Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu vegna máls nr. 318 sem er á þskj. 537. Í upphafi er getið um það hverjir komu til fundar við nefndina og sendu inn umsagnir. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á nokkrum ákvæðum laga um Landsvirkjun, laga um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, raforkulaga og laga nr. 19/2011, um breytingu á raforkulögum. Frumvarpið skiptist í fjóra kafla sem hver fjallar um þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á hverjum framangreindra laga. Í raun má segja að frumvarpið feli í sér þrjár gerðir breytinga: Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á lögum um Landsvirkjun og lögum um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur þannig að í stað hugtakanna lán og lánaskuldbindingar verði hugtakið fjármálagerningur tekið upp í nokkur ákvæði þeirra. Í öðru lagi er lagt til að 8. gr. raforkulaga verði breytt á þann veg að í stað þess að kveðið sé á um að flutningsfyrirtæki raforku skuli vera í beinni eigu íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga skuli það vera í meirihlutaeigu þeirra og/eða fyrirtækja sem eru í þeirra eigu. Í samhengi við framangreint er lagt til að 18. gr. laga um breytingu á raforkulögum verði breytt þannig að sá hluti hennar sem mælir fyrir um að a-liður 3. gr. þeirra komi til framkvæmda 1. janúar 2015 falli brott. Þá er lagt til að ákvæði til bráðabirgða I við raforkulög verði breytt á þann veg að í stað þess að það kveði á um skyldu iðnaðarráðherra til að skipa nefnd til að gera beina tillögu um kaup ríkis eða sveitarfélaga á hlut í flutningsfyrirtæki raforku er gert ráð fyrir að slíkri nefnd verði falið að kanna möguleika á breyttu eignarhaldi á því í gegnum beint eignarhald ríkis og/eða sveitarfélaga og gera tillögu um kaup þeirra á hlut orkufyrirtækja í flutningsfyrirtækinu. Í þriðja lagi er lagt til að gildistöku 2.–4. málsliðar 1. mgr. 14. gr. raforkulaga verði frestað til 1. janúar 2014. Í umsögnum sem og í máli gesta á fundum nefndarinnar komu fram nokkur sjónarmið og athugasemdir sem meiri hlutinn tók til sérstakrar skoðunar. Fyrst um það sem stendur í nefndarálitinu um fjármálagerninga. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að gerðar verði breytingar á 9. gr. laga um Landsvirkjun þannig að fyrirtækinu verði m.a. heimilað að stofna til fjárhagslegra skuldbindinga til þarfa þess í stað þess að því sé heimilt að taka lán í sama skyni. Þá kveður greinin á um að nýir fjármálagerningar sem njóta eigi eigendaábyrgðar séu háðir samþykki ráðherra. 2. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir að orðinu lánaskuldbindingar í ákvæði til bráðabirgða í lögunum verði skipt út fyrir orðið fjármálagerningar þannig að ákvæðið kveði á um að ábyrgðir eigenda fyrirtækisins nái til fjármálagerninga þess í stað lánaskuldbindinga. Það mun einnig hafa þau áhrif að eftir samþykkt frumvarpsins beri fyrirtækinu að greiða árlegt ríkisábyrgðargjald af fjármálagerningum í stað lánaskuldbindinga. Samkvæmt 3. og 4. gr. frumvarpsins er lagt til að gerðar verði samkynja breytingar á orkuveitulögum, þ.e. að orðinu lánaskuldbindingar verði skipt út fyrir orðið fjármálagerningar í 1. gr. og gervöllum III. kafla þeirra. Í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs er bent á að fjármálagerningur eins og það hugtak sé skýrt í verðbréfaviðskiptalögum taki einungis til tiltekinna fjárskuldbindinga á sviði verðbréfaréttar, þ.e. til framseljanlegra verðbréfa sem hægt sé að eiga viðskipti með á fjármagnsmarkaði og afleiðusamninga almennt. Landsvirkjun fjármagni sig að verulegu leyti með lánasamningum við banka. Slíkir samningar séu gagnkvæmir samningar og ekki sé öruggt að þeir séu því framseljanlegir til slíkra viðskipta. Er það mat sjóðsins að ekki sé tryggt að lánasamningar fyrirtækisins falli undir hugtakið fjármálagerningar eins og það er skýrt í frumvarpinu og ekki sé víst að nægilegt sé að nota það hugtak eigi fjármálaráðherra að verða heimilt að veita ríkisábyrgð vegna slíkra samninga. Telur sjóðurinn að betra væri að nota hugtak sem nær yfir allar þær gerðir fjárskuldbindinga sem um sé að ræða. Nefndin óskaði viðbragða Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur í ljósi umsagnar Ríkisábyrgðasjóðs. Af hálfu Orkuveitu Reykjavíkur var tekið undir nauðsyn þess að gætt væri að því að rétt hugtök séu notuð við lagasetningu. Fellst Orkuveitan á röksemdir Ríkisábyrgðasjóðs og leggur til að brugðist verði við þeim. Sama má segja að hafi komið fram af hálfu Landsvirkjunar. Í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs kemur fram sú tillaga að í stað hugtaksins fjármálagerningar í viðeigandi ákvæðum frumvarpsins komi orðasambandið fjárhagslegar skuldbindingar. Tilgangur tillögunnar er að setja fram orðasamband sem hafi rýmri merkingu en hugtakið fjármálagerningur og rúmi þannig bæði útgáfu og aðild að fjármálagerningum sem og lán samkvæmt áðurgreindum skilningi lögfræðiorðabókar. Meiri hlutinn fellst á framangreinda tillögu Ríkisábyrgðasjóðs og gerir hana að sinni með breytingartillögu við 1.–4. gr. frumvarpsins. Þá er hér fjallað um kafla sem heitir Eignarhald á flutningsfyrirtækinu sem er í 8. gr. raforkulaga þar sem kveðið er á um að eitt fyrirtæki, flutningsfyrirtækið, skuli annast flutning á raforku og stjórnun flutningskerfisins. Þá kemur fram að það fyrirtæki skuli vera í beinni eigu íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga. Eins og áður segir er í 5. gr. frumvarpsins lögð til sú breyting á framangreindri grein raforkulaga að í stað þess að flutningsfyrirtækið skuli vera í beinni eigu ríkisins og/eða sveitarfélaga skuli það vera í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Samkvæmt almennum athugasemdum frumvarpsins fjallar frumvarpsgreinin um framtíðarfyrirkomulag á eignarhaldi í flutningsfyrirtækinu Landsneti hf. Ég vísa til frekari umræðu um þennan kafla í nefndarálitinu, en enginn umsagnaraðila virðist beinlínis leggjast gegn samþykkt 5. og 8. gr. frumvarpsins um það sem ég fjallaði hér um. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að fara yfir næsta kafla sem er um frestun gildistöku aðskilnaðarákvæðis, sem á við fyrst og fremst um Orkuveitu Reykjavíkur. Eins og fram hefur komið kveður 6. gr. frumvarpsins á um að ákvæði 2.–4. málsliðar 1. mgr. 14. gr. raforkulaga komi til framkvæmda 1. janúar 2014. Í þeirri breytingu felst tímabundin frestun í tvö ár á framkvæmd ákvæða 14. gr. laganna varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri raforkufyrirtækja. Í almennum athugasemdum við frumvarpið kemur fram að eigendanefnd Orkuveitu Reykjavíkur hafi með bréfi, dags. 8. nóvember síðastliðinn, farið þess leit við iðnaðarráðherra að framangreindri aðgreiningu yrði frestað. Var beiðni fyrirtækisins studd þeim rökum að verulegir fjárhagslegir hagsmunir væru í húfi við uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur, annars vegar skattalegir hagsmunir og hins vegar hagsmunir sem felast í samskiptum við lánardrottna fyrirtækisins. Þannig væru milljarða króna hagsmunir í húfi að vel takist til við aðskilnað samkeppnis- og sérleyfisþátta starfseminnar. Almennur órói einkenni enn fjármálakerfi heimsins og því þurfi nánara samráð við stjórnvöld og lánveitendur vegna uppskiptingar fyrirtækisins. Þar af leiðandi sé óskað eftir viðbótarfresti. Á fundi nefndarinnar kom fram að innan Orkuveitu Reykjavíkur hefði verið unnið mikið starf við undirbúning uppskiptingar og að þeirri vinnu yrði haldið áfram af fullum krafti þrátt fyrir að frestun fengist á gildistöku umræddra greina og málsgreinar raforkulaga. Þá kom fram, og á það legg ég mikla áherslu, það sama var sagt sennilega fyrir nákvæmlega einu ári síðan, að gert væri ráð fyrir að ljúka aðgreiningarvinnunni á árinu 2012 þannig að formleg uppskipting kæmi til framkvæmda eins fljótt og unnt væri þrátt fyrir tveggja ára framlengingu. Ég legg mikla áherslu á það enn einu sinni vegna þess að hér erum við í raun að samþykkja þessa frestun í fjórða sinn. Nokkrir umsagnaraðilar leggjast gegn samþykkt frumvarpsgreinarinnar. Bendir meðal annars Fallorka ehf. á að þau rök sem liggja að baki 14. gr. raforkulaga eigi enn við og hafi fullt gildi. Sjá megi slíks stað í því að Orkuveita Reykjavíkur hafi misnotað gróflega undanþágu sína frá ákvæðum hennar haustið 2010 þegar fyrirtækið hækkaði gjaldskrá raforkudreifingar um 40% en raforkusölu um 11% þrátt fyrir yfirlýsingar um að hækkunarþörf vegna dreifingar væri um 20% en hækkunarþörf vegna raforkusölu væri um 27%. Þá hafi fyrirtækið tekið að undirbjóða önnur orkufyrirtæki haustið 2011 í ljósi eigin offramleiðslu á orku. Voru framangreind sjónarmið ítrekuð á fundi nefndarinnar af fulltrúum Fallorku. Í nefndarálitinu er svo fjallað um umsögn Samkeppniseftirlitsins en fulltrúar frá eftirlitinu komu á fund nefndarinnar. Eins og ég segi hefur þessari aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja þrívegis verið frestað með vísan til aðstæðna á fjármálamörkuðum og viðkvæmrar stöðu orkufyrirtækjanna varðandi fjármögnun. Í þetta sinn er lagt til að fjórða frestunin eigi sér stað og það er auðvitað gert í ljósi aðstæðna sem enn eru á fjármálamörkuðum, vegna viðkvæmrar stöðu orkufyrirtækjanna og þeirra miklu fjárhagslegu hagsmuna sem undir eru. Telur meiri hlutinn ekki fært annað en að fallast á að frestað verði tímabundið aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja. Ég ítreka það enn einu sinni að ég hvet og hef hvatt forsvarsmenn Orkuveitu Reykjavíkur til að keyra þennan aðskilnað áfram og ég fulla trú á því að það verði gert. Fram kom á fundi nefndarinnar að að því sé unnið núna af meiri krafti en áður og vonandi fer að birta til á fjármálamörkuðum þannig að það gangi í gegn. Virðulegi forseti. Nefndin gerir nokkrar breytingartillögur sem eru á umræddu þingskjali 537, sem ég ætla ekki að lesa upp. Undir nefndarálitið skrifa, auk þess sem hér stendur, formanns nefndarinnar og framsögumanns, hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Skúli Helgason og Björn Valur Gíslason. Virðulegi forseti. Þetta er ekki alveg búið því að nefndin mælir fyrir framhaldsnefndaráliti með breytingartillögu við sama mál, þ.e. mál nr. 318 á þskj. 583. Nefndin hefur fjallað um málið þar sem hún tók málið að nýju til fundar í gær. Í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur um málið var bent á að vafi ríkti um merkingu hugtaksins lánsfjárþörf í 3. málslið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 139/2001. Þannig hefði sú túlkun á ábyrgðartakmörkun framangreinds málsliðar 2. mgr. lagagreinarinnar komið fram að ábyrgð eigenda Orkuveitunnar gæti einungis tekið til 80% af 80% af framkvæmdakostnaði, þ.e. 64% af heildarfjárþörf verkefnisins. Þá kom fram að sá túlkunarvafi hefði valdið erfiðleikum í framkvæmd þar sem lánveitendur væru ófúsir að veita lánafyrirgreiðslu á grundvelli lagaákvæðis sem væri undirorpið slíkum vafa. Nefndin tók því framangreinda ábendingu til skoðunar en taldi ekki tímabært að taka afstöðu til hennar í því nefndaráliti á þingskjali 537 sem ég fór yfir hér áðan. Nefndin telur merkingu 3. málsliðar 2. mgr. 1. gr. laga nr. 139/2001 nokkuð ljósa. Fram hjá því verður þó ekki litið að vafi virðist hafa ríkt um gildi hans. Virðist sá vafi valda verulegum vandkvæðum við fjármögnun verkefna. Þá hefur verið bent á að það traust sem almennt hafi ríkt á milli lántakenda og lánveitenda við gerð lánssamninga hafi beðið verulegan hnekki í ljósi svokallaðra gengistryggingadóma Hæstaréttar Íslands. Framangreindu til viðbótar hefur komið fram af hálfu forsvarsmanna Orkuveitunnar að sú óvissa sem ríkir um túlkun á þessari umræddu grein hafi valdið verulegum vandkvæðum í framkvæmd. Allt framangreint virðist hafa aukið á fjármögnunarvanda Orkuveitunnar. Í ljósi þess sem fram hefur komið, og til að taka af öll tvímæli, telur nefndin ekki annað fært en að gera þá breytingu á 3. málslið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 139/2001 að í stað þess að takmörkun eigendaábyrgðar miðist að hámarki við 80% lánsfjárþarfar verkefna sem veitt er eigendaábyrgð á skuli hámark hennar miðast við 80% fjárþarfar hinna sömu verkefna. Virðulegi forseti. Ég vísa til frekari skilgreiningar á þeim liðum sem hér er rætt um og gerð er breytingartillaga um á þskj. 583, að við 3. gr. frumvarpsins bætist við nýr stafliður, b-liður, svohljóðandi: Í stað orðsins „lánsfjárþörf“, sem gert er að umræðuefni í nefndarálitinu í 3. málslið 2. mgr. kemur: fjárþörf. Undir þetta skrifa allir hv. nefndarmenn atvinnuveganefndar nema hv. þm. Þór Saari sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég hef stytt hér mál mitt um þau nefndarálit sem sett eru fram en ítreka enn að ég vísa til þeirra í skrifuðum texta á þskj. 537 og í framhaldsáliti nefndarinnar með breytingartillögu á þskj. 583 við mál nr. 318.

Virðulegur forseti. Tvær stuttar spurningar: Hyggst hv. þm. Kristján L. Möller flytja aftur tillögu um frestun varðandi aðskilnaðarákvæðið sem snýr að Orkuveitunni? Tvö: Kæmi til greina að innleiða ákvæðið en setja hreinlega inn viðurlög þannig að eftir því sem lengri tími líður án þess að Orkuveitan geri þetta, fari hún bara að borga okkur? Við þurfum svo sannarlega á pening að halda í ríkissjóð.

Forseti. Nei.

Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir áliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar. Mál þetta var lagt fram á Alþingi 25. nóvember síðastliðinn. Mælt var fyrir málinu og því vísað til atvinnuveganefndar þann 30. nóvember. Nefndin óskaði umsagna rúmlega tuttugu aðila og gaf þeim einungis fimm daga til að skoða málið enda lá þá fyrir að afgreiða þyrfti það fyrir jólahlé. Fyrsti minni hluti vill taka það fram að hann er sammála efni þeirra kafla í nefndaráliti meiri hlutans sem bera heitin „Fjármálagerningar“ og „Eignarhald á flutningsfyrirtækinu“. Snúa þær athugasemdir sem settar verða fram hér einungis að efni 6. gr. frumvarpsins. Þar er kveðið á um að stjórn dreifiveitu skuli vera sjálfstæð gagnvart öðrum fyrirtækjum sem stunda vinnslu, flutning eða sölu raforku. Lagagreininni er ætlað að tryggja sjálfstæði dreifiveitna meðal annars í ljósi þess að flutnings- og dreifikerfið búi við náttúrulega einokun. Á grundvelli lagagreinarinnar átti sér stað formleg uppskipting Hitaveitu Suðurnesja hf. í HS Orku hf., sem annast virkjanir og raforkusölu, og HS Veitur hf., sem annast veitustarfsemi fyrirtækisins. Þá liggur fyrir að önnur fyrirtæki hafa farið eða eru að fara í gegnum slík uppskiptingarferli þó svo að Orkustofnun hafi ekki tekið afstöðu til þess hvort aðskilnaður þeirra sé fullnægjandi. Ekki hefur enn orðið af sams konar uppskiptingu hjá Orkuveitu Reykjavíkur, sem er samt stærsta fyrirtækið á þessum markaði að því leyti að það hefur flesta viðskiptavini. Í umsögnum og máli gesta á fundum nefndarinnar kom meðal annars fram það álit að þau rök sem bjuggu að baki lagagreininni séu enn í fullu gildi. Telja þeir að Orkuveita Reykjavíkur hafi misnotað þá undanþágu sem fyrirtækið hefur haft frá banni 14. gr. raforkulaga, fyrst haustið 2010 þegar fyrirtækið hækkaði gjaldskrá raforkudreifingar um 40% en raforkusölu um 11%, þrátt fyrir yfirlýsingar um að hækkunarþörfin væri þveröfug, og síðar með undirboðum á raforku nú í haust. Í ofanálag liggur fyrir staðfesting þess að Samkeppniseftirlitið rannsakar nú hvort Orkuveitan hafi brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga og raforkulaga, m.a. með því að nýta einkaleyfisstarfsemi til að styðja við samkeppnisstarfsemi. Af framangreindu má teljast ljóst að í skjóli þeirra frestana sem hafa verið gerðar á gildistöku 2.–4. málsliðar 14. gr. raforkulaga hefur skapast rými sem gefur Orkuveitu Reykjavíkur færi á að misnota stöðu sína. Slík misnotkun hefur alvarlegar afleiðingar fyrir samkeppnisaðila hennar sem á endanum getur m.a. leitt til hækkana á raforkuverði til neytenda. Eins og áður sagði hefur meðferð málsins á Alþingi verið knöpp og hröð. Á fundum nefndarinnar var upplýst að beiðni Orkuveitunnar um framlengingu á undanþágu frá 14. gr. raforkulaga barst iðnaðarráðuneytinu ekki fyrr en u.þ.b. fimm vikum áður en starfsáætlun Alþingis gerði ráð fyrir að þingstörfum yrði lokið fyrir jólahlé. Málflutning fulltrúa Orkuveitunnar á fundum nefndarinnar mátti skilja svo að eigendanefnd Orkuveitunnar hefði ekki fjallað um málið á fundum sínum á þessu ári eða að minnsta kosti hefði slíks ekki verið getið í fundargerðum hennar. Kom skýrt fram að starfsmenn hefðu nokkurn veginn lokið undirbúningsvinnu vegna aðskilnaðar en eigendanefndin hefði ekki enn ákveðið á hvaða félagsformi rekstur fyrirtækisins ætti að vera. Afleiðing þessa varð sú að tíminn sem Alþingi hafði til að vinna málið var mjög knappur. Alltaf lá fyrir að ef lengja ætti í undanþágutímabilinu þyrfti það að gerast fyrir áramót. Að mati 1. minni hluta eru framangreind vinnubrögð í besta falli ámælisverð og í þeim felst ákveðin lítilsvirðing við Alþingi og löggjafarstarfið. Framangreindu til viðbótar vakti það strax athygli nefndarmanna að lagt var til að undanþága frá 14. gr. raforkulaga yrði í þetta sinn til tveggja ára, en eins og hér hefur komið fram var þessu síðast frestað í fyrra, árið 2010, og þá til eins árs og fylgdu fögur fyrirheit um að það yrði í allra síðasta sinn sem þessu yrði frestað og var fyrirtækinu vel gerð grein fyrir því að þetta yrði í síðasta sinn. Nú er aftur gert ráð fyrir því að undanþága verði veitt til tveggja ára, þ.e. til 1. janúar 2014. Á fundum nefndarinnar kom svo fram að Orkuveitan hefði aðeins óskað árs framlengingar, iðnaðarráðherra hefði lagt hið sama til en í meðförum ríkisstjórnarinnar hefði málið breyst þannig að lögð var til tveggja ára framlenging. Þetta gefur fyrirtækinu ákveðið svigrúm, virðulegi forseti, til þess að misnota aðstöðu sína áfram og það er í raun alveg óskiljanlegt að þegar beiðni fyrirtækisins nær eingöngu til eins árs og ráðherra málaflokksins leggur til við ríkisstjórn að undanþágan gildi í eitt ár, að ríkisstjórnin skuli að eigin frumkvæði fara í þessar breytingar. Enn ótrúlegra er í raun og veru að meiri hluti nefndarinnar skuli ekki hafa tekið tillit til athugasemda minni hlutans við þetta atriði og haft framlenginguna í eitt ár, sérstaklega í ljósi þess að fyrirtækið hefur greint frá því að það hyggist ljúka þessari vinnu á vormánuðum. Hér hefur verið skapað ákveðið svigrúm fyrir þetta fyrirtæki til að misnota aðstöðu sína enn lengur ef því þykir þurfa svo í sína þágu. Það má líka draga þá ályktun að ríkisstjórnin treysti því ekki að Orkuveitan standi við áform sín um aðskilnað. Þarna er í raun verið að búa til hvata fyrir fyrirtækið til að halda áfram á sömu braut. Eins og fram hefur komið rannsakar Samkeppniseftirlitið hvort Orkuveitan hafi brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga og raforkulaga. Rannsóknin hófst á haustmánuðum 2010 og stendur enn. Í máli fulltrúa Samkeppniseftirlitsins sem mætti á fund nefndarinnar kom fram að sökum anna vegna margra mikilvægra mála hefði ekki tekist að ljúka starfinu en reiknað væri með að því lyki fljótlega eftir áramót. Að mati 1. minni hluta er það til verulegs vansa að þessari rannsókn skuli ekki vera lokið og lýsir hann hér með vonbrigðum sínum með þá stöðu. Undir nefndarálitið skrifa Jón Gunnarsson og Einar K. Guðfinnsson.

Frú forseti. Eins og hér hefur fram komið er þetta frumvarp í þremur hlutum ef svo má segja og ég ætla að fara hratt yfir sögu við fyrstu tvo hlutana. Varðandi fjármálagerningana vil ég segja að ótrúlegur hringlandaháttur hefur verið á skilgreiningum á fjármálaskuldbindingum. Í fyrra var lagatexta breytt, fyrst og fremst vegna óska Orkuveitunnar, og auðvitað gert á jafnskömmum tíma og við upplifum hér. Það var greinilega ekki gert að nægilega yfirlögðu og umhugsuðu ráði og því er komið hér aftur í ár með nýja túlkun og nýjar skilgreiningar til að uppfylla óskir þessa hagsmunaaðila. Annar minni hluti, þ.e. fulltrúi framsóknarmanna í atvinnuveganefnd, vill segja af þessu tilefni að til að koma í veg fyrir að svona málsmeðferð og vinnubrögð endurtaki sig þurfa menn að gefa sér lengri tíma til að gaumgæfa tillögur sem koma frá hagsmunaaðilum. Einnig þyrfti að styrkja enn frekar faglega meðferð Alþingis, meðal annars með því að koma á fót lagaskrifstofu sem væri gefinn tími til að gaumgæfa ný þingmál og breytingartillögur. Að mati 2. minni hluta er mikilvægt að gæta þess að hugtakanotkun í frumvarpinu verði ekki til þess að heimildir ráðherra eða Landsvirkjunar til að skuldbinda ríkissjóð verði rýmkaðar frá því sem ætlað var við samþykkt laga nr. 21/2011 heldur verði breytingar einungis til þess fallnar að eyða öllum vafa um að hvers konar fjárhagslegar skuldbindingar falli undir lög um Landsvirkjun. Aðeins um III. kafla, um eignarhald á flutningsfyrirtækinu, þ.e. Landsnet hf. Þar vill 2. minni hluti taka undir þá hvatningu sem kom fram í umsögn Landsnets hf. að sú nefnd sem lagt er til að ráðherra skipi hefji störf sem fyrst og greini þann vanda sem er samfara aðskilnaði Landsnets frá Landsvirkjun. Jafnframt telur 2. minni hluti að það væri heppilegra fyrirkomulag ef flutningsfyrirtækið væri í beinni eigu ríkis og/eða sveitarfélaga en viðurkennir engu að síður að ekki verður hjá því komist að taka tillit til raunveruleika dagsins í dag. Aðalathugasemdir 2. minni hluta snerta, líkt og hjá 1. minni hluta, frestun á gildistöku aðskilnaðarákvæðis er varðar Orkuveitu Reykjavíkur. Í tilskipun ESB um innri markað fyrir raforku, 2003/54/EB, er farið fram á að orkufyrirtækjum sé skipt upp. Þó er það þannig að aðildarríkjum EES-samningsins er heimilt að ákveða að ákvæði tilskipunar um sjálfstæði dreifiveitna nái eingöngu til fyrirtækja sem tengjast 100 þúsund notendum eða fleiri. Nú er það þannig að ekkert íslenskt orkufyrirtæki nær slíkum tengingafjölda og er aðeins fyrirsjáanlegt að Orkuveitan nái framangreindu marki til framtíðar litið en hún dreifir rafmagni um þessar mundir til u.þ.b. 96 þúsund notenda. Engu að síður ákváðu íslensk stjórnvöld árið 2008 að setja lög sem skylda öll orkufyrirtæki sem dreifa til 10 þúsund notenda eða fleiri að skilja að sérleyfis- og samkeppnisþætti í starfsemi fyrirtækja sinna. Þegar hafa fjögur fyrirtæki, eins og fram hefur komið, framkvæmt slíkan aðskilnað en þó með mismunandi hætti og hefur ekkert þeirra fengið fullgildingu eða staðfestingu Orkustofnunar á aðskilnaðinum. Orkuveitan er þessara fyrirtækja langstærst og það eina sem sjá hefði mátt fyrir að yrði að skilja að starfsemi sína samkvæmt skuldbindingum framangreindrar ESB-gerðar. Orkuveitan hefur þó ekki enn farið í það verk eða ekki náð að fullnusta það, og eins og fram hefur komið er þetta í fjórða sinn sem fyrirtækið óskar undanþágu frá lagaskyldu sinni af þeim sökum. Í umsögnum einstakra aðila, meðal annars Fallorku eins og hér hefur komið fram, er bent á að Orkuveitan hafi misnotað markaðsráðandi stöðu sína sem og þá aðstöðu að vera óuppskipt til að keppa með óeðlilegum hætti á raforkumarkaði. Jafnframt hefur Samkeppniseftirlitið meint samkeppnislagabrot Orkuveitunnar til rannsóknar, bæði vegna ábendinga samkeppnisaðila og að eigin frumkvæði. Það sem 2. minni hluta fannst þó einna sérkennilegast þegar málið var skoðað var að margir umsagnaraðilar og gestir staðfestu að engin samkeppni sé á neytendamarkaði fyrir raforku þrátt fyrir uppskiptingu raforkufyrirtækja. Það er að mati 2. minni hluta því ágengt álitaefni hvort uppskiptingin muni leiða til raunverulegrar samkeppni og hvort ávinningur innleiðingar ESB-gerðarinnar verði nokkur. Jafnvel vaknar sú spurning hvort innleiðingin leiði til hækkaðs verðs til almennings í ljósi undirboða til fyrirtækja og stærri notenda vegna þess að orkufyrirtækin hafa talsvert umframrafmagn til að selja. Sú spurning er því áleitin hvort ekki hefði verið eðlilegra að sækja upphaflega um undanþágu frá því að innleiða ESB-gerðina og komast þannig hjá uppskiptingu orkufyrirtækjanna. Í máli fulltrúa Orkuveitunnar kom fram að fyrirtækið væri langt komið með að framkvæma uppskiptinguna en hún strandi m.a. á því að eigendahópur fyrirtækisins eigi erfitt með að ákveða hvaða rekstrarform á að vera á fyrirtækinu. Það er að mati 2. minni hluta ólíðandi að stærsta fyrirtæki landsins á þessu sviði dragi fæturna á sama tíma og önnur fyrirtæki sem eiga í samkeppni við það séu búin að leggja í umbreytingarkostnað og aukarekstrarkostnað, því að það kom fram í máli bæði umsagnaraðila og gesta sem og Orkuveitunnar, að kostnaður við þetta væri umtalsverður, til að mynda taldi Orkuveitan að hann væri um 100 millj. kr. og Fallorka sagði að árlegur aukarekstrarkostnaður væri um 1% af veltu. Að mati 2. minni hluta er fráleitt að gefa Orkuveitunni tvö ár til viðbótar til að klára verkið enda fóru fyrirtækið og iðnaðarráðuneytið aðeins fram á eins árs frestun. Á fundi nefndarinnar var upplýst að það hefði verið ríkisstjórnin sem lagði til tveggja ára frestun, en ekki var útskýrt nánar á fundum nefndarinnar af hverju það stafaði nema hugsanlega vegna þess að ríkisstjórnin treysti því ekki að Orkuveitan næði þessu á einu ári. Að mati 2. minni hluta væri eðlilegast að fara yfir þetta mál allt og kanna alla kosti og galla, þar með talið að hverfa frá uppskiptingunni. Ef uppskiptingin skilar almenningi engu öðru en hærra heildarverði á raforku er betur heima setið en af stað farið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum (hækkun raforkueftirlitsgjalds). Þetta er mál nr. 305 og er á þskj. 527. Virðulegi forseti. Ég mun stikla á helstu atriðum í nefndarálitinu en með frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á fjárhæð raforkueftirlitsgjalds sem kveðið er á um í 1. mgr. 31. gr. raforkulaga. Gjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði vegna raforkueftirlits og er greitt annars vegar af flutningsfyrirtækinu, þ.e. Landsneti hf., og hins vegar af dreifiveitum. Gjaldið nemur nú 0,2 aurum á hverja kWst fyrir flutningsfyrirtækið og 0,5 aurum á hverja kWst fyrir dreifiveitur. Með frumvarpinu er lagt til að gjaldið verði tvöfaldað til að standa straum af auknum kostnaði vegna raforkueftirlits, þ.e. að gjaldið verði 0,4 aurar á hverja kWst fyrir flutningsfyrirtæki og 1 eyrir á hverja kWst fyrir dreifiveitur. Það má segja, virðulegi forseti, að það sem verið er að gera þessar stundir sé svolítið að hætti hússins. Hér er verið að hækka gjaldið um örfáa aura en engu að síður er áætlað að þessi gjaldskrárhækkun muni gefa tekjur af raforkueftirlitinu og hækka þær um 50 millj. kr. Það kemur fram frá hendi iðnaðarráðuneytisins að af áætluðum gjaldskrárhækkunum, ef þeim verður velt út í verðlagið, gæti kostnaðarhækkun hefðbundins heimilis numið 30 kr. á ári miðað við meðalársnotkun heimilis upp á 4.500 kWst. Það var einnig mat fulltrúanna að ákveðnar líkur væru á því að framangreind hækkun rataði ekki öll út í verðlag þar sem með samþykkt frumvarpsins mundu líkur á að markmið um að breyta setningu tekjumarka næðust aukast verulega sem yrði þannig til hagræðingar í rekstri dreifingarfyrirtækja. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu, virðulegi forseti, vegna þess að með þessari hækkun og því að Orkustofnun stefnir að því að stórauka raforkueftirlit sitt eftir ábendingum sem þeir fengu frá Orkustofnun Noregs má standa betur að því, á bremsunni í raun og veru, gagnvart tekjumörkum, gagnvart orkufyrirtækjunum til að koma í veg fyrir frekari hækkanir. Þetta raforkueftirlitsgjald var lækkað með samþykkt laga nr. 67/2008, um breytingu á raforkulögum, en það hafði þá staðið óbreytt frá gildistöku raforkulaganna. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði vísa ég í nefndarálitið á þskj. 527 við þetta mál sem er allítarlegt en ég fer ekki í gegnum það allt nú. Í ljósi alls framangreinds og þess sem stendur í nefndarálitinu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það rita auk mín, formanns og framsögumanns nefndarinnar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Ólína Þorvarðardóttir og Björn Valur Gíslason, allir hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Hér sjáum við eitt dæmi um jólaboðskap ríkisstjórnarinnar, skattahækkanir á raforkueftirlitsgjaldi þar sem gert er ráð fyrir því að þetta gjald verði hækkað um 100%. Það er alveg rétt sem kemur fram í máli hv. formanns atvinnuveganefndar, þetta eru ekki stórar tölur en hækkunin er úr 50 milljónum í 98 millj. kr. Hlutfallstalan er engu að síður sláandi, nærri því 100% hækkun. Það má kannski segja að enginn ágreiningur sé um það að við viljum hafa hér öflugt raforkueftirlit af ýmsum ástæðum og vil ég þá vekja athygli á því sem kemur fram í nefndaráliti okkar að þessu raforkueftirliti er sinnt í dag með þrenns konar hætti. Mannvirkjastofnun sinnir rafmagnseftirliti og kemur fram í umsögnum sem við höfum undir höndum og vekjum við athygli á því í nefndarálitinu að gjaldið sem raforkufyrirtækin greiða til Mannvirkjastofnunar nemur um 180 millj. kr. á ári en hins vegar runnu ekki nema 60% gjaldsins til eiginlegs rafmagnseftirlits á þessu ári. Þá hefur Samkeppniseftirlitið líka eftirlit með samkeppnisþætti þessarar starfsemi og síðan kemur sem sagt Orkustofnun til viðbótar. Það hefði verið eðlilegt að byrja á því að samhæfa þessa starfsemi til að koma í veg fyrir þörfina á því að hækka þessa gjaldtöku um 100%. Stofn þessarar gjaldtöku er raforkuframleiðslan í landinu með einum eða öðrum hætti. Nú hefur Landsvirkjun t.d. kynnt stefnu sína sem gerir ráð fyrir verulegri aukningu á raforkuframleiðslu þannig að það má ætla að tekjur af rafmagnseftirlitsgjaldinu muni aukast ef ríkisstjórninni tekst ekki að koma í veg fyrir allar þær framkvæmdir sem Landsvirkjun stefnir að. Ég vek athygli á því í þessu sambandi að eftir að Kárahnjúkavirkjun var tekin í notkun á árinu 2007 var sú ákvörðun tekin að lækka raforkueftirlitsgjaldið í samræmi við auknar heildartekjur sem fengust af því með aukinni rafmagnsframleiðslu. Þegar allt þetta er tekið saman er það skoðun minni hluta atvinnuveganefndar að ekki sé tilefni til tvöföldunar raforkueftirlitsskattsins við þessar aðstæður. Þetta er skattur, þetta er ekki þjónustugjald, það kom skýrt fram í vinnu nefndarinnar. Það hefði þess vegna verið skynsamlegra að fara betur yfir verkaskiptingu raforkueftirlitsins sem nú er framkvæmt af þremur stofnunum eins og ég gerð grein fyrir og reyna með því að tryggja aukna virkni án þess að það leiddi til svo mikillar hækkunar á gjaldstofninum. Undir þetta nefndarálit skrifa auk mín hv. þingmenn Sigurður Ingi Jóhannsson og Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá hv. velferðarnefnd á þskj. 360, það er 170. mál þingsins. Í þessu nefndaráliti er að finna breytingartillögu sem allir hv. nefndarmenn í velferðarnefnd standa að auk þeirrar sem hér stendur, þ.e. Jónína Rós Guðmundsdóttir, Kristján L. Möller, Valgerður Bjarnadóttir, Pétur H. Blöndal, Unnur Brá Konráðsdóttir og Guðmundur Steingrímsson en Amal Tamimi var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hér er um að ræða góðkunningja þingmanna. Umdeild breyting, sem var gerð á lyfjalögum 2008 með lögum nr. 97, hefur aldrei komist i framkvæmd. Hún fjallar um að banna skuli apótekum að veita afslátt yfir borðið. Samtök sjúklinga sem til að mynda höfðu náð góðum samningum um afslætti fyrir félagsmenn sína mótmæltu þessu strax og gildistöku ákvæðisins hefur verið frestað fjórum sinnum í eitt ár í senn. Samkvæmt frumvarpinu sem hv. velferðarnefnd flutti var fyrirhugað að fresta enn gildistökunni en nú um tvö ár, til upphafs árs 2015, en eftir umfjöllun nefndarinnar, viðræður við gesti, umsagnir, sem raktar eru í nefndaráliti, og að fenginni afstöðu velferðarráðuneytis leggur nefndin öll sem fyrr segir til að hið umdeilda ákvæði um bann við afsláttum í apótekum verði numið úr gildi. Frú forseti, það felur í sér að í stað þess að lagt sé til að breyta lögum nr. 97/2008 verði lyfjalögunum sjálfum breytt og leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem fram kemur á umræddu þingskjali 360.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011. 1. gr.: Í stað orðanna „skv. 1. mgr.“ í 1. málslið 4. mgr. 108. gr. laganna kemur: skv. 1. og 2. mgr. 2. gr.: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2012. Ég ætla að hafa örfá orð um þetta mál. Eins og við öll vitum veitti Alþingi hinn 28. september sl. frumvarpi til sveitarstjórnarlaga lagagildi og munu ný sveitarstjórnarlög taka gildi 1. janúar 2012. Um heildarendurskoðun á gildandi lögum var að ræða og var frumvarpið afgreitt á grundvelli þverpólitískrar sáttar. Tæknileg mistök urðu hins vegar við vinnslu þingmálsins á Alþingi. Alþingi gerði m.a. þá breytingu á 108. gr. frumvarpsins að 1. mgr. var skipt í tvær, 1. og 2. mgr. Í þeirri umfangsmiklu vinnu sem innt var af hendi við vinnslu málsins láðist að gera breytingu á reglugerðarákvæði 4. mgr. 108. gr. til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á 1. mgr. hennar. Þetta frumvarp er einfaldlega lagt fram til að leiðrétta þetta lagatæknilega atriði en er í engu efnisleg breyting á fyrirliggjandi frumvarpi til sveitarstjórnarlaga. Ég læt því máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar til samræmis við 6. gr. laga nr. 100/1952, um íslenskan ríkisborgararétt, þar sem kveðið er á um að Alþingi veiti ríkisborgararétt með lögum. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd tók að þessu sinni á móti 42 umsóknum um ríkisborgararétt frá einstaklingum sem ekki uppfylltu skilyrði, eitt eða fleiri, um að fá ríkisborgararétt í gegnum stjórnvaldsákvörðun innanríkisráðuneytis en þau skilyrði eru útlistuð í 8.–10. gr. fyrrnefndra laga. Undirnefnd allsherjar- og menntamálanefndar fór vandlega í gegnum þessar umsóknir að fengnum umsögnum ríkislögreglustjóra og Útlendingastofnunar, og leggur fram í því frumvarpi sem hér er til umræðu tillögu um 24 aðila sem lagt er til að hljóti nú íslenskan ríkisborgararétt. Nöfn þessara einstaklinga, fæðingarár og fæðingarstaður koma fram á meðfylgjandi þingskjali. Þar má sjá að viðkomandi aðilar koma víða að, frá Evrópu, Ameríku, Asíu og Afríku. Ég vil nota þetta tækifæri og vekja máls á því að ég tel fullt tilefni til þess að taka lögin um íslenskan ríkisborgararétt til heildarendurskoðunar. Þar vil ég vísa sérstaklega í þau ákvæði sem skilgreina þær kröfur sem umsækjendur þurfa að uppfylla til að hljóta ríkisborgararétt með stjórnvaldsákvörðun en þó sérstaklega gera að umtalsefni þau ákvæði 6. töluliðar 9. gr. laganna sem lúta að brotum og sektargreiðslum. Ég tel það t.d. mikinn galla á núgildandi lögum að ekki er gerður greinarmunur á eðli þessara brota, þ.e. hvort er eingöngu um að ræða umferðarlagabrot eða önnur og alvarlegri brot sem lúta t.d. að ofbeldisverkum, brotum á fíkniefnalöggjöfinni eða brot sem falla undir fjármálamisferli, skjalafals o.s.frv. Það er rétt og skylt að geta þess og sérstakt ánægjuefni að hæstv. innanríkisráðherra hefur lagt fram frumvarp á þessu þingi sem er sannarlega skref í rétta átt hvað varðar að auka sveigjanleika þeirra ákvæða 9. gr. sem fjalla um áhrif brota á stöðu umsækjenda um ríkisborgararétt. Þar er m.a. verið að rýmka reglur um áhrif mismunandi sektargreiðslna á biðtíma eftir ríkisborgararétti. Eftir stendur þó enn að í því frumvarpi er enginn greinarmunur gerður á eðli brota og kallar það á frekari endurskoðun að mínu mati. Ég teldi á því góðan brag ef hv. allsherjar- og menntamálanefnd mundi á vorþingi skipa undirnefnd sem færi heildstætt yfir lögin og skoðaði hvernig mætti gera á þeim bragarbót til samræmis við þær auknu áherslur á mannréttindi sem góðu heilli hafa rutt sér til rúms á liðnum árum. Ég vil að lokum árétta að hv. allsherjar- og menntamálanefnd stendur einhuga og sameinuð að þessu frumvarpi og var órofa samstaða um tillöguna sem hér er að finna um þá 24 einstaklinga sem lagt er til að öðlist íslenskan ríkisborgararétt.

Frú forseti. Það liggur við að maður taki undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að erfitt sé að ræða málin inn í nóttina, sérstaklega ef manni eru ætlaðar svo sem eins og tvær og hálf mínúta í bandorm sem snertir almannatryggingar og atvinnuleysistryggingar eins og það þingskjal sem hér er 

Vill hv. þingmaður að málið verði tekið fyrir á morgun? Forseti er tilbúinn að verða við því. Það er mögulegt.

Nei, það vil ég ekki, frú forseti. Ég leyfði mér að gagnrýna að settar væru of þröngar skorður við framsögu málsins, það var allt og sumt. Ég var ekki að óska eftir því að fyrirtöku þess yrði frestað. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta velferðarnefndar sem er að finna á þskj. 549. Hér er um að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er í þremur köflum, auk IV. kafla sem er gildistökuákvæði. Í fyrsta lagi er breyting á lögum um almannatryggingar þar sem lagt er til að frítekjumark lífeyrisþega á árinu 2012 verði það sama og á árinu 2011 og er það í samræmi við forsendur fjárlaga fyrir árið 2012. Í öðru lagi að allar bætur almannatrygginga, meðlagsgreiðslur og bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, hækki um 3,5% frá 1. janúar 2012. Er það sömuleiðis í samræmi við fjárlög ársins 2012. Fyrir nefndinni voru gerðar athugasemdir við að hækkun bóta væri ekki til samræmis við hækkun lægstu launa í kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Nefndin kynnti sér af því tilefni sérstaklega svar velferðarráðherra við fyrirspurn hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um þróun atvinnuleysisbóta, lágmarkslauna og lágmarksbóta öryrkja og vísa ég til þskj. 494, mál nr. 277. Nefndin leggur áherslu á að endurskoðun almannatryggingakerfisins sem nú stendur yfir verði flýtt eins og unnt er til að tryggja réttlæti og jafnræði í bótakerfum hins opinbera, en í svörum við fyrirspurn hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur kemur meðal annars fram að bætur einhleyps öryrkja hafa hækkað meira undanfarin tíu ár en lágmarkslaun. Samkvæmt upplýsingum velferðarráðuneytis hafa bætur öryrkja sem er í sambúð eða giftur einnig hækkað meira en lágmarkslaun undanfarin tíu ár. Í II. kafla eru lagðar til breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar í samræmi við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA um samlagningu starfstímabila umsækjanda um atvinnuleysisbætur þannig að hvert einstakt tilvik verði metið fyrir sig. Sambærilegt ákvæði var lögfest vegna fæðingarorlofs á 139. þingi. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á ákvæði er varðar styrki úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna þátttöku í starfs- og námstengdu vinnumarkaðsúrræðum, en auk þess leggur nefndin til viðbót við þá grein þannig að þar bætist við heimild til að veita sérstaka styrki vegna kostnaðar sem atvinnuleitendur verða fyrir þegar þeir ráða sig til starfa fjarri heimili sem og við starfs- eða námstengd vinnumarkaðsúrræði. Gert er ráð fyrir að styrkirnir verði tímabundnir og hámark sett á fjárhæð þeirra. Þá er ég komin, frú forseti, að umdeildasta atriði þessa frumvarps, en í því var gert ráð fyrir að hlé skyldi gert á greiðslum atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði, en síðan tækju við greiðslur í sex mánuði eftir það. Vegna efnahagshrunsins og aukins langtímaatvinnuleysis var bótaréttur lengdur tímabundið í 48 mánuði út árið 2011. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að þessi bótaréttur yrði lengdur í 48 mánuði út árið 2012, þó þannig eins og ég nefndi, að gert yrði þriggja mánaða hlé. Í stuttu máli leggur meiri hluti nefndarinnar til að þetta ákvæði falli brott, en í stað þess verði ákvæði til bráðabirgða X í lögunum framlengt óbreytt, enda hafi viðkomandi atvinnuleitandi í fyrsta skipti fengið greiddar atvinnuleysisbætur frá og með 1. mars 2008 eða síðar. Gert er ráð fyrir að heildarkostnaður vegna þessara breytinga verði um 750 millj. kr. á árinu 2012. Er það mat velferðarráðuneytisins að sú fjárhæð rúmist innan fjárlaga ársins. Ég vil vekja athygli, frú forseti, á því að í dag var kynnt ákvörðun ríkisstjórnar, sveitarfélaga og Samtaka aðila vinnumarkaðarins um að standa saman að fjölbreyttum og öflugum aðgerðum í vinnumarkaðsmálum sem verður ráðist í strax í byrjun næsta árs og munu aðgerðir í þágu langtíma atvinnulausra hafa forgang í þessu tímabundna átaki. Hér er um að ræða 1.500 störf og munu sveitarfélögin skapa um helming þeirra starfa en fyrirtæki á almennum markaði hinn helminginn. Aðgerðir í þágu langtíma atvinnulausra munu hafa forgang í þessu tímabundna átaki. Áætlað er að aðgerðirnar verði til þess að lækka atvinnuleysisstigið um 0,7% á næsta ári. Meiri hlutinn bindur vonir við góðan árangur þessa átaks, ekki síst með hliðsjón af því að með átakinu Nám er vinnandi vegur sem ráðist í var fyrr á þessu ári, tókst að tryggja öllu ungu fólki að 25 ára aldri sem þess óskaði námsvist í framhaldsskólum landsins, auk þess sem um þúsund atvinnuleitendur tóku þátt í námstengdum úrræðum. Loks vil ég geta um framlengingu á tveimur ákvæðum, annars vegar að framlengja ákvæði um útreikning greiðsluþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum sem er að finna í frumvarpinu og hins vegar leggur meiri hluti nefndarinnar til framlengingu á ákvæði í 28. gr. laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðs fólks, þannig að kostnaður sem fellur til vegna sérstakrar liðveislu á vinnustað og verndaðrar vinnu á árinu 2012 skiptist á milli ríkis og sveitarfélaga í samræmi við samkomulag þeirra á milli sem gert var á þessu ári og hefði ella runnið út núna um næstkomandi áramót. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali.

Forseti vill geta þess að þrátt fyrir að menn hafi ætlað að hætta hér kl. eitt hefur náðst samkomulag um að klára í kvöld dagskrármál 20, 21, 22 og 23 og síðan 29, 30, 31 og 32.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að það eru ekki bara EES-gerðir sem hafa forgang í þinginu, heldur fái menn að klára að ræða mál, sem kannski einhverjir mundu telja brýn, og varða bótakerfið og stöðu atvinnulausra og málefni aldraðra. Forgangsröðun hjá fólki getur náttúrlega verið mismunandi. Það virtist vera svo að rafrænar undirskriftir og kröfur um visthönnun ættu að skipta meira máli en að við ræddum stöðu þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Ég geri ekki athugasemdir við þær breytingar sem meiri hluti velferðarnefndar leggur til við frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um málefni aldraðra, sem er einmitt sá hópur sem þeim sem vilja kenna sig við norræna velferð ætti að vera annt um. Þær athugasemdir sem komu fram fyrir nefndina sneru einna helst að því að ríkisstjórnin stæði enn á ný ötullega að því að svíkja gefin loforð. Ég tek undir þá skoðun aðila vinnumarkaðarins að það sé verulega ámælisvert að telja hækkun lægstu bóta hliðstæða hækkun þeirra sem eru með laun yfir 300 þús. kr. Þetta er enn eitt dæmið um það hvernig stjórnvöld hafa ítrekað lofað upp í ermina á sér og svíkja svo þessi gefnu loforð. 
             Það er alveg ljóst að stjórnvöld reiknuðu ekki kostnað við kjarasamninga og viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þegar samningarnir voru undirritaðir. Þetta kemur fram í áliti meiri hluta velferðarnefndar um fjárlagafrumvarpið þar sem segir, með leyfi forseta, að samkvæmt „upplýsingum frá velferðarráðuneytinu reyndist ekki unnt að miða við þá lágmarkstölu þar sem hækkun hefði þá numið um 6,8% og útgjöld ríkisins orðið langt umfram áætlun“. Þetta kom einnig fram á fundum fjárlaganefndar sem ég sat um það leyti þegar kjarasamningar voru undirritaðir í vor þar sem fjárlaganefndarmenn óskuðu einmitt eftir upplýsingum um hvað þessi viljayfirlýsing mundi kosta, hvað þær hækkanir sem þarna var verið að undirrita mundu kosta ríkissjóð. Engar upplýsingar, engir útreikningar lágu fyrir. Ég tel að það eigi náttúrlega að vera þannig að þegar maður gefur loforð á maður að standa við það.  Þar sem ég tel mikilvægt, virðulegur forseti, að staðið sé við gefin loforð, er ég hætt að tala hér í kvöld.

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður Unnur Brá Konráðsdóttir, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í velferðarnefnd, komum ekki með sérálit og vorum ekki með á áliti, hvorki meiri hluta né minni hluta. Við munum sitja hjá við 1. gr. vegna þess að við erum á móti því að frítekjumarkið sé óbreytt. Hins vegar viljum við að það sé til staðar. Í öðru lagi munum við sitja hjá við 2. gr. þar sem við teljum að við getum ekki verið á móti því að hækka bæturnar yfirleitt, en hins vegar finnst okkur hækkunin of lítil. Við samþykkjum 3. gr. sem er ESA-málið, og 4. gr. Við munum sitja hjá við 5. gr. vegna þess að við höfum ekki trú á þessum vinnumarkaðsaðgerðum. Við teljum miklu skynsamlegra að reyna að auka atvinnu í landinu. Við getum ekki verið á móti þeim en við höfum ekki trú á þeim. Við vonum bara að þær gangi.

Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskiptasjóð, nr. 132/2005, með síðari breytingum, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Lög um fjarskiptasjóð falla að óbreyttu úr gildi um næstu áramót. Er megintilgangur frumvarpsins að tryggja áframhaldandi starfsemi sjóðsins. Lagt er til að gildistími laganna verði framlengdur um fimm ár og einnig eru lagðar til nokkrar breytingar er lúta að fyrirkomulagi á starfsemi sjóðsins og stjórnar hans, þar á meðal tillaga um að fækka stjórnarmönnum fjarskiptasjóðs úr fimm í þrjá. Þá er lagt til að gjald sem innheimt er við úthlutun tíðnisviða vegna fjarskiptaþjónustu samkvæmt lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, renni eftirleiðis í sjóðinn í stað þess að renna í ríkissjóð. Það er álit nefndarinnar, eins og ítarlega er gert grein fyrir í nefndaráliti, að afar mikilvægt sé að fjarskiptasjóður haldi áfram. Þess vegna er þetta frumvarp lagt fram. Ég ætla ekki að lengja mál mitt heldur vísa í greinargerð með frumvarpinu. Undir þetta álit skrifa auk mín, hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Mörður Árnason, Róbert Marshall og Ásmundur Einar Daðason. Hef ég þá lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjar- og menntamálanefnd um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms. Frumvarpið byggist á samkomulagi frá 13. maí 2011 um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðu nemenda til námsins. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á nokkrum lögum sem gera það kleift að samkomulagið verði að veruleika. Lagðar eru til breytingar á lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, lögum um námsgögn, lögum um grunnskóla, lögum um húsnæðismál og lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Fram kom við umfjöllun um málið að nú þegar hafa forsendur breyst nokkuð frá því að samkomulagið var undirritað þar sem nemendum hefur fjölgað nokkuð sem og laun hækkað meira en gert var ráð fyrir. Í samkomulaginu er gert ráð fyrir að viðræður um endurskoðun þess hefjist fyrir 1. júní 2012. Nefndin gerir ráð fyrir að formlegar viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um endurskoðun samkomulagsins vegna breyttra forsendna muni fara fram sem fyrst. Nefndin telur að tryggja þurfi mat á og eftirlit með því að með framlagi ríkisins sé markmiði samkomulagsins náð, þ.e. að efla tónlistarnám og gera nemendum kleift að stunda hljóðfæranám á framhaldsskólastigi og söngnám á mið- og framhaldsskólastigi óháð búsetu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Siv Friðleifsdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara um að við endurskoðun samkomulagsins verði tryggt að sveitarfélögin beri ekki skarðan hlut frá borði vegna hinna breyttu forsendna sem og að taka verði tillit til eininga við ákvörðun á útreikningi nemendaígilda til tónlistarskólanna. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum, frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 24. gr. laga um skráningu og mat fasteigna sem lýtur að því að fella brott ákvæði um að í gjaldskrá sé kveðið á um gjald vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsingarbók. Í staðinn verði kveðið á um það í lögunum að gjald fyrir vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingarbók verði 850 kr. sem renni óskipt til Þjóðskrár Íslands. Gert er ráð fyrir því að tekjuaukanum sem myndast vegna þessa verði varið til að vinna að þróun og rekstri starfs- og upplýsingakerfa sýslumannsembætta sem Þjóðskrá Íslands sér um. Meiri hlutinn mælist til þess að vinnu við breytingar á lögum þar sem mælt er fyrir um markaðar ríkistekjur stofnana verði flýtt sem kostur er þannig að jafnræði ríki með stofnunum ríkisins og ákvörðun um fjárheimildir þeirra verði teknar á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga. Hv. þm. Skúli Helgason skrifar undir álitið með fyrirvara þar sem hann telur að hækkun gjaldsins hefði átt að vera í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að gera grein fyrir fyrirvara mínum sem er ekki flókinn eða mikill að vöxtum við þetta frumvarp. Hér er verið að breyta lögum um skráningu og mat fasteigna í þá veru að hækka gjald fyrir svokallaðar vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingarbók úr 630 kr. í 850 kr. Þetta gjald hefur verið óbreytt frá árinu 2009 en er nú hækkað í einu lagi um 35% á sama tíma og vísitala neysluverðs hefur einungis hækkað um 15%. Ég tel að í meðferð þessa máls hafi ekki verið færð fram sannfærandi rök fyrir því að þörf sé á svo mikilli hækkun og hefði talið að eðlilegra að verðlagi hefði verið fylgt í þessu efni.

Frú forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 97/2011. Með henni er gerð sú breyting að það er kveðið á um að ríkin þurfi auk mannlæss traustlista í tengslum við þjónustutilskipunina að setja upp og starfrækja véllæsan traustlista, þ.e. traustlista sem vélar geta lesið. Þessi ákvörðun kallar á smávægilegar breytingar á lögum nr. 28/2001, um rafrænar undirskriftir. Efnahags- og viðskiptaráðherra mun leggja fram lagafrumvarp á yfirstandandi löggjafarþingi til innleiðingar á ákvæðum hennar. Hvorki er gert ráð fyrir að þær muni hafa í för með sér umtalsverðan kostnað né stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 83/2011. Hún varðar breytingu við EES-samninginn og gerir ráð fyrir að felldar verði inn í hann þrjár reglugerðir sem varða í fyrsta lagi stöðluð eyðublöð fyrir birtingu auglýsinga við opinber innkaup þannig að hún nái til fleiri sviða opinberra útboða en áður. Í öðru lagi breytingu á þremur eldri tilskipunum til að aðlaga viðmiðunarfjárhæðir við útboð og gerð samninga að reglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Í þriðja lagi breytingu á tveimur eldri tilskipunum að því er varðar aukna skilvirkni í meðferð kærumála vegna gerðar opinberra samninga. Þessar breytingar miða að því að auka réttarvernd hagsmunaaðila í meðferð kærumála vegna gerðar samninga um opinber innkaup. Er meðal annars gert ráð fyrir að kærunefnd útboðsmála geti lýst samninga óvirka og settar verði reglur um önnur viðurlög vegna alvarlegra brota gegn reglum um opinber innkaup sem geta verið í formi stjórnvaldssekta og styttingar á samningum. Þetta kallar á breytingar á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup. Hæstv. fjármálaráðherra mun leggja fram lagafrumvarp þess efnis á yfirstandandi löggjafarþingi. Efnahagslegar og stjórnsýslulegar afleiðingar vegna innleiðingar tilskipunarinnar eru ekki stórvægilegar. Ég legg til, frú forseti, að þessari tillögu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég leita hér einnig heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og að þessu sinni er það ákvörðun 54/2010, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/38/EB. Hún varðar stofnun evrópsks samstarfsráðs og samþykkt reglna í fyrirtækjum eða fyrirtækjasamstæðum, sem starfa innan bandalagsins, um upplýsingamiðlun til starfsmanna og samráð við starfsmenn. Þessi tilskipun krefst breytinga á lögum nr. 61/1999, um evrópskt samstarfsráð í fyrirtækjum. Hæstv. velferðarráðherra mun leggja fram frumvarp þess efnis síðar á þessu þingi. Ekki er gert ráð fyrir að efni tilskipunarinnar muni hafa mikil áhrif á starfsemi íslenskra fyrirtækja. Ástæðan er sú að hún gildir einungis um fyrirtæki þar sem fleiri en þúsund starfsmenn starfa. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Að lokum leita ég hér heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 67/2011. Hún varðar almennt visthönnun orkutengdra vara og sérstaklega varðar hún visthönnun tiltekinna lampa og flúrpera. Það er fyrirhugað að hæstv. iðnaðarráðherra leggi á því þingi sem nú stendur yfir fram frumvarp til slíkrar lagabreytingar. Þær lagabreytingar og reglugerðarbreytingar sem af hljóta munu ekki hafa í för með sér einar teljandi efnahagslegar eða stjórnsýslulegar afleiðingar. Frú forseti. Ég leyfi mér að leggja til að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Forseti vill geta þess að gert verður hádegishlé milli kl. 13 og 14. Að því loknu fara fram atkvæðagreiðslur.

Frú forseti. Undir lok þingfundar í gær lagði ég fram tillögu til þingsályktunar um að fallið verði frá málshöfðun gegn fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde. Í gærkvöldi fór líka fram fundur formanna þingflokka vegna þessarar boðuðu þingsályktunartillögu og ég verð að segja að skilaboðin af þeim fundi urðu mér mjög mikil vonbrigði vegna þess að það virtist skína í þá fyrirætlun stjórnarflokkanna að koma í veg fyrir að málið fengist yfir höfuð rætt á þinginu. Ég stend upp til að vekja athygli manna á því að það verður að taka á þessu álitamáli, þeirri breyttu stöðu sem upp er komin í ákærumálinu yfir Geir H. Haarde, og ræða það af fullri alvöru á Alþingi. Það verður að gera strax vegna þess að það er algerlega fráleitt að saksóknari Alþingis sé í þeirri stöðu að málið liggi fyrir á þinginu og fáist ekki rætt eða afgreitt, það eigi bara að bíða og sjá. Ég vek í þessu sambandi athygli á því að einungis liðu 17 dagar frá því að tillaga um málshöfðun var lögð fram á þinginu í september 2010 þar til málið var að fullu afgreitt á þinginu, 17 dagar. 

… í þingsal.

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að benda á óhæfuverk sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hyggst framkvæma nú á lokadögum þingsins. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur mun síðar í dag leggja fram til 2. umr. frumvarp sem kveður á um að Íslendingar greiði allt að 37,2 milljarða íslenskra króna í aukið stofnfjárframlag til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þessu á að lauma í gegn í skjóli þess asa sem nú er í þinginu. Aukning stofnfjárframlagsins  Stjórnarliðar munu nú eflaust hópast í ræðustól og reyna að telja landsmönnum trú um að þetta sé einungis bókhaldslegt atriði. En ég bið þá sem er annt um fjárhagslegt sjálfstæði Íslendinga að biðja þessa sömu stjórnarliða að útskýra nákvæmlega í hverju þessar bókhaldsbrellur eru fólgnar. Það er vegleg jólagjöf sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur færir bákninu í Washington þessi jólin, bákninu sem reyndi að þvinga okkur til að borga Icesave. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni landsdómsmálið svokallaða gegn Geir Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Við skulum aðeins hugsa það hvaða aðstæður voru uppi þegar málið var afgreitt í Alþingi á sínum tíma og við hvaða aðstæður tekin var sú ákvörðun að ákæra. Tillagan var um að ákæra fjóra fyrrverandi ráðherra en einn var tekinn út, varð eftir og var ákveðið að ákæra hann. Það vantaði margar upplýsingar sem hafa komið fram eftir að málið var afgreitt á sínum tíma. Eftir að málið hefur núna verið í vinnslu hefur landsdómur vísað frá meginatriðum kæru málsins, mjög veigamiklum atriðum. Það breytir öllum forsendum fyrir þessu máli. Fyrir einhverja er það breyting á forsendum fyrir atkvæðum þeirra á sínum tíma að aðeins einn skyldi tekinn út þegar tillagan var um fjóra. Síðan þá hefur Hæstiréttur staðfest neyðarlögin. Síðan þá hafa komið fram upplýsingar í fjölmiðlum um að bankarnir hafi starfað mjög óheiðarlega, þannig hafi KB-banki falsað upplýsingar eða lagt fram rangar upplýsingar innan stjórnar fyrirtækisins, Landsbankinn hafi falsað eða ekki gefið Fjármálaeftirlitinu réttar upplýsingar. Ég held að með þessar staðreyndir á borðinu sé mjög eðlilegt að þingið taki þetta mál núna til endurumfjöllunar og helst afgreiðslu fyrir jól. Allar forsendur liggja fyrir, þingmenn hafa allar upplýsingar, afbrigði eru afgreidd hér á færibandi þannig að það er ekkert nýtt að við þurfum að gera það í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. 

Virðulegur forseti. Ég vil halda áfram þeirri umræðu sem hér er hafin um þingsályktunartillögu sem formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, lagði fram í gær. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns, tillagan var rædd á fundi formanna þingflokka í gær þar sem ég óskaði eftir því að við fyndum sameiginlega farveg til að taka þetta mál til meðferðar og afgreiðslu á Alþingi hið allra fyrsta. Ég held að við ættum að gera það og leggja okkur fram um það. Eins og hér hefur verið rakið eru mjög málefnalegar ástæður fyrir því að þetta mál fái afgreiðslu. Aðalmálið sem við ættum að vera að ræða hér er að það er augljóst, og í mínum huga hef ég fullvissu fyrir því, að fyrir þessari þingsályktunartillögu er meiri hluti á þinginu. Af samtölum mínum við þingmenn tel ég mig geta fullyrt að hér sé kominn nýr meiri hluti á Alþingi og þá vil ég biðla til stjórnarflokkanna, og eftir að hafa hlustað á viðtal við hæstv. forsætisráðherra í útvarpinu í morgun biðla til hennar, um að leggja okkur lið í þessari baráttu. Það sem verið er að fara fram á er að þetta mál komist á dagskrá, við finnum í sameiningu farveg sem við getum verið sátt við að þetta fari í og afgreiðist núna fyrir jól, milli jóla og nýárs eða strax í upphafi janúar. Þó tel ég að áramótin séu dagsetning sem við ættum ekki að fara yfir. Ég kalla eftir 

Forseti. Ég vil sömuleiðis tjá mig um þá tillögu til þingsályktunar sem komin er fram um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Ég tel eðlilegt að þingið taki þessa tillögu á dagskrá því að fyrir liggja rökstuddar upplýsingar um að stuðningur við ákæru Alþingis á hendur þessari tilteknu persónu sé ekki lengur sá sami og áður var. Í ljósi þess hvernig málið er vaxið, ekki síst gagnvart landsdómnum sjálfum og þeirri persónu sem um ræðir, finnst mér vart boðlegt að hafa slíka óvissu hangandi yfir bæði landsdómi og viðkomandi einstaklingi í að minnsta kosti mánaðartíma. Ég tel að að öllu eðlilegu sé miklu heiðarlegra af okkur að taka málið á dagskrá, ganga til atkvæða um það og koma því í ákveðið ferli þannig að þessari óvissu sé aflétt. Maður spyr hvers vegna viðhorfin séu breytt. Til þess liggja ýmsar ástæður. Meginrökin liggja í því að búið er að vísa frá stórum ákæruliðum sem eru farnir út úr málinu. Sömuleiðis liggja fyrir nýjar upplýsingar, t.d. varðandi neyðarlögin, og mat manna á þeirri aðgerð er allt annað í dag en var. Það liggur líka fyrir að ESA hefur höfðað mál á hendur íslenskum stjórnvöldum sem hafa lýst því yfir, sem betur fer, að þau ætli að berjast með kjafti og klóm fyrir hagsmunum Íslands. Eitt af ákæruatriðunum þar varðar til dæmis Icesave þannig að það eru ýmsir þættir í þessu máli sem krefjast þess af Alþingi að það hafi ekki lengur en nauðsyn krefur hangandi yfir þá óvissu sem nú er komin í málið. Ég tel tvímælalaust að Alþingi beri 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka þátt í þessari umræðu undir þessum lið og ræða það sem menn hafa rætt hér á undan, landsdómsmálið. Ég held að hver sem skoðar það komist að þeirri niðurstöðu að það væri mjög óeðlilegt í ljósi þeirra breyttu aðstæðna sem uppi eru að við færum ekki aftur yfir það mál. Ég held að við séum öll sammála um að tíminn er núna. Við þekkjum það öll að það er algengt og þekkt að ákærandi felli mál niður, sérstaklega þegar aðstæður breytast. Það þarf ekki að taka það fram, það þekkja allir. Ég held að það væri mjög skynsamlegt og æskilegt fyrir okkur að eyða þessari óvissu. Uppi eru breyttar aðstæður, bæði hvað það varðar að búið er að vísa frá stærstu ákæruliðunum og síðan hefur komið fram í kjölfar þess að aðstæður eru breyttar á hv. Alþingi. Engum er í hag að hafa þessa óvissu hangandi yfir, allra síst hv. þingmönnum. Hvort sem okkur líkar betur eða verr er þetta sá tími sem er æskilegast að við förum í þetta mál. Nú reynir svolítið á hvort við höfum vilja til að vinna það, sem og önnur, skipulega og í góðri sátt. Ég held að við hv. þingmenn höfum sýnt það þótt við höfum oft tekist á um ýmislegt að ef við ætlum okkur að vinna vel úr málum, ef vilji er fyrir hendi, getum við gert það. Ég biðla til hv. þingmanna um að gera það og ég er sannfærður um að ef menn sýna vilja í þá áttina mun þetta mál fara vel.

Virðulegi forseti. Við ræðum stöðuna í landsdómsmálinu. Forsaga þess máls nær aftur til haustsins 2008 er Geir H. Haarde og aðrir fulltrúar þingflokka á Alþingi ákváðu að skipa rannsóknarnefnd Alþingis en skýrslu hennar var ætlað að leggja til grundvallar ályktun þingsins um hvort ráðherrar hefðu brotið lög um ráðherraábyrgð í aðdraganda hrunsins. Þannig var í árdaga málsins lagt af stað með stuðningi fyrrverandi forsætisráðherra án þess að lagðar væru til breytingar á lögum um ráðherraábyrgð eða landsdóm. Vorið 2010 ákvað Alþingi að skipa nefnd þingmanna til að móta afstöðu þingsins til skýrslunnar og taka ákvörðun um hvort vísa ætti málum einstakra ráðherra til landsdóms vegna hugsanlegra brota á lögum um ráðherraábyrgð. Þannig skipaði Alþingi þingmenn til verka eftir vinnulagi og lagaumgjörð sem það sjálft hafði ákveðið. Sérstaklega var leitað eftir því að skipa þingmenn sem ekki höfðu starfað á Alþingi þegar hrunið átti sér stað enda talið mikilvægt að gæta að fjarlægð þingmanna frá viðfangsefninu. Sjö af níu nefndarmönnum töldu að málum þriggja eða fjögurra ráðherra ætti að vísa til landsdóms. Það var svo Alþingi sem ákvað að einungis væri ástæða til að senda mál eins ráðherra til landsdóms þ.e. mál fyrrverandi forsætisráðherra. Við vinnu þingmannanefndarinnar var fagleg og málefnaleg nálgun í fyrirrúmi og tekin afstaða til þeirra upplýsinga sem komu fram í viðamikilli skýrslu rannsóknarnefndar um embættisfærslu viðkomandi ráðherra. Virðulegi forseti. Að mati þess sem hér stendur voru til staðar nægar málsástæður til að vísa ætti málum viðkomandi og fleiri ráðherra þangað þar sem meðal annarra okkar vísustu lögspekingar gætu ákvarðað hvort fyrrverandi forsætisráðherra hefði brotið lög um ráðherraábyrgð eða ekki. Úrskurður landsdóms frá því í október síðastliðnum breytir engu þar um enda standa eftir fjögur málsatriði og Alþingi á ekki að stíga inn í ferli málsins. Ég taldi þannig að nægar upplýsingar væru fyrir hendi til að vísa málinu áfram til landsdóms. Með því er ekki sagt fyrir um sekt eða sakleysi enda er það landsdóms að komast að efnislegri niðurstöðu.  
            

Frú forseti. Hin sérstaka þingmannanefnd lagði til að fjórir ráðherrar yrðu ákærðir og hafði eflaust í huga að þeir yrðu allir ákærðir. Síðan gerist það að fyrst er einn þeirra ákærður en svo gerist eitthvað merkilegt í ferlinu, einhvers konar hringekja sem varð til þess að hinir þrír voru ekki ákærðir. Þetta hafa sumir kallað að blandað hafi verið inn í þetta einhverri pólitík og jafnvel persónulegum hugrenningum og sálfræði. Síðan fer málið til sérstaks saksóknara og hann vísar vissum þáttum frá. Segja má að það sem fyrst var lagt upp með, að fjórir yrðu ákærðir, sé löngu farið. Ég held því að Alþingi eigi að endurskoða þetta mál, sérstaklega vegna þess að veigamiklum þáttum þess hefur verið vísað frá. Með leyfi frú forseta vil ég lesa úr viðtali hæstv. forsætisráðherra í morgun í býtið á Rás 2. Þar var hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir spurð hvort þetta hefðu verið mistök allt frá upphafi. Hún segir: „Þetta landsdómsmál - þessu hefur aldrei verið beitt fyrr en núna og þessi löggjöf er yfir 100 ára gömul. Hún er úrelt, úr sér gengin og þetta mál á ekki að vera hjá Alþingi. Ef ráðherrar brjóta af sér á það að vera í eðlilegu dómsferli en ekki hjá landsdómi.“ Hæstv. forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar segir að þetta mál eigi ekki að vera hjá landsdómi, hann sé úreltur. Ég tel einboðið að Alþingi verði að hlýða þessum orðum og afturkalla þessa ákæru.

Frú forseti. Mig langar að gera að umtalsefni þau vinnubrögð sem ég hef orðið vitni að, bæði í þingsal og sem aðili að fundum þingflokksformanna, síðustu daga þingsins. Tekist er á af mikilli hörku um mál og farið í málþóf um bandorm og fjársýsluskatt til að tefja mál og skapa sér stöðu í öðrum málum. Þetta er hefðbundin skák sem á sér stað. Það er oft fyllilega réttmætt fyrir minni hluta á þingi að tefja mál og þæfa vegna mála sem eru þjóðþrifamál og skipta gríðarlega miklu. Það var réttlætanlegt í Icesave-deilunni á sínum tíma, þegar vatnalögin voru rædd og hefur verið réttlætanlegt í stórum málum og eðlilegt að það sé gert. En það hefur verið dapurlegt að fylgjast með þessum vinnubrögðum og þeirri stöðu sem er uppi í þinginu núna frá því í gærkvöldi. Menn eru einfaldlega að búa sér til einhverja stöðu í valdabaráttu. Það er lágkúrulegt og niðurlægjandi fyrir þingið að vinna svona og ég hvet þingið til að breyta þessu. Það þarf ný vinnubrögð, það þarf skipulagðan ræðutíma en jafnframt þarf að tryggja minni hluta þingsins möguleika til að hafa áhrif á mál sem þeim er illa við. Einhver ventill þarf að vera til staðar þannig að minni hlutinn geti óskað eftir að mál verði tekin af dagskrá eða sett í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það á ekki að hleypa upp þingstörfum með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Á fundum þingflokksformanna hefur að mestu verið rætt um staðgöngumæðrun hingað til þar til í gærkvöldi að Sjálfstæðisflokkurinn kom inn með þetta nýja mál um fyrrverandi forsætisráðherra, sem að mínu viti er alger hneisa fyrir Alþingi Íslendinga. Við verðum að taka okkur á og vinna betur út frá því sem við eigum að gera sem löggjafarvald en minna eftir eigin pólitísku og persónulegu áhugamálum.

Frú forseti. Landsdómsmálið er erfiðasta mál sem Alþingi hefur fengið til úrlausnar. Málið gekk þvert á flestar flokkslínur og hver einasti þingmaður greiddi því atkvæði á grundvelli sannfæringar sinnar og samvisku. Niðurstaðan var ófyrirsjáanleg og ég skal játa að það voru erfið augnablik þegar ljóst var að Geir Haarde mundi einn verða látinn svara fyrir landsdómi en ekki fagráðherrarnir sem með honum voru. 
             Alþingi Íslendinga komst að niðurstöðu í málinu að undangenginni vandaðri málsmeðferð sem meðal annars birtist okkur í níu binda rannsóknarskýrslu. Landsdómur hefur hafið störf sín og réttarhaldið er vel á veg komið. Alþingi Íslendinga getur ekki verið þekkt fyrir að grípa inn í réttarhald sem er hafið fyrir dómstól. Það væri að bíta höfuðið af skömminni og fullkomin vanvirðing við þrískiptingu valds og þær grundvallarreglur sem okkur er ætlað að starfa eftir. Geir Haarde á þess nú kost fyrir landsdómi að færa fram sínar málsbætur. Hann á það tryggt að þær verði allar metnar og vegnar í samanburði við sakarefni og úr því sem komið er er engin skynsemi í öðru en að leiða málið til lykta fyrir dómnum á grundvelli gildandi laga Það er fráleitt að koma með þetta mál á lokadegi þings og fráleitt ef forseti lætur sér til hugar koma að setja málið á dagskrá í dag og mér finnst fráleitast af öllu að einhverjum skuli hafa komið til hugar að við gætum fært réttarhöld hingað inn í þingsali. 
            

Forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur hafið málflutning í ákærumáli á hendur Geir H. Haarde hér í þingsal með þingsályktunartillögu sem lögð var fram í gær. Þeir segja að rökstuddar ástæður séu fyrir því að taka þetta mál upp og hætta við ákæruna, leggja dóminn niður. Hvaðan koma þær rökstuddu ástæður? Hver biður um að dómsmálum verði hætt? Er það saksóknari? Hefur saksóknari sent erindi til þingsins, virðulegi forseti, og sagt að við værum með ónýtt mál í höndunum, að best væri að hætta? Mér er ókunnugt um það. Er það landsdómur? Hefur landsdómur komist að þeirri niðurstöðu að best sé að hætta þessu og tilgangslaust sé að halda áfram? Mér er ókunnugt um það. Landsdómur hafnaði hins vegar kröfu hins ákærða um að vísa málinu frá, líklega á allt öðrum forsendum en þeim að dómurinn teldi að málið væri ónýtt. Hvaðan er málið þá komið? Hver ber þetta mál hingað inn? Það kemur úr myrkustu iðrum Sjálfstæðisflokksins, virðulegi forseti. Þaðan er verið að bera þetta mál hingað inn til að forða fyrrum forustumanni Sjálfstæðisflokksins, sem hugsanlega ber einhverja ábyrgð á því sem hér gerðist haustið 2008, undan réttlátri málsmeðferð fyrir dómi. Þaðan kemur þetta mál inn á þingið. Talað er um að finna málinu annan farveg. Það er í farvegi, ágætisfarvegi. Talað er um að óvissa sé í málinu. Það er engin óvissa í málinu, málið er fyrir dómi, kveðinn verður upp dómur á endanum. Talað er um að núna sé einmitt tíminn til að hætta við. Hvers vegna skyldi það vera? Af hverju er tíminn núna? Það skyldi þó aldrei vera þannig, virðulegi forseti, að málið sé komið á þann stað fyrir landsdómi að það fari að verða Sjálfstæðisflokknum óþægilegt  
            

Forseti biður fólk um að hafa ró og frið í salnum og gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur lagt fram þingsályktunartillögu um stórt mál. Hann óskar eftir því, á síðasta starfsdegi þingsins fyrir jól, að málið fari á dagskrá þingsins núna fyrir jól. Hv. þingmaður biður um að Alþingi grípi inn í ferli sem málið var sett í af Alþingi sjálfu samkvæmt lögum. Ég vona að þessi tillaga verði dregin til baka og Alþingi ekki sett í þá stöðu að þurfa að taka afstöðu til þess hvort Alþingi eigi að gera tilraun til íhlutunar í mál sem það sjálft hefur komið í ferli og hefur kosið embætti saksóknara til að sinna. Málið er samkvæmt lögum úr höndum Alþingis, enda segir í stjórnskipunarrétti að svo sé. Í bókinni Stjórnskipunarréttur eftir Gunnar Schram segir á bls. 179, með leyfi forseta: „Þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun og kosið sækjanda, og þingnefnd fimm manna honum til aðstoðar […] er málið komið úr höndum þingsins. Hvorki hið sama þing né annað nýskipað getur eftir það afturkallað málssókn.“ Málið er úr höndum þingsins, virðulegi forseti, og því engin ástæða til að taka það á dagskrá. Ég ítreka þá von mína að hv. þingmaður dragi tillöguna til baka og þingið geri ekki tilraun til að hafa áhrif á lögformlegt ferli eða niðurstöðu þess.

Frú forseti. Ég get ekki vikist undan því að ræða lítillega vinnulag og vinnubrögð Alþingis eins og þau hafa verið á undanförnum dögum. Það er eitt að fylgjast með því utan frá sem almennur íbúi og undrast það sem hér á sér oft stað á annatímum, hvað þá að sitja í þingsal og fylgjast með og upplifa það sem hér fer fram. Hér er stundað málþóf daginn út og inn, langt fram á nætur þar sem efnisleg umræða er oft og tíðum langt frá því sem umræðuefni þingfunda gefur tilefni til. Þannig hefur verið fram haldið með þessi mál út alla þessa viku og nú á lokadegi þings samkvæmt starfsáætlun liggja fyrir meira en 30 mál sem eru órædd og óafgreidd, mörg afar brýn og tengjast nýafgreiddum fjárlögum landsins. Það er með öllu óviðunandi að stjórnarandstaða beiti sér með þeim hætti sem raun ber vitni og haldi þinghaldi í heljargreipum, skapi sér stöðu til að reyna að ráða því í raun og veru hvaða mál eru til umræðu og hvaða mál koma ekki á dagskrá og ætli svo á síðustu metrunum að stýra því líka hvaða mál eru tekin fram hjá öllu öðru í afgreiðslu þingsins eins og við höfum orðið vitni að nú í umræðunni. Í ræðustól þingsins fyrir nokkrum áratugum var kastað fram þeirri hugmynd að kannski væri ástæða til að setja upp rólur í hliðarsölum þar sem einstaka þingmenn, sem geta ekki unað þeim almennu starfsháttum sem eiga að vera á þinginu, gætu dundað sér. Ég held satt að segja, virðulegi forseti, að ástæða væri til að taka þá tillögu aftur til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég get tekið ágætlega undir margt sem hér hefur verið sagt. Ég vil þó minna hv. þm. Lúðvík Geirsson á að enginn hefur talað jafnlengi og hans ágæti formaður í þessum ræðustól,  Hér hefur verið talað um vinnubrögð. Ég get tekið undir að margt er skrýtið í vinnubrögðum. Auðvitað er líka mjög skrýtið að heyra þingmenn Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar tala um að Alþingi eigi ekki að grípa inn í dómsmál. Hvaða flokkar eru það sem hafa til dæmis hunsað niðurstöður Hæstaréttar? Hvernig var þetta með stjórnlagaþingið? Hvað gerðist þá? Alþingi átti bara að breyta þeirri niðurstöðu vegna þess að stjórnarmeirihlutanum þóknaðist það. Hvað gerðist þegar Hæstiréttur beindi því til hæstv. umhverfisráðherra að fara að lögum? Nei, nei, það var bara pólitík, sagði hæstv. umhverfisráðherra, skiptir engu máli. Það er til fullt af dæmum um að Alþingi hafi ákveðið annaðhvort að leiðrétta hluti eða breyta þeim. Landsdómsmálið sem hér er rætt um á klárlega heima hér. Menn geta hins vegar samið um hvenær það er tekið á dagskrá, hvaða málsmeðferð það fær og slíkt. Það er alveg hægt að gera það. En að koma hingað í ræðustól og tala um vinnubrögð og annað - ég vil bara upplýsa hv. þingmenn um að ég hef aldrei á ævi minni kynnst öðrum eins munnsöfnuði og vinnubrögðum og hjá hv. þingmönnum Þór Saari og Birni Val Gíslasyni á síðustu dögum þegar verið er að semja um mál, svo það sé sagt. Þegar samningar eru gerðir skulu orð standa. Vinstri grænir komast núna upp með að virða ekki samninga sem gerðir voru í september. Þá var samið um afgreiðslu á einu máli og hvernig það yrði gert fyrir þinglok. Þingflokksformaður Vinstri grænna segir: Nei, við ætlum ekki að standa við samninga.  
             Svo ég segi nú nokkur orð við þingmenn Hreyfingarinnar sem vanda um fyrir öðrum þingmönnum fyrir framan þjóðina. Ég held að þingmenn Hreyfingarinnar ættu að skammast sín, 

Forseti biður um ró í salnum, biður menn um að gæta orða sinna í ræðustóli.

Virðulegur forseti. Í morgun var afar sérkennilegt viðtal við hæstv. forsætisráðherra á Rás 2 þar sem hún lýsti því yfir að hún væri alfarið á móti landsdómi, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti áðan. Hún sagði líka að það kynni að vera óheppilegt fyrir Alþingi að grípa inn í dómsmál. Hvers lags vitleysa er þetta? Það er Alþingi sem rekur landsdómsmálið. Af því leiðir að Alþingi hlýtur að hafa á því skoðun og geta skipt um skoðun eða þróað þá skoðun með sér. Annað sem hæstv. forsætisráðherra sagði var að óheppilegt væri hversu seint tillaga um að skora á saksóknara að draga þetta mál til baka væri fram komin. Þetta segir forsætisráðherra sem skilar helst aldrei nokkru máli inn í þingið nema með afbrigðum, aldrei á réttum tíma, og leyfir sér í því eina tilviki þegar aðrir koma með mál seint inn í dagskrá þingsins að telja það óhæfu. Viðbrögð forsætisráðherra benda því miður til þess að það sem rætt var hér um framgöngu þingflokks Samfylkingarinnar þegar þetta mál var afgreitt á sínum tíma, eigi við rök að styðjast. Allir aðrir flokkar tóku afstöðu til þessa máls út frá niðurstöðu þingmannanefndarinnar og vildu ákæra alla þá sem þingmannanefndin lagði til eða engan. Samfylkingin fór hins vegar í mjög sérkennilegan leik í atkvæðagreiðslunni til að tryggja að einungis einn maður, pólitískur andstæðingur þeirra, yrði dreginn fyrir landsdóm. 

Forseti. Í september var ég þingflokksformaður Hreyfingarinnar. Ég vil taka fram að aldrei var samið á þeim vettvangi um að hér yrði afgreitt mál um staðgöngumæðrun eins og þingflokksformaður Framsóknarflokksins hélt fram. Hins vegar veit ég til þess að ákveðið var í heilbrigðisnefnd að málið yrði afgreitt þaðan út. Það bindur ekki hendur þingflokksformanna, og ég frábið mér svona tal.

Forseti vill geta þess vegna umræðu fyrr á fundinum um samkomulag um málsmeðferð á þingmáli því sem var þar til umræðu, um staðgöngumæðrun, að samkomulag liggur fyrir í þingræðum frá 17. september sl. þar sem allir formenn þingflokka lýstu sig samþykka því úr ræðustóli Alþingis. Það liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Hún hefur haft þetta mál um kvóta hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til umfjöllunar og gefið út nefndarálit á þskj. 501 sem alþingismenn geta kynnt sér. Í stórum dráttum varðar þetta stækkun á kvóta okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og felur í meginatriðum í sér að inneignir okkar hjá sjóðnum aukast um 37 milljarða með því að 1/4 þeirrar fjárhæðar er ráðstafað af gjaldeyrisforða okkar inn á inneignarreikning í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en 3/4 eru skapaðir með því að gefa út inneignarreikning í íslenskum krónum fyrir sjóðinn hjá Seðlabanka Íslands. Meiri hlutinn leggur til að málið verði samþykkt og ég þakka nefndarmönnum fyrir góða samvinnu við meðferð málsins.

Frú forseti. Í síðustu viku var þetta mál fyrst lagt fram. Það varð lítil umræða um það en ég tók þátt í henni og benti á að þetta væri ábyrgð íslenska ríkisins á skuldbindingum AGS sem hefur verið í aðgerðum víða um heim. Ég spyr hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar hvort nefndin hafi kannað þá áhættu sem gæti stafað af þessu. Ég minni á að nýr framkvæmdastjóri AGS, Lagarde minnir mig að hún heiti, er búin að vara við því aftur og aftur og síðast í fyrradag eða í gær að staðan væri orðin mjög alvarleg um allan heim, og ekkert land undanskilið. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hjálpar mjög víða og í vaxandi mæli. Ég endurtek það sem ég sagði við 1. umr., þegar þýska þingið ræddi um sambærilega ábyrgð fyrir Evrópusambandið spurði einn þingmaður þar af því að það var talað um að það væru engar líkur á að þessi áhætta kæmi til: Af hverju eruð þið þá að veita þessa ábyrgð fyrst það mun ekki reyna á hana? Það er nefnilega þannig að allar þessar ábyrgðir koma einhvern tímann til þó að líkurnar kunni að vera litlar. Þetta er vissulega ábyrgð þótt þetta sé ekki skuld hjá ríkinu. Þetta er talið eign þangað til Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notar það. Þannig skil ég það. Það væri ágætt að fá skýringu formanns nefndarinnar á því hvað þetta er eiginlega, hvort þetta er ábyrgð eða eign. Hvað gerist ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lendir í verulegum vandræðum og á ekki lengur fé? Hvað gerist þá?

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að lýsa þeim áhyggjum sem hv. þingmaður hefur. Það eru miklar viðsjár í efnahagsmálum heimsins og víða grípa menn til viðbúnaðar í þeim efnum. Sannarlega getur það farið svo að sá viðbúnaður reynist ekki nægur og það hafi í för með sér kostnað fyrir aðildarþjóðirnar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þá um leið verður aðildin að sjóðnum og kvótinn þar inni þeim mun mikilvægari fyrir Ísland vegna þess að hann er þá um leið sú neyðaraðstoð sem við getum reitt okkur á ef alger kreppa verður á útflutningsmörkuðum okkar eins og við gátum reitt okkur á samstarf við sjóðinn þegar við urðum fyrir okkar mikla áfalli 2008 og unnum okkur farsællega í samvinnu við hann út úr verstu kreppunni og komum öllum meginatriðum efnahagslífsins á fót á ný. Ég deili auðvitað einfaldlega þeim áhyggjum af ástandinu í heiminum sem hv. þingmaður hefur en tel að þetta sé af Íslands hálfu hluti af þeim viðbúnaði að eiga aðild að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og innhlaup þar ef fárviðri geisa aftur á mörkuðum heimsins eins og gerðist 2008.

Frú forseti. Ég saknaði svars við þeirri spurningu hvort þetta væri ábyrgð eða innstæða. Ef við gefum okkur í versta tilfelli að Ítalía lendi í vandræðum og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn grípi undir þar, líka Portúgal og Spánn, og svo byrjar þetta að fara víðar um heim og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þrýtur að peningum, á ekki lengur peninga til að styrkja. Hvað verður þá um inneign okkar? Segjum að við lendum ekki í vandræðum. Þetta eru gífurlegir fjármunir, 51 milljarður, í SDR reyndar, sem við erum að fjalla um. Þetta svarar til þess að nýtt framlag nemi 37,2 milljörðum íslenskra króna og við erum að tala um að skera niður líknardeild fyrir 50 milljónir, það er ekki einu sinni skekkjan í þessu. Ég vildi gjarnan að menn ynnu þetta pínulítið betur hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd en ekki á þessari hraðferð. Einungis örfáir hafa verið kallaðir til og ég endurtek spurningu mína: Er þetta inneign og hvað verður um þá inneign, sem er geymd meira að segja á Íslandi, ef sjóðurinn fer á hausinn? Eða getur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ekki farið á hausinn? Og hvað gerist ef hann þarf sífellt meiri og meiri peninga? Þetta eru spurningar sem mér finnst að þurfi að svara í þessu máli.

Virðulegur forseti. Þetta er inneign okkar hjá sjóðnum og það sem mestu varðar í því er sá fjórðungur fjárhæðarinnar sem lagður er fram í erlendum gjaldeyri. Það gerist þannig, þannig að það sé bara skýrt, að af innstæðum okkar í gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans á erlendum bankareikningum verða 9 milljarðar, hluti forðans, fluttir á innstæðureikning í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er síðan alveg rétt hjá hv. þingmanni að ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn yrði gjaldþrota hlytist auðvitað af því tjón fyrir Ísland. Þá er til þess að líta að það er nánast útilokað að sjá það fyrir sér án þess að þar með hafi skapast miklu meiri og víðtækari vandamál, ekki bara í heiminum heldur líka á Íslandi. Það mundi aðeins gerast við aðstæður þar sem helstu útflutningsmarkaðir okkar mundu meira eða minna hrynja, afurðaverð hvort sem er í áli eða fiski og heimurinn í raun og veru allur vera í kaldakoli. Þá yrði þessi inneign hluti af því vandamáli sem við þyrftum að glíma við. Hins vegar skapar aðild okkar að sjóðnum, eins og við þekkjum, okkur líflínu, möguleikann á því að ef við verðum fyrir áfalli getum við leitað þangað og fengið stuðning til að rísa á fætur á ný eins og við höfum nýlega góða reynslu af.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í þessari stuttu framsögu hv. þingmanns og formanns efnahags- og viðskiptanefndar Helga Hjörvar er hér um mjög stórt mál að ræða. Við höfum ekki rætt það mikið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og málið er mjög seint fram komið. Það er mjög skiljanlegt að góður vilji sé í samskiptum Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins af þeirri einföldu ástæðu að ég held að samskiptin á milli Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi í það heila verið góð. Ef ég man rétt höfum við fjórum sinnum tekið lán hjá sjóðnum, fyrst í tíð fyrri viðreisnarstjórnarinnar, í kringum árið 1960. Síðan má segja að Ísland hafi verið fyrsta ríkið sem hóf samstarf við sjóðinn í tengslum við bankakreppuna sem varir enn en við Íslendingar urðum kannski fyrstir fyrir fyrir nokkrum árum. Þá þóttu það, virðulegi forseti, vera nokkur tíðindi að hefja samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og mörgum þótti ekki góður bragur á því og jafnvel ekki skynsamlegt. Síðan ríkisstjórn Geirs H. Haardes tók þá ákvörðun, með stuðningi mikils meiri hluta hv. þingmanna, hafa fjölmörg ríki hafið samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fengið lán hjá honum þannig að allt tal um að það ætti ekki við að vestræn ríki væru í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn virkar svolítið sérstakt í ljósi nýlegrar sögu. Við skulum átta okkur á því, virðulegi forseti, að ástæðan fyrir því að menn eru að fara í þá vegferð að auka kvótann hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eins og það heitir, og er ekkert annað en að menn eru að sækja meiri fjármuni til aðildarríkjanna fyrir sjóðinn, eru válynd tíðindi af fjármálamörkuðum. Það eru mjög miklar líkur á því að enn fleiri ríki þurfi á aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að halda. Það á ekki síst við þau lönd sem eru næst okkur og vinaþjóðir okkar í Evrópu, þvert á það sem menn töldu, því við skulum ekki gleyma því að þegar bankahrunið reið yfir Ísland var talið sjálfgefið í mörgum löndum að það sem var að gerast á Íslandi mundi ekki gerast þar. Mig rekur minni til þess að til dæmis vinir okkar Danir hafi vandað um við okkur og sagt að við hefðum verið óskaplega óskynsöm að hlusta ekki á ráðgjafa frá Danske Bank sem kom hingað og hafði uppi ýmis varnaðarorð um íslenskt bankakerfi. Ég held að það sé rétt að við hefðum betur hlustað eftir þeim röddum en mér finnst hins vegar nokkuð áhugavert að þrátt fyrir að Danir gætu auðveldlega séð hvað var á ferðinni á Íslandi þá áttu þeir ekki jafnauðvelt með að átta sig á hvað væri á ferðinni hjá þeim sjálfum. Þar hafa margir bankar fallið og sér ekki fyrir endann á því. Ég sá fregnir af því fyrir nokkrum dögum að líkur væru á því að algert bankahrun yrði í Danmörku en við skulum vona að sú verði ekki raunin hjá vinaþjóð okkar Dönum eða öðrum þjóðum. Allt þetta tengist því sem við ræðum hér í dag, hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, því við getum ekki rætt það öðruvísi en í heildarsamhengi. Þetta er ekki innanlandsmál í þeim skilningi að það snúi bara að því sem er að gerast á Íslandi, það tengist fyrst og fremst því ástandi sem uppi er á alþjóðlegum mörkuðum og í efnahagslífi heimsins. Því er ekki úr vegi, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir stöðuna, skoða hvað hefur gerst og hvað sé líklegt að gerist. Evrusamstarfið, sú tilraun á tíu ára afmæli í janúar á næsta ári. Miklar vonir voru bundnar við myntbandalagið og menn hafa alveg fram á síðustu missiri talað um að það hafi verið mikil velgengnissaga. En í því samstarfi hafa orðið miklir brestir. Á síðustu missirum og sérstaklega síðustu mánuðum hefur farið fram gríðarleg varnarbarátta vegna þeirrar stöðu sem uppi er í Evrópusambandinu. Því miður, virðulegi forseti, er mín tilfinning sú að varnarbaráttan hafi í raun ekki gengið út á að reyna að finna hagstæðustu leiðirnar fyrir ríki evrusvæðisins, í það minnsta ekki eingöngu, heldur að halda andlitinu fyrir þá stjórnmálamenn og embættismenn sem lögðu hvað mest upp úr evrusamstarfinu á sínum tíma. Ég ræði þetta hér, virðulegi forseti, vegna þess að ástandið í Evrópu og öðrum heimshlutum þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn nær til tengist þessu máli hér órjúfanlegum böndum og er ástæðan fyrir því að það er fram komið. Haldnir hafa verið neyðarfundir eftir neyðarfundi í ráðherraráði Evrópusambandsins og í framkvæmdastjórn og ég held að neyðarfundirnir, þetta eru ekki venjulegir fundir, séu orðnir 20 talsins. Í einföldustu mynd er niðurstaðan af þeim sú að menn eru fyrst og fremst að leysa skuldavandann með auknum skuldum. Þar hafa Bandaríkin margoft, síðast fyrir nokkrum dögum, hlaupið undir bagga og hjálpað Evrópusambandinu með því að halda áfram opnum lánalínum. Þetta hafa Bandaríkjamenn auðvitað gert í gegnum tíðina, þ.e. aðstoðað Evrópu. Þeir gerðu það bæði í fyrri og seinni heimsstyrjöldinni við að berjast gegn einræðisöflum. Í raun björguðu Bandaríkjamenn líka Evrópu úr öðru stríði sem var Kosovo-stríðið á sínum tíma því að þrátt fyrir að það væri evrópskt stríð, því að þar voru svo sannarlega forustumenn í stóru ríkjunum í Evrópu í forsvari, þá voru það Bandaríkjamenn, þegar kom að því að fylgja eftir hótunum Evrópuríkja gagnvart Serbíu, sem framkvæmdu og fjármögnuðu það. Fyrst og fremst var um að ræða lofthernað og ef ég man rétt fóru bandarískar herflugvélar í 98% af þeim ferðum þar sem sprengjum var varpað á Serbíu. Bankahrunið í kjölfar falls Lehman Brothers reið yfir hjá fleiri þjóðum en Íslendingum, öðrum Evrópuríkjum ekki síður. En hins vegar fjármögnuðu bandaríski seðlabankinn sem og evrópski seðlabankinn ýmsa aðra seðlabanka og þar var bjargað, í það minnsta um einhvern tíma, mörgum evrópskum bönkum. Við vorum svo lánsöm að við hefðum örugglega ekki fengið slíka fyrirgreiðslu þótt við hefðum farið fram á það. Það var mikið lán því það var miklu betra að taka þennan skell strax. Þetta var orðin mikil bóla, og þó að það hafi ekki verið gott að hún hafi sprungið var það þó skárra en hitt. Ég hef miklar áhyggjur af því að nú séu bankabólur víðs vegar í álfunni sem eigi eftir að springa og þó hafa nú margar sprungið. Við höfum séð að bjargað hefur verið risastórum bönkum eins og Fortis bankanum sem nær yfir landamæri Hollands, Belgíu og Lúxemborgar ef ég man rétt, og Dexia bankanum. Kannski síðastnefndi bankinn sýni hvað þetta er gríðarlega alvarlegt, því að hann hafði staðist strangara álagspróf en áður hafði tíðkast nokkrum vikum fyrir sitt eigið fall nú á haustmánuðum. Það eru þrjú ár síðan bankahrunið varð haustið 2008 og menn hafa rætt þetta og farið yfir þessi mál á vettvangi Evrópusambandsins og á fleiri stöðum og lagt fram ýmsar nýjar reglur, m.a. um þetta stranga álagspróf. En þrátt fyrir að hafa staðist álagsprófið féll bankinn nokkrum vikum seinna og belgískir skattgreiðendur þurftu að reiða fram gríðarlegar ábyrgðir og fjárhæðir til að bjarga honum, miklu hærri fjárhæðir en gengur og gerist.  Þetta hefur allt saman legið fyrir, virðulegi forseti. Þegar ég skoðaði þetta mál fór ég að hugsa hvort ekki hefði verið annar valkostur en að vinna þetta svona. Það vekur athygli mína að fram kemur í fylgiskjölum með frumvarpinu minnisblað um verklag við samþykki og greiðslu á kvótaaukningum samkvæmt fjórtándu almennu endurskoðun á kvótaúthlutun. Það er undirbúið af fjármáladeild og samþykkt af Thomas Krueger 11. mars 2011. Þar segir, með leyfi forseta: „Þetta minnisblað inniheldur yfirlit yfir það verklag sem aðildarríki skulu fylgja við það að samþykkja aukningar á eigin kvóta samkvæmt 14. almennu endurskoðun á kvótaúthlutun og við greiðslur í tengslum við kvótaaukningar í samræmi við ákvæði samþykktar nr. 66-2.“ Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar hv. þm. og formaður efnahags- og viðskiptanefndar er en ég hefði viljað að hv. þingmaður væri viðstaddur umræðuna.

Forseti vill geta þess að þessari ósk er komið á framfæri.

Virðulegi forseti. Við ræddum þetta á miklum hlaupum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd á sama tíma og við vorum að ræða mörg önnur mjög stór mál og ef við náum ekki að fara almennilega yfir mál í nefndum þá þurfum við, eðli máls samkvæmt, að skiptast á skoðunum og fá upplýsingar í þingsalnum. Ég held að það væri fullkomlega óábyrgt af okkur að fara ekki vel yfir þetta. Ég skil þann þátt máls mjög vel að við viljum gera hvað við getum til að vera virkir aðilar í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Annað væri óeðlilegt þar sem við höfum áður fengið fyrirgreiðslu hjá þeim, fyrst árið 1960, síðan 1967 og 1968, aftur 1974 og 1975 og síðan 1982. Síðan höfum við ekki þurft á því að halda, frekar en aðrar vestrænar þjóðir, þar til að bankahruninu kom. Ég skil að menn vilji taka virkan þátt í þessu samstarfi en ég skil ekki hvers vegna þetta mál er svona seint komið fram. Ég mundi vilja að formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar upplýsti hv. þingmenn um það. Miðað við þau gögn sem fylgja frumvarpinu verður ekki annað séð en að minnisblað frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafi verið samþykkt 11. mars 2011 um hvernig ætti að vinna þessi mál af hálfu aðildarríkjanna. Virðulegi forseti. Það er mjög æskilegt að góð samstaða sé um þetta mál í þinginu og ég held að í grunninn sé ekki um að ræða pólitískar deilur um aðildina að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En það veldur mér áhyggjum um hve stórar fjárhæðir er að ræða Við fengum gesti sem fóru yfir þann þátt málsins en ég held að það væri ofsögum sagt að við hefðum eytt drjúgum tíma í þetta. Ég held því að eðlilegt væri að hv. fjárlaganefnd mundi fara yfir þennan þátt og við mundum meta áhættuna af að samþykkja þetta því hér er um milljarðatugi að ræða. Menn geta sagt að litlar líkur séu á því að við töpum þessum milljarðatugum, að hluta eða í heild sinni, en þetta eru samt milljarðatugir. Eitt af því sem ég held að við verðum að tileinka okkur og hefðum betur tileinkað okkur fyrr, er að meta áhættuna við þær ákvarðanir sem við tökum. Það þarf ekki að útskýra það fyrir Íslendingum og raunar ekki vestrænum þjóðum almennt að ákvarðanir sem stjórnmálamenn taka, oft og tíðum ákvarðanir um mjög miklar ábyrgðir í kjölfar tiltölulega lítillar umræðu og án ítarlegrar athugunar, geta og hafa valdið gríðarlegum skaða. Ég held að innstæðutryggingakerfið sé kannski eitt besta dæmið um það. Ég held að ef hv. þingmenn fletta því upp um hvað menn voru að tala á hv. Alþingi þegar tilskipun Evrópusambandsins varðandi innstæðutryggingar var innleidd á sínum tíma, geti enginn komist að þeirri niðurstöðu að menn hafi metið áhættuna við þá ákvörðun sérstaklega. Þvert á móti komu hér upp þingmenn, nánar tiltekið hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson, og lögðu til, virðulegi forseti, að við mundum ekki binda okkur við 20 þús. evrur heldur mundum við ábyrgjast allar innstæður á bankareikningum. Þetta lögðu hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson til.  Virðulegi forseti. Það er auðvitað áhugavert að skoða þetta vegna þess að Íslendingar urðu mjög hressilega fyrir barðinu á þessari gölluðu tilskipun og við erum enn í málaferlum út af því. Ég man ekki eftir að nokkur þingmaður á þeim tíma hafi haft uppi nein varnaðarorð, ekki nokkur, eða nokkur hafi velt því fyrir sér hvaða afleiðingar þetta gæti haft í för með sér. Af hverju legg ég áherslu á þetta? Vegna þess að núna erum við að afgreiða ábyrgð, framlag upp á rúmlega 50 milljarða ef ég man rétt. Ég held að afskaplega skynsamlegt væri fyrir okkur að vera eins viss og við getum verið um hvað það þýðir. Ég teldi æskilegt að fá að vita af hverju við fáum þetta stóra mál hingað á allra síðustu dögunum, nóg er af stórum málum á þessum tímapunkti. Ég held líka að það væri mjög æskilegt að hv. fjárlaganefnd mundi fara yfir málið og ég fer sömuleiðis fram á það við hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar að hann kanni hvort einhver flötur sé á því að við getum afgreitt þetta í janúar. Ég held að skynsamlegt væri að gefa okkur góðan tíma til að fara yfir málið. Nú segi ég þetta ekki til að reyna að koma í veg fyrir að það fari í gegn. Ég hef enn ekki mótað mér skoðun á því hvort þetta er það sem við eigum að gera. Ég hef hins vegar þá skoðun að við eigum að reyna að hafa samskiptin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eins og góð og mögulegt er. Ég get vel skilið að hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sé mikill vilji til að búa sig undir frekari áföll. Ég vona að þau verði ekki en horfurnar eru ekki góðar, þá er ég sérstaklega að vísa til Evrópusambandsins og í raun Bandaríkjanna líka. Bandaríkjamenn hafa safnað gríðarlegum skuldum á undanförnum áratugum og skuldasöfnun þeirra hefur því miður á síðustu árum ekki minnkað, heldur þvert á móti. Við erum að tala um gríðarlega háar fjárhæðir, jafnvel þó að Bandaríkjamenn séu öflug þjóð. Munurinn á Bandaríkjunum og Evrópusambandinu er kannski sá, í það minnsta munurinn á þeim og gömlu Evrópu, að þar er mannfjöldaþróun með öðrum hætti. Bandaríkin eru yngri þjóð og flestir telja að þau ættu auðveldara með að koma sér út úr þessum vanda á næstu áratugum en gamla Evrópa. Það er bara einn galli við skuldir og hann er sá að það þarf að greiða þær. Ef ekki væri fyrir þann galla væri allt í fína lagi með skuldir. Almenna reglan er sú að greiða þarf skuldir og þegar um þjóðir er að ræða þarf annaðhvort sú kynslóð sem er til staðar að greiða þær og/eða hún getur sent skuldirnar til barnanna sinna og jafnvel barnabarna sinna. Nú er mikil skuldakreppa í heiminum og þau lönd sem við berum okkur hvað helst saman við eru almennt séð skuldug. Það er meira að segja þannig að þessi öflugu ríki sem menn horfa nú mjög til bæði til að veita forustu og sem bakhjarls, eins og Þýskaland og Bandaríkin, eru mjög skuldug. Þýskaland skuldar auðvitað ekkert á borð við skuldsettustu ríkin en það kemur á óvart hvað þjóðin er skuldug vegna þess að menn hafa horft sérstaklega til Þýskalands því að þar hefur gengið vel í efnahagsmálum og þjóðin hefur almennt sýnt ráðdeild og sparsemi. Að vísu hangir þetta nokkuð saman að vaxtastig evrunnar tekur mið af hagsmunum Þýskalands en ekki annarra ríkja. Það var til dæmis mjög erfitt fyrir ríki eins og Írland og Spán sem voru með mikinn hagvöxt og mikla þenslu í efnahagslífinu þegar vextir voru mjög lágir á evrusvæðinu. Ástæðan fyrir því var einfaldlega sú að Þjóðverjar voru að borga upp skuldsetninguna vegna sameiningar Austur- og Vestur-Þýskalands. Allt var mjög hægt í Þýskalandi og í ofanálag var vinnumarkaðurinn mjög óþjáll og stífur og það þurfti að losa um alla þessa hluti. Á sama tíma varð stöðnun í Þýskalandi og vaxtastig evrunnar tók mið af hagsmunum Þjóðverja. Þess vegna er það ein röksemdafærslan sem Evrópuríkin nota núna þegar þau vilja fá Þjóðverja til að taka þátt í því að taka ábyrgð á skuldum annarra ríkja vegna þess að þau geta ekki skuldsett sig meira, ég er þar að vísa til Grikklands, Spánar, Írlands, jafnvel Ítalíu og Belgíu og fleiri ríkja, að Þjóðverjar hafi hagnast svo mikið á evrusamstarfinu meðan þessi ríki hafi jafnvel tapað á því að nú sé komið að siðferðilegum skuldadögum hjá Þýskalandi og þeir verði að taka þátt í þessu. Virðulegi forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að við förum vel yfir þetta mál. Eins og ég skil þetta erum við með ákveðinn hluta, 9,2 milljarða, og eins og útskýrt var fyrir nefndinni - hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndir leiðréttir mig ef þetta er röng túlkun því ég vil ekki fara rangt með hér frekar en annars staðar - er í raun verið er að auka kvóta hjá öllum ríkjum innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Okkar framlag er rúmlega 50 milljarðar og aukningin fer fram með tvennum hætti. Annars vegar erum við með ákveðna fjármuni á gjaldeyrisreikningi í erlendum bönkum sem við færum í raun inn á reikning Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það verður áfram í bókhaldi sem gjaldeyrisvaraforði. Hins vegar fáum við ekki mjög góða vexti á þeim reikningi og greiðum þá væntanlega vaxtamuninn því að gjaldeyrisvaraforði okkar er að langstærstum hlut tekinn að láni. Ef ég man rétt eru vextir af lánum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem við tökum 5,5%. Ef ég man rétt eru þessar innstæður á um 1% vöxtum og í ofanálag getur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn dregið á þetta hvenær sem er. Kostnaðurinn við þennan gjörning er því tvenns konar, annars vegar er það vaxtamunurinn sem við greiðum og auðvitað áhættan á því að þessir fjármunir geti tapast. Í ofanálag hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn aðgang að 28 milljörðum frá Seðlabankanum og getur dregið á. Þetta eru þá um 37,2 milljarðar kr. Ef til þess kæmi að dregið yrði á þessa fjármuni í Seðlabankanum, og það er alls ekki ólíklegt, er mikilvægt fyrir okkur að vita hvaða afleiðingar það hefur. Væntanlega eru teknar út íslenskar krónur sem þarf þá að skipta í erlenda gjaldmiðla sem við eigum ekki sérstaklega mikið af og 28 milljarðar kr. er ekki lág fjárhæð. Við höfum ekki haft tækifæri til að fara yfir þennan þátt málsins en þetta er stóri þátturinn, hvaða afleiðingar það hefur ef dregið verður á þessi lán. Síðan getur auðvitað kostnaðurinn við vaxtamun orðið verulegur því þetta eru svo stórar fjárhæðir. Í þriðja lagi snýst þetta um líkurnar á því að við gætum tapað þessum fjármunum vegna þess, nema eitthvað hafi gerst í morgun sem ég tók ekki eftir og ég fylgdist með fréttum í morgun, að veður eru válynd á erlendum mörkuðum og í efnahagsmálum erlendra ríkja.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fjallaði hér aðeins um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ég hef áhuga á að spyrja hv. þingmann aðeins út í samskipti ríkisstjórnar Geirs H. Haardes haustið 2008, þegar bankarnir hrundu, við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þá sérstaklega hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi ráðlagt íslenskum stjórnvöldum að tryggja innstæður að fullu en ekki aðeins um þessar rúmu 3 milljónir eins og innstæðutryggingarsjóðnum bar samkvæmt lögum. Þá voru ekki einungis tryggðar að fullu innstæður fyrir þá sem féllu undir lögin heldur voru þau víkkuð út með neyðarlögunum og náðu líka yfir lögaðila. Að mínu mati er þetta ein víðtækasta innstæðutrygging sem sett hefur verið á í kjölfar bankahruns og ég veit ekki til þess að nokkur þjóð hafi haft efni á slíkum lúxus. Ég efast reyndar um að við höfum haft efni á honum. Ég hef því, herra forseti, áhuga á að vita hvað sjóðurinn ráðlagði ríkisstjórn Geirs H. Haardes hér haustið 2008. Síðan langar mig aðeins til að spyrja út í endurreisn bankakerfisins. Hún er hluti af efnahagsáætlun AGS sem hv. þingmaður samþykkti að yrði innleidd hér þegar hann samþykkti samninginn við AGS. Hv. þingmaður hefur verið mjög gagnrýninn á ýmislegt í endurreisn bankakerfisins, þar með talið eignarhald kröfuhafa gömlu bankanna á nýju bönkunum og því hvernig haldið hefur verið á málum 

Virðulegi forseti. Ég var heilbrigðisráðherra í þessari ríkisstjórn sem hér er vísað til, ríkisstjórn Geirs H. Haardes. Þrátt fyrir að bankakerfið hafi verið orðið nokkuð sjúkt kom það aldrei inn á borð heilbrigðisráðherrans. Ég veit ekki hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom eitthvað sérstaklega að því, ég var ekki í samskiptum við hann, en röksemdin fyrir því að tryggja innstæður var einfaldlega sú að halda bankakerfinu gangandi á þessum krítíska tímapunkti. Sem betur fer tókum við réttar ákvarðanir. Menn geta sagt eftir á að það hefði verið hægt að gera ýmislegt öðruvísi en þá var bara ekki sjálfgefið að bankakerfið héldi áfram, það var ekkert sjálfgefið að kreditkortin héldu áfram o.s.frv. Menn geta ímyndað sér hvaða staða hefði verið uppi í íslensku þjóðfélagi ef það hefði ekki gerst. Það hefði örugglega komið hér ofsahræðsla og fullkomin paník. Þegar menn tala um að tryggja innstæður og það hjá lögaðilum skulum við ekki gleyma því að þessir lögaðilar voru meðal annars, kannski að stærstum hluta, að greiða út laun og annað slíkt. Ef menn hefðu haft áhyggjur af að það virkaði ekki er ansi hætt við að gert hefði verið stórt áhlaup á bankakerfið. Síðan held ég að endurreisn bankakerfisins sé dýrasti þáttur Icesave-málsins vegna þess að á sama tíma og við vorum hér að ræða Icesave og reyna að koma því frá rann það mál einhvern veginn í gegnum þingið án mikillar umræðu. Eitt af því sem ég á erfitt með að skilja, sérstaklega þegar við skoðum það hversu miklar kröfur eru gerðar til eigenda banka, er af hverju Fjármálaeftirlitið leyfði að 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það hafi verið nauðsynlegt að tryggja innstæður umfram það sem tilgreint var í lögum. Það hefði verið nóg að fara upp í 15 milljónir og þá hefðum við dekkað 95% af innstæðueigendum. Við gengum því miður of langt í þessari innstæðutryggingu og munum í framtíðinni sjá afleiðingar þess, m.a. í mikilli skuldabyrði af vaxtagreiðslum ríkissjóðs. Endurreisn bankakerfisins er hluti af efnahagsáætlun AGS sem þýðir með öðrum orðum að hún er gerð með vilja og jafnvel í samræmi við ráðleggingar sjóðsins. Hv. þingmaður samþykkti þennan samning við AGS þannig að mig langar til að vita hvort hann sé ánægður með framvindu hans varðandi endurreisn bankakerfisins. Mig grunar að sjóðurinn hafi samþykkt þetta eignarhald vogunarsjóða á nýju bönkunum, að það hafi verið gert með vitund og vilja hans.

Virðulegi forseti. Ég skildi ekki alveg lokaorðin hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður veit að það var gengið frá endurreisn bankanna löngu eftir að ég var hættur í ríkisstjórn.  Hins vegar minntist hv. þingmaður á hluti sem er mjög mikilvægt að komi fram. Menn tala stundum um að það sé svo stórt mál að gengið hafi verið í ábyrgð fyrir allt bankakerfið og að 95% af innstæðum hafi verið upp á 15 milljónir og minna. Það er ekki stóra málið varðandi þau 5% sem eftir eru. Ef menn hafa talið það mistök á innstæðunum hafa verið mörg tækifæri til að leiðrétta það. Áætlun ríkisstjórnar Geirs Haardes gekk út á það að neyðarlögin voru sett og þá lá fyrir að hluthafarnir og þeir sem fjármögnuðu bankana töpuðu. Það er bara eðlilegt og siðferðilega rétt, þeir fjármögnuðu bankana. Þetta voru að stærstum hluta erlendir kröfuhafar, svo sannarlega innlendir aðilar líka en að stærstum hluta þó erlendir lánardrottnar. Síðan gekk þetta út á að endurreisa og hagræða í bankakerfinu, en enn er ekki komin nein stefna varðandi bankakerfið. Við fórum út 1. febrúar 2009, nokkrum vikum eftir hrunið. Það átti að koma hjólum atvinnulífsins af stað og setja allan kraft í það. Það voru lögð drög að því og sömuleiðis að leiðrétta skuldir, bæði almennings og fyrirtækja. Mats Josefsson lagði mjög mikla áherslu á að sú stýring þyrfti að vera í höndum ríkisins. Eftir þessu var ekki farið. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu og vil bregðast strax við nokkrum þeirra atriða sem þingmaðurinn spurði um. Hvers vegna kemur málið svona seint fram eftir að hafa verið samþykkt í sjóðnum í mars? Þá er fyrst til þess að líta að málinu var dreift í þinginu 21. nóvember sl. en það átti sér nokkurn aðdraganda. Á sumarþinginu var til umfjöllunar undanfari þessa máls þannig að við fjölluðum um þessar breytingar í sjóðnum á síðasta þingi líka. Þar voru til umfjöllunar breytingar á stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem eru síðan hluti af þessari aukningu. Þannig hafði málið þegar í prinsippinu komið til umfjöllunar hér í vor. Þurfum við að afgreiða málið fyrir áramót? Það er sá tímarammi sem unnið hefur verið eftir og ég held að það sé mikilvægt að við sýnum í okkar alþjóðlega samstarfi að við vinnum innan þeirra tímamarka sem sett eru, það er hluti af því að byggja upp traust og trúverðugleika á Íslandi á ný. Ég held hins vegar að við eigum að taka okkur góðan tíma í að ræða málið og ég fagna því hversu langt við erum komin í þinghaldinu svona löngu fyrir jól. Við erum alveg í góðum færum til að ræða málið ítarlega við 2. umr. og þó að það þyrfti að taka einhverja daga í það held ég að sú umræða sé alveg þess virði. Það eru miklar viðsjár á alþjóðamörkuðum og margt sem hér er ástæða til að staldra við og íhuga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir andsvarið. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að ræða þetta mál vel og ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki eðlilegt að þegar við höfum lokið við umræðuna hér - og eins og hv. þingmaður minnist á og fer yfir höfum við góðan tíma til að taka þessa umræðu - og skynsamlegt að hv. fjárlaganefnd fari yfir málið. Sumu getum við breytt, öðru ekki. Það er mjög óheppilegt að þetta komi fram í mars og að við höfum bara einhverja daga, kannski viku, tvær vikur ef við ætlum að klára fyrir áramót, til að klára. Við höfum ekki meiri tíma en það. Eins og hv. þingmaður vísaði til er þetta partur af stóru máli sem snýr að stöðunni í alþjóðlegum efnahagsmálum. Það er afskaplega mikilvægt að við köllum til okkar færustu sérfræðinga til að fara yfir það mál því að það gæti orðið að reikningi hjá íslenska ríkinu ef illa fer. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, ég er sammála honum í því hvernig hann leggur þetta upp, og spyr að tvennu: Finnst honum ekki eðlilegt að málið fari fyrir fjárlaganefnd? Við viljum öll að traust Íslands á alþjóðavettvangi sé sem mest, en eitt af því sem ég held að sé mikilvægt og sé leið til þess að auka traust er að sýna að við vöndum okkur. Er hundrað í hættunni ef við klárum þetta ekki 

Virðulegur forseti. Spurt er: Er hundrað í hættunni? Ja, það hundrað sem er í hættunni er fyrst og fremst að auka þá möguleika sem við höfum til að nýta sjóðinn sem þann bakhjarl sem hann hefur verið okkur. Það er í sjálfu sér ekkert sem við getum sagt á þessari stundu að skipti ekki máli með að bíða með fram í febrúar. Það er eðli mikils vanda á mörkuðum að þar getur dregið mjög hratt til tíðinda og línur sem manni stóðu opnar í gær geta lokast fyrirvaralaust. Ef ríkar ástæður eru hins vegar til að draga málið fram í febrúar hygg ég að það væri unnt. Hvað varðar spurninguna um fjárlaganefnd hef ég svona almennt haft það viðhorf að ég stýri efnahags- og viðskiptanefnd og þeim störfum sem þar fara fram og hef ekki skoðun á því hvernig aðrir stýra öðrum nefndum. Ef um það kemur ósk frá fjárlaganefnd að hún fái tækifæri til að fara yfir málið er ekki nema sjálfsagt að verða við því enda væru fyrir því fullar málefnalegar ástæður þar sem fjárlaganefnd fer auðvitað með ríkisfjármálin, ekki síst skuldbindingar ríkissjóðs, og eðlilegt að hún sé vel inni í málinu. Hún hefur fylgst með og tekið þátt í umfjölluninni um breytingarnar á stofnskránni á vorþinginu og síðan séð þetta mál þegar það kom inn í nóvember og fylgst með þeirri umræðu sem fór fram í síðasta mánuði um málið. Þetta er náttúrlega annar mánuðurinn sem við ræðum það í þinginu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að hv. þm. Helgi Hjörvar er bara formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar þannig að hann stýrir ekki fleiri nefndum. Eins og hann nefndi, og er alveg hárrétt og við þurfum að ræða hér vegna þess að við náum kannski ekki að ræða það í nefndinni, snýr þetta að fjárhagslegri áhættu fyrir ríkissjóð, í það minnsta sem varðar 38 milljarða kr. sem ég held að sé aukningin í þessu. Við tökumst á um og förum vel yfir smærri upphæðir en þá sem hér um ræðir þannig að ég held að það sé eðlilegt að hv. fjárlaganefnd fari yfir málið. Aðalatriðið er að við ræðum þetta vel hér vegna þess að þetta eru stórar upphæðir, það er það eina sem er alveg öruggt. Í langan tíma, í einhverja áratugi, var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mun minni en hann er núna og í minni verkefnum og það var almennt ekki talin mjög mikil áhætta hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þrátt fyrir að hann væri á efnahagslega óstöðugum svæðum. Nú eru breyttar forsendur og ég heyri að við hv. þm. Helgi Hjörvar erum sammála um að hér sé um stórt og alvarlegt mál að ræða og erum sammála um að það sé afskaplega mikilvægt að fara vel yfir það. Við vitum sem er að þrátt fyrir að málið hafi komið fram í mars erum við ekki komin lengra í að greina það og ræða en raun ber vitni og kemur hér í ljós. Það er ekkert annað fyrir okkur, virðulegi forseti, en að ræða þetta mál vel og gera það sem er best fyrir Ísland.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér heimild til að veita ríkisstjórninni leyfi til að auka framlag okkar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins úr 117,6 milljónum SDR í 321,8 milljónir SDR. Hér er um nærri þreföldun að ræða og hún stafar ekki síst af erfiðleikum margra evrulanda sem þau sjálf virðast ekki geta tekið á, m.a. vegna sáttmála Evrópusambandsins sem bannar eða takmarkar getu Evrópska seðlabankans til að skipta sér af peningastefnu aðildarríkjanna. Evrópusambandið hefur gripið til þess ráðs að aðstoða evrulönd í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég er ekki sátt við þessa aðstoð, m.a. vegna þess að skilyrðin fyrir henni eru þau að aðildarlönd myntbandalagsins sem eru í erfiðleikum eru neydd til þess að kljást við afleiðingar vandans en ekki orsök hans. Afleiðingar vandans eru mikil skuldasöfnun ríkissjóðs og skortur á trúverðugleika, en rót vandans fyrir hrun var fyrst og fremst mikill halli á viðskiptajöfnuði og eftir hrun mikil þörf fyrir afgang á viðskiptajöfnuði. Ef ESB-löndin væru að kljást við rót vandans mundu þau beina aðgerðum sínum að því að ýta undir kaup Þjóðverja á vörum frá þessum löndum og jafnframt þrýsta á kröfuhafana, sem margir hverjir eru þýskir bankar, að afskrifa skuldir og lækka vaxtakostnað til að tryggja þann afgang á viðskiptajöfnuði sem er nauðsynlegur til að þessar þjóðir geti aukið hagvöxt og unnið sig út úr kreppunni. Þetta eru vandamál Evrópusambandsins. Við erum hér að ræða aukið stofnfé Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þreföldun á framlagi okkar til sjóðsins, og mér finnst þetta mjög erfiður biti að kyngja, ekki síst í ljósi þess að fjármagnið sem við leggjum inn á innstæðureikning okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var tekið að láni á 5,5% vöxtum en vextirnir á þessum innstæðureikningi okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eru ekki nema 0,14% samkvæmt upplýsingum á heimasíðu AGS í morgun. Það er því mikill vaxtamunur, rúmlega 5 prósentustiga munur, sem þjóð í kreppu er að greiða til að geta haldið áhrifum sínum innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það sem við þyrftum að gera er að greiða niður skuldir til að draga úr vaxtakostnaði en ekki taka rándýrt lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að lána honum aftur á lágum vöxtum. Herra forseti. Núverandi stjórnarmeirihluti talar mikið um nauðsyn þess að minnka hallann á ríkissjóði til að draga úr vaxtakostnaði en er svo tilbúinn að fara út í slíka aðgerð. Ef geta væri til þess hefði ég frekar viljað sjá okkur greiða niður þessi lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem áttu að nema um 40% af vergri landsframleiðslu ef maður tekur líka með þau lán sem komu frá vinaþjóðunum svokölluðu og hafa að mestu leyti verið notuð til að byggja hér upp mjög öflugan gjaldeyrisvarasjóð. Vaxtagreiðslurnar á þessum lánum þegar búið er að greiða þau inn á reikning okkar í seðlabankanum í New York eru á bilinu 17–18 milljarðar á ári, fer dálítið eftir genginu. Herra forseti. Það er erfitt að samþykkja að veita sömu stofnun og við fengum rándýrt lán hjá lán með mun lægri vöxtum. Mér finnst það óásættanlegt, auk þess er ég ósátt við að styrkja stofnun eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þannig að hann geti haldið áfram á þeirri vegferð að lána þjóðum í kreppu með því skilyrði að þær forgangsraði í þágu fjármagns og endurreisi það sem hrundi, oftast á kostnað velferðarkerfisins. Þegar ég tala um að endurreisa það sem hrundi á ég við að endurreisa óbreytt bankakerfi, að vísu eitthvað minna, en bankakerfi sem í okkar tilfelli er í einkaeigu. Það átti einmitt við um bankakerfið sem hrundi, það var algjörlega í eigu einkaaðila, og það var von margra vinstri manna eftir hrun bankakerfisins að við gætum verið með einn ríkisbanka að fullu, ekki bara eignarhald ríkisins upp á 85% eins og tilfellið er með Landsbankann, heldur sem sagt óskiptan ríkisbanka og síðan þá viðskiptabanka í einkaeigu og öflugt sparisjóðakerfi. Það hefur þó ekki orðið í þessari endurreisnaráætlun AGS á íslensku bankakerfi, heldur voru bankarnir að stærstum hluta settir í hendurnar á kröfuhöfum gömlu bankanna að undanskildum Landsbankanum. Það var af öðrum ástæðum en kannski hugmyndafræðilegum að Landsbankanum var haldið að meiri hluta í ríkiseigu. Þar spilaði Icesave-skuldbindingin stórt hlutverk. Ég vil geta þess, herra forseti, að ég er ekki beint á móti aðstoð sjóðsins þó að ég hafi talað lengi og mikið gegn efnahagsstefnu sjóðsins. Ég geri greinarmun á aðstoð sjóðsins annars vegar og hins vegar lánum sem eru bundin skilyrðum um að þjóðir innleiði ákveðna efnahagsstefnu. Ég er á móti þessari efnahagsstefnu vegna þess að ég tel að hún sé fyrst og fremst hugmyndafræðileg, hún byggir á þeirri hugmyndafræði að bankar séu best komnir í höndum einkaaðila, að mikilvægt sé að tryggja hagsmuni fjármagnseigenda eftir bankahrun og þá oft á kostnað velferðarinnar í þeim löndum sem hafa neyðst til að taka lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Auk þess eru þessi lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins afar dýr og ekkert tillit er tekið til þess að verið er að lána þjóðum í kreppu sem eiga afar erfitt með að borga háan vaxtakostnað nema með því að skera niður velferðina. Ég hefði miklu frekar viljað sjá Alþjóðabankann koma inn í fleiri lönd en bara þróunarlöndin og aðstoða þau sem eru í kreppu og viðurkenna þar með að lönd sem hafa orðið fyrir miklu efnahagslegu áfalli þurfa meiri aðstoð en þau sem eiga í tímabundnum lausafjárerfiðleikum. Auk þess hafa ráðleggingar Alþjóðabankans oft verið mun betri, sérstaklega hvað varðar gjaldmiðla landa sem lent hafa í bankahruni. Alþjóðabankinn varð fyrstur til þess að innleiða gjaldeyrishöft, gerði það í Suðaustur-Asíulöndum, í Indónesíu þar sem gengið hrundi álíka mikið og íslenska krónan, um 80%. Í stað þess að setja bara boð og bönn sem takmörkuðu útstreymi fjármagns innleiddi Alþjóðabankinn strax útgönguleið fyrir þá sem voru lokaðir inni með mikið fjármagn eða þá sem við köllum aflandskrónueigendur. Útgönguleiðin fólst í því að gefa eigendum þess fjármagns sem vildi fara út loforð um að þeir gætu farið út eftir fimm ár með að mig minnir 30% afföllum ef þeir fjárfestu í atvinnulífinu í Indónesíu, ef þeir færu eftir tíu ár færu þessi afföll niður í 10% af upphæðinni. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var mjög seinn til að aðstoða Seðlabanka Íslands við að koma upp slíkri fjárfestingarleið fyrir þá sem eiga aflandskrónur hér á landi. Ég bara skil ekki hvernig á því stendur að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ráðleggur íslenskum stjórnvöldum að koma hér upp gjaldeyrishöftum án þess að vinna í raunhæfri útgönguleið út úr þessum gjaldeyrishöftum og láta okkur sitja hér uppi með gjaldeyrishöft sem þingið hefur þurft að herða ár eftir ár án þess að komin væri í gang einhver útgönguleið. Eins og ég sagði fyrr, herra forseti, hef ég ekkert á móti aðstoð sjóðsins þegar hún felur fyrst og fremst í sér að koma inn í lönd sem hafa orðið fyrir bankahruni og meta þær skuldir og skuldbindingar sem hafa fallið á ekki síst ríkissjóð við bankahrunið. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur yfir að ráða mjög færum sérfræðingum á þessu sviði og þess vegna hef ég ekkert á móti því að Ísland sé aðildarland að sjóðnum og greiði fyrir því að hægt verði að veita þessa aðstoð löndum sem eru í kreppu. Ég tel að nú sé nóg komið og er á móti því að við aukum þetta stofnframlag að þessu sinni. Ástæðan er tvíþætt, annars vegar þessi mikli vaxtamunur sem við erum að greiða með þessu aukna stofnframlagi okkar. Við erum land í kreppu, við erum ekki með 9 milljarða sem við getum einfaldlega tekið einhvers staðar og sett inn á innstæðureikning okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, við þurfum að taka lán til að geta aukið þetta stofnframlag og það lán tökum við með mjög háum vöxtum. Síðan tel ég að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þurfi að endurskoða efnahagsáætlun sína, ekki síst hvað varðar áherslu á að standa vörð um fjármagnseigendur á kostnað velferðarinnar. Þess vegna segi ég nei við þessari heimild, herra forseti.

Frú forseti. Hv. þingmaður flutti góða ræðu og kom víða við. Hún minntist á að það hefði verið ákveðið að veita ábyrgð á innstæðum á Íslandi. Það er ekki ábyrgð, a.m.k. ekki ríkisábyrgð, á innstæðum á Íslandi og hefur ekki verið, ég held bara aldrei nema kannski þegar bankarnir voru ríkisbankar, þá má kannski segja að það hafi verið ríkisábyrgð á innstæðum. Það hefur ekki verið ríkisábyrgð síðan bankarnir voru einkavæddir. Það sem gerðist hins vegar var að ráðherrar lýstu því yfir að innstæður væru tryggðar og það er bara persónuleg yfirlýsing ráðherranna og væntanlega ríkisstjórnar. Það er ekki hægt að skuldbinda ríkissjóð nema með fjárlögum eða fjáraukalögum og það hefur ekki verið gert. Ég vildi bara koma því til skila að þetta væri ekki rétt. Neyðarlögin tryggðu alla innstæðueigendur jafnt, þ.e. veittu innstæðum forgang í þrotabú, jafnt erlendum sem innlendum. Það er það sem Icesave-reikningshafar græða nú mest á. Hins vegar stofnuðu menn nýja banka 

Virðulegi forseti. Þetta er dálítið ruglingslegt um hvort innstæður séu tryggðar að fullu eða ekki. Ástæðan er sú að þegar banki verður gjaldþrota er skoðað hversu miklar eignir þrotabúsins eru, eignirnar eru þá lán til viðskiptavinanna, og síðan hversu miklar skuldirnar eru, sem eru þá innlánin. Ef innlánin eru hærri en útlánin, hver er það þá sem 

Herra forseti. Þetta er einmitt það sem ýmsir í stjórnarandstöðunni hafa gagnrýnt hæstv. fjármálaráðherra fyrir, að hafa veitt ríkisábyrgð þegar ekki var ríkisábyrgð. Hann skrifaði upp á að hann mundi veita ríkisábyrgð sem er að lágmarki 11,2 milljarðar og ekki færð í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þess vegna er ekki ríkisábyrgð á því. Hann er samt búinn að skrifa undir þetta, hann er búinn að ganga frá þessu og hann býr til ríkisábyrgð með undirskrift sinni og væntanlega með meiri hluta hjá Alþingi án þess að þetta sé fært í fjárlög eða fjáraukalög. Þetta er það sem við höfum gagnrýnt hvað mest og þetta getur farið upp í 30 milljarða fyrir utan að það eru margar fleiri skuldbindingar á sveimi. Það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum og ég fékk hæstv. fjármálaráðherra til að lýsa því einu sinni yfir í ræðu úr þessum ræðustól.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er ekki lagaleg ríkisábyrgð á innstæðum, það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, en í raun er ríkisábyrgð á öllum innstæðum. Það sjáum við alveg sérstaklega núna við fall SpKef og Byrs þar sem ríkið leggur til, eins og hv. þingmaður minntist á, um 30 milljarða til að jafna út efnahagsreikning þessara tveggja sparisjóða. Ég spyr hv. þingmann: Er hann tilbúinn að brjóta jafnræðisregluna? Hann tók þátt í því að tryggja að innstæður væru tryggðar að fullu eftir að viðskiptabankarnir hrundu og það hefur reyndar oft gerst að innstæður hafa aðeins verið tryggðar að fullu hjá þeim bönkum sem falla fyrst, sem eru yfirleitt stærstu bankarnir. Þegar seinni hrina bankahruna verður í fjármálakreppu, og þá eru það yfirleitt sparisjóðirnir, gefst ríkið upp á því að jafna út efnahagsreikningana, þ.e. leggja þeim þrotabúum til fjármagn sem eiga ekki fyrir innstæðunum vegna þess að eignir þeirra hafa rýrnað of mikið.

Forseti. Hér er enn eitt málið á ferðinni sem vekur mann til umhugsunar um það hvernig ríkisstjórn Íslands vinnur. Hér er verið að óska eftir heimild til að fjármálaráðherra Íslands fái heimild til að semja við AGS um auknar heimildir til lántöku. Það hefði komið mörgum á óvart ef sá hinn sami hæstv. fjármálaráðherra hefði kynnt það þegar verið var að ræða aðkomu AGS haustið 2008, þegar sá ágæti þingmaður kom fram fyrir hönd Vinstri grænna, að hann ætti tiltölulega skömmu síðar eftir að óska eftir heimild Alþingis til að auka við lántökuheimildir ríkisins hjá hinum sama sjóði sem hann fordæmdi í ræðum sínum hér fyrir rúmum þremur árum. Það verður hins vegar að segjast um þetta mál hér að það er dálítið illt að skilja það í ljósi þeirra upplýsinga sem fyrir liggja um gjaldeyrisstöðu Íslands. Gjaldeyrisforði Seðlabankans mun vera einhvers staðar nálægt andvirði 1 þús. milljarða kr. og hann er allur að láni, allur í skuld. Eftir því sem ég best veit er gjaldeyrisstaða landsins neikvæð um einhverja tugi milljarða. Engu að síður fer hæstv. ríkisstjórn hér fram á heimildir til að semja um hækkun á kvóta landsins til að taka aukin lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum upp á 37 milljarða kr. Umhugsunarefnið í þessu er að það er vitað að við eigum ekki gjaldeyri að andvirði þessa og þá er uppsetningin þannig að 9,3 milljarðar eiga strax að greiðast í gjaldeyri við fullnustu þessa máls og síðan mun Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eignast, eins og sagt er hér í greinargerðinni frá fjárlagaskrifstofunni, kröfu á innstæðu í Seðlabankanum sem nemur því sem upp á vantar, þ.e. um 28 milljarða í íslenskum krónum. Í greinargerð og umsögn fjárlagaskrifstofunnar í fjármálaráðuneytinu er sagt að þessi hluti, tæpir 28 milljarðar kr., verði ekki inntur af hendi. Það má örugglega hafa um það ýmis orð. Þetta fer á reikning sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á hjá Seðlabankanum og getur þá væntanlega gengið að hvenær sem honum hugnast eða hvenær sem hann þarf á að halda og þá þannig að hann breytir þessum krónum í gjaldeyri - sem er ekki til - sem þýðir að við þurfum þá að skuldsetja okkur meira til að geta reitt féð fram. Það sem ég geri athugasemdir við í þessum efnum er að hér er óskað eftir þessari umræddu heimild til að hækka möguleika á lántöku landsins hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um 37 milljarða kr. sem eru ekki til. Með öðrum orðum fáum við hér beiðni frá ríkisstjórn Íslands um að Ísland leggi inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn stofnfé eða kvótafé að upphæð 37 milljarðar til að eiga síðan einhvern tímann síðar möguleika á því að fá þá sömu fjármuni að láni. Þetta er í mínum huga algjörlega galið þegar við höfum ekki efni á að reiða þetta fram af eigin fé. Eins og kemur fram í frumvarpinu sem er til meðferðar hjá efnahags- og viðskiptanefnd er réttlætingin fyrir þessu í því fólgin að Ísland hafi hag af því að taka þátt í þessari kvótahækkun af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi eigi aðildarríkin möguleika á því að geta tekið hagstæð lán út úr sjóðnum og í öðru lagi ráðist atkvæðavægi einstakra ríkja í stjórn sjóðsins af kvóta þeirra í sjóðum. Kvótahækkunin sem send er til allra aðildarríkja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er háð því og hún tekur ekki gildi fyrr en 70% aðildarríkjanna, sem ráða yfir 70% af kvótanum, hafa samþykkt hana. Í ljósi þess hvernig þetta er orðað skyldi maður ætla að vægi Íslands í þeirri atkvæðagreiðslu væri gríðarlega mikið, en hvað á Ísland stóran hlut af þeim 70% sem þarf til að þetta taki gildi? Þegar maður fer að rýna í skjalið kemur í ljós að hlutdeildin er 0,055%. Vægi okkar þarna inni er ekkert hrikalega mikið. Sömuleiðis verðum við þá að hafa í huga að þetta er vægi Íslands í ákvarðanatöku sjóðsins ef á það reynir. Vægi okkar verður 0,055%, við náum ekki einu sinni hálfu prósenti í vigt þarna inni. Ég sé þetta ekki sem gilda röksemd fyrir því að við þurfum endilega að gera þetta svo Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geti haldið áfram störfum. Í mínum huga liggur nokkuð ljóst fyrir að vægi landsins í endanlegri ákvarðanatöku verður gríðarlega lítið og skiptir ekki neinu meginmáli frekar en svo víða annars staðar í alþjóðlegum samtökum eða bandalögum. Stóru ríkin ráða ákvörðunum í málum sem þessum, hvort heldur við erum að tala um staðfestingu á því tilboði sem liggur fyrir hér eða atkvæðagreiðslur í sjóðnum. Mér finnst þetta bera að með mjög sérstökum hætti, ég get ekki neitað því. Það sem ég vil líka segja er að þó að ekki yrði samþykkt að verða við þessari ósk, eða taka þessu tilboði eins og sumir kalla það, höfum við áfram möguleika á því að taka lán hjá sjóðnum, u.þ.b. 20 milljarða, 117 milljónir SDR. Eins og málinu er stillt upp erum við að auka möguleika Íslands á því að taka andvirði 37 milljarða hærri fjárhæð að láni frá AGS en við höfum í dag, þ.e. að fara upp í 58 milljarða. Og hvað erum við að greiða fyrir það? Jú, við eigum að greiða 37 milljarða til þess að hafa þessa heimild. Það liggur ekkert fyrir um að við þurfum á þessu fé að halda, ekki neitt. Hvers vegna þarf Ísland að draga meira á lánalínu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Er einhver þörf á því? Við erum með gjaldeyrisforða upp á rúman milljarð, hann er allur að láni, allur skuldsettur. Hvað munar okkur um hækkun á þessari heimild um 37 milljarða? Gengur ekki allt svo vel, er ekki allt á uppleið? Hefur ekki orðið gríðarlegur umsnúningur í ríkisfjármálunum? Þetta eru þau orð sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haft um efnahagsstjórnina. Ég kem ekki auga á það hverju menn ætla að bjarga með þessum hætti, öðru en því að halda úti góðu veðri hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, góðu viðmóti og öðru því um líku. Ég stóð í þeirri trú að það væru takmörk fyrir því hversu mikla skuldsetningu við þyldum, þá sérstaklega í erlendum gjaldeyri. Á ríkisstjórnarheimilinu virðast menn ekki hafa áhyggjur af því fremur en mörgu öðru sem lýtur að fjármálum íslenska ríkisins og kjörorðið þar er oft og tíðum að flýtur á meðan ekki sekkur. Ég kem í það minnsta ekki auga á neina skynsemi í þeim málatilbúnaði sem hér liggur fyrir. Við Íslendingar eigum að taka lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þurfum að gera það, að andvirði 37 milljarða til að geta lagt sömu fjárhæð inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem stofnfé. Hvað ætlar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að gera með það? Jú, hann ætlar væntanlega að lána það öðrum ríkjum eða þá okkur aftur með vöxtum. Við fáum enga vexti af því fé sem við leggjum inn í sjóðinn. Á árunum 2007–2008 var þetta kallað að gíra upp félög. Íslenska ríkisstjórnin mælist með þessum hætti til þess við Alþingi að það taki þátt í því að gíra upp Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í ljósi þeirra atburða sem gerðust og ekki síður þeirra orða sem hv. stjórnarliðar margir hverjir hafa viðhaft um þessi mál er sannast sagna undarlegt að verða vitni að þeirri beiðni sem hér liggur fyrir og er ekki betur rökstudd en raun ber vitni í frumvarpinu og greinargerðinni sem fylgir. Ég hvet hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að fara betur ofan í þetta mál, ekki síst í ljósi þess hvernig það ber að. Þetta dettur hér inn á lokametrum haustþingsins, rétt fyrir jólahlé, gríðarlegar fjárhæðir. Það er afgreitt þannig að það muni ekki hafa nokkur áhrif á skuldbindingar A-hluta ríkissjóðs. Fyrir því er engin vissa. Eins og hér hefur verið bent á er ákveðin tapsáhætta í því eins og bara öðru hlutafé fyrir utan að það stofnfé sem þarna er verið að leggja inn ber ekki rentur. Þrátt fyrir þessa vankanta hefur efnahags- og viðskiptanefnd ekki leitað eftir umsögn fjárlaganefndar um þetta mál sem er raunar í samræmi við aðra verkhætti sem á þeim bænum hafa verið teknir upp á síðustu vikum. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart en er ekki til eftirbreytni. Þegar maður leggst aðeins yfir málið og skoðar í samhengi við þá orðræðu sem stafað hefur frá ríkisstjórnarheimilinu um að á Íslandi hafi orðið gríðarlegur umsnúningur og mikill árangur náðst í ríkisfjármálunum skilur maður þessa fjárbeiðni ekki alveg til hlítar. Í mínum huga er hún fyrst og fremst sett fram til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi úr meira fé að spila en hins vegar háttar þannig til hér á landi að íslenski seðlabankinn er ekki aflögufær í gjaldeyri því að við erum með neikvæða stöðu á þeim reikningi. Engu að síður er farið fram á þetta og ég tel ámælisvert að gera það án þess að fyrir liggi nákvæmari greining en er að finna í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Hér koma til afgreiðslu tillögur meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um að fallið verði frá hugmyndum um skattlagningu lífeyrissjóðanna í fjársýsluskatti og um að að hálfu verði fallið frá skattlagningu á launagreiðslur í fjármálageiranum. Þess í stað verði mikill hagnaður, yfir milljarði króna, skattlagður sérstaklega. Það er eðlilegt að þær byrðar sem við þurfum að bera eftir hrunið beri þeir sem mest hagnast, að meira leyti en almennt fyrirtæki í fjármálastarfsemi.

Frú forseti. Hér göngum við til atkvæða um hinn svokallaða fjársýsluskatt sem ríkisstjórnin lagði fram fyrr á þessu hausti. Sá skattur var fráleitur að mati okkar framsóknarmanna. Sem betur fer hefur náðst að gera breytingar í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins til batnaðar á þessum skatti. Hann mun hins vegar bitna á smærri fjármálastofnunum og fjármálakerfinu almennt af því að launaskattur verður enn fyrir hendi. Þetta mun leiða til fækkunar á starfsfólki í starfsstétt þar sem 70% starfsmanna eru konur og svo talar hæstv. ríkisstjórn um kynjaða hagstjórn með sérstakar áherslur á kvennastéttir þannig að ég á erfitt með að sjá þetta ganga upp. Við framsóknarmenn munum því greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi en ég tel rétt að það komi fram að við teljum að taka þurfi til heildarendurskoðunar skattumhverfi fjármálafyrirtækja 

Virðulegur forseti. Það eru að koma jól og hæstv. ríkisstjórn hækkar skatta á allt og alla. Þetta er launaskattur sem fer hátt upp í 6,71% og mun hafa þær afleiðingar að hann kemur einstaklega illa við litlar fjármálastofnanir eins og sparisjóði. Þeir munu bera skarðan hlut, sérstaklega í samkeppni við stærri fjármálastofnanir. Þetta mun líka koma illa við innlendar fjármálastofnanir í samkeppni við erlendar. Það þýðir að þetta mun færa störf frá Íslandi til annarra landa. En fréttir dagsins sýna okkur að núna eru búnir að vera mestu brottflutningar á Íslandi í 100 ár. Virðulegur forseti. Það má færa rök fyrir því að einhverju hafi verið bjargað fyrir horn en engu að síður eru þetta í besta falli handarbakavinnubrögð sem munu koma niður á störfum og sparnaði og fjárfestingu á Íslandi. 

Virðulegi forseti. Hótanir banka og sparisjóða um að skattur á heildarlaunagreiðslur þeirra muni leiða til þess að útibúum úti á landi verði lokað er ekki rökrétt ályktun í efnahagslegum skilningi, heldur miklu fremur réttlæting á því sem við köllum dagsdaglega að reka skúringakonuna fyrir yfirmanninn til að ná niður kostnaði. Bankarnir eru búnir að ákveða að loka þessum útibúum og munu nota þennan fjársýsluskatt til þess að réttlæta þá ákvörðun. Frú forseti. Við hv. þm. Atli Gíslason munum greiða þessum skatti atkvæði með jáyrði á eftir.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um fjársýsluskattinn og það kemur mjög skýrt fram í frumvarpinu sem hér er lagt fram hver tilgangur hans er. Ég vil fá að lesa orðrétt upp úr frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra, en þar stendur þetta: „Loks er viðbúið að fjársýsluskattur hafi áhrif á þróun atvinnugreinarinnar í heild. Auknar álögur af þessu tagi færa rekstrarumhverfi fyrirtækja í fjármála- og vátryggingastarfsemi nær því sem aðrar greinar atvinnulífsins búa við og eru til þess fallnar að draga úr launahækkunum og halda aftur af nýráðningum.“ Þetta stendur skýrum stöfum í frumvarpi sem við erum að fara að samþykkja hér þannig að hv. stjórnarliðar hljóta að vita nákvæmlega hvað þeir eru gera - fækka störfum og lækka laun.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um að skatturinn leggist ekki á lífeyrissjóði en af þeim mun meiri þunga á aðrar fjármálastofnanir. Við greiðum því atkvæði með þessu. En bara svo menn viti það munu gjafirnar til lífeyrissjóðanna í formi skatta koma fram hjá ríkisstjórninni í öðrum frumvörpum sem við ræðum væntanlega fljótlega.

Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og lýsa því yfir að stjórnarmeirihlutinn er þeirrar skoðunar að samræmingar- og sanngirnisrök séu til þess að fjármálafyrirtækjunum verði mætt enn frekar en gert er í breytingartillögunum hér við 2. umr. með því að þau fái að draga fjársýsluskattinn frá tekjum sínum. Teljum við að þá sé að verulegu leyti komið til móts við sjónarmið þeirra en á þetta var lögð áhersla á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í gærkvöldi. Munum við flytja breytingartillögu þar að lútandi við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég gaf hér yfirlýsingu í morgun þar sem ég benti á að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hygðist auka stofnframlag sitt til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um 37,2 milljarða. Jafnframt benti ég á að fyrsta framlagið, 9,3 milljarðar kr., yrði greitt í gjaldeyri og af gjaldeyrisvaraforðanum úr Seðlabanka Íslands um leið og frumvarpið hefur verið samþykkt. Afgangurinn er sagður í nefndaráliti verða geymdur í Seðlabanka Íslands, 27,9 milljarðar. 
            

Forseti biður um meiri ró í salinn.

Þeir verða þá tiltækir fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um leið og sjóðurinn þarfnast peninganna. Hér er nokkurt misvægi á milli þess sem stendur í nefndaráliti og í frumvarpi og því minnisblaði sem samþykkt var af Thomas Krueger 11. mars 2011. Það minnisblað er um verklag við samþykkt og greiðslu á kvótaaukningu samkvæmt fjórtándu almennri endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um kvótaúthlutun. Þar stendur: „Sá hluti kvótaaukningarinnar sem eftir er (75 prósent)“ - þ.e. eftir að búið er að greiða 1/4 í gjaldeyri upp á 37 milljarða - „skal greiddur í eigin gjaldmiðli aðildarríkisins, annaðhvort inn á reikning AGS nr. 1 eða með útgáfu víxils sem varðveittur skal í verðbréfareikningi sjóðsins hjá vörsluaðila AGS hjá aðildarríkinu, oftast seðlabanka þess.“ Þarna er eitthvert misræmi. Það sem er merkilegt er að þetta mál virðist eiga að fara í gegnum þingið í skjóli þess asa sem nú ríkir vegna anna við þinglok. Svo virðist sem það hafi átt að fara í gegn án allrar umræðu. Hér er um stórmál að ræða og ég tek svo djúpt í árinni að segja að þeir sem er annt um fjárhagslegt sjálfstæði Íslands ættu að huga vel að því hvað hér er í gangi. Ef ég fer aðeins yfir hvað er að gerast úti í heimi í þessu máli er það þannig að 9. september, eftir að málið hafði verið rætt tvisvar sinnum í Bandaríkjaþingi, var því vísað til utanríkismálanefndar og fram er komið frumvarp sem borið er uppi af öldungadeildarþingmanninum Jim DeMint frá Suður-Karólínu þar sem mælst er til þess að þetta verði stöðvað. Jafnframt gaf þýski seðlabankinn út yfirlýsingu í morgun og varaði við því að Þýskaland greiddi fjármuni til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn legði síðan inn til Evrópu í þær aðgerðir sem þar eru í gangi vegna þeirrar miklu áhættu sem þar ríkir. Við virðumst ekki hér á Íslandi, a.m.k. ekki ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hafa miklar áhyggjur af málinu. Í morgun varaði þýski fjármálaráðherrann, Wolfgang Schäuble, við þeirri hættu sem fylgdi því að setja fjármuni til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn færi síðan með til Evrópu. Ég vildi koma því að í upphafi ræðu minnar að ég er ekki alveg einn um að hafa áhyggjur af þessu máli. Svo virðist sem þýski seðlabankinn hafi miklar áhyggjur af því sem og þýska fjármálaráðuneytið. Bandaríkjamenn hafa lagt fram frumvarp til að stöðva málið og jafnframt hefur það tvisvar verið rætt í bandaríska þinginu. Því var vísað til utanríkismálanefndar þar sem það er nú til umræðu og við sjáum hvað kemur út úr því. Eitt í þessu samhengi er ef til vill athyglisvert. Nýr seðlabankastjóri Evrópu, Mario Draghi, bendir á þá augljósu staðreynd að ríki Evrópu verði að taka sig saman í andlitinu vegna þess að enginn geti bjargað ríkjunum nema þau sjálf. Jafnframt segir hann að það sé mjög mikilvægt að missa ekki það momentum - virðulegi forseti, afsakaðu að ég skuli sletta - sem núna ríkir í Evrópu um að reyna einhvern veginn að tjasla evrusvæðinu aftur saman og þá með peningum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem við erum meðal annars að ræða hér í dag. Upphaflega planið var að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi leggja 200 milljarða dollara inn í Evrópu og það verði tekið af stofnfjáraukningu bankans og aukaframlögum. Öll þessi umræða sem er að fara fram akkúrat núna meðan við erum hér í sölum Alþingis gengur út á að ríki vara sérstaklega við því að þetta verði gert. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur hins vegar ekki miklar áhyggjur af því og ætlar að snara málinu hér í gegn á einum degi. Ég sé mig tilknúinn til að vara mjög eindregið við þessu og legg til að þetta mál verði tekið af dagskrá og sent aftur til efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin getur þá fjallað um þá áhættu sem í málinu er fólgin og hvernig þetta mál liggur allt saman. Það fékk nánast enga umfjöllun í nefndinni og ég tek fram að það er ekki nefndarformanni að kenna heldur þeirri kynningu sem nefndin fékk á málinu. Upphaflega var það kynnt sem tæknilegt og tengt því að atkvæðavægi Íslands yrði aukið. Það var samþykkt með lögum í janúar sl. og ég stóð meðal annars að því að samþykkja það. Það var látið í veðri vaka að þetta væri eitthvert smámál. Í nefndarálitinu er gefið í skyn að þetta sé það smámál sem var kynnt fyrir okkur og að þetta séu engar skuldbindingar fyrir Ísland. Eins og ég sagði áðan eru þessir 37,2 milljarðar peningar sem við munum ekki nota í neitt annað. 9 milljarðar af upphæðinni eru greiddir inn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem veitir okkur síðan aðgang að þeirri upphæð og við getum dregið á lánalínuna hvenær sem er, þ.e. við getum fengið lán sem nemur þeirri upphæð hvenær sem við viljum. Það er kannski rétt að fara aðeins yfir það hvaðan þessir 9 milljarðar koma. Þeir koma úr gjaldeyrissjóði Íslendinga. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir málinu að þetta væri gott fyrir okkur, þetta veitti okkur tryggingu ef eitthvað kæmi upp á og þá gætum við alltaf fengið lán út á þetta hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, ef þetta verður að lögum eigum við sem nemur 321,8 milljónum SDR, þ.e. sérstökum dráttarréttindum, í stofnframlagi í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við getum hvenær sem fengið það lán, þ.e. ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur yfir fjármagninu að ráða. Fljótt á litið virðist þetta mjög sniðugt en tökum þessa 9,3 milljarða og spáum aðeins í það hvernig flæðið er í þessum peningum og hvort þetta sé jafnsniðugt og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar heldur fram. Við tökum 9,3 milljarða að láni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á rúmlega 5% vöxtum. Síðan setjum við þessa 9,3 milljarða inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem þeir verða á 0,15% vöxtum. Af einskærri tilviljun getum við síðan hvenær sem er farið til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fengið lánaða þessa 9 milljarða aftur - og á hvaða vöxtum? Á 5,5%, SDR-vöxtunum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hirðir þarna vaxtamun, muninn á 5,5% vöxtum og 0,15% vöxtum. Þessi fjármálalega ráðstöfun hefði örugglega þótt til fyrirmyndar hjá Bakkabræðrum, en að fullvalda ríki skuli standa að svona snúningum er gjörsamlega óskiljanlegt. Aftur á móti skil ég fullkomlega að við viljum vera í því alþjóðlega samstarfi sem við höfum verið í samfleytt síðan á Bretton Woods ráðstefnunni árið 1948 þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðabankinn voru stofnaðir. Við Íslendingar vorum stofnaðilar. Ég er samt ekki viss um að þeir sem sátu ráðstefnuna í Bretton Woods hafi haft það í huga sem er að koma fram í þessu öllu saman, þ.e. bakkabræðrahagfræði. Ég vil nota tækifærið og bæta við það sem ég sagði hér í yfirlýsingu minni í morgun, ég vara mjög eindregið við því að við hlaupum til og samþykkjum þetta. Ég er ekki að segja að við eigum að neita þessu alfarið, alls ekki, heldur: Leggjum málið niður fyrir okkur, förum yfir það og skoðum hvað er að gerast í kringum okkur. Ég er búinn að benda núna á viðvaranir þýska seðlabankans sem og þýska fjármálaráðherrans, ég er búinn að benda á hvað er að gerast í ameríska þinginu þar sem málið hefur verið rætt tvisvar sinnum. Það er búið að vísa því til utanríkismálanefndar og menn vita ekki hvort það kemur út úr þeirri nefnd aftur og það er búið að setja fram frumvarp sem 26 öldungadeildarþingmenn standa að þar sem þeir leggja til að þetta mál verði stöðvað. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur verður aðeins að líta í kringum sig áður en hún ákvarðar hvernig hún ætlar að meðhöndla mál, sérstaklega þegar þau eru komin í þetta alþjóðlega samhengi. Það væri algjört glapræði af okkur núna á einhverjum hlaupum hér á göngunum í önnum sem óhjákvæmilega eru við lok þingsins að samþykkja þetta mál. Ég vara eindregið við þessu. Það er áhætta fólgin í þessu. Ef hlutirnir fara á versta veg í Evrópu og ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notar þessa peninga sem part af þessu prógrammi sem er búið að samþykkja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fari út í og ef þessir peningar tapast þar, eða hluti af þeim sem er mjög líklegt, lendir sá skellur fyrst á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, síðan Seðlabanka Íslands og loks á ríkissjóði í fjárlögum. Þetta er mikil áhætta fyrir okkur og þetta er áhætta sem við eigum að ígrunda. Því hvet ég til þess enn og aftur að þetta mál verði tekið af dagskrá og sett inn í efnahags- og viðskiptanefnd þannig að við gerum ekki enn ein glórulausu mistökin í fjármálum ríkissjóðs. Ég hef talið hér upp bæði Bandaríkin og Þýskaland, gleymdi reyndar að telja upp Bretland sem hefur sagt: Við ætlum ekki að borga nema hluta af þessu inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í Tékklandi eru uppi sömu efasemdirnar og svona gengur það um alla Evrópu, þ.e. hjá þeim ríkjum sem hafa efni á að borga kvótaaukninguna. Það sem sumar af þessum þjóðum setja fyrir sig er að nýmarkaðsríkin innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru alls ekkert á þeim buxunum að standa við sinn hluta af kvótaúthlutuninni. Stóru ríkin sem þó hafa sýnt vilja til að standa við kvótaúthlutunina hafa sagt: Við verðum að sjá nýmarkaðsríkin greiða inn í þetta áður en við greiðum. Við viljum ekki ein setja þangað inn fé. Sennilega verður það þó þannig að eftir atkvæðagreiðslu sem verður hér í dag eða á morgun stendur Ísland eitt eftir með að hafa staðið við kvótaaukninguna en önnur ríki bíða og sjá hvað verða vill, hrædd um að tapa þeim peningum sem þau leggja inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ef við skoðum greinargerð með frumvarpinu og nefndarálit þar sem sagt er að það sé sáralítil, alveg hverfandi, hætta á að þessir peningar tapist held ég að það sé bara rétt að benda aftur á það sem þýski fjármálaráðherrann sagði í morgun, að það væri allt of mikil áhætta tengd þessu. Hann var studdur af þýska seðlabankanum. Ég hef farið hérna yfir þetta mál og þá stöðu sem málið hefur í alþjóðlegu samhengi. Í þriðja eða fjórða skiptið ætla ég að biðja stjórnarþingmenn og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að ana ekki út í neitt. Það liggur ekkert á í þessu máli og ég held að það væri ágætt að við notuðum janúar í efnahags- og viðskiptanefnd til að fara yfir þetta mál til að tryggja algerlega að hér verði ekki gerð enn ein fjármálalegu mistökin sem bitna síðan á ríkissjóði og borgurunum í landinu sem enda síðan í skattahækkunum, því að hlutirnir dragast á langinn hérna og skuldir Íslendinga aukast. Ég höfða til þess í stjórnarþingmönnum sem ætti að vera vit í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir mjög mikilvægar nýjar upplýsingar um það sem er að gerast hjá öðrum þjóðum sem standa frammi fyrir sömu ákvörðun og við, þ.e. hvort við eigum að auka stofnframlag okkar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég er sammála því að það liggi ekkert á að afgreiða þetta mál núna rétt fyrir jól og tek undir hvatningu hv. þingmanns um að málinu verði frestað og að það fari aftur inn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd til frekari umfjöllunar. 
             Hvað varðar þá fullyrðingu hv. þingmanns að hér sé um að ræða bakkabræðrahagfræði er ég ekki sammála. Hann vísar til þess að aðildarlöndin leggja inn á innstæðureikninga, með öðrum orðum lána Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eigið fé og síðan geta þau dregið á þessa innstæðu. Vextirnir á innstæðureikningnum eru ekki nema 0,14% en lánin sem aðildarríkin og þar með Ísland geta fengið munu bera háa vexti, rúmlega 5%. Ástæðan fyrir þessum mikla vaxtamun er sú að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þarf að fjármagna starfsemi sína og líka töpuð lán. Oft og tíðum lánar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn löndum í erfiðleikum og neyðir þau til að innleiða efnahagsstefnu sem gerir vandamálið verra eða kreppuna dýpri. Ég get fallist á að þessi vaxtamunur er allt of mikill og ég vil vita hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um það.

Virðulegi forseti. Jú, auðvitað er ég sammála þingmanninum um að þetta er of mikill vaxtamunur. Í eðlilegri bankastarfsemi væri þessi vaxtamunur notaður til að reka banka og standa undir hagnaði, en það er ekki hagnaðarmarkmið sem þeir hafa að leiðarljósi hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Aftur á móti hefur það sýnt sig að ef töpuð útlán eru tekin inn í rekstrarkostnað Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er það mun meira en vaxtamunurinn stendur undir. Þar af leiðandi er sífellt meiri krafa um að fá hærra og hærra stofnfjárframlag inn í sjóðinn, sérstaklega náttúrlega í aðstæðum eins og ríkja núna þar sem er mikill lausafjárskortur í heiminum. Bankakerfið varð fyrst fyrir lausafjárskorti og það var leyst með því að ríkin lánuðu inn í bankakerfið þangað til þau voru búin að lána svo mikið að skuldirnar voru orðnar svo miklar að þau lentu í lausafjárskorti og þá fóru bankarnir að lána ríkinu. Nú er svo komið að báðir þessir aðilar eru stopp í þessum málum vegna þess að þeir hafa ekki aðgang að lausafé og þá kemur til kasta Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að setja inn lausafé, og Evrópska seðlabankans og annarra seðlabanka. Þess er ekki langt að bíða að þeir verði stopp líka. Þess vegna er sú mikla hætta sem við stöndum frammi fyrir núna með fjármálakerfi heimsins. Það er búið að nota næstum því öll skotfærin og það er hið alvarlega í stöðunni núna.

Virðulegi forseti. Ég hef hér tvær spurningar til viðbótar sem mig langar að fá svör við. Fyrri spurningin lýtur að því hvers vegna þessi mikla andstaða er, m.a. í Þýskalandi, Bandaríkjunum og Japan, við þessa stofnfjáraukningu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þykist þurfa á að halda. Telur hv. þingmaður að þessar þjóðir trúi þá ekki á þær lausnir sem myntbandalagslöndin hafa neytt kreppulöndin til að innleiða? Er einhver önnur ástæða fyrir því að þau halda aftur af sér og vilja ekki taka þátt í þessari stofnfjáraukningu? Snýst þetta um það að þessar þjóðir vilji að Evrópusambandið leysi sín heimagerðu vandamál sjálft eða er þetta merki um ótrúverðugar lausnir á fjármálakreppunni í Evrópu? Hin spurningin er hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um að þó að við geymum málið fram í janúar verði jafnerfitt fyrir okkur að finna þessa 9 milljarða til að leggja inn í sjóðinn. Ef hv. þingmaður er sammála því, verður þá hv. þingmaður fylgjandi því að við aukum þetta stofnfjárframlag ef aðrar þjóðir gera það?

Virðulegi forseti. Ég held að sú andstaða sem við finnum í þessum ríkjum, eins og frá Japan, Þýskalandi og Bandaríkjunum, stafi einfaldlega af því að þau eru orðin mjög skuldug, þ.e. það á við um Japan og Bandaríkin. Brúttóskuldirnar í Japan eru í kringum 240% af landsframleiðslu ríkissjóðs en eru í kringum 86% hér á Íslandi. Í Bandaríkjunum er þetta að verða komið upp í 100% af landsframleiðslu, en staðan er mun betri í Þýskalandi. Ég held að staðan sé einfaldlega sú að þegnar þessara þjóða eru ekki tilbúnir að skera úr snörunni þegna annarra þjóða sem eru búnar að haga sér óskynsamlega í fjármálum, eins og Grikkland, Írland, Portúgal, Ítalía og jafnvel fleiri lönd, t.d. Ungverjaland. Þegnarnir eru ekki tilbúnir að hætta sinni fjárhagslegu framtíð fyrir þessi ríki og það er ofurskiljanlegt. Maður réttir meðbróður sínum hjálparhönd svo lengi sem maður hefur einhver tækifæri til þess. Ef meðbróðirinn lætur sér ekkert að kenningu verða og heldur áfram í sukkinu og svínaríinu og gerir ekkert til að bæta stöðu sína kemur að því að menn segja hingað og ekki lengra. Hv. þingmaður spyr hvort ég muni styðja þetta í framtíðinni. Það sem ég vil gera núna er að fara vel fyrir þetta mál og ég vil gera það faglega í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil taka afstöðu byggða á þeirri niðurstöðu. Í þeirri vinnu verður að vera mjög vel gaumgæfð sú áhætta sem fylgir því að setja þessa peninga inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við getum ekki gert það svona blint á hlaupum hérna á milli 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta hjá AGS. Frumvarpið lætur lítið yfir sér og var lítið rætt við 1. umr. en ég hygg að þegar menn fara að gaumgæfa það betur þurfi að skoða það miklu betur. Ég tek undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, við ættum að anda rétt aðeins rólega og setja málið aftur inn í nefnd sem vinni þá faglega að því fram í janúar að kanna þetta nákvæmlega. Spurningin er: Hvað er þetta eiginlega? Hér stendur að það eigi að samþykkja hækkun á kvóta og það er talað um stofnfé. Þá kemur upp í huga manns stofnfé í sparisjóðum. Það er nefnilega ágætissamlíking vegna þess að fyrir svo sem eins og tíu árum litu menn á stofnfé í sparisjóði nánast sem bankainnstæðu, algerlega áhættulausa, og menn líta líka á bankainnstæðu sem algerlega áhættulausa eign. Svo er þó ekki. Stofnféð hefur sýnt sig vera bundið við gífurlega áhættu ef viðkomandi sparisjóður er ekki rétt rekinn og það þótt hann sé undir mjög styrku eftirliti. Ég gagnrýndi á sínum tíma með sparisjóðina að Fjármálaeftirlitið hefði ekki gert athugasemdir við það að öll eign væri bundin í tveimur hlutafélögum. Þetta er útúrdúr. Vandinn er að það er Seðlabankinn sem kaupir þessi stofnbréf og leggur fram þetta fé, bæði sem hluta af sínum gjaldeyrisforða og líka sem innlenda krónu sem hann setur á sérreikning sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur umráð yfir. Hvort tveggja er áfram talið eign Seðlabankans. Það er svipað og ef ég tek úr heimilisbókhaldi mínu peninga sem ég á og legg inn á bankareikning eða kaupi stofnbréf og þá get ég sagt: Hér hvarf eign og hér myndast eign. Það breytist ekki neitt. En það breytist að því leyti að ef ég tek peninga sem ég á sem er reyndar líka áhætta vegna þess að seðlar eru með ríkisábyrgð, seðlar eru líka verðbréf sem eru með ríkisábyrgð. Við skulum samt ganga út frá því að seðlarnir séu nokkurn veginn öruggir, nærri 100%. Þegar ég kaupi fyrir þá stofnbréf í sparisjóði er ég að taka þá úr mjög öruggu umhverfi og setja í öruggt umhverfi en ekki alveg eins öruggt. Það sýndi sig í hruninu að stofnbréf í sparisjóðum urðu verðlaus. Þetta er það sem menn þurfa að átta sig á. Vandinn hérna er sá að það er Seðlabankinn sem sér um þessa flutninga á fjármunum og eignum og hann er ekki í fjárlögum ríkisins og það er dálítið athyglisverður punktur, frú forseti, sem ég held að Alþingi þurfi að fara að skoða. Þegar Seðlabankinn tekur áhættu og lánar eða kaupir stofnbréf eða gerir eitthvað annað, kaupir til dæmis ástarbréf eins og hann gerði fyrir hrun, myndast áhætta á ríkissjóð. Ég held að við þurfum að fara að skoða það. Ég spurði 17. janúar sl. um allar skuldbindingar ríkissjóðs sem ekki væru færðar í fjárlögum eða fjáraukalögum, því að það á að vera, og ég bíð í ofvæni eftir þeirri skýrslu sem á að koma vegna þess, en ég gleymdi að geta þess að þær aðgerðir sem Seðlabankinn er að gera eru náttúrlega líka skuldbinding ríkissjóðs. Hér erum við reyndar sem löggjafi að veita heimild til að hækka þennan kvóta, veita Seðlabankanum heimild, en það er fjöldamargt sem Seðlabankinn er að gera þar sem Alþingi er ekki spurt en ríkið ber ábyrgð á vegna þess að ríkissjóður ber ábyrgð á Seðlabankanum. Við erum farin að vera miklu meðvitaðri, a.m.k. ég sjálfur, hef svo sem oft verið það og lengi, um skuldbindingar og áhættu og þess vegna held ég í framhaldinu að við ættum að breyta fjárlögunum og fjárlagaumræðunni þannig að skuldbindingar Seðlabankans komi þar inn líka þannig að það sé á hreinu hvaða skuldbindingar ríkissjóður er að taka. Hvað getur gerst? Allir segja: Það bara gerist ekkert, það gerist ekki neitt, þetta er 100% öruggt. Það var líka sagt um stofnfé sparisjóðanna, ég minni á það. Hvað erum við að gera? Við erum að veita Alþjóðagjaldeyrissjóðnum heimild til að hafa þessar eignir til ráðstöfunar. Við getum sjálf tekið lán út á þetta og borgað miklu hærri vexti - og af hverju skyldum við gera það? Vegna þess að það er áhætta. Það gæti verið að við sjálf lentum í vandræðum og gætum ekki borgað þetta lán vegna þess að íslenska ríkið yrði gjaldþrota en þá ættum við eftir sem áður kröfu á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða inneign þar. Þess vegna eru miklu lægri vextir sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn borgar, 0,15% held ég að hafi verið nefnt hérna áðan, en þegar við tökum lán hjá honum, sömu upphæð, borgum við miklu hærri vexti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er nefnilega alltaf að taka áhættu. Þegar hann kemur til Grikklands og ætlar að fara að bjarga málum vona allir að Grikkland verði ekki gjaldþrota en auðvitað getur það gerst og sumir halda því meira að segja fram að það sé óhjákvæmilegt. Þá tapar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þeim peningum sem hann hefur sett þar inn með lánum og öðru slíku og það þarf einhvers staðar að mæta því. Grikkland er ekkert voðalega stórt land en ef sjóðurinn tapar líka hjá einhverju stóru landi, þá erum við kannski að tala um Ítalíu eða Spán eða annað stórt land sem þyrfti hugsanlega að leita ásjár hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, getur hann lent í því að eiga bara ekki fyrir því stofnfé sem hann hefur fengið frá 187 ríkjum. Þetta er það sem við þurfum að gera okkur grein fyrir, þetta er áhætta vegna þess að Seðlabankinn kaupir stofnfé í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gæti farið á hausinn og þá lendir Seðlabankinn í því að eiga ekki lengur þessa eign, verður að afskrifa hana, það tap lendir þá á ríkissjóði og íslenskir skattgreiðendur þurfa að greiða þessa 37,2 milljarða. Það eru ekki litlir peningar, ég ætla bara að undirstrika það. Þetta var rétt aðeins um áhættuna og hvað við erum að gera. Ég ætla að vona að ég sé nokkuð skýr vegna þess að menn hafa talað um að þetta sé ekki áhætta. En áhættan er dulin inni í Seðlabankanum og það er nokkuð sem við þurfum að skoða, þ.e. að áhættan sem Seðlabankinn tekur verði færð inn í ríkisreikning sem lánsfjárloforð eða bara bein loforð. Hvað er að gerast úti í heimi? Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom mjög ítarlega inn á það áðan og ég ætla ekki að fara að endurtaka það allt saman. Í allt sumar hafa verið í að minnsta kosti þýskum fjölmiðlum stríðsfréttir á hverjum einasta degi. Það er alltaf verið að reyna að bjarga stöðunni, og af hverju skyldi staðan vera svona hættuleg? Það er vegna þess að þessar þjóðir hafa tekið á sig allt of miklar skuldir. Hvar skyldu aðalskuldirnar liggja, frú forseti? Í lífeyrismálunum. Það er svo auðvelt í gegnumstreymiskerfi eins og er á Ítalíu, Grikklandi og í Þýskalandi að lofa einhverju í framtíðinni þegar menn þurfa ekki að sýna það í dag. Íslenska lífeyriskerfið er miklu betra því að það byggir á söfnun og þá vita menn hvað þeir hafa á móti. Hjá almennu sjóðunum er lífeyririnn skertur ef eignirnar duga ekki. Því miður er það ekki hjá LSR, það þyrfti að breyta því þannig að það gilti það sama þar. Annað kerfi er hér hins vegar með gegnumstreymi. Það er Tryggingastofnun og hún er með gífurlegar skuldbindingar. Hún borgar 50 milljarða á ári í lífeyri og það stendur ekki til að hætta við það þannig að við verðum að borga þessa 50 milljarða um alla framtíð. Það er óheyrilega há skuldbinding, sennilega meiri en Icesave og margt annað. Á móti eigum við eignir sem við höfum ekki sýnt, eins og Landsvirkjun, allt skólakerfið og allar byggingarnar, þannig að þetta er kannski ekki alveg svona dapurleg staða. Úti um allan heim glíma menn núna við óheyrilegan vanda, að nokkru leyti vegna lífeyriskerfisins sem byggir á gegnumstreymi, þ.e. borgað er beint í gegn eins og hjá Tryggingastofnun. Það er bara sagt að lífeyririnn hækki og þá koma aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Menn hafa lofað ýmsu, ég kíkti á lífeyriskerfið í Grikklandi og þar geta menn hafið töku lífeyris fyrir sextugt, 58 ára held ég að það sé. Grikkir eru með lífeyri sem er bara mjög góður. Ég held að ég hafi skilið það rétt að það væru um 90% af launum sem er eiginlega of góður lífeyrir. Í sumum löndum hefur líka komist upp að menn borga skatta eftir minni, þ.e. skattasiðferðið er mjög slæmt. Það er líka hluti af vandanum. Ég held að menn þurfi að fara að snúa af þessari braut eyðslu og skuldasöfnunar. Ég hef lagt til hérna að Íslendingar settu sér það mark að hætta að skulda nema fyrir húsnæði og námslánum sem einstaklingar og að ríkissjóður og sveitarfélög verði yfirleitt alltaf skuldlaus. Við Íslendingar þurfum að fara að taka okkur tak í því. Frú forseti. Í löndum heims eru skuldir allra þjóða að meðaltali núll. Það sem ein þjóð lánar tekur önnur að láni. Ef þetta yrði allt gert upp væri meðalskuldin núll. Sumar þjóðir búa við mikla sjóði og þar er kannski Kína efst á blaði. Önnur lönd eru Þýskaland og Tævan, merkilegt nokk, sem býr við mjög digra sjóði sem það hefur lánað úr til annarra landa. Þetta ójafnvægi, þar sem Kína er með alveg gífurlegar innstæður og Bandaríkin með alveg gífurlegar skuldir, er vandamálið sem við erum að glíma við um allan heim. Við erum að glíma við það í Evrópu og í Bandaríkjunum. Þetta endurspeglast einmitt í vandamálum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þess vegna held ég að það sé mjög brýnt að menn taki á þessum vanda og hemji neysluna í löndunum sem eru með stöðuga skuldasöfnun. Hvernig hefur þetta verið leyst, frú forseti, með Bandaríkin og Kína? Bandaríkjamenn hafa flutt út dollara í 100 ár og Kínverjar hafa flutt þá inn á móti öllum vöruflutningunum, þ.e. Bandaríkjamenn hafa prentað dollara og Kínverjar hafa safnað þeim í hólf. Þetta er eiginlega málið í hnotskurn og einhvern tímann hlýtur þetta að enda. Þetta frumvarp sem við ræðum hér er angi af þessari stóru alheimsmynd og ég vildi gjarnan að hv. nefnd skoðaði þetta í góðu í janúar, héldi jafnvel einhverja fundi. Ég er ekki í þeirri nefnd en hún gæti fengið til sín gesti og umsagnir um þetta til að átta sig á því hvað er að gerast. Ég sá einhvers staðar að 187 ríki standi að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Einmitt núna er í 187 þingum væntanlega verið að ræða þetta mál sem við erum að ræða hérna. Það væri gaman að vita hvaða meðhöndlun svona mál fá í þeim þingum, hvernig þetta er unnið, hvernig menn kanna áhættuna af þessu og hvernig skattgreiðendum eru kynnt þessi mál. Eru þau kannski ekkert kynnt eins og stefnir í að hér verði. Ef þetta verður samþykkt hérna í dag eða á morgun fær þetta enga almennilega umræðu og allt í einu erum við farin að skulda þarna tugum milljörðum meira en ella, þ.e. búin að taka þá áhættu. Við skuldum það ekki einu sinni, við eigum þetta inni eins og stofnfjáreigandinn átti stofnféð. Ég legg til að málið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og þar verði þetta skoðað nákvæmlega í janúar. Síðan tökum við afstöðu í lok janúar.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um að hækka kvótann hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þ.e. þær skuldbindingar sem við stöndum á bak við þar. Ég hefði svo sem frekar viljað ræða hér um hækkun á öðrum kvótum en þessum. Ég verð þó að segja fyrir mitt leyti að ég skil ekki hvers vegna þetta mál er í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en ekki hv. fjárlaganefnd. Það er mér algjörlega hulin ráðgáta og ég tel það mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að nefndin sem er að fara yfir breytingar á þingsköpum fari sérstaklega yfir þetta mál því að það fjallar um fjárhagsskuldbindingar ríkissjóðs Íslands. Það er mjög óeðlilegt að þetta mál skuli vera í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en ekki hv. fjárlaganefnd. Það finnst mér mjög sérkennilegt og í raun og veru staðfesta þá nauðsyn og þörf að menn ræði þær breytingar sem voru gerðar á þingsköpunum. Við erum ekki bara með þetta mál sem að mínu mati er mjög sérkennilegt heldur höfum við þar fyrir utan farið yfir það í umræðunni um fjárlögin að tekjuhlið fjárlaganna virðist munaðarlaus. Ég held að allir séu sammála um að það gangi ekki óbreytt en samt er því ekki breytt.  Þetta fjallar ekki um pólitík, heldur eðlilega skynsemi. Einhver ákveðin nefnd á að hafa yfirumsjón með fjárskuldbindingum ríkissjóðs og síðan er hluti af þeim hér og þar í öðrum nefndum. Þetta verklag gengur ekki upp. Ég hélt að við hefðum lært eitthvað af þeim hamförum sem gengu yfir. Þó að það séu ekki nema þrjú ár síðan það var virðumst við litlu hafa breytt, a.m.k. í störfunum. Það eru haldnar innblásnar miklar ræður um að gera hitt og þetta, það er nóg talað en ekkert gert. Ég skil bara ekki hvernig á að halda utan um þetta. Ég hef velt dálítið fyrir mér hvernig seta okkar í hv. fjárlaganefnd geti verið með þessum hætti, hvert hlutverk okkar er því að þetta er alveg hreint með ólíkindum. Skoðum aðeins þetta mál um að auka kvótann eins og ég sagði í upphafi. Tvennt kemur fram í frumvarpinu sem er talið jákvætt. Ríkið á að hafa af því hag. Að öðru leyti hækka þau lán sem við getum fengið eða lánaflokkar sjóðsins sem ráðast af viðmiðuninni vegna hækkunar á kvótanum. Hitt jákvæða er sagt að atkvæðamagn einstakra ríkja í stjórn sjóðsins ráðist af kvóta þeirra, þ.e. eftir því hvað ríkin hafa mikinn kvóta í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eða stofnfjárframlög eins og við getum kallað það. Í þessu tilfelli eykst það hjá okkur úr 0,055% í 0,067% þannig að þetta er gríðarlega mikil breyting á vægi - eða hitt þó heldur. Við erum að tala um 37,2 milljarða og það er talið okkur til tekna að við höfum þá meiri áhrif. Mér finnst nokkrum spurningum ósvarað. Ég hef ekki fengið þau svör í þessari umræðu og þau koma ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans. Það hefur reyndar komið fram í umræðunni hvernig þetta er meðhöndlað. 9,3 milljarðar eru færðir inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og það hefur ekki áhrif á gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Það sem gerist við þessa færslu á 9,3 milljörðum, þó að það hafi ekki áhrif af því að við höfum aðgang að þeim aftur, er að ákveðinn vaxtamunur myndast. Hann felst í því að tökum lán á 5,5% vöxtum en setjum það inn upp á 0,14 eða 0,15% án þess að breyta gjaldeyrisvaraforðanum. Þetta þýða 500 milljónir á ári, reiknað bara í huganum meðan ég segi þetta, og ég velti fyrir mér hvar eigi að færa þessi vaxtaútgjöld. Það eru ekkert annað en útgjöld ef maður tekur lán og lánar það öðrum aðila þótt maður hafi síðan aðgang að því. Þetta eru 500 milljónir og ég átta mig ekki á því hvernig á að færa þessa hluti, hvort á að færa þá hjá Seðlabankanum eða ríkissjóði eða hvernig á eiginlega að gera þetta. Það kemur ekki fram í þessu nefndaráliti og það er sagt að meira að segja hafi það komið fram í umræðu að í raun og veru sé gjaldeyrisvaraforðinn negatífur, þ.e. að við skuldum meira í erlendum gjaldeyri en við höfum í gjaldeyrisvaraforða að láni. Við skuldum umfram það sem er í sjóðnum, jafnvel nokkra tugi milljarða eins og komið hefur fram. Þá gefur augaleið að þessi vaxtamunur þarf að færast einhvers staðar en í þeim lögum sem vitnað er til um Seðlabankann fer hann með umboð fyrir íslenska ríkið hvað viðkemur samskiptum og umsýslu gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Fyrsta spurningin sem maður hlýtur að þurfa að svara er hvar þessi vaxtagjöld færist. Eins og við munum í umræðunni um fjárlögin stóð ekki á því að færa það til tekna í ríkissjóð þó að bara væri verið að breyta útgáfu ríkisskuldabréfa úr verðtryggðum yfir í óverðtryggð. Það sem gerist er að þá fer hluti af vöxtunum af höfuðstól lánsins. - Stjórnarmeirihlutinn sá ástæðu til að lækka vaxtaútgjöld ríkisins um 591 milljón þótt það hefði ekki áhrif á skuldbindingarnar. Hér kemur fram að 3/4 hlutar þessarar aukningar upp á 37,2 milljarða eru í raun inneign í Seðlabankanum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á. Hann á sem sagt innstæðu sem kemur fram. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mun eignast innstæðu í Seðlabankanum fyrir hluta framlagsins, þ.e. þessa 3/4. Ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á innstæðu í Seðlabankanum fyrir 3/4 hluta framlagsins hlýtur maður að spyrja hvort Seðlabankinn greiði þá vexti af innstæðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það hlýtur að vera næsta spurning sem kemur upp í hugann. Hvernig er þetta gert? Ég átta mig ekki á því. Það kemur hvorki fram í frumvarpinu né nefndarálitinu hvernig þetta er meðhöndlað. Þarna gæti verið um mjög stórar upphæðir að ræða og ef það væru bara innlánsvextir af þessum peningum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í Seðlabankanum, sem ég veit ekki um, gæti það verið einhvers staðar í kringum 1,5 milljarða. Við erum að fjalla hér um mál sem er um það bil 2 milljarðar í vaxtagjöldum sem er ekki hægt að átta sig á hvernig á að færa og hvar muni lenda. Mér sýnist þó alveg skýrt að þessar 500 milljónir muni lenda á ríkissjóði eða Seðlabankanum, þá á ríkissjóði beint eða óbeint. Hin spurningin sem er ósvarað er hvernig farið er með innstæðuna sem myndast inni í Seðlabankanum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er með. Það er ekkert fjallað um það hér. Ég átta mig ekki á því. Það er ekki hægt að lesa það út úr frumvarpinu. Síðan er búið að ræða töluvert um það ástand sem er á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og ástand í einstaka ríkjum þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er að gera það sem hann getur til að hjálpa þeim stjórnmálamönnum sem stýra viðkomandi löndum að bregðast við ríkjandi ástandi, annars vegar með því að láta þá hafa skammtímafjármagn og veita þeim efnahagslega ráðgjöf til að koma þeim á lappirnar aftur. Það eru mörg dæmi sem við sjáum í fréttum þessa dagana. Í gríska þinginu þarf til dæmis að samþykkja fjárlög ríkisins með herinn fyrir utan til að tryggja vinnufrið þar inni. Þá veltir maður fyrir sér hvað í raun og veru - 
            

Forseti biður hv. þingmenn í hliðarsal að gefa þingmanni hljóð til að flytja mál sitt úr ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég þakka þér fyrir það. Það er varla hægt að halda hér ræðu þegar margir fundir eru í gangi í einu. Það kannski lýsir því líka að þegar við ræðum hér um skuldbindingar upp á 40 milljarða sem gætu hugsanlega lent á íslenska ríkinu situr ekki einn einasti hv. þingmaður í salnum og tekur þátt í umræðunni með því að fara í andsvör við þá sem spyrja hér spurninga eins og ég er að gera. Það er mjög dapurlegt og sýnir kannski að þegar við fjöllum um fjármál ríkisins er það yfirleitt gert fyrir tómum sal. Einstaka hv. þingmenn taka þátt í þeirri umræðu sem segir okkur, eða að minnsta kosti er það mín skoðun, að of lítil virðing er borin fyrir þeirri umræðu sem oft fer hér fram um það sem snýr að fjárlögum ríkisins og fjárskuldbindingum ríkissjóðs. Það er eins og að fólk átti sig ekki á því verkefni sem fram undan er þó að allir séu sammála um mikilvægi þess að ná niður halla ríkissjóðs. Þegar kemur að því að fjalla um þau mál sem snerta fólk mest eru mjög margir hv. þingmenn sem taka engan þátt í þeirri umræðu. Áður en þessi truflun varð var ég að tala um að til dæmis á gríska þinginu varð að hafa herinn fyrir utan til að gæta þingsins meðan fjárlögin voru samþykkt. Þá veltir maður líka fyrir sér hvernig staðan er. Menn tala um að þar sé ekkert annað fram undan en þjóðargjaldþrot. Í raun og veru mun þingið ráða við stöðuna því að ef kosið verður áður en búið er að endurgreiða framlög Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lán til hans gagnvart þessum ríkjum verður kannski búið að skipta um ríkisstjórn og hún nær kannski fylgi út á það að ætla ekki að fara í þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru til að ná niður halla á viðkomandi ríkissjóði. Maður veltir fyrir sér hvort hægt sé að ráða við vandann. Hér kom líka fram í ræðu áðan að þýski seðlabankinn og eins þýska fjármálaráðuneytið hefðu miklar áhyggjur af stöðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins miðað við þær lánveitingar sem búið er að veita og hvernig þær muni endurheimtast. Ekki hef ég þekkingu á því en það hlýtur að þurfa að spyrja þeirrar spurningar þegar meira er dregið inn í stofnfjárframlagið. Jú, það er búið að lána mjög mikið af peningum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur hugsanlega tapast og þarf að afskrifa. Er kannski komið svona mikið í pípurnar að það þurfi að auka stofnfjárframlagið út af því? Það er mikilvægt að fara vandlega og vel yfir þá stöðu. Hæstv. fjármálaráðherra mun væntanlega fara með valdið og það er reyndar mjög sérkennilegt að hæstv fjármálaráðherra, sem hafði uppi stór orð um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn haustið 2008, skuli núna sækja um aukningu heimilda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það þyrfti að rifja upp mörg þau orð sem voru látin falla í þeirri umræðu. Aðalatriði er þó að með samþykkt þessa frumvarps er verið að auka fjárskuldbindingar íslenska ríkisins um 37,2 milljarða. Það liggur alveg fyrir. Mér finnst að það þurfi að fara fram mun vandaðri vinna. Bæði í þessu nefndaráliti og eins í frumvarpinu er mörgum spurningum ósvarað sem ég hef reifað. Ég er ekki að sakast við hv. efnahags- og viðskiptanefnd í því sambandi miðað við þann tíma sem á að keyra málið í gegn, en þetta virðist eitt af þeim málum sem var reiknað með að yrðu túlkuð sem tæknilegar breytingar. Heitið á frumvarpinu er líka umhugsunarefni, heimild til að samþykkja hækkun á kvóta en ekki hækkun á fjárskuldbindingum íslenska ríkisins hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég held að við verðum að ræða þetta á réttum forsendum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að mér er algjörlega óskiljanlegt af hverju þetta mál er í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki fjárlaganefnd því að fjárskuldbindingar ríkisins og framkvæmd fjárlaga eiga klárlega að vera þar. Ákveðnir hlutir virðast hafa átt að vera fyrir utan og þá gefur augaleið að hv. fjárlaganefnd mun ekki hafa þá yfirsýn yfir fjárskuldbindingar íslenska ríkisins sem nauðsynleg er. Við erum að tala um að ná niður halla ríkissjóðs sem ég held að enginn deili um að sé mjög mikilvægt. Það eru blóðpeningar að borga vexti, en við erum eigi að síður að fara að henda að minnsta kosti 500 milljónum í vexti í þessum vaxtamun. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum næsta árs hvar eigi að færa vaxtaútgjöldin. Ef það myndast innstæða, sem ég veit ekki af því að það er innstæða sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á fyrir 3/4 hlutum í íslenskum krónum í Seðlabankanum, er spurningin: Er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn með innlánsvexti í Seðlabankanum á þeirri innstæðu sinni? Það er hlutur sem ég átta mig ekki á og veit ekki, en klárlega á hann innstæðuna. Hvort hún er vaxtalaus eða ekki veit ég ekki en þá erum við hugsanlega að tala þarna um einhvers staðar í kringum 2 milljarða í vaxtaútgjöld fyrir ríkissjóð sem mér finnst ekki fá nægilega umræðu í þinginu við afgreiðslu þessa máls. Síðan geta menn tekist á um hvort hægt sé að rétta af einstakar sjúkrastofnanir með örfáum milljónum til að hægt sé að reka þær að því lágmarki sem nauðsynlegt er. Menn hafa haft stór orð um það og rifist um það dögum og vikum saman og notað mikla orku og mikinn tíma. Þá geta menn setið hér fyrir fullum sal í marga daga og margar vikur. Sérstaklega er það þannig með suma hv. þingmenn sem taka nánast aldrei þátt í neinum umfjöllunum um fjármál ríkisins, sem eru grunnurinn að því að við getum búið til það þjóðfélag sem við viljum, að þeir hafa aldrei nokkurn tímann tekið til máls í þeirri umræðu. Það væri athyglisvert að fletta þeim upp. Ef þeir sjá hins vegar einhver tækifæri á því að koma hér með einhvers konar yfirlýsingar eða skot á aðra hv. þingmenn eða hæstv. ráðherra sem gætu hugsanlega komið þeim á forsíðufrétt einhvers konar fjölmiðils stendur ekki á þeim að rjúka hér upp til handa og fóta og reyna að láta að bera á sér. Ég ætla að hafa það mín lokaorð að ef við förum ekki að fjalla af meiri ábyrgð um fjármál ríkisins en verið hefur hingað til munum við aldrei ná tökum á þeim.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem við ræðum í dag er eitt af þeim frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn kom með inn í þingið undir lok nóvembermánaðar og var rætt hér við 1. umr. fimmtudaginn 8. desember og virðist hafa fengið, a.m.k. í fyrstu, nokkuð snöggsoðna meðferð í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég verð að játa að við fyrstu sýn virtist um að ræða sakleysislegt mál en eins og vakin hefur verið athygli á í þessum umræðum í dag kalla fjölmargir þættir í því sambandi á að við sýnum varfærni og förum vel yfir efnisþætti þess og hugsanlegar afleiðingar áður en við göngum frá þessu frumvarpi hér á þingi. Í fyrsta lagi er um umtalsverða fjárhagslega hagsmuni að ræða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin fái heimild til að auka kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, annars vegar með greiðslu framlags upp á rúma 9 milljarða og hins vegar með því að stofna inneign fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í Seðlabankanum að tiltekinni fjárhæð sem auðvitað er ekki með öllu áhættulaus þegar til lengri tíma er litið. Þarna er um að ræða það háar upphæðir að öll áhætta í þessu sambandi krefst athygli þó að við getum haft alls konar skoðanir á því hvort sú áhætta er mikil eða lítil. Þetta mál er vel þess virði að það sé rætt hér í dag, það hefur ekki fengið mikla umræðu áður, ég hygg að einungis einn almennur þingmaður hafi tekið til máls við 1. umr. þegar mælt var fyrir málinu. Núna þegar það er smám saman að renna upp fyrir þingmönnum að þarna er um stærra mál að ræða fær það meiri umræðu. Það er óhjákvæmilegt að sú nefnd sem hefur fengið þetta mál til meðferðar haldi áfram að vinna í því milli 2. og 3. umr., leggist yfir þætti þess vegna þess að spurningarnar í þessu sambandi eru enn fjöldamargar og ég tel að þeim hafi ekki að öllu leyti verið svarað. Ég verð að játa að af lestri frumvarpsins og þeirra gagna sem því fylgja inn í þingið er ekki með öllu ljóst hversu mikið liggur á þessu máli. Okkur er sagt að hér sé um að ræða mál sem sé meðal forgangsmála ríkisstjórnarinnar, eins konar áramótamál sem verði að klárast núna fyrir jólin, en í málinu sjálfu er ekki að finna neitt sem bendir til þess að svo sé. Það er ekkert að finna í frumvarpinu sjálfu eða greinargerð með því sem gefur okkur tilefni til að draga þá ályktun að nauðsynlegt sé að afgreiða það í snarhasti á fáeinum sólarhringum. Þeir sem leggja áherslu á að það verði að hraða meðferð málsins, það verði að klára það í dag eða á morgun eða á mánudaginn eða eitthvað svoleiðis, finnst mér að verði að koma í þennan ræðustól og útskýra hvers vegna. Hvað er það nákvæmlega í þessu máli sem gerir það að verkum að við þurfum að klára það í dag eða á morgun? Hvað er svona brýnt varðandi þetta mál í tíma að það kalli á að við í þinginu klárum það án þess að hafa fengið næg tækifæri til þess að fjalla um það? Þetta er fyrsta spurningin. Í öðru lagi álít ég ekki augljóst af málinu sjálfu hvort Íslendingar þurfi að auka kvóta sinn með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Frumvarpið er reyndar sett fram sem heimildarákvæði en ekki hefur annað komið fram en að ætlunin sé að nýta heimildina. Þá spyr maður auðvitað eins og oft er gert og eðlilegt er að gera þegar um er að ræða skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist á alþjóðlegum vettvangi: Þurfum við að breyta íslenskum lögum með þessum hætti? Þurfum við að taka þátt í þessari kvótaaukningu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Er það ef til vill valkvætt? Þetta er auðvitað mikilvægt fyrir þingið að vita. Ef um er að ræða eitthvað valkvætt þurfum við að fara í hagsmunamatið. Ég hygg reyndar að þetta hljóti að vera valkvætt vegna þess að annars væri málið sennilega sett öðruvísi fram, en ef um valkvæða ákvörðun er að ræða þarf að meta kostina og gallana. Ég verð að segja að í greinargerð með frumvarpinu er frekar léttilega skautað yfir þann þátt. Það er vissulega bent á að kvótaaukningunni fylgi meiri atkvæðisréttur í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að það sé ekki neitt sem telja megi til grundvallarhagsmuna Íslendinga, að fá örlítið meira atkvæðavægi innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Með þeim hátt á annað hundrað þjóðum sem þar eru er ljóst að áhrif okkar verða ekkert óskaplega mikil jafnvel þó að við förum í þessa kvótaaukningu. Það er kannski ekki sterk röksemd að við eigum að auka kvótann til þess að fá meira atkvæðavægi í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hitt atriðið sem vikið er að í greinargerðinni varðar það að þetta geti auðveldað aðgang að lánsfé hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum undir tilteknum skilyrðum. Þá finnst mér við þurfa að fá upplýsingar um hvort ætlunin sé að nýta það lánsfé og draga á þær heimildir - í hvaða tilgangi þá? Við þurfum að sjá það í því samhengi. Alveg eins og áhættumálið sem ég vék að í upphafi er þetta mál sem varðar heildarfyrirkomulag ríkisfjármála og ætti þar af leiðandi að koma til skoðunar hjá að minnsta kosti hv. fjárlaganefnd Alþingis sem að sjálfsögðu þarf að skoða málið þó að það hafi af einhverjum ástæðum verið sent úr þinginu til efnahags- og viðskiptanefndar. Það er augljóst að fjárlaganefnd þarf líka að fara gaumgæfilega yfir þetta mál. Þetta finnst mér, hæstv. forseti, gefa tilefni til að fara yfir þessa þætti. Ég er einfaldlega ekki betur að mér um þetta mál en svo að ég get ekki útilokað að á endanum gætum við komist að þeirri niðurstöðu að það bæri að samþykkja þessa heimild til að auka kvótann með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég ætla ekki á þessu stigi að útiloka að vandleg yfirferð og athugun gæti leitt til þeirrar niðurstöðu. Ég segi hins vegar fyrir mig, hæstv. forseti, að ég vil ekki komast að þeirri niðurstöðu nema málið hafi fengið mun betri skoðun bæði hjá mér og þó einkum hjá þeirri þingnefnd sem ábyrgð ber á málinu og um leið kannski þeirri þingnefnd sem ber ábyrgð á ríkisfjármálunum. Sú skoðun þarf að fara fram, ítarleg og vönduð, áður en við komumst að niðurstöðu, áður en ég kemst að niðurstöðu. Ég treysti mér ekki til að gera það fyrr og mér finnst það allmikið ábyrgðarleysi af þinginu ef ætlunin er að ljúka meðferð málsins fyrr. Þarna er um að ræða hagsmuni sem taldir eru í milljörðum króna og í þeirri viðkvæmu efnahagslegu stöðu sem við erum í er einfaldlega hvorki ábyrgt af okkur né skynsamlegt annað en að taka allar ákvarðanir á þessu sviði af vandvirkni og yfirvegun. Ef við komumst síðan að þeirri niðurstöðu að það sé mikilvægt fyrir okkur, jafnvel nauðsynlegt og skynsamlegt fyrir okkur Íslendinga, að stíga það skref sem hér er gert ráð fyrir skulum við gera það. Við skulum bara ekki stíga skrefið fyrr en við erum viss um að við séum að fara í rétta átt. Við höfum of oft bæði í lagasetningu á þingi og í öðrum efnum farið fram úr sjálfum okkur, afgreitt einhverja hluti í snarhasti, einhverri andarteppu á lokametrum þingstarfa fyrir jól eða sumarhlé, og við höfum allt of oft brennt okkur á því, m.a. með þeim afleiðingum að við höfum þurft að laga lög sem við vorum jafnvel nýbúin að setja. Það eru dæmi um það í þinginu þessa dagana að við erum að laga lög vegna þess að menn misstigu sig eitthvað við lagasetninguna í haust eða síðasta vor. Það er auðvitað ekki gott. Ef maður uppgötvar að það er veila í því sem maður hefur smíðað eða sent frá sér er skárra að laga það en láta það ógert, en það ber ekki nægilega gott vitni um það sem við erum að gera hérna og þau vinnubrögð sem við eigum að viðhafa. Þetta mál er dæmigert mál sem þarf að leggjast yfir. Það er flókið og ég held að óhætt sé að segja að það er ekki fyrr en kannski á allra síðustu sólarhringum sem einstakir hv. þingmenn hafa áttað sig á því hvaða þýðingu þetta hefur. Framan af heyrðist mér á mönnum að þeir litu þannig á að það væri meira og minna eitthvert formsatriði að samþykkja þetta frumvarp, það hefði engin raunveruleg áhrif, þetta væri afgreiðsla, það þyrfti bara að gefa þessu stimpil. En auðvitað er þetta meira en svo, þetta snýst um að Ísland, hvort sem það er ríkissjóður eða Seðlabankinn eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, þarf að greiða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum háar fjárhæðir, meira en 9 milljarða kr. Þessir 9 milljarðar munu að vísu áfram teljast til gjaldeyrisvaraforða okkar en engu að síður verður um eignatilfærslu að ræða frá Seðlabanka Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Um leið hefur það áhrif þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eignast þá inneign í íslenskum krónum hjá Seðlabanka Íslands sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það hefur líka áhrif. Ég játa að ég er ekki alveg farinn að sjá hver þau áhrif eru eða hvaða áhætta getur hugsanlega fylgt því. Þetta er nokkuð sem ég tel að þurfi að skoða gaumgæfilega. Fyrir því að stíga skref af þessu tagi þurfa að vera góð rök, það þarf að vera gert á grundvelli góðrar skoðunar, ekki þannig að þingmenn taki við máli úr einhverju ráðuneyti, stimpli það og sendi síðan áfram. Það eru ekki nógu góð vinnubrögð. Eins og hæstv. forseti hefur tekið eftir höfum við þingmenn stjórnarandstöðunnar ítrekað vakið athygli á því við þessa umræðu að það þurfi að sýna varfærni í þessu og það er auðvitað vegna þess að aðrir eru ekki til þess. Það er eins og þetta mál, eins og svo mörg önnur, sé einhvern veginn heilagt fyrir þingmenn stjórnarflokkanna, þeir eru einhvern veginn búnir að undirgangast að það verði að samþykkja þetta. Það er reyndar ekki svo að þeir geti komið upp í ræðustól og útskýrt fyrir okkur hinum hvers vegna, þeir gera það ekki en virðast ætla að láta þetta yfir sig ganga þannig að það kemur í hlut okkar, þingmanna stjórnarandstöðunnar, að vekja athygli á því að hér verði að staldra við, fara aðeins betur yfir hlutina og sýna varfærni. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, nefna það að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi athyglisverða vinkla á málinu í ræðu sinni áðan um vaxtaprósentur og ýmislegt annað í tæknilegri útfærslu þess. Ræða hans og fleiri ræður, fleiri sjónarmið sem hafa komið fram í þessari umræðu, gefa tilefni til þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari í mjög gaumgæfilega skoðun, fái umsagnir fleiri aðila um þetta mál og fari gaumgæfilega yfir það áður en hlaupið er að einhverri niðurstöðu. Þetta mál kann að vera þess eðlis að við þurfum eða viljum jafnvel þegar upp verður staðið samþykkja það en í mér er nokkur óhugur gagnvart því að samþykkja það með þeim vinnubrögðum sem ætlunin er hér á þessum lokadögum þingsins. Hæstv. forseti. Áður en ég lýk máli mínu verð ég að benda á að hér er um að ræða eitt af þeim sennilega um 30 málum hæstv. ríkisstjórnar, stjórnarfrumvörpum, sem miðað við hinn svonefnda forgangslista ríkisstjórnarflokkanna er ætlunin að klára nú á lokadögum þingsins. Langflest þessara mála voru lögð fram á Alþingi á síðustu dögum nóvembermánaðar eða í byrjun desember, fyrir tveimur eða í mesta lagi þremur vikum, flest fyrir um það bil tveim vikum. Þessi mál sem ríkisstjórnin leggur svona mikið kapp á að klára áður en þingið fer í jólahlé hafa þar af leiðandi fengið minni umfjöllun í nefndum þingsins en æskilegt er og það er í fullkomnu ósamræmi við þær hugmyndir sem við höfðum um vandaða málsmeðferð hér í þinginu. Þar að auki eru málin það seint í umræðu á þinginu að það er mikill þrýstingur á að ljúka umræðu um þau sem allra fyrst. Tíminn til að skoða málin milli 2. og 3. umr. er svo til enginn þannig að hættan sem alltaf er fyrir hendi í lagasetningu hér, að mönnum yfirsjáist eitthvað, að menn misstígi sig á lokametrunum í lagasetningarstarfinu, er stóraukin með því að viðhafa vinnubrögð af þessu tagi. Það sem maður veltir fyrir sér er hvers vegna í veröldinni ríkisstjórnin gerir þetta. Ríkisstjórnin lagði fram við setningu Alþingis 1. október lista yfir þau mál sem hún ætlaði að leggja fram í vetur. Ríkisstjórnin hafði á þeim tímapunkti gert sér nokkuð glögga mynd af því hvaða mál hún teldi æskilegt að afgreiða, annars vegar á haustþingi og hins vegar á vorþingi. Þessi mál eru flest meðal þeirra mála sem átti að afgreiða á haustþingi. Þá spyr maður: Hvers vegna kemur ríkisstjórnin ekki með þessi mál inn en fyrr á síðustu dögum nóvembermánaðar eða fyrstu dögum desembermánaðar þegar hún veit að samkvæmt starfsáætlun þingsins átti að ljúka þinginu 16. desember? Hvers vegna í veröldinni? Það eru engir nýgræðingar sem standa að þessu. Það eru ekki nýgræðingar í ráðherrastólum sem bera ábyrgð á þessu, langt í frá. Þeir hæstv. ráðherrar sem bera ábyrgð á þessu eru sumir hverjir meðal þingreyndustu manna, vita nákvæmlega hvernig störfin í þinginu fara fram. Af hverju byggja þessir menn ekki á sinni góðu reynslu, löngu reynslu skulum við frekar segja, og leggja mál fram með þeim hætti að þau geti fengið viðunandi umfjöllun í þinginu? Þegar ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir koma með mál inn í þingið á síðustu stundu, leggja ofurkapp á að koma þeim í gegnum nefndirnar, oft án viðunandi málsmeðferðar, og leggja svo að lokum áherslu á að þau fáist afgreidd á þingi meira og minna umræðulaust spyr maður: Er þetta vísvitandi gert til að reyna að koma málum í gegn án þess að þau fái almennilega umræðu í þinginu, án þess að þau fái nægilega gagnrýna skoðun af hálfu þingmanna, umsagnaraðila og annarra sem geta fjallað um mál þegar þau eru orðin opinber? Er þetta vísvitandi? Framan af hélt ég að þetta væri einfaldlega klaufaskapur, slæleg vinnubrögð 

Frú forseti. Við ræðum um frumvarp sem felur það í sér eins og fram hefur komið í umræðunni að stórauka fjármuni sem Ísland leggur Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til, þetta er eins og hlutafjáraukning í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta eru engar smáfjárhæðir, við erum að tala um 37,2 milljarða í aukningu. Ég verð að segja, frú forseti, áður en ég fer efnislega í málið að maður er að verða svolítið þreyttur á því þegar hv. stjórnarliðar tala um að stjórnarandstaðan sé að hindra bætt og breytt vinnubrögð á Alþingi Íslendinga. Miðað við stærð þessa frumvarps sem við erum að ræða vil ég segja að beinlínis er verið að reyna að lauma því í gegnum þingið án nokkurrar umræðu. Því til staðfestingar, frú forseti, vitna ég til þeirra dagsetninga hvenær þessu máli var dreift, hvenær mælt var fyrir því og hvaða dagur er í dag. Því var dreift 21. nóvember. Síðan var mælt fyrir því 8. desember. Fyrir viku var mælt fyrir þessu máli sem felur í sér 37,2 milljarða kr. aukningu á greiðslum úr Seðlabanka Íslands, úr ríkissjóði, til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Vaninn með svona mál er að þau fari til nefndar og þaðan til umsagnar hjá fyrirtækjum, samtökum margs konar, m.a. félagasamtökum. Ekki hafa borist neinar umsagnir um þetta mál vegna þess að umsagnartíminn er ekki liðinn. Nú á að lauma því hér í gegn rétt fyrir þinglok án þess að nokkrar umsagnir berist um málið. Ég held að þessi vinnubrögð séu akkúrat þau vinnubrögð sem hv. þm. Lúðvík Geirsson gagnrýndi hér í morgun, þ.e. að vinnubrögð væru ekki nægilega fagleg á Alþingi. Það að lauma svona málum í gegn er algjört hneyksli og má alls ekki gerast. Víða erlendis hefur komið fram gríðarleg gagnrýni á þetta mál. Í Þýskalandi varar þýski seðlabankinn mjög við því að sambærilegt frumvarp sem þar er til meðferðar, sem felur í sér 3.200 milljarða aukningu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, verði samþykkt. Það er alls óvíst hvernig því reiðir af í þýska þinginu. Menn hafa miklar áhyggjur af því að þessar fjárhæðir muni ekki duga til og vilja fara mjög gaumgæfilega ofan í þetta þar. En er það svo í íslenska þinginu frá stjórnarmeirihlutanum og hjá ríkisstjórninni?

Nei.

Nei. Þessu frumvarpi á að lauma í gegn án þess að það sé rætt, án þess að neinar umsagnir berist um það og líklegast án þess að nokkrir gestir komi til að fjalla um þetta mál í nefndinni fyrir utan ráðuneytið og Seðlabankann.

Hneyksli.

Það er algjört hneyksli þegar við erum að tala um þetta háar fjárhæðir. Það sama er í Bandaríkjunum, miklar efasemdir eru á bandaríska þinginu um hvort samþykkja eigi þessa hlutdeild Bandaríkjamanna í aukinni fjárveitingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í Bretlandi eru sömu deilurnar í gangi, menn hafa sömu áhyggjur þar af því að vita ekkert í hvað þessir fjármunir nákvæmlega fara, hvort þetta sé nóg, og hafa enga vissu fyrir því að ekki sé verið að kasta þarna stórum fjárhæðum inn í einhvern pott sem enginn veit hvað verður um og jafnvel þurrkast upp mjög fljótt. Til hvers á síðan að nota þessa peninga? Jú, frú forseti, öllum er ljóst að mörg þjóðríki glíma við gríðarlega erfiðleika. Alþjóðagjaldeyrissjóðsins bíða mörg stór verkefni, þá getum við ekki síst tekið miklar fréttir sem hafa verið undanfarið af evrusvæðinu og Evrópusambandinu þar sem sá gríðarlegi vandi bíður Evrópusambandsins að leysa úr skuldavandanum og leysa úr þeim vanda sem við blasir vegna evrunnar. Er það ekki svolítið hjákátlegt, frú forseti, að það eigi að lauma í gegn frumvarpi um hækkun á greiðslum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins upp á 37,2 milljarða kr. til að nota til að bjarga evruríkjunum? Var það ekki í gær, frú forseti, sem Evrópusambandið tilkynnti að það ætlaði að stefna íslensku þjóðinni fyrir EFTA-dómstólnum vegna Icesave-deilnanna? Ég man ekki betur. Daginn eftir erum við að ræða þetta mál hér. Eigum við að rifja upp hvernig Evrópusambandið býr sér til vopn til að berja á Íslendingum í makríldeilunni? Og við erum að fara að samþykkja 40 milljarða kr. fjárveitingu, órædda á Alþingi Íslendinga, sem á síðan að nota til að bjarga þessum evruríkjum. Það getur ekki gengið lengur hvernig ríkisstjórnin gleypir í blindni allt sem kemur frá Evrópusambandinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Maður fer að velta fyrir sér hvort ekki sé bara rétt sem margir halda fram, að íslenska ríkisstjórnin sé orðin svo samdauna Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að hún sjái varla muninn og leiti fremur til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en nokkurra annarra aðila með ráðleggingar varðandi stór eða lítil mál. Öll munum við hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom fram við skuldsett heimili og setti sem algert grundvallarskilyrði að ekkert væri gert í almennum skuldaleiðréttingum í þágu heimilanna. Ríkisstjórnin hlýddi auðvitað því kalli. Nú ætlum við Íslendingar að fara að auka framlagið inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eftir það sem á undan er gengið - um tugi milljarða króna. Það væri nær, frú forseti, að eyða einhverju af þessum fjármunum til skuldaleiðréttinga heimilanna. Í stað þess að horfa upp á þetta væri nær að skuldsett heimili sem hafa mátt þola útreið hjá sitjandi ríkisstjórn, vil ég segja, fengju eitthvað af þeim fjármunum sem hér um ræðir. En, nei, allt kemur fyrir ekki, það á að samþykkja þetta í algjörri blindni án þess að þetta sé rætt á nokkurn hátt. Það er með ólíkindum að við skulum lesa um það í erlendum fjölmiðlum að ráðherrar í erlendum ríkjum hafi áhyggjur af þessu máli, í hvað fjármunirnir fari, að þarna gætu glatast gríðarlega háar fjárhæðir, að þetta þurfi að ræða betur og skoða gaumgæfilega. Menn vilja vita nákvæmlega í hvað þessir fjármunir fara en íslenska ríkisstjórnin spyr einskis. Hún spyr engra spurninga og ríkisstjórnarmeirihlutinn virðist ekki hafa nokkurn áhuga á að ræða þetta mál, hvorki í þingsal né nefndum Alþingis. Fyrr í dag var mælt fyrir meirihlutanefndaráliti. Ég gat ekki betur séð en að það hefði tekið um 30 sekúndur að mæla fyrir því. Enginn hv. stjórnarþingmaður tekur hér þátt í umræðum.

Hneyksli.

Það er algjört hneyksli þegar um svona háar fjárhæðir er að ræða, 37,2 milljarða kr., sem er laumað inn í þingið bakdyramegin á síðustu metrunum og ætlast til að þingheimur samþykki blindandi að svona sé unnið. Í hvað fara þessir peningar? Í hvað fara þessir fjármunir og hvað munum við Íslendingar fá til baka af þeim? Þetta eru grundvallarspurningar sem þarf að spyrja. Þingmenn og ráðherrar í erlendum þjóðríkjum spyrja í það minnsta þessara spurninga. En hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra spyrja einskis og þegar okkur berast fréttir erlendis frá af vandræðum á evrusvæðinu í Evrópusambandinu rís hæstv. utanríkisráðherra upp og segir: Evran mun koma sterkari út úr þessu öllu saman. Og hann er aðhlátursefni í fjölmiðlum erlendis, aðhlátursefni í fjölmiðlum í Þýskalandi og víðar. Auðvitað sjá allir að evran kemur ekki sterkari út úr þeim raunum sem hún er í. Það er alveg sama hvar gripið er niður hvað þessi mál snertir, evruna, ESB, sýn íslensku ríkisstjórnarinnar og vilja til að kynna sér málin, ríkisstjórnin er algjörlega lokuð í eigin heimi. Hér er kominn hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, og hann er einmitt af sama skóla og hæstv. utanríkisráðherra, algjörlega lokaður í sínum heimi gagnvart þeim mikla vanda sem blasir við evrusvæðinu og Evrópusambandinu. Það væri nær hjá hv. þingmanni að skoða hvers menn eru að spyrja. Réttur meiri hluti frönsku þjóðarinnar telur að það hafi verið rangt hjá Sarkozy Frakklandsforseta að samþykkja þann pakka og breytingar sem var verið að gera. Um helmingur þýsku þjóðarinnar telur það rangt og ekki þjóna hagsmunum Þýskalands að vera í Evrópusambandinu lengur. Svona getum við rakið okkur áfram um alla álfuna. Í síðustu viku voru teknir 40 milljarðar evra út úr grískum hraðbönkum. Fyrir síðustu helgi komst á kreik orðspor í gegnum Twitter-vefsíðuna að banki væri að fara í þrot í Lettlandi. Allir hraðbankar tæmdust í Lettlandi. Hefur íslenska ríkisstjórnin áhyggjur af þessu? Nei. Hún heldur að evran muni koma sterkari út úr þessu öllu saman og segir að aldrei hafi verið eins gott fyrir Íslendinga að standa í að sækja um aðild að Evrópusambandinu og núna. Ef þetta er ekki það sem maður kallar að neita að horfast í augu við raunveruleikann veit ég ekki hvað það er. Frú forseti. Það er mjög alvarlegt þegar við sjáum þetta gerast ítrekað. Það er mjög alvarlegt þegar þingnefndir og meiri hluti þeirra sem stýra þeim þingnefndum er ekki tilbúinn að fara ofan í mál og skoða þau gaumgæfilega. Í nefndarstarfinu á Alþingi á að kafa ofan í málin og svara þeim spurningum sem meðal annars virðist sem erlendir þingmenn og erlendir ráðherrar spyrji, þeir sem gæta hagsmuna þjóðríkja, hagsmuna sinna eigin ríkja. Hver er í hagsmunagæslu fyrir Ísland? Ekki er það íslenska ríkisstjórnin. Hún flýtur sofandi að feigðarósi og maður skyldi ætla að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra mundu taka upp breytt og ný vinnubrögð hvað þetta snertir og væru tilbúnir að horfast í augu við raunveruleikann. Þessir ágætu hæstv. ráðherrar áttu sæti í hrunstjórninni og þurftu að horfa upp á það þá að vera ekki tilbúnir að horfast í augu við raunveruleikann, vera ekki tilbúnir að skynja þau hættumerki sem verið var að tala um úti um allan heim. Þá var sagt: Nei, það er ekkert að á Íslandi. Maður hefur það svolítið á tilfinningunni að það sama sé upp á teningnum nú. Þegar hæstv. forsætisráðherra er spurð í fjölmiðlum hvort hún hafi ekki áhyggjur af efnahagsvandanum í heiminum og í Evrópu og því sem er að gerast á evrusvæðinu eins og ég rakti áðan segir hæstv. forsætisráðherra: Ríkisstjórnin fylgist vel með gangi mála. Trúir því einhver að hæstv. forsætisráðherra sé að fylgjast vel með gangi mála á evrusvæðinu? Trúir því einhver?

Nei.

Nei, það trúir því ekki nokkur einasti maður.  Maður horfir á erlendar fréttastöðvar, BBC, Sky News o.fl., og þær eru yfirfullar af fréttum af vanda á evrusvæðinu, skuldavanda heimsins, og ég hef stundum velt fyrir mér hvað sé að gerast. Írar eru hugsanlega að fara að prenta gjaldmiðil sinn aftur. Hvað er að gerast? Íslenskir ráðherrar fara hins vegar algjörlega sofandi að þessu og maður veltir fyrir sér hvort ekki væri ráð að ríkisstjórnin fengi eitthvert fréttayfirlit einu sinni í viku af því sem er að gerast erlendis. Þegar hæstv. utanríkisráðherra var í Brussel á dögunum var hann spurður hvort hann hefði ekki áhyggjur af því sem væri að gerast á evrusvæðinu, hvort það væri jafnvel ekki bara skynsamlegt að leggja Evrópusambandsumsóknina til hliðar við núverandi aðstæður og einbeita sér að því sem skipti máli, ná atvinnulífinu í gang, ná hagvextinum hér af stað, stoppa brottflutninginn frá landinu og hjálpa fjölskyldunum og fyrirtækjunum að komast á fót. Þá segir hæstv. utanríkisráðherra: Það hefur aldrei verið vitlausara en núna að leggja ESB-umsóknina til hliðar. Í umræðum fyrir hálfum mánuði sagði hann að nú væri gott að semja við ESB því að nú væri Evrópusambandið á hnjánum að bíða eftir Íslendingum. Drottinn minn dýri, segi ég nú, með leyfi frú forseta. Viku síðar nær breska heimsveldið ekki fram neinum undanþágum í viðræðum við Þýskaland og Frakkland þannig að Bretar sjá sig tilknúna að taka ekki þátt í því samkomulagi. Reyndar hafa fleiri þjóðríki lýst efasemdum. Það er alls óvíst hvað gerist í Svíþjóð. Þar er minnihlutastjórn og Reinfeldt forsætisráðherra hefur lýst því yfir að það sé alls óvíst að það samkomulag fari í gegnum sænska þingið. Í Danmörku hefur danski utanríkisráðherrann sagt að hann sé á móti þessu samkomulagi og danska þjóðin vill þjóðaratkvæði um það. En hvað er verið að gera þar í landi? Jú, danski forsætisráðherrann sagði við utanríkisráðherrann að það væri mikilvægt að við kynntum okkur þetta fyrst, sæjum nákvæmlega hvað væri að gerast og hvað væri fólgið í þessu samkomulagi sem verið var að ræða í Evrópusambandinu. Danski utanríkisráðherrann var ekki búinn að kynna sér þetta. Sá íslenski, hæstv. Össur Skarphéðinsson, var auðvitað búinn að kynna sér það nægilega vel til að geta lýst yfir stuðningi við það einn, tveir og þrír. Og líka hæstv. forsætisráðherra. Það verður þó að telja hæstv. fjármálaráðherra til tekna að hann lýsti smávægilegum efasemdum um þetta samkomulag, en forustumenn Samfylkingarinnar lýstu því yfir að þetta væri að bjarga heiminum, þetta væri að bjarga Evrópu og sýndi að það væri búið að bjarga evrunni. Svo komu skósveinarnir Gylfi Arnbjörnsson hjá ASÍ og fleiri og tóku í sama streng.

Við sjáum hverjir eiga að borga núna.

Síðan sjáum við, eins og hv. þingmaður kemur inn á, hverjir eiga að borga þetta samkomulag. Það eru meðal annars íslenskir skattgreiðendur. Þetta sjá Bretar og meira að segja Þjóðverjar sjálfir eru farnir að sjá að það borgar sig að spyrja spurninga áður en gjörningurinn fer í gegn. 37,2 milljarðar eru engar smáfjárhæðir og eiga ekki að fara í gegnum Alþingi Íslendingar til samþykktar án þess að búið sé að ræða málið, skoða og spyrja þeirra spurninga sem kollegar okkar spyrja í öllum helstu löndum heimsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og gott yfirlit yfir stöðuna í Evrópumálum, en hv. þingmaður náði að setja hlutina í gott samhengi og setti þá í það samhengi sem honum er hugleikið. Mig langar aðeins til að víkka þetta út fyrir Evrópu og spyrja þingmanninn út í eitt atriði. Nú er ljóst að fleiri og fleiri þjóðþing setja spurningarmerki við þessa áætlun ESB og það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætli að setja 200 milljarða dollara í þennan björgunarpakka hjá Evrópusambandinu. Það framlag verður fjármagnað af stofnframlagi og öðrum framlögum í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þannig að þetta sem við erum að ræða hér gæti endað í björgunarpakkanum hjá Evrópu. Fleiri og fleiri þjóðþing spyrja þeirrar spurningar hvort þetta sé rétta leiðin, hvort það sé réttlætanlegt gagnvart skattborgurum og þegnum landa sinna að taka þessa áhættu. Meðal annars hafa vestræn lönd sagt að nýmarkaðsríkin hafi ekki borgað neitt af sínu stofnframlagi, Bandaríkjamenn eru búnir að leggja fram frumvarp um að stöðva þetta, þýski seðlabankinn varar við þessu, þýski fjármálaráðherrann varar við þessu, Bretarnir, Tékkarnir o.s.frv. Væri ekki svolítið skondin staða ef við stæðum uppi með það að eina ríkisstjórn heimsins sem hefði borgað inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn væri ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að segja að mér fyndist það ekki skondin staða ef raunin yrði að eina ríkisstjórnin sem borgaði væri sú íslenska, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, mér fyndist það grafalvarleg staða. Staðreyndin er auðvitað, eins og hv. þingmaður sagði, 200 milljónir bandaríkjadala inn í björgunarsjóð evrunnar. Erlend ríki spyrja hvort það sé réttlætanlegt að taka þessa áhættu og þá er það grafalvarlegt mál þegar íslenska ríkisstjórnin ætlar að taka frumvarp sem þetta á sama tíma og allir spyrja þessara spurninga. Miklar fjárhæðir liggja undir og það er grafalvarlegt mál að ríkisstjórnin skuli ekki vera tilbúin að spyrja akkúrat þessara spurninga og fara gaumgæfilega ofan í málið. Þetta er það sem ég hef miklar áhyggjur af og ég hefði talið í ljósi forsögunnar og þeirrar staðreyndar að margir hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar áttu sæti í hrunstjórninni að þau væru búin að læra eitthvað af mistökunum sem þá voru gerð. Það er undarlegt að þau séu ekki tilbúin að hlusta á varnaðarorð erlendis frá, varnaðarorð úr öllum áttum. Það er akkúrat það sem maður horfir upp á í þessu máli, að það fari í gegn án þess að búið sé að kanna til hlítar hvaða umræður séu í gangi í öðrum löndum. Það er að sjálfsögðu nokkuð sem átti að gerast á vettvangi nefndarinnar sem hefur þetta mál til umfjöllunar. Ég skil ekki hvað býr að baki því að samþykkja 37,2 milljarða kr. fjárveitingu á sama tíma og önnur ríki spyrja spurninga og skoða málið betur. Hvað rekur íslensku ríkisstjórnina áfram á þessum ógnarhraða í þessu máli?

Virðulegi forseti. Í ræðu fyrr í dag lagði ég til að þetta mál yrði tekið af dagskrá, það yrði sett í efnahags- og viðskiptanefnd sem tæki sér góðan tíma í að fara yfir málið, hvernig það er statt hjá hinum 187 aðildarríkjunum að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvaða áhættur felast í þessu o.s.frv., kynna sér nákvæmlega hvað við erum raunverulega að véla um. Það liggur nefnilega ekkert á, það er ekki eins og við séum seinasta landið til að afgreiða málið. Hvað finnst þingmanninum um þá hugmynd mína að þetta verði tekið af dagskrá núna, sett inn í efnahags- og viðskiptanefnd og hún noti janúarmánuð til að fara yfir málið? Við getum þá annaðhvort hafnað því eða samþykkt í lok janúarmánaðar og samt verið með þeim fyrstu, ef ekki fyrsta landið, til að samþykkja stofnfjáraukninguna. Mundi þingmaðurinn segja að þetta væri varfærnisleg afstaða eða eru kannski bara hugarórar hjá mér að þetta sé þessi áhætta? Ættum við að afgreiða þessa 37,2 milljarða í kvöld og senda þá til Washington á morgun og þá væri hægt að nota þá fyrir jólin?

Frú forseti. Ég held að það væri mjög skynsamleg nálgun á þetta mál að taka það út af dagskrá og að efnahags- og viðskiptanefnd tæki málið upp aftur. Í ljósi eðlis málsins og þeirra miklu hræringa sem eru á heimsmörkuðum og þá sérstaklega í Evrópu teldi ég raunar rétt, hvort sem leitað yrði umsagnar hjá hv. utanríkismálanefnd eða ekki, að hún yrði höfð að einhverju leyti með í ráðum við vinnslu þessa máls. Reyndar hef ég miklar áhyggjur af því að ríkisstjórnarmeirihlutinn beri ekki mikið skynbragð á það hvað er að gerast utan veggja landsins hvað þetta snertir og ber þess kannski að geta að 15. júlí í sumar kom beiðni frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni um að tekin yrði til umræðu á vettvangi nefnda þingsins efnahagsstaðan í Grikklandi og efnahagshorfur á evrusvæðinu í heiminum. Þessi fundarbeiðni hefur síðan verið ítrekuð margsinnis. Fyrsti fundur fór loks fram í morgun. Þá voru liðnir fimm mánuðir síðan fram kom þessi beiðni um að ræða þróun efnahagsmála í Evrópu og á evrusvæðinu og hvaða áhrif hún hefði á stöðu Íslendinga. Ég held að það sé kominn tími til að við Íslendingar tökum upp önnur vinnubrögð þegar kemur að svona málum. Það er akkúrat á þeim nótum sem hv. þingmaður nefnir hér, þ.e. að fara gaumgæfilega ofan í þetta mál. Hvaða spurningar eru það sem aðrar þjóðir spyrja? Af hverju spyrja þær þeirra? Er ekki rétt að við Íslendingar gerum það einnig?

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að allir sem hér hafa talað eru sammála um eitt og þá tel ég með þessa örræðu sem formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar hélt. Það sem menn eru sammála um er að þetta mál hefur ekkert verið rætt. Það hefur ekkert verið rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og þess vegna taldi hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar eðlilegt að það yrði rætt hér. En hvar er hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar? Hefur hann tekið þátt í umræðunni? Það getur vel verið að hv. formaður sé í húsi en ég sé hann ekki í salnum. Er einhver annar stjórnarliði í salnum til að ræða þetta? Ég hef ekki orðið var við það. Í ljós kemur það sem var upplýst í nefndinni að þetta er í besta falli fullkomin þvæla. Hver sá aðili sem skoðar netið og skoðar eitthvað annað en íslenska fjölmiðla getur flett upp leitarorðinu IMF og séð að því fer víðs fjarri að hér sé einhver sátt um málið. Þjóðríki almennt eða aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru ekki að setja inn fjármuni til aukningar á hlut sínum á kvótanum. Það er af svo mörgum málum að taka, virðulegi forseti, það er eins og hæstv. ríkisstjórn trúi því að þá sé gott að læða allra handa málum inn, jafnvel þótt þau séu risastór, í von um að þau fái enga athygli. Rétt fyrir jólin eru svo gríðarlega mörg allra handa mál sem menn mega hafa sig alla við að leiðrétta vegna þess að þau eru svo vitlaus, illa unnin og illa ígrunduð þegar þau eru lögð fyrir þingið en í því ljósi heldur ríkisstjórnin að það sé hægt að sleppa með jafnvel tugi milljarða í gegnum þingið. Virðulegi forseti. Það eru miklar efasemdir hjá helstu leiðtogum Evrópuríkja um að auka þennan kvóta. Ég vek athygli á því að á Spiegel Online, því virta þýska veftímariti og tímariti, kemur fram að breski forsætisráðherrann David Cameron segir að Bretar muni einungis leggja fram 1/3 af því sem þeim er ætlað að leggja fram. Það eru bara tekin fyrir þessi tvö lönd, nýleg frétt í Spiegel gengur út á að segja frá því að þýski seðlabankinn hafi miklar efasemdir um að leggja inn þetta framlag og síðan eru tekin fyrir tvö ríki, annars vegar Bretland sem ætlar að setja 1/3 af framlögum sínum inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn - að hámarki - og Tékkar ætla að setja inn fé að því gefnu að öll Evrópuríkin geri það líka. Ef marka má þessa frétt og aðrar sambærilegar eru litlar líkur á því. Hvað var okkur sagt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd? Okkur var sagt að það væru engin vandamál, aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins væru að leggja inn sinn kvóta án nokkurra vandkvæða. Gestirnir, sérfræðingarnir sem kynntu málið fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd, áttu von á að það yrði gert núna fyrir jólin án nokkurra vandkvæða. Þetta er alvarlegt mál. Það er mjög alvarlegt mál að réttum upplýsingum sé ekki haldið að þingmönnum sem eiga að taka ákvörðun fyrir hönd þjóðarinnar. Þetta er í rauninni algjörlega ótrúlegt. Það er ótrúlegt í þessari blindu Evrópusambandsdýrkun Samfylkingarinnar að menn láti núna eins og það sé ekkert að gerast í Evrópusambandinu og reyni að láta líta svo út sem allt sé í himnalagi. Christine Lagarde, forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hefur sagt að hún hafi áhyggjur af því að það sé hætta á sambærilegri kreppu og varð á fjórða áratugnum, þeirri sem hefur verið kölluð stóra kreppan. Hún hefur áhyggjur af því, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Christine Lagarde, fyrrverandi fjármálaráðherra Frakklands. Erum við að ræða þessi mál hér? Höfum við rætt þessi mál á undanförnum vikum eða frá því að þing kom saman eða í vor? Nei, virðulegur forseti, nei. Hæstv. ríkisstjórn telur að öll áföll sem yfir evruna dynja séu merki um styrkleika hennar og það sé almenn regla að því verr sem gengur hjá Evrópusambandinu, því verr sem gengur hjá evrunni og því meiri hætta á því að virkilegur skaði verði af þessu evrusamstarfi, því betra sé það fyrir Evrópusambandið og evruna. Það er fullkomlega ótrúlegt að fjölmiðlar þessa lands hafi ekki borið saman ummæli til að mynda hæstv. utanríkisráðherra, ég tala nú ekki um hæstv. forsætisráðherra, við raunveruleikann, sýn þeirra á málið í álfunni og hvað er að gerast í heiminum við raunveruleikann. Þó má segja að eitt blað hafi gert það, Morgunblaðið, en þá er hins vegar upp talið. Ég er hér með mynd úr Spiegel. Spiegel hefur ekki verið talið neitt sérstaklega gegn Evrópusambandinu fram til þessa, svo það sé sagt, í rauninni þvert á móti. Myndin heitir Tímasprengjur. Hér er farið yfir það hvað þarf að endurfjármagna í viðkomandi löndum og þrjú lönd eru tekin fyrir, Frakkland, Ítalía og Spánn. Þarna er Frakkland sem er með langstærstu tímasprengjurnar ef marka má Spiegel. Í hinu sama blaði kemur sömuleiðis fram hvað þarf að koma fram af fjármunum um mitt ár 2012 fyrir banka í viðkomandi Evrópusambandslöndum. Það sem þarf samanlagt að koma fram með í endurfjármögnun eru um 115 billjónir evra um mitt ár 2012. Ef einhver skilur þessar tölur bið ég viðkomandi að gefa sig fram. Þetta eru risatölur. Hér erum við að tala um að það eru 26,2 billjónir á Spáni, 7 í Portúgal, 7,3 í Frakklandi, 6,3 í Belgíu, einungis 0,2 í Hollandi, 1,5 í Noregi, 13,1 í Þýskalandi, 3,9 í Austurríki, 15,4 á Ítalíu, 3,5 á Kýpur, því litla landi og 0,3 í Slóveníu. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur að ástandið sé mjög alvarlegt og að ábyrg ríkisstjórn græjar ekki rúmlega 50 milljarða á handahlaupum eins og ekkert sé. Það gerir ábyrg ríkisstjórn ekki. Svo má auðvitað segja að það væri gersamlega fráleitt að halda því fram að sú ríkisstjórn sem hér er við völd, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, sé ábyrg. Ég vil halda því til haga að Ágúst Einarsson, prófessor í Háskólanum á Bifröst, vekur athygli á því að fólksflutningar hafi ekki verið meiri síðustu 100 árin. Það kemur engum sem býr á Íslandi á óvart en það er hins vegar staðfesting á veruleikafirringu hæstv. forsætisráðherra sem sagði fyrir framan alþjóð í fjölmiðlum að þetta væri ekkert meira en það sem gengur og gerist, þ.e. brottflutningar frá landinu. Virðulegur forseti. Þegar hæstv. forsætisráðherra var leiðrétt bað hún þá ekki hún forláts eða afsökunar og leiðrétti sig? Nei, hæstv. forsætisráðherra hamast við að sannfæra þjóðina um að hún sé í einhverjum allt öðrum heimi en allir aðrir. Það er orðið sama hvaða mál kemur hingað inn, maður getur ekki treyst þeim upplýsingum sem fylgja þeim málum heldur verður maður að hafa varann á og setja alla fyrirvara því að röngum upplýsingum er hreint og beint haldið að hv. þingmönnum. Það eru til að mynda rangar upplýsingar að segja að allar þjóðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins taki núna þátt í þessari fjármögnun án nokkurra spurninga og ætli að ganga frá því núna fyrir jólin. Það eru rangar upplýsingar og hver ber ábyrgð á því að þessum röngu upplýsingum er haldið að þingmönnum? Ég spyr að því, virðulegi forseti. Hér erum við að tala um gríðarlega mikla fjármuni og röngum upplýsingum er haldið að þingmönnum. Ég vek athygli á því að núna kl. fjögur birtist frétt í íslenskum fjölmiðlum, aðeins fyrr í erlendum. Fyrirsögnin er: „Hafa áhyggjur af ungverska seðlabankanum.“ Síðan skrifar Jón Hákon Halldórsson á vefmiðilinn Vísi, með leyfi forseta: „Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru hætt óformlegum viðræðum um björgunarpakka fyrir Ungverjaland sem voru farnar af stað. Ungverjaland hefur óskað eftir 15–20 milljarða evra lánalínum ef landið lenti í greiðsluerfiðleikum. Framkvæmdastjórar Evrópusambandsins segja hins vegar að ný lög sem voru samþykkt um seðlabankann í Ungverjalandi takmarki mjög sjálfstæði hans og við það verði ekki unað.“ Virðulegi forseti. Þetta eru ekki góðar fréttir. Þetta segir okkur að mikil hætta er á ferðum í Ungverjalandi og það getur eðli málsins samkvæmt smitað út frá sér til annarra landa. Staðan er sú að Evrópusambandið og IMF eru hætt þessum viðræðum. Það er orðið þannig eins og menn þekkja, sérstaklega í Evrópu, að efnahagslíf landa er það samtvinnað að vandi á einum stað kemur niður á öðrum líka. Er þetta eitthvað sem við erum búin að ræða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd? Nei. Við höfum bara ekki rætt neitt um þetta. Hafa menn rætt ástandið á alþjóðamörkunum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd eða í utanríkismálanefnd? Nei, ekki til í dæminu. En hvað með þetta mál? Er ætlast til þess að menn klári það? Já, virðulegi forseti, það er ætlast til að menn klári þetta bara hratt og vel og án þess að spyrja nokkurra spurninga. Þetta er staðan á hv. Alþingi. Ef það glittir í stjórnarliða í ræðustól Alþingis er hv. stjórnarliði að kvarta undan því að hér sé verið að velta steinum og ræða mál, mál sem varða alla þjóðina. Það er augljóst að hv. stjórnarþingmenn ætla ekki að taka þátt í því. En það væri í lagi ef þeir tækju þá umræðu kannski annars staðar. Ef menn mundu til dæmis ræða mál í hv. nefndum þingsins, kryfja þau og koma svo með ábyrgar tillögur fyrir þingið. Svo er ekki, virðulegi forseti. Ég spyr og ég vil fá svar: Af hverju er formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar ekki í salnum? Sú regla hefur verið að í það minnsta formenn viðkomandi nefnda væru við umræðuna. Ég fer fram á að kallað verði á formann hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Það er fullkomlega óeðlilegt, af augljósum ástæðum, en sérstaklega í ljósi þess að málið hefur ekki verið rætt í nefndinni og að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar talaði um og benti á að þar af leiðandi væri sjálfsagt að ræða það í salnum. Ég fer fram á það, virðulegi forseti, að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sé kallaður til og verði við umræðuna.

Þingmaður haldi áfram ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég held að vald forseta sé mikið en virðulegur forseti getur ekki farið fram á það að menn haldi ræðu ef þeir vilja það ekki. Ég get svo sem alveg haldið áfram. Stóra einstaka málið er að ég fer fram á það 

Forseti vill láta þess getið að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur setið við og hlustað í hliðarsal.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á stofnskrá sjóðsins. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt að verið sé að huga að því hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geti starfað og eigi að starfa í framtíðinni og hvort sjóðir hans séu nógu digrir til að bregðast við mögulegum vandamálum og áföllum sem ganga nú yfir heiminn. Hv. þingmenn hafa bent á að á evrusvæðinu séu vandamál vaxandi frekar en hitt. Þá hefur einnig komið fram að óvissa er um að ríki heims samþykki þá vegferð sem lagt er upp með og vil ég byrja á að nefna efasemdir í Bandaríkjunum og Þýskalandi um hvort rétt sé að fara þessa leið. Alla vega hafa einstakir þingmenn í Bandaríkjunum tjáð sig á þann veg að rétt sé að fara mjög varlega og skoða ítarlega hvort ástæða sé til að samþykkja að bæta í þennan sjóð. Hér er ég til dæmis með frétt þar sem er vitnað í bandarískan þingmann, sem heitir Jim D. Mint, sem er að velta þessu fyrir sér. Eins og áður hefur komið fram hefur Der Spiegel líka fjallað um málið og vitnar í heimabankann sinn ef þannig má orða það, Bundesbank, þar sem sett eru fram varnaðarorð við því að fara þá leið sem hér er um rætt. Við hljótum að spyrja okkur hér á Íslandi hvort við ráðum við að leggja þessa fjármuni fram, eða tryggingu öllu heldur, en hins vegar eru þetta peningar sem hægt er að ganga að og þetta eru býsna miklir peningar. Við erum að tala um, ef ég man rétt, um 40 milljarða í það minnsta ef ekki meira, 40–50 milljarðar sem um er að ræða. Það er vitanlega gríðarlega há tala sem við þurfum að hafa til reiðu í okkar seðlabanka fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ef á þarf að halda. Því miður, frú forseti, sýnist manni að ástandið innan Evrópusambandsins sé á þann veg að verulegar líkur séu á því að dregið verði á þá heimild sem þarna er til staðar. Það kann að vera að við stöndum í þakkarskuld við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, eins og sumum finnst, en ég er ekki sammála því. Sjóðurinn var vitanlega að vinna það verkefni sem honum ber þegar aðildarríki hans lenda í vanda. Það er hins vegar alveg sérstakur kapítuli hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var beitt gegn Íslandi af Evrópuríkjunum, af ríkjunum sem eiga í Icesave-deilunni við okkur og beittu sjóðnum grímulaust fyrir sig til að reyna að pína Íslendinga til að greiða ólögmæta kröfu Breta og Hollendinga. Manni hefði fundist eðlilegra að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði staðið í lappirnar og sagt við Evrópuríkin: Hingað og ekki lengra, sjóðurinn er ekki innheimtustofnun fyrir ykkur. En það var aldeilis ekki. Við þekkjum þá sögu mjög vel en full ástæða er til að rifja hana upp þegar við ræðum þessa auknu kvóta. Ætla Íslendingar virkilega að fara að auka þessa kvóta til að geta tekið þátt í að bjarga evrusvæðinu? Ég trúi því varla að svo sé. Ég trúi því varla að við séum að ræða þetta á þeim nótum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að mestu líkur eru á að næsta hrun og næstu vandamál verði á þeim slóðum og af þeim völdum sem við þekkjum öll á evrusvæðinu. En að ætla Íslendingum að koma fram á þennan hátt þarfnast vitanlega yfirlegu og umfjöllunar á Alþingi, en sú hefur ekki verið raunin. Mælt var fyrir málinu 8. desember og í dag er 16. desember, það eru 8 dagar síðan mælt var fyrir málinu, og nú á að keyra það í gegn. Það kann vel að vera að ríkisstjórnarflokkarnir hafi litið þannig á að þetta væri óskaplega létt og lítið mál að koma fram með þessum hætti af því að þetta séu eingöngu tölur á blaði sem verði í Seðlabankanum - reyndar eru nærri 10 milljarðar, ef ég veit rétt, í erlendum gjaldeyri, SDR-gjaldeyri, og restin í íslenskum krónum. En engu að síður þarf þetta að vera tækt og vera til staðar. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri nær að anda með nefinu og leyfa nefndinni sem á að fjalla um málið að fara vel og vandlega yfir það. Ef ég hef skilið þær fréttir sem berast frá Þýskalandi og Bandaríkjunum, svo dæmi séu tekin, þá ætla menn að taka sér tíma til að velta þessu fyrir sér. Ég vona að ég verði leiðréttur í þessum ræðustól ef það er rangt hjá mér. Úr því að við erum að tala um mögulega notkun á þessum fjármunum til að bjarga evrusvæðinu eða leggja þar hönd á plóg - og nú má ekki skilja mig þannig, frú forseti, að ég telji ekki þörf á því að menn taki saman höndum og reyni að bjarga Evrópusambandinu, fjármálakrísunni þar, því það er alveg ljóst að ef það hrynur allt til jarðar mun það koma við okkur Íslendinga. En við hljótum að spyrja okkur hvort við séum aflögufær og hvort við getum tekið það að okkur sem þarna er verið að leggja til, ekki síst í ljósi þess að enn hafa Íslendingar ekki fengið greiddar neinar bætur frá fyrrum breska heimsveldinu sem ólöglega beitti hryðjuverkalögum gegn Íslandi og það hefur án efa kostað Íslendinga miklu meiri fjármuni en hér er um að ræða. Síðan ætlum við að keyra í gegnum þingið einhvers konar varasjóð til að bjarga málum. Það kann vel að vera að hefndarhugur eða refsihugur gagnvart Bretum eigi ekki að stjórna hér í þinginu, að menn eigi ekki að tengja þetta við það, en tölurnar sem um ræðir eru mjög háar, það verður að hafa til hliðsjónar. Fréttir berast frá Evrópu sem gera það að verkum að við hljótum að þurfa að staldra við. Endurskoðunarfyrirtækið Ernst & Young hefur spáð því að mjög harður kreppuvetur sé fram undan á evrusvæðinu. Það er ekki gott, hvorki fyrir þá sem þar búa né fyrir okkur Íslendinga sem erum að sjálfsögðu í miklum samskiptum og viðskiptum við þetta svæði. Fyrirtækið telur engar líkur á að atvinnuleysi minnki fyrr en eftir nokkuð mörg ár, líklega í fyrsta lagi 2015. Á næsta ári er eingöngu spáð hagvexti upp á 0,1%; að sjálfsögðu er þetta misjafnt eftir löndum en þetta er svæðishagvöxturinn sem þeir gera ráð fyrir þarna. Daily Telegraph greinir frá því að það nýja samkomulag sem fjallað hefur verið um sem einhvers konar allsherjarlausn fyrir Evrópusvæðið sé alls ekki í höfn, að verið sé að gera athugasemdir við það víða í þeim löndum sem ætluðu að koma að þeim björgunaraðgerðum eða ráðstöfunum sem fara átti í. Hér er frétt úr Daily Telegraph , frétt sem ég náði í á vefsíðunni evrópuvaktin.is, sem er afar góð síða sem fylgist vel með því sem fram fer í Evrópu. Þar er greint frá því að forsætisráðherrar Ungverjalands og Tékklands hafi sameiginlega lýst því yfir að samkomulag gæti verið skaðlegt út af skattamálum í þessum löndum, þeim hugnast einfaldlega ekki ákvæði um samræmda skattstefnu, sem virðist felast í þessum sameiginlegu ráðstöfunum. Svo er annað sem ekki hefur farið mjög hátt í íslenskum fjölmiðlum - íslenskir fjölmiðlar eru reyndar efni í alveg sérstakan þingfund - og það er að í Varsjá var farið í kröfugöngu. Ég bendi hv. þm. Merði Árnasyni á að reyndar er þess ekki getið hvort þar hafi verið 10, 100 eða 1000 manns en kröfugangan var farin og þar var kjörorðið: Við viljum fullveldi ekki evru. Þetta segir okkur, frú forseti, að mikil ólga er innan landanna, innan Póllands til dæmis, um það hvert skuli stefna. Er verið að afsala sér völdum, fullveldi eða einhverju slíku, með því að taka þátt í þeim pakka sem um ræðir? Þá hefur forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - og við erum að tala um að auka við ábyrgðir Íslendinga í honum - varað sérstaklega við því að kreppuástand gæti skapast núna sem er í ætt við kreppuna frá 1930. Þessu tengt hefur Wall Street Journal sagt - og sagði það reyndar í dag - að mikil breyting sé að verða á starfsháttum fjárfesta í Evrópu, þeir séu að fjárfesta nánast eingöngu í heimalöndunum eða heima fyrir, og þá erum við að tala um Þýskaland sérstaklega, og einhvers konar afevruvæðing sé á svæðinu. Þá hljótum við að spyrja okkur: Er það þannig að sá kvóti sem hér er talað um að auka verði eins konar brunapeningar, flestir virðast að minnsta kosti vera þeirrar skoðunar að verulega sé farið að halla undan fæti. Frumvarpið er í sjálfu sér ekki mjög langt, þar eru þrjár greinar. Í athugasemdum með frumvarpinu er farið yfir kvótann, ástæður og allt það, breytingar á stjórn sjóðsins o.s.frv. Svo að allrar sanngirni sé gætt ætla ég að lesa upp setningu sem fjallar um ávinning Íslands. Hún er svona, með leyfi forseta: „Ávinningur Íslands af því að taka þátt í þessari almennu kvótahækkun er einkum af tvennum toga. Í fyrsta lagi geta aðildarríkin tekið hagstæð lán úr ýmsum lánaflokkum sjóðsins og miðast lánsfjárhæðir við tiltekið margfeldi af kvóta viðkomandi ríkis sem er breytilegt frá einum lánaflokki til annars.“ Ef ég skil þetta rétt er ekki um neina stórkostlega breytingu að ræða, það er einfaldlega verið að auka það hlutfall sem Íslendingar geta tekið að láni. Ég veit að menn munu þá leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál. Ég hef síðan fjallað um áhrif framangreindra breytinga á fjárhagsskuldbindingar ríkissjóðs Íslands og Seðlabanka. Þar kemur fram að í samræmi við ákvæði í stofnskrá sjóðsins er fjórðungur hækkunar greiddur í SDR en þrír fjórðu hlutar greiðast í íslenskum krónum. Það er einmitt það sem ég kom inn á áðan: Ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar nýta sér þá fjármuni sem verða til reiðu í Seðlabankanum munu nær 10 milljarðar verða í erlendum gjaldeyri, sem fara þá út úr landinu, en restin í íslenskum krónum. Það er kannski ágæt viðurkenning fyrir krónuna, verður að teljast jákvætt ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar að fara að brúka hana erlendis. Ég hef síðan farið yfir það hér hvernig stærðirnar eru þarna í sjóðnum, þarf ekki að lesa það. Í skýringunum er síðan farið yfir breytingar á framkvæmdastjórninni sem ástæðulaust er að fara mikið yfir og örstutt rætt um starfsemi sjóðsins og svo aftur kvóta og þess háttar. Maður áttar sig á því, eftir að hafa skoðað þetta, að málið hefur ekki fengið neina efnislega umfjöllun - eða litla skulum við segja svo að sanngirni sé gætt - í efnahags- og viðskiptanefnd. Ef ég veit rétt var ekki kallað eftir umsögnum sem hlýtur að teljast sérstakt því að við erum að tala um tugi milljarða, 40–50 milljarða eða hvað þetta var. Það væru öllu betri vinnubrögð ef efnahags- og viðskiptanefnd tæki sér tíma til að fara yfir þetta og hlustaði eftir því hvað sérfræðingar, bæði hérlendis og erlendis, telja um þessa ráðstöfun. Þetta er ekki eins og að hringja í viðskiptabanka og fá yfirdrátt í stutta stund til að redda sér fyrir horn eða hvernig sem það er. Þetta er ekki slíkt. Þarna er verið að tala um tugi milljarða sem eiga að vera til reiðu fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Virðulegi forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur að sjálfsögðu haft hlutverki að gegna og hefur skipt töluvert miklu máli. En ekki eru allir á eitt sáttir við starfsemi sjóðsins og hvernig hann starfar. Margir þingmenn hafa hér gagnrýnt sjóðinn fyrir starfsemi hans í öðrum löndum en á Íslandi og einnig á Íslandi og sérstaklega þá stefnu sem var ofan á áður en sjóðurinn kom til Íslands og það var að berjast fyrir einkavæðingu fyrirtækja sem voru í eigu ríkisins eða opinberra fyrirtækja og eigna, koma þeim í sölu til að fjármagna skuldir og þess háttar. Það sem gleymist í þessari umræðu er að það er spurning hvort fleiri lönd, líkt og Írar hafa viðurkennt, hefðu átt að fara íslensku leiðina í bankahruninu, þ.e. láta eigendur bankanna eða kröfuhafa bankanna taka á sig stærsta skellinn. Það eru þeir aðilar sem hafa lánað mjög óábyrgt til þessara banka, til þessara fjármálastofnana, til þeirra ríkja sem eru í vandræðum. Við þekkjum það að þegar einstaklingur á Íslandi tekur sér lán í bankanum og þarf að leggja fram ábyrgð fyrir þeim þá er gengið á þær ábyrgðir þangað til ekkert er eftir ef einstaklingurinn stendur ekki í skilum. Á eitthvað annað að gilda um erlendar fjármálastofnanir sem gína yfir öllu og lána mjög óábyrgt, taka þátt í þeirri hringekju sem hér var sett á fót að spila upp verðmæti hluta og reyna að hækka hluti í sjálfu sér? Frú forseti. Íslenska leiðin sem farin var 2008, borin fram af hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, verður líklega björgunarleið Íslands út úr kreppunni. Það verður að segjast eins og er. Sú forusta sem þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, hafði fyrir Ísland í því máli hefur reynst happadrjúg. Írar hafa rennt augum til Íslands og öfundað okkur af þeirri leið. Fólkið á Írlandi, almenningur, er nefnilega að borga tap fjármálastofnana, það er að borga skuldirnar sem við Íslendingar ákváðum með neyðarlögunum haustið 2008 að láta erlenda kröfuhafa borga, við ákváðum að láta þá bera mesta tjónið. Frú forseti. Ég verð að hrósa þeim alþingismönnum sem sýndu þann kjark að samþykkja neyðarlögin á haustþingi 2008. Það voru fulltrúar Sjálfstæðisflokks, Samfylkingar og Framsóknarflokks sem samþykktu þá ráðstöfun að setja neyðarlögin á fót. Þingmenn Vinstri grænna höfðu ekki kjark í sér þetta haust til að taka þá ákvörðun heldur sátu hjá, þáttur þeirra í björgun Íslands er enginn. Þó svo þeir telji sig vera að bjarga einhverju núna þá er það ekkert annað en skemmdarverk á íslensku samfélagi sem á sér stað þessa dagana, og hefur staðið í þrjú ár frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Vinnubrögðin í þessu máli sýna að við erum á rangri braut, með nokkurra daga fyrirvara er komið fram með möguleg útgjöld Seðlabanka Íslands upp á tugi milljarða án þess að leitað sé álits, án þess að farið sé yfir málið og kannað hver andinn er í öðrum ríkjum. Þetta er óábyrgt og það verður að taka fyrir að unnið sé með þessum hætti, þetta er ekki hægt. Frú forseti. Um miðjan dag í dag birtist frétt á miðlinum evrópuvaktin.is og þar er fjallað um spurningu sem forsætisráðherra Póllands velti upp í pólska þinginu í gær. Hann sagði: Ég yrði glaður ef ég vissi svarið við eftirfarandi spurningu: Hver er framtíð Evrópusambandsins? Þetta sagði Donald Tusk, forsætisráðherra Póllands, sem var að velta því fyrir sér hvernig Evrópusambandið væri samsett, hver framtíð þess væri og slíkt. Forsætisráðherrann sagði líka: Skrefin sem hafa verið stigin innan ESB sýna ekki aðeins gagnsleysi einstakra stofnana og innihaldsleysi evrópskra meginsjónarmiða, heldur einnig hve öflugir sundurleysisstraumarnir eru í Evrópu. - Þarf nokkuð að segja meir?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega góða ræðu. Hann fór yfir það sem við ættum kannski að fara yfir, aðdragandann að bankahruninu og til hvaða aðgerða nákvæmlega var gripið. Hinir ýmsu áróðursmeistarar hafa metið það sem svo að ef menn segi sömu ósannindin nógu oft verði þau að eins konar sannleik. Það hefur því fólki sem er nú í hæstv. ríkisstjórn svo sannarlega tekist. Nú er hins vegar komið að skuldadögum. Þetta endalausa tal um að hrunið og alþjóðlega bankahrunið og allt saman sé Sjálfstæðisflokknum, og stundum er Framsóknarflokknum skeytt við, að kenna er í besta falli kjánalegt. Núna horfum við á vandann við þetta alþjóðlega bankahrun. Okkur bar gæfa til að styðja neyðarlögin. Það var ekkert siðferðilega rangt við það, þvert á móti var mjög eðlilegt að þeir sem fjármögnuðu bankana og áttu bankana mundu bera skellinn. Það var ekkert óeðlilegt. Þeir áttu samkvæmt eðli málsins að bera ábyrgð á því. Það mæddi hins vegar sérstaklega mikið á þáverandi hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde og þjóðin var lánsöm að hafa þá sterkan leiðtoga sem tók erfiðar ákvarðanir við gríðarlega erfiðar aðstæður. En nú gera forustumenn þessarar ríkisstjórnar hvað þeir geta og setja að mig minnir 150 millj. kr. í það að reyna að koma fyrrverandi forsætisráðherra í fangelsi. Ég vil spyrja hv. þingmann að einu vegna þess að hann er þingflokksformaður Framsóknarflokksins: Munu þingflokksformenn láta það líðast að skrökvað var og haldið röngum upplýsingum að hv. þingmönnum í þessari nefnd þegar sagt var að allar þjóðir væru að ganga frá greiðslum í tengslum við kvótaaukninguna án nokkurra vandkvæða og það mundi gerast fyrir jólin? Þetta er ekki smámál, þetta er stórmál.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að ef það sama væri sagt nógu oft færi fólk að trúa því. Ég vil nefna dæmi úr markaðsbransanum. Fram á sjónarsviðið kom nýr bleiuframleiðandi og fór að auglýsa þær fyrir, ég man ekki hvað, segjum 100, fór í búðir, fékk hillupláss og auglýsti. Risinn á markaðnum sá þetta og sagði. Ef þarna er auglýst fyrir 100, auglýsum við fyrir 1.000. Gæðin eða annað skiptir ekki máli, við munum vinna þetta með auglýsingum. Nákvæmlega það sama er hér á ferðinni. Ef maður segir eitthvað nógu oft fer fólk að trúa því. Bankar og fjármálastofnanir sem lánuðu óábyrgt út um allan heim fyrir hrunið áttu og eiga að sjálfsögðu að bera kostnaðinn af hruninu. Einhverjir halda því fram að það hefði leitt til framhaldshruns o.s.frv. Það kann vel að vera en almáttugur, er það frekar almenningur sem á að bera tjónið? Almenningur hefði hvort sem var, hefði hin leiðin verið farin, borið tjónið á endanum. Mér finnst þetta mjög óábyrgt. Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ekki þurfi að fjalla um það meðal þingflokksformanna að því hafi verið haldið fram í nefndinni að allar þjóðir ætluðu að ganga frá þessu og væru búnar að samþykkja að ganga frá þessu jafnvel fyrir jól. Ef svo er þarf vitanlega að fjalla um það og rannsaka eða skoða innan þingsins því vitanlega er ekki hægt að láta það viðgangast að málum sé náð fram með röngum upplýsingum. Nú vil ég, frú forseti, leyfa mér að halda því fram að þessar upplýsingar hafi ekki verið settar fram 

Virðulegi forseti. Í veftímariti Spiegel segir að Bandaríkjamenn, Kanadamenn og Japanar séu ekkert að fara að greiða þetta. Bretar ætla að greiða einn þriðja. Tékkar ætla ekkert að greiða nema allar Evrópuþjóðirnar greiði. Þýski seðlabankinn hefur miklar efasemdir og vill fá stuðning frá þýska þinginu til að ganga í þessa aukningu. Allt stafar þetta af vandræðunum í Evrópusambandinu og þeim vandræðum að The European Financial Stability Facility öryggissjóðurinn eða EFSF eins og hann er skammstafaður á enskri tungu, sá gríðarstóri sjóður mun ekki geta bjargað Spáni eða Ítalíu. Það er fullkomlega útilokað að sérfræðingur í þessu máli hefði ekki vitað af þessu. Það er óskiljanlegt að við séum að fjalla um mál af þessari stærðargráðu, þetta snýst um tugi milljarða, og að við kynningu þess hafi þetta ekki komið fram. Ég vek athygli á því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti fram minnisblað sitt fyrir aðildarríkin í mars á þessu ári. Við fáum þetta á elleftu stundu og okkur er sagt að þetta sé svo sjálfsagt mál að engra spurninga sé spurt um það í nokkru einasta landi. Við höfum auðvitað aðgang að ýmsu en það er ekki eðlilegt og má ekki líðast, í stórum málum sem smáum, að hv. þingmenn sem eiga að taka ákvarðanir fyrir hönd þjóðarinnar fái ekki réttar upplýsingar. Ég fer fram á að þingflokksformenn og forsætisnefnd fari yfir þetta mál.

Virðulegi forseti. Sem þingflokksformaður skorast ég að sjálfsögðu ekki undan því að fara yfir málið og skoða það. Það er ljóst að ef málið er tekið út úr nefndinni á röngum forsendum og síðan á að afgreiða það í þinginu, er að mínu viti full ástæða til að fjalla um betur um það. Ég á hins vegar ekki sæti í þessari nefnd þannig að ég þekki ekki alveg söguna eða stöðuna á málinu eða hvernig á því hefur verið haldið en miðað við þær upplýsingar sem hér hafa komið fram er full ástæða til að fara betur yfir það. Ég fæ ekki séð að einhverjar dagsetningar í þessu máli skipti svo miklu eða skipti yfir höfuð máli, ekki síst ef ríki eins og Bandaríkin, Kanada, Japan og fleiri ætli sér ekki að greiða, og Bretar ætli að hafa til reiðu hluta af þessu og sum ríki ætli jafnvel ekki að greiða neitt eða draga að taka ákvörðun, þá fæ ég ekki séð hvað okkur Íslendingum liggur á. Nema þetta sé einhvers konar klapp á bakið og þakklætisvottur upp á 40 milljarða til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir góð störf á Íslandi. Það er dýr blómvöndur það. En það kann að vera markmiðið, ég veit það ekki, ég var ekki í nefndinni. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni að eðlilegt er að endurskoða málið í þinginu í ljósi þess að hér hefur komið fram að ekki liggi á málinu. Sumir ætla jafnvel ekki að taka þátt í þessu. Málið var ekki sent til umsagnar og væntanlega því ekki krufið til mergjar. Þess vegna held ég að mjög vel færi á því að fjallað yrði aftur og betur um málið. En að sjálfsögðu, frú forseti, ber stjórnarmeirihlutinn ábyrgð á þessu máli eins og öðrum sem hann fer með í gegnum þingið. Það er því vitanlega raun hans að ákveða hvort málið verður skoðað betur eða hvort haldið verði áfram á þeirri braut sem hér hefur verið mörkuð.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð. Það er rétt hjá honum að það er jákvætt fyrir Ísland að fá þarna meiri möguleika til að taka lán o.s.frv. en mér fannst hann ekki benda nægilega vel á neikvæðu hliðarnar. Taka má dæmi um mann sem fékk lán til að kaupa stofnbréf í sparisjóði, það er nokkuð svipað vegna þess að stofnbréfin voru á þeim tíma álitin vera nánast skotheld og örugg, en svo fór sparisjóðurinn á hausinn. Þá skuldaði maðurinn lánið en átti ekki lengur stofnbréfin eða eignina. Það er sú áhætta sem við tökum. Það getur gerst þótt líkurnar séu vonandi mjög litlar að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fari á hausinn vegna þess að hann ræður ekki við þau verkefni sem honum er ætlað að sinna um allan heim, ekki bara í Evrópusambandinu varðandi Grikkland, Ítalíu, Spán o.s.frv. heldur líka víðar um heiminn þar sem hann hefur gripið til björgunaraðgerða. Þá getur þessi innstæða orðið verðlaus, þá á Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn innstæðu í krónum í Seðlabankanum sem fer til að borga skuldbindingar hans annars staðar og sá hluti af gjaldeyrisvarasjóðnum sem búið er að millifæra inn á hann hverfur. Það er sú hætta sem ég minntist á í morgun og ég held að menn þurfi að skoða það betur. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um það. Svo er annað sem ég held að sé öllu alvarlegra og sem ég er nýbúinn að uppgötva, það er að Seðlabankinn ætti í rauninni að heyra undir fjárlög þegar hann tekur svona skuldbindingar. Skuldbindingarnar í Seðlabankanum eru ekki í fjárlögum Íslands eða fjárlögum ríkisins en ættu í rauninni að vera þar þegar Seðlabankinn tekur á sig svona áhættu og skuldbindingar, þá ætti það að koma inn í fjárlögin nákvæmlega eins og allar aðrar skuldir vegna þess að ríkissjóður ber ábyrgð á Seðlabankanum. Seðlabankinn er munaðarlaus nákvæmlega 

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða og hv. þingmaður spyr hvort ég sé sammála honum um hættuna sem stafar af því hvernig málum er háttað í Seðlabankanum. Dregið er á lánin og féð fer út úr gjaldeyrisvarasjóðnum o.s.frv., ég er sammála hv. þingmanni um það. Síðara atriðið sem hv. þingmaður nefndi er einnig athyglisvert, þ.e. hvort ekki þurfi að gera grein fyrir þessu í fjárlögum þar sem þetta er skuldbinding fyrir ríkissjóð þar sem hann ber ábyrgð á Seðlabankanum eins og við höfum svo sannarlega fundið fyrir frá því haustið 2008. Þá tek ég undir það með hv. þingmanni að skoðað verði mjög nákvæmlega hvort í raun sé hægt að gera það með þessum hætti. Hv. þingmaður hefur miklu lengri þingreynslu en ég en mér sýnist að lausnin yrði þá fljótt fundin, þ.e. að taka á þessu máli í fjáraukalögum eða koma þeim þangað með einhverjum hætti því að fjáraukalögin virðast vera notuð sem einhvers konar sturta 

Hneyksli.

Svo er málið á dagskrá í dag, 16. desember, þannig að ég held að það sé full ástæða til að halda þessu mjög á lofti og spyrja þeirrar spurningar sem þarf að spyrja: Af hverju er þetta ekki í fjárlögunum?

Frú forseti. Nú berast fréttir af því úr öllum heiminum og forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Christine Lagarde, sagði síðast í gær að staða flestra ríkja í heiminum ef ekki allra væri mjög slæm út af skuldavandamálum. Ég held að við þurfum að fara mjög varlega og við þurfum að kynna okkur þá umræðu sem á sér stað í öðrum þingum því að 187 ríki samþykkja þetta mál núna eða samþykkja ekki. Ég held að hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég á ekki sæti í frekar en hv. þingmaður, ætti að kalla til sín sérfræðinga á þessu sviði, taka málið inn í rólegheitum og vinna það efnislega því að þarna eru miklir hagsmunir og við eigum ekki að blanda neinni pólitík eða flokkspólitík inn í það. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd ætti að fjalla um það í janúar og fá til sín sérfræðinga og fá upplýsingar um umræðuna í þýska þinginu, ameríska þinginu o.s.frv. þar sem menn hafa meira varann á sér en hér því að mér sýnist að vinnslan í nefndinni hafi verið frekar mögur og flaustursleg. Þetta eru það stórar upphæðir að við getum ekki tekið þær á okkur rétt sisvona. Eins og ég gat um í fyrra andsvari mínu er þetta skuldbinding, þetta er áhætta fyrir skattgreiðendur Íslands.

Virðulegi forseti. Oft er sagt í þessum ræðustól að Íslendingar séu ekki einir í heiminum, þeir megi ekki einangra sig og eigi jafnvel að ganga í eitthvert ríkjasamband til að einangrast ekki. Fyrir hrunið, á allsnægtarárunum, skelltu menn skollaeyrum við varnaðarorðum. Ríkisstjórn Íslands í dag, velferðar vinstri stjórnin svokallaða skellir skollaeyrum við öllum varnaðarorðum sem sögð eru varðandi Evrópusambandið, myntina og slíkt. Það virðist einnig vera með þetta mál eins og mörg önnur að það á ekki að fylgjast með þróuninni í öðrum löndum, hvað önnur ríki eru að gera sem við eigum jafnvel samskipti og viðskipti við, sem við höfum hingað til reitt okkur á að einhverju leyti. Það virðist ekki eiga að taka mið af því hvernig þær þjóðir ætla að taka á þessu máli. Það er vitanlega slæmt ef menn hafa ekkert lært. Við þingmenn erum búnir að benda á það mjög lengi að svo virðist vera að þessi stjórnvöld hafi ekkert lært. Hin hreina vinstri stjórn virðist ekki hafa lært nokkurn skapaðan hlut. Ég er sammála hv. þingmanni um að við hljótum að þurfa að skoða þetta varðandi fjárlögin betur, hvort þessir hlutir eigi ekki heima þar, það er þá eitthvað sem við getum lært af. Við eigum ekki að samþykkja fjárlög sem vantar einhverja tugi milljarða inn í en við verðum jafnframt að gera okkur grein fyrir því að það mundi væntanlega líta frekar illa út ef þessi stabbi væri þar inni. Það er bara einn hluti af því. En ég er sammála hv. þingmanni, þetta er eitthvað sem taka þarf til endurskoðunar.

Frú forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mikilvægt þótt ekki sé nema vegna þeirra fjárhæða sem um ræðir og eru umtalsverðar skuldbindingar af hálfu Íslands. Menn geta í sjálfu sér sett þær í samhengi við ýmsar tölur sem við ræddum mikið hér í Icesave-málinu á mismunandi tímum, mismunandi útfærslur á því samkomulagi sem síðan varð aldrei. Tölurnar sem um er að ræða eru óneitanlega mjög háar. Það sem kannski skiptir máli fyrir okkur þegar við ræðum þetta er að gera okkur glögga grein fyrir því hvernig færi ef þessir peningar töpuðust, ef Alþjóðlegi gjaldeyrissjóðurinn þyrfti á því að halda að nota þá og næði þeim ekki til baka, fengi þá ekki greidda til baka. Þá er fyrst til að taka að það er auðvitað áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga og reyndar fyrir alla hver þróun mála er úti í Evrópu. Þar standa menn frammi fyrir þeim vanda að evran, hin sameiginlega mynt 17 ríkja ESB, hefur verið undir mikilli pressu undanfarin missiri og vandinn hefur verið vaxandi. Hann á sér rætur í því að sú hugmynd að vera með eina mynt í samstarfi ólíkra þjóða án þess að nægjanlega sterkar sameiginlegar stofnanir standi að baki henni er í besta falli óreynd. Menn hafa litla reynslusögu af slíku, í það minnsta þekki ég ekki dæmi um myntbandalög ólíkra þjóða sem hafa ekki sameiginlega pólitíska yfirstjórn. Þá á ég við yfirstjórn á ríkisfjármálum, skuldamálum og öðru slíku sem er nauðsynlegt til að hægt sé að tala um að þær stofnanir séu í lagi sem þurfa að vera til staðar fyrir eina sameiginlega mynt. Um þetta má nefna fjölmörg dæmi um hvernig samfélög eða ríkjaeiningar sem hafa áður verið í sameiginlegu sambandi, eins og austurríska og ungverska keisaradæmið, geta síðan ekki þegar brotnar upp úr því haldið einni mynt. Annað dæmi er reyndar mjög áhugavert, þ.e. Ítalía. Þar er um að ræða mjög ólíka efnahagslega stöðu norðurhlutans annars vegar og suðurhlutans hins vegar en vegna þess að um er að ræða eina pólitíska heild gekk það upp að vera með sömu myntina fyrir þau svæði. Má ljóst vera að ef Norður-Ítalía hefði verið sjálfstætt svæði eða land og Suður-Ítalía annað hefði aldrei gengið upp að vera með sameiginlega mynt. Þetta er vandi evrunnar í hnotskurn eins og við sjáum hvað varðar Grikkland, Spán, Ítalíu, Írland og fleiri lönd. Þótt hugmyndin að hinni sameiginlegu mynt sé um margt ágæt var einfaldlega ekki gripið til nægjanlegra aðgerða til að tryggja að sú mynt gæti gengið upp. Það má velta því fyrir sér hvers vegna það var ekki gert. Hvers vegna var ekki gripið til nægjanlegra aðgerða? Jú, það er vegna þess að þær aðgerðir hefðu byggt á því að ríkin í evrusamstarfinu gæfu frá sér stóran hlut af forræði sínu, af fullveldi sínu, til að hægt væri í raun og veru að tala um stjórnmálalega heild sem bæri að hafa eina mynt. Við sjáum aftur á móti stöðuna í Bandaríkjunum þar sem er hægt að benda á ólík fylki og ólíka efnahagsstöðu þeirra, en samt sem áður gengur upp að hafa eina sameiginlega mynt fyrir Bandaríkin. Það hvílir á því að um er að ræða eina ríkisheild og eina ríkisskuld og þar með sameiginlega fjármálastefnu. Þetta er lykilatriði og gerir það að verkum að þrátt fyrir mikinn hreyfanleika á bandarísku vinnuafli gengur mjög vel að hafa dollarann sem mynt fyrir þetta mikla og fjölmenna svæði. Þetta hefur ekki gerst í Evrópu. Menn vita hvers vegna. Til að kalla slíkt fram þurfa stjórnmálamenn að fara fyrir kjósendurna og stilla upp þeim valkostum sem eru í raun og veru til staðar og fá þá til að samþykkja að gefa frá sér enn meira af fullveldi sínu. Hugmyndin að baki evrunni er aftur á móti hugsjónir þeirra manna sem þekktu hörmungar styrjaldanna, þeirrar fyrri og seinni, og höfðu vissu fyrir því að besta leiðin til að koma í veg fyrir stríð væri að hnýta saman hagsmuni bæði Þýskalands og Frakklands alveg sérstaklega, en annarra Evrópuríkja um leið, þannig að ekki kæmi aftur til slíkra átaka. Besta leiðin til þess er sú að nægjanlegur samruni verði til að ein mynt gangi upp. En fyrst var farið af stað með myntina áður en komið var að samrunanum. Ég hef áhyggjur af því og veit að ég er ekkert einn um það að það mun verða mjög langsótt og torsótt að fá almenning í Evrópu til að fallast á þær niðurstöður sem við sáum m.a. birtast nú á dögunum þegar 26 ríki ESB, öll að Bretum undanskildum, ákváðu að gera með sér samkomulag, sem er utan ESB-regluverksins, til að dýpka samstarfið þannig að evran gæti gengið upp. Er rétt að hafa það í huga að þau ríki sem ekki hafa tekið upp evru, og hafa ekki sömu heimildir og Bretar til að standa utan evru, eiga og þeim ber að stefna að því að taka upp evru um leið og þeim er það mögulegt. Um það fer ekki fram nein þjóðaratkvæðagreiðsla sem máli skiptir heldur er það bara það sem menn hafa gengist undir með því að ganga í ESB, að taka upp evruna, hina sameiginlegu mynt. Hvers vegna, frú forseti, geri ég þetta að umræðuefni? Vegna þess að þegar við veltum fyrir okkur þeim upphæðum sem hér er verið að tala um að leggja beri fram verðum við að horfa til þeirra vandamála sem líkur eru á að alþjóðlegi gjaldeyrissjóðurinn þurfi að fást við. Reyndar sagði forsætisráðherra Breta, David Cameron, það skýrt og skilmerkilega í breska þinginu að það væri ekki hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hjálpa einstökum myntum, að styðja við bakið á einstökum gjaldmiðlum. Hlutverk sjóðsins væri að styðja við einstök ríki og það skipti máli að menn gerðu þar greinarmun á. Vandinn er sá að þau lönd sem eru nú í vandræðum, eins og Ítalía og Spánn, eru bara svo stór og vandi þeirra svo mikill að erfitt er að sjá það fyrir sér að nokkur aðili geti í raun og veru bjargað þeim ef fjármögnunarkostnaður þeirra rýkur svo upp úr öllu valdi að þau fái ekki staðið undir skuldbindingum sínum og geti ekki aflað sér fjár á eðlilegum vöxtum. Því miður, frú forseti, er þetta raunhæfur möguleiki. Þetta vandamál getur hvolfst yfir okkur og má ljóst vera að fyrir okkur Íslendinga yrðu það skelfilegar fréttir. Um leið er rétt að hafa eitt í huga sem snýr að evrunni, það er þegar menn segja að það yrði mikið vandamál, sem ég tek undir, ef evran hryndi vegna þess að þá mundu gjaldmiðlar sem yrðu síðan teknir upp hrynja í kjölfarið og gríðarleg vandamál mundu fylgja í kjölfarið. Um leið og menn hafa sagt þetta viðurkenna þeir að hætta sé á að evran endurspegli ekki nægjanlega vel framleiðsluþættina, þ.e. framleiðslugetu eða notkun framleiðsluþátta í þessum ríkjum, og því sé líklegt að gengi gjaldmiðla, verði þeir teknir aftur upp, hrynji til að þeir endurspegli betur þá stöðu. Í það minnsta er rétt að hafa þetta í huga þótt auðvitað kæmi fleira til sögunnar eins og áhrif þess að mikil óvissa myndaðist í kjölfar þess að svo stór og mikil mynt hyrfi af sjónarsviðinu og þjóðmyntirnar tækju aftur við. Óvissan mundi ein og sér valda falli myntanna eða gjaldmiðlanna. Allt skiptir þetta okkur máli í þessari umfjöllun. Auðvitað hefur maður áhyggjur af því hvernig þetta mál hefur komið til okkar. Að mínu mati, eftir að hafa hlustað á umræðu í dag og heyrt þær áhyggjur sem fram hafa komið og þrátt fyrir að málið eigi uppruna sinn fyrir nokkrum mánuðum hér í þinginu og menn hafi vitað af því, erum við núna að ræða þetta á síðustu metrunum og síðustu dögum þingsins fyrir áramót. Miðað við þær upphæðir sem um er að ræða, þær háu tölur sem Ísland verður þá búið að leggja fram með óafturkræfum hætti sem hlutafé til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þá verða menn að hafa í huga og vera algjörlega með opin augu fyrir því að þessir fjármunir geta tapast. Það er ekkert endilega víst, frú forseti, að einhver óáran í Evrópu ylli slíku tapi, hún kynni að verða á fjarlægari stöðum, í Suður-Ameríku eða Asíu. Enginn getur spáð um það fyrir fram með vissu hvernig kínverska hagkerfið mun þróast. Margir hafa haft af því áhyggjur að staða mála þar kynni að verða til þess að verulegur afturkippur yrði á því svæði. Ef svo yrði kann vel að vera að aftur yrði þörf fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar. Í það minnsta er ekki hægt að útiloka það. Ef Evrópa lenti í þeim ósköpum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þyrfti að grípa þar inn í stöðu stórra ríkja á borð við Ítalíu og Spán er að sjálfsögðu ljóst fyrir okkur Íslendingum að ofan á það að eiga á hættu að tapa slíkum fjármunum eins og hér um ræðir þá mundu viðskiptakjör okkar um leið versna til mikilla muna. Það mundi hafa mjög alvarleg áhrif á efnahagslíf okkar. Það er ágætt að nota þetta tækifæri til að ræða annað úr því að við erum að ræða um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og starfsemi hans og þátttöku okkar í því starfi. Hið stóra vandamál sem Vesturlöndin hafa staðið frammi fyrir hvað varðar stjórn peningamála er það að við fórum í þetta nýja kerfi. Við fórum af gullfæti, einkum og sér í lagi vegna ákvörðunar Bandaríkjamanna, og yfir í kerfi sem byggði fyrst og síðast og algjörlega á pappírspeningum. Ekki er komin löng reynsla í árum talið, frú forseti, á það fyrirkomulag. Þegar menn horfa til þeirrar stöðu sem hefur myndast þá hlýtur að vakna spurning um reynslu okkar af því fyrirkomulagi að hafa pappírspeninga, sem eru án þess að það sé fótur þar undir, t.d. gullfótur, þar sem prentunarvald seðlabankanna er gríðarlegt, eftir að við höfum horft á þróunina undanfarin ár og hvort þetta fyrirkomulag gangi einfaldlega upp. Ég er ekki hingað kominn til að segja að ég hafi svar við þessu, enda væri það mikill oflátungsháttur að ætla sér að geta leyst þetta vandamál, ég tala nú ekki um í lítilli ræðu í þinginu. Stóra vandann sem Vesturlönd lentu í tel ég vera afleiðingarnar af þessari peningamálastefnu. Afleiðingarnar af því að seðlabankarnir gátu prentað peninga án þess að nokkur fótur væri þar undir eru að koma í ljós og hafa sýnt sig í formi þess að gríðarleg lánabóla hefur gengið langt með að kollvarpa fjármálakerfi Vesturlanda. Á sama tíma, og það gerir þessi mál öllsömul miklu flóknari, er verið að keyra áfram hugmyndina um evru án þess að að baki hennar séu nægjanlega sterkar stofnanir sem geta tryggt það að hún standi af sér áföll eins og alvörugjaldmiðlar eiga að geta gert. Þessi samsetning hefur reynst okkur erfið, annars vegar staða evrunnar og hins vegar framkvæmd peningamálastefnunnar á Vesturlöndum, og birtist í þeirri ógnvænlegu stöðu sem við sjáum hvað varðar skuldir ríkjanna þar sem ríki eins og Grikkland gátu allt í einu tekið gríðarleg lán á ekkert ósvipuðum kjörum og Þýskaland og það sama á við um bóluna á Spáni o.s.frv. Það eru þessi risavöxnu vandamál sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stendur nú frammi fyrir. Enn á ný, ef við ákveðum að taka þátt í þessari hlutafjáraukningu og ákveðum að setja svo mikla fjármuni til þessa verkefnis, er nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir þeim vanda sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kann að standa frammi fyrir og hversu líklegt er að hann geti leyst hann og hvort hann geti leyst hann vegna þess að þannig mun fara fyrir peningum okkar, þeim fjármunum sem þarna verða lagðir inn. Ég vil líka nefna varðandi stefnu seðlabankanna, af því að menn hafa staðið frammi fyrir þeim vanda að vera með pappírspeninga án þess að undir þeim sé fótur eins og gull, að sú þróun hefur orðið á stjórn peningamála að menn hafa tekið upp hið svokallaða verðbólgumarkmið. Verðbólgumarkmið, frú forseti, er í raun og veru þegar seðlabanki viðkomandi ríkis gefur út loforð um að 100 kr. í upphafi árs missi ekki gildi sitt nema upp að ákveðnu fyrir fram gefnu marki í lok ársins, t.d. að verðbólgan verði ekki meiri en 2,5% þannig að rýrnun peninganna verði ekki meiri en sem því nemur. Þetta loforð seðlabankanna, yfirlýsing þeirra, byggir síðan á því að seðlabankarnir njóti trausts atvinnulífs og almennings um að loforðið verði haldið en tæki seðlabankanna til að standa við loforðið er vaxtaprósentan, stýrivaxtastigið, sem þeir geta beitt til að reyna að tryggja að verðbólgan verði innan marka. Við höfum búið við þetta fyrirkomulag frá upphafi 10. áratugarins. Lítil reynsla er komin á fyrirkomulagið. Reyndar má segja fyrir okkur Íslendinga, sem tókum upp þetta verðbólgumarkmið árið 2001, að reynsla okkar af því sé ekki góð að mínu mati. Verðbólgumarkmiðið og framkvæmd þess ýtti m.a. undir vaxtamunarviðskipti og ýtti undir að erlent fjármagn kom umfram það sem eðlilegt var inn í landið sem gerði það að verkum að fjármálastöðugleikinn varð minni. Ríkisfjármálunum var ekki stýrt af aga og útgjöld ríkisins fengu að vaxa allt of mikið sem vann gegn markmiðum peningastefnunnar og gerði það að verkum að Seðlabanki Íslands lenti í þeim hryllilega vanda að þegar upp var staðið voru möguleikar bankans til að fást við vandamálið sem upp var komið næstum því engir. Áhyggjur mínar hvað varðar þetta frumvarp eru óvissuþættirnir sem snúa að stjórn peningamála í heiminum, reynslunni af verðbólgumarkmiðinu, reynslunni af því að vera með útgáfu á peningum án þess að nokkur fótur sé undir þeim og reynslunni af evrunni og því að ekki skuli vera nægjanlega sterkar pólitískar stofnanir að baki henni.  Það hversu mikil óvissa er í alþjóðlegum efnahagsmálum og hversu mikla fjármuni við Íslendingar ætlum að setja til þessa verkefnis hefði verið ástæða til að vanda okkur, kalla til okkar færustu sérfræðinga og fara yfir þetta mál og meta hvaða áhættu við erum að taka, hvort okkur sé lífsins nauðsynlegt að taka hana, hvort aðrar þjóðir muni gera hið sama, hvort allar aðrar þjóðir hafi farið nákvæmlega þá leið o.s.frv. Ég óttast, frú forseti, að ekki gefist nægur tími fram að þinghléi til að leggja slíkt mat niður fyrir sér.

Virðulegur forseti. Það er með stökustu ólíkindum að jafnstórt og umdeilanlegt og óljóst mál og þetta skuli koma inn í þingið með þeim hætti sem við verðum vitni að hér og að til standi að afgreiða það svona einn, tveir og þrír á nokkrum klukkutímum. Hins vegar höfum við séð sambærilega hluti gerast allt of oft undanfarin ár í þinginu og við höfum séð sambærilega hluti gerast ekki hvað síst innan Evrópusambandsins í vandræðum þess þar sem menn hittast á hverjum neyðarfundinum eftir öðrum - ég held að stóru neyðarfundirnir séu núna orðnir 18 - taka einhverjar ákvarðanir um hluti, gefa út miklar yfirlýsingar um að búið sé að leysa málin og gefa alls konar loforð án þess að vera búnir að átta sig á því hvað í þeim felst og jafnvel ekki búnir að fá það samþykki sem þarf í heimalöndunum. Þegar farið er að skoða málin ýmist sjá menn að hlutirnir eru ekki framkvæmanlegir eða koma að litlu haldi. Svo gerðist það á síðasta neyðarfundi, þeim 18., að forsætisráðherra Bretlands ákvað að taka ekki þátt í þessum leik og sagði: Hingað og ekki lengra, þessi mál þurfa að ræðast betur áður en ég gef samþykki fyrir þeim. Hann fékk bágt fyrir í stjórnarandstöðunni í heimalandi sínu, en almenningur í Bretlandi var himinlifandi yfir því að loksins hefði einhver sett hnefann í borðið og sagt: Eigum við ekki að skoða hvaða vitleysa er í gangi hér? Er hv. þingmaður sammála mér um að við þurfum að fara að dæmi forsætisráðherra Bretlands í þessu máli og segja: Nei, hingað og ekki lengra, þetta mál verðum við að skoða betur áður en hægt er að samþykkja það?

Frú forseti. Það er rétt að taka það fram vegna þess að hv. þingmaður nefndi forsætisráðherra Breta og ákvarðanir hans, að hann fékk ekki bara bágt fyrir hjá stjórnarandstöðunni í Bretlandi, hann varð einnig fyrir heilmikilli gagnrýni hjá Ríkisútvarpinu á Íslandi. Reyndar verður að segjast eins og er að þegar horft er til viðbragðanna í hans eigin heimalandi og eins frammistöðu hans í breska þinginu þar sem þetta mál var rætt, kom í ljós að rökin lágu öll hans megin, rökin fyrir ákvörðun hans voru mjög skýr og skiljanleg og augljóslega og fullkomlega í samræmi við hagsmuni Breta. Það er einmitt mergur málsins hvað þetta mál allt saman varðar, þ.e. myntmálið, að síðan kemur alltaf að því að menn spyrja um hagsmuni einstakra ríkja. Stjórnmálamenn í Evrópu óttast margir hverjir að þurfa að fara með þætti eins og myntsamstarfið fyrir kjósendur sína, þeir kvíða því mjög vegna þess að verið er að biðja þjóðirnar um er að gefa sjálfviljugar frá sér mjög stóran hluta af fullveldi sínu án þess að menn sjái nákvæmlega hversu mikið þeir fá í staðinn vegna þess að það er ekkert sjálfgefið að evran henti öllum. Það má vel finna ákveðin svæði innan ESB þar sem menn geta sagt: Hér gæti verið sniðugt að hafa myntbandalag, en það eru stór spurningarmerki við hvort skynsamlegt sé að hafa það jafnstórt svæði og raun ber vitni eða stefnt er að. Hvað varðar það hvort við eigum að segja nei við fjárframlagi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins get ég ekki svarað því á þessari stundu vegna þess að af þeirri umræðu að dæma sem ég hef lesið í nefndarálitum og eins umræðum í þingsal er þetta mál ekki fullþroskað. Við höfum ekki sett það nægilega vel niður fyrir okkur. Við höfum til dæmis ekki áttað 

Virðulegur forseti. Það er einmitt það sem ég sagði. Við verðum að segja: Hingað og ekki lengra, á meðan við höfum ekki farið almennilega yfir málið. Það hlýtur nú að hringja einhverjum viðvörunarbjöllum hjá okkur þegar við sjáum að meira að segja seðlabanki Þýskalands og þýski fjármálaráðherrann hafa efasemdir um aukin framlög til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem þó eru til þess ætluð að taka þátt í stóra verkefninu þeirra, fyrirhuguðum björgunaraðgerðum í tengslum við evrukrísuna, þegar meira að segja forusturíkið í því öllu saman og fulltrúar þess hafa efasemdir um málið. Hlýtur það ekki að hringja einhverjum viðvörunarbjöllum hjá okkur Íslendingum og segja okkur að við þurfum að minnsta kosti að staldra við og skoða þetta betur? Svo tek ég undir það sem hv. þingmaður benti á varðandi undarlega umfjöllun um stöðu Bretlands í Evrópusambandinu meðal annars í íslenskum fjölmiðlum. Ég gerði eins og hv. þingmaður og ákvað að 

Frú forseti. Þeir sem fylgdust með og horfðu á umræðurnar í breska þinginu sáu að menn gátu engan veginn metið það þannig að forsætisráðherra Bretlands hafi átt þar í vök að verjast. Öllu heldur var það svo að andstæðingar hans sem mæltu honum í mót áttu mjög erfitt með málflutning sinn vegna þess að breski forsætisráðherrann hafði svo augljóslega staðið með hagsmunum Breta í þessu máli. Bretar eru með pundið og hafa ekki tekið upp evruna. Það er alveg augljóst að þeir áttu ekki að fara inn í allan þennan mekanisma og hann yrði auðvitað að vera fyrir utan stofnanakerfi ESB. Aftur að því sem við erum að ræða hér. Það er einmitt eins og hv. þingmaður hefur bent á, þetta er um margt keimlíkt. Ég get alveg tekið undir að það er mjög óþægilegt og vont fyrir þingið að vera sett í þessa stöðu á síðustu dögunum fyrir jól að eiga að ræða mál sem snýr að jafngríðarlega miklum fjárhæðum og hér er um að ræða. Enn og aftur skora ég á hv. þingmann að setja þessar fjárhæðir í samhengi við það sem rætt var 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir mjög góða og fræðilega ræðu. Það er hressandi að líta á hlutina svona ópólitískt og vísindalega. Hv. þingmaður kom inn á það að eftir að gullfóturinn var sleginn af, ég tel að það hafi verið Nixon sem gerði það, hafi seðlaprentunin getað hafist vegna þess að fram að þeim tíma voru allar myntir verðtryggðar miðað við verðlag á gulli. Þar áður var miðað við kýrverð, álnir, verð á fiski og annað slíkt sem einnig var verðtryggt, þannig að myntir hafa almennt séð verið verðtryggðar í mannkynssögunni. Eftir að gullfóturinn var tekinn af hefur seðlaprentunin farið á fullt og skuldir hafa getað myndast bara sisvona og það er kannski það sem við erum að glíma við í þessu dæmi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann varðandi það sem hann sagði um málið: Er ekki einsýnt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta mál aftur inn til sín, ræði það í þaula í janúar og fái upplýsingar um hvernig það er unnið annars staðar? Það er greinilegt að málið hefur ekki fengið þá umræðu sem það þarfnast, hvorki í nefndinni né hér á Alþingi, ekki í 1. umr., það er ekki svo langt síðan hún fór fram. Ég held að það hafi verið á fimmtudaginn fyrir viku. Ég tel því brýnt út frá hagsmunum þjóðarinnar að þingmenn taki sig saman og veri varkárir í þessu máli og kanni hvað aðrar þjóðir eru að gera þannig að við hlaupum ekki til í einhverju meðvitundarleysi og samþykkjum svona gífurlegar skuldbindingar.

Frú forseti. Ég get strax tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal varðandi það að mjög mikilvægt er að menn séu ekki meðvitundarlausir í þessu máli og það er sérstaklega mikilvægt að við fáum það á hreint hvað aðrar þjóðir ætla að gera, hvernig þær hafa staðið að þessum málum. Það er aðalatriðið. Síðan getum við tekið ákvarðanir sjálf út frá því. Umræðan um gullfótinn er mjög áhugaverð. Þegar gullfóturinn var tekinn af, en þar hafði Nixon Bandaríkjaforseti mest áhrif, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, gátu Bandaríkjamenn prentað sig út úr skuldum sínum sem orðið höfðu til í Víetnam-stríðinu af því að bandarískur dollari var alþjóðleg mynt. Þar með gátu Bandaríkjamenn velt hluta af skuldum sínum yfir á aðra. Vandinn með gullfótinn er aftur á móti sá að með því að hafa myntir á gullfæti er í raun og veru um að ræða eina sameiginlega mynt. Í aðdraganda kreppunnar miklu 1929 höfðu Bandaríkjamenn miklar áhyggjur af því að Bretarnir færu af gullfæti og hikuðu þeir því við að hækka vexti í Bandaríkjunum þegar þeir hefðu kannski átt að gera það til að stinga á bólu þar. Menn vissu að með því að hækka vexti í Bandaríkjunum mundi fjármagn, þ.e. gull, færast frá Bretlandi þangað þar sem þeir fengju raunverulega hærri vexti. Á sama tíma var mikil kreppa í Bretlandi og atvinnuleysi og menn treystu sér ekki að hækka vexti þar. Í sjálfu sér mundi gullfótur ekki leysa þau vandamál sem við stöndum nú frammi fyrir, ég hef ekki trú á því, ekki frekar en ég hef trú á því að menn geti endalaust stækkað myntsvæðin. Ég hef aftur á móti trú á þeirri kenningu að það séu ákveðin mörk á stærð myntsvæða. Þess vegna er sú umræða sem snýr að þessum málum mjög áhugaverð. Það væri alveg þess virði að við tækjum einhvern tímann alvöruumræðu um þessa hluti í þinginu vegna þess að þeir skipta okkur svo gríðarlega 

Frú forseti. Í morgun ræddum við við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hvernig menn geta leyst skuldir sínar. Hann taldi að menn borguðu bara en ég bætti því við að menn gætu líka borgað með því að láta myntina rýrna með verðbólgu og með því að fá skuldirnar niðurfelldar. Það er það sem menn gera út um allan heim. Nú er 3% verðbólga á evrusvæðinu, 3% á dollarasvæðinu og vextir kannski 1% eða 2% þannig að verið er að brenna upp skuldir og innstæður. Það væri ekki hægt ef það væri gullfótur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér hugmyndir Kínverja sem eru byrjaðir að búa til eins konar náttúruauðlindafót eða hafa slegið fram þeim hugmyndum um að birgðir af áli og gulli og alls konar korni sem yrðu fótur fyrir allar myntir?

Frú forseti. Hvað varðar skuldirnar er rétt að hafa það í huga að vegna þess að við vorum og erum enn þá með kerfi sem byggir á því að hægt sé að auka seðlaprentun eins og gert er, er hætta á lánabólum. Þegar lánabólur hafa myndast geta þeir sem eiga rentuberandi eignir ekki vænst þess að þau lán haldi verðgildi sínu vegna þess að það er bóla. Þess vegna hlýtur annaðhvort að verða verðbólga eða skuldir niðurfelldar. Síðan varðandi það sem hv. þingmaður bendir á, þ.e. hvort gullfótur hefði komið í veg fyrir slíkt, er rétt að hafa í huga að það hafa komið lánabólur þrátt fyrir að gull sé undir. Hvað varðar einhvers konar auðlindafót játa ég að ég hef ekki skoðað sérstaklega hvað Kínverjarnir eru að fást við þarna, en ég hef vissulega hugleitt það mál. Ég hef meðal annars hugleitt það út frá okkur Íslendingum. Við gætum velt fyrir okkur próteini, orku og öðru slíku 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu. Mig langar að nefna eitt atriði. Nú hefur það komið fram að fjölmörg erlend ríki eru að velta því fyrir sér og eru að skoða það mjög gaumgæfilega hvort skynsamlegt sé að samþykkja þessa aukningu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þar á meðal Bandaríkin, Kanada, Japan og Þýskaland. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að Alþingi Íslendinga samþykki fjárveitingu upp á 37,2 milljarða kr. í heildina. Þetta eru nú ekki litlar fjárhæðir í samhengi við þær tölur sem við erum að vinna með dagsdaglega, þótt þetta sé ekki eins og í Þýskalandi, 3.200 milljarðar. Telur hv. þingmaður eðlilegt að málum sem þessum sé laumað inn í þingið á síðustu metrunum? Mælt var fyrir málinu 8. desember. Núna viku síðar er ætlunin að fara í atkvæðagreiðslu um það og klára án þess að nokkrar umsagnir hafi komið um það, án þess að við séum að skoða á hvaða forsendum önnur ríki eru að draga það að ganga frá þessum samningum og spyrjum þeirra sömu spurninga. Meira að segja er seðlabanki Þýskalands að velta þessu fyrir sér og er efins út af málinu. Eru þetta eðlileg vinnubrögð? Til hvaða ráða teldi hv. þingmaður að við ættum að grípa varðandi þetta mál núna í framhaldinu?

Frú forseti. Eins og ég kom að í ræðu minni hvað varðar hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og möguleika hans til að styðja við hin stóru og miklu lönd Evrópu, Ítalíu, Spán og fleiri, og síðan samstarf Evrópuríkjanna, hefur verið lagt til að það fari fram innan vébanda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hluta, til að styðja við stöðugleika sjóðsins. Eitt er auðvitað fjármögnun á slíku, annað er síðan aukið hlutafé inn í sjóðinn. Úr því hv. þingmaður spurði mig nákvæmlega þá hefði ég viljað hafa það alveg á hreinu hvaða afstöðu aðrar þjóðir taka, Norðurlandaþjóðirnar allar og aðrar þjóðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, bara allar með tölu. Eitthvert slíkt yfirlit hefði þurft að fylgja hér með í gögnum fyrir þessa umræðu svo við hefðum það á hreinu þannig að við værum ekki að velta því fyrir okkur í umræðunni. Þess vegna held ég að nær væri að milli umræðna yrði þetta mál tekið af nefndinni og klárað yrði að vinna það. Eitt af því sem ég vil fá að vita er: Skiptir máli að þetta klárist fyrir áramót? Er það dagsetning sem hefur mikilvægt gildi? Eða er í lagi að við tökum þessa ákvörðun og göngum frá henni í janúarmánuði eða febrúarmánuði? Ég átta mig ekki á því, það er kannski af því ég hef ekki lesið málið nægilega vel. En ég vil vita það fyrir víst hvort sú dagsetning sé krafa frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvort hún sé ófrávíkjanleg, þannig að við getum þá haft nægan tíma til þess að átta okkur á öllum meginatriðum málsins. Ég endurtek, hér er um verulegar fjárhæðir að ræða og þær kunna að tapast ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lendir í miklum áföllum. Þau þurfa ekki öll að verða reyndar út af Evrópu, þau geta orðið 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um að eðlilegt væri að hér lægi fyrir hvaða umræður eru í gangi í öðrum löndum varðandi þessar gríðarlegu fjárhæðir. Það litla sem hægt er að finna um þetta í erlendum fjölmiðlum er meðal annars það að í Bandaríkjunum, Kanada og Japan séu miklar efasemdir vegna málsins á þeirri forsendu að Evrópa og evruríkin verði að taka þetta meira á sig sjálf vegna þess vanda sem blasir við þeim. Er hv. þingmaður í eðli sínu sammála því að þau evruríki sem hafa verið að taka upp evruna - er hann sammála því sem kemur fram í málflutningi þessara ríkja, þ.e. Japans, Kanada og Bandaríkjanna, að evruríkin verði að taka á sig meira sjálf? Eða er hann fylgjandi því að ríkissjóður Íslands taki þátt í slíkum fjárveitingum til að bjarga misheppnuðu tilraunaverkefni á meginlandi Evrópu?

Frú forseti. Ég tel að það sem hv. þingmaður er að vísa til sé einmitt samstarf evruríkjanna innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og sá pottur sem þar er verið að búa til. Þá vísa ég enn og aftur til þeirra ákvarðana sem Bretar tóku þegar kom að því að búa til þennan strúktúr eða þetta fyrirkomulag um dýpra samstarf þessara ríkja. Það er eðlilegt að það séu þá evruríkin sem stundi slíkt samstarf og einnig er eðlilegt að evruríkin standi að því að tryggja það að þessi mynt haldi. Það getur ekki verið verkefni annarra. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er hugsaður þannig að hann eigi að grípa inn í og hjálpa ríkjum sem lenda í erfiðleikum, tímabundnum erfiðleikum auðvitað, það sé hlutverk hans. Um margt hefur það verið ágætt þótt líka sé hægt að deila á margt sem sjóðurinn hefur gert og hvernig hann hefur hagað sínum málum. Ég er því ekki á móti því að við tökum þátt í starfi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þurfa að leggja fram fjármuni o.s.frv. en ég vil ekki gera það nema að vel athuguðu máli. Ég vil vita nákvæmlega hvað aðrar þjóðir eru að gera í þessum efnum. Ég vil vita allar tímasetningar. 

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni afar skrýtið mál eins og fram hefur komið í ræðum þingmanna. Þetta mál kom á dagskrá þingsins 8. desember, í dag er 16. desember og það á að fara að afgreiða málið úr þinginu. Mig langar aðeins að benda á vegna ummæla hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan þar sem hann velti fyrir sér hvað lægi á í þessu máli. Það liggur ekkert á, frú forseti, að klára þetta mál á þessu þingi því að á bls. 11 í frumvarpinu kemur fram hvað þarf til til að samþykkja þessa kvótaaukningu og vísa ég í það að þar stendur, að þetta skuli innleiðast fyrir 31. desember 2011 en framkvæmdastjórn geti framlengt þennan frest. Framkvæmdastjórnin getur framlengt þennan frest að eigin vild. Ég geri það að tillögu minni, frú forseti, að þetta mál verði tekið af dagskrá því að það hefur komið fram mjög mikil gagnrýni hér í umræðunum frá aðilum í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem málið er órætt í nefndinni. Málið hefur ekki verið sent út til umsagnar en venjulega hafa umsagnaraðilar hálfan mánuð til að gefa umsagnir um frumvörp. Sérstaklega er það mikilvægt í ljósi þess að um er að ræða skuldbindingar íslenska ríkisins, ríkissjóðs, upp á tæpa 40 milljarða sem eru ekki til. Hvar ætlar hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sem lætur ekki svo lítið að sitja hér og hlusta á umræðurnar í dag, að finna þetta fé? Að vísu á að greiða núna rúma 9 milljarða til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en restin sem nemur tæpum 28 milljörðum verður lögð fram í íslenskum krónum. Þær verða ekki inntar af hendi heldur eignast Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kröfu á Seðlabanka Íslands sem því nemur. Þetta eru óhuggulegar staðreyndir sem birtast í þessu frumvarpi, sérstaklega í ljósi þess að um er að ræða svo miklar skuldbindingar fyrir Seðlabankann og þar með íslenska ríkið, en hæstv. fjármálaráðherra hendir inn í þingið hverju frumvarpinu á fætur öðru með margra tuga milljarða skuldbindingum fyrir ríkissjóð og ætlast til þess að þingmenn taki því fagnandi. Það er eins og hæstv. fjármálaráðherra hafi misst yfirsýnina yfir það hvað búið er að skuldbinda íslenska ríkið því að hér stendur, með leyfi forseta, neðst á bls. 16 í frumvarpinu í fylgiskjal II sem er umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Ekki er því gert ráð fyrir að lögfesting frumvarpsins hafi bein áhrif á útgjöld eða skuldbindingar A-hluta ríkissjóðs.“ Hér er verið að stunda hinar grísku bókhaldsbrellur sem urðu Grikkjum fyrir rest að falli þegar Grikkir voru að fegra ríkisbókhald sitt til að komast inn á evrusvæðið. Það tókst svona ljómandi vel en þar var verið að færa ríkisskuldir á aðra hluti ríkissjóðs en komu fram í bókhaldi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur greinilega lært mikið af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þann stutta tíma sem hann hefur starfað við hlið hans. Einhver þingmaður sagði í dag að það kæmist ekki hnífurinn á milli hæstv. fjármálaráðherra og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins svo mikið legði hann sig í líma við að koma þessu í gegnum þingið, því að í þessari umræðu hefur orðið opinbert að önnur aðildarríki ætla að hinkra við með að leggja sjóðnum til fé á meðan það versta gengur yfir til dæmis með evruna. Breytingin á hæstv. fjármálaráðherra er alveg einstök frá því að hann var í stjórnarandstöðu. Ég gerði það að leik mínum að fletta upp í ræðum núverandi hæstv. fjármálaráðherra frá því að hann var í stjórnarandstöðu. Ég er hér með nefndarálit sem hann skrifaði 5. desember 2008. Það nefndarálit er um þá þingsályktunartillögu þegar Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli viljayfirlýsingar þáverandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Varðandi þá leynd sem fjármálaráðherra hefur farið fram með í máli eftir máli þá skulum við taka þá hörmungarsamninga sem hann ætlaði að leiða yfir þjóðina, Icesave I, II og III, án þess að nokkur fengi að sjá þá samninga raunverulega fyrr en þeim var lekið til fjölmiðla. Þetta er enn eitt málið, skuldbindingar ríkissjóðs upp á tæpa 40 milljarða. Það er SpKef sem ekkert liggur á bak við og svo mætti lengi telja. Hann kemur hér með hvert frumvarpið á fætur öðru. Ég ætla að vísa aftur í það nefndarálit sem ég var byrjuð að tala um áðan þar sem sjálfur hæstv. núverandi fjármálaráðherra hefur orðið. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr því, en þarna var sem sagt verið að sækja um aðstoð hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum: „Við slíkar aðstæður er það frumskylda stjórnvalda að halda þjóð og þingi vel upplýstu um staðreyndir og gang mála, leita víðtæks samráðs á opinberum vettvangi um stórar ákvarðanir sem hafa afleiðingar langt inn í framtíðina og fylgja í einu og öllu lýðræðislegum, opnum og gagnsæjum vinnubrögðum við ákvarðanatöku. Í þessum efnum hafa stjórnvöld alfarið brugðist og með pukri og leynd leitt þjóðina inn í öngstræti þess eina úrræðis sem boðið hefur verið upp á - áframhaldandi skuldsetningu upp á annað þúsund milljarða í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og skilmála hans. Með því að ganga að þeim skilmálum sem þessi þingsályktunartillaga [frá 2008] ber með sér hneppa stjórnvöld íslensku þjóðina í sársaukafulla skuldafjötra og gangast inn á skilyrði á borð við vaxtahækkanir, niðurskurð á útgjöldum hins opinbera og önnur pólitísk skilyrði sem ganga beinlínis gegn hagsmunum þjóðarinnar. Þessu tengd er alhliða uppgjöf ríkisstjórnarinnar fyrir Evrópusambandinu í nauðasamningum sem snúa að ábyrgð íslenska ríkisins á Icesave-reikningum Landsbankans. Þar með er íslenskri alþýðu gert að borga dýrum dómum fyrir áhættufíkn auðvaldsins og ábyrgðarleysi íslenskra stjórnvalda. Öll vinnubrögð í þessum efnum hafa einkennst af vanvirðingu fyrir þingræðis- og lýðræðishefðum. Alþingi Íslendinga er ítrekað sniðgengið í ákvarðanatöku um þessi feikilegu hagsmunamál og leynt og ljóst haldið frá upplýsingum. Þá er almenningi öllum, sem borga á brúsann, gert að búa við stöðugan skort á upplýsingum og misvísandi, áróðurskennd skilaboð um stöðu mála.“ Herra forseti. Það er eins og við í stjórnarandstöðunni hefðum verið að flytja þessa ræðu í dag. Nei, þetta sagði hæstv. núverandi fjármálaráðherra í desember 2008 en þá var hann ekki í ríkisstjórn. Þá var hann stjórnarandstæðingur og hvað gerist þegar sá hv. þáverandi þingmaður kemst í ríkisstjórn? Jú, hann temur sér þau vinnubrögð sem hann fór gegn í þessu nefndaráliti. Herra forseti. Þetta er óásættanlegt hvernig núverandi hæstv. fjármálaráðherra starfar. Ég er nú að hugsa um að gera þá kröfu fyrst ég er komin í ræðustól að fara fram á það að hæstv. fjármálaráðherra verði kallaður í þingið til að ræða þessi mál.

Forseti mun kanna það hvar hæstv. fjármálaráðherra er staddur.

Ég þakka forseta fyrir það. Hæstv. fjármálaráðherra á ekki að komast upp með það að vera fjarverandi í þessari umræðu því að við þingmenn höfum óteljandi spurningar til handa ráðherranum. Eins og ég sagði er verið að sturta inn í þingið tæplega 40 milljarða kr. skuldbindingu og það rétt fyrir jólahlé og helst að nóttu til. Þetta mál ber svo fljótt að að það er lágmarkskrafa að hæstv. fjármálaráðherra komi hér. Það er líka gaman að grípa niður í nefndarálit hæstv. núverandi fjármálaráðherra þegar þessi lántaka stóð fyrir dyrum. Þar gagnrýnir hann Alþjóðagjaldeyrissjóðinn harkalega og vinnubrögð hans. Ég minni á að þetta mál var til breytinga á samþykktum til að hækka kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hann finnur sjóðnum allt til foráttu í nefndarálitinu að það er hreint með ólíkindum að hann skuli svo koma fram með þetta frumvarp nú. Með leyfi forseta, ætla ég að grípa aftur niður í nefndarálit frá hæstv. núverandi fjármálaráðherra frá því í desember 2008: „Það getur með engu móti talist ráðlegt að keyra ríkissjóð niður úr kannski 200 milljörðum niður í núll á nokkrum árum þar á eftir. Slíkt felur augljóslega í sér óboðlegan niðurskurð í íslenska velferðarsamfélaginu og væntanlega hækkun skatta um leið.“ Herra forseti. Hvaða leið fór núverandi ríkisstjórn þegar hún tók við völdum? Algjöran opinberan niðurskurð í viðkvæmustu málaflokkunum og miklar skattahækkanir. Þær skattahækkanir sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir eru á bilinu 140–150. Talan er ekki alveg á hreinu sem segir hversu erfitt er að telja þetta saman, en þetta er algjört hneyksli að hæstv. fjármálaráðherra skuli hafa talað með þessum hætti fyrir nákvæmlega þremur árum. Hann fer í ríkisstjórn tveimur mánuðum síðar og tekur upp alveg sömu stefnu og hann gagnrýnir hér. Svo langar mig til að vísa í það hvernig hann fjallar um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á þessum tíma, með leyfi forseta: „Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlast til að skuldirnar séu greiddar hratt og örugglega, í þágu hagsmuna alþjóðlegra fjármagnseigenda, og er þá að engu haft þótt það bitni með skelfilegum afleiðingum á innri samfélagsgerð okkar, velferðarkerfi og atvinnustigi. Ýmsir aðrir skilmálar í „samkomulagi“ ríkisstjórnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru álíka varhugaverðir. Þannig hlýtur til að mynda ýmsum að bregða í brún við skilyrði sem lúta að kjarasamningum og þá vekur furðu að sérstaklega sé tekið fram að ráðlegt gæti verið að einkavæða bankana sem fyrst aftur. Hvað með reynslu okkar sjálfra? Stríðir hún ekki gegn þessari blindu hugmyndafræði, höfum við þá ekkert lært?“ Herra forseti. Hvað gerir hæstv. fjármálaráðherra þegar hann kemur í ríkisstjórn? Jú, hann fer beint í það að einkavæða bankana upp á nýtt. Það er líklega dýrasta einkavæðing sem við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir. Hann afhendir andslitslausum kröfuhöfum tvo af bönkunum án þess að skipa til þess nefnd. Það var þó einkavæðingarnefnd sem stóð að einkavæðingu bankanna í byrjun aldarinnar. Hæstv. fjármálaráðherra kemur fram með þessa gagnrýni fyrir þremur árum og fer alveg sömu leið og hann er að gagnrýna. Það fer um mann hálfgerður kjánahrollur við að glugga í þessar ræður hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Ég hef oft velt fyrir mér hvernig hægt sé að skipta um skoðun á einni nóttu. Hvernig hægt sé að skipta um plötu í hausnum á manni sem hagar sér með þessum hætti. Það eitt að fá ráðherrastól varð til þess að hæstv. fjármálaráðherra umpólaðist. Það er svo sannarlega hægt að tala um umpólun í þessu tilviki. Svo fer hann áfram með mikla gagnrýni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í þessu nefndaráliti. Sem dæmi get ég gripið niður í þessa setningu, með leyfi forseta: „Ber Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hag íslenska velferðarsamfélagsins fyrir brjósti eða stendur honum nær að passa fyrst og fremst upp á framgang alþjóðlegra fjármagnseigenda? Reynslan víða gefur skýr svör við þessari spurningu og er dapurt til þess að vita að öfl, sem ekki standa velferð íslensks samfélags nærri, skuli nú ráða hér lögum og lofum.“ Þetta er sagt í desember 2008. Hvað leggur hæstv. fjármálaráðherra til í desember 2011? Jú, að skuldbinda íslenska ríkið til að standa straum af greiðslum upp á tæpa 40 milljarða, ef illa fer, til þess sjóðs sem hann fann allt til foráttu fyrir þremur árum. Það hljóta allir að sjá hve manninum hefur snúist hugur. Það hljóta allir að sjá hversu arfavitlaus stefna þetta er hjá hæstv. fjármálaráðherra, arfavitlaus stefna. Svona talar hann í ræðum sínum frá því 2008,  Það er nokkuð merkilegt líka, því að nú höfum við farið í gegnum fjáraukalög og samþykkt þau, við höfum samþykkt fjárlög fyrir 2012 og svo kemur þessi útgjaldaaukning í þessu frumvarpi, að í nefndarálitinu frá 2008 segir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta - ég held hann ætti að rifja þessa ræðu aðeins upp: „Samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins er bannað að greiða fé úr ríkissjóði nema með heimild í fjárlögum eða öðrum lögmætum fjárheimildum.“ Það er hvergi minnst á þessa skuldbindingu í fjárlögunum og verði þetta frumvarp að lögum fyrir jól má í raun segja að forsendur fjárlagafrumvarpsins séu brostnar, því að hér á að fara strax eftir samþykkt frumvarpsins með 8 milljarða úr landi í erlendum gjaldeyri. Herra forseti. Þetta eru alvarlegar staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir. Það er líka gaman að sjá í nefndaráliti þessu sem hæstv. fjármálaráðherra talaði fyrir í desember 2008 að þar fjallað um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég ætla að grípa aðeins niður í álitið aftur þar sem hann talar um fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, með leyfi forseta: „Hið gagnstæða hefur þó ítrekað komið í ljós. Lánsumsókn íslenskra stjórnvalda hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var haldið í gíslingu af ESB-ríkjum sem kröfðust þess að Íslendingar skuldbindu sig til að borga að fullu Icesave-reikningana. Með því má segja að íslensk stjórnvöld hafi með óréttmætum hætti látið nauðbeygja sig með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Ekkert færi var gefið á því að láta á málið reyna fyrir dómstólum og krefjast sanngjarnrar málsmeðferðar. Það er því enn óljóst hverjar þjóðréttarlegar skyldur Íslands í þessum efnum voru og eru í raun.“ Virðulegi forseti. Nú hefur málið ratað fyrir EFTA-dómstólinn. Þarna er hæstv. fjármálaráðherra beinlínis að biðja um að Icesave-málið fari fyrir dómstóla þegar hann er stjórnarandstöðuþingmaður. Þegar málið er svo komið fyrir dómstóla, því var vísað þangað fyrr í vikunni, skirrist ráðherrann við og bregst hálfreiður við og telur að það verði að koma lausn sem fyrst og við verðum að standa við þær skuldbindingar sem dómurinn kemst að, er hálffúll yfir málinu og reynir að fá það undir sitt ráðuneyti með sameiningu ráðuneyta.

Hneyksli.

Þetta er hneyksli, hv. þm. Ólöf Nordal. Já, þetta er hneyksli. Við sitjum uppi með þessa ríkisstjórn - enn sem komið er. Ég ber þá von í brjósti að núverandi ríkisstjórn fari sem fyrst frá völdum. Það eru 497 dagar fram að kosningum, við teljum niður. Það ætti að sjálfsögðu að rjúfa þing og boða til kosninga svo illa heldur þessi ríkisstjórn á þjóðarhagsmunum Íslendinga. Ég ætla ekki að fara að tala aftur um þessar fjárhæðir en þetta er mikil skuldbinding fyrir litla þjóð. Það er nokkuð skrýtið að sjá til dæmis það sem stendur hér í fylgiskjali I. Það kom tilkynning hingað frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til þess er málið varðar, dagsett 22. desember 2010. Það er starfandi ritari sjóðsins sem skrifar þetta bréf. Ég ætla að lesa úr því, með leyfi forseta: „Ég hef þann heiður að upplýsa þig um að sjóðstjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur samþykkt fyrirhugaða breytingu á stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er varðar endurbætur framkvæmdastjórnar. […] Í samræmi við grein XXVIII úr stofnskrá sjóðsins og samþykkt nr. 66-2 hefur mér verið falið að spyrja hvort ríkisstjórn þín, sem stjórn aðildarríkis að sjóðnum, samþykkir fyrirhugaða breytingu er varðar endurbætur framkvæmdastjórnar, sem var send ykkur í skýrslunni …“ Þvílíkur heiður! Líklega hefur hæstv. fjármálaráðherra fundist þetta svo mikill heiður að hann gerði þetta nánast blindandi að leggja hér til tæplega 40 milljarða skuldbindingu á ríkissjóð. Ég ítreka það aftur að hæstv. fjármálaráðherra er vanhæfur til þeirra starfa sem hann hefur nú með höndum vegna þess að hann hefur misst sjónar á verkefninu. Hann hefur skuldbundið ríkisstjórn langt, langt umfram heimildir sínar þannig að þegar upp er staðið, þegar þessi ákveðni fjármálaráðherra fer frá völdum, hljóta verk hans, herra forseti, að verða skoðuð, því að hann skortir vald til að fara fram með ýmislegt af því sem hann hefur lagt fyrir þingið. Þar nefni ég til dæmis SpKef á nýjan leik.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ágætisræðu. Þetta eru miklar skuldbindingar sem við erum að gangast undir ef þetta frumvarp verður samþykkt, 37,2 milljarðar. 9,3 milljarðar fara strax úr gjaldeyrisvarasjóðnum þó svo að það megi reyndar bókhaldslega telja það áfram til gjaldeyrisvarasjóðs vegna þess að íslenski Seðlabankinn getur dregið á þá upphæð í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Síðan eignast Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn 27 milljarða sem innstæðu í Seðlabanka Íslands eða í einhverju formi, mér skilst að Seðlabankinn geti borgað þetta með víxli líka og í krónum. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann að, er þessi upphæð sem ég furða mig á, 37,5 milljarðar kr. Hún er 5 milljörðum hærri en Icesave-samningurinn svokallaði sem gekk einmitt út á skuldbindingu þar sem menn voru ekki alveg vissir hver endanleg niðurstaða yrði. Mig langar til að spyrja hv. þingmann til hvaða ráða við eigum nú að grípa. Hvað væri það besta í stöðunni, akkúrat núna, að hennar mati? Hvernig ætti Alþingi að afgreiða þetta mál þannig að sómi væri að?

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að leiðrétta mig. Ég talaði um að 8 milljarðar ættu að fara út strax, en það eru 9,3 milljarðar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa bent mér á það. Varðandi þessa skuldbindingu er einstaklega snjallt hjá þingmanninum að setja hana í samhengi við Icesave sem var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það að þessi skuldbinding skuli vera 5 milljörðum hærri upphæð sýnir umfang málsins. Stjórnarandstaðan var ekki tilbúin til að greiða þeirri skuldbindingu atkvæði sitt, sérstaklega ekki Framsóknarflokkurinn í lokaatkvæðagreiðslunni, og forsetinn hjálpaði til við það að koma þessu til þjóðarinnar. Þetta er svo stórt mál þegar maður lítur á það í þessu samhengi. Hvar ætlaði hæstv. fjármálaráðherra að taka peningana fyrir Icesave-skuldbindingunum? Það kom aldrei inn í fjárlög eða annað þrátt fyrir að Icesave-málið hefði komið fyrir þingið bæði í desember 2009 og 2010. Aldrei datt hæstv. fjármálaráðherra í hug að setja það inn í fjárlög eða fjáraukalög sem væntanlega skuldbindingu, vegna þess að hann vildi svo gjarnan fá að borga þann reikning. Þannig að þetta er einkennilegt. Það er líka einkennilegt að við þurfum að reiða núna fram 9,3 milljarða til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins af gjaldeyrisvaraforðanum sem við höfum tekið að láni hjá sjóðnum og borgum fyrir tæpa 6% vexti, en svo eru þeir að fá peninga hjá okkur að láni á tæpum eins prósent vöxtum. Þetta er náttúrlega bara hringavitleysa. Þingmaðurinn spurði mig hvað ætti að gera í málinu og hvernig við ættum að afgreiða þetta hér og nú. Ég hef þegar lagt til að því verði frestað fram yfir áramót, því að þrátt fyrir að sólarlagsákvæði sé í þessu frumvarpi að kröfu sjóðsins, hefur framkvæmdastjórn sjóðsins rúmar heimildir til að framlengja því ákvæði. Það virðist nefnilega vera svo að nágrannaríki okkar séu að fara fram á þá undanþáguheimild. Þannig að auðvitað á að fresta málinu svo að það fái hér 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég talaði um í ræðu minni í dag að þetta væri nokkurs konar bakkabræðrahagfræði sem væri verið að iðka hér. Bakkabræðrahagfræði er það vegna þess að hér er verið að fá lánaða peninga hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í gjaldeyrisvarasjóð Íslendinga. Síðan eru þeir peningar færðir yfir til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Íslendingar geta talið það til gjaldeyrissjóðs síns. Þannig að fyrir mér virkar þetta eins og bakkabræðrahagfræði. Ég verð að segja að ég er mjög hissa á málinu, en ég er sáttur við svar hv. þingmanns og tel það ágætislausn í málinu úr því sem komið er að taka þetta mál af dagskrá, setja það inn í efnahags- og viðskiptanefnd og við mundum síðan nota janúar til að komast að vitrænni niðurstöðu, sérfræðingar og aðrir verði kallaðir til sem listi upp fyrir okkur hvaða áhætta er fólgin í málinu. Ég held líka að í heilbrigðum lýðræðisþjóðfélögum sé allt í lagi að fram fari einhver þjóðfélagsumræða um mál af þessari stærðargráðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Hann lagði í raun ekki fram spurningu, en það er ánægjulegt að við séum sammála um að þetta fari til nefndar aftur og aðilum verði að minnsta kosti, þó ekki sé nema það, gefinn kostur á því að gefa umsögn um þetta mál, því að það snertir svo almannahagsmuni. Segjum sem svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn - hann verður náttúrlega ekki látinn fara á hausinn, en hér er verið að skuldbinda Seðlabanka Íslands upp á 28 milljarða, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur gengið inn í Seðlabankann og tekið lán hjá okkur. Að vísu miðast það við íslenskar krónur, en við skulum segja sem svo að ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi ganga á okkur varðandi þetta, þýddi náttúrlega ekkert fyrir okkur að reiða af hendi íslenskar krónur. Sjóðurinn mundi fara fram á að það yrði í erlendum gjaldeyri. Þannig að skuldbindingin er raunverulega öll í gjaldeyri þrátt fyrir að í frumvarpinu segi að 75% af þessari skuldbindingu sé í íslenskum krónum. Það eru því svo margar gildrur í þessu máli. Það væri hyggilegt að taka málið af dagskrá nú. Ég legg til að það verði gert svo hægt verði að fjalla um það á vitrænan hátt. Mig langar til í lokin, herra forseti, að eyða síðustu sekúndunum mínum í að spyrja hvort hæstv. fjármálaráðherra sé væntanlegur hingað til að taka þátt í þessari umræðu, því eftir því sem málið er meira rætt í þingsal, því gallaðra verður það. Er von á því að hann sé á leiðinni?

Forseti getur upplýst að hæstv. fjármálaráðherra er í húsinu.

Ég þakka fyrir, þá er það komið í ljós. Vonandi hefur hæstv. fjármálaráðherra heyrt sína gömlu ræðu og ég gleðst yfir því.

Virðulegur forseti. Hér var svolítið skemmtileg uppákoma áðan þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir flutti ræðu. Ákveðinn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gekk fram hjá ræðustólnum og sagði: Þvílíkur þvættingur - en hafði ekki áttað sig á að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var að lesa upp úr gamalli ræðu formanns hans, hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Svona breytist greinilega afstaða manna og afstaða hæstv. fjármálaráðherra virðist hafa breyst um margt. Eitt af því sem hefur orðið algjör viðsnúningur í hjá hæstv. fjármálaráðherra er viðhorf hans til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og við fengum að heyra í ræðu áðan. Það hefur gengið á ýmsu og hefur atburðarásin í Evrópu að undanförnu verið með miklum ólíkindum. Nú upp á síðkastið hefur Evrópusambandið að einhverju leyti náð saman við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að koma að björgun evrunnar og raunar Evrópusambandsins alls eftir því sem evrópskir stjórnmálamenn segja. Það er þó mjög óljóst með hvaða hætti það á að gerast. Hvað eftir annað eru birtar miklar yfirlýsingar um að menn hafi náð að leysa málin, a.m.k. náð miklum áfangasigrum á þeim fjölmörgu neyðarfundum sem haldnir hafa verið, og stundum hafa slíkar yfirlýsingar falið í sér að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn komi þar að málum. Nú virðast menn vera farnir að fá verulegar efasemdir um skynsemi þess að leggja aukið fjármagn inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að standa straum af kostnaðinum við þessar björgunaraðgerðir allar. Það eru ekki bara smáríki sem hafa slíkar efasemdir, einhver lönd utan Evrópusambandsins langt í burtu - nei, aldeilis ekki. Eins og þingmenn hafa rakið hér á undan mér er meira að segja sjálft Þýskaland, forusturíki Evrópusambandsins, landið sem í rauninni stjórnar aðgerðum til að bjarga evrunni og Evrópusambandinu sem kanslari landsins kallar mestu krísu Evrópu frá seinni heimsstyrjöld, hefur efasemdir um að rétt sé að leggja meira fjármagn inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og ríkisstjórnarmeirihlutinn ætla hins vegar að taka að sér að verða fyrst til eða því sem næst að leggja fjármagn inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að hann geti nýtt það í þessum mjög svo óljósu aðgerðum sem ég rakti hér í byrjun. Þetta eru engir smápeningar, 37,2 milljarðar kr. er viðbótarframlag Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta er há upphæð. Þetta eru heilsárs Icesave-vextir. Þetta er miklu meira en rekstrarkostnaður Landspítala – háskólasjúkrahúss á síðasta ári. Þá segja menn auðvitað: Þetta er bara lán, við fáum það einhvern tímann endurgreitt. Því fylgir að vísu viss áhætta, en á móti má segja að við rekum ríkið að allstórum hluta fyrir lánsfé. Ríkisstjórnin kynnti í dag áform um að skapa 1.500 ný störf. Ég átta mig reyndar ekki á þessum endalausu tilkynningum um ný störf ríkisstjórnarinnar, sem eru nú yfirleitt 7.000 en eiga nú að vera 1.500. Gott og vel, það mun kosta pening en ekki neinar upphæðir í líkingu við 37,2 milljarða og þeir peningar sem settir verða í störf skila sér vonandi til baka rétt eins og við ætlumst til að lánsfé skili sér. Ég held að það væri skynsamlegri fjárfesting fyrir okkur, ég tala nú ekki um ef önnur lönd ætla ekki að greiða viðbótarframlag í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að nota þetta fjármagn til atvinnusköpunar á Íslandi til að hefta m.a. þann fólksflótta sem hefur verið í fréttum að undanförnu. Af hverju hefur fólksflóttinn frá Íslandi verið í fréttum að undanförnu? Fyrir því eru aðallega tvær ástæður, annars vegar yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að flutningar fólks frá landinu væru ekkert sérstaklega miklir og hins vegar tölfræðilegar staðreyndir sem sýndu fram á að fólksflótti frá Íslandi hefði ekki verið jafnmikill í 100 ár eða frá tíð vesturferðanna. Þetta birtist sem sagt á sama tíma, þ.e. yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að fólksflótti væri ekkert sérstaklega mikill og svo upplýsingarnar um að hann væri sá mesti í 100 ár. Það er því miður í samræmi við svo margar aðrar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Jafnvel þótt fjármagn sé í einhverjum tilvikum lánsfé sem sett er í atvinnusköpun á Íslandi og geri fólki kleift að búa hér og starfa er því vel varið. Við hljótum að gera ráð fyrir því að það séu ekki síður líkur á að við fáum það til baka en peninga sem settir eru í þetta mjög svo óljósa og óskiljanlega björgunarverkefni hjá Evrópusambandinu. Eins og ég nefndi áðan eru töluverðar efasemdirnar um það, meira að segja innan Evrópusambandsins sjálfs og hjá forusturíki þess, Þýskalandi. Menn hafa hér vitnað til að mynda í þýska tímaritið Spiegel þar sem kemur fram að þýski seðlabankinn vari við þessu og þýski fjármálaráðherrann hafi sínar efasemdir líka. Þar kemur líka fram að Bandaríkin ætli ekki að leggja fram meira fé, það stefni a.m.k. allt í það, eftir því sem segir í Spiegel, Bandaríkjamenn segi nóg komið af fjárframlögum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ríkisstjórn Íslands finnst hins vegar ekki nóg komið og þykir þessir 37,2 milljarðar það lítið mál að afgreiða megi þá nánast án umræðu og án skoðunar í nefnd rétt fyrir jól og helst eigum við að vera fyrst til þess. Tékkar segja aftur á móti að þeir muni ekki leggja fram nein framlög nema öll hin Evrópuríkin geri það líka. Japanar eru líka farnir að efast um að ástæða sé til að leggja meira fjármagn inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lýsti þeirri aðferð sem notuð er við aukin framlög Íslendinga til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem bakkabræðrahagfræði, þ.e. svipað og þegar Bakkabræður reyndu að bera sólina og birtuna inn í bæinn sinn í hattinum sínum. Ég er ekki viss um að þessi hagfræði verðskuldi það heiti. Það er eiginlega of jákvætt heiti á því sem hv. þingmaður lýsti. Ísland tekur fjármagn að láni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á 5,5% vöxtum, það er reyndar kunnugleg tala og mjög há vaxtatala þegar um svona upphæðir er að ræða, en lánar Alþjóðagjaldeyrissjóðnum pening á 0,15% vöxtum - 0,15% vöxtum. Það má líta á þetta sem sama peninginn sem Íslendingar lána Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á 0,15% vöxtum og taka að láni á 5,5% vöxtum og kalla gjaldeyrisvaraforða Íslands. Það að kalla þetta bakkabræðrahagfræði finnst mér fullmikil kurteisi af hv. þingmanni. Það er spurning hvort megi kalla þetta svindl, a.m.k. virkar þetta sem blekking. Það eru einmitt svona blekkingar sem eru að koma bankakerfi Evrópusambandsins og heilu ríkjunum á kaldan klaka efnahagslega, svona óraunverulegar millifærslur og leikur að tölum. Við verðum að velta fyrir okkur hvort við eigum að taka þátt í þessu. Við getum a.m.k. ekki gert það án þess að skoða málið gaumgæfilega. Menn átta sig engan veginn á því hvernig þessi aukna lántaka Evrópuríkjanna hjá Evrópska seðlabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, fjármögnuð þá væntanlega m.a. með þessum framlögum Íslendinga ef af verður, á að leysa nokkurn skapaðan hlut. Eins og við höfum svo oft rætt á Íslandi leysa menn ekki skuldavanda með því að taka ný lán og jafnvel á hærri vöxtum.  Maður veltir því fyrir sér hvort þessi tillaga sem hér er til umræðu feli það í sér að íslenska ríkisstjórnin ætli nú að taka þátt í því að gera Evrópulöndunum betur kleift að halda hugsanlega gjaldþrota bankakerfi sínu gangandi, einmitt það sem Íslendingar gerðu ekki og hafa fengið mikið lof fyrir í umfjöllun erlendis. Íslendingar settu ekki peninga almennings í það að bjarga bönkunum eftir að ljóst var orðið að þeir væru fallnir heldur þvert á móti. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort með þessari tillögu eigi í staðinn að nota fjármagn frá íslenskum skattgreiðendum til að ábyrgjast að einhverju leyti lán evrópska bankakerfisins þótt það sé auðvitað með millifærslum. Ríkjunum eru lánaðir þessir peningar og þau nota svo fjármagnið til að bjarga eigin bönkum. Þá segja einhverjir: Við verðum að vera virkir þátttakendur í alþjóðastarfi. Við getum ekki einangrað okkur. Menn nota jafnvel þann gamla frasa. Eins og sjá má af viðbrögðum meira að segja Þýskalands sjálfs við hugmyndum um aukin framlög til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá snýst þetta ekkert um það. Þetta einangrunartal er algjörlega fráleitt þegar í raun og veru er bara verið að fjalla um að Ísland standi vörð um hagsmuni sína og geri það með rökum og skynsemi. Af því ég nefni orðin rök og skynsemi kemur upp í huga mér að í dag er 95 ára afmæli Framsóknarflokksins. Fyrst ég er farinn að ræða um þetta einangrunartal og að við Íslendingar verðum að vera þátttakendur í alþjóðasamstarfi, sem ég er alveg sammála og framsóknarmenn hafa alltaf verið sammála því, þá eru takmörk fyrir því hverju menn eru tilbúnir að fórna. Ég ætla að leyfa mér í tilefni dagsins að lesa stutta klausu upp úr viðtali við Steingrím Hermannsson, sem tekið var fyrir 20 árum í tilefni 75 ára afmælis Framsóknarflokksins. Þar segir Steingrímur, með leyfi forseta: „Við hljótum að taka þátt í fjölmörgum alþjóðlegum verkefnum. Þar á meðal eru mengunarmálin eða umhverfismálin. Mengun andrúmsloftsins, mengun hafsins, eyðing ósonlagsins, svo eitthvað sé nefnt hefur einnig áhrif hér. Við getum ekki fallist á að leita forsjár erlendra ríkja, t.d. Evrópubandalagsins. Við verðum að standa að lausn vandans sem sjálfstæð þjóð og hljótum að gæta þess vel að halda okkar fullveldi. Þess vegna viljum við skoða vandlega alla aðstöðuna hér á landi því í svona samstarfi verðum við aldrei sterkir nema við séum sterkir sjálfir hið innra með okkur. Við eigum að auka fræðsluna, nýta hugvitið og menntaða fólkið og náttúruauðæfi sem vannýtt eru í dag. Við eigum að nýta landið sem ferðamannaland, aðstöðu til sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu og hvíldar í heitum böðum og við útivist, í hreinu lofti og kyrrð undir handleiðslu vel menntaðrar læknastéttar, en nú starfa margir læknar erlendis sem vildu koma heim. Við gagnrýnum þessa ríkisstjórn fyrir forsjárhyggju - hún vill leita á náðir þeirra í Brussel og erlendir aðilar eiga að sjá um hlutina hér að meira eða minna leyti. Við framsóknarmenn munum aldrei taka þátt í því að fórna okkar fullveldi. Framsóknarráðin eru ekki síður mikilvæg nú en þau hafa áður verið og kannski enn mikilvægari.“ Þetta á svo sannarlega við nú 20 árum seinna. Við ættum að hafa þessi orð í huga þegar við metum tillögur eins og þá sem er hér til umræðu um framlag Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins upp á 37,2 milljarða kr. Að sjálfsögðu viljum við taka þátt í alþjóðasamstarfi og gera það vel, en við verðum að gera það sem sjálfstæð þjóð og á okkar forsendum og leggja mat á hvert tilvik fyrir sig, hvort það er skynsamlegt eða ekki. Hér ræðum við mál sem stórþjóðir, stærstu aðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, virðast ekki telja skynsamlegt, hafa a.m.k. talsverðar efasemdir um. Ætlum við að taka við leiðsögn í blindni frá fjölþjóðastofnunum, frá Brussel eins og Steingrímur nefndi í viðtalinu eða frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í Washington? Eða ætlum við að skoða málin með rökum og skynsemi? Við hljótum að gera það, sérstaklega í ljósi þess ástands sem nú er ríkjandi í Evrópu og raunar víðar. Við sem höfum reynslu af mjög sambærilegu ferli við það sem Evrópusambandið er að ganga í gegnum núna eigum að leiðbeina Evrópusambandinu út frá reynslu okkar um hvað sé raunhæft og hvað sé óraunhæft svoleiðis að reynsla Íslands megi nýtast og verða til góðs fyrir aðra. Við eigum ekki að hjálpa til við það að endurtaka sömu mistökin, sama ferlið og var hér, fyrir utan að bæta við nýjum mistökum eins og þeim að halda gjaldþrota bankakerfi gangandi með hætti sem er ekki til þess fallinn að leysa vandann heldur aðeins að gera hann stærri til lengri tíma litið. Ég legg til að við tökum þá tillögu sem við höfum verið að ræða hér aftur til nefndar og förum yfir hana þar, gefum okkur góðan tíma, það liggur augljóslega ekkert á. Tékkar ætla ekkert að borga fyrr en öll Evrópulönd eru búin að fallast á að taka þátt í þessu og Þjóðverjar eru að skoða málið, svoleiðis að varla liggur okkur á. Við skulum því nota tímann til þess að fara vel yfir þessa tillögu og athuga hvort hún sé skynsamleg, hvort aðrar þjóðir muni yfir höfuð taka þátt og nota um leið tímann til að spyrja stóru spurninganna varðandi stöðuna í Evrópu, hvort ástandið sé ekki orðið ískyggilega líkt því sem við kynntumst í miklu minni mynd, hvort reynsla okkar megi ekki verða til þess að hjálpa til við að takast á við þennan vanda. Að sjálfsögðu eigum við að vera öll af vilja gerð að taka þátt í raunverulegum lausum, lausnum sem skila einhverjum árangri og hafa áhrif til góðs. En við eigum ekki að láta eins og við sjáum ekki vandann, láta hlutina jafnvel fljóta fram hjá okkur án þess að líta á þá, eins og stefndi í að þetta mál gerði, og taka þannig þátt í að búa til enn stærra vandamál og gera enn stærri mistök í Evrópu. Nú hefur Ísland tækifæri til að nýta reynslu sína öðrum til hagsbóta. Við getum útskýrt fyrir vinum okkar í Evrópu hver staða þeirra er og hjálpað þeim að vinna sem best úr henni. Sú staða er reyndar mjög erfið og ekkert útséð með það að hægt verði að leysa vandann hratt og vel. Raunar virðist það ómögulegt en það er ábyrgð okkar að taka ekki þátt í því að gera vandann stærri og enn umfangsmeiri heldur þvert á móti að vara við slíkum aðgerðum og hvetja menn til að ráðast í raunveruleg úrræði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þetta sérkennilega mál. Það er sérkennilegt vegna þess að þetta stóra mál sem útheimtir bæði fjárútlát og ábyrgðir hjá íslenska ríkinu og beiðni eða erindi frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur legið fyrir frá því í mars á þessu ári, er nú verið að reyna að afgreiða á síðustu dögum þingsins. Málið var aldrei sent til umsagnar. Það er ljóst að þær upplýsingar sem hv. viðskiptanefnd fékk voru í besta falli villandi. Þá er ég að vísa til þess, virðulegi forseti, að spurt var að því hvort einhver vandkvæði væru á innborgunum aðildarþjóða til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Því var svarað að svo væri alls ekki, heldur væru allar þjóðir að ganga frá þessu fyrir áramót, ef þær væru ekki þegar búnar að því. En þegar menn skoða þetta nánar, og ekki með því að fá gögn frá embættismönnum eða hæstv. ríkisstjórn, kemur í ljós að mjög mikið er um að vera á þessum vettvangi sem er einfaldlega það að efasemdir eru um greiðslur í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það ríki sem hefur verið stærst innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því Bretton Woods-samkomulagið var gert 1944, eru Bandaríkin, en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var ein af þremur stofnunum sem urðu til við þetta samkomulag; þær voru Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþjóðabankinn og GATT, sem síðan varð Alþjóðaviðskiptastofnunin, eða WTO. Það liggur fyrir, í það minnsta hvað varðar hlutafjármögnun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að Bandaríkjamenn ætla ekki að greiða meira. Þjóðverjar hafa miklar efasemdir og Kanadamenn hafa ekki sýnt neinn áhuga á því að vera með. Japanir segja að Evrópa verði að sjá um sig sjálf og ætla ekki að vera með. Breski forsætisráðherrann, David Cameron, hefur lýst því yfir að land hans muni einungis leggja fram 10 milljarða punda af þeim 30 sem til er ætlast af Bretum. Sömuleiðis ætlar Tékkland ekki að greiða neitt nema allar þjóðir Evrópusambandsins séu með í þessari aukningu. Virðulegi forseti. Á sama tíma og þetta liggur fyrir er ætlast til þess að íslenska þingið gangi frá þessu án nokkurrar umræðu og án nokkurrar skoðunar eins og ekkert sé. Ég vek athygli á því að þetta eru 37 milljarðar kr. Menn geta sagt: Þetta fé kemur úr Seðlabankanum, ekki beint úr ríkissjóði, en það er nú þannig að ríkissjóður ber ábyrgð á Seðlabankanum. Þetta hangir saman. Það sem mér finnst sérkennilegast er að fram hefur komið hjá þeim fáu stjórnarliðum sem hafa talað um þetta mál, ég held að það sé nákvæmlega einn stjórnarliði, að þetta sé ekki tímamál, ekki liggi á því, en samt sem áður halda menn áfram og ætla augljóslega að klára það, sama á hverju dynur. Þannig að við horfum upp á að ekki er rætt um þetta í nefndinni  Virðulegi forseti. Það blikka öll viðvörunarljós þegar kemur að þessu máli. Ég sakna þess mjög, vegna þess að umræðan hefur ekki verið tekin í hv. nefnd og ég held að umræðan eigi erindi til almennings, að fá ekki útskýringar hv. stjórnarliða á gæðum þessa máls. Hér er ekki um litla fjármuni að ræða, þetta eru hvorki meira né minna en 37 milljarðar kr. Mér þykir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hér er um gríðarlega háar fjárhæðir að ræða í samhengi við þær tölur sem við erum alla jafna að vinna með. 37,2 milljarðar er gríðarlega há fjárhæð. Er það rétt sem maður heyrir frá nefndarmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni að hv. nefnd sem hafði þetta til umfjöllunar hafi ekki verið tjáð að önnur ríki, bæði í Evrópu og utan Evrópu, hefðu miklar efasemdir um að auka fjármuni inn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins líkt og þetta frumvarp gerir ráð fyrir? Það er gríðarlega alvarlegt ef efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur á sinni könnu þetta mál sem ætlunin var greinilega að lauma á blússandi ferð í gegnum þingið, hefur ekki verið upplýst um efasemdir annarra þjóðríkja um þetta aukaframlag. Annaðhvort hefur ríkisstjórnin leynt þessum upplýsingum og það er mjög alvarlegt, eða ríkisstjórnin er ekki upplýst um að önnur ríki hafi efasemdir um þetta og þá er mjög alvarlegt að ríkisstjórnin sem stýrir landinu kynni sér ekki málin betur. Mig langar bara að fá þetta staðfest af því hv. þingmaður á sæti í nefndinni. Það virðist vera sem aðrir hv. þingmenn sem eiga sæti í þessari nefnd tjái sig lítt í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um hvernig þetta var í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Í stuttu máli var ekkert minnst á þetta við kynningu málsins, ekki neitt. Ég spurði hins vegar þá menn sem kynntu málið hvernig þetta væri varðandi önnur lönd, hvort þau væru að greiða sinn skerf og hversu hratt. Þá á ég við hvort það væru einhver tímamörk og hvort það skipti máli hvort við skoðuðum þetta almennilega eftir áramót. Svörin voru mjög skýr, allar þjóðir væru að greiða þetta og mundu öll gera það fyrir áramót. Það var eins og þetta væri bara formsatriði og látið að því liggja að það væri mjög óeðlilegt og Íslendingar hefðu mjög mikla sérstöðu ef við gengjum ekki frá þessu hratt og vel. Þetta voru svörin sem við fengum. Það var ekki fyrr en við fórum að skoða þetta hér og leita okkur upplýsinga með öðrum hætti að menn sáu að þessu var þveröfugt farið. Það liggur fyrir að miklar efasemdir eru um þetta hjá mörgum þjóðríkjum. Sum ætla ekki að greiða og umræðan er mikil vegna óróa á mörkuðum um það hvað einstaka þjóðir ætla að gera. Þetta minnir mig á það, virðulegi forseti, þegar ég spurðist fyrir um það í þingnefnd þegar Icesave-samningurinn var kynntur, hvort við fengjum að sjá samninginn. Svarið var mjög skýrt: Nei. Hv. þingmenn gætu ekki fengið að sjá Icesave-samninginn, en hugsanlega væri hægt að fá Ríkisendurskoðun til að skoða samninginn og túlka hann ofan í þingmenn. Það virðist alltaf vera þessi endalausa leyndarhyggja í kringum þessa ríkisstjórn sem er engan veginn boðleg og í 

Herra forseti. Þetta sem kom fram í andsvari hjá hv. þingmanni er mjög alvarlegt. Ef staðreyndin er sú að hv. efnahags- og viðskiptanefnd var upplýst af ríkisstjórninni í meðförum þessa máls um að það væri formsatriði að afgreiða málið og öll önnur ríki væru að greiða þetta þá er það gríðarlega alvarlegt. Það er rétt hjá hv. þingmanni að fréttir eru um þetta í öllum helstu miðlum erlendis. Ég vil benda á að Eistland, Kanada, Japan, Bandaríkin, Slóvakía, Ungverjaland og Búlgaría, þessi ríki hafa öll miklar efasemdir um þetta mál. Í Búlgaríu sagði utanríkisráðherrann við fjölmiðla í dag að hann yrði að fá mjög miklar upplýsingar um þetta mál áður en það yrði samþykkt í búlgarska þinginu. Staðan er eins í Þýskalandi, þýski seðlabankinn og fleiri þjóðríki hafa miklar efasemdir um þetta. Það er gríðarlega alvarlegt ef ríkisstjórnin hefur leynt upplýsingum um þetta og enn alvarlegra ef íslenska ríkisstjórnin er ekki upplýst um þær efasemdir sem uppi eru um samþykkt þessa máls í stærstu löndum heims. Er hv. þingmaður sammála því að þetta ýti undir grunsemdir um að ríkisstjórnin sé ekki í neinum tengslum við raunveruleikann og það sem er að gerast í heiminum? Er ekki mikið áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga ef svo er ?

Virðulegi forseti. Þetta er einfaldlega þannig, við erum ekki upplýst um það sem er í gangi. Ég ætla ekki að halda því fram að orðið „formsatriði“ hafi verið notað en það var látið að því liggja og sagt að búið væri að ganga frá þessu almennt annars staðar og engin vitneskja um að einhverjir hnökrar væru á því. Hv. þingmaður hefur augljóslega unnið heimavinnuna sína á hlaupum í dag, við hv. þingmenn sem höfum tekið þátt í umræðunni höfum verið að kalla eftir upplýsingum. Hann nefndi mun fleiri dæmi en ég nefndi áðan. Það er tvennt í þessu, annaðhvort er ríkisstjórnin að halda upplýsingum frá þinginu, eða hún veit ekki betur. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að efast um að í stjórnkerfinu sé ekki fólk sem hefur bent hæstv. ráðherrum á hvað er að gerast í heiminum. Auðvitað eru yfirlýsingar til dæmis hæstv. forsætisráðherra og fleiri mætti nefna úr ráðherraliðinu þess eðlis að maður efast stundum um að þeir viti nokkuð hvað er í gangi í heiminum. Ég man eftir því að ég bauðst til þess í umræðum um Evrópumál í vor að fara með hæstv. utanríkisráðherra og hv. stjórnarliðum í næstu bókabúð og kaupa fyrir þá dagblöð og tímarit svo þeir mættu vita hvað væri að gerast í Evrópu því þeir sögðu að þar væri allt í himnalagi. Ég spurði hvern einasta samfylkingarmann að því, þar sem þetta eru nú sérfræðingar í Evrópusambandinu og evrunni, hvaða lausn þeir sæju á evruvandanum. Þeir vissu ekki einu sinni af vandanum. Auðvitað getur hver og einn bara farið á internetið og fundið upplýsingar um þetta. En augljóslega er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessu máli en þá að verið sér að læða því í gegnum þingið í jólaönnum. 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, mál sem við höfum rætt í dag. Efnahags- og viðskiptanefnd fundaði með Seðlabankanum núna í kvöldmatarhléi og við höfum fengið viðbótarupplýsingar sem varpa skýrara ljósi á málið. Á þeim fundi kom í ljós, samkvæmt upplýsingum sem komu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í dag, að samtals hafa 53 ríki samþykkt frumvarp sem er algjörlega sambærilegt við það sem hér liggur fyrir, 53 ríki af 187 ríkjum. Jafnframt kom í ljós, eins og kom reyndar fram í umræðunni í dag, að Bandaríkin sem eru með stærsta kvótann innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, í kringum 15% - þar eru mikil álitamál og ekki víst að þau verði með. Nokkur Evrópuríki hafa þegar samþykkt þetta. Ef ég tel þau upp eru þau Frakkland, Írland, Lúxemborg, Pólland, Spánn og reyndar líka England. Það er nú þegar búið að fá samþykkt fyrir um 30% af heildarkvóta bankans. En til að þessi endurskoðun á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum gangi í gildi þarf samþykki fyrir 70% þjóðanna eða 75% af kvótanum. Það mega því ekki miklu fleiri lönd en Bandaríkin, sem eru með stóran kvóta, segja nei svo málið fari ekki í uppnám. Það hefur jafnframt verið skýrt fyrir nefndinni að ¼ af því sem Ísland undirgangist nemur 9,2 milljörðum og verður greitt í gjaldeyri sem stofnfjárframlag inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, síðan eru ¾ í íslenskum krónum. Það sem er í íslenskum krónum verður bókað sem skuld við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en vegna þess að Ísland er ekki aðili að hinni svokölluðu „Financial transactions“ áætlun innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá kemur ekki til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn dragi á það nema ef svo vildi til að Ísland yrði partur af þessari Financial transactions áætlun. Ef Ísland yrði aðili að því þýddi það að íslenska krónan yrði þá orðin einn af góðu gjaldmiðlunum í heiminum getum við sagt. Það kom jafnframt fram á fundinum að óveruleg áhætta væri við þá 9,2 milljarða sem fara sem stofnfjárframlag í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að hefð væri fyrir því á fjármálamörkuðum að lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lentu í forgangi sem krafa á ríkin. Kæmi til þess að ríki stæði ekki í skilum væri líklegt eða allar líkur á að það fengist ávallt greitt. Þetta var góður fundur í efnahags- og viðskiptanefnd sem varpaði skýrara ljósi á málin. Það sem við höfum helst gagnrýnt í dag, þ.e. þeir sem hafa tekið til máls, er hvernig í fyrsta lagi málið bar að og í öðru lagi hvernig staðið hefur verið að því hér í þinginu, eða réttara sagt hvernig það kom inn í þingið. Ekki er hægt að sakast við formann efnahags- og viðskiptanefndar vegna þess að eins og málið var borið upp væri þetta bara tæknilegt atriði í framhaldi af lagasamþykkt sem gerð var í janúar síðastliðnum þegar við samþykktum að atkvæðakvóti Íslands í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum yrði hækkaður. Nú liggja útlínurnar fyrir. Að mínu mati hefur ekki farið fram nægilegt áhættumat. Þó svo að okkur nefndarmönnum hafi verið sagt undan og ofan af því hvernig áhættan er byggð upp þarf að gera betur grein fyrir því og núna stendur til að gerð verði minnisblöð fyrir nefndina sem hún fær væntanlega á morgun. Jafnframt kom fram að Norðurlöndin hafa öll gefið í skyn að þau mundu samþykkja sambærileg frumvörp núna fyrir áramót. Mér skilst að eitt Norðurlandanna sé langt komið með að samþykkja slíkt. Þau önnur lönd sem eru á - við getum kallað það atkvæðasvæði með okkur Íslendingum eru Eystrasaltslöndin. Eitt þeirra mun samþykkja fyrir áramót, annað mun samþykkja á fyrsta ársfjórðungi næsta árs og það þriðja mun samþykkja á fyrri helmingi næsta árs. Það segir okkur að ekkert liggur á í þessu máli fyrir okkur Íslendinga. Ég held mig enn við þá afstöðu mína að við eigum að anda með nefinu og við eigum að fara vel yfir málið og vanda nefndarstarfið þar sem við fáum jafnvel fleiri gesti en bara Seðlabankann til að leggja mat á þessa áhættu, auk þess sem þau minnisblöð sem Seðlabankinn er að útbúa fyrir nefndina munu gegna algjöru lykilhlutverki í að sannfæra nefndarmenn um að hér sé rétt að málum staðið, að áhættan sé ekki óbærileg eða áhættan sé ásættanleg. Rétt er að geta þess í lokin að auðvitað viljum við í stjórnarandstöðunni standa vel að málinu og viljum koma þannig fram gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, gagnvart alþjóðasamfélaginu, að við verðum ekki til trafala. Þótt málinu yrði frestað fram í janúar, eins og við höfum margoft lagt til í dag, er ekkert sem bendir til þess að það muni skipta neinu nema að málsmeðferðin verður vandaðri. Eins og við þekkjum til dæmis úr Icesave-málinu, að eftir því sem dagarnir líða koma meiri upplýsingar. Við höfum fengið upplýsingar sem leggjast á jákvæðu hliðina í málinu, en það eru eflaust líka upplýsingar sem leggjast á neikvæðu hliðina. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að geta mótað álit okkar og ákvörðun á vönduðum vinnubrögðum. Ég legg til að við höldum okkur við það vinnulag sem við höfum talað fyrir í dag að málið verði sent til efnahags- og viðskiptanefndar og fjallað verði um það á vandaðan hátt og gert verði vandað nefndarálit vegna þess að þetta eru engir smápeningar sem við erum tala um, 37,2 milljarðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að gera góða grein fyrir þeim upplýsingafundi sem við stóðum fyrir í efnahags- og viðskiptanefnd nú í kvöldverðarhléi þar sem farið var yfir þetta mál með fulltrúum Seðlabankans. Það er rétt, sem fram kemur hjá hv. þingmanni, að í framhaldinu munu fulltrúar bankans skila ítarlegri skriflegum upplýsingum til nefndarmanna, sem ég treysti að muni hjálpa mönnum við að móta afstöðu til málsins. Ísland var eitt af 29 ríkjum sem voru stofnaðilar að sjóðnum. Hann hefur gegnt lykilhlutverki, held ég mér sé óhætt að segja, í því að efla heimsviðskiptin, auka á frjálsa verslun og stuðla að jákvæðri hagþróun í heiminum. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort sú umfjöllun sem þegar hefur farið fram sé ekki á þann veg að það auki líkur á því að á endanum, hvenær svo sem það verður, takist góð samstaða um þetta mál hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisspurningu. Þegar fundurinn fór fram í Bretton Woods árið 1948 var Ísland eitt af 29 ríkjum sem gerðust aðilar að stofnsáttmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans, og af því getum við verið mjög stolt. Á nákvæmlega sama hátt og Ísland var stofnaðili að Sameinuðu þjóðunum, sem ég er stoltur af, vorum við aðilar að hinu mjög svo merka Bretton Woods-samkomulagi. Ef þær upplýsingar sem við höfum fengið frá Seðlabankanum reynast sannanlegar, og ef ekki koma upp neikvæðir þættir sem varpa rýrð á það, sé ég svo sem enga ástæðu til þess að við sjálfstæðismenn, eftir vandaða umfjöllun um málið og vandaðan málatilbúnað, hverfum frá þeirri meginstefnu okkar að vera þátttakendur í hinu alþjóðlega fjármálakerfi með því að vera fullgildir aðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og að við gerum það á þann veg sem við höfum gert - ég tala að sjálfsögðu bara fyrir sjálfan mig. Við höfum tekið þátt í breytingum áður þó svo að það hafi aldrei áður leitt til umtalsverðra fjárútláta nema í upphafi í Bretton Woods.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil inna hann eftir því hvort hann sjái það fyrir sér í næstu framtíð að Ísland geti og vilji verða þátttakandi í FTP-prógramminu - Financial transactions planinu eða hvað eigum við að kalla það á íslensku? Fjárskiptaáætlun sjóðsins? - og hvað gæti þá orðið til þess að við gerðum það. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er það við þær aðstæður sem hægt væri að draga á hina íslensku innstæðu sjóðsins, upp á 27 milljarða, í Seðlabanka Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Þetta er réttmæt og góð spurning. Ég sé það fyrir mér að við gætum orðið aðilar að FTP-prógramminu ef hagstjórn á Íslandi tæki þeim framförum að hér yrði stöðugur gjaldmiðill sem hægt væri að treysta á. Eins og hv. þingmanni er kunnugt höfum við sjálfstæðismenn lagt fram þingsályktunartillögu þar sem lögð er til hagstjórnarregla sem styður mun betur við peningamálastjórnina en gert hefur verið hingað til. Hægt er að segja að þetta sé agaregla fyrir stjórnmálamenn, þannig að Seðlabankinn þurfi ekki að beita stýritækjum sínum jafnharkalega og þarf við óreglubundna hagstjórn eins og tíðkuð hefur verið hér á Íslandi og reyndar í flestum öðrum vestrænum ríkjum. Ég hef þá trú að ef við setjum okkur agareglur af því tagi muni hagsveiflan verða mun jafnari, vextir verða lægri og minni sveifla í þeim. Síðast en ekki síst yrðu afleiðingarnar af því stöðugra gengi sem hægt væri að treysta betur á en nú er hægt. Með slíkum reglum og fleiri agareglum, sem ég held að þurfi að setja íslenskum stjórnmálamönnum og íslenskum ríkisfjármálum, tel ég að við gætum orðið fullgildir 

Herra forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hélt fund nú í kvöldverðarhléi. Ég fór inn á netið og leit á dagskrána og þar var þetta mál ekki til umræðu en mér skilst á formanni nefndarinnar að nefndin hafi engu að síður rætt það og fengið upplýsingar; ég er ekkert að spyrja mikið meira út í það. Mig langaði engu að síður til að reifa þá hugsun sem kom fram áðan, og ég veit að formaður nefndarinnar hefur talað um nokkrum sinnum, en það eru þær skuldbindingar sem Seðlabankinn getur tekið á sig fyrir hönd ríkissjóðs vegna þess að á honum er ríkisábyrgð. Ég tel nokkuð brýnt að breyta fjárreiðulögum eða reglum um það hvernig ríkisábyrgðir eru metnar, að Seðlabankinn óski þá eftir því að fá heimild Alþingis til að taka áhættu og veita ríkisábyrgð. Þetta kom mjög berlega í ljós þegar svokölluð ástarbréf voru í gangi sem kostuðu ríkissjóð gífurlega fjármuni. Þar virtist Seðlabankinn geta skuldbundið ríkissjóð án þess að fá fyrir því heimildir. Þetta er eitthvað sem við þurfum að taka á. Ég hef eiginlega alla mína ævi, herra forseti, verið talsmaður þess að allar skuldbindingar séu sýndar og agi sé í fjármálum. Eitt af því sem fylgir því að hafa aga í fjármálum er það að menn geti ekki gefið út ríkisábyrgðir svona eftir þörfum, heldur þurfi til þess samþykki Alþingis, enda er það sett í stjórnarskrána. Við þurfum að byrja á því að kanna þetta og setja ákveðin agabönd á Seðlabankann án þess að sérstakt tilefni sé til þess núna. Dæmið sem við ræðum núna, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og sérstakar yfirdráttarheimildir, segir mér að verið er að heimila Seðlabankanum að leggja stofnfé inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það fé getur tapast ef allt færi á versta veg. Þar með erum við í raun að veita Seðlabankanum ríkisábyrgð eða heimild til að taka áhættu fyrir hönd ríkisins. Það finnst mér þurfi þá að koma fram í fjárlögum eða fjáraukalögum, ekki bara í einhverri opinni heimild. Þeir sem fylgjast með erlendum fréttamiðlum vita að gífurlega mikil umræða hefur verið í Evrópusambandinu um evruna og skuldavanda ýmissa landa, sérstaklega Grikklands. Ég vona að menn taki því ekki á þann veg að ég sé að blanda þessu máli saman við aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu - sumir hafa sagt: Við skulum ganga í Evrópusambandið til að fá evru, þegar við fáum evru er allt orðið ljúft og sólin skín alla daga og rignir á nóttunni. Ég er ekki að blanda þessu saman þannig. Ég er að segja að þarna sé mjög stór alvarlegur vandi. Ég vona svo innilega að Evrópusambandinu takist að leysa þann vanda, því að það hefði skelfilegar afleiðingar fyrir Ísland sem og önnur lönd í heiminum ef evran hrykki allt í einu upp af, það yrði mjög slæmt. Segjum að nauðsynlegt reynist að kljúfa evrusvæðið í tvennt og ef það verður gert rólega og skipulega gæti þetta verið í lagi, en ef einhver sprenging verður geta menn farið yfir í hluti sem eru mjög slæmir. Ég les hér að yfirmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, frú Lagarde, varar við alheimskreppu, hún er að vara við því, og það var bara í gær. Það sem getur gerst þegar hlutir af þessu tagi gerast, eins og gæti gerst með evruna, er að þá fara þjóðríkin að verja sinn iðnað og sitt svæði og við gætum lent í verndartollum og verndaraðgerðum allra ríkja heims. Alheimsviðskiptin mundu þá dragast mjög hratt saman á kostnað hagræðis og viðskipta. Það gæti orðið gífurlega skaðlegt fyrir íslenskt efnahagslíf en við byggjum það jú öllum þjóðum fremur á erlendum viðskiptum. Við framleiðum enga bíla, við framleiðum engar þvottavélar eða ísskápa eða neitt slíkt; við verðum að flytja allt slíkt inn. Við byggjum á því að flytja út fisk og ál og við byggjum á ferðaþjónustu. Við byggjum mjög mikið á frjálsum viðskiptum og það gæti því orðið mjög skaðlegt fyrir Ísland ef Evrópa fer út í verndartilburði sem yfirmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að vara við. Þetta tengist því máli sem við ræðum hér. Við ræðum um aukningu á stofnfé til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á sama tíma og verið er að ræða hina miklu björgunarhlíf sem menn eru að takast á um í Evrópusambandinu. Mér skilst á formanni nefndarinnar að björgunarhlífin sé ekki í beinum tengslum við það sem við ræðum hér. Það mátti skilja af fréttum að utan að þetta væri sami pakkinn, en svo er ekki. Einnig komu fram upplýsingar um það, alla vega óformlega, frá formanni nefndarinnar að ekki væri hægt að taka innstæðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í krónum, sem eru 2/3 upphæðarinnar eða meira en það, til handargagns fyrr en krónan væri orðin alþjóðlegur gjaldmiðill. Það er kannski ekki mikil ástæða til að óttast það. Þá er eiginlega eingöngu um að ræða þá milljarða sem verða fluttir af gjaldeyrissjóði Seðlabankans yfir á reikning Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og teljast þá áfram gjaldeyrisvarasjóður. En ef illa fer fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum mun hann nota þá upphæð og á hana þá eins og stofnfé í sparisjóði, þ.e. til tryggingar útlánum eða ráðstöfunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég ætla að nota síðustu mínúturnar til að fara í gegnum það af hverju ég hef áhyggjur af þessari upphæð - hún er reyndar orðin miklu lægri, en engu að síður eru þetta tugir milljarða. Ég hef áhyggjur vegna þess að víða um allan heim brenna eldar og skuldavandinn er að fara með þjóðir. Ég held að við Íslendingar ættum nú að læra af því sem og af hruninu og snúa við blaðinu og fara að stunda sparnað og ráðdeild, leggja fyrir, eiga fyrir því sem við kaupum, geta staðgreitt bíla, sjónvörp og síma og annað slíkt, það á að vera reglan. Ég get fallist á að fjölskyldur eða heimili skuldsetji sig fyrir íbúð og námi, slík lán eru fjárfesting og eiga að skila hagnaði og mynda eign. Við þurfum að snúa við blaðinu og læra af því sem gerst hefur, þetta er spurningin um val; að borga hlutina áður eða eftir að maður kaupir þá, þ.e. hvort fólk safnar fyrir hlutunum og kaupir þá svo eða hvort það kaupir hlutina strax og greiðir skuldina niður með vöxtum, þetta er spurningin um hvort vextirnir vinna með manni eða á móti. Ef við ætlum að snúa við blaðinu þarf að byrja á því að örva og hvetja fólk til sparnaðar. Núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur því miður gert allt til þess að ráðast á sparnað. Vextir hafa verið neikvæðir síðan 2006. Vextir á meginhluta innlána, sem eru óverðtryggðir reikningar þar sem 70–80% af innstæðum heimilanna eru, hafa verið neikvæðir og það sparifé hefur brunnið upp. Það er eitthvað sem stjórnmálamenn eiga ekki að líða. Það er verra, og kannski það óréttlátasta í þessu, að þeir sem neita sér um ferðalög og bíla og annað slíkt og dýr föt og leggja fyrir fá neikvæða vexti og þessir neikvæðu vextir eru þess utan skattlagðir.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn frumvarp til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þegar ég hélt fyrri ræðu mína í dag kallaði ég eftir upplýsingum sem mér fannst vanta um málið, í fyrsta lagi um vaxtamuninn sem myndast þegar Seðlabankinn leggur inn innstæðu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum af gjaldeyrisvaraforða landsins. Þetta breytir í raun og veru ekki stöðu gjaldeyrisvaraforðans, en við erum með gjaldeyrisforðalánin á 5,5% vöxtum og endurlánum síðan AGS með um 0,14% vöxtum, sem gerir 500 milljónir á ári. Í öðru lagi kallaði ég eftir upplýsingum um hvort vextir mundu leggjast á þá innstæðu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eignast hjá Seðlabankanum sem er restin af þessum 37,2 milljörðum, eða kringum 28 milljarðar. Þarf Seðlabankinn að greiða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vexti á þær íslensku krónur sem eru inni í Seðlabankanum? Síðan hefur það gerst í millitíðinni, það kom fram í máli hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar og andsvörum hans og hv. þm. Helga Hjörvars, að haldinn var fundur í efnahags- og viðskiptanefnd í kvöldmatarhléi áðan þar sem farið var betur yfir málið en áður hafði verið gert, með fulltrúum frá Seðlabanka Íslands. Í máli hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar sem gerði grein fyrir fundinum kom fram að á honum hefðu fengist upplýsingar um þennan vaxtamun og einnig hvernig farið yrði með innstæðuna í Seðlabankanum í íslenskum krónum, og menn væru því ekki jafntrekktir yfir þessu og áður. Ég segi fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að ég teldi mun skynsamlegra að menn hefðu unnið þetta mál betur áður en það kom til 2. umr. Þá hefðu menn ekki þurft að spyrja þessara spurninga og halda hér langan þingfund um þetta mál og boða til fundar í efnahags- og viðskiptanefnd til að fá þær upplýsingar sem kallað hefur verið eftir í allan dag. Ekki hafa hv. stjórnarliðar komið hingað og upplýst okkur og svarað spurningum okkar. Ég staldraði nokkuð við tvennt í orðaskiptum þeirra hv. þingmanna sem ég nefndi áðan. Í fyrsta lagi varðandi innstæðuna í krónum hjá Seðlabanka Íslands sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fær við að hækka kvótann um 3/4. Það var ekki talið líklegt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi draga á þessar krónur, vegna þess að í raun og veru væri íslenska krónan ekki gjaldgengur gjaldmiðill í alþjóðlega fjármálakerfinu. Þess vegna voru líkurnar taldar litlar á því að sjóðurinn mundi gera það og þess vegna gætum við ekki tekið þátt í svokallaðri FTP-áætlun eða fjárskiptaáætlun sjóðsins, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar þýddi það. Þá staldraði ég aðeins við og hugsaði með mér að ef það sem hindrar að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geti dregið á þessa tæpu 30 milljarða króna innstæðu sem merkt er honum í Seðlabanka Íslands, er að gjaldmiðillinn er ekki gjaldgengur í þessum alþjóðlegu fjárskiptum - svo virðist vera þó að menn bíði eftir frekari upplýsingum - hvað mundi þá gerast ef aðildarviðræðum við Evrópusambandið lyki eftir ákveðinn tíma með þeim hætti að Íslendingar fengju að taka upp evruna með stuttum fyrirvara, segjum eftir tvö, þrjú ár? Þá værum við komin með gjaldgengan gjaldmiðil. Þá myndast hugsanlega sú hætta, að mínu viti að minnsta kosti, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gæti dregið á innstæðu sína í íslenskum krónum ef búið væri að skipta gjaldmiðlinum í evru. Ég staldraði aðeins við þetta þó svo að allir viti skoðun mína á aðild að Evrópusambandinu, ég vil ekki ganga í Evrópusambandið en því miður er ekki öruggt að það geti ekki gerst, sérstaklega vegna þess á hvaða vegferð ríkisstjórnin er. En þá gæti komið upp sú staða að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segði: Nú hefur þessi 30 milljarða króna innstæða okkar í íslenskum krónum breyst yfir í evrur og nú ætlum við að draga á þetta og taka innstæðuna, því að hún er merkt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta er fyrra atriðið sem ég staldraði dálítið við, hvort þessi staða gæti komið upp. Í öðru lagi, eins og kom fram í máli hv. þingmanna, er beðið eftir minnisblöðum og frekari upplýsingum frá Seðlabankanum. Ég verð að hvetja hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að kalla fleiri að borðinu á fund nefndarinnar til að vanda vinnubrögðin. Þegar við fjöllum um mál sem varðar tæpa 40 milljarða, þetta eru 37,2 milljarðar, er það ekkert smámál. Það væri mjög erfitt fyrir okkur að loka fjárlagagatinu ef við fengjum þessar tölur í fangið. Þannig að ég hvet hv. efnahags- og skattanefnd og forustumenn hennar að vanda mjög vinnubrögðin. Það kom líka fram í máli þessara tveggja hv. þingmanna að ekki hefðu nema 53 ríki af 187 samþykkt þessa aukningu á kvótanum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hvað er því til fyrirstöðu að gera samkomulag um að málið verði ekki tekið til 3. umr. núna í desember á þessum síðustu dögum þingsins? Það verði ekki gert nema um málið sé full samstaða og allir séu orðnir fullvissir um að í lagi sé að afgreiða málið og þær upplýsingar sem klárlega vantar um málið séu komnar til þingsins. Hvað er því til fyrirstöðu að vanda sig, gefa sér tíma og vinna málið og taka það fyrir í janúar? Ég held að það muni ekkert gerast. Það kom fram í máli hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar að ekkert mundi gerast sem hefði áhrif á þetta mál. Ég staldraði við annað þegar hv. þingmaður, sem ég hef vitnað hér dálítið í, flutti þinginu upplýsingar um fundinn í efnahags- og viðskiptanefnd. Svo virðist sem þeir gestir sem voru á fundinum hafi sagt að skapast hefði hefð fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn nyti forgangs, þ.e. að þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lánar ríkjum í vandræðum er hefð fyrir því að lán hans hafi notið forgangs sem krafa á ríkin. Ég verð að benda á það, virðulegi forseti, að miðað við þær aðstæður sem hafa verið uppi á fjármálamarkaðnum, þó ekki sé nema undanfarin þrjú ár eða svo, hafa margar hefðir sem gilt hafa í gegnum tíðina verið brotnar. Ég staldra dálítið við það hvort lánveitingar sjóðsins séu algjörlega pósitífar, að lán hans njóti alltaf forgangs, eða hvort það er bara hefð í gegnum tíðina. Þetta er dálítið mikilvægt atriði fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að fara vel yfir, vegna þess að þó að hefðin hafi verið þessi undanfarin ár eða áratugi, er ekki víst að það gildi lengur. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá úr því skorið hvort lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins njóti forgangs, eða hvort þetta er bara einhver hefð því að á það er ekki hægt að treysta að mínu mati. Þetta ákvæði verður að liggja alveg kristaltært fyrir þegar menn afgreiða málið, hvort þetta er algerlega pósitíft eða byggist á hefð. Ég vil í lokin ítreka það sem ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar í dag. Við höfum fjallað töluvert um þetta mál og við höfum fjallað um fjárlögin, og mér virðist síðasta breyting á þingsköpum búa til allt of mörg flækjustig. Markmiðið var að gera vinnu nefndanna markvissari, fækka nefndum þannig að menn gætu einbeitt sér að starfi, flestallir í einni nefnd, að hámarki tveimur, og vanda vinnubrögðin. Það hefur gengið akkúrat í þveröfuga átt bæði hvað varðar tekjuhlið fjárlaganna sem er nú munaðarlaus og hvernig þetta mál ber upp, að það skuli vera hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Með fullri virðingu fyrir öllum fulltrúum sem sitja þar, hefði ég talið eðlilegra að þetta mál ætti heima í hv. fjárlaganefnd vegna þess að það fjallar um fjárskuldbindingar ríkisins. Mjög mikilvægt er að það sé ekki á floti í mörgum nefndum þannig að menn hafi heildaryfirsýn og geti fylgst með eins og vera ber.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Hann fór vel yfir þetta og tók á mörgum þáttum málsins. Ég vildi eiga orðaskipti við hv. þingmann um efnisatriði í ræðu hans. Hann nefndi Financial transactions plan eða fjárskiptaáætlunina. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ef við værum með evru eða einhvern annan gjaldmiðil, kanadadollar, bandarískan dollar eða pund, væru meiri líkur á að hægt væri að draga á þetta. Hins vegar þurfum við að samþykkja þá áætlun. Við þurfum að vera skuldlausir við sjóðinn þannig að kannski eru nú einhverjir dagar í það. Ég vildi vekja athygli hv. þingmanns sérstaklega á einu vegna þess að hv. þingmaður hefur sýnt að honum er afskaplega umhugað um fjármál íslenska ríkisins. Það kom fram að vaxtamunurinn á þeim 9,3 milljörðum sem lagðir eru inn í stofnfé Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þeim lánum sem við notum til að fjármagna gjaldeyrissjóðinn, þó að við getum áfram haft 9,3 milljarða í bókhaldinu, eða í raun bara kostnaðurinn við að setja þetta inn er um 400–450 milljónir á ári. Ég vildi vekja athygli hv. þingmanns á þessu vegna þess að ég held að það sé afskaplega mikilvægt að fjárlaganefnd fari yfir þennan þátt málsins því að 400 eða 450 milljónir, þrátt fyrir að þær komi ekki úr A-deild ríkissjóðs, eru miklir fjármunir. Síðast þegar ég vissi var Seðlabankinn í eigu ríkisins og á ábyrgð skattgreiðenda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég kom einmitt inn á það í fyrri ræðu minni í dag, þegar þær upplýsingar lágu ekki fyrir sem liggja nú fyrir að hluta til, og nefndi það örstutt og sló þessu upp í huganum að þetta væru upp undir 500 milljónir vegna þess að 0,14% og 5,5% af 9,3 milljörðum er um 450 milljónir. Ég var því ekki langt frá þessu og ég velti einmitt fyrir mér í þeirri ræðu hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri líka með vexti á innstæðuna sem merkt er honum hjá Seðlabanka Íslands. Þá tikkar hún á hærri vöxtum. Ég gaf mér að ef upphæðin er tæpir 30 milljarðar og segjum bara að hún sé á 5% vöxtum, gerir það 1,5 milljarða. Það var því mjög mikilvægt að þessar upplýsingar kæmu fram, því þá erum við að tala um vaxtagjöld upp á um 2 milljarða sem eru neikvæðir fyrir ríkissjóð eða Seðlabankann sem er, eins og hv. þingmaður benti á, samasem ríkissjóður í þessu tilfelli vegna þess að skattborgararnir bera ábyrgð á honum. Það var mjög mikilvægt að þetta kæmi fram svo að menn geti átt efnislega umræðu um málið og tekið vitræna og upplýsta ákvörðun þegar greidd verða atkvæði í málinu. Hv. þingmaður benti líka á að inni í myndinni væri auðvitað að við gætum tekið upp annan gjaldmiðil án þess að ganga í Evrópusambandið. Það er hárrétt og mikilvægt að menn átti sig á því. Nú upplýsti hv. þingmaður mig um nokkuð sem ekki kom fram í orðaskiptum hv. þingmanna hér á undan sem sátu saman nefndarfundi, að til þess að við gætum farið inn í fjárskiptaáætlunina þyrfti að fá samþykki hjá stjórnvöldum. Það kom ekki fram áðan þannig að eftir því sem við tölum meira um þetta líður manni betur, að minnsta kosti svona til að byrja með. Það er hins vegar gríðarlega mikilvægt að við höfum heildarmynd yfir fjárskuldbindingar ríkissjóðs. Öðruvísi en að vita um hvað við erum að fjalla á hverjum tíma 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, það kemur ýmislegt upp þegar menn ræða um málin. Við báðum um minnisblað um vaxtamuninn en ég get alveg upplýst að við spurðum til dæmis ekki um vexti á innstæðunni í Seðlabankanum, ég hafði ekki hugmyndaflug til að sjá að þeir mundu kannski hirða vexti af lánalínunni eða innstæðunni í Seðlabankanum, en auðvitað er það ekkert útilokað. Ef um sambærilegar upphæðir er að ræða er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta getur slagað upp í 2 milljarða á ári. Það er ansi há upphæð. Við erum, virðulegi forseti, til dæmis í heilbrigðismálum að toga til milljón hér og milljón þar og 10 milljónir hér og 20 þar. Hér sitja menn uppi með þessar stóru upphæðir. Allt eru þetta skuldbindingar ríkissjóðs. Ef ég skil hv. þingmann rétt kemst hann að þeirri niðurstöðu, sem mér finnst mjög rökrétt, að það að 53 þjóðir af þeim 187 sem eru aðilar að Alþjóðabankanum séu búnar að staðfesta stofnfjáraukninguna, sé tilefni til að fara betur yfir málið. Ef ég skil hv. þingmann rétt telur hann að það sé skynsamlegt og ég er sammála honum. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta alveg ótrúlegt vinnulag hjá hv. þingmeirihluta, allra hluta vegna og sérstaklega í ljósi þess að þeir hafa haldið því fram að við stjórnarandstæðingar höfum verið að stunda málþóf. Það er búið að taka heilan dag í að kryfja málið í þingsal í stað þess að það hafi verið undirbúið betur í hv. þingnefnd. Mér finnst þetta fullkomlega ótrúleg vinnubrögð. Það væri gaman að heyra hvort 

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er mjög óskynsamlegt að eyða öllum þessum tíma í þingsal til að ræða mál sem vantar klárlega upplýsingar um hvernig er í raun og veru í pottinn búið. Hér hefur verið kallað efnislega eftir fullt af atriðum. Ég þóttist hafa kallað eftir þessum upplýsingum í fyrri ræðu minni eða þeim þremur þáttum sem hafa komið fram í kvöld sem lágu ekki fyrir, hvorki í frumvarpinu né nefndaráliti eða öðru, ekki komu neinir hv. stjórnarliðar í andsvör. Það er væntanlega vegna þess að þeir hafa ekki vitað þetta heldur. Það er miklu skynsamlegra og eðlilegra að vinna málið í nefndinni. Ég segi fyrir mitt leyti að það er með ólíkindum að þegar verið er að fjalla um mál sem snertir 40 milljarða skuldbindingu ríkissjóðs sé þetta gert svona. Svo ræða menn mál sem varða kannski örfáar milljónir í útgjöld klukkutímum saman. Það er mjög mikilvægt að menn vandi vinnu við þetta mál. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu, ég teldi mjög skynsamlegt fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að gera samkomulag um að taka málið á dagskrá, með hliðsjón af þeim minnisblöðum sem beðið er eftir frá Seðlabankanum, og meti hvort kalla þurfi fleiri gesti á fund nefndarinnar. Þá væri eðlilegra að afgreiða málið bara í janúar því ég get ekki séð að þetta sé dagsetningarmál, það er verið að bíða eftir fullt af öðrum þjóðum og ekkert mun gerast í málinu. Það eina sem mun gerast er að vinnubrögðin verða vandaðri. Þeim spurningum sem fram hafa komið í umræðunni í dag verður væntanlega svarað og þá líður öllum mikið betur með málið, sama hvort það eru stjórnarþingmenn eða stjórnarandstöðuþingmenn. Þannig eigum við auðvitað að vinna því reynslan hefur sýnt okkur í gegnum tíðina að við þurfum að vanda vinnubrögðin mun betur 

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem lét kannski ekki mikið yfir sér í kynningu en er afskaplega stórt. Það er ekki bara stórt vegna þess að um er að ræða skuldbindingu upp á 37,2 milljarða kr., þá vísa ég til þess að við erum að tala um að auka stofnfjárframlag Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, heldur erum við búin að vera aðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá stofnun hans. Hann var ein af þremur Bretton Woods-stofnunum - það var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþjóðabankinn og síðan GATT-samkomulagið sem seinna varð WTO, þ.e. Alþjóðaviðskiptastofnunin. Við eigum þess kost og þurfum að staðfesta það ef við ætlum að vera áfram aðilar með sama prósentuhlutfall og áður, eða réttara sagt það sem var gert ráð fyrir að við yrðum með sem stofnfjáreigendur að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta eru um 37 milljarðar og 25% af því eru 9,3 milljarðar sem við leggjum inn í erlendum gjaldeyri í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og eru núna á erlendum reikningum en færu inn á reikninga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með 0,14% vöxtum. Nú ber þess að geta að flest lán sem við notum til þess að fjármagna gjaldeyrisvarasjóð landsmanna, en þetta yrði áfram skilgreint sem gjaldeyrisvarasjóður, eru á 5,5% vöxtum. Síðan hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn aðgang að 28 milljörðum í Seðlabankanum en menn telja litlar líkur á að af því geti orðið af ástæðum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór ágætlega yfir hér áðan. Okkur var kynnt þetta þannig að fyrst og fremst væri um formsatriði að ræða og allar þjóðir væru búnar að ganga frá þessum málum. Þegar við skoðum hins vegar málið með því að leita á internetinu og annars staðar kemur í ljós að miklar deilur eru um þetta stofnfjárframlag hjá þjóðum. Bandaríkjamenn eru t.d. mjög skeptískir og hafa sagt að þeir ætli ekki að taka þátt í auknum fjárframlögum til sjóðsins. Sama á við um Kanadamenn og Japanar vilja í það minnsta ekki taka þátt í þessari sérstöku fjármögnun Evrópuríkjanna. Þá vísa ég til þess, virðulegi forseti, að Evrópuríkin ætla að taka sérstaklega á þeim gríðarlega efnahagsvanda hjá Evrópusambandinu og einstaka aðildarríkjum þess með því að nota strúktúrinn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Fram hefur komið að Þjóðverjar, Slóvakar, Tékkar, Ungverjar, Búlgarar og Bretar hafa verið mjög tregir að taka þátt í slíku. Einhver kynni að segja að þetta sé annar pottur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þetta tengist honum ekki. Það er ekki rétt því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er einn sjóður. Það væri ábyrgðarleysi af okkur að skoða þetta ekki í samhengi og sjá hvernig þessi mál liggja nákvæmlega, líta aðeins undir yfirborðið og athuga hvað er á döfinni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hvers vegna tregða er hjá einstökum aðildarríkjum, vegna þess að þau hljóta að hafa rök fyrir því, og hvaða áhrif þetta hefur. Menn segja sem svo, virðulegi forseti, að Bandaríkjamenn hafi alltaf verið frekar tregir í taumi en þeir komi á endanum og vitna jafnvel í hinn merka stjórnmálamann Winston Churchill. Ég mundi ekki bóka það núna, ég held að það sé ekki sjálfgefið. Það er þess virði að fara í það minnsta yfir málið og skoða það gaumgæfilega. Það er enginn bragur á því að ganga frá máli sem kallar á vaxtakostnað upp á 400–450 milljónir á ári hjá Seðlabankanum, sem er á ábyrgð íslenskra skattgreiðenda, án þess að skoða það gaumgæfilega og ganga frá alvörunefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Reyndar er málið þess eðlis og við erum að tala um slíkar upphæðir að ég get ekki séð hvernig það samræmist þingsköpum að láta ekki hv. fjárlaganefnd fara sérstaklega yfir það. Ég vonast til þess  
            

Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur verið mjög athyglisverð. Enn á ný verðum við því miður vitni að því í þinginu að mál eru sett fram á ógnarhraða og með slíkum handarbakavinnubrögðum að ekki er nokkur leið að henda reiður á hvað við ætlum að fá út úr þessu. Við erum að tala um gríðarlegar skuldbindingar. Ég fagna því að loksins gafst nefndinni tækifæri til að fund með þeim sérfræðingum sem gerst þekkja málið. Eftir þann fund skilst mér að málið hafi eitthvað skýrst. Það er samt óásættanlegt að hér skulum við vera korter yfir níu 16. desember þegar þingið á að vera farið heim og klukkutími er síðan þessum fundi lauk, fundi sem hefði átt að vera haldinn þegar málið var sett á dagskrá og mælt var fyrir því. Núna fáum við þessar upplýsingar. Það er ekki nema von að menn velti fyrir sér hvort þetta séu vinnubrögð sem við hér í þinginu getum verið stolt af. Ég vildi koma upp, herra forseti, og gera athugasemd við þessi vinnubrögð. Þetta er ekki í fyrsta og ekki í síðasta sinn sem við verðum vör við slíkt. Ég treysti því að á milli 2. og 3. umr. verði málið tekið í nefnd og nánari grein gerð fyrir þeim athugasemdum og áhyggjuefnum sem komið hafa fram í vinnu nefndarinnar. 
            

Virðulegi forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sýnt okkur það á Íslandi að hann getur komið til aðstoðar ef á þarf að halda en það er hins vegar mjög slæmt þegar um sjóðinn standa deilur og starfsemi hans er tortryggð. Það er nákvæmlega það sem gerðist á Íslandi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ákvað að setja stjórnvöldum ákveðnar reglur sem stjórnvöld samþykktu að sjálfsögðu að spila eftir. Nú hefur það heyrst í þessari umræðu að mikilvægt sé að sýna sjóðnum þá kurteisi að þakka fyrir það með því að samþykkja það mál sem hér er til umfjöllunar. Það er sjónarmið út af fyrir sig en það er hins vegar ekki það sjónarmið sem á að ráða för. Sem betur fer hefur margt skýrst í þessari umræðu og á fundi nefndarinnar sem haldinn var áðan sem þýðir það að við munum fara að geta fengið heildarmyndina. Kannski hefðu einhverjir stjórnarliðar mátt taka þátt í umræðunni til að flýta fyrir henni. Það hefði skýrt ákveðna hluti sem kallað hefur verið eftir og við höfum þurft að sækja, en við umfjöllun þessa máls hefur komið upp umræða um þann vanda sem herjar á Evrópu og heiminn sem snýr að fjármálakerfinu. Evrópufréttirnar sem við fáum núna með stuttu millibili - þetta uppfærist ótt og títt á stóru fréttamiðlunum úti - eru flestar á þann veg að enn halli undan fæti. Spánn er enn í vanda og þrátt fyrir að Spánverjar hafi sloppið ágætlega frá skuldabréfaútboði hefur lítið breyst þar. Það er svipuð krafa, sýndist mér, á ákveðnum bréfum er varða bæði Þýskaland og raunar Grikkland sem er svolítið sérstakt. Þetta segir okkur að við erum langt frá því að vera komin í skjól með Evrópu og Evrópusambandið og þá evruna. Nú er það svo að sá er hér talar hefur eins og margir vita ekkert sérstaklega mikið dálæti á Evrópusambandinu sem slíku, þ.e. því fyrirbæri sem það er, ég tel að það sé ekki grundvöllur til að taka upp evru hér á næstunni, enda eigum við Íslendingar eftir töluverða heimavinnu til að komast að því hvort evran eða einhver annar gjaldmiðill hentar okkur. Allt þetta þurfum við að skoða. Við þurfum að vinna heimavinnuna, herra forseti, og ég hvet til þess að það verði skoðað og við einblínum ekki bara á einn stað.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér enn aukið framlag Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Af því að ræðutíminn er bara fimm mínútur er erfitt að upplýsa og fara yfir allt sem fór fram á fundi í hv. efnahags- og viðskiptanefndar áðan en ég get kannski gert það með því að koma hér reglulega upp og nýta þessar fimm mínútur. Það voru mjög áhugaverðar upplýsingar sem komu fram á fundinum áðan en þó eigum við eftir að fá mikið af upplýsingum og fáum þær vonandi sem allra fyrst. Ég held að allir sem að málinu hafa komið hafi komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri að taka málið fyrir eftir áramót og vinna það þannig að sómi væri að. Lítillega var farið í það hvers vegna Bandaríkjamenn eru tregir til að auka framlög sín til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég held að óhætt sé að segja að það séu litlar líkur á því að Bandaríkjamenn þurfi að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þrátt fyrir að þeir séu mjög skuldsett þjóð, þó ekki væri nema vegna þess að það væri mjög erfitt fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að bæta Bandaríkjunum við, sérstaklega þar sem hann er með fangið fullt af öðrum þjóðum. Þar eru tveir meginflokkar. Ástæðan fyrir því að demókratar halda því fram að ekki sé gott að styðja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er einfaldlega sú að þeir telja að hann sé handbendi kapítalismans og tæki til að koma einhverju af því sem þeir telja neikvætt við kapítalismann í framkvæmd, á meðan repúblikanar telja að þarna séu fyrst og fremst sósíaldemókratar í Evrópu sem geri eitthvað sem þeim er mjög á móti skapi. Menn geta svo haft skoðanir á því hvort sé rétt og sitt sýnist hverjum um það örugglega. Fyrir okkur snýst þetta kannski ekki um þann þátt, við erum stofnaðilar, við erum búin að vera í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá stofnun hans og höfum fengið lán frá sjóðnum, 1960, 1967 og 1968 og gott ef ekki líka 1973 og 1974. Árið 1982 fékk íslenska ríkið síðast lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Upp frá því, í 10 eða 20 ár, var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fyrst og fremst að lána og aðstoða lönd sem teljast fátæk og vanþróuð lönd en var lítið í þróunarríkjunum. Þetta hefur breyst í grundvallaratriðum á síðustu árum og síðustu missirum. Flest ríki Evrópusambandsins, a.m.k. mjög mörg, hafa þurft að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er auðvitað vegna þeirrar miklu skuldakreppu og evrukreppu sem ríður yfir álfuna núna sem gerir það að verkum að grípa hefur þurft til margra neyðarráðstafana og neyðarfunda og koma til aðstoðar þjóðum eins og Grikklandi, Spáni og Írlandi. Það er mjög tvísýnt um ríki eins og Ítalíu og jafnvel Belgíu og margir nefna stórveldi eins og Frakkland í þessu samhengi. Svo eru lönd sem standa okkur nær eins og til dæmis Danmörk, og þó að ég eigi ekki von á að Danir þurfi að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins finna þeir svo sannarlega fyrir bankakreppunni. Virðulegi forseti. Við erum að tala um stórmál í öllu samhengi. Það er stórt að því leyti til að það snertir ekki bara Ísland, það snertir að minnsta kosti Evrópu og raunar allan heiminn. Þegar verið er með slíkt mál í höndunum ganga menn ekki frá því með hraði, heldur þvert á móti taka sér þann tíma sem þarf. Ég legg til að við gerum það í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Þingmaðurinn situr í efnahags- og viðskiptanefnd og sú nefnd var kölluð til fundar kl. sjö í kvöld þar sem mér er tjáð að fulltrúar Seðlabankans hafi komið. Mig langar til að spyrja þingmanninn í framhaldi af því. Á bls. 3 í frumvarpinu er kafli sem heitir Áhrif framangreindra breytinga á fjárhagsskuldbindingar ríkissjóðs Íslands og Seðlabanka, en í þessu máli erum við að tala um tæpa 40 milljarða. Það stendur hér að þessi aðgerð myndi gjaldeyrisinnstæðu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en þær 9,3 milljónir sem hér þarf að reiða af hendi eða færa á milli við samþykkt þessa frumvarps teljist samt áfram til gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans og lítur fjármálaráðherra svo á að þetta sé einungis breyting á samsetningu gjaldeyrisforða okkar sem var tekinn að láni hjá sömu stofnun. Svo er hér fjallað um að þrír fjórðu hlutar þessarar kvótahækkunar sé ekki innt af hendi heldur eignist Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn innstæðu í Seðlabankanum sem nemur 28 milljörðum. Fóru fulltrúar Seðlabankans yfir þetta? Gæti verið um hugsanlegt fullveldisframsal að ræða af okkar hálfu? Þarna er verið að skuldbinda ríkissjóð fyrir rúmlega því sem seinni Icesave-samningurinn hljóðaði upp á og þá var talið að um fullveldisafsal væri að ræða því að við hefðum þá ekki fulla heimild yfir fjárskuldbindingum okkar. Hvaða skoðun hefur þingmaðurinn á þessum vangaveltum? Fóru fulltrúar Seðlabankans eitthvað yfir þetta á fundinum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir andsvarið. Þetta voru mjög málefnalegar og góðar spurningar sem komu frá hv. þingmanni. Það er alveg rétt að við fórum nokkuð vel yfir einmitt þennan þátt málsins en þó ekki tæmandi og það kom fram í orðaskiptum okkar hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar áðan að enn á eftir að svara ýmsum spurningum. Stóra málið er einfaldlega það sem snýr að þessum 9,3 milljörðum sem eru um 25% af þessu framlagi. Þetta er sett sem stofnfjárframlag inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og getur reiknast áfram sem gjaldeyrisvaraforði í íslenska bókhaldinu. Vextirnir sem við fáum af þessari upphæð eru 0,14%. Gallinn er sá að við tökum mest af gjaldeyrisvaraforðanum að láni og vextirnir þar eru miklu hærri en 0,14%. Talað er um að þeir séu almennt 5,5%. Það þýðir að einungis kostnaðurinn af því að færa þetta á milli er væntanlega 450 milljónir á ári. Síðan verð ég að viðurkenna að það kom ekki fram hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði einhverja vexti af þeim 28 milljörðum sem eru í Seðlabankanum, þó svo að rætt væri nokkuð almennt um málið var það ekki beinlínis skoðað. Kannski er það ekki. Ef svo væri og við værum með sömu vaxtaprósentu, væri um að ræða mun hærri upphæð á ári. Þá væru þetta ekki 400–450 milljónir heldur hátt í 2 milljarðar miðað við sömu vaxtaprósentu. Ég get svo svarað betur í seinna andsvarinu hvernig þetta snýr að því sem er í innlenda hlutanum í Seðlabankanum.

Virðulegi forseti. Það verður áhugavert að heyra seinni hluta svarsins hjá þingmanninum í seinna andsvari hans. Mér finnst þetta skipta gríðarlega miklu máli varðandi þau 75% sem geyma á í Seðlabanka Íslands. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur raunverulega heimild til að sækja þá peninga þegar honum hentar og ríkissjóður gefur hér út að við séum orðin þrautavarasjóður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, svo fáránlegt sem það nú er því að við erum með okkar gjaldeyrisvaraforða að láni hjá sömu stofnun. Það er orðin mikil hringavitleysa hvernig þetta er afgreitt hér og vaxtamunurinn er náttúrlega alveg einstaklega óhagstæður okkur. En eins og við vitum ætlaði þessi sjóður ekki að koma okkur til bjargar í hruninu fyrr en lönd Evrópusambandsins væru búin að gera einhverjar kröfur um Icesave og fleira. Fær íslenska ríkið einhverja þóknun fyrir að gefa þetta leyfi hér? Og hvað varðar þá 28 milljarða sem geymdir eru í Seðlabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur raunverulega sótt hvenær sem er, fáum við vaxtatekjur af þessu fé frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Þó að þetta sé útfært á þann hátt í þessu frumvarpi að um íslenskar krónur sé að ræða þannig að ekki sé gengið á gjaldeyrisvaraforða okkar þá er það náttúrlega svo ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir kröfu um að við borgum þetta til þeirra eða þeir taka þetta að láni hjá okkur. Lítur þingmaðurinn ekki svo á að þá þurfi að ganga enn frekar á gjaldeyrisvaraforðann því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur ekki notað íslenskar krónur til að lána öðrum ríkjum? Er þetta bara ekki beint útstreymi af gjaldeyrisreikningum landsmanna úr Seðlabankanum sem hvergi finnst og hvergi er til?

Virðulegi forseti. Varðandi þær inneignir eða réttara sagt lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur dregið á sem væri þá innstæða í Seðlabankanum, þá gerist það ekki nema við séum aðilar að því sem heitir Financial transactions plan. Við getum í rauninni ekki verið aðilar að því nema við hættum að skulda sjóðnum sem gerist ekki á næstunni. Einnig þurfum við að samþykkja það sérstaklega. Þeir sem eru aðilar að því eru fyrst og fremst ríki sem hafa gjaldmiðla sem eru gjaldgengir í alþjóðaviðskiptum, eins og dollarar, pund og evra og annað slíkt. Þetta gerist ekki alveg á morgun, a.m.k. þyrftum við að samþykkja það sérstaklega og þyrftum að vera skuldlaus við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Varðandi hina spurninguna, þá fáum við ekki vexti af því að setja inn stofnfjárframlag. Það sem Ísland fær út úr þessu er það að þegar við þurfum að taka lán, ef til þess kemur aftur, verður það hlutfall eða margfeldi af stofnfjárframlagi viðkomandi ríkis. Ef við þurfum að taka meira en sem nemur þessu margfeldi af stofnfjárframlaginu þyrftum við að greiða álag á vexti og annað slíkt. Það skal tekið fram að þetta er bara sagt á hlaupum eftir hálftímafund. Það væri afskaplega mikilvægt að þetta lægi hér fyrir í nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd þannig að öllum hv. þingmönnum sé ljóst hvað það er sem þeir eru að taka afstöðu til og að hér sé um að ræða, virðulegi forseti, vinnubrögð sem sómi sé að hjá þinginu.

Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður sem hér eiga sér stað. Ef við berum þetta saman við Icesave-skuldbindinguna, sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gerði í dag, er þetta 5 milljarða kr. hærri skuldbinding fyrir ríkissjóð en seinni Icesave-samningurinn hljóðaði upp á. Þjóðin felldi þann samning svo eftirminnilega í þjóðaratkvæðagreiðslu og nú hefur ESA ákveðið að taka það mál fyrir hjá EFTA-dómstólnum. Það sem skiptir máli við þetta frumvarp í samanburði við Icesave er það að hér er raunverulega verið að gefa loforð fyrir því að til reiðu verði tæpir 40 milljarðar fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þegar hann þarf á að halda. Það eru mjög miklar líkur á því að dregið verði á það lánsloforð vegna ástandsins á alþjóðamörkuðum eins og mál standa núna. Mörg ríki Evrópusambandsins eru að lækka í lánshæfismati þannig að hættutímar eru á ferð og því skulum við ekki gleyma í þessu sambandi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn samþykkir enda að fara í þessar aðgerðir hjá þeim ríkjum sem eru aðilar að sjóðnum til að stækka efnahagsreikning sinn og vera þá betur í stakk búinn til að mæta áföllum sem ríki verða fyrir. Þannig að hér er um raunverulega hættu að ræða. Ef við berum þetta svo saman við Icesave-málið, sem er nú komið fyrir EFTA-dómstólinn, eru ákvæði í því í sambandi við innstæðutryggingarsjóðinn að fari málið á versta veg eigi, samkvæmt reglugerðum, að greiða það út í íslenskum krónum. Við vitum að við getum, með þennan sjálfstæða gjaldmiðil hér, mætt áföllum af þeim toga. Þó að það sé ekki gott fyrir efnahagslífið að prenta seðla í Seðlabankanum, þá er hægt að mæta því á þann hátt fari Icesave-málið á versta veg sem ég trúi ekki - ég trúi því að við Íslendingar höfum sigur í því máli. Það mál var umdeilt á sínum tíma og hefur komið inn í þingið síðastliðna tvo desembermánuði; og hér er um að ræða stærri skuldbindingu en seinna málið. Mér finnst umræðan um þetta því svolítið léttvæg, t.d. hjá stjórnarliðum. Þeir sjást ekki hér í þingsal, þeir ræða þetta ekki. Stjórnarmeirihlutinn fer auðvitað með formennsku í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og málið er allt illa unnið. Það er ekki í fyrsta sinn, herra forseti, sem ég geri athugasemdir við þingmál, frumvörp, sem koma frá þessari ríkisstjórn. Málið er það illa unnið að það kom á dagskrá þingsins 6. desember og er nú hér til umræðu. Málið hefur ekki verið sent út til hagsmunaaðila til umsagnar og ég gagnrýni það mjög. Við höfum bara einhliða upplýsingar, í raun einvörðungu það sem stendur í frumvarpinu, því að skuldbindingin er svo gríðarleg. Ég velti hér upp áðan í andsvari hvort ekki mætti halda því fram að um fullveldisframsal væri að ræða. Ég efast ekki um það, Icesave var til dæmis talið skerða fullveldi okkar á einhvern hátt. Þarna er alþjóðleg stofnun beinlínis að eignast hlutdeild í gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans, okkar sameiginlega sjóði. Það er orðið frekar einkennilegt. Það er ekki nóg með að við séum með allan gjaldeyrisvaraforðann að láni og þá að veði - þau veð sem voru lögð fram í því tilliti - heldur má segja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eignist þarna hlutdeild í Seðlabankanum. Ég gerði líka athugasemd við fylgiskjal II frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem þess er sérstaklega getið að ekki sé gert ráð fyrir því að lögfesting þessa frumvarps hafi í för með sér bein útgjöld eða skuldbindingar á A-hluta ríkissjóðs. Við þetta geri ég alvarlegar athugasemdir, sérstaklega í ljósi þess að þarna renna strax út 9,3 milljarðar. Þannig að þetta er fært á annan hátt. Seðlabanki Íslands er náttúrlega, eins og allir vita, með ríkisábyrgð þannig að það er alltaf íslenska ríkið sem að lokum stendur þar að baki. Það er að vísu einn munur á þessu og Icesave því að í Icesave-samningunum, sem voru túlkaðir sem glæsileg niðurstaða, var um fullveldisafsal að ræða og friðhelgisréttur þjóðarinnar var fyrir borð borinn. Hæstv. fjármálaráðherra skrifar hér hvert frumvarpið á fætur öðru, leggur það fyrir þingið án útskýringa og í tengslum við hvert og eitt þeirra er tugum milljarða dælt úr ríkissjóði. Allar þær ríkisábyrgðir sem hæstv. fjármálaráðherra hefur undirritað í sinni tíð eru mjög alvarlegs eðlis og nú þetta - það verið að leggja klafa á komandi kynslóðir. Herra forseti. Ég las upp úr ræðum hv. fjármálaráðherra í dag frá því hann var stjórnarandstöðuþingmaður. Það er einkennilegt að lesa ræður og nefndarálit frá hæstv. fjármálaráðherra sem var í stjórnarandstöðu þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tók ákvörðun um að koma okkur til hjálpar og lána Seðlabankanum gjaldeyri í hruninu; það er algjörlega búið að skipta um plötu í höfðinu á hæstv. fjármálaráðherra. Á haustdögum 2008, strax eftir hrunið, fann hann Alþjóðagjaldeyrissjóðnum allt til foráttu og taldi hann handbendi hrægamma og taldi að jafnvel ætti ekki að leita aðstoðar hjá sjóðnum. Nú eru hæstv. fjármálaráðherra og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eitt, og hér er líklega á ferð einhver vinargreiði. Í frumvarpinu kemur fram að þrátt fyrir að þessu eigi helst að vera lokið fyrir 31. desember á þessu ári er alveg skýrt ákvæði um það að framkvæmdastjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins getur framlengt þann frest að eigin vild. Það þyrfti því ekki nema einn tölvupóst eða eitt fax til að fara fram á það við framkvæmdastjórn sjóðsins að gefa okkur frest til að innleiða þessar skuldbindingar. En það má ekki styggja hið svokallaða alþjóðasamfélag. Hæstv. fjármálaráðherra hefur einnig skipt um skoðun í ESB-málinu og berst nú fyrir því með kjafti og klóm að við göngum þar inn sem sýnir okkur að um mikil kosningasvik er að ræða. Þetta snýr að sjálfsögðu líka að björgun ríkja í Evrópusambandinu, þannig að þegar upp er staðið veit maður ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra er í Samfylkingunni eða hvort hann er formaður Vinstri grænna. Hér eru alvarlegir hlutir að gerast. Hæstv. fjármálaráðherra gagnrýndi þetta allt á haustdögum 2008 en við það eitt að skipta um stól í þingsalnum er hann nú tilbúinn að ganga þá sömu braut á enda. Fólk sem velst á Alþingi verður að hafa ríka réttlætiskennd fyrir hönd þjóðarinnar, standa við fyrri orð, þau orð sem eru á kosningastefnuskrám flokkanna. Það hefur hæstv. fjármálaráðherra svo sannarlega ekki gert því að komið hefur í ljós að hann hefur skipt um skoðun nánast í hverju einasta máli. Málið hefur nú farið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á nýjan leik og einhver svör hafa borist en þó ekki fullnægjandi, að mati hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Mér finnst tímabært, og ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni í dag, að leggja þetta mál til hliðar. Það á að taka það af dagskrá þingsins til að þingmenn geti unnið betur í því og til að til þess bærir aðilar geti svarað þeim spurningum sem þingmenn hafa - hæstv. fjármálaráðherra getur nefnilega ekki, herra forseti, séð af tíma sínum í dag til að sitja fyrir svörum hér í þingsal þó að málið sé á hans forræði. Þegar um er að ræða jafnalvarlegt mál og þetta er bagalegt að ráðherrar skuli ekki sitja í þingsal og svara þeim spurningum sem vakna. Í þess stað skiptast þingmenn hér á skoðunum og enginn hefur almennileg svör við spurningum sem hæstv. fjármálaráðherra ætti að sjálfsögðu að svara. Þegar ráðherra leggur fram frumvarp hlýtur hann að vera nokkuð vel að sér í þeim málum, eða það skulum við vona. Það er ekki hægt að fara fram á meira. Virðulegi forseti. Ég ítreka þá skoðun mína að taka eigi þetta mál af dagskrá tafarlaust svo að hægt sé að greiða fyrir þingstörfum og ljúka þeim málum sem þarf að ljúka því að þetta mál er ekki nógu vel unnið.

Herra forseti. Velferðarnefnd hefur lokið umfjöllun um mál nr. 359 á þskj. 435. Í nefndaráliti meiri hlutans sem er að finna á þskj. 504 er mælt fyrir um breytingartillögu þess efnis að í stað orðanna „1. janúar 2014“ í 1. og 2. gr. komi: 1. janúar 2013. Ég legg til að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar í þessu máli. Þar sem framsaga formanns nefndarinnar um málið var mjög snubbótt tel ég rétt að fara aðeins yfir það, sérstaklega í ljósi þess að málið hefur fengið litla umfjöllun og var ekki sent til umsagnar að þessu sinni. Samkvæmt lögum um sjúkratryggingar skal sjúkratryggingastofnun, Sjúkratryggingar Íslands, annast alla samningsgerð um kaup á heilbrigðisþjónustu. Lögin um stofnunina tóku gildi í október 2008. Þar var gert ráð fyrir að ákveðinn kafli laganna er varðar samninga - og við erum að fara að tala um hér í kvöld - sem heilbrigðisráðuneytið hafði gert kæmi til framkvæmda eigi síðar en 1. júlí 2009. Það gekk að mestu leyti eftir. Jafnframt var fyrirhugað að ákveðnir samningar við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samningar við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili kæmu til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2010. Það gekk ekki eftir. Því var frestað, þ.e. gildistöku þess ákvæðis var frestað fyrst til 1. janúar 2011, en síðan aftur frestað til 1. janúar 2012 með lagafrumvarpi sem við ræddum um fyrir ári síðan. Í það sinn stóð til að fresta gildistökunni um þrjú ár, en hætt var við það í meðförum málsins í þinginu og farið var niður í eitt ár. Kem ég nánar að tilhögun þess á eftir þegar ég reifa nefndarálit minni hlutans. Í IV. kafla laga um sjúkratryggingar er að finna ítarlega lýsingu á fyrirkomulagi og aðferðafræði við samningsgerð og eftirfylgni, þ.e. með hvaða hætti stofnunin á að sinna þessu hlutverki. Þar eru gerðar margháttaðar kröfur um uppbyggingu og þróun, bæði til sjúkratrygginga og eins þeirra aðila sem gert er ráð fyrir að stofnunin semji við, en talið var af hálfu meiri hlutans að stofnunin hafi ekki yfir að ráða nauðsynlegum mannafla og fjárveitingum til að hún geti sinnt því hlutverki sem henni ber samkvæmt lögum og þess vegna er valin sú leið af meiri hlutanum að fresta. Ég vek athygli á því, herra forseti, að gert var ráð fyrir í því frumvarpi sem lagt var fram af hálfu ráðuneytisins að gildistökunni yrði frestað um tvö ár. En þar sem framsögumaður meirihlutaálitsins sem er jafnframt flutningsmaður þess var svona stuttorður er rétt að taka fram að breytingartillaga er í nefndarálitinu frá meiri hlutanum um frestun í eitt ár. Þetta er svolítið þvælið. Fyrir ári stóð upphaflega til að fresta í þrjú ár, horfið var frá því og því var ákveðið að fresta í eitt ár. Hér er komið fram frumvarp frá ráðuneytinu sem kveður á um frestun í tvö ár, en horfið er frá því og farið aftur í eitt ár með breytingartillögu frá nefndinni. Jafnframt er rétt að árétta að ráðherrann tók strax fram þegar málið var reifað í 1. umr. að meiningin væri að þetta yrði bara í eitt ár. Þá vík ég að nefndaráliti okkar í minni hlutanum. Við leggjumst gegn því að gildistöku ákvæðisins verði frestað. Það er vegna þess að verið er að fara þvert gegn markmiðum laga um sjúkratryggingar. Í 1. gr. laganna segir: „Markmið laga þessara er að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag, svo sem nánar er kveðið á um í lögum þessum og í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga og önnur lög eftir því sem við á. Jafnframt er markmið laga þessara að stuðla að rekstrar- og þjóðhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustu og hámarksgæðum hennar eftir því sem frekast er unnt á hverjum tíma. Þá er markmið laga þessara að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna.“ Að mati okkar í minni hlutanum eru þetta gríðarlega mikilvæg stefnumið sem eru sett í lögum um sjúkratryggingar. Í ljósi þess að brýn þörf er á að halda vel utan um rekstur ríkissjóðs og þar sem heilbrigðiskerfið okkar er nú frekar dýrt í rekstri erum við með lög, tæki og tól til að styrkja utanumhald ríkisins um rekstrarkostnað í þessum geira. Því er það bagalegt að sú leið sé valin að fresta því að ráðast í aðgerðir sem gætu leitt til minnkaðs kostnaðar í þeim geira. Þessar tvær markmiðsgreinar tengjast órjúfanlegum böndum, því að til að tryggja öllum heilbrigðisþjónustu þarf greiðandi þjónustunnar að gera eins góða samninga um kaup á heilbrigðisþjónustu og kostur er. Engin betri leið hefur fundist en kostnaðargreining þjónustunnar en það leiðir meðal annars af sér að samið er um þá þjónustu sem hagstæðust er hverju sinni. Þetta hlýtur að vera markmið sem við erum sammála um. Ég fór yfir það áðan að fyrir ári var lagt til að fresta gildistökunni um þrjú ár en svo var samið um það, þ.e. Alþingi komst að þeirri niðurstöðu að það væri óásættanlegt og ákvað að fresta um eitt ár og samþykkti það í ljósi þess að vaðið yrði í það af fullum krafti að ákvæðið kæmi til framkvæmda að ári. En ljóst er eftir meðferð málsins í nefndinni að þessu sinni að þetta ár var ekki notað vel. Ekki var farið eftir vilja Alþingis og að mínu mati er það mjög alvarlegur hlutur. Alþingi hafnaði því að fresta í þrjú ár. Þá er það svo að framkvæmdarvaldinu ber að fara að þeirri samþykkt Alþingis, sem er löggjafinn, og fylgja því eftir. Það er hins vegar ekki gert. Það er ekki nóg að meiri hlutinn rökstyðji þessa ársfrestun með því segja að nú eigi að setja kraft í að klára þetta verkefni á einu ári og nýta tímann vel. Það var ekki svona sterkt til orða tekið af hálfu meiri hlutans, en hann leggur áherslu á að tíminn verði nýttur. Gott og vel, en það þarf að taka sterkar til orða. Eins og kom fram í máli mínu áðan var málið ekki sent út til umsagnar að þessu sinni. Þar sem sú ákvörðun var tekin í nefndinni óskaði ég eftir því að hún tæki saman þær umsagnir sem bárust fyrir ári við sambærilegt frumvarp, þ.e. um frestun á þessu ákvæði. Reyndar var tíminn þá þrjú ár en engu að síður er mjög hollt að lesa yfir þær umsagnir sem þá lágu fyrir til að átta sig á hvaða sjónarmið hagsmunaaðilar og þeir sem vinna í þessum geira bentu þinginu á og þau hafa þá væntanlega verið notuð sem rök fyrir því að fresta gildistökunni aðeins um eitt ár og að lögin tækju gildi 1. janúar 2012. Því er rétt að fara yfir þær umsagnir. Umsögn Læknafélags Íslands sem er frá 2. desember 2010 er frekar einföld: „Félagið er andvígt fyrirhugaðri frestun.“ Umsögn Samtaka atvinnulífsins sem er frá 26. nóvember 2010 er ítarlegri. Þar er gagnrýnt að fram komi sá rökstuðningur að það sé forsendubrestur sem valdi því að ekki sé hægt að láta ákvæðið taka gildi en það sé hins vegar ekkert rökstutt í hverju sá forsendubrestur sé fólginn. Í umsögninni kemur jafnframt fram að samtökin leggi áherslu á að gætt sé hagkvæmni í rekstri heilbrigðiskerfisins. Einnig kemur fram í umsögninni að í úttekt OECD á heilbrigðiskerfinu á Íslandi árið 2008 komist stofnunin að þeirri niðurstöðu að aukin hagkvæmni geti skilað umtalsverðri lækkun kostnaðar og í samanburði við önnur lönd sé heilbrigðiskerfið á Íslandi yfirmannað og hlutur einkaaðila of lítill. Þetta er lykilatriði sem vert er að hafa í huga þegar þessum hlutum er velt fyrir sér. Þá halda Samtök atvinnulífsins áfram og segja, með leyfi forseta: „Samtökin telja að samkeppnin sé heppilegasta aðferðin til þess að veita aðhald og hvetja til framþróunar og úrbóta. Því er mikilvægt að fjölbreyttur hópur sérfræðinga veiti heilbrigðisþjónustu en ekki einungis einn aðili, þ.e. hið opinbera. Hlutverk kaupenda og seljenda heilbrigðisþjónustu þarf að vera vel skilgreint. Æskilegast er að fjármagna alla hlutdeild ríkisins í heilbrigðisþjónustu með samningum í gegnum sjúkratryggingar og þar hafa Sjúkratryggingar Íslands mikilsverðu hlutverki að gegna. Þjónustusamningar krefjast þess að þjónustan sé skilgreind með tilliti til hagsmuna sjúkratryggðra og kostnaðargreind. Það eykur líkur á rekstrarlegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustu og auknum gæðum.“ Af umsögninni, sem er mjög ítarleg að mínu mati, er ljóst að Samtök atvinnulífsins leggjast gegn því að þessu ákvæði verði frestað. Til að gæta hagræðingar í þessum geira, þ.e. í heilbrigðisþjónustunni, sé mikilvægt að taka ákvæðið þegar í gildi. Þá komum við að umsögn Samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu sem er frá 25. nóvember 2010. Samtök fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu lýsa í umsögn sinni fyrir ári yfir vonbrigðum með það frumvarp sem þá var lagt fram vegna efnis þess og taldi stjórn SFH „brýnt að ljúka gerð þessara þjónustusamninga“ - sem eiga að byggja á lagagreininni - „sem allra fyrst en breyting á þessum lögum stefnir málinu í allt aðra átt.“ Þá komum við að umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Í henni kemur fram að stjórnin telji mikilvægt að farið sé vel með almannafé og skýrt sé hvaða þjónustu ríkið og ríkisstofnanir eru á hverjum tíma að kaupa af sveitarfélögum og öðrum rekstraraðilum hjúkrunarheimila. Þetta er mjög mikilvægt sjónarmið og ber að halda á lofti. Til þess að ná því markmiði sé nauðsynlegt að skýrir þjónustusamningar séu í gildi á milli aðila þannig að menn viti til hvers er ætlast af þeim fyrir þá peninga sem koma úr ríkissjóði fyrir þá þjónustu sem veitt er. Þess vegna lagðist stjórn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga með þessum rökum gegn því að gildistöku ákvæðisins yrði frestað. Í niðurlagi umsagnarinnar segir, með leyfi forseta: „Í ljósi ofanritaðs og áherslna landlæknisembættisins telur stjórn Fíh afar mikilvægt að skýrir samningar séu í gildi á milli ríkisvaldsins, sem kaupanda þjónustu, og rekstraraðila hjúkrunarheimilanna, sem veitenda þjónustunnar. Stjórnin fullyrðir að með skýrum þjónustusamningum fáist meira fyrir það fé sem veitt er til reksturs hjúkrunarheimila hér á landi.“ Er það ekki akkúrat það markmið sem við eigum að stefna að, að fá meiri og betri þjónustu fyrir það fé sem veitt er til reksturs hjúkrunarheimila? Þá er það umsögn Landspítalans sem er frá 26. nóvember 2010. Þar lýsir Landspítalinn yfir vonbrigðum vegna frestunar gildistökunnar. Skýr andstaða kemur fram við það fyrirkomulag. Fyrr í vetur kom fram fyrirspurn frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni þar sem hann spyr um Tryggingastofnun Íslands og Sjúkratryggingar Íslands. Hann spyr nokkurra spurninga, m.a. um reynsluna af uppskiptingu TR og SÍ, hvort reynslan af henni hafi verið metin af óháðum aðila. Í svari ráðuneytisins kom fram að ekki hafi farið fram heildarmat á því. Hins vegar var óskað eftir því að Ríkisendurskoðun gerði stjórnsýsluúttekt á uppskiptingunni. Ríkisendurskoðun komst reyndar að þeirri niðurstöðu að það væri ekki nauðsynlegt, en ráðuneytið sjálft ákvað í febrúar síðastliðnum að láta kanna stöðu Sjúkratrygginga Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins með sérstakri áherslu á samvinnu og samskipti stofnananna. Í úttektinni átti, miðað við þetta svar, sérstaklega að fjalla um; markmið sem sett voru við uppskiptingu þáverandi Tryggingastofnunar ríkisins, hagræðingu, þ.e. hvort náðst hefði hagræðing, uppbyggingu nýrrar starfsemi, sérstaklega á grundvelli samningakafla sjúkratryggingalaga, samvinnu og samskipti stofnananna, frágang fjárhagslegra þátta uppskiptingarinnar, og þróun starfsmanna frá setningu laganna og þróun kostnaðar. Meginniðurstöður þess mats sem barst sem svar við fyrirspurninni eru eftirfarandi: Þróun stofnananna frá uppskiptingu hafi verið jákvæð, verkefnum stofnananna sé betur sinnt en fyrir uppskiptingu, tækifæri til að þróa ný vinnubrögð og aðferðir hafi þó ekki verið nýtt sem skyldi, samstarf stofnananna hafi ekki gengið eins vel og lagt var upp með, stefna og ákvarðanir stofnananna hafi dregið úr samþættingu og mögulegum kostnaði fulls aðskilnaðar, þ.e. að hægt hefði verið, miðað við þetta svar, ef maður túlkar það, að ná betri árangri hefði aðskilnaður komið til að fullu. Jafnframt kemur fram að þörf fyrir samstarf stofnananna virðist minnka, og ekki séu vísbendingar um hagkvæmni þess að sameina stofnanirnar að nýju. Þá er tiltekið í svari ráðuneytisins að markmiðið með uppskiptingu stofnananna hafi verið tvíþætt; að einfalda og nútímavæða þjónustuna, og að skapa forsendur fyrir breytingum á stýringum og fjárstreymi í heilbrigðiskerfinu. Niðurstaða fyrrgreindrar athugunar bendir til að fyrra markmiðinu hafi verið náð, þ.e. náðst hafi að einfalda og nútímavæða þjónustuna. En hið síðara, um stýringu og fjárstreymi í heilbrigðiskerfinu, hafi ekki náðst og því hafi frestun á gildistöku ákvæðisins komið til. Því má segja að við séum enn á ný að fresta því að við náum hinu síðara markmiði sem sett var í lögin frá 2008. Síðan kemur mjög athyglisverð spurning frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni um hvort komi til greina að sameina aftur þessar tvær stofnanir og hvort hagræðing slíkrar sameiningar hafi verið metin. Fram kemur í svari ráðherrans að á vegum ráðuneytisins sé unnið að endurskoðun fjölmargra þátta velferðarþjónustunnar, þar með talið starfsemi stofnana og mögulegum breytingum sem gætu í senn stuðlað að aukinni hagræðingu og betri þjónustu við einstaklinga. Starfsemi þessara tveggja stofnana sé ekki undanskilin í því mati. Í svarinu kemur fram að stefnt sé að því að ljúka þessari vinnu á næsta ári, þ.e. á því ári sem nú gengur í garð. Að öðru leyti er ekki farið í það með hvaða hætti það verði gert. Ég teldi að það yrði mjög til bóta fyrir þetta mál - fyrst ljóst er að ekki hefur verið unnið eftir þeirri samþykkt sem Alþingi gerði fyrir ári, þ.e. að þetta ákvæði mundi taka gildi að ári, sem sagt nú um áramótin - að lagður verði fram af hálfu ráðuneytisins einhvers konar tímarammi og tímalína yfir hvaða verkefni nákvæmlega það eru sem á að ráðast í á þessu ári til að tryggja það að ákvæðið taki gildi að ári. Ég tel nauðsynlegt í ljósi forsögu málsins að slíkt plan verði lagt fram. Þá þyrftum við ekki að standa hér að ári og rífast aftur um það hvort menn hafi haft einhverja meiningu á bak við orð sín, þ.e. að menn hafi ætlað að láta ákvæðið taka gildi að ári eða ekki. Ég hef rætt þetta við þá sem hlut eiga að máli. Ég tel að það mundi greiða mjög fyrir því fyrir okkur öll sem vinnum við þetta, sérstaklega fyrir velferðarnefnd sem ætlar sér að fylgjast með því hvernig málinu vindur fram, að slíkt minnisblað af hálfu ráðuneytisins kæmi fram. Það hefði verið mjög til bóta hefði það gerst fyrir ári þegar menn ákváðu að fresta málinu bara í eitt en ekki þrjú ár, þá þyrftum við ekki að standa hér og rökræða það hvort menn hafi ætlað sér að standa við gerða samninga eða ekki.

Herra forseti. Vegna orða hv. þingmanns og tilvísunar sem er að finna í nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar til umsagnar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem dagsett er 9. desember sl., tel ég rétt að fram komi að umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er að sjálfsögðu um það frumvarp sem fram var lagt þar sem fyrir mistök var gert ráð fyrir frestun til tveggja ára en ekki eins. Eftir að útskýrt hafði verið fyrir lögfræðingi Sambands íslenskra sveitarfélaga hvernig í pottinn var búið, sem heyra mátti af ræðu ráðherra, barst tölvupóstur sem gerð var grein fyrir í hv. velferðarnefnd þar sem fram kemur að hann fái ekki séð að Samband íslenskra sveitarfélaga fari að leggjast gegn samþykkt frumvarpsins ef gerð er sú breyting að frestunin taki til eins árs en það er akkúrat það sem gert er hér. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram, með leyfi forseta: „Í ljósi reynslunnar af yfirfærslu málefna fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga bendir meiri hlutinn á nauðsyn þess að samningar verði gerðir við stofnanir sem annast þjónustu við aldraða samhliða þeirri undirbúningsvinnu sem nú er hafin við yfirfærslu þess málaflokks til sveitarfélaga.“ Þetta er það sama og hæstv. ráðherra lagði áherslu á í framsögu sinni með málinu við 1. umr. Ég tel rétt að þetta komi fram, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir að koma upp og vekja athygli á umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem ég hreinlega gleymdi að minnast á í ræðu minni. Það er rétt að umsögnin barst við frumvarpið sem lagt var fram enda ekkert annað sem þeir sem senda inn umsagnir að eigin frumkvæði geta stuðst við og er því augljóst að sambandið var alfarið á móti þeirri hugmynd í frumvarpinu að hafa frestinn tvö ár. Efnisatriðin sem fram koma í umsögn sambandsins eru nokkuð sem við eigum að horfa til. Ég sé að meiri hlutinn hefur tekið upp texta sem fram kemur í umsögn sambandsins í álit sitt varðandi yfirfærslu málefna fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga. Það var því mjög þarft að fá þessa umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég tel reyndar að það hefði verið málinu til framdráttar ef það hefði verið sent út til umsagnar til hlutaðeigandi aðila. Við höfðum miðað við hvað við gefum stundum stuttan umsagnarfrest á þessum árstíma en það hefði einfaldlega bætt málið að fá umsagnir því að það er svolítið ankannalegt að þurfa að vísa í ársgamlar umsagnir þótt þetta sé sambærilegt mál. Það gefur ekki, að því er ég tel, nægilega skýra heildarmynd af málinu en er engu að síður það eina sem ég hef í höndunum.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að það eru afskaplega mikil vonbrigði að þetta mál sé hér fram komið. Tekist var á um þetta á nákvæmlega sama tíma árs í fyrra. Ég ætla ekki að deila neitt meira við þann aðila sem ég átti kannski mest samskipti við um þetta mál eða nefna hvað okkur fór á milli en við getum sagt að gefin hafi verið mjög góð fyrirheit um að málið yrði klárað. Það sér hver maður að ef vilji væri fyrir hendi yrði auðvelt að klára þetta mál á einu ári. Það er ekki hægt að segja annað, virðulegi forseti, miðað við það svar sem kom við fyrirspurn frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni en að þetta byrjaði vel. Byrjað var á að taka út af óháðum aðilum uppskiptingu Sjúkratrygginga Íslands og Tryggingastofnunar. Það er skemmst frá því að segja að það gekk mjög vel og miðað við þá úttekt er ekkert sem mælir með því að fara aftur í sama farið, þvert á móti virðast báðar stofnanir hafa skilað betra starfi og þeim verkefnum sem þeim var falið að sinna var sinnt betur hvorri í sínu lagi en saman og kemur það ekki á óvart. Fyrir þá sem ekki þekkja til snerist þetta í grófum dráttum um að skipta Tryggingastofnun upp í annars vegar það sem snýr að heilbrigðismálum og hins vegar það sem snýr að félagslegum málum. Markmiðið með stofnun Sjúkratrygginga - það er skref sem á eftir að stíga - var líka að skapa forsendur fyrir breytingu og stýringu á fjárstreymi í heilbrigðiskerfinu með kostnaðargreiningu, blandaðri fjármögnun, útboðum og þjónustusamningum og eflingu gæða- og kostnaðareftirlits. Virðulegi forseti. Þetta er ekki íslensk uppgötvun. Þetta er ekki uppgötvun stjórnmálaflokks eða einstaklinga á Íslandi. Þetta er reynsla annarra Norðurlandaþjóða. Þegar menn fóru af stað í þessa vegferð voru þeir búnir að skoða hvað var að gerast annars staðar á Norðurlöndum. Sérstaklega skoðuðu menn það sem var að gerast í Svíþjóð og vorum við svo lánsöm að hafa góðan aðgang að m.a. Íslendingum sem störfuðu í kerfinu þar og gátu upplýst um það sem gengi vel en ekki síður - sem er jafnvel mikilvægara - hvað hefði farið úrskeiðis því að oft fer eitthvað úrskeiðis þegar breytt er um stefnu og nýjar leiðir farnar. Það er búið að kalla eftir því í áratugi, virðulegi forseti, frá þeim stofnunum sem sinna heilbrigðisþjónustu að fá samninga. Hví skyldi það vera, virðulegi forseti? Hví skyldu menn vilja fá samninga? Vegna þess að þeir vilja að það sé skilgreint hvað þeir eiga að gera, það er ekkert flóknara en svo, og að það sé skynsemi í því og fylgni milli þess hvað er gert og fyrir hvað er borgað. Hér á landi er það ekki þannig. Það er alveg sama við hvern hv. þingmenn tala í heilbrigðisþjónustunni þeir munu alltaf fá sömu svörin frá hverjum einasta aðila sem sinnir heilbrigðisþjónustu. Þau eru að skilgreina þarf hvað hver á að gera og semja um það. Það er allra hagur, ekki síst sjúklinganna sem þurfa á þjónustunni að halda. Það er enginn vafi, virðulegi forseti, á að við gætum nýtt fjármunina betur ef við stigum þetta skref. Það eru engin dæmi þess að þegar menn hafi stigið þessi skref hafi það orðið til þess að þeir vilji snúa til baka. Það eru gríðarleg vonbrigði að menn hafi ekki klárað þetta verkefni á árinu sem er að líða. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ekki traustvekjandi þegar kemur síðan frumvarp á elleftu stundu og ekki er einu sinni kallað eftir umsögnum og sagt þar að fresta eigi gildistöku um þrjú ár. Því miður, virðulegi forseti, jafnsammála og við hv. þingmenn sem og landsmenn allir erum um mikilvægi þess að hafa góða heilbrigðisþjónustu fyrir alla landsmenn hefur skort á það að menn hafi fylgt því eftir með stefnumótun. Einhver kynni að segja: Það er erfitt þegar eru minni fjármunir. Virðulegi forseti, það er alltaf erfitt, líka þegar eru meiri fjármunir því að þá eru kröfurnar enn meiri. Því miður höfum við horft upp á það undanfarna daga þegar gengið var frá fjárlagafrumvarpinu að samið var um fjárútlát út og suður í tengslum við heilbrigðisþjónustuna og það er einkenni þess að það er ekki verið að vinna eftir stefnu. Virðulegi forseti. Nú veit ég alveg að það er fátt sem kemur í veg fyrir að þetta fari í gegn og enn og aftur tökum við fyrir stór mál sem lítil umræða verður um. Núna í þessum töluðu orðum er klukkan 13 mínútur yfir tíu á föstudagskvöldi. Ég á ekki von á því að við ræðum þetta mál neitt meira hér, þetta stórmál. Nú geri ég ekki þá kröfu að allir séu sammála mér í öllum málum, ég geri ekki einu sinni þá kröfu að allir séu sammála mér í heilbrigðismálum, en ég held að það sé skynsamlegt fyrir þjóðina og heilbrigðisþjónustuna að við tökum málefnalega umræðu um leiðir ef menn vilja fara aðrar leiðir en þær sem lagðar eru til í þessum lögum, við skulum átta okkur á því að þetta eru lög, við erum að fresta gildistökunni. Síðast þegar ég vissi, virðulegi forseti, var þetta stefna flestra stjórnmálaflokka og ég býst við því að það sé ekki síst vegna alþjóðlegra samskipta íslenskra stjórnmálaflokka að menn hafi lært af því sem gerist annars staðar. Ég hef áhyggjur af íslenskri heilbrigðisþjónustu og ekki síst stefnuleysinu. Ég hef áhyggjur af því hvaða afleiðingar það getur haft og ég efast ekkert um að það hafi gert krefjandi verkefni erfiðari að fara út í sameiningu á stærstu ráðuneytum landsins. Félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið voru sameinuð og þangað fara núna rúmlega 50% af ríkisútgjöldunum. Það var gert í nafni þess að betra væri að hafa færri og stærri ráðuneyti en mörg lítil. Dvergráðuneytin voru hins vegar látin standa á meðan búið var til sérstakt risaráðuneyti utan um það sem hefur verið kallað velferðarmál. Þetta var fyrst og fremst þráhyggjumál hæstv. forsætisráðherra sem nýtist fáum og allra síst þeim sem þurfa á þjónustunni að halda. Ekki var kallað eftir umsögnum en það var gert í fyrra um nákvæmlega sama mál. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir flutti hér afskaplega góða ræðu og er augljóst að hún hefur sett sig vel inn í mál og var framganga hennar í þessu máli henni til mikils sóma. Hún benti á að fyrir ári síðan voru umsagnir allar á einn veg: Ekki fresta, stígið þetta skref. Það var ekki gert þá og það er ekki gert núna. Virðulegi forseti, það eru mikil vonbrigði og slæmar fréttir fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Einhverra hluta vegna hefur því stundum verið haldið fram að það kalli á aukinn kostnað að fara þessa leið. Ekkert gæti verið fjarri sanni. Þetta snýst um að færa starfsmenn sem eru annars staðar, eins og á Landspítalanum og í heilbrigðisráðuneytinu, til Sjúkratrygginga og láta þá vinna að því að fylgja eftir þeim markmiðum sem ég nefndi áðan. Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarliðsins og þá sérstaklega hæstv. ráðherra til að koma ekki hingað að ári liðnu með sama mál.  Stóra einstaka málið er að þetta er vont frumvarp. Það er fyrst og seinast vont fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Ég vona að við sjáum ekki þetta frumvarp aftur heldur sjáum við menn framkvæma það á næsta ári þannig að við getum rætt eitthvað annað en þetta vonda frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Með frumvarpinu er lagt til að sérlöggjöf verði sett um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Frumvarpinu er ætlað að gera gjaldtökuna skýrari og skilvirkari ásamt því að styrkja rekstrargrundvöll stofnunarinnar. Talið var nauðsynlegt að skjóta styrkari lagastoð undir gjaldtökuheimildir stofnunarinnar vegna óskýrleika við túlkun gildandi ákvæða, athugasemda sem gerðar höfðu verið við innheimtuna og í ljósi þess að umfang reksturs umboðsmanns hefur verið mun meira en búist var við og aukist mikið milli ára. Rétt er að upplýsa það að nú eru um 1.600 mál í vinnslu hjá embættinu, önnur 1.600 hjá umsjónarmönnum sem starfa fyrir embættið, nær 4.000 umsóknir hafa borist um greiðsluaðlögun og ljóst er að árið 2012 verður það annasamasta í sögu þessa embættis en þar starfa núna yfir 80 starfsmenn á skrifstofu embættisins, að auki um 140 lögmenn úti í bæ sem vinna fyrir embættið. Í 1. gr. frumvarpsins er skilgreint hverjir skuli standa straum af rekstri umboðsmanns og miðað við gildandi lög þannig að fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðir og vátryggingafélög standi straum af kostnaðinum. Þó er lögð til sú breyting frá gildandi lögum að Lánasjóður sveitarfélaga og Byggðastofnun verði undanskilin gjaldskyldunni enda stunda þau ekki lánastarfsemi til einstaklinga. Gerð var athugasemd við það fyrir nefndinni að fjármálafyrirtæki í slitameðferð væru ekki gjaldskyld samkvæmt ákvæðinu. Meiri hlutinn tekur undir þær ábendingar og telur rík jafnræðis- og sanngirnissjónarmið lúta að því að fjármálafyrirtæki í slitameðferð greiði hlut í rekstri umboðsmanns skuldara í samræmi við umfang lánasafns líkt og önnur fjármálafyrirtæki. Þá bendir meiri hlutinn á að þessi fyrirtæki eru gjaldskyld samkvæmt gildandi lögum. Leggur meiri hlutinn því til breytingu þessu til samræmis. Við útreikning á álagningarstofni hefur verið flutt sú breytingartillaga frá framlögðu frumvarpi að í stað hlutfallstölunnar 0,0377% í 1. mgr. 5. gr. komi talan 0,03% og er sú breytingartillaga flutt hér á þskj. 569. Það þýðir að álagning lækkar frá því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi þar sem verið er að taka inn fleiri gjaldskylda aðila til að standa undir kostnaði við starfsemi umboðsmanns. Nokkuð var rætt um álagningu gjaldsins vegna þeirra sem nýlega hafa hafið starfsemi eða hefja starfsemi á þeim fjármálamarkaði sem lögin taka til eftir gildistöku laganna. Í 5. gr. er kveðið á um að þeir séu undanþegnir gjaldi á því ári sem þeir hefja starfsemi, greiði síðan 500 þús. kr. árið á eftir og á þriðja ári starfseminnar greiði þeir gjald í samræmi við umfang lánastarfsemi. Helgast þetta af því að við álagningu hvers árs er miðað við umfang lánastarfseminnar á þarsíðasta ári. Áætlaður rekstrarkostnaður umboðsmanns skuldara á næsta ári er liðlega einn milljarður og er það tæp 30% hækkun frá fyrri áætlun. Er sú kostnaðaraukning reiknuð út frá því áætlaða umfangi í starfseminni sem ég lýsti hér á undan. Rekstrarkostnaður stofnunarinnar hefur verið meiri en áætlað var enda umfang hennar verið mun meira en gert var ráð fyrir við stofnun. Hins vegar er gert ráð fyrir því að eftir að menn hafa farið yfir þann kúf sem liggur fyrir núna og áætlað er að afgreiða á árinu 2012 muni rekstrarkostnaður stofnunarinnar fara lækkandi á næstu árum. Meiri hlutinn telur mjög brýnt að leyst verði úr greiðsluvanda fólks án tafar. Þessi mál geta oft og tíðum verið bæði umfangsmikil og flókin og taka því nokkurn tíma í vinnslu, einkum þegar fjöldi kröfuhafa er mikill. Þá hafa samningaviðræður við kröfuhafa oft reynst tímafrekar en stærstu kröfuhafar greiða þó rekstrarkostnað umboðsmanns skuldara og hafa því beinan hag af því að úr málum sé leyst bæði fljótt og vel. Rétt er að taka fram að í nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að málshöfðunarfrestur samkvæmt 8. gr. frumvarpsins væri of stuttur en samkvæmt ákvæðinu skal höfða mál til ógildingar ákvörðun sem tekin er á grundvelli laganna innan 45 daga frá því að aðila var gerð grein fyrir álagningunni. Meiri hlutinn áréttar að í sambærilegu ákvæði laga nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, er málshöfðunarfrestur einn mánuður, samanber 8. gr. laganna. Þá er rétt að geta þess að í 5. gr. frumvarpsins hefur dagsetningin 30. nóvember 2011 fyrir mistök slæðst inn í texta ákvæðisins. Leggur meiri hlutinn til breytingu þessu til leiðréttingar. Með lögum nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands, var gerð sú breyting á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins að stjórnarmálefni heyra undir ráðuneyti í samræmi við forsetaúrskurð. Með lögum nr. 116/2011 var því gerð sú breyting á lagasafninu að ekki er lengur tiltekið í lögum hvaða ráðherra fer með framkvæmd viðkomandi málaflokks heldur er það einungis tiltekið í forsetaúrskurði. Til að gæta lagasamræmis er því lagt til að í stað orðsins velferðarráðherra í 2. og 3. gr. komi ráðherra. Að framansögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert hér grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja þetta mikið. Ég vildi bara spyrja hv. þingmann, sem ég þakka fyrir ágæta og skýra framsögu fyrir nefndarálitinu: Var það ekkert í umræðunni og hafa menn engar áhyggjur af rekstrarkostnaðinum? Þegar við höfum samþykkt þessi útgjöld eru þetta orðnir um 2,5 milljarðar á að ég held tveimur og hálfu eða þremur árum. Það samsvarar því að hægt væri að vera með skuldaniðurfellingu sem nemur 5 milljónum á til dæmis 500 fjölskyldur sem ég mundi ætla að gæti verið frekar skilvirkt. Maður heyrir að það sé kannski ekki að koma mjög mikið út úr þessu úrræði, a.m.k. ekki enn sem komið er, þrátt fyrir þennan tíma og það séu mikil vonbrigði meðal annars með framgöngu embættisins gagnvart því sem snýr að endurreikningi erlendra lána o.s.frv. Ég ætla ekki að fara út í það. En eru menn ekki að velta því fyrir sér í hv. nefnd hvort ekki sé skynsamlegra að fara einfaldari og skilvirkari leiðir því að þetta eru orðnar gríðarlegar fjárhæðir? Og þó að mér þyki mjög vænt um lögfræðinga erum við búin að skaffa þeim helst til mörg verkefni núna á síðustu mánuðum og missirum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar athugasemdir og fyrirspurnir. Ég tek fyllilega undir það að þessi kostnaður er gríðarlega mikill enda er hér við viðamikið og þungt og erfitt verkefni að fást. Ein skýringin á því af hverju þessi kostnaður hefur verið svo mikill sem raun ber vitni er sú að stofnunin hefur verið að úthýsa mjög stórum hluta af starfsemi sinni eins og hér var bent á. Eins og ég nefndi eru starfandi í dag um 150 lögmenn sem sérstakir umboðsmenn fyrir þessa stofnun. Það er alveg ljóst að þar þarf að verða breyting á og í viðræðum við ráðamenn stofnunarinnar var einmitt tekið á þessum þáttum og upplýst að umboðsmaður skuldara ætli á nýju ári að taka inn í stofnunina mun stærri hluta af þessu verkefni með því að ráða til starfa aðila sem munu yfirtaka að stærstum hluta þau verkefni sem hefur verið úthýst fram til þessa. Það hefur líka sýnt sig að reynslan af starfi þeirra sem hafa sinnt þessum umboðsverkefnum hefur verið misgóð. En það sem skiptir þó mestu máli er að þau fyrirtæki sem greiða þennan kostnað upp á liðlega einn milljarð kr. á komandi ári hafa það auðvitað í hendi sér að stórum hluta hvernig til tekst í þessum efnum - hversu fljótt tekst að vinna úr þeim stabba sem fyrir liggur og hver kostnaðurinn verður - með því að bregðast við þeim verkum sem fyrir liggja og tryggja að hægt verði að ljúka þessu á sem skemmstum tíma.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að menn úthýsi ekki lengur verkefnum heldur ráði lögfræðinga inn í stofnunina þarf samt sem áður að borga laun. Ég kann ekki að meta hvort sé ódýrara í þessu tilfelli að úthýsa verkefnum eða hafa starfsmennina. Hins vegar munar það örugglega ekki, hvor leiðin sem farin er, þeim upphæðum að það skipti máli í heildarsamhenginu þó svo að ég hvetji embættið til að leita allra leiða til að ná eins mikilli hagræðingu í starfsemina og mögulegt er. Það sem ég hef áhyggjur af er einfaldlega þetta: Nú eru komnir 2,5 milljarðar í þetta úrræði og maður sér það bara með einföldum útreikningum, og sömuleiðis varðandi skatta sem verið er að setja á fjármálastofnanir, að ef þetta væri nýtt til þess að leiðrétta skuldir hjá skuldugum heimilum værum við að tala um allt annað ástand en er í dag. En mér finnst vera kominn mikill doði yfir millistéttina, sérstaklega yngra fólkið sem er með það miklar skuldir að það sér ekki fram úr þeim. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Í ofanálag er hækkuð skattbyrði og ýmislegt annað. Ég hef áhyggjur af því að við séum komin í ákveðinn vítahring sem erfitt sé að leysa úr og jafnvel þótt allir séu af vilja gerðir - hv. velferðarnefnd að fara vel yfir þetta mál, þeir sem stýra stofnuninni reyni að gera sitt besta og þeir sem þar starfa o.s.frv., er ég hræddur um að við höfum búið til kerfi sem er gríðarlega dýrt en nýtist lítið. Hv. þm. Lúðvík Geirsson nefndi það meðal annars að þetta hefði ekki gengið upp sem skyldi, sem allir vita. Ég vildi bara kanna hvort þetta hefði verið rætt, hvort menn ættu kannski að líta á þetta eins og þeir væru að byrja með autt blað og í stað þess að nota peninga 

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að árétta það sem rætt var í velferðarnefnd við yfirferð þessa máls og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að lögð er rík áhersla á að hraðað verði sem kostur er uppgjöri og lokafrágangi þess fjölda mála sem liggur fyrir hjá umboðsmanni. Staðreyndin er sú að á þeim tíma sem umboðsmaður hefur starfað hefur um 600 málum verið lokið. Þar liggja hins vegar fyrir og hafa borist um 4.000 umsóknir eins og ég nefndi áðan. Því er ljóst að mjög stór bunki er ókláraður. Hins vegar er það markmið og stefna embættisins að ljúka mjög stórum hluta þessara verkefna á árinu 2012 og það er auðvitað fagnaðarefni. Það er lagt upp á þann máta að dýrasti rekstrartími stofnunarinnar verði á næstkomandi ári. Einnig er gengið út frá því að umboðsmaður skili starfsáætlun fyrir þau verkefni sem fyrir liggja og sú áætlun sé klár á miðju ári þannig að hægt sé að áætla rekstrarkostnaðinn á komandi tímabili og endurmeta í raun fjárþörfina fyrir reksturinn. Eins og áætlanir embættisins liggja fyrir í dag byggja þær á því markmiði að ljúka sem stærstum hluta af því sem fyrir liggur á árinu 2012 og það muni svo draga saman í þessum verkefnum þegar á árinu 2013.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Hv. þm. Lúðvík Geirsson, framsögumaður meiri hluta, fór í gegnum efnisatriði málsins. Í andsvörum spurði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hvort menn hefðu ekki haft áhyggjur af hækkandi kostnaði við stofnunina. Það má segja að ég fjalli í nefndaráliti mínu fyrst og fremst um áætlaðan kostnað af rekstri og því verkefni að laga skuldir fólks að greiðslugetu þess. Þegar lög um umboðsmann skuldara voru innleidd voru gerðar mjög umfangsmiklar lagabreytingar sem þáverandi félags- og tryggingamálanefnd stóð að, Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna var lögð niður og umboðsmaður skuldara tók við verkefnunum, en samhliða voru lög um greiðsluaðlögun einstaklinga, lög um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði og lög um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota lögfest frá Alþingi. Þetta var hins vegar ekki fyrsta tilraun til að innleiða greiðsluaðlögun á Íslandi. Þegar það var gert fyrst voru ákvæði nauðasamninga til greiðsluaðlögunar lögleidd með lögum nr. 24/2009. Við það tækifæri lýsti ég miklum áhyggjum mínum af því hversu umfangsmikið þetta verkefni yrði og af þeirri leið sem stjórnvöld höfðu valið, þ.e. að beina heimilum landsins í gegnum þetta greiðsluaðlögunarferli. Það hefur sýnt sig að þau viðvörunarorð sem ég hafði þar uppi hafa sannarlega orðið að raun. Verkefnið varð, og er, mun umfangsmeira en stjórnvöld áætluðu. Stjórnvöld hafa líka haft mjög mikla tilhneigingu til að vanmeta kostnaðinn. Ég tel að það sé fyrst og fremst vegna þeirrar tregðu sem stjórnvöld sýndu mjög lengi við það að fara í almennar aðgerðir vegna skuldavandans. Þegar við vorum að fara í gegnum þetta mál var áætlaður kostnaður við það 25–50 millj. kr. á ári miðað við að málafjöldinn yrði á bilinu 100–200. Þá benti ég á að væntanlega væri hægt að margfalda þá upphæð í samræmi við fjölda mála. Nú hefur sýnt sig að þarna hafði ég rétt fyrir mér. 5.900 mál hafa borist umboðsmanni skuldara og þá má segja að það sé mjög nálægt þessari áætlun sem ég var með um að það mundi kosta um það bil milljarð á ári þegar við erum komin upp í þennan fjölda mála. Ég tel það mjög sorglegt fyrir þá umsækjendur sem eru núna í ferli hjá umboðsmanni skuldara og raunar bara fyrir heimilin almennt í landinu og efnahagslíf okkar hvað menn voru tregir til að horfast í augu við þennan mikla vanda. Ég leggst ekki gegn framgangi málsins. Ég tel að þetta sé afleiðingin af þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar. Það er nauðsynlegt að borga þennan kostnað fyrst þessi leið var valin. Það má segja að það sé sátt milli fjármálafyrirtækjanna og stjórnvalda um að þau beri kostnað vegna þess að þarna eru fyrst og fremst skuldarar við þessi fyrirtæki og sjóði. Eitt af því sem við ræddum í nefndinni var að ástæðan fyrir því að þessi mikli kostnaður er áætlaður núna hjá umboðsmanni skuldara er talin sú að um helmingur af þessum peningum muni fara til umsjónarmanna í þeirri von að hægt verði að ljúka mjög mörgum greiðsluaðlögunarmálum á næsta ári. Við þurfum einfaldlega að gera allt sem við getum til að tryggja að svo verði. Við verðum að þrýsta á um að kröfuhafar samþykki þá samninga sem er nú verið að senda út á þá. Ef það lagaumhverfi sem er nú til staðar, þau lög sem ég var að tala um sem voru samþykkt, dugir ekki til þurfum við að endurbæta þau lög. Ríkið þarf líka að huga að sínum stofnunum. Það er mikið áhyggjuefni þegar við fáum ábendingar frá umsjónarmönnum um að til dæmis tollstjóri, sem ekki eru gerðar kröfur um að felli niður kröfur, virðist vísvitandi tefja mál fyrir jafnvel mjög lágar upphæðir. Í þessu tilviki var verið að tala um 27 þús. kr. til að hægt væri að ganga frá samningi um greiðsluaðlögun við viðkomandi skuldara. Ég leggst ekki gegn framgangi þessa máls en hvet til þess að allar leiðir verði nýttar til að þrýsta á um lausnir skuldamála.

Herra forseti. Við ræðum hér nefndarálit hv. velferðarnefndar um frumvarp til laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sem erum fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. velferðarnefnd skrifuðum ekki nefndarálit, töldum ekki þörf á því. Ég hef getið um það áður að þá koma nöfn okkar hvergi fram eins og við höfum enga skoðun á málinu. Þannig er það samt ekki. Það er eitt atriði sem gerir það að verkum að ég á mjög erfitt með að vera með á þessu áliti. Það kom fram í umræðum um tekjuhlið fjárlaga, það er eiginlega búið að ræða þetta allt undir þeim lið. Eins og ég hef áður getið um getur hv. Alþingi ekki gert neitt annað en að fara eftir þeim lögum, fjárlögunum. Það kemur fram í breytingartillögu að verið er að laga prósentuna að fjárlögunum sem búið er að samþykkja. En ég get ekki verið með út af lífeyrissjóðunum. Eins og ég hef margoft nefnt í umræðu um fjárlögin er kerfið þannig að það eru eingöngu almennu sjóðirnir sem borga gjaldið, opinberu sjóðirnir borga það ekki. Sjóðfélögum þeirra kemur þetta ekkert við, hins vegar munu sjóðfélagar almennu sjóðanna þurfa að sæta skerðingu út af þessu gjaldi og þurfa auk þess að borga skatta vegna hækkunar á iðgjaldi ríkisins inn í opinberu sjóðina. Mér finnst það bara ekki ganga upp. Rekstur umboðsmanns skuldara hefur valdið mér vonbrigðum. Þetta virðist vera mjög flókið ferli, þunglamalegt og dýrt. Mér sýnist kostnaðurinn á hverja umsókn vera að nálgast hálfa milljón. Ég held að menn þurfi að taka sér tak í framkvæmdinni á því. Eins og ég gat um fór mestöll umræðan fram þegar við ræddum um tekjuhlið fjárlaga og ég ætla þá ekki að orðlengja þetta frekar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferð frumvarp til laga um breyting á lögum um happdrætti SÍBS, með síðari breytingum. Þetta er lítið og einfalt mál sem ekki þarf að hafa mörg orð um. Með þessu frumvarpi er lögð til breyting á a-lið 1. gr. laga um happdrætti fyrir Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga, SÍBS. Hún lýtur eingöngu að því að happdrættið fái heimild til að auka hlutatölu úr 75 þús. hlutum í 80 þús. hluti sem er til samræmis við heimild sem happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjúklinga hefur haft um árabil. Með þessu mun heildarfjárhæð vinninga hækka þar sem miðafjöldi verður meiri, auk þess sem opnað verður fyrir nýja númeraseríu hjá happdrættinu, þ.e. miða númer 75 þús. til 80 þús. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Full samstaða var milli fulltrúa í nefndinni um málið. Tveir nefndarmanna voru fjarverandi við afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um breyting á lögum um meðferð sakamála. Þetta mál er frestunarfrumvarp sem lýtur að því að framlengja frestun þess að setja á fót embætti héraðssaksóknara. Áætlað var að það embætti yrði sett á fót með lögum um meðferð sakamála sem voru samþykkt á Alþingi vorið 2008 og öðluðust gildi 1. janúar 2009. Vegna niðurskurðar hefur því tvívegis verið frestað, annars vegar með lögum nr. 156/2008, hins vegar með lögum nr. 123/2009. Nú er enn lögð til frestun af sömu ástæðu, að það mundi útheimta veruleg fjárútlát sem ekki er grundvöllur til að ráðast í. Í frumvarpinu er jafnframt lögð til breyting á ákvæðum til bráðabirgða sem lýtur að því að fresta um tvö ár, þ.e. til ársins 2014, að setja þetta embætti á fót. Jafnframt kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að taka þurfi til skoðunar hvort yfir höfuð sé rétt að setja á fót þetta embætti eða endurskoða þau áform að fullu og hætta við þau. Mun slík skoðun fara fram á þeim tíma sem frestun á gildistökuákvæði laganna nær til, þ.e. á næstu tveimur árum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Sjö af níu nefndarmönnum skrifa undir það álit og tveir nefndarmanna voru fjarverandi við afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fólksflutninga og farmflutninga á landi, nr. 73/2001, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Um nokkurt skeið hefur verið fjallað um nauðsyn þess að efla almenningssamgöngur hérlendis, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni. Opinberir aðilar, bæði ríki og sveitarfélög, leggja nú þegar umtalsverða fjármuni í almenningssamgöngur en þá fjármuni væri hins vegar hægt að nýta mun betur með skilvirkari skipulagningu og samhæfingu, ekki síst á landsbyggðinni og milli sveitarfélaga, og með því að færa ákvarðanir um þjónustu nær notendunum. Fram kom við meðferð frumvarpsins í nefndinni að Vegagerðin vinni um þessar mundir að samningum við landshlutasamtök sveitarfélaga um að þau taki við almenningssamgöngum hvert á sínu svæði um næstu áramót, þar með talið milli sveitarfélaga. Einn samningur er þegar undirritaður og almenningssamgöngur að fullu skipulagðar á svæði þeirra landshlutasamtaka sem þar um ræðir, þ.e. Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga. Í þessu samhengi hefur m.a. farið fram athugun á því hvernig samhæfa megi krafta og samnýta betur þjónustu sem þegar er í boði á ýmsum sviðum en samgönguþjónusta á víða erfitt uppdráttar, svo sem skólaakstur, ferðaþjónusta fatlaðra og hefðbundnar almenningssamgöngur með áætlanabílum. Meiri hlutinn telur mikilvægt að skipuleggja þjónustuna heildstætt og á þann veg að það komi samfélaginu í heild sinni og íbúunum sem best. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á orðalagi tiltekinna ákvæða í lögum um fólksflutninga og farmflutninga sem varða einkaleyfi til reglubundinna fólksflutninga. Meiri hlutinn lítur svo á að þar sé miðað við reglubundnar áætlunarferðir á leiðum sem eru skilgreindar sem almenningssamgöngukerfi svæðisins. Í frumvarpinu er merking hugtakanna einkaleyfi og sérleyfi samræmd og lagt til að landshlutasamtök sveitarfélaga fái skýra lagaheimild til þess að úthluta einkaleyfum til allra almenningssamgangna á sínu starfssvæði. Einnig er áréttað að einkaleyfishafi geti notað bifreiðar sem gerðar eru fyrir átta farþega og færri. Í gildandi lögum um fólksflutninga og farmflutninga er ekki tiltekið að heimilt sé að veita landshlutasamtökum sveitarfélaga einkaleyfi til fólksflutninga en hins vegar er heimilt að veita einstökum sveitarfélögum slíkt einkaleyfi. Einkaleyfi sem heimilt er að veita sveitarfélögunum nær eingöngu til að reka almenningssamgöngur innan sveitarfélaganna en ekki á milli þeirra, eins og nú er lagt til. Það er mat meiri hlutans að til að efla almenningssamgöngur og stuðla að hagkvæmara skipulagi og samlegðaráhrifum sé rétt að breyta þessum lagaákvæðum og tryggja að merking þeirra sé skýr í því skyni að tryggja lögmæti þeirra samninga sem nú er unnið að milli Vegagerðarinnar og landshlutasamtaka sveitarfélaganna. Að mati nokkurra umsagnaraðila eru breytingar í frumvarpinu til þess fallnar að takmarka frelsi í atvinnurekstri og hindra samkeppni, sér í lagi á akstursleiðinni milli Reykjavíkur og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Einnig er það skoðun nokkurra umsagnaraðila að lagabreytingin stuðli að einokun sveitarfélaga eða samtaka sveitarfélaga á fólksflutningum. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi árétta að það er hagur þjóðfélagsins í heild sinni að innviðir og fjármagn sem veitt er til þjónustu við íbúana sé nýtt á sem hagkvæmastan hátt. Það er álit meiri hlutans að með ákvæðum frumvarpsins sé ekki verið að hamla samkeppni með óeðlilegum hætti heldur muni samkeppnin fara fram á öðrum vettvangi, þ.e. með útboði. Meiri hlutinn vekur athygli á að ekkert stendur í vegi fyrir því að sveitarfélög á viðkomandi svæði skipuleggi almenningssamgöngukerfi og hafi rekstur þess á eigin vegum. Hins vegar er unnt að bjóða út allan rekstur almenningssamgangna, þar með talið akstursleiðir til annarra byggðarlaga, og mundu þá allir þeir aðilar sem áhugasamir eru sitja við sama borð í útboði. Það er sá háttur sem lengi hefur verið hafður á þar sem Vegagerðin hefur boðið út akstur á afmörkuðum leiðum og svæðum með nokkurra ára millibili. Við útboð almenningssamgangna verður sveitarfélögunum heimilt að ganga til samninga sem ekki byggjast einvörðungu á grundvelli upphæðar samnings heldur einnig að teknu tilliti til félags- og umhverfisþátta og gæðastigs þeirrar þjónustu sem boðin er samkvæmt samningi. Hjá umsagnaraðilum kom fram að mikilvægt væri að skilgreina hugtakið almenningssamgöngur í löggjöf hér á landi. Meiri hlutinn tekur heils hugar undir þessa ábendingu og leggur áherslu á að gera verður skýr skil á milli almenningssamgangna annars vegar og ferðaþjónustu hins vegar. Um þessar mundir er unnið við heildarendurskoðun á lögum um fólksflutninga og farmflutninga hér á landi og er reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1370/2007 höfð til hliðsjónar við þá vinnu. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að í þeirri vinnu verði hlutverk almenningssamgangna skilgreint og sett skilyrði um lágmarksþjónustu og hlutverk með skilmerkilegum hætti og í samráði við hagsmunaaðila skilið milli almenningssamgangna og ferðaþjónustu. Mikilvægt er fyrir íbúa sveitarfélaga að njóta skilvirkra almenningssamgangna og að hagsmunir ferðaþjónustu verði jafnframt ekki fyrir borð bornir. Ekki er ástæða til að ætla annað en að hvort tveggja ætti að gera styrkst við það að færa ákvarðanir um þjónustu í almenningssamgöngum meira til sveitarfélaganna en verið hefur. Meginatriðið í þessum efnum er að leikreglur séu skýrar og óvissu eytt. Meiri hlutinn vill leggja áherslu á að vinnu við heildarendurskoðun laga um fólksflutninga og farmflutninga hér á landi verði hraðað eins og kostur er. Meiri hlutinn telur rétt að í þeirri vinnu sé hugað að því hvort þörf sé á endurskoðun þeirra ákvæða sem frumvarp þetta felur í sér með hliðsjón af skilgreiningu á almenningssamgöngum, þó ekki þannig að það hindri þau útboð sem þegar hafa átt sér stað og eru enn í gildi. Meiri hlutinn áréttar þau sjónarmið sem fram hafa komið að samþykkt þessa frumvarps sé þáttur í því að efla almenningssamgöngur á landinu en mjög hefur skort á skipulag í þeim efnum. Sérleyfum hefur verið úthlutað til skamms tíma í senn og þau oft verið framlengd frá ári til árs sem ber almennu stefnuleysi vitni. Með þeim breytingum sem hér eru boðaðar eru ákvarðanir um þjónustu og bætta nýtingu fjármagns færðar nær þeim sem þjónustunnar njóta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Mörður Árnason, Róbert Marshall, Árni Johnsen, Ásmundur Einar Daðason og Atli Gíslason.

Virðulegi forseti. Ég þakka framsögumanni fyrir ræðu hennar. Ég vona svo sannarlega að þessi breyting muni ná þeim markmiðum sem þingmaðurinn fór í gegnum og vil að leggja áherslu á að þegar við horfum til þessarar þjónustu séum við að tryggja lægra verð og betri þjónustu í almenningssamgöngum. Ég hvet stjórnarliða og sérstaklega þá ráðherra sem fara með þessi mál til að huga að því hvernig þeir geta stutt við uppbyggingu almenningssamgangna á Suðurnesjum, hvort það sé eitthvað sem þeir þurfi að skoða frekar varðandi lagasetningu, fjármagn eða annan stuðning við verkefni þar. Við fengum ábendingu í velferðarnefnd í sambandi við atvinnulausa á svæðinu, en þar er atvinnuleysi einna mest á Íslandi og hefur verið mjög lengi viðvarandi erfitt ástand, því að það eru ekki almenningssamgöngur á milli sveitarfélaganna og þótt það séu samgöngur innan Reykjanesbæjar hafa atvinnulausir búsettir í Reykjanesbæ t.d. ekki getað sótt vinnu sem hefur verið í boði í Grindavík og atvinnulausir í Grindavík hafa ekki getað sótt virkniúrræði sem eru í boði í Reykjanesbæ. Það sama var mér bent á þegar ég var viðstödd úthlutun hjá Fjölskylduhjálpinni. Fólk sem átti mjög erfitt og átti ekki mat átti í erfiðleikum með að nálgast aðstoðina ef það bjó í öðrum sveitarfélögum en Reykjanesbæ. Þetta skiptir verulega miklu máli, sérstaklega fyrir svæði sem standa illa félagslega eins og Suðurnesin gera að mörgu leyti og hefur verið staðfest í skýrslum frá Velferðarvaktinni. Ef það er eitthvað sem við getum gert vil ég gjarnan hvetja stjórnarliða til að gera það.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessar góðu ábendingar og tek undir með henni, það er alveg gríðarlega mikilvægt fyrir íbúa svæða að geta komist greiðlega á milli staða og sótt sér þjónustu á milli sveitarfélaga. Þessu frumvarpi er einmitt ætlað að styrkja þetta þannig að almenningssamgöngukerfið geti verið skipulagt og skilgreint heildstætt. Við fengum til okkar oftar en einu sinni fulltrúa frá sveitarfélögum Suðurnesja sem voru mjög ánægðir með þessar breytingar og töldu þær styrkja mjög stöðu sína við að skipuleggja öflugar almenningssamgöngur og halda þeim við. Ég tek því undir hvert orð hv. þingmanns og held að þetta sé einmitt til þess gert að efla meðal annars almenningssamgöngur á Suðurnesjum.

Herra forseti. Ég vil ekki lengja ræðutímann í þessu máli en ætla aðeins að fá að koma með eina ábendingu í viðbót þótt ég fari ekki endilega fram á að fá svör nema hv. þingmaður telji það mjög brýnt. Það var aðeins rætt um samkeppni. Samkeppni má í sjálfu sér ekki vera markmið. Ástæðan fyrir samkeppni er til að tryggja lægra verð og betri þjónustu. Það er ekki alltaf hægt svo að ég bendi á afleiðinguna af raforkulögunum sem dæmi þá er engin samkeppni á þeim markaði þrátt fyrir þau lög og ég vil líka benda á nokkur dæmi frá Bandaríkjunum, heilbrigðiskerfið þar er rekið af hinu opinbera í samkeppni, ekki betra verð og dýrasta kerfi í heimi, raforkumarkaðurinn er ekki í góðu ástandi og fangelsisstofnanir voru meira að segja einkavæddar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég vildi spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Þetta frumvarp hefur ekki verið mikið rætt í þinginu og auðvitað er það fyrir neðan allar hellur að við séum að ganga frá málum af þessari stærðargráðu með hraði á þessum tíma, en er einhver hætta á því við samþykkt þessa frumvarps að það muni hafa áhrif á fyrirkomulag reglubundinna fólksflutninga á ferðamannastaði eða flugstöðvar? Er einhver hætta á því? Ég veit ekki betur en að menn hafi verið sáttir við ferðir á vinsælustu ferðamannastaðina og þá sérstaklega flugstöðina og hvernig þeim málum hafi verið fyrir komið. Ég held að enginn geti haldið öðru fram en að þar sé samkeppni sem er af hinu góða fyrir fólkið sem nýtur hennar. Síðan er hitt: Ef farin verður sú leið að vera með einkaleyfisleiðir á almenningssamgöngum á rekstraraðili þá ekki rétt á 85% af olíugjaldinu úr ríkissjóði? Er það ekki réttur skilningur? Ég efast ekki um að hv. nefnd hefur farið vel yfir það því að það mundi kalla á útgjöld frá ríkissjóði í tengslum við þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég tel enga hættu á því að það fyrirkomulag sem varðar fólksflutninga á vinsæla ferðamannastaði og ferðaþjónustan hefur séð um muni verða fyrir einhverjum breytingum vegna þessa. Eins og kemur skýrt fram í frumvarpinu er því ætlað að efla almenningssamgöngukerfið og nefndin ítrekar að í framhaldinu og líka í þeirri vinnu sem fram undan er verði skýrt skilið á milli almenningssamgöngukerfisins og ferðaþjónustunnar. Varðandi flugrútuna sérstaklega, Leifsstöð – Reykjavík, þá fer forræðið yfir á sveitarfélögin. Þetta var boðið út sem heildarpakki og í sjálfu sér getur heildarpakkinn á Suðurnesjum í framhaldi af þessu verið boðinn út. Þetta á ekki að hafa nein einustu áhrif á þjónustu fyrir flugfarþega með flugrútu frá Leifsstöð til Reykjavíkur til hins verra eða neitt þess háttar. Eins og ég segi fyrir það fólk sem hefur haft áhyggjur af samkeppnissjónarmiðum þá verður þeim að sjálfsögðu að fullu mætt í útboði.

Virðulegi forseti. Varðandi ferðamannastaðina held ég að þetta þurfi að koma skýrar fram vegna þess að menn hafa miklar áhyggjur af þessu. Ég hef heyrt að þetta hafi vakið sterk viðbrögð. Ég held að það væri afskaplega skynsamlegt að girða alveg pottþétt fyrir það vegna þess að þeir sem þekkja best til þeirra mála hafa miklar áhyggjur. Það er mikill misskilningur að útboð og samkeppni sé það sama, það hefur í rauninni ekkert með hvort annað að gera. Þetta snýst um það hvort við sem förum með rútunni þarna á milli finnum fyrir samkeppni, að það sé einhver valmöguleiki fyrir okkur. Það er hægt að bjóða alla þætti út en það hefur ekkert með samkeppni að gera. Síðan spurði ég hv. þingmann út í olíugjaldið, hvort þetta mundi ekki kalla á 85% endurgreiðslu á olíugjaldi úr ríkissjóði fyrir einkaleyfisleið sem yrði skilgreind sem almenningssamgöngur. Ef það er einhver vafi á því hvet ég til þess að gengið verði úr skugga um það áður en menn ganga frá þessu sem lögum frá Alþingi. Ef hv. þingmaður er ekki með það á hreinu núna þá er það bara þannig, en ég held að það sé ábyrgðarlaust að ganga ekki úr skugga um það vegna þess að allt bendir til þess að þetta muni kalla á slíka endurgreiðslu. Útboð og samkeppni er ekki það sama. Ég mundi ætla að breyting eins og þessi mundi kalla á umræður, svo að ég vitni í einn öflugan þingmann sem nú er hæstv. ráðherra, Ögmund Jónasson. Ég býst við að ef hann hefði ekki verið í þeim stól sem hann er í núna hefði hann kallað eftir mikilli umræðu um þetta mál.

Forseti. Ég vil byrja á því að gera aftur orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur að mínum um hina svokölluðu frjálsu samkeppni. Hún hlýtur alltaf að vera leið að markmiði en ekki markmið í sjálfu sér. Að hvaða markmiði er stefnt með þessu frumvarpi? Markmiðið er að efla almenningssamgöngur í landinu og tryggja forræði sveitarfélaganna þannig að fjármunir sem fara í almenningssamgöngur séu betur nýttir, skynsamlegar og með hagkvæmari hætti fyrir íbúa í landinu. Þetta á ekki að fara inn á verksvið ferðaþjónustunnar og ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta mun ekki hafa í för með sér neina „hættu“ fyrir hina vinsælu ferðamannastaði. Við höfum vissulega heyrt þessum sjónarmiðum hreyft en ég ætla bara að leyfa mér að fullyrða að þetta er ekki áhyggjuefni. Varðandi endurgreiðsluna hefur ábendingum þar um einmitt líka verið hreyft í umsögnum frá ferðaþjónustuaðila en það eru einfaldlega engar breytingar á því fyrirkomulagi. Þetta er bara eins og það hefur verið.

Herra forseti. Ég ætla mér ekki að hafa langt mál um þetta frumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Ég vil þó segja strax í upphafi að ég er þeirrar skoðunar þegar kemur að því hvernig á að fjármagna almenningssamgöngur að það best gert með skattfé eða útsvari sem er innheimt með eðlilegum hætti. Ég geld varhuga við þeirri hugsun að nota eigi samgöngukerfið sjálft eins og hér er lagt upp með. Ég tel að einmitt sú leið sem er hér til umræðu sé ein af fáum leiðum þar sem er raunverulega hægt að koma við samkeppni. Hér hefur verið spurt: Til hvers er samkeppni? Það er hárrétt sem hér hefur verið sagt að samkeppni er ekki markmið í sjálfu sér. Það er líka rétt að við ákveðnar aðstæður mun samkeppni ekki skila neinum árangri og getur jafnvel snúist upp í andhverfu sína. Þess vegna verða menn auðvitað að athuga vel sinn gang hvað varðar fyrirkomulag á mörkuðum. Reyndar er það svo að oftast myndast einmitt vandinn gagnvart neytendum þegar hið opinbera veitir einkaleyfi og einkaaðilar geta í slíku skjóli fyrir samkeppni oft á tíðum náð til sín umtalsverðum fjármunum og um það eru mjög mörg dæmi. Í þessu tilviki hefur það reyndar gerst, eins og bent hefur verið á, að á þessari leið hefur orðið samkeppni sem hefur þegar leitt til þess að verð hefur lækkað. Það hafði hækkað meðal annars vegna þess að leiðin var í ákveðnu skjóli af því að menn töldu að ekki væru samkeppnismöguleikar á henni en síðan sáu menn að það var möguleiki á samkeppni og það hefur strax leitt til lægri fargjalda. Annað sem skiptir líka máli er að samkeppni snýst ekki bara um verð heldur líka þjónustu. Hún snýst um mismunandi þjónustustig og mismunandi útfærslur og eftir því sem við veitum fleiri möguleika fyrir þá sem starfa á þessum markaði, því meiri líkur eru á því að fram komi þjónusta sem hentar farþegunum. Málið með útboð er það að sá möguleiki á lægra verði sem samkeppni gæti leitt af sér rennur til útboðsgjafans, þess sem stendur fyrir útboðinu og heldur á leyfinu. Það eru þá ekki farþegarnir sem njóta heldur sá sem veitir leyfið. Það er nauðsynlegt að átta sig á muninum á því og samkeppni, þ.e. hvert ávinningurinn rennur. Enn og aftur, ég er þeirrar skoðunar að mun skynsamlegra sé að nota fjármuni sem teknir eru beint úr skattkerfinu og frá útsvarinu til að reka almenningssamgöngur. Eins og ég segi þá eru ekki svo margar leiðir á Íslandi þar sem svona samkeppni getur í raun og veru þrifist, þar sem fjöldi ferða er nægjanlegur til að slíkt geti gerst. Ég hef alla samúð með þeim vanda sem fylgir því að byggja upp samgöngukerfi á Suðurnesjum fyrir almenningssamgöngur en ég tel ekki að þetta sé hin skynsama leið til að gera það. Það er augljóst að þeir sem hafa gefið álit sitt á þessu máli gjalda varhuga við þessu og til dæmis hefur Samkeppnisstofnun bent á að það hafi verið ánægjuefni að samkeppni hafi verið komin á þessari leið. Sú samkeppni hefur reyndar ekki staðið lengi, aðeins í stuttan tíma. Að mínu mati, og það segi ég enn og aftur, hefði verið heppilegra að fara aðrar leiðir hvað varðar gjaldtöku til að byggja upp almenningssamgöngur. Um skattheimtu almennt má líka nefna að mér hefur fundist að í vaxandi mæli sé verið að tengja skattheimtu með sérstökum hætti við ákveðna skattstofna og tengja þá um leið skattheimtu við ákveðin verkefni. Ég hef haft þá skoðun og haft hana lengi að það sé hættulegt fyrir okkur og ekki skynsamlegt að gera of mikið af slíku og reyndar sem minnst vegna þess að eðlilegra er að fé renni til ríkissjóðs eða sveitarfélaganna beint og þaðan sé þeim úthlutað til verkefna, en ekki séu búnir til tekjustofnar sem eigi síðan að fara beint til ákveðinna verkefna. Ég held að það sé ekki skynsamlegt og muni valda okkur vaxandi vanda þegar fram líða stundir. Ég vil að lokum, herra forseti, af því að ég vil ekki lengja þessa umræðu, lesa upp úr áliti meiri hlutans. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Að mati nokkurra umsagnaraðila eru breytingar í frumvarpinu til þess fallnar að takmarka frelsi í atvinnurekstri og hindra samkeppni, sér í lagi á akstursleiðinni milli Reykjavíkur og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Einnig er það skoðun nokkurra umsagnaraðila að lagabreytingin stuðli að einokun sveitarfélaga eða samtaka sveitarfélaga á fólksflutningum.“ Svar meiri hlutans, með leyfi herra forseta, er að hann vill: „árétta að það er hagur þjóðfélagsins í heild sinni að innviðir og fjármagn sem veitt er til þjónustu við íbúana sé nýtt á sem hagkvæmastan hátt.“ Ég verð að segja eins og er að mér þykir þetta svar mjög almennt, svo ekki sé meira sagt, þessi athugasemd er mjög almenn og gæti átt við um margt. Ég ítreka því þá skoðun mína að ef tilgangur frumvarpsins er að afla tekna fyrir uppbyggingu almannasamgangna á svæðinu sé þetta ekki góð leið. Það er skynsamlegra að fara bara í gegnum skattkerfið. Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekki meira um þetta mál að segja í bili en vil þó árétta að lokum að samkeppni er til þess hugsuð að tryggja að þeir sem vilja veita þjónustu fyrir almenning þurfi að gera sitt besta, bjóða upp á sem lægst verð og sem mesta þjónustu. Almenningur hafi val á milli mismunandi þjónustuveitenda og fær þannig hið lága verð og þjónustuna. Í útboði er það útboðsgjafinn, sá sem heldur á réttinum, sem fær afraksturinn. Á samkeppni og útboði er sá munur.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni sem fór hér yfir ýmsa þætti sem kalla á, eins og einhverjir hafa sagt, á mikla umræðu. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að markmiðið er ekki samkeppni, markmiðið er væntanlega góð þjónusta. Meira að segja núverandi ríkisstjórn hefur til dæmis verið að styrkja Samkeppniseftirlitið vegna þess að menn trúa því að almenna reglan sé sú að samkeppni ýti undir góða þjónustu. Mér finnst mörg álitaefni vera hér uppi og mér fannst hv. þm. Illugi Gunnarsson fara ágætlega yfir þau, og jafngóð og vel uppbyggð ræða hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur var, verð ég að segja að við getum ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að þessi nálgun og þær áhyggjur sem fólk hefur af þessum málum kalli í það minnsta á að menn fari eins og eina umferð yfir þetta. Virðulegi forseti. Ég er ekki að biðja um að það sé gert hér í nótt, ég bið um að menn setjist yfir þetta í nefndinni á morgun í það minnsta og fari aðeins yfir þessa helstu þætti. Ég held að þegar við fáum umsagnir eins og þessar frá Samkeppniseftirlitinu og aðilum sem best þekkja til sé ekki góður bragur á því að renna málinu með miklum hraða í skjóli nætur í gegnum þingið. Við þekkjum þá umræðu sem hefur verið í fjölmiðlum í tengslum við það og ég held að hv. þingmaður og hæstv. ráðherra vilji ekki láta það fréttast um sig að svona sé gengið fram, ég tala nú ekki um út af fyrri ummælum hæstv. ráðherra í gegnum tíðina. Ég ætla því ekki að halda langa ræðu, ræða mín verður 2 mínútur og 30 sekúndur, en bónin er sú að hv. þingnefnd fari betur yfir þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með löngu tali en legg áherslu á að þetta frumvarp hefur fengið mikinn stuðning í samfélaginu af hálfu einstakra sveitarfélaga, af hálfu allra landshlutafélaga sveitarfélaga í landinu, af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga, af hálfu allra þeirra sem komið hafa að skipulagi almenningssamgangna. Þar eru núna að verða þáttaskil. Almenningssamgöngur voru nær einvörðungu á höfuðborgarsvæðinu að undanteknum afmörkuðum örfáum leiðum. Nú er þetta að breytast. Landshlutasamtök sveitarfélaga, sveitarfélögin innan þeirra vébanda eru að taka höndum saman um að skipuleggja fólksflutninga innan svæða og á milli svæða. Verið er að reyna að samhæfa þjónustu sem áður var dreifð, þjónustu við fatlaða, skólaakstur og almennar samgöngur. Samkvæmt núgildandi lögum hafa einstök sveitarfélög réttinn til að annast slíka samninga við Vegagerðina sem kemur fram fyrir hönd ríkisins í þessu efni vegna þess að þetta er ekki frítt. Við erum að setja hundruð milljóna í styrkingu á almenningssamgöngum og það skiptir máli hvernig á þessum fjármunum er haldið. Breytingin sem er að verða með þessu frumvarpi er að færa valdið eða heimildina til samninga frá einstökum sveitarfélögum til landshlutasamtaka, það er breytingin. Þá hafa menn áhyggjur af því að verið sé að fara inn á svið almennrar ferðaþjónustu og það er fullkomlega eðlilegt að ferðaþjónustan og þeir sem gæta hagsmuna hennar hafi áhyggjur af því. Ég vil lýsa því yfir og ég mun ítreka þá yfirlýsingu við atkvæðagreiðslu um málið, að ég hyggst setja á fót nefnd með fulltrúum allra þessara aðila til að skilgreina landamærin á milli almenningssamgangna annars vegar og ferðaþjónustu hins vegar, vegna þess að það er ekki ósk neins og ekki ósk mín að hagsmunir ferðaþjónustunnar verði fyrir borð bornir. Ég held því að allir ættu að geta vel við unað. Menn hafa staðnæmst nokkuð við leiðina á milli flugstöðvarinnar í Keflavík, Reykjanesbæ, og Reykjavíkur. Það er líka eðlilegt sjónarmið. En ég vek athygli á því að þegar við komum á erlendar flughafnir og tökum flugrútuna, eins og hún er kölluð, eru ekki mörg fyrirtæki sem keppa sín í milli. Það er bara flugrútan. Það er reynt að haga þessum samgöngum á eins hagkvæman máta fyrir ferðalanginn og hugsast getur. Er verið að hverfa frá því fyrirkomulagi að samkeppnisaðilar geti keppt sín í milli? Nei. Það er hægur vandinn að bjóða þessar leiðir út, að bjóða þessa leið sérstaklega út og það er líka hægt að bjóða hana út og allan pakkann, en við viljum hins vegar ekki svipta með lögum sveitarfélögin eða Samtök sveitarfélaga réttinum til að skipa almenningssamgöngum á þann veg sem Reykvíkingar gera til dæmis með rekstri á Strætó bs. Það þarf að vera heimild til þess í lögum að sjálfsögðu líka. Öll sveitarfélögin á Suðurnesjum hvetja okkur til að samþykkja þetta frumvarp. Menn eru að aðgreina flugrútuna frá almenningssamgöngum en gera menn sér grein fyrir því hve margir íbúar á Suðurnesjum nýta sér flugrútuna sem almenningssamgöngur, fara til og frá vinnu í Reykjavík og á Suðurnesjum með flugrútunni? Við erum að tala um það hvernig við, í fámennum byggðum Íslands, því að við erum fámenn, bara rúmlega 300 þúsund talsins, getum nýtt þessa fararkosti sem allra best, nýtt samlegðaráhrifin. Eigum við ekki að treysta sveitarfélögunum á svæðunum til að gera það á eins hagkvæman máta og mögulegt er? Við erum ekki að skerða réttindi eins eða neins með þessu frumvarpi. Við erum færa vald frá einstökum sveitarfélögum til landshlutasamtaka og við erum að stíga skref til að efla almenningssamgöngur í landinu. Það er ástæðan fyrir því að öll sveitarfélögin í landinu, öll landshlutasamtök sveitarfélaga og Samband íslenskra sveitarfélaga styðja þetta frumvarp heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé ekki rétt að verið sé að endurskoða almenningssamgöngur í ráðuneytinu. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það þess vegna vera svolítið skrýtið ef það er heildarendurskoðun í gangi. Ég átta mig ekki alveg á því af því að hæstv. ráðherra sagði að íbúarnir nýttu þetta sem almenningssamgöngur og komið hefur fram að verðið hefur lækkað við samkeppnina, samkeppnin hefur skilað sér í lægra verði, þá væntanlega fyrir íbúana líka. Ég mundi ætla að það væri jákvætt. Ég ætla ekkert að fara í fyrri orð hæstv. ráðherra en ég held að það væri betri bragur á því allra hluta vegna að við gengjum ekki frá þessu máli í skjóli nætur hér án meiri umræðu og spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi eitthvað á móti því að málið fari til hv. nefndar. Er hæstv. ráðherra ekki að skoða almenningssamgöngurnar? Ég er nokkuð sigldur maður og hef farið á hina ýmsu flugvelli í nokkrum heimsálfum í gegnum tíðina þó að ég hafi gert minna af því nú undanfarið, en ég kannast ekki við eina alheimsflugrútu hjá öllum þeim flugstöðvum sem ég kem í. Ég nokkuð viss um að sú ágæta yfirlýsing hæstv. ráðherra stenst ekki.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vera með neinar miklar eða sverar yfirlýsingar um flugrútur í flughöfnum en það er bara tilfinning mín að þegar maður kemur í erlenda flughöfn taki maður flugrútuna inn í viðkomandi borg, en látum það liggja á milli hluta. Meginvangaveltur hv. þingmanns ganga út á þetta: Liggur á að samþykkja þetta frumvarp og þá sérstaklega í ljósi þess að lög um almenningssamgöngur eru í endurskoðun? Það er rétt, lög um almenningssamgöngur eru í endurskoðun. Ég hef gefið fyrirheit um að í þeirri vinnu verði kölluð að borðinu nefnd eða hópur fulltrúa hagsmunaaðila í ferðaþjónustu til að ræða og kortleggja landamærin á milli ferðaþjónustunnar annars vegar og almenningssamgangna hins vegar, því að það vakir ekki fyrir nokkrum manni að þrengja kost ferðaþjónustunnar sem slíkrar heldur að styrkja almenningssamgöngur. Já, það liggur á vegna þess að verið er að ganga frá samningum og landshlutasamtök sveitarfélaga telja sig þurfa að hafa þessa heimild núna frá næstu áramótum. Þegar er búið að semja á einu svæði, á Suðurlandi, um almenningssamgöngur, en það er álit margra að skýrari lagastoðir skorti til þess að ganga frá þessum samningum. Til að hafa allt á hreinu viljum við styrkja lagastoðina með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég reyni að stytta mál mitt eins mikið og ég get. Ég verð að viðurkenna að ég hélt að flestir kæmust að þeirri niðurstöðu að gott væri að byrja á því að setja hópinn af stað sem greina mun á milli almenningssamgangna og flugsamgangna og fara síðan í lagasetninguna. Ég mundi byrja á því að endurskipuleggja almenningssamgöngur í heild sinni og fara síðan í lagasetninguna en ekki fara fyrst í lagasetninguna og síðan í vinnuna sem ætti að vera grundvöllur lagasetningarinnar. Ég spurði hæstv. ráðherra að því hvort hann hefði nokkuð á móti því að málið færi fyrir nefndina og menn mundu ræða það betur. Við höfum nokkurn tíma til þess ef vilji er fyrir því, þannig að ég spyr hæstv. ráðherra aftur að því hvort hann hafi nokkuð á móti því. Ég ætla ekki að velta hæstv. ráðherra upp úr fyrri ummælum sem ég man nokkuð vel, enda þokkalega minnugur þegar kemur að ræðum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég er svo forvitinn maður að mig langar til að vita hvaða fyrri ummæli þetta voru sem ég er sagður hafa haft úr ræðustól. Sennilega hefur það eitthvað að gera með nefndir, að vísa málum til nefnda -  Að sjálfsögðu er það þingsins að ákveða hvort það tekur mál aftur til nefndar. En ég er einfaldlega að segja að ég tel að málið sé vel reifað og að öll sjónarmið liggi fyrir, að sveitarfélögin í landinu, allir þeir aðilar sem koma að þessu skipulagi, biðja um þetta frumvarp. Þeir biðja um þessa lagastoð. Ég skil ekki alveg hvað það er sem þarf að gerast núna í nefnd eftir að búið er að lýsa því yfir. Ég mun árétta það við atkvæðagreiðslu um málið, að kallaður verður til starfshópur fulltrúa úr ferðaþjónustunni og almenningssamgöngum, Vegagerðarinnar og annarra sem málið snertir, til þess að ræða og kortleggja landamærin á milli ferðaþjónustunnar annars vegar og almenningssamgangna hins vegar, enda vakir það ekki fyrir nokkrum manni að skerða hagsmuni ferðaþjónustunnar í landinu með þessu frumvarpi.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 47/2003, um eftirlit með skipum. Frumvarpið felur í sér hækkun skipagjalds um 75% í samræmi við hækkanir á vísitölu neysluverðs frá nóvember 2002 til október 2011, auk verðlagsforsendna frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2012. Gjaldtakan leggst jafnt á alla skipaeigendur sem eiga skráð skip hér á landi og er miðað við skipastærð. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að gjaldskrár séu uppfærðar reglulega í samræmi við verðlagsþróun svo ekki þurfi að koma til eins mikillar hækkunar og hér er lagt til. Meiri hlutinn gerir einnig athugasemd við málsmeðferð frumvarpsins, en það kom afar seint fram. Meiri hlutinn bendir á að hækkanir á gjaldtöku eins og frumvarpið felur í sér eiga að fá faglega umfjöllun hjá þeirri nefnd sem málinu er vísað til áður en það er samþykkt í fjárlögum næsta árs. Það á auðvitað við um margar nefndir núna í ár. Við leggjum hins vegar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Mörður Árnason, Róbert Marshall og Atli Gíslason.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið felur í sér hækkun vitagjalds í samræmi við verðlagsbreytingar frá síðustu hækkun gjaldsins, um 5% í 136,62 kr., og að lágmarksgjald verði einnig hækkað um 5%, þ.e. í 5.145 kr. úr 4.900 kr. Gjaldtakan snertir skip sem sigla við strendur landsins og hafa viðkomu í höfnum. Gjaldtökunni er ætlað að standa straum af kostnaði við rekstur og framkvæmdir á vegum Siglingastofnunar Íslands. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að gjaldskrár séu uppfærðar reglulega í samræmi við verðlagsþróun. Vitagjald var síðast hækkað árið 2009 en þá hafði það ekki hækkað í sjö ár. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa auk mín, hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Mörður Árnason, Róbert Marshall og Atli Gíslason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, með síðari breytingum Þetta mál fjallar eingöngu um eitt atriði, þ.e. ákvæði um hækkun á skrásetningargjöldum í Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri, og felst breytingin í því að þessi gjöld sem nú nema 45 þús. kr. hækki í 60 þús. kr. Gjaldið hefur ekki hækkað frá árinu 2005 og sú tillaga sem lögð er fram í frumvarpinu heldur ekki í við þá hækkun sem orðið hefur á vísitölu neysluverðs á þessu tímabili. Sú hækkun nemur ríflega 50% en hér er lagt til að skrásetningargjöldin hækki um 33%. Það er ljóst og við fengum um það upplýsingar að kostnaður umræddra háskóla vegna þjónustu í tengslum við nemendaskrá hefur vaxið talsvert með auknum nemendafjölda á undanförnum árum og hækkunarþörf Háskóla Íslands var nokkru meiri en þessu nam. Þar komu menn fram með ósk um að gjöldin færu í 65 þúsund en niðurstaða hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra var að leggja til að hækkunin fari í 60 þús. kr. Nefndin bendir á að nemendur við Háskóla Íslands hafa í tilefni af þessu frumvarpi lagt áherslu á að námsmönnum sem væru í lánshæfu námi í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna gefist kostur á námsláni fyrir þeirri fjárhæð sem nemur hækkun gjaldanna og má búast við því að stjórn lánasjóðsins taki afstöðu til þess núna á vori komanda. Nefndin leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt. Það mun hafa þau áhrif að tekjur Háskóla Íslands hækka um 225 millj. kr. og Háskólans á Akureyri um 22,5 millj. kr. Allir nefndarmenn utan einn rita undir þetta nefndarálit en einn nefndarmaður var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða lítið og einfalt frumvarp sem gengur eingöngu út á það að breyta gildistíma frumvarpsins. Í frumvarpi sem samþykkt var á þinginu á síðasta vori, um skil menningarverðmæta til annarra landa, var mælt fyrir um að þau lög mundu öðlast gildi 1. janúar næstkomandi. Þau lög haldast hins vegar í hendur við önnur frumvörp um minja- og safnamál sem þáverandi menntamálanefnd þingsins tók ákvörðun um að mundu haldast í hendur og hefðu öll gildistímann 1. janúar 2013. Þar af hafa frumvörp um Þjóðminjasafn Íslands og safnalög þegar verið samþykkt á þinginu en frumvarp um menningarminjar bíður hins vegar afgreiðslu og meðferðar í þinginu. Þetta frumvarp þarf að haldast í hendur við þau lög sem þegar hafa verið samþykkt og er því lagt til í frumvarpinu að gildistöku verði frestað um eitt ár, til 1. janúar 2013. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita sjö af níu nefndarmönnum í nefndinni en tveir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hér er komið á dagskrá frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, þar sem lagt er til að gildistöku ákvæðis um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda verði frestað. Þegar þessi lög voru samþykkt fór ákvæði inn í lögin sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Allir fundir ríkisstjórnarinnar skulu hljóðritaðir og afrit geymt í vörslu Þjóðskjalasafns. Skulu hljóðritanir þessar gerðar opinberar að 30 árum liðnum frá fundi.“ Þetta ákvæði átti að taka gildi nú 1. janúar 2012. Vegna fjölda ábendinga sem bárust nefndinni hefur komið í ljós að þetta er óframkvæmanlegt vegna þess að þetta lagaákvæði skilur eftir afar margar spurningar hvað það varðar að ríkisstjórnarfundir skuli hljóðritaðir. Það 30 ára þagnarákvæði sem sett var inn í lögin heldur ekki og til dæmis er í greinargerð með frumvarpinu minnisblað frá Róberti Spanó lögfræðingi þar sem farið er yfir þessi álitaefni. Ég hef verið að benda á að lagasetning hér á Alþingi verður að vera vönduð. Þetta mál er einmitt dæmi um mál sem verður að lagaambögu þegar til framkvæmda á að koma, vegna þess að vinnan sem farið hefur fram í sumar og haust, eftir að lögin voru samþykkt, á að gerast í meðförum Alþingis þegar lagafrumvörp af þessu tagi koma fram. Þetta er mjög ítarlegt álit sem Róbert Spanó leggur fram og er fylgiskjal I í frumvarpinu. Ég hvet þá sem hafa áhuga á þessu máli til að lesa álit hans, en þetta snýr að því að þegar ríkisstjórnarfundir eru teknir upp er til dæmis ekki lagastoð fyrir því að ekki megi komast í gögnin, t.d. eins og það að ríkisstjórnir geti farið aftur í tímann og hlustað á það sem gerist á fundum hjá fyrri ríkisstjórn. Mín rök fyrir því að fella þessa lagagrein um hljóðupptökur niður, og breytingartillagan sem snýr að því, eru þau að ég tel að á meðan ríkisstjórnarfundir eru hljóðritaðir og ekki er búið koma á þessum 30 ára fresti færist stjórn ríkisins annað, þ.e. að þær ákvarðanir sem skipta máli og varða almannahag og almannahagsmuni hér í landi verði ekki teknar í Stjórnarráðinu. Það er mjög varhugavert. Tökum dæmi af þeirri ríkisstjórn sem situr nú. Innan hennar er mikið ósætti sem hér er opinberað nánast á hverjum degi. Þess heldur þarf þetta að falla niður, menn verða að geta útkljáð við ríkisstjórnarborðið þau mál sem til umræðu eru án þess að eiga það á hættu að hægt sé að komast í þau gögn og þær hljóðupptökur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt hér enda klukkan að ganga tólf á miðnætti þann 16. desember. Hér er lögð fram breytingartillaga við þetta mál. Ég tel það mikil mistök að fresta gildistöku þessa ákvæðis, eins og lagt er til í frumvarpinu, til 1. nóvember árið 2012, vegna þess að ríkisstjórnin er að vinna sér tíma. Það eru 497 dagar fram að kosningum. Við vonumst til þess á hverjum degi að ríkisstjórnin fari frá. Þarna er hæglega hægt að snúa því þannig upp að ríkisstjórnin sé að vinna sér tíma til þess að þurfa ekki að uppfylla þessa lagaskyldu og það á að skoða málið á milli. Sú greinargerð sem fylgir hér með, sem fylgiskjal I, er fullnægjandi að mínu mati frá lögmanninum Róbert Spanó, og því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að fella þetta ákvæði alveg út í stað þess að vera með þessi frestunarákvæði. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég talaði fyrir þessu máli hér í síðustu viku, þ.e. því að fresta gildistöku þessa ákvæðis til 1. nóvember 2012. Ástæðan fyrir því að ég kem hér nú er sú að í þeirri umræðu efaðist félagi minn, hv. þm. Mörður Árnason, um þessa frestun eins og hún var þá lögð fram. Ég vildi bara geta þess, af því að hann er ekki staddur hér, að hann hefur sagt mér að hann sé nú samþykkur þessari frestun eins og hún er lögð fram. Það er eina ástæða þess að ég er hér í kvöld.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki frekar en aðrir ræðumenn hér í kvöld að lengja þessa umræðu mikið. Það eru þó örfá atriði sem ég vildi koma að, meðal annars til að skýra það hvers vegna ég var ekki meðal flutningsmanna þessa máls. Það var flutt af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en ekki af nefndinni sem slíkri vegna þess að ekki var samstaða um það í nefndinni. Ég taldi rétt að vera ekki meðal flutningsmanna vegna þess að það ákvæði sem hér um ræðir, þetta tiltekna ákvæði laganna sem hér er ætlunin að fresta, hefur valdið mér töluvert miklum umþenkingum og efasemdum. Ég vildi einfaldlega halda þeim möguleika opnum að styðja breytingartillögur eða greiða atkvæði gegn málinu eftir því sem verða vildi, eftir því hvernig umræða um þetta þróaðist. Ég ætla að rekja í örfáum orðum forsögu þessa máls sem ég held að sé nauðsynlegt að gera samhengisins vegna. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kom reyndar aðeins inn á það, en ég vona að ég sé ekki að endurtaka mikið af því sem hún sagði, ég missti af fyrir hluta ræðunnar. Við þekkjum það auðvitað að stjórnarráðsfrumvarpið, frumvarp til laga um breytingar á Stjórnarráði Íslands, var til umræðu hér í september og margir þættir þess máls voru umdeildir, og ætla ég ekki að fara nánar út í það. Þegar kom að því að þáverandi allsherjarnefnd afgreiddi það mál frá sér reyndist stuðningur við málið nokkuð dræmur innan þeirrar nefndar, frumvarpið í heild. Ég held að ég sé ekki að ljóstra neinu upp vegna þess að það kom fram, bæði hér í umræðum í þinginu og í fjölmiðlum, að tveir nefndarmenn, hv. þingmenn Þór Saari og Þráinn Bertelsson, lýstu því yfir að það væri skilyrði þeirra fyrir stuðningi við frumvarpið í allsherjarnefnd að þessu ákvæði, hljóðupptökuákvæðinu, yrði bætt inn í frumvarpið, því ekkert ákvæði af þessum toga var í upphaflegu frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Þetta kom sem sagt inn á lokastigi við málsmeðferð í allsherjarnefnd í september sem eins konar málamiðlun af hálfu meiri hluta nefndarinnar gagnvart þessum tveimur hv. þingmönnum, Þór Saari og Þráni Bertelssyni, sem lýstu því yfir í fjölmiðlum að það væri skilyrði þeirra fyrir stuðningi við málið að ríkisstjórnarfundir yrðu teknir upp á band - allir. Það var skilyrði af þeirra hálfu. Aðrir nefndarmenn, margir hverjir, höfðu efasemdir um það mál, en þetta var sem sagt niðurstaða meiri hlutans að taka þetta inn í til að tryggja að málið yrði afgreitt úr allsherjarnefnd, ella var óvíst um úrslit þess á þeim vettvangi. Reyndar var á einum fundi tillögu formanns um að afgreiða málið úr nefndinni hafnað af meiri hluta nefndarinnar. Þannig að þetta á sér nú sínar skýringar og sína forsögu. Kannski vegna þess að málið bar að með þessum hætti fékk málið ekki viðhlítandi skoðun áður en það var afgreitt. Það var ekki skoðað nægilega vel, hvorki út frá lögfræðilegum né tæknilegum forsendum. Á það var bent í málsmeðferð í nefndinni og í þinginu, meðal annars af þeim sem hér stendur, að þarna væri verið að samþykkja mjög róttæka breytingu á fyrirkomulagi laga um Stjórnarráðið án viðhlítandi skoðunar, en meiri hluti nefndarinnar og meiri hluti þingsins lét sig það engu varða, heldur kláraði málið samt sem áður með þessum hætti.

Rétt.

Það var meðvituð og upplýst ákvörðun af hálfu meiri hluta þessa þings, gegn ráðum mínum og fleiri manna hér í þinginu, að afgreiða þetta mál í þessu formi þrátt fyrir að bent væri á að á því kynnu að vera margvíslegir gallar og því mundu fylgja erfiðleikar. Það var reyndar ákveðið af hálfu meiri hluta nefndarinnar að láta gildistöku þessa ákvæðis bíða til áramóta til að fá ráðrúm til að undirbúa framkvæmd hljóðupptakanna í stað þess að ákvæðið tæki gildi eins og önnur ákvæði frumvarpsins, þannig að það má segja að þegar hafi orðið þriggja mánaða frestur á gildistöku þessa ákvæðis. Þessi þriggja mánaða frestur hefur nýst að því leyti að forsætisráðuneytið hefur fengið í hendur álitsgerðir frá bæði Róberti Spanó, prófessor við Háskóla Íslands, og Gunnari Helga Kristinssyni, prófessor í stjórnmálafræði, sem báðir finna mjög marga annmarka á þessu ákvæði. Það gefur auðvitað tilefni til frekari skoðunar. Ég tek undir það með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að eðlilegra væri að fella þetta ákvæði bara burt úr frumvarpinu, úr lögunum, bara fella það brott. Sú frestun sem hér um ræðir er hálfeinkennileg í ljósi þess að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi, með liðsinni þingmanna Hreyfingarinnar, hefur áður staðið að því að samþykkja þetta vitandi að það gætu verið á þessu gallar. Hugsanlega leiðir frestunin til þess að einhverjar leiðir finnast til þess að gera þetta þannig úr garði að það standist. Hugsanlega leiðir endurskoðunin líka til þess að menn komast einfaldlega að þeirri niðurstöðu að það beri að fella þetta brott. Það verður tíminn að leiða í ljós. Hvað sem því líður er ekki hægt að láta þetta mál fara hér í gegn öðruvísi en að koma þessum athugasemdum á framfæri. Oft er haft á orði að menn mættu vanda sig meira við lagasetningu hér á þingi og þetta er kannski einmitt sýnikennsla í því hvernig standa á að lagasetningu á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Hv. þingmaður gleymdi að minnast á þá staðreynd að hér gerðist það sem er tiltölulega sjaldgæft að hv. þingmaður og hæstv. forsætisráðherra eru í reynd sammála. Hv. þingmaður rifjaði það upp að hann var hér löngum stundum að vara við því að þetta ákvæði yrði samþykkt, hann vildi láta skoða það meira. Það er nákvæmlega það sem hæstv. forsætisráðherra sagði á sínum tíma að þyrfti að gera, það er það sem er að gerast hér. Ég vil hins vegar segja það algjörlega skýrt að ég sé ekkert að því að með þessum hætti verði fest til framtíðar og leyft að opna og hlusta á eftir 30 ár þær umræður sem kunna að fara fram í ríkisstjórn. Ég sé ekkert á móti því. Það er bara í anda þeirrar tæru og gagnsæju vinnubragða sem ég tel að við eigum, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, að taka höndum saman um að ástunda í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég vildi geta þess að hæstv. forsætisráðherra greiddi atkvæði með þessu ákvæði þegar frumvarpið var afgreitt hér í haust. Hafi hún ekki viljað samþykkja þetta ákvæði, greiddi hún gegn sannfæringu sinni hér í september.  Ég ætla ekki að standa í stælum við hæstv. utanríkisráðherra eða löngum umræðum um þetta mál. Ég verð þó að geta þess að í sumum tilvikum kann að vera forvitnilegt að eiga upptökur af ríkisstjórnarfundum. Í tilviki þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr þurfum við ekkert að hafa hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum til að verða vitni að þeim deilum sem eiga sér stað innan ríkisstjórnarinnar. Við getum bara hlustað á fréttir á hverjum einasta degi.

Forseti. Ég vil bara segja um þetta mál allt saman að það er arfavitlaust. Meira hef ég ekki um það að segja. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Í I. og II. kafla umræddra laga eru ákvæði um sértækar aðgerðir til að leysa úr skuldavanda einstaklinga og fyrirtækja, svo og eftirlit með þeim aðgerðum. Kaflarnir hafa tímabundinn gildistíma og samkvæmt 12. gr. laganna falla þeir brott um næstu áramót. Með frumvarpinu er lagt til að gildistími þeirra framlengist til 31. desember 2012 svo unnt verði að ljúka skuldaaðlögun einstaklinga og fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja. 2. gr. þessara laga var ætlað að vera lagarammi utan um samkomulag um verklagsreglur sem fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóðir og Íbúðalánasjóður settu sér um framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar. Slíkt samkomulag var gert í kjölfar lagasetningarinnar, en eftirlitsnefnd með framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar hefur gert við það athugasemdir. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 2. gr. laganna í samræmi við athugasemdir og ábendingar eftirlitsnefndarinnar. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ákjósanlegast væri að viðbótarsamkomulag næðist um þessi atriði. Þar kemur einnig fram að nú sé unnið að slíku samkomulagi og nú hefur nefndin fengið öruggar upplýsingar um að samkomulag sé frágengið og undirritað milli þeirra aðila sem geta tekið að sér að vera umsjónaraðilar með skuldaaðlögunarferli. Eftirlitsnefndin kom meðal annars að gerð þess með Samtökum fjármálafyrirtækja. Í ljósi þessa telur meiri hlutinn rétt að leggja til að 1. gr. frumvarpsins falli brott. Í samræmi við 2. mgr. 30. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, skal tekið fram að áætlaður kostnaður af samþykkt frumvarpsins er 70 millj. kr., þ.e. 50 millj. kr. vegna starfa eftirlitsnefndarinnar og 20 millj. kr. vegna starfa úrskurðarnefndar um skuldaaðlögun. Ekki er þó gert ráð fyrir að samþykkt frumvarpsins hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð, enda er kveðið á um það í 7. gr. laga hr. 107/2009 að lánastofnanir endurgreiði þann kostnað sem til fellur við rekstur nefndanna. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. gr. falli brott. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Álfheiður Ingadóttir, Lúðvík Geirsson, Kristján L. Möller, Valgerður Bjarnadóttir, Pétur H. Blöndal, Unnur Brá Konráðsdóttir og Guðmundur Steingrímsson.

Virðulegi forseti. Þegar þetta frumvarp var lagt fram af meiri hluta velferðarnefndar voru lagðar til tvær breytingar á lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, litlu lögunum með langa nafnið. Annars vegar var lagt til að fyrirtæki sem stóðu að þessu samkomulagi settu umsóknareyðublað um sértæka skuldaaðlögun á vefinn hjá sér og hins vegar að líftími eftirlitsnefndarinnar yrði framlengdur. Í ljósi þess að þau fyrirtæki og stofnanir sem áttu aðild að samkomulagi um ákveðið verklag komust að samkomulagi, nánast alveg sjálf, um að koma þessu eyðublaði inn á vefinn hjá sér hefur meiri hlutinn ákveðið að leggja til að 1. gr. falli niður og þannig standi bara 2. gr. frumvarpsins eftir. Minni hlutinn, þ.e. ég, leggst ekki gegn þeirri breytingu. Það sem ég hef hins vegar áhuga á að ræða hér aðeins eru lögin sjálf. Í nýjustu skýrslu hinnar svokölluðu eftirlitsnefndar sjálfrar segir að úrræðið um sértæka skuldaaðlögun hafi ekki skilað þeim fjölda úrlausna fyrir einstaklinga og heimili sem vonast var til við setningu laganna. Svo mörg voru þau orð. Það hefur líka sýnt sig eins og rætt var hér fyrr í kvöld að vinna varðandi hina leiðina sem stjórnvöld ákváðu að fara, greiðsluaðlögun, hefur líka gengið mjög hægt. Fá mál hafa verið samþykkt og hvorugt þessara úrræða hefur verið sú lausn á greiðslu- og skuldavanda heimilanna sem lofað var og væntingar stóðu til. Þess vegna er það sem ég kalla litla lagabálkinn með langa nafnið hið fullkomna flopp hvað varðar lagasetningu og árangur. Þessi lög hafa einna helst skilað þremur skýrslur frá eftirlitsnefndinni. Það er einkar athyglisvert að heill lagabálkur gangi út á skýrslugerð hjá ákveðinni nefnd. Spurning er hvort viðkomandi ráðuneyti hefði ekki getað gert þær bara sjálft. Það sem kemur hins vegar fram í þessum skýrslum er að nefndin hefur fjallað um allar þær leiðir sem hefur verið valið að fara í, sértæku skuldaaðlögunina og greiðsluaðlögunina og raunar almennt 110%-leiðina. Þar á meðal hefur hún komið líka inn á þann vanda sem hefur komið upp við úrlausn þessara mála, sérstaklega hefur hún fjallað um vanda þeirra sem eru með lánsveð. Þar hefur komið fram hvað varðar lánsveðin að 110%-leiðin virðist hafa skapað handahófskennt óréttlæti við beitingu 110% reglunnar, bæði milli lánþega hjá opinberum stofnunum á borð við Íbúðalánasjóð og milli lánþega sem skipta við ólíkar stofnanir. Það hefur líka komið ítrekað fram að mjög margir skuldarar sem urðu fyrir forsendubrestinum hafa séð eigið fé sitt hverfa í fasteignum sínum, að sama skapi líka séð æ minna verða eftir í buddu sinni vegna hækkandi skatta og hækkandi verðlags. Skuldarar hafa kvartað sáran, kannski ekki hátt, en að minnsta kosti heima hjá sér. Við sáum það sérstaklega í grein sem Karl Sigfússon skrifaði fyrir stuttu þar sem hann lýsti tilfinningu þorra lántakenda á Íslandi þegar þeir horfa upp á lánin hjá sér hækka sífellt og eigið fé í fasteignum nánast hverfa. Í þeirri von að þessi lög gætu gert eitthvert gagn vil ég reifa hér ákveðna hugmynd sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, ræddi fyrst í viðtali á Bylgjunni 23. nóvember, hugmynd til úrlausnar á vandanum við yfirskuldsetningu. Enn sem komið er er töluverður fjöldi af fólki sem hefur farið í gegnum 110%-leiðina samt ekki einu sinni nálægt því að vera kominn niður í 110% skuldsetningu, m.a. vegna lánsveða. Ákveðnar tímasetningar hafa verið festar sem eru viðmiðið eins og hjá Íbúðalánasjóði, m.a. vegna þess að það var sett sem skilyrði varðandi aðfararhæfar eignir. Þessi hugmynd gengur út á að koma til móts við þá sem eru enn þá að fást við yfirskuldsetningu, lánsveð og skort á greiðsluvilja. Ég tel mjög brýnt að ræða þessa hugmynd þó að klukkan sé farin að nálgast 12 og það sé búið að semja um þinglok. Ég tel að þetta sé nokkuð sem við ættum virkilega að skoða. Sú hugmynd gengur út á að ákveðið hlutfall tekna sem notað er í afborganir húsnæðislána yrði skattfrjálst í ákveðinn fjölda ára. Þannig væri hægt að setja hámark á skattafsláttinn og afslátturinn nýttur til að niðurgreiða lánin enn frekar. Á móti mundu fjármálafyrirtækin hugsanlega leggja sitt af mörkum með því að færa niður höfuðstól lánanna enn frekar. Ólafur Kr. Valdimarsson reifar síðan sambærilega aðferð í grein sinni „Lánsveðin - Raunhæf lausn“ í Morgunblaðinu 7. desember sl. Þar bendir hann á að þessi lausn byggist á sömu samfélags- og jafnaðarhugsjón og liggur á bak við uppbyggingu tekjuskattskerfis okkar, en þar krefjumst við lægra hlutfalls í skatta af lágum launum. Með því að fara þessa leið mætti leiðrétta skuldastöðu þessa hóps án þess að stofna til beins kostnaðar hjá þriðja aðila. Leiðin er fjármögnuð með launum þeirra sjálfra. Þarna væri einnig komið í veg fyrir fjölda gjaldþrota þar sem gengið yrði að lánsveðum sem oft eru hjá öldruðum foreldrum. Þessi aðferð gæti líka komið til móts við aðra skuldara sem eru enn með meira en 110% skuldsetningu á eignum sínum þrátt fyrir að hafa farið í gegnum 110%-leiðina. Það gæti reynst töluvert umfangsmikið að útfæra tillöguna og það er mikilvægt að skoða hvaða áhrif þetta hefði þá á stöðu Íbúðalánasjóðs vegna þess að ef skattafslátturinn væri skilyrtur við að hann færi inn á innborganir á lánum hjá Íbúðalánasjóði þýddi það að Íbúðalánasjóður væri með peninga sem hann gæti hugsanlega ekki nýtt til að borga upp lán sín hjá lífeyrissjóðunum. Það þyrfti að skoða þetta heildstætt og líka áhrifin á ríkissjóð. Þá legg ég til að skipaður verði starfshópur með fulltrúum allra þingflokka og sérfræðingur með til að skoða útfærslu á því hvernig nýta megi skattkerfið til að koma til móts við skuldsett heimili. Stjórnarmeirihlutinn hefur fyrst og fremst horft til vaxtabóta, en hér tel ég að það ætti hugsanlega að vera hægt að nota skattkerfið á annan og nýjan máta til að koma til móts við þessi heimili. Ég er með tillögu um að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: „Ráðherra skal við gildistöku laga þessara skipa starfshóp með fulltrúum allra þingflokka og sérfræðingum. Starfshópurinn skal skoða mögulegar útfærslur á því að tiltekinn hluti skulda heimila verði metinn sem stofn til frádráttar frá tekjuskatti. Hópurinn skal skila ráðherra fyrstu tillögum sínum og drögum að lagabreytingum eftir því sem efni standa til en þó eigi síðar en 1. mars 2012. Ráðherra skal eigi síðar en 1. apríl 2012 leggja fram frumvarp til breytinganna fyrir Alþingi.“ Ég vona að þrátt fyrir að við séum að ræða þetta svona seint og að stjórnvöld hafi ítrekað að búið sé að gera allt sem ætlunin er að gera til að koma til móts við skuldsett heimili gefi menn sér - ég ítreka það - tíma til að skoða þessa leið. Það er ekki nóg að gert. Það er meira sem við þurfum að gera til að tryggja greiðsluviljann hjá venjulegum Íslendingum, fólki sem hefur horft upp á þá fjármuni sem það lagði inn í fasteign sína hverfa, fólki sem hefur farið í gegnum þær leiðir sem stjórnvöld hafa boðið upp á og stendur enn þá frammi fyrir því að vera með yfirskuldsettar eignir, fólki sem gerði ekki annað en að biðja foreldra sína, ömmu og afa eða aðra ættingja eða vini um að lána sér fyrir hluta af veðsetningunni vegna þess að það er það sem því stóð til boða. Ég vonast til þess að menn skoði þetta jákvætt. Þetta er mál sem ég tel mjög brýnt. Við höfum að mínu mati eytt við þinglokin allt of miklum tíma í að tala um aðra hluti en þá sem virkilega skipta fólk máli. Við eigum að taka á skuldavandanum. Þetta er hugmynd og leið að lausn. Ég vildi óska þess að menn væru tilbúnir að hlusta. Það er von mín, en ég get ekki sagt að ég sé sérstaklega bjartsýn.