Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Þóroddur Guðmundsson) Hv. fjvn. gat ekki orðið sammála um þessa þáltill., og hefur nú verið gerð grein fyrir afstöðu meiri hl. Ég vil hins vegar víkja nokkrum orðum að afstöðu minni hl. Allir hv. þm. munu vera sammála um, að keppa beri að því að fá rafmagn sem víðast um byggðir landsins, og sumir hafa jafnvel ekki látið sér blöskra áætlanir, sem hafa mundu í för með sér 1000 millj. kr. útgjöld, til þess að koma rafmagninu um allt landið. Allir vita, að mjög er erfitt um þessar framkvæmdir allar nú á tímum fyrir sveitarog bæjarfélög. En þar sem komið hefur í ljós, að almennur áhugi er ríkjandi um land allt fyrir rafvirkjun, ætti Alþ. vissulega að stuðla að því, að þeim áhuga verði fullnægt, meðal annars með því að gefa eftir tolla á innfluttu efni til rafvirkjunar. Sum bæjarfélög hafa nú teflt svo á tæpasta vaðið um framkvæmdir í þessum efnum, að þessi eftirgjöf tolla getur ráðið úrslitum um það, hvort þau geta staðið undir framkvæmdunum eða ekki. Og þar sem fjárhagur ríkissjóðs er nú með bezta móti, ætti ekki að þurfa að horfa svo mjög í þessa hálfa aðra milljón, sem þetta mundi kosta ríkissjóð, ef ráðizt yrði í allar þær virkjanir, sem um er að ræða, en vafalaust yrði ekki ráðizt í þær allar, svo að upphæðin yrði aldrei svo mikil. Hv. meiri hl. fjvn. kveðst vera á móti þessari þáltill. af því, að hér sé ekki farin hin rétta leið. Mér þykir þetta undarlegt, þar sem þessir hv. þm. hafa samþ. í n. eftirgjöf á tollum af efni til vatnsveitu í einum af kaupstöðum landsins. Þeir töldu þá ekki ástæðu til að leggja málið fyrir þingið. Því má að vísu svara til, að þar hafi verið um litla upphæð að ræða. En ef ekki er hægt að gefa eftir tolla, nema því aðeins, að tollal. sé breytt, er það meira en lítið undarlegt, að sömu menn í sömu n. og, ég held, á sama fundi samþ. þessa tollaeftirgjöf án lagabreyt. Ég held því, að um tylliástæðu sé að ræða hjá þeim, að því er þessa þáltill. snertir.



Herra forseti. Fjvn., sem hafði þessa till. til meðferðar, sendi hana til póst- og símamálastjóra til umsagnar. Hann mælti með því, að till. yrði samþ., en óskar tekna inn í hana breyt., sem er í nál. á þskj. 606, og er breyt. í því fólgin, að inn í þáltill. er því bætt, að þessi þriggja manna n. á að athuga „í samráði við póststjórnina“ póstsamgöngur landsmanna o.s.frv., sem var sjálfsagt, og var til þess ætlazt í upphafi, þó að það væri ekki sérstaklega tekið fram. N. hefur því breytt till. og tekið þetta inn í hana. Og jafnframt er því bætt í till., að ráðh. skipi formann n., einhvern af þeim, sem kosnir yrðu í n. Þetta er fram tekið af því, að það hefur komið fyrir, að um það hefur verið deilt, hvort ráðh. skipi formann n. eða n. kjósi sér formann sjálfar, þegar ekkert hefur verið tekið fram um það í þál. Hér þarf því ekki að koma til neins slíks ágreinings, ef . brtt. yrði samþ. Um þörfina á að skipa þessa n. og að hún skili góðu nál. þarf ég ekki neitt að ræða, - um það eru allir menn sammála, sem eitthvað þekkja til þessara mála úti í héruðum landsins. Vil ég svo fyrir hönd n. mælast til þess, að þáltill. verði samþ. með þeim breyt., sem till. eru um á þskj. 606.



Herra forseti. - Fjvn. hefur athugað þessa þáltill. og leitað um hana álits póst- og símamálastjóra. N. er sammála um, að mikil nauðsyn sé á að bæta móttökuskilyrði fyrir talskeyti í Vestmannaeyjum og sér ekki, að það verði gert á annan hátt en þann, sem um getur í þáltill. Nú er gert ráð fyrir því, að kostnaður við þessa breyt. verði um 120–180 þús. kr. Og fé er ekki veitt til þess á fjárl. Hins vegar mun vera rétt að hefja nú þegar undirbúning undir það, að þetta verði gert. Og þó að þeim undirbúningi verði ekki lokið fyrr en á næsta ári, leggur fjvn. til, að hafizt verði handa um útvegun þessara tækja, en framlag tekið til þess á næstu fjárl. Álit póst- og símamálastjórans ber með sér, að nauðsyn er á að bæta þessi móttökuskilyrði talskeytanna viðar en í Vestmannaeyjum, og þá liggur næst fyrir, að það verði gert á Ísafirði, en ekki er enn vitað, á hvern hátt það yrði framkvæmt. En jafnhliða því, að fjvn. leggur til, að þessi þáltill. verði samþ., leggur hún áherzlu á, að rannsókn á því, hvernig bæta megi úr móttökuskilyrðum á talskeytum á Ísafirði, verði látin fara fram á þessu sumri. Þá mun einnig þurfa að gera umbætur í þessu efni á Seyðisfirði. Og þyrfti þá í sumar að láta rannsaka, hvernig því yrði bezt fyrir komið. Talstöðvar eru eitthvert bezta öryggistæki fyrir bátaflotann, sem stundar sjó kringum landið, og er mjög nauðsynlegt, að hlustunarþjónustan verði með allmikið öðrum hætti heldur en verið hefur. Og að því stefnir þessi þáltill., sem fjvn. mælir með, að verði samþ.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. - Þessi till. mælir fyrir um það, hvernig sölu á síldarmjöli verði heppilegast fyrir komið á þessu ári. Í fyrri lið till. er svo fyrir mælt, að verð á síldarmjöli til fóðurbætis skuli ákveðið af ríkisstj. á næsta sumri í samræmi við 12. gr. l. nr. 1 1938. Það hefur verið venja, að menn pöntuðu síldarmjöl það, er þeir þurftu á að halda, fyrir haustið, en raunar kom það alltaf í ljós, að nokkrir urðu út undan, þar sem þeim láðist að panta mjölið í tæka tíð. Þegar forðagæzlul. var síðast breytt, var sett í þau ákvæði um það, að fyrir septemberlok ár hvert skyldi komið til Búnaðarfélags Íslands yfirlit um, hver fóðurforði bænda væri, og var þetta gert til þess, að búnaðarfélagið gæti þá, er það fengi að vita, hve mikið hefði verið selt og pantað af síldarmjöli, ákveðið, hve miklu skyldi halda eftir í landinu sem varaforða til vetrarins. Alltaf, síðan verksmiðjurnar tóku til starfá, hefur búnaðarfélagið verið spurt um væntanlega síldarmjölsþörf, og hefur verið dregið að selja úr landi síðustu birgðirnar, þar til búnaðarfél. hafði svarað þeirri fyrirspurn. Út af þessu var þó brugðið á síðasta sumri með þeim afleiðingum, að í vetur fékkst ekki það síldarmjöl, sem nauðsyn var á, svo að til stórvandræða horfði, þó að úr rættist að vísu nokkuð. Í till. er nú gert ráð fyrir, að þessu verði framvegis hagað eins og var fyrir sumarið 1942. Þriðja atriðið, sem í till. felst, er það, að síldarmjöl það, sem eftir er haldið, sé fyrsta flokks. Mjölið er misjafnt að gæðum og munurinn á fyrsta og annars eða þriðja flokks mjöli oft mjög mikill, að því er gæði snertir, þó að verðmunur sé ekki ýkja mikill. Verðmunurinn er ef til vill 1 króna á poka, en munurinn getur numið 30 eða 40%, að því er fóðurgildi snertir. Ég veit, að ýmsir líta svo á, að ekki ætti að flytja út nema fyrsta flokks síldarmjöl. En hvað sem því líður, tel ég rangt, að verðmunur tegundanna á markaðinum sé ekki meiri en þetta, og fyrir þá, sem ætla að hafa mjölið til fóðurbætis, kemur ekki til mála að nota nema fyrsta flokks mjöl.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) Hv. þm. Siglf. var að tala um það hér áðan, að fjvn. hefði lélegar starfsaðferðir. Ég vil algerlega beina þessum ummælum frá oss fjvn.- mönnum og aftur heim til föðurhúsanna. Form. fjvn. er sá nm., sem mestu ræður um þær starfsaðferðir, sem hafðar eru í n., og mér er ljúft að segja það, að hann hefur stýrt störfum n. vel, og að því leyti eru ummæli hv. þm. Siglf, alveg tilhæfulaus. En ef hann í alvöru telur þessu ábótavant, þá getur hann að miklu leyti sjálfum sér um kennt, því að flokksbræður hans í fjvn. voru einmitt þeir menn, sem studdu hv. form. fjvn. til þess að taka formannssæti í fjvn. - Það er því ekki fjarri því, að hv. þm. sé að deila á sig sjálfan og flokksbræður sína, er hann er að ásaka form fjvn. fyrir lélegar starfsaðferðir í fjvn. Þá var hv. þm. N: Ísf. að tala um, að eitt mál, sem hann segist bera fyrir brjósti, hafi ekki verið afgr. í n. Ég get sagt þessum hv. þm. það, að þessi mál öll hafa verið til umr. á fundum n., og honum ferst sízt að vera að tala um, að þau, hvert fyrir sig, hafi ekki verið afgr., því að hann hefur komið á þessa síðustu fundi n. og tafið hana með hinum og þessum umleitunum og málarekstri, sem svo hefur gengið út yfir önnur þau mál, sem n. hefði viljað afgreiða. Hitt er ég búinn að segja, að ekkert hefur endanlega verið samþ. frá n. hálfu, um eftirgjöf tolla af vatnsveituefni til Víkur, heldur hefur því verið vísað til hæstv. stj,. og mun hún leysa málið á þann hátt, sem hún telur heppilegast fyrir alla aðila. En frá mínu sjónarmiði get ég sagt, að það er sanngjörn málaleitun, en það er á valdi stj., hvað gert verður í því. Ég vil svo ekki vera að teygja lopann meira en orðið er, en vil aðeins beina því að lokum til hv. þm., hvort þeim finnist réttmætt og sjálfsagt að breyta með einfaldri þál. þeim l., sem hv. Alþ. hefur sett.



Meiri hl. fjvn. hefur ekki farið nákvæmlega út í efni þessarar þáltill. í áliti sínu, en aðallega látið í ljós skoðun sína um formshlið málsins. Sjö nm. eru sammála um, að réttara sé að láta till. eins og þessa, um niðurfellingu mikilvægra tolla, koma fram í frv.- formi og leita þar með samþykkis Alþ. á slíkri breytingu. Þessir nm. telja, að því fremur beri að hafa þessa aðferð sem hér er um mikla upphæð að ræða, þó að ekki verði sagt með vissu, hve mikil hún er, en eftir lauslegum áætlunum má ætla, að um sé að ræða tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, sem nemur á 2. millj. kr. Af þessum ástæðum bar meiri hl. fram þá rökst. dagskrá, sem prentuð er á 572. þskj., og væntir þess, að hún verði samþ.

Sigurður Bjarnason Hv. 2. landsk. minntist á það í ræðu sinni, að hv. fjvn. hefði lagt til við ríkisstj. að veita einu kauptúni hér á landi undanþágu frá greiðslu tolla á efni til vatnsveitu. Snemma á þessu þingi flutti ég brtt. við þáltill. á 10. þskj. frá hv. 10. landsk., sem fór fram á það, að ríkisstj. væri heimilað að undanþiggja innflutt efni til vatnsveitu Víkurkauptúns aðflutningstollum. Ég lagði til í brtt. minni, að hið sama yrði þá látið gilda um vatnsveitu Bolungavíkur. Ég skrifaði n. bréf, en hef ekkert heyrt frá henni síðan, og hér í þinginu hefur ekkert heyrzt um afgreiðslu málsins. Nú vil ég spyrja hv. frsm. fjvn., hvaða afgreiðslu hv. n. hefur haft á þessari till. og hvaða kauptún það er, sem hún hefur lagt til við hæstv. ríkisstj., að fengi undanþágu tolls á innfluttu efni til vatnsveitu, eins og hv. 2. landsk. þm. veik að hér áðan, því að mér þykir undarlegt, ef hv. n. hefur lagt til, að einu kauptúni yrði veitt undanþága, en ekki öðru, sem eins er ástatt um.



Ég lít í kringum mig og sé, að hv. form. fjvn. er ekki viðstaddur, en raunar væri eðlilegast að spyrja hann að þessu. En þar sem hann er nú ekki við, skal ég svara þessari fyrirspurn. - Engin ákvörðun hefur verið um það mál gerð í fjvn., en lagt aðeins á vald ríkisstj. að ganga frá því. Það er ekki rétt, að gerðar hafi verið samþykktir í n. um einstaka liði í þessum undanþágubeiðnum. Eins og nál. meiri hl. fjvn. ber með sér, lítur meiri hl. n. svo á, að ekki eigi að hafa þá aðferð; sem hér er viðhöfð, að óska eftir þessum undanþágum tolla með einfaldri þál., heldur telur n. réttara, að farið sé fram á það í frv.-formi, þar sem farið er fram á breyt. á l. Þessi aðferð hefur hingað til verið höfð, og n. lítur svo á, að henni eigi að fylgja. Skammt er að minnast þess, að afgreidd hefur verið undanþága á tolli af innfluttu efni til kassagerðar, og var það gert með l. Enn fremur var og sama aðferð viðhöfð við undanþáguumleitun á aðflutningstolli á pappa utan um hraðfrystan fisk. Því hefur það og verið álit n., að sömu aðferð ætti að hafa áfram í frv.- formi, um hvaða undanþáguheimild frá tollskránni, sem um væri að ræða, og ætti að vera nægur tími til þess að hafa einnig þá aðferð hér, þegar efni til þessara virkjana fer að berast til landsins.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðallega út af því, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn sagði allra síðast í ræðu sinni. Ég get upplýst hv. þm. og hv. d. um það, að þegar er farið að berast nokkuð af því efni, sem ætlað er til virkjunar Fljótaár. Ég tel það illa farið, að fjvn. hefur dregið afgreiðslu þessa máls svo lengi sem raun er á orðin, aðeins vegna þess að hún telur smáformgalla vera á flutningi þess. Og það hefur verið bent á, að taka mætti málið upp að nýju, en það er nú hægra sagt en gert, að það verði hægt, svo að það komi að tilætluðum notum. Bæði er nú það, að þegar er farið að líða allmikið á þennan þingtíma, og svo hitt, að efnið í þá rafveitu er þegar farið að berast til landsins. Ég verð að segja það, að þegar tekið er tillit til þess, að um aðeins þrjár virkjanir virðist vera að ræða á meðan á stríðinu stendur, sem þurfa á undanþágu þessari að halda á aðflutningstollinum, og að um leið og stríðið er búið, fellur af sjálfu sér niður orsökin til þess, að veita þarf þessa undanþágu, þá virðist mér það ekki orka tvímælis, að rétt sé að verða við þessum óskum um undanþáguna. Þess vegna er það, að mér finnst þetta hæpin afgreiðsla og fjvn. ekki sæmandi. Ég held, að annað eins hafi nú verið samþ. og afgr. frá hv. Alþ., sem telja mætti vafasamara en það, sem þessi sjálfsagða og nauðsynlega till. fer fram á. En mér þykir leitt, að hv. fjvn. skuli ekki hafa skilið nauðsyn þessa máls, og ég tel það henni alls ekki sæmandi að viðhafa aðra eins afgreiðslu og hún nú hefur látið sér sæma að hafa á því máli, er hér liggur fyrir. Um virkjunina í Víkurkauptúni er það að segja, að mér finnst óþarfi með öllu að vara þar með neinn smásálarhátt. Og yfirleitt eru þau rök hv. meiri hl. fjvn., að hér sé ekki rétt að farið, þess eðlis, að þau eru alls ekki frambærileg á þann hátt og á þeim tíma, sem þau eru fram borin.



Ég vil þakka hv. þm. Dal. fyrir það, að hann skyldi svara þeirri fyrirspurn, er ég bar fram til hv. fjvn. En ég verð að láta undrun mína í ljós yfir því, að fjvn. skuli ekki hafa tekið afstöðu til umræddrar tollundanþágu fyrir vatnsveitu Bolungavíkur, um leið og hún tekur afstöðu til vatnsveitu Víkurkauptúns. Og því fremur furðar mig þetta, þar sem n. hafði allar nauðsynlegar upplýsingar varðandi vatnsveitu Bolungavíkurkauptúns. N. þurfti því ekki að renna blint í sjóinn með það, að hún hafði þær upplýsingar, er hún þurfti á að halda til þess að geta séð, að hverju hún gekk. Hv. n. hefur því á mjög óviðurkvæmilegan hátt gert upp á milli staðanna. Ég vildi því óska þess, að hv. fjvn. gæfi upplýsingar um það, á hverju hún hafi byggt þessa afstöðu sína að gera á þennan hátt upp á milli Bolungavíkur- og Vikurkauptúns. Hv. n. á og að vera kunnugt um þær sérstöku ástæður og þau miklu fjárútlát, sem þorpsbúar í Bolungavík hafa orðið að leggja á sig í sambandi við þetta nauðsynjamál þeirra. Því undrar mig stórlega þessi afgreiðsla hv. fjvn.



Herra forseti. - Þessi þáltill. á þskj. 578 er flutt af okkur hv. þm. A.-Sk. (PÞ). Ég skal aðeins fara um hana örfáum orðum og óska þess, að henni verði vísað til athugunar hv. allshn. Þáltill. fer fram á það, að gerðar verði ráðstafanir til þess að tryggja hentugt land við jarðhita í sveit til afnota fyrir kennaraskólann, ef hnigið yrði að því ráði að byggja yfir þann skóla á slíkum stað. Það er, eins og kunnugt er, ákaflega mikil eftirspurn eftir slíkum löndum, þar sem um slík hlunnindi er að ræða. Og þess vegna er full ástæða til þess af hálfu ríkisstofnana slíkra sem þessarar að hafa undirbúning með að tryggja sér slík lönd, ef þær kynnu að þurfa á þeim að halda. Hér er til meðferðar í þinginu og er komið nokkuð áleiðis frv. um Kennaraskóla Íslands, þar sem gert er ráð fyrir að lengja námstíma skólans um einn vetur og þar af leiðandi fjölga nemendum þar. Bæði af þeim ástæðum og öðrum má gera ráð fyrir því, að ekki líði langur tími, þangað til þarf að byggja nýtt hús yfir skólann. Ég skal ekki fara nánar út í þær ástæður nú, sem ég tel mæla með því, að byggt yrði yfir skólann á slíkum stað, sem til er tekinn í þáltill., og hann fluttur þaðan, sem hann er nú. Um það verður rætt á síðara stigi málsins. En ég vil aðeins upplýsa það, hv. þm. til athugunar og til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær málið til meðferðar, að eftir upplýsingum, sem við flm. þáltill. höfum fengið hjá forráðamönnum skólans, þá mun láta nærri, að nú í vetur skiptist nemendur í skólanum þannig, að af hverjum 7 nemendum þar séu nálægt því að vera einn úr Rvík. Þ.e.a.s. 6 af hverjum 7 nemendum, sem nú eru í skólanum, eru komnir úr öðrum stöðum en Rvík, bæði úr sveitum, kaupstöðum og kauptúnum úti um land. Það sést af þessu, að það er þannig um þennan skóla, að nemendatala úr Rvík er þar tiltölulega mjög lág. Ef tekið væri meðaltal nokkurra síðustu ára í þessu efni, þá mun það verða enn minni hluti nemendanna, sem er úr höfuðstaðnum. Ég skal svo ekki hafa um þessa þáltill. fleiri orð, en vænti þess, að málinu verði vísað til hv. allshn.