Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgmn. beggja þd. hafa fjallað sameiginlega um frv. það, sem hér liggur fyrir um breytingu á vegal. nr. 71 30. des. 1963. Sátu samgmrh. og vegamálastjóri einnig fundi n. og veittu margvíslegar upplýsingar um einstök atriði frv. og málið í heild. Höfuðmarkmið þessa frv. er að afla aukinna tekna í Vegasjóð til þess, að unnt verði að ráðast í vegagerðir úr varanlegu efni á næstu árum. Slík vegagerð hófst hér með lagningu Keflavíkurvegarins, og samkv. vegal. frá 1963 skal stefnt að því að leggja þá vegi innan 10 ára með varanlegu slitlagi og tvöfaldri akbraut, sem gera má ráð fyrir, að 1000 bifreiðir aki eftir daglega yfir sumarmánuðina. Um það ríkir enginn ágreiningur meðal Íslendinga, að góðir og fullkomnir vegir eru eitt af frumskilyrðum blómlegs atvinnu-, efnahags- og félagslífs í landinu. Þess vegna hefur þjóðin lagt mikið á sig undanfarna áratugi til þess að vega landið. Segja má, að ein kynslóð hafi unnið það þrekvirki að byggja brýr og leggja vegi um svo að segja allar byggðir þessa stóra en strjálbýla lands. Margir þessir vegir eru að vísu ófullkomnir. Þess vegna er það ekki óeðlilegt, að kröfur komi fram um nýja og betri vegi. En ef þessi kynslóð, sem lagt hefur malarvegina, á líka að byggja vegi úr varanlegu efni, hlýtur það að kosta mikið fé, og þess fjár verður að afla með álögum á þjóðina í einu eða öðru formi. Það er yfirborðslegt hátterni að lýsa stöðugt yfir hátt og í hljóði áhuga sínum á því að steypa eða malbika ísl. vegi, en snúast jafnhliða gegn tillögum um að afla fjár til slíkra framkvæmda. Ástæðulaust er að draga dul á það, að í frv. þessu felast till. um verulega auknar álögur á bifreiðaeigendur í landinu. En þeir hafa eðlilega gert eindregnar kröfur um, að hafizt verði handa um vegagerð úr varanlegu efni, og þeir hljóta einnig að hagnast mest á fullkomnum og greiðfærum vegum. En það er ekki aðeins þörfin fyrir hinar svokölluðu hraðbrautir, sem liggur til grundvallar þessu frv. og þeirri tekjuöflun, sem það felur í sér. Óhjákvæmilegt er að afla aukins fjár til hinna almennu vegaframkvæmda í öllum landshlutum og þá ekki hvað sízt til viðhalds vega, sem stöðugt verður fjárfrekara með lengingu vegakerfisins. Er það annar höfuðtilgangur þessa frv. Það er svo að sjálfsögðu á valdi Alþ. að ákveða með vegáætlun, hvernig tekjuauka skuli skipt milli hraðbrauta og annarra þarfa Vegasjóðs. Ég læt þessi fáu orð nægja um frv. almennt. Samgmn. hafa borizt mótmæli gegn frv. frá Landssambandi vörubifreiðastjóra og Félagi sérleyfishafa, en þar er réttilega vakin athygli á verulega auknum útgjöldum þeirra aðila vegna fyrirhugaðrar tekjuöflunar samkv. frv. Vitanlega má alltaf gera ráð fyrir mótmælum einstakra aðila, þegar nýjar álögur eru á lagðar ekki sízt í landi, þar sem opinberar álögur eru háar fyrir. Í því er þá talin lítil huggun, að álögurnar séu jafnháar eða hærri í öðrum löndum, en slíka hughreystingu reynum við alþm. oftlega að veita þjóð okkar. En kjarni málsins er sá, að krefjist þjóðin mikilla framkvæmda, hvort heldur er í vegamálum eða á öðrum sviðum, verður hún að borga kostnaðinn við þær. Það er fyllilega verjandi að segja: Við hefjumst ekki strax handa um byggingu hraðbrauta. Okkar kynslóð hefur þegar lyft grettistaki í vegagerðum. Næsta kynslóð verður að leggja steinsteyptu og malbikuðu vegina. En það er ekki hægt að segja: Við krefjumst vega úr varanlegu efni, en neitum að afla fjár til þeirra. Samgmn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. n., stuðningsmenn ríkisstj., leggja til, að það verði samþ., en minni hl. er frv. andvígur. Um brtt. þær, sem meiri hl. samgmn. flytur á þskj. 526, vil ég segja þetta: 1. brtt. er um það eitt að setja röð frvgr. í eðlilegra form. 2. brtt., sem er við 2. gr. frv., er um greiðslu gjalds af birgðum tiltekinna vörutegunda, sem til eru í landinu, er l. þessi öðlast gildi. 3. brtt., sem er við 3. gr. frv., felur í sér þá breytingu, að orðinu viðurlög er skotið inn í upptalningu síðustu málsgr. b-liðar. Þessi brtt. skýrir sig sjálf. 4. brtt. er um það, að heimilt skuli að lækka skatta á dísilbifreið, ef skrásetningarmerki hennar hefur verið afhent til geymslu hjá lögreglustjóra í 30 daga samfellt. Almenna reglan hefur áður verið þrír mán. Er hér um að ræða verulega rýmkun þessa ákvæðis eigendum dísilbifreiða í hag. 5. tölul. brtt. á þskj. 526 felur aðeins í sér, að með samþykkt l. þessara skuli falla úr gildi l. nr. 101 22. des. 1965, um breytingu á vegal. nr. 71 30. des. 1963. Þá flytur meiri hl. samgmn. brtt., sem ekki hefur enn þá unnizt tími til að útbýta, að því er ég veit bezt, en þessi brtt. er flutt samkv. ósk samgmrh. og er á þá leið, að aftan við 4. tölul. bætist ný gr. svohljóðandi: 4. mgr. sömu lagagreinar orðist svo: Sé ekki komið með bifreið til skoðunar eða gjöld af henni ekki greidd á réttum gjalddaga, skal lögreglustjóri eftir kröfu skattheimtumanns eða skoðunarmanns stöðva bifreiðina, hvar sem hún hittist, og taka merki hennar til geymslu, svo sem að framan segir. Þessi till. felur aðeins í sér þá breytingu á gildandi ákvæðum, að heimildin til þess að stöðva bifreið og taka merki hennar til geymslu er látin ná yfir vanskil vegna greiðslu gjalda á síðari gjalddaga, en samkv. frv. er ráðh. heimilað að ákveða með reglugerð tvo gjalddaga árlega fyrir þungaskatt. Með fyrrgreindum breytingum leggur meiri hl. samgmn. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Efni þessa stjfrv. er í aðalatriðum það, að afla Vegasjóði tekna umfram þær tekjur, sem hann hefur nú. Áætlað er, að þessar viðbótartekjur, sem Vegasjóður mundi fá samkv. þessu frv., muni nema 109 millj. kr. á yfirstandandi ári, en 180–190 millj. kr. á næsta ári. Eins og hv. frsm. meiri hl. n. drap á, eru alþm. hvar í flokki, sem þeir standa, sammála um það, að mikil þörf sé á aukningu á tekjum Vegasjóðs, enda er það sýnilegt, að verði það ekki. gert, þá muni þjóðvegirnir að meira eða minna leyti ganga úr sér og jafnvel grotna niður vegna skorts á viðhaldsfé annars vegar og hins vegar vegna þess að þá verði ekki haldið áfram uppbyggingu vegakerfisins, eins og þó allir vilja. Um þetta frv. er hins vegar ágreiningur, en ágreiningur er aðeins um það, hvernig eigi að afla fjár til vegamálanna. Ég veit ekki, hvað hv. frsm. meiri hl. n. hefur átt við, þegar hann talaði um það hér áðan, að það væri yfirborðslegt að vilja fá betri vegi, en vilja ekki samþykkja till. um fjáröflun. Ef hann hefur átt við þetta frv., þá er þetta á misskilningi byggt hjá honum, því að brtt. minni hl. n. fela í sér alveg jafnmikla tekjuöflun fyrir Vegasjóð eins og er í frv. sjálfu, þegar frá er liðið þetta ár. Það skortir ekki á vilja okkar í minni hl. n. að afla Vegasjóði eða vegakerfinu í landinu tekna. Við viljum aðeins gera það með öðrum hætti en ríkisstj. og stuðningsmenn hennar. Þarna er stefnumunur á afgreiðslu máls. Ríkisstj. og hennar stuðningsmenn vilja afla Vegasjóði fjár eingöngu með bifreiðasköttum, sköttum á bifhjólum, hjólbörðum, varahlutum og benzíni. Við teljum, að það sé ekki hægt að ganga, a.m.k. eins og sakir standa, lengra í þessu en búið er að gera. En eins og mönnum er kunnugt, þá eru allar tekjur Vegasjóðs nú fengnar með þessum hætti - með slíkum sköttum sem þessum. Við teljum hins vegar, að eins og nú er komið verði ríkissjóður í einu eða öðru formi að taka við og fara að leggja Vegasjóði fé, sem hann nauðsynlega þarf á að halda. Og það eru fleiri en við, sem eru þessarar skoðunar, eins og sést á bréfi frá Landssambandi vörubifreiðastjóra, sem birt er með nál. minni hl. n. Segja þeir þar sitt álit á þessu máli og mótmæla harðlega þessu frv. Þar að auki kom annað bréf í dag svipaðs efnis, þar sem sérleyfishafar hafa margt við þetta frv. að athuga, og ég get ekki látið hjá líða að skýra frá því, að vörubifreiðaeigandi sagði mér, þegar ég var að leggja af stað á þennan fund, að nú stæði til athugun á því, hvort vörubifreiðaeigendur ættu ekki að stöðva akstur og leggja bifreiðum sínum, ef ekki fáist viðunandi breytingar á þessu stjfrv. Ég vil af þessu tilefni leyfa mér að spyrja hæstv. samgmrh.: Hefur hann orðið var við, að slík hreyfing sé á ferðinni, eða er þetta einhver misskilningur hjá þessum vörubifreiðaeiganda, sem skýrði mér frá þessu áðan? Ég get endurtekið það, að þessi vörubifreiðaeigandi skýrði mér frá því áðan, þegar ég var að fara af stað hingað á fundinn, að það væri núna í athugun hjá þeim að stöðva akstur, ef ekki fengjust viðhlítandi breytingar á þessu frv. Ég hef ekkert fyrir mér annað í þessu en þetta, sem þessi eini bifreiðaeigandi skýrði mér frá. Minni hl. n. vill auka tekjur Vegasjóðs ekki síður en ríkisstj. og hennar stuðningsmenn, en hann vill gera það með þeim hætti að þessu sinni, að ríkistekjur af bifreiðum, þ.e. leyfisgjöld, sem gengið hafa til ríkissjóðs hingað til, verði nú afhentar Vegasjóði frá og með 1. jan. 1969. Þá mundi Vegasjóður fá með þeim hætti á því ári og síðar engu minni tekjur en hann á að fá með þessu frv. með þessum skattaálögum, sem felast í þessu frv. Við höfum því fullan hug á því, að að því sé unnið að afla Vegasjóði tekna. Á fundi samgmn. í fyrradag, þar sem hæstv. samgmrh. var viðstaddur, spurði ég hann að því, hvort hann gæti ekki hugsað sér að leita samkomulags um fjáröflun handa Vegasjóði þetta eina ár - 1968, en láta bíða frekari fjáröflun til næsta þings, og hún verði ákveðin þar, um leið og vegáætlun verður gerð til fjögurra ára, og láta þetta fylgjast að. En þessu harðneitaði hæstv. ráðh. Þegar svo var komið, að ekki varð um þokað, hvað þetta snertir, gátu nm. ekki orðið samferða um afgreiðslu þessa máls. 1963 tókust samningar milli ríkisstj. og stjórnarandstöðuflokkanna á Alþ. um ný vegalög. Bifreiðaskattar voru þá hækkaðir, en því fylgdi önnur ráðstöfun, sem var lögð mikil áherzla á af hálfu stjórnarandstæðinga þá og ríkisstj. féllst á. Hún var sú, að ríkissjóður skyldi leggja fram fé til vegamálanna árlega á fjárl., og um þetta var sett sérstök gr. í l., 89. gr. vegal., og þessi gr. er í fullu gildi enn þann dag í dag, því að henni hefur ekki verið breytt. Skyldan hvílir á ríkissjóði að leggja fram þetta fé engu síður en 1964, þegar honum var gert að leggja fram fé samkv, vegáætlun, sem gilti fyrir eitt ár, og nokkru síðar í vegáætlun, sem sett var til fjögurra ára. Fjárframlagið úr ríkissjóði eftir þetta samkomulag 1963 var um 47 millj. kr. á fjárl. 1964 og jafnhátt á fjárl. 1965, en þá gerist það á þessu ári 1965, að þetta framlag er fellt niður úr fjárl. þrátt fyrir samninginn um vegal., þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. samgmrh. á Alþ. um, að þetta framlag yrði alls ekki lægra á næstu árum en þarna var þá ákveðið, og þrátt fyrir það, að Alþ. samþykkti vegáætlun til fjögurra ára með 47 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði hvert ár, og ætti það því að standa svo enn þann dag í dag, því að vegáætlunin er enn í gildi. Ákvæði vegal., hvað þetta snerti, stóð því ekki lengi. Það er að segja í framkvæmd, þó að það standi á pappírnum enn þann dag í dag. Ég býst við, að það hefði komið sér vel nú, hefði þessari reglu verið fylgt, eins og samið var um og sett voru l. um. Þetta var að vísu ekki há upphæð þá - 1965 - 47 millj. kr. miðað við heildartekjur Vegasjóðs þá. Þó nam þetta sem svaraði 1/4, af þeim tekjum Vegasjóðs, sem hann fékk með sköttum. Ef Vegasjóður ætti nú kost á hlutfallslega svipuðu framlagi, þ.e. sem svaraði 1/4 hluta af sköttunum, sem til hans renna, ætti þetta að nema um 111 millj. kr. á næsta ári miðað við, að þessir skattar samkv. frv. verði samþykktir, en náttúrlega minna, ef þeir verða ekki samþ., en há upphæð samt. En hvers vegna féll þetta framlag ríkisins til Vegasjóðs niður? Var það bara vegna þess, að ríkissjóður hafði ekki efni á að greiða þetta til veganna. Nei, það er ekki af því, því að sama árið og ríkisstj. felldi niður þetta framlag var mörg hundruð millj. kr. tekjuafgangur hjá ríkissjóði - mörg hundruð millj. kr. tekjuafgangur, þ.e. á því ári, sem það féll niður - árinu 1966. Ef ég man rétt, ætla ég, að þessar tekjur ríkissjóðs umfram fjárl. hafi numið milli 800 og 900 millj. kr., svo að það hefði ekki verið neitt kraftaverk að leggja fram 47 millj. kr. til Vegasjóðs, eins og upprunalega var ætlazt til. Ég er því þeirrar skoðunar, að það sé ekki ástæðan, að hæstv. ríkisstj. telji ríkissjóðinn ekki færan um að leggja nokkurt fé til vegamála í landinu, heldur hljóti þetta að stafa af því, að hún telur þetta óheppilega leið. Hún telur miklu eðlilegra og æskilegra að leggja allt saman sem skatta á umferðina, skatta á bifreiðarnar og benzínið og það annað, sem til akstursins þarf. En eins og ég gat um áðan, telur minni hl. n., að það sé mjög viðsjárvert að fara slíka leið nema að einhverju ákveðnu marki. Eftir það verði að koma til framlag úr ríkissjóði eða annað, sem jafngildir því. Þess vegna leggur minni hl. n. til, að leyfisgjöld af bifreiðum gangi hér eftir til Vegasjóðs, en fjárþörfinni þetta ár verði mætt með lántöku, og er önnur till. okkar um þetta efni á þskj. 528, þar sem lagt er til, að ríkisstj. verði heimilað að taka lán til greiðslu á kostnaði við vegaframkvæmdirnar 1967 og 1968 allt að 109 millj. kr. eða sömu upphæð og gert er ráð fyrir í þessu frv., að til þess þurfi. Við lítum auk þess svo á, að eins og nú er ástatt í landinu - ekki aðeins hjá einstaklingum og atvinnufyrirtækjum, heldur almenningi - eins og árferðið er núna, sé það mjög varasöm stefna að leggja enn skatta ofan á það, sem fyrir er, á bifreiðar eða á umferðina í landinu, því að allir vita, að þeir, sem stunda akstur, hvort sem það er með vörubifreiðum eða öðrum bifreiðum, borga ekki þessa skatta úr eigin vasa. Auðvitað leggja þeir alla þessa skatta á þjónustuna, á flutningsgjöldin, og þetta kemur þar af leiðandi niður á öllum þeim, sem þurfa á flutningum að halda, og það eru nú orðið æðimargir landsmenn, ef ekki flestir, þar sem vöruflutningar á landi færast nú mjög í vöxt - svo mjög, að það eru orðnir miklu meiri flutningar með vörubifreiðum út um landið en með skipum Skipaútgerðar ríkisins. Afleiðingar af því að stórhækka skatta á þessum farartækjum hljóta því að verða þær að auka á rekstrarkostnað atvinnufyrirtækja, hækka verðlag nauðsynja og auka verðbólguna. En manni hefur skilizt, að það væri frekar þörf á því að sporna við slíku, eins og nú er ástatt. Hæstv. samgmrh. lét orð um það falla við 1. umr. þessa máls, að ætti ríkið að fara að leggja fé til Vegasjóðs, yrði að hækka aðra skatta til þess að hæta ríkissjóði það upp. Hvernig fór ríkissjóður þá að 1964 og 1965, þegar hann lagði fram fé til vega? Einhvern veginn gat hann það þá, og það var ekki á hæstv. ríkisstj. að heyra, þegar hún samdi um þetta atriði við andstöðuflokkana, að ríkissjóður gæti það ekki. Nei, þvert á móti. Fjárl. voru þó ekki nema 2.700 millj. kr. 1964, þegar þetta framlag var á fjárl. til Vegasjóðs. Þau voru ekki nema 3.500 millj. kr. árið eftir - 1965, þegar þetta framlag var einnig á fjárl. En núna - 1968 - þegar fjárl. eru orðin um 6 þús. millj. kr., er ekki hægt að fá neitt framlag úr ríkissjóði. Ég held það séu heldur veik rök að halda því fram, að þessar skattaálögur þurfi að koma til, vegna þess að ríkissjóður geti ekki lagt fram einhvern hluta af því fé, sem Vegasjóður þarf. Eins og ég nefndi, voru umframtekjur ríkissjóðs svo miklar eitt árið og reyndar fleiri ár, að það hefði ekki þurft að koma til neinnar sérstakrar skattlagningar á almenning til fjáröflunar fyrir ríkissjóð, þó að þetta framlag hefði haldizt í vegáætlun eins og það var ákveðið. Að lokum hvað þetta snertir, má enn minna á það, að hæstv. ríkisstj. hefur talið sig geta lækkað ríkisútgjöld á þessu ári um 139 millj. kr. Það bendir til þess, að hún hafi alltaf getað það og ekki síður á velgengnisárunum, sem voru hér áður. Hún hlýtur því að hafa vanrækt þennan sparnað, sem hún hefur tekið upp nú, og sennilega má alltaf spara eitthvað og meira en enn er komið fram. Auðvitað verður að reyna að lækka ríkisútgjöld til þess að geta fullnægt brýnustu þörfum eins og því að koma á viðunandi vegakerfi í landinu. Hæstv. samgmrh. ræddi nokkuð um þær stórframkvæmdir í vegamálum, sem átt höfðu sér stað á undanförnum árum. Þetta er alveg rétt hjá honum. Það hafa átt sér stað mikilsverðar framkvæmdir í vegamálum á einstökum vegarköflum í landinu á undanförnum árum, og eru það fyrst og fremst Reykjanesbraut, Siglufjarðarvegur, Ennisvegur, Múlavegur og nokkrir vegakaflar á Vestfjörðum. Þetta voru mikilsverðar framkvæmdir og til stórbóta. En fyrir hvaða fé var þetta gert? Var það fyrir ríkisframlag? Var það ríkissjóður, sem byggði upp þessa kafla með sínu eigin fé? Nei, þetta var svo að segja allt geit fyrir lánsfé - svo að segja allt. Nú getur verið nauðsynlegt, eins og ég hef áður sagt, og mjög hagkvæmt að taka lán til vegagerðar, enda verða þau væntanlega tekin að einhverju leyti framvegis eins og á undanförnum árum. En það verður að hafa það jafnframt í huga, að með því er verið að fresta til næstu ára greiðslu þessara framkvæmda, og það verður að sjá það fyrir, um leið og lán eru tekin, að möguleikar séu til þess að greiða vexti og afborganir af þessum lánum. Vegaskuldir um síðustu áramót voru um 390 millj. kr., þegar með eru taldar þær hækkanir á lánunum, sem stafa af gengislækkuninni, því að sum lánin eru í erlendri mynt. Önnur lán eru vísitölutryggð, og vextir og afborganir af þeim hækka í samræmi við það, sem vísitala byggingarkostnaðar hækkar. Við vitum því ekki, hvað þarna getur komið til viðbótar við þær fyrri greiðslur, sem verið hafa á þeim lánum. En hvaða fé hefur Vegasjóður til þess að greiða með vexti og afborganir af lánum? Hann hefur ekkert fé til þess annað en nýbyggingaféð, fjárveitinguna til nýrra þjóðvega. Af henni verður að taka þessar greiðslur, hverjar sem þær eru, vexti og afborganir af lánum. Þegar vegaskýrslan var til umr. hér fyrr á þessu þingi, spurði ég hæstv. ráðh. m.a. um það, hversu miklar mundu verða afborganir og vextir af vegalánum á árinu 1968. En því miður fékk ég ekkert svar við því. Ég varð því að gizka á þetta og taldi, að þær mundu verða 64–67 millj. kr. á þessu ári. Nú hefur komið svar við þessu hjá hæstv. ráðh. í ræðu hans við 1. umr. þessa máls. Og þá segir hann, að þessi upphæð sé 641/2 millj. kr. En fjárveitingar til nýbygginga vega, sem á að greiða þessa upphæð með, eru á þessu ári ekki nema 571/2 millj. kr. Hún er 7 millj. kr. minni en skuldin, sem á að greiða. Ég sagði það þá, og ég segi það enn, að það þarf sérstakan snilling til þess að geta borgað 641/2 millj. kr. með 571/2 millj. kr. M.ö.o., allt nýbyggingaféð fer til þess að borga vexti og afborganir af skuldum - og dugar ekki til. Þannig er ástandið orðið núna. Og af hverju er þetta? Af því að menn freistuðust til þess að taka lán til vega án þess að auka fjárveitinguna til nýbygginga vega til þess að geta staðið undir öllum þessum greiðslum og nýbyggingunum að auki. Vegna þess að þetta var ekki gert, er nú allt komið í sjálfheldu, og þetta frv. er m.a. til þess að losna úr þessari sjálfheldu. Þm. spurðu hæstv. ráðh. að því í vetur, þegar vegaskýrslan var til umr., hvað mundi verða unnið fyrir mikið lánsfé í vegum á yfirstandandi ári. Var þá jafnvel spurt um einstaka vegi, hvort yrði unnið í þeim fyrir það lánsfé, sem ráðgert var í vegáætluninni, en hæstv. ráðh. kvaðst ekki geta svarað þessu á því stigi málsins. Þegar ég kom á fund samgmn. í fyrradag og hæstv. ráðh. var þar staddur, spurði ég hann enn að þessu, því að ég taldi það mikils virði að fá að vita það, hvað yrði unnið um landið allt fyrir mikið lánsfé að byggingu nýrra vega. Hæstv. ráðh. svaraði því, að hann gæti enn ekki svarað þessu, af því að framkvæmdaáætlun ríkisstj. lægi ekki fyrir. En svo kom hæstv. dómsmrh. í sjónvarpið í gærkvöldi. Þeir komu nú reyndar tveir ráðh. í sjónvarpið í gærkvöldi; þeir eru nefnilega farnir að verða þar álíka tíðir gestir og steinaldarmennirnir. Hæstv. dómsmrh. skýrði svo frá í viðtali í sjónvarpinu, að framkvæmdaáætlunin lægi fyrir og hún yrði lögð fyrir þingið núna eftir páskana. En þótt ekki hafi fengizt enn svör við því, fyrir hvað mikið lánsfé verði unnið á komandi sumri við nýbyggingu vega, felst samt svar í öðrum upplýsingum hæstv. ráðh. sem fram kom í umr. um daginn. Hann sagði nefnilega, að vextir og afborganir af vegalánum mundu fara lækkandi á komandi ári. Hvað þýðir það? Það þýðir það, að það verða ekki tekin fleiri lán eða a.m.k. ekki meiri lán en sem nemur afborgunum, því að vextir og afborganir geta ekki lækkað, ef lánin hækka. Ég held, að með þessum upplýsingum hæstv. ráðh. hafi þm. fengið svar við því svona í aðalatriðum, hvort það verði unnið að vegum í kjördæmunum þeirra fyrir lánsfé 1968, eins og ráðgert var í vegáætluninni, eða ekki. Mér skilst, að það muni verða af skornum skammti, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni. En vonbrigðum hlýtur það að valda, þegar menn hafa það fyrir sér í vegáætlun, að í þessum og þessum vegi skuli unnið fyrir 1–11/2 millj. kr., 2–3 millj. kr. sumarið 1968, og svo verður það alls ekki gert. Til hvers er nú þessi kafli vegáætlunarinnar orðinn, ef þannig verður haldið á málunum hér eftir, eins og nú fer að verða. Ég held það hefði verið miklu nær að vera ekki með þessar samþykktir í vegáætlun í fyrra; það er nefnilega ekki nema tæpt ár, síðan hún var samþ. - vegáætlunin endurskoðuð. Það hefði verið betra að vera ekki með þessar áætlanir, að unnið skyldi við nýja vegi fyrir lánsfé upp á 288 millj. kr. á tveimur árum, þegar útkoman er svo að verða þessi. Hæstv. ráðh. gat þess, eins og ég hef áður nefnt, að á næsta ári mundi sú tekjuviðbót, sem Vegasjóður fengi samkv. þessu frv., verða um 180–190 millj. kr. Nú liggur ekkert fyrir um það, hvernig á að nota það fé eða neitt fé Vegasjóðs, því að vegáætlun verður ekki samin fyrr en á næsta þingi. En hæstv. ráðh. var samt með nokkrar hugleiðingar um það, hvernig sér dytti í hug, að þessi tekjuviðbót skiptist á milli framkvæmdanna. Hann fullyrti ekkert um það. Hann nefndi þetta sem sínar hugmyndir um, hvernig maður gæti hugsað sér að skipta þessum 190 millj. kr., sem nú ættu að koma til viðbótar á næsta ári. Og hann nefndi, að til hraðbrauta færu 110 millj. kr., en til stórframkvæmda annars staðar, eins og ég held hann hafi orðað það, færu um 80 millj. kr. Ég verð að segja það, að það er auðvitað hægt að gera þetta. Ég sé ekki, að það sé neitt til fyrirstöðu, að hraðbrautir fái af þessari upphæð 110 millj. kr., og ég álít, að það væri mjög æskilegt, að það væri hægt, því að svo aðkallandi er það að koma á hraðbrautum, þar sem umferðin er mest í landinu. En hitt er mér óljósara, hvað er átt við með 80 millj. kr. til stórframkvæmda annars staðar. Hvað verður þá til hinna smærri framkvæmda annars staðar, ef öll viðbótin á að fara í þetta og þegar jafnframt verður að taka af þessu nýbyggingafé 65–70 millj. kr. á ári í afborgun og vexti af lánum? Mér er þetta ekki ljóst. Ég er alls ekki að andmæla þessari hugmynd hæstv. ráðh. - alls ekki. En maður verður náttúrlega að gera sér grein fyrir því samt, hvort þetta kemur þá eitthvað óþægilega við aðrar aðkallandi og nauðsynlegar vegaframkvæmdir í landinu, því að ekki eru hraðbrautirnar þó nema sáralítill hluti af vegalengd þjóðveganna alls. Samkv. þessum upplýsingum um tekjuaukninguna með þessu frv. ættu heildartekjur Vegasjóðs á næsta ári að geta orðið um 530 millj. kr., eins og hæstv. ráðh. nefndi réttilega. Við skulum hugsa okkur, að þetta verði gert - 110 millj. kr. verði látnar í hraðbrautir. Þá eru 420 millj. kr. eftir til allra annarra framkvæmda í vegamálum á því ári. Mönnum finnst nú þetta kannske allsæmileg upphæð, en við skulum gera okkur grein fyrir henni með því að bera það saman við fjármagnið, sem var úr að spila á árinu, sem leið; ég held við áttum okkur bezt á því. Á árinu, sem leið, voru tekjur Vegasjóðs samkv. vegáætlun 427.6 millj. kr., en auk þess voru notaðar umfram vegáætlun 30 millj. kr., sem nú eru í skuld og á að greiða með þeim tekjum, sem hér eru ráðgerðar, og loks var unnið fyrir lánsfé í vegum í fyrra fyrir 571/2 millj. kr. Raunverulega var þá varið til vegamála á árinu í fyrra 515 millj. kr. En það fór sama og ekkert af því í hraðbrautir. Ég held ég muni það rétt, að það hafi verið um 10 millj. kr. Það fór í allt annað. En hvernig lítur dæmið þá út 1969? Eigum við þá að verja 420 millj. kr. í framkvæmdir utan hraðbrauta næsta ár, sem við höfðum 505 millj. kr. til í fyrra? Eigum við virkilega að hafa 85 millj. kr. minna fé úr að spila á næsta ári? Þetta sýnir ekkert annað en það, að hraðbrautir eru það mikil fyrirtæki og það dýr fyrirtæki, að það verður að afla miklu meira fjár en jafnvel er gert ráð fyrir í þessu frv., svo að viðunandi sé, því að ég hugsa, að enginn okkar vilji minnka framkvæmdir annars staðar á landinu, þó að við byrjun á hraðbrautum. Og hvernig á þá að fara að, ef við viljum ekki minnka framkvæmdirnar annars staðar - utan hraðbrautanna? Erum við þá ekki komnir í sama farið aftur, þ.e. að taka lán; ég er hræddur um það. Það hefur nokkuð borið á góma, hvað muni kosta hver km í hraðbraut, og hæstv. ráðh. nefndi við 1. umr. þessa máls upphæðina - 5 millj. kr. Það væri hægt að hugsa sér, að það kostaði 5 millj. kr. hver km. Hann fullyrti ekkert annað en það, að það mætti gera áætlun um það. Vegamálastjóri var um þetta spurður á fundi samgmn., og hann vildi engu um þetta svara. Hann sagði, að það gæti vel farið svo, að það kostaði ekki nema 5 millj. kr. hver km, en kostnaðurinn gæti líka orðið miklu meiri en þetta. Og eftir því sem mér skilst, mun hver km í Reykjanesbraut hafa kostað eitthvað yfir 7 millj. kr., og þó er hún byggð, þegar allt var ódýrara en nú er. Ég held, að það sé mjög óvarleg áætlun að hugsa sér km á 5 millj. kr. að meðaltali í hraðbraut. Það væri nær að áætla 7 millj. kr. ef ekki meira. Ég minnist þess líka úr vegaskýrslu ríkisstj. fyrir 1967, að þar er sagt frá undirbúningi hraðbrautar milli Blesugrófar og Breiðholts, það hafi verið undirbyggður 1 km og hann muni hafa kostað 8 millj. kr. - undirbyggingin að 1 km hafi kostað 8 millj. kr. Annars get ég ekki látið hjá líða að drepa á það um leið, að mér kemur það einkennilega fyrir sjónir, að vegur úr Blesugróf upp í Breiðholt tilheyri Vegasjóði. Hvernig sem á því stendur, er í vegáætluninni, sem nú er í gildi, heimild til að taka 8 millj. kr. lán til þessa vegar. Blesugróf er sannarlega ekki annað en partur af Reykjavík, og Breiðholt er heldur ekkert annað en partur af Reykjavík. Hvernig getur vegur milli Blesugrófar og Breiðholts komið Vegasjóði við? Reykjavík og allir kaupstaðir landsins fá sitt fé úr Vegasjóði sérstaklega - 121/2%, sem þeir eiga að leggja fyrir sína þjóðvegi. Ég get ekki skilið það á annan veg en svo, að hér sé hreinlega um gatnagerð að ræða í Reykjavík. En það á ekki að koma Vegasjóði við. Ég vil þá víkja með örfáum orðum að viðhaldsfénu, viðhaldskostnaði á þjóðvegum. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að á árinu 1968 verði viðhaldsféð aukið um 17.3 millj. kr. frá því, sem það er í vegáætlun. Vegamálastjóri upplýsti það á fundi samgmn., að þessi hækkun - þessar 17.3 millj. kr. - mundu ekki endast meira en sem svarar þeim verðhækkunum, sem stafa af gengislækkuninni. Þetta er því ekki raunveruleg hækkun. Þetta er aðeins til þess að mæta áhrifum gengislækkunarinnar. Við megum reikna með því, að viðhaldsféð á yfirstandandi ári miðað við sama verðlag og í fyrra verði eins og það er sett upp í vegáætluninni, þ.e. 145.2 millj. kr. Þarna er því ekki um raunverulega hækkun að ræða nema til að mæta dýrtíð. En í fyrra var þó varið til vegaviðhalds 160 millj. kr., þ.e. 139 millj. kr. á vegáætlun og 21 millj. kr. er var greidd þar að auki. Ég fæ því það út úr þessu dæmi, að viðhaldsfé eigi að verða raunverulega um 15 millj. kr. minna á þessu árí en það reyndist í fyrra. Þetta finnst mér heldur slæm tíðindi, því að ég veit ekki annað en menn séu yfirleitt sammála um það, að viðhaldi þjóðveganna í landinu sé ákaflega ábótavant, svo að þjóðvegir, sem heita svo, eru lítt færir, ef rigningar ganga, og slíkra vega þarf ekki lengi að leita t.d. á Vestfjörðum. En verður þá viðhaldsféð aukið á næstunni? Mér sýnist nú erfiðar horfur um það, en það getur enginn um þetta sagt, fyrr en kemur að því að semja vegáætlun. Mín persónulega skoðun er sú, að það mundi ekki veita af að auka viðhaldsféð um 40% - ég vil segja 50%, ef vel ætti að vera til þess að hafa viðhlítandi þjóðvegi í landinu. En þá fer vandinn að vaxa og möguleikarnir að rýrna fyrir því, að við getum lagt í stórvægilegar framkvæmdir í hraðbrautum, eins og við viljum þó og þurfum að gera. Ég mun ekki, herra forseti, orðlengja þetta mikið meira. Ég get skilið það, að það er óheppilegt, að málið verði lengi til meðferðar hér í þinginu. Þáð er þess eðlis. En ég vil endurtaka það álit okkar í minni hl. n., að við getum ekki fallizt á að samþykkja þetta frv. í því formi, sem það er. Við teljum, að skattaálögur umfram þær, sem nú ganga til Vegasjóðs, geti ekki komið til greina eins og árferðið er nú og ástand yfirleitt. Slíkar álögur mundu auka á verðbólguna. Þær mundu auka rekstrarkostnað atvinnufyrirtækja og hækka verðlagið og þar með framfærslukostnað manna. Við teljum hins vegar, að það beri að láta Vegasjóði í té leyfisgjöld af bifreiðum, sem mundu strax frá byrjun næsta árs nema álíka mikilli upphæð og nú er ætlazt til að auka við með sköttum. Við teljum, að þetta sé vel fært - ekkert síður nú en fyrir 5 árum, en fjárframlag úr ríkissjóði kom til, og auk þess eru þessi leyfisgjöld ekki meira en 1/5 til 1/4 hluti af þeim 700–800 millj. kr. tekjum, sem ríkissjóður tekur nú af innflutningi bifreiða, benzíni, hjólbörðum og varahlutum - og í söluskatti þar að auki, eins og öllum er kunnugt. Fjárþörf Vegasjóðs á þessu ári teljum við hægt að leysa í bili með lántöku að því leyti, sem það er nauðsynlegt eða aðkallandi, og er þetta innihaldið í brtt. okkar á þskj. 528.



Herra forseti. Þetta frv. er aðallega rökstutt með því af hálfu hæstv. samgmrh. og ríkisstj., að með því sé verið að undirbúa mjög víðtækar áætlanir um lagningu hraðbrauta á næstu árum - mjög stórfelld áform, sem hæstv. ráðh. hefur gert nokkra almenna grein fyrir. Hann hefur þar rætt um upphæðir eins og 1500 millj. kr. á tiltölulega skömmum tíma. Ég held, að við þurfum að gera okkur það ljóst, að áform eins og þessi eru að sjálfsögðu háð því, að hin almenna þróun efnahagsmála og atvinnumála í landinu sé slík, að við getum lagt svo mikla fjármuni í þessar þarfir. En mér finnst algjörlega skorta þessa undirstöðu í málflutningi hæstv. ríkisstj. Mér varð sérstaklega hugsað til þess í gær, þegar ég hlýddi á einkar fróðlega, skemmtilega og íhugunarverða ræðu, sem hæstv. forsrh. flutti hér um atriði, sem tengd eru stjskr., að það hefur skort mjög á það í vetur, að þessi hæstv. ráðh. hafi á sama hátt gert grein fyrir þeim nærtæku verkefnum, sem eiga að vera aðalstörf hans. Það er verkefni hæstv. ráðh. að leggja hér á ráðin fyrir hönd ríkisstj. um þróun efnahagsmála og atvinnumála. En þótt þingið hafi nú setið að störfum í næstum því hálft ár, minnist ég þess ekki að hafa heyrt þennan hæstv. ráðh. gera grein fyrir þeim vandamálum af sama skýrleika og á jafníhugunarverðan hátt og hann gerði grein fyrir sögulegum vandamálum í ræðu sinni hér í gær. En þetta er auðvitað algjört meginatriði í sambandi við framtíðaráform eins og lagningu hraðbrauta. Og það er ekki nóg með það, að hæstv. forsrh. og aðrir ráðh. hafi verið mjög þagmælskir um þessi undirstöðuatriði í störfum ríkisstj., heldur hafa verk þeirra sýnt, að þeir vita ekki, hvernig þeir eiga að halda á málum. Störf okkar hér í vetur hafa að miklu leyti snúizt um það að vera að ákveða hvers kyns ráðstafanir, sem einatt hafa rekið sig hver á aðra. Í þingbyrjun tókum við til við frv. um efnahagsaðgerðir, sem að sögn hæstv. forsrh. átti að koma í veg fyrir gengislækkun. Þessu næst kom svo gengislækkunin og átti samkv. skýringunum að koma í veg fyrir styrki og uppbætur. Þar á eftir komu svo styrkir og uppbætur. Við höfum þrívegis farið ofan í fjárl., sem breytt var mjög stórlega hverju sinni. Við höfum að undirlagi hæstv. ríkisstj. fellt niður ákvæði um vísitölugreiðslur á kaup, en síðan hefur ríkisstj. fallizt á vísitölugreiðslur á kaup að sínu leyti. Þannig gæti ég rakið dæmin eitt af öðru. En á meðan sjálf undirstaðan í athöfnum hæstv. ríkisstj. er þvílíkt ráðleysi, fæ ég ekki séð, að hægt sé að festa allt of mikinn trúnað á hugmyndir um hagnýtingu á einum til tveimur milljörðum kr. á næstunni til vegalagningar í landinu. Vegir, bifreiðaeign og bifreiðaakstur eru allt saman þjónustustarfsemi, og því aðeins getum við rækt þá þjónustustarf- semi eins og nauðsynlegt er, að sjálf undirstaðan atvinnuvegirnir og efnahagskerfið - sé það öflugt, að nægilegt fé verði aflögu til slíkra þjónustuverkefna. En ástandið í atvinnumálum er engan veginn á þá leið, eins og við vitum. Það eru ekki nema nokkrir dagar, síðan stjórnarflokkarnir í Ed. felldu frv. Alþb.-manna um, að hafizt yrði loksins handa um endurnýjun togaraflotans. Við vitum allir, hvernig ástatt er með bátaflota okkar eða frystiiðnaðinn. Við höfum lesið það í blöðunum að undanförnu, að frystihúsin neiti að taka á móti karfa. Allt er í óvissu um það, hvernig síldveiðum verður háttað í sumar. Ég held, að það hefði verið ákaflega mikil nauðsyn, að hæstv. forsrh. hefði flutt meiri háttar ræðu hér í þingi, áður en hann sendi þingið heim, til þess að gera grein fyrir því, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að leysa þessi nærtæku og stórfelldu vandamál, þ.e. ef hæstv. forsrh. telur sig hafa jafngóð tök á því viðfangsefni og hann reynist hafa á sögulegum viðfangsefnum. En allt umtal um hraðbrautalagningu svífur gersamlega í lausu lofti, nema þessi undirstaða sé algerlega traust. Þetta verðum við allir að horfast í augu við. Um sjálft frv., sem hér liggur fyrir, ætla ég ekki að ræða sérstaklega eða einstaka liði þess. Það hefur verið gert ítarlega, og komið hafa fram ýmsar markverðar röksemdir. Ég vil benda þm. sérstaklega á röksemdir þær, sem koma fram frá samtökum vörubifreiðastjóra. Mér sýnist þeir færa fram mjög sterk rök, sem þm. beri að taka tillit til. En það var eitt atriði annað, sem mig langaði til að ræða örlítið við hæstv. samgmrh. einmitt í sambandi við áformin um hraðbrautir og erlendar lántökur til þeirra. Hæstv. ráðh. hefur greint svo frá, að hann geri sér vonir um, að hægt verði að fá 40% lán hjá Alþjóðabankanum til slíkra framkvæmda. Ef gert væri ráð fyrir 1500 millj. kr. framkvæmdum, ætti lánið að geta orðið 600 millj. kr. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. sagt oftar en einu sinni bæði hér innan þings og utan, að skilyrði þess, að hægt væri að fá erlend lán til slíkra framkvæmda, væri, að verkið væri undirbúið af erlendum verkfræðingum. Ég hygg, að í sambandi við þessa vegáætlun hafi hæstv. ráðh. eða starfsmenn hans haft samband við danskt fyrirtæki, KAMPSAX. Og mér skilst, að gert sé ráð fyrir því, að þessu erlenda verkfræðifyrirtæki verði greiddar býsna háar upphæðir til þess að sinna þessum verkefnum - margar millj. kr. Nú hef ég aldrei fengið fullnægjandi skýringu á því, hvers vegna það er talið rétt og nauðsynlegt að ganga fram hjá okkar eigin sérfræðingum á þessu sviði. Þegar hæstv. ráðh. vék að þessu í útvarpi fyrir rúmu einu ári, gerði félag ráðgjafarverkfræðinga íslenzkra aths. við þessi ummæli ráðherrans og vefengdi þar sérstaklega, að það væri nauðsynlegt að láta erlenda verkfræðinga annast undirbúning verka, ef hægt ætti að vera að fá til þeirra lán frá erlendum lánastofnunum. M.a. var komizt svo að orði í þessari aths. félags ráðgjafarverkfræðinga: „Þessi ummæli ráðherrans eru villandi, og má í því sambandi benda á, að til virkjunar Laxár á árinu 1952–53 fengust erlend lán, og höfðu þó íslenzkir verkfræðingar staðið að undirbúningi þess verks. Til hitaveituframkvæmda Reykjavíkurborgar hafa fengizt lán úr Alþjóðabankanum, en undirbúning þeirra framkvæmda önnuðust íslenzkir verkfræðingar. Til Keflavíkurvegar fengust að hluta erlend lán, og var þó undirbúningur hans innlendur. Að vísu hafa útlendir verkfræðingar annazt undirbúning Búrfellsvirkjunar og Straumshafnar, en þar með er ekki sagt, að ekki hefði mátt fela þann undirbúning íslenzkum verkfræðingum eða að þeir hefðu ekki verið færir um að sjá um hann. Það hlýtur að vera hagsmunamál þjóðarinnar að nýta innlendan vinnukraft á þeim sviðum, þar sem hann er tiltækur. Að því er varðar tæknilegan undirbúning verka, er staðþekking mikils virði, og ætla má, að íslenzkir verkfræðingar séu íslenzkum staðháttum að öðru jöfnu betur kunnugir en erlendir starfsbræður þeirra. Kostnaður við undirbúninginn verður minni, ef hann er gerður hér innanlands, og Íslendingurinn skilar allverulegum hluta hans til ríkis og bæja í sköttum, en slíku er ekki til að dreifa, þegar leitað er til erlendra aðila.“ Þannig komst félag ráðgjafarverkfræðinga að orði í fyrra í aths. um það, þegar hæstv. ráðh. taldi, að undirbúning að vegáætlun yrðu erlendir verkfræðingar að vinna. Og það má minna á ýmis fleiri mannvirki, sem veitt hefur verið til erlent lánsfé, sem undirbúin voru af íslenzkum aðilum, og samt hafa fengizt til þeirra lán á greiðan hátt, t.d. Grímsárvirkjun, Mjólkárvirkjun, Fossárvirkjun í Bolungarvík o.fl. Ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi tekið upp ákaflega háskalega stefnu, að því er varðar íslenzka sérfræðinga - ekki sízt verkfræðinga og verktaka. Alls konar verkefni á þeim sviðum hafa verið opnuð fyrir útlendingum algerlega að óþörfu - a.m.k. oft og einatt. En við skulum gera okkur það ljóst, að einmitt verkmenning og sérþekking eru ákaflega þýðingarmiklar undirstöður í hverju þjóðfélagi. Og ef við látum innlend verktakafyrirtæki og innlenda verkfræðinga lenda undir í samkeppni við útlendinga, erum við að brjóta niður mikilvæga þætti í þjóðfélagi okkar. Þetta er án efa mjög mikilvægt atriði, og ég vil beina því mjög eindregið til hæstv. samgmrh., að hann íhugi á nýjan leik gaumgæfilega, hvort ekki er bæði fært og sjálfsagt að láta íslenzka aðila undirbúa áætlanir um hraðbrautir, ef svo vel tekst til, að þróun atvinnumála og efnahagsmála verði slík, að unnt verði að framkvæma þessi áform á næstu árum, eins og við vonum að sjálfsögðu allir.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér er til umræðu, er lagt til að gera breyt. á 1. mgr. 32. gr. vegal., sem felst í því, eins og fram kemur í aths. við frv. þetta, að eðlilegt þykir, eins og þar stendur, að gera þá breyt. á framlagi Vegasjóðs til lagningar vega í kaupstöðum og kauptúnum, að það sé ekki greitt af þeim tekjum sjóðsins, sem ganga til framkvæmda við hraðbrautir. Ég ásamt hv. 7. þm. Reykv. leyfum okkur að flytja brtt. við 4. gr. frv., þar sem niðurlagi þeirrar gr. er breytt og í stað þess, að gert er ráð fyrir, að áður en skipting fer fram milli ríkisins og kaupstaðanna, sé undanskilið það fjármagn, sem varið er til framkvæmda, en ráðh. sé hins vegar heimilt að undanskilja þær tekjur vegamála, sem varið er til framkvæmda við hraðbrautir. Það geta af eðlilegum ástæðum verið full rök fyrir því að undanskilja þær tekjur, áður en skipting fer fram. En hins vegar engan veginn ætíð ástæður til þess, og þess vegna höfum við, hv. 7. þm. Reykv. og ég, leyft okkur að flytja þessa brtt., þ.e. að í stað þess, að tekjurnar séu undanskildar, sé ráðh. heimilt að undanskilja þær. Við flytjum því þá brtt. skriflega, að í stað orðanna „þó að undanskildum tekjum vegamála til framkvæmda við hraðbrautir“ í niðurlagi gr. komi: „Ráðherra er þó heimilt að undanskilja tekjur vegamála, sem varið er til framkvæmda við hraðbrautir.“ Ég ætla, að hæstv. vegamálaráðh. sé þessari till. ekki andvígur. Honum er í henni falin heimild til þess að gera það, sem farið er fram á í frv. En við töldum eðlilegra, að hér væri aðeins um heimild að ræða, en ekki skyldu.



Herra forseti. Mig langar til þess að koma með eina fsp. til hæstv. samgmrh.: Hvers vegna er bifreiðaeigendum ekki gefinn kostur á því ári tillits til stærðar bifreiðarinnar að setja í bifreið sína ökumæli og greiða eftir honum? Hvers vegna þarf að miða við, að bifreiðar þurfi að vega yfir 5 tonn? Það er vitað, að bæði ýmis fyrirtæki og bændur eiga dísilbifreiðar, sem eru 2–4 tonn og þessar bifreiðar eru margar hverjar ekki mikið notaðar. Ég get ekki séð annað en það sé í raun og veru brotinn á þeim réttur með þessu móti. Hvers vegna þarf að miða þarna við 5 tonn? Sannleikurinn er sá, að einmitt stærri bifreiðar eru þær bifreiðar, sem yfirleitt keyra gegn gjaldi eða eru í flutningum og koma þessu gjaldi í raun og veru yfir á aðra með hækkuðum töxtum á flutningsgjöldum en þessi minni fyrirtæki og t.d. bændur verða alveg að bera þetta sjálfir, og ég sé ekki annað, ef þessi lög verða samþ. svona, en þá verði þeir beinlínis neyddir til þess að leggja sínum bifreiðum. Og hvað hefst út úr því? Ég vil hérna mælast til þess í fullri vinsemd, að ráðh. athugi þetta. Þarna er kannske ekki um mjög stóran hóp að ræða, en þó nokkuð marga, og þetta kemur mjög illa við þá a.m.k. í mínu héraði. Það munu vera hér á Suðurlandi líka ýmsir bændur, sem eiga svona bifreiðar og nota þær að mestu leyti á túnum, og þetta er tilfinnanlegur skattur, þegar þetta er komið upp undir 30 þús. kr. gjald fyrir svona bíla. Það hefur komið fram og þarf ekki um það að ræða mikið, að það er mikil óánægja hjá þeim mönnum, sem eiga þessa bíla, yfir þessu frv. Þetta er þungt gjald, sem á þeim lendir. Það er t.d. gúmmí, sem kostar nú 10 þús. kr. Það mun kosta, eftir að þessi lög öðlast gildi, 12.500 kr., og þá kostar gangurinn undir þessa stærri bíla a.m.k. 15 þús. kr. meira en áður. Við þetta bætist svo það, að því er mér skilst, að menn, sem hafa borgað um 20 þús. kr. í skatta af þessum bílum, eiga að borga fast að eða yfir 40 þús. kr. núna, þannig að þetta virðist vera allmikill skattur á þessa menn, en auðvitað fer þetta allt saman - eða að miklu leyti - aftur út í verðlagið. Ég verð að segja það, að mér finnst ekki ára þannig, að það komi í raun og veru til mála að koma með nýja skatta á þjóðina, eins og útlitið er í dag.



Herra forseti. Það er vitanlega eðlilegt, að menn líti misjöfnum augum á þetta frv. og þá skatta, sem í því felast. Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 5. þm. Norðurl. e., þá getur vel verið, að sumir eigi erfitt með að greiða þessa skatta. Ég skal ekki gera lítið úr því, en í sambandi við fsp. hans um gjaldmæla og um það, af hverju þeim, sem eiga bíla undir 5 tonnum, væri ekki heimilað að greiða eftir mæli, þá er því til að svara, að ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um það, hvort mælar verða yfirleitt settir í bifreiðar. Einnig er það að skatturinn er tiltölulega hærri á stóru bílunum og minni fyrirhöfn við þá að eiga, þar sem þeir eru færri, heldur en ef þetta ætti að ná til allra minni bíla. Þegar hv. þm. er að tala um bændur, þá efa ég það ekki, að sumir eiga erfitt með að borga þetta, en af bifreiðum, sem bændur nota helzt, jeppunum - er skatturinn ekki 25–30 þús., heldur 14.500 kr., og skattur á slíka bíla hækkar um 31%, en fer í allt að 100% af stærri bílunum. Ég held, að það verði dálítið erfitt við þetta að eiga. Hins vegar verður að segja það, að það er ekki endilega víst, að miða eigi við þetta mark - 5 tonn, sem sett er inn í frv. Það er vitanlega til endurskoðunar, og Vegagerðin hefur haft þetta mál til athugunar og sett mæla í sína bíla til reynslu, og eins og ég sagði hér við 1. umr. málsins, þá þarf athugun að fara fram á þessu enn, áður en það er ákveðið, hvort þessi heimild yrði notuð. Ég skal gjarnan taka því vel að athuga, hvort eðlilegt væri að miða þetta mark við eitthvað annað en 5 tonn, ef til þess kæmi, að rétt þætti að nota slíka heimild. Það yrði þá að rýmka heimildina. Ég vil benda á það í sambandi við þungaskattinn, að þá er komið til móts við bifreiðastjóra með það, að nú geta menn fengið frádrátt á skattinum, ef skrásetningarmerki bílsins liggur inni hjá lögreglustjóra í 30 daga samfellt, en áður var þetta bundið við 90 daga. Þetta getur komið sér vel, og það getur verið vandræðalaust hjá mörgum bifreiðaeigendum að leggja skrásetningarmerkið inn í mánaðartíma, þótt það kæmi sér mjög illa að hafa það bundið í 3 mánuði. Ég get þess vegna hugsað mér það, að margir notfæri sér þetta að leggja skrásetningarmerkið inn í einn og einn mánuð í einu, þegar minnst not eru fyrir bílinn, og spari sér þannig útgjöld af þungaskatti. Hv. 6. þm. Reykv. talaði hér um atvinnumálin - atvinnuástandið, þjóðarbúskapinn og efnahaginn, og vegna þess hvað þetta væri allt ótryggt, þá væri tal um hraðbrautaframkvæmdir úr lausu lofti gripið. Mér þykir gott og gaman að heyra það, að þessi hv. þm. vill hugsa um það að tryggja atvinnuástandið, efnahagsástandið og annað þvíumlíkt, og í þessu felst þá það, að af hans hálfu verði ekki gerðar þær kröfur til atvinnuveganna, sem ósanngjarnar mættu teljast eða verða til þess að þeir ekki, gætu staðið undir því, sem á þá er lagt. En hraðbrautaframkvæmdir í þessu landi eru aðkallandi. Þær eru fjárfesting, sem gefur meiri arð en flest annað, sem við getum ráðizt í, og útgjöld til þessara mála nú verða endurgreidd bifreiðaeigendum og atvinnuvegunum aftur með góðum vöxtum. Það er þess vegna, sem við höfum ekki efni á því að draga það að ráðast í þessar framkvæmdir jafnvel á þeim tímum, sem illa árar, og kannske vegna þess, að nú árar ekki vel, er tími til þess kominn að byrja á þessu m.a. til þess að auka atvinnuframkvæmdir í landinu. Nú veit þessi hv. þm. það, að ríkisstj. hefur síðan hún kom til valda viljað hafa samráð og samstarf við vinnustéttirnar um að tryggja atvinnu í landinu - tryggja blómlegt atvinnu- og efnahagslíf, og það hefur ekki verið á öðrum tíma betra heldur en nú síðustu árin. Atvinnuleysi hefur ekki verið í landinu síðustu árin - aðeins bar á því í vetur m.a. vegna þess, hvernig tíðarfarið var og hvernig aflabrögðin hafa verið. Það er kunnugt, að það hefur verið lítill afli í allan vetur. Það hefur aðeins verið reytingsafli síðan í október og tíðarfarið verið þannig, að það hefur verið mjög illt að athafna sig við framkvæmdir og verk. Byggingaframkvæmdir lögðust niður hér í Reykjavík vegna þess, hvernig tíðarfarið var, og þá bar á atvinnuleysi. En með atvinnumálanefnd, sem nú er búið að koma á laggirnar, hefur ríkisstj. sýnt það, að hún vill í samráði við og samstarfi við vinnustéttirnar leitast við að tryggja nægilega atvinnu. Og þegar á verkföllunum stóð, komu tilmæli frá verkalýðsfélögunum m.a. um það að ráðast í gerð varanlegra vega. Þeir höfðu skilning á því, hvað það þýddi. Það mundi auka atvinnuna, og það mundi skapa styrkari undirstöðu undir atvinnulífið í framtíðinni. Þess vegna held ég, að það sé ekki mikið, sem ber á milli ríkisstj. og hv. 6. þm. Reykv. í þessu tilfelli, og er það vissulega ánægjulegt, þegar menn geta litið þannig svipuðum augum á málin - þau mál, sem þarf að koma fram. Og ég held, að erindi hv. þm. hér upp í ræðustólinn áðan hafi ekki verið aðallega þetta að mótmæla skattlagningunni, sem í frv. felst, enda talaði hann ekki um það. Hann talaði um það, að það væri æskilegt að koma hraðbrautunum áfram. Ég held, að erindi hans hingað - aðallega - hafi verið það að reyna að sannfæra mig og fleiri um, að það þyrfti ekki að nota útlenda verkfræðinga til þess að undirbúa verk eins og þetta. Nú er það alveg vitað mál, að ríkisstj. vill nota innlenda krafta, eftir því sem föng eru á, verkfræðinga ekki síður en aðra, og við eigum, sem betur fer, ágæta verkfræðinga. Vegamálastjóri og verkfræðingar Vegagerðarinnar eiga það alls ekki skilið, að þeim sé vantreyst á nokkurn hátt, en þegar undirbúa skal verk eins og þetta, hefur Vegagerðin alls ekki mannafla til þess með öðru, sem á henni hvílir og það verður einnig að viðurkenna það, að íslenzkir verkfræðingar hafa takmarkaða reynslu í því að undirbúa varanlega vegagerð. Hv. þm. vitnaði í það, sem ég hafði sagt í sambandi við lántöku í Alþjóðabankanum, að ég hefði talað um, að það væri skilyrði frá bankans hendi að verkið væri undirbúið af erlendu fyrirtæki. Það er skilyrði frá bankans hendi, að verkið sé undirbúið af fyrirtæki, sem hefur kynnt sig að því að geta undirbúið vel mikil og stór verk, og þó að okkar verkfræðingar séu starfinu vaxnir og vel menntaðir, þá eru þeir ekki þekktir í Alþjóðabankanum eða á alþjóðavettvangi. Við höfum ekki verkfræðifyrirtæki, sem hafa unnið á alþjóðavettvangi og skapað sér þannig nafn hjá erlendum lánastofnunum. Þetta hefur ekki gerzt, þó að okkar verkfræðingar séu starfinu vaxnir, að því er telja má. Og ég vil minna á það, að það var vinstri stjórnin, sem byrjaði á því að fá útlent verkfræðifyrirtæki til virkjunarrannsókna hér á landi, ekki af því að hún vildi ekki nota íslenzka verkfræðinga, heldur af því að hún hafði hugmynd um þessar staðreyndir, sem ég er að lýsa. Og það var ekki vegna þess, að við vildum ekki nota íslenzka verkfræðinga við virkjunarrannsóknir í Þjórsá, að samið var við amerískt fyrirtæki um það, heldur af þeirri ástæðu, sem oft hefur verið lýst, að það var nauðsynlegt að hafa þekkt verkfræðifyrirtæki, sem lánastofnunin, sem ætlaði að veita fjármagn í þessar framkvæmdir, tók gilt. Og eins er það í sambandi við undirbúning á hraðbrautunum nú. Bæði er það vegna þess, að við höfum takmarkað vinnuafl verkfræðinga hér á landi, og vegna þess, að við þurfum að tryggja það, að Alþjóðabankinn, þegar til hans verður leitað, neiti ekki á þeim forsendum, að verkið sé ekki undirbúið af þekktu fyrirtæki, þá var samið við danska verkfræðifyrirtækið KAMPSAX, og það er áreiðanlega miklu ódýrara en amerískt fyrirtæki, vegna þess að verkfræðifyrirtæki í Evrópu eru miklu ódýrari en amerísk fyrirtæki. Þetta verkfræðifyrirtæki er vel þekkt og vinnur nú fyrir Íslendinga að þessum málum, og ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki neinar svimandi upphæðir, sem það tekur til sín. Það er ekki fyrr en á þessu ári sem greiðslur falla til þess, en við notuðum 7 millj. kr. á fyrra ári til undirbúningsrannsókna og notuðum eingöngu innlendan vinnukraft. Hv. 1. þm. Vestf. hélt hér nokkuð langa ræðu, sem eðlilegt var, þar sem hann var frsm. minni hl. - þess hluta, sem vill ekki samþykkja þetta frv. Hv. frsm. sagði þó, að hann vildi svo gjarnan fá hraðbrautir, hann vildi aukið fé til vegagerðar o.s.frv., en það sem gera á á þessu ári til þess, er að taka lán, og var það í ósamræmi við það, sem hann hafði áður sagt í ræðu sinni, þegar hann var að harma það, hversu mikil lán hvíldu á Vegasjóði og hvað vaxta- og afborgunargreiðslurnar væru þungar. Hann dró það fram, að það væri meira, sem þyrfti að borga í vexti og afborganir á þessu ári, en það, sem nemur öllu framkvæmdafé til nýbygginga. Og þetta er hörmulegt, sagði þm., þar sem nota þarf þetta fé til þessara greiðslna. Ég held, að hv. þm. hljóti að hafa orðið mismæli, því að vitanlega er það ekki þetta fé, sem er notað til þessara greiðslna. Það væri þá ekki um neinar nýbyggingar að ræða á vegum Vegasjóðs. Vegasjóður greiðir 27 millj. kr. í vexti á þessu ári, eins og sjá má, og þegar ég fullyrti það, að þessar greiðslur, bæði vaxta og afborgana, lækkuðu, var það bæði vegna þess, að lánin lækka, um leið og borgað er af þeim, og eins vegna þess, að meiningin er með stærsta lánið, sem hvílir á Reykjanesbrautinni, að lengja lánstímann, þannig að það verði léttari afborganir á hverju ári en verið hefur til þessa. Og það er m.a. þess vegna, sem vextir og afborganir koma til með að lækka eftirleiðis. Hv. þm. var að tala um það, að væri varið 110 millj. kr. til hraðbrauta á næsta ári, yrði minna til annarra framkvæmda á árinu 1969 en á árinu 1968 og 1967. Talað var um 530 millj. kr. hjá Vegasjóði, en hann gleymdi alveg í seinna tilfellinu að minnast á t.d. Vestfjarðaáætlunina; henni verður ekki lokið, býst ég við, á árinu 1969. Nú hefur hv. þm. viðurkennt, að hún væri staðreynd - Vestfjarðaáætlunin. Það er gert ráð fyrir að vinna fyrir 15–18 millj. kr. á þessu ári á Vestfjörðum - fyrir fé, sem kemur inn í Vestfjarðaáætlunina. Það er gert ráð fyrir, að framkvæmdir í Kópavogi bætist einnig við á þessu ári og því næsta, en það verða ekki byrðar á Vegasjóði, þannig að það mætti ætla, að þetta yrði kannske allt að 600 millj. kr. á árinu 1969 í stað 530. Og úr því að hv. þm, bætir við tekjur Vegasjóðs 1967 lánsfénu, sem þá var unnið fyrir, á hann einnig að gera það í seinna tilfellinu líka, til þess að samanburðurinn geti orðið réttur. Sama er uppi á teningnum, þegar hv. þm. er að tala um viðhaldsfé. Þá segir hann, að viðhaldsféð hafi verið með því, sem unnið var fyrir fyrirfram 1967–160 millj. kr. Í vegáætlun voru 139 millj. kr. að viðbættum 19 millj., sem unnið var fyrir umfram. Það gerir 158. Það er ekki viðhaldsféð - þessi 2 millj. kr. mismunur. 1968 eru 145 millj. kr. í vegáætlun að viðbættum 17 millj. kr. í þessu frv., sem er um að ræða, auk 4 millj. kr.; það gera 166 millj. kr. Það eru þá 166 millj. kr. viðhaldsfé 1968 og 158 millj. kr. 1967, og þá á ekki að segja það hér úr ræðustól, að það sé minna til vegáætlunar á árinu 1968 en á árinu 1967. En hv. þm. fullyrti, að það yrði 15 millj. kr. minna. Þá er betra að taka sér blýant og blað og reikna rétt en reikna skakkt í huganum. Hv. þm. talaði um 89. gr. vegal. og um það, að það sé skylt að greiða á fjárl. til veganna. En ef hv. þm. les lögin, er ekkert tekið fram í þessari gr. um það, hversu mikið það er, sem skal vera á fjárl., og á fjárl. eru alltaf nokkrar upphæðir til veganna. Það er því alveg rangt hjá hv. þm. að tala um, að vegal. hafi verið brotin. Þau hafa alls ekki verið brotin, en 47 millj. kr. voru teknar út, sem voru þar áður, en Vegasjóður hefur fengið það margbætt í öðrum tekjum, sem ríkissjóður hefði alveg eins getað tekið til sín, ef Vegasjóður hefði ekki fengið þær. Og hv. þm. ætti að hætta að tala um þessar 47 millj. kr., vegna þess að jafnvel þótt þær væru á fjárl., en Vegasjóður hefði ekki með öðrum leiðum fengið miklu hærri tekjur, væru vitanlega vegaframkvæmdirnar miklu minni en þær eru, og þá gæti vel verið, að það væri eitthvað svipuð stefna og var t.d. 1958, þegar vegirnir fengu aðeins 80 millj. kr. Hv. þm. og hv. minni hl. leggja til, að það verði tekin lán á þessu ári til þess að geta staðið undir þeim útgjaldaliðum, sem nefndir eru í frv., 109 millj. kr., en ætlað er að afla nýrra tekna með samkv. þessu frv. Og ég verð að segja, að færum við að taka lán til að standa undir þessu, værum við að syndga upp á framtíðina. Þá værum við að grafa undan þeim möguleikum, sem fyrir hendi eru til varanlegrar vegagerðar og til uppbygginga á vegum víðs vegar um landið. Og þetta veit ég, að hv. 1. þm. Vestf. sér, en honum finnst einhvern veginn nauðsynlegt og sjálfsagt að vera á móti þessu frv. vera á móti þessu frv. vegna þess m.a., að hann heldur, að það sé vinsælt.  Hv. 1. þm. Vestf. var að tala um það og vitnaði í samtal við einhvern bifreiðastjóra eða mann, sem gerir út vörubíla, að taxtarnir þyrftu að hækka um 10%, ef þetta frv. yrði samþ. Ég hef heyrt það frá þeim, sem gera út strætisvagna, að yrði þetta samþykkt, þyrftu strætisvagnagjöld helzt að hækka um 4% og Félag sérleyfishafa talar um það, að það þyrfti að hækka a.m.k. um 4%. Vitanlega er eftir að reikna þetta allt saman út, en áreiðanlega eru 34% nær sanni en 10%. Það er trúlegt, að þeir þurfi að fá einhverja hækkun. Hv. þm. vitnaði í þetta samtal og sagði, að þessar vörubifreiðar hefðu flutt 140 þús. tonn víðs vegar um landið. Það er þá einhver vöruflutningamiðstöð sennilega, sem annast flutninga til Vestfjarða, Norðurlands og Austurlands og kannske til Hornafjarðar. En Skipaútgerðin flytti aðeins 40 þús. tonn. Ég verð að segja, að mér hnykkti við, þegar ég heyrði þetta, ef þetta er rétt. Þá er ekkert undarlegt, þótt það sé halli á Skipaútgerðinni, ef flutningar, sem hún átti að sjá um, fara allir landleiðina. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, að svona væri þetta. En hallinn á Skipaútgerðinni væri ábyggilega miklu minni, ef hún hefði, þó ekki væri nema helminginn af þessum 140 þús. tonnum til viðbótar því, sem hún áður hafði. En þegar við tölum um mikinn skatt á dísilbílunum - þungaskatt, freistast ég til að vitna í það, hvernig þetta er hjá okkar nágrönnum, sem hafa byggt þjóðvegakerfið upp. Ef við segjum, að skatturinn á vörubílunum sé núna, áður en þetta frv. er lögfest, 30, verður hann sem næst 60, eftir að þessi l. taka gildi. Á sama tíma er þungaskattur í Svíþjóð 90% eða 200% hærri en hann er nú á Íslandi og verður 50% hærri, eftir að þetta frv. yrði lögfest. Í Danmörku er hann 85 á móti 60, sem hann verður hér, eftir að við höfum lögfest frv., og í Noregi er hann 65 - aðeins hærri en hann verður, eftir að við höfum breytt löggjöfinni, ef það verður, en þar er hámarksþungi á bifreiðum 14 tonn, og vegirnir í Noregi eru þó miklu betri en okkar vegir. En þeir hafa gert sér grein fyrir því, að þeir telja sig ekki hafa efni á því að leyfa slíka umferð nema taka gjald - miklu hærra gjald en lagt er til með þessu frv., sem hér er til umræðu. Nú getur einhver sagt: Hvers vegna vera að bera sig saman við það, sem tíðkast í nágrannalöndunum viðvíkjandi þungaskatti á bifreiðum, benzíni og öðru þess háttar? En er það nokkuð óeðlilegt, þó að við gerum það í þessu tilfelli? Gerum við það ekki í mörgum fleiri tilfellum? Er ekki oft talað um, hvernig lífskjörin á Íslandi eru í samanburði við það, sem er annars staðar? Er ekki talað um kaupgjald á Íslandi og það borið saman við, hvað það er annars staðar? Og er ekki talað um það, hvort við stöndumst samanburð í lífsþægindum og öðru slíku? Og er það ekki dálítið einkennilegt, ef við hér á Íslandi, sem eigum svo mikið ógert í vegamálum, hefðum efni á því að taka minni skatt af umferðinni en nágrannar okkar gera, sem eru svo miklu fleiri og eru komnir svo langt, að það mætti næstum segja, að þeir hafi lokið því að byggja upp sitt vegakerfi? Við, sem erum aðeins 200 þús. í þessu stóra landi - tveir menn á hvern ferkm - verðum vissulega að leggja mikið fram, ef við ætlum að gera vegina góða í landinu. Í Danmörku eru nærri 100 menn á hvern ferkm, og þar verður vitanlega byrðin, að því er manni sýnist, léttari á hvern mann til þess að halda vegakerfinu góðu. Samt taka þeir þungaskatt af sínum bílum, sem svarar 85, þegar við ætlum að taka 60, og samt selja þeir benzínið nú nokkru dýrara en við ætlum að gera, eftir að þetta frv. verður að l. Hv. 1. þm. Vestf. var að tala um Breiðholtið og um það, að undirbygging 1 km hefði kostað 8 millj. kr. Þetta er ekki rétt, hv. þm., því að áætlað er, að allur vegurinn kosti 8 millj. kr. úr Blesugróf vegur, sem á að koma á Reykjanesbrautina hjá Setbergi. Og þetta er annar anginn af Reykjanesbrautinni og er í vegáætluninni, og þess vegna hefði hv. þm. ekki átt að koma það á óvart, þó að talað væri um veginn í Breiðholtið. Hann er núna náttúrlega, eftir að farið er að byggja í Breiðholtinu, farinn að nálgast bæinn anzi mikið. En hann var utan við bæinn, og þetta er vegur, sem á að koma á Suðurnesjaveginn og er í vegáætlun. Í tali mínu um framkvæmdir við hraðbrautir og um það, hvað hver km muni kosta, hafði ég fyrirvara á alveg eins og vegamálastjóri. Við vonum það báðir, að verði þetta verk boðið út og vel tekst til, þá verði þetta ekki dýrara en sem svarar 5 millj. kr. á km. Það gæti orðið það. Þetta er náttúrlega ákaflega misjafnt eftir því, hvernig land það er, sem unnið er á, og þetta er meðaltal, sem við erum að ræða um, en vitanlega alltaf með fyrirvara. Ég tel svo, herra forseti, að það sé að svo stöddu ekki ástæða fyrir mig að fjölyrða meira um þetta mál. Ég vil þakka hv. samgmn. fyrir það, að hún hefur unnið vel og fljótt að þessu máli, og ég vil vænta þess, að þetta mál megi nú komast áfram.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. sagði í svari sínu til mín áðan, að hraðbrautaframkvæmdir væru aðkallandi og við hefðum ekki efni á að draga þær - allra sízt á erfiðum tímum. Allir eru sammála um það, að hraðbrautir eru aðkallandi. Og það er í sjálfu sér ákaflega auðvelt verk að komast svo að orði hér, að ekki sé hægt að draga þær á erfiðum tímum. Hitt held ég, að hverjum manni sé ljóst, sem horfir af raunsæi á aðstæður okkar, að því aðeins getum við lagt hraðbrautir og keypt vaxandi bílafjölda, að atvinnuvegir okkar rísi undir þessum þjónustustörfum. En ástandið á því sviði er engan veginn jafnblómlegt og hæstv. ráðh. talar um, enda hygg ég, að hann trúi ekki sjálfur sínum eigin ummælum um það efni. Það er alveg öruggt og víst, að við munum ekki geta haldið áfram þeirri stefnu að láta bílafjöldann aukast um 2/3 á sama tíma og togarafjöldinn minnkar um 2/3, að láta þann hluta bátaflotans, sem aflar hráefnis handa frystihúsunum, dragast saman, að láta frystihúsin lenda í sívaxandi vanda, að láta innlendan neyzluvöruiðnað dragast saman og að horfa upp á það einmitt núna, að það, sem upp úr stóð, síldveiðarnar, séu að komast í sama vandann og allt annað. Ef við hugum ekki að þessum undirstöðuverkefnum, verður allt tal um hraðbrautir einvörðungu draumórar. Við erum ekki að samþykkja neinar hraðbrautir með þessu frv. Það, sem stuðlar að hraðbrautunum á Íslandi, er ný stefna í efnahags- og atvinnumálum, og ég vil enn þá lýsa eftir því, að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því, áður en Alþ. er sent heim, hvaða hugmyndir hæstv. ríkisstj. hefur um þau efni. En það er rétt hjá hæstv. ráðh., að aðalerindi mitt hingað áðan var það að ræða við hann um þá afstöðu ríkisstj. að fela erlendum verkfræðingum að vinna störf, sem íslenzkir verkfræðingar gætu hæglega unnið, því að þar er örugglega um að ræða mikið alvörumál, og ég gerði mér vonir um það, að hæstv. ráðh. kynni að geta haft skilning á því atriði. Hann rökstuddi afstöðu ríkisstj. með því, að okkur skorti nægan fjölda af verkfræðingum til að sinna þessum verkefnum, en ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að eins og nú er ástatt, vinna tugir íslenzkra verkfræðin a erlendis, vegna þess að þeir fá ekki verkefni á Íslandi, og mér er kunnugt um það, að hér á landi eru nú verkfræðingar nýútskrifaðir, sem ekki hafa fengið nein viðhlítandi verkefni. Það væri einnig hægurinn á hjá íslenzkum stofnunum, sem starfa á þessu sviði, að afla sér erlends vinnuafls, ef á þarf að halda í sambandi við tiltekin verkefni. Það er hagkvæmara fyrir okkur að ráða hingað til starfa erlenda verkfræðinga fyrir okkur en verða að senda þetta dýrmæta vinnuafl út úr landinu. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, setur Alþjóðabankinn alls ekki þau skilyrði, að skipta þurfi við erlenda verkfræðinga í sambandi við slík verk sem þessi, og hæstv. ráðh. viðurkenndi það. Hann sagði, að verkið yrði að vera þannig undirbúið, að fyrirtækin, sem það gerðu, hefðu kynnt sig að því að geta leyst slík verkefni af hendi. Ég er alveg sannfærður um það, að auðvelt væri fyrir hæstv. ríkisstj. að afla íslenzkum verkfræðingum þessarar viðurkenningar hjá Alþjóðabankanum, líka vegna þess að Alþjóðabankinn hefur áður viðurkennt störf íslenzkra verkfræðinga á þessu sviði, eins og ég gat um áðan, t.d. í sambandi við hitaveituna og fleiri verkefni. Það er alkunna, að íslenzkir verkfræðingar eru vel menntaðir og vel verki farnir, og þótt það megi vel vera, að þá geti skort reynslu á einhverjum sviðum, þá hafa þeir á öðrum sviðum reynslu, sem engir aðrir hafa - þá reynslu, sem fæst af þekkingu á þeim sérstöku aðstæðum, sem eru á Íslandi. Fyrirtæki það, sem hæstv. ráðh. hefur falið að undirbúa þetta verk, KAMPSAX, er raunar ekki fyrirtæki ráðgjafarverkfræðinga. KAMPSAX er ekki óháðir ráðgjafarverkfræðingar, heldur verktakar. Þetta fyrirtæki hefur áður starfað hér á landi. Það vann t.d. að gerð Sprengisands hér í Reykjavík - hafnargarðsins, en vegi og brýr hefur þetta fyrirtæki aðallega lagt í Austurlöndum, þar sem aðstæður eru ákaflega frábrugðnar því, sem þær eru hér á landi. Ég er alveg sannfærður um það, að auðvelt væri fyrir hæstv. ríkisstj. að ganga svo frá málum, að íslenzkir verkfræðingar yrðu teknir fullkomlega gildir sem jafnokar erlendra starfsbræðra sinna. Ég vil minna á það, að einmitt meðal nágrannaþjóða okkar á Norðurlöndum, í Danmörku, Svíþjóð og Noregi, er verkfræðimenntunin ákaflega mikilvægur þáttur í efnahagskerfinu. Verkfræðingar í þessum löndum eru í miklum metum. Þeir fá störf víða um heim, og þetta hefur orðið skandinavískum iðnaði ákaflega mikil lyftistöng. Ég tel, að það sé alveg tvímælalaust verkefni fyrir íslenzk stjórnarvöld að reyna að aðstoða íslenzka verkfræðinga við að öðlast hliðstæða stöðu, vegna þess að þá skortir ekkert á í menntun og hæfni. Mér þætti fróðlegt, ef hæstv. ráðh. vildi greina frá því, hvaða hugmyndir hann gerir sér um það, hverjar greiðslur KAMPSAX muni fá. Það hljóta að liggja fyrir einhverjar almennar áætlanir um það, og væri fróðlegt að vita um það. Einnig þætti mér fróðlegt í þessu sambandi, ef hann vildi greina frá því, hversu margir erlendir verkfræðingar vinna nít að störfum í Straumsvík og við Búrfell. Það eru tiltölulega fáir íslenzkir verkfræðingar, sem starfa þar, en ég hygg, að þeir erlendu séu býsna margir, og mér er fullkunnugt um það, að verkfræðingar hér telja, að þeir eigi nú að mæta neikvæðum viðhorfum hjá hæstv. ríkisstj. Það er fullkomið alvörumál.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í talnadeilur þeirra hæstv. samgmrh. og hv. 1. þm. Vestf., enda báðir vel færir á því sviði. En ástæðan fyrir því, að ég var með því að heimila lántöku, var sú, að ég leit svo á, að ríkisstj. þyrfti að fá meira fé en hún hefur til að geta annað þeim framkvæmdum, sem nauðsynlegt er að gera til viðhalds veganna, vegna vegaskemmda, sem urðu, og annarra slíkra hluta. Ég fyrir mitt leyti hefði því gjarnan viljað hafa lánsheimildina lægri, en taldi þó, að eðlilegt væri, að hún væri einhver af þessum ástæðum. Það var ekki neinn ágreiningur hjá okkur um það, að það væri æskilegt að leggja hraðbrautir og bæta vegi. Við getum allir verið sammála um það. En við teljum, að eins og útlitið er, sé ekki hægt að leggja á skatt, sem á að nema á árinu 1969 um 160 millj. kr. og fara upp í 190 millj. kr. eftir því, sem ráðh. gerði áætlanir um, og bæta því ofan á alla þá skatta, sem fyrir eru. Nú vitum við, að það eru fleiri hundruð millj. kr. í sköttum, sem eru lagðir á bifreiðarnar og renna beint til ríkissjóðs. Nákvæmlega skal ég ekki segja um, hvað þetta er mikið, en ýmsir halda því fram, að þetta séu um 500 millj. kr., og bara í leyfisgjöldum af bílum og bifhjólum eru það 190 millj. kr. á ríkisreikningum árið 1966, sem er síðasta talan, sem við höfum - bara á þeim eina lið. Ráðh. talar um það, að það sé ekki meiri þungaskattur hér en í nágrannalöndunum og benzínið sé ekki dýrara. Þegar þessi benzínhækkun er komin, sem ráðgerð er nú, er það aðeins Svíþjóð, að mig minnir, eftir þeim upplýsingum, sem við fengum, sem er hærri, en það eru fleiri gjöld, sem við borgum, heldur en þungaskattur og skattur af benzíninu. Það munar dálitlu, hvort bílar eru tvöfalt dýrari en 3 nágrannalöndunum. Það er ekki lítill peningur að borga vexti af þeim. Við skulum segja, að meðalbíll kosti eitthvað á þriðja hundrað þús., sem eru frekar ódýrir bílar, sem fjölskyldur nota, en það er dálítill munur, hvort hann kostar rúmar 100 þús. kr. og þarf aðeins að borga vexti og afborganir af þeirri upphæð. Og svo eru gúmmígjöld og fleiri skattar. Það eru fleiri skattar hjá okkur heldur en bara benzínskattur og þungaskattur. Ef maður gerir ráð fyrir, að þetta frv. verði samþ. og gjöldin yrðu, skulum við segja, um 160 millj. kr. af bílum, sem nú eru fyrir í landinu, er þetta allt að því 5 þús. kr. skattur á bíl. Við leggjum til, að þessar 190 millj. kr. eða þetta gjald af bifreiðum og bifhjólum, sem rennur til ríkissjóðs, fari í Vegasjóð. Þá er náttúrlega eðlilegt, að ráðh. spyrji, hvernig á ríkissjóður að fá borið þetta uppi, og það er ekki nema eðlilegt, að þeir óski eftir svari um það frá okkur, sem leggjum þetta til. Ég álít, að ríkisstj. eigi að lækka útgjöld ríkisins; það sé ekki annað hægt að gera. Það kom fram frv. hér í vetur, og það var einn skattur, sem var mjög skynsamlegur í því, og það var farmiðaskatturinn. Ég hældi þeim fyrir þann skatt hér. Hann miðar að því að draga úr eyðslunni. M.a.s. bandaríska þjóðin eða forráðamenn hennar eru farnir að reyna að draga úr miklum ferðakostnaði. Ég reiknaði út ferðakostnað Bandaríkjamanna og okkar, og við erum svona þrisvar til fjórum sinnum hærri árið 1966. Nú get ég vel gengið inn á það, að Íslendingar þurfi að ferðast dálítið, því að við erum lítil þjóð og þurfum mikil viðskipti við aðrar þjóðir. En að við getum eytt svona þrisvar til fjórum sinnum meira í ferðalög heldur en ríkasta þjóð í heimi, það held ég, að sé ofrausn. Það væri mikið vit í að gera eitthvað til þess að vinna á móti þessu. Annars getum við gert okkur það ljóst, að við getum ekki breytt eins á þessu ári og næstu árum og við höfum getað gert undanfarin ár, af því að tímarnir eru breyttir og gjaldeyrissjóðnum verður ekki eytt tvisvar sinnum. Útlitið með vertíðina er nú ekki glæsilegra en það, að það munar þetta fjórða parti og þriðja parti á aflamagni á þessum tíma í beztu verstöðvum landsins samanborið við aflamagn í fyrra, t.d. á Vestfjörðunum og í Vestmannaeyjum. Ofan á þetta á svo að bæta þessum smáa skatti, og það eru ekki vörubílstjórarnir, sem þurfa að vera reiðastir. Þeir borga ekkert af þessu. Þeir segjast bara hækka taxtann um 10% og eru þegar búnir að hækka um 15% í krónutölu. Svo ætla þeir að bæta 10% við vegna þessa nýja skatts, og þetta leggst vitanlega á atvinnufyrirtækin. Þetta leggst á fólkið úti um alla landsbyggðina; bílstjórar þurfa ekki að vera reiðir. Þeir láta aðra borga þetta. Þeir, sem verða að borga, eru alþýða manna í landinu og svo þeir, sem eiga einkabíla til heimilisnota. Það er alþýðan. En ríkisstj. getur farið ýmsar aðrar leiðir. Það var mjög greinargóð skýrsla, sem fjmrh. gaf hér í gær um bílaeign ríkisins. Oft hefur óþarfari fsp. verið borin hér fram. Það kom í ljós, að það eru yfir 500 bílar, sem ríkið á. Þið getið ímyndað ykkur, hvað þetta kostar. Nú lýsti ríkisstj. því yfir, að það verði allir að fara að spara og neita sér um hlutina í vetur, þar sem ekki verði borguð vísitala á laun. Ég get vel gengið inn á það, að það sé örðugt fyrir atvinnuvegina. En það er líka erfitt fyrir fólkið að verða fyrir þeirri kjaraskerðingu, sem gengisbreytingin var, án þess að fá neinar bætur. En gott og vel. Það eru bæði sjómenn og aðrir búnir að taka á sig mikla kjaraskerðingu með minna aflamagni og lækkuðu verði. En eiga þá ekki þessir blessaðir forstjórar og ráðh. að ganga á undan og sýna gott fordæmi. Lúðvík XIV. Frakkakonungur var allrá manna mestur eyðsluseggur. En þegar hann var í stríði og þrengdi að þjóðinni, lét hann bræða upp borðsilfur sitt upp í stríðskostnað. Ég sé ekki, að ráðh. séu neitt farnir að spara í bifreiðakostnaði eða bílstjórahaldi. En þeir segja bara þjóðinni að spara og leggja svo þyngri skatta á hana. Það var upplýst hér af fjmrh., að það væru sjö ráðherrabílar. Ég hélt satt að segja um landbrh., að hann æki sínum eigin bíl, og ég held, að ég hafi verið búinn að segja bændum fyrir norðan þetta og hæla honum mikið fyrir. En það er víst þannig, að hann ekur bílnum, og er það góðra gjalda vert, en ríkið á hann. Þetta er nefnilega hrein endileysa, og þetta er ekkert nema ójöfnuður og rangindi. Það hefur ekkert góð áhrif á starfsfólkið, að forstjóri sé að aka í bíl, sem ríkið kostar að öllu leyti einnig viðgerðirnar og benzínið, og svo eru þeir meira og minna notaðir í snatt fyrir fjölskyldurnar. Þetta skapar ekki neitt gott fordæmi eða gott andrúmsloft hjá stofnunum, því að það þurfa fleiri að fara heim til sín og heiman frá sér heldur en forstjórinn og fleiri að kaupa í matinn heldur en forstjórafrúrnar. Það er ekki eðlilegt; það á að ganga jafnt yfir alla í þjóðfélaginu að því leyti. Við eigum að búa við svipuð kjör. Út af fyrir sig, ef þarf að nota bíl í þágu fyrirtækis, er ekkert við það að athuga, að það sé hóflegur bílastyrkur handa forstjóranum. En við eigum bara að láta þá eiga bílana sjálfa. Viðgerðir verða ódýrari og betur með þá farið á þann hátt. Ég tala nú ekki um ráðherrabílana, því að sé fjölgað um einn ráðh., þarf nýjan ráðherrabíl og einn ráðherrabílstjóra, og það er jafndýrt og ráðh. sjálfur. Það vita allir menn. Mér er sagt, að það séu þrír bílar til að aka forsetanum í frá Bessastöðum. Ég hélt, að það væri hægt að komast af með einn góðan bíl. Sumir segja fimm, en það er víst ósatt. Annars er það vel, að forsrh. leiðrétti þetta og einnig það, að Kanadaför forsetans hefði kostað 20 millj. kr., og gott er að leiðrétta það, sem rangt er. En nú vil ég fræða þá um meira, svo að þeir hafi tækifæri til þess að leiðrétta það, ef þeir hafa ekki heyrt það. Mér var sagt það úti í bæ, að það væri nýkominn einn ráðherrabíllinn til landsins. Mér var sagt þetta í vetur. Ég er lítill fagmaður í bílum og segi þessa sögu bara, eins og mér var sögð hún. Og hann mundi kosta með eðlilegum leyfisgjöldum um 800 þús. kr., ef venjulegir menn hefðu átt að fá hann. Þetta var um það leyti, sem ríkisstj. var að segja öllum að spara og að ekki væri hægt að greiða neinar vísitöluuppbætur, svo að fólkið var að spjalla um þetta. Ef þetta er ósatt, eiga ráðh. að mótmæla þessu. Þess vegna segi ég þessa sögu um, að þeir séu að fá sér 800 þús. kr. bíla. Þeir kosta náttúrlega minna, þegar ekki eru nein gjöld greidd af þeim. Og ég heyrði það hjá fjmrh., að í nokkur ár hefði átt að vera í gildi sú regla, að það væru ekki fluttir inn bílar fyrir ríkið, sem kostuðu meira en 250 þús. kr., en þarna hafa ráðh. brotið þessa reglu, og það er alls ekki gott að setja öðrum reglur, en fara svo ekki eftir þeim sjálfur. Og ég vildi bara benda ráðh. á þetta, af því að þeim veitir ekkert af að fara svolítið að skinna upp vinsældirnar. Ég veit, að það yrði afar vel séð hjá alþýðu manna, ef ráðh. hreinlega seldu alla þessa bíla og létu bílstjórana fara að vinna eitthvað - fiska eða gera eitthvað. Það er svo mikill straumurinn nú í Búrfellsvirkjunina - þeir vilja heldur vera þar en á bátunum - að það er dálítið erfitt að fá góðan háseta. Það er sagt að þeir fái sér svo bara bíl hjá bifreiðastöð, þegar þeir þurfa að ferðast og borgi það annaðhvort sjálfir eða fái bílastyrk. Það væri hægt að eyða mörgum sinnum minna í þetta. Ég get vel gengið inn á, að ríkið þyrfti að eiga einhverja bíla fyrir menn, sem þurfa að ferðast að staðaldri fyrir ríkið; þá getur það verið réttlætanlegt. Og ef ráðh. gengju á undan og færu að eyða litlum peningum í þetta, hygg ég, að það mætti spara þarna nokkra tugi millj. kr., þannig að ríkið gæti látið eitthvað af þessum leyfisgjöldum ganga til veganna upp í þessar hraðbrautir, sem þarf endilega að fara að steypa og bílastyrkina mætti sjálfsagt lækka líka. Það er ákaflega erfitt að fara út í það að láta einstaka starfsmenn í stofnunum hafa styrki og aðra ekki - og engan veginn vinsælt til fyrirmyndar. Ég er búinn að benda á tvo liði, sem ég tel jákvæða. Það er í fyrsta lagi skattur á farmiða til þess að draga úr öllu þessu lúxusflakki, sem er að nokkru leyti farið til þess að kaupa vörur erlendis, sem er svo ekki greiddur neinn tollur af, og í öðru lagi gætu þeir sparað mikið í bílunum. Svo benti ég um daginn á mörg atriði, sem þeir gætu sparað á, og það þarf í sannleika sagt að lækka ríkisútgjöldin um fleiri hundruð millj. kr., ef árferðið verður líkt því, sem búast má við, að það verði í ár. Ég talaði um það hér um daginn við 1. umr., að ég hefði ekki vanizt svo góðum eða fullkomnum vegum, þegar ég var að byrja búskap og fram eftir minni búskapartíð, að ég gæti ekki vel unað því að fara eftir þessum vegum 2–3 ár enn. Við fórum austur að Þjórsá um daginn. Ég varð ekki var við annað en við ækjum yfirleitt eftir góðum vegi, og vegirnir hafa heldur farið batnandi. Svo á allt í einu að vera ómögulegt að aka þessa vegi. Eigum við að steypa hraðbrautir, þó að við höfum ekkert fjármagn til þess nema bæta því á skattpínt fólk, sem er í vandræðum með að geta átt bíla, þó að það sé að basla við það? Ég álít, að það liggi ekki svo ákaflega mikið á. Það er óhætt að lofa þessum miklu mannvirkjum, sem eru í gangi núna, Straumsvíkinni og virkjuninni, að vinna dálítið meira í þeim, og ef búast mætti við því, að atvinnuleysi yrði, þá mætti fara að gera meira. Viðvíkjandi því, að það þurfi endilega að fá erlend fyrirtæki til þess að undirbyggja þetta allt saman og bjóða þetta svo út, er ef til vill allt vel um það, en ég held, að bezt væri að reyna að nota okkar verkfræðinga. Það er, eins og réttilega var tekið fram hér hjá hv. 6. þm. Reykv., ekki lítils virði fyrir þá menn, sem eiga að gera áætlanir um þetta, að þekkja veðráttuna og landið. Og í öðru lagi finnst mér ekki útilokað að senda verkfræðinga - einhverja hæfa menn - til að kynna sér, hvernig þessir vegir hafa verið lagðir, t.d. í Noregi. Þeir hafa dálítið líka veðráttu í Norður-Noregi og við, þannig að ég held, að við ættum að geta komizt af með okkar innlendu verkfræðinga að mestu leyti. Það er náttúrlega ágætt að kynna sér reynslu annarra og alveg sjálfsagt, en að taka lán á lán ofan til þess að leggja vegi; það eru tvær hliðar á því máli. Það er ekki litlir peningar, sem fara í vexti, og það væri í raun og veru ráðlegt fyrir okkur að reyna að losa okkur við megnið af þeim skuldum, sem komnar eru - losa sig við eitthvað af öllum þessum skuldum, a.m.k. áður en farið er að stofna til annarra nýrra. Það telur enginn bifreiðastjóri eftir, þó að bifreiðarnar væru látnar bera uppi samgöngubæturnar. En það, sem þeir eru óánægðir yfir, er, að meiri hlutinn af því fé, sem greitt er af þessum tækjum beint og óbeint, bæði með benzíni, þungaskatti, gúmmísköttum, söluskatti og ýmsu öðru, rennur í ríkissjóð. Það er ekki ástæða fyrir mig að vera að aðvara ríkisstj. um þessa hluti. En ég held, að þetta mál muni afla henni talsvert mikilla óvinsælda. Það er ástæðulaust að fella þetta frv. Það væri hægt að láta það daga uppi, án þess að ríkisstj. hreppti neinar óvinsældir af því. Það er ekkert á móti því að ræða um svona mál og hugsa um það, bæði fyrir bifreiðastjórana og eins fyrir ríkisstj. og þm. En ég held, að það væri að mörgu leyti skynsamlegra af henni að fresta að knýja þetta gegnum þingið, athuga þetta allt saman betur og sjá, hvernig árferðið verður. Svo er það ekkert aukaatriði á vissan hátt, að það standa fyrir dyrum forsetakosningar, og ég gæti alveg eins búizt við, að allar þessar óvinsældir verði látnar bitna á því forsetaefni saklausu, sem hefur verið frammámaður hjá sjálfstæðismönnum, þannig að hann verði nokkurs konar píslarvottur fyrir þetta hraðbrautaræði, sem allt í einu hefur gripið ríkisstj., og væri það ómaklegt og leiðinlegt, ef það kæmi fyrir, þannig að ég fyrir mitt leyti get ekki verið með þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ég vil fara inn á þá leið sem lýst er í okkar grg. í stórum dráttum og taka eitthvað af þeim gjöldum, sem runnið hafa í ríkissjóð undanfarið, láta þau fara í vegina og lækka ríkissjóðsútgjöldin og ef það er ógerlegt, leggja þá á skatta eins og t.d. farmiðaskattinn og draga úr kostnaði við alla þessa blessaða bílaeign. Það gætu reytzt saman svona 80 millj. kr. bara á þann hátt - jafnvel 100, þannig að það væri hægt að brúa þetta bil án þess að leggja þetta á alþýðu manna eins og gert er með þessu, því að þetta kemur ekki á vörubílstjórana og ekki á stöðvarbílstjórana. Þeir taka það af fólkinu. Þetta kemur á hvern einasta mann í landinu í hækkaðri þjónustu. Það eru ekki þeir, sem þurfa að kvarta mest, sem selja vinnuna. Það eru hinir, sem verða að borga hana.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs hér í dag um það leyti, sem frsm. nefndar luku sínu máli, en einhvern veginn hefur það farið fram hjá forsetum sem skipzt hafa á, og skal ég ekki sakast um það. Ég efast ekkert um það, að þeir hafa ekki ætlað að beita mig neinum rangindum um það að hleypa mér í ræðustól. Hér liggur fyrir nýtt skattafrv., og hygg ég þó, að ýmsir hafi verið farnir að gera sér vonir um, að skattaplágum mundi fara að linna og þeirra væri ekki fleiri von. En það fer, eins og vænta mátti, að skattafrv. er ekki tekið með þakkarávörpum. Það gerast mótmæli gegn þessu skattafrv. og hefur þeirra mótmæla verið hér getið í umr. Það er vitanlega ekki nema eðlilegt, að menn kveinki sér undan því, þegar sköttum er bætt á skatta ofan, en gjaldgetan lítil fyrir. Ég hefði talið eðlilegast, að þetta frv. hefði komið fram sem fylgifrv. með vegáætlun, og fæ ég ekki séð, að því hafi legið mikið á fyrr en í byrjun næsta þings, sem fylgifrv. með vegáætlun, sem það þing á að ganga frá. Þetta er um það, hvernig skuli afla fjár til framkvæmda, sem ákveðnar verða með vegáætluninni. En hæstv. ríkisstj. hefur þann hátt á að flytja frv. nú, og álít ég það vera einn mesta annmarka þessa frv., að í raun og veru er ekkeri bundið neinum fastmælum, af því að það er ekki í fylgd með vegáætlun, til hverra hluta þessari fjáröflun skuli varið. Ég sé, að þetta er einnig óljóst fyrir fleirum en mér, því að í öðru aðalmálgagni stjórnarinnar stendur hvað eftir annað í grein, sem fjallar um þetta frv.: Vonir standa til, að fénu verði varið til þessa. Vonast má eftir, að það renni til hins o.s.frv. Vissan er engin. Það er allt í óvissu um það til hverra hluta sú tekjuöflun, sem þetta frv. fer fram á, eigi að fara. Og það tel ég höfuðannmarka þessa frv. Það er að vísu sagt að það eigi að verja tekjunum til lagningar hraðbrauta og til aukins vegaviðhalds, og játað er í frv., að það eigi að nokkru leyti að fara til skuldagreiðslna. Ég held, að ástæðan til þess, að frv. er komið fram nú, sé einmitt vegna hins síðarnefnda, að það eru þrot í búinu og það hefur þótt vera aðkallandi að leggja fram nýtt skattheimtufrv. til þess að fara að höggva í allverulegar skuldir, sem þarf að hreinsa til í áður en frambærilegt sé að leita lána á erlendum lánamarkaði til íslenzkra vegamála. Ég hygg, að þetta sé ástæðan til þess, að frv. kemur fram nú, en ekki talið nægilegt, að það kæmi fram í upphafi næsta þings sem eðlilegt fylgifrv. með vegáætlun. Nú ætla ég ekki að fara að hnotabítast við hæstv. samgmrh. eða ríkisstj. um það, að hún eigi að skila 47 millj. kr., sem hún er sökuð um að hafa tekið út af fjárl. eitt sinn þrátt fyrir eigin loforð um að gera það ekki. Það er fyrir löngu búið og gert, og hæstv. samgmrh. hefur oft svarað því til, að síðar sé búið að afla ríkissjóði tekna með ýmsu móti og þannig að hans áliti bæta í það vanefnda skarð. Og það má vel vera, að svo sé, því að það er staðreynd, að að krónutölu er náttúrlega miklu meira varið til vegamála nú en þá var. Ég ætla heldur ekki að fara í skollaleik við ríkisstj., þó að hún segist ætla að leggja hraðbrautir og bæta og auka vegaviðhaldið eða kosta - svo að milljónatugum nemi - verkfræðilegan undirbúning að lagningu myndarlegra, varanlegra vega - hraðbrauta. Til þess á hún bara að taka það fé, sem hún er búin að taka af umferðinni og leggja í ríkissjóð á undanförnum árum. Það er ekkert nema lélegur skollaleikur að vitna til þess fjár, því að það er Alþ. búið að binda sem tekjustofna fyrir útgjaldaliðum, sem einnig eru ákveðnir á fjárl., og Alþ. er búið að ganga frá þessu. Og það er ekki til neins að segja ríkisstj., hver sem hún væri núna, að hún eigi að nota það fé til þess að byggja fleiri hraðbrautir. Það getur hún ekki, og það gæti engin ríkisstj. Það er ekki til neins. Hins vegar geta menn sagt til um það, hvort þeir vilja aukið vegaviðhald, verkfræðilegan undirbúning að hraðbrautum og hraðbrautir, og þá bitið í það súra epli að undirgangast skattlagningu til þeirra hluta. Það þýðir ekkert að segja: Ég vil hraðbrautirnar, en ég vil ekki fjáröflun til þeirra, og ég vil bara heimila, að það fé sé tekið til þess, sem búið er að ráðstafa til annarra framkvæmda samkv. fjárl. Þannig stendur málið núna, og mér finnst þetta fávíslegt, harla fávíslegt. Og það er auðvelt fyrir ríkisstj. að bregða mönnum um ábyrgðarleysi og mótsagnir, ef svo er á málum haldið. Ég verð að segja það, að ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi þegar aflað sér fjár til þeirra vegaframkvæmda, sem ákveðnar eru í vegáætlun, og við það hefði hún átt að standa og ekki fara fram á það við Alþ. að fá nýja fjáröflun, nýja skattlagningu til að borga áföll t.d. af því, að það er orðið meira um snjómokstur en í meðalári, eða af því, að einhverjar náttúruhamfarir hafa spillt vegum meira en þeir hafi búizt við o.s.frv. Þetta tel ég, að ríkisstj. hefði átt að fjármagna með sínum umframtekjum með ýmsu móti, sem sannarlega hafa verið allmiklar og hægt var að verja til þeirra hluta. Ég er að því leyti óánægður með þetta frv., að það skuli að verulegum hluta, að því er snertir fjáröflun á þessu ári - 1968, eiga að verja því fé, sem aflast, til skuldagreiðslna. Það tel ég, að ríkisstj. hefði átt að gera með það fé, sem í gegnum hennar greipar hefur þegar og áður farið. En ég er fylgjandi því, að undirbúið sé á skynsamlegan hátt að byggja og leggja hraðbrautir út frá höfuðborginni og út frá Akureyrarkaupstað, þar sem umferð er orðin svo mikil, að ekki verður hjá því komizt að byggja varanlega vegi, því að þar sem umferðin er mest, þola misjafnlega gerðir malarvegir ekki þá umferð hvorki út frá Reykjavík né Akureyrarkaupstað, og þar verður ekki undan því komizt að leggja í mikinn kostnað við gerð varanlegra vega. Það er líka rétt, að það er ekkert vit í að ráðast í þær framkvæmdir nema með því að sjá fyrir tvennu: Sjá fyrir verkfræðilegum undirbúningi, sem kostar ærið fé, og það verður að vera búið að ljúka þessum undirbúningi, áður en á að ráðast í framkvæmdina, og svo að sjá fyrir innlendu fjármagni og undirbúa það, að unnt sé að fá erlent fjármagn til viðbótar. Og það vitum við, að hér þarf mikið fjármagn. Ég get því vel fellt mig við, að gert sé ráð fyrir nýrri skattlagningu til verkfræðilegs undirbúnings undir lagningu hraðbrauta, og enn fremur, að forsjá sé höfð um að afla fjár til byggingar ákveðinna áfanga í hraðbrautagerð, þar sem þörfin er mest. Hins vegar tel ég, að þetta hefði getað beðið sem sé til upphafs næsta þings, þegar vegáætlunin hefði verið lögð fram og verkefnin þannig ákvörðuð og þannig hægt að segja þm. til um það. Þetta verkefni, sem Alþ. skal kveða á um að ráðast í, kostar þetta mikið fé, og til þess þurfum við þessa skattlagningu og sköpum okkur möguleika til þessara útlendu lánsfjármöguleika. En nú liggur það ekki fyrir, og verður maður þess vegna að treysta á það, að þessi fjáröflun, sem þetta frv. fer fram á, fari ekki til almennrar eyðslu, en fyrir því höfum við engan lagastaf og ekki neina örugga vissu. Eðlilegast væri, að þeir, sem vantreysta ríkisstj., flyttu brtt. á þann veg, að fjármagn það, sem aflað er með þessu frv., verði lagt í sérstakan sjóð á sérstaka bók til geymslu, þangað til vegáætlunin hefur verið afgreidd af Alþ., og þannig væri tryggt, að féð færi ekki til neins annars. Og þá ættu menn ekki neins annars úrkosti en að segja til um það, hvort þeir vildu vegaumbæturnar, og vitanlega þá að heimila fjáröflun til framkvæmdanna. Það er rétt, að þeir, sem hafa sent mótmæli aðallega gegn þessu frv., er Landssamband vörubifreiðastjóra. Þeir skera sig ekki úr, að því er það snertir, að þeir viðurkenna eðlilega mikla umbótaþörf í vegamálum hér á landi, og það er frumuppistaðan í þeirra bréfi, sem nm. hafa skýrt frá, að þeim hafi borizt, og hæstv. ráðh. gat einnig um. Þeir segja, með leyfi hæstv. forseta, í sínu erindi út af frv.: „Því verður ekki á móti mælt, og það sízt af samtökum bifreiðastjóra, að brýna nauðsyn beri til, að nú þegar verði hafizt handa um framkvæmdir að bættri og varanlegri vegagerð í landinu. Heita má, að þjóðvegakerfi landsins sé í fullkomnu ófremdarástandi, og hljóta menn að vera sammála um, að undirbúningur að byggingu varanlegs þjóðvegakerfis og framkvæmdir í þeim efnum megi ekki bíða öllu lengur. Hitt er jafnaugljóst, að bygging varanlegs þjóðvegakerfis er slík risaframkvæmd, að hún er með stærstu verklegu viðfangsefnum þjóðarinnar fyrr og síðar. Landið er stórt og varanleg vegagerð kostnaðarsöm, en þjóðin er fámenn og framkvæmdirnar verða því mjög dýrar miðað við hvern íbúa landsins. Þetta verður allt að hafa í huga, þegar unnið er að fjárhagslegri sem og verklegri hlið þessa risaátaks.“ Enn fremur segja þeir á jákvæðan hátt það, sem nú skal greina: „Jafnframt því, sem við lýsum yfir, að við færumst ekki undan að greiða okkar skerf til varanlegrar vegagerðar í landinu og til vegamála almennt, bæði sem almennir skattþegnar og sem eigendur ökutækja, mótmælum við því harðlega, að við sem atvinnustétt séum lagðir í einelti og látnir bera hlutfallslega meiri byrðar en aðrir af þessum nýju álögum, eins og frv, gerir þó ráð fyrir.“ Og þeir hafa þó aðallega út á þær byrðar að setja, sem á þá eru lagðar og eru meiri en góðu hófi gegnir, þ.e. að samkv. bráðabirgðaákvæði með frv. er gert ráð fyrir því, að þungaskatturinn af bifreiðum, sem nota annað eldsneyti en benzín, verði greiddur fyrir allt árið, og nú kemur frv. fyrst fram, þegar einn ársfjórðungur af árinu er liðinn. Ég tel, að hæstv. ráðh. kæmi mjög til móts við réttmæta sanngirniskröfu frá hendi Landssambands vörubifreiðastjóra, ef hann þarna í staðinn fyrir „allt árið“ segði „fyrir 3/4 hluta af árinu“ og væri þannig ekkert að skattleggja þá aftur í tímann. Það er óeðlilegt, og það er ósanngjarnt. Í annan stað gera bifreiðastjórarnir þá aths., að þeim finnist frv. illa, óskynsamlega og óréttlátlega upp byggt að því leyti, að skattlagning á fólksbifreiðar séu mun léttbærari samkv. þessu frv. en á vörubifreiðar. En um vörubifreiðarnar segja þeir alveg réttilega: Vörubifreiðarnar þjóna atvinnuvegunum og hinum dreifðu byggðum, hvað aðdrætti snertir, og eru því flutningatæki, sem bráðnauðsynlegt er fyrir þjóðina, að séu starfrækt. Þessi tæki eru hins vegar með frv. skattlögð svo, að algert einsdæmi er og það, þótt um víða veröld sé leitað. Það kann að vera eitthvað ýkt hjá þeim, en það, sem þeir segja þarna fyrst og fremst, er satt og rétt. Vörubifreiðarnar eru fyrst og fremst þjónustutæki atvinnuveganna og hinna dreifðu byggða, og þær er skattlagðar meira í þessu frv. en lúxusbifreiðar okkar kaupstaðabúanna. Þeir sýna með tölum fram á það, að fólksbifreið, sem eyðir 6000 lítrum af benzíni á ári, er skattlögð um 6840 kr., en bifreið, sem er sex tonn á þyngd, þ.e. stór bifreið, verður skattlögð þarna um 18.040 kr. þrefalda upphæð á við fólksbifreiðina. Ég tek undir þessa gagnrýni Landssambands vörubifreiðastjóra og tel, að það hefði mátt skattleggja fólksbifreiðarnar jafnvel meira en gert er í frv., þar sem litið er á fjáröflunarnauðsynina, en hefði átt að fara hóflega í skattlagninguna, að því er snertir vörubifreiðar, ef hægt hefði verið. Nú er það alveg hárrétt, sem sagt var hér áðan í umr., að það eru þó ekki fyrst og fremst vörubílstjórar né vörubifreiðaeigendur, sem greiða þennan skatt. Þeir leggja hann auðvitað á fólkið, sem skiptir við þá. Í þessu tilfelli leggja þeir þessar skattaálögur á atvinnuvegina - atvinnulífið, og það er það, sem þeir eru einmitt að vara við og gagnrýna réttilega. Ég lít þess vegna ekki á þessa skattlagningu sem þröngt hagsmunamál bílstjórastéttarinnar einnar. Þetta er skattur á landslýðinn til þess að fá betri vegi, og engum er það meiri nauðsyn en einmitt bílstjórastéttinni, og það játa þeir fyllilega í sínu erindi. Ég álít þetta erindi vera þess eðlis og efnis og þannig fram sett, að það sé ekki nema sómi að því fyrir hæstv. ríkisstj. að taka tillit til efnis þess að svo miklu leyti, sem hún telur sér framast vera unnt, því að það er á margan hátt skynsamlega og sanngjarnlega komizt að réttum niðurstöðum í þessu erindi Landssambands vörubifreiðastjóra. Það er mín eindregin ósk til hæstv. samgmrh., að hann láti milli 2. og 3. umr. þessa máls líta mjög vandlega á þetta erindi Landssambands vörubifreiðastjóra, og athugi það, hvort ekki sé hægt að breyta þannig skattálagningarákvæðunum í frv., að eitthvað sé komið til móts við þá t.d. að því leyti, sem ég áðan gat um, að þungaskatturinn er ekki nefndur fyrir allt árið, heldur fyrir þann hluta ársins, sem eftir er, þegar þetta frv. er lögfest. Þeir benda réttilega á það, að fyrri hluta ársins hafi þeir miðað alla sína ökutaxta við núverandi útgerðarkostnað bifreiða og séu þannig alls ekki við því búnir að taka á þær tekjur útgjaldaauka, sem þetta frv. mundi á þá leggja. Ég er þeirrar skoðunar, að gerð varanlegra vega í nágrenni við stærstu kaupstaðina, Reykjavík, Hafnarfjörð og Akureyri, sé orðin svo aðkallandi, að það sé ekki hægt að draga það. Ég viðurkenni fyllilega, að verkfræðilega undirhúninginn verður að ráðast í nú þegar og halda honum áfram af fullum krafti, ef við eigum að geta gert okkur vonir um það, að þessar umbætur í vegamálum okkar geti hafizt á árinu 1969. Ég hef áður vikið að því og endurtek það, að ég tel það mjög slæmt, að allt skuli vera í lausu lofti um það, til hvaða framkvæmda þessir skattar eigi að fara. Það eitt vitum við, að það er ætlunin, að þeir fari til lagningar hraðbrauta út frá Reykjavík og stærstu kaupstöðum landsins og að öðru leyti til aukins vegaviðhalds, sem ég held, að allir verði að viðurkenna, að er komið í ófremdarástand. Umferðin er orðin það mikil og þjóðvegir landsins orðnir það langir, að þær fjárveitingar, sem ætlaðar hafa verið hingað til til vegaviðhaldsins, duga ekki. Þungu bifreiðarnar og stóru fara þannig með vegina, að það er engin leið, ef á að halda þeim ökufærum, önnur en að ausa fé í viðhald þeirra. Annars lokast umferð um þá, og það vilja menn þó ekki. Það skal játað, að Alþýðusamband Íslands fór fram á það í sinni atvinnumálaáætlun, sem hún lagði fyrir hæstv. ríkisstj. fyrir nokkru, að sinnt yrði verkefni eins og lagningu hraðbrauta. Og það má því segja, að hæstv. ríkisstj. komi með þessu frv., að því er framkvæmdir snertir, inn á atriði, sem Alþýðusambandið og verkalýðshreyfingin hafi borið fram óskir um. Og þetta er vissulega rétt. Það hefur þó verið fært fram sem rök fyrir þessu máli sérstaklega af hæstv. ráðh., að hér sé um mikið atvinnuspursmál að ræða. Ég held, að það hafi verið vandfundinn liður í atvinnumálaáætlun Alþýðusambandsins, sem hafi eins lítið gildi fyrir aukna atvinnu eins og einmitt þessi, því að það vita allir, að hraðbrautaframkvæmdin skapar ekki mörgum mönnum atvinnu. Þar verður unnið með stórvirkustu vélum, og örfáir menn koma til við slíka framkvæmd, svo að það er yfirvarp, að þetta mál sé sérstaklega tekið á dagskrá til þess að bæta úr atvinnuástandinu í landinu. En látum það vera. Það hefur óumdeilanlegt gildi á annan hátt en einmitt út frá atvinnulegum sjónarmiðum, að hægt sé að undirbúa með eðlilegum hætti að ráðast í framkvæmdir til umbóta á vegakerfinu, eins og ætlazt er til með þessu frv. Og að því leyti er það jákvætt. Hins vegar skal ég ekki draga fjöður yfir það, að mér finnst dálítið hlálega að farið hjá ríkisstj. að vera sífellt að taka upp fjármálaatriði, sem ættu að hafa verið afgreidd með afgreiðslu fjárl. fyrir síðustu áramót. Það er dálítið hlálegt, að einn daginn sé verið að gefa eftir tolla - tolltekjur hjá ríkinu, í öðru lagi að fella niður gjaldaliði úr fjárl. nýafgreiddum og í þriðja lagi að koma með ný skattafrv. til að afla fjár til verkefna, sem tilheyra fjárhagsárinu, liðna m.a.s. - ekki aðeins þessu yfirstandandi ári, heldur jafnvel hinu liðna, t.d. sá þáttur þessa frv., sem fjallar um fjáröflun greiðslu á skuldum. Þetta er allt mögulegt og sýnir, að fjármálastjórnin er ákaflega losaraleg hjá hæstv. ríkisstj., og kemst ég ekki hjá að minna hana á það og stríða henni með því, því að þetta er losaralegt allt saman og á allt annan veg en ætti að vera um afgreiðslu fjárl. Það er eiginlega verið að taka fjárlagaatriði til afgreiðslu hvað eftir annað. Þetta mun vera í fjórða sinn, sem hópað er til þess hlutverks, og þá er komið alveg að þinglokum. En hvað sem þessu líður, get ég ekki verið svo tvöfaldur að halda því fram, að ekki eigi að undirbúa byggingu hraðbrauta. Vitað er, að það kostar tugi millj. kr. Það er verið að ráðast í þær, en svo eru menn á móti skattlagningu til þess. Ég tel einskis vert að benda á þá fjáröflun, sem þegar er búið að binda í fjárl. til ákveðinna verkefna, og alveg árangurslaust að vera að staglast á þessum 47 millj. kr., sem alltaf er verið að nefna hér ár eftir ár. Spurningin er bara þessi: Viljum við, að undirbygging sé gerð að þessum framkvæmdum? Teljum við þær svo nauðsynlegar og aðkallandi, að þær megi ekki dragast? Og ef við teljum þær svo nauðsynlegan, verðum við að heimila fjárveitingar til þeirra. Það er ekkert undanfæri. Að öðrum kosti gera menn sig bera að mótsögnum og tvöfeldni, sem er ekki sæmilegt. Ég fyrir mitt leyti tel, að vegaumbæturnar, sem hér er um að ræða, séu stórkostlegt verkefni - mjög aðkallandi, og að því leyti, sem fjáröflun þessa frv. á að fara til framkvæmda í þessu skyni, er ég henni meðmæltur. Skuldagreiðslurnar ætti ríkisstj. að taka á sitt bak og hefur þegar fengið fjárveitingar, sem hefðu átt að nægja til þeirra hluta. Um framkvæmd verksins má ráða það af aths. við frv., að til þess sé jafnvel hugsað, að í fyrsta lagi verði erlend verkfræðifyrirtæki fengin til að undirbúa verkið og e.t.v. til þess að framkvæma það. Það er talað um, að þessi framkvæmd sé svo stórbrotin, að lagning hraðbrauta í eins stórum stíl og nú virðist vera nauðsynleg, segir þar, mundi verða með stærstu framkvæmdum sem ráðizt hefur verið í hér á landi. Í slíku verki kemur ekki önnur leið til greina en sú, að verkið verði boðið út í allstórum áföngum, er tryggi alþjóðlega samkeppni um verkið og þar með eins lágum framkvæmdakostnaði og kostur er á. Ég lít þannig á þessa alþjóðlegu samkeppni um verkið, að það séu útboðin. sem verði sett á alþjóðlegan markað. Ég fyrir mitt leyti er ekkert hræddur um það, að íslenzkir verkfræðingar og íslenzk verkfræðifyrirtæki geti ekki boðizt til að vinna svona verk með eins góðum kjörum og erlend, ef hin erlendu fá ekki sérstök fríðindi og ef þau fá ekki að flytja inn vélar og tæki tollfrjálst, en hinir innlendu aðilar ekki. Það teldi ég ranglæti gagnvart íslenzkum aðilum, ef svo væri að verki staðið. Hins vegar tel ég það, að erlent útboð til samanburðar sé ekkert annað en viðleitni til þess að fá sem allra hagkvæmust tilboð fram. En ég tel, að það mætti muna miklu um kostnað á innlendu og erlendu tilboði til þess, að ekki væri einsýnt og sjálfsagt að taka hinum innlendu tilboðum fremur en hinum erlendu, og það yrði a.m.k. að gæta þess vel, að mismunurinn stafaði þá ekki af því, að hinir erlendu ættu að njóta sérstakra vildarkjara, sem hinum íslenzku væri ekki gefinn kostur á. En í því efni höfum við gerzt brotlegir gegn íslenzkum aðilum nú að undanförnu og það einmitt á þessu sviði. Ég þykist því ekki hafa ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta. Ég treysti því, að öll slík verk verði, þegar atvinnuástandi er nú eins komið og hjá okkur, fyrst og fremst veitt íslenzkum aðilum. Okkur er svo gefið í skyn, að þó að þessi fjárhagsgrundvöllur sé lagður að stórátaki í innlendri vegagerð, sem við vitum nú ekki, hversu stórbrotin verður, og allt takist nú eins og til er ætlazt um erlendar lántökur, verði þó að öðru leyti að afla fjár með nýjum innlendum tekjustofnum fyrir Vegasjóð, enda sé það alger forsenda fyrir því, að erlent fjármagn fáist. Ég býst alveg við því, að þessi fjáröflun til stórátaka í vegamálum sé aðeins byrjunin og við megum búast við jafnvel miklu meiri fjáröflun til þessara hluta en þetta frv. sýnir. En ég mundi leggja áherzlu á það, ef hægt væri að binda það meira fastmælum en er í frv., til hvaða vegaframkvæmda þetta fjármagn ætti að fara, svo að það sé engan veginn eins í lausu lofti og eins rúmt um það eins og í frv. nú, því að um það er eiginlega ekkert ákvæði. Ég held, að ég hafi með þessu, sem ég nú hef sagt, komið mínum aðalsjónarmiðum fram varðandi þetta og geti því látið máli mínu lokið. En ég endurtek það, að mér þætti það mikils virði, ef hæstv. samgmrh, vildi láta athuga gaumgæfilega erindi Landssambands vörubifreiðastjóra og taka tillit til sanngjarnra óska og krafna, sem þeir bera þar fram í sínu skynsamlega og vel rökstudda áliti, sem sent hefur verið n. og - að því er ég vænti ráðh.



Herra forseti. Ég hef fengið vinsamleg tilmæli frá einum vini mínum í hæstv. ríkisstj. um að vera ekki allt of langorður, og af því að það er ráðh., sem ég vil allt gera fyrir, þá ætla ég að reyna að stytta mál mitt. Hæstv. samgmrh. taldi það bera vott um ósamræmi í málflutningi mínum, að minni hl. n. leggur til, að fjárþörf Vegasjóðs á þessu ári verði mætt með lántöku, þó að ég sé á móti lánum. Þetta er alveg misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ég er ekki á móti lántökum til vega og hef aldrei verið. Ég barðist fyrir því í 5 ár að fá lánveitingar til vega á Vestfjörðum, og ég hef endurtekið það hvað eftir annað, að ég tel réttmætt og hagkvæmt í mörgu tilliti að taka lán, svo að þetta er á einhverjum misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh. Þá segir hæstv. ráðh., að það sé alveg rangt hjá mér, að nýbyggingafé fari til þess að borga vexti og afborganir af lánum; það fari til þess að byggja vegi, en fari alls ekki í vexti og afborganir af lánum. Ég er hérna með skýrslu, sem hæstv. ráðh. lagði sjálfur fyrir Alþ. í vetur, og hérna stendur t.d.: Vesturlandsvegur: 79 þús. kr. fóru til að greiða skuld. Og á öðrum stað stendur: 450 þús. kr. fjárveiting, 54 þús. kr. fóru til að greiða skuld. Ólafsvíkurvegur: fjárveiting, 870 þús. kr., fór til greiðslu upp í skuld. Rif: fjárveiting, 190 þús. kr., fór til greiðslu upp í skuld. Grundarfjarðarvegur, þar af fóru 154 þús. kr. til greiðslu á skuld. Á ég að halda áfram lengra? Ég má það ekki vegna þess, hverju ég hef lofað. Svona er vegaskýrslan meira og minna í gegn. „Afborganir og vextir“ af lánum er það orðað sums staðar, annars staðar „til að borga skuld“. Svo segir hæstv. ráðh., að nýbyggingaféð hafi ekki farið til þess að greiða af lánum. Ég held, að hann hljóti að vita það sjálfur, að af fjárveitingunni, sem á að fara í hvern veg, sem skuldar, er tekið til þess að greiða vextina og afborganir. Þetta eru skuldir, sem eru á veginum og þarf að greiða vexti og afborganir af. Það er tekið af þeirri fjárveitingu, sem er veitt til nýbyggingar vega. En ef þetta væri nú rangt hjá mér, með hvaða peningum borgaði ráðh. þá þessa vexti og afborganir? Það er mér óljóst. Hvaðan hafði hann peninga til þess að annast þær greiðslur? Jú, það eru dæmi til þess, að það hafi verið tekin lán til að borga af lánum. Það er rétt. Hann segir, að ég hafi haldið því fram, að það mundi verða veitt lán á þessu ári til nýbyggingar vega. Ég var að spyrja að því hvort það yrði gert. Ég hef aldrei fengið svar - ekki einu sinni í fyrradag, þegar hann var á fundi með samgmn. En ég sagði það, að fyrst vextir og afborganir af lánum eiga að fara lækkandi eins og ráðh. sagði, þá getur ekki átt að taka meiri lán. Nú segir hann í ræðu sinni hér áðan: Það verða tekin lán í sumar til nýbyggingar vega. Það verður tekið lán til Vestfjarðavegar, og það þykir mér vænt um að heyra. Það verður tekið lán til vegar í Kópavogi. En ég vil þá spyrja: Lækka vextir og afborganir af lánum á næsta ári t.d.? Nei, þetta stenzt ekki. Ég vil þá vænta þess, að maður sjái það á framkvæmdaáætluninni, sem við eigum að fá eftir páskana, hvort það á að vinna fyrir lán. Þá gagnrýndi hann það, að ég hefði haldið því fram, að það yrði minna fé til vegaviðhalds á þessu ári en varið var til vegaviðhalds í fyrra. Það er rétt. Ég sagði þetta. Ég sagði, að það yrði raunverulega minna, því að þessar 17.3 millj. kr., sem á að hækka viðhaldsféð um samkv. þessu frv., fóru í dýrtíð. Þær fara í gengislækkunina, og ég tók það fram. Það er ekki viðbót við viðhaldsfé það, sem fer í dýrtíð. Ef við að öðru leyti ætlum að standa jafnir að vígi og í fyrra, er þetta mun minna fé, sem við fáum í ár en fyrra. Hann var að minnast á ríkisframlagið, sem átti að vera, og fékk stuðning hv. 9. þm. Reykv. í því, að ríkissjóður eigi eiginlega ekki að vera að leggja fé í vegi. Ég skildi hv. þm. þannig, að það sé hans skoðun, að t.d. eigi leyfisgjöldin sem ríkið fær núna, ekki að fara í vegi og auðvitað eigi fjárveitingar, eins og var samið um 1963, ekki heldur að fara í vegina. Hann segir ekkert við þetta að athuga.  Hæstv. ráðh. var að gagnrýna það, sem ég hafði haft eftir formanni samtaka bifreiðaeigenda, þ.e. Vörubílamiðstöðvarinnar, að það mundi þurfa að hækka flutningsgjöld um 10%. Ég var að hafa það eftir, hvað hann segði, þessi maður opinberlega í blaði, og þetta birtist í gær. Ég var engan dóm að leggja á þetta. Hæstv. ráðh. segir, að þetta muni sennilega ekki þurfa að vera nema 4%. Jæja, 4% er nú nokkur hækkun. Og þá segir hann, að sér hafi alveg hnykkt við, þegar það kom í ljós, sem þessi maður heldur líka fram, að flutt séu 140 þús. tonn með vörubifreiðum víðs vegar um landið, en Skipaútgerð ríkisins flytji ekki nema 40 þús. tonn. Ég skal játa það, að mér kom þetta á óvart líka. Og þetta er merkilegur hlutur, ef þetta er rétt. Þetta eru aðeins orð þessa manns. En mér skildist á hæstv. ráðh., að hann vildi eiginlega saka Skipaútgerðina um þetta, þ.e. að hún gegndi ekki þeirri þjónustu, sem hún ætlaði að gera. Hverjir voru það, sem seldu strandferðaskipin tvö? Var það ekki ríkisstj.? En fengu svo eitt leiguskip í staðinn. Ætli þetta hafi engin áhrif haft? Hann minntist á, að þungaskattar í Svíþjóð og nágrannalöndunum væru hærri en þeir yrðu samkv. þessu frv. Og hann hafði haldið því fram við 1. umr. málsins, að til þess að íslenzkir bifreiðarstjórar fengju góða vegi, yrðu þeir að leggja á sig skatta. M.ö.o., meðan vegirnir eru sem verstir, meðan það er sem dýrast að aka bíl um vegina, slitið er mest. Ég hélt, að hin leiðin væri skynsamlegri, þ.e. að hlífa þeim við útgjöldum meðan vegirnir eru vondir, slitið mikið á bílunum og rekstrarkostnaður mikill, en þyngja þau heldur, þegar komnir eru góðir vegir og þeir mega betur við því að greiða skatta. Þetta hélt ég, að væri skynsamlegra. Og hvað var gert á Reykjanesbrautinni? Vegagjaldið kom til greina sem skattur á bílstjórana, eftir að vegurinn var kominn. Þá drap hæstv. ráðh. á það að lokum, sem ég minntist á, þ.e. vegagerð frá Blesugróf upp í Breiðholt. Ég kannaðist ekki við það, að þessi vegalagning kæmi Vegasjóði við, en hann segir, að þetta sé þjóðbraut utan Reykjavíkur. En í skýrslu ráðh. frá því í vetur segir: „Í framkvæmdaáætlun ríkisstj. í ár eru 8.0 millj. kr. til þessa vegar, sem samkv. vegáætlun liggur frá Elliðaám, austan Kópavogs og Hafnarfjarðar. Unnið hefur verið að undirbyggingu kafla um Blesugróf að vegamótum við Breiðholtsbraut, sem tengir hið nýja byggðahverfi í Breiðholti við vegakerfið. Hefur Reykjavíkurborg að mestu séð um þessar framkvæmdir, sem ná yfir um 1 km kafla af þessum vegi.“ Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri utan Reykjavíkur, en væri nú farið að nálgast Reykjavík. Sjáum til! Blesugrófin farin að nálgast Reykjavík núna!!  Ég vil að lokum benda hv. 9. þm. Reykv. á það, að ég er honum alveg sammála um, að fjáröflun til Vegasjóðs hefði átt að fylgja vegáætlun. Á fundi samgmn. í fyrradag, þar sem hæstv. ráðh. var viðstaddur, spurði ég hann að þessu: Getur ráðh. fallizt á, að við öflum Vegasjóði fjár til nauðsynlegra útgjalda á þessu ári, en látum frekari fjáröflun bíða, þar til vegáætlun verður gerð á næsta þingi? Og hæstv. ráðh. neitaði. Ég er alveg sammála hv. þm. um það, að þetta á að fylgjast að. Við þurfum að vita, þegar við erum að skattleggja þjóðina, hvernig við fáum féð og til hvers það á að fara. En við vitum ekkert um það núna, þegar þetta frv. verður samþ. Það er talað um hraðbrautir. Það getur farið svo, að það fari ekki einn einasti eyrir í hraðbrautir. Það fer alveg eftir því, hvað Alþ. ákveður, þegar næst verður ákveðin vegáætlun. Ég var búinn að lofa einum góðvini mínum að tala ekki allt of langt mál, og ég ætla þess vegna að láta þetta nægja.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta frv. til athugunar og afgreiðslu og óskað umsagnar allmargra aðila um frv., og flestir aðilar, sem til var leitað, hafa sent umsögn um það, og allir, undantekningarlaust, mæla með, að frv. verði samþ. óbreytt. Þetta frv. var flutt hér á síðasta þingi og náði þá ekki fram að ganga, enda kom það fremur seint fram, en það er samið af n., sem skipuð var árið 1958 til að endurskoða löggjöf um vörumerki. Sú n. lauk störfum í okt. 1966 með því að senda frá sér þetta frv. ásamt ítarlegri grg., sem því fylgir. Fyrsta löggjöfin um vörumerki var sett árið 1903 og var sú löggjöf að verulegu leyti þýðing á dönsku vörumerkjalöggjöfinni. Á þessari löggjöf hafa aðeins verið gerðar smávægilegar breytingar tvisvar sinnum, svo að það var mikil þörf fyrir að semja hér nýtt frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, og er allshn. sammála um að mæla með samþykkt þess.