Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, sem hér er flutt í nafni ríkisstj. og er orðuð með svofelldum hætti: „Með vísun til 3. gr. laga nr. 70 frá 7. maí 1982. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. samþykkir Alþingi niðurstöðu skýrslu stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf.. dags. 7. jan. 1983. og ályktar að stefna eigi að gangsetningu verksmiðjunnar á árunum 1986–1988.“ Ég tel rétt að víkja að nokkrum atriðum varðandi undirbúning málsins og þá skýrslu stjórnarinnar sem er fskj. með þessari þáltill. Það var þann 7. maí s.l. að Alþingi samþykkti lög um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. þar sem ríkisstj. er heimilað að stofna hlutafélag er reisi og reki slíka verksmiðju. Ríkisstj. var einnig heimilað að leggja fram 25 millj. kr. sem hlutafé. Alþingi kaus sjö manna stjórn til eins árs og skipa hana eftirtaldir aðalmenn: Halldór Árnason iðnráðgjafi, formaður, Sveinn Þórarinsson verkfræðingur, varaformaður, Axel Gíslason framkvæmdastjóri, Eggert Steinsen verkfræðingur, Geir A. Gunnlaugsson prófessor, Geir H. Haarde hagfræðingur og Hörður Þórhallsson sveitarstjóri. Stofnfundur félagsins Kísilmálmvinnslunnar hf. var haldinn á Reyðarfirði hinn 4. júní 1982. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins var ráðinn Egill Skúli Ingibergsson verkfræðingur frá og með 1. júlí 1982. Í 3. gr. laga nr. 70 frá 1982 um kísilmálmverksmiðjuna segir svo: „Áður en ráðist verður í framkvæmdir við verksmiðjuna og hlutafé félagsins aukið skal stjórn félagsins gera eftirfarandi: a) Undirbúa frekari hönnun verksmiðjunnar og leita tilboða í byggingu hennar og búnað. b) Gera ítarlega áætlun um stofnkostnað og rekstrarkostnað, svo og nákvæma framkvæmda- og fjármögnunaráætlun, og gera aðrar þær athuganir er máli skipta. c) Undirbúa samninga um orkukaup, tækniaðstoð og sölu afurða verksmiðjunnar eftir því sem þurfa þykir. Stjórn félagsins skal gera skýrslu um starfsemi félagsins og athuganir og skal sú skýrsla lögð fyrir næsta Alþingi. Samþykki Alþingi niðurstöður skýrslunnar er ríkisstj. heimilt að leggja fram allt að kr. 200 millj. í hlutafé til viðbótar.“ Að þeim verkefnum sem um ræðir í þessari grein hefur stjórn og framkvæmdastjórn Kísilmálmvinnslunnar hf. unnið frá því að stjórnin var skipuð og með bréfi, sem dags. er 7. jan. 1983, sendi stjórn félagsins iðnrn. skýrslu um starfsemi þess og athuganir, sem hún hafði gert samkv. ofangreindum tilvitnuðum fyrirmælum laganna. Skýrsla þessi hafði verið samþykkt samhljóða ásamt niðurstöðum á stjórnarfundi þann 6. jan. 1983 og var hún send hv. alþm. um miðjan jan. Er skýrslan í heild fskj. með þessari þáltill. Niðurstöður skýrslunnar eru teknar inn í grg. með till., en þær eru þessar: „Stjórn Kísilmálmvinnslunnar hf. telur á grundvelli þessarar skýrslu að: - kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði geti verið vænlegur kostur í innlendri orkunýtingu. - Stefna eigi að gangsetningu verksmiðjunnar á árunum 1986–1988, en allan undirbúning á næstunni beri að miða við það að fyrsti ofn hennar taki til starfa 1986. - ákvörðun um tímasetningu innan framangreindra marka skuli tekin af stjórn félagsins á grundvelli upplýsinga um þróun markaðsmála og með hliðsjón af almennri þróun efnahagsmála í heiminum. - auka þurfi hlutafé félagsins. - verð raforku til kísilmálmvinnslunnar skuli vera sambærilegt og til hliðstæðra fyrirtækja. - vinna eigi markvisst að því á næstunni að fá til samstarfs við íslenska ríkið aðra eignaraðila, innlenda og erlenda.“ Þetta voru orðréttar niðurstöður úr skýrslu stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf., sem stjórnin stendur óskipt að, Þegar þessi skýrsla lá fyrir og nokkru eftir að hún hafði verið send hv. þm. sneri iðnrn. sér til þingflokka með ósk um umsögn um niðurstöður skýrslu stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf. á Reyðarfirði, þar sem vísað var til umræddrar 3. gr. laga um verksmiðjuna og þess, að stjórnin hafi lokið þeim athugunum og undirbúningi sem henni var ætlað að annast til undirbúnings framkvæmda við verksmiðjuna. Það var lögð áhersla á það af rn. hálfu að sem víðtækust samstaða gæti tekist í þessu mikilvæga máli og óskað eftir sem bestri samvinnu við þingflokka um málsmeðferð áður en formlega yrði leitað eftir afstöðu Alþingis. Jafnframt sagði í bréfi þessu að æskilegt væri að fá fram meginviðhorf þingflokka til niðurstaðna stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf., sem hér var vitnað til áður, og einnig til þess að veita lánsfjármagni til verksmiðjunnar á þessu ári svo að unnt væri að miða undirbúning við að hægt væri að hefja starfrækslu 1986. Ég leitaði eftir viðhorfum þingflokka ítrekað í sambandi við þetta mál, en óskað hafði verið eftir því að þau kæmu fram ekki síðar en 5. febr. Það gerðist því miður ekki, en nokkrir þingflokkanna tjáðu sig munnlega um málið og gerðu samþykktir, án þess að ég hafi fengið þær skriflega, og lýstu yfir fylgi við að málið yrði hér lagt fyrir og næði fram að ganga varðandi ákvörðun um þessa verksmiðju. Fékk ég þau boð frá formanni þingflokks Alþfl. m.a. og einnig frá þingflokki Framsfl. og í framhaldi af því, þegar þetta lá fyrir og ekki hafði komið fram nein sérstök andstaða við framlagningu þessa máls hér inn í þingið, enda gera lögin um verksmiðjuna ráð fyrir því að málið verði hér fyrir lagt á yfirstandandi þingi, var gengið frá þáltill. í því formi sem hér er. Herra forseti. Ég tel rétt að drepa hér á nokkur atriði í skýrslu stjórnarinnar, sem varða stöðu og framhald málsins. Í skýrslunni segir m.a.: „Stjórnin telur störf sín hafa mótast af varfærni og hafi hún leitast við að leggja sjálfstætt mat á rekstrargrundvöll og samkeppnishæfni verksmiðjunnar og leitað til innlendra og erlendra ráðgjafa í því sambandi. Um mat á þróun markaðar fyrir kísilmálm og hagkvæmni kísilmálmverksmiðju á Íslandi sneri stjórnin sér til bandaríska fyrirtækisins Chase Econometrics, en áður hafði verkefnisstjórn iðnrn. fengið breska fyrirtækið Commodities Research Unit Ltd. til að gera sambærilega athugun. Niðurstöður beggja þessara aðila hníga mjög í sömu átt og telja þeir að markaður fyrir kísilmálm fari vaxandi og verksmiðja á Íslandi geti í framtíðinni framleitt kísilmálm á samkeppnishæfu verði.“ Þetta var orðrétt tilvitnun úr skýrslu stjórnarinnar. Um s.l. áramót var óvenjumikil lægð á mörkuðum á málmiðnaði og hefur raunverð á kísilmálmi aldrei verið lægra en gerðist á síðasta ári, en að undanförnu hefur verið að rofa til í þeim efnum og fer verð nú aftur hækkandi. Nýjustu upplýsingar sem ég hef um þessi efni er að finna í Metal Bulletin, skráningu þess virta rits um verð á kísilmálmi þann 4. mars s.l., en þá hefur verðið hækkað frá því sem var í des. s.l. 870–900 dollarar á tonn í 970–1050 dollarar á tonn og búist er við því af sérfróðum aðilum að skráð verð fyrir næsta ársfjórðung geti orðið um 1100 dollarar á tonn. Hér eins og í áli er því um verulega jákvæða hreyfingu að ræða á verði og sama gildir um eftirspurn. Í skýrslu stjórnarinnar segir að það sé nokkuð samdóma álit þeirra sem hún hefur leitað til að verðið muni ekki lækka frá því sem var fyrir síðustu áramót og spár um að það færi hækkandi bráðlega hafa verið að rætast. Hins vegar telur ráðgjafarfyrirtækið Chase Econometrics að það yrði ekki fyrr en á síðari hluta árs 1983 sem vart yrði við bata. Hann er þó kominn fram nú fyrr en þessir aðilar töldu, en þeir gerðu ekki ráð fyrir að verðið yrði miklu hærra á árinu 1983 en á s.l. ári og það væri fyrst 1985 sem verð hefði hækkað að marki. Allar spár eru óvissu háðar og það kann að sannast í sambandi við það sem hér er rakið. En hér er um að ræða sérfræðiaðila, sem gerst eiga að vita um þessi efni, bæði þau virtu fyrirtæki sem vitnað var til hér áðan. Vegna hins háa verðs á orku í Evrópu og Japan á kísilmálmiðnaður þar og reyndar annar málmiðnaður mjög í vök að verjast. Sem dæmi má nefna að kísilmálmframleiðsla í Japan hefur minnkað úr 60 þús. tonnum í 12 þús. tonn á ári á skömmum tíma. Búast má við að á næstunni muni nokkrar kísilmálmverksmiðjur í Evrópu leggja upp laupana vegna erfiðrar samkeppnisstöðu, ekki síst vegna hins háa orkuverðs í Evrópulöndum. Þess má raunar sjá þegar merki að markaðsástandið, sem ríkt hefur að undanförnu, hafi flýtt fyrir þessari þróun, minnkandi framleiðslugetu verksmiðja í Evrópu og annars staðar, en í Evrópu er okkar þýðingarmesti markaður. Að mati stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf. styrkir það samkeppnisstöðu kísilmálmverksmiðju hér á landi. Hvað sölufyrirkomulag varðar telur stjórn Kísilmálmvinnslunnar hf. nauðsynlegt að byggja sem fyrst upp þekkingu innan fyrirtækisins á sölu- og markaðsmálum og hefur verið að því unnið. Til að svo megi verða gerir stjórnin ráð fyrir að tveir starfsmenn í fyrirtækinu vinni við sölu- og markaðsmál, auk þess sem gert er ráð fyrir að kostnaður vegna sölu verði 3.5% af fob-verði og er það tekið með inn í hagkvæmniútreikninga. Ráðgjafarfyrirtækið Chase Econometrics fjallar sérstaklega í skýrslu sinni til stjórnar Kísilmálmvinnslunnar um það, hvaða leið fyrirtækið eigi að velja til þess að selja afurðir sínar. Niðurstöður eru þær, að höfuðáherslu eigi að leggja á að selja til svokallaðra sílikonframleiðenda í Evrópu, en eins og hv. alþm. væntanlega hafa í minni skiptist markaðurinn fyrir kísilmálm annars vegar í sölu til álframleiðenda og hins vegar til sílikonframleiðenda og er vöxtur markaðar mjög ör hjá þeim síðar töldu. En Chase Econometrics telur að fyrirtækið eigi að hafa öfluga eigin söluskrifstofu sem selji til sílikonframleiðenda og stærstu kaupenda í áliðnaði, en til greina komi að nota umboðsmenn til að selja til smærri kaupenda. Stjórn Kísilmálmvinnslunnar telur að þegar ákvörðun Alþingis um byggingu kísilmálmverksmiðjunnar liggur fyrir eigi að kanna til hlítar þau tilboð sem borist hafa frá öðrum kísilmálmframleiðendum um sömu samvinnu. Stefnt verði að því að tryggja eðlileg áhrif kísilmálmvinnslunnar við mótun markaðsstefnu og að samband við helstu kaupendur verði tryggt og að fullt jafnræði ríki þar milli aðila. Hvað raforkuverð snertir er í hagkvæmniathugun um kísilmálmverksmiðjuna reiknað með að orkuverðið til hennar sé um 18 mill á kwst., en 1 mill er sem kunnugt er þúsundasti hluti úr dollar og skyldi það nema því fyrstu 1–2 rekstrarár verksmiðjunnar, þ.e. eftir að Blönduvirkjun kemst í gagnið sem áættað er að verði á árinu 1987. Fram að þeim tíma er ekki hægt að mati Landsvirkjunar að afhenda fulltryggða orku og með tilliti til þess telur Landsvirkjun hæfilegt að verðleggja raforkuna til verksmiðjunnar á sem svarar 8 mill á kwst. fram til þess að Blönduvirkjun kemst í gagnið. Í þessu sambandi má einnig benda á að ákjósanlegt er að hafa notanda eins og kísilmálmverksmiðju til staðar á Austurlandi þegar væntanleg Fljótsdalsvirkjun kemst í gagnið, en ákveðið er að hún verði næsta virkjun á eftir Blönduvirkjun og undirbúningi þannig háttað að taka mætti hana í gagnið árið 1990, ef markaðsástæður gera slíkt fýsilegt.  Varðandi búnað fyrir verksmiðjuna hafa tvö fyrirtæki, Elkem AS í Noregi og Mannesman Demag í Þýskalandi, gert tilboð í vélbúnað verksmiðjunnar og lá það fyrir í apríl 1982. Af hálfu Kísilmálmvinnslunnar hf. hefur verið farið ítarlega yfir þessi tilboð og haldnir hafa verið fjölmargir fundir með framleiðendum um fyrirkomulag og gæði tækjabúnaðar. svo og almenn samningsskilyrði. verð og greiðslufyrirkomulag, tryggingar og ábyrgðir. Tekist hefur að fá verulegar lækkanir á upphaflegum verðtilboðum frá þessum fyrirtækjum. Stjórn Kísilmálmvinnslunnar hf. telur mikilvægt að ganga sem fyrst frá samningum um kaup á vélbúnaði fyrir verksmiðjuna til að tryggja það hagstæða verð sem nú er í boði og er gert ráð fyrir að unnt sé að ganga frá slíkum samningum, þótt með fyrirvara sé varðandi samþykki Alþingis um framkvæmdir við verksmiðjuna. Verðlækkun frá upphaflegum tilboðum í vélbúnaðinn er veruleg og hefur hagstæð áhrif á heildararðsemi verksmiðjunnar. Einn af kostum við kísilmálmframleiðslu er sá, að hráefni til hennar eru auðfengin. Sem kunnugt er eru helstu hráefni: kvarts í háum gæðaflokki, kol, olíukoks og trékurl. Fjölmörg tilboð hafa borist í allt hráefni og virðist ekkert vera því til fyrirstöðu að hægt sé að gera langtímasamninga um hráefni hvenær sem er. Tækni við kísilmálmframleiðslu er vel þekkt og ekki eru talin vandkvæði á að ná tökum á henni. Í því sambandi er ráðgert að gera samning við ofnaframleiðanda um að sérfræðingar frá honum hafi umsjón með byggingu ofnanna og rekstri, uns fullum afköstum er náð. Að því loknu verði gerður gagnkvæmur tæknisamvinnusamningur við annan framleiðanda og komið verði upp sérstakri tækni- og þróunardeild hjá fyrirtækinu. Áætluð heildarfjárfesting í kísilmálmvinnslunni er samkv. yfirliti, sem ég hef fengið frá fyrirtækinu miðuð við 1. febr. s.l.. 63.7 millj. Bandaríkjadala, en það er á núverandi gengi rétt um 1300 millj. kr. og eru þá ekki innifaldir vextir af stofnlánum á byggingartíma. Það er rétt að upplýsa það í þessu sambandi, að þegar málið var lagt hér fyrir í fyrra, undirbúið af verkefnisstjórn á vegum iðnrn., var áætlun um stofnkostnað verksmiðjunnar án vaxta á byggingartíma 77 millj. Bandaríkjadala. Í haust eða 1. okt. gerðu útreikningar á tilboðum ofnaframleiðenda og aðrir útreikningar ráð fyrir að stofnkostnaður væri 70.6 millj. dala, en síðan hafa þeir sem boðið hafa í framleiðslu á ofnum lækkað sín tilboð stig af stigi og ákveðið var af stjórn fyrirtækisins að ganga til samninga við vestur-þýska fyrirtækið Demag. Nú er sem sagt áætlaður stofnkostnaður 63.7 millj. dala. Lækkunin á stofnkostnaði frá því sem var í fyrra, þegar málið var lagt fram, er því um 13.3 millj. Bandaríkjadala eða 273 millj. kr. á núverandi gengi. Þessu valda margar ástæður, eflaust samverkandi. Bæði hefur verið mjög hörð samkeppni milli þeirra aðila sem boðið hafa í búnað verksmiðjunnar og auk þess mun sú efnahagslægð, sem staðið hefur yfir undanfarin misseri, hafa valdið því að þeir hafa séð sér hag í að bjóða verðið niður frá því sem áður var í þeim frumtilboðum sem lágu fyrir í apríl 1982. Þá hefur stjórn fyrirtækisins haft til athugunar ýmsar fjármögnunarleiðir og kannað þær við bankastofnanir og tækjaframleiðendur og rætt þær við rn. og bankastofnanir, bæði hér og erlendis. Er ekki ástæða til að fara ítarlega út í það hér. Það liggur þó fyrir að æskilegt er, til þess að fá sem hagstæðust fjármögnunarkjör, að ríkisábyrgð sé fyrir lánum til verksmiðjunnar, en það er mál sem er á athugunarstigi. Samkv. lögum um fyrirtækið er heimild fyrir utan hlutafé að veita ríkisábyrgð, ef ég man rétt, fyrir um þriðjungi af stofnkostnaði fyrirtækisins. Að umhverfisvernd vegna þessa fyrirtækis hefur verið hugað allt frá því að undirbúningur hófst. Fljótlega eftir stofnun Kísilmálmvinnslunnar hf. var haft samband við Heilbrigðiseftirlit ríkisins og Náttúruverndarráð og leitað eftir samstarfi um nauðsynlegar rannsóknir. Til að undirbúa og hafa umsjón með þeim rannsóknum var sett á fót nefnd þriggja manna frá þessum aðilum, þ.e. frá Hollustuvernd ríkisins, Náttúruverndarráði og Kísilmálmvinnslunni hf., og sótt hefur verið um starfsleyfi fyrir verksmiðjuna til Heilbrigðiseftirlits ríkisins, raunar þegar 29. júní s.l. Þar til fyrir nokkrum árum var ryk sem myndast við framleiðslu kísilmálms látið berast með lofti út í umhverfið. Var mikið angur af þessu og óþægindi, þar sem engar mengunarvarnir voru, en svo háttaði til t.d. í Noregi við slíka framleiðslu allt frá því snemma á öldinni og þar til 1974–1975 að mengunarvarnabúnaður hafði verið þróaður. Nú er það svo, að við þetta fyrirtæki eru gerðar mun strangari kröfur um umhverfisvernd, ekki síður en við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga, og þar þarf verulegu til að kosta að hreinsa rykið úr útblástursloftinu. Síðan var gert ráð fyrir að urða það, en fyrir nokkrum árum kom í ljós að hægt er að nota þetta ryk til ýmissa hagnýtra þátta, t.d. til að bæta steypu með því að blanda ryk þetta í sement. Það hefur verið gert raunar með kísilryk frá járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga með góðum árangri. Rannsóknir síðustu ára hafa leitt í ljós kosti slíkrar íblöndunar kísilryks. Jafnframt slíkum rannsóknum á notagildi ryks til sementsíblöndunar eru aðrar leiðir til notkunar þess í athugun og flest bendir til að þarna geti verið um allverðmæta hliðarframleiðslu að ræða. Kísilmálmvinnslan hf. hefur gert samning við Iðntæknistofnun Íslands um athugun á notagildi kísilryks og líklega þróun markaðar fyrir það. Athuganirnar sýna að stöðugt eru ný notkunarsvið að bætast við. Markaðsverð á kísilryki í Danmörku er nú um tvöfalt verð á sementi, en líklegt er talið að innan 2–5 ára nái það þreföldu til fjórföldu sementsverði. Af þessu er ljóst að sala á kísilryki getur orðið nokkur tekjulind fyrir verksmiðjuna og til viðbótar sölutekjum kemur sparnaður sem því fylgir að þurfa ekki að urða rykið. Þó ber að hafa í huga að flutningskostnaður á því á markað til Evrópu væntanlega verður umtalsverður, ekki síst vegna þess að það er allrúmfrekt. Herra forseti. Ég hef hér í stuttu máli gert grein fyrir till. til þál. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði og treysti því að hv. alþm. hafi kynnt sér vendilega þá skýrslu, sem stjórn fyrirtækisins skilaði iðnrn. og send var hv. alþm. um miðjan jan., og þeir séu þannig vel undir það búnir að taka afstöðu til þessa máls. Ég veit að stjórn verksmiðjunnar hefur farið mjög vandlega yfir alla þætti, sem snerta mál þetta, gagnrýni, frá þeim undirbúningi sem fyrir lá þegar lög voru sett um verksmiðjuna og fyrirtækið var stofnað, og þó að einstakir stjórnarmenn geri aths. í bókunum sem fylgja þessari skýrslu stendur stjórnin í heild að þessari skýrslu og hefur samþykkt niðurstöður hennar, sem ég vitnaði hér til. Það má því fullyrða að bygging og væntanlegur rekstur kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði eru betur undirbúin en almennt hefur gerst um fjárfestingar í atvinnufyrirtækjum hér á landi og skiptir það að sjálfsögðu miklu máli þar sem hér er um stóra framkvæmd að ræða, ekki síst á okkar mælikvarða. Þannig hafa verið gerðar, eins og hér hefur komið fram, tvær óháðar athuganir á arðsemi verksmiðjunnar. Fyrri athugunin, sú sem unnin var á vegum iðnrn., lá til grundvallar setningu laga um verksmiðjuna í fyrra og samkv. henni var arðsemi af heildarfjárfestingu áætluð 10.4% miðað við 20 ára endingartíma. Seinni athugunin, sem unnin var á vegum stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf., liggur til grundvallar þessari þáltill., en samkv. henni og miðað við svokallaða varfærna spá ráðgjafa eins og Chase Econometrics varðandi verðþróun á kísilmálmi er gert ráð fyrir 11.2% arðsemi eða afkastavöxtum, eins og kallað mun vera. Þetta er þannig heldur meiri arðsemi en gert var ráð fyrir á síðasta ári í grg. með frv. til l. um verksmiðjuna, og á grundvelli aðalspár sama ráðgjafarfyrirtækis varðandi verð og markaðsþróun áætlar stjórn verksmiðjunnar að arðsemi heildarfjárfestingar eða afkastavextir í verksmiðjunni verði 13.5%. Það er athyglisvert að heildarniðurstöður beggja þessara athugana eru mjög svipaðar þó að nokkur mismunur sé á einstökum þáttum. Alþingi setti á síðasta þingi lög um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Í lögum þessum var sá fyrirvari að Alþingi fengi málið til umfjöllunar á yfirstandandi þingi. Það má fullyrða að þrátt fyrir þá lægð sem verið hefur í efnahagsstarfsemi iðnríkja og tekið hefur verið tillit til, eftir því sem föng eru á og eftir því sem menn frekast sjá fram í tímann, séu horfur varðandi þetta fyrirtæki nú metnar betri en þegar málið var lagt fyrir Alþingi í aprílmánuði 1982. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. hér, en mér skilst að gert sé ráð fyrir tveimur umr. um málið, verði till. vísað til hv. atvmn. þessarar deildar.



Herra forseti. Það vill svo til að ég á sæti í þeirri n. í Sþ. sem fá mun þessa till. til meðferðar og get ég því verið örstuttorður, enda hef ég lofað því. Ég fagnaði mjög á sínum tíma þegar stjórn Kísilmálmverksmiðjunnar hf. skilaði skýrslu sinni og ég tel að stjórnin eigi hrós skilið fyrir vandaða vinnu og ástæða sé til að fagna þeim niðurstöðum sameiginlegum sem hún kemst að og ekki ástæða til að leggja megináherslu á þær sérbókanir sem þar má út af fyrir sig finna. Hún birti niðurstöður sínar í einum sex meginatriðum málsins og kemst að þeirri mikilvægu niðurstöðu að hér gæti verið um vænlegan kost að tefla. Þá er þess enn að geta, að svo er að sjá sem nú rakni úr í þeirri efnahagskreppu sem riðið hefur húsum í veröldinni hin síðari misserin, þannig að einnig það ætti mjög að gera þetta að álitlegri kosti en ýmsir hafa þóst sjá hingað til. En eins og ég segi: í niðurstöðum má lesa að hér kunni að vera um vænlegan kost að tefla. Ég ætla aðeins að nefna tvö atriði, sem ég legg megináherslu á. Það er þá auðvitað hin gamla hugmynd og till. mín meira en áratugar gömul í Alþingi, að stórvirkjun rísi á Austurlandi, sem sjái m.a. þessari verksmiðju fyrir rafmagni með því móti eingöngu að beisla hið mikla afl og koma því í lóg. Með verslun við erlenda aðila getum við vænst þess að vinna bug á hinum óbærilega hitunarkostnaði heimilanna, sem er að sliga þau, ég tala nú ekki um á hinum köldu svæðum eins og á Austurlandi. Í annan stað legg ég áherslu á þá skoðun mína og míns flokks, þá skoðun sem ég hef aldrei dregið dul á, að það eigi að breyta þeim lögum sem gilda um kísilmálmverksmiðjuna, þar sem tekið er fram að eignaraðild annarra en ríkisins geti þó ekki orðið meiri en 49%. Ég á beinlínis við að að því eigi að stefna að fá erlenda aðila í samvinnu við okkur, sem taki áhættuna og eigi þessi fyrirtæki. Þessi var skoðun mín þegar sílikonverksmiðjan í Hvalfirði var reist og það hefði betur farið að það sjónarmið hefði orðið ofan á, en þáv. iðnrh. okkar, fulltrúi Sjálfstfl. í ríkisstj., hefði ekki tekið upp stefnu Magnúsar heitins Kjartanssonar um að Íslendingar skyldu eiga þarna meiri hluta. Ég stytti mál mitt, herra forseti, en ég hygg að þegar af er þessi ótíð í stjórn landsins muni tekið til við að leita eftir slíkri samvinnu, eignaraðild útlendinga að slíkri verksmiðju þar sem þeir bæru megináhættuna. Og ástæðan er einföld fyrir þessari minni skoðun og míns flokks. Hún er sú, að um síðasta stig framleiðslunnar, söluna, munu Íslendingar aldrei hafa neitt að segja. Þar ráða, hvort sem okkur líkar betur eða verr, hákarlar viðskiptalífsins, auðhringarnir stóru, og af því að við getum ekki haft áhrif á það getum við ekki tekið þá áhættu að vera aðaleignaraðilar slíkra fyrirtækja. Ég veit hvað minn góði vinur, hæstv. iðnrh., hefur um þetta að segja. Hann er alveg öndverðrar skoðunar. Hann kallar það íslensku stefnuna sína að við bægjum útlendingum sem mest frá í þessum sökum. Þetta er hans einlæga skoðun og eftir henni fer hann auðvitað og það met ég vissulega og virði. En ég hika ekki heldur við að halda minni fram. En sem ég segi: Ég lýsi yfir fylgi við þessa þáltill., en þegar atvmn. fer að fást við tillgr. þykist ég þurfa að bæta þar við og bæta um betur með brtt. eins og þeirri að inn í tillgr. yrði fellt að unnið skuli markvisst að því á næstunni, eins og segir hér raunar í niðurstöðu n., að fá til samstarfs við íslenska ríkið aðra eignaraðila, innlenda og erlenda, en eignaraðila sem mundu vilja taka áhættu.



Herra forseti. Mér er óskiljanlegt hvernig stendur á því að forseti skuli nú rjúfa þessa umr. og leyfa aðeins tveimur Austfirðingum að tala, umr. sem ég átti satt að segja alls ekki von á, að forseti leyfir sér að fresta umr. eftir að aðeins eitt sjónarmið hefur komið fram í málinu. Ég held að hæstv. forseti ætti að rúlla rólega í gegnum þingsköp Alþingis og athuga hvort þar sé hvergi minnst á að gagnkvæm sjónarmið eigi að koma fram í málum. Forseti hefur t.d. leyfi til þess að gefa mönnum orðið eftir þeirri röð sem honum sýnist, ef það verður til þess að menn fái að heyra fleiri en eina skoðun og fyrst og fremst mismunandi skoðanir á hlutunum. Mér er ekki kunnugt um að mælendaskrá sé löng hjá forseta og sé þess vegna enga ástæðu til að það séu gerðar tilraunir með þessum leiðinlega hætti til að þagga niður í þeim sem hafa aðrar skoðanir á þessu. Mér finnst þetta aðfinnsluvert og því óskaði ég eftir því að fá að segja hér nokkur orð.



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar í Sþ. eru mörg mál, en efst á þeim málalista. sem hér á að taka til 1. umr., er þáltill. sem þrír þm. flytja. fulltrúar þriggja flokka, um afvopnun og stöðvun á framleiðslu kjarnorkuvopna. Þessi till. hefur beðið umr. í langan tíma. Það er að vísu rétt að fyrir nokkrum vikum ræddum við hæstv. forseti um hvort till. skyldi koma til umr. á þeim fundi. en ég taldi að það væri í lagi þótt svo yrði ekki. Ég hafði hins vegar búist við því í dag. að ef ætti að fara að ganga almennt á þennan lista yrði ekki gengið svona skýrt fram hjá þessu máli. eins og hér virðist eiga að gera. Hér er tekin til umr. till. frá ríkisstj. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Ég geri út af fyrir sig ekki aths. við það þótt tillögur sem fram koma frá stjórnvöldum séu teknar hér til umr. Þó get ég skilið þá aths.. sem hér kom fram frá hv. þm. Garðari Sigurðssyni. að það er nokkuð sérkennilegt að rjúfa síðan þá umr. til að hefja umr. um annað mál sem vitað er að er mikið hita- og deilumál hér í þinginu. Nú hafði verið ákveðið á fundum forseta deilda og formanna þingflokka fyrr í dag að um kl. 5 hæfust fundir í deildum. Ég verð að segja eins og er. að ég á bágt með að skilja hvaða tilgangi það þjónar að vera þá að hefja hér umr. í rúman hálftíma um mál sem vitað er að er mikið deilumál hér í þinginu. Væri fróðlegt að vita frá hæstv. forseta hverjir það eru sem knýja á um að hér sé rofin umr. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði og hafin umr. um 17. mál. viðræðunefnd við Alusuisse. Ég get ekki séð að það séu nein sérstök rök sem mæli með því í fundarstjórn, þannig að það hlýtur að vera að hæstv. forseti hafi fengið um það óskir frá einhverjum þm. að taka þetta mál fram yfir önnur mál sem hér eru á dagskránni. Mér er ekki kunnugt um að sú ósk hafi komið fram formlega frá neinum þingflokki. Að vísu gat formaður þingflokks Sjálfstfl. þess fyrr í dag að þetta væri eitt af þeim málum sem Sjálfstfl. vildi gjarnan fá rædd hér áður en þinginu lyki. En skoðun mín er sú, að ýmis önnur mál. sem hér eru á dagskrá. eigi jafnmikinn rétt á því að ganga inn í umr., sem rofin er, um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði og því vildi ég leita skýringa hæstv. forseta á því. hvaða orsakir liggja að baki því að sú umr. er rofin með slíkri skyndingu eins og raun varð á og tilkynnt að hafin skuli umr. um 17. mál.



Ég hafði gert ráð fyrir því á fundi á þriðjudag að þessi till. yrði tekin til umr. Iðnrh. óskaði þá eftir því að 17. dagskrármáli yrði frestað, jafnvel þótt tími yrði til að ræða það. Ég varð við þeirri ósk, beitti þar mínu forsetavaldi til að lýsa því yfir að þessi till. yrði ekki til umr. enda þótt óskað væri eftir og tími yrði til. Þetta er eina málið á dagskránni sem ég hef farið þannig með. Síðan hefur það gerst að sá óvanalegi máti hefur verið hafður á flutningi þáltill. um frestun á samkomudegi Alþingis að þær hafa verið fluttar í báðum deildum. Í fréttum er flutt sú skýring að í deildum séu góðir menn forsetar, Helgi Seljan og Sverrir Hermannsson, en framsóknarþm. Jón Helgason forseti Sþ. og það gæti haft áhrif á gang mála. 



Herra forseti. Ég verð því miður að lýsa undrun minni og vissri hryggð yfir þeim ummælum hæstv. forseta, sem komu fram úr forsetastól hér áðan, að ummæli blaðamanna og ótilgreindar fréttir í fjölmiðlum, - sem ég hef nú satt að segja ekki séð, heyrði að vísu fréttamann sjónvarps fjalla um þetta atriði í gærkvöld, en hef ekki séð neitt í blöðum um þetta efni sem hann vék að, - séu á einhvern hátt tengd því að hann tekur hér fyrir 17. mál, viðræðunefnd við Alusuisse, rétt eftir að umr. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði er hafin. Ástæðan fyrir því að nm. Sjálfstfl., Alþb. og Alþfl. í Ed. og Nd. flytja í deildum till. til þál. um samkomutíma Alþingis að loknum kosningum er á engan hátt vantraust á hæstv. forseta Sþ., Jón Helgason, hvað þá heldur að sú ákvörðun hafi nokkuð með það að gera að hæstv, forseti er félagi í Framsfl. Og mér þykir mjög leitt að heyra ummæli fréttamanna, sem eru flutt á þeirra ábyrgð og mér er ekki kunnugt um að nokkur maður hafi staðfest hér innan þings eða látið frá sér fara. Ég tek að vísu fram að ég hef ekki grandskoðað blöðin í dag. en við fljótan lestur sá ég ekki að að þessu væri vikið sérstaklega í blöðum. Það má þó vera að svo sé. en að það verði til þess að hæstv. forseti fari að láta slík ummæli frétta- og blaðamanna hafa áhrif á fundarstjórn sína gagnvart hv. alþm. er lakara, og mikið er þá vald þeirra manna orðið, sem sitja hér daglega í stúku fjölmiðlamanna og flytja af þinginu fréttir og túlka störf þess. þegar hæstv. forseti ber fyrir sig lausafréttir í sjónvarpi og blöðum þegar hann er krafinn skýringa á ákvörðunum sínum um meðferð dagskrár hér á Alþingi. En fyrst hæstv. forseti hefur gert þessi fjölmiðlaummæli að umræðuefni úr forsetastól og nefnt það sem meginskýringu á ákvörðunum sínum um dagskrá tel ég alveg nauðsynlegt að láta það koma fram hvers vegna þessar tillögur eru fluttar í deildum þingsins til þess að fyrirbyggja allan misskilning. Mér þykir mjög leitt að þessar fjölmiðlafréttir skuli hafa haft þau áhrif á hæstv. forseta sem raun ber vitni. Skýringin á því hvers vegna þessar tillögur eru fluttar í Ed. og Nd. þingsins er fyrst og fremst fólgin í því, að upphaflega var það ætlun flokkanna sem að þessu stóðu að flytja í deildum þingsins í tengslum við umr. um frv. til breytingar á stjórnarskránni...

Þetta er um þingsköp.

Já, ég er að skýra það, hæstv. forseti, og vona að hæstv. forseti vegna sinna eigin orða forláti mér þó að ég vilji skýra frá hinu rétta og eðlilega í þessu máli. Ég tel það reyndar óhjákvæmilegt vegna orða hans áðan. - Ástæðan er sú, að það hafði verið um það rætt af hálfu þessara þriggja flokka að flytja í tengslum við frv. til breytingar á stjórnarskrá annað frv. í deildum þingsins um samkomudag Alþingis að loknum kosningum. Þessi skoðun var tilkynnt fulltrúum Framsfl., sem áttu sæti í sameiginlegum nefndum beggja deilda um stjórnarskrármálið, og þessi ákvörðun var einnig tilkynnt formanni Framsfl. á fundum formanna flokkanna fyrir alllöngu, þannig að sú ákvörðun að flytja þetta mál inn á þingið getur ekki með neinum hætti komið þm. Framsfl. á óvart. Það var í upphafi ætlunin að flytja sérstakt frv. í deildum þingsins um þetta efni. En þegar málið var skoðað nánar kom í ljós að með slíku frv. hefði þurft að binda eðli þess þings við að vera reglulegt Alþingi, þar eð frv. um aukaþing...

Ég vil biðja þm. að stytta mál sitt.

Já, herra forseti, ég skal gera það. En ég er að rekja þetta nákvæmlega til að forða því að hæstv. forseti sé að láta einhver ógætileg ummæli fjölmiðlamanna utan þings hafa áhrif á fundarstjórn sína hér á Alþingi.  Það kom í ljós við nánari athugun málsins að með því að flytja frv. um samkomudag Alþingis hefur orðið að ákveða að slíkt væri reglulegt þing. Menn vildu hins vegar ekki binda það með slíkum hætti hvort heldur væri og töldu þess vegna eðlilegt að um viljayfirlýsingu væri að ræða. Þar sem upphaflega hafði verið rætt um það á sameiginlegum fundum stjórnarskrárnefndar beggja deilda að þetta mál yrði flutt inn í deildirnar, þá fannst okkur eðlilegast að halda því striki og flytja málið í formi þáltill. í deildum, einkum og sér í lagi til að staðfesta það, sem var tilkynnt fyrir röskri viku, að það yrðu stjórnarskrárnefndarmenn flokkanna í báðum deildum sem mundu flytja þetta mál á sínum vettvangi. Það er til að tengja þessa ákvörðun við uppruna hennar, þ.e. starfið í stjórnarskrárnefndum deildanna, sem sú ákvörðun var tekin að flytja þetta sem þingdeildarmál og ennfremur vegna þess að í deildum þingsins fer fram umr. um stjórnarskrármálið og stjórnarskrárbreytinguna en ekki í Sþ. og ákveðið hafði verið að flutningur þessa máls yrði í beinum tengslum við það frv. Auðvitað má halda því fram að það hefði fyllilega komið til greina að flytja þetta í Sþ., það segir sig sjálft, en það hafa verið deildir þingsins sem hafa verið umræðuvettvangur um þetta efni á undantörnum vikum og verða það til loka þessa þings. Það voru stjórnarskrárnefndarmenn í deildum sem tilkynntu þessa ákvörðun. Þess vegna fannst okkur eðlilegt að þeir fylgdu málinu eftir til loka. Þetta vildi ég láta hér koma fram, herra forseti, vegna þess að ummæli hæstv. forseta hér áðan, að þátttaka hans í Framsfl. og störfum þingflokks Framsfl. væri ástæðan fyrir því að þetta væri flutt í deildum, geta leitt til mjög leiðs misskilnings hér innan þings. Ég varð satt að segja mjög undrandi á því að heyra það úr forsetastól fyrir nokkrum mínútum að skýringin á því að umr. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði er rofin eftir tvær ræður og hafin umr. um viðræðunefnd við Alusuisse sé sú, að till. til þál. um samkomudag Alþingis eftir kosningar hafi verið fluttar í deildum þingsins og fjölmiðlar hafa túlkað það atriði með þeim hætti sem virðist hafa sært hæstv. forseta. Ég vona að þessar skýringar nægi hæstv. forseta, vona af heilum huga að svo sé, og hann láti ekki ummæli fjölmiðla hafa slík áhrif á fundarstjórn sína eins og raun ber vitni. Það væri slæmt ef við ættum að láta allt það sem um okkur er sagt í fjölmiðlum hafa mikil áhrif á hvað við segjum og gerum hér í þinginu. En ég vil ítreka hins vegar að lokum, herra forseti, þá ósk mína að það verði upplýst hvaða þm. það voru sem óskuðu eftir því að till. um viðræðunefnd við Alusuisse yrði tekin á dagskrá nú inn í umr. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði vegna þess að það var ekki upplýst áðan í orðum hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég vildi í tilefni af þeim umr. sem hér fara fram og þeirra spurninga sem hv. 11. þm. Reykv. bar fram hér áðan inna eftir því hvernig á því stendur að ýmsum öðrum málum, sem fyrr standa á dagskrá þessa 63. fundar Sþ., er sleppt. Er það að ósk flm. að þessum tillögum er sleppt af dagskránni? Hvernig er með 3. mál á dagskrá, afvopnun og stöðvun á framleiðslu kjarnorkuvopna, 82. mál Sþ.? Hvernig stendur á því að því er sleppt úr umr.? Hafa flm. og meðflm. hans óskað eftir því að þetta mál komi ekki til umr.? Innsiglingarleiðin í Höfn í Hornafirði, þáltill., 108. mál Sþ. Ég veit ekki betur en hv. þm. Halldór Ásgrímsson sé þetta viðriðinn. Hvernig stendur á að því er vikið til hliðar fyrir þessa till. hér, nr. 17? Afvopnun, þáltill., 110. mál Sþ. Hafa flm. óskað eftir því að það mál komi ekki til umr.? Ég spyr vegna þess að nú sneiðist vafalaust mjög um þingfundartíma hér á hv. Alþingi og það er meiningin að reyna að ljúka þingstörfum nú um helgina. Brúargerð á Kúðafljót. Hvað segir hæstv. forseti Sþ. um þá till.? Á ekki að ræða hana hér? Má ekki tala um hana hér í hv. Alþingi? Hvers á hún að gjalda eða flm. hennar? Hefur verið beðið um að till. um brúargerð á Kúðafljót verði ekki rædd hér í þinginu? Hver hefur farið fram á það? Jarðgöng um Ólafsfjarðarmúla. Allt þetta á að rífa út, fjölmörg þjóðþrifamál hvert á fætur öðru, og henda sér í 17. dagskrármál. Hvernig í ósköpunum víkur þessu við?

Ég skal svara hæstv. félmrh. strax. Ég hef ítrekað boðið öllum flm. þessara mála að ræða þau hér á þinginu áður.

Það er nokkuð fróðlegt að heyra, ég verð að segja það, að svo skuli vera og þeir hafi þá neitað að tala um þessi mál. Það fylgir þá ekki mikill hugur máli ef þeir neita að ræða um það. Gerð frv. til stjórnskipunarlaga um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdavalds, flm. Bandalag jafnaðarmanna gjörvallt, sem talar yfirleitt um sjálft sig í fleirtölu hér eins og konungurinn gerði á síðustu öld. Við aleinir vitum, sagði konungurinn, við, segir þm. Bandalags jafnaðarmanna. Hann talar ævinlega um sjálfan sig í fleirtölu. Vill hann ekki ræða um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdavalds? Annað hefur mér heyrst að undanförnu. Það kveður þá nýrra við ef hv. þm. Vilmundur Gylfason, þm. Bandalags jafnaðarmanna og þingflokkur og formaður með meira, vill ekki ræða um þetta grundvallaratriði í stefnuskrá Bandalags jafnaðarmanna. Þetta er býsna sérkennilegt, herra forseti, og það er líka nokkuð sérkennilegt, verð ég að segja, að þegar umr. fara fram um fsp. fyrr í dag á 62. fundi Sþ. er félmrh. mættur hér og tilbúinn að ræða um varnir vegna snjóflóða og skriðufalla, en það eru tekin út mál sem hann er tilbúinn til að svara án þess að ráðh. sé látinn vita af því eða fyrirspyrjandi. Hérna er greinilega verið að ýta fram málum með býsna annarlegum hætti. Ég vil að lokum segja að auðvitað er till. til þál. um samkomudag Alþingis að loknum næstu kosningum flutt í deildum vegna þess að hún er hluti af stjórnarskrár- og kjördæmamálinu. Auðvitað er hún flutt í deildum vegna þess. Það er grundvallaratriði og það vil ég taka fram, vegna þess að ég er einn af flm. þess frv. um stjórnarskrá sem hér hefur verið rætt á liðnum dögum. Til að koma í veg fyrir allan misskilning í þeim efnum, herra forseti, felst í þeim tillöguflutningi af hálfu flm. ekkert vantraust á störf forseta Sþ.



Herra forseti. Það kom fram í orðum forseta áðan að hv. þm. Friðrik Sophusson hefði óskað eftir því að taka þetta mál á dagskrá og hæstv. forseti gaf honum orðið síðan. Ég vil spyrja hæstv. forseta: síðan hvenær er hv. þm. Friðrik Sophusson 1. flm. þessarar till. og hvar stendur það í þskj. að hv. þm. Friðrik Sophusson hafi orðið fyrir hönd þess fríða hóps sem stendur að þessari till.? 

Hann er formaður nefndarinnar.

Formaður n., já. Af hverju fær hann ekki að njóta tignarinnar? Ef það er bókað í fundargerðabók atvmn. að hv. þm. Friðrik Sophusson eigi að vera frsm. fyrir n., en það er ekki birt í þskj., þá er það í fyrsta sinn svo ég viti til sem því er undan skotið í prentun þskj. hver sé framsögumaður.

Þú þekkir bara svo illa til þingstarfa.

Við skulum nú vona að þjóðin fái ekki margar sýnikennslur eins og voru í fundarstjórn Nd. í gærkvöld. Ég dreg það fyllilega í efa; herra forseti, að það hafi verið ákveðið af meiri hl. atvmn. að hv. þm. Friðrik Sophusson eigi að vera frsm. Það stendur hvergi í þskj., sem væri sjálfsagt og eðlilegt. Þar sem ég og fleiri draga í efa að hv. þm. Halldór Ásgrímsson og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hafi virkilega falið varaformanni Sjálfstfl. að vera málsvari sinn í þessu máli - ég trúi því hins vegar upp á hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson - óska ég eftir því að við fáum fram með formlegum hætti í gerðabók atvmn. að hv. þm. Friðrik Sophusson hafi verið valinn frsm. meiri hl. Þetta þskj. hefur einu sinni verið prentað upp vegna þess að meiri hl. n. láðist að láta þess getið hverjir væru flm. að þessari nýju till. sem hér á að ræða. Það er venja þegar um nýjar till. er að ræða, herra forseti, að sá sem efstur er á blaði sé frsm. Þessi till. er meðhöndluð hér í þinginu af hæstv. forseta eins og um nýja till. sé að ræða. Það hefur verið farið með hana þannig hér í þingsköpum og þess vegna fara fram tvær umr. um tillöguna. Það er almenn regla í þingsköpum að 1. flm. að till. sem lagðar eru fram með þessum hætti sé jafnframt frsm. fyrir þeim. Ég dreg t.d. í efa að hv. þm. Eggert Haukdal hafi afsalað sér þessum rétti. Það væri mjög fróðlegt að fá hann upp í ræðustólinn og láta hann staðfesta að hann hafi afsalað sér þessum rétti. Ég sé ekki hvers vegna forseti lætur hv. þm. Friðrik Sophusson komast upp með þessa frekju að ryðja sér fram fyrir menn og krefjast þess að fá að mæla fyrir þessu máli. Það stendur hvergi að hann eigi að gera það. Ef það hefur verið bókað í fundargerðabók atvmn. er best að sú bók verði borin hingað inn. Annars er það algert brot á öllum þingvenjum að hv. þm. Friðrik Sophussyni verði leyft það. Þetta er ný till. Hún hefur marga flm. og þeir eru í ákveðinni röð. En það væri líka mjög fróðlegt að fá það fram, þó að það hafi að vísu komið fram í frammíkalli frá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, að varaformaður Framsfl. hafi falið varaformanni Sjálfstfl. að vera talsmaður sinn í þessu máli. 

Þetta er um þingsköp.

á áratugnum milli 1960 og 1970, þegar Eysteinn Jónsson háði hér harða baráttu gegn Alusuisse í þingsölum og utan og naut til þess stuðnings núv. formanns þingflokks Framsfl. 
             Herra forseti. Ég skal fara að ljúka þessu, þótt ég verði að játa það að þessi órólegu frammíköll hjá efsta manni á framboðslista Framsfl. á Austurlandi hafi vakið upp nokkrar minningar um hvernig þeir sem eitt sinn skipuðu það sæti töldu réttast að halda á baráttunni gegn Alusuisse og hvernig þeir sem nú skipa forustusæti Framsfl. á Austurlandi telja það sér við hæfi að vera aftaníossar varaformanns Sjálfstfl. í þessu máli.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég hef ekki misnotað tíma fundarins, aðeins gert þá sjálfsögðu aths. við fundarstjórn hæstv. forseta að hann skyldi leyfa sér að fresta umr. eftir að aðeins iðnrh. og annar hv. Austfirðingur hafa látið ljós sitt skína, sem var því miður býsna dauft, enda tapskuggi yfir áætluninni sem birtist í þáltill. um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Ég hef ekki gert hingað til aths. við fundarstjórn hæstv. forseta. Hann hefur verið að tala um það hér að hann sé minna metinn en aðrir forsetar þingsins, að þeir séu góðir forsetar í deildum, en slæmi maðurinn sitji í sæti forseta Sþ. Það er hörmulegt að hæstv. forseti skuli segja þetta og byggja það á upplýsingum úr Tímanum eða einhverju slíku blaði eða Helgarpóstinum eða hvað þessi rit heita sem eru sífellt með slúðursögur sem reynast svo vera meira og minna ósannindi, því miður. En ég byggði mína aths. fyrst og fremst á þeirri eðlilegu skýringu, að forseta sé skylt að leyfa andstæðum sjónarmiðum að koma fram.  Ég hef nokkra reynslu af fundarstjórn hér í þinginu sjálfu, en aldrei leyft mér að misnota vald mitt með neinum hætti, að sjálfsögðu ekki. Og ég er viss um að hæstv. forseti Sþ. gerir það ekki núna í þessu máli af ásetningi, heldur af því að hann hefur ekki kynnt sér nægilega vel anda þingskapanna sem kveða á um að menn eigi að fá að tala fyrir gagnstæðum skoðunum í því máli sem er á dagskrá. Niðurstaða hæstv. forseta er því miður sú,.að hann leyfir tveim einstefnumönnum að koma fram sínum sjónarmiðum, en neitar mér síðan, þm. úr sama kjördæmi og hann er fulltrúi fyrir eða sagður vera, um orðið. Það finnst mér aðfinnsluvert. Herra forseti. Aðeins örfá orð um þessa till. til þál. Menn hafa kannske veitt því athygli að lengst til vinstri - kannske horfa allt of fáir þangað - stendur: Prentað upp. Og í staðinn fyrir hvaða þskj. er þetta prentað upp? Það er prentað í stað annars þskj. sem einnig var merkt svona, Prentað upp. Þetta er sem sagt 3. útgáfa þessa þskj. vegna þess að ekkert þeirra hefur fram að þessu verið fullnægjandi. Það hefur verið formlega rangt. Og hvernig stendur á því að flm. eru nú tilnefndir á þessu þskj.? Það er vegna þess að ég óskaði eftir því við skrifstofustjóra Alþingis, ósköp einfaldlega vegna þess að á forvera þessa þskj. stóð einungis að meiri hl. atvinnumálanefndar flytti tillöguna. Ef við tölum um meiri hl. leiðir af sjálfu sér að minni hl. hlýtur að vera til. Til þess að komast að því hverjir væru í raun flm. og hverjir ekki þurftu menn að leggja það á sig að lesa afburðaleiðinlega og umfram allt vitlausa grg. til þess að sjá hver var ekki flm. Svona vinna menn ekki. Ég tala nú ekki um ef þessi grg. hefði verið mjög löng og nafn mitt hefði kannske verið á síðustu síðunni,  Þetta mál, herra forseti, sýnir auðvitað hversu óvönduð þessi vinnubrögð hafa verið öll, svo að ég tali nú ekki um ef menn fara að lesa till. Um það ræðum við síðar. En hún sýnir þó að hér í þinginu hefur myndast nýr meiri hl. - það kemur nýr meiri hl. eins og annan hvern dag í þessari virðulegu stofnun. Að lokum, herra forseti. Ég óska eftir að fá að koma hér í ræðustólinn og ræða um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði.

Það verður tekið á dagskrá síðar á þessum fundi. Það hafa verið ákveðnir deildafundir núna kl. 5. En hv. 10. þm. Reykv. hefur hér mál sitt um 17. dagskrármálið

.



Herra forseti. Þeim hefur tekist, hv. þm. Alþb., að skerða nokkuð þann tíma sem ætlaður var til umr. um það mál sem nú hefur verið tekið á dagskrá. Í tilefni þeirra þingskapaumr., sem hafa farið fram, vil ég taka það sérstaklega fram að það mál sem hér er til umr. byggir á 24. máli, sem lagt var fyrir yfirstandandi Alþingi. Það mál var rætt í hv. atvmn. Hinn 14. febr. var haldinn fundur í n. og ákveðið að afgreiða málið út á næsta fundi, en gefinn frestur í málinu. Á næstu fundum þar á eftir var gefinn frestur í þessu máli að sérstakri beiðni hv. þm. Garðars Sigurðssonar, sem hér talaði síðast úr ræðustól, vegna þess m.a. að hann óskaði eftir því að fá að athuga það í sínum þingflokki hvort hann gæti gerst meðflm. þeirrar þáltill. sem hér er til umr. Það er ljóst að mikill meiri hl. hv. atvmn. stendur að þessu máli eða sex af sjö nm. og í örstuttri grg. með till. er sagt, með leyfi forseta: „Að þessari till. standa allir nm. atvmn. nema fulltrúi Alþb., Garðar Sigurðsson.“ Af þessum orðum má öllum ljóst vera hverjir standa að till. Varðandi frsm. skal það tekið fram, að þess var auðvitað getið í fundargerðabók, þannig að það var auðvelt verk fyrir hv. þm. að komast að því hver hafi verið kjörinn frsm. nefndarmeirihluta. Það skal auk þess tekið fram, að þegar nefndir flytja ný mál er það yfirleitt ekki tekið fram hver sé frsm. n. Hér er um nýtt mál að ræða, þótt það sé flutt í beinu framhaldi að fyrirliggjandi till., sem lá fyrir hv. atvmn. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði mikið veður af því, til þess að geta eytt nokkrum mínútum af dýrmætum tíma hv. Alþingis, að hv. þm. Halldór Ásgrímsson hafði staðið að því að varaformaður Sjálfstfl. væri frsm. í þessu máli og taldi það mikil drottinsvik að 1. þm. Austurl. skyldi standa að slíku og þvílíku. Í þessu sambandi væri kannske til skemmtunar hægt að rifja það upp að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., gerði þáv. varaformann Sjálfstfl. að forsrh. og hikaði ekki við það, þegar hann átti í hlut, og talaði þá allra síst um drottinsvik, heldur um virðingu Alþingis. Herra forseti. Ég var kjörinn frsm. í þessu máli. Ég hef gert grein fyrir því að hér er um sérstakt þingmál að ræða, þótt það byggi á fyrirliggjandi till. Í þáltill. er gert ráð fyrir að skipuð verði sex manna viðræðunefnd og það eigi hæstv. ríkisstj. að gera. Skal hver þingflokkur tilnefna einn fulltrúa, forsrh. einn og Landsvirkjun einn. Nefndin kjósi sér sjálf formann. Þá er greint frá því, hvert eigi að vera starfssvið nefndarinnar og að nefndin eigi að hafa aðgang að þeim gögnum sem liggja fyrir í þessu máli. Ég mæli með því, herra forseti, að þetta mál fái hraða afgreiðslu á yfirstandandi Alþingi á þessum fáu dögum sem eftir eru. Málinu þarf ekki að vísa aftur til nefndar, þar sem málið hefur verið rætt þar mjög ítarlega, og eðlilegt að afbrigða verði leitað til þess að tvær umr. geti farið fram hvor fram af annarri. Það er sjálfsagt óþarfi að rekja í löngu máli sögu málsins, en það var í des. 1980 að hæstv. iðnrh. gekk út af þingfundi og hélt blaðamannafund þar sem hann sakaði Alusuisse um „hækkun í hafi“ eins og það var kallað, og fleira í þeim dúr. Í bréfum hæstv. ráðh. var staðhæft að hér væri um sviksamlegt athæfi að ræða. Þrátt fyrir beiðni hæstv. ríkisstj. um að notast ekki við slíkt orðalag var það eftir sem áður notað í bréfi til Sviss frá hæstv. ráðh. Segja má að allar götur síðan hafi meðferð málsins verið með þessum sérkennilega hætti sem upphafið gaf tilefni til. Engar viðræður áttu sér stað við fulltrúa Alusuisse fyrr en haustið 1981. Meginástæðan fyrir þessari bið var sú, að beðið var eftir skýrslum endurskoðunarfyrirtækisins Coopers & Lybrand. Frá því fyrirtæki komu drög í marsmánuði 1981 og í framhaldi af því stundaði Ingi R. Helgason lögfræðingur mjög ferðalög til Lundúnaborgar, þar sem hann var í sambandi við fulltrúa Coopers & Lybrand. Endanleg gerð skýrslunnar frá Coopers & Lybrand kom svo fram í júlí. Það ber að taka það fram að hækkun raforkuverðs var ekki á dagskrá á þessum tíma, þótt hæstv. ráðh. léti í það skina síðar að hann hefði haft það í huga frá upphafi málsins. Síðla sumars 1981 skipaði ráðh. síðan svokallaða álviðræðunefnd og var henni sent erindisbréf síðar eða í septembermánuði. Með þskj. 24 fylgir ályktun sem Sjálfstfl. lét frá sér fara varðandi það mál og er óþarft að rekja það hér og nú. En þó tel ég, herra forseti, ástæðu til, vegna þess hver framvinda málsins hefur orðið að undanförnu, að gera í stuttu og eins skýru máli og hægt er grein fyrir hver hafa verið samskipti Sjálfstfl. og hæstv. iðnrh. í þessu máli, því að þau samskipti eru án efa táknræn um vinnubrögð hæstv. ráðh. Í des. 1980 bauð Sjálfstfl. samvinnu í málinu í umr. á Alþingi í Ed. Því var engu sinnt. Í júlí 1981 tilnefnir flokkurinn síðan mann í nefnd eftir að ríkisstj. falaðist eftir samvinnu. Sjálfstfl. óskar eftir því að nefndin verði fagleg undir forustu sem flokkurinn geti sætt sig við, og yrði þar að sjálfsögðu fyrst og fremst rætt um ágreiningsmálin, súrálsmálið og skattana, og síðar um framtíðarsamskipti. Um miðjan sept. kemur síðan erindisbréf til nefndarinnar. Það má segja að allt frá þeim tíma hafi samráð aldrei verið nægilega gott á milli hæstv. ráðh. og stjórnmálaflokkanna í landinu annarra en Alþb. Innan tíðar, eða nánar tiltekið í febr. 1982, má segja að álviðræðunefnd verði aðeins áhorfendahópur að viðræðum hæstv. iðnrh. og Alusuisse. Frá þeim tíma hefst sú saga sem allir Íslendingar þekkja, þessi klúðurssaga hæstv. iðnrh.

Ég vil biðja hv. ræðumann að fresta ræðu sinni þar sem nú hafa verið boðaðir deildafundir.

Það er sjálfsagt, herra forseti. - [Frh.]