Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 43 hef ég leyft mér ásamt hv. 2. þm. Reykv. að flytja till. til þál. um endurskoðun laga varðandi úrskurðarvald félmrn., og annarra stjórnvalda um ályktanir sveitarstjórna. Gerir till. ráð fyrir því, að sérstaklega verði kannað, hvort ekki sé rétt og eðli málsins skv. að fela sérstökum dómstól að fjalla um tiltekin ágreiningsefni innan sveitarstjórna og ágreiningsefni einstakra aðila eða yfirvalda við sveitarstjórnir, sem nú er skotið til annarra stjórnvalda. Þá gerir till. ráð fyrir því, að skýrsla um athugun þessa verði lögð fyrir næsta Alþ., svo og frv. til l., sem athugunin þykir gefa tilefni til, að samin verði. Í grg. með þessari till. er gerð ítarleg grein fyrir því, með hvaða hætti þessum málum er nú skipað. Stjórnlagalega byggist skipan þessara mála á 76. gr. stjórnarskrárinnar, en þar segir: „Rétti sveitarfélaganna til að ráða sjálf málefnum sínum með umsjón stjórnarinnar skal skipað með lögum.“ Á grundvelli þessa ákvæðis stjórnarskrárinnar hefur verið sett hin fjölþætta löggjöf varðandi sveitarfélög og starfsemi þeirra. Orðin „með umsjón stjórnarinnar“ í áðurnefndri grein stjórnarskrárinnar hafa verið túlkuð með þeim hætti, að þau gæfu löggjafanum vald til þess að ákveða, hvernig hægt sé að fara með ágreining, sem upp kann að rísa innan sveitarstjórnanna svo og á milli sveitarstjórnanna og einstaklinga varðandi ákvarðanir sveitarstjórna eða stjórnvalda skipaðra eða kosinna af sveitarstjórnum. Þegar löggjöf varðandi þessi málefni hefur verið sett á Alþ., hefur ætíð verið tilhneiging til þess að halda úrskurðarvaldi um allan ágreining hjá því rn., sem fer með sveitarstjórnarmál eða stjórnvöldum ákvörðuðum af rn. Ekki hefur þar verið gerður greinarmunur á því, hvort ágreiningsefnið er risið út af matsatriðum, þ.e. skoðunum sveitarstjórnarmanna, m.a. stjórnmálalegum, eða hvort ágreiningsefnið fjallar um löggjafaratriði. Við setningu löggjafar, er varðar sveitarstjórnarmálefni, ber ætíð að hafa í huga, að sveitarstjórnirnar eru kjörnar í almennum kosningum. Þær sækja því umboð sitt til fólksins til ákvarðana um staðbundin málefni, en ætla verður, að þeir, sem kjörgengi hafa til hinna ýmsu sveitarstjórna, hafi betri þekkingu til að dæma um þau mál heldur en fjarlægt stjórnvald, auk þess sem sveitarstjórnarmenn eru í vaxandi mæli kjörnir pólitískum kosningum og því óeðlilegt, að stjórnmálalegar ákvarðanir þeirra sæti gagnrýni og verði jafnvel hnekkt af öðru pólitískt kosnu stjórnvaldi. Með fjölþættari löggjöf um málefni sveitarfélaga hlýtur að verða vandasamara að kveða á um lögmæti stjórnvaldsathafna sveitarstjórna og reyndar óeðlilegt, að þar kveði upp úrskurð aðilar, sem jafnan hafa undirbúið löggjöfina, og því ekki hlutlausir og oft og tíðum aðilar, sem enga sérmenntun hafa á sviði lögskýringa né reynslu í meðferð dómsmála. Ég skal ekki hér gera neina tilraun til þess að færa rök fyrir réttmæti þessa máls eftir þá reynslu, sem fengizt hefur af þeirri löggjöf, sem gilt hefur um þessi mál hér hjá okkur. Fjölmargir úrskurðir hafa verið upp kveðnir, og ef farið væri hér að gagnrýna eða mæla með, mundi það að sjálfsögðu ekki verða gert með öðrum hætti en að sitt sýndist hverjum, og sjálfsagt væru fjölmörg atriði, sem við yrðum ekki sammála um, t.d. um úrskurði, sem kveðnir hefðu verið upp. Suma er hægt að gagnrýna, og um suma hægt að segja, að þeir séu af pólitískum toga spunnir. Einmitt til þess að forðast allt þetta, sýnist okkur flm. eðlilegra, eins og málin hafa þróazt, að matsatriði verði meira en hingað til leidd til lykta af þar til kjörnum fulltrúum fólksins, þ.e.a.s. sveitarstjórnarmönnum, en ágreiningi um lagaatriði verði unnt að skjóta til óháðs úrskurðaraðila, sem starfi eftir reglum, er greiði fyrir sem skjótustum úrslitum mála. Í nágrannalöndum okkar hefur þróunin orðið sú, sem hér er lagt til. að hún verði hjá okkur. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till. Ég legg til. herra forseti, að henni verði vísað til hv. allshn. og umr. verði frestað.



Herra forseti. Á þskj. 47 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um, að ríkisstj. verði falið að undirbúa útgáfu lagasafns, sem verði í lausblaðabroti og verði bundið með þeim hætti, að áskrifendur lagasafnsins geti framvegis fengið ný lög og lagabreytingar, sem felldar hafa verið inn í viðkomandi lög, sérprentaðar á lausum blöðum, svo að stöðugt verði fyrir hendi fullkomið, handhægt lagasafn fyrir lærða sem leika. Eins og sjá má af þessari till., er hér ekki um stórpólitískt málefni að ræða, heldur fyrst og fremst vandamál. sem er tæknilegs eðlis, en þó vissulega vandamál, sem snertir æðimarga, bæði þá, sem fást við löggjöf og lögfræði hvers konar, alþm. og lögmenn, dómara og embættismenn, og þá auðvitað ekki siður allan almenning, sem verður að eiga greiðan aðgang að upplýsingum um það, hvað eru lög og hvað ekki á hverjum tíma. Lagasafnið hefur verið gefið út með 10 ára millibili síðustu áratugina. Síðast var það gefið út 1964 og þar áður 1954. Það er segin saga, að lagasafnið er ævinlega orðið úrelt, þegar það er gefið út, og vantar í það venjulega marga tugi nýsettra laga, a.m.k. er venjulega ekki liðinn langur tími frá því að Íagasafnið kemur út og þar til það er orðið gersamlega úrelt og erfitt að notast við það. Það er að vísu svo, að þau lög, sem bætzt hafa við, eru finnanleg í Stjórnartíðindum og menn geta því flett þar upp, en í þessu er fólgin mikil vinna, og það er ekki nóg að hafa Stjórnartíðindin við höndina, heldur verða menn helzt að hafa Alþingistíðindin líka til þess að geta áttað sig á því, hvað kynni að hafa verið samþykkt í þinginu um viðkomandi efni. Eins og nefnt er í grg., eru þess jafnvel dæmi, að alvarleg mistök hafi átt sér stað við uppkvaðningu dóma, vegna þess að þannig stóð á, að hvorki dómarar né viðkomandi lögmenn höfðu áttað sig á því, hvernig lögum hafði verið breytt. Ég held, að það blasi beint við, að fyrirkomulag á þessum hlutum er alger óhæfa og að útgáfa lagasafnsins þarf að komast í það horf, að notendur þess geti jafnóðum fengið í hendur uppprentanir á lagagreinum, hvort heldur það eru ný lög eða lög, sem breytt hefur verið, og bætt þeim jafnóðum inn í safnið. Menn kynnu að spyrja að því, eins og oft vill vera á erfiðum tímum, sem menn oftast hafa fyrir sér í fjárhagslegum málefnum, hvort þetta kunni ekki að vera allmiklu dýrara fyrirkomulag en það, sem nú er í gildi. Ég held, að ég geti leyft mér að fullyrða, að þetta fyrirkomulag væri þvert á móti að mörgu leyti einfaldara og ódýrara. Það er svo, að samþykkt lög eru nú sérprentuð sérstaklega á vegum Alþingis og síðan endurprentuð á vegum rn. og birt í Stjórnartíðindum, og ég held, að allt bendi til þess, að endurskipulagning mundi leiða til einföldunar og sparnaðar auk þess mikla hagræðis, sem að þessu yrði. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að óska eftir því og leggja það til, að till. verði vísað til hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. sambandi við þessa þáltill. vil ég upplýsa, að nýtt lagasafn er væntanlegt á næsta ári og þá að sjálfsögðu í sama formi og tíðkazt hefur. Eins og hv. flm. drap á, var síðasta lagasafn gefið út 1964 eða 1965, þannig að það munu nú ekki líða full 10 ár á milli þess, að nýtt lagasafn birtist. Ég geri ráð fyrir því, að þetta nýja lagasafn verði tilbúið fljótlega eftir áramótin. Prentun er langt komin, og það ætti að verða tilbúið, að ég vona, í febrúar eða marz á næsta ári, ef engin óvænt forföll koma til. Þetta nýja lagasafn er prentað í 2800 eintaka upplagi, og er því að sjálfsögðu gert ráð fyrir því eins og áður, að það muni endast um nokkurn tíma. Það er svo, að útgáfa lagasafns er talsvert mikið fyrirtæki og þó nokkuð dýrt. Þannig er t.d. áætlaður prentunarkostnaður við þetta væntanlega lagasafn 2 millj. 732 þús. kr. og bókband á 1500 eintökum, sem gert er ráð fyrir að binda í fyrstu lotu, mundi sennilega kosta um 1.4 millj. Annar kostnaður við útgáfu þessa lagasafns verður væntanlega ekki undir 500 þús., þannig að útgáfukostnaður verður væntanlega um 4.5 millj. kr. Nú er það svo, að þó að lagasafn sé mjög nytsamleg bók, er það ekki meðal þeirra bóka, sem seljast með allra mesta móti, enda munu nokkuð margir fá það ókeypis, þannig að hætt er við, að það verði nú eins og áður talsverður halli á útgáfunni. Upp í þessa útgáfu hafa verið tekin lög til vorsins 1971, og það er gert ráð fyrir því, að í viðbæti við síðara bindi safnsins, - væntanlega verður það í tveimur bindum, eins og síðasta lagasafn var, - geti komið lög ársins 1972, þannig að vonir standa til þess, að þetta lagasafn geti, þegar það birtist, verið nokkuð svarandi til tímans. Það er auðvitað rétt, eins og hv. flm. sagði, að lagasafnið verður alltaf fljótlega úrelt, vegna þess að á hverju Alþ. eru samþykkt ný lög og gerðar lagabreytingar, og þær er að finna í Stjórnartíðindum. Hafi menn ekki þá siðvenju að leiðrétta lagasafn sitt jafnóðum samkv. Stjórnartíðindum, getur það verið rétt, eins og hann sagði, að erfitt sé að átta sig á því, hverjar breytingar hafi verið gerðar. Í þessari þáltill. er stungið upp á breyttu skipulagi á þessu, sem reyndar er ekki óþekkt annars staðar og getur vissulega komið til athugunar í framtiðinni, þó að mér sýnist, að það verði naumast tímabært alveg á næstunni vegna þess, hvernig stendur á, að nýtt lagasafn er alveg að koma út. Ég er á nokkuð annarri skoðun en hann um, að það verði tiltölulega lítill kostnaðarauki við þessa útgáfu í þessu formi. Ég er hræddur um, að slíkri útgáfu í lausblaðabroti, sem þyrfti þá stöðugt að vera að vinna að, fylgi allmikill aukakostnaður. Ég gæti satt að segja hugsað mér, að það yrði hreint og beint verkefni fyrir skrifstofu að sjá um það, ef þetta ætti að gerast alveg eftir hendinni. Ég held, að það sé út af fyrir sig ágætt, að þessi till. er komin fram og þessi málefni verði athuguð. Ég held nefnilega, að það sé tímabært að taka til skoðunar lög, sem heita „lög um birtingu laga og stjórnvaldaerinda“ og lög um útgáfu lagasafns. Það er svo, að Stjórnartíðindi eru gefin út á hverju ári, eins og menn vita og þekkja, nú orðið í þremur deildum, A-deild, B-deild og C-deild, og þessi útgáfa er líka nokkuð kostnaðarsöm. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að sumt t.d. í útgáfu B-deildarinnar sé orðið nokkuð úrelt og á eftir tímanum, þannig að þar sé að finna talsvert efni, sem ekki á eiginlegt erindi inn í árlega útgáfu slíka sem Stjórnartíðindin, t.d. alls konar reikningar, sem þar eru birtir, og jafnvel ýmis konar fyrirmæli tiltekinna aðila. Það kann að vísu að orka tvímælis, hvað eigi að birta þar og hvað ekki. En það eru stofnanir hjá okkur, sem gefa út allmikið af alls konar fyrirmælum árlega, t.d. siglingamálastjóri. Ég nefni það bara sem dæmi. Það getur verið spurning, hve mikið af slíkum fyrirmælum, sem vita að nokkuð sérstökum aðilum, á erindi inn í slíka almenna útgáfu, og þannig hygg ég, að sé um fleira, sem tekið er upp í þessa útgáfu. Aftur á mótí eru t.d. þál. ekki birtar í þessu safni Stjórnartíðinda, en ég get vel hugsað mér, að sumar þál., sem fara frá Alþ., séu þess eðlis og snerti menn þannig almennt, að þær ættu erindi inn í slíka almenna útgáfu. Ég held sem sagt, að það sé full ástæða til þess að taka þessi mál til athugunar. Ég vil ekki á þessu stigi lýsa neinni ákveðinni skoðun á þessari lausblaðaútgáfu. Ég átta mig ekki algerlega á því, hvernig hún kæmi út, það er, eins og hv. flm. sagði, tæknilegt atriði, og hvort það er hugsað að hafa safnið þannig að kippa út blöðum með úreltu efni og stinga inn nýjum, eftir því sem við á. En til þess að slíkt megi gerast, þurfa menn að vera nokkuð vel heima í þessum efnum, þ.e.a.s. ef þetta á að gerast eftir efnisniðurröðun, sem væntanlega er átt við. Það má vel vera, að þetta sé framkvæmanlegt, en ég held, að það mundi verða talsverð fyrirhöfn og kostnaður samfara þessari útgáfu. En það, sem mér finnst, að gæti komið til athugunar og gæti e.t.v. náð að einhverju leyti þeim tilgangi, sem vakir fyrir hv. flm., er, að það væri gefið út árlegt registur yfir þau lög og lagabreytingar, sem samþykkt hafa verið á árinu, og fært inn á tilsvarandi staði í registrinu, sem fylgir lagasafninu. Það held ég, að gæti orðið viðráðanlegra, en auðveldað mönnum þetta allt saman. Það, sem ég hef hér sagt, ber ekki að skoða út af fyrir sig sem nein andmæli við þessari þáltill. Ég vildi aðeins upplýsa, hvernig á stendur nú um útgáfu lagasafnsins, og enn fremur benda á það, að mér þykir full ástæða til þess að taka þau ákvæði, sem að þessu lúta, til endurskoðunar. Auðvitað má segja, að stjórnin geti gert það að eigin frumkvæði, en e.t.v. væri ekkert fráleitt að breyta þessari þáltill. í það form að fela stjórninni að láta fara fram athugun eða endurskoðun á öllum þessum ákvæðum, sem hér að lúta, og þá m.a. taka til athugunar það sjónarmið, sem þarna er sett fram.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið í þessu máli. Hann hefur upplýst, að nýtt lagasafn sé væntanlegt þegar á næsta ári, og benti réttilega á það, að eftir að það er komið út, gæti svo farið, að nokkuð drægist, að nýtt átak yrði gert á þessu sviði, vegna þess mikla kostnaðar, sem er útgáfunni samfara. Hann hefur einnig upplýst, að prentun sé hafin á þessu verki. Nú er það svo, að ég veit að sjálfsögðu ekki, hversu langt þetta verk er komið frá tæknilegu sjónarmiði, en ég vil leyfa mér að vekja athygli á því hér, að framkvæmd þessarar hugmyndar eða þessarar till. er raunverulega fyrst og fremst spursmál um bókband og endanlegan frágang skjalanna. Það er svo, að það er hægt að hugsa sér útgáfu af þessu tagi með tvenns konar hætti, annars vegar að lögum sé raðað í tímaröð, þannig að fremst í slíku safni séu þau lög, sem elzt eru, og síðan stöðugt bætt við eftir aldri laga. Hin skiptingin, sem til greina kemur, er efnisskipting, að lögum sé raðað í lagasafnið eftir efni þeirra, og það er sú skipting, sem verið hefur í lagasafninu lengst af. Ég lít svo á, að að flestu leyti væri skynsamlegra að halda þeim hætti áfram að raða lögum niður í lagasafn eftir efni, og þar af leiðandi sýnist mér, að það mætti í sjálfu sér nota alveg sömu kaflaskipan í væntanlegt lagasafn og er í núverandi lagasafni. Þar af leiðir, að allt það verk, sem unnið hefur verið við ritstjórn bókarinnar, ætti að geta komið að góðum notum, og raunverulega ætti ekki mikið að þurfa til þess að breyta þessu í það form, að um geti verið að ræða útgáfu, sem þannig sé útbúin, að hægt sé að bæta nýjum lögum inn í safnið. Það þyrfti sem sagt fyrst og fremst að vera um það að ræða, að ekki væri beinlínis blaðsíðutalskerfi í bókinni, heldur eitthvert annað kerfi. Ég get að sjálfsögðu ekkert um það sagt, hvort till. er óraunhæf af þessum ástæðum, sem hæstv. forsrh. nefndi, eða hvort það er enn möguleiki á því að koma þessari hugmynd á framfæri og í framkvæmd. En ég vil eindregið leyfa mér að óska eftir því, að kannað verði af hálfu þeirrar n., sem málið fær til meðferðar, hvort ekki sé hægt að nota þá prentun, sem nú er hafin á lagasafninu, í því skipulagi, sem ég hef hér lýst. Að öðru leyti vil ég þakka hæstv. forsrh. fyrir almennt jákvæðar undirtektir við málið. Ef svo reynist, að ekki er hugsanlegt eða framkvæmanlegt að koma þessu skipulagi á við útgáfu lagasafnsins nú, verður það að sjálfsögðu svo að vera. En ég tek undir það með hæstv. forsrh., að það kæmi þá vel til greina, að Alþ. gerði ályktun um að endurskoðuð yrði almennt birting skjala af hálfu hins opinbera. Það fer ekkert á milli mála, að það skipulag, sem nú er í gildi á þessu sviði, er orðið nokkuð úrelt, og er þörf á, að það verði endurskipulagt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Mér finnst hér vera hreyft athyglisverðu máli. Hins vegar vil ég ekki dæma um, hvort það sé framkvæmanlegt að breyta lagasafninu í það form, sem þarna er hreyft. Auðvitað er það svo, að svo að segja strax eftir að lagasafn hefur verið gefið út verður það að einhverju leyti úrelt, því að lögum er venjulega breytt á hverju þingi. Eftir 10 ár verður þetta lagasafn fjarri því að gefa rétta hugmynd um þá löggjöf, sem þá er í gildi. En það var nú eiginlega ekki þetta, sem ég ætlaði að ræða, en ég veitti því athygli, að hæstv. forsrh. gat þess, að nokkuð væri sent út ókeypis af upplagi lagasafnsins, og var mér reyndar kunnugt um, að svo mundi vera. En í því sambandi vildi ég spyrjast fyrir um, hvort hreppstjórum landsins sé sent safnið á þennan hátt, ókeypis. Ég hygg, að svo sé ekki eða hafi a.m.k. ekki verið fyrir skömmu. En ég vil stinga upp á því, að sú hv. n., sem fær málið til athugunar, taki það til athugunar um leið, hvort ekki væri ástæða til þess, að hreppstjórum í landinu væri sent lagasafnið ókeypis. Allur þorri þeirra manna, sem gegna hreppstjórn, gegnir því starfi sem aukastarfi og fær fyrir það litla greiðslu, en starfið hefur hins vegar í för með sér mikla fyrirhöfn. Ég hygg að vísu, að þessir starfsmenn fái Stjórnartíðindi, en það er nokkuð tafsamt fyrir önnum kafna menn við önnur störf að kynna sér löggjöf í Stjórnartíðindum. Þess vegna vil ég í fyrsta lagi spyrjast fyrir um það, hvort þetta sé orðið svona, að hreppstjórar fái lagasafnið ókeypis, en ef svo er ekki, þá vil ég biðja n. að athuga, hvort ekki væri ástæða til, að það yrði gert eftirleiðis.



Herra forseti. Ég get því miður ekki svarað þessari spurningu, en ég hafði haldið, að þeim, sem eru send Stjórnartíðindi ókeypis, væri einnig sent lagasafn. Um það þori ég ekki að fullyrða, en skal kynna mér það. Og mér finnst, að það væri eðlilegt, að þetta færi saman, að ef tilteknum embættismönnum eru send Stjórnartíðindi ókeypis gilti hið sama um lagasafnið. Út af því, sem fram kom hjá hv. flm., vil ég segja það, ef það hefur ekki komið nægilega skýrt fram í fyrri ræðu minni, að ég tel, að prentun lagasafnsins sé að sjálfsögðu svo langt komin nú og frágangi öllum, að það yrði ekki hægt að koma við þeirri breytingu, sem hann ráðgerir um það. Prentun lagasafns er svo mikið verk, að það tekur langan tíma, og það er langt komið nú, þó að því verði sennilega ekki alveg lokið fyrr en í febrúarlok.



Herra forseti. Þáltill. shlj. þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 51, var flutt á síðasta þingi, og gerði ég þá allítarlega grein fyrir málinu og tel mig því ekki þurfa að hafa um það langa framsögu nú. Ég vil undirstrika það, sem fram kemur í grg. með till., að í 6. gr. laga þeirra um fiskvinnsluskóla, sem samþykkt voru hér á Alþ. hinn 2. apríl 1971, er beinlínis ákveðið, að stofnaður skuli fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum. Þar segir svo, eftir að ákveðið hefur verið um stofnun skóla á Suðvesturlandi, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þess skal stofnaður fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum, sem útskrifi fiskiðnaðarmenn og fiskvinnslumeistara samkv. 1. og 2. tölul. 2. gr.“ Ég vil leyfa mér að vekja athygli á, að hér er ekki um heimild að ræða til stofnunar fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum, heldur er hér um að ræða ákvörðun Alþingis, sem fortakslaust mælir fyrir um stofnun slíks skóla á þessum stað. Þegar þetta er athugað, verður að telja, að hér sé aðeins um framkvæmdaratriði fyrir hæstv. menntmrh. að ræða, sem honum beri að fullnægja samkv. ákvæði gildandi laga, og lítil afsökun sé fyrir því, að frekari dráttur verði á framkvæmd málsins en orðið hefur. Ég held, að það sé orðið tímabært, að stjórnvöld landsins og allur almenningur geri sér grein fyrir, hver staða þessara mála raunverulega er. Allir vita og viðurkenna, að fiskiðnaðurinn er stærsta iðngrein landsmanna og sú, sem skilar þjóðarbúins langsamlega stærstum hluta af þeim erlenda gjaldeyri, sem því er nauðsynlegur til að halda hér uppi eðlilegu menningarþjóðfélagi. En meðan svo er enn, að Íslendingar fluttu út svo að segja allar sjávarafurðir sínar sem óunnið hráefni til úrvinnslu fyrir aðrar þjóðir, má segja, að ekki hafi verið eins aðkallandi að veita því fólki, sem vann við framleiðslu sjávarafurða, sérstaka uppfræðslu eða almenna menntun ag sérhæfingu í hinum einstöku greinum framleiðslunnar. En sem betur fer hefur orðið hér veruleg breyting á. Íslendingar eru í vaxandi mæli farnir að fullvinna sjávarafurðir sínar til útflutnings, og fiskiðnaðurinn er orðinn, eins og ég sagði áðan, stærsta iðngrein landsmanna. Þegar á þetta er litið, er næsta furðulegt, að allt fram að síðasta ári skuli enginn skóli hafa verið til í landinu, sem veitir uppfræðslu eða sérmenntar fólk til starfa í þessari iðngrein. Ég ætla engan að ásaka í þessu sambandi. Þessi iðngrein hefur einfaldlega orðið útundan í fræðslukerfi landsmanna langt umfram aðrar smærri iðngreinar, sem vissulega hefur í mörgum tilfellum verið séð vel fyrir hvað fræðslu og sérhæfingu snertir. Þegar þetta er athugað, held ég, að það liggi alveg ljóst fyrir, að skjótra úrbóta er þörf á þessu sviði og stofnun fiskvinnslu- eða fiskiðnskóla sem viðast um landið sé þjóðarnauðsyn og það sé á engan hátt hægt að afsaka eða draga það lengur að stofna til þeirra skóla, eins og t.d. þess í Vestmannaeyjum, sem Alþ. hefur þegar fyrir meira en ári tekið ákvörðun um, að stofnaður skyldi. Ég veit satt að segja ekki, hvort allir hv. alþm. gera sér grein fyrir, hvað þetta mál er aðkallandi eða hvernig við raunverulega stöndum í þessum efnum í dag. Allir vita, að skólakerfi landsins hefur á undanförnum árum verið endurbætt mjög verulega, bæði að því er almenna menntun varðar og einnig iðnmenntun, og ekki sízt hefur fræðslukerfið verið bætt fyrir það unga fólk, sem vill stunda framhaldsnám í bóklegum fræðum og sérhæfa sig til starfa í hinum ýmsu starfsgreinum þjóðfélagsins. En eins og kunnugt er njóta þeir, sem langskólanám vilja leggja á sig, verulegs stuðnings þjóðfélagsins í formi styrkja og námslána, og er sannarlega ekki nema allt gott um það að segja, á meðan þjóðfélagið hefur efni á því. En það sorglega við þetta er, að í þeirri framþróun, sem orðið hefur í fræðslumálum landsmanna, hefur stærsta iðngrein þeirra, fiskiðnaðurinn, orðið algerlega út undan og það svo, að ungt fólk, sem í þessa iðngrein vill fara, á nær engra kosta völ. ef það vill afla sér aukinnar uppfræðsla eða menntunar. Ég segi alveg hiklaust, að þetta atriði hefur orðið fiskiðnaðinum og um leið sjávarútveginum í heild til verulegs tjóns að því leyti, að með hverju árinu sem líður verður erfiðara og erfiðara að fá fólk til starfa í þessari iðngrein. Verða þeir mest varir við þetta, sem eitthvað fást við þessi mál og bezt þekkja til þeirra. Og því miður er það svo, að það er beinlínis í vaxandi mæli farið að nota störfin við fiskvinnsluna sem keyri á börn og unglinga og við þau sagt, að ef þau ekki herða sig við lesturinn í barna- og unglingaskólum og nái góðum árangri, þegar til landsprófs kemur, lendi þau bara í frystihúsi eða til sjós. Ég tel þennan hugsunarhátt þjóðfélagslega séð hættulegan, þar sem frekara fráhvarf starfsfólks en orðið hefur í þessari starfsgrein hljóti óhjákvæmilega að leiða til samdráttar í útflutningsverzlun okkar og þjóðartekjum og að yfirbygging þjóðfélagsins verði undirstöðinni ofviða, sem aftur mundi leiða til erfiðleika, sem e.t.v. verður erfitt að ráða fram úr. Það segir enginn við unglinga í dag, að ef þeir standi sig ekki við námið, endi þeir bara í einhverri iðngrein, rafvirkjun; vélvirkjun eða sem hárgreiðslunemar eða annað slíkt, svo að einhverjar iðngreinar séu nefndar. Enda þurfa þessar iðngreinar ekkert að kvarta, þær fá, sem betur fer, nægilegt af ungu fólki til náms og starfa. Þetta á aðeins við í sambandi við fiskvinnsluna. Og við sjávarsíðuna er það fiskvinnslan, sem fyrst og fremst hefur orðið samdráttur í, hvað það snertir að fá starfsfólk og alveg sérstaklegu ungt starfsfólk. Stóraukin vélvæðing hefur fram að þessu bjargað því, að ekki hefur skapazt hreint öngþveiti hjá þessum atvinnuvegi. En vélvæðingin er komin á það stig hjá flestum fiskvinnslufyrirtækjum, að ekki er hægt að reikna með því, að þau geti í framtíðinni með aukningu á þessu sviði bætt sér upp síminnkandi aðsókn vinnuafls, eins og því miður lítur nú út fyrir, að verða muni, ef engin breyting verður á frá því, sem hvað til úrbóta sé. Mér er ljóst, að hér er við allramman reip að draga, en tel alveg hiklaust, að Alþingi og stjórnvöld verði að marka þá stefnu, að því unga fólki, sem í framtíðinni vill leggja fram starfsorku sína í þágu fiskiðnaðarins, verði sköpuð sama aðstaða og því unga fólki, sem í aðrar iðngreinar vill fara, þannig að fiskiðnaðurinn geti í framtiðinni, eins og margar aðrar iðngreinar, byggt afkomu sína á faglærðu og ófaglærðu fólki, sem við fiskiðnaðinn vinnur, og að þeir aðilar, sem eytt hafa tíma og fjármunum í aukna þekkingu og sérmenntun, fái það bætt með hærra kaupgjaldi, eins og á sér stað hjá öðrum iðngreinum. Þetta mundi að mínum dómi verða hagur beggja aðila, bæði vinnuveitenda og verkafólks. En þetta gerist ekki, nema sköpuð verði aðstaða til aukinnar þekkingar og menntunar fyrir það fólk, sem starfa vill í þessari iðngrein, til jafns við þá aðatöðu, sem það nú í dag á kost á, ef það hefur hug á að fá að starfa hjá öðrum iðngreinum. Og ég tel, að stofnun fiskvinnsluskóla bæði í Vestmannaeyjum og þar annars staðar, sem eðlilegt getur talizt, að til þeirra verði stofnað, sé raunverulega spor í rétta átt. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að sú n., sem fær till. til meðferðar, taki hana til rækilegrar athugunar, því að ég held. að það liggi alveg ljóst fyrir, að ef við eigum að ná því marki, sem við erum öll sammála um að stefna að, - en það er að gjörnýta og gjörvinna allar sjávarafurðir okkar, eins og frekast er kostur á, - verði að fullnýta ákvæði laganna frá 1971 um fiskvinnsluskóla, bæði að því er varðar stofnun þeirra tveggja skóla, sem lögin gera ráð fyrir, að stofnaðir skuli, þ.e. á Suðvesturlandi og í Vestmannaeyjum, og einnig heimildarákvæði laganna um undirbúning að stofnun fiskvinnsluskóla annars staðar á landinu. Ef það verður ekki gert, er mikil hætta á, að sjávarútvegurinn og fiskvinnslan verði ekki fær um að gegna í framtíðinni því hlutverki, sem henni nú er ætlað, en það er að standa undir verulegum hluta af gjaldeyrisöflun þjóðarinnar og þjóðartekjum. Og fari svo, er mikil hætta á, eins og ég sagði áðan, að margt fari úrskeiðis í því velferðarþjóðfélagi, sem við á undanförnum árum höfum verið að byggja upp hér á landi og erum sammála um að viðhalda í kannske enn ríkara mæli í framtíðinni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til. að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn. Sams konar till. var í fyrra vísað til fjvn., og þar sem ákvæði það, sem hér er um rætt, um stofnun fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum, er þegar orðið að lögum, þá tel ég, að það sé eðlilegt, að þessi þáltill. fari til fjvn. Ég legg ríka áherzlu á, að n, reikni með stofnun fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum á næsta hausti og hún taki tillit til þess við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1973. Ég skal að lokum geta þess, að í Vestmannaeyjum er aðstaða bæði til bóklegrar kennslu, ef skólinn yrði stofnaður, og eins til verklegrar kennslu. Það, sem hefur skeð frá því að till. var flutt í fyrra, er, að aðstaðan hefur enn batnað að því leyti, að nú í haust hefur eins og kunnugt er, verið stofnuð þar Rannsóknastofa fiskiðnaðarins, sem starfar í fullu samráði við Rannsóknastofu fiskiðnaðarins í Reykjavík. Ég tel, að það sé nauðsynlegur þáttur í sambandi við rekstur fiskiðnskóla, að slík stofnun sé á staðnum eða fiskvinnsluskóli eigi greiðan aðgang að slíkri stofnun.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér er lögð fram á þskj. 53, um samstarf Íslendinga, Norðmanna og Færeyinga að fiskveiðum og fisksölu hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir viðræðum milli Íslendinga, Færeyinga og Norðmanna um samstarf þessara þjóða að skynsamlegri hagnýtingu fiskimiðanna á Norðaustur-Atlantshafi, verndun fiskistofna og að fisksölumálum. Jafnframt verði athugað, með hvaða hætti Grænlendingar geti orðið aðilar að slíku samstarfi.“ Í grg. okkar meðflm. míns, Jónasar Árnasonar, hv. 5. þm. Vesturl., segir: „Talið er, að rúmlega 70% af fiskafla Norðaustur-Atlantshafsins komi af fiskimiðum Íslands, Færeyja og Noregs. Með útfærslu fiskveiðilögsögu okkar í 50 sjómílur höfum við Íslendingar fengið vald á því að takmarka sókn í einstaka fiskistofna á landgrunni okkar við þol þeirra. Ljóst má telja, að Færeyingar og Norðmenn muni senn feta í fótspor okkar og færa út fiskveiðilögsögu sína á svipaðan hátt og við höfum gert og fá sams konar tök á fiskistofnum heimamiða sinna. Fyrir skemmstu svöruðu Lúðvík Jósepsson sjútvrh. Klaus Sunnanna fiskimálastjóri Noregs og Erlendur Pétursson lögþingsmaður í Færeyjum spurningum, sem fyrir þá voru lagðar í Ríkisútvarpinu, um það, hvort þeir teldu samstarf þessara þjóða um nýtingu og vernd fískímiðanna og um markaðsmál æskilegt. Þeir luku upp einum munni um, að náið samstarf um nýtingu fiskistofnanna væri ekki aðeins æskilegt, heldur sjálfsagt. Einnig hlyti að teljast eðlilegt, að Íslendingar, Færeyingar og Norðmenn, sem hafa mundu á hendi svo stóran hluta af fiskafla Vestur-Evrópu, sem að framan greinir, ynnu saman að markaðsmálum - og þá fyrst og fremst í Vestur-Evrópu, en einnig á öðrum mörkuðum. Ýmsir nytjafiska okkar flakka á milli norskra, færeyskra og íslenzkra fiskimíða með þeim hætti, að friðunaraðgerðir á miðum eins þessara landa koma ekki að fullum notum, nema samsvarandi ráðstafanir séu gerðar á fiskimíðum hinna. Nægir að nefna örlög norsk-íslenzka síldarstofnsins sem dæmi um afhroð, sem sjávarútvegur þessara landa getur beðið samtímis vegna rányrkju á einum fiskistofni. Er þessar þrjár þjóðir hafa náð valdi, hver um sig, á sókninni á fiskimiðin undan ströndunum, gæti samstarf þeirra um vernd fiskistofnanna einnig leitt til mikilsverðrar samvinnu um nýtingu þeirra. Vafalaust er, að samkeppni Norðmanna og Íslendinga á fiskimörkuðunum, sem var e.t.v. afsakanleg, meðan þeir héldu, að Norðaustur-Atlantshafið væri þrotlaus nægtabrunnur sjófangs, og tíðum leiddi til undirboða, er fásinna nú, þegar ljóst er, að flestir arðbærustu fiskistofnarnir eru þegar í hættu vegna ofveiði og draga verður úr sókninni í ýmsa þeirra, ef komast skal hjá gjöreyðingu. Á hinn bóginn er ljóst, að Íslendingar, Færeyingar og Norðmenn munu í sameiningu hafa mjög sterka aðstöðu á mörkuðunum við Norður-Atlantshaf og geta með samræmdum markaðsaðgerðum sparað sér stórfé í sölukostnaði og jafnvel afstýrt fjárhagslegum áföllum, sem leiðir af því, þegar draga þarf vegna verndunar á einum fiskistofni úr framboði einnar vöru á fiskimörkuðunum, en bjóða aðra í staðinn. Sem fyrr segir, eru allar horfur á því, að Norðmenn og Færeyingar muni fyrr en varir færa út fiskveiðilögsögu sína í líkingu við okkar og er ljóst, að málstað okkar væri styrkur að slíkum aðgerðum af þeirra hálfu, eins og nú er ástatt. Má ætla, að gerðar verði tilraunir til þess að beita granna okkar þvingunum af hálfu andstæðinga okkar í landhelgismálinu til þess að koma í veg fyrir útfærslu af þeirra hálfu, og gæti þá verið styrkur í því fyrir þessar þrjár þjóðir, ef ljóst yrði nú þegar, að þær hygðu á mjög náið samstarf varðandi nýtingu og veradun fiskistofna og jafnframt um fisksölumál. Í þessu máli ber að taka tillit til hagsmuna Grænlendinga, sem eru hinir sömu og hinna þjóðanna þriggja, og hafa samvinnu við þá, að svo miklu leyti sem pólitísk ataða þeirra leyfir.“ Það væri að bera í bakkafullan lækinn að fara að ræða hér á hv. Alþ. um þýðingu fiskveiða fyrir afkomu þessara þjóða. Ég hygg, að velflestir hv. þm. geri sér ljósa grein fyrir henni, og þeir, sem e.t.v. hafa ekki gert það, hafa a.m.k. komizt upp á svo gott lag með að þykjast gera það, að þar verður litlu um bætt. Till. sú, er við Jónas Árnason leggjum hér fram um, að hafnar verði viðræður við Færeyinga og Norðmenn um samstarf að skynsamlegri hagnýtingu fiskimiðanna á Norðaustur-Atlantshafi og að fisksölumálum, miðar að því, að við gerum bandalag við Færeyinga, sem líka eiga líf sitt undir því, að fiski verði ekki eytt á norðurslóð, og við Norðmenn, sem einnig eiga hér mikilla hagsmuna að gæta og hafa fyrir skemmstu kjörið sér þa5 hlutskipti að treysta á gæði síns norðlæga lands öðru fremur og lifa af gagni þess. Í till. er einnig gert ráð fyrir því, að leitað verði ráða til þess, að grannar okkar, Grænlendingar, geti fengið eðlilega aðild að því samstarfi, sem hér er reynt að leggja drög að. Eins og hv. alþm. er kunnugt, hafa Færeyingar sýnt samhug sinn í verki með þeim aðgerðum, sem við höfum gripið til í því skyni að vernda fiskimið okkar fyrir rányrkju og tryggja hag þess fólks, sem lifir af nytjum þeirra. Þarf enda eigi á að líta, að hagsmunir Færeyinga og okkar eru samkynja, og mun létt verk, sé að því unnið, að samræma bæði fiskveiðar og fisksölumál Færeyinga og Íslendinga báðum til mikilla hagsbóta. Það er vert að minnast þess, að við eigum nú þegar mjög gott samstarf við Færeyinga í fisksölumálum, þar sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna annast sölu á hraðfrystum fiski fyrir Færeyinga vestanhafs. Samstarf Færeyinga og Íslendinga að fiskveiðum hefur verið miklu nánara á liðnum áratugum en nokkurs staðar er kveðið á um í lögum eða opinberum milliríkjasamningum. Fyrir austan, þar sem ég ólst upp, voru færeysku sjómennirnir til skamms tíma eins tíðir gestir og sjómenn annarra landsfjórðunga, og þrátt fyrir dálítið annarlegan málhreim, voru þeir ekki útlendingar í augum okkar eystra. Á árunum eftir stríð hefur íslenzkur sjávarútvegur æ ofan í æ sótt styrk sinn í vinnu færeyskra sjómanna og verkafólks. Á því leikur heldur enginn efi, að dómur alþjóðar var sá, að ríkisstj. gerði rétt í því að taka sérstakt tillit til Færeyinga umfram alla aðra, þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 50 sjómílur, enda kunnu þeir svo sannarlega að þakka kærlega fyrir sig. Raunar get ég ekki stillt mig um að gera þá aths., að óskandi væri, að viðbrögð okkar Íslendinga væru jafneðlileg og náttúrleg og viðbrögð Færeyinga gagnvart þeim þjóðum, sem gert hafa sig berar að fjandskap við okkur síðustu mánuðina. Það er ljóst, að gagnkvæm réttindi Íslendinga og Færeyinga til fiskveiða samkv. settum reglum geta orðið sjávarútvegi beggja þjóðanna mikil stoð, þegar að því kemur, sem líkur benda til, að verði innan skamms, að Færeyingar færi einnig út fiskveiðilögsögu sína, og þarf tæpast að orðlengja um þau hlunnindi, sem okkur yrðu að síldveiðileyfum á Færeyjabanka og aðstöðu í færeyskum höfnum á Norðursjávarvertíð. Hér er ekki stefnt að því, að við ruglum saman reytum okkar og Færeyinga í sjávarútvegsmálum í einu og öllu, heldur að því, að við eigum frumkvæði að raunhæfu og fastmótuðu samstarfí, sem gæti bætt beggja hag. Af sömu ástæðum og Færeyingar hafa Norðmenn næstir á eftir þeim sýnt málstað okkar beztan skilning. Er þar fyrst að telja einarðan stuðning norsku æskulýðssamtakanna gegn Efnahagsbandalaginu, flokkssamþykktir Miðflokksins og Sósíalíska þjóðarflokksins og svo stuðningsyfirlýsingar fiskimannasamtakanna í Norður-Noregi. Eigi að síður var norska ríkisstj. undir forustu Trygve Bratteli okkur berlega andsnúin í málinu, en vafalaust má telja, að sú afstaða hafi markazt fyrst og fremst af þeim fyrirætlunum hægri aflanna í Verkamannaflokknum og svo Íhaldsflokksins, að Norðmenn gengju í Efnahagsbandalag Evrópu og afsöluðu sér þar með einkarétti sínum til fiskimiðanna. Nú féll stjórn Brattelis á efnahagsbandalagsmálinu, og er ekki að orðlengja það, að ósigur hægri aflanna í norska Verkamannaflokknum í samstarfi við Íhaldsflokkinn markar tímamót í stjórnmálum Norðurlanda og vita þeir, sem vilja, að einarðleg stefna Íslendinga í fiskveiðilögsögumálinu og útfærslan í 30 sjómílur hafði áhrif á þá stjórnmálabaráttu, sem leiddi til sigurs þessara þjóðlegu, róttæku afla í Noregi. Þeir aðilar, sem nú fara þar með stjórn, hafa allt. annað viðhorf til lögsögu strandríkja yfir fiskimiðum en þeir valdhafar, sem unnu að inngöngu Noregs í Efnahagsbandalag Evrópu. Og nú hefur það skeð með fárra daga millibili, að fiskimannasamtökin í Norður-Noregi hafa krafizt einhliða útfærslu lögsögunnar í 50 sjómílur og Vinstri flokkurinn hefur lýst yfir því í flokkssamþykkt, að hann styðji málstað okkar í landhelgismálinu. Ljóst er, að fiskveiðilögsögumál Noregs hafa tekið á sig mynd prófmáls um það í norskri pólitík, hvort framfylgt verði þeim þjóðarvilja, sem fram kom í atkvgr. á dögunum, að Norðmenn standi utan Efnahagsbandalagsins eða ekki. Þannig leggja þeir aðilar, sem stóðu að andspyrnuhreyfingunni gegn inngöngu í bandalagið, höfuðáherzlu á það, að alls ekki verði mangað með rétt Norðmanna til útfærslu lögsögunnar í sambandi við viðræður þær, sem nú fara fram óformlega og síðar formlega í janúar í vetur um viðskiptasamning milli Noregs og Efnahagsbandalagsins. Það liggur í augum uppi, að málstað okkar er mikil stoð í baráttunni, sem þegar er hafin fyrir því, að Norðmenn færi fiskveiðilögsögu sína út hið bráðasta. Útfærsla Norðmanna í 50 sjómílur jafngildir algerum sigri okkar í þessu máli á alþjóðavettvangi, er þar að kemur. Viðræður okkar við Norðmenn nú þegar um samstarf, sem byggðist á þeirri aðstöðu, sem stefnt er að af hálfu Norðmanna, gæti flýtt fyrir því, að tekið yrði mark á heildarhagsmunum strandríkjanna við Norðaustur-Atlantshaf af hálfu Efnahagsbandalagsríkjanna, og stuðlað að því, að Íslendingar, Norðmenn og Færeyingar taki fyrr en ella að mæla einum rómi um þau mál, sem nú lúta að nýtingu fiskimíða þeirra. Fram til þessa hafa norskir fiskimenu fremur sótt á íslenzk fiskimið en íslenzkir á norsk, og liggur í augum uppi, að íslenzkum sjávarútvegi gæti orðið stoð í því að fá samningsbundinn rétt til sóknar á norsk mið í framtíðinni. Samstarf að markaðsmálum er raunverulega orðið aðkallandi nú þegar í beinu samhengi við deiluna um notarétt fiskimiðanna. Ef við stöndum hver um sig einir, Íslendingar, Færeyingar og Norðmenn, er hægt að hóta okkur afarkostum. Ef við stöndum aftur á móti saman og ljóst er, að eitt verði látið ganga yfir alla, hafa meginlandsþjóðirnar beinlínis ekki efni á því að beita okkur þvingunum. Þær mega ekki við því að missa 70% af fiskmeti sínu, og með hverju árinu sem líður mega þær síður við því. Ég legg svo til, að umr. um þessa till. verði frestað og henni vísað til sjútvn.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við þessa till. og þær hugmyndir, sem eru þar á bak við. Þær eru áreiðanlega mikilsverðar, og væri rétt að hugleiða þær mjög alvarlega. En frsm. ræddi nokkuð um fiskveiðarnar, og get ég því verið nokkuð stuttorður varðandi þann þátt. En ég vil mótmæla því, sem hann sagði um stjórn Brattelis varðandi afstöðuna í landhelgismálinu. Það mætti þá segja, að allur heimurinn væri að mestu leyti á móti okkur, ef við túlkum afstöðu Norðmanna þannig, að þeir séu á móti okkur í landhelgismálinu. Þeir lýstu yfir ákveðinni afstöðu, en hafa ekki sýnt neitt í verki, og mætti þá fara að flokka æðimarga, sem berðust á móti okkur, ef við hefðum sömu skýrgreiningu á þeirra afstöðu. Og ekki fleiri orð um það. En það, sem ég ætla aðeins að fjalla um hér, af því að það var lítið um það í framsöguræðunni, er samstarfið í fisksölumálum. Það kom mjög greinilega í ljós í framsöguræðunni, að hún bar keim þess, að Norðmenn væru okkur alltaf mjög elskulegir. En það hefur ekki verið svo í fisksölumálum. Þó ber að geta þess, að í freðfiskmálunum tókst fyrir alllöngu það samstarf, að við ræðum við Norðmenn reglulega tvisvar á ári og einnig Kanadamenn varðandi bandaríska markaðinn. Þetta samstarf hefur leitt til þess, að við höfum getað haldið jafnara framboði og verði á afurðum okkar í freðfiski en ella. Þetta er mjög mikilvægt. En hér er ekki um frjálsa samkeppni að ræða, heldur hreina hringmyndun, sem væri af hinu illa, ef við litum á það frá öðru sjónarmiði. Það er önnur saga, sem ég ætla ekki út í hér. Það hefði þá leitt til margvíslegra umr. um slík samtök stórra auðhringa á markaðinum. En við njótum góðs af þeirri starfsemi í dag, sem allir eru ánægðir með. Á hinn bóginn verðum við að minnast þess, að Norðmenn selja mikið af saltfiski, þeir hafa selt mikið af skreið, og þeir hafa ekkert verið sparir á að bjóða verð, sem við höfum engan veginn getað keppt við, og haft það hátt eða lágt eftir því, hvað þeim hefur hentað. Og það sama hefur gilt um síld. Þetta hafa þeir getað gert í mörg undanfarin ár vegna þess, að þeim er veittur styrkur, sem nemur milljörðum ár eftir ár, í einu eða öðru formi. Ef ég man rétt, fá þeir árið 1911 253 millj. noskra kr., sem er dreift út í útveginn, fiskvinnsluna og alla starfsemina kringum sjávarútveginn eftir flóknum reglum. Ég ætla mér ekki þá dul að segja, hvað þeir fá varðandi fisksölumálin, en þetta kerfi veldur því, að þeir hafa tök á því að selja við verði, sem við getum engan veginn keppt við. Þess vegna er þessi till. svo mikilvæg og að samstaða náist um það, að slíkt eigi sér ekki lengur stað, og það er kjarni málsins. Till. er þess vegna miklu mikilvægari en við gerum okkur grein fyrir við fyrstu yfirsýn. Hitt er svo annað mál, hvort þeir eru tilbúnir til slíks samstarfs. Ég dreg það persónulega í efa. Þó gerðist það núna í sumar, að saltfisksframleiðendur óskuðu eftir viðræðum við okkur á svipuðum grundvelli og með það í huga að reyna að ná fram samstarfi hliðstæðu því, sem væri um freðfiskinn. Viðræðurnar hafa átt sér stað, en um árangur skal ég ekki segja á þessu stigi. Þegar við vorum að reyna að komast aftur inn á Nígeríumarkaðinn, mættum við þeirri afstöðu Norðmanna, að þeir gáfu mörg hundruð tonn af skreið til þess að fá betri stöðu en við. Auðvitað gátum við það ekki. Við höfðum engin tök á því, vegna þess að hér er sjávarútvegurinn undirstöðuatvinnugrein, en í Noregi skiptir hann tiltölulega litlu máli í þjóðarbúskapnum, sem heild, en miklu máli á vissum svæðum. Það er þess vegna, sem norska ríkisstj. veitir óhemju fjármagn á viss svæði til að halda fólkinu þar og halda starfseminni gangandi. Nú skal ég ekkert segja um það, hvort þessi till. fær hér byr, en ég styð hana mjög eindregið. Ég styð það mjög, að við náum samstöðu með Norðmönnum og sérstaklega auðvitað Færeyingum. Ég vil undirstrika orð ræðumanns um jákvæða og góða afstöðu Færeyinga, sem eiga allt hið bezta skilið af okkar hálfu, sjálfsagt að gera fyrir þá allt, sem hugsanlegt er, til þess að hjálpa þeim í lífsbaráttu þeirra og leyfa þeim þær fiskveiðar, sem við treystum okkur til innan okkar fiskveiðilögsögu. En vandamálið varðandi Noreg hefur alltaf verið miklu verra, og það er alveg ástæðulaust að dylja alþm. þess. Við Íslendingar höfum verið feimnir við að segja það hispurslaust og gagnrýna það í blöðum. Það kom m.a. fram hér fyrir 4 árum, þegar við hófum landanir á síld í Noregi, að það ætlaði allt vitlaust að verða þar. Það voru svívirðileg blaðaskrif, sérstaklega í Fiskaren og víðar, um skepnuskap Íslendinga og ódrengileg vinnubrögð. Danir tóku allt öðruvísi á þessu og vildu samstarf. Þetta mátti ekki gagnrýna á Íslandi. En það var mjög hvöss og leiðinleg gagnrýni í Noregi á þessu tímabili. Nú hefur lægt aftur, og vonandi hafa menn séð, að þetta var órökstutt. Vonandi er andrúmsloftið í Noregi miklu jákvæðara í dag en það var fyrir 3–4 árum. E.t.v. eru sárafáir einstaklingar, sem hér eiga hlut að máli í Noregi, en þeir hafa beitt mjög harðri gagnrýni á íslendinga og óvæginni. Ég fagna því þessari till. og styð hana eindregið og vænti þess, að hún hafi það í för með sér fyrr eða síðar, að heiðarlegt og eðlilegt samstarf náist með frændþjóðunum og við getum boðið okkar fisk á jöfnum grundvelli til sem mests árangurs fyrir báða aðila, eða raunverulega alla aðila, því að við höfum hér Færeyjar með.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v., Eyjólfi Konráð Jónssyni, sem átti sæti hér á Alþ. fyrir skömmu, að flytja till. til þál., er varðar rækju- og skelfisksleit fyrir Norðurlandi. Þessi till. er birt á þskj. 59 og er á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram skipulega leit að rækju- og skelfiskmiðum fyrir Norðurlandi.“ Eins og okkur er kunnugt, hefur rækjuveiði og vinnsla úr þeirri sjávarafurð verið mikilsverð atvinnugrein lengi, og þó að svo hafi raunar ekki verið víðs vegar um landið hefur hún verið það á einstökum svæðum alveg sérstaklega á Vestfjörðum, svo sem við Ísafjarðardjúp og í Arnarfirði og nú á síðari árum raunar viðar á landinu. Hefur þessi atvinnugrein stuðlað að mikilli atvinnu og gefur af sér verðmæta útflutningsvöru. Nú á síðari árum hefur skelfiskveiði og vinnsla úr skelfiski verið stunduð í vaxandi mæli og er að verða snar þáttur í atvinnulífi ýmissa staða á landinu. Á Norðurlandi hafa þessar atvinnugreinar fram að þessu ekki verið mikið stundaðar, en þó hefur rækjuveiði og vinnsla úr rækju verið veruleg búbót í sjávarplássum, t.d. við Húnaflóa. Þar hefur og verið um nokkra skelfiskveiði að ræða og einnig í Skagafirði. Ég hef orðið var við, að það er álit margra manna, að þessa atvinnugrein megi auka til verulegra muna á Norðurlandi. En það, sem hefur á skort, er, að engin skipuleg leit hefur verið gerð að þessum verðmætum. Það hefur aðeins verið leitað að rækju og skelfiski á einstökum svæðum á stuttan tíma í einu, en aldrei um lengra tímabil, hvað þá að þessi leit hafi verið skipulögð þannig, að hún næði yfir nokkur ár. Þessar tiltölulegu litlu og óskipulegu tilraunir til leitar, sem gerðar hafa verið, hafa þó bent til þess, að líkur séu á, að verulegt magn af rækju og skelfiski sé að finna fyrir Norðurlandi. Það má á það benda, eins og drepið er á í grg. fyrir þessari till., að Árni heitinn Friðriksson fiskifræðingur benti á það þegar árið 1930, að mikið magn af rækju og skelfiski mundi vera í sjónum fyrir Norðurlandi. Það er því álit okkar flm., að ekki megi lengur dragast, að hafin verði skipuleg leit að þessum náttúruauðæfum og þau hagnýtt eftir því, sem skynsamlegt verður talið. Það verður að teljast eðlilegast, að Hafrannsóknastofnunin vinni að verkefninu, sem þessi till. fjallar um. Þó að þessi stofnun hafi á undanförnum árum unnið mikið og gott starf að því er varðar fiskileit, leit að nýjum fiskimiðum og hagnýtingu fiskimiða, er það skoðun okkar, að skipuleggja þurfi enn betur starfsemi þessarar stofnunar og varðandi rannsóknir og verkefni þurfi stofnunin að gera séráætlun, sem nær til lengri tíma. Ég leyfi mér að minna á, að á Alþ. var samþykkt 5. apríl 1971, svo hljóðandi þáltill., að því er ég held shlj. sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera þriggja ára áætlun um haf- og fiskirannsóknir við Ísland, enn fremur um fiskileit, veiðitilraunir og aðra slíka þjónustu við fiskveiðiflotann. Áætlunin sé gerð af Hafrannsóknastofnuninni í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Áætlunina skal leggja fyrir Alþ. svo fljótt sem verða má.“ Hv. 1. þm. Austf., sem hreyfði þessu máli á þingi árið 1970, beindi nú fyrir skömmu þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvað liði framgangi þessarar þáltill. Af svari hæstv. ráðh. virðist mér mega ráða, að lítið sem ekkert hefði verið gert enn sem komið væri til þess að hrinda þessari þáltill. í framkvæmd, og það tel ég miður farið. Hefði verið unnið að því að framkvæma þessa þáltill., sem þingið samþykkti einróma og ætlaðist til, að unnið yrði að, mætti e.t.v. segja, að óþarfi hefði verið að flytja till. eins og þessa, sem hér er til umr. Ég vænti þess þó, að hv. alþm. taki þessari till. okkar vel og að hún verði til þess að ýta á eftir framkvæmd samþykkta, sem þingið hefur gert áður um áþekkt efni og þessi till. fjallar um. Ég hef ekki þessi orð fleiri, herra forseti, vísa til grg. með till. og legg til, að umr, verði frestað og till. vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég kem hér aðeins til þess að lýsa fyllsta stuðningi mínum við þessa till. um rækju- op skelfisksleit fyrir Norðurlandi. Ég tel, að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða og raunar grundvallarstörf fyrir mörg, einkum minni byggðarlög. Langtímaáætlun sem þessi er áreiðanlega mjög góður grundvöllur til þess að renna styrkari stoðum undir atvinnulíf fjölmargra staða á þessu landssvæði, en það er einmitt það, sem hefur vantað, því miður. Ég tel, að það hafi verið gert allt of lítið að því að vinna að leit að nýjum miðum. Það hefur sýnt sig í mörgum tilfellum, þar sem þetta hefur verið gert, og ekki hvað sízt, eins og hv. frsm. nefndi, við Húnaflóa, að þetta hefur orðið veruleg lyftistöng fyrir atvinnulífið á stöðunum. Mér finnst satt að segja, að það megi ekkert til spara að koma þessari leit í reglulega gott horf, og það hygg ég, að sé einmitt bezt gert með því að gera langtímaáætlun í þessu skyni. Ég vil því lýsa fullum stuðningi mínum við till. og vona, að hún verði samþykkt og síðan framkvæmd eftir samþykktinni.



Herra forseti. Hv. varaþm. okkar sjálfstæðismanna í Norðurl. v. flutti ásamt mér, þegar hann átti sæti á hinu háa Alþ. fyrir skömmu, till. til þál. um kostnaðaráætlun við vegagerð í Mánárskriðum. Till. er á þessa lund: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um kostnað við vegagerð niðri við sjó í Mánárskiðum á Siglufjarðarvegi.“ Þegar vegur var lagður frá Hraunum í Fljótum um Almenninga, Mánárskriður og Úlfsdali og jafnframt lögð göng í gegnum Strákafjall, er ekki að efa, að sú framkvæmd var ein hin stærsta, sem fram til þess tíma hafði verið unnin í vegamálum hér á landi, enda var það vissulega svo, að þessi framkvæmd varð feikileg samgöngubót fyrir Siglfirðinga og aðra. Nú er unnið að því að bæta mjög veginn í Fljótum í Skagafirði með því að endurbyggja hann. Þegar því verki er lokið, má vonast til þess, að leiðin til Siglufjarðar þurfi ekki að verða öllu þungfærari að vetrarlagi en ýmsar aðrar leiðir, sem um landið liggja, enda þótt þarna séu mestu snjóapláss á landinu. En sá trafali er á þessari leið, að þegar vegurinn var lagður frá Hraunum og til Siglufjarðar, þótti ekki fært að leggja hann neðarlega í Mánárskriðum eða niðri undir sjó, og var hann lagður hátt uppi í skriðunum. Það hefur í för með sér, að þarna lokast vegurinn án þess að um mikla fannkomu þurfi að vera að ræða. Það mun á sínum tíma hafa verið horfið frá því að leggja veginn neðar, vegna þess að bæði var vegarstæðið erfitt og talið mjög kostnaðarsamt að leggja hann þar. En það er nú orðið nokkuð síðan þessi vegur var lagður, og við búum vissulega yfir miklu meiri tækni og betri tækjakosti til vegagerðar nú en þegar þessi vegur var lagður. Þess vegna sýnist okkur flm. einsýnt, að það sé rétt, að gerð sé á ný kostnaðaráætlun um þessa vegagerð og athugaðir möguleikar á því, hvort ekki muni vera hægt að færa veginn neðar í hinar svonefndu Mánárskriður. Ef það væri hægt, mundi það stuðla að því, að vegurinn yrði miklu snjóléttari, og leiða til þess, að stórfé sparaðist á ári hverju, sem fer í snjómokstur einmitt í þessum Mánárskriðum. Herra forseti. Ég legg til, að þessari till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að endurflytja hér till. til þál. um vegagerð yfir Sprengisand á þskj. 69, þar sem Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram athugun á hagkvæmni vegagerðar yfir Sprengisand. Ég þarf ekki að vera langorður um þessa till., þar sem ég flutti hana á síðasta þingi, en hún náði þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Ég geri nú aðra tilraun, vegna þess að skoðun mín er sú, að hraða beri athugun á hagkvæmustu leiðum milli landshluta, ekki sízt milli dreifbýlis og þéttbýlis, og fleiri virðast raunar vera á sömu skoðun. Benda má á samþykktir Búnaðarþings og bæjarstjórnar Húsavíkur um Sprengisandsveg. Þá telur og þjóðhátíðarnefnd, að meiri hluti þess fólks, sem sækir þjóðhátíðina 1974 úr Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, muni koma Sprengisandsleið. Um það skal ég engu spá, en það sýnir aðeins, hvað í hugum manna býr um þessa gamalkunnu ferðamannaleið. Ýmsum finnst kannske, að nóg verkefni séu framundan í vegamálum, þótt Sprengisandur sé látinn bíða. En því er til að svara, að hér er aðeins farið fram á að athuga um hagkvæmni vegagerðar. Vegagerð um Sprengisand yrði mjög mikil samgöngubót stórra byggðarlaga norðaustan- og austanlands. Engum blandast hugur um, að samgöngumálin geta ráðið úrslitum um það, hvernig til tekst um byggðaþróunina. Ég held, að við höfum dæmið fyrir okkur, þar sem annars vegar er Egilsstaðakauptún og hins vegar byggðin niðri á fjörðunum austanlands, sem staðið hefur í stað á sama tíma og Egilsstaðabyggðin hefur blásið út. Skoðun mín er sú, að þarna ráði mestu hinar góðu og greiðu flugsamgöngur við Egilsstaði, því að afkomumöguleikar ættu ekki að vera síðri niðri á fjörðum, þar sem sjórinn og þeir möguleikar, sem hann býður, eru annars vegar. Engan þarf að undra, þótt dreifbýlismenn ýti á um úrbætur í samgöngumálum, svo mjög sem á þeim brennur, ekki sízt ef svo fer fram sem horfir, að þeir eiga að fara að borga skatt vegna hinna steinlögðu stétta þéttbýlisins í formi hækkaðs benzínverðs. Þeir mundu þá ekki aðeins borga til jafns við þá, sem aka þessa steinlögðu vegi, heldur meira, þar sem þeir eyða jafnan meira benzíni á hvern ekinn km. vegna hinna vondu vega. Þungavöruflutningar á landi hafa aukizt mjög á undanförnum árum og allar líkur til. að svo verði áfram. Því rennir það stoðum undir, að athugaðar verði hagkvæmustu leiðir í þungavöruflutningum. Ferðamannaþjónusta er að verða stór þáttur í atvinnulífi okkar, og hún krefst athugunar og skipulagningar á vegum öræfanna, ef ekki á að fara illa, því að mér skilst, að víða sé ljótt um að litast, þar sem bílaslóðir liggja „þvers og kruss“ til stórra skemmda og lýta. Ég vil að lokum geta þess. að Norðurleið h/f hóf áætlunarferðir um Sprengísand á s.l. sumri og ætlar sér að halda því áfram. Ég álít, að það sé aðeins upphaf að því, sem koma skal. og ég vona, að hv. alþm. ljái þessari till. jákvæða afstöðu. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. verði frestað og till vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 70 höfum við hv. 12. þm. Reykv. og hv. 9. landsk. þm. leyft okkur að flytja till. til þál. um fjárhagslegan stuðning við upplýsinga- og rannsóknarstofnun verzlunarinnar. Mál þetta var flutt á síðasta þingi, en kom seint fram og gekk aldrei til n., þannig að ég sé ástæðu til þess að rifja upp meginhluta þess, sem ég hafði um málið að segja, enda þótt eyrun séu ömurlega fá, sem orð mín ná til að þessu sinni. Við lifum á nýrri upplýsingaöld í þeim skilningi, að meiri möguleikar hafa skapazt til söfnunar upplýsinga og gagnavinnslu en áður með tilkomu nýrra tækja og geymsluaðferðum. Jafnframt hefur þjóðlífið orðið flóknara og kröfur aukizt um, að ákvarðanir séu teknar á grundvelli haldgóðra upplýsinga. Einnig má bæta því við, að hinn almenni borgari gerir meiri kröfur til þess en áður, að leyndardómshulu sé svipt af starfsemi einstaklinga, fyrirtækja og hins opinbera. Verður þetta að teljast eðlileg ósk í lýðræðisþjóðfélagi og forsenda þess, að einstaklingar geti myndað sér skoðun sjálfir á grundvelli þeirra gagna, sem staðið hefur verið að með hlutlægum hætti. Samtök allra atvinnuvega á Íslandi hafa skynjað þörfina á því að safna upplýsingum og miðla fróðleik til félaga sinna og almennings. Sömuleiðis hefur að sjálfsögðu verið unnið að margs konar upplýsinga- og gagnasöfnun og útgáfustarfsemi á vegum hins opinbera. Má þar nefna til Hagstofu Íslands og Efnahagsstofnunina, meðan hún var og hét, rn., Seðlabanka íslands og fleiri aðila. Þegar talað er um höfuðatvinnuvegi Íslendinga, er einatt notuð fjórskiptingin í sjávarútveg, landbúnað iðnað og verzlun. Á vegum sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar eru reknar samtök eða stofnanir í þágu þeirra, sem stunda margs konar upplýsinga- og rannsóknarstarfsemi. Þessir aðilar njóta stuðnings af hálfu hins opinbera í einu eða öðru formi. Það heitir að vísu ekki jafnan, að stuðningur sé beint til rannsóknarstarfsemi, en hún er kostuð af rekstrarfénu. Þetta á við um Búnaðarfélag Íslands í landbúnaði, Fiskifélag Íslands í sjávarútvegi, Iðnþróunarstofnun Íslands og útflutningsmiðstöð í iðnaði. Auk þess eru reknar rannsóknarstofnanir í þágu þessara atvinnuvega, sbr. Rannsóknastofnun landbúnaðarins, fiskiðnaðarins, byggingariðnaðarins og sjálfs iðnaðarins í heild, að ógleymdri Hafrannsóknastofnuninni og Rannsóknaráði ríkisins, og enn fleira mætti nefna. Hér skulu ekki tilfærðar tölur um fjárveitingar til þessara stofnana. En greinilegt er, að verzlunin í landinu er mjög afskipt í þessum efnum. Það er þó ekki vegna þess, að ekki séu næg verkefni að vinna að eða ekki sé mikilvægt að efla upplýsingasöfnun og rannsóknir á íslenzkri verzlun. Samtök verzlunarinnar og opinberir aðilar hafa hvað eftir annað bent á tilfinnanlegan skort á upplýsingum um verzlunina og talið brýnna úrbóta þörf. Þá þáltill., er hér er flutt, ber að skoða í ljósi þessa. Það er eðlilegt, að ríkisvaldið styðji verzlunina í því að safna frumupplýsingum um ýmsa þætti verzlunarinnar, sem opinberir aðilar hafa ekki komizt yfir að vinna, auk þess sem mikill akkur væri í að koma á staðlaðri upplýsingasöfnun á breiðum grundvelli innan verzlunarinnar sjálfrar í því skyni að geta fengið ferskar og sambærilegar upplýsingar um stöðu verzlunarinnar og þróun, þegar taka á mikilvægar ákvarðanir í verzlunarmálum. Auk þess eru ýmis atriði, sem varða almennan fróðleik, eins og um breytingu á skipulagsuppbyggingu verzlunarinnar, vörudreifinga um landið o.fl. Nú er verzlunin mjög margþætt grein, bæði með tilliti til mismunandi verzlunarstiga, verzlunarforma og tegunda vöru og þjónustu. Æskilegt væri, að allir aðilar verzlunarinnar gætu sameinazt um rekstur upplýsinga- og rannsóknarmiðstöðvar viðskiptalífsins og að þetta verði sérstök stofnun, sem fjármögnuð verði með fjárframlögum frá samtökum verzlunarinnar og hinu opinbera. Einnig kemur sterklega til greina, að þessi starfsemi verði tengd viðskiptadeild háskólans með einum eða öðrum hætti. Viðskiptadeild gæti t.d. átt aðild að stjórn stofnunarinnar eða tekið að sér að vinna tiltekin verkefni á hennar vegum. Mér er kunnugt um, að í a.m.k. bæði Noregi og Danmörk hefur hið opinbera veitt fjárframlög til upplýsingasöfnunar og rannsóknarstarfsemi verzlunarinnar. Hér er ekki unnt að greina í smáatriðum, í hverju starfsemi rannsóknarmiðstöðvar viðskiptalífsins yrði fólgin, en til frekari glöggvunar á, hvað fyrir flm. þáltill. vakir, má nefna eftirfarandi atriði: l. Að gera sams konar yfirlit yfir rekstur verzlunarinnar, helzt á ýmsum þáttum hennar aðgreindum, og Efnahagsstofnunin og væntanlega Framkvæmdastofnun ríkisins hafa gert fyrir sjávarútveg, iðnað og að nokkru leyti landbúnað. 2. Að gera yfirlit yfir fjölda heildversalana og smásöluverzlana eftir veltu, fjölda starfsmanna, launagreiðslum, sköttum og gjöldum af ýmsu tagi, vöruflokkum, birgðamagni, starfsþáttum og þess háttar, auk þess sem kannaðar yrðu árabreytingar á framangreindum liðum með tilliti til mismunandi verzlunarstarfsemi. 3. Að flokka fyrirtækin eftir rekstrarformi og eignaraðild, svo og að kanna stofnun og slit fyrirtækja. 4. Að kanna skiptingu verslunar í heildsölu og smásölu milli ríkisfyrirtækja, samtaka framleiðenda, Sambands ísl. samvinnufélaga og einkaaðíla, eftir því sem við á. Að kanna vörudreifingu um landið og hvernig henni verði bezt hagað með tilliti til heilbrigðrar byggðaþróunar. Er það að mínum dómi mjög mikilvægt verkefni og snertir einmitt það málefni, sem hér var til sérstakrar umr. fyrir nokkrum dögum, en það var kostnaður við vörudreifingu um landið og hin misjafna aðstaða, sem fólk í landinu býr við í þeim efnum. 5. Að gera könnun á mismunandi dreifileiðum, bæði með tilliti til innfluttrar vöru og vöru framleiddrar innanlands. Einnig yrði gert yfirlit yfir, hvernig fjármögnun á mismunandi starfsháttum fer fram og hvaða greiðsluskilmálar eru á mismunandi stigum í keðjunni frá framleiðanda til hins endanlega neytanda. Að gera samanburð á hliðstæðri starfsemi erlendis, eftir því sem kostur er á. Einnig að gera till. um skynsamlega flokkun á verzluninni með tilliti til framtíðarkannana, sömuleiðis að vinna eftir þessari flokkun og gera till. um staðlaða gerð framleiðslueyðublaða og könnunargagna með tilliti til þess, að handhægar upplýsingar fáist og úrvinnsla þeirra verði sem greiðust, m.a. með því að miða hana við notkun rafreikna. Eðlilegt er, að hér sé höfð náin samvinna við Hagstofu Íslands, Framkvæmdastofnun ríkisins, Seðlabanka Íslands og ríkisskattstjóra, svo að helztu aðilar séu nefndir. Má svo að lokum geta um, að út verði gefnar upplýsingar reglulega um verzlunina í landinu. Með samþykkt þeirrar till, sem hér er flutt, væri gefið vilyrði fyrir fjárhagslegum stuðningi hins opinbera, sem flm. till eru sannfærðir um, að nægja mundi til, að úr framkvæmd yrði, enda verður að telja, að verzlunin eigi siðferðilegan rétt á slíkum stuðningi til jafns við aðra aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þegar þessari umr. verður frestað, verði till. vísað til hv. atvmn.