Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem nú er tekið til umr., er stjórnarfrv. og gamall kunningi, af því að það er frv. til laga, sem hafa verið framlengd frá ári til árs nálega óbreytt um alllangt skeið. Eins og það liggur nú fyrir, er það alveg óbreytt frá fyrra ári. Fjárhagsnefndarmenn, fjórir af fimm, mæla með því, að frv. verði samþykkt efnislega óbreytt. Einn nm. aftur á móti, hv. 4. þm. Reykv., flytur á þskj. 36 till. til breytinga á frv. Hún er um það, að B-liður 1. gr. frv. falli niður, þ. e. a. s. álagið á verðtollinn. Sú till. felur í sér a. m. k. 50 millj. kr. lækkun á tekjum ríkissjóðs á næsta ári, ef miðað er við frv. það til fjárlaga, sem fram hefur verið lagt. Vitað er þó, að þetta fjárlagafrv. er þannig, að á það vantar útgjöld svo að tugum milljóna skiptir, sem ég tel víst að hv. 4. þm. Reykv. muni engu síður en aðrir telja óhjákvæmileg útgjöld. Er því till. hans á þskj. 36 a. m. k. allhraustleg, og munu varla aðrir en þeir, sem hafa ekki áhuga á, að fjárlögin verði hallalaus, þegar þingið afgreiðir þau, geta lagt till. lið. Ég sé ekki ástæðu til að fara um till. fleiri orðum. Meiri hl. fjhn. leggur að sjálfsögðu til, að hún verði felld. En eins og segir í nál., eru á frv. formgallar, sem stafa af því, að það er stílað sem breytingar á lögum um tollskrá o. fl. frá 1939, en í fyrra voru heildarlög um tollskrá o. fl. selt, og misstu þá lögin frá 1939 gildi sitt. Fjhn. leggur einróma til, að frv. verði leiðrétt að þessu leyti, og eru till. hennar á þskj. 42 um það. Ég tel, að þessar till. þurfi ekki skýringa við, en einboðið fyrir hv. þm., hvaða afstöðu sem þeir taka annars til frv., að samþ. þær tillögur.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. tók fram, flyt ég brtt. á þskj. 36 um, að B-liður 1. gr. þessa frv. falli niður, en í B-lið er ákveðið, að verðtollurinn skuli innheimtur með 45% álagi. Ég benti á það þegar við 1. umr., að verðtollurinn sé að því leyti ólíkur öðrum tollum, sem á eru lagðir, að hann er bundinn við verðgildi vörunnar og hækkar eftir því, sem verð hennar hækkar, í staðinn fyrir að flestir hinna tollanna eru bundnir við magn. Af því leiðir, að með hækkandi vöruverðlagi eða lækkandi gildi krónunnar hækkar tollurinn í krónutölu sem því svarar. Þess vegna er óeðlilegt að leggja sérstakt álag ofan á þennan toll, þó að aðrir tollar þurfi að hækka til samræmis við vaxandi dýrtíð þeir tollar, sem miðaðir eru við magn. Hv. frsm. (KK) veit einnig, að þegar viðaukinn var lagður á verðtollinn á sínum tíma, var það gert í sérstökum tilgangi, áður en gengislækkun var framkvæmd, og einmitt var gert ráð fyrir því í sambandi við gengislækkunina og þá hækkun á verðtollinum, sem af henni stafaði að krónutölu, að hægt yrði að fella niður þennan viðauka.  Hv. þm. segir, að það muni kosta ríkissjóðinn um 50 millj. kr. að fella þennan verðtollsviðauka niður. Mér reiknast, að miðað við fjárlagafrv. sé það um 48 millj., svo að það skeikar ekki miklu. Í því sambandi skal ég geta þess, að ég léði máls á því í fjhn., þegar þetta mál var til umr., að taka til athugunar, ef nefndarmenn vildu ganga til móts við mig og gera nokkra lækkun á verðtollsviðaukanum, t. d. niður í 20–25%, en það fékk engar undirtektir í nefndinni. Hv. þm. segir, að það sé furðulegt, að ég, sem sjálfsagt óski aukinna útgjalda á fjárlögum, skuli vera með því að rýra tekjur ríkissjóðs á þennan hátt. Ég hef nú ekki verið frekari til fjárins en aðrir í kröfum mínum til ríkissjóðs, - ég meina það ná ekki um sjálfan mig persónulega, enda meinti hann það ekki heldur, - en yfirleitt til fjárframlaga úr ríkissjóði án þess að gera grein fyrir, hvernig tekna skyldi aflað til þeirra framkvæmda. En í sambandi við þessa fullyrðingu hv. frsm. vil ég minna hann á upplýsingar hæstv. fjmrh., sem hann gaf við fjárlagaumr. í hv. Sþ. nú fyrir skömmu. Hann taldi, að eftir því sem séð væri og ætla mætti um útkomu ársins 1955, mætti telja víst, að tekjurnar færu a. m. k. nokkuð yfir 100 millj. kr. fram úr áætlun, og í yfirliti yfir árið 1954, sem útbýtt hefur verið til þingmanna ásamt fjárlagafrv., liggur skjalfest, að umframtekjurnar hafa orðið um 108 millj. kr. árið 1954. Það er að vísu rétt, að mikið af þessu fé hefur verið notað, sumpart fyrir það, að einstakir liðir fjárlaganna hafa farið fram úr áætlun af ýmsum ástæðum, sem of langt mál yrði að rekja hér, og sumpart fyrir það, að því hefur verið varið til annarra hluta, sem hæstv. ríkisstj. hefur talið að þörf hafi verið að leggja fé til og fengið stundum samþykki Alþingis eftir á. Ég verð að segja, að ég sé þess engin merki, að frv., sem nú liggur fyrir til fjárlaga fyrir næsta ár, sé með öðrum hætti en undanfarið. Það er því enginn vafi á því, að það eru sömu varlegu útreikningarnir við áætlun teknanna, sem þar er miðað við, eins og verið hefur, enda sést það, ef borið er saman yfirlitið 1954 og fjárlagafrv. nú. Af þeim sökum er því ekki hægt að mæla með þessu frv., nema ætlunin sé, að svo varlega sé áætlað enn í fjárlögunum, að þau standist það, að bætt sé á þau miklum útgjaldaauka, sem síðan yrði jafnaður með því að hækka þá tekjuliði, sem fyrir eru. Auk þess er þess að geta, að hæstv. fjmrh. hefur beinlínis boðað í fjárlagaræðu sinni, að vænta mætti tillagna frá honum um nýjar álögur, og er þá rétt að athuga, þegar till. koma fram, hvort þær kynnu að vera réttmætari á einhvern hátt en þessi tollauki, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki hafa um þetta lengra mál og vil vænta þess, að hv. deildarmenn greiði till. atkvæði.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. (HG) hefur nú gert grein fyrir till. sinni, og má segja, að sú grg. hafi varla verið annað en þær ágætu óskir, sem við berum náttúrlega allir í brjósti, að hægt hefði verið að lina á útgjöldum þegnanna. Hann benti á það, að þessi tollur hækkar með hækkandi verðlagi, og það er að vísu rétt. En þó er hann lagður á erlendu vöruna, innkaupsverð hennar og líklega flutningsgjöld, og þegar verðlagið innanlands stígur hraðar en verðlag aðkeyptra vara, eins og hefur verið að undanförnu yfirleitt, þá má segja, að þessi tollur lækki samhliða því, sem verðlagið innanlands hækkar, og verði því léttari en áður. Í stjórnartíð Alþfl. mun álagið á tollinn hafa verið 60%, og þá var þó þörfin fyrir álagninguna minni en hún er nú, vegna þess að fjárl. voru miklu lægri og margt hefur komið til, sem standa þarf straum af fyrir ríkissjóðinn síðan. Ég held þess vegna, að hv. 4. þm. Reykv. þurfi ekki sérstaklega að vera óánægður með tollálagið fyrir næsta ár um 45%. Ég gerði ráð fyrir því, að hv. þm. mundi vegna flokks síns fyrst og fremst hafa áhuga á því, að þeir útgjaldaliðir, sem tilkynnt hefur verið að enn væru ekki komnir inn á fjárl., yrðu teknir inn í þau. Það eru útgjöld vegna hækkandi launalaga. Gizkað er á, að þau verði 20 millj. Vegna greiðslu ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginga munu vera áætlaðar um 14 millj. Enn fremur er sennilegt, að hækka þurfi greiðslur úr ríkissjóði vegna almannatrygginganna, mér er sagt um ekki minna en 6 millj. - kannske meir.  Í sjálfu sér er það svo, að þar sem tekjur ríkissjóðs byggjast mjög mikið á verzluninni og kaupgetu manna, þá er óvarlegt að gera ráð fyrir því og byggja á því, að hún geti orðið áfram eins og hún hefur verið á þessu og síðasta ári. Fleira tel ég ekki ástæðu til að taka fram. Ég hygg, að það liggi ljóst fyrir, að brtt. fær ekki staðizt, því miður.



Herra forseti. Mér virðist liggja einkennilega mikið á að afgreiða þetta mál frá þessari hv. deild. Ég held hins vegar, að þetta mál sé þannig vaxið, að mikil nauðsyn beri til að láta það fá mjög gaumgæfilega athugun, eins og nú er ástatt í okkar efnahagslífi. Þessi hækkun, sem hér um ræðir, á tollum var fyrst sett í lög árið 1946. Það var eitt af fyrstu verkum þeirrar stjórnar, sem tók við af nýsköpunarstjórninni, þ. e. a. s. stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar. Þá átti það að vera bráðabirgðafjáröflun til stuðnings útflutningsatvinnuvegunum og átti þá að gilda aðeins eitt ár. Síðan var söluskatturinn lagður á í sama skyni. Þessar miklu tollahækkanir áttu að koma í staðinn fyrir gengislækkun, sem mjög var rædd þá þegar, og það var oft komizt svo að orði, að hér væri um dulbúna gengislækkun að ræða. Síðan var stórkostleg gengislækkun framkvæmd, og meðal þeirra raka, sem færð voru fram fyrir kostum hennar, var það, að hún kæmi í staðinn fyrir þessa miklu tolla og skatta, sem þá væri hægt að lækka. En raunin varð ekki sú, að þessar tollahækkanir væru látnar niður falla, heldur voru þær framlengdar ár frá ári, og nú er farið fram á, að það verði gert einu sinni enn, víst í áttunda sinn. Þetta eru því ekki neinir bráðabirgðatollar lengur, heldur fastur tekjustofn, og ekki til stuðnings útflutningnum sérstaklega, heldur almennt eyðslufé ríkissjóðs. Nú eru það skrýtin vinnubrögð að vera að samþykkja þessar tollahækkanir á hverju ári, þó að þær séu í raun og veru orðnar fastur tekjustofn, og maður hlýtur að spyrja: Hvers vegna er þetta ekki fært inn á tollskrána? En það hefur sýnilega orðið fastur siður, að í hvert skipti, sem tollar eru hækkaðir, er látið í veðri vaka, að hér sé aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða til þess að afla fjár til einhverra sérstakra þá óhjákvæmilegra útgjalda. Þessi leið er farin vegna þess, að tollahækkanir, sem raunar eru ætlaðar til frambúðar, eru eins konar feimnismál. Nú gengur mikið dýrtíðarflóð yfir landið og stofnar afkomu þjóðarinnar í mikla hættu, ef ekki verður rönd við reist. Þetta ætti að vera það vandamál, sem þingið einbeitti sér að því að leysa, þegar það kemur saman. En það örlar ekki á því. Og þessi flýtir á afgreiðslu tollahækkananna spáir ekki góðu um hugarfar stjórnarflokkanna í þessum efnum. Nú eru tollar og óbeinir skattar orðnir fast að hálfum milljarði samtals á fjárlögum, og þar við bætist svo bátagjaldeyririnn og togaraskatturinn, sem nema á annað hundrað milljónum króna. Hlýtur að vera hverjum manni ljóst, hversu gífurlegan þátt þessir óbeinu skattar eiga í dýrtíðinni. Hv. frsm. meiri hl. heldur því fram, að vegna væntanlegra aukinna útgjalda sé ekki aðeins nauðsynlegt að framlengja alla þá skatta, sem til þessa hafa hvílt á þjóðinni, heldur jafnvel að bæta nýjum við. Þetta er raunar það sama sem hæstv. fjmrh. tilkynnti í fjárlagaræðu sinni. Ekkert tillit er tekið til þess, að rekstrarafgangur s. l. árs var fast að 100 millj. kr., eða hefur raunar verið a. m. k. 100 millj. kr., eftir því sem nú er upplýst, og auðsætt er, að með aukinni dýrtíð hækkar upphæð óbeinn skattanna að sama skapi. Ekki sjá fulltrúar stjórnarflokkanna heldur neina leið til þess að afla aukinna tekna, aðra en þá að hækka tolla og óbeina skatta; a. m. k. hefur það ekki komið fram enn. Ég geri því ráð fyrir, að ef till. hv. 4. landsk. verður borin undir atkvæði nú, þá séu örlög hennar þegar ráðin, eins og greinilega kom fram í ræðu hv. frsm. (KK). Mér finnst hins vegar þetta mál og dýrtíðarvandamálið allt vera svo mikilvægt, að ekki sé rétt að hrapa að afgreiðslu þess nú á stundinni. Fyrir hv. neðri deild liggur annað mál náskylt þessu og ekki hægt að skilja frá því, en það er framlenging söluskattsins. Nú vildi ég leggja til, að þessu máli yrði frestað og að fjárhagsnefndir beggja deilda kæmu saman og ræddu þessi mál í sameiningu af fullri alvöru, gerðu gaumgæfilega athugun á því, hvort hægt væri að komast að samkomulagi um einhverja lækkun, sem orkað gæti í þá átt að draga úr dýrtíðaröldunni, samfara öðrum ráðstöfunum í því skyni. Það er ekki víst, að ráðið yrði að afnema þessa skatta á öllum vörum, þ. e. a. s. þá skatta, sem felast í þessu frv. og frv. um framlengingu söluskattsins, heldur öllu fremur endurskoðun á öllu tolla- og skattakerfinu í því skyni að draga eitthvað úr hinu háa verðlagi á þeim vörum, sem mesta þýðingu hafa í neyzlu almennings. Hvað sem líður hugmyndum manna nú að lítt rannsökuðu máli um tekjuþörf ríkissjóðs og þeim áætlunum, sem fyrir liggja um tekjur ríkissjóðs á næsta ári, tel ég það vera beinlínis ábyrgðarleysi af þinginu, eins og nú er ástatt, að gera enga tilraun til slíkrar rannsóknar, til slíkrar sameiginlegrar athugunar, og enda þótt ýmis aðkallandi mál liggi fyrir þinginu, þá held ég, að dýrtíðarmálið í heild sinni sé tvímælalaust mest aðkallandi.



Herra forseti. Út af till. hv. 2. landsk. þm. um að fresta þessu máli og fyrirspurn hæstv. forseta til n. um það, hvort hún vildi á það fallast, vil ég taka fram, að ég fyrir mitt leyti sé ekki ástæðu til þess að fresta þessu máli nú, þó að ég skuli viðurkenna, að það mundi ekki gera mikinn skaða, þó að því væri frestað um sinn. Það er þó ekki sökum þess, að ég sé ekki hv. 2. landsk. þm. sammála um það atriði út af fyrir sig, að þörf sé á að taka fjármál ríkisins, tekjur þess og gjöld, til gaumgæfilegrar athugunar og það sem allra fyrst, t. d. af fjárhagsnefndum þingsins og fjvn. og yfirleitt þinginu í heild sinni. En ég tel ekki þörf á að fresta þessu máli þrátt fyrir þetta, vegna þess að sú rannsókn getur alls ekki leitt til þess, að tekjustofnar ríkissjóðs, sem hann nú hefur, verði lækkaðir. Það er óhugsandi, eftir því sem gjöld ríkisins hafa verið undanfarið og eftir því sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið loforð, sem þingið væntanlega staðfestir, sem ég skal þó ekki fullyrða um. Þess vegna held ég, að af þeim ástæðum, sem hv. þm. nefndi, sé alls engin ástæða til að fresta þessu máli. Úr því að ég fór að kveðja mér hljóðs og nokkuð til kvaddur, get ég ekki látið hjá líða að mótmæla því, sem virtist koma fram hjá hv. 2. landsk. þm. og hv. 4. þm. Reykv., að hér væri um skattahækkun að ræða. Hér er aðeins um það að ræða að halda þeim tekjustofni óbreyttum, sem verið hefur undanfarin ár. Það var líka rangt, sem hv. 2. landsk. þm. sagði, að það hefðu ekki verið lækkaðir skattar í sambandi við gengislækkunina. Verðtollurinn var með hærra álagi, það var verulega lækkað, um leið og gengisbreytingin var samþykkt. Annars er ég því sammála, sem hann sagði, að ég teldi það réttara með tekjustofna, sem framlengdir eru ár frá ári, að setja það ákveðið inn í viðeigandi lög og vera ekki að þessum árlegu framlengingum, og fyrir mér er það ekkert „feimnismál“, að það þurfi að leggja skatta á þjóðina til þess að fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru og ríkisstj. hefur verið knúin til að gefa loforð um að uppfylla, hvort sem hún fær þingfylgi fyrir því eða ekki. Ég er ekkert feiminn við það, því að það er nú einu sinni svo með ríkissjóðinn, að það er engin yfirnáttúrleg uppspretta af peningum, sem í hann rennur, né heldur að það rigni peningum ofan úr himni í ríkissjóðinn. Þeir, sem gera sífelldar kröfur til ríkissjóðs, verða að vita, að það er ekki hægt að fullnægja þeim á annan hátt en með sköttum og tollum.



Ég vil í tilefni af ræðu hv. 2. landsk. (BrB) og þeim ummælum, sem þér hafa fallið, segja það, að ég mun taka þessa till. mína aftur til 3. umr. í trausti þess, að málið fái athugun fyrir þann tíma, og ef möguleiki opnaðist fyrir viðræðum á víðari grundvelli en þetta, þá mundi ég gjarnan vilja taka þátt í þeim. Viðvíkjandi því, sem hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Eyf. (BSt), sagði hér áðan, að þeir, sem gerðu kröfur til ríkissjóðsins, yrðu að vera við því búnir að sjá honum fyrir tekjum, þá má að vissu leyti kannske segja, að það sé rétt. En ég man ekki betur en að hér rigni árlega og séu jafnvel samþ. frv. og till. frá honum og hans flokksmönnum um aukin útgjöld úr ríkissjóði, án þess að nokkrar till. fylgi þeim um, hversu fjár til þess skuli aflað. - En till. mína tek ég aftur til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 45, sem ég flyt ásamt hv. þm. Barð. (GíslJ), felur það í sér að tryggja félagsheimilum aftur sama hluta í skemmtanaskatti og þau höfðu til 1. jan. 1952. Til þess tíma rann í félagsheimilasjóð 50% af skemmtanaskattinum, en með bráðabirgðabreyt. á l., sem gerð var 1951, var hlutur félagsheimila skertur í 35% skattsins. Við flm. lítum svo á, að brýn nauðsyn sé á því að hraða svo sem unnt er byggingu félagsheimila í sveitum landsins, en bygging þeirra hefur gengið nokkuð hægt vegna fjárskorts. Félagsheimilin eru frumskilyrði þess, að unnt sé að halda uppi heilbrigðu félagslífi í sveitunum, en með hollu félagsstarfl er hins vegar beinlínis stefnt að því að fá unga fólkið til þess að una hag sínum í sveitunum. Allir hljóta að viðurkenna, að þessi þróun er þjóðarnauðsyn. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., það liggur ákaflega ljóst fyrir, en vil að lokum leyfa mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. 54 frv. til l. um eftirlit með rekstri ríkisins og ríkisstofnana. Frv. um þetta mál var fyrst borið fram á Alþ. 1948 af þáverandi fjmrh., hv. þm. Vestm. (JJós), og var þá rætt í báðum deildum, fyrst hér í þessari hv. d., sem afgr. það héðan til hv. Nd., þar sem það var samþ. til nefndar, fór í gegnum 2. umr. og var samþ. til 3. umr., en stöðvaðist þá við síðustu umr. í d., aðallega vegna þess, að ekki var samkomulag um, hvernig skipa skyldi í þetta embætti, ef frv. yrði samþykkt. Síðan flyt ég frv. á ný nokkuð breytt árið 1952. Það fer þá til n. í þessari hv. d. Gefin eru út nál. frá bæði meiri og minni hl. n., en meiri hl. n. leggur þó til að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá, sem felld er hér í þessari hv. deild. En það einkennilega gerist, að eftir að búið er að samþykkja frv. við 2. umr., þá er fellt að vísa því til 3. umr., og varð það málinu að falli á því stigi. Mér þótti rétt á síðasta Alþ. að sjá til, hvort hæstv. ríkisstj. gerði nokkuð í málinu með hliðsjón af þeim gögnum, sem fram hefðu komið, bæði frá nefndum og í umræðum, en ég sé, að það hefur ekkert verið gert af hálfu hæstv. fjmrh., sem þetta mál helzt heyrir undir, að hreyfa þessu máli á ný, svo að mér þykir rétt að bera málið hér fram á þessu þingi og það svo snemma, að það geti fengið athugun og afgreiðslu á einn eða annan veg, eftir því sem það á fylgi að fagna í hv. Alþingi. Mér þykir rétt, áður en ég fer út í hinar einstöku greinar frv., að kasta fram þeirri spurningu, hvort það sé raunverulega þörf á slíku eftirliti sem hér er farið fram á. Í því sambandi vil ég benda á, að sívaxandi afskipti ríkisvaldsins af öllu athafna- og fjármálalífi þjóðarinnar hljóta óhjákvæmilega að kalla á vaxandi eftirlit. Það er eðlileg afleiðing, sem ekki verður hægt að ganga fram hjá. En auk þess vil ég leyfa mér að benda á, að þáverandi fjmrh. hefði tæplega flutt það á þinginu, ef hann hefði ekki fundið, að það væri mjög mikil nauðsyn á að skipa þessum málum á líkan hátt og hér er lagt til, og allar þær umræður, sem fóru fram um málið þá á þinginu, hnigu í þá átt, að það út af fyrir sig væri mjög aðkallandi mál, þótt hins vegar málið strandaði á því, að ekki var samkomulag um, hvernig skipa eða kjósa skyldi þann mann, sem átti að fara með þetta vald. Þá vil ég enn fremur í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að árið 1945, þegar ég í fyrsta skipti er formaður fjvn., er tekinn upp sá háttur í fjvn. að kalla til n. til viðtals og umræðna alla þá menn, sem hægt var auðveldlega að ná í og höfðu forustu eða stjórn fyrir stofnunum eða ríkisrekstri, ýmist hér í Reykjavík eða annars staðar, eftir því sem tilefni gafst til, og rætt við þá mjög ýtarlega um, hvort nokkur leið væri að fá samstarf við þá og þeirra stofnanir um að draga úr gjöldum í sambandi við reksturinn. Þessu var síðan haldið áfram öll árin, sem ég var form. nefndarinnar, en það voru 8 ár, og ég hygg, að þessu sé haldið áfram enn, á sama hátt og gert var á þeim tíma. Langflestir þessara manna tóku þessu samstarfi mjög vel og skildu þörfina. Einstaka aðili vildi ekki beygja sig undir slíkar yfirheyrslur, eins og þeir kölluðu það, eða slíka afskiptasemi fjvn., og þeir kvörtuðu undan því við sína yfirboðara. En þegar loksins féll úrskurður frá hæstv. núverandi fjmrh. um það mál, þá var hann alveg eindreginn á þann veg, að eftir því sem hann hefði kynnt sér málið, teldi hann mjög nauðsynlegt, að þessi starfsaðferð væri ekki lögð niður, og óskaði mjög eftir því, að fjvn. héldi því starfi áfram. Nú er það vitað, að fjvn. hefur mjög takmarkaðan tíma til slíkra starfa, hún getur aðeins gripið niður á einstökum atriðum. En einmitt í sambandi við þessi störf fékk ég m. a. fullan skilning á því, að það þyrfti að gera miklu meira í sambandi við þetta en það, sem fjvn. gæti gert, og það er m. a. þess vegna, sem ég hef borið fram þetta frv. og tekið upp baráttu fyrir því, að það næði fram að ganga hér á þinginu. Aðrar þjóðir hafa þann sið, flestar hverjar a. m. k., sem ég þekki til, og þó einkum í Evrópu, að fjárveitinganefnd er nefnd allt árið um kring og hefur þar af leiðandi ekki einungis eftirlit, heldur og samstarf við þessa menn allan tímann, ekki aðeins um þingtímann, heldur allt árið, og fær á þann hátt miklu meiri þekkingu á málunum og miklu meiri möguleika til að undirbúa fjárlög og miklu meiri möguleika til þess að hafa eftirlit með, hvernig fénu er varið. Þessi háttur hefur ekki verið tekinn upp á Íslandi, og það er sjálfsagt ekki þess að vænta, að það verði, að níu manna nefnd verði látin starfa allt árið um kring, enda ekki það út af fyrir sig nauðsynlegt. Hitt teldi ég vera til stórbóta, ef formaður fjvn. væri látinn vera fastur starfsmaður allt árið um kring og tæki þá að sér þetta starf, svo framarlega sem það gæti fallið saman við önnur hans störf í landinu. Gæti þá vel verið, að það væri hann, sem yrði kjörinn til slíkra starfa. Er það náttúrlega á valdi þingsins á hverjum tíma. En ég þykist geta fullyrt, að sá litli vísir, sem gerður var í þessa átt af hálfu fjvn. og enn er haldið við, bendi til þess, að taka eigi upp það fyrirkomulag, sem hér er bent á. Þá vil ég enn fremur leyfa mér að benda á máli þessu til stuðnings, að allar þær umræður, sem hafa farið fram um málið hér á Alþ., og öll þau gögn, sem liggja fyrir í þingskjölum, bæði nál. og ræður, benda eindregið til þess, að hv. þingmenn séu þeirrar skoðunar, að þetta mál eigi að færast í eitthvað líkt horf og hér er gert ráð fyrir. Því hefur hins vegar ýmist verið vísað frá eða fellt eða stöðvað af allt öðrum ástæðum, sem eru miklu veigaminni. Enn fremur vil ég benda á, að þingið hefur hvað eftir annað sett upp nefndir manna, nokkurs konar sparnaðarnefndir, til þess að reyna að finna út, hvar hægt væri að spara á útgjöldum ríkissjóðs, og mun m. a. ein slík n. sitja nú að störfum. Sá ókostur er þó við þessar nefndir venjulega, að það eru menn, sem eru sjálfir í störfunum og eiga þar af leiðandi erfitt með að taka á málunum eins og æskilegt væri, því að þeir eru venjulega undirmenn ráðherra, og venjulega er það svo, að það er ekki þess að vænta, að það geti komið þaðan sá árangur, sem æskilegur væri. Þá vil ég enn fremur benda á, að eftir þeim gögnum sem fyrir lágu hér á þingi 1952, var því lýst yfir, að hæstv. fjmrh. hefði gert fyrirskipanir til endurskoðunardeildarinnar um að gera endurskoðunarstarfið miklu víðtækara og nokkuð í þá átt, sem hér er farið fram á. En árangurinn mun ekki hafa orðið ákaflega mikill þar, enda stendur endurskoðunardeildin mjög illa að vígi til þess að geta gert þetta starf á þann hátt, sem hér er ætlazt til, og er þetta ekki sagt til að kasta neinum hnútum að deildinni, sem rækir sín störf vel. Að síðustu vil ég enn benda á, að hér m. a. í þessari hv. d. og svo einnig í hv. Nd. hafa svo að segja árlega farið fram allýtarlegar umræður um ríkisreikningana, þar sem hefur verið sýnt fram á og það með mjög miklum rökum, að þar sé ekki allt eins og æskilegast væri, en hins vegar erfiðleikarnir á að koma fram umbótunum legið í því, hversu langur tími er liðinn, frá því að verkin hafa verið framkvæmd og þar til hægt hefur verið að gera athugasemdir. Öll þessi rök hníga að því, að slíkt mál sem hér er á ferðinni eigi að ná samþykki þingsins, svo að hægt sé að koma þar á betra skipulagi en nú er. Það var bent á það í umræðunum árið 1952, að nokkur kostnaður yrði við að setja á slíka stofnun sem hér um ræðir. Það fer að sjálfsögðu alveg eftir ákvörðun þingsins, hvað sá kostnaður er mikill. Ef þingið ákveður, að það skuli aðeins vera einn maður, t. d. form. fjvn., sem yrði settur til þess að gegna slíku starfi, yrði kostnaðurinn ekki stór, og þótt ekki yrði meira að gert, mætti það gefa nokkra reynslu, og er þá síðar á valdi þingsins, hve miklu fé yrði eytt til þess. En jafnvel þó að kostnaðurinn yrði nokkur, ber ekki að horfa í slíkan kostnað, ef aftur á móti kemur sparnaður með betra fyrirkomulagi í rekstri, sem kannske er margfaldur á við kostnaðinn, því að hverri krónu, sem greidd er úr ríkissjóði og færir honum aftur hærri upphæð, er rétt varið. Hinum, sem að fullu er glatað, ber að fækka svo sem unnt er. Og það er einmitt það, sem hugsað er með því að bera þetta frv. fram, að sá háttur verði tekinn upp að spara sem flestar þær krónurnar, sem ekkert er gagn að eða lítið er gagn að, en verja fénu hins vegar frekar til þeirra mála, þar sem krónan ber raunverulegan arð. Ég hef ætlazt til þess með 1. gr., að hlutverk þessarar stofnunar eða þess manns, sem yrði valinn til þess, væri að hafa eftirlit með rekstri ríkisstofnana og starfsmönnum ríkisins, starfsmannahaldi, vinnuafköstum og vinnuskilyrðum þessara aðila. Það er síður en svo, að það þurfi nokkuð að ganga á rétt þessara manna, þó að tekinn yrði hér upp nýr og betri háttur, m. a. hvað snertir vinnuskilyrði, og er það sjálfsagt, því að eins og bóndinn nú tekur upp hjá sér að vinna með vélum á nýrækt í staðinn fyrir að slá engjar og móa, mætti ef til vill fara inn á nýjar leiðir, sem gefa tiltölulega jafnmikinn arð í rekstri ríkisins og bætt vinnuskilyrði færa bóndanum í hinu daglega lífi. Einnig á að leiðbeina ríkisstofnunum og ríkisstarfsmönnum um starfstilhögun og mannahald. Hér er komin fram margvísleg ný tækni í störfum almennt. Ég vil benda m. a. á, að Iðnaðarmálastofnun ríkisins hefur alveg sérstaklega tekið þessi mál til athugunar, að kynna landsmönnum nýja starfshætti eftir beztu fyrirmyndum annarra þjóða, og fengið til þess aðstoð frá alþjóðastofnun. Þetta er eitt af þeim störfum, sem ættu að falla undir þann mann, sem yrði til þess valinn, og verða mjög til hagsbóta í rekstrinum. Síðan skal gera till. til ríkisstj. og Alþ. um bætta starfstilhögun og breytt skipulag og sparnað, eftir því sem við verður komið, þ. á m. niðurlagningu eða sameiningu stofnana eða starfa. Ég hef lagt til í 2. gr., að það sé fjvn., sem kjósi slíkan mann. Mér þykir það eðlilegast. Raunverulega á þessi maður að vera umboðsmaður Alþingis í sambandi við rekstur ríkisins, og þess vegna er langeðlilegast, að fjvn. kjósi manninn. Það er náttúrlega hægt að hugsa sér ýmsar aðrar aðferðir. Það er t. d. hægt að hugsa sér, að forsetar þingsins geri það. En vegna þess að maðurinn á að bera ábyrgð á sínum störfum gagnvart fjvn. og hafa samstarf við hana, tel ég langeðlilegast, að hún hafi valdið til þess að kjósa manninn. Það hefði vel getað komið til mála að setja það inn í lagagreinina, að ef um samstarf tveggja eða fleiri flokka væri að ræða, þá skyldi þó þessi maður jafnan vera valinn af þeim flokki, sem ekki ætti fjmrh. á hverjum tíma. En ég sé ekki ástæðu til að setja það inn í greinina út af fyrir sig. Það er hægt að skapa þar fordæmi. Það er ekki heldur víst, að það verði ávallt samstarfsstjórnir. Það getur vel farið svo og rétt að gera ráð fyrir því í framtíðinni, að einhver flokkur hafi meirihlutavald í Alþ., og þá rekst það á slík lagafyrirmæli. Hins vegar mætti skapa hér fast fordæmi, þó að ekki sé í lögum. Það væri ekki óeðlilegt, að samstarfsflokkur hefði slíkan mann, ef hinn flokkurinn hefði fjmrh., og það m. a. með tilliti til þess, að öll ráðuneytin nú heyra raunverulega að vissu leyti undir fjmrh., og það mun venjulega standa í fjárl., að önnur ráðuneyti megi ekki ráða til sín nýja menn nema í samráði við fjmrn., sem er ákaflega eðlilegt, en hins vegar er ekkert slíkt aðhald skapað fyrir sjálft fjmrn. En þá mundi það skapast hér alveg eins fyrir það ráðuneyti og hin ráðuneytin og vera þar jafnvægi á milli. Sá háttur hefur nú verið tekinn upp hér í Alþ., að þegar um samstjórn er að ræða og einn flokkur hefur forsrh., þá skuli annar hafa forseta Sþ., og slíkt samkomulag mætti náttúrlega alveg eins standa í sambandi við þetta mál og því ekki nauðsynlegt að setja það inn í sjálft frv. Hins vegar er ég til viðtals við þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, um breytingar á þessu atriði svo og öðrum atriðum í frv., ef haldið er kjarna frv. um að koma stofnuninni á til þess að inna af hendi það hlutverk, sem henni er ætlað að gera samkvæmt frv. Ég hef gert þá breyt. á þessu frv. við hið fyrra frv., sem ég hef borið fram, að nú er bætt við nýrri málsgr. aftan við 6. gr., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirlitsmanni er skylt að vera yfirskoðunarmönnum ríkisins til aðstoðar um allt það, er lýtur að upplýsingum um þau atriði reikninganna, er yfirskoðunarmönnum kann að þykja ástæða til að gera athugasemdir við. Hann skal og beita sér fyrir því, að tillögum þeirra til umbóta verði komið í framkvæmd, og leggja jafnan fyrir fjvn. eða fjárhagsnefndir deilda, eftir því sem við á, þau atriði, sem yfirskoðunarmenn kunna að vísa til aðgerða Alþ., ásamt till. sínum til umbóta og endanlegra aðgerða.“ Þessi viðbót er beinlínis komin fram vegna þeirra umræðna, sem hafa farið fram um ríkisreikningana undanfarin ár, og þar sem hefur verið upplýst, að enginn þykist hafa skyldur til þess að fylgja eftir þeim athugasemdum, sem fram koma frá yfirskoðunarmönnum. Ríkisstj. þykist ekki hafa neina skyldu til þess að fara eftir því og allra sízt, ef í aths. er sagt, að því skuli vísað til aðgerða Alþ., og enginn, hvorki yfirskoðunarmennirnir sjálfir, sem þó eiga tveir eins og nú stendur sæti á hv. Alþ., né neinir aðrir þm. þykjast hafa skyldur til þess að taka þessi mál upp og færa þau fram til raunverulegra umbóta. Ég tel þetta vera ákaflega mikla veilu í endurskoðuninni og raunverulega að endurskoðunin sé lítils eða einskis virði, ef ekki er hægt að fá á þessu umbætur. Þess vegna þótti mér rétt að taka þetta hér upp. Aðrar breytingar hafa ekki verið gerðar á frv. nema við 10. gr., en þar var áður sett inn, að fjmrh. gæfi eftirlitsmanni erindisbréf, en því er nú breytt, að fjvn. geri það. Er það eðlilegt, að það sé hún, sem gefi út erindisbréfið, en hins vegar rétt, að ráðherra staðfesti þá reglugerð, sem hún kann að útbúa í sambandi við hans starf. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið lengur við þessa umr. Hinar aðrar greinar hafa verið þrautræddar hér áður í þinginu og frv. í heild, og mun ég því láta nægja með þessa framsögu og vil að henni lokinni vænta þess, að hæstv. forseti leiti samþykkis deildarinnar um að vísa málinu til 2. umr. og til hv. fjhn.