Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Fyrst verð jeg að gefa nokkra skýringu um nál.; orðalag þess bendir á, að öll nefndin hafi verið sammála um það, en undirskriftin ber það með sjer, að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hefir verið ósamþykkur niðurstöðu nefndarinnar. Þetta ósamræmi stafar af því, að þegar jeg skrifaði nál„ var mjer ókunnugt um þá afstöðu, sem hv.þm. (B. Sv.) tók í málinu; hann mun ekki hafa verið viðstaddur, þegar nefndin gerði fullnaðarályktun um málið. - Jeg get farið fremur fljótt yfir sögu, því að ekki er ástæða fyrir mig að endurtaka það, sem frá er skýrt í nál„ en í því er skýrt frá öllum helstu atriðum málsins, og leyfi jeg mjer að vísa til þess, sem þar segir. Þó skal jeg bæta því við, að nýlega átti jeg frekara tal við póstmeistara um málið; skýrði hann mjer frá, að hann mundi fús að bæta úr að einhverju leyti, ef Dalasýslubúar óskuðu þess, t. d. þannig, að Búðardalspósturinn væri látinn skreppa til Dalsmynnis, á þeim tíma, sem hann er vanur að bíða í Búðardal, og sækja þangað póst úr flutningi norðanpósts; þetta yrði töluverð fyrirgreiðsla, og á þennan hátt myndu Dalamenn fá póstbrjefin nokkru fyr en ella. Þá taldi hann einnig mega bæta póstgöngurnar með því, að póstur yrði látinn ganga milli Stórholts og Kleifa; er sú vegalengd 15 kílómetrar. Annars taldi póstmeistari breytinguna ekki hafa mikil áhrif á póstferðirnar um þetta svæði. Aðallega væru þau þessi, að menn af sumum bæjum ættu erfitt með að svara brjefum með sama pósti, eða gætu það ekki; en svo er og víða annarsstaðar um landið, og því ekki næg ástæða til að breyta um að nýju fyrir þá sök, einkum þar sem póstflutningur er að jafnaði fremur lítill um þessar slóðir. Vænti jeg nú, að hv.þm. Dala. (B. J.) geti fyrir hönd kjósenda sinna sætt sig við þær breytingar, sem póstmeistari talaði um, og láti sjer nægja þær umbætur, sem þær eiga að gera. Þá kem jeg að öðrum lið till., um að pósturinn frá Ísafirði til Hesteyrar verði í hverri ferð látinn bíða eftir Aðalvíkurpóstinum. Þetta telur póstmeistari erfitt að framkvæma; en hægt sje það þó með miklu fjárframlagi. Jeg hefi í höndum brjef frá póstafgreiðslumanninum á Ísafirði, frá 31. júlí 1919, um þetta mál. Þar segir svo: „Hjer var engan mann hægt að fá um síðustu áramót til að taka að sjer ferðirnar til Hesteyrar með þeirri kvöð, að bíða þar meðan aukapóstur færi til Aðalvíkur, nema gegn afargjaldi. Hjeðan fást nú engir til að fara ferðirnar milli Ísafjarðar og Hesteyrar nema á vjelbátum, sem kosta um 100 kr. báðar leiðir, án þess þó að bíða á Hesteyri meðan sent sje til Aðalvíkur. Sá, sem nú hefir tekið að sjer póstferðirnar milli Ísafjarðar og Hesteyrar, á hjer ekki heima, og var að eins fáanlegur til að annast umræddar ferðir með því skilyrði, að þurfa ekki að bíða á Hesteyri meðan sent væri til Aðalvíkur, eins og áður segir. Af framansögðu var umrædd breyting óumflýjanleg, og sje jeg ekki annað ráð betra til að bæta úr þessari umkvörtun Aðalvíkinga en að aukapóstur sje látinn fara frá Látrum um Sæból og Stað í Aðalvík til Hesteyrar svo tímanlega, að hann mæti þar aukapóstinum frá Ísafirði áður en hann snýr aftur til Ísafjarðar, og legg jeg það til.“ Með þessari till., sem jeg nefndi síðast, telur póstmeistarinn á Ísafirði töluvert bætt úr samgönguþörf Aðalvíkinga. Að öðru leyti tel jeg það miður ráðlegt fyrir þingið að blanda sjer inn í málið að svo komnu, heldur muni rjettast að bíða átekta og sjá, hvernig þetta fyrirkomulag reynist, því að altaf er tími til stefnu að breyta því, ef það þykir ekki viðunandi. Leggur því meiri hl. til, að málinu sje vísað til stjórnarinnar.

Einar Jónsson Mjer kemur það undarlega fyrir, að hjer skuli tekið til umr. mál, sem ekki stendur á dagskrá þessa dags. Það mun að vísu vera rjett, að hæstv. forseti hafi lýst því yfir í gær, að hann mundi taka til umr. í dag þau mál, sem ekki urðu útrædd í gær. En hingað til hefir ekki verið kveinkað sjer við að leggja út í annan eins þingkostnað eins og að prenta fullkomna dagskrá. Jeg hygg annars, að hjer sje ekki stór þörf á ferðum, með að vera að tefja þingið með því, að vera að rekast í jafnlítilsverðum breytingum um póstferðir á Vestfjörðum og hjer um ræðir, og vilja innleiða nýjar reglur um þær. Og ekki ætla jeg að fara að halda neinar ræður um ekki merkilegra mál en þetta er, heldur láta mjer nægja nú, sem oftast endranær, að láta meiningu mína í ljós með atkv. mínu.

Benedikt Sveinsson Af því, að jeg hefi skrifað undir mál þetta með fyrirvara, mun þykja hlýða, að jeg geri grein fyrir atkv. mínu. Það er satt, að mál þetta var ekki kappsmál í nefndinni, því flestir nefndarmenn voru málavöxtum fremur ókunnugir. Undirnefnd var skipuð í málinu, og er það niðurstaða hennar, sem fram kemur í nál. Jeg skil ekki, að það sje rjett að fara að breyta póstgöngunum nú, þannig, að einhverjir fari varhluta af. Það munu að vísu sparast 2000–3000 kr. við breytinguna, en hins vegar hlýtur það að baka Dalamönnum nokkur óþægindi, að póstur þeirra sje fluttur norður yfir Holtavörðuheiði, áður en þeir fá hann. En nú heyrðist mjer í ræðu hv.frsm. (E. Árna.), að póstmeistara væri ekki ant um að halda málinu til streitu, heldur myndi hann fáanlegur til að gera bragarbót, þannig, að Dalamenn fái þær umbætur, er þær gætu við unað. Jeg vildi ekki, að spilt væri póstsamgöngum í vissum landshluta fyrir lítilfjörlegan sparnað, og þó síst í þeim hluta lands, þar sem minst er um strandskipaferðir, svo sem er í Dalasýslu og nyrst í Norður-Ísafjarðarsýslu, og því var jeg ósamþykkur niðurstöðu nefndarinnar.

Bjarni Jónsson Það er dálítið undarlegt við þetta mál, þar sem svo er að sjá, sem hv. nefnd hafi að eins snúið sjer til póstmeistarans og fengið hjá honum alla sína visku. Það hefir verið lesið hjer upp brjef frá póstmeistara, og stóð í því alt hið sama sem í nál. Það er undarleg sú aðferð háttv. nefndar, að hún leitar fyrst og fremst hjá öðrum málsaðilja, þeim, sem fundið er að gerðum hans, en gengur á bug við hinn, sem aðfinslurnar ber fram. Hv. nefnd hefir hvorki talað við mig nje hv.þm. Barð. (H. K.), nje heldur hv.þm.N.-Ísf. (S. St.); hún hefir algerlega gengið fram hjá okkur öllum kærendunum, en einungis leitað upplýsinga hjá hinum kærða, og á framburði hans byggir hún svo ályktanir sínar. Þeim fer líkt, þessum ágætu nefndarmönnum, eins og dómaranum, sem kært var fyrir, að maður hefði stolið byssu. Dómarinn kallaði manninn á sinn fund og spurði: „Hefirðu stolið byssu, maður?“ „Nei, nei,“ svaraði maðurinn. „Þá ert þú góður,“ sagði dómarinn og ljet rannsókninni þar með lokið. Þar sem nú póstmeistari segir, að sparast muni um 3000 kr. við breytinguna, þá skal jeg ekki vefengja það. En nokkuð er þó athugavert við þetta. Hingað til hefir það verið kent, að tvær hliðar á þríhyrningi væru lengri saman lagðar en hin þriðja, en nú er ráðist á þá kenningu, þar sem gert er ráð fyrir því, að það sje sparnaður að flytja Dalasýslupóstinn frá Dalsmynni að Stað í Hrútafirði og þaðan í Búðardal, í stað þess að flytja hann eftir beinni línu frá Dalsmynni í Búðardal. Sje þessi nýja uppgötvun í „geometriunni“ rjett og óskeikul, þá má það vel vera, að póststjórnin hafi gert sparnaðarráðstöfun með því, að láta póstflutninginn til Dalasýslu fara krókaleið þá, sem jeg nefndi, en sje hún röng, þá fer sparnaðurinn að verða meira en tvísýnn. En á fleira er að líta en kostnaðinn. Líta má og á, hversu ljett eða erfitt póstum verður að koma sjer og hestum sínum fyrir til gistingar. Dæmi eru til þess, að norðanpóstur, Jón í Galtarholti, hafi haft 22 hesta, en vestanpóstur í sömu póstferð 15 hesta. Nú hefði, samkvæmt þessari nýju ráðstöfun, Jón í Galtarholti tekið þessa 15 hesta með, og hefði hann þá í alt haft 37 hesta. En nú af því hann veðurteptist í Sveinatungu með 22 hestana, átust upp öll hey bóndans. Ver hefði farið, ef hestarnir hefðu verið 37; þá hefðu líklega einhverjir af þeim orðið að svelta. - Jeg get vel trúað, að fult eins heppilegt sje að láta ferðirnar vera eins og þær voru. En svo legg jeg ekki áherslu á þennan sparnað, og þótt meiri væri. Skemd á samgöngum er ekki sparnaður. Jeg veit ekki betur en 100 þúsund krónum hafi verið kastað í fjelag eitt, til þess að það sendi skip sín inn á hverja smáhöfn eftir einum saltfiskspoka, eða sem því svaraði, auk þess sem farið hefir til flóabátanna. Teldi jeg ekki einum þúsund krónum ver varið til bóta á samgöngutækjum í Dalasýslu og Barðastrandarsýslu. Í brjefi því frá póstmeistara, sem getið er um í nál., segir svo: „Dalasýsla hefir, eins og póstferðum er nú komið fyrir, með hverri landpóstferð póstsamband við alla hluta landsins, álíka og aðrar sýslur, sem liggja í líkri fjarlægð frá Reykjavík.“. Þetta er nú ekki ákaflega ákveðið. - Við skulum þá segja, að Dalasýsla hafi áður haft betra póstsamband en aðrar sýslur; ef þessi breyting hefði verið gerð til þess að jafna áhallann og bæta fyrir öðrum, þá væri hún skiljanleg. En að skemma fyrir einni sýslu bara til að skemma, án þess að bæta annari, þá er það skrítið rjettlæti. Rjettlæti í þessu efni er ekki annað en að bæta úr því, sem skakt er gert. Jeg veit ekki, af hvers toga þetta er spunnið, en það mun sýna sig síðar, að það er svo langt frá, að hún sje til bóta, að hún mun verða til skemda, og póststjórninni mun hún ekki reynast neitt gróðafyrirtæki. Skal jeg svo ljúka þessu máli og leggja það á vald hv. deildar, hve rjettlát og glögg hún er í málinu. Dalamönnum er þetta talsvert áhugamál, en þó mun deildin taka sjer það ljett, þótt þeim mislíki; hún heldur, að við það geti hún grætt 3 þús. kr. á ári. En það er víst, að sá gróði kemur aldrei í landssjóð. En þar sem hv.frsm. (E. Árna.) gat þess, að póstmeistari hefði lofað aukapóstferð frá Dalsmynni um Búðardal og Stórholt til Kleifa, þá mun Dalamönnum þykja það bót nokkur, en fyrir því er ekki borgið innri hluta Barðastrandarsýslu. Fáist deildin ekki til að samþykkja till. okkar þm. þessara hjeraða, vil jeg herma það sem loforð hv.frsm. (E. Árna.), fyrir hönd póstmeistara, að þessi endurbót fáist.  (E. Árna.: Ef þeir óska þess)  . Vitanlega mun enginn þröngva þeim til þess. En hvert eiga þeir að snúa sjer?  (E. Árna.: Til póstmeistara)  . Gott er það að vita. En sem sagt eru þar með eigi leyst vandræði Barðastrandarsýslu. En jeg býst við, að hv.þm. Barð. (H. K.) taki til máls og skýri sína afstöðu og kjördæmis síns til þessa máls.

Sigurður Stefánsson Jeg ætla að eins að segja fáein orð út af síðasta lið till. Nefndin er honum mótfallin, eins og sjá má á áliti hennar, en af hvaða ástæðum hún er það, sjest ekki, nema það sje, að hún haldi, að það muni valda ríkissjóði lítils háttar útgjöldum. Hv. frsm. (E. Árna.) upplýsti, að enginn mundi fást til að taka að sjer ferðir til Hesteyrar fyrir minna en 100 kr. Jeg vil gera þá fyrirspurn til hv.frsm. (E. Árna.), hvað ferðin til Hesteyrar hafi kostað áður, meðan hann beið eftir Aðalvíkurpóstinum. Í nál. er ekki tekið fram, hve hár kostnaðaraukinn muni verða. Og eftir því, sem jeg kemst næst, mun það ekki vera vel ljóst fyrir hv. nefnd sjálfri. Þá sagði hún og, að þörfin væri ekki brýn. Slíku má slá fram. En það eru staðhæfingar, sem spretta af vanþekkingu. Jeg hefi áður upplýst, að þar væru tvö fiskiver, með 300 manns, sem svift væru því hagræði, að geta svarað brjefum sínum með sama pósti og þau kæmu. - Fara má á tæpum tveim tímum hvora leið. Þegar svo litið er til þess, að hjerað þetta er eitt hið afskektasta á öllu landinu, og þessir veslings menn eru firtir öllum samgöngum á sjó og landi, nema þessum póstsamgöngum, þá virðist það ekki vera til mikils mælst, þó þeir fái að halda þessum ferðum, sem þeir telja sjer hag í, þótt það kostaði landssjóð nokkrar krónur. Óupplýst um kostnaðarauka. Hv. nefnd hefir játað það, að henni væri ókunnugt um hann. Maður skyldi halda, að hún hefði kynt sjer hann, áður en hún slær því fram, að ferðirnar muni valda allmiklum kostnaði. En hún hefir ekki haft fyrir því. Það er því ekki að vita, að hann nemi svo miklu, og enda þótt hann væri nokkur, verð jeg að álíta, að brýn þörf beri til, að þessi olnbogabörn landsins og náttúrunnar verði ekki svift þessu litla hagræði. Þótt jeg telji nokkra bót í því, að póstur gangi úr Aðalvík til Hesteyrar til móts við Ísafjarðarpóstinn, þá er það ekki nærri því eins hagkvæmt eins og að geta svarað brjefunum með sömu ferð.

Frsm. (Einar Árnason) Það voru aðallega tvö atriði hjá hv.þm. Dala. (B. J.), sem jeg vildi minnast á. Hann var að finna að því, að nefndin hefði snúið sjer til póstmeistara með upplýsingar í þessu máli, en ekki til sín. Fyrir nefndinni lágu mörg skjöl um þetta mál, sem hún þurfti að athuga, og auk þess, sem nefndin varð að vinna úr þeim, fjekk hún kunnuga menn á þessu sviði sjer til aðstoðar, til að athuga þetta mál, eins og hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) tók fram. Sú niðurstaða, sem nefndin hefir komist að, er því bygð á umsögn og áliti fróðra manna í þessu efni. Jeg verð þess vegna að halda því fram, að nefndin hafi snúið sjer til rjettra aðilja um upplýsingar í þessu máli. Þá sagði hv.þm. Dala. (B. J.), að þessi breyting, sem gerð hefir verið, væri að eins til að skemma samgöngurnar í Dalasýslu, en enginn sparnaður við hana. Jeg er honum samdóma í því, að þessi 3 þús. kr. sparnaður á ekki rjett á sjer, ef hann gæti komið með sannanir fyrir því, að póstsamgöngurnar yrðu við það óviðunandi. En hv.þm. (B. J.) hefir enn engin rök leitt að því, að svo sje. Eftir þeim upplýsingum, sem nefndin hefir fengið um málið, breytast póstsamböndin í Dala- og Barðastrandarsýslum mjög lítið við þetta nýja fyrirkomulag. Það eina er, að ef til vill einstöku bæir geta ekki svarað brjefum með sama pósti. En það, fyrir sig, er engin ástæða gegn breytingunni. Þá var hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), sem gerði fyrirspurn um, hve kostnaðaraukinn mundi nema miklu við það, að Hesteyrarpósturinn væri látinn bíða eftir Aðalvíkurpóstinum. Í raun og veru er ómögulegt fyrir nefndina að svara því, vegna þess, að enginn hefir fengist til að taka að sjer ferðirnar, með því að bíða á Hesteyri, og enginn veit, hvað mikið þarf að bjóða manni til að gera það. Vitanlega væri það hentugt og þægilegt, að fá póstinn heim á hvern bæ og láta hann bíða á meðan brjefunum er svarað, og það væri svo sem hægt að gera, ef nægir væru peningarnir til þess. En slíkar firrur býst jeg ekki við að komi nokkurn tíma til mála. Jeg held ekki, að í þessu máli hafi komið neitt það fram, sem geri það að verkum, að hægt sje að samþ. þingsál. - Og mun atkvgr. sýna hugi þm. í málinu.

Bjarni Jónsson Jeg hafði um daginn sýnt fram á, að breyting þessi skemdi samgöngur í Dalasýslu. Þá var auðvitað ekki reiknað með þessum nýja aukapósti. Jeg sagði, að menn þar hefðu lagt mikla áherslu á að hafa póstfylgd yfir Brekkurnar að vetrarlagi. Þetta er því veruleg skemd á samgöngunum, og það gæti orðið dýrt, ef mönnum hlektist á og þeir yrðu úti á þessum fjallvegi. Það er auðvitað, að úr þessu verður ráðið, ef aukapósturinn fer sömu leiðina í hverri ferð, en það er skemd eigi að síður. Það er altítt, að menn sendi hesta með póstinum, og er mönnum þá ekki sama, þótt þeir fái hestana mörgum dögum síðar en vera þarf. Þetta er að þessu leyti leyti slæmt fyrir Dalasýslu. Og hví er verið að skemma fyrir þeirri sýslu, án þess að bæta fyrir annari? Það er engin bót fyrir Strandasýslu, þótt pósturinn heiti aðalpóstur og fari þá sömu leið, og engu fleiri ferðir en aukapóstur fór áður. Það er alveg sama, hvað pósturinn kallast. Jeg hefi ekkert á móti því, að Strandapósturinn kallist „háyfirpóstur Strandamanna“ en Dalapósturinn „litli pósturinn í Dölunum“. - Þeir hirða ekki um nafnbætur þar í Dölum. Jeg gleymdi að þakka háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) vingjarnleg orð hans um þetta mál. Hann sagðist, sem rjett er, vera á móti því, að breyta þannig til í einum hluta landsins, ef ekki væri breytt annarsstaðar, þar sem þess væri ekki síður þörf. Það, sem till. mótmælir, er að breyta þannig samgöngum einum í óhag, en engum öðrum að gagni.  (M. P.: Mjer skildist hv. 2. þm. Rang. (E. J.) vera á móti till.)  .

Einar Jónsson Það er ekki í fyrsta sinn, sem hv.þm. Dala. (B. J.) misskilur mig. Það var alveg hárrjett skýring, sem hv.þm. Stranda. (M. P.) gaf á orðum mínum, að jeg set mig beint á móti þessari till. En hitt vil jeg segja, að þótt hv.þm. Dala. (B. J.) þykist standa hjer á verði fyrir sina kjósendur, þá mun það að líkindum ekki standa lengi. Hann mun innan stundar hverfa hjeðan af þingi, að jeg vona. Jeg hafði lýst því yfir, að jeg væri á móti þessari till., og ætla jeg að gera það enn. En jeg vil nú lýsa yfir því í þinglok að þessu sinni, og má ske undir lok minnar þingæfi, að hv.þm. Dala. (B. J.) hefir aldrei spilað stærra númer í mínum augum en aðrir þingmenn. Þessi yfirlýsing vildi jeg að sæist svart á hvítu í þingtíðindunum.  (B. J.: En ef nú verður hætt að prenta þingtíðindin?)  . Það væri verst fyrir hv.þm. Dala. (B. J.), ef hætt yrði að prenta þingtíðindin, því að hann hefir æfinlega talað fyrir þau og kjósendur, en ekki fyrir málin. Hann hefir æfinlega talað fyrir utan málefnin.