Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinbjörn Högnason Ég geri hér með þá fyrirspurn til hæstv. forseta, hvernig standi á því, að þáltill. (um endurskoðun á alþýðufræðslulöggjöfinni), sem lögð var fram í d. af menntmn. og útbýtt var 5. þ. m., hefir ekki ennþá verið tekin á dagskrá. 6. maí var ákveðið, að ein umr. skyldi höfð um hana. Síðan var hún tekin á dagskrá 9. þ. m., en hefir ekki sézt eftir það. Ég vil spyrja: Hvernig stendur á því, þegar þáltill. er borin fram af heilli n., að hún er ekki tekin á dagskrá, þegar mörg mál, borin fram af einstökum þm. miklu síðar, hafa verið tekin á dagskrá?

Héðinn Valdimarsson Frv. um virkjun Sogsins liggur hjá fjhn.Nd. Við 1. umr. var það samþ. með miklum atkvæðamun, og ég hygg, að það sé eitthvert hið mesta áhugamál fjölda manna í Reykjavík og á Suður- og Suðvesturlandi. Ég vil óska þess, að forseti taki þetta mái á dagskrá nú þegar, þótt ekki komi um það nál., þar sem svo mjög er orðið áliðið þings, því óvíst er, að hægt verði að afgr. það annars.

Ólafur Thors Ég vil upplýsa það, út af ummælum hv. 2. þm. Reykv., að frv. um virkjun Sogsins var afgr. frá fjhn. í dag, og hefir n. þegar gefið út nál. um það, sem aðeins er óútbýtt í d.

Forseti (JörB): Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. vil ég taka það fram, að ég hefi ekki sérstaklega beitt mér fyrir því, að málið væri tekið á dagskrá. Um málið átti að vera ein umr., minnir mig, og þess vegna tekur það ekki langan tíma. En ég hefi hyllzt til að taka þau mál fyrir, sem þingið þarf allmikinn tíma til að fjalla um. Annars er ekkert því til fyrirstöðu, að mái þetta skuli tekið á dagskrá.

Við höfum svo margt annað. - MJ: Hvað segir hæstv. forseti um innflutningshöftin?

. Það mál mun verða athugað sömuleiðis.

Sveinbjörn Högnason Ég hefi áður fengið loforð frá hæstv. forseta um, að þetta mál yrði tekið á dagskrá. Og þótt einhverjir í d. álíti, að þessu máli liggi ekki á, þá er það vissulega álit margra manna, að fram þurfi að fara endurskoðun á þessu, og það er einmitt á þessum tíma knýjandi nauðsyn á að gera hana. Síðar á sama fundi, utan dagskrár, mælti

Sveinn Ólafsson Hér hefir verið lýst eftir málum í dag, sem tafizt hafa á leið sinni í gegnum þingið, og vil ég í framhaldi af því minna á mál eitt, sem ég var annar flm. að og vísað var til fjvn. 8. marz, en n. þó ekki enn hefir skilað neinu áliti um, þótt furðulegt sé, þar sem svo langt er frá liðið. Þetta mál fjallar um greiðslu víxilskulda á Austfjörðum vegna Síldareinkasölu Íslands. Er upplýst, að þarna hefir verið um að ræða saknæmt athæfi af hálfu síldareinkasölunnar, sem ekki er annað að fara en til Alþingis til þess að fá réttlætingu á. Menn þeir, sem þarna eiga hlut að máli, hafa verið sviknir og blekktir af síldareinkasölunni, og er hin mesta nauðsyn á, að máli þeirra verði sinnt sem fyrst, og skora ég því á hæstv. forseta að ýta undir n. með afgreiðslu málsins. - Ennfremur vil ég skora á hæstv. forseta að taka sem fyrst á dagskrá till. til þál. um að fela Skipaútgerð ríkisins stjórn varðskipanna, sem lögð var hér fram í þingbyrjun og n. hefir skilað áliti sínu um fyrir alllöngu.

Ingólfur Bjarnarson Út af rekstri hv. 1. þm. S.-M. á eftir afgreiðslu fjvn. á frv. til 1. um greiðslu víxilskulda á Austfjörðum vegna Síldareinkasölu Íslands, vil ég upplýsa það, að fjvn. hefir haft þetta mál til meðferðar á fleiri fundum, og þar sem málið er erfitt viðfangs, hefir n. skipað sérstaka undirn. til að athuga það, sem nú mun hafa lokið störfum, og geri ég því ráð fyrir, að n. muni leggja fram till. í málinu einhvern næstu daga.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv. 1. þm. S.-M. get ég heitið honum því að taka þessi mál svo fljótt á dagskrá sem unnt er. En að því er þáltill. snertir, sem hann lýsti eftir, vil ég geta þess, að ég hefi alltaf beðið eftir áliti annars nefndarhlutans, en þar sem það virðist ekki eiga að koma, mun ég ekki bíða þess lengur, en taka málið fljótlega fyrir, ég býst við á þriðjudag.

Sveinbjörn Högnason Ég óska, að málið verði tekið af dagskrá, því að það hefir ekki verið tilkynnt áður, að það yrði tekið á dagskrá í dag.

Forseti (JörB): Dagskráin var tilkynnt eins og venjulega.

Það var ekki tilkynnt, hvenær brtt. ættu að vera komnar

. Það er ekki venja. Menn verða þá að bera fram skrifl. brtt., ef þeim svo sýnist.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Ég þarf ekki að hafa langt mál fyrir n. hönd. Ég skal fyrst benda á, sem vitanlegt er öllum þdm. að vísu, að frv. þetta hefir tekið ærnum breyt. frá því er það var lagt fyrir þingið. Þá var tekjuafgangurinn samkv. frv. 350 þús. kr., en nú, þegar frv. kemur frá Ed., er tekjuhallinn 477 þús. kr. Þetta er stórfelld breyt., en til skýringar skal þó tekið fram, að tekjuáætlunin hefir verið lækkuð í meðferð þingsins um 347 þús. kr., eða sem næst því, sem tekjuafgangurinn var, þegar frv. var lagt fram, svo að tekjuhallinn, sem nú er - 477 þús. kr. - er sem næst því sú útgjaldaaukning, sem komið hefir fram við meðferð þingsins, að frádreginni þó útgjaldalækkun, sem nam á annað hundrað þús. kr. Ég vil benda á það, að eins og d. er kunnugt, var það eindregin skoðun fjvn., er frv. var hér fyrir d. við f. umr., að brýnustu nauðsyn bæri til að draga sem mest úr útgjöldum frv., að svo miklu leyti sem fært þótti, og n. stefndi að því marki í störfum sínum, enda verður að segja, að það kom í ljós, að d. féllst að miklu leyti á þá stefnu n., að nauðsynlegt væri að stilla útgjöldunum sem mest í hóf á þeim erfiðu tímum, sem nú standa yfir. En þó varð það svo að vísu, að afgreiðsla frv. frá d. var stórum lakari en n. hefði kosið. En það er þó fyrst í Ed., að tekjuhallinn hefir aukizt gífurlega, og lítur út fyrir, að hv.þm. þeirrar d. líti bjartari augum á ríkisbúskapinn framundan og að þeir telji ekki svo nauðsynlegt að skera við nögl framlög til ýmissa hluta, sem virðast ekki beinlínis nauðsynlegir eða aðkallandi. Væri hægt að nefna mörg dæmi því til sönnunar með því að líta á það, sem samþ. hefir verið í Ed. Ég ætla samt ekki að tefja tímann með því, en vil til skýringar lauslega benda á þá meðferð, sem frv. hefir fengið við hverja umr. hér í þinginu, þ. e. a. s. útgjaldahliðin. Og þá hendi ég fyrst og fremst á það, að við 2. umr. hér í d. lækkaði útgjaldahliðin um fullar 80 þús. kr., en hinsvegar hækkuðu útgjöldin við 3. umr. um 140 þús. kr., svo að hækkun útgjaldanna hér í d. nemur upp undir 60 þús. kr. alls. En í Ed. hækkuðu útgjöldin um 47 þús. kr. við 2. umr. og við 3. umr. aftur um 383 þús. kr. eða alls um 430 þús. kr., og auk þess voru fastbundin útgjöld næstu 4 árin, sem nema 160 þús. kr., og mætti í raun og veru taka það með. Væri það þá samanlagt nærri 600 þús. kr. En rétt er að taka það fram í þessu sambandi, að framlag til atvinnubóta var tekið inn í frv. í Ed., sem nemur 300 þús. kr. og er allveruleg upphæð. Þótt menn líti auðvitað misjafnt á það, hve há sú upphæð hefði átt að vera, þá munu flestir játa, að eitthvað hafi þurft að taka upp í því skyni. En auk þessara útgjalda, sem eru ákveðin í frv., eru samhliða teknar upp heimildir og ábyrgðir í 22. gr., svo miklar og margháttaðar, að ég hygg, að naumast hafi jafnlangt verið gengið áður. Þar kennir svo margra grasa, að það er líkast skáldsögu að lesa þá grein. Nú má vænta og vona, að þessar heimildir verði ekki notaðar nema að nokkru leyti. Því að annars óttast ég, einkum hvað ábyrgðirnar snertir, að þær myndu reynast ærið þungur baggi í framtíðinni, ef þær yrðu notaðar allar. N. er mjög óánægð með frv. eins og það er nú, þegar það kemur frá Ed., og hún hefði fyrir sitt leyti talið rétt að fella burtu ýmsa útgjaldaliði og ábyrgðarliði úr frv., sem þar eru nú komnir inn, en reynslan hefir fyllilega sýnt, að við hverja umr. fjárl. hafa alltaf bætzt við ný útgjöld, og nema þau venjulega meiru en tekizt hefir að fella niður, þótt tilraun hafi verið gerð til þess. óttast n. mjög, að svo myndi enn fara, þótt reynt yrði að lagfæra frv. nú, enda má benda á það, að ýmislegt, sem n. teldi rétt að fella úr frv. eins og það er nú, kom einmitt inn í d. á móti ákveðnum till.n. Hún getur því ekki vænzt fyllilegs trausts d. til að lækka útgjaldahliðina, þótt gengið væri inn á þá braut. Þess vegna er það, að n. hefir ekki séð sér fært að bera fram brtt. við frv. og hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að eftir atvikum vildi hún leggja til, að frv. yrði samþ. nú eins og það liggur fyrir, þótt hún sé á engan hátt ánægð með afgreiðslu þess. Er það aðeins af ótta við það, að frv. kunni enn að versna, að hún styður það nú í þessari mynd, og mér skildist á hæstv. stj., að hún myndi vera líkrar skoðunar í þessu efni. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ganga nánar inn á hin einstöku atriði og læt þá nægja það, sem ég þegar hefi sagt um afstöðu n. og till. í þessu efni.

Fors- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég get tekið undir flest af því, sem hv.frsm. hefir sagt og þarf ekkert að endurtaka. Það verða á sama hátt tilmæli stj. eins og n., að brtt. verði ekki samþ. Ég tel þrátt fyrir allt heppilegast, úr því sem komið er, að fjárl. nái nú í dag afgreiðslu.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég verð að segja, að d. hefir góða matarlyst, ef hún getur gleypt við þessu frv. eins og það liggur nú fyrir. En það er eins með þetta mál og sum önnur hér í þinginu, að það á ekki að gefa mönnum tækifæri til að athuga þau og færa í það horf, sem við megi una. Og ég hafði haldið, að það væri eitt af verkefnum þeirrar stj., sem nú situr, að reyna að sjá sæmilega borgið fjárhag lands og þjóðar, en það sést ekki, að hún sé á neitt sérstaklega glæsilegum vegi í þá átt með því að ganga að þessu frv. eins og það liggur fyrir. Bæði hv.frsm.fjvn. og hæstv. fjmrh. sýnast nú ekki sérstaklega ánægðir yfir þessu frv. Þeir viðurkenna, að það sé svo að segja ómögulegt í mörgum greinum, og samt sem áður er þróttleysið á svo háu stigi hjá þessum þm. og vantrúin svo rótgróin, að þeir trúa ekki á tilraunir til þess að færa það í eitthvert skárra horf, sem við megi una. Tekjuhallinn er orðinn ½ millj. kr. og vantar inn í þá málsgr. alla niðurstöðu 22. gr., og hvað ætli það sé mikið á aðra millj.? Ég hefi ekki reiknað það út, en n. hefir sjálfsagt gert það, því að sennilega hefir fjvn. gert ráð fyrir því, hve miklar greiðslur ríkissjóður verður að inna af hendi, og hverjar tekjur hann fær eftir þessu frv. Og hversu mikið er það ekki, sem verður að greiða fyrir utan það, sem stendur í fjárl. Á ég þar við greiðslur samkv. sérstökum lögum, sem nema mörgum hundruðum þúsunda. En auk þess munu vera í þessu frv. eins og h. u. b. öllum fjárl.frv., sem fyrir þinginu hafa legið, að ýms útgjöld eiga eftir að hækka frá því, sem hér er áætlað, og það ekki um smávægilegar upphæðir, ef að vanda lætur. Ég skal játa það og viðurkenna, að tekjuhlið þessa frv. er eins og venja hefir verið varlega áætluð, og sumar tekjugreinarnar fara sennilega fram úr áætlun. Þó eru gerðar nokkrar hækkanir á frv. að þessu leyti við 3. umr. í Ed. Nú hefir það verið viðkvæði hjá öllum, sem minnzt hafa á þessa hluti, að nauðsyn væri á og að þinginu bæri skylda til þess að ganga svo frá fjárl., að sómasamleg niðurstaða fengist. En nú get ég búizt við, að það, sem hyggt er á, séu þau tekjuaukafrv., sem fyrir þinginu liggja. En af því að ég hefi ekki fengið tækifæri til þess að athuga þetta rækilega og sýna fram á það með rökum, sem ég hygg, að niðurstaðan muni verða, ef þetta frv. verður samþ. óbreytt: að stórkostlegur greiðsluhalli verði á árinu, og af því að ég hefi ekki vegna þess mikla annríkis, sem verið hefir Undanfarna daga, getað dregið saman þau rök, sem eiga að geta sýnt þetta nokkuð nákvæmlega, þá vildi ég mælast til þess, að frekari umr. um þetta mál yrðu dregnar til mánudags. Ég álít, að það sé ekki svo þýðingarlaust, hvernig fjárl. eru afgreidd, að það eigi að horfa í það að fresta afgr. fram yfir helgina. Þó að ég ætli ekki að fara inn á nein einstök atriði við 22. gr., sem ég tel vera langathugaverðasta í frv., þá vil ég þó benda á, að í henni felast þær till., sem skapa mjög varhugavert fordæmi og nauðsyn er að taka út úr frv., ekki eingöngu vegna upphæða, sem þær hafa að geyma, heldur vegna þess fordæmis, sem þær óneitanlega munu leiða af sér fyrir framtíðina. Ég skal taka t. d. - og munu menn þá segja, að ég höggvi á því, sem minnst er -, að hér er um fjárveitingu að ræða til þess að kaupa listaverk. Ef á að fara að veita fé til þess sérstaklega í fjárl., fram yfir þær ráðstafanir, sem gerðar eru í þessum efnum með menningarsjóði, þá sé ég ekki annað en að komið sé út á algerlega ófæra braut. Hér í þessu frv. er till. um að veita ríkisábyrgð fyrir rekstrarfé einstaks fyrirtækis. Þetta er óforsvaranleg braut inn á að ganga. Ef farið er að gera þetta fyrir eitt fyrirtæki, koma önnur á eftir. Það er ekki nóg að veita styrki, lán og ábyrgðir til þess að koma fyrirtækjunum á stað, heldur á einnig að veita ábyrgð ríkissjóðs til þess að reka þessi fyrirtæki. Þarna er gengið út í þær öfgar, að ómögulegt verður fyrir þingið að halda þessu áfram, en það verður örðugt að standa á móti því, þegar einu sinni er gengið inn á þessa braut. Ég tala nú ekki um till. eins og þá, að veita ábyrgð fyrir um 350 þús. kr. láni til þess að reisa síldarverksmiðju á Seyðisfirði. Ég hélt, að ríkið hefði nokkurnveginn nóg með að reka þessa síldarbræðslustöð, sem það hefir á Siglufirði, ef það kynni nú líka að kaupa eða leigja aðra stöð þar til þess að starfrækja á næsta sumri. Sem sagt, af því að ég hefi ekki getað aflað mér þeirra gagna, sem nauðsyn ber til þess að hefja rökstuddar umr. um þetta málefni, þá vil ég eindregið mælast til þess, að þetta a. m. k. annað stærsta mál þingsins verði ekki dregið svo áfram í gegnum þessa umr., að ekki gefist tækifæri til þess að bera fram brtt. við frv. og rökstyðja það, að þær brtt. verði að samþ.

Sveinbjörn Högnason Ég vil vænta, að hæstv. forseti verði við þessari ósk um, að taka málið út af dagskrá, þar sem þeir munu vera fleiri en hv.þm. V.-Húnv., sem ekki hafa haft tækifæri til þess að bera fram brtt. við frv. og rannsaka betur, hvernig frá frv. hefir verið gengið í hv.Ed. Ég verð að segja, að ég álít, að þessari hv. d. væri það hreint og beint til vansæmdar, ef hún léti frv. ganga í gegnum d. án þess að það sé athugað betur en gert hefir verið, þegar þessar upplýsingar eru komnar frá hv.frsm.fjvn. um þá hækkun, sem gerð hefir verið í hv.Ed. Ef á að ganga inn á þá braut, að hér eigi alltaf að afgreiða þetta fjárlagafrv. með slíkum hætti, þegar það kemur frá hv.Ed. og við því verður ekki hreyft, þá verða hv. dm. að gæta að því, að fjárveitingarvaldið er hreint og beint tekið úr höndum þessarar hv. d. og lagt í hendur Ed., enda ber sú meðferð það greinilega með sér, sem hefir orðið á frv. í þetta sinn. Þessi hv. d. hafði hækkað útgjöldin um ca. 60 þús. kr. Hv. Ed. hefir tekið út fjöldann af því, sem sett hafði verið inn hér í hv.Nd. - af þessum einu 60 þús. kr. -, en þar að auki er bætt við útgjöldin í hv.Ed. 460 þús. kr. M. ö. o. það er um ½ milljón, sem þar er bætt inn, en tekið út mikið af því smáræði, sem hér hafði verið bætt við í þessari hv. d. Ég skil ekki skaplyndi þeirra hv.þdm., sem ætla að sætta sig við slíka afgreiðslu og samþ. allt, sem hv.Ed. hefir gert, umhugsunar- og athugasemdalaust! Ég vil fyrir mitt leyti eindregið taka undir þá áskorun til hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá að þessu sinni, til þess að mér gefist tækifæri til að bera fram brtt. við frv. Ég hefi þegar athugað og undirbúið brtt., sem ég óska að koma fram hér í d. áður en frá frv. er gengið, og vil ég fastlega vonast til þess, að hæstv. forseti sjái sér fært að verða við beiðni okkar.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Hv. þm. V.-Húnv. virðist liggja n. nokkuð á hálsi fyrir það, að vilja ekki gera tilraun til þess að laga ýms missmíði, sem n. hefði talið, að væru á frv. Mér skildist á honum, að hann hefði þá skoðun, að það væru töluverðar líkur til þess, að hægt væri að breyta frv. til batnaðar. Mig hálffurðar í raun og veru á þessari skoðun hans. Ég hafði lýst því yfir, að n. væri mjög óánægð með ýmsa hluti í frv., og að það væri mjög hart að þurfa að ganga þannig frá því. Hinsvegar lýsti ég því yfir, að því aðeins legðum við þetta til, að við hefðum ekki vonir um, að bót fengist á því, þó að tilraun væri til þess gerð. Ég hefði nú haldið, að hv.þm. V.-Húnv. gæti fallizt á þessa skoðun n. Hann hafði þá aðstöðu á síðasta þingi að vera frsm.fjvn., og ég held, að hann hafi þá staðið í nokkuð svipuðum sporum og ég stend nú. Skal ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp það, sem hann sagði þá, einmitt um þessa hluti. Hann segir svo: „Það er þó engan veginn svo, að n. sé ánægð með afgreiðslu frv. frá Ed. Þar hefir aukizt talsvert halli sá, sem var á frv., svo að nú er hann um 600 þús. kr. En þrátt fyrir það, þótt hallinn sé þetta mikill og útgjöldum hafi verið bætt við í Ed., sem full ástæða væri til að taka út aftur, þá hefir n. ekki gert ráð fyrir því, að brtt. á frv. mundu fást, svo róttækar sem þyrfti, og því ekki ástæða til að lengja þingtímann þeirra hluta vegna“. Þetta segir hv.þm. þá, og mér finnst þau rök, sem hann þarna ber fram, vera mjög hin sömu og ég vildi hafa borið fram nú fyrir n. hönd. Ég vænti því, að hv.þm. taki tillit til ummæla þeirra, sem ég las upp, og að hann skilji frekar afstöðu n. nú og þurfi ekki svo mjög að liggja henni á hálsi, þó að hún treysti sér ekki að leggja til, að frv. sé opnað. Hvað hitt snertir, að tveir hv.þm., hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. þm. Rang., hafa óskað eftir, að frestað sé umr. um þetta frv. og afgreiðslu, til þess að þeim gæfist tækifæri til að athuga það betur og e. t. v. bera fram brtt. við það, þá þykir mér fyrir mitt leyti ekki ástæða til að amast við því. Ef svo horfir við, að miklar líkur, máske vissa, væri fyrir því, að hægt væri að fá lagfæringu á frv., þá hefði ég sízt á móti því, að umr. yrði frestað.

Magnús Torfason Hv. frsm. er ekki við, en ég tel mér skylt að láta þess getið sem form. allshn., að n. vill mæla með brtt. á þskj. 803. Hún gengur í þá átt, að ekki verði breytt hæð skrifstofufjárins, nema gengisbreytingar hafi veruleg áhrif á þurftarlaun. Brtt. er til bóta, og vænti ég því, að hv. deild samþ. frv. með þessari breytingu.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég get verið á sama máli og hv.flm. um, að eftirgrennslan og skoðun á fjárkláða sé nauðsynleg, og nægir þar til framkvæmd laga frá 1901. Það er nauðsynlegt að safna greinilegum skýrslum um þetta af öllu landinu og sjálfsagt að fá til þess hjálp sláturhússtjóranna. En ekki mundi ég telja mér skylt, þó að þáltill. yrði samþ., að fyrirskipa, að fengnum skýrslum, útrýmingarböðun um land allt, vegna þess mikla kostnaðar, sem slíkt hefði í för með sér, og sýnist mér rétt, að Alþingi taki sjálft ákvörðun um það áður. Hinsvegar er hægt að afla fyrir næsta þing glöggra skýrslna um útbreiðslu fjárkláðans, og er stj. skylt að leggja fyrir næsta þing tillögur, en fjárveitingarvaldið sjálft verður að taka ákvörðun um þær kostnaðarsömu framkvæmdir, sem þá gæti orðið um að ræða.

Halldór Stefánsson Ég vil aðeins leyfa mér að mæla með þáltill.hv.þm. Borgf. og leggja frekari áherzlu á þá nauðsyn, sem fyrir henni er. Við höfum nokkrir þm. hugsað okkur að bera fram till. í þessa átt, en þegar við ætluðum að afhenda hana, var þessi till. þegar komin fram, og sáum við þá ekki ástæðu til að bera fram aðra till., þar sem hún var mjög um sama efni. Ég veit, að það hefir verið svo um aðra þá sauðfjárpest, sem hér er sérstaklega nefnd, þá sjúkdóma, sem talið er að stafi af ormum í sauðfé, bæði lungnasjúkdóma og meltingarsjúkdóma, að þeir hafa gengið eins og faraldur yfir sveitirnar víðsvegar á landinu, og hefir ekki orðið rönd við reist, þegar þeir hafa komið. Þessir sjúkdómar hafa spillt svo afurðunum og drepið fé, að einstakir bændur og einstakar sveitir, þar sem þessi faraldur hefir verið skæðastur, hafa fjárhagslega alls ekki rönd við því reist, og það er ein ástæðan til hins erfiða hags bænda. Ég hefi orðið þess var, að almenningi hefir þótt verða of lítil not af dýralæknum landsins í starfi þeirra. Þetta ber ekki svo að skilja, að ég sé að bera neinar ásakanir á dýralæknana. Það er nú svo, að það næst oft ekki til dýralæknanna, sízt nægilega fljótt, þegar um einstaka sjúkdóma er að ræða; ennfremur er það, að verð einstakra gripa er ekki svo hátt, að það geti svarað kostnaði að vitja dýralæknis langar leiðir upp á von og óvon. Menn hafa tíðum óskað þess, að dýralæknarnir legðu meiri stund á að rannsaka farsóttir í búfénaði en verið hefir, enda þótt nokkuð hafi verið að því gert, og það alls ekki að árangurslausu. En það þarf betur að gera, ef duga skal. Ég býst við, að ástæðan til þess, að dýralæknar hafa gefið sig minna að því að rannsaka sauðfjárpestir en vert hefði verið, sé m. a. sú, að þá hafi vantað nauðsynlegt starfsfé til þess að geta gefið sig við þessum rannsóknum. Og það tel ég, að sé aðalefni og aðalatriði þessarar till., að hún veiti heimild til fjárframlags í þessu skyni, sem máske hefir ekki verið áður. Ég vil beina því til hæstv. ráðh., að þetta er hið mesta nauðsynjamál, og það má ekki horfa í það, þó að þurfi að verja nokkru fé í þessu skyni meira en verið hefir. Ég tel, að það ætti að fela dýralæknunum það, hverjum í sínu umdæmi, að vinna að því að rannsaka þessa búfjársjúkdóma, og vinna að því í samráði við ríkisstj., sem að sjálfsögðu myndi leita ráða og forsagnar forstöðumanns rannsóknarstofu háskólans um þessi efni. Þar sem enginn ágreiningur virðist vera um þessa till., sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. d. er búin að gefa úrskurð í þessu máli. Það er búið að vísa frá frv. sama efnis og þessi till. Og ég er búinn að gefa sama svarið áður og ég gaf nú. Ég stend því ekki fjær því nú en nokkru sinni áður að afnema innflutningshöftin. Ég stend nákvæmlega á sama stigi og áður, því ég vil, að sá gjaldeyrir, sem kostur er á, sé notaður. Lengra kemst enginn fjmrh. í þessu efni. Hitt þarf hv.þm. ekki að segja mér, að óánægja er út af gjaldeyrisráðstöfununum. Það er óánægja hjá manni, sem ekki hefir nóg að borða, eða getur ekki keypt það, sem hann vill. Það er óánægja hjá kaupmönnum, sem ekki geta fengið allar þær vörur að selja, sem þeir gætu komið út. En menn verða oft að taka á sig ýmsar kvaðir vegna þess, að ekki er til nóg af öllu. Og þegar ekki er til nógur gjaldeyrir, þá er það skylda ríkisstj. að sjá svo um, að hann gangi til þess, sem brýnust nauðsyn ber til. Þetta er mjög einfalt mál. Og að menn fái að stofna skuldir erlendis eins og þeir hafa getu til, það er víðar en hér reynt að hindra með höftum. Flestar smærri þjóðir reyna að hindra þetta. Viðvíkjandi þessu vil ég geta um umsögn eða aðvörun frá „The Department of Oversea Trade“. Það segir mjög ákveðið: Þið þurfið ekki að vera hræddir við afleiðingar af verzlunarhöftum, sem sett eru til að geta staðið í skilum, heldur við að stofna skuldir erlendis, sem þið getið ekki borgað. Um hitt þarf ekki að spyrja, hvort óánægja sé með innflutningshöftin. Það er mjög skiljanlegt, því að það er alltaf óánægja þar, sem ekki er til nóg af öllu.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég tek undir till.hv.þm. V.-Húnv. En ég get ekki fallizt á till. á þskj. 601, um að binda tekjurnar í ákveðnu augnamiði. Í fjárl. er það fé, sem ætlað er til atvinnubóta, veitt í 16. gr. fjárl., og verður því það fé, sem ætlað er til atvinnubóta, að renna inn í ríkissjóðinn á móti.

Magnús Jónsson Mér þykir það ákaflega einkennilegt, þegar óánægja kemur upp, ef ekki á að rannsaka, hvort hún styðst við nokkur rök. Ég mótmæli því, enda þótt búið sé að vísa frá frv. um afnám heimildar fyrir innflutningshöftum, að búið sé að úrskurða um þetta mál. Það hefir alls ekki verið úrskurðað um það, hvort nú beri að halda þeim áfram eða ekki. Ég endurtek því þá ósk mína, að hæstv. forseti láti þessa þáltill. koma á dagskrá, svo að vitað verði, hvort þessi umtalaða óánægja styðst við nokkur rök.

Halldór Stefánsson Ég held, að það sé enginn ágreiningur milli mín og hæstv. ráðh. um, hvernig skuli unnið að þessum rannsóknum. En það getur verið, að honum hafi ekki þótt ég komast rétt að orði. Ég talaði um, að rannsóknir dýralæknanna ættu að fara fram í samráði við ríkisstj., en hún myndi aftur haga þeim eftir forsögn forstöðumanns rannsóknarstofu háskólans. Ég hygg, að það mundi gagn að því og vera sjálfsagt að láta dýralæknana, hvern í sínu héraði, vinna að rannsóknum eins og kostur væri á.

Já, aðstoða rannsóknarstofuna

.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér þykir leitt, að hæstv.forsrh. skuli taka svo í brtt. okkar sem raun er á orðin. Ég verð að segja, að mér finnst í alla staði sanngjarnt og eðlileg, að það fé, sem tekið er með þessum skatti, sem allir vita, að kemur mest úr kaupstöðunum, að því sé einmitt varið til þess að bæta úr atvinnuleysinu þar. Fyrst búið er að gera svo stórfelldar ráðstafanir til hjálpar bændum, eða verða gerðar, þá tel ég alls ekki sæmilegt að gera ekki samhliða því ráðstafanir, sem eitthvað munar um, til hjálpar þeim, sem engu betur eru staddir í kaupstöðunum. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að nú er komin inn í fjárlagafrv. till. frá stj., sem var samþ. í Ed., um 300 þús. kr. til atvinnubóta. Þó að þessi brtt. okkar verði samþ., þá breytir það engu um það. Því að það er alveg á valdi stj. að telja þessa fjárveitingu með þeirri fjárveitingu, sem er í fjárl., og kemur þá til viðbótar það, sem inn kemur samkv. þessu frv., 200 eða 300 þús. kr. Ég vil ennfremur segja það, að mér finnst svo mikil sanngirni mæla með þessu, að einmitt íbúar þeirra staða, þar sem þetta fé kemur mest frá, njóti þess. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hv. d. fallist ekki á þessa brtt.

Forseti (JörB): Ég get lofað því að taka hana á dagskrá á mánudag, en get hinsvegar ekki ábyrgzt, að málið komi til umr.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég hjó eftir því hjá hv.frsm., að hann sagði, að bankarnir kynnu að geta notað skuldabréf kreppulánasjóðs sem greiðslur upp í eigin skuldir. En þá vit ég spyrja hv.frsm., hvort það sé meiningin, að bankarnir geti greitt með þeim innstæðufé, svo að bréfin yrðu sem næst því almennur gjaldeyrir.

Það er alls ekki meiningin

. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi skýrt fram, og vænti ég þess, að það verði haldið. Hvað viðvíkur þeim aths., sem hv.frsm. gerði við brtt., þá virtist mér ekki sem allra bezt samræmi hjá honum. Fyrst benti hann á, hversu mikið hagræði lánardrottnum væri gert með þessum ráðstöfunum, en hinsvegar taldi hann þeim óbærilegt að bera nokkurn halla af skuldabréfunum. En þar sem tryggt er, að þeir fái þann hluta skuldanna, sem nokkurs virði er, þá er ekki nema eðlilegt, að þeir gengju fúslega að því að gefa eitthvað meira eftir. Það er ætlazt til, að kreppulánasjóður geri bændur upp, og er það út af fyrir sig stórkostlegt hagræði fyrir lánardrottnana, jafnvel þó þeir yrðu að taka skuldabréfin með nafnverði. Gætu þeir síðan losnað við bréfin með sanngjörnu gengi, t. d. til bankanna, sem þurfa að sjá sínum viðskiptavinum farborða. Ég get því ekki fallizt á, að of nærri sé gengið lánardrottnunum, þó þeir tækju bréfin affallalaust, þar sem svo er í haginn búið, að þeir fá greiddar skuldir sínar eftir eignamati. Ég tel lánardrottnum svo vel borgið, að þeir hafi ekki upp á neitt að klaga. Ég býst heldur ekki við að óttast þurfi um, að hag kaupfélaganna sé hætta búin, því að vitanlega dettur engum annað í hug en að vægilega verði farið með lánardrottnana og tekið verði fullkomið tillit til þess halla, sem þeir kunna að bíða. Virðist mér þetta óþarfa ótti hjá hv.frsm. og vitanlega því fremur hjá hv. 5. landsk. Sé ég, að hv.frsm. hefir komið vel að fá till. mína til samanburðar við till.hv. 5. landsk., og get ég vel unnað honum þess.

Magnús Jónsson Ég leyfði mér hér við fyrri part umr. þessarar að bera fram brtt., sem ég skal ekki tefja hv. d. á að gera grein fyrir. Í stuttu máli er brtt. um það, að í stað barnaverndarnefndar skuli hafa eftirlit með myndum einn þar til skipaður eftirlitsmaður, til þess að fá samræmi í það starf. Á móti þessari till. hefir ekkert verið haft hér í þessari hv. d., eða þeirri hugsun, sem liggur til grundvallar henni. En n., sem athugaði till., var ekki allskostar ánægð með fyrirkomulagið á þessu, og út af því hefi ég borið fram þessa brtt., svo að ég held, að nú sé burt numinn ásteytingarsteinninn. Till. fer nú aðeins fram á, að ákvæði frv. um eftirlitið fái að standa kyrr, nema að heimilt sé ráðh., að fengnum till. barnaverndarráðs, að skipa eftirlitsmann og annan mann til vara hér í Reykjavík, til þess að þessi eftirlitsmaður skoði þær myndir, sem hér verða fyrr sýndar en annarsstaðar á landinu. En nálega allar þær kvikmyndir, sem til landsins koma, eru sýndar hér í Reykjavík fyrst. En allt er látið standa óbreytt fyrir þær myndir, sem sýndar eru fyrst annarsstaðar en í Reykjavík, til þess að fyrirgirða skipun óþarflega margra eftirlitsmanna eða óþægindi vegna sendingar á myndum. Ég ætla að vonast eftir því, sérstaklega þar sem hér er ekki farið fram á útgjöld úr ríkissjóði, að hv. d. samþ. þetta frv. og brtt. mína.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það er svo um skatta þá, sem renna í ríkissjóð, að það er aldrei hugsað um, hvar á landinu þeir eru innheimtir. Þegar um tekju- og eignarskatt er að ræða; þá er það vitanlegt, að hann er aðallega innheimtur í kaupstöðum, en þar fyrir á strjálbýlið sinn drjúga þátt í að mynda þær tekjur og eignir, sem skatturinn er goldinn af, og auðvitað jafnan rétt um að njóta þeirra hlunninda, sem tekjurnar gera ríkisvaldinu mögulegt að dreifa meðal þegnanna. Það eru býst ég við rangar forsendur hjá hv.þm., að það eigi að verja skattinum þar, sem hann er innheimtur. Auk þess er ósamræmi milli till. og fjárl., þar sem hér er talað um jafna upphæð frá bæjar- og sveitarfélögum til að leggja á móti, og þar sem talað er um í 16. gr. fjárl., að bæjar- og sveitarfélögin leggi fram 2 hluta, en ríkið 1 hluta.

1) HV: Í trausti þess, að sú breyt. fáist á frv. í Ed., að tekjur þess verði bundnar eftir óskum okker Alþfl.manna, segi ég já.

Flm. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Allmikill faraldur í sauðfé gengur nú yfir víðsvegar á landinu, sem stafar að langmestu leyti, eftir því sem sagnir herma, af lungna- og garnaormaveiki. Sömuleiðis hefir nokkuð borið á hinni svo kölluðu Hvanneyrarveiki. Slíkur faraldur sem þessi hefir gengið nokkrum sinnum áður yfir ýms héruð og valdið miklu tjóni. Horfir þetta mjög í óvænt efni fyrir sauðfjárræktina í landinu, og er þess vegna kominn tími til, að gerðar séu ráðstafanir til þess að gera rannsókn á þessum sjúkdómum og vita, hvort ekki sé hægt að finna orsakir þeirra. Nú á landið á að skipa duglegum og ötulum vísindamanni á þessu sviði, sem er Níels Dungal, forstöðumaður rannsóknarstofu háskólans, sem einnig á að verða forstöðumaður rannsóknarstofunnar í þarfir atvinnuveganna. Með tilliti til þess er farið fram á það við ríkisstj., að hún feli þessum manni að rannsaka þessi mál og yfirleitt verði gert það, sem hægt er, til þess að reyna að komast fyrir orsakir þessara kvilla og finna ráð við þeim. Þetta er einmitt eitt alvarlegasta áhyggjuefnið fyrir sauðfjárframleiðendurna í landinu eins og sakir standa, því af þessum kvillum stafar mikil hætta. Ég vænti, að hæstv.ríkisstj. verði vel við tilmælum í þessa átt og að hv. d. vilji samþ. þessa ályktun.

Þorleifur Jónsson Af því að hér er um stórmál að ræða og umþráttað á fyrri þingum, en lítið undirbúið fyrir þetta þing, þá finnst mér eðlilegt, að þm. fengju tíma til þess að athuga málið. Það er fyrst nú á síðustu dögum þingsins, að þáltill. kemur fram um þetta mál, og ætla ég, að réttast væri, að þessari umr. yrði frestað og till. vísað til landbn., sem hefir með þetta mál að gera. Um 3. lið till. er það að segja, að hann getur haft víðtækar afleiðingar, þar sem í honum er í raun og veru fyrirskipuð útrýmingarböðun á öllu landinu. Um skoðunina get ég tekið það fram, að ég tel nauðsynlegt, að hún fari fram alstaðar þar, sem nokkur minnsta hætta er á fjárkláða. En á öllu svæðinu frá Jökulsá á Sólheimasandi að Jökulsá á Fjöllum hefir ekki orðið vart við nokkurn fjárkláða í mörg ár. Á öllu þessu svæði efast ég um, að nokkur skoðun þyrfti að fara fram. Það er trú manna, að það sé klaufaskap almennings að kenna, að ekki er hægt að halda fjárkláðanum í skefjum með almennri góðri þrifaböðun, og ég er smeykur um, að þær séu vanræktar í þeim sveitum, sem fjárkláðinn helzt við ár eftir ár. Ég skal játa, að hér er merkilegt mál á ferðum og mikilsvert fyrir alla fjárrækt, að þessum vágesti sé útrýmt með öllu. En hitt sýnist mér óþarft og óráðlegt að fyrirskipa útrýmingarböðun um land allt með þeim kostnaði, sem af því leiddi, þar sem vitað er, að helmingur landsins er alveg laus við fjárkláða. Ég hefði álitið réttast, að tvær umr. hefðu verið hafðar um þetta mál, með því að ef 3. liður verður samþ., þá er stj. heimilt að fyrirskipa böðun um allt land, og leiðir af því mikil fjárútlát fyrir ríkissjóð, en um slíkar till. er venja að hafa tvær umr. A. m. k. legg ég til, að umr. verði frestað og þáltill. vísað til landbn., svo að hægt sé að taka málið til nákvæmari athugunar.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) Meiri hl. fjhn. hefir komið sér saman um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með nokkrum breyt., sem aðallega eru orðabreyt., og eru þær að mestu leyti gerðar í samráði við hæstv. fjmrh. og eftir ósk hans. Það var nokkuð talað um þetta frv. við 1. umr., og þarf ég ekki miklu við það að bæta. Allir vita, að aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv. er sú, að ríkissjóður hefir mikla tekjuþörf í því árferði, sem nú er. Og þó að þessi skattur hafi ekki verið lögleiddur áður, þá mun það vera mál manna almennt, að meiri hlutinn af því fólki, sem mest sækir veitingastaði, sé einhleypt fólk, sem ekki hugsar um að spara fé sitt, en eyðir því jafnskjótt og það aflast, til þess að veita sér skemmtanir og lífsþægindi, og sem ekki er mjög hlaðið á öðrum sköttum. Margt af þessu fólki hefir og nokkur fjárráð, og virðist því ekki ósanngjarnt, að það leggi nokkuð af mörkum til opinberra þarfa. Skattur þessi verður því fyrst og fremst eyðsluskattur. Ég býst við, að því verði haldið fram af þeim, sem eru á móti málinu, að það séu ýmsir agnúar á framkvæmd þessara skattalaga og að þau hafi sumstaðar verið afnumin, þar sem búið var að koma þeim á. En venjulegast hafa þjóðirnar gripið til þessarar skattaálagningar, þegar hinir venjulegu tekjustofnar ríkjanna hafa rýrnað og þjóðfélögin þar af leiðandi lent í fjárþröng. Hæstv. fjmrh. hefir óskað eftir, að skatturinn yrði 15% fremur en 10%, og þótti meiri hl. n. rétt að leggja það undir atkv.hv.þd. - Í öðru lagi þóttu viðurlögin nokkuð há í 11. og 12. gr. frv., og að því lúta brtt.n. að milda þau nokkuð. Ef hv.þd. álítur þetta réttmætan tekjustofn, þá verður það ekki gert að deiluefni frá okkar hálfu í meiri hl. n., þó að hv.þdm. vilji gera smávægilegar breyt. á frv.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég þakka meiri hl. hv.fjhn. fyrir afgreiðslu sína á þessu máli, bæði um það, að leggja til, að frv. verði samþ., og eins fyrir brtt., því að þær fara allar í rétta átt. Það er alveg réttilega fram tekið hjá hv. 1. landsk., að sá skattur, sem þetta frv. fjallar um, er principielt réttmætur. Hitt má vitanlega deila um, hversu tekst um framkvæmd þessara laga eða innheimtu skattsins. En ég hygg, að því verði tæplega mótmælt með rökum, að þessi skattur gefur töluverðar tekjur í ríkissjóð. Ég hygg, að það verði tiltölulega auðvelt fyrir innheimtumenn skattsins, lögreglustjórana, að ákveða skattskyldu hinna einstöku veitingahúsa; þeir eru svo kunnugir hver í sínu umdæmi. Hitt getur frekar komið til mála, að í byrjun verði dálítið örðugt að framkvæma eftirlitið og ákveða refsingar fyrir brot á ýmsum atriðum laganna, en sá vandi er vitanlega fyrir hendi á fleiri sviðum skattalaganna, og greiðist venjulega úr honum með vaxandi reynslu. Það er ekki víst, að tekizt hafi að ganga þannig frá refsiákvæðum þessara laga, að þau verði sem heppilegust í framkvæmd, en þá má gera endurbætur á þeim síðar, að fenginni reynslu. Það er sjaldan hægt að ganga svo frá skattalögum í upphafi, að þau þurfi eigi umbóta við síðar, þegar þau hafa verið reynd um nokkurt tímabil. Ég held, að það verði ekki talið óheppilegt að leggja þennan skatt á nú. Á þessum tímum er réttmætt að skattleggja þá eyðslu í landinu, sem borgararnir geta komizt hjá, að mestu leyti sér að meinalausu. Og þess vegna vænti ég, að frv. verði samþ. af hv.þd.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) N. hefir að vísu ekki öll tekið ákvörðun um þessa till. frá hv. 3. þm. Reykv. á þskj. 819. Frá honum kom önnur till. áður. N. hafði tekið afstöðu gagnvart hinni fyrri og áleit, að þar sem svo lítil reynsla væri fengin í þessum efnum, mætti láta við það sitja að afgreiða það eins og það kom frá Ed. nú. Hinsvegar er það að segja um brtt. hans á þskj. 819, að við getum fallizt á hana. Það er æskilegast og bezt samræmi í því, að einn maður framkvæmi kvikmyndaskoðun, og vafalaust eru flestar þær myndir fluttar fyrst til Rvíkur, sem sýndar eru hér á landi, svo að myndskoðun hér í Rvík mundi því gilda mjög fyrir allt landið. Og þegar svo á að útnefna þennan mann eftir tillögum barnaverndarráðs, sýnist það öruggt, að eftirlitið muni verða svo, að við megi una. Um þær myndir, sem okkur hér í Rvík berast frá öðrum kvikmyndahúsum úti um land, breytist ekkert frá því, sem er. Ég sem frsm.n. og fleiri í n. getum fallizt á þessa brtt.

Jónas Jónsson Ég hefi flutt við frv. brtt., sem náði ekki samþ. í Nd. 1. liður lýtur að því að heimila stj. kreppulánasjóðs að hafa nokkurt fé til umráða til afskriftar á skuldum. Undirbúningsn. og Nd. hafa gert ráð fyrir því, að ríkið lækkaði vextina af lánunum. Ríkið veitir í raun og veru ekki aðra hjálp en að láta menn fá ódýrari lán en nú er, og verða aðrar lánstofnanir að haga sér þar eftir með því að minnka sinn höfuðstól. Nú álíta margir, að erfitt sé að framkvæma þessa skuldalækkun, ef aðeins sé um að ræða lán frá ríkinu, og því sé nauðsynlegt, að stj. sjóðsins hafi nokkurt fé undir höndum til að létta af fyrirtækjum, sem lán hafa fengið, en ekki geta staðið í skilum. Mikill hluti slíkra skulda er hjá verzlunum fyrir matvöru. Verður að líta svo á, að margar verzlanir hafi stuðlað að því að halda lífinu í þjóðinni með matvörulánum, og eigi þær því rétt á hjálp. Er betra, að þessu fé sé þannig eytt en að því sé eytt í spekúlatiónir. Þó að þetta mál kunni að verða fellt nú, verður það eflaust tekið upp aftur. Síðari liður brtt. minnar er við 20. gr. frv. Er þar gert ráð fyrir því, að stj. sjóðsins skipi 5 menn í stað 3. Er þar bætt við manni frá Landsbankanum og öðrum frá Samb. ísl. samvinnufélaga. Þessi framkvæmd kemur Landsbankanum mikið við, og má búast við því, að hann verði að gefa eftir eitthvað af lánum sínum og að eitthvað af skuldabréfum safnist fyrir hjá honum. Sú leið, sem n. tók, að útiloka bankann, gerir allt erfiðara og hættulegra. Sama er að segja um Sambandið. Það mun gefa eftir mikið af því, sem það hefir lánað bændum. Það er sú stofnun, sem hefir haft á hendi mestar framkvæmdir fyrir bændur hér á landi. Þessi aðili gætir í einu sinna hagsmuna og landsbúa. Verður hann því að hafa fulltrúa í stj. sjóðsins. Kostnaður við þetta held ég, að verði ekki miklu meiri en ella myndi. Mætti líka ákveða það, að stofnanir þær, sem þessa menn skipa, kosti þá sjálfar.

Magnús Jónsson Hæstv. fjmrh. var nú ekki langt undan landi og hefði því getað svarað sjálfur. Annars er það algerlega rangt, að ég hafi haldið því fram, að Svafar Guðmundsson sé sérstaklega ranglátur maður. Ég veit ekki um annað ranglæti hjá honum en að ákaflega er kvartað undan úrskurðum hans í innflutningsnefndinni. Og komi till. á dagskrá, verður tækifæri til að rökstyðja orð mín, en það get ég ekki gert nú, þar sem ég hefi aðeins leyfi til að gera aths. En að þá menn megi ekki nefna hér á nafn, sem falin eru þau opinber störf, sem liggja sérstaklega undir gagnrýni, því get ég ekki séð neina sanngirni mæla með. Þeir hafa lagt sig undir þessa gagnrýni með því að taka að sér þessi opinberu störf, og ég veit þá ekki, hvort nokkuð er betra að vera að dylgja um þá nafnlaust.

Tryggvi Þórhallsson Ég sé, að hæstv. fjmrh. er ekki viðstaddur. Annars geri ég ráð fyrir, að hann hefði mótmælt orðum hv. 3. þm. Reykv. Ég kann ákaflega illa við, að menn séu nafngreindir hér til að niðra þeim, þar sem þeir geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Það er algerlega órökstuddur sleggjudómur hjá hv. 3. þm. Reykv., að þessi maður, sem hann nefndi, sé sérstaklega rangsleitinn maður. Ég læt það álit um þennan mann koma frá mér, sem er honum mjög vel kunnugur, að hann er hinn úrskurðarbezti maður og myndarlegasti á þessu sviði, sem ég þekki, og við hliðina á orðum hv. 3. þm. Reykv. læt ég í ljós mitt fyllsta traust til þessa manns.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það er ósamræmi á milli brtt. okkar og ákvæða fjárl. að því leyti, að í fjárl. er tilskilið meira framlag frá sveitar- og bæjarfélögum heldur en í till. okkar. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, gengur til Ed., og afgreiðslu fjárl. er enn ekki lokið, svo að nægur tími er til að leiðrétta þetta, þó að ekki verði gengið frá því nú. Við mundum geta fallizt á að breyta til, ef hæstv. ráðh. vill beita aðstöðu sinni til þess að þetta verði gert. Hæstv. ráðh. segir, að það sé viðurkennd regla að líta alls ekkert á það, hvaðan skattarnir séu teknir. Þetta er mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh. Hann veit, að þetta er ákaflega algengt hjá okkur, a. m. k. að taka full tillit til þessara hluta, þó að ekki sé einskorðað við hvern einstakan skatt, að honum skuli varið til hjálpar á ákveðnum stað. Hér er ekki um venjulegt skattafrv. að ræða. Þetta er aðeins frv. til bráðabirgða, til þess að bæta úr brýnustu vandræðunum, en ekki frambúðartekjustofn. Þess vegna er það alveg eðlilegt og sjálfsagt, að því fé, sem tekið er til sérstaks nútímaástands, sé einmitt varið til þess að ráða bót á þeim vandræðum. Enda er það svo í frv. hæstv. ráðh., að það er beinlínis tekið fram, að þessu fé eigi að verja til kreppuráðstafana. Það er ekkert óeðlilegra, að það gangi til þessara hluta heldur en að því sé ætlað að bera uppi kostnaðinn af kreppuráðstöfunum vegna bændanna. Það er því mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh., að það sé nokkurt ósamræmi með þessari afgreiðslu eins og við gerum ráð fyrir. Ég vil því halda fast við till. mína og vænti þess, að hv. d. geti fallizt á það, sem þar er farið fram á.

Frsm. (Jón Jónsson) Þetta frv. er einn liður í kreppuráðstöfunum þingsins og miðar að því að tryggja bændum gjaldfrest af föstum lánum við ræktunarsjóð, byggingar- og landnámssjóð og veðdeildir Landsbankans og Búnaðarbankans. Ennfremur er gert ráð fyrir, að bændur geti fengið lækkaða vexti niður í 4½%. N. virtist nauðsyn á frv. og vill mæla með því, en telur réttara, að tekið sé fram, að vaxtaeftirgjöfin sé lögð fram úr ríkissjóði, og ennfremur að frystihúsum sé veittur styrkur, ¼ stofnkostnaðar, til að greiða með skuldir sínar við stofnanir ríkisins. Þessi styrkveiting virðist sanngjörn með tilliti til mjólkurbúastyrksins, einkum þegar þess er gætt, að kjötframleiðslan hefir orðið miklu harðar úti en mjólkurframleiðslan, sem situr að sæmilegum markaði. N. leggur til, að frv. verði samþ. með brtt. á þskj. 798. Vaxtaívilnunin nemur h. u. b. 120 þús. kr. á ári.

Frsm. (Jón Jónsson) Mér virðast tvær af þeim brtt., sem fram hafa komið, brtt. á þskj. 817 og 1. liður á þskj. 800, gangi mjög í gagnstæðar áttir. Till. á þskj. 817 miðar að því, að skuldabréfin skuli aðeins vera gildur gjaldeyrir affallalaust fyrir lántakendur sjálfa. Ef því halli verður á skuldabréfum, þá færist hann yfir á þann næsta, lendir á þeim, sem greiðslu fá hjá bónda, sem tekur lán úr kreppulánasjóði. Eftir frv. eru aftur bréfin gildur gjaldeyrir affallalaust upp í allar skuldir manna, sem stofnaðar voru 1. jan. þ. á. Tapið lendir þannig hjá lánstofnunum eða hjá þeim, sem lánað hafa án þess að skulda öðrum.

En ef lánstofnanir skulda?

. Það er hugsanlegt, að þær geti þá líka greitt með skuldabréfunum. En niðurstaðan verður sú, að Landsbankinn kemur til með að liggja með meiri hluta skuldabréfanna, svo að tapið lendir á honum. En það tap, sem leiðir af lægri vöxtum kreppulánasjóðs, er ekkert milljónatap, og bankinn hefir þá fyrr gefið eftir skuldir og það margfalt meiri en þær, sem hér um ræðir. Og þó að hv. 1. þm. Reykv. talaði um, að þeir, sem útveg stunda, hafi sjálfir orðið að bera hallann af atvinnurekstrinum - og verið skammaðir í þokkabót - þá er hitt þó réttara, að mest öll töp bankanna hafi einmitt stafað frá þessum atvinnuveg. Ég er svo sem ekki að áfella þessa menn, sem hafa orðið gjaldþrota, en segi þetta aðeins til samanburðar. Tap bankanna, sem hér um ræðir, yrði á aðra millj. kr., ef það lenti allt hjá honum, en vitanlega myndi það aldrei lenda þar allt, heldur dreifast á sparisjóði og prívatmenn, og finnst mér þeir ekkert vorkunnarverðir eða brjóstumkennanlegir, þó að þeir taki eitthvert tap á sig, og beinlínis sanngjarnt, að þeir geri það, þar sem þetta bætir þeirra hag. Deildin hefir fallizt á við 2. umr. þessa máls, að bréfin gangi affallalaust. Og þegar gefið verður eftir, þá er hulið að baki, að lántakandi verði að teljast starfshæfur á eftir. Mér virðist, þar sem búast má við, að lánardrottnar verði að gefa stórkostlega eftir, þá vera nokkuð mikið að ætlast til, að þeir verði skyldaðir til að taka bréfin við nafnverði, án þess að mega nota þau á sama hátt í sínar skuldir. Ég held, að þeim verði það alveg óbærilegt. Hv. 5. landsk. stefnir alveg í gagnstæða átt með till. sínum. Hann óttast, að lánardrottnarnir verði harðast úti og taki of mikið á sig. Hann kemur með till. um að verja allt að 1 millj. kr. til þeirra stofnana, sem þurfa að gefa mjög mikið eftir af skuldum til bænda. En sá galli er á þessu, að eftir frv. er ætlazt til, að sjóðurinn standi sjálfur undir sínum lánum, og þá er ekkert fé til í þessa greiðslu. Mér virðist líka fulllangt gengið, ef þessum stofnunum er fyrst gert það hagræði, sem frv. gerir ráð fyrir, og veitt stórfé að auki. Því verður ekki neitað, að þeim stofnunum, sem hann ber fyrir brjósti, samvinnufélögunum, var gert léttara fyrir með þeim ráðstöfunum, sem verið var að samþ. í dag, og ég sé ekki, að hægt sé að fara öllu lengra. Hin till. á þskj. 800, um að stjórn kreppulánasjóðs verði fjölmennari, er að mínum dómi ekki góð, og leggur meiri hl. n. á móti henni. Telur hann enga tryggingu fyrir því, að stjórn sjóðsins fari betur úr hendi, þó að í henni verði 5 í stað 3 manna. Auk þess er enginn vafi á því, að það yrði langtum vafningsmeira, enda er ekki venjan, að bankastjórnir séu svo fjölmennar. Það er líka óeðlilegt að vissu leyti, og mundi vekja óþarfa tortryggni, ef vissir lánardrottnar hefðu meira vald yfir stjórn sjóðsins en aðrir. Þess vegna getur n. ekki mælt með þessari till. Það virðist líka vera sæmileg miðlunarleið, að þingið útnefni meiri hl. í stjórnina, og ekki ástæða til að fylgja öðru en því.

Magnús Jónsson Af því hér er um að ræða tekjur fyrir ríkissjóð, þá vil ég minna á, að eitt af því, sem dregur úr tekjum ríkissjóðs, eru innflutningshöftin. Og í sambandi við það vil ég spyrja hæstv.forsrh., hvað hann ætli fyrir sér í því máli? Um þetta var spurt af mér og hv.þm. Vestm. fyrir mánuði eða meira. En eftir svari hefir ekki verið gengið fyrir þá sök, að virðast mátti sem frv. það um verðtoll, sem legið hefir fyrir þinginu, benti til afnáms eða rýmkunar innflutningshaftanna. Nú vildi ég þó helzt óska, að þessu verði svarað. Annars verð ég að biðja hæstv. forseta að láta þáltill. okkar koma á dagskrá. Hefði ég þó helzt kosið, að þessu væri svarað án mikilla orðalenginga og án þess að ég þurfi að tefja þingið með skýrslum þeim og skrám, sem ég hefi um þetta mál og eru æðifyrirferðarmiklar.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv.flm., hvort hann geti ekki fallizt á till.hv.þm. A.-Sk.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Fjhn. flytur þetta frv. fyrir tilmæli hæstv. fjmrh. Það er eingöngu afleiðing af brezku samningunum og formsatriði eftir að gengið hefir verið að þeim. Að því er tollákvæði hér á landi snertir, þá eru það 3 skilyrði í samningum við Breta, sem snerta þau. Fyrsta atriðið er, að við megum ekki hækka þungatoll af þeim vörum, sem taldar eru í 1. gr. frv. Annað atriðið er, að við megum ekki hækka toll á þeim vörum, sem taldar eru í seinustu málsgr.gr. Þriðja atriðið er að lækka toll á þeim vörum, sem taldar eru upp í 1. gr. frv. Á þeim vörum er nú 15% tollur, en hann á að lækka niður í 10%. Þetta er það eina atriði, sem breyta þarf í tollalöggjöfinni vegna brezka samningsins, og er frv. algerð afleiðing af því, sem þegar hefir verið gert.

Atvmrh. ( Þorsteinn Briem) Ég skal aðeins út af aths. þessa hv.þm., sem síðast talaði, taka það fram, að ég tel það ekki sjálfsagða leið eða líklega til fullkomins árangurs að fela dýralæknunum, hverjum í sínum landsfjórðungi, að hafa þessa rannsókn með höndum. Ég hygg, að þá vanti næga þekkingu og þó sérstaklega þau dýru áhöld, sem til þess þarf að hafa þessa rannsókn með höndum, svo að fullnægjandi verði. Það verður ekki á annars manns valdi að framkvæma þessa rannsókn, svo að fullnægjandi sé, heldur en forstöðumanns rannsóknarstofu háskólans. En hitt er sjálfsagt atriði, að dýralæknarnir úti um land aðstoði rannsóknarstofuna um ýmislegt, sem þar að lýtur, t. d. ýmsar upplýsingar um, hvernig veikin hagar sér, og útvegun efnis, sem til rannsóknanna þarf. En um þessa sjúkdóma er það að segja, að það ríður mest á að finna frumorsakir veikinnar og ráð gegn þeim, og slíkt verður ekki gert nema í fullkominni rannsóknarstofu.

Héðinn Valdimarsson Þetta frv. leiðir af sjálfu sér eins og skýrt er frá í grg. En ég vildi aðeins skýra frá því, að við 2. umr. mun ég flytja brtt. við 3. gr., þannig að aftan við bætist, að ríkisstj. setji reglugerð um það, hvernig innflutningi á kolum skuli hagað. Það kemur af því, að við megum ekki flytja inn meira en 23% af kolamagninu, sem inn er flutt, frá öðrum löndum en Bretlandi, og við munum nú kaupa allmikið af kolum frá Póllandi, en ef innflytjendur kynnu að óska eftir meiri innflutningi þaðan en 23%, þá er nauðsynlegt, að stj. geti ákveðið skiptingu innflutningsins milli innflytjenda, og um það vantar ákvæði. Ég hefi talað um þetta við hæstv.forsrh. og hann sagðist mundu verða því fylgjandi, að þetta ákvæði væri sett.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég hefi svarað þessu áður. Ég hefi sagt, að framkvæmd gjaldeyrishaftanna mundi verða eins mildileg og gjaldeyrisverzlunin frekast leyfir. Nú er svo ástatt, að bankarnir hafa notað allan sinn gjaldeyri og heimildir, er þeir hafa. Lengra verður ekki komizt en að selja allan þann gjaldeyri, sem hægt er að selja. Á þeim hvílir sú skylda að sjá um, að nægur gjaldeyrir sé til hinna nauðsynlegustu þarfa.

Hannes Jónsson Ég hefi flutt þessar brtt. á þskj. 816. Þær fara fram á, að breytt verði 2 atriðum í frv. Fyrri breyt. er sú, að í staðinn fyrir „150% álagi“ í síðari málsgr. 2. gr. komi: 100% álagi. Það er eignarskatturinn, sem farið er fram á að lækka nokkuð. Ég álít, að þetta sé sanngjörn ósk og að hækkun eignarskattsins sé nokkuð meiri heldur en eðlilegt mætti teljast með tilliti til hækkunar á tekjuskattinum. Hin breyt. er um tekjuskattinn, og er þar farið fram á, að félögum, sem nú greiða yfirleitt hærri skatt heldur en einstaklingar með sömu tekjur, og fara verr út úr þeim skattaálögum, sé ekki reiknaður hærri uppbótarskattur en svo, að skatturinn sjálfur samkv. gildandi lögum um tekju- og eignarskatt og viðbótarskatturinn samkv. þessu frv. verði aldrei hærri á félögum heldur en mundi verða á einstaklingum með tilsvarandi tekjur. Ég tel, að þetta muni vera réttmætt, og hefi því leyft mér að bera fram þessar brtt. við frv. Um leið og ég tel þetta vera sanngjarnt, þá tel ég meiri líkur til þess, að samkomulag fáist um framgang þessa máls, sem ég tel nauðsynlegt fyrir ríkissjóðinn að fái fram að ganga, til þess að einhverju leyti, þó ekki verði að öllu leyti, að jafna þann greiðsluhalla, sem fyrirsjáanlegur er á fjárlögunum. -Ég þarf svo ekki, a. m. k. að svo komnu, að segja fleira um þetta. Ég býst við, að þetta skýri sig sjálft, enda hefir verið um þetta rætt utan þingfunda. Ég geri því ráð fyrir, að hv.þd. geti fallizt á þessa brtt.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég vil taka undir þetta mikilsverða mál fyrir annan aðalatvinnuveg þjóðarinnar og ég tel stj. skylt að verða við þessari áskorun, ef þáltill. verður samþ. Ég vil vænta þess, að það megi koma þessari rannsókn við á ódýran hátt einmitt vegna þess, að þetta þing hefir með heimild í fjárl. skapað stj. aðstöðu til þess að útvega rannsóknarstofu háskólans betra og hentugra húsnæði til rannsóknanna. Hinsvegar vil ég taka það fram, að eins og nú er um fjárhag landsins og eftir þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á þessu þingi, sem hljóta að íþyngja ríkissjóði allmjög, þá mun verða gætt hins ýtrasta sparnaðar í framkvæmd þessara rannsókna. Ef í minn hlut fellur að hafa með þetta að gera, mun ég fela dýralæknum að útvega þau efni, sem til rannsóknanna þarf, en að öðru leyti fari rannsóknin fram í höndum þess manns, sem ríkið hefir í þjónustu sinni hvort sem er.

Magnús Jónsson Ég þarf ekki að endurtaka hér andmæli mín gegn þessu frv. Ég hefi frá upphafi talið það hina mestu fjarstæðu, þar sem talað er um að hækka svo mikið tekju- og eignarskattinn ofan á þau gífurlegu útsvör, sem bæirnir verða að leggja á íbúa sína, og það stendur mér næst að minnast á Reykjavík. Þau andmæli, sem borin hafa verið fram við fyrri umr. þessa frv., hafa verið borin fram áður heldur en niðurjöfnunarskrá Rvíkur kom út. Nú er niðurjöfnunarskráin komin út, og hún hefir sýnt, að þeir útreikningar, sem þá voru gerðir, hafa sízt verið á þann hátt, að meira hafi verið úr þessu gert en raun gefur vitni um, og menn munu sjá þar, að útsvörin hafa hækkað gífurlega frá því í fyrra, og meira heldur en lagt var til grundvallar í ræðu hv. 4. þm. Reykv. Ég vil segja það, að ég er hræddur um, að hæstv. fjmrh. verði ekki sami styrkur að þessum skatti eins og ætlazt er til, því að reynslan mun sýna, að það mun verða erfitt kapphlaup milli bæja og ríkis, þegar verið er að reita síðustu skildingana út úr skattþegnunum. Ég vil segja það um brtt. á þskj. 601, að út af fyrir sig er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er svo yfirleitt með tekjur ríkisins, að þær eru innheimtar án tillits til þess, til hvers þær eiga að fara. Þó getur nú farið að verða ástæða til þess að líta á það, hvort ekki sé rétt að láta þær koma niður þar, sem þær eru teknar. Ef gengið er svo nærri einstökum flokkum gjaldþegna, að gjaldþoli þeirra er hætta búin, þá getur þess verið þörf. Það er mjög líklegt, að Reykjavík verði að grípa til kostnaðarsamra ráðstafana út af atvinnuleysinu, og það er hersýnilegt, að eftir því, sem tekju- og eignarskatturinn til ríkisins er hækkaður, eftir því eru möguleikar Rvíkur til slíkra ráðstafana skertir. Það er tvímælalaust, að þessi till. dregur dálítið úr þessum skatti, og þess vegna get ég fylgt henni, enda þótt ég muni greiða atkv. á móti frv. þrátt fyrir það, að hún yrði samþ. Um ósamræmið, sem yrði á milli frv. og fjárl., ef þessi till. yrði samþ. og frv. afgr. þannig, þá er ekkert við því að segja annað en það, að það stafar af því, að málið verður afgr. með nokkuð miklu flaustri síðustu daga þingsins. En hvorugt málið er að fullu afgr. enn, og fjárl. standa til mikilla breyt., svo það er ekki nokkur hætta að samþ. þessa brtt.hv.þm. Seyðf., því að það má breyta ákvæðum fjárl. í þessa átt. Ég vii þess vegna breyta þeim 1., er ég tel ranglátari, fyrst hvorugt þeirra er endanlega afgr. frá þessu þingi.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég skal ekki eyða löngu máli í þessa umr. Frv. hefir áður verið rætt af talsverðum hita og með nokkrum upplýsingum. Ég skal ekki efa, að menn séu eins óánægðir með niðurjöfnunarskrána og þetta. Það getur víða óánægjuefni og eins þar, sem flokksmenn hv. 4. þm. Reykv. ráða. Ég get ekki fallizt á að lækka tekju- og eignarskattsviðaukann niður í 40% yfirleitt. Það er að vísu rétt, að ákveðin mun vera 40% hækkun í Danmörku, þótt hærra mundi í upphafi hafa verið fyrirhugað. En þess ber að gæta, að þar situr þingið allt árið, og er þá óvíst, að búið sé að afgreiða þetta endanlega. Eftir því sem ég hefi frétt, þá vantar þar enn tekjur, er nema 86 millj. kr., til þess að geta fullnægt þeim samningum um fjárframlög, sem gerðir hafa verið milli flokka þar. Hygg ég, að þeir telji sér ekki hollt að taka það fé allt að láni og muni því enn standa yfir samningar um frekari tekjuöflun. Er enn ekki víst, hvernig það endar. Það hefir verið talsvert umtal í bænum um það, að tekjur manna mundu ekki hrökkva fyrir beinum sköttum. Ég skal ekki neita því, að slíkt geti viljað til í einstaka tilfelli. En slíkt getur þá ekki verið tekjuskattinum að kenna, heldur útsvörunum og eignarskattinum. En ég vil benda á, að víða um allt land mun það vera svo, að fæstir borgi útsvör sín af hreinum tekjum nú í þessu árferði. Þetta er eitt af einkennum þessara kreppuára. Og þó er ekki hætt að leggja útsvör á menn fyrir það. Þetta getur ekki verið tekjuskattinum að kenna, sem er eingöngu af tekjum og „progressiv“. Þetta getur hæglega komið fyrir, og það þótt þetta frv. verði strádrepið. Ég óska eftir, að frv. gangi til Ed. Þar hefir Framsókn ekki meiri hl. og verður því að fara um framgang þess þar eftir samkomulagi við aðra.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Fyrir landbn. hafa legið tvö erindi frá sýslunefndum um að gangast fyrir útrýmingarböðun vegna fjárkláðans. Annað erindið er frá sýslunefnd Rangárvallasýslu og hitt frá sýslunefnd Mýrasýslu, sem beinir svo hljóðandi áskorun til þingsins: „Sýslunefndin skorar á Alþingi að fyrirskipa útrýmingarböðun fjárkláða um land allt, að undangenginni rannsókn á, hvaða baðlyf væri bezt til útrýmingar“. Landbn. hefir haft málið til meðferðar, en treystist ekki til að leggja til, að útrýmingarböðun fari fram nú þegar. En ef slíkt yrði gert, þá væri sjálfsagt, að böðun færi fram um land allt, eins og sýslunefnd Mýrasýslu stingur upp á, því að ef gangskör ætti að gera um útrýmingu fjárkláða, sem lifir um land allt, þá er þýðingarlaust að framkvæma böðun á takmörkuðu svæði, heldur yrði að baða um land allt. Það hefir gengið örðuglega að útrýma fjárkláðanum. Þegar útrýmingarböðun hefir átt sér stað á einhverju svæði, þá hefir hann horfið aðeins um stuttan tíma, en gosið upp aftur. Þetta kemur til af slælegu eftirliti, og gefur að skilja, að ekki þýðir fyrir einn hrepp eða eina sýslu að láta fara fram samvizkusamlega böðun, ef svo nærliggjandi hreppar eða sýslur skeyta því litlu. Ef þetta á að koma að notum, verður rannsókn að fara fram um land allt. Þess vegna ber ég nú fram þáltill. um, að næsta haust fari fram ýtarleg skoðun um land allt. Er ætlazt til, að sláturhússtjórar styrki þessa starfsemi með því að rannsaka og gefa skýrslur um, hvað mikið af sjúku fé kemur til sláturhúsanna næsta haust. Ef kæmi í ljós við þessar rannsóknir, að fjárkláðinn sé ekki eins útbreiddur eins og menn ætla, þá gæti komið til mála að binda útrýmingarböðunina við takmarkað svæði. En ef hinsvegar kæmi í ljós, að líklegt væri, að fjárkláði væri mjög víða á landinu, þá er ekki eftir neinu að bíða lengur með útrýmingarböðunina. Þetta mundi hafa allmikinn kostnað í för með sér, því verður ekki neitað, en það er líka kostnaðarsamt að endurtaka með stuttu millibili kákböðun, sem ekki kemur að tilætluðum notum. Það verður ekki hjá því komizt, að ríkisstj. taki þetta mál í sínar hendur samkv. heimild í l. nr. 40 frá 1909, og sjái um, að samvizkusamleg böðun fari fram um land allt, eða a. m. k. hvert samgöngusvæði tekið fyrir og allt fé baðað undir ströngu eftirliti. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en vænti, að hv. d. sjái nauðsyn þessa máls og samþykki þáltill.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég get gengið inn á að vísa málinu til n., ef hæstv. forseti lofar því að taka þáltill. á dagskrá strax á mánudag.

Haraldur Guðmundsson Við Alþýðuflokksmenn munum greiða atkv. á móti þessu frv. nú sem fyrr, og get ég látið mér nægja að vísa til þess, sem áður hefir fram komið í málinu um okkar afstöðu.

Jóhann Jósefsson Hæstv. fjmrh. virðist halda mjög fast í innflutningshömlurnar, og rökstyður hann þá stefnu eingöngu með því að segja, að gjaldeyrinn verði að skammta, og ekki mótmæli ég gjaldeyrisskömmtun yfirleitt. En þess ber að gæta, að nú er innflutningshöftum beitt ekki síður á þá, sem aðstöðu hafa til þess að fá alllöng lán hjá útlendum verzlunarmönnum, m. ö. o. menn, sem þurfa ekki yfir lengri tíma að fá þennan margumrædda gjaldeyri. Það er vitanlegt, að mikil óánægja er hjá mörgum út af innflutningshöftunum og framkvæmd nefndarinnar á ýmsum sviðum. Við höfum verið að vona, að hæstv. stj. mundi fallast á óskir, sem við höfum borið hér fram þáltill. um, að slakað verði á þessum höftum. En mér heyrist hæstv. ráðh. vera fjær því nú en nokkru sinni áður. Það verður langur sá tími, sem eitthvað þarf að hafa hömlur á gjaldeyrinum, og þá gæti innflutningsnefndin orðið eilífðarstofnun í þessu efni.  Hæstv. forseti hefir áminnt mig um að halda mér við að tala um tekju- og eignarskattinn. Ég hefi við 1. umr. þessa máls lýst yfir skoðun minni á stefnu hæstv. ráðh. í þessu efni, og kann ég ekki við að endurtaka það nú. En mér finnst, að hæstv. ráðh. ætti að geta séð, að það fer ekki í öllum tilfellum saman þetta tvennt, að beita innflutningshöftum og að skammta gjaldeyrinn. Með innflutningshöftunum er ríkissjóður sviptur miklum tekjum, sem hann annars gæti haft, og það í sumum tilfellum án þess, að grípa þurfi til gjaldeyrisráðstafana, þegar svo stendur á, að kaupmenn hér hafa kynnt sig svo vel við kaupmenn erlendis, að þeir hafa lánstraust hjá þeim. Mér virðist þessi fastheldni hæstv. ráðh. við gjaldeyrisskömmtunina muni rýra tekjur ríkissjóðs fremur en auka þær. Þetta mál má þess vegna ræða í sambandi við það mál, sem nú er á dagskrá. Ég vil mælast til þess ásamt hv. 3. þm. Reykv., að forseti beri þáltill. okkar undir atkv. hér í d. að umr. lokinni. Við vonuðum, að hæstv. stj. tæki öðruvísi í þetta. En eins og komið er viljum við fá að vita úrskurð d.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Það er ekki sanngjarnlega mælt, að ef skattborgari verður að borga meira í beina skatta en tekjum nemur, þá sé það útsvarinu að kenna. Þetta hlýtur þá að þýða það, að ríkissjóður eigi fyrstu kröfu á skattborgara Rvíkur, og að þegar búið er að fullnægja henni, þá komi fyrst til greina útsvar, sem þá geti valdið því, að ekkert verði eftir af tekjunum. Nú vita bæði hæstv. ráðh. og hv. dm. það, að aukaútsvörin eru aðaltekjustofn bæjarfélagsins hér, eða að 4/5 hlutum. Ég verð því að segja, að þegar sú regla er upp tekin, að ríkið fer að ganga mjög svo fast á hinn sama tekjustofn, sem bæjarfélagið verður að mestu að byggja tekjuöflun sína á, þá er það ríkið, sem tekur síðari hluta teknanna, eða meira. Þetta þykir kannske ekkert óeðlilegt frá sjónarmiði þeirra, sem álíta, að tekjur og eignir einstakra manna séu eign ríkisins. En þegar þess er gætt, að Rvík verður að taka tekna sinna af tekjum og eignum manna, en ríkið fær sínar tekjur ekki nema að 1/10-1/15 í beinum sköttum, þá er ekki að undra, þótt hæstv. ráðh. segi, að flokksmenn okkar hv. 3. þm. Reykv. fari djúpt niður í vasa skattborgaranna hér. Þetta er aðaltekjustofn bæjarfélagsins, en ríkisins ekki nema að litlu leyti. Er því alveg óviðeigandi að níðast á þessum aðaltekjustofni bæjar- og sveitarfélaga á öllu landinu. Annars þýðir víst ekki meira um þetta að deila. Atkv. verða að skera úr.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Eins og sakir standa hafa fæst bæjar- og sveitarfélög aðra tekjustofna en þennan. En rétt er að leita að fleirum. En meðan sú leit fer fram, er ekki rétt af ríkinu að ráðast á þennan eina gjaldstofn, sem þau hafa, framar en gert hefir verið með eldri 1. En rétt er að freista þess, hvort ekki tekst að finna nýja gjaldstofna, sem létt geti á þessum óbrigðula tekjustofni.

Magnús Jónsson Það er algerlega rangt hjá hæstv.forsrh., að þm. vilji ekki veita stj. það fé, sem þarf til þeirra ráðstafana, sem samkomulag hefir orðið um að gera. Þetta eru hrein og bein ósannindi. Þegar ég ræddi um tekju- og eignarskattinn við fyrri umr., þá benti ég beinlínis á leið til að útvega handa ríkissjóði a. m. k. eins miklar tekjur og farið er fram á nú, að útvegaðar verði með tekju- og eignarskatti. Það var með því að leggja lága hækkun á sem allra flesta af tekjustofnum ríkisins. Þetta væri miklu öruggari leið til tekjuöflunar fyrir ríkissjóðinn og miklu minna tilfinnanleg. Það er því algerlega óviðeigandi að vera að hreyta því að þm., að þeir vilji ekki veifa stj. það fé, sem þarf til þeirra ráðstafana, sem nauðsyn ber til að gera. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, þótt þm. hafi komið saman um að verja milljón króna til þessara ráðstafana, að þeim standi alveg á sama um, hvernig þess fjár er aflað. Svar hæstv. ráðh. um innflutningshöftin er mjög ófullnægjandi. Hann segir eins og áður, að það sé reynt að framkvæma þau mildilega. En það er alls ekki nóg. Þar verður einnig að gæta sanngirni og skilnings. Allmikið er kvartað undan rangsleitni í framkvæmd þeirra. Sérstaklega er kvartað undan einum manni, Svafari Guðmundssyni, að hann sýni mikla rangsleitni í úrskurðum um það, hverjum skuli leyfður innflutningur og hverjum ekki. - Við umr. um till. verður kannske tækifæri til að draga fram dæmi um það, hvernig innflutningsnefndin starfar.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég hefi borið fram brtt. á þskj. 817 við 3. gr. frv. Ég geri ráð fyrir því, að frv. eigi greiða leið gegnum þingið, þó að ég fyrir mitt leyti sé í vafa um það, að hér sé farið inn á rétta braut. Mér finnst réttara að gera verksvið þessarar starfsemi heldur þrengra en víðtækara, og held ég, að þessi brtt. verði í þá átt að takmarka möguleika þess, að hægt sé að nota skuldabréf kreppulánasjóðs sem greiðslueyri upp í skuldir. Held ég, að það sé heppilegri aðferð í þessu máli að koma fram nauðasamningum um skuldir manna, er þeir geta ekki risið undir, og láta töpin lenda á lánveitanda, en ekki ríkissjóði eins og þetta frv. miðar að. Er samkv. þessari löggjöf stór hætta á því, að mikill hluti tapanna lendi á ríkissjóði. Skal ég þó ekki fara frekar út í þá sálma, því að það mun vera tilgangslaust, en mun aðeins gera grein fyrir efni till. minnar. Í stað orðalagsins í 3. gr., sem er þannig: „Skuldabréf kreppulánasjóðs skulu með nafnverði vera gildur gjaldeyrir til greiðslu á skuldum eldri en frá ...“ komi: „Skuldabréf kreppulánasjóðs skulu með nafnverði vera gildur gjaldeyrir til greiðslu á eigin skuldum þeirra manna, er lán fá úr sjóðnum, eldri en frá o. s. frv.“ Eftir orðalagi frv. geta þessi skuldabréf verið gildur gjaldeyrir til greiðslu á skuldum ekki aðeins bænda, heldur allra manna á landinu. Nær það auðvitað engri átt. Verður auðvitað að takmarka þetta við þá menn eina, sem hjálpa á, sem sé bændur. - Önnur breyt., sem í þessu felst, er sú, að þessi skuldabréf skuli ekki vera gildur gjaldeyrir til greiðslu nema til fyrsta lánardrottins. Þeim fyrsta manni sé gert að taka þessi skuldabréf með nafnverði, en svo verði sú keðja ekki lengri. Má gera ráð fyrir, að þetta verki að nokkru sem hemill á starfsemi þessa, en það er þó nauðsynlegur varnagli. Það er gert of mikið úr hættunni við það, að þeir menn, sem hér ræðir um, verði látnir sæta sömu forlögum og þeir, sem við sjávarsíðuna búa. Þeir eru látnir deyja drottni sínum. Það er ekki verið að gera till. um lán úr ríkissjóði til þess að greiða skuldir þeirra, heldur eru þeir skammaðir fyrir að hafa tekið þessi lán. Ég ætlast ekki til þess, að bændur séu svívirtir fyrir að hafa tekið lán, en það er hinsvegar sjálfsagt, að með skuldir þeirra sé farið eins og annara manna. Væri þá hag þeirra eflaust betur borgið, og myndu lánveitendur þá líka fara varlegar í það að láta þeim meira en þeir geta staðið í skilum með. Verði þessi till. ekki samþ., þá get ég ekki greitt atkv. með frv.

Bergur Jónsson Ég ætla ekki að fara að mótmæla þessu frv., sem hér liggur fyrir, en ég vildi benda á það áður en málið fer út úr d., að bæði við þetta mál, víxillagafrv. og tékkafrv. hefir verið höfð röng aðferð. Þessum málum hefir verið vísað til fjhn. í staðinn fyrir allshn. Segi ég þetta þó ekki af því, að ég er allsherjarnefndarmaður, heldur þótti mér rétt, að á þetta væri bent áður en málin fara til hv.Ed. Það nær ekki nokkurri átt að vísa til fjhn. málum eins og víxlum og tékkum, sem eru hrein viðskiptamál, hvað þá máli eins og þessu, sem er hreint réttarfarsmál. Maður verður að gera ráð fyrir því, að þær n., sem fá mál til meðferðar, séu eitthvað betur fallnar til þess að eiga við þann málaflokk, sem undir þær heyra, en þann málaflokk, sem þær eru óvanar að fást við. Ég vona, að hv.Ed. breyti þessu, þó að það sé ekki venja að skipta um n. milli d.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Mér eru það mikil vonbrigði, að ekki hefir komið fram brtt. um að lækka skattstigann frá því, sem hann er nú í 2. gr. frv. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr. þessa máls, hve óhæfilega hár þessi skattstigi væri, jafnvel þó honum væri einungis ætlað að gilda um eitt ár, eins og hæstv.forsrh. sagði við 2. umr. Enn meiri vonbrigði urðu mér þó, er hann bætti því við nú, að þessi skattstigi myndi aldrei komast aftur í gamla horfið, heldur myndi sú reynsla, sem fengist þetta ár, verða notuð sem grundvöllur undir ákvörðun skattstigans í framtíðinni. En ekkert loforð vildi hann gefa um það, að þessi hækkun yrði ekki notuð til frambúðar sem tekjustofn ríkissjóðs. Nú ber á það að líta, að sé þessi leið farin, þá er verið að taka fyrir sig fram þær tekjur, sem annars mundu koma í ríkissjóð á næstu árum. Þetta dregur því úr tekjum ríkissjóðs í framtíðinni af þessum tekjustofni, og er þó illt að leggja skatta svo á, að þeir dragi úr tekjuvonum síðari ára. Í grg. frv. er gefið í skyn, að óhætt muni vera að hækka tekju- og eignarskattinn í þetta sinn, vegna þess hve framleiðslufyrirtækin, sjávarútvegur og landbúnaður, beri lítinn tekjuskatt fyrir síðastl. ár. En þess ber að gæta, að til eru ýms önnur atvinnufyrirtæki, sem gengið hefir sæmilega með, og þau verða hart úti. Síðan þetta frv. var borið fram fyrst, hafa í Danmörku, sem er í ýmsu okkar fyrirmynd, gerzt atburðir, sem vert er að athuga. Þar eru það sócíalistar ásamt radikölum, sem stjórna. Þeir þurfa sem fleiri ríki á tekjuauka að halda vegna kreppunnar. En þótt ætla mætti, að þeir væru sízt kröfuvægari en aðrir flokkar til beinna skatta, þá hafa þeir þó látið sér nægja að hækka tekjuskattinn um 40%., en jafnframt hækkað, ýmsa aðra tekjuliði. En hér á að hækka tekjuskattinn um 100% á þeim, sem hafa 922 kr. tekjuskatt og þar yfir. Svo miklu lengra er gengið hér. Ég heyrði hæstv.forsrh. mæla svo í gærkvöldi, sem líka er rétt, að þótt erfitt væri ástandið í voru landi, þá væri það þó ekki eins hastarlegt og víða annarsstaðar, þar á meðal í nágrannalöndum okkar. Þetta er rétt. En þá vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort af því megi ekki draga þá ályktun, að ekki sé þörf á að gera radikalari till. hér en í nágrannalöndunum. Og sérstaklega vil ég þó spyrja hann um það, hvort hann geti ekki fallizt á að færa þennan viðbótar- tekju- og eignarskatt niður í 40%. - Það er áreiðanlegt, að ef ekki hefir verið talið viturlegt í Danmörku að fara lengra, þá er það enn siður hér. Ástandið er þó sízt lakara hér og því minni þörf á að fara svo djúpt niður í vasa skattborgaranna sem lagt er til í þessu frv. En það tjáir líklega ekki að deila við dómarann. Ég býst við, að hæstv. fjmrh. komi fram hverju því, er hann vill, hér í þessari deild. En það mun vera rétt á litið, sem frá hefir verið skýrt í blöðum, að þau tilfelli finnist, þar sem tekjurnar nægja ekki til að greiða þá beinu skatta, sem á eru lagðir til bæjar- og ríkisþarfa á yfirstandandi ári. Sjá allir, að slíkt er of langt gengið. Ég skal aftur undirstrika það, að þessi skattur er einnig óheppilegur fyrir ríkissjóð, þar sem hann skerðir svo mjög tekjustofna næstu ára. Svo hár skattur veldur og skattborgurunum fjárhagslegra erfiðleika. Er því að mínu áliti afaróheppilegt að taka svona háan beinan skatt inn á einu ári. Það voru mér vonbrigði, að hæstv.forsrh. óskaði eftir því, að frv. gengi fram óbreytt, að undantekinni brtt. á þskj. 816, sem er smávægileg. Ég verð að segja, að svo stórkostleg gjaldahækkun á alla hærri gjaldendur stofnar bæjarsjóði hér í vandræði. Ég álít, að þetta frv. stefni fjármálum Rvíkur í hreinan voða og jafnframt fjármálum ríkisins í framtíðinni, verði það ekki lagfært frá því, sem nú er.

Frsm. (Bergur Jónsson) Frv. þetta er flutt af allshn.Nd. eftir ósk hæstv.forsrh. Tilefnið er, eins og kunnugt er, ákvæði brezku samninganna, þar sem takmarkaður er nokkuð innflutningur á kjöti og fiski til Bretlands. Í frv. er ákveðið, að ríkisstj. veitist heimild til, ef þörf krefur, að ákveða með reglugerð útflutningsmagn á kjöti og fiski og hvernig útflutningi skuli hagað. Sömuleiðis er það kunnugt, að eftir brezku samningunum erum við skyldaðir til að kaupa í Bretlandi ákveðinn hluta af þeim kolum, sem við kaupum til landsins. Vegna þessarar skyldu, þá er í 3. gr. frv. ríkisstj. heimilað að hafa eftirlit með innflutningi á kolum frá öðrum löndum heldur en Bretlandi, ef þörf krefur.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það hlýtur að vera mjög orðum aukið, að mikill hluti gjaldenda fái hærri skatta en nemur tekjum. Og að það sé sök ríkisins, get ég ekki fallizt á. Það getur ekki verið rétt, og væri auðvelt að sýna það með dæmum. En hitt get ég fallizt á, að heppilegt væri, að bæjarfélögin hefðu fleiri tekjustofna en nú er. Er það þess vert, að tekið væri til gaumgæfilegrar athugunar á næsta þingi.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég hefi ekki getað orðið hv. meðnm. mínum samferða um afgreiðslu þessa frv. Ég skal að vísu játa, að það tekur sig nógu vel út á pappírnum eða í orði kveðnu, að þessi veitingaskattur sé tekinn af því fólki, sem sleppur léttara við önnur opinber gjöld, einhleypu fólki með sæmilegar tekjur. En satt að segja held ég, að möskvarnir í skattalöggjöfinni séu orðnir svo smáriðnir, að þegnarnir hafi ekki mikla möguleika til að sleppa í gegnum þá. Þó skal ég játa, að þetta lítur ekki illa út. En þegar ég fór svo að kynna mér frv. nánar, varð mér það ljósara en áður, hversu feikilegum erfiðleikum það er bundið að framfylgja þessari löggjöf, sérstaklega í fámennum og strjálbýlum héruðum. Ég vil aðeins benda á sem dæmi þessu til sönnunar, að höfundur frv., sem hefir komið efni þess fyrir í 17 greinum, - ég tel ekki þá 18., ákvæðið um hvenær lögin gangi í gildi -, honum hefir reynzt nauðsynlegt að láta 7 greinar frv. fjalla eingöngu um mismunandi refsiákvæði út af ýmiskonar brotum, sem framin kynnu að verða gegn lögunum. Þetta út af fyrir sig bendir ákaflega ljóst á þá erfiðleika, sem þeir hljóta að eiga við að stríða, er eiga að framfylgja lögunum. - Í þeim 10 greinum frv., sem hljóða um skattinn sjálfan, en eigi refsiákvæðin, er ýmislegt, sem sýnir, hversu erfiðleikarnir eru geysimiklir. Ég vil t. d. benda á ákvæði 2. gr. Hver á að hafa auga með því, að þeim sé fylgt? Þá þarf að athuga, að allir þeir, sem selja fæði, mjólk og skyr, bregði eigi út af fyrirmælum greinarinnar. Það verður að gera greinarmun á því, hvort ein máltíð er fullkomin eða eigi, og gæta þess, hvort hún er seld meira eða minna en kr. 1,25, og ennfremur verður að gæta þess, hvort mjólk og skyr er selt með meira eða minna álagi en 25% frá söluverði á staðnum. Það mun verða allerfitt að fylgjast með því á afskekktum sveitaheimilum, hvort álagningin á þessari sölu nemur meiru en 25%, geri ég ráð fyrir. - Í frv. úir og grúir af svona ákvæðum, sem illmögulegt er að framfylgja. Og ég er hræddur um, að þegar á að framkvæma þessi lög, þá reynist þau annar áfengislagaóskapnaður. Þær tekjur, sem um gæti verið að ræða af þessu frv. fram yfir það, sem fer í kostnað við eftirlitið, yrðu, eftir því sem stendur í grg. frv., af fjórum stærstu veitingahúsunum í Rvík. Eru leiddar líkur að því, að veitingaskattur af þessum 4 veitingahúsum muni nema freklega 80 þús. kr. En það er mín skoðun, að þegar þessi fjögur veitingahús eru frá talin, þá muni kostnaðurinn við eftirlitið um framkvæmd laganna vega upp á móti þeim tekjum, sem fást af þessum skatti annarsstaðar á landinn. Og þess vegna hefi ég ekki séð mér fært að fylgja þessu máli. Ég get varla álitið rétt að leggja á þennan skatt sérstaklega vegna gesta þessara fjögurra veitingahúsa, sem náð hafa svo miklum viðskiptum, að það borgar sig fyrir ríkissjóð að innheimta skatt af þeim. Ég get því ekki tekið aðra afstöðu en þá að leggja á móti þessu frv. Það verður leiðinlegur eltingarleikur að innheimta sektir fyrir brot á lögunum samkv. ákvæðum þessara 7 lagagr. í frv., er ég áður nefndi, og tekjurnar af þessum skatti hinsvegar svo óverulegar, að benda má á margar aðrar leiðir, sem auðveldari reynast til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð.