. En þetta nær ekki upphæðinni sem Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur skerst um. Það má gefa sér það að vinirnir í heilbr.- og félmrn., hæstv. ráðherrar, hafi skipt með sér erfðafjárskattinum sem á að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra til þess að eiga fyrir hjúkrunarrýmum fyrir aldraða. Er þá staðan svona góð í framkvæmdasjóðnum, herra forseti? Nei, öðru nær. Samkvæmt yfirliti sem hæstv. félmrh. skilaði til Alþingis og miðast við 31. desember sl. var biðlistinn 362 rými þar sem beðið var eftir húsnæði. Ég spyr hæstv. ráðherra og óska eftir að fá svar við því í ræðu hans hér á eftir hvort í úrræðunum sem áformuð voru fyrir 1998 upp á 46 rými af þessum 362 sem þörf er á, hvort inni í þessum 46 rýmum sé að finna útskriftarpakkann frá Kópavogshæli? Er þá bara bið eftir húsnæði? Öðru nær. Biðlisti eftir dagvistarplássi er 119 pláss. Herra forseti. Ég hafði samband við það umdæmi sem ég þekki best, Reykjanesumdæmi, og fékk upplýsingar um að þar eru 140 á biðlista eftir búsetu, 92 á biðlista eftir dagtilboðum og tveir þriðju af þeim þurfa hæfingarúrræði sem hvergi blasa við. Bara á þessum stað þarf tvær hæfingarstöðvar og a.m.k. einn verndaðan vinnustað. Á sama tíma renna 245 millj. í ríkissjóð eða, herra forseti, yfir til heilbrrn. til að hægt sé að skreyta sig með 120 hjúkrunarrúmum fyrir aldraða. Þannig er það. Herra forseti. Mér liggur á hjarta að fá svör félmrh. við spurningum um húsnæðismálin. Hefur ráðherra eitthvað skoðað framtíðarviðleitnina þegar öll viðleitnin við að fjölga leiguíbúðum er úr 50 í 120? Ég geri ekki lítið úr því. Það má segja að þetta sé 100--120% fjölgun. Ég geri ekki lítið úr því þó að tölurnar séu svo lágar að manni finnist næstum því að 120 sé jafnlágt og 50 þegar biðlistinn er upp á 600 leiguíbúðir. Eru komin einhver áform um næstu ár á eftir eða á bara að vera með 120 og ekki frekari framtíðarsýn? 30 millj. er talinn aukinn kostnaður vegna biðlauna starfsmanna í nýja Íbúðalánasjóðnum. Ég spyr ráðherrann: Er búið að ganga frá því hverjir munu starfa áfram eða bíður það hins nýja framkvæmdastjóra? Liggur það fyrir hve margir verða ekki endurráðnir hjá nýja Íbúðalánasjóðnum? Liggur það fyrir hve fjárhæðin er há sem á að fara í biðlaun til þeirra sem verður vísað á dyr og liggur það fyrir hvort þeim sem ekki verður vísað á dyr núna verður vísað á dyr síðar þar sem félagslega húsnæðiskerfið er lagt af, húsbréfakerfið er á leið til bankanna og óljóst hvað verður með ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar? Ég spyr um áformin varðandi hana og óska þess, herra forseti, að ráðherrarnir hafi tök á að koma inn á þessar spurningar mínar í svörum sínum á eftir. Herra forseti. Enn einn þáttur hefur verið vanræktur í tíð félmrh. Allir vita hvað menntun, endurmenntun, símenntun og starfsmenntun er mikilvæg á árunum sem koma. Tækniþróun, hin öra breyting í atvinnuháttum kallar á að fólk endurmennti sig til nýrra starfa. Það er engin framtíðarsýn varðandi þennan þátt, ekki í félmrn. vegna þess að upphæð til starfsmenntunar stendur í sömu fjárhæð og hún var eftir uppbyggingarkafla síðasta kjörtímabils, nefnilega 50 millj. kr. Ég spyr líka: Hver eru framtíðaráform ráðherrans varðandi þann þátt?

Virðulegi forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum sem ég mun svara hér og mun byrja á því sem hv. síðasti ræðumaður talaði um og sagði að ríkisstjórnin væri að slá sér upp á 130 hjúkrunarrúmum.

Það hafa margir þingmenn nefnt það sem stóra málið í fjárlögunum.

Ég tel, hv. þm., að þetta sé eitt af stóru málunum í fjárlögum og skipti geysilega miklu máli. Það eru mjög margir aldraðir Reykvíkingar sem bíða eftir hjúkrunarrými og með þessu erum við að stytta biðlistann verulega og það verður ekki nema 90 daga bið eftir hjúkrunarrými þegar búið er að fullnægja þessari þörf. 
             Þá vil ég segja hv. þm. nákvæmlega frá því hvað þetta muni kosta því að hv. þm. taldi að þetta mundi kosta 100 millj. Þetta kostar nákvæmlega 322 millj. kr. Það var kallað fram í áðan og spurt hvar þessi rými muni verða. Verið er að tala um 60 rúma hjúkrunarheimili í Reykjavík, 26 rúm í Ási í Hveragerði, 25 rúm í Garðabæ, vistheimili í Víðinesi fjölgar rúmum um 19 og það verður opnað núna fyrst í desember eins og í Hveragerði. Dvalarrými verður breytt í hjúkrunarrými og heimahjúkrun verður aukin í Reykjavík. Hér er því verið að bæta úr mjög brýnni þörf og ég er satt að segja mjög undrandi á því hve lítið er gert úr þessu í umræðunni. Ég hélt að hv. þm. væru sammála því að þetta væri forgangsverkefni. Mig langar að nefna það, fyrst ég er byrjuð að ræða um það sem ekki hefur verið rætt við þessa umræðu, að verið er að bæta við verulegu fjármagni í heilsugæsluna, ekki bara á Reykjavíkursvæðinu heldur líka á landsbyggðinni og það væri hægt að telja upp mörg atriði þar að lútandi sem gerbreytir svigrúmi heilsugæslunnar. Hér er boðað að verið er að sameina stjórnir og gera allar stjórnir miklu skilvirkari en áður hefur verið. Ég tek sem dæmi, vegna þess að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði áðan að það væri mikil fjárvöntun varðandi sjúkrahúsin og fleiri hafa rætt um það hér, að verið er að bæta við geysilegu fjármagni einmitt til sjúkrahúsanna í þessum fjárlögum. Ég held að það hljóti allir að sjá sem lesa frv. Við erum að tala um hálfan milljarð á Reykjavíkursvæðinu. En af því að ýmsir hafa gert fremur lítið úr og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir kom inn á það að fagnefndir sem hafa verið að vinna fyrir heilbrrn. hafi að mér skildist ekki miklu skilað, þá sést ef við lítum á sjúkrahúsin hér á landi að 11 af 17 eru innan fjárhagsramma í dag. Það er því gerbylting varðandi rekstrarumhverfi sjúkrahúsanna. Og til að ljúka umræðunni um sjúkrahúsin, þá var spurt að því áðan hvar í fjárlögunum stækkunin væri á gjörgæslugeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Á fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir milli 100 og 200 millj. til þess að bæta aðstöðuna á Sjúkrahúsi Reykjavíkur en ég er ekki með það hér á takteinum hve mikið er búið að nýta af því fjármagni. Þetta vildi ég að kæmi fram. Varðandi spurningu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur um hvað ekki náðist af samningi sem gerður var við Reykjavíkurborg, fjmrn. og heilbrrn. varðandi hagræðingu á sjúkrahúsum, þá er það nákvæmlega það að Vífilsstaðaspítali átti að breytast í hjúkrunarsjúkrahús. Það hefur ekki gerst en mun gerast um leið og barnaspítalinn verður opnaður. Og eins varðandi bæklunarskurðlækningar sem átti að sameina, þá hefur ekki náðst samkomulag um það milli Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítala að auka samhæfinguna milli þessara deilda. Hv. þm. spurði einnig um hvað það hafi kostað að ná ekki þeirri samræmingu. Það er eitthvað á milli 90 og 100 millj. Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði mig þriggja spurninga. Hún spurði hvernig ætti að ná fram sparnaði í lyfjum en ég vil þá minna á að gert er ráð fyrir aukningu lyfjakostnaðar. Ríkið gerir ráð fyrir því að aukningin sé um 200 millj. kr. en fyrst og fremst verður áfram losað um samkeppnishömlur, t.d. með því að stuðla að samhliðainnflutningi og beinum innflutningi lyfja. Í öðru lagi eru möguleikar á samstarfi við innlenda lyfjaframleiðendur um lækkun lyfjakostnaðar og í þriðja lagi er Tryggingastofnun ríkisins áfram falið að auka kröfur til lyfjaverðlagsnefndar um lækkun á verði þeirra lyfja en við höfum náð verulegum árangri þar. Hámarksverð hefur lækkað og það verður gripið til ýmissa annarra aðgerða til að halda lyfjaútgjöldum innan fjárlaga eins og við höfum gert á þessu ári með kostnaðarstýringu lyfjaávísana. Það er alveg ljóst að sjúklingar borga minna fyrir lyf í dag en þeir hafa gert á undanförnum árum og það er ýmislegt sem gerir það að verkum að svo er. Hv. þm. hafa einnig komið inn á það í þessum umræðum varðandi tekjutengingu bóta og spyrja: Hvar stendur það í fjárlögunum hvað þetta muni kosta? Svarið við því er það að ekki eru nákvæmar útfærslur á því hvað þetta muni kosta. Það er alveg ljóst að þetta kostar verulega fjármuni. Það er ekki einfalt að útfæra þessa breytingu en samkomulag er um að fyrsta skrefið verði tekið á þessu þingi. En það sem er flókið við þessa útfærslu er fyrst og fremst það að þeir einstaklingar sem hafa getað nýtt sér svokallað frítekjumark frá sínum maka detti ekki út. Það er fyrst og fremst það sem er flókið við þessa útfærslu. Það er að einhverjir missi ekki spón úr aski sínum. Ég á von á því að innan fárra vikna liggi fyrir þingmönnum hvernig þessi útfærsla verður. Þetta kostar verulegt fjármagn og ég vona að stjórnarandstæðingar muni standa með stjórninni í að breyta þessu sem er mikið sanngirnismál. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu hefur enginn ráðherra til þessa reynt að breyta þessum tekjutengingum allt frá því að þær voru settar árið 1936 og mér finnst það einkennilegt ef hv. þm. ætla að gera það tortryggilegt. Ég tel þetta vera mikið sanngirnismál. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði einnig um 60 millj. kr. sem áætlaðar eru til sparnaðar varðandi Tryggingastofnun. Það er fyrst og fremst með auknu eftirliti á ávísanir, bæði á röntgenrannsóknir, lyf og rannsóknir því það er ljóst að miklar tvítekningar eru í kerfinu. Okkur hefur verið bent á það af sérfræðingum að aukið eftirlit þurfi með því og með nýjum samningum við þá sérfræðinga sem vinna hjá Tryggingastofnun, sem nú helga sig alfarið störfum hjá Tryggingastofnun eykst svigrúmið að fylgjast með þessu. En ef menn skoða fjárlagafrv. og einmitt þann kafla sem snýr að heilbr.- og trmrn., þá sjá menn að mikil aukning er til heilbrigðis- og tryggingamála. Ef ég tel upp nokkur dæmi hljóta menn að sjá að mikil breyting verður þar á. Menn sjá t.d. að við erum að opna líknardeild, barna- og unglingageðdeildin er að fá aukið fjármagn, vökudeild nýbura er að fá aukið fjármagn. Við erum að fjölga ljósmæðrum á kvennadeild, við erum að auka áfallahjálp svo að eitthvað sé nefnt. Við erum að auka verulega fjármagn til endurhæfingar. Við erum að tala um 24 millj. bara á Reykjavíkursvæðinu. Ég nefndi áðan verulega aukið fjármagn til sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu. Við erum að gera þjónustusamninga við einstaka stofnanir úti á landi sem fylgir aukið fjármagn. Þetta gerir það að verkum að við getum stytt biðlista og umhverfið verður allt annað. Mér finnst því rétt að benda á það um leið og ég svara þeim fyrirspurnum sem fyrir mig hafa verið lagðar.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki skilið gagnrýni mína. Þingmenn stjórnarliðsins hafa komið fram í fjölmiðlum, barið sér á brjóst og sagt: Sjá, þetta er hið góða sem við gerum hvað varðar hjúkrunarrými fyrir aldraða. Það er mikilvægt að byggja 120 hjúkrunarrými og það er mikilvægt að biðtíminn fer niður í 90 daga og þótt fyrr hefði verið. En ég var að lesa upp úr greinargerð og benda á að framlag úr ríkissjóði er minna en þær 245 millj. kr. sem skornar eru af Framkvæmdasjóði fatlaðra. 84,4 millj. til viðbótar eru millifærðar af lífeyristryggingum vegna fækkunar dvalarrýma sem verða vegna fjölgunar hjúkrunarrýma. Þetta er ekki inni í útgjöldum úr ríkiskassanum. Það sem ég er að benda á er að þetta er viðkvæmur málaflokkur, málaflokkur fatlaðra. Hann geldur stefnu ríkisstjórnarinnar. Helmingur lögbundins tekjustofns Framkvæmdasjóðs fatlaðra er skorinn niður og um það bil sömu fjárhæð er veitt til að fjölga hjúkrunarrúmum. Auðvitað fagna ég fjölgun hjúkrunarrúma en ég spyr ríkisstjórnina: Er bara hægt að gera gott í einhverjum málaflokki með því að gera minna í öðrum þýðingarmiklum málaflokki? Þetta er gagnrýni mín, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki almennilega á hvar misskilningurinn liggur. Það sem ég sagði áðan og ætla að endurtaka er að til þessa málaflokks, til hjúkrunarheimila, er varið 322 millj. kr. Það er ekki verið að flytja það yfir til heilbrrn. frá félmrn. eins og mér skilst að hv. þm. vilji vera láta.

Herra forseti. Auðvitað þýðir ekkert að vera að hártoga um þetta. 84,4 millj. eru fluttar af lífeyristryggingum vegna þess að dvalarrýmum fækkar um leið og hjúkrunarrýmum fjölgar þannig að mismunurinn á 323 millj. og 84,4 millj. er innan við 250 millj. kr. í ný ríkisútgjöld úr ríkissjóði. Þetta er dæmið. Það sem ég er að benda á er að það er svo sláandi að þessi fjárhæð er um það bil sú sama og skorin er niður hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra til málaflokks þar sem eru langir og miklir biðlistar. Það hefði verið reisn yfir því, virðulegi forseti, ef þessi ríkisstjórn á síðasta ári kjörtímabilsins hefði tekið á varðandi biðlista fatlaðra og jafnframt því að hafa úr svo miklu að spila eins og kom fram í ræðu Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í dag, 100 milljörðum meira á kjörtímabilinu en síðasta kjörtímabil, ef hún hefði varið málaflokk fatlaðra, stytt biðlistana þar og fjölgað hjúkrunarrýmum. Þetta, herra forseti, er gagnrýni mín og ég vona að sú gagnrýni fari brátt að skiljast.

Virðulegi forseti. Hvert er aðalatriðið í þessu máli? Við erum að tala um heilbrigðis- og tryggingamál og við erum að tala um málefni aldraðra. Við erum að tala um að stytta biðlista eftir hjúkrunarrýmum. Við erum ekki að tala um að við séum að flytja peninga frá félmrn. yfir til heilbrrn. þannig að ég skil ekki nákvæmlega hvað hv. þm. er að fara. Ég vona að hún sé sammála okkur í því að við séum þarna að koma til móts við brýna þörf aldraðra.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gagnrýndi að hér hefði verið talað um að sjúkrahúsin hefðu verið rekin í fjársvelti. Það hefur verið aukin fjárveiting til sjúkrahúsanna. Í ræðu minni fagnaði ég því að það kæmu viðbótarfjárveitingar. Engu að síður vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það er rangt sem ég hélt fram að hallinn á Sjúkrahúsi Reykjavíkur, sem flyst yfir á næsta ár, sé 600 millj. kr. eins og ég sagði í ræðu minni. Ef svo er þá er auðvitað enn verið að þrengja að sjúkrahúsunum því að þau dragnast með halla frá undanförnum árum. Hæstv. ráðherra talar um að fyrsta skrefið í að minnka tekjutengingu við tekjur maka eigi að stíga á þessu ári. Hversu háa upphæð ætlar hæstv. ráðherra að setja í þetta? Er ekki réttlætismál að bætur hvers lífeyrisþega séu miðaðar við hans eigin tekjur en ekki við einhverja aðra þannig að framfærslunni sé ekki komið yfir á maka einstaklingsins? Það er réttlætismál og það er það sem stangast á við stjórnarskrána. Við tókum þessa mannréttindakafla bæði úr mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasáttmála Evrópu inn í stjórnarskrána 1995, inn í stjórnsýslulögin 1993 og þess vegna er brýnt að ráðherra leiðrétti þetta og kannski vegna þess að aðrir hafa ekki gert það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hvað það kosti að taka fyrsta skrefið sem við munum taka á Alþingi við að afnema tengingu bóta við tekjur maka. Það væri óábyrgt af mér að svara því nákvæmlega vegna þess að útfærslan er ekki á borðinu. Ég fór nákvæmlega yfir það áðan og ég veit að hv. þm. þekkir hvaða vandamál eru þarna á ferðinni. Það eru þau vandamál sem við leysum áður en við komum með einhverjar tölur sem eru ekki fullkomlega nákvæmar. Varðandi sjúkrahúsin á Reykjavíkursvæðinu, hvort hv. þm. sé með nákvæmar tölur um að halli fyrri ára sé 600 millj., vil ég segja að ekki er búið að afgreiða fjáraukalög. Auðvitað verður tekið á málefnum sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu í fjáraukalögum og það hefur komið fram áður.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talar um að óábyrgt sé að segja það hér hvað það muni kosta mikið að taka fyrsta skrefið í að minnka tekjutenginguna við tekjur maka, þ.e. lífeyrisþega. En hversu mikið ætlar ráðherrann að setja í þessa breytingu? Hæstv. ráðherra hlýtur að vita hversu miklum fjármunum hún ætlar að verja til þess að reyna að stíga eitt skref í að minnka þetta óréttlæti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún ekki réttlæti að afnema þessa tekjutengingu algjörlega vegna þess að hún er óréttlæti, hún er ósanngjörn og hún stangast á við íslensk lög? Telur hæstv. ráðherra ekki ástæðu til þess að breyta þessu og afnema þessa tengingu? Hversu mikið ætlar ráðherrann í þetta fyrsta skref og á ekki að afnema þessa tengingu algerlega? Hversu stórt verður skrefið?

Virðulegi forseti. Finnst hv. þm. aðalatriðið að fá það uppgefið á þessari stundu hver upphæðin er? Finnst hv. þm. ekki aðalatriðið að afnema þetta óréttlæti? 

Ég vil vita hvort það sé alvara á bak við þetta eða ekki.

Herra forseti. Mér finnst afar mikilvægt að hæstv. heilbrrh. svari skýrar en fram hefur komið hvernig á að standa að afnámi tekjutengingarbóta og hvenær það á að verða. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst að ekki er gert ráð fyrir fjármagni í þetta brýna verkefni í fjárlagafrv. þannig að við hljótum að þurfa að fá niðurstöðu í þetta mál áður en fjárlagafrv. verður afgreitt ef eitthvað á að vera að marka þetta.  Ég vil líka spyrja ráðherrann um sparnaðinn á lyfjum og sparnaðinn í sjúkratryggingum. Má skilja orð ráðherrans þannig að ekki komi til að leggja eigi á aukin þjónustugjöld, að það eigi sem sagt ekki að hækka þjónustugjöldin eða auka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði?

Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að þegar hæstv. ráðherra er nefndur þá er hann nefndur hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Varðandi lyfin munum við fara þær sömu leiðir og við höfum farið síðustu tvö ár og þær leiðir hafa ekki hækkað lyfjakostnað heimilanna. Við munum fara þær sömu leiðir vegna þess að við munum nýta okkur þá samkeppni sem er í gangi og hún hefur ekki orðið til þess að lyfjaverð til sjúklinga hafi hækkað. Þó svo að hlutfallið hafi hækkað innan tryggingakerfisins hefur samkeppnin orðið þess valdandi að sjúklingurinn greiðir minna. Hitt málið sem hv. þm. kom inn á var um afnám tekjutengingar og sagði hann að nauðsynlegt væri að þetta lægi ljóst fyrir áður en fjárlög væru afgreidd. Að sjálfsögðu. En við erum í 1. umr. fjárlaga og fjárlög eiga eftir að taka einhverjum breytingum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og mér fannst þau aðeins vera nær einhverri niðurstöðu í þessu máli að fá fram hvað ráðherrann hugsar. Það er alveg ljóst að ráðherrann segir að fjárhæðin og þá frv. muni liggja fyrir áður en fjárlög verða afgreidd. Ég skil það svo að ráðherrann sé þá að stefna að því að gera þetta frv. að lögum fyrir áramótin og þar með að fá fjármagn í það núna við fjárlagaafgreiðsluna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það liggi fyrir ef ég skil ráðherrann rétt vegna þess að þetta er mjög stórt mál sem snýr að öryrkjum. Ég ætla ekki að þakka hæstv. ráðherra fyrir það fyrr en ég veit hve stórt skref hún ætlar að stíga í þessu máli. Það er mjög brýnt að afnema þetta algerlega og ég vil sjá hve stórt skref ráðherrann ætlar að stíga í þessu áður en ég sé ástæðu til að þakka henni sérstaklega fyrir það. En það er auðvitað mikið framtak ef í þetta verður ráðist. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort fyrir liggi samþykki ríkisstjórnarinnar um að fara í þá breytingu að taka skref í því að afnema tekjutengingu bóta. Hefur þetta mál verið rætt við ríkisstjórnina og hefur ráðherrann ríkisstjórnina bak við sig í þessu máli?

Virðulegi forseti. Hv. þm. sem hér talaði á undan hefur langa reynslu sem ráðherra og veit það eins vel og ég sem hér stend að slíkir hlutir gerast ekki nema í gegnum ríkisstjórn.

Þá hefur verið rætt um þetta ...

Hv. þm. getur verið fullviss um það að ríkisstjórnin stendur að baki þessu máli. En eins og ég hef margsinnis sagt og segi enn er útfærslan ekki komin á borðið og ríkisstjórnin getur ekki tekið ákvörðun fyrr en útfærslan er komin á borðið. Ég bað ekki um neitt þakklæti, hv. þm., alls ekki neitt þakklæti. Mér finnst aðalatriðið að við tökum fyrsta skrefið á þessu þingi. Ég hef ekki heyrt að nokkur annar ráðherra hafi tekið þetta upp fyrr, hvorki á þingi né í ríkisstjórn.

En það hafa þingmenn gert.

Hæstv. forseti. Varðandi þetta síðasta atriði lýsti hæstv. heilbrrh. því yfir á aðalfundi Tryggingastofnunar að til stæði að draga úr tekjutengingunni þannig að það er afar eðlilegt að við þingmenn skulum spyrja að því hvenær þetta eigi gerast og hvernig. En ég held að hæstv. heilbrrh. hafi misskilið mig þegar hún vitnaði í eitthvað sem ég hafði sagt um nefndir ráðuneytisins. Ég var eingöngu að tala um stóru sjúkrahúsin og að þar hefði þurft að setja nefndir á laggir ár eftir ár til þess að reyna að stoppa í götin sem þar hafa verið skilin eftir aftur og aftur. Ég veit svo sem ekkert um það hvernig nefndir starfa annars staðar. En mér er mjög annt um málefni stóru sjúkrahúsanna. Í tengslum við það sem fram kom í ræðu hæstv. heilbrrh. þar sem hún nefndi að þær aðgerðir og þau auknu framlög sem nú koma til heilbrigðismála yrði hægt að stytta biðlista og því vil ég fá að spyrja hæstv. heilbrrh.: Stendur til að setja reglur um biðlista eins og nefnd um forgangsröðun í heilbrigðismálum lagði til, þ.e. að hreinlega verði ekki heimilt að fólk sé á biðlistum lengur en ákveðinn tíma?

Virðulegi forseti. Forgangsröðunarnefnd skilaði af sér fyrir ekki alllöngu og munum við vinna eftir þeim tillögum sem þar liggja fyrir. Við erum ekki að breyta lögum en það er mjög gagnleg vinna sem þar fór fram og unnið verður eftir því plaggi. Annað held ég að hafi ekki komið fram í fyrirspurnum hv. þm. en mig langar að minnast á það af því að hér hefur verið rætt um stóru sjúkrahúsin og fjárvöntun að það hljóta náttúrlega allir að kjósa nýja jafnaðarmannaflokkinn því að í stefnuskrá hans stendur einfaldlega að sjúkrahúsin skulu fá það fjármagn sem þau þurfa, hvað sem það þýðir.

Herra forseti. Það má segja um þessa umræðu að það séu fastir liðir eins og venjulega. Þessari umræðu svipar mjög til 1. umr. fjárlaga á undanförnum árum, það eru sömu athugasemdirnar sem maður heyrir, sömu gagnrýnisatriðin og sömu staðhæfingarnar. Mig langar nú samt til að gera nokkrar athugasemdir í þessu samhengi. Ríkisstjórnin er einbeitt í því, og stjórnarflokkarnir eins og þeir hafa verið allt þetta kjörtímabil, að sýna ábyrgð í fjármálum ríkisins. Við leggjum höfuðkapp á að greiða niður skuldir og við höfum náð verulegum árangri þar. Við erum ekki að kasta fram ábyrgðarlausum áætlunum, eins og vandræðabandalagið gerði. Það mundi kosta 60 milljarða árlega ef allar þær óskir sem þar fóru á blað væru teknar inn í fjárlög. Við reynum að setja fram raunhæf fjárlög sem við ráðum við, að reka ríkissjóð hallalausan og að greiða niður skuldir, sem voru orðnar hættulega miklar. Framkvæmdasjóður fatlaðra, það fé sem til hans rennur nú, er eins og undanfarin tvö ár notað til framkvæmda. Rekstrarhlutinn af erfðafjárskattinum --- og það var ekki ég sem fann upp á erfðafjárskattinn til að reka stofnanir fatlaðra --- rennur í gegnum ríkissjóð eins og eðlilegt er að hann geri. Eins og í undangengnum fjárlögum hafa málefni fatlaðra haft algjöran forgang hjá okkur í félmrn., fram yfir aðra málaflokka. Þar er svigrúmið notað og framlögin til málefna fatlaðra hækka um 208,8 millj. á milli ára. 88,8 millj. af þeirri upphæð eru að vísu vegna launa og verðlagsbóta, ný úrræði í málaflokknum eru dagvistarstofnanir í Reykjavík og á Reykjanesi. Að öðru leyti skiptast þessar 120 millj. sem bættust við í málaflokkinn þannig að til ýmissa verkefna fara 15,5 millj. Af því hefur 8,5 millj. verið ráðstafað með samningi við Múlalund og á döfinni er samningur við Öryrkjabandalagið um rekstur verndaðra vinnustaða. Svæðisskrifstofa Reykjavíkur fær 20 millj. til nýrrar dagvistarstofnunar. Svæðisskrifstofa Reykjaness fær samtals 28,4 millj., þ.e. 20 millj. til nýrrar dagvistarstofnunar og 8,4 millj. til heilsársreksturs sambýlis sem fékk rekstrarfjárveitingu frá miðju þessu ári. Svæðisskrifstofa Vesturlands fær 8,6 millj. til heilsársrekstur sambýlis á Akranesi sem fékk rekstrarfjárveitingu frá miðju þessu ári og væntanlega verður tekið í notkun nýtt sambýli á Akranesi fyrir árslok. Svæðisskrifstofa Norðurlands vestra fær 3 millj. til heilsársreksturs sambýlis á Sauðárkróki sem fékk rekstrarfjárveitingu frá miðju þessu ári. Samningar við sveitarfélög eru 7,5 millj., þ.e. 6 millj. vegna samnings við Akureyri og 1,5 millj. vegna samnings við Höfn í Hornafirði. Greiningarstöðin fær til viðbótar 7 millj. vegna ráðningar læknis, þ.e. sérfræðings í fötlun barna og sérfræðings í teymi fyrir einhverfa. Framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra hækkar um 30 millj. milli ára og verður 235 millj. á næsta ári. Varðandi málefni barna og unglinga þá er það rétt sem hér kom fram að til að fullnægja þeirri þörf sem hlýst af hækkun sjálfræðisaldurs þá þyrftum við 90 millj. kr. Við höfum bara ekki efni á því að gera þetta í einu skrefi. Næstu áramót bætist við meðferðarúrræði í Háholti í Skagafirði. Það er hugsað fyrir erfiðustu unglingana á þessum aldri. Í þessum fjárlögum er það sú framkvæmd sem kemur til móts við þær þarfir. Mér er það alveg ljóst að það er hægt að nota miklu meiri peninga í þennan málaflokk en við höfum bara ekki efni á að gera meira að svo komnu máli. Ég vænti þess að síðan verði haldið áfram þangað til fullnægt er þeirri þörf sem hlýst af hækkun sjálfræðisaldurs. Komið hafa fram spurningar um Íbúðalánasjóðinn. Undirbúningi miðar mjög vel og allar horfur eru á að allt verði tilbúið um áramót. Skipuritið er nær frágengið, reglugerðarvinnan er langt komin eða á lokastigi. Um 40 starfsmenn Húsnæðisstofnunar verða endurráðnir. Eins og ég marglýsti yfir í umræðum um það mál, um húsnæðismálalöggjöfina í fyrravor, fór ég fram á það við undirbúningsnefndina að ráða starfsmennina úr hópi starfsmanna Húsnæðisstofnunar og þeir ganga fyrir í þau störf sem laus verða hjá Íbúðalánasjóði. Þetta loforð tel ég að bindi Íbúðalánasjóð í Reykjavík. Komið hafa eindregnar óskir frá Húsvíkingum um að Íbúðalánasjóður verði staðsettur þar og víst hefði verið gaman að því. En það er of seint í rassinn gripið. Ég tel að það væru brigð við núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar ef þess yrði krafist eftir á að þeir flyttu búferlum til Húsavíkur. Hins vegar er hægt að vinna ýmis af þeim störfum sem Íbúðalánasjóður þarf að láta vinna úti á landi. Það er sjálfsagt að huga að því hvort sem það yrði á Húsavík eða annars staðar. Því miður sé ég ekki að unnt sé að staðsetja aðalstövar Íbúðalánasjóðs á Húsavík. Reyndar er komin fram fyrirspurn um þetta hér í þinginu frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og okkur gefst tækifæri til að ræða það nánar þegar ég svara þeirri fyrirspurn. Hér var spurt um jafnréttisáætlunina sem við samþykktum í vor. Í jafnréttisáætluninni eru tilgreind verkefni hinna einstöku ráðuneyta og ég geri ráð fyrir því að hugsað sé fyrir því í fjárhagsáætlunum einstakra ráðuneyta, a.m.k. er það þannig hjá okkur í félmrn. Jafnréttislögin eru í endurskoðun. Ég vonast eftir að leggja hér fram frv. á næstu vikum og vonast eftir að fá það afgreitt í vetur. Ég endurtek að ég tel mjög mikilvægt fyrir þjóðina að stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin sýni siðferðisþrek, jafnvel þó á kosningaári sé, til að gæta hófs í útgjöldum og afgreiða ábyrg fjárlög og láta það sitja fyrir eftir því sem unnt er að greiða niður skuldir.

Hæstv. forseti. Varðandi Jafnréttisráð þá laut spurning mín að því hvort sú viðamkila áætlun sem samþykkt var sl. vor og við í hv. félmn. lögðum til þó nokkrar breytingar á, kallaði ekki á aukna vinnu hjá Jafnréttisráði og þar af leiðandi á aukið fjármagn. Vonandi er það svo að menn ætli sér að framfylgja áætluninni og það er auðvitað fyrst og fremst verkefni Jafnréttisráðs. Það er sá aðili sem fylgist með, tekur saman skýrslu um hvernig gengur og væntanlega, þegar kemur að næstu áætlun, koma tillögur um breytingar þaðan. Mér hefði því þótt eðlilegt að samþykkt þessarar tillögu kallaði á aukið fjármagn. Ég sé ekki annað en að þarna sé sáralítil breyting á milli ára.

Herra forseti. Ég sé ekki að það sé endilega bráðnauðsynlegt að ganga frá viðbótarfjárveitingu til Jafnréttisráðs á þessu stigi vegna jafnréttisáætlunarinnar. Þar hafa nú verið gerðar úttektir og unnið að ýmsu á vegum ráðsins að undanförnu án þess að til aukafjárveitinga kæmi. Jafnréttisráð er með vissum hætti í nokkuð lausu lofti eins og stendur vegna endurskoðunar laganna. Þegar við höfum fest okkur niður á lagarammann þá getur það hugsanlega kallað á aukafjárveitingu í fjáraukalögum næsta árs.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. félmrh. hafa af ansi litlu að státa þegar kemur að málefnum fatlaðra. Það eru 360 á biðlista eftir búsetuúrræðum fyrir fatlaða. Það á ekki að taka neitt nýtt sambýli í gagnið á næsta ári, fyrst og fremst er verið að setja í fullan rekstur sambýli sem hófust á þessu ári. Það eru 360 sem bíða. Mér finnst að ráðherrann hæstv. geti ekki hreykt sér hátt í þessum málaflokki. Varðandi málefni barna þá nefnir ráðherrann alltaf eins og það sé nýtt meðferðarúrræði, í tengslum við sjálfræðisaldurinn, þetta heimili í Skagafirði. Það er ekki nýtt úrræði. Fyrst og fremst er þar um að ræða flutning úr Bakkaflöt í Skagafirði í Háholt, þar sem tekin verður upp heilsársstarfsemi í staðinn fyrir tíu mánaða starfsemi. Þar bíða 30 eftir meðferð, það eru börn á aldrinum 16--18 ára. Ef þetta gengur eftir, þessar fjárhæðir eru veittar í þetta, þá þarf að bíða í 6--8 ár til þess að allir fái lausn sinna mála. Þá eru þessi börn náttúrlega orðin meira en sjálfráða. Það er því mjög lítið, herra forseti, sem sett er í þessa mikilvægu málaflokka, málefni barna og málefni fatlaðra, þegar litið er til þess að tekjuaukning hjá ríkisstjórninni er 24 milljarðar á þessu og næsta ári. Ráðherrann talar um að það séu alltaf fastir liðir í málflutningi okkar stjórnarandstöðuþingmanna að ráðast á þetta. Það er af því að það er sífellt verið að skera þetta niður. Í málefnum fatlaðra er helmingurinn af lögboðnum framlögum erfðafjársjóðs í þriðja sinn tekinn í ríkissjóð. Það er ekkert nýtt að því er varðar málefni barna. Síðan er ráðherrann að bjóða 600 manns sem eru núna á biðlista eftir leiguíbúðum, fyrir utan þann fjölda sem ekki fær inni í nýja kerfi ráðherrans, upp á 120 leiguíbúðir. Reykjavík ein og sér hefur óskað eftir að fá 100 leiguíbúðir og þrjú sveitarfélög saman, Akureyri, Kópavogur og Reykjavík, biðja um 300 leiguíbúðir. En ráðherrann býður fátækasta fólkinu hér á Íslandi upp á 120 leiguíbúðir.

Herra forseti. Mér hefði komið það mjög á óvart ef hv. 13. þm. Reykv. hefði verið ánægð með yfirleitt einhvern skapaðan hlut, a.m.k. hjá félmrn. Varðandi biðlistana þá er sérstök nefnd að skoða það mál og formaður hennar er hv. þm. Jón Kristjánsson og hann kemur inn á það verkefni hér á eftir. Þessi nefnd var skipuð til þess að skoða biðlistana í þessum tveimur kjördæmum, líka með tilliti til væntanlegrar yfirfærslu á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna. Það er nýtt úrræði í Háholti í Skagafirði. Það má segja að heimilið á Bakkaflöt verður ekki flutt, vistmennirnir á Bakkaflöt eða þeirra líkar fara ekki í Háholt. Það verður opnað nýtt heimili á Hvítárvöllum í Borgarfirði og það er arftaki, skulum við segja, heimilisins á Bakkaflöt. Hins vegar er Háholt hugsað fyrir erfiðustu unglingana sem þurfa mesta gæslu og það er nýtt úrræði. Þá eru það þessar 120 leiguíbúðir. Við sátum nú hér klukkutímum saman í fyrravor undir fullyrðingum um það að leiguíbúðirnar yrðu 50. Það var auðvitað allt of lág tala og ég bar á móti þeirri staðhæfingu. Það var nú ekki aldeilis tekið trúanlegt. ,,Nei, nei, þær verða áreiðanlega bara 50.`` Nú eru þær 120. Nú eiga þær að vera 300 eða eitthvað af því þörfin er svo mikil eða jafnvel 600. Ég veit ekki hvar í ósköpunum þetta lendir.

Herra forseti. Ég held að það sé full ástæða til þess að hafa nokkrar áhyggjur af þessum málaflokki, þ.e. málefnum fatlaðra og fjármagni í þennan málaflokk. Ég er farin að heyra það og við þingmenn að sveitarstjórnarmenn eru orðnir mjög hugsi yfir því að taka þennan málaflokk til sín af því að ríkisstjórnin er að draga lappirnar í því að setja fjármagn í þennan málaflokk og ætlar sér greinilega að setja þetta allt yfir á sveitarfélögin. Það væri ágætt að formaður fjárln. upplýsti um það hvað er að gerast að því er varðar Reykjavík og Reykjanes þar sem stærstu og lengstu biðlistarnir eru. Mér heyrist að það kosti nú nokkur hundruð milljónir, 500--700 milljónir, að leysa búsetumál fatlaðra í Reykjavík og á Reykjanesi. Það er því mjög nauðsynlegt að fá það skýrt fram. Varðandi málefni barna þá liggur það fyrir að það á nánast ekkert að gera í sambandi við sjálfræðisaldurinn, það liggur fyrir í fjárlögum og hægt er að lesa sér til um það. Hvað varðar leiguíbúðirnar þá er auðvitað til skammar hvernig að því er staðið. Það er enn verið að minnka framlögin sem voru 275 millj. niður í 180. Það er hrein skömm að því hvernig staðið er að uppbyggingu á leiguíbúðum.

Herra forseti. Ekki geri ég mér vonir um að geta gert hv. 13. þm. Reykv. áhyggjulausan. En það er ekki mér að kenna. Það er hennar mál.

Virðulegi forseti. Það er mikil reisn í þessum orðaskiptum, en hér hefur fallið tilsvar dagsins. Ríkisstjórnin hefur ekki efni á því að vera með þau úrræði sem þarf vegna hækkunar sjálfræðisaldursins. Þarna birtast okkur sólskinsfjárlögin, barnaverndarsjónarmiðin og umhyggjan fyrir æskunni. Þarna liggur það klárt og kvitt. Það er hægt að skýra þessi fjárlög með einni setningu í stíl við þá sem hér féll: Ríkisstjórnin hefur ekki efni á félagslegum úrræðum. Þetta eru sjónarmið þessarar ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ráðherrann svaraði mér mjög takmarkað um Íbúðalánasjóð. Ég ætla að endurtaka spurningarnar: Félagslega húsnæðiskerfið hefur verið aflagt. Húsbréfin eru á leið í bankana geri ég ráð fyrir og óska eftir að fá það staðfest. Ég spyr hvort ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar verði aflögð og hvað það þýði að margir fari á biðlaun og hvað það kostar. Hæstv. ráðherra talaði um hve margir yrðu endurráðnir. Hve margir fara á biðlaun og hvað kostar það? Að lokum, herra forseti. Ég spurði um starfsmenntasjóðinn og stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er staðfest í svari ráðherrans. Það er engin stefna, engin framtíðarsýn.

Herra forseti. Það er nú þetta með umhyggju fyrir æskunni. Ég hygg að þau fjárlög sem eru til umræðu í dag sýni æðimikið meiri umhyggju fyrir æskunni en sá óskalisti sem var presenteraður hér fyrir nokkrum dögum, líklega er það nú farið að skipta vikum, og kostar 60 milljarða á ári í rekstur. Ég held að æskan sé betur sett með fjárlög í þeim anda sem er í þessum fjárlögum. Varðandi starfsmenntasjóðinn þá er það rétt hjá hv. þm. að hann fær sömu fjárveitingu og hann hefur haft undanfarið. Hún hefur ekki hækkað. Ég sagði það áðan að ég hefði reynt að nota það svigrúm sem félmrn. hefur haft til þess fyrst og fremst að auka við málaflokkinn málefni fatlaðra. Það var spurt um Íbúðalánasjóð. Nú er ég ekki með endanlega tölu um það hve margir verða ráðnir. Það er eitthvað í kringum 40. Starfsmennirnir eru eitthvað í kringum 70 þannig að væntanlega verða þá á milli 20 og 30 sem ekki verða endurráðnir hjá sjóðnum og fara á biðlaun. Það kostar auðvitað sitt. Það liggur hins vegar fyrir, ef hv. þm. lesa skýringar í fjárlagafrv., og það er byrjunarkostnaður við Íbúðalánasjóð en síðan verður hann í framtíðinni miklu ódýrari í rekstri en Húsnæðisstofnun hefur verið. Þjónusta veðdeildarinnar sem hefur verið keypt dýrum dómum af veðdeild Landsbankans verður boðin út og við gerum okkur vonir um að hún verði miklu ódýrari samkvæmt útboði.

Virðulegi forseti. Ráðherra svaraði mér ekki alveg skýrt. Ég nefndi að félagslega húsnæðiskerfið hefur verið aflagt. Ég spyr hvort húsbréfin séu að fara almennt í afgreiðslu til bankanna. Og ég spyr hvort ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar verði aflögð og óska eftir svari við því. Herra forseti. Ráðherrann er pirraður í dag og er alltaf í vörn sinni með fjárlög ríkisins að koma inn á sameiginlegt framboð okkar jafnaðarmanna og óskalistann okkar, eins og hann kallar okkar framtíðarsýn. Ég ætla bara að segja ráðherranum það að verkfnaskrá sameiginlegs framboðs til fjögurra ára liggur ekki fyrir. Hún mun brátt liggja fyrir og við skulum ræða þá hvernig við ætlum að halda á málum með tekjur og útgjöld ríkissins.

Herra forseti. Það standa yfir viðræður við bankana um að þeir yfirtaki eða lánastofnanir yfirtaki afgreiðslu húsbréfanna, greiðslumatið og veðmatið. Þeim viðræðum er ekki lokið þannig að ég treysti mér ekki til þess að fullyrða að afgreiðslan fari í bankana. En ég vænti þess að svo verði. Varðandi ráðgjafarstöðina þá hefur félmrn. rekið Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna í Lækjargötu 4 með afar góðum árangri og það er að mörgu leyti miklu eðlilegra að styrkja þá starfsemi sem er samstarfsverkefni ráðuneytisins og lánastofnana og láta hana yfirtaka ráðgjafarhlutverk Húsnæðisstofnunar. Varðandi verkefnaskrána, já. Það væri gaman að hafa meira en mínútu til þess að ræða hana en það gefst tækifæri til þess síðar.

Það gefast tækifæri síðar.

Herra forseti. Það eru ein tvö atriði sem ég vildi bæta inn í þessa umræðu, en efni hennar mun síðan verða tekið til athugunar í starfi fjárln. í framhaldinu. Það var minnst hér á hina svokölluðu biðlistanefnd sem er að störfum í félmrn. Ég fékk reyndar óvænta stöðuhækkun hér hjá hæstv. félmrh. Ég er ekki formaður nefndarinnar og sækist ekki eftir því starfi. Það er Sturlaugur Tómasson sem er formaður hennar en ég á sæti í nefndinni.

Ég biðst afsökunar.

Nefndin hefur safnað að sér miklu efni og störf hennar eru í miðjum klíðum. Það er ljóst að vandinn á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi er mikill í málefnum fatlaðra og m.a. hafa sveitarstjórnarmenn á Reykjanesi, flestir eða allir, ítrekað þennan vanda og lýst honum í viðræðum við nefndina. Vandinn er af þeirri stærðargráðu að ég hef ekki trú á að hann verði leystur á einu ári en nefndin hefur ekki enn þá skilað tillögum til ráðherra um hvað hún leggur til. Vissulega er þarna um mikinn vanda að ræða sem stafar m.a. af því að hér er mikil samþjöppun á fólki. Það er mikil mannfjölgun á þessu svæði, t.d. á Reykjanesi. Vandamál fylgja því og þau aukast að sama skapi þannig að þarna verður að vanda vel til og gera sér glögga grein fyrir því hvaða úrræði koma að sem mestu gagni í þessum vandamálum. Hér í dag hefur bréf borgarstjórans í Reykjavík til fjárln. verið töluvert til umræðu og vinna fjárln. í því sambandi og viðræður fjárln. við sveitarstjórnarmenn. Það er rétt sem fram hefur komið að fjárln. hefur boðið sveitarstjórnum til viðræðu við nefndina um sameiginleg mál ríkis og sveitarfélaga og önnur þau mál sem sveitarstjórnir vilja bera upp. Forsvarsmönnum Reykjavíkurborgar var boðið til þessara viðræðna og þeir hafa komið til viðræðna við okkur undanfarin ár eða síðan R-listinn tók þar við stjórnartaumunum. Það var ekki gert áður. Að þessu sinni sendi borgarstjórinn til okkar skriflega greinargerð um málefni Reykjavíkurborgar, í fyrsta lagi um fjárhagsleg samskipti, í öðru lagi fræðslumál, í þriðja lagi samgöngur, í fjórða lagi undirbúning að yfirfærslu á þjónustu fatlaðra, í fimmta lagi fasteignaviðskipti borgar og ríkis, í sjötta lagi sameiningu Reykjavíkur og Kjalarneshrepps og í sjöunda lagi heilsugæslu í Reykjavík. Þetta er í rauninni það sama og aðrar sveitarstjórnir gera nema þær hafa komið og fylgt þessum greinargerðum eftir, þær eru misjafnlega ítarlegar, og rakið efni þeirra. Hins vegar er hér þessi setning: ,,Það er skemmst frá því að segja að þar hafa sjónarmið forustumanna borgarinnar í viðræðum við okkur mætt takmörkuðum skilningi og viðræðurnar lítinn árangur borið.`` Það er þetta sem hefur farið fyrir brjóstið á mönnum og ég verð að segja um þetta að mér finnst þetta auðvitað leitt. En þetta verður hver að meta fyrir sig. Reykjavíkurborg hefur vissulega ekki fengið allar sínar óskir uppfylltar fremur en önnur sveitarfélög sem koma til okkar en það verður auðvitað hver fyrir sig að meta hvernig erindum er fylgt eftir. Síðan segir hér í bréfinu eftirfarandi: ,,Umfjöllunin er af augljósum ástæðum takmörkuð um þessi mál sem send eru sem greinargerð. En ég tel reynsluna hafa leitt í ljós að eigi hugur að fylgja máli þurfi viðræður forsvarsmanna borgar og fjárveitingavalds að fara fram við upphaf fjárlagagerðar en ekki lok hennar.`` Þarna tel ég að sé örlítill misskilningur á ferðinni að fjárln. fái fjárlagafrv. í hendurnar þegar þingið kemur saman að hausti. Auðvitað hefur það verið lengi í undirbúningi á vegum framkvæmdarvaldsins og á vegum ríkisstjórnarinnar og það er ekki á valdi nefndarinnar að ræða við sveitarstjórnarmenn þegar undirbúningur fjárlaga er að byrja vegna þess að þá er það einfaldlega ekki komið til okkar. Að vísu er ekkert því til fyrirstöðu fyrir Reykjavíkurborg að leita eftir viðræðum við ríkisvaldið um sameiginleg mál og það er auðvitað opin leið til þess að leita eftir viðræðum fyrr á árinu en þær viðræður þurfa þá að fara fram við framkvæmdarvaldið. Það hefur reyndar verið siður á síðari árum, a.m.k. síðan ég kynntist störfum í fjárln., að viðræður hafa farið fram milli forsvarsmanna Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisvaldsins á meðan fjárlagagerð stendur yfir um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og niðurstöður af þeim viðræðum og þær tillögur sem ríkisstjórnin gerir í framhaldi af því samkomulagi koma oft inn á borð fjárln. Það hefur verið svo undanfarin ár. Ég vildi rekja þetta af því að þetta hefur komið til umræðu í dag. Auðvitað finnst mér leitt ef borgarstjórinn í Reykjavík telur ekki svara kostnaði að tala við okkur en það verður hver að meta fyrir sig. Við munum að sjálfsögðu taka þá greinargerð sem kom frá borginni út af þessum málaflokkum sem ég hef nefnt til umræðu og ef ástæða er til leita eftir nánari upplýsingum. Þetta vildi ég láta koma fram í lok umræðunnar en eins og ég sagði í upphafi munum við fara yfir þær ábendingar sem hér hafa fram komið við 1. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Ég hafði svo sem ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu fyrr en ég hlýddi á mál tveggja fagráðherra sem með sönnu taka til sín stóran hluta af útgjöldum hvers árs í fjárlögum og þar er ég auðvitað að ræða um hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. Nú sé ég hvorugan þeirra í salnum og spyr því hvort þeir séu skammt undan.

Þeir eru báðir í húsinu. Forseti gerir þeim viðvart að óskað sé nærveru þeirra.

Virðulegi forseti. Á meðan hæstv. ráðherra er beðið er það auðvitað aðalatriðið í þessari umræðu eins og kom svo glögglega fram í umræðum um stefnuræðu forsrh. að í ræðum hæstv. ráðherra og stjórnarliða kveður sýknt og heilagt við hinn sama tón. Þeir hnykkja á ákveðnum tilteknum þáttum sem hafa vissulega þokast í rétta átt en láta lítið með önnur atriði sem eru auðvitað mjög veigamikil. Ég segi það fyrir mig, virðulegi forseti, að ég saknaði þess til að mynda núna við þessa umræðu og í ræðu hæstv. félmrh. að hann skyldi ekki að eigin frumkvæði og með einhverja framtíðarsýn í huga gera að umtalsefni þau tíðindi sem hafa borist á ári hverju frá því að núv. ríkisstjórn tók við stjórnartaumunum að skuldir heimilanna fara snarvaxandi. Hann gat ekki um það einu aukateknu orði og ég hef hvergi séð það að hæstv. fjölskyldumálaráðherra hafi sýnt því máli einhvern sérstakan áhuga. Hæstv. forsrh. nefndi það ekki einu orði í stefnuræðu sinni og enginn þeirra stjórnarliða sem ræddu þau mál sl. fimmtudagskvöld ef ég man rétt. En ég átti satt að segja von á því að sá sem er skjól heimilanna í landinu, hæstv. félmrh., mundi víkja einhverjum orðum að þessum veruleika. 43 milljarðar á síðustu 12 mánuðum, 11,8% aukning. Frá miðju ári 1996 til miðs árs 1997, ef ég man rétt, var þessi tala í kringum 30 milljarðar. Aukningin þá milli ára var 8% eða þar um bil, ef ég man rétt, þannig að það hallar á ógæfuhliðina. Virðulegi forseti. Þetta gerist allt á sama tíma og öll kennileiti efnahagskerfisins, langflestar kennitölur vísa til þess að allt sé til betri vegar. Nú á auðvitað viss hluti þessarar skuldaaukningar sér eðlilegar skýringar. Fólk er í fjárfestingu, er að kaupa sér íbúðir, tekur stór lán hjá Húsnæðisstofnun og er að steypa sér í ákveðnar skuldbindingar af þeim sökum og ósköp eðlilegt. Þarna eru með öðrum orðum eignir á móti. En þessi gífurlega aukning hins vegar getur ekki skýrst af þessu. Hér er því klárlega um það að ræða að annaðhvort eða hvort tveggja er fólk að lifa um efni fram ellegar þá að það er í neyð sinni að slá lán til rekstrar heimilis síns. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra hafi skýra og góða mynd af því hvað er á seyði og starfsmenn hans í ráðuneytinu hafi gert á því úttekt hverju þetta sæti og hvernig skipting sé á þessu. Ef það er svo að í miðju góðærinu safni þjóðin öll skuldum upp á milljarða kr. á ári hverju vegna þess að endar ná ekki saman í heimilisbókhaldinu er auðvitað mikið að og ég ætla ekki að kveða fastar að orði en svo. Hæstv. félmrh. sem var fremstur í flokki annarra framsóknarmanna fyrir síðustu kosningar og sagði: ,,Stöðvum skuldasöfnun heimilanna. Fólk í fyrirrúmi.`` Hvað hefur brostið í þessu? Hvernig víkur því við að þetta er allt í öfuga átt á sama tíma og önnur kennileiti í efnahagslífinu fara vissulega í rétta átt sem betur fer? Hér er eitthvað að. Ég segi það satt, virðulegi forseti, að ég sakna þess dálítið við stefnumótandi umræðu eins og hér á sér stað að hæstv. fagráðherrar komi ekki hver á fætur öðrum óumbeðnir og geri með skeleggri og undirbúinni ræðu grein fyrir því hvað efst er á baugi í ráðuneytum þeirra og hver framtíðarsýn þeirra sé á því fjárhagsári sem um er að ræða og kannski eitthvað eilítið lengra fram í tímann. En að hlutdeild þeirra í umræðunni verði ekki í formi þess að vera með útúrsnúninga og eitthvert karp í skeytastíl vegna fyrirspurna yfirleitt stjórnarandstæðinga. Auðvitað er ekki bragur á þessu og ég kenni hæstv. ráðherrum dálítið um þetta að þeir skuli ekki koma á eigin forsendum en ekki lufsast þetta í skjóli hæstv. fjmrh. sem leggur að sönnu fram þetta frv. en auðvitað samkvæmt tillögum fagráðherranna og auðvitað samkvæmt samþykktum í ríkisstjórninni sjálfri. Ég vænti að um sé að ræða tillögu hæstv. fagráðherra og hér á ég sérstaklega orðastað við tvo þeirra, hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh., sem taka til sín rúmlega helminginn af útgjöldum þessara fjárlaga ef ég man rétt. Þessa sakna ég. Virðulegi forseti. Ég nefndi skuldaaukningu hjá heimilunum. Ég ætla ekki að fara orðum um það sem margir hafa áður réttilega á bent að ákveðnir hópar hafa með réttu gert vart við sig vegna þess að þeir njóta ekki góðærisins. Í þessu samhengi fannst mér dálítið sláandi fyrir rétt rúmri viku, í Morgunblaðinu sunnudaginn 27. september, einhverjum dögum áður en sólskinsfjárlögin voru lögð fram, einhverjum dögum áður en hæstv. forsrh. greindi frá því í stefnuræðu sinni að erlendir sérfræðingar gæfu íslenskri efnahagsstjórn hæstu einkunn. Var það ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og einhverjir fleiri snillingar í útlöndum sem kunnu vel á tölur og talnadálka? Hins vegar voru einhverjum dögum áður aðrir sérfræðingar í útlöndum sem talað var við í Morgunblaðinu í mjög ítarlegri umfjöllun um Íslendinga í útlöndum, raunar í Hanstholm í Danmörku. Íslendingar þar, sem eru um 300 talsins ef ég man rétt, gáfu allt aðra einkunn en sérfræðingar hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar. Þeir gáfu Íslandi og íslenskri efnahagsstjórn enga ágætiseinkunn. Þeir höfðu þvert á móti hundruðum saman flúið land vegna þess að endar náðu ekki saman og skuldabaslið var svo mikið að það varð ekki við neitt ráðið. Þeir sögðu orðrétt: Hamingjan er í Hanstholm.  Þær 60 millj. kr. sem hæstv. félmrh. nefnir að sé útgjaldaauki vegna tillagna málefnaskrár eru náttúrlega algerlega út í bláinn. En gefum okkur það hins vegar að þær séu ekki fullkomlega út í bláinn, þær kosti einhverja 20--30 milljarða í hæsta lagi, þá er það svipuð tala og hæstv. ríkisstjórn hefur haft til viðbótar umleikis á ári hverju á valdatíma hennar. Það eru í kringum 100 milljarðar kr. sem ríkisstjórnin hefur haft umfram miðað við sama tíma hjá þeirri ríkisstjórn sem starfaði áður þannig að eitthvað geta menn gert með þessa fjármuni. En veruleikinn á bak við þessa málefnaskrá samfylkingarinnar, sem ég ætla ekki að staldra lengi við og hefur verið svarað, er auðvitað kortlagning á því samfélagi sem við sannir félagshyggjumenn og jafnaðarmenn viljum sjá hér á landi. Ekki á morgun og ekki hinn, það tekur vafalaust lengri tíma. Þetta er samfélagið sem við viljum sjá hér á Íslandi. Það er auðvitað allt annað samfélag en það sem við búum við í dag. Það er alveg hárrétt. Þess vegna verða valkostirnir skýrir þegar nær dregur kosningum. Lítið atriði en þó stórt, virðulegi forseti. Svör hæstv. félmrh. vegna Íbúðalánasjóðsins eru ekki fullnægjandi. Eftir því sem ég tók best eftir, eru það 40 störf sem núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar eiga að ganga fyrir í og 30 missa vinnuna. Hvenær á þetta að vera skýrt? Ég veit það, eftir samtöl við almennt starfsfólk þarna, að það veit ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Það eru innan við þrír mánuðir til áramóta og auðvitað verður að fá skýr svör fyrr en síðar. Þetta getur ekki velkst svona áfram. Nóg er nú samt að það næst ekki að kalla til forstjóra þessa Íbúðalánasjóðs fyrr en einhvern tímann og einhvern tímann. Er það ekki 1. mars? Eða var það 1. apríl? Það passar kannski betur. En það er þó bara einn maður. Ég er að hugsa um atvinnuöryggi fólks sem hefur fyrir fjölskyldum að sjá. Hvernig á það að haga sér með þetta í huga? Getur það vænst þess að fá starf eða ekki? Það eru þrír mánuðir í þessar breytingar. Gott og vel, þetta fólk fær hugsanlega biðlaunagreiðslur og þakka skyldi yfirvöldum vegna þess arna en það er ekkert svar við því sem ég spyr um. Ég spyr því enn og aftur um tímasetningar í þessu sambandi. Hvaða stefnumörkun er höfð í huga í þessu? Er miðað við að starfsaldur ráði þarna einhverju? Er miðað við að þeir sem komnir eru á sextugsaldur fái ekki áframhaldandi störf? Eru það einhvers konar almennar viðmiðanir sem þarna eru hafðar í heiðri? Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að hið háa Alþingi fái einhver svör við því. Það eru innan við þrír mánuðir þar til að þessu kemur. Ég gagnrýni, virðulegi forseti, þá ofsatrú sem hæstv. félmrh. hefur nú allt í einu á markaðnum. Hann er algjörlega með ólíkindum þessi viðsnúningur hjá hæstv. ráðherra á örfáum árum. Nú sér hann öll vandamál leysast með því einu að færa þetta yfir í hendur bankanna. Vaxtalækkun, betri þjónusta, lægra verð. Guð láti gott á vita, en ég hef ekki þessa sannfæringu eins og hæstv. ráðherra, að með því einu að færa þetta í hendur markaðarins þá lagist þetta allt sjálfkrafa. Nú sný ég mér að öðrum hæstv. ráðherra, sem er heilbrrh. Ég tók eftir því hér í andsvari, þegar hæstv. heilbrrh. var spurður um hvernig ná ætti þeim sparnaði sem ráðgerður er í fjárlagafrv. Hæstv. heilbrrh. svaraði því til að ekki væri ráðgert að auka sérstaklega lyfjakostnað heimilanna enda þótt hugsanlega yrði breyting á kostnaðarhlutdeild sjúklinga. Jú, og hvernig jafnaðist þetta út? Samkeppnin eykst, sagði hæstv. ráðherra og þar kom loksins að því. Ég bað skrifstofumenn þingsins að sækja fyrir mig svar hæstv. heilbrrh. við fsp. sem ég lagði fram á síðasta þingi um þessi lyfjaverðlagsmál. Hæstv. heilbrrh. var þingmaður í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili og hafði nákvæmlega allt á hornum sér þegar kom að því að beita lyfjalögum í þá veru að auka þar samkeppni. Þess vegna spurði ég nú hæstv. heilbrrh. á síðasta ári hvort hún hefði sömu skoðun og hún hafði sem stjórnarandstöðuþingmaður þegar frv. til nýrra lyfjalaga var til umræðu og afgreiðslu á Alþingi. Og hæstv. ráðherra svaraði, með leyfi forseta, á síðasta þingi, á þessu ári: ,,Ráðherra er enn sömu skoðunar enda hafa allar afleiðingar aukins frelsis í lyfjasölu og verðlagningu lyfja ekki enn komið fram.`` En nú í dag segir hún: Samkeppnin á lyfjamarkaðnum gerir það að verkum að við getum náð þessum sparnaði fram. Við getum hækkað kostnaðarhlutfall sjúklinga. En af því að heildarverðlagning lyfja lækkar af samkeppninni einni saman, vegna þess að ný lyfjalög eru nú í gildi, þá er þetta allt gott og blessað. Með öðrum orðum, hefur hæstv. heilbrrh. skipt um skoðun frá því á þessu ári? Hefur hann kannski skipt um skoðun síðan áðan? Ég bara vil glöggva mig á þessu. Þetta er kannski ekkert stórt mál en það er betra að vita hvaða skoðun hæstv. ráðherra hefur í þessum efnum. Varðandi hin stærri mál á vettvangi heilbrigðismála --- ég ætla ekki að setja á langa ræðu um það --- þá er þar margt ágætlega gert og miðar í rétta átt enda meiri fjármunir til staðar. Ég tók til að mynda eftir því núna að framlagið hækkar til ráðuneytisins fjórða árið í röð. Ég fagnaði því í fyrra og ég fagnaði því í hittiðfyrra og hef verið þeirrar skoðunar að ráðuneytið sé allt of veik stofnun, þ.e. að þar vantar fleira starfsfólk og meira fé til að geta staðið í stappi við stórar og öflugar stofnanir eins og Ríkisspítala sem státar af, ef ég man rétt, 70--80 starfsmönnum á kontór á sama tíma og ráðuneytið er með 30--40. Nú sé ég að það á enn að hækka þetta, 20 milljónir til þess að ráða nýtt starfsfólk. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða starfsfólk það er. Hvar á að hnykkja á núna og auka þekkinguna og kraftinn? Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort henni finnist kannski nóg komið í bili. Ég var að reyna að rifja það upp, hæstv. ráðherra gæti kannski svarað því: Hvað hafa framlög til ráðuneytisins sjálfs hækkað í tíð núv. hæstv. heilbrrh.? Ég held að það sé ekki fjarri lagi að það skipti a.m.k. einhverjum tugum milljóna. Ég gæti ímyndað mér að þau hefðu beinlínis hækkað um 60--70 millj. Ég endurtek það að ég er ekki að gagnrýna það en það væri hins vegar fróðlegt að sjá það. Eftir því sem við styrkjum heilbrrn. þá gerum við jafnframt meiri kröfur til þess. Það er nú meginatriðið. Ég fagna því að við sjáum loks fram á nýjan barnaspítala, þetta hefur verið löng og ströng meðganga. Nú líður að lokum þessa kjörtímabils og enn er ekki farið að hreyfa jarðveg. En mér skilst að það sé núna dagaspursmál um það hvenær útboð fari fram. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson kom víða við og ég ætla að svara honum í stuttu máli. Hann gerði aðallega athugasemdir við þá tvo fagráðherra sem setið hafa hér í allan dag. Hann er eins og prestarnir sem skamma þær fáu hræður sem mæta til messu, en nóg um það. Hv. þm. talaði um það að ég hefði haft allt á hornum mér þegar lyfjalögum var breytt. Það er alveg rétt, ég hafði allt á hornum mér og kom ýmsu góðu til leiðar með því. Við höfum getað lækkað lyfjaverð vegna þriggja aðalatriða. Gengismálin hafa verið okkur mjög hagstæð. Við höfum beitt samhliðainnflutningi og við höfum lækkað hámarksverð. Auðvitað höfum við líka notið samkeppninnar. Það hefur komið á daginn, alveg eins og ég sagði í umræðunni fyrir fjórum árum síðan að lyfjaverð er ekki jafnt milli Reykjavíkursvæðisins og landsbyggðarinnar. Það er mismunandi. Varðandi Barnaspítala Hringsins þá hefur það dregist allt of lengi að hefja framkvæmdir. Við vorum tilbúin með teikningar í byrjun maí og vildum fara af stað en við höfum verið í samningaviðræðum við Reykjavíkurborg varðandi flutning á Hringbrautinni og nú er það loksins komið í höfn. Við getum því hafist handa. Nú, hamingjan er í Hanstholm í Danmörku. Ég ætla að segja hv. þm. stutta sögu. Ég var í Danmörku núna síðast í ágúst hjá gamalli vinkonu minni sem er um áttrætt. Hún er með krabbamein. Hún sagði við mig: Mikið var ég heppin að ég skyldi fá krabbamein áður en ég varð sjötug. Ef ég hefði verið orðin sjötug þegar ég fékk þetta mein þá hefði ég enga meðferð fengið. Maðurinn hennar dó fyrir tveimur árum síðan, 78 ára gamall. Hann fékk lungnakrabbamein. Hann fékk enga meðferð af því hann var of fullorðinn. Þannig er nú þetta hamingjuríki Danmörk. Við höfum ekki sömu forgangsröðun og ég tel það vera gott.

Virðulegi forseti. Hvað lyfjaverðið varðar þá fagna ég því að hæstv. ráðherra er loksins farin að átta sig á því að þessi lyfjalög sem hún lagðist mjög eindregið gegn hafa sannað gildi sitt. Hún ætlar að spara hér 120 milljónir á þessu ári án þess að leggja það á fjölskyldur í landinu vegna samkeppninnar. Þannig er það bara. Í öðru lagi varðandi barnaspítalann. Ég er ekki að gera sérstakar athugasemdir við það, þetta tekur auðvitað allt sinn tíma. Ég vil hins vegar halda því til haga að hefðu menn farið þá leið sem ég lagði upp með á sínum tíma, að fara á alútboð, þá hefði verið hægt að ráðast í það verk mun fyrr og spítalinn væri sennilega upp kominn í dag. Í staðinn var sett á þunglamaleg nefnd sem hefur teiknað þetta fram og til baka, það tekur alltaf sinn tíma. Burt séð frá því fagna ég að loksins sjái fyrir endann á því máli, við sjáum a.m.k. fyrir endann á byrjuninni. Hamingjan, hvar er hún? Ég þekki ekki þetta blessaða fólk sem ég las um í Morgunblaðinu. Ég er bara eins og hver annar lesandi. Þar var rætt við fjórar fjölskyldur. Hjá öllum þeim stóð það sama upp úr. Ég þekki ekki þessa gömlu konu sem hæstv. ráðherra talaði sérstaklega um. Vissulega veit ég að það eru ákveðnar reglur varðandi forgangsröðun í Danmörku. Þær eru umdeildar og við höfum ekki viljað taka þær upp. Auðvitað er þetta ekkert svart hvít mynd sem ég er að draga hér upp. Ég vek athygli á því --- það er stundum sagt að fólk kjósi með fótunum --- að þetta fólk hefur aldeilis kosið með fótunum. Það er bara farið til Danmerkur. Það er ekki vegna þess að við í stjórnarandstöðunni séum að segja því að fara. Ekki vegna þess að einhver sé að gylla þetta úti. Þetta fólk er í fiskvinnslu, það er í verkamannavinnu. Það aflar sér ekki milljóna á mánuði. Þetta er fólk sem berst í bökkum eins og þúsundir og tugþúsundir Íslendinga. Það sagði að þetta væri ekkert sældarlíf. Það sagði hins vegar að það væri mun einfaldara að láta enda ná saman þar heldur en hér heima. Það er bara sá veruleiki sem við okkur blasir. Virðulegi forseti. Ég get ekkert gert að þessu. Þetta er bara svona.

Virðulegi forseti. Vegna alútboðs sem hv. þm. nefndi hér áðan varðandi Barnaspítala Hringsins þá nefndi hann ekki aðalatriðið. Hve miklu fjármagni var ætlað til verksins meðan hv. þm. var ráðherra? Það var ekki fyrr en sú sem hér stendur settist í ráðherrastól að ætlaðir voru peningar til verksins. Það fer náttúrlega enginn í alútboð í verkefni sem kostar 1 milljarð án þess að það sé fimmeyringur á fjárlögum til verksins.

Virðulegi forseti. Það er augljóst mál að hæstv. ráðherra ætlar að búa hér til leiðindi. Ég ætla bara að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra, af því að hún veit betur, að vorið 1994 samþykkti þáv. ríkisstjórn að heimila þáv. heilbrrh. að undirrita samning um byggingu nýs barnaspítala. Samkomulag náðist við forsvarsmenn Ríkisspítalanna, sem höfðu yfir sjóði að ráða, við Hringskonur, sem höfðu líka yfir sjóði að ráða og það sem meira var, þáv. borgarstjórann í Reykjavík sem gaf vilyrði um 100 millj. kr. Þá var áætlunin upp á 600 milljónir samtals. Fyrir lá áætlun, samþykkt í ríkisstjórn, til þriggja ára um að ljúka því verki. Því væri lokið í dag. Svo einfalt er það. Svo klárt og einfalt er það. Ég minnist þess, virðulegi forseti, að hæstv. heilbrrh. hafi komið í þennan ræðustól oftar en einu sinni og oftar en tvisvar með nokkra tugi milljóna og sagt að hér væri dregið upp plaggið, hér ætti að hefja byggingu barnaspítala. Þá dugðu til einhverjar tíu eða tuttugu milljónir. Virðulegi forseti. Af því að menn eru komnir í þetta farið þá vek ég athygli á því að hæstv. ráðherra leggur hér til 120 millj. kr. á næsta ári. Með sama áframhaldi tekur það tíu ár að byggja þennan spítala.  Við skulum hins vegar ekki karpa um þetta á þessum nótum. Við erum bæði áhugamenn um að koma þessum spítala upp og börn í þessu landi eiga allt annað og betra skilið en að við séum í einhverjum leðjuslag um þetta.

Herra forseti. Það er alveg rétt eftir tekið hjá hv. 9. þm. Reykn. að ég minntist ekkert á skuldir heimilanna í þeim fáu orðum sem ég sagði áðan. Við skulum athuga þetta aðeins með þessa skuggalegu tölu sem hv. þm. fór með um skuldirnar. Kaupmátturinn vex frá 1995--1999 um 23--25%. Viðskiptahallinn skýrist að töluverðu leyti af því að kaupmátturinn vex og fólk kaupir meira og eyðir meiru. Aðgengi að lánsfé er sífellt greiðara og menn eiga kost á margvíslegum lánum sem mönnum hefði þótt óhugsandi fyrir nokkrum árum. Menn geta farið í bifreiðaumboð og farið þaðan út með fínustu bíla án þess að borga krónu, t.d. Þetta er slæm þróun. Ég viðurkenni það. Eitt er þó jákvætt og það er að skilin við lánastofnanir stórbatna, t.d. við Húsnæðisstofnun. Ég veit að hv. þm. hefur tekið eftir því. Fólki gengur miklu betur að standa í skilum en áður var. Það er reyndar annað sem er dálítið merkilegt í þessu. Við settum upp ráðgjafarstofu í Lækjargötu 4 um fjármál heimilanna. Fólkið sem kom þangað til að byrja með var yfirleitt fólk með lágar tekjur, fólk sem hafði orðið fyrir einhverjum áföllum og misst vald á fjármálum sínum. Gerð hefur verið athugun á þeim sem fengu þar ráðleggingar fyrsta árið. Árangurinn er feiknarlega góður. Milli 60 og 70% hafa farið eftir ráðleggingunum og telja sig hafa náð valdi á fjármálum sínum. Þeir sem eru hins vegar að koma núna á ráðgjafarstofuna, er yfirleitt fólk með háar tekjur, fólk með háar tekjur sem hefur skuldsett sig um of og ræður svo einn góðan veðurdag ekkert við skuldirnar sínar. Það er áhyggjuefni því að það kemur í ljós að ýmsir lifa um efni fram þrátt fyrir góðar tekjur. Varðandi Íbúðalánasjóðinn þá skýrist það á næstu vikum hverjir verða ráðnir af starfsmönnum Húsnæðisstofnunar til hins nýja sjóðs. Ég ætla ekki að gefa forskrift um það hvaða menn það verða sem ráðnir verða. Ég veit um nokkra sem ekki munu óska eftir ráðningu hjá hinni nýju stofnun af núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar. En ég ætla ekki að gefa neina forskrift um það hverja eigi að ráða. Það er annarra að gera það. Það verður gengið í það alveg á næstu vikum að ganga frá ráðningum. Það er mjög nauðsynlegt að gera það því það er ekki viðunandi að menn séu í lausu lofti fram á síðasta dag. Ég vænti þess að gengið verði frá ráðningum alveg á allra næstu vikum. Ég veit ekki hvort við eigum að fara að taka tíma í að tala um fólkið sem fann hamingjuna í Hanstholm. Sem betur fer hafa sumir fundið hamingjuna þar svo sem sést á viðtölum í Morgunblaðinu. Sumir fundu hana ekki og eru komnir til baka og ekki mjög vel settir allir, því miður, verð ég að segja, því að ég þekki sumt af þessu fólki sem fór til Hanstholm og er komið til baka. Það sótti ekki þangað gull eða græna skóga. Þetta fólk fór út með reynsluna frá fyrra kjörtímabili fyrst og fremst. Það hefur ekki verið mikill landflótti eftir að þessi ríkisstjórn tók við nema rétt á fyrstu mánuðunum. Ég hef enga trú á því að þó að bræðingurinn, eins og hv. þm. kallaði samfylkingu sína og Alþb., kæmist hér til valda að þá væri glæsilegra fyrir þetta fólk að koma heim. Ef hv. þm. les málefnaskrána sem þeir kynntu fyrir örfáum vikum síðan með pompi og pragt þá sér hann það sjálfur að hún er ákaflega dýr. Nú skal ég ekki fullyrða að hún kosti akkúrat 60 milljarða. Það má kenna forsrh. þá tölu. Ég svaraði því til að hún mundi kosta marga tugi milljarða þegar ég var beðinn að leggja mat á hana. En ég er ekki frá því að þessi áætlun hjá forsrh. sé nærri lagi enda er bræðingurinn önnum kafinn við að segja að hún hafi verið ómark og er reyna að éta hana ofan í sig og vill helst gleyma henni. En við höfum veturinn fyrir okkur til að ræða þessi atriði. Ég veit ekki hvort við eigum beint að vera að taka tíma í það núna í kvöld.

Virðulegi forseti. Það er að sönnu hárrétt hjá hæstv. félmrh. að við eigum eftir að taka einhverjar rispur um samfylkinguna og þá pólitík sem hún mun fara fram með. En á einu skulum við standa alveg klárir, það verður ekkert í líkingu við það sem við erum að ræða hér, þ.e. þær áherslur í pólitík sem finna má í þessu fjárlagafrv. Þar kveður við annan tón. Ég þakka svörin um Íbúðalánasjóðinn og heyri það á hæstv. ráðherra að hann er fullur vilja til þess að reyna að fá í þetta skýrar línur eins fljótt og nokkur kostur er og það er mjög mikilvægt. Þarna erum við að eiga viðskipti við fólk og þurfum að ganga þannig um dyr að allir geti komið þar standandi niður og með reisn. Varðandi skuldir heimilanna, þá eru þetta svona almennar vangaveltur sem hæstv. félmrh. fer hér með líkt og ég gerði áðan. Því miður gerum við okkur ekki nógu glögga og heillega grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Þetta er sambland af mörgu. Ég veit að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur hjálpað mörgum. Ég hef lesið ágætt viðtal við forstöðumann þeirrar stofnunar um að sá skjólstæðingahópur sem þangað sækir hefur breyst. En það er ekki nema lítill hluti af því sem hér um ræðir. Þetta getur farið í báðar áttir. Hæstv. ráðherra bendir á að kaupmáttur hafi vaxið. En er það þá sjálfsögð fylgni að skuldirnar vaxi að sama skapi? Erum við að gefa okkur það að með auknum tekjum missi fólk tök á fjármálum sínum og fari að eyða og spenna? Er ekki alveg eins hægt að álykta sem svo að fólk eigi að nota þessa peninga og noti það flest til þess að greiða niður skuldir? Myndin er ákaflega óskýr. Ég vænti þess að hæstv. félmrh. reyni með einhverjum leiðum að skýra hana því að svona getur þetta ekkert gengið, að tugir milljarðar á hverju ári séu til hækkunar á skuldum heimilanna. Það endar með ósköpum.

Herra forseti. Því miður feta ekki allir í fótspor ríkisstjórnar og stjórnarflokka og leggja megináherslu á að greiða niður skuldir. Menn freistast til þess að nota peningana sem þeir fá í hendur. Ég veit ekki hvort það er eitthvað í þjóðarsálinni en ég hygg að okkur Íslendingum sé dálítið tamt að lifa um efni fram. Ég þekki t.d. dálítið til í Noregi og það er allt annar hugsunarháttur hjá Norðmönnum í þessu efni. Þeir eru miklu passasamari og hræddari við skuldir en við Íslendingar erum. Þó er einn gleðilegur vottur um að ástandið sé ekki svo slæmt og það er að vanskilin skuli hafa fallið svona niður, þ.e. fólki gengur þrátt fyrir allt, þrátt fyrir þessa miklu skuldaaukningu heimilanna, miklu betur að standa við fjárhagslegar skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Við bætum okkur kannski ekki mikið með þessum almennu vangaveltum. Ég get auðvitað haldið hér ræðu þar sem ég hef aðra kenningu á orsökum þessa. En getum við ekki verið sammála um það, ég og hæstv. ráðherra, að orðið sé brýnt að við fáum af þessu heillegri mynd og rannsökum það ofan í kjölinn? Nú höfum við grófa skiptingu á hvaða lán hér er um að ræða. En ef það er svo að kannski, við skulum segja, þriðjungur, fjórðungur eða fimmtungur af þessu sé vegna þess að menn eru að reka sín heimili á lánum þá er auðvitað eitthvað að í miðju góðærinu. Ég ætla ekkert að halda því fram. En við komumst ekkert áleiðis þegar stjórnarandstaðan segir: ,,Það er augljóst mál að heimilin í landinu eru að safna skuldum af því að þau hafa það svo slakt.`` Ríkisstjórnin segir aftur á móti: ,,Það er augljóst mál að þessi skuldaaukning er vegna þess að fólk kann ekki með peninga að fara í góðærinu.`` Getum við ekki verið sammála um að við þyrftum að nálgast veruleikann einhvern veginn? Ég kann ekki nægilega vel á það hvernig það er hægt. Ýmis ráð eru tæk og ýmsar nefndirnar hafa verið skipaðar, ekki satt?

Herra forseti. Mér finnst þetta nokkuð góð hugmynd hjá 9. þm. Reykn. Ég er fús að ræða við hann og við ættum í sameiningu að setjast yfir það hvernig unnt væri að greina þessa skuldasöfnun. Ég held að það sé mikilvægt verkefni. Þar að þyrfti náttúrlega viðskrn. fyrst og fremst að koma líka. Ég tel mikilvægt að gera sér grein fyrir því að e.t.v. væri hægt að setja upp einhver hættumerki, eitthvað til varnaðar sem yrði til þess að menn færu sér ekki fjárhagslega að voða.