Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „10. nóvember 1982. Jóhann Einvarðsson, 5. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum erlendis í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjaneskjördæmi Markús Á. Einarsson veðurfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Markús Á. Einarsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og rannsókn kjörbréfs þá farið fram. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Eitt af því sem gerir það að verkum á Íslandi að lagakerfið í landinu er ónýtt, menn hlýða ekki lögum, er sú aðferð manna að túlka lögin sér í hag. Þeir eru sérfræðingar í þeim leikjum hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., sem hér hefur verið að gera till. Kjarni málsins er sá, herra forseti, að ég er 1. flm. þessa máls. Ég er 4. þm. Reykv. og ég gerði till. um allshn. og, herra forseti, þá till. á að bera upp fyrst. Og þó svo í landinu sitji utanrrh. sem heitir Ólafur Jóhannesson og þó svo að Ólafur Jóhannesson stundi þann leik að túlka lögin, aðferðirnar og leikreglurnar sér í hag, þá er óþolandi að forseti Sþ. hlýði manni sem að þessu leytinu til er óbreyttur þm. í lagalegum skilningi orðsins. Og þó að Ólafur Jóhannesson, hv. 5. þm. Reykv., geri um það tillögur að svona máli sé vísað til utanrmn. á einhverjum furðulegum forsendum, þeim að viðskiptamál sé utanríkismál, og þó að hann túlki sér í hag og þó að forseti eigi ekki meiri karakter til en hér hefur sést í dag, þá geri ég þá kröfu að till. 4. þm. Reykv. sé tekin fyrir fyrst af því að hann er 1. flm. málsins. Svona atburður gerðist hér í gær. Þá viðurkenndi forseti þegar í stað að hefðu orðið mistök og þau voru leiðrétt. Ég krefst þess, herra forseti, að sú till., sem flm. bar fram, að málinu skyldi vísað til allshn., sé borin fram fyrst. Verktakastarfsemi við Keflavíkurflugvöll er ekki og verður ekki utanríkismál, hvað svo sem hæstv. forsrh. eða hæstv, utanrrh. segja, - og er engin furða þó að maður rugli þeim að þessu leytinu saman eins og er búið að leika lagakerfið í landinu. Það sem hér er að gerast er dæmigert fyrir það af hverju þjóðfélaginu er farið að leyfast allt. Það er dæmigert að í dag hefur forseti, sem „skandaliseraði“ hér fyrir tveim vikum, „skandaliserað“ aftur. Þetta sjá allir og þetta vita allir, en nú hlusta menn betur en þeir gerðu. Ég krefst þess, herraforseti, að annað af tvennu gerist: annaðhvort verði mín till. borin fram, af því að hún er flutt fyrst og ég er í mínum rétti, eða að forseti víki úr forsetastóli og varaforseti taki við meðan málið er borið upp. Ég krefst þess, herra forseti, að faríð verði að leikreglum. Það er af þessari ástæðu sem þjóðfélagið er farið að hreyfast.



Herra forseti. Í gær flutti hæstv. viðskrh. frv. um aðild að Alþjóðaorkustofnun og neyðarbirgðir olíu. Þrátt fyrir að ýmsir þm. hefðu við það að athuga að hæstv. ráðh. legði til að því frv. yrði vísað til iðnn. varð forseti Nd. við ósk flm. um að vísa málinu til þeirrar nefndar, sem flm. vildi að því yrði vísað til, en ekki til fjh.- og viðskn. Þar með virðist hafa verið skapað fordæmi um að óskir flm. um hvert eigi að vísa málum séu afgerandi þegar ákveðið er hvert eigi að vísa málum. Flm. þessarar till. hefur óskað eftir að henni yrði vísað til allshn. Ég styð þá ósk; ekki bara vegna þess sem hér gerðist í gær, heldur líka vegna efnis málsins. Samkv. þeirri till. á að taka til meðferðar fyrirtæki sem starfar ekki bara á Keflavíkurflugvelli heldur starfar hér uppi á Ártúnshöfða, starfar vestur á Patreksfirði, hefur veitt fjármagni til Suðureyrar, rekur fyrirtæki víða um Reykjavíkursvæðið og hefur verið umfangsmikill aðili í atvinnurekstri um allt land, bæði á því svæði sem markað hefur verið umráðasvæði Bandaríkjanna, en líka í stórum stíl fyrir utan það svæði. Mér er t.d. umhugsunarefni hvort umsvif Regins hf. séu meiri utan Keflavíkurflugvallar eða innan. Ég leyfi mér að fullyrða hér, að umsvif Regins hf. hvað snertir fjölbreytta starfsemi og fjármagnsráðstafanir á undanförnum árum hafi verið meiri í ýmsum byggðarlögum þessa lands en á Keflavíkurflugvelli. Ef hæstv. utanrrh. og aðrir leggja það til hér að málefni hlutafélagsins Regins hf. séu eingöngu utanríkismál eru þeir þar með að kveða upp úr með fyrirtæki sem reka fjölþætta starfsemi hér í sjávarútvegi, í flugsamgöngum, í fiskvinnslu og ýmsum atvinnugreinum hér um land heyri undir utanrrn. eða heyri undir hv. utanrmn. á Alþingi Íslendinga. Það eru tíðindi fyrir Samband ísl. samvinnufélaga og þá sem sitja á aðalfundi SÍS að Reginn hf. heyri undir utanrmn. á Alþingi. Það á að kanna ýmis fleiri fyrirtæki og starfsemi þeirra samkv. þessari till., en ég læt þetta aðeins nægja til að sýna hve fáránlegt er að halda því fram, að sú starfsemi, sem hér á að fjalla um, heyri undir utanrmn. Er ég þá ekkert að kveða upp úr með hvort till. verður samþykkt eða felld, þó að ég hafi lýst yfir stuðningi við hana í breyttri mynd, en að kveða upp úr með það, að sá víðtæki atvinnurekstur og fjármálastarfsemi, sem hér er verið að fjalla um, heyri undir utanrmn. á Alþingi Íslendinga og þar með heyri t.d. frystihúsið á Patreksfirði undir utanrmn. Íslendinga tel ég sérkennilegan málflutning. - Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hér komi fram miklu ítarlegri rökstuðningur en frammíkall fyrir þeirri stjórnskipulegu niðurstöðu, að allt þetta víðtæka mál, sem þessi till. fjallar um, þar með talin ein stærsta bygging sem byggð hefur verið í Reykjavík um áraraðir, byggingin uppi á Ártúnshöfða, sé utanríkismál. Er steinsteypan, sem þorri Reykvíkinga keyrir fram hjá á degi hverjum hér uppi á Ártúnshöfða, utanríkismál? Menn skulu gera sér grein fyrir því hvaða afleiðingar það hefur fyrir ýmsa þætti í stjórnskipun þessa lands, fyrir ýmsa þætti í atvinnurekstri þessa lands, fyrir ýmsa þætti í þeirri fjármagnsráðstöfun sem þessi fyrirtæki hafa beitt um allt land, ef Alþingi ætlar að fara að úrskurða að það sé allt saman utanríkismál.



Ég vil vekja athygli á því, að það er ekki forseti sem úrskurðar til hvaða nefndar mál fer. Þetta verður borið undir atkv. og ég geri ekki ráð fyrir að það hafi áhrif á skoðanir manna hvor till. verður borin upp fyrst.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til þess að leiðrétta það sem ég geri ráð fyrir að hafi verið mismæli hjá hv. 11. þm. Reykv. Hann sagði að forseti Nd. hefði í gær fallist á tillögu hæstv. viðskrh. um nefndarval vegna frv. til l. um neyðarbirgðir olíu. Það er auðvitað mismæli. Forseti tekur að jafnaði við till, flm. og ber þær undir deild eins og hæstv. forseti Sþ. Það má að vísu segja að manni hafi virst í fljótu bragði sem það frv. hefði átt heima í fjh.- og viðskn. Þó kunni það að orka tvímælis, ef menn vildu álíta að hér væru málefni orkuefnisleg. Í ljós kom að hv. Ed. hafði vísað þessu máli til iðnn. í meðferð s.l. vor við rannsókn málsins kom það að vísu á óvart einnig. En þetta getur ekki skapað neitt fordæmi. Nokkuð hefur borið á því að menn hafi að geðþótta sínum gert tillögur um nefndir eftir því hvernig þær hafa verið skipaðar; sjálfum sér eða öðrum sem þeim hefur hugnast þá og þá að fá til liðs við sig, gæti maður ætlað. En aðeins að lokum, hæstv. forseti: Ég er þeirrar skoðunar að till. hv. flm., hv. 4. þm. Reykv., eigi að koma til atkv. fyrst, þar sem till. hæstv. utanrrh. er ekki brtt., heldur báðar sjálfstæðar tillögur.



Herra forseti. Það getur aldrei orðið neitt stórmál úr því til hverrar nefndar þessari till. verður vísað. En ástæður fyrir till. minni, að vísa málinu til utanrmn., eru í stuttu máli þessar: Svipuð eða sams konar till. hefur komið fram hér áður og henni var vísað til utanrmn. Verktakastarfsemin á Keflavíkurvelli heyrir undir utanrrn. Utanrrh. skipar formann í stjórn Aðalverktaka. Utanrrh. skipar endurskoðanda Aðalverktaka. Það er með ýmsum hætti af hálfu utanrrn. og varnarmáladeildar haft eftirlit með Aðalverktökum. Og þessi till. fjallar um rannsókn á Aðalverktökum en ekki á þeim einstöku aðilum sem standa að Aðalverktökum. Þess vegna er náttúrlega alveg óþarfi að nefna Regin í þessu sambandi. 

Já, já, við skulum lesa þetta á eftir bara.

Já, það skiptir ekki máli. - En till. er um rannsókn á Íslenskum aðalverktökum fyrst og fremst a.m.k., það er ekki of mikið sagt, og þess vegna tel ég eðlilegt að málinu sé vísað til utanrmn. Annars get ég endurtekið það sem ég sagði, að auðvitað er ekki stórvægilegt mál til hvorrar nefndarinnar till. fer. Og þó að þetta sé einkennileg till. að mörgu leyti, en um það ætla ég ekki að ræða í sambandi við þingsköp, efast ég ekki um að allshn. ráði við hana. En ég tel réttara að vísa henni til utanrmn. Ég hef fullan rétt til að gera tillögu um til hvaða nefndar máli er vísað og neyti þess réttar míns. Svo er þingsins að skera úr því. Það er svo sem ósköp einfalt mál og þarf ekki að verða neitt kappsmál hjá einum eða neinum hvað meiri hluti þingsins vill gera í þessu efni. Mér er nákvæmlega sama hvor er borin upp fyrr, allshn, eða utanrmn. Ég legg það algerlega á vald forseta.



Herra forseti. Ég tel að tillögumanni um rannsókn á starfsháttum Íslenskra aðalverktaka sé gert rangt til ef hans till. er ekki borin fram á undan. Það getur verið matsatriði þingsins til hvorrar nefndarinnar það vill vísa till., en þar sem ekki hefur borist formleg brtt. frá utanrrh. sé ég ekki að hans till. hafi neinn forgang fyrir öðrum. Ég vildi aðeins láta þetta álit mitt í ljós.



Ég mun ekki standa í stríði um það, hvor tillagan er borin upp á undan. Ég skal fallast á tilmæli flm. um að bera upp allshn. fyrst. Eins og ég sagði, sé ég ekki að það skipti neinu máli fyrir framgang málsins, en 



Herra forseti. Ég tel það vera í grundvallaratriðum rangt að vísa þessari till. til utanrmn. og ég skal leiða nokkur rök að því. Í fyrsta lagi gerir þessi till. ráð fyrir að það verði kannaður rekstur risastórs fyrirtækis, sem teygir anga sína út um allt land. Þessi rekstur nær til húsbygginga m.a. á Reykjavíkursvæðinu, þar sem þetta fyrirtæki hefur reist 24 þús. fermetra hús. Ég veit ekki hvaða erindi þessar byggingarframkvæmdir eiga inn í utanrmn. Ég vil líka láta þess getið, að þetta fyrirtæki hefur verið í beinni eða óbeinni samkeppni við önnur verktakafyrirtæki í landinu og haft þar aðstöðu sem ég hef á undanförnum árum talið óeðlilega. Hvað þessi samkeppni á að gera inn í utanrmn. veit ég ekki. Hús þessa fyrirtækis að Ártúnshöfða hefur verið leigt ríkinu og þar er m.a. til húsa bifreiðaverkstæði SÍS. Hvaða erindi þessi verkefni eiga inn í utanrmn. fæ ég ekki skilið. Ég vil líka minna hv. þm. á starfshætti utanrmn. Hún hefur nokkra sérstöðu í þinginu vegna þess að utanrmn. er að hluta til lokuð nefnd - nefnd sem heldur sína fundi fyrir luktum dyrum - og þau mál sem þar eru rædd eru oftar en ekki trúnaðarmál. Svo var a.m.k. þegar ég átti sæti í þessari virðulegu nefnd.  Í orðum hæstv. utanrrh. áðan um að svipuð till. hafi verið send utanrmn. áður gætir nokkurs misskilnings vegna þess að í þeirri till. var gert ráð fyrir að utanrmn. yrði falið að kanna málið, en ekki að það yrði falið sérstakri sjö manna rannsóknarnefnd að gera það. Herra forseti. Ég vildi að þetta kæmi fram. Auðvitað ber forseti upp fyrst tillögu 1. flm.-tillöguna um að málinu verði vísað til allshn. Annað kæmi ekki til nokkurra einustu greina því að 1. flm. hlýtur að hafa tillögurétt um hvert hans tillögur fara á hinu háa Alþingi. Till. hans kemur auðvitað fyrst fram og hana ber að bera upp fyrst. En að lokum: Ég vænti þess að menn sjái sér fært að senda þessa þáltill. til allshn. en ekki utanrmn.



Herra forseti. Þeir fáheyrðu atburðir hafa gerst, að annaðhvort hefur formaður þingflokks Alþb., 11. þm. Reykv., vísvitandi farið með lygar ellegar að málgagn hans, Þjóðviljinn, skýrir rangt frá staðreyndum um eignaraðild að fyrirtækjum vestur á fjörðum. Þar sem hér er um mjög alvarlegt mál að ræða leyfi ég mér, með leyfi forseta, að lesa upp úr pistli dagsins, Þjóðviljanum, 8. siðu, miðvikudaginn 10. nóv. 1982, en þar stendur svo, með leyfi forseta: „HP bjargvætturinn. Hraðfrystihús Patreksfjarðar, sem lengi bjó við lakan kost, er nú loks komið í nýtt og gott húsnæði, en fé vantar til að ljúka byggingu þess og fullkomna vélakostinn. Fyrirtækið er 90% í eigu Kaupfélags Patreksfjarðar, og það verður að segjast eins og er, að það hefur alls ekki setið við sama borð hjá Byggðasjóði og aðrir hér, sem leitað hafa eftir lánum.“

Þetta er um þingsköp.

Herra forseti. Að gefnu tilefni, vegna fullyrðingar sem fram kom hjá hv. 11. þm. Reykv. í ræðu um þingsköp um að það hefðu orðið eigendaskipti á þessu fyrirtæki, óska ég eftir því að Þjóðviljinn birti leiðréttingu í sínu blaði ef Bolli Ólafsson skýrir hér rangt frá, ella að Ólafur Ragnar Grímsson dragi til baka yfirlýsingar um eignaraðild að fyrirtækjum vestur á fjörðum. Eins og menn geta kynnt sér með lestri Þjóðviljans er hér um klárar lygar að ræða.



Herra forseti. Það er af augljóst af öllu, að hæstv. utanrrh. hefur ekki heyrt hvað fór fram bæði hér áðan og síðast í gær. Og það má segja að upphlaupsmaðurinn, sem situr í forsetastóli í þessari stofnun og er með upphlaup einu sinni í viku, valdi þinghneyksli hér í dag, en ekki utanrrh. Það var auðvitað hárrétt hjá hæstv. utanrrh., að hann hefur leyfi til að flytja hvaða till. sem er, hvaða brtt. sem er og hvaða fsp. sem er. Það er ekki málið, heldur að flokksbróðirinn, sem situr hér í forsetastóli, tekur til, frá hæstv. utanrrh. fram fyrir till. flm. Við vitum að menn greiða hér atkv. nokkuð sjálfstætt í þessum efnum og vitaskuld er forseti með sína vikulegu hlutdrægni í forsetastól. Þetta sjá allir þm. Vandinn er sá að þjóðin fær ekki að vita nógu mikið um störfin á Alþingi. Ef þjóðin vissi betur og vissi meira væri þessi stofnun að mörgu leyti öðruvísi. Það sem hér hefur farið fram, herra forseti, af forseta hálfu er það sem heitir í kennslubókum - 

Nei.

Ég er aðeins að útskýra fyrir þinginu í hverju mistökin eru fólgin Það er málið að það sem hér átti að fara fram, og nú tek ég fram eins og einn lögskýrandi hefur gert áður að ég nota strangfræðilegt lögfræðimál og ekki stóryrði, er valdníðsla. Það er valdníðsla þegar hæstv. utanrrh. - fyrir aldurs sakir, sögu sakir og stöðu sinnar sakir - ber fram till. og hún er tekin fram fyrir till. frá yngsta þm. Það er það sem hefur gerst. Og þingforsetinn, sá sami og var með upphlaupið í fsp.- tíma um daginn, hefur annað upphlaup í dag. Við, sem erum að reyna að halda þessu kerfi stöðugu í þjóðfélaginu eigum auðvitað býsna erfitt við slíkar aðstæður. Það er málið. Og forseti segist núna ætla að breyta um ákvörðun. Það er af því að ég skildi fljótt hvað var að gerast. Annars hefði till. utanrrh. verið borin fram og samþykkt shlj. Það er þetta sem er málið.  Það sem hér hefur gerst er dæmisaga um menn sem ekki kunna mannasiði.

Það er um þingsköp.

Þetta er um þingsköp, herra forseti. Það er hægt að sýna þinglega mannasiði, sem hér hefur mistekist í dag. Það er þetta sem hefur gerst. Nokkur orð um málið efnislega, af hverju gerð er till. um allshn.: Ég vil taka undir þær skýringar sem hv. 11. þm. Reykv. hefur gefið í þeim efnum. Þetta er till. um úttekt á verktakastarfsemi við Keflavikurflugvöll. Ef hæstv. utanrrh. hefði látið svo lítið að vera hér við í gær vissi hann að tillögumaður fellst á að það sé svolítil ónákvæmni, sem þarf að breyta, í till. En hæstv. utanrrh. var ekki við.  Í öðru lagi eru hér rakin fordæmi og sagt: Svona till. hefur áður verið vísað til utanrmn. Þetta er rangt, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. rakti hér áðan. Sú till., sem ég var einnig 1. flm. að, var till. um að fela utanrmn. rannsóknarvald. Það er allt öðruvísi saman sett till. Menn eiga að lesa þskj. sín. Það er þetta sem hefur skeð: Í dag hefur verið opinberað á hinu háa Alþingi ótrúlega margt; hin lögfræðilega valdníðsla sem stendur fyrir miklu meira. Gamla kerfið fór í vörn fyrir verktakasukkið, en þjóðin er ekki sammála ykkur, herrar mínir. Hún bara veit ekki nóg um ykkur. Það er vandinn. Hún veit ekki nóg. Herra forseti. Ég meðtek það sem allur þingheimur skilur sem afsökunarbeiðni. Ég meðtek það. Við höfum alltaf kunnað mannasiði. Ég þakka fyrir að till. verður borin upp. Ég óska auðvitað eftir nafnakalli um þetta. Ég ætla ekki að gera þetta að stórmáli. Það eru hæstv. utanrrh. og flumbruskapurinn í forseta sem gerðu þetta að slíku máli. Ég vil biðja þann hluta þm., sem er stór, sem kemur fram af fullri virðingu afsökunar fyrir hönd þeirra beggja á því sem hér hefur gerst. Þingið á auðvitað ekki að vinna svona. Herra forseti. Ég óska eftir nafnakalli um till. mína.

Er of seint, forseti, að leggja til að málinu verði vísað til heilbr.- og trn.?



Herra forseti. Hér hafa fallið nokkuð þung orð um fundarstjórn á Alþingi. Ég ætla ekki að blanda mér beint inn í þær umr. og bið hv. alþm. að láta þau orðaskipti, sem hér hafa fallið um fundarstjórnina sérstaklega, ekki villa sér sýn í atkvgr. um efnisatriði málsins, því hvað sem líður dómum manna um fundarstjórnina sjálfa er það ekki aðalatriði málsins og getur í þeirri atkvgr. sem hér fer á eftir ekki verið aðalatriði málsins. Bið ég menn þess vegna að taka ekki afstöðu á þeim grundvelli hvað mönnum finnst um virðulegan forseta þessarar stofnunar eða þau orðaskipti sem hér hafa átt sér stað um fundarstjórn, heldur eingöngu á grundvelli þess efnisatriðis hvort víðtæk athugun á fjölda fyrirtækja, sem hafa víðtæk umsvif úti um allt þjóðfélagið, heyri undir utanrmn. eða heyri undir þá nefnd sem fjallar um málefni landsins alls. Það má vel vera, herra forseti, að ég hafi farið rangt með áðan þegar ég nefndi frystihúsið á Patreksfirði. Ég skal ekki fullyrða meira um það að óathuguðu máli, en það er kannske von að maður ruglist í öllum þessum frystihúsum sem fyrirtækið Reginn hf. hefur ýmist lánað eða á eignarhlutdeild í. Út frá þeim sjónarmiðum mætti rökstyðja að vísa þessu máli til sjútvn., því að þau eru fjölmörg fyrirtækin hér á landinu sem ýmist hafa þegið lánafyrirgreiðslu eða hafa lotið eignaraðild þessa fyrirtækis. Eins og kom fram, hæstv. utanrrh., í umr. um þetta mál hér fyrir tveimur dögum er misbrestur á till. hvað það snertir að í henni stendur dótturfyrirtæki, en á að standa móðurfyrirtæki.

Þetta á að vera um þingsköp.

Já, það er um þingsköp. Þess vegna, herra forseti, er ljóst að hér er verið að taka til meðferðar till. sem á að fjalla um könnun á fjölmörgum fyrirtækjum, ekki bara Íslenskum aðalverktökum, heldur fjölmörgum öðrum fyrirtækjum sem hafa stundað víðtæka fjárfestingarstarfsemi í nær öllum kjördæmum landsins, og slíkt getur ekki heyrt undir utanrmn. Þar að auki vil ég benda á að utanrmn. er eina nefnd þingsins þar sem sérstök þagnarkvöð hvílir á nm. Þau ákvæði gilda um utanrmn., að enginn getur skýrt frá því sem þar fer fram nema því einu sem hann segir sjálfur. Þetta er gert til að tryggja örugga umfjöllun um utanríkismálefni þjóðarinnar í þessari nefnd, en getur hins vegar algerlega hindrað að umr. um till. af þessu tagi geti átt sér stað. Við vitum það allir þm. hér inni, að þegar skýrt er frá störfum allra annarra nefnda þingsins er það regla að frsm. nál., hvort sem það er meiri hl. eða minni hl., skýra iðulega frá upplýsingum, gögnum og athugunum sem komið hafa fram á fundum nefndanna. Það er nánast ógerningur að fjalla um till. af þessu tagi nema hægt sé að beita þar nákvæmlega sömu reglu og beitt er um öll önnur mál hér á þinginu, sem fara til slíkra nefnda, að hægt sé að skýra frá þeim álitsgerðum, umsögnum og öðru sem til nefndarinnar kemur. Þetta er ekki hægt hvað utanrmn. snertir. Þó það væri ekki nema út af þessu einu, til viðbótar við allt annað sem hér hefur verið nefnt, er útilokað að þingið geti fjallað á raunhæfan hátt um þessa till. nema henni sé vísað til allshn. Ég vek athygli á þessu fordæmi, hv. alþm.

Ég vil biðja hv. þm. að stytta mál sitt.

Ég er að ljúka, herra forseti. Segjum sem svo, að hópur alþm. vildi láta kanna umsvif fyrirtækisins Regins hf. - og ég nefni það vegna þess að ég hef fjallað um það fyrirtæki á aðalfundi Sambandsins og hér og á ýmsum öðrum vettvangi - afskipti þess af flugfélögum í landinu og kaup á hlutabréfum þar, í frystihúsum, útgerð og ýmsum öðrum fyrirtækjum. Það er fyllilega eins mögulegt og hvað annað. Þá væri með því að greiða atkv. með því að þessi till. færi í utanrmn. verið að skapa fordæmi fyrir því að slík athugun og umfjöllun um þetta fyrirtæki ætti eingöngu að heyra undir utanrmn. Ég spyr hv. þm.: Eru þeir reiðubúnir að skapa slíki fordæmi hér í dag?



Herra forseti. Ég vil frábiðja mér allar undirtektir við hv. 4. þm. Reykv. hvað varðar ádeilur á forseta Sþ., sem eru orðnar vikulegar. Ádeilur hv. þm. eru orðnar nokkuð vikulegar senur hér í þessari hv. samkomu. Ég harma það. Ég veit ekki hvort ég tala eingöngu innan þingskapa, mér er ekki alveg ljóst hvað ég má segja innan þingskapa, en ég vil þó segja að þessi þáltill., sem nú á að koma undir atkv., gerir ekki ráð fyrir neinu öðru en hér segir, með leyfi forseta: „ Till. til þál. um úttekt á verktakastarfsemi við Keflavíkurflugvöll.“ Þar er takmarkað hvað gera skuli og það er ekkert sem fylgir í skrifuðu máli á þessu plaggi annað en að rannsaka skuli Íslenska aðalverktaka og starfsemi þeirra og vita hvort hægt er að koma henni haganlegar fyrir - rannsaka framkvæmd á samningi, sem gerður er við erlenda aðila, sem standa í framkvæmdum hérlendis samkv. milliríkjasamkomulagi um varnir Íslands. Þessi samningur er gerður á vegum utanrrn. og síðan á að rannsaka framkvæmdina. Ég er alveg sammála því. En ég vil geta þess, að hvort sem till. fer til utanrmn. eða allshn. er það samþykkt Alþingis, sem hlýtur að ná til utanrmn., að rannsóknin og niðurstöður hennar verði kynntar almenningi og þá eftir að Alþingi hefur fjallað um þær. Þannig er ekkert lokaðra að ræða þetta mál í utanrmn. en í allshn. Þarna er líka um milliríkjasamning að ræða. Ég vil því styðja þá munnlegu till. sem hæstv. utanrrh. lagði fram um að þáltill. yrði vísað til utanrmn. Hér er um utanríkismál að ræða. Samkv. till. er það eingöngu verktakastarfsemin við Keflavíkurflugvöll sem á að rannsaka og hún heyrir alfarið undir utanrrn. Um allar aðrar framkvæmdir, hvort sem fyrirtækið heitir Reginn eða eitthvað annað, gegnir allt öðru máli vegna þess að þar er um að ræða ráðstöfun á ágóða þeirra fyrirtækja sem standa að Íslenskum aðalverktökum. Þá er komin mjög djúp gjá á milli verktakaframkvæmda og verklegra framkvæmda á Keflavíkurflugvelli og svo aftur þess hvernig hinir íslensku verktakar nota sitt fjármagn, sinn ágóða, á innanlandsmarkaði.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika mjög rækilega það, sem fram kom h já hv. 11. þm. Reykv., að hv. alþm. skoði mjög vel efnisatriði þessa máls. Ég endurtek og undirstrika: efnisatriði þessa máls. Mér er alveg ljóst að mér rann í skap, það skal sagt eins og er, en ekki eingöngu út af atburðum í dag, heldur vegna samhengisins við það sem gerðist fyrir tveimur vikum. Ég held að aðallega það, en einnig þetta, séu skelfilegir atburðir þingsins vegna. Ég endurtek: skelfilegir atburðir þingsins vegna. Hv. 3. þm. Reykv. hefur auðvitað með fullum rétti verið að kenna mér mannasiði og þingsköp, og í framhaldi af því lýsti hann því yfir í gær að ég væri alinn upp í baksætinu á ráðherrabíl. Ég tek auðvitað vel þeirri kennslu. En ég vil biðja hv. alþm. mjög alvarlega að skoða efnisatriði. Ég vísa til orða hv. 11. þm. Reykv. í því sambandi og þess sem hann þingræðislega er að segja. Það er það sem skiptir öllu máli og að tillögurnar verði bornar upp í þeirri röð sem þær komu fram. 



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Mér þykir menn halda hér langar ræður af litlu tilefni. Þessi þáltill. gerir ráð fyrir að komið verði á fót nefnd sem skal kanna ákveðin atriði í samskiptum Íslenskra aðalverktaka við bandaríska herinn. Þau viðskipti eru vitaskuld utanríkismál og um þau fjalla þar af leiðandi utanrrn. og utanrmn. Einmitt þess vegna er með öll óeðlilegt að utanrmn. búi til þá forsögn sem þessi nýja nefnd fær í veganesti fyrir rannsókn. Það er ekki venja að þeir sem rannsaka skal búi sjálfir til forsögn að rannsókn. Vitaskuld er eðlilegt að önnur nefnd leiði þá forsögn sem nefndin fær í veganesti og þess vegna styð ég það auðvitað eindregif9 að það verði hv. allshn., sem á þátt í þeirri forsögn, en ekki hv. utanrmn., þar sem hún hefur sjálf fjallað um þau viðskipti sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Hér hefur gerst þrennt: Það hafa orðið mistök í fundarstjórn. Þau eru nú leiðrétt. Hér hafa verið þverbrotin öll þingsköp með því að leyfa efnislegar umr. þar sem þær eiga ekki heima. Og hér hafa verið brotin einföldustu frumboðorð mannasiða, þar sem ráðist er í umr., sem á að vera um þingsköp og fundarstjórn, að mönnum sem eiga enga aðild að því máli, menn átaldir fyrir aldur eða að túlka lagakerfi sér í hag. Í hverra þágu ættu þeir að túlka það? Það er þá annarra að túlka það þeim í óhag. En umr. er til skammar.



Herra forseti. Með því að þessi till. fjallar einvörðungu um að Alþingi álykti að fela sérstakri rannsóknarnefnd, sem það kýs, að láta fara fram ítarlega rannsókn, þá sé ég ekki betur en utanrmn. sé fyllilega fær um að gefa þingheimi þá umsögn sem þarf til að taka ákvörðun um hvort eigi að kjósa rannsóknarnefnd eða ekki. Með því segi ég nei.



Herra forseti. Hér fer fram að hluta til baráttan við hið gamla samtryggingarkerfi flokkanna. Ef menn átta sig ekki á því, þá er þinginu vandi á höndum. Ég segi já. Till. vísað til utanrmn. með 28:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StH, SteinG, TÁ, ÞS, AG, AS, BÍG, FÞ, FrS, GeirH, GB, GTh, JK, HBL, IGuðn, IGísl, ME, JÞ, MÁM, 6E, ÓIJ, ÓÞÞ, PP, PJ, SalÞ, StefG, NL, JH. nei: GHelg, ÓRG, HBald, SoG. VG, EH, EgJ, GeirG, GJG, HS, HG, MB, SkA greiddu ekki atkv. 19 þm. (SvG, SvH, ÞK, ÁG, DA, EG, EKJ, GS, GK, GGÞ, JS, JBH, KSG, KP, KJ, LJ, MHM, PS, SighB) voru fjarstaddir.



Herra forseti. Þegar alþm. hafa nú ákveðið, hluti þeirra, að vísa þessu máli til utanrmn., þá verð ég sem nm. í þeirri nefnd að óska eftir úrskurði forseta um heimildir mínar til starfa í nefndinni að þessari till. Það er ljóst, að þessi till. er allnokkuð öðruvísi en þorrinn af þeim till. sem utanrmn. fær til meðferðar. Ég mun óska eftir því í utanrmn., líkt og gert er venjulega í öðrum nefndum þingsins, en heyrir til algerra undantekninga að gert sé í utanrmn., að fulltrúar allra þessara fyrirtækja og stjórnendur þeirra fyrirtækja sem þessi fyrirtæki hafa fjárfest í verði kallaðir fyrir nefndina, svo að hv. utanrmn. geti gert sér grein fyrir hvort það sé ástæða til að samþykkja þessa till. og þá með hvaða hætti hún skuli orðuð. Slík vinnubrögð hafa að ég held mjög sjaldan, ef þá nokkurn tíma, verið tíðkuð í utanrmn., en eru hins vegar meginregla, eins og allir vita, í öllum öðrum nefndum þingsins og hefðu verið meginregla ef þessari till. hefði verið vísað til allshn. Ég segi þetta hér vegna þess að ég vænti þess, að sá hluti þingsins sem samþykki að till. væri vísað til utanrmn. hafi ekki verið að gera það í trausti þess að till. fengi ekki eðlilega þingmeðferð. Þessi samþykkt meginhluta þings hafi ekki verið gerð til að hindra að málið fengi eðlilega þingmeðferð. Ég vil ætla það, þar til annað kemur í ljós, að það sé ekki vilji þingsins að þetta mál fái ekki sömu meðferð í þessari nefnd og þorri allra annarra þingmála fær í öðrum þingnefndum. En hængurinn er sá, að það eru ákvæði um utanrmn., sérákvæði, sem kveða á um að ég hafi ekki heimild sem nm. í utanrmn. til að skýra þingheimi frá gögnum og upplýsingum í mínu nál. eins og öllum þm. í öðrum nefndum þingsins er heimilt að gera. Væntanlega er það ekki vilji þingsins að hindra að þingið fái að sjá, og þar með þjóðin, þau gögn, þær skýrslur og þær upplýsingar og umsagnir sem ég mun beita mér fyrir að utanrmn. fái um þetta mál, en samkv. ákvæðum þingskapa um utanrmn. er bannað að sína slíkt. Þess vegna leita ég úrskurðar forseta, annaðhvort í dag eða síðar, hvort hann telur að mér sé heimilt í nál. mínu, sem e.t.v. fleiri kunna að standa að, að leggja fram þau gögn og þær upplýsingar, sem nefndin fær, eins og nm. í öllum öðrum nefndum þingsins er heimilt að gera. T.d. hefur hv. þm. Lárus Jónsson árlega birt heila bók í þskj. með mörgum tugum skjala og upplýsinga sem borist hafa fjh.- og viðskn. frá alls konar stofnunum og aðilum í þessu þjóðfélagi. Ég óska eftir úrskurði hæstv. forseta um það, hvort ég hafi heimild, þegar nefndin skilar áliti, til að leggja fram í nál. mínu öll þau gögn og upplýsingar, sem n. berast, líki og aðrir þm. hafa í öðrum nefndum um öll önnur mál. Ég geri þetta vegna þess að ég vil fá það skýrt fram hér og nú, hvort sá meiri hl. sem hér myndaðist sé þeirrar skoðunar og það hafi verið ætlun hans með atkvgr. sinni að sveipa skuli þagnarhjúp yfir málið með því að beita þagnarskyldunum í utanrmn. til að hindra að þingið og þjóðin fengi að sjá þau skjöl sem fram koma í málinu. Ég vil því óska eftir því við hæstv. forseta, að hann úrskurði að með þetta mál skuli fará eins og öll önnur þingmál og mér og öðrum nm. í utanrmn. verði heimilað að leggja fram í mínu nál. öll þau skjöl og upplýsingar sem nefndinni berast um þetta mál. Ég óska eftir þeim úrskurði áður en n. tekur til starfa. Hann þarf ekki að koma hér og nú. Ég geri enga aths. þó að hæstv. forseti taki sér umhugsunarfrest. Ég bið hann gjarnan um að gera það vegna þess að úrskurður hans skapar mjög alvarlegt fordæmi, ef hann verður neitandi, og ég efast um að ég treysti mér til að starfa að þessu máli í utanrmn. undir þagnarkvöðum og þeirri ákvörðun að ég geti ekki upplýst þingið og þjóðina um það sem kemur þar fram um þessi fyrirtæki og annað sem í till. er. Þess vegna, herra forseti, óska ég eftir því, og ég tek það sérstaklega fram að ég vildi frekar að hæstv. forseti tæki sér umhugsunarfrest, að það verði úrskurðað að í þessu máli höfum við nm. í utanrmn. heimild til að leggja fram hliðstæð nál. með gögnum og fskj. og mönnum er heimilt að leggja fram varðandi öll önnur mál hér á Alþingi.



Herra forseti. Þau orð sem hér hafa fallið um leyndina annars vegar og opna starfsemi þingnefnda hins vegar skipta auðvitað meginmáli. Ég ítreka óskir um að skoðun í þessum efnum komi í ljós. En mér mundi nægja á þessu stigi málsins, að hæstv. utanrrh., sem er annars vegar yfirmaður utanríkismála í landinu og hins vegar flm. till. um að vísa málinu til utanrmn., gæfi þinginu álit sitt á því hvort þagnarskylda gildi í þessum efnum. Þegar menn flytja tillögur vita menn auðvitað hvað þeir eru að gera. Það mundi nægja mér á þessu stigi málsins ef hæstv. utanrrh. ríkisins tjáði þinginu hug sinn í þessum efnum. Eiga leyndarákvæðin við að því er varðar undirbúning að ákvörðuninni um hvort og með hverjum hætti þessi athugun fer fram? Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál. Þegar menn flytja tillögur býr auðvitað að baki því hugsun, ég dreg það ekki í efa. Þess vegna væri afar ánægjulegt ef hæstv. utanrrh. segði þjóðþinginu hug sinn í þessu máli hér og nú.



Herra forseti. Hér hefur verið dregið í efa að till. sú sem nýlega hefur verið vísað til utanrmn. fengi fullnægjandi meðferð í n. Ég tel það algerlega ástæðulaust. Ég tel að utanrmn. sé vel fær um að taka till. til athugunar með þeim hætti að fullnægjandi sé. Sérstaklega vil ég taka það fram, að ég tel alveg sjálfsagt að þeir aðilar verði kallaðir fyrir nefndina sem einstakir nefndarmenn óska að kvaddir séu og n. í heild sinni. Varðandi þá leynd sem á að hvíla yfir störfum utanrmn., þá hygg ég einnig að hún sé ekki því til fyrirstóðu að mál þetta upplýsist með þeim hætti að alþm. geti gert sér grein fyrir því þegar þessi till. eða breytt þáltill. verður borin upp fyrir Alþingi hvernig þeir vilja þá greiða atkv. Með leyfi forseta vil ég í tilefni af því að hér hefur verið nefnt að málefni rædd í utanrmn. eigi að sæta meiri leynd, skulum við segja, en málefni sem eru til meðferðar í öðrum nefndum vitna í þingsköp Alþingis, 15. gr., sem fjallar um fastanefndir í Sþ., en þar er sagt: „Til utanrmn. skal vísa utanríkismálum. Utanrmn. starfar einnig milli þinga og er ríkisstj. til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, enda skal ríkisstj. ávallt bera undir hana slík mál jafnt milli þinga sem á þingtíma. Nm. eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju, sem þeir fá í nefndinni, ef formaður eða ráðh. kveður svo á.“ Hér lýkur tilvitnuninni varðandi þá leynd sem á að hvíla á. störfum utanrmn. Þar er sagt að það sé eingöngu þagnarskylda ef formaður eða ráðh. kveða svo á. Ég hygg að það þurfi að vera mjög veigamiklar ástæður til þess að annaðhvort ráðh. eða formaður kveði upp úr um að eigi megi greina frá, þegar mái kemur til umr. hér á Alþingi, hvað fram hafi farið í nefndinni. Ég er þá alveg reiðubúinn að standa reikningsskil þeirrar ákvörðunar minnar þegar þar að kemur. Og ég ítreka og endurtek: Það hljóta að verða að vera mjög veigamikil rök fyrir því að annaðhvort ráðh. eða formaður nefndarinnar kveði svo á um. Varðandi störf í öðrum nefndum þingsins held ég að það heyri frekar til undantekninga en að það sé almenn regla að frá nefndastörfum og orðaskiptum manna á nefndafundum sé greint meðan mál er til meðferðar í nefnd. Það er fyrst þegar mál kemur frá nefnd og nál. liggja fyrir að slíkt ber á góma. Ég sé að óreyndu enga ástæðu til að ætla að í þessu efni verði farið öðruvísi að varðandi afgreiðslu utanrmn. á þessari till. en hvað snertir meðferð mála í öðrum nefndum. Sem formaður utanrmn. vil ég taka það fram, að að óreyndu er algerlega ástæðulaust að gera meðferð n. á þessari till. tortryggilega með því að vitna í ákvæði, sem ég hef greint frá í þingsköpum, um leynd á störfum utanrmn. ef svo býður við að horfa. Ég vænti þess að innan utanrmn. takist góð samvinna við afgreiðslu þessarar till. Og ég verð að draga í efa að hæstv. forseti þingsins hafi erindi til þess í raun og veru að kveða upp úrskurð um þessi efni, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson 11. þm. Reykv., hefur farið fram á. Ég held að n. sé fullfær sjálf um að starfa svo að meðferð málsins að þingsómi sé að.



Herra forseti. Það er rétt, sem komið hefur fram hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni, að þann tíma sem við höfum setið saman í utanrmn. hefur ekkert á það skort að um þau mál sem til n. hafa komið hafi tekist allgóð samvinna hvað snertir málsmeðferð. Þetta mál er hins vegar annars eðlis. Það er annars eðlis vegna þess að sá maður sem samkv. þingsköpum hefur úrskurðarrétt um frá hverju megi skýra og hverju ekki í meðferð þessa máls, ef það er í utanrmn., hæstv. utanrrh., er hér tillögumaður að því að málið fari í utanrmn. og þar með tillögumaður að því að hann hafi ásamt formanni utanrmn. einn vald yfir því hvað út úr nefndinni fer. Ég hélt að hv. alþm. væri ljóst, að þegar utanrrh. flytur sína till. hér er hann jafnframt að flytja till. um að hann ásamt hv. þm. Geir Hallgrímssyni, þeir tveir einir, ráði því hvað fer til þingsins og þjóðarinnar af þeim gögnum og skjölum sem verða lögð fram í nefndinni. Það eru ekki vinnubrögð sem tíðkast í öðrum nefndum þingsins. Í öðrum nefndum þingsins er það á sjálfsvaldi hvers og eins þm. að meta hvort hann leggur fram í nál. sínu þau skjöl gögn og upplýsingar sem í n. koma fram. Sumir þm. Sjálfstfl. t.d. hafa í fjh.- og viðskn. verið mjög iðnir við að leggja fram sem þskj. fjöldann allan af upplýsingum. Það er meginástæðan fyrir því að ég óskaði hér eftir viljayfirlýsingu hæstv. forseta að ég vildi hafa vissa tryggingu af hálfu þingsins sjálfs fyrir rétti þm. í þessu sérstaka máli. Ég fagna því hins vegar, að hv. þm. Geir Hallgrímsson, formaður utanrmn. skuli hafa lýst því yfir hér að hann muni ekki hindra að þau skjöl og gögn, sem fram verða lögð og beðið verði um í utanrmn. um þetta mál, fái nákvæmlega sömu meðferð og önnur skjöl sem lögð eru fram um önnur mál í öðrum nefndum þingsins. Og ef hæstv. utanrrh. vill svo koma hér á eftir og lýsa því einnig yfir hér og nú áður en málsmeðferð hefst í nefndinni, að hann sé reiðubúinn að lýsa því yfir líka hér og nú að hann muni ekki hindra að þau gögn sem beðið er um og upplýsingar sem lagðar eru fram í n. fái að fylgja nál. og verði þannig kynnt þjóðinni og þinginu eins og önnur mál, þá er það vissulega verulegur árangur í upphafi hvað málsmeðferð snertir. Ég skil orð hv. formanns utanrmn. á þann veg sem ég hef hér lýst, og ef því er ekki mótmælt vil ég að sá skilningur standi og er ánægður með hann og vænti þess að hæstv. utanrrh. taki þá hér og nú jafntvímælalaust af skarið og hv. þm. Geir Hallgrímsson. Það væri vont að eiga eftirmál um það innan n., þegar hún hefur starfað að málinu í einhvern tíma, hvað megi birta og hvað megi ekki birta af þeim skjölum sem þar eru lögð fram. Það verður að gilda um þetta mál sama regla og um önnur mál í nefndum þingsins, að öll þau skjöl sem þar koma fram megi birta.



Herra forseti. Það er naumast leggjandi á þingheim að lengja þessar umr. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði mér upp hvað fyrir mér hefði vakað með till. minni. Það sem hann sagði um það efni var hrein hringavitleysa. Mér hefur ekki komið í hug nein leyndarskylda í sambandi við það, heldur var það, eins og ég tók fram í þeim fáu orðum sem ég sagði og áttu að vera rökstuðningur fyrir því að ég vildi láta vísa þessu til utanrmn., að ég taldi að eðli málsins samkv. ætti málið þar heima. Framkvæmdir og starfsemi Aðalverktaka byggjast á samningi, sem hefur verið gerður við varnarliðið, og þann samning gerði utanrrh. á sínum tíma. Ég er ekki í utanríkismálanefnd, en á sæti á fundum hennar. Ég hef gert mér far um að reyna að veita henni allar þær upplýsingar sem farið hefur verið fram á, líka þær upplýsingar sem farið hefir verið fram á af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Ég er ekkert viss um að aðrar nefndir fái meiri upplýsingar en utanrmn. En ég vil segja það, að ekki mun af minni hálfu koma fram nein ósk um að leynd verði haldið yfir því sem kemur fram eða er lagt fram í sambandi við athugun utanrmn. á þessu máli. Það hefur aldrei vakað fyrir mér. Hitt er að sjálfsögðu svo, að þar held ég að mundi alveg nákvæmlega sama gilda hvort sem málinu væri vísað til utanrmn. eða allshn., að þeir aðilar sem kunna að verða kallaðir fyrir kunna að leggja fram einhver skjöl eða eitthvað og geta sjálfsagt gert þau skjöl að trúnaðarmáli. Þá er það í valdi utanrmn. eða hverrar annarrar nefndar sem um er að ræða hvort hún vildi taka við þeim skjölum með þeim skilmálum. En hitt er svo augljóst mál að um það ætti ekki að þurfa að ræða, að þarna eiga í hlut einkaaðilar og þeir eiga auðvitað sinn rétt og geta óskað eftir því að trúnaður sé varðveittur um það sem þeir leggja fram. Slík atvik verða að sjálfsögðu ákvörðunarefni utanrmn. eða formanns hennar. En ég mun gera það sem ég get til að stuðla að því að utanrmn. fái í þessu máli eins og öðrum þær upplýsingar sem hún óskar eftir.



Herra forseti. Ég sé að það situr varaforseti í forsetastól. Ég hafði rætt það við forseta Sþ. að dómsmrh. yrði viðstaddur umr. af ástæðum sem ég held að hljóti að blasa við. Nú vildi ég spyrja herra forseta hvort hægt væri að verða við þessari ósk minni.

Ég skal láta kanna það.

Ég bíð.

Dómsmrh. gengur í salinn.

Herra forseti. Ég þakka fyrir skjóta og góða afgreiðslu míns erindis. Þetta er till. til þál. um skipan nefndar til þess að spyrja dómsmrh. spurningar. Ég vek athygli á því að það er rangprentað í dagskrá þingsins dag eftir dag. Það hefur verið notað fleirtöluorð, en eins og hér sést er um að ræða eina spurningu. Þetta er 27. mál þingsins. Herra forseti Ályktunargreinin er svofelld: „Alþingi ályktar að skipa tveggja manna nefnd, sem kosin verði hlutfallskosningu á Alþingi, til þess að spyrja dómsmrh. eftirfarandi spurningar: Hefur dómsmrh. talið ástæðu til þess að gera athugasemdir við embættisfærslu sýslumannsins á Höfn í Hornafirði hinn 18. ágúst s.l.? Nefndin verði ólaunuð.“ Nú er það svo, herra forseti, að eins og öllum hv. þm. er auðvitað ljóst, þá er þessi þáltill. fram borin einvörðungu af tæknilegum ástæðum, til þess að koma máli hér á dagskrá eftir að það hafði gerst á hinu háa Alþingi hinn 13. okt að meiri hluti alþm. ákvað að koma í veg fyrir viðkomandi fsp. Og ég sé, herra forseti, að hv. alþm. margir hverjir halda áfram andstöðu sinni við málið með fjarveru sinni. Ég vil, herra forseti, fyrir þingtíðindin telja upp hverjir eru staddir í salnum. Það eru hv. þm. Steinþór Gestsson, hv. þm. Níels Á. Lund, hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson, hæstv. forsrh., hæstv. dómsmrh., hv. þm. Jón Helgason, hv. þm. Egill Jónsson, hv. þm. Hannes Baldvinsson, hv. þm. Albert Guðmundsson, hv. þm. Eiður Guðnason, hv. þm. Halldór Blöndal, hv. þm. Árni Gunnarsson og hv. þm. Páll Pétursson.  Þetta geri ég vegna þess, herra forseti, að það eru mjög alvarleg tíðindi þegar fsp. hefur verið bönnuð, eins og gerðist hérna. Ég vil ekki rekja það í smáatriðum, aðeins undirstrika það að mönnum kann að þykja við fyrstu sýn skrýtið að álykta um skipan nefndar til þess að spyrja dómsmrh. spurningar. En ég held að við aðra sýn sjái allir til hvers leikurinn er gerður. Þetta er leyfilegt samkv. þingsköpum. Á hinn bóginn er þingið auðvitað í sínum fulla rétti að hafna fsp. Tæknilega hafa báðir aðilar rétt fyrir sér. Nú vildi ég mælast til þess við hæstv. dómsmrh. að hann gerði okkur öllum þann þingræðislega greiða að svara efnislega títtnefndri spurningu hér í umr. Í upphafi grg. þáltill. segir: „Ekki má ólíklegt telja að till. verði dregin til baka þegar hún hefur fengist rædd“ og þar með er málið úr sögunni af minni hálfu. Auðvitað þykir mér leiðinlegt - ég endurtek og undirstrika: leiðinlegt að hafa séð mig knúinn til að flytja till. með þessum hætti, sem hálft í hvoru er auðvitað kátlegt En ástæðan var sem sagt þessi: Hin aðgerðin var réttur meiri hlutans og á hinn bóginn er þetta réttur minn. Það að nefndin skuli vera ólaunuð, eins og segir í grg., er ekki heldur grín. Það er fram sett svo vegna þess að samkv. þingsköpum eru þáltill. sem ekki kosta almannafé einfaldari í meðfórum þingsins heldur en þáltill. sem kosta almannafé. Því er sú setning sett þarna inn að ráði fróðustu lögfræðinga. Ég vil ekki vera að rifja upp það heldur dapurlega atvik, sem hér átti sér stað þegar fsp. mín var bönnuð, en vænti þess fastlega að þetta mál, sem er mikilvægt, fái hér kurteislega meðferð, það fái umr., ekki langa en efnisríka sem því ber, og þá er það úr sögunni af minni hálfu. Ég vil nú, herra forseti, fara nokkrum orðum um efnisatriði málsins. Kjarni málsins er sá, að það gerðust hörmuleg tíðindi á suðausturhorni landsins 18. ágúst s.l., hörmulegri en tárum taki. Slíkir atburðir gerast og enginn virðist fá gert við því. Ég hef ekki fremur en aðrir löngun til að ræða það mál frekar. Það eru mannleg örlög sem enginn ræður við. En frá voveiflegum atburðum er allajafna sagt í fjölmiðlum. Og hvort sem um er að ræða fjölmiðla sem eru kostaðir af almannafé eða hina, sem taldir eru „frjálsir“ og við t.d. sem hluti af almannavaldi höfum fyrir vikið ekkert yfir að segja, skiptir máli með hverjum hætti viðbrögð þeirra eru. Ég vil undirstrika mjög rækilega að það er vitaskuld mín skoðun að ekkert sé eðlilegra en að þeir sem við fjölmiðla starfa leiti upplýsinga um slík mál og öll önnur. Það má ekki misskilja með einum eða öðrum hætti Nú gerðist það að kl. hálf ellefu að morgni eða þar um bil, ég vísa í fskj. með þessu plaggi, var handtekinn maður. Þá er hann eðli málsins samkv. hinn grunaði. Þessi maður er færður til yfirheyrslu. Þeir sem stjórna rannsókn málsins eru starfsmenn Rannsóknarlögreglu ríkisins. Þennan sama dag berst á öldum hljóðvakans, í Ríkisútvarpi/hljóðvarpi viðtal, sem er útvarpað kl. hálf eitt, við sýslumanninn á Höfn í Hornafirði Þetta viðtal er til uppi í Ríkisútvarpi Ég vil ekki vera að lesa af því afskrift hér, en fréttastofa útvarpsins getur látið hana í té, ef hv. þm. vilja kynna sér viðtalið. Hún lét mér hana í té. Í þessu viðtali koma fram upplýsingar sem kalla má framburð hins grunaða. Hann gefur ýmsar skýringar, m.a. um neyslu eiturefna, að á sig hafi verið ráðist o.s.frv. Ég þykist þess fullviss að hæstv. dómsmrh. hafi kynnt sér þetta efnislega og þekki nákvæmlega hvað þarna gerðist. En málið er ekki þetta. Málið er það að sá aðili sem er að yfirheyra manninn er Rannsóknarlögregla ríkisins, ekki sýslumaðurinn. Og það sem meira er: Þegar viðtalið er tekið upp og því síðan útvarpað, þá stendur yfirheyrslan enn, henni er ekki lokið, það er ekki búið að yfirheyra manninn. Eins og fram kemur í grg. hófst yfirheyrslan kl. hálf ellefu og henni lauk ekki fyrr en kl. hálf tvö. Meðan á yfirheyrslunni stendur kemur yfirvaldið á Höfn í Hornafirði og greinir frá smáatriðum þess sem þarna átti sér stað. Ég fullyrði, herra forseti, að þetta mun einsdæmi í íslenskri réttarsögu. Síðan bætist það við að sá, sem talað er við, er - gagnstætt því sem þjóðin hélt - ekki aðili að málinu. Mínir löglærðu ráðgjafar hafa haft mjög stór orð um þá atburði sem þarna áttu sér stað. Ég vil, herra forseti, lesa fskj. frá Rannsóknarlögreglu ríkisins sem fylgir þessari till. Það er dagsett 14. okt. 1982, kl. 11.20. Ég vek athygli á því að það er daginn eftir að fsp. minni hér var hafnað. Það er Grétar Sæmundsson rannsóknarlögreglumaður sem þetta skrifar: „Skýrsla varðandi fsp. Vilmundar Gylfasonar alþm. vegna rannsóknar á svonefndu „Skaftafellsmáli.“ “ Fyrsta spurning mín var: Hvenær fór handtaka fram? Rannsóknarlögreglumaðurinn svarar: „Tveir menn úr hjálparsveit skáta í Hafnarfirði fundu hinn grunaða í hellisskúta við rætur Hafrafells. Hinn grunaði fylgdi þeim sjálfviljugur niður á vegarslóða þar sem sýslumaður Austur-Skaftafellssýslu var staddur. Hinn grunaði var fluttur í bifreið sýslumanns í þjónustumiðstöðina í Skaftafelli. Í bifreiðinni á þeirri leið var auk grunaða sýslumaður sjálfur og lögregla. Nákvæm tímasetning er ekki til á því hvenær hinn grunaði fannst né hvenær komið var með hann til sýslumanns, en kl. var 10.35 þann 18. ágúst 1982 þegar komið var með þann grunaða í þjónustumiðstöðina. Áætla má að ekki hafi liðið meira en 10 mín. frá því maðurinn fannst og þar til komið var með hinn grunaða í þjónustumiðstöðina.“ Spurning mín númer tvö: Var manninum kynnt réttarstaða hans? Rannsóknarlögreglumaðurinn svarar: „Þrír rannsóknarlögreglumenn frá Rannsóknarlögreglu ríkisins voru staddir í þjónustumiðstöðinni þegar komið var með hinn grunaða þangað. Tveir af þeim fóru þegar og tilkynntu sambýliskonu hins grunaða að hann væri fundinn og hvar hann væri. Undirritaður hóf þegar frumyfirheyrslu. Í upphafi var kannað hvort hann hefði óskir um að fá einhverja næringu og óskum hans í því efni fullnægt strax á meðan á yfirheyrslu stóð. Honum var þá kynnt hvað hann væri grunaður um og í beinu framhaldi af því kynnt réttarstaða grunaðra manna svo sem lög mæla fyrir um. Þá var hann spurður hvort hann væri þá þegar tilbúinn til að tjá sig um sakarefnið og kvaðst hann tilbúinn til þess. Að því búnu skýrði hann sjálfstætt frá helstu atriðum málsins. Yfirheyrsla þessi stóð frá því kl. 10.35 til“ - og ég undirstrika, herra dómsmrh.: „13.30. Viðstaddur yfirheyrsluna allan tímann“ - ég undirstrika, herra dómsmrh.: „sem vottur var lögreglumaður frá Höfn. Auk þess“ - og svo undirstrika ég þrítekið: „Auk þess var sýslumaður Austur-Skaftfellinga viðstaddur í upphafi yfirheyrslunnar“ - ég undirstrika: „í upphafi yfirheyrslunnar þegar hinn grunaði skýrði sjálfstætt frá.“ Ég dreg saman: Sýslumaður á Höfn í Hornafirði, sem er viðstaddur yfirheyrslu í harmleik, fer úr henni þegar þriðjungur er búinn af henni til að greina þjóðinni frá. Það er þetta, herra dómsmrh., sem mínir ráðgjafar hafa sagt að nái ekki nokkurri átt. Þriðja spurning mín: Hvað var klukkan þegar fyrsta frásögn birtist í fjölmiðlum? Rannsóknarlögreglumaðurinn svarar: „Hér mun átt við frásögn í fjölmiðlum af framburði mannsins. Í þessu skyni skal upplýst að þegar yfirheyrslu var lokið kl. 13.30 hafði undirritaður símasamband við Þóri Oddsson vararannsóknarlögreglustjóra, og skýrði Þórir þá frá að í hádegisfréttatíma Ríkisútvarpsins hefði verið frásögn af framburði hins grunaða.“ Sjá menn hvað hér hefur gerst? „Því má hér bæta við,“ segir Rannsóknarlögregla ríkisins, „að þrír rannsóknarlögreglumenn frá Rannsóknarlögreglu ríkisins voru sendir á staðinn til rannsóknar málsins. Svo sem starfsreglur Rannsóknarlögreglu ríkisins mæla fyrir um gáfu þessir rannsóknarlögreglumenn engar upplýsingar um málið til fréttamanna, en vísuðu fyrirspurnum til Þóris Oddssonar vararannsóknarlögreglustjóra.“ Nú vil ég taka sérstaklega fram í fyrsta lagi að þessi skýrsla er mjög nákvæm. Hún er til mikillar fyrirmyndar um vinnubrögð. Ég vil einnig taka fram þá persónulegu skoðun mína að það að koma á fót Rannsóknarlögreglu ríkisins hafi verið gífurlegt framfaraspor. Það spor var stigið árið 1977 eftir miklar umr. sem urðu um dómsmál í þjóðfélaginu eins og menn kannske muna. Það var gífurlegt framfaraspor einmitt í málum af þessu tagi sem ætla má að lúti ekki t.d. sýslumörkum. Sú stofnun hefur alla tíð unnið þannig að hennar starfsreglur, hennar samskipti við fjölmiðla eru til mikillar fyrirmyndar. Þó vil ég gera þar eina mjög alvarlega undantekningu. Sumarið 1981 gerðust hörmuleg tíðindi hér vestur á Melum. Það var sams konar atburður og hér er um rætt og ég vil ekki hafa fleiri orð um það mál nema að þá fóru svokallaðir „frjálsir fjölmiðlar“ af stað og veltu sér upp úr því, með hinum ósæmilegasta hætti að minni hyggju, að hinn látni maður hneigðist að sama kyni og hann var sjálfur. Og Rannsóknarlögreglan, hugsanlega undir áhrifum frá fjölmiðlum, sendi frá sér skýrslu þar sem þessi staðreynd var mjög undirstrikuð og einnig rökstuðningur hins grunaða. Þetta voru hrapalleg mistök hjá Rannsóknarlögreglunni. Ég endurtek að það er persónuleg skoðun mín að þetta hafi verið gert undir áhrifum frá fjölmiðlum, en þar undanskil ég t.d. Morgunblaðið, Ríkisútvarpið og Þjóðviljann. Ég undirstrika mjög rækilega að ég held að starfsmenn hjá Rannsóknarlögreglunni líti á þetta sem skelfilegustu mistök. Við því er þá auðvitað ekkert meira að segja. Þetta er búið og gert. En eitt, herra dómsmrh., vil ég undirstrika mjög rækilega, sem ég endurtek líka að er persónuleg skoðun mín. Það er það að þetta er lítið þjóðfélag sem við búum í, þó að við séum að verða kvartmilljón karla og kvenna, og í litlum samfélögum er ákaflega auðvelt að vekja upp fordóma hvers konar, ákaflega auðveli. Það þekkjum við úr okkar eigin sögu meðan við vorum smærri að öllu leyti. Það fólk sem hér á hlut að máli á eitt sameiginlegt. Það er erlent. Við mundum aldrei tala svona hver um annan. En menn verða glannafengnari gagnvart útlendingum. Í fyrra tilvikinu var um það að ræða að einstaklingurinn hneigðist að sama kyni og hann er sjálfur. Við vitum að svo háttar um ákveðið hlutfall. Í seinna tilvikinu var um það að ræða - og það er það sem hér er um spurt - að framburðurinn, sem sýslumaðurinn bar í þjóðina meðan enn stóð á yfirheyrslu, var um hassneyslu. Það eru ákaflega margir á Íslandi fúsir að trúa því að fólk, sem reykir hass eða hvaða eiturefni önnur, sé líklegra en aðrir til að gera eitthvað sem siðamælikvarðar okkar segja að það eigi ekki að gera. Það er það sem er málið. Og ég dreg enga dul á það persónulega að ég varð gripinn skelfingu þegar ég heyrði þetta í hádegisfréttum. Þetta var endurtekið um kvöldið, endurtekið í sjónvarpinu, alltaf eins, og heimildin sú sama, maður sem er grunaður og fyrir vikið hlýtur að vera undir tilfinningaálagi, að ekki sé meira sagt. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef lýst og reynt að rökstyðja, að sýslumaðurinn á Höfn í Hornafirði hafi framið ægileg embættisafglöp með þessu. Vitaskuld geta menn hlaupið á sig, og get ég þar trútt um talað, þegar menn eru að flýta sér af einhverjum ástæðum. Ég vitna bara í umr. hér áðan, af því að hún kom mér alveg á óvart. En sýslumaður er yfirvald hins þriðja arms ríkisvaldsins, þ.e. dómskerfisins, og slíkir menn mega ekki hlaupa á sig í málum af þessu tagi. Það sem gerist, herra dómsmrh., er það að undirmaður þinn á Höfn í Hornafirði gerist einhvers konar blaðafulltrúi hins grunaða. Slíkt atferli ber ekki síst að varast í málum þar sem í hlut eiga minnihlutahópar sem mjög eiga í vök að verjast í þjóðfélagi okkar. Víða erlendis hefur vaknað miklu meiri skilningur á því en áður að minnihlutahópar eiga líka rétt. En það er ekki enn komið svo hjá okkur. Það verður fyrr en síðar. Annars vegar fyrra dæmið sem var nefnt, hins vegar yfirlýsingarnar um hassneyslu. Og það er miklu meira eins og menn muna. Ég vísa á þau gögn sem til eru hjá Ríkisútvarpinu um þetta. Ég get lánað mönnum þetta líka ef þeir vilja. Þetta er kjarni málsins. Í minni fyrri spurningu hafði ég komist svo að orði, herra forseti: Hefur dómsmrh. áminnt? Ég féllst á það mat hæstv. forseta Jóns Helgasonar að það mætti skilja sem hlutdræga spurningu. Því var hún umorðuð svo: Hefur dómsmrh. talið ástæðu til þess að gera athugasemdir við embættisfærslu sýslumannsins á Höfn í Hornafirði? Hefði ég setið í dómsmrn. og notið samstarfs manna, sem kunna betur til smáatriða heldur en ég og eftir að flett hefði verið upp í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og öðru slíku, þá hefði þessum sýslumanni daginn eftir verið sent mjög alvarleg áminningarbréf úr rn. Jafnframt hefðu fjölmiðlar verið látnir vita um þá skoðun rn. að þetta hefði verið ósæmileg framkoma, auk þess óleyfileg vegna tímasetningar, en sér í lagi til þess fallin að spila á strengi fordóma. Síðan hefði verið látið þar við sitja. Ég skrifaði raunar blaðagrein kvöldið 18. ágúst eftir að ég var búinn að hlusta - eins og þjóðin öll - á þessa frétt. Þar sagði ég að sýslumaður ætti að víkja úr embætti. Og sem almennur borgari er ég þeirrar skoðunar. En rn. getur það auðvitað ekki sem slíkt. Það þarf að fara hægar í sakirnar. Ég skil það mætavel. En nú er það eitt hlutverk ráðuneyta að fjalla um og móta það sem við getum kallað opinberar skoðanir á Íslandi. Mér er það ljóst að opinberar skoðanir eru auðvitað allt annað en einkamál fólks. Þar verður að skilja mjög skýrt á milli. En það verður að vera opinber skoðun á Íslandi að hér hafi verið farið rangt að, hér hafi verið rangt aðhafst tæknilega talað - og það sem meira er, hér hafi verið spilað á hugsanlega fordóma einhverra, sem ég svo sem veit ekki hverjir eru, og undirstrika það. En sá kjarni málsins verður að vera alveg ljós og klár, að við viljum þetta ekki. Við viljum ekki umfjöllun af þessu tagi um nýlátið fólk. Og við verðum líka að gæta að því, að útlendingar í þessu landi eiga sér sama rétt og innlent fólk. Það er engin afsökun að í þessum tilfellum tveimur átti erlent fólk hlut að máli. Það eru líka tilfinningar í París og Róm. Það er þetta, herra forseti, sem er kjarni þessa máls. Okkur er öllum ljóst að það voru hroðaleg mistök að banna þessa fsp. á sínum tíma. En við skulum ekki gera meira mál úr því. Slíkir hlutir gerast. En vegna þess sem ég hef hér sagt tel ég bæði rétt og skylt að hæstv. dómsmrh. láti uppi sínar skoðanir á þessum efnum. Helst óska ég auðvitað eftir því að þær færu nokkurn veginn saman við mínar. En ég bið um að að vel og virðulega sé haldið á þessu máli. Mér voru gerðar upp þær hvatir hér að nú ætlaði ég að fara að velta mér upp úr einhverju o.s.frv. Þeir fáu þm. sem á mál mitt hlýða vita auðvitað og skilja að svo er alls ekki. Þetta er miklu alvarlegra mál en svo. Ég vil sérstaklega biðja hæstv. dómsmrh. að halda þessari umr. í þeim virðingarstíl sem henni ber, því að hér er um að ræða mikið alvörumál. Það er ekki um það að ræða að einhver sé að elta persónu tiltekins embættismanns. Það viljum við ekki og það á heldur ekki að gera og það er ekki gert. Það er um það að ræða að embættið sem slíkt gerði hroðaleg mistök. Það er það sem er kjarni málsins. Og staða réttarkerfisins er þannig að hæstv. dómsmrh. er í þeim sporum að geta leiðrétt þessi mistök, ekki þannig að þau út af fyrir sig verði tekin til baka, heldur það fordæmi sem við erum að undirstrika. Og því hef ég nefnt söguna af Rannsóknarlögreglunni, að þó að um annan aðila sé þar að ræða þá eru hliðstæðurnar ótrúlegar í þessu. Ég vil sérstaklega taka fram að einn fjölmiðill öðrum fremur stóð sig allt öðruvísi í þessu máli. Það er Morgunblaðið. Ef menn bera annars vegar saman þá atburði sem ég hér hef verið að lýsa og hins vegar fréttafrásagnir Morgunblaðsins, þá held ég að menn skilji enn betur hvað við er átt. Ég vill einnig segja að það er oft í svona málum sem styrkur og verðmætamat Morgunblaðsins stendur nokkuð sterkum fótum. Það finnst mér staðreynd. Herra forseti. Ég hef reynt að gera grein fyrir efnisatriðum þessa máls eins vel og ég kann. Ég óska eftir svörum. Sjálfur ætlaði ég aðeins að þetta yrði fsp. Þær eru þannig að þeim eru sett takmörk. Sú umr. hefði orðið með þessum hætti nema styttri. En gott og vel. Það nær ekki lengra. Ég hef af ásettu ráði látið tvennt eftir liggja. Annars vegar atburðina sem gerðust hér þegar þingið tók þá ákvörðun að banna þetta mál. Við skulum láta það eiga sig, það er búið. Hins vegar baksviðið sjálft. Það hefur aldrei verið minn vilji, hvað sem einhverjir andstæðingar mínir í skoðunum segja, að velta mér upp úr slíku. Það gera menn ekki. Það er embættið, sem mér finnst fremja afglöpin, sem ég spyr hæstv. dómsmrh. um, því að þar á undirmaður hans í hlut. Sjálfur hefði ég áminnt mjög rækilega, látið fjölmiðla um það vita og látið síðan þar við sit ja. Ég bíð og vænti svars hæstv. ráðh. og vona að skoðanir okkar fari saman í þessu máli.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða um þátt umrædds sýslumanns sem blaðafulltrúa. Ég tek undir flest af því sem flm. hefur sagt um það. Að sjálfsögðu ber öllum að fara með gát í málum eins og hér eru á dagskrá, hvort sem þeir eru opinberir starfsmenn eða ekki. Ég fagna því, að það hefur nú verið staðfest í rannsókn þessa máls, sem hér er rætt, og birtist á 2. síðu Dagblaðsins í dag, að ekkert hefur verið um hassneyslu eða neyslu eiturlyfja hjá umræddum systrum. Það var að vísu staðfest strax við rannsókn á farangri þeirra. Ég var beðinn um að aðstoða við að leita uppi þann farangur sem systur þessar höfðu geymt hér í Reykjavík meðan þær ferðuðust um landið. Við rannsókn á þeim farangri, sem þær höfðu skilið eftir, kom heldur ekkert grunsamlegt í ljós. Það vill svo til, að það varð hlutskipti mitt á þeim tíma að hafa samband við eftirlifandi systur hinnar látnu tvisvar eða oftar á dag frá því að hún kom á Borgarspítalann í Reykjavík. Þannig myndaðist náið trúnaðarsamband milli mín og hennar. Fylgdist ég því náið með líðan hennar og því sem henni var efst í huga. Ég verð að segja alveg eins og er, að við kynni mín af hinni eftirlifandi systur var mat mitt á henni að hún væri ákaflega traustvekjandi persóna. Framlag mitt í þessar umr. er vissar efndir á persónulegum greiða, sem hún bað mig fyrir að lokum, en það var að skila kveðjum til allra þeirra sem hefðu unnið að þessu hörmulega máli. Ég þýddi fyrir hana allar þær greinar sem birtust um þetta mál og ég sagði henni frá athugasemdum sem gerðar höfðu verið við upplýsingar um þetta mál. Að sjálfsögðu hafði hún sem einstaklingur ekkert við þær að athuga. Sama má segja um foreldra þessara stúlkna og bróður, sem komu hingað, en við þau ræddi ég opinskátt um allt sem fram hafði komið á prenti og allt sem ég vissi um þetta mál, sem var orðið nokkuð mikið á þeim tíma. Ég verð að segja alveg eins og er, að þetta fólk hefði getað komið héðan beint ofan úr sveit. Þetta var traustvekjandi sveitafólk. Þegar ég sá foreldra stúlkunnar skildi ég betur persónuleika hennar, því það var augljóst að hún hafði fengið gott veganesti frá góðu heimili til viðbótar við mjög góða menntun. Bæði stúlkan sjálf, bróðir hennar og foreldrar notuðu sérstaklega hlý orð í skilaboðum sínum og þakklæti til starfsmanna Rannsóknarlögreglunnar fyrir þeirra þátt í málinu. Ég verð að segja alveg eins og er, af því að ég fylgdist þetta náið með, - ég held að enginn einstaklingur hafi fylgst nánar með þessu fólki en ég sem heiðurskonsúll Frakklands á þessu svæði, og mér er ljúft að segja það, - að öll starfsaðferð Rannsóknarlögreglunnar var okkur Íslendingum til mikils sóma. Ég get bætt því við, að Rannsóknarlögreglan stóð þannig að málum að hún fór langt út fyrir sitt starfssvið til að gera bæði stúlkunni sjálfri, foreldrum hennar og bróður allt þetta erfiða mál og dvöl þeirra hér eins léttbæra og nokkur tök voru á. Þessum skilaboðum kom ég áleiðis símleiðis til hæstv. dómsmrh. á réttum tíma. Að vísu sagði ég dómsmrh. að fyrra bragði að ég mundi staðfesta þetta bréflega, en því miður hef ég ekki gert það. En ég vil taka það fram, að þessar kveðjur og þetta þakklæti var líka ætlað þeim sem störfuðu að þessu máli á fyrsta stigi fyrir austan fjall. Það verð ég líka að segja hér um dvöl stúlkunnar, sem fór héðan í sjúkraflugvél, að hún hafði haft mikil áhrif á þær systur báðar áður en þessi hörmulegi atburður varð. Hún tók það sérstaklega fram, að atburðurinn sem slíkur hefði ekki áhrif á afstöðu sína til íslensku þjóðarinnar né landsins, þótt öll fjölskyldan harmaði hvernig þessari skemmtiför lauk. Þau báru engan kala til lands né þjóðar við brottförina frá Reykjavíkurflugvelli. Ég vil bæta því við, að þau voru afskaplega þakklát fyrir alla þá samúð og þá góðu aðhlynningu sem þau höfðu notið meðan þau voru hér, bæði frá starfsfólki Borgarspítalans og öðru fólki, og samúðarkveðjur þökkuðu þau frá fólki víðs vegar úr öllum landshlutum. Ég tel rétt að þetta komi hér fram, að kveðjur og þessi orð, sem ég hef látið falla hér, voru til Rannsóknarlögreglunnar og sýslumanns og hans starfsfólks og allra þeirra sem tóku þátt í þeirri vinnu sem því miður varð að vinna fyrir austan fjall og síðast en ekki síst þökkuðu þau þá mannlegu meðferð og frábæru tillitssemi sem Rannsóknarlögregla ríkisins sýndi við alla rannsókn þessa máls.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um skipan nefndar til þess að spyrja dómsmrh. spurningar og sú spurning er flutt af hv. 4. þm. Reykv. Sú spurning er á þá leið, hvort dómsmrh. hafi talið ástæðu til að gera athugasemdir við embættisfærslu sýslumannsins á Höfn í Hornafirði hinn 18. ágúst s.l. Ég gæti í sjálfu sér löngu verið búinn að svara þessari spurningu og hv. þm. veit fullvel að hann er hvenær sem er velkominn til mín í ráðuneytið og mun ég láta honum í té allar upplýsingar bæði um þetta mál og annað sem hæstv. fyrrv. dómsmrh. En þær umr. sem hafa farið fram á þessu haustþingi um málið hef ég talið að væru um formhlið málsins. Ég er reiðubúinn að svara þessari spurningu á þann hátt sem hv. alþm. telja rétt og á þeim stað þar sem hv. alþm. telja rétt að ég svari henni. Þess vegna hef ég ekki tekið til máls um þetta atriði fyrr. En nú segir hv. þm. að till. sé eingöngu borin fram af tæknilegum ástæðum og vitum við þá hvað við er átt. Ég veit í raun ekki hvort ég á að fara langt út í efnislegt svar við till. enn, en mun þó segja um þetta örfá orð. Það er í fyrsta lagi ávallt mikið matsatriði hvað mikið er sagt frá rannsóknum mála meðan á þeim stendur, einkum þegar um viðkvæm mál er að ræða svo sem þetta var. Fjölmiðlar eru ágengir, eins og við öll vitum, og sumir segja að þeir geti í eyðurnar þar sem upplýsingar vantar. Þess vegna er oft í það minnsta nauðsynlegt að láta í té einhverjar upplýsingar, en mikið matsatriði á hverjum tíma hvað þær eiga að vera miklar. Það viðurkenni ég. Þá er ljóst að sýslumaður Austur-Skaftfellinga stjórnaði rannsókn þessa máls. Það er ekki talið að hin umrædda frásögn hans í fjölmiðlum hafi valdið réttarspjöllum eða neinum truflunum á rannsókninni. Þetta mál hefur að sjálfsögðu verið skoðað og hugsað frá öllum hliðum í ráðuneytinu, en ég hef ekki talið ástæðu til að gera sérstaka athugasemd við atferli sýslumanns eða veita honum sérstaka áminningu út af þessu máli. Ég vil svo aðeins geta þess í lokin, að að sjálfsögðu fer þetta mál eins og því er háttað fyrir dómstóla landsins, bæði undirrétt og Hæstarétt, og munu dómstigin bæði leggja hlutlægt mat á málið í heild sinni og allt atferli við rannsókn þess. Þess vegna eru það dómstólar landsins sem eiga síðasta orðið í þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í rökræður um þetta mál við hv. 4. þm. Reykv., ég held að reynsla síðustu vikna hafi sýnt að það beri ekki mikinn árangur, en ég vil aðeins benda á örfá atriði í þessu sambandi. Í 32. gr. þingskapa er sú skylda lögð á forseta að hann skuli úrskurða hvort hann telji að fsp. sem þm. hyggjast leggja fyrir Alþingi séu innan þeirra marka sem þingsköp setja. Þarna er lagt á hann að meta þetta og þingsköpin gera ráð fyrir því. Ég er ennþá sömu skoðunar og ég var þá, að ég tel að sú fsp. sem mér barst í hendur frá hv. 4. þm. Reykv. sé ekki innan þessara marka, en það takmarkar vitanlega ekkert rétt þm. til að bera hana fram eða skjóta því til úrskurðar þingsins, eins og þingsköpin gera ráð fyrir, og það var gert. Forseti hefur því ekki neina möguleika á eigin spýtur að hefta málfrelsi þm. Það er þingið sem kveður upp sinn dóm, eins og gert var. Það gerist oft að þær fsp. sem mér eru fengnar eru ekki að öllu leyti í samræmi við þessi ákvæði þingskapa. Ég ræði það við fyrirspyrjendur og yfirleitt er fsp. breytt þannig að við erum sammála um það. Því miður ræddi ég einnig við hv. 4. þm. Reykv. um þetta og það virðist hafa valdið alls konar misskilningi, svo vægt sé til orða tekið, sem fram kemur m.a. í grg. þessarar þáltill. Þau atriði sem mér eru þar borin á brýn tel ég sem sagt af misskilningi stafa og vil því vísa þeim á bug. En eins og ég sagði áðan mun ég að öðru leyti ekki fara að rökræða þetta mál hér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að hafa svarað spurningunni, sem til hans var borin, efnislega og hafa þar með greitt úr þessum tæknilega hnút, ef svo má að orði komast. Svar hans er auðvitað um leið fullgilt svar við því sem hv. 3. þm. Suðurl. sagði áðan, og við þurfum ekkert að hafa fleiri orð um það. Spurningunni er svarað og við skulum svo dæma sjálfir. En efnislega harma ég mjög það sem hæstv. dómsmrh. hafði um málið að segja í sínu svari. Hann kom að dómstólunum og réttilegri niðurstöðu þeirra. Það kemur þessu máli ekkert við. Það er mikill misskilningur. Það er enginn að tala um þá hlið málsins og hefur ekki verið. Hann taldi sem sagt að það hefði engin ástæða verið til að gera athugasemdir við það sem þarna fór fram. Hann gerði engar athugasemdir við það, að sýslumaðurinn, undirmaður hans, er ekki aðili að þessu máli. Hann gerði engar athugasemdir við þá grg. Rannsóknarlögreglu ríkisins, að viðtalið í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins var flutt á meðan yfirheyrsla enn fór fram og, eins og sagt er, á meðan grunaði var að skýra sjálfstætt frá. Hann gerði enga athugasemd við það sem eru augljóslega stórkostleg embættisafglöp. Það sem, herra forseti, sagt var í Ríkisútvarpinu var þetta, og ég vísa í fréttina á stangli: Hann hefði á mánudagskvöldið um kl. 11 komið að bíl inni á Skeiðarársandi og séð þar mannaferðir, farið að heiman og fundið, að eigin sögn, hasslykt megna. - Ég vil bæta því við að þær skýringar sem hv. 3. þm. Reykv. gaf og það sem segir í Dagblaðinu í dag svarar þessu. Það er nokkuð seint sem hv. 3. þm. Reykv. svarar þessu. Þetta um eiturlyfin hefði getað verið rétt og í tilfellinu sem vísað var til og átti sér stað fyrir ári var rétt frá skýrt. Nú mundu menn segja „hann sagði að eigin sögn“ í viðtali við útvarp. En nokkru síðar í viðtalinu er ekki neitt skilyrt. Þá er sagt: Önnur stúlkan stökk út í myrkrið, skildi eftir opna hurð, hin hélt o.s.frv. Það var ekki sagt „að eigin sögn“; það eru engin skilyrði, enginn viðtengingarháttur. Það er þetta herra dómsmrh., sem eru og verða embættisafglöp af versta og alvarlegasta tagi. Mér er ljóst að lagakerfið í landinu myndar mjög harðan varnargarð umhverfis sjálft sig í nafni laga og réttar oft. Þetta er að vísu að breytast. Og mér er ljóst að hæstv. dómsmrh. er fyrrum formaður í sýslumannafélaginu og metur þá stéttarbræður sína mikils, og ég lái honum það ekki.  Hæstv. dómsmrh. svarar, en þar kemur ekkert efnislega fram annað en almennt snakk um að dómstólarnir komist einhvern tíma að niðurstöðu, sem ég veit að er rétt og þeir gera. Það er ekki efni þessa máls og hefur aldrei verið. Hæstv. dómsmrh. heldur með öðrum orðum uppi vörn fyrir sýslumanninn að suðaustan og það er að minni hyggju skelfileg ástandslýsing á því hvernig þetta kerfi, sem öðrum fremur þarf að undirstrika muninn á réttu og röngu, heldur uppi vörn fyrir sjálft sig þegar í harðbakkann slær. - Fyrir greiða kemur greiði, mér er það ljóst. Mannlífið hefur alltaf gengið þannig fyrir sig og mannkynssagan öll, ef það er það sem hefur gerst. Ég veit ekki hvort hæstv. dómsmrh. hefur kynnt sér það viðtal sem ég hef vísað í. Mér er ekki ljóst og varð ekki af svari hæstv. dómsmrh. ljóst hvort hann hefur lesið fskj. í frá Rannsóknarlögreglu ríkisins eða kannske hvort hann er fyrst að því núna. Mér er ekki ljóst hvort hann sér eða sér ekki hverju er verið að svara, einkum í stafliðum í og 2. Það gæti verið að hann sé fyrst að sjá það núna, það sé að renna upp fyrir honum að viðtalið í Ríkisútvarpinu birtist í fjölmiðli meðan yfirheyrslan enn fór fram og sá sem talaði var ekki aðili að rannsókn málsins í formlegum skilningi talað. Og það er eitt í svari Rannsóknarlögreglunnar sem hæstv. dómsmrh. ætti að velta mjög rækilega fyrir sér. Þeir segja, Rannsóknarlögregla ríkisins, Grétar Sæmundsson, í staflið 2 á bls. 3, ef ráðh. vildi vera svo elskulegur að fletta upp: „Auk þess var sýslumaður Austur-Skaftfellinga viðstaddur í upphafi yfirheyrslunnar“ - það segir nú sína sögu í sjálfu sér - „þegar hinn grunaði skýrði sjálfstætt frá.“ Skilja menn hvað þetta þýðir? Skilja menn hvað Rannsóknarlögreglan er að segja? Ég skal útskýra til undirstrikunar. Þetta þýðir að viðkomandi aðili talar fyrst sjálfur, en svo er hann spurður, krossprófaður til að nota gott íslenskt orð. En frásögnin í fjölmiðlum er af eintalinu. Það er þetta sem Rannsóknarlögregla ríkisins er að segja í þskj., en ráðh. telur ekki ástæðu til að hafa skoðanir á þessu máli. Eins og þetta mál blasir við mér er ég að freista þess að halda uppi málsvörn fyrir minnihlutahópa fólks sem hefur verið gert rangt til af þeim sem síst skyldi, þ.e. lagakerfinu í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að þessir minnihlutahópar eigi rétt, þeir séu ekki líklegri til að gera eitthvað sem ekki má en annað fólk, og ég hef verið að reyna að gera hæstv. dómsmrh. að skoðanabróður mínum í þessu máli því að mér finnst það eiga við. Af svari ráðh. hæstv. má öllum ljóst vera að þetta hefur mér ekki tekist og ráðh. annaðhvort skilur ekki eða er annarrar skoðunar. Ég vildi óska þess að hann væri að fyrra, en ég er hræddur um að það sé það síðara. g er þeirrar grundvallarskoðunar, að siðað samfélag verði að halda uppi sérstökum réttindum þessa fólks. Það hefur misfarist hroðalega og það er undirstrikað í grg. með till. minni. Maður getur ekkert sannað eða afsannað, en mig grunar að þarna endurspeglist litla þjóðfélagið og framkoma þess við erlent fólk, þess vegna hafi menn talið að svona plebeiismi væri leyfilegur. En ég segi nei. Við getum ekki komið svona fram við nokkurn mann. Lagakerfið í landinu má ekki koma svona fram við nokkurn mann og alls ekki. Það er engin vörn eða réttlæting að menn hafi ekki tilfinningar í París eða Pakistan. Það er þetta, hæstv. ráðh., sem er kjarni málsins og ég harma mjög hið efnislega svar þó ég þakki fyrir það tæknilega. Ég harma það mjög að skilningurinn sé ekki meiri. Það er mín dýpsta sannfæring, að skilningur á svona málum sé miklu meiri úti um samfélagið en hér inni. Það er mín innsta sannfæring að svo sé. Herra forseti. Ég endurtek að tæknilega vil ég þakka fyrir mig. Hafi ekki fleiri kvatt sér hljóðs um málið er þessi till. dregin til baka.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 44 um endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði, sem við allir þm. Vesturlandskjördæmis flytjum sameiginlega. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa nú þegar samræmdar framkvæmdir við endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði í samræmi við tillögur stjórnskipaðrar nefndar, sem skipuð var 18. ágúst 1980. Verulegt fjármagn verði veitt til þessa verkefnis á fjárlögum 1983 til uppbyggingar skólans og til annarra framkvæmda á staðnum. Stefnt skal að því, að framkvæmda- og kostnaðaráætlun um uppbyggingu á staðnum í heild verði tilbúin áður en gengið verður frá fjárlagagerð fyrir árið 1984“. Eins og hinar fjölmörgu grg. og samþykktir, sem fylgja þáltill., bera með sér er uppbygging Reykholts stórmál, ekki aðeins fyrir Borgarfjarðarhérað eða Vesturlandskjördæmi heldur fyrir þjóðina í heild, slík er sögufrægð þessa staðar, slíkt er menningarlegt gildi staðarins fyrir okkur sem þjóð. Ég vil, herra forseti, leyfa mér að lesa hér úr grg. eða réttara sagt áfangaskýrslu Reykholtsnefndar, en þar stendur m.a.: „Hinn 18. ágúst 1980 skipaði menntmrh., Ingvar Gíslason, nefnd til þess að gera tillögur um, hvernig haga skuli framkvæmd þeirra mála í Reykholtsstað, sem varða fleiri en eitt ráðuneyti, svo sem skólp-, vatns- og hitaveitumála, skipulags staðarins, leyfis til bygginga, atvinnurekstrar og fleira. Einnig var nefndin beðin að semja yfirlit um hvaða umbætur hún teldi þurfa að gera á staðnum og í hvaða röð ætti að framkvæma. Í nefndina voru skipaðir eftirtaldir menn: Rúnar Guðjónsson sýslumaður Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, formaður, skipaður án tilnefningar, Þorleifur Pálsson deildarstjóri og séra Geir Waage sóknarprestur, samkv. tilnefningu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, Haukur Jörundarson skrifstofustjóri, samkv. tilnefningu landbrn., Snorri Þorsteinsson fræðslustjóri, samkv. tilnefningu skólanefndar Héraðsskólans í Reykholti, séra Jón Einarsson sóknarprestur samkv. tilnefningu Reykholtsnefndar, og Ólafur Þórðarson, þáv. skólastjóri Héraðsskólans í Reykholti, skipaður án tilnefningar... ... Nefndin hefur aflað ýmissa gagna, svo sem allra þinglýstra eignar- og afnotaheimilda að jörðinni Reykholti, ljósrita af úttektarbókum prófastsdæmisins, fundargerða skólanefndar Reykholtsskóla, loftmyndar af jörðinni, tillagna að skipulagsuppdráttum, grg. Fjarhitunar hf. um hitaveitu í Reykholti og margra fleiri gagna, sem ekki verða hér talin upp... ... Jörðin Reykholt er prestsseturs- og kirkjujörð í eigu ríkisins.“ - Eins og segir í áfangaskýrslunni eru hér taldir upp allir þeir lóðaleigusamningar, sem gerðir hafa verið um þessa jörð frá upphafi til okkar daga, sem ég mun ekki tilgreina hér. En svo ég lesi áfram úr þessari áfangaskýrslu til að skýra þetta mál, þá stendur hér: „Svo sem fyrr hefur fram komið hefur nefndin haldið nokkra fundi og rætt málin allítarlega. Einnig hefur verið leitað eftir upplýsingum og ábendingum frá ýmsum aðilum, sem málið varðar. Miklum tíma á fundum nefndarinnar hefur verið varið til umræðna um það, hver eða hverjir skuli í framtíðinni hafa forræði á Reykholtsstað, sem í dag er prestssetur og menntasetur, auk þess sem þar er stundaður búskapur. Þar sem nefndin taldi að forræðismálin hefðu grundvallarþýðingu fyrir áframhaldandi störf hennar, enda runnu leigusamningar þeir, sem gerðir voru á sínum tíma við héraðsskólann og Þóri heitinn Steinþórsson, út s.l. vor, ritaði formaður nefndarinnar bréf til dóms- og kirkjumrh. sem forráðaaðila staðarins og óskaði eftir því, að ráðuneytið tjáði nefndinni hugmyndir sínar og áform varðandi hugsanlega endurnýjun leigusamninga. Formaður og ritari nefndarinnar hafa einnig átt viðræður við dóms- og kirkjumrh. og ráðuneytisstjóra menntmrn. um þessi mál. Viðræður munu og hafa átt sér stað milli dóms- og kirkjumrn. og menntmrn., en niðurstöður þeirra viðræðna hafa ekki borist nefndinni né heldur svör dóms- og kirkjumrn. Augljóst virðist vera, að það hefur háð þróun staðarins hvað varðar framkvæmdir og umhirðu, að skort hefur glögg skil lands milli notenda, svo og það, að engum tilteknum ábyrgum aðila hefur verið falið að hafa á hendi heildarstjórn og eftirlit með framkvæmdum og umhirðu á staðnum.“ Þá vil ég aðeins koma hér inn á það sem nefndin, sem gerði þessa áfangaskýrslu, hefur dregið saman sem aðalatriði þessa máls og eru till. hennar, ef það má skoða það svo. Það er í fyrsta lagi landnýting jarðarinnar. Nefndin hefur lagt til að skólinn fái til afnota allt það land sem hann þarfnast til alhliða skólastarfs og uppbyggingar hvað varðar skólamannvirki, útivistarsvæði, kennarabústaði og hótelrekstur. Landsvæði þetta verði mælt út og skýrt afmarkað. Um stærð landsins fari að öðru leyti eftir samkomulagi forráðaaðila staðarins. Hlíðin norðan og ofan byggðarinnar í Reykholti verði afgirt og friðuð og tekin til skógræktar. Ríflegt landssvæði vestan núverandi kirkju og kirkjugarðs verði ætlað sem uppbyggingar- og athafnasvæði vegna prestsseturshúss, kirkju og kirkjugarðs. Allt annað land Reykholts tilheyri prestssetrinu og sæti umsjá og ráðstöfun sóknarprests, t.d. til búskapar eða eins og tíðkast um aðrar prestssetursjarðir í landinu. Ber þó að leggja ríka áherslu á að búskapur verði aldrei stundaður með þeim hætti að til vansæmdar verði Reykholtsstað hvað varðar umgengni og umhirðu. Telji forráðaaðilar staðarins nauðsynlegt að taka frá sérstaka landsspildu eða lóð undir mannvirki, sem reist kynnu að verða, tengd nafni Snorra Sturlusonar, eða undir arðvænleg atvinnufyrirtæki, t.d. í tengslum við jarðhita, enda rynni allur arður til uppbyggingar á staðnum, þá skal þeirri spildu eða lóð haldið eftir þegar sóknarpresti verður afhent jörðin. Í öðru lagi fjallar áfanganefndin um skipulag staðarins. Þar segir: „Skipulagsstjóra ríkisins verði falið að láta gera heildarskipulag fyrir Reykholtsstað, sem síðan hljóti staðfestingu þar til bærra aðila. Við gerð skiputagsins verði eftirfarandi haft í huga: Vegakerfið heima á staðnum verði endurskipulagt þannig að lokað verði fyrir hringakstur um staðinn og séð verði fyrir nægum bílastæðum við skóla og kirkju. Gert verði ráð fyrir nýrri kirkju og nýjum kirkjugarði á svæði vestan núverandi kirkju, svo sem áður var lýst. Gert verði ráð fyrir Snorrastofu og/eða minjasafni. Gert verði ráð fyrir viðbótarskólamannvirkjum, og ber þá og að hafa í huga að skólamannvirki eru að sumarlagi notuð til hótelrekstrar. Fenginn verði viðurkenndur skrúðgarða- eða landslagsarkitekt til að skipuleggja fegrun staðarins og leggja á ráðin um lagfæringu Snorragarðs.“ Um mannvirkjagerð segir nefndin: „Lokið verði hið fyrsta við lagfæringu þá, sem hafin er á prestsseturshúsi.“ - Þess má geta í framhjáhlaupi, að lokið er við að endurbyggja prestsseturshúsið að utan og er það til mikilla bóta og hefur sett svip á staðinn. „Hafist verði fljótlega handa um byggingu nýrrar kirkju í Reykholti, enda er hin gamla núverandi kirkja orðin of lítil og léleg til að standast kröfur tímans. Bygging kirkjunnar verði að hluta kostuð af almannafé. Hafist verði handa um byggingu sérstakrar Snorrastofu og/eða Snorraminjasafns í Reykholti, þar sem aðstaða gæti verið fyrir norræna fræðimenn til dvalar og fræðistarfa. Vinda þarf bráðan bug að byggingu þeirra skólamannvirkja, sem fyrirhugað hefur verið að reisa og sárlega vantar, svo sem A-álmu skólans, íþróttahús og sundlaug. Athafnasvæði skóla og kirkju heima á staðnum verði afgirt með vandaðri girðingu.“ Um veitumál segir nefndin: „Fela þarf sérfræðingum úttekt veitumannvirkja í Reykholti og hönnun nauðsynlegra endurbóta og gerð kostnaðaráætlunar. Að þessu ber að vinda bráðan bug svo unnt sé að hefja framkvæmdir hið fyrsta. Finna þarf heppilegt rekstrarform fyrir hitaveitu og vatnsveitu í Reykholti. Skólpveita í Reykholti verði á vegum sveitarfélagsins, enda greiði notendur fyrir það ákveðið gjald. Sama gildir um sorphirðingu. Fela skal sérstakri samstarfnefnd þeirra aðila, sem forræði hafa á Reykholtsstað, yfirstjórn sameiginlegra staðarmála, sem ekki heyra undir aðra lögum og venjum samkvæmt. Skal nefndinni heimilt að ráða sér starfsmann sem hafi með höndum umsjón og umhirðu húsa, lóða, lands, skógræktar og girðinga á vegum kirkju og skóla. Athuga ber hvort ekki er þörf lagasetningar um málefni Reykholts. Unnið verði að uppgrefti og rannsóknum á fornminjum í Reykholti og Snorragöngin stækkuð til upphaflegrar myndar. Bókasafn skólans þarf stórum að auka og endurbæta. Einnig þarf að koma upp safni er hefur fræðilegt gildi vegna rannsókna á störfum Snorra Sturlusonar og áhrifum hans. Ósæmandi er með öllu að mannvirki í Reykholti séu í niðurníðslu vegna skorts á viðhaldsfé. Þess vegna verður að veita meira fjármagn til staðarins í heild heldur en gert hefur verið til þessa.“ Í framhaldi þessa tel ég ástæðu til að grípa hér niður í opinbert bréf, sem núverandi skólastjóri Reykholts sendi til menntmrn. í júlímánuði s.l., en þar segir m.a.: „Á fundi skólanefndar Héraðsskólans í Reykholti í júní s.l. var einróma samþykkt að halda fast við fyrri áætlanir menntmrn. og skólanefndar um 150 nemenda skóla í Reykholti, enda hentugasta rekstrarstærð fyrir núverandi og fyrirhugaða starfsemi skólans.“ Í bréfi skólastjóra kemur fram, að „vegna dráttar á tilkomu A-álmu, með 16 nemendarými, var útbúin 14 nemenda heimavist í fyrrverandi smiðju í íbúðaþyrpingu fyrir norðan skóla og kirkju, en af miklum vanefnum. Nemendarými í heimavist er því fyrir 142 nemendur, sem sýnir að í raun hefðu þurft að koma 22 rúm í A-álmu ef tilætluðum nemendafjölda ætti að ná. Nú er svo komið að ástand „smiðjunnar“ sem heimavistarhúsnæðis er ekki verjandi, enda komu öflug mótmæli frá foreldrum nemenda vistarinnar s.l. vetur, og hef ég ekki getað bætt þar um vegna fjársveltis á þessu ári. Aðsókn að námi í Reykholti hefur frá stofnun skólans 1931 verið meiri en svo að skólinn hafi nokkru sinni getað annað henni, og t.d. þurfti ég nú, eins og s.l. sumar, að neita yfir 25% umsókna um skólavist. Ekki er ætlunin að rekja hér þróun skólans frá upphafi, heldur geta hverjar hugmyndir heimamanna og skólanefndar eru varðandi næstu framtíð. Við höfum látið og munum láta nemendur úr héraðinu ganga fyrir um nám í 9. bekk grunnskóladeildar, síðan látum við nemendur frá stöðum, sem lengst þurfa að sækja í slíkt nám, ganga fyrir. Undanfarin ár höfum við haft þrjár bekkjardeildir í 9. bekk með u.þ.b. 75 nemendur, en nú fækkun við þeim í tvær með 55 nemendur næsta vetur. Á fyrsta og annað ár framhaldsdeilda áhugakerfisins ganga eldri Reykhyltingar fyrir, síðan látum við fyrri námsárangur ráða frekara vali. Ennfremur segir núverandi skólastjóri: „Ætíð hefur verið og mun vera mikil þörf fyrir heimavistarskóla sem okkar, ekki bara fyrir dreifbýlisfólkið, heldur einnig fyrir fjölda nemenda af þéttbýlissvæðum sem af ýmsum ástæðum geta ekki stundað nám frá heimilum sínum. Það sanna tugir umsókna og símhringinga ár hvert. Því er það okkar undrunarefni hér í Reykholti, þar sem aldrei hefur skort nemendur né hæft starfslið, að nú skuli fjárveitingavaldið vera á góðri leið með að flæma kennara í burtu vegna fjársveltis undanfarin ár. Á þessu verður að vinna bráðan bug, ef ekki á illa að fara. Eina leiðin til þess er að taka upp þráðinn að nýju þar sem hann slitnaði 1974 og byrja ekki síðar en næsta vor á II. áfanga áætlunarinnar frá 1972.“ Og í eftirskrift við þetta bréf til menntmrn. segir skólastjóri: „Þess má geta, að það eru ekki stoltir Íslendingar sem sumar hvert horfa upp á þau hundruð „pílagríma“ sem leggja leið sína til byggðar Snorra Sturlusonar og ætla að skoða þennan fræga sögustað sem minnst er á í öllum erlendum landkynningarbæklingum. Hvað sjá þeir? Norska styttu, Snorralaug og innganginn að Snorragöngunum, sem liggja niðurfallin undir leikfimibragga sem rífa átti fyrir 46 árum. Heldur er þetta fátæklegt fyrir langt að komna „pílagríma“, enda kemur þar eflaust skýringin á þeim ósköpum að henda alltaf peningum í Snorralaug.“ Í greinargerð frá skólanefnd Héraðsskólans í Reykholti, sem send var bæði þm. og ráðuneyti, er lögð áhersla á eftirtalin verkefni: „Nægilega há upphæð til þess að hægt verði að hefja framkvæmdir við A-álmu hinnar nýju skólabyggingar og ljúka einhverjum verulegum áfanga, t.d. steypa hann upp. Í þessari álmu á að koma mötuneytis- og félagsaðstaða skólans auk herbergja fyrir 16 nemendur. Jafnframt verði unnið að því að tryggja fjármagn til þess að unnt verði að ljúka verkinu á næstu tveimur árum. Tryggð verði sérstök fjárveiting til þess að koma upp aðstöðu fyrir þann stofn að bókasafni, sem til er á staðnum, og bæta við hann svo að í skólanum verði frambærilegt skólabókasafn og í tengslum við það vinnuaðstaða fyrir nemendur. Auk þessara tveggja forgangsverkefna vill skólanefnd fara þess á leif við alþm., að þeir stuðli að því, að fjármagn til viðhalds húsa, húsbúnaðar og tækja skólans verði aukið þannig að eigur hans þurfi ekki að drafna niður og eyðileggjast vegna skorts á viðhaldi.“ Um bókasafnið hefur skólanefndin þennan rökstuðning: „Bókasafn skólans er að stofni til komið úr tveimur stöðum, úr bókasafni Hvítárbakkaskóla og safni Tryggva Þórhallssonar forsrh. Undanfarin ár hefur safnið verið á miklum hrakhólum vegna þrengsla og litlir möguleikar að hagnýta það í námi sem æskilegt er í skóla með 9. bekk grunnskóla og á framhaldsstigi. Þá vantar og sárlega handbækur í ýmsum greinum, einkum raungreinum og náttúrufræði. Þetta ástand er algerlega óviðunandi og verður að færa það til betri vegar eigi skólinn að geta sinnt hlutverki sem framhaldsskóli.“ Í bréfi sem þm. Vesturl. barst frá Reykholtsskóla s.l. haust eða haustið 1981 stendur m.a.: „Kennarar, starfsfólk og nemendur Héraðsskólans í Reykholti beina því til hv. þm. Vesturl., að þeir taki aðstöðu og aðbúnað Héraðsskólans í Reykholti til gagngerðrar athugunar. Það er mat okkar, sem hér störfum, að aðstaða og aðbúnaður í skólanum sé með öllu óviðunandi. Má þar nefna kennslustofur, mötuneyti, snyrtiaðstöðu og búningsklefa við sundlaug og leikfimisal, vinnuaðstöðu kennara, skort á kennslutækjum o.fl.“ Máli sínu til stuðnings benda þeir á hjálögð bréf frá Heilbrigðiseftirliti ríkisins og skýrslu heilbrigðisnefndar Reykholtsdalshrepps. Undir þetta skrifa fulltrúar kennara, starfsfólks og nemenda. Þá vil ég gripa niður í samþykkt fræðsluráðs Vesturlandskjördæmis, sem er í bréfi sem barst til Alþingis: „Fundur fræðsluráðs Vesturlands haldinn í Reykholti 18. maí 1981 skorar á Alþingi og ríkisstjórn að gera stórátak til eflingar Héraðsskólanum í Reykholti og Reykholtsstað í heild. Fræðsluráð telur að forgangsverkefni í þessu sambandi sé bygging mötuneytisaðstöðu og félagsaðstöðu nemenda (A-álma byggingar) og að bókasafni skólans sé komið í viðunandi horf hvað snertir bókakost og aðbúnað.“ Það hafa verið gerðar fjölmargar samþykktir í héraði í sambandi við uppbyggingu Reykholts og nægir að minna á samþykkt sem aðalfundur Kaupfélags Borgfirðinga gerði 29. júní s.l., en þar stendur: „Aðalfundur Kaupfélags Borgfirðinga skorar á þær stjórnardeildir, sem fara með málefni Reykholtsstaðar, að gera stórátak til endurreisnar staðarins. Alls óviðunandi er að þessi einn mesti sögustaður landsins sé árum saman í niðurníðslu og til vansæmdar héraðinu og landinu öllu. Aðalfundur Kaupfélags Borgfirðinga hefur áður ályktað um þetta efni, einnig Ungmennasamband Borgarfjarðar og Samband borgfirskra kvenna. Skorað er á forráðamenn staðarins að draga ekki nauðsynlegar úrbætur lengur.“ Þessa dagana var að berast samþykki hreppsnefndar Reykholtsdalshrepps, sem dagsett er 1. okt. s.l., en þar stendur: „Á fundi hreppsnefndar Reykholtsdalshrepps þann 27. sept. s.l., var fjallað um málefni Reykholtsstaðar og eftirfarandi samþykki gerð: „Hreppsnefnd Reykholtsdalshrepps styður samkomulag það sem skólanefnd héraðsskólans í Reykholti og sóknarprestur og sóknarnefnd Reykholtskirkju gerðu með sér vorið 1981 um tillögur að framtíðarskipan mála í Reykholti. Jafnframt leggur hreppsnefndin áherslu á að forræði jarðarinnar verði ekki dreift á margar hendur, heldur verði á ábyrgð eins aðila, svo sem tíðkast um bújarðir í sveitum. Telur hreppsnefndin einsýnt að það skuli vera kirkjuyfirvöld og sóknarprestur, svo sem verið hefur um aldir. Vegna þeirra sóknarbarna Reykholtskirkju sem í hreppnum búa leggst hreppsnefndin eindregið gegn öllum áformum um að rýra rétt kirkjunnar á staðnum. Hreppsnefnd Reykholtsdalshrepps samþykkir að leita eftir samningum við forsjáraðila hitaveituréttinda á prestssetursjörðinni í Reykholti Borgarfirði í þeim til gangi að stofnsett verði og rekin hitaveita fyrir staðinn og nágrenni hans. Jafnframt lýsir hreppsnefnd sig reiðubúna til viðræðna við aðra um þá þjónustu sem eðlilegt sé að telja að sveitarstjórn veiti á staðnum.“ Undir þetta ritar oddviti Reykholtsdalshrepps. Herra forseti. Reykholt er í huga fólks, jafnt Íslendinga sem annarra þjóða manna, helgur staður vegna þeirra andans stórvirkja sem þar voru unnin. Héraðsskólinn í Reykholti hefir í rúm 50 ár notið álits og trausts og verið sóttur af nemendum víðsvegar af landinu og jafnan verið fullsetinn og oftast orðið að vísa fjölda umsækjenda frá. Saga Reykholts í fortíð og samtíð krefst þess að uppbygging og svipur staðarins í framtíð verði sú héraðsprýði sem einum sögufrægasta stað Norðurlanda ber. Það á að vera metnaðarmál okkar Íslendinga. Um margra ára skeið hafa mannvirki í Reykholti verið í niðurníðslu vegna skorts á fjármagni til viðhalds - til vansæmdar héraði og landinu öllu. Þrátt fyrir sögufrægð staðarins, sem dregur erlenda og innlenda ferðamenn að staðnum, héraðsskólann, sem starfað hefur fullsetinn í yfir 50 ár, náttúrufegurð, jarðhita og fleira hefur ekki tekist að fá fram samræmdar aðgerðir og fjármagn til að endurbyggja staðinn og gera Reykholt að glæsilegu menningar- og menntasetri þjóðarinnar, sem flestir eru þó sammála um og mundi tvímælalaust auka hróður Íslands meðal annarra þjóða, slík er frægð staðarins. Hér þarf til að koma stefnubreyting, - framkvæmdir í stað kyrrstöðu. Eitt brýnasta verkefnið er að ljúka uppbyggingu skólahúsnæðis í Reykholti. Forgangsverk er að koma upp svokallaðri A-álmu, þar sem á að vera mötuneytis- og félagsaðstaða skólans, sem er algerlega ófullnægjandi í dag og stendur raunar öllu skólastarfi fyrir þrifum og mundi stórbæta aðstöðu fyrir ferðamannaþjónustu yfir sumarmánuðina. Koma þarf upp viðunandi aðstöðu fyrir bókasafn skólans og vinnuaðstöðu við safnið. Einnig þarf að koma upp safni er hefur fræðilegt gildi vegna rannsókna á störfum Snorra Sturlusonar og áhrifum hans. Stórauka þarf viðhald og endurnýjun húsbúnaðar og tækja skólans. Gera þarf heildarskipulag fyrir staðinn, leggja bundið slitlag á heimakstursbraut og bifreiðastæði. Skapa þarf aðstöðu í Reykholti fyrir norræna fræðimenn til dvalar og fræðiiðkana, þar sem staðurinn mun í vaxandi mæli verða samnorrænn staður. Æskilegt væri að komið verði upp sérstakri Snorrastofu og minjasafni í Reykholti. Á 50 ára afmælishátíð héraðsskólans s.l. haust var saman komið mikið fjölmenni í Reykholti, gamlir nemendur héraðsskólans, héraðsbúar, velunnarar skólans og ýmsir forustumenn þjóðarinnar. Menntmrh. og dómsog kirkjumrh. gáfu samkvæminu góð fyrirheit um að hafist yrði handa um uppbyggingu og endurreisn Reykholts. Því miður hefur miðað hægt. Við þm. Vesturlands viljum með þessari þáltill. fara fram á viljayfirlýsingu Alþingis til styrktar þessu máli. Ég leyfi mér að vona að hv. alþm. séu okkur sammála um að hefjast handa um endurreisn og uppbyggingu Reykholts. Þá er tilgangi þessarar þáltill. náð. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þáltill. vísað til allshn.