Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er flutt til þess að gera mögulegt að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Það er kunnugt, að bændur hafa ráðizt í fjárfrekar framkvæmdir á undanförnum árum. Þeir, sem ferðast um landið, sjá glöggt hinar miklu framkvæmdir, sem orðið hafa. Þeir, sem tækifæri hafa til að gera samanburð á framkvæmdum í sveitum landsins síðustu 10 árin og gera sér grein fyrir því, sem var fyrir þann tíma, fá gleggsta yfirsýn yfir þær breytingar, sem orðið hafa. Fjöldi íbúðarhúsa í sveitum landsins hefur verið endurbyggður á þessu tímabili. Sama má segja um peningshús, sem hafa verið endurbyggð og aukin. Heyhlöður og verkfærageymslur hafa einnig verið byggðar á þessu tímabili í stórauknum mæli. Það er mikil framför, að vélar eru nú yfirleitt geymdar í húsum yfir veturinn, en áður stóðu þær úti og ryðguðu og skemmdust. Bændur hafa keypt meira af vélum á þessu tímabili en nokkru sinni fyrr. Láta mun nærri, að tvær dráttarvélar séu á hverju býli auk annarra véla, sem nauðsynlegar eru utanhúss. Það munu vera fá sveitaheimili, sem ekki hafa bifreið, eina eða tvær. Heimilistæki innan húss hafa einnig verið keypt á seinni árum, sérstaklega eftir að rafmagn kom inn á sveitaheimili. Allt hefur þetta kostað mikla fjármuni og ekki við því að búast, að það hafi allt verið greitt með samtímatekjum. Ræktunin hefur einnig kostað mikla fjármuni umfram ríkisframlögin. Láta mun nærri, að á þessu tímabili hafi ræktað land aukizt um 50 þús. hektara, en ræktað land alls í landinu er aðeins 110 þús. hektarar. Það munu því allir vera sammála um, að bændur hafa verið athafnasamir í ræktun ekki síður en öðrum framkvæmdum síðustu árin. Það er eðlilegt, að menn leiði hugann að því, hvernig búvöruframleiðslunni væri háttað nú, ef bændur hefðu haldið að sér höndum og hætt að rækta jörðina. Ekki þarf um það að deila, að þá væri alger mjólkurskortur í þéttbýlinu. Hugsanlegt væri, að kjötframleiðslan væri nægjanleg, en mjólkin væri lúxusvara, sem láglaunafólk yrði að spara við sig. Færi illa á því, að skortur væri á þessari hollu fæðu, sem börnin mega sízt án vera. Þessi staðreynd hlýtur að opna augu allra fyrir því, að sjálfsagt er og nauðsynlegt að stuðla að landbúnaðarframleiðslunni og efla íslenzkan landbúnað eins og æskilegt er. Þegar vitnað er í hinar miklu framkvæmdir, sem orðið hafa í sveitum landsins, mun flestum skiljast, að eðlilegt er, að lausaskuldir hafi safnazt, a.m.k. hjá þeim bændum, sem ekki eru efnalega vel stæðir. Stofnlán frá Stofnlánadeild landbúnaðarins hafa að sjálfsögðu verið veitt, eins og ætlazt er til, en þau nægja ekki nema fyrir hluta af framkvæmdakostnaðinum. Venjan er að lána úr Stofnlánadeild 50–60% af matsverði húsa, sem byggð eru. Þá hefur einnig verið síðustu árin lánað úr Stofnlánadeild út á vélar 33% af kostnaðarverði. Lán hafa einnig verið veitt út á ræktun. En það er ýmislegt, sem bændur hafa fjárfest, sem Stofnlánadeildin hefur ekki lánað út á. Hún lánar ekki út fé til bifreiðakaupa, kaupa á heimilistækjum eða öðrum munum innan húss, sem sjálfsagt þykir að ætla sér í seinni tíð. Með tilliti til þess, að stofnlánin eru ekki nema hluti af framkvæmdakostnaðinum í ýmsum greinum og engin stofnlán eru veitt til annarrar fjárfestingar, verður skiljanlegt, að lausaskuldir hafa myndazt. Öruggt er, að lausaskuldir bænda væru mun lægri nú, ef árferðið hefði ekki versnað. Þrjú síðustu árin hafa ekki verið hagstæð fyrir landbúnaðinn. Harðindin hafa verið óvenju mikil, grasspretta og heyöflun hefur verið víða um land með minna móti. Kostnaður við framleiðsluna hefur því aukizt vegna fóðurbætis- og áburðarkaupa. Frá árinu 1960–1965 fór hagur bænda batnandi. Á árinu 1965 munu bændur hafa fengið ekki lakari tekjur en aðrar stéttir, þótt eftirvinna og atvinna yfirleitt væri óvenjumikil hjá launþegum á þeim tíma. Það var vegna batnandi afkomu bænda á þessu tímabili, að þeir réðust í hinar umsvifamiklu framkvæmdir, sem vissulega ber að fagna og þjóðin öll mun njóta góðs af í framtíðinni. Vegna harðindanna og aukinna greiðslubyrða bænda þeirra vegna ákvað ríkisstj. á s.l. sumri að láta fram fara ítarlega athugun á efnahagslegri afkomu bænda. Var harðærisnefnd falið að safna gögnum og vinna að fullnaðarathugun á þessu. Réð nefndin til sín Árna Jónasson, fyrrv. bústjóra, sem hefur unnið mest að gagnasöfnuninni. Athuguninni er lokið og hefur nefndin sent grg. til ríkisstj. Grg. er mjög fróðleg og gefur heildarmynd af efnahag bænda, tekjum þeirra og afkomumöguleikum. Það kemur í ljós, sem reyndar var vitað áður, að efnahagur bænda er mjög misjafn og einnig tekjur þeirra. Grg. sýnir, að mikill meiri hluti bænda er tiltölulega vel settur efnalega séð, þótt nokkur hluti þeirra búi við lítil efni og greiðsluerfiðleika. Nefndin hafði á ýmsan hátt ómetanlega aðstoð hagstofustjóra við gagnasöfnun og upplýsingar þær, sem grg. byggist á. Upplýsingar um efnahag og tekjur eru teknar úr skattskýrslum hvers bónda fyrir árið 1967 og einnig forðagæzluskýrslum. Nefndin ákvað að fella burtu frá frekari athugun þá, sem höfðu minna bú en 80 ærgildi og þá einnig, sem höfðu meiri tekjur af öðru en landbúnaði. Alls var unnið úr framtölum 6129 framteljenda, en af þeim voru af framangreindum ástæðum 1360 felldir úr. Athugun náði því til 4769 bænda. Ljóst er, að greiðslugeta bænda fer ekki síður eftir möguleikum þeirra til tekjuöflunar heldur en eftir eignum miðað við skuldir. Nefndin ákvað því að flokka bændur í hverri sýslu eftir því, hvað þeir skulduðu mikið miðað við nettótekjur annars vegar og brúttótekjur hins vegar. Var bændum skipt í tvo meginhópa, annars vegar þá, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur. 2747 bændur eða 57.6% af þeim, sem athugunin nær til, skulda minna en sem svaraði tvöföldum nettótekjum þeirra. Álíta verður, að þessir bændur séu allir efnalega vel settir og eru þeir ekki í neinum greiðsluerfiðleikum. 2022 bændur eða 42.4% skulda meira en tvöfaldar nettótekjur. Þessum hópi hefur verið skipt niður í 5 flokka eftir því, hve skuldirnar eru miklar. 609 bændur eða 12.8% af öllum bændum skulda meira en tvöfaldar en minna en þrefaldar nettótekjurnar. Talið er, að þessir bændur séu einnig sæmilega settir efnalega og séu ekki í greiðsluerfiðleikum. 369 bændur eða 7.7% skulda meira en þrefaldar, en minna en fjórfaldar nettótekjur. Talið er, að aðstaða þessara bænda sé ekki slæm, enda þótt vaxtabyrði sé nokkuð þung vegna skuldanna. 423 eða 8.8% skulda meira en fjórfaldar, en minna en fimmfaldar nettótekjur. Fyrir þessa bændur kemur það sér áreiðanlega vel að breyta lausaskuldum í föst lán til þess að létta þannig árlega greiðslubyrði vegna skuldanna. Aðstaða þeirra ætti að vera sæmileg. eftir að skuldum hefur verið breytt. 209 bændur eða 4.7% skulda meira en sexfaldar, en minna en sjöfaldar nettótekjur. Enginn vafi er á því, að vaxtabyrðin hjá þessum bændum er þung og greiðsluerfiðleikar miklir. 412 bændur eða 8.6% skulda meira en sjöfaldar nettótekjur. Álitið er, að þeir, sem skulda meira en sexfaldar nettótekjur, séu yfirleitt í greiðsluerfiðleikum. Heildarskuldir allra bænda á landinu, sem athugunin nær til, eru 1250 millj. kr. Meðalskuld á bónda er 262 þús. kr. Þeir, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur, skulda aðeins 109 þús. kr. að meðaltali. Heildarlausaskuldir bænda á öllu landinu, sem athugun nær til, eru 491 millj. 416 þús. kr. Heildarlausaskuldir þeirra bænda, sem skulda meira en sexfaldar nettótekjur, eru 176 millj. 786 þús. kr. eða 36% af öllum lausaskuldum bænda. Meðallausaskuldir allra bænda eru 103 þús. kr., en þeirra, sem skulda minna en tvöfaldar nettótekjur, aðeins 36 þús. kr. Hins vegar nema þær 194 þús. kr. að meðaltali hjá öllum þeim, sem skulda meira en tvöfaldar nettótekjur, og fara stighækkandi í flokkum í 303 þús. kr. Í heild eru lausaskuldir 33.9% allra skulda þeirra bænda, sem athugunin nær til. Meðalnettótekjur bænda eru 123 þús. kr. Munur eftir sýslum er mjög mikill. Í þeirri sýslu, sem nettótekjur eru hæstar, eru þær 177 þús. kr. á bónda, en lægstar 80 þús. Vegið meðaltal brúttótekna allra bænda er 400 þús. kr. og eru furðulega jafnar yfir landið, frá 300-500 þús. mest. Rúmlega 1000 bændur skulda meira en sem nemur brúttótekjum þeirra, og hafa þeir að sjálfsögðu allmikla vaxtabyrði og greiðsluerfiðleika sumir þeirra, en þó mjög misjafnlega eftir aðstæðum og tilkostnaði framleiðslunnar. Þessi fjöldi bænda er 22.3% af þeim fjölda, sem athugunin nær til. 77.7% af bændum eru hins vegar vel settir, þar sem skuldir þeirra eru ekki það miklar, að greiðslubyrði þeirra vegna sé óeðlilega þung. 3.4% af bændum skulda meira en tvöfaldar brúttótekjur eða 160 bændur, sem eru búsettir í öllum sýslum landsins. Hrepparnir á öllu landinu eru nokkuð á þriðja hundrað, þannig að talsvert vantar á, að til jafnaðar sé einn bóndi í hverjum hrepp, sem býr við svo slæma aðstöðu. Samkv. áliti nefndarinnar er talið, að þessir bændur hafi vonlitla aðstöðu til búreksturs, nema sérstök aðstoð komi til. Í skattframtölum í árslok 1967 eru fasteignir bænda metnar á gamla fasteignamatinu margfaldað með 4. Þetta er óraunhæft mat og fékk nefndin því upplýsingar hjá yfirfasteignamatsnefnd um samræmdar tölur undirfasteignamatsnefnda, en yfirfasteignamatið hefur ekki enn ákveðið endanlegt mat á fasteignum eftir aðstöðu. Þar sem verðgildi fasteigna er mjög háð því, hvernig þær eru í sveit settar, áleit n. hinar samræmdu grundvallartölur héraðsfasteignamatsnefnda of háar í einstökum héruðum og sýslum. Lækkaði nefndin því matið frá grundvallartölum héraðsmatsnefndanna í ýmsum sýslum. N. telur, að þetta mat sé í sjálfu sér ekki mjög nákvæmt, en telur, að eðlilegt sé að miða við það, þar sem ekki sé við annað að styðjast og úr þeim gögnum unnið eftir beztu sannfæringu. Meðalfasteignir bónda yfir landið eru 687 þús. kr. Er það misjafnt eftir sýslum. Hæsta meðalfasteign bónda í sýslu er 998 þús. kr., en lægst 417 þús. kr. Meðalbrúttóeign bænda, sem athugunin nær til. er 1 millj. 48 þús. kr. Mesta meðalbrúttóeign á bónda í sýslu er 1431 þús. kr., en minnsta meðalbrúttóeign á bónda 714 þús. kr. í sýslu. Skuldlaus eign á bónda í landinu er 778 þús. kr. að meðaltali. Hæsta meðaltal á bónda í sýslu er 1162 þús. kr., en minnsta meðaltal 510 þús. kr. Tölur þær, sem hér hafa verið nefndar, gefa allgott yfirlit yfir efnahag bænda og aðstöðu þeirra yfirleitt. Athyglisvert er, að 77.7% af bændum eru tiltölulega vel settir efnalega og eru væntanlega ekki í greiðsluerfiðleikum. 12.8% af bændum virðast eftir gögnum, sem fyrir liggja, vera allvel settir, þótt að sjálfsögðu komi sér vel fyrir þá að eiga þess kost að breyta lausaskuldum í föst lán. 6.1% virðast vera samkv. skýrslum með þunga vaxtabyrði og að sjálfsögðu allmikla greiðsluerfiðleika. Það vekur athygli, að ekki er talið vera nema um 3.4% eða 160 bændur, sem eru með vonlitla aðstöðu. Má vera, að bezta aðstoðin við þá verði í því fólgin að hjálpa þeim til þess að hætta búskapnum og koma sér í önnur störf. Verður það vitanlega athugað nánar, þegar til framkvæmda kemur um breytingu á lausaskuldum í föst lán. Athuganir þær, sem vitnað hefur verið til, sýna, að bændur hafa efnazt á síðustu árum og skuldir þeirra eru miklu minni en ástæða var til að ætla þrátt fyrir gífurlega framkvæmdir í seinni tíð. Eigi að síður eru ýmsir bændur þannig settir, að æskilegt er að létta undir með þeim á þann hátt að gefa þeim kost á að breyta lausaskuldum í föst lán. Frv. til l., sem hér er til umr., um breytingu á lausaskuldum bænda, er í meginatriðum eins og lög um sama efni frá árinu 1962. Þá var 68 millj. kr. af lausaskuldum bænda breytt í föst lán með því að veðdeild Búnaðarbankans gaf út sérstakan flokk bankavaxtabréfa í þessu skyni. Samkv. l. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að sami háttur verði á hafður, að veðdeild Búnaðarbankans fái heimild til að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa. Bréf þessi skulu eingöngu notuð til þess að breyta í föst lán lausaskuldum bænda, sem hafa ekki fengið nægileg lán til hæfilegs tíma vegna fjárfestinga, sem þeir hafa ráðizt í á jörðum sínum á árunum 1961–1968 að báðum árum meðtöldum. Samkv. 2. gr. frv. er kveðið svo á, að lán samkv. l. þessum skuli aðeins veitt gegn veði í fasteignum bænda ásamt mannvirkjum, sem á jörðinni eru. Lánstími skal vera allt að 20 ár. Vaxtakjör skulu ákveðin af stjórn veðdeildarinnar að höfðu samráði við ráðh. Samkv. 3. gr. er gert ráð fyrir heimild til að leyfa ábúendum ríkisjarða að veðsetja ábúðarjarðir sínar til tryggingar lánum samkv. l. þessum, enda séu eignir viðkomandi ábúenda í mannvirkjum á ábúðarjörðum þeirra aldrei minni en sem nemur samanlögðum áhvílandi lánum. Samkv. 4. gr. mega lán samkv. l. þessum að viðbættum veðskuldum þeim, sem hvíla á fyrri veðréttum, ekki nema hærri fjárhæð en 75% af matsverði veðsins. 5. gr. kveður svo á, að ákvæði 16. gr. 3. mgr. 1. nr. 115 7. nóvember 1941, taki ekki til bankavaxtabréfa, sem út eru gefin samkv. l. þessum. Í 6. gr. er vitnað til l. um Búnaðarbanka Íslands nr. 115 7. nóv. 1941 um lánveitingar samkv. l. þessum. Skv. 7. gr. er gert ráð fyrir, að ráðh. setji í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Það er öruggt, að verði þetta frv. að l. og framkvæmd l. fari vel úr hendi eins og vonir standa til, þá mega þessi lög verða þeim bændum, sem búa við miklar lausaskuldir, til mikillar hjálpar, eins og lögin frá 1962 hafa óneitanlega orðið. Bændur munu nota það tækifæri, sem nú er gefið, og sækja um það til réttra aðila að lausaskuldum þeirra verði breytt í föst lán. Sérstakt mat verður að fara fram á fasteignum til þess að fá raunhæft verðgildi þeirra. Það er vitað, að verðmat fasteigna hefur breytzt vegna gengisbreytinga, og matsgerðir, sem fram fóru fyrir 1–2 árum, eru í mörgum tilfellum ekki raunhæfar auk þess sem millimatsgerðir vantar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil í nokkrum orðum gera grein fyrir því, hver forsaga þessa máls er, því að mér fannst það ekki koma nægilega greinilega fram í ræðu hæstv. ráðh., enda þótt hann gerði því máli nokkur skil. Það var á framhaldsaðalfundi Stéttarsambands bænda fyrir árið 1966, að fram kom till., þar sem stjórn Stéttarsambandsins var falið að láta athuga um skuldir bænda, sem þá þegar, fyrir rúmum tveimur árum, þóttu ískyggilega háar. Og á aðalfundi Stéttarsambandsins sumarið 1967 lágu fyrir nokkrar upplýsingar, sem unnið var úr samkv. landbúnaðarúrtaki Hagstofu Íslands og náði þetta til 467 bænda og reyndist meðalskuldin samkv. því úrtaki vera kr. 266 þús., en ef ég hef tekið rétt eftir því hjá hæstv. ráðh. áðan, gat hann þess, að meðalskuld á bónda samkv. því, sem harðærisnefnd hefur reiknað út, væri 262 þús. kr. Þarna er ekki um mjög ólíkar tölur að ræða, en sjálfsagt er mikið réttari sú tala, sem hæstv. ráðh. gat um, enda byggð á víðtækari rannsókn. Stéttarsambandsfundarmönnum þótti, að fengnum þessum upplýsingum, nauðsynlegt að fela stjórn sambandsins að vinna að þessu máli og samþykkti eftirfarandi till., með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þeirra erfiðleika, sem lausaskuldir valda mörgum bændum, vill aðalfundur Stéttarsambands bænda 1967 beina því til stjórnar sambandsins að vinna að því, að skuldum þessum verði breytt í föst lán með hagkvæmum kjörum.“ Þá vil ég líka minna á það, að við framsóknarmenn hér í þessari hv. d. fluttum fyrir ári síðan frv. um það að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Það frv. var aldrei afgreitt og fluttum við að nýju hliðstætt frv. í vetur og liggur það hér fyrir hv. þd. óafgreitt í d. og einnig óafgreitt frá landbn. Ég vil geta þess, að það hefði alveg eins verið hægt fyrir hæstv. landbrh. að gera á því frv. breytingar. En til þess að þurfa þess ekki, flytur hæstv. ráðh. þetta frv., sem nú er til umr., og ef að vanda lætur, verður það afgreitt óbreytt eins og önnur frv., sem viðreisnarstjórnin ber fram, hvernig sem þau eru annars í pottinn búin. Grg. frv. þessa er mjög fátækleg. Það er engu líkara en flutt sé mál, sem engin rök séu til fyrir. Hæstv. landbrh. upplýsti hér í ræðu sinni, að nefnd hefði unnið að máli þessu og hún hefði skilað ítarlegu áliti. En hvernig stendur á því, að alþm. gefst ekki kostur á því að fá að kynna sér nál. harðærisnefndar og kynna sér þau gögn, sem liggja máli þessi til stuðnings? Eða á þetta kannske að vera einkaplagg eða leyniplagg hæstv. landbrh.? Ég vil geta þess, að hér er hafður á allt annar háttur en varðandi önnur mál, þar sem hefur farið fram opinber rannsókn. Ráðh. gat þess í ræðu sinni, að harðærisnefnd hefði verið falið af ríkisstj. að fjalla um þessi mál, og kynna sér efnahag bænda til hlítar. Þar af leiðir, að þessi nefnd er opinber og starfar á vegum þess opinbera, og ég held, að það sé afar hæpið að ætla sér að leyna einu eða neinu, sem nefndin hefur fjallað um, og því lægi það beinast við, að nál. eða grg. harðærisnefndarinnar hefði verið birt með því frv., sem hér liggur fyrir, og þingheimi gefinn kostur á að kynna sér allt það, sem þar stendur. Og vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort hann hugsi sér ekki að láta prenta grg. nefndarinnar og leggja þá grg. hér fyrir hv. Alþingi, því að mér finnst annað ekki við eiga í þessum efnum, enda mun það yfirleitt vera venja, þegar um slík mál er að ræða sem þessi. Það er getið um það í þeirri stuttu grg., sem fylgir þessu frv., að iðnfyrirtækjum og fyrirtækjum, sem stunda útgerð fiskiskipa og fiskvinnslu, hafi verið gefinn kostur þess að breyta lausaskuldum sínum í föst lán. Þetta gefur það til kynna, að atvinnuvegirnir eiga í miklum erfiðleikum, samhliða því að atvinnuleysi á þessum vetri hefur ógnað fjölda manns. Stefna viðreisnarinnar hefur leitt til hruns í efnahagsmálum þjóðarinnar. Í annað sinn á 7 árum verður hæstv. landbrh. að viðurkenna með lagasetningu, hversu fráleit og óraunhæf viðreisnarstefnan hefur reynzt íslenzkum landbúnaði. Til þess hefur ekki komið áður, að grípa hafi þurft til lagasetningar um að breyta lausaskuldum bænda í föst lán með svo stuttu millibili, sem raun ber nú vitni. Orsakanna er að sjálfsögðu allvíða að leita, og vil ég nefna það, sem ég tel, að séu höfuðþættirnir, og er þess getið í grg. þess frv., sem við framsóknarmenn fluttum í vetur og er 58. mál hv. Alþ. En þar eru upp talin helztu atriðin, og vil ég telja þau upp hér: 1. Framkvæmdir allar og vélvæðing krefjast mikils fjármagns, enda hefur dýrtíðin farið ört vaxandi hin síðari ár. 2. Stofnlán landbúnaðarins hafa ekki hækkað í hlutfalli við stofnkostnaðinn. 3. Lánstími stofnlána er allt of stuttur, enda styttri nú en áður nema á lánum til íbúðarhúsabygginga. Lán eru nú til 15 ára út á járnvarðar timburbyggingar, t.d. hlöður, fjárhús og fjós, en til 20 ára út á steyptar byggingar óg ræktun, en aðeins til 5 ára, þegar um vélvæðingu er að ræða. 4. Vaxtakjör Stofnlánadeildar landbúnaðarins eru miklu lakari nú en áður eða 6% til íbúðarhúsa, en voru áður 31/2%. Til allra annarra lána deildarinnar eru 61/2% í vexti, en voru áður 4%. Eða m.ö.o., vaxtahækkun hefur orðið á þessum lánum milli 60 og 70%. 5. Lagður hefur verið sérskattur á bændur og rýrir það til muna tekjur þeirra, en tryggir þeim ekki lán sem skyldi, eins og þeim var heitið, þegar skatturinn var á þá lagður. 6. Ungt fólk eða byrjendur í búskap fá hvergi lán til bústofns- eða vélakaupa. 7. Þótt óðaverðbólga hafi ríkt síðan 1959, hafa rekstrarlán landbúnaðarins ekki hækkað neitt. 8, Veðdeild Búnaðarbankans hefur allt of lítið fjármagn til umráða og vextir hennar ekki hagstæðir, þar sem þeir eru 8%. 9. Verðlag búvara er allt of lágt og þar með komið úr samhengi við annað verðlag í landinu og þarfir landbúnaðarins. 10. Ræktaða landið er of lítið til þess að veita nægilegan heyforða fyrir það búfé, sem fyrir er í landinu. 11. Grasbrestur veldur því, að fóðurbætisnotkun hefur orðið talsvert meiri heldur en hún var þá árin á undan. Hæstv. ráðh. gat þess hér í ræðu sinni áðan, og mér skildist það á honum, að lausaskuldirnar stöfuðu einkum af því, að heimilin hefðu veitt sér meira en áður, þau hefðu veitt sér bifreiðar og alls konar heimilistæki og tæki aftan í aflvélar og annað því um líkt og frá því stöfuðu aðallausaskuldirnar. Og því skal ég ekki neita, að að sjálfsögðu hefur það sínar orsakir í lausaskuldasöfnuninni, þó að ég telji, að margt annað hafi ráðið þar meira um heldur en þau þægindi, sem nokkrir bændur í landinu, en alls ekki allir, hafa getað veitt sér á undanförnum árum. Enda hefur nú hæstv. ríkisstj. séð fyrir því nú, að það er vart nokkur maður, sem getur keypt sér neitt tæki, hvorki bifreið eða annað. Því að svo hátt verð er á þessum hlutum, að fæstir munu geta það sér veitt, eins og ástatt er nú. Landbúnaðurinn og afkoma hans eru að sjálfsögðu mikið háð kaupgetu fólksins í landinu. En eins og nú er komið, verða flestir að spara allt, sem þeir geta, sakir þess að sumir hafa enga atvinnu og aðrir lítið fyrir vinnu sína. Lifnaðarhættir fólksins hafa því breytzt mikið, en í heimi frjálsra viðskipta er sultarólin eini réttláti skömmtunarstjórinn að dómi þeirra manna, sem tileinka sér að nafni til frjáls viðskipti í landinu. Og það kann að skapa eilífðarfjárhagsvandræði nema rétt fjórða hvert ár, þegar stjórnarliðarnir sjá sér ekki annað fært en framfylgja stjórnarskránni og láta ganga til kosninga. En þá hefur í það minnsta að undanförnu hjá þeim, sem nú ráða ríkjum hér á landi, verið breitt yfir örðugleikana í bili með erlendum lántökum og myndaðir gjaldeyrissjóðir, sem gufa upp skömmu eftir kosningar. Síðan verður að framfylgja formúlu viðreisnarinnar, fella gengi krónunnar, hækka skattana og taka ný, erlend lán. Þetta hefur verið gangur málanna undanfarandi ár hjá þeirri hæstv: ríkisstj., sem hér ræður ríkjum. Varðandi erlendu lánin og landbúnaðinn vil ég minna á tvennt. Það er Stofnlánadeild landbúnaðarins og Áburðarsala ríkisins. En áður en ég kem að því, vil ég aðeins minna á umsagnir tveggja hæstv. ráðh., sem þeir létu frá sér fara, þegar verið var að breyta lögum Búnaðarbankans eða stofna til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þá sagði þáv. bankastjóri Búnaðarbankans, núv. hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: „Með því frv., sem hér liggur fyrir, er leyst til frambúðar lánsfjárvandamál landbúnaðarins til stofnlána. Ég vil ákveðið halda því fram, að með þessu frv. hafi verið efnt það fyrirheit að tryggja öryggi stofnlánasjóðanna, fullkomlega efnt það fyrirheit.“ Þetta sagði hæstv. fjmrh. En hæstv. landbrh. sagði við sömu umr.: „Sannleikurinn er sá, að yfirleitt eru heimildir til að lána til allra þeirra hluta, sem líklegt er, að þurfi að lána til á næstu árum í landbúnaði. Hin stóra breyting er hins vegar sú, að með þessu frv. er lagður grundvöllur að því, að þessar heimildir geti orðið að veruleika.“ Hvernig stendur þá á því, að þessar heimildir hafa ekki orðið að veruleika? Þessi stóra breyting, sem ráðh. talar um, hefur ekki orðið að veruleika. Ekki er þar því um að kenna, að aðrir hafi komið að stjórn landsins en þeir, sem undirbjuggu þessa löggjöf. Þar er ekki öðrum um að kenna. Þessir sömu hæstv. ráðh., sem þetta sögðu og undirbjuggu löggjöfina, hafa haft sinn tíma til að sýna, hvað í löggjöfinni fólst og sömuleiðis hvað þeir gátu. Hin stóra breyting hefur ekki orðið að veruleika. Þar er að sjálfsögðu margt, sem kemur til greina, en ekki sízt sú óðaverðbólga, sem ráðið hefur og ríkt hefur í landinu undir stjórn viðreisnarinnar. Ég gat þess, að erlendar lántökur þjökuðu þjóðina. Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur sína sögu að segja í þessum efnum, þar sem erlend lán deildarinnar voru við síðustu áramót 359 millj. kr., og hækkuðu þessar skuldir allmikið við gengisfellingarnar 1967 og ekki síður 1968. Og gengistap deildarinnar árið 1968 nam 127 millj. kr., en þar af færast 50 millj. kr. á lántakendur, sem hafa gengistryggð lán. Það eru þeir, sem hafa verið að byggja sláturhús, koma upp mjólkurbúum og kaupa vélar til ræktunar o.fl. Reksturshagnaður Stofnlánadeildarinnar var 1968 37 millj. kr.,svo að ekki brúar reksturshagnaðurinn þetta bil. Það vantar því tæpar 40 millj. kr., sem takast af varasjóði deildarinnar, enda minnkaði hann úr 124 millj. kr. niður í 85 millj. kr., sem hann er í við síðustu áramót, þannig að með sama framhaldi og undir sömu stjórn verður þessi deild, sem ráðh. trúðu á fyrir nokkrum árum síðan, gjaldþrota með öllu. Þannig var uppbyggingin á þessu sviði og þannig hefur farið um uppbyggingu í landinu á fjölmörgum öðrum sviðum. Á sama tíma og gengisfellingarnar láta varasjóðina fara í sjálfa sig hjá stofnlánadeildinni, taka gengisfellingarnar líka til sín allan arð, sem annars kynni að verða hjá þeim fyrirtækjum, sem hafa orðið að taka erlendu lánin. Þessi mál voru rædd á búnaðarþingi, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa ályktanir þingsins, sem samþ. voru þar með shlj. atkv.: „Búnaðarþing telur algerlega óviðunandi þá þróun, sem orðið hefur hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins, þar sem sífelld gengistöp hafa rýrt hag deildarinnar það mikið, að fyrirsjáanlegt er, að hún getur ekki sinnt hlutverki sínu nú eða í náinni framtíð nema til komi sérstök fyrirgreiðsla. Fyrir því beinir þingið þeirri eindregnu áskorun til landbrh. að hlutast til um, að gerðar verði eftirfarandi ráðstafanir: 1. Ríkissjóður greiði gengistöp Stofnlánadeildar landbúnaðarins vegna gengislækkananna 1967 og 1968. 2. Ríkisstj. útvegi Stofnlánadeild landbúnaðarins innlent fjármagn til þess, að deildin geti sinnt hlutverki sínu nú og framvegis á viðunandi hátt. Takist ekki að útvega nægjanlegt innlent fjármagn, svo að deildin neyðist til að taka erlent lán, taki ríkissjóður á sig alla gengisáhættu, sem slíkum lánum fylgir. 3. Stofnlánadeild lengi lánstíma á lánum þeim, sem vinnslustöðvum landbúnaðarins, ræktunarsamböndum o.fl. hafa verið veitt með gengisáhættu, sem nemi því, að árlegar afborganir af lánum þeirra verði ekki hærri en ákveðið var, þegar lánin voru veitt. 4. Hafi Stofnlánadeild landbúnaðarins ekki nægjanlegt innlent lánsfé til þess að mæta eftirspurn, verði árlega gerð áætlun um, til hverra framkvæmda lánsfénu skuli varið. Við gerð á þeirri áætlun sé haft fullt samráð við Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands og þær framkvæmdir gangi fyrir með lánsfé, sem mesta þýðingu hafa fyrir landbúnaðinn.“ Þetta voru ályktanir búnaðarþings og þær voru samþ. þar með atkv. allra þeirra, sem þingið sátu. Þar komust engin sérsjónarmið að. Þar voru bændurnir allir einhuga í sínum ályktunum. Þá vil ég einnig minna á annað mál í sambandi við erlendar lántökur, en það er hjá Áburðarsölu ríkisins, erlent rekstrarlán, sem tekið var s.l. vor og var ekki borgað fyrr en eftir gengisfellingu í nóvembermánuði s.l. En sem kunnugt er, er áburðarsalan ríkisfyrirtæki. Það er líka kunnugt, að það er óheimilt að hækka í verði vörur, sem til eru og tollafgreiddar, áður en gengi krónunnar er breytt. Því er ráðstöfun sú, sem ríkisstj. lætur Seðlabankann gera varðandi lán til Áburðarsölu ríkisins, ekki á rökum reist. En Áburðarsala ríkisins mun hafa tekið 44 millj. kr. lán með 91/2% vöxtum til 5 ára og sá böggull fylgir skammrifi þessu, að bændurnir eiga að borga þetta lán upp með áburðarverðinu á næstu 5 árum, þ.e.a.s. á árinu 1969 til og með árinu 1973. Mér finnst, að hér gildi aðrar viðskiptareglur en almennt í landinu, þar sem óheimilt er að hækka í verði vöru, sem komin er til landsins og tollafgreidd, áður en gengi krónunnar er breytt, því að hér eiga bændur samkv. þessu einir að taka á sig stjórnleysi ríkisstj. á þessu sviði, samhliða því sem talið er, að áburðarverð hækki um 40% á næsta vori. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér ályktun búnaðarþings í þessum efnum, því að ég tel, að það sé gott, að Alþ. viti, hvaða skoðun bændur landsins hafa á þessum málum: „1. Búnaðarþing ályktar, að ríkissjóði beri skylda til að greiða Áburðarsölu ríkisins að fullu það tjón, sem hún varð fyrir vegna gengistaps í nóvember 1968 á erlendum rekstrarlánum. 2. Búnaðarþing beinir þeim tilmælum til landbrh. að vinna að því við ríkisstj. og Alþingi, að ríkissjóður greiði niður alla verðhækkun, sem verða kann á þessu ári á tilbúnum áburði.“ Það var að sönnu satt, sem formaður Búnaðarfélags Íslands, Þorsteinn Sigurðsson, sagði, þegar hann setti búnaðarþing í vetur: „Bændum er skákað á erlendan lánamarkað með gengisföll yfir höfði.“ Því að svo sannarlega hefur bændastétt landsins nú meira en nokkru sinni áður orðið að þreifa á hvers konar baggi er á hana lagður, þegar um erlendar lántökur er að ræða. En ég vil geta þess, að Ísland mun vera eina landið í Vestur-Evrópu, þar sem áburðarverð hefur hækkað svo nokkru nemi síðasta áratuginn og jafnvel síðustu tvo áratugina. Því að flestar ríkisstj. sjá sóma sinn í því að halda niðri verðlagi á aðalrekstrarvörum eins og t.d. á áburði til landbúnaðarins. En hér er þessu öðru vísi farið, eins og alkunnugt er. Ég gat um það áðan, að orsakir lausaskuldanna væru margar, þótt dýrtíðin og stjórnleysið í þjóðmálum valdi þar mestu um. Þaulkunnugir menn í sölumálum og verðlagsmálum landbúnaðarins telja, að það verði á yfirstandandi verðlagsári að flytja út allt að því helming af kjötframleiðslunni, vegna þess að innanlandsneyzlan hafi dregizt svo mikið saman, en það merkir, að kaupgeta fólksins hafi minnkað svo mikið. Höfuðatriðið er fyrir landbúnaðinn í landinu, að kaupgetan haldist nokkurn veginn uppi, svo að fólkið geti veitt sér til hnífs og skeiðar, það sem nauðsynlegt er. Útflutningur landbúnaðarvara hefur ekki reynzt bændum hagstæður fram yfir það, sem útflutningsuppbætur hafa náð að verðbæta hverju sinni. En eins og nú horfir, kemur bændur til með að vanta upp á grundvallarverð síðustu ára um 120 millj. kr. En þetta er hærri upphæð en svo, að bændur þoli að missa hana úr aski sínum bótalaust, samhliða því að stórhækkanir eru fram undan á öllum sviðum. Eftirtektarverður kafli er í Handbók bænda, þar sem forstöðumaður Búreikningaskrifstofu landbúnaðarins gerir grein fyrir búreikningum frá rúmlega 60 bændum fyrir árið 1967. Þar kemst hann að þeirri niðurstöðu að bændur og búalið hafi haft 27.40 kr. fyrir unna stund í landbúnaði. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvort honum sé kunnugt um það, að nokkur maður í landinu eða nokkur atvinnustétt í landinu búi við lægra kaupgjald heldur en landbúnaðurinn eða nokkur, sem komi þar í námunda við. Og þessir búreikningar sýna það enn fremur, að nettó árstekjur þessara bænda hafa verið 123 þús. 903 kr. yfir árið. Og meðalbústærð þar sem búreikningarnir ná til eru 436.39 ærgildi og er það nokkru meira heldur en bústærð almennt er í landinu á sama tíma. Niðurstöður búreikninganna eru líka mjög svipaðar og niðurstöður úrtaks frá Hagstofu Íslands, sem verðlagsgrundvöllurinn hefur verið jafnan byggður á. En samkv. því úrtaki höfðu bændur í laun árið 1967 93.425 kr. eða 105 þús. kr. minna en þeim bar að hafa samkv. þeim verðlagsgrundvelli, sem á þá var dæmdur. Og er það allra manna mál, að þar hafi verið mjög illa á málum bænda haldið, þegar sá verðgrundvöllur var á þá dæmdur. En þó er útkoman sú, að þeir ná ekki helmingi þeirra launa, sem þeim bar að hafa samkv. þeim verðlagsgrundvelli. Það sýndi sig líka, að kaup þeirra viðmiðunarstétta, sem kaupgjald bænda var miðað við, reyndist 228 þús. kr. eða 130 þús. kr. hærra en bændur fengu út úr verðlagsgrundvellinum. Það gefur anga leið, að hér er ekki allt með felldu. Og þess vegna þarf að endurskoða þá löggjöf, sem bændur búa við, og tryggja þeim lífskjör á við aðra þegna þjóðfélagsins, vegna þess að bilið hefur breikkað með hverju ári, sem hefur liðið, í þessum efnum undir stjórn viðreisnarinnar. Ég hef, herra forseti, gert hér að umræðuefni veigamikil atriði, sem valda ásamt ýmsu fleira þeirri lausaskuldasöfnun bænda, sem hér er verið að ræða um. Ég vil að lokum minna á þá þætti í frv. okkar framsóknarmanna um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, þar sem það frv. gengur lengra og nær til fleiri aðila en frv. það, sem hér um ræðir frá hæstv. ríkisstj. En það er í fimm atriðum, sem okkar frv. gengur lengra og kemur betur til móts við bændastéttina en það frv., sem hér liggur fyrir. 1. Að lögin nái einnig til lausaskulda hjá fyrirtækjum bænda og taki yfir allt tímabilið frá 1960 og til ársloka '68. 2. Að vextir verði ekki hærri en 61/2%, en mig minnir, að vaxtakjör síðast þegar lausaskuldum var breytt í föst lán, hafi verið 8%. Það er að vísu ekki tekið fram í því frv., sem hér liggur fyrir vegna þess, að þar hygg ég, að ráðh. eigi að segja sitt um. Og ef að vanda lætur, verða vextir varla undir 8%. 3. Einnig verði tekið veð í vélum bænda og vinnslustöðvum landbúnaðarins. 4. Heildarlán megi vera 80% af matsverði því, sem dómkvaddir menn meta hlutaðeigandi eignir lántakenda á; en í frv. því, sem hér liggur fyrir, mun það vera 75%, sem skuldirnar mega nema að mati dómkvaddra manna á fasteignum, og ég hygg, að það sé 5% hærra heldur en það var samkv. frv. eða lögum frá 1962. 5. Síðast en ekki sízt. Að Seðlabankinn kaupi bankavaxtabréfin á nafnverði. Ég tel það vera höfuðatriði, að sparisjóðum, útibúum banka og verzlunum, sem taka bankavaxtabréfin, verði með lögum tryggt að losna við þau. En í frv. þessu er ekki gert ráð fyrir, að svo verði og tel ég það vera algerlega fráleitt, ekki sízt þegar það er haft í huga, að skuldirnar eru miklu hærri nú en 1962 og í öðru lagi allar horfur á, að sparifjáraukning verði ekki mikil á næstu árum og útilokað, held ég, að hún geti orðið jafnmikil og hún varð fyrst á eftir árinu 1962 og fram til 1967. Það er því lágmarkskrafa, að þeim stofnunum, sem taka bréfin upp í skuldir, verði gert kleift að losna við þau, bæði upp í bindifé til Seðlabanka og upp í vexti og afborganir lána til Stofnlánadeildar Búnaðarbankans og auk þess verði Seðlabankanum gert að skyldu að kaupa bréf þar sem á þarf að halda. Það má hafa það með ýmsum hætti á vissu árabili eða á lengri eða skemmri tíma, eftir því sem henta þykir í þeim efnum. En ég tel þetta frv. ekki fullkomið, fyrr en frá þeim málum verði gengið, að fyrir þeim stofnunum, sem verða að taka bréfin, verði greitt með einhverjum hætti að losna við þau að nýju. Þá minntist hæstv. landbrh. á það í ræðu sinni, að hjá 8.6% af bændum landsins, eða 412 bændum væri skuld þeirra meira en áttfaldar nettótekjur, ef ég hef tekið rétt eftir.  Það er óþarfi að taka það fram, að við framsóknarmenn fylgjum frv. þessu, en munum að sjálfsögðu bera fram brtt. og freista þess, að frv. verði fullkomnara og betur úr garði gert en það nú liggur fyrir, svo að hægt verði að koma fyrir á raunsæjan hátt þeim skuldabagga, sem bændur landsins búa við nú í dag og myndazt hefur á allra síðustu árum, enda þótt lengst af þeim tíma hafi verið góðæri og velmegun í landinu. Ég tel það ekki nóg, að lausaskuldum bænda sé breytt í föst lán, án þess að um leið sé reynt að tryggja það, að það komi ekki til jafnmikillar skuldasöfnunar á jafnskömmum tíma á næstu árum, eins og verið hefur undanfarin ár. Því er það, að í kjölfar breytinga lausaskulda í föst lán þarf að gera ýmsar aðrar ráðstafanir, sem eiga að tryggja bændum betri lífskjör og viðunandi lífskjör í framtíðinni, og þar á ég við, að það þarf að tryggja þeim það, að þeir fái betra verð fyrir sínar afurðir, að þeir beri meira úr býtum fyrir búskapinn en þeir hafa gert á undanförnum árum. Og það þarf líka að greiða á margvíslegan hátt fyrir fyrirtækjum bænda og það þarf að gerbreyta því lánakerfi, sem nú ríkir hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins, og koma því í það horf, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta, þegar hann var að koma Stofnlánadeildinni á. Ég tel, að hann sé búinn að fá þá reynslu nú, að honum eigi að vera í lófa lagið að finna veilurnar í löggjöfinni og þess vegna geta lagfært hana áður en mörg ár líða, svo að bændur þurfi ekki að bíða tjón af þeim sökum. Þá tel ég enn fremur, að ríkisframlag til jarðræktar og sömuleiðis framlög ríkisins til rannsókna og leiðbeiningaþjónustu í landinu verði verulega aukin, svo að bændur landsins geti búið á raunhæfari hátt eða haft búskapinn meira í samræmi við það, sem þeim er kennt, heldur en þeir hafa átt kost á til þessa. Og á þann hátt tel ég, að bændastétt og bú landsins geti orðið verulega styrkur stólpi þjóðarheildinni.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð. Ég ætla mér ekki að fara að setja hér upp stólparæðu og svara ýmsu af því, sem hv. 1. þm. Vesturl., Ásgeir Bjarnason, talaði hér um og að sumu leyti var alveg hér utan við þetta frv. En ég er honum sammála um það, að bændurnir eigi að vera landstólpi. Ég vil ekki orða það þannig, að þeir geti orðið landstólpi. Ég vil segja, að þeir séu landstólpi og hafi alltaf verið það og sem betur fer ekkert á þeirri leið að geta ekki verið það áfram, og þar erum við alveg sammála, ég og hv. 1. þm. Vesturl. Ég verð nú að segja það, að hv. 1. þm. Vesturl. var miklu hógværari núna, þegar hann talaði um þetta frv., heldur en þegar hann var að tala um frv. um lausaskuldir bænda 1962. En þetta frv. er nú sízt verra en það frv. Það sem er, er þó það, að þetta frv. er aðeins betra, en felur ekki í sér þau ákvæði, sem hv. þm. leggur mesta áherzlu á, þ.e. kaupaskyldu Seðlabankans. Það var ekki 1962, og það er ekki heldur í þessu frv. Eigi að síður eru allir sammála um það, að lögin frá 1962 hafi verið harla góð og komið að miklum notum, og einhvern veginn var það nú svo, að bréfin fóru og voru notuð og eru víst að mestu leyti komin til Seðlabankans, enda þótt hann hafi ekki verið skyldaður til þess að kaupa þau. Nú, það ætla ég að láta nægja að segja hér um frv. 1962, ég hef rætt við bankana um þessa löggjöf, og ég geri mér vonir um, að það takist að framkvæma hana nú, ekki síður en þá. Ég geri mer vonir um það. Og að þetta frv., sem ég nú flyt, sé lakara en frv. framsóknarmanna, sem var flutt hér í vetur og flutt í fyrra, það ætla ég nú ekkert að ræða um í dag. Ég átti von á því, að það yrði sagt, og ætla ég út af fyrir sig ekkert að fara mörgum orðum um það, þótt hv. flm. tali vel um sitt frv. og telji það betra en það, sem ríkisstj. flytur, sem heldur bændunum alveg í svelti, eins og skilja mátti á hv. ræðumanni hér áðan. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði um þessa 412 bændur, sem skulduðu meira en sjöfaldar nettótekjur, hvað yrði gert við þá. Um það ætla ég ekkert að segja nú, það þarf að athuga þetta allt saman nánar, og ég ætla engar yfirlýsingar um það að gefa umfram það, að mér finnst' sjálfsagt að gegnumlýsa þetta allt saman, athuga, hvað hægt er að gera. Um tekjur bænda samanborið við aðrar stéttir er það að segja, að þessi samanburður er náttúrlega svona eins og hann er. En þetta skýtur dálítið skökku við. Það er alltaf öðru hverju verið að tala um það, að verkamennirnir hafi ekki nema 9–10 þúsund á mánuði. En þegar þeir komast upp í þessar háu tekjur, sem minnt er á, er það vitanlega vegna þess, að þeir vinna langan vinnudag og eftirvinnu og næturvinnu og allar helgar. Ég veit það, að sumir bændur vinna líka langan vinnudag og vinna allar helgar. En yfirleitt mun það nú vera, að þeir bændur, sem vinna mjög langan vinnudag, hafa líka miklu hærri tekjur en 123 þús. kr. Þá fannst mér hv. 1. þm. Vesturl. segja mér fréttir, þær sem ég hef ekki heyrt áður, að það vanti 120 millj. í útflutningsuppbætur, enda þótt það megi gera ráð fyrir að geta fengið gengishagnaðinn til ráðstöfunar að mestu upp í þetta. En mér er bara kunnugt um það, að framleiðsluráðsmenn, a.m.k. sumir hverjir, hafa ekki reiknað þetta dæmi til enda. Þeir hafa ekki reiknað það til enda, og mér finnst ekki rétt að kasta svona tölu fram hér, vegna þess að hún liggur ekki fyrir. Hv. þm. gerði að umtalsefni Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem ég og hæstv. fjmrh. ætluðum að efla og gera að góðri stofnun. Stofnlánadeild landbúnaðarins er nú frá mínu sjónarmiði ágæt stofnun, eins og hún er í dag. Og það er nú óviðeigandi fullyrðing hjá hv. þm. að segja, að hún sé gjaldþrota, af því að það er ekki rétt. Og ég kann ekki við það, að hv. þm., sem sjálfur er bóndi, í stjórn Búnaðarfélags Íslands, ábyrgur maður og á margan hátt ágætur, mér finnst það bara ekki viðeigandi af honum að vera með svona fullyrðingar hér um þessa ágætu stofnun, Stofnlánadeildina, að hún sé gjaldþrota, þótt hún hafi orðið fyrir nokkru gengistapi. Og hv. þm. ætti nú að horfa sjálfum sér svolítið nær og minnast þess, hvers vegna þetta gengistap varð. Er það vegna lána, sem hafa verið tekin í tíð núv. stjórnar? Eða er það vegna lána, sem voru tekin, þegar flokksbræður þessa hv. þm. fóru með mál Stofnlánadeildarinnar? Það skyldi ekki vera? Allir, sem kynna sér það, hvernig rekstur Stofnlánadeildarinnar hefur verið hin síðari ár, vita það, að gengistapið, sem varð nú og í fyrra, varð vegna lána, sem voru tekin í stjórnartíð framsóknarmanna, vegna þess að þá fékk Stofnlánadeildin ekki innlent fé til ráðstöfunar. Síðan núv. stjórn komst til valda, hefur Stofnlánadeildin eingöngu verið með innlent fé, sem lánað hefur verið bændum. Og það, sem Stofnlánadeildin hefur tekið af öðruvísi lánum, hefur hún lánað gegn gengistryggingu. Hún hefur þess vegna ekki orðið fyrir gengistapi vegna lána, sem hafa verið tekin síðustu 9 árin. Það er kokhreysti hjá hv. 1. þm. Vesturl. að vera nú að rifja þetta upp og minnast á þetta, það er kokhreysti að fullyrða svo, að Stofnlánadeildin sé gjaldþrota vegna arfsins frá hans flokksbræðrum. En jafnvel þótt þessi arfur hafi verið slæmur og íþyngi deildinni, er nú ekki það, að deildin hafi ekki átt eignir til þess að mæta því og miklu meira en þessu. Þetta tel ég alveg nauðsynlegt að komi fram, alveg nauðsynlegt. Hitt er rétt, að greiðslubyrði Stofnlánadeildarinnar eykst um 9 millj. kr. á ári nú fyrstu árin vegna gengistapsins. En Stofnlánadeildin hefur aukið útlánin á undanförnum árum til bænda og veitt betri þjónustu en áður var hægt að gera. Þegar þm. talar um, að lánstíminn hafi verið styttur, er það ekki rétt. Það er alveg sami lánstími og var, yfirleitt 20 ár, út á ræktun og útihús, sem eru vel byggð að mati eftirlitsmanna bankans, eins og áður var, og 47 ár á íbúðarhús. - Hv. þm. talar um, að það sé stuttur lánstími út á vélar. Það má vel vera, að hann ætti að vera lengri. En yfirleitt er ekki lánað út á vélar til lengri tíma en það, sem er talinn hæfilegur fyrningartími. En kaupalánstíminn út á vélar, þegar framsóknarmenn fóru með þessi mál - hv. þm. minntist ekkert á hann. Skyldi hann hafa verið styttur, frá því sem þá var? Nei, hann var ekki styttur, vegna þess að þá var aldrei lánað út á vélar, það var aldrei lánað út á vélar. En hv. þm. minntist ekki á það. Þá talar hv. þm. um áburðareinkasöluna og vitnar í orð formanns Búnaðarfélags Íslands, sem honum þóttu harla góð: að bændur hafi verið hraktir á erlendan lánamarkað. Ég hef nú engan annan heyrt vitna í þessi orð formanns Búnaðarfélagsins, og þeir munu vera fáir, sem hafa talið, að þessi setning hafi verið það bezta, sem sagt var í þeirri ræðu. En hvernig var þetta áður með áburðarkaupin. Áburðarkaupin voru náttúrlega miklu minni áður, miklu minni vegna þess að ræktunin var miklu minni, og þá var ekki verið að spekúlera í því hvernig var með lánamöguleika. Þá var bændum gert að greiða áburðinn a.m.k. alveg upp fyrir ágústlok, en mestallan að vorinu til, en þá var það náttúrlega miklu minni útgjaldaliður heldur en núna. En hvers vegna skyldu þessi lán hafa verið tekin erlendis? Það var vitanlega eftir ósk þeirra sem keyptu áburðinn. En þá var að því komið, eins og oft hefur verið minnzt á, að bændur hafi ekki fengið nægileg lán í bönkunum. Um þetta má alltaf deila. Það er talað um, að rekstrarlánin séu óbreytt frá 1959. Það séu hin svo kölluðu fyrirframlán, sem séu veitt út á dilka, út á lömbin áður en þau fæðast. Ég var nú í Landsbankanum í fyrravor til þess að ræða um þetta, og fékk þá þær upplýsingar, að það væri búið að lána í öðru formi alveg út á væntanlegar afurðir, sem til féllu s.l. haust, það væri bara í öðru formi. Og þeir voru allir við, bankastjórar Landsbankans, þó að aðeins einn talaði, það mótmælti enginn. Það má alltaf deila um það, hvort það sé lánað nóg að áliti manna, en öllum finnst nú að þeir skuldi nógu mikið þó að þeir jafnvel þurfi á meiri lánum að halda, þá finnst nú öllum, að þeir skuldi nógu mikið, og það hefur verið talið hagstætt að fá þessi erlendu lán, m.a. vegna þess að þau hafa verið ákaflega ódýr. Það var náttúrlega slæmt, að ekki var búið að borga þessi erlendu lán s.l. haust áður en gengisbreytingin varð, eins og tókst 1967. Steingrímur Hermannsson skrifar í Tímann nú um helgina og gefur skýringu á því að nokkru leyti, segir, eins og rétt er, að það hafi ekki verið eðlilegt, að áburðareinkasalan gæti yfirfært þegar öðrum var ekki heimilað það, þar sem líkt stóð á. Um það, hvað er löglegt í þessu eða ekki, ætla ég nú ekki að fullyrða, um það hef ég ekki spurt enn, en hv. 1. þm. Vesturl. segir, að það sé algjörlega ólöglegt að láta þetta gengistap koma á áburðarverðið á næstu árum. Það er alveg sjálfsagt að fá úrskurð um það. Stjórn Áburðarverksmiðjunnar tók þetta lán hjá Landsbankanum, hjá Seðlabankanum og þar mun þetta ákvæði vera, að Áburðarverksmiðjan er skuldbundin að greiða á 5 árum. Hvernig farið verður að því, ætla ég ekkert um að segja, en ég hygg, að það sé hvorki vilji ríkisstj. né stjórnar Áburðarverksmiðjunnar að fremja lögbrot, frekar en það að selja bændum áburðinn óþarflega dýrt, og ég held að það sé nú bezt að hafa ekki mörg stór orð um þetta mál að sinni. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði dálítið um forsögu þessa máls. þ.e. lausaskuldamál bænda, sagði, að stéttarsambandsfundur bænda hefði talað um þetta og óskað eftir því, að breytingar gætu átt sér stað. Þetta er alveg rétt, ég minntist ekkert á það hér áðan, hver forsagan var, en gerði, að ég hygg, nokkuð ítarlega grein fyrir fjárhag bænda og aðstöðu og vitnaði nokkuð greinilega í það, að það gæti verið sérstök ástæða til að verða við þessari ósk. En grg. með frv. er stuttaraleg, sagði hv. þm., og hann vill ekki, að grg. harðærisnefndar verði leyniplagg, það sé ósæmilegt að láta alþm. ekki fá tækifæri til þess að kynna sér það. Og hvernig stendur á því? spyr hv. þm. Það er nú ekkert langt síðan, að þessi grg. komst í mínar hendur, og hún er nú það löng, að það þykir alls ekki viðeigandi að prenta hana með frv. Hitt hefur alltaf verið mín ætlun, að í það minnsta landbn. fengi þessa grg., og mér finnst alveg sjálfsagt, að þeir hv. þm., sem óska eftir því að fá hana, eigi þess kost. Leyniplagg hefur hún aldrei átt að verða, og það er ekki rétt hjá hv. þm. að orða þetta eins og hann gerði: „Hvernig stendur á því, að alþm. fá ekki tækifæri til þess að kynna sér nál.?“ Það hefur aldrei verið meiningin, að þeir ekki fengju það tækifæri. Það er stutt síðan öll grg. kom í mínar hendur; fyrst kom fyrri hlutinn og nú fyrir nokkrum dögum seinni hlutinn, og það var beðið með að flytja þetta frv., þangað til að nál. kom í mínar hendur. Það hefur alltaf verið meiningin, að það kæmi til landbn. og þá einnig til þeirra þm., sem þess óska. Það þarf að fjölrita það, en það verður sennilega ekki prentað. Hv. þm. talar um, að stefna viðreisnarinnar hafi leitt til hruns. Þetta er nú ekki meira en það, sem sagt hefur verið áður, og miklu hógværari orð notuð nú heldur en oft áður, enda eru skuldir bænda að meðaltali ekki nema 262 þús. kr. Það er ekki meira, og nettóeignir með þessu mati, sem þarna er, 778 þús. að meðaltali. Það þykir kannske ekki mikið, en það munu nú ýmsir vera, sem undrast það, þegar þeir kynna sér, hvað gert hefur verið nú í seinni tíð með þeirri uppbyggingu og framkvæmdum öllum, að meðalskuld bænda sé ekki nema 262 þús. kr. Ég hafði haldið, að það væri miklu meira. Og lausaskuldirnar, þrátt fyrir allar framkvæmdirnar, eru þó ekki nema 33% af öllum heildarskuldunum. Þetta er náttúrlega nokkuð. Það situr ekki á mér að vera að fegra það og gera lítið úr erfiðleikum bænda, en ég ætla samt að leyfa mér að segja það, að mér létti, þegar ég var búinn að lesa þetta nál. og kynnast því og sjá, að bændur voru þó ekki verr settir en þar er sagt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil leiðrétta sumt af því, sem hæstv. ráðh. sagði, því að hann hefur ekki farið þar rétt með. Hann sagði m.a., að ég hefði haft eftir formanni Búnaðarfélags Íslands, að bændum væri hrint á erlendan lánamarkað eða eitthvað slíkt.  Fleira var það nú, sem hæstv. ráðh. hafði ekki rétt eftir, og ég lái honum það nú ekkert, þó að hann hafi ekki tekið rétt eftir öllu, því að slíkt kemur nú fyrir. En hann sagði, að ég hefði sagt, að Stofnlánadeild landbúnaðarins væri gjaldþrota. Þetta er ekki rétt, því að ég sagði, að með áframhaldandi sömu stefnu í lánamálum Stofnlánadeildarinnar miðað við undanfarandi ár, mundi það leiða til gjaldþrota hjá henni. Og það sér nú hæstv. ráðh. ákaflega vel, ef hann vill kíkja á varasjóð deildarinnar núna fyrir nokkrum árum og varasjóð deildarinnar í ár, því að hann er mun lægri nú en í fyrra og hann er mun lægri en í hitteðfyrra. Þannig hefur það gengið til núna 2 s.l. ár. En þegar hæstv. ráðh. var að minna á það, að ég ætti ekki að vera að ræða um þessa hluti og við framsóknarmenn, því að okkar hlutur í þessum málum hefði ekki verið svo góður á sínum tíma. En hvað átti Stofnlánadeild landbúnaðarins eða sjóðir Búnaðarbankans, þegar þessi hæstv. ráðh. komst til valda? Hver var eignin? Eignin var á annað hundrað millj. kr., en er þó ekki nema 85 millj. núna. Þrátt fyrir alla viðleitni hæstv. ráðh. til að vera að bjarga þessu núna s.l. 8–10 ár, þá er eign sjóðanna minni og þó hafa bændur verið skattlagðir um tugi þúsunda á þessu árabili, frá því að Stofnlánadeildin tók til starfa. En þrátt fyrir það vegur það ekki upp á móti þeim kjörum, sem hæstv. ráðh. býður Stofnlánadeildinni upp á. Þetta er sannleikur málsins, að deildin á minna nú, eftir að hæstv. ráðh. fór að stjórna henni, heldur en hún átti, þegar hann tók við henni 1959 í ársbyrjun. Þá sagði hæstv. ráðh. það, að hann hefði aldrei heyrt það, að það vantaði jafnmikið upp á, að bændurnir næðu sínu verðlagi út af verðlagsgrundvelli á undanförnum árum eins og ég hefði sagt, eða 120 millj. kr. Og þó sagði hann og hafði varnagla á því, að þetta dæmi væri ekki reiknað til enda. Og það skal ég viðurkenna, að þetta dæmi er ekki reiknað til enda, en ég held þó skoðun minni. Og þarf ekki að vera að spyrja kunnuga menn um það, sem eru í innsta hring, sem fer með þessi mál, bændurnir finna þetta sjálfir, þegar þeir skoða reikningana fyrir sínar afurðir. Það mun láta nærri, að það vanti inn í verðlagið - það má vel vera, að þetta komi í uppbótum síðar - en eins og þetta stendur í dag, held ég, að það sé mjög nálægt sanni, að það vanti um 120 millj. kr. á að verðlagið skili sér frá árinu 1965 til ársloka 1968, því að ég tel ekki, að það skili sér verðlag, þegar veiður að halda eftir rúmum 2 kr. af hverju kjötkílói og 28 aurum, minnir mig, af mjólkurlítra. Ég tel ekki; þó að það sé myndaður sjóður með því til að hafa til vara eftir því, hvernig verðlagið kemur út, að það verðlag skili sér, þar sem ekki miðast við verðlagsgrundvöllinn, eins og hann er uppbyggður. En það mun vera staðreyndin, að sá sjóður, sem myndaðist á þennan hátt árið sem leið, var milli 40–50 millj., auk þess sem hæstv. landbrh. mun hafa greitt fyrir því, að greiddur var fyrirfram hluti af útflutningsuppbótum, sem eiga að koma til greiðslu.1969. Þær voru borgaðar fyrir áramót til þess að firra vandræðum, sem þá stóðu fyrir dyrum. En ég hygg nú þó, að þegar búið er að gera þessum málum full skil og reikna þetta dæmi til enda, eins og ráðh. sagði, sé ekki mjög fjarri lagi, að það vanti þessa upphæð á, að verðlagið skili sér. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir það, að landbnm. í það minnsta og þeim öðrum, sem áhuga hafa á þessum málum og eru hér á hv. Alþ., gefst kostur á að fá að sjá þá skýrslu og grg. um lausaskuldamálin, sem harðærisnefndin hefur sent hæstv. ráðh. En ég tel það ekki fullnægjandi. Ég tel það eitt fullnægjandi, að skýrslunni sé útbýtt á meðal allra alþm. hér í hv. Alþ., og ég tel, að það sé ekki það kostnaðarsamt, að það sé ekki yfirstíganlegt fyrir hæstv. ráðh. að framkvæma það. Og ég vænti þess, að við fáum þessa skýrslu prentaða á borðið, áður en langir tímar líða. Það er ýmislegt fleira, sem væri ástæða til að ræða af því, sem hæstv. ráðh. minntist á. En ég ætla ekki að fara inn á það nú, því að vafalaust gefst tækifæri á því síðar, og þáttur í þessum málum er líka, að þáð má um þau deila endalaust. En ég tek undir það, að þegar litið er á bændastéttina sem heild, þá er hún ekki óskaplega illa á vegi stödd, þar sem meðaleignin er á 8. hundrað þús. kr. og meðalskuldin 262 þús. kr., þegar miðað er við meðalbóndann, sem þessar rannsóknir ná til. En á hitt vil ég benda, að nær helmingur bænda eða rúmlega 2000 bændur, sem þessi rannsókn nær til, skulda meira en tvöfaldar nettótekjur, þ.e.a.s. 42.4% bændanna skulda meira en tvöfaldar nettótekjur. Og stór hópur á meðal þessara bænda er verulega illa settur, þannig að þessar lausaskuldir, 1 milljarður 250 millj., sem ég held, að ráðh. hafi getið um, að væru heildarskuldir bænda, koma af fullum þunga á tiltölulega fámennan hóp innan bændastéttarinnar. Og það er þeim mun erfiðara, þar sem það eru færri, sem verða að rísa undir þessum böggum. Og því hagfelldari og betri verður sú fyrirgreiðsla að vera, ef hún á að koma að notum fyrir þá menn, sem verst eru settir. Og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. taki fyllilega tillit til þeirra bænda í landinu, með fyrirgreiðslur, sem koma þeim að notum, því að það er sýnilegt, að þeir bændur eru mun fleiri heldur en ég hélt, að þeir myndu vera, því að ég gæti trúað, að þeir væru allt að því 500.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um lækningaleyfi er eins og fram kemur í aths. samið af landlækni eða embætti hans, og aðalefni þess er, eins og þar segir einnig, eða aðalefnið er í tvennu lagi: Annars vegar heimild til þess að veita erlendum ríkisborgurum tímabundið lækningaleyfi hér á landi, þegar nánari tiltekin skilyrði eru fyrir hendi, og í öðru lagi heimild til þess að skylda lækna til þess að halda skrá yfir ávísanir á ávana- og fíknilyf, ef landlæknir telur ástæðu til, og einnig heimild til að svipta lækni leyfi til þess að ávísa slíkum lyfjum. Af þessari síðari brtt. leiðir, að í stað þess, sem áður var, ef lækni varð eitthvað á í störfum sínum, þá var ekki nema eitt ráð tiltækt, ef svo þótti mikið þurfa við, þ.e.a.s. svipta lækningaleyfi, en það mundu verða þrjú stig með þessu móti til aðgerða og þá í fyrsta lagi skráningarskylda á fíknilyfjum og læknir heldur réttindum sínum, en honum ber að gera ráðh. nákvæma grein fyrir ávísunum á ávana- og fíknilyf, og annað skilyrði svipting slíks leyfis til þess að ávísa á ávana- og fíknilyf, en önnur réttindi læknisins yrðu óskert. Og svo yrði þriðja stigið og það síðasta eins og nú er, ef á yrðu slíkar misfellur, að svipta lækni algerlega lækningaleyfinu, og þá yrði það væntanlega sú ráðstöfun, sem síðast yrði gripið til. Þetta frv. er eins og ég sagði samið af landlækni og í samráði við læknadeild Háskólans og einnig í samráði við Læknafélag Íslands, og er talið, að þessi breyting frá því, sem áður hefur verið, gæti að vissu leyti stefnt til góðra áhrifa, og yrði kannske hægt að koma í veg fyrir meiri misfellur með því að byrja þegar að grípa til smærri ráðstafana eða aðgerða heldur en þeirra að svipta lækni beinlínis læknaleyfinu. Þetta er aðalefni málsins, herra forseti, og leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.