Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 30 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, um það bil 10 mínútur í hverri. Röð flokkanna verður í öllum umferðum: Framsfl., Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Framsfl. talar í fyrstu umferð Steingrímur Hermannsson, 7. þm. Reykn., í annarri umferð Ólafur Þ. Þórðarson, 2. þm. Vestf., og í þriðju umferð Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl. Fyrir Sjálfstfl. talar í fyrstu umferð Davíð Oddsson forsrh., í annarri umferð Lára Margrét Ragnarsdóttir, 13. þm. Reykv., og Guðjón Guðmundsson, 5. þm. Vesturl., en í þriðju umferð Árni M. Mathiesen, 3. þm. Reykn. Ræðumenn Alþb. verða í fyrstu umferð Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., í annarri umferð Margrét Frímannsdóttir, 4. þm. Suðurl., og Sigríður Jóhannesdóttir, 8. þm. Reykn., en í þriðju umferð Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv. Fyrir Alþfl. talar Jóhanna Sigurðardóttir félmrh. í fyrstu umferð, Rannveig Guðmundsdóttir, 11. þm. Reykn., í annarri umferð, en Karl Steinar Guðnason, 6. þm. Reykn., í þriðju umferð. Fyrir Samtök um kvennalista talar í fyrstu umferð Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., í annarri umferð Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, 10. þm. Reykv., og í þriðju umferð Kristín Ástgeirsdóttir, 18. þm. Reykv.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Tími minn leyfir ekki að ræða gerðir þessarar ríkisstjórnar eins ítarlega og ég hefði kosið og ég tel reyndar þörf á. Ég vil reyndar leyfa mér að fullyrða að engin ríkisstjórn hafi unnið sinni þjóð meira tjón en þessari hefur tekist á tveimur árum. Ég er ekki að gera lítið úr þeim erfiðleikum sem stafa að íslensku efnahagslífi og sannarlega má rekja að nokkru til minnkandi þorskafla og erfiðleika á erlendum mörkuðum, en staðreyndin er hins vegar sú að við Íslendingar höfum iðulega staðið frammi fyrir slíkum erfiðleikum. Og þá höfum við borið gæfu til þess að leggja deilumálin yfirleitt til hliðar og snúa bökum saman, stjórnvöld, launþegar, atvinnurekendur og bændur, og vinna okkur út úr erfiðleikunum. Reyndar er enginn vafi á því að þannig höfum við unnið okkur frá fátækt til velmegunar. Nú er svo sannarlega brotið í blað að þessu leyti. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur hafnað þeirri samstöðu sem henni var boðin. Við viljum gjarnan kenna lánleysi þessarar ríkisstjórnar stefnuleysi hennar en það er mikill misskilningur. Það er ekki stefnuleysi sem ræður, það er stefna ríkisstjórnarinnar að eiga ekki samstöðu með aðilum vinnumarkaðarins til þess að leysa þau vandamál sem að steðja. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að hafa ekki afskipti af atvinnurekstrinum eða atvinnuleysinu í landinu. Reyndar má segja að þetta hafi komið hvað gleggst fram í stefnuræðu hæstv. forsrh. sl. haust þegar hann lýsti því sem broti á hinni hreinu stefnu ríkisstjórnarinnar að beita lítillega ríkisstjórninni fyrir því að flýta framkvæmdum í vegamálum til að draga úr atvinnuleysi. Stílbrot kallaði hæstv. forsrh. það. Hæstv. forsrh. talaði mikið um fortíðarvandann í upphafi síns stjórnarferils. Hann er að vísu að mestu hættur því nú, enda sýna tölur Þjóðhagsstofnunar að þessi ríkisstjórn tók við góðu búi. Tölur Þjóðhagsstofnunar sýna t.d. að á árinu 1990 var íslenskur iðnaður með betri afkomu en hann hafði verið allan áratuginn á undan og tölur Þjóðhagsstofnunar sýna sömuleiðis að afkoma sjávarútvegsins var með því besta sem hún hafði verið allan áratuginn. Við vorum að fá í dag skýrslu Þjóðhagsstofnunar og þar kemur fram að því er spáð að íslenskur sjávarútvegur verði nú rekinn með 9% halla og að 8 milljarða halli verði á íslensku atvinnulífi. Þetta hefur ríkisstjórninni tekist með stefnu sinni á að aðeins tveimur árum. Tölur Þjóðhagsstofnunar sýna einnig að síðustu ríkisstjórn tókst að koma í veg fyrir stórvaxandi atvinnuleysi. En atvinnuleysið hefur vaxið hröðum skrefum síðan þessi ríkisstjórn tók við og er nú orðið yfir 4% vinnufærra manna og reyndar eru margir sem telja að atvinnuleysingjar séu drjúgum fleiri en þar er talið. Við stefnum óðum að því að vera með atvinnuleysingja hér á landi álíka marga og verið hafa í Bandaríkjunum. Reyndar vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann sé sammála formanni bankaráðs Seðlabankans sem fullyrðir að það sé engin ástæða til að ætla að atvinnuleysi verði minna hér á landi en í Evrópuríkjunum. Eða er hann kannski sammála frjálshyggjudrengnum sem sagði á fundi Verslunarráðs að brýnasta verkefnið væri nú að kenna Íslendingum að vera atvinnulausir. Tölur Þjóðhagsstofnunar sýna einnig að í lok ársins 1990 hafði tekist að stöðva erlenda skuldasöfnun en síðan þessi ríkisstjórn tók við hafa erlendar skuldir vaxið hröðum skrefum og nálgast nú að vera um 60% af vergri landsframleiðslu. Og það sem er reyndar alvarlegra er að greiðslubyrðin stefnir í að verða um 30% af gjaldeyristekjum íslensku þjóðarinnar. Og þó lýsir forsrh. því yfir stöðugt að ekki komi til greina að taka erlend lán. Ríkisstjórnin hefur verið stefnu sinni trú og gæti ég nefnt fjölmörg dæmi um það. Ríkisstjórnin hefur t.d. skert svo möguleika Byggðastofnunar til að taka á byggðavanda sem víða steðjar að að heita má að hún sé algjörlega máttlaus í því sambandi. Það hefur t.d. reynst algjörlega tilgangslaust fyrir fyrirtæki á Suðurnesjum, þar sem atvinnuleysið er hvað mest, að leita til Byggðastofnunar. Byggðastofnun hefur reyndar gjarnan vísað slíkum fyrirtækjum á fyrirheit hæstv. forsrh. um 500 millj. aðstoð vegna atvinnuleysis á Suðurnesjum og vildi ég gjarnan mega spyrja hæstv. forsrh.: Hvar eru þessar 500 millj.? Byggðastofnun er algjörlega máttlaus að taka á slíkum stórkostlegum vandamálum eins og nú blasa við í Bolungarvík og fleiri dæmi gæti ég nefnt. Ríkisstjórnin hefur einnig hætt allri aðstoð við nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Ríkisstjórnin hefur selt hlut sinn í Þróunarfélagi Íslands og mér er ekki kunnugt um að þeir sem vilja ráðast í nýjan atvinnurekstur hafi í nokkurt hús að venda um fjarhagslega aðstoð. Ríkisstjórnin hefur nokkurn veginn fellt niður fjárhagslega þátttöku sína í markaðsstarfsemi íslensks atvinnulífs. Hún tekur aðeins með tveggja milljóna framlagi þátt í starfi Útflutningsráðs nú. Ríkisstjórnin lofaði að vísu verulegu framlagi til rannsókna- og þróunarstarfsemi en mér er ekki kunnugt um að nokkuð af því hafi verið haldið. Nei, það hefur að því er ég best veit allt verið svikið. Líklega kom stefna ríkisstjórnarinnar þó aldrei gleggra fram en þegar hún hafnaði þeirri þjóðarsátt sem henni var boðin. Ég vil satt að segja leyfa mér að fullyrða að aldrei hafi íslenskt atvinnulíf rétt fram höndina svo sem gert var nú. Og það vakti satt að segja furðu, þegar trúnaðarmaður hæstv. forsrh. hafði í innsta hring fylgst með gangi þeirra mála, að það tók ríkisstjórnina einn mánuð að segja nei. Um hvað báðu aðilar vinnumarkaðarins? Báðu launþegar um launahækkanir? Nei. Launþegar báðu um lækkun á nauðsynjavöru til að bæta kaupmátt þeirra sem lægst launin hafa. En ríkisstjórnin hafnaði því að taka upp strax annað þrep í virðisaukaskattinum. Launþegar báðu um það að ríkisstjórnin legði eins og 2 milljarða kr. til að bæta atvinnuástandið í landinu með því að ráðast í ýmsar framkvæmdir sem eru bráðnauðsynlegar. En ríkisstjórnin hafnaði því. Og launþegar og atvinnurekendur fóru fram á það að hjólum atvinnulífsins yrði gert fært að snúast á ný. Báðu þeir um gengisfellingu? Nei, þeir báðu ekki um það. Þeir báðu um það að kostnaður atvinnulífsins yrði lækkaður og þá fyrst og fremst vextir. En ríkisstjórnin sagði nei og svaraði á sinn venjubundna máta. Við ráðum ekki við vextina, það eru æðri náttúrulögmál. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh.: Hvers vegna hefur boði forustumanna lífeyrissjóðanna ekki verið tekið og sest niður og við þá rætt um átak til að lækka vextina? Hvers vegna ekki? Og hvers vegna, samkvæmt yfirlýsingu forsrh., hefur Seðlabankanum ekki verið beitt til þess að bjóða í ríkisskuldabréf og ríkisvíxla með vöxtum sem væru t.d. 5--6%? Er það virkilega svo að ríkisstjórninni þykir vænna um fjármagnseigendur og vill að þeir njóti hárra vaxta? Ég leyfi mér að fullyrða að ef vextir af ríkisskuldabréfum lækka í 5--6% munu vextir hjá lánastofnunum lækka um 1 / 3 eða um það bil. Þannig eru það æðimargar spurningar sem hæstv. forsrh. svarar vonandi á eftir eða greinir okkur á einn máta eða annan frá. Mig langar til að spyrja hvort ríkisstjórnin hafi engar áhyggjur af því að sjávarútvegurinn og atvinnulífið skuli verða rekið með svo miklum halla á þessu ári. Telur ríkisstjórnin að íslenskt gengi muni standast slíkan hallarekstur? Eða hvað vill hæstv. forsrh. segja um það sem Einar Oddur Kristjánsson segir í viðtali í DV núna fyrir helgina, að það stefni í 40 milljarða gjaldþrot í íslenskum sjávarútvegi? Hvernig lítur hæstv. forsrh. á það? Hefur hann engar áhyggjur af því? Væri það stílbrot á frjálshyggjustefnu hæstv. ríkisstjórnar að ríkisstjórnin beitti ótilneydd áhrifum sínum til þess að draga úr slíkum hörmungum? Nei, það er áreiðanlega ekki of sagt að þessi ríkisstjórn hefur á tveimur árum unnið þjóðinni meira tjón en nokkurn tíma hefur gerst áður. Og það er ekki að ástæðulausu að menn hafa af þessu vaxandi áhyggjur. En það er að sjálfsögðu ekki nóg að gagnrýna. Það verður einnig að benda á leiðir til að bæta. Við framsóknarmenn höfum rætt þetta ítarlega og birt það sem við viljum að gert verði til að bjarga íslensku þjóðarskútunni frá strandi. Við höfum birt það í riti sem við köllum Átak til endurreisnar. Við leggjum höfuðáherslu á að það verður að ná þjóðarsátt því að því aðeins mun takast að vinna okkur út úr þessum erfiðleikum að menn snúi bökum saman, stjórnvöld, launþegar, atvinnurekendur og bændur. Við erum þeirrar skoðunar að þjóðarsátt muni aldrei takast nema lífskjörin í landinu verði jöfnuð. Það er satt að segja óþolandi sem Þjóðhagsstofnun upplýsir, að sá fimmti hluti landsmanna sem er með hæstu tekjurnar er með hátt í 50% af atvinnutekjunum en sá fimmti hluti sem er með lægstu tekjurnar er með innan við 4%. Er eðlilegt að launþegar sætti sig við þetta? Þetta verður vitanlega að leiðrétta með hátekjuskatti og skatti á fjármagn og það er rétt að hafa í huga að í þessari tekjuskiptingu eru tekjur af fjármagninu ekki taldar með því að þær eru ekki skattskyldar. Og þetta fjármagn á að nota til þess að ráðast í framkvæmdir, til þess að draga úr atvinnuleysinu og til þess að lækka kostnað á þeim vörum sem eru nauðsynlegastar fyrir heimilin í landinu. Við leggjum einnig mjög mikla áherslu á það að þegar verði ráðist í vaxtalækkun og með þeim leiðum sem ég nefndi áðan. Mér er alveg sama hvort menn kalla það handafl eða eitthvað annað. Það er unnt að lækka vexti hér á landi alveg eins og þjóðirnar í kringum okkur hafa gert og það verður að gera ef það á að bjarga íslenskum atvinnuvegum frá 8 milljarða tapi á árinu 1993 og sjávarútveginum frá hruni. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera í þessu? Við leggjum á það mikla áherslu að ríkisvaldið komi myndarlega inn í nýsköpun í atvinnulífinu. Það eru fjölmörg tækifæri og ég er sannfærður um að ef það er gert af myndarskap, þá eigum við Íslendingar fram undan betra líf í okkar landi en flestar aðrar þjóðir geta státað af. Við leggjum mikla áherslu á það að byggt verði á þekkingu, byggt verði á rannsóknun og aukið verði fjármagn til þess að efla starfsemina á slíkum sviðum. Ég hef stundum sagt að mér virðist eins og heimurinn standi á miklum tímamótum, eins konar hásléttu, og ég tel orðið tímabært að við Íslendingar förum að hugsa um það hvernig við ætlum að hasla okkur völl á þessari hásléttu, hvað við ætlum að verða. Ætlum við að verða láglaunaþjóð eins og nú stefnir í eða ætlum við að viðhalda þeim góðu kjörum sem við getum haft hér ef við vinnum af krafti að því að gera allt eins vel og við getum, eflum þekkinguna, rannsóknirnar, nýtum okkur hugvit þeirra fjölmörgu manna sem vilja leggja til sitt lið í því að skapa hér góð lífskjör. Það er sú leið sem við framsóknarmenn veljum og ég veit að það er sú leið sem þjóðin öll velur. Ég skal ekkert um það segja hvort það tekst að hrinda af þjóðinni því oki sem á henni hvílir nú eða hvort þjóðin þarf að þola það út kjörtímabilið. En það er áreiðanlega nauðsynlegt að búa sig undir að snúa gjörsamlega við blaðinu, skapa samstöðu hér með ríkisvaldi, launþegum, atvinnurekendum og bændum og vinna sig á ný upp til þeirra góðu lífskjara sem við nutum hér og getum notið til framtíðar. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Ég er ekki kominn hingað í þessar eldhúsdagsumræður til að segja ykkur að allir okkar erfiðleikar séu að baki. Þær aðstæður sem marka okkur lífskjör eru okkur enn nokkuð mótdrægar, afli mjög takmarkaður og verð hefur lækkað. Undan þessum staðreyndum viljum við ekki víkjast né heldur forðast að horfast í augu við veruleikann. Það reynist aldrei vel að stinga höfðinu í sandinn, hvorki strútum né stjórnmálamönnum, þó það hafi verið reynt í ræðustólnum áðan. En á hinn bóginn þá er ekki vafi á að okkur hefur sameiginlega tekist allvel að mæta þeim erfiðleikum sem við höfum lent í og búa okkur undir betri tíð. Það er full ástæða til þess hér að halda þeim staðreyndum á lofti því við höfum sameiginlega nokkru til fórnað og það hefur þrátt fyrir allt neikvæða talið gengið bærilega í okkar varnarbaráttu. Menn hafa rætt um hallann á ríkissjóði og rétt er það, ríkissjóður er enn rekinn með halla. En það er í raun nokkurt afrek hjá fjmrh. að hafa þau bönd á ríkissjóðshallanum eins og honum hefur tekist að hafa á miklum samdráttartímum. Ríkisútgjöldin hafa lækkað og það hefði einhvern tímann þótt saga til næsta bæjar. Þegar aflinn úr sjónum er mikill, þegar verð á okkar vörum er með hæsta móti þá ætti að vera létt að stjórna landi. En það fór heldur lítið fyrir þeirri stjórnun í tíð ræðumannsins sem talaði hér á undan þótt afli hafi þá verið með mesta móti og verð hátt. Þar var gullnum tækifærum kastað á glæ fyrir hönd okkar allra. Á síðasta ári, árinu 1992, sem var fyrsta heila starfsár núv. ríkisstjórnar, var verðbólgan á Íslandi að meðaltali 3,7%, mælt á mælikvarða framfærsluvísitölu. Hvað skyldi sú verðbólga hafa verið á síðasta heila starfsári ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar? Hún var 14,8% eða nær fjórum sinnum meiri en á fyrsta starfsári núv. ríkisstjórnar. Auðvitað finnst hv. þm. Steingrími Hermannssyni 14,8% ekki há tala enda sat hann í ríkisstjórn í þrjú ár þegar verðbólgan endaði í 120% og virtist líða ágætlega í þeirri stjórn og í þeirri verðbólgu. Núverandi formaður þingflokks Alþb. var fjmrh. í þeirri ríkisstjórn og heildarskuldir Íslendinga jukust að raungildi meira en nokkru sinni fyrr eða síðar á einu ári. Formaður Framsfl. spurði um Byggðastofnun og sagði að núv. ríkisstjórn væri búin að lama hana. Það var fyrsta verk núv. ríkisstjórnar að setja 1.200 millj. inn í Byggðastofnun vegna þess með hvaða hætti hafði verið skilið við þá stofnun af þeim ræðumanni sem var í ræðustólnum rétt áðan. Við skulum horfa á annan þátt sem oft er ræddur og ástæða er til að ræða. Hin bágu viðskiptakjör okkar hafa auðvitað kostað samdrátt í kjörum hvers og eins Íslendings. En núv. ríkisstjórn hefur reynt að milda eftir mætti það högg. Í þessu sambandi er fróðlegt að bera saman þá kjararýrnun sem varð á fyrsta heila starfsári ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og það sem nú hefur gerst. Þá kemur í ljós, og það hlýtur að vekja töluverða athygli, að á fyrsta heila starfsári ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar rýrnuðu ráðstöfunartekjur á mann um 7,8% þrátt fyrir að við byggjum þá við mikinn þorskafla. Á fyrsta heila starfsári núv. ríkisstjórnar drógust ráðstöfunartekjur á mann aðeins saman um 2% þrátt fyrir erfiðari skilyrði eins og kunnugt er. Með öðrum orðum var kjararýrnunin nálægt fjórum sinnum meiri á fyrsta heila starfsári ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og Ólafs Ragnars Grímssonar sem fjmrh. heldur en á fyrsta ári núv. ríkisstjórnar. Fjórum sinnum meiri kjararýrnun þá. Þetta eru merkilegar staðreyndir og við hljótum að ætlast til þess að forustumenn launþega átti sig á þessum staðreyndum og kannist við þær þegar borin er saman afstaða hinna ýmsu stjórnvalda í garð launþega á hverjum tíma. Sem betur fer sjáum við mörg fleiri jákvæð tákn sem athyglisverð eru og full ástæða til að benda á og ítreka. Þannig hefur vöruskiptajöfnuðurinn sem svo er nefndur lagast ár frá ári. Þessi staðreynd þýðir á mannamáli það að við erum sem þjóð að leitast við að eyða ekki um efni fram. Við erum að laga eyðslu okkar að sameiginlegum tekjum þjóðarinnar. Þetta er afskaplega hollt merki og gott merki um að við séum á réttri leið. Þetta merki kallar á annað jákvætt merki, merki um það að okkar sameiginlegi sjóður í erlendum myntum, gjaldeyrisvarasjóðurinn okkar, er nú öflugri heldur en nokkru sinni í annan tíma. Hinu verður ekki á móti mælt að hinn mikli samdráttur í afla og lækkandi verð á okkar mörkuðum hlýtur að koma einhvers staðar niður. Við horfum ekki fram hjá því að atvinnuleysi hefur aukist á Íslandi. Sem betur fer þá bendir flest til að þær aðgerðir sem gripið var til í nóvember hafi verulega hægt á atvinnuleysisvextinum. Það er því mjög líklegt að okkur muni takast betur í varnarbaráttunni gegn atvinnuleysinu en flestum eða öllum okkar nágrannaþjóðum. Enda hljótum við að hafna þeim sjónarmiðum sem heyrst hafa að atvinnuleysi verði óhjákvæmilega það sama á Íslandi og í öðrum Evrópulöndum. En þótt atvinnuleysisvofan hafi þannig ekki magnast eins stórkostlega og við höfðum ástæðu til að óttast sl. haust, þá er núverandi staða óásættanleg og við vitum mjög vel að lítið má út af bregða svo atvinnuleysisvofan komist ekki aftur á kreik. Í umræðum þeim sem urðu um kjarasamninga á síðustu vikum teygði ríkisstjórnin sig eins langt og frekast var kostur til þess að leggja grundvöll að því að menn gætu samið hér til heldur lengri tíma en gert hefur verið á undanförnum árum. Það virtist vera ríkur vilji hjá æðstu mönnum launþegahreyfingarinnar að ganga þá leiðina og reyna með þeim hætti að tryggja að skilyrði sköpuðust til þess að atvinnulífið gæti lagt á ráðin um fjárfestingar, framkvæmdir og atvinnuþróun til lengri tíma, með öðrum orðum lagt grundvöll að nýjum fjörkipp í íslensku atvinnulífi. Það er ekki ástæða til þess að draga hér fjöður yfir að ríkisstjórnin tefldi á tæpasta vað með þeim yfirlýsingum sem hún gaf. Hún taldi hins vegar að sátt á vinnumarkaði væri svo mikilvæg forsenda fyrir því gagnkvæma trausti sem í landinu verður að ríkja þegar aðstæður eru okkur mótdrægar að réttlætanlegt væri að ganga jafnlangt og þar var gert. Ég var og er enn þeirrar skoðunar að allnokkru megi fórna til að tryggja frið á vinnumarkaði. Ófriður þar við núverandi stöðu sé háskalegur og óvissan ein sé nægjanlega erfið. Friður á vinnumarkaði er veigamikill þáttur stöðugleikans en hann er langmikilvægasta forsenda þess að við getum snúið vörn í sókn í atvinnumálum. Ekki veit ég hvar síðasti ræðumaður hefur verið undanfarnar vikur fyrst hann lýsti því yfir hér að ríkisstjórnin hefði hafnað því að ganga til móts við launþegahreyfingarnar í landinu í þessum efnum. Það er fjarri öllu sönnu og það ættu allir að vita sem fylgst hafa með, a.m.k. í smáum stíl, því sem hefur gerst á undanförnum dögum og vikum. Góðir Íslendingar. Það er ekki ofsagt að það var hörmung hvað síðasta ríkisstjórn nýtti góðærið illa. Það var óafsakanlegt að þá skyldi allt vera látið vaða á súðum í íslenskum efnahagsmálum. Það er aldrei létt að taka á slíkri óreiðu og þó erfiðast þegar ytri skilyrði eru okkur fjandsamlegust. Menn hafa hvergi hikað og á málum hefur verið tekið. Tölurnar sem ég nefndi áðan tala sínu máli um árangur. Þær sýna að Íslendingar hafa í flestum hinum innri efnum komið sínum málum á miklu betri grundvöll en áður var. Við höfum dregið úr opinberri eyðslu og sett hömlur á útgjöld á mörgum sviðum sem áður uxu með sem næst stjórnlausum hætti. Við höfum haldið verðbólgu í skefjum svo nú hækkar innlendur kostnaður minna en erlendur kostnaður. Það þýðir að smám saman styrkist okkar atvinnulíf í samkeppni við hið erlenda atvinnulíf. Vextir hafa að undanförnu farið lækkandi, bæði heima og erlendis. Slík vaxtalækkun gefur okkur ákveðin tækifæri sem við verðum að nýta. Það er rík þörf á að sú lækkun vaxta sem orðið hefur á Íslandi haldi áfram og sú þróun verði ekki stöðvuð. Það er ekki vafi á í mínum huga að verðbólguspár gefa ærna ástæðu til þess að bankar lækki nafnvexti sína enn frekar en þeir hafa þegar gert. Það er full ástæða til þess að hvetja bankana til að fylgja þeirri þróun eftir. Þeir hljóta að hafa í huga að stundarhagnaður bankakerfisins af því að hafa vexti hærri en efnahagsskilyrðin í raun gefa tilefni til munu til lengdar bitna harðast á bönkunum sjálfum. Það heldur enginn góður bóndi mjólkurkúnum sínum við fellimörk. Iðulega er reynt að ala á því að núv. ríkisstjórn vilji ekki leggja neitt af mörkum til að skapa atvinnulífinu í landinu nægilega sterk og öflug skilyrði. Ekkert er fjarri sanni og reyndar er nánast hlægilegt að heyra slíkar fullyrðingar úr munni manns eins og síðasta hv. ræðumanns. Útdælingar hans á þúsundum milljóna úr sjóðum landsmanna skildu svo sem ekkert eftir utan eitt: skuldir þjóðar og skuldir atvinnulífs. Ríkisstjórn eins og sú sem nú situr, sem heldur verðbólgu í eða undir 3% á ári hverju, er vissulega að leggja heilbrigðan grundvöll fyrir atvinnulífið. Ríkisstjórn sem dregur úr útgjöldum ríkissjóðs er að auka svigrúmið fyrir atvinnulífið og þegar til lengri tíma er horft stuðla að lækkandi vöxtum. Ríkisstjórn sem léttir af atvinnulífinu sköttum upp á marga milljarða kr. á ári hverju er svo sannarlega að styðja við bakið á atvinnulífinu. Núv. ríkisstjórn hefur létt af sköttum af atvinnulífinu sem svara til 17 milljarða --- 17 þús. millj. kr. --- á einu kjörtímabili. Ég efast um að hægt sé að færa dæmi um að nokkur ríkisstjórn á síðari tímum hafi stutt betur við hið frjálsa atvinnulíf en þessi ríkisstjórn gerði með þessum aðgerðum sínum. Þess utan hefur meiri hluti hennar á þinginu beitt afli sínu til þess að bæta rekstrarskilyrði og rekstrarumhverfi atvinnulífsins í mörgum greinum og laga skilyrðin að því sem gerist með öðrum þjóðum þannig að samkeppni okkar verði auðveldari í framtíðinni en hingað til. Samþykktin um hið Evrópska efnahagssvæði mun ein og sér skila miklum ávinningi til hins íslenska atvinnulífs. Það kemur því úr hörðustu átt þegar sá maður, sem hefur sýnt mestan tvískinnung allra í því máli, skuli finna að því að ekki skuli vera gert nóg fyrir íslenskt atvinnulíf. Sá sem heldur að besta úrræðið í atvinnulífsmálum sé að henda 10 þús. millj., 10 milljörðum, í fiskeldi á þenslutímum má hafa hvaða skoðun sem hann vill á aðgerðum núv. ríkisstjórnar. Sá maður, sem trúir því að það sé góð ráðstöfun og holl fyrir sjávarútveg að henda þúsundum millj. kr. í Atvinnutryggingarsjóð án þess að nokkur hagræðing fylgi þeim útgjöldum, má hafa hvaða skoðun á aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem hann vill. Ég get því miður ekki gefið mjög mikið fyrir þær skoðanir. Ég veit hins vegar --- og það veit drjúgur hluti þjóðarinnar --- að þær aðgerðir og slík viðhorf til efnahagsmála hafa reynst íslenskri þjóð afskaplega dýrkeypt. Hæstv. forseti. Það fækkar þeim dögum sem við höfum til almennra þingstarfa nú og þess vegna fer þessi eldhúsdagsumræða fram. Í rauninni hefur það þing sem nú er senn á enda verið afskaplega vinnusamt þing. Borgararnir verða stundum skelfdir þegar þeir heyra að Alþingi hafi verið afkastasamt vegna þess að þá telja menn líklegt að Alþingi hafi samþykkt gríðarlegan fjölda af lögum sem muni hafa stórkostleg útgjöld í för með sér og skattahækkanir í framtíðinni. Það má segja að það þing sem senn lýkur sínum störfum hafi afgreitt mjög margvíslegar tillögur og lög og í þeim skilningi verið mjög afkastamikið þing. Þingstörfin hafa í mörgum efnum gengið greiðlega. Mörg þeirra mála sem afgreidd hafa verið munu bæta mjög réttarstöðu almennings í þessu landi. Má nefna hin nýsettu stjórnsýslulög í því sambandi. Efni og inntak þeirra laga er að styrkja stöðu almennings í viðureigninni eða sem oftast er í viðskiptum við hið opinbera. Fjölmiðlar hafa veitt takmarkalaust rúm og tíma í fréttir af gróusögum og rógi um nafngreindan einstakling hér í þinginu en hafa sáralítið getið um lög sem stórlega styrkja stöðu borgarans í samskiptum við hið opinbera vald. Góðir hlustendur. Við höfum vaxandi áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins í landinu. Þegar starfsumhverfi sjávarútvegsins er skoðað kemur í ljós að vanda hans virðist ekki að leita í rangri skráningu gengis. Raungengið er óvenjulega lágt um þessar mundir og hefur vart lægra verið í 10 ár. Erlendir vextir eru lægri en sjávarútvegur hefur oftast búið við. Afurðaverð hefur lækkað mikið á sl. 12 mánuðum en þó hefur það oft verið lægra. Eftir stendur að skuldastaða og niðurskurður á afla er meginvandamál sjávarútvegsins. Ljóst er að við verðum að byggja veiðistofninn upp og getum ekki tekið stærri dýfur en við höfum þegar tekið. Við getum ekki skorið aflann meira niður en við höfum þegar gert. Það þýðir hæga en örugga uppbyggingu þorskaflans ef marka má upplýsingar Hafrannsóknastofnunar á sl. ári. Innlendir vextir verða að lækka og lánastofnanir verða að lengja lán eins og kostur er. Verðbólgan verður að vera undir erlendri verðbólgu svo gengisþróun verði ekki sjávarútvegi óhagstæð og fyrirtækin verða að hagræða eins og kostur er. Þegar hefur margvíslegum gjöldum verið létt af atvinnurekstri, þar á meðal sjávarútvegi. Ljóst er að óhjákvæmilegt verður á næstu vikum og mánuðum að taka stöðuna í sjávarútvegi til sérstakrar skoðunar ef markaðsstaðan breytist ekki. Tillögur Hafrannsóknastofnunar hljóta að koma mjög inn þá mynd. Í framtíðinni hlýtur sjávarútvegurinn að búa við þau kjör sem markaðurinn býður honum enda verði ekki óeðlileg röskun á starfsskilyrðum hans innan lands. Góðir áheyrendur. Við erum sameiginlega að vinna okkur út úr miklum vanda. Við höfum þegar náð mikilvægum árangri og höfum því fyllstu ástæðu til bjartsýni og baráttugleði. Stormurinn í fangið stælir viljann. --- Ég þakka þeim sem hlýtt hafa.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Eldhúsdagur á Alþingi er dagur uppgjörs og reikningskila á þjóðarbúinu. Þá er spurt: Hvar stöndum við, hvert stefnum við? Fyrir réttum tveimur árum var skipt um ráðsmenn á búinu. Þá hafði nýi húsbóndinn, sá sem talaði hér seinast, ófögur orð um ástand efnahagsmála og lofaði að kippa því snarlega í liðinn sem aflaga hafði farið. Nú er helmingur kjörtímabilsins liðinn. Ráðherrar hafa búið við öruggan meiri hluta á þingi, ágætt næði til athafna, algjöran frið á vinnumarkaði. Þótt stjórnarandstaðan hafi að sjálfsögðu nýtt sér málfrelsið svo að ráðherrum hefur stundum þótt nóg um, þá verður ekki með nokkurri sanngirni sagt að nokkur hafi lagt stein í götu þeirra hvorki innan þings né utan. Hvað hefur gerst? Er einhver í þessum sal, er einhver finnanlegur innan þings eða utan, sem heldur því fram í fullri hreinskilni að ástand mála sé nú betra að loknum tveggja ára ferli núv. ríkisstjórnar? Látum staðreyndirnar tala. Fleiri staðreyndir en hæstv. forsrh. treysti sér til að nefna hér áðan. Á seinasta heila ári fyrri stjórnar, árinu 1990, var tekjuhalli ríkissjóðs tæp 5% af greiðslugrunni. Á sl. ári, tveimur árum seinna, er tekjuhallinn kominn í tæp 7%. Á seinasta heila ári fyrri stjórnar var hallinn á viðskiptum landsmanna við útlönd 2% en er kominn í tæp 4% tveimur árum seinna. Þegar stjórnarskipti urðu var skráð atvinnuleysi um 1,3% en er nú komið yfir 5%. Það hefur fjórfaldast á tveimur árum. Þetta eru lærdómsríkar tölur um ljótan feril og hljóta að vekja margar spurningar. Hvað er hér að gerast? Hvað veldur þessum hraklega árangri? Talsmenn stjórnarinnar segja gjarnan að ört vaxandi atvinnuleysi sé ekki þeim að kenna. Það hefur verið nefnt, og ég ætla að rifja það enn upp, að formaður stjórnar Seðlabankans, fulltrúi Alþfl. þar á bæ, sagði nýlega í ræðu á ársfundi bankans orðrétt, samkvæmt Morgunblaðinu, ,,að ekkert bendi til að atvinnuleysi eigi að vera minna hér á landi en í nálægum löndum þar sem það sé víða 10%.`` Í Biblíunni stendur: ,,Vindurinn blæs þar sem hann vill, þú heyrir þyt hans, samt veistu ekki hvaðan hann kemur eða hvert hann fer.`` Er það svo í raun og sannleika að hraðvaxandi atvinnuleysi sé eins og einhver óáran í náttúrunni sem enginn fær spornað við? Að sjálfsögðu er það mikil blekking. Að sjálfsögðu má stinga við fótum og stöðva þessa ískyggilegu öfugþróun ef pólitískur vilji er fyrir hendi. Með þessu er ekki sagt að ríkisstjórnin eigi ein sök á ört versnandi efnahag landsmanna. Viðskiptakjör hafa rýrnað en þau hafa reyndar oft verið verri. Aflatakmarkanir valda einnig nokkru en þó er það staðreynd að heildarafli landsmanna var alls ekki rýr á liðnu ári heldur öllu meiri en seinustu þrjú árin þar á undan. Á móti minnkuðum botnfiskafla kom nú meiri veiði í öðrum verðminni tegundum. Kjarni málsins er sá að vaxandi samdráttur á flestum sviðum, síversnandi afkomu heimilanna, ríkissjóðs og þjóðarbús er ekki unnt að skýra með utanaðkomandi áföllum nema að litlu leyti. Ört vaxandi atvinnuleysi er ekki örlög sem þjóðin kemst ekki undan. Vandinn er fyrst og fremst heimatilbúinn. Það er alröng stjórnarstefna sem veldur þeim háskalega vítahring sem efnahagslífið er lent í með æ fleiri gjaldþrotum, sífellt meiri samdrætti, atvinnuleysi og neyð. Í hverju er þá sök ríkisstjórnarinnar fólgin? Meginsök hennar felst í aðgerðaleysi. Þið heyrðuð í forsrh. hér áðan. Hann hafði ekki margt til málanna að leggja í atvinnumálum og það er einmitt vandinn í hnotskurn. Hann og ríkisstjórnin fást ekki til nokkurra aðgerða sem duga til að auka atvinnu. Það litla sem ríkisstjórnin býðst til að gera reynir hún að selja aðilum vinnumarkaðarins rétt eins og aðgerðir gegn atvinnuleysi sé eitthvert góss á uppsprengdu verði í Kolaportinu. Og þegar ekki gengur saman vegna þess að ekki vilja allir kaupa, dregur ríkisstjórnin tilboð sitt til baka og ekkert er frekar að gert. Verst er þó að ríkisstjórnin lætur það viðgangast ár eftir ár að allt of háir raunvextir liggi eins og mara á atvinnulífinu og sjúgi úr því lífsþróttinn, dragi úr fjárfestingum og fæli menn frá að hætta fé sínu í atvinnuaukandi starfsemi. Við alþýðubandalagsmenn höfum hamrað á því árum saman eða allt síðan forustumenn Sjálfstfl. sprengdu upp vaxtastigið og þrefölduðu raunvaxtastigið um miðjan seinasta áratug að ríkisvaldið verði að knýja raunvextina niður í það sem þeir voru fyrir áratug síðan, 3--4%. Í seinustu ríkisstjórn náðist merkur árangur til lækkunar raunvaxta og þeirri stefnu átti og þurfti að halda áfram. En það var einmitt fyrsta verk núv. stjórnar að hækka vaxtastigið stórlega. Á þessum vetri hafa menn hlustað á síendurteknar yfirlýsingar ráðherra um væntanlega vaxtalækkun og loks í febrúar kom stóra stundin. Raunvextir áttu að lækka um allt að 2% sem að vísu var allt of lítið en samt sem áður góð byrjun. En hver varð útkoman? Útkoman varð liðlega 0,5%. Áfram eru raunvextir miklu hærri en þegar ríkisstjórnin kom til valda. Áfram eru Íslendingar með langhæstu raunvexti sem þekkjast á byggðu bóli. Jafnhliða verulegri lækkun vaxta verður að hefja mikla sókn í efnahagslífi með því að skapa a.m.k. 1.500 ný störf með beinum aðgerðum ríkisvaldsins eins og við alþýðubandalagsmenn útlistuðum rækilega í tillögum okkar fyrr í vetur. Reikna má með því að hvert nýtt starf kosti á einu ári um 2 millj. kr. og því erum við að tala um kostnaðarauka upp á 3 milljarða fyrir ríkissjóð. Þetta fé viljum við ekki taka að láni erlendis heldur ná því inn með raunverulegum hátekjuskatti og sköttum á fjármagnstekjur eins og alls staðar þykir sjálfsagt í öllum nálægum löndum. Við erum t.d. að tala um viðhalds- og byggingarstörf hjá ríki og sveitarfélögum, úrbætur í samgöngumálum, framkvæmdir við frárennsli og sorpeyðingu, úrbætur á ferðamannastöðum, störf við landgræðslu, skógrækt og aðrar umhverfisbætur, störf í ferðaiðnaði og störf í velferðarþjónustu vegna aukinnar umönnunar aldraðra auk margs annars. Atvinnuleysi 7.000 manna kostar samfélagið 3 milljarða á hverju ári. Það er óverjandi sóun. Þá eru ótaldir allir þeir sem ekki hafa vinnu en eru þó réttlausir til bóta og fá engar greiðslur vegna þess að þeir uppfylla ekki ákvæði núgildandi laga, t.d. fyrrum atvinnurekendur, bændur, námsmenn og aðrir sem nýkomnir eru á vinnumarkað. Þess vegna hafa þingmenn Alþb. undir forustu Svavars Gestssonar beitt sér fyrir gagngerri endurskoðun laga um atvinnuleysistryggingar þar sem gengið er út frá því að allir þegnar þjóðfélagsins eigi rétt til atvinnuleysisbóta án tillits til fyrri starfa og tekið sé stóraukið tillit til barna á framfæri atvinnulausra. Það er hagræn meginregla í efnahagslífi að eitt starf kallar á annað. Hver króna gengur frá manni til manns. Séu þúsund störf lögð niður minnka umsvif og velta um allt þjóðfélagið og enn fleiri störf leggjast niður. Séu hins vegar sköpuð 1.500 ný störf má samkvæmt margfeldisáhrifum hagfræðinnar reikna með að innan nokkurra mánaða hafi aukin velta og umsvif kallað minnst 1.500 aðra til starfa. Góðir hlustendur. Þetta er það sem við þurfum. Við verðum að hindra að íslenskt atvinnulíf sökkvi dýpra en orðið er. Ríkisvaldið þarf að vera sú eimreið sem dregur atvinnulífið út úr vítahringnum, út úr niðursveiflunni. Við þurfum auknar fjárfestingar, aukna framleiðslu. Við þurfum bjartsýni í stað svartsýni. Stjórnarár Davíðs Oddssonar, glötuðu árin, verða þjóðinni því dýrari því fleiri sem þau verða. Við þurfum nýja ríkisstjórn sem getur og vill, ekki menn með hendur í skauti sem virðast bíða eftir því einu að vera felldir í næstu kosningum. Við þurfum nýja stjórnarstefnu, nýja þróttmikla atvinnustefnu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Sl. tvö ár hefur stjórnarandstaðan lagt sig fram um að koma því inn hjá þjóðinni að slæmt atvinnuástand og efnahagþrengingar þjóðarinnar séu núv. ríkisstjórnarflokkum að kenna. Ríkisstjórnin sé að rústa velferðarkerfið og atvinnuleysið er skrifað á reikning ríkisstjórnarinnar En hverjar eru starðeyndir málsins? Íslenska þjóðin hefur frá 1987 átt við að etja lengsta samfellda skeið stöðununar í efnahagslífi sem orðið hefur frá lokum heimsstyrjaldarinnar síðari. Meginástæða þessara erfiðleika er mikill samdráttur í fiskveiðum, lækkandi afurðaverð og fjárfestingarmistök sem rekja má einn til tvo áratugi aftur í tímann. Heilu byggðarlögin standa þar af leiðandi tæpt vegna gífurlegrar skuldasöfnunar og slæmrar afkomu undirstöðufyrirtækjanna á staðnum. Atvinnuleysi nær orðið til flestra starfsgreina og landshluta og við blasir að það muni enn aukast ef ekki tekst að bregðast við þessu ástandi. Það sem er alvarlegt einnig og skýrir líka aukninguna á atvinnuleysinu er að frá 1986 hefur ársverkum í almennum atvinnurekstri aðeins fjölgað um 750 á sama tíma og landsmönnum hefur fjölgað um 18 þúsund. Ef við hefðum ekki eytt og sóað á tímum góðæris en byggt upp til mögru áranna og ekki velt ábyrgðinni yfir á komandi kynslóð á framsóknaráratugnum værum við í allt annarri stöðu til að taka á því atvinnuleysi og efnahagsþrengingum sem við búum við í dag. Ef bornar eru saman þjóðartekjur áranna 1987 og áætlaðar þjóðartekjur þessa árs á sambærilegu verðlagi, þá hefur þjóðin 33 milljörðum minna úr að spila í ár en á árinu 1987. Það er sama fjárhæð og ríkið ver samtals til þess að reka allt skólakerfið og allt lífeyris- og bótakerfi almannatrygginga auk fjármögnunar til allra félagsmála, svo sem húsnæðismála og málefna fatlaðra. Hin alvarlega staða sem nú blasir við krefst þess að við höfum áræði og kjark til að grípa til róttækra ráðstafana. Framtíð þjóðarinnar er í veði. Möguleikar okkar eru í því fólgnir að við finnum aðrar og betri lausnir til að skipuleggja verðmætasköpunina í landinu svo að þjóðin fái áfram dafnað og tapi ekki efnahagslegu sjálfstæði sínu. Lítum á styrkleika okkar en einblínum ekki á veikleikana. Sóknarfæri í atvinnulífinu eru fyrir hendi. Aðildin að EES skapar nýja möguleika á fullvinnslu sjávarfangs sem getur lagt grundvöll að traustari undirstöðu sjávarbyggða en nú er. Okkur hefur tekist að skapa stöðugleika í rekstrarumhverfi fyrirtækjanna með því að ná niður verðbólgu sem ætti að gera þeim kleift að reka þau af skynsemi. Enn þá höfum við ekki þurft að höggva að undirstöðum okkar velferðarkerfis og enn þá hefur okkur tekist að viðhalda byggðinni þrátt fyrir ágjöf á stundum. Við höfum enn þá tök á því að sporna gegn atvinnuleysinu. Forsenda þess er að okkur auðnist að færa okkur í nyt þau tækifæri og þá sóknarmöguleika sem við sannarlega eigum ef við höfum manndóm til að brjóta upp þá þætti þjóðfélagsskipunar okkar sem hindra framþróun og halda okkur í fjötrum. Benda má þar m.a. á núverandi skiptingu landsins í sveitarfélög sem sannarlega er orðin mikil hindrun þess að unnt sé að gera þær skipulagsbreytingar sem óhjákvæmilegar eru ef við eigum að geta tryggt hagsæld íbúanna óháð því hvar þeir kjósa að búa á landinu. Nauðsynleg framþróun atvinnulífs og aukin verðmætasköpun til að standa undir velferðarþjónustunni, til að tryggja fólkinu örugga atvinnu hrópar á úrbætur í sveitarstjórnarmálum. Við höfum líka öll verk að vinna varðandi eigna- og tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Því hefur stundum verið haldið fram að það sé ekki stór hópur sem lifa þarf af 50 þús. kr. lágmarkslaunum. Þegar litið er á tekjuskiptinguna 1991, þá kemur í ljós að hér er um umtalsverðan fjölda að ræða eða um tæp 42 þús. manns sem hafa undir 50 þús. kr. í mánaðarlaun. Þeir sem hafa atvinnutekjur sem eru á bilinu 50--75 þús. kr. á mánuði eru rúmlega 22 þús. manns. Samtals er hér um að ræða 64 þús. manns sem hafa í mánaðartekjur undir 75 þús. kr. eða tæpur helmingur þeirra sem hafa atvinnutekjur. Frá 1987 hefur fjölgað í þessum hópi um 6 þús. manns. Ef frá eru dregnir elli- og örorkulífeyrisþegar með einhverjar atvinnutekjur og námsmenn og þeir sem eru í hlutastörfum þá er engu að síður um að ræða 13--15 þús. manns sem hafa atvinnutekjur undir 75 þús. kr. fyrir heils dags vinnu. Á sama tíma hefur fjölgað í hópi þeirra sem eru með 250 þús. kr. eða meira um tæplega 1.800 manns en tæplega 6.400 manns höfðu atvinnutekjur yfir 250 þús. kr. á mánuði á árinu 1991 samkvæmt skattframtölum. Ef það ótrúlega gerðist að hægt væri að ná þjóðarsátt um það að lækkja tekjur þeirra einstaklinga sem hafa um 250 þús. kr. eða meira um 10% þá væri hægt að hækka laun allra þeirra sem eru með laun innan við 75 þús. kr. fyrir fulla dagvinnu um a.m.k. 10--15 þús. kr. á mánuði. Það þarf engan að undra þó að þessu fólki, sem gert er að lifa af þessum smánarlaunum, blöskri og heimti að tekið sé á bruðlinu, sóuninni og misréttinu í tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu. Það er líka réttmæt krafa þegar þetta fólk segir: Burt með laxveiðileyfi til toppanna í bankakerfinu. Bílahlunnindi, sem jukust um 400 millj. á milli áranna 1990 og 1991, á auðvitað að skera miklu meira niður á tímum þrenginga en gert hefur verið, svo og risnu og ferðakostnað. Ríkisstjórnin hefur vissulega tekið á þessum málum en ég tel að þar sé hægt að gera enn betur. Ég spyr líka: Af hverju þarf Seðlabankinn, sem predikar ráðdeild og sparnað í þjóðfélaginu, 600--700 millj. í rekstur á ári og dugar ekkert minna en eignir sem eru metnar á þriðja milljarð undir rekstur sinn. Er ekki ástæða til að gaumgæfa sparnað í því musteri? Góðir Íslendingar. Ríkisstjórnin hefur sett mikla fjármuni til atvinnuskapandi aðgerða, ekki síst í vega- og viðhaldsmálum og mörgum milljörðum í sköttum hefur verið aflétt af atvinnurekstrinum. Ég fullyrði að engin ríkisstjórn hefur gripið til eins umfangsmikilla aðgerða til þess að styrkja atvinnulífið í landinu. Með þessu hafa atvinnurekendur fengið betra tækifæri en nokkru sinni til atvinnuuppbyggingar og ég segi: Ábyrgð þeirra er mikil ef þeir misnota þetta tækifæri sem ekki síst launþegar hafa gefið til að tryggja atvinnuöryggi í landinu. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórnin hefur á margvíslegan hátt unnið að því að treysta atvinnulífið og það verður hennar meginverkefni áfram. Ríkisstjórnin hefur einnig unnið að víðtækum vinnumarkaðsaðgerðum til þess að tryggja hag þeirra sem eru atvinnulausir og þeirra sem höllum fæti standa. Áfram mun haldið á þeirri braut. Ég nefni að í tíð þessarar ríkisstjórnar var komið á lögum um starfsmenntun í atvinnulífinu og fjármagn til starfsmenntaaðgerða þrefaldað frá því sem var í tíð Alþb. og Framsfl. Það er einmitt sú aðgerð sem best hefur dugað gegn atvinnuleysi í okkar nágrannalöndum en 62% atvinnulausra hérlendis eru einungis með grunnskólapróf eða minna. Talsverðum fjármunum hefur verið varið til atvinnumála kvenna á landsbyggðinni og í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa fjárframlög til starfsmenntunar nýst til að styrkja starfsmenntun um 10 þús. manns í landinu. Sérstöku átaki hefur verið hrundið af stað til að stórefla alla vinnumiðlun í landinu þannig að þar fari ekki einungis fram skráning á atvinnuleysi heldur raunveruleg vinnumiðlun. Frv. heilbrrh. sem nú liggur fyrir Alþingi felur í sér aukin réttindi til bóta og opnuð er leið til að stytta biðtímann milli bótatímabila. Annað frv. frá heilbrrh. mun tryggja það að þeim sem þurfa að sæta verulegum útgjöldum vegna lyfja- og lækniskostnaðar verði bætt það upp. Ein besta kjarabót láglaunafólks sem þarf að koma sér þaki yfir höfuðið er uppbygging félagslega íbúðakerfisins. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa verið byggðar 500--600 félagslegar íbúðir á ári. Þar hefur ekki verið skorið niður þó að þrengt hafi að, enda ekkert Alþb. til að koma í veg fyrir þá uppbyggingu eins og var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Málefni fatlaðra hafa haft forgang í þessari ríkisstjórn og raunar allt frá því að Alþfl. tók við þessum málaflokki fyrir sex árum. Á landinu öllu hafa verið byggð um 60 sambýli fyrir fatlaða og 35 þeirra eða meira en helmingur hefur orðið til á síðustu sex árum. Aukning hefur orðið í þjónustu og rekstrarframlögum til fatlaðra sem nemur 57% raunaukningu frá því að Alþfl. tók við þessum málaflokki fyrir sex árum síðan. Ríkisstjórnin hefur þrátt fyrir efnahagsþrengingar stuðlað að því að þrjú heimili, bæði fyrir vegalaus börn og unglinga sem hafa lent í afbrotum munu verða tekin í notkun á þessu ári. Ríkisstjórnin mun einnig efla allt starf í barnaverndarmálum og forvarnaaðgerðum þeim tengdum öfugt við það sem gert var á tímum góðæris 1980--1986 þegar lítið var aðhafst í þeim málum. Á næsta ári verður mörkuð stefna í málefnum fjölskyldunnar og komið upp öflugri fjölkskylduþjónustu sem byggir á því að treysta og efla fjölskylduna sem einingu og að taka með samræmdum hætti á vandamálum barna og unglinga. Unnið verður af kappi að því að efla sveitarstjórnarstigið í landinu og gera sveitarfélögin færari um að auka þjónustuna við sína íbúa til að treysta byggð í landinu. Á næstunni munu einnig verða lagðar fram í ríkisstjórninni tillögur um öflugar aðgerðir til að taka á undandrætti og skattsvikum í landinu. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórnin mun vinna markvisst að því að sporna gegn atvinnuleysi, treysta velferðarkerfið og bæta lífskjör þeirra sem höllustum fæti standa. Það sem máli skiptir til að það takist er samstaða þjóðarinnar til að vinna sig út úr vandanum og að við höfum trú á því að okkur takist það. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Tveggja ára afmælisdagur ríkisstjórnarinnar heilsaði okkur á föstudaginn var á viðeignadi hátt, með hryssingskulda, nepju, byljum og hálku. Ástandið var í takt við tveggja ára setu stjórnarinnar, ringulreið, árekstrar, eignatjón og jafnvel eitthvað verra. Og rétt eins og fannfergi að vori kemur bæði bílstjóri og blómum í opna skjöldu, þá voru kjósendur stjórnarflokkanna ekki að kjósa þessi ósköp yfir sig þegar þeir kusu hana fyrir tveimur árum. Ríkisstjórnin kom aftan að fólki og sýndi meiri harðneskju en nokkurn gat órað fyrir. Skoðanakannanir sýna að menn eru ekki reiðubúnir til að taka sömu áhættuna aftur. Andstaðan við ríkisstjórnina er mikil. Hún hefur mælst um 70% það sem af er þessu ári. Á sl. tveimur árum hafa orðið gífurleg umskipti á lífskjörum hér á landi. Ég ætla að staldra við það hvernig þessi umskipti hafa snert konur því staða þeirra er veikari en flestra annarra þjóðfélagsþegna. Atvinnuleysið, sem ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á, kemur harðast niður á konum. Það er um 6% hjá konum en um 5% hjá körlum. Raunar hafa verið bornar brigður á að þessar tölur standist vegna þess hvernig atvinnuleysi er mælt og talan er að sumra mati orðin tveggja stafa. Á einstökum svæðum er langtímaatvinnuleysi kvenna mun meira. Suðurnes skera sig úr. Þar er viðvarandi 10% atvinnuleysi meðal kvenna og ríkisstjórnin gerir mest lítið. Ástandið er einnig mjög alvarlegt á Norðurl. e. þar sem 7,5% kvenna ganga atvinnulaus. Dulið atvinnuleysi hefur alltaf verið mun meira meðal kvenna en karla. Á samdráttartímum er mjög sterk tilhneiging til að ýta konum út af vinnumarkaðnum og er þá höfðað til ábyrgðarkenndar þeirra gagnvart börnum sínum og heimili. Mér finnst það alveg furðulegt að ekki skuli vera talin ástæða til þess að höfða til ábyrgðarkenndar karla, t.d. með því að taka upp styttri og sveigjanlegri vinnutíma svo að báðir foreldrar geti sinnt skyldum sínum því ekki gerir samfélagið það með stuttan og sundurslitinn skóladag og skort á dagvistun. Aldrei er það skýrara en á tímum umróts og samdráttar hve sterk öfl reyna að halda konum niðri. Víða um heim er talað um að bakslag hafi komið í réttindabaráttu kvenna. Vestan hafs hafa komið út fjölmargar bækur um þennan afturkipp. Hér á landi hóf tímaritið Vera þessa umræðu í nýjasta tölublaði ritsins. Beinharðar staðreyndir eru t.d. þessar: Launabilið milli karla og kvenna hefur ekki minnkað síðustu tvo til þrjá áratugina, hvorki hér á landi né í Bandaríkjunum, og hugtakið ,,ósýnilegt þak`` er að verða vel þekkt um það undarlega fyrirbæri að karlmenn raðast í nánast allar toppstöður. Lítið bara á ráðherrabekkinn. Hann er að vísu tómur núna en þar sitja venjulega býsna margir karlar og raunar er það konan ein, þessi eina meðal tíu, sem situr hér nú. Lítið bara á forkólfa viðskiptalífsins. Lítið bara á prófessorana í háskólanum. Þetta eru ekki konur, þetta eru karlar. Í stað þess að allt þjóðfélagið reyni að leiðrétta þennan augljósa mismun hefur það viljað brenna við að skuldinni sé skellt á konur og reynt að ala á sektarkennd þeirra. Konur taka óréttlæti ekki með þögninni. Það sýnir m.a. samstillt barátta þeirra fyrir enduropnun Fæðingarheimilisins. Það sýnir samstillt barátta ýmissa kvennastétta fyrir réttindum sínum, barátta sem hefur mætt alveg ótrúlegri andspyrnu. Í kjölfar umskiptanna sem orðið hafa í Austur-Evrópu hefur einnig ýmislegt lærdómsríkt komið í ljós. Konum hefur fækkað í opinberum stöðum og á þjóðþingum og skilaboðin til þeirra eru: Þið verðið að bíða á meðan við erum að ganga í gegnum umbreytinguna. Þetta hafa konur heyrt á ýmsum tímum. En nú munu þær varla sætta sig við slíkt lengur. Um allan heim mótmæla konur kúgun og misrétti af öllu tagi. Gleggst kemur það fram í hörðum mótmælum gegn grimmdarverkum gagnvart múslimakonum í Bosníu. Samstaða kvenna er mikil þegar á reynir og það er farið að reyna býsna mikið á mjög víða, einnig hér á landi. Og hvernig er svo ástandið í Vestur-Evrópu? Þar er það ekki síst unga fólkið og konurnar sem hafa orðið fyrir barðinu á atvinnuleysinu og félagsleg réttindi, svo sem barnsburðarleyfi, eru víðast hvar mun rýrari í Evrópubandalaginu en hér á landi. Spurningin er: Hvernig mun ganga að sækja og verja aukinn rétt í þeim málum ef við verðum hluti af Evrópsku efnahagssvæði þar sem aðlögun er orð dagsins? Aðlögun að hverju? Við heyrðum í fyrsta sinn í vetur ýjað að því að réttast væri að skerða fæðingarorlofið. Var það kannski aðlögun? Þessum áformum var mætt með harðri andstöðu, kvenna fyrst og fremst, ekki karla. Og varla er það tilviljun að þessi ríkisstjórn, sem e.t.v. keyrir okkur inn á Evrópska efnahagssvæðið án þess að leyfa þjóðinni að tjá sig um málið, hefur gert aðstæður kvenna verri en þær hafa verið um langa hríð. Er það kannski aðlögun? Það er þessi stjórn sem hefur horft aðgerðalaus á atvinnuleysið vaxa. Vænleg atvinnugrein eins og ferðaþjónusta, sem skapar konum mörg störf, er skattlögð. Það er þessi stjórn sem skerti námslánin svo fjöldi kvenna hefur orðið að hverfa úr námi. Það er þessi stjórn sem leggur álögur á þá sem rýrust hafa kjörin en skýtur sér undan því að koma á fjármagnstekjuskatti. Hvernig má það vera að sá sem kaupir lyf og læknisþjónustu má punga út þúsundum króna, jafnvel tugþúsundum, en sá sem hefur tekjur af háum bankainnstæðum þarf ekkert að greiða til samfélagsins af þeim arði? Mönnum verður tíðrætt um nýtni í atvinnuleysinu. Atvinnuleysisbætur eru smánarlegar og ekki að furða að fólk reyni að nýta bæði föt og matvöru til hins ýtrasta. En hvernig skyldu stjórnvöld svo standa sig í þessum slag? Það er alveg eins og þau hafi misskilið þetta hugtak, nýtni. Ekki vantar það að ríkisstjórninni verði tíðrætt um hagræðingu og sparnað. Þannig er barnafólki og ellilífeyrisþegum ætlað að nýta sínar fáu krónur til að greiða svimandi fjárhæðir fyrir nauðsynleg lyf. Í sárabætur á fólkið að fá aukna kostnaðarvitund með kveðju frá ríkisstjórninni. Stofnunum og ríkisfyrirtækjum er gert að nýta hverja matarholu til að láta nánasarlegar fjárveitingar duga og gera það helst með því að taka gjald af ríkum sem snauðum fyrir þjónustu sína. En hvernig stendur svo ríkisstjórnin sig í nýtninni? Jú, við vitum vel hvernig einstakir ráðherrar nýta sér út í ystu æsar vald og aðstöðu. Þeir nýta aðstöðu sína til að hygla vinum sínum, keyra í gegn fráleitustu ákvarðanir. Þeir nýta aðstöðu sína í eigin þágu og til að nýta og endurnýta menn sem hvergi hefur verið hægt að koma fyrir innan kerfisins svo skaðlaust sé. Þannig mætti lengi telja. Það er komið býsna mikið kusk á hvítflibbann. Verst er þó nýtni ríkisstjórnarinnar sem heildar. Hún ber þess glögglega vitni að hún hefur ekki hugmynd um hvað raunveruleg nýtni er. Það er nýtni að sauma buxur á barnið sitt upp úr buxum föður þess og nota þá efni sem heillegt er og lítið slitið. En það er léleg nýtni að setja blessað barnið í buxurnar eins og þær koma af pabbanum, allt of stórar, slitnar og útjaskaðar og vona svo bara að barnið hrasi ekki í stórum skálmunum. Þannig er nýtni ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Hún hirðir upp aflóga frjálshyggjupólitík frá andlegum foreldrum sínum, Reagan og Thatcher, pólitík sem er búið að henda í heimalöndum þeirra. Við eigum ekki að sætta okkur við aflóga pólitík sem gagnast hvorki okkur né öðrum. Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Aldrei er það nauðsynlegra en á samdráttartímum að gæta réttlætis í hvívetna. Það verður ekki gert með því að afhenda sérlegum vinum ráðherranna ríkisfyrirtæki, hvorki í nafni einkavæðingar né annars. Það verður ekki gert með því að tryggja einstaklingum yfirráðarétt yfir sameiginlegri auðlind okkar, fiskimiðunum. Víða um land eru fiskvinnslukonur nú atvinnulausar vegna þess að hagsmunir þeirra og hagsmunir kvótaeigenda fara ekki saman. Þetta á ekki að líða. Hverra hagsmuna gætir þessi ríkisstjórn? Ekki hagsmuna almennings, enda er aldrei átt við hann þegar notað er orðið ,,hagsmunaaðilar``. Við tryggjum ekki réttlæti með mismunun. Við tryggjum ekki réttlæti með því að þyngja álögur á láglaunafólk en halda hlífðarhendi fyrir stóreignamönnum. Við tryggjum ekki réttlæti með þessari ríkisstjórn. Við eigum betra skilið. --- Góða nótt.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. forsrh. fagnaði hér áðan tveggja ára afmæli sinnar ríkisstjórnar. Hann er málsnjall maður og það segir dálítið um ræðuna alla að þegar hann var að bera saman það sem fyrri ríkisstjórn hafði gert og núverandi, þá beitti hann taktískum blekkingum. Hann sagði ekki hver verðbólgan var þegar hann tók við, nei, hann sagði hver hún hefði verið árið á undan. Hann sagði ekki að Alþingi Íslendinga hefði samþykkt heimild til fjmrh. til að greiða 1.200 millj. til Byggðastofnunar. Nei, það gerði hann ekki. Öll ræðan var byggð upp af þessari snilld. Hitt er svo annað mál að miklu hærra en sú rödd getur hljómað sem hér talar úr þessum ræðustól hljómar rödd íslensku þjóðarinnar. Með hverri skoðanakönnuninni eftir aðra úrskurðar þjóðin að hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn séu á rangri braut. Forsrh. og ríkisstjórn tala um misskilning. Ég minnist þess að ég las það í Biblíunni að þegar frelsarinn hélt innreið sína í Jerúsalem, þá stendur í þeirri frásögn að fólkið breiddi pálmaviðargreinar á götuna til þess að hylla frelsarann. En á öðrum stað í þýðingum Magnúsar Ásgeirssonar kemur það fram að asninn sem flutti frelsarann trúði því að greinarnar væru breiddar á götuna honum til dýrðar og í endurminningum sínum lifði hann sæll þennan eina dag sem fólkið hafði hyllt hann. Og það er eins og hver skoðanakönnunin sem kemur annarri verri og erfiðari fyrir ríkisstjórnina sé túlkuð á þann veg að nú sé þjóðin að lofsyngja hæstvirta ráðherra. En jafnvel ég verð alvarlega hissa þegar ég sé niðurstöður í skoðanakönnuninni, ekki á því fylgisleysi sem stjórnin býr við heldur hinni furðulegu staðreynd að það er meiri ánægja með störf hæstv. utanrrh. en hæstv. forsrh. Ég þurfti að lesa þetta margsinnis áður en ég trúði þessu. Hvað hefði Ólafur Thors sagt hefðu þau tíðindi borist honum til eyrna að sjálfstæðismenn teldu Hannibal Valdimarsson hæfari? Ég er viss um að sá málsnjalli foringi sjálfstæðismanna hefði ekki verið í vandræðum með að koma með athugasemdir. En hann var meira en málsnjall og þar skilur á milli. Það er nú einu sinni svo að við Íslendingar erum vissulega ánægðir yfir mörgu og við megum vera það. Ég játa það að þegar íslenskir íþróttamenn vinna hvert afrekið eftir annað erlendis eða íslenskir listamenn, þá er ég montinn liggjandi á bakinu uppi í sófa og hef ekkert unnið til frægðar í þeim efnum. Íslenskir afreksmenn hafa verið að efla sjálfstraust þessarar þjóðar. Íslendingar vinna sigra. Hæstv. forsrh. virðist aftur á móti vera að reyna að telja þjóðinni trú um það að íslenskir stjórnmálamenn á undanförnum árum hafi verið óhæfir og íslenskir athafnamenn hafi ekki staðið sig sem skyldi. Það voru íslenskir athafnamenn sem lögðu 10 milljarða í fiskeldi. Ég ætla að segja það eitt um þetta: Sá mælikvarði hvernig við höfum staðið okkur hefur birst í því hverjar hafa verið þjóðartekjur á mann í þessu landi. Við höfum náð þeim árangri að komast hæst í annað sæti í heiminum. Hæstv. forsrh. talar um það að síðasta ríkisstjórn hafi verið að lækka launin. Hafa menn orðið varir við launahækkunina hjá þessari? Hvernig fær það staðist ef hann trúir því í alvöru að þá hafi launin verið orðin of lág að hann hækkar þau ekki núna? Nei. Það eru aðeins tveir sökudólgar í ræðunni sem hann dregur upp. Það er hv. þm. Steingrímur Hermannsson og þorskurinn. Aftur á móti er greinilegt að hann hefur misjafnar skoðanir hvað eigi að gera við sökudólgana. En hitt er svo umhugsunarefni: Hvers vegna hefur þá störfunum fækkað í iðnaði? Hvers vegna hefur störfunum í iðnaði verið að fækka um þúsund og aftur um þúsund og enn stefnir í fækkun með þennan stóra snilling, hæstv. iðnrh. Jón Sigurðsson? Er það þorskinum að kenna? Er það hv. þm. Steingrími Hermannssyni að kenna? Eða er ástæðan e.t.v. sú að þeir sem fara með völdin núna trúa hvorki á fólkið né landið og gera sér ekki grein fyrir því að aðalauðlind hvers lands eru íbúarnir sem byggja það. Góðir Íslendingar. Ég vona að ykkar rödd hljómi áfram og það komi að því að þeir átti sig á því hvað þeir eru að gera.

Hæstv. forseti. Þeir breytingatímar sem við nú lifum virðast æðioft vera slíkur ólgusjór að við getum ekki sagt fyrir um á hvorn borðstokkinn hann gefur. Aflatregða, aflaskerðing, samdráttur í landbúnaði, samdráttur á viðskiptamörkuðum, verðlækkun á fiskmörkuðum, uppskera rangra fjárfestinga og halli á ríkissjóði. Allt eru þetta holskeflur sem riðið hafa yfir að undanförnu og hann spáir áframhaldandi óveðri. Þess vegna höfum við orðið að rifa seglin. Í góðærinu láðist okkur að aðlaga okkur þeirri þróun sem átti sér stað í kringum okkur og viðurkenna þá staðreynd að við erum hlekkur í heimskeðjunni. Við getum ekki þróað atvinnulíf okkar án þess að taka tillit til þróunar meðal annarra þjóða. Því má segja að skuldadagarnir séu hluti af þeim ólgusjó sem við höfum siglt. Þegar óveðursblikuna bar við loft svifum við enn fyrir þöndum seglum lítt viðbúin áföllum. Fyrir sex árum hófst svo tímabil stöðnunar í atvinnulífinu. Vonir um skjótan bata brustu þegar samdráttarskeiðið reið yfir. Það er því ekki að furða þó að það hrikti í rá og reiða. Við vorum þó ekki með öllu óviðbúin ágjöfum. Lífskjör okkar eru enn góð í samanburði við aðrar þjóðir. Efnahagsgerð okkar er tiltölulega sterk. Við höfum náð góðum árangri í viðureigninni við verðbólguna. Við höfum einnig gert okkur grein fyrir mikilvægi alþjóðasamskipta, m.a. með lögum um Evrópskt efnahagssvæði og nú síðast með þverpólitískri þál. um tvíhliða samskipti við Evrópubandalagið. Og síðast en ekki síst er sá farmur sem dýrmætastur er: upplýst, vel menntuð og heilbrigð þjóð. Slæm veðurspá hindrar ekki að við náum landi. Með góðri áhöfn má leyfa sér bjartsýni og þá áhöfn höfum við. Enn er tími til að leita skynsamlegri leiða til að sneiða hjá dýpri hluta lægðarinnar og ná þannig bæði landi og gjöfulli miðum. Góð áhöfn veit að árangur næst ekki nema með þrautseigju og vandlega íhuguðum úrræðum. Skynsamleg hagstjórn og baráttuvilji geta ráðið lendingunni. En til þess að okkur auðnist þetta verðum við að geta tryggt stöðugleika í verðlagsmálum og jafnvægi í þjóðarbúskapnum þannig að unnt sé að reiða sig á nánasta umhverfi. Við megum ekki láta það henda okkur aftur að lenda í óvissu innlendrar verðbólgu. Við verðum að skapa okkur efnahagslegar forsendur og lækkun vaxta. Það er grundvöllur fyrir afkomu fyrirtækjanna í landinu og það auðveldar jafnframt skuldugum heimilum að lækka skuldabyrðina. Við verðum að bæta menntakerfið. Ég trúi því að hugvitið verði okkar sterkasta vopn til að sigrast á erfiðleikum framtíðarinnar og tryggja okkur samkeppnishæfni við aðrar þjóðir. En í núverandi menntakerfi eru komnir fúabrestir sem þarf að bæta strax. Við verðum að móta markvissa atvinnustefnu þar sem forsjálni verður í fyrirrúmi. Við höfum ekki lengur efni á því að velja verkefni að vild, hvort heldur er til sjós eða til lands. Við þurfum að íhuga vandlega fjárfestingar okkar í framtíðinni og meta arðsemi atvinnutækifæranna, ekki eingöngu í nútíð heldur miklu fremur til framtíðar. Við verðum líka að skrúfa fyrir halla ríkissjóðs án þess að skerða velferð okkar, eðlilega þróun hennar og valfrelsi. Við verðum að stemma stigu við atvinnuleysi með úrlausnum sem skila okkur hæfara fólki. Og við alþingismenn verðum öll að sýna ábyrga forustu. Sú forusta þarf að hafa yfirsýn og ekki síst framtíðarsýn til að takast á við erfiðleikana og sameina kraftana sem leiðandi afl. Forustan þarf að vera tilbúin til að taka á sig boðaföllin. Forustan verður einnig að finna það leiði sem gefur áhöfninni tækifæri til að taka á árunum þótt þungar verði. Takist okkur að fá alla til að róa samtaka og í sömu átt, náum við fyrr öruggari höfn. Með þessum ásetningi óska ég ykkur öllum bæði nær og fjær þeirrar gæfu að ná góðum árangri í starfi fyrir land og þjóð. --- Góða nótt.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa hér í umræðunum glaðst yfir niðurstöðum nýlegrar skoðanakönnunar Gallups. Þeir hafa að vísu gleymt að geta þess að einn af hverjum fimm aðspurðra í þessari skoðanakönnun lýsti yfir ánægju með vinnubrögð stjórnarandstöðunnar. Fjórir af hverjum fimm aðspurðra treystu sér ekki til að hæla stjórnarandstöðunni. En hvernig var ástandið þegar þessir konungar skoðanakönnunarinnar fóru frá völdum fyrir tveimur árum? Góðæri undanfarinna ára hafði verið illa nýtt og þjóðin hlaðið upp skuldum innan lands og utan. Sjálfvirk þensla var í ríkisútgjöldum og allt stefndi í strand. Góðærið var á enda, þorskstofninn á hraðri niðurleið, erfiðleikar í landbúnaði og iðnaði og niðursveifla á mörkuðum stóriðjufyrirtækja. Hluta atvinnulífsins hafði verið haldið gangandi með fyrirgreiðslu úr sjóðum sem voru á heljarþröminni og hefur ríkissjóður orðið að taka á sig milljarða vegna bágrar stöðu þessara sjóða. Þetta var nú búið sem ríkisstjórnin tók fyrir tveimur árum. Þessu til viðbótar hefur svo kröpp efnahagslægð gengið yfir Evrópu og valdið okkur miklum erfiðleikum. Það hefur því verið við mikla erfiðleika að etja þennan fyrri hluta kjörtímabilsins, en erfiðleikarnir eru jú til að sigrast á þeim. Okkar fámenna þjóð gerir kröfu til að standa jafnfætis milljónaþjóðunum á flestum sviðum og að ríkið veiti landsmönnum sem mesta og besta þjónustu. Það er umhugsunarefni að á síðasta ári voru tekjur ríkisins 103 milljarðar. Af því fóru 67 milljarðar í velferðarkerfið, þ.e. heilbrigðis- og tryggingamál, húsnæðis- og félagsmál, fræðslu, menningar- og kirkjumál. Síðan fóru 8 milljarðar í vexti og aðrir 8 milljarðar í vega- og samgöngumál. Þá voru ekki eftir nema 20 milljarðar til allra þeirra fjölmörgu annarra verkefna sem ríkið verður að sinna. Þetta sýnir auðvitað að dæmið gengur ekki upp og við verðum að taka okkur tak og lækka ríkisútgjöldin enn frekar ef ekki á illa að fara. Við verðum að standast þá freistingu að eyða um efni fram og senda reikninginn á börnin okkar. Helsta viðfangsefni stjórnvalda á næstunni er að skapa atvinnuvegunum rekstrarskilyrði svo þeir geti þraukað þá erfiðleikatíma sem nú ganga yfir. Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir atvinnulífið og fólkið í landinu að verðbólgunni sé haldið í skefjum. Það hefur tekist svo vel á þessu kjörtímabili að verðbólga mælist vart hér á landi um þessar mundir. Það er ekki síður mikilvægt að vextir lækki. Þeir hafa farið lækkandi að undanförnu og þarf að skapa skilyrði til að sú þróun haldi áfram. Lækkun vaxta er mjög þýðingarmikil fyrir þorra heimila í landinu og ekki síður fyrir atvinnulífið. Efnahagslægðin hefur leitt af sér mikið atvinnuleysi í mörgum ríkjum Evrópu. Við Íslendingar höfum því miður ekki farið varhluta af því enda höfum við til viðbótar þurft að glíma við vandamál vegna aflabrests. Það er því mikilvægara en oftast áður að nýta alla þá möguleika sem við eigum í atvinnumálum og sem betur fer eru þar ýmsir möguleikar í sjónmáli. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið mun skapa atvinnulífinu ný sóknarfæri. Við þurfum að hefja hvalveiðar að nýju. Þar eigum við ónýtta auðlind sem getur skapað mörg hundruð störf og mikil verðmæti. Íslendingar eru í sókn í framleiðslu og útflutningi á tækni- og vinnslubúnaði fyrir sjávarútveg og það er reyndar aðeins eitt dæmið um ánægjulega útrás íslenskra fyrirtækja á sjávarútvegssviðinu um þessar mundir þar sem margt er í deiglunni. Samþykkt Alþingis á síðasta ári um að rýmka heimildir skipa til að sækja þjónustu og landa fiski í íslenskum höfnum hefur þegar skapað verulega vinnu hjá málmiðnaðarmönnum, fiskvinnslufólki og ýmsum þjónustuaðilum. Þarna eigum við mikla möguleika ef við eigum að stefna markvisst að því að Ísland verði miðstöð sjávarútvegsviðskipta á Norður-Atlantshafi. Það getur skipt sköpum fyrir skipaiðnaðinn, fiskvinnsluna og margháttaða þjónustustarfsemi við sjávarútveginn. Ýmsir möguleikar eru í sjónmáli varðandi orkusölu. Viðræður eru hafnar um orkusölu til Evrópulanda um sæstreng sem framleiddur yrði hér á landi og vafalaust mun orkufrekur iðnaður skjóta hér frekari rótum eftir nokkur ár. Miklu skiptir að vel takist til um endurskoðun fiskveiðistjórnunarinnar. Tvíhöfða nefndin hefur nýlega sett fram sínar tillögur og í framhaldi af því hefur sjútvrh. kynnt tillögur sínar. Þær tillögur sem litið hafa dagsins ljós eru ekki ásættanlegar að öllu leyti, t.d. hvað varðar veiðar smábáta, línutvöföldun og að ekki skuli gerðar breytingar á kvótasölukerfinu. Það segir sig sjálft að þegar þorskafli minnkar um helming er erfitt að gera tillögur um fiskveiðistjórnun sem allir geta sætt sig við en ég tel það mikilvægt að á næstunni verði reynt að ná sem víðtækustu samkomulagi um þá leið sem farin verður. Það skiptir miklu máli að þarna takist vel til og að sem mest sátt ríki meðal þjóðarinnar um stjórnun fiskveiðanna og ekki síst milli þeirra sem byggja afkomu sína beint á sjávarútvegi. Á skynsamlegri nýtingu þessarar meginauðlindar byggist velferð okkar allra í bráð og lengd. Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Í kvöld minnumst við tveggja ára afmælis ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Sagt er að hvert afkvæmi hljóti að erfðum helming gena frá hvoru foreldri þannig að í upphafi hefur afmælisbarnið fengið að hálfu jafnaðarmennskugen og að hálfu gen frjálshyggju frá foreldrum. Fljótlega eftir fæðingu kom þó í ljós að gen jafnaðarmennskunnar voru greinilega víkjandi en frjálshyggjugenin ríkjandi. Þetta höfum við séð skýrt og greinilega í öllum ákvörðunum og athöfnum þessa frekar ódæla afkvæmis. Það er venja á tímamótum sem þessum að rekja í stuttu máli helstu atburði í ævi afmælisbarnsins og í þessu tilviki er það alveg með ólíkindum hversu margs er að minnast þó ævi ríkisstjórnarinnar spanni aðeins tvö ár og þrjá daga. Hún er þó komin á miðjan aldur og nú fer að síga á seinni hlutann, sem betur fer. Því miður er fátt ánægjulegt í minningunni og alveg ljóst að barnsárin, gelgjuskeiðið og sá hluti fullorðinsáranna sem liðinn er hafa verið ríkisstjórninni óskaplega erfið. Markmiðin sem afmælisbarninu voru sett í upphafi voru fá en skýr eins og formaður íslenskra jafnaðarmanna, annað foreldrið, sagði í viðtali við fjölmiðil í gærmorgun. Í fyrsta lagi átti afmælisbarnið að draga úr ríkisútgjöldum, stöðva sjálfvirkan vöxt í ríkisfjármálum. Hitt foreldrið, hæstv. forsrh., hafði áður sagt að eitt meginmarkmiðið væri að lækka skattana. Hvernig hefur til tekist með þetta markmið? Þá raunasögu þekkja allir. Horfur í ríkisfjármálum hafa varla verið dekkri en þær eru nú. Afkoma heimilanna hefur sjaldan verið erfiðari en nú. Skattálögur á almenning hafa ekki verið þyngri en þær eru nú. Þjónustugjöldin hafa ekki verið meiri en þau eru nú. Atvinnuleysið hefur sjaldan eða aldrei verið meira en nú. Og það sem ríkisstjórnin lætur sér helst detta í hug í atvinnumálum er að senda frá sér frumvörp, hvert öðru vitlausara, um einkavæðingu ríkisstofnana. Þar er frv. um einkavæðingu Þvottahúss Ríkisspítalanna e.t.v. besta dæmið um fáránleika þess hugmyndaflugs, sem afmælisbarnið býr yfir í svo ríkum mæli, og þess sem einkennt hefur þessa stuttu starfsævi, fljótfærnin verður skynseminni einlægt yfirsterkari. Kapp er best með forsjá. Þau sannindi vona ég svo sannarlega að afmælisbarnið læri á síðari hluta ævi sinnar. Annað markmiðið að sögn foreldra var að ná tímamótaákvörðun í samskiptum við erlend ríki. Tímamótaákvörðun þýðir líklega í þessu tilviki samningur um Evrópska efnahagssvæðið, EES, að afhenda erlendum aðilum svo og svo mikið af sjálfsákvörðunarrétti þessarar litlu þjóðar, að hleypa erlendum aðilum inn á vinnumarkaðinn, að afnema eða draga úr þeim takmörkunum sem verið hafa á innflutta vöru sem er í samkeppni við innlenda framleiðslu eins og garðyrkjubændur hafa áþreifanlega orðið varir við undanfarið. Varla verður þessi tímamótaákvörðun til að efla íslenskt atvinnulíf sem þó er augljós þörf fyrir. Túnið er ekki alltarf grænna hinum megin við girðinguna. Við eigum dugmikið athafnafólk sem þarf á erfiðum tímum á stuðningi að halda og hvatningu til áframhaldandi verka. Það fólk sem vinnur við undirstöðuatvinnuvegi þessa lands skilur á hverju samfélagið byggir tilveru sína og hefur ævinlega verið reiðubúið til að leggja sitt af mörkum þegar erfiðleikar steðja að. Samskipti og samvinna við erlendar þjóðir er nauðsynleg. Í þeim samskiptum verðum við þó að halda haus og standa vörð um sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar og þá atvinnuvegi sem þjóðin byggir afkomu sína á. Þriðja og síðasta markmiðið sem formaður Jafnaðarmannaflokks Íslands nefndi, var að fá erlent fjármagn til landsins. Þar, góðir áheyrendur, hefur líklega verið efst í huga hans draumsýnin um álverið sem er svo margrædd að það væri að bera í bakkafullan lækinn að fara fleiri orðum um hana. Þetta voru markmiðin sem sett voru við tilurð þessa tveggja ára afmælisbarns, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Tvö af þremur þessara markmiða tengjast erlendu samstarfi og erlendu fjármagni. Ekkert um nauðsyn þess að efla innlenda atvinnustarfsemi eða jafna þau kjör sem landsmenn búa við. Vissulega er fyrsta markmiðið gott, það að draga úr ríkisútgjöldum og stöðva sjálfvirkan vöxt í ríkisfjármálum. Þær aðgerðir sem gripið er til í þeim tilgangi mega þó ekki bitna á þeim sem minnst mega sín eins og leiðir t.d. af hækkuðu lyfjaverði til sjúklinga og auknum þjónustugjöldum. Þessar ráðstafanir bitna harkalega á mörgum þeim sem eiga við langvarandi sjúkdóma að stríða og þessu verður ekki neitað. Dæmi því til sönnunar eru mýmörg. Það er ótrúlega margt sem hægt er að gera til að spara í ríkisrekstri en til þess að slíkar aðgerðir skili varanlegum árangri verður að endurskoða ríkisreksturinn í heild sinni á skipulegan hátt. Það er einnig nauðsynlegt að viðurkenna rangar ákvarðanir sem ekki hafa náð að uppfylla sett markmið. Stefnan í sjávarútvegsmálum er besta dæmið um það. Stefnan hefur að vísu verið endurskoðuð en er ekki eitthvað bogið við endurskoðun sem leiðir til þess að festa ber í sessi ríkjandi kerfi, kerfi sem hefur orðið til þess að sjávarútvegurinn er meira og minna í rúst og auðæfi hafsins umhverfis landið eru að verða eign örfárra manna? Alþb. lagði til að sjútvn. Alþingis færi í þessa endurskoðun því að auðvitað er það á ábyrgð okkar alþingismanna hvernig staðið er að málum. Þessari sjálfsögðu tillögu var tekið með útúrsnúningum og rangfærslum sem einkennir yfirleitt málflutning manna sem eru rökþrota og ráðþrota. Annað dæmi þess hve fljótfærnislega er staðið að málum eru þessi frumvörp ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu ríkisstofnana og fyrirtækja sem eiga ekkert skylt við skynsama hugsun. Það er eðlilegt þegar horft er til erfiðleika fyrirtækja í einkaeign að menn velti því fyrir sér hvort ekki megi flytja verkefni frá ríki til þeirra fyrirtækja sem eiga í erfiðleikum, enda er í mínum huga eðlilegt að ríkisstofnanir og fyrirtæki sveitarfélaga hafi frumkvæðið að því að koma ýmsum verkefnum af stað en síðan taki aðrir við. Þetta á ekki síst við þegar ríkið hefur með aðgerðum sínum og ákvörðunum staðið að niðurskurði á möguleikum heillar stéttar til atvinnu, t.d. bænda. Þá er eðlilegt að unnið sé skipulega að því að gefa kost á öðrum verkefnum í staðinn sem unnið er að á ríkisstofnunum, t.d. í landgræðslu og skógrækt. Þó eru ákveðin verkefni sem ávallt hljóta að verða unnin á vegum ríkisins, t.d. ýmis rannsókna-, eftirlits- og þróunarverkefni. Sameiginleg verkefni okkar allra, svo sem heilbrigðis- og skólamál hljóta einnig að vera á höndum ríkis eða sveitarfélaga. Færsla verkefna eða stofnana frá ríki til einkaaðila má ekki koma niður á þeirri þjónustu sem veitt er og má ekki gera hana dýrari. Góðir áheyrendur. Kjaramálin eru mér eðlilega ofarlega í huga. Ekki hefur tekist að ganga frá samningum sem tryggja þeim sem lægst hafa launin betri afkomu. Mér finnst á stundum að foreldrar afmælisbarnsins ódæla séu svo uppteknir af dyntum þess að þeir sjái ekki hvernig ástandið er í landinu og geri sér enga grein fyrir þeim kjörum sem stór hluti landsmanna býr við eða hvað misskiptingin er orðin mikil. Alla vega er ekki hægt að túlka orð þeirra og athafnir með öðrum hætti. Og nú stendur jafnvel til að Alþingi taki sér hlé frá störfum um næstu helgi. Er það ekki alveg makalaust að mönnum skuli detta það í hug á sama tíma og mörg stórmál eru óleyst, kjaramálin í hnút og sjávarútvegsmálin óafgreidd. Hér eiga menn að staldra við, vinna sína vinnu og beita sér fyrir víðtækri samstöðu allra flokka á Alþingi til lausnar á þessum stóru málum, ná samstöðu um eflingu atvinnulífs og jöfnun lífskjara í landinu. Um það ætti að ríkja víðtæk samstaða. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Ekki skal hér neitt dregið úr því að þjóðarbúið hafi orðið fyrir áföllum. Afli hefur minnkað, verð á sjávarafurðum á erlendum mörkuðum hefur lækkað. Afleiðingin er versnandi efnahagsástand, atvinnuleysi og margvíslegir erifðleikar. Á þvílíkum tímum reynir á forustumenn. Þá kikna litlir karlar. Þá eflast þeir sem einhver kengur er í. Hvernig er þessu nú varið með forsrh. og einkavini hans innan og utan ríkisstjórnar? Hvernig hefur verið brugðist við versnandi ástandi þar á bæ? Því er fljótsvarað. Ríkisstjórnin hefur skilið þá eftir úti á gaddinum sem minna mega sín en lagt sig fram um að treysta hag þeirra sem besta hafa aðstöðuna. Nú kann vel að vera að það sé hvorki efnahags- né náttúrulögmál að alltaf skuli allir vinnandi menn í sérhverju þjóðfélagi hafa a.m.k. 8 stunda vinnu hvern virkan dag við þau störf sem þeim henta. E.t.v. verðum við að gera ráð fyrir einhverju atvinnuleysi. En hvernig ætlum við þá að bregðast við því? Ætlum við því fólki sem við getum ekki veitt atvinnu það hlutskipti að draga fram lífið á rúmlega 40 þús. kr. á mánuði og lifa síðan 16 vikur á ári á munnvatni sínu og guðsblessun? Eða ætlumst við til þess að þeir sem betur mega láti eitthvað af hendi rakna til hinna sem samfélagið hefur ekki getað tryggt þau mannréttindi að fá að vinna fyrir brauði sínu? En það eru fleiri en atvinnuleysingjar einir sem mega drekka úr hóffarinu að mati ríkisstjórnarinnar. Nú er það svo að margar fjölskyldur réðust í húsnæðiskaup á árunum þegar næg atvinna og eftirspurn eftir vinnuafli vakti mönnum bjartsýni um að þeir mundu komast í gegnum erfiðustu greiðsluárin með mikilli aukavinnu. Minnkandi atvinna ásamt því að kaupmáttur hefur minnkað og raunvextir farið hækkandi hefur leitt til mikils greiðsluvanda fjölmargra heimila. Líklegt er að minnkandi atvinna muni á næstunni valda æ fleiri fjölskyldum sem ráðist hafa í húsnæðiskaup verulegum greiðsluerfiðleikum. Á árunum 1981--1992 hafa heildarskuldir heimilanna í landinu aukist úr rúmum 60 milljörðum kr. í ríflega 226 milljarða. Við vanda þessa fólks hefur ríkisstjórnin brugðist með því að lækka vaxtabætur. Því var lýst yfir að með minnkandi verðbólgu sköpuðust skilyrði fyrir lækkun vaxta. Raunin varð sú að á þeim tíma sem verðbólgustigið lækkaði úr 27% niður í um það bil 2% hækkuðu vextir. Í stuttu máli eru því viðbrögð ríkisstjórnarinnar við versnandi efnahagsástandi nýjar skattálögur á almenning upp á rúma 8 milljarða kr. Allar þær skattálögur eru með varanlegu sniði nema svokallaður hátekjuskattur. Hann er til bráðabirgða í aðeins tvö ár. Aðeins þegar kemur að skattheimtu á þá sem hafa háar tekjur er eins og hæstv. ríkisstjórn hiki ögn við og setji upp silkihanskana. Við sjáum þessa hnjáliðamýkt gagnvart þeim sem hafa peningavöldin í þjóðfélaginu á fleiri sviðum. Sjúklingar, námsmenn, barnafólk skulu leggja sitt af mörkum á erfiðum tímum en aðstöðugjöld fyrirtækja skulu afnumin og þá er nú ekki verið að velta vöngum yfir góðri eða slæmri afkomu heldur skulu öll fyrirtæki hvort sem þau skila gróða eða ekki sleppa við þetta gjald. Góðir áheyrendur. Ef við ætlum nú í tilefni tveggja ára afmælis ríkisstjórnarinnar að skilgreina hvað sé slæm og hvað sé góð stjórn og lítum svo á að sú stjórn sé góð sem kemur nokkru áleiðis af flestum sínum stefnumálum, þá verðum við sjálfsagt að sitja uppi með það að við höfum yfir okkur nokkuð góða ríkisstjórn. Fyrir hennar tilverknað hafa völd og áhrif stórfyrirtækja og fjármagnseigenda stórlega vaxið og bilið milli ríkra og fátækra aukist að sama skapi. Hún hefur uppi tilburði til að festa í sessi kvótakerfið með þeirri misskiptingu og byggðaröskun sem ekki verður séð fyrir endann á. Hún hefur lagt sig fram um að draga okkur áleiðis inn í Evrópska efnahagssvæðið. Hún hefur gert sitt ýtrasta til að draga úr áhrifum launþegahreyfingarinnar og hefur komið fram gagnvart almenningi í landinu af meiri hroka og lítilsvirðingu en áður hefur þekkst. Viljum við hins vegar skilgreina góða ríkisstjórn á þann veg að hún stuðli að jöfnuði í þjóðfélaginu og rétti hlut þeirra sem minna mega sín, að hún hvetji fólk til átaka við erfiðleika og fylki þjóðinni að baki sér, þá búum við nú við einhverja þá verstu ríkisstjórn sem yfir þetta land hefur valist. Virðulegi forseti. Það er mitt mat að ríkisstjórnin hafi brugðist við þeim vanda sem að okkur steðjar með þeim hætti að hún sé á góðri leið með að skipta þjóðinni í minni hluta sem fer með allt efnahagslegt vald og meiri hluta sem á sæti að því hlutskipti að hafa tæpast fyrir brýnustu nauðþurftum þó unnið sé myrkranna á milli. Ég álít því að það sé brýnasta hagmunamál launamanna í þessu landi að ríkisstjórnin fari frá. --- Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Á miðju kjörtímabili er ástæða til að líta bæði um öxl og fram á veg. Sl. tvö ár hafa verið samfelld glíma við efnahagssamdrátt í skugga mesta atvinnuleysis sem gengið hefur yfir íslenska þjóð. Við þær aðstæður, þegar sumir bjóða mikinn mat og marga helgidaga er mér það efst í huga hvað það er gert erfitt að þora, þora að vera heiðarlegur í pólitísku starfi, þora að standa á grundvallarsjónarmiðum án upphrópana og auglýsingamennsku, þora að standa á nauðsynlegum málamiðlunum, þora að vera óvinsæll. Það er engan veginn auðvelt að ná fram málamiðlunum. Mér hefur ekki alltaf liðið of vel með margar ákvarðanir sem ég hef staðið að og ekki endilega viss um að þær séu allar réttar þó í krafti samstöðunnar hafi þurft að ná saman um lausnir. Stjórnmálin nú snúast um að bjarga afkomu uppvaxandi kynslóðar og velferðarkerfi komandi ára, hætta að veðsetja tekjur okkar til framtíðar, en finna það jafnvægi að hvergi sverfi of mikið að. Stjórnarandstaðan nærist á þeim erfiðleikum sem þjóðin á nú við að etja. Það er ráðist á hverja tilraun til að afla tekna á sama tíma og kröfunum um velferð er haldið á lofti. Velferð sem við viljum öll verja. Lausnirnar sem boðið er upp á eru hókus-pókus-lausnir. Að taka milljarða að láni og ávísa enn á framtíðina. Slík tilboð eru vel fallin til vinsælda. Á tímabili skopuðust menn með fiskinn og þá sem voru á kafi í fiski með eins konar ,,fiskur-undir-steini``-kímni. En nú vita allir að fiskurinn er lífið sjálft. Að vera eða vera ekki fyrir þessa þjóð. Þeir sem fögnuðu þegar áform um stóriðju og þar með átak í atvinnuuppbyggingu varð ekki að veruleika vita það líka. Þegar þorskafli minnkar um tæpan helming og verðfall bætist þar á, þá þarf kjark til að segja væntanlegum kjósendum að við getum ekki búið við sömu afkomu og var. Úrræðið liggur í að gera sem mest úr því sem við eigum og skipta því sem jafnast. Skapa sem mest verðmæti úr okkar auðlind. Þá er óheiðarlegt að segja kjósendum að þeir þurfi ekki að horfast í augu við veruleikan í dag og þjóðin veit sem er. Í nóvember gerði Félagsvísindastofnun könnun um búhyggju almennings á Íslandi. Meðal þess sem spurt var um var hvort ástæða væri til að hafa áhyggjur af versnandi afkomu þeirra atvinnugreina sem afla þjóðinni gjaldeyris með útflutnigi. 90% sögðu já. Hvort hægt sé að halda uppi óbreyttri neyslu í landinu þó útflutningur landsmanna minnki --- 85% sögðu nei. Hvort æskilegt eða óæskilegt sé að auka erlendar lántökur til að halda uppi núverandi lífskjörum --- 90% sögðu slíkt óæskilegt. Þetta eru svör þjóðarinnar sjálfrar að hún hafi áhyggjur af versnandi stöðu. Ekki sé hægt að halda óbreyttri neyslu eða auka erlendar lántökur. Á sama tíma og þjóðin gerir sér grein fyrir erfiðleikunum segja andstæðingar ríkisstjórnarinnar: Ég lýsi ábyrgð á hendur þeim. Enda sitja lastmáll og kjassmáll oft á sama bekk. Að segja að allt geti verið meira eða minna óbreytt, að ekki þurfi að gera erfiða hluti, sauma að, er auðveld aðferð til vinsælda. Þegar erfiðleikar steðja að er mikilvægt að hugsa dæmið upp á nýtt. Einstaklingurinn sem verður fyrir áfalli á möguleika á að hagnýta sér þá reynslu sér til aukins þroska og hagsbóta. Þetta gildir ekki síður um fjölskylduna sem bregst við erfiðleikunum og skoðar sín mál í nýju ljósi þegar vanda ber að höndum. Það getur hljómað þversagnarkennt en jafnvel erfiðleikar þjóðar geta reynst henni til góðs ef út frá þeim erfiðleikum verður til ný hugsun, nýjar áherslur. Hér á Alþingi vinnum við með á sjötta hundrað mál á hverju þingi en umræðan sem berst héðan út til þjóðfélagsins birtist í ríkum mæli sem árás og vörn og sem endalaus efnahagsmál. Og það er svo sem ekki undarlegt því þau eru undirstaða þeirrar velferðar sem er svo mikilvægt að varðveita. Lögin sem við erum að vinna við og samþykkja eru vísbending um hvert við viljum stefna. Þegar við breytum skattalögum og afléttum sköttum af fyrirtækjum við þær aðstæður sem nú ríkja erum við að segja fólki að við viljum bæta stöðu halloka fyrirtækja og afstýra gjaldþrotum til að tryggja atvinnu í landinu. Þegar við í fjárlögum setjum milljarða í verkefni sem ekki var áformað að fara í á þessum tíma erum við að segja að þar með eigi að fjölga störfum á viðkomandi sviði. Þegar við setjum lög um leikskólann og grunnskólann erum við að skapa tæki til góðra verka en framkvæmd þeirra kallar á fjármagn sem ekki alltaf liggur á lausu. Þegar við vinnum að sameiningu sveitarfélaga og að finna þeim nýja tekjustofna þá erum við m.a. að segja að það eigi að gera sveitarfélögunum kleift að framkvæma slík lög þannig að sem best verði komið til móts við þarfir íbúanna. En þegar hriktir í undirstöðum velferðarþjóðfélagsins vegna efnahagslegra áfalla þá hriktir í stoðum fjölskyldunnar og við sjáum að þrátt fyrir góðan ásetning skortir markvissa fjölskyldustefnu í okkar landi. Það er gagnrýni sem beinist að öllum flokkum sem hafa komið að landstjórninni síðustu ár. Engin ríkisstjórn hefur sett fram alhliða stefnumörkun í málefnum fjölskyldunnar en það tel ég eitt býnasta hagsmunamálið í dag að atvinnumálum frátöldum. Rammalöggjöf um félagslega þjónustu sveitarfélaga sem Alþfl. beitti sér fyrir eru spor í þessa átt. Fjölskyldumálin eiga að vera í brennidepli og ár fjölskyldunnar 1994 á að nota til að varpa ljósi á stöðu fjölskyldunnar í okkar þjóðfélagi og leiðir til úrbóta. Mín ósk er að við eigum eftir að upplifa markvissa fjölskyldupólitík sem sinnt er af fjölskylduþjónustustofnunum í öflugum sveitarfélögum og á sama hátt beri eitt fjölskylduráðuneyti ábyrgð í þessum efnum. Með auknum verkefnum hefur félmrn. einmitt verið að þróast í þá átt. Það er miklvægt að standa saman á erfiðum tímum og að kveikja vonir. Við höfum ekki verið upptekin við það hér í þessum sal. Það er heldur ekkert skrýtið þó vonleysi grípi þá sem misst hafa atvinnu og þá sem ár eftir ár starfa á lágum launum þar sem frekar dregur sundur en saman í launamun. Víða eru erfiðleikar og fátækt en gylliboð er ekki lausnin heldur að vinna að því að snúa dæminu við. Það dregur hugann aftur að orðunum: Við lýsum ábyrgð á hendur þeim. Sú breyting hefur orðið í okkar þjóðfélagsstjórn að á liðnum árum hafa aðilar vinnumarkaðarins ekki samið um kaup og kjör sín á milli. Menn hafa sameinast um að velta úrbótum og tekjujöfnun á þriðja aðila, ríkissjóð. Einn slíkur þríhliða samningur var þannig næstum kominn á um páskaleytið. Markmiðið með honum var m.a. að auka ráðstöfunartekjur launafólks. Þessi samningur átti að kosta ríkissjóð nokkra milljarða og þar af átti að verja á þriðja milljarði króna til að lækka matarskattinn svokallaða í 14%. Það var ófrávíkjanleg krafa. Að lækka virðisaukaskatt á matvæli er ómarkviss tekjujöfnun. Hún eykur að vísu ráðstöfunartekjur launafólks en hærra launað fólk fær miklu fleiri krónur til umráða. Slík aðgerð eykur möguleika á skattsvikum og vafamál er hvort slík lækkun skilar sér að fullu til neytenda. Ég er ósammála þessari aðgerð sem tekjujöfnun. Samt sem áður hefði ég greitt atkvæði með þeim pakka sem lagður hefði verið fyrir mig ef um hann hefði náðst samstaða aðila vinnumarkaðarins. Af því að ég hefði annars verið að stofna nýrri þjóðarsátt í voða án þess að hafa átt aðild að þeirri ákvörðun sem slíkri hvernig nákvæmlega þessir milljarðar voru nýttir. Sú ábyrgð hefði ekki verið mín hvort stýra ætti samneyslu með lækkun virðisaukaskatts og létta útgjöldum af þeim sem nóg hafa í stað þess að beina aðgerðum og fjármunum til þeirra sem mest þurfa á að halda. Til að ráða við 2--3 milljarða í lækkuðum skatttekjum þarf að finna aðrar tekjur og/eða skera niður útgjöld. Og þá má ég. Þeir segja: Ég lýsi ábyrgð á hendur þeim. En ég segi: Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur mér í öllum erfiðum ákvörðunum sem ég stend að enda sé ákvörðunin mín. Við bjóðum okkur fram til að axla ábyrgð. Við keppumst við að komast í aðstöðu til að stjórna. Það er erfiðara að stýra fleyi til hafnar við mikla ágjöf en í lygnum sjó. En þeir sem það hafa tekist á hendur geta ekki vikið sér undan ábyrgð. Góðir áheyrendur. Það á að vera sameiginlegt átak okkar stjórnmálamanna að hér verði atvinna fyrir alla. Að finna leið til raunverulegs jöfnuðar og að fjölskyldan verði í fyrirrúmi í framtíðinni en ekki að slá ryki í augu með óraunhæfum yfirboðum og með því að veðsetja tekjur afkomendanna. Það þarf að gera erfiða hluti til að geta byggt upp og til að tryggja velferðina, að þora en falla ekki fyrir freistingunni um stundarvinsældir. --- Ég þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Að undanförnu hafa bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar minnst þess í þessum ræðustól að nú eru tvö ár nákvæmlega síðan þessi ríkisstjórn var mynduð. Ríkisstjórn sem setti sér það markmið í hvítri bók að hefja nýja framfarasókn í íslensku samfélagi. Hún boðaði hvorki meira né minna en nýja framtíðarsýn. Nú er kjörtímabilið hálfnað og því tímabært að skoða markmið ríkisstjórnarinnar í ljósi reynslunnar, bera saman orð og efndir. Í hvítbókinni eru gefin margvísleg fyrirheit. Í henni brýna stjórnarliðar sig til dáða. Þeir segja: Nú verður að brjóta í blað. Þeir segja: Velferð Íslendinga verður að byggja á varanlegum gruni. Og þeir segja: Nú skulu verða þáttaskil. Vissulega hafa orðið þáttaskil en nær öll til hins verra. Í hvítbókinni lýsa stjórnarliðar og ríkisstjórnin því yfir að hún ætli að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu og stuðla að því að sættir takist um sanngjörn kjör. Hún ætlar að beita sér fyrir aðgerðum í skatta- og félagsmálum sem koma hinum tekjulægstu til góða. Hún ætlaði líka að létta undir með þeim sem stæðu höllum fæti í lífsbaráttunni. Og það segir í hvítbókinni, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun hlúa að fjölskyldunni sem grunneiningu í nútímasamfélagi, m.a. með markvissum umbótum í húsnæðismálum og skóla- og heilbrigðismálum.`` Hverjar eru efndirnar á þessu? Hið gagnstæða við allt þetta hefur gerst. Þetta hljómar eins og öfugmæli. Það er engin sátt í kjaramálum og það sérkennilega ástand er nú uppi að ríkisstjórnin situr öðrum megin samningaborðsins og aðilar vinnumarkaðarins sameinaðir hinum megin. Það eru engar tillögur uppi um kjarajöfnun, þær hafa ekki litið dagsins ljós. Og ég verð að játa það hér, virðulegur forseti, að ég er orðin dálítið þreytt á þulu hæstv. félmrh. um tekjujöfnun. Hæstv. félmrh. kom með tölur hér áðan sem sýndu fram á að það hafði fjölgað um 6.000 manns í hópi þeirra sem hafa undir 75.000 kr. á mánuði. Og á hvaða tímabili hafði þetta gerst, hæstv. félmrh.? Það hefur gerst á því tímabili sem Jóhanna Sigurðardóttir var félmrh., þ.e. frá árinu 1987. Með allri virðingu fyrir félmrh. sem vill auðvitað standa vel að málum þá getur hún ekki spilað frítt. Hver er ábyrgð félmrh. á þeirri þróun mála sem átt hefur sér stað frá árinu 1987? Hver er ábyrgð félmrh. sem ráðherra jafnréttismála á auknu launabili sem orðið hefur milli karla og kvenna á þessu sama tímabili? Hvernig var grundvallarsjónarmiðunum til haga haldið? Sé afrekaskrá ríkisstjórnarinnar í skattamálum skoðuð, þá hefur ríkisstjórnin lækkað skattlagningu fyrirtækjanna um rúma 4 milljarða. Hæstv. forsrh. stóð sig vel í reikningskúnstum hér áðan og nefndi 17.000 millj. kr. á kjörtímabilinu sem skattalækkun fyrirtækjanna næmi. En hvernig hafa skattálögurnar verið á almenning á þessum tíma? Skattálögur á almenning hafa hækkað, m.a. með því að skattleysismörk hafa verið færð niður og skattprósentan hækkuð og barnabætur lækkaðar. Þannig hafa skattálögur á almenning verið hækkaðar um 4,7 milljarða kr. Ríkisstjórnin seildist þannig bæði í vasa þeirra sem lægst hafa launin og hinna sem þyngsta hafa framfærsluna. Í heilbrigðismálum hefur ríkisstjórnin staðið fyrir linnulausum hækkunum á útgjöldum fjölskyldnanna. Í skólamálum hefur ríkisstjórnin þrengt kost grunnskólabarna og hún hefur breytt lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna í þá veru að ungt fólk á mun minni möguleika til náms heldur en áður, ekki síst konur. Í húsnæðismálum verður helst vart stefnu ríkisstjórnarinnar í því að vextir á húsnæðislánum hafa hækkað bæði í félagslega kerfinu og almenna húsbréfakerfinu. Og vaxtabætur hafa lækkað. Á þeim tíma sem ríkisstjórnin hefur setið hefur álag á fjölskyldurnar aukist verulega og fátækt er nú meiri en verið hefur um langt árabil. Þess má geta í þessu sambandi að útgjöld Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar vegna fjárhagsaðstoðar voru 60% hærri nú í mars sl. heldur en í mars fyrir ári síðan. Ríkisstjórnin ætlaði að tryggja afkomu og atvinnuöryggi launafólks, hún ætlaði að búa fyrirtækjum og einstaklingum slík skilyrði að áræði og frumkvæði fengi notið sín. Hún ætlaði að endurskoða stjórn fiskveiða, hún ætlaði að byggja upp iðnað og þjónustu á vaxtarsvæðum og hún ætlaði að hlúa að vexti og viðgangi smáfyrirtækja. En hverjar hafa efndirnar orðið í þessum málum? Í sjávarútvegsmálum er hver höndin uppi á móti annarri í ríkisstjórninni og enn hefur engin stefna litið dagsins ljós. Það eina sem stjórnarflokkarnir eru nú sammála um er að damla áfram í gamla farinu. Í málefnum iðnaðarins hefur ríkisstjórnin dagað uppi eins og nátttröll í eftirsókn sinni eftir álveri. Ekkert fannst þessum ágætu mönnum jafnfáfengilegt og hugmyndir ,,einhverra kerlinga`` --- og þá segi ég kerlinga af báðum kynjum --- um smáiðnað. Þeir vildu hugsa stórt en eltast ekki við einhvern hallærislegan heimaalningshátt í þessum málum. Þeir vildu eina stóra lausn á fjölþættum vanda og þeir fengu enga. Nú standa þeir hugmyndalausir á berum bökkum, álverslausir. Og nú í dag var álverið afskrifað endanlega í þjóðhagsspám Þjóðhagsstofnunar. Í nágrannalöndum okkar hafa flest ný störf orðið til í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Slík fyrirtæki hafa verið mjög drjúg á heimamarkaði og fljót að aðlagast breyttum aðstæðum. Í Bandaríkjunum lögðu smáfyrirtæki til átta af hverjum tíu störfum sem til urðu á síðasta áratug. Og 85% þessara starfa urðu til hjá fyrirtækjum með færri en 20 starfsmenn. Þetta er hægt ef sjálfstæðisviðleitnin og þörfin fyrir að sýna frumkvæði fær að njóta sín. Um allt land hafa konur verið að prófa sig áfram. Þær hafa verið að skapa sér vinnu sjálfar, fyrir eigin dugnað, bæði í framleiðslu og þjónustu. Þessar konur þurfa síst á því að halda að sjálfsbjargarviðleitni þeirra verði kæfð í fæðingu af stjórnvöldum sem hafa hvorki rænu né nennu til að sinna frumkvöðlum og nýbreytni. Í orði kveðnu er nú aukið frjálsræði á sviði efnahags- og atvinnumála. Ríkisstjórnin boðar m.a. afnám hafta og einokunar. Aldrei hafa samt verið sett meiri höft á atvinnufrelsi manna í landbúnaði og sjávarútvegi og einmitt nú. Það má hvorki yrkja jörðina né sækja sér bein úr sjó nema hafa til þess tilskilin leyfi réttra stjórnvalda. Þetta kemur auðvitað ekki til af góðu. En við þessar aðstæður eru gamlar kreddur frjálshyggjunnar um óheftan markaðsbúskap eins og hver önnur tímaskekkja. Hér á landi hefur frjálshyggjan í framkvæmd leitt til aukinnar hringamyndunar og samruna, hinir stóru hafa orðið stærri, á sama tíma og smáfyrirtækin hafa blómstrað í löndunum í kringum okkur. Völd og áhrif í atvinnulífi og stjórnkerfi hafa safnast á æ færri hendur rétt eins og kvótinn. Og ég leyfi mér að fullyrða að það eru ekki kvenmannshendur. Virðulegur forseti. Það er við margháttaðan vanda að eiga í íslensku samfélagi í dag og það væri mikil einföldun að segja að núverandi ríkisstjórn hafi skapað hann upp á sitt eindæmi. Þarna hafa margir komið að verki og vandinn er bæði utanaðkomandi og heimatilbúinn. Það eiga margir sök á ofveiði þorskstofnsins og það eiga margir sök á röngum fjárfestingum fyrri ára. En ábyrgð ríkisstjórnarinnar er tvímælalaust mest. Hún tók að sér að ráða för. Hún tók að sér að benda á leiðir út úr vandanum, að verkstýra vinnunni. Hún tók að sér að viðhalda trú hjá þjóðinni á eigin getu, hún boðaði nýja framfarasókn. Eftir tveggja ára setu situr hún hér rúin fylgi og koðnuð í eigin ráðleysi og geðvonsku. Hún hefur hingað til aðeins haft tvennt að bjóða þjóðinni: Hræðsluáróður um Færeyjar og skammir um eyðslu um efni fram --- þótt hún hafi reyndar slegið örlítið á jákvæðari strengi nú í kvöld. Sjónvarpið hefur svo séð til þess að þessi hryggðarmynd er daglega inni á heimilum allra landsmanna. Ríkisstjórnin er á góðri leið með að ræna þjóðina trú á eigin getu, kæfa það sjálfstraust og bjartsýni sem hefur fleytt okkur mun lengra en efni standa kannski til. Og hún hefur dregið atvinnurekendur og forustu verkalýðshreyfingarinnar niður í geðlægðina með sér. Menn láta eins og þeim séu allar bjargir bannaðar, hér búi hnípin þjóð í vanda. Þeir hafa miðlað þeirri mynd til þjóðarinnar að aldrei hafi aðrir eins erfiðleikar yfir hana dunið. Þetta er einfaldlega rangt. Fólk á öllum tímum hefur þurft að takast á við tilvistarkreppu, bæði persónulega, pólitíska og efnahagslega, það er ekkert nýtt við það. Og okkur sem leggjum hönd á plóginn í dag er síst meiri vandi á höndum en fyrri kynslóðum. Þvert á móti, við höfum fengið meiri meðgjöf. Við stöndum á tímamótum, við lifum á ögrandi tímum og við eigum að nýta okkur þann sköpunarkraft sem í þeim býr. Það molnar núna utan af stöðluðum hugmyndakerfum kalda stríðsins. Við höfum í dag frelsi til að skapa, við höfum frelsi til að finna nýjar lausnir, við höfum frelsi sem ekki hefur verið til staðar um langt árabil. Þetta eru forréttindi sem okkur ber skylda til að nýta í þágu samtíðar og framtíðar. Tímarnir krefjast nýrra hugmynda, nýrra lausna, nýrra þátttakenda, og síðast en ekki síst: nýrra ráðamanna. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegur forseti. Góðir tilheyrendur. Það hefur á margan hátt verið merkilegt að hlusta á þessa umræðu hér í kvöld. Forsrh. er sá sem við höfum hlustað mest á, hann hefur komið hér og sagt nánast ekki neitt nema hann hefur haldið áfram að tala um fortíðina. Félmrh. hefur jafnframt komið hér upp og talað um eyðslu í fyrri ríkisstjórnum sem hún hefur setið í og sagt að þar hafi verið eytt og sóað en jafnframt spurt viðskrh. í eigin ríkisstjórn um það hvort ekki sé hægt að spara í Seðlabankanum. Vonandi tekst ráðherrum Alþfl. að spara í Seðlabankanum áður en kjörtímabilið er á enda. En er það nú ekki dálítið undarlegt að ráðherra félagsmála skuli vera að spyrja samstarfsráðherra sinn slíkra spurninga? Sýnir það ekki ákveðið ráðleysi ríkisstjórnarinnar að menn skuli leyfa sér að koma með slík mál hér í kvöld? Það deilir enginn við núv. ríkisstjórn um það að við búum við erfitt efnahagsástand. Það hefur enginn gert hér í kvöld. Það deilir enginn við núv. ríkisstjórn um það að við höfum orðið fyrir kjaraskerðingu sem bitnar á okkur öllum. Um þetta eru allir sammála. En aðalatriðið er það til hvers við ætlumst af núv. ríkisstjórn. Við ætlumst ekki til þess af þeim að þeir komi hér fyrst og fremst til að tala um fortíðina heldur að þeir tali um framtíðina. Þeir tali um það hvernig þessum byrðum verður best dreift á okkur og hvernig við nýtum best sóknartækifærin. En það hafa þeir ekki gert. Það vekur reyndar athygli að nú þegar íslenskt atvinnulíf er að tapa 8 milljörðum kr. þá kemur enginn atvinnumálaráðherra ríkisstjórnarinnar í þessa umræðu. Það eina sem stendur upp úr er að núv. utanrrh. er svona að hugsa um að sameina öll þessi ráðuneyti í eitt. Það er e.t.v. þess vegna sem enginn getur talað fyrir atvinnumálin í kvöld. Það er að vísu ekki í fyrsta skipti sem núv. hæstv. utanrrh. reynir að beina athyglinni frá aðalatriðum. Við spyrjum um viðbrögð við aðsteðjandi vanda. Við höfum orðið vör við hver þessi viðbrögð eru. Við höfum orðið vör við þau í skattamálum þar sem ríkisstjórnin hefur fyrst og fremst hækkað skatta á almennar tekjur en í reynd lækkað skatta á þeim sem mest mega sín. Um þetta verður aldrei samstaða í okkar samfélagi. Og það verður síst af öllu samstaða um það vegna þess að Sjálfstfl. hefur á undanförnum árum skipti eftir skipti lofað skattalækkunum í okkar þjóðfélagi. Í stað þess að efna þau hafa þeir hækkað skatta stórkostlega. Við spyrjum um það hvernig á að skipta byrðunum í okkar atvinnuvegum? Það voru flestir sammála um það í okkar samfélagi þegar þorskaflinn brást að við yrðum að nota tækifærið og milda áfallið með því að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs. Hæstv. forsrh. lofaði því að þetta skyldi gert með peningum en ekki með afla, hvernig í ósköpunum sem átti að gera það. Enn hefur þetta ekki verið efnt. Og við hljótum að spyrja hvernig á þessu stendur. Við hljótum að spyrja um það af hverju sóknarfærin í íslensku atvinnulífi eru ekki notuð. Þar eru að sjálfsögðu sóknarfærin í íslenskum sjávarútvegi langmest. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að ríkisstjórnin hefði vaxandi áhyggjur af sjávarútveginum. Það var allt og sumt sem hann sagði um þann málaflokk. Það var allt og sumt sem hann sagði um 9% halla sjávarútvegsins í ljósi þeirrar staðreyndar að það getur engin sókn orðið í íslensku atvinnulífi nema þessi atvinnugrein sé rekin með hagnaði. Og nú er það tilkynnt í dag að ríkisstjórnarflokkarnir geti ekki komið sér saman um hina svokölluðu sjávarútvegsstefnu. Það var ekki nóg að tala um fiskveiðistefnu þegar ríkisstjórnin var mynduð, nei, það skyldi heita sjávarútvegsstefna vegna þess að það ætti að mynda miklu víðtækari stefnu í þessum málum. En nú stendur upp að þeir ætla sér að búa við þá fiskveiðistefnu sem áður var komið á án breytinga. En yfir mönnum vofir að settur verði á auðlindaskattur með haustinu og það er allt og sumt sem sjávarútvegurinn á að fá frá þessari ríkisstjórn. Við höfum heldur ekki notað sóknartækifærin í ferðaþjónustu. Í stað þess að lofa ferðaþjónustunni að njóta sín hefur nú verið ákveðið að leggja sérstakan skatt á hana. Landsmönnum líkar þetta heldur illa sem eðlilegt er og það kemur fram í skoðanakönnunum. Hvernig bregst þá núv. forsrh. við? Hann segir í viðtali við Ríkisútvarpið að þetta sé allt vegna þess að menn séu með dylgjur, rógburð og söguburð. Það er ástæðan fyrir því að núv. ríkisstjórn er ekki vinsælli að þjóðfélagið er allt fullt af rógburði og söguburði. Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn að ná áttum? Það nægir ekki að tala við hana hér á Alþingi, það nægir ekki að tala við hana af aðilum vinnumarkaðarins, það nægir ekki að fólkið geti sagt álit sitt á henni í skoðanakönnunum, það er alveg sama hvað á gengur, þeir segja: Þetta er allt saman misskilningur og þetta mun lagast með réttum upplýsingum. Forsendur bata í okkar samfélagi eru þær að í fyrsta lagi náist samningar á vinnumarkaði. Í öðru lagi að hagnaður verði að veruleika í sjávarúvegi. Það er líka forsenda að almenn skilyrði útflutningsiðnaðar og ferðaþjónustu verði viðunandi, að vaxtalækkun verði að veruleika og bankarnir verði ekki aðeins hvattir til þess eins og hæstv. forsrh. gerði héðan úr ræðustól, og vonandi hefur hann hvatt þá til þess á öðrum vettvangi líka, að ríkisrekstur verði heilbrigður en þar er halli vaxandi á ný og að það eigi sér stað samvinna ólíkra afla í samfélaginu. Því miður virðist ekkert af þessu ætla að verða að veruleika. Atvinnuleysisvofan gæti komist aftur á kreik, sagði hæstv. forsrh. Auðvitað er hún á kreiki, hæstv. forsrh. Og það er ekki nóg að bera saman kjaraskerðingu á fyrsta tímabili eða fyrsta ári fyrri ríkisstjórnar og nú á fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar, það er til lítils ef kjaraskerðingin byggist á því að allt atvinnulífið muni síðan fara á hausinn. Auðvitað var kjaraskerðingin meiri í upphafi síðustu ríkisstjórnar vegna þess að við sáum hver hættan var í atvinnulífinu og það er frumskilyrði fyrir ríkisstjórn sem ætlar að ná sátt í þessu samfélagi að hún skilji þarfir atvinnulífsins og geri sér grein fyrir því að það verður ekki hægt að byggja hér á Íslandi nema með góðri afkomu atvinnulífsins. Og nú þegar það blasir við að atvinnulífið stendur að miklu leyti frammi fyrir gjaldþroti, þá er vonandi að ríkisstjórnin átti sig. Með þeim eina hætti er hægt að koma í veg fyrir verulegt atvinnuleysi hér á landi.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Það fór fyrir hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni eins og asnanum á pálmasunnudag. Hann misskildi skoðanakönnunina. Könnunin sem átti að verða sérstakur áfellisdómur um ríkisstjórnina reyndist enn þá harðari dómur um frammistöðu stjórnarandstöðunnar. Og að heyra hv. þm. Steingrím Hermannsson tala um samskipti Suðurnesjamanna og Byggðastofnunar er með ólíkindum. Það er þó alla vega ekki verið að fjármagna kaup fyrirtækja í öðrum landshlutum á kvóta Suðurnesjamanna eins og gert var þegar hv. þm. Steingrímur Hermannsson réð þar á bæ. Og hv. þm. Halldór Ásgrímsson situr ekki nú í sjútvrn. til þess að breyta reglum til að auðvelda flutning á kvóta frá Suðurnesjum austur á land. Virðulegi forseti. Mig langar að fara hér nokkrum orðum um atvinnuleysið en minnkandi atvinnuleysi, stöðugleiki og lág verðbólga eru helstu markmið hagstjórnar á Íslandi í dag. Hvers vegna hefur atvinnutækifærum á Íslandi farið fækkandi eða þau staðið í stað sl. sex ár? Hvers vegna er atvinnuleysi á Íslandi, og reyndar um allan hinn vestræna heim, á þeim tímum þegar tæknin, framleiðsugetan og neyslan hefur aldrei verið meiri? Ég held að svarið sé að við fjárfestum ekki nægjanlega mikið. Við fjárfestum ekki í atvinnu. Og hvers vegna fjárfestum við ekki? Við fjárfestum ekki vegna þess að annars vegar spörum við ekki nóg og eyðum of miklu í neyslu og hins vegar eru vextir svo háir að ný fyrirtæki ráða ekki við þá. En hvers vegna spörum við ekki? Vegna þess að velferðarkerfið hefur tekið frá okkur þörfina til að spara. Sá hvati til sparnaðar, sem felst í því öryggi sem því fylgir að eiga eitthvað í handraðanum til þess að mæta óvæntum útgjöldum, erfiðleikum eða elliárum, er frá okkur tekinn vegna þess að við treystum því að velferðarkerfið sjái fyrir öllum okkar þörfum. Hagnaðarvonin sem felst í háum vöxtum vegur þessa þörf ekki upp. Þvert á móti erum við tilbúin til að greiða háa vexti til þess að fresta greiðslum á neyslu dagsins í dag. Þessi of litli sparnaður í samanburði við eftirspurn leiðir einn og sér til hærri vaxta. En það er velferðarkefið sem að stórum hluta til er fjármagnað með opinberum lántökum sem ýtir vöxtunum mest upp á við. Það er því hið opinbera með lántökum sínum og með því að veita þegnunum of mikið öryggi sem dregur úr fjárfestingum og skapar þannig atvinnuleysið í hinum vestræna heimi, þar með talið hér á Íslandi. Einhver spyr væntanlega: Hvað er maðurinn að tala um? Er ekki alltaf verið að tala um offjárfestingu hér á landi? Það er rétt. Við höfum fjárfest fyrir tugi milljarða á undanförnum árum en þessi fjárfesting var að stærstum hluta erlent lánsfé og stór hluti fjárfestingarinnar, allt of stór hluti, skilar ekki neinum arði í dag. Fjárfestingin var því lítið annað en fjármögnun á neyslu með erlendum lánum. Ríkissjóður er því eins og skuldsett heimili eða skuldsett fyrirtæki sem á óhægt um vik að stofna til nýrra skuldbindinga vegna greiðslubyrðar lána sinna. Þetta er það sem kallað hefur verið fortíðarvandinn, að stórum hluta kominn til af of miklum pólitískum áhrifum á fjárfestinga- og bankakerfið á Íslandi. Það var fjárfest í atkvæðum en ekki atvinnutækifærum. Þessu verður að breyta og þessu er verið að breyta en tregðulögmálið dulbúið sem varfærni er ótrúlega sterkt. Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að við eigum við erfiðleika að etja um þessar mundir. Þessir erfiðleikar koma ekki jafnt niður á öllum og þeim sem betur koma út úr vandanum ber að rétta hinum hjálparhönd. En vandinn er yfirstíganlegur því að við sem þjóð eigum mikla og margvíslega ónýtta möguleika. Hvernig okkur tekst til er mest undir sjálfum okkur komið, hverju og einu. Hlutverk Sjálfstfl., hlutverk ríkisstjórnarinnar er að veita forustu, skapa stöðugleika og forsendur fyrir því að við hvert og eitt leggjum okkar litla lóð á vogarskálarnar til lausnar vandanum. Þetta gerum við sum með því að spara og önnur með því að framkvæma. Ekki með því að halda að okkur höndum heldur með því að taka skynsamlegar ákvarðanir í samræmi við hagsmuni okkar og heildarinnar. Grundvallarforsendan er sú að við tökumst sjálf á við vandann og leysum hann. Erlendir bankastjórar eða opinberar stofnanir leysa ekki vanda þjóðarinnar. Við gerum það sjálf. Hvort höfum við meiri trú á fyrirtækjum sem verða til við stjórnarborð opinberra stofnana eða við eldhúsborð í Mosfellsbæ? Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Hér í síðustu ræðu hv. þm. Árna M. Mathiesens heyrðum við nýja hagfræðikenningu. Hún var afar athyglisverð og eftirminnileg og ég vænti þess að Alþingi Íslendinga og þjóðin öll festi sér hana í minni. Hagfræðikenningin felst í því að til þess að auka sparnað í þjóðfélaginu þurfi að afnema velferðarkerfið. Ég hef satt að segja ekki áður heyrt Sjálfstfl. orða kenningu sína og inntak efnahagsstefnu með jafnskýrum hætti og í þetta skiptið. Þakka ég þingmanninum fyrir það. Virðulegi forseti og góðir tilheyrendur. Við höfum búið í þjóðfélagi á Íslandi þar sem allir höfðu vinnu. Svo kom ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og nú er atvinnuleysi hjá 7--8 þús. einstaklingum á Íslandi. En þetta þarf ekki að vera svona. Með róttækri jafnaðarstefnu og með bjartsýni er hægt að skapa þúsundir nýrra atvinnutækifæra. Við höfum búið í þjóðfélagi þar sem fylgt hefur verið tilteknum lýðræðislegum leikreglum. Svo kom ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og nú er talað um ritskoðunarþjóðfélag. Klíkubræðurnir eru að taka völdin á fjölmiðlunum og einkavinavæðingin er í algleymingi. En þetta þarf ekki að vera svona og Sjálfstfl. er kominn niður í 28% í skoðanakönnunum og mun fara neðar haldi svo fram sem horfir. Við höfum búið í þjóðfélagi þar sem stjórnvöld hafa viljað stuðla að byggðastefnu. Svo kom ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem er á móti byggðastefnu en rekur óbyggðastefnu og sendir frá sér landakort þar sem stórir landshlutar eru málaðir í líklitunum. En þetta þarf ekki að vera svona. Forsenda samstöðu Íslendinga er jákvæð afstaða til byggðanna. Við höfum búið við samstöðu um uppbyggingu skólakerfisins á Íslandi. Svo kom Ólafur G. Einarsson og það voru lögð á skólagjöld, námslánakerfið var skorið niður og fækkað tímum í grunnskólunum. En þetta þarf ekki að vera svona því að forsenda framfara er vissulega gott menntakerfi og aukið fjármagn í rannsókna- og þróunarstarfsemi. Við höfum búið í þjóðfélagi þar sem allir börðust fyrir bættri þjónustu í heilbrigðismálum. Svo kom Sighvatur Björgvinsson og heilbrigðisþjónustan er í uppnámi. En þetta þarf ekki að vera svona. Það eru til peningar til þess að hafa hér gott heilbrigðiskerfi. Við höfum búið í þjóðfélagi þar sem ríkisstjórnir hafa tamið sér góð samskipti við aðila vinnumarkaðarins. Svo kom Jón Baldvin Hannibalsson sem kýs að hreyta fúkyrðum í verkalýðsforustuna og kalla hana gapuxa í staðinn fyrir að semja við hana. En þetta þarf ekki að vera svona. Forsenda betra þjóðfélags er róttæk jafnaðarstefna og gott samstarf við verkalýðshreyfinguna. Þegar ég segi, virðulegur forseti, að það séu til peningar þá bendi ég á 2--2,5 milljarða kr. í hátekjuskatt og fjármagnstekjuskatt. Ég bendi á 5--10 milljarða kr. í skatta af neðanjarðarhagkerfinu og ég bendi á tillögur Alþfl. frá 1985 sem gerðu ráð fyrir 10 milljarða kr. tekjum á einu ári af svokölluðum stighækkandi eignarskatti. Peningarnir eru til en viljann vantar. Við höfum búið í þjóðfélagi, virðulegi forseti, þar sem rekstur sjávarútvegsins og framkvæmd fiskveiðistefnu hefur verið grunnþáttur og kjarni efnahagslífsins. Svo kom ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. og fyrirtækin nær öll í sjávarútvegi eru rekin með stórfelldu tapi en Seðlabankinn sýnir meiri gróða en nokkru sinni fyrr. En þetta þarf ekki að vera svona. Þess vegna höfum við alþýðubandalagsmenn lagt til að vinna við fiskveiðistefnuna verði tekin af ríkisstjórninni og hún fari fram hér á Alþingi. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ákveðið að framlengja hið ónýta kvótakerfi áfram og ríkisstjórn sem hefur ekki fiskveiðistefnu á Íslandi á að fara frá. Við höfum, virðulegur forseti, búið í þjóðfélagi þar sem almenn samstaða ríkti um að húsnæðiskerfið ætti að vera ópólitískt. Svo kom Jóhanna og gerir nú tillögu á Alþingi um að félmrh. annist í raun úthlutun húsnæðislána. Vissulega þarf þetta ekki að vera svona. Og svona mætti lengi telja. Eftir lengsta þing sögunnar liggja fyrir átta milljarðar kr. í auknum álögum, sköttum og gjöldum á almenning í landinu og ákvörðun um aðild að Evrópsku efnahagssvæði og að hernaðararmi Evrópubandalagsins, þ.e. Vestur-Evrópubandalaginu. Þar með er þjóðin bundin í stað þess að ganga óháð og frjáls til þess verks að byggja upp nýtt alþjóðlegt öryggis- og friðarkerfi þegar NATO hefur verið lagt niður og þegar herstöðvunum hefur verið lokað. Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum þegar ríkisstjórnin varð tveggja ára birtist skoðanakönnun sem sýndi að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er óvinsælasta tveggja ára barn sögunnar. Davíð Oddsson kennir málfrelsinu um og talar um róg og talar um gróusögur. Ólafur G. Einarsson segir: Þetta er í lagi, þetta gleymist. En, góðir tilheyrendur, þetta má ekki gleymast. Einkavinavæðingin, klíkuskapurinn, spillingin, atvinnuleysið mun ekki gleymast. Eftir ár má gefa ríkisstjórninni nýja afmælisgjöf upp úr kjörkössunum en ekki aðeins úr skoðanakönnunum. Sveitarstjórnarkosningarnar 1994 verða uppgjör þjóðarinnar við einkavinavæðinguna, sú kosningabarátta verður pólitísk kjarabarátta. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Í málefnasamningi núv. ríkisstjórnar er lögð höfuðáhersla á að ná tökum á ríkisfjármálunum enda voru þau í miklum ólestri. Fyrri ríkisstjórnir höfðu bundið ríkissjóði svo þunga bagga að fyrirséð var þá þegar að ekki yrði við ráðið nema með hörðum og erfiðum aðgerðum. Alþfl. var þátttakandi í síðustu ríkisstjórn. Vissulega var margt vel gert þar. En á sviði ríkisfjármála var ríkisstjórnin veik. Þá blöstu mörg sömu vandamálin við og nú en þó ekki í eins miklum mæli. Fyrri ríkisstjórn setti sér það markmið að draga úr lyfjakostnaði um 500 millj. kr. Samkvæmt fullyrðingum og mælikvarða stjórnarandstöðunnar í dag hefur sú ákvörðun áreiðanlega verið tekin vegna einstakrar illgirni og ótuktarskapar Guðmundar Bjarnasonar heilbrrh. í samráði við Ólaf Ragnar Grímsson. Ef við beitum sama mælikvarða og þessir menn nota gagnvart núv. ríkisstjórn þá hafa þeir Guðmundur og Ólafur Ragnar ætlað að kvelja og hrella sjúklinga bara ánægjunnar vegna. En málin eru ekki svona einföld. Þeir sáu vandann sem fylgt hefur sjálfvirkum og sívaxandi útgjöldum ríkissjóðs. Þeir hafa auðvitað ætlað að bregðast við honum en því miður höfðu þeir ekki burði til þess, þeir gáfust upp. Í stað þess að taka á vandanum jókst hann undir þeirra stjórn. Í stað þess að draga úr þessum útgjöldum jukust þau um hundruð milljóna króna. Svona dæmi eru fjölmörg. Þau eru öll eins að því leyti að áformin voru góð, menn sáu vandann oftast og ætluðu að bregðast við honum en niðurstaðan varð í öllum tilfellum eins: Þeir gáfust upp. Þeir þorðu ekki að taka á vandanum. Hvers vegna? Jú, þessar aðgerðir voru ekki til vinsælda fallnar og því var þeim frestað. Það er m.a. þess vegna sem núv. ríkisstjórn hefur átt við erfiðari verkefni að stríða en nokkur önnur ríkisstjórn frá stríðslokum. Hvarvetna blikka rauð aðvörunarljós. Aldrei fyrr í sögu íslenska lýðveldisins hefur stöðnun í efnahagsmálum varað eins lengi og nú. Aldrei fyrr hefur ástandið verið svo alvarlegt. Aldrei fyrr höfum við haft eins mikla ástæðu til að óttast um efnahagslegt sjálfstæði okkar og einmitt nú. Hefði fyrr verið tekið á vandanum væri umhverfið miklu betra. En það vantaði stjórnendur sem létu ekki stundarvinsældir villa sér sýn. Stjórnarandstaðan lætur öllum illum látum er minnst er á ástandið í Færeyjum. Færeyingar eru okkar næstu nágrannar. Ógæfa þeirra nú er sú að þar viðurkenndu menn ekki vandann, þeir trúðu því ekki að illa færi. Þess vegna hafa þeir vaknað upp við vondan draum, þeir hafa tapað efnahagslegu sjálfstæði sínu. Þeir trúðu því að erlendar lántökur og óbilandi bjartsýni mundi leysa málin. Um áramótin verður annar hver maður atvinnulaus í Færeyjum, atvinnulífið er í rúst og fólksflótti til annarra landa hefur hafist fyrir alvöru. Það sem þó er átakanlegast eru þær fréttir sem berast frá Færeyjum um að fólk hafi í vetur ekki haft hita á húsunum. Þar hírðust margar barnafjölskyldur í nístandi kulda, klæðalitlar og við matarskort. Og hvers vegna er verið að rifja þetta upp hér? Það er vegna þess að við getum lært af mistökum frænda okkar. Okkur er reyndar meiri þörf á að kunna fótum okkar forráð. Færeyingar hafa þó danska ríkið sér til aðstoðar. Við höfum engan til að leita til ef okkur tekst ekki að leysa þennan vanda. Hér á Alþingi og víðs vegar um þjóðfélagið heyrum við þann söng að svartsýni og bölmóður ríki í huga ríkisstjórnar. Því fer fjarri. Menn hafa hins vegar gætt þess að segja satt, ekki ýkja, ekki draga úr, heldur segja fólki umbúðalaust sannleikann. Stjórnarandstaðan hefur engar tillögur til lausnar á efnahagsvanda þjóðarinnar. Þeir samþykkja ályktanir um að eitthvað þurfi að gera, það þurfi að taka á málunum, það þurfi að bregðast við vandamálunum. Það er hins vegar aldrei sagt hvernig. Nú í síðustu viku var rætt um tillögu Alþb. um sjávarútvegsmál. Um hvað fjallaði sú tillaga? Um að fela nýrri nefnd að gera tillögur um sjávarútvegsmál. Þeir hafa engar aðrar lausnir en að taka erlend lán. Fresta óhjákvæmilegum efnahagsaðgerðum. Þeir vilja bara gera eitthvað, gera átak, taka á málunum, þarf ekki að vera stefna. Hvernig? Jú, skipa nefnd, að semja tillögur, gera eitthvað. Þetta minnir því miður á stjórnmálamenn sem leiddu Færeyinga fram af hengifluginu. Það var einmitt í síðustu viku sem best kom í ljós hve úrræðaleysið er mikið. Hve málefnaskorturinn er mikill. Allt er þetta falið með orðskrúði og málalengingum og ómerkilegum skömmum hér á Alþingi. Ríkisstjórnin hefur náð árangri. Það hefur tekist að stöðva sjálfvirk útgjöld ríkissjóðs. Það hefur víða tekist að skera fitulagið af stofnunum og fyrirtækjum ríkisins. Það eru vissulega fleiri verkefni fram undan í þeim efnum en viðurkennum það að engri ríkisstjórn hefur betur til tekist í þeim efnum. Ljósasta dæmið er í heilbrigðismálum. Því var haldið fram að allar aðhaldsaðgerðir væru af því illa. Það hefur tekist að spara hundruð milljóna króna án þess að skerða þjónustuna. Það er og eftirtektarvert að samhliða þessu hafa biðlistar þeirra sem óska lækninga styst í flestum tilfellum. Það er líka ánægjulegt að við áramót var rekstrarafgangur hjá flestum sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum þrátt fyrir sparnaðinn. Það sýnir að starfsfólk og stjórnendur hafa lagt hart að sér og náð árangri. Alvarlegasta vandamálið í þjóðfélaginu er atvinnuleysið. Efnahagskreppan hefur vakið atvinnuleysisvofuna upp og hún sveimar um flest byggðarlög landsins. Þeir sem enn hafa atvinnu hafa mátt þola hvers konar skerðingu í formi minnkandi yfirvinnu og hlunninda. Mörg heimilin eru komin á vonarvöl. Það er forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að koma því fólki til hjálpar á allan þann hátt sem mögulegt er. Vandi sjávarútvegsins sem felst í gífurlegri skuldasöfnun, minnkandi veiðiheimildum og lækkandi verði á mörkuðum er orsök atvinnuleysisins. Því miður er ekkert sem bendir til þess að fiskgengd aukist eða að verð á erlendum mörkuðum hækki. Þar að auki er ástæða til að óttast að breytt heimsmynd hafi í för með sér samdrátt hjá þeim sem hafa starfað hjá þeim sem sjá um varnir landsins. Það hlakkar sjálfsagt í þeim sem hafa varið lífshlaupi sínu í Keflavíkurgöngur og mótmæli gegn vörnum landsins en fólkið sem sér lífsbjörgina hverfa lítur öðruvísi á málin. Það hlakkaði í mörgum þegar efnahagskreppan í Bandaríkjunum varð til þess að bygging álvers á Keilisnesi var frestað. Já, það var mikið ánægjuefni margra fjandmanna stóriðju en fólkið, sem eygði von um betri framtíð og atvinnuöryggi, lítur öðruvísi á málin. Það verður að vera forgangsmál að treysta atvinnuöryggið og forða því að þjóðin skiptist enn meir í ríka og fátæka. Það verður að koma þeim sem verst eru settir fyrir fátæktar sakir til aðstoðar. Í þeim efnum verður verkalýðshreyfingin að vera samstarfsaðili. Brýnasta verkefnið er að taka þátt í að byggja upp atvinnuvegina með öllum tiltækum ráðum. Það kemur launþegum og atvinnuörygginu best við þessar aðstæður. Alþfl., flokkur jafnaðarmanna, var frumkvæðisaðili við byggingu þess velferðarkerfis sem við búum nú við. Almannatryggingakerfinu var komið á fyrir tilstilli jafnaðarmanna. Alþfl. hefur krafist þess að allir landsmenn frá vöggu til grafar nytu öryggisnets sem samfélagið greiddi. Allur ferill Alþfl. sýnir að baráttan fyrir jafnrétti, fyrir betri lífskjörum, fyrir atvinnuöryggi, fyrir umönnun sjúkra, fatlaðra og aldraðra hefur skipað öndvegi. Við höfum náð árangri og notið til þess styrks annarra stjórnmálaflokka. Okkur eru þessar hugsjónir mjög kærar. Við viljum ekki hugsa þá hugsun til enda að þetta kerfi hrynji. Það eru því miður váboðar á ferðinni. Ef við sökkvum landinu í erlendar skuldir, ef við kollsiglum ríkissjóði með óraunhæfum kröfum þá hrynur þetta kerfi. Við jafnaðarmenn munum með kjafti og klóm verja það velferðarkerfi sem við höfum skapað. Aðhald, sparnaður og fyrirhyggja eru þáttur í þeirri varnarbaráttu. Við þær aðstæður þarf að fórna ýmsu en öryggisnetið má ekki rifna. Um þessi meginatriði eru stjórnarflokkarnir sammála. Þegar stjórnmálasagan verður skrifuð mun sá dómur falla að núverandi ríkisstjórn hafi róið lífróður til að forða þjóðinni frá áföllum og verja þá sem minnst mega sín. Þar mun líka tilgreint að hér hafi verið óábyrg stjórnarandstaða sem gerði allt sem hún gat til að sökkva þjóðarskútunni í þeirri von að ná í ráðherrastóla. Afkomendur okkar, sem munu lesa þessa sögu, spyrja auðvitað: Hvernig stóð á þessu? Hvers konar skemmdarverkamenn voru að verki? Var svona mikið afturhald á þingi í lok tuttugustu aldar? Þeir munu rifja það upp að helstu tillögur stjórnarandstöðunnar voru að taka erlend lán sem afkomendurnir áttu að borga. Þeir munu rifja það upp að stjórnarandstaðan lagðist gegn björgunaraðgerðum til verndar fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar og þeir munu líka velta því fyrir sér hvers vegna stjórnarandstaðan lagðist gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem var svo augljóst að færði okkur betri tækifæri, meiri möguleika, betri lífskjör, tryggara sjálfstæði. Virðulegi forseti. Þessi tveggja ára ríkisstjórn er sterk stjórn. Hún þorir að taka á vandanum. Hún er samtaka við þann lífróður sem nú á sér stað til verndar efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Við munum sigla áfram. Við munum sigla þjóðarskútunni heilli í höfn.

Frú forseti. Góðir áheyrendur. Hér á Alþingi er vorhreingerningu þessa kvölds að ljúka og komið að vertíðarlokum. Hér gengur ríkisstjórnin til samræmds prófs í eldhúsi þjóðarinnar en rökstuddur grunur er um að ástundun og hegðun sé með þeim hætti að nemandinn sé þegar fallinn á prófinu. Þrátt fyrir það ber að líta inn í alla skápa, ofan í koppa og kirnur og út í öll skúmaskot, að ekki sé minnst á að skoða heimilisbókhaldið. Við spyrjum: Hvernig hefur verið aflað og hvernig eytt? Er ríkisstjórnin að færa björg í bú eða hefur hún fiskað sig skulduga á þessum vetri? Hvernig býr hún að heimilisfólkinu hér á óðali feðranna? Hvernig vinnur hún fyrir húsbændur sína, fólkið í landinu? Hvernig fer hún með þau lyklavöld sem henni hafa verið falin? Í aldanna rás hefur mörgum stjórnendum og stjórnmálamönnum orðið hált á valdasvellinu. Valdið til að stjórna sem ráðamenn fara með í umboði þjóðarinnar er vandmeðfarið og það er sagt að valdið spilli. Sjaldan hefur spilling stjórnvalda rist eins djúpt og við hirð Alexanders páfa VI. um aldamótin 1500. Hann varð páfi fyrir tilstilli frænda síns sem hafði áhrif á stöðuveitingar í páfagarði og eftir að hann komst til valda hlóð hann undir sig og sína og beitti öllum meðulum í taumlausri valdabaráttu sinni. Þessi illræmdi páfi traðkaði á öllu því sem kirkjunni var heilagt, jafnt hugsjónum sem boðskap og reglum og iðkaði holdsins lystisemdir í ríkari mæli en flestir aðrir á hans tíð. Þrátt fyrir mikið veldi gróf hann undan þeim stoðum sem kirkjan hvíldi á. Fjórtán árum eftir dauða Alexanders páfa VI. hófst andleg uppreisn innan kirkjunnar sem varð til að kljúfa hana og breytti loks ásýnd Evrópu. Já, valdið er vandmeðfarið. Og þeir eru víða smápáfarnir sem lifa fyrir líðandi stund, traðka á öllum reglum, skráðum og óskráðum og virðast treysta á fyrirgefningu syndanna og gleymsku almennings. Undanfarin tvö ár hefur setið hér við völd ríkisstjórn sem umgengist hefur valdið af þvílíku virðingarleysi og hroka að ég hygg að annað eins hafi ekki sést hér á landi síðan um 1930. Ríkisstjórnin hefur í algjöru umboðsleysi tekið sér það vald að gjörbreyta velferðarkerfinu, selja eigur ríkisins, leggja niður ríkisstofnanir eins og Menningarsjóð án lagaheimilda, skera miskunnarlaust en þó handahófskennt af alla vaxtarbrodda með sínum frjálshyggjustíl um leið og hún skirrist við að taka á vandamálum samfélagsins og því að móta framtíðarstefnu jafnt í atvinnumálum sem félagsmálum. Síðast en ekki síst hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar kórónað verk sín með makalausum stöðuveitingum og sýnt þvílíkt fádæma siðleysi og valdhroka gagnvart einni helstu menningarstofnun þjóðarinnar og þar með Alþingi að í hvaða lýðræðisríki sem er hefði slík stjórn orðið að segja af sér. En ekki á Íslandi. Hér hafa ráðherrar um árabil komist upp með að hampa vinum sínum og flokksgæðingum hvað sem líður hagsmunum þjóðarinnar þótt keyrt hafi um þverbak í tíð núverandi stjórnar. Sjálfstfl. er í fararbroddi spillingaraflanna þessa stundina. En þögn alþýðuflokksráðherranna vekur athygli. Ástæðan er einföld. Fram undan er mikið sjónarspil í stöðuveitingum hjá ríkinu þar sem Alþfl. ætlar sér stóran hlut. Tvær stöður seðlabankastjóra, sendiherraembætti í París og forstjórastóll Tryggingastofnunar eru að losna. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hverjir fá að verma þá stóla og hve hátt siðferðisstyrkur Alþfl. rís þegar þar að kemur. Ríkisstjórnin hélt upp á tveggja ára afmæli sitt með rjómatertu nú fyrir helgina en það er sannast að segja fátt sem hægt er að óska henni til hamingju með. Atvinnuleysi er nú meira en mælst hefur frá því á kreppuárunum og fer því miður vaxandi á meðan lítt bólar á aðgerðum til að draga úr því enda trú ríkisstjórnarinnar að hin ósýnilega hönd markaðarins lækni þau sár eins og önnur. Kjarasamningar eru í uppnámi og ráðherrarnir lýsa því yfir að ekki sé um neitt að semja. Þar tala fulltrúar hins óbreytta ástands því það er hægt að semja um kjarajöfnun og tilfærslu á skattbyrði yfir á þá sem meira bera úr býtum. Sjávarútvegurinn er rekinn með bullandi tapi, rótgróin fyrirtæki eru gjaldþrota vegna skulda og aflasamdráttar enda of margir að bítast um of lítinn afla. En hvar eru aðgerðirnar til að bæta stöðu sjávarútvegsins sem allt okkar líf byggist á? Allt logar í illdeilum innan ríkisstjórnarflokkanna vegna tillagna tvíhöfða nefndarinnar í sjávarútvegsmálum. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar til aðstoðar fyrirtækjum í landinu sem ráðherrarnir telja sumir hverjir afar stórtækar, þar með talið afnám aðstöðugjalds, hefur hvorki skilað sér í lægra vöruverði né meiri vinnu. Hallinn á ríkissjóði sem átti að verða 6,2 milljarðar stefnir í 10,5 milljarða þannig að allt er að fara úr böndunum svo sem vænta mátti. Einkavæðingaráformin hafa meira og minna runnið út í sandinn, sem betur fer, enda óraunhæf og sett fram í algjöru umboðsleysi. Menntakerfið, einkum á háskólastigi, er komið með hörgulsjúkdóma vegna langvarandi fjársveltis sem rýrir framtíðarmöguleika ungs fólks og möguleika okkar til að vinna okkur út úr þeim vanda sem við vissulega stöndum frammi fyrir. Fjöldi nemenda, einkum ungar konur, hafa orðið að hverfa frá námi vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á Lánasjóði ísl. námsmanna sl. vor. Handahófskenndur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu hefur skapað mikið óöryggi og er að hlaða upp nýjum vanda á öðrum stöðum í heilbrigðiskerfinu. Þá má nefna að stjórnarhættir hafa verið með eindæmum og hafa einkennst af því að ráðherrarnir sumir hverjir fá alla upp á móti sér með brussugangi og stórum yfirlýsingum sem þeir neyðast svo til að draga til baka. Þá er ónefnt mál málanna á liðnum vetri, samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sem á að mati ríkisstjórnarinnar að verða hið nýja hjálpræði til handa íslenskri þjóð í stað álversins sem enn lætur á sér standa. Rétt í þann mund sem Alþingi er endanlega að afgreiða samninginn um EES er allt á huldu um það hvort þessi draumur stórfyrirtækjanna og miðstýringaraflanna í Brussel verður nokkurn tímann að veruleika. Staðreyndin er sú að lífskjör og framtíð þjóðarinnar eru fyrst og fremst í höndum okkar sjálfra en þar mun aukin samkeppni og valdaafsal til stofnana EES ekki auðvelda okkur leikinn. Góðir áheyrendur. Það er komið í ljós sem við svo sem vissum að á óðali feðranna eru öll skúmaskot full af ryki, drasl í öllum skápum, skán í öllum koppum og heimilisbókhaldið í ólestri. Þótt ekki verði sagt að búsældarlegt sé um að litast á þjóðarheimilinu þessa stundina, ójafnt skammtað, illa farið með lyklavöld, siðferði ráðamanna í lágmarki og stöðugur barlómur og kvein það eina sem frá ráðherrunum heyrist, er engin ástæða til að örvænta. Ríkisstjórnin er fallin á prófinu enda vill meiri hluti þjóðarinnar segja henni upp vistinni samkvæmt skoðanakönnunum. Við búum í landi mikilla möguleika sem við þurfum að nýta enn betur en við gerum. Við þurfum að bretta upp ermar og spýta í lófa, ryðja nýjar brautir, bæta og endurskapa. Við þurfum að svara mörgum spurningum varðandi skipan samfélagsins, jöfnuð, bætta stöðu kvenna og barna og framtíðarsýn sem byggist á jafnvægi manns og náttúru. Líkt og veröldin þarf á nýrri pólitík og nýjum áherslum að halda til að tryggja áframhaldandi líf á jörðinni þurfum við Íslendingar að stokka upp spilin, siðbæta stjórnkerfið og móta okkar framtíð í ljósi þeirrar stöðu sem við okkur blasir. Stjórnvöldum, sem leiða hugann að einhverju mesta spillingarskeiði sögunnar í páfagarði fyrir 500 árum, er hvorki treystandi til að taka á vandamálum nútíðar né framtíðar hvað þá að byggja upp trú og von. Líkt og siðspilling Alexanders páfa VI. átti sinn þátt í umbrotaskeiði í Evrópu kann framferði ríkisstjórnarinnar sömu ættar í bland við aðgerðir og úrræðaleysi að boða mikil tíðindi í íslenskum stjórnmálum. Til þess að þau megi verða þarf þjóðin að veita nýtt umboð til nýrra stjórnenda. Megi það verða sem fyrst. --- Góða nótt.