Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Vorið 1999 var samþykkt á Alþingi að hefja hvalveiðar. Ekki hafa þær veiðar þó enn hafist og er ein af ástæðum þess talin sú að Japansmarkaður hefur virst okkur lokaður, a.m.k. meðan við stæðum utan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Norðmenn ákváðu hins vegar í ársbyrjun að leyfa útflutning á hvalaafurðum og þeir eru til sem töldu að þá væri því ekkert til fyrirstöðu að við hæfum einnig hvalveiðar. En staða Norðmanna er allt önnur en okkar. Bæði mótmæltu þeir banninu við hvalveiðum á sínum tíma og eru auk þess í Alþjóðahvalveiðiráðinu. En við hljótum þó að horfa til þess hvernig Norðmönnum gengur við sinn útflutning því á því geta möguleikar okkar oltið til að hefja hvalveiðar að nýju. Japansmarkaður hefur enn ekki verið opnaður Norðmönnum og það var, herra forseti, afar athyglisverð frétt í Morgunblaðinu í janúar sl. um viðbrögð japanskra neytenda við hugsanlegum innflutningi á hvalaafurðum frá Noregi. Þeir hafa upplýsingar um það að hvalkjötið en þó einkum hvalspikið sé mengað díoxíni og PCB og frábiðja sér slíkan varning. Útskýringar ráðgjafa norsku ríkisstjórnarinnar á þessum viðbrögðum eru þær að japanskir neytendur séu einfaldlega undir áhrifum samtaka sem séu andvíg hvalveiðum. Japönsk stjórnvöld hafa ekki tekið ákvörðun um hvort þau leyfa þennan innflutning en eru greinilega undir þrýstingi heima fyrir um að gera það ekki. Herra forseti. Þetta eru merkilegar upplýsingar fyrir okkur Íslendinga sem hljótum að fylgjast grannt með því hvaða skilyrði Japanir setja fyrir innflutningi hvalaafurða og þá í leiðinni hvernig það kæmi út fyrir okkur efnahagslega að taka upp hvalveiðar að nýju. Spurningin er líka sú hvort við ætlum að sýna Norðmönnum þann stuðning sem við megum ef þeir gætu orðið sá brimbrjótur sem þarf varðandi útflutning hvalaafurða til Japans. Það hlýtur því að skipta máli fyrir framhald og vinnslu þeirrar ákvörðunar Alþingis að hefja hvalveiðar hvernig við bregðumst við vilja Norðmanna til útflutnings. Ég hef því beint eftirfarandi spurningum til hæstv. landbrh.: 1. Hefur verið leitað eftir því að fá að flytja inn hvalaafurðir frá Noregi eftir að þar var ákveðið að leyfa útflutning? 2. Er vilji fyrir því hjá stjórnvöldum að heimila slíkan innflutning?

Hæstv. forseti. Nú eru fleiri sótraftar á sjó dregnir en ætla má þegar landbrh. stendur hér og svarar slíkri fyrirspurn. En ég þakka fyrirspurnina og get upplýst það að enginn hefur leitað eftir því við landbrn. að fá að flytja inn hvalaafurðir frá Noregi eftir að norsk stjórnvöld ákváðu útflutning frá sér. Ég vil líka upplýsa það að landbrh. hefur engan sérstakan áhuga á því að flytja inn hvalkjöt. Við eigum mikið af góðu kjöti úr íslenskri náttúru, heilnæmt og gott. Hins vegar kann ég ekki að skýra frá því í ræðustól hvernig ég yrði að bregðast við ef einhver óskaði eftir því að fá að flytja inn slíka afurð hingað, en þá yrði auðvitað sest yfir það í landbrn. og málið skoðað vandlega.

Virðulegi forseti. Sótraftar á sjó dregnir, segir hæstv. landbrh. og er búinn að vera hér í aðalhlutverki síðan þessi fundur hófst og hefur staðið sig með nokkrum ágætum í orðaskaki og verið bara nokkuð formannslegur. 

Herra forseti. Það er orðið nokkuð langt síðan þessi fyrirspurn var lögð fyrir á Alþingi og henni var fyrst beint til hæstv. viðskrh. Það kom síðar í ljós að fyrirspurnin átti heima hjá hæstv. landbrh. og því kemur það í hans hlut að svara, væntanlega fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, herra forseti, vegna þess að ég taldi að hér væri mál þeirrar gerðar á ferðinni að það væri ekki bara spurning um smekk landbrh. heldur hvort Íslendingum og þá ráðherrum, stjórnvöldum, væri einhver alvara með því að samþykkja að hefja hér hvalveiðar því að ég hef staðið í þeirri meiningu vegna þess að fram hefur komið að til þess að við gætum hafið hvalveiðar þyrftum við að geta flutt út. Og þá er spurningin: Ætlum við þá ekki að styðja frændur okkar Norðmenn nú, þegar þeir hafa ákveðið að hefja útflutning með því að lýsa yfir einhverjum vilja í þá veru að við séum þá tilbúin að flytja það inn eða á bara að afgreiða málið á þeim forsendum að landbrh. telur, svona persónulega, að annað kjöt sé betra? Er þetta öll pólitíkin sem sýnd er í málinu? Er þetta alvaran sem fylgir ,,ákvörðun`` stjórnvalda um að hefja hvalveiðar að nýju? Herra forseti. Ég lít svo á að hér sé á ferðinni stórpólitískt mál. Það er búið að ákveða að hefja hvalveiðar. Sú ákvörðun hefur nú staðið í u.þ.b. tvö ár. Hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála segir okkur reglulega að verið sé að vinna í málinu. Mér finnst þau svör sem ég hef fengið í dag ekki sannfærandi hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Nú hitnaði heldur í kolunum og hef ég líklega talað af mér hér áðan. En það er alveg ljóst eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir minntist á að auðvitað verða fagleg sjónarmið að ráða. Ég sagði að enginn hefði sótt um að flytja inn hvalkjöt en verði það gert sýnist mér það mjög einfalt, að engin leið verði að hafna því jafnvel þótt ráðherrann vildi gera slíkt sem ég ekki vil því að ég er stuðningsmaður og greiddi því atkvæði á Alþingi Íslendinga að hvalveiðar yrðu hafnar því að ég álít að við eigum ekki að láta hvalinn éta okkur út á gaddinn. Hann gæti gert það ef hann einn fær frið í náttúrunni. Þetta er afurð sem ber að nýta þannig að ég fullvissa hv. fyrirspyrjanda um að samviska mín er hrein í þessu þó að ég minnti á, sem hún skilur vel, hve íslenskt kjöt væri gott úr íslenskri náttúru. Það var frá hjartanu mælt og af einlægni. Áhugi er hjá mörgum að hefja hvalveiðar og ég styð það, ríkisstjórnin styður það og Alþingi styður það þannig að auðvitað gerum við allt til þess að styðja okkar stuðningsaðila, Norðmenn, í þeim efnum. Ég verð því miður að segja hv. þm. að engin umsókn hefur komið enn þá um að flytja hingað inn hvalkjöt en það verður metið á mjög faglegum forsendum þegar það gerist og ég sé enga leið eða ástæðu til að banna það.

Herra forseti. Allar götur frá því að grundvallarbreytingar voru gerðar á húsnæðiskerfinu í byrjun árs 1998 hafa komið fram ábendingar um að kerfið þurfi að endurskoða og grípa til hliðarráðstafana sem tryggi tekjulægri hluta samfélagsins aðgang að íbúðarhúsnæði á viðunandi kjörum. Margt veldur þeim vanda sem við er að stríða í húsnæðismálum. Miklir búferlaflutningar eiga án efa sinn þátt, en ekki verður heldur fram hjá því horft að með þyngri lánskjörum vegna kaupa á íbúðarhúsnæði fjölgar þeim sem þurfa að leita út á leigumarkaðinn. Sá markaður er allt of lítill og þar af leiðandi rándýr. Samkvæmt skýrslu félmrn. frá því í apríl á síðasta ári skorti um 1.100 leiguíbúðir á höfuðborgarsvæðinu og allir þekkja það af fréttum að í Reykjavík einni eru á fjórða hundrað einstaklingar og fjölskyldur í bráðri neyð að mati félagsmálayfirvalda. Margir eiga innhlaup hjá félagslegum aðilum þar sem leigan er víða heldur lægri en þá er á það að líta að framtíð þessara aðila er ótrygg því að ófrágengið er hvernig stuðningi við þá verður háttað til framtíðar. Þeir sem vilja festa kaup á íbúðarhúsnæði eiga kost á húsbréfalánum sem eru verðtryggð með 5,1% vöxtum. Það eru lægri vextir en gerast á almennum lánsfjármarkaði en sá hængur er á að ávöxtunarkrafa húsbréfanna hefur sveiflast eftir því sem eftirspurn hefur verið á þessum markaði. Þegar dregið hefur úr eftirspurn á verðbréfamarkaði eftir húsbréfum hefur það leitt til affalla á bréfunum sem síðan hefur orðið til að þrýsta íbúðarverði upp. Tekjulægsta fólkið á að sönnu kost á viðbótarlánum en þau lán eru á hærri vöxtum en húsbréfin og allir þurfa síðan að leita út á uppsprengdan lánsfjármarkaðinn um þá upphæð sem upp á vantar. Algengt er að tekjulágt fólk sé nauðbeygt til að taka víxillán sem bera 20% vexti. Við erum komin langan veg frá félagslega íbúðakerfinu sem bauð tekjulægra fólki kost á lánum til húsnæðiskaupa með 1% vöxtum til 40 ára. Ekki skal gert lítið úr þeim stuðningi sem fólk hefur af vaxtabótum og húsaleigubótum þótt sá stuðningur þyrfti að vera mun meiri. En niðurstaðan er þessi: Sveiflur í eftirspurn eftir húsbréfum valda afföllum og auknum byrðum á kaupendur húsnæðis. Þessa eftirspurn þarf að tryggja þannig að hún sé stöðug. Ef lífeyrissjóðirnir hefðu tryggt stöðuga eftirspurn eftir húsbréfum í sumar hefði mátt komast hjá hinum miklu afföllum sem þá urðu. Í öðru lagi þarf að tryggja stóraukið framboð á leiguhúsnæði til að svara eftirspurn til frambúðar. Til að svo megi verða þarf að koma til þjóðarátaks til lausnar þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í húsnæðismálum og að því átaki komi ríki, sveitarfélög og lífeyrissjóðir. Ríki og sveitarfélög veiti félagslegan stuðning með niðurgreiddu fjármagni og hugsanlega einnig stofnstyrkjum til aðila sem reisa og reka leiguhúsnæði auk að sjálfsögðu vaxtabóta og húsaleigubóta til einstaklinga. Samtök launafólks og almannasamtök sem halda utan um málefni leigjenda eða sinnt hafa félagslegum þörfum á þessu sviði þyrftu einnig að koma að þessu átaki. Nú er mér kunnugt um að hæstv. félmrh. hefur tekið vel í hugmyndir af þessu tagi og telur brýnt að leita nýrra lausna til að ráða bót á húsnæðisvandanum. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hverjar þær lausnir eru.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda að vekja máls á þessu efni. Ég vil segja það fyrst að húsnæðislöggjöfin er nokkuð góð. Félagsbústaðir hafa stóraukið framboð á leiguhúsnæði borgarinnar. Árið 1991 voru keyptar 14 íbúðir, 100 í fyrra og 96 árið 1999. Afgreiðsla íbúða á vegum húsnæðisnefndar Reykjavíkur var þannig að á árinu 1991 voru afgreiddar 223 íbúðir, 528 í fyrra. Hins vegar er alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að framboð á leiguhúsnæði er of lítið. Ég hef að undanförnu átt viðræður við forustumenn lífeyrissjóða, við forustumenn úr atvinnulífi og verkalýðshreyfingu og hef ritað lífeyrissjóðunum svohljóðandi bréf sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: ,,Á síðastliðnum árum hefur eftirspurn eftir leiguhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu vaxið mjög. Ástæðan er m.a. sú að aðflutningur fólks til höfuðborgarsvæðisins bæði frá landsbyggðinni og frá útlöndum er langt umfram áætlanir. Fleiri þættir koma til. Breyttar forsendur vegna lengri skólagöngu og hreyfanlegri vinnumarkaður kallar á eftirspurn eftir leiguhúsnæði. Þrátt fyrir verulega aukningu leiguíbúða á vegum sveitarfélaga er mikil þörf fyrir fleiri leiguíbúðir. Sveitarfélögum ber lögum samkvæmt að tryggja eftir því sem kostur er framboð á leiguhúsnæði handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna, svo að vitnað sé til félagsþjónustulaganna. Félagsmálaráðuneytið telur mjög brýnt að fá fleiri aðila til að stuðla að auknu framboði leiguíbúða. Lög nr. 44/1998, um húsnæðismál, opna möguleika á því að félög eða hlutafélög sem stofnuð eru í þeim tilgangi að vinna að húsnæðismálum geti sótt um allt að 90% lán frá Íbúðalánasjóði til kaupa eða byggingar leiguíbúða. Félögin þurfa að útvega 10% fjármögnunar. Þau félög sem nú þegar starfa að þessum málum eru flest bundin starfsemi í þágu sérhópa, svo sem stúdenta, fatlaðra og aldraðra. Þau félög sem starfa á almennum grundvelli eru húsnæðissamvinnufélögin sem stofnuð voru 1983 og hafa á sínum vegum rekstur fjölmargra íbúða. Húsnæðissamvinnufélagið Búseti hefur t.d. öðlast mikla reynslu og ræður yfir fagþekkingu á þessu sviði. Búsetaíbúðir eru millistig milli eignar- og leiguíbúða. Leigjandi kaupir búseturétt sem er a.m.k. 10% og Búseti er því ekki hefðbundið leigufélag. Sú hugmynd hefur verið sett fram í félagsmálaráðuneytinu að kannaður verði áhugi á því að Búseti stofni húsnæðisfélag um rekstur leiguíbúða með aðild verkalýðshreyfingar og/eða lífeyrissjóða. Í 4. gr. b-lið samþykkta húsnæðissamvinnufélagsins Búseta kemur m.a. fram að eitt af markmiðum félagsins er ,,að eiga aðild að fyrirtækjum með takmarkaðri ábyrgð eins og samvinnusamböndum samkvæmt lögum um samvinnufélög og hlutafélög, enda starfi þau fyrirtæki að verkefnum sem teljast mikilvæg fyrir húsnæðissamvinnu``. Önnur félög eða hlutafélög gætu hugsanlega tekið slíkt að sér sem stofnuð yrðu, og einnig er sá möguleiki fyrir hendi að fela Félagsbústöðum í Reykjavík rekstur íbúðanna samkvæmt rekstrarsamningi. Spurning er hvort lífeyrissjóðir sem lána sjóðfélögum til kaupa á eigin húsnæði geti komið til móts við leigjendur með því að eiga aðild að leigufélögum Búseta með því að lána 10% byggingarkostnaðar eða kaupverðs íbúðarinnar. Á vegum félagsmálaráðuneytisins er unnið að útfærslu á tillögum um aðstoð við leigjendur með breytingum á húsaleigubótum, með stofnstyrkjum til framkvæmdaraðila og athugun á skattalegu umhverfi leigufélaga. Varðandi þátttöku sveitarfélaga eru hugmyndir um framlög í formi lóða- og gatnagerðargjalda. Hugmyndir hafa verið kynntar nokkrum forustumönnum verkalýðshreyfingar, Samtaka atvinnulífsins og lífeyrissjóða. Í ljósi jákvæðra undirtekta þar sem kynntar hafa verið ofangreindar hugmyndir og hvort og þá hvernig lífeyrissjóðir gætu stuðlað að auknu framboði leiguíbúða er þess hér með farið á leit að nokkrir öflugustu lífeyrissjóðirnir tilnefni fulltrúa til viðræðna við fulltrúa ráðuneytisins um frekari könnun á hugmyndinni.`` Þetta var bréfið, herra forseti, og það var sent níu stærstu lífeyrissjóðunum og samrit til ASÍ, BSRB, Samtaka atvinnulífsins og Búseta.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þungann í orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar varðandi erfiðleika á húsnæðismarkaði og minni á að ekki síst þess vegna hefur Samfylkingin flutt ítarlega tillögu um átak í þessum efnum, m.a. að leita samstarfs við lífeyrissjóðina. Sú tillaga verður rædd á morgun og ætla ég ekki þess vegna að víkja nánar að henni. En ég hlýt að gagnrýna hvernig hæstv. félmrh. bregst við orðum þingmannsins þegar hann ber saman framboð nú og 1991. Hann sleppir því að auk leiguíbúða hafi verið hér verkamannabústaðaíbúðir, kaupleiguíbúðir og 100% lán. Og ekki þarf annað en að vísa í orð félagsmálastjórans í Reykjavík um að ástand á leigumarkaði fer stöðugt versnandi, biðlistar lengjast og fólk býr við óviðunandi aðstæður. Þess vegna finnst mér, herra forseti, undarlegt með hvaða hætti félmrh. bregst við þessari fyrirspurn þó að hann vísi í ágætt bréf um að leita nú til lífeyrissjóðanna.

Herra forseti. Ég fagna viðbrögðum hæstv. félmrh. við þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Ögmundur Jónasson bar fram varðandi húsnæðismál. Ég hlýt einnig að fagna því frumkvæði sem hæstv. ráðherra hefur tekið með því að beita sér fyrir að skrifa aðilum bréf um að bjóða þeim til samstarfs á þessum vettvangi. Þetta er í miklu samræmi við þær hugmyndir sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum einmitt verið að leggja áherslu á síðustu mánuði í umræðum um húsnæðismál og ég tel að þarna sé verið að fara inn á leið sem geti verið góð lausn til framtíðar ef tekst að byggja hana upp, sem ég vona að verði gert, og óska þess að málinu verði fylgt eftir af fullum þunga.

Hæstv. forseti. Í máli hæstv. félmrh. kom fram að hann telur að nýja húsnæðislöggjöfin hafi reynst vel. Það getur vel verið að hún hafi reynst einhverjum viðhlítandi en það sem við stjórnarandstæðingar vöruðum sérstaklega við þegar við töluðum okkur blá í þessu máli þegar þessi lög voru samþykkt var að þau væru mjög óhagstæð þeim hópi sem stæði höllustum fæti í þjóðfélaginu. Það hefur sérstaklega komið á daginn núna þar sem staðfest hefur verið að biðlisti eftir húsnæði í Reykjavíkurborg hefur tvöfaldast á sl. tveim árum jafnvel þó að uppkaup á húsnæði til að leigja út, eftir því sem hæstv. félmrh. upplýsti, hafi stóraukist. Ég verð að segja að þetta finnst mér einmitt sýna fram á að við sem vöruðum við þessu á sínum tíma höfðum rétt fyrir okkur, en að öðru leyti vil ég fagna því að hæstv. félmrh. vill ganga til samstarfs við Búseta um lausn málsins.

Herra forseti. Hér er verið að ræða mjög alvarlegt vandamál. Það vantar íbúðir fyrir fólk sem ekki hefur mikil ráð og þarf að komast í ódýrt leiguhúsnæði og það er náttúrlega nauðsynlegt að bregaðst við því. Þetta er ákveðinn húsnæðisvandi. En það er líka annar húsnæðisvandi sem blasir við og hann er sá að hér á landi er til fullt af íbúðum sem hafa verið byggðar og reistar en standa tómar og liggja undir skemmdum víða um land. Það er mikill vandi. Því miður má rekja þann vanda til þess að ríkisstjórnin stendur sig ekki nógu vel í að vera með góða og jákvæða byggðaþróun þannig að fólk hafi áhuga á því að fara út á land --- það hefur náttúrlega áhuga á því en það verða að vera tækifæri til þess. Þetta verða menn líka að hafa í huga þegar fjallað er um þessi mál.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann veitti. Við erum að vísu ekki sammála um ágæti nýja húsnæðiskerfisins en við erum sammála um hitt að horfa fram á veginn og leita nýrra lausna á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir og að byggja þær lausnir á eins breiðri samstöðu og unnt er að skapa og það eigum við að sjálfsögðu að reyna að gera í sameiningu. Það er von mín að sú atburðarás sem nú er verið að hrinda af stað og hæstv. félmrh. greindi frá muni leiða til þess að efnt verði til þjóðarátaks þar sem að komi ríki, sveitarfélög og lífeyrissjóðir um lausnir, en að stefnumótandi vinnu komi einnig samtök á vinnumarkaði, verkalýðshreyfing og samtök atvinnurekenda og að sjálfsögðu einnig þeir aðilar, þau almannasamtök, sem halda utan um félagsleg réttindi leigjenda. Við fundum það þegar við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði settum fram hugmyndir í byrjun febrúarmánaðar um að efna til slíks þjóðarátaks og kalla lífeyrissjóðina til ábyrgðar að þær hugmyndir fengu góðan hljómgrunn. Lífeyriskerfið byggir á því að allir landsmenn, launamenn og atvinnurekendur eru skyldaðir til að greiða fjármuni inn í þetta kerfi. Þetta er orðinn veigamikill hluti af fjármálakerfi þjóðarinnar. Þetta kerfi þarf að sjálfsögðu einnig að kalla til samfélagslegrar ábyrgðar og allir ábyrgir aðilar í þessu þjóðfélagi, ríkið, sveitarfélögin, lífeyrissjóðirnir, verkalýðshreyfingin, atvinnurekendur og almannasamtök eiga að fylkja sér undir þetta merki. Ég fagna sérstaklega svari hæstv. félmrh. og vona að sú atburðarás sem hann hefur nú hrundið af stað verði til góðs.

Herra forseti. Ég fagna mjög jákvæðri umræðu allra þeirra sem hér hafa tekið til máls og ég vona að hér geti orðið góð samstaða um þetta mikla verkefni. Unnið er að því að leysa vanda þeirra byggðarlaga þar sem of mikið framboð er á húsnæði jafnframt því sem framtíðaraðstoð við að fullnægja þörf eftir leiguhúsnæði er líka til athugunar og er unnið að frambúðarlausn á þeim vanda. Við erum að skoða skattlagningu húsaleigubóta eða kanna áhrif á afnám skattlagningar. Við erum að athuga stofnstyrki, t.d. 3% frá ríki og 2--3% frá sveitarfélagi og ef sveitarfélagið kemur á móti, þá væri e.t.v. hærri upphæð frá ríkinu og sveitarfélagið fengi tilvísunarrétt, ráðstöfunarrétt á einhverjum íbúðunum. Við erum að skoða húsaleigubótahækkun sem kæmi þá á móti hugsanlegri hækkun vaxta þannig að leigukostnaður einstaklinganna hækki ekki. Menn hafa verið að draga í efa framboð félagslegs húsnæðis í Reykjavík. Afgreiðsla íbúða á vegum Húsnæðisnefndar Reykjavíkur hefur vaxið úr 223 íbúðum 1991 í 528 árið 2000. Menn hafa talað um vaxandi erfiðleika lágtekjufólks. Vanskil við Íbúðalánasjóð er í sögulegu lágmarki og umsóknir um greiðsluerfiðleikalán eru líka miklu færri en þær hafa verið áður. Þær voru 1545 árið 1995, en 233 í fyrra. Það er dálítil aukning í óskum um frystingu núna og því miður virðist áfallið í Vestmannaeyjum hafa orðið til þess að Vestmanneyingar hafa í auknum mæli óskað eftir greiðslufresti.

Virðulegi forseti. Eitt af þremur meginmarkmiðum Ríó-samningsins um líffræðilega fjölbreytni er að tryggja réttmæta skiptingu á þeim hagnaði sem hlýst af nýtingu erfðaauðlinda. Í samningnum er staðfest að erfðaauðlindir eru í forsjá þjóðríkja og háðar landslögum þeirra. Einnig er kveðið á um að hvert ríki skuli tryggja með lögum eða öðrum stjórnvaldsaðgerðum aðgang að erfðaauðlindum og nýtingu þeirra svo framarlega sem slík starfsemi stangist ekki á við markmið samningsins. Með sama hætti ber að tryggja réttmæta skiptingu á afrakstrinum sem fæst af rannsóknum á þeim og hagnýtingu. Íslendingar eru fullgildir aðilar að Ríó-samningnum og hafa tekið á sig ábyrgð á að koma af stað og fylgja eftir aðgerðum sem stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu erfðaauðlinda. Nokkur skref hafa verið stigin og þar á meðal voru sett ákvæði í lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, nr. 57/1998, sem taka til rannsókna og nýtingar á örverum sem vinna má á jarðhitasvæðum en jafnframt er tekið fram að þessi ákvæði skuli endurskoðuð fyrir 1. janúar 2001. Miðað við það þá væntu menn þess að heildstæð löggjöf um vernd og nýtingu erfðaauðlinda lægi fyrir en sá frestur er nú liðinn og enn hefur ekkert slíkt frv. birst. Hveraörverur og erfðaefni þeirra er aðeins hluti af þeim erfðaauðlindum sem við eigum og ber skylda til að vernda og nýta á sjálfbæran hátt. Margvísleg verðmæti eru fólgin í erfðaefni hinnar villtu náttúru landsins og erfðaauðlindum í landbúnaði eins og nýleg dæmi sýna. Hér á landi nýtum við innlendar erfðaauðlindir í sauðfjárrækt, hrossarækt og nautgriparækt þar sem byggt er á gömlum landnámskynjum sem okkur ber að vernda. Málið lýtur þó ekki aðeins að líftækni og afrakstri hennar. Það nær einnig til inn- og útflutnings á fósturvísum kúa, hrossa og sauðfjár. Hætta er talin á erfðamengun villtra laxastofna vegna innflutnings á norskum stofnum til fiskeldis. Innfluttar plöntur geta valdið óæskilegum breytingum á erfðaefni í villtri náttúru landsins og þannig mætti áfram telja. Það er orðið brýnt að setja heildarlög um aðgang að erfðaauðlindum landsins, vernd þeirra og nýtingu sem tryggja réttmæta skiptingu á afrakstri þeirra, bæði beinum og afleiddum. Nú eru meira en sex ár liðin frá því að Ísland gerðist fullgildur aðili að Ríó-samningnum um líffræðilega fjölbreytni og því spyr ég hæstv. umhvrh.: Hyggst ráðherra leggja fram frumvarp að heildstæðri löggjöf um vernd og nýtingu erfðaauðlinda á grundvelli Ríó-samningsins um líffræðilega fjölbreytni og ef svo er, hvenær?

Virðulegur forseti. Hér er spurt: Hyggst ráðherra leggja fram frumvarp að heildstæðri löggjöf um vernd og nýtingu erfðaauðlinda á grundvelli Ríó-samningsins um líffræðilega fjölbreytni og ef svo er, hvenær? Því er til að svara að í umhvrn. hefur verið til athugunar undirbúningur að frv. til laga um vernd, nýtingu og aðgang að erfðaauðlindum í náttúru landsins í samræmi við ákvæði samningsins um líffræðilega fjölbreytingi sem Ísland gerðist aðili að 1995 og hv. fyrirspyrjandi, Margrét Frímannsdóttir, lýsti ágætlega í ræðu sinni. Setning löggjafar um erfðaefni tengist m.a. ákvæði 34. gr. laga nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu, en þeirri grein var á sínum tíma skotið inn í frv. meðan það var til umræðu á Alþingi til þess að taka á vaxandi sókn í að safna hveraörverum til rannsókna og hagnýtrar nýtingar þeirra, erfðaefnis þeirra og efnasambanda. Í greininni kemur fram, virðulegur forseti: ,,Lög þessi taka eftir því sem við á til rannsókna og nýtingar á örverum sem vinna má á jarðhitasvæðum. Rannsóknir og nýting örvera á jarðhitasvæðum er óheimil án leyfis iðnaðarráðherra samkvæmt lögum þessum. Leyfi samkvæmt þessari grein skal veitt að höfðu samráði við umhverfisráðherra. Náttúrufræðistofnun Íslands fer með eftirlit með rannsókn og nýtingu samkvæmt þessari grein.`` Greinin er aðeins lengri en þetta sem hér var lesið. Í lögunum er einnig ákvæði til bráðabirgða sem kveður á um endurskoðun þessarar greinar fyrir 1. jan. 2001 og hafa fulltrúar umhvrn. og iðnrn. farið yfir málið en ekki er búið að endurskoða lögin enn þá þrátt fyrir að þessi tími sé fallinn. Ljóst er að þörf er á að setja tvíþætta löggjöf á þessu sviði. Annars vegar þarf að taka á umhverfis- og náttúruverndarþættinum þar sem fjallað er um verndun, friðun, söfnun og aðgang að erfðaauðlindum samanber það sem á undan var talið og hefur umhvrn. hafið slíka vinnu. Hins vegar þarf að setja löggjöf um nýtingu erfðaauðlinda í líftækniiðnaði hér á landi þar sem settur yrði rammi utan um slíka starfsemi, svo sem leyfisveitingu til slíkrar starfsemi en iðnrn. er nú að vinna þann þátt. Það stefnir því í að þessi vinna verði tvíþætt, þ.e. annars vegar verndarþátturinn og hins vegar nýtingarþátturinn. Á þessari stundu er ekki ljóst hvort verndarþátturinn verður í sérlöggjöf en líklegra er og ég tel þótt ekki sé búið að taka ákvörðun um það í ráðuneytinu að eðlilegra sé að skoða og taka á verndarþættinum í lögum um náttúruvernd. Þá yrði náttúruverndarlögunum breytt og tekið á þeim þætti sem snýr að samningnum um líffræðilega fjölbreytni og snýr að verndarþættinum, að það yrði tekið inn í náttúruverndarlögin. En verið er að vinna þessi mál eins og hér hefur verið upplýst bæði í iðnrn. og umhvrn. og það er samstarf þar á milli. En löggjöfin hefur ekki séð dagsins ljós og heldur ekki frv. þannig að það er talsverð vinna eftir.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa spurningu. Þetta er afar brýnt mál sem hún er að spyrjast fyrir um, þ.e. um vernd og nýtingu erfðaauðlinda hér á landi. Ég fagna því eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra að verið sé að vinna að þessu máli, að verið sé að vinna að því að undirbúa löggjöf sem lýtur að þessu. Ég hefði viljað heyra tímasetningar í þessu. Ég hefði í alvöru, herra forseti, viljað heyra tímasetningar um hvenær slíkt frv. til laga væri væntanlegt sem hún var að tala um því það er svo brýnt að við fáum löggjöf um verndun erfðaefna og erfðaauðlinda okkar sem stendur vörð um þær og er sem tæki til nýtingar þeirra. Við horfum nú á innflutning á norskum laxi. Mjög mikilvægt er, herra forseti, að allt þetta fái sem allra fyrst sterka og góða löggjöf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó að ég hafi vissulega orðið fyrir verulegum vonbrigðum. Þegar þau lög voru samþykkt sem ég nefndi í upphafi og þau ákvæði sem sett voru inn sem varða hveraörverurnar, þá kom mjög sterkt fram í þeirri umræðu hjá þáv. hv. þm. Stefáni Guðmundssyni, formanni iðnn. og frsm. nál., að þetta endurskoðunarákvæði sem væri miðað við 1. jan. 2002 væri sett þarna inn vegna þess að mikil nauðsyn væri á heildstæðri löggjöf um vernd og nýtingu lífrænna verðmæta í náttúru Íslands og þess vegna hefði meiri hlutinn sett inn þetta ákvæði. Hæstv. ráðherra nefndi líka að verkaskiptingin væri þannig að í raun og veru væri annars vegar verið að ræða um nýtingu og hins vegar um vernd og það félli undir iðnrn. og umhvrn. En það er ekki þannig. Stór hluti þessara mála er núna hjá landbrn., það er ekki bara iðnrn. sem kemur að lagasetningu í þessum efnum, heldur landbrn. Ég lagði þessa fyrirspurn fram, virðulegi forseti, vegna þess að mér brá í brún fyrir stuttu þegar verið var að ræða við hæstv. landbrh. um hugsanlegan útflutning á sæði og fósturvísum úr íslenska hestinum. Þá sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta, ,,að spurning væri hvort þetta væri álíka átakamál og þegar graðhestar eða kynbótagripir voru fluttir út, um það deildu menn lengi. En ég legg bara áherslu á að hestamenn og atvinnugreinin sjálf móti sína stefnu.`` Ef það er þannig varðandi þessa löggjöf að atvinnugreinin og hestamennirnir sjálfir eigi að fara að standa í því að móta heildstæða löggjöf eða heildstæðar reglur fyrir íslenska þjóðfélagið varðandi þennan mikilvæga málaflokk þá erum við verr sett með þessa ríkisstjórn en ég þó hélt.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið vegna þessarar fyrirspurnar. Hv. þm. Jón Bjarnason vildi gjarnan heyra eitthvað um tímasetningar frá ráðherra. Því miður get ég ekki gefið út neinar tímasetningar en ég ítreka það sem ég sagði í fyrra svari mínu að unnið er að þessum málum bæði í iðnrn. og umhvrn. Við erum að reyna að herða á þeirri vinnu eins og við mögulega getum en ég treysti mér ekki til að gefa út neinar tímasetningar. Það er rétt að nauðsynlegt er að setja löggjöf varðandi þessi mál og það eru ekki bara hveraörverur sem menn hafa verið að líta til, það eru fleiri atriði og erfðaefni sem menn hafa verið að skoða og eitt var nú ekki nefnt hér en það eru fléttur. Ég ræddi þessi mál eilítið við forstjóra Náttúrufræðistofnunar Íslands í morgun og þar kom fram í máli hans að það er líka þrýstingur á fléttur. Það er alveg ljóst að það mun koma fram frv. eða frumvörp á næstunni sem umhvrn. og iðnrn. eru að vinna og það er vel hugsanlegt að við þurfum að hafa meira samráð við landbrn. um þessi mál. En við munum a.m.k. reyna að flýta þessari vinnu eins og okkur er frekast unnt.

Virðulegi forseti. Málefni þeirra sem komast vilja leiðar sinnar innan þéttbýlis á reiðhjólum hafa ekki verið fyrirferðarmikil í umræðunni um samgöngumál enda eru hjólreiðamenn minnihlutahópur eins og allir vita og örugglega ekki fýsilegur markhópur innflytjenda þeirra farartækja sem eru ráðandi í samgöngumálum. Nú standa fyrir dyrum miklar framkvæmdir á vegum Vegagerðarinnar og hafa hjólreiðamenn verið að á vaktinni og gert athugasemdir við þær framkvæmdir sem komnar eru í formlegt umsagnarferli hjá Skipulagsstofnun og sömuleiðis hafa verið gerðar athugasemdir við fyrirhugaðar framkvæmdir sem kynntar hafa verið hjá skipulags- og umferðarnefnd Reykjavíkur. Hér er um að ræða mislæg gatnamót Hringvegar, Víkurvegar og Reynisvatnsvegar í Reykjavík og gatnamót Reykjanesbrautar og Breiðholtsbrautar og síðast en ekki síst tvöföldun Reykjanesbrautar. Nú spyr ég hæstv. samgrh. tveggja spurninga er varða hagsmuni hjólreiðamanna: Hvernig er gert ráð fyrir að hagsmunum hjólreiðamanna verði gætt í áætlunum um tvöföldun Reykjanesbrautar? Í því sambandi má minna á að þetta er ekki bara hagsmunamál innlendra hjólreiðamanna því hér er ekki síður mál sem tengist hagsmunum ferðaþjónustunnar. Þeim ferðamönnum fer fjölgandi sem koma hingað til lands í því augnamiði að ferðast á reiðhjólum um landið og það skiptir þennan hóp ferðamanna auðvitað verulegu máli að fyrstu kynni þeirra af vegakerfi okkar séu aðlaðandi og að vel sé hugsað fyrir þörfum þeirra. Þannig skiptir það miklu að vel verði hugað að hagsmunum hjólreiðamanna við tvöföldun Reykjanesbrautar. Í öðru lagi legg ég þá spurningu fyrir hæstv. ráðherra hvort samgrn. hafi mótað framtíðarstefnu um aðbúnað og þarfir hjólreiðamanna á þjóðvegum landsins en það er að mínu mati ein ákjósanlegasta og áhrifaríkasta aðferðin við að draga úr útblæstri óæskilegra mengandi lofttegunda að efla möguleika landsmanna á því að ferðast á þennan umhverfisvæna og afslappaða hátt um vegakerfi landsins, jafnt innan þéttbýlis sem utan þess.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. hef ég leitað umsagnar Vegagerðarinnar um umferð hjólreiðafólks um Reykjanesbrautina eftir að hún verður tvöfölduð. Innan Vegagerðarinnar er þekkt að þarna er um talsverða umferð hjólreiðafólks að ræða og þá einkum og sér í lagi yfir sumartímann. Hins vegar eru ekki til upplýsingar um hversu mikil umferðin er og Vegagerðin ákvað því fyrir nokkru að láta fara fram sérstaka talningu í sumar á þessari umferð. Talningarfólk Vegagerðarinnar mun framkvæma skyndikannanir þegar ferðamannatíminn er í hámarki en einnig fyrir og eftir aðalferðamannatímann. Niðurstaða framangreindrar könnunar mun ráða miklu um framtíðarfyrirkomulag þessara mála. Það er alveg ljóst að eftir að Reykjanesbrautin hefur verið tvöfölduð mun ekki verða heimilt að ferðast um hana á reiðhjóli. Umferð bifreiða og reiðhjóla fer ekki saman á hraðbraut af þeim gæðum sem stefnt er að með tvöfaldri Reykjanesbraut. Við skoðun á mögulegu fyrirkomulagi er ljóst að hægt er að beina reiðhjólafólki á eldri hliðarvegi frá Straumsvík að Vogastapa. Það sem eftir er leiðarinnar þarfnast sérstakrar skoðunar og um það verður fjallað í næstu framtíð samhliða því sem unnið verður að tvöföldun Reykjanesbrautarinnar. Gerð hjólreiðastíga er fyrst og fremst skipulagsmál og er því í höndum sveitarfélaga þó heimilt sé að veita til þeirra fjárframlög samkvæmt 9. gr. vegalaga, nr. 45/1994, með síðari breytingum. Ýmsar aðrar leiðir koma einnig til greina til þess að tryggja aðskilnað hjólreiða og bifreiðaumferðar. Má þar nefna skýrar leiðbeiningar um leiðarval til hjólreiðamanna í Leifsstöð við komu til landsins og eins mætti athuga möguleika þess að flugvallarrúturnar geti tekið reiðhjól á þægilegan hátt í farangursrými sitt. Merkingar og eftirlit á sjálfri brautinni munu einnig koma hér við sögu og margt fleira sem er nauðsynlegt að vinna að til að auðvelda umferð hjólreiðamanna og umfram allt tryggja öryggi vegfarenda. Að öðru leyti hefur ekki verið mörkuð sérstök stefna um aðbúnað og þarfir hjólreiðamanna á þjóðvegum landsins. Öllum má ljóst vera að hér er um verulegan kostnað að ræða ef leggja ætti hjólreiðabrautir með öllum þjóðvegum landsins. Á hitt er að líta og á það er nauðsynlegt að benda að með breikkun axla á Reykjanesbrautinni hefur öryggið aukist þar og aðstaða hjólreiðamanna batnað. En ég legg áherslu á að gera verður sérstakar ráðstafanir til að aðgreina umferð þeirra sem eru á reiðhjólum frá bílaumferðinni þegar búið er að tvöfalda Reykjanesbrautina.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli en fyrir þinginu liggur einmitt þáltill. um að skipa nefnd um hönnun og merkingu hjólreiðabrauta og allir fulltrúar í umhvn. Alþingis eru flutningsmenn með mér að þessari tillögu. Fyrir það er ég auðvitað þakklátur. Eins og kom fram er gríðarlega dýrt að leggja hjólreiðabrautir um allt land. Við erum kannski ekki að tala um það, við verðum að byrja smátt, við munum byrja í bæjunum, þetta eru skipulagsmál hjá borginni og í bæjarfélögum. Hér er um mjög umhverfisvænan ferðamáta að ræða, við erum að tala um Reykjanesbraut í þessu sambandi, Fjarðarheiðina líka þar sem hjólreiðamenn koma með ferju frá Norðurlöndunum. Ég fagna mjög þessari umræðu og auðvitað er nauðsynlegt að taka tillit til þessara mála vegna þess að hjólreiðar eru einn umhverfisvænsti ferðamáti sem hægt er að hugsa sér.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera hjólreiðamönnum kleift að komast leiðar sinnar og hvað Reykjanesbrautina varðar þá hljótum við þingmenn sem komum alltaf að þessum vegamálum í Reykjanesi að skoða hvernig hægt er að taka á þeim málum við þá tvöföldun sem fram undan er og fram hefur komið hjá ráðherra að þá verður ekki hægt að leyfa hjólreiðar um þá braut. Ég hlýt að koma því að hér að Vogamenn hafa komið því að á flugvellinum hvað það er fögur leið að hjóla Strandveginn, fara niður í Vogana og hjóla Strandveginn. Það er undurfögur leið sem ég hvet þingmenn til að fara og skoða en hún er bara hluti af leiðinni. Þetta er í raun og veru mjög þýðingarmikill þáttur í ferðamennsku okkar. Mér finnst að á landinu öllu verðum við að stefna að því að gera þennan ferðamáta mögulegan án þess að fólk liggi í bílaumferðinni sjálfri eins og það er í dag þó svo að það sé langtímamarkmið að hjólreiðabrautir verði meðfram öllum vegum.

Hæstv. forseti. Ég tek undir að hjólreiðar eru ákjósanlegur ferðamáti og þyrfti að búa sem best í haginn fyrir hjólreiðamenn á vegum en ég vil sérstaklega minnast á þetta út af Reykjanesbraut. Það er ekki vansalaust hvernig umferðin á brautinni gengur fyrir sig, sérstaklega yfir sumarmánuðina, gríðarlega hröð, og svo þessi afskaplega mikla umferð hjólreiðamanna sem mér skilst að Vegagerðin sé meðvituð um. Það vekur samt athygli að ekkert hefur verið gert t.d. til þess að beina hjólreiðamönnum út á axlirnar. Það eru engar sérstakar merkingar þannig að þeir eru að hjóla inni á sjálfri akbrautinni. Þarna er gríðarleg slysahætta og raunar alveg merkilegt að ekki skuli hafa hlotist af þessu fleiri slys. Ég vil líka koma því að að ákjósanlegt væri, hvort sem það væri með opinberum stuðningi eða hvernig sem það færi fram, að hjólreiðamenn á þessari leið gætu farið ókeypis með reiðhjólið í rúturnar.

Herra forseti. Ég tel að gera þurfi átak til þess að auðvelda hjólreiðamönnum að komast leiðar sinnar. Ég held að þetta sé ekki bara umhverfisvænn ferðamáti heldur er þetta sá máti sem er hvað þægilegastur til að komast í góða snertingu við náttúruna. Ég hjó eftir því að hæstv. samgrh. er ekki búinn að gera áætlun um það hvernig eigi að koma mönnum sem eru á hjólum á milli Vogastapa og flugstöðvarinnar. En ég varð þess heldur ekki áskynja í ræðu hæstv. samgrh. að hann hefði uppi hugmyndir um hvernig menn ættu að komast frá Hafnarfirði til Straumsvíkur. Getur hann svarað því? Í annan stað, herra forseti, vegna þess að hér er um mikilvægt mál að ræða, þá vildi ég spyrja hæstv. samgrh. hvort unnið sé að stefnu í hans ágæta ráðuneyti um hjólreiðar á umferðaræðum á Íslandi. Ef það er ekki þá spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki tíma kominn til þess að leggjast í vinnu varðandi þetta mikilvæga mál.

Herra forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli. Við vitum að hjólreiðar eru holl hreyfing og það er mikill og vaxandi áhugi meðal fólks að nýta sér þennan ferðamáta á milli staða og jafnvel til vinnu. Mikil þörf er á samræmingu í skipulagningu á hjólreiðabrautum. Við vitum t.d. að fólk sem ferðast á hjólum milli Mosfellsbæjar og Reykjavíkur lendir í ógöngum því að annað sveitarfélagið hefur skipulagt hjólabrautirnar meðfram ströndinni en hitt hefur lagt þær uppi í landi. Fólk lendir því á dauðum enda öðrum megin og þarf að leita að hinum endanum í hinu sveitarfélaginu. Ég legg því áherslu á að hvort sem þetta verður á höndum ráðuneytisins eða á höndum sveitarfélaga þá fari fram samræming í þessum efnum þannig að fólk þurfi ekki að lenda úti í móa þegar það kemur út á enda hjólreiðabrautar.

Herra forseti. Hv. þm. fagna umræðunni en ég held að hv. þm. geti líka um leið harmað svör hæstv. samgrh. því að það eru mikil vonbrigði að vilji hæstv. ráðherra skuli ekki vera meiri til að bæta úr í þessum efnum og það að hæstv. ráðherra skuli ekki geta sagt okkur neitt til um framtíðarhugmyndir sínar eða ráðuneytisins varðandi málefni hjólreiðamanna er auðvitað grafalvarlegt mál, sérstaklega þegar það er skoðað að íslenska ríkisstjórnin hefur skuldbundið sig til að draga úr mengandi útblæstri vegna samgangna og þá sé ég ekki annað en að hér sé kjörið tækifæri fyrir hæstv. ráðherra til að láta til sín taka í þeim efnum og leggja þungt lóð á vogarskálarnar til þess að við getum staðið við skuldbindingar okkar hvað varðar alþjóðlega loftslagssamninga. Einnig lýsi ég vonbrigðum mínum með að hæstv. ráðherra skuli segja okkur það hér að bannað verði að hjóla á reiðhjólum á tvöfaldaðri Reykjanesbraut og að menn skuli ekki enn vera farnir að hugsa um það hvernig skuli leysa það mál. Það er alveg augljóst að leysa þarf það mál með sérstakri hjólreiðabraut aðskilinni frá aðalakveginum og að hæstv. ráðherra skuli stinga upp á því í ræðustól á Alþingi að hjólreiðarmönnum sem eru komnir hingað til lands til að hjóla um landið skuli boðið upp á það að fara með hjólin sín í rútu til Reykjavíkur lýsir bara fákunnáttu hæstv. ráðherra í þessum efnum. Við verðum að taka öðruvísi á þessum málum. Við verðum að leysa þessi mál þannig að sómi sé að og hæstv. ráðherra á ekki að segja okkur það hér á Alþingi að það sé í verkahring sveitarfélaganna að takast á við skipulagsmál af þessu tagi. Auðvitað á að vera til öflug framtíðaráætlun í ráðuneyti samgöngumála sem fjallar um hjólreiðar og það að benda á axlirnar sem nú eru til staðar sem einhverja lausn er bara stórhættulegt því að þær eru til þess að bílar geti farið út af og vikið hver fyrir öðrum og það er stórhættulegt fyrir hjólreiðamenn að láta sjá sig á þessum öxlum.

Herra forseti. Það er ýmislegt sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir harmar þessa dagana, þar á meðal skoðanir samgrh. Skoðanir okkar fara fjarri því saman þannig að viðbrögð hennar snerta mig ekki mjög mikið satt að segja. En hvað um það. Ég vil bara undirstrika að það kom fram hjá mér að breikkuðu axlirnar á Reykjanesbrautinni eru ekki sérstaklega ætlaðar fyrir hjólreiðarmenn. Ég vil að það komi skýrt fram. Þær auka hins vegar öryggi á brautinni og til þess voru þær gerðar. Það er ekki bannað að hjóla eftir þjóðvegum landsins þannig að það verður að taka fullt tillit til þess. Mér er fullkomlega ljóst að við höfum skuldbundið okkur til að draga úr loftslagsmengun en ég verð að viðurkenna að ég óttast að það muni sækjast seint ef við ætlum að leysa þau mál með því að láta fólk á Íslandi hjóla. Auðvitað eru margir sem hafa áhuga á því en ég held hins vegar að það gangi mjög skammt í því að leysa vanda okkar hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda frá umferðinni, frá skipastólnum og frá mengandi iðnaði. En margt smátt gerir eitt stórt. Við þurfum auðvitað að líta til þess alls. Það er alveg ljóst að það er á valdi sveitarfélaganna að skipuleggja hjólreiðarbrautir innan sinna svæða en engu að síður er það svo að Vegagerðin gerir sér grein fyrir því að um leið og verið er að hanna þjóðvegi landsins þá þarf að taka tillit til þessa ferðamáta eins og annarra hvað varðar uppbyggingu vegakerfisins. Hvað varðar spurningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um stefnu í ráðuneytinu hvað varðar umferð hjólreiðamanna um akbrautir landsins, þá eru umferðaröryggismál á málasviði dómsmrn. þannig að ekki hefur verið fjallað sérstaklega um þá þætti í samgrn.

Herra forseti. Tilefni fyrirspurnar minnar er að ég hef orðið áþreifanlega vör við vaxandi ugg meðal fólks vegna aukningar krabbameinstilfella og hugsanleg tengsl við staðsetningu háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra. Hópur fólks á Selfossi er nú afar uggandi vegna fyrirhugaðs 32 metra hás fjarskiptamasturs inni í miðjum bænum. Það spyr: Er hér hætta á ferðum? Á Íslandi hafa ekki verið settar neinar reglur um leyfilegan styrk rafsegulsviðs en nýlegar erlendar rannsóknir leiða æ meiri líkur að því að rafsegulsvið hvers konar geti haft alvarleg áhrif á heilsu og líðan fólks og jafnvel valdið krabbameini. Það er því ekki fráleitt að tala um mengun. En hvernig hefur rafmagn og rafsegulmengun áhrif á heilsu fólks? Er hugsanlegt að hjá þeim sem búa í nágrenninu geti staðsetning þessara mannvirkja valdið heilsuskaða? Umræðan um rafsegulsvið og áhrif þess á mannslíkamann eykst stöðugt og undanfarin ár hafa augu almennings og fræðimanna beinst æ meira í þá átt að skoða umhverfi okkar til að komast að því hvort orsakavalda að sjúkdómum og vanheilsu sé að finna þar. Nýlega hafa verið að berast fréttir um það að nú í fyrsta skipti hefur opinber bresk stofnun viðurkennt opinberlega að tengsl geti verið á milli krabbameinstilfella og háspennulína. Það er faraldsfræðingurinn Sir Richard Doll sem kemur nú fram með niðurstöður þess efnis að börn sem búa í grennd við háspennulínur eigi frekar á hættu að fá krabbamein en önnur börn. Það var Sir Richard sem fann tengslin á milli reykinga og lungnakrabba á 6. áratugnum. Rannsóknarhópur í háskólanum í Toronto og Hospital for Sick Children tilkynnti að rannsóknir hefðu sýnt að börn sem búa við há gildi rafsegulsviðs ættu meira á hættu að fá hvítblæði en börn sem ekki bjuggu við slík skilyrði. Þeir gerðu mælingar á heimahögum veikra barna og komust að því að 2--4 sinnum meiri líkur væru á að börn með hvítblæði hefðu búið við hágildi rafsegulsviðs. Þá hafa faraldsfræðilegar rannsóknir Dana og Svía sýnt fram á tengsl milli hvítblæðis í börnum og búsetu í nálægð við rafmagnsmannvirki. Hið sama kann að gilda um fullorðna en um það er ekki vitað. Ég tel nauðsynlegt að hugað sé að þessum þáttum og hvort ekki sé tímabært að koma háspennulínum t.d. í jörðu þar sem íbúðabyggð er. Því spyr ég hæstv. heilbrrh.: Hefur farið fram eða er fyrirhuguð rannsókn á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir hefur beint svohljóðandi fyrirspurn til mín: ,,Hefur farið fram eða er fyrirhuguð rannsókn á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann?`` Áhrif háspennulína og annarra slíkra mannvirkja á mannslíkamann hafa lengi verið mönnum hugleikin, einkum með tilliti til hugsanlegra neikvæðra afleiðinga, t.d. krabbameins. Síðustu þrjá áratugi hafa fjölmargar erlendar rannsóknir verið gerðar til að athuga áhrif rafsegulsviðs á mannslíkamann. Einnig hefur mikið verið rannsakað hvort nábýli við háspennulínu geti haft neikvæð áhrif og þá erum við bæði að tala um eðlisfræðilegar og félagsfræðilegar rannsóknir. Rannsóknir af þessum toga eru mjög vandasamar og erfiðar að framkvæma. Rannsaka þarf mikinn fjölda fólks í langan tíma til að marktækar niðurstöður fáist. Nágrannar okkar í Svíþjóð og Finnlandi hafa undanfarna áratugi stundað miklar rannsóknir á þessu sviði. Finnar birtu fyrir fáum árum niðurstöðu mikillar rannsóknar þar sem þeir höfðu athugað 140 þús. börn og unglinga sem höfðu á árunum 1970--1989 búið innan við 500 metra frá háspennulínum. Niðurstaða Finnanna er sú að nábýli við háspennulínur virtist ekki valda marktækri aukningu á krabbameinum. Sömu vísindamenn birtu skömmu síðar svipaða athugun á 400 þús. fullorðnum sem á árunum 1970--1989 höfðu búið innan við 500 metra frá 110--400 kw háspennulína. Lét rannsóknin ekki í ljós aukna tíðni krabbameins hjá fullorðnum, hvorki í heildartíðni né í einstökum krabbameinum en 21 tegund þeirra var athuguð alveg sérstaklega. Í þessum mánuði var birt, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda áðan, skýrsla frá virtum breskum vísindamanni, og reyndar fleirum en honum því að margir vísindamenn tóku þátt í þeirri rannsókn. Þar voru könnuð tengsl rafsegulsviðs og krabbameins. Niðurstaða þeirra er sú að tilraunir á rannsóknastofum hafi ekki leitt í ljós að lágtíðni segulsviðs geti framkallað krabbamein né heldur hafi faraldsfræðilegar rannsóknir á mönnum gefið grun um slíkt þótt vissar faraldsfræðilegar niðurstöður bendi til lítillegrar aukningar á áhættu á hvítblæði hjá börnum sem útsett eru fyrir miklu segulsviði, þá séu slíkar kringumstæður vart hugsanlegar fyrir almenning í Bretlandi. Íslensk heilbrigðisyfirvöld, Geislavarnir ríkisins og fleiri stofnanir hafa fylgst grannt með rannsóknum nágrannaþjóðanna í þessum málum. Ljóst er að fámenni íslensku þjóðarinnar leyfir ekki marktækar rannsóknir hér í landi. Sú hugsanlega hætta sem af þessum mannvirkjum kann að stafa er svo lítil að faraldsfræðilega tel ég engar forsendur fyrir rannsóknir hér í landi á áhrifum þess á mannslíkamann. Það má vera ljóst eins og kom líka fram hjá fyrirspyrjanda áðan að sannað hefur verið að ýmsir aðrir umhverfisþættir eins og t.d. reykingar hafa mikil áhrif þó óbeinar reykingar séu og því er mjög mikilvægt fyrir okkur að fylgjast mjög grannt með öllum þeim rannsóknum sem gerðar eru erlendis varðandi þetta atriði sem hér er um rætt. En eins og ég segi, þá er íslenskt þjóðfélag það lítið að það getur ekki gert marktækar faraldsfræðilegar rannsóknir á þessu sviði.

Herra forseti. Ég tek undir það með heilbrrh. að erfitt er fyrir litla þjóð eins og okkur að gera slíkar rannsóknir. En þeim mun merkilegra er fyrir okkur að lesa niðurstöður rannsókna Sir Richard Dolls, sem hv. fyrirspyrjandi Drífa Hjartardóttir vitnaði í áðan, sem virðast sýna að börn sem búa í nágrenni háspennulína sé hættara við krabbameini en öðrum. Þetta hefur vakið talsverða athygli. Mig langaði líka að taka undir orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur um möguleikana á því að þetta gæti haft þau áhrif í íslensku þjóðfélagi að við sæjum fram á það að farið verði að grafa háspennulínur í jörð. Það hefur líka mikið að segja umhverfislega þannig að það mætti slá tvær flugur í einu höggi.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa þörfu fyrirspurn og fagna þeim umræðum sem fyrirspurnin getur leitt af sér. Það er alveg rétt sem kemur fram í máli hæstv. ráðherra að rannsóknir á þessu sviði eru afar erfiðar en það er samt sem áður ekki hægt að hafna því að neikvæð áhrif séu til staðar eða um þau hafi verið að ræða í þeim rannsóknum sem hafa verið gerðar. Í öllu falli stendur það upp úr í þeim rannsóknum sem ég hef kíkt í að fólk geti í öllu falli verið misnæmt fyrir neikvæðum áhrifum rafsegulsviðs. Ef um vísindalegan vafa er að ræða þá væri kannski vel athugandi í þessu tilfelli sem öðrum að hafa varúðarregluna til hliðsjónar og sjá í öllu falli til þess að heilbrigði fólksins fái að njóta vafans.

Herra forseti. Ég held að það hljóti að vera misskilningur hjá hæstv. heilbrrh. að það sé of fátt fólk á Íslandi til að hægt sé að gera faraldsfræðilegar rannsóknir á hlutum eins og þessum. Það kann vel að vera að algengi þessara afleiðinga sé svo lágt að erfitt sé að ná fram eins konar marktækum niðurstöðum. En um hitt er engum blöðum að fletta að hægt er að gera slíkar rannsóknir. Ég skil vel ugg fólks á Selfossi sem hv. þm. nefndi og þess vegna finnst mér að það væri í sjálfu sér allt í lagi að gerð yrði athugun af þessu tagi. Ég er sjálfur sannfærður um að rafspenna og rafsegulsvið hefur meiri áhrif á lifandi verur en menn telja almennt. Ég veit að rannsóknir hafa sýnt fram á slíkt hjá dýrum, t.d. fiskum, m.a. á Íslandi. Ég vek einnig athygli á því, herra forseti, að það er heil verkfræðistofa á Íslandi sem heitir Innivist sem m.a. sinnir því að leysa vandamál af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir að taka þetta upp hér en vek hins vegar athygli á því að það virðist vera þannig að hv. þm. hafi lesið allt aðrar niðurstöður úr þeirri rannsókn sem gerð var af Bretunum sem ég hef reyndar séð líka og er sammála þeirri túlkun sem fram kemur hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur varðandi niðurstöður um áhrifin af nábýli við rafspennu- og háspennulínur á mannfólkið. Hæstv. ráðherra dró hins vegar allt aðrar ályktanir af þeim niðurstöðum sem lesa má út úr þessum rannsóknum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls. Það hefur komið fram í viðtölum við krabbameinslækna að umhverfisþættir vega um 70% því læknavísindin væru komin svo langt í þróun lyfja við krabbameini. Kenningar eru um að tengja megi tíðni heilaæxla við notkun farsíma en ekki er hægt að draga neinar öruggar ályktanir um skaðsemi geislunar vegna notkunar farsíma eða farsímastöðva á heilsu manna. Engu að síður hafa yfirvöld víða erlendis gripið til varúðarráðstafana, m.a. í sveitarfélaginu Nesjöen í Svíþjóð þar sem víða er nú bannað að reisa loftnet og sendimöstur fyrir GSM-síma vegna geislunar. Farsímafyrirtæki í Sviss hefur verið dæmt til að taka niður GSM-loftnet þar sem talið er að það valdi sjúkleika hjá mönnum. Við eigum að fara að öllu með gát og rannsaka alla þessa þætti og gera síðan ráðstafanir í kjölfarið. Varúðarreglu er oft beitt við lagningu orkuflutningslína og er þá leitast við að hafa þær ekki nálægt byggingum eins og barnaskólum eða barnaheimilum. Sem dæmi má nefna norska reglugerð þar sem ákveðið er að staðir þar sem börn dveljast langdvölum séu ekki nær 400 kw-línu en 18 metra. Heilbrigðiskerfi okkar er eitt það besta í heimi og við Íslendingar eigum að vera í forustu á því sviði. Þrátt fyrir fámennið eigum við að hafa þann metnað að rannsaka málin sjálf en bíða ekki alltaf eftir niðurstöðum erlendis frá. Það er t.d. hægt í krabbameinsrannsóknum þegar verið er að spyrja sjúklinga hvar þeir hafa búið sl. 10 ár. Það væri t.d. liður í faraldsfræðilegri rannsókn.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið því að hún er að mörgu leyti mjög athyglisverð vegna þess að þarna er verið að rannsaka hluti erlendis sem við þurfum að fylgjast geysilega vel með. Ég vil alls ekki láta misskilja orð mín þannig að við eigum ekki að láta heilbrigði almennt njóta vafans. Auðvitað eigum við að gera það. En við getum ekki lesið annað út úr þeim skýrslum en það sem stendur í skýrslunum. Búið er að fara mjög grannt í gegnum þær og þessari rannsókn er engan veginn lokið. Menn halda áfram. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan að ég hefði sagt að ekki væri hægt að gera faraldsfræðilegar rannsóknir. Það er hægt að gera þær en ekki er hægt að fá marktæka niðurstöðu og þess vegna er þessi rannsókn kannski ekki eins mikils virði og þegar hægt er að gera hana á 100 þús. manns. Það var það sem ég var að segja. Þess vegna þurfum við að nýta okkur þau vísindi sem koma erlendis frá. En ég met mikils það starf sem hefur verið unnið á Íslandi á þessu sviði og þó svo það hafi ekki verið vísindalega rannsakað, þá eru ýmsar líkur sem benda til þess að þetta hafi áhrif, kannski á fleira en á krabbamein, líka á félagslega þætti fólks. Það er kannski það sem menn hafa bent á í stórum stíl að þessi félagsfræðilegi og eðlisfræðilegi þáttur komi niður á þeim sem býr nálægt t.d. spennistöðvum.

Virðulegi forseti. Í 3. mgr. 34. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, er kveðið á um þátttöku sveitarfélaga í stofnkostnaði vegna sjúkrahúsbygginga þar sem þeim er ætlað að greiða 15%. Þá segir einnig í málsgreininni að meiri háttar viðhald og tækjakaup skuli telja til stofnkostnaðar en almennur viðhaldskostnaður fasteigna og tækja greiðist hins vegar sem rekstrarkostnaður og málsgreininni lýkur með þessum orðum: ,,Heilbrigðisráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um hvað telst til meiri háttar viðhalds.`` Eftir þeim upplýsingum sem ég hef hefur þessi reglugerð aldrei verið sett og þess eru dæmi að sveitarfélögin hafa fengið senda reikninga vegna viðhalds og tækjakaupa sem er afar hæpið að telja til stofnkostnaðar. Ég hef hér bréf sem Karl Björnsson, bæjarstjóri Árborgar og fjárhaldsmaður héraðsnefndar Árnesinga, hefur sent vegna reikninga sem sveitarfélögunum í Árnessýslu er gert að greiða. Um er að ræða reikninga vegna t.d. endurnýjunar á sjúkrabifreið, innanhússendurbætur upp á 4,5 millj., pokakerfi þvottahúss, endurnýjun ljósritunarvélar, utanhússviðhald, endurnýjun á framköllunarvél vegna röntgenmynda, áhaldaþvottavél. Í bréfi bæjarstjórans segir, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli ákvæða ofangreindrar lagagreinar, [þ.e. áðurnefndrar 34. gr.] er ljóst að öll framangreind verkefni eru hrein viðhaldsverkefni og þar með rekstrarkostnaður sem er alfarið á ábyrgð ríkisins. Verði því vart mótmælt með vísan til almennra bókhaldsreglna. Fróðlegt væri að fá upplýsingar úr bókhaldi ríkissjóðs sem sýna að framangreind útgjöld hafi verið bókfærð sem eignamyndun og þar með stofnkostnaður. Um er að ræða verkefni sem viðhalda þeirri starfsemi sem þegar er fyrir hendi.`` Og áfram segir í bréfinu: ,,Að auki getur það ekki talist góð stjórnsýsla að annar aðili í samvinnuverkefni ríkis og sveitarfélaga ákveði án nokkurs samráðs við hinn að fjárframlög af hans hálfu kalli sjálfkrafa á útgjöld hins og ákveði þar að auki einhliða hvað teljist til meiri háttar viðhalds án stoðar í reglugerð sem setja átti samkvæmt lögum. Af þeim sökum og að auki með vísan til almennrar jafnræðisreglu stjórnsýslunnar hvað varðar greiðslukröfur ríkisins gagnvart einstökum sveitarfélögum voru þessir reikningar endursendir af hálfu sveitarfélagsins.`` Virðulegi forseti. Samkvæmt bréfi þessu virðist viðgangast að sveitarfélögunum sé án lagaheimildar gert að greiða reikninga vegna almenns viðhalds og tækjakaupa á sjúkrahúsum eðlilegan rekstrarkostnað sem er alls ekki hægt að flokka sem stofnkostnað og má því velta því fyrir sér hvort þau eigi ekki endurkröfurétt á ríkið jafnvel nokkur ár aftur í tímann. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvers vegna hefur ráðherra ekki sett reglugerð í samræmi við ákvæði lokamálsliðar 3. mgr. 34. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi vísar í lög frá 1990 og spyr af hverju ekki hafi verið samin reglugerð við þessi lög frá 1990. Ég hef ekki nokkur einustu svör við því vegna þess að þó að ég sé búin að sitja lengi í þessum stól þá var ég ekki ráðherra 1990 og heldur ekki 1991 en mjög eðlilegt hefði verið að semja reglugerð í framhaldi af þeirri lagabreytingu sem var 1990. Varðandi það að sveitarfélög greiði 15% af meiri háttar viðhaldi og tækjakaupum hefur það verið við lýði allt frá 1990 og ekki hefur verið neitt ósætti milli ríkis og sveitarfélaga vegna þessa máls fyrr en nú að upp koma nokkur mál bæði frá Akureyri, Selfossi og eitt annað mál sem eru til athugunar í ráðuneytinu. Sagt er að ekki sé samráð haft þegar farið er í meiri háttar viðhald eða meiri háttar tækjakaup en minna verður á að stjórnir eru skipaðar að meiri hluta af sveitarstjórn. Sveitarstjórnum ætti að vera vel ljóst hvernig rekstri er háttað og í hvaða tilvikum er verið að tala um meiri háttar viðhald eða tækjakaup. Það er í þeim tilvikum þar sem stofnunin sjálf getur ekki innan fjárheimilda sinna greitt tækjakaupin eða viðhaldið og þá hefur þessi regla gilt eins og ég segi og um það hefur verið samkomulag. En ég fæ tækifæri til að ræða þetta betur á eftir því að það er framhaldsspurning frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur einmitt um þetta mál og um þær breytingar sem eru í vændum varðandi samskipti ríkis og sveitarfélaga hvað þetta varðar. En í blárestina, af því að ég sé að ég hef smátíma, þá verður líka að minna á að sveitarfélögin eru í flestum tilvikum, ekki hér í Reykjavík að vísu, eigendur að hluta til að þessum stofnum.

Virðulegi forseti. Þetta voru afar fátækleg svör svo ekki sé meira sagt vegna þess að ég spurði, virðulegi forseti, við hvaða reglur hefði verið stuðst fram að þessu við mat á því hvað telst til meiri háttar viðhalds sjúkrahúsbygginga. Það er alveg klárlega þannig að í 34. gr. er kveðið á um að aðeins þegar um meiri háttar viðhaldskostnað er að ræða eiga sveitarfélögin að taka þátt í því og þá skiptir ekki máli hvort þau eiga fulltrúa í stjórninni eða ekki. Reglugerðarheimildin og ákvörðunin um það eftir hverju er farið liggur auðvitað hjá ráðuneytinu. Það liggur ekki hjá sveitarstjórnarmönnum sem skipaðir eru í stjórnir viðkomandi stofnana. Það er ekki þannig. Ég spyr einfaldlega: Eftir hverju hefur verið farið? Er það þannig, nákvæmlega eins og það sem ég taldi upp hérna áðan, að allir þessir þættir geta ekki bókhaldslega séð talist meiri háttar viðhald og þar með undir stofnkostnað? Því þar af leiðir að þeir geta ekki fallið undir ákvæði þessarar 34. gr. laga. Það er ekki hægt. Eftir þeim upplýsingum sem hef aflað mér frá bæjar- og sveitarstjórnum er það þannig að hentistefna hefur ríkt í þessum efnum og menn hafa leitað upplýsinga í ráðuneytinu um það hverjar séu vinnureglurnar, hvað er meiri háttar viðhald, hvaða viðhald á að flokka sem stofnkostnað. Það getur varla verið þannig, virðulegi forseti, að pokakerfi þvottahússins eða endurnýjun ljósritunarvélar eða áhaldaþvottavél, sem eru ekki dýrir þættir, en þó flokkaðir á þennan hátt og heimilaðir af ráðuneytinu beint til að geta rukkað viðkomandi sveitarfélög. Það er þannig að reglurnar eru óskýrar. Ég var einfaldlega að spyrja hæstv. ráðherra eftir hvaða reglum hefði verið farið. Hæstv. ráðherra getur ekki svarað því.

Virðulegi forseti. Ég svaraði hv. þm. áðan og ég geri það aftur ef hún hefur misst af því svari sem hér var borið fram. Það er einfaldlega þannig að ef það er ekki innan fjárlagaheimilda og þarf að sækja í sérstaka sjóði heilbrrn. varðandi meiri háttar tækjakaup og viðhald þá hafa sveitarfélögin komið þar að og greitt 15%. Það er bara einfaldlega þannig. Enda hefur sú regla gilt allt frá 1990 þegar þau lög sem vitnað hefur verið í voru samþykkt á Alþingi. Svo geta menn deilt um hvað er meiri háttar viðhald til að mynda eða meiri háttar tækjakaup en þetta er sú regla sem hefur gilt og hefur verið fullt samkomulag um. En ég get vel skilið að sveitarstjórnarmönnum úti á landi hafi sviðið það varðandi viðhaldsframkvæmdir að á Reykjavíkursvæðinu hefur borgin ekki þurft að greiða eina einustu krónu til tækjakaupa. Það er það viðmið sem hefur farið fyrir brjóstið á sveitarstjórnarmönnum, ég skil það vel. Þess vegna er verið að endurskoða þessar reglur. Það er verið að endurskoða þær í félmrn. og það á að ljúka þeirri endurskoðun fyrir septemberlok á þessu ári. Ég tel mjög mikilvægt að menn nái sáttum í þessu máli því að við þurfum auðvitað að hafa alveg skýrar reglur varðandi hver greiðir það. En hvað varðar þá einstöku vél sem hv. þm. talaði um á Selfossi þá kannast ég ekkert við það mál en ég veit um miklu stærri hluti sem menn hafa verið að kljást við. Þá er ég að tala um tækjakaup, t.d. á Akureyri, sem við erum að leggja kannski 60 millj. til og það tekur verulega í hjá bæjarfélaginu. Um það er auðvitað stór glíma.

Herra forseti. Ég lít á heilsugæsluna sem hornstein heilbrigðisþjónustunnar. Nokkrar sérgreinar í læknisfræði eiga við nýliðunarvanda að stríða, t.d. geðlækningar, háls-, nef- og eyrnalækningar og skurðlækningar, auk heimilislækninga. Með of lítilli nýliðun í röð sérfræðinga í heimilislækningum og brotthvarfi manna úr greininni, molnar úr hornsteininum. Full atvinnuréttindi sérfræðinga í heimilislækningum, til jafns við aðra sérfræðinga í lækningum, með fullum rétti til að opna eigin stofu eru grundvallarmannréttindi. Í dag vantar u.þ.b. 15--20 heimilislækna á höfuðborgarsvæðið og e.t.v. eina 20 á landsbyggðina. Meðalaldur sérfræðinga í heimilislækningum fer hækkandi. Sífellt fleiri verkefnum er beint að heilsugæslunni, sem er eðlilegt, því talið er að heilsugæslan geti sinnt jafnvel 90% af heilsufarsvandamálum íbúa landsins. Til að fá fleiri nýliða inn í hóp heimilislækna þarf stefna stjórnvalda í heilbrigðismálum að vera skýr og leggja þarf á það áherslu að frumþjónustan geti staðið undir nafni. Þá skiptir vinnutími, þar með taldar vaktir, máli svo og sjálfsforræði í starfi og næg mönnun í öðrum heilbrigðisstéttum. Frelsi þarf til að læknar geti skipulagt vinnu sína innan þess ramma sem sett eru með lögum landsins og svo þarf fagleg og fjárhagsleg ábyrgð helst að fara saman. Þótt þjónustusamningar flokkist ekki undir annað rekstrarform en nú er þá geta þjónustusamningar við núverandi heilsugæslustöðvar verið mikilvægt skref í rétta átt til að laða fleiri að starfinu og gera það sveigjanlegra. Flestir sérfræðingar í öðrum greinum læknisfræði geta valið milli þess að vera í fullu starfi á sjúkrahúsi og þess að vinna á stofu. Auðvitað fylgir starfi heimilislæknis fleira en herbergi til að hitta sjúklinga sína því að samstarf við aðrar heilbrigðisstéttir um heimahjúkrun, ungbarnavernd, mæðravernd, heilsuvernd í skólum og heilsuvernd á vinnustöðum í nágrenninu, eru líka mikilvægir þættir starfsins. Fræðsla og heilsuvernd á mörgum sviðum eru því nauðsynlegur þáttur í starfi heimilislækna. Nýaldarsérfræðingurinn þarf að hafa fleiri valmöguleika en frumherjar í röðum sérfræðinga í heimilislækningum höfðu. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrrh. og ber þá fyrirspurn upp ásamt hv. þm. Ástu Möller: Mun ráðherra beita sér fyrir því að gerðir verði þjónustusamningar um rekstur heilsugæslustöðva í Reykjavík?

Virðulegi forseti. Eins og flestum er kunnugt hafa í auknum mæli verið gerðir þjónustusamningar við heilbrigðisstofnanir í landinu og árangursstjórnunarsamningar og ýmislegt verið gert til að setja rekstur í nútímalegra form. Árið 1996 var kynnt stefnumótun í heilsugæslunni og sú stefnumótunarvinna var unnin af heilbrrn. og fulltrúum Félags heilsugæslulækna. Sú vinna gekk mjög hægt fyrir sig í upphafi en nánast hvert einasta atriði sem sett var fram í þeirri stefnumótun hefur náð fram að ganga. Innan heilsugæslunnar í Reykjavík eru nú í gildi tveir þjónustusamningar. Annar samningurinn er við heilsugæsluna í Lágmúla sem sér um rekstur heilsugæslustöðvar fyrir hluta borgarinnar. Hinn þjónustusamningurinn er við Læknavaktina fyrir hönd heilsugæslulækna, sem hefur tekið að sér vaktþjónustu í Reykjavík, Kópavogi, Seltjarnarnesi, Garðabæ, Hafnarfirði og Bessastaðahreppi, auk þess sem Læknavaktin hefur tekið að sér að hafa opna bráðamóttöku um kvöld og helgar. Einnig hefur hún annast umfangsmikla þjónustu í síma og er í þjónustusamningnum gert ráð fyrir að hún geti létt nætursímtölum af vakthafandi heilsugæslulæknum í fjórtán læknishéruðum landsins þar sem aðeins er einn læknir starfandi. Reynslan af gerð þessara þjónustusamninga er mjög góð. Ég hef áður lýst í ræðu og riti yfir áhuga mínum á fjölbreyttum rekstrarformum innan heilsugæslunnar. Vil ég í þessu sambandi minna á að nú eru alls fimm mismunandi rekstrarform innan heilsugæslunnar þótt það vilji stundum gleymast í umræðu um þessi mál. Hef ég beint því til stjórnenda heilsugæslunnar í Reykjavík að undirbúa rekstur næstu heilsugæslustöðvar með það í huga að leitað yrði eftir sjálfstæðum rekstraraðilum til að bera ábyrgð á starfseminni. Yrði þá gerður þjónustusamningur við þá sem tækju að sér þessa þjónustu. Þetta hefur oft verið rætt á Alþingi og þarf svo sem ekkert að rifja það upp, ég veit að hv. fyrirspyrjendur þekkja það vel, og þá erum við að tala hér um Heima- og Vogahverfi. En eins og ég segi þá hafa þjónustusamningar yfir höfuð reynst vel, með nokkrum undantekningum þó eins og allt sem við gerum, en við munum ekki síður en annars staðar í heilbrigðisþjónustunni vinna að því gagnvart heilsugæslunni.

Herra forseti. Ég er ásamt hv. þm. Katrínu Fjeldsted flutningsmaður að þessari fyrirspurn. Ég tel mjög mikilvægt að leitað sé nýrra leiða við rekstur heilbrigðisstofnana. Eins og kom fram í máli hæstv. heilbrrh. hafa umræður verið hér í þinginu varðandi nýja heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi og yfirlýsing hæstv. heilbrrh., sem kom fram í þeirri umræðu, um að leita eigi leiða til að sá rekstur verði í höndum einkaaðila, er mjög ánægjuleg. Ég tel nefnilega að heilbrigðisstarfsfólk sé í auknum mæli tilbúið að reyna nýjar leiðir og það er vilji fyrir hendi hjá þeim að fá aukið sjálfræði í störfum þótt að sjálfsögðu verði farið að lögum og reglugerðum um þjónustu. Ég tel að þjónustusamningar sem gerðir hafa verið af ríkinu við ríkisstofnanir að undanförnu eigi jafnframt að eiga við um einkaaðila. Það er ekki stílbrot og þetta er þróun sem þarf að verða, bæði í heilbrigðisþjónustu og í skólakerfinu.

Herra forseti. Þrátt fyrir að þessi fyrirspurn beinist að Reykjavík, vil ég nú koma að landsbyggðinni og leggja mikla áherslu á að lögð sé stóraukin áhersla á þá grunnþjónustu sem heilsugæslan sinnir því að það er mjög mikilvægt. Ef grunnheilsugæslan er góð er oft hægt að koma í veg fyrir annað og meira seinna meir. Það þarf að hlúa mjög vel að þessu og ég mundi vilja sjá það, t.d. í Rangárþingi, að þar yrði ein heilsustofnun þar sem heilsugæslustöðin, dvalarheimilin og hjúkrunarheimilin væru öll í einni stofnun.

Herra forseti. Ég þakka heilbrrh. svörin. Fyrirspurn mín lýtur fyrst og fremst að því að eftirspurn Reykvíkinga eftir þjónustu heimilislækna er langt umfram framboð á þjónustunni eins og mál standa í dag. Biðtími eftir að fá tíma á stofu hjá heimilislækni er talinn vera of langur og fleiri heimilislækna vantar til að fullmannað geti talist. Þótt talsvert hafi áunnist og ráðuneyti heilbrigðismála og ráðherra hafi lagt sig fram um að fjölga læknum, hefur það ekki dugað til þegar fólk flyst til Reykjavíkur í þeim mæli sem verið hefur. Þeir læknar sem enn eru í vinnu mega ekki brenna út vegna þrýstings og álags, þeir þurfa að fá sín frí og þurfa að geta farið í frí jafnvel þótt ekki fáist afleysari. Þetta er því vandamál fólksins sem ekki kemst að lækninum. Þá er vitað að samhengi er milli þjónustunnar í Reykjavík og á landsbyggðinni. Fleiri lönd standa frammi fyrir því að vanta heimilislækna og eru Norðmenn og Svíar þar á meðal. Frést hefur að sænska stjórnin hafi ákveðið að leggja stóraukna áherslu á grunnþjónustuna, á heilsugæsluna, og verja til þess verulegum fjármunum, milljörðum sænskra króna. Til stendur þar í landi að styrkja myndarlega faglegan grundvöll heilsugæslunnar og er samráð haft um það við fagfélög heimilislækna. Mér sýnist því að þess geti verið þörf hér á landi að taka ákvörðun af svipuðu tagi og ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að gera nýtt átak og styðja við heilbrrh. í því að heilsugæslunni verði gert kleift að sinna hlutverki sínu eins og hún best getur gert og hefur metnað og þekkingu til að gera. Gerð þjónustusamninga við heilsugæsluna, og þá á ég líka við núverandi starfandi stöðvar, getur verið fyrsta skrefið og eitt af mikilvægum skrefum.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að okkur vantar fleiri heilsugæslulækna. Við þurfum bæði að framleiða fleiri heilsugæslulækna og fá þá heim sem eru erlendis og við höfum ýmislegt gert til þess, t.d. að hækka launin verulega. En við verðum að tala alveg hreint út því að þetta er ekki hvað síst launaspursmál. Ég átti einmitt ágætan fund með félagsmönnum í Félagi heilsugæslulækna ekki alls fyrir löngu og það er alveg ljóst að við erum að tala um laun og samanburð á launum. Hv. fyrirspyrjandi kom hérna inn á áðan að Svíar væru að setja stóraukna fjármuni í heilsugæslu sína. Það er alveg hárrétt, þeir eru að því. Við gerðum það líka 1996, ætli við höfum ekki á þessum tíma aukið fjármagn um svona 2,5 milljarða í það heila tekið. Við höfum fjölgað heimilislæknum. Við töluðum um að okkur vantaði heimilislækna og við höfum fjölgað þeim um 15 á Reykjavíkursvæðinu núna á tæpum fjórum árum. Það er bara ekki nóg, það heldur ekki í við fjöldann sem vantar. En varðandi Svíana og fjármunina sem þeir eru að leggja í heilsugæsluna, þeir eru að færa þá til. Þeir eru að færa þá til úr sérfræðiþjónustunni í heilsugæsluna. Þetta eru ekki nýir fjármunir. Um það efast ég að væri sátt hjá þjóðinni, a.m.k. þyrftum við að taka æðigóðan tíma að fara ofan í grunninn ef við ætluðum að gera eins og Svíar eru að gera núna. Ég held að við þurfum að athuga það.

Herra forseti. Stöðu frumheilsugæslu í borginni má lýsa í nokkrum setningum. Skortur er á heimilislæknum í Reykjavík, það hefur verið metið að á milli 20 og 30 lækna þurfi til viðbótar þeim 90 sem nú eru starfandi á Reykjavíkursvæðinu til þess að anna eftirspurn. Nokkur dæmi eru þess að menntaðir heimilislæknar hverfi frá starfi og afli sér réttinda til starfa innan annarrar sérgreinar lækninga. Nýliðun meðal heimilislækna er hæg, uppbyggingu heilsugæslunnar í Reykjavík miðar hægt og hefur ekki náð að halda í við þróun borgarinnar. Um 20 þúsund Reykvíkingar eru ekki með skráðan heimilislækni. Biðtími eftir viðtali hjá heimilislæknum hefur lengst verulega að undanförnu og er svo komið að fólk hefur þurft að bíða allt upp undir eina viku til að fá tíma hjá lækni sínum. Eftirspurn eftir þjónustu heilsugæslunnar hefur aukist, m.a. vegna þess að fólk virðist leita eftir heilbrigðisþjónustu af minna tilefni en áður. Vegna erfiðleika við að ná sambandi og viðtali við heimilislækni, hefur aðsókn fólks til annarra læknisfræðilegra sérfræðinga og á vaktþjónustu aukist verulega. Frumheilsugæslu er ætlað að vera fyrsti viðkomustaður fólks sem á í heilbrigðisvanda og gengur hugmyndafræðin út á að heilsugæslan eigi að leiðbeina fólki að fá lausn á vanda sínum innan kerfisins og því er ég sammála. Almennt er talið að góð og virk frumheilsugæsla geti leitt til verulegs sparnaðar í heilbrigðisþjónustu. Tvö kerfi heimilislækninga eru í Reykjavík. Annars vegar kerfi heimilislækna sem eru starfandi á heilsugæslustöðvum og hins vegar kerfi sjálfstætt starfandi heimilislækna. Heimilislæknar á heilsugæslustöðvum eru á fastlaunakerfi og fá greidd laun samkvæmt ákvörðun kjaranefndar en sjálfstætt starfandi heimilislæknar fá greitt fyrir hvert læknisverk samkvæmt samningi læknafélaganna við Tryggingastofnun ríkisins. Á síðustu árum hafa heilbrigðisyfirvöld haldið fram kerfi heilsugæslustöðva. Þessi stefna hefur leitt af sér að sjálfstætt starfandi heimilislæknum, sem starfa utan heilsugæslustöðva, hefur farið fækkandi og þar af leiðandi hefur engin endurnýjun orðið innan þeirra raða. Ástæðan er að umsóknum heimilislækna um að starfa sjálfstætt hefur verið hafnað. Áhugi er fyrir hendi hjá ýmsum heimilislæknum að starfa utan heilsugæslustöðva. Á það m.a. við um heimilislækna sem nú eru starfandi erlendis og vilja koma heim. Með slíkri fjölgun heimilislækna væri hægt að bæta að einhverju það ástand sem er í heilsugæslumálunum í borginni. Einnig hlýt ég að nefna hve varhugavert það er að setja atvinnuþvinganir á tiltekna stétt manna, að þeim sé ekki heimilt að starfa innan síns fags, nema undir merki ríkisrekstrar. Hið sama á einnig við um val þeirra sem þjónustunnar leita, þeir eiga að hafa möguleika á fleiri kostum. Af þessum ástæðum spyr ég, ásamt hv. þm. Katrínu Fjeldsted, hæstv. heilbrrh.: Hvaða ástæður eru fyrir því að heimilislæknar hafa ekki fengið leyfi hjá Tryggingastofnun ríkisins til að starfa sjálfstætt við sérgrein sína á eigin stofum á höfuðborgarsvæðinu undanfarin ár?

Virðulegi forseti. Í fyrri fyrirspurninni fór ég yfir þessi mál eins og þau eru, að fimm rekstrarform eru í heilsugæslunni á Reykjavíkursvæðinu. En það sem við verðum fyrst og fremst alltaf að hafa í huga er að það verður að vera einhver regla sem gildir, og sú regla gildir að heilsugæslan í Reykjavík, þ.e. stjórn heilsugæslunnar, hefur yfirumsjón með heilsugæslunni almennt. Eins og kom fram hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur áðan megum við heldur ekki gleyma því að það er líka heilsugæsla úti á landi, og við erum að tala um mismunandi rekstrarform. Við verðum auðvitað að hafa það þannig yfir landið allt að sátt sé um það kerfi sem ríkir, að við séum ekki með allt annað kerfi úti á landi en t.d. á Reykjavíkursvæðinu. Það er alveg hárrétt sem kom fram áðan að allt of löng bið er núna eftir því að komast til heilsugæslulæknis almennt á Reykjavíkursvæðinu. Það er allt of löng bið. En ýmislegt hefur líka verið gert til að koma til móts við þarfirnar. Ég nefndi Læknavaktina áðan sem er þjónustusamningur við. Auðvitað léttir það geysilega mikið á og veitir mikið öryggi að alltaf eftir klukkan fimm geti fólk farið á Læknavaktina, komist það ekki til heilsugæslulæknis síns sem er þó æskilegast. En það eru líka ýmis önnur rekstrarform sem hafa vaxið og dafnað, eins og t.d. Barnalæknaþjónustan, sem er með mikla þjónustu og margt af því sem þangað fer hefði annars farið til heilsugæslunnar. Og það er einmitt spurningin, og ég held að menn verði að átta sig á því, á þetta allt að vera opið, bara opnir kranar? Þess vegna liggur nú fyrir þinginu frv. um það hvernig við getum nákvæmlega haft stýringu á þessu máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu Möller og Katrínu Fjeldsted fyrir þessa fyrirspurn, en vil um leið beina athygli að stöðu heimilislækna á landsbyggðinni. Í mars 1999 var að frumkvæði landlæknis skipaður vinnuhópur í þeim tilgangi að vinna tillögur að uppbyggingu náms í landsbyggðarlækningum og landsbyggðarhjúkrun. Vinnuhópurinn skilaði skýrslu til landlæknis í desember sama ár og í upphafi þeirrar skýrslu segir, með leyfi forseta: ,,Undanfarin ár hefur borið á skorti á heimilislæknum hérlendis, einkum í dreifbýli. Þetta á einnig við um aðrar heilbrigðisstéttir, ekki hvað síst hjúkrunarfræðinga. Kannanir og spár benda til þess að þetta ástand muni versna á næstunni ef ekkert verður að gert.`` Þetta var í desember 1999 og enn hefur ekkert gerst til þess að bæta stöðu heimilislækninga á landsbyggðinni. Þetta er mál sem þarf endilega að halda opnu. Það er því mjög mikilvægt að hefja stétt heimilislækna upp til jafns við stétt sérfræðinga, til þess að ungir læknar fáist til að sérhæfa sig á þessu sviði.

Herra forseti. Tryggingastofnun ríkisins hefur farið með samninga við sjálfstætt starfandi sérfræðinga í læknisfræði sem fá greitt samkvæmt reikningum og heimilislækna sem eru sjálfstætt starfandi, án þess að stofnunin sem slík hafi nokkurt hlutverk samkvæmt lögum í að skipuleggja heilbrigðisþjónustu, hvað þá heldur að stofnunin reyndi að tengja samninga sína við annað sem var að gerast í heilbrigðismálum. Mörgum hefur þótt rétt að samningar við sjálfstætt starfandi lækna fari fram nær grasrótinni, þ.e. að t.d. í Reykjavík tæki stjórn heilsugæslunnar við því hlutverki. Á sama hátt má segja að heilbrigðisþjónusta t.d. á Austurlandi, hin nýja Heilbrigðisstofnun Austurlands, þurfi að hafa svigrúm til að ráða sinni heilbrigðisþjónustu og hafa um það að segja hvernig að henni er staðið. Þannig hefur reyndar verið unnið í tíð núverandi heilbrrh. Þess vegna er mikilvægt að hvetja til þess að haldið verði áfram á sömu braut og rýmkað til í rekstri heilsugæslustöðva í Reykjavík. Samstarf heimilislækna, allra heimilislækna, t.d. við hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða er afar mikilvægt. Sé samið um að slíka starfsemi megi reka sjálfstætt, hlýtur það að geta verið af hinu góða.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni lýsti ég vanda heilsugæslunnar eins og hún snýr við mér í Reykjavík. Mér finnst vanta svör frá ráðherra hvaða rök séu fyrir því að hafna umsóknum sjálfstætt starfandi heimilislækna í þeirri stöðu sem við erum í í dag, að það vantar heimilislækna og vilji er fyrir hendi hjá fólki, heimilislæknum sem eru m.a. erlendis, að koma heim, en á þessum forsendum. Svör hæstv. ráðherra voru í þá veru að heilsugæslan í Reykjavík eigi að hafa yfirumsjón með heilsugæslunni. Ég bendi á að það eru lög og reglugerðir sem segja til um hvers konar þjónustu á að veita og það er landlæknir sem á að hafa eftirlit með því. Og það er enginn sem segir mér að heimilislæknar sem eru sjálfstætt starfandi veiti eitthvað verri þjónustu, öðru nær. Ég held þeir veiti einmitt mjög góða þjónustu. Í fyrri ræðu minni nefndi ég að heilbrigðisyfirvöld hafa haldið fram kerfi heilsugæslustöðva. Stefnan hefur verið rökstudd á þann veg að um heildstæða þjónustu við fjölskylduna sé að ræða, með því að allir þættir í heilsugæslu fjölskyldunnar sé veittir frá sömu stofnun. En stefna heilbrigðisyfirvalda hefur hins vegar ekki gengið upp, m.a. vegna erfiðs aðgengis að heilsugæslunni og skorts á heimilislæknum. Það sérstaka ástand hefur nú skapast að fólk sem hefur ekki náð viðtali við lækni sinn á dagvinnutíma, bíður til klukkan fimm á daginn og leitar þá til Læknavaktarinnar, sem er rekin af heimilislæknum sjálfum og þar geta þeir bæði fengið viðtal við lækni og vitjun heim ef svo ber við. Aukning á þjónustu við móttöku Læknavaktarinnar hefur verið fjórföld á 14 ára tímabili, frá 1987 til dagsins í dag. Þetta er góð og skilvirk þjónusta og miðað er við að fólk þurfi aðeins að bíða í hálfa klukkustund eftir þjónustu í móttöku og að hámarki tvo tíma eftir vitjun. Og það merkilega er að þessi þjónusta er rekin af sömu læknum og eru starfandi á heilsugæslustöðvunum og fólk getur átt von á því að hitta lækninn sinn á kvöldin sem hann fékk ekki vitjun hjá að deginum. Þetta segir mér að einkarekin heilbrigðisþjónusta er skilvirk og þetta sýnir mun á þessum tveimur kerfum.

Virðulegi forseti. Einkarekin heilbrigðisþjónusta er skilvirk og þess vegna eigum við að einkareka allar heilbrigðisstofnanir að mér skilst. Það er nú bara þannig að það er ekkert endilega sjálfgefið að einkarekin heilbrigðisþjónusta sé eitthvað skilvirkari, það er ekkert sjálfgefið. Er það eitthvað sjálfgefið t.d. að heimilislæknir sem fær samning hjá Tryggingastofnun ríkisins, nú er ég ekkert að segja að það sé útilokað að fá samning hjá TR, en er það eitthvert grundavallaratriði að hann sé kannski fyrir hádegi á stofu hjá heilsugæslunni og eftir hádegi á samningi hjá TR?  Hv. þm. Ásta Möller sagði áðan að ég hefði ekki svarað fyrirspurn hennar, af hverju það séu bara 15 heimilislæknar sem séu sjálfstætt starfandi, af hverju fleiri hafi ekki bæst við. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég fór ekkert nákvæmlega út í það vegna þess að ég held að öllum sé ljóst, a.m.k. þeim sem sitja hér á þingi, að það eru sérstakar reglur sem gilda áður en slíkt leyfi er gefið og þar kemur Tryggingastofnun að og héraðslæknirinn í Reykjavík sem gefur þetta leyfi. Þar hefur það strandað nákvæmlega en við viljum hafa það kerfi sem er skilvirkast og að sátt sé um það innan heilsugæslunnar. Þess vegna tel ég einmitt mjög mikilvægt, eins og ég hef boðað til, að setjast aftur með Félagi heimilislækna og finna núna nýjar lausnir. Ekki bara eina, ekki bara einn krana, heldur almenna lausn.

Virðulegi forseti. Yfirleitt stendur ekki á því að maður skammi hæstv. ráðherra þegar maður telur að það eigi við eins og mun koma í ljós á eftir, en ég vil gjarnan líka geta þess að við erum ákaflega stolt af heilbrrh. okkar eins og þegar hún svaraði fyrirspurninni hér áðan. Hinn 17. desember 1998 undirrituðu hæstv. heilbr.- og trmrh. og borgarstjórinn í Reykjavík samning um skiptingu og uppgjör vegna Sjúkrahúss Reykjavíkur. Í 2. mgr. 4. gr. þessa samnings er ákvæði um að Reykjavíkurborg muni ekki taka þátt í viðhaldskostnaði eða nýframkvæmdum vegna eigna sem taldar eru upp í samningnum eftir gildistöku samningsins. Jafnframt segir í 5. gr. hans að ríkissjóður skuli endurgreiða framlög borgarsjóðs til nýframkvæmda og viðhalds á Landakoti sem borgarsjóður greiddi á árinu 1995--1998. Ekki varð annað séð en að með samningi þessum hafi hæstv. ráðherra tekið þá ákvörðun að losa sveitarfélögin undan þátttöku vegna viðhalds og stofnkostnaðar heilbrigðisstofnana. Ég bjóst því við því að þessu yrði fylgt eftir af hálfu hæstv. ráðherra með frv. sem fæli í sér að öll þátttaka sveitarfélaga í slíkum kostnaði yrði felld niður þannig að sveitarfélögin byggju við jafnræði hvað þetta varðar. En eins og fram kom í umræðunni áðan um fyrri fyrirspurn mína til hæstv. ráðherra, þá virðast engar viðræður vera í gangi við sveitarfélögin hvað þetta varðar og ríkisvaldið ákveður enn einhliða hvaða reikninga sveitarfélögin skuli taka þátt í að greiða þegar um viðhaldskostnað er að ræða. Og það kom jafnvel fram hjá hæstv. ráðherra að reglurnar eru ekki skýrari en svo, reglurnar um það hvernig túlka átti meiri háttar viðhald sem stofnkostnað samkvæmt lögum, að þá eru reglurnar ekki til og skilgreiningin er ekki meiri en svo að meiri háttar viðhald er túlkað: Þegar ekki eru til peningar til að framkvæma á fjárlögum, en ef til eru nægir peningar til að framkvæma fyrir á fjárlögum þá er ekkert sem flokkast undir meiri háttar viðhald. Eða þannig skildi ég hæstv. ráðherra, sem kannaðist heldur ekki við, eins og hún orðaði það, það tæki sem ég talaði um að væri eitt af þeim sem keypt hafa verið á sjúkrahúsið á Suðurlandi, svokallað pokakerfi fyrir þvottahús Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi, sem var flokkað sem meiri háttar viðhald og sveitarfélögunum gert að greiða 15% þar af. En það vill nú svo til að 26. apríl 1999 undirritar hæstv. ráðherra sjálf bréf þar sem heilbr.- og trmrh. hefur ákveðið að veita Heilbrigðisstofnuninni á Selfossi 1,1 millj. framlag til kaupa á pokakerfi. Um er að ræða 85% hlut ríkissjóðs. En tónninn um hvernig staðið yrði að slíkum greiðslum vegna viðhalds var gefinn fyrir tveimur árum þegar samningurinn við Reykjavíkurborg var gerður og þátttaka borgarinnar í viðhaldskostnaði og nýframkvæmd var felld niður, enda skynsamlegt að saman fari framkvæmd og fjárhagsleg ábyrgð í þessum efnum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 

Ég minni hv. þm. á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Þetta er eiginlega eins konar framhald í næsta blaði því við vorum að ræða þessi mál áðan, kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga varðandi sjúkrastofnanir, þannig að við tökum bara upp þráðinn þar sem hann slitnaði áðan. Ég skrifa undir mörg bréf. Og varðandi stofnkostnað hjá heilbrigðisstofnunum og hvort það er pokakerfi eða eitthvert annað kerfi, þá legg ég það kannski ekki alveg nákvæmlega á minnið fyrr en þær upphæðir verða sem virkilega tekur í. En hv. þm. skildi kannski ekki alveg það sem ég var að fara með áðan, hvernig sátt hefur verið hingað til um það hvernig menn skipta á sig þessum kostnaði. Það er einfaldlega þannig að ef hluturinn er það stór að hann rúmast ekki innan venjulegra fjárlaga, þá kemur heilbrrn. inn í og greiðir, eins og kom fram er hv. þm. las upp bréf frá mér áðan. Sú regla hefur gilt að 15% af því komi þá frá sveitarsjóði, enda á sveitarsjóður yfirleitt hlut í viðkomandi stofnun og er líka með fólk þar í meiri hluta í stjórn. En það er annar handleggur. En aðalspurningin er þessi: Eigum við að breyta þessu? Það kom nefnilega fram hjá hv. þm. áðan hver er undirrót óánægjunnar? Undirrót óánægjunnar er auðvitað sú sem hv. þm. sagði að Reykjavíkurborg þarf ekki að greiða það sem önnur sveitarfélög eru að greiða. Þess vegna tók ég þetta upp í ríkisstjórn fyrir margt löngu. Í framhaldi af því skipaði félmrh. nefnd sem í sitja fulltrúar ríkisins og sveitarfélaganna og sú nefnd á að skila af sér eigi síðar en í september á þessu ári. Ég býst við því að menn komist að samkomulagi um að þessum reglum verði breytt. Ég vona að ég hafi svarað fyrirspurn hv. þm. hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Þetta er stórpólitísk fyrirspurn sem Margrét Frímannsdóttir ber hér fram vegna þess að hún kemur inn á þann viðkvæma þátt sem er samkrull ríkis og sveitarfélaga um stórverkefni og sannarlega á það við þegar heilbrigðisþjónustan er annars vegar. Það er alveg ljóst af orðum ráðherrans að það er túlkað sem meiri háttar viðhald þegar eitthvað kemur upp sem heyrir í raun og veru undir stofnkostnað en er ekki eitthvað fyrir á fjárlögum og nokkuð skýrt nú eftir að það kom fram í seinna svari ráðherrans. En það sem er merkilegt og kemur fram í orðum ráðherrans og ég fagna, er að það er greinilegt að þar sem hún tekur málið upp í ríkisstjórn í kjölfar þess að gera umræddan samning við Reykjavíkurborg þá hefur hún verið að leggja til að það sama gildi um önnur sveitarfélög. Það er meiri háttar mál að mega skilja ráðherrann svo að í framtíðinni megi reikna með því að þessi 15% hlutdeild sveitarfélaga verði felld niður.

Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að leggja orð í belg og varpa einni spurningu til hæstv. heilbrrh. Ef það er svo að það sé stefna heilbrrh. að yfirtaka fjármögnun sveitarfélaga yfir til ríkisins að þessu leyti, eins og skilja má, er það þá e.t.v. líka á döfinni stefnumótun í þá veru í framtíðinni að ríkisstjórnin sé e.t.v. að huga að því að kaupa eignarhlut sveitarfélaganna í sjúkrastofnunum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra það svar sem hún gaf við seinni fyrirspurn minni, þ.e. hvort hún hygðist breyta ákvæði laga nr. 97/1990, um kostnaðarskiptinguna, og fella niður þann þátt sem lýtur að sveitarfélögunum, eins og hæstv. ráðherra gaf tóninn að fyrir tveimur árum þegar undirritaðir voru samningar við Reykjavíkurborg. Það er hins vegar algjörlega óþolandi að í tvö ár hafa sveitarfélögin ekki setið við sama borð í þessum efnum og ekki virðist vera nein föst regla á því hvenær stofnun skal greiða viðhald og hvenær ekki. Lögin eru afar skýr í þessum efnum, virðulegi forseti. Lögin segja að allur almennur viðhaldskostnaður fasteigna og tækja sé rekstrarkostnaður. Hins vegar er það meiri háttar viðhald sem átti að flokka sem stofnkostnað, þar sem sveitarfélögin áttu að borga 15% í. Eins og hæstv. ráðherra hefur sagt aftur og aftur og aftur, af því að sveitarfélögin eiga 15% hlut,  Virðulegi forseti. Ástæða er til þess að fá skýrslu á Alþingi um það hvernig með þetta hefur verið farið. Ástæða er til þess vegna þess að ef það er þannig að þau tæki og tól sem ég taldi upp áðan eru flokkuð sem meiri háttar viðhald og eignfærð í bókhaldi ríkisins og eru stofnkostnaður, er eitthvað meira en lítið að bókhaldi ríkisins. Ég trúi ekki að svo sé.

Virðulegi forseti. Ég er alveg óskaplega lélegur bókhaldari og ætla ekki að fara í gegnum ríkisreikninga í óundirbúinni fyrirspurn, það veit sá sem allt veit. Aðalatriðið er þetta: Við veitum góða þjónustu um allt land. Sátt hefur verið á milli sveitarfélaganna og ríkisins um hvernig við veitum þessa þjónustu á stöðunum. Sátt hefur verið um þessar greiðslur. Ég held að það sé aðalatriðið. Sveitarstjórnarmenn hafa samþykkt þessar greiðslur, alveg eins og ríkið hefur samþykkt þessar greiðslur eins og undirskrift mín ber vitni um varðandi pokana sem áðan var rætt hér um. Þó að ég kunni lítið í bókhaldi þá þekki ég mjög vel til sveitarstjórnarmála og var þar í mörg ár áður en ég kom á Alþingi. Þá eru samskipti sveitarfélaga og ríkis þannig að það gengur ekkert óskaplega hratt fyrir sig, það veit ég að sá hv. þm. sem situr á móti mér getur nú borið vitni um. Auðvitað er það þannig að allir vilja fá nokkuð fyrir sinn snúð. Þegar við erum í svona samningaviðræðum, þá erum við t.d. að hugsa um auka sálfræðiþjónustu. Við erum að hugsa um að auka sálfræðiþjónustu og sveitarfélögin koma aðeins meira inn í það en þau hafa gert hingað til og um það eru menn að ræða svo ég segi ykkur það alveg nákvæmlega. Svo spurði hv. þm. mig að því hvort það væri stefna ríkisstjórnarinnar að kaupa hlut sveitarfélaganna í sjúkrahúsunum? Það er ekki stefnan að gera það enda skulum við muna hvernig það var þegar skólarnir fóru yfir til sveitarfélaganna frá ríkinu, þá man ég ekki eftir því að ríkið hafi rukkað sveitarfélögin um nokkra einustu krónu hvað það varðar 

Herra forseti. Herra forseti. Mig langar að beina eftirfarandi fyrirspurn til heilbrrh.: 1. Hve margir eru öryrkjar hér á landi og hvernig skiptast þeir eftir sjúkdómaflokkum? Er sú skipting svipuð og annars staðar á Norðurlöndum? 2. Hver er hlutfallslegur fjöldi öryrkja á Íslandi miðað við önnur Norðurlönd? 3. Hve stór hluti öryrkja býr í Reykjavík? Ástæða fyrirspurnarinnar sprettur helst upp úr skýrslu, sem ég rakst á sem er um umfang og einkenni örorku á Íslandi árið 1996, eftir þá Sigurð Thorlacius, Sigurjón Stefánsson og Stefán Ólafsson, en þar er tiltekið að á þeim tíma voru tæplega 9.000 einstaklingar búsettir á Íslandi með gilt örorkumat samkvæmt lífeyristryggingum almannatrygginga. Metin hafi verið meira en 75% örorka í 7.315 tilvikum og þar voru konur í meiri hluta. Eftir því sem ég veit best er fjöldi örorkulífeyrisþega sem hundraðshlutfall af íbúum landsins svipaður hér á Íslandi og í Danmörku, a.m.k. var hann það um þetta leyti. En það væri fróðlegt að heyra frá ráðherra hvort nýrri upplýsingar liggja fyrir og hvernig fjöldi öryrkja er miðað við önnur lönd. Ástæðan fyrir að ég spyr um hve stór hluti öryrkja búi í Reykjavík liggur kannski í augum uppi, verandi Reykjavíkurþingmaður, þá finnst mér skipta máli hvernig höfuðborgin býr að öryrkjum sínum og þess vegna legg ég fram þessa fyrirspurn. Sömuleiðis langar mig að vita hverjar helstu sjúkdómsgreiningarnar eru.

Virðulegi forseti. Þetta er viðamikil spurning í þremur liðum. Í mars sl. voru 9.467 öryrkjar með 75% örorku sem fengu greiddar lífeyrisbætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Síðan voru 955 öryrkjar með 50--65% örorku sem fengu greiddan örorkustyrk á sama tíma. 396 voru á lífeyri vegna endurhæfingar. Af hópi öryrkja voru 58% konur og 42% karlar, en af örorkustyrkþegum voru 65% konur, en 35% karlar. Örorka er því marktækt algengari hjá konum en körlum. Metin hefur verið 75% örorka hjá 4,2% Íslendinga á aldrinum 16--66 ára, en 0,7% þjóðarinnar hafa fengið örorkumat milli 50% og 65% og eiga því rétt á örorkustyrk. Algengustu fyrstu sjúkdómsgreiningar hjá örorkulífeyrisþegum voru geðræn vandamál og stoðkerfisvandamál eða alls rúmlega helmingur tilvika. Nánari greining öryrkja eftir sjúkdómaflokkum sýnir að tæplega 40% eru metnir með tauga- og geðsjúkdóma, u.þ.b. 20% með sjúkdóma í stoðkerfi og tæplega 10% með hjarta- og æðasjúkdóma. Aðrar greiningar eru 5% eða minni. Þessi skipting er svipuð í Noregi og í Svíþjóð þar sem vitað er að algengustu greiningar eru þær sömu og á Íslandi. En þar eru þó stoðkerfissjúkdómar mun algengari forsenda örorku en geðræn vandamál sem er helsta forsenda örorku á Íslandi eins og fyrr segir. Geðræn vandamál eru algengust á höfuðborgarsvæðinu, bæði hjá konum og körlum og einnig á landsbyggðinni hvað karla varðar, en hjá konum á landsbyggðinni er lítill munur á tíðni þessara sjúkdómaflokka. Ekki liggja fyrr nákvæmar upplýsingar um skiptingu örorkumatsins eftir sjúkdómaflokkum í öðrum löndum. Hvað varðar aðra spurningu þá sýnir það samanburð við hin Norðurlöndin að hlutfallslegur fjöldi öryrkja er svipaður á Íslandi og í Danmöku en hann er mun hærri í Finnlandi, Noregi og í Svíþjóð. Árið 1996 var þetta hlutfall þannig: 4,2% á Íslandi, 4,3% í Danmörku, 7,6% í Svíþjóð og 8,6% í Noregi, en Finnar skáru sig úr með 9,2% hlutfall af íbúum á aldrinum 16--66 ára sem voru þar öryrkjar. Þróunin á undanförnum árum í þessum löndum hefur verið sú að framangreint hlutfall hefur hækkað lítillega frá ári til árs en þó ekki svo mikið að það skekki umtalsvert samanburð við Ísland árið 1996. Samanburðurinn við Norðurlöndin sýnir einnig að aldursdreifing örorkulífeyrisþega er önnur á Íslandi en í hinum löndunum. Fjöldi örorkulífeyrisþega sem hlutfall í hverjum aldursflokki er hærri á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndunum fram til þrítugsaldurs. Eftir það er þetta hlutfall hærra í hinun löndunum, þá hækkar það ört með vaxandi aldri eftir fimmtugt og er það orðið meira en tvöfalt hærra í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð en hér á Íslandi. Samsvarandi þróun hefur orðið í Vestur-Evrópu og er hún víða meiri þar en á Norðurlöndum. Skýringar á þessari þróun má rekja beint til rýmri heimilda í þessum löndum til þess að nota örorkubótakerfið til að rýma til á vinnumarkaði og þá til að dylja umfang atvinnuleysis. Í örorkumati er þó gjarnan aukið vægi félagslegra aðstæðna umfram læknisfræðilega þætti örorkumatsins. Þessi leið hefur ekki verið farin á Íslandi enda er atvinnuþátttaka fólks í öllum aldurshópum yfir fimmtugt mun hærri hér en annars staðar á Vesturlöndum. Hvað spurningu þrjú varðar þá búa 64% allra öryrkja á Íslandi á höfuðborgarsvæðinu en utan þess um 36%. Á sama tíma skiptast Íslendingar á aldrinum 16--66 ára þannig að rúm 60% búa á höfuðborgarsvæðinu, en tæplega 4% utan þess. Nú er mínum tíma lokið en ég hef ekki alveg svarað fyrirspurninni og get komið að því á eftir.

Herra forseti. Það birtast athyglisverðar upplýsingar í grein í nýjasta tölublaði Læknablaðsins þar sem m.a. er fjallað um öryrkja. Þar kemur fram að þegar tekið er tillit til hækkunar aldurs og fólksfjölgunar hér á landi hefði öryrkjum ekki fjölgað milli áranna 1976--1996, reyndar jafnvel fækkað. En hins vegar kom jafnframt fram að þeim hefði fjölgað verulega sem skilgreindir eru sem 75% öryrkjar, þannig að skiptingin milli 75% öryrkja og þeirra sem eru á örorkustyrk eru 90% á móti 10%. Ljóst er að þetta er ekki vegna þess að veikindi hafi aukist meðal þjóðarinnar heldur er það kerfisbreyting sem gerir það að verkum að þessi skipting breytist svona, þ.e. að réttur 75% öryrkja til að fá aukinn stuðning vegna læknisþjónustu og vegna notkunar lyfja kom inn í kerfið 1980 sem leiddi til þess að fólk færðist meira í þennan hærri flokk. Ég tel að viðfangsefni í framtíðinni sé að skilgreina betur réttindi öryrkja, þannig að það sé ekki kerfið sem ákveði örorkuna heldur hin raunverulega örorka og skerta starfsorka.

Herra forseti. Sem betur fer er það svo að mjög fáir, fyrir utan þá sem eru ævilangt fatlaðir, eru 100% öryrkjar, þ.e. algjörlega vanhæfir til að vinna. Flestir geta unnið eitthvað, sumir kannski helming, aðrir einn þriðja, einn fjórða o.s.frv. Hins vegar eru allir Íslendingar settir í tvo flokka sem öryrkjar, annaðhvort fá menn örorkustyrk ef þeir eru minna en 65% öryrkjar eða fá 100% örorkulífeyri. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Er þetta svo hjá öðrum þjóðum að fólk er annaðhvort að fullu öryrkjar eða ekki? Og er það ekki mjög skaðlegt fyrir öryrkja að mega ekki nýta vinnugetu sína sem þeir hafa til þess að stunda störf í þjóðfélaginu?

Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns um hve mikilvægt er að nýta starfsorku þó hún sé lítil, vegna þess að það stuðlar að sjálfsvirðingu einstaklingsins. Ég er líka á því að við eigum frekar að greiða fólki örorkulaun en örorkubætur, en sú afstaða mín er af sama toga spunnin. Reyndar náði ráðherra ekki að svara fyrirspurninni vegna tímaskorts, en það kom fram að geðsjúkdómar eru efstir á blaði sem orsök fyrir örorku hér á landi. Við erum með hlutfallslega fleiri öryrkja innan við þrítugt heldur en samanburðarþjóðir, en síðan breytist þetta hlutfall þegar fólkið eldist. Þetta skiptir miklu máli. Það er auðvitað alltaf viðkvæmt að ræða geðsjúkdómana en nauðsynlegt er að gera það. Þátttaka frjálsra félagasamtaka skiptir máli þar og aðkoma ríkisins að geðræktarverkefni, starfsemi Geðhjálpar o.s.frv., þetta er allt mjög mikilvægt. En ég vildi draga þetta fram vegna þess að ég lít svo á að í Reykjavík búi hlutfallslega mun fleiri geðfatlaðir og öryrkjar en í öðrum sveitarfélögum og tölur ráðherrans tóku reyndar yfir höfuðborgarsvæðið en ekki Reykjavík sérstaklega, en kannski átti hún eftir að fara nánar ofan í það svar. En ef sveitarfélögin tækju við fleiri verkefnum eins og ég er áhugamaður um, t.d. um málefni fatlaðra, þá skiptir miklu máli að höfuðborgin geti staðið vel að verki og þá verður hún að vita í hverju verkefni hennar er fólgið. Þess vegna bar ég fram þessa fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Ég er ekki með nákvæma skilgreiningu á því hverjir búa í Reykjavík, Kópavogi eða Hafnarfirði, ég er bara með höfuðborgarsvæðið allt undir þegar þessar tölur eru lesnar. En auðvitað er hægt að finna það og skilgreina og þá væri hægt að bera það upp í skriflegri fyrirspurn, en ég veit ekki hvort það segir okkur miklu meira, ég er ekki alveg viss um það. En ég vil endilega koma því að að við breyttum skilgreiningunni varðandi matið 1998, þannig að við erum að tala um örorku en ekki félagslega aðstoð eins og við gerðum áður fyrr í gömlu skilgreiningunni. Þetta er eingöngu læknisfræðilegt mat og læknisfræðileg skilgreining á örorku. Reyndar kom fram spurning áðan hvort örorka væri í öðrum löndum metin 100%. Það er til, en almennt er þetta svipað kerfi, 75% örorka.

Herra forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. iðnrh. er um byggðakvóta og hljóðar svo: Hyggst --- eða réttara sagt hefur, það er svo langt síðan fyrirspurnin var lögð fram, eða hálfur mánuður --- ráðherra beita sér fyrir því innan ríkisstjórnar að svokallaður byggðakvóti verði aukinn úr 1.500 tonna afla í 3.000 tonna afla eins og lagt er til í tillögu stjórnar Byggðastofnunar sem send hefur verið til ráðherra byggðamála? Herra forseti. Ástæða fyrirspurnar minnar eru orð sem komu hér fram í umræðum 15. febrúar árið 2001 þar sem formaður Byggðastofnunar, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sagði m.a.: ,,... að eitt af þeim verkum sem ný stjórn Byggðastofnunar kom að í upphafi síðasta árs var erfitt atvinnuástand í Hrísey og reyndar sáum við fram á að það yrði erfitt á nokkrum stöðum öðrum á landinu. Það varð því niðurstaða stjórnar að ég ritaði bréf til hæstv. iðnrh. fyrir hönd stjórnar og óskaði eftir því að byggðakvóti yrði aukinn úr 1.500 tonnum í 3.000 tonn.`` Þetta eru ástæður þess, herra forseti, að ég legg fram þessa fyrirspurn. Mig langar að heyra það frá hæstv. byggðamálaráðherra hvort ráðherrann hafi lagt það til í ríkisstjórn að þetta yrði gert og hver niðurstaðan af því hafi orðið eða hvar þetta mál sé á vegi statt. Þarna er jafnframt vitnað í erfitt atvinnuástand í Hrísey. Ég átti þess kost að sitja fund, fjölmennan borgarafund í Hrísey ekki alls fyrir löngu, þar sem verið var að ræða atvinnumál þar og vanda Hríseyinga sem hefur skapast eftir að fiskvinnsla var lögð niður þar, eða eftir að KEA og Snæfell hættu þar rekstri fiskvinnslufyrirtækis. Það gerðist svo fljótlega og hefur gerst í framhaldi af því að bæði fiskvinnslufólk og sjómenn þar standa uppi atvinnulausir nánast með engum fyrirvara og verðmæti eigna þessa fólks hríðfellur ef ekki kemur eitthvað annað til í staðinn. Fram kom að á vegum hreppsnefndar hafi verið unnið að því að stofna nýtt sjávarútvegsfyrirtæki, m.a. með Snæfell og KEA og þar var mjög horft til þess hvort Hríseyjarhreppur mundi fá einhverja úthlutun af svokölluðum byggðakvóta, vísuðu þar á meðal til málefna Þingeyrar, að þar hafi tekist vel til. Það var eins og menn sögðu að ,,það vantaði gulrótina``, sem var byggðakvótinn, til að koma þessu betur af stað og koma slíkri atvinnustarfsemi í gang á ný. Þess vegna, herra forseti, er þessi fyrirspurn lögð fram og eins og ég sagði vegna orða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, formanns Byggðastofnunar, sem veit hvernig mál eru þarna og við vitum það reyndar öll. En hvar er þetta mál á vegi statt?

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir að fyrirspyrjandi sé að vísa til bréfs sem stjórn Byggðastofnunar ritaði mér þann 19. apríl á síðasta ári. Í bréfinu fór stjórn Byggðastofnunar þess á leit við mig að ég beitti mér fyrir breytingum á lögum um stjórn fiskveiða þannig að byggðakvótinn yrði aukinn úr 1.500 lestum í 3.000 lestir. Í svari mínu til stjórnar Byggðastofnunar við þessu erindi vísaði ég til vinnu stjórnskipaðrar nefndar sem hæstv. sjútvrh. skipaði haustið 1999 til að vinna að sátt um stjórn fiskveiða. Í störfum sínum er nefndinni m.a. falið að huga að hagsmunum byggðanna. Ég taldi þá og tel enn að slík sátt þurfi að byggja á málamiðlunum ólíkra hagsmuna. Því gæti það spillt fyrir því að sátt takist í nefndinni ef farið yrði að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða áður en hún skilar tillögum sínum. Ég er enn sömu skoðunar og ég var þá. Á meðan að umrædd nefnd er að sinna sínu vandasama verkefni, þá mun ég ekki leggja til að gerðar verði breytingar á fiskveiðilöggjöfinni.

Herra forseti. Mér finnst skipta máli hvenær sú ágæta nefnd sem fjallar um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða skilar af sér. Mér finnst, herra forseti, að hæstv. ráðherra sem fer með byggðamál geti ekki vikið sér undan þessu máli með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir hér. Ráðstöfunin á kvótanum er eitt stærsta byggðamálið, eitt stærsta málið fyrir byggðirnar í landinu eins og nú stendur. Og þar sem öll teikn eru á lofti um að nefndin um endurskoðun á stjórn fiskveiða muni ekki skila af sér í bráð, þá ætlar hæstv. ráðherra þar af leiðandi, eftir því sem hæstv. ráðherra sagði, ekkert að aðhafast í málinu. Ég tel að þetta sé alveg óþolandi svar gagnvart þeirri alvarlegu stöðu og því alvarlega máli sem hér er verið að fjalla um.

Herra forseti. Það er ekki að ósekju að Byggðastofnun fari fram á þetta og lýsir það einkar vel hvernig ástandið er víða um land í sjávarbyggðum þegar verið er að biðja um 100% aukningu á byggðakvótanum. Og það er náttúrlega óþolandi eins og hér hefur komið fram að ekki sé hægt að svara þessu fyrr en nefnd sem starfar vegna breytinga á lögum um stjórn fiskveiða hefur skilað af sér tillögum. Byggðirnar hafa hreinlega ekki tíma til að bíða eftir því. Þetta endurspeglar það ástand sem er og það verður að bregðast við þessari beiðni Byggðastofnunar á jákvæðan hátt og helst þyrfti að hafa byggðakvótann meiri. Síðan má velta fyrir sér úthlutunarreglunum. En það er annar kapítuli út af fyrir sig sem þarf að íhuga líka vel og vandlega með hvaða hætti byggðakvóta er úthlutað þannig að sem flestir hafi aðgang að honum og jafnræðis sé gætt.

Virðulegi forseti. Þótt oft megi deila um byggðakvótann og hvernig honum hefur verið deilt út, þá ætla ég svo sem ekkert að fara út í þá umræðu hér. Það sem mér finnst vera athyglisvert við þessa umræðu er að flestar þær byggðir um landið hafa orðið til vegna nálægðar við sjóinn, hafa orðið til vegna þess að þaðan hafa menn getað gert út og sótt í auðlindina. Mér þótti svar hæstv. ráðherra mjög sérstætt. Aðspurð um þessi efni, af því að hún er nú hæstv. byggðamálaráðherra, þá svaraði hún því til að þar sem málið væri í nefnd, þar sem verið væri að leita sátta milli ólíkra sjónarmiða, milli ólíkra hagsmuna o.s.frv., þá hygðist byggðamálaráðherra á meðan ekki á neinn hátt breyta neinu. Það kom fram í gær að byggðamálaráðherra taldi sig vera í stórsókn, en hver sú sókn er er ekki gott að segja.

Herra forseti. Oft hef ég nú verið hissa á svörum hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar um málefni byggðanna. Ég veit ekki hvort best væri að þakka fyrir þetta svar núna með ákveðinni þögn, en ég ætla þó ekki að gera það. Í byggðaáætlun er fjallað um ýmis þessi atriði, eins og t.d. að opinberar aðgerðir miðist við að nýta styrkleika hvers svæðis til atvinnusköpunar og fram fari greining á möguleikum einstakra landshluta, m.a. með tilliti til auðlindanýtingar, iðnaðar, verslunar, fiskveiða og vinnslu. Og enn fremur segir hér í einum kaflanum, með leyfi forseta: ,,Sköpuð verði skilyrði til þess að styðja sérsaklega aðgerðir á afmörkuðum svæðum þar sem veruleg röskun verður á atvinnuháttum og búsetu. Sérstaklega verði hugað að aðgerðum í byggðum þar sem atvinnulíf er fábreytt og útgerð á í vök að verjast.`` Að þessu leytinu til er, eins og ég hef oft sagt, byggða\-áætlun svona friðþægingaryfirlýsing ríkisstjórnar, það er lítið gert með þetta og lítið eftir henni unnið, jafnvel þó að við séum á síðasta ári þessarar áætlunar. Ég hef tekið dæmi af atvinnulífi í Hrísey og þeim vandamálum sem þar sköpuðust vegna þess að útgerðarfyrirtækið hætti og þar var hætt að vinna fisk. Eru þetta skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til íbúa þessa svæðis, að verið sé að bíða eftir að nefndin skili af sér, stóra nefndin sem er að endurskoða fiskveiðimálin og átti að skila núna fyrir þinglok og fyrirsjáanlegt er að verður ekki? Á þetta fólk bara að bíða og bíða? Á síðasta ári, herra forseti, fækkaði íbúum Hríseyjar um 13,8%. Ég óttast að íbúum Hríseyjar fækki meira eftir svona svör ef umrætt byggðarlag á ekki að geta átt nokkurn kost á því að fá opinbera aðstoð ef svo má að orði komast, ef menn líta á þetta þannig, í formi byggðakvóta eða aukinna fiskveiðiréttinda. Herra forseti. Mér finnst eins og framsóknarmenn meini ekki nokkurn skapaðan hlut með byggðakvóta og umræðum um breytingu á kvótalögum og öðru, m.a. til að styrkja byggð í landinu sem á mjög í vök að verjast.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mjög undarlegur málflutningur. Í fyrsta lagi fer ég ekki með sjávarútvegsmál, það vill svo til, þannig að ég breyti ekki og legg ekki fram frv. til breytinga á lögum um fiskveiðar til þess að  En út af því að hv. þm. talaði um að hann væri hissa á svörum, þá var ég líka mjög hissa á svörum formanns hans hér í gær sem hafði nú ekki mikinn skilning á byggðamálum. Ég saknaði þess að hv. þm. skyldi ekki vera í salnum til þess að koma til andsvara við formann sinn, því hann talaði nánst gegn því að auka fjármagn til byggðamála. Og það var athyglisvert. Af því að hv. þm. minnti á fundinn í Hrísey, þá er hann mér ákaflega minnisstæður. Þar tók hv. þm. heldur betur upp í sig því að aðalvandamál þessarar þjóðar að hans mati á þeim fundi voru nokkrir þingmenn, þ.e. hv. þm. Halldór Blöndal, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Tómas Ingi Olrich. Þetta var vandamál þjóðarinnar, sagði hann á fundinum í Hrísey, og var það nú sérstaklega málefnalegt.

Hæstv. forseti. Nú eru rúm tvö ár síðan vinna við gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsorku og jarðvarma hófst á vegum iðnrn. Þetta viðamikla og mikilvæga verkefni snertir flesta þætti íslensks þjóðlífs og hagsmuni allra landsmanna, ekki síst komandi kynslóðar. Herra forseti. Mig langar að inna hæstv. iðnrh. eftir því hvernig vinnu við gerð rammaáætlunarinnar miði nú í upphafi árs 2001. Sem kunnugt hefur verið við það miðað að við árslok 2002 liggi fyrir allt að 25 samanburðarhæfir kostir um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hér á landi. Þar verði 15 kostir í vatnsafli og 10 í jarðhita, að því er ég kemst næst. Ég tel mjög mikilvægt að hv. alþm. séu reglulega upplýstir um framgang þessarar vinnu hér í þingsal þótt auðvitað liggi margvíslegar upplýsingar fyrir um rammaáætlunina á heimasíðu hennar á netinu. Hæstv. forseti. Það er að mörgu að huga í þessu sambandi. Fyrir það fyrsta virðist undirbúningur rammaáætlunar hafa sett litlar skorður við framkvæmdagleði stjórnvalda við nýtingu þeirra orkugjafa sem hér um ræðir. Kárahnjúkavirkjun er eins og alþjóð veit komin í umhverfismatsferli og því er reyndar þannig farið, herra forseti, að starfsorka margra þeirra sérfræðinga og vísindamanna sem hafa einnig þann starfa að undirbúa rammaáætlunina hefur að miklum hluta verið nýtt til vinnunnar við umhverfismat við hugsanlega virkjun Kárahnjúka nú á þessu síðastliðna missiri, en hæstv. iðnrh. er að sjálfsögðu fullkunnugt um það. Víða er fólk og fyrirtæki að störfum alveg án tillits til rammaáætlunarinnar og stefnumótunar til framtíðar að því er virðist. Búðarháls, Norðlingaalda, Kvíslárveita, Bjarnarflag og stækkun Kröflu auk tilraunaborana í Trölladyngju, svo einhver dæmi séu nefnd, hljóta að leiða hugann að því hvort ekki sé of geyst farið í þessum efnum, sérstaklega í ljósi þess að rammaáætlunin um nýtingu vatnsafls og jarðvarma á að liggja fyrir að tveimur árum liðnum og, herra forseti, þau tvö ár verða fljót að líða. Ég hef einnig lagt fram fyrirspurn, og lagði hana reyndar fram samtímis þeirri sem hér er um ræðir, til hæstv. umhvrh. Sivjar Friðleifsdóttur, um gerð náttúruverndaráætlunar sem á að liggja fyrir á næsta ári. Því miður komst sú fyrirspurn ekki á dagskrá þingfundar í dag en fróðlegt væri að vita hvað og hvers konar samvinna er á milli þeirra sem starfa að gerð rammaáætlunarinnar og svo þeirra sem hafa náttúruverndaráætlunina með höndum. E.t.v. getur hæstv. iðnrh. upplýst eitthvað um það. Herra forseti. Það er að ýmsu að hyggja í þessum efnum eins og ég hef hér reifað. Skýrsla um verndargildi landsins norðan Vatnajökuls mun líta dagsins ljós á þessu ári og ekki má gleyma miklum áformum ríkisstjórnarinnar um þróun og notkun vetnis hér á landi. Gangi þau eftir munu þau hafa mikil áhrif á orkunýtingu hér á landi. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra hvernig miði við gerð áætlunarinnar.

Hæstv. forseti. Í febrúar 1997 samþykkti ríkisstjórnin að iðnrh. í samráði við umhvrh. léti gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Áætlunin skyldi vera í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku- og iðnaðar- og efnahagsmálum. Í samþykkt ríkisstjórnar segir m.a.: ,,Í henni verði sérstaklega fjallað um verndargildi einstakra vatnasvæða og niðurstöður færðar að skipulagi.`` Enn fremur skyldu gerðar rannsóknir til að afla grundvallarþekkingar á umhverfisáhrifum virkjana á Íslandi og fé lagt til þróunar rannsóknaraðferða í því skyni. Í mars 1999 kynnti iðnrh. rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma undir kjörorðinu ,,Maður -- nýting -- náttúra``. Markmið hennar er m.a. að leggja grundvöll að forgangsröðun virkjanakosta, með tilliti til þarfar þjóðfélagsins hvað varðar atvinnustarfsemi, varðveislu náttúrugæða, styrkingu landsbyggðar og hagsmuna allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Rammaáætlunin byggir á faglegum og lýðræðislegum vinnubrögðum, vandaður undirbúningur að ákvörðun dregur úr hættu á mistökum og stuðlar að meiri sátt um niðurstöðu. Við gerð ramma\-áætlunar vilja stjórnvöld að lagt sé mat á virkjunarkosti og þeir flokkaðir með tilliti til orkugetu og hagkvæmni, gildis þeirra fyrir þjóðarhag, atvinnu- og byggðaþróun í landinu, svo og áhrifa á náttúrufar og umhverfi, hlunnindi, útivist og menningarminjar. Vinna hófst þegar vorið 1999 við undirbúning að gerð áætlunarinnar. Hefur verið unnið mikið starf við öflun grunnupplýsinga og nauðsynlegra rannsókna á náttúrufari, svo og þróun á aðferðafræði við verndarviðmið. Mótun aðferða við áætlunargerð einstakra virkjanakosta er einnig langt komin. Þó svo að öllu meiri vinna hafi verið unnin við undirbúning og rannsóknir en í upphafi var gert ráð fyrir miðar gerð áætlunarinnar eðlilega miðað við þau tímamörk er menn settu sér í upphafi. Verkefnisstjórnin setti sér það markmið í upphafi að í lok 2002 mundi hún skila fyrsta áfanga mats á allt að 25 virkjunarhugmyndum af hugsanlegum 100 hugmyndum sem komið gætu til umfjöllunar í rammaáætlun. Í þessum fyrsta hópi verður lögð áhersla á virkjunarhugmyndir sem tengjast jökulám á hálendi og háhita nærri byggð. Stefnt er að því að meðal jökulánna yrðu Jökulsá í Skagafirði, Skjálfandafljót, Jökulsá á Fjöllum, Jökulsá á Dal, Jökulsá á Fljótsdal, Hverfisfljót, Skaftá, Hólmsá, Markarfljót, Þjórsá og Hvítá í Árnessýslu. Meðal háhitasvæða sem vonast er til að komi til mats í árslok 2002 eru Reykjanes, Krýsuvík, Trölladyngja og Brennisteinsfjöll á Reykjanesskaga, Nesjavellir, Grændalur, Ölkelduháls og Hengilssvæði, Torfajökulssvæði á Suðurlandi og Öxarfjörður, Þeistareykir, Krafla og Námafjall á Norð-Austurlandi. Í tilefni mats á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar, sem stendur nú yfir, hefur verkefnisstjórnin að beiðni iðnrh. flýtt vinnu sinni við undirbúning að mati á virkjunarhugmyndum sem fela í sér umtalsverð miðlunarlón. Er það gert í þeim tilgangi að áður en tekin er ákvörðun um að ráðast í Kárahnjúkavirkjun hafi menn samanburð annarra virkjunarkosta við hana. Á fjárlögum 2001 var ráðstöfunarfé Orkusjóðs til undirbúnings rannsóknar rammaáætlunar aukið til að flýta gerð vinnu við þessar virkjanahugmyndir og stefnir verkefnisstjórnin að því að gefa fyrstu umsögn sína um þær í árslok 2001. Vonir standa því til að upphafleg áætlun um lok á fyrsta hluta rammaáætlunar á árinu 2002 muni geta staðist.

Herra forseti. Ég hef áður fagnað því framtaki sem á sér stað í vinnunni við rammaáætlunina en ég hef sömuleiðis gagnrýnt þann hátt sem hafður hefur verið á þessari vinnu að ekki skuli á meðan frestað framkvæmdum við virkjanakosti sem eru í fullum gangi eins og kom fram í máli hv. frummælanda. Ég hef sömuleiðis gagnrýnt forræði þessarar áætlunar, að það skuli ekki vera á hendi umhvrh. En allt um það hér og nú. Mér finnst skipta verulegu máli að hæstv. iðnrh. svari okkur því hvert stjórnsýslulegt gildi þessarar rammaáætlunar komi til með að verða. Kemur þetta til með að hafa einhvers konar lögfestingargildi eins og önnur skipulagsmál eða verður þetta bara leiðbeinandi plagg fyrir ríkisstjórnina sem hún getur farið eftir að eigin geðþótta? Ef svo verður, þá erum við í mikilli hættu, sömu hættu og Norðmenn kölluðu yfir sig með því að rammaáætlun þeirra var bara leiðbeinandi plagg. Reyndar hefur það gerst í Noregi að ríkisstjórnin þar hefur hætt við ákveðnar virkjanir vegna þess að þær hafa ekki þótt samrýmast stefnu stjórnarinnar þó að þær hafi verið inni á rammaáætlun.

Herra forseti. Nauðsynlegt er að gera slíkar áætlanir sem hér er um að ræða um hinar stóru vatnsaflsvirkjanir en það má líka spyrja hver sé staða minni vatnsaflsvirkjana í þessu máli. Ég vil vekja athygli á því að þegar um þær er að ræða þarf náttúrlega að taka slík mál inn í, bæði hvað varðar umhverfisþátt og síðan möguleika með minni vatnsaflsvirkjanir til atvinnusköpunar og nýsköpunar þar sem því verður við komið. Það getur verið mörgum til góðs að geta komið sér upp slíkum virkjunum, annaðhvort bændur einir eða saman eða hópar í litlum samfélögum þar sem slík virkjun eða slíkar virkjanir gætu verið reistar sem gætu selt rafmagn inn á netið og stuðlað þannig að atvinnusköpun. Einnig mætti nota þá orku líka til starfa og uppbyggingar fyrirtækja í þessum byggðum.

Forseti biðst velvirðingar á því að tölvukerfið, tímasetningarkerfið virkaði ekki, en það stendur til bóta.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu, og taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um stjórnsýslulegt gildi þessarar rammaáætlunar því það er algjört grundvallaratriði. Eins og við vitum öll verða væntanlega kosningar hér vorið 2003, ef ekki fyrr, og þá má svo sem leggja afurðina í dóm kjósenda, þó ég ætli kannski ekki að fara að spá fyrir um það núna. Hins vegar er mjög mikilvægt í þessu máli og vegna þess hvernig staðan er núna árið 2001, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að þá miðar þessu eðlilega og búið er að flýta vinnu vegna hugsanlegra stórra miðlunarlóna á hálendinu og þeirri vinnu á að skila fyrir árslok. Ég vil þó minna á í því sambandi að matsskýrslan vegna Kárahnjúkavirkjunar verður líklega tilbúin mjög bráðlega, á næstu vikum ætla ég. Búast má við því eða gera fastlega ráð fyrir því að hæstv. umhvrh. þurfi að fást við mjög erfiðar spurningar vegna þess umhverfismats núna í sumar og glíma við ýmis úrlausnarefni og hefur þá í raun ekki svörin sem hún þyrfti að hafa fyrr en í árslok. Það sýnir kannski betur en nokkuð annað að það er svolítið verið að vinna þessi mál hvert í sínu horni, náttúruverndaráætlun er hér, rammaáætlun er þar. Og e.t.v hefði verið betra að setja þetta allt undir eitt ráðuneyti og þá undir umhvrn., með fullri virðingu fyrir hæstv. iðnrh., því ég held að þar eigi þessi vinna einmitt heima.

Hæstv. forseti. Ég tel að þessi vinna sé í ákaflega góðum höndum í iðnrn. en reyndar var það nú svo sem áður en ég kom þar sem sú ákvörðun var tekin að hafa þennan háttinn á. En eins og ég lét koma fram í máli mínu er vinnan í samráði við umhvrh., og a.m.k. síðan ég kom í iðnrn. hefur ekki komið upp neitt vandamál í samstarfi okkar og ég tel að það sé hið besta. Hvað varðar stjórnskipulegt gildi þá er það eitt af því sem við erum að fjalla um og erum að kynna okkur hvernig aðrar þjóðir hafa farið að í þeim efnum. Mér er kunnugt um hvernig Norðmenn leystu það mál, ef lausn skal kalla, en ég geri mér grein fyrir því að það skiptir nokkuð miklu máli. En ég vil segja að lokum að ég tel að þessi vinna sé í mjög góðum höndum og í góðum farvegi og sé öll til mikillar fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Í svari sem barst við fyrirspurn minni í vetur frá hæstv. viðskrh. um samanburð á greiddum bótafjárhæðum og endurstofnverði þeirra íbúðarhúsa sem urðu ónýt í jarðskjálftunum í júní sl. sumar kom fram að um verulegan mismun er að ræða. Bótagreiðslur miðað við brunabótamat voru um 105 millj. kr. lægri en endurstofnverð íbúðarhúsa. Þó er endurstofnverð í flestum tilvikum lægra en áætlað endurbyggingarverð þannig að reikna má með að áætlaður mismunur á greiddum bótum vegna þessara tjóna og raunverulegs kostnaðar, sem þær fjölskyldur sem um ræðir bera, sé í raun mun hærri. Svo dæmi sé tekið er íbúðarhúsið á Árbakka sem var 133 fermetar að stærð, brunabótamatið var 6.048.000, endurstofnverð samkvæmt fasteignamati ríkisins 11.389.000, sjálfsábyrgðin var 302.400 kr., kostnaður við að rífa niður húsið, þrif og akstur á hauga um 614 þús. kr., endurbyggingarkostnaður á sambærilegu fullbúnu húsi er áætlaður 15,9 millj. Þá er miðað við 120 þús. kr. á fermetra. Við mat á endurbyggingarkostnaði verður auðvitað að hafa í huga að allt skemmdist, t.d. föst heimilistæki á borð við eldavél, salerni, sturtu, sökkullinn var ónýtur og töluverður kostnaður er við að koma inn í nýtt hús rafmagni, vatni, síma, koma frárennsli í lag o.s.frv. Kostnaðurinn er því varlega áætlaður tæpar 16 millj. Ef skoðað er hvað eigendur Árbakka fengu þá er það þannig að greiddar bætur eru 6.048.000, en frá dragast 916.400 kr., sem er annars vegar sjálfsábyrgðin og hins vegar niðurrif og þrif. Greiddar bætur eru því 5.131.600 kr. Það er sú upphæð sem þeir einstaklingar sem áttu íbúðarhúsið á Árbakka hafa úr að spila þegar farið er í það að reisa nýtt íbúðarhús. Það sér hver maður að hér er ekki hægt að tala um að þessi fjölskylda sé jafnsett og áður þar sem kostnaðurinn er áætlaður um 16 millj. við sambærilegt íbúðarhús. Þá er ekki verið að tala um bætur fyrir það sem er óbætanlegt og þann skaða sem þessi fjölskylda, eins og margar aðrar, varð fyrir að öðru leyti hvað varðar útihús og ýmsa muni sem verða aldrei bættir af tryggingum. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum þar sem um er að ræða verulegan mismun hvað varðar greiddar bætur og raunverulegan kostnað vegna endurbygginga eigna sem eyðilögðust í jarðskjálftunum og langur vegur virðist vera frá því að þær fjölskyldur sem misstu aleiguna í jarðskjálftunum í júní sl. sumar séu jafnsettar fjárhagslega og þær voru áður. Það sameiginlega tryggingakerfi sem við búum við hvað varðar bætur eftir náttúruhamfarir virkar ekki. Því leyfi ég mér að beina eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. viðskrh.: 1. Hver er áætlaður mismunur á útgreiddum bótum vegna þeirra altjóna sem urðu á íbúðarhúsum í jarðskjálftunum á Suðurlandi 17. og 21. júní 2000 og raunverulegs endurbyggingarkostnaðar sömu eigna? 2. Verður þessi mismunur greiddur með ríkisframlagi eða viðlagatryggingu? Ef svo er, þá hvenær og verður tekið tillit til 5% sjálfsábyrgðar og kostnaðar við niðurrif og frágang þeirra íbúðarhúsa sem skemmdust?

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrri spurningunni vil ég segja að í svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur í október sl., á þskj. 59, lagði ég fram töflu þar sem gerð var grein fyrir fjölda eigna sem urðu fyrir altjóni í jarðskjálftunum í júní sl. og upplýsingum um bótafjárhæðir, brunabótamat og endurstofnverð. Fjórar eignir hafa bæst við þá upptalningu og eru íbúðarhús sem orðið hafa fyrir altjóni því orðin 38 talsins. Nýrri töflu með uppfærðu yfirliti mun ég láta dreifa á borð þingmanna. Sem svar við síðari spurningunni: Nefnd ráðuneytisstjóra, sem skipuð var strax í kjölfar jarðskjálftanna í júní, er enn að störfum. Nefndinni hefur verið falið að ræða þessi mál við stjórn Viðlagatryggingar Íslands. Þannig liggur ekki enn fyrir lokaniðurstaða hvernig farið verður með mál sem þessi. Að auki vil ég segja og vekja athygli á því að ég hef lagt fyrir ríkisstjórn minnisblað þar sem kynnt er sú ákvörðun mín að setja á laggirnar nefnd sem fari yfir þá verkferla sem Viðlagatrygging Íslands beitti í starfi sínu við tjónsuppgjör vegna skjálftanna sl. sumar, helstu ágreiningsefni sem upp komu við úrvinnslu og benti á leiðir til úrbóta. Jafnframt er gert ráð fyrir að nefndinni verði falið að kanna tilhögun viðlagatrygginga í helstu nágrannalöndum og meta það hvort viðlagatryggingar séu jafn vel eða betur komnar hjá hinum almennu vátryggingafélögum. Þegar nefnd þessi hefur skilað niðurstöðum mun ég taka ákvörðun um hvort tilefni sé til að láta semja frv. til laga um breytingar á því lagaumhverfi sem gildir um viðlagatryggingar. Eitt vil ég benda á sem skiptir máli í umræðu um viðlagatryggingu og hvort tjónþolar hafi fengið bætur fyrir tjón sitt, sem er brunabótamat eigna, og má e.t.v. segja að hafi verið rót vandans hvað varðar tjón á Suðurlandi. Með breytingum á lögum um brunatryggingar og reglugerð settri á grundvelli þeirra, hefur verið tekið á þessum atriðum, þ.e. gert er ráð fyrir að brunabótamat taki til efnislegra verðmæta þeirra húseigna sem eyðilagst geta af eldi og miðast við byggingarkostnað, að teknu tilliti til aldurs, slits, viðhalds og ástands eignar að öðru leyti. Fasteignamat ríkisins hefur þegar hafist handa við leiðréttingu brunabótamats eigna í samræmi við þessar breyttu forsendur.

Herra forseti. Ég vil láta það koma skýrt fram og árétta að ég tel afar mikilvægt að við uppgjör á kostnaði og endurbyggingarstarfi á Suðurlandi eftir jarðskjálftana verði staðið við þau fyrirheit sem voru gefin um að einstaklingar sem lentu þar í tjóni gætu haldið áfram lífi sínu og starfi og búsetu eftir að endurbætur hafa verið unnar án þess að bíða af því fjárhagslegt tjón. Ég legg ég áherslu á að við þetta verði staðið og þó svo að menn geti verið að leita eftir hinum ýmsu formgöllum eða ágöllum sem fólgnir eru í hinum ýmsu matsaðferðum eignarinnar var það ætlunin að eigendur gætu fengið sinn hlut bættan vegna þessara náttúruhamfara og okkur ber skylda til þess að gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó að þau hafi kannski verið aðeins á annan veg en ég spurði um því ég var ekki að spyrja um endurstofnverð heldur endurbyggingarkostnað. Ég nefndi dæmi um það hvernig raunverulegur endurbyggingarkostnaður er hvorki í samræmi við brunabótamatið né endurstofnverðið. Hvað varðar t.d. þá eign sem ég nefndi, að Árbakka, þá eru útgreiddar bætur aðeins um 5,1 millj. þegar búið er að taka frá 5% sjálfsábyrgð og síðan kostnað vegna niðurrifs og þrifa en kostnaðurinn við að byggja nýtt hús eru tæpar 16 millj. kr. en endurstofnverðið bara 11 millj. kr. Enn þá meiri munur kemur í ljós í þeim nýju tölum sem hæstv. ráðherra hefur látið dreifa þar sem um það er að ræða að áður var um 16 altjón að ræða í Árnessýslu en þau eru nú 17. Þar er bótafjárhæð í þessu nýjasta dæmi um 6,6 millj. kr., brunabótamatið er 10,3 en endurstofnverðið 22,8. Að vísu skal tekið fram að það er stjörnumerkt við þessar tölur, þannig að þar getur verið einhver sérstök skýring á. En síðan bætist við að áður höfðu orðið 18 altjón í Rangárvallasýslu en eru nú 21. Þarna er um verulegan mun að ræða, og þetta er ekki bara hvað varðar íbúðarhúsin, heldur útihúsin líka, það er mikill munur á endurbyggingarverði og þeim bótafjárhæðum sem fólk hefur fengið greiddar. Ég efast ekki um góðan vilja hæstv. viðskrh. Hún hefur sýnt það í svörum sínum við þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt fram varðandi þetta mál sérstaklega. Ég tek hins vegar eindregið undir þau orð sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði hér áðan. Það hlýtur að vera markmið okkar að það fólk sem varð fyrir þessu tjóni sé ekki verr sett fjárhagslega eftir en það var áður.