Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um 99. mál Nd. um breyt. á l. um lausaskuldir iðnaðarins í föst lán, flutt af hæstv. iðnmrh., hefur verið sent frá Nd., þar sem það var samþ. shlj. Iðnn. þessarar hv. þd. hefur á þskj. 144 mælt eindregið með, að þetta frv. nái fram að ganga. Með lagafrv. þessu er Iðnlánasjóði heimilt að gefa út sérstakan flokk vaxtabréfa án tímatakmarka, sem fyrri lög kváðu á um. En tímatakmark þeirra skulda var, að til skuldanna hafi verið stofnað fyrir árslok 1962. Síðar var þessu nú breytt þannig, að stofnað hefði verið til skuldarinnar fyrir árslok 1963. Lög um lausaskuldir iðnaðarins voru fyrst sett 1964 en síðan breytt 1965. Lausaskuldir iðnaðarins, sem breytt hefur verið til þessa í föst lán samkv. þessum l., eru nú um 60 milljónir og 40 þús. kr. Af því eru um 35 millj. 12 ára lán, en 25 millj. 5 ára lán. Þessi lánaflokkur var að fullu upp genginn samkv. upplýsingum frá Iðnlánasjóði í dag. Nú er gengið út frá, að lánstíminn verði 6–7 ár, og er það gert í samráði við Seðlabankann. Reiknað er með, að reglugerð, dags 10. maí 1965, verði einnig látin gilda fyrir þessum lánaflokki nú. Eins og segir í grg. fyrir frv., er þessarar heimildar óskað samkv. mjög ákveðinni beiðni frá stjórn Iðnlánasjóðs vegna sérstakra þarfa iðnaðarins nú og ítrekaðra óska iðnaðarmanna og iðnfyrirtækja um að lengja lánstíma óumsamdra lána. Eins og hæstv. iðnmrh. tók fram, þegar hann talaði fyrir þessu frv., skapar þessi heimild ekki nýtt fjármagn til handa iðnaðinum. En hins vegar getur það létt undir með þeim fyrirtækjum, sem breyta þannig skuldum sínum, svo fremi að lánastofnanir geti t.d. fengið Seðlabankann eða ákveðna sjóði til að kaupa bréfin. Á þann eina hátt gæti þetta orðið að auknu fjármagni til handa iðnaðinum. Bréfin bera að sjálfsögðu hæstu, leyfilegu fasteignavexti, sem nú eru 10%, og mætti ætla, eins og nú háttar til með atvinnu, að t.d. Atvinnuleysistryggingarsjóður ætti að aðstoða með kaup á verulegum hluta af þessum bréfum. Hæstv. iðnmrh. upplýsti einnig í framsögu, að nokkur vanskil væru nú þegar orðin á þeim lausaskuldalánum, sem þegar hafa verið gefin út. Nemur sú vanskilaupphæð nú yfir 8 milljónum króna, og má búast við, eins og högum iðnaðarins er háttað, að eitthvað af þeirri upphæð lendi á lðnlánasjóði að greiða til bráðabirgða af öðru ráðstöfunarfé sjóðsins. Þarf ekki að lýsa, hversu margar iðngreinar hafa átt í miklum erfiðleikum undanfarið og margar verið reknar með stórtapi, þannig að eðlilega hafa safnazt fyrir miklar, óumsamdar skuldir hjá slíkum aðilum. Rekstri slíkra fyrirtækja, þótt þau að öðru leyti séu vel stæð, verður ekki haldið áfram nema með margs konar ráðstöfunum, sem einmitt verður að gera nú sem allra skjótast, einmitt nú, þegar rétt gengi hefur verið skráð og hugsanlegt er, að þeir sömu aðilar geti aukið framleiðslu sína, m.a. með því að hefja nú loks útflutning á iðnaðarvarningi. Í þessu sambandi er sérstök ástæða til að gleðjast yfir yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. gaf í umr. í Sþ. í gær, að nú væri nauðsynlegt, að iðnaðurinn fái fjármagn til reksturs síns, þannig að hann geti notað sér tækifæri þau, sem nú gefast. Þetta er sannarlega mál málanna í dag, og á þann eina veg verður bjargað við þeirri atvinnuleysisvofu, sem við blasir. Þetta lagafrv. er aðeins byrjun á því, sem koma þarf. Það er staðreynd, að fjármagnsaukning til handa iðnaðinum verður nú að nálgast 500 milljónir á næstu tveimur mánuðum. Og áframhald verður að fást fljótlega á næsta ári, takist iðnaðinum að hasla sér völl á erlendum markaði og viðhalda fullri atvinnu í landinu. Ef hæstv. þm. blöskrar þessi upphæð, má snúa henni yfir í dollara, en hér er aðeins um 5–6 millj. dollara að ræða. Ég vænti, að hv. þdm. geti verið sammála um að samþykkja þessa beiðni um útgáfu lausaskuldabréfa.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um þetta frv. um breyt. á lausaskuldum iðnaðarins í föst lán, því að eins og hv. frsm. iðnn. reyndar tók fram, erum við nm. allir sammála. Þess vegna verður hér ekki um neinar aths. frá mér að ræða. En ég vil mjög eindregið taka undir orð hv. frsm. iðnn., þegar hann ræddi um fjármagnsþörf iðnaðarins. Og ég vil fullvissa hann um það, að sú tala, sem hann nefndi, 5.00 milljón krónur, blöskrar mér ekki. því að það er enginn vafi á því, að ef hér á að endurreisa atvinnuvegina, kemur iðnaðurinn þar í fremstu röð, og til þess að hann fái starfsgrundvöll, ekki sízt með tilliti til þeirra breytinga, sem hugsanlegar eru í samskiptum okkar við aðrar þjóðir, þarf áreiðanlega mjög stórt átak til að koma, og ég veit, að hv. frsm. er manna kunnugastur þessum málum. Þess vegna vil ég undirstrika það, að mér blöskrar sú upphæð ekki neitt. Hv. frsm. minntist á það, að nú væri einmitt rétti tíminn til að endurskipuleggja iðnaðinn. Ég veit nú ekki, hvort þessi tími er nokkuð réttari en sá tími, sem liðinn er, og hefði þurft að vera búið að gera þetta fyrir löngu. Hann talaði um það, að einmitt núna væri það rétta gengi skráð. Ég vil aðeins minna á það í þessu sambandi, að í fyrra fyrir réttu ári síðan vorum við hér í þessari hv. þd. líka að samþ. rétta gengisskráningu. Og mætti kannske ætla, að líka þá, og ekki síður þá, hefði verið tilefni til þess að taka mál iðnaðarins fastari tökum en gert hefur verið í tíð hæstv. núv. ríkisstjórnar. Það er ekki vegna þess, að till. um endurskipulagningu mála iðnaðarins hafi ekki verið bornar hér fram, því að allan tímann, a.m.k. síðan ég kom á þing, sem er raunar ekki langt, og sjálfsagt miklu lengur, hafa verið hér uppi till. einmitt um það, sem hafa satt að segja litla áheyrn fengið. En ég sé ástæðu til að fagna því, að nú skuli þó eiga að taka þessi mál til gagngerðrar endurskoðunar, og ég lýsi ánægju minni yfir, eins og hv. frsm. iðnn., þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. gaf í Sþ. í gær, að nú skyldi hjól atvinnulífsins sett í gang með auknu fjármagni.



Herra forseti. Á s.l. vori voru sett ný heildarlög um Bjargráðasjóð Íslands. Var með þeim l. sett á stofn ný deild innan sjóðsins, afurðatjónadeild landbúnaðarins. Hefur deildin það hlutverk að veita sveitarfélögum og einstökum bændum lán eða óafturkræft framlag til að afstýra óeðlilega mikilli förgun búfjár vegna grasbrests eða óþurrka, svo og vegna afurðatjóns á nautgripum og sauðfé af völdum alvarlegra smitsjúkdóma eða til að bæta stórtjón vegna dauða nautgripa og sauðfjár af völdum sjúkdóma. Deild þessari var tryggður nýr tekjustofn, sem var 0.25% gjald af söluvörum landbúnaðarins, ásamt framlagi ríkissjóðs, sem nemur jöfnu framlagi bænda. Áætlaðar tekjur þessarar deildar voru nálægt 10 millj. kr. á ári. Mikill hluti hinna nýju tekna kemur þó ekki til fyrr en á árinu 1969. Svo sem alkunnugt er, var bændum á s.l. ári veiti stórfelld aðstoð vegna lélegrar grassprettu, kals á Vestfjörðum og á Norður- og Austurlandi. Námu veitt lán rúmlega 16 millj. kr. og styrkir rúmlega 2 milljónum króna. Með því að sjóðurinn hafði yfir litlu ráðstöfunarfé að ráða og mikill hluti hinna nýju tekna Bjargráðasjóðs kom seint til, var tekjum þeim í raun ráðstafað langt fram í tímann til að standa undir þeim skuldbindingum, sem á sjóðinn féllu í fyrra vegna harðindanna þá. Eins og menn muna, voru heyskaparhorfur mjög slæmar framan af sumri, og þótt úr rættist, var staðreyndin samt sú, að heybrestur varð hjá mörgum bændum á ýmsum svæðum. Harðærisnefnd var í vor falið að athuga hag bænda á harðindasvæðunum og aðstöðu þeirra til áframhaldandi búrekstrar. Nú fyrir nokkru var nefndinni falið að gera tillögur byggðar á tillögum nefndarinnar frá s.l. ári um nauðsynlega aðstoð við bændúr á harðindasvæðunum. Hefur nefndin þegar gert tillögur um óafturkræf framlög úr Bjargráðasjóði vegna hluta af kostnaði við heyflutninga, að fjárhæð 4.7 millj. kr. Nefndin er þessa dagana að ganga frá tillögum um lán vegna vorkulda á sama hátt og í fyrra. Fyrirsjáanlegt er, að Bjargráðasjóð muni skorta fé til að veita þá úrlausn, sem um verður að ræða. Ef frv. þetta um breyt. á l. um Bjargráðasjóð, sem lagt er fyrir Alþingi nú og hér, verður að lögum, munu tekjur Bjargráðasjóðs aukast um 6 millj. kr. á ári. Tekjur þessar munu skiptast samkv. 9. gr. laganna og renna að mestu í sameignardeild sjóðsins og séreignardeild sýslu- og bæjarfélaganna. Með ákvæði 2. gr. frv. er lagt til, að tekinn sé af allur vafi um lögmæti þessara lána frá einni deild sjóðsins til annarrar, ef fé einhverrar deildarinnar hrekkur ekki til, svo sem gert var á síðasta ári. Er ætlazt til þess, að sú tekjuaukning, sem fengist, ef frv. verður að lögum, verði lánuð afurðatjónadeild landbúnaðarins, meðan sú deild hefur ekki nægilegt fjárhagslegt bolmagn til að standa undir þeim skuldbindingum, sem á hana eru lagðar. Er vert að leggja áherzlu á, að með frv. þessu, ef að lögum verður, er ekki sízt verið að efla sameignardeild sjóðsins og séreignardeild sýslu- og bæjarfélaga, þótt fé sé lánað í afurðatjónadeildina í bili. Harðæri getur komið yfir af öðrum orsökum en ís og kali. Þéttbýlið getur ekki síður en dreifbýlið orðið fyrir ýmissi óáran, svo sem snjóflóðum, jarðskjálftum, eldgosum o.fl. Er ekki úr vegi í því sambandi að minna á alvarlegt veiðarfæratjón báta fyrir Norðurlandi vegna ísa á s.l. vetri og vori. Rétt er að benda á það að lokum, að með frv. þessu er aðeins verið að hækka framlag ríkissjóðs og sveitarfélaga til samræmis við verð- og kauphækkanir í landinu. Þótt frv. yrði að lögum, væri framlagið á hvern íbúa, samkv. ákvæðum frv., mun lægra en það var upphaflega, sé miðað við vísitölu framfærslukostnaðar eða tímakaup verkamanna. Ég tel, herra forseti, ekki þörf á frekari útlistun þessa máls, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.