Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Deilurnar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi undanfarið rýra traust á hinni mikilvægu þjónustu hans, og þjónusta við sjúklinga er ófullnægjandi. Sparnaðaraðgerðirnar undanfarin ár og deilurnar hafa slæm áhrif á heilsufar sjúklinga og ekki síður á heilsu og úthald starfsfólks spítalans sem býr við síaukið álag og erfiðari vinnuaðstöðu. Sjúklingar verða fyrir skaða eða mistökum á spítalanum, samanber nýlegt svar ráðherra til hv. þm. Ástu Möller. Ástandið ógnar öryggi sjúklinga. Það segir sig líka sjálft að það ýtir undir deilur þegar stöðugt er skorið niður og þrengt að. Starfsmönnum spítalans hefur fækkað og yfirvinna verið minnkuð til að mæta kröfum stjórnvalda sem hafa þá stefnu að fækka legudögum. Það eykur álag á starfsfólk sem er hrjáð af streitu eins og kom fram í Fréttablaðinu í gær um áfallahjálp fyrir það. Sparnaðurinn hefur orðið til þess að sjúklingar fá minni þjónustu en áður. Þeir koma inn veikari sem bráðatilvik og eru útskrifaðir fyrr en ella. Þetta hefur gengið vegna frábærs starfsfólksins sem leggur sífellt meira á sig, en það gengur vart lengur. Uppsafnaður halli spítalans nú um áramótin var 1 milljarður. Þar af voru dráttarvextir 107 milljónir. Hvers vegna greiðir fjármálaráðuneytið ekki jafnóðum til spítalans svo komist sé hjá þeim dráttarvöxtum? Staða ríkissjóðs er þannig að það ætti ekki að skipta máli. Spítalinn fór 1% fram úr fjárheimildum á síðasta ári og rúmur þriðjungur framúrkeyrslunnar er dráttarvextirnir, 107 milljónirnar. Þarna tel ég illa farið með almannafé. Afköst spítalans hafa aukist, kostnaðarsamar nýjungar verið teknar upp, svo sem stofnfrumu- og nýrnaígræðslur, lyfjaverð hefur hækkað og farið fram úr því sem fjárlög gera ráð fyrir. Á föstu verðlagi var rekstrarkostnaður spítalans á síðasta ári nánast sá sami og árið 2000. Framlag til spítalans hefur minnkað á heildarfjárlögum þótt fólki hafi fjölgað á höfuðborgarsvæðinu, þjóðin sé að eldast og þjónustan hafi aukist. Þetta gerir það að verkum að mjög er erfitt að mæta sveiflum eins og flensufaraldrinum nú í byrjun árs þar sem margt eldra fólk lagðist inn, fjölgun fæðinga var um 4% í janúar og febrúar og komur á slysa- og bráðamóttöku jukust um tæp 10%. Vart er raunhæft að reka spítalann áfram á föstum fjárlögum í ljósi þessa. Landspítalinn verður að taka við öllum. Hann getur ekki sent sjúklinga annað og þjónar öllu landinu. Hefur hæstv. ráðherra fylgst með því hvernig þetta kemur niður á sjúklingunum og þjónustunni á spítalanum? Nýverið lýsir parkinsonsjúklingur í Morgunblaðsgrein ástandinu á taugadeild spítalans. Þar segir m.a.: „Sl. haust var vinnuumhverfi og aðbúnaður starfsfólks og sjúklinga talinn skelfilegur. Ókunnugum gesti fannst hann vera í sjúkraskýli á stríðstíma. Fólk ýmist sat eða stóð á ganginum, öll legurúm voru í notkun, nokkrir sjúklingar lágu í sjúkrarúmum á þröngum ganginum, fimm göngudeildarsjúklingum stóð aðeins til boða að sitja í stól á ganginum allan daginn, sérfræðilæknar ræddu einkamál sjúklinga úti í horni innan um gesti og gangandi og læknir með hóp læknanema var þar einnig á ferðinni. Vinnuálagið var mjög mikið og þrengslin yfirþyrmandi.“ Eftir lestur greinarinnar heimsótti ég deildina og fékk staðfest að svona ástand væri iðulega þar. Tugir parkinsonsjúklinga þarfnast lyfjastillingar þar reglulega og þeir þurfa næði. Við sameininguna fækkaði rúmum úr 42 í 21 sem væri í lagi ef göngudeildarþjónustan væri viðunandi. Hún er hins vegar afleit í mjög litlu herbergi og sjúklingarnir sitja á ganginum. Fjórða hvert rúm er teppt af sjúklingum sem hafa lokið meðferð og ekki er hægt að útskrifa vegna skorts á hjúkrunarrýmum. Heilablóðfallssjúklingar eru þjálfaðir á ganginum. Sjúklingar leggjast aðeins inn sem bráðasjúklingar svo að ekki er unnt að taka inn af biðlistum og biðin lengist. Ég tel að starfsfólkið sé að gera kraftaverk á hverjum degi við þessar aðstæður en margt þess er að gefast upp á ástandinu, og lykilmenn jafnvel á förum. Þetta er lýsing af einni deild á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. En er þetta einsdæmi, eða er það dæmigert? Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hann taka á ástandinu á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem endurspeglast í umfjöllun fjölmiðla um deilur þar? Ef svo er, þá hvernig? Hér er nú öll umfjöllunin, bara í einn mánuð. Greinilega hafa sparnaðaraðgerðir stjórnvalda bitnað á þjónustunni miðað við þessar lýsingar. Telur hæstv. ráðherra að allir sjúklingar fái þarna viðunandi þjónustu eða bitnar þetta verr á ákveðnum sjúklingahópum? Telur hæstv. ráðherra ástand eins og lýst er á taugadeildinni vera viðunandi? Að lokum, virðulegi forseti: Er lausn á útskriftarvanda spítalans í sjónmáli?

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s. gerir nokkur atriði í rekstri Landspítala – háskólasjúkrahúsi að umræðuefni. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni og eðlilegt í alla staði, ekki síst þar sem málefni spítalans voru nokkuð til umræðu opinberlega fyrir nokkrum vikum. Hv. þingmaður spyrt í fyrsta lagi hvort ráðherra ætli að taka á deilum og óánægju á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem endurspeglast hefur í umfjöllun undanfarið um stjórnkerfisvanda á spítalanum, og ef svo væri, þá hvernig. Hér er gengið út frá því að stjórnkerfisvandi sé til staðar á Landspítalanum sem leitt hafi til deilna og óánægju. Er hér sennilega vísað til yfirlýsinga yfirlækna, hjúkrunarfræðinga og lyfjafræðinga. Rauður þráður í yfirlýsingum þessum er gagnrýni á svokallað sviðstjórakerfi spítalans. Rétt er að taka fram vegna umræðu um sviðstjórakerfið að því kerfi var í raun komið á á ríkisspítölunum fyrir tveimur áratugum, og fyrir tæpum 15 árum á Borgarspítalanum gamla. Kerfið var endurnýjað fyrir skemmstu og nokkrir talsmenn tiltekins hóps yfirlækna hafa haldið því fram að sviðstjórafyrirkomulagið standist ekki ákvæði laga um heilbrigðisþjónustu. Þeir hafa kvartað undan sviðstjórunum eða dregið í efa faglega hæfni þeirra og gagnrýnt stjórn spítalans harðlega á opinberum vettvangi. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra staðfesti með lögmætum hætti skipurit spítalans fyrir margt löngu. Í því felst að skipuritið er í fullu samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu. Jafnframt er það svo að lýsing á hlutverki sviðstjóra í greinargerð með skipuriti á starfslýsingu sviðstjóra og lækninga frá 1. október 2000 er í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu. Opinberlega hefur verið látið að því liggja að sviðstjórar lækninga væru handvaldir og ekki gerðar til þeirra viðeigandi hæfniskröfur. Er í þessu sambandi rétt að taka fram að sviðstjórar lækninga eru valdir úr hópi yfirlækna og eðli máls samkvæmt gerðar til þeirra miklar kröfur, enda hafa þeir áður verið hæfnismetnir sem yfirlæknar. Ég er þeirrar skoðunar að deilur af því tagi sem uppi voru á Landspítala eigi að leysa inni á spítalanum sjálfum og treysti því að stjórnendur og starfsmenn setji niður deilur sínar með hagsmuni sjúklinga að leiðarljósi. Ég veit ekki betur en að menn hafi fullan vilja til að tala saman. Lýstu forstjóri spítalans, formaður læknaráðs og formaður hjúkrunarráðs vilja sínum til að vinna markvisst að bættum samskiptum innan sjúkrahússins í sameiginlegri viljayfirlýsingu sem þeir sendu frá sér 8. apríl sl. Hv. 4. þm. Reykv. s. spyr hvort allir sjúkir fái viðunandi þjónustu á Landspítalanum. Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi gengur út frá því í spurningunum sem hún beinir til mín að fjárheimildir Landspítala hafi dregist saman. Talað er um aðhaldsaðgerðir, sparnað og hagræðingu. Það er rangt þegar því er haldið fram að spítalanum hafi verið gert að spara og hagræða undanfarin missiri. Heildarframlög með aukafjárveitingum hækkuðu t.d. frá árinu 2002 til ársins 2004 úr 21,4 milljörðum kr. í 25,5 milljarða í fyrra. Það er brýnt að menn hafi þessar staðreyndir hugfastar. Það er hugsanlegt að hagræðing, sem er alls ekki það sama og sparnaður en umfram allt breytingar á þjónustu, geti í einhverjum tilvikum hafa haft áhrif á sjúklinga og starfsfólk en almennt talað fá sjúklingar góða þjónustu á Landspítalanum. Í alvarlegustu tilvikunum fá þeir þjónustu sem hvergi er hægt að veita annars staðar á landinu. Það er skoðun mín að sjúkir fái viðunandi þjónustu á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og ég treysti stjórnendum spítalans fullkomlega til að forgangsraða verkefnum þannig í rekstrinum að þeir fái þjónustuna sem þurfa á henni að halda. Það er erfitt verk og tekur á að sameina tvo spítala í einn. Það reynir á stjórnendur og það reynir á starfsmenn Landspítalans. Á sama tíma hefur rekstur spítalans batnað og á sama tíma hefur starfsemin aukist umtalsvert sjúklingum til hagsbóta. Það er von mín að erfiðleikar af þessu tagi séu nú senn að baki og menn geti horft til framtíðar fremur en að láta tímabundna erfiðleika trufla sig. Mér finnst full ástæða til að þakka starfsmönnum fyrir þolinmæðina sem þeir hafa sýnt í sameiningarferlinu. Hv. þingmaður spyr um taugadeildina sérstaklega. Þar voru mönnunarvandræði fyrr í vetur. Það er mikið álag á deildinni eftir viðræður stjórnenda og starfsmanna í liðinni viku en nú er unnið að því að fullmanna deildina og þegar hafa verið settar fram áætlanir um það hvernig það verður gert. Einnig verður hafin vinna við að skoða húsnæðismál deildarinnar með það í huga að efla dag- og göngudeildarþjónustu. Bind ég vonir við að þau áform sem mér hafa verið kynnt færi aðstæður á taugadeildinni í gott horf. Síðan er spurt um svokallaðan fráflæðisvanda. Það er ánægjulegt að geta sagt frá því að það hefur dregið verulega úr þeim vanda, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir að taka upp málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss fyrir þingfrestun þar sem mikilvægt er að vekja athygli á margvíslegum vanda í þjónustu og rekstri hátæknisjúkrahússins. Það er ljóst að á þeim tíma sem liðinn er frá sameiningu sjúkrahúsanna í október 2001 hefur farið saman mikill kostnaður vegna sjálfrar sameiningarinnar, þröngur fjárhagsrammi og því stóraukin krafa um hagræðingu í öllum rekstri. Á þessu tímabili hefur krafan um styttri legutíma, aukna göngudeildarþjónustu og frekari einkarekstur á ýmsum sviðum komið fram af miklum þunga og fer þar saman fagleg hugmyndafræði og krafan um sparnað í rekstri sjúkrahússins. Þessi þróun hefur leitt til aukinnar hjúkrunarþyngdar og inniliggjandi sjúklinga. Að auki hefur ýmis stoðþjónusta verið lögð af í sparnaðarskyni og hefur það komið illa við sjúklinga og starfsmenn. Aukinni hjúkrunarþyngd hefur ekki verið fylgt eftir með fjölgun stöðugilda hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða en aukinn hraði og gegnumstreymi sjúklinga veldur álagi, ekki eingöngu á umönnunarstéttirnar heldur á allar starfsstéttir. Auk þessa hefur óeining ríkt um innra skipulag stofnunarinnar og hafa málaferli verið í gangi vegna þessa. Stjórnskipunarvandi til lengri tíma skaðar starfsemi og starfsanda stofnunarinnar og því hlýtur það að teljast réttlát krafa að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir lausn sem leiði af sér eðlileg samskipti og frið á vinnustaðnum. Mikið og langvarandi álag, upplifun starfsmanna á að geta eingöngu uppfyllt brýnustu þarfir sjúklinganna eða sinnt nauðsynlegustu verkefnum veldur því að fólk gefst að lokum upp og leitar í önnur störf. Af miklum rekstrar- og þjónustuvanda Landspítala – háskólasjúkrahúss er starfsmannaflótti líklega alvarlegasti þátturinn því að velgengni stofnunarinnar hefur byggst á reynslumiklu, tryggu og hörkuduglegu starfsfólki. Ef þróunin heldur áfram mun hún leiða til frekari óhappa og atvika í meðferð sjúklinga sem geta valdið alvarlegum skaða og, hæstv. forseti, með tilliti 

Herra forseti. Stjórnun og rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss hefur verið mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum síðustu vikur. Margt hefur þar verið sagt og skrifað um starfshætti og stjórnsýslu á spítalanum, en hafa ber í huga að það er ekki þrautalaust að sameina tvo spítala í einn. Stjórnendur og starfsmenn þurfa að fá vinnufrið til að vinna sín mikilvægu störf. Þetta er stærsti vinnustaður landsins, á Landspítala – háskólasjúkrahúsi vinna nærri 5 þús. manns og heildarkostnaður spítalans á síðasta ári var 28 milljarðar kr. með þeim aukatekjum sem þeir hafa. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra jókst framlagið til sjúkrahússins frá 2002 til 2004 um 4,1 milljarð. Það er því rangt að halda því fram að um niðurskurð sé að ræða. Stjórnendur Landspítala – háskólasjúkrahúss hafa verið að bregðast við kröfu um hagræðingu í rekstri, og reksturinn hefur batnað. Það sem þeir hafa gert er að endurbæta verkferla og stefna hefur verið mótuð í helstu málaflokkum. Settir hafa verið á framleiðslumælikvarðar og þjónustan hefur verið kostnaðargreind. Á spítalanum vinnur mjög hæft starfsfólk sem leggur sig allt fram við að veita góða og hagkvæma þjónustu. Afköstin hafa aukist umtalsvert, biðlistar hafa styst verulega og skurðaðgerðum hefur verið fjölgað. Í mörgum sérgreinum er engin bið lengur og í öðrum eðlileg eða viðunandi. Það má segja að þarna sé allt á réttri leið. Margar nýjungar hafa verið teknar upp á spítalanum eins og stofnfrumu- og nýrnaígræðslur. Reksturinn hefur batnað og það eina sem menn biðja þar um er að fá að halda áfram að vinna að sínu góða starfi án þess að sífellt sé verið með þessar upphrópanir í þjóðfélaginu.

Frú forseti. Landspítali – háskólasjúkrahús er fjölmennasti vinnustaður landsins en þar vinna um 5 þús. manns. Það má búast við að á stærsta vinnustað landsins sé ekki eilíf lognmolla, sérstaklega í ljósi þess að framlög til sjúkrahússins hafa staðið í stað frá árinu 1999 á föstu verðlagi. Það er auðvitað ekki rétt að vera að bera saman hér og telja upp einhverja milljarða sem hafa aukist. Auðvitað verður að bera þetta saman á föstu verðlagi, annað er bara vitleysa. Á sama tíma hafa veigamiklir kostnaðarliðir sjúkrahússins vaxið. Eftirspurn eftir þjónustu hefur einnig vaxið. Það verður að gæta þess að ekki verði slakað á kröfum til þjónustunnar og að öryggi sé til staðar. Þetta hefur leitt til þess að fara hefur þurft í aðhaldsaðgerðir á sjúkrahúsinu og það er tímanna tákn að á sama tíma og farið er í aðhaldsaðgerðir á sjúkrahúsinu eys ríkisstjórnin út fjármagni í hin og þessi gæluverkefni, svo sem að fjölga sendiherrum um tugi prósentna og sækjast eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Hins vegar fást ekki svör á hinu háa Alþingi, fyrirspurn hefur legið fyrir frá því í nóvember um hver kostnaðurinn er við það. En það á að spara á sjúkrahúsunum. Það er eðlilegt að víðtækur sparnaður og hagræðingaraðgerðir geti aukið vinnuálag á starfsfólk. Þá er mjög mikilvægt að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi vakandi auga með og reyni eftir fremsta megni að virkja starfsfólk á jákvæðan hátt til þess að gæta að sparnaði. Einnig skiptir máli að hafa fólk með sér og gæta líka að því að það er ekki hægt að láta fólk hlaupa ætíð hraðar og hraðar fyrir sömu upphæð, það verður að fá einhverja umbun fyrir að taka þátt í sparnaðaraðgerðum stjórnvalda.

Frú forseti. Það er sannarlega unnið frábært starf við afskaplega erfiðar aðstæður á Landspítalanum. Það er líka staðreynd að varanlegar hagræðingar- og sparnaðarkröfur svo árum skiptir skapa vissulega pressu og þreytu í röðum starfsfólks. Það er einfaldlega staðreynd sem við verðum að horfast í augu við. Það er líka staðreynd, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að fjármunir til spítalans hafa að raungildi minnkað mitt í miðju góðærinu. Menn geta hins vegar deilt um það endalaust hvort það fjármagn sé frá einum tíma til annars mikið eða lítið. Hitt er ljóst að sparnaðarkröfur birtast m.a. í því, sem mörgum kann að finnast ekki stórt atriði, að skera þurfti niður embætti trúnaðarmanns sjúklinga, sem ég legg mikla áherslu á. Spítali á borð við Landspítalann er ekki bara hátæknisjúkrahús heldur þarf hann að taka til langtum víðtækari þátta, þar á meðal félagslegra og sálfræðilegra og líknarþátta í störfum spítalans. Frú forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil leggja höfuðáherslu á. Landspítalinn er sannarlega flaggskipið í íslensku sjúkrahúskerfi og langstærsti spítalinn á landinu. Ég held að það sé mikilvægt að hann stækki ekki miklu meira. Ég held að það sé mikilvægt að efla samstarf enn frekar við spítala í kringum höfuðborgarsvæðið, í Hafnarfirði, St. Jósefsspítala, á Akranesi, á Selfossi og í Reykjanesbæ, þannig að þessir spítalar myndi það varnarnet sem mikilvægt er í kringum þetta flaggskip. Einnig segi ég það, frú forseti, að þetta húsnæði sem við búum hér yfir er búið að plástra ár frá ári áratugum saman og við svo búið má ekki standa. Það þarf að setja niður hið allra fyrsta verkefnaplan tímasett á ár hvenær ráðist verði í og hvenær lokið við byggingu nýs landspítala. Það mun sannarlega bæta aðstöðu starfsmanna, 

Frú forseti. Ég get í stórum orðum sagt tekið undir allan seinni hluta ræðu síðasta ræðumanns hér um þörfina á samhæfingu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu, aukið samstarf þeirra á milli og gildi þess að byggja utan um Landspítalann eins og hefur verið unnið að og er unnið að. Vonandi sjáum við fyrir endann á því hvernig það verður fjármagnað. Varðandi það umræðuefni sem hv. málshefjandi ber upp í dag má ætla af máli hennar að fjárheimildir til Landspítalans hafi verið að dragast saman. Hv. fyrirspyrjandi talar um sparnaðar-, hagræðingar- og aðhaldsaðgerðir stjórnvalda sem hafi bitnað á þjónustu við sjúklinga. Það er bara ekki svo, frú forseti, að hátæknisjúkrahús landsmanna búi við niðurskurð á fjárheimildum. Eins og hæstv. ráðherra rakti í máli sínu er þjónusta sjúkrahússins í örri þróun, og þjónusta sjúkrahússins tekur jafnörum breytingum. Það er stöðugt verið að leita leiða, auðvitað, til að hagræða í rekstrinum með það að markmiði að nýta sem best þá miklu fjármuni sem ríkissjóður leggur sjúkrahúsinu til með það að markmiði að tryggja að fjármunirnir komi sem flestum sjúklingum sem mest til góða. Það er líka ljóst að hagræðingaraðgerðirnar hafa í för með sér breytingar, bæði fyrir sjúklinga og starfsfólk sjúkrahússins. Það liggur í hlutarins eðli að þær hafa áhrif á sjúklinga og starfsfólk. En ég tel það mikinn ábyrgðarhluta af hv. fyrirspyrjanda að láta í veðri vaka að ekki sé veitt viðunandi þjónusta á sjúkrahúsinu. Hv. fyrirspyrjandi veit, eins og mörg okkar hinna sem erum stödd hér í þingsal, að íslenska heilbrigðiskerfið er í fremstu röð meðal þjóða heims. Á hverjum einasta degi eru inni á Landspítala – háskólasjúkrahúsi unnin afrek sem ýmist bjarga lífi fólks eða veita því nýtt líf og aukin lífsgæði. Það blasir auðvitað við að stjórnendur sjúkrahússins standa frammi 

Herra forseti. Landspítali – háskólasjúkrahús er langmikilvægasta heilbrigðisstofnun þjóðarinnar og það svo miklu munar. Þetta er kjölfestustofnun, þar enda erfiðustu og sérhæfðustu verkefnin sem enginn annar aðili ræður við eða vill taka að sér í heilbrigðiskerfinu. Hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni til upplýsingar skal þó minnt á að næst Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi að stærð og getu kemur Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þeim mun bagalegra er, herra forseti, að Landspítalinn skuli hafa búið við þær þrengingar sem raun ber vitni og sannanlegt er undanfarin mörg ár. Pex hér um einhverja milljarðahækkun til eða frá hefur lítið gildi þegar það er, þegar til kastanna kemur, umfang starfseminnar og þörfin sem að lokum stillir af hversu mikla fjármuni Landspítalinn fær. Af hverju er það? Það er vegna þess að hann getur ekki velt vanda sínum og verkefnum yfir á neinn, það er enginn ofan við hann til að senda verkefnin til. Þar er sem betur fer, enn þá a.m.k., engum úthýst þannig að að lokum verður Landspítalinn að glíma við þá hluti. Hann hefur ekki haft nægt rekstrarfé, dregið skuldahala lengstum undanfarin ár. Ýmsar deildir spítalans eru svo tilfinnanlega undirmannaðar að vinnuálag þar er að hrekja fólk í burtu, það er staðreynd. Í þriðja lagi hefur sameining stóru sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu orðið starfseminni mjög erfið eins og að henni var staðið, eins og hún var undirbúin, þ.e. ekki nógu vel og ekki með einhverri markvissri áætlun um það hvernig ætti þá að ná hagræðingunni fram. Að þessu leyti hefur sagan endurtekið sig frá sambærilegum tilraunum í nágrannalöndunum þar sem of illa undirbúnar sameiningar skila ekki því sem þeim er ætlað. Þær eru ekkert töfraorð ef áætlunin liggur ekki fyrir. Það er óhjákvæmilegt að veita meira fé, það er óhjákvæmilegt að draga úr álagi á ýmsum deildum og það verður að ná tökum á stjórnkerfisvanda Landspítalans og skapa þar betri starfsmannamóral.

Virðulegi forseti. Öllum má vera ljóst að sameining Landspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur er og hefur verið umfangsmikið verkefni og hefur haft og mun hafa áhrif á allra starfsmenn spítalans. Reynt hefur á alla þætti breytingastjórnunar. Því kemur ekki á óvart að einhverjir starfsmenn séu ósáttir, ekki síst þeir sem hafa staðið frammi fyrir hvað mestum breytingum á starfsumhverfi. Fram hjá því verður ekki litið og við því þarf að bregðast. Því er yfirlýsing forstjóra LSH og formanna lækna- og hjúkrunarráðs spítalans frá 8. apríl sl. mikilvæg en í henni felst að aðilar muni sameiginlega vinna að bættum samskiptum innan spítalans. Fyrr í þessari viku fékk ég svar hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni um öryggi sjúklinga á LSH og tengslin við mönnun innan hjúkrunar. Í svari ráðherra kemur fram að legutími sjúklinga hefur styst verulega á LSH á síðustu þremur árum sem þýðir að inniliggjandi sjúklingar eru almennt veikari en áður. Það felur í sér aukið álag á starfsmenn spítalans. Ábendingar starfsmanna á síðustu dögum styðja þetta. Samkvæmt þeim upplýsingum sem koma fram í svari ráðherra hafa stjórnendur spítalans brugðist við þessum breyttu aðstæðum með fækkun sjúklinga á hvern hjúkrunarfræðing á flestum legudeildum spítalans, þ.e. það eru færri sjúklingar á hjúkrunarfræðing en áður. Erlendar rannsóknir benda til þess að á bilinu 3–17% sjúklinga sem leggjast inn á sjúkrastofnanir verða fyrir óhappatilvikum og fylgikvillum vegna sjúkrahúsvistar, sem í mörgum tilvikum hefði verið hægt að koma í veg fyrir. Almennt er þó talið að einn af hverjum 10 sjúklingum lendi í slíkum atvikum og ekkert bendir til þess að staðan hér á landi sé betri en annars staðar, en það verður að segjast að skráningin er ekki í nógu góðu lagi hjá okkur. Vitað er að skipulag og verkferlar á sjúkrastofnunum og mönnun hjúkrunarfræðinga eru afgerandi þættir þegar öryggi sjúklinga er annars vegar. Mikilvægt er að stjórnvöld hafi hliðsjón af þessu þegar fjárveiting til sjúkrastofnana er ákvörðuð og stjórnendum sé það ljóst við skiptingu fjármagns innan stofnunarinnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim sem tóku þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að ég hafi ekki alls kostar verið ánægð með þau svör sem hann gaf, m.a. hvernig hann ætlar að stilla til friðar á spítalanum. Deilurnar sem þar ríkja skaða starfsemina og það þarf að ríkja friður um svona mikilvæga starfsemi eins og er á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Þar er verið að vinna frábært starf við mjög erfiðar aðstæður, og enginn neitar því að menn hafa búið þar við mjög miklar aðhaldsaðgerðir eins og ég lýsti í fyrri ræðu minni. Það er líka staðreynd að á föstu verðlagi var rekstrarkostnaður spítalans á síðasta árið nánast sá sami og árið 2000. Við verðum auðvitað að bera þetta saman á föstu verðlagi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann raunhæft að spítalinn búi við föst fjárlög þegar hann getur ekki brugðist við sveiflum í þjónustunni eins og ég lýsti í ræðu minni áðan? Ég fagna því síðan að úrbætur eru fram undan á taugadeildinni og ástandið að lagast. Ég tel að þjónusta við sjúklinga eins og Guðmundur Guðmundsson parkinsonsjúklingur lýsir í Morgunblaðsgreininni sé óviðunandi þannig að þar verður að ráða bót á. Virðulegi forseti. Við getum talað lengi og mikið um stöðuna á Landspítalanum en ég fagna því ef það á að fara að leysa útskriftarvandann sem hefur verið mikill á spítalanum. Það er nauðsynlegt til að hægt sé að veita þar viðunandi þjónustu til framtíðar.

Herra forseti. Fyrst vil ég leiðrétta eina tölu sem kom fram í upphafsræðu minni, framlög til spítalans fyrir tveimur árum voru 24,1 milljarður og fjárframlög til spítalans hafa hækkað um 1,4 milljarða á tveimur árum. Hins vegar er rekstur spítalans það sem af er árinu í jafnvægi og þess má geta, af því að verið er að tala um hagræðingu og sparnað, að spítalinn er undanþeginn almennri hagræðingarkröfu þetta ár. Við erum með dráttarvaxtamálið sem málshefjandi nefndi réttilega í skoðun. Það er rétt að mjög gott starf er unnið á spítalanum við erfiðar aðstæður. Þær hafa verið erfiðar undanfarin ár vegna sameiningarinnar sem er farin að skila sér í beinum sparnaði, það er alveg ljóst. Aðalatriðið er þó að sameiningin leiðir til öflugri þjónustu á spítalanum og öflugri þjónustudeilda, þ.e. öflugri sviða sem geta veitt betri og öflugri þjónustu. Það sýnir að biðlistar á spítalanum eru farnir að styttast. Ég hygg að menn skoði það þegar DRG-kerfið er komið í gagnið - það er að koma á spítalanum - að fjármögnun spítalans verði að einhverju leyti blönduð en þetta er hlutur sem þarf að skoða og leggja niður fyrir sér. Það er verkefnið fram undan. Varðandi síðan það að stilla til friðar á spítalanum 

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur átt sér stað meiri tilfærsla á almannaeignum í hendur einkaaðila en dæmi eru um í Íslandssögunni. Um er að ræða verðmæti sem nema gríðarlegum upphæðum, verðmæti sem ekki aðeins eru mæld í peningum heldur einnig í völdum og áhrifum. Þær ríkisstjórnir sem hafa staðið að einkavæðingunni hafa legið undir ámæli fyrir að gæta hagsmuna almennings illa og má í því sambandi benda á söluna á SR-mjöli á 10. áratugnum en ekki síður eru þó alvarlegar ásakanir um að stjórnmálaflokkar hafi hyglað fjármálamönnum og fyrirtækjum sem þeim eru þóknanleg. Þannig hafa verið búnar til söluaðferðir sem tryggja að tilteknir aðilar komist að kjötkötlunum og er þar gjarnan vísað í einkavæðingu ríkisbankanna sem færðir voru upp á silfurfati í árslok 2002. S-hópurinn svonefndi öðlaðist yfirráð yfir Búnaðarbankanum en S-hópurinn er, sem kunnugt er, gjarnan tengdur við Framsóknarflokkinn og eru fyrir því ærnar ástæður. Landsbankinn hafnaði hjá öðrum aðila, kjölfestufjárfesti eins og ríkisstjórnin kallaði þá sem öðluðust hnossin. Svo ofbauð einum nefndarmanni í einkavæðingarnefnd, frjálshyggjumanninum Steingrími Ara Arasyni, að hann sagði sig úr nefndinni fyrir vikið og gagnrýndi hin pólitísku tök sem höfð voru á við söluna. Hæstv. bankamálaráðherra Valgerður Sverrisdóttir sagði í sjónvarpsþætti í gær að það væri svo undarlegt að gagnrýnendur virtust beina sjónum sínum að einum þingmanni öðrum fremur þegar tengsl við fyrirtæki sem tengdust einkavæðingunni væru til umræðu. Hver skyldi sá þingmaður hafa verið? Sá maður heitir Halldór Ásgrímsson og er hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar. Nú verð ég að segja, hæstv. forseti, að ekki þykir mér þetta vera undarlegt. Þvert á móti er það fullkomlega eðlilegt og málefnalegt að beina sjónum að sjálfum verkstjórum einkavæðingarinnar. Sem áður segir eru þeir ábyrgir fyrir ráðstöfun verðmæta og valda. Sjálfir þurfa þeir að vera hafnir yfir allan vafa um annarleg hagsmunatengsl. Þegar svo kemur í ljós að þeir sjálfir beint eða nánustu samherjar þeirra í stjórnmálum eru viðriðnir fyrirtæki sem tengjast einkavæðingunni er fullkomlega eðlilegt að um það sé spurt og upplýsinga og skýringa krafist. Að mínum dómi er það lykilatriði að við innrætum okkur þá afstöðu að könnun á tengslum stjórnmála og viðskiptahagsmuna sé fullkomlega eðlileg. Þetta er ekki spurning um hnýsni eða illgirni, heldur forsenda þess að við reisum ekki þjóðfélag byggt á spillingu. Þeir stjórnmálamenn sem flæktir eru inn í viðskiptaleg hagsmunatengsl en telja sig ekki hafa neitt að fela í þessum efnum og telja allar gjörðir sínar réttlætanlegar og eðlilegar ættu sjálfir að ríða á vaðið og leggja öll sín spil á borðið. Það gerði Anders Fogh Rasmussen, forsætisráðherra Danmerkur. Á heimasíðu danska forsætisráðuneytisins er hægt að fá upplýsingar um tengsl allra ráðherra í dönsku ríkisstjórninni við hvers kyns viðskiptahagsmuni. Þetta er til mikillar fyrirmyndar. Er ríkisstjórn Íslands reiðubúin að gera slíkt hið sama?

Herra forseti. Eins og fyrirspyrjandi, hv. þm. Ögmundur Jónasson, vísar til hefur forsætisráðherra Danmerkur gefið út sérstök fyrirmæli til ráðherra í ríkisstjórn sinni um að birta opinberlega upplýsingar um fjárhagsleg og stjórnunarleg tengsl sín og maka sinna við fyrirtæki. Þetta var gert í kjölfar tveggja hneykslismála sem tengdust mökum ráðherra eða væntanlegs ráðherra. Allir ráðherrar urðu við þessu, nema hvað maki eins ráðherrans neitaði því af prinsippástæðum um friðhelgi einkalífs. Hér á landi hefur það verið venja að ráðherrar sitji ekki í stjórnum fyrirtækja. Eins á það auðvitað við samkvæmt stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, að ráðherra ber að víkja sæti ef til úrlausnar koma mál sem varða fyrirtæki þar sem ráðherra eða venslamenn hans eiga sérstaklegra eða verulegra hagsmuna að gæta. Veit ég ekki til þess að nokkur mál hafi komið upp hér á landi, a.m.k. ekki í seinni tíð, sem sýni að fyrrnefndar reglur og venjur dugi ekki til að því er ráðherra snertir. Eru ráðherrar þó og verk þeirra stöðugt undir smásjánni af hálfu alþingismanna, dómstóla, umboðsmanns Alþingis, Ríkisendurskoðunar, fjölmiðla og almennings. Ef leita á samanburðar hjá öðrum starfsstéttum má geta þess að samkvæmt dómstólalögum, nr. 15/1998, ber dómara að tilkynna nefnd um dómarastörf um hlut sem hann eignast í félagi eða fyrirtæki. Þessar upplýsingar eru ekki birtar opinberlega eftir því sem ég best veit, heldur er viðkomandi nefnd falið að hafa eftirlit með því að aukastörf dómara og eignarhlutur í fyrirtækjum hafi ekki áhrif á sjálfstæði þeirra og óhlutdrægni. Það má því spyrja hvort ganga þurfi enn lengra varðandi ráðherra en gert er þegar dómarar eiga í hlut. Mjög ríkar kröfur eru gerðar um sjálfstæði dómara en samt er ekki ætlast til að þeir birti opinberlega upplýsingar af því tagi sem hv. fyrirspyrjandi vísar til. Hlýtur það að helgast m.a. af sjónarmiðum um friðhelgi einkalífs. Það þarf að íhuga í þessu sambandi að það þyrfti líkast til að ganga nokkuð langt varðandi friðhelgi einkalífs ráðherra og venslafólks hans ef reglur af þessu tagi ættu að hafa eitthvað að segja. Hvað sem öðru líður ættu að mínu mati að gilda sömu reglur um alþingismenn og ráðherra að þessu leyti. Má reyndar segja að ríkari ástæða sé til að skoðuð sé staðan varðandi alþingismenn því að um þá gilda ekki hæfisreglur stjórnsýslulaga. Ég tel eðlilegt að forsætisnefnd Alþingis taki málið til umfjöllunar og móti tillögur um hvaða reglur skuli gilda í þessum efnum um alþingismenn sem væru þá jafnhliða um ráðherra. Eins og fram kemur í skýrslu minni til Alþingis sem dreift hefur verið í dag um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi og starfsumhverfi stjórnmálaflokka á Íslandi hef ég ákveðið að skipa nefnd allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi er fjalla mun um lagalega umgjörð stjórnmálastarfsemi og einkum og sér í lagi fjármál og fjárreiður stjórnmálaflokka. Hef ég sent bréf til formanna allra flokka þar sem þeir eru beðnir um að tilnefna fulltrúa í nefndina. Ég tel að þessi nefnd geti jafnframt verið góður vettvangur stjórnmálaflokkanna til að fjalla um upplýsingaskyldu stjórnmálamanna um fjárhagsleg eða stjórnunarleg tengsl sín við fyrirtæki og samtök.

Herra forseti. Ég fagna því sem fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra. Hann hvetur til þess að þetta mál verði tekið upp í forsætisnefnd og að forsætisnefnd væntanlega setji þá reglur varðandi þau atriði sem hér eru nefnd eins og fjármálaleg og stjórnmálaleg tengsl við fyrirtæki og fleiri atriði sem lúta að siðareglum alþingismanna sem þjóðþingin í kringum okkur hafa fyrir löngu tekið upp. Ég minni á að í fjögur ár hef ég flutt tillögu til þingsályktunar um að settar verði siðareglur fyrir alþingismenn. Á þessu þingi er sú tillaga flutt ásamt þingmönnum úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum þannig að ég hvet til þess að málið verði tekið upp í forsætisnefnd í samræmi við þá tillögu sem ég hef flutt. Ég fagna því líka að loksins liggur fyrir skýrsla forsætisráðherra sem svar við skýrslubeiðni okkar í Samfylkingunni um fjármál stjórnmálaflokkanna sem hefur tekið eitt og hálft ár að svara. Ég vænti þess að hún verði tekin til umræðu á næstu dögum og þær hugmyndir sem koma fram hjá hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Svör forsætisráðherra við spurningu málshefjanda, hv. þm. Ögmunds Jónassonar, valda vonbrigðum þó að vissulega kæmu fram að öðru leyti jákvæðar fréttir í máli hans. Það að vísa til þess að hér sé ekki hefð fyrir því að ráðherrar sitji í stjórnum fyrirtækja og þeir víki þegar um hagsmunaárekstra er að ræða er auðvitað ekkert svar. Það er enn síður svar að reyna að skýla ráðherrum sem fara með framkvæmdarvald, eru ekki kosnir til þess og fara þar á meðal með framkvæmdarvald þegar kemur að einkavæðingu ríkisfyrirtækja, á bak við þingmenn. Það er heldur ekkert svar við þeirri spurningu hvort hæstv. forsætisráðherra sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að fara dönsku leiðina. Ísland hefur algera sérstöðu í þessum efnum, að ekki skuli gilda hér lög um fjármál stjórnmálaflokka og það skuli ekki vera hér nein hefð fyrir því að veita svona upplýsingar. Þar verðum við að taka okkur á. Ef við ætlum að þroska hér áfram opið lýðræðissamfélag verðum við að vinna bót á þessu til að hlutirnir séu hafnir yfir allan vafa. 

Virðulegur forseti. Ég fagna eindregið yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra og vona að hér verði verkin látin tala en þetta ekki svæft í nefnd. Ég er sammála honum um að sömu reglur þurfi að gilda um þingmenn og ráðherra. Ég vona að þær reglur verði svo gagnsæjar að hér þurfi þingmenn ekki framar að leggja fram jafnpersónulegar og að mörgu leyti óþægilegar spurningar til einstakra samþingmanna eins og ég þurfti að gera hér á dögunum í tengslum við einkavæðingu Símans. Í Danmörku og Noregi gilda reglur af þessu tagi. Þar upplýsa menn um eignarhlut fyrir hálfa millj. kr. eða meira í fyrirtækjum, í hvaða stjórnum þeir sitja og ef þeir þiggja gjafir fyrir umfram 20 þús. kr. frá einhverjum aðila. Við hljótum að geta sett okkur slíkan ramma hér. Sömuleiðis er það fagnaðarefni ef hér á að setja löggjöf um fjármál stjórnmálaflokkanna. Það er löngu tímabært að hreinsa andrúmsloftið og að stjórnmálaflokkarnir geri hreint fyrir sínum dyrum. 

Herra forseti. Lykilatriðið um traust og virðingu á löggjafarsamkomunni og um trúverðugleika þingmanna liggur í orðinu gagnsæi, gagnsæi um hugsanleg eigna- og hagsmunatengsl þingmanna. Við teljum að það auki trúverðugleika þingsins og þingmanna að slíkar reglur séu fyrir hendi. Þingflokkur Framsóknarflokksins hefur þegar sent forseta þingsins bréf um og óskað eftir því að forsætisnefnd setji slíkar reglur, auk þess sem þingflokkurinn hefur ákveðið að eiga frumkvæðið að því að setja sér slíkar reglur og ráðast í það að birta opinberlega upplýsingar um fjárhag og eignir og eftir atvikum eignarhlut þingmannanna í atvinnurekstri, þóknun fyrir önnur launuð störf, aðild að hagsmunasamtökum og upplýsingar um gjafir, hlunnindi og boðsferðir. Lykilatriðið er gagnsæi og við höfum ákveðið í þingflokki Framsóknarflokksins að ríða á vaðið, en aðlaga síðan þær upplýsingar að þeim reglum sem forsætisnefnd setur ef og þá þegar af því verður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Þau lofa góðu. Ég er almennt séð hlynntur því að hafa sem mestar upplýsingar og mest gagnsæi. Það slær á sögusagnir og kjaftasögur og gróusögur sem oft fara út um víðan völl og gera miklu meira úr hlutunum en tilefni eru til. Þingmenn eru kosnir á Alþingi til að gæta hagsmuna. Sumir eru hér fyrir verkalýðsfélög, aðrir fyrir sveitarfélög o.s.frv. en þeir hagsmunir liggja fyrir og þurfa að vera gagnsæir þannig að menn viti hvar þingmaðurinn stendur. Í sambandi við eignatengsl sem menn horfa mikið á vil ég benda á skuldatengsl sem eru miklu alvarlegri. Ef menn eiga að gefa upp eignir sínar ættu þeir ekki síður að gefa upp skuldastöðu sína þannig að menn viti hverjum þeir eru virkilega háðir.

Herra forseti. Trúnaður og ímynd þingmanna og ráðherra skiptir, held ég, afar miklu máli og raunar meginmáli gagnvart því starfi sem þeir eru kosnir til og einnig gagnvart þjóðinni. Stöðug umræða um að á Alþingi eða innan ríkisstjórnar sé verið að beita vafasömum vinnubrögðum við sölu á almannafyrirtækjum og hygla einstaka aðilum hlýtur að vera mjög slæm, og er það. Það ætti ekki að þurfa að fá úrskurð frá forsætisnefnd til þess að ráðherrar sæju það réttast að hafa öll sín mál uppi á borðinu. Ég tel einboðið að bæði þingmenn og ráðherrar eigi að gera grein fyrir því við kjör sitt á þing 

Virðulegi forseti. Yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra áðan fannst mér fyrir margar sakir merkileg og ég fagna henni að sjálfsögðu. Við í Frjálslynda flokknum höfum um árabil mælt fyrir því að fjármál stjórnmálaflokkanna yrðu opnuð og að þar yrði fullkomið gegnsæi. Þetta gegnsæi á að sjálfsögðu einnig að gilda um ráðherra og þingmenn. Mér finnst að það eigi að vera hverjum og einum sem situr á hinu háa Alþingi í sjálfsvald sett að gefa þessar upplýsingar. Margir þingmenn eru til að mynda með eigin heimasíður og þar ætti þeim að vera í lófa lagið að birta þær upplýsingar sem þeir vilja. Hæstv. forsætisráðherra minntist á skýrslu sem hefur verið deilt út í þinginu. Ég var að blaða í gegnum hana, reyndar á handahlaupum meðan umræðan fór hér fram, og þar kemur m.a. fram að fjárframlög lögaðila til stjórnmálaflokka hafa aukist úr 200 milljónum árið 1998 samkvæmt skattframtölum í 700 milljónir á síðasta ári. Þarna er um háar tölur að ræða og verður mjög fróðlegt að fá að vita hverjir eru að gefa fé til 

Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um að þingmenn og ráðherrar leggi spilin á borðið hvað varðar fjárhagsleg tengsl sín og hagsmuni, og einnig að stjórnmálaflokkarnir opni bókhald sitt. Það er orðið löngu tímabært. Því miður eru þó nýleg verk framsóknarmanna ekki til þess fallin að yfirlýsingin sé trúverðug, þ.e. mér finnst hún ekki áreiðanleg í ljósi upplýsinga í fjárlaganefnd um einkavæðingu bankanna fyrir nokkrum árum. Þegar utanríkismálanefnd fór síðan yfir það hvernig staðið var að stuðningsyfirlýsingu Íslands við árásina á Írak var fengið aflátsbréf frá prófessor uppi í Háskóla Íslands fyrir 75 þús. kall. Verkin lofa því miður ekki góðu hvað varðar efndir í þessu máli.

Herra forseti. Ég fagna þessari hófstilltu og jákvæðu umræðu um það mikilvæga mál sem við ræðum hér og einkanlega lýsi ég yfir ánægju með það að hæstv. forsætisráðherra og fulltrúi Framsóknarflokksins, Jónína Bjartmarz, hafi komið fram með jafnafdráttarlausa yfirlýsingu og hér um ræðir, lýsi þannig yfir stuðningi við málatilbúnað okkar jafnaðarmanna til margra ára. Það vekur hins vegar athygli að hæstv. forsætisráðherra vísar þessu máli á hendur forsætisnefnd þingsins. Ég sit þar og mun taka það mál væntanlega að mér og gera það af miklum krafti. Á hinn bóginn er það óvanalegt og vekur upp þá spurningu hvort vera kunni að forsætisráðherra eigi í erfiðleikum með samstarfsflokkinn í þessum efnum, og þess vegna þurfi hann að skáka þessu máli inn í þingið. Því væri mikilvægt að heyra frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins hvort þeir séu ekki sammála þessum allsherjarkór sem hér virðist vera á ferðinni.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að heyra hve sammála allir virðast um að opna eigi allt upp á gátt. Það er svolítið skrýtið að það skuli þá ekki hafa gerst fyrr. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Staðreyndin er sú að Ísland er í sérflokki fyrir það við hve lokað kerfi við búum. Alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum og í Bretlandi, svo að dæmi séu tekin, þykir sjálfsagt mál að upplýsingar um hagsmunatengsl ráðherra í ríkisstjórnum séu öllum aðgengilegar. Tilefnið í Danmörku, segir hæstv. forsætisráðherra, fyrir því að reglur voru settar voru hneykslismál. Ef við þurfum hneykslismál til að fá tilefni til að setja reglur eru þau ærin til, og vék ég að nokkrum í inngangi mínum áðan. Ég er sammála því að svipaðar reglur eigi að gilda um þingmenn, og að sjálfsögðu þarf að opna reikninga stjórnmálaflokkanna svo að ganga megi úr skugga um hvort einkavinir launi velgerðarmönnum sínum veitta pólitíska greiða. Þetta er brýnt hagsmunamál. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum fyrir löngu opnað alla okkar reikninga þannig að þeir eru öllum aðgengilegir og ljósir. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu að ríkisstjórnin setji þegar í stað sambærilegar reglur og Danir hafa sett, aðgengilegar á heimasíðu danska forsætisráðuneytisins, um hagsmunatengsl ráðherra í ríkisstjórninni. Það eina sem skortir á að það verði gert hér er viljinn til þess. Ég fagna því hins vegar að hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, lýsir yfir vilja til að stíga skref í þá átt og læt ég það vera lokaorð mín að fagna því skrefi.

Herra forseti. Það er eðlilegt og nauðsynlegt að stjórnmálaflokkarnir ræði þessi mál saman. Stjórnmálaflokkarnir á Alþingi hafa til þess vettvang í forsætisnefnd þingsins. Ég er á margan hátt undrandi á því hve lítil umræða virðist hafa farið fram þar um þessi mál. Auðvitað hefði forsætisnefnd fyrir löngu getað sett reglur um þessi mál. Ég vek líka athygli á því að einstakir þingflokkar geta sett sjálfum sér slíkar reglur. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Það hefur þingflokkur Framsóknarflokksins ákveðið að gera, og það er verið að vinna í því. Ég mun að sjálfsögðu undirgangast það eins og aðrir þingmenn. Þetta er kannski ekki svo óskaplega erfitt eins og mér heyrist vera hjá mörgum þingmönnum hér. Að sjálfsögðu er mikilvægt að þarna séu samræmdar reglur og ég vænti þess að forsætisnefnd fjalli ítarlega um þessi mál og nái vonandi niðurstöðu um reglur sem eru í samræmi við það sem gengur og gerist í kringum okkur. Ég tel líka eðlilegt að sú nefnd sem fjallar um hugsanleg fjárhagsleg tengsl stjórnmálaflokkanna fjalli um þessi mál. Þetta verða hins vegar að vera reglur sem byggja á því að hér er um að ræða lýðræðisleg samtök sem eru undirstaða lýðræðisins í landinu og taki tillit til þess að það er nauðsynlegt að þessi starfsemi eigi sér stað. Það er það sem mér finnst skorta á í þjóðfélaginu. 

Hæstv. forseti. Hinn 9. maí árið 2000 samþykkti Alþingi þingsályktun þar sem skorað er á ríkisstjórnina að skipa nefnd til að móta tillögur um að auka sveigjanleika íslenskra launamanna við starfslok. Leitað var eftir tilnefningu í nefndina og voru sjö aðilar úr atvinnulífinu, bæði fulltrúar verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda og fulltrúar frá ríki, skipaðir í þessa nefnd. Í skipunar- og erindisbréfi nefndarinnar frá 12. júní 2001 er verkefni hennar m.a. svo lýst: „Nefndin skal gera grein fyrir vandkvæðum og álitamálum sem uppi eru varðandi fyrirkomulag starfsloka. Nefndin skal fjalla um valkosti og mögulegar breytingar varðandi fyrirkomulag starfsloka og ráðstafanir sem slíkar breytingar myndu útheimta, t.a.m. varðandi iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóði og lífeyrisgreiðslur.“ Nefndin skilaði af sér 4. október 2002 og lagði m.a. þetta til, með leyfi forseta: „Nefndin leggur til að breytingar verði gerðar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þannig að hægt sé að fresta töku lífeyris til allt að 72 ára aldurs án þess að ávinningur réttinda stöðvist.“ Hún lagði einnig til: „Nefndin telur mikilvægt að bein tengsl séu milli aukins svigrúms lífeyrisþega og flýtingar starfsloka annars vegar og réttinda og greiðslna úr lífeyrissjóðum og frá almannatryggingum hins vegar. Þessi tengsl þurfa að vera einstaklingum algjörlega ljós þegar þeir taka ákvarðanir um hvenær vinnumarkaður er yfirgefinn og taka lífeyris hefst.“ Og: „Nefndin telur að æskilegt sé að sem mestur sveigjanleiki sé fyrir hendi til að einstaklingar geti ákveðið að hefja töku lífeyris að hluta eða geti gert hlé á töku lífeyris ef slíkt hentar þeim, t.d. vegna endurmenntunar.“ Enn fremur kemur hér fram: ,,Nefndin telur einsýnt að skoða þurfi sérstaklega leiðir til að bregðast við sérstökum þörfum þeirra sem nálgast eftirlaunaaldur. Bent hefur verið á að vandi ýmissa stétta felist í álagi sem erfiðara er að mæta með hækkandi aldri og skertu starfsþreki eldra fólks, þannig séu t.d. annmarkar á að eldri starfsmenn geti sinnt ýmsum störfum sem fela í sér andlegt og líkamlegt erfiði.“ Eins og ég gat um áðan, virðulegi forseti, skilaði nefndin af sér árið 2002. Af því tilefni vil ég beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Hyggst ráðherra vinna þeim tillögum framgang sem nefnd á vegum ráðuneytisins lagði til í lokaskýrslu sinni frá 4. október 2002, um að auka sveigjanleika launamanna við starfslok?

Herra forseti. Nefnd sú sem hv. fyrirspyrjandi Guðmundur Hallvarðsson vísar til lagði fram þrjár megintillögur varðandi sveigjanleg starfslok launþega. Í fyrsta lagi lagði nefndin til að starfsmenn geti frestað starfslokum allt til 72 ára aldurs sem eftir atvikum mætti binda sérstökum skilyrðum um starfsþrek viðkomandi starfsmanns og getu hans til að valda starfinu. Nefndin lagði jafnframt til að hægt væri að fresta töku lífeyris til allt að 72 ára aldurs án þess að ávinningur réttinda skerðist. Í annan stað taldi nefndin koma til álita að skylda lífeyrissjóði á almennum markaði til að heimila töku lífeyris frá 60 ára aldri hafi starfsmaður unnið sér meginhluta fullra lífeyrisréttinda. Ávallt skal þó refsa tryggingafræðilega fyrir skammtöku lífeyris. Í þriðja lagi mælti nefndin með að starfsmenn geti minnkað við sig vinnu og hafið hlutatöku lífeyris eftir að tilteknum aldri er náð. Þó skal sett gólf á hvað skerða má hefðbundin eftirlaun sem óhjákvæmilega leiðir af hlutatöku lífeyris til að útiloka fátækt á efri árum sem rekja mætti til hlutatökunnar. Ofangreindar hugmyndir miða allar að því að auka valfrelsi starfsmanna á vinnumarkaði sem mest. Nefndin hafði það að leiðarljósi að ekki myndist óæskilegir hvatar til snemmtöku eða seinkunar lífeyris á íslenskum vinnumarkaði og áfram verði miðað við að þorri landsmanna ljúki störfum við 67 ára aldur. Þá lagði nefndin áherslu á að enginn beri kostnaðinn af snemm- eða hlutatöku lífeyris nema starfsmaðurinn sjálfur og að hann geri sér fullkomlega ljóst hver áhrifin verði á eftirlaun hans í framtíðinni. Lög og reglur hér á landi um starfslok og réttindi launþega við starfslok eru tiltölulega einföld og skýr og ekki hefur verið sérstakur ágreiningur um túlkun þeirra eða framkvæmd. Vissulega hafa heyrst þær raddir að ekki sé rétt að knýja fólk til að láta af störfum meðan það hefur enn gott starfsþrek og vilja til að halda áfram atvinnuþátttöku. Í hina áttina lýtur gagnrýnin að því að fólk eigi þess ekki kost að hætta atvinnuþátttöku fyrr en nú er. Á það ber hins vegar að líta að lífeyriskerfið hefur eflst á undanförnum árum. Almennur sparnaður og eignamyndun hefur aukist. Af þessum sökum hafa skapast betri forsendur fyrir því að einstaklingar búi við aukinn sveigjanleika og frelsi varðandi ákvarðanir um hvernig þeir hátta töku lífeyris. Möguleikar og hvati til viðbótarlífeyrissparnaðar hefur verið aukinn verulega á undanförnum árum og munar þar mestu um framlag atvinnurekandans. Líklegt er að starfsmenn muni nota þennan möguleika í framtíðinni til að draga úr vinnu. Áhrifa viðbótarlífeyrissparnaðar á starfslokaákvarðanir mun gæta í auknum mæli með tímanum og þungi þeirra verður orðinn verulegur eftir 10–20 ár. Frá því að skýrsla fyrrgreindrar nefndar var lögð fram í október 2002 hefur þrýstingur frá hagsmunaaðilum á stjórnvöld verið takmarkaður við að breyta lögum um fyrirkomulag töku lífeyris. Breyting á lögum í þá átt að fresta starfslokum til 72 ára aldurs er vandasöm og erfitt að finna meðalhóf og viðmiðunarmörk. Ég sé því ekki ástæðu á þessu stigi til að breyta gildandi lögum í þá átt sem nefndin lagði til heldur vil ég bíða og sjá hvort styrking lífeyrissjóða og áhrif viðbótarlífeyrissparnaðar muni ekki á næstu árum mæta þeirri gagnrýni sem fyrr var nefnd. En að sjálfsögðu munum við taka það til athugunar ef lífeyrissjóðirnir almennt vilja ekki bíða eftir því og fara út í einhverjar slíkar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er mikil ástæða til þess að halda þessu á lofti og því meiri ástæða sem tímar líða. Þátttaka í atvinnulífi er stærri hluti af sjálfsmynd Íslendinga en hjá flestum öðrum þjóðum og hvergi í heiminum er atvinnuþátttaka hjá fólki á sjötugs- og áttræðisaldri jafnmikil og á Íslandi. Eldri borgarar búa almennt við betri heilsu og geta vænst þess að ná hærri aldri en foreldrar þeirra, kynslóðin á undan þeim, og þeir sem nú eru komnir á hefðbundinn eftirlaunaaldur eða eru að færast yfir á þetta æviskeið gera meiri kröfur til virkrar þátttöku í þjóðfélaginu en þeir sem á undan þeim fóru. Öldruðum fer hratt fjölgandi. Þeir sem eru 65 ára og eldri eru um 12% þjóðarinnar í dag og verða tæplega 20% eftir 30 ár. Það er því augljóslega þjóðfélagslegt hagræði af því að verða við óskum og kröfum fjölmennra hópa eldri borgara um að gefa kost á sveigjanlegri starfslokum en þeim er gefinn kostur á nú. Þess vegna eru svör hæstv. forsætisráðherra ákveðin vonbrigði. Ég hvet hann til þess að skoða málið nánar.

Herra forseti. Ég þakka frummælanda og fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn því hún er mjög þörf. Fólk verður sífellt eldra og það er heilbrigðara í sinni elli og fyrir marga er vinnan lífsgæði, hluti af lífinu. Nám og vinna gefur fólkinu gildi og við ættum að skoða miklu frekar þá leið að fólk geti unnið lengur en þá í minna mæli á hverjum degi, t.d. hálfan daginn eða þrjá daga í viku eða eitthvað slíkt. Til þess þarf að breyta öllu kerfinu varðandi greiðslu lífeyris. Við þurfum að breyta líka viðhorfum atvinnulífsins. Reyndar er það svo að mörg íslensk fyrirtæki hafa veitt fólki heimild og leyfi til að vinna lengur og nýtt krafta þess fram í háan aldur og það er dálítið sérstakt hér á landi. En það eru bara einstök fyrirtæki sem þetta gera. Það eru ákveðin lífsgæði fyrir viðkomandi aðila að geta unnið lengur þó að hann geti ekki unnið eins krefjandi starf.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að svar hæstv. forsætisráðherra olli mér ákveðnum vonbrigðum því ég tel að þetta mál hafi verið nokkuð vel unnið og ígrundað að höfðu samráði við marga hópa í atvinnulífinu, bæði atvinnurekendur og fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar. Ég tel að full þörf sé á þessu. Eins og hefur komið hér fram hjá hv. þingmönnum þá er það ákveðinn valkostur að geta átt lengri starfsævidag ef fólk vill. Í sumum kjarasamningum og lögum um opinbera starfsmenn er svo kveðið á um að menn skuli hætta við ákveðinn aldur án tillits til heilsufars eða óska þeirra sjálfra. Ég tel því í ljósi atvinnumarkaðarins á Íslandi líka og þarfarinnar fyrir mannafl oft og tíðum, t.d. um þessar mundir, að full ástæða sé til þess að fleiri aldraðir fái að taka þátt í atvinnulífinu ef heilsa og geta leyfir og auðvitað þá að þeirra eigin ósk. Engu að síður þakka ég hæstv. forsætisráðherra þetta svar. Ég veit þá hvernig staða málsins er en vænti þess að innan ekki langs tíma verði þessi afstaða forsætisráðherra og ráðuneytisins endurskoðuð miðað við þær staðreyndir sem blasa við varðandi stöðu aldraðra í ljósi betri heilsu og óska þeirra sjálfra um lengri starfsdag.

Herra forseti. Það liggur að sjálfsögðu ljóst fyrir að starfsemi lífeyrissjóðanna er til stöðugrar umræðu og stöðugrar endurskoðunar. Það er nú þannig að aðilar vinnumarkaðarins hafa mjög mikið um það að segja hvernig starfsemi lífeyrissjóðanna er háttað. Aðilar vinnumarkaðarins hafa á undanförnum árum lagt mikla áherslu á viðbótarlífeyrissparnaðinn sem tæki til að auka þennan sveigjanleika og stjórnvöld hafa komið til móts við þessar óskir og atvinnulífið í heild sinni. Það eiga sér alltaf stað umræður um þessi mál milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Svo mun verða áfram. Ég tel mjög mikilvægt að því er varðar allar breytingar að þá liggi fyrir skýr vilji atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar í þessu máli. Lífeyrissjóðirnir eiga við ákveðinn vanda að etja eins og kunnugt er þannig að ég vil ekki útiloka breytingar af þessu tagi eins og hér hefur komið fram. Ég vil taka það skýrt fram. Ég benti einungis á að sá þrýstingur sem hefur verið í þessum málum á undanförnum árum hefur farið minnkandi. Ég tel að það sé ekki síst vegna þess að viðbótarlífeyrissparnaðurinn hefur komið til og á eftir að vaxa. Menn líta náttúrlega vonaraugum til þess í framtíðinni að geta búið við þann sveigjanleika sem hann býður upp á.

Herra forseti. Sú sterka fjöldahreyfing sem nú hefur myndast undir forustu Agnesar Bragadóttur um kaup almennings á hlut í Símanum er ekki síst uppreisn fólks gegn því að fólki finnst að fáeinir útvaldir fjárfestar og fyrirtækjasamsteypur séu að sölsa undir sig eignir almennings á útsöluverði. Gjarnan er nefnt að nokkrar stórar viðskiptasamsteypur hafi hagnast um marga tugi milljarða á ári á kaupum á viðskiptabönkunum og það stendur auðvitað líka í þjóðinni hvernig fáir kvótakóngar hafa á umliðnum árum og áratugum eignast fiskimiðin. Þetta er undirrótin að herópi sem nú kemur fram hjá almenningi sem endurspeglast í þeirri fjöldahreyfingu almennings sem vill hafa möguleika á að kaupa Símann. Í þeim skilmálum sem settir hafa verið fram vegna kaupa á Símanum, sem er stærsta einstaka einkavæðingin sem ráðist hefur verið í, hefur svo verið búið um hnútana að einungis stórir fjárfestar og fyrirtækjasamsteypur ættu möguleika á þeim kaupum. Þeim sem hreppa þetta hnoss er síðan ætlað að vera nokkurs konar heildsalar að góssinu til almennings. Fráleitt er að almenningur fái fyrst að kaupa hlutabréf á árinu 2007 þannig að viðskiptasamsteypurnar og stórir fjármagnseigendur geti grætt á almenningi. Fólki er nóg boðið og það er skýringin á þeirri fjöldahreyfingu sem nú hefur myndast sem vill komast strax að sölu Símans. Fólk vill ekki þurfa að bíða til ársloka 2007 og að verulegur hluti af því kaupverði sem almenningi þá býðst renni í vasa stóru fjármagnseigendanna. Það er mín skoðun að ef fjöldahreyfingunni tekst ekki að safna tilskildum hlutafjárloforðum eigi stjórnvöld að breyta skilmálum sínum og heimila almenningi strax að kaupa hlutabréf. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það komi til greina í ljósi þess áhuga sem almenningur hefur sýnt á kaupum í hlutabréfum í Landssíma Íslands að breyta skilmálum fyrir söluna þannig að almenningur eigi strax kost á að kaupa hlutabréf. Sömuleiðis vil ég spyrja hvers vegna ekki hafi verið gert ráð fyrir því að almenningur fengi strax rétt á að kaupa hlutabréfin og hver sé skýringin á því að þeir fjárfestar sem eignast fyrirtækin þurfi ekki að selja til almennings fyrr en í árslok 2007. Það er ekki bara hægt að slá því fram, eins og forsætisráðherra hefur gert, að það rýri verðmæti Símans um 20–25% ef almenningur fær strax að fjárfesta í Símanum. Þessi prósentutala hefur m.a. verið dregin í efa af forsvarsmönnum fjöldahreyfingarinnar og ekki er hægt að lesa um forsenduna eða rökin fyrir þessu í skýrslu framkvæmdanefndar um einkavæðingu vegna þessarar sölu vegna þess að þar er lítið minnst á sölu hlutabréfanna til almennings eða hvaða áhrif hún hafi. Hæstv. forsætisráðherra skuldar líka skýringu á því af hverju þessi leynd hvíli yfir þessari skýrslu fyrirtækisins Morgan Stanley og hvort hún verði gerð opinber. Það er alveg nauðsynlegt, hæstv. forseti, að þingmenn fái tækifæri til þess að fara yfir þessa skýrslu og þau rök sem þar eru sett fram, m.a. það sem snýr þar 

Herra forseti. Framkvæmdanefnd um einkavæðingu sem annast undirbúning og framkvæmd sölu á hlutabréfum í Landssíma Íslands hefur í samráði við ráðgjafa nefndarinnar, Morgan Stanley í London, lagt til að fyrirtækið verði selt í heilu lagi. Ákveðin skilyrði eru sett sölunni, m.a. þau að um hóp kjölfestufjárfesta verði að ræða og ekki minna en 30% heildarhlutafjár verði boðið almenningi og öðrum fjárfestum til kaups fyrir árslok 2007 og félagið samhliða skráð í Kauphöll Íslands. Þannig er aðkoma almennings við kaup á Símanum tryggð. Þá má ekki gleyma að haustið 2001 var 24% hlutafjár boðið almenningi og minni fjárfestum til kaups. Eins og við munum gekk salan ekki sem skyldi og aðeins 2.588 aðilar skráðu sig fyrir um 5% hlutafjár, enn þá færri eða 2,26% greiddu hlut sinn. Hlutur almennings í Símanum nú er um 1,2% og bak við þann hlut standa rúmlega 1.100 einstaklingar. Almenningur mun því hafa og hefur haft tækifæri á að eignast hlut í Símanum. Þá gerir fyrirkomulag nú ráð fyrir að hópur einstaklinga geti sameinast um kaup á hlut í fyrirtækinu eins og þróun mála síðustu tveggja vikna sýnir. Ég hef einmitt rætt við forsvarsmenn slíks hóps og fagnað framtaki þeirra sérstaklega. Þá geta fjöldasamtök eins og lífeyrissjóðir auðveldlega tekið þátt í sölunni. Markmið ríkisins með sölu á hlutabréfum sínum í Símanum er ekki síst af tvennum toga: að sem hæst verð fáist fyrir eignarhlut ríkisins og staða ríkissjóðs verði þannig enn frekar styrkt almenningi til hagsbóta og félagið verði skráð hérlendis og almenningi þannig gefinn á ný kostur á að eignast hlut í fyrirtækinu. Það er mat færustu sérfræðinga að sú sölutilhögun sem ákveðin hefur verið sé best til þess fallin að ná þessum markmiðum. Með sölu á eftirstandandi hlut ríkisins í heilu lagi er talið að hæst verð náist á hvern hlut. Talið er að það geti numið 20%–25%. Skilyrði um skráningu í kauphöll tryggir svo aðkomu almennings. Viðmiðun tímamarka við ekki síðar en árslok 2007 er talinn hæfilegur tími í því sambandi. Framkvæmd sölunnar er á forræði framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Söluferlið er hafið. Það verður að vera gegnsætt og trúverðugt og jafnt yfir alla að ganga. Um það hljótum við að vera sammála. Formaður framkvæmdanefndar um einkavæðingu hefur tjáð mér að fyrirkomulag sölunnar hafi verið kynnt og auglýst hérlendis sem og á Evrópska efnahagssvæðinu og að mikill fjöldi aðila, innlendir sem erlendir, hafi þegar óskað eftir útboðsgögnum. Þeir aðilar yfirfara útboðsgögnin vitanlega í samræmi við þær leikreglur sem settar hafa verið. Að minni beiðni fjallaði framkvæmdanefnd um einkavæðingu um erindi áðurnefnds hóps einstaklinga um framlengingu á fresti til að skila inn óbindandi tilboðum. Þó ekki hafi verið unnt að verða beint við þeirri beiðni ákvað nefndin engu að síður að framlengja frestinn til 17. maí með tilliti til almennra aðstæðna. Gefst því öllum mögulegum bjóðendum rýmri tími til að gaumgæfa gögnin. Út af skýrslu Morgans Stanleys hef ég óskað eftir því við framkvæmdanefnd um einkavæðingu að fjallað verði um möguleika þess að birta tillögur Morgans Stanleys að sölufyrirkomulagi. Ég legg reyndar áherslu á að tillaga Morgans Stanleys verði birt sem og önnur meginatriði í skýrslu þeirra. Við höfum að sjálfsögðu ekkert að fela í þessu sambandi. Hins vegar inniheldur skýrsla Morgans Stanleys trúnaðarupplýsingar m.a. gagnvart þriðju aðilum, t.d. nöfn áhugasamra aðila og fleira sem vitanlega er ekki hægt að opinbera. Ég hef fullan skilning á þessu og það hljóta hv. alþingismenn sömuleiðis að hafa. Ríkisendurskoðun mun hins vegar nú þegar hafa ótakmarkaðan aðgang að skýrslunni sem og öðrum gögnum málsins eins og fram hefur komið og mun hafa eftirlit með framkvæmd sölunnar á Símanum.

Virðulegur forseti. Ég harma það að hæstv. forsætisráðherra skuli enn leggjast gegn því að almenningur, hver og einn Íslendingur, geti strax keypt hluta í Símanum. Það er ástæða til þess því það er almenningur í landinu sem hefur myndað eignina. Símnotendurnir sem hafa um ára og áratuga skeið greitt reikninga sína hafa myndað það eigið fé sem verið er að selja og alveg lágmark að hver og einn Íslendingur geti gert kauptilboð í hlut í Símanum nú þegar og þurfi ekki að mynda sérstök félög um það. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra vegna umræðunnar um Morgan Stanley hvort hann telji ekki eðlilegt að Ríkisendurskoðun sinni eftirlitshlutverki sínu með því að kaupa alþjóðlega ráðgjöf um tillögur Morgans Stanleys óháð áliti á þeim tillögum og ákvörðun um sölutilhögunina, hvort það sé ekki mikilvægt að Ríkisendurskoðun hafi fjármagn og bolmagn til að fá óháða alþjóðlega ráðgjöf í þessu efni til að sinna eftirlitinu.

Herra forseti. Ég fagna því ánægjulega og skemmtilega framtaki sem hópur einstaklinga hefur sýnt með því að bjóða í Símann og mjög skemmtilegt hve þátttakan hefur orðið mikil í því. Hins vegar verður að benda á að menn geta ekki lofað hækkun á gengi fram í tímann eins og sums staðar hefur komið fram. Það er útilokað og eins er mjög varasamt fyrir einstaklinga að taka lán til að kaupa hlutabréf því það er áhætta í hlutabréfum og þarf að benda á það. Þó að menn horfi mikið til bankanna sem hafa farið í útrás og þess vegna hagnast mikið verða menn líka að hafa í huga að önnur dæmi eins og járnblendið, Landssmiðjan og fleiri hafa ekki gengið og gengið meira að segja illa. Menn sem kaupa í þessu þurfa því að átta sig á því að þetta er áhætta. En ég fagna framtakinu. Það er mjög skemmtilegt.

Herra forseti. Þjóðin á meginhluta Símans.  Almenningur gat stoppað sölu Símans árið 2001 með því að kaupa ekki hlutabréf vegna þess að það átti að vera forgangur. Nú neyðist almenningur til að kaupa Símann af sjálfum sér til að reyna að bjarga honum og halda honum áfram í almannaeigu. Ég tel, herra forseti, að fara eigi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um sölu Símans þannig að almenningur fái að taka ákvörðunina formlega miðað við skoðanakannanir. Það er hæsta máta eðlilegt og sanngjarnt að þjóðin greiði atkvæði um sölu Símans áður en lengra er haldið.

Virðulegi forseti. Það er mikill ábyrgðarhluti hjá stjórnvöldum að fá sem mest fyrir Símann en það er m.a. eitt af markmiðum sölunnar. Ég fagna hinum mikla áhuga á Símanum og að nú eigi að leysa úr læðingi milljónatugi sem notaðir verða til að treysta innviði samfélags okkar. Margir hafa reynt að gera söluna ótrúverðuga. Er það algerlega úr lausu lofti gripið enda hafa andstæðingar sölu Símans ekki getað notað nein rök í málflutningi sínum. Fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra áðan að Ríkisendurskoðun hefur aðgang að öllum gögnum um söluferlið og við treystum að sjálfsögðu þeirri stofnun Alþingis til að fylgjast með því.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í máli sínu áðan að það ætti jafnt yfir alla að ganga í málinu og það er einmitt það sem ég er að leita eftir. Ég vek athygli á því að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningu minni þar sem spurt var um hvort til greina kæmi að breyta skilmálum fyrir söluna þannig að almenningur eigi strax kost á að kaupa hlutabréfin. Það gæti verið niðurstaðan að fjöldahreyfingunni takist ekki að safna tilskildum hlutafjárloforðum og í því tilviki er ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé tilbúinn til að breyta skilmálunum. Einkavæðingarnefnd eða ríkisstjórnin er ekki skuldbundin af því að taka þeim tilboðum sem berast og því gætu forsætisráðherra eða einkavæðingarnefnd sem hæglegast auglýst þetta aftur og breytt skilmálunum þegar tíminn er útrunninn. Hæstv. forsætisráðherra hefur þær skyldur við almenning að gera allt sem í hans valdi stendur til að almenningur komist strax að því að kaupa hlutabréfin eins og almenningur óskar og eins og fjöldahreyfingin gefur til kynna að hópur einstaklinga hefur áhuga á. Því vil ég ítreka þá fyrirspurn sem hér er lögð fram hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að breyta skilmálunum í þeim tilvikum sem ég lýsti áðan. Það er nauðsynlegt að skýrsla Morgans Stanleys verði birt. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra er jákvæður fyrir því að birta skýrsluna og spyr hæstv. forsætisráðherra hvenær megi eiga von á því að það verði gert. Hæstv. ráðherra talar um að ákveðnar trúnaðarupplýsingar séu í skýrslunni en ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri reiðubúinn til þess að efnahags- og viðskiptanefnd fengi skýrsluna eins og hún liggur fyrir í trúnaði vegna þess að það er afar mikilvægt að eyða allri tortryggni sem gæti ríkt í málinu ef aðeins hluti skýrslunnar verður birtur. Þess vegna legg ég áherslu á að efnahags- og viðskiptanefnd fái að skoða skýrsluna í heild sinni.

Herra forseti. Ég tel að þær trúnaðarupplýsingar sem hér er verið að ræða um, eins og nöfn áhugasamra hugsanlegra kaupenda skipti ekki neinum sköpum í sambandi við mat á málinu. Hins vegar vænti ég þess að skýrslan verði birt að öðru leyti sem fyrst því ég hef lagt á það áherslu að allt ferlið sé eins opið og gagnsætt og kostur er. Hins vegar er það svo að þegar ferli hefur verið sett í gang verður það að standa. Það er ekki hægt að breyta útboði á Evrópska efnahagssvæðinu í miðju ferli.

Það er hægt að endurtaka útboðið.

Það er ekki hægt að breyta því í miðju ferli. Menn verða að vera trúverðugir, það verður að skapa traust í þessu sambandi. Fyrir liggur að almenningur getur komið að málinu og það er í gangi vinna hjá samtökum sem ætla sér að bjóða í Símann. En ég vil benda hv. þingmanni á að það þarf líka að gæta hagsmuna almennings að fá sem hæst verð fyrir eignir ríkisins. Ég veit ekki betur en hv. þingmenn séu áhugasamir að gera sem mest í nafni ríkisins, framkvæmdir og annað og að halda því fram að það sé ekki að gæta hagsmuna almennings að fá sem hæst verð fyrir Símann - eða áttum við hunsa ráðgjöf Morgans Stanleys og láta sem ekkert væri, láta okkur það lynda þó að miklu lægra verð fengist fyrir Símann? Nei, að sjálfsögðu gerðum við það ekki. Við unnum að málinu samkvæmt ráðgjöfinni, faglega og með hagsmuni almennings í huga.

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin sem ég hef lagt fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra er um flutning launaútreiknings og launabókhalds heilbrigðisstofnana frá landsbyggðinni og hingað suður og hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Er áætlað að flytja launaútreikninga og launabókhald sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva frá landsbyggðinni í miðlægt kerfi? 2. Eru hugmyndir um að flytja önnur verkefni frá sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum landsbyggðarinnar til Reykjavíkur? Virðulegi forseti. Ástæða fyrirspurnarinnar eru auðvitað áhyggjur fjölmargra forstöðumanna og starfsmanna sjúkrahúsa vítt og breitt um landið og heilsugæslustöðva sem óttast að verið sé að stíga fyrstu skref í að flytja launaútreikningana og kannski ýmislegt annað á eftir hingað suður í eitt stórt miðlægt kerfi. Með öðrum orðum virðist þetta eiga að ganga þannig fyrir sig að vinnuskýrslur verði sendar suður, reiknuð út laun, laun lögð inn hjá viðkomandi starfsmanni og launaseðillinn sendur í pósti frá Reykjavík. Ef til vill verða síðar stimpilklukkur viðkomandi stofnana beintengdar hingað suður. Þetta er að mér skilst í hinu nýja kerfi ríkisins sem er bókhalds- og mannauðskerfi, þó ég skilji ekki almennilega það nafn. Þetta virðist vera einhver miðstýringarárátta og miðstýringarkerfi og kom fram í einni ríkisstofnun þar sem þingmenn Norðausturkjördæmis voru að funda í morgun að þar hafa þeir ekki séð útprentun reikninga eða bókhalds síðan í mars 2004 eftir að kerfið var tekið upp. Virðulegi forseti. Það getur líka gerst með þessu að „fjárráðin séu tekin af forstöðumönnum stofnananna“ vítt og breitt um landið, sérstaklega á landsbyggðinni vegna þess að þetta eru 70–80% af rekstrarkostnaði stofnananna og þeir hafa ekki lengur pening til að velta eins og gert hefur verið hingað til í 15 og upp í 20–30 daga. Þetta er ástæðan fyrir því að fyrirspurnin er lögð fram. Um áramótin 2002–2003 voru stjórnir sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva lagðar niður og stjórnin flutt suður. Nú virðast mér launaútreikningarnir vera fluttir suður, síðar kannski bókhaldið og fólk óttast að þetta séu aðeins fyrstu skref í frekari flutningi suður í miðlægt kerfi frá stjórnun sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva í formi starfshóps sem þar vinnur.

Virðulegi forseti. Launakerfi ríkisins og BÁR, bókhalds- og áætlanakerfi ríkisins, voru orðin gömul kerfi. Launakerfið var að stofni til frá árinu 1976 og BÁR-kerfið frá 1986. Þrátt fyrir að bæði kerfin hafi reynst traust og áreiðanleg hafa þau ekki fylgt örri tækniþróun. Í þau vantar ýmsa kerfishluta sem nú þykir nauðsynlegt og sjálfsagt að slík kerfi bjóði upp á. Má þarf nefna kerfi eins og starfsmannakerfi, verkbókhald og birgðakerfi. Í ljósi þessa og þarfa ríkisstjórnar fyrir samstæðar upplýsingar til að hafa heildarsýn yfir ríkisreksturinn var tekin ákvörðun um endurnýjun launa- og fjárhagskerfa ríkisins. Innleiðing nýrra fjárhags- og mannauðskerfa fyrir ríkisstofnanir stendur yfir. Af hálfu fjármálaráðuneytisins hefur sú ákvörðun verið tekin að allar stofnanir ríkisins fari í hið nýja mannauðskerfi. En þess ber að geta að fyrir eru í gamla launakerfinu allar stofnanir ríkisins að frátöldum hluta heilbrigðisstofnana, þ.e. Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, St. Jósefsspítala í Hafnarfirði og heilbrigðisstofnunum úti á landi eða þar sem sjúkrahús og heilsugæslur eru rekin saman í einni stofnun. Sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðvar um land allt, Landspítali – háskólasjúkrahús og aðrar ríkisstofnanir sem tilheyra heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu eru fyrir í miðlægu launakerfi ríkisins. Innleiðing hins nýja mannauðskerfis hefur ekki í för með sér flutning verkefna frá stofnunum enda fer öll skráning og úrvinnsla fram í stofnununum sjálfum. Hvað mannauðskerfið varðar mun öll launavinnsla og allt launabókhald eftir sem áður fara fram í hverri stofnun fyrir sig. Sú breyting verður hins vegar á með innleiðingu kerfisins að prentun launaseðla og útsending launaseðla fer fram miðlægt fyrir allar ríkisstofnanir. Það verður því breyting á varðandi útprentun og útsendingu launaseðla hjá starfsfólki Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, St. Jósefsspítala Hafnarfirði og heilbrigðisstofnunum úti á landi þar sem sjúkrahús og heilsugæsla eru rekin saman í einni stofnun. Útprentun og útsending launaseðla alls annars starfsfólks ríkisins hefur fram til þessa verið miðlæg og verður það áfram. Gildir það til að mynda um starfsfólk skóla, sýslumannsembætta og stofnana fatlaðra. Þess ber að geta að engin breyting verður á framlögum stofnana vegna innleiðingar þessarar nýju fjárhags- og mannauðskerfa. Síðan er spurt: „Eru hugmyndir um að flytja önnur verkefni frá sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum landsbyggðarinnar til Reykjavíkur?“ Með vísan til fyrra svars fylgir enginn tilflutningur verkefna innleiðingu nýrra fjárhags- og mannauðskerfa. Það hafa ekki verið áform um flutning verkefna frá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni til Reykjavíkur.

Herra forseti. Sú ákvörðun sem tekin var, fyrir líklega um þremur árum, að breyta skipulagi sjúkrahúsanna og heilsugæslustöðvanna úti á landi með þeim hætti að heimamenn hefðu enga aðkomu að stjórn þeirra var að mínu viti röng, enda lögðumst við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs alfarið gegn henni. Það er mikilvægt að þessi þjónusta sé sem nátengdust heimafólki, bæði skipan hennar og stjórnun. Eftir að heimamenn hafa enga aðild að stjórn sjúkrahúsanna úti á landi og forstöðumennirnir heyra beint undir ráðherra í Reykjavík hefur ráðherra eða ráðuneytið tekið að deila þar og drottna. Heimamenn eru takmarkað með í ráðum og hafa enga stjórnsýslulega aðkomu að því sem gerist, samanber umræðuna um sjúkrahúsin og heilsugæslustöðvarnar á höfuðborgarsvæðinu sem kom flatt upp á fólk. 
             Herra forseti. Ég spyr ráðherra hvort hann vilji ekki breyta því og leyfa heimamönnum að halda manni í stjórn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans við þeim spurningum sem ég hef sett fram. Ég skil svör hans þannig að ekki eigi að færa vinnu, störf eða verkefni, frá heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum yfir í miðlæga miðstýringarkerfið í Reykjavík. Ég fagna því og hvet til að menn standi vörð um þá nærstjórnun, ef svo má að orði komast, sem er í heilbrigðisstofnunum víða úti á landsbyggðinni. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að það sé betra að stjórna því í nálægð fremur en stjórnin sé langt frá. Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn, virðulegi forseti, var m.a. sú að framkvæmdastjórum heilbrigðis- og sjúkrastofnana var kynnt að þetta yrði óbreytt. Það kom seinna upp að það væri ekki tæknilega hægt að hafa þetta í því kerfi sem það hafði áður verið og þess vegna væri þetta gert nú. Ef til vill, virðulegi forseti, er þetta allt saman eftir kröfum frá fjármálaráðuneytinu og heilbrigðisráðuneytið sé frekar máttlaust að sporna gegn því að svo verði. En ég ítreka að ég fagna því sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt, að þetta eigi ekki að verða til að færa störf, starfsemi eða eftirlit, frá landsbyggðarsjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum hingað til Reykjavíkur. Ég vona að það muni t.d. ekki koma upp að reikningar sem greiða á á viðkomandi stofnunum verði settir í eitthvert rafrænt form, sendir suður og greiddir þar. Ég óttast að þá haldi þetta áfram smátt og smátt þar til hið opinbera kemur og segir: Nú er búið að færa svo mikið suður í hið miðlæga „glæsilega“ kerfi að nú getum við fækkað störfum eða minnkað vinnuna á þessum stofnunum úti á landi. Það yrði miður.

Virðulegi forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í svari mínu, að það stendur ekki til að færa störf frá heilsugæslustöðvum á landsbyggðinni hingað suður. Hins vegar vil ég mótmæla því harðlega sem hv. 8. þingmaður Norðvest. heldur fram, að heilbrigðisráðuneytið deili og drottni í heilbrigðisstofnunum úti á landi enda gerir þingmaðurinn ekki neina tilraun til að rökstyðja mál sitt. Það er alvarlegt að fella í ræðustól sleggjudóma af slíku tagi. Í þessum stofnunum eru vissulega framkvæmdastjórnir sem starfsmenn þeirra skipa, lækningaforstjóri og hjúkrunarforstjóri eins og í öðrum stofnunum og heimamenn vinna við þessar stofnanir. Það er greið leið fyrir sveitarstjórnir á viðkomandi svæði að fylgjast með enda beinlínis kveðið á um það í þeim lögum sem um þessar stofnanir gilda. Þar eru ákvæði um að sveitarstjórnir fylgist með en vilji menn hins vegar breyta þessu og taka ábyrgð á rekstri þessara stofnana þá höfum við lýst vilja okkar til að að flytja heilsugæslu og öldrunarþjónustu til sveitarfélaganna. Ég vona að hv. þingmaður styðji það ef það yrði til þess að bjarga þeim stofnunum frá hinu voðalega miðstjórnarvaldi sem hann telur að sé í heilbrigðisráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Mér er það glöggt í minni, frá landsmóti hestamanna 2002 sem fór fram í Skagafirði, þegar Önnu Bretaprinsessu var færður hestur að gjöf með þeim orðum að hann væri ætlaður til þjálfunar fatlaðra barna í heimalandi hennar. Þetta var ekki í fyrsta sinn og örugglega ekki í síðasta sinn sem sérstakir eiginleikar íslenska hestsins voru dregnir fram með þessum hætti. Við Íslendingar erum stoltir af íslenska hestinum og erum meðvitaðir um fjölþætta eiginleika hans og notkunarmöguleika. Íslenski hesturinn þykir sérlega vel fallinn til reiðþjálfunar fatlaðra og ræður þar bæði bygging hans og eðliseiginleikar. Hann er fremur smávaxinn með góða lund og ólíkar gangtegundir hans eru gagnlegar við hæfingu og þjálfun fatlaðra. Þessum sérstöku notkunarmöguleikum hans í þágu fatlaðra hefur hins vegar ekki verið hampað innan lands né stuðst við þróun þeirra svo kunnugt sé. Reiðþjálfun er viðurkennd meðferð innan sjúkraþjálfunar og er henni beitt víða um lönd. Sjúkraþjálfarar hafa sérmenntað sig til að beita slíkum aðferðum. Heilbrigðiskerfi ýmissa nálægra landa taka með ýmsum hætti þátt í að greiða reiðmeðferð. Þannig er reiðmeðferð viðurkenndra reiðþjálfara greidd að fullu í Finnlandi og fyrir ákveðna sjúklingahópa í Danmörku. Svíar greiða fyrir meðferð barna í reiðþjálfun og í Noregi greiðir Tryggingastofnunin reiðmeðferð eins og fyrir aðra sjúkraþjálfun í hóp. Erlendar rannsóknir benda til þess að reiðþjálfun hafi áhrif á hreyfifærni með ýmsum hætti. Hún eykur hreyfifærni í neðri hluta líkama og samræmir vöðvasamdrætti auk þess sem hún verkar á stjórn og jafnvægi líkamans. Rannsóknir á börnum með heilalömun benda til þess að reiðþjálfun bæti m.a. líkamsbeitingu, göngugetu, minnki vöðvaspennu, auki jafnvægi, minnki orkunotkun og bæti grófhreyfifærni þeirra. Sýnt hefur verið fram á að reiðþjálfun fatlaðra barna hafi ekki aðeins góð áhrif á líkamsburði og líkamlega færni barna heldur virki hún einnig hvetjandi á börnin vegna þeirrar ánægju sem þau fá út úr slíkri þjálfun. Síðustu sumur hafa sérhæfðir sjúkraþjálfarar beitt reiðþjálfun fyrir fötluð börn, m.a. í sumarbúðum Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra í Reykjadal, með það að markmiði að auka líkamlega getu og vellíðan þeirra með afar góðum árangri og með sérstakri ánægju þeirra. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessum sérstöku notkunarmöguleikum íslenska hestsins og hvernig nýta má hann sem tæki í sjúkraþjálfun fatlaðra barna þannig að færni þeirra aukist. Jafnframt varpa ég þeirri spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að reiðþjálfun verði viðurkennt meðferðarform við sjúkraþjálfun fatlaðra barna og njóti greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins með einhverjum hætti. Að lokum vil ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að bregðast snöggt við og svara spurningu minni í dag.

Herra forseti. Hv. 2. þingmaður Reykv. n., Ásta Möller, beindi til mín fyrirspurn um hvort ég mundi beita mér fyrir því að reiðþjálfun yrði viðurkennt meðferðarform við sjúkraþjálfun fatlaðra barna og nyti greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins. Fatlaðir hafa um árabil notað hesta í frístundum og hafa margir talið sig hafa gagn af, auk þeirrar ánægju sem það hefur veitt. Meðal annars hafa hestar verið notaðir fyrir fatlaða á Reykjalundi. Á síðustu árum hafa sjúkraþjálfarar veitt völdum hópi barna með heilalömun reiðþjálfun á vegum Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra í sumardvöl í Reykjadal í Mosfellsbæ. Þeir telja árangur meðferðarinnar góðan, meðal annars hafi meðferðin góð áhrif á höfuð- og boljafnvægi barnanna auk þess að teygja á og mýkja spastíska vöðva í læri. En spasmi í lærum er oft mikið vandamál hjá börnum með heilalömun og gerir þeim erfitt um vik með hreyfingu. Þá hafa börnin einnig mikla ánægju af þjálfuninni. Þetta er í samræmi við reynslu og rannsóknir af þessari meðferð annars staðar. Víða erlendis hefur þetta meðferðarform verið viðurkennt sem hluti af sjúkraþjálfun og verið greitt að einhverju leyti af opinberum tryggingum á sama hátt og önnur sjúkraþjálfun fyrir tiltekna hópa fólks. Nú nýverið tókust samningar milli Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og Félags sjálfstætt starfandi sjúkraþjálfara um greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins fyrir sjúkraþjálfun. Í samningnum er tilgreint í hverju meðferð sjúkraþjálfara er fólgin og er reiðþjálfun ekki meðal þeirra meðferðarforma sem þar eru upp talin. Reiðþjálfun er heldur ekki tiltekin í þeim þjónustusamningum sem heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur gert við endurhæfingarstofnanir, þar sem sjúkraþjálfarar starfa. Ekki hafa komið fram sérstakar óskir hvað þetta varðar frá viðkomandi félagi og stofnunum. Erindi hefur hins vegar borist frá sjúkraþjálfurum sem unnið hafa með reiðþjálfun barna með ósk um að Tryggingastofnun taki þátt í greiðslu fyrir slíka meðferð fyrir tiltekinn hóp barna, á sama hátt og fyrir meðferð hjá sjúkraþjálfurum á stofu. Ráðuneytið hefur það erindi til skoðunar nú og mun leggja mat á árangur og kostnað af reiðþjálfun barna en reiðþjálfun er talsvert kostnaðarsamari en sjúkraþjálfun á stofu. Hvort sú niðurstaða leiði til breytinga á reglum um greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í sjúkraþjálfun er of snemmt að segja til um nú. En eins og áður segir erum við í ráðuneytinu að skoða þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég hef til að mynda heyrt vel látið af starfsemi Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra sem fer fram í Mosfellsdal. Þessi starfsemi er víða um land en mætti vera enn víðar og þetta mál er enn ein rökin á málflutningi okkar sem viljum bæta aðstöðu hestamanna. En auðvitað verður aðstaðan að vera til staðar. Ég vil vekja athygli á því að engin reiðhöll er frá Skagafirði og austur um að Hellu og því er Norðausturkjördæmið afar illa sett. Ég vona því að reiðhöll verði reist sem fyrst á Akureyri til að byrja með og þá væri hægt að fara af stað með myndarlegt starf sem m.a. innihéldi reiðþjálfun fyrir fötluð börn. En það er að sjálfsögðu heppilegra þegar stunda á slíka starfsemi og slíka þjálfun að aðstæður séu eins og best verður á kosið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að bera þetta mál inn á þing. Ég þekki það úr starfi mínu á Hólum að þar vorum við einmitt með námskeið bæði fyrir reiðkennara og einnig starfsmenn sem störfuðu með fötluðu fólki í tengslum við að nýta hross til þess að þjálfa þetta fólk auk þess sem þetta gefur því andlega ánægju. Ég veit ekki annað en þetta starf hafi haldið áfram. En auðvitað er þetta kostnaðarsamt, t.d. þessi sérþjálfun. Fólk er sérþjálfað. Það þarf að hafa góða almenna reiðmennskukunnáttu og kennsluþekkingu á hesti auk þess að vera sérþjálfað og hafa sérþekkingu varðandi fatlað fólk. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svör hæstv. ráðherra og þátttöku þingmanna í umræðunni. Það er augljóst af svörum hæstv. ráðherra að hann hefur góðan skilning á þessu máli. Ég hef jafnframt skilning á því að það þurfi ákveðinn tíma til þess að skoða þetta innan ráðuneytisins. Ástæða þess að ég vek athygli á þessari meðferð og möguleikum hennar er að ég hef átt þess kost að fylgjast með jákvæðum áhrifum slíkrar meðferðar á litla stúlku sem er bæði líkamlega og andlega fötluð. Stjórnvöld hafa á síðustu árum lagt fram mikið fjármagn til þess að bæta stöðu og veg íslenska hestsins jafnt innan lands sem utan. Stjórnvöld hafa jafnframt dregið fram þá ágætu eiginleika hestsins sem nýtast í þágu fatlaðra eins og ég nefndi í ræðu minni áðan. Hins vegar hefur þessum sérstaka þætti varðandi eiginleika íslenska hestsins ekki verið fylgt eftir með neinum hætti hér á landi svo kunnugt sé. Því væri áhugavert að leggja í tilraunaverkefni til þess að sannreyna þetta notagildi íslenska hestsins í þágu fatlaðra barna með sérstökum fjárstuðningi. Það mætti t.d. gera með greiðsluþátttöku í meðferð sjúkraþjálfara í reiðþjálfun fatlaðra barna við sérstakar aðstæður eins og ég hef bent á að nágrannar okkar á Norðurlöndum gera með góðum árangri. En fyrst og fremst bið ég um skilning á þessu málefni og ég tel mig hafa heyrt í máli hæstv. ráðherra að hann sé fyrir hendi og vonast til þess að niðurstaðan við því erindi sem liggur núna fyrir í ráðuneytinu verði jákvæð. Jafnframt tel ég ástæðu til þess að vekja athygli umboðsmanns íslenska hestsins á þessu máli og jafnframt landbúnaðarráðherra sem hefur nú þótt nokkuð stórtækur í að styðja við íslenska hestinn. Þarna er vettvangur sem hann gæti þá jafnframt beitt sér í og útvíkkað svið sitt.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og þeim sem hafa tekið til máls fyrir umræðuna um þetta mál. Ég tek undir það sem fram hefur komið að hér er um mjög gott mál að ræða og ég tek undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að ánægja þeirra sem hafa notið þessarar þjálfunar er mikil. Ég hef í raun ekkert við það að bæta sem ég sagði í svari mínu. Við erum að skoða þetta mál í ráðuneytinu og við þurfum að skoða þetta með tilliti til þess hvaða svigrúm við höfum. En ég held að engum blandist hugur um að hér er um mjög jákvætt mál að ræða og ég heyri að þeir þingmenn sem hafa tekið þátt í umræðunni eru þeirrar skoðunar og ég þakka það.

Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem ég er að fylgja úr hlaði til hæstv. iðnaðarráðherra var lögð fram 11. nóvember árið 2004 og er því orðin töluvert gömul. Hún var að sjálfsögðu lögð fram vegna þess að þá var orðið ljóst að Kísiliðjunni í Mývatnssveit yrði lokað, en henni var lokað 1. desember síðastliðinn eins og menn muna. Við það töpuðust í Mývatnssveit 50 störf og að því er menn telja 30–50 afleidd störf eða 80–100 störf alls í Mývatnssveit, Húsavík, Akureyri og e.t.v. víðar. Þetta er af þeirri stærðargráðu að þetta er svipað og ef 2.700 manns hefðu misst vinnu sína í Kópavogi t.d. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, hefur mikið gerst síðan þessi fyrirspurn var lögð fram og m.a. hafa verið haldnir 14 fundir á hinu háa Alþingi þar sem fyrirspurnum hefur verið svarað. Með því að segja þetta er ég ekki að gagnrýna hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að hafa ekki svarað þessari spurningu fyrr. Ég vil taka það skýrt fram að við höfum verið í góðu sambandi um þetta mál og verið sammála um að geyma þessa fyrirspurn á ýmsum stigum vegna þess að annars gæti það kannski spillt fyrir ýmsum úrlausnarverkefnum sem var verið að vinna að í Mývatnssveit að sögn hæstv. ráðherra. Þessi spurning sem hér er lögð fram er, eins og ég segi, kannski orðin úrelt. En það má spyrja um ýmislegt annað í þessu sambandi. Það kemur t.d. í ljós núna að 16 manns eru á atvinnuleysisskrá í Skútustaðahreppi, þar af tveir karlar, og það kemur fram að mjög margir karlmenn sem misstu vinnuna sína í verksmiðjunni á aldrinum 30–65 ára hafa farið austur á land að vinna við þá miklu uppbyggingu sem þar er. En það er ekki óskastaða. Það er neyðarúrræði og ekki æskilegt til frambúðar og ekki hægt að treysta á að menn fari svo langan veg sem frá Mývatnssveit og austur til þess að sinna vinnu í 10–13 daga samfellt með löngum vinnudögum. Sveitarstjórn áætlar að tekjur sveitarfélagsins geti dregist saman um 30% vegna þessa máls þó að það sé ekki komið fram af þeim ástæðum sem ég var að nefna hér áðan. Virðulegi forseti. Í utandagskrárumræðu við iðnaðarráðherra 8. desember síðastliðinn upplýsti hún að það væri búið að taka upp samstarf við sveitarstjórn Skútustaðahrepps. Mig langar að spyrja í hverju það samstarf hafi verið fólgið og hvort það sé enn þá. Þar kom líka fram að nokkrar verkefnahugmyndir væru til skoðunar og mig langar að vita hverjar þær voru og hverjar þær eru. Það kom líka fram að þetta væri gert til að tryggja búsetu í Mývatnssveit 

Hæstv. forseti. Eins og rætt var á Alþingi þann 8. desember síðastliðinn og hv. þingmenn þekkja þá hefur rekstri Kísiliðjunnar hf. verið hætt. Kísilgúrvinnsla úr Mývatni heyrir því sögunni til. Aðdragandi þessa er sá að árið 2000 lét meðeigandi ríkisins í Kísiliðjunni hf., World Minerals, í ljós það álit að rekstri verksmiðjunnar yrði fljótlega hætt. Fyrir því lágu tvær meginástæður, í fyrsta lagi þróun markaðar sem hefur dregist mjög saman og söluverð lækkað, og í öðru lagi stæði verksmiðjan frammi fyrir miklum endurnýjunarkostnaði sem ekki væru forsendur til að ráðast í. Í þessari erfiðu stöðu var það algjört forgangsverkefni iðnaðarráðuneytisins að leita allra leiða til að afleiðingar yfirvofandi lokunar Kísiliðjunnar yrðu sem mildastar fyrir atvinnu- og menningarlíf og mannlíf í héraðinu. Hugmyndir Allied EFA um kísilduftsverksmiðju féllu vel að þessum sjónarmiðum ráðuneytisins og á grundvelli áætlana þeirra var verksmiðjan seld þeim. Nýir eigendur Kísiliðjunnar unnu í hartnær fjögur ár að þróun framleiðsluferla og rekstri tilraunaverksmiðju í Noregi. Sú þróunarvinna gekk vel og var lokið með góðum árangri. Eftir stóð að tryggja fjármagn til byggingar og rekstrar verksmiðjunnar. Sú vinna var komin á lokastig þegar lykilfjárfestinum snerist hugur á síðustu metrunum. Þetta kom öllum sem að þessu máli komu, öðrum fjárfestum, heimamönnum og ráðuneytinu, algjörlega að óvörum. Við því varð þó ekkert gert en strax hafist handa við að leita annarra leiða til atvinnuuppbyggingar og þá fyrst og fremst horft til þess að nýta byggingar og innviði verksmiðjunnar sem gerði staðsetningu við Mývatn álitlega. Alls voru skoðaðir átta kostir. Fjórir þeirra voru fljótlega metnir álitlegastir og vilji er til þess að styðja við bakið á þeim öllum með einum eða öðrum hætti. Einn þessara kosta var þó metinn sýnu bestur en það er bygging verksmiðju sem framleiðir vörubretti úr endurunnum pappír og pappa. Hér er um að ræða nýjung sem byggir á einkaleyfum og reyndum framleiðsluaðferðum. Framleiðslan er umhverfisvæn og fellur því vel að ímynd Mývatns. Frumkvöðlarnir hafa kynnt þessa framleiðslu fyrir heimamönnum og undirrituð hefur verið viljayfirlýsing á milli landeigenda Reykjahlíðar ehf., iðnaðarfrumkvöðlanna, heimamanna og iðnaðarráðuneytisins um að ganga til samstarfs sem hefur að það markmiði að í húsnæði Kísiliðjunnar við Mývatn verði starfrækt verksmiðja sem framleiði vörubretti úr endurunnum pappírsafurðum. Í viljayfirlýsingunni segir m.a., með leyfi forseta: „Áætlanir gera ráð fyrir að verksmiðjan taki til starfa í tveimur áföngum og allt að 18 manns fái þar vinnu í lok fyrsta áfanga en færri bætist við í þeim síðari. Eigendur Kísiliðjunnar hafa selt landeigendum Reykjahlíðar ehf. þær byggingar sem nýtilegar eru fyrir hina nýju iðnaðarstarfsemi. Jafnframt eru viðræður hafnar á milli iðnaðarfrumkvöðlanna og landeigenda Reykjahlíðar ehf. um sameiginlega aðkomu þeirra að óstofnuðu félagi um starfsemina. Stefnt er að því að starfsemin geti hafist á þessu ári.“ Við þetta er aðeins því að bæta að iðnaðarráðuneytið hefur falið Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins að ganga til samninga við frumkvöðlana um kaup á 200 milljónum kr. í hlutafé sem yrði framlag ríkisins í fjármögnun þessa verkefnis. Hvað varðar atvinnuástandið í Mývatnssveit þá keyra, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, margir karlmenn austur á land til að starfa þar og auðvitað er það ekki lausn til frambúðar heldur vonandi tímabundin. Ég get sagt að ástandið er í sjálfu sér ekki eins slæmt og maður hefði getað ætlað miðað við það að þessi stóri vinnustaður þurfti að loka og hætta starfsemi. Fólkið sýnir þarna mikla þolinmæði og við vitum öll að núverandi ástand verður ekki til frambúðar. Því bind ég miklar vonir við að af þessu verkefni sem ég hef hér lýst geti orðið.

Virðulegi forseti. Það er vissulega erfið staða í sérhverju byggðarlagi þegar svo ber við að fyrirtæki hætta starfsemi af einhverjum ástæðum, hvort sem það er af þeim ástæðum sem reyndin varð í Mývatnssveit eða af öðrum, eins og við þekkjum úr öðrum byggðarlögum. Í sjávarútvegi taka fyrirtæki ákvarðanir um breytingar á starfsemi sinni, flytja atvinnu á milli byggðarlaga í kjölfar eigendabreytinga o.s.frv. Ég tel að mörgu leyti eðlilegt að iðnaðarráðuneytið hlutist til um þessi mál og aðstoði heimamenn við að byggja upp önnur atvinnutækifæri og finna leiðirnar eftir því sem kostur er. Ég legg hins vegar áherslu á að ráðuneytið geri ekki greinarmun á því af hvaða ástæðum þessi staða kann upp að koma, geri ekki greinarmun eftir atvinnugreinum eða stöðum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið fram og þær upplýsingar um nýsköpun í atvinnumálum í Mývatnssveit sem hér hefur verið fjallað um eins og með þá verksmiðju sem á að byggja vörubretti úr endurunnum pappír. Þeirri hugmynd og þeim mönnum sem ætla að byggja það upp fylgja góðar óskir frá mér um að vel takist til. Það er gott ef kannski 20–25 manns fá vinnu við það þegar seinni áfanga verður lokið. Ég held að ég hafi heyrt rétt, og tek þá undir og fagna því ef ég heyrði rétt, að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um að Nýsköpunarsjóður ætti að kaupa 200 millj. kr. hlutafé í því fyrirtæki sem verður stofnað utan um þessa starfsemi. Finnst mér góður bragur þar á en tek auðvitað undir það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var að tala um, ég hefði viljað sjá það víða um landið þar sem atvinnumál eru í uppnámi, hvort sem það er út af því að verksmiðjan sem ríkið átti, eins og hér, eða fiskvinnslufyrirtæki eru að leggja upp laupana eða draga saman seglin. Ríkið ber náttúrlega meiri ábyrgð á þeirri verksmiðju sem var í eigu þess. Ég fagna því sem hér hefur komið fram og held að það sé mjög mikilvægt að iðnaðarráðuneytið og hæstv. ríkisstjórn fylgist betur með hinum litlu byggðarlögum. Ég tek skýrt fram og segi að þetta er í raun og veru módel sem við eigum að nota og eigum ekki að vera hrædd við. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra vegna þess að hún á eftir að koma í seinni ræðu: Kemur til greina af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra að við skoðum það að kaupa hið gjaldþrota fyrirtæki úti í Noregi sem var að vinna að kísilduftsverksmiðjunni, 

Hæstv. forseti. Ef ég byrja á að svara því sem kom fram hjá hv. þingmanni núna í lokin tel ég ekki að það muni koma til þess að ríkið kaupi þetta fyrirtæki. Það er ekki þannig nú á dögum að ríkið hafi frumkvæði að rekstri sem þessum. Þetta er iðnaðarstarfsemi og miðað við það að einkaaðilar töldu reksturinn ekki geta gengið og ekki vera arðbæran þegar þessir nýju eigendur komu að, Allied EFA, tel ég ekki líkur á því að ríkið hafi frekari möguleika á því að láta þessa starfsemi ganga upp. Vissulega eru þetta allt saman mikil vonbrigði en ég held að við bætum okkur ekkert á að vera að tala um fortíðina í þessum efnum. Það er mikilvægt að tala um framtíðina og það verkefni sem nú er efst á baugi. Ég vil þá tala aðeins skýrar en ég gerði áðan ef það hefur eitthvað misskilist. Það er ekki búið að taka ákvörðun um að Nýsköpunarsjóður kaupi hlutafé fyrir 200 millj. kr. í þessari framleiðslu, heldur er það til skoðunar hjá Nýsköpunarsjóði. Mér er kunnugt um að þeir eru að fara yfir þetta mál á faglegum forsendum og hafa m.a. skoðað starfsemi sem er í raun tilraunastarfsemi og fer fram erlendis. Ég tel að miðað við allt það sem komið hefur fram í málinu séu miklar líkur á því að af því verði að ríkið taki þarna þátt í starfseminni með þessu móti. Til að brúa þetta bil hefur verið í gangi starfsemi í Mývatnssveit sem hefur verið styrkt af stjórnvöldum. Hún er nokkuð nýstárleg og heitir „Snow Magic“. Þar hefur verið mikið byggt úr snjó og þar fram eftir götunum. Ég veit að sumum finnst þetta kannski svolítið fáránlegt en engu að síður 

Frú forseti. Eins og flestum er kunnugt er Norðurland vestra meðal þeirra svæða á landinu sem eiga í hvað mestri vök að verjast varðandi íbúaþróun, og brýn þörf er á að skipulega verði gengið til verka í uppbyggingu nýrra atvinnugreina. Raunin er að í hvert sinn sem auglýst er starf fyrir menntaða einstaklinga á Norðurlandi vestra, en það er því miður allt of sjaldan, sækja fjölmargir um, jafnt frá höfuðborgarsvæðinu sem annars staðar. Nýlega var t.d. auglýst ráðgjafarstarf á Sauðárkróki þar sem 60 sóttu um og annað starf á Hvammstanga sem sex vel hæfir einstaklingar sóttu um. Það er því ekki þannig að menntað fólk vilji ekki búa úti á landi, heldur vantar störf fyrir það. Þar á hið opinbera að koma að, bæði með því að beina starfsemi opinberra stofnana út á landsbyggðina, úthluta verkefnum og styðja heimamenn í viðleitni þeirra við að auðga starfaflóruna. En mér er kunnugt um að þar er við ramman reip að draga og þó að stundum séu höfð uppi góð orð og jákvætt viðmót þegar erindi eru borin upp er látið þar við sitja. Til dæmis hafa Blönduósingar gengið bónleiðir til búðar í viðleitni sinni til að byggja upp þjónustu við matvælaiðnað. Þeim er alls staðar vel tekið í stjórnsýslunni og þeir fara á hvern fundinn á fætur öðrum - en þar við situr. Þannig mega hlutir ekki ganga fyrir sig, frú forseti. Það er lítilsvirðing við fólk að virða hvorki þarfir þess né aðstoða það þegar það reynir að klóra í bakkann og snúa við óheillaþróun í kapp við tímann. Gerður hefur verið byggðaþróunarsamningur við Vestfirði, vaxtarsamningur við Eyfirðinga og nú síðast vaxtarsamningur við Sunnlendinga. Ég minni enn á þau orð núverandi forsætisráðherra fyrir um ári síðan að röðin væri komin að Norðurlandi vestra.  1. Er fyrirhugað að gera vaxtarsamning fyrir Norðurland vestra, svipaðan þeim sem gerður hefur verið fyrir Vestfirði og verið er að gera fyrir Suðurland og Vestmannaeyjar? Ef svo er, hvenær? 2. Hefur komið fram ósk frá Norðurlandi vestra um gerð vaxtarsamnings?

Hæstv. forseti. Við gerð vaxtarsamnings Eyjafjarðarsvæðisins var við það miðað að starfsemi hans næði ekki einungis til Eyjafjarðarsvæðisins, heldur einnig til annarra svæða á Norðurlandi, þar með talið til Norðurlands vestra. Þegar unnið var að þeim samningi komu m.a. að því starfi aðilar á vestanverðu Norðurlandi þar sem ekki var ætlunin að takmarka starfsemina við Eyjafjarðarsvæðið, heldur skyldi starfsemin ná beint eða óbeint til Norðurlands í heild enda byggir eðli og starfsemi vaxtarsamninga á öflugu samstarfi á tiltölulega stórum svæðum. Markmið vaxtarsamninga er að efla byggðarkjarna með því að byggja á styrkleikum svæða og skilvirku samstarfi einkaaðila og opinberra aðila. Útfærslan er að erlendri fyrirmynd og nokkuð nýstárleg. Áhersla er lögð á samkeppnishæfni atvinnulífs þar sem byggt er á markaðstengdum aðgerðum, stefnumörkun fyrir vaxtargreinar á svæðinu, samstarfi aðila á viðkomandi sviði með netsamstarfi, klösum og stuðningsverkefnum. Eitt meginatriðið í starfsemi vaxtarsamninga er að efla samstarf á viðkomandi svæði. Því er afar mikilvægt að fyrirtæki og aðilar á Norðurlandi vestra, sem og Norðurlandi sem vilja taka þátt í starfsemi vaxtarsamnings Eyjafjarðar, komi þeim áhuga á framfæri. Gert er ráð fyrir því í vaxtarsamningi Eyjafjarðar að nýir aðilar geti komið að stjórn þess samnings sé fyrir því áhugi, svo sem á Norðurlandi vestra. Þess má geta að aðilar á Norðurlandi, t.d. Ferðamálasamtök Norðurlands sem ná til alls Norðurlands, og háskólinn á Hólum taka þegar þátt í starfsemi vaxtarsamnings. Starfsemi hans verður kynnt frekar á öllu Norðurlandi á næstunni. Á næstunni er einnig fyrirhugað að kynna vaxtarsamninginn á Norðurlandi vestra og þá möguleika sem hann opnar fyrir aðila á svæðinu. Af framangreindum ástæðum er ekki gert ráð fyrir sérstökum vaxtarsamningi fyrir Norðurland vestra þar sem þegar er gert ráð fyrir slíkum möguleika innan vaxtarsamnings Eyjafjarðar. Slíkt kallar á samræmingu, samvinnu og samninga milli atvinnuþróunarfélaga á svæðinu við vaxtarsamning Eyjafjarðar. Þessu til viðbótar er þess að geta að það er mun meiri ávinningur fyrir minni svæði að tengjast vaxtarsamningum nærliggjandi svæða, stærri svæða, og nýta sér ávinning af slíku starfi en með gerð smárra vaxtarsamninga á afmörkuðum svæðum, enda umfang og stjórnun slíkra samninga nokkuð viðamikið. Komi fram að eftirspurn eftir þjónustu vaxtarsamningsins verði meiri en ráð er fyrir gert í upphafi munu stjórnvöld endurmeta stöðu, rekstur og stuðning við starf á þessu sviði. Hvað varðar svar við síðari spurningunni er það að segja að formlegt erindi um það efni hefur ekki borist ráðuneytinu en þessi mál og önnur tengd hafa verið rædd óformlega á fundum, m.a. við stjórn Sambands sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Ráðuneytið er hins vegar ávallt til viðræðu um atriði er styrkt geta stöðu Norðurlands vestra á þessu sviði ef eftir því verður óskað.

Hæstv. forseti. Það er eitt vandamál við það að hafa vaxtarsamning fyrir þessi svæði sameiginleg. Það vill þannig til að Tröllaskagi liggur þarna á milli. Samgöngur yfir eða í gegnum eru ekki mjög góðar. Ég tel reyndar að ef menn hefðu einhverja áætlun í hendi sér um það hvernig ætti að bæta þær samgöngur gæti kannski orðið líklegra að menn fyndu leið til að koma sér niður á vaxtarsamning sem mundi skipta miklu máli. Ég er á þeirri skoðun að skoða þurfi vandlega að tengja saman Skagafjörð og Eyjafjarðarsvæðið með betri samgöngum en gert er ráð fyrir núna. Það ætti að taka inn í þessa hluti og ef menn sæju fram á það væri örugglega hægt að finna leiðir til að vinna saman fram að þeim tíma sem samgöngur batna á svæðinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera þessa fyrirspurn fram og tek undir þau sjónarmið sem fram koma í fyrirspurninni. Ég hef eins og hv. þingmaður Jóhann Ársælsson verulegar efasemdir um að við núverandi aðstæður sé mögulegt að líta svo á að Skagafjörður og Eyjafjörður séu eitt atvinnusvæði. Ég held að huga þurfi að endurbótum á samgöngum til að gera slíkt mögulegt og það er sorglegt til þess að vita að Héðinsfjarðargöng munu ekkert leggja af mörkum til að gera Eyjafjörð og Skagafjörð að einu atvinnusvæði. Ég hygg að það væri skynsamlegt að skoða möguleika svæðisins á Norðurlandi vestra til orkuframleiðslu og notkunar þeirrar orku með stóriðju og ég hygg að iðnaðarráðuneytið gerði vel í því að styrkja þann möguleika sem liggur í augum uppi á álveri við Húnaflóa með orkuframleiðslu úr Skagafirði og Húnavatnssýslunum.

Frú forseti. Það er ekki verra en vant er þegar rætt er við hæstv. byggðamálaráðherra um Norðurland vestra. Hún beinir alltaf sjónum að Eyjafjarðarsvæðinu en fyrirspurn mín laut ekki einungis að Skagafirði, hún lýtur að Norðurlandi vestra og ég ætla að benda hæstv. ráðherra á að það eru greiðari samgöngur suður til Reykjavíkur úr Vestur-Húnavatnssýslu en til Akureyrar enda sækja Húnvetningar þjónustu sína þangað. Það er að sjálfsögðu gott mál og sjálfsagt og menn gera það að eigin frumkvæði að vinna saman að þeim málum þar sem það er æskilegt og eðlilegt, eins og t.d. í ferðamálum og starfsemi háskólana, í menntamálum að ýmsu leyti, en að öðru leyti þarf að sinna þessu kjördæmi sérstaklega, og ekki hvað síst Húnavatnssýslunum þar sem atvinnulíf er mjög bágborið, meðaltekjur líklega þær lægstu á landinu enda sauðfjárrækt mjög mikil. Það eina sem getur komið þessu svæði til bjargar er að ríkisvaldið aðstoði sveitarfélögin við uppbyggingu atvinnulífs. Þar hefur skollaeyrum verið skellt við og fólk í rauninni dregið á asnaeyrunum með því að taka því ljúflega á fundum en gera svo ekki neitt. Þetta er ósvinna, hæstv. forseti, og það er óskiljanlegt að byggðamálaráðherra skuli ekki láta sig varða öll svæði landsins jafnt, heldur verða ber að því hvað eftir annað að beina sjónum einungis að örfáum stöðum á landinu - og alltaf sömu stöðunum.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta vera fullyrðingar sem eiga ekki rétt á sér. Hv. þingmaður heldur því fram að ég geri byggðarlögum mishátt undir höfði og sniðgangi sérstaklega ákveðið kjördæmi, eða mér finnst hún vera að segja það. Því fer bara víðs fjarri. Það er hins vegar mikilvægt að sveitarfélögin á viðkomandi svæðum standi sig og að þau hafi eitthvert frumkvæði gagnvart ríkisvaldinu ef þau hafa áhuga á samstarfi við það. Þegar um það hefur verið beðið af hálfu sveitarfélaga á þessu svæði að eiga fundi með okkur í iðnaðarráðuneytinu hefur að sjálfsögðu verið orðið við því. Það er ekki lengra síðan en í gær að ég átti fund með sveitarstjórnarmönnum úr Húnavatnssýslu þannig að það stendur ekki á því. Það vil ég að sé algerlega klárt. Ég ítreka að það er ekki endilega það besta fyrir Norðurland vestra að farið verði í vaxtarsamningsvinnu fyrir það svæði einangrað. Það er það sem ég vil leggja mikla áherslu á. Það starf býður upp á að það séu sterkir aðilar í hópnum og þó svo að Tröllaskagi sé erfiður yfirferðar, bæði hvað varðar samgöngur og andlega, er það þannig með þetta samstarf eins og klasasamstarf að það er ekki spurning um að keyra á milli svæða. Þetta er samstarf sem á sér að miklu leyti stað um netið. Svo vil ég líka taka fram að því miður hafa fyrirtæki og aðilar á gamla Norðurlandi vestra verið mjög óduglegir að sækja um styrki, t.d. í sjóðinn Átak til atvinnusköpunar.

Frú forseti. Í 2. gr. laga um Byggðastofnun segir svo, um hlutverk stofnunarinnar, með leyfi forseta: „Hlutverk Byggðastofnunar er að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Í samræmi við hlutverk sitt vinnur stofnunin að undirbúningi, skipulagi og fjármögnun verkefna og veitingu lána með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Fjármögnun verkefna skal eftir föngum vera í samstarfi við aðra. Byggðastofnun fylgist með þróun byggðar í landinu, m.a. með gagnasöfnun og rannsóknum. Stofnunin skipuleggur og vinnur að atvinnuráðgjöf í samstarfi við atvinnuþróunarfélög, sveitarfélög og aðra. Stofnunin getur gert eða látið gera áætlanir um þróun byggðar og atvinnulífs í þeim tilgangi að treysta búsetu og atvinnu í byggðum landsins. Stofnunin getur einnig tekið þátt í gerð svæðisskipulags samkvæmt skipulags- og byggingarlögum.“ Þessi stofnun hefur því ákaflega mikilvægu hlutverki að gegna, virðulegi forseti, ekki síst á síðustu árum þegar þróun byggðar í landinu hefur farið alvarlega úr skorðum án þess að stjórnvöld bregðist við af alvöru. Allir þekkja þá þróun sem orðið hefur á fjármálamarkaði og m.a. gert það að verkum að lántakendur hafa flutt lán sín á milli stofnana í leit að betri kjörum en eftir standa stofnanir með langtímalán sem ómögulegt er að greiða upp nema með ærnum uppgreiðslugjöldum. Afleiðingin er taprekstur viðkomandi stofnana og á síðasta ári tapaði Byggðastofnun 370 millj. kr. samkvæmt fregnum. Ljóst er að þörf fyrir fyrirgreiðslu Byggðastofnunar er mikil, sérstaklega á þeim svæðum sem mest hallar á og verst standa. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst ráðherra byggðamála bregðast við fyrirsjáanlegum fjárhagserfiðleikum Byggðastofnunar í kjölfar breytinga á fjármálamarkaði?

Hæstv. forseti. Staða Byggðastofnunar er erfið. Tap af reglulegri starfsemi stofnunarinnar á árinu 2004 var 385 millj. kr. og 340 millj. kr. árið 2003. Af taprekstri undanfarinna ára leiðir að eiginfjárstaða stofnunarinnar hefur rýrnað mikið sem rekja má til mikilla útlánatapa. Mikið tap og há framlög á afskriftareikning hafa haft þær afleiðingar að eiginfjárhlutfall stofnunarinnar hefur lækkað úr 11,8% í árslok 2002 í 9,5% í árslok 2004. Samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, má eiginfjárhlutfall ekki fara niður fyrir 8% af áhættugrunni. Af þessu má ljóst vera að í óefni stefnir ef starfsskilyrði stofnunarinnar batna ekki. Byggðastofnun hefur haft nokkra sérstöðu á lánamarkaði að því leyti að hún hefur lögskilgreint starfssvæði og hlutverk. Markmiðið hefur verið að styrkja búsetu á landsbyggðinni með lágmarksaðgengi að lánsfé. Í samræmi við það hefur stofnunin veitt lán á hagstæðari kjörum en viðskiptabankarnir hafa gert. Lánveitingarnar hafa verið til lengri tíma en gengur og gerist, þ.e. 50–100% lengri, og lántakendur hafa fengið lengri aðlögun fram að fyrsta gjalddaga en tíðkast í almenna bankakerfinu auk þess sem stofnunin hefur verið þolinmóðari við innheimtu. Öll þessi sérkenni hafa skipt máli fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni enda hefur Byggðastofnun margsinnis komið að málum sem viðskiptabankarnir hafa ekki haft áhuga fyrir. Atvinnulífið á landsbyggðinni hefur átt undir högg að sækja og má ljóst vera að útlánatöp stofnunarinnar endurspegla einmitt þá stöðu. Þá hefur staða Byggðastofnunar enn versnað síðustu missirin í kjölfar aukins framboðs fjármagns frá viðskiptabönkunum. Sterkustu lántakendur Byggðastofnunar hafa átt kost á endurfjármögnun lána hjá stofnuninni á hagstæðum kjörum og hafa uppgreiðslur lána af þessum sökum verið talsverðar. Við þetta hefur lánasafn Byggðastofnunar veikst. Iðnaðarráðuneytið og stjórnendur Byggðastofnunar hafa fylgst náið með þessari þróun og fundað um hana. Í mars sl. þegar uppgjörið fyrir árið 2004 lá fyrir var endanlega ákveðið að fá utanaðkomandi sérfræðing til að fara yfir stöðu Byggðastofnunar og greina kosti varðandi mögulega framtíðarþróun stofnunarinnar. Það er ráðgjafarfyrirtækið Stjórnhættir ehf. sem ráðuneytið hefur fengið til verksins. Til skoðunar er tekin öll starfsemi Byggðastofnunar sem í grófum dráttum má skipta í tvennt. Annars vegar er fjármálastarfsemi og hins vegar er rannsóknar- og þróunarstarf sem m.a. beinist að áætlunargerð og starfsemi atvinnuþróunarfélaga. Bæði þessi meginverksvið verða metin og skoðuð með tilliti til fjármálamarkaðarins almennt og þeirra sem vinna að sambærilegum rannsóknum og þróunarverkefnum. Greiningin mun bæði beinast að ytri þáttum í starfsumhverfi og innri þáttum starfseminnar. Lögð verður áhersla á að kortleggja starfsemi annarra sem sinna svipuðum eða sambærilegum verkefnum og Byggðastofnun, greina á hvaða sviðum þörf fyrir þjónustu stofnunarinnar er mest og hvar hún á mestan möguleika á að marka sér sérstöðu í framtíðinni. Við greiningu á innri starfsemi Byggðastofnunar verður einkum lögð áhersla á gæði í úrlausn verkefna, hagkvæmni í rekstri og faglegri hæfni þannig að hægt sé að meta á hvaða sviðum stofnunin hefur mestan möguleika á að skila árangri. Á grundvelli þessarar greiningar mun ráðuneytið skoða þá kosti um þróun Byggðastofnunar og verkefni hennar sem líklegastir eru til varanlegs árangurs. Reynt er að varpa ljósi á hvaða leiðir eru best til þess fallnar að stofnunin nái markmiðum sínum á komandi árum. Að þessari greiningarvinnu lokinni verður tekin ákvörðun um hugsanlegar breytingar á starfsemi Byggðastofnunar. Stefnt er að því að verkefni þessu verði efnislega lokið nú í sumar.

Frú forseti. Staða Byggðastofnunar hefur vissulega verið erfið síðustu missiri en þess má geta að upp á síðkastið hefur verið aukin eftirspurn aftur eftir lánsfé frá Byggðastofnun. Þegar Lánasjóður landbúnaðarins verður lagður niður, ef frumvarp sem liggur frammi verður samþykkt, er það mitt álit að vel komi til greina að Byggðastofnun breyti reglum sínum og fari að lána til landbúnaðar. Þá er sérstaklega verið að koma til móts við þá sem hafa áhyggjur af því að bankarnir vilji ekki lána á hin veikari svæði. Það hefur verið ákveðin verkaskipting á milli Lánasjóðs landbúnaðarins og Byggðastofnunar og þegar lánasjóðurinn verður lagður niður kemur aukið hlutverk fyrir Byggðastofnun á móti. Byggðastofnun hefur miklu hlutverki að gegna og það er mjög mikilvægt að staða hennar verði styrkt. Það er þörf fyrir hana áfram til að styrkja byggðir landsins.

Virðulegur forseti. Ég hefði helst viljað hafa 102 mínútur, eða 101 mínútu reyndar eins og ég sé núna, í staðinn fyrir eina mínútu til að ræða um Byggðastofnun að þessu sinni. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði að staða Byggðastofnunar væri erfið. Það er sannarlega rétt. Ásókn í lánsfé hefur aukist, segir stjórnarmaður í Byggðastofnun. Ég hef hins vegar þá sögu að segja, því miður, að mér virðast allt of margir kvarta yfir því að fá ekki fyrirgreiðslu hjá Byggðastofnun hvað varðar lán. Þegar Byggðastofnun setur það svo fram sem ástæðu fyrir höfnun að viðkomandi fyrirtæki standi ekki undir afborgun lána eða hafi ekki nægjanleg veð, sem er rangt að mati rekstrarmanna sem hafa verið að vinna þau gögn, er þetta mjög alvarlegt mál. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort ekki sé komin ástæða til að breyta Byggðastofnun þannig að lánaþátturinn kannski minnki, og þar með tapáhættan, en meira fé komi inn til þess að kaupa hlutafé í lífvænlegum fyrirtækjum á landsbyggðinni, hlutafé sem verður svo til sölu um leið og einhver vill kaupa það þannig að Byggðastofnun geti farið út úr því og 

Hæstv. forseti. Það er örugglega ástæða til að skoða málefni Byggðastofnunar og ég fagna því að verið sé að gera það. Það eru mörg verkefni sem Byggðastofnun annast sem þarf að annast til framtíðar en auðvitað er ekkert endilega víst að það sé í bestum farvegi eins og það er núna. Hvað varðar lánastarfsemina hef ég haft þá skoðun nokkuð lengi að miklu nær væri að hið opinbera beindi sér að því að styrkja aðila á landsbyggðinni en að standa í einhverri lánastarfsemi. Bankakerfið gæti komið með meira fjármagn út á land sem mundi gerast þegar menn fengju styrki til tiltekinna verkefna. Þannig væri hægt að koma betri rekstrargrundvelli undir þær nýjungar eða atvinnustarfsemi sem menn vildu styrkja en annars er til staðar. Þá væru bankarnir tilbúnir til að koma með í slaginn.

Frú forseti. Ég tók eftir því í útlistun hæstv. ráðherra að hlutverk hins utanaðkomandi sérfræðings átti ekki að vera að skoða stöðu stofnunarinnar með tilliti til lögbundins hlutverks hennar, þ.e. ekki hvernig hún gæti best sinnt sínu lögbundna hlutverki, sem ég tel þó mjög mikilvægt. Það þótti mér athyglisvert, að markmiðið sé ekki að gera henni kleift að sinna því. Það er auðvitað hárrétt ábending sem hv. þm. Kristján L. Möller kom fram með áðan, að Byggðastofnun þarf að geta keypt hlutafé og þannig auðveldað uppsetningu nýrra atvinnugreina á landsbyggðinni. En hvorki er hún fær um það né að veita styrki til uppbyggingar atvinnumála sem nokkru nemi, svo litlu fjármagni er úthlutað til stofnunarinnar. Hv. þingmenn tala um að stofnunin þurfi að fá aukið hlutverk. Að mínu mati hefur hún yfrið nóg hlutverk, það er ekki vandamálið. Vandamálið er að hún hefur ekki aðstæður til að sinna þessu hlutverki almennilega og það er verkefni sem hæstv. ráðherra þarf að láta vinna og beita sér fyrir að henni verði gert kleift að gera.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir ýmsar ráðleggingar sem hér hafa komið fram í sambandi við Byggðastofnun. Ég heyri að hv. þingmenn eru hlynntir því að þessi stofnun geti haldið áfram rekstri sínum og eflst frekar en hitt. Það sem ég er að segja með því að greina frá starfi sem er í gangi er að við teljum að sjálfsögðu mikilvægt í iðnaðarráðuneytinu að þessi stofnun hafi hlutverk og sinni því mikilvægasta á landsbyggðinni. Ef hún sinnir landsbyggðinni betur með því að breyta eitthvað þessari starfsemi verður að sjálfsögðu tekið til athugunar hvort þá sé rétt að gera þarna einhverjar breytingar. Það er ekki þannig með þessa stofnun frekar en aðrar að þær hafi verið settar á stofn óbreyttar til allrar framtíðar, við hljótum alltaf að þurfa að velta fyrir okkur nýjum möguleikum. Hvað varðar það að kaupa hlutafé veit ég að það tókst, eða ég trúi því að mjög vel hafi tekist til um þær 350 milljónir sem stofnunin fékk til kaupa á hlutafé í sprotafyrirtækjum. Ég hlakka til að fylgjast með því eftir einhver missiri hvernig tekist hefur til og hversu mörg ný störf hafa orðið til í framhaldi af þeim hlutafjárkaupum. Það þýðir að það þarf að leggja stofnuninni til fjármagn af hálfu ríkisvaldsins til að hún sé megnug að fara út í slíkt þar sem tekjurnar hafa dregist mjög mikið saman út af því hvernig lánastarfsemin hefur verið að breytast. Ég tek undir það með hv. þingmanni sem talaði, stjórnarmanni í Byggðastofnun, að það hefur verið meiri aðsókn núna í lán aftur og það er ágætt. Það er líka talað hér um styrki. Auðvitað væri gaman að geta gert ýmsa hluti en okkur eru nú einhver takmörk sett, almennt miðað við fjárlög. Aðalatriðið er að við 

Frú forseti. Það er mjög í tísku að gera skoðanakannanir um viðhorf fólks til ýmissa hluta. Það er sérstaklega athyglisvert þegar það eru opinberir aðilar sem gera slíkar skoðanakannanir. Ég tel mjög gagnlegt að gera skoðanakannanir til að kanna viðhorf til hinna ýmsu mála og bendi t.d. á skoðanakannanir sem hafa ítrekað verið gerðar á undanförnum þremur árum um það hvort þjóðin eigi að selja Símann. Árið 2002 vildu yfir 60% þjóðarinnar að Síminn væri áfram í opinberri eigu, og nú í ár, bæði í febrúar og mars, sýndu viðamiklar skoðanakannanir, gerðar af Gallup og Félagsvísindastofnun, að milli 70 og 80% af aðspurðum vildu ekki selja grunnfjarskiptakerfi Símans. Viljinn var mjög afdráttarlaus. Þá má spyrja hvort stjórnvöld vilji ganga gegn svo afdráttarlausum vilja. En það voru líka gerðar kannanir á Norðurlandi um viðhorf til álvera. Hæstv. ráðherra fór þar um héruð og kynnti niðurstöður skoðanakönnunar sem iðnaðarráðuneytið hafði beitt sér þar fyrir, könnunar Norðlendinga til álvera. Í framhaldi af því langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra nokkurra spurninga: 1. Hve mikið fjármagn hefur iðnaðarráðuneytið til ráðstöfunar til að kynna orkufreka stóriðju á þessu ári? 2. Hvað kostuðu kannanir sem ráðherra lét gera nýverið á afstöðu Norðlendinga til álvera og stórvirkjana í fjórðungnum? 3. Telur ráðherra að fullnægjandi mynd fáist af viðhorfum Norðlendinga til ólíkra leiða við atvinnuuppbyggingu með því að spyrja einungis um afstöðu fólks til álvera? Það var eini iðnaðurinn sem spurt var um, það var bara spurt um álver og síðan stórvirkjanir til álvera. 4. Hyggst ráðherra standa fyrir sambærilegum könnunum á afstöðu Norðlendinga til uppbyggingar í öðrum atvinnugreinum og taka þá fyrir eina og eina atvinnugrein í senn eins og ráðherra gerði með álframleiðsluna? Ég tel mjög mikilvægt að átta sig á hvernig héraðið upplifir ímynd sína og áherslur. Til dæmis hefði mátt spyrja: Viljum við byggja upp ferðaþjónustu og viljum við gera stórátak í uppbyggingu á ferðaþjónustu á svæðinu? Viljum við gera stórátak í uppbyggingu á matvælaiðnaði á svæðinu? Það er hægt að spyrja svo margs til þess að fá heildarsýn 

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrstu spurningunni: Samkvæmt sundurliðun á fjármálum ríkisaðila í A-hluta fjárlaga fyrir árið 2005 hefur iðnaðarráðuneytið samtals 19,7 millj. kr. til ráðstöfunar í iðnaðaðarrannsóknir og stóriðju. 5 millj. kr. af þeirri fjárhæð eru veittar til rannsókna á samfélagslegum áhrifum virkjana og álversframkvæmda á Austurlandi. Hluti fjárveitingarinnar fer til greiðslu lögfræðiþjónustu vegna samningagerðar sem og ferðakostnaðar. Á árinu 2005 hefur ráðuneytið áætlað að 6 millj. kr. af fjárveitingunni fari í kynningar gagnvart erlendum fjárfestum. Það var Gallup sem gerði könnunina sem hér er um rætt og hún kostaði 1.050 þús. kr. án virðisaukaskatts. „Telur ráðherra að fullnægjandi mynd fáist af viðhorfum Norðlendinga til ólíkra leiða við atvinnuuppbyggingu með því að spyrja einungis um afstöðu fólks til álvera?“ Svarið er eftirfarandi: Nei, enda var það ekki tilgangurinn með viðhorfskönnuninni. Fyrir liggur að nokkur erlend álfyrirtæki hafa sýnt áhuga á að skoða möguleika á að byggja álver á Norðurlandi. Fyrir liggur jafnframt að misvísandi skilaboð hafa borist um áhuga á því meðal Norðlendinga hvort reisa eigi álver á Norðurlandi. Á undanförnum árum hefur verið unnið að undirbúningi stóriðjulóða í Eyjafirði og við Húsavík í samstarfi ráðuneytisins og heimamanna, og sveitarstjórn Skagafjarðar hefur óskað eftir stuðningi ráðuneytisins við sambærilegan undirbúning í Skagafirði. Í þessari stöðu taldi ég nauðsynlegt að kanna hug íbúa á þessum svæðum til stóriðju á þremur stöðum á Norðurlandi áður en lengra yrði haldið. Niðurstöður könnunarinnar gefa haldgóðar vísbendingar en þeim er ekki ætlað að vera neinn stóridómur um hvort, hvar eða hvenær álver verður byggt á Norðurlandi. „Hyggst ráðherra standa fyrir sambærilegum könnunum á afstöðu Norðlendinga til uppbyggingar í öðrum atvinnugreinum og taka þá fyrir eina og eina grein í senn?“ Iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur sett ráðuneytunum eftirfarandi fjögur markmið í starfsemi þeirra á tímabilinu 2004–2007: 1. Að auka fjölbreytni atvinnulífsins og bæta samkeppnisstöðu Íslands. 2. Að treysta búsetu á landsbyggðinni. 3. Að nýta auðlindir þjóðarinnar skynsamlega. 4. Að bæta leikreglur viðskiptalífsins. Að þessum markmiðum er unnið og árangurinn leynir sér ekki. Markvisst þróunarstarf og nýting sóknarfæra í atvinnulífinu auk eflingar menntunar og menningar er áberandi í þessum markmiðum ráðuneytisins. Fjölbreytni atvinnulífs á Norðurlandi hefur aukist með eflingu menntastofnana á Akureyri og á Hólum, Nýsköpunarmiðstöðvar á Akureyri og framkvæmd byggðastefnu almennt. Ekki er vafi á að svokallaður vaxtarsamningur eins og nýverið var gerður fyrir Eyjafjarðarsvæðið á eftir að efla byggðarkjarna og treysta búsetu á Norðurlandi. Ég vil því leggja áherslu á að ýmislegt er í farvatninu annað en stóriðja og ekki ástæða til að gera lítið úr því. Svo að ég svari spurningu hv. þm. Jóns Bjarnasonar beint tel ég að svo stöddu ekki vera tilefni til að kanna hug Norðlendinga til einstakra aðgerða til uppbyggingar í öðrum atvinnugreinum lið fyrir lið í viðhorfskönnun. Ráðuneytið hefur í samvinnu við heimamenn metið og forgangsraðað verkefnum sem eru talin hafa mikla þýðingu fyrir samfélagið. Þetta eru m.a. rannsóknarverkefni og nýsköpunarstarfsemi á sviði auðlindalíftækni sem byggir á þekkingu í hefðbundnum atvinnugreinum í sjávarútvegi og landbúnaði. Stóriðjan hefur nokkra sérstöðu fyrir það að vera afar áhrifamikil aðgerð til eflingar atvinnulífi, ekki síst vegna margfeldisáhrifa á flestum sviðum samfélagsins en um leið umdeild vegna umhverfisáhrifa. Því gegnir þar öðru máli og ástæða til að stíga skrefin í takt við vilja íbúa viðkomandi svæða.

Virðulegi forseti. Íbúar á þeim svæðum þar sem stóriðja hefur verið sett niður hafa svarað því mjög afdráttarlaust að þeir vilja að slík starfsemi sé til staðar. Þeir hafa svarað því með því að alls staðar þar sem stóriðja hefur verið sett niður, hvort sem er hér á höfuðborgarsvæðinu, norðan Hvalfjarðar eða núna á Austfjörðum, hefur það leitt til fólksfjölgunar. Þetta segir okkur að fólk vill vinna í stóriðjunni, enda er það þannig sem ég og hv. þingmaður vitum mætavel, sem erum þingmenn Norðvesturkjördæmis þar sem stóriðja er einmitt staðsett, að fólk sækist eftir vinnu á þessum stöðum. Þetta eru góðir vinnustaðir og þess vegna eigum við að einhenda okkur í að reyna að efla stóriðju þar sem forsendur eru fyrir því að hún geti risið, m.a. á hinu gamla Norðurlandi vestra. Við ályktuðum um það á Alþingi að það ætti að setja stóriðju sem næst upptökum meginorkuöflunarsvæðisins. Þær forsendur eru til staðar á Norðurlandi vestra, þess vegna á að rísa þar stóriðja. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Stóriðja er mjög afstætt hugtak. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson ætti að vita hver hefur verið stóriðja Norðvesturkjördæmis fram til þessa og líka hver stóriðja Norðausturkjördæmis hefur verið fram til þessa. Það er að sjálfsögðu sjávarútvegur, en einnig landbúnaður. Því miður er það þannig, virðulegi forseti, að þeir flokkar sem nú eru við völd á Íslandi, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa markvisst valdið gríðarlegu tjóni á sjávarútvegi í þessum landshlutum með sínu miðstýrða, sósíalíska kvótakerfi. Það er bara staðreynd. Þar á verður ekki gerð bragarbót fyrr en þessum flokkum hefur verið komið frá völdum, ég er alveg búinn að gera mér grein fyrir því eftir að hafa setið á Alþingi í tvö ár. Það þarf að gera nauðsynlegar breytingar á þessu kerfi þannig að litlu sjávarþorpunum umhverfis landið verði á ný færður sá sjálfsagði réttur sem þau höfðu mann fram af manni, þ.e. að nýta sínar bestu og dýrmætustu náttúruauðlindir á sínum eigin forsendum án afskipta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

Frú forseti. Ég fagna í sjálfu sér þeim orðum hæstv. ráðherra að hún geti vel séð að önnur starfsemi geti blómgast og dafnað á Norðvesturlandi og Norðurlandi en bara álver. Ég fagna því líka að ráðherrann geri sér grein fyrir því að einhæf spurning um álver, sem Norðlendingar eru sem betur fer ekkert hrifnir af, segir ekki allt um hvernig atvinnulíf íbúarnir vilja sjá til framtíðar. Varðandi orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar eru menn farnir að rugla svo með stóriðju, menn eru farnir að kalla allt stórt stóriðju. Mennta- og rannsóknastarfsemi í Skagafirði útvegar miklu fleiri störf, störf fyrir hámenntaða einstaklinga, en einhver verksmiðja sem krefst mikillar raforku þannig að uppbygging í Skagafirði hvað þetta varðar, fiskvinnslan og starfsemin þar, er gríðarlega stór atvinnustaður. Það er gríðarlega mikilvægt þannig að menn geta kallað það í sjálfu sér stóriðju en það sem hér var verið að tala um voru álver og stórar vatnsaflsvirkjanir. Ég bendi t.d. á að Blönduós hefur viljað líta á sig sem matvælabæ og óskað eftir að fá stuðning af hálfu ríkisvaldsins til að byggja sig upp sem slíkan og rannsóknastöð í matvælavinnslu. Ferðaþjónusta er vaxandi grein og ein stærsta atvinnugrein þjóðarinnar. Þetta svæði allt á gríðarlega möguleika í ferðaþjónustu. 

Hæstv. forseti. Ég held að ég verði að segja það einu sinni enn að það er ekki þannig að ég bindi mig við einn þátt, sem sé álver. Það er engin hugmynd svo vitlaus í atvinnumálum að mínu mati að ekki sé ástæða til að skoða hana þannig að það er allt uppi á borðinu í sambandi við atvinnukosti á landsbyggðinni. Það er útúrsnúningur þegar hv. þingmaður staglast á þessu. Þetta mundi hann vita ef hann hefði getað mætt á einhvern af þeim fundum sem ég boðaði til á Norðurlandi nýlega. Svo vil ég leiðrétta eitt, það er talsverður áhugi á Norðurlandi fyrir álveri. Það er vægt til orða tekið og þetta veit hv. þingmaður líka. Af því að hann talaði um störf fyrir hámenntað fólk er það þannig t.d. fyrir austan að margir tugir háskólamenntaðra manna fá vinnu við álverið á Reyðarfirði. 70–80 háskólamenntaðir einstaklingar munu fá þar vinnu þegar sú starfsemi hefst. Þessu þarf líka að halda til haga. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson er náttúrlega með sjávarútvegsrulluna sína og talar um að ríkisstjórnin sé með sósíalískt kvótakerfi. Það kerfi sem er hér við lýði er einmitt markaðskerfi. Hins vegar biður Frjálslyndi flokkurinn um sósíalískt kerfi því að hann biður um að kvótanum verði útdeilt á staðina af hálfu ríkisvaldsins og síðan verði það bara að ráðast hvort sú starfsemi sé 

…sókn í sjávarútvegsmálum sem þú ert að tala um.

Í sambandi við stóriðju almennt í Norðvesturkjördæmi sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talaði um hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það hvar hugsanlegt álver mundi rísa og þess vegna tjái ég mig ekki frekar um það hér, enda er það ekki mitt að ákveða það.

Frú forseti. Einn af grunnþáttum í þjónustu við hvert samfélag, einstaklinga og atvinnulíf er gott aðgengi að eldsneyti, olíum og bensíni. Þetta er ekki aðeins fyrir íbúa á viðkomandi svæðum vítt og breitt um landið, heldur líka fyrir ferðamenn og aðra sem fara um. Þess vegna er mikilvægt að olíu- og bensínafgreiðslustöðvar séu sem víðast, eigi til nægilegar birgðir og geti afgreitt eldsneyti þegar þess er óskað. Margar eldsneytisafgreiðslustöðvar hafa tekið þann kost að vera með sjálfsafgreiðslu og þá þarf að vera með t.d. vísakort. Í sumum tilvikum eru menn með kort sem aðeins er hægt að kaupa hjá viðkomandi olíufyrirtækjum til að nota hjá þeim. Þetta hefur valdið vandkvæðum vítt og breitt um landið, t.d. í strjálbýli, bæði fyrir íbúana en ekki síst fyrir ferðamenn sem ekki geta þá keypt eldsneyti á bíla sína nema með því að nota ákveðið kort. Ekki er hægt að staðgreiða eldsneytið. En þessi afgreiðsla er líka háð því að bæði rafmagn og sími séu í lagi, og skemmst er að minnast fréttar sem birtist í blöðum í aprílbyrjun. Ég er með úrklippu úr Fréttablaðinu 11. apríl vegna ástands á Vopnafirði þar sem ekki var hægt að afgreiða þar bensín eða dísilolíu frá morgni miðvikudags og fram eftir degi vegna bilunar í símalínu, eins og stendur í fréttinni. Aðeins er hægt að kaupa eldsneyti á Vopnafirði í sjálfsala og ef hann bilar er ekki hægt að kaupa eldsneyti í byggðarlaginu en Vopnafjarðarhreppur telur á áttunda hundrað íbúa. Þarna var sjálfsalinn háður ISDN-tengingu sem bilaði umræddan dag en komst í lag aftur samdægurs. Þessi afgreiðsla er sem sagt háð bæði rafmagni og símtengingum og er þá hættulegt ef það bilar. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja ráðherra: 1. Telur ráðherra koma til greina að setja reglur um lágmarksþjónustu í eldsneytisafgreiðslu í fámennum byggðarlögum utan alfaraleiða? 2. Telur ráðherra koma til greina að gera kröfur um lágmarkseldsneytisbirgðir í byggðarlögum sem geta einangrast vegna óveðurs eða náttúruhamfara? 3. Kemur til greina að gera olíufélögum skylt að hafa á eldsneytisafgreiðslustöðvum sínum öryggisbúnað sem geri kleift að afgreiða eldsneyti þótt þar verði rafmagns- eða símasambandslaust um stundarsakir? 
            

Hæstv. forseti. Til að fá gleggri upplýsingar um hvort veður og hamfarir séu alvarlegt vandamál við sölu eldsneytis hér á landi og eins hver skipting eldsneytissölu sé milli ökutækja annars vegar og annarrar notkunar hins vegar hafði ráðuneytið samband við öll olíufélögin. Þrátt fyrir skamman svarfrest sáu þrjú þeirra stærstu sér fært að veita umbeðnar upplýsingar. Samkvæmt lauslegri áætlun mun sala eldsneytis frá bensínstöðvum til ökutækja nema rétt innan við einum þriðja af heildarnotkun eldsneytis í landinu. Afgreiðsla til skipa, flugvéla, verksmiðja og iðnaðar beint frá birgðastöðvum eða frá sérútbúnum bifreiðum mun því nema rúmum tveimur þriðju af heildarnotkun eldsneytis hér á landi. Bensín er eingöngu leyfilegt að selja af neðanjarðartönkum og því nánast eingöngu selt á bensínstöðvum. Gasolía er hins vegar einnig afgreidd á lausa ofanjarðartanka. Því er ljóst að þegar rafmagns- eða símasambandsleysi stöðvar tímabundið afgreiðslu eldsneytis á bensínstöðvum á almennt að vera hægt að hafa aðgang að gasolíu. Því verður ekki séð að tímabundið rafmagns- eða símasambandsleysi geti skapað neyðarástand, enda ætti ætíð að vera hægt að halda dísilbílum gangandi. Eru reyndar flestar bifreiðar björgunarsveita og slökkviliða dísilknúnar. Aðspurð töldu olíufélögin sig ekki hafa orðið vör við að símasambands- eða rafmagnsleysi hefði skapað erfiðleika við sölu eldsneytis á starfsstöðvum þeirra á landsbyggðinni. Fram kom hjá þeim að unnt væri, ef neyðarástand skapaðist, að nálgast eldsneyti með handdælum þótt straums nyti ekki við. Þá töldu þau að birgðastýringu væri þannig háttað að ekki hefði komið til þess að vetrarveður reyndu á öryggisbirgðir eldsneytis. Í ljósi þessara upplýsinga er erfitt að koma auga á nauðsyn þess að gera ríkari kröfur til seljenda eldsneytis en seljenda annarrar vöru eða þjónustu hvað varðar uppsetningu og rekstur neyðarþjónustu. Hvaða rök væru þá fyrir því að undanskilja dagvöruverslun kröfum um að eiga ávallt á lager tilteknar lágmarksbirgðir svokallaðra nauðsynjavara eða að skylda grunnskóla til að bjóða upp á kennslu hvernig sem viðrar? Mér er til efs að neytendur væru stjórnvöldum þakklátir fyrir slíkar kvaðir sem óhjákvæmilega mundu hafa í för með sér hækkun vöruverðs og lakari lífskjör af þeim sökum. Á undanförnum árum hafa kröfur til reksturs bensínstöðva verið auknar, m.a. til búnaðar og mengunarvarna. Á síðasta þingi var lögfest hlutlæg skaðabótaábyrgð, m.a. vegna bensínstöðva, og við meðferð hvers máls munu olíufélögin hafa lýst þeim áhyggjum að lagasetningin mundi hafa neikvæð áhrif á litlar bensínstöðvar í dreifbýli. Hefur þeirrar þróunar orðið vart í nágrannalöndum okkar að útsölustöðum eldsneytis hefur fækkað stórlega og ekki er ástæða til að ætla annað en þróunin verði sú sama hérlendis. Tel ég ekki ástæðu til að hraða þeirri þróun með setningu íþyngjandi reglna umfram það sem nauðsynlegt er.

Virðulegi forseti. Þetta var hálffurðulegur málflutningur. Hæstv. viðskiptaráðherra dró inn matvöruverslanir og grunnskóla og fór að bera það saman við bensínstöðvar úti á landi. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Bensínstöðvar eða stöðvar sem selja bensín og gasolíu eru að selja eldsneyti á farartæki þannig að fólk komist leiðar sinnar. Ég hef rekið mig á það á ferðum mínum um landið að á sumum stöðum er erfitt að nálgast olíu eða bensín. Mér finnst alveg sjálfsagt mál að stjórnvöld leggi þær kvaðir á olíufélögin, sem hafa orðið uppvís að því að arðræna þjóðina um margra áratuga skeið með ólöglegu verðsamráði og eru með einokunaraðstöðu í olíusölu hér á landi, að þau sjái til þess að þegnarnir geti nálgast eldsneyti á farartæki sín þegar á þarf að halda. Það er mjög skaðlegt fyrir litla staði að geta ekki tryggt eldsneytissölu og veldur því að þeir fá á sig mjög neikvæðan stimpil og er kannski ekki á bætandi af mörgum ástæðum sem of langt mál er að fara út í hér. Það er mjög slæmt fyrir ímynd þessara staða þegar til að mynda ferðamenn lenda í stórkostlegum vandræðum með jafneinfaldan hlut og að kaupa sér eldsneyti á bíla sína. Þetta verður 

Frú forseti. Mér þykir hæstv. ráðherra taka þessu máli af óþarflegri léttúð. Hún ber þetta saman við daglegar neysluvörur. Ég vil ekki að gera lítið úr mikilvægi þeirra en þakka innlegg hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sem ég tel að hafi verið miklum mun málefnalegra en hæstv. ráðherra. Eldsneyti er einn af grunnþáttum í atvinnulífi okkar og daglegu lífi. Ég hef verið á fundum ferðaþjónustunnar t.d. á Vestfjörðum og á Norðausturlandi þar sem látnar hafa verið í ljósi þungar áhyggjur af því að olíuafgreiðslustöðvum fækkar og afgreiðslutími þeirra styttist. Það er ekki hægt að fá afgreitt nema eiga sérstök kort eða þá greiðslukort og þetta getur takmarkað mjög þjónustustig þessara svæða fyrir ferðaþjónustu. Ég tel alveg ástæðulaust af hæstv. ráðherra sem er líka atvinnu- og byggðamálaráðherra að fjalla um þetta mál af þeirri léttúð sem ráðherrann gerði. Þetta er líka öryggismál, sum byggðarlög eru þannig sett að þau geta einangrast af veðurfarslegum völdum, og rafmagn og sími geta farið eins og dæmið frá Vopnafirði sannar. Það kom líka fram í fréttinni að ekki hefði verið hægt að dæla af viðkomandi eldsneytisdælu handvirkt. Þess vegna er ég að draga athyglina að þessari grundvallaralmannaþjónustu þó að hún sé í höndum einkaaðila, að þeir hafi samfélagslegum skyldum að gegna sem ég tel mikilvægt að gæta að og hafa í huga, m.a. þau atriði sem ég nefndi.

Hæstv. forseti. Ég efast ekkert um að þetta sé sett fram af jákvæðni og með það í huga af hv. þingmanni að bæta þjónustuna við landsmenn. Auðvitað vildum við öll gera það. En í þessu tilfelli verðum við að hafa það í huga að ef við setjum þær kvaðir á fyrirtækin að standa undir lágmarksþjónustu kemur það fram í verðinu. Það er viðkvæmi þátturinn í málinu. Ég geri mér alveg grein fyrir því hvernig ástandið er og hvernig breytingin hefur verið á síðustu árum hvað það varðar að nú eru færri afgreiðslustaðir en áður og margir þeirra bjóða ekki upp á þjónustu í raun heldur er þar um sjálfvirka afgreiðslu að ræða. Það atriði sem mundi skipta miklu máli, fyrst að hér var talað um ferðamenn, er að upplýsingar liggi fyrir á þessum stöðum um hvar næsta afgreiðsla sé þannig að ferðamann, sem jafnvel geta verið þingmenn, lendi ekki í því að verða alveg bensínlausir. Mér finnst slíkar upplýsingar vera mjög af skornum skammti. Það sem ég vildi segja hérna var fyrst og fremst það að við getum ekki sett kvaðir á þessi fyrirtæki öðruvísi en að það komi fram í verðinu. Ég tel ekki að hér sé um neitt stórkostlegt vandamál að ræða. Þó að hv. þingmaður komi með þetta mál inn í þingið er þetta ekki stórkostlegt vandamál að mínu mati, ekki þeir þættir sem hann spurði um.