Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Pétur Ottesen): Mér þykir ekki ástæða á þessu stigi málsins að gera annað en að vísa til þeirrar grg., sem fylgir þessu frv., því að þar er að finna ástæðuna, sem liggur til grundvallar því, að farið er fram á, að sú breyt. á vegalögunum, sem þar um ræðir, verði gerð. Ég vil gera það að till. minni, að frv. verði vísað til hv. samgmn. að þessari umr. lokinni.

* Flm. (Thor Thors): Þetta mál er nú flutt hér á Alþ. í fjórða sinn. Það ætti því að vera hv. þm. fullkunnugt, hvert efni þess er og tilgangur í heild. Ég kann þó ekki við að láta með öllu hjá líða að fara um það nokkrum orðum. Hér er um það að ræða, að setja ákveðnar reglur um eitt merkasta og helzta svið þjóðlífsins, atvinnulífið. Allar þjóðir hafa látið þessi mál til sín taka; alstaðar með menningarþjóðum er þessum málum skipað með lögum, og þjóðfélögin hafa látið þetta mál þeim mun meira til sín taka, þeim mun sterkara sem ríkisvaldið er. Í engum löndum er þessum málum jafnákveðið skipað og í einræðisríkjunum, Þýzkalandi, Ítalíu og Rússlandi. Við megum ekki sækja fyrirmyndir okkar þangað, en þegar að því kemur, að við, eins og aðrar þjóðir, hverfum að því, að láta þessi mál taka til hins opinbera, þá finnst mér rétt - og ég held, að flestir séu á eina máli um það -, að við sækjum okkar fyrirmyndir til þeirra þjóða, sem okkar ern skyldastar. Þannig höfum við flm. farið að ráði okkar, því að þetta frv. er í öllum aðalatriðum sniðið eftir því, sem Norðurlandaþjóðirnar hafa gildandi hjá sér í þessum efnum, og allir stjórnmálaflokkar þar virðast vera sammála um að hafa þessi ákvæði gildandi. Það er vitað, að vinnudeilur í þjóðfélaginu eru óumflýjanlegar, en það er hlutskipti löggjafans að reyna að afstýra því, að vinnudeilur leiði til vinnustöðvana, því að það hefir þráfaldlega sýnt sig, að vinnudeilur eru báðum aðiljum, sem í stríðinu standa, til tjóns og þjóðfélaginu æfinlega til ófarnaðar. Eins og áður er fram tekið, er það aðalefni þessa frv., að reyna að afstýra því, að vinnudeilur leiði til vinnustöðvana, en réttur verkamanna til þess að beita verkfalli og vinnuveitenda til þess að skella á verksviptingu er látinn haldast, en aðeins sem örþrifaráð. Það er þess vegna hinn herfilegasti misskilningur og blekkingar, þegar því er haldið fram, að þessi löggjöf þýði það, að verkfallsrétturinn sé tekinn af verkamönnum. Í I. kafla þessa frv. eru ákvæði um vinnusamninga, verföll og verksviptingu. Þar er svo ákveðið, að allir slíkir samningar skuli vera skrifl. og að ákveðinn uppsagnarfrestur skuli tekinn fram. Ennfremur er svo ákveðið, að allir samningar einstakra vinnuveitenda og verkamanna, sem brjóta í bága við samning félags hvors aðilja fyrir sig, séu ógildir. Og loks er svo ákveðið, að ekki skuli þurfa að koma til vinnustöðvana vegna réttarágreinings aðilja, þ. e. þegar deilt er um, hvað felist í gerðum samningi, því að þeim ágreiningi á æfinlega að skjóta til sérstaks óvilhalls dómstóls. Ennfremur eru í þessum kafla sett ákveðin skilyrði fyrir því, að vinnustöðvun megi skella á, og þau skilyrði eru nákvæmlega þau sömu og nú gilda í Danmörku og þar hafa gilt frá 1899, en það er hin svokallaða septembersætt, sem gerð var milli verkamanna og vinnuveitenda. Það samkomulag var gert af hálfu beggja aðilja eftir langvarandi, yfirgripsmiklar deilur. Þessi sætt hefir staðið í gildi í þessi nærri 40 ár, sem liðinu eru síðan hún var gerð, og báðir aðiljar eru sammála um, að hún eigi að vera áfram í gildi. Í II. kafla frv. er rætt um sáttatilraunir af hendi ríkisvaldsins. Eins og hv. þm. er kunnugt, gilda nú l. um þetta atriði frá 1925. Þau l. voru á sínum tíma sett með góðu samkomulagi allra stjórnmálaflokkanna. Það er vitað, að löggjöfin hefir leitt til þess, að deilur hafa oft verið leystar samkv. till. sáttasemjara. En löggjöfin er nú orðin á eftir tímanum. Hún var á sínum tíma sniðin eftir því, sem þá gilti hjá nágrannaþjóðunum, en síðan hafa þær sett ýtarlegar reglur, og það er nauðsynlegt, eins og atvinnulífinu er komið hér og eins og staðhættirnir eru, að auka þessi ákvæði frá því, sem nú er. Í þessum kafla er gert ráð fyrir, að atvmrh. skipi einn ríkissáttasemjara og þrjá héraðssáttasemjara, sem búsettir verði á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði. Það hefir sýnt sig, að það er nauðsynlegt að hafa sáttasemjara víðar en í Reykjavík, en að sjálfsögðu eiga þessir sáttasemjarar að vera í sambandi hver við aðra og jafnan að fylgjast með í því, sem gerist á sviði atvinnulífsins. - Eitt veigamesta ákvæði þessa frv. er það, að sáttasemjari getur og er stundum skyldugur til þess að fresta vinnustöðvunum, á meðan á sáttaumleitunum stendur. Hann getur þó aldrei gert þetta lengur en 4–14 daga, og er það sama ákvaði og nú gildir í Noregi. Danir hafa hinsvegar í sinni löggjöf heimild fyrir sáttasemjara til þess að fresta vinnustöðvunum. Ég tel þetta atriði um vald sáttasemjara til að fresta vinnustöðvunum bráðnauðsynlegt, til þess að honum vinnist tími til þess að koma á sættum, án þess að til vinnustöðvana þurfi að koma. Í III. kafla frv. eru ákvæði um vinnudómstól Íslands, en í honum er gert ráð fyrir, að eigi sæti 5 menn, 3 tilnefndir af hæstarétti, en 2 tilnefndir sinn frá hvorum aðilja. Þessi dómstóll á að hafa það hlutverk með höndum, að skera á réttarágreiningi aðilja. Það getur verið um tvennskonar ágreining að ræða milli verkamanna og vinnuveitenda; annarsvegar réttarágreining, hinsvegar hagsmunaágreining. Réttarágreiningi, sem er um það, hvað felst í gerðum samningi, ber ætíð að vísa til þessa dómstóls. Hagsmunaágreiningur er oft um það, hvað skuli vera kaup og hver kjör verkafólks. Þeim ágreiningi má aldrei vísa til þessa dómstóls. Það er þess vegna hin herfilegasta blekking, sennilega vísvitandi blekking, þegar reynt er að telja mönnum trú um, að vinnudómstóll Íslands, samkvæmt þessu frv., þýði sama og gerðardómur í kaupdeilum. Vinnudómstóll á nákvæmlega ekkert skylt við slíkt. Hann á aldrei að láta hagsmunaágreining neitt til sín taka. Í þessum kafla eru svo ákvæði um það, hvenær vísa eigi þessum réttarágreiningi til dómstólsins, og ýtarleg ákvæði um það, hvaða meðferð dómurinn eigi að hafa á málum sínum, og er sérstaklega lögð áherzla á það, að dómurinn flýti málsmeðferð sem allra mest. Ég skal ekki fara fleiri orðum um frv. sjálft. Það er, eins og ég gat nm áðan, nú flutt í fjórða sinn hér á Alþingi, og öllum ætti að vera kunnugt um, og ég held, að öllum sé í raun og veru kunnugt um, hvert efni þess er, enda þótt þess hafi mjög gætt af hendi einstakra hv. þm., að þeir hafa reynt að afflytja málið á herfilegasta hátt. - Undirtektir sjórnmálaflokkanna undir þetta mál hafa verið nokkuð misjafnar. Framsfl. hefir jafnan talað svo, a. m. k. við hátíðleg tækifæri, að vinnulöggjöf væri mikið áhugamál þess flokks. Hæstv. forsrh. hefir tvisvar haft þann boðskap helzt að flytja þjóðinni í nýársræðu sinni, að nauðsyn væri á slíkri löggjöf. Við síðustu áramót var það eitt helzta atriðið í boðskap ráðh., að vinnulöggjöf yrði að komast á hér á landi og hlyti að komast á, og hann skildi ekki í þeim mönnum, sem svo væru af guði gerðir, að þeir fyndu nokkra ástæðu til þess að andmæla þessu. Flokksþing Framsfl. 1937 samþ. einnig mjög ákveðna áskorun til þingflokksins um að setja löggjöf um þessi efni, svipaða því, sem gildir á Norðurlöndum, en líkt er okkar frv. Á fyrra þinginu 1937 báru framsóknarmenn fram 2 frv. um þetta efni, sem voru spor í rétta átt. Þau köfnuðu í þingrofinu, eins og fleira, sem fyrir lá, en á síðasta þingi bólaði ekki á þeim. Nú hefir hæstv. atvmrh. gefið hv. þm. bók nýlega, sem er álit vinnulöggjafarn. um þessi mál. Þessi n. var skipuð af hæstv. atvmrh. með þeim einkennilega hætti, að í n. voru aðeins valdir fulltrúar stjórnarflokkanna. Nú er svo að sjá sem samkomulag hafi verið um að leggja frv. fram á þessu þingi. Þegar það er athugað, hvað á undan er gengið í þessu máli, tel ég fullkomna ástæðu til að efast um, að frv. það, sem boðað er í þessari bók, verði nokkurntíma lagt fyrir þingið, og ætla ég, að svo stöddu, ekki að ræða efni þess. Ég mun gera það seinna í þessum umr., ef tilefni gefst til þess, en ég verð að segja það, að mér virðist því í mörgum veigamiklum atriðum vera mjög ábótavant, þó að hinsvegar megi telja frv. spor í rétta átt. En afstaða okkar sjálfstæðismanna er sú, að við teljum frv. það, sem hér liggur fyrir, vera þannig gert, að það sé bæði sanngjarnt og jafnframt nógu ákveðið til þess að koma að gagni í þjóðfélaginu, enda er það sniðið eftir reynslu nágrannaþjóða okkar. - Hvað viðvíkur framkomu Alþfl. í þessu máli, er það því miður að segja, að flokkurinn snerist í upphafi mjög öndverður gegn málinu og gekk í bandalag við kommúnista um það að skapa æsingu gegn málinu. Það er þó vitað, að af hendi mikils hluta verkamanna er óskað eftir sanngjarnri vinnulöggjöf. Þetta hefir m. a. komið fram í því, að þegar forsprakkar sósíalista létu verkamenn um stund í friði með að semja við Vinnuveitendafélag Íslands um kauptaxta, þá gengu fulltrúar verkamanna inn á atriði, sem er eitt af veigamestu atriðum vinnulöggjafarinnar. Þeir samþ. í 9. gr. þessa samnings, sem gerður var, að til vinnustöðvunar mætti ekki gripa um vikutíma, á meðan aðiljar væru að semja með sér um ágreininginn. Það virðist svo eftir þessu nál. vinnumálan. að dæma, að forsprökkum Alþfl. hafi nú snúizt hugur í þessu máli, og það má segja, að það sé betra að iðrast seint en aldrei. Þeir hafa lært af reynslunni og vilja setja vinnulöggjöf, a. m. k. er svo að sjá á yfirborðinu, þar sem þeir leyfa fulltrúum sínum að skila sameiginlegu nál. með framsóknarmönnum. En vegna þeirra ummæla, sem féllu hjá hæstv. atvmrh. hér í gær, þar sem hann sagði, að þessum till. n. yrði nú útdeilt meðal allra verkalýðsfélaga landsins, og þau, sem ekki hefðu þegar fengið þær, mættu eiga von á þeim einhverntíma seinna, vil ég taka það fram, að svo er að sjá sem enn eigi að verða talsverð bið á því, að Alþfl. þori að stíga þetta nauðsynlega spor. Það hefir oft verið bent á það, að allur frestur í þessu máli er hættulegur, og hann er hættulegastur fyrir þá, sem með ríkisvaldið fara. Allar vinnustöðvanir hljóta fyrr eða síðar að beinast mjög gegn ríkisvaldinu. Það sýnir sig í því, að hvenær sem í öngþveiti er komið, er það bein skylda ríkisvaldsins að reyna að grípa í taumana og leiða til sætta eða útkljá deiluna á annan hátt. Ég minnist þess, þegar við á síðasta þingi, hæstv. atvmrh. og ég, þreyttum umr. um þetta mál, að hann vildi lítið gera úr aðvörun minni um, að frestur í þessu máli gæti verið hættulegur. Ég hafði þá m. a. látið þess getið, að nauðsyn væri á vinnulöggjöf, vegna þess að um þessi áramót féllu margir kaupgjaldssamningar úr gildi og þess vegna mætti búast við vinnustöðvun. Ég benti honum m. a. á það, að á Akureyri hjá KEA og öðrum iðnrekendum þar mætti vænta kaupdeilna. Ég fullyrði, að ef til hefði verið öflug og sanngjörn vinnulöggjöf undanfarið ár, þá hefði ekki þurft að koma til þeirrar vinnustöðvunar, sem varð á Akureyri á síðasta hausti. Þá hefði verið á staðnum sáttasemjari, sem þegar frá öndverðu hefði haft skyldu til þess að fylgjast með þessu máli og láta það til sín taka, áður en það var orðið of seint. Ég ætla líka að leyfa mér að fullyrða, að ef til hefði verið skörp og ákveðin vinnulöggjöf, þá þyrftu togararnir ekki að liggja núna í höfn. Sáttasemjari hefði þá haft skyldu til að gripa inn í þá deilu miklu fyrr en hann gerði. Og full ástæða er til að ætla, ef hann hefði kynnt sér málið frá rótum í langan tíma og hefði haft aðstöðu til þess að ákalla almenningsálitið, að ekki hefði nú komið til þessarar vinnustöðvunar. Í stað þess að ríkisvaldið léti mál þetta þegar í öndverðu og nægilega tímanlega til sín taka, þá hefir deiluaðiljum verið frjálst, hvernig þeir hafa hagað viðtölum sínum og hversu sjaldan þau hafa verið. Ég held fram, að hér í þessu þjóðfélagi, eins og alstaðar annarsstaðar, sé nauðsyn á því, að ríkisvaldið setji einhverjar reglur um þessi deilumál. Og ég held fram, að þeim mun fátækari sem við erum öðrum þjóðum, þeim mun síður höfum við ráð á að láta þessi mál afskiptalaus af hendi ríkisvaldsins. Ég tel því brýna nauðsyn á því að flýta þessu máll og afgr. það þegar á þessu þingi. Það er krafa okkar sjálfstæðism., að það komi skýrt fram - og það skal koma skýrt fram á þessu þingi -, hvaða flokkar vilja í alvöru koma á vinnulöggjöf og láta þessi mál taka til ríkisvaldsins. Þing eftir þing hefir þessu máli verið slegið á frest, og það hefir verið látið heita svo, að leita eigi álits verklýðsfélaganna um þetta mál. Og enn á ný talar hæstv. atvmrh. nú um, að taka eigi þennan frest. Það er því ástæða til að ætla, að hér sé nú, eins og svo oft tíðkast, aðeins um skrípaleik að ræða af hendi stjórnarflokkanna, þegar þeir láta sína sendimenn skila sameiginlegu áliti um þetta. En ég vona, að svo sé nú ekki. Og hvort svo er eða ekki, skal koma fram á þessu þingi. Ég hefi áður getið þess við umr. um þetta mál, að við sjálfstæðismenn erum fúsir til að taka öllum skynsamlegum og sanngjörnum brtt., sem fram kunna að koma við þetta frv., og við munum freista þess í þeirri n., þar sem þetta mál verður tekið til meðferðar, að koma á samkomulagi um málið. Vil ég svo mælast til að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. -og allshn.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég hefi áður lýst afstöðu minni til þessa frv., sem hér liggur fyrir, og hefi í engu breytt henni. Ég tel, að frv. þetta, eins og það nú er borið fram í fjórða sinn, nái ekki nokkurri átt, fyrir hæstv. Alþ. að samþ. Ég get verið samþykkur hv. flm. frv. um það, að mikill hluti verkalýðsins í landinu sé því samþykkur, að sett sé sanngjörn vinnulöggjöf. En ég er jafnviss um hitt, að svo að segja allur verkalýðurinu hér á landi er andvígur frv. því, sem hér er um að ræða. Ég hirði ekki um að fara út í einstakar gr. frv., því að frv. verður án efa til umr. síðar. En eins og hv. þm. er öllum kunnugt og hv. flm. drap á í ræðu sinni, hefir verið útbýtt meðal þm. nál. frá n. þeirri, sem atvm.ráðuneytið skipaði í desember 1936 til að athuga þetta mál. Þetta nál. liggur nú fyrir til athugunar fyrir alla hv. þm. Þetta frv. var nokkru áður sent til Alþýðusambands Íslands með tilmælum um að senda það út til verklýðsfélaganna í landinu og fá álit þeirra um það. Það hefir Alþýðusambandið gert og óskað eftir svörum fyrir 1.í. marz n. k. Ég geri ráð fyrir, að þá sjáist, á hvern hátt frv. verður lagt hér fyrir þingið, því að ég geri ráð fyrir, að það verði lagt fyrir þingið af einum eða öðrum. - Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, hefir líka, samkv. grg., verið sent Alþýðusambandi Íslands og það beðið umsagnar um það. En sú umsögn hefir ekki heldur komið. Vildi ég því mælast til þess við n., sem fær þetta mál til meðferðar, að afgr. ekki málið frá n., fyrr en sýnt er, hvernig tekið verður skýrslu og till. n., sem ég gat um og ég geri ráð fyrir, að verði séðar fyrir 15. marz n. k. Hv. frsm. kom með nokkrar fullyrðingar í ræðu sinni, sem ég vil mótmæla. Hann sagði, að verkamannafélagið Dagsbrún hefði tekið upp í sína samninga á síðasta sumri, að jafnan skyldi frestað um 7 daga vinnustöðvun. Þetta er rangt. Þetta ákvæði er bundið við það eitt, er vinnustöðvun rís út af skilningi á samningum milli vinnuveitenda og verkamanna.

Ég sagði: Út af réttarágreiningi

. Þá hefi ég misskilið hv. þm. En umrædd gr. þessa samnings hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Rísi ágreiningur út af samningi þessum eða einstökum atriðum hans eða annarhvor aðilja telur hann brotinn á sér, skal leggja allan slíkan ágreining eða meint brot á samningnum fyrir sáttanefnd, sem þannig sé skipuð, að hvor aðili tilnefni einn aðalmann og annan til vara. Skulu þeir rannsaka ágreiningsatriðin og ráða þeim til lykta, ef unnt er. Hafi menn þessir ekki lokið starfi sínu innan þriggja daga frá því, er þeir hafa verið kvaddir til starfa, ber nefndarmönnum að snúa sér til lögmannsins í Reykjavík, sem þá útnefnir þriðja manninn í nefndina, sem reynir ásamt hinum að jafna deiluatriðin. Skal nefndin hafa lokið störfum sínum innan þriggja daga frá því, er þriðji maður var skipaður. Vinnustöðvun skal óheimil út af slíkum ágreiningi, fyrr en viku eftir að sáttastarf hófst“. Sá frestur, sem hér er um að ræða og tekinn er fram í þessari gr., miðast eingöngu við það atriði, sem ég nefndi.

Eins og í frv. okkar

. Hv. þm. fullyrti, að ef til væri löggjöf hér á landi, svipuð að formi, að mér skildist, þessu frv., þá hefði alls ekki komið til þeirrar vinnustöðvunar, sem nú er hafin við togarana hér í bænum. Þetta veit hv. þm., að er rangt. Í því frv., sem hann ber hér fram, eru engin ákvæði, sem geta komið í veg fyrir slíka árekstra sem þar er um að ræða. Þar er ágreiningur um kaup og kjör. Og hv. flm. viðurkennir sjálfur, að það sé ekki tilætlunin með frv. hans nú, að vinnudómstóli eigi að ákveða, hvaða kaup verkamenn og sjómenn fái, þó að slíkt hafi reyndar verið í frv. hans flokksmanna fyrir nokkrum árum. Þessum samningi, sem gerður var milli sjómanna og útgerðarmanna, var sagt upp a. m. k. þrem mánuðum fyrir áramót. Allan þann tíma og fram að þessu hafa útgerðarmenn ekki fengizt til að segja, hvaða kjör þeir byðu sjómönnum. Sjómenn höfðu þegar fyrir áramót sett fram sínar kröfur. Svör útgerðarmanna við þeim hafa mér vitanlega ekki fengizt enn né nein gagnboð á móti þessum kröfum. Hvaða ákvæði eru nú í þessu frv. sett undir slíkan leka sem þennan? Ég sé ekki, að ákvæði þess geti á nokkurn hátt afstýrt slíkum deilum, sem hér er um að ræða. Í frv. eru aðeins ákvæði um það, hvernig skuli taka upp vinnustöðvun, verksviptingu af hálfu vinnuveitanda eða verkfall af hálfu verkamanna, en ekkert ákvæði, sem geti breytt nokkru í þeirri deilu, sem hér er um að ræða.



Herra forseti ! Það er rétt hjá hv. flm. þessa frv., að það er í fjórða sinn, sem þetta frv. um vinnulöggjöf er flutt á þingi. Það er ennfremur rétt bjá þessum hv. þm., að öllum hv. þm. er fullkunnugt um innihald þessa frv. Og einmitt vegna þess, að öllum hv. þdm. er fullkunnugt um það, hefir frv. aldrei í þessi þrjú skipti komizt nema til 1. umr. og n., og mun heldur ekki fara lengra í þetta sinn. Enda er ekki von til þess. Við síðustu umr. um þetta mál hér í hv. d. ræddumst við hv. flm. allýtarlega við um efni frv. Ég ætla ekki að endurtaka sérstaklega nú það, sem ég þá sagði um það. Nóg er að minna á, að þetta frv., ef að l. verður, er stórkostleg skerðing á rétti verkamanna til að selja sína vinnu og ráða sjálfir sínu vinnuafli, þannig að einum verkamanni er fyrirskipað að leggja ekki niður vinnu, þegar honum þóknast, heldur á hann, eftir frv., að fara eftir ákvæðum annara aðilja í slíku sambandi. Það er fyrirskipað, að ef verkamenn í einu félagi hafa ákveðið að hætta vinnu, megi þeir ekki gera það fyrr en eftir svo eða svo langan tíma. Verkamenn eru í slíku tilfelli ekki sjálfum sér ráðandi, heldur verða, hvað sitt vinnuafl snertir, að hlíta ákvæðum sérstakra l., sem rannverulega gera þá þannig að þrælum. Það er þetta „prinsipatriði“ í þessu frv., sem við sósiallstar mótmælum. Það er á móti frelsi því, sem menn eiga að njóta í þessu þjóðfélagi. Það er frelsisskerðing, þótt fresturinn sé ekki meiri en 4, 10 eða 14 dagar. Þá er hér og brotið í bág við allt lýðræði, sem yfirleitt gildir innan þjóðfélagsins, þar sem atkvæðisréttur í sambandi við miðlunartill. sáttasemjara er ákveðinn eins og gert er í 21. gr. frv., sem hv. þm. er fullkunnugt um. Þar stendur m. a., að hafi færri en 25% atkvæðisbærra félagsmanna greitt atkvæði, þá teljist sáttatillaga samþ. Þannig getur sáttatillaga náð samþ., þó að allir félagsmenn séu á móti henni. Það er því hægt með þessum l. að þvinga verkamenu til þess að ganga að samningum, sem allir verkamenn eru á móti. Það er hægt fyrir atvinnurekendur að hafa áhrif á það, að verkamenn fari ekki til þess að greiða atkv., og reyna þannig að stemma stigu fyrir og hindra aðsókn verkamanna til þess að greiða atkv., svo mörg sem þyrfti til þess, að atkvgr. væri gild eftir þessu frv. Hvernig hér er brotið í bág við lýðræðislegan rétt verkamanna, verður áberandi, þegar þess er gætt, hvernig farið er með atvinnurekendur í þessu sambandi. Það er talað með fjálgleik um það af hálfu sjálfstæðismanna, að atvinnurekendum og verkamönnum sé í þessu frv. gert jafnt undir höfði. En ég vil þá spyrja: Hvar er réttur atvinnurekenda til þess að stöðva atvinnufyrirtækin takmarkaður í þessu frv.? Hver einasti atvinnurekandi hefði, þó að frv. þetta yrði samþ., fullan rétt til þess, hvenær sem hann vill, að stöðva sína útgerð, verksmiðju eða annað framleiðslutæki. Hann hefir rétt eigandans yfir þessum tækjum og getur stöðvað þau, þegar honum þóknast. Hann þarf ekki að kalla það „lockout“ eða verksviptingu. Ef vinstri stjórn er við völd, sem m. a. ætti að sjá um stjórn gjaldeyrismála, sem stendur í nánu sambandi við framleiðsluvörur stórútgerðarmanna, framleiðslu þeirra og sölu, og þessum íhaldsmönnum, sem útgerðina hafa á hendi, þætti gott, að stjórnin hefði sem minnstum gjaldeyri yfir að ráða, þá gætu þeir stöðvað öll sín framleiðslutæki til þess að láta það verða þjóðfélaginu og stj. að tjóni, án þess að það kæmi neitt í bága við ákvæði þessa frv. Það eru heldur engin takmörk í frv. sett fyrir því, hve mikið eyðileggingarstarf er hægt að vinna með slíkri vinnustöðvun. T. d. má taka vorið 1936 um það, hvernig togaraeigendurnir geta hagað sér undir slíkum kringumstæðum, ef þeim af pólitískum ástæðum býður svo við að horfa. Þetta frv., þó að l. yrði, mundi ekki setja nein ákvæði gegn því. Það er því ekki nema leikaraskapur að segja, að hér í þessu frv. séu vinnuveitendur og verkalýður jafnréttháir aðiljar, þar sem atvinnurekendur hafa ráð verkamannanna í hendi sér með fyrirtækjunum og líka ríkisvaldið og ríkisstj. með því afli, sem felst í auðnum og ótakmörkuðum rétti til að stjórna framleiðslutækjunum. Annars er dálítið skemmtilegt að sjá, í sambandi við þetta frv., hvernig sjálfstæðismenn smávitkast og verða að viðurkenna staðreyndir. Það eru líklega ekki nema 10 eða 12 ár síðan þeir sögðu, að hér á Íslandi væri ekkert auðvald til og engin fátækt, og auðvaldsskipulag því ekki til hér heldur. En nú er í grg. þessa frv. af flm. þess gerð að sumu leyti nokkuð rækileg grein fyrir því, hvernig stéttaskiptingin hefir skapazt hér, því að hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Stéttaskipting hefst í þjóðfélaginu. Aðiljar framleiðslunnar verða tveir, annarsvegar atvinnurekendurnir, er ráða yfir framleiðslutækjunum, hinsvegar verkamennirnir, er lifa á vinnu sinni. Og hér á landi, eins og um gervallan heim, skapast hagsmunaágreiningur milli þessara aðilja“. O. s. frv. - Þessir hv. flm. frv. verða að viðurkenna, að það, sem gerzt hefir hér á landi upp á síðkastið, sé, að auðvald hafi skapazt, að stéttaskipting hafi komið hér upp milli auðmanna og verkamanna, og meira að segja skilgreina, hvernig auðvaldið hafi ráðið yfir framleiðslutækjunum og að verkamennirnir hafi ekkert annað af að lifa nema vinnu sínu. Þannig viðurkenna þessir hv. flm., að eingöngu í þjóðfélagi, þar sem fáir menn einir geta ráðið yfir framleiðslutækjunum og meginhluti fólksins verður að lifa af því að selja vinnu sína, er stéttabarátta hugsanleg. Í skipulagi, þar sem verkamenn ráða framleiðslutækjunum sjálfir, þar eru allar þessar forsendur, sem skapa slíka stéttabaráttu, brott fallnar. Þess vegna er einkennilegt að heyra hv. flm. frv. tala um sovétríkin í sambandi við þetta mál, þar sem verkamenn sjálfir hafa ríkisvaldið í höndum sér og þar sem stéttabaráttan þess vegna er búin að vera og verkamenn hafa framleiðslutækin í sínum höndum. Svo vil ég lítið eitt koma inn á ýmislegt það, sem hv. flm. kom inn á sem nýjar röksemdir, sem hann vildi færa fyrir sínu máli. Hann sagði, að á Norðurlöndum væru allir flokkar sammála um vinnulöggjöf. Þetta er algerlega rangt. Kommúnistar eru allir á móti henni, og sósialdemókratar eru meira og minna á móti þeirri vinnulöggjöf, sem foringjar sósíaldemókrata í Danmörku hafa komið á. Meira að segja með því að kynna sér þær bækur, sem sósíaldemókratar gefa út til þess að kenna á sínum flokksskólum, má sjá, hvernig andinn er í meginþorra hinna dönsku sósíaldemókrata gagnvart þessari „septembersætt“. Hún er alræmd meðal hinna dönsku verkamanna. Í Noregi er það þannig, að verklýðsfélögin hafa brotið á bak aftur kúgunarlöggjöf þar. Það er því ekki til neins að vitna í Norðurlönd í því augnamiði, að koma hér á óvinsælli vinnulöggjöf. Í sambandi við þá fullyrðingu hv. flm., að togararnir mundu ekki liggja nú í höfn hér í Reykjavík, ef vinnulöggjöf hefði verið til hér, vil ég beina spurningu til hans: Hvernig stendur á því. að togaraeigendur hér í Reykjavík láta ekki reka ufsaveiðar? Vinnulöggjöf hefði ekkert með það mál haft að gera. Þar eru til samningar milli útgerðarmanna og verkamanna. En þar er einfaldlega bannað af togaraeigendum og útgerðarmönnum að láta togarana fara á veiðar. Er þetta gert til þess að forða þjóðinni frá fjóni? Veldur því eitthvað, sem vinnulöggjöf átti að lagfæra og bjarga við, ef hún hefði verið komin á? Það er bezt fyrir þá háu herra frá Sjálfstfl. að upplýsa þetta, þegar þeir tala af miklum móði um vinnustöðvun og annað í því sambandi. Nei, það sést bezt á stöðvun ufsaveiðanna nú, að það er eitt, sem sjálfstæðismönnum gengur til. - það er að reyna að kúga verkalýðinn til undirgefni, af því að verkalýðurinn hefir ekkert af að lífa nema sína vinnu, þar sem atvinnurekendurnir geta sjálfir lifað góðu lífi, á meðan á vinnustöðvuninni stendur, á því, sem þeir eru búnir að græða af öðrum. Hér er um ólíkt að ræða. Verkalýðurinn leggur ekki út í verkföll, nema sem vörn gegn kúgun, þar sem vinnuveitendur nota vinnustöðvun til þess að kúga, ekki einasta fjárhagslega, heldur einnig pólitískt. Það er bezt fyrir þessa menn að upplýsa fyrir hv. þm. og sjómönnum, hvernig á því stendur, að togararnir fá ekki að fara á ufsaveiðar. Þá kemur hv. flm. með fullyrðingu um það, að af miklum hluta verkamanna sé óskað eftir vinnulöggjöf. Hvaða stafi hefir hann fyrir sér í þessu? Getur hann bent á eitt verklýðsfélag á landinu, sem óskað hefir eftir, að vinnulöggjöf verði sett á slík sem þessi? Öll verklýðsfélög, sem tekið hafa frv. þetta til meðferðar, hafa mótmælt því. Við þm. þeirra hér á Alþ. endurtökum bara þessi mótmæli í nafni verkalýðsstéttarinnar. Það er hreinn misskilningur, sem oft hefir áður komið fram hjá þessum hv. þm. og samflokksmönnum hans, að við kommúnistar séum að æsa verkamenn upp á móti þessu fyrirmyndar frv. þeirra. Það þarf sannarlega ekki að æsa þá upp á móti því; þeir eru á móti því. Þeir verkamenn, sem finna til gildis sins og sinnar stéttar í þjóðfélaginu og kunna að meta það frelsi, sem þeir með sínum samtökum hafa áunnið sér, eru auðvitað á móti því, að þetta frelsi sé skert. Það þarf enga æsingamenn til þess að segja þeim það. Þessi hv. þm. virðist því hafa nokkuð barnalegar hugmyndir um verkamenn, meginhluta hinnar íslenzku þjóðar. Þeir eru sannarlega sjálfstæðir menn, sem þora að hafa sínar skoðanir og eru reiðubúnir til að verja sitt frelsi gagnvart þeim mönnum, sem sækjast eftir að ræna þá því. Í þessu sambandi vil ég spyrja hv. flm. þessa máls að því, hvort það sé meiningin að framkvæma þessa vinnulöggjöf á móti vilja verkalýðsfélaganna í landinu? Sjálfstfl. hefir upp á síðkastið alltaf gengið lengra og lengra í því að þykjast sérstaklega vera flokkur verkamannanna. Eg man ekki betur en að einmitt hv. þm. Snæf. hafi sjálfur á fundi sjálfstæðismanna inni á Eiði sagt, að nú yrðu það þeir sjálfstæðismenn, sem færu að taka upp söng verkamanna: „Sjá roðann í austri“ - og kyrja: „Þeir skammta okkur frelsi, þeir skammta okkur brauð“. Og ég man ekki betur en að þessi ræða væri prentuð í Morgunblaðinu. Ég vil nú spyrja þennan „verkamannaleiðtoga“, hvort hann ætli að framkvæma vinnulöggjöf þessa á móti vilja sinna kæru félaga, - meðan hann fær ekki eitt einasta verkalýðsfélag á landinu til að samþykkja eitt einasta atriði í vinnulöggjöfinni. Ef svo er, þá væri það auðséð, að tilgangur sjálfstæðismanna með því að flytja þetta frv. væri eingöngu sá, að setja lög til þess að kúga verkamannastéttina í nafni atvinnurekenda. Þá sagði hv. þm. Snæf. í lok sinnar ræðu, að það lægi alveg sérstaklega á nú, að frv. þetta yrði að lögum. Nú langar míg til að biðja þennan hv. þm. að vera einu sinni hreinskilinn og segja, hvers vegna á því liggi alveg sérstaklega núna. Sjálfstæðismenn eru nú búnir að vera að myndast við þetta í ein 10 ár, að koma á vinnulöggjöf. En af hverju leggja þeir alveg sérstaka áherzlu á það einmitt þessa mánuðina? Ég vildi gjarnan spyrja þennan hv. þm. að því, hvort það standi ekki eitthvað í sambandi við það, að togaraútgerðarmenn eru nú að bera fram kröfur um gengislækkun og heimta, að stórútgerðarmenn fái yfirráð yfir gjaldeyrinum. Atvinnurekendur ógna með sínu eignarvaldi yfir togurunum, til þess að knýja það fram, að þeim verði afhentur gjaldeyririnn, og þegar það væri búið, væri náttúrlega meiningin að lækka gengið. Er það þess vegna, sem sjálfstæðismenn leggja svona mikið upp úr því, að koma vinnulöggjöfinni í gegn einmitt nú? Það er eftirtektarvert, að sjálfstæðismenn ganga stundum svo langt í þessu sambandi, að þeir þykjast vilja koma á þessari vinnulöggjöf til þess að vernda verkamenn, líklega gegn ofstopa og æsingamönnum. En ég vil benda þeim á, að áður en þeir þættust fara að setja löggjöf til verndar verkalýðnum, ættu þeir fyrst að sýna vilja sinn í því að endurbæta og framkvæma eitthvað af þeim lögum, sem sett hafa verið honum til hagsbóta, sjá t. d. um það, að lögin um kjallaraíbúðir fengju framkvæmd. Síðan þau lög voru sett, hafa kjallaraíbúðirnar í Reykjavík þrefaldazt undir stjórn Íhaldsins. Sama máli gegnir um lögin um verkamannabústaði og fleiri, sem sett hafa verið til verndar verkalýðnum, en svikin í framkvæmdinni. Þetta frv. mun því eins og áður mæta einróma mótspyrnu verkamannastéttarinnar. - Og ég mun taka sömu afstöðu til þess og í fyrra og vera á móti því til 2. umr. og n.

* Flm. (Thor Thors): Hæstv. atvmrh. var stuttorður um þetta mál og hóf ræðu sína á því, að ekki næði nokkurri átt að samþ. þetta frv. Mig langar til að spyrja: Hvers vegna nær það ekki nokkurri átt? Síðan við töluðum saman síðast um þetta mál, hefir formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, Sigurjón Á. Ólafsson, og maður mjög nákominn varaforseta Alþýðusambands Íslands gert till. um vinnulöggjöf, og er þar tekið upp flest af því, sem felst í okkar frv. Þar er t. d. tiltekinn þessi frestur, sem er svo hættulegur að dómi 5. þm. Reykv. Þar er ákveðið, að liða þurfi vika áður en vinnustöðvun má skella á. Þá eru ennfremur í frv. sósíalistanna mjög svipuð ákvæði um sáttatilraunir og hjá okkur og ákvæði um vinnudómstól, sem þeir að vísu nefna öðru nafni. En frv., sem þeir sósialistar nú leggja fram, er það svipað okkar frv., að þegar að því kom á síðastl. ári, að þeir urðu óvinir um stund, alþýðuflokksmenn og framsóknarmenn, þá skrifuðu þeir alþýðuflokksmennirnir í vinnulöggjafarn., Sigurjón Á. Ólafsson og fulltrúi Stefáns Jóhanns, í Alþýðublaðið og sögðu, að frv. framsóknarmanna væri ekkert annað en umskrift á frv. okkar sjálfstæðismanna. Ég hefi þessa grein hér í tösku minni og skal sýna hana hæstv. ráðh., ef hann dregur þetta í efa. Nú bera þessir sósíalistar fram till., sem að þeirra eigin álíti eru ekkert annað en umskrift á frv. okkar sjálfstæðismanna. Og svo stendur hæstv. ráðh. hér upp og talar digurbarkalega um það, að ekki nái nokkurri átt að samþ. okkar frv., sem er þó svona nátengt því frv., sem hans flokksmenn leggja fram. - Ég skil það að vísu vel, að hæstv. ráðh. þurfi að leika skollaleik í þessu máll, og við sjáum hann ekki í neinu nýju hlutverki, þótt hann leiki slíkt hlutverk. Hæstv. atvmrh. sagði, að svör verklýðsfélaganna mundu koma fyrir 5. marz, og að þeim fengnum mundi frv. verða lagt fyrir þingið „af einum eða öðrum“. Hann þorði ekki að fullyrða, að hann sjálfur legði það fram, því að það er vitað, að verkalýðsfélögin mundu ekki leyfa honum það. Þessi hæstv. ráðh. hefir nefnilega ekki tök á verkalýðsfélögunum lengur. Það hefir sýnt sig, að æsingamenn í verkalýðshreyfingunni, með hv. 3. þm. Reykv. í broddi fylkingar, eru að ná tökum á þessum félagsskap, og við þurfum ekki að spyrja að því, hver verði afstaða hins mikla kjarkmanns, hæstv. atvmrh., þegar svör verkalýðsfélaganna eru komin. Ætli hann verði ekki fljótur að hlaupa frá till. flokksbræðra sinna, til þess ennþá ákveðnar og skammarlegar en nokkru sinni fyrr að sýna, hversu „mjög sitjandi“ hann er í sínum sess? Hæstv. atvmrh. vildi andmæla því, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að Dagsbrún hefði gengið inn á eitt veigamesta atriði vinnulöggjafarinnar síðastl. sumar. Ég gat þess, að þetta snerti aðeins réttarágreining, og það er eins og ætlazt er til í okkar frv., að það er réttarágreiningurinn einn, sem á að vera afgerður af vinnudómstóli Íslands. Hæstv. ráðh. las það síðan alveg réttilega upp, að vinnustöðvun er bönnuð samkvæmt þessum samningi í 7 daga, meðan á sáttaumleitunum stendur og verið er að útkljá þennan réttarágreining. Hæstv. atvmrh. talaði um vinnustöðvun af hendi útgerðarmanna. Nú vitum við, að það er kaupdeila á togurum, sem byggist á því, að sjómenn hafa sagt upp samningum. Það eru þess vegna þeir, sem hafa stofnað til verkfallsins, og það eru vitanlega forsprakkar þeirra, sem bera aðalábyrgðina á þessari vinnustöðvun. Útgerðarmenn sýndu, að þeir vildu gera út fyrir sama kaup og verið hafði. Þeir urðu að beita brögðum til þess að fá að láta skip sín ganga á ísfisksveiðar. Það var vist vegna þess, að forsprakkarnir voru svo uppteknir við bæjarstjórnarkosningarnar, að skipunum tókst að stelast úr höfn. Það eru því ekki útgerðarmenn, sem stofnuðu til vinnudeilunnar, heldur flokksbræður hæstv. atvmrh., sem bera ábyrgð á henni, því að það sýndi sig líka, að sjómenn voru mjög fúsir til þess að vinna áfram fyrir sama kaup og þeir höfðu haft. Hæstv. atvmrh. vildi draga í efa þau ummæli mín, að sennilega hefði verið hægt að komast hjá vinnustöðvun á Akureyri og hér í Reykjavík, ef sanngjörn og fullkomin vinnulöggjöf hefði verið gildandi. En ég vil leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á það, að samkv. 11. og 12. gr. þessa frv. eru skyldur og réttindi sáttasemjara aukin mjög verulega, frá því sem nú er. Sáttasemjarar hefðu fengið vitneskju um það löngu áður en til vinnustöðvana kom, að þær voru yfirvofandi, og þeir mundu hafa gripið til ráðstafana þegar í stað, þar sem þeir höfðu beina skyldu til þess að skerast í leik, þegar þeim var augljóst, að vinnudeila var yfirvofandi. Og þegar þess er gætt, að reynsla undanfarinna ára bendir mjög til þess, að afskipti sáttasemjara hafi leitt til sátta og heillavænlegra lausna, þá er ástæða til þess að ætla, að með tímabærum afskiptum sáttasemjara hefði í þetta skipti mátt komast hjá vinnustöðvun. Hv. 5. þm. Reykv. hélt hér eina af sínum alkunnu lýðskrumsræðum. Það er nú svo með hann hér í d., að hann er frekar til gamans en að hann sé tekinn alvarlega. Ég þekkti þennan hv. þm. vel á hans skólaárum og hafði gaman af að hlusta á hans ræðuhöld. En mér finnst hann alltaf vera að halda sömu ræðuna og í 5. bekk menntaskólans. Lífið virðist ekki hafa haft nein áhrif á hann og engan þroska veitt honum. Þetta er leiðinlegt með jafngott mannsefni og einu sinni bjó í þessum manni. Þessi hv. þm. sagði, að öllum þm. væri fullkunnugt efni þessa frv. Já, maður skyldi nú ætla, þegar frv. er flutt í fjórða sinn, að þm. væri kunnugt um efni þess, en samt talar þessi hv. þm. eins og hann sé gersamlega fávís um það, hvað í frv. stendur. Hann heldur ræðu fulla af slagorðum og æsingum, sem enga stoð eiga í frv., sem fyrir liggur. Hann talar um, að hér sé um ógurlega skerðingu að ræða á rétti verkamannanna til þess að nota þetta dýrmætasta vopn þeirra í lífsbaráttunni, verkfallsréttinn. En ég vil benda hv. þm. á það, að verkfallsrétturinn er látinn haldast. Það er aðelns um frestun um stundarsakir að ræða, og þessi skerðing á verkfallsréttinum er nákvæmlega sú sama og á rétti vinnuveitandans til þess að grípa til verksviptingar. Annars get ég ekki komizt hjá því að endurtaka það, sem ég benti þessum hv. þm. á síðast, þegar við ræddum þessi mál. Það er svo einkennilegt að heyra hann tala um þennan dýrmæta verkfallsrétt, þegar við vitum, að hann sækir allar sínar fyrirmyndir og hugsanir til Rússlands. En hvernig er málum komið þar? Þann veg, að þar er enginn verkfallsréttur til. Þetta dýrmæta vopn, að vernda kjör sín með verkföllum, hefir verið tekið af verkalýðnum í Rússlandi. Ef einhver ágreiningur kemur þar upp, er strax settur upp gerðardómur, og hann er bindandi fyrir báða aðilja. En hv. þm. mun nú standa hér upp á eftir og lýsa með mörgum fögrum orðum þeim sældarkjörum, sem verkalýðurinn í Rússlandi eigi við að búa. Kaup almennra verkamanna í Rússlandi er ekki hærra en 150 rúblur á mánuði, en miðað við kaupmátt rúblunnar er það ekki hærra en sem svarar 30 krónum. Ætli verkamönnunum íslenzku sé það ekki tilhlökkunarefni að mega, þegar þessi litli Stalin okkar er orðinn einvaldur, púla fyrir hann í ríkisfyrirtækjunum fyrir 30 krónur á mánuði? Þeir geta huggað sig við það að hlusta á lofræður hans um skipulagið og glaðzt yfir því að vera að vinna fyrir ríkið. Heldur hv. þm., að sjómennirnir væru miklu fúsari til þess að fara út á togarana fyrir 150 kr. á mánuði, í vitund þess, að það væri ríkið, sem fengi afraksturinn? Nei, það er ábyggilegt, að íslenzki verkalýðurinn vill heldur freista þess að vinna í einkarekstri heldur en að láta berja sig með svipum ríkiseinokunar. En það er það, sem þessi hv. þm. boðar hinum íslenzka verkalýð. Og þegar verkalýðurinn í Rússlandi vill ekki hlýða gerðardómnum, sem ákveður kaupið, - hvað tekur þá við? Síbería eða blóðöxi Stalíns. Þetta er nú hlutskipti verkalýðsins í Rússlandi. En verkamenn eru svo huggaðir með því, að þeir ráði yfir atvinnufyrirtækjunum. Það liggur við, að manni verði flökurt, þegar þessi maður er að tala um lýðræði, og heyrir kommúnista vera að slá um sig með því orði. Þessi hv. þm. skrifaði grein í Þjóðviljann þann 16. jan. síðastl., held ég, þar sem hann lýsti því lýðræði, sem koma skal, ef hann og hans líkar ná hér völdum; þá á að fara að dæmi Rússlands. - Það fóru nýlega fram allsherjarkosningar í Rússlandi. En með hvaða hætti? Það var aðeins einn maður í kjöri á hverjum stað. Þetta er nú lýðræðið, sem verið er að boða hér, ef kommúnistar komast til valda. En þá verður, að þeirra dómi, svo gott samkomulag í þjóðfélaginu, að ekki kemur nema einn til greina á hverjum stað, enda hefir þessi ágæti útvörður lýðræðisins látið þess getið, að þá verði búið að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja þetta góða lýðræði. Hann segir nefnilega, að þá verði búið að reka úr landi alla forvígismenn andstæðinganna. Þetta er lýðræðið, sem þessi hv. þm. boðar ! Hv. þm. talaði mjög mikið um það misrétti, sem samkv. þessari löggjöf væri milli vinnuveitenda og verkamanna. Það er nákvæmlega sami rétturinn, sem þeim er búinn. - Og það, sem hann talar um yfirráð vinnuveitenda yfir atvinnufyrirtækjunum, á ekkert skylt við þetta frv. út af fyrir sig. Það er afleiðing af því þjóðskipulagi, sem við ennþá höfum hér, sem sé því, að menn séu nokkurnveginn sjálfráðir um sínar eigur. Ég veit ekki betur en að það sé ennþá í 63. gr. stjskr. ákveðið, að eignarrétturinn sé friðhelgur í þessu þjóðfélagi, en þetta frv. út af fyrir sig skapar ekkert misrétti milli vinnuveitenda og verkamanna. Það er vitanlega hægt að sjá í gegnum það hverju sinni, hvenær sé um verksviptingu af hendi atvinnuveitenda að ræða eða vinnustöðvun af öðrum orsökum. Hv. þm. sagði, að sósíaldemókratarnir á Norðurlöndum væru á móti vinnulöggjöfinni þar. Hvers vegna hafa þeir þá ekki afnumið hana? Og hvernig stendur á því, að þessi illræmda „septembersætt“, sem hv. þm. talar um, hefir verið í gildi í Danmörku síðan 1899? - Hv. þm. sagðist vita, að andinn í verkalýðsfélögunum dönsku væri á móti vinnulöggjöfinni. Ég hygg nú, að forvígismenn sósialistanna í Danmörku, t. d. Stauning, séu kunnugri andanum í þeim félögum heldur en þessi kommúnisti, sem hér talaði áðan. Og það leiðir af hlutarins eðli, að sósíalistar í Danmörku gætu ekki unnið kosningar hvað eftir annað, ef vinnulöggjöfin væri andstæð verkalýðnum. Auðvitað myndi verkalýðurinn þá heimta það fyrst og fremst af þeim fulltrúum, sem hann kýs, að þeir létu verða sitt fyrsta verk að afnema þessa löggjöf. En hví hafa þeir þá ekki gert það? Þetta sýnir, eins og annað, að það er fleipur, sem þessi hv. þm. fer með út af þessu máli, og það kemur engum á óvart. Hv. þm. sagði, að verkalýðurinn gripi aldrei til verkfalla nema í varnarskyni. Við vitum það, að vinnustöðvanir þrengja mjög kosti hinna vinnandi stétta. Við vitum það líka, að þær eru því miður sjaldan einráðar um það, hvenær til þeirra er gripið. Það eru ábyrgðarlausir forsprakkar og lýðskrumarar, sem teygja verkalýðinn út í hinar tilfinnanlegustu vinnustöðvanir. Þetta frv. miðar að því að láta verkalýðinn sjálfan ráða með atkvgr., hvort hann vill vinnustöðvun eða ekki. Það miðar að því að taka völdin yfir þessum málum, ekki frá verkalýðnum, heldur frá ábyrgðarlausum lýðskrumurum, sem lifa á því í pólitískum tilgangi að teygja verkalýðinn út í vinnustöðvanir og skapa þannig æsingar og eymd. En við vitum, að það er vatn á myllu kommúnista sérstaklega. Það þarf enginn að furða sig á því, þótt hv. 5. þm. Reykv. sé sárt um þetta mál. Það er verið að taka frá honum. Það er verið að taka frá honum og kommúnistum þó nokkuð af þeim skilyrðum, sem þarf til þess, að þeir geti áfram þróazt á lýðskrumi og æsingum. Hv. þm. spurði mig, hvernig ég gæti staðhæft, að verkalýðurinn væri að miklu leyti fylgjandi vinnulöggjöf. Ég veit mjög vel, að í einstökum verkalýðsfélögum hefir verið hóað saman æsingafundum af hendi kommúnista til þess að samþykkja andmæli gegn vinnulöggjöf. En ef litið er á úrslit síðustu alþingiskosninga, þá getur maður dregið þá ályktun, að stórkostlegur meiri hl. þjóðarinnar sé fylgjandi því, að sett verði vinnulöggjöf, og við vitum, að alþýðan og verkalýðurinn eru í meiri hl. með þjóðinni. Af þeim flokkum, sem börðust í síðustu kosningum, voru það 3 flokkar, sem a. m. k. tjáðu sig fylgjandi því að fá vinnulöggjöf. Í fyrsta lagi var það Sjálfstfl., í öðru lagi var það Bændafl., og í þriðja lagi Framsfl., sem hafði flutt frv. í þessa átt. Þessir flokkar fengu til samans 421/2 þús. atkv., en Alþfl. og Kommfl. fengu aðeins 16 þús. atkv. Af þessum tölum má með nokkrum rétti ráða í það, hversu mikil] hluti þjóðarinnar æskir þess, eða getur fellt sig við, að sett sé sanngjörn og viturleg vinnulöggjöf. Þá lagði hv. þm. fyrir mig eina spurningu, sem mér skildist á öllu fasi hans og látæði, að væri einhver ógurleg samvizkuspurning. Hann spurði mig, hvort ég ætlaðist virkilega til þess, að vinnulöggjöf yrði framkvæmd gegn vilja verkalýðsins. Annars veit ég, að þegar hv. þm. talar um verkalýðinn, þá á hann við sjálfan sig. En ég get sagt hv. þm. það, að ég geri ráð fyrir, að hver sú löggjöf, sem Alþ. setur, verði framkvæmd, hvað sem ábyrgðarlausir piltar, elns og þessi hv. þm., gala. Enn er það svo, að meiri hl. Alþ. ræður, hvaða I. eru sett, og enn verðum við að gera ráð fyrir því, að l. verði framkvæmd í þjóðfélaginu, hvað svo sem einstakir æsingamenn segja gegn því. Ég ætla ekki, að hið íslenzka ríkisvald sé orðið svo eymdarlegt, að það þori ekki að framkvæma vilja Alþ., enda þótt það þurfi að mæta slíkum hreystimönnum og köppum sem hv. 5. þm. Reykv. Hv. þm. spurði mig ennfremur, af hverju þessu máli lægi á. Því liggur á á sama hátt og öllum góðum og þjóðhollum málum liggur á. Við erum þeirrar trúar, að það sé þessu þjóðfélagi til hagnaðar, að slík löggjöf sé sett, og þess vegna er það ósk okkar og afleiðing af þeirri trú okkar, að þetta mál eigi að ná fram að ganga sem fyrst. Það miðar að því að afstýra voða í þjóðfélaginu, og þeim mun fyrr, því betra. Gengismálið, sem hv. þm. var að tala um, kemur þessu máli ekkert við. Þar kemur fram þessi vanalegi hugsunargrautur hjá hv. þm. Ef hann les yfir frv. og skilur það, sem þar stendur, þá getur hann séð, að þessi löggjöf á aldrei að eiga neitt við hagsmunaágreining aðilja. Ég þykist hafa sýnt, á hve veigamiklum rökum, ef rök skyldi kalla, svigurmæli hv. 5. þm. Reykv. eru byggð. Ég veit, að það er með ræðu hans í þessu máli eins og í öðrum málum á Alþ., að þær eru frekar til gamans heldur en að þær séu teknar alvarlega. - En vegna þess, sem hæstv. atvmrh. sagði, að vænta mætti ákveðinnar afstöðu stjórnarflokkanna til þessa máls eða til vinnulöggjafar í heild innan skamms, þá tel ég í sjálfu sér rétt, að í n. þeirri, sem fjallar um þetta mál, verði afgreiðslu þess frestað fyrst um sinn, meðan séð verður, hvað verður um hitt frv. En eins og ég gat um áðan, þá skal koma fram á þessu þingi, og það svo, að alþjóð veiti því eftirtekt, hver hugur er á bak við hjá stjórnarflokkunum í þessu máli.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Mér kemur ekkert á óvart, þótt hv. þm. Snæf. sé dálítið úfinn í skapi út af því, hvað ég sé „mjög sitjandi“ í ráðherrastóli. Mér er vel kunnugt um það, að hann og hans flokksbræður langar mjög til, að skipt sé um, svo einhver þeirra fengi að setjast í þennan stól í minn stað. Ég vænti þess, að hv. þm. afsaki, þótt ég leiti ekki fyrst og fremst til hans eða hans jábræðra eða taki tillit til hans óska, þegar ég ákveð, hvað lengi ég sit í þessum stóli, að svo miklu leyti, sem ég get ákveðið það. En ég skal láta þetta nægja um þetta atriði. Niðurlagið á ræðu hv. þm. var mér næsta torskilið. Hann sagði í tilefni af ummælum hv. 5. þm. Reykv., að þetta snerti mál eins og gengismálið ekki nokkurn skapaðan hlut, því að þetta frv. fjallaði ekki um hagsmunaágreining. Þetta er rangt. Það fjallar um það, að því leyti, sem það fjallar nm, hvernig deilur um hagsmuni skuli reknar. Og þetta skiptir mjög miklu máli. Væru t. d. gerðir bindandi samningar í 1–2–3 ár, og síðan sett á gengislækkun, þá er ekki gert ráð fyrir því í frv., að breyt. verði á, heldur séu menn bundnir við samningana. Að þessu leyti er þetta stórt atriði í sambandi við þetta frv., ekki sízt þar sem eru einmitt frá hans flokki og hans stéttarbræðrum uppi jafnákveðnar kröfur um gengislækkun eins og hafa verið upp á síðkastið. Ég skal ekki blanda mér í kappræður þeirra hv. þm. Snæf. og hv. 5. þm. Reykv. Það er komið svo, að þeir yfirbjóða hvor annan í umhyggju sinni fyrir verkalýðnum. Mér skildist á hv. þm. Snæf., að hann teldi það ósvífni af hv. 5. þm. Reykv., að halda því fram, að hann bæri hagsmuni verkalýðsins fyrir brjósti, því að eini réttborni maðurinn til þess væri hv. þm. Snæf. sjálfur, og allt hans brölt á þinginu væri beinlínis gert til þess að vernda verkalýðinn fyrir þessum æsingamönnum, sem hann kallaði svo, sem alltaf væru að leiða verkalýðinn út í ógöngur. Annars er mér óskiljanlegt, hvernig þessir æsingamenn leiða verkalýðinn út í ógöngur. En mér finnst það nógu skemmtilegt, að sjá hv: þm. leika þetta hlutverk. Hann hefir æft sig töluvert upp á siðkastið og honum er að fara fram. Síðan hann fékk fyrir bekkjarnaut hv. 5. þm. Reykv., þá hefir hann lært vel af honum, og er meira að segja farinn að taka honum fram hvað orðalag og framsetningu snertir. Hv. þm. spurði mig, hvernig á því stæði, að ég teldi ekki koma til mála að samþ. frv. það, sem hann ber fram, þar sem einn minna ágætu flokksmanna, Sigurjón Á. Ólafsson, formaður Sjómannafélagsins, hefði verið starfandi í n. þeirri, sem undirbjó till. þær, sem útbýtt hefði verið í þinginu. Því er auðsvarað. Það er vegna þess, að þessi frv. eru svo gerólík, að varla er hægt að segja, að nokkurt samræmi sé þar á milli. Ég mun fá tækifæri til þess síðar, að ræða við hv. þm. um þetta, þegar hitt frv. liggur fyrir. Ef hann athugar frestina, reglurnar um atkvgr., I. kaflann, um réttindi verklýðsfélaga, og athugar áhrif gengisbreytinga á kaupgreiðslusamninga, þá mun hann sannfærast um, að þarna er mikill munur á. Það þarf heldur ekki að fara í grafgötur að leita að því, því að væri ekki munur á, - hvers vegna væru þá hv. flm. að flýta sér að bera fram þetta frv., ef það væri að öllu leyti eins og það frv., sem n. hefir samið? Hvers vegna væru sjálfstæðismenn þá að flýta sér að koma með þetta frv.? Sannleikurinn er sá, að þarna ber mikið á milli, eins og hv. þm. veit og sagði líka í sinni fyrstu ræðu. En ég skal ekki eyða tíma til þess að ræða um þetta núna, því að það mun síðar koma fram. Hv. þm. fylltist mikilli vandlætingu og taldi ósæmandi af mér sem ráðh. að tala um vinnustöðvun af hálfu togaraeigenda, því að hún væri af hendi sjómanna. Ég skal að vísu ekki fara að deila við hann um orðalag í þessu efni. En ég vil taka undir það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði um þetta efni, að ef um verkfall er að ræða af hálfu sjómanna, - hvernig stendur þá á því, að togararnir fara ekki á ufsaveiðar? Hv. 5. þm. Reykv. spurði að þessu, en hv. þm. Snæf. gleymdi að svara því. Ég vil spyrja, hvort þar sé verkfall af hálfu sjómanna? Eru það sjómennirnir, sem hafa neitað að fara út á ufsaveiðar? Mér er kunnugt um, að svo er ekki. Þeir eru fúsir að fara út á ufsaveiðar með óbreyttum kjörum. Mér er kunnugt um, að ýmsir útgerðarmenn hafa viljað láta skip sín fara út á ufsaveiðar með óbreyttum kjörum. En það eru samtök útgerðarmanna, sem hafa samt stöðvað skipin og hindrað þau í að fara á veiðar. Þetta er vinnustöðvun af hendi útgerðarmanna. Þegar hv. þm. ber smjör á góma sína og talar áhyggjufullur vegna þjóðarinnar um tjón það, sem hljótist af þessari vinnustöðvun, þá ætti hann að muna, að það væri munur fyrir sjómenn og útgerðarmenn líka, ef þeim 12–15 skipum, sem höfðu hug á því að fara á ufsaveiðar, hefði ekki verið bannað það. Hv. þm. fullyrðir - en hann var þó mýkri í máli nú en í fyrri ræðu sinni -, að ekki hefði þurft að koma til þessarar vinnustöðvunar, ef þetta frv. hefði verið orðið að l., áður en vinnustöðvunin hófst við togarana. Mér er það alveg óskiljanlegt, hvernig hv. þm. fer að tala þannig, sérstaklega að hann, sem er þessu máli þaulkunnugur, skuli fullyrða annað eins og þetta. Hann sagði, að sáttasemjara hefði þá gefizt tími til undirbúnings, og honum hefði borið skylda til að taka málið að sér. En sáttasemjara hefir gefizt nægilegur tími til þess að kynna sér málið, þar sem ég veit ekki betur en að 3 mánuðum fyrir áramót hafi samningum verið sagt upp af hálfu sjómanna. Allan þann tíma gat sáttasemjari gengið úr skugga um, hvort samningar tækjust, og ef þeir tækjust ekki, þá freistað að koma sáttum á. Það er því alveg um sömu aðstöðu að ræða og gert er ráð fyrir í frv. Þegar leið að áramótum, settu sjómenn fram sínar kröfur. Síðan hefir sáttasemjari þráfaldlega reynt með viðtölum við báða aðilja að koma sættum á, en hann hefir engin móttilboð fengið frá útgerðarmönnum.

Hefir hann beðið ráðh. að skila þessu? Þetta eru fullkomin brot á embættisskyldu hans og þar að auki ósannindi

. Þetta er rangt. Það er ekki til neins fyrir hv. þm. að blása sig upp eins og fýsibelg út af þessu. Hann veit, að hingað til hefir sáttasemjari engin gagntilboð fengið frá útgerðarmönnum.

Það er gott að heyra það á hæstv. ráðh., að hann fyrirverður sig fyrir að vera með þetta fleipur

. Hv. þm. ætti ekki að vera með neitt fleipur sjálfur. Ég fer hér ekki með neitt fleipur. Ég vil spyrja hv. flm. að því, hvernig honum geti dottið í hug, að með slíkri lagasetningu, sem hann ber hér fram, sé hægt að knýja annanhvorn aðilja til þess að koma með gagntilboð. Það eina, sem sáttasemjari getur, ef hann fær ekki gagntilboð, er að bera fram till. sjálfur og láta greiða atkv. um hana. Þann rétt hefir hann nú eftir gildandi reglum. Þetta veit hv. þm. mætavel, og það ætti að vera óþarfi að segja honum það. Það er hvorki eftir þessari lagasetningu eða eftir núgildandi reglum hægt að knýja annan aðilja gegn vilja hans til að koma með ákveðin tilboð. Það er aðeins hægt að knýja hann til að greiða atkv. um till., sem sáttasemjari ber sjálfur fram.



Herra forseti! Það er alltaf gaman að heyra hv. þm. Snæf. tala, sérstaklega vegna þess, hvað hann tekur sjálfan sig alvarlega. Enginn þm. talar með annari eins tilfinningu fyrir því, hve vigtug persóna hann sé. Það er gaman að heyra til hans, þegar hann er að reyna að gera grín að öðrum. - Þegar hann minnist á sinn skólatíma, þá er auðvitað margs að minnast frá þeim tímum. Honum fannst ég hafa staðið í stað, frá því ég var í 5. bekk menntaskólans. Þetta er a. m. k. ekki rétt að því leyti, að ég var ekki sósíalisti þá, en er það nú. Því miður get ég ekki sagt það sama um þennan skólabróður minn, því að þegar hann var í 5.bekk menntaskólans, þá var hann sósíalisti. En síðan hefir honum farið svo aftur, að nú er hann íhaldsmaður, og þykir mér það leitt. - Það væri margt, sem maður gæti rifjað upp, ef maður ætti að taka þá tíma. En ég ætla að snúa mér að því máli, sem er hér til umr. Hann sagði, að það hefðu í raun og veru ekki verið sjómennirnir, sem hefðu sagt upp samningunum, heldur hefðu það verði pólitískir æsingamenn, sem hefðu fengið þá út í það. Nú er það upplýst, að það fór fram leynileg atkvgr. um þetta á togurunum. Og á Kveldúlfstogurunum fór þessi atkvgr. fram á meðan togararnir voru á síldveiðum. Ég er hræddur um, að einhverjir hafi átt þar sterkari trúnaðarmenn um borð en ég. Það er því aðeins til þess að gera lítið úr íslenzkum sjómönnum, ef það er meiningin hjá hv. þm. að telja mönnum trú um, að þeir hafi ekki sjálfir ákveðið að segja upp samningunum. En af hverju kemur hv. þm. ekki með einu orði inn á aðalfyrirspurn mína, sem var viðvíkjandi ufsaveiðunum? Hvers vegna fóru skipin ekki út á ufsaveiðar? Þá er þessi hv. þm. að reyna að halda því fram, að ég skilji ekki neitt í þessu frv., þar sé ekki að ræða um skerðingu á verkfallsréttinum. Eins og ég tók fram áðan, þá liggur skerðingin sérstaklega í tvennu. Annarsvegar eru það frestirnir, sem eru afgerandi í sambandi við áhrif verkfalla, og hinsvegar það lýðræðisbrot, sem framkvæma á í sambandi við það að ákveða verkföll. Hv. þm. talaði um, að hinar vinnandi stéttir væru ekki sjálfráðar. Ég vil spyrja hann að því, hverjir eigi að ráða fyrir verkalýðinn, þegar hann ber fram annað eins og er í 21. gr. frv., þar sem sáttasemjari getur fengið till. sínar samþ., þótt 62% greiddra atkv. séu á móti, ef 50% félagsmanna greiða atkv. Og ef 24% félagsmanna greiða atkv. um till., þá eru þær samþ., þótt hver einasti, sem greiðir atkv., sé á móti þeim. Er verkalýðurinn þarna sjálfráður, þegar sáttasemjara er gefið svo að segja sjálfdæmi? Nei, það er ekki til neins fyrir hv. þm. að halda því fram, að það séu örfáir æsingamenn, sem ráði yfir verkalýðnum. Það er verkalýðurinn sjálfur, sem ris upp gegn þessu, því að þar fær hann ekki að vera sjálfráður gerða sinna. Meiri hl. fær ekki að ráða. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að vera með neinar vífilengjur. því að þetta stendur í 21. gr. Svo kom þessi hv. þm. eins og venjulega ofurlítið inn á Rússland. Hann sagði, að verkfallsvopnið væri tekið af verklýðnum þar. Veit ekki hv. þm., að verkalýðurinn er búinn að sigra í Rússlandi? Hann er búinn að steypa auðvaldinu af stóli þar og afnema auðvaldsskipulagið. Það er nú að byrja 17. árið síðan þetta gerðist. Verkalýðurinn er búinn að þurrka út auðvaldsskipulagið þar, og hann ræður þar sjálfur sínum málum. Það veit hver maður, sem kynnir sér skýrslur Þjóðabandalagsins, að það er búið að ferfalda launin þar, miðað við það, sem þau voru á keisaratímanum. Það er vitað, að Rússland er með fremstu löndum að því er snertir laun verkamanna. - Hv. þm. segir, að verkamennirnir vinni þar undir svipu. Ég get sagt hv. þm., að þegar sjómennirnir voru að vinna á Kveldúlfstogurunum í sumar og höfðu 3 aura premíu á mál, þegar málið var selt á 8 kr., svo að sjómennirnir á þeim togurum, sem bezt gekk, höfðu helmingi lélegri útkomu en sjómennirnir á mótorbátunum, sem vel gekk, þá sögðu sjómennirnir á Kveldúlfstogurunum, að þetta hefði verið eins og að moka skít fyrir ekki neitt. Þetta er lýsing þeirra á aðbúnaðinum, sem Kveldúlfur skapar þeim. Hv. þm. talaði um lýðræðið og sagði, að kommúnistar ættu ekki að dirfast að taka sér það orð í munn. Ég ætla að spyrja hv. þm. og ásamt honum aðra þm. Sjálfstfl. um það, hvort meiri sönnun sé hægt að færa á það, að menn standi með lýðræðinu en þá, hvort menn vilja fórna lifi sínu fyrir það. Ég vil spyrja hv. þm. að því, hvar Kommfl. Spánar og þm. hans standa í þeirri baráttu. sem þar er háð fyrir lýðræðið. Í Kommfl. á Spáni er 1/4 millj. manna, og helmingurinn af þeim er á vígstöðvunum. Þúsundir af spönskum kommúnistum eru fallnir í vörn sinni fyrir lýðræðið, móti Franco, Mussolini og Hitler. Ég vil spyrja þessa menn, sem alltaf eru að hræsna með lýðræðinu, hvort hægt sé að standa betur með því, þegar í odda skerst, heldur en að berjast fyrir því upp á líf og dauða. Það hefir komið í ljós, að í hverju landi, þar sem skorizt hefir í odda milli fasismans og lýðræðisins, þá eru það kommúnistarnir, sem barizt hafa ákafast fyrir lýðræðinu. Íhaldsflokkarnir, sem alltaf hafa verið að hræsna með lýðræðisheitinu, hafa aftur á móti tekið afstöðu með Franco og fasismanum. Það eru þessir herrar, sem ekki ættu að taka sér orðið lýðræði í munn. Þetta ætla ég að biðja hv. þm. að athuga, þegar hann er að reyna að svívirða Sovétríkin. En það er ekkert ríki, sem hefir tekið eins ákveðna afstöðu með lýðræðinu eins og Sovétríkin. Það myndi horfa öðruvísi við á Spáni, ef þau hefðu ekki hjálpað, eins og þau hafa þó gert. Það er annars rétt að ég geri hlé á ræðu minni nú, því að ég lofaði forseta því, enda mun eiga að slíta fundi kl. 3. En ég áskil mér rétt að mega ljúka henni síðar. [Frh.].