Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. Voru gerðar tvær fremur lítils háttar breyt. á því þar frá því, sem það var fyrst lagt fyrir, og þannig breytt samþ. samhljóða í þeirri d., með öllu ágreiningslaust. Mér skilst, að ástæðan til þess, að þetta frv. er fram borið, sé fyrst og fremst óánægja færeyskra sjómanna, sem hafa unnið á íslenzkum skipum undanfarin ár og gera það enn. Þeir hafa talið sig verða fyrir misrétti í skattaálagningu hér á landi samanborið við Íslendinga sjálfa. Er nokkuð til í því, eins og ég vík síðar að. Frv. er því fram borið til þess að rétta hlut þessara manna og annarra útlendinga, sem vinna hér, og er það a. m. k. að því er tekur til Norðurlandabúa í samræmi við þá stefnu, sem nú ríkir á Norðurlöndum nm það, að komið sé í veg fyrir tvísköttun þegna þessara landa, þannig að þeir gjaldi ekki skatt af því sama í heimalandi og dvalarlandi. Frv. gerir ekki mikla breyt. á þeim lögum, sem gilt hafa, þ. e. lögum nr. 96 frá 28. des. 1946, og mörg ákvæði þessa frv. eru samhljóða þeim lögum. En þó eru nokkrar breytingar, sem að mestu leyti verða að teljast réttarbætur gagnvart þeim útlendu mönnum, sem vinna hér t. d. á skipum. Er þá fyrst að nefna það, að svo er ákveðið í frv., að þeir hafi sama rétt til persónufrádráttar og Íslendingar, þ. á m. sé tekið tillit til fjölskyldu þeirra í heimalandinu, enda sanni þeir, að þeir hafi fjölskyldu á framfæri sínu. Um listamenn, sem hér vinna, gilda þó sérákvæði, svo sem verið hefur í þessu efni. Í öðru lagi er útlendum mönnum heimilað að draga frá kostnað, sem þeir hafa af öflun tekna hér á landi. Að því er sjómenn snertir, gilda sömu reglur að þessu leyti um þá samkv. frv. og um Íslendinga, þannig að þeir geta talið sem kostnað föt, sem sérstaklega eru nauðsynleg vegna starfsins. Þá er það þriðja, sem einnig verður að teljast til hlunninda, að tekið er tillit til þess, að útlendingar þurfa að eyða tíma til að komast hingað og til þess að komast heim aftur, og út af því er svo ákveðið í frv., að bætt skuli 20% við dvalartíma þeirra hér á landi, og verður það einnig að teljast til hlunninda. Fjórða nýmælið í þessu frv. má telja það, að vinnutími útlendinga hér er reiknaður í vikum samkv. frv., en hefur áður verið í mánuðum, en þetta eru e. t. v. ekki sérstök hlunnindi fyrir útlendinga. Þetta er þó að því leyti réttara, að sú regla, sem frv. setur í þessu efni, er nákvæmari en hin. Við 1. umr. þessa máls hér í d. ræddi hv. 1. þm. N-M. um það, að í sambandi við þetta frv. þyrfti að athuga samninga, sem Ísland hefði gert við hin Norðurlöndin um skattgreiðslu þegna landanna. Nefndin athugaði þetta. Samningar um þetta efni hafa verið gerðir við Svía og Dani, en ekki Norðmenn og ekki Finna, svo að n. sé um það kunnugt. N. athugaði, hvort frv. mundi á nokkurn hátt koma í bága við þessa samninga, og það er tvímælalaust, að að því er samninginn við Svía snertir rekst frv. ekki á nokkurn hátt á þann samning, því að þar er það eitt ákveðið, að þegar um tvísköttun sé að ræða, reyni æðstu skattayfirvöld landanna að semja um málið. Aftur á móti er dálítið vafasamt, hvort eitt atriðið í samningnum við Dani er alveg í samræmi við frv„ þar sem í þeim samningi er gert ráð fyrir sérstakri tilhögun um skatt sjómanna, en þó svo ákveðið, eins og í samningnum við Svía, að það skuli vera samningamál skattayfirvaldanna, hvernig með skuli fara. Út af þessu ræddi ég við hæstv. utanrrh. nm þetta mál, og hann lét athuga það sérstaklega. Allt hans er, að óhætt sé að samþykkja frv. óbreytt, hvað sem liður þessum samningi, vegna þess að ef árekstur kynni að verða vegna þess, að samningurinn virtist ákveða annað en frv. gerir ráð fyrir, þá hlyti samningurinn að ráða. Auk þess eru ákaflega litlar líkur til þess, að árekstur verði út af þessu, þó að það kynni að vera, að það væri ekki með öllu útilokað, og það er beinlínis af því, að yfirleitt eykur þetta frv. rétt útlendinga, sem vinna hér á landi eða hér við land, en dregur hvergi úr honum. Og þar sem þessi samningur er búinn að vera í gildi um nokkurn tíma og á þeim tíma hafa lögin frá 28. des. 1946 gilt, þá er auðvitað mál, að þetta frv., þótt að lögum verði, getur gilt ekki síður en þau lög, sem nú gilda, hvað sem samningnum líður. N. telur því alveg óhætt að samþykkja frv. óbreytt þrátt fyrir þá samninga, sem um þessi mál eru, einkum þá með tilliti til þess réttar, sem fjmrn. hefur til þess, ef sérstaklega stendur á, að gefa eftir skatta. Eins og nál. fjhn. á þskj. 404 ber með sér, leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 4. þm. Reykv., var fjarstaddur, þegar n. afgreiddi málið, og er því þessi afstaða ekki bindandi fyrir hann á nokkurn hátt.



Herra forseti. Það voru tvö atriði, sem mig langaði til að taka fram. Fyrra atriðið er það, að ég vil þakka n. fyrir, að hún bar þetta saman við þá samninga um tvísköttun, sem við höfum bæði við Svíþjóð og Danmörku. Ég sætti mig við það, sem frsm. sagði um það, enda þótt ég sjái, að þarna geta orðið árekstrar. Svo var annað atriði, sem mig langaði til að fá vitneskju um og kannske að það þurfi að setja eitthvað um inn í lögin. Þessir útlendingar, sem hingað koma í atvinnuskyni og eru nokkuð margir, eins og atvinnuháttum okkar er háttað núna og eftirspurn er eftir fólkinu, borga allflestir farið upp. Eftir íslenzkum lögum má draga frá ferðir á milli vinnustaða, ef þær eru dálítið langar og kosta dálitla peninga. Á að gera það með þessa menn? Það hefur aldrei verið gert. Þeir hafa aldrei fengið frádrátt fyrir fari hingað upp hingað til. Nú eru rýmkuð þeirra réttindi, og þeir eru að ýmsu leyti settir jafnfætis Íslendingum, sem fá frádrátt fyrir kostnaði við að ferðast á milli vinnustaða. Það getur vel verið, að það þurfi ekkert um þetta að setja í lögin. Þó verður það deiluatriði milli skattyfirvaldanna í náinni framtíð, ef þeir fara fram á það, og þá er ég helzt á því, án þess að hafa rannsakað það nákvæmlega, að þeir verði að fá það til frádráttar eftir þessum lögum.

Þeir verða vafalaust að fá það.

Mér skilst það.

Það er líka eðlilegt.

En þeir hafa ekki fengið það. - Ja, eðlilegt, ég veit það nú ekki. Sumir af þessum mönnum koma til að vera hér tvo mánuði meira sér til skemmtunar og fá meiri frádrátt en þeir vinna sér inn fyrir með því móti, séu þeir mjög stutt. Ég veit ekki, hvað eðlilegt það er, en mér skilst, að eftir þessum lögum fái þeir rétt til þess að fá frádrátt vegna ferðakostnaðar. Mér skilst það. Maður, sem fer héðan til Danmerkur og vinnur þar, fær það ekki. Það er ekki litið á að láta hann hafa það, hann hefur aldrei fengið það, og enn er ekki talað um að láta hann hafa það. Hann borgar bara af kaupinu sínu, meðan hann er þar, og fær engan frádrátt fyrir ferðakostnaði. Því er Íslendingurinn, sem vinnur í Danmörku, t. d. verr settur en Daninn, sem vinnur hér. Ég er nú ekki viss um, hve sanngjarnt þetta er, það má sjálfsagt deila um það, en um það skal ég ekki ræða frekar.



Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur Halldór Kiljan Laxness fengið Nóbelsverðlaunin, rithöfundarverðlaunin. Ríkisstj. hefur athugað þetta mál og komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé óeðlilegt, að slík verðlaun sem Nóbelsverðlaunin sæti sömu meðferð og tekjur almennt í sambandi við skatta- og útsvarsálagningu. Leggur hún því fram þetta frv. um að undanþiggja verðlaunin bæði tekjuskatti og útsvari. Mér finnst, að það ætti ekki að vera nauðsynlegt að vísa þessu máli til nefndar. Það gekk nefndalaust í gegnum Nd. Menn féllust á að hafa það svo til þess að sýna, að þeir vildu ekki gera þetta að neinu álitamáli.



Þetta frv. felur í sér alveg nýtt fyrirkomulag almannaskráningar í landinu. Nýrri skipan hefur að vísu verið nú þegar komið í framkvæmd um þetta efni, án þess að löggjöf hafi verið sett um það, en réttara þykir að setja um þetta löggjöf, og er því flutt hér nú frv. að nýrri löggjöf. En það, sem framkvæmt hefur verið fram að þessu, hefur verið gert m. a. með hliðsjón af ákvæðum í skattalögunum frá 1954 um, að gjaldendur skuli skattlagðir þar, sem þeir eru taldir heimilisfastir samkvæmt allsherjarspjaldskrá hagstofunnar, miðað við 1. des. á viðkomandi skattaári. Samkvæmt þessu hefur allsherjarspjaldskráin undanfarið látið sveitarstjórnum og skattanefndum í té íbúaskrár, sem álagning opinberra gjalda hefur verið byggð á. Þá hefur allsherjarspjaldskráin einnig byggt starfsemi sína á þeirri ákvörðun dómsmrn. frá 1954, að hún láti sveitarstjórnum í té stofn að kjörskrá, sem verður fullgild kjörskrá, þegar sveitarstjórn hefur leiðrétt stofninn og áritað á lögboðinn hátt. Þó að allsherjarspjaldskráin gæti enn um sinn starfað á grundvelli gildandi löggjafar, er mjög æskilegt, að horfið verði að lagasetningu eins og ég sagði áðan, m. a. vegna þess, að það þarf að ákveða henni fjárhagsgrundvöll til frambúðar. Stofnaðilar þessarar skrár, þ. e. a. s. berklavarnir ríkisins, bæjarsjóður Reykjavíkur, fjármálaráðuneytið, hagstofan og Tryggingastofnun ríkisins, hafa greitt stofnkostnað hennar, en nú er talið, að tími sé kominn til að ákveða, hvernig rekstrarkostnaður verði borinn framvegis. Ég skal í örfáum orðum gera grein fyrir, í hverju þessi nýja skipun er frábrugðin eldra fyrirkomulagi. Með stofnun þjóðskrárinnar, eins og hún er kölluð í frv., er einum aðila falin yfirstjórn allrar almennrar skráningar í landinu, en aðalgalli tilhögunar þessara mála hingað til hefur einmitt verið sá, að ekki hefur verið um að ræða neitt eftirlit með framkvæmd manntalsskráningar í landinu í heild sinni. Í annan stað hefur skráning manna ekki verið samræmd milli umdæma innbyrðis nema að mjög litlu leyti. Þannig hefur það verið undir hælinn lagt, hvort þeir, sem horfið hafa af skrá einhvers umdæmis, hafa raunverulega verið teknir á skrá í öðru umdæmi eða ekki. Hefur því kveðið talsvert að því, að menn hafi fallið undan skráningu og sloppið þannig jafnvel við opinber gjöld. Það er meginatriði í þessari nýju skipun, að landið í heild er eitt skráningarsvæði og ein skrá gerð fyrir það allt. Menn eru því ætíð einhvers staðar skrásettir innan þjóðskrárinnar, og þjóðskráin vinnur stöðugt að því að samræma skráningu milli umdæmanna innbyrðis, en áður var, eins og ég sagði áðan, hvert umdæmi út af fyrir sig og einangrað nokkuð frá öðrum umdæmum. Sá meginmunur er og á eldri tilhögun þessara mála og hinni nýju, að í stað þess að taka manntal árlega og skrá alla með fullum upplýsingum árlega, hvort sem breytingar hafa orðið frá fyrra ári eða ekki, er nú gert ráð fyrir niðurfellingu árlegra manntala, en breytingar frá ári til árs eru framkvæmdar í skránni eftir sérstökum gögnum, þ. e. tilkynningum um aðsetursskipti manna, skýrslum presta um fæðingar, skírnir, hjónavígslur og mannslát, auk ýmissa annarra gagna, sem aflað er til skráningar árlega. Hér er um að ræða mikla breytingu frá því, sem verið hefur, og felur hún í sér margt til bóta, en á hinn bóginn fylgja henni mikil vandkvæði í sambandi við öflun gagnanna, sem um er að ræða og ég nefndi hér áðan. Er það einkum skyldan til að tilkynna aðsetursskipti manna, sem erfitt hefur verið að fá almenning til að hlíta, en á árinu sem leið hafa orðið mikil umskipti til hins betra í þessu efni, og ástæða er til að ætla, eftir því sem kunnugir fullyrða, að gagnasöfnunin komist alveg í lag, áður en langt líður, og að full not verði þá af þessari spjaldskrá. Eitt helzta verkefnið, sem á að leysa með þessu, er að láta hverjum sem er í té upplýsingar um aðsetur manna, hvar sem er á landinu, og margt annað, sem hér til heyrir. En áður var ekki til nein slík allsherjar upplýsingastöð, þar sem innheimtustofnanir, fyrirtæki og einstaklingar gátu fengið upplýsingar um menn. Það, sem öllu öðru fremur greinir hina nýju skipan þessara mála frá eldra fyrirkomulaginu, er hin víðtæka notkun véla til vinnunnar við að gera spjaldskrána. Notkun þessara véla felur í sér gerbreytt vinnubrögð og stóraukin afköst frá því, sem áður var, og mikinn sparnað. Vélarnar hafa ekki aðeins þýðingu fyrir starfrækslu skrárinnar fyrir alla landsmenn, heldur fela þær í sér möguleika á endurskipulagningu vinnubragða á mörgum öðrum sviðum í opinberum rekstri. Þannig hefur skattstofa Reykjavíkur hagnýtt vélaspjaldskrána til að reikna út í vélum opinber gjöld, gera skatt- og útsvarsskrár og margt annað, sem hér til heyrir, og það ekki aðeins fyrir Reykjavík, heldur líka fyrir kaupstaði í námunda við Reykjavík, og á þessu ári verða þessi verk unnin í vélum fyrir allt svæðið frá Rangárvallasýslu að Mýrasýslu, að báðum sýslum meðtöldum. Þegar allt er saman lagt, þá er ástæða til að vænta góðs árangurs af þessu nýmæli, þótt ýmsir byrjunarörðugleikar hafi gert vart við sig, en það vottar óðfluga fyrir því, að þeir verði yfirunnir. Það er gert ráð fyrir því í frv., að ríkið borgi 90% af kostnaðinum við skrána, - en það hefur ekki verið svo í stofnkostnaðinum, þá hafa aðrir aðilar greitt meira, - en Tryggingastofnun ríkisins borgi 10%. Það er sem sé gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarfélögin fái ókeypis upplýsingar frá þessari skrá framvegis. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að þessu máli verði vísað til allshn., hygg ég, frekar en fjhn. Annars get ég lagt það á vald forseta, upp á hvoru hann stingur í því. Ég held, að það sé kannske frekar allshn., sem ætti að fá svona málefni, heldur en fjhn. að lokinni þessari umr.