Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Rjett virðist að vísa þessu máli til allsherjarnefndar, og geri jeg það að tillögu minni.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Um þetta mál er fátt að segja. Er það samskonar mál og verið hefir nýlega fyrir deildinni um útibú í Vestmannaeyjum. Nefndin, eða nokkur hluti hennar, er sömu skoðunar og áður, að vafasamt sje, hvort þingið eigi að vera að blanda sjer í þessi mál. En þar sem búið er að samþykkja fleiri till. um útibúastofnanir, leit nefndin svo á, að ef þessi till. væri feld, mundi Siglufjörður gjalda þess, að þingið vildi ekki gefa honum meðmæli sín. Þar sem því nefndin álítur, að bankaútibú sje nauðsynlegt á þessum stað, gerir hún það að till. sinni, að till. verði samþykt. Eins vil jeg geta, þótt ekki sje víst um, að það verði tekið til greina. Nefndin leggur til, að till. verði samþ. eins og hún er, óbreytt, en þó er hún að einu leyti í ósamræmi við till., sem samþykt var um daginn, um útibú í Vestmannaeyjum, því að þar stóð „útbú“, en hjer stendur „útibú“. Vildi jeg helst óska þess, að þetta verði skoðað sem prentvilla í þessari till.

Karl Einarsson Jeg skal geta þess, að það er gert með vilja að nota orðið „útibú“ í till. Áleit allsherjarnefnd neðri deildar það engu verra mál.

Forseti: Vegna skýringa, sem fram hafa komið, tel jeg mjer ekki fært að skoða orðið „útibú“ sem prentvillu, eins og óskað hefir verið.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Aðalástæðurnar fyrir frv. þessu eru teknar fram í greinargerð þeirri, er fylgir frv., og er því ekki ástæða til að reifa það löngu máli. Nefndin hefir borið frv. undir bjargráðanefnd hv.Nd., og hefir hún tekið því vel. Það má segja, að fólksráðningaskrifstofa hjer í Rvík muni ekki gera mikið gagn í vor hjeðan af. Þó er hugsanlegt að svo verði, ef síldarútvegurinn bregst og margir standa atvinnulausir. Og næsta vetur ætti að geta fengist reynsla um það, hvort ekki mætti verða gagn að fólksráðningaskrifstofu þeirri, sem hjer er ráðgerð. Það er ekki búist við, að til þess komi, að landsstjórnin ráðstafi fólki, nema mjög mikil bjargarvandræði verði. Slík vandræði eru enn ekki orðin, sem betur fer, en þau geta skollið á nær sem verða vill, og þá er betra, að stjórnin hafi lög sem þessi að gripa til. Jeg óska því, fyrir nefndarinnar hönd, að hæstv. deild taki frv. vel og vísi því til 2. umr.

Magnús Torfason Jeg verð að játa það, að jeg er alveg hissa yfir ávextinum af starfi bjargráðanefndar, og sjerstaklega er jeg undrandi yfir því, að hún skuli koma fram með frv. þetta eftir skollaleik þann, er leikinn var hjer síðastliðinn laugardag. Jeg held, að þetta frv. ráði ekki bót á því hörmulega slysi, sem hinu háa Alþingi þá varð á. Jeg sje ekki betur en að frv. þetta sje óhafandi, bæði að efni og formi, hvar sem á er litið. Til þess að færa þessum orðum mínum stað verð jeg að nokkru að geta einstakra atriða í frv., enda er það alt samföst keðja, þar sem ekki er hægt að snerta einn einstakan hlekk, nema því að eins, að við aðra hlekki sje jafnframt komið. Frv. ætlast til þess, að sett verði á fót fólksráðningar skrifstofa; því nægir ekki að setja á fót fólksráðningarstofu. Jeg býst við, að þessi titill eigi vel við, því það verður áreiðanlega meira um skriftirnar, en minna um framkvæmdirnar. Og hvar sem fólkið er búsett um landið, þá á ráðning þessi að fara fram hjer í Reykjavík. Ballið byrjar á því, að hver vinnuveitandi, er vantar verkafólk, á að snúa sjer til sveitarstjórnarinnar, eða bæjarstjórnar ef í kaupstað er, og sveitarstjórnin á síðan að snúa sjer til fólksráðningarskrifstofunnar og biðja hana um verkafólkið, með öðrum orðum, ef einhver karlmaður er atvinnulaus vestur á Ísaf., og bóndi vestur á Barðaströnd vill ráða hann til sín sem vinnumann, þá verður bóndinn fyrst að snúa sjer til hreppsnefndarinnar í Barðastrandarhreppi, með tilmælum um, að hún útvegi sjer vinnumann; hreppsnefndin ritar síðan fólksráðningarskrifstofunni í Rvík ósk um, að hún útvegi bónda þessum vinnumann vestan af Ísafirði. Þetta telur hv. nefnd heppilegt fyrirkomulag. Það er ekki unt að sjá, hvað hreppsnefndin hefir hjer að gera sem milliliður, nema ef vera skyldi að spara bóndanum brjefaskriftir og burðargjald. Svo semur hreppsnefndin við fólkráðningarskrifstofuna í Rvík um kaup vinnumannsins á Ísafirði, en maðurinn sjálfur, sem vinnuna á að fá, hann er ekki spurður að neinu, hvorki kaupi nje því, hvort hann óski eftir vinnunni. Honum er ekki ætlað neitt annað en að hlýða - hlýða möglunarlaust; að minsta kosti er hvergi hægt að sjá annað af frv., og ekki heldur að atvinnulausu verkafólki sje leyfilegt að snúa sjer til sveitarstjórnar sinnar í atvinnuleit. Það er ekki unt að sjá annað en að frv. sje alt miðað við atvinnurekendur, enda segir. 3. gr. frv.: „Hver sá, sem verkafólks er vant, getur snúið sjer til hlutaðeigandi sveitarstjórnar eða bæjarstjórnar.“ 4. gr. ræður ekki bót á þessu, því að skýrslan, sem sveitarstjórnunum er þar ætlað að gefa um atvinnulaust fólk, lítur ekki út fyrir að segja eigi annað en hversu það er margt. Það er ekki unt að sjá annað en þegar fólksráðningarskrifstofan á að ráða eitthvað af því, þá geti hún tekið hvern sem hún vill og sent hvert á land sem er, og það er ekki einu sinni svo vel í garðinn búið, að hlutaðeigandi sveitarstjórn geti nokkurn hlut um það sagt. Jeg geri ráð fyrir því, að allir hv.þm. sjái, að þetta getur aldrei orðið til þess að bæta úr neinni vinnueklu. En þá kem jeg að annari hlið á frv., sem er þó enn ísjárverðari en þessi, og er þar engin bót í máli, nema sú von, er jeg hefi, að frv. verði að eins pappírsgagn; það er valdboð landsstjórnarinnar til að ráðstafa bjargarvana fólki; það er með öðrum orðum verið að stofna til allsherjar sveitarflutninga um land alt. Og þessi grundvöllur er alveg afskaplegur. Hjer er ekki tekið neitt tillit til hins bjargarvana fólks. Við vitum, að nú fer enginn þurfamannaflutningur fram nema bæði dvalar- og framfærslusveit samþykki hann og telji æskilegan, og við vitum líka, að þurfamannaflutningurinn er mjög illa þokkaður, og því takmarkaður sem mest, og menn ekki fluttir frá atvinnustað sínum fyr en í fulla hnefana. En hjer þarf ekki að spyrja dvalarsveitina að því, hvort hún óski flutningsins. Ekki þarf heldur að spyrja framfærslusveitina. Nei - það er alveg sama, þó bæði þessi sveitarstjórnarvöld telji flutninginn óheppilegan - flytja skal mennina samt. Maður skyldi þó halda, að þessar tvær sveitarstjórnir væru kunnugri högum mannsins og vildu fremur greiða götu hans, en fram hjá þeim er alveg gengið. Nei - samþykki sveitarstjórnar eða bæjarstjórnar á að eins að leita hjá þeirri sveit, sem fólkinu er ráðstafað til. Þetta ákvæði er þó augsýnilega óþarft, því það fer enginn að biðja um fólk til vinnu, nema því að eins, að hann hafi þörf fyrir meiri vinnukraft. Þetta getur því ekki orðið til annars en að meina verkafólki að fá atvinnu á frjálsan hátt, eða til þess, að sveitarstjórnin í sveit þeirri, er vinnuveitandinn býr í, geti sagt við hann: Þú þarft ekki á fleira verkafólki að halda. Og það er illa farið, ef sveitarstjórnirnar eiga að fara að gæta þess, að hver einstakur bóndi hafi ekki of marga vinnumenn eða vinnukonur. Og ekki getur hún heldur sagt, hvort maðurinn sje hæfur til vinnunnar. Þetta ákvæði er því gersamlega gagnslaust og að eins til vansa. En þó er eitt atriði enn í frv., sem eigi verður hjá komist að geta að verðleikum. Það er í 6. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að þetta bjargarvana fólk verði að fá læknisvottorð, er sýni og sanni, að það sje ekki haldið af næmum sjúkdómum. Það á með öðrum orðum að stimpla þetta aumingja bjargvana fólk, stimpla það sem nokkurskonar skríl. Ef við athugum hverjir verst verða úti og mest þurfa atvinnunnar, þá eru það ekki einhleypingarnir eða einhleypurnar, heldur barnamennirnir eða nýtustu og þörfustu borgarar þjóðfjelagsins. Jeg skal játa það, að 5. gr. gæti verið til bóta, en sú bót er þó ekki meiri en svo, að það mætti gera hana með þingsályktunartill., og óþarft að setja á fót lagabálk hennar vegna. Eftir því sem fram fór á laugardaginn  Það sýnist svo, sem bjargráðanefnd hafi lítt hugsað frv.; er það má ske af því, að síðustu dagana hafa margir rekið á eftir þingstörfunum, og um fátt annað hugsað. Og frv. ber þess greinileg merki, að það er búið til í heimahögum, og hefir ekki verið hálfkarað.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Þó ræða hv.þm. Ísaf. (M. T.) væri alllöng og stórorð, þarf ekki að svara henni mörgum orðum. Hv. þm. Ísaf. (M.T.) sagði, að frv. væri samanhangandi keðja - en mjer fanst ræða hans vera samanhangandi keðja af misskilningi eða öðru verra. Sem dæmi misskilnings. skal jeg geta þess, að hann hjelt, að fólksráðningarskrifstofan hjer í Rvík ætti að ráða verkafólk um land alt, svo enginn vinnuveitandi mætti sjálfur ráða vinnufólk sitt beint. í frv. segir „getur“, sem ræðumaður las og lagði út af eins og þar stæði „skal“. Jeg veit ekki, hvort þetta er útúrsnúningur eða misskilningur. Hv. þm. (M. T.) sagði enn fremur, að sveitarstjórnirnar og fólksráðningarskrifstofan gætu skuldbundið fólkið til að vera hvar sem væri, án samþykkis þess. Þetta er samskonar fjarstæða. Svo er ætlast til, eins og frv. ber með sjer, að þeir, er atvinnu vilja fá með styrk fólksráðningarskrifstofunnar, fari fram á það við hana, og þá er hún ekki orðin annað en samningsaðili fyrir þá, samkvæmt umboði. Gamall verksmiðjueigandi ætti að vita það, að oft gerir annar maður samninga en sá, er hlut á að, og er það eftir umboði hans og jafngilt og hann sjálfur hefði gert. Þá hjelt hv.þm. (M. T.), að hjer væri verið að ráðgera allsherjar sveitarflutning. Þetta er enn ein fjarstæðan, og nær vitanlega engri átt. Eitt af því, sem hv.þm. (M. T.) hafði við frv. að athuga, var það, að ráðstafanavald landsstjórnarinnar væri bundið við samþykki sveitarstjórnar vinnuveitenda. Þetta er í sjálfu sjer rjettmæt athugasemd. En flestir þeirra, sem frv. hefir verið borið undir, hafa ekki viljað ganga lengra í því efni að fá landsstjórninni þvingunarvald í hendur en þar er gert. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til að svara ræðu hv.þm. Ísaf. (M. T.), því ræða hans fór fyrir utan frv., og því óþarft að athuga hana frekar.

Magnús Torfason Jeg þarf ekki að svara hv. frsm (S. F.) mörgum orðum, því hann var bersýnilega varnarþrota. Það er sagt, að þessi fólksráðningarskrifstofa í Rvík eigi ekki að ráða fólk annarsstaðar. Þetta er sýnilega ekki rjett. Frv. segir, að landsstjórnin eigi að ráða mann til þess að stjórna þessu. Í frv. eru ekki ákveðin nein laun handa honum; það á landsstjórnin að gera. Þetta er alveg nýtt í sögunni og hlýtur að vera sprottið af því að maður sá á að hafa mikið vald og ráða fólk án samþykkis þess, nokkurskonar verkmanna-týranni. Það er því eðlilegt, að kaupið þurfi að vera mikið, því starfið hlýtur að verða víðtækt og vandasamt, svo ekki verður auðið að fá menn til að gegna því fyrir lítið gjald. Jeg hefi ekki misskilið frv. svo, að atvinnuveitendur verði samkvæmt því skyldugir að snúa sjer til þessarar fólksráðningarskrifstofu; þeim er ekki bannað að leita sjer vinnufólks á annan hátt - og ekki þakka jeg hv. flutningsmönnum þá ívilnun. En ef frv. þetta verður að lögum, mun samt reyndin verða sú, að atvinnuveitendur verði, þó ekki sjeu þeir skyldir til, að snúa sjer til „skrif“stofunnar. Eins og jeg sagði, hljóta ummælin að eiga við atvinnurekendur eina; verkamennirnir eru hvergi nefndir. En jeg get vel trúað því, að hv.frsm. (S. F.) hafi með sjálfum sjer aldrei ætlað að meina verkafólki að leita sjer atvinnu. Hv. frsm. (S. F.) sagði, að aldrei hafi verið tilætlunin, að annað fólk verði flutt á milli en það, sem er sjálfu sjer ráðandi. Hvað verður þá um börn þeirra, sem vinnu hafa leitað, og gamalmenni, sem eru þeim áhangandi? Á að skilja þau eftir? Ef svo er, er þetta alt miklu verri en jeg hafði nokkum tíma gert mjer í hugarlund. Fyrir skömmu flutti hv.frsm. (S. F.) annað frv. hjer í deildinni, sem hann kvað vera gert af dyn kattarins og skeggi konunnar, og er mjer næst að halda, að þetta frv., er hann nú flytur, sje gert af því, er hann þá ekki nefndi, nefnilega fogls hráka. Er það ekki ósennilegt, því frv. þetta er fullkomið hrákasmíði.

Magnús Kristjánsson Þótt frv. þetta sje komið frá bjargráðanefnd deildarinnar, ber mig engin skylda til að leggja því liðsyrði. En mjer getur ekki dulist, að ýms ummæli hv.þm. Ísaf. (M. T). voru óþarflega hvatskeytleg og jafnvel illviljuð í garð nefndarinnar, sem ber frv. fram. Jeg tel ekki heppilegt, að gerðar sjeu tilraunir til að æsa hugi manna gegn hverri bjargráðatilraun, sem fram er borin. Það er rangt að tala um frv. á þessu stigi sem lög, heldur á það að skoðast sem tillaga, sem borin er fram og á að athuga, með fullri stillingu. Og er mál þetta vel þess vert, en síður hins, að ráðist sje á það með illvilja. Flestum kemur saman um, að hlutfallið milli vinnukrafts til sjávar og sveita, á ýmsum árstímum, sje ekki heppilegt. Oft mun því mikill vinnukraftur fara til lítils, því hingað til hefir lítið verið gert af hálfu stjórnarvaldanna til þess, að hann gæti komið að fullum notum. Með þessu frv. er gerð nokkur tilraun til að bæta úr þessu mikla ólagi, og fæ jeg ekki sjeð, að það gangi á nokkurn hátt of nærri rjetti einstaklinganna. Gert er ráð fyrir, að bæði vinnuveitendur og vinnuþiggjendur hafi fullkomið frjálsræði í að leita eftir vinnukrafti eða atvinnu. Þar er ekki þröngvað kosti nokkurs manns. En tilraun er gerð til að ljetta bæði vinnuveitendum og vinnuþiggjendum að ná því takmarki, sem báðir vilja ná. Annað eða verra liggur ekki í þessu frv. Að mínu áliti er það illa gert að ætla að færa þetta á verri veg og stimpla þá, sem að frv. standa, sem „týranna“ - það orð höfum vjer reyndar heyrt áður hjer í deildinni, en þá í öðru sambandi. Hjer er ekki verið að koma á neinskonar harðstjórn. Þvert á móti er verið að greiða fyrir mönnum. Það gæti auðveldlega komið fyrir, að vinnuskortur yrði í einhverjum hjeruðum landsins, en í öðrum hjeruðum væri hægt að nota meiri vinnukraft en til væri þar í sveit. Mundi atvinnuskrifstofan geta unnið þarft verk, þegar svo stendur á. Hún gæti alveg komið í veg fyrir, að leggja þyrfti atvinnulausu fólki lífsviðurværi, án þess að nokkurt verðmæti fengist í staðinn. Þessi aðalhugsun frv. er mjög þörf, en jeg skal ekki neita því, að einstök atriði gætu farið betur öðruvísi. En dómur hv.þm. Ísaf. (M. T.), að frv. væri óhæft og jafnvel ósæmilegt, var alveg órökstuddur. Jeg vil ekki líta svo á, að þessi framkoma hans hafi verið sprottin af illvilja, heldur af fljótfærni og misskilningi. Við þessa fyrstu umr. vil jeg ekki hreyfa einstökum atriðum, þó hv.þm. Ísaf. (M. T.) hafi leyft sjer það. Vona jeg svo að endingu, að hann eigi eftir að verða stuðningsmaður frv. með þeim breytingum, sem hann álítur nauðsynlegar. Gæti frv. að líkindum borið góðan árangur í hans eigin kjördæmi, því ekki er langt síðan þar hjó nærri verulegri neyð.

Magnús Torfason Hv. frsm. (S. F.) og hv.þm. Ak. (M. K.) brugðu mjer um ósæmilega framkomu og illvilja í þessu máli. Eru þetta óþingleg orð, og hefi jeg engum borið því um líkt á brýn og ætla mjer ekki að gera. En jeg ætlast til, að mönnum virðist ekki óeðlilegt, að mjer þyki þetta skrítin bjargráð. Er frv. svo stórgallað, að jeg get ekki verið með í að „lappa upp á“ það, þó hins vegar gæti verið eitthvert vit í að koma upp fólksráðningastofum víðs vegar um land.