Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Sigurjón Friðjónsson) Þegar þetta mál var hjer síðast til umræðu, þótti sumum það ekki koma greinilega fram í umræðunum, hver munur er á frv. stjórnarinnar og brtt. nefndarinnar. Jeg vil nú gera eina tilraun enn til að skýra muninn á frv. og brtt. Eins og háttv.þm. vita, þá eru uppi hjer á þingi tvær ólíkar stefnur í þessu máli; önnur stefnan vill láta veita styrki, og þeir fylgja frv., en hinir vilja veita lán, og þeirri leið fylgdi bjargráðanefndin í háttv. Nd, en till. hennar fjellu í Nd. með litlum atkvæðamun. En í brtt. þeim, sem hjer er um að ræða, er reynt að finna samkomulagsleið milli þessara tveggja stefna. Jeg fyrir mitt leyti er fult svo velviljaður þeirri stefnu, er hæstv. stjórn hefir tekið og kemur fram í frv., styrkveitingastefnunni. Jeg hefi ekki orðið annars var en að margir sæmilega stæðir menn gætu þegið bitlinga úr landssjóði klígjulaust, og sje ekki ástæðu til þess að ætla, að fátæklingar geri það síður. En jeg veit líka, að til eru margir menn, er vilja komast áfram á eigin ramleik og eigi vilja þurfa að þiggja styrk af opinberu fje, og því var það, að mjer og fleirum þótti rjett, að lánaleiðin væri líka opin, svo að báðar leiðir væru til. Í öðru lagi er hjer annar og stærri munur. í frv. er engin leið til að hjálpa þeim, sem mest þurfa hjálpar með. Jeg fyrir mitt leyti tel það hneyksli að samþykkja frv., sem svo er úr garði gert. Í frv. er sett það skilyrði fyrir hjálp úr landssjóði, að sveitarfjelögin leggi fram 2/3 af hjálpinni, en þar sem sveitarfjelagið getur hvorki hækkað útsvör nje tekið eða fengið lán, þá er ekki leyfilegt að hjálpa því eftir frv. Þau sveitarfjelög gætu má ske tekið hallærislán, en það má þá eins veita hallærislán í öðrum tilfellum og telja frv. gagnslaust kák. Úr þessu hefir nefndin viljað bæta, en þá hefir það verið fundið að till nefndarinnar, að þær gengju of langt, svo að eigi væri hægt að segja um það fyrir, hversu mikið landssjóður þyrfti að leggja fram í þessu skyni. Bjargráðanefndin vildi treysta stjórninni til lánveitinganna, en stjórnin vill að þingið segi: Þetta má lána, en ekki meira. Nú hefir nefndin rjett fram höndina til sátta við hæstv. stjórn og ber fram brtt. þá, sem prentuð er á þgskj. 335. Þar er ákveðið, að hinn óafturkræfi styrkur úr landssjóði megi ekki nema meiru en 5 kr. á mann, og verður þá hæsta fjárveiting, er komið getur til greina úr landssjóði, 20 kr. á mann, 15 kr. lán og 5 kr. óafturkræfur styrkur, og næmi það, ef allir landsmenn þyrftu hjálpar, 1.800.000 kr., en vitanlega kemur aldrei til þess, bæði vegna þess, að ýms sveitarfjelög þurfa ekki hjálpar, og eins vegna þess, að ýms sveitarfjelög fengju lánið annarsstaðar en hjá landssjóði. Jeg hefi nú gert grein fyrir muninum á frv. og brtt. nefndarinnar og vænti þess, að háttv.þm., er þeir athuga málið, sjái það heppilegast að greiða atkv. með brtt. nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (8. E.): Hv. framsm. (S. F.) tók það rjettilega fram, að í háttv. neðri deild komu fram tvær stefnur í þessu máli. Önnur var stefna stjórnarinnar, að veita takmarkaðan styrk, 5 kr. á mann, bundinn við 10 króna framlag frá sjálfri sveitinni. Hin var stefna nefndarinnar, að veita lán, sem færu ekki fram úr 10 krónum á mann. Eftir brtt., sem fram voru komnar frá nefndinni við fyrri hluta þessarar umræðu, skyldi fyrst veita 10 kr. lán á mann, en síðan ótakmarkað lán og ótakmarkaðan styrk. En nú er komin fram ný brtt. frá sömu nefnd, þess efnis, að fyrst verði veitt 10 kr. lán á mann, síðan 5 kr. styrkur og ótakmarkað lán. Svo hefi jeg skilið brtt., og vil jeg skjóta því til háttv. framsm. (S. F.), hvort þetta sje ekki rjett.  (Frsm. S. F.: Þetta mun ekki alls kostar rjett skilið hjá hæstv. fjármálaráðh. Hugsun nefndarinnar er, að fyrst skuli veitt 10 kr. lán á mann, síðan styrkur og lán, og standist það á endum. En þar sem 5 kr. hámark er sett fyrir styrknum, þá nær það líka til lánsins, því að hvorttveggja fjárhæðin á að vera jafnhá)  . Jeg skal ekkert um það segja, hvort þetta muni vera rjettur skilningur á brtt.; eini skilningurinn, sem hægt er að leggja í hana, er það ekki. Þó skal jeg í útreikningi mínum taka tillit til þessara skýringa. Fyrst er 10 kr. lán á mann; það verða 900 þús. kr. Svo er 5 kr. styrkur á mann; það verða 450 þús. kr. Þá er jafnmikið lán, 450 þús. kr, ef skilningur háttv. framsm. (S. J.) er rjettur. Lánin nema því 1.350 þús. kr. og styrkurinn 450 þús. kr., samtals 1.800.000 kr. Ef sá skilningur, er jeg fyrst nefndi, er lagður í brtt., verður fjárhæðin enn meiri. Það er skoðun stjórnarinnar, að fjárhagur landsins leyfi ekki með nokkru móti, að svona langt sje gengið. Það má búast við, að þessum lánum yrði haldið áfram meðan stríðið stendur; fjárhæðirnar mundu ekki fara lækkandi eftir því, sem stríðsárin bætast fleiri við, heldur þvert á móti hækkandi. Það gæti því orðið dálagleg summa, sem landssjóður yrði að snara út á næstu árum, ef þessi brtt. nefndarinnar yrði samþykt. Auk þessa er jeg sannfærður um, að frv., svona breytt, ætti sjer einkis lífs von í háttv.Nd.Brtt. nefndarinnar þar voru feldar, af því að þær þóttu ganga of langt, og gengu þær þó síst eins langt og þessar. Niðurstaðan, ef brtt. verða samþyktar, yrði að líkindum sú, að frv. strandaði, því að nú er mjög farið að líða á þingtímann. Yrðum við þá að búa við þau lög, sem nú gilda, að minsta kosti eitt ár enn, og væri það illa farið. Legg jeg svo eindregið á móti því, að brtt. nefndarinnar verði samþyktar, og lýk máli mínu í þeirri von, að frv. verði ekki látið hrekjast á milli deildanna, því að það er sannfæring mín, að það mundi að líkindum ríða því að fullu, vegna þess, hve áliðið er orðið.

Eggert Pálsson Eins og háttv. deildarmönnum er kunnugt, er jeg illa við búinn að halda langa ræðu um þetta mál. Jeg hefi verið fjarstaddur um tíma og hefi því ekki haft tækifæri til að kynna sjer meðferð málsins hjer í deild inni. Væri mjer því ljúfast að þurfa ekki að greiða atkvæði, svo að engan þátt ætti jeg í afdrifum málsins. Jeg vil þó geta þess, að mjer virðist stjórnarfrv. aðgengilegast af öllu því rusli, sem fram hefir komið um dýrtíðarmálin. Þar eru ákveðin takmörk sett fyrir styrknum, og er það höfuðkostur. Hitt liggur í hlutarins eðli, að ef veruleg neyð - hungur - vofir yfir, muni stjórnin gera það, sem í hennar valdi stendur, til að afstýra voðanum, hvort sem nokkur lagastafur er fyrir því eða ekki. En ef engin knýjandi nauðsyn er fyrir hendi, verður að hafa takmörk fyrir dýrtíðarstyrk eða lánum. Jeg hefi getið þessa til að gera grein fyrir atkvæði mínu, ef jeg neyðist til að greiða atkvæði. Með þetta fyrir augum mun jeg greiða atkvæði á móti brtt. nefndarinnar.

Magnús Kristjánsson Jeg tek til máls af því, að svo stendur á, að jeg var ekki viðstaddur þegar nefndin hleypti síðustu brtt. af stokkunum. Jeg er henni algerlega mótfallinn og get því skoðast sem framsögumaður minni hluta nefndarinnar. Jeg er sömu skoðunar og báttv. 1. þm. Rang. (E. P.) um það, að hann sje ekki búinn að átta sig á málinu. Það leyndi sjer ekki. Það er ófært að hafa nokkurt takmark fyrir því, hve há lán megi veita. Síðasta brtt. nefndarinnar er því ómynd, svo að jeg segi ekki meira. Það liggur í hlutarins eðli, að það er barnaskapur að setja nokkur takmörk fyrir hjálp, þegar um það er að ræða að bjarga lífi manna. Jeg veit ekki, til hvers stjórnin getur treyst sjer, ef hún þorir ekki að hafa heimild til að verja því fje, sem þarf - hvort sem það er mikið eða lítið - til að bjarga landsmönnum úr neyð. Jeg verð að andmæla síðustu till. nefndarinnar, en fylgi hinum fyrri fast fram. Ef þær verða feldar, sje jeg mjer ekki annað fært en að greiða atkvæði á móti frv. stjórnarinnar. Væri kann ske best farið, að allar brtt. nefndarinnar og sjálft frv. fjelli, eins og það leggur sig, því að þá standa enn í gildi lögin frá síðasta þingi. Þau lög eru góð. Þau gefa heimild til þess að hjálpa, ef neyð ber að höndum, og það er nóg.

Fjármálaráðherra (S. JE.): Jeg yrði að telja það mikla óvarkárni af þinginu að varpa allri ábyrgðinni á dýrtíðarmálunum yfir á stjórnina. Jeg veit ekki til, að slík takmarkalaus lánaheimild hafi verið gefin í nokkru landi, sem sú, er felst í till. nefndarinnar. Ef hungursneyð ber að höndum, mun stjórnin auðvitað gera alt til að afstýra henni. En þessi lög eru ekki miðuð við slíkt ástand. Þau eru gerð til að ljetta undir með fátæku fólki í baráttunni við dýrtíðarörðugleikana. Þá hjálp er sjálfsagt að takmarka, og veita hana sem styrk, eins og aðrar þjóðir hafa gert. En verði farið inn á hina brautina, lánaleiðina, veit enginn, hvorki þing nje stjórn, hve mikið fje er í húfi. Út í slíka óvissu má síst fara, þegar svo er háttað fjárhag landsins, sem nú er. Vonast jeg því til, að allar brtt. nefndarinnar verði feldar, en frv. samþykt, eins og það er komið frá Nd.

Guðjón Guðlaugsson Framkoma háttv. fjármálaráðherra er ofvaxin mannlegum skilningi. Nú skorar hann á háttv. deildarmenn í hverri ræðu, sem hann heldur - og þær eru margar - að fella brtt, sem bjargráða nefndin ber fram, af eintómri tilhliðrunarsemi og góðvild við hann. Nú veður hann með sömu orðum og áður á móti brtt. nefndarinnar og gáir ekki að því, að síðasta brtt. felur í sjer það, sem hann hefir altaf verið að heimta, sem sje takmark fyrir lána- og styrkveitingaheimildinni. Hámarkið, sem hvorttveggja, styrkur og lán, getur nú náð, er 1.800.000 kr., og ber það vott um fádæma takmarkaða vitsmuni að halda, að allir landsbúar þurfi hjálp á næsta ári, svo að hún komist nálægt því takmarki. Jeg leyfi mjer að kalla það takmarkalausa heimsku, hvort sem það er fjármálaráðherra eða aðrir, sem halda því fram. í sporum fjármálaráðherra mundi jeg hafa greitt atkvæði með brtt. á þgskj. 335, en svo á móti öllum brtt. í heild sinni. Annars verð jeg að lýsa yfir því, að jeg verð að greiða atkvæði á móti frv. ef ekkert af brtt. nefndarinnar verður samþykt. Jeg sje enga ástæðu til að halda, að háttv.Nd. verði fremur á móti brtt. nefndarinnar en þessi háttv. deild kann að verða, og vona jeg, að þær nái því að verða samþyktar, enda þótt háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) hafi gengið í lið með stjórninni, og tel jeg, að hann hafi gert það af skilningsleysi, en ekki öðrum lakari ástæðum, þar sem hann er geistlegur embættismaður og vígður.

Fjármálarádherra (S. E.) Jeg vona, að hv. 4. landsk.þm. (G. G.) skilji, að stjórnin hlýtur að vera á móti síðustu till. nefndarinnar, eins og hinum fyrri, af þeirri ástæðu, að þar er bæði gert ráð fyrir styrk og láni. Það hefir verið stefna stjórnarinnar í þessu máli, að veittur sje takmarkaður styrkur, en engin lán, hvort sem eru takmörkuð eða ótakmörkuð. Um vitsmuni mína ætla jeg ekki að fara að deila við þingmanninn (G. G.).