Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 12.30 í dag, að loknum liðnum Óundirbúinn fyrirspurnatími, fer fram umræða utan dagskrár um öryggismál sjómanna. Málshefjandi er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Dómsmálaráðherra Ragna Árnadóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þá vill forseti geta þess að atkvæðagreiðslur verða um kl. eitt og nýr fundur að þeim loknum.

Virðulegur forseti. Ég óska þess að dagskrá þessa fundar í dag verði breytt og þingflokksformenn og formenn stjórnmálaflokkanna verði boðaðir á fund vegna þess atburðar sem átti sér stað í dómsal í Héraðsdómi Reykjavíkur í morgun þar sem lögreglan reyndi með grófu ofbeldi að ryðja dómsal í opnu réttarhaldi. Þetta er að öllum líkindum gróft brot á lögum og gróf aðför að réttarríkinu og opnu réttarhaldi. Það var Alþingi sjálft, forseti þess og/eða skrifstofustjóri Alþingis, sem átti upphafið að þessu máli, að það yrði rannsakað og sent til saksóknara. Ég tel brýnt að það verði útskýrt nákvæmlega fyrir Alþingi sjálfu og þingmönnum hver aðkoma Alþingis er að þessu máli, hver á upptökin að því og með hvaða hætti Alþingi hyggst fjalla um það opinberlega, því að þetta var einhver mesti skandall sem um getur og setur spurningarmerki við réttarríkið Ísland. Það hefur líka komið í ljós að lögreglan var tilbúin með fréttatilkynningar af þessu atviki fyrir fram og þær voru tilbúnar á fjölmiðlum, þær fjölluðu um málið frá hlið lögreglunnar eingöngu 

Frú forseti. Á umliðnum árum hafa úr þessum ræðustól verið haldnar margar og innblásnar ræður um synjunarvald eða málskotsrétt forseta Íslands samkvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar. Ég ætla að leyfa mér að vitna til einnar slíkrar sem flutt var þann 21. júní 2004 þar sem ræðumaður gagnrýndi harðlega, með leyfi forseta: „… að með einhverjum hætti hafi orðið að samkomulagi milli forustumanna stjórnarflokkanna að við endurskoðun stjórnarskrárinnar eigi fyrst og fremst að ráðast á 26. gr., fyrst og fremst að ráðast á málskotsréttinn og reyna að eyðileggja hann eða kippa honum til baka til að ríkisstjórnin þurfi aldrei framar að standa frammi fyrir þeirri niðurlægingu að verða algjörlega viðskila við sína eigin þjóð og standa eins og hún gerir núna án nokkurs stuðnings í þessu máli.“ Þessi fleygu orð mælti núverandi hæstv. utanríkisráðherra og þáverandi formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, í kjölfar þess að forseti Íslands synjaði fjölmiðlalögunum staðfestingar. Hæstv. utanríkisráðherra hefur gengið manna harðast fram í því í gegnum tíðina, jafnt innan þings sem utan, að standa vörð um óbreytt synjunarvald forseta Íslands og flutt um það fjöldann allan af ræðum og hefur aldrei skipt um skoðun. Nú ber hins vegar svo við að hæstv. forsætisráðherra hefur tekið, ef svo má segja, hæstv. utanríkisráðherra á kné sér og sett ofan í við hann með því að lýsa því yfir að afnema beri synjunarvald forseta Íslands og tilefnið þekkja auðvitað allir. Nú er ástæða til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að því hvort hann hafi skipt um skoðun og hvort hann sé sammála hæstv. forsætisráðherra um að afnema beri synjunarvald forsetans. Það skiptir auðvitað máli að upplýst sé hver stefna ríkisstjórnarinnar er varðandi synjunarvald forsetans. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki skipt um skoðun en það verður ekki annað séð 

Frú forseti. Ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að ef það er rétt sem hann segir, að hæstv. forsætisráðherra hafi tekið mig og sett á kné sér og siðað mig til, þá er það ekki í fyrsta skiptið og örugglega ekki í síðasta skiptið. Ég uni því agavaldi ákaflega vel. Ég sat á sínum tíma í stjórnarskrárnefnd þar sem urðu miklar umræður um þetta og ég hafði ákaflega afdráttarlausar skoðanir á þessu máli. Ég taldi að synjunarvaldið væri eins konar neyðarhemill sem hægt væri að grípa í fyrir hönd þjóðarinnar þegar ríkisstjórn keyrði hugsanlega út af að mati þjóðarinnar. Ég segi það alveg skýrt og skorinort að þessi mál hafa ekki verið rædd í ríkisstjórninni. Ég ímynda mér sömuleiðis að ef og þegar kemur til þess að menn grípi til þess að fara að breyta stjórnarskránni, eins og ýmsir fræðimenn hafa bent á, síðast á ráðstefnu í gær í kjölfar rannsóknarnefndarskýrslu, þá komi þær tillögur þaðan. En bara til að hugga hv. þingmann og sannfæra hann um að lítið hefur breyst í hugarheimi þess karls sem hér stendur, eru skoðanir mínar á þessu máli óbreyttar.

Frú forseti. Það er gott að vita til þess að hæstv. ráðherra kveinkar sér ekki undan því að vera skammaður af yfirboðurum sínum og tekur slíkum skömmum vel. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin, að hann hafi ekki skipt um skoðun varðandi það hvort fella eigi brott málskotsrétt eða synjunarvald forseta Íslands skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar. Það má hæstv. utanríkisráðherra eiga að hann er samkvæmur sjálfum sér hvað það varðar. En það er hins vegar mjög athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir á blaðamannafundi á þriðjudaginn að hún vildi afnema synjunarvald forseta Íslands. Nú hefur komið í ljós að það er ágreiningur eða klofningur innan ríkisstjórnarinnar um það hvernig fara eigi með synjunarvald og 26. gr. stjórnarskrárinnar til framtíðar. Það liggur bara fyrir. 

Frú forseti. Ég er ekki sammála því hjá hv. þingmanni að það sé mjög mikilvægt að ríkisstjórn marki sér stefnu í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé stjórnlagaþing sem eigi að marka sér stefnu í þessu máli. Ég tel að þær breytingar sem hugsanlega þarf að ráðast í á stjórnarskránni eigi ekki að gera fyrr en stjórnlagaþing hefur verið kvatt saman, ég vona að það verði jafnvel á þessu ári, og fjalli um þetta mál. Ef stjórnlagaþing kemst að þeirri niðurstöðu að breyta eigi þeim lýðræðislegu hlutföllum sem eru í stjórnarskránni skal ég íhuga að endurskoða afstöðu mína. Það er hægt að hugsa sér aðrar leiðir eins og t.d. þær að minni hluti þingmanna hafi möguleika á að skjóta niðurstöðum þings eða ríkisstjórnar, lagasetningu, til þjóðarinnar. Það er líka ein tegund af málskotsrétti. Ég ímynda mér að stjórnlagaþing muni vega og meta  Ég ítreka það að ég hef ekki skipt um skoðun á þessari stundu um málskotsrétt forseta en áskil mér rétt til að gera það 

Virðulegi forseti. Alþingi samþykkti að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu án skilyrða síðasta sumar. Við vitum öll að staðan í Suður-Evrópu er afar slæm og staða Grikklands er svo slæm að það riðar á barmi gjaldþrots. Spánn stendur illa líka og er talið að vandræði Spánverja séu fimm sinnum meiri en vandræði Grikkja. Önnur ríki hafa verið nefnd þarna eins og Portúgal og Írland. Talið er að vandræði Grikkja nú geti leitt til þess að Grikkir yfirgefi Evrópusvæðið, verði jafnvel neyddir til að yfirgefa evrusvæðið. En í umræðum í sumar þegar Evrópusambandið var á dagskrá var ein helsta ástæðan fyrir því að við yrðum að sækja um aðild að Evrópusambandinu einmitt sú að við þyrftum nýjan gjaldmiðil og taldi Samfylkingin að evran væri sá gjaldmiðill sem við þyrftum að hafa. Það var gulrótin í umsókninni í sumar. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra í ljósi þeirra atburða sem nú eiga sér stað í Evrópu: Telur hæstv. utanríkisráðherra að sú ákvörðun hafi verið rétt að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu, því að svo virðist vera að Evrópusambandið sé á leiðinni í allsherjargjaldþrot? 
            

Frú forseti. Það eru fréttir fyrir mig að Evrópusambandið sé á leið í gjaldþrot en hugsanlega getur þó Framsóknarflokkurinn tekið að sér hlutverk skilanefndarinnar. En þegar skoðanabróðir hv. þingmanns tjáði sig í fjölmiðlum frá Brussel í gær, Olli Rehn, sem fer með efnahagsmálin, taldi hann að andlát Evrópusambandsins væri mjög orðum aukið. Hann taldi jafnframt að innan nokkurra daga yrði búið að búa til pakka sem mundi koma Grikkjum úr þeim vanda sem þeir eru í núna. Hugsum okkur nú, frú forseti, að Ísland hefði verið innan Evrópusambandsins og orðið Evrópuríki þegar það komst í þau vandræði sem fyrri stjórnir og síðari hafa komið Íslendingum í. Ætli það hefði þá ekki verið þokkalegt fyrir okkur að geta haft slíkan bakhjarl? Ætli við á Íslandi hefðum ekki tekið fagnandi svipuðum aðgerðapakka ef við hefðum verið orðin evruþjóð þá? Ég er líka þeirrar skoðunar, frú forseti, að ef Ísland hefði fyrir tíu árum síðan sótt um aðild að Evrópusambandinu, hefði gengið í Evrópusambandið þá, hefði tekið upp evruna, eins og hefði verið mjög auðvelt á þeim tíma, 

Virðulegi forseti. Ég var ekki að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um fortíðina og hugsanlega það sem hefði gerst hefðu aðrar ákvarðanir verið teknar fyrir tíu árum. Ég fer fram á að þeir ráðherrar sem sitja fyrir svörum á Alþingi haldi sig alla vega meira í nútíðinni, svo ekki sé meira sagt. Ég bar fram einfalda spurningu fyrir hæstv. utanríkisráðherra. Ég spurði að því hvort hann væri viss um að sú ákvörðun hafi verið rétt að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu, vegna þessarar hugsanlegu evrugulrótar sem var sveiflað framan í þing og þjóð í sumar þar sem staðan á Evrópusvæðinu er orðin eins og hún er nú. Grikkland riðar á barmi gjaldþrots, Spánn er í mikilli hættu. Ég spyr um nútíðina, var rangt að fara þessa leið? Ég fer ekki fram á annað en að hæstv. utanríkisráðherra svari því.

Frú forseti. Svona líkar mér best við Framsóknarflokkinn, á hröðu undanhaldi. Í sinni fyrri ræðu sagði hv. þingmaður að það væri Evrópusambandið sem rambaði á barmi gjaldþrots en nú hefur hún smækkað það niður í svona tvær, þrjár, fjórar, fimm þjóðir. Ef hún mætti halda þriðju ræðuna yrði kannski bara ein þjóð eftir. Svar mitt er alveg afdráttarlaust. Ég tel að það hafi verið hárrétt ákvörðun hjá Alþingi, sem það tók raunar með stuðningi úr öllum flokkum sem á Alþingi sitja, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel að það sé einn af lyklunum að því að leysa það vandamál sem við erum í núna. Ég tel að það sé einn af mikilvægustu þáttunum í uppbyggingarferlinu sem við erum komin í. Ég tel að það hafi verið hárrétt ákvörðun. En það skiptir í reynd ekki máli hvað mér finnst. Alþingi tók ákvörðunina og það verður þjóðin sem tekur ákvörðunina,  
            

Frú forseti. Í gær fór fram umræða á prestastefnu um lagafrumvarp hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra um ein hjúskaparlög. Tillaga var lögð fram þar sem lýst var yfir stuðningi við frumvarpið en hún var ekki afgreidd. Á sama veg fór með tillögu Geirs Waage um að Alþingi létti umboði til vígslu í skilningi hjúskaparlaganna af prestum þjóðkirkjunnar. Sú gríðarlega og brýna réttarbót sem frumvarp hæstv. ráðherra er að mínu mati, hefur því augljóslega vafist fyrir kirkjunnar mönnum á þessari prestastefnu. Því langar mig til að nýta tækifærið og spyrja hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra hver framgangur frumvarpsins er og velta því upp hvort hæstv. ráðherra telji eðlilegt að vígslumönnum þjóðkirkjunnar sé heimilt að synja einstaklingum um hjónavígslu á grundvelli kynhneigðar. Borgaralegur vígslumaður getur ekki skorast undan því að vígja fólk í hjúskap. Ég sé fyrir mér fyrirsögnina: „Fulltrúi sýslumanns neitar að gifta samkynhneigt par“, og sennilega málaferli í kjölfarið. Opinberum starfsmönnum er sem betur fer ekki í sjálfsvald sett hvort þeir inni af hendi þjónustu við þá sem til þeirra leita. Sumir munu eflaust telja mig teygja mig ansi langt í samanburðinum, að það sé vissulega eðlilegt að einstök trúfélög setji sér viðmiðanir og að stjórnvöld geti ekki þvingað trúfélög til að ganga gegn trúarsannfæringu sinni. Gott og vel. Það er þá verðugt umhugsunarefni hvort eðlilegt sé að starfsmenn þjóðkirkju, kirkju sem er sérlega studd og vernduð af íslenska ríkinu, geti mismunað íslenskum þegnum, meðlimum í þjóðkirkjunni, á grundvelli kynhneigðar. Viljum við að sú þjóðkirkja hafi vígsluheimild yfir höfuð? Að endingu langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi velt því fyrir sér í ljósi fyrrgreindra ástæðna að heimild til að vígja fólk til hjúskapar verði eingöngu á hendi borgaralegra stofnana.

Virðulegi forseti. Í umræðum um ein hjúskaparlög kom skýrt fram að í því frumvarpi er ekki gert ráð fyrir skyldu presta til að vígja hjónabönd ef það er vegna þess að þeir telja sig vegna trúarsannfæringar ekki geta gert það. Þess vegna er það látið í hendur trúfélaga hvernig þau standa að þessum málum. Ég gerði mér grein fyrir því þegar frumvarpið var lagt fram að það gætu orðið deilur um þetta. Ég hvatti til almennrar umræðu og stend við það en kjarni málsins er þessi: Ein hjúskaparlög fyrir alla, brýn réttarbót, jafnrétti og jafnræði. Hvernig þjóðkirkjan ætlar að standa að þessum málum verður hún að gera upp við sig. Ég vakti sérstaklega athygli á því í umræðunni á þinginu hvort Alþingi mundi inna þjóðkirkjuna eftir skoðunum sínum um þetta. En ég tel að viðbrögðin við þessu komi ekki algerlega á óvart þótt ég hefði óneitanlega kosið að þjóðkirkjan, sem hefur samfélagslegum skyldum að gegna, hefði tekið jákvæðar í málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra svarið. Þegar umræða um réttindi og skyldur þjóðkirkjunnar fer fram er fólk æðioft beðið um að fara varlega í sakirnar, forðast sleggjudóma og vera þolinmótt því að þjóðkirkjan þurfi tíma til að vinna í sínum málum, skoða trúarsetningar sínar, og að betra sé að breytingar sem þessar verði innan frá fyrir tilstuðlan presta og með þeirra stuðningi en ekki með þvingunum af hálfu löggjafarvaldsins. Ég get vel skilið þessi sjónarmið hvað sumt varðar en ég get ekki skilið það og liðið að á sama tíma og þjóðkirkjan er studd og vernduð af íslenska ríkinu megi hún viðhafa mismunun gagnvart minnihlutahópum. Það misbýður réttlætiskennd minni.

Virðulegi forseti. Frumvarpið er einmitt lagt fram í þessari mynd vegna þess að ég hef ekki trú á því að rétt sé að beita þvingunum í þessu máli. Ég tel einmitt að umræða og rökhyggja leiði til þess að það verði almennt þannig að samkynhneigð pör geti farið í þjóðkirkju eða aðrar kirkjur og fengið þar hjónavígslu. Ég vil líka árétta að ég tel ekki rétt að taka vígsluvaldið af trúfélögunum. Ég tel að þar sé of langt gengið og í rauninni það langt gengið að ekki sé tilefni til þess ef við horfum á það mál sem fyrir þinginu er vegna þess að það gerir einmitt ráð fyrir að þetta sé ekki skylda.

Virðulegi forseti. Fyrr í vikunni fóru fram umræður um strandveiðar sem hæstv. utanríkisráðherra blandaði sér í, sem er mjög ánægjulegt. Mig langar að vitna í andsvör hæstv. ráðherra, með leyfi forseta, þar sem hæstv. ráðherra segir: „Mig langar að spyrja hv. þingmann hversu mikið hann telji að það eigi að auka aflaheimildir og á hvaða grundvelli hann flytji þá skoðun. Mér er til efs að hann hafi vísindaleg rök fyrir því eins og þau eru fram sett af Hafrannsóknastofnun.“ Í öðru andsvari, með leyfi forseta, segir hæstv. utanríkisráðherra: „Ég held að ekki sé hægt að lesa það út úr skýrslu Hafrós að hægt sé að taka 30.000 tonn og deila út til veiða án þess að skertir séu möguleikar til áframhaldandi vaxtar. Ég tel hins vegar alveg fullkomlega málefnalegt sjónarmið hjá hv. þingmanni að ef það mundi leiða til núllstöðu er það alveg þess virði að skoða það.“ Það kom líka fram í máli hæstv. utanríkisráðherra að hann hafði ekki gefið sér tíma til að lesa skýrslu Hafrannsóknastofnunar eins og hann hafði gert á mörgum undanförnum árum þar sem hann þekkti þar ekki til í þaula 

Frú forseti. Ég er almennt þeirrar skoðunar að við eigum að reyna að fara sem best eftir þeim upplýsingum sem fyrir liggja á vísindalegum grunni. Ég hef hins vegar margoft sagt það á umliðnum mánuðum að það sé málefnalegt að skoða hvort auka eigi aflaheimildir og gjarnan er það tekið sem dæmi að fjölskylda sem lendir í þrengingum tekur stundum af innstæðunum sem hún hefur safnað í bankann. Ég hef velt þeirri spurningu upp: Er það réttlætanlegt að við göngum á innstæðu okkar í auðlindabankanum, tökum út af henni og leyfum auknar aflaheimildir? Ég hef svarað því þannig sjálfur að ég tel að það sé a.m.k. málefnalegt sjónarmið að skoða það mjög rækilega ef hægt er að sýna fram á að það leiði a.m.k. ekki til minnkunar á stofninum. Miðað við þær upplýsingar sem koma fram í skýrslu Hafrannsóknastofnunar er hugsanlega hægt að sjá við ákveðnar aðstæður, ef þær þróast með ákveðnum hætti miðað við ákveðnar spár, að jafnvel þó að aflaheimildir séu auknar minnki stofninn ekki. En ég vil hins vegar segja hv. þingmanni það að áður en ég tók til máls í þessari umræðu um daginn hringdi ég í forstjóra Hafrannsóknastofnunar og spurði hann hvort hægt væri að leggja út af upplýsingum stofnunarinnar með þeim hætti sem gert var af þeim þingmanni sem ég var að svara. Hann var ekki þeirrar skoðunar. Af því leiddi að síðar í þeirri umræðu sagði ég að það væri mitt mat að rétt væri að sjávarútvegsnefnd tæki þetta mál til umræðu, kallaði á vísindamennina og fengi úr þessu skorið í eitt skipti fyrir öll. Ég er þeirrar skoðunar að ef raunverulega er hægt að gera þetta án þess að hætta sé á að stofninn minnki eigi menn að skoða það mjög alvarlega við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. En ég held hins vegar að nú sé ekki tími til að skoða málið, nú þurfa menn að fara að gera eitthvað. Nú er staðan þannig á landsbyggðinni, í sjávarbyggðunum, að þar er allt stopp. Þar hrúgast fólk á atvinnuleysisbætur, hvort heldur sem það eru sjómenn eða fiskverkafólk. Aðstæðurnar í þjóðfélaginu eru þannig ef við ætlum að komast á lappirnar aftur stendur valið um að auka verðmæti í landinu eða fara að skera mikið niður. Þá munu þingmenn og hæstv. ráðherra standa frammi fyrir því að ef menn vilja ekki bæta við aflaheimildir og skapa störf og gjaldeyri munu menn þurfa að fara að loka spítölum eða skólum. Það er valið sem við höfum. Fyrst menn hafa þessi rök fyrir því að hægt sé að bæta við aflaheimildir án þess að ganga á stofninn skil ég ekki þessa ákvarðanafælni hvað það varðar. Og bara til að árétta það er atvinnuleysið úti á landsbyggðinni að stoppa allt. Það er verið að segja upp fjölda af fólki og þetta er gríðarlega alvarleg staða. Ef menn ætla að skoða þetta og spá og spekúlera eitthvað í þessu og láta einhverja aðra skoða þetta 

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að atvinnulífið úti á landi sé að stoppa og að menn hrúgist inn á atvinnuleysisskrá. Ég rifja það upp að hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er einn af talsmönnum Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum, sagði fyrir tveimur dögum í svari til forsætisráðherra að staðan væri í nokkuð góðu lagi. Hann taldi upp þrenn rök til að rökstyðja það. Nú ætla ég ekki að skera úr um það hvor talsmanna Sjálfstæðisflokksins hefur rétt fyrir sér í þessu máli en ég er hins vegar sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að menn eigi að skoða alla möguleika til að reyna að efla atvinnustigið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé meira en einnar messu virði að farið sé yfir það hvort hægt sé að auka aflaheimildir. En áður en við tökum þá ákvörðun sem hugsanlega verður tekin verðum við að vita nákvæmlega afleiðingar hennar. Við verðum að vita hverjar eru forsendur slíkrar ákvörðunartöku. Ef hægt er að sýna fram á að hægt sé að gera þetta án þess að 

Virðulegi forseti. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur lýst því yfir nokkuð margoft á undanförnum vikum að von sé á tillögum af hálfu ráðuneytisins til að leysa úr því vandamáli sem skapast hefur vegna bílalána sem tekin hafa verið hér í stórum stíl. Fjölmargar íslenskar fjölskyldur hafa tekið bílalán í erlendri mynt og greiða nú af þeim gríðarlega háar afborganir. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur lýst því yfir að hann hafi verið í samstarfi við fjármögnunarfyrirtækin en skili það samstarf ekki tilætluðum árangri sé von á lagasetningu af hálfu ráðherra til þess að hjálpa því fólki sem er að sligast undan þessum bílalánum. Mig langar til að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, vegna þess að núna í gær eða fyrradag kom það fram í máli hans að von væri á tillögum af hans hálfu og þær yrðu jafnvel kynntar á vettvangi ríkisstjórnarinnar, gott ef það var ekki í morgun. Mig langar, vegna þess að þetta hvílir mjög þungt á mörgum heimilum, að spyrja hæstv. ráðherra að því hvað þessari vinnu líður, hvort von sé á einhverjum slíkum tillögum eða hvort ráðherrann hafi gefist upp eða ekki náð því samkomulagi sem hann taldi sig hafa náð gagnvart þessum fjármögnunarfyrirtækjum. Og jafnframt, hvernig hann ætlar sér að bregðast við gagnvart kröfuhöfum vegna þessara lána ef til lagasetningar kemur? Um leið og þörf er á að takast á við þennan vanda verður maður líka að gera sér grein fyrir því að það er ekki alveg augljóst hvernig leyst verður úr þessu máli þótt mér hafi þótt hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra oft tala ansi frjálslega um að þetta sé hægt að leysa með lagasetningu með einföldum hætti. Það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra lýsi því þá hér hvort von sé á slíkum aðgerðum og hvenær af þeim verður. Mig langar til þess að fá nokkuð skýrt svar við þessari fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Það er mér mikil ánægja að geta upplýst hv. þingmann og þingheim allan um að ég lagði fram frumvarp í ríkisstjórn í morgun um þetta mál og fékk það samþykkt þar til framlagningar í þingflokkunum. Við höfum, eins og hv. þingmaður rakti ágætlega, verið í samtölum við eignarleigufyrirtæki um eðlilega umbreytingu þessara lána og verið að reyna að höfða til fyrirtækjanna, að það sé þeirra hagur að reyna að koma þessum lánum í það horf að samhengi verði á milli skuldsetningarinnar sem fólk glímir við og þeirra eigna sem að baki liggja. Þar með yrði tjóninu af umbreytingu lánanna sem orðið hefur vegna gengisfallsins skipt milli fyrirtækjanna og skuldara með réttlátum hætti. Það hefur verið nokkuð misjafn gangur á því hvernig viðtökur hafa verið hjá eignarleigufyrirtækjunum. Ég tek eftir því að í þessari viku hefur komið fram yfirlýsing frá stjórn Íslandsbanka þar sem hún lýsti sig reiðubúna til samninga við félagsmálaráðuneytið um útfærslur í þessu efni. Ég tek líka eftir því að Lýsing hefur verið að grennslast fyrir um svigrúm fyrirtækisins bæði hjá Fjármálaeftirliti og Seðlabanka til þess að taka þátt í aðgerðum af þessum toga. Það er auðvitað ekki einfalt að leysa þetta mál, eins og hv. þingmaður gerði ágæta grein fyrir og réttilega, vegna þess að við erum líka að takast á við þann vanda að fyrirtækin sem enn eru starfandi eru sum hver mjög veikburða. Þetta mál verður þess vegna ekki leyst nema með því að kröfuhafar í fyrirtækin geri eðlilegar væntingar um endurheimtur krafnanna því að við getum ekki endurreist efnahagslífið á þeim forsendum að við höldum starfsemi í fyrirtækjum sem ekki hafa burði til þess að mæta eðlilegum kröfum viðskiptavina sinna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir svarið. Ég get ekki betur heyrt á máli hans en að lagafrumvarpinu gætu hugsanlega fylgt gjaldþrot ákveðinna fjármögnunarfyrirtækja. Mig langar að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra vegna frumvarpsins sem hér kemur væntanlega inn með afbrigðum í næstu viku eða einhvern tíma: Hefur hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra kannað sérstaklega hvort slíkt frumvarp geti bakað skaðabótaskyldu gagnvart íslenska ríkinu vegna þessa máls? Enn fremur langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hægt sé með einhverju móti að meta markaðsvirði þeirra undirliggjandi eigna sem þarna eru á ferðinni. Það væri best ef hægt væri að ná niðurstöðu í þessu máli með einhvers konar samkomulagi frekar en að leggja til þvingaða lagasetningu. Um leið og ég vil taka það fram að það er brýnt að leysa úr þessum mikla vanda verðum við að gera okkur grein fyrir því að það geti falist í því veruleg hætta á háum skaðabótakröfum gegn íslenska ríkinu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að lögfræðilega séð má líta svo á að það sé veruleg hætta á skaðabótakröfum ef ekki er tryggilega frá þessu máli gengið í upphafi. Ég held hins vegar að slíkar skaðabótakröfur hlytu alltaf að byggjast á einhverju mati á því að um tjón væri að ræða. Ég spyr mig að því hvernig fyrirtæki eigi að geta sannað tjón með allar eignir reiknaðar upp í topp og með enga áhættu reiknaða því samfara. Afstaða okkar í þessu máli og grunnurinn að frumvarpinu felur í sér að í reynd hafi fyrirtækin ekki horfst í augu við óhjákvæmilega þörf fyrir umbreytingu þessara skulda. Við getum ekki byggt endurreisnina á fjármálafyrirtækjum, eignarleigufyrirtækjum sem eru með svo veikan eiginfjárgrunn að þau eigi ekki val á nokkurri annarri markaðshegðun en að mergsjúga viðskiptavini sína. Þau verða að geta tekið á sig eðlilegan kostnað af umbreytingum skulda. Þau verða að geta horfst í augu við aðstæður. 

Forseti vill hvetja þingmenn til að virða tímamörk.  (Fél. og trmrh.: Það var engin klukka …)  Þingmönnum ber að ljúka máli sínu er forseti lætur bjölluna glymja.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þór Saari vakti hér máls á mjög mikilvægu máli sem brennur á Alþingi Íslendinga. Þjóðin hefur beðið eftir rannsóknarskýrslu Alþingis með öndina í hálsinum. Þjóðin er enn með öndina í hálsinum og bíður eftir því að sérstakur saksóknari taki til starfa með því að leggja fram kærur á hendur þeim sem eiga aðild að því hruni sem yfir þjóð okkar gekk. Nú er dómsvaldið búið að setja rétt yfir níu manns sem var vísað með ofbeldi héðan af svölum Alþingis þar sem þeir komu í fullum  
            

Forseti vill enn hvetja þingmenn til að virða tímamörk.

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um öryggismál sjómanna. Málshefjandi er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Dómsmálaráðherra Ragna Árnadóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Í þessari utandagskrárumræðu ræðum við þá grafalvarlegu stöðu sem er í öryggismálum sjómanna. Ég vil í upphafi máls míns vitna hér í blaðaviðtal, með leyfi forseta, sem er tekið við Eirík Jónsson sem er skipstjóri á Sturlaugi H. Böðvarssyni AK. Hefst nú tilvitnun: „Stjórnvöld hafa brugðist. Eiríkur sagðist vilja koma á framfæri mikilli óánægju með hvernig búið væri að þyrlusveit Landhelgisgæslunnar. Hann telur að stjórnvöld hafi svikið sjómenn um loforð sem gefin voru á sínum tíma þegar varnarliðið fór, að þyrla skyldi ávallt vera til taks og sækja veika og slasaða sjómenn á hafi úti. „Þess er skemmst að minnast að á þessu skipi þurftum við að sigla í tíu klukkustundir til lands á móti veðri með mann sem var með hjartaverk. Hann fór í hjartaaðgerð þegar í land var komið. Við erum vægast sagt mjög óhressir með þessa þjónustu og ekki þarf að taka það fram að það hefði getað farið verr. Sennilega verður ekkert gert í þessu fyrr en einhver tapar lífinu.““ Mig langar líka að vitna hér í fréttaskýringu sem Helgi Bjarnason kom með í Morgunblaðinu í gær. Í henni kemur fram að sjómenn hafa af þessu miklar áhyggjur, það sé ekki spurning um hvort heldur hvenær ótímabært dauðsfall beri að höndum vegna þessara aðstæðna. Mig langar líka að rifja hér upp staðreyndir sem felast í því að á síðustu 15 árum hefur 332 sjómönnum verið bjargað af þyrlusveit Landhelgisgæslunnar. Það kom fram á fundi hv. samgöngunefndar með forsvarsmönnum Landhelgisgæslunnar að í 75% þessara tilfella hefðu þurft að vera tvær áhafnir til að hægt væri að bjarga þessum sjómönnum. Í dag erum við með 1,3 áhöfn, þ.e. við erum með tvær áhafnir mannaðar hluta af árinu. Þessar tölur segja okkur að það hefði ekki verið hægt að bjarga 175 sjómönnum á þessu 15 ára tímabili eða 12 á ári. Ég vek sérstaklega athygli á því, virðulegi forseti, að inni í þessum tölum eru ekki þeir sjómenn sem varnarliðið á Keflavíkurflugvelli bjargaði þegar það var statt hér. Virðulegi forseti. Það þarf í raun og veru ekki að hafa mörg orð um þetta, þetta er gjörsamlega óásættanleg staða og algjörlega ótrúlegt að hér þurfi að verða eitt banaslys til viðbótar til þess að fá þetta leiðrétt. Ég er þeirrar skoðunar að verði hér banaslys út af þessum málum eins og þeim er fyrir komið í dag muni stjórnvöld bregðast við. Það er algjörlega óásættanlegt að það muni ekki gerast fyrr. Mig langar líka til að fara aðeins yfir það hér hvað við getum hugsanlega gert því að við verðum jú að horfa fram á veginn. Ég tel mjög mikilvægt, og það er nauðsynlegt, að endurskipuleggja öll öryggismál landsmanna alveg frá grunni í þeirri stöðu sem við erum í. Því langar mig að reifa hér örfáar hugmyndir og kannski að óska eftir viðbrögðum frá hæstv. dómsmálaráðherra við þeim. Það er í fyrsta lagi hvort ekki væri skynsamlegt að færa skipastól Hafrannsóknastofnunar yfir til Landhelgisgæslunnar. Ég tel það. Í því felst ákveðin hagræðing og það er líka hægt að nýta skip eins og hafrannsóknaskipið Árna Friðriksson jafnhliða til öryggisgæslu og til hafrannsókna, það er ekkert sem mælir því mót. Það gæti sparað okkur peninga og styrkt Landhelgisgæsluna. Það væri líka hugsanlegt að færa fiskveiðieftirlitið frá Fiskistofu til Landhelgisgæslunnar til þess að styrkja stoðir Gæslunnar og ná fram hagræðingu sem væri þá hægt að nota til þess að manna þessar þyrlusveitir. Síðan langar mig líka að velta þeirri hugmynd upp í þessari umræðu hvort hugsanlegt sé að skoða það loftrýmiseftirlit sem við erum með í dag af hálfu bandalagsþjóðanna. Það fer fram með þeim hætti að hér koma þotur í nokkra mánuði á ári. Væri hugsanlegt að hætta því og fá í staðinn herskip hér inn í landhelgina sem væri búið þyrlum sem gætu fylgst með loftrýmiseftirlitinu um leið? Til viðbótar gæti það verið með björgunarhlutverk af því að það eru þyrlur um borð. Þetta er það sem mig langar til að varpa fram í minni fyrstu ræðu í þessari umræðu þannig að við horfum líka til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál. Öryggi sjómanna og þáttur Landhelgisgæslunnar í því að tryggja það eru eitt af forgangsverkefnum í ráðuneytinu. Í lögum um Landhelgisgæslu Íslands, nr. 52/2006, er m.a. mælt fyrir um að hún sinni öryggisgæslu og björgun á hafi úti. Þannig hefur hún lögbundnu hlutverki að gegna og það er brýnt að henni verði gert kleift að sinna því. Þar koma fjárveitingar til skjalanna. Þær þurfa í fyrsta lagi að vera notaðar með eins hagkvæmum hætti og unnt er og þær þurfa líka að vera nægjanlegar til þess að stofnunin geti sinnt hlutverki sínu. Það er nauðsynlegt að velta því fyrir sér hvernig unnt er að tryggja öryggi sjófarenda. Það byggist annars vegar á skilvirkri vöktun hafsvæðisins og hins vegar á tækjakosti og mannafla til þess að koma sjófarendum til bjargar. Áhersla hefur verið lögð á að tryggja svo sem kostur er vöktun og eftirlit á hafsvæðinu umhverfis Ísland en þetta verkefni er í höndum Vaktstöðvar siglinga. Landhelgisgæslan rekur nú stjórnstöð sína innan Vaktstöðvar siglinga. Vaktstöðin er samræmd samskiptamiðstöð fyrir sjófarendur og gegnir hún afar mikilvægu hlutverki í því að tryggja öryggi sjófarenda. Öll boðun til björgunaraðgerða á sjó kemur frá Vaktstöðinni. Það ber líka að hafa í huga víðtækt samstarf Landhelgisgæslunnar við erlenda samstarfsaðila og víkur þá sögunni að tækjakosti. Tækjakosturinn er auðvitað mjög nauðsynlegur í þessu öllu saman en það er jafnframt mjög dýr rekstur. Landhelgisgæslan hefur yfir að ráða tveimur varðskipum, einni flugvél og þremur þyrlum. Ég ætla að vinda mér strax í þyrlumálin vegna þess að það er það sem umræðan snýst um þótt við getum væntanlega verið sammála um að við björgun koma til ýmsir þættir, það fer eftir aðstæðum hverju sinni hvernig við er brugðist. Allur tækjakostur Landhelgisgæslunnar skiptir máli í þessu sambandi, þyrlurnar, flugvélin og varðskipin. Sjómenn hafa lagt mikla áherslu á að þyrlureksturinn sé í lagi. Ég skil það ósköp vel vegna þess að það er mikið sannleikskorn í því að segja að þyrlurnar séu sjúkrabílarnir úti á hafi. Frá árinu 2007 hafa verið áætlanir um að lágmarksþyrlubjörgunarþjónusta hér við land miðist við fjórar þyrlur og sex og hálfa þyrluvakt. Ég bendi á að þessar fyrirætlanir hafa ekki gengið eftir frá miðju árinu 2007, ég bendi á þetta ártal sérstaklega. Þá fórst ein af fjórum þyrlum Landhelgisgæslunnar og síðan þá hafa verið þrjár þyrlur. Það eru einungis fimm þyrluáhafnir vegna fjárskorts og það er ástand sem leiðir til þess að það er engin þyrla tiltæk allt að tíu daga á ári og aðeins ein þyrla tiltæk í allt að einn mánuð á ári. Þetta er mjög viðkvæm staða, við verðum að gera allt til þess að reyna að finna lausn á þessari stöðu og það er það sem við erum að vinna að. Ráðgjafarnefnd dómsmálaráðuneytisins hefur nýlega skilað skýrslu um stöðu þyrlumála og hún var kynnt fyrir samgöngunefnd. Niðurstaðan er sú að til þess að tryggja ásættanlegan björgunarviðbúnað þurfi að bæta við kostnaði sem nemur 425 millj. kr. á ári. Þetta eru auðvitað gífurlegir fjármunir og það blasir ekkert við hvaðan þeir eiga að koma þannig að við verðum að reyna að hugsa í lausnum. Hv. þingmaður nefnir þarna nokkra þætti til sögunnar sem ég tel vel koma til greina að skoða. Til dæmis starfsemi ríkisins á hafinu, getum við gert betur þar? Getum við samræmt starfsemina og getum við hagrætt þar? Ég nefni líka til sögunnar möguleika eins og útboð á flugrekstri eða flutninga á rekstrinum eða hluta í ódýrari aðstöðu. Allt þetta erum við að skoða og við erum í þeirri stöðu að við vorum við það að missa þriðju þyrluna úr landi fyrir örfáum mánuðum en það tókst að koma í veg fyrir það, við höldum þyrlunni áfram. Verkefni Landhelgisgæslunnar fyrir Evrópusambandið hafa líka leitt til þess að það eru ljósir punktar í stöðunni en þar er þá bara verið að kaupa smátíma til þess að huga að því hvernig við getum haft þetta til frambúðar. Það er nauðsynlegt að huga að þessum málum til langs tíma. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að bíða eftir slysi til þess að gera eitthvað. Það finnst mér algjörlega óásættanleg nálgun 

Virðulegur forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér fer fram en vil að sama skapi taka það fram að mér finnst mjög mikilvægt að hún fari fram á þeim nótum að menn séu ekki að spyrja þeirrar spurningar hvort einhver þurfi að deyja áður en gripið sé til einhverra ráðstafana í þessu máli vegna þess að auðvitað er það ekki svo. Það eru allir af vilja gerðir til þess að reyna að bæta úr þessari stöðu sem uppi er í þyrlumálum Landhelgisgæslunnar. Það er starfandi þverpólitískur hópur sem hefur það verkefni að horfa til starfsemi Landhelgisgæslunnar, Landhelgisgæsluáætlunar og annarrar stefnumótunar og gera tillögu um hvernig málum sé best háttað í nútíð og framtíð í ljósi óhjákvæmilegra aðhaldsaðgerða. Ég vil segja á þeim stutta tíma sem ég hef hér að samkvæmt þeim gögnum og þeim tölum sem liggja fyrir þurfum við að hafa tvær þyrlur til reiðu til að geta sinnt 3/4 þeirra neyðartilvika sem koma upp á sjó. Til að hafa tvær þyrlur tilbúnar allan sólarhringinn allan ársins hring þarf fjórar þyrlur í rekstri og tvær vaktir. Þetta er því lágmarksviðbúnaður Íslendinga, fjórar þyrlur, og ég tel að allir eigi að geta fallist á það. Verkefni okkar er að tryggja fjármagn til að þannig megi hafa hlutina. Ég vil líka segja, af því að við ræðum þetta undir yfirskriftinni „öryggismál sjómanna“, að ef þessar tölur eru skoðaðar var 75% þeirra sem bjargað var á árunum 1994–2008 með þyrlum bjargað á landi þannig að rekstur þessara þyrlna varðar ekki eingöngu sjómenn. Það skiptir máli fyrir Ísland sem ferðamannaland að við höfum þessa hluti í lagi. Verkefni okkar hér á þinginu og þess starfshóps sem dómsmálaráðherra hefur góðu heilli skipað er að finna leiðir til þess að ná þessu markmiði 

Virðulegi forseti. Öryggismál sjómanna eru eilífðarmál og þau þurfa að vera stöðugt í skoðun. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, fyrir þessa umræðu. Náttúruöflin hafa mikil áhrif á líf og störf sjómanna og ber okkur að bera fulla virðingu fyrir þeim eins og sjómönnum sjálfum. Það er kveðið á um starf og hlutverk Landhelgisgæslunnar í lögum nr. 52/2006 en hennar lögbundna hlutverk er að sinna öryggisgæslu og björgun á hafi úti. Hún fer einnig með löggæslu á hafinu og gegnir öðrum verkefnum samkvæmt ákvæðum þessara laga. Starfssvæði Landhelgisgæslunnar er vítt, það er hafið umhverfis Ísland, innsævið, landhelgin, efnahagslögsagan og landgrunnið auk úthafsins, samkvæmt reglum þjóðarréttar. Það hefur verið slegið á það, úr því að verið var að tala um hvað Landhelgisgæslan skiptir miklu máli við björgun sjómanna, að eitt mannslíf er metið á um 100 milljónir í töpuðum skatttekjum fyrir ríkið auk þess sem banaslys veldur andlegu áfalli fyrir aðstandendur. Málið er því brýnt og það er mjög mikilvægt að Landhelgisgæslan geti sinnt þessu hlutverki. Ég sit í þeim þverpólitíska hópi sem Róbert Marshall minntist á. Það er mjög góður starfsfriður í þeim hópi og erum við öll sammála um að hér þurfi að grípa í taumana vegna þess niðurskurðar sem ríkisstjórnin greip til og það er yfirvofandi niðurskurður hjá Landhelgisgæslunni á næstu árum. Hér þarf að forgangsraða. Ég hef hvatt til þess að ríkisstjórnin forgangsraði málum á þann hátt að hér geti verið réttarríki í landinu, að við getum verið sem sjálfstæð þjóð og er Landhelgisgæslan einn mikilvægi þátturinn í því. Frú forseti. Ég tel að það sé orðið tímabært að mynda hér samvinnustjórn um þessi mikilvægu verkefni sem liggja fyrir þjóðinni. 

Forseti. Í grein í Morgunblaðinu lýsir læknir þyrlusveitar Landhelgisgæslunnar því ástandi sem varð að hans mati hjá Gæslunni vegna fjársveltis stofnunarinnar og leiddi m.a. til uppsagnar flugmanna. Læknirinn lýsir ástandinu sem neyðarástandi og segir að neyðarkall berist nú frá öllum starfsmönnum Gæslunnar þar sem fjársvelti sé orðið slíkt að sparnaðarloginn hafi læst sig í innviði og burðarstoðir stofnunarinnar. Læknirinn spyr í greininni, með leyfi forseta: „Eru það ráðamenn landsins, ríkisstjórn Íslands sem með minnkandi framlögum eru meðvitað að knýja Gæsluna á hnén?“ Hann lýkur grein sinni með þessum orðum, með leyfi forseta: „Það þarf að stórauka fjárframlög til Landhelgisgæslunnar svo hún fái sinnt því veigamikla hlutverki sem hún gegnir og megi sækja fram, vaxa og dafna sem sú stofnun sem getur tekið á mikilvægum verkefnum framtíðarinnar.“ Þessi grein er birt í Morgunblaðinu þann 17. desember árið 2002 og segir okkur ásamt fjölmörgum öðrum dæmum, sem ekki er tími til að rekja hér, að fjárhagsvandi Landhelgisgæslunnar á sér langa sögu. Við höfum ekki alltaf forgangsraðað í þágu Landhelgisgæslunnar í gegnum árin. Jafnvel þegar við þóttumst eiga nóg af peningum var Landhelgisgæslan svelt, eins og kemur fram í þessari grein og mörgum öðrum sem hægt er að vitna til. Það breytir því hins vegar ekki að okkur ber skylda til að standa vörð um þá þjónustu sem við viljum helst að Gæslan sinni. Það þýðir að við verðum bæði að forgangsraða í starfsemi stofnunarinnar, hagræða í rekstri, skera niður, fresta framkvæmdum og leita allra leiða til að ná hagræði í rekstri. Við verðum líka að leita eftir samvinnu við aðrar þjóðir varðandi þyrlur, varðskip og önnur öryggistæki hér á þessu hafsvæði sem við, þyrlusveitin og skip á hafi úti, getum stuðst við. Mikilvægast er að við sjáum til þess að þyrlusveitin sé vel studd og hún verði ævinlega tilbúin og reiðubúin til að sinna stærri verkefnum á hafi úti því að sjómenn eru öðrum landsmönnum fremur háðir þessari þyrlusveit.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem skiptir höfuðmáli fyrir Íslendinga: Að allir liðir gangi lipurt, því að þá gengur það sama yfir heimilin, og að öryggisþáttur landsmanna sé í góðu lagi, alveg sama hvort átt er við hversdagslífið, atvinnulífið eða heilbrigðisþjónustuna í heild. Þetta eru grundvallaratriði og í þessu dæmi hallar að mínu mati sérstaklega á einn þátt núna, það eru öryggismál sjómanna. Um árabil hefur hallað á stöðu Landhelgisgæslunnar. Það er ekki við þá hæstv. ríkisstjórn sem nú situr að sakast frekar en fyrri ríkisstjórnir. Það hefur ekki verið gengið hreint til verka og í kjölfar þess að bandaríska varnarliðið hvarf af landi brott hefur ekki verið hnýtt upp með tryggum hætti og nú hallar á. Það gengur ekki því að það á auðvitað að meta líf sjómanna jafnmikils og annarra þjóðfélagsþegna. Ef vitnað er í orð Árna Bjarnasonar, formanns Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, segir hann að til þess að hægt sé að halda því fram með rökum að svo sé þurfi að vera lágmarksviðbúnaður hjá Landhelgisgæslunni. Lágmarksviðbúnaður er lágmarksviðbúnaður og til þess að það gangi upp þarf að hafa tvær vaktir allan sólarhringinn allan ársins hring og það kallar á sex og hálfa áhöfn í rekstri. Þetta eru grundvallaratriði. Það þarf að leggja höfuðáherslu á það í stöðunni að tryggja þennan þátt. Sjómenn skapa 60% af tekjum landsmanna. Sjómenn eru fjarri góðu gamni sem boðið er upp á hvunndags í landi. Þeir eru á hafinu og þeir afla þess sem er grunnurinn fyrir þjóðfélagið. Það á að sýna þeim þá virðingu að öryggi þeirra sé að fullu metið og tryggt, 

Frú forseti. Það er þarft mál og aðkallandi nú sem oft áður að ræða öryggismál sjómanna. En ég get ekki orða bundist yfir þeirri nálgun sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lagði hér upp með í þessu. Ég verð að viðurkenna að mér hljóp kapp í kinn þegar þingmaðurinn spurði hvort það þurfi að verða banaslys áður en brugðist verði við stöðunni varðandi aðkomu Landhelgisgæslunnar að öryggi sjómanna. Þetta er ekki boðlegur málflutningur. Eins og hæstv. dómsmálaráðherra sagði hér áðan er að sjálfsögðu ekki verið að bíða eftir banaslysi. Það kom ágætlega fram í hennar máli að þvert á móti er verið að vinna mjög markvisst að því að reyna að finna leið til lausnar á þessu máli. Það kom líka ágætlega fram hér í umræðunni að vandinn er ekki nýr. Þetta hefur verið viðkvæðið um langt árabil, að það mætti og þyrfti að treysta betur öryggi þeirra sem sækja störf sín og lífsviðurværi út á sjó. Auðvitað get ég tekið undir það að Landhelgisgæslan hefur lögbundnu hlutverki að gegna, það lögbundna hlutverk verður auðvitað að tryggja stofnuninni. Það eru ákveðin mörk sem ekki er hægt að fara niður fyrir og við vitum að varðandi björgunarþáttinn er þyrluflotinn að sjálfsögðu það mikilvægasta og það sem þarf fyrst og fremst að standa vörð um. Ég treysti því að stjórnvöld og aðrir þeir sem með þetta mál fara geri það. Það kemur auðvitað vel til greina, finnst mér, í samhengi við samþættingu stofnana og samruna verkefna milli stofnana að þar eigi sér einhver tilfærsla stað milli t.d. Hafrannsóknastofnunar og Landhelgisgæslu, það er hið besta mál. En aðalatriðið er náttúrlega að það sé vilji og 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég er í sjálfu sér ekkert hissa á því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson velti upp spurningunni: Eftir hverju er verið að bíða? Það er alveg ljóst að þennan vanda þarf að leysa. Hann leysist ekki heldur þó að menn horfi langt aftur í tímann og vitni í gamlar ríkisstjórnir og eitthvað slíkt. Vandinn er til staðar í dag og hann þarf að leysa og um það þurfum við að vera sammála. Við mundum aldrei sætta okkur við það að því yrði synjað ef kallað yrði eftir sjúkrabíl í vesturbæinn eða að slökkviliðið færi bara í annað hvert útkall. Þess vegna verðum við að leysa þennan vanda. Sjómenn og aðrir þeir sem þurfa að búa við öryggi Landhelgisgæslunnar geta ekki búið við þetta ástand, það er einfaldlega þannig. Þó svo - og við megum þakka fyrir það - að ekki hafi komið upp alvarlegt slys sem megi rekja til skorts á fjármagni vitum við að það getur gerst, í dag, á morgun, á þessari stundu eða einhvern tímann á næstunni. Við því þarf að bregðast. Gjarnan er spurt um kostnað og menn geta spurt: Er verið að verðleggja mannslíf? Að sjálfsögðu er enginn að verðleggja mannslíf en þegar slysið verður, þegar þyrlusveitin eða Landhelgisgæslan getur ekki brugðist við, geta menn sagt: Ja, þetta mannslíf kostaði þetta. Við viljum ekki lenda í þeirri stöðu. Það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, allur tækjakostur Landhelgisgæslunnar skiptir miklu máli, það er alveg ljóst. Við þurfum öflugt skip ef t.d. bátur festist uppi í landi, þarf að draga út og slíkt. Þess vegna verðum við að horfa á þetta heildstætt. En það er algjörlega óásættanlegt að við tökum sjúkrabílana frá þeim sem kannski þurfa mest á þeim að halda. Samlíkingin sem ég var með uppi áðan, um það hvort við mundum hika við að senda sjúkrabíl í vesturbæinn eða eitthvað annað, á fyllilega við því að þetta eru sömu mikilvægu tækin fyrir þessa stétt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að taka hana hér upp. Það er auðvitað vilji allra hér að tryggja öryggi sjómanna eins og best gerist. Ég tek því undir með þeim þingmönnum sem hafa talað um að það sé ekki vilji nokkurs að banaslys þurfi að verða til að litið sé ofan í þessi mál. Við skulum reyna að nálgast umræðuna út frá lausnamiðuðum sjónarmiðum og forðast að falla í pólitískar skotgrafir því að það eru æðimörg mál sem vilji allra í þinginu er til að koma í sem bestan farveg. Það er hins vegar ekkert launungarmál að ástand ríkissjóðs er þannig núna að við þurfum að fara ofan í allan rekstur, hvort sem er hjá Landhelgisgæslunni eða öðrum. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hér nokkur atriði, eins og til að mynda hvort hægt væri að samnýta flota Hafrós og Landhelgisgæslunnar, fá hingað herskip með þyrlum sem mér hugnast ekki. Ég bendi á þingsályktunartillögu sem Ólafur Þór Gunnarsson þingmaður og fleiri hafa lagt fram um að skoða hvort hægt sé að koma hér á fót björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna. Það gæti hugsanlega verið einhvers konar stoð undir Landhelgisgæsluna og aðra skylda starfsemi. Svona mætti lengi telja. Ég held að sú nefnd sem er að fara ofan í þessi mál og ég hef nýlega tekið sæti í verði að kafa ofan í þetta eftir bestu getu og horfa sem víðast á þetta. Þar hvet ég til að menn leitist við að vinna þetta í samstöðu. Þetta er verkefni okkar allra, okkar Íslendinga, þetta snýst ekki um hægri, þetta snýst ekki um vinstri - í svona málum erum við bara Íslendingar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu hér. Mér finnst samt mjög sérkennilegt þegar hv. þingmenn koma hér upp og saka mig um að halda því fram að það þurfi að fórna mannslífi til þess að við tökum þetta til alvarlegrar athugunar. Ég vitnaði hér í, eins og ég sagði, viðtöl við sjómenn um það hvernig þeir upplifa ástandið. Það eru bara staðreyndir málsins. Ég er ekki að setja þetta mál í pólitískar skotgrafir, ég frábið mér allan þann málflutning. Það er sameiginlegt verkefni okkar allra að leysa úr þessu. Staðan er eigi að síður svona. Það er líka hægt að rifja það hér upp að í áranna rás hefur einmitt þurft að fórna lífum áður en breytingar hafa orðið á þessum málum. Það eru staðreyndir málsins. Ég hef spurt hér áður: Hvað mun gerast ef þessi staða kemur upp? Það verða einhver viðbrögð. Það er ekki við hæstv. dómsmálaráðherra að sakast, það er við Alþingi Íslendinga að sakast. Það erum við sem tökum ákvarðanirnar. Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra þegar hún segir að auðvitað skipti tækjakostur Landhelgisgæslunnar öllu máli, en af því að við erum fyrst og fremst að ræða hér öryggismál sjómanna bendi ég á að þyrlurnar skipta öllu máli. Það er samdóma álit allra hagsmunasamtaka sjómanna að það sé númer eitt, tvö og þrjú. Kerfið er þannig í dag. Það þarf ekki að leita að skipum. Það eru allir komnir með STK-tæki og AIS-tæki þannig að Gæslan veit nákvæmlega hvar öll skip eru stödd. Þegar eitthvað kemur upp á, það þarf að bjarga þeim, þarf að vera hægt að gera það. Ég ætla að segja að lokum, eins og ég hef sagt hér áður, að ég neita að trúa því að ég búi í því þjóðfélagi að menn byggi tónlistarhús fyrir tugi milljarða á sama tíma og ekki er hægt að bjarga lífi sjómanna. 
            

Virðulegi forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í fyrri ræðu minni, og dró ekki dul á það, er niðurstaða athugana sú að ásættanleg björgunargeta í þyrludeildinni miðist við fjórar þyrlur og sex og hálfa vakt. Ég greindi líka Alþingi frá því að vegna þess að fjárhag ríkisins er þannig háttað eru hér þrjár þyrlur í rekstri og fimm þyrluvaktir. Ég hef gert Alþingi grein fyrir því að það er ekki nægjanlegt. Við getum rætt um að hagræða. Við getum rætt um að samþætta stofnanir og nota peningana öðruvísi. Ég hef ekki skorast undan því og hef líka athugað hvort hægt sé að nota peningana öðruvísi í Landhelgisgæslunni en það ber allt að sama brunni, virðulegi forseti, það er ekki hægt að halda úti 100% björgunargetu á þyrlum nema aukið fjármagn komi til. Það er mjög einfalt mál. Ég hef reynt að segja þetta á ýmsan hátt en við skulum horfast í augu við það að svona er þetta. Það getur vel verið að við getum einhvern veginn fengið það fjármagn til baka, með einhverjum öðruvísi rekstri hjá ríkinu. Við skulum hins vegar ekki tala um hlutina öðruvísi en þeir eru. Það sem við erum að reyna að gera og erum búin að gera í mjög langan tíma er að reyna að finna út úr því hvernig við getum haldið úti þyrlubjörgunarþjónustu sem er samkvæmt öllum skýrslum sú sem þarf að halda úti. Það er alveg hrikalegt að þurfa að halda úti þyrlubjörgunarþjónustu sem er minni en allar athuganir sýna að þurfi að vera. Það er ekki gott mál.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæða um þetta svokallaða strandveiðifrumvarp. Veigamikill þáttur þessa frumvarps er víðtæk reglugerðarheimild sem hæstv. ráðherra er veitt í 1. gr. frumvarpsins sem mun ráða nánast öllu um það hvernig þessar veiðar fara fram á yfirstandandi fiskveiðiári. 

Virðulegi forseti. Ég vildi jafnframt koma hér upp og benda þingheimi á að hér er komið til atkvæðagreiðslu mál sem er þannig að skýra verður frá því eins oft og þurfa þykir og mögulegt er að hér erum við í lagasetningu sem er eins opin og hægt er. Heimildir til ráðherra til að túlka að eigin geðþótta á hverjum tíma og breyta leikreglum eftir sínu höfði eru galopnar. Í rannsóknarskýrslu Alþingis, sem við erum öll að lesa, var slík rammalöggjöf gagnrýnd og sagt að við ættum ekki að beita okkur fyrir henni á þinginu. Hér eigum við að setja lög með skýrar leikreglur en ekki opnar heimildir til ráðherra eða embættismanna um túlkanir á þeim hugsunum sem hér fara fram. Eins og fram hefur komið eiga þessar veiðar að hefjast á morgun, frú forseti, og við erum að greiða atkvæði 

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er mættur í salinn þannig að það ætti að vera mögulegt fyrir hæstv. ráðherra að koma á framfæri þeim upplýsingum sem við köllum hér eftir. Ég vek athygli á því, í fullri vinsemd, að við erum að afgreiða þetta mál núna, veiðarnar ættu að geta hafist á morgun miðað við texta frumvarpsins. Til þess að það sé hægt þurfa að liggja fyrir reglugerðir, síðan þarf að fara fram auglýsing. Hæstv. ráðherra hlýtur að geta sagt okkur frá því í örstuttu máli með hvaða hætti hann hyggist beita reglugerðarvaldi sínu. Við höfum gagnrýnt harðlega aðferðina við þessa lagasetningu. Það er öðruvísi frá þessu máli gengið núna en var á síðasta fiskveiðiári þegar strandveiðunum var hrundið úr vör. Hér er fitjað upp á nýmælum, miklar reglugerðarheimildir opnaðar fyrir hæstv. ráðherra og það er ekki til of mikils mælst af löggjafarsamkomunni að þessar upplýsingar liggi fyrir þegar við erum að fara að greiða atkvæði um þessa lagasetningu. 

Frú forseti. Ég kem hérna upp til að hæla góðri fundarstjórn forseta, ekki til að gera athugasemdir við fundarstjórnina á nokkurn hátt. En í tilefni af orðum hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar get ég sagt að á síðastliðnu sumri voru hafnar strandveiðar og unnin var mjög viðamikil skýrsla og úttekt á þeirri framkvæmd sem m.a. háskólasetrið á Ísafirði vann. Sú skýrsla var höfð til hliðsjónar þegar frumvarpið var aftur lagt hér fram. Það eru í sjálfu sér ekki neinar forsendur til þess að breyta í veigamiklum atriðum út frá því eins og það var framkvæmt á síðastliðnu ári en ég vona bara að frumvarpið fáist hér samþykkt, frú forseti, fyrr getur ráðuneytið náttúrlega ekki gefið út reglugerð. Það er alveg hárrétt hjá þingmanni, það tekur nokkra daga  
            

Hér dansa menn hárfínt um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég er nú hálfslegin yfir þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað varðandi þær upplýsingar sem þingmenn koma með, að hér eigi að fara að samþykkja lög, galopin lög, og svo eigi eftir að setja reglugerð á grundvelli þeirra. Ekkert er fast í hendi sem þingmenn hafa heyrt um en strandveiðar eiga að hefjast á morgun. Ég vil minna á það, frú forseti, 

Þakka þér fyrir, frú forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram, auðvitað ber hæstv. ráðherra að upplýsa þingið um hvernig hann hyggst beita því reglugerðarvaldi sem er verið að veita honum. Með því að veita honum þetta vald er þingið í rauninni að framselja ráðherranum lagasetningarvald. Það er mjög mikið traust sem þingið sýnir ráðherra þar. Hæstv. ráðherra verður af því tilefni að sýna þinginu fram á að hann rísi undir því trausti. Það gerir hann auðvitað með því að upplýsa þingið um hvernig hann hyggst beita því reglugerðarvaldi sem hann vill að þingið treysti sér fyrir. Það hefur mikið verið rætt um breytt vinnubrögð á Alþingi. Menn vilja ýta leyndarhyggjunni til hliðar og hafa allt uppi á borðum. Nú getur hæstv. ráðherra, sem hefur tekið undir þessi sjónarmið, staðið við stóru orðin og upplýst þingið um hvernig hann 

Ég ætla nú einmitt að ræða um fundarstjórn forseta. Þetta er dálítill vandi sem okkur er á höndum. Forseti stendur frammi fyrir því að atkvæðagreiðsla er næst á dagskrá og getur forsetinn gert eitt, hann getur frestað fundi í einn klukkutíma. Á öld tölvutækni geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra geti náð í þessa reglugerð sem er örugglega til og dreift henni á þingmenn, jafnvel með tölvupósti þannig að menn viti hvað þeir eru að greiða atkvæði um. Þetta tel ég vera ræðu um fundarstjórn forseta því að ég legg til að forseti fresti fundi um klukkutíma og við förum að fá okkur mat.

Virðulegur forseti. Bara til upplýsingar fyrir hv. þingheim er hér er um að ræða frumvarp sem felur í sér veiðar á 6.000 tonnum í fjóra mánuði, 

Áður en forseti gefur fleirum orðið um fundarstjórn forseta, er það ósk forseta að þingmenn ræði fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég furða mig á þessari umræðu hér, að hún skuli koma fram með þessum hætti undir Fundarstjórn forseta og hún skuli fá að fara hér fram með þessum hætti. Ég spyr: Er það til siðs að reglugerðir séu kynntar 

Virðulegi forseti. Ég er enn þá meira hissa núna en áðan þegar ég kom hér upp í þennan ræðustól. Þingmenn verða að vita hvaða ábyrgð þeir bera í þessum sal. Þingmenn eru þjóðkjörnir og hér ber okkur að vernda og virða þær reglur sem við störfum eftir og setja lög sem við ætlumst til að þegnar landsins fari eftir og þingmenn líka. Ég var að vísa í það að þingmenn hafa komið fram og sagt að hér sé um mjög opið ákvæði að ræða og það sé í hendi hæstv. sjávarútvegsráðherra að framfylgja þeim reglum. Ég minni aftur á að opin lög sem gefa heimild til reglugerðarákvæðis hafa farið fyrir umboðsmann Alþingis og þingmenn eru greinilega hræddir um að það sé að gerast. Ég tek því undir með hv. þm. Pétri Blöndal um að hér verði gert klukkustundarhlé þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra getur komið með drög að þeirri reglugerð sem liggur fyrir svo þingmenn séu  
            

Virðulegi forseti. Ég fagna fundarstjórn forseta og býð Vigdísi Hauksdóttur velkomna í Suðurkjördæmi, hún var kynnt hér sem 8. þm. Suðurkjördæmis, en reyndar er það hv. þm. Róbert Marshall, svo nú erum við tvöföld í roðinu.  Það gengur hins vegar ekki upp að hæstv. ráðherra skuli ekki gera grein fyrir framgangi þessa máls og því fyrirkomulagi sem hann hugsar sér, það gengur bara ekki. Ég minni á að til að mynda er í þeim lögum sem hér eru til afgreiðslu verið að taka 6.000 tonn af almennum bátum í landinu, vertíðarbátum og öðrum. Þetta er valdataka og er eitt af atriðunum sem þarf að fara betur yfir. Það gengur ekki upp og kann að vera tilefni til nýrrar rannsóknarskýrslu. 

Virðulegi forseti. Ég var borinn þeim sökum að láta að því liggja að ég geri mér ekki grein fyrir því að reglugerðir væru ekki smíðaðar fyrr en að búið væri að samþykkja lög. Auðvitað vita þetta allir, en það er hins vegar alvanalegt í málum eins og þessum að ráðuneyti og ráðherrar geri grein fyrir efni reglugerða, sérstaklega þegar um er að ræða mál af þessu tagi þar sem reglugerðarheimild er svona opin. Það er ekki eins og við höfum ekki verið að reyna að kalla eftir þessum upplýsingum í umræðunni. Það var gert við 1. umr., það var gert við 2. umr., það var gert við 3. umr., það var gert á milli 2. og 3. umr. í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Það bar ekki árangur. Þess vegna erum við að reyna að kalla eftir þessum upplýsingum sem við teljum að sé eðlilegt að liggi hér fyrir. En nú er það að því er virðist fullreynt.

Frú forseti. Eitt meginmarkmið fiskveiðistjórnarlaganna er að styrkja byggð í landinu. Í sjávarbyggðum, sérstaklega í hinum minni sjávarbyggðum víða á landinu, hefur þetta markmið snúist upp í andstæðu sína, er nánast öfugmæli eins og sorgleg dæmi sanna sem allir þingmenn þekkja. Hér er brotið blað í þeim efnum. Ég styð frumvarpið stoltur og fagnandi og það gerir líka mikill meiri hluti þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið fjallar þetta mál um strandveiðar. Það er talsvert opin heimild til ráðherra eins og við höfum reynt að benda þingheimi og alþjóð á. Þótt við framsóknarmenn séum tilbúnir að fallast á margt þarna og séum stuðningsmenn þess að strandveiðar séu hluti af fiskveiðikerfi okkar, eru í það minnsta þrjú atriði í þessu frumvarpi sem gera það að verkum að við getum ekki samþykkt það. Í fyrsta lagi er samráðsnefnd að störfum sem væri kannski rétt að hinkra eftir. Í öðru lagi eru heimildir ráðherra til þess að fara að vild með túlkanir í lögum allt of víðtækar. Í þriðja lagi höfum við bent á það og erum með breytingartillögur þess efnis að kvótinn sem þar er settur inn er tekinn út fyrir sviga á þessu ári en hann verður tekinn af öðrum og verður svo endurúthlutað á næstu árum. Það teljum við vera mikinn galla við þetta frumvarp. Að lokum, vegna orða hv. þm. Róberts Marshalls hér áðan um 

Frú forseti. Ég fagna því að frumvarp um strandveiðar sé nú loks komið til endanlegrar afgreiðslu hér á Alþingi. Ég tel að hér sé verið að stíga skref í áttina að því að færa byggðum landsins á ný, eða a.m.k. að treysta í sessi, rétt íbúanna til að nýta sér fiskimiðin við strendur landsins. Við getum kallað það frumbyggjarétt eða bara almenn mannréttindi. Hér er um að ræða opnun á kerfi sem hefur verið lokað og læst um áratugaskeið. Reynslan af þeirri tilraun sem gerð var síðastliðið sumar er ótvírætt góð eins og sýnt hefur verið fram á, af henni hefur hlotist ótvírætt samfélagslegt gildi og því ber að fagna. Ég er mjög ánægð að geta greitt þessu frumvarpi já-atkvæði mitt.

Virðulegur forseti. Hér er mikið framfaraskref stigið í þessu máli. Ég vil taka það fram vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram áðan um fundarstjórn forseta, að batnandi mönnum er best að lifa. Hér stígur fram sá hv. þingmaður sem var ráðherra sjávarútvegsmála áður og undirritaði á síðasta degi í embætti sínu reglugerð til þess að hefja hvalveiðar að nýju og bar það ekki undir hv. Alþingi. 
            

Virðulegi forseti. Við framkvæmd strandveiðanna á síðasta fiskveiðiári var mikið talað um að læra ætti af reynslunni. Meðal annars kom fram að svæðaskiptingin sem stuðst var við á þeim tíma mistókst algjörlega. Öll rök hníga að því að hverfa frá þessari svæðaskiptingu, hafa hafsvæði sem eitt veiðisvæði í þessu tilliti, fyrir utan það að hugsunin á bak við þetta frumvarp er almennt sú að reyna að opna aðgengi að veiðunum. Þess vegna hníga engin rök að því að hafa hér svæðaskiptingu sem þar að auki er vel varðveitt leyndarmál hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og við höfum ekki hugmynd um hvernig á að líta út. Þess vegna leggjum við til að horfið verði frá þessari vitlausu svæðaskiptingu en hins vegar verði aflanum skipt niður á einstaka mánuði.

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga felur það einfaldlega í sér að opna heimild til þeirra sem kjósa að hefja strandveiðar en hafa síðan af því hagsmuni að geta horfið frá veiðunum til þess að stunda aðrar veiðar. Þetta geta t.d. verið skötuselsbátar, svo sá frægi fiskur sé nú nefndur hér enn einu sinni til sögunnar í þingsölum. Þetta geta verið minni bátar sem hentar að stunda aðrar veiðar á síðar á tímabilinu. Eins og frumvarpið er úr garði gert er gert ráð fyrir því að menn geti hafið þessar veiðar hvenær sem er, en hins vegar er girt fyrir að menn geti lokið þeim þegar þeim hentar. Þetta fyrirkomulag leiðir til minni sveigjanleika og minni hagræðingar. Ég veit að vísu að það er yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að draga úr sveigjanleika og hagræðingu í sjávarútvegi. Ég trúi ekki öðru en að þeir sem hafa eitthvað við það að athuga styðji okkur í því að reyna að hafa þessa sjálfsögðu opnun, sem er sjálfsagt réttlætismál, en hverfi frá þeim þvergirðingshætti sem er í hugmyndum hæstv. 

Virðulegi forseti. Eins og frumvarpið lítur út er gert ráð fyrir því að á þessu fiskveiðiári séu þessi 6.000 tonn sem eiga að vera til ráðstöfunar til strandveiðanna ekki dregin frá heildarafla áður en honum er úthlutað til kvótabáta og krókaflamarksbáta. Hins vegar er gert ráð fyrir því að þetta fyrirkomulag verði tekið upp strax á næsta ári, sem mun að gefnum þeim forsendum sem virðast blasa við núna, leiða til þess að úthlutaður kvóti minni báta, krókaflamarksbáta og almennra aflamarksbáta, mun dragast saman á næsta fiskveiðiári. Við reyndum að fá þessu breytt við 2. umr. en meiri hluti Alþingis kaus því miður að fara aðra leið. Nú gerum við aðra tilraun sem er sú að þetta fyrirkomulag, skerðingin, taki ekki gildi fyrr en á fiskveiðiárinu 2012 og 2013. Með öðrum orðum, að þetta verði ekki dregið frá á næsta fiskveiðiári né því þarnæsta. Þetta er sanngirnismál og ég trúi því ekki að óreyndu að þeir þingmenn sem tekið hafa undir þessi sjónarmið 

Virðulegi forseti. Ef atkvæðagreiðslan fer á þann veg sem hér virðist nú stefna í þýðir þetta að á næsta ári verður tekinn kvóti af þeim sem nú hafa hann í höndum og þar af leiðandi getur atvinna fólks í fiskvinnsluhúsum um allt land fallið niður í tvær til þrjár vikur hjá þeim aðilum. Ef meiri hlutinn treystir sér til að auka kvóta á þessu ári til þess að tryggja að svo verði ekki og það sé innan ráðgjafar Hafró, hefði ég talið eðlilegt að það yrði líka gert á næsta ári og þarnæsta ári, m.a. til þess að tryggja meiri sátt um strandveiðifrumvarpið. Við framsóknarmenn hefðum gjarnan viljað sjá að þannig færi þetta í gegnum þingið. Ef við ætlum að trúa því og viljum trúa því að strandveiðarnar séu hluti af fiskveiðikerfi okkar verður að ríkja meiri sátt um það en stefnir í þegar við tökum kvóta af einum og færum yfir 

Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni í umræðu um þetta mál að ég tel það réttlætismál að strandveiðiheimildunum verði haldið utan við aflamark og krókamark. Mér finnst það óréttlátt að ætla að fara þá leið sem lögð er til í þessu frumvarpi, að færa aflaheimildir frá einum til annars í þessum tilgangi. Ég styð frumvarpið. Ég styð meginþætti frumvarpsins heilshugar og tel það vera til bóta. Mér finnst breytingartillaga minni hlutans hvað þetta varðar vera góð, hún er ágætlega rökstudd. Ég tek undir hana og ég styð hana.

Virðulegi forseti. Hér er um mjög umdeilt ákvæði að ræða í þessari lagasmíð sem við fjöllum um og verður samþykkt hér, að mér sýnist. Þetta ákvæði er til þess fallið að auka mjög á ósætti um þetta strandveiðifrumvarp strax á næsta ári. Það er sérstaklega áhugavert að sjá það hér að þingmenn stjórnarflokkanna, þingmenn meiri hlutans, þeir þingmenn sem koma af landsbyggðinni, þeir þingmenn sem eiga kannski fremur öðrum að standa vörð um sjávarbyggðirnar, standa vörð um smábátaútgerðina, standa vörð um litlu fiskvinnslurnar út um allt land, 

Virðulegi forseti. Það eru margir skafankar á þessu frumvarpi. Ég hef gert rækilega grein fyrir því við allar þrjár umræður þessa máls. Ég ætla nú ekki að fara að reyna að endursegja á tæplega einni mínútu þau atriði sem eru aðfinnsluverð. Hins vegar hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra brugðist þannig við ákalli úr sjávarbyggðunum um auknar aflaheimildir að hann hefur tekið um það ákvörðun að á þessu fiskveiðiári skuli auka aflaheimildirnar um 6.000 tonn, þar af kannski í kringum 5.000 tonn í þorski. Hæstv. ráðherra hefur vísað til þess í opinberri umræðu að þá aflaaukningu sem kallað er eftir sé að finna í þessu frumvarpi hér. Við sjálfstæðismenn sem höfum tekið undir það að kalla eftir auknum aflaheimildum viljum þess vegna ekki leggjast gegn því að hægt sé að koma þessum auknu aflaheimildum út þótt í þessu formi séu og því sitjum við hjá við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég hef nú komið því til skila að við framsóknarmenn getum stutt strandveiðar á ákveðinn hátt en við teljum að frumvarpið eins og það liggur fyrir í dag sé ekki aðgengilegt til þess að styðja það. Því munum við sitja hjá. Með því að fella ákvæðið áðan um aukninguna á aflaheimildum á næsta ári held ég að sú sátt sem ellegar hefði getað náðst hér í þingsal hafi verið rofin. Það er svolítið merkilegt til þess að hugsa að ég held að í hugum mjög margra þingmanna sé meiri stuðningur við málið en kom fram við atkvæðagreiðsluna áðan. Ég hef því miður grun um að ástæðan fyrir því að það var fellt sé sú að það kom frá minni hlutanum.

Virðulegi forseti. Við erum hér að greiða atkvæði um skattalagafrumvarp frá ríkisstjórninni, skattalagafrumvarp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytur. Hann hefur bersýnilega ekki gert það í miklu samráði við fjármálaráðuneytið, sem þó undirbýr almennt talað skattalagafrumvarp af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það kemur fram í áliti sem er í fylgiskjali minnihlutaálits okkar úr efnahags- og skattanefnd, sem fékk þetta mál til meðferðar, að að mati fjármálaráðuneytisins samrýmist þetta frumvarp mjög illa stefnu um að draga úr vægi markaðra tekjustofna. Það eru miklar aðfinnslur við þetta frumvarp frá efnahags- og skattanefnd. Það er greinilegt að fram hefur komið að þetta mál er unnið í algjörri einangrun af hálfu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta mál er þannig úr garði gert að þess má vænta að það verði að taka það upp von bráðar. Þetta er skattur upp á 30–40 millj. kr., sérskattur á strandveiðibátana, nýr strandveiðiskattur. 
            

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að benda á þann ágalla á frumvarpinu sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er búinn að benda á og ég tek undir. Mig langaði að bæta við tveimur atriðum sem jafnframt mætti velta upp. Þetta eru auðvitað ágætistekjur fyrir þær hafnir sem fá þessar tekjur. Mér er ekki kunnugt um að leitað hafi verið til þeirra hafna um hvort þessar tekjur standi undir auknum kostnaði. Jafnframt er í frumvarpinu sjálfu leitað til fjármálaráðuneytisins eins og jafnan er gert um hvaða áhrif þetta hefur á ríkissjóð. En eins og svo ansi oft áður var ekki leitað til sveitarfélaganna um álit á kostnaðarauka við þetta frumvarp þótt hérna sé einmitt verið að fjalla um stofnanir sveitarfélaga, þ.e. hafnarsjóði.

Forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum sem nauðsynlegt er að breyta í kjölfar frumvarps til laga sem samþykkt var hér áðan og gert að lögum um lögskráningu sjómanna. Um þetta frumvarp er algjör samstaða í samgöngunefnd og er gerð sú ein breytingartillaga við 2. gr. frumvarpsins á dagsetningu gildistökunnar, að í stað 1. janúar 2010 komi 1. nóvember 2010, sem er samhljóða því sem gerist í gildistöku laga um lögskráningu sjómanna.