Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur um afbrigði verða að lokinni umræðu um skýrslu forsætisráðherra. Það verður um kl. þrjú í dag.

Tilhögun umræðunnar verður eftirfarandi: Ráðherra hefur 12 mínútur til framsögu og talsmenn annarra þingflokka sjö mínútur hver. Þá hefur einn þingmaður frá hverjum þingflokki fjórar mínútur hver og einn ræðumaður utan flokka fær einnig fjórar mínútur. Í lok umræðunnar hefur forsætisráðherra fjórar mínútur. Andsvör eru ekki leyfð.

Hæstv. forseti. Þjóðaratkvæðagreiðslan um Icesave-samninginn markar að mörgu leyti tímamót og úr því ferli öllu saman þarf að vinna á næstu missirum þjóðinni til heilla. Góð kosningaþátttaka, hnökralaus framkvæmd og afdráttarlaus niðurstaða eru allt jákvæðir þættir sem eru hvetjandi fyrir áframhaldandi þróun beins lýðræðis með þjóðaratkvæðagreiðslu og á því þurfum við að byggja þó ljóst sé að um hana þurfi að setja skýrari ramma. Gagnvart Icesave-málinu sjálfu markaði atkvæðagreiðslan skýr þáttaskil en af henni má draga afdráttarlausa niðurstöðu. Meiri hluti þjóðarinnar hefur ákveðið að snúa frá þeirri stefnu sem mörkuð var og unnið hefur verið eftir undanfarin tvö og hálft ár í Icesave-deilunni og markað nýja leið. Þrjár ríkisstjórnir, þingmeirihlutar fyrir og eftir alþingiskosningar og í raun allir flokkar hafa á einhverjum tíma í vegferð þessa mikla deilumáls reynt að ljúka því með samningum. Það átti ekki síst við í vinnu við gerð síðasta samnings þar sem stjórn og stjórnarandstaða unnu saman allt til loka samningaferlisins. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar liggur nú fyrir og felur í sér að ekki verður samið um greiðslur vegna Icesave-innstæðna í Bretlandi og Hollandi. Úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar eru að lögformlega verði úr því skorið hvort slík greiðsluskylda er fyrir hendi en þeirri lagalegu óvissu hefur alltaf verið haldið til haga. Á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem mörkuð var í kosningunum ber okkur öllum að vinna mjög markvisst í framhaldinu. Ríkisstjórnin hefur þegar gert umheiminum og öllum helstu hagsmunaaðilum skýra grein fyrir þeirri breytingu sem nú hefur orðið og raunar hefur um nokkurt skeið verið unnið að því innan stjórnsýslunnar að tryggja að sú niðurstaða sem varð ofan á ylli sem minnstri röskun eða óróa. Stjórnvöld hafa verið í stöðugu og góðu samstarfi við samstarfsaðila á Norðurlöndum og í Póllandi, fulltrúa gjaldeyrissjóðsins og stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi til að tryggja að þessir aðilar fylgist vel með framvindu mála og hafi rétta mynd af þeirri niðurstöðu sem nú er fengin. Þá hafa fulltrúar Seðlabankans verið í stöðugu sambandi við matsfyrirtæki síðustu daga og vikur. Utanríkisráðuneytið hefur auk þess haldið sendiráðum og sendifulltrúum allra ríkja á Íslandi upplýstum um stöðu mála og fundað með þeim. Þá hafa ég, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra átt símtöl við starfsbræður okkar á Norðurlöndum til að koma í veg fyrir að nokkrir hnökrar verði á lánafyrirgreiðslum sem eru hluti af efnahagsáætluninni. Allt hefur þetta skilað sér í því að viðbrögð þessara aðila hafa verið yfirveguð og frekar jákvæð sem betur fer. Ríkisstjórnin mun halda þessu starfi áfram á næstu dögum í nánu samstarfi við Seðlabanka Íslands. Segja má að verkefnið nú sé tvíþætt, annars vegar að fylgja eftir Icesave-deilunni á vettvangi ESA og mögulega dómstóla í framhaldinu og hins vegar að tryggja að efnahagsleg endurreisn landsins gangi fram af þeim krafti sem þjóðin þarf svo sannarlega á að halda. Ljóst er að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar kallar á visst endurmat á forsendum ríkisfjármála og efnahagsmála og þá meðal annars á áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna. Það endurmat mun liggja fyrir í fyrri hluta maímánaðar. Einna mestu máli skiptir að alþjóðlegu matsfyrirtækin taki ekki ákvarðanir um lækkað lánshæfismat Íslands nú í kjölfar niðurstöðunnar og hins vegar að fjármögnun efnahagsáætlunar Íslands í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn verði áfram tryggð. Að því er nú róið öllum árum að tryggja jákvæða niðurstöðu í þessum málum. Moody's hefur þegar fallist á að bíða með sitt endurmat, að minnsta kosti fram yfir fund Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem verður um næstu helgi. Þar með mun fjármála- og efnahags- og viðskiptaráðherra funda með fyrirtækinu ásamt fulltrúum Seðlabankans í Washington. Í gær gaf Fitch hins vegar út nýtt álit á stöðu Íslands en fyrirtækið lækkaði lánshæfismat Íslands í ruslflokk þegar Icesave-lögunum var synjað af forsetanum fyrir rúmu ári. Álitið felur ekki í sér breytingu á lánshæfismati ríkissjóðs frá þeim tíma en fram kemur að niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni getur tafið fyrir hækkun í fjárfestingarflokk í nánustu framtíð. Fitch lækkaði hins vegar langtímaeinkunn ríkissjóðs í erlendri mynt með neikvæðum horfum. Enn er beðið ákvörðunar Standard & Poor's í þessum efnum. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa þegar sagt það skýrt að niðurstaðan hafi ekki bein áhrif á framgang áætlunarinnar að öðru leyti en því að næsta fyrirtaka tefst óhjákvæmilega, vonandi þó ekki lengur en fram í miðjan maí. Fjármögnun áætlunar hjá vinaþjóðum á Norðurlöndum og Póllandi þarf hins vegar að vera trygg og þar má engin detta úr skaftinu. Við höfum nú þegar fengið fyrirheit flestra vinaþjóðanna fyrir áframhaldandi fjármögnun og í samtölum mínum við forsætisráðherra Svíþjóðar og Noregs í morgun kom fram stuðningur þeirra við að svo gæti orðið. Ég er því nokkuð bjartsýn á að framgangur áætlunarinnar verði tryggður á næstu dögum. Við verðum jafnframt stöðugt að koma sjónarmiðum okkar á framfæri þannig að ekki leiki vafi á því að við ætlum að borga það sem okkur ber. Hér heima ríður hins vegar mest á að tryggja að samningar náist á vinnumarkaði þannig að þar ríki friður í stað óvissu og átaka. Ráðherrar í ríkisstjórninni funda í dag ásamt seðlabankastjóra með samninganefndum aðila vinnumarkaðarins. Áhersla ríkisstjórnarinnar er sú að allt verði gert til að tryggja frið og helst af öllu þannig að um langtímasamninga verði að ræða. Til þess að svo megi verða er ríkisstjórnin reiðubúin að ganga ansi langt, þó þannig að markmiðum efnahagsáætlunarinnar verði ekki ógnað og allt sé innan þess sem ríkisfjármálin þola. Þá verða traustar þjóðhagslegar forsendur að liggja til grundvallar áætlun kjarasamninga um hagvöxt og fjárfestingar. Kostirnir í þessari stöðu verða endurmetnir á næstu dögum í ljósi þeirrar niðurstöðu sem nú liggur fyrir í Icesave-málinu en hjá aðilum vinnumarkaðarins virðast vera vaxandi efasemdir um langtímasamning í ljósi óvissunnar af áhrifum Icesave-deilunnar. Vonandi ná menn saman um skynsamlega lausn í því efni á næstu dögum. Efnahags- og viðskiptaráðherra hefur þegar verið í sambandi við Eftirlitsstofnun EFTA vegna næstu skrefa í málinu og nú munu allir leggjast á eitt við að halda málstað Íslands á lofti af fullri einurð og af miklum krafti. Við munum fá okkur til stuðnings sérfræðinga, innlenda og erlenda, og þá bestu lögmenn sem völ er á hér á landi úr röðum beggja fylkinga. Mikilvægt er að öll sjónarmið og rök komi fram. Svar stjórnvalda til ESA hefur legið fyrir í nokkurn tíma en nú verður farið yfir það að nýju og metið hvernig best sé að halda á málum í þeirri stöðu sem nú er uppi. Ljóst er að Eftirlitsstofnun EFTA telur að tilskipunin um innstæðutryggingar hafi ekki verið framkvæmd á réttan hátt hér á landi og staðan er sú að stofnunin hefur hafið samningsbrotamál gegn íslenska ríkinu vegna þessa. Allt verður gert svo við getum teflt fram gildum rökum máli okkar til stuðnings. Í mínum huga skiptir öllu máli að allir stjórnmálaflokkar snúi bökum saman um framvindu þessa máls. Sú stefna sem þjóðaratkvæðagreiðslan markaði í þeim efnum leggur þær skyldur á herðar stjórnmálamönnum að hefja deiluna upp úr átakafarvegi og verkefni okkar er að sameinast um hvert skref. Næsta skref er að ráðherrar munu eftir fund formanna flokkanna í morgun funda með utanríkismálanefnd um viðbrögð við bréfi ESA. Þá hefur efnahags- og viðskiptaráðherra fengið það verkefni að setja saman hóp ráðgjafa, meðal annars úr nei- og já-hreyfingunum sem tókust á í aðdraganda kosninganna til ráðslags og ákvarðanatöku í framhaldinu. Stjórnarandstöðuflokkunum verður að sjálfsögðu boðið að koma að mótun efnisatriða og stefnumarkandi ákvörðunum í málinu í framhaldinu og reglulegt samráð verður haft á öllum stigum málsins. Ég vil ítreka það sem þegar hefur komið fram og mikilvægt er að halda til haga að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar hefur ekki áhrif á skipti bús Landsbanka Íslands hf. sem fer fram á grundvelli íslenskra laga. Væntingar standa til þess að úthlutun úr búinu hefjist í sumar og eru góðar líkur á að eignir búsins muni að langmestu eða öllu leyti duga fyrir forgangskröfum vegna Icesave. Allar hugmyndir og tillögur til lausnar á þessu flókna máli verða nú skoðaðar, meðal annars í ljósi þessara staðreynda, einnig hvort sú leið reynist raunhæf að ESA bíði með frekari aðgerðir í málinu á meðan niðurstaða fæst varðandi endanlegt uppgjör á kröfum Breta og Hollendinga í bú gamla Landsbankans eins og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lagt til að skoðað verði. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir þá stefnubreytingu sem leiðir af þjóðaratkvæðagreiðslunni um Icesave er verkefni okkar við endurreisn efnahagslífsins óbreytt. Verkefni okkar er að tryggja að sá stöðugleiki og sá árangur sem náðst hefur í efnahagslífinu eftir hið fordæmalausa hrun verði nýttur til aukins hagvaxtar, aukins kaupmáttar launafólks og minna atvinnuleysis. Til þess höfum við allar forsendur ef rétt spilast úr málum og ef við fáum svigrúm alþjóðasamfélagsins til að sýna hvað í íslensku atvinnulífi og launafólki býr. Tækifærin eru hvarvetna í atvinnulífinu og jafnvel þó hindranir verði til að tefja fyrir einstökum þáttum endurreisnaráætlunarinnar eru framtíðarmöguleikar landsins miklir. Það er einlæg von mín að sú staða sem nú er uppi hafi ekki mikil áhrif á einstök stórverkefni, svo sem Búðarhálsvirkjun og ég vona svo sannarlega að hún hafi ekki umtalsverð áhrif á starfsemi fyrirtækja almennt. Nú er það okkar að berjast fyrir því að tafir á endurreisninni verði sem allra minnstar og að efnahagsáætlunin standist að mestu. Icesave-deilan mun leysast á endanum, hvort sem það verður eftir eitt, tvö eða þrjú ár, og þegar niðurstaðan liggur fyrir um mögulega ábyrgð Íslands munu Íslendingar gera allt sitt til að standa við skuldbindingar sínar í þeim efnum, það ætti að vera allra hagur. Þar til niðurstaðan liggur fyrir er mikilvægt að alþjóðasamfélagið veiti okkur það svigrúm og stuðning sem nauðsynlegt er fyrir efnahags- og atvinnulíf á Íslandi. Þannig eru mestar líkur á því að úr deilunni leysist með farsælum hætti fyrir alla aðila. Hér eftir sem hingað til mun ríkisstjórnin berjast fyrir hagsmunum Íslands í þessum efnum og hér eftir sem hingað til kalla ég eftir samstöðu þjóðarinnar um lausn Icesave-deilunnar og einlægum ásetningi um að nýta tækifærin sem bíða okkar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að skýrsla forsætisráðherra, um niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar og framhald Icesave-málsins, skuli hafa komist á dagskrá í dag. Það þarf í sjálfu sér ekki að ræða mjög lengi um niðurstöðu kosninganna af því að niðurstöðurnar eru skýrar, nefnilega þær að þjóðin hafnaði þeim samningi sem unnið hafði verið að á Alþingi, honum var hafnað. Næstu skref í málinu eru sannarlega mikilvæg eins og forsætisráðherra hefur gert að umtalsefni og það ætti að vera mjög auðvelt fyrir okkur hér á þingi og þjóðina alla að sameinast um mikilvægustu næstu skref. Þau eru einfaldlega þau að halda hátt á lofti okkar ýtrustu rökum, halda hátt á lofti hagsmunum Íslendinga. Við erum ekki að biðja sérstaklega um að dómsmeðferð þessa máls verði hraðað, alls ekki. Upp á okkur stendur eingöngu í augnablikinu að svara áminningarbréfi ESA. Vandi okkar er sá að ríkisstjórnin, þeir sem fara með fyrirsvar fyrir þjóðina gagnvart öðrum löndum, nýtur ekki trausts og það er djúpstæður vandi fyrir okkur Íslendinga. Við þurfum líka að horfa til þess héðan af þinginu að þegar mikill meiri hluti þingsins samþykkir jafnstórt mál og hér er undir þá birtist líka í þjóðaratkvæðagreiðslunni vantraust í garð þingsins. Það verður ekki fram hjá því litið og það er engum greiði gerður þegar þjóðin horfir hingað inn til þingsins með því að við reynum að líta undan, þvert á móti. En vandi ríkisstjórnarinnar og vantraustið í hennar garð er ekki bara til komið af þessu eina máli. Það er ekki bara vegna sögu Icesave-málsins sem ríkisstjórnin nýtur ekki trausts. Sannarlega hafa verið gerð afdrifarík mistök á fyrri stigum þessa máls og þjóðin hafnaði með enn meiri mun á síðasta ári fyrri tillögum ríkisstjórnarinnar sem boðaði alger boðaföll ef sú lausn næði ekki fram að ganga. Og allt það sem gerst hefur í millitíðinni hefur haldið áfram að grafa undan trausti í garð ríkisstjórnarinnar.  Það var aldrei málflutningur okkar sjálfstæðismanna að næði samningurinn ekki fram að ganga færi allt á hliðina. Við lögðum á það hagsmunamat í meiri hluta þingflokks Sjálfstæðisflokksins að með langtímahagsmuni þjóðarinnar í huga væri best að ljúka málinu. Nú er niðurstaða fengin í það, niðurstaða sem við treystum þjóðinni til að eiga síðasta orðið um, ólíkt ríkisstjórnarflokkunum sem gerir vanda ríkisstjórnarinnar enn meiri en hann var þegar orðinn. Það er mikill áfellisdómur yfir ríkisstjórninni, stjórnarflokkunum tveimur, þegar reynt er sérstaklega að halda málinu frá þjóðinni en það ratar þangað engu að síður og dómurinn er síðan sá sem við nú horfumst í augu við. Okkar verkefni er meðal annars það að fá Breta og Hollendinga til að skilja að þrotabú Landsbankans býr yfir eignum sem munu að öllum líkindum borga því sem næst alla upphæðina ef ekki alla upphæðina sem deilt er um. Gleymum því ekki að fyrir þá sem studdu samningana var þetta einmitt ein meginröksemdin. Það var ekki hægt á samningastigi málsins að fá Breta og Hollendinga til að horfast í augu við þetta en nú þegar þjóðaratkvæðagreiðslan er afstaðin hljótum við að nýta tækifærið og vekja athygli umheimsins og viðsemjenda okkar jafnframt á þessu. Ég hef fyrir mitt leyti engar áhyggjur af því að við getum ekki staðið saman sem eitt í hagsmunagæslu eftir svona skýr skilaboð frá þjóðinni um þetta mál en ég hef hins vegar ómældar áhyggjur af vantrausti í garð ríkisstjórnarinnar. Ég hef ómældar áhyggjur af því að þingið standi laskað eftir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og ég tel að sú stöðnun sem hér hefur ríkt í öllum málum, m.a. í skjóli óleystrar Icesave-deilu, sé að valda okkur slíkum skaða að við getum ekki lengur staðið aðgerðalaus á þingi. Það gengur einfaldlega ekki lengur að ekki verði látið reyna á traust þessarar ríkisstjórnar héðan úr þingsalnum. Við vitum öll að úti í þjóðfélaginu ríkir ekki traust í garð ríkisstjórnarinnar. En hvernig er það í þingsalnum? Eru menn í dag tilbúnir til að horfast í augu við það að ríkisstjórnin stendur ekki undir væntingum þjóðarinnar í sínum verkum? Eru menn tilbúnir til að horfast í augu við það núna að Icesave-málið er ekki stóri vandinn sem þjóðin bíður eftir að verði leystur? Það eru vandamál sem snúa að heimilunum. Það er vandi atvinnulífsins í landinu. Það eru þjóðarhagsmunir okkar allra að atvinnulífið komist í gang og hér verði hafin ný sókn í átt til bættra lífskjara með verðmætasköpun og hagvexti. Það er forsenda þess að tekist geti raunhæfir samningar á vinnumarkaði að við komum Íslandi aftur í gang. Þeir sem horfa utan frá til Íslands sjá að tækifærin eru við hvert fótmál en við erum ekki að nýta þau. Meðan þau ganga okkur úr greipum ríkir stöðnun, ekki bara í lífskjörum fólksins í landinu heldur almenn stöðnun í öllum þjóðfélagsmálum. Nýjustu vendingar innan stjórnarflokkanna sýna að það er ekki nóg með að þeir séu innbyrðis ósammála um stór mál, eins og blasað hefur við okkur í utanríkismálum undanfarna daga, heldur sjáum við líka áframhald á innbyrðisátökum innan flokkanna. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnina skortir stuðning og ríkisstjórnina skortir traust fólksins í landinu. Hún forgangsraðar ekki í þágu Íslendinga, hana skortir framtíðarsýn og hana skortir skilning á því að í mannauði þjóðarinnar felast verðmætin. Þar eru verðmætin sem við þurfum að virkja. Það eru hagsmunir þjóðarinnar að boðað verði til kosninga sem fyrst. Það mun tryggja traust milli þings og þjóðar við lausn þess máls sem hér er á dagskrá en það mun ekki síður endurvekja traust á þessari mikilvægustu og valdamestu stofnun landsins. Þess vegna verðum við að ganga til kosninga. Frú forseti. Ég mun leggja fram vantrauststillögu á ríkisstjórnina í dag.

Frú forseti. Ég þakka fyrir umhyggju formanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, vegna heilsufars ríkisstjórnarinnar og innri vanda stjórnarflokkanna. Einhver hefði nú haldið að hann ætti kannski að líta sér nær. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar liggur fyrir og er skýr. Ég held að það sé engin leið að túlka hana öðruvísi en svo að sú samningaleið sem íslensk stjórnvöld mótuðu á haustmánuðum 2008 sé á enda runnin. Þjóðin hefur talað skýrt í þeim efnum og sættir sig væntanlega ekki við annað en að niðurstaða fáist í þessu máli fyrir dómi. Það er mikilvægt að halda því til haga að íslensk stjórnvöld geta með fullum rétti staðið á því að þau hafi verið sjálfum sér samkvæm allan þennan tíma. Þá meina ég íslensk stjórnvöld í skilningnum Alþingi og ríkisstjórn. Sú stefna var mótuð hér í október, nóvember og desember 2008 að þrátt fyrir lagalega óvissu í þessu máli væru íslensk stjórnvöld tilbúin til að reyna að leiða deiluna til lykta við samningaborðið. Það er sú stefna sem nú er á enda runnin, þjóðin hefur talað skýrt í þeim málum. En það er mikilvægt að geta haldið þessu fram vegna þess að annars væru íslensk stjórnvöld í málafylgju sinni í mótsögn, sem þau eru ekki. Allt frá því að fyrsta skriflega, undirritaða, yfirlýsingin um að Íslendingar væru tilbúnir til að leysa þetta við samningaborðið kom fram - og hvenær var það? 19. nóvember 2008 þegar þeir Geir H. Haarde, Árni M. Mathiesen og Davíð Oddsson rituðu undir það í fyrstu samstarfsyfirlýsingunni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að Íslendingar væru tilbúnir til að leiða málið til lykta með samningum, og það á næstu dögum eins og þá var sagt. Allan tímann síðan hefur verið unnið samkvæmt þessu. Það er lagaleg óvissa um skuldbindingar okkar, en við erum tilbúin til að reyna að útkljá þetta við samningaborðið. Nú hefur það ekki tekist og þá fer ágreiningurinn sína leið, eins og menn eiga auðvitað fullan rétt á, til þar til bærra dómstóla. Það er sömuleiðis ástæða til að minna á að þessi leiðangur, hinn síðasti, lagði af stað í þverpólitískri samstöðu allra stjórnmálaflokka á Alþingi, í þverpólitískri nefnd sem skipuð var um það verkefni. Nú liggur niðurstaðan fyrir, það er mikilvægt að vinna úr henni og virða hana að sjálfsögðu í hvívetna. Viðbrögðin hafa að mínu mati tekist vel, enda erum við orðin býsna reynd í því að takast á við óvæntar aðstæður af þessu tagi. Það hefur tekist mun betur að tryggja að ekki skylli á fjölmiðlafár neikvæðrar umræðu um Ísland nú en t.d. í janúarbyrjun 2010, m.a. vegna þess að nú höfðu íslensk stjórnvöld ráðrúm til að undirbúa sig. Það var hægt að dæla út upplýsingum strax á fyrstu klukkutímunum eftir að atkvæðagreiðsla lá fyrir um hluti eins og þá að miklir fjármunir væru komnir í bú Landsbankans, að þeir færu að greiðast út og að Bretar og Hollendingar færu þar af leiðandi að fá fjármuni upp í sínar kröfur. Stjórnvöld gátu undirbúið bæði já- og nei-niðurstöðu og ég tel að í aðalatriðum hafi tekist vel að koma því rækilega á framfæri. Það er líka ástæða til að árétta að Ísland er ekki í neinum greiðsluvandræðum og verður ekki næstu árin. Við erum fullnægjandi fjármögnuð til að ráða við allar okkar skuldbindingar og munum gera það. Það er ánægjulegt að í þessari umferð hefur engin umræða komið upp um mögulegt greiðslufall Íslands. Það er vegna þess að Ísland hefur bæði greiðslugetu og greiðsluvilja til að standa við skuldbindingar sínar, og mun gera það. Hér erum við að tala um alvarlega hluti sem hafa mikil áhrif þannig að í þessu þurfum við að hjálpast að. Að mínu mati hefur sömuleiðis tekist vel, eftir því sem enn er komið, að rækta samskiptin við erlend stjórnvöld, við matsfyrirtæki og aðra áhrifaaðila fyrir utan fjölmiðla sem hér skipta máli. Eins og kom fram hjá forsætisráðherra höfum við átt fjölmörg samtöl við starfssystkini okkar í nálægum löndum. Ég átti í gær góð samtöl við fjármálaráðherra Svíþjóðar, Anders Borg, og fjármálaráðherra Noregs, Sigbjørn Johansen, og ég hygg að við eigum að mæta skilningi og velvilja af hálfu stjórnvalda annars staðar á Norðurlöndunum, að niðurstaðan í atkvæðagreiðslunni um helgina verði ekki látin trufla áframhaldandi samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fjármögnun þess prógramms. Það er mjög mikilvægt því að það er einn af þrem, fjórum mikilvægustu þáttunum sem við þurfum að tryggja að gangi sem hnökralausast áfram þrátt fyrir þessa niðurstöðu, sömuleiðis að fimmta og næstsíðasta endurskoðun samstarfsáætlunarinnar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn komist sem fyrst á dagskrá og í gegn og að prógramminu geti lokið með eðlilegum hætti síðsumars. Að sjálfsögðu þarf nú að undirbúa vel og í góðu þverpólitísku samstarfi svör okkar til Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA. Það þarf að uppfæra það svar sem fyrir lá í drögum frá því í haust í ljósi þeirra aðstæðna sem nú blasa við okkur, bæði hér og líka úti í Evrópu þar sem ýmislegt hefur breyst í fjármálakerfinu. Að sjálfsögðu verður tekið til ýtrustu varna fyrir hönd Íslands og það er ekkert vandamál í þeim efnum. Það er ósköp einfaldlega skylda stjórnvalda, hver sem þau eru á hverjum tíma, að gera slíkt  Ég tel ástæðu til að minna hér á, vegna þess að hv. þm. Bjarni Benediktsson boðar bæði vantraust og hafði hér stór orð um horfurnar, að sá maður sem hvað gleggst spáði fyrir um væntanlegan ófarnað Íslands árið 2006, Lars Christiansen hjá Danske Bank, hefur nú birt nýtt mat um Ísland - og hvað staðfestir sú spá?  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að óska þjóðinni til hamingju með glæsilega þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég ætla líka að óska þeim sem sögðu nei í þeirri atkvæðagreiðslu til hamingju með það að þjóðin var ekki reiðubúin að láta skuldir einkafyrirtækis lenda á almenningi, að þjóðin var ekki reiðubúin að láta mistök útrásarvíkinga sem urðu til vegna galla í innstæðutryggingarkerfi Evrópusambandsins bitna á framtíð Íslands. Ég átti þess kost að fara víðs vegar um landið og halda fyrirlestur ásamt formanni fjárlaganefndar þar sem við kynntum viðhorf okkar til þessa mikilvæga máls. Við fórum um allt land og það sem ég var ánægðastur með að finna var það hversu vel upplýstur almenningur var, hvað hann hafði kynnt sér öll gögn málsins af gaumgæfni og gat þess vegna tekið upplýsta ákvörðun. Það var ekki baráttulaust sem öll þessi gögn lágu frammi. Rauði þráðurinn í þessu máli hefur verið sá að gögnum hefur verið haldið frá almenningi. Þannig var áliti breskrar lögmannsstofu um að við ættum ekki að borga stungið undir stól strax í upphafi þessa máls, leynimöppu og leynisamningum var haldið á göngum Alþingis fjarri augum almennings þar sem m.a. var að finna atriði sem skipti tugum, ef ekki hundruðum, milljarða fyrir framtíð þessa lands. Nú síðast var upplýsingum um greiðslur til samninganefndarinnar haldið leyndum. Þetta er skammarlegt og íslensk stjórnvöld bera á þessu fulla ábyrgð. Frá upphafi til enda hefur Framsóknarflokkurinn staðið í lappirnar. Á öllum stigum málsins höfum við haldið því til haga að ríkissjóði beri ekki lagaleg skylda til að greiða fyrir Icesave-skuldbindingarnar. Á öllum stigum málsins höfum við lagt fram breytingartillögur þess efnis að jafnvel þó að við færum ekki með málið fyrir dómstóla fengjum við að njóta þess ef þar til bærar stofnanir Evrópusambandsins eða annarra kæmust að því að lagaskyldan væri ekki fyrir hendi. Þegar niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar liggur fyrir og meiri hluti þjóðarinnar hefur fellt Icesave-samninginn er mikilvægt að standa dyggan vörð um hagsmuni Íslendinga. Þjóðin þarf að snúa bökum saman. Ég hef hins vegar miklar efasemdir og verð að viðurkenna að ég treysti ekki stjórnvöldum til að halda málstað Íslendinga á lofti gagnvart öðrum ríkjum, að koma réttum upplýsingum til matsfyrirtækja og tala upp íslenskt atvinnulíf. Það þarf fleiri en forseta Íslands til að benda á áhuga erlendra stórfyrirtækja á að fjárfesta á Íslandi og það er vel við hæfi að hrósa meðlimum Indefence- og Advice-hópanna fyrir framgöngu þeirra í málinu. Ég treysti heldur ekki íslenskum stjórnvöldum til að verjast í væntanlegum dómsmálum, hvort sem er fyrir EFTA-dómstólnum eða hér á landi, fyrir héraðsdómi eða Hæstarétti. Nú liggur fyrir að það þarf að svara áliti ESA og það hvílir á efnahags- og viðskiptaráðuneytinu að gera það innan tveggja mánaða. Ég hef verulegar áhyggjur af því hvernig staðið verður að málum hvað snertir varnir Íslands, sér í lagi þegar sjálfur efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ítrekað lýst því yfir að Íslendingum beri samkvæmt þjóðarétti að greiða fyrir skuldbindingarnar. Væri þá ekki réttast, í ljósi þess að ég treysti ekki ríkisstjórninni, að hér kæmi fram vantraustsyfirlýsing á ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Hinn eðlilegi farvegur slíkrar tillögu væri að hún kæmi frá formanni stærsta stjórnarandstöðuflokksins á Alþingi og ég fagna því að hún er nú komin fram. Hún verður að koma úr þeirri átt til að mark sé á henni takandi. Ég verð samt að viðurkenna að á henni er einn stór og mikill galli, ríkisstjórnin situr nú í skjóli þeirra sem sögðu já við Icesave-samningunum á Íslandi. Erlendir aðilar, fjölmiðlar og ríkisstjórnir velta fyrir sér hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin geti enn setið við völd. Það er ábyrgðarhluti þeirra sem sitja hvort þeir treysti sér enn til að gæta vel að hagsmunum Íslendinga. Við sem erum í Framsóknarflokknum munum áfram beita okkur fyrir því að standa dyggan vörð um hagsmuni Íslands. Icesave-málinu er ekki lokið en við munum bera sigur úr býtum eins og við höfum gert hingað til.

Frú forseti. Það er mikið fagnaðarefni að almenningur hafi fengið að kjósa um svo mikilvægt mál sem Icesave 3 samningarnir eru. Vantraust almennings á stjórnvöldum, stjórnsýslu og stjórnarfari almennt er enn mikið og við þær aðstæður er mikilvægt að stjórnvöld sýni almenningi virðingu og traust og tali upp niðurstöðu kosninganna. Beint lýðræði með þjóðaratkvæðagreiðslum er það aðhald sem stjórnvöld þurfa á að halda og sú aðgerð forseta Íslands að vísa þessu mikilvæga máli til þjóðarinnar í annað sinn ber merki um kjark forseta og traust hans á skynsemi almennings. Frú forseti. Hreyfingin hefur á öllum stigum Icesave-málsins barist gegn því að þessari byrði yrði velt yfir á almenning, enda ekki skuld sem fólkið í landinu stofnaði til. Alveg frá upphafi í því þverpólitíska starfi sem átti sér stað sumarið 2009 með Icesave 1 samningunum reyndum við að ná fram sem bestri niðurstöðu. Í minningunni er fyrsta heimsókn Lees Buchheits til Íslands sem kom hingað að frumkvæði hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur sem ekki er lengur treyst fyrir trúnaðarstörfum. Hann kom fyrir fjárlaganefnd og skilaboð hans voru skýr. Hann sagði: Þið eigið að láta þetta mál eiga sig og þið eigið ekki að elta neitt samkomulag við Breta og Hollendinga. Þeir munu sennilega heldur aldrei koma til með að stefna ykkur fyrir dómstóla. Á það var ekki hlustað og því fór sem fór. Icesave 2 var svo kynnt um haustið 2009 og við nánari skoðun kom í ljós, eins og með alla þessa Icesave-samninga, að ekki var allt sem sýndist og samningurinn var óásættanlegur. Hann var á endanum keyrður í gegnum þingið af hálfu meiri hluta í miklu ósætti og eftir talsvert málþóf. Í upphafi árs 2010 ákvað forseti Íslands að synja þeim lögum staðfestingar og vísa þeim til þjóðarinnar. Þar reyndu formenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna allt sem þau gátu til þess að gera þá atkvæðagreiðslu tortryggilega, fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna frá lýðveldisstofnun. Tap þeirra var hins vegar hraksmánarlegt og vilji þjóðarinnar var skýr. Í kjölfarið bjuggu menn sig svo undir hin sjö mögru ár sem forusta ríkisstjórnarinnar og allir helstu talsmenn hennar, atvinnulífsins, verkalýðshreyfingarinnar og háskólasamfélagsins höfðu hótað þjóðinni. En engin af þeim hörmungum sem dynja áttu yfir þjóðina með höfnun samningsins rættist og það sýndi sig að sá gegndarlausi hræðsluáróður sem rekinn var af hálfu ríkisstjórnarinnar og jábræðra hennar var algjörlega ómarktækur. Kúba norðursins var ekki annað en lýsing á huga og hugsun þeirra sem börðust fyrir samningnum, huga og hugsun sem er þröngsýn og sér aðeins eina leið, leið hótana og hræðsluáróðurs. Því miður endurtók sá málflutningur sig í aðdraganda nýafstaðinna kosninga enda fylgdi sami hugur máli. Frú forseti. Í framhaldi niðurstöðunnar kröfðust Bretar og Hollendingar þess að það yrði þverpólitísk sátt allra flokka á Alþingi um samninganefnd ef reyna ætti að semja aftur. Innlegg Hreyfingarinnar í samningagerðina var að Bretar og Hollendingar ættu með réttu að fá sitt úr þrotabúi Landsbankans og ef eitthvað stæði eftir þegar skiptum yrði lokið ætti sú greiðsla að skiptast jafnt milli allra þriggja þjóðanna. Það mætti segja mér að það yrði niðurstaðan eftir nokkur ár þegar upp verður staðið. Sú niðurstaða náðist hins vegar ekki. Mikið var hamrað á því að þetta væri samningur sem fulltrúi stjórnarandstöðunnar ætti þátt í að gera en litið var fram hjá því að það var endanleg niðurstaða sem skipti máli og niðurstaðan eftir ítarlega áhættugreiningu var einfaldlega ekki sú sem menn væntu. Íslendingar fjölmenntu svo á kjörstað og 75% kosningarbærra manna tóku þátt í atkvæðagreiðslu um mjög flókið og leiðinlegt mál. Hafi einhver efast um áhuga og hæfi þjóðarinnar á því að taka þátt í ákvörðunum með þjóðaratkvæðagreiðslu er sá efi vonandi fyrir bí. Höfnun þjóðarinnar á Icesave-samningnum er ekki alvarlegt mál heldur góð niðurstaða og sú skoðun að já við Icesave hefði breytt miklu fyrir Ísland á alþjóðavettvangi er röng. Það sem gerðist hér á Íslandi með hruninu hafði þau áhrif á orðspor Íslands út á við að orðsporið verður á núlli næstu árin, ekki síst þegar haft er í huga að það var ríkisstjórnin, Alþingi, eftirlitsstofnanir og stór hluti stjórnsýslunnar á sínum tíma sem tók þátt í að spinna þann blekkinga- og lygavef um Ísland, bæði hér heima við og á alþjóðavettvangi, sem gerði hrunið enn verra og umfangsmeira en ella. Það verður ekki fyrr en Íslendingum hefur tekist að gera upp hrunið af alvöru sem nágrannaþjóðirnar fara að taka mark á okkur aftur. Það uppgjör þarf að vera pólitískt, lagalegt, siðferðilegt - og persónulegt. Þó að margir hafi tekið sig til persónulega og endurhugsað framtíðina hefur einungis einn embættismaður hlotið dóm og einungis einn þingmaður sagt af sér. Meiri hluti Alþingis hafnaði svo ábyrgð stjórnmálanna í atkvæðagreiðslu þann 28. september sl. þar sem 23 þingmenn hrunstjórnarinnar, þar á meðal forseti Alþingis og forsætisráðherra, greiddu atkvæði um að vernda félaga sína úr hrunstjórninni. Sú atkvæðagreiðsla ein og sér sýnir að enn er langt í land. Með þessu fylgjast nágrannaþjóðirnar og alþjóðasamfélagið í gegnum sendiráð sín hér á landi og í þessu samhengi er Icesave-málið léttvægt. Kosningabaráttan um Icesave 3 var kraftmikil, allóvægin á köflum en líka ógagnsæ og að óbreyttu óar mann við umhverfi ESB-kosninganna þegar þar að kemur. Þetta er ferli sem þarf að laga. Í frumvarpi Hreyfingarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslur er gert ráð fyrir svokallaðri Lýðræðisstofu sem m.a. hefur það hlutverk að búa mál til þjóðaratkvæðagreiðslu með viðeigandi kynningum o.fl. og tryggja gagnsæi kosningabaráttunnar eftir því sem hægt er, sérstaklega með tilliti til fjármögnunar. Hreyfingin hefur nú lagt þetta frumvarp fram þrisvar sinnum en ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki stutt það nema með undantekningum þrátt fyrir öll kosningaloforðin um lýðræðisumbætur. Vonandi mun Alþingi og allsherjarnefnd taka við sér strax í þessari viku og koma hreyfingu á þetta mikilvæga mál. Frú forseti. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru mikilvæg leið til að veita stjórnvöldum hverju sinni aðhald og eru ekki síst mikilvægar þegar stjórnvöld hafa illa misfarið með vald sitt. Endurskoðun stjórnarskrárinnar mun vonandi gera þjóðaratkvæðagreiðslur að eðlilegum viðburði og aðferð til ákvarðanatöku hér á landi í framtíðinni og vonandi tekst okkur að búa til umgjörð um slíkt ferli þannig að sómi sé að. Frú forseti. Það er kominn tími til að byggja upp að nýju traust á milli Alþingis og þjóðarinnar og fyrsta skrefið í því ferli á að sjálfsögðu að vera að Alþingi og stjórnmálamennirnir treysti þjóðinni betur til ákvarðanatöku en verið hefur hingað til. 

Frú forseti. Á þessum tímamótum í Icesave-málinu er full ástæða til að rifja upp sögu málsins, ekki síður en að fara yfir þjóðaratkvæðagreiðsluna og framhaldið. Snemma árs 2006 spáði danskur bankasérfræðingur hruni íslensku bankanna sem þá þegar voru vaxnir yfir höfuð íslensku þjóðfélagi. Íslensk stjórnvöld blésu á þessi viðvörunarorð, og meira en það, þau hófu áróðursherferð fyrir bankana og héldu verndarhendi yfir þeim allt fram að hruni. Við stjórnarmyndun vorið 2007 sammæltust Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin, þvert á fyrirliggjandi staðreyndir, um að blása bankakerfið enn frekar út sem var feigðarflan. Bankamenn gerðu sér grein fyrir því haustið 2007 hvert stefndi, fjármögnun bankanna var komin í mikið óefni. Þá brá Landsbanki Íslands á það óheillaráð að stofna svonefnda Icesave-reikninga í Bretlandi. Ríkisstjórnin vissi eða mátti vita hvert stefndi. Jón Sigurðsson var skipaður formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins í febrúar 2008 af þáverandi viðskiptaráðherra með það meginhlutverk að stofnað yrði dótturfélag um Icesave. Þvert á þann ásetning og þvert á svarta skýrslu breskra sérfræðinga frá apríl 2008 var Landsbanki Íslands látinn komast upp með það glæpsamlega athæfi, vil ég segja, að stofna Icesave í Hollandi svo seint sem seinni hlutann í maí 2008. Forkastanlegt, og var talin vanræksla af viðkomandi ráðherra í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Svo brast á hrunið og þá upphófust hótanir Breta, Hollendinga, Frakka, Þjóðverja og fleiri og í skugga þessara hótana var ákveðið að fara samningaleiðina. Bretar gengu svo langt að beita hryðjuverkalögum gagnvart Íslandi með stjórnsýsluákvörðun sem var kæranleg innan þriggja mánaða. Stjórnvöld létu það tækifæri sér úr greipum ganga. Samfylkingin sýndi líka óábyrga afstöðu, veifaði í hruninu töfrasprotanum um ESB og evru sem voru auðvitað falsvonir eins og dæmin frá Grikklandi, Írlandi og Portúgal sýna. VG lagðist af fullum þunga gegn samningaleiðinni með formann flokksins í broddi fylkingar, samanber m.a. morgunblaðsgrein hans 24. janúar 2009. Kjarnastef í kosningabaráttu VG 2009 var ESB-andstaða og andstaða gegn Icesave. Á þessu varð kúvending í júní 2009 þegar formaður flokksins kynnti fyrsta Icesave-samninginn. Flokkurinn nötraði stafnanna á milli sumarið 2009. ESB-umsóknin og Icesave hafa síðan verið lík í lest flokksins. Þessi kúvending hefur aldrei verið skýrð af forustu VG. Skýringin blasir hins vegar við, Icesave er skilgetið afkvæmi ESB-umsóknar. Við umsókninni hefði ekki verið tekið nema gegn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um ábyrgð. Enn fremur beitti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn okkur þvingunum. Hrakspár ríkisstjórnarinnar rættust ekki. Eftirleikinn ætla ég ekki að rekja. Enn voru þó hafðar uppi þversagnakenndar dómsdagsspár fyrir kosningarnar á laugardaginn. Eftir niðurstöðuna bregður svo við að þveröfug rök eru höfð uppi, þrotabúið mun fara létt með að greiða Icesave. Auðvitað reyna siðaðar þjóðir að semja um deilur sínar, auðvitað gera menn það. Takist það ekki er jafnsjálfgefið að siðaðar þjóðir leiti lausna í deilum sínum fyrir dómstólum. Það gerum við nú. Það verður tekist á um lögmæti Icesave og skuldbindingar Íslands í þeim efnum. Deilan er margslungin og það er svo sannarlega ástæða til að dómstólar skeri úr um hana. Við höfum fjöldamörg rök með okkur í þessu máli sem ég og fleiri gætum kinnroðalaust fært fram. Ég nefni bara eitt,  
            

Virðulegi forseti. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar um helgina var afskaplega skýr. Hún var skýr um að ekki væri stuðningur meðal íslensks almennings við niðurstöðu úr samningum um þetta erfiða ágreiningsefni. Frá hausti 2008 hefur mikið verið unnið í að leita samninga um lausn á þessu máli. Í þessum sal var samþykkt umboð í þá veru í nóvembermánuði 2008 og þær tilraunir voru síðan endurvaktar með atbeina allra stjórnmálaflokka fyrir rúmu ári í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna sem þá var haldin. Nú er ljóst að jafnvel besti samningur sem fenginn er með aðkomu allra stjórnmálaflokka að samningaferlinu var ekki ásættanlegur fyrir íslenska þjóð. Það er augljóst að við unum þeirri niðurstöðu og verðum að gera það öll sem sitjum í þessum sal. Hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, rakti áðan að hann teldi að í þessari niðurstöðu fælist sérstakt vantraust á ríkisstjórnina.  Virðulegi forseti. Nú tekur við framsetning raka Íslands í þessu máli, að útskýra og sækja fram fyrir málstað Íslands vegna þess að við þurfum núna að undirstrika fyrir alþjóðasamfélaginu, Evrópuríkjum, stofnanakerfi Evrópska efnahagssvæðisins að við höfum góð efnisrök fyrir því að við berum ekki ríkari skyldur en ráða má af þeirri tilskipun sem málið snýst um. Mörg þessara raka eru þekkt. Aðstaða Íslands í efnahagshruninu 2008 var sannarlega fordæmalaus og það er hægt að færa fyrir því gild rök, og þau verða færð fram, að þar höfum við gert það sem mögulega var hægt að ætlast til af Íslandi til að bæta hag innstæðueigenda með því að breyta innstæðum í forgangskröfur. Við þurfum að vanda til málatilbúnaðar og skapa um hann ríka samstöðu milli stjórnmálaflokka. Virðulegi forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson nefndi áðan að hann vildi óska þeim til hamingju sem sögðu nei á laugardag. Ég vil eiginlega ganga lengra og óska þjóðinni til hamingju með að hafa komist að niðurstöðu í þessu máli. Þetta var erfitt mál, og kosningabaráttan og umræðan reyndi á. Ég óska þess jafnframt að þjóðin nái nú að brúa ágreininginn og sameinast eftir þennan erfiða tíma. Það er mikilvægt að við förum að sameinast um brýna þjóðarhagsmuni og setja þá í öndvegi þegar á bjátar. Það er óvissa um margt í lífinu og nú í íslensku efnahagslífi. Við gerum allt það og róum að því öllum árum alla daga að draga úr þeirri óvissu til að gæta þess að þessi tími nú verði nýtt upphaf að nýjum sigrum fyrir íslenska þjóð.

Hæstv. forseti. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar um Icesave-lögin var skýr. Það var mjög góð þátttaka í kosningunum um allt land og það er áríðandi hversu afgerandi og skýr skilaboð íslenska þjóðin hefur sent til stjórnvalda og Breta og Hollendinga. Samningunum hefur verið hafnað, nýr kapítuli tekur við. Ég er meðal þeirra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem studdu þessa samninga á Alþingi, en ég lagði jafnframt fram tillögu ásamt þingflokknum í heild um að málið skyldi ganga til þjóðarinnar. Rökin fyrir því voru augljós, þjóðin hafði hafnað fyrri samningum með sögulegum hætti og málið var svo umdeilt meðal landsmanna að rétt var að þeir ættu síðasta orðið um málið. Flokkar sem mæra sig af því að styðja þjóðaratkvæðagreiðslur höfnuðu því og var það í þriðja sinn á þessu kjörtímabili sem það hefur verið gert, tvisvar sinnum vegna Icesave og svo í einu umdeildasta máli sem við stöndum frammi fyrir, ESB, þegar þeir höfnuðu því að þjóðin fengi að ákveða hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Afleiðingarnar af þeirri röngu ákvörðun eru augljósar, þjóðin er klofin í herðar niður og Samfylkingin, einn flokka á Alþingi, heldur stjórnmálum og hagsmunum þjóðarinnar í gíslingu með þessari gjaldþrota Evrópustefnu sinni. Út úr þeim ógöngum verður ekki komist nema með kosningum í landinu strax enda virðist Vinstri hreyfingin – grænt framboð ákveðin í því, eins óskiljanlegt og það er, að standa að baki þessari vitleysu, aðildarumsókninni. Sá flokkur er nú orðinn lykillinn að Evrópusambandsumsókninni og nú reynir á. Hæstv. forsætisráðherra sýndi strax í kjölfar kosninganna að hún á erfitt með að sætta sig við afgerandi niðurstöðu þjóðarinnar og lét þau orð falla að verri niðurstaðan hefði orðið ofan á. Slíkar yfirlýsingar eru grafalvarlegar og veikja stöðu okkar út á við og í raun algjörlega óþolandi við þær aðstæður sem eru uppi. Einnig veldur verulegum vonbrigðum þegar einstakir ráðherrar tala um að flýta þurfi dómsmáli. Undir það tók hæstv. forsætisráðherra í umræðunni áðan. Þetta er fráleitt. Hér er enn og aftur gengið í þveröfuga átt. Nú gildir að halda fast um hagsmuni Íslendinga. Við þurfum ekkert að bregðast við. Nóg er komið af spám um ragnarök og frostavetur. Sannleikurinn er smátt og smátt sá, eins og við sjálfstæðismenn bentum á í aðdraganda kosninganna, að það mun greiðast úr þrotabúi Landsbankans og við Íslendingar eigum að hafa öll okkar lagarök og varnir tilbúin komi til þess að málsókn verði beitt. Á okkur hvílir engin frumkvæðisskylda og það eina rétta er að snúa sér af fullri alvöru og hörku að þeim brýnu verkefnum sem standa fyrir dyrum heima. Það þarf að koma hér atvinnulífi í gang og fólki til vinnu. Ég er ekki bjartsýn á að ríkisstjórnin átti sig á þessu samhengi hlutanna, virðulegi forseti, enda í mínum huga ekkert pláss fyrir hana lengur við stjórn landsins. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar við höfnun Icesave-samninganna hafa fært okkur heim sanninn um að hún hefur enga burði til að semja eða eiga í almennilegum samskiptum við erlend ríki. Hvers vegna ætti nokkur erlend ríkisstjórn að taka þessa ríkisstjórn alvarlega eins og haldið hefur verið á hagsmunum Íslendinga? Og hversu lengi á að bjóða þjóðinni upp á að þessi sama ríkisstjórn sé nú í samningaviðræðum við Evrópusambandið og hvað á að koma út úr því nema einhver endemis vitleysa? Það liggur þegar fyrir að íslenska þjóðin vill ekki fara í Evrópusambandið. Allir stjórnmálaflokkar nema einn vilja ekki fara þangað þótt einn þeirra sé nú hækja fyrir Samfylkingu og Evrópulestina og lætur sér vel líka. Svona getur þetta ekki gengið. Hæstv. forsætisráðherra treystir ekki íslensku þjóðinni 

Virðulegi forseti. Við ræðum niðurstöður úr þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave þar sem kosið var um hvort við sættum okkur við fyrirliggjandi samninga, samninga sem forustumenn allra flokka sameinuðust um að gera lokatilraun til að ná. Þó að ekki styddu allir þingmenn niðurstöðuna að endingu var það mikill meiri hluti Alþingis. Niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni um Icesave er skýr. Meiri hluti þjóðarinnar í öllum kjördæmum landsins hafnaði samningunum. Niðurstöðuna er því ekki hægt að túlka á annan veg en þann að ekki sé stuðningur við það að ljúka þessu máli við samningaborðið, a.m.k. ekki fyrr en dómur um þá ábyrgð okkar og skuldbindingu liggur fyrir. Vilji þjóðarinnar liggur því fyrir eftir lýðræðislegar kosningar og því ber að fagna. Hv. þm. Bjarni Benediktsson fór mikinn í umræðu áðan við að túlka niðurstöðu kosninganna og vilja kjósendanna, m.a. afstöðu til ríkisstjórnarinnar, út frá þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Sem einlæg stuðningskona þjóðaratkvæðagreiðslna hugnast mér ekki sá málflutningur. Það var ekki kosið um ríkisstjórnina. Í dag er afar mikilvægt að eyða eins og kostur er þeirri óvissu sem niðurstaðan óhjákvæmilega skapar. Mikilvægt er að skýra stöðuna sem upp er komin fyrir alþjóðasamfélaginu, halda uppi vönduðum vörnum fyrir Ísland sem og að tryggja gott og rétt upplýsingaflæði. Við þurfum til að mynda að halda því til haga að niðurstaðan hefur ekki áhrif á skipti bús Landsbanka Íslands hf. en væntingar standa til þess að eignir búsins muni að langmestu eða öllu leyti duga fyrir forgangskröfum vegna Icesave. Það er afar mikilvægt að við vöndum til verka við þetta verkefni fram undan því að gríðarlegir hagsmunir eru í húfi. Við þurfum að tryggja stöðugleika og að samningar á vinnumarkaði gangi eftir. Einna mikilvægast er að tryggja að vaxtabyrði af erlendum lánum verði ekki of íþyngjandi því að peningar sem fara í vaxtagreiðslur fara hvorki í velferðarkerfið né menntakerfið. Fyrir okkur á Alþingi liggur því fyrir að framfylgja vilja þjóðarinnar og halda áfram efnahagslegri uppbyggingu landsins eftir afar erfiða tíma. Deilurnar um Icesave hafa verið þjóðinni erfiðar. Því er mikilvægast á þessum tímapunkti að við horfum fram á við, reynum að ná sáttum á þingi sem og meðal þjóðarinnar og stilla saman strengi. Virðulegi forseti. Það jákvæða við stöðuna í dag er hins vegar að fyrir liggur umboð heillar þjóðar eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, umboð til að fara þessa leið, dómstólaleiðina, og við hvikum þar af leiðandi ekki frá því. Að mínu mati standa íslensk stjórnvöld því styrkari fótum í verkefninu fram undan.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir yfirferðina. Þetta mál er góðkunningi okkar í þinginu og góðkunningi þjóðarinnar að sjálfsögðu. Við erum búin að tala um þetta meira og minna á þessu þingi, þeir þingmenn sem hér sitja, frá því að við komum saman. Það er margt sem hefur komið í ljós í þeirri kosningabaráttu sem ég vil meina að hafi verið háð undanfarið, m.a. hefur komið í ljós að menn töldu að enn og aftur færi hér allt fjandans til ef þetta yrði ekki samþykkt, ef ekki yrði sagt já við þessum samningi. Að sjálfsögðu hefur annað komið strax í ljós. En við þurfum að fá svör við ýmsum spurningum þannig að við getum farið að horfa fram á veginn sem fyrst. Við verðum að svara því hvers vegna ríkisstjórnin lagði ofurkapp á að auka við ábyrgðir ríkissjóðs með því að bæta við 600–700 milljörðum ef það lá alltaf ljóst fyrir að þrotabúið ætti fyrir öllum þessum kröfum. Við þurfum að svara við spurningunni: Hvers vegna vildi ríkisstjórnin leggja svona mikið á sig, og raunar þeir sem vildu samþykkja þessa samninga, og bæta þessu á ríkissjóð? Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra áðan. Þjóðin hefur mjög góð rök fyrir því að neita að borga þessar skuldir því að við höfum alltaf sagt að okkur beri ekki skylda til þess. En það hefði verið mjög ánægjulegt ef ríkisstjórnin, aðilar vinnumarkaðarins og aðrir sem hafa lagt ofuráherslu á að íslenska þjóðin axlaði þessa ábyrgð hefðu fært þessi rök fram ásamt okkur hinum sem höfum haldið þeim á lofti um nær tveggja ára skeið. Það hefði verið óskandi, frú forseti. Það hlýtur að vera áfall fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr að hafa enn og aftur fengið höfnun frá þjóðinni á mál sem hún færir fram. Það er vitanlega ljóst að þjóðin treystir ekki þessari ríkisstjórn. Nú er horft til Íslands frá öðrum ríkjum, ríkjum sem eiga við svipuð vandamál að glíma, ríkjum þar sem stórar Evrópuþjóðir og alþjóðabankar ætlast til þess að einstaklingar og fjölskyldur axli ábyrgð á óskaplega brjálæðislegu, ég finn varla rétta orðið, frú forseti, hvernig þessir bankar gengu yfir þessar þjóðir með óhóflegum lánveitingum sem enginn sá í rauninni fyrir. Mig langar að þakka forseta Íslands fyrir að taka af skarið í því að tala fyrir hönd Íslands. Nú þurfum við að fylgja á eftir, þingmenn og ríkisstjórnin. Þess vegna undrar mig þegar ég sé á timinn.is að hæstv. fjármálaráðherra hafi afþakkað boð um að kynna málstað Íslands fyrir Evrópuráðinu í dag. Hvernig má það vera að þegar fjármálaráðherra hafði tækifæri til að tala við fulltrúa 47 þjóða í Evrópuráðinu í dag til að halda uppi málsvörn fyrir hönd Íslands, til að koma réttum skilaboðum á framfæri gerði hann það ekki? Frú forseti. Við þurfum í fyrsta lagi að horfa fram á við. Við þurfum að snúa vörn í sókn, þingmenn, ríkisstjórnin, þjóðin öll. Við þurfum að tala núna einu máli.

Heyr, heyr.

Ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir þurfa að koma með okkur hinum í þá vegferð. Mér er kunnugt um að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa verið að senda skilaboð út í heim til að reyna að minnka, eða koma í veg fyrir eins og þeir vilja orða það, einhvers konar tjón. Ég hef ekki stórar áhyggjur af tjóninu en það er hins vegar mjög mikilvægt að koma réttum skilaboðum á framfæri. Indefence hefur sent frá sér samantekt til um 300 blaðamanna matsfyrirtækja. Það er mjög mikilvægt og mjög gott. Nú eigum við líka að taka höndum saman um að koma í gegn máli sem er í utanríkismálanefnd um að kanna með málshöfðun á hendur Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Við eigum að svara núna fullum hálsi þegar sóknarfærið er til staðar og við eigum að velta fyrir okkur hvernig standi á því 

Heyr, heyr.

Forseti. Himinn hrundi ekki yfir okkur á sunnudaginn þrátt fyrir aftakaveður, ekki í gær og ekki í dag. Sólin skín reyndar hátt á lofti í dag þrátt fyrir að Icesave-samningnum hafði verið hafnað. Forseti. Ég er afar stolt af samlöndum mínum fyrir að hafa ekki látið bugast þrátt fyrir linnulausan hræðsluáróður í aðdraganda kosninganna og fyrir að hafa fylgt innsæi sínu á laugardaginn var. Engir risahákarlar birtust nema í hugarheimi þeirra sem börðust fyrir því að við samþykktum ranglætið sem felst í því að skuldbinda þjóðina til að taka við skuld sem hún aldrei efndi til. Forseti. Nú er mikilvægt að allir talsmenn þjóðarinnar virði lýðræðislega ákvörðun hennar sem endurspeglast í afgerandi niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni á laugardaginn var. Berjumst af sömu einurð fyrir bestu mögulegu niðurstöðu og gert var í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hafa ber í huga að ef Icesave verður að dómstólamáli er vörn okkar þegar hafin og nákvæmlega allt sem talsmenn þjóðarinnar láta frá sér fara gæti verið notað gegn okkur í dómsmáli. Talsmenn verða því að gæta orða sinna, allra orða sinna - líka gagnvart forseta Íslands og ákvörðun hans að leggja Icesave-samningana í dóm þjóðarinnar eftir að hún kallaði eftir því. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að ef gervallur þingheimur getur ekki stillt strengi sína saman úr vörn í sókn þá getum við ekki ætlast til þess að þjóðin geri það. Hér verður að vera trúverðug vörn og trúverðug sókn. Ég sé ekki að það geti orðið nema einhver verði látinn axla ábyrgð á Icesave-sögunni endalausu. Hreyfingin hafnaði samningaleiðinni þegar ljóst var að krafa okkar um að þjóðirnar þrjár mundu taka áhættuna saman yrði ekki hluti af samningunum. En við skulum hafa í huga að það var forusta Sjálfstæðisflokksins sem ákvað að berjast fyrir því að við ein mundum taka alla áhættuna. Því er það svo að talsmenn þeirrar leiðar hjá Sjálfstæðisflokknum eru engu trúverðugri en forusta ríkisstjórnarinnar til að sætta og sameina þjóðina um þá niðurstöðu sem þeir börðust gegn. Forseti. Það er kominn tími til að einhver beri ábyrgð á Icesave-sögunni endalausu. Það er þeirra sjálfra að finna út úr því en einhver verður að bera ábyrgð þannig að vörn okkar og sókn verði trúverðug.

Hæstv. forseti. Vissulega hefur margt athyglisvert komið fram sem ástæða er til að bregðast við. Ég vil byrja á formanni Sjálfstæðisflokksins sem í fyrsta lagi kallar eftir kosningum. Þar með kallar formaður Sjálfstæðisflokksins eftir pólitískri upplausn í landinu á mjög erfiðum tímum þegar við stöndum í miðjum erfiðum umræðum í kjarasamningum sem skiptir miklu fyrir uppbyggingu atvinnulífsins og efnahagsþróun á næstu mánuðum og missirum hvernig lyktar. Ég held að það sé ekki skynsamlegt að gera það. Hv. þm. Bjarni Benediktsson kallar líka eftir vantrausti á ríkisstjórnina og boðar það þegar í dag. Ég segi bara, virðulegi forseti: Loksins, loksins mannar stjórnarandstaðan sig upp í að leggja fram vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Þeir hafa ekki svo sjaldan boðað að flytja vantraust á ríkisstjórnina án þess að láta verða af því. Mér finnst þetta mjög gott hjá stjórnarandstöðunni því að hún er þar með að leggja sitt af mörkum til að þjappa stjórnarliðum saman. Ég fer fram á það við hæstv. forseta að tillaga formanns Sjálfstæðisflokksins, ég veit ekki hverjir ætla að styðja hann í henni, verði tekin á dagskrá eins fljótt og auðið er  Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þegar hv. þingmaður kallar eftir vantrausti á ráðherra í ríkisstjórninni og stjórnarliða þá lítur hv. þm. Bjarni Benediktsson ekki í eigin barm.

Heyr, heyr!

Ég spyr: Nýtur formaður Sjálfstæðisflokksins trausts í Sjálfstæðisflokknum? Í fyrsta lagi var það ekki að sjá í nýafstöðnum kosningum að mikið af fylgi sjálfstæðismanna fylgdi honum í þeirri afstöðu sem hann tók - og ég vil láta fylgja: sem hann var maður að meiri að taka. Hv. þingmaður svaraði því ekki sjálfur í ræðu sinni hvort hann nyti trausts en því er svarað í málgögnum sjálfstæðismanna.  Síðan kom að varaformanni Sjálfstæðisflokksins. Hún sagði að verri niðurstaðan hefði orðið ofan á, að ég hefði sagt það og ásakaði mig um það. Nú man ég ekki betur en varaformaður Sjálfstæðisflokksins hafi líka samþykkt þessa samninga. Hvað segir hún við því? Var þá verri niðurstaðan ofan á eða samþykktu 70% þingsins samningaleiðina? Ég held að hv. þingmaður ætti að íhuga hvað hún segir. Og þegar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson segir að hann treysti ekki ríkisstjórninni til að vinna að framgangi Íslands í þessu máli fyrir dómstólum, héraðsdómi eða erlendum dómstólum, hvað er hann þá að tala um? Treystir hann ekki færustu lögfræðingum sem við ætlum að fá í þetta verkefni, íslenskum sem erlendum, til að halda  Það er ýmislegt annað, virðulegi forseti, sem ég hefði viljað segja í þessari umræðu en tíma mínum er lokið. Ég vil enda á því að þakka formanni Sjálfstæðisflokksins 

Það var lítið.

Frú forseti. Með þessu frumvarpi er lagt til að Alþingi heimili að fullgilt sé fyrir Íslands hönd bókun um breytingu á samningi sem er um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum milli aðildarríkja Evrópuráðsins og aðildarlanda OECD. Þessi bókun var gerð í París 27. maí 2010. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ákvæðum hennar verði veitt lagagildi hér á landi þegar bókunin hefur öðlast gildi að því er okkur Íslendinga varðar. Samningurinn var fullgiltur með heimild í lögum sem voru nr. 74/1996 og hann öðlaðist gildi hvað Ísland varðar í nóvember 1996. Þetta er merkur samningur, frú forseti. Hann var upphaflega gerður til að efla alþjóðlegt samstarf í skattamálum og berjast gegn skattsvikum. Í því skyni kveður samningurinn m.a. á um gagnkvæm skipti á upplýsingum, sömuleiðis sameiginlegar skattrannsóknir, útvegun gagna og skjala og aðstoð við innheimtu skatta. Það er hins vegar alveg ljóst að samkvæmt þessum samningi er fullveldi ríkja og réttindi skattgreiðenda að fullu virt og samningurinn tryggir vernd í því skyni að gæta trúnaðar vegna þeirra upplýsinga sem kunna að verða veittar á grundvelli fullgildingar hans með samþykkt þessa frumvarps. Tilgangurinn með gerð bókunarinnar sem óskað er heimildar af hálfu ríkisstjórnarinnar til að fullgilda fyrir Íslands hönd er að færa samninginn að þeim alþjóðlegu mælikvörðum sem gilda um upplýsingaskipti af þessum toga. Bókunin kveður t.d. á um strangari skyldur aðildarríkja til að skiptast á upplýsingum frá því sem nú er. Sérstaklega er nefnt að bókunin skyldi ríki til að veita upplýsingar þó að þær séu í vörslu banka og annarra fjármálafyrirtækja. Þetta er mikilvægt, ekki síst á þessum síðustu tímum, frú forseti, þegar ríki og ríkisstjórnir hafa freistað þess að afla upplýsinga sem hingað til hafa verið tryggilega geymdar í skjölum og skjalasöfnum banka til að geta upplýst um mál sem upp hafa komið í kjölfar þess að bankar hafa hrunið, ekki bara á Íslandi heldur líka í öðrum löndum. Það er til að auðvelda gagnkvæma aðstoð ríkja af þessu tagi sem frumvarpið er flutt af ríkisstjórninni. Auk þess gerir bókunin þeim ríkjum sem eru hvorki aðilar að OECD né Evrópuráðinu kleift að gerast aðilar að samningnum svo fremi sem aðildarríkin samþykkja það að öðru leyti. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 74/1996, um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum. Langur titill og langt frumvarp en ég reikna ekki með mikilli umræðu, því miður. Þetta er mjög merkilegt frumvarp og óskaplega mörg ákvæði í því sem ég hef ekki náð að kynna mér út í hörgul. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort þetta frumvarp hefði breytt einhverju um eftirgrennslan íslenskra skattyfirvalda eftir hrun. Það hefur vantað upplýsingar um eignarhaldsfélög á Tortóla sem reyndar heyrir ekki undir þetta en fer í gegnum stöðvar eins og t.d. Lúxemborg. Ef við hefðum staðfest þetta frumvarp áður hefði það hjálpað íslenskum skattyfirvöldum að ná og greina hvernig landið lægi í strúktúr fyrirtækja? Ég hef margoft nefnt það hér, herra forseti, að ein af ástæðum hrunsins sé sennilega veila í hlutabréfaforminu sem felst í því að menn mynda keðjur af fyrirtækjum þar sem eitt hlutafélag á í öðru, hvert á fætur öðru. Þessar keðjur geta verið mjög langar og þær geta jafnvel farið í hring, þ.e. getur bitið í skottið á sér, og þannig fara peningar hring eftir hring og virðast mynda eign og hagnað sem ekki er til staðar. Þetta býður líka heim skattsvikum því að menn geta látið hagnaðinn myndast í hluta keðjunnar, einhverjum hlekk, sem liggur jafnvel í landi þar sem ekki eru skattar. Spurning mín er einföld: Hefði þetta frumvarp, ef samþykkt hefði verið fyrr, fyrir hrun, leyst úr þessum vanda?

Herra forseti. Ég er ekki viss um að ég geti fullyrt að svo sé. Þetta frumvarp er, eins og hv. þingmaður nefnir, fyrst og fremst í tengslum við alþjóðlegt samstarf um skattamál og baráttu gegn skattsvikum. Ég hef ekki litið svo á að það hefði endilega getað upplýst um ýmislegt af því meinta sviksamlega atferli sem hefur átt sér stað við að fela handhöfn eignar í hlutafélögum. Þó kann svo að vera eins og hv. þingmaður rekur sem þekkir þessi mál miklu betur en ég. Það hefði í einhverjum tilvikum verið hægt að rekja sig út frá þeim skatttengdu upplýsingum sem varða frumvarpið og samninginn, sem er andlag þess, ef menn hefðu getað í krafti heimildanna sem þar eru rakið sig út frá skattavinklum eftir mjög flóknum þráðum. Ég treysti mér þó ekki til að fullyrða það. Ég tel hins vegar að í framtíðinni fæli þetta menn frá því að nota aðferðir og leiðir sem kunna að vera á gráu svæði. Eftir því sem fleiri lönd fullgilda samning eins og þennan með því að gerast aðilar að honum og lýsa því þar með yfir að þau muni ekki skirrast við að nota þær heimildir sem hann gefur ætti það að verka sem forvörn á þá sem hafa verið í slíkum hugleiðingum. Þetta er eitt af þeim fróðlegu rannsóknarefnum sem nefndin mun væntanlega skoða. Ég hygg að í meðferð nefndarinnar komi á fund hennar sérfræðingar sem geta hugsanlega upplýst þetta betur. Til þess að ég undirstriki svar mitt þá treysti ég mér ekki til að fullyrða að svarið við spurningu hv. þingmanns sé jákvætt.

Herra forseti. Þessi samningur fjallar um stjórnsýsluaðstoð í skattamálum og því tel ég einboðið að málinu verði vísað frá utanríkismálanefnd til skattanefndar til ítarlegrar umfjöllunar þar vegna þess að þar liggur þekkingin í skattamálum. Ég var að velta fyrir mér ef skattyfirvöld hefðu viljað fá upplýsingar frá t.d. Lúxemborg eða London um ákveðnar færslur sem þau hefðu orðið vör við í bókhaldi fyrirtækja á Íslandi hvort þessi samningur hefði liðkað fyrir að þær upplýsingar kæmu. Það er líka annar flötur á þessu sem frumvarpið tekur væntanlega ekki á. Það er þegar stórir hluthafar holuðu hlutafélögin að innan og gengu í rauninni á rétt minni hluthafa í stórum stíl þannig að 60 þús. manns töpuðu um 80 milljörðum - ósköp venjuleg heimili töpuðu um 80 milljörðum og geta ekki gert sér neina von um að ná þeim peningum aftur. Þar brugðust stærstu hluthafarnir. Ég sé ekki að þetta frumvarp taki endilega á því nema það komi þá sem aukaafurð þegar verið er að rannsaka skatt fyrirtækja að eitthvað sviksamlegt komi í ljós gagnvart minni hluthöfum í viðkomandi fyrirtækjum. Það gæti komið í ljós. Þetta er mjög áhugavert mál og ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að flytja það. Ég hef skilning á að hann geti ekki svarað fyrir allt sem þar er tæpt á því að frumvarpið er líka mjög viðamikið og tekur á mörgum málum.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég tel að það sé rétt verklag hjá hv. utanríkismálanefnd að vísa þessu máli áfram til umsagnar hjá skattanefnd. Það er rétt sem hann segir, þar liggur sérfræðiþekkingin og reynslan við að vinna mál af þessu tagi. Þar væri hægt að skoða hvers konar tæki felst í reynd í þessum samningi. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég treysti mér ekki til að fullyrða að svarið við hinni upphaflegu spurningu hv. þingmanns sé jákvætt en ég undirstrika hins vegar, út af inntaki spurningar hans, að þessi samningur kveður á um gagnkvæma aðstoð við sameiginlegar skattrannsóknir. Reyndar eru orðin „sameiginlegar skattrannsóknir“ notuð í ákvæðum í samningnum og kveða á um skipti upplýsinga og sömuleiðis um útvegun gagna og skjala. Hv. þingmaður velti því sérstaklega upp, án þess að hann krefði mig endilega svara, hvort væri hægt að rannsaka t.d. færslur sem starfsmenn hins opinbera hefðu tekið eftir eða starfsmenn í bönkum eða eftirliti hugsanlega og þætti sérkennilegar. Ég mundi að órannsökuðu máli ætla að ef hægt væri að færa að því efnisleg rök, að hugsanlega væri verið að misfara með það sem tengist skattinnheimtu, þá væri það svo. Eins og hv. þingmaður veit er hægt að teygja orðið skattheimta yfir ákaflega víðfeðmt svið mannlegra samskipta þannig að ekki er óhugsandi að svo sé. Það er eitt af því sem hægt er að skoða í umferð nefndarinnar um málið.

Herra forseti. Mér finnst ótækt að svona viðamikið frumvarp fari í gegn algjörlega umræðulaust og ég bendi á að það á við ótölulega marga skatta sem við leggjum á. Það stendur í viðauka A að það taki til tekjuskatts til ríkisins, eignarskatts til ríkisins - þá er væntanlega átt við auðlegðarskattinn - og síðan tekju- og eignarskatts innlánsstofnana o.s.frv. Meira að segja er sagt í F-lið að það taki til iðnaðarmálagjalds sem er búið að leggja niður þannig að það þyrfti að skoða, eða hætta að innheimta skulum við segja - það var ekki lagt niður því að þó að það væri mannréttindabrot taldi hæstv. ríkisstjórn ekki ástæðu til að afnema lögin sem brutu mannréttindi. Það lýsir kannski hæstv. ríkisstjórn betur en Mannréttindadómstóli Evrópu. Hér er sem sagt tekið á því að stjórnvöld aðstoði hver önnur við upplýsingar um rannsóknir skattamála. Með alþjóðavæðingunni og útrásinni og öllu sem því fylgdi og aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu, þar sem hvatt er til þess að fyrirtæki og einstaklingar eigi eignir og séu með efnahagslega starfsemi annars staðar en á Íslandi, kemur náttúrlega upp sá vandi að fylgjast með því hvar menn eru staddir og hvað þeir eru að gera og hvernig hægt er að staðfesta það, eins og með auðlegðarskattinn. Þegar telja á til allar eignir sem menn eiga, beint og óbeint, í gegnum hlutafélög og annað er náttúrlega mjög mikilvægt að skattyfirvöld hafi upplýsingar um gögn alls staðar. Þótt ég sé ekki þar með að styðja þann slæma skatt vildi ég samt geta þessa. Ég vil koma því að, herra forseti, í þessu sambandi að í auðlegðarskattinum eru ekki verðmæti lífeyrisréttinda sem geta verið miklu meira virði en þau mörk sem við erum að tala um, 75 millj. kr. Ég geri ráð fyrir að sumir ráðherranna séu með það góð lífeyrisréttindi að þau mundu falla undir auðlegðarskatt ef metin væru til fjár. Það er ekki gert og þarf að laga að mínu mati.

Herra forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórnin leitar heimildar Alþingis til að fullgilda mjög merkilegan samning um nýmæli í vörumerkjarétti. Þetta er hinn svokallaði Singapúr-samningur sem var gerður á ríkjaráðstefnu á vegum Alþjóðahugverkastofnunarinnar 27. mars 2006. Ég get þess líka að samhliða þessari tillögu verður flutt frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 45/1997, um vörumerki, með síðari breytingum, sem búið er að leggja fram að því er ég best veit af hálfu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hnykkir einmitt í íslenskan rétt nauðsynlegum breytingum til að við getum notfært okkur og staðið við það sem er að finna í þessum samningi. Singapúr-samningurinn er byggður á þeim samningi sem ég nefndi áðan, um vörumerkjarétt, sem Ísland hefur ekki verið aðili að en hefur mun víðara gildissvið en hinn upphaflegi samningur. Aðildarríkin voru þegar síðast var skoðað orðin 24 talsins. Þessi samningur var undirritaður af okkar hálfu fyrir röskum fjórum árum. Nú eru menn að slá hann í gadda inn í hið íslenska réttarkerfi með því að flytja hér þingsályktunartillögu um fullgildingu hans. Eftir því er óskað af markaðnum. Markmið þessa samnings er í grófum dráttum að koma á samræmdu alþjóðlegu skipulagi fyrir skráningu vörumerkja. Þessi samningur tekur tillit til breytinga sem hafa orðið í samskiptum og hann gerir t.d. ráð fyrir því að ef einhver vill leggja inn umsókn um vörumerki þurfi hann ekki lengur að koma með það á pappír eða í annarri gerð sem hægt er að festa hönd og fingur á heldur geti hann gert það með rafrænum hætti. Þessi samningur tekur til allra merkja sem er heimilt að skrásetja í aðildarríkjum samningsins. Þetta er t.d. í fyrsta sinn - og það eru nýmælin sem ég vísaði til í upphafi máls míns - sem vörumerki sem kalla má óhefðbundin eru viðurkennd í alþjóðasamningi um vörumerki. Menn geta þá velt því fyrir sér hvað séu óhefðbundin vörumerki. Svarið er nokkuð fróðlegt. Það eru t.d. heilmyndir og myndir í þrívídd en samningurinn tekur líka til staðsetningar og hreyfingar merkja og sömuleiðis ósýnilegra merkja, sem dauðlegum mönnum kann nú kannski að virðast dálítið merkilegt. Það eru merki sem er miðlað í krafti annarra skilningarvita en sjónar, þ.e. vörumerki sem að einhverju eða öllu leyti byggjast á hljóði, lykt, bragði eða snertimerkjum. Þannig vindur nú tímanum fram og tækninni sem honum fylgir innan ramma vörumerkja eins og annarra mannanna hluta. Í þingsályktunartillögunni er óskað eftir heimild til að geta staðfest þennan samning vegna þess að íslenskir hönnuðir sem hafa getið sér gott orð, m.a. á þessu sviði, munu í krafti staðfestingar hugsanlega sjá fram á betri tækifæri til að koma góðum afurðum sínum og sköpunarverkum á framfæri erlendis. Með þessum samningi er komið á sérstöku þingi aðildarríkja sem getur breytt reglugerðum sem eru settar á grundvelli samningsins. Þannig má segja að komið sé á sveigjanleika í vernd vörumerkja. Það verður því auðveldara í framtíðinni að bregðast við breyttum aðstæðum og kannski sérstaklega nýrri tækniþróun sem leiðir mögulega til þess að nýjar gerðir vörumerkja koma fram. Við þurfum þá ekki að samþykkja sérstök lög, hvað þá að gera nýja samninga eftir að búið er að ná þeim sveigjanleika sem felst í þessum. Ég legg til, herra forseti, að nær þessari umræðu slotar verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Við ræðum hér röð af frumvörpum og tillögum til þingsályktunar sem fjalla um hin ýmsu mál sem öll eru mjög mikilvæg. Í 1. málsl. 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar stendur að eignarrétturinn sé friðhelgur. Hvað felst í því, herra forseti? Það er mjög víðtækt ákvæði. Á Vesturlöndum hefur eignarrétturinn verið mjög klipptur og skorinn. Hann felst í veðbókarvottorðum, hann felst í því að hægt er að skrá eign og tryggja hana á margan hátt og það sem er mest um vert - hugverkarétt má tryggja meðal annars með vörumerkjum og einkaleyfum. Vörumerki eru eign sem fylgir ákveðinni vöru eða t.d. hugbúnaði. Ég minni á vörumerkið Microsoft sem er afskaplega verðmætt. Ég minni á vörumerkið Coca Cola sem er sennilega verðmætasta vörumerki í heimi og fylgir ákveðnum drykk sem kunnugt er. Í vörumerkjum felst þannig eignarréttur. Með samkomulagi um vörumerki á heimsvísu er eignarrétturinn á þessum vörumerkjum í raun og veru staðfestur. Eignarrétturinn var mjög vanþroskaður í fyrrum Sovétríkjunum og kommúnistaríkjum yfirleitt, Kína þar með talið en þróunin hefur verið sú að hann hefur byggst upp, t.d. í Kína, þó að hann sé enn nokkuð vanþroskaður að ég tel þó ég hafi ekki kynnt mér það nýverið. Mjög mikilvægt er fyrir aðila sem ætla að flytja vörur og þjónustu til þeirra landa að vörumerki sé viðurkennt sem hluti af eignarrétti. Sumir telja jafnvel að sú hagsæld sem Vesturlönd hafa búið við umfram kommúnismann sem beið skipbrot hafi stafað af því að eignarrétturinn var virtur á þennan hátt, menn hafi haft að einhverju að keppa þegar þeir rannsökuðu einhvern hlut eða bjuggu til hugbúnað, eins og Microsoft gerði og er að gera og er stöðugt að bæta í verðmæti þess vörumerkis. Þessi tillaga til þingsályktunar fjallar því aðallega um eignarrétt. Með hliðsjón af því vildi ég gjarnan að hv. utanríkismálanefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar velti fyrir sér hvort það eigi ekki heima til enn frekari og nákvæmari skoðunar hjá hv. efnahags- og skattanefnd sem fjallar um efnahagsmál. Ég tel að eignarrétturinn og efnahagsleg áhrif hans eigi heima þar en þó má vel vera, herra forseti, að málið heyri undir viðskiptanefnd þar sem þetta er mjög tengt viðskiptum. Kannski væri lausnin sú að vísa málinu til beggja nefnda. Ég tel mikilvægt að menn skoði þetta nákvæmlega og átti sig á hvað hér er innifalið. Það er mjög skemmtilegt sem hæstv. ráðherra kom inn á að vörumerki eru ekki lengur eitthvert prentað merki á blaði heldur geta þau verið hólógrafía eða heilmyndir, myndir í þrívídd eins og við sjáum í nýjustu kvikmyndunum, lykt og hljóð og bragð og annað slíkt. Það er mjög áhugavert að vörumerki geti falist í einhverju hljóði. Ég ætla ekki að fara dýpra ofan í þetta, ég hef ekki kynnt mér tillöguna nægilega vel til þess, en ég átta mig á því að það er mjög umfangsmikið og hefur mikil áhrif.

Virðulegi forseti. Hér leita ég heimildar Alþingis fyrir ríkisstjórnar hönd til að fullgilda samning sem hefur verið umdeildur en einnig þótt mjög merkur og brjóta að mörgu leyti í blað en hann felur í sér réttinn til aðgangs að upplýsingum og sömuleiðis þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang hans að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Þetta er hinn svokallaði Árósasamningur sem við þingmenn höfum margoft rætt um hér allar götur frá því ég kom inn á þing eða upp úr því, 1991, ekki síst á þeim tíma þegar ég var umhverfisráðherra fyrir margt löngu á seinni parti síðustu aldar. Samningurinn dregur nafn sitt af því að hann var samþykktur í hinni víðfrægu dönsku borg, Árósum, á fjórðu ríkjaráðstefnunni sem haldin var um þessi mál. Það þurfti marga fundi til að komast að þessari niðurstöðu en samningurinn var samþykktur 1998. Samhliða þessari tillögu flytur hæstv. umhverfisráðherra frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að hægt sé að standa við fullgildingu Árósasamningsins ef af verður. Meðal annars. flytur hæstv. ráðherra frumvarp til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þær lagabreytingar sem er að finna í því frumvarpi eru nauðsynlegar til að hægt sé af Íslands hálfu að standa við skuldbindingarnar sem samningurinn leggur þeim ríkjum sem aðild að honum eiga á herðar. Þessi samningur er ólíkur öðrum samningum sem eru í gildi um umhverfismál. Hann tengir í fyrsta lagi umhverfisrétt og mannréttindi. Í öðru lagi viðurkennir hann að menn hafi skyldum að gegna gagnvart komandi kynslóðum þannig að í reynd felur hann í sér rétt óborinna einstaklinga að því er umhverfismál varðar. Samningurinn staðfestir að aðild allra hagsmunaaðila sé nauðsynleg til að ná markmiðum sjálfbærrar þróunar og hann tengir saman ábyrgð stjórnvalda og umhverfisvernd. Í samningnum er athyglinni líka beint að því sem kalla má gagnverkandi áhrif almennings og stjórnvalda í lýðræðislegu samhengi. Í honum er t.d. sú skylda lögð á herðar samningsaðilum að þeir verða að ábyrgjast rétt til aðgangs að upplýsingum til þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgangs hans að því sem kalla má réttláta málsmeðferð í umhverfismálum í samræmi við ákvæði samningsins, allt í þeim tilgangi að stuðla að verndun réttinda hvers einstaklings af núlifandi og einnig komandi kynslóðum til að lifa í umhverfi sem er fullnægjandi fyrir heilsu og velferð borgara. Að þessu leyti eins og ég sagði áðan finnst mér samningurinn merkilegur vegna þess að hann leggur á okkar herðar ákveðnar skyldur varðandi óborna einstaklinga. Í þessu er ákveðin póetísk fegurð sem ég a.m.k. skynja mjög djúpt. Segja má, frú forseti, að Árósasamningurinn veiti almenningi réttindi sem eru þríþætt. Þau réttindi mynda hinar þrjár stoðir samningsins. Í hinni fyrstu er sú skylda lögð á herðar samningsaðilanna að tryggja almenningi upplýsingar um umhverfismál með ákveðnum skilyrðum. Þannig er tekið fram að upplýsingarnar skuli gerðar aðgengilegar eins fljótt og hægt er nema að magn og flókin gerð upplýsinganna réttlæti að frestur til að veita þær verði framlengdur. Í þeirri stoð er einnig kveðið á um í hvaða tilvikum megi hafna beiðni um aðgang að upplýsingum, t.d. ef viðkomandi stjórnvald sem fær beiðnina hefur þær ekki undir höndum. Sömuleiðis er fjallað um söfnun og dreifingu slíkra upplýsinga m.a. í þeim tilgangi að gera þær sem aðgengilegastar. Önnur stoðin skyldar aðildarríkin til að tryggja almenningi þátttöku í ákvarðanatöku sem snertir umhverfið. Ákvæðin sem undir þessa stoð falla fela í sér að upplýsa skuli almenning sem málið varðar um fyrirhugaða starfsemi, um umsókn um leyfi, jafnframt um fyrirhugað ákvarðanatökuferli og veita samkvæmt samningnum sanngjarna fresti til að gefa almenningi kost á að gera athugasemdir og koma sjónarmiðum sínum á framfæri áður en endanleg ákvörðun er tekin. Þannig skal almenningi gert kleift að taka þátt mjög árla í ferlinu þegar allir kostir eru fyrir hendi og hægt er með góðum rökum að segja og sanngirni að um virka þátttöku geti verið að ræða. Þessi stoð, önnur stoðin í samningnum, felur í sér að þar til bæru stjórnvaldi ber að veita þeim sem málið varðar aðgang að öllum upplýsingum sem skipta einhverju máli varðandi ákvarðanatökuna. Hér er því um mjög víðtæka réttindagjöf að ræða. Stjórnvöld tryggja líka að þegar ákvarðanir eru teknar verði tekið eðlilegt tillit til þeirrar niðurstöðu sem liggur fyrir eftir aðkomu almennings og jafnframt að almenningur sé upplýstur um ákvörðun þegar hún liggur fyrir og rökin sem liggja að baki hennar. Þá skulu þeir sem eru aðilar að samningnum, vitaskuld innan ramma landslaga og eftir því sem kleift er með sanngirni og eftir því sem viðeigandi er, beita þessum aðferðum t.d. varðandi ákvarðanir um hvort leyfa beri að sleppa erfðabreyttum lífverum út í umhverfið af ásettu ráði. Almenningi skal líka gert kleift að koma að ákvarðanatöku varðandi skipulag, áætlanir og stefnumótun um umhverfismál og að undirbúningi reglna sem eru bindandi ef þær kunna að hafa umtalsverð áhrif á umhverfið. Með þriðju stoðinni styður samningurinn þau réttindi sem ég hef lýst undir fyrstu og annarri stoð hans með ákvæðum um aðgang að réttlátri málsmeðferð sem stuðlar vitaskuld að auknu vægi samningsins. Það má því kannski segja að þriðja stoðin sé með vissum hætti burðurinn undir hinum fyrri tveimur. Ríkjunum og þeim sem eru aðilar að samningnum er gert að tryggja að öllum sé opinn endurskoðunarleið fyrir dómstólum eða öðrum hlutlausum og óháðum aðila, vitaskuld innan marka laganna sem ríkja í hverju landi, að því er varðar ákvarðanir stjórnvalda sem tengjast upplýsingum samkvæmt samningnum. Almenningi skal þannig tryggð leið til að fá fram endurskoðun eða til að vefengja lögmæti ákvarðana, aðgerða eða þá aðgerðaleysis sem segja má að falli undir ákvæði samningsins og varðar beinlínis þátttöku almennings sem málið varðar til ákvarðanatöku um einhverja tiltekna starfsemi. Hvað teljast svo nægjanlegir hagsmunir ber að ákvarða eftir landslögum og ávallt með það að markmiði að veita almenningi sem málið varðar víðtækan aðgang að réttlátri málsmeðferð. Það ber að taka fram að samkvæmt þessum samningi skulu hagsmunir frjálsra félagasamtaka um umhverfisvernd sem uppfylla ákveðin skilyrði þó ávallt teljast nægjanlegir. Samningsríkin skulu líka tryggja almenningi sem uppfyllir skilyrði laga aðgang að stjórnsýslu eða dómstólameðferð til að geta krafist þess að aðgerðir eða aðgerðaleysi af hálfu einstaklinga eða stjórnvalda sem ganga gegn ákvæðum landslaga um umhverfið verði tekið fyrir. Sömuleiðis skulu tryggð virk úrræði almennings til að beita framangreindum rétti sínum. Eins og þeir skilja og skynja sem hlýtt hafa á mál mitt er hér um að ræða ansi djarftækan og róttækan samning sem ég veit að mörgum þykir gríðarlegur fengur að og margir hafa barist fyrir árum saman. Þó veit ég líka að jafnvel í hópi hinna víðsýnu og umburðarlyndu hv. þingmanna leynast nokkrir sem tíminn hefur leitt í ljós að kunna að vera í einstökum atriðum andstæðir því sem hér hefur verið lagt fram og þeirrar heimildar óskað sem felst í þessari þingsályktunartillögu. Ég legg svo til, herra forseti, að þegar umræðunni slotar verði þessari merku tillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirferðina. Mig langar að spyrja hann örfárra spurninga. Í fyrsta lagi: Nái þessi þingsályktunartillaga fram að ganga og þau frumvörp sem þurfa að fylgja henni - ef ég veit rétt eru þau tvö og mér finnst mjög sérkennilegt að þau skuli ekki vera rædd í samhengi og í framhaldi af þessu - erum við þá að ganga lengra en önnur ríki sem hafa verið að taka upp Árósasamninginn? Mér er sagt að einungis eitt ríki hafi tekið þetta upp með þessum hætti, sem er Holland, og síðan hafi það farið aftur inn á fyrri braut því að flækjustigið sem þarf að fara í gegnum, sem ég get svo sem sýnt hæstv. utanríkisráðherra hér, finnst mér ærið eins og það er. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi sannfæringu fyrir þessu máli, hvort hann telji ekki að við séum að ganga miklu lengra en aðrar þjóðir. Mig langar líka að spyrja, vegna þess að mér finnst hæstv. ríkisstjórn alltaf vera að beina kröftum sínum að því að bæta við verkefnum sem eru þó nægjanleg fyrir: Reynslan sýnir okkur, t.d. í úrskurðarnefnd um byggingar- og skipulagsmál, sem hefur samkvæmt reglugerð 4–8 vikur til að úrskurða í málum, að staðan er þannig að í síðustu 20 málum hefur það að meðaltali tekið 40 vikur að úrskurða, þ.e. tíu sinnum lengri tíma en til er ætlast í reglugerð 

Herra forseti. Hv. þingmaður gerir að umtalsefni að sér þyki skrýtið að þessi tillaga skuli flutt til að heimila staðfestingu á þessum samningi án þess að nauðsynlegar lagabreytingar séu reifaðar samhliða eða þá strax á eftir. En þó að hv. þingmaður sé ekki allra karla elstur hér veit hann að þessi háttur er yfirleitt hafður á. Ég man ekki eftir því að menn hafi sérstaklega tengt saman fullgildingu og síðan þau lög sem þarf til að útfylla samninginn. Það kann að vera að hv. þingmaður viti af því en það er ekkert óeðlilegt við það. Hv. þingmaður spyr mig sömuleiðis hvort sú leið sem valin er í frumvörpum hæstv. umhverfisráðherra, sem verða þá rædd á þessu þingi, gangi lengra en gert er í öðrum löndum. Mér er ekki kunnugt um það en þá verð ég líka að gera þá ærlegu játningu að ég hef ekki nema bara skimað þau frumvörp rétt sisona. Ég þekki hins vegar þennan samning og hef tekið þátt í umræðum um hann nokkrum sinnum á Alþingi á umliðnum árum. Það hefur verið mikið keppikefli margra, umhverfisverndarsinna og annarra, að ná þessu máli fram vegna þess að eins og hv. þingmaður bendir á eykur það stórlega rétt umhverfisverndarsinna og líka samtaka. Ég held þó að ég hafi bara af mikilli samviskusemi greint nákvæmlega frá því sem er að finna í samningnum. Ég sagði líka í minni fyrstu setningu, þegar ég hóf framsögu mína, að þetta væri umdeilt mál. Ég hef ekki gengið þess dulinn í þessum sölum og umræðum að svo sé. Ég treysti mér ekki til að fullyrða um það hvort þetta muni endilega lengja fresti - það er rétt hjá hv. þingmanni að þeir hafa verið bagalega langir. Ég hef þó í þeim ráðuneytum þar sem ég hef gegnt forstöðu gert mitt til að draga úr þeim og tókst það í einu ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil líka hvetja hæstv. ráðherra til að kynna sér þetta betur vegna þess að samkvæmt mínum upplýsingum er verið að ganga mun lengra í innleiðingu þessa samnings en önnur ríki hafa gert. Eftir því sem mér er tjáð var það gert í Hollandi en síðan hafi verið snúið til baka vegna þess að þetta þótti allt of svifaseint. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað finnst honum gagnvart þessum samningi hér og þeim frumvörpum sem liggja fyrir að þeir aðilar sem ekki hafa lögvarin réttindi geti kært allt milli himins og jarðar, ef ég orða það nú þannig? Maður sér það alveg fyrir sér að slíkt gerist og strax koma upp í hugann nöfn á ákveðnum aðilum sem mundu væntanlega gera það í því ferli sem fram undan væri. Mig langar líka að kalla eftir svörum frá hæstv. ráðherra, hvort ekki væri nær fyrir stjórnsýsluna að taka sig betur á til þess að sinna þá þeim kröfum sem gerðar eru til hennar í dag með úrskurði. Nú veit hæstv. ráðherra að sérstaklega eitt ráðuneyti, umhverfisráðuneytið, hefur staðið sig afskaplega illa í því og eins hæstv. utanríkisráðherra sem margsinnis hefur farið fram úr þeim frestum sem gefnir eru. Hér er klárlega verið að bæta við fleiri flækjustigum og fleiri kærum. Væri ekki skynsamlegra að við næðum þó tökum á því sem við værum að vinna með í dag? Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af því að þeir verði þá enn lengri þeir frestir sem um er að ræða, sem muni geta haft það í för með sér að hægja á eðlilegri atvinnuuppbyggingu sem ég og hæstv. utanríkisráðherra erum sennilega sammála um að sé mjög mikilvægt að fari hér í gang. Mér finnst að það þurfi að ræða þetta út frá þessum sjónarmiðum. Að lokum vil ég hvetja hæstv. utanríkisráðherra til þess að kynna sér þetta betur því að eftir mínum upplýsingum gengur þetta mun lengra en annars staðar er gert og það finnst mér ekki gott.

Herra forseti. Krafa tímans er aukið lýðræði. Við höfum fundið það mjög glöggt hér á síðustu missirum, alþingismenn, og það felur í sér aukinn rétt til almennings. Ég er ekki alveg viss um að jafnvel þó að menn taki þessum samningi með þeim hlýju faðmlögum sem hv. þingmaður gerði hér áðan þurfi þeir endilega að óttast að frestirnir aukist og lengist. Er það ekki þannig að þeim samtökum sem hv. þingmaður átti við hafi alltaf tekist að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, mönnum hefur tekist, ef einhverjir meinbugir hafa verið á því, að koma þessum sjónarmiðum í gegn með einhverjum hætti, og það hefur leitt til þess að menn hafa þurft á þessum lögboðnu frestum að halda. Því miður hefur það gerst að menn hafa farið fram úr þeim. Það er mjög bagalegt. Ég er sennilega sekur um eitthvað slíkt líka frá því að ég var yfirmaður og ráðherra skipulagsmála, ég man að það voru mjög erfið mál sem fóru til þeirrar nefndar sem hv. þingmaður nefnir hér. Eins og ég sagði, og hóf mína framsögu á, geng ég þess ekki dulinn að þetta er umdeilt mál en það er þarft að ræða þetta. Ég treysti þeim nefndum sem um þetta fjalla til þess að fara mjög djúpt í málið og skila þeim viðhorfum sem eru á meðal þingmanna. Ég efa ekki að tekist verður á um þetta mál en þetta er að ýmsu leyti mjög merkilegt mál jafnvel þó að hv. þingmenn, eins og sá sem hér talaði áðan, sjái í því einhvers konar möguleika á töfum, málið er ekki sett fram til þess. Við verðum hins vegar að sameinast um það, bæði varðandi þetta mál og önnur, að seinum viðbrögðum ráðuneyta verði útrýmt. Það er mjög bagalegt að þau fari fram yfir tilskilinn frest, ég hef margoft tekið undir það.

Hæstv. forseti. Það er rétt, sem fram kom í framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra, að þetta mál hefur áður komið hér til umræðu og umfjöllunar á þingi. Mig minnir að það hafi síðast verið 2005 en það kann að vera að mér skjöplist eitthvað nákvæmnin í þeim efnum. 
             Tillagan sem hér er til umræðu á rætur sínar að rekja til Árósasamningsins frá 1998 sem Ísland átti aðild að og þetta tiltekna þingmál snýst um fullgildingu samningsins. En svo, eins og fram kom í umræðum áðan, eru á leiðinni inn í þingið, og verða hugsanlega tekin til umræðu á næstu dögum, lagafrumvörp sem fela í sér að efnisreglur byggðar á samningnum verða teknar í íslenskan rétt. Í ljósi þess er kannski eðlilegra að geyma umræðu sem snýst um hin eiginlegu efnisatriði eða útfærsluatriði þangað til umræða um frumvörpin kemur en það er þó alveg þarft að nefna, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerði hér áðan, að þarna kann að vera um að ræða, í þeim frumvörpum sem hæstv. umhverfisráðherra hefur lagt fram, útfærslu sem ber að gjalda nokkurn varhuga við. Það má segja að undir þau meginsjónarmið sem felast í Árósasamningnum megi taka. Um er að ræða samning sem hefur það að markmiði að gefa almenningi aukinn rétt í sambandi við ákvarðanatöku um umhverfismál, bæði hvað varðar aðgang að upplýsingum og hvað varðar möguleika til að leita úrlausnar mála í ágreiningsmálum. Þarna er um að ræða, í samningnum sjálfum og þar af leiðandi í þingsályktunartillögunni, ákveðnar stefnumarkandi yfirlýsingar, ef svo má segja, en það er eins og svo oft að það er kannski fyrst og fremst þegar kemur að útfærslunni eða aðferðinni við innleiðingu þeirra meginsjónarmiða sem fram koma í samningnum sjálfum sem ágreiningsefnin koma upp. Þess vegna gefur þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra kannski ekki svo mikið tilefni til langra eða harðvítugra deilna hér en án þess að ég hvorki lofi því né hóti þá hygg ég að umræður verði meiri og skoðanir skiptari um þá útfærslu sem finna má í frumvörpum hæstv. umhverfisráðherra. Þar munu koma til sjónarmið eins og þau sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hér áðan varðandi það hversu langt er gengið í þeirri reglu sem kölluð hefur verið actio popularis, um málshöfðunarrétt hvers sem er í tilteknum tilvikum, og fleiri slík atriði þar sem tillögur hæstv. umhverfisráðherra virðast í fljótu bragði ganga lengra en nauðsynlegt er samkvæmt ákvæðum Árósasamkomulagsins sjálfs og lengra en gert er í ýmsum nágrannalöndum. En um þær nánari útfærslur þarf kannski ekki að fjölyrða hér. Í þessari ræðu ætlaði ég bara að vekja örstutt athygli á þessum sjónarmiðum og jafnframt vísa til þess að efnisumræða verði meiri í umræðum um þau frumvörp sem væntanleg eru á dagskrá þingsins. Ég vildi hins vegar beina því til hv. utanríkismálanefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, þessa þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra, að það verði nokkur samvinna, annars vegar á vettvangi utanríkismálanefndar og hins vegar á vettvangi umhverfisnefndar, sem fær þau frumvörp sem umhverfisráðherra hefur flutt, um afgreiðslu þessara mála þannig að það verði gert í einhverju samhengi. Ekki endilega þannig að efni tillögunnar verði breytt en það hefur hins vegar ákveðin hagkvæmnissjónarmið á bak við sig og er einfaldlega skynsamlegt í málum af þessu tagi að þessar tvær nefndir vinni náið saman þegar um er að tefla mál sem eru jafnnátengd og hér um ræðir. Ég legg því áherslu á að hv. utanríkisnefnd fylgist vel með þeirri efnislegu vinnu sem mun fara fram í umhverfisnefnd af því að eðli málsins samkvæmt hefur utanríkisnefnd fyrst og fremst skoðað formhlið mála í sambandi við fullgildingu alþjóðasamninga af þessu tagi en einstakar fagnefndir þingsins hafa frekar lagst í efnisþættina. Ég beini þeim tilmælum til hv. formanns utanríkismálanefndar og utanríkismálanefndar sem slíkrar að þetta sjónarmið verði haft í huga. Sitjandi í umhverfisnefnd veit ég að þar er áhugi á málinu mikill þó að skoðanir kunni að vera skiptar.

Forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar áðan að tilefni þess að við setjum á ræður undir þessu máli er það að þau frumvörp sem liggja fyrir frá hæstv. umhverfisráðherra í tengslum við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir eru eftir, og þau mál sem annars vegar gera ráð fyrir lagabreytingu og hins vegar frumvarp um úrskurðarnefnd í umhverfis- og auðlindamálum eru þess eðlis að þau leiða af fullgildingu þingsályktunartillögunnar og samningsins um aðgang almennings að upplýsingum og þátttöku í ákvarðanatöku. Hafa ber í huga að það er mjög æskilegt að umræðan í umhverfisnefnd sem fær þessi tvö frumvörp til umfjöllunar verði tekin og menn sjái til enda í þeim málum áður en sú þingsályktunartillaga sem hæstv. utanríkisráðherra mælti nú fyrir verði afgreidd frá hinu háa Alþingi. Þetta ber að hafa í huga sérstaklega þegar við skoðum sögu þessa máls í gegnum tíðina. Eins og hér hefur komið fram gerðist Ísland aðili að Árósasamningnum þegar hann var frágenginn í júní 1998 og var þar meðal 35 ríkja. Síðan hefur gengið alla vega að innleiða þau atriði sem í honum eru en eins og hér hefur komið fram hvílir hann á þremur stoðum. Fyrsta stoð þessa samnings leggur samningsaðilum og stjórnvöldum skyldur á herðar varðandi aðgang almennings að upplýsingum um umhverfismál. Önnur stoðin skyldar aðildarríkin til að tryggja almenningi þátttöku í ákvarðanatöku. Á þriðju stoðinni byggir samningurinn framangreind réttindi með ákvæðum um aðgang að réttlátri málsmeðferð sem stuðli að auknu vægi samningsins. Það er sú þriðja stoð sem verið er að innleiða hér því að hina tvo fyrrnefndu þættina er búið að innleiða, annars vegar með lögum nr. 23/2006, um upplýsingarétt um umhverfismál, og hins vegar með lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, og einnig lögum nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Þar með hefur Ísland með þeim hætti staðið við allar þær skuldbindingar sem Árósasamningurinn kveður á um varðandi fyrstu og aðra stoðina en þriðja stoðin hefur staðið í kerfinu öllu og innleiðing hennar og til þess liggja miklar og margvíslegar ástæður. Það má segja að grunnurinn komi ágætlega fram í áliti sem réttarfarsnefnd setti fram árið 2001. - Ég bið hæstv. utanríkisráðherra að taka eftir því sem ég segi í því sambandi.

Alltaf …

Ég efa það ekki að hæstv. ráðherra tekur fullt tillit til þess sem ég segi, en ég var að minna hér á álit réttarfarsnefndar frá árinu 2001 um vandkvæðin við það að innleiða þriðju stoðina í samningnum. Ég gat þess áðan að búið væri að innleiða og setja lög á grunni fyrstu og annarrar stoðar Árósasamningsins en þriðja stoðin hefur þvælst dálítið fyrir okkur, m.a. vegna þess álits sem réttarfarsnefnd gaf dómsmálaráðuneytinu og umhverfisráðuneytinu þar ár, þegar til stóð að innleiða þetta. Á það hefur verið bent í athugasemdum sem ég m.a. hef séð að það væri æskilegt að þau sjónarmið sem komu fram í áliti réttarfarsnefndar væru tilgreind í greinargerð með þingsályktunartillögunni eða þeim frumvörpum sem hæstv. umhverfisráðherra leggur fram en svo reynist ekki vera. Það er mjög miður. Það er alveg ljóst, eins og kemur fram í áliti réttarfarsnefndar, að það eru ýmis vandkvæði við að gera þetta með þeim hætti sem hér er lagt til og það er í mínum huga dálítið alvarlegt þegar haft er í huga það hlutverk sem þessi ráðgefandi nefnd fyrir dómsmálaráðuneytið og núverandi hæstv. innanríkisráðherra hefur með höndum og á að hafa með höndum. Ég vil árétta það sem kemur fram í áliti réttarfarsnefndar en þar sem segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt íslenskri dómaframkvæmd sem er í samræmi við fræðikenningar á sviði réttarfars gildir hér á landi ólögfest skilyrði um að sá sem höfðar dómsmál verði sjálfur að hafa lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr þeim kröfum sem hann gerir þar. Verður hann að bera sönnunarbyrðina um tilvist þeirra hagsmuna ef efni eru til að draga þá í efa.“ Árið 2001 var m.a. álit réttarfarsnefndar í þá veruna að vara við þeim rúmu skilyrðum sem þarna var unnið með á þessu ári, og ég fullyrði að þau frumvörp sem lögð eru fram af hæstv. umhverfisráðherra jafnhliða þessari þingsályktunartillögu utanríkisráðherra, þau frumvörp sem hér liggja fyrir, ganga til muna lengra en var gert árið 2001. Þá var niðurstaða réttarfarsnefndar sú að hún treysti sér ekki til þess að mæla með því að þáverandi breytingar næðu fram að ganga því að hún gengi til muna lengra en brýna nauðsyn bæri til vegna ákvæða samningsins. Með öðrum orðum, með þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir erum við að ganga til muna lengra en Árósasamningurinn gerir ráð fyrir án þess að það sé nægilega vel rökstutt. Við þurfum þá að fara yfir það í framhaldi þess máls að taka þau atriði fyrir. Ég vil nefna þetta sérstaklega vegna orða hæstv. utanríkisráðherra um að það væri algilt að tengja með þessum hætti fullgildingu samnings sem þessa og svo kæmu frumvörpin á eftir, en vegna þessa samspils tel ég nauðsynlegt að gera þetta í samhengi hvert við annað. Ég vil taka undir orð hæstv. utanríkisráðherra um gildi þessa Árósasamnings. Það er umdeilt og hefur alla tíð verið en í ljósi þess að Ísland hefur verið aðili að þeim samningi síðan fyrir aldamót og unnið á grunni hans er einboðið og sjálfsagður hlutur að vinna að framkvæmd hans, en við þurfum að treysta því að geta náð saman um innihaldið eða hvernig við eigum að ganga til þess verks. Ég tel og hef strax ákveðinn fyrirvara á því að ganga lengra, eins og álit réttarfarsnefndar er, en ákvæði samningsins segja til um, sérstaklega þegar litið er til þess með hvaða hætti næstu nágrannaríki okkar hafa innleitt samninginn. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að það væri búið að veita almenningi og samtökum aukinn rétt í þessum efnum. Það er hárrétt. Samtök fengu sérstaka stöðu í þeim lagatilvísunum sem ég nefndi áðan og þó svo að gerðir hafi verið ákveðnir fyrirvarar við það var engu að síður lögfestur réttur þeirra til að krefjast upplýsinga og gera athugasemdir. Í ljósi þessara orða vænti ég þess að við munum eiga ágætissamstarf um að ganga þannig frá þessu máli, sem allir telja mjög brýnt að verði gert, með skynsamlegum hætti. Við eigum ekki gera það þannig að óeining verði um þetta mál. Í mínum huga er það það stórt að ástæðulaust er að láta til þess koma.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu um þann gagnmerka samning, Árósasamninginn. Hann flytur þegnum, ef samþykktur verður og innleiddur í íslenskan rétt, töluverðar nýjar réttarbætur. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni er í honum að finna ákveðna ljóðræna fegurð að því marki sem óvanaleg er í samningum sem við erum að fullgilda að hann tekur til réttar til handa óbornum einstaklingum. Það finnst mér skipta máli. Það sem ég kem hér aðallega upp til að þakka í lok umræðunnar er sú staðreynd að þó að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem hafa talað einir þrír í umræðunni, séu gagnrýnir á tiltekna hluti í samningnum eru þeir þó, ef marka má orð hv. þm. Birgis Ármannssonar, sammála meginmarkmiðunum. Ég skil mál þeirra þannig að þetta sé spurning um útfærslu. Ég skil það sem þeir segja í þá veru að þeir séu ekki á móti því að sú réttarvernd sem er að finna í samningnum sé innleidd í íslenska löggjöf. Þeir vilja hins vegar stemma stigu við því að það verði með þeim hætti að það kunni að ganga út fyrir ramma samningsins. Þannig skildi ég t.d. hv. þingmann sem talaði áðan, Kristján Þór Júlíusson, og félaga hans, Birgi Ármannsson. Ég geri þá ærlegu játningu að ég hef ekki stúderað frumvörpin sem fylgja þessu, þau tvö sem hæstv. umhverfisráðherra mun fram leggja. Það er hugsanlegt að þeir hafi gert það og séu ekki sammála því að þar séu tillögur að lagabreytingum rammaðar innan þeirra vébanda sem samningurinn veitir. Þetta er eitt af því sem menn munu auðvitað skoða mjög vel í nefndinni. Ég er sammála þeim þingmönnum sem hér töluðu um að þetta þarf að skoðast í fleiri nefndum en bara utanríkismálanefnd. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gat þess að það væru nokkrir áhugamenn um þetta efni í hv. umhverfisnefnd. Það gleður mig. Ég hef sjálfur verið áhugamaður um ákveðna þætti þessa samnings. Þegar ég sem utanríkisráðherra flyt þingsályktunartillögur sem fela í sér beiðni til Alþingis um heimild til að staðfesta samninga sem eru með þeim hætti að það þarf síðan að útfæra þá í löggjöf, hef ég yfirleitt haft þann hátt á að flytja ekki mjög djúpa framsögu fyrir því. Ég hef tæpt á og teiknað upp grófustu útlínur eins og t.d. á þeim tveimur samningum sem ég mælti fyrir hér fyrr í dag. Ég gerði undantekningu í þessu tilviki. Ástæðan er sú að þetta er umdeildur samningur. Við höfum mörgum sinnum tekið þátt í umræðu um hann hér og það hafa verið átök um hann. Þess vegna taldi ég það rétt að þessu sinni að ég tíndi fram allt það í samningnum sem er til verulegra breytinga, því að þetta er róttækur samningur, þannig að enginn velktist í vafa um að hér væri verið að fara fram með samning sem kynni að valda mjög miklum breytingum og eðlilega, eins og allt sem róttækt er, kallar á sterk andsvör. Mér þykja hv. þingmenn vera hóflegir í málflutningi sínum hér í dag sem gefur væntingar um, eins og hv. þingmaður sagði undir lok síns máls, að það væri hægt að ná um þetta sátt og málið væri þess eðlis að það ætti ekki að leiða til þess að ófriður skapaðist. Ég er sammála honum, ég held að það sé hægt. Ég held að það sé hægt að leiða þessar réttarbætur inn í íslenska löggjöf án þess að það skapi meiri háttar úlfúð. Auðvitað verður einhver núningur í vinnslu svona mála, það gerist alltaf. Menn verða þá að finna hjá sér þroska og mannvit til þess að reyna að eyða því. Ég held að sé óþægilegt að löggjöf af þessu tagi sé samþykkt í stríðri baráttu. Af hverju? Vegna þess að þetta tengist málaflokki sem við höfum verið að slást um allt of lengi. Það er ástæðan fyrir því. Það þarf með einhverjum hætti að ná fram sammæli um hvernig svona bætur sem tengjast þessum málaflokki eru innleiddar í lög. Ég er þeirrar skoðunar að hinir ósýnilegu múrar sem kannski af hálfu leyti skriðu hér úr þinggólfinu í umræðunum í dag stafi af því að stjórnsýslan hefur ekki staðið sig vel í því t.d. að framfylgja lögum varðandi fresti í málum af þessu tagi. Ég er bara sammála hv. þingmönnum um að þar er brestur á. Þegar ég var iðnaðarráðherra reyndi ég að bæta þar úr og tókst það að nokkru leyti, ekki að öllu leyti, ég verð bara að viðurkenna það. Þar spilaði tvennt inn í. Það er auðvitað skortur á atgervi stundum og fjármagni til að ljúka svona. Hitt er, svo ég bara segi það, að mér fannst oft sem embættismenn bæru of litla virðingu fyrir þeim rétti sem almenningi er líka gefinn með því að tímafrestirnir eru rammaðir inn með þessum hætti. Í því felst líka réttur. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég hef sagt þetta. Ég held að þetta sé kannski ástæðan fyrir því að menn nálgast þetta mál af varúð. Ég vil að lokum þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Af því að hugsanlegt er að hv. þm. Birgir Ármannsson hafi horfið úr salnum þegar ég fjallaði einmitt um hans ræðu hans, en ég þakkaði honum fyrir að hann tók undir meginmarkmiðin um leið og ég geri mér algjörlega grein fyrir því að þó að hv. þingmenn taki undir meginmarkmiðin og vilji innleiða þau í réttinn hafa þeir sett hér fram þá skoðun að þeir telja að bæði þau frumvörp sem fylla út samninginn gangi lengra en samningurinn leyfir. Það kemur mér á óvart en menn skoða það þá í nefndum. Sömuleiðis kom það fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að hann væri mjög eindregið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að hafa allan umbúnað málsins í lokafrágangi þingsins með þeim hætti að það tefði ekki um of fyrir því sem hann sagði nauðsynlega atvinnuuppbyggingu. Nú vita hv. þingmenn að ég er mikill stuðningsmaður hennar. Ég er líka þeirrar skoðunar að við þurfum að ná ákveðinni sátt milli hinnar brennandi ástríðu margra til að byggja upp og sams konar jafnheitrar ástríðu annarra um að það verði ekki gert á kostnað umhverfisins. Við þurfum, það er hlutverk okkar í þinginu, að reyna að finna þá málamiðlun. Ég er ekkert ofsalega svartsýnn á að það takist, ég held að það sé kleift. En vitaskuld mun það á einhverjum stigum máls kosta blóð, svita og hugsanlega eitthvað af tárum.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ljóðrænuna í ræðu þeirri sem hann flutti hér, allmælskur að venju. Ég held við deilum alveg sömu sýn til þessara mála í öllum grundvallaratriðum. Ég leyfi mér að fullyrða að staða Íslands í umhverfismálum, m.a. fyrir atbeina hæstv. ráðherra meðan hann var umhverfisráðherra, er í öllum alþjóðlegum samanburði mjög sterk í þeim efnum. Þar sem ég hef reynslu af því úr sveitarstjórnum áður fyrr að vinna í samskiptum við umhverfisráðuneytið undir stjórn hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, veit ég að sá ráðherra er ágætlega lausnamiðaður og ég treysti því að hann horfi til þeirra athugasemda sem gerðar hafa verið sem lúta allar að því að það vilji allir í grunninn vel í þessu máli. Það er óþarfi að búa til aukinn kostnað, auka flækjustigið, tefja og þvæla málum fram. Við höfum séð í athugasemdum sem gerðar voru við frumvarpið meðan það var í auglýsingu hjá ráðuneytinu að þar bera menn sem eru í forsvari fyrir ýmiss konar samtök, kvíðboga fyrir því regluverki sem af því leiðir. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum af gangi mála sem skotið er til hinna ýmsu úrskurðarnefnda sem nú þegar eru starfandi er það algjörlega óviðunandi fyrir alla aðila máls að það kunni að tefjast allt upp í rúm þrjú ár að fá úrskurð um eitt einstakt mál sem þangað er vísað. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra, í trausti þess hversu lausnamiðaður hann var í umræðu sinni, hvort hann sé ekki tilbúinn að leggja því liðsinni sitt að forða slíkum flækjum sem í stefnir ef niðurstaða málsins og innleiðingarinnar ætlar að fara í þá veru.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður á að vita það, utanríkisráðherra leggur jafnan hönd sína hvarvetna til friðar og sátta ef svo má verða. En almennt er ég náttúrlega þeirrar skoðunar að það á að hafa sem minnst flækjustig í stjórnsýslunni. Ég held að það sé hægt í þessu máli, a.m.k. finnast mér þeir þingmenn sem tekið hafa til máls hafa talað með þeim hætti að það ættu að vera góðir möguleikar til þess. Ekki skortir á atbeina minn til þess. Ég ítreka enn og aftur að ég held að ástæðan fyrir því að það er ákveðin varhygð sem glittir í gagnvart þessu máli stafi af því að stjórnsýslan hefur staðið illa við að standa við fresti. Það hefur oft verið bagalegt. Ég verð að viðurkenna að mig rak í rogastans við þær upplýsingar sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gaf hér áðan um að meðgöngutími ákvarðana þeirrar nefndar sem hann rakti til sögu, úrskurðarnefndar um byggingar- og skipulagsmál, væri tífalt lengri að meðaltali en lög kveða á um. Það hefur þá versnað frá því að ég gegndi embætti umhverfisráðherra.

Forseti. Það var ánægjulegt að sjá þann dýrðarljóma sem færðist yfir ásjónu hæstv. ráðherra þegar hann rifjaði upp afrek sín í umhverfisráðuneytinu forðum tíð. Ég get alveg vottað að þar var oft gengið snarlega til verka. Ég vil minna á það í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði, að stjórnsýslan hefði ekki staðið sig, að stjórnsýslan hjá okkur í ráðuneytunum og stofnunum vinnur á grunni þeirra laga sem við setjum á Alþingi. Það er sá hluti sem við hv. þm. Birgir Ármannsson, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfisnefnd, leggjum áherslu á hér, að það lagaumhverfi sem við búum þessum málum á grundvelli þess að innleiða Árósasamninginn verði ekki með þeim hætti að gera stjórnsýslunni enn erfiðara fyrir með að vinna þau verk sem henni eru ætluð. Það var fyrst og fremst á þeim grunni sem ég kom upp í ræðu og í andsvar við hæstv. ráðherra, en ég þakka honum væntan stuðning við að gera Ísland einfaldara, eins og margar ríkisstjórnir hafa lagt sig fram um að vinna að.

Herra forseti. Ég er viss um að það gleður hæstv. forseta jafnmikið og það gleður mig og ýmsa hv. þingmenn sem eru í þessum sal að fá tækifæri til þess að taka þátt í því að afgreiða það merka mál sem hér liggur undir í umræðunni því að það varðar mikla framtíðarhagsmuni Íslands á sviði olíu- og gasvinnslu á norðausturhorninu. Málið felur í sér ósk af hálfu ríkisstjórnarinnar um heimild frá Alþingi til að staðfesta samning sem gerður var milli Íslands og Noregs um kolvetnisauðlindir sem liggja yfir markalínur. Þessi samningur var gerður 3. nóvember árið 2008. Þetta er rammasamningur um svokallaða einingarnýtingu kolvetnisauðlinda sem er að finna beggja vegna landgrunns Íslands og Noregs. Hann felur í sér það sem kalla má meginreglur um einingarnýtingu, en með því hugtaki er átt við að liggi viðkomandi auðlind yfir markalínuna milli Noregs og Íslands er hún nýtt sem ein eining samkvæmt samkomulagi þessara tveggja aðila eða þeirra aðila sem að málinu koma. Samkvæmt samningnum skal í þeim tilvikum þegar olíu eða gasauðlind nær yfir á landgrunn beggja landanna, gera sérstakan samning um skiptingu auðlindarinnar milli landanna og um nýtingu hennar sem heildar eða einingar. Þegar Ísland og Noregur gerðu með sér samkomulag, frægan samning, um fiskveiði- og landgrunnsmál 28. maí 1980 var 200 sjómílna efnahagslögsaga Íslands viðurkennd, en fjarlægðin milli Íslands og Jan Mayen er hins vegar 292 sjómílur. Með samkomulagi landanna um landgrunnið á svæðinu milli Íslands og Jan Mayen, sem gert var 22. október 1981, var gerður lítt ómerkari samningur þar sem kveðið var á um að mörk landgrunnsins á svæðinu skyldu vera hin sömu og mörk efnahagslögsögu þeirra. Þá var jafnframt afmarkað sameiginlegt nýtingarsvæði og á Ísland rétt á 25% þátttöku í olíustarfsemi á þeim hluta svæðisins sem liggur norðan markalínu landgrunnsins. Noregur á hins vegar rétt á 25% þátttöku í olíustarfsemi á þeim hluta svæðisins sem liggur sunnan. Í 8. gr. þessa merka samkomulags frá 1981 er að finna ákvæði sem segir: „Finnist olíuefni á svæði sem liggur báðum megin markalínu efnahagslögsögu landanna eða sé það allt sunnan markalínunnar en teygist út yfir þau hnit sem nefnd eru í 2. gr., [þ.e. hnit hins sameiginlega nýtingarsvæðis], skulu venjulegar meginreglur um einingarnýtingu auðlinda“, sem ég skýrði fyrr í framsögunni, „gilda um skiptingu og nýtingu fundarins. Aðilar skulu semja um nánari reglur sem gilda eiga í slíkum tilvikum. Finnist olíuefni á svæði sem allt liggur norðan markalínu, en teygist út yfir þau hnit sem nefnd eru í 2. gr., skal það allt teljast liggja innan hnitanna.“ Með samningnum um kolvetnisauðlindir sem liggja yfir markalínur er kveðið á um umræddar meginreglur um nýtingu auðlinda og settar nánari reglur. Reglurnar eru almennt sambærilegar við ákvæði annarra milliríkjasamninga á þessu sviði en taka sérstakt tillit til hins sameiginlega nýtingarsvæðis, þar á meðal þeirra sérstöku réttinda sem Ísland nýtur þar umfram Noreg samkvæmt hinu góða samkomulagi frá 1981. Reglurnar gilda ekki aðeins um markalínu landgrunnsins milli Íslands og Jan Mayen, heldur líka um markalínu landgrunnsins milli Íslands og Noregs í heild. Samhliða undirritun samningsins um kolvetnisauðlindir sem liggja yfir markalínur var undirrituð samþykkt fundargerð þar sem nánar var kveðið á um þennan 25% þátttökurétt Íslands og Noregs í olíustarfsemi á hluta hvors annars af landgrunninu á hinu sameiginlega nýtingarsvæði milli Íslands og Jan Mayen samkvæmt samkomulaginu frá 1981. Hvort tveggja, samningurinn og sameiginlega fundargerðin, er forsenda þess að unnt sé að veita leyfi til leitar og vinnslu á kolvetnisauðlindum á Drekasvæðinu og íslenska landgrunninu, en það svæði nær, eins og hv. þingmenn vita, norður til hins íslenska hluta hins sameiginlega nýtingarsvæðis milli Íslands og Jan Mayen. Herra forseti. Ég legg til að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ríkisstjórn Íslands æskir heimildar hins háa Alþingis til þess að staðfesta samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á þessu ári en þeir voru gerðir í London 21. október 2010 síðastliðinn. Hér er í fyrsta lagi um að ræða sameiginlega bókun milli Evrópusambandsins, Færeyja, Íslands, Noregs og Rússlands um niðurstöður fiskveiðiviðræðna um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi á yfirstandandi ári. Í öðru lagi samkomulag milli Íslands og Noregs um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Noregs, fiskveiðilögsögu Jan Mayen og efnahagslögsögu Íslands á árinu 2011 og í þriðja lagi samkomulag milli Íslands og Rússlands um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands. Á fundi strandríkjanna Íslands, Færeyja, Noregs, Rússlands, auk Evrópusambandsins, sem haldinn var í október síðastliðnum, náðist samkomulag um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á þessu ári. Í samræmi við ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins, ICES, og fyrri ákvörðun aðila um nýtingarstefnu til lengri tíma var heildaraflamark ákveðið 988 þús. lestir. Eins og menn vita sem fylgjast með þessum veiðum er hér um verulega lækkun að ræða frá árinu 2010 en þá var, eins og margir áhugamenn um sjávarútveg í þessum sal vita, heildaraflamarkið 1.483 þús. lestir. Veiðiheimildir þjóðanna skiptast í sömu hlutföllum og verið hefur allt frá árinu 2007. Samkvæmt því verða þær á þessu ári með svofelldum hætti: Ísland fær í sinn hlut 143.359 lestir, Færeyingar mega veiða 50.981 lest. Norðmenn geta aflað 602.680 lesta, Rússland fær leyfi til að fanga 126.661 lest. Evrópusambandið rekur lestina og fær miklu minna en hinir, einungis 64.319 lestir. Samhliða hinni fimmhliða sameiginlegu bókun voru gerðir tvíhliða samningar á milli Íslands og Noregs og milli Íslands og Rússlands um heimildir til síldveiða í lögsögu aðila á þessu ári. Í sérstökum samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á yfirstandandi ári er kveðið á um að skipum hvors aðila verði heimilt að veiða allan sinn kvóta í norsk-íslenskri síld í lögsögu hins. Samhliða þingsályktunartillögu þessari er lögð fram tillaga um staðfestingu þess samnings. Með því að semja með þessum hætti um aflaheimildir innan íslensku efnahagslögsögunnar eru lagðar kvaðir á íslenskt land og þess vegna þarf samkvæmt stjórnarskránni að leita sérstakrar heimildar fyrir þessum samningi þótt samningur sem byggir á sömu forsendum hafi verið gerður allar götur frá því árið 2007. Ég legg til, herra forseti, að þegar umræðunni er lokið verði tillögu um síldveiðar vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Utanríkisráðuneytið er jafnan upptekið við að reyna að greiða götu viðskipta íslenskra fyrirtækja og einstaklinga við aðrar þjóðir. Í því þingmáli sem ég mæli hér fyrir er einmitt verið að feta þá slóð áfram. Hún felur í sér heimild handa ríkisstjórninni til þess að fullgilda fyrir hönd Íslands fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Albaníu sem var undirritaður í Genf 17. desember 2009. Samtímis leita ég heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamning millum þessara tveggja ríkja sem var undirritaður sama dag. Samningurinn við Albaníu mun afnema eða draga úr viðskiptahindrunum og mun bæta samkeppnisstöðu EFTA-ríkjanna í Albaníu, þar á meðal talið Íslands. Herra forseti. EFTA-ríkin hafa gert 22 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa, að samningnum við Albaníu meðtöldum. Í tengslum við þessa samninga hafa verið gerðir sérstakir tvíhliða samningar millum einstakra EFTA-ríkja og viðkomandi ríkis eða ríkjahóps um viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur. Ákaflega lítið hefur verið flutt út undanfarin ár til Albaníu. Árið 2008 nam vöruútflutningur til Albaníu aðeins ríflega 10 millj. kr. Vöruinnflutningur frá þessu ríki hefur numið í kringum 7–8 milljónum síðustu ár. Mest er flutt inn af fatnaði og skóm. Næsta áratug er hins vegar gert ráð fyrir því að hagvöxtur glæðist mjög í Albaníu sem er nú að ryðja sér braut til aukins lýðræðis og frekari framfara. Gert er ráð fyrir því að þar með aukist þau færi sem íslensk fyrirtæki hafa á því að eiga ábatasöm viðskipti við Albani. Fríverslunarsamningur við Albaníu kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á helstu útflutningsafurðir frá Íslandi falla niður. Landbúnaðarsamningurinn sem ég gat um áðan er gerður með vísan til fríverslunarsamnings EFTA og Albaníu. Undir hann falla viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur. Hann kveður á um að tollar á tilteknum landbúnaðarvörum verði lækkaðir eða felldir niður. Þannig mun Albanía fella niður tolla á vatn, lifandi hross og osta frá því samningurinn tekur gildi. Ísland mun m.a. fella niður tolla á ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessi umræða er búin verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Hér er mælt fyrir tillögu um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja EFTA og aðildarríkja Samstarfsráðs Arabaríkjanna við Persaflóa sem sameiginlega nefnast Flóabandalagið. Hann var undirritaður í Hamar í Noregi 2009. Jafnframt er leitað heimildar til fullgildingar á landbúnaðarsamningi milli Íslands og hinna svokölluðu Flóabandalagsríkja sem undirritaður var sama dag. Á undanförnum árum hafa verðmæti vöruinnflutnings til aðildarríkjanna verið á bilinu 326–564 millj. kr. Mest hefur verið flutt út til Sameinuðu arabísku furstadæmanna og Sádi-Arabíu. Það er athyglisvert að á síðustu árum hefur útflutningur okkar fyrst og fremst samanstaðið af úrgangi og leifum frá orkufrekum iðnaði en árið 2010 var þó mest flutt út af undanrennudufti, þotueldsneyti, lyfjum, ýmiss konar íblöndunarefnum fyrir sement, kísiljárn o.s.frv. Það er athyglisvert, frú forseti, að Íslendingar flytja út þotueldsneyti til olíuframleiðsluríkjanna. Það stafar af því að við stöndum fyrir umfangsmiklum flugrekstri í þessum ríkjum og í gegnum það verðum við með sérkennilegum hætti útflutningsland á þotueldsneyti til hinna miklu olíuríkja Sádi-Arabíu og Sameinuðu furstadæmanna við Persaflóa. Vöruinnflutningur frá aðildarríkjum Flóabandalagsins er miklu minni en nemur útflutningi okkar. Hann var 84 milljónir árið 2010 og þá var mest flutt inn frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum og Sádi-Arabíu. Ég gat um flugreksturinn sem er snar þáttur í samskiptum sumra þessara ríkja við Ísland á viðskiptasviðinu. Þjónustuviðskiptin milli Íslands og þessara ríkja eru töluverð. Þau eru mest við Sádi-Arabíu og Sameinuðu arabísku furstadæmin. Útflutningur á þjónustu frá Íslandi til Sádi-Arabíu nam árið 2009 16,3 milljörðum kr. og innflutningur um 1,1 milljarði kr. Á sama ári nam útflutningur á þjónustu frá Íslandi til Sameinuðu arabísku furstadæmanna um 1,9 milljörðum kr., innflutningurinn aftur á móti frá þessum furstadæmum var 860 millj. kr. Eins og ég sagði áðan í tengslum við þotueldsneytið þá skýrist þessi mikli útflutningur til Sádi-Arabíu og Sameinuðu arabísku furstadæmanna að langstærstum hluta af flugþjónustunni. Fríverslunarsamningurinn við Flóabandalagið sem ég er hér að reifa kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á sjávarafurðir og allar helstu iðnaðarvörur frá Íslandi falla niður frá gildistöku samningsins eða í sumum tilvikum að loknu fimm ára aðlögunartímabili. Þessi fríverslunarsamningur er af svokallaðri annarri kynslóð slíkra samninga. Hann inniheldur þess vegna, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, hugverkaréttindi, samkeppnismál og opinber innkaup. Þar er sömuleiðis að finna ákvæði um stofnanir sem samningnum tengjast og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Landbúnaðarsamningurinn sem gengið var frá sama dag er viðbótarsamningur. Hann er eins og sá sem ég reifaði áðan gerður með vísan til fríverslunarsamnings EFTA-ríkjanna við Flóabandalagið. Hann er sérstakur að því leyti, eins og með slíka samninga, að viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir hann. Hann kveður á um að tollar á tilteknar landbúnaðarafurðir verði lækkaðir eða felldir niður. Aðildarríki Flóabandalagsins munu þannig fella niður tolla á lifandi hross og íslenskt lambakjöt en Ísland mun fella niður tolla á kaffi, kakó, ávaxtasafa og ýmsar matjurtir. Ég legg til, frú forseti, að þessu máli verði vísað til hv. utanríkismálanefndar þegar umræðu lýkur.

Frú forseti. Hér er sömuleiðis mælt fyrir tillögu sem felur í sér heimild til að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning millum EFTA og Perús. Ekki hafa verið mikil viðskipti millum þessara tveggja landa á síðustu árum en þau hafa þó aukist á síðustu fjórum árum úr 2 millj. kr. í 80 millj. kr. Bráðabirgðatölur sýna að útflutningur til Perús var á síðasta ári kominn í 80 milljónir. Það er athyglisvert að mest af því sem við flytjum út til Perús eru fiskinet. Innflutningur frá Perú til Íslands hefur hins vegar farið úr 165 í 270 millj. kr. síðustu þrjú ár, þar hafa grænmeti og búklýsi verið mikilvægustu innflutningsvörurnar. Samningurinn kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Tollar á sjávarafurðir og iðnaðarvörur frá Íslandi falla niður við gildistöku eða fara stiglækkandi á níu ára aðlögunartímabili. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn. Hann kveður á um að tollar munu m.a. falla niður á lifandi hross frá gildistöku en tollar á íslenskt lambakjöt falla að fullu niður að loknum fimm til níu ára aðlögunartíma. Við munum fella niður tolla á ýmsar tegundir lifandi plantna eins og ákveðnar tegundir afskorinna blóma, jólatré, ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Frú forseti. Ég hef nú lokið við að mæla fyrir tillögu um heimild til að fullgilda þennan samning við Perú og legg til að þessari tillögu verði vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Enn mæli ég fyrir tillögu um heimild til ríkisstjórnarinnar til að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning, að þessu sinni millum EFTA og Serbíu. Hann var undirritaður í Genf 2009. Sömuleiðis leita ég heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamning milli Íslands og Serbíu frá sama tíma. Á undanförnum þremur árum hafa árleg verðmæti vöruútflutnings til Serbíu verið á bilinu 106–670 millj. kr. Serbía hefur reyndar orðið töluvert mikilvægur markaður fyrir afurðir úr kolmunna. Þangað flytjum við líka sælgæti og lyfjavörur. Vöruinnflutningur frá Serbíu hefur verið á bilinu frá 46–115 milljónir síðustu þrjú ár, mest hefur verið flutt inn af lyfjum. Eins og fyrri samningar kveður þessi á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Tollar á sjávarafurðir og allar helstu iðnaðarvörur frá Íslandi falla niður frá gildistöku samningsins eða að loknu fimm ára aðlögunartímabili. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn og kveður hann á um að tollar á tilteknar landbúnaðarvörur verði lækkaðir eða felldir niður. Sérstaklega vil ég vekja eftirtekt á því, frú forseti, af því að hér inni eru áhugamenn um íslenskan landbúnað, að eftir samþykkt þessarar þingsályktunartillögu og þar með staðfestingu verður hægt að kaupa hangikjöt frá Íslandi tollfrjálst í lýðveldinu Serbíu. Það tel ég nokkur tíðindi fyrir þá sem þangað ferðast. Serbía mun sömuleiðis fella niður tolla á vatn og lifandi hross og tollar á íslenskt lambakjöt munu lækka um helming, eða úr 30% í 15%. Við fellum niður tolla á móti á ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði þessari tillögu vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Áfram stíg ég ölduna sem fríverslunarsamningarnir fljóta á einn af öðrum, og leita með þessari tillögu til þingsályktunar eftir heimild til að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja EFTA og Úkraínu. Hann var undirritaður af okkar hönd í Reykjavík í júní á síðasta ári. Eins og í tilvikum fyrri samninga er hér sömuleiðis leitað heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamningi milli Íslands og Úkraínu sem undirritaður var sama dag. Samningur þessi við Úkraínu er mikilvægur til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra, á markaðnum þar. Hann mun draga úr eða afnema viðskiptahindranir og bæta þar með samkeppnisstöðu fyrirtækja í EFTA-ríkjunum. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi þess með tilliti til framtíðarhagsmuna Íslands að staðfesta þennan samning. Úkraína er gríðarlega fjölmennt ríki og á að ég hygg glæsta framtíð fyrir höndum. Þar blasir við að ríkið er að rífa sig aftur úr tíma forneskju og afturhalds í stjórnarháttum. Þar fer lýðræðið heldur fram á veg þótt stundum hafi kannski sumum fundist að það mætti gerast hraðar, en það er alveg ljóst að þarna er að finna framtíðarmarkaði fyrir Íslendinga. Þess vegna er mikilvægt að við ráðumst í að gera samninga af þessu tagi. Fyrst verið er að tala um viðskipti við Úkraínu er rétt að nefna að norrænir menn áttu að fornu mikil viðskipti við hið forna Garðaríki sem m.a. stóð í Úkraínu. Um Úkraínu lágu viðskiptaleiðir víkinga á sínum tíma og þeir sigldu þar eftir ám og gerðu garðinn frægan svo um var skrifað og miklar sögur stóðu af. Þessi fríverslunarsamningur kveður á um lækkun og niðurfellingu tolla á ýmsar iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Athyglisvert er og mikilvægast fyrir okkur að tollar á helstu sjávarafurðir falla niður frá gildistöku samningsins eða eftir að fimm til tíu ára aðlögunartímabili er lokið. Sama gildir um iðnaðarvörur frá Íslandi. Samningurinn er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga. Hann inniheldur, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og sömuleiðis mikilvæg ákvæði um lausn ágreiningsmála. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Úkraínu er síðan viðbótarsamningur. Hann er gerður með vísan til fríverslunarsamnings EFTA-ríkjanna og Úkraínu. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir hann eins og þá landbúnaðarsamninga sem ég hef lagt fyrir þingið í dag. Úkraína mun t.d. fella niður tolla á lifandi hross. Tollar á íslenskt lambakjöt falla að fullu niður að loknum fimm ára aðlögunartíma. Við munum fella niður tolla á ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ísland og Færeyjar hafa um langan aldur átt með sér náið samstarf á sviði fiskveiða. Með þessari þingsályktunartillögu leita ég heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd okkar Íslendinga samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á yfirstandandi ári. Frá þessum samningi var gengið með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 18. og 22. febrúar síðastliðinn. Samningurinn kveður á um heimildir landanna til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars á þessu ári. Samningurinn er óbreyttur frá þeim samningi sem við gerðum við okkar góðu vini og granna, Færeyinga, í fyrra. Færeysk skip fá með honum heimild til að veiða 30 þús. lestir af loðnu innan íslenskrar lögsögu á loðnuvertíðinni 2011/2012 eða minna, það fer allt eftir því hver leyfilegur heildarafli verður. Það má rifja það upp að hér er um að ræða kvóta sem Íslendingar færðu Færeyingum á sínum tíma að gjöf í upphafi níunda áratugarins þegar þeir gengu í gegnum kreppu sem reyndist þeim mjög erfið. Þeir hafa fyrir sitt leyti endurgoldið það með mikilli vináttu síðan og er skemmst að minnast þess að ekkert ríki og engin þjóð gekk eins langt miðað við efni sín og einmitt Færeyingar í því að aðstoða Íslendinga þegar við þurftum að afla okkur mikilvægra gjaldeyrislána til að standa undir efnahagsáætlun okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Samningurinn heimilar þar að auki færeyskum skipum að veiða allt að 10 þús. tonn af loðnu innan íslenskrar lögsögu úr veiðiheimildum sem fengnar eru með sérstökum samningum á millum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Þá gerir samningurinn líka ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á þessu ári. Samningurinn gerir jafnframt ráð fyrir því að íslensk skip megi veiða allt að 1.300 tonn af makríl, 2.000 lestir af síld, þó annarri en þeirri norsk-íslensku, innan færeyskrar lögsögu á þessu ári. Það skal tekið fram að áður en þessi samningur var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976, um heimildir Færeyinga til að veiða í lögsögu Íslands, sömuleiðis ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á þessu ári. Það er í stíl við þá hefð sem skapast hefur að við höfum með þessum hætti heimilað Færeyingum að veiða botnfisk í lögsögu okkar. Við höfum á móti fengið ýmislegt annað frá þeim eins og ég rakti hér áðan. En ég er sérstaklega stoltur af íslenska þinginu að því leytinu til að á árunum upp úr 1990 þegar þeir gengu í gegnum sína þungu kreppu gengu Íslendingar líka í gegnum fiskveiðikreppu, öllum að óvörum hrundi íslenski þorskstofninn á þeim tíma. Þá komu fram á Alþingi Íslendinga tillögur frá einstökum þingmönnum um að hætta að heimila Færeyingum að veiða botnfisk við Ísland. Ég tel að það hafi verið Alþingi Íslendinga til ævarandi sóma að menn hlupu ekki frá vinum sínum sem þá áttu í miklu meiri erfiðleikum en við á þeim tíma. Það er líka það sem Færeyingar hafa verið að gjalda okkur með vináttu sinni og hlýju þeli í gegnum árin. Það skal þó tekið fram að þó að færeysk skip fái með þessum hætti heimild til að veiða botnfisk við Ísland á þessu ári má heildarafli þorsks aldrei vera meiri en 1.200 lestir og lúðuaflinn aldrei meiri en 40 lestir samkvæmt samningnum. Færeyingar hafa hins vegar frá aldaöðli komið til Íslands á haukalóðir þó að ástand stofnsins sé nú með þeim hætti að ekki er ábatinn jafnmikill og áður og munu þessar 40 lestir meira og minna verða teknar sem aukaafli eða meðafli. Það er fyrir sitt leyti óbreytt frá síðasta ári. Þessi tillaga er lögð fyrir Alþingi samkvæmt 21. gr. stjórnarskrárinnar vegna þess að þessi samningur felur í sér kvaðir á íslenskri lögsögu vegna veiðiheimilda færeyskra skipa innan hennar. Það er af þeim sökum sem við komum með samninginn á hverju ári inn í þingið þó að hann sé, eins og ég gat um í upphafi, að öllu eðli sá hinn sami og við gerðum á síðasta ári. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hæstv. ráðherra um að það var mjög mikilvægt á þeim tímum sem hann vitnaði til þegar þær tillögur lágu fyrir á Alþingi að Færeyingar yrðu reknir út úr lögsögunni að það var ekki gert. Sú vinátta sem þessar tvær þjóðir hafa sýnt hvorri annarri var síðan undirstrikuð í kjölfar efnahagshrunsins þegar Færeyingar sýndu það með miklum myndarbrag hversu mikilvæg vinaþjóð þeir eru. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í það sem hann kom inn á í lok ræðu sinnar þar sem Færeyingar hafa komið hingað í áratugi til haukalóðaveiða. Nú hefur verið rætt um það, reyndar líka á síðasta ári, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi látið að því liggja að hann muni banna haukalóðaveiðar alfarið í íslenskri lögsögu. Af því að ég veit að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafa með sér sérstakt samstarf og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er búinn að upplýsa í þessum ræðustól að hann hafi eftirlit með hæstv. utanríkisráðherra, sérstaklega hvað varðar aðildarumsóknina að Evrópusambandinu, vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Getur hæstv. ráðherra upplýst mig um áform hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra; telur hann einhverja hættu á því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra muni banna haukalóðaveiðar hjá Íslendingum, sérstaklega í ljósi þess að við erum að fara að samþykkja þennan samning, þó svo að komið hafi fram í máli hæstv. ráðherra að þessi 40 tonn geti hugsanlega talist sem meðafli? Veit hæstv. ráðherra eitthvað um áform hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, af því að þau koma nú oft svona eins og þruma úr heiðskíru lofti?

Frú forseti. Það er að vonum að hv. þingmaður gerir haukalóðir að umræðuefni vegna þess að forfeður okkar beggja hafa án efa stundað lúðuveiðar og haukalóðir frá vestanverðu landinu á síðustu öldum. Sannarlega hafa Færeyingar gert það. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þeir sóttu á sínum tíma mjög fast á haukalóðir til Íslands á meðan það skeið ríkti að ekki var neinn sérstakur kvóti á veiðum við Ísland. Eins og hv. þingmaður veit hefur sennilega enginn stofn dregist eins mikið saman að jafnaði og lúðustofninn á undanförnum árum. Stundum hafa menn haft áhyggjur af honum. Það er m.a. þess vegna sem ég minnist þess að bæði í umræðum hér og í utanríkismálanefnd þegar ég átti þar sæti vildu menn reisa skorður við lúðuveiðum Færeyinga. Ég þori ekki að fullyrða að nokkuð af þeim kvóta, sem er ekki mikill, sé tekinn á haukalóðir hér við land. Ég held að það sé meira og minna allt meðafli en ekki þori ég að fullyrða það. Það er nú eitthvað sem hv. þingmaður, sem á sæti í sjávarútvegsnefnd og landbúnaðarnefnd eða ætti alla vega að eiga það því að hann hefur gríðarlega þekkingu á þeim málum, gæti spurst fyrir um. Síðan innir hv. þingmaður eftir ferðum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Eins og hv. þingmaður veit höfum við gagnkvæmt eftirlit og hlýhug gagnvart hvor öðrum. Ég þarf ekki að óttast að hann hlaupi neitt út undan sér í neinu efni án þess að láta mig vita, en það er líka gagnkvæmt. Hins vegar veit ég að hv. þingmaður er sérstakur áhugamaður um pólitísk ferðalög umrædds þingmanns og ráðherra, þannig að hann gæti kannski upplýst þingið um það.

Virðulegi forseti. Hvað varðar síðustu orð hæstv. ráðherra, sem ég þakka svörin, er mér alls ókunnugt um ferðir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það virðist oft vera þannig að það fari bara eftir því hvernig þessi ágæti ráðherra vaknar þann morgunninn hvað honum dettur í hug að gera. Ég hef oft minnst á það í umræðum á þingi að það er mjög sérkennilegt það alræðisvald sem sumum hæstv. ráðherrum er falið með reglugerðarheimildum, til að mynda þegar tekin er ákvörðun, t.d. um heildarúthlutun aflamarks í kvótum, alveg sama hvort það er lúða eða eitthvað annað, bíður þingheimur spenntur eftir því að vita hvaða tillögu hæstv. ráðherra leggur fram. Hann þarf ekki að bera neitt undir þingið. Ég hef haft verulegar áhyggjur af haukalóðaveiðum eftir umræðuna í fyrra. Ef hugmyndin er að sporna við veiðum og vernda lúðustofninn verður það ekki gert með því að banna haukalóðaveiðar vegna þess að smálúðan vegur í stykkjatali mjög mikið í þeirri veiði. Það mundi ekki gagnast lúðustofninum, tel ég. Það væri mikil afturför ef menn ætluðu að gera það með þeim hætti. Það er hins vegar algjörlega óþolandi að hafa þessa vá alltaf hangandi yfir sér vegna þess að lúðan er ekki kvótasett tegund. Einhverjir útgerðarmenn gætu hugsanlega náð sér í tekjur og atvinnu, sem ekki veitir af því í dag, með því að fara að stunda haukalóðaveiðar. Það er óþolandi að það skuli vera í umræðunni og vofa yfir. Það gerir það að verkum að sumir hafa ekki treyst sér til að leggja út í mikinn kostnað til að stunda haukalóðaveiðar. Það er líka algjörlega óþolandi að það geti gerst með engum fyrirvara, að það gerist bara þann dag sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggur það fram, það sé enginn tími til umhugsunar eða neins. Ég treysti því á það sem hæstv. ráðherra sagði áðan í andsvari sínu, að hann hafi eftirlit með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þannig að hann geri enga vitleysu gagnvart haukalóðaveiðum, eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur auga með honum í aðildarumsókninni að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Tillagan byggir á þeim meginforsendum að eitt af grundvallarhlutverkum stjórnvalda sé að tryggja öryggi þjóðarinnar og það sé farsælast að sem breiðust sátt og samstaða sé jafnan um þá stefnu sem er fylgt til að ná því markmiði. Þingið hefur verið upplýst um þessi áform mín um alllangt skeið. Ég gerði á sínum tíma þinginu grein fyrir því að ég teldi að í kjölfar breyttra aðstæðna á alþjóðavettvangi og breytinga innan lands sem fólu í sér niðurlagningu Varnarmálastofnunar og stofnun nýs innanríkisráðuneytis, auk áhættumatsskýrslu ráðuneytisins sem kom út árið 2009, væri tímabært að ráðast í stefnumótun af þessu tagi. Ég tók það mjög skýrt fram að það væri skoðun mín að sú stefna ætti í senn að byggjast á herleysi landsins og sömuleiðis vera framfylgt af borgaralegum stofnunum á grundvelli borgaralegra gilda. Þessi viðhorf, ekki síst nauðsyn þverpólitískrar nálgunar á viðfangsefninu, voru ítarlega rædd af þinginu við umræðu um skýrslu mína um utanríkismál á síðasta ári og raunar við nokkur önnur tilefni. Þá kom glöggt fram að í sölum Alþingis var breið samstaða um nálgun af þessu tagi meðal þingmanna allra flokka. Málið var sömuleiðis reifað af minni hálfu á vettvangi utanríkismálanefndar. Ég lofaði því þar og sömuleiðis við umræður hér á þingi að áður en tillagan kæmi fram yrði hún óformlega reifuð við fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á þinginu og við það hef ég staðið. Þessi tillaga var því skoðuð af fleiri augum en mínum áður en hún var í gadda slegin og fram sett hér í þinginu. Tillagan felur í sér að það verði skipuð nefnd 10 þingmanna samkvæmt tilnefningum frá öllum þingflokkum og að hlutverk hennar verði að fjalla um og gera tillögur um stefnu sem tryggir þjóðaröryggi Íslands. Eins og ég sagði áðan er tekið skýrt fram að sú vinna á að fara fram á grundvelli herleysis. Tekið er fram í skýrslunni að við mótun stefnunnar á nefndin að taka mið af áhættumatsskýrslu fyrir Ísland, sem eins og ég sagði áðan kom út árið 2009, stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum okkar Íslendinga. Í greinargerð eru líka talin upp ýmis verkefni. Þau eru ýmist ættuð úr áhættumatsskýrslunni eða umræðunni héðan úr þinginu, en það er jafnframt tekið skýrt fram að nefndin geti tekið hvaðeina það undir sem má segja að tengist þjóðaröryggi og hún sammælist um að ræða skuli. Þannig eru nefndinni, að því leyti til sem upphaf hennar má rekja til mín, gefnir vængir til að fljúga eftir því sem hún sjálf telur réttast. Ég hygg að vilji flestra standi til þess að hraða þessari vinnu eins og kostur er. Þó vil ég að taka það skýrt fram að hraðinn má ekki vera á kostnað gæðanna. Ég geri þá ráð fyrir því í þeirri tillögu sem ég legg hér fyrir þingið að það væri æskilegt að nefndin skili sínu verki í júní 2012. Næsta stig vinnuferlisins yrði þá samkvæmt þingsályktunartillögunni að utanríkisráðherra leggi fram tillögu að þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland fyrir Alþingi. Ég vil líka segja það, frú forseti, þó að ég viti að það sé blæbrigðamunur á stefnu einstaklinga og stjórnmálahreyfinga gagnvart ýmsum veigamiklum þáttum í utanríkisstefnunni sem lúta að öryggis- og varnarmálum, að ég á ekki von á öðru en að um flesta burðarþætti stefnunnar verði gott sammæli hér í Alþingi. Ég rökstuddi það í upphafi máls míns hví ég teldi tímabært að ráðast í þverpólitíska stefnumótun af þessu tagi. Það má færa fyrir því dýpri rök sem vel má flytja hér. Okkur er öllum mætavel kunnugt að skilningur á öryggi þjóða hefur verið að þróast og hann hefur í reynd tekið stakkaskiptum frá lokum kalda stríðsins. Í stað þess að byggja eingöngu á hervörnum byggja flestar þjóðir í okkar heimshluta öryggisstefnu sína á miklu víðfeðmara öryggishugtaki en áður. Það nær ekki aðeins yfir hefðbundnar varnir heldur tekur í vaxandi mæli yfir ýmsar annars konar ógnir sem geta steðjað að innra öryggi ríkja. Þessara ógna sjáum við getið nánast dag hvern í fregnum fjölmiðla hvaðanæva að úr heiminum. Hér skiptir máli fyrir okkur og aðrar nærþjóðir að hinar hefðbundnu hernaðarógnir sem voru áður í kastljósi þess viðbúnaðar sem flest ríki í okkar heimshluta höfðu, og yfirtók raunar allt annað á tímum kalda stríðsins, eru ekki fyrir hendi í þeim mæli sem áður var. Þó er auðvitað vert að undirstrika það að vitaskuld geta veður skipast skjótt í lofti og það er einmitt eitt sem ber að ræða og eitt af því sem sömuleiðis þarf að hafa viðbúnað gagnvart. En ógnirnar sem bráðastar þykja og sem helst skaka skellum að öryggi borgaranna á okkar tímum eru allt annars konar en hin hefðbundna átakaógn milli járnvæddra herja sem menn stóðu andspænis á sínum tíma eða a.m.k. töldu að þeir gætu átt von á. Það eru t.d. hryðjuverk og skipulögð glæpastarfsemi sem grefur í senn undan öryggi og lýðræði. Það eru netárásir sem heilar þjóðir og stofnanir hafa þurft að sæta og miða beinlínis að því að lama fjarskipti, eins og við höfum eitt tiltekið dæmi af ekki fyrir svo löngu síðan. Þetta felur að sjálfsögðu í sér mikla áhættu. Öll viðbrögð og viðbúnaðargeta í hinum tæknivæddu samfélögum nútímans að ógleymdu hagkerfinu sjálfu hvílir á fjarskiptum. Hraði viðbragðanna hvílir á þeim og skiptir auðvitað mjög miklu máli þegar vá ber að höndum. Við höfum líka verið kirfilega minnt á það á allra síðustu tímum að yfir jafnvel lönd sem eru vön náttúruhamförum, sem eru vel undirbúin, geta riðið hamfarir af slíkri stærðargráðu að menn hefur ekki órað fyrir því. Við höfum séð að slíkar náttúruhamfarir geta líka leitt til og hafa í sér fólgnar aðrar ógnir, eins og við höfum t.d. séð á síðustu vikum í Japan þar sem gríðarlegar náttúruhamfarir leiddu til bresta í öryggi á sviði fjarskipta, samgangna, orku, auk ógna við heilbrigði fólks. Það gildir ekki aðeins um næsta nágrenni upptaka hamfaranna heldur líka miklu víðar. Það er líka rétt að segja það að opnun norðurhjarans fyrir nýjum skipaleiðum og möguleikanum á nýtingu náttúruauðlinda eins og olíu og gass á þessum nýju norðlægu svæðum - eins og er að finna norður af Íslandi og við höfum reyndar rætt í fyrri þingmálum sem ég hef reifað hér í dag - getur líka falið í sér nauðsyn á að geta gripið til varna ef stór, mikil og óvænt óhöpp eða slys ber að höndum sem geta haft í för með sér vá fyrir viðkvæm vistkerfi, mannlegt samfélag, og jafnvel efnahag heillar þjóðar. Við höfum reyndar nýlega séð slík óhöpp verða fyrir augum heimsins. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að menn mundu þurfa lengi um sárt að binda á hinum ísköldu norðurslóðum ef það kynni að gerast á komandi áratugum að þar yrði einhverju sinni slys af stærðargráðunni sem varð í Mexíkóflóa á síðasta ári. Gagnvart öllum þessum váboðum, hugsanlegum inn í framtíðinni, sem ég hef hér nefnt og mætti þó telja miklu fleiri, þurfa stjórnvöld að hafa uppi sterkar varnir og tryggan viðbúnað til að tryggja öryggi sinna borgara. Það er vitaskuld skylda okkar sem æðstu samkundu þjóðarinnar að marka skýra stefnu fyrir framkvæmdarvaldið í því efni. Gegn ógnum af þessu tagi, auk hinna hefðbundnu, þarf sérhver þjóð að búa sig undir, ekki bara með traustum undirstöðum á sinni heimaslóð heldur ekki síður með alþjóðlegum viðbúnaði. Margar þeirra nýju ógna sem ég hef nefnt hér eru þess eðlis að besti viðbúnaður felst ekki aðeins í undirbúningi á heimaslóðinni, heldur líka með því að þætta við hann sterk tengsl og aðgang að atgervi, reynslu og eftir atvikum búnaði miklu stærri þjóða eða þjóðabandalaga í gegnum trausta samninga um samstarf. Þetta kallar þess vegna á skýra stefnu um þjóðaröryggi á sem flestum hugsanlegum sviðum til þess að við sem þjóð getum verið sem best undirbúin ef vá steðjar að. Frú forseti. Við erum herlaus þjóð, Íslendingar, og við stefnum að því að vera svo um aldur og ævi. Þrátt fyrir dvínandi líkur á hernaðarátökum í okkar heimshluta í kjölfar endaloka kalda stríðsins verðum við þó, eins og ég sló varnagla gegn í upphafi framsögu minnar, að gera okkur grein fyrir því að veður geta skipast í lofti. Við þurfum í því efni eins og öðrum að hafa nauðsynlegan viðbúnað til viðbragða. Eitt af hlutverkum þeirrar nefndar sem ég er hér að reifa verður að fara rækilega yfir með hvaða hætti við gerum það best. Við sem sitjum í þessum sölum dag hvern þekkjum söguna. Við vitum vel að eftir stofnun lýðveldisins auðnaðist okkur Íslendingum ekki að skapa sátt um þennan grundvallarþátt í utanríkisstefnu landsins og það verður að segjast eins og er að djúpstæð átök hafa einkennt umræður um fyrirkomulag öryggis- og varnarmála hér á landi undanfarna áratugi. Núna, þegar tæp fimm ár eru liðin frá brottför varnarliðsins frá Íslandi, blasir við gjörbreytt öryggisumhverfi sem þjóðaröryggisstefnan þarf að taka mið af og um leið, frú forseti, og ég legg áherslu á það, hafa skapast skilyrði til þess að ná víðtækri sátt í málaflokknum. Fyrir því er hægt að færa mörg rök. Í fyrsta lagi má nefna að framkvæmd varnarstarfsins við Bandaríkin er gjörbreytt frá því sem áður var. Herinn er farinn og á grundvelli varnarsamningsins liggur þess í stað fyrir útfærð skuldbinding Bandaríkjanna til að koma Íslandi til varnar ef hernaðarógn steðjar að landinu að nýju. Í öðru lagi er alveg ljóst að orðið hefur mjög ör þróun í öryggis- og varnarsamstarfi á vettvangi Atlantshafsbandalagsins sem er í dag pólitískt bandalag ekki síður en varnarbandalag. Það verður að segjast að á vettvangi þess eru stigin mjög stór skref til nánara samstarfs við Rússland, sem á tímum kalda stríðsins var auðvitað sá ógnvaldur hulinn sem við óttuðumst að einhvern dag gæti birst út úr þokunni og viðbúnaður okkar miðaðist gegn. Það má segja að þetta víðtæka samstarf sem endurspeglast í nýsamþykktri grunnstefnu bandalagsins hafi breyst mjög frá því að það var hvað umdeildast hér á landi. Þá er rétt að nefna það að í þriðja lagi hafa íslensk stjórnvöld aukið grannríkjasamstarf við Noreg, Danmörku, Bretland og Kanada um öryggissamvinnu á friðartímum með það markmið að auka öryggi og stöðugleika á Norður-Atlantshafi. Norðurlöndin hafa nýlega styrkt þetta samstarf sitt á sviði öryggis- og varnarmála, ekki bara með framlagningu Stoltenberg-skýrslunnar sem vísar mjög inn í framtíðina heldur ekki síður með samstöðuyfirlýsingunni sem utanríkisráðherrar Norðurlandanna samþykktu á fundi sínum í Helsinki 5. apríl. Í fjórða lagi hefur öryggissamstarf Íslands og Evrópusambandsins aukist verulega á síðustu árum, bæði með þátttöku Íslands í friðargæsluaðgerðum ESB og líka í pólitísku samstarfi ríkjanna á vettvangi EES-samstarfsins. Starf Evrópusambandsins á sviði öryggis- og varnarmála fellur ákaflega vel að áherslum Íslands eins og t.d. hvað mannréttindi varðar og sömuleiðis starf að þróunarmálum og borgaralegri friðargæslu. Í fimmta lagi má svo nefna það sem ég rakti í upphafi míns máls að öryggisumhverfið hefur gjörbreyst eftir lok kalda stríðsins. Þar vil ég ekki síst vísa til þess sem kannski má kalla eina merkustu niðurstöðu áhættumatsnefndar utanríkisráðuneytisins árið 2009, að það eru engar vísbendingar um að hernaðarógn steðji að Íslandi í náinni framtíð á meðan aðrar hættur og ógnir eins og mengun, netárásir, tölvuglæpir, skipulögð glæpastarfsemi eða hryðjuverk og ýmislegt fleira sem ég rakti hér á fyrri stigum framsögu minnar, getur borið að með þeim hætti að við verðum að horfa á það sem part af okkar veruleika. Á allar þessar breytingar, frú forseti, þarf Ísland að leggja mat og Ísland þarf að bregðast við þeim á grundvelli þess mats sem með skýrri stefnu, áætlunum, viðeigandi viðbúnaði og nánu samstarfi við nágrannaríki og sömuleiðis á vettvangi fjölþjóðlegra stofnana. Það er markmiðið með þessari tillögu. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði tillagan send hv. utanríkismálanefnd til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa tillögu sem hann, eins og fram kom í máli hans, boðaði fyrr á þessu þingi og er í sjálfu sér ágæt. Við lestur tillögunnar hins vegar og við að hlusta á hæstv. ráðherra verð ég að viðurkenna að ég varð svolítið áttavillt í þessu öllu saman. Hæstv. ráðherra vísaði í stofnun innanríkisráðuneytisins og hann vísaði í mikilvægi þess að þar væri verið að koma þessum málum öllum á þennan hátt til frambúðar fyrir í stjórnkerfinu. Spurning mín, ef hæstv. ráðherra má vera að, er tiltölulega einföld: Miðað við forsendur tillögunnar fellur hugtakið þjóðaröryggi og verkaskiptingin sem ráðherrann lýsti milli utanríkis- og innanríkisráðuneytis. Þessi tillaga fellur að frekar litlu leyti undir verkefni utanríkisráðuneytisins. Utanríkisráðherra, eftir því sem mér skildist í umræðunni sem við áttum um breytingar á Stjórnarráðinu, hefur ekkert með glæpi, hryðjuverk eða mengun að gera. Þessi tillaga fjallar um Ísland og herleysið, réttilega, og allar ógnanir sem geta stafað af öðrum völdum en hernaðarlegum. Ef mig misminnir ekki var verkaskiptingin milli innanríkis- og utanríkisráðuneytis sú að utanríkisráðuneytið átti að sjá um samskipti við alþjóðasamtök, Atlantshafsbandalagið, Sameinuðu þjóðirnar og annað en innanríkisráðuneytið átti að fara með framkvæmdina. Af hverju leggur ekki hæstv. innanríkisráðherra tillöguna fram?

Frú forseti. Eins og kom fram í máli mínu var alveg ljóst að þegar þjóðaröryggi er undir þarf náttúrlega að taka tillit til alþjóðlegra tengsla sem við höfum stofnað og þeirra skuldbindinga sem við höfum axlað. Að sjálfsögðu varðar þetta líka hefðbundnar varnir sem við þurfum að reifa og ræða með hvaða hætti við stöndum best undir þeim. Utanríkisráðuneytið og utanríkisráðherrann í forsvari þess mun áfram fara með þau málefni sem tengjast Atlantshafsbandalaginu. Sömuleiðis fer utanríkisráðuneytið að sjálfsögðu með samninga við önnur ríki, ekki síst þá samninga sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni og skipta verulega miklu máli til að tryggja öryggi okkar á komandi tímum. Tillagan er því flutt af réttum ráðherra. Verksvið nefndarinnar er að leggja til hugmyndir og eftir atvikum tillögur og úr þeim verður unnið af utanríkisráðherra ef til þess kemur að einhver munur verður á afstöðu innan nefndarinnar. Þetta er klárlega utanríkismál og fellur þar af leiðandi undir það ráðuneyti.

Frú forseti. Það er sannarlega rétt hjá hæstv. ráðherra að utanríkisráðherra, eins og ég sagði áðan, fer með fyrirsvar við alþjóðasamtök og Atlantshafsbandalagið. Ég er reyndar ágætlega ánægð með að hæstv. utanríkisráðherra fari með það en ekki félagi hans úr ríkisstjórnarsamstarfinu í innanríkisráðuneytinu vegna þeirra skoðana sem hann hefur á Atlantshafsbandalaginu. Mér finnst þetta samt ekki skýrt vegna þess að hér er ekki fjallað sérstaklega mikið um samskipti við önnur ríki eða við Atlantshafsbandalagið, Sameinuðu þjóðirnar eða annað sem fellur undir utanríkisráðuneytið. Hér er fjallað um hvernig tryggt verði að nægileg þekking sé til staðar hjá borgaralegum stofnunum um þjóðaröryggismál, ég nefni það, og ógnir og hættur á borð við mengunarslys, farsóttir, skipulagða glæpastarfsemi, netglæpi eða efnahagsþrengingar sem allt er á verksviði hæstv. innanríkisráðherra, held ég, ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslunnar sem hæstv. innanríkisráðherra fer nú með fyrirsvar fyrir. Reyndar er það náttúrlega þannig að ríkisstjórnin hefur ekki klárað þessi mál. Ég velti því fyrir mér hvort ástæðan fyrir því að þingið eigi að móta þessa þjóðaröryggisstefnu sé sú að hæstv. ráðherrar geti ekki komið sér saman um hvernig haga skuli þessum málum innan stjórnskipunarinnar. Ég velti því upp. Það vakti líka athygli mína í Fréttablaðinu í morgun að haft er eftir hæstv. utanríkisráðherra að í þessu sé allt undir, þar á meðal aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Það vekur hjá mér ugg vegna þess að ég er ósammála fullyrðingu hæstv. utanríkisráðherra sem þarna kemur fram, og mun fara yfir það í ræðu minni, að verulega hafi dregið úr hernaðarumsvifum á norðurhveli jarðar, m.a. í nágrenni Íslands. Ég tel að því sé akkúrat þveröfugt farið 

Frú forseti. Það gleður mig sannarlega að hv. þingmaður sefur vel á nóttunni. Það gerir nú  Ef hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að vitlaus ráðherra flytji málið er það sjónarmið sem hún getur komið á framfæri þegar málið verður rætt í utanríkismálanefnd.  Hv. þingmaður vísar til þess að í Fréttablaðinu í dag hafi komið fram að ég hafi sagt að allt væri undir. Það er svo. Nefndin getur tekið hvaðeina til umræðu, eins og ég gat um í framsögu minni og sömuleiðis í greinargerðinni, ef hún telur það þarft og rétt. Þegar ég útskýrði tillöguna á fyrstu stigum hennar í umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál gerði ég þetta einmitt að umræðuefni og vísaði til þess að í viðræðum í slíkri nefnd mætti ræða ýmislegt sem ágreiningur er um í íslenskum stjórnmálum og þess vegna leysa með fullmótaðri stefnu. Ég tók síðan skýrt fram í ræðu minni áðan að ef svo færi að ágreiningur yrði um tiltekin mál mundi utanríkisráðherra leggja fram tillögu á grundvelli þess sem fram kæmi og sammæli væru um en að öðru leyti því sem hann teldi best og réttast fyrir sitt land. Ég vil taka undir með hv. þingmanni, að ég er þeirrar skoðunar og minn flokkur að Ísland eigi að vera í Atlantshafsbandalaginu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Eins og ég sagði í upphafi andsvars við hæstv. ráðherra áðan tel ég þetta þarfa umræðu, það er fínt að þessi mál séu rædd og mjög mikilvægt. Ég tel markmiðið sem slíkt gott. Það felst í því að þetta sé tekið til umræðu og umfjöllunar og að þekking okkar Íslendinga á okkar eigin öryggis- og varnarþörfum sé byggð upp hér innan lands. Ég er mjög hlynnt því. Ég er hins vegar ekki sammála öllum þeim fullyrðingum sem fram koma í tillögunni og mun við vinnu þingsins í framhaldinu vonandi hafa tækifæri til að koma þeim betur á framfæri en ég get gert hér í 10 mínútna ræðu. Það er eitt atriði sérstaklega eða tvö sem ég vildi ræða. Það er mikið lagt upp úr því að þetta sé þjóðaröryggisstefna sem tryggi þjóðaröryggi Íslands á grundvelli herleysis. Ég held að við Íslendingar séum öll sammála því að við erum herlaus þjóð og að með öryggis- og varnarmál okkar fari með öðrum hætti en að við skipum okkar fólki í her. Við erum fámenn og slíkur her mundi ekki vinna marga bardaga, held ég. Þess vegna þurfum við að vera í góðu samstarfi á alþjóðavettvangi og þess vegna hefði ég talið algjörlega eðlilegt að vera okkar í og aðild að Atlantshafsbandalaginu yrði tekin út fyrir sviga og það yrði ekki til umræðu að fara þar út. Þess vegna var ég ákaflega ánægð að hæstv. utanríkisráðherra lýsti þeirri skoðun sinni að við ættum að vera þar. Ég heiti honum stuðningi mínum í að tala fyrir því sjónarmiði, en eins og ég sagði áðan varð ég örlítið hugsi þegar ég sá yfirlýsingar hæstv. utanríkisráðherra í blöðunum í dag. Það er þriðji punkturinn í rökstuðningnum fyrir þessari tillögu í greinargerðinni. Þar er rakið í sex liðum af hverju það er mikilvægt að endurskoða þetta. Í fimmta punktinum segir, með leyfi forseta: „Í fimmta lagi hefur öryggisumhverfi Íslands gjörbreyst frá því sem var á tímum kalda stríðsins. Gagnkvæmur vilji stórveldanna, jafnt sem smærra þjóða, til að draga úr spennu í samskiptum þjóða hefur leitt til mikilla breytinga, m.a. í okkar heimshluta. Það hefur leitt til þess að verulega hefur dregið úr hernaðarumsvifum á norðurhveli jarðar, m.a. í nágrenni Íslands.“ Þetta tel ég ranga fullyrðingu. Ég tel mjög hættulegt, og við hæstv. utanríkisráðherra ræddum þetta svo sem áður þegar þingsályktunartillaga hans um norðurslóðir var hér til umræðu, og óábyrgt að setja svona í greinargerð með tillögu. Maður þarf ekki annað en að skoða fréttir - og nú á síðustu dögum hefur m.a.s. birst frétt frá því í mars, sem ég hef væntanlega skilið eftir á borðinu hjá mér, þar sem sérstaklega er talað um nýja uppbyggingu Rússa á hernaðarsviðinu í norðurskautinu. Ég er hér til að mynda með skýrslu frá kanadísku varnar- og utanríkismálastofnuninni frá því í mars 2010. Þar er farið vel yfir það að þó að allir gefi það út að hér sé ekki um neina uppbyggingu að ræða og allir að stuðla að friði og stöðugleika - og ég efast ekkert um að það sé markmiðið - segir í þessari skýrslu, ég fæ að segja þetta fyrst á ensku og svo skal ég þýða það, með leyfi forseta: „The Arctic states may be talking cooperation, but they are preparing for conflict.“ Það má þýða svona: „Norðurskautsríkin eru kannski að tala um samvinnu, en þau eru öll að búa sig undir átök.“ Það er nákvæmlega það sem hefur verið að gerast á undanförnum árum og við getum nefnt fjölmörg dæmi því til stuðnings. Ég ætla ekki að endurtaka alla ræðu mína frá því fyrr í vetur þegar ég fór sérstaklega yfir það hvað t.d. Rússarnir hafa gert með flugi hingað til lands og til Noregs og Bretlands. Bandaríkjamenn eru að uppfæra ratsjárkerfi sín á Thule í Grænlandi. Norðmenn eru að færa bækistöðvar sínar norður á bóginn. Danir eru búnir að sameina norðurskautsherstöðina sína sem var áður sín hvor fyrir Grænland og Færeyjar og það eru þeir að gera til að vera markvissari í þessum efnum. Öll þessi ríki eru með einum eða öðrum hætti að byggja upp viðbúnað á norðurskautinu. Það er ekkert endilega viðbúnaður til að bregðast við mengunarslysum eða ef þarna yrði um sjóslys að ræða þótt það gætu orðið samlegðaráhrif í því og allir mundu væntanlega koma þar til bjargar. En það er ekki hægt að líta fram hjá þessu og þess vegna finnst mér þessi fullyrðing vera röng. Það er mikið vísað í skýrslu áhættumatsnefndarinnar frá 2009 sem, eins og segir hér, komst að þeirri niðurstöðu að engar vísbendingar væru um að hernaðarógn mundi steðja að Íslandi í náinni framtíð. Ég talaði um það á þeim tíma að ég væri þessu ósammála vegna þess að mér finnst þetta vera frekar „naív“ niðurstaða. Það er ekki hægt að halda þessu fram svona með það að markmiði að við búum okkur þá ekki undir það sem gæti komið fyrir. Við kaupum okkur tryggingar til að bregðast við ófyrirsjáanlegum atvikum. Jafnvel þótt við ætlum ekki neinum að brjótast inn hjá okkur komum við okkur upp þjófavarnarkerfi. Ég tel að við þurfum að taka þessi mál föstum tökum. Við þurfum að sjá hvað er raunverulega að gerast í kringum okkur. Það er ekki bara verið að byggja upp borgaralegar stofnanir og borgaralegar varnir gegn þeirri alþjóðlegu vá sem er nefnd í skjalinu og við erum sammála um að þurfi að bregðast við, heldur á sér líka stað hernaðarleg uppbygging og við verðum að fara út í svona þjóðaröryggisspekúlasjónir með opin augu fyrir því og verðum þá að gefa okkur það að við þurfum að bregðast við þeim líka. Þess vegna varð mér dálítil spurn hérna áðan þegar ég var að lesa þetta. Mér fannst þetta ekki skýrt í tillögunni, mér fannst meiri áhersla vera á verkefnið sem ég hafði haldið að væri innan ríkisstjórnarinnar búið að koma fyrir hjá öðrum ráðherra en hæstv. utanríkisráðherra. En það er svo sem ekki fyrir nokkurn mann að skilja verkaskiptinguna þar innan borðs, og þeirri vinnu er svo sem ekki lokið. Hér er líka nefnt sem ein breyting sem orðið hefur, og ástæða þess að við þurfum að fara yfir þetta, að grannríkjasamningar við Noreg, Danmörku, Bretland og Kanada um öryggissamstarf á friðartímum hafi breikkað grundvöll íslenskra öryggismála. Þar er vísað sérstaklega í niðurstöður Stoltenberg-skýrslunnar frá 2009 þar sem lagt er til að Norðurlöndin samþykki sameiginlega samstöðuyfirlýsingu. Stoltenberg-skýrslan er ágæt, en hún er algjörlega óskuldbindandi. Ég verð að segja það að ef eitthvað kæmi upp á mundi ég ekki treysta því, þó að það væri vilji fyrir hendi, að þarna væri ekki til staðar það afl sem þyrfti til að koma okkur hér til hjálpar. Annað, og nú líður tíminn mjög hratt, sem hér er nefnt er samstarfið við Evrópusambandið. Það er talað sérstaklega um að ef íslenska þjóðin samþykkti aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslunni mundi aðild að Evrópusambandinu skapa nýja fleti fyrir samstarfið í öryggismálum. Ég bendi á að þessi nefnd á að skila tillögum eigi síðar en í júní 2012 

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála fullyrðingunni sem kom síðast fram í ræðu hv. þingmanns. Ég tel að Íslendingar verði ekki búnir að taka það happasæla skref svo fljótt. Þegar hv. þingmaður talar um það með hvaða hætti þjóðir sem liggja á norðurhvelinu hafa byggt upp hernaðargetu sína á höfunum verð ég að trúa henni fyrir því að ég er henni algjörlega ósammála. Ég held að mjög margir séu það. Ég rifja líka upp að hv. þingmaður skrifaði skýrslu á vegum þingmannasambands NATO og hún var fjári góð. Ég hef lesið hana og kann töluvert í henni. Það er satt að segja besta samantektin sem ég hef lesið um þau mál. Ég er ekki þeirrar skoðunar, en hv. þingmaður getur þá hugsanlega bent mér á eitthvað annað í þeirri skýrslu, að hún hnígi að þeirri niðurstöðu að þar sé um að ræða verulega hernaðaruppbyggingu í norðurhöfum sem miðar að öðru en því að þessi ríki, alveg eins og Ísland, geri ráð fyrir því að norðurhöfin opnist í ríkari mæli á næstu árum og áratugum. Þau vilja í fyrsta lagi vera búin undir það að geta veitt frá sínum bæjardyrum séð þá þjónustu og þann bakstuðning sem þarf við t.d. vinnslu auðlinda á þessum svæðum, sömuleiðis auknar siglingar. Í þriðja lagi, og ekki skal ég draga úr því, eru þau auðvitað að reka tjaldhæla sína í jörðu og helga sér ákveðinn rétt með viðveru sinni. Ég hef a.m.k. lesið úttektir ýmissa fræðimanna sem telja þvert á móti, og andstætt hv. þingmanni, að ekki sé hægt að túlka þessa hernaðaruppbyggingu með þeim hætti að þarna sé yfirvofandi einhver spenna. Menn tala miklu frekar um að sú spenna sem við sáum þarna áður fyrri sé ekki til staðar og sé ekki að byggjast upp.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að minna mig á skýrsluna sem ég skrifaði.

Hún liggur á borðinu hjá mér.

Það var fallega gert. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra að því leytinu til að margs konar uppbygging á sér stað á þessum slóðum. Ríkin sem þarna um ræðir eru að byggja upp margvíslega getu til auðlindanýtingar, björgunar og leitar. Það vakir fyrir öllum, tel ég, að eiga betra og nánara samstarf um þessi mál í framtíðinni vegna þess að ég held að allir geri sér grein fyrir því að eitt ríki muni aldrei geta bjargað skipi eitt og sér. Eitt ríki mun ekki geta unnið á olíuslysi sem þarna kynni að verða, eitt ríki getur ekki staðið í þeim stórræðum eitt og sér. Þess vegna lagði ég það einmitt til í fyrrnefndri skýrslu og svaraði þeirri spurningu sem titill skýrslunnar bar með sér, hvort það væri hlutverk fyrir NATO á norðurslóðum. Ég tel svo vera, einmitt vegna þess að þar er um að ræða aðildarríki sem eru einnig norðurskautsríki, sem hafa yfir að búa mikilli getu og miklum viðbúnaði til að bregðast við ýmsum þeim þáttum sem þarna er um að ræða. Hins vegar megum við ekki loka augunum fyrir því að þetta er ekki bara þessi uppbygging. Það er líka það sem hæstv. fjármálaráðherra mundi væntanlega kalla hernaðarbrölt. Það eru ísbrjótar, það eru herskip sem eru ekki þarna bara til að skoða ísbirni heldur til þess að æfa. Það er flug ýmissa herja þarna í kringum og það eru heræfingar á öllum þessum slóðum sem við megum ekki loka augunum fyrir. Alls staðar þar sem ég hef komið til að tala um þessi mál og hlusta loka menn ekki augunum fyrir þessu. Ég bið hæstv. utanríkisráðherra að opna augun fyrir því 

Frú forseti. Ég sagði í fyrra andsvari að uppbygging ætti sér stað. Það er ekki nokkur vafi á því að margir, líka í íslenskum stjórnmálum, mundu sennilega fella það undir skilgreininguna hernaðarbrölt. Þegar ég las úttekt hv. þingmanns á því hvernig menn hafa byggt upp vígbúnað í norðurhöfum fannst mér hún hófstillt. Mér fannst hv. þingmaður ekki draga í þeirri úttekt þá ályktun sem hún flytur hér. Fyrir fimm til sex árum óttuðust menn töluvert að það væri að draga til aukinnar spennu í norðurhöfum. Það helgaðist ekki síst af því að t.d. í Rússlandi voru uppi slíkar raddir. Í Rússlandi er enn sterkur hópur þjóðernissinnaðra stjórnmálamanna sem talar í þessa veru. Sá frægasti þeirra er auðvitað Zírínovskíj, þingmaður í Dúmunni, sem talaði mjög digurt í þessum efnum. Fyrir nokkrum árum kom líka út áætlun í Rússlandi frá rússneskum stjórnvöldum þar sem gerð var grein fyrir því að framtíðarhagvöxtur í Rússlandi yrði drifinn með nýtingu auðlinda á heimskautasvæðunum. Það var til þess að fylgja eftir þeim kröfum sem menn töluðu mjög digurt um á sínum tíma og fóru í ýmsa táknræna leiðangra, eins og t.d. þann sem annar þingmaður Dúmunnar gerði, hann endaði með því að setja rússneskan fána á hafsbotninn á norðurskautinu. Það var ákveðin viðleitni til að helga sér svæði og rétt. Síðan hefur mjög dregið úr þessu af hálfu Rússa. Tveir rússneskir leiðtogar, fyrri reyndar sovéskur, hafa flutt miklar og stefnumarkandi ræður um norðurslóðir. Hinn fyrri var Gorbatsjov, 1987 ef ég man rétt, og hinn síðari var Medvedev og ekki langt síðan hann flutti sína ræðu. Það var fyrsta ræðan mjög lengi. Þar var sleginn miklu friðsælli tónn en áður hafði heyrst um sinn frá Rússum. Það er allt það sem þeir eru að gera núna. Þeir eru hvarvetna, finnst mér sjálfum, að reyna heldur að draga úr spennunni. 
            

Frú forseti. Ég tek algjörlega undir það að skýrslan umrædda hafi verið hófstillt og tel að þessi þingmaður sem hér stendur sé venjulega mjög hófstilltur þannig að það kemur svo sem ekki á óvart að hæstv. utanríkisráðherra hafi komist að þessari niðurstöðu.

Ég er sammála því.

Það breytir því samt ekki að í skýrslu minni fór ég mjög vandlega yfir það að jafnvel þótt sérfræðingar og ýmsar ríkisstjórnir séu sammála um það að norðurskautið eigi að vera friðsamlegt svæði á sér stað þarna uppbygging sem við getum ekki litið fram hjá. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra hafi hnykkt á því og ítreka aftur það sem fram kom hjá kanadísku varnar- og utanríkismálastofnuninni í mars 2010 þar sem sagt er að jafnvel þótt þessi ríki séu að tala um samvinnu eru þau að búa sig undir átök. Það er sú staðreynd sem ég vek athygli á. Þess vegna tel ég að sú fullyrðing sem kemur fram í ályktun hæstv. utanríkisráðherra sem segir að verulega hafi dregið úr hernaðarumsvifum á norðurhveli jarðar, m.a. í nágrenni Íslands, sé röng, það sé beinlínis rangt að fara af stað með vinnu við stefnu um þjóðaröryggi Íslands með lokuð augu fyrir þessari staðreynd. Það er það sem ég er að benda á og vona að það verði tekið til athugunar í vinnu þingnefndarinnar sem á að fjalla um þetta. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra var hérna við upphaf ræðu minnar en ég fagnaði því að þetta væri komið til umræðu. Við getum haft skoðanir á einstökum efnisatriðum, en ég fagna því að það sé komið með umræðu um öryggis- og varnarmál inn á þingið vegna þess að mér finnst stórlega skorta á það og að þetta sé nokkuð sem við tölum aldrei 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu með þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Ég tel að það sé tímabært, og kannski löngu tímabært, að við í íslenskum stjórnmálum setjumst niður yfir stefnu okkar í þessum málaflokki og mótum tillögur til ályktunar Alþingis um stefnu í þessum málum. Það er líka í samræmi við þær áherslur sem minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hefur haft uppi um allnokkurt skeið, að fara þurfi í stefnumótun á þessu sviði og nálgast þau á nýjan hátt og í raun og veru segja skilið formlega við kalda stríðið og þá hugmyndafræði sem rak það áfram. Það dylst engum að undanfarna tvo áratugi eða svo hafa miklar og sögulegar breytingar á sviði utanríkis- og öryggismála gengið yfir heiminn. En breytingar hafa líka orðið á öðrum sviðum, t.d. á sviði stjórnmála og viðskipta. Það má segja að eftir langt kyrrstöðutímabil kaldastríðsáranna, þar sem kjarnorkuvígbúið ógnarjafnvægi hélt heiminum í frosnum helgreipum, hafi mikið vatn runnið til sjávar og mikið gerst. Þær breytingar sem ég er hér að vísa til eru að sjálfsögðu upplausn Sovétríkjanna og Varsjárbandalagsins, fall Berlínarmúrsins og þar með gerbreyttar stjórnmálaaðstæður í allri Evrópu. Þær höfðu áhrif um heim allan, en einnig lúta þær breytingar sem ég fjalla hér um að hnattvæðingunni sem orðið hefur, ekki síst á forsendum fjármagns- og stórfyrirtækja, stríðsátökum um olíu og aðrar auðlindir og loftslagsbreytingum, sem mér finnst mikilvægt að draga fram í þessu efni, og síðan að sjálfsögðu að friðar- og öryggismálum. Ég vil rifja það upp að á sínum tíma, eftir síðari heimsstyrjöldina 1949, völdu Norðurlöndin hvert sína leið þegar hið öryggispólitíska kort var dregið upp. Það átti raunar mikil umræða sér stað á þeim tíma um norrænt varnarbandalag, en Danmörk, Ísland og Noregur völdu Atlantshafsbandalagið á meðan Finnland og Svíþjóð kusu sér hlutleysi. Marga dreymdi samt um það á sínum tíma að Norðurlönd mundu að lokum koma málum sínum að þessu leyti í sameiginlegan farveg, ekki síst af þeirri augljósu ástæðu að Norðurlöndin eiga ríka sameiginlega hagsmuni. Ég vil nefna sérstaklega nýlega skýrslu frá Thorvald Stoltenberg, fyrrum utanríkisráðherra Noregs, sem hér hefur komið til tals, um fyrirkomulag norrænnar samvinnu á sviði utanríkis- og öryggismála, sem hefur verið í sérstakri skoðun. Mér finnst mikilvægt líka og brýnt að hafa í huga að öryggis- og varnarmál fjalla ekki einvörðungu um hefðbundin stríðsátök eins og reyndin var hér áður fyrr, heldur líka um viðbrögð við umhverfisvá, mengun, náttúruhamförum, farsóttum, og varnir gegn hryðjuverkum. Þannig hefur skilningur manna á hugtakinu öryggi tekið miklum breytingum á undanförnum tveimur áratugum. Í stað þess að miðast eingöngu við ríkisvaldið, hervarnir eða ógnir frá ríkjum eða ríkjabandalögum, eins og á tímum kalda stríðsins, hefur þetta öryggishugtak einmitt verið víkkað út með það fyrir augum að ná yfir annars konar ógnir, þverþjóðlega, eins og það er kallað, eða hnattræna, samfélagslega og mannlega áhættuþætti. Hér má nefna skipulagða glæpastarfsemi, hryðjuverk, efnahagskreppur, ólöglega fólksflutninga, mansal, matvælaöryggi, náttúruhamfarir, farsóttir, umhverfisslys og fleira í þeim dúr. Í því þingmáli sem við erum hér með til umræðu er meðal annars vísað í skýrslu svokallaðrar áhættumatsnefndar frá árinu 2009, en þeirri nefnd var ætlað að fjalla um áhættumat fyrir Ísland. Henni var stýrt af dr. Val Ingimundarsyni prófessor. Mig langar rétt að grípa niður í þá skýrslu. Þar segir meðal annars um öryggismálin í alþjóðlegu samhengi, með leyfi forseta: „Sú efnahagskreppa, sem nú ríður yfir heiminn í kjölfar fjármálakreppunnar, telst til „nýrra ógna“ og er dæmi um áfall sem getur stefnt samfélagsstöðugleika í víðum skilningi í hættu. Í fræðilegri umræðu um útvíkkun öryggishugtaksins hefur sérstaklega verið fjallað um efnahagsöryggi í tengslum við hernaðar-, umhverfis-, samfélags- og stjórnmálaöryggi. Þó hefur fram að þessu mun meira verið lagt upp úr öðrum hættum eins og „svæðisbundnum átökum“ á 10. áratug 20. aldar (samanber upplausn Júgóslavíu) eða hryðjuverkum eftir árásirnar á Bandaríkin árið 2001. Enginn vafi er þó á því að fjármálakreppan mun hafa víðtæk öryggisáhrif, ekki aðeins á fjármálakerfi heimsins og efnahagsöryggi ríkja heldur einnig aðra þætti eins og félags- og heilbrigðisöryggi samfélaga. Þá má búast við meiri pólitískum óstöðugleika af völdum hennar svo og vaxandi þjóðfélagsátökum.“ Síðar segir í þessari skýrslu, með leyfi forseta: „Sú víðtæka öryggisnálgun, sem nú er stuðst við, felur í sér grundvallarbreytingu frá fyrri tímum. Í kalda stríðinu var dregin upp skýr mynd af „óvininum“ og ógnin metin nær eingöngu út frá hernaðarforsendum. Í hnattvæddum heimi hafa myndast „þverþjóðleg áhættusamfélög“ sem eru berskjaldaðri en áður, meðal annars vegna þess að hættur virða ekki landamæri og óvinaímyndir eru mun óljósari.“ Hér kemur skýrt fram að hin hefðbundna hernaðarógn er aðeins hluti þeirra áhættuþátta sem einstökum samfélögum getur verið búin og því má halda fram að hernaðarógnin sé lítil sem engin að minnsta kosti á ýmsum svæðum. Til dæmis segir í þessari skýrslu, með leyfi forseta: „Engar vísbendingar eru um að hernaðarógn muni í náinni framtíð steðja að Íslandi.“ Síðan: „Pólitísk afstaða á alþjóðavettvangi og þátttaka í alþjóðlegum aðgerðum getur hins vegar einnig falið í sér ákveðna áhættu.“ Þessi vinna sem áhættumatsskýrslan er bendir á að sérstaða Íslands sem herlauss aðildarríkis NATO hafi kallað fram tvö ólík sjónarmið: „Sérstaða Íslands sem herlauss aðildarríkis NATO hefur laðað fram tvö sjónarmið. Annars vegar er talið að Ísland muni ávallt skipta máli á spennu- eða átakatímum í þessum heimshluta vegna legu landsins og því sé höfuðatriði að Íslendingar axli meiri ábyrgð á eigin landvörnum og hafi bolmagn til að eiga samstarf við bandalagsríki í NATO. Stuðningur við loftrýmisgæslu og aukin þátttaka í hermálasamstarfi NATO sé viðleitni til að koma til móts við það viðhorf. Hins vegar er talið að það eigi nú að vera forgangsverkefni að skjóta stoðum undir aðra öryggisþætti en hefðbundnar landvarnir - t.d. sem snúa að öryggi samfélags og grunnvirkja - í ljósi þess að ekkert gefur ástæðu til að óttast spennu eða hernaðarátök á þessu svæði í náinni framtíð. Gera megi ráð fyrir talsverðum aðdraganda, eins og hernaðaruppbyggingu á svæðinu, áður en ógn færi að stafa af öðrum ríkjum. Augljósar og aðsteðjandi hættur sem bregðast þurfi við lúti frekar að samfélagslegu eða borgaralegu öryggi.“ Það er alveg ljóst í mínum huga þegar horft er til þessara tveggja meginsjónarmiða að þá kallast hið fyrra sjónarmið á við gamlar hugmyndir hernaðarhyggjunnar á meðan hið síðara bergmálar nýja sýn og nálgun í öryggismálum. Ég tel sem sagt að við eigum að leggja þessari nýju sýn lið og hafa áhrif á þróun hennar og útfærslu, það séu verulegar líkur á því að sú nálgun geti orðið ofan á í framtíðarstefnumótun Íslands í þessum málaflokki. Með því má segja að kalda stríðið yrði endanlega kvatt og hernaðarhyggjan lyti í lægra haldi í öryggismálum þjóðarinnar. Það er að minnsta kosti það sem ég vil gjarnan beita mér fyrir í þessu efni. Ég ætla ekki að víkja sérstaklega að málefnum norðurslóða sem hér hafa komið nokkuð til umræðu. Við tókum býsna mikla umræðu um það hér þegar verið var að ræða og fjalla um þingsályktunartillögu um stefnumótun í málefnum norðurslóða og einnig á vettvangi utanríkismálanefndar þar sem sú tillaga var til umræðu. Ég vil einungis leyfa mér að óska hæstv. utanríkisráðherra og okkur öllum til hamingju með þá stefnumótun sem felst í þeirri tillögu. Mig langar að benda hér á rétt í lokin að í stefnuskrá míns flokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er lögð áhersla á að Ísland móti sjálfstæða utanríkis- og friðarstefnu. Þar er líka sagt að brýnt sé að friðlýsa landið og lögsögu þess fyrir kjarnorku-, sýkla- og efnavopnum og banna umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Ákvæði um þetta er einnig að finna í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Ísland verður friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum og íslensk stjórnvöld munu beita sér fyrir kjarnorkuafvopnun á alþjóðavettvangi.“ Ég tel sem sagt að þetta sé braut sem við eigum að ryðja, frú forseti. Ég hef sterka sannfæringu fyrir því að nú sé lag, að aukinn pólitískur skilningur sé á mikilvægi stefnubreytingar og nýrrar hugsunar og vaxandi samfélagslegur stuðningur við að vopnin verði kvödd. Ég hlakka til að takast á við þetta þingmál á vettvangi utanríkismálanefndar og er sannfærður um að þar verður mikil og góð umræða. Við munum að sjálfsögðu leita umsagna fjölmargra aðila í samfélaginu og taka svo afstöðu til endanlegs tillögutexta í framhaldi af því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ákaflega góða ræðu. Hann kom víða við. Ég ætla að byrja á að óska honum til hamingju með nýtt embætti sem formaður þingflokks Vinstri grænna, sem er mikil breyting frá því sem var. Hv. þingmaður talar mikið um hernaðarbrölt o.s.frv. Þá vil ég spyrja hann hvernig á því standi að Vinstri grænir stöðvuðu ekki árás NATO inn í Líbíu en Íslendingar hefðu getað beitt neitunarvaldi sínu á þeim vettvangi. Má segja að hv. þingmenn Vinstri grænna séu nú orðnir stríðsherrar, nánast hver og einn. Öðruvísi mér áður brá, frú forseti, með þann þingflokk. Það er dálítið merkilegt með hæstv. ríkisstjórn að þeir sem voru mestu friðarsinnarnir eru orðnir stríðsherrar og hinir sem voru mestu jafnréttissinnarnir brjóta jafnréttislög.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi eitthvað ruglast á ræðum því að ég tók mér ekki í munn orðið „hernaðarbrölt“ en það gerði hins vegar hæstv. utanríkisráðherra  Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns höfum við auðvitað rætt það hér í þingsalnum sérstaklega, og þarf ekki að fara yfir það. Það er ekki tilefni eða ekki efni þessarar þingsályktunartillögu og þessa dagskrármáls sérstaklega, en við höfum sem sagt lýst því yfir að við á vettvangi ríkisstjórnarinnar, okkar flokkur og í okkar þingflokki, vildum taka undir ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir til að koma á loftbanni eða flugbanni í Líbíu og að vernda líf almennra borgara. Eins og kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum við ekki stutt það að Atlantshafsbandalagið tæki að sér þetta hlutverk sérstaklega og mundum ekki gera það og gerum það ekki.

Frú forseti. Ég hlustaði nú nokkuð ítarlega á ræðuna en vel má vera að mér hafi sést yfir eitthvað. Mér heyrðist hv. þingmaður segja „hernaðarbrölt“ en vel má vera að hann hafi sagt „hernaðarhyggja“ eða eitthvað slíkt, en einhvers staðar kom orðið „hernaður“ fyrir í ræðu hans. En þetta mál er enn á dagskrá. NATO er með aðgerðir í Líbíu, verndar borgara fyrir árásum Gaddafís, sem ræðst með þungavopnum á saklausa borgara; og ég styð aðgerðir NATO í sjálfu sér. En mér þykir afstaða Vinstri grænna undarleg miðað við ræður hv. þingmanns og flokksmanna hans í gegnum tíðina, sérstaklega varðandi innrásina í Írak, þar sem að mínu mati var verri einræðisherra en í Líbíu. Þó að kannski sé erfitt að leggja mælikvarða á það hver er meiri einræðisherra eða meiri harðstjóri en annar tel ég að ástandið í Írak hafi verið miklu verra. Eins og hv. þingmenn Vinstri grænna hafa í gegnum tíðina bent á þá olli viðskiptabann Sameinuðu þjóðanna gífurlegum hörmungum og dauðsföllum og sérstaklega lítilla barna í Írak; það réttlætti að mínu mati innrásina. Ég hefði annaðhvort viljað hætta við innflutningsbannið á þeim tíma eða grípa inn í. Því var ekki til að dreifa í Líbíu þar sem ekki var viðskiptabann frá Sameinuðu þjóðunum þar; Gaddafí hefur ekkert óhlýðnast neinum slíkum aðgerðum og hefur heldur ekki ráðist inn í önnur ríki. Mér finnst því saklausara að hafa ráðist inn í Írak en inn í Líbíu þó að erfitt sé að meta það hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 75/1998. Með frumvarpinu er stefnt að því að gera núgildandi bann við áfengisauglýsingum bæði skýrara og skilvirkara. Auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar hér á landi sem kunnugt er og hefur þannig lengi verið. Í frumvarpi þessu er lögð sérstök áhersla á að koma í veg fyrir að farið sé í kringum bannið með því að auglýsa óáfenga vöru með ríkri tilvísun til hinnar áfengu vöru, eins og reyndin hefur því miður verið. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu erum m.a. þær að í stað þess að bannið gildi einungis um auglýsingar nái það jafnframt til annarra viðskiptaorðsendinga til markaðssetningar á áfengi og einstökum áfengistegundum. Verði frumvarpið að lögum verður gildissvið bannsins þar með orðið víðtækara en áður hefur verið. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum, sem þeir svo auglýsa. Með þessu frumvarpi er einnig stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur með því að kveða á um að framangreint bann nái einnig til vökva eða vöru sem er undir 2,25% af hreinum vínanda ef um er að ræða markaðssetningu í umbúðum sem geta skapað hættu á ruglingi milli áfengu vörunnar og hinnar óáfengu. Markmiðið með þessari breytingu er að girða fyrir að hægt sé að auglýsa óáfenga framleiðslu með svo sterkri skírskotun til hinnar áfengu framleiðslu að í raun verði ekki dregin önnur ályktun en sú að verið sé að auglýsa hina áfengu vöru í raun. Að auki er lögð til ein veigamikil breyting til viðbótar en það er að eftirlit með brotum gegn banni við auglýsingum á áfengi samkvæmt 20. gr. laganna verði á hendi Neytendastofu en ekki hjá lögreglu líkt og nú tíðkast. Neytendastofa hefur nú þegar eftirlit með villandi og óréttmætum auglýsingum samkvæmt lögum nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, og hefur því yfir að ráða talsverðri sérþekkingu og reynslu á þessu sviði. Auglýsingaeftirlit er sérhæft og tæknilega erfitt að fást við það en eftirlit með viðskiptaorðsendingum að því er varðar áfengi gæti vel farið með þeim verkefnum sem Neytendastofa annast nú þegar. Á Norðurlöndunum er eftirlit með banni við áfengisauglýsingum í stjórnsýslulegum farvegi þar sem ákveðnar eftirlitsstofnanir hafa eftirlitshlutverk í stað lögreglu. Er hér því lagt til að farin verði sambærileg leið. Þá hefur verið bætt inn fleiri undanþágum við bann á auglýsingum um áfengi en það helgast m.a. af þátttöku okkar á alþjóðlegum vettvangi og skyldum sem leiða af EES-samningnum. Virðulegi forseti. Áfengisauglýsingabanni er ætlað að vernda heilsu almennings fyrir skaðvænlegum afleiðingum áfengisneyslu. Sýnt hefur verið fram á að áfengi er meðal áhættuþátta sem valda sjúkdómum og er einn helsti áhættuþáttur meðal ungs fólks. Samkvæmt skýrslu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar er talið að áfengi hafi áhrif á allt að 60 skilgreinda sjúkdóma og heilbrigðisvandamál og þá getur misnotkun áfengis haft skaðleg áhrif á aðra en neytandann sjálfan. Helstu heilsufarsáhrif af neyslu áfengis eru slys ýmiss konar, ofbeldi, sjálfsvíg, tauga- og geðsjúkdómar, hjarta- og æðasjúkdómar, lifrarsjúkdómar og krabbamein. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum, sem þeir svo auglýsa. Með þessu frumvarpi er stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur og að gera allt eftirlit með brotum á banninu skilvirkara. Virðulegi forseti. Ég hef nú reifað helstu atriði og sjónarmið frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu um skaðsemi áfengis og ég get tekið undir það. Mig langar hins vegar til að spyrja hann að því hvernig menn ætli að bregðast við auglýsingum sem koma á netinu. Nú geta menn fundið út, t.d. ef menn fara inn á einhverjar síður erlendis, að ef viðkomandi er með endinguna is í léni sínu eða nafni geta þeir sett á hann auglýsingar um áfengi erlendis frá. Hvernig sér hæstv. ráðherra að menn bregðist við þeim vanda? Svo er það önnur spurning: Hefur áfengisneysla minnkað eftir að sett var inn í lög bann við áfengisauglýsingum?

Hæstv. forseti. Áfengisauglýsingar hafa verið bannaðar hér á landi um langan tíma en það hefur verið farið á bak við þetta bann eins og við þekkjum og þetta frumvarp er sniðið til þess beinlínis að koma í veg fyrir slíkar hjáleiðir. Hvers vegna auglýsa menn? Hvers vegna auglýsa dreifingaraðilar eða framleiðendur? Jú, það er til að koma vöru sinni á framfæri. Ég ætla og gef mér það að þeir hafi nokkurn árangur enda ákafinn mikill að koma auglýsingum fyrir með þeim hætti eins og við öll þekkjum bæði í sjónvarpi og á prentmiðlum. Ég ætla að þetta stuðli að aukinni áfengisneyslu. Varðandi netið er þetta erfitt en bannið, auglýsingabannið, tekur til allra fjölmiðla. En ég er alveg sannfærður um það, og tek undir með hv. þingmanni, að í ýmsum tilvikum er erfitt að bregðast við slíku banni þegar um er að ræða fjölþjóðlega fjölmiðla en þetta eru íslensk lög sem eiga að taka til íslenskra fjölmiðla og íslensks umhverfis.

Frú forseti. Þau lög sem við ræðum um breytingu á voru sett 1998. Mér er ekki kunnugt um hvenær þetta auglýsingabann var sett á fyrst en það sem ég var eiginlega að spyrja um var hvort á því ári sem það var fyrst sett á hafi orðið mikil minnkun í áfengisdrykkju sem afleiðing af því að bannað var að auglýsa áfengi. Varðandi hitt atriðið, um netið, það getur orðið dálítið erfitt um vik þegar auglýst er kannski í landi sem ekki bannar auglýsingar og svo koma þær með viðkomandi heimasíðu til Íslands. Ég er þá að tala um facebook og annað slíkt þar sem hægt væri að setja slíkar auglýsingar inn og jafnvel stíla þær inn á vissa aldurshópa og kyn með þeim upplýsingum sem þar eru til. Ég var eiginlega meira að vara við því sem gæti gerst. Ég vildi gjarnan fá svar við hinni spurningunni, hvort svona auglýsingabann hafi eitthvað að segja varðandi neysluna.

Hæstv. forseti. Ég held að það komi ekki reynsla á það fyrr en bannið hefur verið innleitt. Þá getum við mælt hvort það dragi úr áfengissölu og á svo marktækan hátt að það megi rekja það til auglýsingabannsins. Þetta eru bara hlutir sem við ekki þekkjum vegna þess að við búum við auglýsingar, beinar og óbeinar, og við erum að reyna að banna þær. Við eigum þá eftir að komast að raun um það seinna að hvaða marki bannið ber árangur. Meginhugsunin er sú að framleiðanda eða dreifingaraðila á Íslandi er ekki heimilt að auglýsa áfengi í íslenskum fjölmiðlum. Þetta lagafrumvarp á að stuðla að því að það bann sé virt.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að leggja nokkur orð inn í umræðu um frumvarp til laga um breytingu á áfengislögum, með síðari breytingum, sem snúa að takmörkun heimilda til auglýsinga. Ég fagna því að þetta frumvarp skuli vera komið fram, ég fagna hverju því skrefi sem við tökum til að koma í veg fyrir að þessari vöru sé komið með markvissum hætti, þ.e. með auglýsingum og markaðssetningu, á framfæri og sérstaklega þegar verið er að höfða til ungs fólks, að markaðssetja mismunandi tegundir og vöru sem höfðar til ungs fólks. Auglýsingabann er í gildi en mörgum hefur sviðið hvernig farið hefur verið fram hjá því auglýsingabanni bæði í blöðum og ljósvakamiðlum undir því yfirskyni að verið sé að auglýsa léttöl, óáfengan bjór eða pilsner, og með því að koma fyrir vöruheitinu léttöl með örsmáu letri einhvers staðar úti í horni sem er ekki nema fyrir velsjáandi að sjá að farið er í kringum lögin því greinilega er um áfengisauglýsingar að ræða enda er sama vörumerki á umbúðunum. Hér er verið að herða þá umgjörð sem við höfum og því fagna ég. Ég tel að í sambandi við þetta sé mikilvægt að horfa sérstaklega til markaðssetningar á nýjum drykkjum eða nýrri vöru sem höfðar sérstaklega til ungs fólks og markaðssetningar á því sem mætti heita áfengir gosdrykkir. Margt ungt fólk hefur ekki litið á þessa nýju drykki sem áfengi heldur eingöngu gos með smááfengi í en ekki áfenga drykki. Markaðssetningin hefur verið lúmsk og beitt er ýmsum brögðum. Hér er lagt til að Neytendastofa hafi eftirlit með auglýsingum og tilkynningarskyldu og fylgist með brotum og hafi afl til að bregðast við. Það er sama hvort það er lögreglan eða Neytendastofa, ég tel a mikilvægt að sá aðili sem ber ábyrgð á eftirlitinu hafi vald til að geta brugðist við og beitt sektum ef brot eru framin. Ég ætla að leggja til, hæstv. forseti, að leitað verði umsagnar heilbrigðisnefndar um þetta frumvarp. Því er vísað til allsherjarnefndar sem eðlilegt er en ég óska eftir því að heilbrigðisnefnd fái að veita umsögn um frumvarpið.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þuríði Backman. Mér finnst mjög eðlilegt að málið fari til skoðunar og umsagnar í heilbrigðisnefnd þingsins. Við erum að tala um heilbrigðismál þegar þetta frumvarp er annars vegar. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan að með þessum lögum ætlum við að sjá til þess að lög sem eru við lýði í landinu verði virt, þ.e. bann við áfengisauglýsingum. Áfengisauglýsingar eru bannaðar á Íslandi en menn hafa fundið leiðir til að komast hjá því banni og það er upp í þau göt sem við erum að stoppa. Hugsunin að baki er sú að kaupandi auglýsingarinnar sé ábyrgur og hann verði gerður ábyrgur ef hann brýtur þessi lög. Ef ekki næst í hann munu yfirvöld snúa sér til miðilsins. Þetta er tilraun til að láta lög sem þegar eru í gildi í landinu verða virt.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ekki andsvar þó að ég noti þá leið nú til að bæta hér aðeins við. Ég ætlaði ekki að hafa þetta langa ræðu en hún gæti orðið löng með vísan til þess að rökstyðja hvers vegna ég tel að þetta frumvarp eigi að fara til umsagnar heilbrigðisnefndar. Reykingar og áfengisneysla eru sannarlega einn helsti heilsufarsskaðvaldur hér á landi og víðast í hinum vestræna heimi. Það er því ástæða til að horfa á þann þátt þegar við herðum reglur um auglýsingabann og reynum með öllum ráðum að finna svör við þeim klækjum sem koma fram í markaðssetningu á áfengum drykkjum og þá sérstaklega því sem snýr að ungu fólki. Áberandi hefur verið að umboðsmenn áfengra drykkja hafa notað kostun á hljómleikum, tónleikum og öðrum viðburðum sem ungt fólk sækir til að markaðssetja vöru sína. Út frá heilsufarssjónarmiðum þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að taka undir þá beiðni að heilbrigðisnefnd gefi umsögn um frumvarpið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili sem felur í sér að úr gildi falla núgildandi lög um nálgunarbann. Með frumvarpinu er leitast við að halda áfram á vegferð undanfarinna ára þar sem réttarstaða brotaþola hefur fengið sérstaka athygli og er frumvarpinu þannig ætlað að styrkja enn frekar réttarstöðu þeirra sem brotið er á og þá sérstaklega þeirra sem mega þola heimilisofbeldi. Frumvarpið var samið af starfshópi sem skipaður var til þess að gera tillögur að lagaákvæðum til innleiðingar á hinni svokölluðu austurrísku leið. Gerð frumvarpsins er í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Var það mat starfshópsins að vel færi á því að ákvæði um nálgunarbann og brottvísun af heimili væri að finna í einum og sama lagabálki enda búa sambærileg sjónarmið að baki beitingu þeirra, sömu málsmeðferðarreglur geta þar átt við og er það jafnframt í samræmi við norræna löggjöf á þessu sviði. Að auki er fyrirséð að úrræðum þessum verður beitt samhliða í nokkrum fjölda tilvika. Við gerð frumvarpsins átti starfshópurinn fundi með fulltrúum Samtaka um kvennaathvarf, Stígamóta, Jafnréttisstofu, Samtaka kvenna af erlendum uppruna, Dómarafélags Íslands og ríkislögreglustjóra. Umræðan um hina austurrísku leið hér í þinginu er ekki ný af nálinni. Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrum þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, var ötul talskona þess að leiða austurrísku leiðina í lög og lagði það m.a. til í þessum sal þegar núgildandi lög um nálgunarbann voru sett. Sú breyting náði ekki fram að ganga en þó var því beint til dómsmálaráðuneytisins, sem nú er orðið að innanríkisráðuneyti, að kanna reynsluna af austurrísku leiðinni í nágrannalöndunum og meta hvernig hún félli að íslensku réttarfari. Í frumvarpinu er lagt til að bráðabirgðaákvörðun um nálgunarbann og/eða brottvísun af heimili verði í höndum lögreglustjóra eða löglærðs fulltrúa hans. Slík ákvörðun getur verið tekin á grundvelli beiðnar frá brotaþola sjálfum eða einhverjum honum nákomnum, frá lögráðamanni brotaþola eða þeim sem kemur fram fyrir hönd félagsþjónustu eða barnaverndarnefndar í sveitarfélagi þar sem viðkomandi er búsettur. Lögreglustjóri getur einnig að eigin frumkvæði tekið mál til meðferðar ef ríkir almannahagsmunir, einkahagsmunir eða hagsmunir vegna rannsóknar og/eða dómsmeðferðar sakamáls krefjast þess. Lögreglustjóra er gert skylt hvort sem um er að ræða ákvörðun um nálgunarbann eða brottvísun að bera hana undir héraðsdóm innan þriggja sólarhringa frá birtingu ákvörðunar en dómaranum er einnig falið að taka endanlega ákvörðun um það hvort nálgunarbanni eða brottvísun verði beitt. Einnig er lagt til að heimilt verði að beita nálgunarbanni ef rökstudd ástæða er til að ætla að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða ef hætta er á því að viðkomandi muni koma til með að gera slíkt. Þá verði heimilt að beita brottvísun af heimili ef rökstudd ástæða er til að ætla að sakborningur hafi framið eða hætta er á að hann fremji refsivert brot gegn tilteknum ákvæðum almennra hegningarlaga, t.d. ákvæðum laga um kynferðisbrot, líkamsmeiðingar, brot gegn frjálsræði manna, hótanir, eignaspjöll o.fl., enda hafi verknaðurinn beinst að einhverjum sem er honum nákominn og tengsl þeirra þyki hafa aukið á grófleika verknaðarins. Þá er það enn fremur gert að skilyrði fyrir brottvísun af heimili að brotið varði fangelsi allt að sex mánuðum. Sérstaklega er tekið fram í 6. gr. frumvarpsins að lögreglu sé heimilt að handtaka sakborning á heimili eða þar sem til hans næst í þágu meðferðar og ákvörðunar vegna nálgunarbanns og/eða brottvísunar af heimili. Þá er lagt til að nálgunarbanni og/eða brottvísun verði afmarkaður ákveðinn tími sem og að nýja ákvörðun þurfi til þess að framlengja beitingu þeirra. Í samræmi við núgildandi ákvæði laga um nálgunarbann verður nálgunarbanni ekki afmarkaður lengri tími en eitt ár. Að því er varðar brottvísun af heimili er lagt til að heimilt verði að beita henni í allt að fjórar vikur í senn. Hér á landi gildir það almennt í sakamálum að þegar um mjög íþyngjandi úrræði er að ræða verði þeim ekki beitt í lengri tíma en fjórar vikur í senn án þess að meta hvort skilyrði fyrir beitingu þeirra séu enn þá fyrir hendi. Við meðferð máls hjá lögreglustjóra ber að tilnefna þeim sem sæta skal nálgunarbanni og/eða brottvísun af heimili verjanda og þeim sem úrræðinu er ætlað að vernda réttargæslumann. Gildir hið sama við meðferð málsins fyrir dómi. Að sama skapi er það tryggt að bæði sakborningi og brotaþola bjóðist aðstoð túlks ef þeir skilja íslensku ekki nægilega vel. Rétt er að taka fram að í 6. gr. frumvarpsins er að finna sérstaka meðalhófsreglu en samkvæmt henni skal ekki beita nálgunarbanni og/eða brottvísun ef unnt er að ná sama árangri með því að beita öðrum vægari úrræðum. Loks er í frumvarpinu að finna sérstakan kafla sem fjallar um samskipti lögreglu og sveitarfélaga í málum sem varða nálgunarbann og brottvísun af heimili. Þannig er lögreglu gert skylt að tilkynna barnaverndarnefnd ef manni er vísað brott af heimili þar sem börn búa eða ef viðkomandi er gert að sæta nálgunarbanni. Einnig er lögreglu gert skylt að tilkynna félagsþjónustu viðkomandi sveitarfélags um brottvísun af heimili og er þar um að ræða nýmæli. Í stuttu máli búa þau rök m.a. að baki ákvæðinu að með þessu móti sé félagsþjónustunni gert viðvart um heimili í vanda og þannig megi hún búast við því að brotaþoli leiti til hennar eftir aðstoð. Þá geti félagsþjónustan jafnframt þurft að útvega þeim sem vísað er brott af heimili sínu húsaskjól í stað þess að viðkomandi verði heimilislaus en sveitarfélögum er nú þegar skylt samkvæmt 46. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40/1991, að leysa úr bráðum húsnæðisvanda fólks. Ljóst er að úrræði líkt og brottvísun af heimili er viðurhlutamikið og vandmeðfarið þar sem í slíkum málum vegast annars vegar á hagsmunir þess sem brottvísuninni skal sæta af því að geta dvalið á heimili sínu og hins vegar hagsmunir þess sem brottvísuninni er ætlað að vernda af því að njóta öryggis á eigin heimili. Rökin að baki því að vísa manni brott af eigin heimili snúa að því að vernda líf og heilsu annarra sem þar búa og þykja þau rök vega þyngra en tímabundin röskun á högum þess sem yfirgefa þarf heimili sitt. Verði einstaklingur fyrir ofbeldi á eigin heimili er það ekki einkamál viðkomandi aðila heldur varðar það samfélag okkar allt. Mikilvægt er að yfirvöld taki þá afstöðu að ofbeldi í nánum samböndum verði ekki liðið og aðstoði þá sem verða fyrir slíku eftir fremsta megni. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisákvæðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að leggja fram þetta þarfa frumvarp. Í áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára, sem nú er til umfjöllunar í hv. félags- og tryggingamálanefnd, er einmitt kveðið á um í 22. lið að leggja eigi fram frumvarp af þessum toga. Í 23. lið er jafnframt talað um meðferðarúrræðið Karlar til ábyrgðar, sem er á ábyrgð velferðarráðuneytis en ekki hæstv. ráðherra þó að ég telji ástæðu til að inna hann eftir því, til þess að bregðast við væntanlegri heimild til að fjarlægja ofbeldismann af heimili og jafnvel eigi að kanna hvort rétt sé að heimila að menn verði dæmdir til meðferðar. Það kemur inn á verksvið innanríkisráðuneytisins ef til stendur að dæma menn til meðferðar en ekki er gengið svo langt í þessu frumvarpi. Mig langaði til að heyra í hæstv. ráðherra hvort honum væri kunnugt um að vinna væri hafin á vegum velferðarráðuneytisins við að veita karlmönnum sem beitt hafa ofbeldi meðferðarúrræði og af hverju hefði ekki verið gengið svo langt í þessu frumvarpi að dæma menn til meðferðar sem hafa verið settir í nálgunarbann eða fjarlægðir af heimili. Eiga þau ákvæði kannski heima í öðrum lögum en því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar?

Hæstv. forseti. Það lagaákvæði sem hv. þingmaður vísar til er ekki að finna í þessum lögum að sönnu, þar sem sá sem gerist brotlegur er dæmdur til meðferðar, en sú hugsun er að ryðja sér til rúms í lagaumhverfinu í Evrópu hvað varðar ýmis gróf ofbeldisbrot, ekki síst kynferðisofbeldi gegn börnum. Ég vísa t.d. í sáttmála Evrópuráðsins eða samþykktir Evrópuráðsins þar að lútandi sem réttarfarsnefnd er að skoða og fara yfir lagaumhverfið og reglugerðarverkið á meginlandi Evrópu, og einkum á Norðurlöndum, hvað þetta snertir sérstaklega, þ.e. að hvaða marki við eigum að dæma ofbeldismenn til einhvers konar meðferðar. Hvað þetta tiltekna frumvarp áhrærir er ekki að finna slíkt ákvæði en ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er hugsun sem er að ryðja sér til rúms í réttarfarskerfinu almennt og það er nokkuð sem við hljótum að horfa til.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, en mig langaði að spyrja hann aðeins í framhaldinu um það sem fram hefur komið, að í frumvarpinu sé ekki kveðið á um að dæma menn til meðferðar. Þegar menn eru fjarlægðir af heimilum, ef það verður gert í samræmi við þetta frumvarp sem þá verður orðið að lögum, er í mínum skilningi - og kannski leiðréttir ráðherra mig ef ég hef rangt fyrir mér - ekki verið að dæma þá beinlínis fyrir ofbeldi heldur er talið af hegðun þeirra að þeir hafi framið lögbrot og þeir teknir út af heimilinu án þess að búið að sé að rétta í ofbeldismáli fyrir dómstólum. Heimilisofbeldi er auðvitað ofbeldi sem fer fram í nánum samböndum; það snýst ekki um að maður úti á götu veitist að öðrum manni eða kona að annarri konu. Maður veltir því fyrir sér hvort það geti komið upp sú staða að eðlilegt sé að dæma mann til meðferðar án þess að hann hafi verið dæmdur fyrir ofbeldisbrot, að málið fari ekki fyrir dómstóla því að það sé innan fjölskyldu og þau mál lenda sjaldan fyrir dómstólum, en að þær aðstæður komi upp að hægt sé að dæma hann til meðferðar. Þetta er kannski alrangt hjá mér en ég velti því upp hvort ég hafi skilið hæstv. ráðherra rétt, að áður en hægt sé að dæma menn til meðferðar verði að vera búið að dæma þá 

Hæstv. forseti. Til að skýra betur óljósan málflutning minn áðan í þessu efni er það alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að verið er að innleiða í lög að heimilt sé að fjarlægja einstakling eða halda honum frá heimili ef hann hefur framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði fólks eða raunveruleg hætta er talin steðja af honum, það er hugsunin. Síðan taka við önnur ferli til að skera úr um hvort brot eða glæpsamlegt athæfi hafi verið framið. Það væri með hliðsjón af því sem hugsanleg meðferðarúrræði kæmu til álita því að þau yrðu ekki dæmd nema á grundvelli niðurstöðu í sakamáli.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Ég tel ástæðu til að fagna því aftur að þetta frumvarp hefur verið lagt fram af hálfu hæstv. innanríkisráðherra. Heimilisofbeldi eða kynbundið ofbeldi er að mínu mati annað tveggja svæsnustu birtingarforma kynjamisréttis. Annars vegar er það hið kynbundna ofbeldi og hins vegar launamisrétti kynjanna. Kynbundið ofbeldi er stórt vandamál í íslensku samfélagi eins og í flestum samfélögum. Það er mér ákveðið umhugsunarefni að ekki er markmiðsgrein í frumvarpinu. Mér skilst að það sé ekki venjan í frumvörpum sem varða hegningarlög og fleira slíkt en ég held að það væri eðlilegt. Allsherjarnefnd ætti að kanna hvort ekki er eðlilegt að setja markmið inn í lögin því markmiðið er að stuðla að vernd þolenda heimilisofbeldis. Friðhelgi heimilisins er mikilvægur hornsteinn í okkar samfélagi en við verðum líka að vera mjög skýr og afgerandi í því að friðhelgi heimilisins á ekki að vera skjól fyrir kúgun. Frumvarpið tekur á mannréttindamáli sem lýtur að vernd einstaklinga gagnvart þeim sem standa þeim hvað næst í kjölfar alvarlegs og síendurtekins ofbeldis. Þá vil ég fagna því að í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að lögreglustjóri geti að eigin frumkvæði tekið mál til meðferðar samkvæmt lögum þessum ef hann telur ástæðu til. Eðli málsins samkvæmt er flókið samspil í nánum samböndum og það getur verið ákaflega erfitt fyrir einstakling að óska eftir þessu fyrir einhvern sem honum stendur nærri þó að viðkomandi standi ógn af þeim aðila og kannski einmitt af því að honum stendur ógn af honum. Þess vegna fagna ég því mjög að lögreglustjóri geti tekið frumkvæði. Þá vil ég líka koma inn á að ég er ánægð með að því sé bætt við að brottvísunina beri að tilkynna til barnaverndarnefnda. Nýlega hefur verið mikil umræða um að það farist stundum fyrir að tilkynna mál sem varða heimilisofbeldi barnaverndarnefndum eða a.m.k. hafi málefnum barna á heimilum þar sem ofbeldi er framið ekki alltaf verið fylgt eftir. Því er mikilvægt að skýrt sé kveðið á um það í lögunum að tilkynna eigi til barnaverndarnefndar þegar slíkt gerist. Ég spurði áðan, frú forseti, hæstv. innanríkisráðherra um 23. lið áætlunar í jafnréttismálum til næstu fjögurra ára þar sem kveðið er á um meðferðarúrræðið Karlar til ábyrgðar. Ég held að ef við ætlum að vinna bug á heimilisofbeldi í íslensku samfélagi sé mjög mikilvægt að gerendurnir hafi tækifæri til meðferðar. Okkur ber fyrst og fremst að vernda þolendur og tryggja réttindi þeirra og sýna umhyggju fyrir þeim en það er líka þannig að gerendur í ofbeldismálum eru oft þolendur, hafa á einhverju æviskeiði, yfirleitt í bernsku, verið jafnvel þolendur heimilisofbeldis sjálfir. Mér finnst því mjög mikilvægt, þegar ríkisvaldið sýnir svo mikinn vilja til að grípa inn í heimilisofbeldismál, að til séu úrræði fyrir þolendur og jafnframt gerendur til að reyna að koma þeim út úr þessu atferli og rjúfa vítahringinn. Einnig hvað varðar börnin sem búa á heimilinu, þau eru líklegri til að verða gerendur í ofbeldismálum síðar ef ekki er tekið á málum þannig að huga mætti líka nánar að því hvernig fara á með þau börn sem upplifa ofbeldi á heimilum sínum og hvaða meðferðar þau eigi að njóta til að koma í veg fyrir heimilisofbeldi til framtíðar. Í 7. gr. segir að brottvísun af heimili skuli markaður ákveðinn tími, þó ekki lengur en í fjórar vikur í senn. Mjög mikilvægt er að á þeim fjórum vikum sem þarna líða sé unnið í málefnum heimilismanna svo tryggt sé að fjölskyldan fái aðstoð til að komast út úr þessum vítahring hvernig svo sem það er gert, hvort sem það endar með því að gerandinn flyst brott af heimilinu sjálfviljugur eða fjölskyldan ákveður að reyna til þrautar að halda áfram samlífi sínu en fái aðstoð til að komast út úr þeim skelfilegu aðstæðum sem heimilisofbeldi skapar. Í 8. gr. er kveðið á um að ef sakborningur eða brotaþoli skilur ekki nægilega vel íslensku skuli kvaddur til löggiltur dómtúlkur. Nú hélt ég að ef maður skilur ekki íslensku og kemst í kast við lögin eða einhver stjórnvaldsframkvæmd er uppi gagnvart manni þá eigi maður alltaf rétt á túlki. Mér finnst því athyglisvert að þetta ákvæði sé þarna inni og velti þessu fyrir mér. Þetta kemur þarna inn eins og það sé nánast líklegra að sá sem fjarlægja þurfi af heimili skilji ekki íslensku. Mér finnst þessi setning skjóta skökku við en kannski er full ástæða til að tryggja þennan rétt í löggjöfinni af því að hann er ekki tryggður í einhverri annarri. Nú þekki ég það ekki en tel að allsherjarnefnd ætti að fara yfir hvort sérstaklega þurfi að taka þetta fram í þessari löggjöf. Ég endurtek að þetta er mikið framfaraskref í baráttunni gegn kvennakúgun og í baráttunni gegn heimilisofbeldi. Ég vona að stjórnvöld tryggi, eins og ég kom inn á, meðferðarúrræði til að reyna að hjálpa þeim einstaklingum sem jafnt eru þolendur og gerendur til að öðlast betra líf í kjölfar inngripa lögreglu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um landslénið .is og önnur íslensk höfuðlén. Meginmarkmiðið með frumvarpinu er að tryggja bæði gæði og framþróun á sviði lénaumsýslu með því að setja lagaramma um lénaskráningar á Íslandi sem tryggir öryggi, skilvirkni og gagnsæi varðandi umsýslu með íslenskum höfuðlénum með hliðsjón af þjóðfélagslegu mikilvægi starfseminnar. Markmið þess er aukin heldur að tryggja að um skráningu léna gildi skýrar reglur þar sem gætt er að hagsmunum almennings og jafnræði aðila um aðgengi sé tryggt. Auk þess má segja að tilgangur laga um landslénið .is sé að vernda vörumerkið Ísland enda hafa íslensk höfuðlén beina skírskotun til Íslands og ímyndar þess, bæði út á við og inn á við í samfélagslegu samhengi. Með því að stuðla m.a. að því að lén undir íslenskum höfuðlénum séu vistuð með öruggum hætti og umsýsla þeirra örugg og háð eftirliti er jafnframt stuðlað að auknu trausti í notkun íslenska hluta internetsins. Frumvarpið fastsetur ramma um stjórnun íslenskra landsléna sem hafa verið eða verður úthlutað til Íslands og er þar fyrst átt við stjórnun landslénsins .is en er þó jafnframt með frumvarpinu gert ráð fyrir möguleika á öðrum íslenskum höfuðlénum og að lögin skuli jafnframt ná til þeirra. Er því í frumvarpinu lagt til að lénaumsýsla sé frjáls hverjum þeim sem hana vill stunda en sé þó háð starfsleyfi frá hinu opinbera og jafnframt verði sett öflugt eftirlit um starfsemina. Kvaðir eru lagðar á starfsleyfishafann um að tryggja öryggi, stöðugleika og virkni starfseminnar og kveðið á um heimildir eftirlitsstofnunarinnar til að grípa inn í umsýsluna ef öryggishagsmunir krefjast. Lögin kveða jafnframt á um umráða- og ráðstöfunarrétt íslenska ríkisins á landslénum sem tilheyra Íslandi, setja skýrar reglur á sviði lénaumsýslu og tryggja eftirlit á markaði. Enn fremur er lögbundinn sérstakur samráðsvettvangur um lénamál sem jafnframt skal vera stjórnvöldum ráðgefandi varðandi málefni internetsins í víðara samhengi. Framþróun internetsins hefur verið drifin af samvinnu ólíkra aðila, stjórnvalda, tæknisérfræðinga og notenda internetsins svo eitthvað sé nefnt og telja má víst að með því að skapa vettvang á borð við þennan verði til mikilvægur samráðsvettvangur um hinar ýmsu hliðar internetsins og málefni því tengdu. Tilurð frumvarpsins og helstu hvata að framlagningu þess eiga sér nokkra forsögu enda hófst undirbúningsvinna við þetta frumvarp árið 2005. Árið 2007 var formlega sett á fót nefnd um framtíðarskipan lénamála. Hefur nefndin með hléum unnið að útfærslu á mögulegum leiðum og þá m.a. litið til framkvæmdar umsýslu landsléna erlendis. Allt að einu er talið bæði nauðsynlegt og eðlilegt að setja löggjöf á þessu sviði. Með frumvarpi þessu er lagður til lagarammi um lénaumsýslu á Íslandi. Þær breytingar eru fyrst og fremst til komnar vegna þess að hingað til hafa ekki gilt sérstakar reglur um stjórnun og skráningu léna og því hafa skapast nokkuð sérstakar aðstæður hér á landi sé tekið mið af alþjóðlegu samhengi. Er það afar fátítt að einkafyrirtæki fari með stjórnun landsléna. Umsýsla landslénsins .is var færð til einkaaðila í kjölfar einkavæðingarferlis árið 2000. Í flestum ríkjum sem Ísland ber sig gjarnan saman við er stjórnsýslu landsléna ríkjanna háttað með öðrum hætti bæði hvað varðar rekstrarform þess aðila er annast skráningu léna undir landsléninu sem og hvað varðar réttarumhverfi þeirra. Frá því að landslénið .is var fyrst tekið í notkun hefur mikið vatn runnið til sjávar. Internetið í heild sinni sem og notkun lénaheita hefur öðlast stöðugt meiri þýðingu bæði fyrir einkaaðila og opinber stjórnvöld sem og samfélagið í heild. Öryggi rótarléna er mikilvægt út frá hagsmunum einstaklinga, fyrirtækja og samfélaga. Það getur haft áhrif á trúverðugleika og ógnað öryggi auk þess sem umfangsmikil truflun á íslenskum hluta internetsins getur valdið ýmiss konar vandræðum með tilheyrandi tíma- og fjármagnssóun fyrir þá sem netinu tengjast. Hlutverk stjórnvalda í lýðræðisþjóðfélögum er m.a. að tryggja að innviðir samfélagsins séu með þeim hætti að þjóðfélagið starfi sem best. Í kjölfar hinnar miklu internetbyltingar sem orðið hefur er óhætt að segja að internetið geti talist til mikilvægra innviða samfélagsins. Þetta viðhorf hefur haft sívaxandi áhrif á stjórnarhætti internetsins enda hefur hlutverki stjórnvalda í stjórnsýslu landsléna stóraukist á síðustu missirum. Enn fremur er ljóst að til þess að löggjöf sem er sett til þess að vernda efni sem er sett á internetið eða þá sem nota internetið sé fullnægjandi þurfa heimildir stjórnvalda til að grípa inn í stjórnsýslu lénaheitakerfisins að vera skýrar. Við undirbúning frumvarpsins var litið til ýmissa valkosta varðandi útfærslu umsýslu íslenskra höfuðléna. Litið var til laga í helstu nágrannaríkjum okkar, reglna Evrópusambandsins um höfuðlénið .eu auk þess sem frumvarpið tekur mið af leiðbeinandi reglum alþjóðlegs samráðsvettvangs stjórnvalda, OECD og fræðirita. Ákveðið var að skapa starfseminni umgjörð í samræmi við gildandi regluverk og líta þannig til erlendra fyrirmynda í ljósi hinna séríslensku aðstæðna sem lýst hefur verið. Fjarskiptaregluverkið nýtist sem fyrirmynd og er hugmyndin sú að aðlaga megi þær meginreglur sem eiga almennt við um fjarskipti að lénaumsýslu að mörgu leyti. Þegar er fyrir hendi eftirlitsstofnun, Póst- og fjarskiptastofnun, og er gert ráð fyrir að reynsla stofnunarinnar sé nýtt við framkvæmd löggjafarinnar. Gert er ráð fyrir að innheimt verði sérstakt rekstrargjald af rekstraraðilum íslenskra höfuðléna sem standi straum af kostnaði við eftirlit Póst- og fjarskiptastofnunar. Með þeim úrræðum sem eftirlitsstofnunin hefur yfir að ráða er tryggt að grípa megi inn í starfsemina ef starfandi fyrirtæki stendur ekki við kvaðir sem lagðar hafa verið á það. Er talið að með þessu móti felist minnst inngrip í málefni lénamála umfram aðrar leiðir sem mögulegar eru, um leið og markmið með lagasetningu nást. Jafnframt er talið að með vísan til mikilvægis þess að trausti á og í starfseminni sé ekki stefnt í voða sé rétt að úthluta fyrsta starfsleyfinu til ISNIC í samræmi við bráðabirgðaákvæði laganna. Líkt og fram hefur komið hafa engin sérlög gilt hingað til á þessu sviði hér á landi og af íslenskri löggjöf verður ekki ráðið að umsjón með landsléninu .is lúti öðrum reglum eða eftirliti en almennur atvinnurekstur. Með hliðsjón af mikilvægi starfseminnar í þjóðfélagslegu tilliti er æskilegt að starfsemi á borð við þessa lúti eftirliti til að tryggja sanngirni og jafnræði gagnvart borgurunum, notendum internetsins, um leið og sjónarmið um öryggi og almannaheill verði lögfest um starfsemina. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar að lokinni umræðu í dag.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir þessu frumvarpi að hann sagði að einn tilgangur frumvarpsins væri að tryggja gæði og framþróun. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Er einhverju ábótavant í þeim málum í dag? Ég er líka dálítið hugsi yfir þessu, virðulegi forseti, vegna þess að hér er verið að setja lög nánast utan um eitt fyrirtæki sem hefur starfað í 25 ár og hefur byggt upp internetið hér og það umhverfi sem það er í. Í frumvarpinu er einungis lagt til að fyrirtækið fái fimm ára leyfi til viðbótar. Síðan er í raun og veru ekki sjálfgefið að fyrirtækið fái endurnýjun á starfsleyfinu þó svo að það hafi kannski ekki brotið neitt í lögunum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji það forsvaranlegt og hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að þarna sé í raun og veru verið að ganga á atvinnurétt þessa fyrirtækis. Eins og þetta lítur út fyrir mér mætti ætla að það væri nánast verið að undirbúa þjóðnýtingu á fyrirtækinu, þ.e. það er verið að gefa því leyfi til fimm ára með engum vilyrðum um endurnýjun þó svo að það fari eftir lögum og hafi ekki brotið neitt af sér í starfseminni. Hver er í raun og veru hugsunin með þessu? Hver er ástæðan fyrir því að það fær einungis fimm ára starfsleyfi, sem mér finnst algerlega óskiljanlegt? Af hverju er þetta starfsleyfi ekki miklu lengra sem væri eðlilegt miðað við þá fjárfestingu og annað sem slík fyrirtæki þurfa að fara í? Hvað veldur því að hæstv. ráðherra leggur til að starfsleyfið gildi einungis til fimm ára?

Hæstv. forseti. Þetta er enginn áfellisdómur yfir því fyrirtæki sem þessu hefur sinnt. Ef þetta er áfellisdómur yfir einhverju eða einhverjum er það yfir þeirri ráðstöfun árið 2000 að einkavæða þessa starfsemi. Eins og hér kom fram er sá háttur hafður á í flestum viðmiðunarríkjum okkar að þessi höfuðlén landanna eru í opinberri eigu. Það eru tvær leiðir sem hægt er að fara til að tryggja umhverfi sem er ásættanlegt hvað varðar öryggi og aðra þætti sem ég vék að í framsögu minni og allir eru sammála um að þurfi að vera fyrir hendi. Annars vegar í gegnum eignarhald og þar kom einn kostur til álita, þ.e. að þjóðnýta þessa starfsemi. Menn hugsuðu það út og það var einn valkostur sem kom til álita, að starfsemin væri tekin í almannaeign sem er í rauninni hin eðlilega að mínu mati. Hinn kosturinn er að setja þessa starfsemi inn í tiltekið regluverk og ég get sagt hv. þingmanni það að ég ræddi þetta við forsvarsmenn fyrirtækisins. Þeim brá ekkert við þessar yfirlýsingar. Þeim þóttu þær fullkomlega eðlilegar vegna þess að fólk sem starfar á þessu sviði hefur fullan skilning á því að höfuðlén þjóðanna þurfa að vera í góðu öryggi. Við fórum hins vegar ekki þá leið en við ætlum að setja þetta inn í öruggt reglugerðarverk. Við viljum reyna að forðast að reglurnar séu til trafala. Hv. þingmaður bendir á að tíminn sem þarna er skammtaður í úthlutun, fimm ár, sé of skammur. Allt er þetta til álita og til umræðu en þetta var niðurstaðan hjá okkur í ráðuneytinu. Annað sem er líka gagnrýnt af hálfu fyrirtækisins er að hið fasta gjald til Póst- og fjarskiptastofnunar sé hátt. Þetta eru allt saman álitamál líka 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hreinskilnina um að tvennt hafi komið til greina, annaðhvort að þjóðnýta fyrirtækið eða fara þá leið sem á að fara á hér. Mér finnst hins vegar að hér eigi í raun og veru að fara að þjóðnýta fyrirtækið, þ.e. að búa ríkið undir þær skaðabætur sem það þyrfti hugsanlega að greiða ef farið yrði í það að þjóðnýta fyrirtækið og ef ekki næðist samkomulag við eigendur þess um hvernig það yrði tekið yfir. Fimm ára starfsleyfi segir í raun og veru það, að mínu viti, að miðað við þá uppbyggingu og fjármagnskostnað og annað sem þyrfti til að taka yfir starfsemi fyrirtækisins mundi enginn nýr aðili fara í það verkefni einungis til fimm ára. Það er því kannski tvennt sem verið er að gera með þessum lögum. Annars vegar að tryggja að þetta fyrirtæki geti starfað eitt í þessum geira og sinnt þessu starfi áfram, sem það hefur gert með miklum myndarbrag, ellegar að ríkið ætlar að setja stein í götu fyrirtækisins eftir einhvern tíma. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra, fyrst hann upplýsti að hann hefði átt samtöl við forsvarsmenn fyrirtækisins, og hann benti líka á það í andsvari sínu að það hefði gerst fyrir um 10 árum síðan að fyrirtækið var einkavætt: Hefur hæstv. ráðherra rætt við forsvarsmenn fyrirtækisins um hvort hugsanlega væri hægt að breyta eignarhaldinu á því ef menn sæju þann kost að það væri meira í þágu ríkisins? Það var nú einu sinni ríkið sem seldi það eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra. Hafa farið fram viðræður milli hæstv. ráðherra og forsvarsmanna fyrirtækisins um að ríkið mundi hugsanlega kaupa hluta af fyrirtækinu til baka eða jafnvel allt í staðinn fyrir að fara þessa leið, sem mér finnst í rauninni bera þess vott 

Hæstv. forseti. Ekkert slíkt vakir fyrir okkur. Það eru engin undirmál í þessu, engin undirmál. Við viljum að sjálfsögðu að þessu fyrirtæki vegni vel. Hvers vegna viljum við það? Vegna þess að við viljum að íslenskum internetnotendum vegni vel. Ég er viðskiptavinur þessa fyrirtækis. Ég borga fyrir lénið .is og það gerir eflaust þingmaðurinn líka og margir aðrir, bæði í þessum sal og í þjóðfélaginu. Við viljum hafa þessi mál í góðu lagi og á því hafa forsvarsmenn fyrirtækisins fullan skilning að sjálfsögðu. Við viljum líka hlusta á þeirra rök, þau rök sem þeir tefla fram um að við búum ekki til regluverk sem er óþarflega íþyngjandi en þó þannig að það tryggi það öryggi sem að er stefnt. Þetta er markmiðið. Síðan má deila um hversu langur þessi úthlutunartími eigi að vera. Það er alveg rétt, þetta er umdeilanlegt, en þetta er niðurstaðan sem við komumst að. Síðan má skoða ársreikninga þessa fyrirtækis og sambærilegra fyrirtækja erlendis til að átta sig á hver stofnkostnaðurinn er, raunverulegur stofnkostnaður, og meta úthlutunartímann með hliðsjón af því. Við viljum einfaldlega komast að sanngjarnri lausn til að tryggja íslenskum internetnotendum gott umhverfi, öruggt umhverfi, og þessu fyrirtæki eðlilegan rekstrargrundvöll. Það er þetta og einvörðungu þetta sem fyrir okkur vakir.

Frú forseti. Ég má til með að blanda mér í þessa umræðu um landslénið .is og önnur íslensk höfuðlén en við ræðum hér frumvarp til laga einmitt um þau atriði. Í eðli sínu er hér um að ræða einkaleyfi vegna þess að það væri mjög ankannalegt ef tveir aðilar færu að úthluta lénum á .is og sérstaklega ef þeir gæfu þeim sama nafnið. Það gengi náttúrlega ekki upp. Þetta er einkaleyfi sem við erum að ræða um og þau eru alltaf mjög vandmeðfarin. Þar inn í kemur t.d. verðlagning á lénum, hvað kostar að skrá eitt lén, hvað kostar að viðhalda því o.s.frv. Þetta sýnist mér vera töluvert miklu dýrara hér á landi en erlendis. Á móti kemur að allir hafa kost á því að stofna lén erlendis og margir gera það, eru sem sagt með persónulegt lén úti í heimi, sérstaklega hjá „hotmail“ og öðrum aðilum sem eru með slíka þjónustu þannig að þetta er vandmeðfarið. Ég held að menn ættu að líta á þetta til framtíðar meira sem einhvers konar auðlind eins og við höfum verið að ræða um, auðlind í sjávarútvegi, auðlind í orku, auðlind í tíðnisviði rafsegulbylgja og slíkt. Ég held að við þurfum að fara að skoða þetta og sjá hvort þetta falli ekki undir reglur um auðlindir, þ.e. að ekki megi framselja þetta til lengri tíma en 65 ára. Mér finnst að það kæmi alveg til greina. Það frumvarp sem við ræðum hér er ákveðin formgerð á þessu vandamáli. Við þurfum líka að hugsa til framtíðar. Þetta getur orðið miklu stærra mál innan ekki mjög langs tíma. Það er verið að bæta inn endingum úti í heimi, org var ending sem bætt var við, xxx er fræg ending o.s.frv. Það er sífellt verið að víkka þetta út. Maður sér ekki alveg fyrir endann á því hvernig þetta verður eftir 10, 15 eða 30 ár. Menn þyrftu því kannski að liggja dálítið yfir þessu frumvarpi og ég legg til að hv. nefnd sem fær að til skoðunar velti því vel fyrir sér hvernig hún sjái framtíðina. Þó að það sé kannski alveg sérstaklega erfitt að sjá framtíðina á þessu sviði þurfa menn að reyna að glugga svona 5, 10, 15 eða 50 ár fram í tímann og reyna að átta sig á hvað muni gerast.

Frú forseti. Fyrst langar mig að bregðast við því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan, að hann teldi að það væri hugsanlega dýrara en í öðrum löndum, þjónustugjaldið hjá þessu fyrirtæki. Ég þekki reyndar ekki hvernig sá samanburður er en ég veit hins vegar að verðskrá umrædds fyrirtækis hefur ekki hækkað í 11 ár, hvað sem því líður. Mig langar að bregðast við einu atriði hér, þ.e. að ég er algerlega ósammála hæstv. innanríkisráðherra um það hvað getur talist eðlilegt rekstrarumhverfi fyrirtækja. Ég er algerlega ósammála því að fimm ár teljist eðlilegt rekstrarumhverfi. Ég er líka mjög hugsi yfir því að fyrirtæki fái úthlutað rekstrarleyfi til fimm ára og hvergi sé neitt ákvæði um áframhaldið. Í raun og veru er fyrirtækið í lausu lofti hvað það varðar hvort það geti starfað eftir fimm ár eða ekki, veit það kannski með örstuttum fyrirvara. Það getur ekki talist eðlilegt rekstrarumhverfi, um það greinir okkur hæstv. ráðherra á. Það fyrirtæki sem hér um ræðir, ISNIC, hefur sinnt þessu og byggt þetta upp sl. 25 ár, þ.e. internetið á Íslandi, og gert það með miklum sóma, það er hægt að vitna í alþjóðlega mælikvarða því til stuðnings, og því finnst mér þetta mjög sérkennilegt. Það er sérkennilegt að fyrirtæki sem starfað hefur í 25 ár og byggt upp ákveðna auðlind, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti réttilega á, skuli búa við það að hugsanlega verði allt tekið til baka eftir fimm ár. Ég hefði talið mun skynsamlegra og réttlátara að fyrirtækið fengi til að mynda 15 ára leigusamning með endurnýjanlegum samningi, kannski á fimm ára fresti, með því skilyrði að þau lög sem við erum að setja hér - ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra um að það þarf að setja slík lög en ég hefði viljað sjá hann gera það öðruvísi. Ég hefði viljað sjá ákveðið umhverfi, þar sem kveðið yrði á um það hvernig fyrirtækið starfaði, hvert hlutverk þess væri og hverjar skyldurnar og að sjálfsögðu að starfsleyfi þess mundi endurnýjast sjálfkrafa ef það hefur farið eftir fyrirmælum frá löggjafanum. Það er eins og verið sé að fara ákveðna hjáleið í þessu, þó að hæstv. ráðherra beri á móti því, og ég efast ekkert um það, þ.e. að setja lög sem gilda í fimm ár og síðan sé hugsunin jafnvel sú að þjóðnýta fyrirtækið, en hæstv. ráðherra kom inn á það áðan að það hefði vissulega komið til greina. Ég bara spyr: Þegar verið er að tala um að skapa eðlilega samkeppni eins og látið er að liggja hér, dettur einhverjum í hug að einhver fari að stofna til þess kostnaðar sem fylgir því að reka slíkt fyrirtæki ef starfsleyfið ætti einungis að vera til fimm ára, og ófyrirséð hvað gerist eftir það? Ég hef ekki nokkra trú á því, bara ekki nokkra trú. Þar sem ég þekki ekki þennan rekstur mikið langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái það fyrir sér að nýr aðili taki yfir. Er það ekki dálítið flókið ferli? Yrði ekki að gera samkomulag við þá aðila sem sinna þessu starfi í dag? Gæti það bara gerst með þeim hætti að Póst- og fjarskiptastofnun eða innanríkisráðuneytið gæfi út starfsleyfi til nýrra aðila? Gæti það gerst sjálfkrafa án samvinnu og samstarfs við þá aðila sem sinna þessu í dag? Út frá því litla sem ég hef lesið um þetta og kynnt mér er nánast útilokað að gera slíkt nema í samstarfi og sátt við þá sem fyrir eru. Ég ítreka enn og aftur að það er mjög sérkennilegt að menn skulu setja hlutina fram með þeim hætti að því fyrirtæki sem búið er að byggja upp þessa starfsemi í 25 ár og hefur verið til mikils sóma skuli einungis veitt starfsleyfi til fimm ára. Hvers vegna er það ekki eins og er með mörg önnur starfsleyfi, þ.e. ef viðkomandi fyrirtæki fær starfsleyfi og fer eftir því sem þar kemur fram þá endurnýjast starfsleyfið sjálfkrafa? Mér finnst mjög sérkennilegt að ekki skuli skýrt kveðið á um það. Það er mjög sérkennilegt að eftir 25 ára starf þessa fyrirtækis, sem byggt hefur upp þessa auðlind, skuli starfsleyfi vera veitt til fimm ára og jafnvel með það að markmiði að færa það eitthvert annað. Mig langar líka að velta öðru upp við hæstv. ráðherra. Hann sagði réttilega hér áðan að það væri mikilvægt að menn gengju um landslénið, eins og hann orðaði það, eftir ákveðnum varúðarreglum, og ég er sammála honum um það. Auðvitað hefur .is mikið gildi og vægi fyrir Íslendinga, hvað það varðar að auglýsa landið og kynna það. Mér er ekki kunnugt um annað en að umrætt fyrirtæki hafi staðið sig vel, enda staðfesti hæstv. ráðherra það áðan. Hæstv. ráðherra sagði að mistökin hefðu átt sér stað fyrir um 10 árum þegar menn einkavæddu þetta, það hafi ekki verið skynsamlegt að hans mati, heldur hefði þetta átt að vera í opinberri eigu eins og það var. En þetta er orðinn hlutur. Þá velti ég því upp, og vil kalla eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við því, hvort ekki sé skynsamlegra að setjast niður með forsvarsmönnum fyrirtækisins og ræða þann flöt, hvort mögulegt væri að gera þetta án þess að fara þessa leið, ég vil frekar hvetja hæstv. ráðherra til að gera það. Mig langar aðeins að koma inn á það, og hæstv. ráðherra kom líka inn á það í andsvari áðan, að gert er ráð fyrir að greiddur sé sérstakur skattur, lénaskattur, til Póst- og fjarskiptastofnunar sem á að nema um 4,9% af bókfærðri veltu en önnur fjarskiptafyrirtæki greiða um 0,3%, ef ég man rétt, af sinni veltu. Hver er grunnurinn að þessum skatti? Hvernig er það fundið út að það þurfi að standa undir þessum greiðslum til Póst- og fjarskiptastofnunar? Manni finnst stundum eins og verið sé að búa til eftirlitskerfi sem tekur sjálfkrafa til sín tekjur af þeim sem reka fyrirtækin, þetta er nánast orðin sjálftaka á mörgum sviðum. Mig langar að fá rök hæstv. ráðherra fyrir því hvers vegna þetta sé 4,9% af veltu þessa fyrirtækis þegar það er einungis 0,3% hjá fjarskiptafyrirtækjum. Hvaða réttlæti er það? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að með þessu sé verið að ganga á atvinnurétt fyrirtækisins, hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að fyrirtæki sem búið er að starfa hér í 25 ár fái starfsleyfi og fyrst nú sé verið að setja lög um starfsemina, slík lög hafa ekki gilt áður. Hefur hann engar áhyggjur af því að komið gæti til skaðabótaskylda hjá ríkinu ef menn setja í lög í dag að starfsleyfið eigi einungis að gilda til fimm ára? Og þetta segi ég í ljósi þess að þetta er ekki gert með afgerandi hætti, af því að við deilum ekki um að setja þarf lög um þessa starfsemi. En mér finnst vanta inn í að það séu ákveðnar skyldur sem fylgi því að fá starfsleyfi og uppfylli fyrirtækið þær skyldur þá endurnýist starfsleyfið sjálfkrafa. En það er ekkert um það hér. Það er undir hælinn lagt hvort fyrirtækið fær áfram starfsleyfi eða ekki. Hvernig í ósköpunum á atvinnurekstur að geta starfað í slíku umhverfi? Það er bara ekki hægt, algerlega ótækt að mínu viti. Ég velti því líka upp hvort hæstv. ráðherra telji ekki hugsanlegt, af því að ég er að ræða um starfsleyfistíma sem er fimm ár, að verði þessi lög samþykkt á Alþingi með fimm ára starfsleyfi sé verið að tryggja þessu fyrirtæki einokun til framtíðar. Ég sé ekki fyrir mér hvernig nokkur einasti aðili ætti að geta lagt í mikinn uppbyggingarkostnað til að fara að reka fyrirtæki sem fær einungis starfsleyfi til fimm ára og óvíst hvort það yrði þá framlengt. Mér er það hulin ráðgáta hvernig það á að geta gengið upp. Síðast en ekki síst vil ég ítreka það sem ég hef sagt að mér finnst mjög sérkennilegt að fyrirtæki sem búið er að starfa í 25 ár skuli fá sett á sig lög með starfsleyfi til fimm ára. Það er mjög óréttlátt, finnst mér, að ég tali ekki um að ekki sé endurnýjunarákvæði í starfsleyfinu. Ég velti því fyrir mér hvernig á því standi að þetta fyrirtæki þurfi að greiða 16 sinnum hærra gjald til Póst- og fjarskiptastofnunar en önnur fjarskiptafyrirtæki. Hver er ástæðan fyrir því? Það hlýtur að verða skoðað sérstaklega af ráðuneytinu. Af hverju má þetta fyrirtæki ekki bara greiða sama gjald og önnur fjarskiptafyrirtæki greiða í dag? Póst- og fjarskiptastofnun gæti þá með því að gefa út reikninga sýnt fram á að eftirlitið og umsýslan væri meiri en svo að gjaldið dygði fyrir því, það er einmitt það sem sett er inn í ákvæði um það verðlagseftirlit sem er á mörgum stöðum, þar sem fyrirtækin þurfa að sýna fram á kostnað. Mér finnst eðlilegt að því sé snúið við og Póst- og fjarskiptastofnun geti ekki tekið sjálfkrafa jafnháa upphæð og hér er um að ræða, sem er 5% af bókfærðri veltu - þetta er mjög há tala - nema sýna fram á raunverulegan kostnað sem fylgir því að standa undir eftirlitinu. Mér finnst líka mjög sérkennilegt að lesa í skýringum með frumvarpinu - það vekur mig til umhugsunar - í IV. kafla, sem heitir Tilefni og nauðsyn lagasetningar, mér finnst ótrúlegt að lesa þann kafla og geri athugasemdir við hann. Árið 2005 bárust samgönguráðuneytinu óformlegar kvartanir opinberra aðila og einstaklinga vegna þátta í starfsemi ISNIC. Mér finnst mjög sérkennilegt að í texta í lagafrumvarpi sé verið að vísa til einhverra óformlegra kvartana. Er ekki meiri fótur fyrir því en svo að menn þurfi að vera með hálfgerðar dylgjur í lagatexta, ef ég má orða það svo, og vísa í óformlegar kvartanir? Við skulum ekki gleyma því að þetta mun standa áfram í textanum. Hvers vegna er verið að setja svona setningar inn og vísa í eitthvað sem er óformlegt?

Þær voru óformlegar.

Þær voru óformlegar, já. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra af því að hann grípur fram í: Finnst honum það þurfa að koma fram í lagaskýringum með málinu? Finnst honum að vísa þurfi til óformlegra kvartana í lagafrumvarpi? Ég er hræddur um að þá væri textinn ansi skrautlegur í mörgum frumvörpum. Mér finnst þessi texti algerlega óásættanlegur. Ég mun í hv. samgöngunefnd, þangað sem þetta mál fer til umfjöllunar, reyna að berjast fyrir því að þetta verði tekið út. Mér finnst ekki gott að vísað skuli í óformlegar kvartanir, menn geta gert það annars staðar en að setja það í lagatexta. Ég vona að hæstv. ráðherra bregðist við þeim spurningum sem ég lagði fram, ég náði því ekki að koma þeim öllum fram í andsvari áðan. Ég vænti þess að hann muni hér eftir sem hingað til svara skilmerkilega þeim athugasemdum sem ég geri.

Hæstv. forseti. Fyrst um hið formlega og óformlega, hvers vegna vísað er til óformlegra kvartana. Það er vegna þess að þessar kvartanir voru óformlegar en bárust ráðuneytinu. Hitt hefði kannski verið til nánari skýringar að vísa í fyrirspurnir sem settar voru fram á Alþingi. Þær voru ekki óformlegar, þær voru formlegar. Mér finnst virðingarvert að horfa á þessi mál út frá hagsmunum fyrirtækisins sem í hlut á, en það er líka ástæða til að horfa á þetta með hliðsjón af hagsmunum skattborgara og notenda lénsins. Ég vísaði í það að ég er einn af þeim. En það er rangt sem hv. þingmaður staðhæfir að ekki hafi verið um neinar hækkanir að ræða á umliðnum árum. Ég þekki það bara mjög vel sjálfur þannig að það er ekki rétt. Það er annað líka sem ég vil leggja áherslu á. Það er sögukunnátta hv. ræðumanns um þessi mál þegar hann vísar í uppbyggingarstarf á aldarfjórðungi, á 25 árum, þegar veruleikinn var sá að þar komu aðrir aðilar að málum. Það var háskólinn, það var Orkustofnun, það var m.a. Alþingi sem enn er að vísu mjög lítill eigandi að léninu en er það engu að síður. Síðan var farið út á þá braut að einkavæða þetta fyrirtæki, illu heilli tel ég, ég held að það hafi verið mjög misráðið. Ég segi það sem notandi, sem viðskiptavinur og líka sem skattgreiðandi. Þá er spurningin: Hvað skal gera? Ég vil taka það fram að þeir aðilar sem komu að þessu, sumir hverjir eru enn viðloðandi fyrirtækið sem tóku þátt í uppbyggingunni fyrir 25 árum úr háskólanum. Ég hef átt viðræðufundi með slíkum aðilum og átt mjög góðar viðræður við þá alveg óháð hagsmunatengdu tali um eignarhald. Það er bara allt annar hlutur. Þær tölur sem eru settar hér til grundvallar og þær hlutfallstölur byggja á hlutlægu mati. Það er vísað í veltutengd rekstrargjöld sem eru náttúrlega önnur ef um gríðarmikla veltu er að ræða eins og í fjarskiptafyrirtækjum. Það er allt annar veruleiki sem er þar á bak við. Það sem síðan er gert er að horfa til eftirlitsþáttanna og kostnaðargreina þá. Það hefur enginn áhuga á því og við höfum ekki áhuga á því í ráðuneytinu að íþyngja þessu fyrirtæki um of. Hvers vegna í ósköpunum vildum við gera það? Við viljum að fyrirtækið geti selt þjónustu sína á eins lágu verði og á eins hagkvæman hátt til mín og þín og nokkur kostur er. Þetta eitt vakir fyrir okkur. Síðan spyr hv. þingmaður: Erum við að tryggja einokun til framtíðar? Og vísar þá í, sem mér finnst svo sem ágæt röksemd, að úthlutunartíminn eða leyfistíminn sé einvörðungu fimm ár, og hann heldur því fram að stofnkostnaður sé svo mikill að enginn geti í reynd tekið þessa starfsemi yfir ef hann fær ekki lengra ráðrúm. Ég held að þetta sé ekki rétt en þetta er þáttur sem alveg þess virði að skoða. En er það þá til að draga úr einokunarhættu að fjölga þessum fimm ára tímabilum þrettánfalt, eins og hv. þingmaður, samflokksmaður þingmannsins, lagði til hér áðan, Pétur Blöndal, að við hefðum leyfistímann 65 ár? Er það til að draga úr hættunni á einokun? Hann segir að það gæti verið erfiðleikum bundið að færa leyfið frá einum aðila til annars. Jú, jú, það kann vel að vera. Ástæðan fyrir því að um það var rætt að hafa þessa starfsemi í almannaeign er sú að tryggja betur hagsmuni okkar sem viðskiptavina og síðan sem skattborgara. Það eru tvær leiðir til þess. Það er samkeppnin, en eins og hér hefur verið bent á og allir sem hafa tekið til máls í þessu máli leggja áherslu á er þetta ekki samkeppnisrekstur, þetta er einkaleyfisrekstur. Hvað gerum við þá? Annaðhvort höfum við þetta einkaleyfi á höndum opinberra aðila eða við búum til hlutlægt regluverk til að verja okkur sem notendur - það er það sem við erum að gera - óháð eignarhaldi hvort sem það er einkafyrirtæki á markaði eða þess vegna ríkið. Út á það gengur þessi vinna og við ákváðum að fara þá leið. Ég mótmæli því að við förum að tala okkur í hagsmunagæslu fyrir þetta fyrirtæki ofan í vasann á skattborgurum og tala hér upp einhverja skaðabótaskyldu ef ríkið og við, fulltrúi okkar notenda, ætlar að reyna að verja hagsmuni okkar. Hvers konar tal er þetta eiginlega? Ég auglýsi bara eftir því að hv. þingmaður skýri mál sitt betur ef hann er kominn hingað í þingsal til að reyna að tala sig, fyrir hönd fyrirtækis úti í bæ, ofan í vasann á skattborgaranum og tala hér upp einhverja skaðabótaskyldu. Þetta er algerlega út í hött. Þetta fyrirtæki var í almannaeign þar til fyrir örfáum árum. Þar eru starfandi prýðismenn og allir bera þeim vel söguna. Það komu fram kvartanir á sínum tíma, óformlegar, það voru fyrirspurnir í þinginu. Það voru menn, eins og ég, sem höfðu miklar efasemdir um einkavæðinguna og gagnrýndu hana, en það sem við erum að gera núna er að reyna að búa til umhverfi þar sem þessu fyrirtæki vegnar vel vegna þess að ef þessu fyrirtæki vegnar vel vegnar okkur einnig vel sem erum viðskiptavinir við þetta fyrirtæki, og hér stendur einn sem það á við um.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að mótmæla harðlega því sem hæstv. ráðherra sagði, að ég sé kominn hér upp til að tala máli einhvers fyrirtækis til að seilast ofan í vasa skattborgaranna. Það sagði ég ekki. Ég spurði hvort hæstv. ráðherra hefði einhverjar áhyggjur af því í ljósi þess að þetta fyrirtæki hefur starfað í 25 ár og um það hafa ekki gilt nein lög, alla vega ekki tengd starfsleyfinu, en nú á að setja lög um að starfsleyfið sé einungis til fimm ára. Ég fullyrti ekki að svo væri, ég spurði einungis hæstv. ráðherra hvort hann hefði ekki áhyggjur af því gagnvart atvinnuréttindum, ég sagði ekki að það væri sjálfgefið að svo væri. En því miður er það svo, virðulegi forseti, að við höfum verið að fjalla um mjög mörg mál á undanförnum mánuðum þar sem vanda hefði mátt lagasetningu mun betur. Það var þess vegna sem ég dró þetta fram. Svo kemur hæstv. ráðherra og sakar mig um að tala máli einhvers fyrirtækis til að seilast ofan í vasa skattborgaranna. Hvers konar málefnafátækt er þetta hjá hæstv. ráðherra? Þetta er bara tómt rugl. Það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra fari rétt með. Síðan bendir hæstv. ráðherra á það hér og það fer ekkert á milli mála, og ég kom líka inn á það í ræðu minni, að þetta hafi verið byggt upp líka af opinberum stofnunum enda á ríkið, Alþingi, eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á, hlut í þessu félagi. En við breytum ekki sögunni. Ég hygg að ég og hæstv. innanríkisráðherra værum sammála um það í dag ef til stæði að selja svona fyrirtæki í eigu ríkisins, ég hygg að við værum alveg sammála um það. En menn breyta ekki eftir á. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. ráðherra til þess að reyna að ræða við forsvarsmenn fyrirtækisins um einhverjar aðrar leiðir til að ná markmiðunum fram. Eins og hann viðurkenndi réttilega og kemur fram og gefur augaleið er í raun og veru verið að tryggja einokunarstarfsemi þessa fyrirtækis áframhaldandi til næstu ára.

Hæstv. forseti. Ég tel að við séum ekki með þessum lögum að skerða atvinnuréttindi eigenda þessa fyrirtækis. Mér fannst hv. þingmaður ganga of langt í áherslum sínum fyrir hönd fyrirtækisins og ég vildi koma þar með mótvægi á móti og vísa til hagsmuna viðskiptavina og skattborgarans. Ef ég hef gengið of langt, sem ég kann að hafa gert og hef grun um að ég hafi gert, bið ég þingmanninn afsökunar á því. Það sem við erum að sjálfsögðu að gera, bæði ég og hv. þingmaður, er að leita leiða til að skapa eðlilegt og gott rekstrarumhverfi og öruggt fyrir þessa starfsemi, fyrirtækinu til góðs og að sjálfsögðu fyrst og fremst þeim sem eru viðskiptavinir þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að hann skuli draga í land fullyrðingar sem þar komu fram og ég þarf ekki að ræða þær neitt frekar. Hæstv. ráðherra segir líka að það sé mikilvægt - hann mótmælti því reyndar áðan að fyrirtækið hefði ekki hækkað gjaldskrána í mörg ár. Það kemur þá bara í ljós í meðförum nefndarinnar hvort það er rétt og þarf ekki að gera neinn ágreining um það, enda komum við hvorugur að gjaldskrárhækkun fyrirtækisins. Hæstv. ráðherra sagði líka áðan að opinberir aðilar sem hefðu byggt upp fyrirtækið hefðu líka tekið þátt í að byggja upp þá viðskiptavild og þann grunn sem fyrirtækið byggir á. Um það erum við algerlega sammála. En það hlýtur að hafa verið greitt fyrir slíkt af viðkomandi eigendum á sínum tíma þegar það var selt og hvers virði fyrirtækið var. Hæstv. ráðherra kom inn á það í andsvari áðan og ég er algerlega sammála því að það er að sjálfsögðu mikilvægt að tryggja hagsmuni notenda fyrirtækisins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra þar sem nú á að leggja 5% skatt á fyrirtækið og reynslan af því er því miður sú að megnið af því fer beint ofan á seðilgjöldin, þegar fyrirtæki fá aukaskattlagningu eins og í þessu tilfelli fer hún væntanlega bara ofan á seðilgjaldið og notandinn þarf að greiða það - hvort hæstv. ráðherra fyndist ekki eðlilegra að gera það með þeim hætti að Póst- og fjarskiptastofnun þurfi að færa sönnur á raunkostnað sem þeirri stofnun er ætlað að bera með því að framfylgja þessum lögum einmitt til að tryggja réttindi eða hagsmuni notenda. Ég teldi miklu skynsamlegra að Póst- og fjarskiptastofnun þyrfti að sýna sannanlega fram á það þannig að ekki væri verið að velta skattinum yfir á notandann ef sá kostnaður er ekki fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Sú hugsun sem hv. þingmaður orðar hér hugnast mér að mörgu leyti, þ.e. að það sem rukkað er fyrir sé sýnilegt og sannanlegt. Hv. þingmaður nefnir að það sé eðlilegt að gera þetta samkvæmt reikningum væntanlega en hugmyndin á bak við þessa gjaldtöku er slíkt hlutlægt mat. Ég legg til að nefndin sem fær málið til umfjöllunar skoði það rækilega. Staðreyndin er sú að þegar frumvarpið var upphaflega lagt fram eða drög að því kynnt var þetta gjald hærra, það var talsvert hærra. Niðurstaða ráðuneytisins var sú að færa það verulega niður, umtalsvert. Hvers vegna? Til að tryggja sem best hagsmuni notenda þannig að þeir yrðu rukkaðir sem minnst. En staðreyndin er sú að fyrirtæki á einkamarkaði sem hafa einokunaraðstöðu eru í svolítið sérstakri stöðu og við þekkjum það náttúrlega í reynslu undangenginna ára að íslensk fyrirtæki skuldsettu sig og veðsettu sig úr hófi fram. Ég hygg að það hafi átt við um þetta fyrirtæki líka. Hvað þýðir það? Það þýðir að ég sem notandi er gerður ábyrgur fyrir slíkum hlutum. Á markaði ræður markaðurinn úrslitum um hvað síðan gerist. Fyrirtæki sem fara óvarlega fara á hausinn, önnur koma til sögunnar. Því er ekki til að dreifa í þessu tilviki þar sem um er að ræða einokun. Við ákváðum að fara þá leið til að tryggja hagsmuni notenda að búa til hlutlægt regluverk, setja 

Hæstv. forseti. Hér er lagt fram frumvarp til nýrra sveitarstjórnarlaga, talsverður doðrantur. Þetta frumvarp hefur verið í undirbúningi í alllangan tíma og að mótun þess hafa komið margir aðilar. Forveri minn í embætti, hv. þm. Kristján L. Möller, skipaði starfshóp í ársbyrjun 2010 sem fékk það verkefni að vinna að heildarendurskoðun sveitarstjórnarlaga. Í starfshópnum sátu fyrir ráðuneytið Ísólfur Gylfi Pálmason, Ólafur Þór Gunnarsson og Drífa Hjartardóttir og fyrir Samband íslenskra sveitarfélaga Guðjón Bragason og Björk Vilhelmsdóttir. Trausti Fannar Valsson, lektor við Háskóla Íslands, var jafnframt fenginn til að leiða þetta mikilvæga verkefni fyrir ráðuneytið. Núgildandi sveitarstjórnarlög eru að stofni til frá árinu 1998 en þeim hefur verið breytt nokkrum sinnum á tímabilinu. Það var mat forvera míns í embætti að tilefni væri til að ráðast í heildarendurskoðun á þessum mikilvægu lögum sem gilda um sveitarstjórnarstigið og efndi þess vegna til víðtæks samráðs um þetta verkefni. Sveitarstjórnarlög eru nokkurs konar stjórnarskrá fyrir sveitarstjórnarstigið. Eftir þeim vinna sveitarstjórnarmenn í landinu og þau ramma inn lýðræðislega starfsemi og stjórnskipulag á sveitarstjórnarstigi. Þess vegna er mikilvægt að almenn sátt ríki um sveitarstjórnarlög hverju sinni en um leið þurfa lögin að fá að þróast í takt við breytingar á sveitarstjórnarstiginu, í takt við viðhorf til stjórnsýslunnar og í takt við lýðræðislega umræðu í samfélaginu. Þetta frumvarp er áfangi í því að þróa áfram hina lagalegu umgjörð um og fyrir sveitarstjórnarstigið. Talsverð vinna hefur farið í mótun þessa frumvarps og mikið samráð verið haft við sveitarstjórnarmenn um land allt. Drög að frumvarpi voru lögð fram til kynningar á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga í fyrrahaust og þar fóru fram góðar umræður um efni þess og innihald. Fulltrúi sambandsins í nefndinni kynnti vinnuna fyrir landsþinginu og sú umræða sem þar fór fram hafði áhrif á vinnu starfshópsins í framhaldinu. Á landsþingi sambandsins fór einnig fram góð umræða um skýrslu samráðsnefndar ríkis og sveitarfélaga um efnahagsmál. Í skýrslunni voru settar fram umfangsmiklar tillögur um bætt efnahagssamráð ríkis og sveitarfélaga og lagt var til að teknar yrðu upp tvær nýjar fjármálareglur fyrir sveitarfélög. Skýrslan var afrakstur af sameiginlegri vinnu ríkis og sveitarfélaga á þessu sviði og var mjög ánægjulegt að mikil samstaða var í samráðsnefndinni um þær tillögur sem settar voru fram í skýrslunni. Þá er rétt að geta þess að samráðsnefnd um efnahagsmál átti mikið og gott samstarf bæði innan lands og utan við mótun sinna tillagna. Meðal annars hélt hún vinnufundi með sérfræðingum frá Evrópuráðinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þar sem sérkenni íslenska sveitarstjórnarstigsins voru metin og alþjóðleg reynsla hvað varðar fjármál sveitarfélaganna. Frumvarpið sem liggur fyrir hér og er til kynningar og framlagningar á Alþingi tekur bæði mið af tillögum samráðsnefndar um efnahagsmál og þeirri umræðu sem fram hefur farið meðal sveitarstjórnarmanna síðan skýrsla nefndarinnar um fjármálareglur var lögð fram. Drög að frumvarpi til sveitarstjórnarlaga voru birt á heimasíðu innanríkisráðuneytisins í lok síðasta árs og var almenningi og sveitarstjórnarmönnum um allt land þar með gefið tækifæri til að koma ábendingum á framfæri áður en frumvarpið yrði lagt fyrir þingið. Fjölmargar athugasemdir og ábendingar bárust sem vert er að þakka fyrir. Margar þeirra hafa ratað í endanlega gerð frumvarpsins en aðrar ekki, eins og gengur. Mikilvægt er þó að líta á þetta sem samfellt ferli. Ráðuneytið hefur unnið málið í eins víðtæku samráði og kostur er og leitað álits. Nú er það þingsins að taka við og þróa málið áfram þannig að við endum með ný sveitarstjórnarlög sem tryggja þá umgjörð um sveitarstjórnarstigið sem við viljum hafa. Hvað frumvarpið sjálft varðar ber í upphafi að geta þess að ekki eru lagðar neinar grundvallarbreytingar í uppbyggingu laganna frá því sem nú er. Flestir kaflar frumvarpsins byggjast á ákvæðum gildandi laga, bæði hvað varðar efnistök og uppbyggingu. Ekki eru heldur lagðar til neinar meiri háttar breytingar á íslenska sveitarstjórnarstiginu sem slíku. Ákveðnir kaflar frumvarpsins fela hins vegar í sér miklar breytingar á gildandi lögum og verður að því vikið núna. Almennt er hægt að segja um þetta frumvarp að það hefur tvenns konar meginumbætur í för með sér. Í fyrsta lagi felur frumvarpið í sér miklar lýðræðisumbætur á sveitarstjórnarstigi og ný viðhorf til þátttöku íbúa í sveitarfélögum í ákvörðunum um eigin málefni sem e.t.v. geta orðið fyrirmynd að umbótum víðar í samfélaginu. Í öðru lagi felur frumvarpið í sér miklar umbætur varðandi fjármál sveitarfélaga og efnahagssamráð ríkis og sveitarfélaga. Hægt er að fullyrða að hér séu á ferðinni einar af athyglisverðustu umbótum í opinberum fjármálum sem við höfum unnið að í kjölfar efnahagshrunsins og án efa sem fram hafa verið settar í langan tíma. Bæði þessi áhersluatriði eru afrakstur af sameiginlegri vinnu ríkis og sveitarfélaga sem jafnframt hefur tekið mið af stefnumörkun beggja aðila um þessi atriði og endurspeglar þar með sömu viðhorf til þessara mála, samanber stjórnarsáttmálann og stefnumörkun Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þá nánar að helstu breytingum, m.a. þeim er miða að því að auka lýðræði og efla þátttöku þegnanna. Í 11. gr. er að finna nýtt ákvæði um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa. Þýðing þeirrar breytingar sem þar er lögð fram er mest hvað fulltrúafjölda í Reykjavíkurborg varðar, en með þessari breytingu yrðu borgarfulltrúar ekki færri en 23 talsins. Það yrðu því færri íbúar á bak við hvern fulltrúa en nú er. Í 29. gr. er að finna ákvæði þar sem kveðið er á um heimild sveitarstjórna til að setja sér, nefndum og starfsmönnum sveitarfélaga siðareglur og um meðferð ágreiningsefna vegna brota á slíkum reglum. Í 33. gr. er að finna ákvæði þar sem fjallað er um rétt manna til þátttöku í sveitarstjórnarstörfum og bann við því að einstaklingum sé sagt upp störfum vegna starfa að sveitarstjórnarmálum. Í 44. og 45. gr. er að finna ákvæði um kosningar í nefndir. Sú meginbreyting sem lögð er til lýtur að ákvæði um kynjakvóta í ákveðnar nefndir sveitarfélaga. Í X. kafla eru margvísleg ákvæði er varða samráð við íbúa og um rétt þeirra til að hafa áhrif á stjórn sveitarfélaga, svo sem um skyldu til að veita upplýsingar um málefni sveitarfélags í 103. gr., um skyldu til að halda borgarafund ef minnst 10% kosningarbærra íbúa óska þess og skyldu til að hafa almenna atkvæðagreiðslu um tiltekin málefni ef minnst 20% kosningarbærra manna óska þess. Þetta er gríðarlega mikilvægt atriði og verður vonandi fordæmi í væntanlegum stjórnarskrárbreytingum að festa þarna í lög rétt íbúa í sveitarfélagi til að krefjast beinnar ákvarðanatöku um mikilvæg málefni. Í VII. kafla eru mörg nýmæli er varða fjárhag sveitarfélaga og efnahagssamráð, svo sem að ársreikningum og fjárhagsáætlunum skal skilað fyrr en nú þarf að gera. Óheimilt er að víkja frá fjárhagsáætlun samkvæmt 1. mgr. nema sveitarstjórn hafi áður samþykkt viðauka við áætlunina. Skipta skal um endurskoðanda á fimm ára fresti, og hlutverk reikningsskila og upplýsinganefndar er skilgreint í lögum. Í 64. gr. er kveðið á um tvenns konar fjármálareglur fyrir sveitarfélög, annars vegar skyldu sveitarfélags til að trygga að samanlagður rekstur A- og B-hluta sé á hverju þriggja ára tímabili í jafnvægi og hins vegar að heildarskuldir og heildarskuldbindingar A- og B-hluta séu ekki hærri en nemur 150% af reglulegum tekjum. Þetta er eins og áður sagði í samræmi við tillögur samráðsnefndar um efnahagsmál og ég legg áherslu á að þetta frumvarp og þær tillögur sem hér eru lagðar fram spretta upp úr mjög rækilegu og víðtæku samráði aðila, ríkisins og sveitarfélaga, og hafa tekið breytingum alveg þar til nú að frumvarpið er lagt fram, ekki miklum en það verður tekið tillit til ábendinga sem fram hafa komið, eins og ég gat um áðan. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að þessar reglur verði nánar útfærðar í reglugerð sem unnin verður í nánu samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga. Í reglugerðinni þarf m.a. að skilgreina betur forsendur fyrir mati á fjármálareglum, svo sem hvaða skuldir og skuldbindingar eigi að flokka þar undir. Áhersla er lögð á gott samráð við sveitarstjórnarstigið almennt um útfærslur á þessum reglum. Í VIII. kafla eru margvísleg nýmæli um eftirlit með fjármálum sveitarfélaga, svo sem skilyrði sem ráðherra getur sett um stjórn og fjármál sveitarfélags. Í 89. gr. er kveðið á um einhliða heimild fjárhaldsstjórnar til að leita nauðasamnings fyrri sveitarfélaga enda hafi önnur úrræði og samningar ekki borið árangur. Þá er í 130. gr. sérstakt ákvæði um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla vegna áhrifa á fjárhag sveitarfélaga. Þetta er mjög mikilvægt hagsmunamál fyrir sveitarfélögin. Þau hafa barist fyrir því í langan tíma að lögfesta þessa skyldu sem góð samstaða á að geta náðst um. Það eru að sjálfsögðu hagsmunir sveitarfélaganna og ríkisins að þarna sé um gagnkvæmar skyldur að ræða, að þegar verkefni eru flutt frá ríki til sveitarfélaga eða öfugt sé gerð rækileg úttekt á því hvaða tilkostnað slíkar tilfæringar og tilfærslur hafa í för með sér. Það á að sjálfsögðu við um öll frumvörp sem fyrir þingið koma og snerta fjármálin og fjárhag ríkis og sveitarfélaga, þetta þarf allt að vera rækilega kortlagt. Þessi háttur hefur verið að festa sig í sessi á síðustu missirum og er það mjög til góðs, er ég sannfærður um og held að allir séu sammála um það. Af öðrum athyglisverðum breytingum í frumvarpinu má nefna að samkvæmt því er fellt brott ákvæði um lágmarksíbúafjölda sveitarfélags sem nú er upp á 50 íbúa. Í 97. gr. er m.a. kveðið á um skyldu til samráðs ráðuneyta og opinberra stofnana við landshlutasamtök um stefnumótun eða ákvarðanir sem varða viðkomandi landsvæði sérstaklega. Í 132. gr. er að finna nýmæli um heimild ráðherra sveitarstjórnarmála til að veita samþykki fyrir tilraunum um útfærslu á stjórn og stjórnskipulagi einstakra sveitarfélaga. Mikilvægi þeirrar tillögu felst í því að með henni er veitt nauðsynlegt svigrúm til að bregðast við óskum einstakra sveitarfélaga um nýmæli í stjórnskipulagi, t.d. í kjölfar stækkunar. Það getur t.d. átt við þegar sveitarstjórn í víðfeðmu sveitarfélagi vill reyna nýtt stjórnskipulag, t.d. að koma á fót hverfisstjórnum sem stýra þá tilteknum málum í umboði sveitarstjórnar. Þetta er atriði sem hefur talsvert verið rætt á vettvangi sveitarstjórnanna, eins og við þekkjum, að hvaða marki eigi að hafa lögþvinganir í lögunum og svo hvort stefna eigi að eflingu sveitarstjórnarstigsins með öðrum hætti. Ég hef verið eindregið á því máli að vinnureglan eigi að vera sú að menn geri hlutina af fúsum og frjálsum vilja. Hins vegar mun sitthvað í lögum og reglugerðarverki stuðla að því að sveitarfélögin sjái hag sinn í því að efla sig, þá hugsanlega með sameiningu og stækkun. Ég bendi þar á þær breytingar sem gerðar hafa verið á reglum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, þ.e. á hvaða forsendum úthlutað er úr honum. Nú er það að gerast í ríkari mæli en áður var að horft er til þjónustunnar við íbúana. Það er náttúrlega sjónarhóllinn þaðan sem á að skoða þessi lög, sjónarhóllinn þaðan sem á að skoða sveitarfélögin og ríkið. Hvernig getum við búið til fyrirkomulag sem tryggir okkur sem þjóðfélagsþegnum sem besta þjónustu, hvort sem við erum heilbrigð eða fötluð eða eigum fötluð börn eða ættingja, til náms o.s.frv.? Þetta er regluverkið allt. Sjóðakerfið allt tekur í auknum mæli mið af þessum viðhorfum, að horfa til þjónustunnar, horfa til sveitarfélaganna, ríkisins og skiptingar verkefna með þetta í huga. Mér hefur stundum fundist umræðan um sveitarfélög og sameiningu sveitarfélaga of einsleit. Menn hafa séð hlutina í svart/hvítu, sameinumst eða förum sundruð. Svona einfalt er þetta mál ekki. Sveitarfélögin hafa þróað með sér samskiptaform og samráðsvettvang, byggðasamlög, samstarf um ýmsa þætti án þess endilega að sameinast sem slík. Að þessu lýtur sú klásúla sem ég vitnaði til undir lokin um tilraunaverkefni af þessu tagi. En hvernig stendur á því að við þurfum yfirleitt þessa lagaumgjörð, þessa stjórnarskrá sveitarfélagsstigsins? Eiga sveitarfélögin ekki að vera alveg einráð um það hvernig þau skipa sínum málum? Jú, við viljum hafa það þannig eins og framast er kostur, en við viljum hins vegar tryggja sambærilegt réttindakerfi og öryggiskerfi fyrir þegnana. Það er sá þáttur sem er sérstaklega hlúð að í þessum lögum og þá, kannski ekki síst með hliðsjón af reynslu okkar í hruninu, þurfum við að taka betur á öllu sem lýtur að fjárhagsskuldbindingum, að við höfum þar reglur sem verja okkur gegn óráðsíu eða vanhugsuðum fjárfestingum. Ég læt þar með lokið þessari framsöguræðu og legg til að að lokinni umræðu gangi hún til samgöngunefndar sem fer með sveitarstjórnarmálin.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Margt í því er til mikilla bóta og ég mun fara yfir það í stuttri ræðu á eftir. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi komið til tals, eins og áður hefur verið rætt í sölum þingsins, að banna hugsanlega sveitarfélögum að taka erlend lán. Ég sé það ekki í fljótu bragði í þessum mikla lagabálki, finn þess ekki stað, en mig langar til að spyrja hvort það hafi komið til tals í meðferð frumvarpsins. Hæstv. ráðherra kom líka inn á samráð eins og haft var við Samtök ísl. sveitarfélaga sem ég hef eftir bestu upplýsingum að hafi verið mjög vandað. Hann kom inn á í ræðu sinni að drögin á landsþingi sveitarfélaga hefðu verið tekin til umfjöllunar og tekið hefði verið tillit til þeirra athugasemda sem þar komu fram. Því vil ég spyrja hæstv ráðherra: Er eitthvað sem stendur út af af þeim athugasemdum sem þar komu fram? Ef svo er vænti ég þess að hæstv. ráðherra komi því á framfæri í andsvari. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um þessar fjármálareglur, sem ég tel vera mjög mikilvægt að verði settar í frumvarpið, miðað við það 150% þak sem þar er sett. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst mig um hvað mörg sveitarfélög séu fyrir ofan þetta viðmið og ef einhver eru hvað hann telji það taka langan tíma fyrir viðkomandi sveitarfélögin að ná aftur að vera innan rammans sem áætlað er að miðist við þetta 150% þak.

Hæstv. forseti. Fyrst er spurt hvort komið hafi til tals að setja bann við erlendum lánum. Það kom til tals og var rætt í undirbúningi frumvarpsins. Niðurstaðan varð sú að lögbinda ekki slíkt bann heldur setja ákvæði eða vísa til reglugerðarheimildar sem mundi síðan taka mið af skuldastöðu sveitarfélaganna til að binda slíka heimildir styrk sveitarfélaganna. Hv. þingmaður spyr hvað hafi komið helst til álita eftir þing Sambands ísl. sveitarfélaga á Akureyri sl. haust. Jú, sú gagnrýni sem þar kom einkum fram laut að refsiákvæðum frumvarpsins. Mönnum þótti frumvarpssmiðir heldur refsiglaðir gagnvart sveitarfélögum sem skuldsettu sig um of eða færu út fyrir þann ramma sem lögin kváðu á um þannig að úr því var dregið. Tekið var tillit til þeirrar gagnrýni. Spurt er hve mörg sveitarfélög séu með skuldsetningu yfir 150% af reglulegum rekstrartekjum. Svarið mun vera þegar litið er til A-hluta 20 talsins en þegar litið er til A+B-hluta eru þau 30 talsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann kom líka inn á það í ræðu sinni áðan að helstu breytingarnar fælust m.a. í auknu lýðræði með beinni aðkomu íbúanna, sem er ánægjuefni. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi komið til tals, af því að ég hef ekki rekið augun í það, þegar sveitarfélög, en eru oft fáir einstaklingar í sveitarstjórnunum, taka ákvarðanir um mikil fjárhagsleg útgjöld eða stórar framkvæmdir að hugsanlega yrði þá miðað við ákveðna prósentu íbúa úr atkvæðagreiðslu um málið eða skoðanakönnun meðal íbúa sveitarfélagsins þannig að íbúarnir gæfu heimild til að fara í slíkar framkvæmdir. Hefur það komið til tals eða er það að finna í þessu frumvarpi?

Hæstv. forseti. Svarið varðandi þann þátt sem hv. þingmaður vék að undir lok máls síns, hvort væri að finna ákvæði í þessum lögum sem þvingaði sveitarstjórn sem réðist í umfangsmiklar fjárskuldbindingar til að leita til íbúanna í atkvæðagreiðslu. Svo er ekki. Hins vegar má til sanns vegar færa að sú heimild sé óbeint í lögunum þar sem fimmtungur íbúanna getur krafist þess að farið verði með mál í atkvæðagreiðslu. Ef um mjög umdeilanlegar ákvarðanir af því tagi sem hv. þingmaður vísar til er að ræða þá er sá möguleiki alla vega opinn. En svarið er hins vegar nei, þetta var ekki sett inn í lögin með beinum hætti.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Mig langar að spyrja spurninga sem tengjast annars vegar 11. gr. og síðan 108. gr. þar sem talað er um aukið lýðræði og nýja nálgun og verið er að fjölga sveitarstjórnarmönnum. Þegar við tölum um 108. gr., um frumkvæði íbúa til að óska eftir íbúakosningu, er talað um að 20% af þeim sem hafa kosningarrétt í hverju sveitarfélagi geti kallað eftir íbúakosningu um mál. Ráðherrann sagði í framsöguerindi sínu um íbúakosningarnar í 177. gr. að þar væru mikilvæg málefni. Í sveitarfélögum sýnist sitt hverjum um hvað eru mikilvæg málefni. Oftar en ekki verða stærstu málin í hverju sveitarfélagi háð merktri pólitík og merktur ágreiningur er oftar en ekki skipulagsmál. Mig langar að spyrja vegna þess að skipulagsmálin eiga jafnt við í stórum sem smáum sveitarfélögum hvort komið hafi til tals að prósentuhlutfallið sem sett er í 108. gr. gæti verið misjafnt eftir því hversu stór sveitarfélögin eru. Í mjög fámennum sveitarfélögum geta 20% verið fáir og þeir sömu aðilar gætu þá hugsanlega ítrekað knúið fram atkvæðagreiðslu ef þeir óskuðu þess. Hefur einhver umræða farið fram um að fjöldi þeirra sem kallar eftir atkvæðagreiðslu um tiltekin mál sé breytilegur miðað við stærð sveitarfélaganna? Þetta er fyrsta spurning til hæstv. ráðherra og ég vænti svars.

Hæstv. forseti. Varðandi skilgreiningu á mikilvægu málefni þá erum við að tala um 10% regluna, að 10% íbúa geti krafist borgarafundar. Það er alveg rétt að það er álitamál hvernig á að skilgreina slíkt en ég held að veruleikinn muni gera það sjálfur. Ef tíundi hluti íbúa krefst borgarafundar felur það í sér skilgreininguna í sjálfu sér. Varðandi 20% regluna þá eru þetta alveg hárréttar ábendingar hjá hv. þingmanni. Þetta atriði var rætt í meðferð málsins eða við smíði frumvarpsins en niðurstaðan varð sú að horfa til þess að hafa þá föstu reglu að fimmtungur kjósenda gæti krafist atkvæðagreiðslu. Síðan er það náttúrlega meiri hlutinn sem á endanum ræður niðurstöðunni þótt þessi minni hluti geti óskað eftir atkvæðagreiðslunni. Það má geta þess að í drögum að frumvarpinu var að finna klásúlu þess efnis að sveitarstjórnirnar gætu jafnvel sett því skorður að atkvæðagreiðslur af þessu tagi næðu fram að ganga. Mér þótti það ekki eðlilegt og vildi ekki hafa það ákvæði í lögunum. Ég tel mikilvægt að efla beint lýðræði og ef fimmtungur kjósenda óskar eftir kosningu þá á hún að fara fram. Við skulum ekki gleyma því að á endanum er það meirihlutaviljinn sem ræður þótt að minna hlutfall geti krafist þess að atkvæðagreiðsla fari fram.

Frú forseti. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um 33. gr., réttinn til þátttöku í sveitarstjórnarstörfum. Þar stendur að óheimilt sé að segja starfsmanni upp störfum af þeirri ástæðu að hann hafði boðið sig fram til sveitarstjórnar eða verið kjörinn til sveitarstjórnar. Nú hefur það hins vegar tíðkast og margir þekkja það að starfsmenn hafa farið til atvinnurekanda síns, hvort sem er hjá ríki eða einkaaðilum, og spurt í upphafi hvort og hvernig atvinnurekandinn tæki því ef viðkomandi aðili færi í framboð fyrir tiltekið stjórnmálaafl í viðkomandi sveitarfélagi. Og svarið hefur verið: Þá velur þú á milli þessarar vinnu og annarrar. 33. gr. nær ekki yfir þetta. Sé það stefna fyrirtækja að þetta sé ekki heimilt hvernig telur þá hæstv. ráðherra að 33. gr. muni virka?

Hæstv. forseti. Já, þetta er málefni sem stundum hefur komið upp og þá er spurning um að taka afstöðu. Með hvorum tekur maður afstöðuna, atvinnurekandanum eða starfsmanninum? Ég held að það sé mjög mikilvægt að standa vörð um réttindi starfsmannsins. Reyndar hefur mér stundum fundist óþarflega langt gengið í því að sverta pólitíkina, að það sé eitthvað rangt og skítugt við að vera í lýðræðislegu starfi. Það er ekkert að því að einstaklingar sem eru starfandi hjá sveitarfélagi eða ríki taki þátt í stjórnmálum. Hins vegar er svo annar hlutur að upp geta komið slík mál að mönnum finnist það ekki eðlilegt vegna hagsmunaárekstra eða slíks og þeir taki þá afstöðu til málsins út frá 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikið erindi og þennan mikla lagabálk sem er örugglega að miklu leyti til bóta. Ég vil spyrja hann um greinarnar um fjármálin, af því að mér eru þau ævinlega hugleikin. Væri ekki eðlilegra í 64. gr. að segja að skuldir megi aldrei vera hærri en laust fé og bara banna sveitarfélögum að skulda, hvort sem er gengistryggt eða verðtryggt, í íslenskum krónum, að þau eigi alltaf fyrir skuldum með lausu fé? Ég vil líka spyrja hann hvort undir 180. gr. geti t.d. falist að greiða atkvæði um fjárhagsáætlun, hvort borgarinn geti greitt atkvæði samkvæmt 180. gr. um útsvarið, hvað það yrði hátt, t.d. að segja að útsvarið verði 11% ef við förum ekki í þessar eða hinar framkvæmdirnar annars verði það 12% o.s.frv., þannig að íbúarnir geti kosið um skattprósentuna og þær framkvæmdir sem við hana tengjast? Þetta eru eiginlega tvær spurningar, um 180. gr. og 64. gr. Hér stendur: „Örugg meðferð fjármuna“, þ.e. að óheimilt sé að fjárfesta í hagnaðarskyni nema um sé að ræða verkefni sem þeim hefur að lögum verið falið og gæta skuli ábyrgðar við fjárfestingar. Er þetta í raun ekki bann við því að taka áhættu af því að reisa orkuver til að selja orku til erlendra aðila sem felur óneitanlega í sér mikla áhættu eins og kunnugt er? Væri þá ekki eðlilegt að sveitarfélög í slíkum tilvikum mundi leigja réttinn til orkuvinnslu í samræmi við lög um auðlindir til t.d. 30 ára og sleppa við þessa áhættu?

Jú, það er mikið til í því sem hv. þingmaður nefnir hér og það er eitt af því sem var mikið rætt við smíði þessa frumvarps, þ.e. að skilja á milli áhættuþátta og hefðbundinna rekstrarþátta. Þarna þarf að gæta hófs og lögin eru öll á þann veg að tryggja íbúum og skattgreiðendum sem öruggast umhverfi. Hv. þingmaður nefndi þarna tiltekna þætti, varpaði því fram hvort setja ætti bann við að sveitarfélög tækju á sig skuldir umfram laust fé, að þau yrðu að eiga fyrir skuldum sínum. Þar þætti mér of langt gengið. Það er nú þannig í uppbyggingu, hjá sveitarfélögum og öðrum aðilum, að iðulega þarf að fjárfesta fram í tímann og síðan er þetta greitt niður. Ég minnist þess úr starfi mínu hjá BSRB að ráðist var í gríðarlega uppbyggingu í Munaðarnesi og Stóru-Skógum og víðar og síðan fóru nokkur ár í að greiða þær skuldir niður eftir að búið var að skapa þessa byggð. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið úr ráðuneytinu eru mismunandi reglur við lýði ef við horfum til grannríkja okkar á meginlandi Evrópu eða á Norðurlöndunum hvað þetta snertir. Mér er sagt að við séum einhvers staðar um miðbikið hvað varðar þessa öryggisþætti þegar litið er til samanburðar hjá þessum þjóðum.

Frú forseti. Þetta er allt gott og fallegt. En svo kemur að framkvæmdinni og þá fara menn að tala um einkaframkvæmd, einka-þetta og einka-hitt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig lýst honum á það þegar sveitarfélögin byggja heilu fótboltavellina yfirbyggða, sem kosta óhemjufé, milljarða stykkið, og hvergi kemur fram að þau skuldi þetta? Þetta getur valdið búsifjum til fjölda ára með leigugjöldum sem sveitarfélagið er skuldbundið til að greiða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um útvistun verkefna þar sem farið er fram hjá þeim reglum sem við setjum hér og eru í síauknum mæli, finnst mér, að ná yfirhöndinni. Þar er verið er að fela skattbyrði þeirra sem búa í sveitarfélaginu til framtíðar, skattbyrði á börnin okkar.

Hæstv. forseti. Þarna held ég að við séum hjartanlega sammála, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, og höfum verið um langt skeið. Við höfum báðir gagnrýnt það margoft og sagt að ekki eigi að fara í felubókhald eins og gert hefur verið með einkaframkvæmd. Það er leið til að fela og í raun falsa opinbera reikninga. Það á allt að vera sýnilegt í þessum efnum og út á það ganga meðal annars þessar lagabreytingar. Slíkir reikningar eiga nú að finna sér stað í efnahagsreikningi sveitarfélaganna, þetta er grundvallaratriði. Ég er alveg sammála honum um að það hafa orðið mjög alvarleg slys í fjárfestingum sveitarfélaga á liðnum árum. Ég hygg að besta vörnin sé í breyttu hugarfari. Við erum brennd af þessum árum og horfum, held ég, almennt af meiri ábyrgð á þessa hluti, það er besta vörnin. Hv. þingmaður segir síðan að 

Virðulegi forseti. Örstutt um þau skoðanaskipti sem áttu sér stað á milli hv. þm. Péturs H. Blöndals og hæstv. innanríkisráðherra: Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti réttilega á hefur verið farið í ýmsar framkvæmdir á vegum sveitarfélaganna og því hefur verið haldið fyrir utan efnahagsreikning, þ.e. stofnuð eru einhver hlutafélög, farið í mjög stórar og dýrar framkvæmdir og síðan er skuldbindinganna ekki getið. Á þessu er búið að taka að því leyti til að nú er sveitarfélögum skylt að hafa þetta inni í reikningunum, þ.e. skuldbindingar sveitarsjóðsins sem slíks, og er það að fenginni þeirri dapurlegu reynslu sem fékkst þegar í ljós kom hve eftirlitsnefnd sveitarfélaga var vanbúin til að fylgjast með hver þróunin var. Menn voru farnir að byggja skóla, sem er ein af grunnstoðum í þjónustu sveitarfélaga, og þeir voru fyrir utan efnahag. Síðan voru stofnuð félög um að byggja íþróttahallir, eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á hér áðan, og leigusamningur gerður til 20, 30, 40 eða 50 ára, en skuldbindingin var ekki inni í reikningunum. Það er mikilvægt að við þessu hefur verið brugðist og búið að koma því í kring að sveitarfélög þurfi að skila ársfjórðungslega inn skýrslum til eftirlitsnefndarinnar. Þetta hefur verið í þróun á undanförnum mánuðum eða árum eftir hrunið, og er mjög mikilvæg breyting. Þannig að það er til hins góða. Auðvitað getum við alltaf lært betur og gert betur, það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Mig langar líka að fjalla hér örstutt um örfá atriði í frumvarpinu. Það kemur fram að búið er að fella út íbúalágmarkið, þ.e. ekki er lengur miðað við að sveitarfélag verði að lágmarki að hafa 50 íbúa. Þessu ákvæði er ég mjög hlynntur, ég sé ekki muninn á því hvort íbúarnir eru 45, 51 eða 50. Mér hefur alltaf fundist að það eigi að vera val íbúanna hvort þeir sameinist öðrum sveitarfélögum eða ekki. Mér finnst það vera alveg skýrt; það á að vera val þeirra sem búa í viðkomandi sveitarfélagi hvort sameinast eigi öðru sveitarfélagi eða ekki, sama hversu margir íbúar búa þar. Mig langar að rifja það upp, og það kom nú fram í máli hæstv. ráðherra hér áðan, að þegar verið var að fara í sameiningar voru oft á tíðum vaktar ákveðnar væntingar sem stóðust ekki. Ég þekki það mjög vel úr mínu sveitarfélagi Snæfellsbæ, sem var fyrsta og eina sveitarfélagið sem sameinaðist í fyrstu umferð kosninganna 1994. Þá lá fyrir vilyrði frá stjórnvöldum á þeim tíma um það að til þess að það sveitarfélag gæti sameinast, fjögur sveitarfélög voru gerð að einu, og virkað sem eitt sveitarfélag yrði til að mynda að byggja upp veginn um Fróðárheiði. Fyrir því voru mjög einföld og skýr rök, bæði af hálfu ráðamanna þjóðarinnar og eins af hendi íbúanna, að til að þetta gæti virkað sem eitt sveitarfélag yrði að byggja þennan veg upp. En ansi lítið varð um efndir. Þess ber að geta að úr Ólafsvík er til að mynda sinnt læknisþjónustu, slökkviliði og björgunarþjónustu yfir heiðina, en þessi vegur var ekki byggður upp. Það var samt eitt af þeim vilyrðum sem lágu fyrir af hendi stjórnvalda að að sjálfsögðu mundi þetta sveitarfélag njóta forgangs í samgöngumálum til að sameining gæti virkað. Það er dapurlegt frá því að segja að enn hefur þessu verki ekki verið lokið. Árið 2007, þegar hin mikla þorskaflaskerðing varð, var þetta sett til viðbótar, að nú skyldi þetta verkefni klárað, en enn er því ekki lokið. Það er mjög mikilvægt að þegar verið er að setja svona beitu út, ef ég má nota það orð, til sveitarfélaga, til að þau fari í sameiningar, verður að vera innihald fyrir þeim loforðum. Það kom líka fram vilyrði um svokallað skuldajöfnunarframlag vegna þess að sveitarfélög voru misjafnlega skuldsett. Þá var það eitt af þeim verkefnum sem fara átti út í, þ.e. að ríkið mundi leggja fram skuldajöfnunarframlag til þess að sætta íbúana við að sameinast. En það var ekki nærri því eins mikið og talað var um í upphafi. Þá var núverandi hæstv. forsætisráðherra einmitt félagsmálaráðherra og fór mikinn og vildi sameina. Ég er því algjörlega sammála hæstv. innanríkisráðherra um að við eigum ekki að hafa íbúalágmarkið. Það er mín skoðun, og hefur alla tíð verið, að íbúarnir eigi sjálfir að ráða því hvort þeir sameinast eða ekki, sama hversu sveitarfélagið er stórt. Þannig að ég fagna þessu. Aðeins út af því sem hæstv. innanríkisráðherra svaraði hér áður í sambandi við aukið lýðræði - og benti þá á í seinna andsvari sínu við mig áðan að 20% íbúanna gætu óskað eftir kosningu eða farið fram á umfjöllun um ákveðið mál - þá tel ég það mjög mikilvægt að menn þrói þetta fram í tímann, vegna þess að oft og tíðum eru þetta kannski fimm aðilar eða sjö sem sitja í sveitarstjórn og þeir þurfa að hafa skýrt umboð frá umbjóðendum sínum um þær fjárfestingar, sérstaklega ef þær eru miklar. Þó svo að fjármálareglurnar núna geri það að verkum að menn komist ekki upp fyrir ákveðið hámark, þá er það eigi að síður - og ég þekki það mjög vel úr störfum mínum sem sveitarstjórnarmaður, að þegar menn eru að forgangsraða eru menn að taka ákvarðanir. Það gerðum við til að mynda í mínu sveitarfélagi. Við tókum ákvörðun um að fara í ákveðna framkvæmd sem þýddi að aðrar yrðu að bíða í ákveðinn tíma. Það er því mjög mikilvægt að sveitarstjórnir þrói þetta áfram. Það er mjög mikilvægt að sveitarstjórnarmenn geri sér grein fyrir því að þetta á að styðja þá í störfum þeirra. Þeir eiga ekki líta á þetta sem einhverja ógnun, að verið sé að taka af þeim eitthvert sjálfstæði eða ákvörðunarrétt til þátttöku. Mér finnst þessar fjármálareglur líka mjög mikilvægar. Mér hefur fundist sem margir sveitarstjórnarmenn, sem ég þekki nú suma nokkuð vel, hafi einmitt misskilið þetta fyrst þegar farið var að ræða þetta. Menn upplifðu þetta á þann veg að nú hefðu þeir ekki það vald sem þeir teldu sig þurfa að hafa til að stýra sveitarfélögunum. En sem betur fer hefur þetta þróast í meðförum þessa frumvarps og í samskiptum sveitarfélaga og ráðuneytisins. Við gerð þessa frumvarps hafa menn áttað sig á mikilvægi þess að þetta getur líka að sjálfsögðu varið sveitarstjórnarmenn fyrir óeðlilegum kröfum. Menn verða að sjá bæði tækifærin og ógnina í því, það ber að þakka. Samskipti sveitarfélaga og ríkisins hafa oft og tíðum verið brösug, það þekki ég mjög vel. Í gegnum tíðina hefur farið afskaplega mikill tími hjá sveitarstjórnarmönnum og til að mynda stjórnsýslunni og ráðamönnum á hverjum tíma í að funda um allt mögulegt og ómögulegt. Það er verkefni sem þarf að breyta til hins betra. Það eru sem betur fer allar vísbendingar um það, og til þess benda allar upplýsingar sem maður fær, til að mynda á fundum hv. samgöngunefndar, frá forustumönnum sveitarfélaganna í landinu, að ákveðin breyting hafi orðið á þessu, fyrir það ber að þakka. Þau vinnubrögð sem viðhöfð voru, þegar málefni fatlaðra voru færð yfir um síðustu áramót, urðu til þess að tryggja og byggja upp traust á milli aðila. Þegar málaflokkar hafa verið færðir til hefur hingað til verið setið yfir því í marga mánuði, jafnvel ár, hvað eigi að fylgja, hvaða tekjustofnar eigi að vera og hvað er áætlað að þetta kosti. Þegar það er síðan búið og gert þá virðist ekki nokkur einasta leið til þess að fá það endurskoðað, því í raun og veru eru menn að áætla það sem þarna muni gerast. En það er til mikillar fyrirmyndar hvernig staðið var að yfirfærslu málefna fatlaðra, þ.e. það er endurskoðað eftir ákveðinn tíma hver hinn raunverulegi kostnaður var. Þá er bara sest yfir það og gengið frá því áður en það er gert. Ég þekki mörg dæmi þess að þegar menn voru að færa einhvern málaflokk yfir til sveitarfélaganna fylgdi því ákveðin krónutala, menn rifust um það í marga mánuði og ár að reyna að finna út úr henni, en án þess að gera sér grein fyrir því að mikilvægt væri að leiðrétta hana eftir á í hvora áttina sem hún væri. Mig langar aðeins að koma inn á það sem ég var að spyrja hæstv. ráðherra um hér áðan í sambandi við erlendu lánin hjá sveitarfélögunum. Ég fagna því sem hann segir um að menn þurfi að setja þetta í reglugerð og fara yfir þessi mál. Ég tel mjög mikilvægt að það verði skoðað og treysti hæstv. ráðherra til þess og því góða fólki sem starfar í ráðuneytinu að gera það þannig að menn læri af þeim mistökum sem voru gerð. Það var engin hemja hér á árum áður að menn voru að taka erlend lán, mörg sveitarfélög, síðan styrktist gengið og þá var allt í einu svakalega góð útkoma á sveitarfélögunum sem var í raun bara byggð á gengishagnaði. Þetta gengur ekki í opinberum rekstri, menn geti tekið svona áhættu í sínum einkarekstri. Þegar bankarnir féllu 2008 var það sveitarfélag sem ég kem frá með rétt rúmlega 1% í erlendum skuldum. Það er bara vegna þess að þeir sem stjórnuðu því sveitarfélagi voru mjög meðvitaðir um að ekki væri mjög skynsamlegt að taka erlend lán þegar tekjurnar væru í innlendum krónum þó svo að sjávarpláss eins og ég kem úr hefðu kannski haft sterkari rök með því vegna þess að það byggir svo mikið á tekjum af útflutningsgreinum, sérstaklega sjávarútvegi. Eitt langar mig að koma hér inn á sem ég fagna sérstaklega. Það er núna sett inn með óyggjandi hætti að kostnaðarreikna skuli lagafrumvörp. Nú er það bara sett hér inn í lögin. Í mörg ár hefur verið í gildi samkomulag, undirritað af ríki og sveitarfélagi, um að þegar verið er að setja lög hér á Alþingi sé það kostnaðarreiknað, en það samkomulag hefur verið brotið í áraraðir. Nú er það sett inn mjög skýrt í 130. gr., að sé það fyrirséð að því fylgi kostnaður - hvort sem það er lagafrumvarp eða tillaga að stjórnvaldsfyrirmælum eða aðrar stefnumarkandi ákvarðanir af hálfu stjórnvalda sem munu hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélögin, skuli fara fram sérstakt mat á því. Það er kveðið á um það hér að viðkomandi ráðherra beri ábyrgð á því að slíkt mat fari fram. Þessu fagna ég alveg sérstaklega. Því við höfum samþykkt hér mörg frumvörp, og ekki fyrir svo löngu síðan, sem hafa einmitt verið með þeim hætti að ríkið er í raun og veru að færa á sveitarfélögin auknar byrðar. Þetta er mjög til hins góða. Ég tel þetta mjög mikilvægt. Ég vil að lokum árétta að það þarf líka að taka samskipti sveitarfélaga og ríkisins, sem ég tel reyndar að séu að þróast í betri átt og hef nú ekki leynt því í þessum ræðustól hversu óánægður ég er með hækkun tryggingagjalds á sveitarfélög. Það er hlutur sem ég vonast til og ætlast til að þróist áfram í því góða samstarfi sem er á milli ríkis og sveitarfélaga. Það er algerlega óþolandi að ríkið geti hækkað tryggingagjaldið sem færir 3 milljarða frá sveitarfélögunum til ríkisins. Það er mjög ósanngjarnt því að sveitarfélögin eru ekki eins og hinn almenni atvinnurekandi. Sveitarfélagið er líka að veita ákveðna grunnþjónustu sem er ekki síður mikilvæg en sú grunnþjónusta sem ríkið veitir. Þá er það mjög bagalegt að ríkið skuli í raun geta fært 3 milljarða, núna á þessu ári, með einu pennastriki yfir til ríkisins. Það bitnar á sveitarfélögunum og forsvarsmönnum sveitarfélaganna. Enda sjáum við að margir forsvarsmenn sveitarfélaga hér í landinu hafa þurft að taka mjög erfiðar og óvinsælar ákvarðanir til að bregðast við niðurskurði eins og allir aðrir. Það var mjög bagalegt hér í júní 2009 hvernig staðið var að fyrri hækkuninni á tryggingagjaldinu. Mér er mjög minnisstætt sveitarfélagið Akraneskaupstaður, sem hafði farið í ákveðna endurskipulagningu og niðurskurð, sem kostaði mikil átök við íbúana, það gefur augaleið en það vildi þannig til að hækkun á tryggingagjaldi hjá þessu sveitarfélagi var nánast nákvæmlega það sem þeir skáru niður við mjög erfiðar aðstæður við mikil mótmæli íbúanna. En eftir að þetta gerðist, að ríkið hækkaði tryggingagjaldið, byrjuðu þeir einmitt á núllpunkti upp á nýtt. Þannig að ég tel mjög mikilvægt að það muni þróast áfram eins og önnur samskipti ríkis og sveitarfélaga sem hafa þróast til betri vegar, ég vænti þess að svoleiðis hlutir verði ekki gerðir áfram.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til sveitarstjórnarlaga. Ég vil láta í ljós ánægju mína eftir skjótan yfirlestur þessa frumvarps með hvernig til hefur tekist. Sýnt er að vinna samráðshópsins og samvinna þeirra sem að þessu koma hefur skilað sér inn í frumvarpið. Það er tvennt sem mig langar til að velta upp. Það er staða sveitarstjórna almennt og þá sveitarstjórnarstigsins sem stjórnsýslustigs og þeirrar ábyrgðar sem í því felst. Mér hefur oft þótt skorta á gagnkvæma virðingu sveitarstjórnarstigs og ríkisvalds. Sveitarstjórnarstigið stendur ef eitthvað er nær íbúum og ætti því að vera virtara stjórnsýslustig og í mínum huga jafnhátt og ríkið. Svo er þó ekki. Ég velti fyrir mér og mig langar eiginlega að spyrja hæstv. ráðherra í þessari ræðu minni hvort umræða um tvö áþekk og jafnrétthá stjórnsýslustig, annars vegar sveitarstjórnarstigið og hins vegar ríkið, hafi yfir höfuð farið fram í þessum sveitarstjórnarlögum og hvort sjálfsforræði sveitarfélaganna ætti hugsanlega að vera ívið meira en fram kemur í lögunum og hvort það ætti þá að þróast hægt og sígandi inn í það ferli því að enn virðist halla á. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um 116. gr. þar sem verið er að tala um vanrækslu sveitarfélaga og sveitarstjórnarmanna. Ef um vanrækslu sveitarfélaga er að ræða er hægt að beita þau dagsektum sem síðan renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Gera má aðför án undangengins dóms til fullnustu sekta. Þetta getur ríkið gert gagnvart sveitarfélögum. Nú er jafnljóst að ríkið hefur sett lög um að ríkisstofnanir eigi að framkvæma og sinna ákveðnum verkefnum sem þær gera svo ekki og fullnusta því ekki lögin sem slík. En því er hvergi til að dreifa, að því er ég tel, að á sama hátt sé hægt að beita stofnunum ríkisins dagsektum vegna vanrækslu og hér er heimilt gagnvart sveitarfélögum. Þegar maður horfir á stjórnsýslustigin, sem ég kýs að líta á sem jöfn og vil gera jafnari að hlut en nú eru, þá veltir maður m.a. fyrir sér þessum þáttum. Í þriðja lagi, frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu nú seint að kvöldi en ég fagna 130. gr. og því að hún sé nú komin í sveitarstjórnarlög. Hún tekur til kostnaðarmats. En á þessu þingi fjöllum við um frumvörp til laga sem hugsanlega hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélög án þess að fyrir liggi kostnaðarmat vegna þeirrar stefnumótandi afstöðu sem verið er að taka af hálfu löggjafans með setningu laga. Maður veltir fyrir sér, verði þau frumvörp að lögum á undan því sem við ræðum nú, gildir þá 130. gr. eða gildir hún ekki? Sjaldnast ræðum við um afturvirkni laga og ef réttindi sem frumvörpin gera ráð fyrir verða að lögum þá þarf ákveðnar skyldur til að uppfylla þau réttindi og það kann að kalla á aukinn kostnað, en lög eru aldrei afturvirk. Hvernig fer þá fyrir þeim frumvörpum sem við fjöllum þegar um í þinginu? Verða þau að lögum áður en þetta ágæta frumvarp verður að lögum? Eftir því sem ég best veit mun 130. gr. þá ekki ná til þeirra. Þetta hefur kannski verið rætt og hæstv. innanríkisráðherra getur sjálfsagt svarað því. Það er sem sagt þetta þrennt: Stjórnsýslueftirlitið með sveitarfélögum af hálfu ríkisins, kostnaðarmat og síðan sérstaða sveitarstjórna almennt og sveitarfélaga og að þau séu sett skör lægra sem stjórnsýslustig en ríkið. Ég vænti þess að fá að heyra skoðanir hæstv. innanríkisráðherra á því.

Hæstv. forseti. Aðeins til að svara því örstutt sem vikið var að. Varðandi kostnaðarmatið og þá frumvarpsgrein sem kveður á um það mun það núna vera í samkomulagi og samningum milli ríkis og sveitarfélaga að kostnaðarmat skuli fara fram. Þó að ekki sé komin lagakvöð í þessu efni er ekkert sem bannar að þetta sé gert. Og ef það er vilji sveitarfélaganna og ríkisins að viðhafa þennan hátt á er ekkert sem stendur í vegi fyrir því. Samkomulagið milli ríkis og sveitarfélaga varðandi kostnaðarmatið mun hafa verið við lýði síðan 2001. Varðandi sjálfstæði sveitarfélaganna og að sveitarfélögin séu skör neðar en ríkið er það alveg rétt. Það má til sanns vegar færa. En þó segja sérfræðingar innanríkisráðuneytisins mér að þegar litið er til viðmiðunarríkja okkar í meginlandi Evrópu og á Norðurlöndum sé staðreyndin sú að sveitarstjórnir og sveitarstjórnarstigið hér séu sjálfstæðari en gerist víðast hvar annars staðar. Á undanförnum missirum og árum hefur sveitarstjórnarstigið hins vegar stóreflst. Samstarf og gagnkvæm virðing milli ríkis og sveitarfélaga hefur aukist þannig að allt samstarf er að komast í markvissari farveg en áður var. Þriðja atriðið sem ég ætlaði að nefna get ég ekki lesið í augnablikinu en ætla að reyna að ráða í skriftina meðan ég fer aðeins afsíðis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir. Ég ætla að koma með nærtækt dæmi fyrir hæstv. innanríkisráðherra. Í menntamálanefnd er verið að ræða mjög mikið og stórt mál sem er íslensk tunga og íslenskt táknmál. Það er ljóst að ef við ætlum okkur að standa við það sem stendur í frumvarpinu, að gera íslenskt táknmál jafnrétthátt og íslensku, mun það hafa í för með sér kostnað á leikskólastigi og grunnskólastigi fyrir sveitarfélögin og á framhaldsskólastigi og háskólastigi fyrir ríkið. Í frumvarpinu reynum við ekki að kostnaðargreina fyrir hönd sveitarfélaganna hver kostnaður þeirra verður. Í raun og veru segjum við að hér sé verið að leggja til tiltekin réttindi. En til þess að einstaklingar geti öðlast þessi réttindi þarf einhver að vera í stakk búinn til að stuðla að því og í tilfelli yngstu aldurshópanna í það minnsta eru það sveitarfélögin. En það liggur engin kostnaðargreining fyrir og Samband íslenskra sveitarfélaga hefur gert alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og óskað eftir því að það nái ekki fram að ganga. Þetta er mjög mikilvægt frumvarp. Það er réttarbót og algerlega skilyrt að við ljúkum vinnu við slík frumvörp. En það verður að taka tillit til þess sem sveitarfélögin segja á þessu stigi. Þess vegna velti ég fyrir mér 130. gr. af því að ég veit að það er samkomulag um að kostnaðargreina hlutina, ég þekki það frá störfum mínum í sveitarstjórnum. En nú liggur fyrir verkefni sem þetta. Við höfum ekki kostnaðargreint það en það mun kosta talsvert. Hvernig ætlum við þá að vinna 

Hæstv. forseti. Þarna erum við hjartanlega sammála um mikilvægi þess að fram fari ítarlegt og faglegt kostnaðarmat þegar verið er að skáka verkefnum frá ríki til sveitarfélaga eða öfugt. Ég nefndi ártalið 2001 þegar ég vísaði í samkomulagið sem nú væri byggt á í samskiptum ríkis og sveitarfélaga varðandi þann þáttinn. Ráðuneytismenn hafa fundið ártalið 2005 þannig að ég leiðrétti það hér með. Það kann að eiga sér lengri sögulegar rætur, en alla vega hefur það verið við lýði í rúman hálfan áratug. Það sem ég gat ekki greint í skrift minni áðan var að segja frá nokkru sem flestir hér inni þekkja, að það er ekki aðeins verið að bæta regluverkið og lagarammann um fjárhag sveitarfélaga eins og gert er í frumvarpinu heldur er ríkið að taka verulega til hjá sér og hefur verið að gera á liðnum missirum. Mér er sagt að í fjárlaganefnd sé nú í vinnslu frumvarp um fjárreiður ríkisins þar sem verið er að koma þessum málum til betri vegar. Að því hefur að sjálfsögðu verið unnið í fjármálaráðuneytinu á liðnum missirum þannig að við erum að stíga mjög jákvæð skref inn í framtíðina hvað það snertir. Við erum að sýna meiri festu í allri lagaumgerð og regluverki um fjármál hins opinbera.

Frú forseti. Ég kem hér upp aðallega til að ræða stuttlega um VII. kafla frumvarpsins sem fjallar um fjármálareglur sveitarfélaga. Ég fagna því mjög að í raun sé verið að staðfesta í löggjöf með svo skýrum hætti að fjármál sveitarfélaga séu mikilvægur þáttur í hagstjórn landsins og að tryggja þurfi að sveitarsjóðir séu ekki skuldbundnir umfram það sem reglulegar tekjur þeirra standa undir. Ég vil beina því til formanns hv. samgöngunefndar, sem mun væntanlega fá frumvarpið til umfjöllunar, að óskað verði eftir áliti frá efnahags- og skattanefnd. Þá er ég sérstaklega að vísa í VII. kaflann, það er sá kafli sem á erindi þangað inn. Þar er rætt um atriði sem komin eru fram á grundvelli samráðsnefndar ríkis og sveitarfélaga. Þar er talað um fjögurra ára fjárhagsáætlun sem sé samþykkt árlega og setji ramma utan um útgjöld sveitarfélaganna. Ég veit að verið er að vinna að fjármálareglum og framkvæmd fjármálareglna ríkisins og væri mjög til bóta að við værum með slíka ramma samþykkta. Hæstv. fjármálaráðherra lagði fram áætlun í ríkisfjármálum vorið 2009 sem var ákaflega gott og nauðsynlegt plagg og lagði línurnar fyrir stefnuna í ríkisfjármálunum, en auðvitað eiga að vera lagaákvæði um framlagningu slíkra ramma. Það væri líka mjög ánægjulegt ef það væri nú þegar komið í lög að við samþykktum fjárlagaramma ársins 2012 á Alþingi fyrir sumarið. Þá þyrfti sú ábyrgð að fylgja gagnrýni þeirra sem segjast vera ósammála tillögum í fjárlagafrumvarpinu að þeir væru tilbúnir til að segja hvaðan ætti að taka fjármunina af öðrum útgjaldaliðum í fjárlögunum. Síðan get ég ekki staðist mátið að nefna ákveðið atriði af því að það er nokkuð sem ég hef mikinn áhuga á, ég ætla að koma inn á það í frumvarpinu og tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur varðandi kostnaðarmatið. Það er ákaflega mikilvægt og ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru mér algerlega hulin ráðgáta. Ég skil ekki alveg hvernig þeim er háttað og í hv. félags- og tryggingamálanefnd þar sem ég sit gerist það ítrekað að við höfum til umfjöllunar frumvörp þar sem kveðið er á um hlutverk sveitarfélaga en almennilegt kostnaðarmat vegna útgjalda þeirra fylgir ekki. Nú er að sjá hvernig þessu frumvarpi reiðir af, hvort það nær að verða að lögum fyrir sumarið eða á þessu þingi, en það væri kannski ágæt regla fyrir okkur þingmenn ef við teljum að þessu sé ábótavant að senda það aftur til föðurhúsanna og óska eftir því að við fáum fullunnin frumvörp hvað þetta varðar. Það er algerlega óábyrgt af löggjafanum að leggja skyldur á sveitarfélögin án þess að hafa metið hver útgjöldin verða fyrir sveitarfélögin og hvort þau geti með einhverju móti staðið undir þessum skyldum. Það á ekki að setja lög sem fullséð er að ekki verður hægt að framkvæma vegna fjárskorts. Svo langar mig líka að koma inn á 11. gr. þar sem verið er að fjölga fulltrúum í Reykjavík. Ég veit ekki hvaða áhrif það hefur á önnur sveitarfélög. Ég er 4. þm. Reykv. s. Í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur eigum við 22 þingmenn. Það endurspeglar ekki með nokkru móti þann atkvæðafjölda sem að baki okkar er, enda hafa Reykvíkingar ekki atkvæði á við aðra landsmenn eins og þjóð veit, svo við tölum ekki um Suðvesturkjördæmi. 

Frú forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom með ágæta hugvekju um kosningarrétt. Ég tek heils hugar undir hana. Þetta er búið að vera mér lengi hugleikið. En við erum sem sagt búin að ná mun á kosningarrétti niður um helming. Hv. þingmaður gat þess með réttu að metin yrðu áhrif frumvarpa á fjárhag ríkisins og þar sem verið er að leggja til hér að líka verði metin áhrif frumvarpa á fjárhag sveitarfélaga langar mig að spyrja: Eigum við ekki að taka málið til enda og athuga fjárhagsleg áhrif frumvarpa á fyrirtæki og fjölskyldur í landinu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðning við mannréttindi fólks á höfuðborgarsvæðinu  Varðandi kostnaðarmat og áhrif á fjárhag sveitarfélaga þá erum við með löggjöf sem leggur ákveðnar skyldur á sveitarfélögin. Við setjum því skorður með hvaða hætti þau starfa. Ég get alveg tekið undir að með löggjöf okkar höfum við oft áhrif á bæði tekjur og útgjöld heimila og fyrirtækja. Ég tel ekki að það sé eðlilegt að fram fari sjálfstætt kostnaðarmat á því en að sjálfsögðu verður löggjafinn alltaf að hafa í huga að leggja ekki óeðlilegar álögur á heimili eða fyrirtæki í landinu um leið og tryggt er að t.d. skattálögur séu lagðar á heimili af sanngirni. Ég er ákaflega stolt af núverandi ríkisstjórn fyrir að hafa staðið fyrir því að sum heimili greiði hlutfallslega meira til samneyslunnar og tilfærsla sé til annarra heimila til að tryggja tekjujöfnuð og betra samfélag.

Frú forseti. Þetta er ekki bara spurning um tekjur eða gjöld heldur líka vinnu, einkum fyrirtækja. Ég hugsa að mörg fyrirtæki séu með starfsmann, jafnvel tvo eða þrjá, til að sinna kröfum skattlagningarvaldsins, sérstaklega varðandi tolla, vörugjöld og umhverfisskatta. Ég hef heyrt af einni manneskju sem vann í heilan dag við að finna plast í umbúðum í einhverjum gámi, það tók hana heilan dag og ég held að það hafi verið um 600 kr. eða 631 kr. sem var borgað í umhverfisgjöld út af því. Það er gífurleg vinna. Mér þætti mjög eðlilegt að metið yrði hvað vinnan og flækjustigið í skattkerfinu kostar fyrirtæki í landinu. Ég hugsa að það sé minna gagnvart fjölskyldunum en það mætti líka kanna það. Því finnst mér sjálfsagt að það fylgi hverju frumvarpi hvað búið sé að lesta fyrirtækin mikið með vinnu og flækjustigi og svo mætti gjarnan skoða hvort ekki sé fyrir löngu búið að keyra yfir getu heimilanna til að borga skatta.

Frú forseti. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal erum komin langt út fyrir umræðuefnið sem varðar lög um sveitarstjórnir en ég tek heils hugar undir með honum. Að sjálfsögðu á að haga skattlagningu þannig að hún skapi sem minnst flækjustig fyrir þá sem eiga að greiða skattinn. Þar vegast á sjónarmiðin um tekjuöflun ríkissjóðs, sanngirni og jöfnun í skattlagningu og áhrif á ákveðna hegðun eins og ef menn vilja ná fram ákveðnum þáttum í umhverfismálum með skattlagningu. Við þekkjum þetta bæði, ég og hv. þingmaður, úr efnahags- og skattanefnd. Við höfum mikið fjallað um allra handa skattlagningu og með hvaða hætti sé eðlilegt að leggja á skatta til að baka ekki fyrirtækjum óeðlilegt flækjustig í úrvinnslu þeirra. Ég vona þó að það sé ekki víða á vinnustöðum þar sem fólk eyðir heilum vinnudegi í 631 kr. og ég geri ráð fyrir að þetta sé ýkt dæmi af hálfu hv. þingmanns. En þó að við séum ekki samstiga í sýn okkar á skattlagningu get ég algerlega tekið undir með þingmanninum um að við þingmenn eigum að gæta að því í störfum okkar, og ég tel að við reynum það eftir fremsta megni, að tryggja að skattlagningin valdi ekki óþarfavinnuálagi í fyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við orðum hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur þegar hún kallaði atkvæðavægi þingmanna í Reykjavík og á landsbyggðinni mannréttindabrot. Ég hefði viljað ræða það við hv. þingmann en það er kannski ekki efni að gera það við þetta mál, frumvarp til laga um sveitarstjórnarlög. Ég held að menn verði að taka þessa umræðu miklu dýpra. Hv. þingmaður lét að liggja að hér væru nánast framin mannréttindabrot á þingmönnum Reykjavíkurkjördæmis. Það er alveg með ólíkindum að hlusta á þetta. Mig langar að velta því upp, þar sem hún telur landsbyggðarfólk hafa miklu meira vægi í atkvæðum, að hlutirnir verði skoðaðir í víðara samhengi en svo. Hvert er til að mynda aðgengi fólks sem býr á landsbyggðinni að stjórnsýslunni til móts við íbúa á Stór-Reykjavíkursvæðinu? Það er ærið mismunandi hvort heldur sem það er að heilbrigðisþjónustu eða allri stjórnsýslu hins opinbera. Það er mjög skrýtið að taka einn þátt út úr dæminu og kalla hann mannréttindabrot. Ég vil líka benda á að ef horft er í vesturátt eru jafnvel engir þingmenn sums staðar þar sem stjórnsýslan er vegna þess að vægi hennar er álitið það mikið. Ég tel svo vera hér líka. Það var fróðlegt að skoða skýrslu sem var unnin fyrir Fjórðungssamband Vestfirðinga, en ég hvet hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur til að kynna sér hana, þar sem kemur fram að meira en helmingur af skatttekjum íbúanna í Vestfjarðakjördæminu gamla fer í að halda uppi stjórnsýslunni og rekstrinum í Reykjavík. Ef skilningur hv. þingmanns er sá að munurinn á atkvæðisrétti sé mannréttindabrot þá hlýtur þetta væntanlega að vera mannréttindabrot líka. Það er eins og allir þeir þingmenn sem koma frá landsbyggðinni séu einhver sníkjudýr. Það er ekki þannig. Ég minni hv. þingmann á hvaðan gjaldeyristekjur þjóðarinnar koma. Þær koma að stærstum hluta frá landsbyggðinni. Síðan líta margir hv. þingmenn úr öllum flokkum svo á að höfuðborgin hafi ekki einu sinni þeirri skyldu að gegna að hafa flugvöll í Vatnsmýrinni, það sé bara hægt að fljúga liðinu suður til Keflavíkur og einhvern tíma seinna verði sett járnbrautarlest þó svo að flogin séu 800 sjúkraflug á ári og helmingur þeirra sé bráðatilvik. Ég verð að biðja hv. þingmann og aðra sem eru með slíkar fullyrðingar að skoða hlutina í víðara samhengi. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að þó að ég hafi miklar áhyggjur af mannréttindabrotum þá hef ég ekki miklar áhyggjur af þessu. Ég get engan veginn tekið undir það með hv. þingmanni að þetta séu mannréttindabrot á þingmönnum Reykjavíkur. Ég held að það hafi verið undirstrikað um daginn þegar kosið var til stjórnlagaþings að sú hugmynd að gera landið að einu kjördæmi hafi fallið. Það er a.m.k. mín skoðun miðað við þá einstaklinga sem náðu kjöri út frá búsetu en ekki einstaklingunum sjálfum. Ég sagði það reyndar í umræðunni um það mál í haust að tillaga sumra hv. þingmanna Vinstri grænna, um að draga úr potti nöfn þeirra fulltrúa sem gæfu kost á sér, væri ekki mjög gáfuleg en eftir á að hyggja var hún ekki svo vitlaus. Það hefði betur verið gert til að jafna vægið í þeirri kosningu. Virðulegi forseti. Ég skil ekki þau ummæli að kalla þetta mannréttindabrot. Mér finnst ekki gott að þurfa alltaf að verja það þegar gefið er í skyn að við séum landsbyggðarpotarar og kjördæmapotarar þegar kemur að því að verja hagsmuni landsbyggðarinnar. Ég minni á það sem var lagt fram í haust gagnvart heilbrigðisþjónustunni og náðist sem betur fer að snúa niður. Það var algjör aðför að landsbyggðinni. Ég held að það sé ágætt fyrir hv. þingmenn að hafa í huga að skatttekjurnar koma af landsbyggðinni og tekjurnar til að halda uppi stjórnsýslunni og hinum opinbera rekstri í Reykjavík koma að stærstum hluta af landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér hálfsvelgdist á þegar ég heyrði ræðu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur. Ástæðan fyrir því að ég er kominn í andsvar er út af þeirri ræðu. Það kann vel að vera að ég fari á mælendaskrá í framhaldinu því að mér sýnist verða áframhald á þessari umræðu. Ástæðan er vitanlega sú að það er algerlega óásættanlegt að heyra þingmenn suðvesturhornsins, höfuðborgarsvæðisins, kvarta yfir mannréttindabrotum þegar kemur að atkvæðavægi. Ég held að hv. þingmenn ættu að huga vel að orðum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar áðan um hvar stærsti hluti peninganna verður til og hvar hann verður svo eftir. Hann verður eftir á höfuðborgarsvæðinu. Ef þetta er viðhorfið sem við búum við á Alþingi og kannski á suðvesturhorninu langar mig að spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að því hvort ekki sé ráð að við leggjum fram tillögu, sem kann að vísu að stangast á við stjórnarskrá, um að fjármálaráðuneytið verði flutt á Ísafjörð, að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði flutt í Skagafjörð o.s.frv. Það getur vel verið að við séum tilbúnir, ég og hv. þingmaður, að fórna þingmennsku okkar fyrir það að stjórnsýslan fari út á land. Mér hefur sýnst að það sé býsna mikið í hana lagt og þar séu býsna mikil völd ef málið snýst um völd. Virðulegi forseti. Stjórnsýslan er vitanlega á höfuðborgarsvæðinu. Ráðuneytin eru þar, Alþingi er þar og þar gerast hlutirnir. Það er mjög sanngjarnt og í raun eðlilegt að mismunur sé í atkvæðavægi þegar horft er til þess að aðgangur landsmanna að upplýsingum og þjónustu er mjög misjafnt. Það má líka velta því fyrir sér hvort fjárlögin séu mannréttindabrot þar sem þau mismuna klárlega þegnum landsins. Ég velti því einnig fyrir mér hvort hv. þm. Ásbjörn Óttarsson geti tekið undir það með mér að hugsanlega eigi að fara þá leið sem farin er í Bandaríkjunum, ef ég man rétt, að engir þingmenn séu af höfuðborgarsvæðinu, þeir komi allir utan af landi þar sem stjórnsýslan er öll á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Okkur greinir svo sem ekki mikið á í þessu máli. Hv. þingmaður spyr og veltir fyrir sér hvort við eigum að flytja frumvarp til laga um að færa eitthvert ráðuneyti út á landsbyggðina og hefur af því áhyggjur að það muni hugsanlega stangast á við stjórnarskrá. Ég held hins vegar að við ættum að íhuga það sameiginlega, ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, að breyta þessu jafnvel, af því að hann endaði á að nefna Bandaríkin, þannig að við hefðum bara ákveðin fylki og mundum lýsa yfir sjálfstæði. Það held ég að væri enn þá betra. Þá fyrst held ég að það færi að hitna í kolunum í Reykjavík ef við fengjum að halda tekjum okkar og sæjum um okkur sjálf. Það litist mér bara nokkuð vel á. Við mundum a.m.k. njóta góðs af því miðað við það sem við höfum í dag. Hv. þingmaður nefndi líka hvort fjárlagafrumvarpið væri hugsanlega mannréttindabrot. Ég man eftir því í umfjöllun í hv. fjárlaganefnd Alþingis þegar fram kom ítarlegt lögfræðiálit frá tveimur heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni um að það stangaðist mögulega á við stjórnarskrá niðurskurðurinn hjá þeim stofnunum, annars vegar heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki og hins vegar á Húsavík. Fyrir því voru færð mjög sterk rök. Ef menn setja þetta í samhengi við mannréttindabrot var fjárlagafrumvarpið sem var lagt fram og aðallega það sem sneri að heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni að mínu viti algjör aðför að landsbyggðinni. Það var svo ótrúlegt að maður er varla búinn að jafna sig á því enn og er eiginlega með kvíðahnút í maganum yfir væntanlegum fjárlögum fyrir árið 2012. Maður vonar sannarlega að hæstv. ráðherra og hv. þingmenn í stjórnarliðinu hafa lært 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Þó að við ræðum málið með gamansömu ívafi er mikil alvara á bak við það. Það er örugglega mikil alvara fólgin í umræðum um að jafna eigi atkvæði landsmanna að fullu, gera landið jafnvel að einu kjördæmi eða einhverju álíka, þegar mikið ójafnvægi er í nánast öllu öðru sem kemur að ríkisrekstrinum, skömmtunum ríkisins til stofnana og annars slíks. Það er eðlilegt að hleypa smáalvöru í þetta mál. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni kemur stærsti hluti tekna ríkisins frá landsbyggðinni, aðallega í gegnum sjávarútveg eða iðnað. Ef ég man rétt eru áætluð útflutningsverðmæti frá Austfjörðum einum eða Austfjarðahlutanum rúmir 100 milljarðar eða 120 milljarðar, ég man það ekki alveg. Það eru gríðarlegar fjárhæðir og fyrst og fremst í sjávarútvegi og áliðnaði. Mikið er talað um skuldir við sjávarútveginn. Þær snerta að sjálfsögðu sveitarstjórnarmál vegna þess að sveitarfélögin úti á landi lifa mörg hver á sjávarútvegi. Kannast þingmaðurinn við að reiknað hafi verið út hve mikið af þeim skuldum sem nú eru í samfélaginu urðu til á höfuðborgarsvæðinu, í bönkum, í verslun, í þjónustu og þeim fyrirtækjum sem starfa þar? Það er bara talað um sjávarútveginn sem er landsbyggðaratvinnugrein. Mér þætti gaman að fá samanburð á þessum greinum miðað við það hvað hver grein skilar inn í þjóðarbúið, það væri mjög athyglisvert. Mér þætti vænt um að vita hvort hv. þingmaður þekkir eitthvað til þeirra talna, hve miklu verslun og þjónusta hefur tapað og hverjar skuldirnar eru, hve mikið er búið að afskrifa eins og í iðnaði o.s.frv. Það er mjög mikilvægt að við stöndum saman og ég vildi óska þess að allur þingheimur stæði saman að því að hafa skilning á hlutverki 

Frú forseti. Aðeins um það sem hv. þingmaður var að ræða í sambandi við að sumir hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarliðsins og þá annars stjórnarflokksins, básúna út og suður og gera mikið úr skuldum sjávarútvegsins þá gef ég ekki mikið fyrir þann málflutning. Þeir tala yfirleitt af mikilli vankunnáttu vegna þess að í næstu setningu sömu hv. þingmanna segja þeir að það sé að sjálfsögðu mjög mikilvægt að hækka auðlindagjaldið til að ná meiri tekjum af sjávarútveginum.  Þegar maður fer að velta auðlindagjöldunum fyrir sér - og ég hef sagt það áður að auðvitað eiga þeir sem nýta auðlindirnar að borga eðlilegt gjald, það er mjög sanngjarnt og skynsamlegt - er mjög óréttlátt að þau skuli eingöngu lenda á sjávarútveginum því að nú er til að mynda orkuauðlind, heita vatnið, í Reykjavík en þaðan er ekki borgað neitt til okkar úti á landsbyggðinni. Menn vilja leggja skatt á okkur landsbyggðarmenn í gegnum sjávarútvegsauðlindina en þegar kemur að heitavatnsauðlindinni þá geta þeir nýtt hana í alls konar útrásir, eins og hv. þingmaður benti á áðan. Við þekkjum til að mynda orkusögu Orkuveitu Reykjavíkur sem því miður er ekki í góðum málum. Menn hafa farið í alls konar fjárfestingar þar vegna þess að þeir hafa aðgang að þessari auðlind og þurfa að greiða þrisvar sinnum minna en við fyrir að kynda húsin sín. Allir eiga að borga fyrir aðgang að auðlindinni. Það er ekkert réttlæti í því að þeir sem búa á landsbyggðinni borgi auðlindaskatt til Reykjavíkur en þeir sem búa þar séu bara stikkfrí. Spurningin hlýtur að þá vera: Af hverju þykjast Reykvíkingar eiga meira í sjávarútvegsauðlindinni 

Frú forseti. Ég skynja aðdraganda stofnunar fríríkisins Norðvesturlands. Það eru tíðindi. Ég verð að segja eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson að þetta er alvörumál. Ég lít það mjög alvarlegum augum ef hann telur að það sé firra að fjalla um að jafna atkvæðavægi milli landsmanna, að „einn maður, eitt atkvæði“ sé bara glórulaust bull af hálfu þeirrar sem hér stendur. Ég vil benda á að það er grundvallaratriði að hver maður hafi sama vægi í skipan hins lýðræðislega valds á Íslandi og það hafi ekkert með reikningskúnstir um hvaðan tekjur koma og hvert þær fara að gera. 
             Ég tel að sjálfsögðu og lít svo á að ég eigi að hafa hagsmuni allra landsmanna að leiðarljósi í störfum mínum og ég reyni það eftir fremsta megni og vona að ekki sé hægt að bera annað upp á mig. Við búum í ríki. Reykjavík er höfuðborg þess ríkis. Þar eru innviðirnir til að skapa forsendur fyrir ýmsar atvinnugreinar sem skapa gjaldeyristekjur. Það er afskaplega óheppilegt af praktískum ástæðum að dreifa stjórnsýslunni um landið. Það er full ástæða til að horfa til þess hvert þurfum við að setja fjármuni til að stjórn ríkisins sé sem best háttað. En að fara í meting um hver gerir hvað og nota það sem röksemdafærslu gegn „einn maður, eitt atkvæði“ að einhver skapi tekjur hér og skattar renni eitthvert annað, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég get alveg tekið undir það með henni að það er mjög mikilvægt að menn ræði hlutina. Það sem vakti mig til umhugsunar og varð til þess að ég hélt ræðuna áðan var að misvægi atkvæðisréttar væri kallað mannréttindabrot. Ég reyndi að draga fram í ræðu minni að við yrðum að ræða málin út frá fleiri hliðum, eins og út frá aðgengi að stjórnsýslunni. Hvert er vægi stjórnsýslunnar? Ég þekki það eftir stutta setu mína á hinu háa Alþingi hversu mikil völd stjórnsýslan hefur. Hún hefur gríðarleg völd. Við sjáum það alls staðar. Varðandi að ekki sé hægt að dreifa stjórnsýslunni frekar þá er ég ekki sammála því. Ég nefni tvær stofnanir sem koma strax upp í huga mér. Annars vegar Hafrannsóknastofnun. Af hverju getur hún ekki verið á landsbyggðinni? Öll rök mæla með því að hún sé á landsbyggðinni, það gefur alveg augaleið og ég þarf ekki að færa frekari rök fyrir því. Fiskistofa gæti til að mynda verið á landsbyggðinni. Það er ágætt að rifja það upp að þegar Fiskistofa var sett á laggirnar komu sveitarstjórnarmenn frá Hrísey og nefndu hvort ekki væri tilvalið að setja þessa ágætu stofnun þar. Þá voru svörin þau að störfin væru svo fá að það skipti engu máli fyrir Hrísey. Það vill svo til að starfsmenn þar eru miklu fleiri en íbúarnir í Hrísey í dag. Við sjáum hvernig báknið þenst út. Það eru engin rök fyrir því að við getum ekki haft einhverjar stofnanir úti á landi frekar en á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur einmitt gefist mjög vel þegar stofnanir hafa verið fluttar á landsbyggðina. Ég nefni til að mynda Fæðingarorlofssjóð og Vinnumálastofnun 

Frú forseti. Ég vil ítreka við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að „einn maður, eitt atkvæði“ eru mannréttindi hvað sem hann kann að segja um hvar einhverjar stofnanir eigi að vera staðsettar á landsbyggðinni. Og að halda því fram að það sé eðlilegt að atkvæði ákveðinna Íslendinga vegi minna í vali á fulltrúum til löggjafarsamkundunnar finnst mér með ólíkindum að bjóða upp á í þessum sal. Að vísu ber að benda á að það virðist ekki hafa verið pólitískur vilji til að breyta því. Það er eitt af meginstefnumálum Samfylkingarinnar og ég vona að það verði niðurstaðan úr því stjórnlagaráði sem er að störfum að við landsmenn verðum öll með sama atkvæðavægi. Það eitt og sér er ein ákveðin umræða. Síðan, eins og ég sagði áðan í fyrra andsvari, þá þurfum við að vega og meta hvar við viljum hafa sameiginlegar stofnanir okkar. Með hvaða hætti viljum við dreifa skattbyrði? Með hvaða hætti viljum við dreifa útgjöldunum til byggða landsins og til landsmanna og í hvaða starfsemi? Ég vil bara taka það fram, af því að ég er ein þeirra Reykvíkinga sem vilja gjarnan flugvöllinn burt úr Vatnsmýrinni, að þegar við verðum fleiri af höfuðborgarsvæðinu verður kannski hægt að fjármagna lest til Keflavíkur. Það er aldrei að vita nema svo geti orðið. Þetta geta orðið spennandi tímar og jákvæðir fyrir alla landsmenn.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að væntanlega séu spennandi tímar fram undan. Aðeins út af því sem hv. þingmaður nefndi um flugvöllinn í Reykjavík þá greinir okkur á þar. Hv. þingmaður segir að ef þingmönnum Reykjavíkur fjölgi sé hægt að færa flugvöllinn burt og fara með hann suður til Keflavíkur; ekki hefur verið sýnt fram á aðrar lausnir.  Mín skoðun er sú að ef flugvöllurinn á að fara úr Vatnsmýrinni og ekki vera innan höfuðborgarsvæðisins heldur í Keflavík þá eigum við ekki að byggja nýtt háskólasjúkrahús í Reykjavík. Þá á bara að byggja það í Keflavík. Tölurnar sýna og það eru nýleg dæmi um það í fréttum að ef sjúklingar frá Akureyri sem var flogið með til Reykjavíkur hefðu ekki komist af flugvellinum inn á spítala á þeim örfáu mínútum sem skipta máli hefði þeir dáið. Þeir hefðu ekki lifað neina lestarferð af. Menn verða að ræða hlutina eins og þeir eru. Hvað varðar það sem hv. þingmaður gaf lítið út á, þ.e. hvernig menn töluðu um jöfnun atkvæðisréttar. Það sem ég benti hv. þingmanni á var að menn yrðu þá að tala um jöfnuð íbúanna á öllum öðrum sviðum, ekki bara atkvæðisréttinn. Eigum við til að mynda að taka fyrir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum sem hafa algerlega óboðlegar vegasamgöngur? Þeir borga stórar upphæðir í ríkissjóð og þau fyrirtæki sem starfa þar. Mér finnst það ósanngjarnt og ég tel að ef jafna á atkvæðisréttinn verði líka að jafna búseturéttinn. Það er það sem ég er að benda hv. þingmanni á. Hún segir að það sé ekki boðlegur málflutningur. Ég er því algerlega ósammála. Það eru margir íbúar á landsbyggðinni sem búa ekki við sömu skilyrði og íbúar á höfuðborgarsvæðinu og það verður þá að jafna íbúaréttinn 

Virðulegi forseti. Það er kannski rangt að lengja þessa umræðu með umræðu um atkvæðisréttinn. En áðan var sagt að það ætti að taka upp kerfið „einn maður, eitt atkvæði“ og þar sem ég var í andsvari við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson en fannst eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir væri í andsvari við mig þá kveikti það í mér. Það má alveg færa rök fyrir því að það eigi að vera „einn maður, eitt atkvæði“ ef menn eru tilbúnir til að jafna lífskjör að öðru leyti, frú forseti. Ég vil þá gjarnan koma því í þingtíðindin að ef þingmenn vilja ganga þá vegferð að fara út í „einn maður, eitt atkvæði“ þá geri ég það að algjöru skilyrði að jafnað verði líka króna fyrir krónu þar sem hver króna sem verður til á landsbyggðinni skili sér þangað aftur, þá fyrst getum við farið að ræða einhvern jöfnuð. Ég mundi treysta okkur landsbyggðarfólki til að útfæra mjög vandlega notkun á þeim fjármunum, hvort sem við mundum byggja okkur hátæknisjúkrahús á Hólmavík eða eitthvað annað þá skiptir miklu máli að jöfnun lífskjara sé til staðar. Ef menn vilja hins vegar ekki fara þá leið að jafna rétt almennings í öllu landinu til eðlilegrar þjónustu er þetta tómt mál að tala um að mínu viti. Það kann vel að vera að það sé einhvern tíma hægt að jafna atkvæðisréttinn en aðstæður til þess eru ekki fyrir hendi nú þegar landsmenn búa við jafnmikið óréttlæti og við sjáum. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem fram hefur farið um frumvarpið, sveitarstjórnarlög. Þetta er mikill bálkur og það sem upp úr stendur eftir þessa umræðu er hve jákvæðir þingmenn eru almennt til þeirra breytinga sem lagt er til að gerðar verði á sveitarstjórnarlögunum sem í sjálfu sér kemur ekki á óvart eftir þá miklu samráðsvinnu sem lagafrumvarpið hvílir á. Ég ítreka þær nýjungar sem eru í frumvarpinu og eru mjög til góðs. Það er lýðræðisþátturinn, það eru tillögur um að gera regluverk fjármála sveitarfélaganna miklu skýrara og afdráttarlausara og setja þeim ákveðnar skorður í þeim efnum. Síðan eru ýmsir aðrir þættir sem ég gat um áðan og þingmenn hafa kvatt sér hljóðs til að ræða um. Það almenna viðhorf kom fram við þessar umræður að mikilvægt væri að hafa gagnsæi á hlutina og að kostnaðarmat færi jafnan fram þegar verið væri að skáka verkefnum á milli ríkis og sveitarfélaga. Þess var getið að menn vildu hafa ítarlegra kostnaðarmat og sjá hvernig lagabreytingar kæmu við buddu einstaklinga og fjölskyldna. Það er einmitt hlutverk okkar í þessum sal og í vinnunefndum Alþingis að taka þau sjónarmið til skoðunar og brjóta rækilega til mergjar. Undir lokin vorum við ágætlega minnt á hve mikilvægt er að Alþingi sé góður spegill á þjóðina því að hér fór fram umræða um áherslur sem iðulega er haldið fram í þéttbýli annars vegar og í dreifbýli hins vegar. Það er mikilvægt að við lítum öll á okkur sem Íslendinga sem hugsum um þjóðarhag. Það er mjög mikilvægt að Alþingi sé góður og raunsannur spegill á landið allt. Þó að ég sé úr þéttbýlinu vil ég gjarnan hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fullnustu refsinga, nr. 49/2005. Á vegum innanríkisráðuneytisins er nú unnið að gerð langtímaáætlunar í fangelsismálum. Í þeirri áætlun er gert ráð fyrir að fram fari heildarendurskoðun á lögunum um fullnustu refsinga. Við þá vinnu sem nú er hafin við gerð þessarar áætlunar var talið nauðsynlegt að leggja strax til breytingar á þeim reglum laganna sem varða fullnustu refsingar utan fangelsa. Á Íslandi er fangafjöldi í fangelsum um 50 fangar á hverja 100 þúsund íbúa. Er þessi fjöldi sá lægsti í Evrópu. Föngum hefur hins vegar jafnt og þétt fjölgað en ekki er langt síðan einungis voru um 40 fangar á hverja 100 þúsund íbúa. Þá hefur heildarrefsitími þeirra einnig hækkað og listi þeirra sem bíða afplánunar lengst. Miðað við þá þróun sem verið hefur á undanförnum árum má gera ráð fyrir að þessi biðlisti muni lengjast enn frekar. Við því þarf að bregðast svo menn þurfi ekki að bíða í óeðlilega langan tíma eftir að hefja afplánun. Góður árangur hefur náðst hér á landi af því að fullnusta refsingu með samfélagsþjónustu. Þá hefur einnig gefist vel að heimila dómþolum að afplána refsingu sína á ýmsum meðferðarstofnunum. Hefur sá tími sem fangar hafa getað dvalið á áfangaheimili Verndar verið lengdur verulega. Hefur þetta gefið góða raun að mati Fangelsismálastofnunar. Á öðrum Norðurlöndum hefur í auknum mæli verið beitt úrræðum til fullnustu refsingar utan fangelsis. Þar á meðal hefur þar verið beitt svonefndu rafrænu eftirliti. Á Norðurlöndum sjá fangelsisyfirvöld ýmsa kosti við innleiðingu rafræns eftirlits en líta ekki á það sem úrræði til að takast á við skort á fangarýmum heldur sem ákveðna þróun í fullnustu refsinga. Ég vek athygli á því að í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í mars 2010 er bent á að rafrænt eftirlit með föngum utan fangelsa gæti reynst góður valkostur fyrir valda fanga, sérstaklega ef kostnaður við það mundi lækka. Hvetur Ríkisendurskoðun til að taka til vandlegrar skoðunar hvort ekki sé unnt að innleiða það með öruggum og hagkvæmum hætti. En ég endurtek að á Norðurlöndum er almennt ekki litið á þetta sem úrræði til að takast á við skort á fangarýmum en jafnframt vísað í hin hagrænu rök sem mér finnst sjálfsagt að horfa einnig til. Ef það er ódýrari kostur fyrir samfélagið að láta fanga fullnusta refsingu utan fangelsis er sjálfsagt að skoða það líka með tilliti til fjárhags ríkisins og hagsmuna á ríkisþinginu. Mikilvægt er að fjölga fullnustuúrræðum utan fangelsa. Samkvæmt nýútkominni samnorrænni rannsókn um ítrekunartíðni afbrota kemur glöggt í ljós að slík úrræði skila mun betri árangri og eru einnig ódýrari en hefðbundin refsivist í fangelsi. Með frumvarpi þessu eru því lagðar til breytingar til að auka möguleikana á fullnustu refsinga utan fangelsis þannig að menn eru að horfa þarna bæði til hagsmuna fangans til betrunar og til ríkispyngjunnar. Við teljum að þetta tvennt fari saman, við séum með heppilegt úrræði fyrir einstaklinginn, fyrir samfélagið og fyrir skattgreiðandann líka. Í fyrsta lagi er lagt til það nýmæli að þegar dæmd refsing er 12 mánaða óskilorðsbundið fangelsi eða lengri geti Fangelsismálastofnun leyft fanga að ljúka afplánun utan fangelsis enda hafi hann á sér búnað til að unnt sé að fylgjast með ferðum hans. Það er lagt í hendur Fangelsismálastofnunar að ákveða nánar hvaða búnaður henti best. Til dæmis er unnt að sinna slíku eftirliti með því að fangi hafi á sér síma sem hringt verður í reglulega og gefi upp staðsetningu fanga. Um skilyrði fyrir því að fangi eigi kost á afplánun undir slíku eftirliti er kveðið á um í d-lið 2. gr. frumvarpsins. Er þar meðal annars miðað við að úrræði verði nýtt fyrir þá fanga sem áður hafa notið úrræða til fullnustu utan fangelsis. Þannig eigi fangi þess kost að afplána fyrst refsingu í fangelsi, síðan á áfangaheimili Verndar og að lokum heima hjá sér undir eftirliti. Er það metið svo að þetta fyrirkomulag hvetji fanga til góðrar hegðunar meðan afplánun stendur auk þess sem það er vel til þess fallið að gera honum kleift að laga sig samfélaginu á ný og þar með að draga úr líkum á því að hann brjóti aftur af sér. Þetta er að sjálfsögðu lykilatriði vegna þess að refsing er ekki einvörðungu til að refsa einstaklingnum og ekki hugsuð í reynd sem slík, þetta er ekki hefnd. Það er líka verið að biðja um réttlæti, réttlæti en ekki hefnd hét það hjá Lauterbach á sínum tíma og það er hugsunin í þessu. Dómur er kveðinn upp til að ná fram réttlæti og við viljum að sjálfsögðu einnig stuðla að betrun þeirra sem í hlut eiga. Í öðru lagi er lögð til sú breyting að heimildin til að afplána refsingu með samfélagsþjónustu verði aukin. Þannig verði þeim sem dæmdur hefur verið í allt að 12 mánaða óskilorðsbundið fangelsi heimilt að afplána refsingu með samfélagsþjónustu en heimildin í dag er bundin við allt að sex mánaða fangelsi. Enn fremur er lagt til að auk þess að hluti samfélagsþjónustunnar geti falist í viðtalsmeðferð geti hún einnig falist í viðurkenndu námskeiði eins og lagt er til í 4. gr. frumvarpsins. Hæstv. forseti. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar sem gera föngum kleift að afplána refsingu utan fangelsis í skrefum og aðlagast samfélaginu þannig smám saman áður en afplánun lýkur. Jafnframt gerir þetta fangelsiskerfinu kleift að vinna hraðar á löngum lista þeirra sem bíða afplánunar. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir framsöguræðuna og vil við upphaf þessarar málsmeðferðar lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu séu skynsamlegar. Auðvitað verður farið yfir þetta á vettvangi allsherjarnefndar eins og gengur og rök og reynsla í þessu sambandi skoðuð en fyrstu viðbrögð mín eru þau að þær tillögur sem um er að ræða - frumvarpið er tvíþætt eins og hæstv. ráðherra gat um - báðar þær efnisbreytingar sem þar er að finna, séu til bóta. Ég vildi hins vegar nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um áform í sambandi við uppbyggingu fangarýma sem töluvert hefur verið til umræðu í samfélaginu á síðustu mánuðum. Ýmsar áætlanir hafa verið nefndar og flestir sem að þessum málum hafa komið eru sammála um að þörf sé á að fjölga fangarýmum en skoðanir hafa verið skipar um hvar eðlilegt væri að sú uppbygging ætti sér stað auk þess sem fjárskortur ríkissjóðs hefur tafið fyrir framgangi áætlana að þessu leyti. En ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort einhverjar ákvarðanir hefðu verið teknar nýlega í sambandi við uppbyggingu fangarýma og einfaldlega hvaða stefnu þau mál séu að taka í hans ráðuneyti.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar undirtektir hv. þingmanns við þessu frumvarpi eða þeim hugmyndum sem það byggir á. Hann spyr sérstaklega um fjölgun fangarýma og hvaða áform þar séu uppi. Á hönnunarborðinu, en það á eftir að teikna fangelsið, er fangelsi fyrir 56 fanga sem við gerum ráð fyrir að reisa á Hólmsheiði við Reykjavík og innan Reykjavíkurmarka. Það er útgangspunkturinn. Við létum það jafnframt fylgja með að ef aðrir aðilar gætu sýnt okkur fram á ódýrari kost annars staðar þá væru menn opnir fyrir slíku. Það er á lokametrunum að fara með þessa framkvæmd í útboð og ég vona að það verði hið allra fyrsta. Hugmyndin var sú að með því að byggja fangelsi á Hólmsheiði eða nýtt gæslufangelsi yrði unnt að loka fangelsunum á Skólavörðustíg og Kvennafangelsinu í Kópavogi. Upphaflega var gert ráð fyrir því að unnt væri að loka fangelsinu á Bitru, sem á sér ekki ýkjalanga sögu, en menn sjá ekki fram á að hægt verði að gera það. Menn hafa verið með alls kyns hugmyndir um önnur úrræði, bent á tómt skólahúsnæði, byggingar fyrir verkamenn austur á Reyðarfirði o.s.frv. Við höfum verið að skoða alla þá þætti en ég legg áherslu á að þau úrræði sem lögð eru til í frumvarpinu ganga út á það að við förum aðrar leiðir. Í stað þess að reisa alltaf ný og stærri fangelsi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég held að við getum verið sammála um það að auðvitað er æskilegt að þörfin fyrir fangarými aukist ekki mikið frá því sem nú er og minnki heldur. Það kann að vera að þau úrræði sem boðuð eru í frumvarpinu verði til að létta á þeirri pressu eða stytta þá biðlista sem eru í dag eftir fangarýmum. En miðað við þær upplýsingar og þá umræðu sem átt hefur sér stað nú síðustu missirin þá held ég að við stöndum frammi fyrir veruleika sem mótast annars vegar af því að ýmis fangelsi sem eru enn í notkun eru ekki fullnægjandi miðað við þá mælikvarða og staðla sem eðlilegt er að miða við í dag. Hæstv. ráðherra nefndi meðal annars Skólavörðustíg og Kvennafangelsið í Kópavogi sem eru hvort tveggja hús sem ekki henta fyrir þessa starfsemi og ekki bjóða upp á þá möguleika sem eðlilegt er að séu fyrir hendi í fangelsum. Það er líka staðreynd, eins og ítrekað hefur komið fram, t.d. af hálfu Fangelsismálastofnunar, að biðlistar eftir afplánun eða möguleikum á afplánun eru allt of langir. Þrátt fyrir að ég deili þeirri von með hæstv. ráðherra að unnt verði að leysa vandann að stórum hluta með þeim úrræðum sem frumvarpið gerir ráð fyrir þá er ég líka þeirrar skoðunar, og hygg að við hæstv. ráðherra séum ekkert ósammála um það, að nýtt fangelsi sé nauðsynlegt til að mæta þeirri þörf 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um skattlagningu á kolvetnisvinnslu. Það er 702. mál þessa þings á þskj. 1221. Með þessu frumvarpi eru lögð til ný heildarlög um skattlagningu á kolvetnisvinnslu. Vorið 2009 voru í fyrsta skipti boðin út leyfi til rannsóknar, leitar og vinnslu á olíu og gasi en svo fór að þátttaka í því útboði var ekki nægjanlega mikil, m.a. vegna þess efnahagsástands sem þá var skollið á en einnig kom fram nokkur gagnrýni á fyrirhugaða skattlagningu starfseminnar. Nú er fyrirhugað að bjóða að nýju út slík sérleyfi með haustinu og er frumvarp þetta lagt fram í tengslum við það fyrirhugaða útboð. Frumvarpið byggir á núgildandi lögum um skattlagningu kolvetnisvinnslu en með því eru lagðar til breytingar sem taka mið af þeirri gagnrýni sem fram kom á skattkerfið í fyrra útboði. Jafnframt eru lagðar til breytingar til samræmis við frumvarp iðnaðarráðherra um breytingu á lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis þar sem lagt er til að útboðsskilmálum leyfa verði breytt. Helstu efnisbreytingar frá gildandi lögum um skattlagningu kolvetnisvinnslu sem lagðar eru til með frumvarpinu eru eftirfarandi: 1. Til samræmis við breytta útboðsskilmála næsta útboðs er lagt til að allir skattskyldir aðilar verði í sama kerfinu, þ.e. greiði ævinlega framleiðslugjald af unnu magni og sérstakan kolvetnisskatt af hagnaði. Í núgildandi lögum greiða skattskyldir aðilar stighækkandi framleiðslugjald af unnu magni þar til þeir ná ákveðinni hagnaðarprósentu af rekstrinum en þá hætta þeir að greiða framleiðslugjald og greiða þess í stað sérstakan stighækkandi kolvetnisskatt. 2. Framleiðslugjaldið verður fastákveðin prósentutala af verðmæti unnins magns sem skal greiða mánaðarlega í staðgreiðslu til ríkissjóðs. Prósentutalan er því ekki stighækkandi líkt og í núgildandi lögum. Framleiðslugjaldið fellur ekki niður þó að viðkomandi skattaðili skili hagnaði og greiði sérstakan kolvetnisskatt, líkt og í gildandi lögum. Í núgildandi lögum er ekkert vinnslugjald greitt af fyrstu 10 milljón tunnunum á hverju ári en með frumvarpinu er fallið frá þeirri leið og greitt er af hverri tunnu sem nýtt er úr auðlindinni sem getur leitt til þess að ríkið hafi tekjur af starfseminni fyrr en ella. 3. Lagt er til að reikniformúlu sérstaks kolvetnisskatts verði breytt á þann hátt að hann leggist á um leið og viðkomandi aðili sýni hagnað af starfseminni. Í núgildandi lögum er skattprósenta kolvetnisskatts reiknuð þannig að frá hagnaðarhlutfalli eru dregin 10 prósentustig og sú samtala margfölduð með ákveðnum stuðli sem gefur endanlega skattprósentu. Með breytingunni er útreikningur skatthlutfallsins einfaldaður og komið til móts við þá gagnrýni sem hefur komið fram á núverandi ákvæði um útreikning sérstaks kolvetnisskatts. Þær breytingar sem hér eru lagðar til einfalda skattkerfi kolvetnisvinnslu töluvert og aðlaga það að breyttum útboðsskilmálum næsta útboðs. Áætlað er að þessi kerfisbreyting skili ríkissjóði tekjum fyrr en samkvæmt núgildandi kerfi að því gefnu að kolvetnisvinnsla hefjist í skattalögsögu Íslands. Á móti gætu tekjur ríkisins orðið minni ef framleiðsla verður verulega mikil, sérstaklega ef framleiðsla er mikil en hagnaður viðkomandi fyrirtækis lítill. Nái frumvarpið fram að ganga verður íslenska skattkerfið skilvirkara, gegnsærra og mun samkeppnishæfara við skattkerfi nágrannalanda okkar en nú er. Ef hafin verður kolvetnisleit í kjölfar framangreindra útboða næstkomandi haust og olía finnst í vinnanlegu magni má ætla að vinnsla geti hafist í fyrst lagi eftir um það bil tíu ár. Á meðan á tilraunaborunum stendur er ekki gert ráð fyrir því að samþykkt frumvarpsins hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Ef hafin verður vinnsla kolvetnis má reikna með að það leiði til einhvers eftirlitskostnaðar hjá skattyfirvöldum. Sá kostnaður eykst með auknum umsvifum kolvetnisvinnslu en reikna má með að tekjur ríkisins verði auðvitað verulega hærri af þeirri starfsemi en kostnaði við eftirlit og umsýslu fylgir. Við vinnu að frumvarpinu var haft víðtækt samráð við ríkisskattstjóra, iðnaðarráðuneytið og Orkustofnun. Enn fremur var við undirbúning frumvarpsins haft samráð við norsk stjórnvöld sem og erlend olíuframleiðslufyrirtæki. Samhliða þessu frumvarpi og í tengslum við fyrirhugað útboð til rannsóknar og vinnslu kolvetnis er lagt fram annað frumvarp til breytinga á nokkrum skattalögum sem ég mun væntanlega mæla fyrir hér á eftir, frú forseti. Að lokum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna skattlagningar á kolvetnisvinnslu sem er 701. mál þessa þings á þskj. 1220. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um virðisaukaskatt, tekjuskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda sem leiða af skattlagningu á kolvetnisvinnslu, en frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um skattlagningu á kolvetnisvinnslu sem hér var á dagskrá næst á undan. Bæði frumvörpin eru lögð fram í tengslum við útboð til sérleyfa til rannsókna og vinnslu á olíu og gasi á Drekasvæðinu sem fyrirhugað er í ágúst nk. Enn fremur hefur iðnaðarráðherra lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis sem stendur einnig í beinum tengslum við framangreint útboð. Í fyrsta lagi eru með frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum um virðisaukaskatt sem fela í sér undanþágu ákveðinnar starfsemi í kolvetnisvinnslu frá virðisaukaskattsskyldu. Er það í samræmi við það sem gildir gagnvart slíkri starfsemi í öðrum ríkjum sem vinna olíu, t.d. í Noregi. Í öðru lagi eru lagðar til nokkrar breytingar á tekjuskattslögum. Með þeim er m.a. verið að taka af öll tvímæli um að kolvetnisstarfsemi á Drekasvæðinu verði skattskyld hér á landi samkvæmt lögum um tekjuskatt og í samræmi við alþjóðareglur. Í þriðja lagi inniheldur frumvarpið breytingar á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda en þar er um að ræða afleidda breytingu af tekjuskattsbreytingunni. Verði frumvarp þetta óbreytt að lögum mun það ekki hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Ef hafin verður vinnsla kolvetnis getur það leitt til aukins eftirlitskostnaðar en reikna má með að tekjur ríkisins verði þá verulega hærri en sá útgjaldaauki. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar að lokinni þessari.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um verslun með áfengi og tóbak. Með frumvarpi þessu eru lögð til ný heildarlög um verslun með áfengi og tóbak. Frumvarpið byggir á vinnu tveggja starfshópa sem skipaðir voru á árunum 2009 og 2010. Annars vegar er um að ræða sérfræðingahóp sem skilaði skýrslu um heildarendurskoðun áfengislöggjafarinnar í byrjun árs 2010. Meginniðurstaða þess starfshóps var sú að mikilvægt væri að stjórnvöld settu sér heildstæða stefnu í áfengismálum til næstu ára jafnframt endurskoðun á gildandi lögum með þá stefnu til hliðsjónar. Hins vegar er starfshópur skipaður af fulltrúum fjármálaráðherra, innanríkisráðherra og ráðherra velferðarmála sem hafði það hlutverk að móta stefnu stjórnvalda í áfengismálum. Þær breytingar sem lagðar eru til í meðfylgjandi frumvarpi eru í takt við tillögur þessara tveggja starfshópa. Þær breytingar frá eldri lögum sem varða stefnu stjórnvalda eru nokkrar. Lagt er til að sérstök markmið verði sett sem miða að því að bæta lýðheilsu og samfélagslega ábyrgð ÁTVR. Nýtt lagaákvæði er lagt til um vöruval og innkaup ÁTVR ásamt því að ÁTVR verði veitt heimild til að hafna vörum út frá nánar tilteknum viðurkenndum sjónarmiðum. Þá er gerð tillaga um að í lögunum verði að finna nýtt ákvæði sem skyldi ÁTVR að starfa samkvæmt yfirlýstri stefnu stjórnvalda hverju sinni með samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi. Snar þáttur í því verkefni er að vinna gegn skaðlegri neyslu áfengis og tóbaks. Í frumvarpinu er einnig lagt til að stofnunin ÁTVR heyri beint undir fjármálaráðherra án sérstakrar stjórnar. Með þessu frumvarpi er í stórum dráttum lagt til að helstu verkefni ÁTVR verði lögfest á grundvelli stefnu stjórnvalda í áfengismálum, en í dag eru mörg þeirra einungis talin upp í reglugerð. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni koma til með að hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta ræðu. Það var eitt atriði í þeirri ræðu sem ég hjó eftir og það var að ÁTVR skuli fylgja stefnu stjórnvalda í áfengismálum og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað gerist ef fjármálaráðherra er drykkfelldur?

Frú forseti. Ég held að persónulegir hagir fjármálaráðherra varði ekki það mál sem hér er um að ræða og varla viðeigandi að vera að blanda því mikið inn í umræðuna. Það er alveg ljóst að með þessu frumvarpi er lögð aukin áhersla á að það sé samræmi í framgöngu stjórnvalda að þessu leyti hvað varðar yfirlýst lýðheilsumarkmið, hvað varðar áfengis- og vímuvarnastefnu stjórnvalda, hvað varðar samfélagslega ábyrgð þessa mikilvæga fyrirtækis sem fer með einkaleyfi og annast um dreifingu þessarar vöru og sölu í smásölu samkvæmt því fyrirkomulagi sem við Íslendingar höfum valið okkur og viðhaft um áratugaskeið, fyrirkomulagi sem að breyttu breytanda hefur verið nokkuð góð sátt um þó að vissulega hafi það ekki alltaf verið óumdeilt. Þetta er fyrirkomulag sem við höfum ásamt með öðrum Norðurlandaþjóðum, a.m.k. þremur þeirra, staðið saman um að verja á alþjóðavettvangi. Þannig hafa Norðurlöndin fjögur, Ísland, Noregur, Svíþjóð og Finnland, staðið mjög þétt saman um að verja þetta fyrirkomulag í samskiptum sínum við aðrar Evrópuþjóðir með samningum, hvort sem það eru samningar og aðild að Evrópska efnahagssvæðinu eða Evrópusambandinu. Þannig að þetta er í ágætu samræmi við það sem hefur verið meginstefnan að þessu leyti af hálfu stjórnvalda gegnum tíðina á Íslandi og á öðrum Norðurlöndum.

Frú forseti. Þetta var ekki grín vegna þess að í 2. mgr. 4. gr. er verið að framselja ákveðið lagavald. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „ÁTVR starfar samkvæmt stefnu stjórnvalda í áfengis- og tóbaksmálum á hverjum tíma.“ Hér er verið að leggja það í hendur stjórnvalda hvernig sú stefna er. Það getur verið að til valda komist ríkisstjórn sem hefur allt aðra skoðun á þessu en menn hafa í dag, sem t.d. vildi stuðla að aukinni neyslu áfengis. Mér finnst vera dálítið varasamt að víkka svona út heimild ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar Svo er náttúrlega spurningin með það að þrátt fyrir öll þessi ákvæði og öll þessi boð og bönn vex áfengisneyslan stöðugt og ekkert virðist duga.

Frú forseti. Ég held að þetta beinist náttúrlega að stofnuninni. Þetta er til þess að ganga frá því skýrt í lögum að stofnunin sé ekki sjálfráð um það að reka aðra stefnu en stjórnvöld hvers tíma. Sem betur fer er það þannig að að því að móta stefnu í lýðheilsumálum, forvarnamálum og öðru slíku, koma mörg stjórnvöld. Að sjálfsögðu er það ekki fjármálaráðuneytið sem í grunninn fer með þær áherslur heldur er það eingöngu handhafi eignarhaldsins á þessu fyrirtæki. Það eru heilbrigðisyfirvöld og velferðaryfirvöld sem leggja þar meira af mörkum, jafnvel menntamálayfirvöld. Þetta vísar bara til þess að þessari opinberu stofnun ber að starfa samkvæmt opinberri mótaðri stefnu á þessu sviði hverju sinni og ég held að það sé bara eins og við hljótum að vilja hafa það. Það er hnykkt á þessum markmiðum með þessum lagabreytingum og undirstrikuð hin samfélagslega ábyrgð sem er í því fólgin að fara með það vandasama hlutverk sem þessi stofnun fer með.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 31. gr. laganna sem lýtur að hæfi manna til þess að taka sæti í stjórnum lífeyrissjóða og hæfi framkvæmdastjóra og 36. gr. laganna sem lýtur að fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða. Á síðasta þingi voru gerðar breytingar á ákvæðum um hæfi stjórnarmanna til setu í stjórnum fjármálafyrirtækja annars vegar og vátryggingafélaga hins vegar. Skilyrði til stjórnarsetu voru þrengd í nefndum lögum en rétt þótti að takmarka svonefnda krossstjórnarsetu á fjármálamarkaði til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og til að lágmarka orðsporsáhættu. Í frumvarpi þessu er lagt til að sömu sjónarmið verði tekin upp í ákvæði laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Það er því lagt til að stjórnarmenn í lífeyrissjóðum megi ekki eiga sæti í stjórn annars eftirlitsskylds aðila, þar með talið lífeyrissjóðs, eða aðila í nánum tengslum við hann eða vera starfsmenn eða endurskoðendur annars eftirlitsskylds aðila eða aðila í nánum tengslum við hann. Í frumvarpinu er kveðið á um þrjár sérreglur sem byggja á sérstökum sjónarmiðum sem eiga við um lífeyrissjóðina. Í fyrsta lagi er lagt til að stjórnarmaður eða starfsmaður lífeyrissjóðs geti tekið sæti í stjórn fjármálafyrirtækis, sem er að hluta til í eigu þess lífeyrissjóðs, enda hafi fjármálafyrirtækið ekki með höndum aðra starfsemi en þá sem lýtur að þjónustu við lífeyrissjóði. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, til þess að koma til móts við sjónarmið um áhrif sjóðfélaga á stefnumörkun og stjórn lífeyrissjóða, að starfsmaður eftirlitsskylds aðila geti tekið sæti í stjórn lífeyrissjóðs ef hann er kosinn eða skipaður úr hópi sjóðfélaga. Þá er í þriðja lagi lagt til að stjórnarmaður í lífeyrissjóði geti tekið sæti í stjórn annars lífeyrissjóðs að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins enda sé talinn hagur í því, t.d. þegar um sambærileg og flókin réttindakerfi er að ræða hjá lífeyrissjóðum. Rétt er að taka fram að lagt er til að Fjármálaeftirlitið geti gert athugasemdir við stjórnarsetu á grundvelli fyrstnefndu undanþágnanna telji eftirlitið undanþágu baka hættu á hagsmunaárekstrum. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar til viðbótar er varða hæfi en þær eru allar til samræmis við samsvarandi ákvæði í lögum um aðra eftirlitsskylda aðila á fjármálamarkaði. Í frumvarpinu er m.a. kveðið á um breytingar á almennum hæfisskilyrðum stjórnarmanna og framkvæmdastjóra. Enn fremur er lagt til að kveðið verði á um að stjórnarmenn lífeyrissjóðs megi ekki sinna lögmannsstörfum fyrir annan lífeyrissjóð. Þá er lagt til að starfsmönnum lífeyrissjóðs verði óheimilt að sitja í stjórn hans. Lagðar eru til breytingar á 36. gr. laganna um fjárfestingarheimildir. Þar er gert ráð fyrir að kveðið verði á um leyfilegar hömlur í viðskiptum með eignarhluti í sjóðum um sameiginlega fjárfestingu með skýrum hætti, en nokkur vafi hefur leikið á um skilyrði fjárfestinga í slíkum sjóðum. Því er lagt til að kveðið verði á um að fjárfestingar í sjóðum samkvæmt 8. tölulið 1. mgr. 36. gr. séu heimilar þótt hömlur séu á viðskiptum með eignarhlutina enda hafi þær hömlur eðlilegan viðskiptalegan tilgang og séu til þess fallnar að gæta hagsmuna fjárfesta. Að því er varðar hömlur í viðskiptum með óskráð hlutabréf er lagt til að sett verði ákvæði til bráðabirgða um að lífeyrissjóðum verði veittar heimildir til að fjárfesta í óskráðum hlutabréfum fyrirtækja þótt hömlur séu á viðskiptum með hlutabréfin enda samrýmist þær lögum um hlutafélög og eftir atvikum öðrum lögum. Breytingin er lögð til með það fyrir augum að rýmka tímabundið skilyrði fyrir fjárfestingu í óskráðum hlutabréfum í fyrirtækjum. Lagt er til að bráðabirgðaákvæðið gildi til 31. desember 2015 með vísan til áætlunar Seðlabanka Íslands um afnám gjaldeyrishafta. Þannig verði lífeyrissjóðum tímabundið heimilt að fjárfesta í óskráðum hlutabréfum fyrirtækja þótt einhverjar hömlur gildi um meðferð hluta samkvæmt ákvæðum samþykkta enda séu þær innan marka þess sem löggjafinn hefur leyft í lögum um hlutafélög eða eftir atvikum öðrum lögum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Frú forseti. Við ræðum hvert málið á fætur öðru og nú er klukkan hálfellefu um kvöld. Það er ekki beint gæfulegt til að við búum til almennilega lagasetningu og þátttakan í umræðunni er náttúrlega mjög lítil. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra í tilefni þessa frumvarps. Hér stendur neðst á síðu 1, með leyfi forseta: „Til viðbótar framangreindum skilyrðum skulu stjórnarmenn búa yfir nægilegri þekkingu og starfsreynslu til að geta gegnt stöðu sinni á tilhlýðilegan hátt.“ Hvað þýðir þetta? Hver ætlar að meta hvort menn búi yfir nægilegri þekkingu o.s.frv.? Síðan segir að menn megi ekki sinna lögmannsstörfum fyrir annan lífeyrissjóð og þá er spurningin: Hvernig er með tryggingafræðinga sem allir lífeyrissjóðir þurfa að hafa? Geta þeir unnið í stjórn eins sjóðs og verið tryggingafræðingar annars? Svo er fjárhagslegt sjálfstæði stjórnarmanna í framkvæmdastjórn mjög mikilvægt. Mig langaði því að bæta við einni spurningu: Kom til álita að sjóðfélagar kysu stjórnina beinni kosningu? Það hefur verið mjög mikið rætt og ég hef nokkrum sinnum í gegnum tíðina flutt breytingartillögu um að sjóðfélagar sem eru þeir einu sem eiga kröfu á þau réttindi sem sjóðurinn veitir - atvinnurekendur eiga enga kröfu eftir að maður hættir störfum hvort sem það er vegna elli, örorku eða dauða - er þá ekki eðlilegt að sjóðfélaginn kjósi stjórn beinni kosningu eins og vaxandi krafa er um núna eftir hrun?

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þingmanns skal ég alveg játa að það er ekki einfalt að skilgreina hvað eigi að teljast í þessu tilviki nægjanleg þekking og starfsreynsla. Hér er um að ræða, að ég best veit, mjög sambærileg ákvæði og þegar hafa verið lögleidd varðandi aðra eftirlitsskylda aðila, þ.e. fjármálafyrirtæki og vátryggingafélög. Sú löggjöf var mótuð og m.a. unnin í nefndum þingsins þannig að við höfum að sjálfsögðu fyrst og fremst tekið mið af því og þeim útfærslum sem þar voru valdar. Eitthvað er þetta útskýrt í 1. gr. en auðvitað er það matskennt og skal engin dul dregin á að það getur kannski verið erfitt að afmarka þetta nákvæmlega. Það er verið að reyna að mæta sömu sjónarmiðum og markmiðum í lögum um hæfi stjórnarmanna í lífeyrissjóðum og þegar er búið að gera með breytingum á löggjöf um fjármálafyrirtæki og vátryggingafélög. Varðandi tryggingafræðinga og aðra slíka, hvort þeir megi starfa fyrir aðra aðila og sitja í stjórn, verð ég að játa að ég treysti mér ekki til að svara því fortakslaust en þó hef ég ekki rekist á að það sé takmarkað við annað en lögmannsstörf eða lögfræðistörf fyrir aðra aðila í þessum tilvikum. Varðandi kosningu beint í stjórnir lífeyrissjóða er með þessu frumvarpi ekki verið að gera grundvallarbreytingar á því fyrirkomulagi að öðru leyti en því, eins og ég fór yfir í framsöguræðu minni, að ein af undanþágunum sem settar eru þar inn er sérstaklega sett inn til að mæta möguleikum starfsmanna, eftirlitsskyldra aðila, til að sitja í stjórn lífeyrissjóðs þó svo sé ef þeir 

Frú forseti. Það fé sem geymt er í lífeyrissjóðunum er u.þ.b. 2 þús. milljarðar, sem eru um 15 milljónir hrein nettóeign hverrar fjölskyldu í landinu, þannig að við erum að tala um verulega mikla hagsmuni. Fólk á almennt séð meira í lífeyrissjóðum sínum nettó en það á í íbúðum sínum. Þess vegna skiptir miklu máli fyrir fólk að það hafi áhrif á stjórnun þess fjármagns sem það er svona gífurlega háð. Þegar maður er orðinn gamall og þreyttur og kominn á eftirlaun eða þá öryrki eða fallinn frá skiptir það hann og fjölskyldu hans verulegu máli að til staðar séu peningar til að greiða eftirlaun í mjög langan tíma. Þess vegna er ekki út í hött að sjóðfélagar kjósi stjórnir beinni kosningu þannig að þeir geti valið sér menn sem þeir fela það mikla ábyrgðarhlutverk. Ég vildi gjarnan fá álit hæstv. fjármálaráðherra á því að sjóðsfélagar kjósi stjórnir lífeyrissjóða beinni kosningu. Síðan er spurning með þetta mikla fé, þessar 15 milljónir, hvort ekki sé rétt að láta fólk vita af þeirri eign sinni með því að gefa upp verðmæti lífeyrisréttinda sem eru reiknuð á hverju einasta ári. Það er ekki eins og það sé einhver vandi að reikna þau út, það er miklu auðveldara en að reikna út verðmæti hlutabréfa sem þó ganga kaupum og sölum. Væri ekki rétt að gefa upp þessa eign fólks? Væri ekki eðlilegt að hún félli þá undir auðlegðarskatt líka? Það eru margir sem eiga yfir 100 milljónir í lífeyrisréttindum og ættu þar af leiðandi að borga auðlegðarskatt. Hinir sem hafa ekki stefnt að miklum réttindum í lífeyrissjóðum heldur safnað sér eignum í fasteignum 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að sem betur fer eru eignir lífeyrissjóðanna miklar. Þær eru okkar verðmætasti sjóður svo miklu munar. Hreinar eignir til greiðslu lífeyris nálgast 2 þús. milljarða kr. og það skiptir okkur öll miklu máli hvernig til tekst með vörslu þess fjár og ávöxtun og að það gangi allt sem best fyrir sig. Varðandi aðild sjóðfélaga að stjórnum og afstöðu mína til þess máls get ég upplýst og glatt hv. þingmann - við höfum oft rætt þessi mál hér áður og ég hef hlustað eftir því sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur oft sagt - með því að á síðasta ársfundi Sambands lífeyrissjóða þar sem ég var gestur og ræðumaður og málefni lífeyrissjóðanna voru rædd í almennu samhengi og ábyrgð þeirra á því sem gerðist í íslensku viðskiptalífi var mjög til umræðu, þar á meðal fóru fulltrúar úr rannsóknarnefnd Alþingis yfir þau mál á fundinum, þá velti ég upp þeirri hugmynd hvort lífeyrissjóðirnir ættu ekki í innri skoðun sinni, sem þeir ganga núna í gegnum, að taka a.m.k. upp eitthvert blandað stjórnunarfyrirkomulag þar sem sjóðfélagar eftir atvikum gætu komið beint að stjórnunum eða hluta þeirra. Við þekkjum á hverju þetta hefur byggt. Það er af sögulegum ástæðum vegna þess að lífeyrissjóðakerfið er sprottið upp úr samstarfi og kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Það hefur dálítið markað hvernig kerfið hefur þróast að þar hafa menn skipað í stjórnir frá báðum hliðum, vinnuveitenda og launamanna. En ég er síður en svo andvígur því að það sé skoðað og best væri að lífeyrissjóðirnir mundu sjálfir opna þetta eitthvað, t.d. með því að einhver hluti stjórnarmanna væri kosinn beinni 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um verndar- og nýtingaráætlun vegna virkjunar fallvatna og háhitasvæða, sem er 77. mál á þskj. 1255. Í upphafi eru á hefðbundinn hátt taldir upp allir þeir aðilar sem komu til nefndarinnar sem ég tel ekki ástæðu til að lesa upp, þeir voru fjölmargir og fjölmargar umsagnir bárust nefndinni. Þess ber að geta að frumvarpið var upphaflega lagt fyrir á 138. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er nú lagt fram að nýju óbreytt. Í umsögnum, sem og í máli gesta á fundum nefndarinnar, komu fram ýmis sjónarmið sem nefndin tók til skoðunar og íhugaði við meðferð málsins. Að auki bárust 34 umsagnir vegna málsins á síðasta löggjafarþingi sem nefndin kynnti sér. Nefndin átti einnig tvo sameiginlega vinnufundi með umhverfisnefnd Alþingis. Með frumvarpinu er stefnt að því að setja í fyrsta sinn eina, heildstæða löggjöf um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og skýra þá stöðu sem hún á að hafa gagnvart stjórnvöldum við gerð skipulagsáætlana og veitingu opinberra leyfa, þar með talið rannsóknar-, nýtingar- og virkjunarleyfa. Frumvarpinu er einnig ætlað að skapa grundvöll fyrir áframhaldandi vinnu við mat og flokkun á virkjunarkostum. Lagt er til að iðnaðarráðherra, í samráði við umhverfisráðherra, vinni að langtímaverndar- og nýtingaráætlun vegna virkjunar fallvatna og háhita og iðnaðarráðherra leggi hana fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti. Í áætluninni skal mótuð stefna um verndar- og nýtingargildi landsvæða og virkjunarkostir skilgreindir í þrjá flokka; nýtingarflokk, verndarflokk og biðflokk. Með þessu er ætlunin að stuðla að vandaðri og markvissri stefnumörkun og sátt um hvaða svæði sé hugsanlega hægt að nýta til orkuvinnslu og hvaða svæði eigi að vernda gagnvart slíkum framkvæmdum með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Gildissvið frumvarpsins er afmarkað í 2. gr. þannig að lögin nái til háhitasvæða og landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti fallvatna, og verndar- og nýtingaráætlunin á samkvæmt frumvarpinu aðeins að ná til þeirra orkulinda. Í umsögn umsagnaraðila kom fram sú ábending að gildissvið frumvarpsins væri of þröngt afmarkað. Nefndin féllst á þetta sjónarmið. Forsögu rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma má rekja til ársins 1993 og voru óhefðbundnir virkjunarkostir eins og sjávarfallavirkjanir eða vindorka lítt komnir til skoðunar á þeim tíma. Mikið vatn hefur runnið til sjávar frá þeim tíma og telur nefndin að horfa verði til framtíðar þegar sett er heildstæð löggjöf á þessu sviði. Nefndin leggur því til breytt heiti frumvarpsins og víðtækara gildissvið því að ella er frumvarpið afmarkað við virkjunarkosti í fallvötnum eða á háhitasvæðum. Lögin munu af þessum sökum ná til landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti til orkuvinnslu, jafnt innan eignarlanda og þjóðlendna. Einn flokkur áætlunarinnar verður þá orkunýtingarflokkur í stað nýtingarflokks. Nefndin vill árétta að sú rammaáætlun sem nú er á lokastigi verður afmörkuð við virkjunarkosti í fallvatni eða háhita. Nokkrir umsagnaraðilar gerðu athugasemdir við að hugtakið sjálfbær þróun væri ekki skilgreint. Þeir töldu nauðsynlegt að skilgreina það nánar, þá sér í lagi til að tryggja samræmda beitingu hugtaksins í núverandi löggjöf. Nefndin vill benda á að hugtakið sjálfbær þróun er skilgreint í skipulagslögum, nr. 123/2010, en þar segir um hugtakið: „Þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum kynslóða til að mæta þörfum sínum. Í þessu felst að sókn eftir efnahagslegum gæðum verður að haldast í hendur við vernd umhverfisins og grunngæða jarðar.“ Hugtakið sjálfbær þróun er einnig skilgreint í lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, en þar segir um hugtakið: „Sjálfbær þróun hefur verið skilgreind sem þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum kynslóða til að mæta þörfum sínum. Í þessu felst að sókn eftir efnahagslegum gæðum verður að haldast í hendur við vernd umhverfisins og grunngæða jarðar, sbr. 1. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar frá 1992.“ Af þessum skilgreiningum má sjá að þær eru á allan hátt sambærilegar og tryggja samræmda löggjöf. Í greinargerð með þessu frumvarpi er að finna umfjöllun um sjálfbæra þróun og er það mat nefndarinnar að óþarft sé að skilgreina hana sérstaklega. Fram komu athugasemdir um að verið væri að færa forræði friðlýsingar frá umhverfisráðuneyti og stofnunum þess yfir til iðnaðarráðuneytis. Nefndin ítrekar að svo er ekki. Það er Alþingi sem tekur afstöðu til verndar- og orkunýtingaráætlunar og samþykkir hana. Að því loknu hefja stjórnvöld, þ.e. umhverfisráðuneytið, undirbúning að friðlýsingu landsvæða í samræmi við náttúruverndarlög. Á engan hátt er hróflað við hlutverki opinberra stofnana á sviði rannsókna og stjórnsýslu. Í frumvarpinu er lagt til að þingsályktunin um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða eigi að vera til 12 ára í senn. Að mati nefndarinnar er þetta óþarft þar sem verndar- og orkuáætlunin er stöðugt í endurskoðun og því ekki endanleg áætlun, en hún kemur til endurskoðunar eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti, samanber 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Sú ábending kom frá Skipulagsstofnun að samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, úrskurðar stofnunin ekki heldur tekur stjórnvaldsákvörðun. Tekur nefndin undir þessa ábendingu og leggur til breytingu á 2. málslið 3. mgr. 3. gr. þessu að lútandi. Nefndin leggur einnig til þá breytingu að verndar- og orkunýtingaráætlun skuli taka mið af vatnaáætlun samkvæmt lögum um stjórn vatnamála, samanber ákvæði frumvarpsins um samræmingu áætlana. Sambærilegt ákvæði er í þeim lögum. Frá umsagnaraðilum kom gagnrýni á þann hluta 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins sem kveður á um að verndar- og orkunýtingaráætlun taki ekki til landsvæða sem njóta friðlýsingar í samræmi við 50. gr. laga um náttúruvernd nema tiltekið sé í friðlýsingarskilmálum að virkjunarframkvæmdir séu heimilar á viðkomandi svæði. Það er mat umsagnaraðila að eðlilegra hefði verið að fela verkefnisstjórn að taka afstöðu til verndarhagsmuna einstakra svæða fremur en að binda hendur hennar með þessum hætti. Einnig töldu þeir hættu á því að ekki verði gengið varanlega frá friðlýsingu gagnvart virkjunarframkvæmdum á þeim svæðum sem ákvæðið tekur til. Nefndin áréttar að hún telur ekki ástæðu til að bregðast við athugasemdum umsagnaraðila. Tilgangur ákvæðisins er að tryggja að þau landsvæði sem þegar er búið að friðlýsa samkvæmt 50. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, lendi ekki í nýtingarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar, nema tiltekið sé í friðlýsingarskilmálum að virkjunarframkvæmdir séu heimilar á viðkomandi svæði og standa þannig vörð um friðlýsingar. Í slíkum tilfellum er verkefnisstjórn heimilt að fjalla um virkjunarkosti og landsvæði innan friðlýstra svæða til samanburðar við aðra kosti. Hjá umsagnaraðilum kom fram sú athugasemd að mikilvægt væri að gera ítarlega kostnaðar- og ábatagreiningu þegar kemur að því að veita leyfi tengd orkurannsóknum og orkuvinnslu vegna virkjunarkosta sem eru í orkunýtingarflokki. Nefndin vill í þessu sambandi benda á að á vettvangi fjögurra faghópa verkefnisstjórnar er gerð kostnaðar- og ábatagreining, metin samlegðaráhrif virkjunarkosta sem og þjóðfélagslegur ábati að teknu tilliti til umhverfiskostnaðar, samanber verksvið faghópanna fjögurra. Þeir eru: I. Náttúrufar og menningarminjar. II. Útivist, ferðaþjónusta og hlunnindi. III. Efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana. IV. Virkjunarkostir og hagkvæmni þeirra. Horft er til allra þessara þátta við ákvörðunartöku. Fram kemur í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins að stjórnvöldum sé heimilt að veita leyfi tengd orkurannsóknum og orkuvinnslu vegna virkjunarkosta í orkunýtingarflokki. Til að taka af allan vafa vill nefndin árétta að það fer eftir viðkomandi sérlögum hvaða stjórnvöld veita leyfi tengd rannsóknum og vinnslu, þ.e. lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, vatnalögum, nr. 15/1923, raforkulögum, nr. 65/2003, o.s.frv. Fram kemur í 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins að í biðflokk falla virkjunarkostir sem er talið að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi á grundvelli þeirra sjónarmiða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. frumvarpsins hvort þeir eigi að falla í nýtingarflokk eða verndarflokk. Í þessu sambandi vill nefndin árétta að við þetta mat skulu ráðherra og Alþingi einnig líta til almannahagsmuna þyki rétt að virkjunarsvæði bíði um sinn frekari ákvörðunar. Í 3. mgr. 5. gr. er kveðið á um að heimilt sé að veita leyfi tengt orkurannsóknum og stunda orkurannsóknir sem eru ekki leyfisskyldar vegna virkjunarkosta í biðflokki. Fram komu ábendingar hjá umsagnaraðilum um að rannsóknir á afkastagetu jarðhitasvæða sé erfitt að framkvæma án þess að þeim fylgi varanlegt rask sem rýri verndargildi svæðanna. Það er álit nefndarinnar að með ákvæðinu sé farinn millivegur milli þeirra sjónarmiða að unnt sé að afla upplýsinga sem þörf er á til að ákveða hvort viðkomandi virkjunarkostur eigi að vera í verndarflokki eða orkunýtingarflokki án þess þó að við að afla þeirra upplýsinga verði verulegt rask á umhverfi viðkomandi landsvæða. Þetta er í samræmi við grundvallarsjónarmið frumvarpsins um að ákvörðun um hvort nýta megi svæði til orkuvinnslu byggist á heildstæðu og faglegu mati. Einnig þykir nefndinni rétt að undirstrika að hafa verður í huga að hér er um áætlun að ræða og eftir að virkjunarkostur hefur verið flokkaður í nýtingarflokk fer fram mat á umhverfisáhrifum vegna framkvæmdarinnar. Ekki er miðað við að afla þurfi svo nákvæmra upplýsinga um hvern og einn virkjunarkost og áhrif hans að jafna megi við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda samkvæmt lögum nr. 106/2000. Virðulegi forseti. Nefndin bendir á að á engan hátt er hróflað við hlutverki opinberra stofnanna á sviði rannsókna og stjórnsýslu. Umhverfisstofnun heimilar yfirborðsrannsóknir á grundvelli þeirra laga og reglna sem um slíkt ferli gilda. Nefndin vill einnig benda á að yfirborðsrannsóknir samkvæmt 3. mgr. 6. gr. frumvarpsins byggjast á kortlagningu, mælingu og sýnatöku sem fer fram án röskunar á landslagi og náttúru, samanber 6. tölulið 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins, og fela ekki í sér varanlega mannvirkjagerð eða röskun á landslagi, náttúru eða menningarsögulegum minjum. Þessu tengt vill nefndin árétta að yfirborðsrannsóknir eru ekki eingöngu í þágu orkurannsókna en þykir ekki rétt, í ljósi þeirra grunnupplýsinga sem liggja verða fyrir um allar orkuauðlindir landsins, að útiloka að slíkar grunnrannsóknir séu stundaðar af orkufyrirtækjum eða öðrum aðilum. Það er hlutverk Umhverfisstofnunar að meta hvort þær skuli leyfðar. Frá umsagnaraðilum komu fram athugasemdir varðandi 4. mgr. 6. gr. frumvarpsins um að stjórnvöld skuli við samþykkt verndar- og orkunýtingaráætlunar hefja undirbúning að friðlýsingu landsvæða. Að mati þeirra ætti að vera nægjanlegt að gefa út að viðkomandi svæði falli í umræddan verndarflokk hvað hugsanlega orkunýtingu varðar. Það er skilningur nefndarinnar að þetta ákvæði gefi stjórnvöldum svigrúm til að ljúka friðunarferli þannig að friðlýsingu sé lokið áður en endurskoðuð verndar- og orkunýtingaráætlun er lögð fram á Alþingi þar sem ákveðin hætta sé á að orkurannsóknir trufli það ferli óháð því hvort þær hafi í för með sér veruleg umhverfisáhrif eða ekki. Sú gagnrýni kom fram hjá nokkrum umsagnaraðilum að með ákvæði 7. gr. frumvarpsins væri vegið að skipulagsvaldi sveitarfélaga. Nefndin fór ítarlega yfir þessi mál og tekur undir að sú stefnumörkun sem felst í verndar- og orkunýtingaráætluninni takmarki heimildir sveitarfélaga í skipulagsmálum. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir samræmi skipulagsáætlanir sínar verndar- og orkunýtingaráætluninni, þ.e. ekki er gert ráð fyrir því að virkjanir séu settar inn á skipulagsáætlanir nema það samræmist þeirri flokkun. Nefndin bendir á að það er skilningur hennar að verndar- og orkunýtingaráætlun yrði marklaus ef hún væri ekki endurspegluð í skipulagsáætlunum sveitarfélaga og útskýrir það nauðsyn og tilgang 7. gr. frumvarpsins. Einnig áréttar nefndin í þessu sambandi að Samband íslenskra sveitarfélaga á fulltrúa í sex manna verkefnisstjórn samkvæmt 8. gr. frumvarpsins. Nokkur gagnrýni kom fram á skipan og starfssvið verkefnisstjórnar samkvæmt 8. gr. frumvarpsins. Nefndin vill benda á að verkefnisstjórn vinnur tillögur að vernd svæða og nýtur við það tilstilli fjögurra faghópa með verksviðin: I. Náttúrufar og menningarminjar. II. Útivist, ferðaþjónustu og hlunnindi. III. Efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana. IV. Virkjunarkostir og hagkvæmni þeirra. Áður hefur verið talað um það hér. Um er að ræða heildstætt mat sem engin ein stofnun sinnir nú og því er lagt til að sett verði á fót verkefnisstjórn sem byggir á starfi verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Nefndin áréttar einnig að gerð er krafa um faglega þekkingu, þ.e. að í verkefnisstjórnina veljist fagfólk sem hefur víðtæka þekkingu og reynslu á þeim sviðum sem starf hennar lýtur helst að. Verkefnisstjórnin skipar einnig faghópa með sérfræðingum á viðkomandi sviðum og lögð er rík áhersla á víðtækt samráð og opið ferli við vinnu verkefnisstjórnarinnar. Einnig komu fram nokkrar athugasemdir hjá umsagnaraðilum um óraunhæfar kröfur um þau gögn er fylgja skuli beiðni um að verkefnisstjórnin fjalli um ákveðinn virkjunarkost. Nefndin tekur undir þetta að vissu marki og bendir á að þegar um ræðir háhitasvæði þar sem ekki er unnt að afla nægilegrar þekkingar nema með rannsóknarborunum, sem fara ekki fram fyrr en á síðari stigum, getur verið erfitt að gefa annað en almennar lýsingar eða áætlanir. Það er mat Orkustofnunar og gert er ráð fyrir því að ráðherra mæli nánar fyrir um það í reglugerð hvaða upplýsingar þurfi að fylgja beiðni til Orkustofnunar. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram komu við meðferð málsins, að þar sem þau gögn sem eru grunnur að mati á verndargildi náttúru Íslands er fyrst og fremst að finna í gagnagrunnum Náttúrufræðistofnunar Íslands sé eðlilegt að stofnunin verði einnig lögbundinn umsagnaraðili um hvort fyrirliggjandi gögn um einstaka virkjunarkosti séu nægjanleg. Með sömu rökum vill nefndin einnig bæta við Ferðamálastofu sem umsagnaraðila. Nefndin leggur til breytingartillögu þar að lútandi. Nefndin fellst einnig á tillögur umsagnaraðila um að lengja frest almennings til að koma á framfæri athugasemdum við tillögur verkefnisstjórnar úr átta vikum í tólf. Það hefur sýnt sig að drjúgan tíma tekur að kynna niðurstöður verkefnisstjórnar og ýmis félagasamtök þurfa tíma til að kynna sér málið efnislega og koma að athugasemdum. Nefndin leggur til þær breytingar að verndar- og orkunýtingaráætlun skuli taka mið af vatnaáætlun samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. Fram kemur í 1. mgr. 28. gr. frumvarps til laga um stjórn vatnamála að opinberar áætlanir á vegum stjórnvalda, svo sem vegna skipulagsmála, náttúruverndar, orkunýtingar og samgangna, skuli vera í samræmi við þá stefnumörkun sem fram kemur í vatnaáætlun er varðar vatnsvernd. Af þeim sökum telur nefndin rétt að leggja til þær breytingar að verkefnisstjórn skuli hafa samráð við Umhverfisstofnun til að tryggja samræmi við verndar- og orkunýtingaráætlun og vatnaáætlun samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. Gert er ráð fyrir því að ráðherra setji reglur um starfsemi verkefnisstjórnar að fengnum tillögum frá henni. Með vísan til aðkomu umhverfisráðherra að gerð verndar- og orkunýtingaráætlunar samkvæmt frumvarpinu leggur nefndin til breytingar á orðalagi 6. mgr. 10. gr. þannig að ráðherra setji í samráði við umhverfisráðherra reglur um hvernig verkefnisstjórn skuli starfa. Það er mat nefndarinnar og Skipulagsstofnunar að verndar- og orkunýtingaráætlunin falli undir lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana, sem skipulags- eða framkvæmdaáætlun, en frumvarpið gerir ekki ráð fyrir þessu. Leggur nefndin til breytingu þessu að lútandi sem hluta af málsmeðferð, samanber 10. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur einnig til breytingar á bráðabirgðaákvæði frumvarpsins, þ.e. að fyrsta rammaáætlunin skuli einnig fara í umhverfismat áætlana. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þetta var gert, virðulegi forseti, á Alþingi 29. mars 2011 og undir þetta nefndarálit skrifa auk þess sem hér stendur, Kristjáns Möllers, formanns iðnaðarnefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Þráinn Bertelsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Margrét Tryggvadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara og Gunnar Bragi Sveinsson. Virðulegi forseti. Á þskj. 1286 er gerð grein fyrir þeim breytingartillögum sem nefndin flytur vegna virkjunar fallvatna og háhitasvæða. Það er: „1. Við 1. gr. Í stað orðanna „nýting háhitasvæða og landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti fallvatna“ komi: nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti. 2. Við 2. gr. a. 1. mgr. orðist svo: Lög þessi ná til landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti til orkuvinnslu, jafnt innan eignarlanda sem þjóðlendna. b. Í stað orðanna „virkjun á fallvötnum og háhitasvæðum“ í 4. tölul. 2. mgr. og orðanna „virkjunar fallvatna og á háhitasvæðum“ í 5. tölul. 2. mgr. komi: virkjun til orkuvinnslu; og: virkjunar til orkuvinnslu. 3. Við 3. gr. a. Í stað orðanna „áætlun til næstu 12 ára um vernd og nýtingu landsvæða vegna virkjunar fallvatna og háhita“ í 1. mgr. komi: áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. b. Í stað orðanna „verndar- og nýtingaráætlun“ í 2. mgr. og sömu orða hvarvetna annars staðar í frumvarpinu komi, í viðeigandi beygingarmynd: verndar- og orkunýtingaráætlun. c. Í stað orðsins „nýtingarflokk“ í 2. mgr. og sama orðs hvarvetna annars staðar í frumvarpinu komi, í viðeigandi beygingarmynd: orkunýtingarflokk. d. 2. málsl. 3. mgr. orðist svo: Hún tekur þó ekki til stækkunar á virkjun nema stækkunin feli í sér matsskyldar framkvæmdir samkvæmt ákvörðun Skipulagsstofnunar eða úrskurði umhverfisráðherra. e. Í stað orðsins „nýtingargildi“ í 4. mgr. komi: orkunýtingargildi. f. Við 4. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Í verndar- og orkunýtingaráætlun skal tekið mið af vatnaáætlun samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. 4. Við 5. gr. Orðin „fallvatna og háhitasvæða“ í 4. mgr. falli brott. 5. Við 10. gr. a. Í stað orðanna „og Fornleifaverndar ríkisins“ í 3. málsl. 1. mgr. komi: Fornleifaverndar ríkisins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Ferðamálastofu. b. Við 2. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Verkefnisstjórn skal hafa samráð við Umhverfisstofnun til að tryggja samræmi verndar- og orkunýtingaráætlunar og vatnaáætlunar samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. c. Í stað orðanna „átta vikur“ í lokamálslið 3. mgr. komi: tólf vikur. d. 4. mgr. orðist svo: Að loknu samráðs- og kynningarferli, og að loknu umhverfismati í samræmi við lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana, leggur verkefnisstjórn fyrir ráðherra rökstuddar tillögur um flokkun virkjunarkosta og afmörkun landsvæða í samræmi við flokkunina. e. Fyrri málsliður 6. mgr. orðist svo: Að fengnum tillögum verkefnisstjórnar setur ráðherra, í samráði við umhverfisráðherra, reglur um hvernig verkefnisstjórn skuli starfa, þ.m.t. um upplýsingaöflun, viðmið og matsaðferðir. 6. Við ákvæði til bráðabirgða. 2. mgr. orðist svo: Áður en tillaga til þingsályktunar er lögð fram á Alþingi skal ráðherra kynna hana þeim aðilum sem greinir í 3. mgr. 10. gr. og gefa öllum kost á að koma á framfæri athugasemdum með tilgreindum hætti. Fara skal fram umhverfismat á tillögunni í samræmi við lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. 7. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um verndar- og orkunýtingaráætlun.“ Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, færa nefndarfólki í iðnaðarnefnd sérstakar þakkir fyrir mikla og góða vinnu við þetta stóra og mikilvæga mál, þessi grunnlög sem sett eru hér um rammaáætlun, og vekja sérstaklega athygli á því að allir nefndarmenn iðnaðarnefndar skrifa upp á þetta, en tveir að vísu með fyrirvara. Þetta er sem sagt tekið út úr nefndinni með níu samhljóða atkvæðum sem er mjög mikilvægt fyrir þetta mál vegna þess að grunnstefið sem við ætlum að hafa við þessa lagasetningu og við rammaáætlun er að ljúka deilum sem sífellt eru uppi um það hvað eigi að nýta og hvernig eigi að nýta það. Þess vegna finnst mér góður bragur á því, virðulegi forseti, að hv. iðnaðarnefnd skuli hafa náð því að sammælast um þessar breytingartillögur og yfirferð á þessu frumvarpi. Fyrir það vil ég nota tækifærið hér, þegar ég flyt nefndarálit nefndarinnar, að þakka öllum nefndarmönnum fyrir ágæta vinnu og góðu samstöðu í nefndinni um þetta mikilvæga mál.

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni iðnaðarnefndar fyrir greinargott yfirlit yfir nefndarálitið um þetta frumvarp. Það er mikið gleðiefni fyrir okkur sem aðhyllumst hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að ríkið taki sér vald með þessu frumvarpi sem vonandi verður að lögum til að skipuleggja nýtingu orkuauðlinda með hliðsjón af verðmætamati náttúruauðlinda út frá jafnt sjónarmiðum verndar sem nýtingar. Ég vil líka fagna því sem fram kemur í nefndarálitinu, að um frumvarpið hafi verið fjallað í samvinnu við umhverfisnefnd og fer vel á því. Ég vil aftur á móti spyrja hv. þingmann út í 3. gr. frumvarpsins sem hann kom einmitt inn á að umsagnaraðilar hefðu gert athugasemd við. Ég vísa í 1. mgr. en þar segir, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra leggur í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun til næstu 12 ára um vernd og nýtingu landsvæða vegna virkjunar fallvatna og háhita.“ Ég vil spyrja formann iðnaðarnefndar hvort iðnaðarráðherra fái í raun með þessu forræði yfir verndaráætlun þeirra landsvæða þar sem orkuauðlindir er að finna og óska eftir svari við því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það sem hún sagði um þetta merka frumvarp og hið merka nefndarálit að því er ég tel og þá merku samstöðu sem var í nefndinni. Það er alveg rétt að þetta var unnið í náinni samvinnu og samráði við umhverfisnefnd. Nefndirnar tvær héldu tvo a.m.k. þriggja tíma fundi þar sem tekið var á móti gestum og þeir fengu að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og nefndarmenn gátu spurt þá út úr. Ég er alveg sannfærður um að það vinnulag létti mjög þessa vinnu, það er ekki spurning. Hvað varðar 3. gr. og friðlýstu svæðin þá kom fram mikil gagnrýni á 3. mgr. hennar, þ.e. að friðlýstu svæðin væru tekin út. Margir höfðu þá skoðun að úr því að við værum loksins, vil ég segja, að byrja á þessari rammaáætlun, sem önnur lönd eins og Noregur eru búin að hafa lengi, ætti allt að vera undir. Að lokum féllst nefndin á að láta þennan lið standa óhreyfðan eins og hann er. Meðal þeirra atriða sem komu fram í umsögnum og athugasemdum aðila var að friðlýsingarskilmálar væru mjög misjafnir fyrir fjölmörg falleg svæði, sem að mínu mati hefði aldrei átt að koma til greina að taka til neinnar orkunýtingar heldur bara til nýtingar sem fögur og falleg svæði. Það koma líka fram að a.m.k. eitt svæði, að mig minnir, er friðlýst en ákveðinn hluta þess má nota til orkunýtingar. Þess vegna kemur fram, eins og ég las upp úr nefndarálitinu, að í rammaáætluninni verði fjallað um það. Það getur komið inn á borð iðnaðarráðherra og farið síðan þaðan sem þingsályktunartillaga til Alþingis og þá verður það okkar alþingismanna 

Frú forseti. Ég þakka fyrir svarið en ég vil þó skerpa á spurningu minni því að ég var að tala um 1. mgr. Ég er mjög sátt við 3. mgr. 3. gr. og tel að þau svæði sem þegar hafa verið friðlýst eigi að vera það áfram. Svo eru auðvitað, eins og hv. þingmaður kom inn á, friðlýsingarskilmálarnir mismunandi og sums staðar gert ráð fyrir að hægt sé að fara í virkjunarframkvæmdir og þá fellur það undir rammaáætlun. En ég velti fyrir mér 1. mgr. Ég get ekki lesið annað út úr henni en að erfitt sé að sjá hver eigi að hafa forræðið og mér finnst einkennilegt að iðnaðarráðherra leggi fram áætlun um vernd á svæðum þar sem eru virkjanlegar orkuauðlindir vegna fallvatna og háhita en ekki umhverfisráðherra sem leggi þá sjálfstætt mat á hvað af þessum svæðum eigi að vernda. Nú kann að vera að það sé einhver praktísk ástæða fyrir því en mér finnst nýtingarþættinum gert hærra undir höfði en verndarþættinum í ljósi þess að það er ráðherra iðnaðarmála sem á að leggja fram áætlunina.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að nýtingaráætlunin sem slík er verkefni iðnaðarráðherra. Verkefnisstjórnin, sem skipuð er sex aðilum eins og kveðið er á um auk þeirra fjögurra flokka sem vinna í umboði hennar, fjallar um þau atriði sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni og leggur fyrir ráðherra sem setur málið í umsagnarferli, eins og við töluðum um, og getur svo eftir atvikum breytt því áður en það kemur til Alþingis eða tekið tillögu verkefnisstjórnarinnar og lagt hana fyrir Alþingi. Það verður þá okkar að fjalla um málið. Virðulegi forseti. Í kafla í nefndarálitinu sem fjallar, að ég held, um þetta atriði er líka fjallað um 3. mgr. en þar segir m.a. um náttúruvernd, með leyfi forseta: „Tilgangur ákvæðisins er að tryggja að þau landsvæði sem þegar er búið að friðlýsa skv. 50. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, lendi ekki í nýtingarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar, nema tiltekið sé í friðlýsingarskilmálum að virkjunarframkvæmdir séu heimilar á viðkomandi svæði og standa þannig vörð um friðlýsingar. Í slíkum tilfellum er verkefnisstjórn heimilt að fjalla um virkjunarkosti og landsvæði innan friðlýstra svæða til samanburðar við aðra kosti.“ Þetta verður gert eftir reglum og vinnutilhögun sem iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra setur verkefnisstjórninni og síðan kemur sá kaleikur til Alþingis og verður ræddur á lýðræðislegan hátt fyrir opnum tjöldum og eftir atvikum tekist á eða menn fallast í faðma og samþykkja allt. Það er ósk mín og ég held að vinnulagið í nefndinni hafi snúist um að vinna gott plagg sem tiltölulega mikil sátt 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. 1. flutningsmaður frumvarpsins er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og meðflutningsmenn hans hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, Pétur H. Blöndal, Gunnar Bragi Sveinsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Ásbjörn Óttarsson og Jón Gunnarsson. Með frumvarpinu er stefnt að því að fella brott 19., 22., 24., 26. og 27. gr. búvörulaga. Samkvæmt 19. gr. laganna skal innheimta verðmiðlunargjald á heildsölustigi af afurðum nautgripa og sauðfjár auk þess sem kveðið er á um tiltekna ráðstöfun tekna af gjaldtökunni. Í 22. gr. laganna er kveðið á um innheimtu verðtilfærslugjalds af hverjum innvegnum mjólkurlítra í afurðastöðvum innan greiðslumarks. Umsjón og framkvæmd gjaldheimtunnar er ákvörðuð í 24. gr. laganna og í 27. gr. koma fram heimildir til innheimtu gjaldanna auk þess sem ráðherra er veitt heimild til setningar reglugerða um nánari útfærslu innheimtunnar, framkvæmd uppgjörs, tímabil, gjalddaga, álagningu samkvæmt áætlun og fleira. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að megintilgangur þess sé að draga úr millifærslukerfi í landbúnaði og gera verðlagningu gagnsærri. Þá megi ætla að með því móti verði skilyrði fyrir samkeppni bætt og innlendum mjólkurafurðastöðvum gert betur kleift að takast á við samkeppni frá útlöndum. Að auki muni skilgreindur opinber stuðningur við landbúnað lækka um allt að 400 millj. kr. Flestir umsagnaraðila hafa fagnað framlagningu frumvarpa þessa efnis, hvatt til samþykktar eða ekki gert sérstakar athugasemdir við efni þeirra. Þó hafa Neytendasamtökin, Samkeppniseftirlitið, Alþýðusamband Íslands og Mjólka ekki talið gengið nægilega langt í því að örva samkeppni á framleiðslu- og heildsölumarkaði landbúnaðarvara með breytingum á búvörulögum. Hafa framangreindir aðilar m.a. bent á nauðsyn þess að afnema 13., 52. og 71. gr. laganna. Fyrir nefndina komu fjölmargir umsagnaraðilar og nefndinni bárust allmargar umsagnir sem teknar voru til umfjöllunar og allnokkur umræða varð um í nefndinni. Nefndin tekur undir að í rauninni sé opinber verðmiðlun og verðtilfærsla að miklu leyti orðin óþörf tæki og að tímabært sé að fella heimildir þeirra brott úr lögum. Þá benti nefndin á nauðsyn þess að þáttur samkeppni, framleiðslu og sölu á búvörum sé efldur á sanngjarnan hátt þannig að ekki verði raskað því jafnvægi og sátt sem ríkt hefur á búvörumarkaði. Ber að taka tillit til þess að búvörumarkaðurinn byggist á áratugaframkvæmd og samningum sem stjórnvöld gera til tiltölulega langs tíma. Hvorki framleiðendur né neytendur njóta góðs af því að grundvöllur hans sé brotinn upp á einni nóttu og eðlilegt sé að breytingar verði í eðlilegu samhengi við framþróun og samsetningu samfélagsins og markaða. Af þeim sökum er það álit nefndarinnar að breytingar verði að eiga sér stað skref fyrir skref. Nefndin vekur athygli á því að umsagnaraðilar sem athugasemdir hafa gert við málið hafa ekki í raun haft nokkurt efnislegt við það að athuga heldur aðeins gagnrýnt að ekki skyldi gengið lengra. Þá tekur nefndin undir að þörf sé á að gæta þess að ganga ekki of langt í að skerða möguleika til markaðssetningar á landbúnaðarafurðum og leggur því til breytingar því til samræmis. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum. 1. gr. orðist svo: 19. gr., 22. gr., 1.–3. mgr. 24. gr. og 26. gr. falli brott. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þingmenn Björn Valur Gíslason, Atli Gíslason, Einar K. Guðfinnsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Jón Gunnarsson. Hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Helgi Hjörvar og Róbert Marshall voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég stend upp til að fagna því að málið sé komið þetta langt á veg. Það hefur tvívegis verið lagt fyrir Alþingi og nú í síðara sinnið kom það til meðhöndlunar hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og fékk þar mjög vandaða umfjöllun. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns Björns Vals Gíslasonar voru allmargir aðilar kallaðir fyrir nefndina. Við fengum allmargar umsagnir sömuleiðis og síðan fór fram ítarleg umræða um málið í nefndinni. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið og nefndarálitið gerir að sínum er megintilgangur þess að draga úr millifærslukerfi í landbúnaði og gera verðlagningu gagnsærri. Við teljum að með því móti verði skilyrði fyrir samkeppni bætt og innlendum mjólkurafurðastöðvum gert betur kleift að takast á við samkeppni frá útlöndum. Að auki, sem skiptir líka miklu máli, mun skilgreindur opinber stuðningur við landbúnað eins og hann er metinn t.d. á alþjóðavísu lækka um allt að 400 millj. kr. Málið er þannig vaxið að það felur í sér tilteknar breytingar á búvörulögum sem eru mjög til samræmis við það sem svokölluð verðlagsnefnd búvara hefur ályktað um áður. Í henni eiga sæti fulltrúar mjólkurframleiðenda, mjólkurafurðastöðva og fulltrúar neytenda frá bæði ASÍ og BSRB sem hafa lagt áherslu að farið yrði í þær breytingar sem hér er gert ráð fyrir. Þeir sem helst hafa gagnrýnt frumvarpið hafa fyrst og fremst gert það á þeim forsendum að jafnframt eigi að gera aðrar breytingar á búvörulögum sem eru þó óskyldar efni þessa frumvarps í sjálfu sér. Ég vil sérstaklega þakka það góða starf sem átti sér stað innan hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og það var mjög til fyrirmyndar hvernig að því máli var staðið og enn fremur sú mikla umræða sem fór fram um málið milli nefndarmanna eftir að umsagnaraðilar höfðu látið í ljósi skoðanir sínar og upplýst málið frekar. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessu og fagna því jafnframt að málið er komið til 2. umr. sem jafnan er efnismesta umræðan þar sem við tökumst á við tilteknar breytingar á efnisgreinum frumvarpsins. Eins og hér kemur fram voru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu frá því það var upphaflega lagt fram og ég tel að þær séu mjög til bóta. Ég vænti þess að málið geti orðið að lögum síðar á þessu þingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um athugun á fyrirkomulagi fraktflutninga við austurströnd Grænlands. Flutningsmenn þingsályktunarinnar auk mín eru hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. Hún er svohljóðandi: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna vilja grænlensku landsstjórnarinnar til að láta meta hagkvæmni þess að breyta fyrirkomulagi vöruflutninga við austurströnd Grænlands í ljósi þeirra takmarkana sem núverandi sérleyfisfyrirkomulag hefur í för með sér fyrir byggðir þar. Eins og fram kemur í greinargerð er tillagan lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi þess í ágúst síðastliðnum í Tasiilaq á Grænlandi. Siglingaáætlun útgerðarinnar Royal Artic Line A/S er ákveðin fyrir eitt ár í senn og núverandi fyrirkomulag fraktflutninga við austurströnd Grænlands býður upp á takmarkaðan sveigjanleika. Fyrir byggðirnar tvær á Austur-Grænlandi, Tasiilaq og Ittoqqortoormiit, þýðir þetta annars vegar að vöruflutningaskip geta aðeins siglt fimm mánuði ársins til Tasiilaq og tvo mánuði ársins til Ittoqqortoormiit. Þessa mánuði verður að anna þörf byggðanna fyrir heilt ár. Íbúarnir verða því að notast við neysluvörur sem oft eru komnar fram yfir síðasta söludag, sem samræmist illa nútímaheilbrigðiskröfum. Grænmeti og ávexti, sem mikil eftirspurn er eftir, þarf að flytja inn flugleiðis mestan hluta ársins, sem skilar sér í himinháu verðlagi á þeim vörum. Einnig eru byggingarvörur fyrir þessa sjö til tíu mánuði keyptar inn á tilgreindu siglingatímabili. Af þeim sökum þarf að hafa vörur að andvirði nokkur hundruð milljónir króna á lager mestan hluta ársins, sem leiðir af sér allt of háan byggingarkostnað. Samkvæmt upplýsingum frá íslenskum aðilum á sviði fraktflutninga væri hægt að sigla til beggja byggðanna á mun sveigjanlegri hátt, e.t.v. í tengslum við fraktflutninga á norðan- og norðaustanverðu Íslandi. Siglingatími frá Íslandi til beggja staðanna er í hæsta lagi einn eða tveir dagar. Sveigjanlegra fyrirkomulag vöruflutninga gæti gefið færi á aukinni þjónustu Íslands við Grænland á þessu sviði. Ég hef greinargerðina ekki lengri en óska eftir því að málinu verði vísað til utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir svohljóðandi þingsályktunartillögu: Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hafa frumkvæði að samstarfi við Færeyjar og Grænland um að stuðla að umbótum á aðstæðum einstæðra foreldra á Vestur-Norðurlöndum. Samstarf við Færeyjar og Grænland verði aukið, m.a. með því að ríkin skiptist á hugmyndum, þekkingu og reynslu með það að markmiði að leggja fram sameiginlegar tillögur um hvernig best væri að bæta aðstæður fjölskyldna einstæðra foreldra. Sem fyrsta skref er skorað á velferðarráðherra að skipuleggja ráðstefnu, í samvinnu við velferðarráðherra Færeyja og Grænlands, þar sem skipst verði á hugmyndum og árangursríkar aðgerðir kynntar Flutningsmenn tillögunnar auk mín eru hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2010 í Tasiilaq á Grænlandi. Fjöldi einstæðra foreldra fer vaxandi í vestnorrænum ríkjum. Þetta er að mörgu leyti ný þróun. Nýleg könnun í Færeyjum meðal einstæðra foreldra sýnir að hluti barna þeirra elst upp við hlutfallslega fátækt. Meðal afleiðinga af þessari þróun má nefna að börn alast upp við fátækt og samfélagið er þannig upp byggt að fjölskyldur hafa í flestum tilfellum þörf fyrir tvær fyrirvinnur til að endar nái saman. Þá er oft erfitt og í mörgum tilfellum ómögulegt fyrir einstæða foreldra að afla sér menntunar. Í flestum tilfellum eru það mæðurnar sem eru einar með börnin. Í Færeyjum eru nú um 2.000 færri konur en karlar. Þar búa ýmsar ástæður að baki, en þó er talið að hluti mismunarins liggi í því að í mörgum tilfellum hafi einstæðar mæður neyðst til að yfirgefa Færeyjar til að láta enda ná saman. Þetta hefur ýmsar óæskilegar afleiðingar í för með sér. Börnin verða oft af möguleikanum á að hitta föður sinn, afa og ömmur og aðra ástvini. Þá er vitað að því lengur sem konurnar eru í burtu frá heimalandinu þeim mun ólíklegra er að þær komi aftur til baka. Og ef mæðurnar koma ekki til baka er líklegt að börnin geri það ekki heldur. Að mati flutningsmanna er því mikilvægt og þýðingarmikið að vestnorrænu ríkin skiptist á hugmyndum og upplýsingum um árangursríkar aðgerðir og komi fram með tillögur um hvernig bæta megi aðstæður einstæðra foreldra. Ég legg til að tillögunni verði vísað til utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þessa þingsályktunartillögu þó ég hafi ákveðnar efasemdir um hana og mun ég spyrja nokkurra spurninga út af því. Hér er fjallað um að skiptast á hugmyndum, þekkingu og reynslu. Nýlega kom út skýrsla um konur og velferð í Færeyjum, Íslandi og Grænlandi þar sem m.a. var fjallað um aðstæður einstæðra foreldra. Í greinargerð með tillögunni er staðan í Færeyjum sérstaklega rakin og talað um hlutfallslega fátækt hluta þeirra barna sem búa hjá einstæðum mæðrum. Ég er sannfærð um að sama tilhneiging eigi við á Grænlandi og Íslandi og örugglega alls staðar hjá einstæðum foreldrum, sérstaklega einstæðum mæðrum. Ég velti því fyrir mér hvort eitthvað sérstakt einkenni Ísland, Grænland og Færeyjar í þessum efnum. Er þar eitthvert öðruvísi mynstur en t.d. almennt á Norðurlöndunum eða í Evrópu sem er líklegt til að leiða til að þessi athugun verði jákvæðari fyrir aðgerðir í þágu einstæðra foreldra en víðtækara samstarf og víðtækari athugun? Til dæmis er hér sagt að einstæðar mæður í Færeyjum fari burt og þá veltir maður fyrir sér hvert þær fari. Væntanlega fara þær margar til Danmerkur. Er þá eitthvað þar sem við ættum að líta til? Þarf ekki að víkka sjónarhornið? Eru aðstæður mismunandi 

Frú forseti. Það sem Grænland, Ísland og Færeyjar eiga sameiginlegt er annars vegar að þetta eru eyþjóðir og hins vegar að þetta eru fámennar þjóðir. Vandinn sem Færeyingar hafa kortlagt hjá sér og taka eftir og hafa áhyggjur af er þessi tíði brottflutningur kvenna frá Færeyjum. Það væri fróðlegt, og er m.a. tilefni þessarar þingsályktunartillögu, að bera saman aðstæðurnar í löndunum þremur og þróunina sem þar á sér stað. Við vitum t.d. að á landsbyggðinni á Íslandi má sjá sömu tilhneigingu og Færeyingar horfast í augu við nema hvað í Færeyjum er brottflutningurinn frá eyjunum til Danmerkur m.a. en á Íslandi er brottflutningurinn meira frá landsbyggðinni og til Reykjavíkur. En það eru konurnar sem fara og þegar þær eru farnar verður röskun sem þýðir að fjölskyldurnar og karlmennirnir, eiginmennirnir, fylgja í kjölfarið. Þetta er málefni sem Vestnorræna ráðið hefur tekið upp á sína arma og hefur áhuga á að fylgja betur eftir og að ná fram pólitísku samstarfi og samráði milli velferðarráðherranna í löndunum þremur um að fara betur yfir þessa stöðu og fylgja m.a. eftir þeim skýrslum og athugunum sem núna liggja fyrir um stöðu kvenna og um konur og velferð og félagslegu athugunum sem gerðar hafa verið í Færeyjum á því sem þar hefur átt sér stað.

Frú forseti. Ég tel rétt að taka fram að ég fagna að sjálfsögðu hinu vestnorræna samstarfi og skil það og held að það sé ákaflega mikilvægt. Ég fagna því jafnframt að Vestnorræna ráðið sýni stöðu einstæðra foreldra og barna þeirra áhuga og taki hana alvarlega. Varðandi það að konur sem eru einar fyrirvinnur með börn fara margar frá Færeyjum annars vegar og á Íslandi frá landsbyggðinni til Reykjavíkur hins vegar þá fyndist mér áhugavert að skoða hvað það er í samfélagsgerðinni sem veldur því að einstæðum foreldrum fjölgar. Eru þessi eyríki sérstök í því tilliti? Hvað í samfélagsgerðinni gerir það að verkum að konur flýja? Auðvitað gengur tillagan út á það að einhverju leyti en þetta er áhyggjuefni. Ég held að það séu að mörgu leyti flóknari aðstæður fyrir börn að alast upp hjá einu foreldri og mikilvægt að samfélagið stuðli að fjölskylduvænu umhverfi þar sem ungir foreldrar gefast ekki upp á sambúð heldur velja að ala börn sín upp saman. Um leið vil ég að það komi skýrt fram að auðvitað er það grundvallarþáttur í kvenréttindum að konur hafi val um það hvernig þær haga lífi sínu. Það sýnir sig kannski í því að eftir að konur fóru að hafa raunverulegt val völdu margar þeirra að ala börn upp einar frekar en í sambúð. En mér finnst þetta áhugavert, er eitthvað í 

Frú forseti. Bryddað er upp á mörgum þörfum grundvallarspurningum í sambandi við þetta. Ég tek undir með hv. þingmanni að fjölskylduvænt umhverfi er markmiðið sem við viljum auðvitað stefna að hér á landi og í hinum vestnorrænu löndum. Aðstæðurnar í þessum löndum eru mjög mismunandi og þar af leiðandi er ekki einhlítt að svara því hvað það er í samfélagsgerðinni sem kallar fram að einstæðum foreldrum er að fjölga. Ég hygg að allt aðrar ástæður liggi því til grundvallar á Grænlandi þar sem mjög alvarleg félagsleg vandamál skýra þetta að hluta til og eru annars eðlis en á Íslandi þar sem ástæðan er kannski miklu frekar sú að konur eiga einmitt möguleika á að geta átt börn og alið þau upp þó þær standi einar. Í Grænlandi aftur á móti eru aðrir alvarlegir hlutir uppi. Þar er fjöldi fóstureyðinga gríðarlega mikill og þrisvar sinnum meiri, held ég að ég fari rétt með, en á Íslandi þótt Grænlendingar séu aðeins 50 þúsund talsins. Það gefur vísbendingu um ákveðin vandamál sem þar eru til staðar. Því er einmitt mjög knýjandi, bæði þeirra vegna og okkar, að við horfum svolítið heildstætt á málið og reynum að átta okkur á því í hverju mismunurinn er fólginn á þeim vandamálum sem uppi eru í löndunum þremur löndum, og hvað við getum lært hvert af öðru í því sambandi. Hvers vegna flýja konur landsbyggðina? Það eru oft efnahagslegar ástæður sem valda því, atvinnumissir og annað, því atvinnulaus maður á landsbyggðinni er ekki lengi á landsbyggðinni. Hann verður fljótlega félagslegt vandamál í Reykjavík ef mál hans leysast ekki og það á auðvitað við um konurnar líka. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stofnun vestnorræns sögu- og samfélagsseturs þar sem Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að leita leiða í fjárlögum til að styðja við stofnun vestnorræns sögu- og samfélagsseturs. Þessi tillaga er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins frá því í ágúst síðastliðnum sem haldin var í Tasiilaq á Grænlandi. Hópur sagnfræðinga frá Íslandi, Færeyjum og Grænlandi hefur um nokkurt skeið unnið að því að rannsaka og skrifa sögu Vestur-Norðurlanda að tillögu og frumkvæði Vestnorræna ráðsins. Nú styttist í að verkefninu ljúki en sagnfræðingarnir hafa lagt til að vinnunni verði fram haldið og henni verði fylgt eftir með stofnun „Vestnorræns sögu- og samfélagsseturs“ svo sem lýst er á eftir. Lögþing Færeyja hefur á nýliðnu ári veitt 200 þús. danskar krónur til Háskóla Færeyja til að hrinda hugmyndinni í framkvæmd og styðji Grænland og Ísland verkefnið með álíka upphæð gæti setrið hafið starfsemi sína innan skamms. Markmiðið með vestnorrænu sögu- og samfélagssetri er að stunda rannsóknir, kennslu á háskólastigi og miðlun á rannsóknarniðurstöðum á sviðum sem tengjast svæðinu. Rannsóknir fara fram í háskólum, þjóðskjalasöfnum, söfnum og öðrum viðeigandi stofnunum. Setrinu er ætlað að stýra samvinnunni og kennaraskiptum á milli landanna og bjóða háskólum og stofnunum upp á fyrirlestra og námskeið í vestnorrænum fræðum. Rannsóknarniðurstöðunum yrði miðlað í formi útgáfu fréttabréfa og annarrar útgáfustarfsemi, kennslubókum sem og með sýningum í söfnum vestnorrænu ríkjanna þriggja. Tilgangurinn er að styrkja menningartengsl milli Vestur-Norðurlanda, að stuðla að framgangi rannsókna á vestnorrænni sögu, samfélagi og menningu, að miðla upplýsingum til barna, ungmenna og almennings um Vestur-Norðurlönd í nútíð og þátíð, að safna og geyma þekkingu um Vestur-Norðurlönd og nærsvæði þeirra og að stuðla að viðgangi þekkingarstarfsemi á svæðinu. Helstu þátttakendur eru háskólar og aðrar menntastofnanir, söfn, þjóðskjalasöfn og aðrar rannsóknastofnanir og áætlað er að meginstarfsemi setursins verði rannsóknir, kennsla og miðlun upplýsinga, að setrið hafi frumkvæði að og umsjón með rannsóknarverkefnum, kennslu og annarri miðlun, að það skipuleggi ráðstefnur, námskeið og fyrirlestra og haldi úti heimasíðu sem innihaldi m.a. fréttabréf og almennar upplýsingar um sögu, menningu og samfélag Vestur-Norðurlanda svo fátt sé talið. Gert er ráð fyrir að fjármögnun setursins verði með fjárframlögum frá vestnorrænu ríkjunum þremur. Grunnfjármögnun verði laun til forstöðumanns, skrifstofa, heimasíða, þar með taldar þýðingar, ferðakostnaður fyrir forstöðumann og stjórnarmeðlimi og kostnaður í tengslum við kennsludvalir. Verkefni setursins fjármagnist af norrænum og öðrum sjóðum. Gert er ráð fyrir að samvirknisáhrif stofnunar setursins verði m.a. sterkt vestnorrænt svæði með aukinni samvinnu, aukinn skilningur á lífsskilyrðum á Vestur-Norðurlöndum, samfelldara samstarf og aukin áhrif í norrænu samstarfi og betri þekking og skilningur hjá utanaðkomandi á sögu, menningu og samfélagi Vestur-Norðurlanda. Ég legg til, frú forseti, að tillögunni verði vísað til utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um eflingu samgangna milli Vestur-Norðurlanda þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stofna vinnuhóp í samvinnu við Færeyjar og Grænland og með mögulegri þátttöku Norrænu Atlantsnefndarinnar, NORA, til að vinna tillögur til eflingar á innviðum flug- og sjósamgangna á milli Vestur-Norðurlanda í þágu aukins samstarfs á svið ýmiss konar viðskipta og þjónustu auk vöru- og farþegaflutninga á milli landanna. Byggt verði á þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram hjá ýmsum stofnunum á svæðinu og skoðaðar verði sérstaklega í þessu sambandi forsendur fyrir auknum tengslum á sviði þjónustu og viðskipta milli Vestfjarða og Austur-Grænlands. Eins og fyrri tillögur sem ég hef flutt í kvöld er tillagan lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi þess í ágúst síðastliðnum í Tasiilaq á Grænlandi. Samstarf Vestur-Norðurlanda hefur aukist verulega undanfarin ár samhliða auknu sjálfsforræði Færeyinga og Grænlendinga innan ríkjasambands þeirra við Danmörku. Markmið Vestnorræna ráðsins sem var stofnað 1985 er einkum að efla samráð og samvinnu ríkis og landsstjórna Vestur-Norðurlanda um mikilvæg hagsmunamál. Sjó- og flugsamgöngur gegna lykilhlutverki þegar kemur að eflingu vestnorræns samstarfs. Sem dæmi hafa Færeyingar í auknum mæli sótt sér heilbrigðisþjónustu til Íslands á grundvelli fríverslunarsamningsins sem Ísland og Færeyjar gerðu með sér árið 2006 og hafa þeir þar með nýtt sér nálægð landanna. Skilvirkar samgöngur á milli Vestur-Norðurlanda eru þannig forsenda aukinna þjónustuviðskipta og vöruflutninga milli landanna og það sama gildir um ferðamennsku. Nokkur samvinna hefur verið milli Vestur-Norðurlanda á sviði ferðamála frá árinu 1995 þar sem m.a. hefur verið unnið að sameiginlegri markaðssetningu svæðisins. Betri flugsamgöngur milli Íslands og Grænlands hafa m.a. stuðlað að því að ferðamennska hefur aukist á Grænlandi. Loftferðasamningar sem Ísland stefnir á að gera við Færeyjar og Grænland samhliða aukinni samvinnu vestnorrænna flugfélaga og ferðaskrifstofa gæti orðið til að hægt yrði að bjóða upp á „vestnorræna hringinn“, flug- eða sjóleiðina milli Íslands, Færeyja og Grænlands. Hugmyndir hafa verið settar fram um aukin tengsl Ísafjarðar og austurstrandar Grænlands sem lúta að þjónustu, þar með talið heilbrigðisþjónustu, við fyrirhugaða námavinnslu á austurströnd Grænlands og við rannsóknaleiðangra og ferðamennsku þar sem t.d. yrði mynduð tengsl á milli friðlandsins á Hornströndum og þjóðgarðsins á Austur-Grænlandi, samvinna á sviði menningar- og menntamála og fleira sem telja mætti. Í kjölfar áhugans um að efla tengslin á milli Vestfjarða og austurstrandar Grænlands hefur farið fram þó nokkur vinna við að kanna möguleikana á auknum tengslum. Ljóst er að meginforsendur aukinna tengsla eru tvær: Í fyrsta lagi að millilandaflug verði heimilað á Ísafjarðarflugvelli, annaðhvort með því að uppfylla skilyrði þar um eða fá undanþágu frá þeim. Austurströnd Grænlands er aðeins aðgengileg sjóleiðina um fimm til átta mánuði ársins vegna hafíss og flugsamgöngur gegna því mikilvægu hlutverki fyrir austurströnd Grænlands. Í öðru lagi þarf að vinna að samkomulagi um aðgang að höfnum á Grænlandi við heimastjórnina en eins og er hefur grænlenska skipafélagið Royal Arctic Line A/S einkaleyfi á siglingu með vörum til allra hafna í Grænlandi. Í því sambandi má benda á að möguleg lausn er samkomulag svipað því sem Norðmenn og Rússar eru að vinna að um gerð nokkurs konar frísvæðis milli landamærahéraða Noregs og Rússlands sem munu heimila um 40 þúsund Rússum og 9 þúsund Norðmönnum að fara á milli landanna án vegabréfs. Í ljósi þeirrar samvinnu sem þegar er á milli Vestur-Norðurlandanna og áhuga á að efla þá samvinnu enn frekar leggur Vestnorræna ráðið til við ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands að stofnaður verði vinnuhópur með mögulegri þátttöku Norrænu Atlantsnefndarinnar, NORA, til að kortleggja flug- og sjósamgöngur á milli Vestur-Norðurlandanna með hliðsjón af þeim skýrslum sem þegar hafa verið gerðar og vinna að tillögum um eflingu innviða, flug- og sjósamgangna á milli Vestur-Norðurlanda. Í þeirri vinnu er mikilvægt, að mati Vestnorræna ráðsins, að horfa til framtíðar landanna með hliðsjón af samstarfi á sviði ferðamennsku, fræðslu- og menningarstarfsemi auk samstarfs á sviði viðskipta og þjónustu ýmiss konar, m.a. í tengslum við fyrirhugaðan námaiðnað á Grænlandi og aukinna siglinga á norðurslóðum, bæði vöru- og farþegaflutninga. Að svo mæltu legg ég til, frú forseti, að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að koma á samvinnu við Færeyjar og Grænland um stjórn veiða úr sameiginlegum fiskstofnum og skora á hana að vinna með löndunum tveimur að undirbúningi viðræðna og samstarfs við aðrar fiskveiðiþjóðir á Norður-Atlantshafi um stjórn veiða úr sameiginlegum fiskstofnum. Flutningsmenn auk mín eru hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. Tillagan er grundvölluð á ályktun Vestnorræna ráðsins frá ársfundi þess í ágúst síðastliðnum í Tasiilaq á Grænlandi. Öll vestnorrænu ríkin, Færeyjar, Grænland og Ísland, leitast við að tryggja að allar veiðar í lögsögu ríkjanna séu sjálfbærar. Ríkin þekkja öll bæði af eigin reynslu og annarra hvaða afleiðingar ofveiði getur haft í för með sér. Af þessum ástæðum taka löndin meginregluna um sjálfbærni alvarlega. Löndin gera sér grein fyrir mikilvægi þess að skýrar og afgerandi reglur gildi um veiði úr fiskstofnum ríkjanna. Eitt af þeim vandamálum sem blasa við þegar staða fiskstofna hvers lands fyrir sig er metin er að tilhneiging er til ofveiði úr þeim stofnum sem eru sameiginlegir með einu eða fleiri löndum. Í júní á síðasta ári hélt Vestnorræna ráðið þemaráðstefnu um fiskveiðistjórnarkerfi. Meðal mikilvægustu niðurstaðna ráðstefnunnar var að til að tryggja sjálfbærar veiðar úr sameiginlegum fiskstofnum væri nauðsynlegt að þau lönd þar sem fiskstofnarnir halda sig vinni saman um stjórn á veiðum úr þessum stofnum og ákveði í sameiningu hversu mikið megi veiða úr þeim árlega. Alþingi beini því þess vegna til vestnorrænu sjávarútvegsráðherranna, samkvæmt þessari tillögu, að koma á formlegu samstarfi um stjórn á veiðum úr sameiginlegum fiskstofnum. Skorað er á ráðherrana að semja sameiginlegar reglur um samstarf um veiðar úr sameiginlegum fiskstofnum og að þeir vinni að sameiginlegum undirbúningi fyrir viðræður og samvinnu við þriðju ríki um stjórn á veiðum úr sameiginlegum fiskstofnum. Með sameiginlegri afstöðu í viðræðum við þriðju ríki standa löndin þrjú sterkar að vígi heldur en ef hvert land stendur eitt og út af fyrir sig. Að svo mæltu, frú forseti, legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um samvinnu milli ríkissjónvarpsstöðva vestnorrænu ríkjanna þar sem Alþingi ályktar að hvetja mennta- og menningarmálaráðherra fyrir hönd Ríkisútvarpsins ohf. til að útvíkka og styrkja samstarf Ríkisútvarpsins við Útvarp Grænland, KNR, og Útvarp Færeyja, ÚF, með því að auka framboð á fréttum og fréttatengdu efni frá Færeyjum og Grænlandi. Ríkisútvarpið gerir sjónvarpsútsendingar frá Færeyjum og Grænlandi aðgengilegar í svo miklum mæli sem unnt er. Til lengri tíma litið verður stefnt að samstarfi milli stöðvanna um framleiðslu á efni svo sem sjónvarpsþáttaröðum. Þessi tillaga er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi þess í ágúst síðastliðnum á Grænlandi. Ríkissjónvarpsstöðvar vestnorrænu ríkjanna framleiða allar fréttaefni í einhverjum mæli. Einnig eru nokkrar sjónvarpsþáttaraðir og sjónvarpsmyndir framleiddar í löndunum þremur. Vestnorrænu ríkissjónvarpsstöðvarnar hafa unnið saman og til að mynda hafa stöðvar hvers ríkis veitt hinum aðstoð við framleiðslu fréttaefnis frá viðkomandi ríki. Vestnorrænu ríkin eru nágrannar og eiga sér sterk menningarleg tengsl. Samgangur, m.a. ferðamennska, milli landanna er mikill og löndin eiga sér sameiginlega sögu sem og margvísleg menningarleg líkindi. Samvinna milli landanna og gagnkvæmur áhugi fer vaxandi og verði þessari þingsályktunartillögu hrint í framkvæmd mun það ekki aðeins hafa í för með sér aukna þekkingu á nágrannaríkjunum heldur mun það einnig uppfylla þörf og eftirspurn sem þegar er fyrir hendi. Ekki munu felast veruleg útgjöld í framkvæmd tillögunnar þar sem um væri að ræða samninga um skipti á eigin framleiðslu. Þetta mætti t.d. gera með samningi um að nota ákveðið magn af fréttaefni frá hinum vestnorrænu ríkissjónvarpsstöðvunum í hverri viku eða mánuði. Líklega mun falla til einhver kostnaður við umsýslu, þýðingar á efni og við að stofna til samstarfsins en á móti kemur að kostnaður við sýningar á efninu, þ.e. kaup á efni, yrði lítill sem enginn. Ég legg til, frú forseti, að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.