Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hafa eftirfarandi bréf frá hæstv. forseta Nd. Hið fyrsta er dagsett 28. mars 1990 og hljóðar svo: ,,Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda af heilsufarsástæðum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Einar Kr. Guðfinnsson, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Annað bréfið er dagsett 29. mars 1990 og hljóðar svo: ,,Ólafur Þ. Þórðarson, 2. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Pétur Bjarnason fræðslustjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Þriðja bréfið er dagsett 2. apríl 1990 og hljóðar svo: ,,Jón Sæmundur Sigurjónsson, 5. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Alþfl. í Norðurlandskjördæmi vestra, Birgir Dýrfjörð, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Allir þessir hv. þm. hafa áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og ég býð þá velkomna til starfa.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 111/1989 og er efnisþátturinn fjáraukalög fyrir árið 1989. Í frv. er leitað heimilda Alþingis fyrir endanlegu greiðsluuppgjöri fyrir ríkissjóð fyrir árið 1989, niðurstöðutölum um endanlegar greiðslur úr ríkissjóði umfram þær heimildir sem veittar hafa verið í fjárlögum og fjáraukalögum fyrir árið 1989. Ég vil hér í upphafi rifja það upp að frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989 var lagt fyrir Alþingi 1. nóv. sl. Því fylgdi ítarleg greinargerð um framvindu ríkisfjármála á árinu 1989 og þær heimildir sem óskað var eftir að yrðu samþykktar umfram fjárlög fyrir árið 1989. Einnig vil ég vekja athygli á því að fyrir Alþingi liggur skýrsla um ríkisfjármál og framkvæmd lánsfjáráætlunar fyrir árið 1989. Vegna þessara gagna sem ég hef rakið hér er ekki nauðsynlegt að fara mörgum orðum um afkomu ríkissjóðs og þróun ríkisfjármála árið 1989, enda hefur þegar farið fram ítarleg umræða um það mál hér á Alþingi. Ég vil þess vegna nota tíma minn til þess að víkja sérstaklega að þeim frávikum sem urðu frá niðurstöðum fjárlaga að viðbættum fjáraukalögum fyrir árið 1989 og endanlegum greiðslum úr ríkissjóði á árinu 1989. Þegar fjárlög fyrir árið 1989 voru afgreidd frá Alþingi ríkti mikil óvissa um framvindu efnahagsmála á árinu 1989. Þegar líða tók á fjárlagaárið var ljóst að ýmsar forsendur fjárlaganna mundu ekki standast og ljóst var að heimildir fjárlaga mundu ekki nægja til að mæta þeim skuldbindingum sem stofnað var til. Í því skyni var lagt fyrir Alþingi frv. til fjáraukalaga sem afgreitt var sem lög 22. des. sl. Samkvæmt niðurstöðutölum laganna var gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs mundu verða um 8,5 milljörðum kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir en á móti var áætlað að tekjur ríkissjóðs mundi aukast um nálega 3 milljarða kr. miðað við áætlun fjárlaga þannig að afkoma ríkissjóðs versnaði um tæplega 5,5 milljarða kr. miðað við fjárlög. Nú liggur fyrir endanlegt greiðsluuppgjör vegna A-hluta ríkissjóðs fyrir árið 1989 og samkvæmt því versnaði afkoma ríkissjóðs enn frekar eða um ríflega 1,2 milljarða frá því sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjáraukalaganna fyrir árið 1989. Endanlegar greiðslur úr ríkissjóði urðu um 1,1 milljarði kr. hærri en gert var ráð fyrir. Þessi munur sem menn hafa nú nokkuð tekið til umræðu áður hér á Alþingi felst einkum í því að þegar upp var staðið reyndust greiðslur til Tryggingastofnunar ríkisins vera um 176 millj. kr. meiri en áætlað var og vaxtagjöld ríkisins 190 millj. kr. meiri en áætlað var. Einnig fór rekstur framhaldsskóla 150 millj. kr. fram úr áætlun og stofnanir dómsmrn. 160 millj. kr. Loks var viðhalds- og stofnkostnaður um 240 millj. kr. hærri sem aðallega má rekja til fasteignakaupa samkvæmt heimildum í 6. gr. fjárlaga. Skýrist sá munur af annarri framsetningu á eignakaupum í ríkisreikningi en í fjárlögum. Í fjárlögum eru útborganirnar á árinu eingöngu færðar til gjalda, en í ríkisreikningi eru fasteignakaup hins vegar að fullu gjaldfærð á kaupárinu og á móti eru bókuð tekin lán. Að teknu tilliti til þess eru greiðslur vegna fasteignakaupa í samræmi við fjárlög. Ég mun nú víkja örfáum orðum að þeim frávikum sem koma fram hjá hverju ráðuneyti fyrir sig. Hvað forsrn. varðar vegur þyngst 2 millj. kr. kostnaðarauki við undirbúning og stofnun umhvrn. og 3,7 millj. kr. vegna heimsókna erlendra þjóðhöfðingja. Hvað menntmrn. snertir vegur þyngst rekstrarkostnaður framhaldsskóla og sérskóla og veldur þar mestu að þegar upp var staðið var kostnaður vegna verkfalls kennara í vor meiri en reiknað var með vegna þess að kostnaður við að bæta nemendum upp tapaðan námstíma með aukinni kennslu á haustönn reyndist meiri en hægt var að gera sér grein fyrir í nóvember- og desembermánuði. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að áætlanir um rekstur grunnskólanna stóðust algjörlega þannig að ekki þarf að sækja um heimildir vegna þeirra. Hvað utanrrn. snertir er þar um að ræða 12,8 millj. kr. og vegur þar þyngst greiðsla vegna Þróunarsamvinnustofnunar að fjárhæð 6 millj. kr. sem eru vegna hækkunar á gengi umfram forsendur fjárlaga og framlags frá fyrra ári vegna Alþjóðabarnahjálparstofnunarinnar. Þá urðu greiðslur vegna skrifstofu ráðherranefndar Norðurlandaráðs um 4 millj. kr. umfram heimildir og um 2,6 millj. kr. vegna ýmissa framlaga til alþjóðastofnana. Hvort tveggja skýrist að meginefni af hækkun á gengi umfram forsendur fjárlaga en einnig er um að ræða kostnað vegna veikindaforfalla hjá skrifstofu ráðherranefndar Norðurlandaráðs. Hvort tveggja eru óviðráðanlegar ástæður sem ekki var hægt að gera ráð fyrir á sínum tíma. Hvað snertir landbrn. er aðallega um að ræða halla á rekstri Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og veiðistjóraembættis sem nemur 8,5 millj. kr. og Skógrækt ríkisins sem nemur 4 millj. kr. Í fjáraukalögum var sótt um viðbótarheimild fyrir Landgræðslu ríkisins að fjárhæð 8 millj. kr. en fyrir mistök féll sú heimild út í meðferð fjvn. Skýrist frávik í greiðslum til stofnunarinnar í aðalatriðum af þessari greiðslu. Kostnaður við gæðamat á landbúnaðarvörum var 5 millj. kr. meiri en samkvæmt forsendum fjárlaga á að innheimta þá fjárhæð hjá vinnslustöðvunum. Þá fór rekstur búnaðarskólanna 5 millj. kr. fram úr áætlun. Á móti þessu vega óhafnar fjárveitingar, aðallega vegna jöfnunargjalds, þannig að greiðslustaða ráðuneytisins er jákvæð um tæpar 8 millj. kr. Hjá sjútvrn. er um að ræða rúmlega 90 millj. kr. umfram heimildir. Þar vega þyngst útgjöld vegna endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi sem voru 83,7 millj. umfram heimildir, en framleiðslumagnið og útflutningurinn reyndust meiri en ljóst var í nóvember- og desembermánuði þegar gengið var frá fjáraukalögunum hér á Alþingi. Hjá dóms- og kirkjumrn. er um að ræða 159 millj. kr. Af þeirri fjárhæð má rekja um 120 millj. kr. til embætta lögreglu og fógeta. Á móti þessu vegur að á árinu var gripið til harðra aðhaldsaðgerða sem hafa skilað verulega bættum árangri ef miðað er við fyrra ár. Af öðrum liðum má nefna að fangelsismál fóru 12,6 millj. kr. fram úr áætlun og löggæslukostnaður ýmiss konar 20 millj. Hvað félmrn. snertir fór rekstur stofnana fatlaðra 26 millj. kr. fram úr áætlun, en á móti því vega óhafnar fjárveitingar á öðrum rekstrarliðum. Hjá heilbr.- og trmrn. er um að ræða rúmar 207 millj. kr. Vegur þar þyngst aukin greiðsla til Tryggingastofnunar ríkisins vegna lífeyristryggingadeildar að fjárhæð 176 millj. kr. Þar er um að ræða enn frekari endurgreiðslu á skuld við vörslusjóð stofnunarinnar en áætlað var fyrir í fjáraukalögum. Þessar skuldir hafa safnast upp á undanförnum árum en koma nú til gjaldfærslu. Af öðrum liðum má nefna 27 millj. kr. uppgjörskostnað vegna kaupa á sneiðmyndatæki fyrir Borgarspítalann sem keypt var á árinu 1988 með vísun til heimildar í 6. gr. fjárlaga. Hvað fjmrn. snertir vega þar þyngst 185 millj. kr. vegna fasteignakaupa. Þessi munur skýrist, eins og ég gat um áðan, af annarri framsetningu á eignakaupum í ríkisreikningi en í fjárlögum. Þá urðu greiðslur vegna Ríkisábyrgðasjóðs 80 millj. kr. umfram fjárlög þar sem meiri ábyrgðir féllu á ríkissjóð en áætlað var. Af öðrum liðum má nefna 27 millj. kr. viðbótarútgjöld við rekstur Gjaldheimtunnar í Reykjavík en hún er kostuð af ríki að hálfu á móti Reykjavíkurborg. Hvað samgrn. snertir er um að ræða viðbótarheimild upp á rúmar 23 millj. kr. Þar vega þyngst greiðslur til Flugmálastjórnar og þátttaka í vaxtakostnaði af láni sem Arnarflugi var veitt árið 1985 með heimild í sérstökum lögum þar um. Hjá iðnrn. eru óhafnar fjárveitingar tæplega 50 millj. kr. og er nánari grein gerð fyrir málefnum ráðuneytisins í grg. með frv. Hjá viðskrn. eru um 70 millj. kr. vegna aukinna niðurgreiðslna umfram áætlanir. Hjá Fjárlaga- og hagsýslustofnun eru rúmlega 178 millj. kr. vegna aukinna vaxtagreiðslna. Eins og þessi upptalning sýnir er hér um að ræða, hvað allar stærstu upphæðirnar snertir, niðurstöðu sem erfitt var að meta nákvæmlega í nóvember- og desembermánuði hver yrði endanleg vegna bæði gengisbreytinga og meiri kostnaðar sem féll á ríkissjóð af ýmsum ástæðum sem aðallega eru utanaðkomandi og ég hef hér rakið. Ef litið er til fjárstreymis milli A- og B-hluta ríkissjóðs árið 1989 kemur í ljós að tilfærslur til B-hluta fyrirtækja og sjóða urðu um 177 millj. kr. lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir en um 61 millj. kr. lægri en samkvæmt fjárlögum að viðbættum fjáraukalögunum fyrir árið 1989. Á hinn bóginn urðu skil B-hluta fyrirtækja í ríkissjóð talsvert lægri samkvæmt endanlegu greiðsluuppgjöri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Frávik hjá einstökum stofnunum urðu talsvert meiri en samtölur fyrir greiðslustreymi milli A- og B-hluta sýna. Stærsta frávikið til hækkunar varð hjá Ríkisábyrgðasjóði en greiðslur til sjóðsins urðu um 8 millj. kr. umfram fjárlög. Á móti vegur að greiðslur vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs urðu 70 millj. kr. lægri en áætlað var og greiðslur til Póst- og símamálastofnunarinnar 25 millj. kr. lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir og er það vegna minni skila ICAO-tekna en áætlað var í fjárlögum. Þá urðu greiðslur til Orkusjóðs um 49 millj. kr. lægri en fjárlög að viðbættum fjáraukalögum. Sex fyrirtækjum í B-hluta ríkissjóðs var ætlað að skila hagnaði af starfsemi sinni í ríkissjóð. Skil þessara fyrirtækja til A-hluta ríkissjóðs urðu um 582 millj. kr. lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir en um 98 millj. kr. hærri en samkvæmt áætlun fjárlaga að viðbættri áætlun laga nr. 111/1989. Stærsta frávik til lækkunar miðað við fjárlög varð hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins en skil fyrirtækisins urðu um 680 millj. kr. lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Stafar það einkum af því að sala á innlendum bjór varð hlutfallslega umtalsvert meiri en gert hafði verið ráð fyrir, en tekjur Áfengisverslunarinnar af sölu á innlendum bjór urðu minni en tekjurnar af sölu á erlendum bjór. Einnig var fallið frá áætlun fjárlaga um að hækka verð á áfengi og tóbaki umfram almennar verðlagshækkanir. Þá urðu skil sölu varnarliðseigna verulega lægri en áformað var eða sem nemur 31 millj. kr. Á móti þessu vegur að afkoma Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli fól það í sér að skil hennar í ríkissjóð urðu 127 millj. kr. hærri en upphaflega var áætlað og skil Flugmálastjórnarinnar á Keflavíkurflugvelli rúmlega 3 millj. kr. hærri en áætlað var. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því hverjar eru helstu ástæður þess að nú er lagt til við Alþingi að veita heimildir fyrir um það bil milljarði umfram það sem gert var í fjáraukalögum sem hér voru samþykkt í desembermánuði. Það er út af fyrir sig eðlilegt að þingmenn kunni að spyrja hvers vegna ekki var hægt að gera ráð fyrir þessu í fjáraukalögum sem hér voru samþykkt í desembermánuði. Skýringarnar eru margþættar eins og ég hef hér rakið. Varðandi marga af þessum þáttum var ekki hægt fyrr en við lok ársins að áætla eða sjá nákvæmlega hver umframgjöldin kynnu að verða. Það hefði svo sem mátt vera með einhverja almenna upphæð í fjáraukalögunum til þess að ætla fyrir þessu en það var ekki kosið að fara inn á þá braut þegar fjáraukalög voru í fyrsta sinn lögð fyrir þing á yfirstandandi ári eftir 70 ára hlé. Ég tel þess vegna að mörgu leyti að þessi útkoma staðfesti að breytingarnar hafi á ýmsan hátt verið e.t.v. minni en gera mátti ráð fyrir ef litið er til þess að ekki var hægt að byggja á reynslu neinna undanfarinna ára hvað snertir mat annars vegar í nóvember og desember og hins vegar endanlegt uppgjör í árslok. Ég tel því að reynslan af samþykkt fjáraukalaga í desember í fyrra og vinna fjvn. og fjmrn. að því máli í nóvembermánuði sé dýrmætt veganesti fyrir okkur á þessu ári þegar við reynum að stýra gerð fjáraukalaga að þeim markmiðum sem ég vænti að þingmenn séu sammála um að festa í sessi. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. fjvn.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh., sem hér var að ljúka ræðu sinni og mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 111/1989, fjáraukalögum fyrir árið 1989, var að þessu sinni óvenju hógvær í sínum málflutningi. Hann talaði á lágu nótunum að þessu sinni og var hvergi nærri í essinu sínu og var ekki í sínum venjulega ham þegar hann er hér í þessum ræðustól að tala fyrir málum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. var sem sé að kynna fyrir Alþingi hvernig niðurstaðan hefur orðið og útkoman úr fjármálastjórninni á hans fyrsta fjárlagaári. Það frv. sem hér liggur fyrir er dómur um fjármálastjórnina á árinu 1989 og með því frv. liggur fyrir niðurstaðan á því hvernig til hefur tekist af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. á þessu ári, á árinu 1989. Hæstv. fjmrh. var miklu mynduglegri í málflutningi þegar hann mælti fyrir frv. til fjárlaga fyrir þetta ár hinn 10. nóv. 1988. Þá var hæstv. fjmrh. að mæla fyrir sínu fyrsta fjárlagafrv. og honum varð tíðrætt um að nú væru tímamót í fjármálum ríkisins og að fram undan væru tímamót í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hæstv. ráðherra sagði m.a. í þeirri umræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við upphaf fjárlagagerðar nýrrar ríkisstjórnar blasti við að halli ríkissjóðs yrði verulegur á næsta ári að óbreyttum tekjum og þeim útgjaldaáformum sem lágu fyrir í Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Ríkisstjórnin setti sér í upphafi það markmið að samþykkja fjárlög með afgangi. Þetta var talið nauðsynlegt til að vinna gegn þenslu og stuðla að lækkun verðbólgu og lækkun vaxta. Til að ná slíku markmiði var nauðsynlegt að skera niður fyrirliggjandi útgjaldaáform og afla ríkissjóði aukinna tekna.`` Enn fremur segir í framhaldi af þessu í ræðu hæstv. ráðherra að nauðsynlegt sé, til þess að koma í veg fyrir aukningu viðskiptahallans og til þess að unnt sé að ná niður verðbólgu og lækkun vaxta, að reka ríkissjóð með afgangi á næsta ári, þ.e. á árinu 1989. Hæstv. ráðherra sagði enn í þessari ræðu sinni þann 10. nóv. 1988, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjárlagafrv. fyrir árið 1989 markast annars vegar af þeim aðstæðum sem hér hefur verið lýst og hins vegar af þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að stuðla að lækkun verðbólgu og vaxta og koma í veg fyrir aukinn viðskiptahalla á næsta ári þrátt fyrir samdrátt útflutningstekna. ... Ríkissjóður greiðir niður skuldir í stað þess að bæta við þær, eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Stórlega er dregið úr erlendum lántökum opinberra aðila. Meginatriði fjárlagafrv. fyrir árið 1989 er að með því er gerð tilraun til að snúa við blaðinu frá þeim hallarekstri sem einkennt hefur ríkissjóð á síðustu árum. Ætlunin er að snúa um 3 milljarða kr. halla á árinu 1988 í rúmlega 1 milljarðs kr. afgang á árinu 1989.`` Enn segir hæstv. fjmrh. undir lok sinnar ræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er þess vegna mjög brýnt að Alþingi allt og ríkisstjórn sýni í reynd gott fordæmi. Verk okkar þurfa að endurspegla að við skjótum okkur ekki undan erfiðum ákvörðunum. Við verðum öll, Alþingi og þjóðin í heild, að horfa af fullri ábyrgð framan í þau vandamál sem við er að stríða í efnahagslífinu og í fjármálum ríkisins. ... Berum við gæfu til að snúa við óheillaþróun undanfarinna ára? Höfum við áræði og kraft til að takast á við erfið verkefni og hrinda í framkvæmd óþægilegum og sársaukafullum ákvörðunum? Fjárlagafrv. fyrir árið 1989 felur í sér tilraun til að svara þeim spurningum. Í því felst alvarleg viðleitni til þess að tryggja íslenskri þjóð á næstu árum betri lífskjör og traustari efnahag.`` Svo sem fram kemur í þessum tilvitnuðu orðum í ræðu hæstv. fjmrh. þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1989 skorti ekki að hæstv. ráðherra lýsti því yfir fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar að nú væri ætlunin að snúa við blaðinu í fjármálum ríkisins, nú væri nauðsynlegt að taka á í fjármálum ríkisins, taka erfiðar ákvarðanir með aukinni skattheimtu annars vegar og auknum niðurskurði útgjalda hins vegar til þess að koma á jafnvægi í fjármálum ríkisins. Nú þyrfti að hafa áræði og kjark til þess að fylgja eftir þessari stefnu og hæstv. fjmrh., eins og fram kom í hinum tilvitnuðu orðum, hét á Alþingi, fjvn., samráðherra sína og jafnvel Ríkisendurskoðun að tryggja það með sér að sú yrði raunin til þess að ná fram því sem hann kallaði nýjum grundvelli fyrir efnahagsstarfsemina á Íslandi. Þetta var sá boðskapur sem lá að baki frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 og þetta var sá boðskapur sem hæstv. ráðherra útmálaði hér úr þessum ræðustóli þann 10. nóv. þegar hann fylgdi fjárlagafrv. úr hlaði, og þessum boðskap var í raun tekið af hálfu Alþingis á þann hátt að Alþingi stóð ekki að því að spilla þessum ásetningi. Alþingi afgreiddi fjárlög, fjvn. og Alþingi afgreiddi fjárlög með þeim hætti að þar var gert ráð fyrir verulegum tekjuafgangi. Frv. eins og það var lagt fram fól að vísu í sér að þar var gert ráð fyrir tekjuafgangi sem var 1100--1200 millj. kr. en fjárlög voru afgreidd á þann hátt að tekjuafgangur var 636 millj. kr. Alþingi greip því ekki fram fyrir hendur hæstv. ríkisstjórnar né hæstv. fjmrh. Alþingi varð við áskorun hæstv. ráðherra og afgreiddi fjárlög á þann hátt að gera mátti ráð fyrir að unnt yrði að standa við þau markmið sem hæstv. ráðherra hafði sett sér. Nú er komið annað hljóð í strokkinn og það hefur verið það á undanförnum mánuðum, allmörgum. Nú lýsir hæstv. ráðherra því yfir hvernig þessi áform hafi mistekist og að ýmsar aðstæður hafi orðið til þess að ekki hafi verið hægt að standa við þessi áform. Hæstv. ráðherra er sem sé að lýsa því yfir, óvenjulega beygður hér í þessum ræðustól, að ekki hafi tekist að standa við þau áform sem hann hafi sett og hæstv. ríkisstjórn hafði sett í fjármálum ríkisins þegar hún var mynduð. Hann er sem sé að lýsa því yfir að fjármálastjórnin hjá hæstv. ríkisstjórn, hjá hæstv. fjmrh. sjálfum, hafi mistekist á árinu 1989. Og það er ekki furða þó að hæstv. ráðherra sé beygðari þegar hann er að mæla fyrir þessu frv. en hann oftast er þegar hann er hér í þessum ræðustól. Hæstv. fjmrh. á þakkir skilið fyrir það að hann flutti snemma á þessu þingi frv. til fjáraukalaga fyrir þetta umrædda ár, árið 1989. Það fjáraukalagafrv., sem fól í sér útgjaldaauka ríkissjóðs úr 76,4 milljörðum upp í 86 milljarða eða um 8 1 / 2 milljarð, var afgreitt skömmu fyrir jól og þá var því enn lýst yfir af hálfu hæstv. fjmrh. ... Ég sé það nú að hæstv. fjmrh. er að halda flokksfund í sínum þingflokki  Þetta fór enn á annan veg. Þessar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. reyndust einnig markleysa. Í því frv. sem hér liggur fyrir sést að enn hafa útgjöld ríkissjóðs verið aukin frá fjáraukalögum sem samþykkt voru hinn 20. des. sl. um tæpar 1100 millj. kr. Það voru sem sé drjúg verkin hjá hæstv. fjmrh. dagana á milli jóla og nýárs. Aðeins á þeim dögum kom hann því í verk að auka útgjöld ríkissjóðs umfram heimildir sem nam 1073 millj. kr. Það var því ekkert einkennilegt þó að hæstv. fjmrh. væri með lágmæltasta móti þegar hann mælti fyrir frv. hér áðan. Niðurstaðan úr fjárlagadæminu á síðasta ári er því þessi að útgjöld hafa aukist um 9,6 milljarða kr. frá því sem fjárlög gerðu ráð fyrir, en tekjur höfðu aukist um 2,9 milljarða kr. frá því sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Og í stað þess að tekjuafgangur væri á fjárlögunum, sem var 636 millj. kr., varð halli yfir 6 milljarðar kr. Þetta er niðurstaðan. Og þetta er dómurinn um fjármálastjórn þessa hæstv. ráðherra á hans fyrsta heila fjárlagaári. Hæstv. ráðherra setti sér vissulega góð markmið þegar hann kom og mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1989 héðan úr þessum ræðustóli eins og til var vitnað hér í upphafi máls míns. Og hæstv. ráðherra talaði af býsna miklu steigurlæti um að það þyrfti áræði til þess að leggja fram frv. sem táknaði það að þessum markmiðum ætti að ná og það þyrfti kjark til að fylgja því eftir frá einum mánuði til annars að framkvæmd fjárlaga og ríkisfjármála yrði með þeim hætti að þessi markmið næðust. Það fór hins vegar svo að eftir að Alþingi hafði verið slitið sl. vor, þá þurfti ekki nema örfáar vikur til að breyta þessu dæmi, dæmi sem sýndi í fjárlögunum hagnað á rekstri ríkisins um 636 millj., í halla upp á 4--5 milljarða kr. Og niðurstaðan liggur sem sé hér fyrir. Hún táknar halla sem er yfir 6 milljarðar kr. Ég tel ekki ástæðu til að fara ofan í einstök atriði í þessari hrakfallasögu hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðherra er að skjóta sér á bak við það að þróun í efnahagsmálum hafi orðið öðruvísi en hann hafi gert ráð fyrir þegar lagt var upp með fjárlagafrv. haustið 1988. Hann sagði hér í ræðu sinni áðan, með leyfi hæstv. forseta, ég held að ég hafi tekið það rétt eftir honum: ,,Í fyrsta lagi þróaðist verðlag, laun og gengi með öðrum hætti en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Og í öðru lagi voru lagðar kvaðir á ríkissjóð í tengslum við kjarasamninga vorið 1989.`` Ég hlýt að rifja það upp fyrir hæstv. fjmrh. að í umræðum um fjárlagafrv. fyrir þetta ár, þ.e. árið 1989, var ítrekað vakin á því athygli að forsendur fjárlaganna væru í lausu lofti, bæði að því er varðaði laun, verðlag og gengi. Og ef fjárlögin væru afgreidd með þeim hætti væru þau í rauninni óvenjulega ótraust, nálguðust það að vera marklaust plagg. Þetta var auðvitað allt saman hárrétt og satt og þetta vissi vitaskuld hæstv. fjmrh. En hann vissi líka að það var satt sem ég hélt fram úr þessum ræðustóli að það var ógerlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að byggja á forsendum sem hald væri í án þess að taka stefnu í efnahags- og atvinnumálum, stefnu sem ríkisstjórnin hafði ekki kjark til að taka áður en fjárlög voru afgreidd. Hæstv. ríkisstjórn hraktist síðan til þess, þegar leið á árið, að taka vissa stefnubreytingu í efnahagsmálum. Í fyrsta lagi með gerð nýrra kjarasamninga sem vitaskuld hafði áhrif á launaforsendur og verðlagsforsendur og enn fremur með því að breyta gengi krónunnar á þann hátt að nokkru minni hallarekstur yrði á útflutningsgreinum landsmanna en ella hefði orðið og varð til þess að hluti af útflutningsatvinnuvegunum og hluti af fyrirtækjum útflutnings- og undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar gat starfað áfram. Hluti fyrirtækjanna féll fyrir borð. Hluti fyrirtækjanna varð gjaldþrota. Og enn var það hluti fyrirtækjanna sem gat haldið áfram vegna þess að með sérstökum ráðstöfunum af hálfu millifærslusjóða og skuldbreytingarsjóða og af hálfu Hlutafjársjóðs var mögulegt að halda þessum fyrirtækjum gangandi. Það dugði þó hins vegar ekki fyrir öll fyrirtækin, því að sum þeirra féllu fram af brúninni. Í þessu birtist engin afdráttarlaus stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar heldur hraktist hún til þess að gera þessar breytingar og hefði verið betra að hæstv. ríkisstjórn hefði orðið við áskorunum okkar úr stjórnarandstöðunni fyrir áramótin 1988 og 1989, að taka alvarlega stefnubreytingu sem hefði orðið til þess að gera allar þessar hræringar léttbærari fyrir fólkið í landinu en raun varð á. Það er því ekkert einkennilegt þó að forsendur fjárlaganna hafi ekki staðist vegna þess að þær voru á sandi byggðar eins og margoft var hér vikið að af minni hálfu og ýmissa annarra við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1989. Ég ítreka það að ég tel ekki ástæðu til að fara hér ofan í einstök atriði. Ég legg meira upp úr því við þessa umræðu að það liggur nú endanlega fyrir að þrátt fyrir óvenjulega digurbarkalegar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1989, yfirlýsingar um stefnubreytingu, yfirlýsingar um að nú skyldi lokið hallarekstri, nú skyldi tekið fyrir eyðslu og sukk í ríkiskerfinu, nú skyldi náð jafnvægi í fjármálum ríkisins, nú skyldi leggja nýjan grundvöll í efnahagsmálum landsmanna, hefur þetta allt farið á annan veg og jafnvel í sumum greinum á verri veg en áður. Þetta liggur nú fyrir með þessu fjáraukalagafrv. og ég tek því að sjálfsögðu ekki fagnandi því að það kemur niður á okkur öllum, íslenskri þjóð, en það er hryggileg niðurstaða af fyrsta fjárlagaári þessa hæstv. ráðherra. Ég mun svo vitaskuld taka til athugunar ýmsar einstakar greinar frv. og væntanlega ekki síður hv. meiri hl. fjvn. Við munum auðvitað allir sem þar eigum sæti taka til athugunar ýmsar greinar frv. og ræða þær e.t.v. frekar hér við síðari umræðu, en á þessu stigi sé ég ekki ástæðu til að fara út í þær í einstökum atriðum þó að sjálfsögðu sé þar af ýmsu að taka sem ástæða væri til að vekja athygli á.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. sem hér liggur fyrir. Þetta er annað frv. til fjáraukalaga sem kemur fram fyrir árið 1989 og má segja að sé lengi von á einum. Eftir er að fjalla um þetta frv. í fjvn. og eftir það gefst kostur á að fara ítarlegar út í umræður um það. Ég sagði að segja mætti að lengi sé von á einum og gæti hugsast að við ættum eftir að sjá fleiri eftirhreytur frá þessu ári þegar fjárlög voru lögð fram með tekjuafgangi, þegar hæstv. fjmrh. sagði er hann mælti fyrir fjárlagafrv. að þó að þróun verðlags, gengis og launa yrði önnur en frv. miðaði við mundi fjárlagafrv. ekki kollvarpast af þeim sökum vegna innbyrðis samhengis sem byggt væri inn í frv. En síðan segir í greinargerð um afkomu ríkissjóðs frá 20. febr. sl. að verðlag, laun og gengi hafi þróast með öðrum hætti en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga þannig að kaupmáttur launa og raungengi krónunnar lækkuðu meira en þar var miðað við og þá virðist þetta innbyggða samhengi ekki hafa dugað til því allt hefur ruglast. Og við sjáum það á þessu plaggi sem hér liggur fyrir að niðurstöður af ríkisbúskapnum eru í flestu aðrar en gengið var út frá. Ég vil minna á að hæstv. fjmrh. sagði þegar samningar voru gerðir á sl. ári að hann hefði ekki áhyggjur út af þeim útgjaldahækkunum sem yrðu vegna þeirra vegna þess að þær rúmuðust innan fjárlaganna. Nú hefur hann lýst yfir að töluverður hluti af þeim útgjaldahækkunum sem orðið hafa og eru fram yfir það sem fjárlög gerðu ráð fyrir sé einmitt vegna kjarasamninga á sl. ári. Hæstv. fjmrh. verður gjarnan tvísaga um þessi mál. Þetta frv. sem liggur fyrir sýnir okkur svo að ekki verður um villst að þau markmið sem sett voru með gerð fjárlaga fyrir árið 1989 náðust ekki. Ríkisstjórnin hefur ekki haft neina stjórn á fjármálunum og ræður ekki við þau. Og ég held að fáum detti í hug eftir að hafa skoðað niðurstöðurnar af rekstri ríkissjóðs á síðasta ári að menn geti búist við því að fjármálastjórn yfirstandandi árs verði eitthvað styrkari og það tel ég miður því að slík stjórn bitnar á okkur, öllum landsmönnum. Tíminn hefur ekki farið vel með þær yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. hefur látið frá sér fara um nýjan grundvöll í efnahagsmálum, bæði í fjárlögum fyrir árið 1989 og eins fyrir fjárlög yfirstandandi árs. Við sjáum það á niðurstöðunni af rekstri ríkisins sem liggur fyrir á þessu plaggi sem við erum að fjalla um og við vitum það að þessi trausti hornsteinn efnahagsbúskaparins sem fjmrh. nefndi svo þegar hann lagði fjárlögin fram á sl. hausti er þegar að engu orðinn. Hann er molnaður og orðinn að sandi og ég er hrædd um að það þurfi að fara að finna einhvern nýjan grundvöll til að byggja á ef efnahagsstjórn á að verða með einhverjum sköpum í þessu landi.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um breytingu á þál. um vegáætlun fyrir árin 1989--1992. Þetta er 465. mál sameinaðs þings á þskj. 811. Vegáætlun fyrir árin 1989--1992 var samþykkt hér á Alþingi í maímánuði sl. Þar var mörkuð sú stefna að árið 1990 skyldu markaðir tekjustofnar til vegamála nýttir til fulls, þ.e. að bensíngjald og þungaskattur yrðu hækkuð að því marki sem lög um fjáröflun til vegamála heimiluðu. Þar var einnig sett fram spá um bensínsölu sem gerði ráð fyrir 2% aukningu á árinu 1989 og 1,6% á árinu 1990. Nú hefur það skeð að bensínsala árið 1989 varð minni en áætlað var eða um 166 millj. lítrar og ekki er talið líklegt að reikna megi með neinni umtalsverðri aukningu á árinu 1990. Reiknað er nú með 167 millj. lítra sölu á þessu ári eða tæpum 4 millj. lítra minna en var við afgreiðslu vegáætlunar sl. vor. Í ljósi efnahagslegrar stöðu nú og með tilliti til þeirra markmiða sem sett voru m.a. við gerð kjarasamninga í byrjun þessa árs hefur ekki þótt fært að hækka á þessu ári gjaldstofna til samræmis við byggingarvísitölu. Einnig ber að geta þess að ákveðið var um mitt sl. ár að hafa bensíngjald á blýlausu bensíni nokkru lægra en á öðru bensíni til að örva sölu þess. Af þessum orsökum öllum sem hér er lýst verða markaðar tekjur á árinu 1990, eins og ákveðið hefur verið að beita þeim, mun lægri en áætlað var við afgreiðslu vegáætlunarinnar. Verður því ekki komist hjá því að lækka gjaldahlið áætlunarinnar til samræmis við þetta þar sem öllum útgjöldum var skipt á verkefnaliði og útgjöldum til nýrra framkvæmda skipt á einstök verkefni. Verður ekki komist hjá því að taka vegáætlun fyrir árið 1990 að nýju til formlegrar meðferðar á Alþingi og því er þessi tillaga flutt. Niðurstöðutölur vegáætlunar fyrir árið 1990 voru 5250 millj. kr. en verða 4496 millj. kr. samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Heildarlækkun er því 754 millj. kr. Þessi lækkun hefur það í för með sér að nánast allir liðir áætlunarinnar lækka með þeirri undantekningu þó að liðurinn Vetrarviðhald er óbreyttur frá því sem er í gildandi vegáætlun. Miðað við tíðarfar það sem af er árinu og snjóþyngsli um mestallt land þykir ekki fært að lækka fjárveitingu til þessa verkefnis og er hún því óbreytt. Þvert á móti gæti orðið um fjárvöntun að ræða ef tíð verður óhagstæð áfram. Nokkrir litlir liðir í áætluninni eru einnig óbreyttir en allir aðrir lækka. Gert er ráð fyrir að fjárveiting í stjórn og undirbúning lækki um 34 millj. kr., sumarviðhald um 163 millj. kr., til nýrra þjóðvega um 421 millj. kr., til brúargerða 28 millj. kr., til sýsluvega um 40 millj. kr. og til þjóðvega í þéttbýli um 60 millj. kr. Liðurinn Til fjallvega o.fl. lækkar um 3 millj. kr. og liðurinn Til tilrauna um 5 millj. kr. Hér á undan var tillagan borin saman við gildandi vegáætlun fyrir árið 1990. Sé tillagan hins vegar borin saman við árið 1989 verður niðurstaðan nokkuð önnur. Veturinn 1989 var óvenju snjóþungur víða um land og setti það mark sitt á útgjöld til vegamála það ár. Heildarkostnaður við vetrarþjónustu á árinu 1989 varð 527 millj. kr. og hefur kostnaðurinn aldrei áður orðið svo mikill. Aukafjárveiting, að upphæð 100 millj. kr., var fengin í fjáraukalögum síðla árs 1989 til að sjá fyrir þessum mikla kostnaði. Sé fjárveiting samkvæmt tillögunni borin saman við þetta er um að ræða lækkun á þessum lið, hátt í 200 millj. kr. á verðlagi 1990. Þessi lækkun samsvarar að mestu leyti þeirri lækkun á heildarútgjöldum til vegamála sem er milli áranna. Framlög til nýrra framkvæmda og sumarviðhalds þjóðvega eru nánast hin sömu að verðgildi og urðu á síðasta ári og hefur þá verið tekið tillit til aukafjárveitingar til Ólafsfjarðarmúla, sem færist á árið 1989, sem ákveðin var með fjáraukalögum. Þessar upplýsingar koma skýrt fram í töflu sem birt er sem fylgiskjal með tillögunni og er á bls. 5 í þingskjalinu. Þar kemur skýrt fram í tveimur aftari dálkum þeirrar töflu að fjárveitingar til nýbygginga brúa og fjallavega annars vegar og sumarviðhalds hins vegar eru nánast hinar sömu í krónum talið á sambærilegu verðlagi milli áranna 1989 og 1990. Hér hefur verið gerð grein fyrir ástæðum til lækkunar tekna og gjalda vegáætlunar 1990. Þrátt fyrir þessa lækkun verða, eins og ég sagði áðan, útgjöld til framkvæmda á svipuðu róli og verið hefur nokkur undanfarin ár og sjá má í sömu heimild og ég vitnaði til, töflu á bls. 5 í þingskjalinu, þar sem sýnd eru framreiknuð framlög eða heildarútgjöld til vegamála samkvæmt fjárveitingum, og lánsfé, eins og þau hafa orðið á hverju ári frá árinu 1982 að telja. Þar eru allar upphæðir framreiknaðar til áætlaðs meðalverðlags ársins 1990, en það er áætlun Vegagerðarinnar að vegavísitala verði þá 4300 stig. Nú er öllum ljóst að þörfin fyrir framkvæmdir á þessu sviði samgöngumála er mjög mikil. Góðar vegasamgöngur eru raunar ein af undirstöðum þess að atvinnulíf og mannlíf í landinu nái að þróast með eðlilegum hætti á næstu árum og áratugum. Engir eiga þar meira í húfi en landsbyggðarmenn og ljóst er að góðar samgöngur og áframhaldandi samgöngubætur eru nánast forsenda þess og undirstaða þess að atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni eigi sér sambærilega þróunarmöguleika og gerist á helstu þéttbýlissvæðum landsins. Það ber því brýna nauðsyn til þess að komast út úr þeirri sjálfheldu sem fjármögnun þessa málaflokks hefur verið í um langt skeið, og til að vinna að því hef ég ákveðið að biðja þá flokka sem fulltrúa eiga hér á hinu háa Alþingi að tilnefna menn í nefnd sem vinni með samgrn. og Vegagerð ríkisins að því að skilgreina að nýju fjárhagslegan grundvöll fyrir langtímaáætlun um vegagerð. Nefndinni er einnig ætlað að vinna upp nýja tillögu að langtímaáætlun til næstu 12 ára og bréf mun berast þingflokkum og stjórnmálasamtökum sem fulltrúa eiga hér á hinu háa Alþingi á næstu dögum með ósk um tilnefningu í slíka nefnd. Það er von mín að sú nefnd geti lokið störfum á þessu ári, helst með haustinu, þannig að ný stefnumörkun um framkvæmdir í vegagerð verði afgreidd á Alþingi næsta vetur. Hér yrði um sambærilega tilhögun hvað vinnu snertir að ræða og var á sínum tíma þegar Vegagerð ríkisins var falið með samþykkt hér á Alþingi að vinna tillögur að langtímaáætlun í samráði við sérstakan starfshóp skipaðan fulltrúum allra þingflokka. Virðulegi forseti. Ég hef þá ekki fleiri framsöguorð fyrir þessari till. til þál. um breytingu á þál. um vegáætlun fyrir árin 1989--1992 og leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. fjvn.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Tillaga sú sem hér liggur fyrir um vegáætlun fyrir árin 1989--1992 er afbrigðileg. Samkvæmt vegalögum er gert ráð fyrir að vegáætlun sé tekin til endurskoðunar á tveggja ára fresti. Ný vegáætlun fyrir árin 1989--1992 var afgreidd hér á hinu háa Alþingi þann 20. maí sl. og ekki gert ráð fyrir því skv. vegalögum að það þyrfti að taka þá vegáætlun til athugunar eða neinna breytinga hér á Alþingi fyrr en á næsta þingi, þ.e. á Alþingi 1990--91. Þessi tillaga sem hér liggur fyrir er samt sem áður flutt og til þess að fá fram breytingar. Þær breytingar eru allar til niðurskurðar, allar í þá átt að draga saman útgjöld til vegagerðar, að draga saman eða fella niður framkvæmdir sem Alþingi hafði ákveðið 20. maí sl. að skyldi vinna á árinu 1990. Þetta er gert þrátt fyrir það að hæstv. samgrh. lýsti því yfir við umræður um vegáætlun á síðasta Alþingi að árið 1989 yrði sérstakt í framkvæmdum varðandi vegagerð að því leyti að þar yrði um niðurskurð að ræða. Þá var um verulegan niðurskurð að ræða, ef ég man rétt um 682 millj. kr. frá því sem gert hafði verið ráð fyrir og frá því sem markaðir tekjustofnar Vegagerðar ríkisins gáfu tilefni til. Því var þá lýst yfir að sá niðurskurður skyldi ekki standa nema það hið eina ár. Og það var skipt hverri krónu sem áætlað var að inn kæmi skv. tekjustofnum Vegagerðarinnar í þeirri áætlunartillögu sem þá lá fyrir. Nú er hins vegar komið annað hljóð í hæstv. ráðherra og það hefur auðvitað verið öllum ljóst frá því að fjárlög voru afgreidd að ekki yrði hjá því komist að breyta þeirri áætlun sem samþykkt var hér á Alþingi þann 20. maí. Með fjárlagaafgreiðslu samþykkti hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðar hér á hinu háa Alþingi að skerða útgjöld til vegamála um sem svaraði 675 millj. kr. Með því niðurskurðarátaki sem hæstv. ríkisstjórn stefnir nú að í tengslum við fjáraukalög fyrir 1990 er enn gert ráð fyrir að skera niður fé til vegamála um 78 millj. kr. Mér reiknast svo til að samtals séu þetta um 753 millj. kr. og skal ekki deila við hæstv. ráðherra um það þó að hann segði þær 754. Það skiptir ekki máli. En það skiptir vitaskuld máli að þurfa að standa að því verki að skera niður vegaframkvæmdir sem Alþingi hefur ákveðið fyrir tæplega ári að skyldu unnar á þessu ári og fólkið í landinu sem býr við þessa vegi verður að sætta sig við að þær vegaframkvæmdir sem ákveðnar voru með vegáætlun fyrir tæplega ári komist ekki allar fram. Þetta er sú staðreynd sem fyrir liggur og skal ég ekki ráðast að hæstv. ríkisstjórn fyrir að að hún stefni að því að draga saman útgjöld ríkissjóðs. En það er nokkuð harkalega að verki staðið þegar ráðist er að hinum brýnustu viðfangsefnum, svo sem vegaframkvæmdum, í stað þess að leitast við að gera einhverjar ráðstafanir í sambandi við rekstur ýmissa stofnana ríkisins og þó einkanlega hjá hæstv. ráðherrum sjálfum í aðalskrifstofum ráðuneytanna. Enn er þar um að ræða aukningu á útgjöldum, hjá mörgum þeirra sem mér a.m.k. sýnist að hægt hefði verið að komast hjá. En það er ekkert uppi á teningnum að þar skuli skera niður. Það er of sársaukafullt fyrir ráðherrana sjálfa því það hittir ýmsa meðreiðarsveina þeirra sem þeir hafa raðað þar á jötuna. Það er einnig eftirtektarvert að þegar fjárlög voru afgreidd fyrir þetta ár flutti hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður þingflokks Framsfl., Páll Pétursson, tillögu um það að heimila að ríkissjóður keypti til viðbótar við það sem áður hafði tíðkast 500 eintök af dagblöðunum. Það er ekki verið að sjá í peningana þegar verið er að verja þeim til slíkra hluta, þegar verið er að kaupa af hálfu ríkisins dagblöð sem helst engir aðrir vilja kaupa og fáir vilja lesa. Samt sem áður var samþykkt að heimila hæstv. ríkisstjórn að kaupa 500 eintök af dagblöðum til viðbótar við þau 250 sem áður höfðu verið keypt. Þetta er gert þrátt fyrir þá miklu styrki sem veittir höfðu verið til útgáfu dagblaðanna af hálfu ríkissjóðs á öðrum stað í fjárlögunum. Ég hygg að þessi 500 eintök kosti eigi minna en svona 30 millj. kr. 

Næst.

Já, kannski næst, hv. formaður þingflokks Framsfl. Þar talaði forustumaður þess hv. þm. sem hér var að grípa fram í fyrir mér, sá hinn sami og beitti sér fyrir því hér á hinu háa Alþingi við afgreiðslu fjárlaga að auka útgjöld ríkissjóðs með þessum hætti til þess að einhver þau dagblöð sem standa þessum hv. þm. nærri verði keypt af ríkinu hvort sem einhverjir vilja lesa þau eða ekki. Hv. þm. ætti ekki að vera að kasta steinum að Morgunblaðinu eða lesendum Morgunblaðsins. Ríkissjóður þarf ekki að leggja fram fé til þess að Morgunblaðið sé keypt, það hefur sinn markað og það hefur sína lesendur. Það eru einhver önnur blöð sem þurfa á þessu að halda. Það eru einhver önnur blöð sem krefjast þess að svo sómakærir hv. alþm. eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 3. þm. Austurl. telja það bara sjálfsagt mál að auka útgjöld ríkissjóðs eins og hver vill hafa til þess að tryggja að einhverjir kaupi þau blöð. Ég skal svo láta þessum orðaskiptum við hv. 3. þm. Austurl. lokið, enda er hægt að taka þá umræðu við annað tækifæri en um vegáætlun. En þetta sýnir hvar áherslur hæstv. ríkisstjórnar liggja. Það er ekki verið að huga að því að spara peninga þegar um er að ræða málefni sem snerta rekstur, kannski rekstur á fyrirtækjum sem annast pólitíska blaðaútgáfu eins og hér var vikið að og ekki verið að huga að því að draga saman útgjöld þegar það snertir rekstur á aðalskrifstofum hæstv. ráðherra sjálfra. En það er gengið harkalega í það að draga saman útgjöld ríkisins og skera niður útgjöld til hinna nauðsynlegustu verkefna svo sem í vegamálum og ýmsum öðrum framkvæmdum þrátt fyrir að Alþingi hafi afgreitt og samþykkt í sundurgreindri áætlun hvað skuli gert í vegamálum, hvað skuli unnið á árinu 1990. Þetta er bara ekkert að marka þegar hæstv. ríkisstjórn þarf að draga saman fé og spara peninga til þess að geta látið meiri peninga í flokksblöðin sín eða til gæðinganna sinna á skrifstofum ráðherranna. Það er málið. Það er þetta sem fyrir liggur. Hæstv. ráðherra sagði að á árinu 1990 mundi verða svipað fé til vegamála og verið hefur á undanförnum árum og vitnaði til töflu á bls. 5 í grg. tillögunnar. Það sést þó þar að þetta fé er minna en var á síðasta ári og miklu minna en var á árinu 1988. Ég undrast það sannast sagna að svo virðist samkvæmt þessari töflu að upphæðin hafi verið enn þá lægri en þetta á árinu 1987 því að svo vill til að árið 1987 var metár í framkvæmdum vegamála hér á landi að því er varðar slitlagsframkvæmdir. Þá var lagt bundið slitlag á vegi sem nam alls 305 km. Það var met í framkvæmdum hér á landi á einu ári. Það hefur verið vel á haldið það ár, ég segi það hefur sannarlega verið vel haldið á málum það ár ef rétt er að féð hafi verið minnst í það heila tekið en samt tókst að ná toppárangri í vegaframkvæmdum eins og þetta sýnir. Þá voru lögð bundin slitlög alls 305 km hér á landi. Á árinu 1988 var þetta verulega lægra eða 254 km og á árinu 1989 voru ný bundin slitlög aðeins 158 km eða rúmlega helmingur af því sem var á árinu 1987. Þá var hæstv. samgrh. Steingrímur J. Sigfússon kominn í sinn stól. En það stefnir sem sé í það miðað við niðurskurðaráætlanir hæstv. ríkisstjórnar að árið 1990 verði þetta enn minna. Það er ekki hægt að sundurgreina það nákvæmlega miðað við að það er eftir að fjalla um skiptingu á þessum niðurskurðaráætlunum hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar á Alþingi og í fjvn. en það má gera ráð fyrir því að slitlagsframkvæmdir verði einhvers staðar á bilinu 100--150 km. Þetta er nú þróunin sem við blasir í þessum þætti mála og er auðvitað í samræmi við að það er sífellt verið að höggva í það fé sem hér er til umráða. Ég hefði áhuga á að fá vitneskju um það hjá hæstv. samgrh. hvort flatur niðurskurður sem boðaður er á framkvæmdafé í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990, um 2%, eigi að hitta framkvæmdafé Vegagerðarinnar ofan á þann niðurskurð sem hér er boðaður. Ef þessi niðurskurður um 2% hittir framkvæmdafé Vegagerðarinnar er þar um verulegar fjárhæðir að tefla. Ef á að taka hann t.d. af öllu fé Vegagerðarinnar er um 90--100 millj. að ræða þannig að það skiptir máli hvort á að taka þetta fé til viðbótar af Vegagerðinni ofan á þann niðurskurð sem er boðaður skv. þessari tillögu og skv. fjárlögum. Nú eru skýringarnar á þessum flata niðurskurði á fé til opinberra framkvæmda þær að við gerð kjarasamninga hægi verðbólgan á sér umfram það sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Það náðist sem sagt nýr efnahagsgrunnur sem var á lægri nótum en hæstv. ríkisstjórn hafði lagt upp með við afgreiðslu fjárlaga og það þýðir að opinberar framkvæmdir verða ódýrari og þess vegna á að vera hægt að ná sparnaði. Nú stemmir þetta ekki alveg við þau gögn sem við höfum fengið í hendurnar, til að mynda eins og frá er greint í þessari tillögu sem hér er til umræðu. Þar segir að verðlagsforsendur fyrir þeirri vegáætlun sem samþykkt var á Alþingi 20. maí sl. séu þær að reiknað var með að meðalvísitala vegagerðar fyrir árið 1990 yrði 4066 stig. Á hinn bóginn segir svo neðar í þessum kafla greinargerðarinnar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Út frá ofangreindum forsendum`` --- þá er búið að rekja þær breytingar sem þegar eru orðnar frá meðaltali á síðasta ári --- ,,hefur meðaltalsvísitala vegagerðar fyrir árið 1990 verið áætluð 4300 stig`` eða 234 stigum hærri en lagt var upp með fyrir árið 1990 í afgreiðslu vegáætlunar þannig að það er sem sé komið í ljós, samkvæmt áliti hæstv. ráðherra sem flytur þessa tillögu, að vegagerðarvísitala hafi hækkað meira og sé orðin hærri á árinu 1990 en gert var ráð fyrir þegar vegáætlun var samþykkt. Og því leyfi ég mér að spyrja hvort sá flati niðurskurður um 2% sem gert er ráð fyrir að nái yfir allar opinberar framkvæmdir og fé til allra opinberra framkvæmda skv. fjáraukalögum fyrir árið 1990, hvort hann þrátt fyrir þetta eigi einnig að hitta vegagerðarframkvæmdir. Það er svo aftur annað mál að í sumum öðrum opinberum framkvæmdum höfum við í fjvn. þær upplýsingar að byggingarvísitala hafi þegar náð því stigi sem gert var ráð fyrir að hún yrði að meðaltali á árinu 1990 þegar fjárlög voru afgreidd, þrátt fyrir það að við höfum fengið þá hófsömu kjarasamninga sem gerðir voru í febrúarmánuði sl. Eitthvað er þetta allt saman einkennilegur málatilbúnaður af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og ákjósanlegt að fá svör við því þegar við fyrri umr. þessarar tillögu hvernig þetta skuli hitta framkvæmdir í vegmálum. Ég held að það sé ekki tilefni til þess að vera að fara ofan í þessi efni í öllu ítarlegra máli. Ég hlýt að lýsa því yfir að ég tel það afar óhyggilega að verki staðið hjá hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstjórn að boða miklar framkvæmdir í vegamálum eins og gert var við tillöguflutning við vegáætlunartillögu fyrir rúmu ári síðan, lögfesta skiptingu á því fé í hinum smæstu atriðum og sundurgreina það hvaða vegaframkvæmdir skyldi vinna og hverjar ekki á árinu 1990 og lofa þjóðinni því að þessi vegkafli yrði byggður upp og þessi framkvæmd skyldi unnin og lýsa því jafnframt yfir að það þyrfti enginn að óttast að við þetta yrði ekki staðið, þetta yrði allt saman gert. En koma svo örfáum mánuðum seinna með fjárlagafrv. sem kollvarpar þessum ákvörðunum og koma síðan með fjáraukalagafrv. sem dregur enn úr þeim möguleikum sem eru til þess að standa við þessar yfirlýsingar og þessar samþykktir Alþingis og verða svo hér undir sumarmál að koma upp í ræðustólinn til þess að biðja hv. Alþingi um að staðfesta þetta með niðurskurði á vegáætlun fyrir árið 1990. Þetta eru óheppileg vinnubrögð. Og ég hefði kosið að sjá framan í hæstv. ráðherra í öðru hlutverki, hefði kosið að hann hefði komið hér og sagt: Ég stend við þær yfirlýsingar sem ég hef gefið og ætla mér að standa á því að sá þýðingarmikli þáttur í framkvæmdum hins opinbera sem eru vegaframkvæmdir fái að halda gildi sínu og ég vil beita mér fyrir því að sparnaður til þess að ná samdrætti í útgjöldum ríkisins komi annars staðar fram, í rekstri aðalskrifstofa ráðherranna, í pólitískum fjárveitingum o.s.frv., en ekki að verja þetta allt saman og koma hingað til þess að biðja hv. Alþingi um það að skera niður þessar framkvæmdir. Ég hefði sannarlega kosið að hæstv. ráðherra hefði getað haldið á málum með þessum hætti, en ég ræð auðvitað ekki hans háttsemi eða hæstv. ríkisstjórnar. Og ég lýsi því að þetta er ekki þann veg að verki staðið sem ég tel að sé til eftirbreytni við stjórn landsins.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Hér er til umræðu eitt af mikilvægustu málum a.m.k. að því er varðar okkur dreifbýlismenn sem eru vegamálin og ég held að gagnrýni hv. síðasta ræðumanns, 2. þm. Norðurl. v., eigi fullkomlega rétt á sér hér á Alþingi. Það er svo að virða sem hv. þm. sem verða ráðherrar skipti um föt og skoðun eftir því hvar þeir eru settir á hverjum tíma. Ég man a.m.k. margar umræðurnar á Alþingi og gagnrýni hv. þm. Alþb. vegna niðurskurðar á fé til vegaframkvæmda. Þá voru þeir að vísu í stjórnarandstöðu og svo hefur verið því miður um flesta, flesta segi ég, þingmenn að þeir hafa skipt um skoðun og föt eftir því hvort þeir voru í stjórnarandstöðu eða stjórnaraðstöðu og þetta er slæmt.

Ekki allir skipt um föt.

Jú, þeir hafa skipt um föt sunnudaga á sumum tímum, þeir eru ekki alltaf í sömu fötunum. Ja, ég geri ekki ráð fyrir því. Ég vil ekki ætla mönnum það, ekki þessi 19 ár sem ég hef verið á þingi að þeir hafi setið í sömu fötum. En þetta er gangurinn því miður og það er mikið að upplifa það í gegnum árin að menn hagi sér þannig í ákvarðanatöku að það breyti málinu, grundvallarafstöðunni hvort menn eru í stjórnarandstöðu eða stjórnaraðstöðu. Það er erfitt að upplifa slíkt en það hendir allt of marga hv. þm., ég tala nú ekki um þá sem verða hæstv. ráðherrar. Ég er ekki hissa á því þó að almenningur í landinu beri litla virðingu fyrir stjórnmálum og stjórnmálamönnum sem þannig haga sér og það er ekki ástæða til þess að almenningur beri virðingu fyrir slíku. Ég er alveg sammála hv. þm. Pálma Jónssyni. Það er auðvitað enginn vandi að skera niður kerfið um 750 millj. sem er verið að útvíkka nú á alla vegu og bæta við. Mér skilst að nú sé verið að setja á stofn eitthvert enn eitt apparatið sem á að sjá um hitt allt sem fyrir er. Eitthvað hlýtur það að kosta. Menn þenja út ríkiskerfið miskunnarlaust en skera niður nauðsynlegustu framkvæmdir, þær brýnustu. Og það er erfitt a.m.k. fyrir mig sem bý á því landsvæði þar sem vegir eru mjög slæmir, þ.e. þeir sem eru til, að una því að menn gangi fram í þessum efnum með þessum hætti. Það skiptir mig engu máli hverjir það eru sem sitja í ráðherrastólunum hverju sinni. Og þeir sem nú sitja eru síst betri í þessum efnum en aðrir. Ég ætlaði ekki að fara í einstaka atriðum út í það mál sem er nú til umræðu. En það er auðvitað nauðsynlegt að þingmenn, ekki síst þeir á landsbyggðinni sem búa við vegleysur og slæma vegi, undirstriki það að þeir ætlast til annars en þess að nú sé skorið niður á þeim svæðum. Sem betur fer er víða búið að koma vegakerfi á landinu í sæmilegt horf. En það eru önnur svæði sem sitja eftir og það nær ekki nokkurri átt að mínu viti að þau svæði sem sitja eftir, eru verst sett, séu meðhöndluð á sama hátt og hin sem eru búin að fá sitt að mestu leyti. Það gengur auðvitað ekki upp. Í því er ekkert réttlæti, í því er engin jafnaðarmennska. En það höfðar kannski ekki til neins nú í hæstv. ríkisstjórn.  En það sem ég ætlaði að gera að aðalumræðuefni hér er í sambandi við Ó-vegina. Nú man ég ekki ártalið hvenær það var tekið inn í vegáætlun, hversu mörg ár eru síðan. Það kann nú hæstv. ráðherra kannski utan bókar og man. En þar var um að ræða þrjá vegi sem voru taldir hættulegastir á landinu og talin brýn þörf á að bæta þar úr. Þessir vegir voru Óshlíð, Ólafsfjarðarmúli og Ólafsvíkurenni ef ég man rétt. Óshlíð var á þeim tíma talin hættulegust af þessum þrem vegum. Og það voru gerðar tillögur um það á sínum tíma af hálfu Vegagerðar hvernig með hana skyldi farið og á sama hátt hvernig með Ólafsvíkurenni yrði farið og Ólafsfjarðarmúla. Vegaframkvæmdum fyrir Ólafsvíkurennið er lokið, nú er vonandi framkvæmdum við jarðgöng í Ólafsfjarðarmúla að ljúka en Óshlíðarvegurinn, þriðji Ó-vegurinn, sem var talinn hættulegastur, situr eftir. Og ég vek athygli á því að í þessari áætlun sem nú er til umræðu er ekki króna í Ó-vegi. Þannig að sá vegurinn sem var talinn hættulegastur þegar upphafið var með Ó-vegina, það á að skilja hann eftir eins og hann er núna og þar mun vanta 300--400 millj. til þess að gera hann í það stand sem Vegagerðin taldi að þyrfti að gera á sínum tíma. Nú er honum úthýst algerlega. Ég bið nú hæstv. samgrh. í fullri vinsemd að skoða þetta mál sérstaklega, hvort það er í raun og veru meining hæstv. ríkisstjórnar, hinnar félagslegu ríkisstjórnar til framtíðar, að standa þannig að málum eins og mér sýnist hér vera gert ráð fyrir að því er varðar Óshlíð. Ég lýsi því hér yfir að ég mun ekki standa að neinni samþykkt á vegáætlun ef svona á með að fara þann veg sem var tekinn inn á sínum tíma sem hættulegastur af þessum þremur en á að skilja eftir. Það er á hreinu. Kannski skiptir það ekki máli hvar mitt atkvæði lendir en sannfæringin er þessi og við hana stendur. Og færi betur að aðrir færu eftir sannfæringunni í þessum efnum sem og öðru en ekki eftir einhverju öðru. Ég vil trúa því, hæstv. ráðherra samgöngumála, að það verði ekki látið henda að Óshlíðin verði út undan við afgreiðslu vegáætlunar og það verði séð til þess að hún verði áfram á Ó-vegaframkvæmdum og fái það fjármagn sem gert var ráð fyrir þegar framkvæmdir voru hafnar á þessum þrem vegum eins og Vegagerðin gerði ráð fyrir þá. Um annað er ekki að ræða. Það gengur ekki hvað sem menn mjálma um slæmt efnahagsástand. Auðvitað verða menn að vita hverjum það er að kenna og það vita flestir. Það er auðvitað stjórnvöldum að kenna á hverjum tíma að verulegu leyti og það þýðir ekkert að mjálma um að slæmt efnahagsástand verði þess valdandi að þessi þáttur verði skilinn eftir í vegaframkvæmdum, ég tala nú ekki um öll loforðin sem gefin voru á þeim tíma. Og ég spyr menn að því almennt, að vísu eru nú fáir hv. þm. innan dyra, af hverju sem það nú er og engar getsakir ætla ég að hafa uppi um það. Ég spyr menn: Er það virkilega svo að þetta brýna verkefni, sem eru vegaframkvæmdir á landsbyggðinni, í dreifbýlinu, þurfi að skera niður um 750--800 millj. á þessu ári? Er hvergi annars staðar hægt að taka af? Þarf báknið að þenja sig út um allar trissur, bæta við bákni ofan á það sem fyrir er, sem ég er handviss um að mætti spara um hundruð milljóna ef menn vildu það? Hæstv. fjmrh. ætti að beita sér fyrir að spara í bákninu en ekki bæta við eins og er að gerast. Þar mætti ná þeim peningum sem menn eru hér að tala um að skera niður að því er varðar vegaframkvæmdir á þessu ári. Ég er alveg handviss um það og hef sagt það áður að í ríkiskerfinu mætti a.m.k. fækka um þriðjung og það sæist ekki högg á vatni. Þjónustan yrði alveg sú sama og ekkert verri. En enn er fjölgað, enn bætast við ný stöðugildi þrátt fyrir þær samþykktir sem Alþingi er að gera hér árlega til þess að stöðva þetta. En það bætist við og enginn getur spornað við því, ekki einu sinni hæstv. núv. fjmrh. sem er þó talinn af sumum, ég segi ekki af mér, af sumum talinn vera sá sem hefur hvað mestar líkur á að geta spornað við.  En kerfið þenst út. Það fjölgar á launaskrá hjá ríkinu, það bætast við milljónir og milljónatugir og hundruð milljóna og ég dreg mjög í efa að sú vinna sem þarna er borgað fyrir skili sér að öllu leyti. Og ég held að það verði verðugt verkefni fyrir hæstv. ríkisstjórn, ætli hún sér að halda lífi það sem eftir lifir kjörtímabils, að taka sig saman í andlitinu og breyta og minnka báknið frá því sem nú er en ekki vera að þenja það út eins og mér sýnist allar líkur benda til að gert verði og hefur verið gert. En kannski þarf hæstv. ríkisstjórn ekki svona ræðu frá ómenntuðum almúgamanni, kannski duga gáfurnar í stólunum umfram það sem við almúgafólk teljum okkur betur vita. En ég held að menn ættu að hugleiða þetta. Það er engin ástæða til þess að skera niður vegaframkvæmdir á þeim svæðum sem verst búa í vegum um 800 millj. á þessu ári.  Ég er hins vegar viss um það að Vestfirðingar hafa aldrei skorast undan því að taka á sig þær byrðar sem þeir eiga að bera en fordæmið getur verið slæmt í þessum efnum, af því hv. þm. Egill Jónsson kom þessu hér að sem ég þakka honum fyrir. En ég hygg nú samt að menn ættu að skoða frekar aðrar leiðir til flýtingar á framkvæmdum vestra að því er varðar jarðgöng en svona skattlagningu. En ef hún er til þess nauðsynleg og ekkert annað fært, sem ég dreg mjög í efa, hygg ég að Vestfirðingar mundu ekkert skorast undan því. En það yrði slæmt fordæmi fyrir aðrar framkvæmdir í landinu. Ég veit ekki til að Norðlendingar hafi þurft að borga neitt meira fyrir Ólafsfjarðarmúlann, það er tekið úr sameiginlegum sjóði. Af hverju Vestfirðingar? Af hverju þeir? Það er kannski af því það fennir meira þar, það snjóar meira, menn eru innilokaðir svo mánuðum skiptir og þá verður að borga meira. Nei, ég ætlaði ekki að fara út í þessa umræðu og geri ekki meira af því, það hlýtur að koma til umræðu um þetta mál síðar. En ég mótmæli harðlega að Ó-vegaframkvæmdir séu hér skornar niður við trog þar sem eftir er hættulegasti vegurinn sem talinn var í upphafi þegar þessar framkvæmdir voru hafnar, þegar meginhluti af framkvæmdum á honum er eftir. Og ég treysti því að þm. Vestf. allir sem einn, burt séð frá pólitískum viðhorfum í flokkum, standi heilir um það að það kemur ekki til mála að afgreiða vegáætlun með þeim hætti sem hér er lagt til. Ó-vegir verða að vera inni þar til framkvæmdum á Óshlíð er lokið. Og það er engin þörf á því að skera niður vegaframkvæmdir eins og hér er lagt til, það má taka annars staðar þær upphæðir sem um er að ræða.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Nú er tæpt ár síðan við samþykktum vegáætlun og þegar er henni riðlað. Það er dálítið erfitt fyrir landsbyggðarfólk að horfa upp á það og horfa til þess að framkvæmdir eigi að minnka við vegagerð. Eitt af því sem heitast brennur á landsbyggðarfólki, eins og reyndar allir hér munu vera sammála um, eru samgöngur. Góðar samgöngur eru undirstaða þess að atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni þróist á eðlilegan hátt og þess vegna er sérlega erfitt að horfa upp á það að þeim góðu áformum sem voru og eru í vegáætlun þeirri sem hefur verið í gildi sé breytt. Ég vil nefna það að það er mikils vert þegar menn hugsa til þeirra áhrifa sem verkaskiptingin milli ríkis og sveitarfélaga hefur og sem henni er ætlað að hafa í þá veru að sveitarfélög sameinist fremur en hingað til hefur verið. Í rauninni er krafa stjórnvalda að þetta gerist og það er líka sýnilegt að eftir því sem tímar líða finna sveitarfélögin þörf til að eflast og stækka. Með aukinni samvinnu og jafnvel samruna þeirra hlýtur að liggja í augum uppi hvað það er mikils vert að samgöngur séu greiðar því undir þeim, ekki síst, er þessi samvinna komin. Þróun byggða í landinu hefur tekið miklum breytingum á síðari áratugum og við sjáum ekki glöggt á hvaða braut við erum í þeim efnum. Við vitum ekki hvar þetta endar. Og ég vil endurtaka það að kannski er það eitt allra brýnasta verkefnið sem við þurfum til að styðja við byggðina í landinu, eitt allra brýnasta verkefnið sem við þurfum að sinna, að sjá um að samgöngurnar séu sem greiðastar og bestar til þess að fólkið eigi auðveldara með að ná saman og vinna saman. Hæstv. samgrh. nefndi áðan að hann hefði sett á stofn nefnd sem hefði það hlutverk að finna nýjan grundvöll fyrir langtímaáætlun í vegamálum. Ég mundi vilja beina því til hæstv. samgrh. að ég held að það sé ekki síður nauðsynlegt að setja á stofn nefnd er hafi það verkefni að samræma samgöngumálin á landi, á legi og í lofti og taka mið af því hvernig þessir þættir spila saman því með því einu að hafa alla þessa þætti í hendi sér er hægt að skipa þessum málum á sem hagkvæmastan og ódýrastan hátt. Frv. boðar okkur annað, þ.e. verulegan samdrátt í atvinnu á landsbyggðinni. Við vitum það að víða um landsbyggðina eru verktakafyrirtæki sem hafa unnið hjá Vegagerðinni, boðið í verkefni og unnið þau. Með verulegum samdrætti í vegafé hlýtur að liggja í augum uppi að atvinna minnkar og einnig hjá bílstjórafélögunum sem vinna við vegagerðina. Það er mikil spurning hvort það sé rétt frá þjóðhagslegu sjónarmiði þegar atvinnusamdráttur er að ríkið gangi á undan í því að draga úr atvinnunni. Margir hagfræðingar hafa haft það á orði að þegar samdráttur sé í atvinnu í þjóðfélaginu beri ríkinu að halda uppi atvinnu svo að ekki komi til stórfelldrar kreppu í þeim málum, kreppu sem vindur alltaf upp á sig og verður erfiðara og erfiðara að komast út úr. Ég vil nefna það í sambandi við frv. sem hér liggur fyrir og hefur lítillega verið skoðað af fjárveitinganefndarmönnum að gögn sem við höfum viðvíkjandi því eru verulega misvísandi. Það er alls ekki ljóst t.d. hvort 2% flatur niðurskurður á ríkisframkvæmdum á eftir að koma ofan á þær tölur sem eru á þessari breyttu vegáætlun og ég mundi vilja fá upplýsingar um það út frá hverju á að ganga í því. Það er nú svo að þrátt fyrir þennan niðurskurð á vegafé hefur samt sem áður aukist skattlagning á þá sem um vegina fara. Það var staðið að því hér fyrir nokkrum dögum að hækka bensíngjald. Ég verð að segja það að ég er í sjálfu sér ekki andvíg þeirri tekjuöflun fyrir ríkissjóð að leggja gjald á bifreiðar, en það er ýmislegt við þá skattlagningu að athuga og ekki síst hvernig þessum skattpeningum er varið. Við kvennalistakonur hefðum kosið að bifreiðagjald ákvarðaðist ekki einungis af þyngd bifreiða heldur einnig af verðmæti. Með því væru meiri tekjujöfnunaráhrif en því fyrirkomulagi sem nú er boðað. Það má líka segja að hæpið sé að leggja bifreiðagjald með fullum þunga á bifreiðar sem eru atvinnutæki, þar sem skattlagning er töluverð fyrir. En það sem vegur þyngst í því að ég er mótfallin því hvernig staðið var að þessum skatti er það að þrátt fyrir hækkun allra bifreiðaskatta er dregið úr framlögum til vegamála. Samkvæmt nýjum upplýsingum frá fjmrn. eru áætlaðar heildartekjur af bifreiðasköttum 5 milljarðar 395 millj. fyrir árið 1990. En framlög til vegamála fyrir árið 1990 eru 4 milljarðar 496 millj. Þarna munar 899 millj. af skattlagningu sem fer í aðra eyðslu ríkisins en til vegamála og guð má vita til hvers það fer, hvort það fer yfir höfuð til nokkurra verulegra framkvæmda. Þessu hljótum við að mótmæla því mér er ekki grunlaust um það að bifreiðaeigendur mundu með glaðara geði borga sína skatta ef þeir vissu fyrir fram að þeir færu til vegamála. Ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar því að það er eftir að fjalla um þessa breyttu vegáætlun í fjvn. og ég vænti þess að geta komið með athugasemdir seinna.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég vil aðeins rifja það upp af því að það hefur ruglast hér í umræðunum nokkuð að það var á árinu 1981 sem Alþingi samþykkti langtímaáætlun í vegagerð, til tólf ára, undir forustu þáv. samgrh. Steingríms Hermannssonar. Og það var einmitt í sambandi við þá áætlun að tekin var sú ákvörðun að taka sérstaklega hættulega vegi undir svokallað Ó-verkefni. Það hittist einmitt svo á að þetta voru allt saman verkefni sem voru tengd Ó-inu. Það voru Ólafsvíkurenni, Óshlíðin og Ólafsfjarðarmúli. Það var gerð um þetta langtímaáætlun sem unnið hefur verið eftir og ég er að rifja þetta hér upp vegna þess að þegar við ræddum vegáætlunina 1989, á síðasta ári, þá varaði ég sterklega við breytingum á þessu atriði í langtímaáætluninni. Ég var ekki þar með að tala gegn þeim stórverkaákvörðunum sem núv. hæstv. samgrh. lagði fram en ég varaði við því að það væri rétt tímasetning þar sem við ættum svo mikið eftir í hinu almenna verkefni við vegagerð, að það væri ástæðulaust annað en að ætla stórverkum stað í nýrri langtímaáætlun sem lögum samkvæmt á að vera búið að leggja fram. Og undir þetta var tekið en því miður var sú ákvörðun tekin að breyta þessu ákvæði langtímaáætlunarinnar í vegáætlun 1989 og setja stórverk inn undir sérstökum lið, færa saman almenna vegakerfið eins og slitlög og almenna uppbyggingu veganna og taka Ó-verkefnin út og láta þau hverfa úr vegáætluninni en taka í staðinn stórverk, sem eru jarðgöng, stórbrýr og Reykjavíkursvæðið o.fl. Ég hygg að hv. þm. Karvel Pálmason hafi greitt sitt atkvæði með vegáætluninni 1989 og þar með þessari breytingu. Ég er ekki þar með að segja að það eigi að hætta við þessi verkefni, þau eru að sjálfsögðu í gangi og Ólafsfjarðargöngin eru ljóst dæmi um það og vonandi verður haldið áfram með Óshlíðina eins og áætlað hefur verið og þörf er fyrir því ég hygg að þörfin fyrir að hraða úrbótum í Óshlíðinni sé jafnvel meiri en menn almennt gera sér grein fyrir, það sýna slysa- og óhappaatvik. En hvers vegna er ég að tala um þetta hér? Vegna þess að ég óttast að einmitt þessi stefnubreyting, sem hæstv. ráðherra fékk samþykkta á Alþingi mótatkvæðalaust á síðasta ári, eigi eftir að draga dilk á eftir sér. Þar á ég við að það er svo mikið eftir af stórverkum í hinu almenna vegakerfi af þeirri einföldu ástæðu sem margoft hefur verið talað um hér þegar við erum að ræða um vegáætlun, að stærstu og dýrustu verkin í almenna vegakerfinu hafa verið látin bíða. Menn hafa reynt að nýta tæknina til þess að flýta slitlögum á vegakerfið og tekið það sem var ódýrast í uppbyggingunni víðast hvar í kjördæmum landsins. Við þurfum ekki að litast lengi um hringinn í kringum landið til þess að sjá að það eru alls staðar eftir dýru og fyrirferðarmiklu verkin í almenna kerfinu sem taka miklu meira fjármagn en það sem búið er að gera. Og það er einmitt þetta sem ég varaði við í fyrra. Hins vegar kom skýrt fram í vegáætluninni sem samþykkt var 1989 að þessi stefnumörkun byggði á því að það aukna fjármagn sem rynni til vegagerðar færi í þessi verkefni þannig að almenn verkefni og bundin slitlög héldu sínum hlut að mestu. Þetta var svarið við þessari gagnrýni og ég sé að hæstv. samgrh. hefur sett þetta í grg. á ákveðinn máta og þá hlýt ég að minna á það að þegar við förum að fara ofan í þennan frekari niðurskurð, sem átti ekki að vera á dagskrá nú en er það vegna þessara sérstöku aðstæðna sem ég ætla ekki að ræða meira, verðum við að gæta að því að stórverkin sem eru í gangi taki ekki stærri hlut þannig að almenna verkefnið verði skert meira en í samræmi við þetta. Og það er það sem ég tel að bíði fjvn. þegar við fjöllum nánar um þetta mál. Ég vil aðeins endurtaka það að auðvitað er ágætt að hæstv. samgrh. undirstrikar að hann hyggist óska eftir tilskipan í nefnd til að endurskoða m.a. langtímaáætlunina. Þetta var krafa sem var samþykkt með samþykkt vegáætlunar 1989 og átti þá þegar að hefja undirbúning á þessari endurskoðun því að því er beinlínis lofað í gildandi langtímaáætlun í vegagerð. Þess vegna hlýt ég að hvetja hæstv. ráðherra til þess að láta ekki dragast að hefja þessa endurskoðun nú þegar og þetta verði ekki aðeins orðin tóm heldur verði gengið í það að fá þessa nefnd virka þannig að hún geti hafið störf sem hún átti raunar að hefja síðsumars 1989 skv. samþykkt hér á hv. Alþingi. Þetta tel ég að sé þess vegna tímabært að rifja upp og hvetja hæstv. ráðherra til þess að framkvæma þetta því að þetta er ekkert smámál. Það verður ekki tekið upp úr einhverjum pappírum að nú skuli vera gerð ný langtímaáætlun til 10--12 ára. Á bak við slíka endurskoðun er gífurleg vinna og þar þurfum við að nýta Vegagerð ríkisins sem býr yfir þessum upplýsingum og þekkingu og hefur margt í sínum fórum sem til þarf til þess að gera þetta að veruleika á stuttum tíma. En til þess þarf eigi að síður tíma, það vitum við öll, því að öll stórvirki í vegagerð, hvað sem þau heita, hvort þau eru sérmerkt eða ekki, þurfa miklar rannsóknir og mikinn undirbúning til þess að hægt sé að vinna að framgangi þeirra á eðlilegan máta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa hér langt mál vegna þess að þetta mál kemur til fjvn. og þar höfum við að sjálfsögðu möguleika til að afla þeirra upplýsinga sem til þarf. En ég taldi rétt að rifja þetta upp vegna þess að þessi ákvörðun um Ó-vegina, sem var mikilvægt spor og eitthvert besta verk sem var gert á sínum tíma að ákveða að taka þessa hættulegu vegi út úr, þessu var breytt á sl. ári með samþykki sjálfsagt allra þingmanna á hv. Alþingi. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta. Ég get látið það koma fram að ég harma mjög að það skuli hafa þurft að kúvenda í þessu máli svona snögglega eftir að búið var að ná samkomulagi um það að taka inn nýja stefnu hæstv. núv. samgrh. um þessi stórvirki og þessar tilfærslur og yfirlýsingar um að niðurskurður tekjustofna Vegagerðar ríkisins heyrði sögunni til. Þetta er því slæm lending hjá hæstv. ráðherra. Hins vegar er ekki um annað að ræða en sætta sig við þetta, en það er hægt að bæta úr þessu með því að hraða endurskoðun og eins það að við áttum okkur á því að sumir þessara stórverkaáfanga mega ekki takmarka frekar almenna vegagerð miðað við vegáætlunina eins og hún var samþykkt.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem kom fram hjá stjórnarandstæðingnum hv. 2. þm. Norðurl. v. og ég tek líka undir þá gagnrýni sem kom fram hjá stjórnarstuðningsmanninum hv. 3. þm. Vestf. þó að hann gengi sýnu lengra í gagnrýni sinni á ríkisstjórnina en hv. 2. þm. Norðurl. v. Hv. 3. þm. Vestf. heldur nú hverja ræðuna af annarri fyrir vantrausti á hæstv. ríkisstjórn. Það undrar okkur ekki sem erum í stjórnarandstöðunni heldur undrar okkur meira á því hvað hv. þm. geti fengið sig lengi til þess að vera stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar. Hv. 3. þm. Vestf. vék að Óshlíðinni og ég tek undir allt sem hv. þm. sagði umn það mál. Aðalatriðið er eins og kom glögglega fram hjá hv. 3. þm. Vestf. að á sínum tíma var ákveðið að taka þrjár framkvæmdir undir hinar svokölluðu Ó-vegaframkvæmdir, Óshlíðina, Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúla. Og það var nú svo að þegar fyrst var byrjað að tala um þetta þá var fyrst byrjað að tala um Óshlíðina. En í framkvæmd hefur þetta orðið þannig að þeir sem voru fyrstir hafa orðið hinir síðustu. Þannig er nú ástatt með Óshlíðina eins og hv. 3. þm. Vestf. lagði áherslu á. Það er ekki nema hálfnað verk sem þar er búið að vinna. Nú er gert ráð fyrir því að framkvæmdir verði ekki undir þessu nafni, Ó-vegir, en það breytir engu um það að við verðum að gera ráð fyrir því að það verði haldið áfram með framkvæmdirnar á Óshlíðarvegi eins og það hefði ekki verið breytt um neina nafngift. Ég vil láta það koma hér fram að fyrir nokkrum dögum vorum við þingmenn Vestfjarða allir á fundi með vegagerðarmönnum þar sem þetta mál kom sérstaklega til umræðu. Við þingmenn Vestfjarða lögðum áherslu á það að það væri ekki unandi við annað en það yrði haldið áfram með Óshlíðarframkvæmdirnar eins og ekkert hefði í skorist. Þá eigum við við að það verði haldið áfram í eðlilegri röð, að það þurfi ekki nú að ákveða einhverja nýja framkvæmdaröð á stórverkefnum þar sem Óshlíðarframkvæmdin kæmi seint og síðar meir. Ég leyfi mér að vona og ég veit að við gerum það allir þingmenn Vestfjarða að það verði engin svik eða brigðmælgi varðandi Óshlíðarveginn, það verði ekki hvikað frá því sem áður og fyrir löngu var búið að ákveða. Jarðgöngin á Vestfjörðum hafa komið hér lítillega til umræðu. Ég skal ekki fara að ræða það mál hér. Ég hef þegar á þessum stað lýst skoðun minni á hugmyndum hæstv. samgrh. um að flýta framkvæmdum við jarðgöngin á Vestfjörðum og fært fram þakkir hæstv. ráðherra til handa fyrir þetta frumkvæði. Ég geng út frá því að hæstv. ráðherra komi þessu máli í höfn með því að fara þá leið sem hann hefur sjálfur lagt áherslu á, að það yrði útvegað nýtt fjármagn til þessara framkvæmda án þess að það yrði dregið úr öðrum framkvæmdum á Vestfjörðum sem þegar hafa verið ákveðnar eða framkvæmdum í öðrum kjördæmum sem þegar hafa verið ákveðnar. Þetta er eitt mikilverðasta mál, leyfi ég mér að fullyrða, sem við stöndum frammi fyrir í vegamálum. Ég vildi núna aðeins leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra hverjar væru fyrirætlanir hans um næstu viðbrögð og næstu aðgerðir í þessum málum varðandi flýti jarðganganna fyrir vestan. Ég geri ráð fyrir því að það mál þurfi að koma fyrir Alþingi og að það þurfi að afgreiða fyrir lok þessa þings. Ég vildi leyfa mér aðeins að spyrja hæstv. ráðherra hvernig verði brugðist við þessu og ég spyr í fullu trausti þess að hæstv. ráðherra komi þessum fyrirætlunum sínum í framkvæmd.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég skil bara ekkert í hv. 4. þm. Vestf., fyrrv. forseta Sþ., hvað hann er orðinn glámskyggn og minnislaus á hluti sem eru að gerast hér á Alþingi, að stimpla mig sem einhvern sérstakan stjórnarsinna, mann sem lýsti því yfir strax við myndun þessarar ríkisstjórnar að ég tæki afstöðu eftir málefnum en ekki eftir flokkspólitík. Það er að verða liðið ár frá því að ríkisstjórnin var mynduð og hv. þm. er ekki farinn að hafa áttað sig á því enn eftir nærri heilt ár hvernig sagan er.

Eru ekki flokkspólitísk málefni í Alþfl.?

Ég sagði málefnum frá ríkisstjórninni. Ég heyri nú að hæstv. samgrh. er líka orðinn skilningssljór og þeim fjölgar þá hér í þinginu sem hætta að skilja og vita hvað þeir eru að tala um. En ég hélt að þetta væri á hreinu. Og þess vegna er ég andvígur þessu, eins og þetta er hér, af því að þetta er slæmt mál, hv. þm. Þorvaldur Garðar, þó að ríkisstjórnin beri það fram. Varðandi Ó-vegina vil ég minna menn á það að Ó-vegafyrirsögnin er hér inni í áætluninni. Það vantar bara upphæðina, það vantar bara krónurnar. Ég sé að hæstv. samgrh. bendir á sig, hann ætlar að skaffa þær. En fyrirsögnin er hér varðandi Ó-vegina. Vel má vera að það sé rétt hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni að menn hafi látið plata sig í fyrra, en þá er hann kannski einn af þeim, en menn láta ekki plata sig trekk í trekk, ekki ár eftir ár. Hafi það verið gert í fyrra með þessum hætti þá verður það ekki gert aftur núna. Fyrir því verður séð. Og ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra samgöngumála sjái ekki til þess. Auðvitað má segja að það skipti kannski ekki máli í hvaða lið peningarnir koma ef þeir eru tryggir fyrir það sem á að framkvæma. En ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherra sjái til þess að staðið verði við það sem átti að gera og áætlað var á Óshlíð skv. 12 ára áætluninni. Ég trúi bara ekki öðru. Og ég verð a.m.k. að segja það að ef eitthvað er satt í því að hæstv. ráðherra ætli sér í framboð á Vestfjörðum næst, þá þýddi nú lítið fyrir hann að koma vestur ef hann ekki stendur við þetta, sé eitthvað hæft í þeim sögusögnum.

Ertu að bjóða mér þetta?

Nei, ég hef bara lesið þetta, hæstv. ráðherra.

Var það ekki einhver annar ráðherra?

Nei, það var ekki einhver annar, það var þessi hæstv. ráðherra sem ég las um. Kannski hefur enginn lesið það nema ég. En ég treysti því og trúi að hæstv. ráðherra sjái til þess að staðið verði við þær framkvæmdir sem búið er að lofa og að Óshlíðin verði ekki skilin eftir í Ó-vegaframkvæmdum sem átti að verða fyrst þegar um málið var talað. Hún var hættulegust. Auðvitað kemur þetta í ljós þegar málið kemur frá hv. fjvn. en enn sem komið er a.m.k. treysti ég hæstv. ráðherra í þessu máli.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Það er næstum óþarfi að fara að svara hv. 3. þm. Vestf. Hann var eitthvað að tala um að ég væri skilningssljór um þau atriði sem við höfum verið að tala um. Ég læt aðra um að dæma um það og ætla ekkert að fara að dæma í eigin sök. En hv. þm. tók fram að hann tæki afstöðu eftir málefnum. Það skil ég. Og vegna þess að hann gerir það þá er hann alltaf að taka afstöðu á móti ríkisstjórnarmálum af því að þau eru slæm og ég skil það. En það sem ég skildi ekki var að hv. 3. þm. Vestf. skuli ekki formlega ganga til liðs við stjórnarandstöðuna þegar málum er svo háttað og það getur hver láð mér sem vill þó að ég skilji það ekki.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég ætla að svara hér þeim spurningum sem til mín var beint, byrja á því að segja fyrir mitt leyti, sem eru væntanlega engin sérstök tíðindi hér, að að sjálfsögðu tek ég undir með þeim hv. þm. sem lýst hafa vonbrigðum sínum með að ekki hefur á þessu ári reynst unnt að auka fjárveitingar til vegamála eins og að var stefnt skv. vegáætlun. Ég treysti því að allir hv. þm. átti sig á þeim stærðum sem hér eru á ferðinni. Vegáætlun fyrir árin 1989--1992 gerði ráð fyrir verulegri aukningu til vegamála á árinu 1990, en af þeirri aukingu verður nú ekki þar sem, af ýmsum ástæðum sem ég hér áðan rakti, hefur orðið niðurstaðan að beita hinum mörkuðu tekjustofnum Vegagerðarinnar þannig að þeir skili minni tekjum en ætlað var á vordögum 1989 fyrir tæpu ári síðan. Það koma einnig inn í það mál þær tölur sem ég nefndi um samdrátt í bensínsölu o.fl. sem gera það að verkum að þær upphæðir sem vegáætlunin byggði á skilar sér ekki á þessu ári. Forsendur eru verulega breyttar að þessu leyti eins og ég gerði grein fyrir og ég vil vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálma Jónssonar taka það fram að ég taldi og tel eðlilegt við slíkar aðstæður að þá komi það mál að nýju fyrir þingið. Það eru fordæmi fyrir öðru þar sem hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. ráðherra á þeim tíma hafa tekið sér talsvert vald í hendur til að breyta áður ákvörðuðum framkvæmdaáformum vegna breytinga í fjárveitingum til vegamála, en þegar um þetta miklar breytingar á forsendum er að ræða tel ég eðlilegt að það mál komi fyrir Alþingi og þess vegna er þessi tillaga um aukavegáætlun hér flutt. Það er hins vegar öllum ljóst og þarf ekki að fjölyrða að það er meiri hluti hv. Alþingis sem hefur með samþykkt fjárlagafrv. og afgreiðslu þess í raun breytt þeim forsendum sem síðan liggja til grundvallar vegáætluninni sem hér er til umræðu. Hv. þm. Pálmi Jónsson gerði einnig að umtalsefni upplýsingar sem koma fram í töflu á bls. 5 í þskj. um framreiknuð heildarútgjöld til vegamála á hverju ári frá 1982 til og með áætlunar fyrir árið 1990 og vakti það nokkra undrun hans að árið 1987 sem er annað lægsta ár í þessum efnum sem taflan tekur yfir hafi jafnframt verið metár hvað lagningu bundinna slitlaga snertir. Þetta kann í fljótu bragði að virðast, eins og hv. þm. tók fram, nokkuð sérkennilegt, en er þó engu að síður rétt það er ég best man og á sér skýringar og segir mönnum m.a. hversu varhugaverður mælikvarði í sjálfu sér það eitt er á útgjöld til vegamála eða vegaframkvæmdir hvað mikið var gert í hverjum einstökum framkvæmdaflokki á því ári. Og þetta með bundnu slitlögin er einmitt dæmi um það. Ég vil að nokkru leyti taka undir það sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér áðan. Það verður að hafa í huga í þessu sambandi þegar samanburður er gerður að það bíða margir mjög dýrir kaflar í almenna vegakerfinu sem af skiljanlegum ástæðum hefur verið tilhneiging til að geyma meðan aðrir og auðunnari áfangar væru teknir. Það liggur í hlutarins eðli. Þeir sem aka t.d. aðalleiðina norður í land átta sig á því að þar eru nokkrir dýrir og erfiðir kaflar eftir. Nefna má sem dæmi þá kafla sem lengst biðu í Norðurárdal, Bólstaðarhlíðarbrekku vestan í Vatnsskarði og síðan Giljareiti og kafla á Öxnadalsheiði. Allt eru þetta dýrir og erfiðir kaflar þar sem hver kílómetri kostir kannski upp í margfaldar fjárhæðir á við það sem gerist þar sem auðveldastar eru aðstæður á láglendi. Það voru einmitt þeir kaflar sem voru teknir og gerðu það að verkum að menn komust yfir nokkuð langa vegakafla framan af langtímaáætluninni og þar með líka í bundnu slitlagi. Það bíða sem sagt ýmsir slíkir kaflar þar sem bæði vegarstæðið er erfitt og þar sem þarf að brúa. Enn eitt atriði í þessu sambandi er vert að hafa í huga sem reyndar er nokkurt áhyggjuefni að mínu mati og getur átt eftir að koma í bakseglin þegar frá líður. Það er einfaldlega sú staðreynd að í viðleitni til að leggja sem mest af bundnum slitlögum, að koma sem mestu af vegakerfinu undir slitlag, hefur borið nokkuð á þeirri tilhneigingu að leggja bundin slitlög jafnvel á vegi sem ekki eru fulluppbyggðir og standast í ákveðnum tilvikum ekki þá staðla sem þó er ætlunin að vinna eftir með nýja vegi um þessar mundir. Þetta mun einfaldlega þýða, vegna þess að þessum vegum er það áfátt að ýmsu leyti, minna burðarlag og/eða beygjur krappari o.s.frv. en ætlunin er, að innan tíðar verður að gera þarna bragarbót og endurbæta þessa vegi þó að þeir hafi um sinn verið lagðir bundnu slitlagi. Ég er ekki að segja að þetta hafi ekki í raun getað verið skynsamleg ákvörðun og eðlileg, en það er rétt að menn hafi þetta í huga þegar þessar samanburðartölur eru nefndar. Ég vona að ég þurfi þá ekki að fjölyrða meira um þetta mál en hafi rökstutt það sæmilega að lengd bundinna slitlaga sem lögð eru á hverju ári eru ekki einhlítur mælikvarði á það hvernig uppbyggingunni miðar í okkar vegakerfi. Þar kemur margt fleira til og ber ekki síður að skoða hvernig áfram hefur miðað við uppbyggingu eða undirbyggingu veganna, brúargerð og það að komast yfir erfið höft sem eru á leiðunum. Varðandi umræður og loforð sem hér voru höfð uppi við afgreiðslu vegáætlunar eða fjárlaga á síðasta ári fjölyrði ég ekki um það annað en að rifja upp það sem ég sagði þegar til umræðu var sú ráðstöfun að taka hluta af tekjum af bensíngjaldi og þungaskatti í ríkissjóð sem gert var árið 1989. Ég gaf um það yfirlýsingu hér að það yrði einstök ráðstöfun bundin við árið 1989 og yrði ekki endurtekin og við það er staðið. Tekjur af hinum mörkuðu tekjustofnum, bensíngjaldi og þungaskatti, renna ekki í ríkissjóð á þessu ári og niðurskurður eða samdráttur í vegaframkvæmdum, minni fjárveitingar en ætlaðar voru skv. vegáætlun skýrast af öðrum orsökum eins og ég hef hér gert grein fyrir. Hv. 2. þm. Norðurl. v. spurði hvort ætlunin væri að flatur niðurskurður sem heimild, ég vek athygli á því, heimild er gefin fyrir eða ætlunin er að afla heimildar til í fjáraukalögum verði látinn ná yfir framkvæmdafé vegamála. Ég svara því svo að varðandi þá heimild til niðurskurðar sem áætlað hefur verið að gæti orðið á bilinu 1,5--2,2% hefur það verið mín afstaða og ég hef talað fyrir henni í ríkisstjórninni að það væri ekki hægt að skorast undan því að rekstrarkostnaður hjá Vegagerð ríkisins tæki á sig þennan samdrátt eða niðurreikning eins og annar sambærilegur rekstur af því tagi, en ég teldi ekki eðlilegt að miða við að þessi niðurreikningur yrði látinn ná yfir framkvæmdaliðina sjálfa. Ég hef sem sagt haft þá afstöðu, og henni hefur ekki verið mótmælt, að það yrði gerður greinarmunur á annars vegar rekstrarþáttunum sjálfum, rekstri Vegagerðar ríkisins eins og hverjum öðrum rekstri í þjóðfélaginu á þessu ári, að hann tæki á sig þessa lækkun, enda ætti hann að verða því hagkvæmari sem verðlagshækkanir verða minni, en um framkvæmdaliðina gegnir öðru máli, enda hafa þeir þegar verið skertir og sérstaklega frá því sem reiknað hafði verið með. Ég tel því ekki eðlilegt að til frekari niðurreiknings komi á þeim. Það ber einnig að hafa í huga að miklu máli skiptir fyrir framkvæmdagildi fjárveitinga Vegagerðarinnar hvernig útkoma Vegagerðarinnar verður hvað virðisaukaskattsendurgreiðslur snertir. Þar eru ekki enn komnar niðurstöður um ákveðin atriði. Ég nefni þar sérstaklega snjómoksturskostnaðinn. Það er til skoðunar í samráði við sveitarfélögin sem einnig bera þar verulegan kostnað, en þegar liggur fyrir að virðisaukaskattur af sérfræðiþjónustu verður endurgreiddur. En þessi atriði skipta ekki síður máli fyrir útkomuna á þessu ári og hvert raungildi fjárveitinganna verður að endingu. Varðandi þann samdrátt á framkvæmdafé sem hér verður á árinu 1990 miðað við vegáætlun fyrir árin 1989--1992, þá mætti auðvitað hafa um það nokkur orð. Það mætti til að mynda og væri fróðlegt fyrir hv. alþm. að gefa yfirlit um hvernig vegáætlanir hvers tíma hafa dugað. Og af því að hér töluðu þingreyndir menn eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. og 1. þm. Vesturl. og hv. 3. og 4. þm. Vestf. hygg ég að þeim muni rifjast það upp ef þeir hugsa sig vel um að því miður hefur áður hent að það hafa litið dagsins ljós á hinu háa Alþingi vegáætlanir sem hafa gefið fyrirheit um allmikið meiri framkvæmdir en síðan hefur orðið raunin á. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram, svo dapurlegt sem það nú er, að engin einasta fjögurra ára vegáætlun sem lögð hefur verið fram á Alþingi frá því að þetta vinnulag var tekið upp hafi síðan ræst. Og hvers vegna leyfi ég mér að halda þessu fram? Af þeirri einföldu ástæðu að allar vegáætlanir fram að þeirri sem hér er til umræðu byggðu á því að ná innan tímabilsins því tilskilda 2,4% marki af þjóðarframleiðslu sem þá var miðað við, núna 2,14% miðað við nýjan mæligrunn þjóðarframleiðslunnar. Og það hefur eins og við vitum aldrei náðst. Það var alsiða og ég man sjálfur eftir vegáætlunum sem hér komu fram þar sem framkvæmdafé var af einhverri tiltekinni upphæð á líðandi ári en strax árið eftir áttu samkvæmt áætluninni að koma ómældar fjárhæðir úr ríkissjóði til viðbótar hinum mörkuðu tekjustofnum. Þá var bjartsýni manna slík á hverju ári þegar þeir lögðu fram nýja vegáætlun að þeir gerðu ráð fyrir kannski 12, 15 eða 18 hundruð millj. kr. framlagi úr ríkissjóði til viðbótar fullri nýtingu hinna mörkuðu tekjustofna. En hver hefur síðan orðið raunin á? Markmiðin um 2,4 eða 2,14% af þjóðartekjum hafa aldrei náðst og þessi vegáætlun, fyrir árin 1989--1992, er hin fyrsta sem ekki setur upp slíkar væntingar um að ná þessu marki heldur byggir eingöngu á því að fullnýta hina mörkuðu tekjustofna. Og það er að mínu mati hógværara en um leið raunsærra markmið í ljósi þeirrar tíu ára reynslu sem á þessa tilhögun er komin. Ég hygg að menn verði að viðurkenna og horfast í augu við að svona hefur til tekist og reyndar er það nokkuð sláandi þegar það er skoðað á þessari töflu hér á bls. 5 hversu svipað að raungildi framkvæmdafé til vegamála hefur verið allan þennan tíma þegar öllu er á botninn hvolft. Reyndin er sú að menn virðast vera fastir við svipað mark, 4200--4800 millj. kr. miðað við meðalverðlag þessa árs. Á því bili hefur þetta leikið allan tímann frá 1982 til og með 1990. Hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason ræddi hér nokkuð um stöðu Vestfjarða í þessu sambandi og margt get ég tekið undir af því sem hann sagði að þar bíður mikið verkefni í uppbyggingu vegamála. Enginn er fúsari til að fallast á það en ég. Og, hv. þm., ég hef fullan hug á því að koma þar til framkvæmda stórum átökum sem bíða og svara ég þá um leið hv. 4. þm. Vestf. Ég vonast til þess að geta sýnt hér á Alþingi innan fárra daga þingmál sem tengjast þeirri flýtingu jarðganga á Vestfjörðum sem rædd hefur verið. Tímans vegna og eðli málsins einnig tel ég eðlilegra að við ræðum þau viðfangsefni þegar þau birtast í formi væntanlegra frumvarpa hér á hinu háa Alþingi í annarri hvorri hv. þingdeild innan vonandi eins og ég segi, skamms tíma og stendur þá ekki á mér að ræða við Vestfirðinga um þau mál og aðra hv. þm. Varðandi Óshlíð sem hv. 3. þm. Vestf. gerði að nokkru umtalsefni er rétt að skýra það nánar, hafi það ekki komist nægilega vel til skila, að með þeirri breytingu sem varð á uppsetningu vegáætlunar á síðasta ári hverfur svonefndur Ó-verkefnaflokkur út sem sérstakur flokkur í vegáætlun og þar verður veruleg breyting á uppsetningu mála. Inn kemur og sameinast í svonefndum stórverkefnaflokki jarðgangagerð, stærstu brýr og framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Sömuleiðis varð breyting á uppsetningu hins almenna hluta verkefnanna þar sem bundin slitlög eru felld saman við almenn verkefni og skýrir þetta vonandi að nokkru leyti hvers vegna Ó-vegir hverfa út eftir árið 1989. Þannig færast til að mynda þær fjárveitingar sem áður voru til Ólafsfjarðarmúla undir verkefninu Ó-vegir yfir í svonefndan stórverkefnaflokk.

Hvar er Óshlíðin?

Síðan kemur að því, hv. þm. Samkvæmt vegáætlun 1989 átti að veita undir liðnum Ó-vegir til Óshlíðar 17 millj. kr. Óshlíð kemur síðan inn í almenn verkefni undir sínu veganúmeri og undir Vestfjörðum vegur nr. 25 og á öllum árunum 1990, 1991 og 1992 eru fjárveitingar til framkvæmda í Óshlíð 13 millj. kr. á hverju ári. Það er því ekki svo, eins og hv. þm. virðist hafa óttast, að Óshlíðin hafi bara gleymst og horfið út úr vegáætlun vegna þessara breytinga, heldur færist hún til og það eru þrátt fyrir allt ætlaðar nokkrar fjárveitingar til áframhaldandi framkvæmda þar, enda að sjálfsögðu nauðsynlegt. Eins og hv. þm. réttilega benti á er ekki komin fullnægjandi lausn, svo að vægt sé til orða tekið, þrátt fyrir þær framkvæmdir sem þar hafa verið og það hlýtur að verða verkefni á næstu árum að reyna að bæta þá mannvirkjagerð sem þar er komin og reyndar er unnið að því og hefur verið unnið að því. Þar hafa verið prófaðar ýmsar grjótvarnir og fleira eins og ég veit að hv. þm. þekkir og það hlýtur að þurfa að hanna þá frekari framkvæmdir hvort sem það verða viðbótarveggsvalir, öflugri grjótvarnir eða hvað það nú verður sem mönnum þykir vænlegast að gera þar til að draga úr slysahættu og auka notagildi vegarins. Ég vona að þetta skýri að nokkru þá breytingu sem hefur átt sér stað. Ég ætlast hins vegar ekki til þess að hv. þm. sé endilega ánægður með þær upphæðir sem þarna eru á ferðinni. Það er örugglega satt og rétt sem hann hér sagði að þarna þyrftu að koma til á næstu árum verulegar fjárhæðir til þess að unnt sé að koma þessum erfiða vegi í viðunandi horf. Hv. 7. þm. Norðurl. e. nefnd hér þá samræmingu samgöngumálanna sem oft hefur áður komið til umræðu á hv. Alþingi. Ég vil bara svara hv. þm. því til að sú nefndaskipan sem hún taldi að þyrfti að koma til er þegar til orðin og reyndar geri ég mér vonir um að sérstakur starfshópur sem unnið hefur að því verkefni um nokkurt skeið að samræma og gera tillögur um samræmda samgöngustefnu undir vinnuheitinu ,,Samgöngur og fjarskipti á nýrri öld`` skili áliti á fyrri hluta þessa árs þar sem reynt er að taka heildstætt á samgöngumálunum í þessum efnum. Varðandi það sem hv. 7. þm. Norðurl. e. sagði um samdrátt í störfum eða atvinnu vegna fjárveitinga til vegamála á þessu ári vísa ég til þess sem áður hefur komið fram í mínu máli að framkvæmdirnar verða á mjög svipuðu róli og þær voru á síðasta ári og ætti því ekki af þeim sökum að verða samdráttur í störfum. Fjárveitingarnar eru af sömu stærðargráðu og þær voru á síðasta ári og reyndar svipaðar og þær hafa verið um nokkurt árabil, eins og ég kom að áðan. Ég vona að svar mitt hafi verið nægjanlegt fyrir hv. 4. þm. Vestf. hvað varðar tillöguflutning um flýtingu jarðgangaframkvæmda á Vestfjörðum og ég tek það fram að í því svari felst jafnframt að þingmál sem tengist hugmyndum um jarðgangagerð undir Hvalfjörð verður vonandi samferða til hv. Alþingis. Að lokum vegna þess sem hv. 3. þm. Vestf., sem mér verður hér tíðvitnað í, sagði um það hvort nokkuð væri hæft í því að ég hygðist bjóða mig fram á Vestfjörðum við næstu kosningar  af hálfu hv. 3. þm. Vestf. er ég ákaflega stoltur yfir að fá slíkt sérstakt heimboð til framboðs í kjördæmi af sitjandi þingmanni þar. 

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég þakka það að fá að segja hér örfá orð í lokin. Mér urðu það mikil vonbrigði hvernig hæstv. samgrh. talaði nú síðast. Mér heyrist á hans málflutningi að það sé í raun og veru búið að afskrifa Óshlíð sem sérstakt verkefni, það er komið inn í almennu verkefnin. Væru veittar 13 millj. á ári tæki það svona 25 ár að koma Óshlíðinni í það lag sem Vegagerðin gerði ráð fyrir á sínum tíma, það tæki 25 ár, hæstv. ráðherra. Og guð hjálpi þeim hæstv. ráðherrum sem ætla að bjóða Bolvíkingum og vegfarendum um Óshlíð upp á slíkt. Það er út í hött og þá kemur það í ljós að þá framkvæmd sem átti að verða fyrst, á þeirri leið sem var hættulegust, á að skilja eftir. 

Pálmi Jónsson Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að hann teldi að engin vegáætlun hefði staðist á undanförnum árum og engin vegáætlun hefði verið svo úr garði gerð fyrr en þessi sem nú er til meðferðar að þær ,,væntingar``, eins og hann orðaði það, sem þar hefði verið boðið upp á hefðu náðst. Hæstv. ráðherra lét þess og getið að einhverjir hæstv. fyrirrennarar hans, hæstv. samgrh., án þess að hann nefndi það sérstaklega hefðu skorið niður vegáætlun án samþykkis Alþingis. Ég hlýt nú að játa það að ég man ekki eftir þessu, mitt minni brestur til þess að muna hvort þessar fullyrðingar hæstv. ráðherra séu réttar. En það mun vitaskuld gefast tóm til þess að fá upplýsingar um hvort þetta sé rétt hjá hæstv. ráðherra eða hvort hann sé bara að slá þessu fram út í bláinn. Það liggur hins vegar fyrir og það er okkur hv. alþm. minnisstætt að þessi hæstv. samgrh. lagði svo fyrir síðasta haust að fresta skyldi eða skera niður tilteknar framkvæmdir. Að einstök verkefni sem voru á vegáætlun ársins 1989 skyldu ekki unnin. Og þetta var sundurgreint í einstaka liði í hverju kjördæmi landsins. Ég fullyrði að það er a.m.k. í fyrsta skipti sem slíkar ákvarðanir hafa verið teknar af samgrh. og það með þeim hætti eins og gerðist í mínu kjördæmi að ekki var haft fyrir því að ræða við þingmenn kjördæmisins. Það er ábyggilega fordæmislaust. Hitt mun ég láta kanna hér á milli umræðna hvort fótur sé fyrir því að fyrirrennarar þessa hæstv. samgrh. hafi fellt niður verkefni á vegáætlun eða minnkað það fé sem ákveðið hafði verið í vegáætlun að verja til einstakra framkvæmda án þess að leitað hafi verið til Alþingis um staðfestingu á því. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðherra að þessi vegáætlun er kannski sú fyrsta sem einungis byggir á fé sem inn kemur vegna svokallaðra sérmerktra tekjustofna Vegagerðar ríkisins. Og það er einnig minnisstætt að jafnvel það fé var skorið niður í fyrra og teknar af því um 680 millj. kr. beint yfir í ríkissjóð. Það var líka algert einsdæmi. Það hefur aldrei gerst fyrr. Áður var það svo að deilur stóðu um það hér á hv. Alþingi í umræðum um vegáætlun hvort ríkissjóður legði fram nægilega mikið fé til vegamála til viðbótar við hina sérmerktu tekjustofna Vegasjóðs. Um þetta stóðu iðulega og ár eftir ár stórdeilur. Og ríkisstjórn sem ég var stuðningsmaður að lá undir miklum árásum m.a. hv. þm. Alþb. fyrir það að ekki var lagt fram nægilega mikið fé úr ríkissjóði til viðbótar við hina sérmerktu tekjustofna. Þar voru ekki spöruð hin breiðu spjótin í málflutningi, eins og hér var vitnað til af hálfu hv. þm. Karvels Pálmasonar. Nú er ekkert um þetta rætt. Nú erum við bara að tala um að það sé staðið við þær ákvarðanir Alþingis sem birtast í þeirri vegáætlun sem í gildi er og samþykkt var 20. maí í fyrra. Og að hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðar féllu frá, sem væri auðvitað eðlilegt, þeim fyrirætlunum sem hér eru um niðurskurð til þess að koma áfram þeim þýðingarmiklu verkum sem vegamálin í landinu eru. Það er ekki verið að tala um það að biðja hæstv. ríkisstjórn að skaffa aukið fé til viðbótar við hina sérmerktu tekjustofna, það er auðvitað eðlilegt að halda þeim í horfinu eins og gert hafði verið ráð fyrir. En áður var það árásarefni þessara hv. þm. úr Alþb. að við skyldum ekki láta nægilega mikið fé, þó það væri nokkuð, úr ríkissjóði til viðbótar við hina sérmerktu tekjustofna. Þetta er því út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðherra. Hann man nokkuð hvað hann hefur sagt um þessi efni fyrr. Hann segir að þetta sé fyrsta vegáætlunin þar sem ekkert er um það að tala að neitt aukið fé komi og það fé sem áður hafi verið ætlast til að kæmi samkvæmt sérmerktum tekjustofnum það virðist ætla að rýrna ansi mikið í meðförum þessarar hæstv. ríkisstjórnar og þessa hæstv. samgrh. Ég man eftir því að ekki er langt síðan að vegáætlun var tekin upp með afbrigðilegum hætti á milli reglulegrar endurskoðunar. Það mun hafa verið á Alþingi 1988, þar sem vegáætlun fyrir árið 1988 var brotin upp, án þess að um reglulega endurskoðun væri að ræða, undir forustu þáv. samgrh. Matthíasar Á. Mathiesen. En það var ekki til niðurskurðar. Það var til þess að ráðstafa auknu fjármagni, það var til þess að verja meira fé til vegamála og vegaframkvæmda en vegáætlunin sem í gildi var gerði ráð fyrir. Það má segja að ólíkt hafist þeir að, hæstv. fyrrv. samgrh. Matthías Á. Mathiesen og sá hæstv. samgrh. sem nú situr, Steingrímur J. Sigfússon, því með afbrigðilegum hætti hafa þeir báðir brotið upp gildandi vegáætlun. Annar þeirra, Matthías Á. Mathiesen, til þess að auka það fjármagn og auka við þær framkvæmdir sem gildandi vegáætlun gerði ráð fyrir, en núv. hæstv. samgrh. Steingrímur J. Sigfússon til þess að skera niður það fé og til þess að draga úr þeim framkvæmdum sem gildandi vegáætlun gerir ráð fyrir. Þetta hefði hæstv. samgrh. átt að rifja upp einnig hér áðan og taka þetta til marks um að hér væri með einstæðum hætti haldið á málum. Ég tek það svo að hæstv. ráðherra hafi svarað fsp. minni um hinn flata niðurskurð á þann veg að hann ætlist ekki til að sá flati niðurskurður nái yfir fé til vegaframkvæmda. Það hefði vissulega verið fróðlegt að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh., ef hann hefði setið hér í sæti sínu, hver væri hans skoðun á því máli. Því stundum ber það við að þó að sagt sé að þessir tveir hæstv. ráðherrar séu í sama flokki, og vel má vera að þeir séu það enn þá, þá ber þeim ekki saman eða a.m.k. því sem kemur frá fjmrn. annars vegar og samgrn. hins vegar hefur ekki alltaf borið saman. Það hefði því verið fróðlegt að heyra einnig svör hæstv. fjmrh. við þessari fsp. Ég vil svo í lokin rifja það upp að við umræðu um vegáætlun fyrir ári gaf hæstv. samgrh. fyrirheit um það að svokölluð langtímaáætlun skyldi endurskoðuð og það verk yrði þá hafið. Nú mælir hann fyrir þessu vandræðamáli sínu hér í dag og segist vera í þann veginn að skipa nefnd og ætlar sér núna næstu daga að biðja stjórnmálaflokkana sem eiga fulltrúa hér á hinu háa Alþingi að tilnefna fulltrúa í nefnd sem eigi að hafa með höndum að endurskoða fjárhagslegan grundvöll, eins og hann orðaði það, langtímaáætlunar í vegamálum og þá væntanlega langtímaáætlun. Ég tel að þarna hafi verið farið nokkuð hægt í að standa við þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra gaf í fyrra og er það þó meinlausara en ýmislegt annað sem brugðist hefur í því sem hæstv. ráðherra lýsti þá yfir. Það er hins vegar lítilþægt af hv. 1. þm. Vesturl., þeim ágæta hv. þm. og félaga mínum úr fjvn., þeim mikla áhugamanni um vegamál, að kalla þetta einhverja sárabót fyrir þann mikla niðurskurð sem er verið að framkvæma í þessum málaflokki. Ég hefði trúað að hv. 1. þm. Vesturl., sá mæti maður, hefði haft um þetta efni einhver önnur orð. Ég hlýt svo að sakna þess að ekki hefur tekið þátt í þessari umræðu og ekki verið í þingsalnum einn af þingmönnum Vestlendinga, ágætur þingmaður Skúli Alexandersson, hv. 4. þm. Vesturl. og þingmaður Alþb., vegna þess að á undanförnum árum hefur hann látið vegamál mjög til sín taka í ræðustól á Alþingi. Ég minnist þess að hann flutti mikla ræðu við afgreiðslu vegáætlunar í fyrra þar sem hann lýsti áhuga síum og vilja sinna flokksmanna til þess að gera stórvirki í þessum efnum þó nú hefði tekist verr en skyldi og ,,þeirra verk um sinn``, eins og hann orðaði það þá, verið minni en hugur þeirra stæði til. Nú hefði ég viljað að þessi hv. þm. og ágæti áhugamaður um vegamál hefði komið í ræðustól í dag og lýst því hvernig þetta sem hann kallaði ,,samdrátt um sinn`` ætlaði að líta út í framtíðinni ef svo heldur fram sem horfir undir forustu flokksbróður hans og þessarar hæstv. ríkisstjórnar. En því miður er ekki því að heilsa, hv. þm. Skúli Alexandersson hefur ekki séð sér fært að taka þátt í þessari umræðu og kannski má segja lái honum hver sem vill.