Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorður um þetta frv. Þar sem sýnilegt er, að fjárlög geta ekki orðið afgr. fyrir nýár, og bráðum komið að þinghléi, ef það verður, þá er nauðsynlegt, ef halda skal áfram löglegum fjárgreiðslum úr ríkissjóði, að fá til þess bráðabirgðaheimild frá Alþ. Ég vil því óska eftir því, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn. - Ég bið afsökunar. Frv. er flutt af fjhn. og þarf því ekki að fara til n. aftur.



Herra forseti. Þetta er eins og málið næst á undan flutt af fjhn. að beiðni fjmrh. Þessi beiðni hefur verið endurtekin ár eftir ár síðan löggjöfin var sett 1941 um heimild til ýmissa ráðstafana vegna. erfiðleika atvinnuveganna. Þarna er ríkisstj. heimilað að lækka um vissan tíma toll á kornvöru. Þótti rétt að halda þessari heimild við, og þar sem þarf að endurnýja þessa heimild árlega, fór ríkisstj. fram á endurnýjun einu sinni enn þá. Málið var flutt af fjhn. og getur því gengið nefndarlaust áfram.



Herra forseti. Á síðasta þingi var breytt lögum um almannatryggingar, og með þeim lögum frestað framkvæmd III. kafla þeirra laga, um sjúkratryggingu og heilsugæzu. Þetta frv. er í meginatriðum sama eðlis og frv. í fyrra, um frestun á III. kafla laganna. Þessi frestun stafar meðal annars af því, að ekki náðist samkomulag við læknana, og ýmsu öðru, t.d. á skorti á undirbúningi á sjúkrahúsunum o.fl. Er því nauðsynlegt að fresta framkvæmd laganna um 1 ár, þar til frekari undirbúningur hefur farið fram. - Þetta er nokkru ýtarlegra í frv. en þeim l., sem nú eru í gildi. - 1, tölul. 1. gr. er óbreyttur frá því, sem var, svo og 2. liður, en í 2. lið er lagt til, að heimild sú, sem Tryggingastofnun ríkisins var veitt í 2. lið 1. gr. viðaukal. frá 1947, verði framlengd til ársloka 1949. - Á 3. lið voru gerðar nokkrar breyt. Gert er ráð fyrir, að hann verði framlengdur til ársloka 1949, en jafnframt rýmkaður svo, að lagt er til, að styrkja megi sjúkrasamlög, sem verða fyrir óvenjulegum kostnaði vegna læknisvitjana og sjúkraflutninga og starfa í héruðum, þar sem ekki eru læknisvitjanasjóðir. Þetta er frávik frá gildandi lögum. - 4. tölulið er nokkuð breytt frá því, sem nú er, og er Tryggingastofnuninni nú heimilað að greiða giftum konum, þó að þær vinni ekki utan heimilis síns, sjúkrabætur samkv. 92. gr. gildandi laga, en það er aðeins, ef nauðsyn krefur að dómi læknis. En hér er full heimild til að greiða sjúkrabætur, sbr. 92. gr. - 5. liður fjallar um, að iðgjöld atvinnurekenda á II. verðlagssvæði skuli á árinu 1949 vera 25% lægri, en gr. ákveður. Og er þetta framlenging á gildandi lögum. - 6. liður fjallar um það, að Tryggingastofnun ríkisins skuli vera heimilt að fella niður iðgjöld þeirra atvinnurekenda, sem hætt hafa atvinnurekstri á árinu 1948, allt að þeirri upphæð, sem hlutaðeigandi greiddi í slysatryggingariðgjöld fyrir árið 1946 samkv. H. kafla laga nr. 104 frá 1943. Þetta er nýtt ákvæði, sem er sett hér inn og talið nauðsynlegt vegna fenginnar reynslu. Iðgjöld atvinnurekenda 1947 voru miðuð við fjölda vinnuvikna 1946, og er jafnan miðað við árið á undan. En þeir, sem hættu atvinnurekstri 1948, eiga að greiða slysaiðgjöld 1949. Það þykir því rétt að heimila Tryggingastofnuninni að fella niður þessi iðgjöld allt að því, sem hlutaðeigandi greiddi í slysatryggingaiðgjöld 1946. - 7., 8., 9., 10.. 11. og 12. liður eru framlengdir. Þó vil ég geta þess með 8. lið, að 1949 er gert ráð fyrir að innheimta iðgjöld með vísitölu 310 stig, og kemur það til af því, að Tryggingastofnunin hefur ákveðið að greiða ellilaun og örorkubætur með 315 stiga vísitölu, þó að aðrar launagreiðslur séu bundnar við 300 stig. Kemur þetta til af því, að þetta eru álitnar lágmarkstekjur til að lifa af fyrir þá, sem ekki hafa aðrar tekjur til að framfleyta lífinu á. Þykir því ekki rétt að skerða þetta, og er því lagt til, að þetta ákvæði gildi 1 ár enn. - 13. liður er um, að sjúkrasamlagsiðgjöld og iðgjöld samkvæmt almannatryggingalögunum vegna lögskráðra sjómanna og bifreiðastjóra skuli hvíla sem lögveð á hlutaðeigandi skipum og bifreiðum og skuli ganga fyrir öllum veðum nema lögveðum til ríkissjóðs, hið sama gildir um iðgjöld vegna byggingar húsa og annarra mannvirkja. Þetta er hið sama og er í núgildandi lögum, en fellur niður um áramót, ef það er ekki tekið upp aftur. - 14. liður fjallar um það, að heildarendurskoðun laganna verði hraðað svo, að niðurstöður hennar verði afgreiddar til ríkisstj. fyrir 1. okt. 1949. N. var þeirrar skoðunar, að sjálfsagt væri að setja inn í lögin nú, að endurskoðun þeirra verði lokið fyrir 1. okt., svo að unnt verði að lögfesta þær breyt., sem gerðar verða á l., áður en bráðabirgðalögin ganga úr gildi. - Tveir þm., ég og hv. 1. þm. N–M., vildu gera víðtækar breyt. á l. nú í stað þess að framlengja fyrri ákvæði, en féllum frá þeirri kröfu með því skilyrði, að endurskoðunin væri bundin við 1 okt., og var fallizt á það af Tryggingastofnuninni. - Málið var rætt í sameiningu af heilbr.- og félmn. Ed. og Nd. áður en það var borið fram í Nd., en ekki náðist fullt samkomulag milli allra nefndarmanna, og samþ. meiri hl. að fylgja því óbreyttu, en minni hl., hv. 4. landsk., gat ekki fallizt á þetta og skilaði séráliti á þskj. 215 og leggur til að frv. verði fellt. Meiri hl. leggur hins vegar til, að frv. verði samþ. án nokkurra breytinga.



Herra forseti. Það var ætlun mín að beina fyrirspurn til hæstv. félmrh., ef hann væri viðstaddur. Þetta frv. er satt að segja nokkuð óákveðið um endurskoðunina. Þar stendur, að hæstv. ríkisstj. sé heimilt að hraða endurskoðun laganna svo, að henni verði lokið fyrir 1. okt. 1949. Það er heimild fyrir því, að henni verði lokið þá, og nú vil ég spyrja hæstv. félmrh., hvort ekki megi treysta því, ef frv. verður að lögum, að þá hraði hæstv. ríkisstj. svo endurskoðuninni, að frv. geti legið fyrir næsta haustþingi. Það væri mjög æskilegt, að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu hér í þinginu. Ég hafði ætlað mér að koma fram með brtt. við það, en til þess að trufla ekki gang málsins, mun ég falla frá því, ef tryggt er, að endurskoðun verði hraðað. En annars mun ég koma fram með brtt. við það eða nýtt frv., sérstaklega við 109. gr. og víðar, og er mjög óskað eftir því af okkur þm., að við komum fram breyt. á l. - Ég vildi svo heyra frá hæstv. ríkisstj., hvort hún muni ekki nota sér heimildina, svo að endurskoðun verði lokið næsta haust.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. Dal., hvort ríkisstj. muni leggja kapp á að framfylgja 14. lið 1. gr. að hraða svo endurskoðun laganna, að niðurstöður þeirra rannsókna verði komnar til ríkisstj. fyrir 1. okt. n.k., þá mun ég leggja á það mikla áherzlu, að næsta þing fái að fjalla um breyt. á tryggingalögunum eftir þessa endurskoðun. Ég vona því, að þetta sé fullnægjandi svar við fyrirspurn hv. þm. Dal. Ég vil nú með örfáum orðum víkja að frv. og ástæðum þeim, sem liggja til þess, að ríkisstj. hefur frestað framkvæmd HI. kafla laganna. Eins og menn muna, var sams konar frestun samþ. á síðasta þingi. Aðalorsökin var sú, að ekki náðist samkomulag milli lækna og Tryggingastofnunarinnar um taxta við framkvæmd heilsugæzlukaflans. Þegar sýnt þótti, að ekki mundi nást samkomulag, var um tvennt að velja, að fresta framkvæmd kaflans eða framkvæma hann og heilbrmrn. setti læknunum taxta. Og það var ekki hvað sízt af þeim ástæðum, að frestað var framkvæmd heilsugæzlukaflans. Að þessu, sinni var ekki reynt til þrautar að ná þessu samkomulagi, en allt virtist þó benda til þess, að afstaða lækna og Tryggingastofnunarinnar væri svipuð og verið hafði og djúpt bil milli þessara aðila. Ég segi ekki, að það sé frágangssök að setja taxta af heilbrmrn., og ef til vill fer svo, að það verður að gera það, en óneitanlega verður framkvæmdin erfiðari í vöfum, ef læknarnir standa á móti og ráðuneytið verður að þvinga þá. Ég held því, að reyna verði til þrautar að ná samkomulagi við þá, og held ég, að gildi svipuð rök nú og á síðasta ári fyrir því, að fresta verði framkvæmd þessa kafla. Það er talað um það með réttu, að því hafi verið lofað í lögunum frá 1946, að kaflinn um heilsugæzlu kæmi til framkvæmda 1948, en svo væri fólk svikið um þetta í 2 ár. En þá er rétt að líta á það, að meðan ekki eru byggðar fleiri heilsuverndarstöðvar, en nú er gert, þá verður hagnaður almennings af framkvæmd IH. kaflans vafasamur. Þá var það þungt á metunum hjá ríkisstj., að ríkissjóður þurfti að leggja fram 31/2 millj. og létta af sveitarfélögunum 2 millj. Þetta var því þungt á metunum, þegar erfitt var að afgreiða hallalaus fjárlög. En ég sagði það áðan og skal færa fyrir því nokkur rök, að engin vissa er fyrir því, að fólk bíði nokkurt tjón við það, þó að frestað verði framkvæmd þessa kafla um eins árs skeið til viðbótar. Og það má geta þess, að það eru jafnríkar ástæður til þess að hika ekki við að gera það, sem unnt er með aðstoð Tryggingastofnunarinnar, til að byggja ný sjúkrahús, bæta við þau, sem fyrir eru og leggja grundvöll að því að byggja nýjar heilsugæzlustöðvar, sem að mínu viti er kannske þungamiðjan í framkvæmd heilsugæzlukaflans, þó að hann verði ekki framkvæmdur á árinu 1949. Einnig má minna á það, að gróðinn er ekki einsýnn fyrir almenning, þó að heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda. Ef miðað er við núverandi iðgjöld einhleyps manns í Reykjavík til sjúkrasamlagsins, sem hefur 15 kr. iðgjöld á mánuði, og við þau tryggingagjöld, sem hver einstaklingur þarf að greiða til almannatrygginganna, þá mundi framkvæmd heilsugæzlukaflans aðeins létta örlitið af hverjum einstaklingi hvað snertir árlegar greiðslur vegna trygginganna. Þótt það yrði um 100 kr., sem létti á einstaklingi hér í Reykjavík, miðað við það, sem iðgjöld eru hæst, en yrði ekkert sums staðar annars staðar, þar sem iðgjöld eru t.d. 8 kr. á mánuði, þá kemur annað til greina, þar sem almenningur missir nokkur réttindi við framkvæmd heilsugæzlu kaflans, þ.e. bæði það, að þá á hver einstaklingur að greiða 1/4 af læknishjálp til almennra sjúkrasamlagslækna og þá á hver, sem leitar til læknis, að greiða 1/4 af því, sem Iæknisvitjun hefur í för með sér. En nú greiðir hver einstaklingur ekki neitt við slíka læknisvitjun. Þegar heilsugæzlukaflinn kemur til framkvæmda, þarf hver maður, sem þarf lyf, að greiða helming lyfjakostnaðar, en nú eftir reglum, sem gilda hjá sjúkrasamlaginu hér í Reykjavík, þá á hver einstaklingur að fá greitt 3/4 af lyfjum. Það er því ekki unnt að segja um það með nokkurri vissu, það fer eftir því, hvað mikið menn leita til lækna og kaupa lyf, hvort það er nokkuð dýrara, þótt frestað sé framkvæmd heilsugæzlukaflans. Ég vildi benda á þetta atriði, af því að í því leynast tilraunir, sem gerðar eru til þess að ófrægja þessa frestun, en það hefur verið þagað yfir þessu atriði, sem er þó nokkurs virði og rétt að benda á. Það má einnig benda á það, að þar sem til stendur allsherjar endurskoðun á tryggingalöggjöfinni, sem vonazt er eftir að verði lokið við fyrir 1. okt., svo að breyt. á löggjöfinni í heild gæti verið gerð í samræmi við þær till., sem fram kynnu að koma á næsta reglulegu Alþ., þá styður það einnig það, að rétt sé að fresta um eins árs skeið framkvæmd III. kafla tryggingarlöggjafarinnar. Ég vildi aðeins taka fram, af því að ég stóð upp til að svara fyrirspurn hv. þm. Dal., þessi almennu orð, vegna þess að ég var ekki viðstaddur, þegar málið kom til 1. umr. hér í d.



Herra forseti. Þetta er í rauninni í þriðja skiptíð, sem lagt er til, að framkvæmd III. kafla, heilsugæzlukaflans, verði frestað. Það var í fyrsta skipti, þegar l. voru sett, þar sem ákveðið er í l. sjálfum, að þessi kafli skuli ekki koma til framkvæmda fyrr en ári síðar en l. gengu í gildi, 1. jan. 1948. Í annað skiptið var framkvæmdinni frestað með sérstökum l. í fyrra enn um eitt ár, eða til 1. jan. 1949, og loks er nú lagt til, að enn verði þessum kafla frestað um eitt ár, eða til 1. jan. 1950. Þegar þessi frestun var samþ. í fyrsta skipti, þá má segja, að það hafi ekki verið óeðlilegt, að frestur var gefinn til nauðsynlegs undirbúnings, og í fyrra mátti telja það afsakanlegt að taka gilda þessa röksemd um frekari undirbúning, áður en kaflinn gengi í gildi. En þegar slík till. er komin fram í þriðja skipti, þá er ekki lengur hægt að fallast á, að ekki hafi gefizt nægur tími til undirbúnings. Rökin fyrir því, að hæstv. ríkisstj. leggur þetta frv. fram, komu nú fram í ræðu hæstv. forsrh., og þau voru tvenn. Í fyrsta lagl, að það hafi engir samningar verið gerðir við læknana. Við skulum taka þetta til athugunar. Það hefur iðulega komið fyrir áður, að það hefur gengið mjög treglega að ná samkomulagi við læknana. Samkvæmt því, ef þessi röksemd hæstv. forsrh. er tekin gild, hefði átt að draga af því þá ályktun, að nauðsynlegt væri að fresta tryggingal. sjálfum, þ.e.a.s. sjúkratryggingunum, fella þær úr gildi, þangað til samkomulag hefði náðst við læknana. En það hefur engum dottið þessi lausn í hug fyrr. Þegar um það hefur verið að ræða, að treglega hefur gengið að ná samkomulagi við læknana, þá hefur aldrei komið annað til greina en það yrði látið koma til framkvæmda það ákvæði l., sem kveður á um það, hvernig að skuli farið, þegar slíkt samkomulag ekki næst. Það hafa báðir aðilar reynt að ná samkomulagi, og hefur því aldrei komið til greina, að þurft hafi að grípa til slíkra neyðarráðstafana, og ég held, að engin ástæða sé til að ætla, ef gengið hefði verið að því með fullri alúð að ná þessu samkomulagi, að slíkt samkomulag hefði ekki einnig náðst í þetta skipti. En sannleikurinn er sá, að á þessu ári hefur ekkert samkomulag verið reynt við læknana, það var reynt í fyrra og gekk treglega, og það var einmitt ein af höfuðástæðunum fyrir því, að sams konar frv. um að fresta framkvæmd heilsugæzlukaflans kom fram og var samþ. í fyrra. En á þessu ári er engin tilraun gerð til að ná samkomulagi, þannig að hér er um hreina tylliástæðu að ræða. Ef það hefði verið unnið að því allt þetta ár að ná slíku samkomulagi, þá er í fyrsta lagi mjög sennilegt, að náðst hefði árangur, og í öðru lagi, ef enginn árangur hefði náðst, þá eru líkur til, að slíkt samkomulag mundi frekar nást á næsta ári. Þessari röksemd er því ekki hægt að halda fram. Þá er hin ástæðan, sem hæstv. forsrh. minntist á í sinni ræðu, það var það, að gróðinn af því að framkvæma heilsugæzlukaflann væri ekki einsýnn, eins og hann orðaði það, þar sem ekki væri komið neitt áleiðis um að tryggja þær heilsuverndarstöðvar, sem þó væri gert ráð fyrir í þessum kafla. Þar til er því að svara, að hér er ekki aðeins um að ræða heilsuverndarstöðvar, heldur mjög mikilvægt skipulagsatriði. Það var alls ekki gert ráð fyrir því í upphafi, þegar þetta mál var lagt fyrir Alþ., að heilsugæzlukaflinn skyldi ekki koma til framkvæmda fyrr en svo og svo margar heilsuverndarstöðvar og lækningastöðvar yrðu byggðar víðs vegar um landið. Það er gert ráð fyrir því, að þessar stofnanir skuli reisa samkvæmt ákvæðum þeim, sem í III. kafla l. felst. En svo er að athuga það, hvernig stendur á því, að ekkert þokast áleiðis með að koma slíkum stofnunum upp. Hver er ástæðan? Ástæðan er sú, að ríkisstj. hefur ekki aðeins látið undir höfuð leggjast allar framkvæmdir, heldur hefur hún beinlínis hindrað þær. Það vita allir, að það er ekki auðvelt að fá fjárfestingarleyfi fyrir neinum slíkum stofnunum, og það er ekki auðvelt að fá fjárfestingarleyfi fyrir sjúkrahúsum, og ekki nóg með það, heldur hefur ríkisstj. lagt allt kapp á að tæma sjóði Tryggingastofnunarinnar. Það hefur varla verið haldinn sá fundur í tryggingaráði, að ekki hafi verið til meðferðar tilmæli frá ríkisstj. um lán, sem sé tilmæli í þá átt að tæma sjóði Tryggingastofnunarinnar, sem til þess eru ætlaðir að byggja þessar stöðvar. Það er þess vegna ekki hægt að gera hvort tveggja í senn, að koma í veg fyrir, að þessum stofnunum sé komið upp, og nota það síðan sem röksemd fyrir því, að heilsugæzlukaflinn er ekki framkvæmdur. Það er heldur ekki hægt að koma fram fyrir Alþ. og segja eins og hæstv. ráðh. sagði áðan, að það sé eins hægt að vinna að því að koma upp þessum stofnunum á næsta ári, enda þótt framkvæmd III. kaflans verði frestað. Þetta er ekki annað en innantóm orð, og það á sama tíma sem ríkisstj. leggur alla stund á að tæma þá sjóði, sem til þess eru ætlaðir að koma þessum stofnunum upp, þannig að því miður er ekki hægt að gera neitt við þetta fyrirheit hæstv. forsrh. Við höfum þá séð, að þessar röksemdir, sem fram hafa verið bornar af ríkisstj. fyrir því að fresta framkvæmd þessa kafla l., þær duga ekki og það hlýtur ríkisstj. að vera ljóst. Það hljóta þess vegna að vera einhverjar aðrar ástæður, sem valda því, að þetta frv. er fram borið. Í grg. eru engin rök færð fyrir nauðsyn þessara ráðstafana, en það er í rauninni auðskilið, hver tilgangurinn er. Tilgangurinn er í fyrsta lagi sá að spara ríkinu fé og í öðru lagi að bíða eftir endurskoðun l., sem ákveðið er, að fram skuli fara, og til ætlazt samkvæmt frv., að lokið verði fyrir 1. okt. 1949. Hvort tveggja þetta kom líka fram í ræðu hæstv. forsrh., og ég hygg, að það sé rétt, að hér sé að finna ástæðurnar fyrir því, að frv. er fram borið, og þess vegna er rétt að taka einmitt þessar ástæður, sem eru áreiðanlega hinar raunverulegu ástæður, til nokkurrar athugunar. Tryggingastofnunin hefur samið 2 áætlanir fyrir árið 1949. Í annarri er gert ráð fyrir framkvæmd heilsugæzlukaflans, en í hinni, að hann komi ekki til framkvæmda, og þessar áætlanir báðar eru í bréfi, sem Tryggingastofnunin hefur skrifað ríkisstj. Þessar tvær áætlanir eru, gerðar vegna þess, að þá hafði þegar komið fram frá ríkisstj. till. um það, að kaflanum um heilsugæzlu yrði frestað á ný, og Tryggingastofnunin vissi ekki, hvort hún gæti gert ráð fyrir því, að hann yrði framkvæmdur eða ekki, og þurfti þess vegna að gera tvenns konar áætlanir, í því tilfelli, að hann yrði framkvæmdur og einnig að honum yrði frestað. Og samkvæmt þeim áætlunum lítur dæmið þannig út: Miðað við, að heilsugæzlukaflinn hefði komið til framkvæmda, verða útgjöldin 31/2 millj. kr. hærri en ella. Hins vegar lækkar stofnkostnaður bæjar- og sveitarfélaga um 2,2 millj. kr. Hvorar tveggja þessar tölur nefndi hæstv. forsrh. í sinni ræðu, þannig að útkoman yrði þá útgjaldaaukning, sem nemur 1,3 millj. kr., af hálfu hins opinbera, ef kaflinn yrði framkvæmdur. En við þetta bætist svo það, að samkvæmt þessu frv. verða iðgjöld miklum mun hærri, en þau yrðu, ef heilsugæzlukaflinn yrði framkvæmdur, og ég hef hér tölur yfir það eins og það yrði í Reykjavik, ef l. kæmu til framkvæmda eins og þau voru samþ. 1946. En þetta gildir alls staðar þar, sem sjúkrasamlög með nokkuð almennum útgjöldum eru starfandi. Ég ætla að nefna tölurnar eins og þær eru í Reykjavík. Þær eru þannig samkvæmt þessu frv., ef heilsugæzlukaflinn er ekki framkvæmdur: Iðgjöldin fyrir hjón 210 kr. hærri á ári heldur en ella, þ.e. iðgjöldin mundu lækka um 210 kr., ef III. kaflinn yrði framkvæmdur. Fyrir einhleypan karlmann mundi iðgjaldið lækka um 98 kr., og fyrir einhleypar konur munar þetta 116 kr. á ári, svo að við sjáum, að hér er um að ræða geysilega hækkun á iðgjöldum, sem vissulega þóttu nægilega há og mönnum óx mjög í augum, þegar l. um alþýðutryggingar voru sett. Ég skal taka það fram, að það er rétt, sem hæstv. forsrh. tók fram, að samkvæmt l., sem nú gilda, fá hinir tryggðu nokkru meiri hlunnindi en þeir mundu fá, ef heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda og gömlu ákvæðin felld úr gildi. Þeir fá borgaðan stærri hluta af lyfjakostnaði og enn fremur alla sjúkrahjálp í staðinn fyrir 3/4 samkvæmt nýju l. Í hinum nýju l. felst því nokkur réttarskerðing gagnvart hinum tryggðu að þessu leyti. En þetta er á engan hátt hægt að leggja til jafns við þann mikla mun, sem er á iðgjaldagreiðslunum. Þegar við athugum þetta, þá lítur hin fjárhagslega hlið málsins þannig út: Ríkið sparar 31/2 millj. kr. á kostnað bæjar- og sveitarfélaga og iðgjaldagreiðenda, þ.e.a.s., það er lítilfjörlegur sparnaður fyrir ríkissjóð, en vissulega ekki fyrir þjóðina. Ríkissjóður er m.ö.o. að velta nokkurri fjárhagsbyrði yfir á aðra. Hvað hitt atriðið snertir, að rétt sé að bíða eftir heildarendurskoðun l. áður en kaflinn kemur til framkvæmda, þá tel ég það alveg fráleitt. Það nær ekki nokkurri átt að taka upp þau vinnubrögð, að Alþ. samþykki gagnmerka löggjöf og láti hana síðan aldrei koma til framkvæmda, og það með þeirri röksemd, að fyrst skuli gerbreyta henni, áður en hún kemur til framkvæmda, þ.e.a.s. áður en nokkur reynsla er fengin um hana, áður en nokkuð skeður, sem breytir viðhorfinu. Slíkt er ekkert annað en blekking gagnvart þjóðinni, enda þykist ég hafa nokkrar ástæður til þess að óttast, að uppi séu tlll. um að gera gagngerða breyt. einmitt á heilsugæzlukaflanum og það til hins verra, og ef það næði fram að ganga, þá komi heilsugæzlukaflinn aldrei til framkvæmda í þeirri mynd, sem hann var samþ. 1946, og ýmsir eru þeirrar skoðunar, að það sé einmitt þessi hugsun, sem felist á bak við hinar endurteknu frestunartillögur. - Ég tel heilsugæzlukafla alþýðutryggingal. eitt merkilegasta nýmæli í l. frá 1946, og þess vegna legg ég áherzlu á, að ekki sé dregið lengur, að hann komi til framkvæmda, og ég legg einnig áherzlu á, að staðið sé gegn öllum fyrirætlunum, sem stefnt er gegn honum eða miða að því að draga úr gildi hans. Þess vegna legg ég til, að frv. verði fellt. Hins vegar eru atriði í þessu frv., sem eru til bóta, og þar á ég við ákvæðið í 4. lið, um heimild til að greiða giftum konum sjúkrabætur, þó að þær vinni eigi utan heimilis. En þeirri réttarbót er hægt að koma fram, ef þingvilji er fyrir því, enda þótt þetta frv. verði fellt.



Ég vil leyfa mér að geta þess að gefnu tilefni frá hv. þm. Dal., að það er í rauninni yfirsjón þar sem stendur í 14. lið, að það sé hugsað sem heimild fyrir ríkisstj., því að þetta atriði var rætt í n. á sameiginlegum fundi og það gert beinlínis að skilyrði, að endurskoðun fari fram án nokkurrar tafar fyrir 1. okt., og skal ég lofa því að athuga þetta fyrir 3. umr. Það þurfti ekki að gefa ríkisstj. heimild til að endurskoða l. vegna þess, að því var lofað, þegar brbl., sem nú gilda, voru samþ. á síðasta þingi, að þessari endurskoðun skyldi hraðað eins og unnt væri, og nú er sett það skilyrði, a.m.k. frá meiri hl. n. í Ed., að þessu skuli lokið fyrir 1. október. Vil ég benda á, að það er ekki einasta 109. gr., sem þarf að athuga, eins og hv. þm. Dal. réttilega tók fram, heldur einnig margar aðrar gr., og það er komin svo mikil reynsla á þessi l. nú, að það ætti ekki að vera neinum vandkvæðum bundið að vera búið að endurskoða l. og gera till. um varanlegar úrbætur fyrir 1. okt. Það má t.d. benda á það, að það hefur verið sótt mjög fast á um breyt. á 64. gr., vegna þess að hún er svo þung byrði fyrir allan bátaútveginn í landinu, að hann fær tæplega undir risið. Ég verð að segja það, að verði ekki lagðar fyrir næsta þing endurskoðaðar till. og frv., er ætla má, að verði varanlegt, þá býst ég við, að hver, sem situr á því þingi, taki upp alvarlega baráttu fyrir því, að ekki verði lengur gefinn frestur, eins og gert hefur verið undanfarin tvö ár. Í sambandi við það, sem hv. 4. landsk. sagði hér áðan, þarf ég víst ekki að svara miklu, enda hefur ráðh. skýrt frá því, hvers vegna kaflanum um heilsugæzlu hefur verið frestað. Ég verð að segja, að ég er sammála í því, að við svo búið megi ekki standa, að þessi kafli komi ekki til framkvæmda ár eftir ár, vegna þess að ekki takast samningar við lækna, þeir verða að beygja sig. En það vil ég segja hv. 4. landsk., að þetta hafa læknar lært hjá Alþýðusambandinu, þeir hafa smitazt af því. Ég er ekki sammála í því, að þarna eigi að skerast í leikinn hæstiréttur og ekki stéttarvald og ekki peningavald, heldur er það sanngirnin, sem þarna á að ráða á hverjum tíma. Þess vegna er það óverjandi, að læknar eða önnur stéttafélög geti komið í veg fyrir, að jafnþýðingarmikil mál sem þetta nái fram að ganga. - Ég mótmæli því algerlega, að stjórnin hafi á nokkurn hátt hindrað eða gert nokkuð til þess að koma í veg fyrir framkvæmd laganna, því að eins og kunnugt er og hv. þm. mun vera ljóst, þá hefur bæði það, sem af er þessu ári, og s.l. ár verið varið mjög miklu fé til varanlegrar fjárfestingar. Það er ein ástæðan til þess, að við höfum orðið að þola biðraðir við búðardyrnar, að við höfum tekið óvenjulega mikið fé í fast kapítal, á svo skömmum tíma, og það er höfuðástæðan fyrir ástandinu. Í grg. var ekki gerð nein greinargerð fyrir sjálfum drætti heilsugæzlukaflans, en hins vegar vísað til grg. þeirrar, sem fylgdi frv. tll viðaukalaganna 1947, þskj. 155 og 228 það ár. Hins vegar var því lýst af ráðh., hverjar væru helztu ástæður fyrir drættinum. Í sambandi við útreikninga hv. þm. um það, að Tryggingastofnunin hefði átt að greiða 31/2 millj., en hefði greitt 21/3 millj., þá sagði hann, að mismunurinn væri byrði, sem ríkissjóður væri að velta yfir á þegnana. En eru það ekki einmitt þegnarnir, sem eiga að bera þessa byrði? Ríkið verður að taka þetta fé, annaðhvort með beinum iðgjöldum eða þá að taka það með sköttum. Þm. benti á, að fram hefðu komið hugmyndir um að breyta III. kaflanum. Það er alveg rétt, um það geta komið og hafa komið till. En það er ekki ástæðan fyrir því, að heilsugæzlukaflinn er ekki kominn til framkvæmda, til þess liggja aðrar ástæður og þar ekki sízt ósamkomulag við lækna. En það hefur ekki þótt gerlegt að leggja út í beina baráttu við lækna, með því að samningaleiðin hefur ekki verið talin óviðeigandi. En það er mjög hæpið að láta nokkur stéttasamtök verða hindrun svo mikilsverðra framkvæmda sem hér um ræðir.



Ég hefði ef til vill getað sparað mér að taka nokkuð til máls. Það var ekki neitt nýtt í ræðu hv. frsm. meiri hl. Hann sagði, að aðalástæðan til þess, að frv. hefði verið fram borið um frestun heilsugæzlukaflans, hefði verið ósamkomulag við læknastéttina, en jafnframt virðist honum, að þessa ástæðu sé ekki hægt að taka til greina. Nú skil ég ekki, hvernig hann getur ekki tekið aðalástæðuna til greina, en jafnframt lagt til, að frv. verði samþykkt, það virðist vera meira en lítið ósamræmi í þessu hjá hv. þm. En út af því, að sett yrði gjaldskrá með valdboði handa læknum til þess að fara eftir, til þess að fresta ekki framkvæmd laganna vegna ósamkomulags við lækna, þá er ég þeirrar skoðunar, að til þess beri ekki að grípa. Ég er ekki fylgjandi því, að menn séu látnir vinna þvingunarvinnu og allra sízt læknar. En þarna er þó ekki um neina þvingunarráðstöfun að ræða, því að læknar geta náttúrlega, þrátt fyrir það að gjaldskrá yrði sett og gjöld fyrirskipuð fyrir þeirra þjónustu, ég er þeirrar skoðunar, að þeir geti sett upp hvaða gjald sem þeir kæra sig um þrátt fyrir það. Nei, það kemur niður á sjúklingunum, því að þeir verða að greiða taxta þann, er læknarnir setja upp, og fá svo endurgreitt það gjald, sem er samkvæmt lögboðna taxtanum, en sjálfir þurfa sjúklingarnir að greiða mismuninn. Nei, ég vildi að ekki yrði gripið til þessarar heimildar fyrr en í síðustu lög. En það hefur ekki verið gerð tilraun til samkomulags við lækna í heilt ár. Þá sagði hv. þm., að það væri ekki sök ríkisstj., að ekki væru komnar upp þær stofnanir, sem lögin gerðu ráð fyrir, því að það væri ekki ríkisstj., heldur fjárhagsráð, sem veitti fjárfestingarleyfi. En hann þarf ekki að halda því fram, að þetta leyfi mundi ekki hafa verið veitt, ef það hefði verið lagt fyrir ráðið. En þetta var bara ekki stefna stj. Nei, stj. hefur lagt allt kapp á að tæma þá sjóði, sem safnazt hafa hjá Tryggingastofnuninni, svo að það kæmi ekki að notum fyrir þessar stofnanir, enda er það í samræmi við stefnu stj., að þeim verði ekki komið upp. Það er því hreinasti óþarfi fyrir hv. þm. að vera að mótmæla því, að stj. ætti sök á því, að þessar stofnanir væru ekki komnar upp.



Ég er samþykkur sumum atriðum þessarar greinar, en öðrum ekki og greiði því ekki atkv. 2. gr. samþ. með 7:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GJ, HV, PZ, SÁÓ, ÞÞ, BK, BSt. nei: BrB, StgrA, ÁS. 7 þm. (EE, GÍG, HermJ, JJós, LJóh, BBen, BÓ) fjarstaddir. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 7:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, SÁÓ, ÞÞ, BK, GJ, HV, BSt. nei: StgrA, ÁS, BrB. 7 þm. (HermJ, JJós, LJóh, BBen, BÓ, EE, GÍG) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Með tilliti til þeirrar heildarlausnar, sem felst í frv. í heild, og þess skýlausa skilyrðis, að endurskoðun verði lokið 1. okt. 1949, segi ég já.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að frv. fari til n., og vildi ég því benda þeim nefndarmönnum, sem fá það til meðferðar, á viss atriði, sem ég tel, að gefa þurfi gaum. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að vinna, sem einstaklingar leggja fram utan reglulegs vinnutíma til þess að reisa sér íbúðir, verði ekki reiknuð þeim til skatts. Þessi ívilnun er sem sagt einskorðuð við það, að vinnan sé lögð fram við byggingar íbúðarhúsa. En hvernig er þá t.d. með vinnu, sem bændur leggja fram til að reisa fjárhús, fjós og geymslur, auk sinna venjulegu starfa? Ef vinna við íbúðarhús á að sleppa við skatt, þá virðist alveg eins rétt að ívilna þeim, sem reisa t.d. peningshús. Og sé svo, er þá ekki alveg hið sama að segja um jarðabætur eða t.d. mann, sem notar frístundir sínar til þess að byggja sér trillubát? Það eru ákaflega fljótandi takmörk þarna á milli og í rauninni ekki unnt að draga þau. Mþn. í skattamálum mun hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að meta bæri alla slíka vinnu nægt til tekna. Og ég vildi benda þeirri n., sem væntanlega fær þetta til meðferðar, á það, að þetta þarf hún að athuga vel, því að í skattamálum þarf að ríkja fullkomið réttlæti og eitt að ganga yfir alla. Annað er það, sem ég vildi benda n. á líka. Því hefur verið bætt inn í frv. í Nd., af nefnd að ég ætla, að þessi ívilnun falli burt að því leyti, sem vinnan kunni að fást endurgreidd með söluhagnaði af íbúðinni. - Það munu nú koma í ljós erfiðleikar á þessu í framkvæmd. Segjum, að maður fari að vinna í frístundum við eigin íbúð og honum sé sleppt við að reikna þá vinnu til tekna. Svo líða 4 ár - ekki 5, sem tilskilin eru - og þá selur hann íbúðina, og er þá eigin vinna hans við að koma íbúðinni upp orðin skattskyld. En þá verður erfitt að áætla hana til tekna. Slík tilfelli mundu eðlilega verða mörg, og þegar ekki er metið í upphafi, hve framlögð vinna er mikil, mun reynast erfitt að gera það síðar. - Það gæti verið spursmál, hvort ekki væri rétt að áætla tekjuaukann strax, í því tilfelli að viðkomandi seldi hús sitt síðar, enda þótt hann væri ekki skattlagður af honum. - Þetta vildi ég sem sagt biðja n. að athuga.