Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Herra forseti. Við meðferð þessa frv. í hv. Nd. var bætt inn nokkrum nýjum einstaklingum. Það var gert í samráði við allshn. Ed. og hafði hún þegar fjallað um sumar þessara umsókna. Umsóknir þeirra eru í samræmi við þær reglur sem miðað er við og mælir allshn. Ed. með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem á því voru gerðar í Nd.

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frv. til laga um ríkisborgararétt sem hér er lagt fram eins og það breyttist í meðferð Nd. Ég vakti máls á hugsanlegri breytingu við 1. umr. hér í deildinni á sínum tíma, þ.e. að viðræður færu fram við þá aðila sem sækja um ríkisborgararétt. En í framhaldi af því og vegna upplýsinga sem mér hafa borist er dálítið forvitnilegt að velta fyrir sér hvað skeður eftir að viðkomandi aðili hefur fengið ríkisborgararétt. --- Það hefði nú verið nauðsynlegt í reynd að dómsmrh. væri hér í húsinu eða utanrrh. en hvorugur þeirra er nú til staðar og ég fer ekki fram á að umræðunni verði frestað þess vegna. Ég vil vekja athygli á því að skv. upplýsingum sem ég hef fengið mun, a.m.k. í sumum tilfellum, utanrríkisráðuneyti þess lands sem maðurinn kemur frá sem fær ríkisborgararétt hér á landi verða tilkynnt um það. Það hefur a.m.k. í einu tilfelli sem ég veit um orðið til þess að nákvæm rannsókn og húsleit var gerð á heimili þess aðila, sem var að flytjast hingað til lands og hafði fengið ríkisborgararétt, í því landi sem hann afsalaði sér ríkisborgararétti. Það er nú svo að í sumum löndum er gerræði mikið og sumir koma hingað hálfgert sem flóttamenn og jafnvel algerlega sem flóttamenn. Í sumum löndum, og m.a. þessu sem ég miða við núna og ætla ekki að nefna í ræðustól, eru viss trúarbrögð bönnuð. Í þessu tilfelli gerðist þetta og þess vegna ætlaði ég að bera fram fyrirspurn til dómsmrh. hvort það sé tilfellið að viðkomandi ríki sé tilkynnt um nýjan ríkisborgararétt aðila. Ég tel að það sé mjög varhugavert að gera slíkt. Við gerum kröfu til þess að viðkomandi aðili afsali sér ríkisborgararétti annars lands þegar hann fær ríkisborgararétt hér á landi og það á í sjálfu sér að vera nóg að mínu viti. Þetta getur orsakað ýmiss konar vandkvæði hjá fjölskyldum viðkomandi, einkum og sér í lagi í ríkjum þar sem lögregluvaldi er beitt á ótæpilegan hátt. Á þessu vildi ég vekja athygli hér, hæstv. forseti, og mun að sjálfsögðu koma athugasemdum eða fyrirspurn minni og ábendingum til hæstv. dómsmrh. og utanrrh. þegar ég næ sambandi við þá en vildi samt að þetta kæmi hér fram að gefnu tilefni.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um laun forseta Íslands. Í þessu frv. eru tvær breytingar. Önnur breytingin er sú að fellt er burt ákvæði um að forseti skuli hafa náð 65 ára aldri eða vera öryrki til þess að geta tekið eftirlaun og er þá vísað til þess að það ætti að vera metnaðarmál þjóðarinnar að forseti Íslands þurfi ekki nauðsynlega að leita sér annarrar vinnu þegar hann lýkur forsetastörfum. Hins vegar er gert ráð fyrir því að ef forseti kýs að taka við öðru starfi, þá lækki þessi eftirlaun að sjálfsögðu sem slíkum launum nemur. Jafnframt er tekið fram að fyrrv. forseti njóti tiltekins hluta launa forseta Íslands. Kemur þetta fram í 2. mgr. 5. gr. frv., 60%, 70%, 80% eftir því hve forseti hefur starfað lengi. Þá er hér breytt ákvæði frv. eða laga í 6. gr. þar sem fjallað er um eftirlifandi maka í stað ,,ekkju`` forseta eins og í núgildandi lögum og er þar um sjálfsagða leiðréttingu á gildandi lögum að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta langa framsögu, herra forseti, og læt þetta nægja. Ég held að málið sé það einfalt, skýri sig það vel og leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir frv. til l. um Úreldingarsjóð fiskiskipa sem flutt var á síðasta þingi en varð þá ekki útrætt. Það misræmi sem hefur verið milli afrakstursgetu fiskistofnanna og afrakstursgetu fiskiskipaflotans hefur verið meginvandamál íslensks sjávarútvegs til langs tíma. Þetta ósamræmi hefur dregið úr hagkvæmni veiðanna og m.a. valdið því að nauðsynlegt hefur reynst að setja víðtækar reglur um stjórn fiskveiða og takmarkanir á veiðiheimildir einstakra skipa. Því var á sínum tíma lagt algert bann við innflutningi á fiskiskipum. Það bann rann formlega úr gildi árið 1984. Þær reglur gilda nú um endurnýjun flotans að ný og nýkeypt skip koma því aðeins til greina við veitingu veiðileyfa að þau komi í stað sambærilegra skipa er hverfi úr rekstri. Hins vegar hefur tækni í hönnun og smíði fiskiskipa ásamt þeim sveigjanleika sem verið hefur í lögum um stjórn fiskveiða leitt til þess að endurbyggð eða ný skip sem koma í flotann eru oft og tíðum afkastameiri en þau sem úrelt hafa verið. Er stjórn fiskveiða hófst með svokölluðu kvótakerfi árið 1984 voru miklar vonir bundnar við fækkun fiskiskipa. Nokkur árangur hefur náðst í þeim efnum en gæti þó verið mun meiri. Stafar það einkum af því hversu skammur gildistími laga um stjórn fiskveiða hefur verið hverju sinni og gert útgerðarmönnum erfiðara fyrir að sjá fyrir framvindu mála næstu ár. Með samþykkt núgildandi laga til þriggja ára, 1988--1990, skapaðist fyrst grundvöllur fyrir útvegsmenn til að sameina veiðiheimildir fiskiskipa. Á grundvelli núgildandi laga hafa veiðiheimildir rúmlega 30 skipa verið sameinaðar heimildum annarra skipa. Engu að síður má búast við að hvati til slíkrar sameiningar komi til með að þverra eftir því sem skemmri tími lifir eftir af gildistíma laganna. Sjútvrn. hefur jafnan hvatt til að lög um stjórn fiskveiða hefðu sem lengstan gildistíma en þær tillögur hafa mætt harðri andstöðu, bæði á Alþingi og hjá einstökum hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Fyrstu ár kvótakerfisins var unnt að beita umframafkastagetu flotans að nokkru leyti að sókn í áður vannýtta stofna, til að mynda úthafsrækju og grálúðu. Hins vegar er nú svo komið að sókn í þessa stofna hefur einnig verið takmörkuð að tillögu fiskifræðinga. Á næsta ári verður dregið úr þorskveiðum þriðja árið í röð. Frá árinu 1987 til 1990 mun heildarkvóti í þorski alls hafa lækkað um meira en 20%. Þá hefur sóknardögum þeirra togara sem velja sóknarmark verið fækkað. Eru þeir 245 á yfirstandandi ári og gert er ráð fyrir því að þeim muni enn fækka á árinu 1990. Það hefur í för með sér að sóknarmarkstogarar verða með öðrum orðum að liggja bundnir við bryggju rúmlega fjóra mánuði á næsta ári. Að beiðni sjútvrn. gerði Þjóðhagsstofnun sl. vor lauslega athugun á áhrifum þess á afkomu útgerðar að fækka fiskiskipum. Niðurstaða stofnunarinnar var sú að fækki fiskiskipum um 10% og veiðiheimildir þeirra verði sameinaðar öðrum skipum sem eftir verða í flotanum megi gera ráð fyrir að afkoma útgerðar geti batnað um allt að 5% af heildartekjum. Þótt hér sé aðeins um lauslega athugun að ræða er ljóst að hún gefur góða vísbendingu um hvaða áhrif það getur haft á afkomu útgerðarinnar takist að fækka fiskiskipum. Í því frv. sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir að veiðiheimildir þeirra skipa sem sjóðurinn kaupir verði seldar. Það mun leiða til þess að fyrrnefndur afkomubati verður nokkru minni, enda er vandséð hvernig hægt væri að fjármagna slíkan sjóð án þess að til sölu veiðiheimilda komi sem hann eignast. Með hliðsjón af þessu og þeirri skoðun sérfræðinga að unnt sé að ná sama aflamagni á okkar miðum með jafnvel 70--80% af núverandi flota er nú hér lagt fyrir Alþingi frumvarp að nýjum Úreldingarsjóði fiskiskipa sem hefur það verkefni að glíma við þetta vandamál. Frv. er rökrétt framhald af hinni viðamiklu endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins sem lauk vorið 1986. Nefnd sú sem vann að endurskoðuninni lagði til að gamli Úreldingarsjóður fiskiskipa sem stofnaður var árið 1980 yrði lagður niður. Ástæða þess var einkum sú að nefndin lagði til að útflutningsgjald af sjávarafurðum yrði fellt niður og við það hvarf aðaltekjustofn sjóðsins. Eins taldi nefndin þörf á að gera starfsemi Úreldingarsjóðs og Aldurslagasjóðs fiskiskipa markvissari en verið hafði. Þótti sjóðurinn hafa unnið gegn upprunalegum tilgangi sínum því styrkveitingum úr sjóðnum var oftast ráðstafað til kaupa á nýjum og afkastameiri skipum í stað þeirra sem úrelt voru. Gerði nefndin ráð fyrir að síðar yrðu sett ný lög um starfsemi sjóðsins og jafnframt yrðu ákvæði um Aldurslagasjóð endurskoðuð. Hinum nýja Úreldingarsjóði er ætlað það hlutverk að kaupa fiskiskip sem eru til sölu á frjálsum markaði, eyða þeim eða selja úr landi. Í frv. er gert ráð fyrir að sjóðurinn ráðstafi veiðiheimildum þeirra skipa sem hann kaupir gegn endurgjaldi og standi með þeim hætti undir frekari skipakaupum. Lagt er til að stofnfé sjóðsins verði eignir eldra Úreldingarsjóðs fiskiskipa auk eigna Aldurslagasjóðs fiskiskipa. Eignir þessara tveggja sjóða nema samtals tæplega 400 millj. kr. Þá er sjóðnum markaður tekjustofn sem Aldurslagasjóður hefur nú. Sú tillaga er gerð hér að gjaldið verði árlega 1200 kr. á hverja brúttórúmlest skips en þó aldrei hærra en 370 þús. kr. fyrir hvert skip. Gjaldið hefði skilað Úreldingarsjóði um það bil 90 millj. kr. á þessu ári en til samanburðar er rétt að benda á að gjald til Aldurslagasjóðs er á þessu ári nálægt 60 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að sjóðurinn fái tekjur af sölu veiðiheimilda sem hann eignast við kaup á fiskiskipum. Lagt er til að sjóðnum verði heimilað að yfirtaka áhvílandi lán á þeim fiskiskipum sem hann kaupir eða að öðrum kosti að taka lán fyrir allt að 80% af kaupverðinu. Þetta er gert til að skapa möguleika fyrir sjóðinn að hafa raunveruleg áhrif á stærð fiskiskipaflotans strax á fyrstu starfsárunum. Við kaup á fiskiskipum skal gætt tveggja meginsjónarmiða. Annars vegar að skipakaupunum sé hagað á þann veg að sem hagkvæmust samsetning náist í fiskiskipaflotanum þannig að líklegt sé að afli dreifist á þá árganga nytjastofna sem hámarksafrakstur gefa. Hins vegar skal stefnt að betri aflameðferð með því að kaupa einkum þau skip sem ekki fullnægja nýjustu kröfum um meðferð afla. Í frv. er gert ráð fyrir að sjóðurinn ráðstafi gegn endurgjaldi veiðiheimildum þeirra skipa sem hann eignast. Það er gert til að sjóðurinn geti staðið undir greiðslum afborgana og vaxta og síðar aflað fjár til frekari skipakaupa. Við ráðstöfun á veiðiheimildum verður útgerðum þeirra skipa sem tilteknar veiðar stunda gefinn forkaupsréttur á veiðiheimildum skipsins. Sjóðsstjórn verður falið að ákvarða verð á veiðiheimildunum miðað við markaðsverð slíkra heimilda. Verði forkaupsréttur ekki nýttur verða veiðiheimildirnar seldar hæstbjóðanda. Þá er gert ráð fyrir að sjóðnum verði heimilað að semja við seljanda skips um tímabundinn forkaupsrétt hans á aflaheimildum þess eftir kaupin. Með þessu ákvæði er útgerðaraðilum auðveldað að laga rekstur sinn að breyttum aðstæðum. Auk þess sem sjóðnum er ætlað að kaupa fiskiskip sem til sölu eru á almennum markaði er jafnframt heimilt að veita styrki úr sjóðnum til úreldingar fiskiskipa. Er ráð fyrir því gert að slíkir styrkir verði ekki veittir nema til komi raunveruleg úrelding, að skipi sé eytt án þess að skip komi þess í stað. Jafnframt sé óheimilt að nýta endurnýjunarrétt þess til stækkunar annarrar nýsmíði eins og núgildandi reglur heimila. Styrkjunum er einkum ætlað að hvetja útgerðarmenn til að sameina veiðiheimildir úreltra skipa veiðiheimildum annarra skipa í flotanum. Styrkir þessir mega að hámarki nema 1 / 10 af húftryggingarmati viðkomandi skips. Í frv. er gert ráð fyrir að ráðherra skipi fimm manna stjórn yfir sjóðnum til fjögurra ára í senn. Tveir stjórnarmenn verða tilnefndir af helstu hagsmunaaðilum í fiskveiðum og tveir tilnefndir af tveim opinberum lánastofnunum er mestu máli skipta við lánveitingar til fiskiskipa. Þá er lagt til að formaður stjórnar verði skipaður af sjútvrh. án tilnefningar. Hér skal áréttað að sjóðnum verður í upphafi ekki úthlutað aflaheimildum. Mun sjóðurinn ekki hafa yfir að ráða öðrum veiðiheimildum en þeim er fylgt hafa þeim skipum sem hann hefur keypt og úrelt. Hlutverk sjóðsins er afmarkað við að fækka fiskiskipum. Því eru sett takmörk á þær aflaheimildir sem sjóðurinn má eiga. Er honum ekki ætlað að kaupa aflaheimildir umfram það sem nauðsynlegt er til að hann nái tilgangi sínum. Sjóðnum eru sett þau takmörk að hann megi ekki öðlast ráðstöfunarrétt umfram 3% heildaraflaheimild af botnfiski eða einstökum tegundum sérveiða. Nái hlutdeild sjóðsins því marki munu aflaheimildir þeirra skipa sem sjóðurinn eignast bætast hlutfallslega við aflaheimildir alls flotans og munu þannig stuðla að bættum rekstrargrundvelli hans. Þannig að í reynd mun sjóðurinn, þegar 3% markinu er náð, vinna fyrir flotann í heild og þess vegna er þetta takmark sett. En auðvitað má hugsa sér að þetta takmark verði lægra eða hærra eftir því hvað menn vilja að sjóðurinn sé sterkur og hversu langt hann getur náð að minnka flotann. Sjútvrh. er heimilað að lækka þetta hámark, þ.e. 3% hámarkið, með reglugerð. Ákvæði þetta er nauðsynlegt því skapist betra samræmi milli stærðar flota og fiskstofna en nú er má draga úr starfsemi sjóðsins með lækkun þessa hámarks. Ég nefni þetta hámark sérstaklega af því að margir hafa haldið því fram að hér sé í reynd stigið fyrsta skref að svokölluðum auðlindaskatti. Ég tel það mikið öfugmæli vegna þess að hér er sett af stað starf sem vinnur fyrir allan flotann og það hámark sem sett er er mjög lágt miðað við allar þær aflaheimildir sem íslenski fiskiskipaflotinn fær, eða einungis 3%. Herra forseti. Í ljósi þess ástands sem menn nú horfa til varðandi ástand og hegðun loðnustofnsins verður nauðsyn þess að fækka skipum einn augljósari. Aðrar veiðiheimildir en þær sem loðnuskipin hafa eru nú fullnýttar, þannig að þessum skipum verður ekki skapaður viðunandi rekstrargrundvöllur ef loðnan bregst án þess að gengið sé verulega á veiðiheimildir annarra. Verði frv. þetta að lögum gæti Úreldingarsjóður keypt skip útgerðaraðila loðnuskipa sem vilja, við aðstæður sem þessar, hætta útgerð. Þetta sýnir glöggt að með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til verði stuðlað að aukinni hagkvæmni í rekstri flotans án þess að gengið sé á rétt eða hagsmuni þeirra sem fyrir eru í útgerð. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. hefur rætt þetta frv. og fengið til viðræðna Magnús B. Jónsson, búvísindakennara á Hvanneyri, Eyjólf Sverrisson frá Þjóðhagsstofnun, Leif K. Jóhannesson, forstöðumann Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Inga Tryggvason, stjórnarmann í Stofnlánadeild, Guðmund Malmquist, forstjóra Byggðastofnunar, Jón Ragnar Björnsson, framkvæmdastjóra Sambands ísl. loðdýraræktenda, og Hauk Halldórsson, formann Stéttarsambands bænda. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru till. um á sérstöku þskj. Þá leggur nefndin jafnframt til að ríkisstjórnin geri ákveðnar breytingar á samþykkt sinni frá 28. nóv. sl., um loðdýrarækt. Ég get upplýst deildina um að slík samþykkt hefur þegar verið gerð hjá hæstv. ríkisstjórn. Fyrri brtt. nefndarinnar er við 1. gr. frv. og felur í sér að hámark ríkisábyrgðar hækki úr 280 millj. kr. í 300 millj. kr. Sú breyting er gerð til að mæta því að þeim 20 millj. kr. sem Framleiðnisjóði, skv. bókun ríkisstjórnarinnar frá 28. nóv. sl., er ætlað að leggja fram til fjárhagslegrar endurskipulagningar, verði varið til lækkunar fóðurverðs. Það framlag kemur til viðbótar þeim 25 millj. sem verða veittar skv. bókun ríkisstjórnarinnar og fyrirheiti því sem þar er gefið um útvegun viðbótarfjármagns. Í fskj. 1 með frv. segir þetta: ,,Haldi það mörg loðdýrabú áfram rekstri að útgjöld verði meiri en 25 millj. kr. skal tekið á því sérstaklega og Byggðastofnun útvegað viðbótarfjármagn.`` Nú liggja fyrir upplýsingar um áhuga loðdýrabænda á því að halda bústofni sínum. Með þeirri breytingu sem hér er lagt til vill nefndin tryggja að eftir áramót haldi jöfnunargjald á fóður verðgildi yfirstandandi árs enda telur nefndin það grundvallaratriði til að aðgerðir þessar nái tilgangi sínum. Nefndin beindi þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að Framleiðnisjóður annist þessa framkvæmd í stað Byggðastofnunar. Nefndin leggur áherslu á að Framleiðnisjóður mun halda áfram fjárhagslegri endurskipulagningu og skuldbreytingum með því fjármagni sem óráðstafað er af þeim 60 millj. kr. sem ákveðnar voru til þess í febrúar sl. Til að sinna því verkefni og vinnu við framkvæmd ákvæða 1. gr. frumvarpsins þurfa Framleiðnisjóður og landbrn. að veita bændum sérfræðilega þjónustu við samningagerð. Nefndin leggur sérstaka áherslu á þennan þátt, að Framleiðnisjóður annist þarna sérstaka sérfræðiþjónustu fyrir bændur, svo að hver og einn bóndi þurfi ekki jafnvel að ráða sér lögfræðing til þessa starfs. Þetta verði gert á sameiginlegan hátt gagnvart hverri lánastofnun og hver bóndi sem þess óskar fái aðstoð. Seinni brtt. nefndarinnar er við 2. gr. frv. og felur í sér að stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins verði heimilt að fella niður verðtryggingu og vexti og fresta greiðslu afborgana af lánum til bænda vegna loðdýrabúra á næstu fimm árum, sem og hluta höfuðstóls annarra veðskulda einstakra loðdýrabænda, enda verði hagsmunum Stofnlánadeildar betur borgið með þeim hætti. Með breytingu nefndarinnar er hins vegar fellt niður ákvæði um fóðurstöðvar þar sem nefndin telur, eftir viðræður við forstjóra Byggðastofnunar, að stofnunin taki að sér sambærilega aðstoð við þær og Stofnlánadeild veitir bændum, enda vinnur Byggðastofnun að fjárhagslegri endurskipulagningu fóðurstöðvanna. Það skal tekið fram í sambandi við brtt. nefndarinnar gagnvart Stofnlánadeild og um að fella niður verðtryggingu og vexti og frestun afborgana af búralánum svokölluðum, að svo getur farið í einstaka tilfellum að þarna eigi sér einhver mismunun stað. Þá er seinni grein brtt. ætlað að ná yfir það og nefndin ætlast til að við þær aðstæður komi sá hluti greinarinnar til framkvæmda, þ.e. ,,þá er Stofnlánadeild heimilt, þegar hagsmunum hennar er betur borgið með þeim hætti, að fella niður hluta höfuðstóls annarra veðskulda loðdýrabænda``. Þetta getur átt við í þeim tilfellum þegar um einhverja mismunun hefur verið að ræða í sambandi við þessa fyrirgreiðslu sem beinist eingöngu að búralánunum svokölluðu. Til viðbótar þessum brtt. beindi nefndin þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að hún breyti 1. og 2. tölul. í bókun sinni frá 28. nóv. sl. varðandi loðdýrarækt, sbr. fskj. 1 með frv. Nefndin leggur til að í 1. tölul. komi Framleiðnisjóður landbúnaðarins hvarvetna í stað ,,Byggðastofnunar`` þar sem kveðið er á um síðarnefndu stofnunina. Í 2. tölul. verði kveðið á um að þeim 20 millj., sem Framleiðnisjóður eigi að verja til fjárhagslegrar endurskipulagningar og skuldbreytinga, verði þess í stað varið til greiðslu jöfnunargjalds á loðdýrafóður á árinu 1990. Eins og ég sagði hér í upphafi hefur samþykkt sem lýtur að þessu þegar verið samþykkt hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir mjög gott starf að framgangi þessa máls. Ég held að okkur hafi tekist í þessari nefnd að vinna þetta mál á þann veg að loðdýrabændur megi sæmilega vel við una og hef ég heyrt frá forustumönnum þeirra að svo sé. Magnús Jónsson, búvísindakennari á Hvanneyri, sem nefndur hefur verið hér á undan og er einn þeirra sem á undanförnum mánuðum hafa verið að vinna að skýrslugerð og útreikningum vegna loðdýrabúgreinarinnar hefur sagt við mig að hann telji að þessi lausn muni að sínu mati tryggja að rekstur loðdýrabúa í landinu sé tryggður á því tímabili sem þessi ákvörðun nær yfir. Og það held ég að sé líka mat nefndarmanna allra. Ég vil svo þakka öllum nefndarmönnum í landbn. fyrir gott samstarf.

Egill Jónsson Herra forseti. Það er nú skammt um liðið frá því að hér fór fram mikil efnisleg umræða um málefni loðdýrabúskapar hér í landi og afkomu þeirra bænda sem þann búskap stunda. Ég gat þess þá að við umfjöllun í nefnd væri hægt að fjalla nánar um málið. Sú umfjöllun hefur nú farið fram og hefur leitt til þess að landbn. Ed. hefur komist að samkomulagi um afgreiðslu málsins. Eins og hv. formaður nefndarinnar gat um hér áðan þá liggur það alveg ljóst fyrir af þeim fregnum sem við höfum haft af skoðunum forustumanna loðdýrabænda, og reyndar einstakra bænda þar einnig, að hér er um lausn að ræða sem gerir það að verkum að loðdýrabændur geta haldið áfram að berjast fyrir tilverurétti þessarar búgreinar. Það er að sjálfsögðu afar mikilvægt. Eins og ég lýsti hér við fyrri umræðuna verður þessi búskapur að sjálfsögðu ekki neinn dans á rósum, eins og stundum er orðað, langt frá því. Ég fæ ekki séð að hann skili t.d. miklum launagreiðslum við þær aðstæður sem nú eru. En menn eru að sjálfsögðu í þessari grein vegna þess að menn treysta á betri tíð í framtíðinni. Þess vegna vilja menn enn um sinn þreyja þorrann og góuna. Þær ráðstafanir sem þessar till. fela í sér eins og þær eru nú lagðar fram gera þetta kleift. Það er aðalatriðið. Eins og formaður landbn. hefur lýst hér í skýru máli fela þær í sér þrjú grundvallarmarkmið. Í fyrsta lagi er ríkisábyrgð hækkuð um 20 millj. Sú ábyrgð var 280 millj., er núna 300 millj. Það fjármagn sem Framleiðnisjóður landbúnaðarins átti að leggja til þessa verkefnis hefur nú verið fært til að greiða niður fóður, þannig að þar hefur verið tryggt fjármagn að upphæð 45 millj. kr. Það er staðfastlega tekið fram í nál. að sú niðurgreiðsla sem viðhöfð hefur verið á þessu ári eigi að halda verðgildi sínu, raungildi sínu á næsta ári. Og það liggja líka fyrir um það skýrar yfirlýsingar að ef til þess þarf meira fjármagn en hér er til ráðstöfunar verði úr því bætt. Hér er því séð fyrir á hóflegan hátt en fullnægjandi. Þriðja atriðið, sem skiptir nú ekki hvað minnstu máli, er að till. nefndarinnar kveða á um heimild til Stofnlánadeildar landbúnaðarins til að draga úr fjármagnskostnaði þessarar búgreinar í viðskiptum við deildina næstu fimm árin með því að láta höfuðstólinn standa þar óbreyttan en vexti og verðtryggingu falla niður. Þeir sem kunna að óttast að hér gæti orðið um misræmi að ræða milli loðdýrabænda geta verið áhyggjulausir að því leyti, eins og kom hér fram hjá hv. frsm., að síðari hluti 2. gr. veitir heimild til að mæta slíku misræmi er fram kynni að koma. Þ.e. fyrri hlutinn er einvörðungu bundinn við þessi svokölluðu búralán sem geta auðvitað haft misjafnlega stóran höfuðstól að baki sér þannig að ýmsir bændur hafa e.t.v. ekki tekið þau lán í sama mæli og aðrir, kannski jafnvel búnir að greiða þau upp en búa við sömu erfiðleika í viðskiptum við deildina. Þá er vert að leggja á það sérstaka áherslu að síðari hluti 2. gr. gerir einmitt ráð fyrir því að hægt verði að mæta þeirri þörf með öðrum hætti. Hér er sem sagt um að ræða mjög hóflegar breytingar, en sem gera það aftur kleift, eins og ég sagði áðan, að vonandi sem allra flestir geti áfram tekist á við þessa búgrein og þann búskap sem henni fylgir. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Mér finnst mikil ástæða til þess að færa landbúnaðarnefndarmönnum Ed. þakkir fyrir samstarfið og þá ekki síst forustumanninum fyrir nefndinni, hv. þm. Skúla Alexanderssyni. Ég hygg að það muni nú kannski vekja nokkra eftirtekt að menn skuli komast hér að sameiginlegri niðurstöðu en það styrkir þetta mál náttúrlega afar mikið í augum bændastéttarinnar, ekki einungis þeirra sem stunda loðdýrabúskap heldur bændastéttar landsins almennt. Ég met það mikils að bændur fái slíkar fréttir þegar fjallað er um störf þeirra hér á Alþingi og er það vissulega nokkuð með öðrum hætti en almennt hefur gerst í umræðunni um landbúnaðarmál. Þetta sýnir með ótvíræðum hætti eins og fram kom á sl. vetri að skilningur alþingismanna og vilji til að standa við hliðina á íslenskum bændum er miklu meiri en álitið er og pólitísk viðbrögð í landinu eru. Þetta finnst mér sérstök ástæða til að undirstrika svo að menn hafi það til athugunar hvað þessi stuðningur er mikilvægur fyrir landbúnaðinn í heild sinni. Ég ætla svo ekki að tefja þessa umræðu frekar. Það er afar þýðingarmikið hvað hér hefur verið hratt og vel unnið og ég endurtek þakklæti mitt til samnefndarmanna minna í Ed. fyrir það starf og þá niðurstöðu sem hér hefur fengist.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa máls kaus ég að rifja aðeins upp sögu þeirrar atvinnugreinar sem við erum hér að fjalla um og taldi reyndar ekki vanþörf á til að minna okkur öll á þá ábyrgð sem stjórnvöld bera varðandi uppbyggingu greinarinnar og ég vil endurtaka það hér. Nú hafa þeir tveir hv. nefndarmenn sem hér hafa talað á undan mér gert mjög vel grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa á þessu frv. við umfjöllun í landbn. Eins og fram kom í máli mínu hér við 1. umr. taldi ég þetta frv. á því stigi hvorki vera fugl né fisk og benti þráfaldlega á þá ábyrgð sem ég tel stjórnvöld bera í þessu máli. Sú lausn sem við komum okkur saman um er að mínu mati ásættanleg. Frv. hefur nú tekið á sig þá mynd að allir hv. nefndarmenn hafa getað sameinast um það. Saga þessarar atvinnugreinar ætti reyndar að verða stjórnvöldum víti til varnaðar í framtíðinni og það vil ég minna á enn og aftur. En það er eftir sem áður mikilvægt að halda þeirri þekkingu og reynslu sem þegar er fyrir hendi í landinu til þess tíma þegar betur árar og vona ég nú að óhætt sé að vera bjartsýnn varðandi framtíð loðdýraræktar. Það er auðvitað líka mikilvægt að fyrir liggur samþykkt og yfirlýsing ríkisstjórnar um áframhald á þessu máli og sömuleiðis sú yfirlýsing sem fram kemur um viðbótarfjármagn til niðurgreiðslu á fóðri vegna þess að eins og fram kemur í nál. hafa bændur þegar sýnt töluverðan áhuga fyrir að halda þessum búskap áfram og þeir hafa verið mjög ötulir við að sækja þau námskeið sem í boði hafa verið. Þá vil ég eins og aðrir þakka hv. nefndarmönnum fyrir ágætis samstarf og vona að þessi sameiginlega niðurstaða okkar verði loðdýrabændum til velfarnaðar.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Mér hefur þótt rétt þegar við 1. umr. að tjá mig nokkuð um það frv. sem hér er til umræðu og hæstv. sjútvrh. hefur gert grein fyrir. Hér er frá mínu sjónarmiði um mikið mál að ræða og mikilvægt og það snertir fiskveiðistefnuna. Hæstv. ráðherra vék að því að þegar núverandi fiskveiðistefna var upp tekin í ársbyrjun 1984 hafi verið bundnar vonir, eins og hann orðaði það, við að hún stuðlaði að fækkun skipa. Hæstv. ráðherra sagði að nokkur árangur hefði orðið í þessu efni en ekki eins og efni hefðu staðið til vegna þess að löggjöf um fiskveiðistefnuna hefði verið sett á hverjum tíma til skamms tíma. Og svo er að skilja að betri árangur hefði náðst í þessu ef löggjöfin hefði verið sett til lengri tíma og hægt væri að ganga út frá lengri gildistíma laga um fiskveiðistefnu. Ég hef ýmislegt við þessi ummæli hæstv. ráðherra að athuga. Lítum á þann vanda sem hér er um að ræða og hæstv. sjútvrh. vill meina að núverandi fiskveiðistefna hafi stuðlað að að leysa. Vandinn er sá, eins og glögglega kom fram hjá hæstv. ráðherra og allir hljóta að gera sér grein fyrir, að fiskveiðiflotinn er of stór. Það er staðreynd og þá er spurningin hvernig á að snúast við þeim vanda. Það eru tvær leiðir í því efni. Önnur er sú að takmarka fjárfestingu í fiskiskipum þannig að með því móti verði stuðlað að jafnvægi milli sóknargetu fiskiskipaflotans og veiðiþols fiskstofnanna. Hin leiðin er sú að takmarka notin af fiskiskipaflotanum, takmarka nýtingu þeirrar fjárfestingar sem hefur verið lagt í. Ég hygg að þegar grannt er skoðað geti naumast nokkur verið í vafa um að þjóðhagslega sé skynsamlegra að takmarka fjárfestinguna þannig að ekki sé fjárfest umfram það sem þörf er fyrir frekar en að fara hina leiðina, að fjárfesta of mikið og takmarka síðan notin af fjárfestingunni. Þrátt fyrir að þetta ætti að vera augljóst þá er það svo að núverandi fiskveiðistefna er í ætt við síðari leiðina. Í raun og veru beinist hún ekki í framkvæmd að því að takmarka fjárfestingu í fiskiskipum heldur að takmarka nýtingu þeirra fiskiskipa sem fyrir eru. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta en ákaflega þýðingarmikið er að menn geri sér grein fyrir þessu. Til að stytta mál mitt vil ég láta staðreyndirnar tala. Það vill svo til að hæstv. ráðherra kom einmitt inn á þau atriði sem eru staðreyndir í þessu máli og ég vildi benda á. Ástandið er þannig núna að sóknardagar þeirra togara sem eru á sóknarmarki eru ákveðnir þetta ár 245. Með öðrum orðum, þessum framleiðslutækjum er gert að vera ónotuð í 120 daga á árinu. Hæstv. ráðherra benti líka á, og ég vil undirstrika það, að álitið er samkvæmt athugunum sérfræðinga að hægt væri að ná sama aflamagni með 70--80% af þeim fiskiskipaflota sem til er í landinu. Þetta segir mikið og við getum hugsað okkur hvaða baggi það er á þjóðarbúinu að við skulum búa við þetta ástand. Því til áréttingar leyfi ég mér að vísa til skýrslu frá Þjóðhagsstofnun sem ég hef hér í höndum um áhrif fækkunar fiskiskipa og afkomu botnfiskveiða. Þarna er fjallað um árið 1987 og niðurstaða þessarar skýrslu er sú að hagur útgerðar gæti að öllu samanlögðu batnað um nálægt því einn milljarð króna eða um nálægt 5% í hlutfalli við tekjur ef fiskiskipum yrði fækkað um 10%. Þetta eru harla alvarlegar upplýsingar og menn geta þá reiknað út eða séð nokkuð hvað þetta er stórt mál þegar við höfum í huga það sem hæstv. ráðherra sagði, að við gætum komist af með 70--80% af fiskiskipaflotanum til að ná sama aflamagni og við nú höfum. Ég hygg að ekki þurfi að fara fleiri orðum til að benda á hvað þýðingarmikið er að við höfum fiskveiðistefnu sem stuðlar að minnkun fiskiskipaflotans þannig að náð verði sem mestu jafnvægi milli sóknargetunnar og veiðiþols fiskstofnanna. En nú er það svo að það er einmitt þetta sem núverandi fiskveiðistefna gerir ekki. Ég fæ ekki séð hvernig sú fullyrðing hæstv. sjútvrh. fær staðist að miðað hafi í rétta átt í þessu efni fyrir þá fiskveiðistefnu sem fylgt hefur verið. Ég bið menn að líta á staðreyndir í þessu efni og ég þykist vita að menn neiti ekki staðreyndum. Til glöggvunar skulum við gera samanburð á þróuninni áður en kvótakerfið var tekið upp og þróuninni eftir að kvótakerfið var tekið upp. Við getum tekið fimm ára tímabil. Á fimm árum eftir að kvótakerfið var tekið upp hefur þróunin orðið sú varðandi stærð fiskiskipastólsins að á þessu fimm ára tímabili hefur fiskiskipunum samtals fjölgað um 121 skip og smálestatala aukist um 9879 smálestir. Eru þá ekki meðtaldir opnir vélbátar en þeim fjölgaði um 162 og smálestatala þeirra jókst um 1725 lestir á þessum tíma. Þetta er þróunin sem hefur orðið í þessum efnum eftir að tekin var upp núverandi fiskveiðistefna með kvótakerfinu í ársbyrjun 1984. Ég talaði um samanburð og þá skulum við taka til samanburðar næstu fimm ár á undan. Hvað skyldi þar koma í ljós? Í staðinn fyrir að eftir að kvótakerfið kom til og skipum fjölgaði um 121, þá fækkaði skipum um 71 áður en kvótakerfið kom til. En þetta segir ekki alla söguna. Á fimm árum eftir að kvótakerfið var upp tekið jókst smálestatalan um tæpar 10 þús. smálestir eða 9879, eins og ég sagði áðan, en á jafnlöngum tíma áður en þessi fiskveiðistefna var upp tekin þá jókst smálestatalan um 5357 smálestir. Mér sýnist að þessar staðreyndir séu eins glöggar og hægt getur verið. Stækkun fiskveiðiflotans er nær helmingi meiri eftir að kvótakerfið er tekið upp miðað við það sem var áður en kvótakerfið kom til. Ef við höfum þetta í huga verð ég að segja að ég skil ekki þá fullyrðingu hæstv. sjútvrh. að núverandi fiskveiðistefna hafi skilað árangri í þessu efni sem mestu varðar fyrir stjórn fiskveiða í landinu. Ég skil það ekki. Það er ekki önnur leið fær í þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir með allt of mikinn fiskveiðiflota en að gera ráðstafanir til að minnka hann. Það er aðeins spurningin um hvernig við förum að því að minnka hann. Ef það væri hægt að ná í þessum efnum árangri með kvótakerfinu, þá verður það ekki gert nema með meiri miðstýringu, meiri ríkisafskiptum en hafa verið viðhöfð fram að þessu. Það kann að vera að þá gæti kvótakerfið skilað árangri í þessum efnum. En þetta merkir í framkvæmd að komið verði á ströngu skömmtunarkerfi þar sem stjórnvöld ákveði hvað fiskiskipastóllinn skuli vera stór, hvaða skip skuli úrelda, hve mörg ný skip megi koma til, hvaða skip skuli endurbyggð, hver skuli vera eigandi að hverju skipi og frá hvaða verstöð skuli gera það út. Með þannig framkvæmd kvótakerfisins má hugsa sér að hægt sé að forðast ofnýtingu fiskstofnanna. En þessi leið yrði dýrkeypt. Þá væri ekki lengur fyrir hendi sú frjálsa samkeppni í fiskveiðum landsmanna sem hefur skapað þá eindæma framleiðni sem hefur verið undirstaða velmegunar þjóðarinnar. Fyrirmæli stjórnvalda fela ekki í sér neina tryggingu fyrir hagkvæmum rekstri sjávarútvegsins. Þvert á móti skortir þessa aðferð það sem nauðsyn krefur til að stuðla að þjóðhagslegri hagkvæmni. Engin miðstýring eða ríkisforsjá getur í eðli sínu verið fær um að gæta þess. Og samkvæmt eðli málsins hljóta ákvarðanir stjórnvalda í þessum efnum að vera að meira eða minna leyti geðþóttaákvarðanir. Þessi leið er ófær fyrir okkur Íslendinga. Þessi leið er ófær fyrir undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Það kann að vera að slík leið sem þessi geti einhverjum dugað þar sem sjávarútvegur er ekki nema eitt, tvö eða þrjú prósent af þjóðarframleiðslu. En það er útilokað að njörva undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveg okkar Íslendinga, í slíka fjötra. Og hvað er þá til ráða? Það er að hverfa frá kvótakerfinu sem er fólgið í því að aflatakmarkanir séu bundnar við skip og leyfa að hverju einstöku skipi sé frjálst að afla og flytja þá björg í bú sem það er fært um. Ég skal neita mér um að fara að útfæra þessa hugsun í löngu máli. Ég held að flestir ættu að skilja þetta og gera sér grein fyrir því hvaða þýðingu þetta hefur. Það hefur þá þýðingu að skip með góðan rekstrargrundvöll fá að skila þeim arði í þjóðarbúið sem efni standa til. Úrelding bíður þeirra skipa sem haldið hefur verið á floti einungis vegna kvótakerfisins. Kaup og sala skipa verður óhindruð af kvótahagsmunum og verstöðvar fá að njóta aðstöðu sinnar til fiskimiðanna þannig að stuðlað sé að hagkvæmri verkaskiptingu í atvinnulífi landsmanna eftir byggðarlögum og með því eflt þjóðhagslegt gildi og heildarafrakstur fiskveiða. Þessi skipan felur í sér það úrval sem þarf að fara fram til þess að fiskiskipum verði fækkað. Þannig að sóknargetan fari til samræmis við það sem nægir til þess að fullnýta fiskistofnana. Ég legg áherslu á að slíkt úrval geta engar stjórnvaldsákvarðanir gert. Það verður einungis gert í frjálsri samkeppni þar sem hæfni og arðsemi fá að ráða. Þeir halda velli sem kunna best til verka, hinir falla úr. Í frjálsum atvinnurekstri geta þeir einir verið þátttakendur sem standast samkeppnina. Þannig verður best tryggður hagkvæmur rekstur sjávarútvegsins. Þannig heltast úr lestinni þau skip sem óhagkvæm eru og úrelt til reksturs. Það borgar sig hreinlega ekki að gera þau út. Og þannig gæti sóknargetunni miðað, þegar til lengdar lætur, í átt til jafnvægis við fiskistofnana svo beita þurfi sem minnstum veiðitakmörkunum. Það er grundvallaratriði að við höfum almenna fiskveiðistefnu sem stuðlar að minnkun fiskiskipaflotans og getur leitt smám saman og þegar til lengdar lætur til nauðsynlegs jafnvægis milli sóknargetunnar og veiðiþols fiskstofnanna. En auðvitað gerist þetta ekki allt umsvifalaust þó að þetta sé grundvallaratriði. Einmitt vegna þess er nauðsynlegt, eins og ég veit að okkur kemur öllum saman um, að gera sérstakar ráðstafanir til að flýta þessari þróun. Það er einkum með tvennum hætti sem við gerum það. Annars vegar með reglum í sambandi við endurnýjun fiskiskipastólsins. Á meðan sóknargetan er of mikil þá leiði endurnýjunin, sem alltaf þarf að vera, ekki til aukinnar sóknargetu. Hin leiðin er sú að gera sérstakar ráðstafanir til þess að úrelda skip. Þetta frv. sem við hér ræðum fjallar einmitt um þetta efni. Frv. er, eins og ég sagði þegar í upphafi, mikilvægt og tilgangur þess er slíkur að það skyldi ekki gert lítið úr honum. En það verða ekki þau áhrif af Úreldingarsjóði hvernig sem hann er byggður upp, hvort sem það er með þeim hætti sem er í þessu frv. eða á einhvern annan hátt, það næst ekki sá árangur sem við erum að sækjast eftir með Úreldingarsjóði, vegna þess að hið almenna skipulag, hin almenna fiskveiðistefna vinnur í þveröfuga átt. Þess vegna er það svo að í mínum huga er þetta frv. þversögn í sjálfu sér. Það er vegna þess að því fylgir ekki annað frv. sem breytir fiskveiðistefnunni á þann veg sem nauðsynlegt er til að stuðla að jafnvægi milli sóknargetunnar og veiðiþols fiskstofnanna heldur þvert á móti þá gerir þetta frv. ráð fyrir því að haldið verði áfram við þá fiskveiðistefnu sem fylgt hefur verið frá ársbyrjun 1984. Og þetta er í mínum huga að sjálfsögðu alvarlegasti hluturinn við þetta frv. sem við nú ræðum. Það ákvæði að ráð skuli vera gert fyrir að Úreldingarsjóðurinn geti keypt veiðileyfi þeirra skipa sem úrelt eru og selt öðrum byggir á því að við höldum kvótakerfinu sem nú er. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að takmarkanir yrðu settar fyrir því hvað þessi viðskipti með kvótaleyfi mega vera mikil. Hæstv. ráðherra sór fyrir það að þetta þýddi að gengið væri inn á hugmyndir um auðlindaskatt. Ég læt mér ekki til hugar koma að gera ráðherra það upp að hann sé talsmaður auðlindaskatts og tali um hug sér í þessum umræðum. En ég fullyrði að bein hætta er á því að kvótakerfið leiði fyrr eða síðar til auðlindaskatts, enda vitum við að sumir, og ekki fáir, styðja þetta kerfi einmitt á þeim grundvelli að svo verði. Það er rétt að þetta er ekki nema lítið skref sem stigið er með sölu veiðileyfa til tekjuöflunar fyrir Úreldingarsjóð. Það er rétt sem hæstv. ráðherra lagði áherslu á. En allar leiðir hefjast á einu skrefi hvort sem það er leiðin til ljóssins eða helvegur. Þess vegna er þetta ákvæði mjög alvarlegt hvernig sem á það er litið. Það getur verið túlkað síðar sem vegvísir til auðlindaskatts og það gerir þetta frv. óraunhæft vegna þess að það er þversögn í sjálfu sér af því að gert er ráð fyrir kvótakerfinu til frambúðar. Þetta eru aðalatriðin í því sem ég vildi segja um þetta mál og vekja athygli á þegar við 1. umr. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem kemur til með að fjalla um þetta mál. Þar fær þetta frv. að sjálfsögðu ítarlega meðferð. Fyrir utan það sem ég hef hér rætt, og er aðalatriðið í mínum huga, þarf að sjálfsögðu að líta á önnur atriði frv., 3. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir stofnfé Úreldingarsjóðs. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta ítarlega. Ég er, eins og marka má af máli mínu, eindreginn stuðningsmaður þess að Úreldingarsjóður sé við lýði og stofnaður. Mér finnst ekkert athugavert og eðlilegt það sem segir í 1. tölul. 3. gr. að eftirstöðvar af eignum hins eldri Úreldingarsjóðs fari í hinn nýja sjóð. Hins vegar orkar meira tvímælis það sem segir í 2. tölul. ef það fær staðist að eignum Aldurslagasjóðs fiskiskipa verði ráðstafað á þennan veg, vegna þess að sá sjóður er annars eðlis en eldri Úreldingarsjóðurinn og heyrir í raun og veru undir tryggingastarfsemi þar sem hinir tryggðu hafa greitt sín iðgjöld. Ég hef aðeins hugsað um þá leið sem gert er ráð fyrir að verði farin skv. 4. gr. frv. um tekjuöflun í Úreldingarsjóð, að árlega skuli greiða gjald til Úreldingarsjóðs og að eigendum fiskiskipa sé það gert. Í raun og veru er það svo að þegar öll kurl koma til grafar þá verður ekki staðið undir svona kostnaði nema af sjávarútveginum sjálfum vegna þess eðlis sjávarútvegsins að hann getur ekki orðið styrktur, það er hann sem styrkir allt annað sem byggt er á í efnahagslífi okkar. En það kann að vera spurning hvort það sé heppilegra að leggja þetta gjald á miðað við smálestatölu fiskiskipa fremur en t.d. smálestatölu afla. Ég skal ekkert fullyrða í því efni en held að sú nefnd sem fær frv. til meðferðar þurfi að athuga þessar tekjuöflunarleiðir gaumgæfilega eins og annað efni. En allt er þetta hjóm, allt er þetta hjóm og frv. algerlega tilgangslaust í mínum huga nema því sé breytt þannig að það byggi ekki á þeirri fiskveiðistefnu sem nú er fylgt, kvótakerfinu, og að horfið verði, sem er aðalatriðið, frá þeirri fiskveiðistefnu sem fylgt hefur verið frá ársbyrjun 1984 og tekin upp önnur fiskveiðistefna með þeim hætti sem ég hef lýst hér. Ég hef leitast við að draga fram staðreyndir sem varða fullyrðingar mínar í þessu efni og ég ætla að þær séu öruggari leiðarvísir, staðreyndirnar í þessu efni, en sú fullyrðing hæstv. sjútvrh. í upphafi hans framsöguræðu að nokkur árangur hefði náðst af núverandi fiskveiðistefnu í því efni sem mestu máli skiptir, að minnka fiskveiðiflotann og stuðla að jafnvægi milli sóknargetu fiskveiðiflotans og veiðiþols fiskstofnanna.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Þetta frv. er búið að vera til skoðunar a.m.k. hjá stuðningsflokkum ríkisstjórnarinnar, bæði í haust og á síðasta þingi og mun líkast til hafa verið lagt fram hér í hv. deild á síðasta þingi. Það er að mínu mati tímaskekkja í dag, eftir að samtök sjávarútvegsins, þing sjávarútvegsins, Landssambands ísl. útvegsmanna og fiskiþing og þing Farmanna- og fiskimannasambandsins hafa lýst því yfir að þau standi ekki að úreldingu á þeim grunni sem hér er lagt til. Mér finnst því harla ótrúlegt að hv. þm. séu tilbúnir að standa að samþykkt frv. vitandi að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi leggist gegn því. Það er sjálfsagt breytilegt af hverju hver félagseining beitir sér gegn þessu eða er andstæð þessu frv., en þó hugsa ég að það sé þó eitt atriði sem þau eru öll sammála um. Það er að í þessu frv. felist svo aukin miðstýring á þessum vettvangi að þessir aðilar telji að það sé ekki við bætandi, það sé þegar orðið yfirdrifið nóg sem sjútvrn. hafi á höndum í sambandi við stjórnun fiskveiða og ýmislegt eftirlit í sambandi við þær þó ekki bætist við að ráðuneytið hafi undir höndum ákveðinn hluta þeirra veiðileyfa sem til úthlutunar verða á hverjum tíma. Ég tek undir það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér í ræðu sinni, gagnmerkri ræðu sem hann flutti hér á undan mér, um að meinsemdin, vandræðin í sambandi við uppbyggingu og stærð fiskiskipaflotans sé að meira eða minna leyti og kannski aðallega vegna þeirrar fiskveiðistjórnunar sem við höfum búið við frá því í upphafi árs 1984. Það er rétt að rifja upp hvaða markmið það voru sem sú fiskveiðistefna átti fyrst og fremst að vinna að. Í fyrsta lagi átti að sjá til þess að ekki yrði sótt meira í fiskstofnana en svo að þeir endurnýjuðu sig og kannski í sumum tilfellum meira en endurnýjuðu sig, heldur styrktu sig og byggðu sig upp. Í öðru lagi að í tengslum við stefnuna, fiskveiðistefnuna, kvótakerfið, kæmi fram aukin hagkvæmni í rekstri fiskiskipaflotans. Og í þriðja lagi að flotinn mundi minnka. Þessi stefna, þ.e. aflamarkið og sóknarmarkið, mundi verða þess valdandi að þessir þættir allir mundu sýna sig á því tímabili sem þetta kerfi væri við lýði. Fiskstofnarnir mundu vaxa og styrkjast, hagkvæmni mundi aukast í sjávarútvegi og fiskiskipaflotinn mundi minnka. Staðreyndin er sú, hvað sem þeir segja sem eru þessu kerfi hlynntir, að ekkert af þessu hefur tekist. Og þetta frv. er beint afkvæmi þessarar stefnu. Vegna þeirra vandræða sem íslenskur sjávarútvegur er kominn í, vegna þess að flotinn er stöðugt að stækka þá reynir ráðuneytið nú að koma með eina miðstýringartillöguna enn þá í því augnamiði að reyna með valdboði, eða ginningum má segja kannski, með peningatilboðum, að minnka flotann. Ég held að það sé kannski það allra síðasta sem við ættum að reyna til að ná þessu markmiði, að beita þeim ráðum sem er lagt til í þessu frv. Það er gaman að því að taka undir það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér áðan, benda á að á árunum fyrir kvóta, ef má orða það svo, í skrapdagakerfinu var flotinn ekki að stækka heldur sýndi ákveðin merki um að hann væri að minnka. Ef við rifjum upp, förum svolítið aftur í tímann og tengjum það þeirri fullyrðingu stuðningsmanna núverandi fiskveiðistefnu, og sjálfsagt stuðningsmanna þessa frv. sem hér liggur fyrir, að flotinn muni halda áfram að stækka ef eðlilegt frelsi sé í sambandi við sjósókn. Ef þetta kerfi verði ekki áfram viðloðandi. Ef við lítum aftur í tímann, ef við förum allar götur --- ja, það er kannski rangt að bera sig saman við tímabil styrjaldaráranna, 1939--1945, líkast til mun flotinn hafa verið að minnka á tímabilinu 1930--1939 og hann minnkaði mikið á stríðsárunum. Síðan er hann byggður upp, stækkar mjög mikið í lok stríðsins, á tímabili nýsköpunarstjórnarinnar og fram undir 1950. Svo gerist það, þó að það sé algert frelsi í fiskveiðisókn og frelsi til að kaupa skip, að á næstu árum, alveg fram undir 1960, dregst flotinn frekar saman en hitt. Við höfðum ekkert kvótakerfi til þess að koma því til leiðar og engan Úreldingarsjóð. Og á næstu árum, á tímabilinu milli 1960 og 1970, er togaraflotinn okkar að minnka, minnkar ár frá ári og úreldist. Það var ekkert kvótakerfi og enginn Úreldingarsjóður sem gerði það að verkum. Það var að vísu ákveðin efnahagsstefna á því tímabili sem kom því til leiðar. En þessi dæmi sýna að ekki þarf endilega eitthvert kerfi til að það eigi sér stað, ja við getum kannski sagt eðlileg minnkun eða eðlileg endurnýjun, í atvinnutækjum. Og síst af öllu miðstýring á einhvern þann veg sem hér er lagt til. Það eru svo sem falleg fyrirheit í frv. Það er byggt upp á því að fyrir hvert eitt skip sem sjóðurinn kaupir komi ekki nýtt skip í fiskiskipaflotann og að afkastageta flotans aukist ekki, ,,með öðrum hætti``, er reyndar sagt en það er ekki útlistað frekar. Síðan er í frv. lagt til að mynduð verði allöflug stjórn í kringum þetta fyrirtæki. Og svo í 3. gr. eru taldar upp tekjuleiðir til þess að byggja upp sjóðinn. Í fyrsta lagi skal leggja undir sjóðinn fé fyrra Úreldingarsjóðs og í öðru lagi Aldurslagasjóð fiskiskipa og í þriðja lagi söluandvirði eigna eða stofnana ríkisins sem lagt kann að verða til sjóðsins með sérstökum lögum. Það stendur nú ekki í frv., og ég held að það standi ekki í skýringunum heldur, hvað hér er sérstaklega átt við. Og því miður fylgdist ég nú ekki það vel með ræðu hæstv. ráðherra að ég heyrði skýringar hans á þessum þriðja lið. En þarna gæti verið átt við söluandvirði t.d. fyrirtækis eins og Síldarverksmiðja ríkisins. Við getum deilt um það hvort á að selja Síldarverksmiðjur ríkisins eða ekki, það kemur þessu máli kannski ekki við, en eru einhver rök fyrir því að það fjármagn sem fengist fyrir slíkt fyrirtæki ætti að fara í sjóð sem þennan? Ég tel það vera alveg af og frá að ef til þess kæmi, sem ég vona að ekki verði, að Síldarverksmiðjur ríkisins verði seldar, þá yrði þeim fjármunum sem frá þeirri sölu kæmu varið til þess að byggja upp sjóð sem þennan. Í 4. gr. er síðan tíundað hvernig á að skattleggja sjávarútveginn. Það á að leggja 1200 kr. skatt á hverja brúttórúmlest skips en þó aldrei hærri en 370 þús. kr. á skip. Hvers skyldu þeir nú eiga að gjalda sem eru með minni skipin? Það er skoðun margra að nú á síðustu árum, undir kvóta, hafi þróunin í uppbyggingu flotans verið neikvæð, þ.e. keypt hafa verið stærri og stærri skip. Keyptir hafa verið stærri og stærri togarar en bátaflotinn hefur verið að minnka. Er nú réttlætanlegt að skattleggja þann flota umfram stóru skipin sem hafa verið að bætast við flotann á undanförnum árum? Ef fram heldur sem horfir og þessi fiskveiðistefna heldur áfram, þá verða ekki aðeins þúsund tonna skip heldur verða þau mikið stærri. T.d. er talað um að verksmiðjutogararnir sem við eigum núna séu of litlir. Ekki sé hægt að sinna þeim verkefnum sem þar þarf að vinna í þessari stærð skipa. Það þurfi að stækka þau enn þá meira. Er þetta réttlætanleg skattlagning þegar verið er að tala um úreldingu? Ég vil nú ekki segja að alvaran sé ofboðslega mikil bak við þetta frv. og ég geri ekki ráð fyrir því að það verði samþykkt hér á Alþingi, en hugmyndirnar sem liggja á bak við þessa skattlagningu finnst mér vera alveg fráleitar. Ég hef þá skoðun að stærsta slysið sem hefur orðið á undanförnum árum í uppbyggingu fiskiskipaflotans séu verksmiðjutogararnir. Þegar verið er að flytja atvinnu og vinnslu sjávarfangs út á haf, frá fiskvinnslustöðvunum í landi, og flytja svo framleiðsluna beint á erlendan markað, varla hægt að segja að hún komi við í íslenskum höfnum. En með þessari skattlagningu er verið að ívilna þessum flota á kostnað hinna smærri skipa. Það liggur náttúrlega á ljósu, hvað sem menn segja um að hverju þetta frv. mundi stefna ef að lögum yrði, að verið er að taka fyrstu skrefin að auðlindaskatti. Hér er verið að komast yfir nokkurn hluta af þeim afla sem úr sjó má draga og hann á að vera seldur hæstbjóðanda eins og stendur í frv. Opinber stjórnvöld hafa umráð yfir þessu og þar með er fyrsta skrefið að ráðum opinberra aðila yfir auðlindinni tekið og verið að selja það þeim sem býður hæst. Ég tók eftir því sem hv. 4. þm. Vestf. sagði að sumir styðji núverandi fiskveiðistefnu fyrst og fremst út frá því að hún stefni að auðlindaskatti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. tali þar af reynslu umræðna á landsfundi Sjálfstfl. um þessi mál, að stuðningsmenn auðlindaskattsins töldu og telja undirstöðu þess að hægt sé að koma honum á, að hann byggi á fiskveiðistefnu, fiskveiðistjórn, svipaðri þeirri sem við erum með, kvótakerfinu. Sá meiri hluti sem í sumum samtökum styður þá stefnu byggist að hluta á þeim aðilum sem stefna að því og telja auðlindaskatt bestu lausnina í sambandi við fiskveiðistjórnina. Þá er nú lítið hægt að gera úr því þó að ráðamenn og málsvarar fiskveiðistefnunnar sem við búum við núna segi: ,,Ja, við erum ekkert að hugsa um auðlindaskatt og við erum á móti auðlindaskatti,,, --- ef stefna þeirra og tilvera fiskveiðistefnunnar byggist á því að það séu þeir aðilar sem stefna að auðlindaskatti sem skapi þeim meiri hluta. Ég tel að þetta frv. eigi í rólegheitum að fá að gufa hér upp. Sjálfsagt er að líta á það eitthvað í sjútvn. en, eins og ég sagði áðan, ég held að ekki sé stuðningur fyrir því í þjóðfélaginu, jafnvel þó hugsanlega mætti finna einhvern stuðning hér á hv. Alþingi fyrir því að koma þessu í gegn, sem ég efast þó um að sé. Ég held að auðveldasta leiðin til að leysa þetta mikla vandamál okkar í sambandi við þann stóra fiskveiðiflota sem kvótakerfið hefur byggt upp hjá okkur sé að hverfa frá þeirri stefnu og taka upp annað kerfi í fiskveiðistefnunni, skrapdagakerfið okkar gamla og góða, endurbætt frá því sem það var með auknum tengingum við gæði og hagkvæmni í rekstri. Ég var hissa á því að heyra hæstv. ráðherra koma með það sem rök fyrir því að flotinn þyrfti að minnka að nú bærust vondar fréttir um loðnustofninn. Ég geri ekki ráð fyrir því að hæstv. ráðherra né flestir þm. séu alveg búnir að missa vonina um að loðnan eigi eftir að koma á þessu ári þó það sé vitaskuld allt mjög óljóst. En sá floti sem hefur verið tiltölulega verklítill á undanförnum mánuðum norður í höfum, hann á verk að vinna ef svo vel skyldi fara, sem við vonum öll, að loðnan komi af vestursvæðinu inn á hið hefðbundna veiðisvæði fyrir Norður- og Austurlandi. Sá floti verður ekki of stór þá, ef allt gengur upp, miðað við þá áætlun um hvað mætti veiða mikið úr stofninum ef hann skilar sér á svipaðan máta og fiskifræðingar búast við. Loðnuflotinn okkar er ábyggilega ekki of stór til þess að sækja þann afla sem við þurfum að sækja í loðnustofninn ef hann skilar sér á annað borð á miðin. Umræðan um stóran flota tengist því ekki alltaf því að veiðibrestur verði þetta eða hitt árið. Hún tengist hinu líka að við getum nýtt fiskistofnana þegar þeir gefa sig til. Það eru mikil vandamál sem koma upp hjá okkur ef svo fer að loðnan kemur ekki. En lausnin er ekki sú að ráðast á flotann og minnka hann. Vegna þess að það koma tímar og þó að þetta færi svona í ár þá hljótum við að búast við því að eiga svipaðan flota á næsta ári til þess að sækja loðnu í hafið. Það eru engar líkur fyrir því að sagan þurfi að endurtaka sig á næsta ári þó að svo illa fari að það gerist í ár að við fengjum ekki loðnu á miðin eins og við gerðum ráð fyrir. Ég endurtek svo að ég tel að þetta frv. hafi frekar lítið að gera til umfjöllunar hér á hv. Alþingi. Það hefði mátt bíða með að leggja það fram í ár og sjá m.a. hverju fram vindur um samþykkt nýrrar fiskveiðistefnu og hvort ekki væri hægt að breyta þessu frv. á þann máta að aðilar í sjávarútvegi væru tilbúnir að standa að samþykkt þess. Ekki að leggja það fram núna þegar fyrir liggja samþykktir frá helstu hagsmunasamtökum um að þau treysti sér ekki til að styðja þetta frv.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Andstætt þeim tveimur hv. þm. sem hér hafa tekið til máls ætla ég að lýsa yfir stuðningi okkar kvennalistakvenna við þá meginhugmynd sem fram kemur í þessu frv. Það er ljóst að stjórn fiskveiða eins og hún er nú hefur ekki innbyggðan hvata til hagræðingar og hagkvæmni og það hefur orðið til þess að menn eru með skip sín miklu lengur en þeim er jafnvel stætt á. Skipin eru stækkuð og afkastagetan aukin og hefur að stórum hluta mistekist að vernda fiskstofna og haga veiðum í samræmi við afrakstursgetu þeirra. Að þessu leyti hefur mistekist hingað til í kvótakerfinu að fylgja yfirlýstum markmiðum um fækkun fiskiskipa og verndun fiskstofna. Segja má að meginatriðin í þessu frv. séu þrjú: Að draga úr afkastagetu fiskiskipastólsins, að koma í veg fyrir að úrelt og gömul skip séu endurnýjuð og að sjóðurinn eignist kvóta fiskiskipa sem þó eru ákveðin takmörk sett. Þetta eru allt markmið sem Kvennalistinn fellir sig vel við og telur reyndar bráðnauðsynleg. Ég vil aðeins koma að einu varðandi verndun fiskistofna og minnast á það sem veldur okkur miklum áhyggjum þessa dagana sem er einmitt loðnan. Það er ekki víst að við getum treyst á bjartsýnina eina varðandi loðnustofninn og við höfum reyndar reynslu af því fyrr að hafa gengið um of á fiskistofnana hér í höfunum í kring. Ég ætlaði ekki að hafa mörg orð um þetta hér við 1. umr. en mun kynna mér nánar einstakar greinar frv. þar sem ég á sæti í hv. sjútvn. þessarar deildar og áskil mér auðvitað rétt til að skoða þær í samræmi við þær umsagnir sem berast eða ábendingar þeirra gesta sem við fáum á fundi okkar og gera brtt. ef mér sýnist svo.

Flm. (Halldór Blöndal) Herra forseti. Byggðastofnun hefur þá sérstöðu að hún hefur frá stofnun fengið framlög á fjárlögum til þess að standa undir rekstri sínum enda er Byggðastofnun öðrum þræði þjónustustofnun fyrir sveitarfélög úti á landi og fyrir einkaaðila. Nú á síðustu mánuðum, ég tala ekki um nú upp á síðkastið, hefur það færst æ meir í vöxt að ríkisstjórnin hefur sent ýmis erindi til Byggðastofnunar til að hún vinni úr þeim og reynir með þeim hætti að lækka þann rekstrarkostnað sem er af störfum ráðuneytanna. Hlýtur raunar að koma til athugunar hvort rétt sé að Byggðastofnun sendi einstökum ráðuneytum reikning fyrir þá vinnu sem hún innir af hendi fyrir ráðuneytin ef svo fer fram sem horfir að með fjárlögum og sérstökum stjórnvaldsákvörðunum sé stöðugt verið að binda fleiri og þyngri bagga á Byggðastofnun, en hins vegar dregið úr þeim framlögum sem ríkið veitir stofnuninni. Eins og ástandið var í Byggðastofnun á öndverðu þessu ári á meðan 6% lántökugjald var greitt af erlendum lánum stóðu sakir þannig, skv. áætlun Byggðastofnunar, að búist var við að þessi skattur mundi nema um 70--80 millj. kr. Þar af var gert ráð fyrir því að vegna lána til verkefna skipasmíðastöðva yrðu greiddar 12 millj. kr. og hefur sá kostnaður að verulegu leyti fallið á Byggðastofnun sjálfa. Bæði vegna þess að þessi lán hafa greiðst út með jöfnum hætti allt árið og eins vegna hins að hæstv. viðskrh. lýsti því yfir hér í deildinni á sl. vori að þessi lán skyldu undanþegin lántökugjaldi og verður þá að átelja að sú vitneskja hefur ekki borist fjmrn. eða Seðlabanka þannig að sérstakri samþykkt ríkisstjórnarinnar um þau efni hefur ekki verið sinnt. Ég hef fyrir allnokkru lagt fram fsp. hér á hinu háa Alþingi um það hversu sé háttað endurgreiðslu á lánum vegna þessa lánaflokks en af einhverjum undarlegum ástæðum hefur mér ekki verið boðið að tala fyrir þeirri fsp. og hlýtur þó að vera auðvelt fyrir ríkisstjórnina að gefa upplýsingar við henni. Þeim sem taka lán hjá Byggðastofnun er ætlað að greiða 2% í stimpilgjald af skjölum vegna skulda Byggðastofnunar, hlutabréfa og skuldabréfa, og enn fremur er lagt 0,25% ríkisábyrgðargjald á erlend lán frá stofnuninni sem verður að teljast mjög hæpið í heild sinni þegar á það er litið að skv. síðustu fjárlögum og lánsfjárlögum var gert ráð fyrir því að skattar á Byggðastofnun næmu samtals 118 millj. kr., en ríkisframlag var á hinn bóginn ekki nema 125 millj. kr. Það er því augljóst að lántakendur standa nánast undir öllum rekstri þessarar stofnunar, þar með talið þjónustu við hið opinbera, þróunarstarf og þátttöku í nýjum hlutafélögum. Ríkissjóður hefur ekki treyst sér til þess að leggja neitt til stofnunarinnar af þessum sökum ef borið er saman annars vegar þær tekjur sem ríkissjóður áskilur sér af þeim lánveitingum sem afgreiddar eru í gegnum Byggðasjóð og hins vegar litið á svokallað framlag ríkissjóðs til stofnunarinnar. Það er óhjákvæmilegt að átelja þessi vinnubrögð, sérstaklega vegna þess að vaxtamunur hjá þessari stofnun hefur verið mjög lágur að meðaltali og einnig og ekki síður vegna hins að mjög sterk fyrirmæli og stundum kannski óljósar óskir hafa verið sendar stjórn stofnunarinnar frá einstökum ráðherrum um að hún veitti styrki til eins og annars. Nefni ég þar sérstaklega t.d. loðdýrarækt og eins hitt að stofnunin tapar helmingi þess fjár sem hún hefur varið til kaupa á svokölluðum aðildarbréfum í Hlutabréfasjóði. En þessi lán eru til sex ára og vaxtalaus, að vísu verðtryggð en sú vaxtaskerðing sem þarna verður nemur um hálfum höfuðstól. Ég veit ekki hvort það væri rétt, herra forseti, að setja hljóðdempara á neðri deild. Ég vil í þessu samhengi vekja athygli á því að samkvæmt lögum um Fiskveiðasjóð er hann undanþeginn stimpilgjaldi af skjölum viðvíkjandi lánum sem Fiskveiðasjóður tekur og veitir skv. 19. gr. laga nr. 44/1976, en á árinu 1988 námu heildarútlán sjóðsins 2,2 milljörðum kr. Ef gert er ráð fyrir því að stimpilgjöld af þessum lánum hefðu að meðaltali numið 1,5% kemur í ljós að áætlaður tekjumissir ríkissjóðs vegna þessarar undanþágu hefur numið 33 millj. kr. á árinu 1988. Þá vil ég vekja athygli á því að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina, gælusjóður hæstv. ríkisstjórnar, nýtur ekki aðeins undanþágu frá stimpilgjaldi af skjölum viðvíkjandi lánum sem sjóðurinn tekur eða veitir heldur er einnig ákveðið í lögum að skjöl viðvíkjandi útgáfu hlutdeildarskírteina og skuldaskjöl vegna lána sem Hlutabréfasjóður Byggðastofnunar kann að veita eða taka eru undanþegin lántöku- og stimpilgjöldum. Ég hef ekki í höndum upplýsingar um hversu háar fjárhæðir hér er um að ræða en þær eru verulegar. Ég get ekki séð, herra forseti, að sá eðlismunur sé á starfsemi Byggðasjóðs skv. þeim markmiðum sem honum eru mörkuð í lögum og Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina eða Fiskveiðasjóði að með hliðsjón af þessum tilgangi sé réttlætanlegt að leggja 2% stimpilgjöld á þau lán sem Byggðasjóður tekur eða veitir. Ég þykist þess fullviss að þingdeildarmenn séu mér sammála um það atriði, a.m.k. er við því að búast að alþm. utan af landi skilji þá þýðingu sem það hefur að lánum úr Byggðasjóði sé ekki mismunað með þessum hætti. Hef ég í trausti þess lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um Byggðastofnun, þess efnis að við 19. gr. laganna bætist ný málsgr.: ,,Öll skjöl viðvíkjandi lánum, sem stofnunin veitir eða tekur, eru undanþegin stimpilgjöldum.`` Það er kannski álitamál hvernig réttast væri að orða þetta frv., hvort rétt væri að setja þessa undanþágu inn í lög um stimpilgjöld nr. 36/1978, en með hliðsjón af því að undanþáguákvæðið um Fiskveiðasjóð er í lögunum um Fiskveiðasjóð og með hliðsjón af því að undanþáguákvæði um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina er í lögum um þá stofnun, lögum um efnahagsaðgerðir nr. 9/1989, taldi ég eðlilegast að fella undanþáguákvæðið inn í lög um Byggðastofnun, nr. 64/1985. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. svo einfalt sem það er að formi til, einfalt að efni og sanngjarnt að eðli.