Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 20 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, átta mínútur í fyrstu umferð og sex mínútur í tveimur síðari umferðunum. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Þingflokkur jafnaðarmanna, Sjálfstfl., Alþb. og óháðir, Framsfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir þingflokk jafnaðarmanna tala í fyrstu umferð Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., í annarri umferð Ásta R. Jóhannesdóttir, 18. þm. Reykv., en Jón Baldvin Hannibalsson, 9. þm. Reykv., í þriðju umferð. Fyrir Sjálfstfl. tala í fyrstu umferð Halldór Blöndal samgrh., í annarri Arnbjörg Sveinsdóttir, 5. þm. Austurl., en í þeirri þriðju Einar Oddur Kristjánsson, 3. þm. Vestf. Ræðumenn Alþb. og óháðra verða í fyrstu umferð Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., í annarri umferð Sigríður Jóhannesdóttir, 8. þm. Reykn., en í þriðju umferð Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv. Ræðumenn Framsfl. verða Halldór Ásgrímsson utanrrh. í fyrstu umferð, í annarri umferð Ísólfur Gylfi Pálmason, 4. þm. Suðurl., og í þriðju umferð Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl. Fyrir Samtök um kvennalista tala Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., í fyrstu umferð, í annarri umferð Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., og Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., í þriðju umferð.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Sjálfstfl. og Framsfl. hafa farið með völd í landinu til skiptis eða saman í meira en mannsaldur. Ávallt hafa þeir litið á það sem hlutverk sitt að gæta hagsmuna fárra á kostnað fjöldans. Þeir draga hvor í sinn dilk og þegar þeir setjast saman í Stjórnarráðið er einfaldlega skipt til helminga. Gæsla sérhagsmunanna er þá í vernduðu umhverfi. Meira að segja umræður um breytingar sem þjóðin vill, leiða þeir hjá sér. Yfir 70% landsmanna hafa í skoðanakönnunum lýst vilja sínum til þess að tekið verði gjald fyrir afnot fárra af auðlindum fjöldans. Það mál fæst ekki einu sinni skoðað. Þau málefni sem efst eru á baugi í löndunum í kringum okkur eins og Evrópusamvinnan fást ekki rædd. Þau eru sögð ekki vera á dagskrá. Ríkisstjórnin virðist álíta að hægt sé að einangra íslensku þjóðina. Hún virðist ekki vita að Íslendingar eiga í samkeppni við aðrar þjóðir, ekki bara í viðskiptum heldur einnig á sviði menntunar, lífskjara og réttinda. Sé menntunin vanrækt eins og nú er gert og fólki ekki sköpuð sömu skilyrði og bjóðast í nágrannalöndunum til þroska, afkomu og heilbrigðs fjölskyldulífs, þá missum við unga fólkið okkar úr landi. Landflótti hæfaleikafólksins er raunar þegar hafinn. Góðir áheyrendur. Oft byrgir dægurmálaþrasið okkur framtíðarsýn. Nógu margir munu ræða ágreiningsmál líðandi stundar í kvöld. Ég vil ræða framtíðina. Ný viðhorf ryðja sér til rúms í Evrópu. Breskir jafnaðarmenn hafa á grundvelli endurnýjaðrar jafnaðarstefnu unnið sinn mesta kosningasigur í 150 ár. Í Frakklandi eru jafnaðarmenn í sókn. Í Þýskalandi aukast sigurlíkur þeirra. Þó reynt sé að einangra Ísland frá umheiminum fer ekki hjá því að áhrifa af sókn jafnaðarstefnunnar í Evrópu gæti líka hér. Við getum breytt hinu pólitíska landslagi á Íslandi eins og verið er að gera annars staðar í Evrópu, skapað hér öfluga hreyfingu jafnaðarmanna, aflið sem skort hefur í íslenskum stjórnmálum alla þessa öld. Flestöll ágreiningsefni sem ollu sundrungu í hreyfingu okkar heyra nú sögunni til. Þau eru ekki lengur viðfangsefni samtímans, hvað þá heldur framtíðarinnar. Hið skýra markmið okkar er sameiginlegt framboð íslenskra jafnaðarmanna vorið 1999. Málefni slíks sameiginlegs framboðs eiga ekki að vefjast fyrir okkur: Frelsi og jafnrétti til menntunar og vinnu, frjáls samkeppni með öflugri neytendavernd gegn fákeppni og hringamyndunum, velferð og öryggi með þarfir fjölskyldunnar í fyrirrúmi, barnabætur greiðist án tekjutenginga, tekjutenging grunnréttinda aldraðra og fatlaðra í almannatryggingakerfinu verði afnumin, jafn aðgangur allra að heilbrigðisþjónustu og biðlistarnir styttir um helming. Lýðræði og valddreifing með jöfnun atkvæðisréttar og þjóðaratkvæðagreiðslu um hin stærri mál. Tryggð verði dreifð eignaraðild almennings við einkavæðingu ríkisfyrirtækja, atvinnulýðræði í fyrirtækjum og bætt réttarstaða verkafólks við gerð kjarasamninga. Kvenfrelsi og mannréttindi með jöfnum rétti kynjanna á vinnumarkaði og í fjölskyldunni. Jafnrétti er mannréttindi. Menntun og mannauður þar sem öllum verði gert kleift að stunda það nám sem stendur huga og hæfileikum næst. Með símenntun og endurmenntun verði þeim stóra hópi fólks sem ekki hefur notið starfs- og framhaldsmenntunar gefið annað tækifæri. Framlög ríkisins til menntamála og rannsókna verði aukin á hverju ári. Menningarmálin fái sjálfstæðan sess í stjórnkerfinu með stofnun sérstaks menningarmálaráðuneytis því íslensk menning er ekki aðeins grundvöllur okkar sem sjálfstæðrar þjóðar, heldur skapar hún atvinnu og efnahagsleg verðmæti. Samræmd auðlindastefna tryggir sameiginlegt forræði þjóðarinnar yfir auðlindum lands og sjávar og leggja skal á gjald fyrir afnotarétt á takmörkuðum auðlindum, orku fallvatna og jarðhita og nýtingu fiskstofna. Veiðileyfagjald eitt og sér getur lækkað skatta á hvern Íslending um tugi þúsunda króna á ári. Með samræmdri auðlindastefnu er því í senn hægt að lækka tekjuskatt og gera stórátak í menntamálum og í umhverfis- og náttúruvernd. En við Íslendingar eigum að lifa í sátt við umhverfið, nýta auðlindirnar með sjálfbæra þróun í huga, tryggja umgengnisrétt almennings að íslenskri náttúru og skyldur þjóðarinnar til uppgræðslu landsins. Nýsköpun og frumkvæði á að örva með aukinni erlendri fjárfestingu og auknu samstarfi við erlenda aðila á sviði rannsókna. Evrópusamvinnan, þátttaka Íslands í norrænu samstarfi og starfi Sameinuðu þjóðanna á að vera grundvöllur íslenskrar utanríkisstefnu. Efna skal til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort Ísland eigi að óska eftir aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Verði sú niðurstaða jákvæð á að hefja viðræður og bera svo samningsniðurstöðurnar undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Ég hef hér varpað fram hugmyndum um nokkur baráttumál sem auðveldlega gætu orðið grundvöllur sameiginlegs framboðs jafnaðarmanna og félagshyggjufólks. Þessar hugmyndir set ég fram sem umræðugrundvöll. Það er nefnilega ekki eins erfitt og margir halda að finna málefnalegt inntak slíks framboðs. Ég sé ekki hvaða ágreiningur ætti að geta orðið svo stór að hann kæmi í veg fyrir samstarf okkar. Við þurfum hins vegar að virkja vilja fólksins í lið með okkur. Jafnaðarstefnan er í rauninni meirihlutaskoðun Íslendinga. Gerum okkur ljóst að jafnaðarmenn er ekki bara að finna innan vébanda stjórnarandstöðuflokkanna heldur ekki síður meðal óflokksbundins fólks og í hópi kjósenda stjórnarflokkanna. Hins vegar hefur vantað trúverðugan og sterkan valkost jafnaðarmannaframboðs fyrir þetta fólk til þess að kjósa. Þann valkost eigum við að búa til. Það er okkar hlutverk. Hvernig gerum við það? Með því að virkja fólkið með okkur. Við verðum að treysta fólkinu í þessu landi og breyta vinnubrögðum okkar sjálfra, m.a. við val á frambjóðendum í anda þess lýðræðis og frelsis sem okkur er svo hugleikið. Þannig fáum við fólk til að trúa því að við viljum og getum breytt þessu þjóðfélagi í átt til jöfnuðar, frelsis og bæðralags. Kveðjum þá veröld sem var. Gerum 21. öldina að öld íslenskrar jafnaðarstefnu. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Konur og karlar. Orðið bjartsýni kemur óðar fram á varir mínar þegar ég tek til máls hér í kvöld. Ég er bjartsýnn á horfurnar í þjóðarbúskapnum eins og þær blasa við og ég tel mig hafa full rök fyrir því að mér leyfist að vera það. Til að skýra mál mitt betur ætla ég að fara í stutta upprifjun og biðja fólk að hugsa um ástandið eins og það var á áttunda áratugnum og níunda áratugnum þegar verðbólgudraugurinn reið hér húsum. Lítum svo í kringum okkur núna. Það er að vaxa upp í landinu kynslóð sem ekki þekkir verðbólguna nema af afspurn. Það hefði þótt trúleg saga eða hitt þó heldur fyrir áratug eða svo, en það lýsir hinum miklu umskiptum sem hér hafa orðið. Ég sé líka ástæðu til að minna á áfallaárin 1992 og 1993 sem nú eru óðum að gleymast. Þá fór það saman að aflaheimildir voru skornar niður um þriðjung og verðlag fór lækkandi á nánast öllum okkar útflutningsvörum. Það var því hart í ári. En við Íslendingar sýndum það þá sem oft endranær að við kunnum að standa saman við slíkar kringumstæður. Kjarasamningarnir 1993 tóku mið af aðstæðum og fólu ekki sér almennar kjarabætur heldur miðuðust við það eitt að verja kaupmáttinn og búa í haginn fyrir framtíðina. Og það tókst með þeim aðgerðum í efnahagsmálum sem ríkisstjórnin greip til og fólust m.a. í því að leggja fram verulegt fé til atvinnuuppbyggingar og til samgöngubóta. Umskiptin til hins betra voru snögg og nú sjáum við svo sannarlega til sólar, Íslendingar. Síðustu ár hefur efnahagsþróunin verið einstaklega hagstæð. Það hefur verið mikill hagvöxtur, það hefur verið stöðugleiki í verðlagsmálum, það er vaxandi atvinna og störfum hefur fjölgað. Afkoma fyrirtækjanna hefur verið góð og kaupmátturinn er vaxandi. Á blaðinu hér fyrir framan mig er ég með tölur um það frá Þjóðhagsstofnun. Mælikvarðinn er kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann. Hann hefur vaxið um 3,5% 1995, 4,5% 1996 og aftur í ár um 4,5% og síðan til aldamóta er búist við að kaupmátturinn vaxi um 3--4% á ári. Þetta er töluvert meiri kaupmáttaraukning en í aðildarríkjum OECD þar sem hún hefur verið 2,5% eða svo. Nýju kjarasamningarnir eru okkur Íslendingum gott vegarnesti inn í nýja öld. Þeir gefa vissulega fyrirheit um að efnahagslegi ávinningurinn verði mikill. Aðilar vinnumarkaðarins, atvinnurekendur ekki síður en launþegar, trúa því að fyrirtækin eigi að hafa svigrúm og bolmagn til að standa við fyrirheitið um lífskjarabatann. Það sýnir ákvæðið um að kjarasamningarnir séu uppsegjanlegir ef kaupmáttur ráðstöfunartekna hækkar ekki með sama hætti og meðal nágrannaþjóða. Þannig endurspegla kjarasamningarnir þá trú sem aðilar vinnumarkaðarins hafa á undirstöðum efnahagslífsins, endurspegla þá staðreynd að ríkisstjórninni hefur tekist að skapa atvinnulífinu rekstrarumhverfi sem er sambærilegt við það besta sem er í nálægum löndum, rekstrarumhverfi sem gefur olnbogarými og ný sóknarfæri bæði hér á landi og inn í önnur lönd líka, sem er mikilsvert. Að sínu leyti kom ríkisstjórnin að kjarasamningnunum með veigamiklum breytingum í skattamálum og skiptir þar mestu máli að það hefur náðst að taka svo vel til í ríkisfjármálunum að það er raunhæft að lækka tekjuskattinn verulega á næstu árum, um 1,1% á þessu ári, um 1,9% til viðbótar um næstu áramót og aftur um 1% 1. janúar 1999. Þessi skattalækkun dregur úr jaðaráhrifum og jafngildir um 2% hækkun kaupmáttar ráðstöfunartekna heimilanna. Á þessu ári verður ríkissjóður rekinn hallalaus í fyrsta skipti um árabil. Þar með hefur skuldasöfnun ríkisins verið stöðvuð og er mikilvægt að okkur takist að halda þessu jafnvægi í ríkisfjármálunum nú þegar ákveðnar hafa verið miklar stóriðju- og virkjunarframkvæmdir til ársins 1999. Það tryggir hagvöxt á næstu árum og býr í haginn fyrir varanlegan hagvöxt til framtíðar. Miklar skipulagsbreytingar eru fram undan í hagkerfinu með því að samþykkt hafa verið lög um að breyta Landsbankanum og Búnaðarbankanum í hlutafélög og um stofnun Fjárfestingarbanka og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Með þessum ákvörðunum er lagður grunnur að því að ríkið dragi sig úr atvinnustarfsemi á fjármálamarkaði á næstu árum eins og það hefur gert á svo mörgum öðrum sviðum. Það er nauðsynlegt vegna mikilla sviptinga sem fyrirsjáanlegar eru á íslenskum fjármálamarkaði vegna nýrrar samkeppni erlendis frá og til þess að öll fyrirtæki starfi við sömu skilyrði. Frá árinu 1991 hefur markvisst verið unnið að sölu ríkisfyrirtækja sem eru í samkeppnisrekstri með góðum árangri. Þannig er stefnt að því strax eftir stofnun Fjárfestingarbankans að selja hlutabréf ríkisins í umtalsverðum mæli og jafnframt er ráðgert að heimila útboð á nýju hlutafé bankanna, en meiri hlutinn í þessum fjármálastofnunum verður ekki seldur nema sérstök ákvörðun Alþingis komi til. Með því að breyta Pósti og síma í hlutafélag var stigið nauðsynlegt skref til einkavæðingar. Það sýnir reynslan frá öðrum löndum. Fjarskipti eiga sér ekki lengur nein landamæri og þau verða algjörlega gefin frjáls hér á landi um næstu áramót. Til þess að styrkja samkeppnisstöðuna er nú í athugun hvort rétt sé að skipta fyrirtækinu upp í tvö fyrirtæki. Og í framhaldi af því og samtímis hlýtur að koma til athugunar hvort rétt sé að bjóða út nýtt hlutafé með mjög dreifðri eignaraðild og sérstöku tilliti til starfsmanna en slíka ákvörðun yrði að sjálfsögðu að leggja fyrir Alþingi. Póstur og sími er vissulega fyrirferðarmikill í íslensku umhverfi eins og Flugleiðir, en hvorugt þessara fyrirtækja getur vaxið né boðið fyrsta flokks þjónustu til frambúðar nema þau sæki út fyrir landsteinana. Þá verður heimamarkaðurinn þeim nauðsynlegur styrkur, aflið sem til þess þarf að fara í víking. Yfirleitt er skilningur á þessu hér á landi. Yfirleitt sjá menn að jafnvel þessi fyrirtæki eru dvergar eða lítil peð í alþjóðlegu umhverfi. Þess vegna megum við ekki krenkja þau á heimamarkaðinum. Enginn vafi er á því að sú skipan sem hér hefur verið tekin upp á stjórn fiskveiða hefur sannað sig í veigamiklum atriðum. Fiskifræðingar eru að ná betri tökum á því en áður að halda sókninni í því horfi að ekki sé gengið á fiskstofna. Þannig er líklegt að þorskafli geti vaxið á næstu árum og horfur eru einnig góðar um loðnuveiði. Fyrirtæki í sjávarútvegi hafa verið að skila hagnaði. Auðvitað ræður stöðugleikinn í efnahagsmálum úrslitum um að svo vel skuli hafa til tekist en hitt hefur líka skipt miklu máli að það hefur verið stöðugleiki í stjórn fiskveiða þannig að útgerðarfyrirtækin hafa vitað út frá hverju þau hafa mátt ganga. Þannig hafa þau getað skipulagt sig fram í tímann í fjárfestingu og í umsvifum. Það hefur aftur auðveldað þeim að sækja á fjarlæg mið út fyrir 200 mílurnar sem er okkur Íslendingum ómetanlegt til framtíðar vegna þeirra nýju fiskveiðiheimilda sem við þannig ávinnum okkur. Jafnframt hafa framsæknir útgerðarmenn getað einbeitt sér að því að selja þekkingu víðs vegar í öðrum löndum og haslað sér þar völl og er raunar sömu sögu að segja um fisksölufyrirtækin stóru, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Íslenskar sjávarafurðir. Herra forseti. Ég hef hér gert hið efnahagslega umhverfi að umtalsefni af því að góður efnahagur og batnandi er forsenda þess að við getum búið okkur þau lífskjör, Íslendingar, og það menningarlega umhverfi sem við stefnum að og eigum skilið. Það er forsendan fyrir því að við getum gengið með beint bak inn í tuttugustu og fyrstu öldina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Um þessar mundir eru tvö ár liðin frá því núverandi ríkisstjórn komst til valda og kjörtímabil hennar því hálfnað. Það er eðlilegt að á þessum tímamótum skoði menn verk ríkisstjórnarinnar. Hvað hefur þessi ríkisstjórn t.d. gert fyrir fjölskyldurnar í landinu og þá sem lakast standa? Pólitík ríkisstjórnarinnar minnir um margt á spilið matador þar sem þeir eru í fyrirrúmi sem eiga allar göturnar, húsin og hótelin en hinir eru úr leik. Íslenskt þjóðfélag er að breytast. Óheft samkeppni ræður ferðinni en sífellt minna er lagt upp úr samtryggingu og samhjálp. Hagsmunir fjármagnseigenda eru hafðir að leiðarljósi í stað þess að hugsa um hag heildarinnar. Þetta er stefna sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks rekur. Á fyrsta starfsári sínu einbeitti ríkisstjórnin sér að því að ráðast að undirstöðum verkalýðshreyfingarinnar. Farið var í grundvallarbreytingar á vinnulöggjöfinni og lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og þær breytingar þvingaðar fram í skjóli meiri hluta stjórnarinnar gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar. Í því máli snerist pólitík ríkisstjórnarinnar um að veikja undirstöður samtaka launafólks, ekki um það að bæta hag þess. Á yfirstandandi þingi er haldið áfram að höggva í undirstöður verkalýðshreyfingarinnar og velferðarkerfisins. Ríkisstjórnin var varla búin að koma í gegn lögum sem tryggja opinberum starfsmönnum 15% iðgjaldagreiðslur í samtryggingarsjóðakerfi, þegar fram kom frumvarp um gerbyltingu á lífeyrissjóðunum. Ríkisstjórnin hefur sýnt með verkum sínum á fyrri hluta kjörtímabilsins, að hún hefur fyrst og fremst áhuga á að tryggja hagsmuni fjármagnseigenda. Það er hennar pólitík. Með þeim aðgerðum sem hún hefur þegar gripið til og þeim aðgerðum sem hún hefur boðað, beitir ríkisstjórnin sér fyrir einni mestu eignartilfærslu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin vinnur að því að koma hér á hörðu samfélagi, þar sem blind samkeppni ræður ferðinni. Aðrar þjóðir hafa reynt þessa leið og lagt ofurtrú á mátt samkeppninnar. Þessar þjóðir hafa nú eða eru að snúa af þeirri braut. Og hvers vegna? Vegna þess að þessi stefna, þessi leið tók í engu tillit til undirstöðu þjóðfélagsins, þ.e. fjölskyldunnar. Þegar leið blindrar samkeppni er valin til að mæta breyttu umhverfi, þá gleymist að framtíð öflugs samfélags byggist ekki hvað síst á sterkri stöðu fjölskyldunnar. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks er ekki ríkisstjórn sem metur gildi fjölskyldunnar. Þó hefur hún lagt fram á Alþingi tillögu að opinberri fjölskyldustefnu þar sem fögur orð eru á prenti um mikilvægi fjölskyldunnar sem athvarf einstaklingsins fyrir tilfinningalegt öryggi. Og að tryggja beri sem bestan aðbúnað fjölskyldunnar með sérstakri áherslu á hag barna, aldraðra og öryrkja. En er þetta trúverðug stefnuyfirlýsing þegar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar hníga í aðra átt? Fyrirtækin hafa eins og áður sagði fengið aukið svigrúm í góðærinu margumtalaða, en finna fjölskyldurnar fyrir batnandi hag? Tölur um aukna skuldasöfnun heimilanna tala sínu máli. Kjör námsmanna eru óviðunandi. Ungt fjölskyldufólk sem er að koma sér þaki yfir höfuðið býr enn við óheyrilega háa jaðarskatta þrátt fyrir loforð ríkisstjórnarflokkanna í þeim efnum. Ógerningur er fyrir vinnandi fólk að vinna sig út úr vítahring skuldasöfnunar og óbærilegs vinnuálags. Skattkerfið hefur leitt af sér hróplegt óréttlæti, sem m.a. birtist í allt of háum jaðarsköttum sem bitna hvað verst á barnafólki, öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Ríkisstjórnin hefur lofað umbótum vegna jaðarskattanna en raunin hefur verið sú að þær breytingar, sem gerðar hafa verið, hafa fært barnlausu hátekjufólki tekjuauka, en þær hafa hins vegar bitnað illa á barnafólki, ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Fjármálaráðherra skipaði sérstaka nefnd til þess að skoða áhrif jaðarskatta og koma með tillögur til úrbóta. Það bólar þó ekkert á margboðuðum aðgerðum ríkisstjórnarinnar hvað varðar jaðarskattana og þegar stjórnin er innt eftir svörum um störf nefndarinnar þá eru þau engin. Það er einfaldlega ekki á áhugasviði ríkisstjórnarinnar að bæta hag launafólks. Hún hefur bara áhuga á stóriðju, einkavæðingu, að brjóta samtakamátt verkalýðshreyfingarinnar og á hefðbundnum helmingaskiptum milli stjórnarflokkanna. Á meðan heldur áfram hrein og klár eignaupptaka hjá barnafólki, öryrkjum og ellilífeyrisþegum, sem eru dæmdir til þess að sitja fastir í gildru fátæktarinnar. Við skulum taka raunverulegt dæmi um hjón, rúmlega sjötug sem bæði eru komin á ellilífeyrisaldur. Hann er rafvirki, hún er sjúkraliði. Lífeyrisgreiðslur hans hækkuðu nýverið um 12.500 kr. á mánuði. Sú hækkun skilaði þessum hjónum 1.576 krónum í hærri ráðstöfunartekjur á mánuði, því ríkissjóður hirti 87.5% af hækkuninni. Tæp 41% greiðslunnar fara í skatta, tekjutrygging hjónanna lækkar um 5.814 krónur samtals og eftir standa þá þessar 1.576 krónur á mánuði. Þetta er aðeins eitt af fjölmörgum dæmum úr daglegu lífi lífeyrisþega sem geta ekki drýgt tekjur sínar með vinnu. Þessa óréttlátu skattlagningu verður að afnema og breyta skattkerfinu, nýta það sem tæki til jöfnunar. Er t.d. eitthvert réttlæti í því að Íslandsbanki sem hagnaðist um 642 milljónir á síðasta ári greiddi aðeins 13,6 milljónir í tekjuskatt eða sem samsvarar því sem 25 hjón með meðaltekjur landverkafólks greiða í tekjuskatt á ári? Og skyldi hagnaður þessara 25 hjóna hafa verið einhver? Ætli það hafi verið stórar fjárhæðir sem þau lögðu fyrir? Þessi skattastefna er fjölskyldufjandsamleg. Henni verður að breyta. Og hópur þeirra sem þarfnast aðstoðar til framfærslu stækkar líka stöðugt eins og nýjar tölur frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar sýna. Greiðslur stofnunarinnar vegna fjárhagsaðstoðar eru nú 71 millj. kr. á mánuði og hafa aldrei verið hærri. Öryrkjum sem leita eftir fjárhagsaðstoð hjá borginni hefur fjölgað verulega og fólk undir 25 ára aldri er fjórðungur þeirra sem leita aðstoðar. Við skulum líka muna að enn eru þúsundir án atvinnu þrátt fyrir allt tal um góðæri og svo sorglegt sem það er þá er hópur launafólks enn á svo lágum launum að þau duga ekki til framfærslu. Þetta minnir á matador-samfélagið þar sem launafólk er stöðugt hrakið aftur á byrjunarreit og stjórnendur leiksins mæla allt á mælistiku fjármagnsins. Ríkisstjórnin hefur það greinilega að markmiði að brjóta niður í stað þess að bæta samtryggingarkerfið sem við höfum búið við samanber tillögur hennar í lífeyrissjóðsmálum og meðferð á almannatryggingarkerfinu, viðhorf og tillögur í mennta- og heilbrigðismálum. Tillaga ríkisstjórnarinnar um mótun stefnu í málefnum fjölskyldunnar er enn orðin tóm, verkin sýna hina raunverulegu stefnu. En stjórnmálin eiga að snúast um það að eyða óréttlæti og auka jöfnuð. Þau eiga ekki að snúast um að stilla þeim lægstlaunuðu upp við vegg hvað varðar sjálfsögð mannréttindi eins og t.d. heilbrigðisþjónustu og aðgang að menntakerfi. Góðir áheyrendur. Alþýðubandalagið vill að pólitík snúist um fólk, fjölskylduna og hag launafólks. Alþýðubandalagið hafnar því að fjármunir séu settir í gæluverkefni einkavina ríkisstjórnarinnar og hagsmunum barna, aldraðra, öryrkja og fjölskyldunnar sé kastað út af borðinu. Þingflokkur Alþýðubandalagsins og óháðra hefur í vetur lagt fram fjölmörg mál sem eru til hagsbóta fyrir launafólk og tryggja bættan hag fjölskyldunnar. Tillögur okkar hafa ekki hlotið náð fyrir augum stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar, enda snýst þeirra pólitík ekki um fólk, ekki um fjölskylduna heldur um mátt fjármagnsins. Á nýafstaðinni ráðstefnu sem stjórnarandstöðuflokkarnir héldu sameiginlega komu fram merkilegar upplýsingar um hvaða áhrif þessi stefna ríkisstjórnarinnar hefur í átt til nýrrar stéttaskiptingar. Þar var nefnd sú líking að þjóðfélagið skiptist í dag í þrjú farrými, hið fyrsta þar sem sætu fjármagnseigendur og aðrir séraðstöðuhópar, annað þar sem bjargálna launamenn eru og hið þriðja þar sem ófaglært verkafólk situr, atvinnulausir og öryrkjar, og þarna er mjög stór hópur. Þetta farrými stækkar óðum verði valdatími núverandi ríkisstjórnar langur.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir rétt rúmum tveimur árum kom sú ríkisstjórn sem nú situr til valda. Mikil svartsýni var þá í landinu. Það var vaxandi atvinnuleysi, hagvöxtur hafði enginn verið um nokkurt skeið, fjárlagahalli var mikill. Við þessar aðstæður kom núv. ríkisstjórn til valda, full bjartsýni og setti sér háleit markmið. Þau markmið voru aukinn hagvöxtur, fleiri störf í landinu og ráðast átti gegn atvinnuleysinu og tryggja undirstöður velferðarinnar. Það voru margir sem spáðu þessari ríkisstjórn illa. Það voru margir sem sögðu að þetta yrði ríkisstjórn kyrrstöðu og afturhalds. Ég er helst á því að núv. stjórnarandstaða hafi verið einna háværust í þeim spádómum. En hvernig hefur þetta gengið og hvernig hefur farið? Hvar er þessi kyrrstaða og hvar er þetta afturhald? Lýsir kyrrstaðan sér m.a. í því að hér er meiri hagvöxtur en víðast hvar í kringum okkur? Tæp 6% á síðasta ári, 3,5% á þessu ári og spáð er 3--4% hagvexti á næstu árum. Lýsir kyrrstaðan sér í vaxandi fjölgun starfa? Það liggur fyrir að störfum muni fjölga fram til aldamóta um a.m.k. 12 þúsund. Liggur kyrrstaðan í þeim breytingum sem eru að verða á þjóðfélaginu, t.d. með því að við höfum lagt grunn að breyttu bankakerfi, breyttu sjóðakerfi? Við höfum breytt Lánasjóði íslenskra námsmanna. Við höfum staðið fyrir því að ráðist er í miklar fjárfestingar í landinu, m.a. í stóriðju. Er þetta sú kyrrstaða sem menn voru að spá? Nei, þetta hefur ekki verið ríkisstjórn kyrrstöðu. Þetta hefur verið ríkisstjórn framfara og við eigum að halda áfram á þeirri braut. Það er ekki þar með sagt að engin vandamál séu og það séu engin úrlausnarefni sem við eigum við að glíma. Auðvitað eru ýmsir einstaklingar í okkar samfélagi sem eiga erfitt og svo mun alltaf verða. Auðvitað eru ýmis byggðarlög sem berjast við erfiðleika og svo mun alltaf verða. En aðalatriðið er að hafa einhverja möguleika til að takast á við þessi viðfangsefni, að búa við þá efnahagslegu stöðu að það sé eitthvað hægt að gera. Hér hefur verið sagt að þessi ríkisstjórn sé fyrst og fremst ríkisstjórn fjármagnsins. Það vill nú svo til að sú sama ríkisstjórn hefur lagt skatt á fjármagnið sem var búið að tala um í mörg ár að gera en aldrei komist í framkvæmd. Ekki lýsir það kyrrstöðu. En það verða allir að gera sér grein fyrir því að framfarir verða ekki nema haldist í hendur hin vinnandi hönd og fjármagn. Og auðvitað mun alltaf verða tekist á um hvað þessi öfl eiga að fá í sinn hlut, hvað hin vinnandi hönd á að fá og hvað fjármagnið á að fá. Við í núv. ríkisstjórn eða þið í stjórnarandstöðu eruð ekki einráð um það. Við búum við vaxandi alþjóðlega samkeppni og við erum hluti af alþjóðlegum fjármálamarkaði og það verður aldrei hægt að búast við því að mikill munur verði á íslensku fjármagni eða erlendu fjármagni. En að þessu öllu erum við að vinna vegna fólksins og vegna þess að við viljum hag fólksins betri og viljum leggja grunn að betri framtíð þess. Menn spyrja gjarnan: Hvað er fram undan og hvað ætlar þessi ríkisstjórn að gera á næstu tveimur árum? Verkefnin eru næg. Það verður engin kyrrstaða. Auðvitað skiptir meginmáli að halda utan um þann ávinning sem náðst hefur í íslensku samfélagi, viðhalda stöðugleika, viðhalda viðskiptajöfnuði --- og þar er hætta á ferðum, --- koma í veg fyrir að verðbólga vaxi á nýjan leik, standa þannig að verki að atvinnuleysi minnki og standa þannig að verki að við getum treyst okkar velferðarkerfi og búið betur í haginn. Og það er ekki hægt að treysta velferðarkerfið öðruvísi en að hafa traustan og góðan grundvöll. Hér er sagt að það hafi mætt afgangi. Það er rangt að það hafi mætt afgangi en það er ekki þar með sagt að ekki megi betur gera. En hvernig ætlar stjórnarandstaðan að gera betur í velferðarkerfinu nema að hafa traustan efnahagslegan grundvöll? Það vita allir sem komið hafa nálægt þessum málum að slíkt er ekki hægt. Grunnur hefur verið lagður að breyttu lífeyriskerfi sem er eitt mikilvægasta velferðarkerfi sem við búum við. Mikilvægt er á næstu árum að vinna áfram að því að spinna saman almannatryggingakerfið og lífeyriskerfið þannig að þeir sem aldraðir eru geti búið við áhyggjulaust ævikvöld. Ég vil einnig nefna umhverfismál sem verður vaxandi málaflokkur á næstu árum og ríkisstjórnin mun sinna þeim málum í vaxandi mæli. Við höfum fyrst og fremst litið til hafsins og þeirra vandamála sem þar eru en við þurfum líka að líta til loftmengunar og annarra vandamála í sambandi við umhverfismál. En það má aldrei verða svo að við Íslendingar getum ekki nýtt okkar orkulindir, orkulindir sem ekki menga umhverfið. Það er grundvallaratriði að við fáum að nota þessar orkulindir okkur sjálfum til framdráttar og í reynd heiminum öllum. Ég vil jafnframt nefna menntamál sem er mikilvægur málaflokkur og þarfnast vaxandi athygli. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á þennan málaflokk. Grunnskólinn hefur verið færður til sveitarfélaganna og menntmrn. hefur unnið að mikilvægum breytingum og þannig verður áfram unnið. Ég vil að síðustu nefna utanríkismál. Það verður áfram unnið að því að treysta stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna og þar eru mörg mikilvæg mál nú á dagskrá. Ég vil nefna Schengen-samstarfið sem skiptir miklu máli. Ég vil nefna stækkun NATO. Ég vil nefna viðskiptaumhverfi Íslendinga og samskiptin við Evrópusambandið. Allt eru þetta mál sem verður unnið að á þeim árum sem fram undan eru. Góðir Íslendingar. Það er vissulega vor í lofti. Það er ekki aðeins vor í lofti úti, það er vor í lofti í öllu íslensku samfélagi. Við þurfum að halda vel á þessu vori og hlúa vel að þeim gróðri sem er nú að skjóta rótum. Það verður meginverkefni ríkisstjórnarinnar á næstu tveimur árum.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Senn líður að þingfrestun og sumarið nálgast. Þrátt fyrir kuldann úti dylst engum að vor er í lofti bæði í náttúrunni og í pólitíkinni. Nýafstaðnar kosningar í Bretlandi hafa skapað nýja von, ekki bara þar heldur líka hér. Eftirfarandi lýsing breskrar fræðikonu á þessari nýju von er eitthvað á þessa leið: ,,Kosningaúrslitin hafa skapað nýjar væntingar. Öll umræðan í fjölmiðlum er gagntekin af nýrri þjóðfélagssýn, af samfélagi samkenndar og margbreytileika þar sem pláss er fyrir alla í stað samfélags þar sem gæðin voru aðeins fyrir fáa útvalda. Gæðin voru eins og gullepli sem allur almenningur varð að láta sér nægja að dreyma um. Nú heyrum við orð eins og samfélag, réttlæti, umhyggja og jafnrétti. Sú tilfinning er sterk að nú hafi opnast möguleikar fyrir alla. Þetta er góð tilbreyting eftir falsið, tvískinnunginn, snobbið og illgirnina hjá íhaldinu sem loksins, loksins, hefur hrökklast frá völdum. Og allar þessar konur í þinginu og ráðherra sem er samkynhneigður og annar sem er blindur, fólk sem hefur háleit markmið í stjórnmálum. Það er yndislegt fyrir unga fólkið að upplifa þessi tímamót þegar þjóðin losnar undan oki íhaldsins inn í betri tíma með áherslu á bætta menntun og nýsköpun undir forustu verkamannaflokksins nýja.`` Svo mörg voru þau orð. Því miður er ekki hægt að segja hið sama um stjórnmálaástandið hér á landi þar sem harðnandi samkeppni, köld frjálshyggja, hagsmunagæsla og völd valdanna vegna, einkenna stjórnmálin. Framsókn virðist alveg vera búin að kasta kosningaloforðunum um ,,fólkið í fyrirrúmi`` og íhaldinu vex nú fiskur um hrygg á kostnað gilda um jafnrétti og samhjálp og virðingu fyrir mannréttindum allra án tillits til kynferðis, aldurs, efnahags eða andlegs og líkamlegs atgervis. Menntakerfið er vanrækt, þrátt fyrir góðærið, sem birtist áþreifanlegast í lágum launum kennara, allt frá leikskólum til háskóla. Stöðugt er þrengt að velferðarkerfinu, bæði heilbrigðis- og tryggingakerfinu svo og að verkalýðshreyfingunni. Síðasta atlagan að lífeyrissjóðum landsmanna gefur vísbendingar um næstu skref þessarar ríkisstjórnar. Atvinnustefnan með áherslu á mengandi stóriðju er stórhættuleg fyrir ímynd landsins og vistvænar atvinnugreinar, ekki síst vegna þess að slegið er af mengunarkröfum og staðsetning stóriðjunnar er vanhugsuð. Þó að efnahagsástandið sé með betra móti þar sem góðæri hefur verið til sjávar fer afraksturinn í vaxandi mæli til sægreifa og fjármagnseigenda en síður til almennings eða verkafólks. Nýafstaðnir kjarasamningar hafa fært fólki kjarabætur en verkafólk á Vestfjörðum þarf að heyja langt verkfall til að ná fram kröfunni um 100 þúsund kr. á mánuði á meðan milljónamæringunum fjölgar á öðrum sviðum samfélagsins. Þetta er samfélag sem í vaxandi mæli einkennist af völdum fjármagnsins yfir þeim sem enn eygja von um gulleplin eftirsóttu og hinum sem eiga fullt í fangi með sig og sína í viðvarandi atvinnuleysi og æ aðþrengdara velferðarkerfi. Starfið á Alþingi hefur verið annasamt að undanförnu og í skjóli nætur er reynt að styrkja enn frekar stöðu kvóta- og fjármagnseigenda, nú síðast með því að heimila veðsetningu á aflaheimildum með skipi. Við stjórnarandstæðingar náum ekki mörgum málum hér fram en ég tel þó að við höfum margvísleg áhrif og höfum t.d. komið því til leiðar að afgreiðsla á umdeildu frv. um háskólastigið var frestað til næsta þings. Sömuleiðis höfðum við áhrif á það að samþykkt var í dag að hækka sjálfræðisaldur barna í 18 ár enda höfum við Jóhanna Sigurðardóttir flutt frumvörp um slíkt á tveimur þingum. Þetta sýnir okkur að lýðræðið getur verið virkt þó að vissulega séu mörg dæmi þess að stjórnarflokkarnir keyri umdeild mál í gegn með offorsi og neiti að taka þingmannatillögur á dagskrá. Slík urðu t.d. örlög tillögu minnar um aðgerðir gegn kynferðislegri áreitni þrátt fyrir lofsamlegar umsagnir. Þessi vinnubrögð þingsins þarf að bæta. Herra forseti. Á nýafstaðinni ráðstefnu stjórnarandstöðuflokkanna um mennta-, fjölskyldu- og velferðarmál var dregin fram skýr mynd af þeim þjóðfélagsbreytingum sem nú eru að eiga sér stað. Af upplýsingaþjóðfélaginu þar sem þekking og menntun verður það sem skilur á milli farrýma. Bent var á að gjáin á milli þeirra sem eru á fyrsta og öðru farrými fjármagnseigenda og þeirra sem ná tökum á tækninni annars vegar og hinna sem sitja eftir á þriðja farrými hins vegar, mun breikka nema markvisst verði unnið gegn því með bættri menntun fyrir alla og bættu velferðarkerfi. Það þarf nýjar áherslur í stjórnmálum sem gera jafnréttissjónarmiðin skynsamleg og hagkvæmnisáherslurnar manneskjulegar. Áðurnefnd ráðstefna var liður í formlegu samstarfi stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi sem Kvennalistinn hefur ákveðið að taka þátt í hvað sem síðar verður. Ráðstefnan var hin fróðlegasta og þar mátti skynja eftirvæntingu meðal fundargesta um frekara samstarf þessara flokka. Í pallborðsumræðum kom í ljós að flokkarnir höfðu mismunandi væntingar til ráðstefnunnar. Við kvennalistakonur komum með opnum huga til að sjá hvað væri í pokanum málefnalega og hvort þarna sé hugsanlegur farvegur fyrir hugsjónir okkar um kvenfrelsi, mannréttindi og samábyrgð. Helgina 3.--4. maí héldum við kvennalistakonur vorþing okkar í Hvalfirði þar sem staðan í stjórnmálunum var rædd. Ítrekuð var hvatning til þátttöku í komandi sveitarstjórnarkosningum og að samtökin legðu áfram áherslu á framboð til Alþingis í því formi sem best þykir henta. Á ráðstefnu stjórnarandstöðunnar sem haldin var 10. maí fann ég áþreifanlega fyrir frjósemi margbreytileikans. Sú skoðun mín styrktist að við ættum að taka áfram þátt í þessu samstarfi af fullum heilindum og láta á það reyna hvort vilji sé fyrir því að tryggja jafnrétti og framgang kvenna í stjórnmálum og hvort áherslur okkar á kvenfrelsi, markvissar jafnréttisáætlanir, umhverfismál, menntun og á velferðarkerfið fái nægjanlegan hljómgrunn. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég tel að Kvennalistinn geti haft úrslitaáhrif á það að fólk á Íslandi eignist svipaðar vonir og Bretar, vonina um samfélag margbreytileikans þar sem pláss er fyrir alla, konur og karla, unga sem aldna, fólk af öllu landinu, af öllum farrýmum þjóðfélagsins, með allar mögulegar sérþarfir og sérvisku. Slíkt samstarf hefur reynst vel í Reykjavíkurborg og kanna þarf til þrautar hvort nú er sögulegt tækifæri til að gera slíkt hið sama á landsvísu. Að því er ég tilbúin að vinna en niðurstaða Kvennalistans um framtíðina ræðst væntanlega af því hvort þessi leið eða einhver önnur þykir vænlegust til að styrkja stöðu kvenna og feminískar áherslur í íslenskri pólitík. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Nú þegar valdatími þessarar ríkisstjórnar sérhyggjunnar er hálfnaður tína stjórnarliðar til það sem þeir telja til afreka. Ég kýs aftur á móti að nefna það sem ríkisstjórnin hefur ekki brugðist við sem er sívaxandi ójöfnuður í þjóðfélaginu. Bilið milli ríkra og fátækra er stöðugt að aukast samanber farrýmin þrjú sem minnst var á áðan. Atvinnuleysi er enn viðvarandi. Um sjö þúsund Íslendingar eru nú án atvinnu og langtímaatvinnuleysi hefur vaxið. Þrátt fyrir góðæri hinna betur settu er misskiptingin meiri. Ég nefni dæmi sem því miður er ekki einsdæmi. Í vikunni hafði 53 ára fjölskyldufaðir samband við mig. Hann hafði orðið fyrir því að missa vinnuna í vetur og þurfti að skrá sig atvinnulausan. Við það lækkuðu ráðstöfunartekjur fjölskyldu hans úr 80.000 kr. á mánuði í um 50.000 kr. Erfið viðbrigði voru fyrir fjölskylduna að láta enda ná saman á atvinnuleysisbótunum. Nú vill svo illa til að þessi maður missir heilsuna eins og getur hent okkur öll. Hann fær kransæðastíflu. Úrskurður læknis er að hann verði að fara í hjartaaðgerð. Eftir slíkri aðgerð er mánaðar bið. Hann er lentur á biðlistunum illræmdu ásamt þúsundum annarra Íslendinga, um sjö þúsund samkvæmt nýjustu tölum. Þann tíma sem hann stendur í þessum veikindum á hann aðeins rétt á greiðslum sjúkradagpeninga sem eru innan við 20.000 kr. á mánuði. Nú lítur út fyrir að hann ásamt fjölskyldu sinni verði að draga fram lífið á þessum smánargreiðslum næstu ellefu mánuði, 20.000 kr. Þetta er á sama tíma og ríkisstjórninni finnst sjálfsagt að greiða hálaunagæðingum sínum í bankastjórnum 25.000 kr. aukalega á dag í dagpeninga í útlöndum, þó svo að allur kostnaður við ferð þeirra og uppihald sé greiddur af bönkunum okkar, og viðbótardagpeningar greiddir fyrir makann ef hann er með í för. Þetta er réttlæti þessarar ríkisstjórnar. Hjartasjúklingurinn fær náðarsamlegast 20.000 kr. á mánuði á meðan hálaunabankastjórinn bætir við launin sín 25.000 kr. á dag við að skreppa til útlanda. Enginn vilji er til að breyta þessu eins og skýrt kom fram í atkvæðagreiðslu í þinginu í gær í bankamálinu um laun bankastjóra þar sem tillaga þar um var felld. Atvinnulausir, sjúkir, aldraðir og öryrkjar eiga ekki málsvara hjá þessari ríkisstjórn. Annað talandi dæmi um það er að á fundi húsnæðisstjórnar í gær synjuðu húskarlar Páls Péturssonar félmrh. öllum beiðnum hússjóðs Öryrkjabandalagsins um heimild til að byggja 40 félagslegar leiguíbúðir til að reyna að svara knýjandi þörf. Öllum beiðnum var synjað. Herra forseti. Ótrúlegt virðingarleysi ríkir gagnvart öldruðum og þeim sem þurfa að treysta á samhjálpina sér til framfærslu. Þó búið sé að semja um kjör við þorra launafólks hefur loforð stjórnvalda til lífeyrisþega um að þeir fái sambærilega kjarabót ekki enn verið efnt. Við fjárlagagerðina í fyrra gerði ríkisstjórnin alvarlega atlögu að kjörum lífeyrisþega. Greiðslur og réttindi þeirra voru skert verulega og gjöld í heilbrigðisþjónustunni aukin til muna. Og nú aftur, við síðustu fjárlagagerð, var seilst í vasa þeirra og sjúklinga til að færa til fjármuni í samfélaginu. Að lokum minni ég á lífeyrissjóðsfrv. ríkisstjórnarinnar þar sem vegið er alvarlega að samhjálpinni. Íslenska lífeyriskerfið, eitt besta kerfi í heimi, eins og þeir segja réttilega sjálfir, fær ekki að standa óhaggað. Vinnubrögðin í því máli eru í takt við annað hjá ríkisstjórninni, hrokinn gagnvart þeim sem málið varðar er algjör. Svona vinnubrögð og áherslur sem einkenna helmingaskiptastjórn íhalds og Framsóknar munu verða ríkjandi fram á næstu öld bregðist jafnaðarmenn og félagshyggjufólk ekki skjótt við kalli nýrra kynslóða. Kalli um raunverulegan valkost, öflugan stóran jafnaðarmannaflokk, alla vinstri menn í einni hreyfingu. Krafan er skýlaus. Vinstri menn í Háskóla Íslands hafa sigrað íhaldið undir merkjum Röskvu í kosningum þar undanfarin sjö ár. Þar hafa jafnaðarmenn átt árangursríkt samstarf og sú kynslóð krefst þess að stjórnmálin á landsvísu svari því kalli. Gróska hefur verið stofnuð til að fylgja kröfunni eftir. Okkur er ekki stætt á að viðhalda úreltu flokkakerfi frá því á fyrri hluta aldarinnar. Persónulegir hagsmunir verða að víkja til hliðar. Þeir sem ekki svara kalli nýrra tíma eru að dæma sig úr leik. Íbúar í nágrannalöndum okkar hafa hafnað áherslum forréttinda hinna fáu. Á Norðurlöndunum eru jafnaðarmannaflokkarnir stórir og öflugir. Nú síðast í Bretlandi hafa áherslur íhaldsmanna beðið lægri hlut fyrir jafnaðarstefnunni með glæsilegum sigri Verkamannaflokksins. Fylgjum fordæmi þeirra, sameinumst um að gera Ísland að betra landi fyrir alla þegna samfélagsins undir merkjum nýrrar jafnaðarhreyfingar fyrir aldamót.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Mikill árangur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í efnahagsmálum er staðreynd. Hagur þjóðarbúsins, fyrirtækja og einstaklinga hefur farið batnandi ár frá ári og tryggt Íslandi stöðu meðal þeirra þjóða sem hvað mestum árangri hafa náð. Þjóðhagsáætlun fyrir árið 1997 bendir til að sú jákvæða þróun haldi áfram á þessu ári. Mikil kaupmáttaraukning er staðreynd. Áfram er hagvöxtur með því besta sem gerist og verðbólga lág. Á sama tíma hefur tekist að afgreiða hallalaus fjárlög og mikilvægt er að svo verði áfram. Þessi árangur er ekki aðeins mælanlegur í hagstærðum heldur hefur hann nú skilað sér til fólksins í landinu. Í nýafstöðnum kjarasamningum tókst að ná því markmiði en jafnframt að semja til langs tíma. Í þeim samningum tókst einnig að tryggja verulega hækkun lágmarkslauna sem er sérstakt fagnaðarefni. Fyrir janúarsamninga 1995 voru lágmarkslaun rúmlega 43 þús. Nú eru þau 65 þús. kr. og verða í janúar komin í 70 þús. kr., sem þýðir að á þessu þriggja ára tímabili hafa þau hækkað um rúmlega 60%. Kaupmáttaraukning hjá þessum launþegum verður því á tímabilinu rösk 50%. Góðærið hefur því skilað sér þar sem þörfin var mest. Þessu má fyrst og fremst þakka skynsamlegri efnahagsstjórn og sátt á vinnumarkaði. Á undanförnum árum hefur verið unnið mikið starf á sviði menntamála undir forustu Sjálfstfl. Ein meginforsenda þess að við getum áfram tryggt batnandi hag til framtíðar er öflug menntun sem stenst samanburð við það besta sem við þekkjum. Háskólafrv. sem á sér mjög víðtækan stuðning meðal skóla á háskólastigi verður afgreitt á næsta hausti. Annar þáttur sem mun varða miklu um framtíð þessarar þjóðar er þróun byggðar í landinu. Á ráðstefnu um byggðaþróun sem haldin var á Akureyri fyrir skömmu kynnti Stefán Ólafsson, forstöðumaður Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands, hluta af rannsókn sem unnið hefur verið að á vegum Byggðastofnunar. Vöktu niðurstöður hans mikla athygli. Þar kemur í ljós að menn vanmeta aðstæður á landsbyggðinni á margan hátt. Samgöngur, verðlag, framhaldsskólamenntun og menningarstarfsemi er það sem fólk helst kvartar undan. Við eigum að læra af þessari rannsókn þegar henni er lokið og bregðast við þar sem á bjátar. En margt er jákvætt og við eigum einnig að halda því á lofti sem vel er gert og fólk er ánægt með. Sérstaka athygli vekur almennt meiri ánægja íbúa landsbyggðarsvæða fram yfir höfuðborgarsvæðið með marga þætti félags-, skóla-, heilbrigðis- og velferðarþjónustu. Á tímum batnandi grundvallar fyrir atvinnulífið eiga byggðirnar úti um land að geta styrkst. En það tekur tíma fyrir atvinnulíf og einstaklinga að aðlagast breyttum aðstæðum. Það sem einnig veldur miklum áhyggjum er afkoman í landbúnaði. Það þarf að leita lausna til að tryggja afkomu bænda sem hafa einmitt lagt svo drjúgan hlut til þeirrar þjóðarsáttar sem nú er grundvöllur bætts þjóðarhags. Ein grundvallarstoðin undir eflingu byggðar í landinu er gott menntakerfi. Í heimi hraðfara breytinga verður að gera sér grein fyrir breyttum kröfum ungs fólks hvað varðar aðgengi að námi. Við urðum vitni að þeim gleðilega atburði um síðustu helgi að nýtt verkmenntahús var vígt við Verkmenntaskóla Austurlands í Neskaupstað. Þannig er verið að styrkja menntakerfið úti um land og fylgja eftir þeim áherslum í framhaldsskólalögunum að verk- og starfsmenntun skuli hafa forgang við uppbyggingu framhaldsskólastigsins. Við eflingu háskólastigsins hefur það verði nefnt að auknir möguleikar séu á stofnun héraðsháskóla í tengslum við aðra háskóla og framhaldsskóla landshlutanna. Háskólarektorar norðan og sunnan heiða hafa sérstaklega nefnt Austfirði og Vestfirði, þau landsvæði sem lengst eiga að sækja í háskólamenntunina. Ég er þess fullviss að í þeirri upplýsingabyltingu sem nú er hafin felist mikil tækifæri fyrir landsbyggðina. Ekki aðeins mun nútímaupplýsingatækni tryggja bættan aðgang landsbyggðarfólks að menntun, heldur tryggir hún meiri fjölbreytni í atvinnulífi og eykur þannig líkur á að fólk dvelji áfram í heimabyggð. Það er lífsspursmál fyrir undirstöðuatvinnugreinar okkar að aukin verði þekking innan fyrirtækja og starfsfólkið eigi kost á að mennta sig. Án þekkingar geta fyrirtækin ekki eflst og þróast. Símenntun er í þessu sambandi lykilatriði enda felur hún í sér þann grunn sem öflugt nútímasamfélag hlýtur að byggja á. Í anda þessa hefur núverandi ríkisstjórn mótað stefnu sína í menntamálum. Að þessu þarf áfram að huga og tryggja að öllum einstaklingum í landinu standi til boða fjölbreytt og góð menntun. Annað stórt framtíðarmál sem unnið hefur verið að á þessu kjörtímabili er jafnrétti kynjanna. Sjálfstfl. lýsti því yfir fyrir síðustu kosningar að leggja þyrfti áherslu á að vinna gegn launamisrétti kynjanna auk þess sem stuðla þyrfti að almennu jafnrétti kvenna og karla. Við þetta hefur verið staðið. Eitt þeirra markmiða sem ríkisstjórnin setti fram í stjórnarsáttmála sínum var að vinna að jafnréttismálum. Er sú vinna þegar hafin og vel á veg komin á vettvangi margra ráðuneyta. Nýleg yfirlýsing forsrh. um að á þessu kjörtímabili verði stigið fyrsta skrefið í átt til réttar feðra til fæðingarorlofs er einnig í anda þessara áherslna. Jafn réttur karla og kvenna til fæðingarorlofs er markmiðið sem stefnt skal að, enda er það forsenda þess að við getum vænst þess að konur og karlar hafi sömu tækifæri og sama val á vinnumarkaði og í einkalífi. Árangur í þessum mikilvæga málaflokki mun þó ekki einasta nást með áfangasigrum á vettvangi stjórnmálanna. Valdið til að tryggja raunverulegt jafnrétti kynjanna er miklu fremur í höndum okkar allra enda er almenn viðhorfsbreyting forsenda þess að við náum því sameiginlega markmiði okkar. Góðir áheyrendur. Undangengin ár hafa verið íslensku samfélagi hagstæð. Efnahagsstjórn undanfarinna ára hefur tryggt stöðugleika og þann trausta grunn sem við nú getum byggt framtíð okkar á. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Núverandi ríkisstjórn hefur nú runnið kjörtímabil sitt til hálfs og á slíkum tímamótum er góður siður að staldra við og líta yfir farinn veg. Leiðrétta stefnuna, læra af þeim mistökum sem gerð voru í fyrri hálfleik í þeirri von að hinn síðari taki hinum fyrri fram. Ríkisstjórnin fór í upphafi af stað með glæst fyrirheit. Sjálfstfl. ætlaði að forgangsraða í þágu menntunar, eða svo sagði hann, og Framsfl. ætlaði, sem kunnugt er, að hafa fólk í fyrirrúmi. Flokkarnir sem að þessari ríkisstjórn standa voru á hinn bóginn svo óheppnir að fá svo massívan meiri hluta að hann má heita með öllu skotheldur og því þurfa umræddir flokkar og foringjar þeirra ekki að taka tillit til neins nema hvors annars og tæplega það. Því kom fljótlega í ljós að þeir draugar sem löngum hafa rjálað þar við hurðarlokur að næturþeli gerðust nú svo aðsópsmiklir að þeir riðu þar röftum um hábjartan dag. Helsta áhugamál stjórnarflokkanna var að létta álögum af fyrirtækjum og sjá til þess að skattar þeirra hækkuðu ekki og helst lækkuðu. Þetta hét að efla hag atvinnuveganna. Skuldabyrði almennings þyngdist á hinn bóginn sífellt og jafnframt voru í auknum mæli tekin upp svokölluð þjónustugjöld sem eru í raun sérskattur á vissa þjóðfélagshópa, svo sem sjúklinga. Meðan kvótabrask er að leggja ákveðin byggðarlög í eyði, meðan ríkisstjórnin einbeitir sér að því að draga taum atvinnurekenda í einu og öllu og jafnframt að skerða afl verkalýðsfélaganna þannig að laun almennings hér á landi, þrátt fyrir nýgerða kjarasamninga, eru fyrir neðan allt velsæmi, meðan bilið milli þess hluta þjóðarinnar sem býr við raunverulega fátækt og hinna sem vita ekki aura sinna tal breikkar stöðugt, þá hefur ríkisstjórnin ekki önnur svör en að í fyllingu tímans muni markaðurinn leysa allan vanda ef við bara gætum þess að draga úr öllum afskiptum ríkisvalds, einkavæða allt sem hugsanlega má græða á og halda öllum kaupkröfum í skefjum. Ef þetta heitir að setja fólk í fyrirrúm þá þætti mér fyrir mitt leyti vænt um að fá að skipa annað rúm. Ég ætlaði ekki, hæstv. forseti, að gera efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar almennt að umtalsefni í kvöld heldur ætlaði ég í örstuttu máli að víkja að stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim málum sem sjálfur landsfundur Sjálfstfl. samþykkti á haustdögum að skyldu forgangsraðast við skiptingu ríkisútgjalda, þ.e. menntamálum. Mér virðist raunar að hæstv. menntmrh. sýni í verkum sínum þessu stefnumáli landsfundarins alveg ótrúlega fyrirlitningu. Þetta kemur mér nokkuð á óvart því hæstv. menntmrh. var þó sjálfur á nefndum landsfundi. En viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessari áskorun um að forgangsraða í þágu menntunar urðu sem hér segir. Fyrst var skorið niður fé til framhaldsskólanna og var þar sérstaklega vegið að fámennum dreifbýlisskólum. Síðan var lagður fallskattur á alla þá framhaldsskólanemendur sem ekki standast námskröfur og var ekkert smáræði sem ríkið ætlaði að hafa upp úr því eða heilar 32 milljónir á ári sem átti aðallega að bitna á nemendum í fjölbrautaskólum. Reglum um innheimtu á efnisgjaldi var breytt í tengslum við samþykkt frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og var sá hluti sem nemendur þurfa að greiða þar þyngdur verulega. En þetta var ekki nóg heldur kom frá ríkisstjórninni frv. um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Við þetta frv. höfðu ýmsir bundið nokkrar vonir því Framsfl. hafði fyrir síðustu kosningar gefið mjög glæst loforð um endurbætur á sjóðnum, bæði hvað varðaði svonefndar samtímagreiðslur og endurgreiðslur námslána. En þær endurbætur sem verða í kjölfar samþykktar þess frv. sem hér liggur nú fyrir eru vægast sagt í örsmáum stíl og þær væntingar sem gefnar höfðu verið engan veginn uppfylltar. Í stað þess að koma á samtímagreiðslum er sett upp flókið styrkjakerfi til að greiða námsmönnum styrk til að greiða bönkunum upp í vaxtakostnað vegna framfærslulána og endurgreiðslubyrðin er lækkuð um 0,25%. Það er allt og sumt. Þetta þýðir að hjá manni sem hefur 150 þús. krónur á mánuði í tekjur lækkar endurgreiðslubyrðin um u.þ.b. 5 þús. kr. á ári. Og til þess að ekki yrði nú stílbrot hjá hæstv. ríkisstjórn þá lækka t.d. endurgreiðslur námslána hjá þeim sem lægst hafa launin eftir háskólapróf, eins og uppeldisstéttum og raunar fleiri stéttum, ekki neitt við samþykkt þessa frv. vegna þess að ríkisstjórnin hyggst ekki lækka svokallaða fastagreiðslu. Þetta var það sem kallað er á hátíðarstundum að setja menntamál í forgang. Til þjóðarinnar á ég þá ósk heitasta að síðari hálfleikur ríkisstjórnarinnar verði skárri en sá fyrri en satt að segja á ég tæpast von á því að hún rætist því til þess að það mætti gerast þyrfti stefnubreytingu um 180°. Meðan ríkisstjórn samsamar sig algjörlega gróðaöflum í þjóðfélaginu og dregur markvisst úr stuðningi við þá sem minna mega sín og lætur markaðsöflin óheft móta stefnuna undir kjörorðinu fjandinn hirði þann aftasta, þá á ég ekki von á að síðari ganga hennar verði betri en sú fyrri. Ekki síst þegar svör til þeirra sem draga í efa erkibiskupsboðskap einkavinavæðingarinnar eru þau ein að spurt er með einhvers konar strákslegum hroka hvort menn séu heyrnarlausir þegar þeir draga í efa réttmæti þess að tugum manna sé sagt upp störfum í beinni útsendingu í sjónvarpsfréttum eins og hæstv. utanrrh. gerði á dögunum.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur nú starfað í tvö ár. Segja má að fyrri hálfleik sé lokið og nú taki seinni hálfleikur við svo notað sé líkingamál úr íþróttum. En hvernig er staðan í hálfleik? Hvernig er liðið sem við keppum við? Ekki verður sagt að stjórnarandstaðan hafi spáð vel fyrir ríkisstjórninni í upphafi. Upphrópanir heyrðust eins og helmingaskiptastjórn, stjórn stöðnunar og afturhalds, stjórn aðgerðarleysis og kyrrstöðu, en staðreyndin er sú að ríkisstjórnin hefur verið afar starfsöm, reyndar ein starfsamasta ríkisstjórn sem starfað hefur um langt skeið. Í stjórnartíð okkar hefur kaupmáttur einstaklinga aukist verulega. Hagvöxtur er kominn í 3,5% og er hærri en í viðmiðunarríkjum OECD. Atvinnuframboð hefur aukist og atvinnuleysi hefur minnkað. Ríkissjóður er rekinn hallalaus sem þýðir að við erum ekki að ávísa á framtíðina. Þetta eru grundvallaratriði. Verðbólga er lítil sem leitt hefur til stöðugleika í efnahagsmálum. Þetta kemur sér vel fyrir fjölskyldur, einstaklinga og atvinnurekstur í landinu. Stöðugleikinn endurspeglast í þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið til lengri tíma en við eigum að venjast. Þetta sýnir að fólkið í landinu hefur trú á ríkisstjórninni. Glæsilegur kosningasigur Framsfl. í síðustu kosningum fór mjög fyrir brjóstið á stjórnarandstöðunni. Þjóðvaki, hreyfing fólksins, klauf sig út úr Alþfl. og varð þess valdandi að vart var hægt að endurnýja umboð síðustu ríkisstjórnar. Nú kyrja þjóðvakamenn: Heim er ég kominn og halla undir flatt. Það urðu fleiri hissa á því en bóndinn í Landeyjum sem var á lista Þjóðvaka í síðustu kosningum. Allt í einu var hann kominn bakdyramegin inn í Alþfl. án þess að geta rönd við reist eða haft nokkur áhrif á. Samt stóð hann í þeirri trú að hann væri í hreyfingu fólksins. Er þetta trúverðug pólitík? Er þetta að virkja fólkið eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson orðaði það áðan? Stjórnarandstaðan hefur rukkað Framsfl. af mikilli hörku um kosningaloforð frá síðustu kosningum. Staðreyndin er sú að í upphafi síðari hálfleiks erum við vel á veg komin að uppfylla þau áform og þau markmið sem við settum fram í síðustu kosningum. Við eigum alla möguleika á að gera betur. Þjóðhagsspá spáir ekki 12 þúsund nýjum störfum í þjóðfélaginu fram til aldamóta heldur 13 þúsund. Jafnvægi hefur náðst í ríkisfjármálum, verulegar breytingar hafa verið gerðar á lögum um Lánasjóð námsmanna, aldrei hefur meiri peningum verið varið til velferðarmála, svo sem forvarnastarfs, tóbaksvarna og vímuvarna. Heildarstefna hefur verið mótuð um málefni heilsugæslunnar, Ráðgjafarstöð heimilanna hefur starfað um nokkurn tíma til aðstoðar þeim sem eru í verulegum skuldaerfiðleikum og Fjárfestingarbanki atvinnulífins er í burðarliðnum og margt fleira mætti telja. Miklar breytingar eiga sér stað í þjóðfélaginu á hverju fimm ára tímabili. Það er eins og Alþb. hafi ekki gert sér grein fyrir þessum breytingum, enda er helsta hagsmunamál þeirra að sameinast Alþfl. sem þeir töldu hægri flokk í síðustu kosningum en vinstri flokk í dag. Sighvatur Björgvinsson er að verða yfirfrakki Alþb., hugsanlega nýr bankastjóri í matadorleik þeirra. Verkefni ríkisstjórnarinnar eru óþrjótandi. Lög um Suðurlandsskóga eru á lokastigi. Við verðum að jafna aðstöðumun nemenda í dreifbýli til framhaldsskólanáms. Við verðum að standa við skuldbindingar okkar gagnvart jarðræktarlögum og við ætlum okkur að byggja barnaspítala. Höfuðmarkmið okkar er að skapa betra og traustara samfélag á Íslandi. Landbúnaður og framleiðsla landbúnaðarafurða skiptir þjóðina miklu máli. Hagsmunir dreifbýlis og þéttbýlis fara þar saman. 45% af vinnuafli á fastalandinu á Suðurlandi hefur störf er tengjast landbúnaði. Enginn deilir um gæði afurðanna. Það sýnir frammistaða meistarakokka, ostameistara og kjötiðnaðarmeistara sem keppa á innlendri og erlendri grund. Búgreinar eru í sókn svo sem garðyrkja, ylrækt og loðdýrarækt. Engin stétt hefur tekið á sig meiri kjaraskerðingu en bændur. Nauðsynlegt er að rétta kjör þeirra eins og annarra þegna þjóðarinnar. Herra forseti. Framtíð okkar er björt. Möguleikarnir blasa við okkur í hugviti, hönnun og hvers konar iðnaði, í matvælaframleiðslu, úrvinnslu á sjávarfangi og landbúnaðarvöru, í menntun, menningu og ferðaþjónustu. Skólar þessa lands taka í auknum mæli þátt í alþjóðasamskiptum. Þetta á bæði við um grunnskóla og framhaldsskóla. Af Suðurlandi má nefna dæmi um Sókratesáætlunina í Menntaskólanum á Laugarvatni og Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi. Jason-verkefni framhaldsskólans í Vestmannaeyjum og samstarf Hvolsskóla á Hvolsvelli við grunnskólann í Dannike í Svíþjóð. Þetta leiðir til meiri víðsýni unga fólksins. Á sama hátt kenna framhaldsskólar landsins ungu fólki að vinna saman óháð því úr hvaða hrepp eða bæjarfélagi þeir koma. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við þurfum öll að vinna saman. Við þurfum að sýna skilning á þörfum hvers annars, sýna skilning á þörfum þeirra sem í dreifbýli búa og í þéttbýli búa, sýna skilning á hagsmunum þeirra sem minna mega sín í samfélaginu og treysta þannig undirstöðurnar. Ef þetta tekst verður seinni hálfleikur stjórnarsamstarfsins þjóðinni til heilla. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á því þingi sem nú er senn á enda hafa mörg stórmál verið til umfjöllunar og eflaust skiptar skoðanir um það hvert þeirra marki svipmót þessa þings fremur en önnur. Þingmenn hafa m.a. tekist fast á um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Sett hafa verið ný lög um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins, löngu tímabær lög um skipulags- og byggingarmál eru í burðarliðnum, sömuleiðis breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna sem loks litu dagsins ljós eftir harðar hríðir innan stjórnarflokkanna. Ríkisbankarnir hafa fengið ,,háeff`` fyrir aftan nafnið sitt um leið og stjórnarflokkarnir lögðu grunn að nýjum ríkisbanka með stólum handa flokksgæðingunum. Þjóðkirkjan hefur fengið um sig nýja lagakápu og þingmenn tókust hart á um grundvallaratriði hvort dansa mætti eftir miðnætti á föstudaginn langa. Þannig verður hið smáa stundum stórt í dagsins önn. Frv. um fjárreiður ríkisins verður væntanlega að lögum fyrir þinglok, löggjöf sem að margra dómi markar tímamót í sögu þingsins. Hún breytir reyndar ekki þeirri stjórnarstefnu sem hvað skýrast má lesa út úr fjárlögum hvers árs. Hún breytir ekki þeirri staðreynd fjárlaga að vegið er að öldruðum og öryrkjum, að gjörvöll heilbrigðisþjónustan er í uppnámi, að sú orkulind sem býr í menntun og þekkingu er vanrækt. Um stefnu ríkisstjórnarinnar verða ekki sett nein lög, en löggjöfin um fjárreiður ríkisins mun væntanlega reynast mikilvæg tæknileg stoð við gerð fjárlaga og eftirlit með þeim. Svona mætti áfram telja, en ekkert þessara stórmála er mér þó efst í huga þegar rennt er yfir liðinn þingvetur. Fyrir mér eru það þau vatnaskil sem orðið hafa í umræðunni um umhverfis- og atvinnumál hér á landi. Það eru þau mál sem marka svipmót þessa þings í mínum huga. Stefna ríkisstjórnarinnar í þeim efnum hefur að vísu ekkert breyst. Ríkisstjórnin hefur þvert á móti gengið margefld áfram á braut stóriðjustefnunnar. Sú stefna hefur allan forgang umfram verndun umhverfis og náttúru sem er algert tyllidagamál í augum ráðherranna. Á ríkisstjórnarheimilinu er það talinn mikill ávinningur að hafa náð að semja um stækkun járnblendiverksmiðju og byggingu nýs álvers, enda hefur uppbygging orkufrekrar stóriðju verið trúaratriði í atvinnustefnu stjórnvalda um áratuga skeið, hverjir svo sem haldið hafa um stjórnartaumana. Gagnrýni á þá stefnu hefur jafnan verið mætt með miklu yfirlæti. Ég held að ríkisstjórninni hafi komið mjög á óvart sú andstaða sem mætti henni úr grasrót samfélagsins á liðnum vetri vegna áformanna um eflingu stóriðju og ég held að þessi andstaða marki nokkur tímamót og sé til marks um vaxandi skilning á gæðum náttúrunnar og þeim miklu möguleikum sem felast í hreinleika umhverfisins. Ég fagna þessum tímamótum. Stóriðjustefnan er atvinnustefna gærdagsins og það er trú margra að mál muni þróast með allt öðrum hætti í heiminum á næstu árum. Menn munu snúa frá blindri þjónkun við neysluhyggjuna og leggja æ meiri áherslu á aðrar lausnir í atvinnumálum til samræmis við breytta hegðun, breytta neyslu og annars konar gildi. Slíkar breytingar eru nauðsynlegar ef mannkynið ætlar ekki að kippa fótunum gersamlega undan sjálfu sér vegna gengdarlausrar neyslu og sóunar. Þetta verða ráðamenn að skilja og brjótast upp úr hjólförum vanans. Við höfum marga aðra og álitlegri möguleika en sköpun starfa í stóriðjuverum. Stóriðjan skapar raunar tiltölulega fá störf miðað við allan tilkostnaðinn og umhverfisraskið sem því fylgir. Um 23 þúsund manns störfuðu í iðnaði hér á landi á síðasta ári, þar af aðeins um 830 manns í stóriðjuverum. Um 11% þeirra voru konur. Hlutur vinnuafls í stóriðju af heildarvinnuafli er nú innan við 1% en samsvarandi tala fyrir ferðaþjónustu var nær 5% á síðasta ári. Það er blátt áfram ósvífið að stilla hlutunum upp eins og talsmenn stóriðju gera að annars vegar sé um að ræða nokkur hundruð störf í stóriðju og hins vegar atvinnuleysi. Annars vegar milljarðatekjur til þjóðarbúsins og hins vegar núll eða jafnvel mínus. Annars vegar framfarir og hins vegar stöðnun. Þannig er þetta auðvitað ekki heldur er annars vegar um að ræða dauðvona atvinnustefnu og hins vegar atvinnustefnu til framtíðar í sátt við umhverfið. Ný framtíðarsýn í umhverfis- og atvinnumálum er ekki bara æskileg, hún er nauðsynleg. Þess vegna vona ég að sú umræða um þau mál sem hefur orðið innan þings og utan á liðnum vetri marki þau þáttaskil sem við þurfum á að halda. Helmingaskiptastjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur nú varað í tvö ár og staða hennar virðist sterk, enda mikill meiri hluti á bak við hana á þingi. Talsmenn flokkanna láta sem sambúðin sé ljúf og kannski er hún það, enda virðist trúnaður við hugsjónir grundvallaratriði og kosningaloforð ekki þvælast fyrir mönnum. Slíkt er gott til síns brúks í kosningabaráttu og kjósendur eru furðu fljótir að gleyma. Ef marka má skoðanakannanir eru kjósendur t.d. ágætlega sáttir við að heyra reglubundnar yfirlýsingar um nauðsyn þess að lækka jaðarskatta og efla hag heimilanna. Efndir eru hins vegar litlar sem engar og jaðarskattanefndinni virðist ætlað eilíft líf. Unga konan af Akranesi sem sló í gegn á flokksþingi Framsfl. á sl. hausti getur væntanlega endurflutt sína ágætu ræðu á næsta flokksþingi. Og sjálfstæðar konur láta ekki mikið á sér bera um þessar mundir. Ekki getur þó þögn þeirra stafað af því að ríkisstjórnin hafi stuðlað að einhverju sem til framfara má horfa í réttindabaráttu kvenna. Slíkar trakteringar eru enn í skúffum ráðuneytanna eins og fram kom í máli fulltrúa Sjálfstfl. áðan. Sjálfstæðar konur munu vafalítið geta endurnýtt margsinnis fræga auglýsingu sína um möguleika lítilla stúlkubarna. Það er engu líkara en að stuðningsmenn þessara flokka haldi að umhverfismál snúist um endurnýtingu af þessu tagi. Slík linkind við stjórnmálamenn kann ekki góðri lukku að stýra. Góðir áheyrendur. Kvennalistinn mun áfram halda vöku sinni og minna stöðugt á þau mál sem þyngst vega í baráttunni fyrir kvenfrelsi, mannréttindum og samábyrgð. Sú rödd má ekki þagna. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Stjórnmál snúast ekki bara um krónur og aura, skatta og skyldur, þau snúast líka um vonir okkar, væntingar og drauma. Þess vegna geta stjórnmál þegar best lætur verið skapandi starf, jafnvel verðugt viðfangsefni. Það gerist einkum þegar tregðulögmál íhaldsseminnar neyðist til að láta undan síga fyrir áreiti nýrra hugmynda. Þá er tími til að skapa. En þegar verst lætur geta stjórnmálin snúist upp í hráskinnsleik sérhagsmuna einna, hugmyndasnautt þrátefli á markaðstorgi hégómans þar sem tekist er á um völd og vegtyllur, valdanna vegna. Stjórnmál í viðjum vanahugsunar verða að lokum hvimleitt stagl, síbylja endurtekningarinnar án vona, án framtíðarsýnar. Ef við viljum að bestu synir og dætur okkar fámennu þjóðar fáist til þess að líta á stjórnmál sem verðugt viðfangsefni í framtíðinni, verður margt að breytast vegna þess að við búum við úrelt stjórnmálakerfi sem viðheldur að ýmsu leyti úreltu stjórnkerfi og óæskilegum venslum stjórnmála- og viðskiptavalds. Hvað á ég við? Ég á t.d. við kosningakerfi sem stenst ekki þá grundvallarkröfu mannréttinda í lýðræðisþjóðfélagi að tryggja öllum þegnum jafnan atkvæðisrétt. Ég á við kjördæmaskipan, sem elur kerfisbundið á héraðaríg og hagsmunapoti á kostnað almannahagsmuna. Ég á við flokkakerfi, sem er arfleifð liðins tíma, sem endurspeglar ekki lengur skoðanamyndun og hagsmuni almennings, sem viðheldur valdakerfi fjársterkra sérhagsmunahópa en sundrar kröftum þeirra sem eiga að vera málsvarar almannahagsmuna. Þetta er lýðræði í lamasessi. Það býður oft ekki upp á annað en málamiðlanir um óbreytt ástand. Það synjar kjósendum um skýra valkosti. Það sviptir ungu kynslóðina í landinu von um framgang knýjandi umbótamála. Það er úrelt og það er staðnað. Ég nefni þrjú dæmi af mörgum því til staðfestingar. Áratugum saman hefur fámennur minni hluti kúgað meiri hlutann til að framlengja ónýtt ráðstjórnarkerfi í landbúnaði sem hefur haldið niðri lífskjörum þjóðarinnar og leitt sára fátækt yfir meiri hluta bænda. Áratugum saman hefur verið komið í veg fyrir að vinnandi fólk geti sameinast á vinnustöðum sínum til að semja um kaup og kjör í samræmi við afkomu og greiðslugetu fyrirtækjanna. Síðastliðinn áratug hefur fámennur minnihlutahópur, með sterk ítök í forustu beggja stjórnarflokkanna, komið í veg fyrir að þjóðin fái notið arðsins af helstu auðsuppsprettu sinni, arðinum sem hlýst af einkaleyfi fámenns hóps til að nýta fiskimiðin í eigu þjóðarinnar. Í öllum þessum þremur dæmum, sem eru bara fá af mörgum, um óleyst vandamál, sem kalla á lausnir, er það minni hlutinn sem kúgar meiri hlutann. Lýðræðið virkar ekki. Það er í lamasessi. Úrelt flokkakerfi er farið að standa okkur fyrir þrifum. Herra forseti. Þrátt fyrir lífsseiglu tregðulögmálsins getur enginn sanngjarn maður neitað því að margt hefur þokast í rétta átt í þjóðfélagi okkar ef við lítum til baka á sl. áratug. Þá háðum við erfiða varnarbaráttu við öndverð ytri skilyrði og við náðum býsna góðum árangri á mörgum sviðum. Lág verðbólga, rétt skráð gengi, lækkun skatta á fyrirtækjum í því skyni að stemma stigu við vaxandi atvinnuleysi. Atvinnulífið kom út úr kórnum heilbrigðara en það var fyrir. Þetta er árangur sem vert er að minnast þótt við brosum sum hver þegar aðaltalsmaður Framsfl. í þessum umræðum, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, hefur kokhreysti til að þakka sér og Framsfl. árangurinn. En vandamálin, sem nú er við að fást, eru allt annars eðlis en var á erfiðleikaárunum. Vandamál snúast nú fyrst og fremst um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu við hagvaxtarskilyrði, um afleiðingar sívaxandi misskiptingar arðs og tekna, um lág laun og ranglátt skattkerfi, um kuldalegan aðbúnað að barnafjölskyldum, um fjársvelti menntakerfisins og heilbrigðisþjónustunnar, um öfugsnúna kynslóðareikninga, um vaxandi græðgi forréttindahópa og skort á félagslegri samstöðu og samábyrgð. Reynslan af starfi núverandi ríkisstjórnar sýnir að ekkert af þessum vandamálum verður leyst fyrir atbeina núverandi stjórnarflokka. Herra forseti. Undir sléttu og felldu yfirborði vanahugsunar og sjálfsánægju ríkjandi valdakerfis finnum við, ef við leitum og leggjum við hlustir, vaxandi gerjun nýrra hugmynda og pólitískrar nýsköpunar sem bíður færis að ryðja sér braut upp á yfirborðið. Við jafnaðarmenn deilum ekki um kosti markaðsbúskapar og samkeppni. Þvert á móti. Við þurfum að virkja krafta samkeppninnar í þágu almennings, til þess að ryðja burt rótgrónum sérhagsmunaöflum sem skara eld að eigin köku í skjóli pólitísks helmingaskiptavalds. En við deilum sameiginlegum áhyggjum okkar af alkalískemmdum og sprungumyndunum á burðarvirkjum velferðarþjóðfélagsins sem smám saman eru að koma í ljós. Við deilum áhyggjum af gjánni sem hv. þm. Kvennalistans vék að, sem fer breikkandi, milli þeirra sem ferðast á fyrsta farrými og hinna, sem smám saman eru að heltast úr lestinni og sitja eftir í fátæktargildru lágra launa, einhæfra starfa, rangláts skattkerfis og þröngra kosta, sem útilokar þá frá að vinna sig frá skuldum að hefðbundnum íslenskum sið. Þetta á ekki hvað síst við um kynslóðina með klafann, ungu barnafjölskyldurnar sem borga skattana og greiða af námsskuldunum en teljast vart greiðslumatshæfar á húsnæðismarkaðnum og sæta skertum barna- og vaxtabótum. Hlutverk jafnaðarmanna hér á landi sem annars staðar er að standa vörð um almannahag gegn sérhagsmunum. Það er okkar að byggja brýr yfir gjár vaxandi ójafnaðar og misréttis í samstarfi við verkalýðs- og launþegahreyfinguna. Af því að við viljum búa í þjóðfélagi þar sem arðinum af sameiginlegu striti þjóðarinnar er skipt í samræmi við siðferðismat siðaðs fólks um jöfnuð, réttlæti og samábyrgð. Við jafnaðarmenn vitum að í hjarta sínu er meiri hluti íslensku þjóðarinnar sammála okkur um þetta gildismat.

Herra forseti. Við höfum nú heyrt nokkrar ræður stjórnarandstöðunnar. Eins og við var að búast hefur það gengið þannig fram að það er helst gagnrýnisvert eins og venjulega að ekki er nóg eytt af hálfu ríkisins. Það vantar meira í menntamál, það vantar meira í heilbrigðismál, það vantar meira í velferðarmál o.s.frv. Þetta er hinn venjulegi söngur sem kemur engum á óvart. En í hinu orðinu er verið að berjast fyrir bættum lífskjörum fólks í landinu. Þetta heitir lýðskrum á íslensku. Allir eiga að vita að leiðin til bættra lífskjara og sú trygging sem við eigum helsta fyrir lífskjörum einstaklinganna er hallalaus fjárlög. Það er besta tryggingin og það hefur tekist hjá þessari ríkisstjórn. Hallalaus fjárlög og meira en það. Núna er verið að samþykkja ný lög, nýjar áætlanir um lækkun tekjuskatta næstu árin. Það er framlag þessarar ríkisstjórnar til þeirrar sáttar sem var á vinnumarkaði. Þeirrar sáttar sem mun leiða til áframhaldandi hagvaxtar, áframhaldandi bættra lífskjara, bættra raunlauna, bætts kaupmáttar. Hvað sem menn segja um stöðu einstaklinganna í þjóðfélaginu þá verður ekki á móti því mælt að kjör fólks á Íslandi hafa á undanförnum árum batnað meira en nokkurs staðar hér í nágrenninu. Batnað helmingi meira en meðaltalið hjá OECD. Allar mælingar sýna það og enginn þrætir fyrir það. Þetta er árangur. En á sama tíma koma fulltrúar stjórnarandstöðunnar og kvarta yfir og formæla þeim markaðsöflum sem óheft séu látin geysa hér um grundir. Hverju er það að þakka að við erum að ná árangri í efnahagsmálu? Það er þessum markaðsöflum af því að við höfum haft þá farsæld að láta markaðsöflin ráða, það er markaðsþjóðfélagið sem er í öndvegi með frjálsa verslun, með frjálsa verðmyndun í atvinnulífinu, með samkeppni sem tryggir framfarirnar, sem tryggir um leið jafnræði og það jafnvægi sem við þurfum á að halda. Þetta höfum við Íslendingar verið að gera eins og margar aðrar þjóðir Vestur-Evrópu, einmitt þær þjóðir sem hafa náð mestum og bestum árangri til að bæta sín lífskjör. Það er þetta sem við höfum gert. Hér kemur svo stjórnarandstaðan og er helst á móti því. Sjálfstfl. hefur einmitt staðið fyrir markaðssamfélaginu allt frá upphafi frá því hann var stofnaður fyrir 70 árum og hann hefur ekki breytt um stefnu, hann hefur ekki þurft að henda gömlu stefnunni sinni, er enn þá með hana óbreytta.  Það var líka látið að því liggja hér í umræðunni að ýmislegt annað væri að gerast. Það væru yndislegar fréttir frá Englandi, þar eru meira að segja samkynhneigðir komnir til valda og mér skildist einhvern veginn að það væri nú munur miðað við suma. Voru þó engin nöfn nefnd. Þannig að það er ýmislegt að frétta. En núna hefur þetta annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar verið í tvö ár eða sex ára samfelld forusta Sjálfstfl. Það bendir til að þessi síðasti áratugur verði einhver lengsti samfelldi hagsældartími þessarar aldar. Við skulum vona að það gangi eftir sem allar spár benda til að svo verði það sem eftir er þessarar aldar. Það bendir allt til þess nema eitthvað óvænt komi fyrir. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, það virðist vera sem sumum líki það ekki, þá eru kjör Íslendinga á hraðri leið upp á við, það er meiri kaupmáttur. Svo koma menn hér og segja: Hvað gerir þessi ríkisstjórn fyrir fjölskylduna? Ég hélt að þetta samanstæði allt af fólki, fjölskyldurnar hljóta að vera fólk. Er fjölskyldan eitthvað öðruvísi en þegnarnir í þjóðfélaginu? Ég skil þetta ekki. Ég hef nú ekki alltaf skilið þær ræður sem hér eru fluttar. Það er þannig að við erum á þennan veg að tryggja þá framtíð sem við viljum sjá. Það er þannig sem við viljum sjá Ísland, þetta farsældar frón, sem við þráum öll og viljum byggja og efla. Það er svona sem við viljum sjá það, við treystum því og trúum að með því að standa svona að verki munum við geta í upphafi nýrrar aldar verið í forustu þeirra þjóða sem best hafa kjör í heiminum. --- Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Það er greinileg samstaða um það miðað við upphaf ræðuhalda hér í kvöld aftur og aftur að það vorar. Enn þá einu sinni birtist eldhúsdagur sjónvarpsáhorfendum og þingið hefur ekki sætt stórum tíðindum í vetur fyrst og fremst vegna þess að við höfum búið við frekar dauflynda ríkisstjórn. Á fyrsta degi þessa þings lögðum við í þingflokki Alþb. og óháðra fram um 20 þingmál sem öll beindust að því marki sem við höfum aðallega unnið að í vetur, að treysta velferðarkerfið, stuðla að jafnrétti, treysta byggð í landinu og að stuðla að atvinnulegri uppbyggingu í jákvæðu og góðu umhverfi. Þingflokkur Alþb. og óháðra hefur með öðrum orðum lagt áherslu á að byggja upp heildstæðar stjórnmálatillögur og er greinilegt af þeim undirtektum sem við höfum fengið í vetur að þær tillögur hafa vakið athygli og áhuga. Þarna birtast grundvallaratriði okkar og stjórnmál snúast einmitt um að setja skýrt fram pólitísk grundvallaratriði sem skapa forsendur fyrir tillögum um breytingar þegar aðstæða verður til. Flokkar sem gefa kjósendum fyrirheit eru síðan bundnir þeim kjósendum drengskaparböndum og drengskaparheit á að halda. Stjórnmálastarf snýst nefnilega líka um einfaldan og gamaldags heiðarleika og framkoma stjórnmálamanna við kosningaloforðin er siðferðilegur mælikvarði sem unnt er að bregða á hvern mann. Sá sem stendur ekki með sjálfum sér verður aldrei trúverðugur stjórnmálamaður. Herra forseti. Nú á miðju kjörtímabili er tími til að líta fram á veginn og gera upp liðin tvö ár. Það verður að segja eins og er að Sjálfstfl. hefur að mestu leyti ráðið ferðinni eins og fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Framsókn hefur þá helst fengið að ráða úrslitum að hún hafi gengið lengra en ýtrasta stefna Sjálfstfl. Fram undan eru svo sveitarstjórnarkosningarnar vorið 1998. Þá verða einnig pólitísk átök sem beinast munu gegn hinni kaldrifjuðu stjórnarstefnu peningahyggjunnar. Vorið 1999 verða svo alþingiskosningar í síðasta lagi. Þá verða úrslitin ráðin. Inn í þá mynd eru þingflokkarnir þegar farnir að tefla fram þeim málum sem kosið verður um. Í því uppgjöri teljum við að menn hljóti að setja fram kröfuna um afnám sjúklingaskattanna, um nýja stefnu í málefnum aldraðra og öryrkja, um víðtæka jafnréttisstefnu og kvenfrelsi í nýjum félagslegum sáttmála um réttlæti á Íslandi. Hluti þessa uppgjörs verður að vera ný skattastefna í þágu barnafólks og stefna í húsnæðismálum sem tryggir unga fólkinu öruggt húsnæði en unga fólkið á Íslandi er nú á götunni. Hluti þessa uppgjörs verður að vera ný framtíðarsýn í menntamálum og menningarmálum í stað stöðnunar og fallskatta Björns Bjarnasonar og þar sem skerðingu á sjálfstæði háskólanna verður hafnað. En fleira verður að koma til. Við hljótum að krefjast þess að tekin verði upp framsækin atvinnustefna, jákvæð og bjartsýn, sem byggist á hugviti og menningu. Við höfnum með öðrum orðum gamaldags stóriðjustefnu Finns Ingólfssonar sem minnir mest á þungaiðnaðarstefnu kreppuáranna í Sovétríkjunum gömlu. Við höfnum atvinnuleysi þúsundanna. Við flytjum róttæka stefnu í umhverfismálum hingað inn á borð Alþingis en þar höfum við flutt ótal þingmál í vetur eins og oft áður. Ný róttæk stefna í umhverfismálum er einnig óhjákvæmileg forsenda, undirstaða í uppgjöri framtíðarinnar. Inni í þessu uppgjöri verður að birtast krafa um opið þjóðfélag, stjórnkerfi gegn spillingu, þjóðfélag þar sem frelsi einstaklingsins andspænis sameinuðu ofurvaldi ríkis og stórfyrirtækja er tryggt. Við viljum stefnu sem tryggir landsmönnum öllum, hvar sem þeir búa á landinu, eðlilegan aðgang að stjórnkerfinu og gæðum þess, m.a. að heilbrigðisþjónustunni og að menntastofnunum landsins. En við erum ekki ein í heiminum og inni í þessu uppgjöri framtíðarinnar verður líka krafan um utanríkisstefnu sem tekur mið af hagsmunum þjóðarinnar sjálfrar og hagsmunum heimsins alls. Aðild okkar að forréttindaklúbbi Vesturlanda er ekki á dagskrá. Allt er þetta hluti af þeirri framtíðarsýn sem við höfum sett fram og birtist m.a. í þingmálum okkar hér í vetur. Öll mál sem fjallað er um í þessum gamla sal eru hluti af stefnu. Það er sama hvort fjallað er um sjávarútvegsmál, álver, LÍN eða heilsugæslu, allt myndar þetta heildarstefnu. Í þeirri stefnu sem við höfum lagt áherslu á er um að ræða trúverðug atriði. Þar fer saman heiðarlegt samhengi orða og athafna. Góðir hlustendur. Pólitík er nefnilega spurning um trúverðugleika. Það er ekki trúverðugt að segja eitt í dag en gera annað á morgun. Framsfl. er nú að taka þá veiki sem sótti á Alþfl. á síðasta kjörtímabili. Fjórði hver kjósandi Framsfl. í síðustu alþingiskosningum hefur nú yfirgefið flokkinn. Þessi staðreynd verður vonandi til þess að kenna Framsfl. og öðrum hæfilega lexíu. Alþb. hefur skilað í skoðanakönnunum hærri tölum að undanförnu en nokkru sinni fyrr í svo langan tíma. Það er sterk staða til átaka fyrir málstað okkar, hugsjónir um jafnrétti og frelsi, sjálfstæði þjóðarinnar, og til að taka þátt í því að skapa víðtæka samstöðu um nýja sýn til tuttugustu og fyrstu aldarinnar gegn afturhaldsöflunum, ekki til að þjóna þeim heldur til að sigra þau. --- Gleðilegt sumar.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Nú þegar yfirstandandi kjörtímabil er hálfnað er ástæða til að staldra við, meta hvað hefur áunnist og horfa til framtíðar. Framsfl. gekk til kosninga undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi``. Ef marka má umræður hér á Alþingi síðustu tvö árin stendur stjórnarandstaðan í þeirri trú að aukin framlög úr ríkissjóði séu forsenda þess að ganga undir þessu kjörorði til verka. Þetta ber vott um hugsun sem tilheyrir liðnum tíma. Það er ljóst að efnahagsleg grundvallaratriði þarf að uppfylla til að lífskjarabati almennings í landinu verði varanlegur. Íslendingar brutust út úr verðbólguvítahringnum í upphafi þessa áratugar með samvinnu launþega, vinnuveitenda og ríkisvalds. Verðbólga hafði þá verið á síðasta áratug á bilinu 20--100%. Síðan hefur efnahagslífið verið stöðugra. Það er í þágu fólksins í landinu að standa vörð um þennan árangur. Í krafti stöðugleika í efnahagsmálum hafa samningar tekist við þorra launþega á vinnumarkaði til aldamóta. Það er skylda stjórnmálamanna að raska ekki þeim grundvelli sem þessir samningar byggja á og gera allt sem í okkar valdi stendur til að skilyrði verði fyrir þeirri kaupmáttaraukningu sem eru forsendur kjarasamninganna. Lækkun skattbyrði er ein forsendan fyrir því að bæta lífskjörin. Þær lækkanir skatta sem ákveðnar hafa verið koma almenningi í landinu til góða. Eitt af þeim virku tækjum sem eru í hendi stjórnvalda til að hafa áhrif á efnahagsþróun eru ríkisfjármálin. Með því að halda útgjöldum ríkissjóðs í jafnvægi vinnst margt. Skuldasöfnun ríkisins stöðvast, hallarekstur undanfarinna ára hefur velt miklum byrðum yfir á yngri kynslóðina í landinu. Það er bein ógn við velferðarkerfið ef stöðugt stærri hluti opinberra útgjalda fer til greiðslu vaxta og afborgana af skuldum. Að berjast gegn skuldasöfnun er í þágu fólksins. Grundvöllur þeirrar velferðar sem við viljum hafa og stór þáttur í því að halda fjármagnskostnaði niðri til hagsbóta fyrir lántakendur og fyrirtækin í landinu. Um síðustu áramót voru fjárlög afgreidd hallalaus. Það markar þáttaskil því ef það markmið næst í árslok er þetta í fyrsta skipti í tólf ár sem jafnvægi næst. Öflug atvinnustarfsemi er grundvöllur góðra lífskjara. Þar hafa orðið mikil umskipti á síðustu tveimur árum. Fjárfestingar hafa aukist, bjartsýni forustumanna fyrirtækja í stöðugu efnahagslífi hefur vaxið. Áætlagerð hefur verið auðveldari, áhugi hefur vaknað hjá erlendum fjárfestum á því að fjárfesta á Íslandi. Við Íslendingar eigum að nýta þau tækifæri sem bjóðast ef þau eru okkur hagkvæm og brjóta ekki í bága við þær kröfur sem við gerum, m.a. um umhverfismál, svo sá mikilvægi þáttur sé undirstrikaður. Því hefur verið haldið fram að bilið milli hinna ríku og fátæku á Íslandi sé að vaxa og fátækum fjölgi. Ég geri ekki lítið úr efnahagserfiðleikum fólks, ég tel skyldu stjórnmálamanna að berjast gegn fátækt. Besta ráðið til þess er að halda þannig á efnahagsmálum að sem flestir séu efnahagslega sjálfstæðir. Í því er lykilatriðið að halda verðbólgunni niðri. Ég hef ekki gleymt stjórnmálaumræðu verðbólguáranna sem var á þá leið að verðbólgan væri stórvirkasta tækið sem hugsast gæti til að flytja fé frá hinum verr settu til hinna sem betur væru settir. Gerði hina ríku ríkari og hina fátæku fátækari eins og sagt var í stjórnmálaumræðu þess tíma. Þetta er hollt að hafa í huga nú þegar við höfum búið við stöðugleikatímabil í sex ár og verið á bekk með þeim þjóðum sem bestum árangri hafa náð. Velferðarkerfið mun þarfnast aukinna fjármuna á næstu árum þó víðs fjarri sé að skorið hafi verið niður til þess fjármagn í heild. Það á að veita þeim öryggisnet sem minna mega sín í samfélaginu. Tryggingakerfið þarf að veita sínu fólki hlutdeild í batnandi lífskjörum enda hafa yfirlýsingar verið gefnar um hækkun bóta nú í kjölfar kjarasamninga. Brýn þörf er á að opinber rekstur sé með þeim hætti að hægt sé að sinna þessum grundvallarþætti án þess að það leiði til áframhaldandi hallareksturs ríkissjóðs og skuldasöfnunar. Meðal annars þess vegna þarf að fara fram endurmat á rekstri opinberra stofnana. Það er hvorki vantraust á það fólk sem þar vinnur né komið til af frjálshyggju eins og haldið er fram af stjórnarandstöðunni heldur nauðsynjaverk til að tryggja undirstöður velferðarkerfisins í landinu. Framsóknarmenn eru stuðningsmenn þess að gætt sé að hag starfsfólks stofnana og fyrirtækja þar sem rekstrarformi er breytt eða slíkt endurmat fer fram. Enda hefur verið unnið í þeim anda. Breytingar geta verið af hinu góða, eflt opinbera starfsemi í þágu þjóðfélagsins alls. Við lifum á breyttum tímum, við lifum á tímum þar sem önnur gildi eru ofar en það eitt að lifa af. Krafan er rík nú um jafnrétti. Fyrst skal nefna jafnrétti kynjanna, jafnrétti þjóðfélagshópa og einstaklinga og jafnrétti fyrirtækja. Krafan er rík um mannréttindi og afnám mismununar í hvaða mynd sem hún birtist. Krafan er rík um samkeppni og afnám einokunar í hvaða mynd sem hún birtist. Krafan er rík um olnbogarými nýrrar kynslóðar til að nýta þau tækifæri sem bjóðast með aukinni alþjóðlegri samvinnu og samskiptum og byltingu í fjarskiptum og tækni. Allt þetta krefst endurmats á viðhorfum sem voru góð og gild við aðrar aðstæður en við búum við nú og tilheyrir annarri þjóðfélagsgerð. Það er ekki nein leið til baka heldur fram á veginn. Herra forseti. Nú líður að lokum þinghalds á köldu vori. Við höldum þó inn í sumarið með bjartsýni á framtíðina. Við höfnum bölmóði stjórnarandstöðunnar sem hefur birst í kvöld. Það hefur verið lagður traustur grunnur fyrir sókn til nýrrar aldar. Yngri kynslóðin mun sækja fram til nýrra tækifæra. Hún hefur gert það og unnið glæsta sigra. Við framsóknarmenn viljum styðja fólk til sjálfsbjargar með samfélagslegri ábyrgð. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Í sumar verða 70 ár liðin frá því að ein allra merkasta en um leið umdeildasta ríkisstjórn Íslandssögunnar tók við völdum. Í um það bil fjögur ár lék samfélagið á reiðiskjálfi vegna aðgerða þessarar stjórnar sem svo sannarlega boðaði nýja tíma. Í forustu hennar voru framsóknar- og hugsjónamennirnir Tryggvi Þórhallsson, sem smíðaði slagorðið ,,allt er betra en íhaldið`` sem framsóknarmenn hafa löngu gleymt, og einnig var þar Jónas Jónsson frá Hriflu. Þeir nutu stuðnings jafnaðarmanna við að koma Íslendingum upp úr mógröfunum, mennta þá og manna, jafna gífurlega ójöfn kjör og setja völdum kaupmanna og útgerðarmanna skorður. Þessir menn og aðrir sem mótuðu stjórnmálin á fyrri hluta þessarar aldar byggðu á þeim hugsjónum nítjándu aldarinnar sem lengstum hafa einkennt pólitískar umræður á Íslandi. Það tókust á hugmyndir um sterkt eða veikt ríkisvald, frelsi einstaklinganna andspænis forræðishyggju, þörf fyrir félagslega aðstoð, samvinnu eða einkarekstur, spillinguna á mölinni miðað við sælu sveitanna, skiptingu auðsins, áhrif og stöðu verkalýðsheyfingarinnar og lýðræðið svo það helsta sé nefnt. Þarna tókust karlar á en fáar konur komu að verki. Mikið vatn er runnið til sjávar frá þeim tíma er gömlu foringjarnir tókust á og smám saman hafa tíminn, reynslan og þörfin fyrir breytingar sætt sjónarmið og dregið úr þeim andstæðum sem hugsjónir og flokkaskipan byggðist á meðan aðrar andstæður, félagslegur veruleiki og hugsjónir hafa vart náð eyrum ráðandi afla og er þá sama hvert þjóðfélagið er á Vesturlöndum. Fyrir nýafstaðnar kosningar í Bretlandi sá enska kirkjan sig knúna til að senda stjórnmálaflokkunum tóninn og benda þeim á að í landinu væru milljónir fátæklinga, atvinnuleysingja og barna sem byggju við neyð. Stjórnmálabaráttan í Bretlandi snerist ekki um það fólk og hún snerist ekki heldur um umhverfismál, hvað þá konur og réttindi þeirra eins og í Bandaríkjunum á síðasta ári þótt eflaust sé von talsverðra breytinga á bresku samfélagi. Hún snerist um ítökin á miðjunni og það er greinilegt að margir vilja læra af Tony Blair. Um þessar mundir stunda stjórnmálaflokkar víða um heim sem áður skilgreindu sig ýmist til vinstri eða hægri, skipulegt undanhald inn á miðjuna, enda eftir miklu að slægjast þar. Jafnvel harðsvíruðustu frjálshyggjuflokkar sem hafa farið mikinn á undanförnum árum eru að átta sig á því að skuggahliðar óhefts markaðsbúskapar eru svo dýrkeyptar að ekkert samfélag getur búið við þær. En í stað þess að gera upp við fortíðina, spyrja nýrra spurninga og skilgreina upp á nýtt eru stjórnmálin að verða að einum allsherjar graut þar sem þeim vegnar best sem gengur best að leika í auglýsingum og hitta á réttu loforðin sem slá í gegn. Hugsjónir virðast ekki hátt skrifaðar, málið snýst um það hver fær að setjast að kjötkötlunum, minna máli skiptir til hvers. Duga slík stjórnmál inn í nýja öld? Spegla þau vilja fólksins, vilja meiri hlutans, þarf ekki að efla lýðræðið? Í jólablaði breska tímaritsins The Economist var því spáð að á næstu öld yrði bylting. Ekki á sviði tækninnar heldur í stjórnmálum. Höfundarnir spá því að íbúar Vesturlanda muni ekki lengur sætta sig við hið takmarkaða fulltrúalýðræði eða hlutalýðræðið sem einkennist af því að fólk greiðir atkvæði á fjögurra ára fresti. Stjórnmálaflokkar bjóða fram á grundvelli ákveðinna hugmynda og fyrirheita en gera svo eitthvað allt annað og hunsa oft og iðulega skoðanir almennings. Beint lýðræði þar sem ákvarðanir verða bornar jafnt og þétt undir fólk er það sem koma skal og þar mun tæknin hjálpa til, segja spekingar The Economist. Eru íslenskir stjórnmálamenn búnir undir þá byltingu? Eitt mikilvægasta verkefni næstu aldar verða án efa umhverfismál. Við höfum séð á undanförnum árum hve vægi þeirra er að aukast. Það þýðir ekki að skýla sér á bak við skógrækt, vatn og vinda þegar ábyrgð á vaxandi gróðurhúsaáhrifum á í hlut. Allar þjóðir heims eru ábyrgar. Hver einasti einstaklingur verður að leggja sitt af mörkum til að snúa vörn í sókn og endurheimta gæði jarðarinnar. Ef svo heldur fram sem horfir geta frekari breytingar orðið okkur dýrkeyptar bæði í sjó og á landi. Við verðum því að taka okkur á og gerast forustuþjóð í verndun umhverfisins í stað þess að sækjast eftir mengandi stóriðju sem veldur sívaxandi átökum og spillir ímynd lands og lýðs. Velferðarkerfið, skipulag þess og rekstur, verða enn eitt stórverkefnið sem við þurfum að takast á við á nýrri öld. Í öllum hinum vestræna heimi vex hlutfall aldraðra og það er ljóst að ný tækni í baráttu við sjúkdóma mun kosta mikið fé í framtíðinni þótt hún spari eflaust mikið þegar til lengri tíma er litið. Hverjir eiga að standa undir velferðarkerfinu og hvernig? Þeirri spurningu hefur enn ekki verið svarað. Þá er ónefnd kvennabaráttan sem eflaust mun taka á sig nýjar myndir á 21. öldinni og skila konum enn fleiri áföngum á göngunni löngu til jafnra tækifæra, sjálfstæðis og raunverulegs kvenfrelsis. Enn eru launamál kvenna í ólestri og þjóðfélaginu til skammar. Við höfum verk að vinna í baráttunni við heimilisofbeldi, misnotkun á börnum og meðferð dómstóla á þeim málum. Heilsa kvenna er að verða eitt helsta viðfangsefni kvennabaráttunnar í heiminum svo ekki sé minnst á hlut kvenna í stjórnkerfinu og stjórnun atvinnulífsins hvort sem það er á sviði fyrirtækjanna eða hreyfinga launafólks. Öll þessi mál munu einkenna stjórnmál 21. aldarinnar auk margra annarra. Hæstv. forseti. Þessa dagana erum við kvennalistakonur spurðar: Hvað nú? Hvert liggur leiðin? Það ríkir nokkur áhugi á því að sameina núv. stjórnarandstöðuflokka í kosningabandalagi sem freisti þess að ná völdum í næstu kosningum og það er biðlað stíft eins og heyra mátti í kvöld. En innan okkar raða eru deildar meiningar um þá leið. Ná völdum til að gera hvað? Hvert skal halda? Eru biðlarnir reiðubúnir til að ganga inn á braut aukins lýðræðis, hlusta á fólkið, og virða vilja þess? Eru þeir tilbúnir til að gera raunverulega umhverfisvernd að meginviðfangsefni stjórnmálanna og stýra íslensku samfélagi í átt til sjálfbærrar þróunar eins og okkur ber? Eru þeir reiðubúnir til að rétta hlut kvenna á öllum sviðum og greina samfélagið út frá þeirri staðreynd að konur og karlar standa ójafnt að vígi í lífsbaráttunni? Að lokum, hæstv. forseti. Ég vildi óska þess að við kvennalistakonur fengjum svipað tækifæri og þeir Tryggvi Þórhallsson og Jónas frá Hriflu árið 1927 til að róta ærlega upp í samfélagi okkar. Breyta og bæta þannig að við gætum haldið inn í nýja öld þar sem raunverulegt lýðræði ríkir, samfélag sem tryggir þegnum sínum jafnrétti, jöfnuð og réttlæti. Hverjir vilja leggja okkur og kvennabaráttunni lið á þeirri leið og hvernig? Það er sú spurning sem ég vil fá svar við áður en lengra verður haldið.