Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í gildandi lögum um verðjöfnunargjald af raforku er ákveðið að lögin gildi til ársloka 1977. Þetta frv. fer fram á að framlengja lögin til ársloka 1978. Eins og kunnugt er gengur verðjöfnunargjald á raforku til þess að greiða rekstrarhalla Rafmagnsveitna ríkisins. En nú er í þessu frv. lagt til að verðjöfnunargjaldinu verði skipt milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða þannig að Rafmagnsveiturnar fá 80% gjaldsins og Orkubúið 20%. Á þingi 1976, um vorið, voru samþykkt frá Alþingi lög um stofnun Orkubús Vestfjarða. Síðan var unnið að framkvæmd þess máls sem kostaði að sjálfsögðu mikla undirbúningsvinnu. Orkubúið var síðan stofnað formlega á s.l. hausti, og eins og lögin gerðu ráð fyrir er það að 60% eign sveitarfélaganna á Vestfjörðum, en 40% eign ríkisins. Orkubúið tekur við öllum rekstri Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum, og í sameignarsamningi milli ríkis og Vestfirðinga um stofnun Orkubúsins er m.a. tekið fram að meginforsendur fyrir stofnun Orkubúsins skuli vera þessar: 1. Fullnægt verði orkuþörf Vestfirðinga með innlendum orkugjöfum. 2. Vestfirðingar búi við sambærilegt orkuverð og aðrir landsmenn. 3. Orkubúið hafi traustan rekstrargrundvöll. Við athugun á rekstrarafkomu Orkubúsins, en fram fóru mjög ítarlegar athuganir á því máli, kom fram að nauðsynlegt væri að Orkubúið fengi í sinn hlut 20% af verðjöfnunargjaldinu. Það er efni þessa frv. Í sameignarsamningi milli aðila hét ríkisstj. að beita sér fyrir því, að Orkubúið fái sem svarar 20% af tekjum af verðjöfnunargjaldi. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég tel að þau gögn, sem hafa verið lögð fram í sambandi við þetta mál, séu engan veginn fullnægjandi, og þar sem lagt hefur verið til að þessu máli verði vísað til hv. iðnn. þessarar d. og ég á ekki sæti í henni mun ég fara þess á leit að fá ýmsar upplýsingar. Hitt er svo annað mál, að það er að mínum dómi út af fyrir sig óeðlilegt að vísa máli sem þessu til iðnn. Hér er um skattlagningu að ræða og skiptingu á þeim skatti sem er fyrst og fremst fjárhagsmál, og þess vegna á þetta mál í reynd fremur heima í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að hér á Alþ., eins og kom fram hjá hæstv. iðnrh., voru samþykkt lög, ekki um stofnun Orkubús Vestfjarða, heldur um heimild fyrir ríkisstj. til þess að setja á stofn orkufyrirtæki er nefnist Orkubú Vestfjarða. Þegar þessi lög voru afgreidd voru ýmsir liðir óljósir og ýmsir hlutir óljósir, og ég tel nauðsynlegt að deildinni verði gerð nánari grein fyrir gangi mála frá því að þau heimildarlög voru samþykkt. Í fyrsta lagi vil ég fá gögn um það, hver rekstrargrundvöllur Orkubús Vestfjarða er á næsta ári sérstaklega og á næstu árum. Í frv. til l. um Orkubú Vestfjarða var fjárhagsáætlun um rekstur Orkubús Vestfjarða sem var dregin í efa og Rafmagnsveitur ríkisins voru með ýmsa fyrirvara við, og ég mun koma að því síðar. Einnig vildi ég fá að vita í öðru lagi, hvernig sölu á eignum RARIK til Orkubús Vestfjarða var háttað. Það er ljóst og var ljóst, að fjmrh. var á sinum tíma, þegar frv. var samþykkt, með fyrirvara þess efnis, að þessar eignir yrðu ekki seldar nema fullt samkomulag næðist á milli Rafmagnsveitnanna eða ríkisins annars vegar og Orkubúsins hins vegar. Og 5. gr. var breytt þannig, að Rafmagnsveitur ríkisins og ríkissjóður skuli afhenda Orkubúi Vestfjarða til eignar sem stofnframlag öll mannvirki sín á Vestfjörðum, enda yfirtaki fyrirtækið samkv. samkomulagi skuldir vegna mannvirkja þeirra sem það tekur við. Ég vil fá að vita hvernig þessum málum var háttað og á hvaða verði þessar eignir voru yfirteknar. Í þriðja lagi vil ég fá að vita, hvaða áhrif þessi breyting hefur á rekstur Rafmagnsveitna ríkisins og í framhaldi af því verðlagningu á þjónustu frá Rafmagnsveitum ríkisins og hvernig það hlutfall, sem hér er ákveðið að eigi að renna til Orkubús Vestfjarða, 20%, er almennt fengið og hver er forsenda þess, að þetta hlutfall er þannig ákveðið. Ég sagði áðan, að þegar lögin voru samþykkt á sinum tíma hafi ýmsar spurningar verið uppi, og ég vil - með leyfi hæstv. forseta - vitna í umsögn Rafmagnsveitna ríkisins sem send var Alþingi þegar þessi lög voru samþykkt. En m. a. segir þannig í þeirri umsögn: „Vegna erfiðra aðstæðna, strjálbýlis, fjöllótts landslands og veðurfars, hefur rekstur Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum ávallt verið með fjárhagslegum halla. Verðlag raforku hefur verið hið sama og á öðrum svæðum landsins þar sem Rafmagnsveitur hafa á hendi raforkusölu. Hallinn hefur verið borinn uppi með betri afkomu annarra svæða og með verðjöfnunargjaldi óskiptu í heild fyrir öll svæðin.“ Þetta kemur út af fyrir sig ekkert á óvart. Þetta er svona í fleiri landshlutum, eins og allir vita. Ef Rafmagnsveiturnar hætta starfrækslu á Vestfjörðum dettur að sjálfsögðu út sá fjárhagslegi stuðningur sem Vestfirðir njóta nú af því að vera í fjárhagslegum tengslum við þau raforkusvæði sem betri afkomu hafa. Ég hygg að m.a. til þess að bæta hér um sé lagt hér fram frv. til I. um að Orkubú Vestfjarða fái 20% af verðjöfnunargjaldi, og þess vegna er nauðsynlegt að vita hvernig það kemur út fyrir þetta fyrirtæki. Síðan segir í þessari grg.: „Verði stefnt að sömu eða svipaðri meðferð á Rafmagnsveitum ríkisins eða þátttöku ríkisins í rafveitumálum landsins almennt og gert er í frv. um Orkubú Vestfjarða kemur sjálfsagt til beinna kasta Alþ. að leysa hinn stórkostlega fjárhagsvanda raforkuiðnaðarins sem við blasir í náinni framtíð. Þetta verður væntanlega gert í formi einhvers konar verðjöfnunar, í formi beinna rekstrarstyrkja eða með yfirtöku ríkisins á lánum og eða framlögum til nýframkvæmda. Hér kemur vafalaust til sviptinga um skiptingu fjárins á milli kjördæmanna ef enginn er samnefnari lengur frá ríkisins hálfu, þ.e.a.s. Rafmagnsveitur ríkisins.“ Síðan segir í þessari umsögn: „Í nefndri grg. er skýrt frá samstarfshópi sem hefði starfað að henni. Hér er um að ræða nafngreinda verkfræðinga o.fl. Þá fylgja grg. ítarlegar töflur um væntanlega afkomu Orkubús Vestfjarða, svo og uppdrættir, en ekki verður séð hver beri ábyrgð á þeim gögnum, því að engin áritun finnst á þeim er sýni höfund þeirra. Í grg. þessari eru margvíslegir ágallar og skal því bent á nokkra þeirra. Svo sem kunnugt er hafa Rafmagnsveiturnar nýlokið Mjólkárvirkjun II og eru nú að hefja framkvæmdir við svonefnda Hófsárveitu, sem mun auka framleiðslugetu Mjólkár í um 6 gwst., en kostnaður þeirrar framkvæmdar er áætlaður um 165 millj. kr. Næsta skref Rafmagnsveitnanna er síðan fyrirhugað Dynjandisvirkjun með 12 mw. afli, en kostnaður hennar er áætlaður 1960 millj. kr. Í grg. er hins vegar ekkert minnst á Hofsárveitu, sem að sjálfsögðu hefur áhrif á vinnslu- og fjárhagsmál heildarkerfisins. Á hinn bóginn er tekin í grg. Suður-Fossárvirkjun, sem ekki er hafin bygging á og sem sérskipuð nefnd rn. annast um. Vegagerð er hafin, en framkvæmdir stöðvaðar með brottfellingu fjárveitinga á þessu ári.“ Það kom fram t.d. í sambandi við þessa virkjun, að hún hefði ekki fjárhagsgrundvöll. Síðan kemur hér: „Í rekstraráætlun grg. er gert ráð fyrir að orkuverð á veitusvæði Orkubús Vestfjarða verði sambærilegt við það sem best gerist annars staðar á landinu. Þessi bjartsýni er fengin með því að fella niður stóran hluta kostnaðarliða og auk þess safna saman vaxtalausum skuldum af hallarekstri og skal það hér skýrt nánar.“ Mér þykja þetta það alvarlegar fullyrðingar, sem koma fram í þessari umsögn, að ég tel nauðsynlegt að þessi mál verði skýrð. Í framhaldi af þessu kemur hér fram: „Áður hefur verið minnst á að stofnkostnaður og skuldir, sem Orkubú Vestfjarða yfirtaki samkv. frv., séu pr. 31.12. 1974 um 946 millj. kr. Pr. 31.12. 1975 mun þessi tala vera mjög nálægt 1587 millj. kr. Ef yfirtaka fer fram í lok þessa árs, pr. 31.12. 1976, má lauslega áætla að hér sé um 1800 millj. kr. að ræða. Ef afborganir og vextir af þessari fjárhæð eru reiknaðir 18%, þá er hér fjármagnskostnaður að upphæð 324 millj. kr.“ Síðan segir: „þó að Suður-Fossárvirkjun sé ekki meðtalin, en Orkubú Vestfjarða reiknar ekki með henni til yfirtöku. Kostnaður virkjunarinnar ásamt tengingu við Vestfjarðakerfið mun vera áætlaður nálægt 570 millj. kr. og fjármagnskostnaður af þeim sökum einum um 100 millj. kr. eða alls eftir yfirtöku 424 millj. kr.“ Og síðan segir hér: „Þrátt fyrir niðurfellingu þessa fjármagnskostnaðar og enda þótt enginn rekstrarkostnaður sé talinn vegna þeirra mannvirkja, sem Orkubú Vestfjarða yfirtekur, kemur fram rekstrarhalli í áætlun þeirra að upphæð 299 millj. kr. Árið 1985 er þannig reiknaður halli á árinu 727 millj. kr. án vaxta af þeim skuldum sem þannig skapast. Með 12% vöxtum er þessi halli þá orðinn um 1400 millj. og ársvextir um 150 millj. kr. Hér er þó ekki öll sagan sögð um það fjárhagsfen sem Vestfirðingar hætta sér út í með stofnun Orkubús Vestfjarða.“ Síðan segir: „Í áætlun Orkubús Vestfjarða um rekstrarafkomuna, að slepptum áðurnefndum fjármagnskostnaði, 424 millj. kr., er reiknað með fjármagnskostnaði nýrra mannvirkja aðeins 12%(40 ára lán). Ef hér er reiknað raunsærra og miðað við 18% vexti, eykst útgjaldabyrði um nálægt 317 millj. kr. á ári. Halli Orkubús Vestfjarða er sem áður segir í grg. Orkubús Vestfjarða talinn 299 millj. kr. árið 1978, en ætti að reiknast,“ segir í umsögn Rafmagnsveitnanna, „299 millj. + 424 + 317 + 90 eða samtals 1140 millj. á því ári. Hugleiðingar um verðlækkun á raforku á Vestfjörðum með tilkomu Orkubús Vestfjarða, eins og gefið er í skyn í skýringum við frv., virðast því í hæsta máta óraunhæfar.“ Síðan ætla ég aðeins að vilna í það sem segir hér að lokum í þessum kafla: „Eins og áður er um getið munu Vestfirðir vera erfiðasti landshluti til rafvæðingar, en þeir njóta nú fjárhagsaðstoðar með því að vera hluti af heildarkerfi um landið svo og með hluta af verðjöfnunargjaldi sem á árinu 1976 mun vera um 650 millj. kr. fyrir allt landið. Það er því augljóst að stofnun Orkubús Vestfjarða er mikils til bjarnargreiði fyrir íbúa fjórðungsins nema til komi sérstök fjárhagsleg aðstoð í verulegum mæli frá ríki, sem þyrfti að vera langt umfram þær fjárhæðir sem fást með verðjöfnunargjaldi.“ Ég skal út af fyrir sig ekkert fullyrða um þá hluti sem hér eru sagðir, ég hef enga aðstöðu til þess. En ég vil fá að vita hvaða skoðun Rafmagnsveitur ríkisins hafa í dag á þessu máli. Þetta er sú skoðun sem forystumenn Rafmagnsveitna ríkisins lýstu á þeim tíma, þ.e.a.s. Valgarð Thoroddsen rafmagnsveitustjóri og Guðjón Guðmundsson skrifstofustjóri Rafmagnsveitna ríkisins, og ég vil fá að vita hvaða hreytingar hafa hér á orðið. Ég tel út af fyrir sig ekkert því til fyrirstöðu, að stefnt verði að því að stofna Orkubú Vestfjarða, þ.e.a.s. ég er algerlega mótfallinn því, að Orkubú Vestfjarða sjái á einhvern hátt um raforkuvinnslu. En hins vegar er mjög óljóst hvert verður framhald þessara mála í öðrum landshlutum, og ég tel algerlega ótímabært nú að hefja rekstur á þessu fyrirtæki nema fyrir liggi mörkuð stefna og yfirlýsingar um það, á hvern hátt skuli staðið að þessum málum í öðrum landshlutum. Ég tel það ekki vera neinum til góðs að hefja þennan rekstur nú án þess að hafi verið gerð heildarúttekt á þessum málum. Það má vel vera að niðurstaðan verði sú, að það verði stofnuð orkubú í hinum ýmsu landshlutum, og ég skal verða fyrstur manna til að sætta mig við þá niðurstöðu verði komin fram sannfærandi rök og niðurstöður í því máli. En ég tel algerlega ótímabært að ana í þessa hluti fyrr en þetta liggur ljóst fyrir. Ég býst við að það væri vel hægt að vinna þannig að málum, að þetta mundi liggja nokkuð ljóst fyrir og stefna tel að það geti vart legið svo á um byrjun á rekstri þessa fyrirtækis að það geti ekki beðið heildarstefnu í þessum málum. En ég ítreka það, að ég vil fá upplýsingar um gang mála síðan þessi lög voru samþykkt. Ég var þeirrar skoðunar, að Alþ. hefði alls ekki fengið nauðsynleg gögn til þess að byggja á samþykkt þeirra laga á þeim tíma, og þess vegna er enn þá brýnna að við þm. fáum skýr svör um það, hvernig þessum málum er háttað og. hvernig afkomuhorfur bæði Orkubús Vestfjarða og ekki síst Rafmagnsveitna ríkisins eru.



Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorður. Ég vil aðeins taka í einu og öllu undir orð hv. síðasta ræðumanns, hafði það sama í huga, að vekja athygli á því, að óhjákvæmilegt væri að við fengjum nánari grg. með þessu frv., jafnframt því að ég tel eðlilegt að þetta mál fari til fjh.- og viðskn. Það er þannig vaxið. Nú vita allir menn að langar umr, urðu í Sþ. um mótun og skipan í orkumálum og þar inn í fléttaðist hugmyndin um verðjöfnunargjald af orkusölu í landinu. Því tel ég mjög mikilvægt, þar sem það kom fram í Sþ. að verulegur meiri hluti virðist vera fyrir meginefni þeirrar þáltill. er þar var lögð fram, en það voru hvorki meira né minna en allir þm. Framsfl. flm. að þeirri þáltill. að undanskildum ráðh., og ég verð því að óska þess eindregið, eins og hv. síðasti ræðumaður, að við fáum grg. um þessi mál og rekstraráætlun, mjög glögga, um Orkubú Vestfjarða, þar sem hæstv. ráðh. vitnaði í þarfir á skiptingu á þessu gjaldi vegna rekstrarörðugleika Orkubúsins. Ég get vel ímyndað mér að við verðum að taka það skref, sem frv. gerir ráð fyrir, og er ekki að boða neina andspyrnu gagnvart frv. sem slíku. En er nákvæmlega þessi skipting nauðsynleg og hin eina rétta eða ekki? Eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, þá varðar aðra landsfjórðunga mjög um hvað þeir eiga í vændum, ef eftir þessari stefnu verður farið alfarið. Ég sem sagt vil eindregið mælast til þess, að málið verði skoðað í nýju ljósi. Það kom ekki fram eða ég hnaut ekki um það í orðum hæstv. ráðh., hvort hann leggur á það áherslu að þetta fari í gegn þegar í stað eða ekki. Ef svo er, að við fáum sæmilegt svigrúm til að fjalla um málið og fá gögn í málinu, sem ég tel óhjákvæmilegt að við fáum, þá er það vel. En ég tel það mjög miður og tel vægast sagt ekki hægt að fylgja því ef það á að fara í gegn núna á einni viku eða svo. Ég skal ekki hafa þessa aths. lengri, herra forseti, vildi aðeins undirstrika það, að þetta mál er svo stórt og að nokkru leyti um grundvallaratriði að ræða, að við hljótum að eiga rétt á verulega góðum grg. og athugunum á málinu.



Herra forseti. Báðir þeir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa lagt til að þessu frv. verði vísað til fjh: og viðskn., en ekki til iðnn, Ég tel þetta á algerum misskilningi byggt. Á undanförnum þingum, þegar frv. um verðjöfnunargjald af raforku hefur verið til meðferðar í þingi, hefur því jafnan verið vísað til iðnn., en ekki fjh: og viðskn. Í annan stað var frv. um stofnun Orkubús Vestfjarða til meðferðar hjá iðnn. beggja d., svo að miðað við það, sem áður hefur gerst í þessu, og raunar eðli málsins er sú till. eðlileg að frv. gangi til iðnn. Hv. 5. þm. Austurl. óskaði eftir því að fá ýmsar upplýsingar um undirbúning og fjárhagslega könnun í sambandi við þetta mál. þær verða að sjálfsögðu í té látnar. Sú n., sem fær málið til meðferðar, mun vitanlega fá allar þær upplýsingar sem hún óskar eftir í þessu efni. Þær ættu að liggja fyrir við 2. umr, málsins, svo að hv. 5. þm. Austurl. sem mun ekki eiga sæti í iðnn., geti haft aðgang að þeim þá, eða fyrr ef hann óskar. Það mun ekkert á því standa. Varðandi gagnrýni hv. þm. á þessu máli, þá er hún auðvitað ekki ný, því að það kom fram við umr, um frv. um Orkubú Vestfjarða að hv. þm. er þar á öðru máli. En það, sem hv. þm, leggur áherslu á, er að orkuvinnsla sé ekki í höndum Orkubúsins eða landshlutafyrirtækja. Hv. þm. veit að sjálfsögðu að hér er um mjög mikilvægt atriði að ræða. Og hann er í þessu efni í andstöðu við yfirlýsta stefnu Sambands ísl. sveitarfélaga og hann er í andstöðu við stefnu Sambands ísl. rafveitna. Bæði þessi sambönd hafa lýst því yfir, og ég ætla að um það hafi ekki verið ágreiningur eða þess hefur ekki orðið vart í þeim samböndum, - bæði þessi sambönd hafa ályktað eftir ítarlegar umr. á þingum sinum, að stefnt skuli að því að stofna til landshlutasamtaka sem hafi ekki aðeins dreifingu raforkunnar með höndum, heldur einnig orkuvinnsluna. Hv, þm, er einnig að þessu leyti í andstöðu við mikinn meiri hl. Alþ., sem samþykkti lög um Orkubú Vestfjarða. Hann auðvitað heldur sinni skoðun í því efni og hefur vafalaust sín rök fyrir því, En svona liggja nú málin fyrir. Hv. þm, las hér upp nokkra kafla úr umsögn Rafmagnsveitna ríkisins, sem samin var snemma árs 1976, að ég ætla. Ýmislegt það, sem þar er sagt, þarf að sjálfsögðu endurskoðunar við miðað við þá reynslu eða þá þróun sem síðan hefur orðið. Eitt af því, sem hv. þm. las upp og lagði nokkra áherslu á, að því er virtist, var að það væri mikið fjárhagsfen sem Vestfirðingar væru að hætta sér út í. Nú vil ég upplýsa hv. þm, um að það var ekki aðeins að þetta mál væri, áður en það var lagt fyrir Alþ. rætt mjög ítarlega á Vestfjörðum, og Fjórðungssamband Vestfirðinga og sveitarstjórnir á Vestfjörðum stóðu. að ég ætla, einróma með þessu máli. Síðan, við allan undirbúning málsins, hefur verið haft náið samband bæði við orkuveitur á Vestfjörðum, haldnir fundir með þeim til þess að ræða eignayfirtöku og allt fyrirkomulag í sambandi við Orkubúið. Það var haldinn sérstakur undirbúningsstofnfundur, fyrst hér í Reykjavík með fulltrúum sveitarfélaganna og orkuveitnanna að vestan til þess að ræða allar hliðar þessa máls, og síðan á sjálfum stofnfundinum, sem haldinn var 26. ágúst s.l. á Ísafirði, Ég held því að Vestfirðingar, sem mér virðist standa einhuga að baki þessa máls, og það er eftir þeirra óskum sem Orkubúið var stofnað, hafi nú gert sér grein fyrir því, hvað þeir voru að leggja út i. Hins vegar munu þeir vafalaust hlusta með athygli á þær aðvaranir og ráðleggingar sem hv. 5. þm. Austurl. gefur þeim í hefði verið mörkuð t.d. innan eins árs. Og ég þessu efni. Ég er hins vegar ekki viss um að Vestfirðingar séu honum sammála. Hv. 1, landsk. þm. sagðist taka í einu og öllu undir orð hv. 5. þm. Austurl. Það virðist svo sem hann sé einnig á því máli hv. þm., að varðandi skipulagsmál orkumála skuli gengið gegn tillögum Sambands ísl. sveitarfélaga og Sambands ísl. rafveitna. Ég held að hér sé um ákaflega mikilvægt mál að ræða, hvort það er skoðun þessara tveggja hv. þm., að stefna skuli að aukinni miðstýringu og miðstjórnarvaldi í þessum efnum, í stað þess sem a.m.k. sumir flokksbræðra þeirra hafa stundum látið í veðri vaka, að þeir vildu auka vald og verkefni sveitarfélaganna. Þessar yfirlýsingar þeirra ganga þvert á móti þeirri stefnu. Ég skal taka það fram, að eins og kunnugt er, þá er sérstök skipulagsnefnd orkumála að verki nú og hefur unnið mikið starf og miklar athuganir farið þar fram og umr. Vonir standa til að hún geti skilað till, sínum nú á þessum vetri. Það er auðvitað mikið vandamál, hvernig á að koma þessum málum fyrir, og ég vil taka það strax fram á þessu stigi, að það er ekki vist að sama fyrirkomulag þurfi að gilda í öllum landshlutum í þessu efni. Það fer auðvitað mjög eftir því, hverjar óskir heimamanna eru í því efni. Ef rétt er hjá hv. 5. þm. Austurl., að heimamenn óski ekki ettir að hafa umráð eða forræði í þessum málum, heldur afhenda það miðstjórnarvaldi ríkisins, þá má vera að í þeim landshluta eigi ekki sama fyrirkomulag við og á Vestfjörðum, þar sem menn hafa eindregið óskað eftir að fá aukin umráð. Ég held að Vestfirðingar hafi fagnað því, þegar Orkubú Vestfjarða var stofnað, að þar með fengju þeir heimastjórn orkumála, ákveðna með lögum um stofnun Orkubúsins.



Herra forseti. Mér þykir rétt að blanda mér í þær umr. sem hér hafa farið fram, m.a. vegna þess að sem formaður Fjórðungssambands Vestfirðinga tel ég mig hafa þó nokkra yfirsýn yfir forsögu þessa máls. Þar er fyrst til að taka, að með hinni miklu verðhækkun, sem varð á olíu, urðu öll þau svæði, þar sem upphitun íbúðarhúsnæðis fór fram með olíu á eftir öðrum stöðum hvað lífskjör snerti, menn yrðu látnir borga skatta af því fjármagni sem fór til upphitunar íbúðarhúsa. Tekjurnar, sem menn þurftu að hafa fram yfir önnur svæði til að geta þetta, voru alls ekki svo litlar. Þetta skipti hundruðum þúsunda. Við horfðum á það, að Rafmagnsveitur ríkisins voru að selja raforku til upphitunar á íbúðarhúsnæði langt undir kostnaðarverði. Þarna var um raforkusölu að ræða til beinnar rafhitunar. Ég vil halda því fram sem staðreynd, að rafhitun í því formi eigi engan rétt á sér í þorpunum hér á landi. Aðalástæðan er einfaldlega sú, að á þeim tíma sem vatnið er minnst í ánum og raforkuframleiðslan þar af leiðandi minnst er orkuþörfin mest fyrir beina rafhitun. Það er ekki hægt að gera meiri vitleysu í orkumálum en þá að keyra dísilstöðvar á fullu dag eftir dag til að framleiða rafmagn sem á að fara að hita upp íbúðarhúsnæði. Jafnframt horfðum við á það, að ef svo færi að á mörgum stöðum vestra, sem ekki er nú vitað, fyndist heitt vatn, þá gæti farið svo, að þó að heitt vatn fyndist væri enginn grundvöllur fyrir því að koma þar upp hitaveitum, einfaldlega vegna þess að búið væri að koma þar upp beinni rafhitun. Við horfðum jafnframt á það, að þar sem það er staðreynd að hin beina rafhitun hefur verið seld langt undir kostnaðarverði, þá væri það alveg óvíst atriði gagnvart framtíðinni, hvort haldið yrði áfram að selja rafmagn svo langt undir kostnaðarverði, þegar menn almennt væru búnir að breyta til, eða hvort þá yrði farið í að breyta verðhlutföllunum. Á Ísafirði og Patreksfirði voru reknar sjálfstæðar rafveitur og eru reknar þar enn. Þar er því þannig háttað, t.d. á Ísafirði, að menn kaupa visst magn af raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þetta er keypt af toppi. Sjálfir selja þeir svo Rafmagnsveitum ríkisins raforku frá dísilstöðvum. Það er keypt eftir þörf á hverjum tíma. Þeir hafa engan ávinning af því að minnka rafmagnskaup sín þó að minnki það rafmagn sem þeir selja til neytenda. Það er hagkvæmt hjá þeim að keyra dísilstöðina á fullu og láta vatnið renna fram hjá eigin virkjun og kaupa toppinn allan af Rafmagnsveitunum, eins og í pottinn er búið í dag. Þarna er náttúrlega um beina sóun á fjármunum að ræða. Ég tel að það sé þungamiðjan í þessu atriði, hversu mjög sem menn greinir á um þetta, að sami aðilinn verði að selja orkuna til upphitunar íbúðarhúsnæðis og raforkuna. Ég tel jafnframt að það verði að taka það upp sem meginstefnu varðandi sölu á orku til upphitunar íbúðarhúsnæðis, að það sé verið að:,el ja heitt vatn, þ.e.a.s. þegar næg raforka er til, verði hún notuð til að hita vatnið upp og selja það, en þegar raforkan er ekki til nema með keyrslu dísilstöðva, þá tel ég eðlilegt að vatnið verði hitað upp með svartolíu. Það er miklu ódýrari lausn. Aðalástæðan fyrir því, að farið er af stað með Orkubú Vestfjarða, er ekki hugmyndin um það, að við teljum að almenningur eigi með því kost á að fá raforku á ódýrara verði en aðrir landsmenn. Það hvarflar ekki að nokkrum manni þar vestra sem að þessum málum hafa staðið. Hins vegar horfðum við á það sem staðreynd, að raforkan er ekki þyngsti liðurinn í kostnaði á orku sem almenningur þarf að greiða. Þyngsti liðurinn er upphitun á íbúðarhúsnæðinu. Og við horfum á það sem staðreynd, að ef sami aðilinn hefur á hendi sölu á raforku og sölu á heitu vatni, þá getur hann látið þessa þætti vinna saman á miklu skynsamlegri hátt en þau viðskipti virðast hafa verið sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa átt við hinar ýmsu rafveitur sem hafa verið og eru á þessum svæðum. Ég vil bæta því við í lokin, að ég tel að það sé mjög til óþurftar, eins og þessi mál standa nú, ef Alþ. færi að stöðva þá stefnu sem þarna er búið að marka. Ég vil þá beina því til þeirra, sem leggjast hart gegn því að Orkubúið fái þessi 20% af verðjöfnunargjaldinu, að þeir hugleiði það, að samkvæmt umsögn Rafmagnsveitna ríkisins blasir við að þetta orkusvæði muni hafa fengið fullkomlega þessi 20%. Það er látið í það skina, að það hafi fengið mestallt verðjöfnunargjaldið. Jafnframt vil ég bæta því við, að ég tel að það væri mjög tímabært hjá Rafmagnsveitum ríkisins að fara að hugleiða það, hvort þær væru reiðubúnar að selja orku í því formi heits vatns til upphitunar í íbúðarhúsnæði í þorpum úti um land, og endurskoða afstöðu sína til sölu á rafmagni til beinnar rafhitunar íbúðarhúsnæðis.



Herra forseti. Ég vil síður en svo mæla gegn frv. þessu um verðjöfnunargjald af raforku og vil alls ekki bregða fæti fyrir það, að Vestfirðingar fái eðlilegan og lögmætan hlut af verðjöfnunargjaldi til sin þrátt fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða, En ég tek eindregið undir óskir hv. 5. þm. Austurl. og hv. 1, landsk. um miklu ítarlegri grg. en er að finna í aths. við lagafrv. þetta, því það er sannast sagna að við umr, um lög um Orkubú Vestfjarða gerðu fjölmargir þm., sem greiddu frv. atkv-, ýmsa fyrirvara í ræðum sínum, og miðuðu flestir að því að atfylgi þeirra við frv. væri bundið þeim skilmálum að með samþykkt þessa frv. yrði ekki í fyrsta lagi brugðið fæti fyrir markaða stefnu, sem virtist vera og virðist enn vera meirihlutafylgi við Alþ., - markaða stefnu um að orkuvinnsla og orkurannsóknir skuli vera á einni hendi, - né heldur brugðið fæti fyrir fyrirætlanir um samtengingu og raforkusölu um land allt á einu verði. Ég vil rétt aðeins vekja athygli á því, ef ég kynni að geta sparað með því tíma við þessar umr., að hv. 5. þm. Austurl. var ekki í ræðu sinni áðan eða meginhluta ræðu sinnar að setja fram persónulegar skoðanir sínar á vandkvæðum þeim sem fylgdu Orkubúi Vestfjarða úr hlaði, heldur las hann upp úr álitsgerð frá Rafmagnsveitum ríkisins, sem okkur fannst ýmsum að væri afgreidd heldur léttilega af hæstv. iðnrh. og öðrum þeim sem fastast fylgdu fram frv. um Orkubú Vestfjarða. Við umr. um frv. um Orkubú Vestfjarða lögðu mjög margir þm. áherslu á kröfuna um það, að fylgst yrði með því, með hvaða hætti eignir Rafmagnsveitna ríkisins yrðu metnar til verðs, og gerðu kröfur um það, að sú hlið málsins, sem lyti að fjármögnuninni, kæmi til kasta Alþingis. Ég ítreka það, að ég vil ekki bregða fæti fyrir það að Vestfirðingar fái sinn hluta af verðjöfnunargjaldinu. En ég er því mjög svo andsnúinn, að öðrum landshlutum verði bundinn baggi í þessu sambandi með lagasetningu um að nákvæmlega 20% af verðjöfnunargjaldinu skuli renna til Vestfjarða. Þetta vil ég ekki láta gera, nema því aðeins að málið hafi verið grandskoðað, við höfum komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé rétt. Það kynnu að finnast aðrar leiðir en þessi til að tryggja Vestfirðingum nauðsynlegan styrk í viðureign sinni við ljón það sem fyrir fram var vitað að þeir mundu mæta á veginum, eftir að lög um Orkubú Vestfjarða kæmu til framkvæmda, og þeir vissu raunar af þarna. Það var margt í sambandi við lög um Orkubú Vestfjarða, og hv. þm. þurfa ekki annað en að rifja það upp sjálfir með því að fletta upp í Alþingistíðindum, - það var ákaflega margt sem við ýmsir töldum að væri ekki nógu vel undirbúið í sambandi við það lagafrv. Sannleikurinn er sá, að það hefði ekki náð meiri hl. hér í d. ef ekki hefði veríð farinn bónarvegur að þm. að setja ekki hitt og þetta fyrir sig sem ljósara hefði átt að vera og betur hefði mátt vinna, og ég tel að við verðum að ganga úr skugga um það, að ákvæðið um þessa hlutfallstölu af verðjöfnunargjaldi til Orkubús Vestfjarða bindi okkur ekki óhæfilega bagga, valdi ekki frekari vandræðum en við kölluðum yfir okkur raunverulega með því að flýta svo mjög afgreiðslu frv. um Orkubú Vestfjarða, sem kom of seint til umfjöllunar hér. Enn ítreka ég það: Ég greiddi atkvæði með þessu frv. Ég var einn af þeim sem hörmuðu að það skyldi ekki vera betur undirbúið. Ég var einn af þeim sem gagnrýndu þann losarabrag sem var á fskj. og upplýsingum sem frv. fylgdu. Og ég tek undir það með hv. 5. þm. Austurl. og 1. landsk. þm., að ég tel eðlilegt af þessum sökum að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. Varðandi ummæli hæstv. iðnrh. um sérstaka afstöðu fyrrnefndra tveggja þm. til þeirra mála sem lúta að orkuöflun og orkurannsókn, og með tilvísun til ummæla hans um sérstaka n., sem nú fjallar um skipulag orkumála, leyfi ég mér að rifja það upp, að nú fyrir nokkrum dögum var rædd allítarlega í Sþ. þáltill., borin fram af þm. Framsfl., sem í öllum meginatriðum, öllu því sem máli skiptir, hnígur í sömu átt og mörkuð stefna Alþb. í skipulagi orkumála sem fram hefur komið einnig í þskj., sem hér hefur verið rætt og, eins og hv. þm. Jón Árm. Héðinsson hefur lýst yfir bæði í Sþ. og eins hér, samrýmist gjörsamlega í öllu því sem máli skiptir stefnu Alþfl., þannig að hv. 5. þm. Austurl. var aðeins að gera grein fyrir stefnu í skipulagi orkumála sem augljóst er að yfirgnæfandi meirihlutastuðningur er fyrir hér á hv. Alþ. Ég hef komist á þá skoðun við umr. hér, að sannarlega væri tímabært að skera úr um það við atkvgr. Ég sé ekki betur en það sé orðið beinlínis brýnt, vegna þess að valdamenn, þ. á m. hæstv. iðnrh., hann leyfir sér að koma hér í stólinn og vitna í samþykktir Sambands ísl. sveitarfélaga og Sambands ísl. rafveitna til stuðnings því máli sinu, að þm., sem eru þeirrar skoðunar að æskilegt sé að hafa á einni hendi orkuöflun og orkurannsóknir, hafi rangt fyrir sér og brjóti í bága við almannavilja. Af þeim sökum ítreka ég þetta. Ég vildi gjarnan að þessi þáltill. framsóknarmanna í Sþ. kæmi raunverulega til afgreiðslu nú á þessu þingi, þannig að úr því fengist skorið. Og aðeins í lokin þetta: Ég óska þess, að fjh: og viðskn. fjalli um þetta frv. núna til að byrja með, vegna þess með hvaða hætti fjármál Orkubús Vestfjarða eru flækt inn í frv. um verðjöfnunargjald af raforku sem flutt hefur verið áður í svipuðum myndum, en í miklu einfaldari tilgangi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh, fyrir að verða við því að leggja hér fram ýmsar upplýsingar sem ég tel eðlilegt að hefðu verið lagðar fram með þessu frv. Það hefði a.m.k. getað flýtt fyrir afgreiðslu þessa máls, sem er svo stórt að mínum dómi og nokkuð seint fram komið, að það hefði verið eðlilegra að það hefðu fylgt ítarlegri gögn. T.d. kemur hér ekki fram, hvað þessi 20% eða hvað þetta verðjöfnunargjald allt er mikið. En ég veit að það er einfalt mál að upplýsa það og einfaldur útreikningur. Hins vegar verð ég að segja það, að ég harma það sem ég vil kalla hreina útúrsnúninga, að þegar ég vitna í grg. Rafmagnsveitna ríkisins, þá leggur hæstv. iðnrh. það þannig út að Vestfirðingar muni væntanlega hlusta með athygli á ráðleggingar mínar. Ég var aðeins að lesa upp athugasemdir sérfræðinga, sem starfa og hafa starfað undir forsjá hæstv. iðnrh., og ég sagði það í upphafi máls míns, að ég hefði ekki fengið aðstöðu til að meta svo fjárhagsleg vandamál í þessu tilfelli að ég gæti dæmt um það. Þess vegna er ég undrandi á þeim útúrsnúningum sem þar komu fram. Ég vitnaði hér aðeins í skýrslu sem öllum þm. var send, að því er mig minnir, þegar þetta mál hafði verið afgr. héðan frá Ed., frv, til l. um stofnun Orkubús Vestfjarða, eða um það leyti sem lög um heimild fyrir ríkisstj. til stofnunar Orkubús Vestfjarða voru samþ. Það má vel vera að skoðanir mínar séu ekki í samræmi við skoðanir Sambands ísl. sveitarfélaga og meiri hl. manna á Vestfjörðum. Ég skildi hæstv. iðnrh. þannig, að varðandi áframhald þessa máls og framhald í öðrum landshlutum yrði fyrst og fremst farið eftir óskum einstakra landshluta, og það er út af fyrir sig mjög göfugt markmið og göfug stefna, ekki skal ég draga úr því, að fara eftir óskum manna, hvort sem bað eru menn í heild sinni í einstökum landshlutum eða einstakir menn í þjóðfélaginu. Það er hins vegar ljóst, að skoðanir manna í hinum einstöku landshlutum geta verið mjög skiptar, og hér er um það að ræða að taka fyrsta skrefið án þess að tekið sé tillit til skoðana manna í öðrum landshlutum. Hér er verið að fjalla um eina heild, Rafmagnsveitur ríkisins, og hér er stigið fyrsta skrefið til skiptingar á því fyrirtæki. Hæstv. iðnrh. sagði að ég vildi auka miðstýringuna í landinu. Ég gerði grein fyrir því í umr. í Sþ., að ég hef engan áhuga á því, þvert á móti, að auka miðstýringu í landinu. Þetta er einnig útúrsnúningur. Það er ekki þannig, að til þess að draga úr miðstýringu í einu þjóðfélagi sé nauðsynlegt að taka eitt fyrirtæki fyrir og skipta því upp í eins margar einingar og hugsanlegt er, með því sé dregið sem mest úr miðstýringunni. Það er hægt á ýmsan annan máta. Það er hægt að dreifa valdinu innan þessa fyrirtækis og dreifa stjórnun fyrirtækisins. Og þetta á við um fleiri fyrirtæki, eins og Póst og síma, Vegagerð ríkisins og fleiri fyrirtæki. Hins vegar er alveg ljóst, að það verður að vera ákveðin heildarsýn yfir þessi mál, hvort sem menn vilja kalla það miðstýringu eða eitthvað annað, það skiptir mig engu máli. Það er einnig ljóst, að ef við ætlum að tryggja jafnt raforkuverð í landinu, sem ég legg út af fyrir sig höfuðáherslu á, þá verður að vera á því ákveðin stýring. Verðjöfnun er stýring, og verðjöfnun er út af fyrir sig miðstýring. Það er svo að þessi markmið rekast oft hvert á annað og þarna verður að velja og hafna. Svo lengi sem við stefnum að því að ná svipuðu raforkuverði um allt land, þá býst ég ekki við að verði hjá því komist að á þessu verði ákveðin miðstýring. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vil aðeins endurtaka það, að ég fagna því, að þessi gögn skuli vera lögð fram. Hins vegar finnst mér það óþarfi af iðnrh., þegar við biðjum um ákveðnar upplýsingar og vitnum í ákveðnar heimildir, að hann svari með útúrsnúningum af því tagi sem hér komu fram.