Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bjarni Bjarnason Í 23 gr. þessa frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því, að nýbýlanefnd geri till. um það, hvernig því fé skuli skipta á milli heraða og umsækjenda, sem á hverju ári er veitt til nýbýla. Þar er og gert ráð fyrir, að nýbýlanefnd geri till. um lán úr nýbýladeild byggingar- og landnámssjóðs. Þessi brtt., sem ég flyt, ásamt hv. 1.þm. Árn., á þskj. 788, gerir aftur á móti ráð fyrir, að nýbýlanefnd geri einnig till. um lán úr byggingar-og landnámssjóði, bæði til endurbygginga á jörðum í ábúð og til nýbygginga á nýbýlum og samvinnubyggðum. Og þar sem í frv. þessu felast breyt. á l. um byggingar- og landnámssjóð, að því leyti að sjóðurinn er þar klofinn í tvennt, þá álítum við flm. þessarar brtt., að vel fari á því, að nýbýlanefnd geri till. um lán úr báðum deildum sjóðsins, eða úr sjóðnum yfirleitt. Þetta er í fám orðum innihald þessara brtt. á þskj. 788. Og þar sem þær liggja nú hér frammi fyrir hv.þm., munu þeir verða fljótir að átta sig á þeim. Skal þess getið, að bankastjórn Búnaðarbankans telur þetta fyrirkomulag haganlegt og álítur, að það sé styrkur fyrir hvern bankastjóra, sem á að ráða þessum málum til lykta, að nýbýlanefnd geri á þennan hátt till. sínar og landbrh. geri svo um þetta fullnaðarákvarðanir.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: við 2. umr. gerði ég nokkrar aths. við núverandi 20. og 22. gr. frv. mér virðast ákvæði 20. gr. nokkuð þröng og að þau geti komið óþægilega við í einstökum tilfellum. Ekki er alltaf víst, að eins standi á um ræktun í hverju einstöku tilfelli, þegar nýbýli er stofnað. Ég hefi skilið þessa 20. gr. þannig - og ég vildi fá svar við því frá hv.frsm.n., hvort það er ekki réttur skilningur -, að þegar talað er um, að til ræktunar nýbýlis megi greiða svo og svo mikið, þá sé þar með einnig átt við kostnað við að koma upp þar til heyrandi girðingum, því að ræktun verður ekki innt af höndum, svo að í neinu lagi sé, nema girðingar eða einhverjar vörzlur séu hafðar um hið ræktaða land. Það gæti komið sér vel, að hægt væri að beina nokkru af þessum styrk til þess að koma upp slíkum girðingum. En í 20. gr. er gert ráð fyrir, að aldrei megi verja til ræktunar nema 1000 kr. af þessum 3500 kr. styrk, eða 2/7. En með þessu finnst mér ræktuninni skorinn óeðlilega þröngur stakkur, sérstaklega ef girðingar eru hér taldar með ræktun, sem ég álít, að ekki þurfi að vera, og vona ég, að hv.frsm. svari því, hvort svo er. Þá er gert ráð fyrir, að lán úr nýbyggingadeild byggingar- og landnámssjóðs megi aldrei fara fram úr 3500 kr. og ekki 7/17 fram úr stofnkostnaði býlisins. Þessi upphæð legg ég til, að sé hækkuð um 1000 kr., eða að lánveiting megi nema 9/17 stofnkostnaðar. Þótt ég efist ekki um það, að n. hafi litið á þetta mál frá öllum hliðum, þá er samt auðsætt, að með þessari takmörkun á lánsupphæðinni er nýbýlastofnendum skorinn svo þröngur stakkur, að þeir verða að geta lagt fram talsvert af eigin efnum, ef þeir eiga að verða láns og styrks aðnjótandi. Má að vísu segja, að mín till. gangi svo skammt, að hún bæti lítið úr, en ef brtt. mín við 20. gr. verður samþ. og orðin „til ræktunar“ túlkuð frjálslega, ætti samþykkt brtt. minna að geta orðið til að gera löggjöfina aðgengilegri fyrir frumbýlinga þá, sem hafa hug á að notfæra sér hana. Ég vil því bera fram svo hljóðandi skrifl. brtt. [sjá þskj. 809].

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég vil fyrst svara þeirri fyrirspurn frá hv.þm. V.-Húnv., hvort girðingar séu taldar með í orðunum „til ræktunar“ í 20. gr.N. lítur svo á, að svo sé, enda tíðkast slíkt ávallt, þegar lán eru veitt úr ræktunarsjóði. Þá talaði hv.þm. um það, að hann vildi ekki takmarka svo mjög, hverjum hluta styrksins mætti verja til ræktunar, eins og n. hefir gert. Þetta var rætt í n., en það varð að samkomulagi, að réttast væri, að meginhluti styrktarfjárins færi til bygginga. N. leit svo á, að nýtt býli væri ekki myndað fyrr en nauðsynlegustu byggingar væru reistar Nú er svo ákveðið, að viðkomandi leggi fram 1500 kr. sjálfur, gegn 3500 kr. styrk og 3500 kr. láni, í landi eða öðru. Langlíklegast er, að þetta framlag verði oftast í ræktun. Oss fannst því eðlilegt, að ekki yrði meiru en 1000 kr. af þessum 3500 varið til ræktunar. Hv. þm. V.-Húnv. vill hækka lánveitinguna um 4500 kr. Þetta var rætt í n., en það varð að samkomulagi, að hin lægri upphæð héldist, við leggjum áherzlu á það, að byggingarkostnaður verði ekki meiri en svo, að ábúandi geti risið undir honum, og er því betra að fara hægara af stað og bæta við seinna. Þótt leyfi þurfi til viðbótar frá nýbýlastjórn, er ekki líklegt, að því verði synjað, ef talið er, að býlið þoli þær viðbætur. Þá hafa komið fram brtt. frá þm. Árn. við 23. gr. Fyrri brtt. virðist mér ólánlega orðuð, þar sem hún byrjar á orðunum „Á sama hátt“ og verður því í ósamræmi við orðalag næstu mgr. á undan. Ég og n. erum á móti efni þessarar brtt. Í frv. er gert ráð fyrir, að nýbýlanefnd hafi tillögurétt um styrkveitingu, en við hana er lánið bundið, en nýbýlastjóri taki fullnaðarákvarðanir um tillögur nefndarinnar í samráði við landbúnaðarrh.. Þetta er að öllu leyti lógískt. En með brtt. þessum á að fara að teygja undir ákvæði frv. lög um endurbyggingu býla, sem koma þessu máli ekkert við. Ég fæ ekki séð, að fremur þurfi að draga þessi umráð undan byggingar- og landnámsjóði heldur en ræktunarsjóði. En annars finnst mér alls ekki eiga við að draga vald úr höndum Búnaðarbankans undir stjórnarráðið, nema að því leyti sem þessi lög ákveða. Þess má líka geta, að auk Búnaðarbankans eru aðrir aðiljar, svo sem hreppsnefnd og læknir, sem úrskurðuðu um það, hvort viðkomandi hafi þörf á endurbyggingu eða geti staðið straum af henni. Ég verð því að leggja á móti báðum liðum till., sem miða að því einu, að færa ákvæði frv. yfir á allar lántökur úr byggingar- og landnámssjóði, bæði til eldri og yngri býla.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. frsm. tók að mestu af mér það ómak að andmæla fyrri brtt., sem þm. Árn. hafa borið hér fram og gengur í þá átt, að leggja byggingar- og landnámssjóð undir landbrh. Fyrr má nú breyta lögum um bankastarfsemi á svo stórfelldan hátt en ætla að gera það á þennan hátt, með einfaldri brtt. Í síðari lið till. stendur: „Tillögur nýbýlanefndar um styrki og lán úr deildum sjóðsins skulu jafnan lagðar fyrir nýbýlastjóra, en hann leggur tillögurnar fyrir landbrh., sem tekur um þær fullnaðarákvarðanir.“ Hér er í frv. eingöngu átt við þá deild sjóðsins, sem annast lánveitingar til nýbýla. En með brtt. eru allir styrkir og lán úr sjóðnum, jafnt til eldri og yngri býla lagðir undir landbrh. Í þessu felst ekkert annað en að flytja byggingar- og landnámssjóð í stjórnarráðið, eða a. m. k. yfirstjórn hans. Í frv. er ákveðið, að nýbýlastjóri taki fullnaðarákvarðanir í samráði við landbrh., en í brtt. er þetta fellt niður. Lánveitingar til nýbýla eru því hér með alveg lagðar á vald ráðh., og valdsvið hans fært út, svo að það nær til annara lána og styrkja líka. Vitanlega kemur ekki til mála, að slík bylting sé gerð með brtt. Auk þess rekst hér allt hvað á annað hvað orðalag snertir. Með orðunum „Á sama hátt“ í frv. og „á sama hátt“ í brtt. er átt við allt annað. Ég held því, að brtt. þessi sé svo að efni og formi úr garði gerð, að ekki nái nokkurri átt að samþ. hana, eins og hv.frsm. hefir þegar bent á.

Bjarni Bjarnason Ég sé, að allmikil hreyfing hefir komizt á suma hv.þdm. út af brtt. okkar þm. Árn. Að okkar áliti er það alveg á misskilningi byggt, að ekki sé sama tilefni til þess, að styrkir og lán úr byggingar- og landnámssjóði til endurbygginga fari eftir tillögum nýbýlanefndar og nýbýlastjóra eins og styrkir til nýbygginga. Við teljum sjálfsagt, að hið sama gangi yfir báðar deildir. En máske hefði þó verið réttara að fella ekki orðin „í samráði“ niður, en ef nýbýlanefnd og nýbýlastjóri eru aðili annarsvegar og landbrh. hinsvegar, verður auðvitað að gera ráð fyrir samvinnu. - Ég get fallizt á, að „Á sama hátt“ í upphafi brtt. sé óheppilegt orðalag, og mun koma með skrifl. brtt. um að orðið „ennfremur“ komi í staðinn. Ég mun líka geta fallizt á og flutt brtt. um, að orðin „í samráði“ verði sett inn aftur. Ég hefi orðið þess var, að sumir þm. ætla, að við viljum með þessum brtt. gera málið pólitískt. En fyrir okkur vakir það eitt, að samræma þessar deildir, sem annars eru klofnar í tvennt á óeðlilegan hátt, þótt sumum hér virðist kappsmál að halda þeirri skiptingu.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn., svo hljóðandi. [Sjá þskj. 808]. Þarf tvenn afbrigði til þess að till. þessa megi taka til meðferðar á fundinum.

Jón Pálmason Ég vil undirstrika það frekar, að ég óska þess eindregið, að þær brtt., sem hér liggja fyrir við frv., verði allar felldar. Það er fyrst og fremst að því er snertir brtt. frá hv.þm. Árn., að aðalefni þeirra er, eins og þegar hefir verið drepið á, að draga þessa deild Búnaðarbankans undir nýbýlastjóra, sem kemur þessu máli ekkert við. Það virðist fullkomlega nægilegt, að nýbýlanefndin og nýbýlastjórinn hafi tillögurétt um lánveitingar þeirrar deildar Búnaðarbankans, sem veitir lán til nýbýla, þó að það sé ekki sett undir þá n. að gera till. um, hvernig lánunum skuli hagað úr byggingar- og landnámssjóði. Þessi skrifl. brtt., sem leitað var afbrigða fyrir, breytir þess vegna engu. Hún lagar lítilsháttar formið, sem í sjálfu sér er aukaatriði, en hitt er aðalatriðið, að hér á að færa til yfirstjórnina yfir þessari stofnun, sem er óviðkomandi því frv., sem hér liggur fyrir. Að því er snertir brtt.hv.þm. V.-Húnv., sem felur það í sér að hækka lán til einstakra nýbýla, þá skal ég taka það fram, að ég er þeim einnig mótfallinn, af því að hér verður að haga svo háttum í þeirri starfsemi, sem hér er ætlað að setja á stofn, að veita styrk og lán til sem flestra aðila, sem um það sækja. N. hefir bundið sig ákveðið við það hámark, sem í frv. stendur, og ég verð að segja, að þó að það kunni ekki að þykja nógu aðgengilegt, þá verða það samt þannig kjör, að engin slík hafa áður verið á boðstólum, og ekki eru líkur til annars en það ætti að vera fullnægjandi fyrir þá menn, sem á annað borð hafa vilja og getu til þess að stofna til þeirra nýbýla, sem um er að ræða. Ef farið er hærra, er enn meiri hætta á því en ella, að þetta verkaði á þann hátt, að menn mundu heldur kjósa að komast inn undir ákvæði þessara laga heldur en að búa áfram á þeim jörðum, sem nú eru í byggð. En það er kunnugt mál, að heildarverð ýmissa þeirra jarða er miklum mun lægra heldur en ætlazt er til, að verði stofnverð þeirra býla, sem gert er ráð fyrir með þessu frv. Ég vildi því eindregið mælast til þess við hv.þm., að þeir felldu allar þær brtt. sem hér liggja fyrir. Þó að svo sé, að ég er ekki ánægður með stjórn þessara mála, eins og ég tók greinilega fram við 2. umr. þessa máls - og mínar brtt. voru þá felldar -, þá vil ég ekki gera svo mikið númer úr þeim ágreiningi, að ég af þeim sökum snúist gegn þessu máli. Þó að það færi að mínu áliti betur á annan veg, þá er engan veginn loku fyrir það skotið, að því megi breyta síðar til betri vegar.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Ef það er almanna vilji fyrir því í þessari hv. d. að fá það inn í þetta frv., að landbrh. og nýbýlanefnd fái yfirstjórn yfir því, til hvaða jarða eigi að velta lán til endurbygginga og nýbygginga, þá vildi ég benda þeim mönnum, sem flytja brtt. á þskj. 788, á það, að ef fyrri liður brtt. verður samþ., þá á vitanlega að falla burt síðari máls. fyrri málsgr. 23. gr. frv. En hinsvegar vona ég, að ekki þurfi að koma með brtt. til að lagfæra þetta, og að menn geti orðið sammála um að drepa þessar till., því að það er áreiðanlega engin ástæða til þess að láta nýbýlan. og landbúnaðarrh. fá yfirráðin yfir því, hvaða lán eigi að veita úr þessari deild Búnaðarbankans frekar en öðrum deildum bankans. Það er einmitt - og ekki síður - ástæða fyrir nýbýlan. að skipta sér af ræktunarsjóðslánum, og þess vegna hygg ég enga ástæðu til þess að samþ.till. því er snertir brtt.hv.þm. V.-Húnv., þá er ég þeim alveg mótfallinn. Það var talað um margar tölur í n. sem hámarkstölur fyrir lánveitingum, en síðast varð samkomulag í n. um þá tölu, sem stendur í brtt. hennar. Nm. voru að vísu sammála hv.þm. V.-Húnv. um það, að það væri full þörf fyrir þá, sem nýbýli byggðu, að fá hærri styrk og meiri lán. En n. byggði afstöðu sína til þessara till. á því, að þegar tillit er tekið til þess, að með því að skapa nýbyggjendum sérstaklega hagkvæm kjör, þá yrði töluverð hætta á því, að ýmsir af þeim bændum, sem erfiðasta aðstöðu hafa, freistuðust til þess að yfirgefa jarðir sínar og reyna að komast yfir nýbýli. Það var með tilliti til þessa, sem við vildum ekki fara hærra upp, og svo líka vegna þess, að við töldum betra, að vextir yrðu ekki lítt bærilegir. Ég hygg, að hv.þm. V.-Húnv. hafi ekki athugað þessa hlið málsins nægilega, þegar hann samdi sínar brtt. En ég vona, að hv.þdm. geti eftir atvikum sætt sig við það, sem í frv. stendur, og legg ég því til, að allar brtt. við frv. verði felldar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er auðséð, að nokkuð mikils þykir við þurfa að mótmæla þessum brtt. frá mér, því að þrír af hv.nm. landbn. hafa staðið hér upp til þess að láta í ljós andúð sína gegn þeim. Þó skildist mér á hv.þm.N.M., að hann í hjarta sínu væri ekki eins mikið á móti brtt. eins og hann vildi vera láta. En hann lýsti því yfir, að það hefði orðið samkomulag í n. Ég get vel skilið, að hv.þm. hafi tilhneigingu til þess að fylgja brtt. og hafi jafnvel talað fyrir svipaðri afgreiðslu málsins í n. Svo get ég líka skilið, að þegar hann er búinn að slá af til samkomulags við hina aðra nm., þá vilji hann ekki rjúfa það samkomulag, sem hann hefir heitið sínum samnm., og er ekki nema gott um það að segja út af fyrir sig. En það er ekki hægt að segja, að það sé næg ástæða til þess að mæla gegn mínum brtt. Þar geta haft sama gildi fyrir því, þó að eitthvert samkomulag hafi orðið í n. um afgreiðslu málsins. Ég skal játa, að ég hafði tilhneigingu til þess að ganga lengra í þessu efni en ég hefi gert með brtt. mínum, eins og frv. það ber með sér, sem ég var flm. að og n. hafði til að styðjast við við afgreiðslu málsins á þessu þingi. En ég hefi einmitt tekið nokkuð tillit til þess að afgr. málið á sem beztan hátt, þannig, að það komi að sem beztu gagni, en yrði þó ekki á nokkurn hátt, eins og hv.þm.N.-M. tók fram, til þess að freista manna til að yfirgefa jarðir sínar og taka til nýbýlastofnunar. Ég hygg, að engin hætta stafi af þessu, þó að mín till. verði samþ. Hún er einmitt sniðin við það, að þeir, sem kynnu að óttast slíkar afleiðingar af brtt. mínum, gætu orðið rólegir og samþ. þær án þess að nokkur slík hætta opnaðist. Þær ganga ekki inn á þá braut að hækka styrkinn, heldur aðeins að hækka lítilsháttar lánin og að styrkurinn verði dálítið lausari fyrir og megi velta honum á milli eftir því, sem bezt hentar fyrir nýbýlinga sjálfa. Í því sambandi vil ég svara hv.frsm.n. því, sem hann talaði um, að framlag til nýbýla eigi að koma aðallega fram í ræktun. Ég skal gjarnan ganga inn á það, að í mörgum tilfellum - og ef til vill flestum tilfellum - væri það hagfelld leið fyrir nýbýlinga að leggja fram sitt framlag í ræktun, en þó getur það verið hagkvæmara fyrir þá að leggja það fram á annan hátt. Við skulum segja, að maður hefði tækifæri til þess að byggja sjálfur upp á sínu býli, þá er honum hagkvæmast að leggja fram sitt framlag í smíði, og er þá eðlilegast fyrir hann að leggja fram starfskrafta til þess að vinna að byggingunni, þó að hann kannske þurfi að kaupa vinnu við ræktun og önnur störf til að koma býlinu upp. Það eru þessar ástæður, sem ég vildi reyna að fullnægja með þessu ákvæði í brtt. minni um, að þessir framlagsmöguleikar til nýbýlanna séu tilfæranlegir eftir því sem bezt hentar í hverju einstöku tilfelli. Mér er kunnugt um, að það getur verið dálítið mismunandi, hvað menn komast at með í byggingarkostnað, eftir því hvað þeir eru hagsýnir í því efni. Mér hefir t. d. verið tjáð, að byggingar- og landnámssjóðshús hafi orðið ódýrara en annað nákvæmlega eins. Þrátt fyrir að sömu skilyrði voru að öllu leyti til bygginga, hafði mismunurinn á kostnaðarverði orðið allt að því tvö þúsund krónur. Nú finnst mér ekki nema gott og blessað, að þeir, sem gætu komið upp byggingum, en dregið niður kostnaðarverðið að verulegum mun, fengju rýmri aðstöðu til þess um leið að leggja það, sem þeir hefðu sparað á byggingarkostnaði, í aukna ræktun og fengju betri aðstöðu að öðru leyti til nýbýlastofnunar. Það á ekki að refsa þeim fyrir þetta, heldur að sýna þeim fulla sanngirni, með því að skapa þeim betri aðstöðu til þess að fá býlin sem bezt úr garði gerð. Ég vil því vona, að hv. landbn., þó að þeir séu búnir að koma sér saman um afgreiðslu þessa máls á þeim grundvelli, sem hér er lagður, þá standi þeir ekki á móti brtt. mínum, sem þeir hljóta að viðurkenna, að eru gerðar með það fyrir augum, að þeir, sem nýbýli stofna, fái betri tækifæri til þess að skapa sér lífvænlegri skilyrði, og það án þess að nokkur ástæða verði til þess að óttast, að það verði til að lokka menn meir en hófi gegnir frá gömlu býlunum sínum. Ég skal taka það fram, að ég teldi það ekki mikið tjón, þó að einstaka afdalajarðir legðust í eyði. Það eru lítil framtíðarskilyrði fyrir menn, sem búa á slíkum jörðum, og á undanförnum árum hefir alltaf verið að ganga meir og meir á þessi heiðabýli og menn hafa fært sig í þéttbýlið og reynt að koma sér þar fyrir. Hinsvegar skal ég játa, og hefi alltaf haldið fram, að það ber skylda til þess að halda við gömlum býlum eftir því sem frekast er unnt, nema þeim, sem liggja mjög afskekkt. Ég vil svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en þó endurtaka og undirstrika, að mínar brtt. eru ekki í því formi, sem ég hefði helzt kosið, heldur hefi ég mynt að laga mig eftir því, sem n. hefir lagt til í málinu, og greiða fyrir því án þess að það geti á neinn hátt orðið til þess að auka á hættu fyrir málið sjálft og byggt mínar till. alveg á þeim grundvelli, sem n. sjálf leggur til. Ég vil beygja mig fyrir þeirri stefnu, sem þar hefir orðið ofan á, en reyna að færa hana lítilsháttar til betri vegar frá því, sem ég tel, að sé í frv. sjálfu.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. gat þess, að nú hefðu þrír þm. úr landbn. staðið upp til þess að andmæla hans brtt. Ég held, að það sé rétt, að ég standi upp sem fjórði maður til þess að andmæla þeim. - Ég veit vitanlega ekki, hvað einstakir landbnm. aðrir en ég hafa hugsað sér um hámarksákvæði fyrir lánum og styrk til nýbýlabygginga. En ég veit það, að n. var sammála um, að ekki mætti fara hærra, til þess að ekki væri veruleg hætta á því, að menn hlypu frá býlum sínum til þess að verða aðnjótandi þeirra fríðinda, sem gert er ráð fyrir, að þeir, sem stofna nýbýli, fái, eða a. m. k. verði allháværar kröfur um að komast í þá aðstöðu. Hv. þm. V.-Húnv. lagði sérstaka áherzlu á það, að hér væri ekki farið fram á aukinn styrk, heldur aðeins hækkuð lán. Það gerði svo sem ekkert til, skildist mér, þó að nýbýlin þyrftu að standa undir hærri lánum - það skipti svo sem ekki miklu máli. Ég vil benda hv.þm. á í fullri alvöru, hafi hann ekkert lært af skuldasöfnun bænda á undanförnum árum, ekkert lært af því, að byggingar- og landnámssjóður byrjaði á því að lána um 30 þús. kr. út á jarðir, sem ekki kostuðu nema 3-5 þús., að stjórn byggingar- og landnámssjóðs hefir lært það af þeirri reynslu, sem hún hefir af þessu hlotið, að hún hefir fært lánin stórkostlega niður. Ég hygg, að nýbýlingar verði þakklátir þeim mönnum, sem ætlast ekki til þess, að inn á þá verði troðið lánum eða gert allt of auðvelt um að hrúga lánum á býlin. Ég hygg, að þeir megi vera þakklátir þeim mönnum, sem benda þeim, þó óbeint sé, á þá leið að leggja minna í kostnað í byrjun, en þó þannig, að sómasamlegt megi teljast og að líkur séu til, að þeir geti risið undir kostnaðinum. Að því er snertir brtt.hv.þm. Árn., þá er ég þeim mótfallinn og get tekið undir þau rök, sem hv. form. landbn. færði gegn þeim.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Nú fer maður að skilja, hvaðan vindurinn blæs, þegar hv.þm. Ak. tekur til máls. Nú fer maður að skilja, hvers vegna hv. 2. þm.N.-M. er svona tregur í taumi eins og hann hefir verið við þessa umr. Nú skil ég, hvers vegna þetta samkomulag hefir verið gert í n. um afgreiðslu málsins og hvers vegna hv. 2. þm. N: M. hefir verið svínbeygður eins og raun er á orðin frá sinni sannfæringu. Það hefir verið af því, að í n. hafa verið menn, sem ekki hafa viljað láta málið ná fram að ganga, nema þá svo, að það gæti ekki komið að neinum notum. Hv. þm. Ak. spurði að því, hvort ég hefði ekkert lært af skuldasöfnun bænda og ekkert lært af lánveitingum byggingar- og landnámssjóðs. Jú, mér er kunnugt um, að menn hafa fengið lán til þess að byggja upp á jörðum sínum, en það er þessi skuldasöfnun, sem hv.þm. Ak. vill ekki innleiða. Hann vill ekki, að menn fái lán til að reisa nýbýli. Það er yfirlýst frá honum, að þetta sé röng leið, sem ekki megi ganga inn á, og hv.þm. hefir gert samkomulag við meðnm. sína um að skera þetta svo við neglur sér, að það komi ekki að neinu gagni. Það þýðir ekki fyrir hv.þm. að koma fram í dulbúnu gerfi sem meðmælandi frv., vitandi vits um það, að hann er að reyna að vinna á móti málinu á þann hátt að láta lánveitingarnar og styrkinn verða svo lítinn, að ekki komi að neinu liði, og að af þeim sökum verði sem fæstir, sem þessara hlunninda geti notið. Þetta er auðvitað krókaleið til þess að komast að sínu takmarki - því takmarki að leyfa ekki lánveitingar, og ef hv.þm. A.-Húnv. ætlar að taka í þennan spotta með hv.þm. Ak., þá öfunda ég hann ekki af sinni afstöðu til málsins. Ég skal ekki segja, hversu ákaflega mikið þakklæti kann að dynja yfir þessa hv.þm. frá þeim mönnum, sem nú eru að hrekjast úr sveitum landsins vegna þess að þeir hafa ekki aðstöðu til að stofna heimili, en ég get búizt við, að þeir þurfi ekki að hafa vatnsheldar regnhlífar til þess að verja sig í þeirri skúr. En að taka þessa litlu lánveitingu, 4500 kr., sem menn þurfa til þess að koma upp nýbýli í sveit, til samanburðar við það hófleysi, sem hefir átt sér stað í útlánum úr byggingar- og landnámssjóði, er ekki nema hrein fjarstæða. Hér er aðeins verið að teygja fram grýlu til þess að hræða menn, en það á ekki við; þetta er ekki sambærilegt við lánveitingar úr byggingar- og landnámssjóði, því að ég hygg, að þar sé ekki farið nema þá að örlitlu leyti niður fyrir það, sem ég geri ráð fyrir í mínum brtt. Hv. þm. Ak. þarf ekki að ímynda sér það, að þeir, sem taka slík lán, 4 þús. kr., séu með öllu skuldlausir jafnt fyrir því. Það er því miður ekki hægt að útiloka það, að menn myndi skuldir til þess að geta komið upp heimili, hvort heldur það er í kaupstað eða sveit. Því miður er ekki hægt að koma þessu svo fyrir, þó að það væri æskilegt, og þess vegna verða menn að stofna til skulda, ef þeir eiga að fá viðunandi heimila í sveit.

Jón Pálmason Mér þótti koma fram skrítnar getsakir hjá hv.þm. V.-Húnv. til okkar í landbn. um að í þessu máli hefði n. gengið inn á eitthvert samkomulag, sem hv.þm. Ak. hefði kúgað okkur hina í n. til þess að ganga inn á, og það væri að ákveða styrkinn og lánin svo lág, að ekki væri hægt að byggja nýbýli fyrir þá upphæð. Ég skal lýsa því yfir, að í n. hefir í þessu efni verið bezta samkomulag um að fara ekki hærra með þessar fjárveitingar en við gerum ráð fyrir. Ég veit ekki hvort hv.þdm. hafa athugað, hvað hlutfallið raskast mikið, ef till.hv.þm. V.-Húnv. væru samþ., því að það er lágmarkskrafa frá landbn., að til byggingar nýbýlis leggi hlutaðeigandi sjálfur fram 3/17 af stofnkostnaði býlisins, og það virðist ekki vera sérlega há krafa. En verði till.hv.þm. V.-Húnv. samþ., breytist þetta hlutfall þannig, að það verður aðeins 1/17 - einar 500 kr. - sem hlutaðeigandi þarf sjálfur að leggja fram. hér er að miða við það hámark, sem styrkurinn er veittur til, og þá er að athuga í þessu sambandi það, sem kemur til greina, sem er sú ræktun, sem þarna þarf fram að fara. Ég býst við, að menn hafi kannske ekki gert sér grein fyrir því, að til þeirrar ræktunar, sem styrk á að veita til samkv. þessu frv., er ekki ætlazt til, að veittur verði jarðræktarstyrkur. Eftir þessu hefir því hlutaðeigandi bóndi eins og áður fulla kröfu til styrks samkv. jarðræktarlögunum til þeirrar ræktunar, sem hann framkvæmir þar til viðbótar. Ég skal, ef hæstv. forseti aðeins bíður örlítið við, lesa upp, hvernig þetta er í frv., sem hv.þm. V.-Húnv. flutti hér í fyrra. Hann vill fara með styrkinn upp í 12 þús. kr. til þess að reisa sér nýbýli.

Hann þyrfti að vera það

. Hann vill færa ríkisstyrkinn upp í 12 þús. kr. til einstakra býla, og ætlast þannig til, að nýbýlin verði eins dýr eins og dýrustu höfuðból á landinu.

Það eiga allt að verða höfuðból

. Það getur kannske orðið með tímanum, en það er ekki hægt að krefjast þess, að ríkið styrki þau á þann hátt, að þau geti orðið það strax. Það væri óskynsamlegt að gera slíkar kröfur. Viðvíkjandi því, sem í frv. stendur, þá er það krafz frá hv.þm. V.-Húnv., að aldrei verði minna en 34 af kostnaðarverði, sem hlutaðeigendur sjálfir leggja fram. Landbn. hefir ekki gert ráð fyrir hærra en 3/17, en nú vill þessi hv.þm. færa það niður í 1/17. Annars vil ég ekki lengja umr. frekar. Það er líka óþarfi, vegna þess, að ég býst ekki við, að till. nái fram að ganga. En auðsætt er, hvað vakir fyrir hv.þm., að nota sér á þennan veg, að landbn. sé að skera við neglur sér framlagið, af því hún ætlist til, að ekkert verði úr málinu. En nm. hefir ekki dottið slíkt í hug. Þeir hafa aðeins viljað fylgja skyldu sinni, að gera frv. þannig úr garði, að það gæti orðið hjálp á komandi tímum fyrir sveitir landsins. Svo ætla ég ekki að orðlengja þetta frekar.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Út af fáum meinlausum orðum, sem ég beindi til hv.þm. V.-Húnv., hefir hann haldið eina af sínum fullyrðingaræðum, sem mér dettur ekki í hug að svara. Ég vil aðeins benda á, að hann fullyrti, að ég væri á móti öllum lánum í sambandi við nýbýlin, og ég væri á móti málinu í heild, sem ég hefi þó athugað kostgæfilega í landbn. og hefi skrifað undir ágreinings- og fyrirvaralaust. Ég get látið þetta svar nægja. Þá sagði hv.þm., að hann vissi ekki hvort þessi og þessi maður myndi verða okkur í landbn. þakklátur fyrir afgreiðslu málsins. En ég vil segja honum, að mig varðar ekkert um það, hvort þessi og þessi maður er mér þakklátur. Ég lít á hag þjóðarheildarinnar, og það gerir landbn. Ég vil benda á í þessu sambandi, að byggingar- og landnámssjóður hefir þegar orðið að gefa afföll af sínum hagkvæmu lánum, því að þau voru allt of há. Að lokum vil ég láta þá skoðun í ljós, að ég hafi eins mikið vit á landbúnaði eins og hv.þm. V.-Húnv.

Það er vafamál

. Og ég vil frábiðja mér allar leiðbeiningar hans í þeim efnum.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að segja örfá orð, og ég vona, að ég þurfi ekki að lengja mikið umr., því að það eru óþarfar langar umr. um svo lítið atriði sem hér ræðir. Ég hefði sparað mér að taka til máls, ef ekki hefði komið fram í ræðu eins hv.þm., að brtt. sú, sem ég hefi gert með öðrum þm., væri ekki frambærileg, hvorki að formi né efni. Sá hv.þm., sem varpaði þessu fram, rokstuddi það ekki frekar, eins og kemur stundum oftar fyrir þennan hv.þm., að honum finnst óþarfi að rökstyðja það, sem hann fer með. Brtt. okkar fjallar um það, að eins skuli farið með lán úr byggingar- og landnámssjóði, hvort heldur er til endurbygginga á jörðum eða til stofnunar nýrra býla og samvinnubyggða. Það virðist koma fram hjá landbn., eða 4 nm. af 5, að þetta væri röskun á eldri löggjöf, en sjálfir virðast þeir ekki vera sér þess meðvitandi, að þeir eru að raska eldri löggjöf í till. sínum. Brtt. okkar felur einmitt í sér að koma samræmi á þau lán, sem þeir fara nú að gera ráðstafanir með á sérstakan hátt. Það segir í 21. gr. frv.: „Byggingar- og landnámssjóði Búnaðarbanka Íslands skal skipt í tvær deildir. Önnur deildin skal veita lán til þess að endurbyggja hús á jörðum, sem eru í ábúð. Hin deildin kallast nýbýladeild. Hún skal veita lán til þess að reisa nýbýli og samvinnubyggðir.“ 23. gr. frv. tekur síðan fram, að með fjárl. skuli ákveðið, hve mikið fé sé lagt til stofnunar nýbýla á hverju ári. Skal svo nýbýlanefnd gera till. um, hvernig því fé skuli skipt milli landshluta, og eins hvað miklu fé sé varið til lánveitinga úr nýbýladeild byggingar- og landnámssjóðs. Við, sem stöndum að þessari brtt., leggjum til, að úr hinni deild sjóðsins, sem varið er til endurbygginga á býlum, sé farið með lánin á sama hátt. Þessi brtt. er flutt eftir ósk þess manns, sem hefir yfirstjórn þessa sjóðs. Hann hefir óskað eftir, að þessar ráðstafanir yrðu gerðar á sama veg. Honum finnst, að með því yrði meira samræmi á stjórn sjóðsins, ef hann væri undir einni yfirstjórn. Í till. landbn. er ekki vikið að því, hvernig sjóðnum skuli skipt, hvaða hlutfall eigi að vera milli deildanna, þegar sjóðnum er skipt, eða hvernig starfsemi hans skuli háttað í þessum deildum í framtíðinni. Ég get búizt við, að ekki sé auðvelt að ákveða þetta fyrirfram, og því sé bezt, að sömu menn fjalli hér um, bæði lánveitingar og styrkveitingar úr nýbýladeildinni, og eins hvernig verja skuli fé úr hinni deildinni til endurbygginga á jörðum í sveitum. Þetta er ekki skylt því, sem landbn. leggur til. Hún vill koma lánveitingum úr nýbýladeild undir sérstaka yfirstjórn við Búnaðarbankann. Það getur verið skoðunarmál, hvort rétt sé að bera styrkveitingar úr þessum sjóði undir nýbýlan. En ef við hefðum flutt till. um svo mikla röskun á frv., þá hefði landbn. getað lagzt á móti. Hinu bjóst ég síður við, að 4 nm. af 5 legðust á móti því, að samræmi yrði í starfsemi sjóðsins. því það verða ekki nein greinileg skil, hvað eru nýbýli og hvað er endurbygging á eldri býlum, t. d. hvort eitthvert býli hættir að heita nýbýli þó að endurnýjaðar séu byggingar á því, hvort þau heita bara nýbýli fyrst. Vegna alls þessa hefði verið hyggilegra, að það hefði verið sama stjórn yfir þessum deildum báðum. Hjá okkur flm.brtt. er þetta ekki neitt kappsmál. Fyrir okkur vakti ekki annað en það, að gætt væri samræmis í stjórn beggja deilda sjóðsins. Við fellumst þar á rök þess manns, sem hefir yfir sjóðnum að segja, og álítum við bezt, að sömu menn hefðu úrslitaatkvæði um það, hvernig farið væri með fjármál sjóðsins. Ég get sagt sem mína persónulegu skoðun, að ég hefði kosið, að þessar till., bæði um nýbýladeild og hina, væru ekki bornar undir landbrh., heldur hefði stjórn bankans með nýbýlastjóra og nýbýlanefnd úrslitaatkvæði um þetta. En ég vildi ekki gera svo mikla röskun á frv., sem af því hefði hlotizt, og því áttum við ekki annars úrkostar en flytja till. til samræmingar á stjórn deilda sjóðsins. Þá saknaði einn ræðumaður ákvæðis úr brtt. okkar við till. landbn., þess efnis, að þegar landbrh. hefir lagt till. nýbýlanefndar fyrir nýbýlastjóra væru teknar fullnaðarákvarðanir um þær í samráði við hann. Eftir till. okkar á að orða málsgr. þannig: „Tillögur nýbýlanefndar um styrki og lán úr deildum sjóðsins skulu jafnan lagðar fyrir nýbýlastjóra, en hann leggur tillögurnar fyrir landbrh., sem tekur um þær fullnaðarákvarðanir.“ Það er nákvæmlega það sama sagt í báðum málsgr., en þetta nær bara betur þeirri hugsun, sem fyrir landbn. vakti. Hvað þýðir, að nýbýlastjóri leggur fyrir landbrh. tillögur n.? Þeir bera ráð sín saman. Verði þeir ásáttir, kemur ábyrgðin á landbrh. Greini þá á, þá ræður landbrh., þó að orðalag landbn. haldist á till.Till. okkar og hennar bera því að sama brunni. Landbn. hefir heldur ekki fundið að þessu, en aðeins einn ræðumaður. Og ég get sagt fyrir mitt leyti, að mér liggur í léttu rúmi, hvort þessi till. verður samþ. En andmælin gegn till. eiga ekki við rök að styðjast. Ef eitthvað er aðfinnsluvert við það, að landbrh. taki ákvörðun um slíkar lánveitingar, þá gildir það ekki síður um till. landbn. En mér stendur annars á sama, hvað deildin gerir við þessar till. Þær eru komnar fram eftir óskum þess manns, sem mest á um þessi fjármál að fjalla, og samræmis vegna var ég fús að flytja þær. En annars er mér hjartanlega sama, hvað við þær verður gert. En ég veit með vissu, að þegar fram líða tímar, þá mun sú verkaskipting, sem landbn. leggur til, ekki viðgangast lengi.

Páll Zóphóníasson Ég vil benda hv. 1. þm. Árn. á það, að hann gekk framhjá því, sem ég benti á aðan, að ef árangur á að verða af till. hans, þá verði hún að koma fyrr en síðari málsl. 23. gr., en það vantar till. um að breyta þessu þannig. Ég vil líka benda á, að þessi nýbýladeild, sem stofnuð er úr byggingar- og landnámssjóði eftir 21. gr. frv., fær fé sitt með því að gefa út verðbréf, og eftir því sem 22. gr. ákveður, skulu lánin veitt með sömu vöxtum og borgaðir eru af bréfum, sem sjóðurinn gefur út, svo að það má búast við, að vextirnir verði 5%-51/2%. Ef hv.þm. V.-Húnv. athugar þetta, þá vona ég, að hann sjái, að af 3500 kr. láni gerir það minnst 175 kr. á ári, en af 4500 kr. láni verða það 225 kr. En nú nemur afgjaldið af leigujörðum 120-135 kr. að meðaltali. Og ég býst við, að ha. þm. V.-Húnv. vildi reyna að koma lánunum á þessum jörðum svo fyrir, að vextir að þeim yrðu ekki mörg hundruð kr. á ári, og ekki miklu hærri en afgjöld af leigujörðum. Og ég hygg, að nýbýlingur hafi nóg með æð bera 175 kr., þó ekki sé 200-300 kr., eins og yrði eftir till.hv.þm. Hv. 1. þm. Árn. lagði enga áherzlu á sína till., að hún yrði samþ. Ég vona því, að honum verði ekkert um það, þó hún falli. Ég hygg, að það sé á nokkrum misskilningi byggt, þar sem hann segir, að stigsmunur verði 5 milli lána úr deildum sjóðsins. Annarvegar eru lán um ófyrirsjáanlega framtíð, en þar er enginn styrkur á móti. Hinsvegar eru lán til nýbýla og 3500 kr. styrkur á móti. Þetta er svo glöggur stigsmunur, að það er engin hætta, að á verði ruglingur í Búnaðarbankanum milli þessara deilda. Að því leyti þarf ekki sömu menn til að ákveða, hverjir eigi að fá lánin. En sem sagt, ef á að aðhyllast það, að láta sömu menn hafa ákvörðunarvald um það, hverjir eigi að fá lán til endurbygginga á jörðum og til nýbýla, eins og flm.brtt. 788 leggja til, þá verður síðari málsgr. 23. gr. að falla niður. Annars er endurtekning á því sama tvisvar í sömu málsgr.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Umr. eru orðnar langar, svo að ég vil ekki teygja mikið úr þeim. En ég verð þó að mótmæla því, sem hæstv. forseti hélt fram, er hann var að mæla með till. sinni og hv. 2. þm. Árn. Hann segir, að þeir hafi borið till. fram til að samræma ákvæði í frv. landbn. Þetta er hrein fjarstæða. Hann sagði, að ekki hefði verið rétt að blanda nýbýlastjóra eða landbrh. inn í þetta mál, heldur hafi verið réttast að láta það heyra undir stjórn byggingar- og landnámssjóðs. - Það getur verið, að þetta hafi verið bezt, en það gat bara ekki orðið í þessu frv., því að lánin byggjast á því, hvort maður fær þann styrk úr ríkissjóði, sem ákveðinn er í frv. Og það þýðir ekki að veita lán til eins býlis og styrk til annars. En þegar ákveðið er í lögunum, að úthlutun styrksins skuli falin nýbýlastjóra og landbrh., þá verður ekki komizt hjá því, að þeir, sem ákveða styrkinn úr ríkissjóði, segi til um, hverjir eigi að fá lánið. Ef þetta hefði ekki verið svona bundið, þá hefðum við ekki ákveðið neitt um það í frv. En þetta eru einmitt þeir lánaflokkar, sem bundnir eru við þennan styrk. Ef hefði átt að færa ákvarðanir um lánaflokka í Búnaðarbankanum undir sömu stjórn, þá hefði ekki síður verið ástæða til að taka hér með ræktunarsjóð, því að mikill hluti af lánum úr honum fer líka til bygginga. Þetta hefði ef til vill verið æskilegast, en því varð ekki komið við, og við urðum að taka þann kostinn að leggja til að stofna nýjar deildir úr byggingar- og landnámssjóði. Þá sagði hæstv. forseti, að ekki væri greinilegt eftir frv., hvað væru nýbýli og hvað eldri býli, en ég vil benda honum á, að í frv. eru skýr ákvæði um þetta. Þá er ákvæðið, sem hv.þm. Borgf. fann að, að í seinni lið till. væri strikað út, að nýbýlastjóri hefði nokkurn ákvörðunarrétt um þessar lánveitingar. Í till. landbn. er ákveðið, að hann taki fullnaðarákvörðun ásamt landbrh., en í brtt. stendur, að nýbýlastjóri leggi till.n. fyrir landbrh., sem tekur um þær fullnaðarákvarðanir. Nýbýlastjóri á þannig aðeins að bera fyrir hann till., en landbrh. tekur ákvarðanirnar. Nýbýlastjóri hefir samkv. brtt. þessari ekki tillögurétt, heldur er hann aðeins sendisveinn frá nýbýlanefnd til landbrh. Það er með ásettu ráði, að við orðuðum till. þannig, að landbrh. taki ákvarðanir ásamt nýbýlastjóra, því að við vildum láta nýbýlastjóra líka hafa hönd í bagga með þessu. Ég vil því ekki ganga inn á það með hæstv. forseta, að ekkert sé athugavert við brtt. þeirra. Mér finnst það hortittur, þar sem stendur í 1. málsgr.: á sama hátt, og svo er endurtekið í brtt.: á sama hátt, og þó þessi orð fellu niður, þá stendur ettir, að nýbýlanefnd geri till. um lánveitingar úr nýbýladeild byggingar- og landnámssjóðs, og ennfremur, að nýbýlanefnd geri till. um, hverjir skuli fá lán úr byggingar- og landnámssjóði, en það tvítekur nákvæmlega það sama, eins og allir hljóta að sjá. Ef það er ekki hortittur, þá veit ég ekki, hvað er hortittur. Það er alltaf varhugavert að bera fram brtt. við lagaflokka, sem eru heild eins og þessi. Það kemur þá oft röskun á sambandið. - Ég ætla svo ekki að tala meira um þetta.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér er sagt, að meðan ég var fjarverandi hafi hæstv. forseti sagt eitthvað viðvíkjandi brtt. sinni og hv 2. þm. Árn., og honum hafi fundizt ég taka of djúpt í árinni, þar sem ég sagði, að þessi brtt. væri óframbærileg bæði að formi og efni. Hvað formið snertir hefi ég fengið viðurkenningu á orðum mínum frá hv.flm. frv., en brtt. hans nær ekki nema örskammt til leiðréttingar á formshlið till.Hv. 2. þm.N.-M. hefir ekki lagað hana til fulls hvað formið snertir. En það er aukaatriði. En frá efnisins sjónarmiði er hún ekki frambærileg. Till. felur í sér að taka af stjórn Búnaðarbankans yfirráð með fullnaðarúrskurði um lánveitingar úr byggingar- og landnámssjóði og fela þau landbrh. Ég álít ófært að bera fram svo stórstíga breyt., sem hér er um að ræða, á síðasta stigi máls, eins og hér er gert, auk þess sem það nær vitanlega ekki nokkurri átt að láta ráðh. úrskurða um lánveitingar úr lánsstofnun í landinu. Lánsstofnanirnar eiga hvað þetta snertir að vera óháðar hinu pólitíska valdi, en nú er það vitað, að ráðh., hver sem hann er, er í orðsins fyllstu merkingu fulltrúi hins pólitíska valds í landinu, það er að segja hins ráðandi meiri hl. á hverjum tíma, svo það er ekki hægt að gera hinu pólitíska valdi hærra undir höfði í þessu efni heldur en með því að ætla að láta velta á úrskurði ráðh. um það, hvernig lánveitingum er hagað. Frá þessu sjónarmiði álít ég till. alls ekki frambærilega, auk þess hvað óviðeigandi er að láta slíka brtt. koma fram á síðasta stigi málsins. Ég tek því ekkert aftur af því, sem ég hefi sagt um þetta efni, og ætla, að það sé fullkomlega rökstutt.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Það fer fjarri því, að mér detti í hug, að hv.þm. Borgf. taki nokkuð aftur af því, sem hann hefir sagt. Ég man ekki til, að þessi hv.þm. hafi nokkurn tíma tekið aftur það, sem hann hefir einu sinni sagt, hvort sem það hefir verið rétt eða rangt. Ég er ekkert að álasa honum fyrir þetta, - fjarri því. Að sumu leyti munu skoðanir okkar eigi mjög ólíkar um það atriði, hvort ákvarðanir þær, sem hér er um að ræða, skuli bornar undir landbrh. Ég álít, að yfirleitt ætti ekki svo að vera. En samkv. frv. eiga styrkveitingar til nýbýla að vera komnar undir dómi ráðh., og eru það fjármunir eigi svo litlir. Ef ráðh. er of pólitískur til þess að ráðstafa einhverjum fjármunum, stundum meiri, stundum minni, til endurbygginga bæja í sveitum, þá getur hann alveg eins verið pólitískur þegar um er að ræða að veita þennan styrk til manna, sem reisa nýbýli. Ég hefði kunnað betur við, að hv. landbn. hefði ekki haft nein slík ákvæði í frv. Vitanlega hefði verið hægt að láta veitingu þessara fjármuna vera undir mati annara manna komnar, og það þurfti ekki annað en tiltaka sérstök skilyrði, sem þeir yrðu að uppfylla, sem styrksins ættu að verða aðnjótandi. Ég ætla þó eigi að standa í vegi fyrir þessum ákvæðum eins og sakir standa. Þessi löggjöf á vafalaust eftir að taka ýmsum breyt., eftir því sem reynslan leiðir í ljós, þegar farið er að framkvæma hana, og því getur maður látið sér hægt, þó eitthvað kunni að vera annað heppilegra heldur en þar er tiltekið. Þó þessi umræddu ákvæði kunni að vera óheppileg að einhverju leyti, þá dettur mér ekki í hug að telja þau háskaleg á nokkurn hátt. Ég held, að það sé hæpið hjá hv.þm. Borgf. að telja það beina undantekningu, að við tökum með í brtt. nýbyggingar á nýbílum og samvinnubyggðum, þó þær hafi áður verið nefndar í gr. Þær koma þarna í nokkurskonar áframhaldi af nýbyggingum á eldri jörðum og falla undir það sama, svo það er ekki alveg tilgangslaust að setja þetta þannig fram. Hinu dettur mér ekki í hug að bera á móti, að með betri tíma hefði mátt koma þessu öðruvísi og betur fyrir. Ég ætla svo, úr því að ég stóð upp, að víkja nokkrum orðum að hv.þm. Mýr. Hann sagði, að það ætti að koma undir úrskurð ráðh., þegar styrkur væri veittur til nýbýla. Nú er þetta með ýmsu móti; stundum getur verið aðeins um styrk að ræða til nýbýlings, en ekki lán, stundum aftur á móti aðeins lán, og þá kemur ekkert til kasta ráðh. eftir till.hv. landbn. Nú er talað um einhverja skiptingu á sjóðnum, þó ekkert komi fram um það af hálfu n., hvernig sú skipting eigi að vera. Það er fjarri því, að ég hafi nokkuð á móti því, að sjóðnum sé skipt, en ég álít að öllu leyti miklu heppilegra, að báðar deildir hans séu þá undir sömu yfirstjórn. Með því móti á sú yfirstjórn hægara með að gera sér grein fyrir nauðsyn hvers einstaks erindis, sem berst til beggja deilda sjóðsins. Aftur á ræktunarsjóðurinn, sem hv.þm. minntist á í þessu sambandi, ekkert skylt hér við. Það fer fjarri því, að ég geri þessar till. að stóru atriði. Ég sé í hendi mér, að þessi löggjöf verður tekin til endurskoðunar og breyt. áður en langt um líður, og gerir þá ekki mikið, þó þetta atriði bíði þangað til. En að vera með stóryrði slík sem hv.þm. Borgf. viðhafði hér um svona till., það tel ég allt of mikla orðgnótt. Hvað það snertir, að nýbýlastjóri eigi aðeins að vera sendisveinn milli nýbýlanefndar og ráðh., sem ekkert hafi að segja þegar til ákvarðana kemur, þá tekur það jafnt til till. landbn. eins og till. okkar. Samkv. báðum till. á hann að vera milligöngumaður; það er ætlazt til, að þessir aðilar beri ráð sín saman, en ef þá greinir á, verður ráðh. að skera úr, eftir hvorum till. sem farið er.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég gat þess áðan, að ég hefði fengið viðurkenningu frá flm. þessarar brtt. fyrir því, að hún væri óframbærileg að formi til. Nú hefi ég fengið viðurkenningu á því frá hæstv. forseta, að hún sé einnig óframbærileg hvað efnishliðina snertir, því hann kvaðst vera hálfhræddur við að leggja styrkveitingarnar til nýbýla undir úrskurð hins pólitíska valds ráðh. En þessi hræðsla kemur svo fram í því, að hann vill líka leggja lánveitingar úr byggingar og landnámssjóði undir þetta sama vald. Ef þetta er ekki að stangast við sjálfan sig, þá veit ég ekki, hvað það er. Ég þarf þannig ekki frekari viðurkenningu á því frv. hv.flm. þessarar till., að það sé rétt hjá mér, sem þeir kalla stóryrði, að hún sé ekki frambærileg, hvernig sem á hana er litið. Er nú aðeins eftir að láta hv. d. reka smiðshöggið á og staðfesta það, hvort ég hefi ekki rétt fyrir mér. Það kemur væntanlega fram við atkvgr. Hæstv. forseti henti að mér harðyrðum út af því, að ég léki ekki mjög á riðli með skoðanir mínar hér í d., og er það meira heldur en hægt er að segja um suma aðra, jafnvel hæstv. forseta sjálfan. Það er rétt, að ég reyni að halda fast við skoðanir mínar, þó hitt sé vitanlega ofmælt, að ef það kemur fyrir, að mér skjátlist, þá fáist ég aldrei til að viðurkenna það. Ég stend fast við mínar skoðanir, þegar ég hefi rétt fyrir mér, og ég byggi skoðanir mínar æfinlega á því, að ég hafi rétt fyrir mér. Og hvað sem annars má um mína þingsögu segja, þá hygg ég, að ekki verði sagt, að ég hafi látið annarlegar ástæður eða góð boð frá valdhöfunum hlekkja mig til þess að hvika frá skoðunum mínum, - og taki þeir sneið, sem eiga.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Það má segja um hv.þm. Borgf., að sjaldan bregður mær vana sínum. Auðvitað þurfti hann að koma að einhverjum svigurmælum, er hann gerði aths. sína. Hann gerir sjáanlega engan mun á því að standa við skoðanir sínar og að standa við öll orð, sem falla í umræðuhita. Í hans augum er það alveg það sama að standa við öll stóryrðin og að standa við skoðanir sínar. En ég er ekki alveg viss um, að sumir hv. dm., sem að jafnaði ber minna á, séu óstöðugri í skoðunum heldur en hv.þm. Borgf. - Honum finnst það sama, hvað brtt. okkar sé ómöguleg, að við viljum nú breyta tveimur orðum í upphafi hennar. Sú orðabreyt. miðar til fegurra máls; ég viðurkenni það auðvitað. En maður, sem hefir borið fram brtt. á þingi og fært með henni stað á ströndu landsins annesja milli, hann ætti held ég ekki að vera með svigurmæli til annara, þó þeir beri fram till. sem orða mætti á annan hátt betur.  (Rödd úr salnum: Hver gerði það?)  . Það hefir einn af hv.þm. gert, og þingsagan sýnir, hver það er. Hann let í till. sinni ákveðinn stað tilheyra öðrum flóa heldur en hann hefir gert bæði fyrr og síðar. En þetta er nú meira sagt til gamans heldur en að annað eigi að vera í því fólgið. Hv. þm. Borgf. vék enn að till. okkar hv. 2. þm. Árn. og taldi, að þar sem ég væri ekki fjarri því, að heppilegra væri, að ekkert af styrk- og lánveitingunum væri komið undir úrskurði ráðh., þá væri þar með fengin viðurkenning fyrir, að efnishlið þessarar till. væri óframbærileg. En hv.þm. Borgf. segir ekkert við því, þó önnur deild sjóðsins eigi að miklu leyti að vera undir yfirráðum ráðh. samkv. till. landbn. Ég vil láta vera samræmi í þessum hlutum, láta annaðhvort allt eða ekkert af þessu fé vera komið undir úrslitaatkvæði ráðh., þar sem það gengur til nákvæmlega sömu starfsgreinar í þjóðfélaginu. Við hv.þm. Borgf. getum verið sammála um, að ekkert af þessu ætti að vera komið undir úrskurði ráðh., en úr því hv. landbn. hefir kosið þann kost að láta aðra grein starfseminnar koma undir úrslitaatkvæði ráðh., því þá ekki að láta hina gera það líka? Það eru því ekkert annað en marklaus stóryrði, sem hv.þm. Borgf. hefir viðhaft um þessa till. okkar. Ef hann er ánægðari með að viðhafa slíka málafærslu og halla réttu máli, þegar svo bíður við að horfa, ef honum finnst það bera vott um eitthvað meiri þingmennskuhæfileika, þá er það reiðilaust frá minni hálfu. Ef honum finnst henta sér og sínum málstað að viðhafa slík ummæli á þingi, sem hann hefir nú notað, þá má hann kjósa sér til handa þá kosti í því efni, er honum sýnist, mín vegna.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég var því miður ekki við 2. umr. þessa máls sökum lasleika. En út af þeim umr., sem nú hafa farið fram, get ég tekið undir það, að þetta úrslitaatkvæði ráðh., sem deilt er um, sé ekki heppilegt. Og mér finnst óþarfi að ganga þannig frá frv., að skipta eigi um þessa nýbýlanefnd á þriggja ára fresti; mér sýnist það vera eins og stílað upp á það, að pólitíska valdið, sem ráðandi er í landinu í hvert sinn, geti skipað sína menn til þessa starfs. Þegar svo á að leggja úrslitaatkv. um allar lánveitingarnar í hendur ráðh., þá virðist mér beinlínis stefnt að því að gera pólitíska valdið alráðandi á þessu sviði. Þó þetta yrði á engan hátt misnotað, mundi samt ávallt liggja sterkur grunur á, að menn yrðu að sæta misjöfnum kostum vegna skoðana sinna, ef svona er í pottinn búið. Það tel ég mjög óheppilegt, auk þess sem ráðh. gæti, ef hann vildi svo við hafa beitt valdi sínu til þess að útiloka beinlínis pólitíska andstæðinga frá þessum lánum. Mig undrar, að svona ákvæði skyldu fara hér gegnum 2. umr., og ég skil ekki, úr því hæstv. forseti viðurkennir hættuna, sem í þessu felst, að hann skuli óska að færa þetta út á víðara svið. Mér finnst hans afstaða ætti að vera sú, að hann vildi ekki ganga skör lengra heldur en þegar hefir verið gert í þessu efni, en notaði fyrsta tækifæri til þess að taka höndum saman við aðra, sem óttast þetta, til þess einmitt að nema þennan agnúa úr lögunum. - Ég vildi aðeins benda á þetta, að mér finnst þarna kenna ósamræmis hjá hæstv. forseta. Vænti ég þess vegna, að brtt. hans nái ekki fram að ganga, því hún mundi verða til að tefja það, að fellt verði burt þetta atriði í frv., sem vægast sagt getur orðið stórhættulegt.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Um þetta ákvæði um úrskurðarvald ráðh. er það að segja, að í frv. er stjórnarfyrirkomulagi þessara mála yfirleitt komið þannig fyrir, að landbrh. hefir æðsta valdið. Undir hann er sett nýbýlanefnd og nýbýlastjóri, og ef þar kemur upp ágreiningur, verður eitthvert vald að vera til að skera úr. Fannst okkur eðlilegast, að það væri landbrh., þar sem hér er að ræða um eina aðalgrein þeirra mála, sem undir hann heyra. Það hefði vitanlega mátt byggja frv. þannig upp, að nýbýlastjóri hefði æðsta valdið, en okkur þótti eðlilegra, að einhver væri yfir hann settur, því það mun vera sjaldgæft, að ráðamenn ríkisins á hinum ýmsu sviðum verði ekki að lúta einhverju æðra valdi. Þegar svo ákveðið er í frv., að æðsti maður á þessu sviði skuli vera landbrh., þá er ekki nema eðlilegt, að hann sé einnig látinn hafa úrslitavaldið um það, hvernig ráðstafað er styrknum til nýbýla, ef ekki næst um það samkomulag. En einmitt eðlileg afleiðing af því, að ráðh. ræður yfir styrkveitingunum, er hitt, að hann ræður einnig um lánveitingarnar, því undir flestum kringumstæðum hlýtur það að fara saman, að sömu mennirnir fái styrk til nýbýla og nýbýlalán. Það þýðir ekki að veita styrk í eina áttina og lán í aðra, svo það vald, sem ákveður skiptingu styrksins, hlýtur um leið að hafa áhrif á ráðstöfun þeirra lána, sem við styrkinn eru bundin.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta mál hefir verið hjá allshn.Nd., og vildi ég gera það að till. minni, að því yrði, að lokinni þessari umr., vísað til allshn. þessarar d.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Um þetta mál hafa þegar orðið allmiklar umr. bæði í Ed. og einnig í blöðum og manna á meðal. Má því segja, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að bæta nokkru verulegu þar við, enda mun ég láta mér nægja að láta fáein orð fylgja þessu frv. af hálfu okkar meiri hl. fjhn., sem leggjum til, að frv. verði samþ. með nokkrum smávægilegum breyt. Það er fyrir löngu orðið kunnugt, hvað þetta mál fjallar um. Það er farið fram á að afla ríkissjóði tekna til þess sérstaklega að standa straum af vissum útgjöldum, sem er ákveðið, að komi til framkvæmda á næsta ári í samræmi við væntanlega löggjöf, sem sumpart hefir þegar verið ákveðin af Alþingi og sumpart gert ráð fyrir, að verði samþ. á þessu þingi. En það má öllum vera ljóst, að ef lagt er í ný veruleg fjárútlát, þá verður það einnig að fylgja því, að sjá fyrir tekjum til þess að bera uppi útgjöldin. hér er fyrst og fremst farið fram á að fara tvær tekjuöflunarleiðir. Annarsvegar er það allveruleg hækkun á tekjuskattinum frá því, sem hann er nú, aðallega á skattskyldum tekjum, sem eru yfir 6000 kr., og hinsvegar er farið fram á, að lagt sé gjald á vissar tegundir af vörum, sem fluttar eru til landsins. Er þeim skipað í flokka og lagt misjafnlega hátt hundraðsgjald á vörurnar, eftir því sem flokkarnir tilgreina. Um fyrri tekjuöflunarleiðina, sem er að finna í 2. gr. frv., er það að segja frá sjónarmiði Alþfl., að hann telur, að þegar þurfi að afla tekna handa ríkissjóði, þá sé fyrst á það að líta, hverju verði náð með beinum sköttum eða öðrum tekjuöflunarleiðum, sem Alþfl. telur réttastar eins og nú standa sakir, svo sem einkasölum á vissum vörutegundum, sem geta aflað ríkissjóði tekna án þess að landsbúum sé að því nokkurt óhagræði. Um tekjuskattinn er því það að segja, að bæði frá sjónarmiði meiri hluta fjhn. og einnig frá sjónarmiði míns flokks verður hann að teljast rétt leið til tekjuöflunar. Hann kemur ekki að neinu verulegu leyti við þá menn, sem hafa lágar tekjur, því að aðalhækkunin samkv. þessu frv. leggst á tekjur manna, sem eru allverulega tekjuháir á íslenzkan mælikvarða. Því að hækkun sú, sem nokkru nemur, þegar miðað en við gildandi tekjuskattsl., er þá sú heimild, sem hefir verið samþ. um álagningu 10% gjalds þar á, en hækkunin fyrir neðan 6000 kr. er sama sem engin, aðeins til samræmis, til þess að fá eðlilegan skattstiga, og því er hækkunin örlítil á lágtekjur frá því, sem nú gildir, að viðbættri 10% álagningunni, sem heimild er til samkv. núgildandi l. að leggja ofan á tekjuskattinn almennt. En þegar kemur upp fyrir 6000 kr. skattskyldra tekna, þá hækkar skatturinn verulega, en það er aðgætandi, að 6000 kr. skattskyldar tekjur og þar fyrir ofan svara yfirleitt til brúttótekna sem væru 8-11000 kr., og má segja, að þeir menn, sem hafa 10 þús. kr. tekjur og þar fyrir ofan, séu mennirnir, sem frekast geta byrðarnar borið í þjóðfélaginu. Eftir því sem tekjurnar hækka, fer gjaldið hlutfalislega hækkandi, svo að segja má, að þegar komið er upp í 28000 kr. skattskyldar tekjur, þá sé hann orðinn mjög hár, en hann er þá líka tekinn af mönnum, sem hafa svo háar tekjur, að þeim ætti að vera útlátalítið að gjalda það til ríkis og bæja. Ég tel því, að þessi tekjuöflunarleið sé þess eðlis, að frá sjónarmiði þeirra, sem fyrst og fremst leggja áherzlu á, að tekna sé aflað hjá þeim, sem mestar hafa tekjurnar og mest umleikis, þá sé hún mjög í samræmi við skoðanir stjórnarflokkanna á skattamálum, einkum Alþfl., en þó einnig Framsfl. Hitt kann að þykja nokkru undarlegra, að Alþfl. hefir einnig horfið að því ráði, að lagt verði gjald á nokkrar innfluttar vörur meira en nú er gert. En til þess liggja þau rök, eins og fram hefir verið tekið við umr. um þetta mál í Ed. og einnig í blöðum Alþfl. og víðar, að Alþfl. álítur, að þar sem hann stendur að stj. og vill stuðla að því að koma í framkvæmd ýmsum málum, sem hafa í för með sér verulegan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, þá sé það skylda hans sem stuðningsflokks stj., sem vill vinna að framkvæmd nauðsynlegra mála, sem óhjákvæmilega hafa í för með sér allveruleg útgjöld, þá sé honum nauðsynlegt að finna tekjuöflunarleiðir til þess að vega á móti útgjöldunum. En þar sem ekki náðist fullkomið samkomulag milli Alþfl. og Framsfl. um það, hvernig skyldi afla teknanna, lengra en það, sem tekjurnar af tekjuskattsaukningunni náðu, þá varð það ofan á af þessari brýnu nauðsyn, að Alþfl. mælir með því að leggja þetta gjald á þær aðfluttu vörur, sem eru tilgreindar í frv. Það má segja um þetta gjald, að það sé ekki í anda Alþfl., svo að ég minnist fyrst og fremst á sjónarmið þess flokks. Það er að því leyti gagnstætt anda Alþfl. að það er mjög nálægt skattamálastefnu sjálfstæðismanna, sem vilja fyrst og fremst afla tekna með tollum af aðfluttum vörum og telja, að fyrir löngu sé komið of langt í álagningu beinna skatta hér á landi. Það hefir líka verið fundið þessari tekjuöflunarleið til foráttu, að með henni væri lagt gjald á þær nauðsynjavörur, sem hingað eru fluttar, því verður ekki heldur neitað, að hér er farið fram á að leggja gjald á nauðsynjavörur. Mönnum hefir orðið tíðræddast um kaffið og sykurinn, sem lagt er til, að gjald verði lagt á. Gjaldið, sem lagt er á sykurinn, er 5% af innkaupsverði, en þegar það er aðgætt, að það var Alþfl., sem kom því beinlínis til leiðar, að á Alþingi 1934 var lækkaður til stórra muna tollur á kaffi og sykri, þá er varla hægt um að sakast, þó að nú sé lagt gjald 2 þessar vörur, sem er ekki nema örlítið brot af þeirri lækkun, sem Alþfl. kom á 1934. Þegar samsteypustjórnin var við völd undir forustu hv.þm. V.-Ísf. og Sjálstfl. átti þar einn mann, var hnigið að því ráði að leggja 25% gengisviðauka á kaffi og sykur, og var það veruleg hækkun. Alþfl. stóð þá gegn þessu, en nú hefir hann neyzt til að ganga inn á að leggja örlítið gjald á þessar vörur, en þetta gjald er svo lítið, að segja má, að það geti vart orðið tilfinnanlegt fyrir alþýðu manna, sem þessarar vöru neytir. Eftir núv. verðlagi á þessum vörum mun hækkunin nema 4 aurum á kg. af kaffi, en tæplega 1 eyri á kg. af sykri. Og þegar athugað er, að á 1/4 kg. pakka af kaffi leggst 1 eyrir, þá er sannarlega ekki hægt að segja, að hér sé að ræða um stórkostlega hækkun á vöruverði. Um þetta gjald af innfluttu vörunum er það annars yfirleitt að segja, að undanþegnar gjaldinu eru fyrst og fremst allar vörur til framleiðslunnar sjálfrar, bæði landbúnaðar og sjávarútvegs, því að í undantekningarákvæðum 3. gr. eru taldar upp allrækilega þær vörur, sem notaðar eru til framleiðslu til lands og sjávar, og þær allar undanskildar þessu gjaldi. Töldu stjórnarflokkarnir, að nauðsynlegt væri að undanþiggja þessar vörur gjaldinu. Það er aðgætandi líka, að ekkert gjald er lagt á þær vörur, sem samkv. viðskiptasamningi milli Íslands og Stóra-Bretlands frá 1933 var samið um, að ekki skyldi leggja hærra gjald á, eftir að sá samningur öðlaðist gildi, en þar á meðal er mestur hluti af allri ódýrari vefnaðarvöru, t. d. karlmannafataefni úr ull, kjólaefni úr baðmull, tvisttau og rifli úr baðmull, gluggatjaldaefni úr baðmull, léreft úr hör eða hampi, sokkar, nærföt, önnur en úr silki eða gervisilki, línfatnaður, regnkápur, enskar húfur o. s. frv. Hér er talinn upp mestur hluti af ódýrari vefnaðarvöru, sem almenningur kaupir, og er hann því undanskilinn þessu gjaldi. Einnig er rúgur og rúgmjöl undanskilið þessu gjaldi sem óhjákvæmileg neyzluvara almennings. Þannig er það auðsætt, að með frv. er þess gætt að undanskilja frá vörugjaldinu flestar þær vörur, sem einkum eru notaðar til allrar framleiðslu, bæði til lands og sjávar og einnig þær vörur, sem alþýða manna má ekki án vera. Svo að ég hverfi að lokum örlítið að því, sem hefir verið varpað að okkur Alþfl.-mönnum út af þessu máli, þá er það kunnara en frá þurfi að segja, að það er stefna allra jafnaðarmanna um allan heim, að tekna til ríkis og bæjarfélaga sé fyrst og fremst aflað með beinum sköttum, og þá frá þeim mönnum, sem bezta hafa afkomuna og mestar tekjur, en vilja hinsvegar, að sem minnst hvíli á nauðsynjum manna, og helzt ekkert, en þó megi gjarnan leggja gjald á svokallaðar lúxusvörur eða það, sem aðallega er keypt af þeim, sem meiri efni hafa, en þeir fátækari verða að neita sér um, vegna þess hvað þeir hafa úr litlu að spila og lítil föng á að afla tekna fyrir sig og sína. En þó að þetta sé stefna jafnaðarmanna, þá hafa þeir með þátttöku í stjórnum landa orðið að nokkru leyti vegna aðstæðnanna að víkja frá þessu í sambandi við þá flokka, sem þeir hafa unnið með að umbótamálum við stjórnarframkvæmdir. Ég vil þar minna á það, að 1932 var aflað tekna í ríkissjóð Dana til atvinnubóta og verklegra framkvæmda vegna atvinnuleysis, og þessara tekna var aflað með 40% álagi á tekjuskattinn og einnig með auknum tolli af kaffi og nokkrum öðrum vörutegundum. Annað samkomulag náðist ekki við þá flokka, sem þeir hafa þurft að hafa samvinnu við. Fyrir tæpu ári síðan var í Noregi lögleitt, undir forustu jafnaðarmanna, viðskiptagjald af allri vöruumsetningu í landinn, og þessu fé var varið til þess að bæta úr atvinnuleysinu í landinu. Þannig hafa jafnaðarmenn vegna þeirra neyðartíma, sem yfir hafa staðið, og vegna samvinnu sinnar við aðra flokka, orðið að ganga inn á tekjuöflunarleiðir, sem þeir telja ekki allskostar heppilegar og að sumu leyti ranglátum. En síðustu og verstu tímar hafa allstaðar fært mönnum heim sanninn um það, að óhjákvæmilegt er að víkja í bráð frá þráðbeinum leiðum að settu marki og hnika til, vegna aðstæðnanna, frá sumum kennisetningum. Íslenzkir Alþfl.menn hafa og neyst til þess að fara inn á þar tekjuöflunarleiðir, sem að sumu leyti eru ekki í fullu samræmi við stefnu flokksins í skattamálum, og ekki þyrfti að grípa til, ef ástandið í atvinnuháttum og viðskiptum þjóðanna væri ekki eins úr fornum skorðum fært eins og nú er. Ef við hefðum getað gert ráð fyrir, að hægt hefði verið að flytja inn til landsins allar þær vörur, sem landsmenn vilja kaupa og álíta sig þurfa með, þá hefði ekki þurft að grípa til þess gjalds, sem nú er lagt til, að lögfest verði. En það er miðað við það í þessu frv., að vegna þeirra erfiðleika, sem að okkur steðja sökum örðugleika á sölu afurða okkar á erlendum markaði, neyðumst við til, til þess að geta haldið þjóðarbúskap okkar í sæmilegu lagi, að takmarka svo allan aðflutning til landsins, að hann verði skorinn niður í 38 millj. kr. á næsta ári. Flokkarnir, sem standa að núv. stj., sjá sér ekki annað fært en að reikna með því, að ekki verði flutt meira til landsins en sem nemur þessari upphæð. Það eru því miður ekki líkur til þess, að gjaldeyrir fyrir seldar íslenzkar afurðir nemi meira en sem verður til þess að greiða innflutningsvörur fyrir 38 millj. kr., auk hinna alkunnu duldu greiðslna, sem árlega teljast nema um 7 millj. kr., svo að það verður samtals um 45 millj. kr. útgjöld, sem verður að fást á móti, til þess að fullkominn greiðslujöfnuður verði út á við, við getum kannske komizt af í 2-3 ár með því að safna skuldum erlendis og hafa innflutninginn miklu meiri en útflutninginn, en þeim búskap verður ekki haldið áfram til lengdar. Þess vegna er þetta frv. miðað við þær sorglegu staðreyndir, sem ástand umheimsins hefir skapað okkur og þær sorglegu afleiðingar, sem þetta hefir í för með sér, að það verði að takmarka verulega allan innflutning á vörum til landsins, öðrum en þeim, sem fullnægja brýnustu nauðsynjum fólksins til þess að það geti lifað og rekið framleiðsluna í landinu. Þess vegna hefir orðið að fara inn á þessa leið, sem er síður en svo geðþekk, að leggja gjald á þessar vörur, sem a. m. k. frá Alþfl. sjónarmiði er mjög óviðfelldið. Þess vegna er líka lagt til, að þetta gildi aðeins eitt ár, því að hugsast mætti, að annað tveggja skeði, að ástandið batnaði svo, að hægt væri að einhverju leyti að hverfa frá þessu gjaldi, og ef ástandið skánaði eitthvað verulega, að hægt væri að auka magn allra útfluttra íslenzkra afurða. Þá yrði bæði útflutningur og innflutningur meiri, og kæmu því þar auknar tekjur í ríkissjóð. Þó það sé næsta ólíklegt að skyndilega og fljótt rakni úr viðskiptaörðugleikum okkar, virtist stjórnarflokkunum samt réttara að lögfesta ekki þessa tekjuöflun að sinni nema fyrir árið 1936, ef ske kynni að þá yrði hægt að hverfa að einhverju leyti frá þessu neyðarástandi. Ég vil svo að síðustu leggja það til f. h. meiri hl. fjhn., að þær breyt. verði gerðar á frv., að undanþiggja frá þessu gjaldi blöð, bækur, tímarit og björgunartæki. Það er talið, að gjald af þessu muni ekki nema yfir 4 þús. kr. Er því hér um svo litla fjárhæð að ræða, að ríkissjóð munar hana litlu, en hinsvegar er óviðfelldið að leggja aukagjald á þessa hluti. Að öðru leyti en þessu legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt, vegna þeirra ástæðna, sem ég hefi tekið hér fram og teknar hafa verið fram í blöðum stjórnarflokkanna og hv.Ed.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Fjhn. hefir ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þessa frv., eins og nál. ber með sér. Hv. frsm. meiri hl., 1. landsk., hefir gert grein fyrir afstöðu meiri hl. n., en ég mun nú með nokkrum orðum lýsa afstöðu minni og hv. 8. landsk., sem erum minni hl. fjhn. Eins og upplýst hefir verið, felur þetta frv. í sér nýjan skatt, sem á að leggja á þjóðina og áætlað er, að nemi samtals 1200000 kr. Þar af er nýr tekju- og eignarskattur, sem nemur væntanlega um 400000 kr., svokallaður hátekjuskattur, og á helmingur hans að renna til sveitar- og bæjarfélaga, en helmingur í ríkissjóð. Auk þess felur frv. í sér 800000 kr. skatt, sem á að taka með verðtolli. Frv. þetta fékk enga athugun í n., og þess vegna er ekki hægt að fullyrða, að hve miklu leyti tekjuáætlun sú, sem hæstv. fjmrh. lætur fylgja frv., er rétt eða ekki rétt, en minni hl. fjhn. hefir látið það í ljós í sínu nál; að hann telji vafasamt, að áætlunin sé rétt, ég játa, að mig brestur að vísu heimildir til að slá nokkru föstu um þetta, en ég vil leyfa mér að viðhafa þau ummæli, að áætlun hæstv. fjmrh. sé vafasöm. Í skýrslu, sem annar hæstv. ráðh., atvmrh., hefir birt í blaði sínu, Alþýðublaðinu, segir fyrir stuttu, að útflutning megi áætla á næsta ári fyrir 38 millj. kr. Muni 17 millj. af þeirri upphæð verða undanskildar tolli þessum, en tollurinn muni lenda á vörur, sem keyptar verði fyrir 21 millj. kr. Af þessari 21 millj. kr. muni 14 millj. kr. lenda undir 1. flokk tollsins, eða 2% gjaldið. Tekjur af þessum 14 millj. kr. yrðu því 280000 kr. Af þeim 7 millj. kr., sem þá eru eftir, segir hæstv.atvmrh., að 3,6 millj. komi undir 5% gjaldið, og gefur sá flokkur þá af sér 180000 kr. þessir tveir flokkar með 2% og 5% gefa þá af sér 280 + 180 þús. kr. = 460000 kr. Eru þá eftir af þessum 21 millj. kr., sem hæstv. ráðh. talar um, 3,4 millj. kr., og ef gert er ráð fyrir, að sú upphæð öll komi undir 10% flokkinn, gefur sú upphæð af sér 340000 kr. til viðbótar við það, sem áður er talið, og yrði þá tollurinn samtals 800000 kr. En það liggur í hlutarins eðli, að ekki getur öll hin síðasttalda upphæð, 3,4 millj. kr.. fallið undir 10% gjaldið, því með því væri gert ráð fyrir, að af vörum í 4. flokki, sem á að stimplast með 25% tolli, yrði ekkert flutt inn, og í þessum flokki eru ýmsar mjög nauðsynlegar vörutegundir, svo sem ávextir og grænmeti allskonar, leður o. m. fl., sem þjóðin þarf á að halda. Af þessu er augljóst, ef treysta má skýrslu hæstv.atvmrh., að þá er skýrsla hæstv. fjmrh. röng, þ. e. a. s. áætlun hans er of lág. Það verður út af fyrir sig að vita það, að fjhn., hvorki Ed. né Nd., skuli ekki fá aðstöðu til þess að skoða þau gögn, sem stj. hefir byggt tekjuáætlunina á samkv. þessu frv. Þótt hæstv. fjmrh. telji, að þessi skattur eigi ekki að nema meiru en 1,2 millj. kr., þá finnst mér vel geti komið til mála, að það sé miklu hærri skattur, sem hér eigi að leggja á þjóðina. - Það hefir að vonum allmikið verið rætt um þetta skattfrv. í báðum d. og á eldhúsdegi, því sannast sagna, þá er ekki nema eðlilegt, að mál eins og þetta valdi allmiklum deilum. Á síðasta þingi voru lagðir nýir skattar á þjóðina, sem námu nokkuð á 3. millj. kr., og ef nú á að bæta við sköttum á 2. millj. kr., þá verða þessir nýju skattar svo þungbærir, að það er ekki nema eðlilegt, að það risi eindregin mótmæli gegn slíkri álagningu. Þessir nýju skattar frá í fyrra og í ár nema a. m. k. 160 kr. á hvert 5 manna heimili í landinu, ofan á þá skatta, sem fyrir eru, og með hliðsjón af allri afkomu almennings, þá verða það að teljast ákaflega þungbærar klyfjar. - Það er látið í veðri vaka, að nokkur hluti þessa skatts eigi að takast eingöngu af þeim, sem hafa há laun. Og þetta styrkst að því leyti við nokkur rök, að tekju- og eignarskatturinn lendir allþunglega á mönnum, sem hafa frá 6 upp í 10 þús. kr. skattskyldar tekjur. Það má náttúrlega mikið um það deila, hvort það séu há laun, miðað við það, hvað það kostar að lifa, t. d. hér í Reykjavík. En hvað sem um það verður sagt, þá er hitt víst, að þessi skattur lendir fyrr en síðar á öllum almenningi í landinu, af ástæðum, sem öllum eru kunnar, þ. e. a. s. af þeim ástæðum, að því lengra, sem gengið er í því að beita beinu sköttunum ríkissjóði til framdráttar, því erfiðari aðgöngu eiga bæjar- og sveitarfélög að skattþegnum til útsvarsálagningar. Að þetta sé svo, má m. a. rökstyðja með þeirri staðreynd, að sósíalistar hafa í þessari d. á mjög áberandi hátt viðurkennt þetta með því að bera fram frv. um nýja tekjuöflunarleið fyrir bæjar- og sveitarfélög með þeim rökum, að búið sé þegar að ganga svo langt í beitingu tekjuskatta, að útsvörin séu þegar hrunin sem gjaldstofn fyrir bæjar- og sveitarfélög, og að ekki verði hjá því komizt að afla nýrra tekna með nýjum leiðum. Það er vitanlega ekki annað en hrein blekking við almenning í landinu að halda því fram, að þessi skattur komi ekki öðrum við en hátekjumönnum, þar sem skatturinn færist strax yfir á almenning eftir að hátekjumennirnir eru brostnir sem tekjustofn, vegna þess, að ríkissjóður hefir beitt beinu sköttunum svo óþyrmilega þegn þeim. En annars er það eftirtektarvert, eins og það er líka mikið áhyggjuefni, að við Íslendingar erum þegar farnir að beita, og höfum raunar gert um nokkurt skeið, hinum beinu sköttum hærra heldur en nokkur önnur þjóð í heimi. Og þetta er vitanlega þeim mun varhugaverðara sem við Íslendingar erum fátækari heldur en flestar aðrar þjóðir. En hitt er viðurkennd staðreynd, að óeðlileg beiting hárra skatta hlýtur beinlínis og óbeinlínis að draga úr framtakinu í landinu og allri viðleitni til fjáröflunar. Og af þessu leiðir svo vitanlega líka aukið atvinnuleysi og örbirgð meðal þjóðarinnar. Sannast sagna hefir þetta gengið svo langt, að hver hugsandi maður veit þetta. Þess vegna er þessi nýja skattaöflun gerð gegn betri vitund hvað þetta snertir. Hæstv. fjmrh. skilur það vel, að það er hægt að beita svona skattaaðferð í eitt ár, en þegar búið er að beita henni í eitt ár, þá stórrýrnar tekjuskatturinn sem tekjustofn fyrir ríkissjóð, þó ekki væri fyrir annað en skattafrádráttarheimild skattlaganna. Það er náttúrlega líka ákaflega varhugavert að gera leik að því ár eftir ár, eins og gert var í fyrra og gera á nú, að koma til skattþegnanna eftir að þeir eru búnir að ráðstafa árstekjum sínum og gera til þeirra allt aðrar og miklu hærri kröfur um skattgjald til ríkisins af þessum tekjum heldur en þeir gerðu ráð fyrir meðan þeir voru að eyða tekjunum. Slík innheimtuaðferð - hvað sem öðru líður - er vítaverð. Og ég hefði gaman að því, að hv.frsm.n. eða hæstv. fjmrh. vildi upplýsa okkur um það, hvar þeir ætli að taka tekjurnar til þess að standast kostnaðinn af þeim framkvæmdum, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., þegar það eftir eins árs gildi slíkra fyrirmæla kemur í ljós, að tekju- og eignarskatturinn skilar ekki lengur því, sem ætlazt er til, að hann skili á fyrsta ári. Ég vænti, að hæstv. fjmrh. muni játa það með mér, eins og hver annar þm. mundi neyðast til að gera, að það er ekki minnsta von til þess, að tekju- og eignaskatturinn skili svipað því eins hárri upphæð á öðru ári eins og á fyrsta ári. En hvaðan ætlar þá stjórnarliðið að taka tekjurnar á eftir? - Hv. frsm. meiri hl. lýsti þeirri skoðun sinni, að hann og hans flokkur vildi helzt taka allar tekjur ríkissjóði til handa með því fyrst og fremst að beita beinu sköttunum og svo í öðru lagi með lúxussköttum á vörur, en þeir hafi ekki séð sér fært að ganga lengra heldur en gert er í frv. með beitingu beinna skatta, og þess vegna hafi þeir neyðzt til þess að brjóta sína stefnuskrá og leggja nýjan verðtoll á nauðsynjar almennings. Það er eftirtektarvert, að þessi hv.þm. skuli gefa alveg beina játningu fyrir því, að nú sé búið að beita beinu sköttunum svo hátt, að lengra megi ekki fara. En þó dregur það nokkuð úr gildi þessarar yfirlýsingar, að slíkar yfirlýsingar hafa fallið frá báðum stjórnarflokkunum að undanförnu, að nú sé það í síðasta skipti, sem eigi að hækka skattana, því það verði að játast, að ekki sé hægt að beita þeim meir, en svo er bara alltaf komið aftur og heimtaðir nýir skattar. En annars er það í sjálfu sér mjög undarlegt, að jafnaðarmannaflokkurinn skuli sjá sér fært að lýsa því yfir, að hann telji, að hér á Íslandi, eins og háttað er okkar atvinnulífi, eigi allar ríkistekjur að takast með beinum sköttum eða með sköttum á lúxusvarningi. Það er nefnilega alveg víst, að í landi, þar sem atvinnuárferði er eins og hér á Íslandi - þ. e. a. s. að það er eins víst eins og nótt fylgir degi, að hallæri fylgir góðæri -, er það varhugavert að ætla sér að byggja tekjur ríkissjóðs fyrst og fremst á tekju- og eignarskattinum og lúxusskatti, vegna þess að um leið og misæri skellur á, hrynja báðar þessar stoðir að mestu leyti undan tekjum ríkissjóðs. Tekju- og eignarskatturinn hlýtur alltaf að vera mjög rýr árið eftir lélegt árferði, og sama er að segja um lúxusskattinn, því þegar almenningur hefir lítið fé handa milli, neitar hann sér um allar lúxusvörur. Af þessu leiðir svo það, að hér á landi verður ekki komizt hjá því að hafa allþunga skatta á nauðsynjum almennings. Ég viðurkenni, að svo er. Og einmitt af því að sósíalistar vita þetta, þá er undarlegt, að þeir skuli vera að flagga með hinu, sem eru bara staðlausir stafir. En það er hinu vitanlega óskylt, að það má ganga svo langt í að leggja á nauðsynjar almennings, að ekki sé fært að ganga lengra. Hv. frsm. sagði svona til afsökunar á því, að sósíalistar hefðu svikið stefnu sína, að þetta hefðu sósíalistar gert í Danmörku og Noregi. Og mér skildist á hv.þm., að af þessu leiddi eiginlega það, að sósíalistaflokkurinn hér teldi sér ekki fært að vera eftirbátar frændanna í nágrannalöndunum, og þess vegna yrði hann líka að svíkja. En sósíalistar hér hefðu nú náttúrlega getað lifað á gömlum svikum, þótt þeir færu ekki að svíkja sína 4 ára áætlun. Það var eftirtektarvert, að mestur hlutinn af því, sem hv.frsm. fræddi okkur um skattastefnu nágrannaþjóðanna, var á mjög misjöfnum rökum byggt. Og ég hefði gaman af því, ef hv.þm. vildi fræða okkur á því, þegar hann talar næst, hvað langt sósíalistar í Svíþjóð, Noregi og Danmörku hafi gengið í því að afla tekna með tekju- og eignarskatti. Úr því að hann vill taka þessar þjóðir sér til fyrimyndar, þá er fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvaða ákvæði gildi í þessum löndum um tekju- og eignarskatt. En ég vænti, að menn hafi það hugfast, að það er óhætt að beita tekju- og eignarskattinum djarflegar þar, vegna þess hvað þær þjóðir eru betur stæðar efnalega heldur en við. Mig minnir, þó að ég þori ekki að fara með það fyrir víst, að samkv. opinberum skýrslum, þá sé meðaleign á hvert mannsbarn í Danmörku 4-5 sinnum meiri heldur en hér, en af því leiðir, að minni áhætta er að beita beinu sköttunum þar heldur en hér. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að eins og nú horfir með atvinnumöguleika fyrir allan almenning í landinu, þá sé það mikið harðræði að leggja nú 1,5 millj. kr. nýja skatta á þjóðina. Þessi nýja skattálagning er í sjálfu sér ekkert annað en gengislækkun, þ. e. a. s. rýrnun á verðgildi peninganna fyrir almenning. Og þegar það er gert ríkissjóði til framdráttar og eingöngu í því skyni, þá hygg ég, að skakkt sé stefnt. Sú eina krónulækkun, sem hægt er að mæla bót, er sú, sem kæmi atvinnulífinu beint til framdráttar, m. a. af þeim ástæðum, að sú krónulækkun mundi þá samtímis skila almenningi í öðru formi fullkominni uppbót fyrir þá rýrnun á kaupgjaldi almennings, sem af þessu leiddi, þ. e. a. s. með aukinni atvinnu. Því var haldið fram af hv.frsm. meiri hl., og hefir áður verið haldið fram af hæstv. fjmrh. hvað eftir annað, að þessi skattur lenti ekkert á framleiðslunni. Það er náttúrlega ekkert annað en barnaskapur að halda, að hægt sé að leggja skatt á þjóðina án þess að það komi nærri framleiðslunni. Allir skattar hljóta að takast af framleiðslunni. Þessi milljón eða hvað það nú er, sem á að ná með hinum nýja verðtolli og mest hefir verið rætt um af hv.frsm. og hæstv. fjmrh., er lögð á margvíslegar notaþarfir framleiðslunnar. Þeir láta eins og þeir viti það ekki að framleiðendur hafa oft ákaflega marga menn á framfæri sínu í þágu sinnar framleiðslu, baði til sjávar og sveita. Öll stærri útgerð a. m. k. geldur verkalýðnum nokkurn hluta vinnulaunanna í fæði, og þessi verðhækkun lendir að nokkru leyti á því fæði og er þess vegna beina skattur á framleiðslunni. Það er ákaflega eftirtektarvert og ber í rauninni vott um vonda samvizku hjá stjórnarflokkunum, hvernig þeir tala um þessi mál. Þeir reyna að færa fram einhver rök til afsökunar þessum þungu sköttum, og sterkasta haldreipið á að vera það, að með þessum sköttum eigi að leysa brýnustu nauðsynjar almennings, og er þá mest hampað nýbýlunum og tryggingarmálunum. En ég er alveg sannfærður um það, að allur almenningur í landinu, sem á að borga þessa skatta, vildi heldur fresta framkvæmd þeirra mála heldur en að taka á móti þessum nýju sköttum. Ég er ekki í neinum vafa um það, að bændur landsins munu heldur kjósa, að nýbýlunum sé slegið á frest heldur en að þurfa að taka á móti hækkun á sínum lífsnauðsynjum, enda er það sannast sagna a. m. k. hæpinn vinningur fyrir allan þorra bænda, þó hér sé komið á fót nokkrum nýbýlum með framlagi úr ríkissjóði. Og ég er alveg jafnviss um hitt, að verkalýðurinn í landinu vill ekki kaupa atvinnutryggingarnar með nýjum sköttum. Sósíalistaforingjarnir munu vita það af þeirri reynslu, sem þeir nú eru búnir að fá, að fólkið er ekkert sérstaklega ginnkeypt fyrir þeim tryggingum, sem það ýmist borgar beinlínis sjálft úr sínum vasa, eða að svo miklu leyti sem ríkissjóður greiðir þær, þá er það gert á þann hatt, að ríkissjóður tekur samtímis þá peninga,aftur með tollum á nauðsynjum almennings. ég er alveg sannfærður um það, að þessar tryggingar kærir fólkið sig nauðalítið um, og ég veit það fyrir vist, að forystumenn sósíalistanna hér í bæ hafa rekið sig á, að það er lítil hrifning meðal verkalýðsins út af tryggingunum eins og þær nú liggja fyrir. En annars kemur fram í þessu máli mjög áberandi stefnumunur milli Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna. Stjórnarflokkarnir telja sig neydda til þess að gera margvíslegar ráðstafanir til að mæta því atvinnuleysi, sem þeir nú eru að verða varir við að fer í vöxt í þjóðfélaginu, og til þess að koma þeim í framkvæmd telja þeir sig neydda til að leggja nýja skatta á þjóðina. við sjálfstæðismenn litum hinsvegar svo á, að vaxandi atvinnuleysi sé a. m. k. að einhverju leyti ávöxtur af því, hvernig hið opinbera hefir búið að einkaframtakinu í landinu á undanförnum árum, og þá fyrst og fremst af skattþunganum. Og við ályktum því þar af leiðandi, að auknir skattar muni ekki draga úr atvinnuleysinu og ekki vera rétta ráðið til þess að mæta þessu vaxandi böli, heldur þvert á móti muni það verða til þess að auka bölið, en rétta ráðið sé að reyna að gefa einkaframtakinu nauðsynlega örvum til aukinnar starfrækslu með því að létta sköttunum, en ekki með því að leggja nýja skatta á þjóðina. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að þessi stefna okkar sjálfstæðismanna á rætur í sjálfum staðreyndunum og lífsins lögmáli, og því fyrr sem sú skoðun nær fram að ganga, því fyrr mun af létt atvinnuleysinu, en því lengur sem það dregst, að hún fái að njóta sín, því meir mun aukast atvinnuleysið hér á landi. Ég vona, að hæstv. fjmrh. geri okkur grein fyrir því, þegar hann svarar mér, sem ég sé, að hann ætlar að gera, hvar hann hyggst að taka tekjur til þess að koma í staðinn fyrir tekju- og eignarskattinn, þegar hann á öðru ári hrynur, ef það þá ekki er meiningin, að nýbýlastarfsemin og tryggingarstarfsemin eigi að vera til bráðabirgða eins og skattaöflunin, samkv. fyrirsögn frv., sem reyndar er ákaflega undarleg. Og út af því, sem hv.frsm.n. sagði, að hann vænti þess, að hægt væri að aflétta tollinum eftir að næsta ár væri liðið, þá vil ég leiða athygli að því, að eftir því, sem horfur eru nú um sölu á íslenzkum afurðum, þá benda engar líkur til þess, að þessi skattur, ef hann einusinni er kominn á, verði afnuminn, nema því aðeins, að niður verði felld sú starfsemi, sem honum er ætlað að standa undir. Og það er vítavert ofan á þessa skattálögu að vera sí og æ að reyna blekkja þjóðina um það, hvað valdhafarnir hafa í hyggju í þessu efni gagnvart almenningi í framtíðinni. Það er skakkt að telja almenningi trú um það, að eftir eitt ár skuli hann njóta þeirra framfara, sem tekjustofninum er ætlað að standa undir, en hins vegar ekki þurfa að greiða skattinn nema þetta eina ár. Þetta er skakkt, segi ég, af því að hver einasti hugsandi maður, sem eitthvað veit um það, hvernig horfurnar eru fyrir okkar þjóðlífi, veit líka, að þetta er ómögulegt. Ég skal svo ekki að þessu sinni nota fleiri orð til að andmæla þessu frv. Ég segi eins og ég meina það, að ég er sannfærður um, að þeir, sem hafa borið þetta fram, vita vel, að það er ekkert vit í því, sem þeir eru að gera. Þetta er lausnargjald, sem stjórnarflokkarnir hafa greitt gegn betri vitund, til þess að fá að hafa áfram við völd. Þetta vita allir og að þeim er ljóst, að þjóðin rís ekki undir því nema nokkra mánuði. Stjórnarflokkarnir segja: Það, sem við lofuðum í fjögra ára áætlun sósíalista og í samstarfssamkomulagi flokkanna, var gott frá okkar sjónarmiði og við höfum kosið að efna þau loforð, en aðstaðan leyfir það ekki. Því miður veit stj. þetta, og fjmrh. er það glöggur maður, án þess að ég ætli að fara að bera á hann lof, að hann skilur, að tekju- og eignarskatturinn getur ekki komið að notum fyrir ríkissjóð lengur en eitt ár, og hann veit, að almenningur rís ekki undir þessum tollum; hann veit það, að þetta leiðir af sér atvinnuleysi og örbirgð fyrir almenning í landinu. Það er þess vegna ekki ofmælt, að þessi ungi ráðh. sé sá dýrasti ráðh., sem setið hefir í þeim stól, og hlutfallslega sá dýrasti fjmrh., sem nokkur þjóð hefir átt því óláni að mæta að eignast. - Það, sem mér þykir verst, er það, að stjórnarflokkarnir, og sízt fjmrh., vita, hvað þeir eru að gera. Ég myndi heldur sætta mig við þetta frv. og álögur, ef ég héldi, að stj. vissi ekkert, hvað hún væri að gera. Í því tilfelli er þó alltaf von til, að hægt sé að koma viti fyrir menn. En ef menn skilja, hvað þeir eru að gera, og vilja ekki taka neinum afleiðingum af því, sem þeir eru að fara út í, þá er alveg vonlaust að glíma við þá, og þá verður þjóðin að taka þeirri óhamingju, sem leiðir af því, að þeim hefir verið tyllt upp í valdastólinn.

Ég hugsa, að hv.þm. hafi ekki stuðlað að því

. Nei, ég hefi ekki stuðlað að því, og mun ekki gera það. En út í þetta hefir þjóðin nú samt gengið og verður öll í heild að taka afleiðingunum, líka þeir, sem ekki hafa stuðlað að því. Og ég verð að segja eins og er, að ég myndi gleðjast, ef ég gæti losað almenning, jafnt andstæðinga stj. sem stuðningsmenn, og jafnvel hann sjálfan, við þær afleiðingar, sem leiðir af stj. þessa hv. ráðherra.

Magnús Torfason Eins og mönnum er kunnugt, þá hefi ég fylgt þeim umbótum, sem þessu frv. er ætlað að útvega fé til að framkvæma. Ég hefi getað fylgt þeim umbótum að flestu leyti, en af því leiðir aftur, að ég tel það skyldu mína að hjálpa stj. til að ná inn fénu, sem til þess þarf. Ég ætla mér ekki á neinn hátt að skorast undan þeirri skyldu, en sé ekki betur en að í þessu frv. sé farið lengra heldur en skyldan býður og þörf er á. Verð ég þó að vera á þeirri skoðun, að álögur á þessa þjóð séu orðnar það miklar, að það sé a. m. k. óþarfi að fara lengra í því efni en þörf krefur. M. ö. o., menn láti hverjum degi nægja sína þjáningu. Ég á við það, að í lok 2. gr. er sagt, að þessum tekjuauka, sem fæst með þessu frv., eigi að skipta í tvo jafna hluta: helmingurinn eigi að renna til ríkissjóðs og helmingurinn til bæjar- og sveitarfélaga. Það er þetta, sem hneykslar mig, því að ég sé ekki annað en að það, að vera að innheimta tekjuskatt handa einstökum sveitarfélögum, sé blátt áfram að taka að sér hlutverk niðurjöfnunarnefndar á hverjum stað. Niðurjöfnunarnefnd á hverjum stað getur gert þetta, og ég sé ekki heldur, að þetta hafi í sjálfu sér neina þýðingu, því að vitanlega verður við niðurjöfnun að taka tillit til þess, hvað þessi aukaskattur rýrir tekjur manna. Hinsvegar er líka að gætandi, að það er annað ákvæði í niðurlagi þessarar gr., sem gerir það að verkum, að þessi tekjuöflun sveitarsjóða kemur áreiðanlega skakkt niður. Það er gert ráð fyrir því, að helmingurinn af skattaukanum eigi að ganga til sveitarsjóða. Þá er það víst að því er mitt umdæmi snertir, að þessi skattalög snerta það afarlítið. Eftir því, sem ég veit bezt, er það aðeins einn einstaklingur og eitt einasta félag, sem kemur til með þar að súpa seyðið af þessari skattaálagningu. Báðir þessir aðilar eru búsettir í ríkustu sveit sýslunnar, og það þýðir, að ríkasta sveitin í sýslunni verður þessa aðnjótandi, sem sízt þurfti þess við. Ég sé ekki betur en að þessu leyti sé frv. skakkt byggt upp. Það hefði verið miklu réttara að láta þetta fé renna beint í sýslusjóð, því að hann myndi geta miðlað því þannig, að það rynni til þeirra hreppsfélaga, beint eða óbeint, sem mesta hafa þörfina fyrir það. Í sambandi við þetta vildi ég taka það fram, að mér virðist satt að segja þessi hátekjuskattur byrja nokkuð lágt, og samkv. þessu frv. kemur skatturinn sérstaklega illa niður á þeim, sem hafa föst laun, og þá vitanlega ekki síður embættismönnum heldur en öðrum. En með því að færa upp þetta lágmark tekjuskattsaukans, þá myndi verða sýnt nokkuð fyrir að auka byrðar slíkra manna. Ég tel, að réttara hefði verið að láta þennan skattauka ekki koma niður á öðrum en þeim, sem hafa minnst 8000 kr. tekjur. Þá væru bæði vel flestir embættismenn og aðrir þeir, sem hafa sæmileg föst laun, undanþegnir þessu. Ég hefði því óskað þess, að þessi ákvæði um skiptingu þessa skattauka hefðu verið látin niður falla úr l. og fjmrh. hefði látið sér nægja að afla þessa fjár, sem hann með þarf til að mæta útgjöldum ríkissjóðs, á þennan hátt. - Ég þarf svo ekki í sjálfu sér að tala meira um þetta mál. Ég get lýst því yfir, að ég mun ekki koma sem einstæðingur hér á þingi með brtt. í þessu efni. Ég lít svo á, að ef einhver miðlun á að fást í þessu, þá séu það stóru flokkarnir í þinginu, sem um það eiga að kljást. En út af því, sem fram hefir komið í sambandi við þessi stórmál - alþýðutryggingarnar og þetta mál, sem nú er á dagskrá - þá ætla ég með nokkrum orðum að skýra frá hvernig ég lít á mína aðstöðu í þinginu. Ég hefi heyrt utan að mér og því hefir verið lýst í ræðu og riti, að ég sé ráðandi maður í þinginu og hjálparhella stj. vitaskuld er ekki ástæða fyrir mig að ýfast við öðru eins og því, að menn séu að auka minn hróður, ef það gæti þá vegið dálítið upp á móti því sem kemur í hinn sarpinn. En samkv. stöðu minni hefi ég aldrei lagt í vana minn að ágirnast það, sem ég í raun réttri ekki á. Og ég á þetta ekki. Nú geri ég þetta ekki að umtalsefni mín vegna, heldur vegna vinnubræðranna hér í d. Mér skilst satt að segja, að hér ríki nokkur misskilningur um það, hve miklu þeir þm., sem ekki eru í stjórnarflokkunum, geti áorkað. Er þá fyrst að geta þess, að það er vitanlega hægt eins og stendur að fella mál hér í d., en þessi hv. d. getur ekki ráðið einstökum atriðum mála. Að því er þetta þing snertir, þá skal ég lýsa því yfir hreint og beint, að ég veit ekki til þess, að það hafi nokkurntíma fallið í mitt skaut að ráða niðurlögum máls. - Til þess þurfa allir þeir, sem ekki eru í stj.flokkunnm, að vinna saman sem einn maður, en það hefir, eins og menn vita, alls ekki átt sér stað, jafnvel ekki í hinum mikilvægustu málum. Þeir hafa tvístrazt í hverju einasta máli, og í einstökum atriðum er það vitanlegt, að menn hafa skotið sér undan að greiða atkv. Það kann að kosta eitthvað dálítið fyrir stj. flokkana, en 3000 silfurpeningar eru nú engin ósköp á þessum tímum. Ég tek það til dæmis; ég er ekki að sneiða neinn mann með þessu. Ég vil með þessu hafa sagt af mér þeirri ábyrgð, sem ég er talinn að hafa á framgangi mála.

Og yfir á hvern?

. Á íhaldið.

Stóra eða litla?

. Íhaldið. Ég lýsti því yfir á fundi nýlega, að það væri samnefnari minn fyrir Sjálfstfl. og Bændafl. Mín ábyrgð er því miklu minni en menn telja. Að því er sérstaklega snertir þetta mál, þá mætti e. t. v. með lagi fá nokkra bót á því, en til þess þarf vitanlega samvinnu, og þá fyrst og fremst samvinnu við stjórnarflokkana. Og ég skal lýsa því yfir, að ég er ekki í vafa um það, að stj.flokkarnir vilja talsvert til þess vinna að geta átt samvinnu við jafnstóran flokk og Sjálfstfl. um málefni. Og frá sjónarmiði íhaldsins er aldrei nema gott að draga úr helztu ágöllunum, sem þeim þykir á málunum. En aftur á móti gera þeir ekkert annað með því að þeir hafi engin áhrif í þinginu. Svo ætla ég nú að gera það, sem ég hefi aldrei gert fyrr, en það er að taka til athugunar orð, sem standa í dagblaði. Í skemmtilegri skopgrein í Alþýðublaðinu 7. desember, sem þó er sett í öndvegissæti, standa nokkur orð, sem ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp: „Alþýðuflokkurinn hefir lagt svo mikla áherzlu á það, að frumvarpið um alþýðutryggingar óskert næði fram að ganga á þessu þingi, að hann mun ekki hika við að gera það að samvinnuslitum um ríkisstjórnina, ef frumvarpið yrði svo limlest, að heill kafli þess felli niður, og gildir það ekki sízt um atvinnuleysistryggingarnar“. Ég vil undirstrika þetta, sem hér stendur, að Alþfl. muni ekki hika við að gera þetta mál að samvinnuslitum. Nú standa þessi orð væntanlega á ábyrgð ritstjórans, og ég býst við, að það sé ekki svo ákaflega mikið að marka þau. Þetta er ungur maður, og ég býst við, að þessi „hrútur“ þeirra alþýðuflokksmanna sé hálfgerður „vatnshrútur“. En þetta hefir þó komið þarna fram, og sérstaklega ef annað frekar ætti að liggja á bak við, þá vil ég mótmæla öðru eins og þessu. Ég veit ekki til, að hæstv.atvmrh. hafi samþ. þetta a. m. k. ekki við mig. Hann hefir alls ekki tekið sér neitt slíkt í munn í minni áheyrn. Samt sem áður þótti mér rétt að athuga þetta dálítið, og þá datt mér í hug, hvaða ástæður gætu verið fyrir Alþfl. til að fara að slíta stj.samvinnunni, þó að einn kafli þessarar tryggingarlöggjafar næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Ég get ekki séð, að það hafi við neitt að styðjast. Ef við athugum, hverju jafnaðarmenn hafa fengið framgengt síðan þessi stj. komst til valda, þá er það vissulega mikið - svo mikið í ýmsum greinum, að þá hefir alls ekki sjálfa órað fyrir, að þeir fengju svo miklu framgengt. Og hvað þetta mál sérstaklega snertir, þá er það svo stór sigur fyrir þá, þó að atvinnuleysistryggingarnar hefðu ekki náð fram að ganga, að það hefði ekki einungis verið ósæmilegt, heldur blátt áfram heimskulegt að gera það að samvinnuslitum. Yfirleitt má segja, að það sé hreint og beint kraftaverk, að jafnaðarmenn, sem hafa 1/5 þm., skuli hafa komið svo miklu fram, enda hefi ég heyrt, að einn þeirra beztu manna hefði látið sér um munn fara á flokksfundi, að það væri síður en svo, að ástæða væri til að vera óánægður með stj., því að það væri hreint og beint kraftaverk, sem hún hefði til vegar komið. Nú verð ég að játa, að ég trúi ekki á kraftaverk, en þar fyrir, þó að þeir séu miklir menn fyrir sér og hyggnir menn að mörgu leyti, vil ég þó ekki, að þeir ofmetnist og haldi, að þetta sé allt þeirra dyggð að þakka. Nei, það er vissulega ekki þeirra dyggð einni að þakka. Þeir eiga sér liðsmann svo góðan, að hann er áreiðanlega eins mikils virði eins og þessir 10 menn Alþfl. til samans. Og þegar menn fara að athuga þetta, þá býst ég við, að mönnum fari að skiljast það, að það kunni að koma fyrir, að mönnum finnist, að Framsfl. verði undir í reipdrættinum, sem áreiðanlega á sér stað milli stjórnarflokkanna, jafnvel þó að hann sterki Hermann sé þar í flokki.

Er hann sterkur?

. Þessi liðsmaður, sem Alþfl. á, það er formaður Sjálfstfl. Ég segi honum þetta ekki til lasts. Þvert á móti. Ég er sannfærður um, að á komandi árum muni þetta verða hans mesta hrós. Þetta kemur af því, að enn hefir hann ekki þá foringjahæfileika, sem nauðsynlegi eru til að gegna svo virðulegu starfi. Nú vil ég vera sanngjarn og játa, að honum hefir farið fram síðan hann varð formaður flokksins. Hann gerir sýnilega virðingarverðar tilraunir til að standa eins og vera ber í þessari stöðu. Þó verð ég hinsvegar að segja, að framfarir hans eru ekki hraðfara. En ég vil ekki taka frá honum móðinn. Ég vil að hann haldi áfram á þessari braut. því lýsi ég yfir því, að ég get hugsað, að hann verði með tímanum sæmilegur flokksforingi, til dæmis á því herrans ári 2935.

verður það í himnaríki?

. Ætli það verði ekki einhversstaðar nálægt fordyri helvítis.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Það er með hálfum huga, að ég tek til máls eftir svona merkilega ræðu. Ég komst reyndar ekki að neinni niðurstöðu um það, hvaða afstöðu hv. ræðumaður tók til málsins. Ég býst við, að hann verði að standa upp aftur til þess að skýra það. Ég hefi borið fram fjórar brtt. við frv. Ég tek það fram, að það er ekki af því, að ég telji bót sæmandi þeirri flík, heldur af hinu, að ef svo skyldi til takast, að þjóðinni yrði sniðinn þessi fíni stakkur, þá vildi ég, að einhversstaðar mætti sjást sæmilegur litur. Fyrst er nafn frv. Það heitir „Frv. til l. um bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs“. Látum nú þetta vera, ef áframhaldið væri í samræmi við það. En svo kemur 1. gr.: „Til þess að greiða með sérstök framlög úr ríkissjóði til atvinnuveganna, verklegra framkvæmda, nýbýlamyndunar og alþýðutrygginga er ríkisstj. heimilt að afla tekna á þann hátt, er greinir hér á eftir“. Ég held, að það sé einstakt í löggjöfinni, að slíkt frv. byrji með rammfalsaðri agitation fyrir málinu. Þetta er hreinasta löggjafarhneyksli, ef það verður að l. En þetta segir, í sambandi við nafn frv., að þessar umbætur eigi ekki að vera til frambúðar. Ef einungis á að afla bráðabirgðatekna, eru umbætur þær, sem koma á fram með þessu fé, heldur ekki nema til bráðabirgða. Þær eru ekkert annað en fölsuð beita fyrir fólkið. Ég hefi nú lagt fram brtt. við 1. gr. Ég vil, að nafn og greinar frv. segi rétt til um efni frv. og tilgang. Því hefi ég lagt til, að 1. gr. orðist svo: „Til þess að verjast tekjuhalla á árinu 1936 skal ríkisstjórninni heimilt að afla ríkissjóði tekna með háskatti á tekjur manna eins og fyrir er mælt í 2. gr., og með nýjum tollum á aðfluttar vörur, eins og fyrir er mælt í 3. gr., - Þarna er sagt sem er. Frv. er fram komið til að koma í veg fyrir það, að ríkisbúið verði rekið með halla á árinu 1936. Annars mætti eins vel segja, ef fara ætti að agitera fyrir einhverju: „Til þess að geta starfrækt þennan og þennan skóla, til þess að geta reist þennan og þennan vita eða þessa og þessa símastöð“ o. s. frv. En að vera að tína slíkt út úr, er ekki annað en fals. Nú verður að breyta upphafi 2. gr. í samræmi við þetta, í frv. byrjar 2. gr. í áframhaldi af þessari agitation: „Með því að leggja á tekjuskatt á árinu 1936 eftir þeim skattstiga, sem hér fer á eftir“, o. s. frv. Þetta er klúður, sem leiðir af því, að 1. gr. er óskapnaður. Betra er að segja: „Árið 1936 skal tekjuskattur lagður á eftir þeim skattstiga“ o. s. frv. Sama er að segja um 3. gr., sem byrjar svo: „Með því að innheimta á árinn 1936 gjald til ríkissjóðs“ o. s. frv. Þarna vantar í botninn, hann er suður í Borgarfirði. Eðlilegast er, að gr. byrji svo: „Árið 1936 skal innheimta gjald til ríkissjóðs“ o. s. frv. Þá hefi ég lagt til, að lítilsháttar efnisbreyt. verði gerð á frv., að undanskildar þessu gjaldi séu einnig vélar og áhöld allskonar til nýs atvinnurekstrar. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessu verði andmælt, því að allir flokkar virðast sammála um nauðsyn þess, að hlynnt sé að nýjum atvinnurekstri. En í samræmi við þessar brtt. legg ég til, að breytt verði nafni frv. og það kallað: „Frv. til l. um háskatt og um sérstakan innflutningstoll“. Þetta tekur af öll tvímæli um efni frv. og nemur á brott hina leiðu og illa duldu falsbeitu frv., sem kemur fram í því, að þessar umbætur eiga auðsjáanlega aðeins að vera til bráðabirgða. Ég ætla ekki að lengja mjög umr. um þetta frv. Það er hlutverk þeirrar n., sem þarna á um að fjalla, að kryfja það til mergjar. En ég get lýst yfir því sem minni skoðun, að í þessu frv. felist herfileg aðför að landsfólkinu. Og með því er grafið svo undan möguleikum hárra tekna í framtíðinni, að höfundarnir hafa jafnvel komið auga á það sjálfir, og einn af flm. frv. hefir meira að segja viðurkennt þetta við mig. Útsvörin hafa venjulega verið hærri tekjuskattur en sá skattur af tekjum, sem ríkið hefir tekið. Stafar það af því, að tekjuskatturinn er ekki nema einn liðurinn í tekjuöflun ríkissjóðs, en útsvörin eru allur sá tekjustofn, sem bæjar og sveitarfélög hafa átt kost á. Nú er ætlazt til, að teknir séu allt að 44% af tekjum manna, ef þar ná 28 þús. kr. Það verður þó að teljast ekkert sérlega merkilegt fyrirtæki, sem gefur þann arð. Ef svo bæjar- og sveitarfélög geta tekið allt að 52% af þessum tekjum, þá fer það að nálgast 100%, svo að ef tekið verður það sama næsta ár, er ekkert eftir. Þetta er rökfræðilegt gat hjá þeim. Með þessu eru þeir að byggja fyrir það, að ríki og sveitarfélög geti aflað sér tekna með skatti af háum tekjum. Enda viðurkenndi maðurinn, sem ég gat um áðan, að þetta gæti ekki staðið nema eitt ár. Hann kvað þannig upp dauðadóminn yfir þessum ráðstöfunum. Ég fer svo ekki fleiri orðum um þetta frv., en lýsi yfir því, að ég er því andvígur. En ef stjórnarflokkarnir vilja knýja það í gegn, vil ég mælast til, að þeir séu ekki að gera sig hlægilega með því að hafna þessum brtt. mínum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla að byrja á því að svara nokkru hv.þm. G.- K. En flest atriðin í ræðu hans hafa komið fram áður í þessum umr., annaðhvort frá honum eða flokksmönnum hans, sem deilt hafa á frv. við 1. umr. Ég mun því ekki minnast nema á sum þessara atriða. Hann kvað ástæðu til að véfengja áætlun grg. um tekjurnar af þessum ráðstöfunum. Tilfærði hann í því sambandi orð, sem atvmrh. viðhafði í viðtali við Alþýðublaðið, og sagði, að af þeim mætti ráða annað en það, sem ég upplýsti. Hv. þm. byggði þetta á því, að hæstv.atvmrh. hefði skýrt blaðinu frá því, hve hátt innflutningsgjald væri áætlað af innfluttum vörum í ýmsum gjaldflokkum. En hæstv.atvmrh. lagði til grundvallar fyrir þeim útreikningi cif-verðið og fær því hærri tölu en ég til að miða við. Hinsvegar er tollurinn reiknaður af fob-verðinu. verður því að draga frá cif-verðinu allháa upphæð til þess að finna þá tölu, sem tollurinn er reiknaður af. Þessi upphæð í frv. er byggð á 38 millj. kr. innflutningi. Eftir að þessi áætlun hafði verið gerð, fór tollstjóri yfir allt saman, til þess að athuga, til hvaða fob-verðs þetta svaraði, og hann fékk einmitt þær tölur, sem ég lagði til grundvallar. Síðan hæstv.atvmrh. gaf þessar upplýsingar hefir nokkuð af vörum verið fært milli flokka. T. d. voru síldartunnur og efni í þær lagðar undir 2% gjaldið, en nú hefir ráð verið leiðrétt. Hv. þm. vítti mig fyrir, að ég hefði ekki gefið n. þeirri, sem um málið fjallaði, upplýsingar um þetta. ég skil ekki þessa gagnrýni hv.þm., því að hann og hv. 3. þm. Reykv. mættu ekki á þeim eina fundi n. um málið, sem boðaður var. En ég lét form. n. í te þá útreikninga, sem ég hafði gert, svo að því fer fjarri, að n. hafi ekki haft aðstöðu til að kynna sér, á hverju þeir eru byggðir. Ég tel, að með 38 millj. kr. innflutningi sé ekki gerlegt að áætla gjald þetta hærra en 750 þús. kr. Það er því fjarri sanni, að hér sé verið að blekkja þingið til að samþ. hærri toll en þeir hafa hugmynd um, að felist í frv., eins og hv.þm. gefur í skyn. Þá get ég ekki látið hjá líða að minnast á það, sem hv.þm. sagði um skattahækkanir mínar. Hann sagði, að stj. hefði hækkað skattana um 3 millj. kr. Ég hefi nú sýnt fram á, að þessi hækkun leiðir til þess, að ríkissjóður heldur sömu tekjum og hann hefir haft. hér er því ekki verið að seilast til hærri upphæða af þjóðinni en áður. Ég skil ekki, hvernig sjálfstæðismenn geta alltaf verið að stagast á þessu. Þar, sem þeir hafa ráðið, hafa þeir sjálfir farið miklu lengra en hér er farið, t. d. í Reykjavík. Ef við áttum að fara eftir sömu stefnu og þar hefir verið höfð, ættum við ekki að krefjast 15 millj., heldur 31 millj. af þjóðinni. Þessa pólitík sína í Reykjavík afsaka þeir með því, að ríkið taki svo mikið af Reykvíkingum. En það er ekki rétt. Það gagnstæða kemur í ljós, ef betur er að gáð. Á undanförnum árum hefir ríkið létt undir með Reykjavíkurbæ, með því að leggja til atvinnubótafé, sem ekki var áður gert ráð fyrir í l. Þar með hefir ríkið létt miklu af fátækraframfærslunni af bænum. Hv. þm. G.-K. og hv. 6. þm. Reykv. núa stj. því um nasir, að hún taki meira úr vösum þjóðarinnar en áður hefir verið gert. Ég ætla, að ég hafi nú sýnt fram á, að þar, sem þeir eru við völd, þar fara þeir helmingi lengra en núv. stj. í því efni. Þá spurðu þessir tveir hv.þm., hvers vegna þetta frv. væri kallað bráðabirgðatekjuöflunarfrv. og hvernig þetta ætti að verða í framtíðinni. Þetta kom líka fram við 1. umr. frá hv.þm. Snæf., og ég svaraði því þá, en þeir virðast ekki hafa heyrt það. Mér þykir líklegt, að núv. tekjustofnar ríkissjóðs geti staðið undir gjöldum ríkisins á venjulegum tímum. En hvenær þeir tímar koma aftur, um það skal ég engu spá. Og eins og útlitið er nú, kæmi mér það ekki á óvart, þó að á næsta þingi yrði að framlengja þessa tekjuöflunarheimild. En með hliðsjón af því, að núv. tekjustofnar gætu staðið undir greiðslunum í venjulegu árferði, þótti rétt að kalla þetta bráðabirgðatekjuöflun. Hv. 6. þm. Reykv. kallaði þetta fals eitt, af því að þessi tekjuöflunarleið átti aðeins að vera til bráðabirgða. En slíkt er hvorki einsdæmi né óþinglegt. Ég man ekki betur en að á þinginu 1924, þegar Jón heitinn Þorláksson var fjmrh., væri samþ. frv. til l. um verðtoll, sem átti að vera til bráðabirgða, en varð ekki til bráðabirgða. Þó var engin fölsun, sem lá til grundvallar fyrir því að kalla það bráðabirgðaákvæði. Vonir manna stóðu til þess, að ekki þyrfti að hlíta þessum ákvæðum nema til bráðabirgða, en þær vonir rættust ekki. Þetta var alls ekki hægt að kalla fásinnu eða fölsun. Ég man ekki betur en þessi verðtollur hafi í meginatriðunum staðið síðan, þó hann hafi ef til vili eitthvað lækkað. Það munu vera til fleiri dæmi um, að svipað hafi átt sér stað, og má þar m. a. nefna toll, sem settur var á kaffi og sykur nokkru eftir síðustu aldamot. Hv. þm. G.-K. spurði að því. hvernig ætti að fara að, þegar hátekjuskatturinn hefði eyðilagt allan grundvöll fyrir því, að hægt væri að fá tekjuskatt í framtíðinni. Ég veit ekki, hvort þessi spurning hefir verið sett fram í alvöru. Ég held ekki, að hann geti hugsað, að 200 þús. kr. ný tekjulind ríkissjóðs því það, sem ætlað er sveitar- og bæjarsjóðum, er ekki nýr tekjuskattsauki, það hefði hvort eð var komið fram í útsvörum) geti í raun og veru haft þessi áhrif. Ég held, að þótt þessar 200 þús. kr. komi til frádráttar með þeim 40% viðauka, sem við höfum átt svo skemmtilegar umr. um hér fyrr, þá muni niðurstaðan verða sú, að meðalskattur á tekjur á þessu bili fari alls ekki fram úr 20%, og sannleikurinn er sá, að hann mun ekki einu sinni reynast svo hár. Þá talaði hv.þm. G.-K. um, að það væri að koma aftan að mönnum, þar sem þessi skattauki væri lagður á svo seint á árinu, að menn væru búnir að verja tekjum sínum til annars, og hefðu ekki gert áætlanir fyrir því að þurfa að mæta þessari nýju skattaukningu. Það getur vel verið, að það hefði verið æskilegra, að þetta hefði komið fyrr fram. En þessum hv.þm. ferst ekki djarft úr flokki að tala. Ég man ekki betur en hann stæði að því á þingi 1933 að leggja 40% viðauka á skattupphæð ársins á undan, og sé það að læðast aftan að mönnum að setja á þann skattauka, sem nú er rætt um, þá er hitt ekki síður, 

Ég var ekki formaður flokksins þá

. Jæja, eða sá, sem þá var form. flokksins. Þá sagði hv.þm. G.-K., að það væri alrangt að halda því fram, að þessi tekjuöflun kæmi ekki niður á framleiðendum. Ég hefi gert grein fyrir þessu áður, svo ég skal lítið fara út í það nú. Hann sagði, að þetta kæmi beint niður á framleiðslunni þegar neyzluvörur þeirra manna hækka, sem framleiðendur fæða, þ. e. a. s. þegar kaup er að nokkru leyti goldið í fæði. Ég játa það, að þetta er að vissu leyti rétt. Í þessu kemur verðhækkunin niður á framleiðendum, en ekki af því að þeir eru framleiðendur, heldur af því að þeir nota neyzluvörur eins og aðrir. Ég lagði áherzlu á það, að allar vörur, sem beinlínis eru notaðar til framleiðslunnar, eru undanþegnar aðflutningsgjaldinu, og að tekjuskattsaukinn kemur ekki niður á smáframleiðendum, og líklega ekki heldur niður á stórframleiðendum, því þeir geta dregið frá töp undanfarandi ára. Ennfremur benti ég á það, að allt það fé, sem fæst með þessari tekjuöflun, á að nota til þess að létta undir með smáframleiðendum, og benti í því sambandi á þær greiðslur, sem ætti að inna af höndum með þessu fé, svo sem til nýbýlamyndunar, til skuldaskilasjóðs útvegsmanna, til mjólkurbúa og til vaxtagreiðslu af fasteignaveðslánum bænda o. fl., og til trygginga, sem koma framleiðslunni til góða. Og þótt það megi segja aðeins í því tilfelli, sem hv.þm. G.-K. benti á, að þetta komi beint niður á framleiðendum, þegar þeir hafa fólk í vinnu, sem fær frítt fæði, þá munar það svo litlu, að ekki er um það talandi, þegar allar vörur, sem beinlínis eru notaðar til framleiðslunnar eru undanþegnar, og þegar það fé; sem með þessu fæst gengur til þess fyrst og fremst að styrkja smáframleiðsluna. Hv. þm. G.-R. talaði líka um gengislækkun, og mér skildist, að hann væri henni hlynntur. Hann sagði, að þessi skattálagning væri í raun og veru gengislækkun. Hann má auðvitað nota yfir þetta hvaða orð sem hann vill, en vitanlega er þetta ekki gengislækkun. En hann sagði, að það sem skildi á milli venjulegrar gengislækkunar og þessarar, sem hér væri á ferðinni, væri það, að venjuleg gengislækkun kæmi atvinnuvegunum til góða, en þessi gengislækkun væri aðeins til hagnaðar fyrir ríkissjóð. En nú hefi ég sýnt fram á það, að þetta hefir þann kost til að bera, að tekjurnar ganga ekki til ríkissjóðs eftir venjulegum skilningi, heldur fara þær til þess að styrkja smáframleiðendur og auka framleiðsluna. Auk þess vil ég benda hv.þm. á það, ef hann telur gengislækkun til bóta fyrir framleiðsluna, að athuga, að vitanlega verkar gengislækkun eins og tollar með það að gera dýrari hverja þá vöru sem framleiðendur þurfa að nota, og gengislækkun kemur fram á þann hátt að allar vörur, sem til framleiðslunnar þarf, verða dýrari; en þessi skattur gerir ekkert dýrara af því, sem til framleiðslunnar þarf, nema þann sáralitla hluta af vörum, sem þeir framleiðendur þurfa að nota, sem hafa í þjónustu sinni menn, sem þeir láta hafa fritt fæði. Þá vil ég lítið eitt minnast á ræðu hv. 2. landsk. Hann benti á, að sér fyndist óeðlilegt að innheimta skattinn fyrir sveitar- og bæjarfélögin eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Þetta er sett inn til samkomulags á milli stjórnarflokkanna, og get ég ekki fallizt á að fella það niður, en ég get bent á það, að ég sé ekkert á móti því, að farið sé eftir þeirri till., að sýslufélögin og bæjarfélögin njóti skattsins, en ekki hrepparnir. Mér fannst kenna nokkurs misskilnings hjá hv.þm., þegar hann var að tala um, af hverjum þessi hátekjuskattur yrði heimtur og að byrjað væri að leggja á of lágar tekjur, þar sem miðað væri við 6000 kr. árstekjur. Ég vil þess vegna skjóta því fram, að þessar 6000 kr. eru alls ekki lágar tekjur, þegar þess er gætt, að hér er talað um skattskyldar tekjur, og ef miðað er við fjölskyldumann, þá mun hann þurfa að hafa á milli 8 og 9 þús. kr., og þó nær 9 þús. kr. árstekjur til þess að hafa 6 þús. kr. skattskyldar tekjur. Það er alls ekki svo, að venjulegum embættismönnum sé íþyngt með þessu frv., en ef lágmarkið er fært upp í 8 þús. kr. skattskyldar tekjur, þá hittir þessi skattauki ekki aðra en þá, sem hafa 11 þús. kr. árstekjur eða þar yfir. Ég tel það þess vegna eðlilegt að byrja við 6 þús. kr. skattskyldar tekjur, eins og lagt er til í frv. Ég heyrði það á ræðu hv. 6. þm. Reykv., að 1. gr. frv. hafði farið í taugarnar á honum, og get ég í raun og veru skilið það út af fyrir sig. því gr. er sett í frv. til þess að leggja áherzlu á það í löggjöfinni sjálfri, að þessi tekjuöflun er ekki gerð til þess að standa undir venjulegum gjöldum ríkissjóðs, heldur til nýrra framlaga, sem sumpart voru samþ. á fyrri hluta þessa þings og sumpart á þessum hluta þingsins. Ég vil leggja áherzlu á það, að eldri tekjur ríkis sjóðs munu nægja til þess að standa undir eldri greiðslum eftir að niðurfærsla hefir verið gerð samkv. till.hv.fjvn., og að þessara nýju tekna þarf ekki við til þess. Hinsvegar kemur þetta ákvæði sér illa fyrir stjórnarandstæðinga, því það eyileggur tilraunir þeirra til að gera þennan skatt óvinsælan með því að þessara tekna sé aflað til þess að hafa þær fyrir venjulegt eyslufé handa ríkissjóði. Ég tók það fram við 1. umr., að það mundi vera auðvelt að gera þennan skattauka óvinsælan hjá þeim, sem hann kemur niður á, með því að fella undan að tala um það, hvað það er, sem fæst í aðra hönd, ef ekki væri gerð grein fyrir því í frv. sjálfu. 1. gr. gerir það erfiðara, að slíta í sundur ákvæðin um álagningu skattsins og þau fríðindi, sem þjóðin fær fyrir þennan tekjuauka, og koma við falsrökum. Það er af þessari úrsök, sem hv. 6. þm. Reykv. er illa við 1. gr., og þess vegna er ég ekki hissa á því, þótt hann flytji till. um að fella þetta burt og setja í þessa stað ákvæði, sem gefa ranga hugmynd um það, til hvers þessir nýju tekjustofnar eiga að notast. Það mundi verða ólíkt þægilegra fyrir stjórnarandstæðinga að gera þjóðina óánægða með þessa nýju tekjuöflun, ef þeir gætu fengið lætt inn þeim skilningi, að hún væri gerð til þess að fá venjulegt eyslufé handa ríkissjóði, en þeir treysta sér ekki til þess að fá þjóðina til að verða þessu mótfallna, ef hún fær jafnframt að vita, til hvers það er, sem þessum peningum á að verja. vegna þess að hv.þm. finnur vanmátt sinn í þessu efni, vill hann ná þessari skilgreiningu út úr frv. Að lokum vil ég svo minnast á brtt.hv. 6. þm. Reykv. um það, að undanþiggja vélar til nýs atvinnurekstrar. Ég álít, að ekki sé hægt að samþ. hana eins og hún liggur fyrir, m. a. vegna þess, að ákveðið er svo ónákvæmt, að ekki er hægt að hafa slíkt í tollalögum. Ég hefi borið þetta undir tollstjórann í Reykjavík, og hann álítur ekki gerlegt að hafa slíkt ákvæði í tollalögum. Auk þess er það um þetta gjald að segja, að það er ekki nema 2% af þeim vélum, sem ekki eru beinlínis undanþegnar, og þetta gjald er svo lágt, að það munar þá sama sem engu, sem hlut eiga að máli. Líka má benda á það í þessu sambandi, að með frv. til l. um breyt. á verðtollsl., sem nú nýl. var afgr., hefir verið felldur niður verðtollur af vélum til atvinnurekstrar. Það er svo fjarri því, að núv. þingmeirihluti vilji íþyngja tolli á vélum til atvinnurekstrar, að jafnvel þó þetta 2% gjald sé samþ., þá stórlækkar tollur á mörgum vélum til nýs atvinnurekstrar með því frv. um breyt. á verðtollsl., sem samþ. var nú nýafstaðið. Ég skal svo ekki lengja umr. meira. Ef til vill hefi ég skilið eftir eitt eða tvö atriði í ræðu hv.þm. G.-K., en það er þá af því, að ég hefi svarað þeim í fyrri umr. um málið og sé enga ástæðu til að endurtaka það hér.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Ég verð að segja, að mig undrar sumt af því, sem gerzt hefir hér undir umr.Hv. 1. landsk., sem talaði hér fyrir skömmu, hafði þau orð um tekjuöflunarfrv. það, sem hér liggur fyrir, að skattahækkun sú, sem það gerir ráð fyrir, væri forsvaranleg að skoðun Alþfl. og einnig Framsfl. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo, að Alþfl. sé búinn að gleypa Framsfl. En hvenær sem það hefir orðið, mun því ekki fyrr hafa verið yfirlýst af Alþfl. sjálfum, þó Sjálfstfl. hafi oft fullyrt, að svona væri komið. Annað, sem mér þótti undarlegt, var, að hv. 2. landsk., fyrrv. bezti Bændaflokksmaðurinn að sjálfs hans sögn, tróð hér upp í ræðustól og hafði íhaldið fyrir samnefnara fyrir Sjálfstfl. og Bændafl. Þessi hv.þm. talaði eins og sá, sem vald hafði fyrir stjfl., þegar hann var að gera grein fyrir, hvað þeir vildu gera og hvað ekki, og að þeir vildu gjarnan hafa samvinnu við Sjálfstfl. um einstök mál. virðast þessi orð hv.þm. benda til þess, að hann njóti alveg einstaklega mikils gengis hjá stjfl., ef hann ræður einn, og mun þá vera ástæða til að taka meira mark á ræðum hans og gerðum en verið hefir. Viðvíkjandi efni frv. þess, sem hér liggur fyrir, skal ég ekki vera fjölorður, því afstaða Sjálfstfl. til þess hefir áður verið rakin af ýmsum mönnum flokksins, og nú síðast af form. fl., hv.frsm. minni hl. fjhn., Ólafi Thors. Ég vil benda á og undirstrika, að ég tel 2. gr. frv. mjög hæpna með því orðalagi, að nefna þetta bráðabirgðatekjuöflun, þar sem á að afla teknanna til þess að standast útgjöld, sem vitanlega verða varanleg eftir að frv. er orðið að l. Sem sagt, með nýjum sérstökum l. eru þjóðinni sköpuð stórfelld útgjöld. Er þar brugðið snöru að hálsi hennar, án þess að gerð sé nokkur grein fyrir, hvað við tekur, ef þessi tekjuöflun á ekki að vera nema til bráðabirgða og, þeir tekjustofnar bregðast t. d. á næsta ári. Með frv. tel ég djarft teflt á tvennan hátt, sérstaklega með 2. gr. frv. Er þar á áberandi hátt unnið gegn nauðsynjamáli þjóðarinnar um, að hér myndist auðsafn, eða a. m. k. vísir til þess, þar sem hún er svo fátæk, að hún þarf að leita til erlendra ríkja hvenær sem þarf á fé til framkvæmda að halda. Þessi skattur er svo hár, að hann hlýtur að draga úr viðleitni manna til þess að spara, en jafnframt halda mönnum að því að eya. Það er lítil ástæða til þess að vera að spara, ef ríki og bæjarfélög taka jafnóðum það, sem sparað er. Tel ég þetta svo alvarlega braut, að aldrei sé of oft varað við að ganga inn á hana. Um 3. gr. skal ég ekki fjölyrða, en aðeins geta þess, að ég vil ekki liggja jafnaðarmönnum á hálsi fyrir að ganga inn á þá leið, fyrst þeir töldu sig til neydda að afla þessara tekna. Tel ég það benda á vaxandi þroska hjá fl., að afla teknanna með óbeinum sköttum, fyrst þeir geta þó viðurkennt, að ekki sé unnt að afla þeirra með einkasölum. Hv. 1. landsk. sagði í fyrstu ræðu sinni, þegar hann talaði fyrir frv., að auk hinna beinu skatta teldu jafnaðarmenn rétt að fara einkasöluleiðina til þess að afla tekna. Komst hv.þm. svo að orði, að á þann hátt væri teknanna aflað án þess að það kæmi við almenning. Mér þótti þetta einkennilegt, burtséð frá því, þó hann vilji ekki viðurkenna, að kaupmenn eða þeir, sem við verzlun fást, hafi tilverurétt, ef það kemur ekki þjóðinni við, ef vörur hækka í verði. Það hefir verið minnzt á, að tekjuskatturinn samkv. 2. gr. komi ekki til greina fyrr en skattskyldar tekjur eru komnar yfir 6 þús. kr., og að þá séu brúttótekjur yfirleitt komnar upp í 8-10 þús. kr. Ég skil þetta ekki til fulls, en býst við, að hér sé miðað við nettotekjur. Það er alltaf miðað við, að búið sé að draga frá mannahald og annan kostnað, ef um það er að ræða. Ég vil sérstaklega benda á, hvernig þetta kemur við unga atvinnuvegi, t. d. iðnað, ekki sízt ef þetta væri miðað við brúttó. Er hér höggið mjög nærri iðnaðinum, því margir iðnaðarmenn komast undir þennan lið. Ég skal ekki fara lengra út í þetta að sinni. Ég hefi bent á það, sem ég tel mest athugavert við frv., og þarf ekki að taka fram, að ég er á móti, að það verði samþ., því mér þykir ekki sýnt, að það sé svo mikið nauðsynjamál, að það mætti ekki að ósekju bíða. Vil ég ásaka stj. fyrir að gera of lítinn mun á því, sem er æskilegt og því, sem er nauðynlegt. Auðvitað er margt æskilegt, en greinir á um, hvað er nauðsynlegast, og er í því fólginn höfuðágreiningur milli flokkanna.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Það eru aðeins nokkrar aths., sem ég sé ástæðu til þess að gera við ræður þeirra hv.þm., sem talað hafa um frv. síðan ég hóf umr.Hv. þm. Ak., sem nú lauk máli sínu, sagðist í upphafi ræðu sinnar hafa höggið eftir, að ég teldi, að Alþfl. gæti eftir atvikum sætt sig við þetta gjald. En sérstaklega hneykslaðist hv.þm. á því, að ég hefði einnig bætt við, að það mundi Framsfl. einnig gera, og þótti undarlegt, að ég skyldi tala fyrir Framsfl. En hv.þm. gætti ekki að því, að ég talaði fyrir munn meiri hl. n., og að honum standa bæði framsóknar- og jafnaðarmenn. Það er ekki launungarmál, að Framsfl. telur þetta ekki æskilega leið til tekjuöflunar, að þurfa að gripa til þess að skattleggja sumar þær vörur, sem teknar eru upp í frv. Vitanlega telja stjfl. ekki gott að þurfa að leggja á aðflutningsgjald, þó nauðsyn þess að afla tekna gerði óhjákvæmilegt að fara inn á þá leið. Þá hjó ég eftir, að hv.þm. hafði eftir mér, að ég hefði sagt í ræðu minni, að við jafnaðarmenn vildum afla tekna með einkasölum, vegna þess að það kæmi ekki við þegna þjóðfélagsins yfirleitt. Ég vil halda því fram, að meiri hl. af einkasölunum séu þannig, að það séu aðeins sárfáir menn, sem vegna stofnana þeirra bíða nokkurt fjárhagslegt afhroð, og að í stjórnmálum eigi að fylgja þeirri gullnu reglu, að hagur fárra einstaklinga eigi að víkja fyrir heill fjöldans. Einkasölur þær, sem nú skreyta fyrst og fremst tekjuliði fjárl., sem áætlað er að gefi 1,6 millj. kr. í tekjur á næsta ári, eru áfengisverzlunin og tóbakseinkasalan. Þessar einkasölur eru mjög eðlilegar tekjuöflunarleiðir. Alþfl. var þeirrar skoðunar, að enn mætti fara lengra á þeirri braut, að koma á fót einkasölum fyrir ríkið. En þar skildust vegir, þar sem Framsfl. treystist ekki til að fara lengra inn á þær brautir. Í þriðja lagi minntist hv.þm. Ak. á, að þegar ég hefði verið að tala um tekjuskattinn, þá hefði ég talið 6 þús. kr. skattskyldar tekjur svara til atvinnutekna eða rekstrartekna frá 8 þús. og upp í 10-11 þús. Ég veit, að hv.þm. Ak. veit manna bezt, að hér er rétt frá skýrt, því að hann mun eiga sæti í yfirskattanefnd í Húnavatnssýslu og vita, að eftir skattal. á að draga frá fyrst og fremst persónufrádrátt og þar næst vexti af skuldum, iðgjöld fyrir vátryggingar og annað þess háttar, svo að 5 manna fjölskylda byrjar á að draga frá persónufrádrátt 3 þús. kr. Svarar þetta því til þess, að atvinnutekjur eða launatekjur séu 9 þús. kr., þegar skattskyldar tekjur eru 6 þús. kr. Ég held, að á því geti ekki verið nokkur vafi, að þeir menn, sem hafa slíkar tekjur, eigi frekar að bera byrðarnar, þegar seilast verður nokkuð djúpt niður í vasa gjaldenda, til þess að framkvæma nauðsynjamál á löggjafarsviðinu. Þessi hv.þm. hélt því fram, að vel mætti bíða framkvæmd þeirrar löggjafar, sem gerir nauðsynlega þá tekjuöflun, sem hér er farið fram á með þessu frv., og þar átti hv.þm. sérstaklega við alþýðutryggingarnar og nýbýlin. En skoðun stjórnarflokkanna er sú, að þetta séu nauðsynjamál svo mikil, að ekki sé rétt að fresta framkvæmd þeirra. Höfum við nánar gert grein fyrir því undir umr. um þessi mál hér á þingi, og af þeim umr. hefir það berlega komið í ljós, að stjórnarflokkarnir telja með fullum sannindum að þessi mál séu hin mestu umbótamál og að því sé nauðsynlegt að þau nái fram að ganga, þó að hinsvegar vel kunni að vera, að stjórnarflokkarnir leggi nokkuð mismunandi áherzlu á þessi tvö mál, sem ég nú hefi nefnt. En það er í þessu samhandi algert aukaatriði. Þá vil ég víkja örfáum orðum að hv.frsm. minni hl. n., þm. G.-K. Hann gat um það í ræðu sinni, sem ég líka veit, að öllum mönnum er ljóst, að lögð eru með frv. þessu nokkur gjöld á einstaka nauðsynjavöru. Á kreppu- og vandræðatímum verður því miður ekki komizt hjá því í kapítalisku þjóðfélagi að leggja allþunga skatta á nauðsynjavörur. Í frumræðu minni færði ég rök að því, að ef von hefði verið á normal-innflutningi á erlendum vörum, þá hefði ekki þurft að grípa til þess að leggja á þetta vörugjald. En erfiðleikar nútímans gera það að verkum, að ekki verður komizt hjá að takmarka verulega innflutning. Verður því að leita inn á aðrar leiðir en jafnaðarmönnum eru geðþekkar. Í þessu sambandi vil ég minna á orð hv.þm. G.-K., þegar hann sagði, að ég hefði fært Alþfl. það til málsbóta, að skoðanabræður okkar jafnaðarmanna í nágrannalöndunum hefðu svikið stefnu sína í skattamálum. Það er alrangt að tala um svik í þessu sambandi. Jafnaðarmenn eru í minnihluta í þjóðþingum þessara landa. Og þar sem þeir geta ekki fyrir þá sök myndað meirihlutastjórn, hafa þeir samvinnu við meira eða minna frjálslynda borgaralega flokka, sem gerir það að verkum, að jafnaðarmönnum er ekki hægt að framkvæma ýms stefnumál sín. Þetta er augljóst mál. Og það er nú svo með jafnaðarmannaflokka, sem eru raunsæisflokkar, að þeir hika ekki við að starfa að þjóðfélagsmálum og koma á þeim endurbótum, sem þeim er unnt, jafnvel þó að þeir hafi ekki aðstöðu til að fullnægja kröfum sínum öllum. En þar sem að þeir starfa að stjórnmálum sem minnihlutaflokkar, geta þeir ekki í skattamálum né öðrum málum komið sínum vilja alveg fram. Af því leiðir, að þeir ná ekki sínu lokamarki í skattamálum á meðan svo standa sakir. Alþfl. hefir ekki aðstöðu til þess að ná þessu takmarki hér á þingi frekar en alþýðuflokkar annarsstaðar, sem þó hafa hlutfallslega meiri sterk á þingi heldur en Alþfl. hefir hér. Hv. þm. G.-R. var að tala um, að ég ætti að upplýsa um skattstofna í Svíþjóð og Noregi. Eftir að búið er að samþ. þetta frv. um hátekjuskatt, þá höfum við gengið lengra í beitingu beinna skatta heldur en hinar Norðurlandaþjóðirnar, þegar teknir eru til greina þeir kommúnölu skattar, sem felast í þessu frv. En sjálfsagt hefðu jafnaðarmenn í nágrannalöndum okkar gengið lengra í beitingu beinna skatta heldur en þeir hafa gert, ef þeir hefðu átt þess kost. En þeir hafa verið háðir þeim takmörkunum, sem leiðir af samvinnu við aðra nokkuð óskylda flokka, sem ekki hafa viljað ganga lengra inn á þær leiðir. En það er einmitt athyglisvert í sambandi við fjáröflun til alþýðutrygginga yfirleitt, að Svíar hafa nú endurbætt sínar alþýðutryggingar, sem varð til þess, að alþýðutryggingasjóðir þeirra verða fyrir meiri fjárútlátum til þeirra, sem tryggðir eru, heldur en áður. En til þess að framkvæma þessar endurbætur varð að afla aukinna tekna í ríkissjóð Svía. Alþýðufl. í Svíþjóð hefir bent á sem tekjuöflunarleið til þessara framkvæmda að taka einkasölu á kaffi og benzíni. Hafa þeir sett nefnd til að athuga, hve mikið þessir tekjustofnar geta gefið þeim. Þeir álíta, að ef ríkið tekur í sínar hendur heildsölu á benzíni, muni það gefa ríkinu 11 millj. kr. tekjur, og ef þeir legðu einnig smásölu þess undir ríkið, þá mundi það gefa 8 millj. kr. tekjur til viðbótar. Að vísu er ekkert afgert um það enn, hvort það er hægt að fara þessa leið, m. a. af þeirri ástæðu, að ekki er víst, hvort þeir flokkar; sem vilja vinna með þeim í stjórn, sem eru bændaflokkurinn og a. n.l. frjálslyndi flokkurinn, vilja vera með jafnaðarmönnum í því að koma á þessum einkasölum. Ef sænskir jafnaðarmenn fá þessu ekki framgengt, verða þeir að sætta sig við að fara inn á aðrar tekjuöflunarleiðir, og má þá vera, að þeir neyðist til að grípa til óbeinna skatta til þess að auka tekjur ríkisins í þessu skyni. Hv. þm. G.-K. sagði, að ég og fleiri fylgjendur þessa frv. færum rangt með, þegar við héldum því fram, að aðflutningsgjaldið samkv. 3. gr. frv. legðist ekki á framleiðsluna. Ég sagði, að allar framleiðsluvörur til lands og sjávar væru undanþegnar þessu gjaldi. Undanþáguákvæði 3. gr. sýna þetta berlega. Hv. þm. G.-K. vék að því í ræðu sinni, að það hefði verið nær að fresta alþýðutryggingunum og nýbýlamálinu heldur en að leggja þessa skatta á þjóðina. Ég hefi svarað þessu með því, sem ég svaraði ræðu hv.þm. Ak. Þá vildi hv.þm. G.-K. halda því fram, að við Alþfl.menn mundum e. t. v. ekki uppskera það þakklæti, sem við reiknuðum með að við fengjum hjá þjóðinni fyrir samþykkt alþýðutrygginganna. Það má vel vera, að fyrst í stað heyrist óánægjuraddir út af alþýðutryggingunum frá mörgum. vitanlega má gera ráð fyrir því, að þessi tryggingarlöggjöf sé ekki fullkomin og að hún verði gagnrýnd af ýmsum Alþfl.mönnum. En menn verða að skilja, að ekki er unnt að fá strax í upphafi lögfest það allra hentugasta og bezta á þessu sviði, eins og við hefðum helzt kosið. En með þessari löggjöf er lagður góður grundvöllur, sem svo verður auðveldara að byggja ofan á. Þó að óánægja verði manna á meðal fyrst í stað út af því að þurfa að greiða iðgjöld til trygginganna, sem ég efa ekki, að komi fram, þá erum við Alþfl.menn þess fullvissir, að við höfum með samþykkt þeirra borið gott mál fram til sigurs og fært alþýðu manna kjörgrip með alþýðutryggingunum. Þau verða áreiðanlega mörg heimilin, þar sem sjúkdómar eða örorka ber að dyrum, sem þá munu finna, að þau eiga þar góðan hauk í horni, sem tryggingar þær eru, sem nú verða lögfestar. Við jafnaðarmenn leggjum því ótrauðir inn á þá braut að verja það og færa fyrir því fullkomin rök, að ekki hefði verið réttmætt, sanngjarnt né eðlilegt á neinn hátt að fresta framkvæmd alþýðutrygginganna, jafnvel þó að það kosti það að fara aðrar leiðir til tekjuöflunar en við erum fyllilega ánægðir með.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) (óyfirl.]: Ég þarf ekki að halda langa ræðu, einkum af því, að það, sem komið hefir fram í svörum andmælenda minna í þessu máli er þess eðlis, að því er í raun og veru þegar svarað með minni frumræðu og öðrum ræðum, sem fluttar hafa verið þessu máli til andmælis af hv. flokksbræðrum mínum hér í þessari hv. d. við 1. umr. málsins. Einnig hefi ég andmælt þessu máli, bæði við þessa umr. og einnig í eldhúsdagsumr. Þó vil ég víkja að örfáum atriðum með nokkrum orðum. Hv. frsm. meiri hl., 1. landsk., færði fram sjálfum sér og sínum flokki til afsökunar á því, að hann hefði ekki gengið nægilega langt í beitingu beinna skatta, að flokkur hans væri háður böndum og kvöðum, sem samvinna við annan flokk hér á þingi legði á hann. Um leið og ég vil vekja athygli á því, að stefna flokks hv.þm. í skattamálum er sú, að ná inn þeim tekjum, sem ríkissjóður þarfnast til sinna gjalda, annarsvegar með beinum sköttum og hinsvegar með ríkisverzlun - um leið og ég vek athygli á þessu, vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. landsk., hvort hann telur kleift að ná inn nægum tekjum til ríkisþarfa með þessu móti. Ég held því fram, að slíkt sé í sjálfu sér algerlega ókleift, af ástæðum, sem ég skýrði frá í minni fyrri ræðu og endurtek því ekki nú. Hv. þm. játaði, að eftir að búið væri að samþ. þessa nýju skattalöggjöf, hátekjuskattinn svo kallaða, þá hefðum við Íslendingar gengið lengra í beitingu beinna skatta heldur en nágrannaþjóðir okkar. Og þetta er rétt hjá hv.þm. En ef allur sannleikurinn er sagður, þá er hann sá, að áður en þessi hátekjuskattur kom til sögunnar, höfðum við gengið miklu lengra í þessu efni en nágrannaþjóðirnar, og það þó ekki sé tekið tillit til þess, að sami skattstigi liggur með margföldum þunga á skattborgurum hér hjá okkur, annarsvegar vegna fátæktar okkar og hinsvegar vegna ills árferðis. Ummælum hv. 1. landsk. um það hvort þessir nýju skattar legðust á framleiðsluna í landinu, get ég svarað um leið og ég svara hæstv. fjmrh., sem einnig vék að hinu sama. Skal ég nú koma að því með örfáum orðum. Hæstv. fjmrh. vildi, að mér skildist, véfengja, að rétt væri hermt, þegar ég kvað ástæðu til að ætla, að þessi nýja skattalöggjöf mundi leggjast með nokkru meiri þunga á þjóðina heldur en hann gerði ráð fyrir í sinni greinargerð. Þessi ummæli mín hafði ég rökstutt með tilvitnun í skýrslu, sem hæstv.atvmrh. gaf í Alþýðublaðinu 28. nóv. síðastl. Hæstv. fjmrh. fann, að ósamræmi var á milli þessara orða, sem ég vitnaði í, og hans eigin skýrslugerðar, en vildi bera í bætifláka fyrir hæstv.atvmrh. með því að halda fram, að sá hæstv. ráðh. hefði reiknað verðtollinn út á öðrum grundvelli en fjmrh. gerði. Og hæstv. fjmrh. játaði jafnvel, að atvmrh. hefði byggt sinn útreikning á skökkum forsendum, þannig að hann hefði ekki farið rétt með tölur. En ég fæ ekki betur séð en að báðir hæstv. ráðh. byggi sína útreikninga á sömu tölum og miði við, að innflutningur á árinu 1936 verði um 38 millj kr. Hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir, að af þeim verði 17 millj. undanþegnar tolli, en 21 millj. falli undir toll. Þar af falli 14 millj. undir 2% toll. Séu þá 7 millj. kr. eftir, sem falli undir hærri toll; þar af 3,6 millj. undir 5% tollinn. Þessir tveir tollar gefi þá 460 þús. kr. í tekjur. Þá er ettir innflutningur að upphæð 3,4 millj., eftir áætlun hæstv.atvmrh., sem gefur 340 þús. kr. í toll, svo framarlega sem sá innflutningur fellur allur undir 10% toll, en meira, ef eitthvað af þeim innflutningi fellur undir 25% toll. Og þar sem ekkert innflutningsbann er á þeim vörum, sem heyra undir þá tollhækkun, þá má telja það rök fyrir því, að áætlun hæstv. fjmrh. um tekjuöflun af þeim tekjustofni sé skökk. Hæstv. ráðh. reikna báðir út frá sömu tölum um innflutning á næsta ári. Mismunurinn á útreikningi þeirra liggur í því, hve mikið af innflutningi þeim, sem hæstv.atvmrh. áætlar 3,4 millj., fellur undir 10% toll og hve mikið af honum fellur undir 20% toll. Ef sá innflutningur félli allur undir 25% toll, fengist af honum tekjur sem svaraði hálfri millj. kr. meira en ef hann félli allur undir 10% tollinn, eða m. ö. o. hálfri millj. kr. meira en hæstv. fjmrh. vildi láta skína í. En það getur vitanlega ekki komið til mála, að allar þessar vörur falli undir hærri tollinn. Ég geri ráð fyrir, að meiri hl. af þessum vörum, miðað við verð, falli undir 10% tollinn. En þrátt fyrir það er áætlun hæstv. fjmrh. ekki rétt. Og hann hefir að mínu áliti engan vegsauka af því að slá því fram, að hæstv.atvmrh. reikni með skökkum tölum, þegar hann gefur sínu blaði upplýsingar um þetta mál. Hæstv. fjmrh. gaf svar við þeirri spurningu, hvert hann ætlaði að leita til þess að ná tekjum í ríkissjóð með skattahækkunum, þegar tekjustofnar samkv. núgildandi l. vegna aukinna innflutningshafta brygðist eftir svo sem eitt eða tvö ár. Sem svar við þeirri spurningu sagði hæstv. ráðh., að tekjustofnar eftir gildandi l. mundu í venjulegu árferði nægja til þess að standa undir gjöldum ríkissjóðs. En ég held nú samt, að hæstv. ráðh. hafi getið þess sjálfur, að hann gerði ráð fyrir, að nokkuð gæti þó skort á, að þetta „venjulega árferði“ mundi koma á næstu árum. Og hygg ég, að hann muni, því miður, geta hins rétta til í því efni, því að allir hv.þm. vita, hvernig horfurnar eru nú um afurðasölu landsmanna. Það er rétt, að þjóðin viti það, að ef ekki verður dregið eitthvað úr útgjaldaliðum fjárl., þá eru að mínu áliti litlar eða engar líkur fyrir því, að hægt verði að létta af þeim sköttum, sem þegar hafa verið lagðir á þjóðina, og enn á að bæta á þessar þungu klyfjar, sem þjóðin hefir nú að bera í skattamálum. Þetta hygg ég, að hæstv. fjmrh. viti, enda skildist mér á ræðu hans, að hann vildi viðurkenna, að svo væri. Þess vegna er það, að hæstv. ráðh. á ekki að gefa í skyn, bæði með fyrirsögn þessa frv. og ummælum í ræðum sínum um þetta mál, að einhverja linkind standi til að veita um þessar skattaálögur á næstu árum með afléttingu þeirra að einhverju leyti, því að um það mega menn ekki gera sér neinar vonir, með tilliti til stefnu hv. stjórnarflokka. Hæstv. fjmrh. færði fram til afsökunar því, að sjálfstæðismenn hefðu ekki átt kost á því að kynna sér gögn í þessu máli, að þeir hefðu ekki mætt á fundi, sem haldinn hefði verið um þetta mál. Þessi fundur var haldinn í kaffihléi. Okkur var sagt, að það ætti að skjóta á einhverjum skyndifundi í kaffitíma um þetta. Ég skal viðurkenna, að ég lét þau orð falla við hv. form. n., að ég gerði mér enga von um, að þetta mál fengi neina athugun á þeim fundi, og teldi því einu gilda, hvort ég mætti þar á hálftíma fundi eða ekki, svo að hv. form. n. hefir að þessu leyti eðlilega aðstöðu til þess að afgr. málið, þó að ég væri þar ekki við. En það er út af fyrir sig ámælisvert, að n. skuli ekkert færi gefið til að athuga slíkt mál með því að bera það saman við gildandi lagaákvæði og skapa sér einhverja hugmynd um það, hverjar breyt. verði frá gildandi l. við svo örlagarík nýmæli. En fyrir það er ég ekki að ámæla hv. form. fjhn., því að það er ekki eingöngu í þessari n., sem þessi venja er höfð, heldur hefir þetta verið almenn venja hér á þingi nú á síðustu árum. Hæstv. ráðh. færði fram þá afsökun - ég held, að honum hafi fundist það - gegn þessu álagi og því, sem hann sjálfur lagði á þjóðina í fyrra, að í sjálfu sér stæði ekki til að bæta á nýjum sköttum, heldur kæmi sú nýja aukning aðeins í staðinn fyrir aðra skattstofna, því að þjóðin, sem í fyrra hefði borgað 15 millj. í ríkissjóð, hún ætti nú ekki að borga nema 15 millj. Þetta eru undarleg rök og hvergi frambærileg, því að sú linun þjóðinni til handa á að koma fram í því, að þjóðin fái minna af vörum, þ. e. a. s. að það heimili, sem áður hefir notað svo og svo mörg kg. t. d. af sykri, þarf nú ekki að borga meira í hít hæstv. fjmrh., ef það notar þeim mun minna af sykri eða öðrum vörum, sem ráð þarf að nota, en það er lítil huggun fyrir skattþegnana, þó að við þá sé sagt: „Ykkur er það í sjálfsvald sett, hvort þið borgið í ríkissjóð minna en í fyrra, þið gerið það með því að nota minna af þeirri vöru, sem tollarnir eru lagðir á“. Hæstv. ráðh. færði það nú fram í 1001. skiptið, að okkur sjálfstæðismönnum í Rvík færist ekki að tala um álögur ríkissjóðs, vegna þess að útsvörin í Rvík hefðu hækkað meira en ríkið vildi hækka sínar álögur. Hæstv. ráðh. veit það vel, að ein meginorsök þess, að Reykjavíkurbær þarf að hækka útsvör sín, er einmitt sá aðbúnaður, sem skattþegnar og atvinnurekendur sérstaklega hafa orðið að sæta af hendi stjórnarflokkanna undanfarin ár. Þetta er í raun og veru grundvallarástæðan fyrir því, að Rvík og svo að segja öll bæjar- og sveitarfélög verða að leggja þyngri gjöld á skattborgarana. Margir skattborgarar hafa gefizt upp, og þeirra uppgjöf lendir með auknum þunga á þeim, sem eftir verða. Og það er alveg vitanlegt, að það, sem mestu veldur, er hið aukna fátækraframfæri hér í Rvík. Hann verður líka að athuga það, að hér um bil öll fólksfjölgun þjóðarinnar lendir í Rvík. Það er því eðlilegt, að eftir því sem bærinn hröðum skrefum stækkar, þá vaxi hans útgjaldaþörf. Annars er þetta svo margrætt mál, að ég skal ekki fara lengra út í það. Hæstv. ráðh. gerði tilraun til að véfengja þá umsögn mína, að þessi nýi viðauki á tekjuskattinn, og sérstaklega eins og ég hafði orðað það, að hann að viðbættum skattaálögunum í fyrra mundi á næsta ári koma fram í því formi, að ríkissjóður missti verulegra tekna af tekjuskattinum. Um þetta er náttúrlega á þessu stigi málsins ekki hægt að gera neinn heildarútreikning, en maður, sem hefir verið skattstjóri í Rvík, veit, að þetta er satt. Við skulum taka t. d. mann, sem árið 1935 hefir 30000 kr. tekjur. Hann mundi, eftir að þessi skattauki er genginn í gildi, greiða í útsvar - satt að segja hefi ég ekki gáð að því, en ég ætla að það muni verða sem næst 17-18000 kr.

Ég held, að hv.þm. viti lítið um það. Hann þarf að taka sér frí og athuga þetta betur

. Ég þarf ekki að taka mér neitt frí til að athuga það. Af 30000 kr. tekjum mundi skattur og útsvar fara nálægt þessu, sem ég sagði, 17-18000 kr.

Já, það er nálægt því

. Næsta ár hefir þessi maður svo 30000 kr. tekjur aftur, en þá er ekki hægt að leggja á hann eins mikið og árið áður, vegna þess að þá má hann draga frá tekjunum allt, sem hann hefir greitt í tekjuskatt og útsvar, áður en hans tekjur koma til skatts, en sá frádráttur verður vitanlega meiri, þegar skatturinn hefir verið hækkaður. Þessu getur hæstv. ráðh. ekki mótmælt, og þegar eins töluglöggur maður og hv. 2. þm.N.-M. hefir sagt, að þær tölur, sem ég nefndi, væru réttar, þá vona ég, að hæstv. fjmrh. hætti að hlæja; hann verður þá heldur að hlæja að hv. 2. þm.N.-M. í þetta skipti. Það er lúxus, sem ég hefi leyft mér, en ég kann ekki við, að hæstv. fjmrh. sé að því. - Já, það er hvorki meira né minna en að af 30000 kr. er tekjuskatturinn einn á 10. þús. kr., og þegar útsvarinu er bætt við, þá hygg ég, eins og ég sagði og hefi nú fengið prófvottorð fyrir, að er rétt, að það séu 17-18000, sem dragast frá. Hæstv. fjmrh. skilur vel, að á þessu er sá munur, að þessi maður, sem átti að greiða skatt af 30000 kr. á þessu ári, hann þarf ekki að greiða nema af 12000 kr. næsta ár.

Hann fær líka að draga frá á fyrra árinu. - Fjmrh.: Nú þarf hv.þm. að fá nýtt vottorð

. Ég er búinn að fá það; þeir, sem bera sannleikanum vitni, fá það, og það er ekki amalegt, þegar maður getur fengið sannleiksvottorð frá framsóknarmönnum. Þá er maður nú farinn að fara snjöll og ágæt rök fyrir sínu máli. Annars veit hæstv. ráðh. það vel, að þessi mikla hækkun á tekju- og eignarskattinum lendir eftir eitt eða tvö ár á ríkissjóði á þann hátt, að gjaldstofnarnir bila ákaflega verulega. Hæstv. fjmrh. talaði með allmiklu meiri varfærni en hann hefir áður gert um það, hvort þessi skattur lenti á framleiðslunni. Hann játaði, að það væri rétt, að skatturinn lenti á framleiðslunni að svo miklu leyti, sem framleiðendurnir hefðu menn á framfærslu, bæði sjálfa sig og aðra, sem vinna að framleiðslunni. Það er svo með mjög marga framleiðslu, þar á meðal alla stórútgerð, að hún hefir hundruð manna, sem hún geldur hlut af kaupinu með því að fæða þá, og þegar skatturinn er lagður á neyzluvörur, þá lendir hann beint og krókalaust á framleiðslunni. En svo er hitt, sem er aðalatriðið, að allir skattar lenda fyrr eða síðar og fyrr en siðar á framleiðslu landsmanna. Og að þetta er svo einnig um hátekjuskatt, er, eins og ég hefi áður sagt, berast af því, að nú eru útsvörin að bresta svo mjög, að hvert bæjarfélagið á fætur öðru krefst þess að mega leggja vörugjald á notaþarfir framleiðslunnar og nauðsynjavörur almennings, svo að jafnvel sjálfur hátekjuskatturinn lendir svo að segja alveg krókalaust á bændum og öðrum almenningi í landinu og einnig á framleiðslunni. Undan þessu er ekki hægt að komast. Ég hygg, að það sé heldur tilgangslítið að karpa mikið um þetta mál frekar en orðið er, og sleppi ég þess vegna ýmsu úr ræðum andstæðinga minna, sem mér þætti þó þess vert að andmæla. Ég hefi áður tekið fram, að höfuðstefnumunur stjórnarflokkanna og Sjálfstfl. er sá, að stjórnarliðið, með hæstv. fjmrh. í fararbroddi, trúir eða læzt trúa, að ráðið til þess að mæta yfirvofandi atvinnuleysi sé að leggja nýja skatta á framleiðslu landsmanna, til þess með þeirri tekjuöflun að standa undir örðugleikum atvinnuleysisins á þann hátt, að ríkið komi í staðinn fyrir atvinnuvegina. En við sjálfstæðismenn erum alveg sannfærðir um hitt, að ein meginorsök atvinnuleysisins sé einmitt fyrst og fremst skattþunginn, sem hvílir á atvinnurekstrinum, og ráðið til þess að aflétta atvinnuleysinu sé að aflétta sköttunum. Hæstv. fjmrh. hefir orðið var við, að skattstofnarnir séu að bresta, og hann svarar þeirri staðreynd með því að segja: „Ég veit að skattstofnarnir eru að bresta, og þá legg ég á nýja tekjustofna“. Afleiðingin af þessu verður áreiðlega sú, að fyrr eða síðar og fyrr en síðar hrynur hver skattstofninn á fætur öðrum. Það er til gömul saga, - ég er ekki mikið fyrir að segja sögur, en ég held, að ég verði að segja þessa, það er víst í fyrsta eða annað skiptið ber á Alþingi, sem ég skemmti mönnum með því. - Það var einn sinni maður, við getum kallað hann lestamann. Hann lagði af stað með lest af klyfjuðum hestum. Hann hafði langa leið og örðuga að fara, og klyfjarnar voru þungar. Þegar hann var nokkuð áleiðis kominn, hné einn hestur niður undir klyfjunum. Þessi slyngi lestamaður leit á klyfjarnar. Hann var ágjarn eins og hæstv. fjmrh., og honum hugkvæmdist það snjallræði, að hann tók klyfjarnar, sem þessi dauði húðarjálkur hafði borið, og skipti þeim niður á hina hestana. Síðan fló hann skrokkinn, tók húðina og bætti henni ofan á. En þegar hann var kominn skamma leið, sligaðist næsti hestur. Hann greip til sama snjallræðisins, tók klyfjarnar og lagði á hina hestana, og húðina með. Svona fór koll af kolli. Hinn snjalli lestamaður deildi klyfjunum á jálkana, sem eftir stóðu, þar til allir voru dauðir. Hann stóð að lokum einn með klyfjarnar á eyðimörk. Ég held, að þetta hafi verið einn af forfeðrum hæstv. fjmrh. Ef hann heldur áfram á sama hátt og hann gerir nú, þá endar hann með því að sliga alla þá jálka, sem bera þann skattþunga, sem á þá hefir verið lagður fyrir ríkissjóð. - Ég held, að ég þurfi þá ekki að svara hæstv. ráðh. fleiru. Það er nú tæplega svaravert, sem þessi 1. þingkjörinn eða 1. ókjörinn, gamli maðurinn af Eyrarbakka, var að segja hér. Hann hélt hér eina af þessum alkunnu skemmtiræðum, sem menn leggja ekkert upp úr, þó að mönnum þyki gaman að hlusta á þær. Ég gerði mér til ánægju eins og fleiri að sitja og sjá, hvert gamli maðurinn ætlaði að komast, ég skildi ekkert upp né niður í því, sem hann sagði, og svo mun fleirum hafa farið en mér. Þó skildist mér, að það vekti fyrir honum, að hann bæri ekki einn ábyrgð á stj., hann vildi alveg koma sér undan því ámæli -, þessi gamli og góði Bændaflokksmaður stæði ekki einn fyrir þessum sköttum, sem þegar hefðu verið lagðir á þjóðina, og ekki heldur þeim álögum, sem nú væri verið að samþ. Hann sagði, að þetta væri því að kenna, að stjórnarandstæðingar - hann sagði „við stjórnarandstæðingar“ - gætu ekki staðið saman, og það er satt, ef hann vildi láta telja sig stjórnarandstæðing. Hann er nú sá 16. af 32 þm., því að einn stuðningsmann stj. vantar, en við stöndum aldrei saman, af því hann er alltaf með stj., svo að hann getur aldrei verið með okkur. En það er eins og hv.þm. Ak. tók fram, að það fer að verða hlægilegt, þegar þessi hv.þm., sem segist vera eini Bændaflokksmaðurinn og bezti Bændaflokksmaðurinn og aldrei hafa farið úr flokknum, lýsir því yfir um leið og hann segist vera frjálslyndur og sjálfstæður maður, að íhald sé sameiginlegt nafn fyrir Bændafl. og íhaldsflokkinn. Af því að það er verið að bendla Sjálfstfl. við íhaldsnafnið, þá vil ég mælast til þess, að þessi þingkjörni fyrrv. uppbótarþm. sé ekki að troða sér inn í þennan hóp. ég vildi mælast undan því, og að svo miklu leyti, sem ég réði þar um, þá vildi ég ekki, að hann fengi upptöku í okkar flokk. Ég mundi læra af því, sem Bændafl. er búinn að reyna, að það er varlegast að eiga ekki börn með þessum hv.þm. Það er ekki nema til vonbrigða fyrir þá, sem eitthvað leggja upp úr honum. Hv. þm. fór að hæla mér, en sagði þó, að ég væri ekki eins fullkominn sem formaður Sjálfstfl. eins og ég ætti að vera. Enginn játar því fremur en ég. Það er mikil virðingarstaða að vera formaður stærsta stjórnmálaflokksins á landinu, og til þess að standa vel í þeirri stöðu þarf meiri hæfileikamann en ég er, ekki sízt til þess að standa í sporum þess manns, sem var form. flokksins næst áður en ég varð það. Mér þótti það því skjall, sem þessi þm. bar á mig, að mig vantaði ekki mikið og ég væri alltaf að batna. Mér skildist, að hann hefði það helzt út á mig að setja, að ég væri ekki nógu laginn að laða að mér þá um., sem væru á markaði, væru til leigu eins og í Þjóðabandalaginu. eða eins og stendur á gömlu skrani: „til sölu“, - honum finnist ég ólaginn að kaupa á fornsölu. Ég viðurkenni, að mig skortir ágirnd til að leita til hans. Ég veit ekki, hvort hann beindi því til mín, að ég hefði tekið mútur eða látið kaupa mig. Hann var að tala um, að einhver þm. hefði verið keyptur fyrir þúsund silfurpeninga. Ég veit ekkert um það, en mig rámar í, að einhver þm. fékk 3000 silfurpeninga. Hann var forseti og vildi vera forseti á hátið Alþingis. Hann fékk þessa þrjú þús. silfurpeninga til þess að læra mannasiði. Hann gat nú reyndar aldrei lært þá, en hann fékk að halda laununum. Þá var kveðið: „Þrjátíu silfurs, segja menn, svikara Júdas gerði, en nú eru goldin þúsund þrenn, þetta' er að hækka' í verði“. Ég veit ekki, hvort þessu var beint til mín um kaup og sölu. En mér dettur ekki í hug, að þessi virðulegi, gamli fyrrv.þm. hafi í fyrra lífi, þ. e. a. s. meðan hann var á lífi á þingi, reynt að selja sig, þó að hann fengi þrjú þús. silfurpeninga til þess að læra mannasiði. Ég held því ekki fram, en hitt finnst mér, að honum farist ekki að brigzla mönnum um, að þeir gangi kaupum og sölum. Mér skilst, að hann ætlist til, að ég verði orðinn fullkominn formaður íhaldsflokksins eftir þúsund ár. Ef hann ætlar að vera forseti þá, þá þarf hann meira en þúsund þrenn til þess að læra þá mannasiði, sem þar þarf að kunna.

Forseti (JörB): Úbýtt er í d. brtt. á þskj. 806, við frv. til l. um bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs, frá hv.þm. Vestm. Þarf afbrigði til þess að hún megi komast hér að.

Magnús Torfason Hv. þm. Ak. var að senda mér tóninn. Ég veit ekki, hvort hann er hér.

Jú

. Ég hefi lítið við þennan hv.þm. að segja. Hann átti erfitt með að svara mér, það var auðséð, að hann skildi hvorki upp né niður í því, sem ég sagði.  Ég skal svo byrja með því, þegar ég sný orðum mínum til foringja Sjálfstfl., að ég á þar alls ekki við hann sem þm., og mundi ég láta mér það í léttu rúmi liggja, ef hann væri aðeins þm. En hann er í þessari virðingarmiklu stöðu, að vera form. stærsta þingflokksins hér á landi, og það er hvað það snertir, sem ég leyfi mér aðeins að koma að honum. Mér fannst nú, að það væri óþarfi fyrir hann að taka þetta illa upp, því að ég þóttist fara alveg sérstaklega vel að honum. Ég fór eins hægt að honum eins og maður mundi fara að styggri og hvumpinni ótemju. Á svari hans finnst mér nú, að ég muni hafa farið sæmilega að honum, eftir því sem unnt var, og ég skal játa það strax, að í þessari ræðu sýndi hann það, að þessi orð mín hafa fallið í allgóðan jarðveg, því að nú síðar fór hann betur að en hann mundi hafa farið áður en ræða mín var flutt. Ég skal því láta það eftir honum að lýsa því yfir, að ég býst við, að hann geti orðið sæmilegur form. síns flokks eftir 100 ár.

Það kalla ég mikla framför

. Það eru 1000%. En ég vil láta hv.þm. vita, að það liggur dálítil alvara bak við þetta. Það er ekki eintómt grín. Ég get vel skilið það, að ég sé ekki óvilhallur dómari um verðleika hans sem flokksforingja, og því fremur get ég skilið það, að aðrir liti einnig svo á, enda treysti ég ekki á mína eigin skoðun í þessu efni, heldur fór ég eftir því, sem góðir flokksmenn hans hafa sagt við mig.

Hverjir?

. Ég er aldrei vanur að nefna menn, sem eru utan þings, eða skýra í þingsalnum frá einkasamtölum, og það sízt í slíku tilfelli sem þessu. Það var kvöld eitt, að ég var staddur í húsi ásamt flokksmönnum hv.þm. G.-K., mönnum, sem þykir mjög vænt um hann. Þeir lýstu því skýrt og ákveðið yfir, að það, sem þeir teldu flokk sinn vanta mest af öllu, væri að fá hæfan foringja, og þetta sögðu þeir með grátkjökur í kverkunum. Og til þess nú að færa foringja Sjálfstfl. ennþá betur heim sanninn um, að það, sem ég segi um foringjahæfileika hans, sé ekki út í bláinn, vil ég leyfa mér að minna hann á nýársboðskap hans í fyrra, þegar hann setti soramark sitt á Bændafl., og skipaði honum fyrir verkum. Ég held, að það hafi ekki verið hægt að skaða þann flokk meira en gert var með þeirri hugvekju, og það jafnvel þó að borgaðir hefðu verið 3 þús. silfurpeningar fyrir. Ég býst við, að hv.þm. hafi gert þetta af ráðnum hug, a. m. k. þóttist ég sannfærður um það, þegar ég kom á þing í fyrra eftir áramótin, til hvers þetta hefði verið gert, því að þá gerði hv.þm. allt, sem hann gat, til þess að sundra þessum flokki, sem honum svo heppnaðist að lokum. Hversu vel það var ráðið, munu síðari tímar eiga eftir að leiða í ljós. Þá fór hv.þm. að setja ofan í við mig, og gat ekki fundið annað en gamlan og slitinn buxnahnapp, sem riðið hefir verið nokkrum sinnum, en mér er algerlega sama um. Þetta, að ég hafi farið utan til þess að læra mannasiði, er nú orðið nokkuð slitið. Annars játa ég fullkomlega, að ég er ekki svo siðaður, að ég þyrfti ekki einhverju þar um að bæta, og skammast mín því ekkert fyrir það, þó að ég hafi farið utan til þess að sjá mig um í heiminum og kynnast nýjum siðum. Slíkt gera fleiri og þykjast meiri menn af. Og það vil ég segja þessum hv. flokksforingja, að ég myndi glaður greiða atkv. með því að hann færi nú þegar utan sjálfur til þess að læra mannasiði, og fengi til þess ekki 3 þús. silfurs, heldur 30 þús. silfurs, því minna myndi honum ekki duga. Það myndi og hyggilegast, að hann dveldi utan 2-3 ár, fyrst og fremst til þess að læra hina venjulegu mannasiði, og í öðru lagi til þess að kynnast því, hvernig einn flokksforingi á að hegða sér. Gæti hv.þm. lært þetta hvorttveggja, þó að ekki væri nema að einhverju leyti, þá myndi enginn sjá eftir peningunum, sem til fararinnar væru veittir, og hvað mig snertir, þá myndi ég ekki telja, að þeim hefði á annan hátt verið betur varið. Þá var hv.þm. að tala um að ég hefði verið keyptur með umr. utanfararstyrk. Þessu er því að svara, að ég vissi ekki til, að ég gerði neitt það, sem færi í bág við skoðun mína eða stefnu þess flokks, sem ég hefi fylgt, svo þessi staðhæfing hv.þm. kemst ekki vel að. Annars var það svo, að ég bað engan um þetta fé. Ég tók það sem forseti Sþ.

Tók þm. það úr sjálfs síns hendi?

. Nei, alls ekki, eða veit ekki hv.þm., að forsetar Alþingis mega sjálfir veita fé, og það hafa þeir oft gert, og því til sönnunar vil ég minna á dálítið tilfelli, sem fyrir kom í sambandi við smáfjárveitingu, sem forsetar höfðu veitt. Hinir umboðslegu endurskoðendur gerðu aths. við fjárveitingu þessa, töldu hana ekki eiga rétt á sér, en svarið við þeirri aths. var það, að forsetar Alþingis væru ekki háðir hinni umboðslegu endurskoðun. Að endingu skal ég svo lýsa því skýrt yfir, að ég var ekki með neinar dylgjur um, að þessi hv.þm. hefði látið kaupa sig; hinsvegar vita það allir, að hann er sá mesti kaupa-Héðinn, sem nokkru sinni hefir átt sæti hér á Alþingi.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. seildist nokkuð langt aftur í tímann áðan, þegar hann var að verja það athæfi stjórnarflokkanna að demba nú á aukaverðtolli. Hann skaut sér undir það, hæstv. ráðh., að þetta sama hefði Jón heitinn Þorláksson gert 1924. Það er rétt, að árið 1924 var lagður á nýr verðtollur, sem má vel vera, að hafi verið kallaður bráðabirgðatollur þá, sem hann og líka var að miklu leyti. En að kalla þann toll bráðabirgða toll, eins og hér er gert, sem beinlínis er lagður á til þess að standa undir föstum útgjöldum, er hreinasta rökvilla. Allt öðru máli gegnir aftur um tollhækkunina, sem gerð var 1934; hún var beinlínis sett til þess að losa ríkið við hinar miklu lausaskuldir, sem þá ógnuðu því og komnar voru yfir 5 millj. króna, því að lög, sem sett eru til þess að greiða með lausaskuldir, geta verði bráðabirgðalög, því að lausaskuldirnar ganga yfirleitt ekki aftur, eða a. m. k. gerðu þær það ekki hjá þeirri stjórn, sem með völdin fór 1924. Enda varð það svo, að þessi umræddi tollur var eftir 2 ár færður allmjög niður, því að þá höfðu lausaskuldirnar að mestu leyti verið greiddar upp. hér var því með fullum rétti hægt að tala um bráðabirgðatoll, þar sem það var notað til þess að greiða gjöld, sem ekki voru varanleg frá ári til árs og í þessu tilfelli var að mestu létt af eftir 2 ár. Þá sagði hæstv. fjmrh., að brtt., sem ég hefi borið fram við 1. gr. frv. og er á þá leið, að segja rétt til um það, til hvers þessi nýi tollur væri lagður á, myndi, ef hún yrði samþ., algerlega geta falska hugmynd um það, sem frv. fer fram á. Ég fæ nú alls ekki skilið, hvernig hæstv. ráðh. ætlar að rökstyðja þetta, - því að er þessi skattur kannske ekki lagður á til þess að ekki verði halli á ríkisrekstrinum? Það er vitanlega alveg sama, til hvers þeir peningar, sem hann gefur í ríkissjóðinn, eru notaðir. Þeir ganga til almennra þarfa hans. Það mætti t. d. alveg eins segja, að það ætti að nota þá til þess að greiða kostnað af lögreglumálum, styrk til Eimskip o. fl. o. fl. eins og að segja, að þeir eigi að ganga til þess, sem upp er talið í frv. En það er bara ekki venjulegt að segja í lögum, að þessi króna skuli ganga til þessa og til hins. Það er því ekkert nema blekking ein, að segja, að skattur þessi eigi að ganga til þessa og þessa, eins og gert er í frv. Það er svo sem ekki verið að byrja frv. á því að lagður skuli á tollur, heldur stendur: „til þess að greiða“ þetta og hitt. Byrjunin er því sannarlega óvenjuleg, sem stafar ekkert af öðru en því, að stjórnarflokkarnir eru hræddir við þetta athæfi sitt. Þeir eru hræddir við kjósendurna, og þora því ekki að koma til dyranna eins og þeir eru klæddir, og reyna því að blekkja landsfólkið með því, að það eigi að fá þetta og hitt fyrir þetta fé. En ég vil nú spyrja: Halda þessir herrar, að eftir allar þær umr., sem búnar eru að vera um þennan skatt, bæði hér á Alþingi, í útvarpinu og í blöðunum, að fólkið sjái ekki í gegnum þennan svikavef? Jú, fólkið sér þetta, og stj. stendur nakin fyrir landslýðnum í þessu máli, eins og svo mörgum öðrum. Allar yfirhylmingar hennar eru eins og fíkjublað eitt. Og það er trú mín, að þau hjónin, Framsókn og Alþfl., verði skopleg með fíkjublaðið fyrir framan sig, þegar þau á sínum tíma þurfa að fara að gera þjóðinni skil þessara hluta. Ég held, að bezt væri fyrir þau að taka fíkjublaðið frá og láta sjá sig í allri sinni nekt. Þá vil ég í þessu sambandi sérstaklega mótmæla því, að þessi nýi skattur eigi að vera til þess að létta undir með atvinnuvegunum. Þó skal ég ekki fara langt út í þær sakir, því að það hefir þegar verið gert af öðrum, sem talað hefir á undan mer. því verður alls ekki mótmælt, a. m. k. ekki með rökum, að þessi álagning liggur bæði beinlínis og óbeinlínis á atvinnuvegunum. Því til sönnunar, að þessi nýi skattur eigi að vera til þess að létta undir með atvinnuvegunum, eru taldir upp í grg. frv. 10 útgjaldaliðir, sem greiðast eiga með þessu fé og nema alls 960 þús. króna. En eftir áætlun stj. eru þessar nýju álögur þó áætlaðar yfir 1 millj., eða 1150 þús. Af þessu fé eiga svo 200 þús. að ganga til kaupstaðanna og verða þá eftir um 950 þús., sem ríkissjóður fær. En nú hafa verið færðar sterkar líkur fyrir því, að gjaldið muni allt koma til með að nema um 1,4 millj. Verða þá um 1,2 millj., sem renna í ríkissjóðinn. Af þeim 10 útgjaldaliðum, sem taldir eru í frv., hafa 6 verið teknir upp í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir nú. Ég vil nú alls ekki sleppa stj. við að skýra það fyrir þingheimi, hvernig á þessu standi og hvort hún haldi í raun og veru, að það þurfi a. m. k. 950 þús. til þess að standa undir þeim 4 liðum, sem eftir eru af þessum 10. Mér virðist, að ekki nái nokkurri átt, að til þess að standa undir þeim þurfi hart nær 1 millj. kr. Það er því ekkert undarlegt, þó að menn haldi, að stj. ætli að nota mikinn hluta þessa fjár til þess að sulla með til ýmsra gæðinga sinna. Að þetta eigi að vera til þess að létta undir með atvinnuvegunum, eins og hæstv. stj. vill telja fólkinu trú um, er vitanlega fjarstæða. Til alþýðutrygginga eiga t. d. að ganga 200 þús. Ekki er það til þess að létta undir með atvinnuvegunum. Það er þvert á móti til þess að leggja þeim auknar byrðar á herðar. Þá eiga 200 þús. að ganga til nýbýlamyndunar. Dettur nú nokkrum lifandi manni í hug, að það geti orðið til að létta undir með atvinnuvegunum, þó að fáeinum mönnum verði ef til vill gert kleift að reisa bú í sveit, og það í mjög smáum stí? Það eina, sem hægt er að telja, að ganga eigi til atvinnuveganna, eru 23 þús. til fóðurtrygginga og 30 þús. til styrktar aukinni kartöflurækt, eða 55 þús. alls. Alstaðar er því reynt að blekkja með þessu frv. Mér kom það annars nokkuð óvart, hvernig hæstv. fjmrh. tók undir þessa einu brtt. mína, því að í sannleika sagt hélt ég, að hún gæti ekki valdið ágreiningi. Það má vel vera, að hæstv. ráðh. sé illa við að slíta af sér fíkjublaðið á meðan hann heldur, að það geti hulið einhverja blygðun. Þá komu mér og á óvart undirtektir hans undir það, að undanþiggja þessu gjaldi vélar, sem notaðar eru til atvinnurekstrar. Að ekki sé hægt að sanna, hvaða vélar séu notaðar til atvinnurekstrar og hverjar ekki, eru vitanlega firrur einar. Ég býst t. d. við, að þeim, sem byggðu verksmiðjuna á Djúpuvík við Húnaflóa síðastl. sumar, hefði verið innan handar að sanna, til hvers þeir ætluðu að nota vélar þær, sen: þeir fengu innfluttar. - Þá vildi hann ennfremur halda því fram, að það hefði ekki þýðingu að undanþiggja þessar vélar gjaldinu, af því að það munaði svo lítið um það. En þetta er bara alls ekki rétt. Vélar eru yfirleitt ákaflega dýrar. Ég held t.d., að vélarnar í verksmiðjuna við Djúpuvík hafi kostað um 300 þús. króna. Þá vil ég í þessu sambandi geta þess, að maður, sem ætlaði að koma upp verksmiðju til þess að vinna úr karfa og öðrum sjávarafurðum, var um daginn mjög hugsjúkur yfir því, að þessi nýi skattur myndi verða svo mikill á þeim atvinnurekstri, að hann beinlínis myndi verða til mikilla erfiðleika. Ég er viss um, að þessum mönnum mun þykja það talsvert mikið atriði, hvort velar til þessa atvinnurekstrar eru skattlagðar enn á ný. Og það er aldrei of varlega farið fyrir þjóðina, sem á við miklar atvinnuleysisþjáningar að etja, að leggja ekki steina í götu nýs atvinnurekstrar. Ég held því, að það sé mjög misráðið að standa gegn þessari sanngjörnu tillögu. Ég var búinn að lofa því, að tefja ekki tímann með því að fara út í einstök atriði frv., og ég ætla að standa við það. En í viðbót get ég þó enn sagt það um þá firru hæstv. fjmrh., að þetta tekjuöflunarfrv. snerti ekki atvinnuvegina, að ég vil minna hann sérstaklega á það persónulega, að einmitt úr hans eigin kjördæmi hafa komið mjög ákveðnar óskir og hjálparbeiðnir til ríkisstj. um, að ríkið styðji atvinnureksturinn í sjóþorpunum, til þess að hægt sé að halda þar lífinu í fólkinu. Ég hygg, að ríkisstj. hafi ekki séð sér fært að sinna þessum tilmælum, og að svarið til þeirra, sem áreiðanlega eru mjög hjálparþurfi, hafi verið það, að ríkið gæti enga hjálp veitt þeim til viðreisnar atvinnurekstrinum; hvorki útvegað þeim lán né veitt ríkisábyrgð fyrir lánum í því skyni. Nei, en ríkisstj. hefir tilkynnt þeim, að þeir gætu fengið annað; hún hefir sagt, að þeir gætu fengið nýja viðbótarskatta og tolla. Það eru kuldaleg svör og þurrar kveðjur til þurfandi manna.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Það er aðeins örstutt aths. Þegar hv.þm. G.-K. var að tala um hátekjuskattinn, greip ég fram í og henti honum á, að skattur og útsvar væri árlega dregið frá áður en skattskyldar tekjur væru fundnar. Vegna þessa er rangt hjá honum að draga 17-18 þús. kr. frá 30000 kr. skattskyldum tekjum nú, því það var árið áður dregið frá tekjunum áður en 30000 kr. voru fengnar. Það kemur því hér til greina, hvað skatturinn verður hærri eftir frumvarpi því, sem hér liggur fyrir, en hann áður var, og hvað hann þess vegna fær minni frádrátt eftir að frv. þetta verður að lögum en hann hafði áður. Og þá sýnir það sig, að það eru liðugar 4000 kr. Hafi því maðurinn, sem hafði 30000 kr. skattskyldar tekjur, sömu brúttótekjur áfram og sama tilkostnað, þá lækka skattskydu tekjurnar um 4000 kr. fullar, og þær skattskyldu verða tæpar 26000 kr. í stað 30000 áður. Þetta er nú allur munurinn, og þetta sér hv.þm. G.-K., þegar hann aðgætir það, að vilji hann fá út sambærilegar tölur, má hann ekki í öðru tilfellinu draga skatta og tekjur frá brúttótekjunum, en í hinu frá skattskyldu tekjunum. Það er enginn samanburður og sæmir ekki hv.þm. Hv. 6. þm. Reykv. flytur brtt. við frv., sem miðar í þá átt, að fellt verði úr frv., til hvaða fyrirtækis tekjunum skuli varið, svo að það sjáist ekki í l., til hvers þessar tekjur eigi að renna. Hann sagði í því sambandi, að stjórnarflokkarnir, sem að frv. stæðu, ættu að standa naktir frammi fyrir þjóðinni í þessu máli. Já, það er einmitt það, sem þeir eiga að vera. Þessvegna er í 1. gr. frv. tilgreind sú sérstaka útgjaldaþörf ríkisins, sem hinar áætluðu tekjur frv. eiga að mæta og fullnægja. Það er ekki verið að fela neitt eða dyljast með þessu frv. Og það er einmitt þetta, sem hv. andstæðingar frv. eru svo reiðir yfir. Það kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. eins og hv.þm. G.-K., að þeir kunna ekki við, að það sjáist í l., hver þessi nauðsynlegu og vinsælu verkefni eru. Þeir vilja ekki nota hin réttu nöfn. Þessum hv.þdm. finnst það víst sæma betur að nota ýmiskonar rangnefni í ræðum sínum hér í þd. og uppnefna einstaka þdm. - Hv. þm. G.-K. talar nú sífellt um einhvern „ókjörinn“ eða „þingkjörinn“ þm. Ég held, að sú framkoma sé þessum hv.þm. til lítils sóma. Við, sem stöndum að þessu frv., viljum láta það sjást raunverulega, hvað meint er með því. Við kærum okkur ekkert um að dyljast fyrir þjóðinni, eða forðast að nefna hlutina sínum réttu nöfnum, eins og hv. andstæðingum þessa frv. er svo tamt, og hefir alltaf verið. - Þess vegna greiði ég atkv. gegn brtt.hv. 6. þm. Reykv. Ég vil vera, en ekki sýnast; hann vill sýnast og hylja sig fölskum flíkum, af ótta við minnkandi fylgi, ef sannleikurinn sest.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Það er eiginlega leiðinlegt, að það skuli ekki hafa verið uppgötvað fyrr hér á Alþingi, að hafa einskonar formála fyrir hverju tekjuaukafrv., þar sem það er tekið fram, til hvers tollunum og sköttunum skuli varið og hvað skuli gert með hvern skatt út af fyrir sig. - Þetta gleymdist 1921, þegar tekju- og eignarskattslögin voru sett, og hefir yfir höfuð alltaf gleymzt fram að þessu herrans ári, að telja það upp í 1. gr. hverra skattalaga, til hvaða framkvæmda hverjum skatti skuli sérstaklega varið. En nú er allt í einu tekinn upp sá siður, með því frv., sem hér er til umr., að tilgreina í 1. gr. frv., til hvaða hlutverks hverjum skatti skuli varið. Ætlar hæstv. fjmrh. að hafa þær tekjur, sem inn koma samkv. þessu frv., í sérstökum sjóði, og það, sem inn kemur samkv. hverri skattagrein fyrir sig, í sérstökum kassa? Það getur náttúrlega vel verið, en ég hefi ekki trú á því. Það er búið að sýna fram á það hér í umr., að sú upphæð, sem talið er, að þessi skattar muni gefa, fer a. m. k. fyrsta árið fram úr því, sem talið er að þurfi og áætlað er í frv. Annars er það dálítið einkennilegt, ef menn eiga, þegar þeir koma í kaupstaðinn, að hafa í sérstökum vasa þá peninga, sem þeir ætla fyrir kaffi, og í öðrum vasa það, sem þeir ætla að kaupa sykur fyrir, en í vestisvasanum þær krónur, sem þeir ætla að eyða fyrir vín og tóbak! Það lítur út fyrir, að ríkisstj. eigi að haga sér að því er snertir flokkun og geymslu ríkistekna svipað þessu. Mér finnst nú, satt að segja, af því að þessi hæstv.ríkisstj. er svo mikið gefin fyrir skipulagningu á öllum sviðum, þá ætti hún að breyta snarlega öllum skattalögum, sem nú eru í gildi, og setja nákvæm fyrirmæli um það í 1. gr. hverra tekjulaga, til hvers eigi að nota hvern tekjuflokk fyrir sig. En þá þyrfti jafnframt að hafa sérstakan sjóð fyrir hvern tekjuflokk og marga peningakassa.

Eða skatthol með mörgum skúffum!

. Já, það gæti verið skatthol. Annars er þetta svo fáránlegt, að slíks þekkjast hvergi dæmi, að það sé tekið sérstaklega fram í skattalögum, til hvers hver skattur skuli notaður. Þetta vita allir, að á sér hvergi stað. Nema hæstv. fjmrh. ætli að geyma þessar tekjur í sérstöku skattholi, til aðgreiningar frá öðrum tekjum ríkissjóðs, og hafa sérstakt bókhald fyrir hvern tekjuflokk. Sennilegt er, að þær ríkisstj., sem flutt hafa hér áður frumvörp til tekjulaga á alþingi, frá því að Íslendingar fengu fjármálastjórnina í sínar hendur, hefðu tekið upp þessa venju, ef það væri síður að fylgja henni meðal hvítra manna. Nei, það, sem fyrir stjórnarflokkunum vakir með formi þessa frv., er ekkert annað en hræðsla við það, að þjóðin sjái, í hvert óefni er stefnt með frv. Þess vegna er strax komið með plásturinn í 1. gr. - Þetta er ekkert annað en tilræði við þjóðina; það er verið að læðast að henni með þessa gífurlegu skatta- og tollahækkun, og 1. gr. frv. beita á önglinum. Þetta, sem hv. 2. þm.N.- M. segir, að sé svo skelfing óskop nauðsynlegt, já, alveg óhjákvæmilegt! Þar fer allt saman í þessu máli, halur og bíll, og hæfir hvað öðru. Fyrst og fremst hin fáránlega lagagr., sem hvergi á sinn líka, og síðan þessi frábærlega yfirlýsing hv. 2. þm.N.-M.! Annars kvaddi ég mér hljóðs til þess að minnast á brtt. mína á þskj. 806. Ég og annar hv.þdm. áttum hér nokkra viðræðu við hæstv. fjmrh. um þetta tekjuaukafrv. við 1. umr. - Eins og kunnugt er, þá er hér um að ræða rúmlega 1 millj. kr. viðbótartekjuöflun fyrir ríkissjóð. Ráðh. hélt því fram, að ef við sjálfst.menn værum á móti þessu frv. án þess að gera tilraun til að benda á nokkuð í staðinn, þá þýddi það sama sem að við vildum skera niður á tekjuhlið fjárl. um 5 millj. kr. Og svo lætur hæstv. fjmrh. blað sitt hér í bænum endurtaka þessa frómu ályktun sína og hampa því, að íhaldsþingmenn vilji skera niður af tekjum ríkissjóðs um 5 millj. kr., og það þýði niðurskurð á öllum verklegum framkvæmdum í landinu, og meira til. Þetta er náttúrlega fremur ódýr sigur fyrir hæstv. ráðh. í orðaskiptum um þetta frv.! Þegar hann er búinn að neita og þræta, þræta og neita dag eftir dag hér í þessari hv.þd., þá er ekkert annað fyrir hann að gera heldur en að láta Nýja dagbl. gefa sér sigurinn á þennan hátt. Ég get vel trúað því, að hæstv. ráðh. haldi áfram í þessum sama dúr. Hann hefir þingið á sínu bandi, sérstaklega til þess að knýja fram tekjuöflunarfrumvörpin, og við erum hinsvegar búnir að sýna fram á, að þjóðinni er algerlega um megn að rísa undir þessum sköttum; þeir eru gersamlega óbærir. Svo vík ég aftur að brtt. minni. Ég leyfi mér þar að leggja það til, að fatnaður verði algerlega undanþeginn þessari tollálagningu. Á algengum fatnaði er nú vörutollur, sem nemur kr. 1.80 á kg., ennfremur 15% verðtollur og ofan á þann verðtoll er bætt 25% gengisviðauka. Nú vill hæstv. fjmrh. bæta enn 10% tollhækkun ofan á þetta, sem fyrir er. Mér þykir það of langt gengið, og ég ætla, að hv.þdm. geti fallizt á að undanskilja almennan fatnað þessum viðbótartolli. Önnur brtt. mín gengur út á það, að undanskilja almennan skófatnað þessum tolli; það er ekki nóg að undanskilja gúmmískófatnað, eins og gert er í frv., þó að hann sé mest notaður af sjómönnum, og þess ber að gæta, að mörgum, sem vinna í landi, leiðist að nota eingöngu gúmmískófatnað, nema við grófgerðustu vinnu. Þeir eru því teknir upp á því að nota ódýran leðurskófatnað, eða jafnvel tréskó. Og ef á að sýna nokkurt réttlæti í þessu, þá ætti, auk gúmmískófatnaðar að undanskilja þessum tolli algengan og ódýran hversdagsskófatnað úr leðri. Ég legg því til, að þessi skófatnaður verði undanþeginn tollaukanum. Það þykir mörgum undarlegt, að í þessu nýja tollafrv. er ætlazt til þess, að innkaupsreikningar yfir hverskonar ávexti eigi að stimplast með 25% tollaálagningu, við hliðina á konfekti, brjóstsykri, gullstássi, silfurvarningi og öðrum óþarfa og lúxusvörum. - Ég skal geta þess, að ávextir eru nú tollaðir sem svarar 25% verðtolli; núv. vörutollur nemur svo miklu, ef miðað er við þar ávaxtasendingar, sem hingað komu með síðustu skipum frá útlöndum. Mér heyrðist, að hæstv. fjmrh. væri eitthvað að rengja þetta um daginn, en ég get sýnt honum það svart á hvítu, að sá vörutollur, sem nú er greiddur af appelsínum t. d., nemur raunverulega 23% verðtolli á þær. Þar við bætist þetta nýja 25% viðskiptagjald. Og þetta þýðir til samans 50% tollaálagningu á nýja ávexti. - Í þessu sambandi vil ég geta þess, að ég hefi heyrt því haldið fram af læknum og öðrum fróðum mönnum, að heilsulitlu fólki væri nauðsynlegt að borða ávexti. Vegna viðskiptasamninganna við Suðurlönd er miklu meira flutt hér inn nú af nýjum ávöxtum heldur en áður tíðkaðist, og ber sízt að átelja það. Væri sannarlega fagnaðarefni, ef innflutningur og neyzla nýrra ávaxta gæti útrýmt að einhverju leyti vín- og tóbaksnautn. En þegar lagður er 50% tollur á nýja ávexti, þá er varla við því að búast, að nokkur geti látið það eftir sér að kaupa þá vöru. Ég lít svo á, að það sé gersamlega óverjandi stefna, að tolla þessa fæðutegund svo hátt, eða eins og óþörfustu lúxusvöru, svo að menn geti alls ekki keypt hana nema til hátíðabrigðis á stórhátíðum. Grænmeti og ávextir eru svo holl fæða, að hún ætti að vera sem oftast á borðum fólksins. Mér er óhætt að fullyrða, að hér er verið að stíga gersamlega rangt spor, ef nokkuð er að marka það, sem læknar og vísindamenn hafa sagt um bætiefnainnihald og hollustu ávaxta, einkum fyrir heilsulítið fólk, sem ekki á daglega kost á fjörefnaríkum fæðutegundum. Mér finnst því sjálfsagt að leiðrétta þetta. Það hlýtur að stafa af misskilningi, eins og annað í þessu frv., að grænmeti og ávextir skuli vera settir við hlið hinna mestu óhófsvara, sem til landsins eru fluttar. Það kennir oft geysilegs misskilnings í umr. manna, þegar verið er að ráðgera að takmarka innflutning á einstökum vörutegundum með auknum innflutningsgjöldum; þá eru þurrkaðir ávextir venjulega taldir með, eins og þeir séu einhver skaðræðisvara. - Ég bygg, að ég þurfi ekki að benda á fleira til sönnunar því, hve mikilsverð fæðutegund ávextirnir eru. Ég ætla, að hv.þdm. hafi fengið að heyra það hjá vitrum mönnum, hversu mikið hollustugildi þeir hafa fyrir fólkið. Þess vegna er það alveg augljóst, hvað það er gersamlega vitlaust að leggja svo háan toll á ávexti, sem vitanlega verður eins og innflutningsbann á þá. En það fullyrði ég, að þegar tollurinn er orðinn yfir 50% á þessari vöru, þá getur fólkið ekki veitt sér hana. - Ég geri mér þess vegna von um, að brtt. mín á þskj. 806 verði samþ., sem miðar að því að undanþiggja þessum 25% tolli þurrkaða ávexti og grænmeti, nýtt og þurrkað, og nýja ávexti.

Það mun vera prentvilla í till.

. Ég vænti, að hæstv. forseti sjái um, að hún verði leiðrétt. 

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að ég er hálfhikandi við að taka til máls á ettir þessum skemmtilegu ræðum, sem hér hafa verið fluttar í kvöld. En ég kemst ekki hjá því að svara nokkrum atriðum í því, sem fram hefir komið, enda þótt og vilji ekki lengja þessar umr. úr hófi fram, þar sem orðið er mjög áliðið kvölds. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hv.þm. G.-K., þó kemst ég ekki hjá því að svara einu atriði í ræðu hans, af því að það skiptir töluvert miklu máli. Hv. þm. hélt því fram, að ég hefði sagt, að hæstv atvmrh. hefði farið með rangar tölur að því er snerti verðupphæð innfluttra vara á þessu ári. Ég sagði nú ekkert annað en það, að hæstv.atvmrh. hefði miðað sína skýrslu við cif-verð varanna, en að ég hefði hinsvegar miðað við fob-verð. Og við það á vitanlega að halda í þessu sambandi. Hinsvegar er þess að gæta, að innfluttar vörur eru allar reiknaðar á skýrslum með cif-verði. Hv. þm. G.-K. hefði getað sparað sér þessa ræðu og sannfært sjálfan sig um, að þetta er rétt, sem ég held fram, ef hann hefði mætt á fundi fjhn., þar sem ég gerði grein fyrir þessu. - Hv. þm. talaði allmikið um hinar ýmsu skattahækkunartill. stj., sem hún hefði flutt á tveimur síðustu þingum; en það er nú svo oft búið að svara glamri hans og gífuryrðum um þau mál, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau svör hér. En hv.þm. var erfiðara um mál, þegar hann fór að tala um fjárstjórn Reykjavíkurbæjar og gera tilraunir til að forsvara útsvaraálögurnar hér í bænum. Það er vitanlega örðugast fyrir hv. stjórnarandstæðinga að verða að játa það, að bæjarstjórnarmeirihluti Sjálfstfl. í Rvík gengur ekki aðeins jafnlangt og núv. ríkisstj. í skattaálögum á borgarana, heldur nálega helmingi lengra. Ef hægt er að segja, að ríkisstj. beiti hörku við skattborgara ríkisins, þá er langtum ómannúðlegri sú meðferð, sem borgarar Rvíkurbæjar verða að sæta undir stjórn Sjálfstfl. Ég hygg því, að skemmtisaga hv.þm. um lestamanninn og klyfjahestana eigi betur við um stjórn sjálfst.manna á Reykjavíkurbæ en þetta tekjuöflunarfrv., sem hér er til umr. Hv. 6. þm. Reykv. vildi vefengja það, að 1. gr. frv. væri viðeigandi, vegna þess að það væri búið að taka ýmsa af þeim útgjaldaliðum, sem þar eru taldir, inn í fjárlfrv. fyrir 1936. Það er rétt, að þessir liðir hafa verið teknir inn í fjárl. - en það skiptir engu máli í þessu sambandi, því að nú er á frv., eftir 2. umr. fjárl., 330 þús. kr. tekjuhalli,og auk þess er vitað, að tekjurnar eru of hátt áætlaðar sem nemur 200 þús. kr. Raunverulegur tekjuhalli er því rúmi. 1/2 millj. kr. Brtt. hv.þm. fær því enga stöð í þessu. Þó að búið sé að setja ýmsa af þeim liðum, sem taldir eru í 1. gr. þessa frv., inn í fjárl., þá vantar þar tekjur á móti þeim eigi að síður. Hv. þm. Vestm. var að tala fyrir sinni brtt., sem fjallar um fatnað og skófatnað. Ég verð að segja, að ég er á móti því, að hún sé samþ., og er einnig á móti því, að þær aðrar brtt. sem á því þskj. eru, séu samþ. Það er vegna þess, að ég sé ekki úr því að við þurfum á annað borð að afla tekna á þennan hátt, að það sé ranglátt að skipta þessu gjaldi niður á þann hátt, sem gert er. Viðvíkjandi fatnaðinum vil ég sérstaklega benda á það, að þar er átt við tilbúinn fatnað. Það er einmitt fatnaður, sem ég álít, að megi leggja gjald á, af þeirri ástæðu, að ég tel heppilegast að stuðla að því, að sem mest sé búið til af fatnaði í landinu sjálfu, vegna þess að hér er á síðustu árum verið að efla mjög framleiðslu á fatnaðarvörum. Þetta gjald gæti því orðið til þess að létta undir með þessari framleiðslu. Viðvíkjandi ávöxtunum skal ég segja það, að ég lít öðrum augum á það mál heldur en hv.þm. Vestm. Ég lít þannig á, að eins og nú er um gjaldeyrisástæður okkar, þá sé engin ástæða til þess að hlífa ávöxtunum, vegna þess þó að mikið sé talað um hollustu ávaxta, sem ég dreg ekki í efa að sé rétt, því að við erum einfærir um að fá innlendar fæðutegundir, sem jafnast á við ávexti. Við gætum t. d. aukið okkar mjólkurneyslu að miklum mun, sem mundi á allan hátt verða betra en að auka neyzlu á ávöxtum. Auk þess vil ég benda á, að vegna þeirra innflutningshafta, sem hafa verið gerð, hafa ávextir verið seldir dýrara verði en ella, og er því með þessum tolli stefnt að því að taka hluta af þessari álagningu og láta hann renna til ríkissjóðs, því að ekki er ástæða til að halda, að öll tollahækkunin komi niður á neytendunum. Að endingu vil ég minnast á eitt stórt atriði, sem kom fram hjá hv.þm. Vestm. Hann sagði, að ég hefði sagt um daginn í umr. um þetta mál og látið hafa eftir mér í Nýja-Dagblaðinu, að úr því að sjálfstæðismenn væru á móti því að auka tekjur ríkissjóðs um eina millj. kr., yrðu þeir að vera viðbúnir að gera till. um 5 millj. kr. niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs. Þetta er vægast sagt skakkt með farið. Þeir héldu því fram, hv.þm. Vestm., hv.þm. Snæf. og hv.þm. G.-R. þegar þetta mál var til umr. um daginn, að þeir væru ekki einungis á móti þessari einu millj., heldur einnig á móti því að leggja á þær 2 millj., sem lagðar voru á haustið 1934. Ennfremur hafa þeir haldið því mjög fast fram, að það ætti að afnema útflutningsgjald af sjávarafurðum. Má af þessu marka, að þeir vilja, að ríkistekjurnar verði nálægt 4 millj. kr. lægri 1936 heldur en ríkisstj. ætlast til. Af þessari afstöðu Sjálfstfl. leiðir það, ef á að taka þá alvarlega, að það verða að liggja fyrir úrræði frá þeim um að færa niður gjöldin um 5 millj. kr. - Þessar 4 millj., sem ég nú hefi talið, og þá einu millj., sem núv. stjórnarfI. hafa fært fjárl. niður um. Ég fullyrti við þá umr., að þó að Sjálfstfl. hefði verið við völd, hefði honum vitanlega verið um megn að færa niður útgjöldin á fjárl. um 5 millj. kr., þó að hann hefði látið ógerð hvert einasta af þeim nýmælum, sem ríkisstj. nú framkvæmir. Þá hefði Sjálfstfl. orðið að fara inn á þá braut að hækka skatta og tolla, og er ekki minnsti vafi á því, að hann hafði farið inn á þá braut að hækka tollana, en ekki beinu skattana. Þess vegna mundi það hafa orðið svo, ef Sjálfstfl. hefði farið með völd og ef af líkum má ráða, að hann hefði hækkað tollana að verulegum mun. Þess vegna koma úr hörðustu átt þau mörgu og hörðu ummæli, sem þeir hafa látið falla í garð núv. stjórnarfl. fyrir að vilja halda ríkistekjunum við.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég skal vera stuttorður um þetta mál. Það er þegar búið að taka fram, að ég hygg, flest ef ekki allt, sem hægt er að segja, að mæli með því, og eins það, sem mælir gegn því. Ég hygg nú að eftir þessa umr. og allt það, sem um málið hefir verið skrifað, sé öllum það ljóst, að það er mikil skattpíning, sem á að framkvæma, verði þetta frv. að lögum. Þessa skattpíningu á að framkvæma til þess að mæta útgjöldum, sem leiðir af hinum ýmsu lagafyirmælum, sem nú liggja fyrir til afgreiðslu. Ég held, að engum geti blandazt hugur um, að þetta er gert á kostnað atvinnuveganna, í stað þess, að nú hefði einmitt þurft að leggja fram alla krafta til þess að rétta við atvinnulífið, því það dylst engum og er játað af öllum stjórnmálafl., að fyrsta skilyrðið til þess, að þjóðin geti reist sig úr þeim vandræðum, sem hún nú er í, sé, að atvinnuvegirnir geti borið sig svo vel, að fólkið geti af þeim lifað. Þetta er mjög áberandi skoðun og kemur fram fra stjórnarliðinu sjálfu, þar sem þeir næstum keppast við hver um sig að lýsa því yfir, að sú stefna, sem þeir helzt hefðu kosið í þessum málum, hefði ekki náð fram að ganga, vegna þess að einn aðilinn hefði ekki getað á hana fallizt. Í yfirlýsingu um sum af þessum samningsmálefnum milli stjórnarfl. er svo komizt að orði í Nýja dagbl. í dag, um atvinnuleysistryggingarnar, að 5. kaflinn í því frv. sé langhæpnastur. Úr því að svo er komizt að orði, að hann sé „hæpnastur“, þá er með því gefið í skyn, að hinir kaflarnir séu líka a. m. k. hæpnir. Það er ekki nokkurt vafamál, að á þeim tímum, sem nú standa yfir, er verið að velja óheppilegasta tækifærið til þess að koma í framkvæmd málum, sem að mörgu leyti - a. m. k. einstakir liðir þeirra - hafa fullkominn rétt á sér. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. meira hvað þetta snertir, en ég vil aðeins biðja hæstv. forseta um leyfi til þess að fara nokkuð út fyrir efnið, af því að mér gafst sérstakt tilefni til þess í kvöld frá hv. 2. landsk. - Hv. 2. landsk. vék að afgr. mála hér um daginn í þessari hv. d., m. a. tryggingalöggjafarinnar. Í því sambandi sagði hann margt spaugilegt, sem ég ætla ekki að rifja hér upp, en það, sem mér skildist á hans ræðu, var það, að ég hefði orðið til þess að bjarga fimmta kafla tryggingarlöggjafarinnar, atvinnuleysistryggingunum. Hv. þm. nefndi að vísu ekki mitt nafn, en af því að grein um sama efni var búin að koma út í Tímadilknum - Nýja dagbl. -, þá þóttist ég vita, hvert hann sínum skeytum vildi beina, þó að kjarkurinn og djarfmennskan væri ekki meiri hjá þessum buxnahnappariddara en það, að hann vildi ekki tilgreina nafn mitt. Nú er bezt að líta á þetta mál, úr því að búið er að gera það að umræðuefni og blaðamáli, og rekja það nokkru nánar, til þess að vita, hvað mikill sannleikur muni felast í þessum dylgjum, sem hér eru á ferðinni. Þessi hv.þm. lét alldólgslega við afgreiðslu þessa máls, og það kom berlega í ljós, að hann hafði fyrzt við stjórnarfl. fyrir það, að þeir höfðu ekki talað sérstaklega um afgreiðslu þessa máls og álitið hann svo öruggan og tryggan og e. t. v. haldið, að hann þyrði ekki að hreyfa sig, og þess vegna látið niður falla að spjalla við hann. Hv. þm. gerði sér því til gamans að gera sig dálítið merkilegan og láta líta svo út, að hann mundi fella niður allan kafla frv. Þetta þótti mér ánægjulegt og ætlaði að veita honum mitt fylgi til þess að svo mætti verða, því að ég álít, eins og Nýja dagbl. heldur fram, að hann sé langhæpnastur og meira að segja stórskaðleg braut, sem þar ef farið inn á. Hv. þm. felldi 1. gr. þessa kafla, en áframhaldið varð ekki eftir því, því að næstu grein setti hann á alveg skilyrðislaust, svo að það var auðséð, að hann ætlaði að láta kaflann halda sér, þó að hann væri á móti einstökum greinum, til þess að sýna stjórnarliðinu, að betra væri að sýna sér fulla kurteisi og tala við sig eins og hvern annan þm., sem stjórninni vildi styðja. Þetta kom fljótt í ljós, en það var dálítið hæpin afstaða, þegar hann var að velja greinarnar, því að tvær þær greinar, sem hann ætlaði að ráðast á í frv. þegar hann var búinn að fella 1. gr., voru einmitt þær greinar, sem helzt eru til þess að draga úr þeim skaðlegu áhrifum, sem kaflinn kann að hafa. Það voru því þær greinar, sem hv.þm. réðst á, er helzt hefðu átt að verða eftir, ef eitthvað hefði á annað borð átt að vera eftir. Ég verð að játa það, að ég vildi ekki láta fella þessar greinar úr frv., því að ég álít þær nauðsynlegar og vildi gjarnan, að þær takmörkuðu meira en þær gera. Þegar borin var upp brtt. um að herða á þessum takmörkunum, greiddi ég atkv. með henni. Svo kom það greinilega í ljós, að hv.þm. (MT) var ekki alvara, heldur voru það aðeins látalæti. Ég vissi það fyrirfram, og enda búinn að segja, að hvað sem hv.þm. gerði við þessa umr., mundi hann éta það allt ofan í sig við seinni afgreiðslu málsins. Þetta kom líka í ljós, þegar búið var að hnýta upp í hann og þeir voru búnir að fá sér góðan reiðspöl á honum, þá fór hann að mýkjast og samþ. nú allt, sem hann var áður búinn að vera á móti. Svo gersamlega át hv.þm. þetta ofan í sig aftur, að það má segja, að greinarnar séu teknar upp aftur lið fyrir lið og orð fyrir orð, aðeins bætt við þessari setningu: „Atvmrh. hefir eftirlit með starfsemi sjóðanna“. Ef þetta hefir verið svona stórt atriði fyrir hv.þm., þá hefði hann átt að bera fram þessa litlu brtt. við frv. í upphafi og samþ. það svo. Ef hv.þm. hefði verið svona mikið áhugamál, sem ég trúi ekki, að spilla þessum kafla með því að fella niður þær takmarkanir, sem fólust í 67. og 68. gr., þá er ég ekki í nokkrum vafa um, að hann hefði getað fengið stjórnarliðið til þess að gera þar á einhverjar breyt., því að vitanlegt var, að þessi hv.þm. hafði þá aðstöðu að geta fellt niður allan þennan kafla strax í upphafi, ef svo hefði borið undir, og jafnvel frv. allt. Ég vildi taka þetta fram sérstaklega, og vona ég, að hæstv. forseti verði ekki styggur við mig út af því, af því að þetta sérstaka tilefni gafst til þess hæði frá þessum hv.þm. og svo vegna blaðaskrifa um þetta í dag. - Ég skal svo aðeins nota tækifærið líka til þess að svara þeim dylgjum, sem komu fram í ræðu hv. 2. landsk. og í þessari ritgerð í Nýja dagbl. í dag, að það hafi farið fram einhverskonar verzlun milli mín og sósíalista og að ég hafi sezt á tali við Jón Baldvinsson, Harald Guðmundsson og jafnvel Héðin Valdimarsson. Ég minnist þess ekki að hafa nokkurntíma lagt þann sið niður að tala við þessa þm., jafnvel ekki Héðinn Valdimarsson, hv. 2. þm. Reykv. Svo er það ekki ný bóla, þó að þm. talist við. Það er því einkennilegur hugsunarháttur hjá stjórnarliðinu, að það sé einhver stórmerkur viðburður, þó að þm. ræðist við.

Þegar það eru heilir flokkar!

. Það ætti ekki að vera stjórnarfl. undrunarefni, þó að flokkar ræðist við, jafnvel þó að það séu andstöðuflokkar. - Um þá greiðslu, sem talað er um, að ég hafi fengið fyrir þetta - að halda þessum takmörkunum í frv. -, þá er því til að svara, að ég hygg, að það geti enginn þm. borið það á mig, að ég hafi talað um stuðning þeirra við fjárframlagið til Vesturhópsvegarins fyrr en eftir að ég hafði borið fram brtt. við fjárlagafrv. En þá var hitt málið orðið afgr. fyrir nokkru. Þeir ættu því a. m. k. að leiða fram einhverjar líkur fyrir því, þó að ekki séu heimtaðar sannanir, að ég hafi farið fram á þann stuðning áður en mín brtt. kom fram. Fyrir þessari fjárveitingu hefi ég talað á þingi áður, en kannske tekizt einna bezt nú, því að ég hygg, að menn hafi sannfærzt um það, að ekki er hægt að vera á móti jafnsanngjörnu fjárframlagi og þessu. Gæti ég bezt trúað, að sósíalistar hefðu beinlínis greitt þessu atkv. til þess að fullnægja kröfum frá flokksmönnum sínum norður þar, sem hafa þótzt vera mjög settir hjá að því er snertir vinnu við vegagerð í því héraði. En hvað það hefir verið, sem hefir valdið því, að framsóknarmenn greiddu atkv. móti þessu fjárframlagi, skal ég ekki segja um, en það sýnist hafa orðið þeim til mikillar gremju, að þessi litla fjárhæð var veitt til þessa litla vegar. Það er kannske af löngun til þess að gera íbúum V.- Húnavatnssýslu sem allra örðugast fyrir, af því að þeir hafa ekki kosið fulltrúa á þing eftir þeirra kokkabókum. En það væri hart, ef ætti að hegna Vestur-Húnvetningum fyrir það um alla framtið, því að það má þessi flokkur eiga víst, að hann fær aldrei kosinn fulltrúa í Vestur-Húnavatnssýslu.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Það er í raun og veru margt, sem ég þurfti að segja, en af því að þetta er í þriðja skiptið, sem ég tek til máls, þá verð ég að fella talsvert mikið niður af því, sem ég vildi hafa sagt. Það er sérstaklega eitt atriði, sem ég tel mér skylt að svara, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. og er mjög villandi, endurtekning, leiðinlegur og villandi rógur um fjármálastjórn Reykjavíkur. Ég hefi heyrt þetta svo oft, að mér er farið að leiðast það, að Reykjavík sé stjórnað svo illa, hvað hún standi sig illa fjárhagslega og hvað það sé óforsvaranlegt, hvað útgjöldin til bæjarins fari stöðugt hækkandi. Alltaf heyrist þetta úr sömu átt, þ. e. frá þeim flokkum, sem styðja núv. stjórn. Fyrst þetta er nú komið fram í sambandi við það tekjuöflunarfrv., sem ber liggur fyrir, þá sé ég mér ekki annað fært en að mótmæla því með nokkrum orðum. Það er í fyrsta lagi mjög blekkjandi að bera saman tekjuöflun ríkissjóðs með beinum tekjustofnum og tekjuöflun bæjarsjóða, þar sem það er vitanlegt öllum mönnum, að bæjarfélögin hafa í raun og veru enga aðra tekjustofna heldur en tekju- og eignarskattinn, sem kallaður er útsvar. En ríkissjóður leggur fjölda skatta og tolla á landsfólkið, og þetta er ekki nema einn af öllum þeim fjölda. En ég vildi svo í þessu sambandi, úr því að þetta mál er komið inn á Alþingi, sem annars hefir venjulega verið haldið utan þings og verið flutt fyrir fólkið út um byggðir landsins, geta um það hér, hver framkoma stjórnarfl. í bæjarstjórn Rvíkur hefir verið, þegar um eyðslu bæjarins er að ræða. Ég hefi kynnt mér, ekki aðeins reikninga bæjarins, sem nú hafa verið sendir þm., heldur einnig fjárhagsáætlanir bæjarins frá bæjarráði og allar brtt. við þær, sem komið hafa fram frá flokkunum. Það kemur dálítið einkennilega út, að við fjárhagsáætlunina í fyrra - en brtt. við þá síðustu hefi ég ekki séð - komu ekki núv. stjórnarfl. í bæjarstjórn með neina lækkunartill. nema sósíalistar, þeir komu með 30 þús. kr. lækkun á fátækrastyrk. Þeir hafa ekkert haft við þessa eyðslu að athuga, sem þeir eru alltaf að ámæla meiri hl. bæjarstjórnar Reykjavíkur fyrir og heimfæra upp á Sjálfstfl. í heild. Þeir hafa ekki haft við neitt að athuga nema þessa einu áætlunartill., fátækraframfærið, sem alltaf er lægra áætlað en það reynist að vera. - En aftur á móti komu stjórnarfl. með hækkunartill. upp á 3 millj. króna. Finnst þessum mönnum von til þess, að maður geti þagað við svona augljósum ósannindum, að sjálfstæðismenn séu með óhóflegt fjárbruðl í bæjarstj. Rvíkur og að þeim farist ekki að tala um frv. eins og hér liggur fyrir? Ég held, að úr því að hér á þingi eru saman komnir menn, sem sæti eiga í bæjarstj. fyrir hina ráðandi flokka, að þeir ættu ekki að láta sína samherja vaða uppi með aðra eins fjarstæðu, því að það getur ekki orðið til annars en þess, að maður neyðist til þess að hirta þá fyrir þessar álygar, blekkingar, ósannindi og rógburð. Annars skal ég víkja að því nokkrum orðum, hversu það er óforsvaranlegt í alla staði að koma með svona tolla- og skattafrv. í þinglok. Þetta þing kom saman 15. febrúar í fyrravetur og hefði því gefizt nægur tími til þess að athuga, hvort fjárlagafrv. gæti staðizt. Og svo er því frestað til þess að gera athugun á því, hvort fjárlfrv. geti staðizt, og loks þegar framhaldsþingið er búið að standa í hálfan annan mánuð, eða fram í nóvemberlok, kemur til 1. umr. í fyrri d. frv., sem hefir í för með sér nýjar álögur upp á aðra millj. kr. Svo eru flm. þessa frv. með allskonar skæting og hníflastungur til þeirra manna, sem eru með fáum orðum og hógværum að finna að þessum risaálögum á síðustu dögum þingsins, og frekjan er svo mikil, að það fæst ekki einu sinni að athuga þetta í n., fjhn. þessarar d. fær ekki einu sinni að athuga málið í friði. Hæstv. fjmrh. sagði hér til afsökunar því, að hann áætlar hér 950 þús. kr. tekjur til þess að standast útgjöld, sem hann sjálfur áætlar 550 þús. kr., að það væri halli á fjárl. eins og þau væru nú, og þessi mismunur væri ætlaður til að standast hann. Hvernig getur nú hæstv. ráðh. andmælt því harðlega, að þetta fé, sem ætlunin er að afla með þessu frv., eigi að vera til þess að mæta halla á fjárl., eins og ég lagði til í minni till., að það væri látið heita. Hæstv. ráðh. mótmælti því harðlega og sagði, að það væri að fara með fals. Svo kemur hann með þá afsökun. þegar bent er á þennan mikla mismun á tekjuöflununni og áætlun þeirra útgjalda, sem hún er sérstaklega talin eiga að mæta, að hann eigi að vera til þess að standast halla á fjárl. Þetta er nú að fara allharkalega í gegnum sjálfan sig af sjálfum fjmrh. Ég skal svo, af því ég sé, að hæstv. forseti er orðinn óstilltur, bæði af því honum þykir ég taka of langan tíma og að þetta er náttúrlega ekkert þægilegt fyrir hæstv. stj. og stjórnarflokka, fella þetta af. En ég vil að lokum taka fram, að hæstv. ráðh. hefir ekki, og enginn af hans stuðningsmönnum, ennþá með einu einasta orði reynt að verja það, sem ég deildi hér á stj. fyrir áðan, að hún hefði farið algerlega með rangt mál og blekkingar í því, að þessar tekjur ættu að verða til þess að styðja atvinnuvegina, vegna þess að þær hljóta að verða teknar af atvinnuvegunum, og þar sem það, sem þær eru atlaðar til að greiða, verður á engan hátt til þess að styðja atvinnuvegina, heldur hið gagnstæða. Hæstv. fjmrh. svaraði þessu engu.

Það hafa margir svarað því

. Ekki einu einasta orði, og ég tek það svo, að á þetta sé fallizt.

Forseti (JörB): Það fer fjarri því, að ég sé órólegur yfir efninu í ræðu hv. 6. þm. Reykv. En þingsköp heimila ekki, að þm. tali oftar en tvisvar í sama máli, aðrir en frsm. og flm., nema aðeins undir þeim kringumstæðum, að þeir þurfi að bera af sér sakir. Eigi að síður hefir tíðkazt að banna eigi smáaths., og gildir það vitanlega jafnt fyrir hv. 6. þm. Reykv. sem aðra.

Ég var að bera sakir af mínu eigin kjördæmi, og álit það brýnt erindi

.

Jóhann Jóefsson [óyfirl.]: Hæstv. ráðh. taldi sig ómögulega geta fallizt á þær brtt., sem ég hefi borið hér fram á þskj. 806. Tók hann sérstaklega fram hvað fatnaðinn snerti, að hann teldi mikla þörf á að hindra innflutning á tilbúnum fatnaði, því dálítil framleiðsla væri af honum í landinu sjálfu. Það má vera, að svo sé, en hæstv. ráðh. ætti þó að vita, að nærfatnaður karla og kvenna er svo að segja alls ekki framleiddur í landinu, heldur er fluttur inn í stórum stíl, og það verður svo að vera. Sama er að segja um fatnað barna. Það fer svo fjarri því, að hér sé fullnægjandi framleiðsla af fatnaði, að það má heita, að hún sé sama og engin, samanborið við þörfina. Þessi nýi skattur af tilbúnum fatnaði kemur því til með að hækka í verði allan almennan fatnað, og tel ég það illa farið, því það er sannarlega mikið, sem menn greiða nú þegar af hverjum fatnaðarreikningi, sem kemur til landsins. Það er hægt að einblína um of á að vernda hinn svokallaða innlenda fatnað. Hér er t. d. vinnufatagerð, sem ég veit ekki betur en að sé komin út í að framleiða svo ónýtan fatnað, að það má heita, að verkamenn verði að borga vinnufötin tvöföldu verði, sökum þess hvað er ónýtt efni í þeim. Og þetta er verndað með háum tollum ! Getur tollverndunin þannig sannarlega orðið tvíeggjað sverð, ef henni er beitt um of. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að ég er ekki að mæla þessar vörur algerlega undan tollinum, þó ég vilji færa þær á milli tollflokka. Um ávextina og grænmetið ætla ég ekki að deila við hann meira. Ég benti aðeins á það, sem hvert mannsbarn veit, nema að því er virðist þessi hæstv. ráðh.; ef það er svo, að hann hefir betra vit á notagildi og hollustu ávaxta og grænmetis heldur en allir heilsufræðingar hér og erlendis, sem í ræðu og riti tala um nauðsynina á því, að fólkið nærist á þessum fæðutegundum, og heldur en allir þeir læknar, sem beinlínis fyrirskipa sjúklingum sínum að nota þær, þá held ég, að ég ætti ekki að vera að deila um þetta við þann mikla mann. Hæstv. ráðh. benti að vísu á, að mjólk væri einnig holl og góð fæða; en ef mjólk getur að öllu leyti komið í staðinn fyrir ávexti og grænmeti hér, þá ætti hún eins að geta það annarsstaðar.

Það má framleiða grænmeti her

. Ég veit, að það er framleidd örlítil ögn af því hér, en sú framleiðsla nægir hvergi nærri þeirri neyzlu, sem nú er, hvað þá þeirra neyzlu, sem þyrfti og ætti að vera á þessari heilnæmu fæðutegund, og áherzla hefir verið lögð á af öllum, þangað til þessi nýji spámaður rís upp hér á Alþingi og segir, að það sé engin þörf á, að fólkið borði grænmeti - það geti bara drukkið mjólk! Þá talaði hæstv. ráðh. um, að kaupmenn legðu mikið á ávexti og grænmeti, svo 25% gjaldið mundi geta komið niður á verzlunaragóðanum án þess útsöluverðið hækkaði mikið. Ég skal nú ekki segja, hvað mikið er lagt á þessar vörutegundir, en á það má benda, að þeim er báðum mjög hætt við skemmdum, og fyrir því verður að gera ráð þegar lagt er á þær. En sé svo, að álagningin sé mikil á þessum vörum, þá verður náttúrlega ekki léttara að koma við lítilli álagningu, þegar hæstv. ráðh. er búinn að bæta 2% tolli ofan á þann 25% toll, sem fyrir er, þannig að tollurinn verður alls 50%. Þá væri réttara að banna innflutning á þessum vörum heldur en hampa þeim framan í fólkið, sem þarfnast þeirra, en leggja blóðugan skatt á það, ef það vill leggja þær sér til munns. Það er líka önnur hlið á þessu máli, sem hæstv. fjmrh. og þeir aðrir, sem skattálögum ráða hér á landi, hefðu gott af að athuga. Það getur orkað tvímælis, hvaða hag við höfum af því að skattleggja með svo að segja innflutningsbannstollum helztu framleiðsluvörur þeirra þjóða, sem við eigum mest undir hvað viðskipti snertir; við viljum a. m. k. ekki, að okkar vara sé þannig skattlögð í þeirra löndum. En allir vita, að t. d. appelsínur eru ein hin helzta útflutningsvara Spánverja. Þessa hlið málsins er einnig vert að athuga. Ég skal svo ekki deila meira við þennan miklu heilsufræðing um gildi ávaxta og grænmetis fyrir heilsu fólksins. Ég áleit það skyldu mína að bera fram þessar brtt., úr því aðrir gerðu það ekki, og svo verður auðnan að ráða, hvernig um þær fer. Ég vil aðeins áður en ég lýk máli mínu víkja að þeirri staðhæfingu hæstv. fjmrh., að með því að mæla á móti hinum nýju álögum sýnum við það, að við hefðum orðið að finna aðrar leiðir til að afla 4-5 millj. kr. tekna í staðinn, ef við hefðum ráðið. Hann er margbúinn að taka það fram, að ef við sjálfstæðismenn hefðum farið með völdin og ekki lagt á þær tekjuskatts- og tollhækkanir, sem nú er verið að leggja á og lagðar hafa verið á fyrir skömmu, þá hefði ríkissjóð vantað 4 til 5 millj. kr. tekjur. Þetta er líklega rétt hjá hæstv. ráðh. Það er þarna bara eitt svolítið ef. Það væri rétt, ef sjálfstæðismenn hefðu staðið hér að stjórn og stutt sig við miklu fámennari flokk, eins og sósíalistar eru samanborið við framsóknarmenn, ef þeir hefðu, segi ég, unnið það til þess að hanga við völd, að leggjast svo lágt að styðja sig við svo miklu fámennari flokk og láta undan öllum hans kenjum og kröfum um aukin útgjöld, þá getur verið, að við hefðum orðið að finna leið til að afla þessara milljóna. En sjálfstæðismenn hefðu bara aldrei lagt sig í þá auðmýkt og þá tortímingu, eins og framsóknarmenn hafa gert og gera ennþá. Það er vitanlegt, að framsóknarmenn verða að láta undan hverri einustu kröfu sósíalista, og það kostar þá ekki annað en þeirra pólitíska líf, ef þeir gera það ekki. Þannig eru þessi mál til komin, og það eru ekki fyrstu málin, sem þannig eru til komin. Það mætti halda langan fyrirlestur um það, hvernig sósíalistar hafa í sambúðinni við Framsókn heimtað og heimtað, og hún hefir einlægt orðið að kaupa á sig frið. Í umr. í Ed. kenndu þessir flokkar hvor öðrum um það, sem aflaga færi í frv. Annar sagði, að Framsókn vildi hafa það svona; það væri nú ekki eftir stefnu sósíalista að leggja tolla á nauðsynjavörur o. s. frv., en þeir hefðu orðið að gunga inn á þetta til samkomulags við Framsókn. Hinn sagði, að Framsókn hefði orðið að hækka skatta á öðrum sviðum til samkomulags við sósíalista. Í þessu frv. eru taldar upp ýmsar útgjaldaupphæðir, sem vitanlega þarf peninga upp í, en ég hygg ekki bráða nauðsyn á að leggja nýjar álögur á þjóðina fyrir einmitt á þessum tíma. Sumar eru sprottnar af kröfum, sem sósíalistar koma með, sumar af kröfum, sem framsóknarmenn koma með; hvorartveggja hafa í för með sér stórum aukin útgjöld, en svo verður þjóðin í heild að bera þá bagga, sem hvor flokkurinn um sig leggur á hana. Ég tala um þetta vegna þess, að hæstv. fjmrh. var að tala um, að við sjálfstæðismenn hefðum orðið að sjá fyrir 4 til 3 millj., sem hann telur, að mundi hafa vantað á 15 millj. tekjur í ríkissjóð, ef við hefðum ráðið og komið í veg fyrir þær álögur, sem við höfum mælt á móti. Þetta gæti verið rétt, ef við hefðum hagað okkur svona. En þetta ef vantar hér í, því sjálfstæðismenn hefðu aldrei lagt sig svo lágt að vinna það til þess, að það væri látið heita svo, að þeir stjórnuðu landinu, að láta kúga sig til eins og annars, sem þeir hefðu orðið að bera kinnroða fyrir, eins og margir framsóknarmenn gera til þess að geta haldið völdum. Það er líka vitað, að framsóknarmenn sjálfir eru mjög ósamstæður flokkur, því þeir bæjarradikölu standa langnæst kommúnistum í skoðunum, en aftur á móti standa sumir bændaþingmennirnir nær sjálfstæðismönnum heldur en nokkrum öðrum flokki. Hinir bæjarradikölu innan Framsóknarfl. sýna kommúnistum alla þá samúð, er þeir mega, og mæla bót öllum þeirra verkum. Slíkir menn eru erlendis kallaðir salonkommúnistar, og mætti á íslenzku nefna þá stássstofukommúnista. Þeir taka ekki þátt í götubardögum né öðrum gauragangi kommúnista, en standa alltaf á bak við, og alstaðar þar, sem skerst í odda, eiga kommúnistar vísa samúð og stuðning þessara manna. vinstri álma Framsfl. er einmitt af þessari tegund, svo henni er í sjálfu sér ljúft að verða við kröfum sósíalista, af því blóðið rennur þar til skyldunnar. Svona er þetta, og hæstv. fjmrh. getur gengið út frá því, að okkur hefði farið eitthvað líkt og hans flokki, ef við hefðum verið samansettir af samskonar frumefnum eins og þessi svokallaði Framsfl. hér á þingi, - en svo er bara ekki.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.: Ég ætla aðeins að minnast á stærstu atriðin í þeim aths., sem fluttar hafa verið. - Hv. 6. þm. Reykv. fann hvöt hjá sér til þess að taka upp vörn fyrir sitt kjördæmi, eins og hann kallaði það, þ. e. a. s. mæla á móti þeirri gagnrýni á fjármálastjórn Rvíkur, sem ég kom fram með. Með því að gera þetta hefir hv.þm. gert það, sem ég einmitt vildi, að hann gerði. Ástæðan til þess, að ég hóf ádeilu á fjármálastjórn Rvíkur var sú, að ég vildi fá hv.þm. til þess að taka upp vörn fyrir hana. Og það var af þeirri einföldu ástæðu, að ég var búinn að sýna fram á það, að þeir, sem stjórna fjármálum Rvíkurbæjar, hafa hvorki meira né minna en tvöfaldað þá upphæð, sem þeir kröfðust af skattborgurum sínum árið 1929, en ríkisstj., sem íhaldið vill telja mesta skattræningja, sem þekkzt hefir, hugsar hinsvegar ekki hærra en það, að ná inn tæplega sömu upphæð eins og 1929. Nú hefir hv. 6. þm. Reykv. tekið sér fyrir hendur að verja þá, sem eru tvöfalt meiri skattræningjar heldur en ríkisstj. Þetta er mér nóg. Það er fullnægjandi vopn gegn hv.þm. og öðrum, sem deila á okkur á þessum grundvelli. Þá var hv.þm. Vestm., auk þess sem hann talaði fyrir brtt. sínum, sem ég ætla ekki að fara út í, að minnast hér á, hvernig sjálfstæðismenn hefðu farið að samkv. sínum kenningum, ef þeir hefðu verið við völd.

Hvernig þeir hefðu ekki farið að

. Hv. þm. var í mestu vandræðum með þetta, og í staðinn fyrir að svara því beint, var hann að tala um, hvernig farið hefði, ef þeir hefðu gert þetta og þetta, sem þeir ekki ætluðu að gera. Hvað var það, sem hv.þm. ætti að leysa úr? Hann átti að leysa úr því, hvernig sjálfstæðismenn hefðu komið jöfnuði á fjárl., ef þeir hefðu ráðið og ekki viljað samþ. þær álögur, sem stjórnarfl. hafa samþ. Hvernig þeir hefðu getað fært útgjöld ríkisins niður um 4 til 5 millj. eða aflað tilsvarandi tekna án þess að fara þær leiðir, sem þeir fordæma ríkisstj. fyrir. Það gerði hann ekki, - hann á það eftir. Og hann mun aldrei geta fært rök fyrir því, að hægt sé að færa útgjöld fjárl. niður í 11 millj., nema þurrka um leið gersamlega út öll framlög til verklegra framkvæmda. Annað kom fram í ræðu hv.þm., sem mér þótti vænt um að heyra. Hann sagði, að sjálfstæðismenn mundu aldrei fara að eins og Framsókn hefði gert, að láta undan stórum kröfum frá litlum flokki. Nú er öllum mönnum kunnugt, að til er hér Bændafl., sem byrjaði tilveru sína á því í síðustu kosningum, að hann mundi koma fram stórfelldum umbótum fyrir bændur með því að starfa með sjálfstæðismönnum. Og ennþá flytur sá flokkur till., sem hann segir bændum, að hann hefði getað komið fram, ef hann hefði fengið aðstöðu til að ráða í þinginu, - þ. e. a. s. ef hann hefði getað selt sig Sjálfstfl. Nú hefir hv.þm. Vestm. lokað þeim möguleika fyrir honum.

Það er bezt fyrir stj. að segja af sér og sjá, hvernig fer

. Hv. þm. sagði, að það kæmi ekki til mála að láta undan litlum flokki með stórar kröfur. Ég álít, að hann geri þarna miklu erfiðari aðstöðu sinna starfsbræðra heldur en ástæða er til. En honum hefir orðið þetta á vegna þess, hvað hann er í miklum vandræðum með að sýna fram á, hvernig sjálfstæðismenn hefðu getað fylgt þeirri stefnu, sem þeir hafa nú í stjórnarandstöðu, ef þeir hefðu farið með völd. Það mun því hafa verið óviljaverk, en ekki af því, að hv.þm. hafi viljað gera Bændafl. þennan ógreiða.

Magnús Torfason Það þótti góður siður hér áður, að gefa mönnum, sem deilt var á, rétt til að bera af sér sakir þegar eftir að þær höfðu verið á þá bornar. En það gerir minna til, þó þeim sið væri ekki fylgt nú, þar sem flestir munu enn vera viðstaddir, sem heyrðu þá ræðu, er ég þarf að svara. Það lítur út fyrir, að hv.þm. V.-Húnv. sé ekki enn farinn að átta sig á afstöðu manna hér í d. gagnvart stjórnarflokkunum. Hann er sýnilega ekki farinn að átta sig á því, að það er ekki hægt að fella einstök atriði máls fyrir stjórnarflokkunum. Það hefði vitanlega verið hægt, svo maður taki það dæmi, sem hann var með, að fella niður í svipinn kaflann um atvinnuleyistryggingar hér í d. En það hefði aðeins orðið til þess, að allur þessi kafli hefði gengið aftur í Ed. Eftir það hefðu aldrei verið greidd atkv. um hann út af fyrir sig; þá var annaðhvort að fella frv. allt eða ekki. Nú lítur út fyrir, að hv.þm. hafi haldið, að ég ætlaði að fella frv. allt saman. En ég lýsti því skýrlega yfir í minni ræðu, að ég vildi ekki gera það. Enda stend ég þar vel að vígi, því það er nú komið á daginn, að Sjálfstfl. og Bændafl. var það alls ekki mikið í mun að fella allt frv., þar sem ekki fengust nema 6 atkv. á móti því; hinir sátu hjá, vitanlega af ýmsum ástæðum, sem maður veit ekki um. Það eina, sem hægt var að gera viðvíkjandi atvinnuleysistryggingunum, var það, að reyna að fá þær lagfærðar. Ég skal í því sambandi taka fram, að ég stend ennþá við það, er ég sagði þá, að ég teldi, að ekki lægi neitt á að lögleiða þetta, það mætti a. m. k. bíða næsta þings. En úr því að svo var, að ekki var hægt að ráða við einstök atriði málsins, þá var það eina, sem eftir var, að leita aðstöðu til að laga þennan kafla í meðförunum. Hvað það snertir, þá hafði ég talað á móti einstökum greinum frv. skýrt og skilmerkilega; þar á meðal 67. og 68. gr. þess. Ég sagði, að ég hefði ekki getað fellt mig við þar greinar eins og þær voru. Til þess að aðstæðan væri svo eins góð og unnt var, virtist vera sjálfsagt að fella þær greinar úr frv., svo hægra væri að koma umbótum á það, þegar þær væru felldar, en sækja undir stjórnarflokkana að lagfæra frv. Nú hefi ég, frá því ég hélt þessa ræðu, gert ýmislegt til þess að fá þetta lagað, og mér hefir tekizt það. Báðar gr., 67. og 68. gr., hafa verið lagfærðar að mun, og ég hefi gert þetta án nokkurs styrks frá Bændafl. og Sjálfstfl. Hinsvegar, ef þeir hefðu lagzt á sveif með mér, þá hefði verið hægt að komast lengra. Þá sagði hv.þm., að ég hefði samþ. 61. gr. sama sem eins og hún var í frv. Það er ekki rétt. Ég sá um, að þessi viðbót komst inn í hana. Og ég tel það þýðingarmikla viðbót. Ég taldi ekki viðunandi, að sjóðir með svo miklu fé væru eftirlitslausir af landsstj. Þetta þótti mér að gr.; því greiddi ég atkv. á móti. Hv. þm. gaf mér þá sök, að það hafi verið af fordild og smáskítlegum ástæðum, sem ég hefi hagað mér svo. Hann getur skáldað eins og hann vill, en hann sannar bara eitt. Honum getur ekki skilizt, að nokkur þm. geti gert nokkuð af sannfæringu. Af því dreg ég þá ályktun, að hann hafi skilið sannfæringuna eftir, líklega á hillu í kaupfélaginu á Hvammstanga, og eigi hana þar vel geymda. Ég hefi aldrei minnzt á þennan hv.þm.; samt fór hann að afsaka sig. Og þá minntist ég þessa gamla, að sá, sem afsakar sig, ásakar sig. Hann tók þetta upp án tilefnis af minni hálfu. Er hefi gengið framhjá honum hingað til, og er hefði gert það enn, ef hann hefði ekki farið að hnjáta við mér. Þegar ég fór af fundi, eftir að ég hafði haldið þessa ræðu í eftirmiðdag, varð ég samferða góðum manni. Hann sagði, að ég mundi fá ljóta gusu frá form. Sjálfstfl. við töluðum um, hvað hann myndi koma með. Við spáðum, að hann myndi hlaupa í mannasiðina. Ég spáði, að hann myndi ekki verða mjög sver, en senda hv.þm. V.- Húnv. á mig. Það gekk líka eftir. Annars vil ég enda á lítilli sögu. Það var ekki laust við í fyrravetur, að bændahnjákan okkar fengi óorð af foringja Sjálfstfl. Það gengu sögur um, að hún hafi verið sén fara út um glugga hjá foringja íhaldsfl. Ég tek ekki ábyrgð á þessari sögu. Þetta er eins og annað, sem fyrnist, þegar fer að lýsa nætur. Svo kemur fyrir í haust, að foringi íhaldsfl. opinberar trúlofun sína við bændahnjákuna. Þá fannst mér hann staðfesta þessa sögu, en maður tekur ekki tillit til þess nú á síðustu tímum. En svo bregður við, að hnjákan gerist honum ekki einhlít, og bregður sér upp í rúm hjá hv. 4. landsk., Jóni Baldvinssyni, heila nótt. Ég tel þetta sýna það, að foringja íhaldsins er ekki sýnt um að hafa forystu á hendi, fyrst hann gat ekki passað upp á þessa einu hnjáku, svo gott sem var á milli þeirra.

Páll Zóphoníasson Nú hafa tveir þm., hv.þm. G.-K. og hv. 6. þm. Reykv., verið að tala hér um, að þeir hafi ekki haft aðstöðu til að rannsaka mál í n. Út af þessu vil ég segja það, að þetta er rangt. Og þegar það kemur frá þm. Sjálfstfl., þá þykir mér það hart, því að hvað eftir annað hefir orðið að fresta að taka afstöðu í málum á nefndarfundi, því að þm. Sjálfstfl. hafa ekki látið sjá sig. Ég nefni ekki nöfn. En meðal grg., sem fylgja frv. á þingi, er heill hópur, sem afgr. eru frá n. til þingsins, þar sem tekið er fram, að þau hafi verið afgr. án þess, að þessi og þessi þm. hafi verið mættur. Þegar svo þessir þm. koma og segjast ekki hafa fengið aðstöðu til að rannsaka málin, þá kemur það úr hörðustu átt. Ég vil því í bróðerni mælast til þess við hv. form. Sjálfstfl., að hann vandi um við hv. þm , svo að við þyrftum ekki að bíða með málin á nefndarfundum eins og tvo og jafnvel fjóra og fimm daga, og síðast afgreiða þau án þess að allir hafi verið mættir. Og þá fyrst geta þeir, sem talað hafa hér um, að þeir hafi ekki nægilega getað sett sig inn í málin, haft ástæðu til að halda því fram, ef þeir sækja nefndarfundi og þingfundi.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hæstv. ráðh. hélt því fram, að við sjálfstæðismenn hefðum ekki greitt atkr. með tekjuöflunarfrv. hjá Framsfl. við hefðum verið móti öllum tekjuöflunarfrv. Framsóknar. En þetta er rangt, því að í tíð fyrri framsóknarstj. greiddum við oft atkv. með þeim tekjuöflunarfrv., sem hún bar fram. Og við höfum gert þetta líka í stjórnartíð þessa hæstv. ráðh. 1928 vorum við með afgreiðslu tekjuhallalausra fjárl., og nú líka. En hinsvegar getum við ekki samþ., þegar hæstv. ráðh. vill fara út í beinar öfgar með skatta- og tollaálögur, eins og í þessu frv., sem hér liggur fyrir. En svo að ég víki að öðru. Hæstv. ráðh. talaði um, að ég hefði lýst yfir því, að stærri flokkur mætti ekki láta undan minni flokki. Og hann vildi draga Bændafl. inn í þær umr. Ég hefi aldrei sagt það. En það mun vera einsdæmi í þingsögu nokkurs lands, að minni flokkur hafi ráðið yfir stærri flokki, svo að hann dansaði algerlega eftir hans pípu, og það flokkur, sem ætla mætti, að ætti ekki samleið með þeim flokki. En þetta hefir orðið í stjórnartíð hæstv. ráðh. Flokkur hans hefir orðið að hlýða og beygja sig fyrir öðrum flokki, sem er minni, og það í málum, sem viðurkennt er, að hafa verið honum þvert um geð. Þetta vita allir. Ég sagði, að sjáifstæðismenn væru þannig innrættir, að þeir vildu ekki vinna það til fyrir völd að vera svona gólfþurrkur. Stjórn Sjálfstfl. myndi segja af sér, ef hún kæmist í þá aðstöðu, að hann þyrfti að dansa eftir pípu minni flokks á þingi. Og þetta gera allir heiðarlegir stjórnmálaflokkar um allan heim. Ég minntist á, að sú ásökun væri ekki rétt í garð Sjálfstfl., að hann vilji rýra allar tekjur ríkisins, af því að framsóknarstjórn fer með völd. Við höfum greitt atkv. með tekjuöflunarfrv. Framsfl. og verið samvinnuþýðir við afgreiðslu fjárl., sem eru tekjuhallalaus. En Framsfl. hefir hlýtt öðrum ráðum frekar en okkar, og því hefir lítið samkomulag orðið um frv., fyrir tilstuðlan þeirra, sem ráðið hafa í flokknum. En við skulum halda okkur við efnið og ekki vera með neinu spádóma um það, hvað gert hefði verið, ef við hefðum verið í sporum Framsfl., heldur lita á það, sem raunverulegt er í málinu, og það er, að löngu áður en hæstv. fjmrh. fer að hafa áhrif á fjármál lundsins eða bera ábyrgð á þeim, þá fór Sjálfstfl. með fjármálin í þessu landi. Við tókum við stórum skuldum, bæði föstum skuldum og lausaskuldum. En árangurinn af fjármálastjórn Sjálfstfl. var sá, að hann galt lausu skuldirnar og lækkaði föstu skuldirnar, og var farinn að lækka skattana. Það er öfugt við stjórnmálastefnu hæstv. fjmrh., sem herðir á skattaskrúfunum, þó að búið sé að benda honum á, að það er óframkvæmanlegt til lengdar að halda ríkisbúskapnum gangandi á þann hátt, sem hæstv. fjmrh. hugsar sér, eða eftir stefnu hans flokks. Við getum því, sjálfstæðismenn, sagt við hæstv. ráðh., að þingsagan sýnir og sannar allt annað en hann heldur fram. Hitt er annað mál, að við höfum gengið á snið við að láta kúga okkur til að hleypa útgjöldum ríkisins í þær ófærur, sem sýnlegt er, að verið er að gera.

Ólatur Thors [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. hefir nú svarað því, sem ég taldi aðallega skipta máli í umræðum hæstv. fjmrh. Sleggjudómar hana um það, hvað Sjálfstfl. myndi hafa gert, ef það hefði verið hans hlutskipti nú að fara með fjármálastjórn, eru óviðfelldnir, og eins og hv.þm. Vestm. sagði, þá þarf vitanlega ekki að hlusta á neinar getsakir í því efni, því að staðreyndirnar tala þar skýrustu máli. Sjálfstfl. tók við fjármálum landsins í öngþveiti - ég held ég segi þar ekki of mikið -, er yfir vofði ríkisgjaldþrot, lausaskuldir voru á 6. milljón kr., sem ríkissjóði bar skylda til að greiða, hvenær sem þess var krafizt af honum, án þess hann hefði einn eyri í handbæru fé. Ríkisskuldirnar höfðu nífaldast á fáum árum, úr 2 upp í 18 millj. Áður en Sjálfstfl. tók við völdum árið 1923, þá var það tæplega á vitorði sjálfra valdhafanna, hvernig komið var. Sjálfstfl. fór svo þrjú ár og nokkra mánuði með völd, og hann hélt þannig á þeim, að hann skilaði skuldunum greiddum að 1/4 og sjóðeign ríkisins hækkar um tvær millj. kr., svo að fjárhagurinn batnaði í raun og veru um 8 millj. kr. Þessi fjármálastjórn Sjálfstfl. ber vott um það, að hann tók fast á málunum, en stýrði ekki út í bláinn. Og ef hann hefði farið með fjármálastjórn frá 1924 og fram til þessa dags, þá þyrfti ekki að afla ríkissjóði 15 millj. kr. tekna til að standast afborganir af lánum, og þær afborganir myndu þá vera nokkrum millj. kr. lægri en nú er. Og ég ofmæli ekki, er ég segi, sem hafa hlaðizt á ríkissjóð fyrr og síðar í valdatíð þessara flokka, hvíldu þar ekki, ef sjálfstæðismenn hefðu ráðið fjármálum landsins. Því þarf Sjálfstfl. ekki að svara til saka, hvernig hann myndi fara að, ef hann væri við völd nú; við vitum af fortíðinni, hvernig hann hefir stjórnað, og það er nóg að biðja reynsluna og fortíðina að tala til að gefa svar við því. Það var þetta, sen mér þótti rétt, að kæmi fram. Þess vegna kvaddi ég mér hljóðs, en það var áður en hv.þm. Vestm. hélt sína ræðu og færði fram skýr rök fyrir þessu. En góð viss er ekki of oft kveðin. Það var víst hv.þm.N.-M., sem - að svo miklu leyti sem kleift er að skilja hans mál - minnti mig á, að ég þyrfti að áminna þm., og ég skal taka það til greina að því leyti, að ég vil áminna hann fyrir að vera að dylgja um það, að Sjálfstfl.þm. vinni verr störf sín en hann og hans notar. Ég hika ekki við að fullyrða, að t. d. í landbn. muni hv.þm. Ak. og hv.þm. A.- Húnv. leggja fram ekki ónotadrýgri vinnu en hann. Ég vil því alls ekki sitja undir neinum hnútum frá hans hendi. Þeir hafa rækt störf sín eins vel og hann og hafa kannske eins góða hæfileika til að bera, svo að ég segi ekki of mikið. Ég veit ekki, hvort hv. 1. þingkjörinn heldur, að óhætt sé að bekkjast til við mig, því að ég meti hann ekki svo mikils að svara hans seinni ræðu. Ég þóttist gera honum þau skil í dag, og það var auðheyrt, að hann hefir fundið til þess, að ég hafi verið smávegis ónotalegur, og ég neita ekki, að svo muni hafa verið. Og varnarræða hv.þm. bar vott um, að hún var flutt meira af vilja en mætti. Þegar ég heyrði, hvað honum var stirt um vörn, þar sem hann stöð hér í ræðustólnum þrútinn og eldrauður, allur af vilja gerður að kreista út úr sér einhverja fyndni, þá hélt ég, að mínu hlutverki væri lokið að þurfa að taka ofan í við hann. En þegar hv. 1. þingkjörinn fer að lauma því hér inn í hv. deild, að hann hefði sézt koma skríðandi út um glugga hjá mér  Hv. 1. þingkjörinn sagði nú um þessar 3 þús. kr., að hann hefði ekki verið keyptur með þeim. Ég tók líka fram, að hann hefði ekki verið keyptur. Þessi hv. 1. þingkjörinn færði það fram sér til afsökunar, að hann hefði ekki verið keyptur með þessum peningum. En það er einmitt það sama og ég sagði. En hann upplýsti hinsvegar, að hann hefði tekið þá úr sjálfs sín hendi, án samþykktar ríkisstj. En ég vil spyrja, úr því þessi hv. 1. þingkjörinn fékk sér þessa fúlgu úr sjálfs sín hendi til þess að læra mannasiði, hvers vegna hann fékk sér þá ekki nógu mikið, því ekki 30 þús., eða svo mikið, að hann gæti menntað sig sæmilega. Þá hætti hann kannske að koma með af þessum ræðupalli orð eins og „smáskítlegur“ og önnur þess háttar, því að það eru ekki neinir mannasiðir. Ég verð að segja eins og er, að mér þykir þetta ekki vansalausar upplýsingar, svo að ég tali í alvöru, að hv.þm. skuli lýsa yfir því, að hann hafi sem forseti, án þess að bera það undir ríkisstj., skammtað sjálfum sér 3000 kr. til þess að sigla fyrir. Hvaða rök færir þm. fyrir þessu? Hvað ætlaði hann að vinna landinu til gagns með utanför sinni? Það er fullkomin óskammfeilni, þegar þessi gamli maður stendur hér upp til að miklast af því að hafa gert þetta. Það er óskammfeilni, sem gengur langt úr hófi fram. Þó að hér séu fáir menn til að hlusta á, þá vænti ég þess, vegna þeirra, sem síðar lesa þingtíðindin, að hv. 1. þingkjörinn gefi skýringu á, hvernig á því stóð, að hann leyfði sér án þess að bera það undir þing og stjórn að úthluta sjálfum sér 3000 kr. Ég ætlast ekki til, að hann segi allt, sem hann gerði í siglingunni. Og þó hann nefni eitthvað, þá tek ég það ekki sem afsökun á því, að hann skyldi úthluta sjálfum sér peninga til fararinnar, því ég álít þetta ekki í neinn stað rétt. Ég verð að viðurkenna, að ég hefi aldrei haft neinar mætur á þessum þm. og oft verið ádeiluharðari í garð hans en aðrir þm., kannske úr hófi, því hann hefir aldrei gert neitt á minn hluta. En ég verð að segja, að ég átti ekki von á því, að þennan hlut hefði hv.þm. á sinni samvizku. Ég ætlaði ekki að angra hann með því að gera þetta að umtalsefni, en hann má kenna sjálfum sér um, því hann hefir verið að bekkjast til við mig og hefir líklega haldið, að ég væri búinn að henda frá mér hirtingarsóflínum.

Forseti (JörB): Ég vil vænta þess af hv.þm. G.-K., að hann kenni þm. við kjördæmi sín.

Hannes Jónsson (óyfirl.]: Ég neyðist til þess að elta ólar við hv. 2. landsk. út fyrir mál það, sem hér liggur fyrir. Hann vildi halda því fram, að mér væri ekki ljóst, hvernig meðferð mála vari í þinginu. Hann var að fræða mig á því, að einstakar greinar gætu ekki komið til atkv. hér í Nd., þegar frv. væri búið að taka breytingum í Ed. Mér er þetta vel ljóst. Nákvæmlega sama er að segja um kaflana í þessu frv., því ef einstakar greinar þeirra standa ekki í Ed., þá er ekki hægt að laga þær í Nd.Hv. þm. fullyrðir, að kaflinn verði tekinn upp í Ed., ef hann verður felldur hér í Nd. En í þessu liggur ásökun á stjórnarflokkana, að þeir meti hina kafla frv. svo lítils, að þeir vilja setja þá í hættu, því það er yfirlýst af d., að frv. nái ekki fram að ganga, ef þessi kafli er settur inn. En þá ósvífni vil ég ekki bera á stjórnarflokkana, að þeir lítilsvirði svo atriðin í hinum köflum frv., að þeir vilji láta þá fara í pappírskörfuna með því að beita þeirri þrjózku að taka upp atriði í Ed., sem hafa verið felld í Nd. Þá halda þeir því fram, að sú viðbót, sem felst í 63. gr., sé svo þýðingarmikil, að hin atriði frv. séu lítilsvirði á við hana. Hv. þm. átti að prófa fyrst, hvort kaflinn yrði samþ. eða ekki, ef hann vildi ekki greiða atkv. móti Framsfl. Hann hefði varla þurft langar viðræður við stjórnarflokkana til þess að fá þá til að ganga inn á, að þetta atriði væri ekki tekið með. Þá vildi hv.þm. reyna að afsaka sig út af því, sem ég hafði sagt um aðstöðu hans í málinu, og sagði um leið þá setningu, að sá, sem afsakaði sig, ásakaði sig oft um leið. Ég sætti mig vel við þennan dóm hans um sína eigin aðferð, að hann sé yfirleitt að ásaka sig, þegar hann er að reyna að afsaka sig fyrir það, sem borið hefir verið á hann. Ég held, að það sé ástæðulaust fyrir hv.þm. að halda því fram, að ég hafi verið að reyna að bekkjast til við hann. Ég man ekki eftir því, að ég hafi yrt á hann neinum slíkum orðum í umr. á þessu þingi. Ég minnist þess ekki. Ég svaraði í ræðu snemma á þessu þingi ýmsum fjarstæðum, sem hv.þm. S.-Þ. hafði haldið fram í sambandi við þennan hv.þm.Hv. þm. gat ekki borið á móti neinu af þeim atriðum, sem ég kom þar með, enda var það eðlilegt, af því að það er sannanlegt, að þau eru staðfest í fundarbók Framsfl. Gluggagöngur þær, sem hann var að tala um, skipta ekki neinu máli, enda er því haldið fram, að hann eigi þar við sjálfan sig. Hann má auðvitað bezt þekkja sínar göngur sjálfur og gleggst um þær vita. Ég skal aðeins minna á söguna um sýslumanninn, sem fékk þær viðtökur hjá ráðskonunni sinni, þegar hún varð vör við hann gangandi á gólfinu um miðja nótt, að hún spurði hann að því, hvort hann væri farinn að ganga í svefni. Hv. þm. gæti kannske fengið Spegilinn til þess að birta mynd af því. Hv. þm. var að skjóta því að mér að láta Spegilinn birta mynd af því, sem hann kallaði sængurgöngu mína við form. Alþfl., hv. 4. landsk.Hv. þm. gæti þá sjálfur látið fylgja mynd af sýslumanninum, sem gekk í svefni, hvort sem það verður nú forsíðumynd eða ekki, enda skiptir það ekki miklu máli. Hann getur þá látið fylgja öll atriðin í svefngöngu sýslumanns. Það er ekki ólíklegt, að það gæti haldið nafni sýslumannsins á lofti, ef slík mynd væri birt. Ég treysti líka hv. 2. landsk. vel til þess að segja þar frá einstökum atriðum, því honum er það svo eiginlegt að segja frá slíkum hlutum. Svo er það viðvíkjandi þessum 3 þús., sem hv.þm. fékk til þess að læra mannasiði. Það er rangt, að sá lærdómur hafi ekki borið árangur, og sá árangur kom í ljós á alþingishátíðinni 1930. Hv. þm. sá sóma sinn í því að eiga ekki neitt á hættu með að spilla þeirri merkilegu samkomu, og lét því ekki sjá sig þar. annars skal ég geta þess um þessar 3 þús. kr., af því að mér er það kunnugt, að hv.þm. þótti hæpið að taka þær án þess að fá yfirlýsingu stj. um að hún samþ. það. Hann leitaði þess vegna til stj. til þess að reyna að fá þetta samþykki, en stj. þverneitaði að gefa samþykki sitt til þess að hann fengi þessar 3 þús. kr. Hann hefir því sem forseti gefið sjálfum sér vald til þess að taka þessar 3 þús. kr. móti yfirlýstum vilja stj. Ég hefi aldrei gert þetta sérstaklega að umræðuefni, en vil aðeins drepa á það nú, til þess að sýna, að þegar hv.þm. er að reyna að afsaka sig, þá er hann um leið að ásaka sig. Hann finnur til sektarmeðvitundar sinnar og er því að reyna að bera í bætifláka fyrir sig.

Magnús Torfason Ég get ekki neitað því, að ég er farinn að hækka í verði. Hv. þm. G.-K. hefir vanalega nefnt mig á þessum seinni hluta þingsins utanþingsmann eða fyrrv.þm. En nú gefur hann mér þann hæsta titil, sem hægt er að sæma almennan þm., og kallar mig 1. þingkjörinn. Ég þakka fyrir og sé nú, að hv.þm. er snúinn af villu síns vegar. Ég leiddi sjálfur og sjálfkrafa inn í umr., hvernig stóð á utanför minni, og lýsti því yfir, að ég hefði ráðið henni sjálfur. En þetta, sem hér hefir verið sagt, kemur hvergi nærri því, sem fram fór í málinu. Ég fór til þáv. forsrh. og óskaði eftir því að fara utan, og taldi fyrir honum ástæður þær, sem ég hafði fyrir þessari ósk minni. Hann fellst á ástæður mínar og þau rök, sem ég færði fram fyrir beiðni minni.

Hver voru þau rök?

. Ég er ekki skyldugur til þess að skýra frá þeim. En hann fellst á rök mín, og var þá ekki annað eftir en fá ávísun fyrir upphæðinni. Allt það, sem sagt hefir verið um þetta hér, eru staðlausir stafir og kemur hvergi nærri sannleikanum. Annars hefi ég áður gefið skýringar á þessu þeim, sem það hefir komið við. Hv. þm. V.-Húnv. var enn að reyna að bæta fyrir sér um það, hvernig honum hefði farizt. (Og ég sé, að þetta, sem ég rifjaði upp áðan, hefir haft tilætluð áhrif. Hann er nú loksins farinn að skilja vinnubrögðin í þinginu, svo að ég þarf ekki að sjá eftir þeirri kennslu, sem ég veitti honum um þau. En þegar hann er að segja, að ég hefði átt að fela málið, þá þykir mér það hart, að hann skuli dirfast að halda því fram, að það hafi verið á mínu valdi, þar sem það voru einir 6 þm., sem greiddu atkv. móti málinu, og sást á því, að frv. hefði aldrei verið fellt. En hann á eftir að læra svolítið í vinnubrögðum þingsins, því að hann skilur ekki, að ef kaflinn hefði verið felldur umsvifalaust í þessari d., þá gat þessi d. ekki haft áhrif á það, hvað um hann varð, þegar frv. kom til Ed. En með því að fella aðeins þessa einu gr. og það ákvæði, sem mestu máli skipti, þá var stj. neydd til, ef hún óskaði þess, að sæmilega væri gengið frá málinu í d., að semja um lagfæringar á því, eins og líka varð. Þetta er staðreynd, sem þýðir ekki að mótmæla. - Ég þarf svo ekki meira að svara þessu, allra sízt þessum skemmtiatriðum, sem hv.þm. V.-Húnv. fór með. Þau eiga alls ekki við á þingi, og ég ætla mér alls ekki að ræða það. Og ég get þess vegna lofað hv.þm. að hafa seinasta orðið um þetta. Hann sagði fyrst, að hann hefði ekki minnzt á mig, en hann hélt síðan fyrirlestur mér til ófrægðar um það, hvernig hafi staðið á því, að ég varð ekki forseti 1930. Ég skal ekkert um það segja, hvort hann hefir viljandi farið með staðlausa stafi, en sú lýsing, sem hann gaf, er ekki rétt. Það er leitt, að hv.þm. skuli vera að fara með það inn á Alþ., sem gerist á flokksfundum, og er í rauninni ekki rétt að gera slíkt. En upptök og forsaga þess er sú, að það kom til mála innan Framsfl. á þinginu 1929 að nota þetta heiðurssæti, að vera forseti Sþ., þannig, að láta það ganga til skiptis milli þeirra manna í flokknum, sem þættu þess verðir að hljóta það. Mér var tjáð þetta, og ég sagði blátt áfram, að ég kynni vel við þá tillögu. En af ástæðum, sem mér eru ekki kunnar að öllu leyti, þá fór það svo, að ég var kosinn forseti hvert árið eftir annað. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hefi aldrei talið það vansæmd fyrir mig, þó að ég væri ekki forseti 1930. Eins og þá hagaði til, þá valt það á einu eða tveimur atkv., hver yrði forseti. En frá því er að segja, að hvað þetta snertir, þá urðu mannaskipti í Framsfl. þannig, að það deyr einn af mætustu mönnum flokksins, sem var vinur minn og réri fastlega að því, að ég var kosinn forseti á þinginu 1928. Hann var þá dáinn, en annar kominn í hans stað, sem réri eins mikið á móti mér eins og hinn hafði verið mikið með mér. Þetta hefir því allt haft sínar eðlilegu orsakir. Og ég finn ekki til neinnar sektar út af því, sem ég gerði. Ég gerði ekki annað en það, sem sjálfsagt var, en það var að halda fram rétti þingsins og þingforseta. Það er mér nóg, að þeir, sem fjölluðu um þessi mál, féllust á mínar röksemdir og ástæður fyrir því að fara utan.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er meira en hæpin fullyrðing hjá hv. 2. landsk., að þáv. forsrh., Tryggvi heitinn Þórhallsson, hafi fallizt á það, að hann færi utan. Allir flokksmenn hans á þeim tíma vissu, að hann fór á móti vilja ráðh. í stj.

Það eru nú lifandi menn úr þeirri stj. enn

. Það liggur í augum uppi, að hv.þm. fer með rangt mál, þegar hann kemur með þessa fullyrðingu. Hvað átti hann að gera utan? Hvers vegna telur hann ekki upp neitt af því? var hann ómegnugur þess, að gera nokkuð af því, sem hann átti að gera, og treysti hann sér ekki til þess að koma á alþingishátíðina af því? Hann segir, að sér hafi verið tjáð það 1929, að það væri ætlunin að láta forsetatignina ganga milli manna í flokknum. En svo segir hann, að hann hafi verið kosinn forseti hvert árið eftir annað. En hann var aldrei kosinn forseti eftir 1929.

Þetta er misskilningur

. Það er kannske misskilningur eins og allt annað, sem hv.þm. segir. Hann var kosinn forseti 1928 og 1929. Það var ekki Magnús Kristjánsson, sem kom honum í þessa stöðu. Það er ósannaður fréttaburður frá hv.þm. S.Þ., að Magnús Kristjánsson hafi sett nokkur skilyrði, þegar hann gekk í Framsfl. í kosningunum 1927. Hann hafði áreiðanlega ekki sett nein skilyrði um það, að þessi hv.þm. væri kosinn forseti. Sá þm., sem olli því, að hv. 2. landsk. var ekki kosinn forseti 1930, var þáv. hæstv. forseti. Og ég er ekki að álasa hæstv. núv. forseta, þó að ég segi, að hann hafi ekki komizt þangað, sem sá forseti komst á þeim þingum, sem hann var forseti á. Það er alls ekki sagt öðrum til hnjóðs, þó að sagt sé, að hann hafi verið sá skörulegasti forseti, sem við höfum haft um marga áratugi. Um þennan fyrirlestur, sem ég á að hafa haldið honum til ófrægingar, er það að segja, að hann var þannig, að hv.þm. S.-Þing. gat ekki svarað neinu þeirri ádeilu, sem ég bar á hann, að hann hefði sagt rangt frá staðreyndum. Það er ekki ádeila á hv. 2. landsk., þó að sagt sé, að flokksmeun hans hafi ekki viljað hafa hann fyrir forseta 1930. Hann studdist aldrei nema við sáralítinn meiri hl. í þinginu, og munaði það víst ekki nema 1-2 atkv. 1928. Þetta hlýtur hv. 2. landsk. að muna, ef hann á annað borð vili muna það. Þá vil ég spyrja hv.þm. að því, þar sem hann var að tala um, að það hefði ekki mátt fella niður 5. kaflann í tryggingarmálunum, hvort hann hefði ekki getað komizt að samningum við stjórnarflokkana um að orða kaflann upp. Ef hann hefði byrjað á því að fella hann alveg, þá hefði hann haft betri skilyrði til þess að fá hann orðaðan upp eftir sínu höfði. Þetta gerði hann ekki, og það var af því, að eftir að hann var búinn að halda sína ræðu, þá var hann settur í gapastokk. Hann var settur í gapastokk strax og hann kom á þing, og það hefir alltaf verið hert að honum þar, svo að hann er þegar pólitískt dauður, þó að hann hangi hér á þingi vegna rangrar ályktunar meiri hl. þings. - Ég get svo látið lokið máli mínu. Hv. þm. kemst aldrei utan um það, að hann hefir orðið að éta ofan í sig allt, sem hann sagði í upphafi árásarræðu sinnar.

Jörundur Brynjólfsson Ég verð að segja, að ég er hálf undrandi á þm., ef þeim líkar það, hvernig ræður manna hafa falið hér í kvöld. Ég veit ekki, hvort þeir álíta, að þetta sé máli því, sem til umr. er, til virðingar eða vegs. Mig furðar á því, að þm. skuli viðhafa þau orð, sem sumir ræðumenn hafa látið sér um munn fara í kvöld. Ég myndi hafa séð í genum fingur við þá, ef það hefði ekki borið á góma, sem snertir einkamál manna á leiðinlegan hátt. Það er leiðinlegt að vera að bera það inn á þing, sem gerist á flokksfundum, og þá ekki síður það, sem gerist í einkasamtölum eða í prívatmálum manna. En þar sem er verið að draga það í efa, að hv. 2. landsk. hafi fengið fé það, sem hann fékk til utanferðar, með vitund þeirrar stj., sem þá var við völd, þá vil ég segja það, sem ég veit réttast um það mál, og læt hvern einn um það, hvort hann álítur, að mér hafi gengið þar nokkuð til að halla þar réttu máli. Ég læt hvern einn um það, sem þekkir málflutning minn hér á þingi, og verður þá hver og einn að meta það, sem ég segi, eftir þeirri þekkingu, sem hann hefir á mér og því, sem hann veit um málflutning minn. Ég get sagt það, að ég átti tal við þáv. forsrh., Tryggva heitinn Þórhallsson, um siglingu Magnúsar Torfasonar, rétt áður en hún varð. Og það barst í tal þá, að hann vissi vel um þessa siglingu, og lét hann ekki í ljós, að hann væri ósamþykkur henni á neinn hátt. En ég veit ekki, hvaða orð hafa fallið milli Tryggva heitin, Þórhallssonar og Magnúsar Torfasonar. En frekar veit ég svo ekki um þetta mál. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, úr því að umr. hafa falið eins og raun er á orðin.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég veit ekki, að hve miklu leyti hæstv. forseti hefir beint til mín þessum ummælum sínum, og vildi ég því gjarnan fá að vita það nánara hjá hæstv. forseta.  Þá hefir fjarverandi maður verið dreginn hér inn í umr. á mjög ósmekklegan hátt. Það var gert af M. T., sem gat þess, að Ásgeiri Ásgeirssyni hefði verið potað upp í forsetastól af því að hann var mágur Tryggva sál. Þórhallssonar. Þetta var sannarlega ekki af því, að Ásg. Ásg. væri tengdur forsrh. þáv., heldur fyrst og fremst það, að hann var vitanlega hvergi nærri sambærilegur við M. T. um, hvað sá fyrrnefndi bar langt af, og Ásg. Ásg. hafði þá kosti til að bera, að þjóðin má því vel una, að hann var forseti Sþ. á 1000 ára afmæli Alþingis. Ég tel þetta með því bezta, sem hent hefir á slysaferli Framsóknar og sósíalista, að þeir skyldu velja svo virðulegan mann og Ásg. Ásg. til að vera fánabera fyrir alheimi, þegar mest reið á, því sannarlega var hann sá þeirra, sem bezt var til þess fallinn.

Magnús Torfaaon Þetta, sem hv.þm. V.-Húnv. er að tyggja upp, eru staðlausir stafir. Hann getur ekki vitað, hvers vegna ég var kosinn forseti S.-Þ. En ég skal upplýsa um það. Eins og hann mun vita. komst ný stjórn að 1927, og leið svo til þings 1928. Á því tímabili stakk Jónas Jónsson upp á því að láta þessa tign ganga milli helztu manna flokksins. En af ástæðum, sem ég vil ekki greina, þá fór nú samt svo, að ég var forseti á þingunum 1928 og 1929, sennilega af því, að ég var kosinn forseti 1927. En að ég hafi sett skilyrði fyrir inngöngu í flokkinn, nær ekki nokkurri átt. Ég hefi engin skilyrði sett, hvorki fyrr né síðar; ég er ekki vanur að selja mig eða mína sannfæringu. Það hafa aðrir sótzt meira eftir því en ég. En þetta sýnir löngun hv.þm. V.-Húnv. til þess að svívirða mig, án þess að ég hafi sagt nokkurt orð honum til hnjóðs, og mun heldur ekki gera. Þá kemur sá misskilningur fram, að ég hafi tekið mér þessa peninga sjálfur. Eins og ég tók fram áðan, var það greitt með ávísun, sem ég fékk á ríkisféhirði, eftir að hafa talað við þáv. forsrh. Ég get gefið eina ástæðu enn fyrir því, að ég fór fram á að fá fé til siglingar. Ég ætlaði utan mér til heilsubótar, og fór það. Ég var í 1 mánuð hjá lækni í Khöfn, og hann réð mér til að fara suður í lönd. Ég gerði það, og batnaði þó nokkuð. - Nú skilja menn kannske, að það er dálítið annað að ferðast sem þm. eða sem forseti Sþ., og þess vegna þarf meiri risnu en annars. Þetta taldi ég mér ekki skylt að greiða úr eigin vasa, en taldi mér hinsvegar skylt að koma fram eins og staða mín krafði. Það er langt frá, að forsrh. hefði á móti þessum styrk, þegar við töluðum um þetta okkar á milli, og er ég spurði, hvort hann vildi ekki tiltaka einhverja upphæð, þá sagði hann bara: „Þú ræður því sjálfur“. Þetta var það, sem fór okkar á milli, enda var gott á milli okkar þá og ætíð, og varð ég aldrei var við annað en hann væri þessu fyllilega samþykkur. - Svona liggur í þessu merkilega máli, sem verið er að reyna að núa mér um nasir. Annars skal ég geta þess, að embættimönnum hefir oft verið veittur styrkur, án þess að eftir væri talið, og ég hafði þá, þegar þetta var, gegnt embætti í hálfan fjórða tug ára, svo að frá því sjónarmiði einu saman er þessi styrkveiting eðlileg. Hvað snertir mín verk, skal ég ekki fara út í hér, en það er ýmislegt, sem ég grennslaðist eftir þá, sem hefir borið og er að bera árangur. Hv. þm. G.-K. var að fjarskast yfir því í ræðu sinni, að orð mín hefðu verið smáskítlegt aðkast, eða ef ekki, þá a. m. k. óviðurkvæmileg orð, sem ég notaði. Sami þm. var að fjarskast yfir því, að ég hefði leyft mér að minna á það, að Ásg. Ásg. var mágur þáv. forsrh. Ég get ekki séð með mínum bezta vilja, að ég hafi gert honum nokkurn miska með að geta um það, sem allir vissu. Ég þykist vita, að enginn maður sé svo grænn, að hann viti ekki, að þetta hefir sínar ástæður og afleiðingar. Ég býst ekki við, að nokkur maður hafi heyrt eftir mér, að ég á nokkurn hátt hafi lastað eða gert lítið úr framkomu Ásg. Ásg. árið 1930. Þau orð, sem voru um það töluð, fóru því fyrir ofan garð og neðan hjá mér. Mér þykir vænt um að heyra, að hv.þm. G.-K. lætur sér annt um velsæmi þingsins, og vildi, að hann hefði alltaf gert það, og vona, að hann geri það hér eftir. Ég mun reyna að taka eftir því.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það var hálfvesalt hjá hv. 2. landsk., sem eðlilegt er, þegar ekki er tekið undir með honum, nema lítilsháttar af hæstv. forseta.

var það ég, sem byrjaði á mannasiðunum?

. Hann heldur því fram, að hann hafi verið talinn með helztu mönnum flokksins. Ég skal ekki reyna að hafa þetta úr huga hans; hann er e. t. v. eini maðurinn, sem sættir sig við svona hugarburð. En ekki hefir þessi virðing á honum rist djúpt, úr því að það dugði, að einn maður hvarf í burt. En það á að vera einn maður, Magnús sál. Kristjánsson, sem réð því, að þessi hv.þm. var kosinn forseti Sþ. Það er orðin aum vörnin fyrir því, að hann hafi ekki tekið 3 þús. kr. styrkinn. Hann upplýsir, að hann hafi tekið hann sér til lækninga. En þarf sjúklingur að halda uppi risnu í Khöfn? Og hvernig er það með núv. hæstv. forseta Sþ.? Hvað notar hann í risnu? Ég hefi ekki heyrt, að hann eyði ríkisfé í risnu niðri í Khöfn. Ég held, að hann hafi ekki eytt meiru í sumar en aðrir löggjafnaðarnefndarmenn á ferð þeirra til Danmerkur, og þó er hann forseti Sþ.! Og honum hefði átt að vera sama skylda að veita risnu og þessum hv.þm., sem fór utan sem sjúklingur, en ekki í erindum ríkisins. Hann kemur sjálfur með sönnun fyrir því, að þáv. hæstv.forsrh. lagði ekki blessun sína á þessu ráðstöfun með 3 þús. kr. Hann segir, hv.þm., að hann hafi ekki viljað ákveða neitt um upphæðina. Hann mun hafa haldið því fram, að hann gæti ekki neitað þessu, en bæri aðeins að gera þinginu reikningsskil, hvers vegna hann sem ráðh. hefði fallizt á að greiða þetta.

Þetta er allt eintóm vitleysa

. Það er vitleysa af hv.þm. að „flottera“ sig á því að vera að reyna að klóra yfir þessa styrkveitingu, því að ræða hv.þm. varð bara til þess, að áheyrendur fundu, að þetta allt var honum til svívirðingar, og hefir hann stuðlað að því, að öll umr. yrði til svívirðingar. Það er ekki mín sök, þó önnur mál hafi dregizt inn í umr. Ég skal svo láta lokið máli mínu við þessa umr., en vil segja hv. 2. landsk. það að lokum, að ég er honum ekki óþakklátur fyrir að gefa kost á að ræða um þetta mál, og ég er reiðubúinn að eiga við hann umr., ef hann þorir, og það verður ekki eins og um daginn, þegar ég bauð honum austur í Árnessýslu á fund.

var það almennur fundur?

. Nei, það var á flokksfund Bændafl., en hann þorði ekki að koma, og þó segist hann vera einasti og bezti Bændafokksmaðurinn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal fyrst minnast á brtt. á þskj. 779, sem ég hefi leyft mér að bera fram við brtt. frá hv.þm. S.-Þ. á þskj. 755. Hún er um það, að í stað þess, að í brtt.hv.þm. er það lagt til að fella niður ritun umr. á Alþ. 1936 og prentun umræðupartsins, verði felld niður prentun umræðupartsins árið 1935 og 1936. Eins og hv.þm. rekur minni til, var felld í sameinuðu þingi við 2. umr. fjárl. till. um að fella niður ritun umr. og prentun umræðupartsins. Komu þar fram ýmis rök, sem mér virtust einkum hníga að því að sýna fram á, að ekki væri rétt að fella niður ritunina. Ég geri mér þess vegna von um, að ýmsir af þeim, sem voru á móti því að fella ritun og prentun niður, geti fallizt á þessa millileið, sem sé að fella aðeins niður prentunina, en ritunin fari fram. Þá liggja þingræður fyrir ritaðar, svo að það verður þá síðar hægt, ef Alþingi sýnist, að halda áfram að prenta þingtíðindin, og prenta þá einnig umræðupartinn fyrir árið 1935 og 1936, svo að þótt till. mín verði samþ., þá eru eftir sem áður möguleikar til að fá öll þingtíðindin prentuð, svo að ekkert ár vanti þar í. Ég skal taka það fram, að ef ekki verður fallizt á þessa till., þá mun ríkissjóður hljóta allþungar búsifjar fyrir prentun þingtíðindanna á árinu 1936, og það liggur í því, að á því ári verður að prenta umræðupartinn fyrir þann hluta þessa þings, sem nú stendur yfir, og fari svo, að þinginu 1936 verði lokið á venjulegum tíma og á venjulegan hátt, þá kemur líka á það ár að prenta þingtíðindin fyrir 1936. Mér sýnist því, að allar líkur bendi á það, að ef þingið vill ekki fallast á þessa till., þá verði jafnvel að hækka áætlunina um alþingiskostnað á árinu 1936 frá því, sem nú er, því að mér skilst, að þá muni koma á það ár tvöfaldur prentunarkostnaður, og nú, þegar við erum að færa niður á fjárl. ýmsa liði, sem mönnum er meira og minna sárt um, þá get ég ekki skilið, að hv.þm. vilji ekki fallast á þessa millileið, sem ég sting upp á, heldur en að færa niður framlög til verklegra framkvæmda og ýmissa atvinnuvega. Ég skal taka það fram, að skrifstofustjóri Alþingis hefir áætlað, að miðað við þá áætlun, sem er um þingkostnað á árinu 1936, þá muni sparnaður af þessari till. nema sem næst 40000 kr., eða um 2/3 hlutum af því, sem áætlað var, að hefði sparazt, ef ritunin hefði einnig verið látin niður falla. Tel ég, að þetta sé allveruleg upphæð eins og nú standa sakir í þessum málum. Ég þykist vita, að það muni koma fram sem rök í þessu máli, að þetta muni hafa atvinnuskerðingu í för með sér fyrir einhverja menn og að hjá ríkisprentsmiðjunni hljóti að verða minni rekstrarafgangur. En þar til vil ég svara því, að áætlunin um hagnað af ríkisprentsmiðjunni er svo varleg, að hún mundi standast, þó að þessi till. yrði samþ. En hvað snertir atvinnuna í þessu sambandi, þá þarf ekki að færa það fram sem rök sérstaklega í þessu máli, því að þau rök má alveg eins færa fram á móti flestum þeim till. við fjárl., sem hafa sparnað í för með sér. Flestar sparnaðartill. við fjárl. snerta að meira og minna leyti atvinnu manna, ýmist þannig, að menn fá minni atvinnu en áður, eða að það kemur fram í minnkandi tekjum til ýmissa manna, svo að frá þessu sjónarmiði finnst mér ekki hægt að ráðast á þessa till. sérstaklega. Þá er önnur till. á þessu þskj., þar sem í stað þess, að hv.þm. S.-Þ. ætlar til búfjárræktar 30000 á árinu 1936, þá verði henni ætluð 42000 kr. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið frá þeim manni í Búnaðarfélaginu, sem er þessu kunnugastur, þá mun láta nærri, að öllu óbreyttu, að þessi liður yrði 57000 kr. á árinu 1936. Ef þessi till. er samþ. þá sparast á þessum lið 15000 kr. En ástæðan til þessarar brtt. minnar er sú, að ekki var hægt að færa þennan lið svona mikið niður nema með því að skerða um af framlög til ýmissa nauðsynlegra mála í landbúnaðinum, t. d. framlög til fóðurtrygginga og ýmissa félaga, sem upp hafa verið sett til þess að bæta bústofn bænda, og er till. miðuð við það, að ekki komi til verulegrar skerðingar á þessum liðum. Í hinu sýndist okkur minni hætta vera fólgin, þó að sýningar féllu niður og sparnaður fengist með því. En til þess að skerða í engu þá niðurstöðu, sem fjvn. hefir verið að stefna að með till., þá legg ég til, að þær 12000 kr., sem þarna væri eytt, þá kæmi um leið jafnmikil lækkun á styrknum til áburðarkaupa. Má segja, að þessi styrkur sé einnig nauðsynlegur, en ég tel þó lakara að skerða starfsemi þessara félaga, sem ég gat um, en þó að færður verði niður styrkurinn til áburðarkaupa, því að, þessi 12000 kr. styrkur gerir ekki nema örlítinn mun á áburðarverðinu. Svo fjölyrði ég ekki meira um þessar till., en ég vil vona, að d. fallist á þær og samþ. þær allar þrjár.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ég hefi mælt á móti brtt. 5 þskj. 755, 3. lið, aðallega með það fyrir augum, að þingtíðindin væru svo merkilegt atriði í stjórnmálasögu og stjórnmálastarfsemi landsins, að prentun þeirra mætti af þeim ástæðum ekki niður falla. Það er menningarmál og metnaðarmál fyrir Alþingi að eiga ræður þingmanna jafnt frá þeim tíma, þegar móti blæs eins og þegar vel gengur. Atvinnuspursmálið var því ekki aðalatriði fyrir mér, þó að vera megi, að á það hafi verið minnzt í mótmælum, sem til þingsins hafa komið um þetta mál. En hæstv. fjmrh. mælti með þessu fyrst og fremst sem sparnaði fyrir ríkissjóð og finnst eiginlega engin ástæða vera á móti þessu önnur en atvinnuskerðingin, en mér finnst hitt vera svo miklu veigameira, að Alþingi eigi til óslitin prentuð þingtíðindi, síðan Alþingi var aftur endurreist. Seinni tíminn mundi vafalaust leggja þungan dóm á það þing, sem brygði út af þessari venju, jafnvel þó að hart sé í ári. Það er rétt, að á árinu 1936 verða mikil útgjöld að óbreyttum l. vegna prentunar á umræðuparti þingtíðindanna, en mér sýnist, að jafnvel þótt það væri æskilegt, að á hverju þingi væru til prentuð þingtíðindi frá næsta þingi á undan, þá sé það að þessu sinni ekki mögulegt, vegna þess hvað stutt er milli þinga. Þess vegna verður þessi útgjaldabyrði á árinu 1936 ekki eins þung og hæstv. fjmrh. gerði ráð fyrir. En það er sök sér, þó að þessum kostnaði sé eitthvað jafnað milli ára, ef fjárhagslegar ástæður eru erfiðar. Á það er líka að líta, að þetta ræðir ekki um annað en að fella niður prentunina, og þá er þessi sparnaður orðinn minni, því að ræðuskriftir haldast þó eftir sem áður, og það er þó nokkur kostnaður, svo að sparnaður fyrir ríkissjóð er þá ekki eins mikill og hugsað var í till.hv.þm. S.-Þ. En þó að þessi sparnaður sé nokkur, og eftir till.hv.þm. S.-Þ. mikill, þá álít ég, að það sé sparnaður, sem við megum ekki leggja í, jafnvel þó að erfiðleikatímar komi, vegna þess að þm. á fyrri tíma hafa, eins og ég sagði í gær, í mestu harðærum, þegar fólkið flykktist burt af landinu, og mátti segja, að sultur væri í mörgum héruðum landsins, aldrei lagt til, að niður væri felld prentun þingtíðindanna. Ég vildi miklu heldur, að menn sneru sér að því, sem skynsamlegra er í þessu máli, að menn komi sér saman um að takmarka svo ræður sínar, að prentun þeirra yrði ekki til tilfinnanlegra útgjalda fyrir ríkissjóð. Það má áreiðanlega takmarka svo ræðutíma þingsins, að þetta yrðu enganveginn tilfinnanleg útgjöld fyrir ríkissjóð og án þess að nokkru verulegu sé sleppt, því að það verður að játa, að þótt þm. tali ekki um neina vitleysu, þá má samt niður fella margt af því, sem sagt er í umr. og er til lítils gagns. En stytting ræðutíma, vöndun til ræðumanna og að sérstakir menn væru valdir til að hafa framsögu í málum og þeir settu sig sérstaklega inn í þau og vönduðu sem bezt til ræðuhalda sinna, það gæti orðið svo mikill sparnaður, ef þingsköpum væri breytt í þessa átt, og samkomulag gæti orðið um það milli flokkanna, sem ég tel æskilegast, að kostnaður við prentun þingtíðindanna gæti sennilega lækkað allt að því um helming eða meira frá því, sem nú er. Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til sparnaðar á prentuninni af forsetum, með því að ákveða að hafa miklu smærra letur á þingtíðindunum heldur en áður, svo að þau verða miklu fyrirferðarminni og prentunin þó ekki dýrari á hverja örk, þó að miklu meira lesmál sé þar en áður. Og þegar þar að auki liggur fyrir þinginu frv. um breyt. á þingsköpum, og ég veit ekki annað en flokkarnir ætli að ganga á fund eftir svo sem hálftíma til þess að koma sér saman um þessa breyt. á þingsköpum, sem felur í sér möguleika til að stytta ræðutímann, þá álít ég, að það sé sú leið, sem fara eigi. Hinu er ég ekki á móti, ef fjárhagur ríkisins er sérstaklega erfiður eitt ár, að láta prentunina dragast, því að það er ekkert á móti þeim ósköpum, að setja það í lög, að hætta við að prenta þingtíðindin, því að þá mætti búast við því, að svo mikið safnaðist fyrir, að menn myndu ekki vilja fara að prenta þingtíðindin aftur, því að þá hefði safnazt svo mikið fyrir, sem ætti að prenta, að það yrði ríkissjóði allt of kostnaðarsamt. Hér er að vísu um sparnað að ræða, en hann er ekki svo mikill, að hann geti vegið upp á móti því gagni, sem þeir, sem við stjórnmál fást, hafa af því að geta farið í þingtíðindin og fengið þar fróðleik um það, sem gerzt hefir. Ég held, að hv.þm. séu á hverjum einasta fundi að hampa þingtíðindunum til þess að minna mann á það, sem áður hefir verið sagt. Og ég veit ekki betur en að í síðustu eldhúsumr. hafi sjálfur hæstv.forsrh. farið í umræðupart Alþt. til þess að lesa upp hvað andstæðingur hans hafði sagt í vissu máli fyrir tveimur árum síðan. Og meira að segja las hæstv. fjmrh. upp úr þingtíðindunum til þess að bera af sér sakir, sem á hann höfðu verið bornar, en hann kannaðist ekki við. Hann varð að láta senda eftir þingtíðindunum til þess að hann gæti lesið upp úr þeim það, sem hann hafði sagt. Hefði nú ekkert verið skrifað og ekkert verið til prentað frá þessum umr., þá hefði hæstv. ráðh. ekki getað sannað, að hann hefði ekki sagt það, sem á hann hafði verið borið, - hann hefði ekkert getað annað en að neita, að hann hefði sagt þessi orð. Hefði þá staðið þar staðhæfing á móti staðhæfingu, áheyrendur ekki vitað, hvað satt var, - ekki að vita nema þeirri staðhæfingu hefði verið trúað, sem fyrr kom fram, en orð hæstv. ráðh. aðeins verið kölluð undanbrögð. En það, sem bjargaði hæstv. ráðh. í þessu mikilsverða máli, var það, að hann gat hlaupið í þessa merku bók, alþt., og látið þau fullkomlega skera úr, hvað hann hafði sagt. Þetta eru nú aðeins rök handa hæstv. fjmrh., en þau hafa samt talsvert almennt gildi, því að þm. geta alltaf farið í þingtíðindin og sagt: „Þetta hefi ég sagt, og það, sem hefir verið haldið fram, að ég hafi sagt, og það, sem hefir verið borið út um mig, er ekki satt, því að orð mín eru staðfest í Alþt.“. Hv. þm. segja kannske, að það sé ekki að marka það, sem stendur í þingtíðindunum, þegar þm. lesi ekki ræðurnar yfir. Ég hefi alltaf gert það til þessa, og það er ekki sérlega mikið verk, ef gengið er að því með nokkru verklagi, og ég veit, að hv. 1. þm. Skagf. sleppir engri ræðu eftir sig inn í þingtíðindin án þess að lesa hana yfir.

Þeir eru líka margir, sem ekki líta á ræður sínar

. Já, þeir eru til, en hitt þekkist líka, að þm. lesa ræðurnar yfir, en gera það svo seint, að þeir muna þá ekkert, hvað þeir hafa sagt, og láta svo standa við ræðurnar, að þær séu óyfirlesnar. En þó að þær séu ekki yfirlesnar, þá eru þær þó margar - ég vil ekki segja allar - sem næst því, sem ræðumaður hefir sjálfur sagt. Mér sýnist því, að það renni svo mörg rök undir það að halda prentun þingtíðindanna, að það sé ekki fært að láta hana niður falla. Þetta er líka svo mikið menningarlegt atriði og gömul hefð, að þing, sem stærir sig af því að vera elzt af samskonar stofnunum í heimi öllum, það getur ekki sóma síns vegna hætt að birta þingtíðindin, þótt á móti blási, þegar líka er leið til þess að draga stórlega úr kostnaði við Alþt. með samkomulagi þingflokkanna til að stytta tímann til ræðuhalda á alþingi.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Við höfum stundum áður í fjvn. reynt í sparnaðarskyni að koma okkur saman um þær sjö till., sem hér liggja fyrir á þskj. 794. Um 1. till. vil ég taka það fram, sem áður hefir verið minnzt á, að það er í raun og veru aðkallandi, að gerð verði breyt. á fræðslulögunum. Fyrir fjvn. lágu kröfur um það, að hún skyldi leggja til sparnað, sem næmi a. m. k. 1 millj. kr. Höfum við nú gert hér nokkrar till., sem við álítum, að stefni í rétta átt. Ein þeirra er sú, að fræðslumálastjórnin eigi þar, sem það á við, að sameina fræðsluhéruð þar, sem fá börn eru hjá hverjum kennara. Við höfum haft skýrslu frá fræðslumálastjóraskrifstofunni, og af henni er auðséð, hvað núv. fyrirkomulag er fjarri lagi. Það eru til héruð, þar sem eru ekki nema 7 börn, og rétt þar hjá er kannske hreppur, þar sem eru ekki nema 7-10-13 börn. Að hafa einn kennara yfir svo fáum börnum er óhugsandi fyrir héraðið og ríkissjóðinn, og í raun og veru fyrir kennarann líka, því að það eru engin vinnubrögð að vera kennari með 7-10 börn. En við höfum reynt að orða þessa till. svo varlega, að það væri auðvelt fyrir yfirstjórn skólans að koma þessu fyrir. Auðvitað er það sumstaðar, t. d. á Hornströndum, þar sem fólkið er ákaflega dreift, sem við gerum ekki ráð fyrir, að hægt væri að koma slíkri sameiningu við, en víða, bæði í kaupstöðum og sveitum, væri þetta hægt. 2. liður till. miðar að því, að landssíminn hafi það eftirlit, sem er lögskipað að haft sé með raforkuvirkjum. Hér er stefnt að því að hafa ekki fleiri sjálfstæðar skrifstofur en þörf er fyrir. Það er svo með þessar nýju skrifstofur, að þær sýnast hafa möguleika til þess að hlaða utan á sig, og þótti það varhugavert kostnaðarins vegna. Þá er 3. brtt., sem ég geri ráð fyrir, að verði borin upp í þrennu lagi. Ég get nú glatt hv.þm. með því, að ég hefi séð í dag nýkomið skeyti frá sendiherranum í Kaupmannahöfn til stj. hér, þar sem hann skýrir frá því, að nokkrir möguleikar séu til þess, að sænska tollstjórnin vilji ef til vill kaupa Óðin, en það er einmitt það skip, sem erfiðast er að selja, vegna þess að það hefir komið í ljós við athugun, að það er ómögulegt að gera úr Óðni annað en varðskip. Um Þór ætla ég ekki að fara fleiri orðum. Þetta ár kostar landhelgisgæzlan ríkissjóð yfir 600 þús. kr., og það má búast við, að svo verði áfram, ef þrjú varðskip verða meira og minna í gangi allt árið. Þennan lið verður að skera niður á fjárl. um allt að 300 þús. kr., og það verður ekki gert með öðru móti en því, að Óðinn verði seldur, eða látinn liggja allt árið. En hinsvegar er talið, að það muni kosta ríkissjóð um 50 þús. kr. árlega að halda við vél skipsins, þó það sé aðgerðalaust. M. ö. o., það kostar ríkissjóð jafnmikið að hafa Óðinn aðgerðarlausan eins og að halda úti vopnuðum varðbát í Faxaflóa allt árið. Ef varðskipunum yrði fækkað, þá ætti að hafa Ægi fyrir sunnan land á vetrarvertíðinni og við Vestmannaeyjar. Vitaskipið Hermóður kostar ríkissjóð um 70 þús. kr. í rekstri á ári. Það er orðið lélegt skip og að líkindum helzt nothæft til línuveiða. Ætti því tvímælalaust að selja það eða leigja. Hinsvegar ætti að styðja Skaftfellinga með því að láta Skaftfelling annast flutninga til vita meðfram suðurströnd landsins, en strandferðaskipin gætu aftur á móti flutt efni til annara vita umhverfis landið. Í 14. lið frvgr. er ætlazt til þess, að 1. bekkur kennaraskólans verði felldur niður. Venjulega eru mjög fáir nemendur í 1. bekk skólans; en fólk úr öðrum ungmennaskólum tekur próf upp í 2. bekk kennaraskólans. Með því að þyngja það próf má algerlega spara þennan bekk, og mundi þá skólinn sleppa við að greiða sem svarar a. m. k. einum kennaralaunum árlega. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um stúdentafjöldann í sérfræðdeildum háskólans, af því að ég geri ráð fyrir, að sumum hv.þdm. sé það ekki fyllilega kunnugt, út í hvaða öfgar þar er komið. Þar hefir nú í nokkur ár verið svo ástatt, að t. d. í læknadeildinni einni eru útskrifaðir á hverju ári svo margir kandidatar, sem þarf til þess að fullnægja þörfum læknishéraða hér á landi í tíð einnar kynslóðar - eða um mannsaldurs skeið. Það er ákaflega dýrt fyrir þjóðfélagið að kosta til náms og ala upp svo marga lækna, eða 12-14 á hverju ári, sem svo verða að leita til annara landa um atvinnu, þegar þeir geta ekkert fengið að gera hér heima. Sama er að segja um lagadeildina; þar eru útskrifaðir árlega miklu fleiri kandídatar en nokkrar líkur eru til, að geti fengið hér atvinnu við lögfræðistörf. Fjvn. hefir skrifað háskólaráðinu bréfum þá nauðsyn, að takmörkuð verði til mikilla muna inntaka stúdenta í háskólann. Og niðurstaðan af því hefir orðið sú, að rektor háskólans hefir, fyrir hönd háskólaráðs, óskað eftir því, í samráði við kennslumrh., að fá heimild til að takmarka tölu stúdenta í tveimur deildum háskólans, lækna- og Lögfræðingadeildunum. En guðfræði- og heimspekideildir háskólans óska ekki eftir slíkum takmörkunum. Aðsóknin er ekki talin að vera of mikil að þeim deildum. Þetta er í samræmi við þær óskir, sem læknadeild háskólans hefir áður borið fram, og gert er ráð fyrir, að þessar takmarkanir verði settar samkv. reglugerðarákvæði af háskólaráðinu sjálfu, er kennslumálaráðh. staðfestir. Ég fer ekkert út í það nú, á hvern hátt þessar takmarkanir verði settar. Sumir tala um, að það veri gert með inntökuprófi eða samkv. vottorðum, er stúdentar leggi fram. Ég hefi heyrt það haft eftir landlækni, að það þurfi ekki að útskrifa kandidata í læknisfræði í næstu 6 ár. Þó að ekki megi búast við, að nám læknanna verði stöðvað með öllu um nokkurra ára bil, þá bendir þessi vitnisburður landlæknis á, að það er ekkert vit í, eins og nú standa sakir, að eyða svo miklu fé sem nú er gert til embættisnáms fyrir stúdenta algerlega að óþörfu. Samkv. 16. lið frvgr. er lagt til, að felldir verði niður prófdómendur við ýmsa opinbera skóla, sem njóta ríkisstyrks. Laun til prófdómenda eru talsverður útgjaldaliður fyrir ríkissjóð, og mun því verða að þessu nokkur sparnaður. Við suma skóla er ekki hægt að komast hjá því að hafa sérstaka prófdómendur, en við aðra skóla er engin nauðsyn á því. N. hefir gert undantekningu um sérskólanna og um burtfararpróf við menntaskólana og embættispróf í háskólanum. Ætlast hún til, að þar verði launaðir prófdómendur eftir sem áður, en við aðra skóla ætlast hún til, að kennararnir hjálpist að og aðstoði hverjir aðra við próf. Ég vil skjóta því til hæstv. kennslumálarh., að í símtali, sem ég átti við Sigurð Guðmundsson skólameistara á Akureyri, kom í ljós, að, hann var ekki ánægður með þessar ráðstafanir. Í menntaskólanum í Reykjavík er tekinn upp sá síður, að ef nemendur hafa ákveðinn stigafjölda yfir meðaleinkunn eftir veturinn, þá þurfi þeir ekki að ganga undir próf til þess að færast á milli bekkja á vorin. Þetta er ein af þeim leiðum, sem hægt er að fara til þess að spara kostnað við prófin; og fjvn. óskar, að kennslumrh. geri allt, sem unnt er, til þess að greiða fyrir kennurum að flytja nemendur á milli bekkja, svo að vinna við vorprófin hverfi úr sögunni, sem ekki virðist sérlega nauðsynleg. Þá kem ég að síðasta lið frvgr.Fjvn. stendur ekki öll á bak við þá till. Sjálfstæðismenn í n. eru henni mótfallnir, en við hinir vildum sýna fulla viðleitni til sparnaðar einnig að því er snertir framlög úr ríkissjóði til kvennaskólans í Reykjavík. Og það því fremur, sem n. barst í dag bréf frá framkvæmdanefnd stúdentagarðsins, með tilkynningu um, að fallin væri á ríkissjóð ábyrgð á 28 þús. kr. láni vegna Stúdentagarðsins, sem ekki hafði verið búizt við, að kæmi til greiðslu úr ríkissjóði. Þannig er full ástæða til þess fyrir hv.þdm. að fyrirlíta ekki þann sparnað, sem þessi till. hefir í för með sér. Ég ætla að útskýra þetta nokkru nánar, af því að útlit er fyrir, að sjálfstæðismenn muni vera þessari till. andvígir. Till. fer fram á það, að frá 1. júlí 1936 hætti kvennaskólinn í Reykjavík að vera sérstæð stofnun, og að eftir það gildi um hann hin almennu ákvæði laga um gagnfræðaskóla, nr. 48 19. nóv. 1930, þó þannig, að skólinn heldur áfram að starfa eingöngu fyrir konur, og kennslumrh. getur heimilað, að núv. skólanefnd haldi áfram að stjórna skólanum á sama hátt og áður. Skólinn fær nú um 28 þús. kr. árlegan rekstrarstyrk frá ríkinu. En ef honum væri skipað undir sömu reglugerð og gildir um gagnfræðaskóla, þá mundi hann fá rekstrarstyrk bæði úr ríkissjóði og bæjarsjóði Reykjavíkur. Það hefir verið athugað, eftir aðsókn að skólanum, hvaða styrk hann gæti fengið, og breytingin er engin fyrir skólann að því er upphæðina snertir. Nú eru árlega um 100 nemendur í skólanum, og ef þessi till. verður samþykkt, þá fær skólinn 11 þús. kr. styrk frá ríkinu árlega, og hinn hlutann frá Reykjavíkurbæ. Þó að till. verði samþ., þá er ekki gert ráð fyrir neinni röskun á fyrirkomulagi skólans og rekstri, annari en þeirri, að 3/5 rekstrarkostnaðarins verði framvegis greiddir úr bæjarsjóði Reykjavíkur. Kennslukraftar verða hinir sömu og nú, og að því er snertir bæði tekjur og annað, þá á kvennaskólinn ekki að hafa nein óþægindi af þessari breyt. Hér er aðeins um formsbreyt. að ræða á rekstrarstyrk til skólans. Enda sýnist þetta sem fullkomið sanngirnismál, þar sem skólinn starfar svo að segja eingöngu fyrir Reykjavíkurbæ. Því hefir verið haldið fram í fjvn., að þar sem lögin um gagnfræðaskóla frá 1930 geri aðeins ráð fyrir einum gagnfræðaskóla í hverju bæjarfélagi, þá muni þessi till. fara í bága við þau. En Alþingi hefir nú fengið fullkomna reynslu fyrir því, að hér í Reykjavík virðist það ekki vera nóg að hafa einn gagnfræðaskóla. Þess vegna hefir verið stofnaður annar skóli hér í bænum, gagnfræðaskóli Reykvíkinga, sem bæjarsjóður kostar að mestu leyti og leggur honum árlega til 17-18 þús. krónur í rekstrarstyrk, en úr ríkissjóði hafa verið greiddar árlega 2-3000 krónur. Kennaraskólinn mundi því verða álíka dýr fyrir bæjarsjóð og gagnfræðaskóli Reykvíkinga. Ég sé því enga ástæðu á móti því, að hér í bænum komi þriðji gagnfræðaskólinn, því fremur sem hann verður eingöngu fyrir konur. Síðustu árin hefir kvennaskólinn ekki verið annað en gagnfræðaskóli fyrir reykvískar stúlkur, og úr því að bæjarfélagið hefir fremur kosið að stofna hér nýjan skóla, heldur en að stækka hinn lögákveðna gagnfræðaskóla í bænum, þá er heldur ekkert á móti því, að bærinn sjái sóma sinn í því að borga kvennaskólanum rekstrarkostnað fyrir sínar eigin stúlkur. Það getur verið, að sumir líti þannig á, að kvennaskólinn sé að einhverju leyti sérfræðiskóli fyrir stúlkur, en ég mótmæli því gersamlega, því að skólinn hefir aðeins haldið uppi tveimur matreiðslunámskeiðum á ári, sem hvort fyrir sig hafa staðið í 4 mánuði. En þeim má vitanlega koma undir fyrirmæli laganna um styrk til námskeiða úr ríkissjóði. - Ég vil benda á það í þessu sambandi, að við héraðsskólana hafa oft verið haldin ýmiskonar námskeið íþróttum, matreiðslu o, fl., sem notið hafa styrks úr ríkissjóði, og haft þeir ekki verið kallaðir sérskólar þrátt fyrir það. - Í kvennaskóla Reykjavíkur hafa að öðru leyti verið kenndar almennar námsgreinar, íslenzka, danska, saga, reikningur, náttúrufræði o. s. frv.; að vísu hefir þar einnig verið kennt eitthvað í handavinnu. En smíðar fyrir pilta og ýmiskonar handavinna fyrir stúlkur hefir einnig verið kennt við héraðsskólana, eftir því sem húsrúm hefir leyft. Sú röksemd nær því alls ekki til kvennaskóla Reykjavíkur, að hann sé sérfræðiskóli fyrir stúlkur, eins og húsmæðraskólarnir á Hallormsstað, Laugum, Blönduósi og Staðarfelli. En þeir eru réttnefndir sérfræðiskólar kvenna, einkum í verklegum efnum. Hinsvegar er kvennaskólinn alveg hliðstæður héraðsskólunum og gagnfræðaskólum kaupstaðanna. Ég gæti skilið mótspyrnu einstakra þdm. gegn þessari till., ef farið væri fram á að rýra að einhverju leyti kosti kvennaskólans, en svo er ekki. Hér er aðeins farið fram á að leiðrétta villu, sem ríkt hefir síðustu árin um rekstur skólans. Þegar kvennaskólinn var stofnaður fyrir 50 árum síðan, áttu konur yfirleitt ekki aðgang að öðrum skólum. Ég hygg, að þær stúlkur, sem ólust upp t. d. á heimilum efnamanna hér í bænum, hafi ekki átt þess kost að fara í menntaskólann, eins og bræður þeirra; þá var það ekki venja. Nú er þetta gerbreytt fyrir nokkrum árum síðan. Nú eiga konur aðgang að öllum skólum jafnt og karlmenn; gagnfræðaskólum, iðnskólum og verzlunarskólum o. s. frv. Og þá er kvennaskólinn orðinn unglingaskóli fyrir Reykjavíkurbæ. Hann er að nokkru leyti eins og forngripur frá þeim tíma, er konur voru réttlausar í þessu efni, og hefir nú ekki sérstakt verksvið. Skólanum hefir verið haldið vel við af myndarlegri skólastjórn og reksturinn verið í góðu lagi. En sú breyt., sem hér er fyrirhuguð, er einungis mjög eðlileg, úr því að skólinn er ekki sérmenntaskóli og konur þurfa ekki á honum að halda sem slíkum, og úr því að þær hafa aðgang að öllum öðrum skólum til jafns við pilta, þá er kvennaskólinn aðeins gagnfræðaskóli fyrir Reykvíkinga, sem ríkissjóður á vitanlega að veita styrk til, þó ekki meira en til gagnfræðaskólans sjálfs. - Það virðist óþarft, að borgarar höfuðstaðarins séu að afneita dætrum sínum og fara fram á óeðlilegar gjafir frá ríkinu til þess að greiða námskostnað þeirra. Bæjarfélagið á að bera hann sjálft að sínum hluta. Ég hefi þá lýst hverri einstakri till. fyrir sig, sem hér liggja fyrir frá fjvn. Það var fullt samkomulag í n. um flestar þeirra. En eins og till. um að hætta að prenta Alþt. og spara á kostnaðinum við Alþingi féll, af því að einn þingflokkurinn var henni andvígur, þá getur farið á sama hátt um síðustu till. af því að Sjálfstfl. er á móti henni. En þó að einn flokkur hafi algerlega neitað um þann sparnað, sem kostur er á með breyttu fyrirkomulagi þingtíðindanna, samkv. till. meiri hl. fjvn., áleit ég rétt, að það kæmi í ljós við atkvgr. í þinginu, hverjir vilja bera ábyrgð á þeim óþarfa kostnað við þingtíðindin. Á sama hátt álít ég rétt, að það sjáist við atkvgr., hverjir vilja neita um þann sparnað, sem felst í síðustu till., af því að hún verður ekki felld með rökum, heldur með atkvæðamagni.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það lítur út fyrir, að þetta litla frv., sem lagt var fyrir þingið í upphafi, hafi vaxið alveg óvenjulega mikið í meðferð þessarar hv. d. Ég skal ekki ræða um þær brtt., sem eru á þskj. 779, - við 2. og 3. lið þeirra till. hefi ég ekkert að athuga og mun ekki blanda mér í umr. um þá. En þá kem ég að brtt. 5 þskj. 794, og hafa þær valdið mér nokkurra hugleiðinga. Ég verð að segja, að mig furðar dálítið á þessum till. Fljótt á litið virðast þær mjög lauslega hugsaðar og undirbyggðar, að því er snertir fyrstu till., þá er ekki sýnilegt, að hún hafi nokkurn sparnað í för með sér, enda hygg ég, að það verði mjög torvelt að framkvæma hana. Ég sé ekki annað en að ætlazt sé til, að gerðar verði miklar breytingar á fræðslulögunum, eða gengið á snið við þau, svo að hægt sé að framfylgja þessari till. Sá sparnaður, sem gert er ráð fyrir, er líka ákaflega vafasamur, þó að honum yrði fram komið. Það er ekki hægt að fækka föstum kennurum, en í flestum fræðsluhéruðum eru skipaðir kennarar. Farkennarar eru að vísu óskipaðir og aðeins ráðnir af skilanefndum. Þessi till. ætlast til þess, að skólahéruðum verði mikið breytt frá því, sem nú er, og jafnvel að tvö eða fleiri héruð verð sameinuð í eitt skólahérað; vegalengdir aukast, svo að það verður mjög torvelt víða í sveitum að sameina börnin til þess að þau geti notið kennslunnar. Til þess að samfærsla fræðsluhéraða geti farið fram, þá þarf að vera fyrir hendi skólahús með heimavistum, þar sem börnin geti dvalið um kennslutímann. Ég hygg, að þó að þessi till. verði samþ. nú, þá verði enginn teljandi sparnaður að henni, og sízt á næsta ári. Auk þess er á það að líta, að á næsta þingi er búizt við, að fram komi frv. til víðtækra breyt. á fræðslulögunum, sem sérstök n. hefir unnið að undanfarin missiri, og virðist mér að þessi till. megi bíða eftir því. Um 2. lið á þessu þskj. var mikið mætt á síðasta þingi. Annars er mjög auðvelt að leiða rök að því, að það leiðir ekki til sýnilegs sparnaðar að leggja eftirlit með raforkuvirkjum undir landssímann. Sami maðurinn verður að hafa forstöðu fyrir þessu starfi eftir sem áður. Hvort eitthvað megi spara í húsaleigu frá því, sem nú er, skal ég ekki um segja. Að því er snertir 3. liðinn á þessu þskj., um að ríkisstj. verði heimilað að selja skipin Óðinn, Þór og Hermóð, þá þykir mér það nokkuð mikið, að veita heimild til að selja þrjú skip á einu bretti. Ég vil fyrir mitt leyti stuðla að því, að fyrst verði athugað, hvaða breyt. beri að gera á landhelgisgæzlunni, og mér lízt vel á að sameina björgunarmálin þeirri gæzlu. Það má væntanlega leggja niður eitthvað af varðskipunum. En að selja bæði Óðinn og Þór tel ég mjög vafasamt. - Ég er ekki við því búinn að fallast á, að Hermóður verði seldur fyrr en betri skýringar hafa fengizt á því máli, þar sem vafasamt er um framtíð Skaftfellings. Samkv. 4. lið er ætlazt til þess, að felldur verði niður 1. bekkur kennaraskólans frá 1. okt. næstk. - Í þessu sambandi vil ég benda á það, að hér liggur fyrir d. frv., þar sem í er skilyrði um það, að eigi megi aðrir fást við barnakennslu hér á landi en þeir, sem hafa kennarapróf frá kennaraskóla Íslands. Ég ætla, að það vanti árlega um 100 kennara, með kennararéttindum samkv. þessu skilyrði, í kennarastöður hér á landi, ef alstaðar ætti að vera fullskipað. Að vísu eru fleiri með kennaraprófi hér í bænum en þarf til þess að fullnægja eftirspurninni þar, en þeir eru þá til vara, ef starfandi kennarar falla frá hér í bænum eða annarsstaðar. Auk þess held ég, að sparnaðurinn af þessu yrði ákaflega lítill. Hv. þm. sagði, að hægt væri að spara einn kennara, og er það þá það eina, sem sparast. Hann sagði, að kennslan væri nú að sumu leyti úti um bæ. Ef svo er, hygg ég, að megi kippa því í lag þegar gagnfræðaskólinn er farinn úr húsinu, svo það valdi engu hér um. Þá er 6. till. viðvíkjandi prófdómendum. Ég álít það mjög misráðið að láta kennarana yfirleitt vera prófdómendur. Ég álít, að það komi ekki til mála að því er snertir burtfararpróf, auk þess sem það er áreiðanlega mjög óheppilegt að loka þannig inni kennsluna í skólum, að kennaraliðið eitt sé prófdómendur og dæmi þannig um niðurstöðu kennslunnar, sem koma á fram við próf á vorin. Í sambandi við það, sem hv.frsm. sagði eftir rektor menntaskólans, að hann áliti, að vetrarpróf gætu fallið niður, get ég sagt það, að ég tel það a. m. k. athugandi. Þó býst ég við, að það yrði að vera skilyrði, að nemendur hefðu náð svo góðri einkunn við bekkjarpróf, að sæmilega örugg gæti talizt yfir veturinn. En þetta hefir aðra hlið, nefnilega þá, að hjá nemendum, sem eru götóttir og hafa lesið stopult, bætir próflesturinn það oft upp og hjálpar mönnum til að fá heildarsýn yfir námsefnið. Það má að vísu athuga þetta, en að slá því föstu, tel ég ekki rétt að svo stöddu. Þá er 7. till. um kvennaskólann í Reykjavík. Ég heyrði henni andmælt af samherja hv.þm. um þessar till., og get því látið hana hjá liggja í bili. Ég vil bara benda á í þessu sambandi, að ég teldi eðlilegt, að sett væri heildarlöggjöf um húsmæðra og kvennafræðslu í landinu yfirleitt, hliðstæð l. um héraðsskóla og gagnfræðaskóla. Meðan það er ekki gert finnst mér sjálfsagt að athuga a. m. k. vel áður en ráðizt er í verulegar breyt. á þess konar skólum frá því, sem nú er. Þar sem hér er um svo mikilvægt efni að ræða, vil ég vænta þess, að menn fallist á að fresta umr. og skjóta málinu til athugunar hlutaðeigandi n.

Það er alveg sjálfsagt

.

Magnús Guðmundsson Ég skal byrja með því að segja svipað og hæstv.atvmrh., að mér þykir þetta frv., sem í byrjun var svo fyrirferðarlítið, ætla að fara að verða nokkuð langt og líka ósamkynja. Skal ég svo svara hv. 4. landsk. viðvíkjandi þingtíðindunum. Honum finnst það vera ákaflega miklum vandkvæðum bundið að hætta prentun þeirra og ber oss saman vita önnur lönd í því efni. Þar er því til að svara, að þar er þessu hagað þannig, að haldi maður ræðu í dag, liggur prentað uppkast eða próförk að henni við sæti manns á morgun, og þar er það látið liggja einn eða tvo daga. Sé það ekki leiðrétt á þeim tíma, er það tekið og fullprentað. Auk þess fást ekki aðrir við þingskriftir þar en viðurkenndir hraðritarar og þingtíðindin koma út í hverri viku, nokkrar arkir í einu, eftir því hvað mikið er talað. Hér er það aftur á móti þannig, að frá þinginu, sem hófst 15. febrúar í fyrra vetur, er ekki farið að prenta einn einasta staf af umr. Umræðuparturinn kemur þannig ekki út fyrr en einu eða tveimur árum ettir að ræðurnar eru haldnar, og þá eru allt önnur mál komin upp á teninginn, sem vekja áhuga í landinu, svo enginn hefir lengur „interessu“ fyrir þessum gömlu umræðum. Þegar svo þar við bætist, að þingræðurnar eru prentaðar að mestu leyti eins og skrifararnir ganga frá þeim, með einstaka leiðréttingum á málvillum og þessháttar, þá er heldur lítið orðið á þessu að byggja. Ég skal svo ekki þræta meira um þetta atriði, en snúa að brtt. á þskj. 755 og 794, frá hv.þm. S.-Þ. Það er alveg rétt, sem hann hefir tekið fram um brtt. á þskj. 755, að meiri hl. fjvn. stendur á bak við hverja þeirra fyrir sig, en þó ekki alltaf sömu mennirnir. Þar af leiðir, að ekki er hægt að búast við, að allir nm. greiði öllum till.atkv.; e. t. v. eru sumir hlutlausir, en sumir munu greiða atkv. á móti einhverju af till. Ég býst við, að það verði alveg samkomulag um brtt. þá, sem hæstv. fjmrh. flytur; þar er aðeins að ræða um færslu milli liða, sem ég get viðurkennt að er til bóta, og þarf því ekki að fjölyrða um það atriði. Ég fyrir mitt leyti verð að segja það viðvíkjandi 4. brtt. á þskj. 755, um niðurfærslu á embættiskostnað presta, að mér finnst ákaflega hart að gengið að lækka þann lið um helming nú, þegar vitað er, að prestar landsins eru verr launaðir heldur en kolamokarar á fiskiskipi. Ég Held, að það hafi ekki neinn liður verið skorinn eins harkalega niður eins og einmitt þessi. Þá vil ég benda á það, að við 10. brtt. á sama þskj. flyt ég skrifl. brtt., sem aðeins fer fram á að leiðrétta ranga tilvitnun til l. Það er mér að kenna, að þessi ónákvæmni komst inn í till., því ég mundi ekki eftir, að þau l., sem þarna er vitnað til, voru endurskoðuð og prentuð upp í heild árið 1933, og gengur skriflega brtt. aðeins út á, að vitnað sé til þeirra nýju laga í stað hinna gömlu. Þá kem ég að brtt. á þskj. 794. Um þær get ég að mörgu leyti tekið undir það, sem hæstv.atvmrh. sagði. Um 1. brtt. viðhafði hæstv. ráðh. nákvæmlega sömu orð sem ég hafði viðhaft um hana í fjvn. Sparnaðurinn, sem af þessu mundi leiða, yrði mjög lítill á árinu 1936, og ég álít, að það væri miklu heppilegra að koma með till. í þessa átt á þingi í vetur, sem þá væri betur undirbúin og fram borin að meira athuguðu máli heldur en þessi óneitanlega er. Þó sé ég raunar ekki, að það spilli neinu, þó þessi till. sé samþ. nú. En ég er sannfærður um, að málið verður samt sem áður tekið upp á næsta þingi í vetur til frekari athugunar, og þá nánari ákvæði um þetta sett, svo samþykkt þessarar till. yrði eiginlega ekki annað en ábending til hlutaðeigenda um, að þetta mál þyrfti athugunar við fyrir næsta þing, og með þeirri „motiveringu“ gæti ég verið samþykkur till., en ekki af því, að ég búist við nokkrum sparnaði af henni fram yfir það, sem yrði þó hún væri ekki samþ. fyrr en á næsta þingi, því skólahaldi þessa árs, sem stendur fram í maí, mun þegar rástafað að öllu leyti. Það má vera, að það sé rétt, að ekki verði mikill sparnaður að því að fela rafmagnseftirlitið landsímanum, en n. hefir áður skotið því til hæstv. stj., hvort ekki væri rétt að gera þessa breyt., og hefir þá álitið, að þannig mætti koma þessu eitthvað ódýrara fyrir. Viðvíkjandi till. um sölu varðskipanna hefi ég ekki annað að segja en það, að hún fer ekki fram á annað en heimild til handa ríkisstj. til þess að selja eða leigja þessi skip; hún getur selt sum og leigt sum, eða látið það vera, allt eftir því, hvernig kjör bjóðast. Mér finnst ekki rétt að sæta neinum smánarboðum í þessi skip, hvorki eitt þeirra né neitt, það sé þá betra að eiga þau heldur eitt árið enn; en ég er með því að selja hvert þeirra sem er, ef almennilegt verð fæst. Þá er 4. brtt. um niðurfellingu 1. bekkjar kennaraskólans. Þar um er það að segja, að einn af kennurum skólans á sæti í fjvn., og hafði hann ekkert við till. að athuga. Það er auðsætt, að eitthvað dálítið hlýtur að sparast við að leggja niður þennan bekk. En af því leiðir vitanlega það að gera verður allstrangar kröfur til þeirra, sem ganga inn í 2. bekk. Um 5. brtt., viðvíkjandi takmörkun á tölu nemenda, sem teknir eru inn í deildir háskólans, er það að segja, að engan sparnað leiðir af henni í næsta ári. Hvað síðar kynni að verða, skal ég ekki segja, en hitt er víst, að hér er farið út fyrir þau takmörk, að draga úr útgjöldum mesta árs með bráðabirgðabreytingum. Þá er 6. brtt. í n. var ég mótfallinn því að hætta að hafa prófdómara við skóla yfirleitt, en hinsvegar munu mínir flokksmenn ekki vera mér sammála í því efni, a. m. k. ekki allir. Ég tel ekki heppilegt að hindra það, að skólar hafi utanskóla prófdómendur, því ég álít, að það geti verið gott fyrir hvern skóla. Það er einnig trygging fyrir nemendurna í því fólgin, að utan að komandi menn séu prófdómendur, því það kemur ekki svo sjaldan fyrir, að nemendur verða ósáttir við einstaka kennara, sem þá ef til vill vilja ná sér niðri á nemendum þeim, sem í hlut eiga, og er þá gott tækifæri til þess við próf. Réttur nemenda er óneitanlega betur tryggður, ef utanskólamenn eru prófdómendur, auk þess sem það er líka betra fyrir skólann sjálfan, ef prófdómendurnir bera honum vitni um góða kennslu. Ég greiði því atkv. á móti þessari brtt., þar sem ég tel hana til hins verra. Þá er 7. liður brtt., sem ég er algerlega mótfallinn. Hann er svo langt utan við þann ramma, sem frv. er sniðið eftir, að það er þá eins hægt að seilast til hvaða löggjafar sem er á þennan hátt, ef hann er samþ. Mér skildist á hv. Inn. S.-Þ., að þetta ákvæði viðvíkjandi kvennaskólanum ætti að hans áliti aðeins að gilda árið 1936, en ég vil benda honum á, að till. byrjar þannig: Frá 1. júlí 1936 gilda um kvennaskólann í Reykjavík o. s. frv. Það er alveg ótakmarkað hvað lengi, svoleiðis að þetta hlýtur að eiga að gilda áfram. Svo þykir mér hv.þm. nokkuð djarftækur til atkv. í n., þegar hann er að skýra frá, hverjir fylgi till. Ég man, að hann spurði báða flokksmenn sína í n., hvort þeir væru með þessari till., annar lét í ljós, að hann kynni að verða með henni, en hinn sagðist vera mjög smeykur við hana. Engin atkvgr. fór fram. Það er vitað, að 4 nm. eru á móti þessari brtt.

Eins og ég sagði frá

. Já, það var til sinna flokksmanna, sem ég átti við, að hv.þm. hefði verið djarftækur, en hann veit nú kannske, hvað hann má bjóða sér í þeim efnum. Ég tel mjög hæpið, að meiri hl. fjvn. standi bak við þessa till. Það skiptir að vísu ekki miklu máli, hv.þm. hefir vitanlega rétt til að flytja hér till., sem fjvn. er ekki samþykk, en ég vildi bara benda á það, að um þessa till. gegnir allt öðru máli heldur en hinar flestar eða allar. Um innihald þessarar brtt. er það að segja, að samkv. henni flytjast 3/5 af kostnaðinum við kvennaskólann hér í Reykjavík af ríkinu yfir á bæjarsjóð Reykjavíkur, eins og hv.þm. tók líka fram. En eins og nú er heldur ríkið þessum skóla uppi að mestu leyti. Nú finnst mér það harla undarlegt, að setja slíka skólalöggjöf inn í þetta frv. Það lítur óneitanlega dálítið „komískt“ út, að þetta er viðaukatill. við frv. um útflutningsgjald, og svo er verið að gera með henni ákvörðun viðvíkjandi kvennaskólanum í Reykjavík. Þó þetta sé e. t. v. ekki veigamikil ástæða, þá er hitt veigameira, að hér er þverbrotin sú meginregla, sem sett er með l. um gagnfræðaskóla frá 1930. Þar er beinlínis gengið út frá, að í hverjum kaupstað skuli vera einn gagnfræðaskóli, og gagnfræðaskóli Reykjavíkur hefir þegar verið settur hér upp samkv. þeim l. En svo er hér annar gagnfræðaskóli, líka kostaður af bænum að mestu leyti, eða að því leyti sem rekstur hans byggist ekki á skólagjöldunum, sem eru mjög há. Sá skóli var settur á stofn hér vegna þess að hv.þm. S.-Þ. lokaði, er hann var ráðherra, að nokkru leyti menntaskólanum fyrir nemendum héðan úr Reykjavík. Ég segi þetta ekki honum til ámælis, en hann gerði þetta, og afleiðingin varð sú, að Reykvíkingar töldu sig til neydda að setja upp annan skóla, sérstaklega til þess að undirbúa menn undir menntadeild menntaskólans. Þetta er því skóli, sem hefir allt annað markmið heldur en aðrir gagnfræðaskólar, og ég skal ekki um það þrátta, hvort rétt er að kalla hann gagnfræðaskóla eða ekki, en hitt er óumþráttanlegt, að hann er sniðinn fyrir allt annað markmið og kennir þar af leiðandi annað heldur en aðrir gagnfræðaskólar, þar sem hann á að annast undirbúning undir ákveðið framhaldsnám, og er settur upp á kostnað Reykjavíkurbæjar til þess. Ef þessi skóli á að ganga undir gagnfræðaskólaheitinu, þá eru hér tveir gagnfræðaskólar, sem Reykjavík heldur uppi. Nú kemur hv.þm. S.-Þ. og vill heimta af Reykjavíkurbæ, að hann haldi uppi þriðja gagnfræðaskólanum. Þetta finnst mér ekki sanngjarnt, nú á elleftu stundu og án nokkurs undirbúnings. Ég hygg, að í kvennaskólanum séu fleiri nemendur utan af landi hlutfallslega heldur en í öðrum skólum hér. Svo er annað, og það er það, að þessi skóli lifir ekki eingöngu af því fé, sem hann fær frá ríkinu. Hann hefir há skólagjöld; ég hefi ekki leitað mér upplýsinga um, hvað þau nema mikilli upphæð, - það gæti ég gert, ef umr. verður frestað, sem ég geri ráð fyrir; en ég hygg, að það sé ekki undir 10 þús. kr., sem þessi skóli fær inn í skólagjöldum; þau eru sem sé hærri þar heldur en við gagnfræðaskólana. Ég álít, að ef fara ætti einhverja svipaða leið og hér er lagt til, þá væri rétt, eins og hæstv. ráðh. drap á, að taka málið á miklu breiðari grundvelli og athuga t. d., hvort ekki væri hægt að hafa einn stóran gagnfræðaskóla fyrir Reykjavík. Hitt kemur mjög svo ankannalega við, að bæta við l. um gagnfræðaskóla, þar sem stendur, að gagnfræðaskólarnir skuli vera samskólar, að hér í Reykjavík skuli vera annar skóli eingöngu fyrir kvenfólk. Svo er það, að þetta ákvæði á ekki að öðlast gildi fyrr en 1. júlí næstkomandi, en þá verður næsta þing vitanlega hjá liðið, þannig að ég sé ekki, að þessari brtt. liggi nokkurn skapaðan hlut á. Það er e. t. v. gott, að hún kom fram, til þess að sýna hug hv.þm. S.-Þ. í þessu efni, en hún getur ekki haft hina minnstu þýðingu fyrir tímabilið frá lokum þessa þings og til loka næsta þings, og frá formsins sjónarmiði skilst mér till. vera óframbærileg. Ég mun því greiða atkv. á móti þessum lið brtt., og reyndar líka sumum öðrum af þessum till., en verði hann samþ., munu a. m. k. renna á mig tvær grímur um það, hvað ég á að gera uni frv. í heild sinni á eftir.

Jón Baldvinsson [óyfir.]: Hv. 1. þm. Skagf. hefir séð ástæðu til að mæla með till. meiri hl. fjvn. og rift hæstv. fjmrh. um að fella niður prentun Alþt. Ég sé nú ekki annað vænna, af því ég veit, hvað mikill vinskapur er á milli hans og hv.þm. S.-Þ. um þessar mundir, svo það gengur ekki hnífurinn á milli, en að taka nú hv.þm. S.-Þ. og láta hann svara hv. 1. þm. Skagf. Það vill svo vel til, að þetta mál hefir fyrr verið nett í þinginu, og ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp dálítinn kafla úr ræðu hv.þm. S.-Þ. frá þinginu 1921, þegar þetta var til umr. Vona ég, að hv.þm. sannfærist við það, því ræðan er mjög snjöll og í henni felast flest rökin, sem flutt eru fram gegn niðurfellingu umræðupartsins. Ég heft drepið á sum þeirra áður, en ég játa, að hv.þm. S.-Þ. gerir það miklu betur, og af því ég veit, hvað hv. 1. þm. Skagf. gerir mikið með það, sem hann segir, er rétt að lofa honum að heyra það. Fyrst er hv.þm. S.-Þ. hér að hæla Sigurði Eggerz fyrir það, hvað hann tali vel. Þá segir hann frá því, að málið hafi þrisvar sinnum áður komið fram á þingi. Síðan segir hann svo: „Má af meðferð málsins í öll þessi skipti nokkuð sjá, hvernig því er varið. Fyrst 1909 bar það fram leiðandi maður stærsta meiri hluta, sem verið hefir á þingi. Samt verður endirinn sá, að þessi maður verður að gefast upp við að koma málinu fram.“ Þetta fór svona í Sþ. nú, að þessir tveir leiðandi menn höfðu ekki nema 18 með sér í málinu en 28 á móti. Svo heldur hv.þm. S.-Þ. áfram: „Samhliða því, að hann tekur við stjórn með mikinn meiri hl. að baki sér, verður hann þó í minni hl. í máli þessu og getur ekkert í því gert. Bendir þetta á það, að þegar flokksmenn þessa manns, sem sé Björns heitins Jónssonar, fóru að athuga málið, þá treystust þeir ekki til að fylgja honum í því“ Þá segir hv.þm., þegar hann er að tala um kostnaðinn: „Þá var, eins og nú, gert ráð fyrir nokkrum þús. kr. í kostnað við fjölritun ræðanna, og hið sama mun hafa vakað fyrir flm. þá sem nú, hvað geymslu handritanna snertir.“ Nú hefir hæstv. fjmrh. borið fram till. um að fella niður prentunina, en það á að skrifa ræðurnar, og líklega þá að fjölrita þær. Um þetta segir hv.þm. S.-Þ. 1924: „Það minnir mig reyndar á gamla bók frá 12. öld, sem ég sá í Englandi fyrir nokkrum árum. Hún var járnbent og hlekkjuð föst í múr til varnar móti þjófum. Nú á 20. öldinni erum við á Íslandi að komast í nokkuð svipað ástand með því að gera þingtíðindin að sjaldséðu handriti.“ Enn heldur hv.þm. áfram: „Ég tek undir það með hæstv.forsrh., enda er mér það persónulega kunnugt, að á mörgum sviðum landsins eru Alþt. lesin með mestu ánægju, og ég veit, að það yrði álitið hið mesta hermdarverk úti um land, ef frv. þetta yrði samþykkt. Hv. flm. (JM) gat þess, að blöðin flyttu nú bæði almennar þingfréttir og einstakar ræður þm. Ég er samdóma hæstv.forsrh., að eins og blöðin eru nú, þá taka þau aðallega svari sinna flokksmanna, enda væri fjarstæða að gera ráð fyrir því öðruvísi. Ég vil ennfremur leyfa mér að undirstrika það, sem hv. sami ræðum. (SE) tók fram um blöðin, því að illt er að treysta þeim einum í þessu efni. þegar af þeirri ástæðu, að ríkustu flokkarnir gæfu getið mest út og þannig haft bezta aðstöðuna til þess að ná til fólksins.“ - Stærsti flokkurinn núna styðst til dæmis við 10 blöð. Þá herðir hv.þm. á ræðunni og segir: Ég tel það hneyksli og ósamboðið þjóðinni, eftir að búið er að gefa út þingtíðindin síðan 1845, að leggja þau niður nú, enda þótt tímarnir séu erfiðir. Skil ég ekki, hvernig hv.flm. (JM) getur litið framan í samtíð sína og eftirtíð. Þegar hann hugsar um það, hvernig ástatt var fyrir íslenzku þjóðinni fyrir 1874, þegar hún var eins og hreppur í Danmörku, en tókst samt að gefa út þingtíðindin. Þá datt engum í hug að kæfa rödd þingsins eins og nú er gert. Og það er almennt álitið, að á tímabilinu frá 1874 til aldamóta hafi verið gætt mikillar varúðar um fjárhag landsins, en þó kom aldrei til mála að hætta prentun þingtíðindanna, ekki einu sinni milli 1880-1890, þegar landsmenn voru að deyja úr hungri og eymd og flúðu til Ameríku þúsundum saman. Það er fyrst eftir að þjóðin hefir fengið stjórnina inn í landið, og þegar fullveldið er fengið, að það fer að bóla á þessari kyrkingartilraun við Alþ. Að endingu vil ég, alveg gremjulaust beina þeirri spurningu til hv.flm. (JM), hvort hann sjái ekki það sorglega í því, að hann, sem var stjórnarformaður, þegar landið varð fullvalda ríki, og mun telja sig eiga einhvern þátt í því, að landið varð sjálfstætt ríki á pappírnum, og hann, sem stjórnaði landinu fyrst á eftir, skuli vera flm. að frv., er gengur í þá átt að loka þinginu fyrir þjóðinni.“ Og enn segir hv.þm.: Ég fæ engan veginn sætt mig við, að nú sé gripið til þeirra örþrifaráða, sem áður þekktust ekki, þegar fátækt og hörmungar hrjáðu landið meira en nokkru sinni og það var þar að auki undir yfirráðum annars ríkis.“ Þá segir hv.þm. ennfremur: „Það er engu líkara en að allar þessar till. séu bornar fram með það fyrir augum, að drepa vísvitandi hið frjálsa lýðræði í landinu, sem stjórnskipulag þess byggist á.“ Hv. þm. hefir enn í seinni ræðu sinni sagt um flokk þann, sem stóð að frv.: „Sá flokkur, sem skammast sín fyrir gerðir sínar á þingi, hann er hræddur við að láta prenta þingtíðindin og leggja gerðir sínar undir dóm þjóðarinnar. En hinir, sem halda því fram, að það eigi að prenta þingtíðindin, eru ekki hræddir, af því að þeir vita, að þeir hafa ekkert að fela. Þetta er mjög augljóst mál. Hverjir eru það, sem leggja á flótta, þegar á hólminn er komið? Það eru bleyðurnar, ragmennin og hinir sakfelldu, sem vita á sig skömmina. Hverjir eru það, sem fela sig og fara huldu höfði, er lögregluþjónar nálgast? Það er þjófarnir, því það er hér eins og endranær, að sök bitur sekan.“ Margt af þessu, sem ég hefi lesið upp, eru sterk rök, og má segja, að þetta sé laglega orðuð ræða, og með því sérkennilega orðalagi, sem einkennir þennan hv.þm. En öll ræðan hnígur að því að kveða niður þá till., sem hann og hv. 1. þm. Skagf. bera nú fram í þinginu.

Sigurjón Á. Ólafsson [óyfirl.]: Ég ætlaði mér í upphafi ekki að segja mikið um þetta mál, en ég get ekki setið hjá eftir að þessar mörgu brtt. hafa komið fram við það við þessa síðustu umr. málsins. Mér hefir virzt það einkennandi fyrir þá hv.þm., sem hafa verið að ræða um að finna leiðir til þess að spara og draga úr útgjöldum ríkissjóðs, að þeir virðast vera svo svartir í sínum eigin huga, að þeir geta aldrei séð neitt bjart fram undan. Þessir hv.þm. virðast vera orðnir svo fastir í þeirri trú, að nauðsynlegt sé að skera niður, að það liggur við, að þeir séu eins og karlinn, sem hélt, að pest væri komin í, kindurnar og drap þær því, þó að í raun og veru væri pest aðeins í einni kindinni. Mér finnst kenna svipaðs hugsunarháttar hjá þeim, sem nú bera fram brtt. um þetta frv., sem hér liggur fyrir, þó að það sé hægt að virða tilganginn með þeim, eins og hann er út frá þeirra sjónarmiði. En oft er það líka svo, að það er eins og það komi líka með þraut, og að úr greiðist betur en menn gerðu sér vonir um. Og skal ég í þessu sambandi benda á það, að eftir síðastl. hörmungarsíldarsumar hefir nú í haust veiðzt síld í Faxaflóa, sem hefir verið seld fyrir um 2 millj. kr. En hvern skyldi hafa dreymt um það á liðnu sumri? Og það eru jafnvel til birgðir mína, sem eflaust er hægt að selja fyrir eitthvað. Þó að útlitið sé dökkleitt, þá verða menn samt að vona, að ekki séu allar bjargir bannaðar fyrir þjóðarbúskapinn næsta ár. Ég er einn af þeim mönnum, sem horfa fram á örðugleikana, en ég loka þó ekki augunum fyrir því, sem menn kalla bjartsýni. Ég vil þá víkja örlítið að þeim brtt., sem liggja hér fyrir á þskj. 755. Um 1. og 2. brtt. skal ég ekki ræða. En um 3. brtt. hefir verið rætt hér töluvert og færð fram skýr rök fyrir nauðsyninni á því að prenta þingtíðindin. En í þessu sambandi hefir ekki verið minnzt á þá stétt, prentara, sem leysa þetta starf af hendi. Ég vil benda á, að á næsta ári mun óttinn við það, að þröngt verði í búi og kaupgeta almennings lítil koma niður 5 bóka- og blaðaprentun, og þá koma harðast niður á þeim, sem að henni hafa unnið, sem sé prenturum. Á slíkum tíma sem þessum er það ekkert lítill póstur fyrir þessa stétt, að hætt sé að prenta þingtíðindin, en fyrir það er greitt nálega 40 þús. kr. Og þó að nokkuð af þeirri upphæð fari fyrir efni, þá er þó mestur hlutinn vinnulaun. Það er því ekki nema eðlilegt að prenturum þyki það kuldaleg jólagjöf frá Alþ. að ætla nú að fella niður á næsta ári þennan vísi til lífsframfæris fyrir þá. Ég vil líka benda á, að ríkið á fyrirtækið, sem vinnur að þessu, svo þetta er í rauninni að láta úr einum vasa í annan. Það er gert ráð fyrir því í fjárl., að rekstrarhagnaður ríkisprentsmiðjunnar sé 60 þús. kr., og get ég ekki betur séð en að hann sé skertur að miklum mun, ef sleppa á niður 40 þús. kr. upphæð. Ég sé því ekki betur en að það verði þá að draga nokkuð frá rekstrarhagnaðinum í fjárl. En mér virðist, að þetta hafi ekki verið tekið með, þegar rætt hefir verið um að leggja niður prentun þingtíðindanna. Um 4. brtt. skal ég vera fáorður. Ég hefi ekki haft tíma til þess að kynna mér það, hvort hér er um þungbæra niðurfellingu að ræða fyrir þá, sem hlut eiga að máli, nefnilega prestana. Ég hefi ekki gert mér skýra grein fyrir því, hver laun þessara manna eru, eða hvort það sé mögulegt að klípa af þeirri uppbót, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki fara frekar út í liðina á þessu þskj. Þeir snerta flestir landbúnaðinn, og er því eðlilegt, að fulltrúar landbúnaðarins tali um þá. Þá kem ég að till. á þskj. 794. Ég sé nú, að hv.flm. er horfinn út úr d., en ég mun nú samt halda ræðu minni áfram. Ég skal ekki fara út í 1. liðinn, því að flm. hefir þar verið að nokkru leyti svarað af hæstv. kennslumálaráðh. og einnig af 2 öðrum hv. ræðumannum. En ég kemst ekki hjá því að minnast á 3. liðinn, sem er um varðskipin. Ég skal geta þess, að ég var með í því að flytja till. til þál. um það, að athugaðir væru möguleikarnir fyrir ódýrari landhelgisgæzlu, og var sú till samþ., að skipuð væri n. til þess að athuga það mál. Nefndin, sem skipuð var, vann verk sitt losaralega, en hún kom þó með till., þar sem hún benti á, að hugsanlegt væri að gera landhelgisgæzluna ódýrari með því að nota minni skip. Nú hefir Alþ. heimilað ríkisstj. að leita tilboða í 2 af skipunum, Óðin og Þór, og var það samþ. þrátt fyrir mótstöðu alþýðuflokksmannanna. En nú verður að líta á það, að hér er um ólík skip að ræða. Óðinn er dýrasta skipið, sem notað er við landhelgisgæzluna. En Þór er aftur á móti miklu ódýrari, og er munurinn mikill á rekstrarkostnaði skipanna. Ég get verið samþykkur því, að Óðinn sé seldur, ef fyrir hann fæst viðunandi verð, en ég vil ekki láta selja hann fyrir neitt spottverð, eða verð, sem við getum ekki verið þekktir fyrir að selja hann fyrir. Nú skilst mér á hv.flm., að von sé um tilboð í Óðin, og ef það er sæmilegt, þá tel ég rétt að selja hann. En frá mínu sjónarmiði á sú upphæð, sem fæst fyrir hann, að fara til þess að kaupa hagkvæmara og hentugra skip, en ekki að hafa það sem eyðslufé fyrir stj. Mitt atkv. er bundið við það, að annað skip komi í staðinn. En þó að ég geti verið með því, að Óðinn sé seldur, þá er ég andvígur því, að Þór sé seldur. Eins og nú er háttað, þá er ekki hægt að fá við Vestmannaeyjar ódýrara skip en Þór, sem fullnægi þeirri þörf, sem er á gæzlu skipa og mannslífa þar. Ég hefi ekki trú á því, að við fáum öllu betra skip en Þór af sömu gerð til þess að fara út í hvaða veður sem er og bjarga, ef með þarf. Ef Þór yrði seldur, þá teldi ég það brigðmælgi við fiskimannastéttina, ekki einungis við Vestmannaeyjar, heldur líka annarsstaðar, en hún krefst þess, að ríkið veiti henni þá aðstoð, sem það megnar, og reyni að hafa eftirlit með því, ef eitthvað verður að skipum. Það verður að teljast, að Alþ. beri skylda til þess að gera það, sem því er unnt, til þess að vera á verði fyrir þau mannslíf, sem færa þjóðarbúskapnum drýgstan skerfinn. Á meðan engar líkur eru til þess, að hægt sé að fá jafngott skip og Þór, þá má það teljast næstum goðgá að láta hann af höndum. Það eru engar líkur til þess, að það fáist gott verð fyrir hann, því hann er ekki af þeirri gerð togara, sem eru eftirsóttir hér. Hann er af hinni minni stærð, og hefir ekki aflmikla vél, og það hefir sýnt sig, að slíkir togarar eru ekki reknir hér með góðum árangri. Togari af líkri stærð var dreginn einu sinni út af Söndunum, og hefir hann reynzt einna lakast af þeim togurum, sem dregið hafa vörpu hér við land. Þeir eru ekki samkeppnisfærir við hin stærri skip úti á djúpmiðunum. Og hið sama mundi bíða Þórs, svo að útgerðarmenn myndu ekki verða fíknir í að kaupa hann og láta hann stunda veiðar með botnvörpu. Og þó að harm sé nothæfur til síldveiða, þá verður hann aldrei keyptur til þess að nota hann eingöngu til slíkra veiða. Það eru því engar líkur til þess, að hann verði keyptur fyrir það verð, sem ríkið getur verið þekkt fyrir að láta hann fyrir. Af þessari ástæðu er það barnaskapur að láta Þór úr eigu ríkissjóðs. Ég skal geta þess, að það er draumur margra manna, að landhelgisgæzlan og björgunarstarfsemin sé sameinuð. Ég hygg, að það sé skoðun mjög margra, að þetta sé mögulegt. Björgunarstarfsemin í landinu er nú orðin sérstakur félagsskapur, sem er þó nokkuð voldugur, og sýnir það, að landslýðnum hefir skilizt, að það hér að leggja mikið í sölurnar fyrir þá, sem leggja út á hafið til þess að færa björg í land. En það er ekki víst, hvort hægt er að sameina landhelgisgæzluna þeim félagsskap, sem hefir slysavarnir með höndum. Ef það er álitið kleift, þá verður að byggja björgunarbátana þannig, að þeir geti um leið verið gæzlubátar. En ennþá er enginn útbúnaður hafinn í þá átt. Á meðan svo er, er ekki hægt að kasta frá sér þeim varðskipum, sem til eru. Ég hygg, að Alþ. muni berast þungar ásakanir og kvartanir, ef ríkið sér sér ekki fært að hafa landhelgisgæzluna í sæmilegu horfi, því fjöldi fiskimanna á mikið undir því, hvernig landhelgisgæzlan er framkvæmd. Það hefir verið svo undanfarið og mun verða svo á næstu áratugum. Það hefir verið drepið á það af hv.flm., að halda mætti uppi landhelgisgæzlu með minni bátum. Ég er sammála honum að svo miklu leyti sem slíkir bátar geta komið í stað hinna fullkomnari skipa. En þeir bátar, sem notaðir hafa verið 2 undanfarin ár, hafa ekki verið svo fullkomnir, að hægt væri að bjóða þeim út í hvaða veður sem er. Það hafa verið gömul skip og ekki svo örugg, að hægt sé að beita þeim út í hvaða sjó sem er. Þessir bátar hafa líka aðallega verið notaðir þann tíma, sem veðrið er bezt og blíðast. En það er þörf annara stærri og fullkomnari skipa, þegar nótt er dimmust og allra veðra von. Og til þess að annast landhelgisgæzluna á þeim tíma þarf skip, sem menn geta verið öruggir um líf sitt á. En um þau skip, sem notuð hafa verið til landhelgisgæzlu að sumarlagi undanfarið, er það að segja, að menn geta ekki verið meira en svo öruggir um líf sitt nú þeim á þeim tíma, þegar allra veðra er von. Og ég er á móti slíkri landhelgisgæzlu. Ég er því á þeirri skoðun, að við getum ekki látið af hendi nema eitt af skipunum. Ég vildi láta þetta koma fram í sambandi við þær umr., sem orðið hafa um varðskipin. Um Hermóð er það að segja, að ég get verið flm. sammála um það, að ríkið getur að meinalausu losað sig við Hermóð. Hann var keyptur fyrir vitana og notaður til þess að flytja efni til byggingar vita og vistir til þeirra, sem vinna við vitana. En til þess þarf ekki sérstakt skip. Það hefir verið bent á, að við suðurströndina getur Skaftfellingur annazt þessa flutninga, enda er það till. samgmn. Reynslan hefir líka sýnt, að sumpart er hægt að flytja þetta með skipum Eimskipafél. og sumpart með strandferðaskipunum. Nú hefir líka dregið úr vitabyggingum vegna hins erfiða fjárhags ríkissjóðs, og engar líkur eru til þess, að flutningur efnis verði svo neinu nemi, og er þá hægur vandi að nota strandferðaskipin til þess að flytja það. Ég verð því að álíta, að ríkið geti sér að meinalausu látið Hermóð. En ég veit bara ekki, hvað er hægt að gera við hann. Hann er gamall hvalveiðabátur, sem búið er að leggja í mikið fé, og er hann þeirrar tegundar, sem ég efast um, að menn vilji eiga. Það mætti ef til vill nota hann til síldveiða. Hann gæti líka verið flóabátur. Í því sambandi má geta þess, að Ísfirðingar ættu að geta notað hann, því þeir hafa nú um tíma notazt við mjög ófullkominn bát. Ég álít því, að það ætti að reyna að leigja Hermóð, því ég býst við, að engar líkur séu til þess, að hægt sé að selja hann. Um 4., 5., 6. og 7. brtt. hefir verið rætt allmikið. En ég vil ekki láta hjá líða að minnast á 6. brtt. sem er um að afnema prófdómendurna. Fyrst var hugmyndin sú, að láta hana ná til allra ríkisskólanna, en það hefir nú verið leiðrétt, sem betur fer, svo að nú eiga að vera prófdómendur við embættispróf í háskólanum og burtfararpróf í kennaraskólanum og fleiri skólum, sem nefndir eru. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég er á móti þeirri stefnu, að kennararnir, sem hafa undirbúið nemendurna undir prófin, dæmi einir um frammistöðu þeirra. Ég held, að það ætti að vera regla, að utanaðkomandi menn dæmi a. m. k. um getu nemendanna, þegar þeir fara út úr skólunum. Ég álít, að það sé næstum því goðgá að láta kennarana eina dæma um hæfileika nemendanna við burtfararpróf, því það er vitað, að menn hafa náð prófi fyrir atbeina einstakra kennara. Þetta er auðvitað ekki algengt, en dæmi munu vera til þessa. Ég er því með till. að því leyti, sem hún gerir ráð fyrir því, að prófdómendur séu við embættispróf í háskólanum og burtfararpróf í kennaraskólanum, stýrimannaskólanum og vélstjóraskólanum. En ég býst við, að það þurfi að launa prófdómendur við fleiri skóla. En ég get sagt það, að ég er á móti þeirri stefnu, sem kemur fram í fyrri hluta till. Um kvennaskólann skal ég ekki fjölyrða, og þarf ég að afla mér frekari upplýsinga áður en ég greiði atkv. um það, hvort rétt sé að skella skólanum á Reykjavík eða ekki. Yfirleitt er kvennaskólinn góður skóli, þó að það megi segja, að yfirleitt sé hann skóli efnaðra borgara í landinu, en það sannar ekki neitt um nauðsyn skólans, og mín skoðun er sú, að kvennaskólar séu nauðsynlegir bæði hér og annarsstaðar. Hitt greinir á um, hvað kenna eigi. Ég er enginn sérstakur fræðimaður, en ég hefi mína leikmannsskoðun á því, hvað beri að kenna húsmæðraefnum og hvað þeim sé mest áríðandi að kunna. Ég hefi mína persónulegu skoðun um þetta, en ætla ekki að fara frekar út í það. Ég get svo látið útrætt um þessar till. að sinni. Ég þykist vita, að ýmislegt komi fram í umr., sem gefur ástæðu til að taka ýmislegt fleira fram en ég hefi gert í þessari ræðu minni.

Ég vildi mælast til, að málinu yrði, að lokinni þessari umr., vísað aftur til allshn., sem hefir flutt frv., svo að hún geti athugað það, að það er ein gr., sem þarf að breyta. (MG: Hvaða gr?). Það er 8. gr. Ég býst við, að þar þurfi að koma inn ábyrgð ríkisins fyrir tryggum greiðslum, svo að sama gildi um þennan nýja flokk og önnur bréf Kreppulánasjóðs, að mest á eftir skuldabréfum fl. komi til tryggingar ábyrgð ríkissjóðs.