Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá fjhn. við 23. gr. frv. svo hljóðandi: „Aftan við gr. bætist: hjá Landsbanka Íslands. Eigi má þó verja fé ómyndugra til þess að kaupa bankavaxtabréf á hærra verði en ákvæðisverð þeirra er.“ Brtt. þessi er skrifl. og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : Hv. Ed. hefur gert tvær breyt. á þessu frv., síðan það var hér í d. síðast. Önnur breytingin gefur ekki beinlínis tilefni til aths., með því að efni greinarinnar eins og hún fór héðan mun hægt að fullnægja án lagaákvæða. Ég á hér við það, sem hv. Ed. hefur sniðið aftan af 18. gr. frv. En hina breyt. Ed. hefur fjhn. ekki fallizt á, og því hefur n. borið fram þá skrifl. brtt., sem hæstv. forseti kynnti hv. dm. 23. gr. frv. hljóðar nú svo : „Fé ómyndugra manna og opinberra stofnana og sjóða má verja til að kaupa bankavaxtabréf þessara veðdeildarflokka, en þó eigi hærra verði en á skráðu gangverði þeirra.“ Fjhn. leggur til, að við gr. bætist fyrst og fremst orðin: „hjá Landsbanka Íslands“, og er sá hluti brtt. fluttar eftir ósk Landsbankans, sem hefur sölu þessara bréfa með höndum og mun hugsa sér að koma fastara skipulagi á skráningu gengis þeirra, eins og komið hefur fram í umr. um annað mál í hv. Ed. Enn fremur leggur n. til að við gr. bætist : „Eigi má þó verja fé ómyndugra til þess að kaupa bankavaxtabréf á hærra verði en ákvæðisverð þeirra er.“ Það hefur komið í ljós síðan Landsbankinn hætti að greiða vexti, eða svo til, af sparisjóðsinnstæðum, að stofnanir og sjóðir hafa orðið að kaupa bréf hærra en á gangverði: Hv. Ed. hefur viljað fallast á nauðsyn þessa. En fjhn. þessarar d. hefur ekki getað fallizt á þetta að því er snertir fé, ómyndugra, og ber í því efni fyrir sig reynsluna frá síðasta stríði. Fyrir fjhn. vakti, þegar frv. var hér í d. til meðferðar í fyrra sinnið, að hafa svipað ákvæði og þetta, og enn fremur að athuga, hvort ekki mætti koma því til leiðar, að vextir af þessum bréfum yrðu lækkaðir nokkuð nú þegar, til þess að unnt væri að koma í veg fyrir óeðlilega hækkun á þeim nú. og þar af leiðandi verðfall síðar. Með þessu móti hefði skapazt nokkuð aðhald um hækkun bréfanna. Eftir síðasta stríð lækkuðu þau um ca. 20%. Og sama getur auðveldlega endurtekið sig nú, ef ekki reynist kleift að reisa við þessu skynsamlegar skorður í upphafi. Vextir voru aðeins 4½% af fyrstu flokkum veðdeildarinnar, en voru síðan hækkaðir í 5%, þegar minna var um peninga og örðugt um sölu á bréfunum. Nú eru allt aðrir tímar en þá. Þess vegna vildi n. láta taka þetta til athugunar, a. m. k. að því er snertir fé ómyndugra, svo að því sé ekki, varið til þess að kaupa bankavaxtabréf á hærra en ákvæðisverði. Því að sama gildishrunið getur endurtekið sig.



Það eru örfá orð viðvíkjandi till. fjhn., vegna þess að ég tel óeðlilegt, að slíkt ákvæði verði sett inn í frv. þetta. Þetta hefur verið hér til umræðu áður, og hafa verið færð nokkur rök fyrir þessari till. En út af því vil ég benda á, að vextir hafa lækkað allmjög af innstæðum í bönkum. Þeir, sem eiga að ráðstafa fé ómyndugra, geta eins og sakir standa ekki varið því betur en til kaupa á vel tryggðum verðbréfum, eins og t. d. veðdeildarbréfum, sem nú munu að vísu seljast lítið eitt yfir nafnverði. Ef þessi till. yrði samþ., yrðu þeir annaðhvort að leggja féð á sparisjóðsreikning eða þá að kaupa uppsprengd fasteignaveðbréf. Bankarnir greiða nú 3% vexti af takmarkaðri upphæð, en 1% af afganginum. Af veðdeildarbréfum eru 5% vextir auk þess sem þau eru einhver hin bezt tryggðu verðbréf, sem völ er á, því fyrir þeim stendur ríkisábyrgð. Ég tel því óþarfa fyrir Alþingi að fara að hafa þannig vit fyrir forráðamönnum ómyndugra, hvaða bréf þeir, kaupi eða við hvaða verði. Þeir verða að meta það sjálfir á hverjum tíma. Það er því engin ástæða til þess fyrir Alþingi að leggja stein í götu manna um kaup á veðdeildarbréfum. Ég sé ekki betur en Alþingi yrði þá sjálft að taka að sér öll forráð ómyndugra og alla ábyrgð á fjárreiðum þeirra, ef ekki má treysta hinum sömu embættismönnum til þess starfa, sem jafnan áður hafa haft hann með höndum. Ef hins vegar verður nokkur lækkun síðar, þá verða eigendur bréfanna í versta tilfelli að bíða þangað til þau verða dregin út. Ég endurtek það, að ég sé enga ástæðu til að leggja sérstakar hömlur á það, að menn megi kaupa veðdeildarbréf, því það gæti hæglega orðið til þess, að menn færu að kaupa alls konar miður tryggð skuldabréf, því forráðamönnum ómyndugra er hvergi bannað að kaupa t. d. 2. veðréttar bréf, og fyrir þeim er engin ríkisábyrgð.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : Ég býst nú ekki við, að það sé meiningin hjá n. að fara í kapp um þetta ákvæði, en ég hygg, að ef Landsbankanum litist rétt að lækka vextina ofan í 4½%, þá mundi sjaldan eða aldrei koma til þess, að bréfin seldust yfir nafnverði. Og þetta ákvæði mundi heldur herða á bankanum um að lækka vextina. Enn fremur taldi n. rétt, að þetta ákvæði héldist í 1., því þetta er svo sem engan veginn nýtt ákvæði, heldur hefur það verið í 1. um alla 12 veðdeildarflokkana. Það er rétt, að nokkur munur er orðinn á vöxtum af bankainnstæðum og veðdeildarbréfum. Nú mun vera greitt 3% á sparisjóðsreikningi, og 3½% af innstæðu á innlánsskírteini undir 25 þús. kr., en lægri vextir, þegar kemur yfir þá upphæð. N. væntir þess, að a. m. k. fyrri hluti brtt. verði samþykktur, um skráð verð hjá Landsbanka Íslands, því allir eru sammála um nauðsyn þess að koma fastri skráningu á veðbréfin.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil nú ekki heldur fara að gera þetta að kappsmáli. En út af ummælum hv. frsm. vil ég sérstaklega mæla með, að fyrri hluti till. verði samþ., því að það ákvæði mundi gefa nokkurt aðhald um skráningu bréfa. Hér lá fyrir þinginu frv., sem ég átti þátt í, um kaupþing, en það var svæft í hv. Ed. og mun ekki vakna til lífsins aftur á þessu þingi. En meðan ekki er samþ. sú framtíðarlausn, sem í því felst, þá get ég mjög vel fallizt á þetta. Enda er Landsbankinn þegar byrjaður að undirbúa þetta.