Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta frv. kom að vísu mjög seint, en um það var enginn ágreiningur og algjör samstaða í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, svo sem raunar hefur áður verið hér á þingi þegar hliðstæð frv. hafa verið afgreidd. Hér er eingöngu um framlengingu að ræða á máli sem áður hefur verið rætt og enginn ágreiningur er um hér í þinginu. Því mælir nefndin einróma með samþykkt frv. eins og það nú liggur fyrir.



Virðulegi forseti. Það væri synd að segja að samstaða hafi verið í fjh.- og viðskn. um afgreiðslu þessa máls. Satt best að segja er alls ekki meiri hl. í nefndinni til stuðnings því að þetta mál hljóti samþykki hér á þingi. Nefndin klofnaði í þrjá parta og mæli ég hér fyrir öðrum stærsta hluta nefndarinnar, þ.e. fyrir hönd fulltrúa Alþb., Alþfl. og Samtaka um kvennalista í fjh.- og viðskn., en fulltrúi Bandalags jafnaðarmanna, sem situr að jafnaði fundi nefndarinnar, er samþykkur áliti okkar. Við leggjum til að frv. verði fellt. Formaður nefndarinnar, sem veitt hefur henni löngum ágæta leiðsögn og forustu, er ekki reiðubúinn til að styðja þetta mál og skilar því séráliti og mun væntanlega sitja hjá við afgreiðslu málsins. Nú verður að játa að vissulega er staða ríkissjóðs ekki góð, en hér er um tekjuöflunarfrv. að ræða. Staða ríkissjóðs er svo uggvænleg að hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson lætur hafa það eftir sér í Morgunblaðinu í dag að útlit um rekstrarhalla ríkissjóðs á komandi ári sé geigvænleg tala, eins og hann kemst sjálfur að orði. Jú, það er sannarlega rétt, það blasir við geigvænlegt gat hjá ríkissjóði á næsta ári. Og ekki nóg með það. Verðbólga æðir upp um þessar mundir og erlend skuldasöfnun fer mjög vaxandi. Hæstv. fjmrh. hafði sannarlega áhyggjur af erlendri skuldasöfnun áður en hann kom í sitt embætti og gaf þá frægar yfirlýsingar um að hann mundi ekki una því að skuldahlutfall þjóðarinnar út á við færi yfir 60%. En svo er nú að sjá í viðtali, sem hann á við Morgunblaðið í morgun, að viðhorf hans í þessum málum hafi nokkuð breyst. Nú get ég að vísu tekið undir með honum þegar hann segir í viðtali við blaðið, með leyfi forseta: „Fólk hlýtur að skilja að þegar þjóðarframleiðsla dregst saman eykst þessi prósenta í erlendum lánum. En þegar þjóðarframleiðsla er mikil minnkar prósentan þó að erlenda skuldin sé hin sama í báðum tilfellum.“ Þetta er laukrétt hjá ráðh. og einhvern veginn finnst mér ég kannast við þessa röksemdafærslu. Ætli ég hafi ekki sjálfur einhvern tíma haft hana uppi? Þetta er vissulega kjarni máls, að erlendu lántökurnar sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hreyfast ekki aðeins eftir því hvað erlendu lánin eru mikil heldur einnig eftir því hvernig gengur um þjóðarframleiðsluna. Hins vegar finnst mér hæstv. ráðh. fara nokkuð létt með hlutina þegar hann segir í viðtali við Morgunblaðið til viðbótar, með leyfi forseta: „Hann sagði þessa tölu hugsanavillu sem einhver óábyrgur stjórnmálamaður eða stofnun hefði fundið upp og því væri ekkert mark á henni takandi.“ Þarna þykir mér hæstv. ráðh. taka nokkuð mikið upp í sig því að vissulega er fullt mark á þessari tölu takandi. En það verður bara að skoða hana eins og hún er vaxin. Hún er byggð upp af tvennum stærðum, þ.e. annars vegar upphæð erlendu lánanna og hins vegar af þjóðarframleiðslunni og hreyfist eftir báðum stærðunum samtímis. Hins vegar held ég að allir verði að taka mark á þeim orðum hæstv. ráðh:, sem hann mælti hér fyrirein ári síðan, að hætta sé á ferð og þörf á að stinga við fótum í sambandi við erlenda skuldasöfnun og að æskilegt sé að þessi prósentutala fari ekki yfir 60%. En hann er sem sagt orðinn annars sinnis nú. Satt best að segja er staðan í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar með þeim ósköpum gerð um þessar mundir að þar stendur nánast ekki steinn yfir steini, eins og ég hef nú rakið. Og það er ekki annað að sjá en að ríkisstj. reki áfram í brimgarði stefnulaust án þess að nokkur tilraun sé gerð til að stinga við fótum eða ná valdi á þróun mála. Er þá þetta tvennt einna óhugnanlegast, eins og hæstv. forsrh. nefnir, að erlendar skuldir halda áfram að hækka, þótt ekki sé hægt að segja að þjóðin standi í sérstaklega miklum framkvæmdum eins og stundum hefur áður verið þegar skuldahlutfallið hefur verið á uppleið, og staða ríkisfjármálanna er mjög uggvænleg. Einhver nefndi í mín eyru í morgun að stefna ríkisstj. væri eins og lík sem enginn nennti að veita nábjargirnar. Ég hygg að nokkuð sé til í þeirri lýsingu. En hver er þá afstaða stjórnarandstöðunnar til þess þegar fram kemur á Alþingi till. um auknar tekjur í ríkissjóð? Tekur ekki stjórnarandstaðan því fagnandi að reynt sé að draga úr hallanum á fjárlögunum? Ég held að það verði ekki af stjórnarandstöðunni skafið að hún hefur verið harla tillögugóð þegar um hefur verið að ræða tekjuöflun í ríkissjóð. Satt að segja er leitun að stjórnarandstöðu á seinni árum sem hefur gert jafn ítrekaðar tilraunir til að koma fjmrh. þjóðarinnar til hjálpar í sambandi við stöðu ríkissjóðs með tillögugerð í ýmiss konar skattlagningu. En það hafa verið tillögur sem hæstv. ráðh. hefur ekki viljað hlusta á, ráðleggingar sem hann hefur ekki viljað þiggja. Við höfum, eins og kunnugt er, verið andvígir því að sköttum væri létt af stórfyrirtækjum, hlutafélögum og yfirleitt atvinnurekstri í þeim stórfellda mæli sem raun ber vitni. Við höfum líka talið að heimta ætti meiri skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Við töldum að ástæðulaust væri að leggja niður skatt á skemmtiferðir til útlanda og fleira mætti nefna í þessu sambandi. Því segi ég enn og aftur að vafalaust er leitun að stjórnarandstöðu sem lent hefur í því að bjóða atbeina sinn æ ofan í æ til að hjálpa fjmrh. að fylla í hans stóra gat en án þess að sú aðstoð væri þegin. Auðvitað mótast afstaða stjórnarandstöðunnar í þessu máli af því að við teljum að sú tekjuöflun, sem hér er gerð tillaga um, sé einhver sú óheppilegasta sem völ getur verið á. Hækkun söluskatts kemur fram í öllu almennu vöruverði og kemur sérstaklega illa við lágtekjufólk ofan á þær álögur sem felast í ákveðinni gengislækkun. Við teljum sem sagt flest annað hyggilegra til að rétta hallann hjá ríkissjóði en að leggja á söluskatt eða hækka hann. Auk þess bendum við á að hér er að sjálfsögðu um að ræða skattaskipti, þ.e. hér er verið að fylla upp í það gat sem varð þegar tekjuskattur var lækkaður. Þegar það mál var til umr. töldum við að flestar aðrar leiðir væru hyggilegri í þeim skattaskiptum en að afla teknanna með hækkun söluskattsins. Hæstv. ráðh. hefur haft sínar aðferðir til að rökstyðja og réttlæta hækkun söluskattsins og hefur m.a. bent á að hækkun söluskattsins komi í staðinn fyrir endurgreiðslu söluskatts til sjávarúfvegsins. Öllum málum má stilla upp með ýmsum hætti og eins er um þetta mál. En ég tel að þetta sé ekki eðlilegur málflutningur þegar haft er í huga að endurgreiðsla söluskatts til sjávarútvegsins var ákveðin fyrir mörgum mánuðum og fólst í fjárlagafrv. sem var lagt fram á Alþingi í októberbyrjun. Þar er gert ráð fyrir að endurgreiðsla söluskatts til sjávarútvegsins eigi sér stað og ekkert á það minnst að reynt verði að bæta upp þann tekjumissi með álagningu söluskatts. Hins vegar er í fjárlagafrv. sérstaklega tekið fram að til standi að lækka tekjuskattinn og hækka óbeina skatta á móti og mundi ég að sjálfsögðu vera fús til að leiðbeina hæstv. ráðh. um hvar má lesa þetta í grg. fjárlagafrv. því að þar stendur þetta alveg skýrum stöfum. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál. Í raun og veru höfum við Alþb.-menn og raunar stjórnarandstæðingar allir gert skýra grein fyrir afstöðu okkar til söluskattshækkunar í umr. hér í deildinni margsinnis að undanförnu og því ætti hið gagnorða nál. okkar að duga. En ég vil samt nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðh. að því hvort hann geti gefið upplýsingar um það hvernig endurgreiðslu söluskatts til sjávarútvegsins verður háttað. Þá er ég að hugsa um það hvernig framkvæmdinni verður háttað. Það hlýtur að vera forvitnilegt fyrir þm. að frétta af því hvernig staðið verður að endurgreiðslu söluskatts til sjávarútvegsins. Um það hafa engar upplýsingar verið gefnar fram til þessa. Ég tel að hæstv. ráðh. beri að fræða okkur þm. um það hvernig hann ætlar að endurgreiða söluskattinn til sjávarútvegsins. Virðulegi forseti. Ég minni enn á nál. okkar í 1. minni hl., að vísu ekki ítarlegt nál. en gagnort. Þar leggjum við til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 2. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um söluskatt. Nefndin hefur kynnt sér málið og eins og fram hefur komið hefur hún þríklofnað í afstöðu sinni til þess og hefur frsm. 1. minni hl. þegar skilað hér áliti. Þetta frv. er til komið vegna fjárhagsvanda ríkissjóðs og vísast hér til grg. eða aths. með frv. og framsöguræðu hæstv. fjmrh. sem hann hefur nýlokið hér við að flytja. 2. minni hl., en auk mín skrifa undir nál. hans hv. þm. Valdimar Indriðason og Egill Jónsson, leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. 3. minni hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Ég þarf í sjálfu sér engu að bæta við nál. það sem þegar hefur verið útbýtt hér og hv. þdm. hafa séð, enda hygg ég að þeir allir viti um mínar skoðanir. Ég hef sett þær fram í ræðu og riti í a.m.k. ein 6–7 ár, að nauðsyn bæri til þess í baráttu við verðbólgu að taka af því áhættuna að lækka vöruverð með því að gefa eftir á okursköttum og tollum á brýnustu lífsnauðsynjar heimilanna. Þeirri skoðun hef ég ekki breytt og þess vegna hlaut ég að skila því nál. sem menn hafa fyrir augum.



Virðulegi forseti. Eins og þegar er fram komið hjá frsm. 1. minni hl. sat ég fundi nefndarinnar og er samþykkur minnihlutaáliti 1. minni hl. sem fram kom á þskj. 390. Um þetta mál er það frá mínum bæjardyrum að segja að margt hefur maður nú séð vitlaust koma frá þessari ríkisstj., en þetta mun þó líklega vera það alvitlausasta. Ríkisstjórnarfulltrúar hafa hér gjarnan úr ræðustól talað um málefnafátækt stjórnarandstöðu, en ég held nú að aldrei hafi opinberað sig öllu meiri fátækt en úrræðafátækt þessarar ríkisstj. Þegar við höfum gagnrýnt hér aðgerðir ríkisstj. og stjórnvalda yfirleitt höfum við oft og tíðum bent á að lausn vandans liggur að nokkru leyti og að stærstum hluta í því að koma verður á og það sem allra fyrst stórfelldum breytingum á stjórnkerfi landsins. Ég held að ef gögn þyrfti í málarekstri til sönnunar þessari fullyrðingu þá væri þetta mál sem hér er fram komið eitt rækilegasta sönnunargagnið. Ég vil ekki, að fengnum kynnum af þeim mönnum sem skipa stjórnarflokkana og að fengnum kynnum af þeim einstaklingum sem skipa þessa ríkisstj., ætla að þeir geri slíka hluti sem hér á að fara að gera öðruvísi en að þeir hreint og beint telji sig ekki geta annað. Og ef ástandið er þannig að stjórnvaldið hreint og beint kemst ekki hjá því að hegða sér með jafn vitlausum hætti og hér er gert hlýtur það að liggja í vitlausu stjórnkerfi. A.m.k. vil ég ekki halda því fram hér úr þessum ræðustól að það liggi í því að mennirnir, sem landinu stjórna, séu svo vitlausir að þeim detti ekki neitt annað í hug. Hér fór fram fyrir nokkrum dögum ekki löng en að mínu mati mjög efnisrík umræða þar sem rætt var um hlutverk og afleiðingar neyslusköttunar. Við stöndum hér oft og tíðum í ræðustól og tölum um að hér sé tekist á um stefnur í skattamálum, um neysluskatta, eignarskatta eða tekjuskatta. Staðreyndin er reyndar sú að 80–90% allrar sköttunar á Íslandi eru neysluskattar. Neysluskattar eru sköttun í því formi að sköttunin leitar út í verðlag og er endanlega greidd af neytendum. Sem dæmi gildir þetta um öll innflutningsgjöld, eignarskatta á fyrirtæki, alls konar stimpilgjöld og aukakostnað sem fyrirtæki þurfa að standa í og þar fram eftir götunum. Það að auka sífellt á þessa neyslusköttun gerir ekkert annað en auka sífellt eftirspurnina eftir peningum og að kynda svo undir þessari eftirspurn með sífellt aukinni erlendri lántöku. Hér er dæmið náttúrlega hálfu verra. Það fæst engin bót með því að dæla inn í landið erlendu lánsfé og ætla sér síðan að reyna að ná einhverju af því með aðgerðum sem þessum aftur til baka. Það er stórt orð Hákot, en ég held að það verði einfaldlega ekkert annað sagt í stöðu sem þessari en að þetta mál ásamt fjölda annarra mála, sem legið hafa fyrir þingi núna í haust, sanni það rækilegar með hverjum deginum sem líður að hér náum við engum úrbótum fyrr en allt fjárlagadæmið - og þá á ég við tekjuhlið dæmisins, útgjaldahlið dæmisins og lánsfjáráætlun - er bókstaflega tætt upp og skoðað eingöngu í ljósi markmiða sinna en ekki í ljósi þess að niðurstöðutölur fjárlaganna verði að einhvers konar heilögum kúm sem ekki má hreyfa við. Menn verða að eyða hér tíma í umr. um hlutverk ríkisvaldsins, menn verða að eyða hér tíma í umr. um verksvið og umfang verkefnanna og menn verða að eyða hér tíma í umr. um hvort haga megi bæði tekjuöflun og útgjöldum ríkisins með öðrum hætti en gert er hér í dag. Menn komast einfaldlega ekki lengra áfram öðruvísi en að breyta um stjórnarfar, breyta um stjórntæki. Við erum að smíða hér nútímaþjóðfélag með 19. aldar verkfærum. Og þessi verkfæri batna ekkert við það þó að skerpt sé á egginni með frumvörpum eða aðgerðum sem þessum. Það sem er kannske erfiðast að kyngja í málum sem þessum er það að eina vopnið sem tiltækt er er að greiða atkvæði á móti svona löguðu. Það er hart að verða að viðurkenna það að ekki skuli vera til áhrifameiri eða róttækari mótmælaaðgerðir þegar svona er staðið að málum.



Virðulegi forseti. Þess gerist kannske ekki þörf að verða mjög langorður hér við umr. um þetta mál sem þegar hefur hlotið afgreiðslu Nd. og sá tími, sem hér er til umráða nú, er kannske ekki svo mjög rúmur. Það er þó ástæða til að fara um þetta nokkrum orðum enda þótt hv. 3. þm. Norðurl. v. hafi, fyrir hönd þess minni hl. n. sem ég á aðild að, þegar gert góða grein fyrir afstöðu okkar sem leggjum til að frv. verði fellt. Það er hins vegar ástæða fyrir hv. þm. að veita sérstaka athygli því nál. sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur skilað. Ég get í rauninni tekið undir hvert orð í röksemdafærslu hans fyrir afstöðu sinni nema það að hann hefur tekið þá ákvörðun að sitja hjá við afgreiðslu málsins þótt e.t.v. væri honum mun kærara að greiða atkv. gegn því. En þetta er að sjálfsögðu afar skiljanleg afstaða og skynsamleg hjá hv. þm. eins og hans var von og vísa. En ég verð að viðurkenna að ég átti ekki von á því að hæstv. fjmrh. mundi hér á hinu háa Alþingi mæla fyrir hækkun á söluskatti. Það er hálfgerður hallærisbragur á þessu öllu saman þar sem verið er að hækka söluskattinn samtímis því að allir vita að sá skattur skilar sér alls ekki í ríkissjóð. Hér er verið að hækka neysluskatt og keyra verðbólguna þannig áfram, eins og segir í nál. hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Það er kannske orðin of gömul lumma til að vitna í að hæstv. fjmrh. hefur ekki einu sinni heldur afar oft sagt að hann mundi fremur segja af sér en leggja á nýja skatta. Hér er verið að hækka skattana, hér er verið að leggja á nýjan skatt, hálft söluskattsstig með öllum þeim annmörkum sem söluskattinum í núverandi mynd fylgja. Nú hefur hæstv. fjmrh. að vísu látið dreifa hér frv. til l. um virðisaukaskatt og ég hygg að allir flokkar hafi lýst fylgi við hugmyndina um virðisaukaskatt, a.m.k. margir stjórnmálaflokkanna. T.d. hefur Alþfl. gert það fyrir býsna löngu síðan og það er í stefnuskrá flokksins að stefnt skuli að því að taka upp virðisaukaskatt í stað söluskatts. En ég verð að gera þá játningu að því meir og lengur sem ég hef horft á þetta virðisaukaskattsmál, þeim mun meira aukast mínar efasemdir um ágæti þess. Ég hygg að svo kunni að vera um ýmsa fleiri. Það er kannske ekki endilega söluskatturinn sjálfur sem slíkur sem veldur því að hann skilast illa heldur fyrst og fremst allar þær undanþágur sem veittar hafa verið frá skattinum. Hér hafa verið nefnd ýmis dæmi um það hversu fáránlegt þetta kerfi er í rauninni orðið. T.d. af því að menn sjá snjómoksturstæki hér að störfum þessa dagana, þegar miklu hleður niður af snjó, má nefna það að ef menn fá dráttarvél til að moka snjó af bílastæði Alþingis er það söluskattsskylt. Ef hins vegar er fenginn vörubíll með tönn framan á til að vinna þetta sama er ekki greiddur af því söluskattur. Ágætt dæmi var nefnt hér í Sþ. um daginn, þar sem um var að ræða sams konar súkkulaðikex eða sælgætisbita sem annars vegar voru settir í lítinn pappakassa og hins vegar voru seldir ópakkaðir. Af öðrum var greiddur söluskattur og hinum ekki. Þetta kerfi er náttúrlega orðið hreint rugl og vitleysa og það er eins gott að viðurkenna það.

Söluskattur er ekki af sælgæti.

Sumt sælgæti heitir víst súkkulaðikex og er þá víst öðruvísi flokkað. Ég ætla ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. En þó að hæstv. fjmrh. sé að hækka hér söluskattinn þá hef ég ekki heyrt hann gefa neinar yfirlýsingar um það að hann ætli að segja af sér. Ég er svo sem ekkert að óska eftir því. En ég vil bara minna á það sem hann sjálfur sagði, ekki einu sinni heldur oft. Sömuleiðis hafði hann það á orði að ef hækkun erlendra skulda yrði umfram ákveðið mark mundi hann segja af sér. Hvort tveggja hefur gerst. Skuldirnar hafa hækkað meira en ráð var fyrir gert og skattar á almenningi hafa verið hækkaðir og enn situr hæstv. fjmrh. Ég vek bara athygli á þessu, að þarna fara ekki fyllilega saman orð og gerðir. Ég veit að þótt hæstv. fjmrh. segði af sér væri Sjálfstfl. ekki í neinum vandræðum með að leggja til nýjan mann í það embætti.  Þegar menn eru að fjalla um þessa söluskattshækkun, sem ég legg til að nái ekki fram að ganga, er nauðsynlegt að huga að því hvernig þessi ríkisstj. hefur í stuttu máli staðið að skattbreytingum. Hún hefur aukið skattbyrði einstaklinganna. Hún hefur lækkað skatt á fyrirtækjum. Hún hefur lækkað skatta á bönkum og hún hefur lagt á alveg sérstaka lyfja- og sjúklingaskatta, þau gjöld hafa hækkað meira en mörg önnur. Hún hefur bætt stöðu þeirra sem betur mega sín, en staða hinna sem minna mega sín í þjóðfélaginu hefur versnað. Þetta eru meginatriði. Virðulegi forseti. Í ljósi þess að nú er knappur tími til starfa hér og mörg verkefni við að fást ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. En ég legg til að þetta frv. verði fellt og mun greiða atkvæði gegn því.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð hér um þetta frv. Við höfum rætt efni þess áður í hv. deild og afstaða þingflokka komið skýrt fram. Menn hafa rætt hér löngum um efnahagsstefnu ríkisstj., um brestina í henni og ef menn vantar, hvort sem um er að ræða þing eða þjóð, frekari sannanir á því að efnahagsstefnan sé þverbrotin þá eru þær í þessu litla frv. Það er svo sannarlega verðbólguhvetjandi á meðan efst á blaði í stjórnarstefnunni er að ná niður verðbólgunni. Mig rekur líka hálfpartinn minni til þess, eins og hv. síðasta ræðumann, að hæstv. fjmrh. hafi lofað því að leggja engar nýjar skattaálögur á almenning og lofað því í leiðinni að segja af sér ef slíkt yrði gert. Mér þætti mjög fróðlegt að heyra hvaða afstöðu ráðh. hefur tekið til sinna fyrri loforða að þessu leyti. Eins og fram kemur í nál. 1. minni hl. er ég andvíg því að söluskattur sé hækkaður, að neysluskattar séu hækkaðir upp fyrir það sem þeir þegar eru. Ég tel það hina mestu óhæfu að auka enn á gjaldabyrði almennings og það á sama tíma og við vitum að bilið breikkar stöðugt milli þeirra sem fáar hafa krónurnar og þeirra sem fleiri hafa krónurnar. Þessi söluskattshækkun kemur ekki til með að koma við þá sem fleiri hafa krónurnar, en hún mun svo sannarlega koma við þá sem hafa þær færri. Því mun ég ekki undir neinum kringumstæðum veita frv. af þessu tagi fylgi mitt. Staða ríkissjóðs er geigvænleg. Það vitum við öll. En í stað þessarar tekjuöflunarleiðar hef ég, eins og ég hef áður rætt um héðan úr ræðustól, talið viturlegra að leggja skatt á þá sem einhvern skatt geta borgað. Þar má m.a. nefna skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og aukinn eignarskatt. Sú leið, sem hér er lögð til til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, leiðir okkur að mínu viti eingöngu út í enn frekari torfærur í fjármálum ríkisins og kemur þar að auki niður á þeim sem síst skyldi. Því legg ég til að þetta frv. verði fellt og greiði atkvæði á móti því.



Virðulegi forseti. Alþb. leggur til að frv. verði fellt. Kvennaframboðið leggur til að frv. verði fellt. Alþb. leggur til að þessi slæmi skattur verði ekki aukinn, heldur tekinn skattur af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Kvennaframboðið gerir það sama. Svona er hægt að halda áfram. Ég ætla því að biðja virðulegan starfsfélaga minn, 11. þm. Reykv., að taka til sín svar mitt til hv. 3. þm. Norðurl. v.

Hvers á Alþfl. að gjalda?

Alþfl. er óháður Alþb. enn þá. Ég hef hér lagt fram frv. um söluskattsauka að hálfu prósenti. Það er talað um og mikil áhersla lögð á að hér sé verið að hækka söluskatt til að draga úr áhrifum af niðurfellingu tekjuskatts. Við skulum segja að þetta sé allt rétt, við skulum ekkert vera að deila um það. Hér er verið að leggja á söluskattsauka, þó að ekki sé hár, sem á að gefa 200 millj. kr. Það er staðreynd. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að vera að della um hvort þessar 200 millj. kr. koma upp í tekjumissi ríkissjóðs af þessu eða hinu tilefninu. En staðreyndin er, svo að við tölum um tekjumissi ríkissjóðs á annan hátt, að ríkissjóður mun ekki innheimta sem svarar 600 millj. af tekjuskatti. Ríkissjóður mun greiða sem svarar, eins og hann hefur lofað, 400–500 millj. til sjávarútvegsins til baka. Ríkissjóður mun endurgreiða vegna loðnunnar og mun endurgreiða uppsafnaðan söluskatt af olíu til fiskiflotans. Þetta er staðreynd. Og það er staðreynd að það er á annan milljarð, hve mikið get ég ekki sagt, kannske 1 milljarður og 200 millj., sem ríkissjóður verður af með. Við skulum viðurkenna að það koma 200 millj. rúmar til baka í söluskattsinnheimtu. Ef við lítum á hvað ríkissjóður innheimtir og hvað ríkissjóður lætur af sínum tekjum er dæmið raunhæft, hvort sem stjórnarandstaðan er að reyna að gera lítið úr því eða ekki. Það er verið að létta tekjuskattsbyrðina með því að innheimta ekki 600 millj. kr. eins og til stóð skv. framlögðu fjárlagafrv., en hækka söluskatt á móti niðurfellingu á tekjuskatti. Það voru allir sammála um það frv. sem lagt var fram. Þar var gert ráð fyrir að beina beinni skattheimtu frekar inn á óbeina skattheimtu. En óbeina skattheimtan skv. frv. er felld niður. Við skulum því ekkert vera að deila um það. Við vitum hvað er skorið niður af ríkissjóðstekjum og hvað kemur í staðinn. Frsm. fjh.- og viðskn. eru nú orðnir þrír þannig að það er orðin heil eldhúsdagsumræða um stjórnmál almennt. En það er rétt, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að það eru viss ummæli forsrh. landsins í Morgunblaðinu í dag sem ég er alls ekki sammála. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef áhyggjur af erlendum skuldasöfnunum. Þær voru orðnar það miklar fyrir síðustu kosningar að eftir flokksráðsfund eða hvað það er kallað hjá Alþb. kom formaður Alþb. fram og hvatti til þjóðstjórnar, til þjóðareiningar vegna þess að ástandið væri orðið þannig að engir pólitískir flokkar, alveg sama hvernig kosningarnar færu, gætu ráðið við ástandið. Ég er alveg sammála um að það var orðið svona slæmt. En við skulum bara líta á þær staðreyndir að ríkissjóður stendur ekki lengur svo illa, og ef þessar nýju álögur á ríkissjóð, sem að hluta til eru mér að kenna sem fjmrh., þ.e. niðurfellingin á tekjuskattinum og svo aðrar tillögur sem voru samþykktar, eins og endurgreiðslan á söluskattinum til sjávarútvegsins, hefðu ekki komið til núna, þær voru ekki inni í dæminu síðast, þá væri ríkissjóður ekki með 600–700 millj. kr. halla núna við fjárlagaafgreiðslu, heldur góðan tekjuafgang þrátt fyrir allt. Það var ákveðið, og m.a.s. fyrir gengislækkun, að erlendar skuldir skyldu ekki fara yfir ákveðinn ramma og þessi rammi var talinn þurfa að vera um 7200 millj. Hann verður í kringum það, kannske 7300 millj. Staða ríkissjóðs hefur batnað. Bæði alþm. og ég tala nú ekki um fjölmiðlar eiga að leggja áherslu á björtu hliðarnar, ekki að varpa skugga yfir þjóðina, yfir Alþingi og yfir framkvæmdavaldið. M.a.s. er hér á Alþingi ekki gert annað en að tala um að það þurfi að breyta þessu og breyta hinu, það þurfi að breyta um menn í ríkisstj. Haldið þið hver og einn að þið séuð allir alltaf færari um að hafa með höndum framkvæmdavald en þeir sem það gera hverju sinni? Ég dreg það í efa. Auðvitað hef ég áhyggjur af skuldasöfnun. En ég hef ekki meiri áhyggjur af skuldasöfnuninni en svo ef peningamál þjóðarinnar geta gengið áfram eins og þau hafa gengið, að ég er sannfærður um að við getum unnið okkur út úr þeim vanda sem við erum í. Og við getum unnið okkur út úr mörgu af því sem við viljum losna við. Ég er á móti þessari skattheimtu. Ég hef sýnt það og ég hef talað þannig síðan ég kom á Alþingi að ég er á móti slíkri skattheimtu yfirleitt vegna þess að ég held að þjóðfélagið eigi að fara að gefa það mikið af sér að við eigum að geta lækkað ríkissjóðstekjurnar. En við skulum ekki gleyma því, og ég gat um það í hv. sameinuðu Alþingi fyrir nokkrum dögum, að það er ekki lengra síðan en 1944 að við öðlumst sjálfstæði og þjóðin er gjörsamlega gjörsneydd öllu því sem aðrar menningarþjóðir töldu sjálfsagt. Við höfum verið að byggja upp þjóðfélag. Hér var ekki malbikuð gata, aðalgata, um það leyti sem við fengum sjálfstæði. Ég bjó hér í miðbænum, ég bjó á smiðjustígnum og bleytan frá Bergstaðastrætinu og Laugaveginum rann niður Smiðjustíginn ef rigndi. Hér eru nú atvinnutæki, hér hefur verið dregin upp mynd af sjálfstæðri menningarþjóð sem lifir því lífi sem er sambærilegt við hvað sem er hvar sem er. Svo var ekki þá. Og haldið þið að það kosti ekki peninga? Peningar voru ekki heldur til þá. Auðvitað þurftum við að fá þá að láni. Og þegar nú er verið að tala um að við séum að færa skuldir yfir á börn framtíðarinnar getum við alveg eins sagt: Við erum að gera það sem þeim ber skylda til að halda áfram að gera, en við þurftum að byrja seint miðað við aðrar þjóðir vegna þess að við vorum ekki sjálfstæðir. Það er líka talað um það og hvert mannsbarn les um að sá auður sem átti að fara hér í uppbyggingu var notaður til að byggja upp Kaupmannahöfn að hluta.

Ég verð því miður að trufla hæstv. ráðh. í ræðunni. Það var meiningin að fresta fundi núna og halda síðan áfram kl. hálfsex nema ráðh. sé að ljúka máli sínu.

Nei, virðulegi forseti. Ég er ekki að ljúka máli mínu því að svo margt hefur komið fram sem er sagt til þess að gera ríkisstjórn landsins og ráðh. erfiðara fyrir. Ég get því ekki lokið máli mínu á skömmum tíma. - Fundarhlé. Virðulegi forseti. Það er erfitt að þurfa að gera hlé á svarræðu, hugsanlegt að áheyrendur, ef þeir eru þá fyrir hendi, gleymi því sem fram hefur komið í fyrri hálfleik og standi sig þar af leiðandi illa í seinni hálfleik. Ég vildi gjarnan að hv. 3. þm. Norðurl. v. sýndi mér þann heiður að hlusta á svar mitt til hans, en hann var eins og ég áhyggjufullur út af erlendum skuldasöfnunum. Það er ég ekkert síður nú en áður en ég kom til starfa í því embætti sem ég gegni tímabundið þó að vandamálið sé mér nær nú en áður. Öll þau ummæli mín, sem hann kann að hafa heyrt þegar hann var fjmrh., eiga við enn þann dag í dag. Leiðir að því marki að losna við erlendar skuldir, leiðir út úr þeim vanda, sem virðast vera margar hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. í dag, voru honum lokaðar þá. En í mínum huga eru þær ekki margar. Þær eru fáar, en sumar auðveldar, t.d. áframhaldandi skuldasöfnun til að leysa þann tímabundna vanda sem hver einstaklingur þarf að glíma við í embættistíð sinni og hins vegar að vinna sig út úr vandanum, sem alltaf er að sjálfsögðu hin grýtta leið, og reyna þá að skila verkinu eitthvað áfram þó að ekki komist menn á leiðarenda. Ég tel að það hafi komið í ljós að hægt er að vinna sig út úr þeim fjárhagsvanda sem þjóðin er í og þá verði hægt að hefja þá miklu vinnu, sem fram undan er, að hreinsa til í frumskógi skatta og álaga á fólkinu í landinu. Slíkt væri raunhæft með því að vinna sig út úr vandanum í stað þess að taka lán á lán ofan erlendis frá til þess að komast út úr honum tímabundið. Ég held að við séum öll sammála um að það er kominn tími til að fara að vinna í þá átt eða, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. og fleiri en hann hafa sagt, að stinga við fótum í erlendri skuldasöfnun. En ég er ekki sammála honum um að ríkisstj. sé stefnulaus. Ég svaraði honum fyrir nokkrum dögum í sameinuðu Alþingi og ég ætla að leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði þá, þegar hann taldi að ekki kæmi fram nein stefna í fjárlagafrv., en við erum að ræða hér hluta af tekjuhlið fjárlagafrv. Ég tel að það komi fram pólitísk stefna í því að draga úr framlögum til niðurgreiðslu á vöruverði, að nú skuli stefnt að því að greiða niður 1.2% í framfærsluvísitölu í stað 3–4% eins og var hjá fyrrv. ríkisstj. Ég tel að það sé pólitísk stefna að takmarka framlög til útflutningsbóta, þannig að þau verði 380 millj. í stað yfir 500 millj. sem útflutningsbótarétturinn kallar á. Ég tel að það sé pólitísk stefna að takmarka framlög til atvinnuvegasjóða og annarra framkvæmdasjóða. Og ég tel að það sé líka pólitískt stefnuatriði að framlög til húsnæðismála hafa tvöfaldast frá árinu 1984, úr 400 millj. í 800 millj. Ég tel að það sé pólitísk stefna þegar framlög til vegamála eru eins mikil og raun ber vitni, en áætlað er að þau verði tæpir 1.5 milljarðar kr. Ég tel að það sé pólitísk stefna að stórauka framlög til málefna fatlaðra eða um 40–50% milli ára. Ég tel líka að það sé pólitísk stefna þegar ákveðið er að endurgreiða 450 millj. í söluskatti til sjávarútvegsins eða um það bil. Og ég tel líka að það sé pólitísk stefna þegar ákveðið er að tekjuskattur skuli lækkaður um 600 millj. Ég álít því að það vanti ekki pólitíska stefnu. Þannig er ekki rétt með farið hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég tel líka að það sé pólitísk stefna að ákveða að leggja fram 50 millj. í fjárlögum til nýþróunarverkefna í iðnaði. Það er líka áformað að afla 500 millj. kr. lánsfjár í sama tilgangi fyrir það nýja þróunarfélag sem um hefur verið rætt og allir kannast við og ég ætla mér ekki að lýsa. Hér er sem sagt farið með rangt mál þegar talað er um að engin pólitísk stefna komi fram í fjárlagagerðinni og að ríkisstj. sé stefnulaus. Það sæmir ekki reynsluríkum þm. að taka þannig til orða. En það kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv. og það furðar mig ekkert að allt sem ríkisstj. gerir og ráðh. yfirleitt er alltaf það vitlausasta sem hægt er að gera hverju sinni. Maður er orðinn vanur slíkum málflutningi og málefnafátækt stjórnarandstöðunnar, að úrræðaleysi ríkisstj. sé alltaf algjört. Auðvitað þarf að koma fram stórfelldum breytingum á stjórnkerfi landsins, að sjálfsögðu, en því er ekki að heilsa að einhverjar hugmyndir komi frá stjórnarandstöðunni. Það er ekki hægt að ætlast til þess að stjórnarandstaðan og síst af öllu hv. 8. þm. Reykv. geri neitt annað en að segja að það þurfi að gera þetta og það þurfi að gera hitt og allt sé vitlausast sem gert er í augnablikinu af ráðherrum. Ég fagna því að hv. 3. þm. Norðurl. v. er svona viljugur að gefa okkur ráð til fjáröflunar í atvinnurekstri og víðar, en er það virkilega trú hv. þm., að þessi ríkisstj. sé eins stefnulaus og hann vill láta fólk halda með tali sínu, miðað við það sem ég gat um í upphafi máls míns og var niðurstaða miðstjórnarfundar Alþb. um sameiginlegt átak stjórnmálamanna um þjóðstjórn til að bjarga sér frá þeim villuvegi sem hann og fleiri góðir ráðherrar úr hans herbúðum voru búnir að leiða þjóðina út á að þeirra eigin mati? Af hverju notaði þá ekki hv. þm. sem hæstv. ráðh. og hans félagar öll þessi góðu ráð? Fjárhagurinn er miklu betri núna en hann var þegar öll þessi góðu ráð voru í gildi og allir þessir skattar, sem búið er að afnema núna, streymdu inn til ríkissjóðs. Fjárhagurinn er svo sannarlega miklu betri og furðulegt að svo skuli vera, miðað við þann málflutning sem virðulegur þm. hefur viðhaft. Einhvers staðar skrifaði ég niður eftir hv. 8. þm. Reykv. að brjóta þyrfti upp fjárlagadæmið. Það er alveg rétt. Ég er margbúinn að segja það. Ég er margbúinn að taka fram að það er einmitt það sem þarf að gera. En vandamálið liggur ekki hjá ríkissjóði. Vandamálið felst ekki í þeim dauða pappír sem á eru tölurnar og liðirnir sem við köllum fjárlagadæmi. Vandamálið situr á Alþingi og gengur á tveimur fótum. Það eru alþingismennirnir. Jafnvel meðan við erum að afgreiða fjárlög, sem við vitum að verða afgreidd með hundruðum millj. kr. rekstrarhalla, þá streyma hér á borðin till. og frv. frá þm., frv. sem kosta tugi og hundruð millj. Ég hef margoft sagt að innan tíðar muni ég leggja fram úttekt á lögunum og lagasafninu, sem er nýútgefið, sem sýni okkur öllum hvernig vinnubrögð við höfum viðhaft þegar við höfum samþykkt kannske mörgum sinnum, - ég segi kannske ekki mörgum sinnum, það er orðatiltæki, en sem slíkt ætla ég að nota það, - heildartekjumöguleika ríkissjóðs í útgjöldum. Við hverju búist þið svo? Ég harma að hv. 8. þm. Reykv. skuli vera, eins og ég kalla það, af svokallaðri kóka kóla og prins póló kynslóð. Hann talaði um að við værum að smíða nútíma þjóðfélag með 19. aldar verkfærum. Verkfærin sem smíða það sem er árangurinn og afraksturinn af störfum Alþingis eru hugvit þeirra sem sitja Alþingi hverju sinni. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég átti því láni að fagna um þriggja ára skeið fyrir seinni heimsstyrjöldina - en ég var nú ekki fæddur fyrir þá fyrri - að fylgjast með vinnubrögðum þeirra sem við höfum kallað aldamótamenn og voru enn þá í fullu fjöri þá og fylgjast með hvernig þeir unnu, hvernig þeir töluðu og sem ungur sendisveinn hér að fylgjast með þeim á ýmsan annan hátt. Það verð ég að segja að aldamótamennirnir voru nútímalegra tæki til afkasta á Alþingi en það sem ég hef fyrir augunum í dag í mörgum stólunum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langa ræðu um þetta litla frv. sem í öllum þeim þrengingum sem við verðum að þola gefur ríkissjóði 200 millj. kr. á móti niðurfellingu á ríkissjóðstekjum sem eru yfir 1000 millj. Ég verð að segja alveg eins og er að ef einhver hefði viljað aðra skatta, sem voru eyrnamerktir sem annaðhvort fasteignagjöld eða skattar á fyrirtæki eða á þessa ríku einstaklinga sem hafa svindlað sig upp í það að verða sjálfbjarga, eins og sumir vilja halda fram, þá held ég að menn verði að hugsa sinn gang. Og ég vona að Íslendingurinn þurfi aldrei að taka á sig hliðstæðar kvaðir við það sem aðrar þjóðir verða að gera þegar þær verða að taka á sínum vandamálum, sem eru kannske og oftast nær miklu alvarlegri á friðartímum, svo maður tali ekki um stríðstíma, en þó að 200 millj. kr. sé dreift í óbeinum sköttum á íslensku þjóðina til að hlaupa undir bagga með undirstöðuatvinnuvegunum sem bera uppi velmegun okkar sem heildar. Minna gat það ekki verið úr því að einhverja skatta þurfti að innheimta. Virðulegur þm. Eiður Guðnason talar um söluskattinn sem af hinu illa og segir alla vita hvernig hann skilar sér. Það getur vel verið að söluskatturinn skili sér illa. Það vil ég ekki fullyrða um að svo stöddu né heldur, ef það er rétt, af hverju hann skilar sér illa. En ég held að ef skattar skila sér illa sé það vegna þess að fólkið í landinu reynir að koma sér undan að standa skil á þeim. Ríkinu sem atvinnuveitanda, sem móttakanda á þessum gjöldum fólksins í sameiginlega sjóði ber skylda til að bera sig eftir þeim. Það er að tillögum Alþfl. sem verið er að herða söluskattseftirlit. Ég vona að hvort sem það er söluskattur eða einhver annar skattur skili það sér pínulítið betur í framtíðinni þannig að við gætum kannske lækkað skattana vegna þess að þeir skili sér betur eða gert eitthvað annað og meira. En eitt er víst, að það er ekki ríkisstj. að kenna að dregist hefur að lögleiða þann skatt sem Alþfl. hefur barist fyrir í gegnum árin, eins og kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, virðulegum 5. landsk. þm., virðisaukaskattinn. Það er við Alþingi sjálft að sakast. Ég lagði virðisaukaskattsfrv. fram fyrst frumvarpa s.l. ár og hér er það búið að liggja allt síðasta þing og nú er það komið aftur og ég mun mæla fyrir því í annað sinn þegar virðulegur forseti ákveður að taka það á dagskrá. Ég reikna ekki með og ég legg enga áherslu á að það verði héðan af fyrir jól, en ég vona að það verði fljótlega eftir hátíðar. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um svör til þeirra sem hafa tekið til máls og ég vona að það gerist ekki neitt það hér sem geri það að verkum að ég þurfi að koma upp í ræðustólinn aftur í þessum umr.



Virðulegi forseti. Hv. 5. landsk. þm. og 3. þm. Norðurl. v. ásamt 11. þm. Reykv. spurðu hæstv. fjmrh. ákveðinna spurninga sem hæstv. fjmrh. hefur í raun og veru ekki svarað. Þvert á móti kemur hann hér í ræðustól og heldur ræðu sem vekur enn fleiri spurningar. Hann segir: Ég er ekki sammála forsrh. né ríkisstj. Hann hefur miklar áhyggjur af lántökum og hann er á móti þessari skattheimtu. Allt er þetta í anda þeirra fullyrðinga sem fyrrnefndir hv. ræðumenn beindu spurningum sínum að og ekki fengust svör við. Enn þá stendur hæstv. fjmrh. við þær fullyrðingar sem í nefndum loforðum fólust og enn þá segist hann vera fulltrúi andstæðinga þeirra aðgerða sem hér er verið að framkvæma í hans nafni. Ég tel að bæði þingheimur og þjóð eigi rétt á því að fá skýringar á þessari mjög svo undarlegu stöðu sem fjmrh. er kominn í og eigi líka rétt á því að fá svör við því hvers vegna hann ekki tekur rökréttum afleiðingum af andstöðu sinni við þessar aðgerðir. Það er engin afsökun og beinlínis óíþróttamannslegt að segja -  Í samhengi við ákveðin orð sem féllu hér af munni hæstv. fjmrh. í minn garð vildi ég leyfa mér, þrátt fyrir reynsluleysi í þingstörfum og færri aldursár, að benda hæstv. fjmrh. á að í þeim atriðum sem hann taldi upp felst ekki pólitík. Þetta eru aðgerðir eða úrræði sem e.t.v. eru í samhengi við einhverja pólitík eða stjórnmál. En enn þá er eftir að skýra hvert markmið þessara aðgerða á að vera. Hæstv. fjmrh. andmælti nefnilega sjálfur stuttu seinna þegar hann sagði: Fjárlög eru dauður pappír. - Stjórnmál eða pólitík er varla hægt að skrá á dauðan pappír. Þá eru það allavega dauð fjárlög. Það eru aðgerðir en ekki pólitík að draga úr framlögum til niðurgreiðslna, að draga úr framlögum til útflutningsbóta, að draga úr framlögum til atvinnuvegasjóða, að auka framlög til byggðasjóða, að auka framlög til vegamála og að auka framlög til málefna fatlaðra. Það eru aðgerðir en ekki pólitík í sjálfu sér að endurgreiða sjávarútvegi 450 millj. af uppsöfnuðum söluskatti. Það eru aðgerðir en ekki pólitík í sjálfu sér að aflétta tekjuskatti. Kannske mætti segja að það hillti undir einhvers konar pólitíska stefnu í þeirri aðgerð sem hæstv. fjmrh. nefndi seinast þar sem hann talaði um að veita af rausn sinni og ríkisstj. 50 millj. til nýjunga í atvinnulífi auk loforðs um 500 millj. kr. lán til sömu verkefna. Ef maður á að skilja orð hæstv. fjmrh. þannig að þær aðgerðir sem hann lýsti ættu allar á endanum að vinna að því markmiði að ná þeim árangri að byggja upp hröðum skrefum nýtt og betra atvinnulíf sem stæði undir þeim lífskjörum sem við óskum okkur, þá væri ég reiðubúinn að viðurkenna að það væri pólitík. En handahófskenndar viðgerðir á fjárlögum eru ekki pólitík að mínu mati, heldur eingöngu lýsing eða viðurkenning á þeirri staðreynd að tekjur ríkisins fara rýrnandi. Þetta eru ekkert annað en viðbrögð við minni tekjum. Virðulegi forseti. Ég verð að taka smávegis af tíma hv. þd. til að ræða ákveðið atriði sem ekki beint snertir þetta mál og þó. Hæstv. fjmrh. hefur þann vana, a.m.k. þegar hann talar til mín, að gerast þar nokkuð persónulegur. Ég veit ekki hvort aðrir þm. hafa sömu reynslu. Í umr. á þingi fyrr í vetur, þar sem verið var að fjalla um kjör kennara og ég leyfði mér að fara í ræðustól og bera kjör kennara saman við kjör þm. á þeim sama mælikvarða sem hann hafði notað í þingræðu, þá notaði hann sér ákveðin atriði úr einkaviðtali, sem við áttum saman niðri í kaffistofu, til að reyna að hafa uppi andsvör gegn mínum málflutningi. Ég tel svona framkomu ósmekklega. Núna leyfir hann sér líka að nudda mér upp úr því að ég sé ekki eins reynsluríkur í þingstörfum og hann og þar af leiðandi minna mark á mér takandi -  Jafnframt þessu talar hann í sama samhengi um að það hafi engar hugmyndir komið fram frá Bandalagi jafnaðarmanna og frá mér í þeim málefnum sem við erum hér að ræða um og eins og til að sanna að hann er að því er virðist nánast heyrnardaufur á öðru eyra spyr hann út í salinn hvort menn hafi viljað aðra skatta eins og það séu einu kröfurnar sem hér hafi komið fram. Ég vil þá minna hann á framlagðar brtt. BJ við fjárlög á síðasta ári. Ég vil minna hann á fram komnar tillögur frá BJ um niðurfellingu afskipta eða starfsemi á vegum ríkisins í þeim tilgangi að draga úr umsvifum þess og draga úr tilkostnaði við störf sem engu skila í þágu almannaheilla. Hann vitnar í orð mín þar sem ég talaði um að brjóta þyrfti upp fjárlagadæmið, brjóta þyrfti upp tekjudæmið, útgjaldadæmið og lánadæmið og segir: Ég er margbúinn að segja þetta sjálfur. - Þá er mín spurning: Hvers vegna hefur hann ekki í þeim tvennum fjárlögum sem hann hefur staðið að unnið að þessu markmiði sem hann hefur sett sér? Hvers vegna hefur hann notað þetta aldamótatæki sem fjárlögin eru í dag? Jú, hann hafði afsökunina á reiðum höndum. Hæstv. fjmrh. hefur eiginlega alltaf afsakanir á reiðum höndum og afsakanirnar eru yfirleitt á þann veg að þetta sé öðrum að kenna. Vandamálið er ekki að hæstv. fjmrh. hafi brugðist sannfæringu sinni eða skoðun. Nei. Vandamálin eru þm. sem ganga á tveimur fótum, þm. sem flytja tillögur á tillögur ofan á þingi sem margfalda mundu fjárlög ef allar yrðu samþykktar. Og hann dregur hæfileika þm. til þingmannsstarfa og reyndar einnig til framkvæmdavaldsstarfa mjög í efa.

Farðu með það rétt, sumra.

Sumra. Taki það hver til sín. Síðan segir hæstv. fjmrh.: Ég þekkti aldamótakynslóðina. Hún var nútímalegri en kóka kóla og prins póló kynslóðin. - Ég tek alveg undir þessi orð hæstv. fjmrh. Ég þekkti aldamótakynslóðina líka. Ég ætla að biðja hann að hafa mjög vel í huga að hvaða leyti þessi aldamótakynslóð var frábrugðin okkur. Hún sýndi kjark. Aldamótakynslóðin barðist fyrir sjálfstæði þessarar þjóðar og ef þið hvarflið til baka þó það væri ekki nema 84 ár í mannkynssögunni, þá get ég bent ykkur á það, sem þið öll vitið, að um aldamótin urðu stórfelldar breytingar í íslensku þjóðlífi og efnahagslífi. Það urðu líka um leið stjórnkerfisbreytingar. Um 1920 urðu róttækar stjórnkerfisbreytingar hér á Íslandi jafnframt því að það urðu líka mjög róttækar breytingar í efnahags- og þjóðlífi. Árið 1940 fóru enn fram stjórnkerfisbreytingar og aftur urðu mjög afdrifaríkar breytingar í efnahags- og þjóðlífi Íslendinga. Allt stefndi þetta fram á við. 1959 eða 1960 voru seinustu stjórnkerfisbreytingarnar sem hægt er að tala um framkvæmdar og stuttu seinna urðu þó nokkur þáttaskil í íslensku þjóðlífi og efnahagslífi. Þessi 20 ára taktur í uppgangi íslenskrar þjóðar er nokkuð reglulegur. Það má segja með vissum hætti að við séum gengin fjögur ár fram yfir tímann. Þó að nokkuð hafi áunnist á s.l. 24 árum, því verður ekki neitað, er samt sem áður augljóst í dag, og eftir stendur mín fullyrðing úr fyrri ræðu, að án þess að gagnger breyting fari fram á okkar stjórnkerfi megum við ekki vænta neinnar breytingar á okkar högum.



Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. minntist hér lítillega á fyrrv. ríkisstj., ríkisstjórn dr. Gunnars Thoroddsens, sem ég átti sæti í. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að tala ekki illa um þá stjórn því að hann verður nú að teljast guðfaðir hennar og veitti henni dyggan stuðning oft og tíðum. Hann minntist þess að fyrir tveimur árum, haustið 1982, voru kreppuboðar miklir í aðsigi og menn sáu fram undan að þjóðartekjur mundu verulega rýrna. Þá var það sem Alþb. lagði það til að þjóðarsamstaða yrði um efnahagsaðgerðir sem hefðu það hvort tveggja að markmiði að þjóðin gæti siglt í gegnum þá váboða sem fram undan voru og að ekki þyrfti samtímis að skerða kjörin meira en nam falli þjóðartekna. Þetta var sú áætlun sem hæstv. ráðh. var að vitna til og þeir gera það oft, sjálfstæðismenn, að vitna til þessarar áætlunar, sem við settum fram, og mega sannarlega rifja upp tillögur okkar sem oftast því að þetta voru orð í tíma töluð. Hins vegar fannst mér ekki alveg nákvæmt frá sagt af hans hálfu þegar hann fór að tala um hag ríkissjóðs á þessum tíma og bera saman við hag ríkissjóðs nú vegna þess að hann veit það allra manna best að ríkissjóður hefur líklega aldrei staðið betur að vígi á undanförnum tíu árum en einmitt á árinu 1982. Ríkissjóður kom út á árinu 1982 með 800 millj. kr. afgang. Það þýðir ekki að hrista höfuðið og neita þessu því að ríkisreikningur fyrir árið 1982 hefur nýlega verið lagður fram.

Hvað var þá í útistandandi skuldum?

Þær eru þá meðtaldar.

Nei.

Jú, jú, jú. Ríkisreikningur gengur út frá tekjum og gjöldum ríkissjóðs og mismunurinn heitir afgangur. Vegna þess að hæstv. ráðh. er sjálfur alveg nýlega búinn að leggja fram í þinginu ríkisreikning fyrir árið 1982 ætti hann að vita það að í þessum ríkisreikningi kemur ljóslega fram að afgangur á þessu ári var rúmlega 800 millj. kr., þannig að það þarf ekki að halda því fram að ástandið núna, með 1000 millj. kr. gat fram undan eins og forsrh. er að upplýsa okkur um eða 700 millj. kr. gat eins og sagt er að fjvn. gangi frá dæminu eða hvort sem það er nú, sé betri staða en þá var. En við skulum ekki þrátta um þetta. Þetta eru staðreyndir sem liggja á borðinu. En hæstv. ráðh. spurði: Úr því að verið er að gefa okkur þessi góðu ráð um hvernig ríkissjóður eigi að afla tekna, hvers vegna notuðuð þið ekki þessi ráð sjálfir? Staðreyndin er auðvitað sú að þeir tekjustofnar sem við höfum gert till. um, þar er ég að tala um hærri skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði en nú er lagður á, á ferðagjaldeyri, bankaskatta, hærri skatta á atvinnurekstur - allir þessir skattar voru á lagðir á þessum tíma. Ég bið hæstv. ráðh. að taka eftir því að allir þessir skattar voru á lagðir á þessum tíma.  Ég ætla annars ekki að fara að eyða tíma deildarinnar til að þjarka um þessi efni. Við höfum gert það svo oft, við hæstv. ráðh., og við eigum sjálfsagt eftir að gera það seinna. En það var ein ábending í ræðu hæstv. ráðh. sem mér þótti sérstaklega eftirtektarverð og athygli verð fyrir alla þjóðina. Það var þegar hann átti orðaskipti við hv. þm. Eið Guðnason og skaut því þá að að það sem þjóðina vantaði, það sem okkur vantaði, væri forsrh. Þetta var sannarlega ábending sem getur flokkast undir orð í tíma töluð. Forsrh. er höfuð ríkisstj. Ég er ekki að tengja það neitt saman við þann kafla í ræðu ráðh. þar sem hann talaði um vandamálið sem gengi á tveimur fótum. Ég er ekkert viss um að það sé beint samband þar á milli. En mér fannst að þessi ábending hans væri sérstaklega athyglisverð, að okkur vantaði fyrst og fremst nýjan forsrh., því að við vitum öll að það þýðir nýja stjórn. Ég tek mjög eindregið undir þetta með ráðh. Það er einmitt það sem okkur vantar. Okkur vantar nýja stjórn og nýjan forsrh.



Virðulegi forseti. Ég kem hérna aðeins til að leiðrétta dálítinn misskilning hjá hæstv. fjmrh. Mér er ávallt ljúft að rétta honum hjálparhönd. Hann talaði hér um þm. Kvennaframboðs og ég vil láta þess getið að Kvennaframboð á hér enga þm., heldur Samtök um kvennalista. Síðan gæti verið að hæstv. fjmrh. hafi eitthvað ruglast í nál. því að þau eru óvenjumörg í þessu máli og ég vil þá aðeins benda honum á að allir stjórnarandstöðuflokkar eru andvígir þessu frv. og reyndar fleiri en stjórnarandstöðuþm., þar á meðal hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, formaður hv. fjh.- og viðskn., og að allir hafa þessir aðilar viljað standa að tekjuöflun ríkissjóðs með öðrum hætti. Hv. 8. þm. Reykv. kom hérna áðan og minntist á að hæstv. ráðh. hefði látið mörgum spurningum ósvarað og ég vil ítreka þá spurningu, sem ég bar hér fram og ráðh. hefur ekki svarað, en hún var á þá leið að mig minnti að ráðh. hefði haft uppi orð og loforð um að athuga sína stöðu í ríkisstj. ef auknar skattaálögur kæmu til. Ég ítreka þá spurningu aftur: Hver er afstaða ráðh. til þess núna? Það voru fleiri spurningar sem lagðar voru fram, en ráðh. mun koma hér aftur í stólinn og svara þeim, vænti ég. Ráðh. talaði einnig um að það þyrfti að fara að vinna hið mikla verk sem biði stjórnvalda í því að grisja þann gjalda- og álögufrumskóg, sem um þessar mundir hvílir á öllum almenningi. Þetta hefur hæstv. ráðh. talað um í eitt og hálft ár núna og nú langar mig til að bæta annarri spurningu við til hæstv. ráðh.: Hvenær á að byrja á þessu verki fyrst það er ekki hafið?



Virðulegi forseti. Ég tek tvær spurningar sem ég hef ekki svarað. Önnur var frá hv. 3. þm. Norðurl. v. Hún var á þá leið hvernig endurgreiðsla á söluskatti sjávarútvegs ætti að fara fram og hvernig væri háttað, ef ég skildi rétt, þeim útreikningum sem byggt er á. Er það ekki rétt skilið? Það er verið að reikna út núna þann þátt sem söluskatturinn er í rekstrarkostnaði sjávarútvegs. Það hefur verið gert í rn. og það hefur verið gert í Þjóðhagsstofnun. Þar stangast niðurstöðutölur verulega mikið á. Í rn. er talað um að endurgreiðsla fari í 450 millj. og það er sú tala sem ég hef notað. Aftur á móti hefur Þjóðhagsstofnun reiknað þetta hærra, líklega yfir 500, allt upp undir 540 millj. held ég, ef ég man rétt. Þriðji aðilinn hefur því verið beðinn um að reikna þetta út og er það löggilt endurskoðunarskrifstofa, viðurkennd, hér í bæ sem hefur mikið með uppgjör og eftirlit með útgerðarfélögum og fyrirtækjum í sjávarútvegi að gera. Ég vona því að það komi nokkuð ábyggileg niðurstaða fljótlega. Um endurgreiðsluna, hvaða leið hún verður látin fara, er ég ekki enn alveg viss, en þetta eru tekjur innheimtar af ríkissjóði þannig að þær verða þá að ganga út úr ríkissjóði aftur. Það yrði þá sjútvrh. sem yrði að finna farveg frá ríkissjóði til réttra aðila. En ég get ekki svarað með meiri nákvæmni en þetta eins og málin standa í dag, enda er ekki búið að samþykkja fjárlög enn þá þó að ég geri ráð fyrir að þetta verði niðurstaðan. Ég skal fúslega viðurkenna að á óbeinan hátt var ég guðfaðir þeirrar ríkisstj. sem hv. 3. þm. Norðurl. v. starfaði í og starfaði vel í. Ég fylgdist vel með hans störfum og átti við hann ágætis samskipti og ég tel að hann hafi unnið gott starf sem fjmrh. En það er nú svo að börn bregðast til beggja vona. Maður veit aldrei hvað verður úr króganum þegar hann fæðist, en verður að viðurkenna hann svo lengi sem hann er við lýði og jafnvel lengur. Yfirlýstur stuðningsmaður ríkisstj. var ég að vísu aldrei, en studdi þó mörg góð mál sem frá henni komu á þeim tíma sem hún starfaði. Það æxlaðist þannig til í málflutningi hv. 5. landsk. þm., Eiðs Guðnasonar, að ég fann ástæðu til að spyrja hvort hann væri að tala um nýjan forsrh. þegar hann hagaði orðum sínum eins og hann gerði. Ástæðan fyrir því var sú að formaður Alþfl. hefur sjálfur lýst því yfir að hann sé sá eini sem sérstaklega hefur lært til þessa embættis. Ég hef bara þeirra eigin orð fyrir því. Ég er ekki viss um að það sé til í öðrum flokkum sérmenntaður maður í þá stöðu. Ég veit líka að það var krafa Alþfl. og skilyrði fyrir þátttöku í þessari ríkisstj., sem nú er við lýði, að þeir fengju forsætisráðherraembættið. Það er þess vegna sem ég greip fram í í galsa. Virðulegur 11. þm. Reykv. spurði mig hvenær fjmrh. mundi segja af sér og sagði að fjmrh. hefði lofað að segja af sér frekar en að auka skatta. Skattar til ríkisins minnkuðu í prósentum um 3.7% við gerð síðustu fjárlaga. En þeir hækkuðu kannske í heild vegna þess að sveitarfélögin fóru það mikið hærra að segja má að það sé rétt að skattar voru íþyngjandi s.l. ár. En það var ekki af völdum ríkisstj. og síst af öllu af völdum fjmrh. Ég tel því að þau orð mín standi, enda sýnir það sig að það er verið að lækka ríkissjóðstekjur um á annað þús. millj. Það er verið að lækka tekjuskatta, það er verið að lækka söluskatt á sjávarútveginum og ýmsum kostnaðarliðum sjávarútvegs á þessu ári og endurgreiða, t.d. af loðnuveiði, af olíuinnkaupum o.fl. Auknir skattar hafa því alls ekki komið til. Það er alveg öfugt. Tilefnið er ekki fyrir hendi af þeim ástæðum, en tilefnið gefst kannske af öðrum ástæðum, það getur vel verið, og eflaust eru tilefnin mörg í augum þeirra sem eru andmælendur mínir hér. Virðulegur 8. þm. Reykv. kvartar um að ég sé nærgöngull í umr. við hann. Ég tók það upp strax og hv. þm. byrjaði á slíkum leik við mig, strax í upphafi setu hans og veru á Alþingi. En ég geri ekki ráð fyrir því að þm. hafi almennt nokkuð undan mér að kvarta. Þm. eru yfirleitt mjög góðir félagar mínir og vinir og ekkert ódrengilegt í orðaskaki okkar á milli jafnvel þó að hitni í kolunum. En þessum hv. þm. svaraði ég í sama dúr og ég mun gera það áfram eftir því sem hann býður upp á það.

Ég hef ekki verið nærgöngull í orðum.

Síðan spyr hann: Hvers vegna hefur fjmrh. ekki brotið upp fjárlagadæmið? Ég veit ekki betur en ég hafi gert það. Þetta er í annað sinn sem ég kynni fjárlög sem fjmrh. Við fyrstu fjárlagagerð kynnti ég að ég væri ekki ánægður með fjárlögin eins og þau voru gerð á hefðbundinn hátt og sagðist mundu taka þau upp og endurskoða. Það voru ekki svo lítil læti þegar það var gert. Ég trúi því varla að þm. séu búnir að gleyma því að það voru gerð ný fjárlög, að ég held um mitt ár, sem voru raunhæfari en þau sem samþykkt voru á eðlilegum tíma. Við gerð fjárlagafrv. nú hefur annað skeð. Tekin er upp ný reikningsaðferð sem Alþjóðabankinn hefur mælt með í mörg ár og sýnir raunverulega stöðu ríkissjóðs bæði út á við og inn á við á einum og sama stað, þannig að þm. geta notað fjárlögin sem stýritæki langt umfram það sem áður hefur verið. E.t.v. getum við hætt að tala um A- og B-hluta fjárlaga eða lánsfjárlög og lánsfjáráætlanir, en haft þetta allt í einu plaggi fyrir framan okkur. Þetta kalla ég að brjóta upp fjárlögin, gera þau aðgengilegri þannig að ekki bara þm. sem vilja kynna sér þau heldur fólkið í landinu geti skilið, án þess að hafa mikið fyrir því, hvað um er að vera. Ég held því að fjárlagadæmið hafi verið brotið upp, bæði hvað uppgjörsmáta snertir og eins við endurskoðun fjárlaga um mitt ár eða í maí s.l.