Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Árni Jónsson) : Herra forseti! Það er óþarfi að hafa mjög langa framsögu um þetta mál. Það er komið frá hv. Nd. og hefur fengið fljóta afgreiðslu það, sem komið er. Samgmn. þessarar d. hefur athugað málið nákvæmlega, og eins og nál. ber með sér á þskj. 193, höfum við mælt einróma með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Frv. var upphaflega flutt af samgmn. í fyrra vetur, en vegna hins breytta ástands, sem varð síðastl. ár, voru gefin út tvenn bráðabirgðal., sem tekin eru upp í þetta frv. Að öðru leyti er í frv. safnað saman ýmsum gömlum lagaákvæðum, sem hafa verið í dreifðum lögum frá ýmsum árum, og er það til mikils hægðarauka. Nd. hefur gert allmiklar breyt. á frv., og eru það sérstaklega orðabreytingar, vegna þess að hér er um nýmæli að ræða, og sum þessara orða láta nokkuð andkannalega í munni. Við höfum einnig athugað þetta atriði í samgmn., og jafnvel þó að við séum ekki ánægðir með sum orðin, t. d. sjálft heiti frv., „fjarskipti“, sáum við okkur ekki fært að gera neina breyt. til bóta. Ef það kemur í ljós við reynsluna, að þessi orð verða ekki munntöm, finnast vonandi seinna orð, sem tákna þessi hugtök betu. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti. þess, að málið verði afgr. til 3. umr.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Þetta mál er komið frá Nd. og hefur nú verið um langan tíma til athugunar í fjhn. Ed. Er það fyrir ofurlítið óhapp eða af gleymsku, að n. hefur ekki skilað nál. fyrr en þetta. Eins og sést á nál. á þskj. 197, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum. Efni þessa frv., eins og það liggur fyrir óbreytt, er í fyrsta lagi að heimila ríkisstjórninni að setja reglugerð um, að allur sá erlendi gjaldeyrir, sem menn nú eiga eða kunna að eignast, skuli ganga til bankanna. En áður hafði svo verið ákveðið, að þetta ákvæði næði aðeins til þess gjaldeyris, sem menn fengu sem andvirði fyrir útflutningsvöru. Sú breyt., sem frv. felur í sér, stafar af hinu breytta ástandi í landinu, að útlendur gjaldeyrir getur nú komizt í hendur manna af fleiri ástæðum en áður var um að ræða. Í öðru lagi eru með þessu frv. numin úr gildi lög um gengisskráningu og gjaldeyrisverzlun frá 4. júní 1924 ásamt breyt., sem gerðar hafa verið á þeim 1. Þessi l. hafa að nafninu til verið í gildi, jafnvel eftir að bönkunum var falinn einkaréttur á að verzla með erlendan gjaldeyri, en algerlega þýðingarlaus urðu þau, þegar gengi íslenzku krónunnar var fastákveðið með 1. frá 1939. Jafnframt frv. hefur n. haft til athugunar bréf frá viðskiptamálaráðuneytinu, dags. 13. marz þetta ár, til fjhn. Nd., en hún hafði ekki borið fram neinar breyt. vegna bréfs þessa. Í bréfinu leggur viðskiptamálaráðuneytið til, að póststjórninni verði einnig heimilað að verzla með erlendan gjaldeyri innan þeirra takmarka, sem ráðuneytið setur. Það er tekið fram í bréfinu, að póststjórnin þurfi samkvæmt alþjóðasamningi, sem Ísland er þátttakandi í, að reka nokkra verzlun með erlendan gjaldeyri, t. d. póstávísanir, póstkröfur og þess háttar. Brtt. n. við frv. á þskj. 197 er um það að taka upp í frv. ákvæði, sem heimila póststjórninni að verzla með erlendan gjaldeyri innan þeirra takmarka, sem ráðuneytið setur. Ég hygg, að mál þetta sé svo einfalt, að ekki þurfi nánari skýringar við, og till. n. er, að málið verði samþ. með þessum breyt.



Herra forseti! Frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki þannig vaxið, að út af efni þess sé ástæða til að hefja miklar umr. En mig langar til, af því að hér er um gjaldeyrisverzlun að ræða, að gera nokkrar fyrirspurnir til þess ráðh., sem fer með bankamálin. Það er í þessu frv. ákveðið, að allur erlendur gjaldeyrir, sem menn eiga eða eignast, skuli renna til banka þeirra, er hafa einkarétt til að verzla með hann. Svo hefur fjhn., eftir tilmælum hæstv. viðskmrh., komið hér með breytingu um það, að fyrir utan það, að bönkunum er falið að verzla með allan erlendan gjaldeyri, þá megi póst- og símamálastjórn útfæra þá verzlun, sem henni er nauðsynleg. Hér er nú hreyft við máli, sem nú á þessum tímum er orðið nokkuð víðáttumikið, liggur mér við að segja, þar sem er gjaldeyrisverzlunin, og margt af því, sem fram fer á því sviði, er þess eðlis, að mér finnst, að hið háa Alþingi fái heldur litlar skýringar frá hæstv. ríkisstj. um gang þeirra mála. Eins og kunnugt er, voru fyrir nokkru gerðar ráðstafanir, að ég held með reglum til að stöðva að nokkru leyti umreikning á þeim sterlingspundum, sem menn fengu fyrir útfluttan ísfisk. Nú fram að þeim tímum, veit ég ekki betur en að pund hafi verið umreiknuð tafarlaust fyrir þá vöru eins og fyrir aðrar vörur. Ég þykist vita, að það, sem hefur vakað fyrir stjórn seðlabankans og hæstv. viðskmrh. með þessari heimild, hafi verið að koma í veg fyrir það, að þjóðbankinn eignaðist of háar pundafúlgur liggjandi í Bretlandi. Í sambandi við þá hættu, sem verður að ganga út frá, að talin hafi verið yfirvofandi, verður manni ósjálfrátt að minnast þess, hvort ekki hefði, ef það ráð hefði verið tekið í tíma, mátt draga úr þessari hættu með því að leyfa frekari innflutning til landsins á ýmsum nauðsynjavörum frá Bretlandi á meðan þær voru vel fáanlegar og seldust með viðunandi verði, og enn fremur meðan skipakostur var fyrir hendi til að flytja slíkar vörur. Það er gefið mál, að þegar hér fóru að safnast saman stórar innieignir og fúlgur í brezkum bönkum, t. d. þegar komið var fram á árið 1940, og stríðið var í þeim gangi, sem þá var og enn er, að þá hefur hlotið að koma til greina hjá hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. viðskmrh., hvað hægt væri að gera til þess að draga úr því, að þessar pundainnieignir yrðu lítils virði. Þess vegna vil ég í fyrsta lagi spyrja hæstv. viðskmrh., hvort honum hafi verið það ljóst vorið 1940, að nokkuð miklar innieignir söfnuðust fyrir í enskum bönkum, og hvort hann telji sig hafa gert tiltækilegar ráðstafanir til þess að sjá fyrir því, að landið fengi sem mest af nauðsynjavörum fyrir þessar innieignir. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Hverju námu innieignir Landsbankans í pundum í útlöndum, þegar tekið var það ráð að setja þær hömlur á yfirfærslu eða umreikning punda fyrir ísfisk, sem settar voru með stofnun gjaldeyriskaupanefndar? Það væri fróðlegt að vita, hvað hár sá seðlahlaði var orðinn á þessu tímabili. Það getur vel verið, að þetta greinist í tvennt, eigi sem sagt að gilda fyrir báða bankana, og mætti þá segja: Hvað var innieign landsins mikil, þegar svo var komið eins og hér hefur verið sagt? En það, að ég tengi sérstaklega nafn Landsbankans við þetta mál, er það, að mér og raunar fleirum hlýtur að vera það í fersku minni, hvað einmitt þessi banki og ráðh., sem hefur yfirstjórn hans með höndum, var fyrir stríð varkár í þeim efnum að leysa ekki inn erlendan gjaldeyri einmitt fyrir togarafisk, og raunar einnig fyrir aðrar íslenzkar afurðir, svo varkár, að það kom hér til þeirra kasta fyrir fáum árum síðan að reyna að hafa áhrif á það, að Landsbankinn afreiknaði sölu á ísfiski til íslenzkra botnvörpuskipaeigenda nokkurn veginn jafnóðum. En ekkert, ekki einu sinni það, sem fram kom hér á Alþingi, megnaði að fá Landsbankann til þess. Þá var varkárnin svo mikil í þessu efni, að Landsbankinn fékkst ekki með nokkru móti til að reikna ein einustu 100 RM um í íslenzka peninga, af því fé, sem safnazt hafði fyrir á hans reikning í þýzkum bönkum fyrir íslenzkar afurðir, öðruvísi en um leið og hann seldi þessi RM aftur til ísl. innflytjenda vara. Hann hélt mjög fast við það á þessum tímum að skapa sér ekki eyris ábyrgð af þessum ástæðum. Nú var hér aldrei að ræða um verulega stórkostlegar upphæðir. Þessar innieignir kunna að hafa numið stundum, þegar hæst var, kannske 1 eða 2 millj. kr. En það var sem sagt alveg föst regla bankans að afreikna ekki eyri af þessum innieignum fyrr en um leið og hann seldi þær. Í sambandi við þetta er ef til vill hægt að fá að heyra, hvað hafði nú safnazt á hendur Landsbankans af pundum, þegar hann og hæstv. ríkisstj. tók fyrir að halda að sér höndum og hætta að umreikna fyrir part af útflutningnum, öðruvísi en eftir þeim reglum, sem um þetta gilda og hæstv. ráðh. hefur sett? Það er kunnugt, að þessar reglur eru til, en þó held ég, að þær séu engan veginn tæmandi. Eftir því, sem ég bezt veit og auglýst hefur verið, virðist þetta einungis eiga við útflutning ísfiskjar, en eins og kunnugt er, flytur landið út margt fleira, en ég hef ekki séð auglýstar neinar reglur um aðrar vörur, sem fluttar eru til Bretlands, en um ísfisk. Og þá er önnur spurning mín til hæstv. viðskmrh. sú, hvort hann vilji skýra það fyrir hv. d., - eftir hvaða reglum starfar gjaldeyriskaupanefnd, að öðru leyti en því, sem auglýst er sérstaklega um ísfisk? Þriðja spurningin, sem ég vildi leyfa mér að bera fram við hæstv. viðskmrh., er eiginlega náskyld þessu efni og miðar að því að spyrja, hvort hömlur séu settar á yfirfærslu punda fyrir aðrar útflutningsvörur landsmanna heldur en ísfisk. Ég skal strax taka það fram, af hverju ég spyr. Mér er kunnugt um, að ég held, að formaður gjaldeyriskaupanefndar hefur á einu sviði framleiðslunnar hér í landi innt mjög ýtarlega eftir lítilfjörlegum kostnaðarpósti í sambandi við þessa framleiðslu, með það fyrir augum, að því er mér er tjáð, að athuga, hvort það væri þörf á því að yfirfæra allt andvirði þessarar vöru, ef hún yrði flutt út. Þá vildi ég minnast hér á atriði, sem ég verð að játa, að ég á erfitt með að skilja, hvernig getur orðið til hagsbóta fyrir landsmenn. Mér er kunnugt um, og það er reyndar það, sem allir vita, að ýmsir aðilar hér, sem hafa flutt út vörur og þá sérstaklega ísfisk, eiga svo kölluð bundin pund. Það er sá hluti varanna, sem bankinn hefur ekki viljað umreikna samkv. ákvörðunum gjaldeyriskaupanefndar, og standa því sem bundin pund fyrir reikning þess íslenzka aðila, sem flutt hefur vörurnar út. Nú veit ég enn fremur um dæmi þess, að menn, sem hafa átt þessar bundnu innieignir, hafa átt kost á því að nota þær til kaupa á nauðsynjavörum til landsins og jafnvel þeim vörum, sem kannske, þegar allt kemur til alls, hefði verið happadrýgst að hafa aflað, en það eru skip. Ég veit um tilfelli, þar sem mér er skýrt frá, að hin hv. gjaldeyriskaupanefnd hefur neitað íslenzkum eiganda að pundum að nota þessi innifrosnu pund til þess að kaupa fyrir þau síldartunnur og salt. Ég veit einnig um annað tilfelli, þar sem þessi sama nefnd neitaði íslenzkum aðila, er misst hafði skip sitt, en átti vátryggingarupphæðina í pundum og átti kost á því að fá annað skip þegar í stað, en vátryggingarupphæðin nægði ekki fyrir því skipi, en hins vegar átti þessi aðili næg frosin pund, en honum var neitað um að fá að nota þessi pund, Það sem á vantaði, til þess að hann gæti eignazt þetta skip. Í sambandi við þetta vildi ég gjarnan fá að skilja þá þjóðhagslegu nauðsyn, sem þarna liggur að baki, og mér væri sýndur hagurinn af því, að mönnum, sem eiga bundin pund á kontó, þeim sé meinað að verja þeim fyrir jafnmikil nauðsynjainnkaup og að eignast skip. Ég fullyrði ekkert um það fyrirfram, að hér kunni ekki að vera, að einhverjar af þeim ástæðum, sem fyrir þessu eru, séu þannig, að ég geti vel fallizt á, að hér sé rétt farið að. Það getur vel verið. En eins og þetta mál liggur fyrir, jafnlítið og það hefur verið skýrt fyrir hv. þm., þá verð ég að segja, eins og ég stend hér nú, að mér er ómögulegt að skilja, og ég hygg, að svo muni vera fyrir fleiri hv. þm., á hvaða hátt það getur orðið skaði að því að nota þessi bundnu pund til innkaupa á þennan hátt, eða á hvaða hátt það getur orðið að gagni fyrir landið, að slíkt sé bannað. Loks vil ég spyrja hæstv. viðskmrh., af því að ég hef hér rætt um þau pund, sem bönkunum er ætlað að kaupa og aðilum er gert skylt að selja bönkunum fyrir útfluttar íslenzkar afurðir, þá vildi ég í næstu spurningu minni spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort bankarnir kaupi pund af öðrum aðilum heldur en íslenzkum útflytjendum og hvort það væri án takmörkunar og þá, hvað mikið væri komið af því? Loksins finnst mér satt að segja, að það væri ekki úr vegi að heyra frá því sagt af þeim ráðh., sem hefur með þessi mál að gera, hvernig því völundarhúsi er nú orðið varið, sem hefur með höndum úthlutun á erlendum gjaldeyri hér á landi. Það virðist nú vera, og var jafnvel fyrir stríð, nokkuð langur og erfiður vegur til þess að fá innflutningsleyfi fyrir ýmsum vörum. En ég held, hvað gjaldeyrisliðinn á þessum sömu vörum snertir, þá hafi þessi gangur þyngzt upp á síðkastið, og séð frá sjónarmiði þeirra manna, sem mest komast í kynni við - viðskiptagang þeirra mála, þá er lítt skiljanlegur sá langi tími, sem í það fer að fá skorið úr því, hvort gjaldeyrisleyfi fæst fyrir þetta eða hitt, og að synjað er um leyfi fyrir nauðsynlega hluti. Þá fer mér að verða það ráðgáta og vildi því spyrja hæstv. viðskmrh.: Í hvers höndum er að síðustu úrslitavaldið um það, hvort menn fá erlendan gjaldeyri fyrir nauðsynjavöru til landsins? Ég skal nú fyrirfram biðja hæstv. ráðh. afsökunar á því, ef ég þreyti hann með of mörgum spurningum viðvíkjandi þessu máli. En satt að segja, þegar slíkt mál eins og gjaldeyrismálin er á dagskrá, er svo margt, sem æskilegt er að fá upplýst í þeim málum, og farinn er að verða svo undarlegur gangur í þessum málum, að ég vil biðja hæstv. ráðh. að virða mér það til vorkunnar, þó að þessar spurningar séu nú hér fram settar, og vonast til þess, að hann reyni að gera þau atriði, sem ég spyr um, skiljanleg bæði fyrir mér og ef vera kynni einhverjum öðrum, sem ekki væru vel inni í þessum sökum.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég verð fyrst að biðja afsökunar á því, að það vill svo illa til, að þegar hv. þm. Vestm. ber fram þessar fyrirspurnir, þá er ég svo hás, að það er illt að heyra til mín. Þrátt fyrir það verð ég að gera grein fyrir þeim málum, sem hv. þm. spurði um, en vil taka það fram, að það verður að virða mér það til vorkunnar, að hv. þm. Vestm. ber þetta fram án þess að mér hafi verið kunnugt um þetta áður. Einstaka atriði eru líka þannig, að það er erfitt að svara þeim nema með fyrirvara, eins og t. d. ýmsar upphæðir, sem hann spyr um á tilteknum tíma.

Ég skal gjarnan sætta mig við, að þessu verði frestað

. En samt sem áður ætla ég að gera grein fyrir einstaka atriðum, en koma síðar inn á önnur atriði; sem við getum þá komið okkur saman um að fresta. Ég vil þá sérstaklega benda hv. þm. á það, að nú á næstunni kemur til umr. frv. um gjaldeyrislögin, þar sem ákveðið er að yfirfæra ekki eða umreikna ekki í íslenzkar. kr. nema hluta af andvirði framleiðsluvaranna, og í sambandi við þetta mun ég koma inn á þær spurningar, sem snerta það sérstaklega. Þá ætla ég fyrst að víkja máli mínu að þeim þætti málsins, sem snýr að gjaldeyrisástæðum almennt frá því árið 1940, - viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm., hvort það hefði verið fyllilega ljóst á því ári, hvert stefndi í þeim efnum, og hvort - nægilegar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að leyfa vöruinnflutning til landsins, og þá sérstaklega, hvaða aðilar stæðu aðallega á móti því, að vöruinnflutningur geti átt sér stað. Ég ætla þá fyrst að fara nokkrum orðum um þessa hlið málsins. Ég ætla þá að rifja það upp fyrst í stað, að snemma á árinu 1939 eða í árslok 1938 voru menn uggandi um það, að styrjöld gæti skollið á, og þetta varð til þess, að þáverandi ríkisstj. og eins sú, sem tók við, þegar þjóðstjórnin var mynduð, gerði sér allt far um að fylgjast með því, hvaða vörutegundir flyttust til landsins og sjá um, að það væru þá fyrst og fremst þær nauðsynjavörur, sem þjóðin getur ekki verið án. Á þessu starfi var byrjað árið 1938 og haldið áfram 1939. Á þessum tíma og reyndar miklu lengur átti þjóðin við mikla greiðsluerfiðleika að etja, og það var þá þegar aðalstarf þeirra, sem þessi mál höfðu með höndum, að reyna að sjá um, að þeir peningar, sem fyrir hendi voru, væru fyrst og fremst notaðir til þess að greiða með þær vörur, sem nauðsynlegt var að fá inn í landið, og koma því til vegar, að birgðir söfnuðust af þeim, en setja hækkun á þær vörur, sem æskilegt væri að fá inn í landið, en sem frekar var hægt að vera án, án þess að af því stafaði þjóðarvoði. Samkv. þessum reglum var svo starfað árið 1939 og til þess nú. Þá var sá háttur á því, að viðskmrn. gerði sérstakan lista yfir þær vörur, sem ríkisstj. taldi nauðsynlegt að sætu fyrir, og vörur, sem ríkisstj. vildi hafa hvetjandi áhrif á, að innflytjendur flyttu til landsins. Á þessum tímum er líka eðlilegt að hafa náið samband við innflytjendur og reyna að auka innflutninginn, og enn fremur var skorað á þá að nota sitt eigið lánstraust. Ég er ekki vel undir það búinn að greina nákvæmlega frá því, hvaða vörur voru sérstaklega færðar í þennan flokk. En ég get minnzt á nokkrar þeirra. Í þessum fl. var fyrst og fremst öll kornvara og matvæli erlend, sem óhjákvæmilegt var að flytja inn, nýlenduvara, kol, salt, olíur, benzín og allar útgerðarvörur, hverju nafni sem nefndust, tilbúinn áburður, landbúnaðarverkfæri, allar nauðsynjar til landbúnaðarframleiðslu og iðnaðarvörur til nauðsynjaframleiðslu. Enn fremur nauðsynlegustu rafmagnsvörur, margar tegundir, efni til skipa- og bátasmíða, byggingarefni til viðhalds og endurnýjunar og varahlutir í vélar. Einnig lyfjavörur og umbúðir og aðrar slíkar vörur og ýmsar aðrar vörutegundir, sem of langt yrði upp að telja. Þegar ófriðurinn skall á, var þessari starfsemi haldið áfram og lagt í þetta aukið starf. Og hefur sá háttur verið á því hafður síðan að fylgjast með því, hvað til er af þessum vörum í landinu og hvetja innflytjendur til að annast innkaupin eins og ríkisstj. hefur þótt nauðsynlegt, að þau yrðu framkvæmd; því að ríkisstj. hefur ekki viljað taka innflutninginn úr höndum innflytjenda, þó að hún hafi lítils háttar annazt innkaup sjálf. Ríkisstj. hefur líka reynt að sjá um, að gjaldeyrir væri fyrir hendi til þess að kaupa þessar vörur inn í eins ríkum mæli eins og innflytjendurnir vildu kaupa þær, og að skipakostur okkar yrði notaður til þess að flytja vörur þessar til landsins. Stj. hefur reynt að styðja að því, að hægt væri að fá erlend skip til þess að flytja þessar vörur, að svo miklu leyti sem okkar skip ekki nægðu til þess. En við eigum ekkert tankskip til þess að flytja olíur og benzín. Okkar skip hafa ekki einu sinni við að flytja að okkur matvörur og stykkjavörur. Þess vegna hefur orðið að flytja öll kol, sem togararnir hafa ekki getað flutt, sem þeir þó hafa flutt frá Englandi eins og þeir hafa getað, á erlendum skipum að mestu leyti, og sömuleiðis salt. Stj. hefur þannig reynt að láta nota sem bezt okkar skip til þessara vöruflutninga til landsins og reynt að fá erlend skip til þess að flytja það, sem okkar skip hafa ekki getað flutt. Þetta hefur stj. gert frá stríðsbyrjun. Framan af stríðinu gekk þetta allvel, enda söfnuðust þá mjög miklar kolabirgðir í landinu, því að ríkisstj. keypti farma af kolum, til þess að hér söfnuðust fyrir verulegar kolabirgðir. Fyrstu mánuðina gekk þetta greiðlega, og framan af árinu 1940 gekk einnig greiðlega að fá skip til þessara flutninga. En síðan fór að bera á erfiðleikum á að fá erlend skip til þessara flutninga. Síðan í september s. l. hefur sendimaður Íslands í London stöðugt reynt að útvega skip til kolaflutninga hingað, en hefur ekki getað útvegað nema 3 skip til þeirra flutninga. En þetta hefur orðið til þess, að dregið hefur úr þeim kolainnflutningi, sem annars hefði verið. Þannig hefur verið sú skipan, sem fylgt hefur verið um innflutning á þessum meginnauðsynjum, eins og ég gat um áðan, og væri kannske ástæða til þess að fara mörgum orðum um ýmislegt, sem gerzt hefur í því sambandi, þó að ég sleppi því að þessu sinni. Þessar vörur, sem ég hef þannig vikið að, þær mynda mikinn meiri hl. af öllu því vörumagni, sem flutt er inn í landið á hverjum tíma, að magni til, og mjög mikinn meiri hl. einnig að verði til, og þess vegna get ég fullvissað hv. þm. Vestm. um það, að hann þarf ekki að óttast um það, að þessar vörur hafi ekki ætíð verið reynt að draga til landsins eins og innflytjendur frekast hafa viljað kaupa þær inn og möguleikar hafa verið fyrir hendi til að greiða vörurnar og fá skip til þess að flytja þær, ekki aðeins frá byrjun styrjaldarinnar, heldur einnig fyrir þann tíma. Þá er hitt atriðið, hvort aðrar vörur en ég hef nefnt, og sumar hverjar eru nauðsynjavörur, hefði ekki verið rétt að flytja meira inn eftir að peningarnir hefðu verið orðnir nógir til þess að greiða með erlendis, og hvort ekki hefðu safnazt fyrir í Bretlandi fjármunir fram yfir það, sem orðið hefði að vera, ef innflutningur hefði ekki verið hindraður. Og það er aðalatriðið í því, sem hér hefur verið nefnt. Áður en ég kem að því í einstökum atriðum, vil ég fyrst minnast á, að haustið 1939 var þannig ástatt hér, að gjaldeyrisörðugleikar voru mjög miklir og verzlunarskuldir manna við önnur lönd talsvert verulegar, sumpart verzlunarlán fyrir vörur til landsins, ekki allar gjaldfallnar, en sumpart líka gjaldfallnar skuldir, sem ekki hafði verið hægt að greiða. Nú bar svo við, er styrjöldin hófst, að nær allir, sem seldu til Íslands, kröfðust þess að fá greiddar eldri skuldir um leið og afhentar voru nýjar vörur, og jafnframt kröfðust þeir þess, að greiddar væru út í hönd þær vörur, sem sendar voru til landsins. Styrjöldin hafði þessi áhrif yfirleitt á verzlun landa á milli. Af þessu leiddi, að fyrstu mánuði styrjaldarinnar þurfti að borga eldri skuldirnar og gjaldföllnu skuldirnar á sama tíma og innflutninginn. Og eins og menn muna frá síðasta þingi, sem haldið var vorið 1940, þá var aðaláhyggjuefni manna kannske ekki endilega það, hvort vörur fengjust fluttar til landsins, heldur hvort væri hægt að finna peninga til þess að borga þær nauðsynjar, sem þurfti að kaupa til landsins. Og þetta átti ekki aðeins við um það, sem átti að greiða í því, sem menn kölluðu fyrir styrjöldina frjálsan gjaldeyri, heldur líka um þá vöru, sem átti að greiða í sterlingspundum. Þróunin var þannig, að um miðjan júní 1940 skulduðu bankarnir álíka mikið erlendis eins og þeir gerðu á sama tíma árið áður. M. ö. o. yfirfærslur út úr landinu í sterlingspundum voru svo miklar, að við höfðum ekki alveg við að greiða þær eins og þurfti fram í júní 1940. Og í apríl og maí það ár höfðu menn af þessum málum mjög miklar áhyggjur. Það eina, sem við vissum þá um útflutninginn, var, að ísfiskur seldist mjög vel og þorskalýsi var prýðilega seljanlegt, þ. e. var með góðu verði. Annars vissum við ekkert um framtíðina, og við vissum þá ekkert, hvort hægt yrði að selja síld eða gera út á síld. Í júní 1940 var sterlingspundaekla hér það áberandi, að bankarnir kepptust um það að fá fyrstu innborganirnar, sem herinn gerði hér, til þess að standa undir sínum nauðsynlegu greiðslum og kostnaði. Og það var fyrir það, að eftirspurnin eftir sterlingspundunum var svo mikil meðan verið var að hreinsa til í þessum viðskiptum, sem ég gat um áðan. Af þessum ástæðum öllum saman, sem hér hafa verið raktar, neyddumst við til þess að fylgja þeirri stefnu, að gefa út mjög takmörkuð innflutningsleyfi fyrir ýmsum vörutegundum, sem annars hefði verið æskilegt að geta náð í frá útlöndum, og má þar nefna vefnaðarvörur og búsáhöld og ýmislegt skran, sem ekki er hægt að telja hér upp, og raunar var reynt að ná í þessar vörur ásamt öðrum, sem meiri áherzla var lögð á að flytja inn, eftir því sem gjaldeyrismöguleikar voru fyrir hendi. Þannig var ástatt fram á mitt árið 1940, greiðsluörðugleikar, sem öðrum þræði mótuðu starfsaðferðirnar, og hins vegar mikil þörf fyrir að safna inn í landið birgðum af vissum nauðsynjavörutegundum. Það er ekki fyrr en kemur fram í júnílok, er samningurinn er gerður við Breta um sölu á síldarafurðum og auðséð er, að hægt verður að gera út á síldveiðar, að útlitið fer til muna að batna, þó að enginn gerði sér þá grein fyrir því, að svo glæsileg útkoma yrði á síldveiðunum sem raun varð á. Það er þá, sem viðhorfið breytist. Og þá breytist líka sú skipan, sem fylgt hafði verið, og eftir það var farið að slaka á innflutningshömlunum frá því, sem áður hafði verið. Og þá fór innflutningur að aukast. Þróunin síðan hefur verið þessi, eins og ég sagði áðan, að haldið hefur verið áfram að flytja inn nauðsynjavörur, og ríkisstj. hefur fylgzt með því og hvatt innflytjendur til að flytja inn vissar vörur. En vegna ónógs skipakosts hefur ekki verið hægt að safna fyrir í landinu eins miklum birgðum af þessum vörum og æskilegt hefði verið. En nú eru sízt minni birgðir í landinu af þeim vörum en á venjulegum tímum. En um hinar vörurnar, og þá sérstaklega vefnaðarvörurnar, er það að segja, að innflutningur af þeim hefur verið mikill á árinu 1940 og eins það, sem af er þessu ári, þannig að vefnaðarvörubirgðir eru nú óvenjulega miklar taldar í landinu. Ég held, að ég hafi nú minnzt á flestar vörutegundir, sem máli skipta, nema byggingarefni, en ég sé sérstaka ástæðu til að minnast á það. Það hefur verið töluvert talað um það á síðustu mánuðum að breyta sterlingspundum, sem við eigum í Englandi, í það, sem kallað hefur verið raunveruleg verðmæti. Og byggingarefni er náttúrlega meðal þeirra vörutegunda, sem þá ætti ekki sízt að koma til greina í því sambandi á venjulegum tímum. En þegar við tölum um byggingarefni, getum við takmarkað okkur við að tala um þrjár vörutegundir, timbur, járn og sement. Timbur hefur ekki verið fáanlegt í Bretlandi frá stríðsbyrjun, og svo mikil tregða hefur verið á því að fá járn frá Bretlandi eftir að styrjöldin hófst, að á þeim tíma hefur orðið að flytja mest af því járni, sem við höfum fengið, frá Bandaríkjunum. Eftir að Danmörk lokaðist, hefur yfirleitt ekki verið hægt að fá sement í Englandi. Af þessu sjáum við, að ef eitthvað hefur verið vanrækt í þessum efnum, þá er það ekki innflutningur á byggingarefni. Ef eitthvað hefur verið vanrækt, þá er það innkaup á vefnaðarvöru framan af árinu 1940. Það getur vel verið, að það hefði verið hægt að kaupa eitthvað meira inn af vefnaðarvöru á þeim tíma en gert var, ef það hefði verið leyft. En þá er það að athuga, að alveg fram í júní 1940 var það áhyggjuefni okkar, hvernig við gætum borgað innfluttar vörur okkar, þannig að það var ekki tímabært fyrr en þá í júní að líta sömu augum á þessa hluti og við gerum nú. Við getum náttúrlega deilt um það, hvort við hefðum átt að flytja inn meira af búsáhöldum frá Englandi. Og þó að það hefði getað skipt milljónum, þá hefði það ekki munað neitt verulegu um það til eða frá um þær miklu fjárfúlgur okkar í Englandi, sem við reiknum með nú. Hitt vil ég minna á, að landið mun nú vera óvenjulega vel birgt af vefnaðarvöru. Ég skal þá loks benda á það í þessu sambandi, sem stóð aðallega í vegi fyrir því, að meira væri flutt inn frá Englandi en raun hefur á orðið á. árinu 1940, þó að vísu væri mikið flutt inn á því ári. Það, sem stóð mest í vegi fyrir því, var tregða á að fá vörurnar afhentar vegna truflana á framleiðslu og viðskiptum öllum. Mér er kunnugt um eitt sérstakt tilfelli t. d., þar sem verzlunarfirma, sem pantaði stóra vörusendingu af vefnaðarvörum í júní eða júlí s. 1., en fékk hana ekki fyrr en í desember. Sjálfsagt mætti nefna fleiri slík dæmi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta mál, þó að það sé stórt. Enda hef ég nú drepið á aðaldrætti þess. Ég get aðeins nefnt það svona til dæmis, áður en ég yfirgef þetta, til þess að sýna, hvort það hafi staðið á innflutningsleyfum, að þau væru veitt árið 1940, - þá var innflutningur leyfður fyrir 2 millj. kr. og þar að auki voru búsáhöld á frílista að miklu leyti frá því í ágúst til ársloka. Þó var ekki flutt inn út á þessi leyfi fyrir meira en 1173000 kr., sem var fyrir það, að illa gekk að fá þær vörur afhentar í Bretlandi, ekki aðeins á fyrri hluta ársins, heldur líka á seinni hluta ársins. Ég held, að við verðum að gera okkur það ljóst, að við höfðum ekki möguleika til þess á síðast liðnu ári, og munum ekki hafa í framtíðinni, meðan öllu háttar eins og nú er, að breyta þessum innieignum okkar í Bretlandi í raunveruleg verðmæti, nema að mjög takmörkuðu leyti, af þeirri einföldu ástæðu, að þjóðir, sem eiga í hernaði, gleypa ekki alltaf við því að láta af höndum frá sér ýmsar vörutegundir, og hafa því ekki á boðstólum nema takmarkað vöruval, því að framleiðslan er miðuð við hernaðarþarfir, og ekki síður er það af annarri ástæðu, að við getum ekki breytt innieignum okkar þannig, nefnilega því, að skipakostur er ekki fullnægjandi fyrir hendi til þess að flytja miklar vörur til landsins. Og ég vil líka henda á í því sambandi, að þau skip, sem siglt hafa milli Englands og Íslands á vegum Eimskipafélags Íslands, þau hafa allt síðast liðið ár haft fullfermi að flytja af vörum til landsins eins og þau mest hafa komizt yfir, og venjulega hafa legið eftir vörur, sem þau gátu ekki tekið að sér að flytja. Það er því miður margt annað en útgáfa innflutningsleyfa á Íslandi, sem máli skiptir um innflutning til landsins, þegar styrjaldarástand er komið. Ég hef ekki gert að umtalsefni innflutning frá Ameríku, enda beindi hv. þm. Vestm. fyrirspurn sinni þannig, hvort innflutningsmöguleikar frá Bretlandi hefðu verið notaðir eins og æskilegt hefði verið árið 1940. En þegar við lítum til baka yfir árið 1940, þá verðum við að setja okkur í þau spor, sem við stóðum í þá, en ekki miða við það viðhorf, sem nú er, því að framan af því ári var svo gerólíkt viðhorf því, sem skapaðist síðar á árinu. Því að það er ekki fyrr en í júlí sem byrjuðu að myndast innieignir í Bretlandi. Og frá því í júlímánuði, að innieignir byrjuðu að myndast, og þangað til í byrjun janúar árið eftir (jan. s. l.), held ég að þessi innieign hafi verið orðin á þriðju millj. sterlingspund, á 6 mánuðum þannig yfir 2 millj. sterlingspunda. Framan af árinu vissum við ekki neitt um gjaldeyrismöguleika ársins í heild. En þegar kemur fram á mitt ár, fer þetta að breytast og gerbreytist svona algerlega. Það er næsta fróðlegt í þessu sambandi að athuga sölu togaranna. Það, sem gerir þessa breyt., er þrennt. Verðið á ísfiskinum tvöfaldast a. m. k. eða jafnvel margfaldast, þegar kemur fram á sumarið. Brezki herinn flytur inn peninga vegna herkostnaðar, miklu meiri heldur en okkur nokkurn tíma grunaði fyrirfram, og í þriðja lagi voru síldveiðarnar með afbrigðum tekjumiklar. Þetta þrennt hefur átt ríkastan þátt í að skapa þessa þróun, sem er algerlega einsdæmi í okkar viðskiptalífi, og gerbreyta svona ástandinu í þeim efnum á örfáum mánuðum. Þá ætla ég, áður en ég vík að fyrirspurn hv þm. Vestm. um sterlingspundabindinguna, að minnast á tvær spurningar hans. Fyrst er þá þetta: Kaupa íslenzku bankarnir sterlingspund af öðrum aðilum en útflytjendum, og hve mikið hefur verið keypt af pundum af öðrum sterlingspundaeigendum? Hv. þm. spyr ekki um þetta af því, að hann viti það ekki, og er ekkert um það að segja. En íslenzku bankarnir kaupa sterlingspund af Bretum og láta þeim í té í staðinn íslenzka peninga til þess að standast greiðslur hér. Og samkvæmt því samkomulagi, sem gert hefur verið, eru þessi viðskipti gerð. Hins vegar mun ég ekki gefa upplýsingar um það nú, af því að ég hef þær ekki á reiðum höndum og tel heldur ekki ástæðu til þess á þessu stigi, hve háar upphæðir hér er um að ræða. Það gæti ég þá tekið til athugunar síðar, ef ástæða þykir til. Þá óskar hv. þm. Vestm. að fá að vita, hvernig fyrirkomulag sé nú á úthlutun erlends gjaldeyris, og í því sambandi vil ég upplýsa, að það er óbreytt frá því, sem áður var, að öðru leyti en því, að það er samningsatriði á milli íslenzku ríkisstj. annars vegar og brezku ríkisstj. hins vegar, hvað fæst af dollurum til yfirfærslu frá Bretlandi til Ameríku. Og samkvæmt því eru allar dollarayfirfærslur gerðar í samráði við Breta. Þessu er hagað þannig, að menn senda inn umsóknir sínar um dollara til innflutnings- og gjaldeyrisnefndar, sem síðan tekur þær til afgreiðslu í samráði við umboðsmann Breta hér, hvað hægt sé að afgreiða af dollurum upp í þessar umsóknir. Hingað til hefur það verið svo, að dollarar hafa verið látnir fyrir helztu nauðsynjum, sem áður voru fluttar inn frá Bandaríkjunum. Þetta fyrirkomulag stafar af því, að samkvæmt brezkri gjaldeyrislöggjöf og gjaldeyrisfyrirkomulagi Breta er ekki hægt að yfirfæra til annarra landa af pundainnieignum, nema með sérstöku samþykki brezkra yfirvalda. Ég hygg nú, að ég hafi minnzt á spurningar hv. þm., nema þær, sem snerta pundabindinguna. Ég mun svara sumum þeirra, en láta nánari svör við sumum bíða. Hv. þm. spurði, hverju innieign Landsbankans hefði numið, þegar hömlurnar voru settar. Ég verð að viðurkenna, að ég man þetta ekki nákvæmlega, en það mun hafa numið rúmlega 2 millj. punda. Hv. þm. minntist á það í sambandi við þessa fyrirspurn, að það fyrirkomulag hefði verið haft áður á viðskiptunum, að gjaldeyririnn hafi ekki verið keyptur á föstu gengi, heldur hafi hann verið tekinn af útflytjendum inn í sérstakan reikning, með öðrum orðum tekinn í umboðssölu. Hér mun hv. þm. eiga við það, hvernig þessu var háttað með ríkismörkin og lírurnar. Mér fannst á honum, að hann liti svo á, að fyrr hefði mátt fara inn á þessa braut með pundin, ef það hefði átt að vera hliðstæð aðferð og notuð var fyrir styrjöldina gagnvart öðrum löndum. Ég vil benda hv. þm. á það, að hér er ólíku saman að jafna. Þegar þessi aðferð var notuð við mörkin og lírurnar, mun það hafa þótt kleift, vegna þess að það var vitað mál, að það mundi aldrei líða mjög langur tími frá því, að útflytjendurnir lögðu til gjaldeyrinn og þangað til búið var að selja hann. Af þessum ástæðum þótti kleift að viðhafa þessa aðferð. Og raunverulega var alltaf búið að selja gjaldeyrinn fyrirfram, með því að það voru tekin lán í þessum löndum. Aftur á móti er það svo með innilokun pundanna, að enginn veit, hversu lengi eigendur pundanna þurfa að bíða eftir að fá þau seld, vegna þess hve mikið er til af pundum í hlutfalli við eftirspurnina. Það var einmitt af þessum ástæðum, að bankarnir og ríkisstj. vildi ekki grípa til þess ráðs að hætta að taka við pundum, fyrr en innieignir bankanna voru orðnar það miklar, að það réttlætti fullkomlega slíka ráðstöfun, sem má kalla neyðarráðstöfun. Þá spurði hv. þm. að því, eftir hvaða reglum gjaldeyriskaupanefndin starfaði, að öðru leyti en sérstaklega hefur verið auglýst um andvirði ísfiskjar. Þetta er spurning, sem ég verð að sumu leyti að áskilja mér frest til að svara. Á þessu stigi vildi ég aðeins segja það, að ég hygg, að enn sem komið er muni ákv. 1. ekki hafa verið beitt gagnvart öðru en ísfiskinum, enda sáralítið annað komið til greina, síðan 1. voru sett. Fastar reglur um annað munu heldur ekki hafa verið settar enn. Þær hafa verið í undirbúningi, en hefur dregizt úr hömlu að setja þær, vegna annríkis í sambandi við önnur mál. Þá gætti nokkurrar óánægju hjá hv. þm. viðvíkjandi því, hvernig snúizt væri við beiðnum frá eigendum innilokuðu pundanna um notkun þeirra til kaupa á nauðsynjum til útgerðarinnar og viðhalds skipanna. Ég verð að segja, að ég á erfitt með að fara út í einstök dæmi, sem hv. þm. tók, en vildi óska eftir, að hann gæfi mér frekari upplýsingar um, hvað það er, sem sérstaklega hefur stungið hann í augun í þessu sambandi, og mun ég þá svara því síðar. Ég ætla hins vegar nú að segja nokkur orð um þetta atriði almennt. Eins og gefur að skilja, er pundainnilokunin byggð á því, að þessi pund verði ekki notuð til þess að greiða þær kröfur, sem gera mætti ráð fyrir að bankarnir gætu selt gjaldeyri til af sínum vanalegu pundatekjum. Ef þetta væri gert, er augljóst mál, að pundainnilokunin færi út um þúfur. Á þessu er það byggt, ef neitað er um að láta innilokuð pund fyrir síldartunnum og salti, enda væri slíkt óeðlilegt, þegar það er athugað, að pundin eru ekki lokuð inni að öðru leyti en því sem söluandvirði íslenzkra framleiðsluvara fer fram úr tilkostnaði. Ef hér væri t. d. um síld að ræða, mundi ekki vera lokaður inni nema sá hluti af andvirði síldarinnar, sem væri umfram hráefnisverðið og allan kostnað og sæmilegan ágóða. Það mætti eins hneykslast á því, að ekki væri leyfð pund fyrir kolum og þess háttar, því þegar um ísfisk er að ræða, þá er ekki lokað inni annað en afgangurinn, þegar búið er að reikna með öllum kostnaði og m. a. s. nokkrum ágóða. Ég held, að ég hafi vikið að þeim fyrirspurnum flestum, sem hv. þm. gerði. Vona ég að geta gefið fyllri svör við þeim, sem ég hef nú ekki getað svarað fullkomlega, þegar þetta mál kemur sjálft til umr. hér í d.

Forseti (EÁrna) : Ég vildi óska eftir, að hv. þm. héldu sér við dagskrármálið. Þetta er 2. umr. og ætlazt til, að einstakar gr. frv. verði ræddar.



Það var aðeins eitt atriði í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, sem mig langaði að fá nánari upplýsingar um. Mér skildist á ræðu hæstv. viðskmrh., að það burðarmagn, sem okkar skip hafa, væri takmarkað. Þess vegna hefði verið reynt að hlutast til um, að með skipunum væru fluttar helztu nauðsynjar okkar. Nú er siglingateppa og við vitum, að töluvert misjafnt er til af ýmsum vörum í landinu. Það mun meðal annars vera til mjög mikið af sumum lítt þörfum vörutegundum, en lítið af ýmsum nauðsynjavörum. Nú langar mig að fá upplýst, hvernig á því stendur, að innflytjendafélag heildsalanna, sem hefur haft frjálsar hendur um innflutning nauðsynja, skuli hvað eftir annað, bæði á þessu ári og síðasta ári, hafa orðið uppiskroppa með nauðsynjavörur og orðið að lifa á lánum frá S. Í. S. Og hvernig stendur á því, að skip, sem nýkomin eru til landsins fullhlaðin vörum, hafa ekki verið látin taka fullfermi af matvöru, heldur eru látin flytja alls konar annan varning, sem ekki er eins nauðsynlegur og sem virzt hefði, að heildsalasambandið hefði síður átt að flytja inn. Ég vildi mjög ákveðið beina því til þeirra, sem hafa um það ráð, hvað flutt er með skipunum, að ekki verði látnar sitja í fyrirrúmi vörur frá Pétri og Páli, sem lítil nauðsyn er fyrir, en látið vanta nauðsynjar, sem fólk þarf til þess að draga fram lífið. Og ef það heldur áfram, að heildsalarnir fáist ekki til að liggja með birgðir, þá verður að athuga, hvort ekki er rétt að setja upp landsverzlun.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, sem að mörgu leyti voru allýtarleg, hvað upptalningar snerti. Ég skal ekki vefengja að þar hafi verið rétt með farið í þeim atriðum, sem hæstv. ráðh. vék að. Hins vegar er svo að sjá, eftir að hæstv. ráðh. hefur sett fram sín sjónarmið, að það hafi togazt á í honum nokkuð andstæð öfl, að því er snerti, hvaða stefnu byrjað var að taka gagnvart þeim innieignum, sem söfnuðust fyrir í enskum bönkum fyrir reikning íslenzkra aðila, því ég held, að hæstv. ráðh. hafi lýst yfir því á opinberum vettvangi, - það var að minnsta kosti hans blað -, að nauðsynlegt væri að safna sem mestu fyrir af innieignum í enskum pundum. Það virðast hafa togazt á í honum þessi tvö öfl, annars vegar að safna pundum og hins vegar að kaupa vörur í Englandi. Ég skal að þessu sinni ekki fara langt út í að ræða þessar andstæður, sem komið hafa fram í hugar fari hæstv. ráðh., ekki sízt þar sem hann hefur óskað eftir fresti til þess að svara sumu af mínum fyrirspurnum, en ég vil aðeins benda á, að þær hafa verið fyrir hendi. Hæstv. ráðh. upplýsti að því er snertir innieign Landsbankans í Englandi, að hún hafi verið orðin 2 millj. punda, þegar farið var að hugsa til að minnka eitthvað yfirreikninginn.

Ég sagði: Þegar það komst í framkvæmd

. Ég er ekkert að segja, að grípa hefði átt til þessa ráðs. Ég er aðeins að benda á ósamræmið í aðferð bankanna og stjórnarvaldanna í meðferð líra og marka áður og gagnvart pundunum nú. Hæstv. ráðh. hefur að vísu haft tvær skýringar á þessu. Aðra þá, að bankinu hafi í lengstu lög viljað leyfa mönnum að leggja inn pund upp í skuldir sínar, og hina, að borizt hafi meira af pundum frá herstjórninni en búizt var við. Það, sem ég legg í rauninni mesta áherzlu á nú, er ekki það liðna, heldur það, að forðazt verði í framtíðinni, að þjóðin þurfa að bíða tjón af því að þessum ákvæðum verði beitt óskynsamlega. Hæstv. ráðh. sagði, að ef ég héldi fram, að leyfa ætti mönnum að kaupa skip fyrir innifrosin pund  Ég bið hæstv. ráðh. að taka það til athugunar, að hér getur verið um upphæðir að ræða, sem mjög er vafasamt, hvort koma eigendum eða þjóðfélaginu að notum. Í því sambandi vil ég helzt óska þess, að ekki séu sett svo einstrengingsleg ákvæði í þessum efnum, að af þeim geti hlotizt alveg sýnilegt tjón. Hæstv. ráðh. sagði, að ef um vörur væri að ræða, sem einhver vildi borga með bundnum pundum, en hins vegar væri unnt að afla þeirra með pundum, sem bankinn seldi, þá ætti ekki að leyfa að nota þessi pund. Ég vil benda á það, að það er vel hugsanlegt, að menn, sem hafa tök á bundnum pundum, geti fengið vörur fyrir þau, sem þeir ekki geta aflað með peningum frá bönkunum, sumpart af því að þeir eiga ekki fé í bönkunum. Það virðist því, að haganlegt lánsfé gæti riðið baggamuninn um það að fá greitt á þann hátt. Ég vil benda á það, að ég hef heyrt svo mikið niðri í sumum af þeim, sem ráða í bankamálum, að mér hefur á því ekki getað skilizt, að trygging í bundnum pundum væri mikils virði. Ég vil halda því fram, að það sé ekki ábyggilegt, að sá, sem á bundin pund, geti fengið það lán, sem þá þyrfti, til þess að afla þessara vara á annan hátt í bönkunum. Hitt er víst, að það yrði honum alltaf dýrt, jafnvel þó að viðkomandi maður ætti íslenzka peninga og gæti fengið keypta fyrir þá útlenda peninga, t. d. sterlingspund. Það gæti verið álitamál, hvort hann vildi fórna þeim fyrir þessa vöru eða teldi það borga sig, þar sem hann mundi sennilega fús til að verja þessum innifrosna gjaldeyri fyrir þessa vöru. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vilja nefna skip í þessu sambandi, og verð ég að skilja það þannig, að hann líti svo á, ef um skipakaup sé að ræða, að hann vilji ekki láta það sama gilda um þau og aðrar vörur. Ég vil benda á það, að ég tel það alveg háskalegt hjá gjaldeyriskaupan., ef hún sumpart dregur menn á svörum og sumpart neitar þeim um að nota bundin pund til að afla skipakosts. Það er alþekkt, að mönnum gefast nú fá tækifæri til þess að eignast skip, og þau fáu tækifæri, sem gefast, verður því að grípa strax. Það er því með öllu óviðunandi að þurfa að bíða vikum saman eftir samþykki gjaldeyriskaupan. Ég get um þetta hér og bið hæstv. ráðh. að athuga það, vegna þess að hann sagði, að þær starfsreglur, sem giltu fyrir gjaldeyriskaupan., væru ósamþ. Hæstv. ráðh. sagði, að hann gæti ekki gefið upp þær upphæðir, sem íslenzkir innflytjendur ættu innifrosnar, og skal ég ekki krefja hann um það. En hitt vil ég segja, að það fer að verða ákaflega erfitt ástand ef takmarkalaust er tekið á móti þess háttar skuldbindingum og síðan farið að skera við nögl sér afrakstur af íslenzkum afurðum. Með því að hæstv. ráðh. gleymdi að svara sumu af þessu, skal ég ekki svara fleiru að sinni. Að því er snertir fyrirspurn, sem hv. 1. þm. N.-M. beindi til mín, verð ég að kannast við það, að ég er ekki í þessu innkaupafélagi, sem hann minntist á, hvorki meðlimur né í stjórn þess. Ég get því ekki svarað þessari fyrirspurn um innkaupafélagið. Hins vegar hefur viðskmráðun. áskilið sér rétt til að hlutast til um, hvað er í þessum skipum, sem koma vestan um haf, ef nokkuð er farið fram á, sem fer fram yfir brýnustu lífsnauðsynjar, að því er ég bezt veit. Ég bið því hv. þm. að beina þessari fyrirspurn til hæstv. viðskmrh., sem ræður þessum málum.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég ætla ekki að tefja umr., en ég vildi bara leiðrétta það, sem hv. þm. Vestm. sagði, að ég vildi safna sem mestu af enskum pundum, - slíkt hef ég auðvitað aldrei sagt. Hitt er annað mál, hvenær það verður tímabært að flytja inn hvaða vörur sem vera skal. En þetta síðasta, sem hv. þm. var að tala um, gaf mér aðallega ástæðu til að standa upp. Út af fyrirspurn hv. 1. þm. N.-M. til hv. þm. Vestm. get ég upplýst það, að innkaupasambandið hefur, að því er ég bezt veit, ætíð fengið skiprúm, sem það hefur beðið um fyrir matvöru. En það mun hins vegar vera rétt, að það hefur stundum þurft að fá lánaða matvöru hjá S. Í. S., en ég veit ekki um nánari atvik að því, enda skiptir það ekki miklu máli. Hitt hygg ég að sé ekki rétt, að óþarfa vörur hafi komið að vestan, enda eru miklir örðugleikar með gjaldeyri, þó að við vildum kaupa ýmsar aðrar vörur en matvörur. Ef við hefðum hins vegar haft einhverja hugmynd um það, að siglingastöðvun mundi verða til landsins, áður en farmur þessara fjögurra skipa var ákveðinn, þá mundum við hafa lagt enn ríkari áherzlu á að fá aðeins brýnustu nauðsynjavörur. En þrátt fyrir það, þá fluttu skipin a. m. k. nærri undantekningarlaust vörur, sem ákaflega mikil nauðsyn var að fá til landsins.

* Frsm. (Árni Jónsson) : Eins og grg. menntmn. ber með sér, er frv. þetta flutt samkv. tilmælum þm. Seyðf. og samkv. ósk bæjarstj. Seyðisfjarðar. Í l. um gagnfræðaskóla frá 1930 er heimild fyrir því að stofna skóla á Siglufirði og Norðfirði, þegar þeir kaupstaðir uppfylla skilyrði l. Það sem hér er farið fram á, er ekki annað en það, að Seyðisf. fái þessi réttindi. Menntmn. flytur þetta frv. sem einn maður, og ég fyrir mitt leyti, sem er kunnugur þarna, er sérstaklega hlynntur því, að frv. nái fram að ganga. Seyðisfj. er fremur fámennur kaupstaður, eða með um 900 íbúa, og hefur sú tala staðið í stað að heita má nú um 40 ára skeið. Ég hygg, að ein aðalástæðan til þess, að fólkinu hefur ekki fjölgað á Seyðisf., sé sú, að þar hefur verið skortur á fræðslu fyrir unglinga. Það hefur verið þannig með margt fjölskyldufólk, að þegar börnin hafa farið að vaxa upp, hefur fólkið róið að því öllum árum að komast burtu til þess að geta komið börnum sínum til mennta. Þess er og að vænta, að gagnfræðaskóli Seyðf. verði ekki eingöngu takmarkaður við Seyðisfjörð sjálfan, heldur verði hann einnig fyrir N.-Múlasýslu að mestu leyti og auk þess fyrir S.-Múlasýslu. Ég hef hér skrá yfir nem., sem útskrifuðust úr unglingaskólanum árin 1938–1940, og nær hún einnig til nemenda úr N.Múlasýslu. Tala nemenda í unglingaskólanum á Seyðis- firði var skólaárin 1937–1940 sem hér segir: 1937–1938: 27 reglul. og 5 óreglul. nem. 1938–1939: 30 - - 3 - 1939–1940: 24 - - 6 - - Tala fullnaðarprófsbarna í N.- Múlasýslu 1938-1940: Skólahverfi : 1938 1939 1940 Meðaltal Skeggjastaða 16 1 9 9 Vopnafjarðar 22 11 21 18 Jökuldals 5 5 5 5 Hlíðar 1 5 2 3 Tungu 3 5 2 3 Fella 4 3 5 4 Fljótsdals 7 4 6 6 Hjaltastaða 2 3 4 3 Borgarfjarðar 6 6 7 6 Loðmundarf jarðar 4 0 0 1 Seyðisfjarðar 4 6 3 4 Samtals 74 49 64 62 Enn fremur: 1938 1939 1940 Meðaltal Skriðdals, S.-M. 3 2 2 2 Valla, S.- M. 5 7 7 6 Eiða, S.- M. 4 4 2 3 Samtals 12 13 11 12 Fullnaðarprófsbörn í Seyðisfjarðarkaupstað : 1938 18 1939 24 1940 21 Meðaltal 21 á ári. Unglingaskólinn hefur starfað á Seyðisfirði undanfarin ár og hefur fengið húsrúm í báðum skólunum. Til bráðabirgða verður reynt að komast af með húsnæði það, sem barnaskólinn hefur yfir að ráða. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en vil taka það fram, að ég vil leggja það til, að málinu sé visað til 2. umr.



Ég vildi aðeins beina því til hæstv. forseta, hvað liði fyrirspurn, sem ég bar fram snemma á þinginu, um innieignir varðandi Útvegsbankann.

Forseti (EÁrna) : Fyrirspurn hv. þm. hefur verið send ráðh., en það hefur ekki borizt svar frá honum enn þá. Við bréfi forseta barst aldrei svar, og var fyrirspurnin ekki á dagskrá tekin framar.