Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls s.1. nótt beindi ég spurningum til hæstv. viðskmrh., sem hann svaraði mjög greiðlega. Það, sem ég spurði um, var þetta, hvernig hann rökstyddi það, að lífskjör almennings hefðu farið batnandi á undanförnum árum, síðan viðreisnarstefnan kom til. Og ég spurði um það, hvort hann teldi, að sú fjárhæð, sem nú er í útreikningi vísitölu framfærslukostnaðar til húsnæðiskostnaðar, væri rétt eða sanngjörn. En þessi upphæð er um 920 kr. á mánuði. Tilefnið til þess, að ég spurði hæstv. ráðh. um þessi atriði, var það, að hæstv. ráðh. virðist hafa haft það hlutverk í hæstv. ríkisstj. frá upphafi að túlka það fyrir þjóðinni, að lífskjörin hafi farið sífellt batnandi, síðan viðreisnarstefnan kom til. Þetta hefur hæstv. ráðh. gert í öllum sínum ræðum og skrifum um margra ára skeið. En það mega þeir eiga, hæstv. ráðh. hinir, að um þetta hafa þeir sagt alveg sitt á hvað. Þeir hafa ýmist sagt, að lífskjörin færu batnandi, eða þeir hafa sagt, að það hafi verið óhjákvæmilegt að leggja byrðar á almenning í bili og skerða með því lífskjör hans. Ég er ekki að segja, að það sé neitt virðingarverður málflutningur að segja sitt á hvað, en ég held nærri því, að það sé betra en hjá hæstv. viðskmrh. að halda hinu fram. En hæstv. ráðh. hefur alla tíð staðið fast á þessari skoðun sinni og hvergi hikað. Það er því um hann líkt og Galílei forðum, sem hvíslaði á úrslitastund : „Og samt snýst hún" Ég er ekki þar með að leggja að jöfnu þessa tvo vísindamenn, Galilei og núv. hæstv. viðskmrh., því að annar hafði rétt fyrir sér, en hinn rangt. Ég hafði í rauninni í nótt sýnt fram á nokkur atriði, sem að mínum dómi sanna það, að lífskjör almennings hafi farið versnandi. Ég benti m.a. á, að á undanförnum sjö árum hefur vísitala neyzluvöruvarnings hækkað um 80%, og þessu hefur aldrei verið mótmælt, að af þessum 80% var hækkunin 101/2 % fyrstu þrjú árin, þ.e. frá 1. okt. 1956 til 1. okt. 1959, en fjögur síðustu árin, frá 1. okt. 1959 til 1. okt. 1963, hefur hækkunin orðið 691/2%. Hæstv. ráðh. bar ekki við að mótmæla þessu. Ég nefndi einnig, að vísitala tímakaups Dagsbrúnarverkamanns hefði hækkað á þessum 7 árum um 53%, þegar vísitala neyzluvöruverðlagsins hefði hækkað um 80%. Hann mótmælti þessu ekki heldur. Ég sýndi í þriðja lagi fram á það, að kaupmáttur tímakaups væri lægstur núna í október 1963, sem hann hefði verið frá því í janúar 1958, en nú er hann 82 stig á móti 100 1945 og móti 104 í des. 1958. Á þessu tímabili hefur vísitala kaupmáttarins aldrei orðið lægri en hún er nú. Og hver voru svo svör hæstv. ráðh. við þessu, til sönnunar því, að samt hefðu lífskjörin farið batnandi? Ég heyrði þau ekki, og hafi hann komið með þau, þá skildi ég þau ekki. En hæstv. ráðh. svaraði, jafnvel þótt hann væri orðinn ákaflega syfjaður, sem von var, þegar klukkan var hér um bil fjögur, en hann svaraði, og það er háttur hans og það er virðingarvert að reyna þó að svara, þótt erfitt sé að svara, - hann byrjaði reyndar dálítið út í hött, hann fór að tala um kosningar í Barðastrandarsýslu 1956, þegar hann átti að svara því, hvort lífskjör almennings hefðu batnað á síðustu árum. Það getur stundum verið gott ráð að fara að tala um eitthvað annað en maður á að tala um, þegar hann er í vandræðum. Nú hef ég ekkert á móti því að ræða við hæstv. ráðh. um kosningar í Barðastrandarsýslu 1956. Hann sagðist þá hafa verið þar á ferð me,ð mér og hv. 1. þm. Vestf., og hann hældi mér á hvert reipi, ég hefði staðið mig alveg ágætlega.  Hæstv. viðskmrh. endurtók í nótt fyrri staðhæfingu sina um vísitölu framfærslukostnaðar, þá staðhæfingu, að þessi vísitala hafi aldrei sýnt og hafi aldrei átt að sýna raunveruleg útgjöld meðalfjölskyldu í landinu. Ég sagði það þá, að ég hefði ekki heyrt þessa staðhæfingu fyrr, og ég efast um, að nokkur maður hafi heyrt hana, fyrr en hann kom með hana í ræðu við 1. umr. þessa múls: Ég las upp úr Hagtíðindum frá því í apríl 1959, þar sem gerð er grein fyrir, hvernig vísitalan er reiknuð út og hvaða rannsókn hafi farið fram, áður en hún var upp tekin, áður en var tekin upp sú regla að reikna hana á þennan hátt. Þetta er allt frá 1939, og ég get gjarnan endurtekið þessi fáu orð, þau standa í Hagtíðindum, í aprílhefti 1959, þar sem segir, að 50 launþegar hafi verið fengnir til að halda búreikninga eitt ár frá júlíbyrjun 1939 til júníloka 1940. Og loks segir: „Þessi grundvöllur var reiknaður miðað við verðlag á fyrsta ársfjórðungi 1939, og var heildarútgjaldaupphæð hans látin jafngilda frumtölu 100.“ En hæstv. ráðh. segir, að það sé miðað við tekjurnar, en alls ekki útgjöldin, þegar lagður var grundvöllur að vísitölunni. Þó stendur þarna skýrum stöfum, að heildarútgjaldaupphæðin hafi verið lögð til grundvallar. Og enn segir í sama hefti Hagtíðinda um rannsóknina á vísitölugrundvellinum 1953-1954, að hún hafi verið byggð á rannsókn á neyzluvali almennings, grundvöllurinn hafi verið byggður á búreikningum launþegafjölskyldu, og niðurstaðan er þessi orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Lokaniðurstaðan varð sú, að frá 80 fjölskyldum fengust nothæfar skýrslur um ársútgjöld þeirra.“ Samt kemur hæstv. ráðh, hér og segir, að þetta sé allt saman vitleysa og blekking, það hafi aldrei verið miðað við útgjöld fjölskyldunnar, heldur tekjurnar.

Heldur þú, að fólkið hafi engar tekjur haft?

Það var ekki miðað við þær fyrir það. Það sér hver einasti maður, að þarna er reiknað út það magn, sem fjölskyldan notar, með því verði, sem þá er, og þetta er grundvöllurinn. Þetta á allt að vera markleysa, ekkert að marka Hagtíðindin! Hver er svo tilgangur hæstv. ráðh. með að halda þessari kenningu fram, halda þeirri kenningu fram, að útgjaldaupphæðin, sem stendur í Hagtíðindunum í októberhefti núna, 95 500 kr. yfir árið, reiknað með rúmlega 900 kr. húsnæðiskostnaði á mánuði, sé markleysa? Á þá hæstv. ráðh. við það, að útgjöldin séu kannske miklu minni, þetta sé allt vitlaust hjá hagstofunni, það sé ekkert að marka þetta? Ég vil spyrja hæstv. ráðh. Meinar hann það, að útgjöldin séu miklu minni? Eða meinar hann kannske, að þau séu miklu meiri? Hvað meinar hann? Það getur enginn tilgangur verið í þessari kenningu hans, ef hann á við það, að útgjöldin séu meiri, því að þeim mun meiri nauðsyn er á því að hækka kaup þeirra láglaunamanna, sem geta ekki staðizt þessi útgjöld. Nei, hann meinar það áreiðanlega ekki. Hann hlýtur að meina hitt, að útgjöldin séu miklu minni. En ef þessi útgjöld eru minni, þá er ekki hægt að lækka þau með öðru móti en minnka það magn af hverri einustu vörutegund, sem hagstofan reiknar með. Það er ekki hægt að fá þessa upphæð niður með öðru móti en minnka magnið, sem reiknað er með í grundvelli vísitölunnar, því að verðlaginu verður ekki breytt, þó að hæstv. ráðh. kannske vildi það nú, þá hefur hann a.m.k. ekki gert það. Og hvað á þá að minnka? Er talin of mikil mjólk, sem fjölskyldunni er ætlað að neyta? Er talið of mikið kjöt? Er talinn of mikill fatnaður? Er talið of mikið brauð? Hvað er það, sem á að minnka? Eitthvað verður það að vera, ef þessi tala á að lækka. Ég verð að segja, að það sé með öllu vonlaust fyrir hæstv. ráðh. að halda þessu fram, að vísitala framfærslukostnaðar sé út í loftið, hún sé ekki byggð á útgjöldum, sem fundin eru með ýtarlegri rannsókn. Hitt er aftur á móti rétt, sem ég skýrði frá í nótt, að vísitölu framfærslukostnaðar, eins og henni er núna hagrætt af stjórnarvöldunum, er ekkert að marka, miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, sem var fyrir 1. marz 1959, því að það er búið að gerbreyta henni. En vísitala neyzluvöruverðsins er reiknuð út með sama hætti og alltaf hefur verið gert, og sú vísitala væri nú 331 stig, ef henni hefði ekki verið breytt, hvorki verið breytt í 100 1. marz 1959 og ekki heldur breytt útreikningnum með því að taka inn fjölskyldubætur og beina skatta. En þetta er staðreynd, og ég veit, að hæstv. ráðh. neitar þessu ekki. Hún væri 331 stig núna, ef hún væri reiknuð með sama hætti og áður. En vísitölugrundvellinum er ekki hægt að mótmæla. Það er ekki hægt að segja hagstofuna fara með blekkingar. Hún skýrir rækilega frá þessu, og það hef ég lesið upp. Og ég vil heita á hæstv. ráðh. að reyna að fá eitthvert vitni með sér til þess að staðfesta kenningu hans, ef hann getur fengið það hér innan þings. Ég bíð eftir því, að einhverjir komi, einn eða tveir. Ég býst við, að það verði aldrei fleiri, sem fást til þess að staðfesta þessa kenningu hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Ég hef hlustað hér á mál manna síðan við upphaf 1. umr. þessa máls, og ég álft eðlilegt að leggja nú nokkur orð í belg við þessa síðustu umr. málsins hér í hv. d. og þá einnig meðfram til þess að svara sumu af því, sem til mín hefur verið beint af ýmsum í þeim ræðum, sem fluttar hafa verið af hendi hæstv. ríkisstj. En áður en ég kem að því, vil ég biðja menn að beina huganum að því, rifja það upp fyrir sér í huganum, að hverju þessar umr. hafa beinzt af hendi hæstv. ráðh., sem einir að undanskildum frsm. meiri hl. fjhn. hafa talað hér fyrir þessu máli stjórnarflokkanna. Hafa þessar umr, af hendi þeirra yfirleitt beinzt að því að sýna fram á, að þetta frv. sé réttmætt eða sanngjarnt? Hafa þeir gert tilraunir til þess að sýna fram á, að það væri sanngjarnt að lögbinda verkamannakaup núna 67 þús. kr. og banna með lögum að hækka það frá því, svo að ég nefni dæmi? Nei, þeir hafa ekki treyst sér til að verja þetta með því, að þetta væri sanngjarnt og eðlilegt, ef undan er skilin einhver lítils háttar tilraun í þessa átt af hendi hæstv. viðskmrh., og var mér þó ekki vel ljóst, hvort átti að skilja ummæli hans beinlínis þannig, að hann leyfði sér að bera sér það í munn, að þetta væri sanngjarnt. En í kringum það var hann þó að tala. Það er þá líka aleina tilraunin, sem gerð hefur verið úr stjórnarherbúðunum til þess að sýna fram á, að það nálgist nokkuð að geta heitið réttlæti eða yfirleitt að það gæti staðizt að lögfesta verkamannakaup 67 þús. kr. á ári. Hafa menn orðið varir við það, að hæstv. ráðh. hafi reynt að færa rök fyrir því, að það væri sanngjarnt og eðlilegt að banna með lögum að samræma kaupgjald skrifstofufólks og verzlunarfólks við kaupgjald sams konar fólks, sem vinnur í þjónustu ríkisins? Hafa hæstv. ráðh. reynt að færa rök fyrir því, að þetta sé sanngjarnt eða þetta geti yfirleitt staðizt? Hvaða rök ættu að vera fyrir því að banna einkafyrirtækjum og félagsfyrirtækjum í landinu með lögum að greiða sama kaup og ríkisvaldið ákveður sjálft að greiða því fólki, sem vinnur fyrir það nákvæmlega sams konar störf, því að um það er að ræða í mörgum dæmum? Væri nú ekki rétt fyrir hæstv. ráðh. að reyna að lofa mönnum að heyra einhver frambærileg rök fyrir þessu, áður en þeir berja þetta mál hér í gegnum þessa hv. d.? Það hefur sem sé ekki vottað fyrir því enn þá, að hæstv. ráðh. hafi reynt að sýna fram á, að í þessu væri nokkurt réttlæti eða nokkur sanngirni eða yfirleitt, að þetta gæti staðizt, enda býst ég við því, að þetta sé algert einsdæmi, að svona sé farið að í nokkru landi. Ég geri tæpast ráð fyrir því, að það geti nokkurs staðar verið til, að ríkisvaldið sé notað til þess að banna, að aðrar kaupgreiðslur í landinu séu í samræmi við kaupgreiðslur þess fyrir sams konar störf. En í staðinn fyrir að reyna að færa rök að þessu er bara hamrað á því, að það sé komið þannig með framleiðsluatvinnuvegi landsins, að þeir geti ekki borgað hærra kaup, og það enda þótt nýbúið sé, ýmist með beinu samþykki hæstv. ríkisstj. eða a.m.k. hún hefur horft á það algerlega afskiptalaust, að hækka svo að segja allt hærra kaupgjald í landinu, eins og hér hefur verið rækilega sýnt fram á í þessum umr. En þegar kemur að því að fá fram leiðréttingar á þessu kaupgjaldi, sem ekki fær með nokkru móti staðizt, þá tekur ríkisstj. síg til og heimtar, að kaupgjald sé fastbundið með lögum, og segir: Það er ekki hægt að borga hærra kaup. - Og það er dálítið gott dæmi um það, sem þá er gripið til í sambandi við röksemdafærsluna, að hæstv. viðskmrh, var sendur út af örkinni til þess að sanna þetta í gær. Menn yrðu að sjá það, að stjórnin hefði ekki átt annan kost en að lögfesta kaupið, og rökin voru þessi: Það eru greiddar út 1800 millj. í vinnulaun á vegum sjávarútvegsins, sagði hæstv. viðskmrh. og leggur þar, að því er manni skilst, ef þá nokkuð er að marka þessa tölu, í einn bunka öll laun, sem greidd eru beint eða óbeint á vegum sjávarútvegsins, ekki aðeins laun eða hlutagreiðslur á öllum bátaflotanum og laun allra þeirra, sem koma nærri öllum fyrirtækjum, sem vinna beint í þágu sjávarútvegsins, heldur jafnvel einnig laun annarra, sem vinna óbeint í þágu sjávarútvegsins. Síðan segir hæstv. ráðh., og það eru rökin: Verkamenn hafa heimtað 40% kauphækkun, og þess vegna er ekki nema um tvennt að ræða, að hækka allt þetta kaup, eins og það leggur sig, um þessa kröfu, 40%, eða setja löggjöf um, að ekki megi hækka neitt kaup í landinu um einn einasta eyri. - Þetta eru rökin. Þetta eru rök hæstv: ráðh. Hann segir: Þið sjáið, að það er ekki nema um tvennt að ræða, annaðhvort verður að hækka allt kaupgjaldið um þessi 40%, sem verkamenn hafa óskað eftir, það hæsta jafnt sem annað kaup, og það kostar 700 millj., segir ráðh., eða banna allar hækkanir. Krafa verkamanna um lagfæringu á þeirra kaupi, segir ráðh., að kosti 700 millj., og því sé ekki annað að gera en gripa til þess að lögfesta kaupið. Svo segjast þessir hæstv, ráðh. endilega vilja samninga, en menn hljóti að sjá, að jafnvel þótt þeir séu uppfullir af samningsvilja, þá hljóti þeir að gera þetta, þegar verkamenn óski nú eftir kauphækkun, þeim sé nauðugur einn kostur. Og vegna hvers? Vegna þess að það séu borgaðar alls út 1800 millj. á vegum sjávarútvegsins og 40% hækkun á því öllu saman mundi verða óviðráðanlega há fjárhæð. En samninga segjast þeir samt vilja við verkamenn umfram allt. Ætli það hefði ekki verið ofur litið nær lagi og raunsærra fyrir hæstv. viðskmrh. að greina frá því, að vandamálið, sem fyrir lá, voru óskir um hækkun á kaupi landverkafólksins, fyrst og fremst landverkafólksins og þess fólks, sem hefur lægst launin? Ætli það hefði ekki verið heiðarlegra fyrir hæstv. viðskmrh., ef hann vildi ræða þetta vandamál eins og það raunverulega liggur fyrir, að upplýsa, að allt kaupgjald í öllum hraðfrystihúsunum samanlagt er langt undir 200 milljónum króna. Ætli það gefi ekki ögn sannari mynd af því vandamáli, sem hér er nú við að fást? Síðan fór hæstv. ráðh. að segja frá, hvað það væri fjarri lagi, að hægt væri að ráða við svona viðfangsefni, eins og menn sæju á þessum risatölum, sem hann hefði nefnt, og hefðu þá ýmsir verið að spreyta sig á því að leggja til ýmis úrræði, en það var allt svo smávægilegt, sem til var tint, að bað væri eins og dropi á móti þessum hafsjó, sem annars vegar væri við að glíma. Ætli það hefði þá ekki einnig verið nær því að upplýsa þetta vandamál að gera grein fyrir því, að hraðfrystihúsin munu borga um 60-70 millj. kr. í útflutningsgjaldið eitt? Samanlögð laun allra harðfrystihúsa, þar með talin öll laun, ekki þeirra lægst launuðu aðeins, öll laun í hraðfrystihúsum, líka þeirra hæst launuðu, allra, eru talsvert mikið innan við 200 millj., en þau verða að skila útflutningsgjaldi upp á 60-70 millj. Og hefði það ekki líka verið ögn heiðarlegra fyrir hæstv. ráðh. að upplýsa einnig, í staðinn fyrir að vera með þessar blekkingar, sem hann kom með í sambandi við vextina í þessu sambandi, að það getur ekki farið hjá því, að vextirnir í hraðfrystihúsunum eru upp undir álíka fjárhæð og útflutningsgjaldið, og byggi ég það á upplýsingum, sem ég hef fengið um verðreikninga í hraðfrystihúsunum, bæði fyrr og síðar, og raunar skýrslum, sem ég veit að eru til frá þeim um þessi efni. M.ö.o.: verkefnið, sem hér lá fyrir, var að leysa úr sanngjörnum óskum þeirra lægst launuðu í landinu fyrst og fremst, verkafólksins, og þá liggur dæmið svona fyrir, eins og ég hef verið að lýsa, en ekki á þá lund, sem hæstv. ráðh. var að skrumskæla þetta mál í gær til afsökunar fyrir því fáheyrða frumhlaupi, sem hér er verið að framkvæma. Til viðbótar þessu koma svo aðrir liðir, sem til greina getur komið að slaka til á til þess að leysa þennan vanda, og ég hef það fyrir satt, að t.d. varðandi saltfiskverkun og skreiðarverkun sé kaupgjaldið þó enn minni hluti tiltölulega af heildarframleiðsluverðinu en í frystihúsunum. Sannleikurinn er sá, og það vitum við, að það eru hraðfrystihúsin, sem fyrst og fremst eiga við erfiðleikana að etja í sambandi við lausn á þessu vandamáli, þau fyrst og fremst. Aðrar stofnanir við sjávarsiðuna, sem taka á móti fiskafla, eiga alls ekki við sams konar erfiðleika að stríða. En hjá hraðfrystihúsunum lítur dæmið út eins og ég hef sagt. Síðan kemur hæstv. viðskmrh. og aðrir talsmenn ríkisstj. og segja, að það sé ábyrgðarleysi og lýðskrum og jafnvel þaðan af verra að leyfa sér að benda á, að hægt sé að leysa þetta mál öðruvísi en með því að lögbinda það kaup, sem nú er greitt. Þá vil ég segja, að ef til þarf að gripa, ef t.d. útflutningsgjaldið væri lækkað verulega og aðrar álögur á fiskiðnaðinn, þá hefur ríkið yfir nægilegu fjármagni að ráða til þess að leysa það vandamál. Ríkistekjurnar fara mörg hundruð millj. fram úr áætlun á þessu ári, þannig að það, sem þyrfti að nota af ríkisfé til þess að leysa þetta vandamál, yrði ekki nema litið af þeim gífurlegu umframtekjum, sem sópað er nú í ríkissjóðinn með þeim álögum, sem hafa verið lagðar á landsmenn og meiningin er að láta standa áfram. Þrátt fyrir þessar staðreyndir berja hæstv. ráðh. höfðinu við steininn og segja: Það er engin önnur leið til út úr ógöngunum. - Þeir treysta sér auðvitað ekki til að halda því fram, að það sé nokkur sanngirni til í þessu eða neitt réttlæti. Þeir þora ekki að ræða þá hlið málsins hreinlega, þora það ekki, treysta sér ekki til þess, tönglast sífellt á því, að vandamálið sé óleysanlegt. Það á að telja þjóðinni trú um, að það sé óleysanlegt að ganga nokkuð til móts við kröfur þeirra lægst launuðu, þótt það sé metár í allri framleiðslu og fyrir liggi, þannig að ekki verður um deilt, að það er ómögulegt fyrir fjölskyldumenn að lifa á því kaupi, sem borgað er fyrir venjulegan vinnudag. Hafa menn svo athugað, hvílíkur vitnisburður það er um árangur viðreisnarinnar, sem þessir hæstv. ráðh. eru að flytja hér dag eftir dag, þegar þeir segja: Framleiðslan þolir ekki að hækka verkamannakaupið frá því, sem það er í dag? - Framleiðslan þolir það ekki. Það er sama og að slá því algerlega föstu, að íslenzk framleiðsla geti ekki með nokkru móti staðið undir mannsæmandi launum handa því fólki, sem við hana vinnur, nema því aðeins að það vinni miklu lengri vinnutíma en tíðkast nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli. Og hverjir hafa þá leikið framleiðsluna í landinu á þessa lund, ef svona er komið? Ekki var svona ástatt fyrir örfáum árum. Hverjir hafa þá leikið hana svona? Ekki hafa orðið áföll af náttúrunnar hendi, aflinn er betri en nokkru sinni áður, verðlagið ágætt. Geta hæstv. ráðh. ekki séð, að það er eitthvað bogið við þetta? Geta þeir ekki séð, að það hlýtur eitthvað að vera bogið við þetta? Það þarf að reikna þetta dæmi allt upp aftur. Þeir mega ekki bíta sig í þessa fá sinnu og snúast alltaf í þeim hring, sem þeir virðast hrærast í. Þeir verða að reyna í alvöru, ef þeir ætla ekki að fara frá, verða í alvöru að reyna að finna leiðir til að koma fram á þessu raunverulegum lagfæringum, því að reyni þeir að fara þessa leið í bili, að halda niðri kaupi verkamanna og bænda með svona ráðstöfunum, þá stendur það ekki stundinni lengur. Þeir leysa ekkert með því. Þeir auka aðeins stórkostlega vandann, vegna þess að það verða alls konar framleiðslutruflanir og stórfelld vandkvæði, sem fylgja í kjölfar þess að fara svona fruntalega að. Ég er alveg hissa á því, að hæstv. viðskmrh. skuli halda, að svona röksemdafærsla, ef því nafni skyldi kalla það, eins og hann leyfði sér að viðhafa, hafi nokkra þýðingu til að upplýsa þetta mál. Hæstv. viðskmrh. sagði, að framsóknarmenn væru ábyrgðarlausir, og hann talaði nm pólitíska spekúlanta, það áttu vist að vera við. En ég hef nú bent á málflutning þessa hæstv. ráðh., og ég segi: Það er fullkomlega ískyggilegt, þegar þeir, sem settir eru fyrir málefni þjóðarinnar, æsa sig upp á þessa lund og flytja mál sitt á þann hátt, sem hæstv. viðskmrh. gerir, og það ástand er beinlínis hættulegt, þegar slíkir menn eiga að taka ákvarðanir nm hin vandasömustu mál. Það er auðvitað ákaflega þýðingarmikið, að stjórnarandstaðan sé ábyrg og reyni af fremsta megni að vera það og benda á skynsamlegar leiðir, þó að hún eigi að mörgu leyti mjög erfitt með að benda á úrræði í einstökum atriðum, vegna þess að það er haldið fyrir henni þýðingarmiklum upplýsingum, því að það er nú síður hér. En það er a.m.k. ekki þýðingarminna, að stjórnin sjálf, sem falið hefur verið forræði landsmálanna, sé ábyrg, ekki aðeins í þeim till., sem hún gerir, heldur einnig í málflutningi sínum. Hæstv. viðskmrh. sagði, að við hefðum ekki bent á neinar leiðir í þessu sambandi. Það er vitaskuld algerlega rangt. Hann sagði, að það væru aðrir, sem væru þó ábyrgari en við, en mundu vera hlynntir framsóknarmönnum, og það væru forráðamenn frystihúsanna á vegum samvinnufélaganna, sem nýlega hefðu komið saman til fundar. Og hann sagði: Þeir bentu á úrræði, sagði hæstv. viðskmrh. Og svo taldi hann upp, hver væru úrræðin: Að vextir væru lækkaðir. Höfum við ekki bent á það? Að útflutningsgjald yrði lækkað. Höfum við ekki bent á það? Að tollar á nauðsynjum til útgerðarinnar og sér í lagi til fiskvinaslunnar yrðu lækkaðir. Höfum við ekki bent á það? Að það yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að afla lánsfjár, svo að t.d. frystihúsin settu auðveldara með að fá sér nýtízku vélar og vélbúa sig og koma við allri eðlilegri tækni. Höfum við ekki einmitt bent á það, sem eitt aðalúrræði í þessum málum? M.ö.o.: hæstv. ráðh. telur það ábyrgðarleysi, þegar við bendum á þessi úrræði, en þegar aðrir gera það, þá sýnist þetta vera góð og gild vara. Hitt er svo annað mál, að hæstv. ráðh. tók sér síðan fyrir hendur að gera lítið úr þeim árangri, sem af þessum úrræðum gæti leitt, ef til þeirra væri gripið. En þar greip hann til þess að snúa staðreyndunum algerlega við, því að þá kom hann inn á þetta dæmalausa, sem ég var að lýsa áðan, að vandamálið væri þannig vaxið, að það yrði að hækka um 40% allt kaupgjald allra, sem kæmu nálægt sjávarútvegi. Það væri ekki nema um tvennt að ræða, annars vegar það eða að lögbinda allt kaupgjald í landinu. Það er auðvitað ekkert annað en fölsun á staðreyndum að halda þessu fram, að málin liggi fyrir á þessa lund, eins og ég hef hér rækilega rakið. Ég verð að segja, að ég harma það, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa gripið til þess óyndisúrræðis, sem þessi löggjöf er, í stað þess að fara hina leiðina, sem við höfum bent á og rökstutt á þann hátt, að það er ómögulegt að komast fram hjá því. Það þýðir ekki að berja höfðinu við steininn, þessi leið er til og hún mundi vera líkleg til þess að leiða til sátta í þessum málum og koma á eðlilegu samstarfi um þau. Þá sagði hæstv. viðskmrh., að það væri til marks um óvandaðan málflutning framsóknarmanna og minn sérstaklega, að ég væri alltaf að hamra á því, að meðalfjölskylda þyrfti 95 þús. kr. til að geta lifað og þó meira, vegna þess að þá væri aðeins reiknað með 922 kr. í húsaleign, og því þyrfti meðalfjölskylda eftir vísitölugrundvellinum í raun og veru talsvert mikið yfir 100 þús. kr. til þess að geta lifað. Hann sagði, að það væri ósvífni að nota þessa tölu í samanburði við það kanpgjald, sem þyrfti að greiða í landinu, eða kaupið, sem nú ætti að lögfesta, vegna þess að vísitalan sýndi alls ekki, hvað menn þyrftu á að halda til þess að geta lifað. Hv. 3. þm. Vestf. (SE) hefur nú svarað þessu svo rækilega, að það þarf ekki við það að bæta, því að þessi tala í Hagtíðindunum er byggð á því, sem skýrslur sýna að ákveðin tala af fjölskyldum hefur þurft til að geta lifað. En mér grömdust þessar blekkingar hæstv. ráðh., og ég kallaði fram í fyrir honum og spurði hann að því, hvort hann vildi þá ekki gera málið einfalt með því að gera bara arein fyrir því, hvernig ætti að lifa af 67 þús. kr. á ári. Það vildi ráðh. ekki gera, hann skaut sér undan því og hélt áfram að tala um lýðskrum annarra. En nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Vill hann ekki gera þetta? Hann er sjálfur að leggja það til að lögfesta þetta kaup sem greiðslu fyrir 8 stunda vinnudag, 67 þús. kr. Er það lýðskrum eða ósvífni að fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann geri tilraun til að gera mönnum grein fyrir því, hvort hægt er fyrir fjölskyldu að lifa af þessu eða ekki? Og ég spyr hæstv. ráðh. enn, ég sé, að hann er ekki við.

Jú, hann er hér.

Og ég spyr hæstv. ráðh. enn: Vill hann ekki gera tilraun til þess arna? Veit hæstv. ráðh,., hvað húsaleigan er orðin? Hefur hann hugmynd um það? Hvað heldur hann, að fjölskylda þurfi að borga nú mörg þús. kr. á mánuði í húsaleign, og hvað heldur hann, að muni vera mikið eftir af þessu kaupi á mánuði, þegar búið er að greiða viðreisnarhúsaleiguna, að ég nú ekki tali um, hvað unga fólkið muni þurfa að borga í húsnæðiskostnað, sem .er að. reyna .að koma sér upp íbúðum núna með nýja verðinu, sem viðreisnin hefur lagt grundvöllinn að? Ég held, að það sé engin ósvífni að krefjast þess af hæstv. ráðh., að hann geri grein fyrir því, hvernig hann hugsar sér, að þetta sé hægt. Það er ekki hægt að sleppa frá þessu með einhverju fimbulfambi um tölur, sem enga stoð eiga í veruleikanum, eða fimbulfambi fram og aftur um vísitölugrundvöllinn. Við skulum bara sleppa því að ræða nokkuð um vísitölugrundvöllinn. Við skulum halda okkur að þessu, fyrst ráðh. vill það. Við skulum alveg hætta að hugsa nokkuð um þessa vísitölu eða hvað sett er á hagskýrslur og yfirleitt hætta að hugsa um þessa talnaþvælu, sem hæstv. ráðh. er hér sífellt með. Við skulum þess í stað velta fyrir okkur staðreyndunum einföldum. Ég fer fram á, að ráðh. velti fyrir sér staðreyndunum og reyni að gera mönnum grein fyrir því, hvernig á að fara að því að lifa á verkamannakaupinu. Sömuleiðis, hvernig bændur eiga að geta lifað af þeim tekjum, sem þeim eru ætlaðar. Er það mögulegt, að hæstv. ráðh., sem er hagfræðingur, sjái ekki, hvað þeir eru búnir að gera, þegar hann athugar þessa staðreynd um kaupgjaldið í landinu og kostnaðinn við húsnæðið og kostnaðinn við að lifa, og svo hins vegar aftur fullyrðingarnar, sem þeir eru með um afkomu framleiðslunnar? Hvað eru þeir búnir að gera við íslenzkan þjóðarbúskap? Finnst þeim þetta ekki glæsilegur árangur af viðreisninni, sem þeir eru sjálfir að lýsa? Finnst þeim hann ekkí glæsilegur? Ef hann er glæsilegur, þá vantar eitthvað inn í lýsinguna hjá þeim sjálfum. Þá vantar t.d. þetta, sem ég var að fara fram á áðan, að gerð sé grein fyrir því, hvernig menn eiga að lifa á kaupinu. Ég get alveg eins búizt við því, að hæstv. ráðh. svari þessu, ef hann þá svarar því, á þá lund, að hann segi: Byrjaður er hann enn með lýðskrumið. Hann miðar við 8 stunda vinnudag. Hverjum dettur í hug að miða við 8 stunda vinnudag? Það á að miða við miklu lengri vinnudag, segir ráðh. Menn hafa miklu meiri tekjur en þetta. Menn vinna á nóttunni, menn vinna fram eftir öllum kvöldum, og menn hafa meiri tekjur, menn geta vel lifað. Það er allt í lagi með að lögfesta þetta kaup. En hvert er þá hæstv. ráðh. kominn? Hann telur sig vera einn af leiðtogum Alþfl. Hann segir, að það sé hneyksli og lýðskrum, - ég bið menn að taka eftir því, það eru engar getsakir, - hann segir, að það sé hneyksli og lýðskrum að gera ráð fyrir því, að menn geti dregið fram lífið af 8 stunda vinnu á dag hvern virkan dag ársins. Þannig er komið fyrir leiðtogum Alþfl. Þeir telja það hneyksli og lýðskrum að gera ráð fyrir slíku. Og þeir frábiðja sér allar spurningar byggðar á slíku, eins og nokkrum detti annað eins í hug, og telja þær fyrir utan efnið, það komi málinu ekkert við, það geti enginn til þess ætlazt, að menn geti lifað af því, sem þeir fá fyrir 8 stunda vinnu. En samt sem áður er nú við margar ákvarðanir í launum miðað jafnvel við miklu minni vinnu en 8 stunda vinnu á dag, og þau laun hafa verið stórkostlega hækkuð. En þegar kemur að því fólki, sem starfar að framleiðslumátunum, þá er hneyksli að gera ráð fyrir því, að menn geti dregið fram lífið af 8 stunda vinnu á dag. Ég veit, að hæstv. ráðh. sér, hversu hörmulega þessi mál eru komin, og það er einmitt af því, sem hann er svona viðskotaillur, hæstv. ráðh. En það leysir engan vanda, þó að hann hreyti hér einhverju, það leysir engan vanda, því miður. Það væri ósköp einfalt, ef þetta væri allt saman tóm fjarstæða, sem við erum að halda fram, þá væri þetta ákaflega einfalt. Það væri betur, að svo væri. Sannarlega væri betur, að svo væri. En því er nú verr, að þetta eru blákaldar staðreyndirnar, sem við erum að benda á, og fram hjá þeim kemst hæstv. ríkisst,j. ekki, þó að hún sé að reyna það í bili með þessum aðferðum, því að það er náttúrlega alveg gersamlega óhugsandi, að til lengdar sé hægt að halda mönnum svo niðri sem að er stefnt með þessu frv. Svo segir hæstv, forsrh., og hæstv. viðskmrh. tók það eftir honum líka, að í raun og veru væri þetta allt gert fyrir þá lægst launuðu, þetta væri gert fyrir þá, þeir ættu að hafa mestan áhuga fyrir þessu máli, þetta væri gert til að tryggja þá. Þetta er einkennilegur málflutningur, ég verð að segja það, ég fæ ekki skilið þetta, að hækka fyrst öll eða mestöll hærri laun í landinu, rjúka síðan til og krefjast lögbindingar á öllu öðru kaupi, þegar kemur að hinum, og segja svo, að það sé gert til hagsbóta fyrir þá, sem á að binda á höndum og fótum, eftir að hinir hafa fengið úrlausn sinna mála. Það er sagt, eins og ég tók fram áðan, að framleiðslan geti ekki borgað og þess vegna verði að fara þessa leið. Ég hef rætt það atriði nokkuð. Þann vanda er hægt að leysa með því að breyta um stefnu í atvinnu- og efnahagsmálum. Þá er hægt að leysa þann vanda. En þá er líka sagt, að það sé ofþensla og hún stafi, segja ráðh., af of miklum einkaframkvæmdum, þeir hafa tekið það upp hver eftir annan, of mikilli einkaeyðslu, einkaneyzlu, of miklum einkaframkvæmdum. Og þetta vandamál á að lækna, takið eftir því, þetta vandamál, ofþensluna, sem er fyrir of miklar einkaframkvæmdir og of mikla neyzlu í landinu, á að lækna með því að láta fyrst hækka laun allra þeirra hærra launuðu, en binda síðan laun hinna. Ætli það mundi vera nokkur stórkostleg hætta á gífurlega auknum einkaframkvæmdum, þó að verkamenn og þeir, sem lægstu launin hefðu í landinu, fengju nokkuð bætt kjör sin frá því, sem nú er? Ætli það sé frá þessum heimilum, sem helzt er að vænta þeirrar eyðslu og þeirra stórfelldu einkaframkvæmda, sem stjórnin telur sér svo mikið í mun að minnka? Ætli það sé frá þessum heimilum, sem slíkrar eyðslu er að vænta, eða á vegum þessara fjölskyldna, sem hægt er að gera ráð fyrir stórframkvæmdum? Þetta eru harla nýstárlegar aðferðir til þess að lækna ofþenslu. En aðferðirnar eru sem sagt þær að halda niðri neyzlu almennings, til þess að þeir, sem hafa meira fjármagn, geti leikið lausum hala með sinar framkvæmdir, það er meginstefnan, til þess að þeir geti komið sínu fram og haldið áfram að leika lausum hala. Nú finnst mér sannast að segja, að það hefði verið ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstj., eins og ég hef þegar tekið fram, að færa betur rök fyrir þessu máli en hún hefur gert. En hún hefur lítið að því gert. Í þess stað hefur verið talað nokkuð um það, sem gerzt hafi áður hér í landinu. Og sumt af því, sem rætt hefur verið um í því sambandi, gerðist fyrir meira en 20 árum. Ætli það væri ekki nær fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að átta sig á því verkefni, sem liggur fyrir í dag, heldur en að ræða þau úrræði, sem gripið var til fyrir meira en 20 árum? Því hefur verið haldið fram, að það hafi oft áður verið lögbundið kaupgjald og samningsrétturinn tekinn af verkalýðsfélögunum. En sannleikurinn er sá, að síðustu 20 árin hefur kaupgjald aldrei verið bundið með lögum. Það hafa verið lögfest einstök lagaákvæði varðandi vísitöluna og til þess að koma í veg fyrir, að hún hækkaði verðlag og kaupgjald vélrænt á víxl, en grunnkaup hefur ekki verið bundið með lögum síðustu 20 árin. Það hefur ekki verið bundið með lögum síðustu 20 árin. Það hefur ekki þótt fært eða réttmætt að leggja út í slíkt. Í sambandi við þetta hefur gerðardómslöggjöfin frá 1942 verið nefnd, og þó að það hafi harla litla þýðingu í sambandi við þetta mál að vera að ræða um það, sem gerðist fyrir rúmum 20 árum, vil ég þó fara nokkrum orðum um það efni, vegna þess að það hefur verið nefnt. Það var á styrjaldarárunum, sem gerðardómslöggjöfin var sett. Og það er alveg óhætt að fullyrða, að þá hafði ekki, áður en hún var sett, farið fram almenn hækkun á öllu hæsta kaupi í landinu. Það er alveg öruggt. Hún var ekki sett við slík skilyrði. Gerðardómslöggjöfin var ekki heldur eins og þetta frv., sem nú á að reyna að lögfesta. Og ég vil í því sambandi gripa til þess að láta núv. hæstv. forsrh. lýsa því, hvað í gerðardómslöggjöfinni fólst. Hann sagði þá um gerðardómslöggjöfina: „Í þessari löggjöf er ekki fyrirskipuð kauplækkun, eins og gert hafði verið 1939 með atkvæðum og einlægu fylgi Alþfl.“ Síðan segir hann: „Ekki einu sinni er fyrirskipað óbreytt grunnkaup. Nei, heimilt er að hækka grunnkaup til lagfæringar og samræmingar,“ segir hæstv. ráðh. um gerðardómslöggjöfina. „En síðan skal goldin alveg full og ótakmörkuð uppbót, eftir því sem vísitala verðlagsnefndar segir til um.“ M.ö.o.: eftir eigin lýsingu núv. hæstv. forsrh. á gerðardómslöggjöfinni var ekki í henni fyrirskipað óbreytt grunnkaup. En með þessari löggjöf er alveg skilyrðislaust fyrirskipað óbreytt grunnkaup. Og forsrh, segir meira: „Heimilt er að hækka grunnkaup til lagfæringar og samræmingar." En hér er verið að lögbjóða kaup og algerlega bannað að breyta því nokkuð til lagfæringar eða samræmingar. Enn fremur segir ráðh. réttilega þá, að síðan eigi að gjalda alveg fulla, ótakmarkaða uppbót, eftir því sem vísitala verðlagsnefndar segir til um, sem sé, hækka kaupið samkv. því, segir ráðh. En nú á að banna algerlega að hækka nokkurt kaup, hvað sem liður dýrtíðinni. Svo eru hæstv. ráðh. eitthvað að tala um, að þarna sé um hliðstæða löggjöf að ræða. En við sjáum nú, að það var hún náttúrlega alls ekki. En látum það nú vera. Það er kannske ekki aðalatriðið í sambandi við þetta mál, því að það er annað enn veigameira atriði, sem þarf að hafa í huga, og það er, að það tókst ekki að framkvæma gerðardómslöggjöfina, ekki einu sinni á styrjaldarárunum, og það jafnvel þó að hún væri svona. Jafnvel þó að hún gerði ráð fyrir því, að heimilt væri að bæta upp kaup eftir vísitölu, jafnvel þó að það væri heimilt að hækka kaup til samræmingar og lagfæringar, jafnvel þó að um styrjaldartíma væri að ræða, þá tókst ekki samt að framkvæma löggjöfina, vegna þess að menn vildu ekki una löggjöfinni í framkvæmd, af því að hún var skerðing á samningafrelsinu. Ég lærði a.m.k. mikið af þessu, og ég segi það án þess að skammast mín. En það lítur út fyrir, að hæstv. forsrh. hafi ekkert lært og minna en ekki neitt, því að nú er ekki aðeins, að hann komi með löggjöf, sem gerir ráð fyrir því að afnema alveg samningsréttinn, eins og gert var náttúrlega óneitanlega 1942 og ég var að skýra, heldur gerir hann einnig ráð fyrir því að setja miklu harðari og ósanngjarnari löggjöf á allar lundir, eins og enginn maður efast um, sem ber saman ummæli hæstv. ráðh. um gerðardómslöggjöfina þá við það, sem nú er að gerast, og það frv., sem hér liggur fyrir. Og það er engin tilviljun, að í 20 ár, síðan gerðardómslöggjöfin var samþ. og reyndist óframkvæmanleg, hefur ekki verið tekinn samningsrétturinn af verkalýðsfélögunum með löggjöf. Það er engin tilviljun. Það er m.a. vegna þess, að Framsfl. hefur aldrei léð máls á því síðan að gera það. Svo halda þessir hæstv. ráðh., að við þurfum að taka þegjandi við ákúrum frá þeim um þessi efni og að það séu rök í þessu máli að vísa til þess, sem gerðist fyrir rúmum 20 árum og reyndist á þá lund, sem ég hef verið að lýsa. Minn tilgangur var áreiðanlega góður með því að beita mér fyrir gerðardómslöggjöfinni. En ég er ekki blindur fyrir þeirri reynslu, sem þá fékkst, og hef ekki verið, og ég skil það kannske betur en nokkru sinni áður, hvers virði samningsrétturinn raunverulega er fyrir verkalýðsfélögin. Eins og ég segi, og ég endurtek það enn: Það er engin tilviljun, að það hefur ekki síðan verið samþykkt á Alþingi að svipta launasamtökin samningsréttinum. Það, sem gert hefur verið síðan hér á Alþingi, hefur yfirleitt ekki verið á þá lund. Það hefur verið miðað við að draga úr áhrifum vísitölunnar og fjallað um einstaka þætti þeirra mála, án þess að taka samningsréttinn af. Ég ætla ekki að fara að tala hér um þá löggjöf, sem vinstri stjórnin setti í því sambandi, vegna þess að það hefur verið svo rækilega gert af öðrum. En það sýnir, hvaða fjarstæða hað er að vera að vitna til ýmissa fordæma í þessu sambandi, að sú löggjöf, sem þá var sett, er talin hliðstæð við þessa, enda þótt þá væri algerlega frjálst að breyta grunnkaupinu og ekkert haggað samningsrétti verkalýðsfélaganna í þeirri löggjöf. Hún fjallaði nm að stöðva vísitöluspóluna, sem sumir kölluðu stundum, um stundarsakir. Ég held, að það sé ekki ástæða til að ræða miklu meira um þessa eldri löggjöf. En get þó ekki stillt mig um að minnast á aðra í því sambandi. Það eru gengislækkunarlögin frá 1950, sem hæstv. dómsmrh. minntist á, en hann tók aðallega að sér að sýna fram á, að það, sem væri verið að gera núna, væri nánast eins og daglegt brauð. Það hefði verið gert alltaf af og til undanfarið og sérstaklega áttu þeir, sem hefðu staðið að gerðardómslöggjöfinni 1942, ekki að setja mikið fyrir sig að setja svona löggjöf núna o.s.frv., o.s.frv. Og hæstv. dómsmrh. talaði í því sambandi dálitið um löggjöfina frá 1950. Ég held, að ég fari ekki rangt með, að hann tók þannig til orða, að það hefði verið í því frv, ákvæði, þegar það kom fram, að það skyldi lækka gengið, ef almenn kauphækkun ætti sér stað í landinu. Ég þori ekki að fullyrða, að hæstv. ráðh. hafi orðað þetta alveg svona, en þetta var sá blær, sem hann vildi gefa þessu, og inni á þessu hefðum við verið þá, að þetta skyldi lögleiða. Ég hef nú skoðað þetta ákvæði. Ákvæðið er um það, eins og það er í frv., að ef almenn kauphækkun yrði í landinu, skyldi Seðlabankanum skylt að gefa skýrslu til ríkisstj. um það, hvort hann áliti, að kauphækkunin gæfi tilefni til breytinga á gengisskráningu eða ekki. Það er nokkuð langt milli þessa og hins, sem hæstv. ráðh. vildi gefa í skyn. Það átti að gefa skýrslu um þetta, ríkisstj. átti svo að úrskurða um, hvort ástæða væri til að gera nokkrar breytingar á gengi út af þeim kauphækkunum, sem orðið hefðu. En ráðh. vildi helzt láta líta svo út, að þetta hefði átt að vera vélrænt, að það hefði átt að lækka gengið, ef almenn kauphækkun yrði. En hvað gerðist svo? Það gerðist það, að við tókum þetta ákvæði út úr frv., vegna þess að verkalýðssamtökin sögðu, að þeim væri sérstaklega illa við þetta ákvæði, því að það benti til skilnings á þessum málum, sem launþegasamtökin og verkalýðssamtökin vildu alls ekki viðurkenna. Og þá var núv. hæstv. viðskmrh. einn af þeim, sem töluðu á móti þessu ákvæði. Það var bent á það af hálfu verkalýðsfélaganna, að þeim fyndist þetta benda allt of einhliða í þá átt, að ekkert hefði áhrif á gengisskráninguna annað en kaupið, en það væri svo margt annað, og þeim væri sérlega illa við þetta ákvæði. Þá var nú það tillit tekið til þess, sem launþegasamtökin í landinu vildu og álitu, að þetta ákvæði var hreinlega tekið burt úr frv. eftir sérstökum bendingum þaðan. Menn beri það svo saman við þau sérstöku vinnubrögð, sem á að hafa núna. Það voru engir fjöldafundir haldnir út af þessu ákvæði eða neitt þess konar, en það komu hógværar bendingar um það, sem mönnum fannst alveg ástæða til að taka til greina, að það væri rétt að taka þetta ákvæði út úr frv. og taka þannig tillit til þessara óska. Ég veit ekki, hvað ég á að fara mikið út í að svara því, sem einstakir ráðh. hafa sagt nm þetta efni eða beint til mín sérstaklega. Hæstv. dómsmrh. sagði, að ef menn vildu sitja á strák sínum, þá væri hægt að finna heppilegustu ráðin. Ég held, að það hefði verið æskilegt, að stjórnin hefði uppgötvað þetta fyrr og helzt áður en hún lagði út í þetta. En sannleikurinn er sá, að ef farið hefði verið nú að með gætni og góðvild og varúð, þá hefði áreiðanlega verið hægt að komast ákaflega langt í því að leysa þessi mál farsællega, og það er því enn sorglegra en ella, að hæstv. ríkisstj. skyldi grípa til þess að kasta stríðshanzkanum á þann hátt, sem hún gerir með þessu frv. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri hægt að finna leiðir, ef góðvild og skynsemi fengi að ráða. Þetta vil ég taka undir. En mér finnst bara því miður þetta of seint fram komið. Eða hver vill t.d. halda því fram, að málflutningur hæstv. viðskmrh. í gær hafi mótazt af góðvild og skynsemi, þegar hann var að lýsa vandamálunum fyrir þingheimi á þá lund, sem ég rakti hér áðan? Nei, því miður, það er mikil veila í þessum málatilbúnaði öllum saman, sem á eftir að verða, því miður, býsna hættulegur. Hæstv. forsrh. sagði í einni ræðunni: Ef allir halda fast við kröfur sínar, þá fellur krónan. - Og það er haft að skálkaskjóli fyrir þessum aðförum, að það hefði verið þannig ástatt, að allir hefðu viljað fá allt fram upp í topp, sem þeir hefðu nefnt. Auðvitað segja ráðherrar þetta gegn betri vitund, því að þeir vita það ákaflega vel, að það var ekkert síður nú en oft endranær hægt að semja um þessi mál. Þeim er það algerlega ljóst. Þeir virðast ekki hafa viljað semja. Það er því miður þannig. Það hefur líklega áður oft og tíðum mátt segja, að ef allir heimtuðu allar sínar kröfur upp í topp, væri ærinn vandi fyrir hendi. En hvenær er það í samningum, að þeir, sem vilja semja, líti svona á og segi við þann, sem þeir eiga að semja við: Þetta, sem þú nefnir, er ekki hægt að fallast á, og þess vegna skulum við hætta að tala saman. - Eru það samningar? Er þetta samningstónn? Nei, það er eitthvað skrýtið við þetta. Ég bað hæstv. forsrh. um að lýsa því yfir skýrt og skorinort við 1. umr., að þetta væri til bráðabirgða, og taka af allan vafa og segja: Það kemur ekki til mála, að ríkisstj. haldi uppi lögbindingu á kaupgjaldi og afurðaverði eftir 31. des. Þá verður samningsfrelsið aftur innleitt, og þá tekur stjórnin aftur upp þá stefnu, sem hún sagðist hafa allt síðasta kjörtímabil og hún var kosin til að framfylgja í vor, því að hún var ekki kosin í vor til þess að framfylgja lögbindingu á kaupi, heldur var hún kosin til þess að framfylgja frjálsri stefan í samningum um kjaramál. Það var eitt aðalstefnumál stjórnarflokkanna í vor. En hæstv. forsrh. var alveg ófáanlegur til þess að lýsa því yfir, að stjórnin ætlaði eftir 31. des. að taka upp aftur þá stefnu, sem hún er kosin til þess að framkvæma, heldur þvert á móti gaf með mörgum orðum í skyn, að það mætti gera ráð fyrir því, að haldið verði áfram lögbindingunni. Og því miður, hverjum dettur í hug, að hæstv, ríkisstj. hefði lagt út í þessa styrjöld, ef hún ætlaði sér ekki að fara inn á þá braut að lögbinda kaupgjald og afurðaverð til bænda? Hv. frsm. fjhn. Nd. flutti hér ekki langa ræðu, en hún var að ýmsu leyti talsvert eftirtektarverð. Hann sagði t.d., og ég skrifaði það orðrétt eftir honum, að það, sem nú lægi fyrir, væri að setja gengið í hættu með ótímabærum kaupkröfum. Já, þessi hv. þm. og þá sjálfsagt stjórnarliðið, því að hann talaði fyrir það, telur það alveg ótímabært, að verzlunarfólk og skrifstofufólk fari fram á að fá sin laun samræmd launum ríkisstarfsmanna. Þetta er ótímabær kaupkrafa að dómi stjórnarflokkanna. En hvað var sagt um þessi mál t.d. s.l. vor, eins og ég minntist á hér við 1. umr.? Þá voru beinlínis sendir út menn á vegum Sjálfstfl., sem jafnframt voru forustumenn í samtökum skrifstofu- og verzlunarfólks, og þeir sögðu mönnum alveg afdráttarlaust í samtölum, að menn gætu verið vissir um, að það mundi ekki standa á því, að skrifstofufólk og verzlunarfólk fengi sín kjör samræmd, þegar kjaradómurinn væri kominn. Það voru ekki kallaðar þá ótímabærar kaupkröfur, að verzlunar- og skrifstofufólk ætti að fá samræmingu við hliðstæð laun hjá ríkinu, ekki alveg. Og fram eftir öllu sumri og fram á haust stóð þetta fólk í þeirri meiningu, að það ætti að standa við eitthvað af þessu. En það var nú ekki meiningin, eins og við sjáum á því frv., sem hér liggur fyrir. Og þessi hv. talsmaður stjórnarflokkanna telur það ótímabæra kaupkröfu; að verkamenn fari fram á að fá kauphækkun núna, en hafa þessar 67 þús. kr., en lítil íbúð kostar núna 550 þús. kr., og kostnaðurinn við að standa undir henni er aldrei minni en 50 þús. kr. á ári. Húsaleigan, ef við horfum á þá hliðina, er orðin meira en helmingur af þessu kaupi fyrir ómerkilega íbúð, ekki fyrir nýja íbúð, heldur gamla, jafnvel þótt hún sé smá. Þetta er viðreisnin og ástandið eins og það er núna, og við þessi skilyrði er það sagt, að ótímabært sé að fara fram á, að kaupgjaldið sé endurskoðað, og lýðskrum að taka undir þetta, og sumir segja jafnvel, að það stafi af illvilja, ef menn taka undir það. Þó að þessi hv. þm. hafi ekki sagt það bert, þá eru þeir smátt og smátt að færa sig upp á skaftið, þannig að sumir eru farnir að tala um, að það hljóti jafnvel að stafa af illvilja, - ja, ekki veit ég illvilja við hvern, að taka undir það, að lífsnauðsynlegt sé að endurskoða þetta kaup, og það jafnvel þó að menn láti fylg,ja, eins og ég hef nú gert og við framsóknarmenn, að okkur sé það algerlega ljóst, að það sé ekki hægt að leiðrétta þessa skekkju alla, sem orðin er, í einu kasti. Það verði að gera í áföngum og fara gætilega. Jafnvel þótt þetta fylgi undirtektum undir þessar sanngjörnu kröfur, þá eru þær kallaðar lýðskrum. Þessi hv. þm. flutti laglega ádrepu um, hvað það væri þýðingarmikið að hafa ábyrga stjórnarandstöðu. Ekki skal ég draga úr því, hvað það er þýðingarmikið. Hann taldi okkur ekki upp á marga fiska í því tilliti, t.d. þá, sem standa fyrir málum framsóknarmanna. En ég held, að það hjálpi ákaflega lítið til þess að auka nauðsynlegan skilning manna á hlutverki stjórnar annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar að æpa um ábyrgðarleysi og lýðskrum, ef stjórnarandstæðingum þóknast ekki að ganga inn á hvaða fjarstæðu og hvaða óhæfu sem stjórnarflokkunum dettur í hug að stinga upp á. En þetta er orðin tízka. Ef ekki er gengið umyrðalaust inn á hvaða fjarstæðu sem er, og þó að það sé bent á aðrar leiðir, þá er bara sagt: Það eru ekki aðrar leiðir til, þetta er lýðskrum og stafar af illvilja og sýnir, að stjórnarandstaðan er óábyrg. En ég leyfi mér að spyrja: Hefur stjórnin engar skyldur í því að vera ábyrg? Og hvorir voru ábyrgari 1960 ríkisstj. eða stjórnarandstaðan? Ríkisstj. skellti þá yfir viðreisninni, og blasa nú við allra augum afleiðingarnar af því, og þeir eru sjálfir að greina frá því, hvað illa hafi farið á alla lund. Var þetta að vera ábyrgur? En hverjir vöruðu við þessu? Stjórnarandstæðingarnir vöruðu við þessu og sögðu í höfuðdráttum, að fara mundi eins og farið hefur, eins og sjá má og allir geta séð, sem kynna sér þessi efni. Hverjir voru þá ábyrgir og hverjir voru óábyrgir? Hvort var meiri ábyrgð í því að vara við því, sem fyrirsjáanlegt var að hlaut að takast illa, eða í því að berja fram slíkar ráðstafanir eins og hæstv. ríkisstj. gerði? Og hvorir voru ábyrgari 1961, stjórnin eða stjórnarandstæðingarnir? Þá var gerður samningur um kjaramálin, og þó að hann væri náttúrlega langt í frá gerður á vegum nokkurra flokka, þá var það þannig, að margir af þeim mönnum, sem fjölluðu um þau efni, voru stjórnarandstæðingar. En þeir leystu kjaramálin þannig, að það sjá allir núna á eftir, að það var hinn æskilegasti grundvöllur fyrir stjórnina til þess að starfa á, þeir samningar, sem þá voru gerðir. Þeir voru ekki gerðir til að spilla fyrir neinu, þeir samningar, það dettur engum í hug, þó að það væri æpt á þá, sem gerðu samningana þá, og því haldið fram. Nú sjá allir, að þeir voru ekki gerðir til að spilla neinu, voru ekki til þess fallnir að spilla neinu. Þvert á móti, það var eins hóflega farið í sakirnar og hugsanlegt var og hægt að laga þannig til auðveldlega, mjög auðveldlega, að þeir hefðu orðið grundvöllur að því að bæta úr verstu ágöllum viðreisnarinnar. En hvað gerði ríkisstj.? Hún kastaði í höfuð mönnum 18% nýrri gengislækkun, sem verkaði auðvitað eins og benzín á bál, og síðan hefur ríkisstj. ekki ráðið við nokkurn skapaðan hlut, en hangir samt. Það var sýnt fram á það þá, að kaupmismunurinn, sem um var deilt, svaraði til 2% verðbreytingar á útflutningsverði afurðanna. Það var allt og sumt. Það voru margar leiðir til þess að jafna þann skoðanamun, sem kom fram um þetta, og ótal leiðir hægt að finna. En út af þessum áareiningi, sem var um þessi efni, skelltu þeir á 13% gengislækkun. Ég skal fara að láta þessu máli mínu lokið, enda er ég búinn að drepa á flest af því, sem mér þykir máli skipta í því, sem hv. andstæðingar hafa að mér beint í þessu. En að lokum vil ég aðeins segja þetta: Hæstv. dómsmrh. sagði, að það hefði verið þjóðin sjálf, sem hefði ákveðið, að stjórnin skyldi sitja, og þjóðin hefði vottað stefnu stjórnarinnar traust í kosningunum s.1. vor. Það hefur áður verið rækilega flett ofan af því, hvernig hæstv. ráðh. og þeirra fylgismenn reyndu með mörgu móti að koma við blekkingum um ástandið í síðustu kosningum. En ég ætla ekki að ræða það núna, það er búið að sýna svo oft fram á það, en ég ætla bara að spyrja: Var það sú stefna, sem þeir eru að framkvæma núna, sem þeir lögðu fyrir þjóðina í kosningunum í vor? Og ég spyr hæstv. forsrh. sérstaklega að þessu, og ég vona, að hann svari: Var það þessi stefna, sem þeir eru að framkvæma núna, sem þeir lögðu fyrir þjóðina í vor? Sögðu þeir ekki í vor, að þeir ætluðu að halda viðreisninni áfram, og var ekki einn þáttur í viðreisninni sá, að það skyldi ríkja algert samningsfrelsi um k,jaramálin? Stjórnin ætlaði sér ekki að skipta sér af þeim málum, þau mál ættu atvinnurekendur og almannasamtökin í landinu að leysa. Var þetta ekki einn af grundvallarþáttum víðreisnarinnar? Það þarf ekkert að spyrja. Það var svo. Og hæstv. ríkisstj. hélt þessu sama fram í kosningunum í vor, og hún var kosin til að framfylgja þessari stefnu. Þeir sögðu það ekki í vor, hæstv. ráðh., að ef þeir merðu meiri hl., ætluðu þeir að nota hann til þess að banna með lögum að hækka kaupgjald í landinu og taka samningsfrelsið af launþegasamtökunum. Þeir sögðu það ekki í vor. Þeir sögðu hreinlega alveg þveröfugt. Svo segja þeir: Þjóðin kaus okkur til þess að stjórna. Þjóðin ákvað það, að stjórnin skyldi sitja áfram. Það var þjóðin, sem ákvað það. En til hvers áttu þeir að sitja? Auðvitað til þess að framkvæma það, sem þeir lýstu yfir bæði fyrr og síðar. Nei, það finnst þeim ekki. Og að lokum vil ég minna á þetta: Halda menn, að þessir menn hefðu setið þarna í ráðherrastólunum núna, ef þeir hefðu sagt þjóðinni satt fyrir kosningarnar, að þeirra fyrsta verk ætti að verða að lögbjóða kaupgjald óbreytt? Dettur nokkrum manni í hug, að þessir menn hefðu setið þarna þá? Nei, alls ekki. Það er alveg ljóst, að þeir hefðu ekki setið þarna. M.ö.o.: þeir hafa svikizt aftan að þjóðinni, það er ósköp einfalt, og hafa því engan rétt til þess að sitja þarna, enda eiga þeir að fara úr þessum stólum strax. Ef það væri nokkur manndómur í þeim, þá ættu þeir að fara strax og láta svo þjóðina dæma um framkomu sína, eins og hún er orðin öll samanlögð, í staðinn fyrir að sitja hér hnakkakerrtir á Alþingi og segja: Þjóðin vottaði okkur traust, við sitjum hérna, af því að hún vildi það. En hvað sögðu þeir þjóðinni? Hverju lofuðu þeir henni? Og hvað eru þeir nú að gera? Það vantaði svo sem ekki yfirlýsingarnar. T.d. sagði Birgir Kjartan: Okkar markmið er frelsi. Fylgið okkur, við erum menn frelsisins. - Og upp á þetta var kosið: Markmið okkar er frelsi. Hinir vilja ríkisafskipti. En hvað eru þeir að gera núna? Er þetta frelsi? Er það frelsi að festa með lögum allt kaupgjald í landinu? Er það frelsi? Og hverjir eru frjálsir, eftir að búið er að fara að á þessa lund? Ég skal svo láta máli mínu lokið, en ég álít, að hér hafi mikið óhapp orðið, með því að hæstv. ríkisstj. hefur tekið þennan kost, sem hún hefur gert. Og hún hefur engan rétt til þess að berja þetta mál í gegnum þingið með meiri hl., sem er fenginn með svikum.



Herra forseti. Það hefur nú verið rætt allýtarlega um þetta þrælalagafrv., sem hér liggur fyrir. Það hefur verið sagt í þeim umr., að það væri vegna sjávarútvegsins, að það væri verið að bera þetta fram. Það var búið að sanna í þessum umr., að sjávarútvegurinn getur borið meira að segja fullt það kaup, sem verkamenn hafa farið fram á, svo fremi sem létt sé af honum vissum gjöldum, sem ýmist ríkisvaldið eða aðrir aðilar í íslenzkri auðmannastétt hafa á hann lagt. Það er enginn vandi fyrir þann sjávarútveg, sem ber uppi allt þjóðfélagið, að bera miklu hærra kaupgjald en nú er greitt, og sjávarútvegurinn í Noregi, eins og hér hefur verið sýnt fram á, sem stendur á mun lægra stigi en okkar, ber næstum því tvöfalt hærra kaupgjald en hér er greitt, þannig að allt tal um það, að íslenzkur sjávarútvegur væri ekki samkeppnisfær, þó að hann borgaði tvöfalt hærra kaupgjald en hann borgar núna, það er hrein vitleysa. Það er ekki til neins að vera með neina hræsni um, að það sé líf sjávarútvegsins, sem sé í veði. Sannleikurinn er, að líf og framtið sjávarútvegsins er í veði, að svona lög séu ekki samþykkt, því að eftir að búið væri að samþykkja svona lög, þá væri raunverulega verið að drepa sjávarútveginn, þá er verið að svipta hann megininu af vinnukraftinum, hann fær ekki vinnukraft með því að borga svona lág laun, miklu lægri en greidd eru annars staðar í þjóðfélaginu. Það er alveg vitanlegt, að hér í frystihúsunum við höfnina er greitt lægra kaup en greitt er t.d. hér við byggingarvinnu. Það er þess vegna hrein hræsni eða skammsýni, þegar menn eru að bera því við, að þetta sé gert vegna sjávarútvegsins. Ég ætla nú ekki að tala um hitt, þegar sumir, meira að segja hæstv. ráðh, dirfast að láta þá skoðun í ljós, að það sé verið að bera þetta fram fyrir láglaunamennina, - fyrir láglaunamennina. Ég ætla nú helzt að biðja menn um að vera ekki að gera grín að sjálfum sér með því að koma með þess háttar. Ég vil gera það að nokkru umtalsefni, hvernig þessi afstaða er viðvíkjandi sjávarútveginum. Mín skoðun er sú, að það séu ekki menn sjávarútvegsins, ekki fyrst og fremst a.m.k. þeir, útgerðarmennirnir, hraðfrystihúsin eða aðrir slikir, sem standi á bak við þau þrælalög, sem hér eru borin fram. Ég held, að það, sem ræður því, að farið er inn á þessa óhappaleið, sé, að verzlunarauðvaldið í landinu, braskaravaldið í landinu, það heimtar að fá að halda öllu sínu, það vill ekki láta neitt af því, sem það hefur klófest, það vill ekki sleppa neinu af þeim gróða, sem það hefur núna af sjávarútveginum. En þetta verzlunarauðvald, þetta braskaravald á Íslandi heimtar, að öll vandamál séu leyst á kostnað verkalýðsins og verkalýðsins eins, allar afæturnar fái að hafa sitt, allir gammarnir fái að halda áfram að rífa til sín, en verkalýðurinn fái að borga, lægst launuðu mennirnir, erfiðismennirnir, þeir, sem halda þessu öllu saman uppi, skulu fá að borga. Braskaravaldið í landinu heimtar, að það sé verkalýðurinn, sem eigi að bjarga sjávarútveginum með því að vinna fyrir helmingi lægra kaup en menn vinna hjá norska sjávarútveginum, þar sem öll afköst eru samt miklu minni. Og þetta á allt saman að gera, til þess að þetta braskaravald, þetta verzlunarauðvald, geti haldið öllu sínu. M.ö.o.: þetta frv. til þessara þrælalaga er tilraun til að leysa hagsmunamótsetningarnar innan íslenzku auðmannastéttarinnar á kostnað verkalýðsins, þannig að allir braskarar og allt verzlunarauðvald á að halda sínu og hvergi sér neitt lát á gróðanum, sem þar er skapaður,. Það hefur verið sýnt hér fram á það með tölum, hvernig gera megi sjávarútveginum fært að hækka kaup, og ég ætla ekki að ítreka það. Það hefur verið sýnt fram á, að vinnulaunin t.d. hjá hraðfrystihúsunum eru aðeins 200 millj. kr. Útflutningsgjöldin ein eru um 60 millj. kr., vextirnir eru um 60 millj. kr., og það hefur ekki verið minnzt á, hvað olíugróðinn, vátryggingagróðinn og allt annað slíkt er. Það er enginn vandi að laga öll vandamál sjávarútvegsins, og það á að vera hægt að borga 40% hærra kaup með því að strika þetta burt. Íslenzkur sjávarútvegur getur ósköp vel fengið hér 1-2% vexti. Það er hægt að láta hann fá olíu, án þess að það sé nokkuð grætt á henni. Hvaða ástæða er til þess, að einhver græði á henni? Það er hægt að þjóðnýta vátryggingafélögin. Hvaða ástæða er til þess, að þau verði eins og forríkir bankar í landinu? Það er enginn vandi að sjá um, að sjávarútvegurinn geti greitt tvöfalt hærra kaup. Það, sem þarf bara að sjá um, er, að hann sé ekki lengur sú horareka, sem hann er hjá öðrum hlutum auðmannastéttarinnar á Íslandi. Og eftir að hér hefur verið rakið nokkuð, hvernig ástandið er í dag, hvernig hlutfallið er í dag milli sjávarútvegsins annars vegar og annarra hluta auðmannastéttarinnar hins vegar, þá vil ég nú reyna að skilgreina þessar mótsetningar nokkuð þjóðfélagslega og sögulega, því að mér sýnist við vera að öllu leyti á slíkum sögulegum tímamótum, þegar við erum að ræða þetta mál hér, þetta einstaka mál, að það sé nauðsynlegt, að menn reyni að gera sér grein fyrir, um hvað er verið að berjast. Það er sagt, að þetta sé allt gert fyrir sjávarútveginn. Hvernig hefur það nú verið með sjávarútveginn í okkar þjóðfélagi lengst af, það sem af er þessari öld? Flestir framsýnustu menn okkar hafa gert sér gildi hans ljóst, hvað atvinnuvegi Íslands snertir, allt frá aldamótum, allt frá því að Einar Benediktsson orti um það að sækja fram á hafinu, ef svo mætti segja, og að við þyrftum að reyna að brjótast í því að koma hér upp sjávarútvegi,sem væri nýtízkulegur og voldugur. Við vorum nokkuð fátækir í byrjun, þegar var verið að eiga við þetta. Margir af brautryðjendunum á þessu sviði urðu að kaupa gamla togara frá Englandi til að byrja með rekstur hér heima. Bankarnir voru jafnvel ekki alltaf skilningsríkir í þessu. Og það bættist svo við, að þegar búið var að koma nokkrum togaraflota upp hér á Íslandi fyrir fyrra stríð, var auðvaldið í bandamannalöndunum það vingjarnlegt við okkur að taka meginið af þeim togaraflota 1916. Það var reynt að rétta við aftur eftir stríð. Það voru aftur keyptir gamlir togarar frá Englandi, þótt einstaka væru nýir, og 1928 var svo komið, að til voru 47 togarar á Íslandi. Þá fékk sjávarútvegurinn að kenna á heimskreppunni. Við fengum að kenna á, hvernig það var að lifa í heimi, þar sem kapítalisminn réð einn, þar sem hans heimskreppur skullu á litlum löndum eins og okkar sem holskeflur, sem ætluðu að kaffæra allt. Togaraflotanum okkar hnignaði ár frá ári, 1935 voru þeir, held ég, orðnir 37, og hæstv. núv. forsrh. gaf stundum lýsingar á því, hvernig þeir væru, fúaduggur og manndrápsbollar.  Hvað hafði gerzt þjóðfélagslega séð á Íslandi á þessum árum? Það var verið að reyna að þróa hér kapítalisma í sjávarútveginum með togaraútgerðinni, stórútgerð, stórrekstur. Þetta gekk um tíma sína eðlilega þróun, vald safnaðist á fáar hendur. Ef ég man rétt, höfðu Kveldúlfur og Alliance, þegar bezt lét, þannig um helminginn af íslenzka eða a.m.k. af reykvíska togaraflotanum í sínum höndum og réðu mestöllum saltfisksútflutningum til annarra landa. Það er gefið, að hefði íslenzkur kapítalismi þróazt þá á eðlilegan máta, hefði hann þróazt á þann hátt, að sá fiskhringur, sem þá var að myndast á Íslandi, hefði tekið meira og meira undir sig aðra þætti í Íslenzku verzlunarlífi og framleiðslulífi. Hann hefði lagt undir sig t.d. innkaupin á olíunni, hann hefði reynt að skapa sér aðstöðu gagnvart bönkunum, hann hefði skapað sér vátryggingarfélag, hann hefði jafnvel byrjað og byrjaði að nokkru á því að leggja undir sig heildverzlun. Það hefði verið myndað það, sem kallað er í hagfræðinni láréttur hringur. Heimskreppan kippti grundvellinum undan þessu öllu saman. Og það, sem gerist eftir heimskreppuna, er raunverulega, að það er verzlunarauðvaldið í landinu, sem tekur við forustunni. Það er verzlunarauðvaldið í landinu, sem með heimskreppunni ákveður að þjóðnýta allan gjaldeyri sjávarútvegsins, gera s,jávarútveginn að sinni þernu, sem eigi að útvega sér gjaldeyrinn, til þess að verzlunarauðvaldið geti verið frjálst, geti keypt inn, og var það þó líka takmarkað á ýmsan máta. M.ö.o.: í hverju kapítalistísku þjóðfélagi er það svo, að verzlunarauðvaldið er úreltasta og venjulega lélegasta og afturhaldssamasta formið, sem auðvaldsskipulagið á til, afturhaldssamasti og lélegasti þátturinn í einu auðvaldsskipulagi. Sá þáttur, sem visar til framfara, er sá iðnaður eða hjá okkur sá sjávarútvegur og iðnaður, sem upp kemur. Og eigi að reyna að þróa eitt þjóðfélag, eigi að láta það verða aðnjótandi tæknilegra framfara nútímans, lá þess vegna fyrst og fremst fyrir að reyna að þróa sjávarútveginn á Íslandi. En verzlunarauðvaldið beygir þennan s,jávarútveg undir sinn mátt, undir sitt vald og gerir hann að sinni þernu. Í því felst strax afturhaldið í íslenzku atvinnulífi, eins og það sérstaklega skipuleggur sig, eftir að heimskreppan brauzt út. Allan þennan tíma er sjávarútvegurinn undirorpinn öllu því arðráni, sem þá er framkvæmt gagavart Íslandi: Hann er undirorpinn arðráni olíuhringanna, hann er undirorpinn þeim háu vöxtum, sem þá eru greiddir, og menn muna kannske eftir því, að það var ekki neitt smáræði, sem Íslendingar urðu að greiða þá í vexti til útlanda, fyrst og fremst til ensku bankanna. Það var á þeim tímum. t.d. miðað við árið 1935, sem samsvaraði 200 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu, það sem við urðum þá að greiða í vexti út úr landinu, og á þeim tímum lifði þorri af fjölskyldum verkamanna í Reykjavík af 1500 kr. á ári, svo að menn geta nokkurn veginn séð, hvaða blóðskattur það var, sem Ísland varð að borga í vexti þá til útlends auðvalds. Á þessum tíma er sjávarútvegurinn látinn tapa allan tímann. Hann er látinn greiða þá háu vexti, sem eru milli 9 og 10%, til bankanna, og bankarnir voru raunverulega innheimtustofnanir fyrir Hambros og Barklays Bank. Og ég hef það fyrir satt, og því hefur ekki verið hnekkt, að sú skuldasöfnun, sem tvö af stórfyrirtækjum landsins söfnuðu á þeim tíma í bönkunum, Kveldúlfur annars vegar og Bæjarútgerð Hafnarfjarðar hins vegar, hafi nokkurn veginn samsvarað því um 1940 að vera það sama og átti að greiða í vexti af skuldum. Vaxtaokrið, sem er einkennandi fyrir nýlendur eða þjóðfélög, sem lifa við nýlenduskilyrði, kom þá þegar fram þannig gagnvart sjávarútveginum á Íslandi, að hann var svo að segja látinn fara á hausinn, þegar verzlunarauðvaldið var látið græða allan tímann. Og fyrsta skilgreiningin, þjóðfélagslega skilgreiningin, sem gerð er á íslenzku auðvaldsskipulagi, sem gerð var af skipulagsnefnd atvinnumála, Rauðku svonefndri, sló því föstu, að það væri algerlega rangt, hvernig skipt væri í íslenzku þjóðfélagi milli verzlunarinnar annars vegar og útgerðarinnar hins vegar. Ég bið ykkur að óttast ekki, þó að ég nefni lágar tölur. Ef ég man rétt, þá var allt fjármagn í íslenzkum sjávarútvegi 1934 22 millj. Ísl. kr. Þá var allt kapítalið í Íslenzkri verzlun 100 millj. kr. M.ö.o.: fjármagnið á Íslandi streymdi í verzlunina, í heildverzlunina, í braskið. Af hverju? Af því að þá var alltaf tryggt, að þar yrði gróði, vegna þess að verslunarauðvaldið réð þjóðfélaginu, skammtaði verkalýðnum atvinnuleysi og kaupkúgun, atvinnuleysingjunum svipurnar og kylfurnar, en verzlunarauðvaldið græddi, og þangað streymir fjármagnið, sem gróðamöguleikarnir eru. Þess vegna sótti fjármagnið í verzlunina og forðaðist sjávarútveginn, og Íslandi hnignaði og atvinnuleysið svarf að. Ég rek þetta hérna vegna þess, að það er hart að þurfa að lifa það sama áratug eftir áratug, án þess að þeir menn, sem stjórna Íslandi, læri nokkurn skapaðan hlut af því. Það er engin þörf að láta Íslenzkan sjávarútveg vera í vandræðum, þann sjávarútveg, sem heldur öllu þjóðfélaginu uppi, einhvern blómlegasta sjávarútveg veraldarinnar með einhverja beztu sjómenn, sem til eru. En þetta verður gert, á meðan þessu efnahagslega alræði verzlunarauðvaldsins og braskaranna er ekki sópað burt eða a.m.k. sett í slík höft, að það þjarmi ekki að þjóðfélaginu, þannig að það ætli að kyrkja það. Menn munu kannske spyr,ja: Hvernig stendur á því, að verzlunarauðvaldið er svona sterkt á Íslandi ? Hvernig stendur á því, að í okkar þjóðfélagi, sem hefur nú upp á síðkastið tekið miklum framförum, skuli verzlunarauðvald, úreltasta og elzta stig auðvaldsins, vera svona sterkt, sérstaklega svona sterkt pólitískt enn þá? Ég skal reyna að svara því, og ég geri greinarmun á verzlunarauðvaldi, útgerðarauðvaldi og iðnaðarauðvaldi. Styrkleiki verzlunarauðvaldsins stafar í fyrsta lagi af því, að við vorum nýlenda í 8 aldir. Meðan við vorum nýlenda, var grætt á verzluninni við okkur. Við vorum húðflettir, við vorum féflettir af verzlunarauðvaldi, og það komst inn sú hugmynd hjá þeim mönnum á Íslandi, sem langar til að græða, að öruggasta ráðið til að græða væri að fást við verzlun. Þannig var það búið að vera gegnum aldirnar, að það var kaupmannavaldið, það var verzlunarauðvaldið, sem var öruggt til að græða. Þess vegna loddi það við til að byrja með hér heima sem leifar frá nýlendutímabilinu, að menn skyldu reyna að græða á verzlun, hitt væri allt of mikil áhætta að hætta sér út í framleiðslu; t.d. útgerð, og það eimir eftir af því enn þá. En það var annað, sem gerðist og gerist snemma. Heildsalastéttin á Íslandi varð einna fyrst af yfirstéttinni Íslenzku til þess að öðlast virkilega stéttarvitund. Heildsalastéttin virtist vera sá hluti yfirstéttarinnar, þegar hún kom upp hér á Íslandi, sem var fljótastur að taka við sér og skilja, að það var nauðsynlegt að ná tökum bæði á pólitískum flokkum og voldugum blöðum til þess að geta komið sinni ár fyrir borð, til þess m.a. að geta komið ár sinni þannig fyrir borð, að það væri verzlunarauðvaldið, sem réði yfir sjávarútveginum og héldi iðnaði niðri, hindraði þróun iðnaðar í viðkomandi landi, eins og hún gerði löngum. Og verzlunarauðvaldið skapaði sér þessa aðstöðu á stríðsárunum fyrri, aðstöðu, sem það hefur haft síðan, ekki aðeins þá aðstöðu, sem það hefur enn þá í Sjálfstfl., sem þá var ekki til, en fyrirrennarar hans, íhaldsflokkur, Borgaraflokkur, Sparnaðarbandalag og allt slíkt, sem það hét þá í Reykjavík, heldur er það fyrst og fremst eitt, sem skapar heildsalastéttinni sína sterku aðstöðu þá, það eru þau tök, sem heildsalastéttin nær á fyrsta volduga dagblaðinu, sem var að rísa upp í Reykjavík, Morgunblaðinu. Og það er saga, sem er vert að rifja upp, ekki kannski beint í tilefni af 60 ára afmæli blaðsins, heldur hins vegar í tilefni af því, að verzlunarauðvaldið sýnir sinn mátt í gegnum þá áróðursaðstöðu, sem það hefur fengið með því. Það var, eins og nú hefur verið rifjað upp fyrir landsmönnum, gerð glæsileg tilraun af sjálfstæðum brautryðjendum í íslenzkri blaðamennsku, merkilegum brautryðjendum, til að skapa óháð, voldugt íslenzkt dagblað. Það voru Vilhjálmur Finsen og Ólafur Björnsson, eins og mönnum er kunnugt, sem gerðu þetta. Það, sem gerist svo nokkru á eftir, er, að heildsalastéttin í Reykjavík kemur fram og segir: Þetta blað ætla ég að leggja undir mig. Hér skal ekki rísa upp óháð dagblað undir forustu góðra ritstjóra, þetta blað ætla ég að eignast. - Vilhjálmur Finsen, fyrsti ristjóri Morgunblaðsins, segir frá þessu í endurminningabók sinni: „Alltaf á heimleið", sem kom út árið 1953, þar sem segir m.a. frá því, þegar hann var 1919 í Kanpmannahöfn og Ólafur Björnsson kemur til fundar við hann, og síðan segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Áður en hann“, þ.e. Ólafur, „fór að heiman, kvaðst hann hafa selt Ísafold félagi kaupmanna og annarra í Reykjavík. Hann hafði umboð til þess að semja við mig um kaup á Morgunblaðinu, ef ég vildi selja minn hluta. Sjálfur var hann fastákveðinn í að selja sinn hluta í Morgunblaðinu, og ef ég vildi ekki selja þessu nýja félagi minn hluta, væri ekki um annað að ræða en ég keypti hans hluta. Ólafur tjáði mér, að í félaginu væru flestir kaupmenn, sem kvæði að í Reykjavík, og þannig mestu auglýsendurnir. Þeir byðu svo og svo mikið í blaðið. Þeir væru búnir að kaupa vikublaðið Ísafold og ætluðu að stofna dagblað með Morgunblaðssniði, ef ég vildi ekki selja, og gefa þannig út bæði dagblað og vikublað. Bæði blöðin áttu að vera pólitísk." Og Vilhjálmur Finsen var hugsandi út af þessu, honum þótti þetta hart og vildi gjarnan reyna að fresta; en segir svo, með leyfi hæstv, forseta: „En svo bar við dálítið, sem gerði það að verkum, að ég gat ekki frestað að taka ákvörðun mína, þangað til ég kæmi heim til Reykjavíkur aftur og gæti athugað allar aðstæður þar. Ólafur fékk nefnilega símskeyti frá Reykjavík, undirritað af Jes Zimsen í umboði kaupenda heima. Zimsen símaði eitthvað á þá leið, að vildi Finsen ekki selja fyrir það verð, sem boðið hefði verið, væru kaupmennirnir staðráðnir í að stofna annað dagblað. Mér fór ekki að litast á blikuna. Ef margir kaupmenn í Reykjavík væru í þessu nýja félagi, yrði erfitt fyrir mig að fá auglýsendur fyrir mitt blað. Ég átti ekki neitt, og ég komst að þeirri niðurstöðu, að þetta gæti orðið mér að falli. Ekki hvarflaði þó að mér, að dagblað kaupmanna gæti orðið betra en það blað, sem ég gæfi út, en auglýsingar kaupmanna væru mér þó nauðsynlegar. Auðvitað mundu kaupmennirnir heldur auglýsa í sínu eigin blaði. Ég ráðfærði mig gaumgæfilega við konu mína, og okkur kom saman um, að líklega væri hyggilegast að selja blaðið. Og þannig komst hjartans barn mitt í hendurnar á kaupmönnunum í Reykjavík. Ég var eina og halaklipptur hundur, þegar búið var að ganga formlega frá þessu. Nokkrum dögum seinna kom greiðslan fyrir blaðið. Hún kom í sterlingspundum, og það var brezki fiskkaupmaðurinn George Copeland, sem greiddi beint frá London. Hinn 1. júlí tók hið nýstofnaða félag við blaðinu. Félagið hlaut nafnið Árvakur, og á það Morgunblaðið enn þá: Svona lögðu kaupmennirnir eða réttara sagt verzlunarauðvaldið í Reykjavík undir sig blaðið. Svo segir hann áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Þannig atvikaðist það, að ég varð einn ritstjóri og ábyrgðarmaður dagblaðsins Morgunblaðsins og vikublaðsins Ísafoldar um leið. Hverjir voru það svo, sem blöðin höfðu keypt? Það kom í ljós, að það voru ekki nema örfáir kaupmenn í Reykjavík, sem voru hluthafar í útgáfufélaginu, og meðal þeirra erlendu kaupmennirnir George Copeland, Carl Olsen, John Fenger, Jensen Bjerg, og enn fremur voru hluthafar þeir Th. Thorsteinsson, Jes Zimsen, O. Johnson & Kaaber, Hallgrímur Benediktsson, Magnús Einarsson dýralæknir og einhverjir fleiri smákarlar. Liðið var þannig hið fríðasta með þessum mönnum, og fyrir þá átti ég að vinna: Þannig gekk það til, að verzlunarauðvaldið í Reykjavík náði Morgunblaðinu til sín, og á bls. 283 í þessari bók segir svo Vilhjálmur Finsen, með leyfi hæstv. forseta: „Það leið ekki á löngu, unz Ísafold og Morgunblaðið fengu stjórnmálaritstjóra, því að hinir erlendu kaupmenn vildu ekki aðeins selja landsmönnum vörur og ýmiss konar varning, þeir vildu einnig ráða landinu stjórnmálalega." Það var alveg greinilegt, að verzlunarauðvaldið -  Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði þar komið minni ræðu, að ég lauk við að lesa upp tilvitnun hjá Vilhjálmi Finsen í bók hans, þar sem hann endaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það leið ekki á löngu, unz Ísafold og Morgunblaðið fengu stjórnmálaritstjóra, því að hinir erlendu kaupmenn vildu ekki aðeins selja landsmönnum vörur og ýmiss konar varning, þeir vildu einnig ráða landinu stjórnmálalega: M.ö.o.: strax og þetta nýja tæki, áhrifatæki, var þarna í uppsiglingu, Morgunblaðið, þá notar verzlunarauðvaldið í Reykjavík, heildsalavaldið, sér sína aðstöðu, yfirráðin yfir auglýsingunum, sem eru um allan þann borgaralega heim undirstaða undir útgáfu stórdagblaða, þá notar verzlunarauðvaldið sér þetta til að hrifsa til sín blað, sem brautryðjendur þess höfðu hugsað sér að yrði óháð, og gera það blað að pólitísku málgagni fyrir sig. Það voru danskir, Íslenzkir og jafnvel enskir kaupmenn, heildsalar, sem þarna stóðu að, örfáir menn, og þetta blað, sem smám saman varð áhrifaríkasta og voldugasta blaðið á Íslandi, það lenti þannig frá upphafi í því að vera pólitískt málgagn verzlunarauðvaldsins íslenzka. Og það er engum efa bundið, að í þessi 45 ár - ef ég reikna frá þessari yfirtöku heildsalanna í Reykjavík á þessu blaði - sem Morgunblaðið nú hefur komið út, þá hefur það haft úrslitaáhrif í íslenzkri pólitík, það er engum efa bundið, og það held ég líka að þeir, sem því hafa stjórnað og að því standa, samþykki. Þess vegna gerist það þarna í upphafi vega, einmitt þegar stéttaskiptingin er að fá á sig þann pólitíska blæ á Íslandi, þegar hinar nýju stéttir eru að mótast, nýju stéttaflokkarnir eru að myndast, verkamannaflokkurinn, bændaflokkurinn og annað slíkt, þá er það fyrsti raunverulegi yfirstéttarflokkur, sem fær þetta blað að sínu höfuðmálgagni, og þetta blað er í höndum verzlunarauðvaldsins. Ég held, að að miklu leyti megi rekja þau gífurlegu áhrif, sem verzlunarauðvaldið hefur haft í íslenzku þjóðfélagi, einmitt til þess, að það hefur frá upphafi ráðið yfir þessu blaði. Í þriðja lagi er rétt að svara þeirri spurningu, hvers vegna verzlunarauðvaldið á Íslandi sé svona sterkt, með því að taka fram, að það útlenda auðvald, sem eðlilega alltaf er nokkuð sterkt gagnvart eins litlu landi og okkar, eins tiltölulega frumstæðu landi og okkar land var í upphafi aldarinnar, og landi, sem um svo langt skeið hafði verið nýlenda, - þá er gefið, að útlent auðvald, og það þýðir í þessu tilfelli venjulega útient verzlunarauðvald, kemur til með að hafa rík áhrif. Við þurfum ekki nema rekja sögu t.d. olíuhringanna á Íslandi og áhrifa þeirra dönsku, ensku, amerísku olíuhringa hér til þess að sjá, hve sterk áhrif erlent verzlunarauðvald hefur, eða svo að við tökum aftur dæmi núna af bilunum og þeim stóru bilaframleiðendum og þeim, sem selja hingað bíla og annað slíkt. Það er alltaf viðbúið, að svo og svo mikið af verzlunarauðmönnum eða heildsölum verði umboðsmenn fyrir erlenda aðila, þannig að verzlunarauðvald á Íslandi hefur þess vegna notið stuðnings af erlendu verzlunarauðvaldi og verið á vissan máta eins konar erindreki þess. Þetta tvennt hefur hvað eftir annað hnýtzt svo sterkum böndum, að það var oft og tíðum ekki hægt að greina á milli, hvar útlenda auðmagnið hætti og hvar það innlenda byrjaði. Við skulum bara taka sem dæmi eins og í olíunni. Ég held, að þetta þrennt, sem ég hef nú rakið, sé hin sögulegu, þjóðfélagslegu drög til þess, að verzlunarauðvaldið hefur verið svona sterkt í íslenzkri pólitík eins og það hefur verið. Menn þekkja það af reynslunni, að Íslenzkir framleiðendur, þeir sem voru í sjávarútvegi eða þeir sem voru að byrja í ofur litlum iðnaði, þeir voru yfirleitt mjög veikir, það voru veikir aðilar, íslenzkt sjávarútvegsauðvald var mjög veikt og varð að þola kreppurnar og annað slíkt, íslenzkur iðnaður byrjaði fyrst raunverulega að vaxa dálítið í skjóli haftanna eftir 1930 og er enn þá tiltölulega veikur, samt óx hann stórum núna eftir síðasta stríð, en heildsala- eða verzlunarauðvaldið hefur allan tímann haft yfirhöndina, haft undirtökin gagnvart þessum tveim öðrum aðilum. Það má líka geta þess, að það hefur valdið sjávarútveginum þó nokkrum erfiðleikum, að löngum var bændavaldið á Íslandi honum fjandsamlegt. Sérstaklega meðan Jónas Jónsson frá Hriflu var höfuðleiðtogi bændavaldsins íslenzka, þá voru hans sterku og miklu persónulegu áhrif ákaflega mikið í þá átt að reyna raunverulega að hindra uppkomu stórútgerðar á Íslandi. Hans mikla andstaða á sínum tíma, meðan hann var manna voldugastur í íslenzkri pólitík, beindist ekki hvað sízt að því að hindra þá þróun, að raunverulegur kapítalismi gæti komið hér upp á grundvelli stórrekstrar við sjávarútveginn, og allur hans áróður um Grímsbýlýðinn og allt annað slíkt miðaðist raunverulega fyrst og fremst við þetta. En það er mál, sem ég fer ekki út í hér. Það er fyrst raunverulega 1944, sem verður gerbreyting í þessum efnum, fyrsta stóra breytingin, sem verður á aðstöðu sjávarútvegsins í íslenzku þjóðfélagi, og það er vegna þess, að þá kemur verkalýðshreyfingin sjávarútveginum til hjálpar. Íslenzk verkalýðshreyfing reynir að gera sér grein fyrir, hvernig þurfi að þróa þetta þjóðfélag, hverjar séu þær auðlindir, sem gætu gefið alþýðunni og þjóðinni í heild sem mest í aðra hönd, og hvernig þurfi tæknilega að þróa þetta þjóðfélag. Og verkalýðshreyfingin kemur þá raunverulega sjávarútveginum til hjálpar, og það er samstarf þeirra úr verkalýðshreyfingunni annars vegar, sem þetta skilja, og hins vegar þess hluta af atvinnurekendastéttinni á Íslandi, sem fyrst og fremst hafði hagsmuni af sjávarútveginum og fiskiðnaðinum, sem veldur þeirri gerbreytingu, sem þá verður. Og það er rétt fyrir menn að muna það, þegar þeir eru að ræðð núna um, hvernig þurfi að búa betur að sjávarútveginum, og ekki sízt stjórnarandstaðan er að flytja þar rökin fyrir því alveg réttilega, - að muna eftir, hvað gert var þá fyrir sjávarútveginn til þess að rétta hans hag á móti m.a. verzlunarauðvaldinu og öðru því afturhaldi, sem gegn mönnum reis. Hvaða lánskjör eru það, sem útgerðin á Íslandi og fiskiðnaðurinn fær þá? Þeir fá lán með 21/2 % vöxtum, lán, sem eru jafnvel upp í 75-85% af andvirði þeirra framleiðslutækja, sem þeir eignast, og það er til 20 ára með sérstaklega rúmum skattaskilmálum hvað snertir afskriftir. Við vitum ósköp vel, að þetta gekk ekki baráttulaust fyrir sig. Þetta kostaði vægðarlausan slag í meira en heilt ár, þó að ríkisstj. sjálf stæði að þessu, við bankavaldið á Íslandi, við afturhaldssamt embættismannavald, sem var eins og þursar og skildi ekki nokkurn skapaðan hlut í, hvernig þurfti að þróa Íslenzkt þjóðfélag. Ég nefni þetta vegna þess, að menn eiga enn þá við þetta sama að stríða. Alþingi þarf ekki að láta bjóða sér að láta einhverja og einhverja menn úti í bæ ákveða vextina handa sjávarútveginum, það erum við hér, sem ráðum því, og það er eingöngu eftir lögum hér frá okkur, sem þetta er ákveðið. Við getum sett þá niður í 2% á morgun, ef við viljum. Og allra barnalegast er það, ef við látum einhverja og einhverja skólapilta fara að ráða því, gera einhverjar tilraunir með okkur og fara að setja vextina hjá sjávarútveginum upp í 8 og 9%, eins og nú er gert, menn, sem hafa ekki hundsvit á íslenzku þjóðfélagi, þess þróunarmöguleikum og þess þróunarskilyrðum. Auðvitað verður að segja þessu bankavaldi, að það eigi að haga sér svona og svona, og ég segi þetta vegna þess, að alþýðan þarf að taka í taumana. Við eigum ekki að afhenda þetta vald burt úr þessum sölum og til einhverra embættismanna, ábyrgðarlausra embættismanna úti í bæ. Hér eru mennirnir, sem bera ábyrgð á því, hvernig þjóðfélaginu er stjórnað. Á þessum sama tíma var séð um næga markaði fyrir sjávarútveginn, sem oft hafði á áratugunum áður orðið að vera í vandræðum með markaði, og þeir hafa dugað síðan. Það var séð um stóreflingu allra framleiðslutækja, og það hefur til allrar hamingju orðið nokkurt áframhald, þrátt fyrir ýmsa erfiðleika, í því. Og það var sköpuð sú trygging fyrir sjávarútveginn, að hann gat verið öruggur með að gera út,. Alþingi tók ábyrgð á að sjá um slíkt, bara út frá þeirri einföldu forsendu, að allt Íslenzkt þjóðlíf byggist á sjávarútveginum. Og það þýðir ekkert, þó að verzlunarauðvaldið vilji stjórna hér öðru hverju, það stjórnar öllu út í vitleysu og öngþveiti, eins og þeir eru komnir í núna. Af hverju gerir það það? Af því að það tekur ekki tillit til jarðarinnar, sem það stendur á. Það er sjávarútvegurinn, sem við stöndum á. Það er frá honum, sem við fáum allan okkar gjaldeyri, og ef á að fara að stjórna og rusla með þann gjaldeyri eins og asnar og kaupa tóma bíla, þá náttúrlega kemst þjóðfélagið í þrot. Þess vegna er það, að það er hægt að leika sér með allt mögulegt og gera allar mögulegar vitleysur og koma þjóðfélaginu í öngþveiti eins og gert er núna, en ef menn væru með einhverju viti í þessum efnum, þá stjórna menn út frá þessu, að á sjávarútveginum byggjum við og hann verðum við að efla og hann verður að ganga fyrir. En það er þessi mótsögn, sem er í öllu Íslenzku þjóðfélagi núna: sjávarútvegurinn er höfuðframleiðsluaflið fyrir okkur og þeir, sem í honum vinna, þeir, sem við hann eru, en heildsalavaldið er sterkasta pólitíska valdið í landinu, og allar þessar kreppur, sem við stöndum í, eru vegna þess, að þessi framleiðsluöfl gera uppreisn á móti þessum vitlausu drottnum, verzlunarauðvaldinu, og það er það, sem þið standið í núna. Það hefur vissulega oft þurft að grípa til ýmislegs til þess að vernda íslenzkan sjávarútveg, vegna þess að þótt verzlunarauðvaldið hafi stjórnað illa og vitlaust oft og tíðum, hefur það alltaf að lokum komizt að þeirri niðurstöðu, að á sjávarútveginum lifði það, og þess vegna hefur það orðið að halda lífi í honum, þó að það hafi hins vegar stundum verið allt að því búið að kyrkja hann, næstum því drepa hann, og löngum heft alla hans þróun. Er þá nokkuð undarlegt, þó að við íslendingar þurfum öðru hverju að gera ráðstafanir til að vernda okkar sjávarútveg? Nei, það er ekkert undarlegt. Hver einasta þjóð, sem er að skapa sér sjálfstæðan iðnað, - eða hjá okkur sjálfstæða útgerð, - hún verður að grípa til slíks á ókunnu þróunarskeiði í sínu lífi. Hvað gera Þjóðverjar á 19. öld? Englendingar eru þeir, sem eru komnir á undan sem iðnaðarþjóð, ein í heiminum, svo að segja. Þjóðverjar vilja fara að vinna sig upp. Á hvern hátt gera þeir það? Þeir gera það með því að setja vægðarlausa verndartolla til þess að geta skapað sinn eigin iðnað. Hver einasta þ,jóð, stór eða litil, sem ætlar að vinna sig upp til þess að verða sjálfstæð og nota sínar eigin auðlindir, hún verður á þeim tíma, sem hún gerir þetta, að vernda sína eigin atvinnulegu undirstöðu. Því miður gekk ekki sleitulaust með það samstarf, sem verkalýðshreyfingin skapaði sér við sjávarútveginn á Íslandi. Það kom önnur ráðstöfun þarna inn í, og það er réttast að rifja það upp núna, vegna þess að við búum við eftirhreyturnar af því. 1947, þegar amerísku áhrifanna fer að gæta hér, hvað gerist þá? Þá byrjar aftur nýlendustefnan. Áhugi amerísku auðhringanna er að selja hingað. ESSO hefur mikinn áhuga, Standard Oil vill gjarnan fá hér góða fulltrúa og aðrir slíkir. Þeir styðja hér verzlunarauðvaldið, þeir ýta undir það. En hvernig taka þeir á sama tíma á eflingu sjávarútvegsins? Menn muna kannske eftir því, að það var stjórn þriggja flokka þá við völd undir forsæti Stefáns Jóh. Stefánssonar. Emil Jónsson var, held ég, sjútvmrh., og Marshallhjálpin var rétt byrjuð. Og þessi stjórn ákvað, þegar nýsköpunartogararnir tóku að streyma inn í landið og mikil hrifning fólks var af þeim, að bæta við 10 togurum. Hún keypti 10 togara, þóttist viss um að fá Marshalllán fyrir það. Hvað gerðist svo? Hún fékk ekki Marshalllán. Af hverju fékk hún ekki Marshalllán fyrir 10 togara, þessi stórvirku framleiðslutæki? Vegna þess að ameríska auðvaldið vildi ekki láta efla sjávarútveg á Íslandi. Ameríska auðvaldið og allir þess sérfræðingar voru á móti því að efla sjávarútveg á Íslandi. Þess vegna neituðu þeir að láta nokkuð af Marshallláninu til togarakaupa, og það varð að taka lán í Englandi fyrir alla upphæðina og borga það af okkar útflutningi. Hvaða erlent auðvald sem hefur áhrif á Íslandi reynir að halda okkar sjávarútvegi niðri, vegna þess að sjávarútvegurinn er tryggingin fyrir okkar efnahagslega sjálfstæði. Og á árunum 1950–1956, þegar verzlunarauðvaldið sat eitt við völd hér í 6 ár og heildsalarnir í Reykjavík og SÍS skiptu til helminga á milli sín öllum innflutningi og fleiru, Keflavíkurgróða og öðru slíku, þá sýndi sig hvernig fór, eins og alltaf þegar verzlunarauðvaldið ræður hér. Það var enginn nýr togari keyptur, bátunum var varla haldið við, það var ekki keypt meira en svo, að það rétt dugði fyrir það, sem gekk úr skaftinu, en bílarnir náttúrlega streymdu inn. Þannig sýndi það sig, strax og verzlunarauðvaldið fékk aftur að ráða, að þá var byrjað að þrengja að sjávarútveginum og skapa þar afturför. 1956 tók vinstri stjórn við völdum. Þá hafði verkalýðshreyfingin aftur völd og áhrif, og verkalýðshreyfingin tók aftur sjávarútveginn upp á sína arma. Henni var ljóst, að það var það, sem Ísland þurfti að þróa og efla til þess að verða efnahagslega sjálfstætt. Og verkalýðshreyfingin sá um í fyrsta lagi að kaupa ný tæki, hleypa inn nýjum tækjum, ýta undir útgerðarmenn að kaupa tæki. Og þið munið kannske eftir, hvernig blöð verzlunarauðvaldsinna hömuðust. Munið þið nokkuð eftir, að það höfðu verið keyptir t.d. 12 litlir togarar frá Austur-Þýzkalandi? Aldeilis voðaleg synd í Morgunblaðið var dag eftir dag og ár eftir ár að skrifa um þessa voðalegu togara, austur-þýzku togara, það væri meira glappaskotið ott vitleysan. Og ef Morgunblaðið í dag spyrði t.d., við skulum segja Einar Guðfinnsson í Bolungarvík eða hans syni, hvernig þeim líkaði við þessa togara, - ætli þeir séu ekki búnir að kaupa eina þrjá af þeim, - og spyrði sjómennina að því, hvernig það væri núna í síldarhrotunum tvö síðustu ár, - ég býst ekki við, að Morgunblaðið mundi birta þau viðtöl, það mundi líklega sýna allt of greinilega, að þessir litlu togarar væru búnir að gefa nokkuð mikið í aðra hönd. En hatrið á móti þessum veslings litlu togurum, sem voru keyptir, frá Morgunblaðinu, það var dæmigerð afstaða verzlunarauðvaldsins til sjávarútvegsins, Kjörin, sem vinstri stjórnin tryggði líka sjávarútveginum á þessum tíma, miðuðu aftur í rétta átt og hjálpuðu til að efla hann stórum. Og ég minnist svo ekki hvað sízt á sjálfa landhelgina, landhelgisbaráttuna. Það sýndi sig sem sé strax og verkalýðshreyfingin hafði aftur áhrif, þá var tekið til óspilltra málanna með að efla sjávarútveginn, leggja grundvöll að stórkostlegri eflingu hans, - minni á bara sem dæmi, að á þessum árum óx t.d. freðfiskútflutningurinn úr 20 þús. tonnum árið 1952 upp í 75-80 þús. tonn 1958, held ég það hafi verið, þannig að verkalýðshreyfingin varð sem sé í annað skipti á þessari öld að taka sjávarútveginn upp á sína arma til þess að hrinda Íslandi fram á við, til þess að gera Ísland aftur efnahagslega sjálfstæðara og til þess að vinna upp það tjón, sem verzlunarauðvaldið hafði valdið með sínum afskiptum af pólitík. Hins vegar hefur verzlunarauðvaldið alltaf verið mjög sterkt í ríkisvaldinu og er því miður enn. Verzlunarauðvaldið og allt það brask, sem tvinnast við það, allt það fjármálabrask, sem á sér stað, ekki sízt í Reykjavík, það hefur valdið því, að þessi hluti auðvaldsins, verzlunar- og braskauðvaldið, hefur haft mikla hagsmuni af einu sérstöku fyrirbrigði, sem er fjandsamlegast sjávarútveginum og verkalýðnum, og það er verðbólgan. Verzlunarauðvaldið og braskauðvaldið, mennirnir, sem ganga hér í bankana til að taka lánin og setja þau hérna í fasteignirnar, það eru þeir menn, sem síðan skrúfa verðbólguna áfram, vegna þess að þeir hafa pólitíska hagsmuni af því. Það eru þeir, sem fella gengið, um leið og þeir komast að völdum. Það eru þeir, sem sjá um að hækka verðlagið fram úr öllu hófi, vegna þess að þeir vilja, ef þeir skyldu nokkurn tíma borga sínar skuldir til baka, borga þær með miklu verðminni krónum en þeir fengu. Þannig hefur braskauðvaldið Íslenzka alltaf staðið á móti þeim raunverulegu hagsmunum sjávarútvegsins, því að hann þolir ekki þessa verðbólgu, og hagsmunum verkalýðsins. Það fyrir utan hefur svo verið borin fram sú kenning, oft studd af sérfræðingum, sem Ameríkanarnir hafa sent hingað til akkar, að þetta braskauðvald ætti allt að vera sem allra frjálsast í þjóðfélaginu, það ættu allir að fá að græða á öllum, sem hefði þýtt, að sem allra stærst auðmannastétt ætti að fá að græða á verkalýðnum. En það var fundið út strax á Sturlungaöld, að það væri nokkuð takmarkað, hvað þetta land gæti borið stóra yfirstétt, og hún er satt að segja orðin allt of stór núna til þess að landið beri hana. Það var borin fram sú kenning, að allir þyrftu að græða. Ef til vill munið þið eftir því, 1952 held ég það hafi verið, sem húsaleigulögin voru afnumin út frá þeim forsendum, að það ætti endilega að mega koma öllum húsum í braskverð. Slík lög hafa ekki enn þá verið afnumin einu sinni t.d. í Kaupmannahöfn. Þeim mönnum, sem stóðu að því að afnema þau lög þá og margfalda það fjármagn, sem nú er í gömlum húsum í Reykjavík, þeir hlutu að gera sér það ljóst, ef þeir hugsuðu nokkurn skapaðan hlut, að það þýddi að hækka kaup seinna meir. Ef húsabraskarar eiga að fá að græða taumlaust, þá verður sjávarútvegurinn að borga það, og þeir, sem standa með því að innleiða það skipulag, að menn geti braskað von úr viti, t.d. með hús, þeir eru þar með að segja: Sjávarútvegurinn á að borga þetta. Þeir kunna að segja í millibilinu: Jú, við skulum bara láta verkamennina borga. - En þeir komast ekki upp með það. Þess vegna þurfa menn að gera sér ljóst, að það eru lélegir hagfræðingar, sem ríkisstj. hefur í sinni þjónustu, ef þeir gera henni það ekki ljóst, að það verður að takmarka gróðann á vissum sviðum í þjóðfélaginu, svo framarlega sem sjávarútvegurinn á að borga sig. Í dag getur sá maður, sem fær lóð hér í Reykjavík, - og venjulega er lóðunum úthlutað fyrir heilar blokkir, af því að það á að styðja einkaframtakið, - sá maður eða menn, sem hafa félag kannske sín á milli að byggja þar 20 íbúðir, 40 íbúðir, þeir taka sem hreinan gróða 100 þús. á hverja íbúð, 40 íbúðir á 4 millj. Það þekkist, að menn hafi jafnvel grætt upp í 200-300 þús. kr. á íbúð. Meðan svona gróði viðgengst í þjóðfélaginu, sem sjávarútvegurinn verður að borga fyrir, þegar öllu er á botninn hvolft, þá er ekki til neins að koma og segja við verkamenn: Þú átt að borga þetta. - Ef menn stjórna þjóðfélaginu þannig, að húsaleiga sé eins lág og hægt er, að mönnum sé hjálpað til að byggja með lágum vöxtum og skynsamlegum lánum og mönnum gert ómögulegt að braska, þá þýðir það, að sjávarútvegurinn sleppur líka billega með vinnukaupið. Þetta er það, sem hver einasta auðmannastétt í Evrópu skilur, nema auðmannastéttin hér á Íslandi. Þegar Danir, sem lifa mikið af útflutningi, vilja vera samkeppnisfærir við aðrar þjóðir, - hvaða ráðstafanir gera þeir þá? Þeir setja hámarkshúsaleigu í hlutfalli við, hvenær húsin voru byggð, öll hús í Danmörku. Það er haldið niðri þannig húsaleigunni, vegna þess að þeir vita ósköp vel, að ef húsaleigan hækkar, þýðir það, að verkakaupið hækkar, og ef verkakaupið hækkar, þá þýðir það, að það verða erfiðleikar fyrir útflutninginn. Og meðan íslenzk ríkisstjórn, sem er að fást við að stjórna efnahag landsins og skipta sér af honum með ríkisafskiptum, hefur sérfræðinga í sinni þjónustu, sem segja henni ekki þetta, leiða hana ekki í allan sannleikann með þetta, þá hefur hún slæma sérfræðinga í sinni þjónustu. Og það er ekki hægt í svona litlu þjóðfélagi eins og okkar að halda uppi, hlynna að undirstöðunni í þjóðfélaginu, sem er sjávarútvegurinn okkar, og efla hann, margfalda okkar fiskiðnað og annað slíkt, öðruvísi en að beina fjármagninu þangað, og það þýðir að reka það út með harðri hendi af öðrum sviðum. Ef það væri frjáls áfengissala á Íslandi í dag, þá væri það eitt svið, sem fjármagnið mundi vafalaust verða rekið út úr og áfengiseinkasalan gerð að einkasölu fyrir ríkið, eins og það er nú. Ef það væri frjálst með tóbak, mundi það verða hið sama. Það er frjálst með vátryggingar. Það er engin þörf á, að þetta sé svo. Það er engin þörf á, að Íslenzkt fjármagn fari í neitt af þessu, ríkið gæti haft þetta allt saman. Það er engin ástæða til þess, að það skapist gróði á þessum sviðum, vegna þess að við höfum ekki nema takmarkaðan gróða, sem hægt er að skapa, og við þurfum að einbeita þeirri gróðamyndun, meðan við höfum hér kapítalístískt þjóðfélag, að þeim sviðum, sem þjóðfélaginu er nauðsynlegt, til þess að það lifi og dafni, og það er sjávarútvegurinn fyrst og fremst og sá iðnaður, sem stendur í sambandi við hann. Sá gróði, sem verkalýðurinn á Íslandi skapar, er ákveðin upphæð. Þessi ákveðna upphæð skiptist á milli sjávarútvegsins, heildsalavaldsins, iðnaðarins, bankavaldsins, húsabraskaranna, allra mögulegra annarra aðila, og það skiptir öllu máli, hvernig þessi gróði skiptist. Og þegar verkalýðurinn þrengir á og vill fá meira fyrir sína vinnu, þá verður að ganga á þennan gróða, og það þýðir, að sá hluti af auðmannastéttinni, sem nytsamastur er í þessu tilfelli, sá, sem er við sjávarútveginn, hann verður að gera svo vel að þurrka burt eitthvað af hinu, annaðhvort draga úr því eða þurrka það burt, t.d. með þjóðnýtingu. Þetta eru einföld hagfræðileg lögmál, sem menn þurfa að skilja, ef þeir ætla að stjórna íslenzku þjóðfélagi. Það er engin tilviljun, að einmitt hér á Íslandi hafa afskipti ríkisins verið meiri en hjá flestum nágrannaþjóðum okkar. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að okkar land var það fátækt og rúið í upphafi þessarar aldar, að ríkið varð sjálft að hlaupa undir bagga. Það var eini aðilinn, sem hafði þá tiltrú, það gat stofnað banka, fengið lán og annað slíkt, og það hjálpaði þannig til þess að mynda auðvaldið á Íslandi með því að útvega því þannig fjármagn. Hins vegar er ekki laust við, að einmitt í sambandi við okkar rekstur, t.d. á bönkunum, þá var það orðið svo, að einkakapítalískur hugsunarháttur hafði sett þar allt of mikið sinn svip á. Þegar ríkið á bankana í einu landi, þá er ekki þörf á að reka þá fyrst og fremst með gróðasjónarmið fyrir augum. Ríkisbankar eiga ekki út af fyrir sig að vera einhver stórkostleg gróðafyrirtæki. Það er eðlilegt, ef bankar eru í höndum einkaauðvalds, að það einkaauðvald liti á þá sem gróðafyrirtæki og hagnýti þá þannig. Það er ekki nema lögmál þess þjóðfélags. En ef ríkið rekur bankana, þá á að skoða það sem þjónustustarfsemi við atvinnulífið í þjóðfélaginu, það þýðir m.ö.o., að þeir bankastjórar, sem stjórna ríkisbönkunum, eiga að miða reksturinn við það, sem þjóðfélaginu sem heild er hentugast, ekki við hitt, hvernig bankarnir geti sölsað til sín sem mestan gróða. Það hefur stundum orðið vart við, að það hefur jafnvel verið alveg öfug hugmynd uppi hjá bönkunum. Útgerðarmenn, sem jafnvel hafa aflað vel, en út af því, hvernig verzlunarauðvaldið fláir þá, þá hafa þeir kannske stundum ekki átt neitt. Þeir hafa komið í bankana og verið að biðja um lán til þess að gera út, það hefur komið fyrir, að bankastjórarnir hafa sagt við þá: Hvern fjandann ertu að fást við þessa útgerð? - Þetta hefur verið skilningurinn hjá þeim mönnum, sem eru oft voldugustu menn í Íslenzku atvinnulífi, á undirstöðu Íslenzks atvinnulífs. Og mörgum hefur jafnvel stundum þótt það einna hentast að reyna að hafa sig út úr þessu. Ein af spurningunum, sem liggur fyrir okkur í dag, einmitt í sambandi við þessi lög og í sambandi við lausnina á vandamálum sjávarútvegsins, er spurningin um vextina. Það er reynt að telja okkur trú um, að það sé eitthvert náttúrulögmál, að vextirnir á Íslandi eigi að vera 7-9% núna og sjávarútvegurinn eigi að borga þessa vexti. Hver sá hagfræðingur, sem heldur slíku fram, er að tala tóma vitleysu. íslenzku þjóðfélagi er þörf á allt, allt öðru í þessum efnum, og það verður að haga þessari pólitík, bankapólitíkinni og vaxtapólitíkinni, frá sjónarmiði Íslenzks atvinnulífs, en ekki eftir einhverjum amerískum kreddum, ég tala nú ekki um amerískum fyrirmælum. Það þýðir, að vextirnir af sjávarútveginum yrðu settir niður í 2% eða 1%, það má alveg eins hafa þá það. Ef um það er að ræða, þá eru þeir búnir að leysa helminginn af öllu því vandamáli, sem vesalings hæstv. ríkisstj. hefur lagt út í glapstigu á í sambandi við þetta frv. Ég vil minna á það, að ríkið kaupir alla olíuna inn nú sem stendur. Hvaða þörf er á, að ríkið sé að láta 3 félög í landinu vera að deila þessari olíu? Því ekki að hafa þetta sjálft áfram og reka það? Ég vil minna á, að ríkið er jafnvel að borga, held ég, vátrygginguna fyrir fiskiskipin núna, er það ekki? Það hefur a.m.k. komið fyrir öðru hverju upp á síðkastið. Hví í ósköpunum er ríkið að borga þetta til einhverra vátryggingarfélaga? Hví hefur það ekki eitt ríkisvátryggingafélag og borgar þetta þangað? Er nokkur sérstök þörf á því að hafa hér önnur vátryggingarfélög? Eða er það bara vegna þess, að hinir og þessir fésýslumenn vilja sitja að þessari aðstöðu eins lengi og þeir geta? Ef við leggjum áherzlu á að efla sjávarútveginn, og við getum margfaldað hann enn þá, sérstaklega að verðmæti, sem flutt er út, með fullkomnum fiskiðnaði, þá getur vel verið, til þess að vinna upp okkar markaði erlendis, hagnýta þá, að við þurfum að taka innflutninginn meira og meira í okkar hendur, innflutninginn á bílum, innflutninginn á byggingarefni, innflutninginn á vélum og skipum og öðru slíku, til þess að sjá um, að við höfum nóg af mörkuðum. Auðvitað á innflutningurinn að þjóna útflutningnum. Það er útflutningurinn, sem er undirstaðan að þessu. En þá er komið við hjartað í verzlunarauðvaldinu. Ég rek þetta hér vegna þess, að það er greinilegt, að það, sem bak við þessi lög er, er þetta: Það á að reyna að leysa hagsmunamótsetningarnar innan íslenzkrar auðmannastéttar á kostnað verkalýðsins og með því að hneppa verkalýðinn í þrældóm, og það er það, sem íslenzkri auðmannastétt er nauðsynlegt að gera sér ljóst strax, að verði ekki gert. Það verður ekki gert. Og það er bezt, að hún átti sig á því í tíma, hvar hún vill skera niður í sinum eigin herbúðum. Það er óhjákvæmilegt fyrir Íslenzkt þjóðfélag, fyrir íslenzkt atvinnulif og fyrir íslenzkan sjávarútveg, að brask- og heildsalavaldið í landinu sé brotið á bak aftur, að þjóðnýting fari fram á vissum sviðum. Ég skal bara minna á: Hvernig mundi ganga með sjávarútveginn núna, ef svona þrælalög væru sett í gang? Hann mundi steindrepast hérna að heita má núna? Hvernig mundi fara með síldarsöltunina hérna núna? Það er vitanlegt, að fólkið kemur þangað ekki. Samningarnir, sem menn eru að gera út á við, verða meira og minna ónýtir, markaðirnir eyðileggjast, keppinautarnir taka þetta. Stundum er sjávarútvegurinn núna að kvarta yfir því, t.d. hraðfrystihúsaiðnaðurinn, að hann hafi ekki vinnuafl. Þeir ættu í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna að telja saman t.d. brjóstsykurs- og súkkulaðigerðirnar í Reykjavík, hvað þær séu margar, hvort það muni ekki vera einhver gróði á þeim, hvort það mundi ekki mega í einni tiltölulega lítilli verksmiðju, sem ríkið ætti, framleiða allan þann brjóstsykur, súkkulaði, karamellur og annað slíkt, sem þarf að borða á Íslandi. Er nokkur ástæða til þess, að 10-20 menn séu að fást við þetta, einkaatvinnurekendur í þessu? Ísland lifir ekki á karamellum, Ísland lifir á fiski. Meðan svona er stjórnað, allt er látið vera í öngþveiti og vitleysu í öllu þjóðlífinu, er komið til okkar og kvartað: Sjávarútvegurinn er alveg að drepast, hann drepst nú, svo framarlega sem verkalýðurinn verður ekki þrælkaður. - Og hvað á maður að segja við slíku? Ég held, að þeim mönnum, sem svona standa, sé nær að athuga í tíma, áður en allt er komið í öngþveiti og vitleysu. Sjávarútvegurinn hefur núna meiri möguleika hjá okkur en nokkurn tíma fyrr á þessari öld. Í fyrsta lagi er að gerast stórkostleg tæknibylting hjá okkur, fyrst og fremst í síldinni, bæði hvað snertir veiðitækni, skip og annað slíkt. Og samt erum við enn þá eins og skrælingjar í því, hvernig við förum með þessa vöru. Við erum enn þá á nýlendustigi, flytjum þetta út sem hráefni handa sænskum niðurlagningarhring til þess að vinna úr og til þess að margfalda verðmætið í þessu. Við gætum lagt niður sjálfir 100-200 þús. tunnur af síld í gaffalbita og annað og selt þetta út um allan heim. Við gætum skapað allmikla örugga markaði, eins og ég hef lýst hér áður, að við gerðum við hraðfrysta fiskinn í þeim sósialistísku löndum, til þess að geta barizt því heiftúðugar fyrir okkar mörkuðum í kapítalistískum löndum. Við getum gerbylt okkar sjávarútvegi núna, reist á grundvelli hans stórkostlegan fisk- og síldariðnað. En þetta er ekki gert. Af hverju ekki? Af því að fjármagninu er ekki beint inn á þessar brautir. Það á að reka fjármagnið út úr karamelluframleiðslunni og öllu slíku og inn í að auka þetta. Það verður að stjórna því, hvert fjármagnið fer, og það er listin við að kunna að stjórna þjóðfélagi efnahagslega, ef maður á á annað borð að skipta sér eitthvað af því. Sjávarútvegurinn hefur nú áreiðanlega meiri markaðsmöguleika en nokkru sinni fyrr. Stór hluti af heiminum í kringum okkur sveltur. Matvælaframleiðslan er áreiðanlega sú framleiðsla, sem á lang-langmesta framtíð fyrir sér. Og við þurfum bara að leggja okkur í líma um að gera hana nógu vel úr garði, og við höfum einhver beztu gæði hvað vöru snertir, sem nokkur þjóð hefur. En hvað þarf til þess, að sjávarútvegurinn geti tekið svona framförum, til þess að það geti orðið iðnbylting í matvælaframleiðslunni íslenzku, til þess að við getum margfaldað verðmæti sjávarútvegsins? Hvað þarf til þess? Það þarf í fyrsta lagi þannig þjóðfélagslegan aðbúnað að honum, að hann vaxi. Verzlunarauðvaldið er ræktað bókstaflega eins og það væri jurt í sérstökum hitunarreit að heita má, en sjávarútvegurinn er látinn vera úti í kuldanum. Við gætum með því að búa almennilega að sjávarútveginum hvað snertir vexti, fjármagn og annað slíkt, með því að reka fjármagnið út úr svo og svo mörgum öðrum sviðum þjóðfélagsins, þar sem það hefur ekkert í raun og veru nema illt að gera, þá getum við margfaldað sjávarútveginn á Íslandi og fiskiðnaðinn. Einhver mun spyrja: En vinnuaflið? Hvert er fyrsta skilyrðið til þess, að sjávarútvegurinn geti valið úr um vinnuafi? Það er, að hann borgi betra kaup en aðrir, a.m.k. jafnt og helzt betra. Þá velur hann úr um vinnuafl, og sjávarútvegurinn getur það, hann er færastur um af öllum að borga gott kaup, vegna þess að hann er sá, sem getur beygt alla aðra hluta auðmannastéttarinnar á Íslandi fyrir sér, af því að hann er undirstaðan undir öllu saman. Þess vegna er þetta frv., sem miðar að því að láta sjávarútveginn raunverulega borga verst kaup af öllum, það er fjandsamlegast sjávarútveginum af öllu Íslenzku atvinnulífi. Það er enginn efi á því. Og við Íslendingar þurfum að aðgæta það mjög vel, að við þurfum að fara mjög skynsamlega með okkar vinnuafl. Við höfum ekki of mikið af því, þegar við rekum okkar þjóðfélag rétt. Við höfum engin efni á að dreifa því til svona og svona margra atvinnurekenda, sem eru að braska í hinu og þessu. Við verðum að fara ákaflega skynsamlega með þetta vinnuafl. Það þýðir, að við verðum að reikna sem allra mest út fyrir fram, hvernig við ætlum að verja því. Þess vegna þarf verkalýðshreyfingin, sem hér er ráðizt á, að rísa upp, og það er hún þegar búin að gera og heldur áfram að gera, hún mun ekki liggja undir þessu. En sannleikurinn er, að sjávarútvegurinn og þeir, sem bera hann fyrir brjósti, hvort sem hann er stór eða smár, hvort það eru bátar, togarar, fiskiðnaður eða annað, þeir eiga ekki heldur að risa undir slíku. Það er alger misskilningur af þeim mönnum, hvar í flokki sem þeir standa, sem vilja eflingu íslenzks sjávarútvegs, að standa með frv. eins og þessu. Þetta frv. er fjandsamlegt Íslenzkum sjávarútvegi. Þetta frv. er ekki aðeins þrælafjötrar á íslenzkan verkalýð, og það er það versta og það svívirðilegasta við það, það mundi líka vera höft á þróun Íslenzks sjávarútvegs, og því mundu menn fá að finna fyrir undireins, ef þetta frv. verður að lögum. Þessi leið, sem hæstv. ríkisstj. er að reyna að fara, þessi þrælaleið, er um leið drep fyrir sjávarútveginn Íslenzka. Og það er ekkert nýtt, að það gerist, þegar verzlunarauðvaldið er við völd á Íslandi. Hæstv. viðskmrh. man máske eftir lýsingunni, sem hann gaf - 1951 held ég það hafi verið í útvarpsumr., þegar hann var að lýsa stjórninni, sem þá sat við völd, sem var einmitt þessi týpíska heildsalastjórn íhaldsins og Framsóknar, og þegar hann lýsti því, hvernig allar aðrar stéttir þjóðfélagsins þjáðust undir þessari stjórn, en það var ein stétt, sem hún var góð við, sem gat verið ánægð með hana, og það var heildsalastéttin í Reykjavík. Og við erum aftur að koma á slíku ástandi, og það er raunverulega ákaflega hart, að svo skuli komið. Það er sérstaklega hart fyrir Alþfl. Alþfl. hugsaði einu sinni dálitið hátt í þeim efnum, hvernig farið væri með stjórn á Íslandi. Það var sú tíð einu sinni, að Alþfl. var ekki eins hrifinn af einkaatvinnurekstrinum og hann virðist vera núna, þegar hann situr í stjórn þessa svokallaða einkaframtaks. Þá sá hann hætturnar á því, hvað auðvald gat þýtt í einu þjóðfélagi. Þá voru dregnar upp myndir, sem ég býst við að komi núv. foringjum Alþfl. næstum því ókunnuglega fyrir sjónir. Það var um það leyti, sem auðvaldið var að brjótast til valda í ýmsum löndum Evrópu með fasistískum hætti, og verkalýðsflokkarnir stóðu frammi fyrir því að skilgreina það, hvernig á því hefði staðið, að slíkt hefði gerzt. Þá sló Alþfl. því föstu í sinni ályktun, það var á 12. sambandsþingi hans 1934, hvað hefði valdið því, að einræðisstefna auðvaldsins hefði getað orðið svona sterk, og svarið var þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hún var sú, að þeim lýðræðis- og jafnaðarmannastjórnum láðist, meðan þær sátu að völdum, að neyta valdsins, sem hinar vinnandi stéttir höfðu með atkv. sínu fengið þeim í hendur, til þess að koma á fullkomnu lýðræði, einnig í atvinnulífi þjóðanna, létu undir höfuð leggjast að taka að sér stjórn atvinnumálanna, framkvæma skipulagningu þeirra með hagsmuni alþýðunnar fyrir augum og brjóta þannig á bak aftur einræði auðvaldsins yfir framleiðslutækjunum: Þetta var fyrir 30 árum. Þá setti Alþfl. sér það sem markmið, sem hann vildi stefna að, að afnema einræði auðmanna í atvinnulífinu. Núna er að vísu ekki um það að ræða, að það sé gert í heild, en það, sem um er að ræða, er, hvort það séu nokkur svið þjóðfélagsins, þar sem Alþfl. í dag þyrði að framkvæma þessa stefnu. Það, sem Ísland þarf með í dag, er, að vissir hlutir í íslenzku þjóðfélagi væru þjóðnýttir. Það þyrfti að þjóðnýta, við skulum segja olíuna, það þyrfti að þjóðnýta vátryggingarnar, það þyrfti að þjóðnýta svo og svo mikið af innflutningsverzluninni. Alþfl. ætti samkv. allri sinni stefnuskrá að vera reiðubúinn til slíks, og það liggur fyrir og er tölulega sannað þegar í þessum umr., að með slíkum afskiptum ríkisins í þá átt að taka gróða af vissum einkaaðilum núna, afnema einræði auðmanna á vissum sviðum í þjóðfélaginu, þá er leikur, ekki aðeins að hækka kaup verkamanna stórum, heldur líka að stórefla sjávarútveginn í þjóðfélaginu. Ég held, að Alþfl, ætti að fara að rifja ofur litið upp af sínum barnalærdómi, rifja ofur litið upp af sinum ákvörðunum frá því, meðan hann var og hét. Þessi ályktun hans og ávarp hans til alþýðu frá þinginu 1934, áður en hann vann stærstu kosningasigra, sem hann nokkru sinni hefur unnið í sínu pólitíska lifi, sýnir honum, inn á hvaða leið slíkur flokkur á að fara, ef hann vill, að honum sé lífs auðið. Alþfl. þarf að gera sér ljóst, að það er óhugsanlegt að ætla að viðhalda á Íslandi einhverjum ótakmörkuðum yfirráðum einkarekstrar og einkaauðvalds, og einu sinni rámaði Alþfl. í þetta og hélt meira að segja, að að þessu tímabili væri komið. Þá var hann að gera upp gjaldþrot sjávarútvegsins 1933 og sló því föstu í þessu ávarpi sínu, sem ég hef minnzt á, með svo hljóðandi orðum, með leyfi hæstv. forseta: „En forráðamena einkarekstrarins á atvinnuvegum þjóðarinnar hafa fyrirgert réttinum til að veita atvinnulífinu forsjá og forstöðu. Þá á ekki að spyrja ráða né til þeirra að leita um bjargráð. Tímabil hins ótakmarkaða einkarekstrar og einkaauðvalds á Íslandi á að vera á enda.“ Það var bætt við meira að segja þá: „Fyrir tilstyrk hinna vinnandi stétta, alþýðunnar til sjávar og sveita, hafa völdin verið tekin af herrum auðvaldsskipulagsins íslenzka, og hún vill, að völdunum sé beitt gegn þeim. Henni er orðið það ljóst, að hún á nú fyrir höndum úrslitabaráttu fyrir atvinnu sinni, frelsi og lífi, og vill berjast til þrautar undir forustu Alþfl" Þetta var einu sinni samþykkt í Alþfl., fyrir tæpum 30 árum. Þá hugsaði þessi flokkur enn þá hátt. Þá stílaði hann á að breyta þjóðfélaginu. Og enn sem komið er er það svo, að í þeirri pólitísku kreppu, sem við stöndum í í dag, er nauðsynlegt, að tímabil þessa ótakmarkaða einkarekstrar og einkaauðvalds sé á enda. Það er nauðsyn, að á vissum sviðum þjóðfélagsins komist hugmyndir verkalýðshreyfingarinnar að með að ráða, að það sé framkvæmd miklu meiri þjóðnýting og ríkisrekstur en nú er gert, m.a. til þess, að einkareksturinn geti fengið að lifa áfram á vissum sviðum. Ég rifja þetta aðeins upp hérna vegna þess, að nú er það Alþfl., sem stendur að því frv., sem hér er lagt fram, hatrammasta þrælafrv., sem lagt hefur verið fyrir Alþingi Íslendinga nokkru sinni. Og því er borið við, að vandkvæði sjávarútvegsins séu svo mikil, að þau verði ekki leyst með öðru en þessu og það á tíma, þegar íslenzk auðmannastétt er ríkari, er fjölmennari, stærri en nokkru sinni fyrr í sögu landsins. Það er óhjákvæmilegt, að á svona tíma sé þjóðfélagið sjálft grandskoðað og gegnumlýst til þess að sjá, hvar breyta megi til, og ég hef veríð að reyna að gera það að nokkru leyti, og ég vildi aðeins lesa þetta upp til þess að hressa ofur litið við minni Alþfl: forustumannanna, ef þeim mætti renna ofur lítið blóð til skyldunnar frá þeim tíma, þegar flokkur þeirra var og hét, þegar þeirra flokkur var jafnsterkur Framsfl. í Íslenzku þjóðlífi, þegar hann setti sér að hafa forustu fyrir vinstri öflum í íslenzku þjóðlífi og lét ekki nota sig til þess að flytja annað eins frv, fram og það, sem nú liggur fyrir. Ég segi þetta vegna þess, að það eru síðustu forvöð fyrir Alþfl. að átta sig á, hvert hann er að fara. Ef Alþfl. heldur áfram á þessari braut, sem hann hefur gengið með þessu þrælafrv., þá bíður hann sitt endanlega skipbrot. Ég lýsti því hér í gær, hvernig á því stæði. Það stæði þannig a því, að mennirnir, sem veita honum forustu nú, séu lausir úr öllum tengslum við verkalýðshreyfinguna, við verkalýðsfélögin, hafi aldrei í þeim verið sumir hverjir, hafi ekki verið aldir upp við það að berjast með verkamönnun í verkföllum, stjórna með þeim verkföllum og heyja þeirra lífsbaráttu með þeim, og þeir skilja þá þess vegna ekki og vita ekki, hvert þeir eru að fara, þegar þeir koma með annað eins lagafrv. og þetta. Ég vil þess vegna alveg sérstaklega skora á Alþfl, að átta sig í tíma. Það er engum efa bundið, að vissar hugmyndir hefur Alþfl, og m.a. hæstv. viðskmrh. haft um, að hitt og þetta gott gæti máske gerzt í þeirri samvinnu, sem þeir hafa verið i. Þetta hefur komið fyrir áður. Ég man eftir 1947, þegar formaður Alþfl., Stefán Jóhann, myndaði sína stjórn þá með tveimur öðrum flokkum og það var sett inn í lögin um fjárhagsráð, að vera skyldi áætlunarbúskapur á Íslandi, og forsrh. lýsti því alveg sérstaklega yfir, hve stórt stig þetta væri fram á við að láta hugsjónir Alþfl. rætast. En hæstv. núv. dómsmrh. stóð þá upp, hann var þá, held ég, utanrrh., og hrelldi hann með því, að það mundi nú líklega ekki verða mikið úr þessum áætlunarbúskap, enda reyndist það orð að sönnu. Fjárhagsráð varð sú argasta skrípamynd af slíku, sem hægt er að hugsa sér. Og ég man eftir í fyrra, þegar frv, mitt um áætlunarráð var til umr. hérna, hvað hæstv. viðskmrh. var hátt uppi þá, hvað hann hélt hjartnæmar ræður um, að þetta verkalýðsfrv., sem ég væri alltaf að berjast þarna fyrir, væri nú raunverulega komið í framkvæmd, hann væri búinn að semja við Sjálfstfl., raunverulega að beygja Sjálfstfl. undir sig og sjá um, að Sjálfstfl. yrði nú að framkvæma þjóðhagsáætlun, og áætlunin var gefin út fyrir kosningarnar - og hver hefur heyrt um hana síðan? En hvernig er sjálfur áætlunarbúskapurinn í þjóðfélaginu samkv. þessu Það er það argasta öngþveiti, svo að notuð séu orð hæstv. forsrh., sem hugsazt getur, allt komið í strand. Sú hugsjón, .sem Alþfl. lagði þarna til, vafalaust í góðri meiningu, er sem sé umhverfð í sína ranghverfu. Hún kemur fram í því argasta öngþveiti, sem við höfum búið við um langt, langt skeið í íslenzku þjóðfélagi. Þess vegna held ég, að Alþfl. lifi núna sína örlagastund. Við höfum aðvarað hann áður, þegar hann hefur gert hluti, sem Alþfl. áður lét vera að gera. Við höfum aðvarað hann, Alþfl., þegar hann fór inn á gerðardóma, sem Haraldur Guðmundsson gerði að fráfararatriði 1938. Við höfum aðvarað hann, þegar hann var með í gengislækkun, sem Stefán Jóh. Stefánsson og Alþfl. neitaði að vera með í 1949. En ég vil af öllum alvöruþunga aðvara Alþfl. nú um að halda ekki áfram á þessarf braut. Það er sjálfsmorð að gera slíkt. E.t.v. mundi hæstv. viðskmrh. spyrja mig, hvað ég sé að bera áhyggjur fyrir Alþfl. Við höfum löngum deilt, þeir tveir flokkar, sem ég er fulltrúi fyrir, og hann. En ég vil segja það við hann, að ég lít enn á Alþfl. sem verkalýðsflokk, og Alþfl. er í samtökum íslenzks verkalýðs í Alþýðusambandi Íslands næst á eftir Sósfl. og Alþb, sterkasti flokkurinn. Og við sjáum ósköp vel, hvernig þeir tveir stóru borgaraflokkar, þeir tveir stóru fésýsluflokkar, sem hér hafa voldug fyrirtæki á bak við sig í allri sinni baráttu, standa vel að vígi með sín blöð og annað slíkt, við sjáum ósköp vel, hvernig þeir stefna hér að tvíflokkakerfi í okkar þjóðfélagi. Við í Alþb. vildum, þegar Alþb. var stofnað, fá Alþfl. með í það og buðum honum það. Við höfum alltaf viljað hafa samstarf við Alþfl, um öll góð mál, og okkur er alveg Ijóst, að eigi verkalýðshreyfingin á Íslandi í þeirri mynd, sem hún hefur verið, að verða eins sterk og hún þarf að verða, þá þurfa Alþfl, og Alþb. að geta unnið saman. Þess vegna viljum við gera allt, sem við getum, til þess að fá Alþfl. burt af þeirri braut, sem hann er á. Við vitum, að það fylgir honum ákaflega mikið af heiðarlegu og góðu alþýðufólki. Það var engin tilviljun, að fjölmennasti fundur, sem haldinn hefur verið í Hlíf í Hafnarfirði, þessu gamla, fyrsta brautryðjendavígi Alþfl. og verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, allt fólkið af þeim Hlífarfundi fór heim til Emils Jónssonar til þess að mótmæla þessu frv., til þess að aðvara sinn gamla foringja um, að svona mætti ekki halda áfram. Okkur er alveg ljóst, að Alþfl. lifir örlagastund í þessum efnum, og svo fremi sem hann ekki áttar sig í tíma, þá brýtur hann sjálfan sig niður, og íslenzk verkalýðshreyfing hefur ekki hag af því. Hún hefur ekki hag af því, að allur sá fjöldi fólks, sem fylgt hefur Alþfl. af trúmennsku fyrir það, sem hann einu sinni var, fari að tvístrast út um allt. Það þarf sem heild að geta staðið saman, en um sinn flokk endurskapaðan, um sinn flokk á réttri leið, um sinn flokk ekki á leið til þrælafrv. og annars slíks, heldur á leið til aukins frelsis og bættra kjara fyrir Íslenzka alþýðu. Þess vegna vil ég aðvara Alþfl. alveg sérstaklega í þessum efnum að athuga sinn gang, áður en hann steypist fram af hengifluginu. Í Noregi höfum við stjórn að völdum, sem er skyld Alþfl. hér heima og verkalýðshreyfingunni, stjórn, sem hefur verkalýðinn á bak við sig. Í því landi er borgað tvöfalt hærra kaup en borgað er hjá okkur, í því landi eru vextirnir miklu lægri, sem útvegurinn þarf að borga. í því landi hafa menn verið óhræddir að fara inn á þjóðnýtingu á vissum sviðum. Það er engum efa bundið, að það er hægt að gerbreyta afstöðunni hér á Íslandi, ef Alþfl. hverfur burt frá þessari villu síns vegar, að standa með svona þrælalögum, og tekur að vinna með verkamönnum í verkalýðshreyfingunni og verkalýðsflokkunum. Meðalkaup lágt launaðra verkamanna í Noregi, sem er tæpar 50 kr. á tímann, er nú á ári fyrir rúma 2000 vinnutíma 100 þús. ísl. kr. - 2015 vinnutíma, það er minna en 8 tíma vinnudagur, 100 þús. kr. Hér fær verkamaður með því að vinna 2400 vinnutíma 67 þús. kr. Og ég hef áður rætt, hvað íslenzkur sjávarútvegur raunverulega getur borið miklu, miklu meira en þetta. Það er ekkert spursmál um það, að allir efnahagslegir möguleikar eru fyrir hendi til þess að ráða fram úr þeim vandkvæðum, sem fyrir hendi eru í þjóðfélaginu núna. Þetta eru raunverulega engin vandkvæði, miðað við þau vandkvæði, sem þjóðin stundum hefur orðið að horfast í augu við áður á Íslandi, þegar við áttum lítil sem engin framleiðslutæki, þegar við bjuggum við atvinnuleysi, þegar markaðirnir voru hrundir og annað slíkt, þá voru vandkvæði. Stjórn Framsóknar og Alþfl. 1934 átti við vandkvæði að etja. Þetta, sem við höfum núna, er barnaleikur. Við erum með yfirdrifið af framleiðslutækjum og getum leyft okkur að kaupa meira af þeim. Við höfum markaði fyrir allt, sem við framleiðum, og þó að það væri miklu meira. Við höfum forríka og allt of stóra auðmannastétt í þjóðfélaginn. Okkar þjóð er rík þjóð í dag: Eins og við þurfum þá að tala um vandkvæði ! Það, sem þarf að gera, er að stokka ofur lítið upp, að gefa á ný. Það þarf að úthluta betur til þeirra, sem vinna, og kippa dálitlu burt af rangfengnum auði, sem hefur lent í illa staði, og það er ekki mikill vandi fyrir Alþingi að gera. Og þótt eitthvað yrði þjóðnýtt á einhverjum stöðum þannig, þá fá þeir menn, sem þar eru, alls staðar nóg að gera. Það er nóg eftirspurn eftir vinnuaflinu hjá okkur. Nei, sá Alþfl., sem þorði þó að leggja út í stóra hluti og reyna við stóra hluti, þó að ýmislegt mistekist á eftir, hann horfði djarfur fram í framtíðina 1934, á krepputímum, sem þá voru. En að Alþfl. skuli lyppast niður, taka þátt í þrælalagafrv. eins og þessu nú á því ríka Íslandi, sem við búum í í dag, það er til skammar og það er það, sem hann þarf að átta sig á í tíma og hverfa burt af villu sins vegar, áður en það er orðið of seint. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og hefur í sér fólgið að koma þrælafjötrum á Íslenzkan verkalýð, stefnir að harðvítugustu misnotkun á ríkisvaldinu, sem beitt hefur verið. Það hefur verið stolt okkar íslendinga að vera frjálsari en flestar aðrar þjóðir. Einstaklingsfrelsið hefur verið meira hjá okkur og ríkisvaldið hefur verið veikara hjá okkur, til allrar hamingju, og þegar ríkisvaldið var sterkt hjá okkur, þá var það útlent, útlendra yfirstétta, og við hötuðum það allan tímann, því að það var ekki notað til annars en arðræna okkur. Og þess vegna lifir enn þá í okkur þrjózkan gagnvart því kúgunarvaldi, sem ríkisvaldið er. Íslenzk borgarastétt, íslenzk auðmannastétt ætlaði sér að skapa hér sterkt ríkisvald, þegar hún var að taka hér við völdum, eftir að við höfðum fengið okkar fullveldi frá Dönum. Það kom greinilegaat fram í sambandi við fyrstu átökin, sterkustu átökin, sem urðu í stríðinu og eftir stríðið, við þann hluta íslenzkrar verkalýðsstéttar, sem þá var svo að segja brautryðjendastéttin, sjómannastéttina. Þá lagði íslenzk auðmannastétt til að skapa hér ríkíslögreglu. Þá átti að vopna svo og svo mikinn hluta af fólkinu og gera það að skyldu að taka sér vopn í hönd til þess að geta barið niður verkföllin, ef þeir vondu bolsar, eins og við vorum kallaðir þá, væru að gangast fyrir svo ljótum hlut sem verkföllum. Alþfl. barðist á móti ríkislögreglunni, barðist á móti henni allan tímann, og ríkislögreglan varð aldrei vopn í hendi auðmannastéttarinnar á Íslandi, því var hnekkt allan tímann. Ríkisvaldið á Íslandi sem kúgunarvald varð aldrei fullkomið. Það var aldrei skapaður hér vopnaður her. Það var aldrei sköpuð hér vopnuð ríkislögregla til að beita gegn verkamönnum. Það þýðir, að við treystum á í okkar þjóðfélagi meiri réttlætistilfinningu, meiri virðingu fyrir lögum heldur en aðrar þjóðir, virðingu hjá hverjum manni. Það þýðir um leið, að valdhafar Íslands þurfa alltaf að gera sér ljóst, að þeir mega ekki misbjáða þessari réttlætistilfinningu. Alþfl. gerði sér það löngum ljóst, þegar hann lagði til sinna Kosninga 1934, glæsilegustu kosninganna, sem hann hefur háð, með 4 ára áætlunina þá að vopni. Þá var seinasta atriðið í stefnuskránni svo hljóðandi, með leyfi hæstv. foraeta: „Að afnema ríkislögregluna í vísu trausti þess, að unnt sé að stjórna þessari friðsömu þjóð með þeirri mannúð og því réttlæti, að úr engum deilum þurfi að skera með hernaði og ofbeldi: Þetta var trú Alþfl. þá, og honum varð að þeirri trú. Nú stendur Alþfl., að því með Sjálfstfl. að leggja til að framkvæma það ofbeldi gagnvart Íslenzkum verkalýð að svipta hann verkfallsrétti og samningsrétti, gera íslenzka verkamenn að þrælum. Einu sinni hafði hann von um, að íslenzku þjóðfélagi yrði stjórnað með þeirri mannúð og réttlætistilfinningu, að ekki þyrfti að beita ofbeldi. Nú, vegna þess að þarna er hann að yfirgefa braut mannúðar og braut réttlætis, þá leggur hann til að stjórna með ofbeldi. Hvernig hugsa menn sér að koma svona lögum fram, sem þeir vita nú þegar í dag, að allur verkalýður rís upp á móti? Ætla menn að koma með nýja ríkislögreglu? Ætla menn að fara í óskaplegar málsóknir? Hvað hugsa þeir? Það eru til lög, sem eru svo andstæð réttarmeðvitund almennings, að menn einskisvirða þau, þó að þau verði samþykkt á Alþingi. Við skulum segja, ef Alþingi samþykkti á morgun, að það væri skylda allra fullorðinna manna að misþyrma börnum daglega, hvað haldið þið, að það mundu verða margir, sem hlýddu slíkum lögum? Það er ekki til neins að tala um löghlýðni, nema menn vinni sjálfir í samræmi við réttlætistilfinningu og mannúð. Og það er orðið svo tæpt núna, að það liggur við, að börnum sé misþyrmt í sambandi við vinnuþrældóminn, sem nú er á Íslandi. Þess vegna á ekki að samþykkja svona frv. Þm. eiga í tíma að átta sig á, hvað þeir eru að gera. Ég hef þá hugmynd, að allur þorri af þm. Alþfl. og Sjálfstfl. hafi alls ekki gert sér ljóst, hvað þeir voru að gera, þegar farið var fram á þetta. Ég hef þá hugmynd, eins og einmitt hv. 6. landsk. orðaði það, að þeir hafi hugsað sér að biðja um frest, stjórnin væri að biðja um 2 mánaða frest. En það er bara ekki það, sem hún er að gera. Hún er að fjötra alla verkamenn, til að byrja með í 2 mánuði, og það er kannske ekki óhugsandi, að verkamenn hugsi sem svo: Ef ég læt fjötra mig í 2 mánuði, hver leysir mig þá aftur? Ég held, að hv. þm. Alþfl. og Sjálfstfl. eigi þess vegna að átta sig í tíma. Ég get vei trúað, að þeir hafi ekki búizt við því, að verkamenn tækju svona í þetta frv., eins og þeir gerðu. En það er þá vegna þess, að þeir hafa ekki reiknað með, að það er íslenzkur verkalýður, sem þeir eiga við. Það má vel vera, að ýmis annar verkalýður mundi hafa sætt sig við þetta, en íslenzkur verkalýður mundi ekki gera það, vegna þess að Íslenzkur verkalýður hefur næmari hugmynd í þessum efnum fyrir frelsi einstaklingsins, líka gagnvart lögum, gagnvart ríkinu, gagnvart ríkisvaldinu. Þess vegna eiga menn, og það nú þegar á þinginu, í fyrsta lagi að fresta þessu og siðan að taka til baka þetta frv. Það getur ekkert nema illt hlotizt af því. Ég hef að vísu orðið var við hér, að menn hafa sagt: Ef þeir vilja ekki þetta frv., þá fá þeir gengislækkun. - Það er verið að láta menn velja á milli tvenns konar harðstjórnar, annars vegar efnahagslegrar með gengislækkununum samkv. formúlunni, sem Ameríkanarnir sendu okkur í 2. gr. í l. 1950 um gengislækkunina þá, sem Benjamín kom með, og hins vegar pólitískrar harðstjórnar, þrælalaga. Það er hvorugt af þessu nauðsynlegt. Ef menn vilja festa Íslenzkan gjaldeyri, þá er það vel hægt. Íslenzkur gjaldeyrir var felldur það mikið um árið, að hann stendur alveg fyllilega í sínu gagnvart gjaldeyri annarra þjóða upp á kaupmátt og annað slíkt. En til þess þarf að taka í yfirstjórn ríkisins og haga skynsamlega allri okkar utanríkisverzlun. En þá getum við líka vel sloppið við allt, sem heitir gengislækkun. En við getum náttúrlega ekki gefið bílabröskurum leyfi til þess að flytja inn, þótt þeir vildu, þúsundir bíla á ári. Við getum ekki leyft okkur hvaða andskotans vitleysu sem er, rétt eins og við gætum ekki leyft okkur það, að gullið í Landsbankanum eða seðlarnir yrðu teknir einn góðan veðurdag og hent fram af hafnarbakkanum. Það er álíka efnahagslegt tjón, sem framkvæmt er með því að kaupa inn bílana og láta þá ryðga alls staðar hér í kringum okkur. Annars er engin hætta á gengislækkun, vegna þess að heildsalarnir eru dálítið áhrifaríkir og þeir vilja ekki gengislækkun, þeir færu svo margir á hausinn. Það er sem sé ekkert spursmál um það. Við gætum komizt hjá allri harðstjórn í þessum efnum. Það er vel hægt. Ef þjóðfélaginu, okkar litla þjóðfélagi, er stjórnað með mannúð og réttlæti, þá er vel hægt að ná samkomulagi og samstarfi um þá hluti, sem þarf að gera á Íslandi. Ég veit, að við höfum oft staðið frammi fyrir þessum spursmálum áður. Ég veít jafnvel, að þeir ólíkustu, sem standa þó ákaflega vel með okkur núna, hafa eggjað jafnvel til baráttunnar. Ég man eftir því, þegar við vorum sumarið 1944 að berjast fyrir því þá, þegar kauphækkanir fóru fram og það miklar, að það gengi allt friðsamlega með þessar kauphækkanir, þá var jafnvel Framsfl. voðalega smeykur við það að hækka kaupgjald. Tíminn skrifaði þá 21. júlí 1944 í ritstjórnargrein. „Ef til andstöðu atvinnurekenda kæmi, mundu líklegast skapast verkföll og aukinn ófriður í þjóðfélaginu, sem er atvinnulífinu til mikils trafala. Þó er vafalaust, að slíkur ófriður væri þjóðfélaginu ekki skaðlegri en þetta algera undanhald atvinnurekenda í kaupgjaldsmálunum: Svona söng nú í þeim tálknunum þá. Og sannleikurinn er, að það; sem þarf að gerast, er, að atvinnurekendur láti undan á þann hátt, að þeir séu knúðir til þess að hagræða sínu atvinnulífi skynsamlegar. Ég veit, að Framsfl. á dálítið erfitt stundum með að skilja þetta, vegna þess að hann er stilltur á, að það séu ákaflega margir smáir atvinnurekendur. Og vissulega er það pólitískt ákaflega heppilegt fyrirkomulag í þjóðfélaginu. Það er ákaflega skemmtilegt þjóðfélag að vissu leyti, þar sem eru margir smáir atvinnurekendur. En í þeim hluta þjóðfélags, sem útheimtir stórrekstur, til þess að reksturinn sé praktískur, þá er þetta ekki heppilegasta fyrirkomulagið efnahagslega. Þess vegna er það í okkar litla þjóðfélagi, þó að það geti verið ósköp gaman að því að hafa t.d. 10 súkkulaðigerðir, þá borgar það sig ekki efnahagslega séð fyrir þjóðfélagið, þó að það borgi sig fyrir þá, sem eiga súkkulaðigerðirnar. Og þannig mætti telja ótal svið. Það getur verið gaman að þessum litlu, sjálfstæðu smáatvinnurekendum, en þeir eru þjóðfélaginu til trafala á þessu sviði. Þeir eru þjóðfélaginu nýtir á ýmsum öðrum sviðum, slíkir atvinnurekendur, ekki sízt á því sviði, sem okkur ríður mest á, útveginum. Þess vegna er það, að það þurfa að fara saman hjá okkur pólitísk hyggindi í þessum efnum og rétt efnahagsleg skipulagning, og nútíma auðvaldsþjóðfélagið heimtar, því miður, liggur mér oft við að segja, meiri og meiri stórrekstur á vissum sviðum, þó að sjálfsagt sé hins vegar að halda smárekstrinum við á þeim sviðum, þar sem það á við, ekki sízt í landbúnaðinum og í fiskveiðunum. Ég hef orðið var við, að það hafa komið - mér liggur við að segja úr ólíklegustu áttum árásir á verkamenn í sambandi við þetta frv., sem nú er svona mikið deilt um, - m.a. af því að talað hefur verið dálítið um bankastjóra undanfarið, þá hafði einn bankastjóri verið að tala í útvarpið í gærkvöld. Ég verð að segja, að mér þykir það ákaflega leitt, ef það fer að bera á því hjá sumum íslenzkum menntamönnum, að það fari að koma upp einhver menntahroki gagnvart íslenzkum erfiðismönnum. Það eru illa menntaðir menn, sem falla í þá gryfju. Og mér þykir hart að heyra menn, sem maður telur menntaða, vera að segja, að erfiðismennirnir í þjóðfélaginu verði að gera svo vei að sætta sig við þetta, sem þeim nú sé skammtað. Hins vegar sé mjög nauðsynlegt, að hinir menntuðu menn geti fengið há og góð laun. Jú, vissulega, það er mikil nauðsyn í okkar þjóðfélagi, að við höfum marga góða sérfræðinga. En því aðeins höfum við gagn af þeirra menntun, að þeir menn með sinni sérfræði hafi eitthvert vit á því, sem þeir eru að gera. Það er ekki nóg að tala um það í útvarpi, að þessir finu menntamenn eigi að gera afrakstur verkamannanna svo mikinn með sínu viti, að þess vegna eigi verkamenn að biða og sætta sig við það, sem er, þangað til menntamennirnir hafi fengið sitt fram. Íslenzkir verkamenn hafa nú ekki notið mikils afraksturs af glerhöllunum eða andabúinu. Það hefur ekki hjálpað íslenzkum erfiðismönnum mikið í þeirra baráttu, vitið í honum Benjamín, og það er bezt fyrir þá menn, sem eru að hreykja sér upp yfir erfiðismennina og segja þeim að una við sitt, að sýna fyrst árangur sinna mennta af verkunum. Mér þykir leitt, ef það á að koma upp á Íslandi aftur einhvers konar embættismannahroki. Við héldum satt að segja, að hann hafi verið kveðinn svo rækilega niður um aldamótin af okkar skáldum og rithöfundum, að það væri ekki neinn möguleiki á, að þeim draug skyti upp á ný. Ég held nú jafnvel, að togaraeigendastéttin og heildsalarnir hafi hálfgert út af við okkar gömlu embættismannastétt, sem hafði verið allrík og voldug stétt á 19. öldinni. A.m.k. man ég alltaf eftir sögunni, sem Jónas frá Hriflu sagði forðum daga um það eða ritaði, þegar sú stéttaskipting var að verða hér heima, að togaraútgerðarmennirnir voru að verða þeir ríku hér um tíma í Reykjavík og embættismennnirnir að missa sitt vald og sinn auð og sín háu laun. Jónas lýsti því þá, hvernig það hefði verið haldið eitt fínt boð. Reykvíska yfirstéttin virðist hafa haft þann sið þá, eins og vaxið hefur allmikið núna, að keppast hverjir við aðra í boðunum, hvað þau væru fín. Það hafði verið haldið fínt boð hjá einum togaraeiganda og m.a. boðnir háembættismenn í Reykjavík og þeirra konur, og þegar kona eins æðsta embættismannsins kom heim um kvöldið, þá kastaði hún sér í rúmið sitt og grét og sagði: Nú getum við embættismennirnir ekki lengur keppt við þetta. Þá voru nú þeir hlutir að gerast, að verið var að setja embættisstéttina niður fyrir því auðvaldi, sem þá var að risa upp. Ég veit ekki, hvort auðvaldið hérna á Íslandi hefur hugsað sér að taka embættisstéttina á hnén núna og bjarga henni burt frá verkalýðnum í landinu og allri snertingu við hann. En þá þykir mér litið leggjast fyrir kappann, ef íslenzkir menntamenn fara að láta gera sig að einhverjum þjónum eða hálfgerðum glerhundum hjá íslenzka auðvaldinu. Vissulega hefur snobbið vaxið ákaflega mikið í Reykjavík á síðustu 10 árum. Það riður ekki við einteyming, hvernig ástandið er orðið í yfirstéttinni reykvísku. Það virðist bókstaflega vera orðið þannig, að það sé orðin samkeppni um það, hver geti byggt sem fínastar og vitlausastar íbúðir til þess að halda þar veizlur. Og það er sannarlega tími til kominn, að það sé farið að draga þessa yfirstétt sundur í logandi háði fyrir, hvað lítt menntuð og lítilsigld hún er að gerast og hve smáa hluti hún lítur á og hefur upp til skýjanna, en reynist ekki fær um að halda uppi því, sem væri raunverulega íslenzk menning. Mér þykir það ósköp leitt, ef menntamenn úr embættisstéttinni fara að lalla á eftir því tiltölulega menningarsnauða auðvaldi, sem við höfum hérna. Það er vissulega rétt, að við þurfum að eignast mikið af sérfræðingum, við Íslendingar. En það er eitt ráð fyrst og fremst til þess, sem ríkisstj. á Íslandi á að taka upp, og það er að kosta efnilega menn til náms, láta menn fá slíka námsstyrki frá ríkinu, að menn geti án þess að borga einn eyri sjálfir numið við alla þá háskóla, sem þeir þurfa að nema við til þess að öðlast þá þekkingu, sem íslenzkt þjóðfélag þarf á að halda. Þetta er okkur nauðsynlegt, til þess að við getum alltaf valið úr þá menn, sem eru gáfaðastir og efnilegastir, og sett þá til mennta, en ekki einhverja menn, sem bara ofmetnast á eftir og gera tómar vitleysur, hvað sem þeir gera. Vissulega veit ég, að eftir nokkra áratugi verða allir þeir verkamenn, sem starfa í okkar þjóðfélagi, vísindalega menntaðir menn. Og mörg þau verk, sem erfiðust eru nú, verða unnin meira eða minna með sjálfkrafa vélum. En meðan sá tími er ekki kominn, þá eru það samt sem áður erfiðismennirnir, sem vinna erfiðustu verkin, sem leggja sig í hættuna, það eru þeir, sem halda uppi þjóðfélaginu, og meira að segja þeir finu og oft dýru sérfræðingar eiga að hafa sem bezt samband við þá menn. Mér hefur oft mislíkað það, að meira að segja okkar verkfræðingar, sem eiga að leggja hafnir hér á Íslandi og annað slíkt, hafa skeytt litt um það að tala við mennina á viðkomandi stöðum, þar sem átt hefur að gera þessa hluti, til þess að heyra þeirra ráð um, hvernig hafnargarðarnir ættu helzt að liggja, og þá hefðu þeir losnað við mörg vandkvæðin og tjónið í sambandi við margt, sem gert hefur verið á Íslandi, bæði á þessum sviðum og öðrum, ef okkar sérfræðingar vendu sig á það að taka tillit til þeirrar vizku, sem alþýðan býr yfir. En um leið og það er nauðsynlegt fyrir okkur að eiga sérfræðinga, - og guð forði okkur um leið frá sérfræðingunum á efnahagssviðinu, sem við höfum búið við undanfarið, - þá skulum við muna það, að í öllu embættismannakerfi er viss tilhneiging til þess, ekki aðeins að sitja fast, þar sem menn eru komnir, heldur hrúga líka í kringum sig meir og meir. Það er Parkinsonslögmálið, sem er að verki, og ég vil bara taka eitt sem dæmi í því sambandi, og það er Framkvæmdabankinn. Það er bókstaflega þannig, að Framkvæmdabankinn er orðinn í bankakerfinu íslenzka eins og botnlangi og það stórskemmdur botnlangi, sem hefði átt að vera búið að skera burt fyrir langalöngu. Það er ekki til neins fyrir þá, sem sitja í gersamlega óþörfum embættum, að vera að prédika neitt yfir íslenzkum erfiðismönnum. Það er ekki fyrir þá. Það, sem þarf að gera, er að skera svo og svo mikið niður í svona ríkisapparati. Það er ekki hægt að varpa því endalaust á herðar Íslenzka verkalýðsins. Ef það verður gert, þá kemur að þeirri stundu, að hann fleygir því öllu saman af sér. Það reynir venjulega á skynsemi einnar yfirstéttar um, hvort hún kann að stanza í tíma. Það er ein yfirstétt í heiminum, sem hefur kunnað þetta mjög vel, það er brezka yfirstéttin. Hún er líka gömul, búin að vera lengi við völd. Hún hefur lagt sig eftir því að þjálfa syni sína og dætur, kynslóð fram af kynslóð, í því að kunna að stjórna. Brezka yfirstéttin hefur venjulega vitað í tíma, þegar hún átti að láta undan. Þess vegna hafa Bretar t.d. gefið það mörgum af sínum nýlendum, - þeir áttu fjórða hluta heimsins í byrjun þessarar aldar, - gefið það mörgum af sínum nýlendum frelsi, að þeir fundu hvenær sá tími var kominn, að þeir gátu ekki lengur haldið þeim í þrælafjötrum, og þeir sluppu venjulega miklu billegar, þegar þeir gáfu þeim frelsi. Þeir létu þær hafa pólitískt frelsi, en héldu fyrirtækjunum, eignarréttinum á fyrirtækjunum í landinu, og það liðu venjulega a.m.k. ár, máske sums staðar áratugir, þangað til sú nýja, frjálsa þjóð tók fyrirtækin líka og þjóðnýtti þau. Aðrar yfirstéttir hafa ekki kunnað þetta. Franska yfirstéttin hefur sérstaklega verið slæm með það að leggja í hverri nýlendunni á fætur annarri í 7 ára styrjaldir og fórna blóði og tárum, áður en þeir áttuðu sig á því, að það var fyrir löngu kominn tími til að láta undan. Íslenzka yfirstéttin þarf að átta sig á því, og það er skynsamlegast fyrir hana sjálfa að átta sig á því, að nú á hún að láta undan, ef hún vill ekki kollkeyra sig. Nú á hún að láta undan. Hún á að hafa það pólitíska vit, að hún láti undan og það í tíma. Íslenzkir erfiðismenn, þeir sem í dag bera þetta þjóðfélag á sínum herðum með sinni vinnu, skapa allan þann auð, sem hálaunamennirnir, sem auðmannastéttin hefur yfir að ráða. Þessir erfiðismenn láta ekki bjóða sér það frv., sem hérna liggur fyrir. Og þeir munu brjóta það á bak aftur, svo framarlega sem þetta er gert að lögum. Hví á að vera að stefna okkar þjóðfélagi út í slíkt? Hví eigum við ekki að læra af reynslunni, að slíkt sé ekki bara rangt, heldur óviturlegt? Almenningur í landinu hefur nú þegar sýnt sinn vilja í þessum efnum. Hann hefur sýnt hann áþreifanlegar en gerzt hefur um langt tímabil í okkar þjóðfélagi. Og það var vegna þess, að honum hefur verið meira misboðið af þessu frv. en nokkru öðru, sem hér hefur komið fram. Ég vil þess vegna leyfa mér að vonast til þess, að hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn sjái að sér í tíma, þeir efni ekki til þess ófriðar, tendri ekki það ófriðarbál, sem yrði í okkar þjóðfélagi með því að misbjóða þannig mönnum og réttlæti, svo að ég noti orð Alþfl. frá því í gamla daga, að gera slíkt frv. eins og þetta að lögum.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. flutti ræðu um þetta mál við 2. umr. þess í gær. Hann gerði þar m.a. að umræðuefni fund, sem framkvæmdastjórar fyrir frystihúsum kaupfélaganna höfðu nýlega haldið, og hann lýsti ályktunum, sem gerðar höfðu verið á þessum fundi. Hann las upp till. 3 9 eða 10 liðum, sem samþ. hafði verið á fundinum. Þar voru till. um lækkun á vöxtum, hækkun á afurðalánum til framleiðslunnar, till. um, að útflutningsgjald yrði fellt niður og aðstöðugjald fellt niður af fiskvinnslu, niður væru felldir tollar til hagabóta fyrir framleiðsluna o.s.frv. Síðan ræddi hæstv. ráðh. um það, að verkalýðsfélögin hefðu farið fram á 40% hækkun á kanpi, Og hann fór með tölur í sinni ræðu. Hann sagði, ef ég man rétt, að þær launagreiðslur, sem hvíldu á sjávarútveginum, mundu nema um 1800 millj. á ári. Ekki hef ég haft neina aðstöðu til að kynna mér það, hvað hæft er í þessu. En hæstv. ráðh. reiknaði það út, að ef öll þessi laun hækkuðu um 40%, mundi sá launahækkun gera 1800 millj. kr. eða þar nm bil. Þetta væri útgjaldaaukning hjá sjávarútveginum. Síðan sagðist hann hafa verið að reyna að gera sér grein fyrir því, hvað mundi koma þarna á móti, ef fallizt væri á till. frá fundinum, sem ég gat um áðan. Hann sagði, að það væri erfitt að átta sig á því, en hafi ég heyrt rétt, þá nefndi hann 100 millj, Þetta þótti mér ákaflega skrýtið að heyra. Einn liðurinn í till. framkvstj. var niðurfelling á útflutningsgjaldi. Ég held, að það sé rétt, að árið 1962 hafi verið fluttar út sjávarafurðir fyrir eitthvað meira en 3300 millj. kr. Ég held, að það sé líka rétt, að útflutninsgjaldið sé 7.4%. Og þá sýnist mér, að útflutningsgjaldið af afurðum sjávarútvegsins, sem hann verður að borga, hafi á því ári numið rúmlega 240 millj. kr. Og þetta er aðeins einn liðurinn í þeirra till. En svo segir hæstv. ráðh., að sér virðist, að væri á þessar till. þeirra allar fallizt, þá gæti útvegurinn hagnazt um 100 millj. Ég verð að segja það, að mér finnst þessir útreikningar óskiljanlegir hjá hæstv. ráðh. Hann segir, að á þessum fundi framkvstj. fyrir frystihús kaupfélaganna hafi verið ábyrgir menn. Það mun vera rétt hjá honum. En vill þá ekki hæstv. ráðh. beita sér fyrir því í ríkisstj., að það verði fallizt á till, þessara ábyrgu manna? Ég held, að hann ætti að gera það. Hæstv„ ráðh. sagði; að ýmsir héldu því fram, að ríkisstj. væri of sein með sínar ráðstafanir. Ég held, að hún sé frekar of fljót meti þetta frv. sitt, sem hér liggur fyrir, heldur en of sein, því að þetta frv. hefði hún aldrei átt að sýna á Alþingi. Henni hefði verið nær að nota tímann í sumar til þess að reyna að ná samkomulagi um þessi mál, í stað þess að vera þá á flakki út um lönd og álfur. Við höfum í nál, okkar í minni hl. fjhn. skýrt frá því, að kaup verkamanna, sem vinna 8 stundir alla virka daga, sé nú 5600 kr. á mánuði. Við höfum einnig bent á það, að framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar, sem svo er nefnd, sé samkv. útreikningi hagatofunnar nú í október kr. 7958.07 yfir mánuðinn. Við höfum einnig bent á það, að í þessum útreikningi vísitölu framfærslukostnaðar sé aðeins reiknað með húsnæðiskostnaði kr. 922.25 á mánuði. Þessi liður í vísitölunni, húsnæðiskostnaðurinn, hefur aðeins hækkað um 8.5% á valdatíma núv. ríkisstj. Hins vegar sýna skýrslur hagstofunnar, að byggingarkostnaður hækkaði frá því í febr. 1960 og þar til í júní 1968 um 38.6%. Frá þessu er skýrt í okkar nál. Það liggur því í augum uppi, að hjá öllum þeim mönnum í þessu þjóðfélagi, sem ekki vorn svo hamingjusamir að eiga íbúðarhús, áður en núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, er framfærslukostnaðurinn langtum meiri en vísitalan sýnir. Framfærslukostnaður þeirra hefur hækkað langtum meira á þessu tímabili en vísitalan gefur til kynna. En hæstv. núv. ríkisstj. vill lögfesta það, sem nú er, að með 8 stunda vinnu alla daga ársins geti verkamaðurinn aðeins unnið fyrir 70% af útgjöldum vísitölufjölskyldunnar samkv. útreikningi hagstofunnar. Og þó er þetta kaup fyrir 8 stunda vinnu miklu minni hluti af framfærslukostnaðinum hjá þeim, sem hafa orðið að kaupa eða byggja yfir sig á þessum síðustu árum. Þetta vill hæstv. ríkisstj. lögfesta. Frv., sem hér liggur fyrir, heitir frv. til l. um launamál o. fl. En frv. er auglýsing um gjaldþrot. Það er auglýsing um mikið stórt pólitískt gjaldþrot núv. ríkisstj. og stjórnarstefnunnar. Framleiðsla þjóðarinnar á valdatíma núv. stjórnar er meiri en nokkru sinni áður. Árið 1961 var fiskaflinn 27% meiri en hann var 1958, og árið 1962 var hann 52% meiri en 1958. Enn er mikill afli árið 1963. Það er góður markaður fyrir okkar útflutningsvörur yfirleitt, og vörurnar seljast jafnóðum og þær eru tilbúnar til útflutnings yfirleitt. Sjaldan eða aldrei var greiðari sala á vörunum en einmitt nú. Þrátt fyrir þessi hagstæðu skilyrði, betri en nokkur önnur stjórn hefur haft við að búa, er ástandið í efnahagsmálunum þannig samkv. lýsingum sjálfra ráðh., að greiðslujöfnuður fer versnandi, því að innflutningurinn hefur vaxið of mikið, bankalánin eru of mikil, það er óheillaþróun í launamálum, neyzla og fjárfesting er meiri en framleiðslan og framkvæmdirnar of miklar, sparifjáraukningin minakandi, lánsfjáreftirspurn vaxandi og útlit fyrir, að gjaldeyrisvarasjóður minnki til muna. - Þannig lýsir stjórnin sjálf ástandinu þrátt fyrir þennan uppgripaafla síðustu árin. Og stjórnin leggur fram frv. um lögbindingu á kaupi verkamanna, verzlunarmanna, margra annarra launamanna og bænda. Ekki er það fallegt. En hvernig stendur á þessum ósköpum í slíku árferði? Það er ómögulegt að verjast þeirri hugsun, að hér sé óheppilegu stjórnarfari um að kenna. Þeir menn, sem hafa tekið að sér forustu í málum þjóðarinnar, virðast ekki vera þeim vanda vaxnir. Þeir hafa ranga stefnu og starfsaðferðir, og af því stafa vandræðin. Núv. ráðh. minnast oft á vinstri stjórnina svonefndu, sem var hér við völd 1956-58. Sérstaklega er hún núv. hæstv. forsrh. kært umræðuefni, og meiri hl. fjhn. vitnar í forsrh. þeirrar stjórnar í nál. sinu, sem hér liggur fyrir. Mér þykir að marggefnum tilefnum rétt að rifja upp, hvernig ástatt var hérna í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin fór frá. Þá voru skuldir landsins út á við að frádregnum innstæðum minni en þær eru nú, þrátt fyrir uppgripaafla síðustu ára. Afkoma ríkissjóðs var góð 1958. Kaupmáttur launa var stórum meiri þá en nú, það vita allir launþegar. Efnahagsmálin voru ekkert torleyst í árslok 1958, stjórnin fór ekki þess vegna. Allir mundu fagna af heilum hug, ef dýrtíðin væri ekki meiri en hún var þá og krónan okkar væri jafnverðmikil og hún var þá. Það mundi verða almennur fögnuður yfir því. En hvers vegna fór vinstri stjórnin? Eitt stærsta stríðið í stefnuskrá hennar var, að samráð skyldi haft við stéttasamtökin um ráðstafanir í efnahagsmálum. En 1958 náðist ekki samkomulag við þessa aðila. Nokkrir foringjar Alþb: og Alþfl: manna gengu til liðs við sjálfstæðismenn til að hindra slíkt samkomulag. Þegar svo var komið, að ekki var hægt að stjórna samkv. gefnum loforðum og áður birtri stefnuskrá, gerði forsrh. vinstri stjórnarinnar það, sem rétt var og hverjum manni í hans stöðu ber að gera, þegar slíkt ástand skapast. Hann sagði af sér. Þetta hafði núv. forsrh. átt að vera búinn að gera fyrir löngu. En hann hefur skort manndóm til þess. Hann og hans flokkar lofuðu þjóðinni mörgu fögru, en hafa ekki staðið við loforðin. Þeir lofuðu þjóðinni frelsi fyrst og fremst á öllum sviðum. Þegar stjórnin lagði fram efnahagsmálafrv. sitt árið 1960, flutti hæstv. forsrh. ræður á þingi, svo sem eðlilegt var. Hann lét gamminn geisa og fór viða yfir. Hann var mjög brattur þá. Hann talaði m.a. mikið um frelsið, sem í vændum væri. Nú áttu menn ekki lengur að þurfa að bugta sig og beygja fyrir valdhöfunum og ráðum og nefndum. Nei, ekki aldeilis. Þeir áttu að vera frjálsir. Form. fjhn. á þeirri tíð, Birgir Kjaran, þáv. þm. annars stjórnarflokksins, sagði í framsöguræðu af hálfu meiri hl. fjhn.: „Okkar markmið er frelsi, þeirra (þ.e. stjórnarandstæðinga) markmið er ríkisafskipti: Það er svo að segja af þeim fyrrv. þm., hv. meðnm. mínum fyrrum í fjhn., að þegar leið að lokum kjörtímabilsins, var hann búinn að fá nóg af vistinni hjá frelsishernum, stjórnarflokkunum. Hann axlaði skinn sín og fór. Þetta hefðu þeir átt að gera fleiri, stjórnarflokkamenn, og þá fyrst og fremst ráðh. En þeir hafa haldið áfram að lofa frelsinu. Til viðbótar loforðum um frelsi lofuðu stjórnarflokkarnir bættum lífskjörum og stöðvun verðbólgu án nýrra skatta. Þeir sviku þetta allt, breyttu þveröfugt við það, sem lofað var, og þeir fleyttu sér í gegnum kosningarnar s.1. vor með því að gefa villandi upplýsingar um ástandið, sem stefna þeirra hafði skapað, og þeir gáfu ný loforð í þeim kosningum, fyrst og fremst um frelsi. Í Morgunblaðinu 5. júní s.1., 4 dögum fyrir kosningar, var stór og falleg mynd á forsiðu blaðsins af 7 núv. hæstv. ráðh., og þar var auðvitað greinarstúfur með feitu letri. Þar stóð: „Stjórnarflokkunum hefur tekizt að koma á svipaðri frjálsræðisstefnu í íslenzkum efnahagsog atvinnumálum og bezt hefur gefizt í nágrannaríkjunum, sem hraðast sækja fram, og þeir munu undir engum kringumstæðum hverfa aftur til haftanna“. En hvað er á ferð í þessu frv., sem hér er til umr.? Hafa slík höft, sem þar á að lögleiða, nokkurn tíma verið sett á landsmenn, siðan þeir fóru sjálfir að stjórna sínum eigin málum? Ég held ekki. Það var ýmislegt fleira í aðalmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, fyrir kosningarnar. í leiðara 9. júní um morguninn, kosningadaginn, stóð þetta m.a.: „Það er meginhugsjón sjálfstæðismanna að takmarka afskipti ríkisvaldsins af málefnum borgaranna" Þetta er fallegt að heyra. Það hefur mörgum þótt gott. Og enn fremur segir þar: „Nú er vegið að þeim árangri, sem náðst hefur í þessu efni. Það á að hverfa til ófrelsisins aftur, ef tekst að hnekkja styrk Sjálfstfl: Þetta er nú það, sem við liggur. Ef tekst að hnekkja styrk Sjálfstfl., þá verður aftur horfið til haftanna. Hvað er orðið af meginhugsjón Sjálfstfl.? Hvað er orðið af henni, þegar maður virðir fyrir sér þetta frv.? Í Morgunblaðinu 9. júní stóð einnig í sérgrein á baksiðu með feitu letri: „Því takmarki er náð í gjaldeyrismálunum að hafa nægan varasjóð. Nú, þegar það hefur tekizt, er hægt að leggja aukna áherzlu á önnur verkefni: Þannig blekktu þeir fólkið, fengu það til fylgis við sig. Þeir lýstu því yfir, að því takmarki væri náð, því var alveg náð að skapa nægan gjaldeyrisvarasjóð, það þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því meir. En nú er hægt að snúa sér að öðrum verkefnum. Gerið þið svo vel. Svo var kosið. 12. júní, 3 dögum eftir kosningar, segir í Morgunblaðinu, - þeir eru ánægðir nokkurn veginn með úrslitin, þó að stjórnarflokkarnir töpuðu að vísu einum manni, og þeir segja: „Þjóðin hefur valið frjálslynda framfarastefnu, en hafnað höftum og ríkisafskiptum: Þarna hafa menn það. Bærilega tókst það. En gerði þjóðin þetta? Hvað segja verkamenn, verzlunarmenn, aðrir launamenn og bændur um það? Hvernig lízt þeim á frelsisskrána, sem liggur fyrir hér í frv.-formi um þessar mundir? Þjóðin hafnaði nefnilega ekki höftum og ríkisafskiptum með því að kjósa þessa menn aftur á þing, hún gerði það ekki. Hún var þar að leiða yfir sig þessi höft, sem nú á að fara að lögleiða.  
             Frv. þetta sýnir glöggt, að hæstv, stjórn hefur ekki breytt um starfsaðferðir. Hún heldur áfram að svíkja sín fögru fyrirheit á þessu nýja kjörtímabili eins og því fyrra og heldur áfram að hanga þrátt fyrir það. Og hún kallar svikin viðreisn. En þau eru bara ekkert betri fyrir það, þó að þeim sé gefið nýtt og fallegt nafn. Það er nú kannske rétt, herra forseti, að ég geri heldur hlé á minni ræðu. Ég sé, að ég verð nokkra stund að ljúka þessu, sem eftir er.  Fundarhlé. Ég var áðan að rifja upp, hvernig ástatt hefði verið hér um þær mundir, sem vinstri stjórnin fór frá seint á árinu 1958. Í okt. 1958 var tímakaup verkamanna í Reykjavík kr. 21.85 í dagvinnu. Kaupmáttur krónunnar var langtum meiri þá en nú, eins og allir vita, og munar þar mjög miklu. Till. Framsfl. í efnahagsmálum, sem hann lagði fram seint á árinu 1958 í ríkisstj., voru við það miðaðar, að kaupmáttur launa gæti haldizt óbreyttur, eins og hann var í okt. 1958 eða febr. það sama ár. Því miður var þessum till. hafnað. Tjón verkamanna og annarra launamanna af því, að þessum till. framsóknarmanna var hafnað og vinstri stjórnin fór frá, er orðið ákaflega mikið. Það verður ekki reiknað, það er ekki hægt að mæla í tölum það mikla tjón, og það er langt frá því, að það sé allt komið fram enn. Menn eiga enn ósopið seyðið af þessu. Það sést m.a. af frv., sem hér liggur fyrir. Snemma á árinu 1959 var kaup verkamanna lækkað úr kr. 21.85, eins og það var í okt. 1958, niður í kr. 20.67. Við þetta áttu verkamenn að búa í meira en tvö ár. Í júní 1961 náðust nýir samningar fyrir forgöngu samvinnufélaganna fyrst og fremst, og þá hækkaði tímakaupið úr 20.67 í 22.74. Þetta var tæplega 4.1 % hærra en kaupið í okt. 1958. Það var aðeins tæplega 4.1 % hærra en kaupið var fyrir, eða nærri því þremur árum áður. En þegar þessir samningar höfðu verið gerðir 1961, þá reiddust goðin ákaflega. Verkamenn máttu að þeirra dómi ekki fá 4.1 % hærra kaup í júní 1961 heldur en þeir höfðu í okt. 1958. Stjórnin lækkaði gengið í bræði sinni án þess að hugsa málið, tók af verkamönnum miklu meira en kauphækkunin varð. Það er óþarft að fara mörgum orðum um það, sem siðan hefur gerzt. Dýrtíðin hefur aukizt ákaflega, dýrtíðarskriðan fallið með vaxandi hraða, kaupmáttur launa hjá verkafólki langtum minni en hann var haustið 1958. Stjórnin ræður ekki við neitt, en gripur til þess ráðs að banna mönnum með lögum að hækka kaup sitt til að mæta einhverju af þeim þungu byrðum, sem dýrtiðin og ýmsar stjórnarráðstafanir hafa lagt þeim á herðar. Enginn vafi er á því, að stefna vinstri stjórnarinnar um samráð við stéttasamtökin um efnahagsmál var rétt. Þetta mistókst þá - að fylgja fram þessari stefnu - og hefur valdið almenningi miklu tjóni. Það er sagt, að skaðinn geri mann hygginn. Það er stundum dýrt að nema í skóla reynslunnar. Trúlegt þykir mér, að stefna vinstri stjórnarinnar, að hafa samráð við stéttasamtökin um efnahagsmál, verði upp tekin aftur og það fremur fyrr en seinna. Það mun öllum hagkvæmast, þjóðinni í heild fyrir beztu, og vel getur svo farið, að þetta ljóta frv. núv. ríkisstj. flýti fyrir því, að stefna vinstri stjórnarinnar í þessum efnum verði upp tekin. Þeim mörgu mönnum, sem verða fyrir barðinu á ákvæðum frv., er því ljósara en áður, að velja þarf nýja menn til forustu í málum þjóðarinnar. Ég vitnaði áðan í ummæli hæstv. forsrh., er hann hafði, þegar efnahagsmálafrv. stjórnarinnar var hér til meðferðar á þingi snemma á árinu 1960. Það var útvarpað nokkru af umr. um þetta frv., og í útvarpsræðu, sem hæstv. forsrh. þá flutti, sagði hann m.a.: „Nú er af þekkingu og þreki gerð öflug tilraun til björgunar og viðreisnar: Hann taldi rétt að láta skjalfesta það í Alþt., til þess að sagnfræðingar seinni tíma gætu séð það, að snemma á því herrans ári 1960 hefðu þeir menn komið hér á stjórnarpallinn, sem höfðu þekkingu og þrek til að fást við vandamálin. Mönnum er ljóst nú, hvernig ástandið er, m.a. af lýsingu sjálfrar hæstv. ríkisstj. Það litur út fyrir, að hér hafi eitthvað bilað eða brugðizt. Skyldi það vera þekkingin eða þrekið, eða e.t.v. hvort tveggja? Núv. ríkisstj, þyrfti að aukast þrek. Reynslan hefur sýnt áþreifanlega, að hún er ekki fær um að stjórna málum þjóðarinnar og hún efnir ekki loforð sín. Hún þyrfti að eignast nægan skammt af þreki til þess að segja af sér, í stað þess að berja fram þetta ljóta frv. sitt.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur lagt hér fram fyrir Alþingi frv. um launamál o. fi., og þetta frv. er í því fólgið, að hæstv. ríkisstj. hyggst banna kjarasamninga, launasamninga, nokkra hækkun kaups, en jafnframt er hún með vissa tilburði til þess að láta líta út eins og verðhækkanir séu jafnframt stöðvaðar. Aðalatriði þessa frv. er auðvitað það, að verkalýðsfélögin eru svipt samningafrelsi sinu, sem þau hafa haft um áratugi, Félagafrelsið er fótum troðið og verkfallsrétturinn er afnuminn. Ég vil leggja á það sérstaka áherzlu hér, að þetta er einstæður atburður í sögu verkalýðsbaráttunnar á Íslandi. Þetta hefur aldrei gerzt áður, ekkert þessu líkt. Þjóðin hefur auðvitað kynnzt ýmsum hörðum og hörkulegum lögum, og verkalýðsfélögin og verkalýðshreyfingin sem heild hefur kynnzt ýmsu, sem ríkisvaldið hefur viljað beita hana, en þetta er tvímælalaust einstæður atburður. Verkalýðsfélögin hafa aldrei mætt neinu þessu líku. Fyrir tveimur áratugum var launamálum þannig fyrir komið, að settur var gerðardómur, eins og menn muna, sem dæma átti mönnum kaup og kjör. En ég vil minna á í því sambandi, að þessi lög voru miklu saklausari en þau lög, sem nú á að setja, sem eru margfalt svívirðilegri, því að með gerðardómsl. var unnt að hækka kaup, ef dómarar komust að þeirri niðurstöðu, að það væri sanngjörn lausn mála. En með þessum 1. er verkalýðurinn sviptur einföldustu lýðréttindum, sem hvarvetna tíðkast, þar sem lýðræði er í heiðri haft, enda er tæpast hægt að segja, að slík l. séu nokkurs staðar sett nema í forhertustu einræðisríkjum. Hæstv. ríkisstj. fullyrðir, að þessi l. eigi aðeins að gilda í 2 mánuði, þetta sé aðeins bráðabirgðaúrræði og það sé ætlunin, að hún fái þarna frest til að ráða fram úr mestu vandræðum efnahagsmálanna. Því er auðvitað ekki að leyna, og það hefur heyrzt nú að undanförnu, einmitt úr herbúðum stjórnarsinna, að þetta sé aðeins fyrsta skrefið, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að stiga í þeirri baráttu gegn verkalýðshreyfingunni, sem nú er hafin fyrir alvöru af hendi hæstv. ríkisstj. Það hefur heyrzt, að það sé ætlunin að banna alla kauphækkun og alla nýja kjarasamninga í tvö ár frá áramótum og að hæstv. ríkisstj. ætli sér hreinlega að taka í sínar hendur allan þann rétt, sem verkalýðsfélögin hafa hingað til haft. Hæstv. ríkisstj. hefur verið að því spurð í þessum umr. og ég held hvað eftir annað, hvort hún vilji gefa þá yfirlýsingu hér á hv. Alþin i, að verkalýðsfélögin fái þennan rétt aftur. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að hæstv. ráðh. hafa ekki viljað gefa slíka yfirlýsingu, þeir hafa neitað að lýsa því yfir, að verkalýðsfélögin fengju sinn rétt aftur, þegar þessi 2 mánaða frestur er liðinn. Þetta er vissulega þungamiðja málsins, og ég spyr, hvort nokkur hafi heyrt stika yfirlýsingu af hendi hæstv. ráðherra. Hæstv.. ríkisstj. hefur fengið næg tækifæri til að gefa slíkar yfirlýsingar, og vissulega er tilefnið ærið, en við höfum ekki heyrt þær, og við hljótum að álykta, að þögnin sé sama og samþykki. Í þessu sambandi er rétt að minna á, að í grg. fyrir frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að undanförnu hefur skapazt misræmi í efnahagslífinu vegna launakapphlaups milli starfshópa og víxlhækkana kaupgjalds og verðtags. Ríkisstj. telur, að vinna megi bug á þessum vandamálum með samræmdum ráðstöfunum í launamálum, fjármálum og peningamálum, sem m. a fela í sér kjarabætur þeim til handa, sem verst eru settir. Mun ríkisstj. leggja fyrir Alþingi till, um slíkar ráðstafanir eins fljótt og aðstæður leyfa" Þetta er eina setningin í þessu frv., sem hægt er að ráða nokkuð af, hvað ríkisstj. hyggst gera að þessum tveimur mánuðum liðnum, og ef við athugum þessa setningu, þá sjáum við, að í henni er ekki fólgið nokkurt fyrirheit um það, að verkalýðsfélögin hljóti þann rétt, sem verið er að svipta þau nú með þessum lögum. Það er aðeins talað um, að ríkisstj. hyggist gera þessar svokölluðu samræmdu ráðstafanir í launamálum og peningamálum, en ekkert vilyrði gefið fyrir því, að réttinum verði skilað aftur. Ég held því, að það sé alveg ljóst, að þegar hv. Alþingi fjallar um þetta mál, þá verður það að fjalla um það út frá því sjónarmiði, að hér sé um að ræða að svipta verkalýðsfélögin samningarétti og frelsi til að ráða og skipa sinum málum sjálf með samningum og með því að fara í verkföll, það sé verið að taka réttinn af verkalýðsfélögunum fyrir fullt og allt, eða í öllu falli fyrir næstu 2-3 árin. Hæstv. ríkisstj. hefur nú setið að völdum í 4 ár. Hún tók sér nafnið viðreisnarstjórn í upphafi. Allt það tímabil, sem þessi ríkisstj. hefur setið að völdum, virðist sú skoðun hafa ríkt í stjórnarherbúðunum, að mikilvægasta stefnumið stjórnarinnar ætti hiklaust að vera það, að verkalýðurinn hefði eins lág laun og hæ t væri að láta hann sætta sig við. Í 4 ár hefur ríkisstj. átt í látlausri styrjöld við verkalýðshreyfinguna. Launþegar hafa neitað að fallast á það lífskjaramark, sem ríkisstj. hefur viljað setja verkamönnum og öðrum launþegum. Þeir hafa vitað það, launþegar, að ríkisstj. er ekki óhlutdrægur dómari, og það s,jónarmið að halda launum og lífskjörum niðri er falskt sjónarmið, ósanngjarnt og ekki rétt. Gengislækkunin 1960 var fyrsta stórárásin á verkalýðshreyfinguna. Þá var kaupmáttur launa lækkaður stórlega. En þrátt fyrir þessa árás hélt verkalýðshreyfingin áfram og beið þolinmóð þess að hljóta betri lífskjör. Það var í rauninni ekki fyrr en um vorið 1961, að verkalýðshreyfingin leitaðist við að ná rétti sínum og hækka laun sín. Þá var háð verkfall, eins og menn hljóta að muna, í einar 4 eða 5 vikur, og að þessum tíma loknum, eftir þetta harða og tvisýna verkfall í 4–5 vikur, voru gerðir samningar um nokkra kauphækkun. En verkamenn voru ekki fyrr búnir að sigra í þessu verkfalli og hljóta sína kauphækkun en ríkisstj. skellti á nýju gengisfalli. Þetta var tvímælalaust fyrsta árásin á réttindi verkalýðshreyfingarinnar. Áður hafði þessi ríkisstj. beint spjótum sínum að launum og lífskjörum, en í þetta sinn var beinlínis vegið að réttindum verkalýðshreyfingarinnar. Og þá var vissulega sýnt, að hverju stefndi hjá hæstv. ríkisstj. Þetta var vissulega einstæður atburður á sinum tíma. Þá var gengisskráningu ísl. krónunnar beitt í baráttu ríkisstj, gegn verkalýðshreyfingunni. Ríkisstj. beið alls ekki eftir því, að áhrif kauphækkananna kæmu fram í efnahagslífinu, þannig að hún gæti sýnt fram á, að þessi kauphækkun ylli erfiðleikum hjá útflutningsatvinnuvegunum. Nei, hún kom með þessa gengislækkun alveg strax, eftir að kauphækkunin hafði fengizt í gegn, og þetta var vissulega eins og svipuhögg í andlit verkalýðshreyfingarinnar, sem var búin að berjast fyrir kauphækkun í margra vikna verkfalli. Nú væri eðlilegt að spyrja: Hvers vegna fengu verkamenn ekki kauphækkun strax? Hvers vegna lét ríkisstj. ekki undan kröfum verkamanna tiltölulega snemma í þessu verkfalli og skellti siðan þessari fyrirhuguðu gengislækkun yfir verkalýðshreyfinguna, í stað þess, eins og hún gerði, að láta verkamenn biða eftir því í 5 vikur, að þessi atburður skeði? Þannig hlýtur að liggja ljóst fyrir, að með því að láta verkalýðshreyfinguna biða í 5 vikur eftir þessu hnefahöggi, þá var ríkisstj. ekki aðeins að valda verkamönnum mjög miklu fjárhagslegu tjóni, heldur einnig þjóðarbúinu öllu miklum og alvarlegum skaða. En hvers vegna var beðið? Hvers vegna var beðið í 4–5 vikur? Þessi framkoma ríkisstj. var auðvitað í samræmi við aðrar aðgerðir hennar gegn verkalýðshreyfingunni. Hún var að þreyta verkalýðinn, hún beitti ríkisvaldinu á þennan máta til þess að skapa sem mest vonleysi í röðum launþega. Hún ætlaði sér með þessum ráðum að telja úr þeim k,jarkinn, með því að gera. þessa stórárás á verkalýðshreyfinguna eftir mjög langt og þreytandi verkfall og kjarabaráttu. En með þessari gengislækkun var verkalýðurinn sviptur aftur öllu því, sem hafði áunnizt í þessu verkfalli, og hæstv. ríkisstj. svipti launþegana í einu vetfangi öllu því, sem hafði áunnizt í þrotlausri baráttu fátækra verkamanna um 5 vikna skeið. Með þessu vildi ríkisstj. greinilega sanna, að það væri í rauninni alveg sama; hvað verkamenn gerðu, hvort þeir færu í langt verkfall eða stutt verkfall eða yfirleitt til hvaða ráða þeir gripu, þeir gætu ekki með neinum ráðum fengið bætt lífskjör. Þetta var því alveg tvímælalaust fyrsta árásin á sjálfan verkfallsréttinn, á samningafrelsið, þó að um óbeina árás væri að ræða. Hún var fyrst og fremst ætluð, þessi árás, til þess að telja almenningi trú um, að í þjóðfélagi okkar þýddi alls ekkert fyrir launþega að reyna að bæta lífskjör sin, það hlyti að enda með gengisfellingu. Og þá erum við komin að þeirri kenningu hæstv. ríkisstj., að það sé í efnahagslífi landsins eitthvert dularfullt orsakasamband milli gengiskráningar íslenzku krónunnar annars vegar og hins vegar þeirra launa, sem launþegar fá í sinn hlut. Þetta er vissulega eins fráleit kenning og verða má. Ég er sannfærður um það, að við getum leitað um víða veröld að þeim hagfræðingum erlendum, sem telja, að það sé til eitthvert órjúfanlegt orsakasamband á milli launa og gengisskráningar gjaldmiðils þjóðanna. En ríkisstj. hefur reynt að telja fólki trú um þetta, og það var einmitt það, sem skeði í gengisfallinu 1961, að þá vildi hún sýna fram á, að ef kaup hækkaði um 13%, eins og það gerði, þá hlyti gengið að falla um 13%, eins og ríkisstj. lét það líka gera. Hún vill halda því fram, að verkalýðshreyfingin hafi náð því stigi í kjarabaráttunni, að héðan í frá hljóti að vera alveg órjúfanlegt og beint orsakasamband milli þessara tveggja óskyldu afla í efnahagsmálalífi þjóðanna. En þessi kenning hlýtur auðvitað að vera og var á sínum tíma aðeins svívirðileg falskenning. Þessi kenning var eingöngu fundin upp til að blekkja almenning og, eins og ég sagði, telja honum trú um, að það væri alveg sama, hvað hann stritaði í kjarabaráttunni og hvað hann héldi út í löngum verkföllum, það væri aldeilis ómögulegt að bæta lífskjörin hér á Íslandi. Og ríkisstj. hefur þótzt hafa skammtað launþegum í landinu í eitt skipti fyrir öll þau lífskjör, sem menn geti leyft sér að vonast eftir að fá, og meira geti verkalýðurinn alls ekki fengið. Kauphækkun, það þýðir gengislækkun. Nei, auðvitað vita flestir þeir menn, sem eitthvað hafa skyggnzt í efnahagsmál, að laun eru aðeins einn liður af fjöldamörgum öðrum, sem hafa áhrif í efnahagskerfi þjóðarinnar. Ríkisstj, hefur sjálf gert margar og miklar ráð stafanir, sem hafa haft miklu meiri áhrif á dýrtíðina og þar af leiðandi á þörf fyrir nýja gengisskráningu, miklu meiri og sterkari áhrif en nokkurn tíma kauphækkanirnar. Ríkisstj. hefur t.d. hækkað vexti, og hún hefur lagt toll á útflutninginn og gert ýmsar fleiri ráðstafanir, sem einmitt verka í þessa átt. Barátta ríkisstj. gegn verkalýðshreyfingunni hefur einmitt verið háð á þessum grundvelli, að halda baráttunni þannig, að orsakasambandið milli gengisskráningar krónunnar og launanna væri órjúfanlegt, og á því yrðum við stöðugt að byggja. Verkalýðshreyfingin hefur á hinn bóginn harðneitað að gangast undir þetta boðorð, þessa svívirðilegu hagfræðikenningu, og um það hafa staðið deilurnar. Ég hef nú gerzt svo langorður um þetta atriði vegna þess, að þetta er ákaflega mikilvægt atriði, þegar við ræðum um þetta frv. hér um bann við kauphækkunum, sem nú er til umr., því að þetta frv., sem ríkisstj. hefur lagt hér fram, er vissulega í beinu framhaldi af árás ríkisstj. á verkalýðshreyfinguna árið 196l. Þá sögðust þeir sem sagt verða að lækka gengið um 13%, vegna þess að launin hefðu hækkað um 13%. Og það er það sama, sem þeir segja núna. Þeir segja það hins vegar á annan máta, þeir segjast verða að banna 30% kauphækkun, vegna þess að þeir séu að reyna að koma í veg fyrir 30% gengisfellingu. Ég álít, að það sé mjög mikilvægt, að menn skilji, að þessi kenning er falskenning, og til þess að skýra mál mitt betur, þá held ég, að það væri rétt að vitna til orða hæstv. viðsk.- og menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, sem hann mælti í ræðu hér í þinginu 15. marz 1950, en þá var einmitt til umr. frv. um nýja gengisskráningu Íslenzku krónunnar. Þá mælti hæstv. viðskmrh. á þessa leið, með leyfi forseta: „Þá er gert ráð fyrir því í 2. gr. frv., að Alþingi afsali sér þýðingarmiklu valdi, sem það hefur haft allt frá 1924, til að ráða gengi krónunnar og Landsbankanum fengið það í hendur. Ég álít, að það komi ekki til mála, að Alþingi afsali sér þessum rétti. Sérstök ástæða er og til að gagnrýna, hvernig komizt er að orði í niðurlagi þessarar greinar, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landsbanka Íslands er skylt að taka sérstaklega til athugunar gengisskráningu ísl. krónu, þegar almenn breyting verður á kaupgjaldi önnur en sú, sem kveðið er á um í lögum þessum.“ Nú er hagfræðingum þeim, sem undirbjuggu þetta frv., auðvitað ljóst, að kaupgjald getur haft áhrif á gengi; en þeim hlýtur líka að vera ljóst, að þar er aðeins um að ræða einn þátt af mörgum, sem áhrif hafa á gengið, og alls ekki hinn mikilvægasta, heldur eru það markaðsskilyrði og framleiðslugeta þjóðarinnar í heild. En hvað á það að þýða að nefna kaupgjaldið eitt? Með þessu er verið að hóta launþegasamtökunum í landinu. Það er ekki verið að tala um að breyta genginu, ef verðlag breytist erlendis, en því er hótað, að gengisbreyting skuli verða framkvæmd, ef kaupgjald hækkar. Það hafa engin samráð verið höfð við launþegasamtökin í sambandi við þetta frv., og er það illt. Eitt er þó enn verra, að í því skuli vera slíkar hótanir í garð launþegasamtakanna. Ég hef af þessum ástæðum leyft mér að bera fram á þskj. 429 brtt. um, að þessi grein skuli felld niður.“ Þetta voru orð hæstv. núv. viðsk.- og menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar. Það, sem vekur athygli við lestur þessarar stuttu klausu, er auðvitað í fyrsta lagi, að þar er hæstv. viðskmrh. að gagnrýna þá ráðstöfun, að Landsbanka Íslands skuli heimilt að skrá gengi krónunnar samkv. því, sem hann telur sjálfsagt og eðlilegt. Það, sem vekur fyrst og fremst athygli í sambandi við þetta, er, að þetta er einmitt það, sem hann sjálfur hefur staðið fyrir á kjörtímabilinu siðasta, að fá Landsbankanum þetta vald í hendur. Í öðru lagi er mjög athyglisvert í þessari stutt klausu, að hæstv. núv. viðskmrh. og þáv. prófessor í hagfræði kvartar mjög yfir því, að ríkisstj. skuli ekki hafa samráð við launþegasamtökin í landinu. Það er nákvæmlega það sama, sem nú er kvartað um við hann. En þó er þriðja atriðið langsamlega merkilegast, og það var einmitt þess vegna, sem ég vitnaði til þessarar klausu. Það var það, þegar Gylfi Þ. Gíslason leggur í þessari ræðu sérstaka áherzlu á það, að kaupgjald sé aðeins einn liður af mörgum og ekki sá mikilvægasti, eins og hann komst að orði, sem hafi áhrif á gengisskráningu íslenzku krónunnar. Nei, vissulega er þetta þannig, að ef ekki væri 13 ára tímamismunur og annað þingmál á dagskrá, þá gæti maður vissulega haldið, að prófessor Gylfi Þ. Gíslason væri að svara í þessum orðum lokleysum og fáránlegum fullyrðingum hæstv. núv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, um hið dularfulla orsakasamband gengis og launa. Síðan þessi stórárás var gerð á launþegasamtökin í landinu sumarið 1961, hefur verkalýðshreyfingin verið að reyna að kría út smálaunabætur sér til handa. En þær hafa bara því miður jafnóðum verið teknar aftur í flóði verðbólgunnar. í sumar var þolinmæði verkalýðshreyfingarinnar að þrotum komin. Verkalýðsfélögin bjuggu sig undir stórátök. En rétt áður en verkföll skyldu almennt hefjast, kom hæstv. ríkisstj. til verkalýðshreyfingarinnar, og þá fyrst og fremst til A.S.Í., og spurði ósköp bljúg að því, hvort ekki væri rétt og skynsamlegt að rannsaka í nokkra mánuði, hver væri greiðslugeta atvinnuveganna, og að þeim niðurstöðum fengnum væri hægt að láta verkalýðshreyfinguna fá nokkrar bætur fyrir það, sem hefði verið skert af lífskjörum hennar. Verkalýðshreyfingin og A.S.Í. vildu að sjálfsögðu sýna sem allra mesta samningalipurð og þolinmæði, og verkalýðshreyfingin hafði að sjálfsögðu ekkert á móti því að láta rannsaka þessi mát niður í kjölinn. Verkalýðshreyfingin vissi, að hún hafði réttinn sín megin, en það var aðeins eitt, sem vantaði. Hana grunaði sannarlega ekki, hvað undir bjó hjá hæstv. ríkisstj. Hana grunaði ekki, að bak við þessa beiðni um frest lægi ótrúleg undirhyggja og fals og lævísi. Fresturinn var veittur og verkalýðsfélögin biðu þolinmóð. Þau höfðu lofað að biða, og þau gerðu engar ráðstafanir á þessum tíma til þess að fá kjör sín bætt. Dýrtíðin og óðaverðbótgan, sem ætt hefur í þessu þjóðfélagi, hélt áfram að æða áfram í allt sumar, og eins og menn vita, skall núna yfir í haust ægilegra verðbólguflóð en nokkru sinni hefur sézt eða gerzt með þjóðinni seinustu áratugina. Á þessum tíma gerðist það einnig, að kjaradómur dæmdi starfsmönnum ríkisins verulega kauphækkun, þ.e.a.s. um það bil 45% að meðaltall. Sá dómari, sem var í oddaaðstöðu, eða dómarar í þessum dómi, sem réðu þessum málum í raun og veru, voru skipaðir af ríkisvaldinu, og það er því sannarlega ástæða til að ætla, að sá dómur, sem felldur var, hafi verið í nokkru samræmi við vilja og álit ríkisstj. á því, hvað væri sanngjarnt og eðlilegt, að launin væru. Þessi sanngjarni dómur var að sjálfsögðu miðaður við það dýrtíðarflóð, sem hafði að undanförnu skollið yfir, og með þessum dómi kom það í ljós, að þær kröfur, sem verkamenn höfðu gert um kauphækkun, voru fyllilega í samræmi við þau laun, sem kjaradómur skammtaði þeim mönnum hjá ríki og bæ, sem vinna hliðstæð störf og verkamenn. Það sýndi sig sem sagt, þegar þessi dómur féll, að kröfur verkamanna voru í fullu samræmi við það, sem hlutlausir dómarar töldu sanngjarnt og eðlilegt. En eins og ég sagði áðan, á meðan verkalýðshreyfingin beið og stöðugt var samið um nýjar og nýjar kauphækkanir, hélt verðbólguhjólið áfram að snúast og fjöldamargir hálaunamenn fengu nýja kauphækkun í samræmi við þann dóm, sem þá var nýlega fallinn. En þegar þessi gefni frestur, þessi umsamdi frestur var úti og verkalýðshreyfingin ætlaði að láta til skarar skríða, þá réðst ríkisstj. aftan að verkalýðshreyfingunni, hreinlega sagt, með rýtinginn á lofti og lagði það frv. fram, sem hér er til umr. Það er svo auðvitað saga út af fyrir sig, sem aldrei verður nægilega oft sögð, hvað gerðist seinustu dagana, áður en þetta frv. var lag,t hér fram fyrir Alþingi. Hvað gerðist í hinum ýmsu stofnunum þjóðfélagsins þessa seinustu daga? Jú, menn sáu, að dýrtíðarvagninn kom æðandi, menn sáu, að hann rann á fleygiferð, og menn sáu, að verðlagið hækkaði stöðugt. Það var ekki lengur í samræmi við fyrri laun þeirra, jafnvel þó að þau hefðu verið nokkuð há og kaup ýmissa stétta hefði þá hækkað. Menn sáu það, að opinberir starfsmenn voru komnir upp í þennan æðandi dýrtíðarvagn, bæði hæstv. ráðh. og allir sérfræðingar þeirra á stórum og miklum launum, og svo fréttu menn, að það væri rétt í þennan mund verið að loka hurðinni á verðbólguvagninum, sem æddi þarna áfram, og þá hófst þetta gífurlega og um leið svolítið broslega kapphlaup. Allir vildu reyna að komast upp í dýrtíðarvagninn, allir vildu sleppa upp í, áður en hurðinni yrði skellt aftur, og það var vissulega talsverður handagangur í öskjunni á seinustu klukkutímunum, þegar bankastjórar og bankaráðsmenn og forstjórar og aðrir hálaunamenn voru að keppast við að fá laun, sem yfirleitt voru ekki lægri en eins og 20-25 þús. kr. á mánuði. Svo var hurðinni skellt aftur og læst, en verkalýðurinn sat eftir og láglaunafólk með þessa sömu hungurlús og áður, þ.e.a.s. fyrir 8 tíma vinnu 5700 kr. á mánuði. Nei, það er vissulega ekki nema von, að þessi vinnubrögð hafi vakið mjög almenna reiði og hafi átt sinn þátt í því, að nú hefur risið magnaðri mótmælaalda en dæmi eru til, a.m.k. seinustu árin. Staðan er þannig í þessu þjóðfélagi, að ríkisstj. stendur alein og einangruð gegn öllum launþegastéttum landsins. Ég efast um, að nokkur ríkisstj. hafi nokkurn tíma staðið jafnalgerlega einangruð og sú ríkisstj., sem nú er við völd í dag, og ég efast um, að nokkur ríkisstj. hafi mætt svo almennri samstöðu samhentrar verkalýðshreyfingar og nú er að skapast í dag, Næstum því hvert einasta meiri háttar verkalýðsfélag á þéttbýlli stöðum í landinu hefur boðað vinnustöðvun 11. nóv., þrátt fyrir það að flestum virðist ljóst, að þetta frv., sem hér er á ferðinni, verði þá sennilega orðið að lögum. Það má heita, að næstum hvert einasta verkalýðsfélag hafi mótmælt þessu framferði harðlega, og ég vil vekja athygli á því hér á hv. Alþingi, að þau félög, sem mótmæla, eru ekki eingöngu þau félög, sem kennd eru við landráðamenn og kommúnista. Það eru líka félög þessara svokölluðu lýðræðissinna. Það eru félög, sem stuðningsmenn ríkisstj. hafa öli völd í. Líka þeir, sem stutt hafa ríkisstj. og kosið og stutt opinberlega Alþfl. og Sjálfstfl., mótmæla nú hver af öðrum og standa einhuga gegn ríkisstj. Ég vil spyrja menn, hvað hafi í rauninni gerzt, þegar slíkt skeður, að t.d. stjórnin í Iðju í Reykjavík samþykkir með aðeins einu mótatkv., atkv. formannsins, að mótmæla framkomnum till. ríkisstj. harðlega. Þetta félag hefur verið eitt traustasta vígi núv. ríkisstj. Þannig mætti nefna fjöldamörg önnur félög launþega, þar sem stuðningsmenn ríkisstj. eru í algerum meiri hl. og hafa haft öll ráð í sinni hendi, en nú hafa þessir sömu aðilar snúizt gegn yfirboðurum sinum, og er þá nokkuð langt gengið, þegar handjárnin bresta. Eins og ég segi, verkalýðshreyfingin stendur núna algerlega einhuga gegn hæstv. ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. vill leysa þann vanda, sem hún hefur sjálf komið þjóðinni í, á kostnað launþega í landinu, á kostnað vinnustéttanna. En verkalýðshreyfingin svarar á hinn bóginn og segir: Við viljum í fyrsta lagi halda einföldustu lýðréttindum. Við viljum halda þeim réttindum, sem við höfum öðlazt með áratugabaráttu í verkalýðsfélögum okkar, og við viljum halda samningaréttinum, félagsfrelsinu, verkfallsréttinum. - En í öðru lagi segja þeir: Við viljum ekki, að vandamál efnahagslífsins séu leyst á okkar kostnað. Það er hægt að gera aðrar efnahagsráðstafanir. Það er t.d. hægt að lækka vexti, eins og margoft hefur verið bent á, og það er hægt að fella niður tolla af útflutningsframleiðslunni. Það er sem sagt hægt að leysa vandann á margan máta og t.d. með því að leysa hann á kostnað auðmanna og milliliða. En nú má spyrja: Hvers vegna velur hæstv. ríkisstj. þessa leið, sem hún hefur nú fetað með því að leggja þetta frv. hér fram á Alþingi? Við vitum, að í öllum þeim kringumstæðum svipuðum, sem áður hafa skapazt, hefur ríkisstj. beitt gengislækkunum. Og það er vissulega sú efnahagsaðgerð, sem núv. ríkisstj. er kunnust að. En hvers vegna beitir hún ekki þessu gamalreynda og ágæta ráði? Já, hvers vegna er það, sem hæstv. ráðh. tala um það í ræðum, að við verðum að hætta þessum leiða gengislækkunarleik? Ég held, að svarið sé fólgið í leiðara Alþýðublaðsins 13. okt. s.l. Alþýðublaðið er þá að ræða um það, af hvaða ástæðum telja verði harla ólíklegt, að gengislækkun skelli á. Og Alþýðublaðið er samtímis að bera það af yfirboðara sinum, hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasyni, að hann hafi fengið skipun um það, eins og marga hafði grunað, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að ekki mætti verða gengislækkun á Íslandi. Þetta var sem sagt í orðaskiptum milli Alþýðublaðsins og Þjóðviljans, sem þessi mjög svo merkilega aths. kom fram, og ég vil lesa hana, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Hins vegar hefði Þjóðviljinn mátt líta til hinna miklu skulda íslenzkra innflytjenda erlendis til að finna sterkar líkur fyrir því, að borgaraflokkarnir hér á landi hafi ekki áhuga á gengislækkun, eins og sakir standa: Þarna höfum við sem sagt skýringuna á því, hvers vegna hæstv. ríkisstj. velur þessa leið núna, en ekki þá gamalreyndu og mjög svo vinsælu leið í stjórnarráðinu, þ.e.a.s. að fella gengið, hvenær sem þess gerist þörf, því að vissulega mátti ríkisstj. vita, að sú leið, sem hún velur nú, var mjög óvinsæl leið og vissulega einstæður atburður og varla út í þá leið farandi nema af mjög brýnni nauðsyn. En eins og kemur fram í þeim stutta kafla, sem ég las hér áðan, telur hæstv. ríkisstj., að hún geti alls ekki farið út í gengislækkun, vegna þess fyrst og fremst, að kaupmenn og heildsalar skulda of mikið. Sem sagt, ef gengið væri fellt um t.d. 50%, þá yrðu skuldir íslenzkra innflytjenda að krónutölu um það bil 50% hærri en þær eru nú, þeir þyrftu að borga 50% meira í krónum. Og það er mjög skiljanlegt, að þetta atriði hafi mjög orðið til þess að hafa áhrif á, hvaða leið ríkisstj, valdi. En á þessu sjáum við auðvitað eins glöggt og vera má, hverra hag hæstv. ríkisstj. ber fyrir brjósti og hver er í rauninni kjarninn í þeim ráðstöfunum, sem hún gerir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það eru vissulega ekki hagsmunir verkalýðshreyfingarinnar, sem hún ber fyrir brjósti, og enn þá siður hagsmunir þjóðarinnar allrar. Nei, það eru þessi gamalkunnu, þröngu klíkusjónarmið verzlunarstéttarinnar, sem hér eru alls ráðandi enn einu sinni. Og vissulega er það sannast mála, að öll stefna núv. hæstv. ríkisstj. miðar fyrst og fremst að því að skapa og koma á laggirnar hér á Íslandi því, sem hún nefnir frjálsa verzlun. Vegna þessarar frjálsu , verzlunar á að fórna hagsmunum allra annarra, og í því sambandi er rétt að benda á, að það hefur hvað eftir annað komið í ljós, að hæstv. ríkisstj. er fús á jafnvel að fórna hagsmunum útgerðarmanna og framleiðenda fyrir hagsmuni verzlunarstéttarinnar. Ríkisstj., eins og hér kemur fram, segist ekki geta fellt gengið að þessu sinni, vegna þess að skuldir innflytjenda séu svo miklar. En ég vil spyrja: Er þá unnt að komast að nokkurri annarri niðurstöðu en þeirri, að ríkisstj. sé í rauninni að taka sér tveggja mánaða frest til þess að geta gefið þessum kaupmönnum og þessum heildsölum tækifæri til þess að losna úr skuldaklípunni, en gengisfelling verði svo þrautalendingin strax að þessum fresti liðnum, þ.e.a.s. í byrjun næsta árs? Ég veit ekki, hvað skal halda. En það er hreint ekki ólíklegt, og það er a.m.k. mjög sennilegt, að ríkisstj. sé nú að reyna kaupbindingu í 2 ár, eins og ég hef áður nefnt, og ætli sér að gera það um áramótin eða eftir þau. En hún óttast, að þetta muni ekki takast, og ég er henni alveg sammála um það. Hæstv. ríkisstj. getur verið viss um, að henni muni ekki takast að binda kaupið, og þá eru allar líkur til þess, að það verði gengislækkunarleiðin, sem verður fyrir valinu. En þá er hugsunin sú, að tveggja mánaða frestur geti orðið innflytjendum, heildsölum og öðrum bröskurum að einhverju liði í þeirri miklu klípu, sem þeir eru núna komnir í. Hæstv. ríkisstj. hefur rökstutt stefnu sína og gerir núna, þessar hastarlegu gerðir gegn verkalýðshreyfingunni, með því, að hún hafi fengið meiri hlutann hjá þjóðinni við síðustu kosningar og þess vegna sé henni heimilt að hegða sér á þennan máta og gera hverjar þær ráðstafanir sem henni líki, hún hafi þjóðina á bak við sig. Og vissulega verður því ekki á móti mælt, að hæstv. ríkisstj. hefur þingmeirihl, og hlaut við síðustu kosningar nokkurn meiri hl. atkv. En ég vil minna á, að þessi ríkisstj, hlaut ekki neitt einræðisvald og hún hefur ekki hlotið neina heimild til þess að gera hvað sem er. Hún fékk alls ekki vald til þess að svipta borgara þessa lands einföldustu lýðréttindum. Valdið, sem núv. ríkisstj. hyggst að beita, er því fengið á röngum forsendum. Ef ríkisstj. hefði þorað og dirfzt að segja kjósendum sínum frá því, hvað hún hygðist gera nú eftir kosningar, þá geta hæstv. ráðh. verið vissir um, að þeir sætu ekki í þessum stólum, sem þeir sitja nú í. Það er alveg vafalaust, að kosningar hefðu fallið á annan veg, og það er þess vegna, sem ég segi, að það vald, sem ríkisstj. hyggst nú að beita, er byggt á röngum forsendum. Við sjáum það líka á viðbrögðum kjósendanna, hvernig þeir bregðast við nú, þegar þeir fá verkin sjálf, en ekki loforðin, framan í sig. Stuðningsmenn Alþfl. og Sjálfstfl., sem studdu þessa ríkisstj. í seinustu kosningum, berjast nú af alefli gegn þessum lögum, og þeir skora á hv. Alþingi að fella þetta frv. Þeir hóta jafnvel sumir hverjir ólöglegum verkföllum. Og hefur þá ekki gerzt nokkuð, þegar kjósendur og heitir stuðningsmenn hafa gengið svo langt? Nei, það er alveg ljóst, að málið stendur þannig í dag, að hæstv. ríkisstj. er að burðast með sitt frv. í andstöðu við meiri hl, þjóðarinnar. Ríkisstj. þarf að sjálfsögðu ekki að verða neitt hissa á því, þó að hún mæti nú óstöðvandi afli, sem er reiðubúið að gera þessi lög að engu, jafnvel þótt þau hljóti lagagildi. Verkalýðshreyfingin lætur ekki sinn rétt baráttulaust. Það þarf enginn að ímynda sér það, og hvað eiga verkamenn að gera annað en að berjast til þrautar, eins og nú er komið málum. Ég hef áður nefnt það og ég vil ítreka það, og það hafa margir gert á undan mér hér, að verkamannalaun eru ekki nema 5700 kr. á mánuði fyrir 8 tíma vinnu á dag. En samkv. opinberum skýrslum þarf um það bil 9500 kr. á mánuði fyrir meðalfjölskyldu að sjá sér fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, og þó er húsaleiga aðeins reiknuð í þessum reikningi 900 kr. Hvað skyldu vera margir, sem greiða 900 kr. í húsaleigu? Ég veit það ekki, hve margir greiða 900 kr., en ég veit hins vegar um fjöldamarga, sem í haust hafa tekið sér íbúðir á leigu og orðið að borga fyrir þær ýmist 4000, 5000 og jafnvel 6004 kr. á mánuði, þ.e.a.s. meira en verkamannakaup er í dag fyrir 3 herbergja íbúð. Nei, húsnæðismálin í Reykjavík eru vissulega í hörmulegu ástandi og hafa aldrei verið neitt svipuð og þau eru nú, og það eru hundruð fjölskyldna, sem eru á götunni í dag. Þetta mál eitt, svo að ég minnist nú á það, væri vissulega næg ástæða til þess, að ríkisstj. segði hreinlega af sér, því að þau húsnæðisvandræði og þeir erfiðleikar, sem ríkisstj. er völd að, eru vissulega nægilegt tilefni til þess, að hver ríkisstj. með sómatilfinningu sæi sér ekki annað fært en að segja af sér. Húsnæðisvandræðin í dag eru ein af mörgum afleiðingum af stefnu núv. ríkisstj. Það er vaxtaokrið og það er samdrátturinn í framkvæmdum, sem veldur því, að það hefur verið minna byggt, sérstaklega árin 1960 og 1961, og nú er þetta að koma fram í húsnæðisvandræðum, ægilegri en við höfum nokkurn tíma áður séð. Það liður nú að lokum þessara umr. og ég sé ekki ástæðu til að reifa þessi máli öllu frekar. Ég vil aðeins segja það að lokum, að ástæðan til þess, að ríkisstj. er í vanda stödd núna, er auðvitað einfaldlega sú, sem oft hefur áður verið bent á, að þessi ríkisstj, hefur neitað að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Hún hefur tekið þá afstöðu að beita verkalýðshreyfinguna öllu því valdi og öllum þeim bolabrögðum, sem hún hefur getað og hennar sérfræðingar hafa getað fundið upp á. Þessar ráðstafanir, sem nú liggja fyrir, eru þær hastarlegustu og hörðustu, sem ríkisstj. hefur nokkurn tíma boðið launþegum upp á. Ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að hætta við að knýja þetta frv. í gegn hér á Alþingi, heldur leita samráðs við verkalýðshreyfinguna og semja við hana á heiðarlegum grundvelli.



Herra forseti. Senn líður að lokum umræðna í hv. deild um þetta margrædda frv. En ég get ekki látið hjá liða, áður en lýkur, að segja mitt álit um þetta mál. Það verður eðlilega að líta á þetta frv. ríkisst,j. í ljósi viðreisnarinnar frá upphafi viðreisnar til dagsins í dag. Það er löngu komið í ljós, að það er mikill vandi á höndum þeim, sem hafa tekið að sér að stjórna í þessu landi með viðreisnarstefnu fyrir augum. Það er komið í ljós, að efnahagskerfi ríkisins er sem óðast nú á seinni mánuðum og siðari árum smátt og smátt að liðast í sundur. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er skilgetið afkvæmi viðreisnarinnar, og ekki nema eðlileg afleiðing stjórnarstefnunnar, eða þannig lít ég á það og við framsóknarmenn. Efnahagslöggjöfin frá 1960, gengisbreytingin mikla með ýmiss konar hliðarráðstöfunum, sem gerðar voru, og gengisbreytingin 1961, sem var þó enn þá meira út í hött, þessar hvorar tveggja breytingar á gengi krónunnar hlutu eðlilega að leiða til þeirra erfiðleika, sem komið hafa fram smám saman, síðan þessar breytingar gengu í gildi. Gengisbreytingin seinni, frá 1961, var talin af mörgum nokkurs konar hefndarráðstöfun á hendur annars vegar þeim launastéttum, sem sömdu þá, voru samningsaðili, og hins vegar þeim atvinnurekendum, sem tóku sér fram fyrir hendur að leysa hagsmunamát launastétta eða viss hluta launastétta á þeim tíma. En fyrir þær sakir, að samningar tókust, var hægt að halda uppi eðlilegri framleiðslu og vil ég þá sérstaklega til nefna í því sambandi síldveiðarnar. Vaxtahækkunin, sem átti sér stað 1960 á vegum viðreisnar, hlaut að leiða til margs kyns erfiðleika í athafnalifi þjóðarinnar. Atvinnuvegirnir urðu aðþrengdir bæði vegna okurvaxtanna og af mörgum öðrum ástæðum, svo sem ofboðslegum sköttum og tollum og síðan lánahöftum af ýmsu tagi. Þannig hefur ríkisstj. sjálf og flokkar þeir, sem hana styðja, alið á dýrtið í landinu og orðið til þess, að knúðar hafa verið fram kaupkröfur af hálfu launafólks. Ríkisstj. hefur með stefnu sinni efnt til skrúfgangsins milli verðiags og kaupgjalds. Aðgerðir hennar fyrst og fremst hafa verið upphaf hins mikla dýrtíðarflóðs og innihald þess, og þetta mátti vel sjá fyrir, og það gerðum við framsóknarmenn, svo sem kunnugt er. Við beittum viðvörunarorðum við öll möguleg tækifæri, en stjórnarflokkarnir skeyttu því engu. Þannig er, að ríkisstj, getur sakað sig um sjálf, hvernig komið er, en getur engan veginn ásakað almenning, eins og einn ráðh. í ríkisstj. hefur nýlega gert tilraun til, og talið, að fólkið í landinu, beri höfuðábyrgð á því, hvernig komið er. Þetta er vissulega ómaklegt, þjóðin hefur sjaldan eða aldrei unnið meira en á undanförnum árum og aldrei unnið lengri vinnutíma almennt, og 8 stunda vinnudagur hefur má segja verið gjörsamlega óþekktur um nokkurt skeið, kannske ekki af því, að borgararnir hafi svo sérstaklega mikinn áhuga fyrir að vinna sér til óbóta, heldur beinlínis vegna þess, að flestir borgarar hafa þurft að vinna mun lengri tíma en 8 klst. til að geta komið saman endum í sínum einkaefnahagsmálum. Ekki þarf ríkisstj. að kvarta svo mjög um illt árferði til lands og sjávar, því að árgæzkan hefur verið meiri en oftast áður á seinni áratugum. Þannig hafði ríkisstj. margt það á hendi, að vel mátti fara um efnahag þjóðarinnar, og ég get bætt því við, að hún tók ekki við svo afleitu búi 1958-59, þegar vinstri stjórnin lét af völdum, heldur gildum sjóði. Og landsfólkið hefur verið mjög samstillt, eins og áður, til starfa og verkefnin ærin vegna mokafla og góðæris. Það, sem á skorti, var rétt stjórnarstefna, og þess vegna er komið í óefni. Stjórnin neytti ekki hins einstaka færis á liðnum árum að vinna í haginn og styrkja svo að um munaði atvinnuvegina til lands og sjávar og efla á allar lundir í því skyni að gera þá færari til þess m.a. að standa undir sómasamlegu kaupgjaldi og eðlilegri framþróun atvinnuveganna og uppbyggingu þeirra. Auðvitað þurfti að leggja og þarf allténd að leggja hið mesta kapp á að efla og auka framleiðsluna og afköstin og herða á framleiðni og gæta hagsýni yfirleitt í sambandi við rekstur atvinnuveganna og atvinnufyrirtækja. Hins vegar var stefnt að því að efla sem mest mátti verða fjársterka einstaklinga, og til þeirra var sannarlega og er fjármagni þjóðarinnar beint, arður þeirra er látinn vaxa á kostnað alls þorra fólks. Þessar sterku andstæður, sem stjórnarstefnan hefur skapað í efnahagslegu tilliti, hlutu að auka á auðsætt og loks óþolandi rangiæti í tekjuskiptingu og annarri úthlutun fjármunalegra gæða með þjóðinni. Og þetta játaði hæstv. viðskmrh. nú á dögunum í umr, um þetta mál. Hann sagði, að bilið reikkaði sem óðast milli láglaunastéttanna, þ. á m. bænda og þeirra, sem betur eru launaðar. En það er nú svo, að jöfnun lifsins gæða, svo sem auðið er, hlýtur að vera næst okkar eðli íslendinga eins og flestra annarra vestrænna þjóða, og allt fram á viðreisnarár var þeirri stefnu fylgt eftir mætti á hverjum tíma. En þegar núverandi ríkisstj. tók völdin, var allt annar háttur upp tekinn í veigamiklum atriðum og stefnunni í átt til auðseflingar hinna fáu haldið í síauknum mæli, eftir því sem viðreisnarárin liðu, fjársterkir aðilar þannig efldir, lánakerfið stillt að verulegu leyti inn á þá, og aðstaða þeirra til gróða bætt með ýmsum hætti, svo sem alkunna er. Hins vegar er svo að geta sérstaklega, að ýmis samtök almennings, svo sem samvinnufélög bæði til vörukaupa og til framleiðslu, hafa ekki allténd átt upp á pallborðið hjá viðreisnarstjórninni og þeirra kosti meira en góðu hófi hefur gegnt verið þrengt á ýmsa vegu og einstaklingum almennt gert allt of erfitt fyrir í viðleitni sinni til sjálfsbjargar og sjálfstæðrar atvinnuaðstöðu. Sakir hinnar röngu stjórnarstefnu hafa efnahagsmálin gengið svo úr skorðum sem raun ber vitni. Við blasir eftir fjögurra ára viðreisnarstjórn þetta: Dýrtíðin hefur aukizt úr hófi, okurvöxtunum er haldið uppi, söluskattar orðnir á annan milljarð króna, en nokkuð verulegur hluti þeirra átti að vera til bráðabirgða, en eru allir orðnir viðvarandi, vöruskiptajöfnuður við útlönd óhagstæður nú þessa stundina samkv. hagskýrslum yfir 700 millj. kr., aukið á skuldir við útlönd og upplausnarástand í launamálum á hinum almenna vinnumarkaði, og lengur mætti upp telja. Það er sannarlega alvarlegt efnahagsástand þjóðarinnar, um það verður ekki villzt. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., snertir veigamikinn og einn viðkvæmasta hluta efnahagsmálanna. Það eru launamál hinna láglaunuðu vinnustétta til lands og til sjávar. Í frv. ríkisstj. er lagt til að afnema um skeið a.m.k. samningsrétt launastétta, þ. á m. bænda, og kaup þeirra bundið fast um tveggja mánaða skeið. Það hafa verið færðar sannanir að því, að þetta frv. sé eina úrræði stjórnarflokkanna og eigi að verða til frambúðar, ef í gegn kemst. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) bar í ræðu hér á dögunum fram þá fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort hann, ráðh., þyrði að lýsa því yfir hér í umr., að þetta frv., ef að lögum yrði, yrði fellt og ákvæði þess úr gildi 31. des. í síðasta lagi og síðan teknir upp samningar við launastéttirnar. Ég hef ekki heyrt svar forsrh. enn. Í nál. meiri hl. fjhn. segir, að athugun sú, sem ríkisstj. hafi látið gera á efnahagsástandinu, hafi leitt til þeirrar niðurstöðu, að útflutningsatvinnuvegirnir geti ekki staðið undir frekari kostnaðarhækkun, að frv. sé fram komið til þess að bjarga útflutningsatvinnuvegunum frá yfirvofandi hruni. Verði frv. ekki samþykkt og að lögum gert, sé næstum eða alveg óumflýjanlegt að fella gengið. Þannig er skoðun stjórnarflokkanna þá sú, að hækkað kaup láglaunastéttanna sé útilokað og halda beri þá verkamanninum við árskaupið, sem oft hefur verið nefnt hér áður í umr., 67 þús. kr. Á því kaupi á hann þá að lifa framvegis, hvað sem dýrtíðarflóðinu líður og hvað sem hver segir, og allir vita nú, hversu fráleitt það er. Í nál. meiri hl. fjhn. segir m.a.: „Augljóst er, að ef orðið yrði við kaupkröfunum, þótt eigi væri nema að hluta, væri hætt við því, að ókleift reyndist að leiðrétta misræmið, sem skapazt hefði þannig, án þess að breyta genginu: Þetta álit stjórnarflokkanna segir bezt til um það, hvernig hag útflutningsatvinnuveganna er komið undir stjórn viðreisnar. Atvinnuvegirnir hafa m.ö.o. ekki þolað stjórnarfarið á undanförnum árum, hafa ekki þolað viðreisnarstefnuna. Það er satt, efnahagsmálunum er sannarlega illa komið. Lýsingar stjórnarfl. eru hárréttar í flestum greinum, og vist er það, að ekki hefðu þeir viðhaft slíkar lýsingar á niðurstöðum og afleiðingum stjórnarstefnu sinnar, ef þeir væru ekki hart reknir. En slík viðurkenning sem þessi er að sjálfsögðu engan veginn auðveld þeim. Fyrirsvarsmenn stjórnarfl. segja líka: Innflutningur varnings hefur vaxið of mikið, bankaútlán aukizt um of, neyzlan og fjárfestingin meiri en framleiðslan, og horfir illa, framkvæmdir of miklar, sparifjáraukning minnkandi, eftirspurn eftir lánsfé óeðlilega mikil. Þannig kemur það enn fremur í ljós, að stjórnarfl. hafa hvergi nærri laft taumhald á þessum öllum veigamiklu þáttum í efnahagskerfi þjóðarinnar, og því var af okkur framsóknarmönnum líka spáð, að svo mundi fara, og var þá miðað við stefnuskrá viðreisnarfl. þegar í upphafi. Hvað sagði í „Viðreisn“, pésanum fræga, þ.e.a.s. stefnuskrá stjórnarfl.? M.a. var sagt: Koma skyldi atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. - Enn fremur var lofað stöðvun verðbólgunnar og halda skyldi dýrtiðinni í skefjum. Vextir, þ.e.a.s. okurvextir, áttu vélrænt að hamla á móti útlánaþenslu, þ.e.a.s. þeir áttu að vera hæfir til þess að halda sem mest niðri eftirspurn eftir lánsfé. Lánsfjárhöftin áttu að takmarka enn fremur fjárfestingu. En aldrei hefur verið meiri fjárfesting. Og í hverju hefur hún verið fólgin? Það hefur verið allt of miklu eytt af fé þjóðarinnar í verðmæti, sem fer fram hjá útflutningsatvinnuvegunum. Þetta er alvitað. Og það er búið að benda á þetta hér í mörgum ræðum og mörg einstök dæmi tekin fram og athuguð, og allt sýnir það, að bankarnir hafa opnazt mjög fyrir fjársterkum einstaklingum og jafnvel verið í hendur fengið vald yfir miklum erlendum gjaldeyri. Þannig hafa fjársterkir stuðningsmenn stjórnarfl. fengið fjárhæðir og þær æðistórar og margar til ekki allt of nýtra hluta. Ekki hefur þá ætið verið spurt að því, hver fjárfestingin væri og þótt hún væri til annars en almannaheilla eða í þágu atvinnuveganna, var slíkt talið gott og gilt. Eitt loforðanna, sem stjórnarfl. gáfu í upphafi viðreisnar, var þetta: Stefna ríkisstj. er m.a. sú, að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja sín á milli um kaup og kjör. Og það er þetta loforð, sem snertir mjög það mál, sem hér hefur verið til umr. En þetta loforð var ekki fremur haldið en hin, sem ég hef drepið á af mörgum. Og frv., sem hér liggur fyrir, er þar um gleggsta dæmið. Frv: er, eins og ég hef sagt, eðlileg afleiðing stjórnarstefnunnar og um leið tákn þess, að viðreisnin er að falli komin eða gengin sér til húðar. Frv. sýnir úrræðaleysi stj., sem finnur sig hafa misst stjórnartauma úr sinni hendi um veigamikinn þátt efnahagsmálanna. Frv. er stríðsyfirlýsing á hendur launafólki til lands og sjávar, því fólki, sem atvinnuvegir og afkoma þjóðarinnar byggist að mestu leyti á. Með frv. er í einu vetfangi og fyrirvaralaust þetta fólk svipt samningsfrelsi sínu og eðlilegum rétti til áhrifa og ákvörðunar um lífskjör sín og það skilið eftir í meiri afkomuerfiðleikum og óvissu um framtíðarefnahag sinn en nokkru sinni fyrr. Hér er stefnt til styrjaldar við þann hluta landsmanna, sem býr, svo sem alkunna er, við eitt lakast borð í kjaratilliti. Og það geta allir sagt sér það sjálfir, að með engu móti öðru en því að leggja slíkt frv. fram, ég tala ekki um að samþykkja það, er hægara að efna til ófriðarbáls, sem getur leitt til hinna alvarlegustu slysa. Og hví er til þessa leiks stofnað? Eins og margrakið hefur verið, er efnahagsástandið ískyggilegt, og eins og ég hef getið, er lýsing stjórnarmanna á því mjög sannleikanum samkvæm. En þetta frv. getur engan veginn bætt úr hið minnsta, að hyggju okkar framsóknarmanna. Það á ríkisstj. enn fremur að vita og eigi siður en við framsóknarmenn og flestir aðrir landsmenn. Frv. er ögrun aðþrengdu fólki, og hins vegar yfirlýsing stjórnarinnar um uppgjöf stjórnarfl. við að leysa þann mikla vanda, sem ríkisstj. stendur nú frammi fyrir. Og ekki er það einungis, að hún leysi engan vanda með þessu frv., heldur eykur hún stórkostlega á vandann. Hvað var annars ríkisstj. og hennar fólk að gera frá því hinn 17. júní s.1., þegar hún fékk frestinn til þess að athuga kjaramál þeirra launastétta, sem búa við eitt takast borð? Ég vil ekki ætla, að það hafi verið svo, að stjórnarfl. hafi frá upphafi verið staðráðnir í því að beita þvingunarlögum og bera við, að útflutningsatvinnuvegirnir gætu engan veginn þolað hærri kaupgreiðslur. Ég get vart hugsað mér það, að stjórnarfl. hafi frá upphafi verið staðráðnir í því að beita þvingunarlöggjöf í viðskiptum við láglaunastéttirnar. En vissulega ber allt að þeim brunni, að svo hafi verið. Þegar stjórnarfl. ekkert gátu að gert á 41/2 mánuð, hafandi þá ekki þingið eins og sverð vofandi yfir höfði sér eða andstöðuflokkana þar réttara sagt, hvernig getur nokkrum manni þá dottið í hug, að þeim takist að leysa vandann á næstu tveim mánuðum, þegar litið er til þess, að stjórnarfl. sýnast ekki neitt nær lausn þessa mikla vandamáls í dag en þeir voru um miðjan júní s.l.? Í frv. ríkisstj. eru þannig engar till. um raunhæfa og eðlilega lausn á vandamálinu. Þá er enn fremur spurt að því: er það hyggja stjórnarfl. að binda kaup einnig eftir 31. des. og koma í veg fyrir það, að eðlilegir og sjálfsagðir samningar eigi sér stað milli launastéttanna og atvinnurekenda? Verða þá sömu rök og stjórnarfl. beita nú notuð eftir 31. des.? Þess vegna, þegar hlutirnir eru séðir í þessu ljósi, eru þeir æðimargir, sem líta svo á, að stjórnarfl. ætli sér blátt áfram og hiklaust að innleiða og þreifa fyrir sér áfram stig af stigi um bindingu kaupgjalds með löggjöf og bindingu kaupgjalds þess hluta þjóðarinnar, sem hefur einna ríkasta þörf fyrir verulega hækkun kaups, til þess að eitthvað komist í áttina til móts við hina sífellt auknu dýrtíð. Það er líklegt og kannske eðlilegt að einhverju leyti, að stj. hafi ekki varað sig á því, að margumtalaður kjaradómur, sem lauk starfi seinni hl. á þessu ári, legði slíkt mat á kjarahlut opinberra starfsmanna sem raun er á orðin. Laun opinberra starfsmanna margra hverra hafa hækkað allverulega. En það er líklegt, og ekki aðeins líklegt, heldur jafnvel auðsætt, að mat kjaradóms er jafnframt að vissu leyti mat á áhrifum viðreisnarinnar á kjaramál launastéttanna yfirleitt. Kjaradómur hefur að mínu áliti opnað mjög augu alþjóðar fyrir ástandinu í kjaramálum launastéttanna almennt, og afleiðingin af þessu mati kjaradóms er eðlilega sú, að aðrar stéttir ætla sér að renna í kjölfarið og heimta sinn hækkunarhlut í þessu kaupgjaldi. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. hefði mátt vera þetta ljóst. Hún hefði strax átt að viðhafa þau viðbrögð ein, sem höfðu það að marki að laða láglaunastéttirnar til sanngjarnra samninga um launakjör í ljósi staðreynda, sem blasa við hverjum manni, að því er varðar lífskjör þessara stétta í dag. Og það ber að harma það, og getur haft illar afleiðingar, hversu mjög illa var notaður tíminn frá miðjum júní og þar til í októbermánaðarlok. Sannarlega var á miðju þessu ári lofað úrræðum, sem að haldi mættu koma, og vissulega hafa láglaunastéttirnar beðið allan tímann í eftirvæntingu, og svarið, sem þessar stéttir hafa fengið, er þetta einstæða frv. Fram hjá samningsrétti launastétta verður ekki gengið að skaðlausu fyrir þjóðfélagið. Þess vegna ber vafningalaust að leita samninga við þessar stéttir manna, og það á að freista alls til þess, að viðhlítandi samningar náist, þannig að þessar stéttir njóti sæmilegra tekna, án þess að yfir gangi nauðsynlegan hvíldartíma eða ofbjóði vinnuþreki þeirra. Og það er sannarlega tími til þess kominn. Þetta er sú leið, samningaleiðin, sem ber að fara, og þetta er eina leiðin, sem er í raun og veru fær. En þessa leið hefur ríkisstj. ekki viljað fara eða a.m.k. trassað að reyna að fara, heldur hefur hún gripið til þess óyndisúrræðis að flytja þetta frv. Um leið og eðlilegir samningar væru gerðir við láglaunastéttirnar, þarf að sjálfsögðu að leggja hina mestu áherzlu á að búa þannig að atvinnuvegum til lands og sjávar, að þeir megi bera slíkar launagreiðslur og annan kostnað svipaðs eðlis. Þetta hlýtur að vera hægt að leysa með þessum hætti: Annars vegar að færa þessar láglaunastéttir úr þeim kút, sem þær eru reyrðar í nú í dag, og hins vegar að auka svo mjög á framleiðslu og framleiðni í atvinnuvegunum, að þeir séu færir til þess að borga þá nauðsynlegu hækkun, sem þannig verður að eiga sér stað. Það þarf að styrkja framleiðsluna meira en gert hefur verið til afkastaauka, og það þarf að létta greiðslubyrðar á atvinnuvegunum, t.d. lækka vexti. Á það hefur margoft verið bent í ræðum manna úr andstöðuflokkum ríkisstj., að koma beri fram lækkun vaxta, og svo að viðhafa hina beztu fyrirgreiðslu í lánum til atvinnuveganna. Þá er að sjálfsögðu hægt að finna mikið af tollum og töluvert að sköttum, sem má lækka í hag fyrir atvinnuvegina. Með því móti að lækka þannig greiðslubyrðar á atvinnuvegunum mætti, eins og ég hef drepið á, hækka við láglaunastéttirnar, eins og sannarlega ber. Framsóknarmenn hafa oft og iðulega bent á þessar leiðir og reynt að opna augu stjórnarmanna fyrir slíkum eðlilegum viðbrögðum í framkvæmd efnahagsmálanna. En stjórnarflokkarnir hafa virt slík ráð og vinsamlegar ábendingar að vettugi. Í þessu vandamáli viljum við enn benda á ráð, sem má til góðs eins leiða fyrir stjórnarflokkana í þeirri villu, sem þeir eru nú staddir. Við viljum góðfúslega benda stjórnarflokkunum á þetta: Það er þjóðfélaginu hættulegt að gripa til þeirra ráða, sem frv. felur í sér, og það er óverjanleg og ómakleg árás á lögverndaða hagsmuni láglaunastéttanna að lögfesta ákvæði þessa frv., ekki sízt með hliðsjón af því, sem aðrir launþegar í landinu hafa komizt í launamálefnum sinum. Og í þriðja lagi er mjög svo líklegt, að ekki sé unnt að halda til streitu ákvæðum frv., þegar til framkvæmda kemur, því að ákvæði frv. stríða í meginatriðum gegn réttar- og réttlætisvitund þjóðarinnar. Af því, sem ég nú hef rakið hér lítillega, ber að sjálfsögðu að fella þetta frv., en í stað þess taka upp samninga við láglaunastéttirnar og finna flöt á eðlilegu samkomulagi um vandamálið. Það hygg ég, að verði stjórnarflokkunum fyrir beztu, og það verður áreiðanlega þjóðinni fyrir beztu.



Ég hafði búizt við því, að einhverjir úr liði hæstv. ríkisstj. mundu taka hér til máls við .þessa umr. málsins og svara nokkru af því, sem þeir hafa verið spurðir um. Ég hafði einnig orðið þess var, að a.m.k. einn þm. úr stjórnarliðinu hafði látið setja nafn sitt á mælendaskrá, svo að mér kom það heldur spánskt fyrir, þegar forseti ætlaði að slíta umr. hér. Það hafa að vísu farið hér fram allmiklar umr. um efni þess frv., sem hér liggur fyrir, og um tilgang þess. Það hefur líka verið rætt hér allmikið um tildrög að því, að frv. er flutt. Ég get því stytt mál mitt að því leyti til, þó að sitthvað hafi nú komið fram í þessum umræðum, sem gefur tilefni til þess að halda þeim umr. áfram. En þá get ég eigi að síður stytt mál mitt að því leyti til að ræða hér ekki í löngu máli um þá hlið þessa máls. En það, sem mig langaði sérstaklega til að ræða nú, eru þau nýju viðhorf, sem ég tel að séu komin fram í þessu máli, siðan frv. var lagt fram og hæstv. ríkisstj. gerði grein fyrir málinu af sinni hálfu. Ég ætla, að þeir atburðir hafi þegar gerzt, sem ríkisstj. megi finnast að skipti allmiklu máli um framhald málsins og hefðu kannske gefið nokkurt tilefni til þess, að hún hefði haldið hér áfram umr. um málið og látið nokkuð frá sér heyra í tilefni af nýjum atburðum, sem hafa verið að gerast í tilefni af því, að þetta mál var lagt fram. Ég trúi því varla, að hæstv. ríkisstj. hafi búizt við því fyrir fram, að þetta frv. fengi þær viðtökur, sem það hefur fengið, bæði innan þings og utan, og þá alveg sérstaklega utan Alþingis. Það er alveg ótrúlegt, að hæstv. ríkisstj. hefði valið þá leið, sem hún hefur raunverulega valið með flutningi þessa frv., hafi hún búizt við því, að undirtektir almennings í landinu yrðu þær, sem nú er komið fram. Hafi hún reiknað með því, sé þetta ekkert nýtt fyrir ríkisstj., þá hefur hún blátt áfram verið að ögra almenningi í landinu og mana sterkustu samtök þjóðarinnar til þess að brjóta lögin niður,. En hafi ríkisstj. hins vegar búizt við því, að þjóðin mundi eftir atvikum taka þessum till. hennar með þögn og þolinmæði, stéttarfélögin í landinu mundu beygja sig fyrir lagasetningunni og þola þá réttindaskerðingu, sem í frv, felst, fyrst um sinn um tveggja mánaða skeið, þá hlýtur ríkisstj. nú að sjá, að þessu er ekki svona farið. Mótmæli hafa dunið hér yfir, síðan frv. kom fram, úr öllum áttum. Margir tugir stéttarfélaga hvaðanæva af landinu hafa mótmælt þessari lagasetningu, og langsamlega fjölmennustu og sterkustu verkalýðsfélögin í landinu hafa þegar boðað verkfall frá n.k. mánudegi að telja, þrátt fyrir þau bönn, sem felast í þessu frv. Ríkisstj, veit, að hún stendur frammi fyrir því eftir nokkra daga, að það verður svo að segja allsherjarverkfall um allt Ísland þrátt fyrir lagasetninguna. Hefur þetta engin áhrif á hæstv, ríkisstj.? Lætur hún sem hún heyri þetta ekki eða sjái? Hefur ríkisstj. ekki gert sér grein fyrir því, hvað af þessari lagasetningu hlýtur að hljótast, eins og málin nú standa? Það er ekki aðeins það, að setning þessara laga hlýtur að torvelda stórkostlega alla samninga á eftir á milli aðila, það verður miklu verra að leysa málið á eftir heldur ef nú er snúið til baka„ En auk þess má svo búast við því, að verkföll, almenn verkföll um allt land í margar vikur, muni kosta þjóðarheildina margfalda þá upphæð, sem um er deilt í sambandi við launakjör hinna lægst launuðu í landinu. Verði hér almennar vinnustöðvanir fram undir jól, sem fyllilega má búast við, eins og málin horfa nú við, þá verður mikill hluti af saltsíldinni, sem framleiddur hefur verið s.1. sumar, eftir í landinu. Það verða ekki tök á því að standa við gerða samninga, og það er nokkurn veginn víst, að mikill hluti af þessari framleiðslu hlýtur að eyðileggjast, því að það er ekki hægt að geyma þessa síld í því ástandi, sem hún er, án þess að að henni sé unnið. Vertíðin, sem nú er hafin hér suðvestanlands, stöðvast eðlilega. Það verður engin haustsíldveiði. Þar tapast álitlegar fjárhæðir. Undirbúningurinn að næstu vetrarvertíð truflast. Það verður ekki hægt að undirbúa flotann. Hann getur ekki hafið veiðar á eðlilegum tíma. Að maður ekki tali um, að það getur dregið eitthvað úr jóladýrðinni hjá ýmsum, og ég býst við því, að ýmsir kaupmenn missi spón úr askinum sínum, ef tekur fyrir næstum allan innflutning nú á næstu mánuðum, það muni draga eitthvað úr jólaverzluninni. Svona mætti margt fleira upp telja. Ríkisstj. hlýtur að vera þetta ljóst. Ég efast ekkert um, að í stjórninni sitja þeir menn, sem þekkja svo vel til verka, að þeir hljóta að gera sér þetta allt saman ljóst. Ég veit líka, að menn geta staðið upp af hálfu ríkisstj. og sagt: Ekki er þetta okkur að kenna. Það er þeim að kenna, sem gera verkfallið, að svona fer. - En hinir, sem gera verkfallið, þeir halda því aftur á móti fram, að þeir hafi hinn siðferðilega rétt með sér, þeir hafi miklu sterkari rétt með sínum kröfum heldur en ríkisstj. með því, sem hún er að gera hér á Alþingi. Í rauninni skiptir það ekki í þessum efnum aðalmáli, hvor hefur hér á réttu að standa, en hitt skiptir aðalmáli, að það er skylda ríkisstj., þegar svona er komið, að horfast í augu við veruleikann, taka á honum og reyna að glíma við hann á þann hátt, sem þjóðarheildinni er fyrir beztu. Hér hafa því tvímælalaust skapazt þau ný viðhorf, að ríkisstj. hlýtur að láta til sín heyra í samþandi við þau, hvernig hún ætlar að halda þessu máli áfram. Við fyrri umr. þessa máls benti ég nokkrum sinnum á það, að sú hætta vofði yfir, að ríkisstj, væri að sigla inn í sjálfheldu í þessu máli, sem hún kæmist ekki auðveldlega út úr, ef hún héldi hér of langt áfram. Nú er orðið hverjum manni augljóst, að á þetta stefnir. Enginn skyldi halda, að fjöldamörg verkalýðsfélög og þau sterkustu, sem til eru víðs vegar um landið, tilkynni nú verkföll, eins og þau hafa gert, alveg út í loftið, að þau meini ekkert með því. Frá því var skýrt í upphafi umr. um þetta mái, að áður en ríkisstj. lagði fram þetta frv. sitt, hafi forustumenn Alþýðusambandsins boðið ríkisstj, hálfs mánaðar frest enn til að leita eftir samningum til lausnar á vandamálinu, en með því skilyrði þó, að samningaviðræður yrðu teknar upp af fullum krafti þá strax. Ég vil ætla, að þrátt fyrir það, sem gerzt hefur í þessu máli með framlagningu þessa frv., og þrátt fyrir allan þann æsing, sem orðinn er á báðar hendur vegna þessara fyrirhuguðu ráðstafana ríkisstj., og þó að sem sagt andrúmsloftið nú sé orðið þegar allt annað en það var, áður en frv. var lagt fram, þá vil ég þó ætla, að það séu enn þá möguleikar til þess, að ríkisstj, geti fengið þennan sama frest, sem henni var boðinn; áður en málið var hér lagt fram, til þess að leita eftir samningum um lausn á vandanum. Ég vil því enn þá einu sinni ítreka þá áskorun mína til hæstv. ríkisstj., að með sérstöku tilliti til þess, hvernig þessi mál hafa nú þróazt og hvernig þau standa nú í dag, þá hverfi hún að því ráði að hætta við að knýja frv. í gegnum þingið, hún láti það niður falla, taki þann frest, sem henni hefur verið boðinn, gangi að samningaborðinu og aðstoði við samningagerð á milli launþegasamtakanna í landinu og atvinnurekenda. Þetta er eina leiðin út úr þeim vanda sem við stöndum í nú í dag. Ég hef heyrt það í þessum umr., bæði frá hæstv. ráðh. og eins frá frsm. meiri hl. fjhn., sem talaði af hálfu stjórnarflokkanna, að menn segja: Verði kaupið hækkað, fáist ekki sú stöðvun á kauphækkunum, sem felst í þessu frv., þá er óhjákvæmilegt að grípa til gengislækkunar. En ég trúi því varla, að hæstv. ríkisstj. telji, að ný gengislækkun leysi í raun og, veru nokkurn vanda. Er henni ekki alveg ljóst, að ef skellt yrði á einni gengislækkuninni enn, þá mundi hvert eitt og einasta mannsbarn í landinu slá því föstu, að afleiðingar af þeirri gengislækkun yrðu þær sömu og af hinum tveimur, að verðlag mundi fara hækkandi í landinn, að launþegasamtökin kæmu á eftir og krefðust hækkandi launa vegna hækkandi verðlags? Er henni ekki alveg ljóst, að ný gengislækkun er aðeins upphaf að nýrri veitu, einni veltunni enn, sem ekki leysti nokkurn vanda? Það hefur verið sagt, að ríkisstj. hafi hikað nokkuð við það að fara út í gengislækkun, vegna þess að heildsalarnir skulduðu of mikið erlendis í stuttum vörukaupalánum. Jafnvel annað stjórnarblaðið, Alþýðublaðið, skýrði frá þessu í leiðara fyrir nokkru, að þetta væri ein meginástæðan til þess, að ekki væri farið út í nýja gengislækkun. Það má vel vera, að þeir aðilar, sem skulda þessar fjárhæðir erlendis, 550 millj. kr. nú í septemberlok, þeir kaupsýslumenn, sem hafa verið að flytja vörur inn til landsins nú síðustu mánuðina án þess að hafa borgað vörurnar, tekið þær að láni erlendis, selt þær hér eða lánað þær út, að þeir séu allhræddir við það, ef gengisfelling kæmi, vegna þess að það er auðvitað alveg augljóst mál, að þá yrðu þeir fyrir verulegu fjárhagstjóni og það gæti farið allilla fyrir þeim mörgum. Ég efast ekkert um, að þessir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, þrýsta á ríkisstj. að fara sér svolítið hægar en stundum áður í því að beita gengislækkunarvopninu, og það kann vel að vera, að það hafi haft einhver áhrif á ríkisstj. með að fresta a.m.k. um sinn gengislækkuninni. En það eru auðvitað miklu fleiri en þessir kaupsýslumenn, sem yrðu sannanlega fyrir tjóni eða fengju sína erfiðleika af nýrri gengislækkun. Í fyrsta lagi fengju auðvitað allir launþegar í landinu, eins og ég skýrði frá áðan, sinn vanda að glíma við í hækkandi verðlagi almennt, sem mundi leiða af gengisfellingunni. Mjög margir sjávarútvegsmenn fengju líka á sig allverulegan skell af nýrri gengislækkun. Allir þeir nýju fiskibátar, sem hafa verið að koma til landsins á þessu og síðustu árum, eru keyptir með þeim hætti, að um 70% af veiði bátanna er tekið að láni erlendis til nokkurra ára. Þar er um verulegar skuldir að ræða. Allar þessar skuldir mundu hækka stórlega í Íslenzkum krónum talið, og eigendur þessara skipa yrðu sem sagt fyrir nýjum búsifjum. Þeir mundu á eftir gera kröfur til þess að fá enn þá hækkað fiskverð, enn þá betri rekstraraðstöðu en þeir hafa haft, m.a. til þess að standa undir þeim vanda, sem skapaðist af nýrri gengisfellingu. Á s.l. sumri tók ríkisstj. 240 millj. kr. lán í Bretlandi og lánaði það ýmsum aðilum, Enska lánið svonefnda. Auðvitað mundi þetta lán hækka í krónum talið hjá þeim öllum, sem fengið hafa þetta að láni hjá ríkisstj., og þannig mundi þetta koma út í okkar efnahagskerfi í fjöldamörgum greinum. Gengisfellingin er því alls ekki eins hagstæð, m.a. fyrir framleiðsluatvinnuvegina, og ýmsir halda. Þá má einnig minna á það, að hér hefur komið fram í bessum umr. frá a.m.k. einum hæstv. ráðh., að hann taldi, að mjög hátt kaup sumra sjómanna á árinu 1962, síldveiðisjómanna, hafi skapað óróleika í launamálum í landinu, ýmsar stéttir hafi farið að bera sig saman við laun þessara sjómanna og þar af leiðandi ýtt á eftir kröfum um hækkað kaup. Það er alveg óhjákvæmilegt, ef gengið yrði lækkað, þá mundi aflahlutur sjómanna í krónum talið hækka allverulega, og það mundi einnig auðvitað ýta á það, að ýmsar aðrar stéttir, sem hafa tekið upp á því að miða sínar tekjur við það, sem sjómenn hafa, mundu fylgja á eftir. Það yrði því ekki auðveldur leikur, þar sem um aflahlut er að ræða að jafnmiklu leyti og er hér í okkar launakerfi, að ætla að halda niðri kaupi allra hinna í hækkandi verðlagi eftir nýja gengisfellingu, og sú hefur líka orðið reynslan. Nei, gengislækkun er ábyggilega ekki leiðin. Ríkisstj. má ekki hugsa þannig í þessu máli, að það sé óhætt að berja í gegn þessa lagasetningu á Alþingi, jafnvel þótt yfir dynji almenn verkföll í landinu og öll sú hætta, sem þeim mundi fylgja fyrir afkomu þjóðarbúsins, vegna þess að það sé alltaf til sú leið í bakhöndinni að semja þá í miðju verkfalli um verulega hækkað kaup, auðvitað til þeirra, sem í verkfallinu standa, því að á eftir geti svo ríkisstj. gripið til vararáðsins, sem sé að lækka gengi krónunnar. Það er engin leið út úr vandanum, hreint engin leið, enda eru allar líkur til þess, að upp úr slíkum átökum, sem nú er verið að efna til, mundu launþegasamtökin í landinu beinlínis segja: Við semjum ekki í þessari deilu, nema við fáum verðtryggingu um leið á okkar kaupi. Við gerum ekki slíka samninga, við undirskrifum ekki slíka samninga, sem búast má við að strax, þegar staðið verður upp frá borðinu, þá verði samningarnir gerðir að engu með gengisfellingu eða öðrum hliðstæðum ráðstöfunum, þannig að það þurfi að byrja á þessum sama leik aftur. Ég held því, að það sé mjög óvarlegt hjá hæstv. ríkisstj. að treysta á það að halda lengra út í ógöngurnar í þessum efnum, treysta á það, að hún eigi gengislækkunarvopnið eftir og það muni duga, því að ég held, að það dugi ekki. Þetta var nú í rauninni, það sem ég þegar hef sagt, aðalatriðið í því, sem ég vil segja í umr. nú. Ég vildi vænta þess alveg sérstaklega, að hæstv. forsrh., sem hér er nú inni við umr., vildi láta eitthvað frá sér heyra hér í umr. með sérstöku tilliti til þeirra nýju viðhorfa, sem óneitanlega hafa komið upp í þessu máli, síðan hann lagði frv. fram, því að svo reyndur stjórnmálamaður er hann, að ég efast ekkert um, að hann hefur gert sér grein fyrir því, við hvers konar vanda þar er að glíma, ef hér eiga að skella á verkföll um allt land næstu daga, sem framkvæmd verða með öllu því afli, sem verkalýðssamtökin eiga yfir að ráða, þvert ofan í þessa lagasetningu. Hann hlýtur að gera sér grein fyrir þeim vanda, sem þá kemur upp. Það er í rauninni, sem er auðvitað óþarft fyrir mig að taka fram, ekkert að lítillækka sig á neinn hátt fyrir hæstv. forsrh. eða fyrir ríkisstj. að horfast í augu við veruleikann, játa þær staðreyndir, sem fram eru komnar í málinu, og reyna að taka á málinu á þann hátt, sem hyggilegastur er. Stjórnin hafði sýnilega hugsað sér aðra leið. Ríkisstj. hélt, að sú leið væri fær. En nú er sem sagt komið fram, að teíðin er ekki fær. Ríkisstj. getur auðvitað sagt, að þessi leið sé ekki fær, vegna þess að menn séu ólöghlýðnir og þeir vilji ekki beygja sig skv. þeim lögum, sem búið sé að setja með réttum hætti á Alþ. En það skiptir ekki höfuðmáll. Aðalatriðið er staðreyndirnar, sem liggja fyrir. Við þær verður að fást, og það þarf að gera málið ekki erfiðara en þörf er á. Fyrst ég er svo kominn hér upp, langar mig að nota tækifærið til að drepa á nokkur önnur atriði, sem hér hafa komið fram í umræðum og ég get ekki neitað mér um að taka nokkurn þátt í að ræða. Það er þá fyrst hæstv. viðskmrh. Ég verð að segja það í sambandi við ræður hæstv. viðskmrh., sem er óneitanlega töluglöggur maður og hagfræðimenntaður maður og þekkir vei til margra mála þannig, að ég held, að ég ráðleggi honum alveg heilt og hann megi gjarnan veita þeim ráðleggingum mínum athygli, að hann ætti að hætta að viðhafa algerlega hreinar reikningskúnstir á svipaðan hátt og hann hefur haft í frammi hér í þessum umr., sem eru svo augljóslega rangar og villandi, að í rauninni engu tali tekur. Hæstv. ráðh. hefur gert sig sekan um þetta nokkrum sinnum. Æði oft býr hann þennan málflutning sinn í býsna laglegan búning, svo að ókunnugir gætu villzt á, en fyrir hinum getur hann ekki villt, sem betur þekkja til. T.d. slíkur skollaleikur sem hér hefur farið fram af hálfu hæstv. viðskmrh. í sambandi við vísitöluna nær vitanlega engri átt. Það þýðir ekkert að neita hinni almennu framfærsluvísitölu í landinu, að segja að hún sé ómark, það megi ekkert við hana miða nema á óeiginlegan hátt. Það hefur auðvitað enginn maður haldið því fram, að framfærsluvísitalan, eins og hún er upp sett, þýði það, að með þeirri upphæð, sem þar er lögð til grundvallar fyrir útgjöldum vísitölufjölskyldunnar, sé miðað við það, sem er alveg lífsnauðsynlegt að hafa til þess að geta dregið fram lífið. Því heldur enginn maður fram. En sú upphæð, sem er að finna í útgjöldum vísitölufjölskyldunnar, er engin tilviljun, hún er ekki fundin út í bláinn. Útgjaldahlið þessarar vísitölu átti að sýna raunveruleg útgjöld meðalfjölskyldu í launamannastétt. Þetta var alveg skýrlega tekið fram af þeim, sem unnu að undirbúningi þessarar vísitölu. Það var reynt að velja einmitt þannig fjölskyldur, búreikninga frá þannig fjölskyldum, að útgjöldin væru sem næst því, sem mætti telja réttlátt meðaltal af sannanlegum útgjöldum launamannafjölskyldu. Og þau útgjöld, sem þarna voru lögð til grundvallar, voru rétt útgjöld. Þetta voru útgjöld margra fjölskyldna um þetta leyti úr launamannastétt. Og stærð fjölskyldunnar, sem lögð var til grundvallar, var líka miðuð við það, að þetta væri hóflegt meðaltal. Fram hjá þessu er auðvitað ekki hægt að komast. Og því er það, að þegar á það er bent, að þessi útgjöld, sem voru talin vera hin almennu meðalútgjöld meðaltals launafjölskyldu, þegar vísitalan var sett, eru nú komin upp í 114 þús. kr. nú eða 110 þús. kr., - það skiptir ekki höfuðmáli, menn deila þar um smáliði, - en hins vegar kaupgjald verkamanns fyrir 8 stunda vinnudag alla virka daga ársins er aðeins 67 200 kr., þá er fullkomlega eðlilegt að bera þetta saman og benda á, að þetta kaupgjald fyrir 8 stunda vinnudag hrekkur hvergi nærri fyrir því, sem talið var á sínum tíma sem eðlilegt meðaltal fyrir nauðsynlegustu útgjöldum meðalfjölskyldannar. Þessi samanburður er fullkomlega réttur og eðlilegur, og hæstv. ráðh. á ekki að vera að reyna að fara í neina hringi í kringum þetta með einhverjum reikningskúnstum. Það verður ekki til þess að auka hans veg á nokkurn hátt. Hið sama er að segja um reikningskúnstir hæstv. ráðh. í sambandi við lífskjörin. Það er í rauninni alveg furðulegt af hæstv. viðskmrh., fyrrum prófessor í hagfræði við háskólann, að hann skuli vera að stritast við það allan tímann að reyna að sanna það með tölum, að lífskjör almennra launþega hafi farið batnandi nú á síðustu árum, þvert ofan í það, sem allar launastéttir landsins segja. Og hæstv. ráðh. tínir saman tölur úr ýmsum áttum, staflar þessu saman og þykist í rauninni reikna þetta út. Eitt í reikningsdæmi hans var þetta, að hann segir, að séu bornir saman launataxtar verkalýðsfélaga frá upphafi viðreisnartímabilsins í febr. 1960 og svo launataxtar þessara aðila nú, þá komi í ljós, að hækkanir á kauptöxtum séu 46% eða 45%, - ég man það ekki alveg nákvæmlega, ég held hann hafi sagt 46%, - en að hins vegar sýni vísitala framfærslukostnaðar, að á þessu sama tímabili hafi framfærslukostnaður ekki hækkað nema um 44%, svo að beinlínis sé um nokkra hækkun að ræða á kauptöxtunum fram yfir það, sem framfærslukostnaðarvísitalan sýni, og auk þess komi svo hitt, að tekjurnar hafi þó reynzt enn þá meiri en samsvarar kauptöxtunum vegna meiri yfirvinnu og meiri helgidagavinnu. Það er nú í fyrsta lagi um þetta að segja, að hér er verið að blanda saman tölum til þess að villa um fyrir mönnum og til þess að gera dæmið óljóst og í rauninni rangt. Kaupgjald samkv. dagvinnutaxta Dagsbrúnar, - en það er vitanlega sá taxti, sem réttast er að leggja til grundvallar, þegar maður er að ræða um þörfina á því eða sanngirnina á því að hækka einmitt þennan kauptaxta, sem hér skiptir mestu máli í sambandi við dagvinnukaupið, - kaup Dagsbrúnarmannsins var í febr. 1960 kr. 20.67 um tímann, en nú í októbermánuði er kaup fyrir dagvinnutíma 28 kr. um tímann. Hækkunin er kr. 7.33 um tímann, eða hækkunin er 35% á þessu tímabili. Hækkunin er ekki 46%. En hvernig fékk hæstv. viðskmrh. þessa tölu? Ég veit það ekki nákvæmlega, því að ég hef ekki farið til hans til að skoða útreikninginn, en þykist þó vita það alveg, af því að ég þekki nokkuð til vinnubragða á þessu heimill. Hæstv. ráðh. hefur nefnilega fundið það út, að kauptaxtar verkakvenna hafa hækkað enn þá meira, af því að verkakonur höfðu miklu lægra kaup, þær hafa ekki 67 þús. kr. á ári. Prósentvís hefur kaup verkakvenna hækkað meira en verkamannanna. Þá er sjálfsagt að setja það inn í dæmið, og þannig getur hann tint einstaka taxta, líka hjá tiltölulega fámennum hópum, sem starfa eftir kauptaxta Dagsbrúnar, þar sem um meiri hækkun hefur verið að ræða, og þannig er þessu hrært saman og fengin út talan 46, sem sennilega er röng líka, eða það finnst mér eðlilegt, miðað við ýmislegt annað, sem ég hef orðið var við í hans vinnubrögðum, þegar hann er að streitast við að sanna svona ómögulega hluti. Nú var auðvitað engin tilviljun, að hæstv. ráðh. valdi sér þennan tíma, hann valdi sér febrúarmánuð 1960 og svo aftur október núna 1963. En hann bara hljóp yfir það, að í febrúarmánuði 1960 var sú ríkisstj., sem hann hafði setið í, búin að færa kaupið niður með lögum. Sé Dagsbrúnarkaupið borið saman á þeim tíma, sem t.d. við sátum báðir saman í ríkisstj., 1. okt. 1958, og svo aftur kaupið, sem er nú í dag, þá kemur í ljós, að kaup Dagsbrúnarverkamannsins hefur ekki hækkað um 35%, heldur um 28%. Og sé kaup Dagsbrúnarmannsins, sem var í janúarmánuði 1959, þegar hæstv. viðskmrh. sat líka í ríkisstj., í Alþfl.-stjórninni, borið saman við kaup Dagsbrúnarmannsins í dag, kemur í ljós, að kaup Dagsbrúnarmannsins í dag hefur ekki hækkað nema um 17%. Sem sagt, í einu tilfellinu hefur hækkað til dagsins í dag um 17%, í öðru tilfellinu um 28% og í þriðja tilfellinu um 35%, og það hlaut auðvitað hæstv. ráðh. að taka og setja siðan inn í þessa blöndu, sem hann bjó til, sem öll er svo röng. Nei, jafnvel þótt þessi tími sé tekinn, þ.e.a.s. febrúarmánuður 1960, og svo aftur tíminn nú í dag, þá hefur hinn almenni dagvinnutaxti Dagsbrúnarverkamanns aðeins hækkað um 35%, en framfærsluvísitalan, niðurfærð með sérstökum hætti, hefur hins vegar hækkað um 44%, - kaupið um 35, framfærsluvísitalan um 44. En eins og við höfum oft bent á, segir þessi framfærsluvísitala ekki nema hálfa sögu, því að ef maður tekur þá vísitölu, sem sýnir miklu réttari mynd af dæminu, en það er vísitalan fyrir allar vörur og alla þjónustu, en sleppum hins vegar húsaleiguliðnum og niðurfærslunni í sambandi við skatta, sem gerir vísitöluna ranga í eðli sínu, - ef við tökum vísitöluna fyrir allar vörur og alla þjónustu, þá sýnir sú vísitala 63% hækkun. Sú vísitala hefur sem sagt hækkað um 63%, á sama tíma sem kaupið hefur hækkað um 35% eða 28%, ef maður vill taka þá tölu. Það er sem sagt ekkert um að villast, að raunverulega hefur kaupmáttur tímakaupsins farið lækkandi. En hæstv. viðskmrh. ætlar sér stundum stóra hluti í sambandi við reikningskúnstir. Hann skal reikna þetta niður, hvernig svo sem að því verður farið: blanda saman nógu mörgum tölum, villa nógu mikið á sér heimildir, og svo skal hann reyna að sanna það með tölum, að það hefur samt sem áður hækkað. Eins og ég sagði, hæstv. viðskmrh. vinnur ekki álit hjá neinum manni á þessum reikningskúnstum sinum. Í þessum efnum hlýtur að fara fyrir honum fyrr eða siðar á svipaðan hátt og fór fyrir hæstv. ráðh., þegar hann beitti svona reikningskúnstum við gengisfellinguna 1961 í ágústmánuði, þegar hann flutti hér á Alþingi skýrslu, sem hann las reyndar upp í nóvembermánuði, því að þingið hafði ekki verið komið saman, þegar brbl. voru gefin út, en auðvitað var búið að birta þessa skýrslu nokkru áður, og þar þóttist hæstv. ráðh. sanna það með tölulegum útreikningi, að gengisfellingin í ágústmánuði 1961 hafi verið alveg óhjákvæmileg. Það var reiknað nákvæmlega út, hvað þjóðartekjurnar á þessu ári mundu verða miklar eða útflutningsframleiðslan yrði mikil, og hún var borin saman, útflutningsframleiðslan á þessu ári, við útflutningsframleiðsluna tvö næstu ár á undan, 1960 og 1959, og svo var útreikningurinn nákvæmur, að það var búin til sérstök vísitala fyrir framleiðsluna á árinu 1961 og vísitala fyrir framleiðsluna 1960 og 1959, og þessi vísitala sýndi hjá hæstv. ráðh., að framleiðslan var minni á árinu 1961 en hin árin, að tekjurnar af útflutningnum voru minni, þjóðin var að tapa frá því, sem hafði verið. Af því stóð hún illa að vígi, og það varð að lækka gengi krónunnar, sagði hæstv. ráðh. Svo komu bara staðreyndirnar og sögðu til sín. Og eins og ég benti hér á í umr, nokkru siðar, örlögin voru hæstv. ráðh. svo grimm, að Seðlabankinn birti í ársreikningum sínum fyrir þetta ár, hvernig farið hefði, og sagði, að það hefði orðið um stórfellda framleiðsluaukningu að ræða. Útflutningsframleiðslan hefði orðið miklu meiri en hin árin, þetta hefði farið á allt annan veg en hæstv. ráðh. var búinn að sanna með tölum. En þeir gerðu betur í Seðlabankanum, þegar þeir tilkynntu þetta. Þeir létu hæstv. viðskmrh. skrifa sitt nafn undir þennan reikning, að þetta væri allt saman svona og hitt hefði allt verið vitlaust, sem hann sagði áður. Nei, það er mjög vafasamur hlutur að leika svona skollaleiki með tölur. Það borgar sig á engan hátt, jafnvel þótt menn séu liprir í því að fara með tölur og kunni talsvert fyrir sér í því að setja þetta allt saman upp. Það er auðvitað miklu réttara í þessu tilfelli að játa það eins og það er. Sannleikurinn er sá: Það má fyllilega miða við vísitöluna, sem ég minnti hér á fyrst og hæstv. ráðh. hefur verið að reyna að neita, - það er fyllilega hægt að miða við hana sem eðlileg útgjöld meðalfjölskyldu í launamannastétt. Og það er enginn vafi á því, að það á líka að játa þá staðreynd, að kaupgjald hins almenna verkamanns hefur hækkað minna en verðlagið í landinu, kaupmáttur vinnulaunanna er minni en hann var, og menn eiga ekki að reyna að afsanna svona staðreyndir með neinum reikningskúnstum. Það var svo aftur á móti með árið 1961, sem ég gerði hér að umtalsefni, - því var svo aftur skotið undan í þessum útreikningum hjá hæstv. ráðh., að árið var einstaklega hagstætt á allan hátt. Þegar gengislækkunin var gerð í ágústmánuði 1961, vorum við að standa upp frá einni beztu síldarvertíð, sem við höfðum haft, og þá fór allt verðiag á okkar útflutningsafurðum stórhækkandi, og þá lá það einnig fyrir, að verð á innfluttum vörum til landsins fór lækkandi. Viðskiptakjörin voru þá sérstaklega hagstæð. Um þetta atriði sögðu svo Fjármálatíðindi rétt á eftir, að kjörin hefðu verið svo hagstæð þjóðinni á árinu 1961, að verðlag á innfluttum vörum hafi lækkað um 3% miðað við raunverulegt verð og að verðlag á útfluttum vörum á þessu ári hafi hækkað um 9% miðað við raunverulegt verð, þ.e.a.s., þegar búið var að taka tillit til gengisbreytingarinnar, sem framkvæmd var, eða verzlunarkjör þjóðarinnar bötnuðu um 12% á þessu ári. Taki menn eftir því, að á því ári, sem gengið var lækkað um rúm 11%, á árinu 1961, bötnuðu viðskiptakjör þjóðarinnar frá því, sem þau voru árið á undan, um 12%. Svo ætluðu menn að sanna það með tölum, að þessi gengislækkun hafi verið óhjákvæmileg. Nei, svona talnareikningur minnir ekki á neitt annað en það, þegar menn voru á sínum tíma að sanna það, að einn köttur hefði tíu rófur, - af því að enginn köttur hefði níu rófur, þá hlaut einn köttur að hafa einni rófu meira, þá hafði hann 10. Nú veit ég það, eins og ég sagði hér í upphafi, að hæstv. viðskmrh. veit miklu betur í þessum efnum, og þó að hann geti auðvitað sannað það, að einn köttur hafi 10 rófur, af því að enginn hefur 9 rófur, þá á hann ekki að viðhafa slíkar kúnstir. Hann getur flutt mál sitt eftir öðrum leiðum, og hann á ekki að neita staðreyndum á þann hátt, sem hann hefur hér gert. Hitt er svo aftur staðreynd, sem ekki verður í móti mælt, að beri maður saman útborgað kaup samkv. kauptaxta hjá verkamönnum, sem nú eiga að lokast úti samkv. þessu frv., í októbermánuði 1958 og svo aftur núna, 1. okt. á þessu ári, og svo aftur útborguð laun ýmissa annarra vinnustétta, þá er útkoman m.a. þessi, eins og ég hef bent hér á áður í þessum umr.: Kaup verkamannanna hefur samkv, kauptaxta hækkað frá 1. okt. 1958 til 1. okt. 1963 um 28%, en kaup ráðh. hefur hækkað um 141%. Það voru nú engin 28%. Kaup ráðuneytisstjóra hefur hækkað um 140%, kaup borgarstjórans í Reykjavík hefur hækkað um 137%, og þannig mætti nefna fjöldamörg dæmi önnur um það, að ýmsir af þeim mönnum í landinu, sem hafa búið við hæst launakjör og gera það auðvitað enn, þeir hafa fengið margfalt meiri launahækkun en hinir lægst launuðu, þó að það sé nú talið lífsnauðsynlegt að skella á lögum og banna allar launahækkanir til þessara lægst launuðu. Það er mín skoðun, að tilraunir til að banna launaleiðréttingar, þar sem svona stendur á, séu alveg útilokaðar, það sé alveg tilgangslaust að reyna þetta. Hæstv. ríkisstj. verður líka að viðurkenna það í rauninni hér í sínum málflutningi. Ég tók eftir því í nál. meiri hl. fjhn. um þetta mál, að þar segja þeir þrír stjórnarsinnar, sem undir nál. skrifa, tveir sjálfstæðismenn og einn Alþfl: maður, m.a. orðrétt á þessa leið: „Nýir samningar um launahækkanir hafa verið gerðir með stuttu millibili, en auk þess hafa launagreiðslur umfram samninga aukizt “ Þeir viðurkenna þessa staðreynd, að það er orðið þannig í fjöldamörgum tilfellum á hinum almenna vinnumarkaði, að það er ekki farið eftir þeim kauptöxtum, sem þó er nú talið alveg lífsnauðsynlegt að binda fasta með lögum. Ríkisstj. verður sjálf að viðurkenna það, enda ekki hægurinn hjá að neita því, að hinn almenni vinnumarkaður er búinn að strika yfir þessa tölu í fjöldamörgum greinum. Ýmsir atvinnurekendur hafa þegar boðið og greiða nú þegar í dag 40 kr. fyrir klukkustundar dagvinnu hjá sínum verkamönnum, og það verður því vitanlega ekki komizt hjá því til lengdar, að þeir vinnustaðir, sem eftir eru og ekki hafa hækkað kaupið í framkvæmd, geri það líka. En í þessum efnum liggur auðvitað fyrir sá vandi, að það þarf að gera útflutningsframleiðslunni kleift að geta staðið undir hærri kaupgreiðslu. Og það er enginn vafi á því, að það er tiltölulega auðvelt að gera ráðstafanir til þess, að veikustu greinar útflutningsframleiðslunnar geti staðið undir sambærilegum vinnulaunagreiðslum og ýmsir aðrir á hinum almenna vinnumarkaði eru þegar farnir að borga. Og það er ábyggilega langbezt fyrir þessar útflutningsframleiðslugreinar að viðurkenna þessar staðreyndir og taka upp baráttuna fyrir því líka, að kaupið verði hækkað. Ég man eftir því, að þegar ég var í ríkisstj. sneru málin svo einkennilega við, að þá tóku útgerðarmenn hér á bátaflotanum suðvestanlands upp á því að heimta hækkun á kaupi sjómannanna hjá sér. Þeir sögðu að vísu, að þeir gætu ekki borgað kauphækkunina sjálfir og þyrftu að fá aðstoð til þess, en þeir sögðu: Það er alveg útilokað, að við fáum nokkurn mann til þess að róa á bátunum hjá okkur, á meðan allir aðrir borga þeim miklu hærra kaup. Þeir sáu nauðsynina á því, að hægt væri að borga sjómönnunum sambærilegt kaup við það, sem aðrir menn í landinu fengu. Þeir vildu, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, og á tíma vinstri stjórnarinnar var tvívegis samið um það að hækka kaup til fiskimanna, á sama tíma sem kaup var þá ekki hækkað til annarra. Þeir höfðu nefnilega dregizt aftur úr, og það var bein nauðsyn á því að hækka kaup sjómannanna. Við þurftum á fleiri sjómönnum að halda, og það tókst líka á þennan hátt að fá fleiri menn til þeirra starfa. Eins er það nú. Við þurfum að fá fleiri menn til starfa í útflutningsframleiðslunni. Frystihúsin í landinu og aðrir þeir, sem vinna að útflutningsframleiðslu, þurfa að geta borgað hærra kaup en þau geta borgað í dag. Það er rétt. Það er engin lausn fyrir þau að loka augunum fyrir staðreyndum, neita þeim og ætla að búa að einhverri lagasetningu eins og þessari, sem bindur kaup óbreytt frá því, sem það er nú. Ef farið yrði eftir þessu í framkvæmd, gæti það ekki leitt til neins annars en þess, að vinnuaflið drægist meira en það er búið að dragast frá útflutningsframleiðslunni og til annarra starfsgreina, sem nú þegar borga hærra kaup. Það er því alla vega orðið lífsnauðsynlegt að hækka lægsta kaupið í landinu, einnig fyrir útflutningsframleiðsluna, en þar að auki eru svo auðvitað hin almennu rök láglaunamanna fyrir því að fá hækkað kaup vegna hækkandi verðlags. En það er eins og ég hef sagt, það er alveg óhjákvæmilegt, að hæstv. ríkisstj, gerbreyti um stefnu frá því, sem hún hefur haft gagnvart útflutningsframleiðslunni, og einnig um stefnu sína gagnvart innflytjendum. Það er ekkert um það að villast, að ríkisstj, hefur mjög hlúð í ýmsum greinum að innflutningsverzluninni í landinu, að heildsölunum. Hún hefur gert margar ráðstafanir, sem miða að því, að hagur heildverzlunarinnar í landinu verði betri en hann var áður. Og hún hefur líka gert ýmsar ráðstafanir, sem hafa farið í þá átt að gera hag útflutningsaðilanna í landinu lakari en hann var áður. Ég skal nefna í þessum efnum nokkur atriði. Ríkisstj. sagði í sinni stefnuskrá: Innflytjendur verða að fá gjaldeyri, eftir því sem þeir biðja um. Og sú regla hefur átt að gilda, að allir heildsalar gætu fengið allan þann gjaldeyri, sem þeir óskuðu eftir, og þeir gætu síðan keypt þær vörur, sem þeir vildu kaupa, frá hvaða landi sem þeir vildu kaupa. Þetta fengu auðvitað ekki innflytjendur áður, og þetta var þeim á margan hátt mjög hagstætt og hefur fært þeim alveg tvímælalausan gróða í mörgum tilfellum. En þessi regla hefur vitanlega kallað á það, að ríkisstj. hefur þurft á allmiklum gjaldeyri að halda til að geta afhent innflytjendum eftir vild, og hún hefur orðið að ganga hart eftir því, að útflutningurinn skilaði í kassa bankanna öllum þeim gjaldeyri, sem útflutningurinn gat aflað. Og þegar innflutningurinn vildi fá hinn svonefnda frjálsa gjaldeyri, vildi fá sterlingspund og dollara í öllum tilfellum, vegna þess að innflutningurinn ætlaði að kaupa frá Vestur-Þýzkalandi, frá Englandi og frá Bandarfkjunum, taldi það sér hentugra, þá varð útflutningurinn líka að leggja sig allan fram um það að selja í dollurum, að selja í pundum, jafnvel þó að það væri útflutningnum óhagstætt, jafnvel þó að það kostaði það, að útflutningurinn varð í sumum tilfellum að lækka verðið. Ríkisstj. þurfti á frjálsum gjaldeyri að halda, vegna þess að innflutningurinn átti að fá gjaldeyri, eftir því sem hann þurfti eða vildi fá. Innflytjendur gerðu kröfu um það, að þeir mættu flytja inn vörur til landsins fyrir sérstök vörukaupalán, sem þeir tóku. Þetta hafði verið bannað áður. En ríkisstj. heimilaði þeim þetta, og það hefur auðvitað tvímælalaust fært innflutningnum aukið svigrúm og hagstæðari kjör en innflutningurinn bjó við að mörgu leyti áður. Á þennan hátt gátu heildsalar náð sér í stóraukin lán með lægri vaxtakjörum en annars giltu í landinu. Reynslan hefur einnig sýnt það, að innflutningsverzlunin hefur á undanförnum viðreisnarárum verið að stórauka lán sín í bönkum landsins. Hún hefur aukið lán sín á hverju ári, 1961, 1962 og það sem af er 1963 hefur innflutningsverzlunin aukið lán sín meira en sjávarútvegur, landbúnaður og iðnaður samanlagt. Þetta hefur auðvitað verið þægilegt fyrir verzlunina. Og stefna ríkisstj. hefur verið sú að heimila sem allra frjálsasta fjárfestingu, og afleiðingin hefur svo orðið sú, sem hæstv. viðskmrh. skýrði hér frá í þessum umr., að fjárfestingin á þessu ári hefur farið langt fram úr áætlun, og sérstaklega hefur vaxið úr hófi fram fjárfesting einkaaðila. Og það eru byggingarframkvæmdir á vegum verzlunarinnar, sem þar nema mestu. Ríkisstj. hefur beinlínis hyglað verzluninni í landinu með því að heimila í fjöldamörgum tilfellum hærri álagningarprósentu en þá, sem hafði verið í gildi hér um margra ára skeið. Og í öðrum tilfellum hefur ríkisstj. heimilað ótakmarkaða álagningu á vörum og þjónustu, sem áður hafði verið undir hámarksákvæðum um langan tíma. Þetta hefur sem sagt allt veríð mjög hagstætt fyrir verzlunina. En útflutningurinn hefur búið við allt önnur skilyrði. Eins og ég sagði, hefur útflutningurinn í mörgum tilfellum verið hreinlega knúinn til þess að selja útflutningsvörurnar við lægra verði til þess að geta fengið frjálsan gjaldeyri. Útgerðin og framleiðsluatvinnuvegirnir hafa búið á stjórnarárum viðreisnarinnar við stórhækkaða vexti, sem hefur auðvitað torveldað þeim alla rekstrarmöguleika. Og sérstaklega var auðvitað hækkunin á vöxtum af afurðalánum í rauninni beinn skattur á framleiðsluatvinnuvegina, því að það voru engin rök fyrir því að hækka vextina á afurðalánum vegna þarfa Seðlabankans. Hann var þegar fyrir með mikinn gróða, og það var engin þörf á því að hækka vextina á afurðalánum nema til þess að skattleggja útflutningsframleiðsluna. Þá má á það minna, að útflutningsgjöld á sjávarafurðum hafa verið stórhækkuð á síðustu árum, hækkað úr um 2.4% upp í 7.4%, og þetta er gert hér á sama tíma sem það liggur fyrir, að keppinautar okkar í öðrum löndum, t.d. eins og Noregi, þar býr útflutningurinn við þau kjör, að hann þarf ekki að borga nein útflutningsgjöld, en hér eru tekin útflutningsgjöld, sem nema upp í 7.4% og eru alveg feiknalegur skattur. Það hefur verið sagt, að þetta renni að ýmsu leyti á óbeinan hátt til sjávarútvegsins aftur. Það er rétt, það má segja það, en að sumu leyti, segi ég, að þessi skattur sogast út í það, sem er hreint gagnsleysi, því að gjaldið er notað til þess að standa undir tryggingakerfi, sem á engan rétt á sér. Þar er um gífurlega eyðslu að ræða. Í öðrum tilfellum er það svo, að þetta fé rennur í sérstaka sjóði, sem sjávarútvegurinn getur að vísu fengið stofnlán úr. En það er í rauninni engin ástæða til þess, að sjávarútvegurinn einn og sér sé skattlagður til þess að leggja í sína stofnlánasjóði. Af hverju er ekki eðlilegt, að tekið sé af almennu sparifé þjóðarinnar til þess að byggja upp þennan aðalatvinnuveg, eins og tekið er af almennu sparifé þjóðarinnar í útlán til þess að byggja upp ýmislegt í sambandi við aðra atvinnuvegi? Þetta jafngildir því beinum skatti á reksturinn, eins og hann er nú í dag. Og síðast, en ekki sízt, auðvitað hefur stefna hæstv. ríkisstj. leitt til síhækkandi verðlags innanlands, sem aftur hefur kallað á hækkandi kaupgjald, en þetta hvort tveggja, hækkandi verðlag innanlands og hækkandi kaupgjald, verkar auðvitað til þess að auka á erfiðleika útflutningsframleiðslunnar. Stefnan hefur því á allan hátt verið neikvæð fyrir útflutningsframleiðsluna, en hún hefur miðað að því að hygla mjög innflutningsverzluninni í landinu. Þessu á að snúa við. Það á að létta ýmsum útgjöldum af útflutningsframleiðslunni, eins og ég hef bent á áður í þessum umr. Það er auðveldlega hægt, og þannig er hægt að skapa útflutningsframleiðslunni möguleika til þess að standa undir hærra kaupi en útflutningsframleiðslan getur nú í dag. Og það verður að láta hagsmuni innflutningsverzlunarinnar víkja fyrir hagsmunum útflutningsverzlunarinnar. Að lokum vildi ég svo í framhaldi af því, sem ég hef áður sagt um þessi mál, varpa fram þessum spurningum í sambandi við þær leiðir, sem hér hefur verið rætt nokkuð um, að færar væru út úr þessum vanda. Ég vil spyrja: Hvers vegna getur hæstv. ríkisstj. ekki fallizt á það að lækka vextina? Hver er ástæðan? Hverju eiga þessir háu vextir, eins og nú er komið, að þjóna? Hvers vegna þarf að halda uppi þessum háu vöxtum á afurðalánum útflutningsins? Er alveg nauðsynlegt, að Seðlabankinn græði jafnmikið og hann græðir nú á hverju ári? Ef þarf að bæta hag útflutningsframleiðslunnar, hvernig stendur þá á því; að það má ekki létta af útflutningsframleiðslunni þessum skatti? Hvernig stendur á því, að það má ekki lækka vextina á stofnlánum sjávárútvegsins, t.d. þar sem er verið að lána til sjávarútvegsins úr þeim sjóði, sem sjávarútvegurinn hefur sjálfur lagt allt fé í? Sjávarútvegurinn hefur verið skattlagður til þess að byggja upp fiskveiðasjóð. Hann er orðinn efnaður sjóður. Hvernig stendur á því, að það má ekki lána þetta fé út með hliðstæðum vöxtum og verið hafði um margra ára skeið? Af hverju þurfti að hækka þessa vexti? Af hverju þarf að halda þeim við? Það eru engin rök fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt. Þau eru ekki til. Og þeir, sem halda í þessa háu vexti, bæði á framleiðslulánunum og stofnlánunum, geta ekki á sama tíma sagt, að það sé ómögulegt fyrir útgerðina eða útflutningsatvinnuvegina að standa undir hækkuðu kaupi, vegna þess að þeir þoli ekki öll þessi útgjöld, því að það er auðvitað auðvelt að gera það með því að létta m.a. af framleiðslunni þessum útgjöldum. Og ég vil spyrja einnig: Hvernig stendur á því, að það má ekki lækka þessi gífurlega háu útflutningsgjöld af s,jávarafurðum? Hvaða nauðsyn rekur til þess að halda uppi þessum háu gjöldum? Af hverju getum við ekki komið fyrir vátryggingarmálum okkar fiskiskipa á svipaðan hátt t.d. eins og Norðmenn? Er einhver nauðsyn að viðhalda því ófremdarástandi, sem er í þessum málum nú hjá okkur, og skattleggja sjávarútveginn á þennan hátt? Og ætli mætti ekki gera þær ráðstafanir, sem við höfum bent hér á, að ríkissjóður lækkaði nokkuð af þeim tollum, sem hann innheimtir nú af útflutningsframleiðslunni og hann innheimtir nú af nauðsynjavarningi, sem almenningur í landinu notar, þegar það liggur fyrir, að afkoma ríkissjóðs er svo góð, að tekjuafgangurinn skiptir hundruðum millj. kr.? Rekstrarafgangur ríkissjóðs á árinu 1962 var 295 millj. kr., og hreinn greiðsluafgangur hjá ríkissjóði varð á árinu 1962 um 170 millj. kr. Og það er viðurkennt, að rekstrarafkoma ríkissjóðs á þessu ári verður miklu, miklu betri en á árinu 1962. Þetta sýnir og sannar það; að ríkissjóður innheimtir núna of mikið, meira en hann þarf. Hann heldur uppi óþarflega háum tollum á nauðsynjavarningi; hann heldur uppi óþarflega háum tollum á vörum útflutningsframleiðslunnar. Það eru allar aðstæður til þess, að ríkissjóður gefi þarna nokkuð eftir og á þann hátt sé hægt að bæta hag útflutningsframleiðslunnar og á þann hátt sé hægt að lækka verðlagið í landinu. Það dugir ekki lengur, að hæstv. ríkisstj. geti átölulaust innheimt af þjóðarheildinni miklu hærri fjárhæðir en sem nemur beinum útgjöldum ríkissjóðs og þannig staðið að því að hækka verðlagið í landinu umfram þarfir, en að hún á sama tíma neiti að hagræða þannig fyrir útflutningsframleiðslunni, að hún geti staðið undir því kaupgjaldi, sem henni er nauðsynlegt að greiða, sem hún verður blátt áfram að geta greitt. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. finnst, að þessar umr. séu þegar orðnar nokkuð langar, og ekki vil ég neita því að þær séu þegar orðnar alllangar. En ég vil líka, að ríkisstj. viðurkenni það, að hér er um svo stórt mál að ræða, að það er full ástæða til þess, að umr. geti orðið alllangar um þetta mál. Málið er þess eðlis, að í fyrsta lagi felst í því frv., sem hér liggur fyrir, að slíkar ráðstafanir verði gerðar, að til mjög alvarlegra tíðinda getur dregið í okkar landi, sem getur vitanlega leitt til stórfelldra óþæginda fyrir marga aðila í landinu og til mikils tjóns fyrir þjóðarheildina, en auk þess gefur auðvitað þetta frv. tilefni til þess að ræða nokkuð almennt um efnahagsmálaþróunina á undanförnum árum. Það er rétt, að ég hef eytt hér talsverðum ræðutíma þá daga, sem þetta frv. hefur legið fyrir. Þó er það nú svo, að ég hef aðeins tekið til máls einu sinni við hverja umr. málsins, en það er mjög algengt, að bæði ég og aðrir þurfi að tala oftar í málum en einu sinni í umr. Það er engin von til þess, að mál eins og þetta geti farið í gegnum þingið, án þess að það sé rætt á allbreiðum grundvelli. Ríkisstj. hefur valið þann kost að ræða tiltölulega lítið hér um málið. Hún virðist aðeins bíða eftir því, að sá tími komi, að hægt sé að ganga til atkvgr. og hún fái að búa að því þingafli, sem hún ræður hér yfir, og hún geti gert þetta að lögum. Og ekkert efast ég um, að það getur hæstv. ríkisstj. gert. En ég vil nú samt ætla, að ríkisstj. geri sér fulla grein fyrir því, til hvers getur dregið hér í landi okkar, ef hún reynir að beita þingliði sínu öllu til þess að knýja þetta mál í gegn. Ég vil því láta það verða mín síðustu orð hér í umr. um þetta mál að endurnýja áskorun mína til ríkisstj. um það, að hún athugi nú að nýju þau nýju viðhorf, sem komið hafa upp í sambandi við málið, og hún taki afleiðingunum af því, sem orðið er, og velji þá leiðina, sem er hyggilegust, að hún fresti afgreiðslu málsins eða dragi frv. til baka og þiggi þann frest, sem launasamtökin í landinu hafa boðið fram, og gangi til samninga um að leysa málið á þeim grundvelli, sem við Alþb: menn höfum bent á í þessum umr., að er alveg óhjákvæmilegt að gera, því að þessi mál verða aldrei leyst öðruvísi en hagur hinna lægst launuðu í landinu, sem enn hafa ekki fengið neinar sambærilegar kauphækkanir við fjöldamarga aðra aðila í landinu, nema á þeim grundvelli, að laun þessara lægst launuðu verði hækkuð og kjör þeirra verði bætt. Það er hægt að koma þessu fram með samningum, og þá leið vil ég ráðleggja hæstv. ríkisstj. að fara, en láta þetta mál liggja, þar sem það er komið, því að lengra áleiðis hefur það ekkert að gera.



Herra forseti. Í ræðu, sem ég flutti hér í gær, gerði ég í megindráttum grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. og þarf ekki miklu við það að bæta. Ég mundi því sennilega ekki hafa tekið til máls við þessa umr., ef seinasti ræðumaður hefði ekki beint mjög alvarlegum fsp. til hæstv. forsrh., sem ég tel sjálfsagt að hæstv. forsrh. muni svara við þessa umr. En að sjálfsögðu er sú spurning, sem lögð er fyrir hæstv. forsrh., þannig vaxin, að það er ekki með öllu óeðlilegt, að hann taki sér nokkurn umhugsunarfrest, og ég vil því nota tímann, meðan hæstv. forsrh. er að hugsa sig um, til þess að segja hér nokkur orð. Það hefur verið einkennandi, bæði við 2. og 3. umr. þessa máls, að ráðh. hafa lagt ótrúlega litið til mála. Ég man ekki eftir því, siðan ég tók sæti hér á þingi og reyndar alllengi áður, vegna þess að ég hafði aðstöðu til að fylgjast með störfum þingsins sem blaðamaður, að ráðh. hafi verið jafnþögulir við 2. og 3. umr. í jafnmiklu stórmáli sem þessu eins og þeir hafa verið nú. Og ég get líka vel skilið það, vegna hvers hæstv. ráðh. eru svona þögulir og hafa litið til málanna að leggja. Ástæðan er einfaldlega sú, að þetta frv. hefur hlotið strax í upphafi meiri mótspyrnu, - ég held, að það sé óhætt að segja það, - heldur en nokkurt annað frv., sem hefur verið lagt fyrir Alþingi, a.m.k. um mjög langt skeið. Ég minnist þess ekki, a.m.k. svo að áratugum skipti, að jafnsterk andúðaralda hafi risið strax í upphafi gegn nokkru frv. eins og þessu, og það getur að sjálfsögðu gefið sína skýringu á því, hve þögulir ráðh. hafa verið hér við 2. og 3. umr. þessa máls. En það er ekki fjarri lagi nú við lok þessarar seinustu umr. hér í hv. d. að rifja það upp, vegna hvers þetta frv. hefur sætt slíkri mótspyrnu og andúð sem raun ber vitni um. Ég skal aðeins minnast á þessar ástæður í örstuttu máli. Ég hygg, að fyrsta ástæðan sé sú, að það hefur sennilega aldrei verið lagt fyrir Alþ. frv., sem felur í sér öllu meira ranglæti en það mál, sem hv. d. hefur nú til umr. Það er meginefni þessa frv. að koma því til vegar, að eftir að flestir hátekjumenn landsins hafa fengið mjög riflegar kauphækkanir og kjarabætur, þá skuli þeir, sem lægst launaðir eru og verst eru settir í þjóðfélaginu, engar svipaðar bætur fá. Þetta er slíkt ranglæti, að það er ekki óeðlilegt, þó að gegn slíku ranglætismáli risi sterk andúðaralda, eins og líka hefur orðið. Það er ekki hægt að hugsa sér öllu meira óréttlæti en það, þegar hæstv. ráðh. um seinustu helgi flýta sér að því í bankaráðum landsins að hækka laun bankastjóranna um 40% hæst launuðu mannanna í þjóðfélaginu, koma svo 2-3 dögum eftir hingað niður í Alþingi og leggja fyrir frv. um það, að lægst launuðu stéttirnar skuli engar svipaðar bætur fá. Það er ekki að undra, þótt slíkt frv. mæti sterkri andúðaröldu hjá þjóðinni. En þetta er þó ekki nema ein ástæðan til þess, að þetta frv. hefur mætt slíkri andúð sem raun ber vitni um. Önnur ástæðan er sú, að með þessu frv. er ráðizt gegn mikilvægasta rétti launastéttanna í landinu, því að það er óumdeilanlegt, að mikilvægasti réttur launastéttanna í landinu er verkfallsrétturinn. Það sjáum við aðeins með því að bera saman kjör launastéttanna í þeim löndum, þar sem verkfallsréttur er og þar sem verkfallsréttur er ekki. Launakjörin eru yfirleitt svo miklu lakari í þeim löndum, þar sem ekki er verkfallsréttur, að það þarf ekki að bera það saman. Svo mikill er munurinn, að hann sést strax við fyrstu sýn. Og af hverju stafar þessi munur? Hann stafar fyrst og fremst af því, að í þeim löndum, þar sem verkfallsréttur er ekki leyfilegur, þar hafa launastéttirnar, hinar vinnandi stéttir, ekki aðstöðu til þess að knýja réttmætar kjarabætur fram og verða þess vegna að sætta sig við það, sem valdhafarnir og atvinnurekendurnir skammta þeim. Og þess vegna er það ekki undarlegt, að launastéttir landsins risi upp til mótspyrnu, þegar á að taka þennan rétt af þeim. Það hefur ekki sízt valdið ólgu og andúð í þessu sambandi, að það er komið greinilega í ljós, að til þess er ekki ætlazt af valdamönnunum, þó að svo sé látið í veðri vaka í þessu frv., að þetta eigi aðeins að gilda 2 næstu mánuðina, - það hefur komið greinilega fram, að það er ætlunin að framlengja þessa réttarskerðingu. Formaður Framsfl. bar þá fsp. fram við 1. umr. hér í d. til hæstv. forsrh., hvort það væri ætlun hæstv. ríkisstj., þegar þeir 2 mánuðir væru liðnir, sem þessum lögum er ætlað að gilda, og það bann á þess vegna að falla niður gegn verkfallsréttinum, sem er í þessum lögum, - hvort hæstv. ríkisstj. vildi þá lýsa því hiklaust yfir, að frá næstu áramótum skyldi samningsrétturinn og verkfallsrétturinn gilda að nýju. Svör forsrh. við þessari spurningu voru þau, að hann gæti engu svarað um þetta atriði og það væri alveg eins líklegt, að þetta þyrfti að haldast áfram. Ég hygg, að þetta svar hæstv. forsrh. gefi það fullkomlega til kynna, að það sé ætlun ríkisstj., ef henni tekst að komast í gegn með þessi lög næstu 2 mánuðina, að láta þennan órétt gilda áfram, og það eru ekki sízt þessar upplýsingar, sem hafa valdið því, að andúðin gegn þessu frv. hefur enn magnazt frá því, sem áður var. Þær ástæður, sem ég nú hef greint, valda því að sjálfsögðu, að það er ekki óeðlilegt, eins og ég hef áður sagt, að það hafi risið sterk andúðaralda gegn þessu máli, svo sterk andúðaralda, að ráðh. hafa séð það ráð vænst að vera þögulir hér við 2. og 3. umr. málsins í Nd. Af hálfu hæstv. ráðh. hefur nokkuð verið haldið fram, að það væri ekki ástæða til þess að hamra svo mjög gegn þessu máli, vegna þess að slíkar aðgerðir hefðu stundum verið gerðar áður af Alþingi. Það er búið að sýna fram á það hér hvað eftir annað, að þetta er algerlega rangt. Það hefur aldrei áður á Alþingi verið samþykkt neitt mál, sem er svipað því frv., sem hér liggur fyrir. Það er algerlega rangt, að í þeim lögum, sem bundu vísitöluna 1956, þegar vinstri stjórnin kom til valda, hafi nokkuð verið svipað þessu máll. Þá var aðeins bundin vísitalan, grunnkaupið var látið óheft, verkfallsrétturinn var látinn óheftur. Það er líka algerlega rangt að gera samanburð á þessu frv, og t.d. gerðardómsl. 1942, því að þá var leyfilegt að hækka grunnkaup og þá var ákveðið, að gilda skyldi full dýrtíðarvísitala. Auk þess verða menn að gera sér grein fyrir því, að ástandið 1942 var allt annað en það ástand, sem nú er í landinu. 1942, þegar gerðardómurinn var settur, stóð heimsstyrjöldin sem hæst. Þá var veldi Þjóðverja og nazista allra mest. Og ástandið var svo þannig, að það mátti búast við því, að þá og þegar kynnu aðflutningar til landsins alveg að stöðvast, framleiðslan í landinu kynni að stöðvast af styrjaldarástæðum, og það var að sjálfsögðu ekkert vit undir þeim kringumstæðum að láta, t.d. vegna verkfalls, safnast saman mikið af óafgreiddum skipum hérna í höfninni, láta samgöngur úti um land stöðvast, og svo kynni það að gerast einn góðan veðurdag, að bærinn yrði fyrir árás og það væri ógerningur að bjarga þeim verðmætum, sem hér hefðu safnazt saman, vegna þess að verkfall hefði staðið yfir. Undir slíkum kringumstæðum varð að sjálfsögðu að gera ráðstafanir til þess, að ekki kæmi til verkfalla, jafnframt því sem það er yfirleitt föst regla í þeim löndum, þar sem styrjöld vofir yfir eða voru styrjaldarsvæði, eins og Ísland var þá, að gera sérstakar ráðstafanir til þess að halda verðlagi í skefjum, vegna þess að enginn veit, hvað fram undan kunni að vera. Það má t.d. benda á það, að á þessum tíma voru gerðar margháttaðar ráðstafanir í Svíþjóð, svipaðar og hér voru gerðar þá. En það dettur að sjálfsögðu engum í hug í Svíþjóð, þó að slíkar ráðstafanir væru gerðar þar á styrjaldartímum, að það eigi við að gera slíkar ráðstafanir nú. Þess vegna er það hrein fjarstæða að vera að reyna að bera saman ráðstafanir, sem gerðar eru á styrjaldartímum, við ráðstafanir, sem eru gerðar undir allt öðrum kringumstæðum en þá eru. Það dettur engum í hug að láta ráðstafanir, sem eru sérstaklega gerðar af styrjaldarástæðum, gilda, þegar friðartímar eru komnir. Þess vegna er það hrein fjarstæða að vera að gera samanburð á gerðardómslögunum 1942 og því frv., sem hér liggur fyrir. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að aldrei áður hefur verið gerð ákveðin tilraun til þess á friðartímum að gera hvort tveggja í senn að banna verkföll og banna allar kauphækkanir. Það er algert nýmæli á Íslandi, það hefur aldrei verið gerð tilraun til þess fyrr en nú. Þess vegna er það fullkomlega tilgangslaust af hæstv. ráðh. að vera að bera það fyrir sig, að það sé hægt að finna eitthvert fordæmi fyrir slíkum ráðstöfunum og þeim, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg rétt, sem hefur komið fram í máli hæstv. ráðh., að okkur er nú nokkur vandi á höndum vegna þess ástands, sem hefur skapazt í efnahagsmálum og hefur leitt af stjórnarstefnunni, ástands, sem er afleiðing stjórnarstefnunnar. Okkur er nokkur vandi á höndum af þessum ástæðum. En það er líka jafnvist, að þær tvær leiðir, sem ríkisstj. hefur helzt bent á til lausnar á þessu ástandi, eru fullkomlega ófærar. Önnur leiðin, sem hæstv. ríkisstj. hefur bent á, er það frv., sem hér liggur fyrir, kaupbinding og skerðing verkfallsréttar, sem fyrst og fremst bitnar á þeim láglaunuðu í landinu. Þetta frv. er þegar búið að hljóta slíkar móttökur hjá verkalýðshreyfingunni, hjá verkalýðsfélögunum um allt land og hjá launastéttum um allt land, að það er fyrirsjáanlegt, að þessi stefna, sem í frv. felst, er óframkvæmanleg. Hæstv. ríkisstj. má vera það fullkomlega ljóst af þessum undirtektum, að hún getur ekki framkvæmt þá stefnu, sem felst í þessu frv., vegna þess, hve ranglát hún er, og vegna þeirrar andstöðu, sem hún mætir, ef ríkisstj. ætlar ekki beinlínis að efna til fullkomins upplausnarástands í landinu og þá að sjáifsögðu miklu meira og verra en þess ástands, sem nú ríkir. Hin leiðin, sem hæstv. ríkisstj. hefur bent á, er gengislækkunin, og ég verð satt að segja að lýsa undrun minni yfir því, að ríkisstj. skuli benda á þessa leið. Ríkisstj. hefur með skömmu millibili framkvæmt tvær gengislækkanir, 1960 og 1961, og afleiðingarnar af þessum gengislækkunum eru þær, sem nú blasa við. Það er komin fullkomin reynsla af þessum tveimur gengislækkunum, að ný gengislækkun mundi ekki neinn vanda leysa. Ný gengislækkun mundi aðeins skapa aukinn vanda, alveg eins og gengislækkunin 1960 gerði það og gengislækkunin 1961 gerði það. Og það má hverjum og einum vera ljóst t.d., að gengislækkun leysir síður en svo þann vanda, sem útflutningsframleiðslan á við að glíma, einfaldlega af þeirri ástæðu, að mikill meiri hluti af rekstrarkostnaði útflutningsframleiðslunnar er greiddur í erlendum gjaldeyri og gengislækkunin hefur engin áhrif til hagsbóta fyrir útgerðina hvað þann hluta rekstrarkostnaðarins snertir. Sá kostnaður, sem er greiddur innanlands og er fyrst og fremst kaupgjaldið, mundi að sjálfsögðu hækka mjög fljótlega, eins og reyndin hefur orðið á undanförnum árum, vegna þess að versnandi kjör, sem hlytust af gengislækkun, yrðu launþegar að bæta sér upp aftur með kauphækkunum. Þess vegna er það ekkert annað en að gera vandann enn meiri og erfiðleikana enn meiri að leggja út í nýja gengislækkun. Þess vegna verð ég að segja það,að ég er furðu lostinn, að ríkisstj. skuli leyfa sér að nefna gengislækkun eins og eitthvert úrræði í þeim vandamálum, sem nú er glímt við. Ný gengislækkun er jafnmikið óráð og sú leið, sem ríkisstj. leggur til að farin sé í þessu frv. Báðar þessar leiðir eru fullkomlega ófærar. Af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur hins vegar verið bent á fullkomlega færa leið í þessum málum hvað eftir annað í þessum umr. Það hefur verið bent á, að það, sem ætti að gera, væri að semja um eðlilega kauphækkun við þá lægst launuðu og þá, sem nú eru lakast settir, og gera svo ráðstafanir til þess að gera atvinnuvegunum mögulegt að risa undir þessum kauphækkunum. Það hefur verið bent á mjög ákveðnar leiðir til þess að gera atvinnuvegunum þetta kleift. Það hefur verið bent á margar lækkunaraðgerðir til þess að gera atvinnuvegunum þetta kleift. Það hefur verið bent á lækkun vaxta, á lækkun útflutningsgjalda og lækkun tolla. Ef þetta hefði allt verið gert, sem búið er að sýna fram á hér í þessum umr. að er fullkomlega mögulegt, þá er jafnframt hægt að gera atvinnuvegunum mögulegt að rísa undir þeim kauphækkunum, sem eru óhjákvæmilegar, vegna þess að láglaunastéttirnar verða að fá sömu bætur og hinir hálaunuðu hafa fengið. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef slíkar ráðstafanir verða gerðar, þá mundi ekki standa á launastéttunum að gera jafnhliða einhverjar þær ráðstafanir, sem kæmu í veg fyrir það, að þær víxlhækkanir á kaupgjaldi og verðlagi héldu áfram, sem nú eiga sér stað. Ég bendi aðeins á samningana frá 1961, sem þá voru gerðir milli launastéttanna og atvinnurekendanna, sem dæmi um, að það mundi ekki undir slíkum kringumstæðum standa á launastéttunum að gera þá framtíðarsamninga, sem mundu eiga sinn mikla þátt í því að stöðva það verðbólguhjól, sem hefur verið að ganga í landinu á undanförnum árum, því að það er alveg víst, að ef þeir samningar, sem voru gerðir 1961, hefðu fengið að standa, þá hefði verðbólguhjólið stöðvazt á þessum tíma, þá hefði verið búið við stöðugt verðlag á næstu árum, traustan gjaldeyri, batnandi afkomu atvinnuveganna og batnandi afkomu almennings í landinu. En vegna þess að ríkisstj. eyðilagði þessa hagfelldu samninga jafnt fyrir launastéttir sem atvinnurekendur með gengislækkuninni 1961, var árangurinn af þessum samningum alveg eyðilagður. Það er sem sagt í þessum umr. hvað eftir annað búið að benda á úrræði og lausn á þeim vanda, sem nú er glímt við, lausn, sem er auðvelt að ná, ef vilji er fyrir hendi hjá valdhöfunum til að fara þá leið. Valdhafarnir hafa enn ekki svarað því neinu, hvort þeir vilji fara þessa leið. Það hefur helzt komið fram hjá þeim, að þeir vildu það ekki, og þeir hafa haldið áfram að klifa á annarri hvorri af þeim tveimur leiðum, sem þeir hafa bent á, - þeirri leið, sem felst í þessu frv., eða gengisfellingarleiðinni, sem búið er að sýna fram á, bæði af mér og öðrum, að eru fullkomlega ófærar og munu aðeins leiða til aukinna vandræða frá því, sem nú er. Ég vil þess vegna nota tækifærið við lok þessara umr. til að skora á ríkisstj. og til að skora á þm. stjórnarflokkanna að íhuga nú vel þau úrræði, sem hér hefur verið bent á, og láta ekki þráa og metnað stjórna sinum gerðum í þessum efnum, láta skynsemi og dómgreind ráða um það, sem gert er. Það hefur iðulega komið fyrir, að menn hafi hafið upp rangt merki, eins og ríkisstj. hefur gert í þessu máli, en þegar þeir hafa við nánari athugun séð, að þetta var rangt, hafa þeir látið það niður falla og tekið upp það merkið, sem rétt var. Og þeir, sem það hafa gert, hafa orðið menn að meiri, en ekki minni, af því að gera þetta. Og ég er sannfærður um það, og sem pólitískur andstæðingur stjórnarinnar ætti ég ekki að vera að óska eftir því, en ég er sannfærður um það, að ef ríkisstj. grípi til þessa ráðs, ef ríkisstj. léti skynsemina ráða og færi eftir þeim skynsamlegu forsendum, sem hún hefur heyrt í þessum umr., og færi þá leið, sem henni hefur verið bent á af stjórnarandstæðingum, þá mundi ríkisstj. vaxa jafnmikið af því máli sem hún hefur minnkað af því frv., sem hér liggur nú fyrir. Það sanna í þessum málum er það, að þótt ríkisstj. hefði að mörgu leyti ranga stefnu, þegar hún kom til valda, hafði þó ríkisstj. að einu leyti rétta stefnu. Það var rétt stefna hjá ríkisstj., sem hún setti upp þá, að hún ætlaði ekki að hafa afskipti af kaupsamningum eða samningagerð milli atvinnurekenda og launþega. Ef ríkisstj. hefði fylgt þessari stefnu sinni, þá mundi vandinn í þessum málum ekki vera slíkur sem hann er í dag. Þá hefðu kaupsamningarnir, sem voru gerðir 1961, fengið að standa. Og þá væri ástandið annað í þessum málum en það er í dag, og þá hefðu ekki gerzt atburðir eins og gerðust hér á s.l. sumri, þegar járnsmiðir og atvinnurekendur voru búnir að ná samkomulagi um kaup og kjör, en ríkisstj. hindraði það á seinustu stundu, svo að af því hlauzt fjögurra mánaða verkfall járnsmiða. Og ég er líka alveg sannfærður um það, að ef atvinnurekendur og launþegar hefðu fengið að vera einir um samninga á þessu sumri og hausti, þá væri þegar komið samkomulag á milli þessara aðila. En vegna þess að ríkisstj. hefur skorizt í leikinn og hefur hvatt atvinnurekendur til þess að setja nú hnefann í borðið og segja, að þeir gætu enga hækkun fallizt á, þá hefur enn ekki náðst þetta samkomulag. En atvinnurekendur, þó að þeir séu að frumkvæði ríkisstj. látnir samþykkja það, að þeir geti enga hækkun veitt á kaupgjaldi, þá hafa langsamlega flestir atvinnurekendur brotið gegn þessari samþykkt sinni í reynd, því að ég hygg, að t.d. hérna í bænum sé það mikill meiri hl. atvinnurekenda, sem greiðir miklu hærra kaup en það, sem stendur í kaupgjaldssamningum verkalýðsfélaganna. Atvinnurekendur brjóta sem sagt sjálfir gegn þessari samþykkt, sem ríkisstj. hefur fengið þá til að gera, vegna þess að þeim hefur líka verið vel fært að gera það. Ég sagði áðan, þegar ég kvaddi mér hljóðs, að ég ætlaði ekki að tala langt mál að þessu sinni, ég ætlaði aðeins að nota tækifærið, meðan hæstv. forsrh. væri að hugsa sig um svörin við þeirri spurningu, sem hér hefur verið lögð fyrir hann, og þess vegna skal ég nú fljótlega láta máli mínu lokið. En það, sem ég vildi að seinustu segja, er þetta: Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég vænti þess, að ríkisstj. geri sér ljóst það hættuástand, sem nú er að skapast í landinu. Það hafa þegar fjölmörg verkalýðsfélög lýst yfir verkfalli strax, svo að segja í upphafi næstu viku, og það eru miklar horfur á því, að frá þessum verkfallsboðunum verði ekki horfið. Það má að sjálfsögðu deila fram og aftur um, hvort það, sem er hér fram undan, sé löglegt eða ekki löglegt. Um það má að sjálfsögðu mikið deila, og ég ætla ekki að taka þátt hér í þeirri deilu. En það er ekki það, sem er meginatriði í þessu sambandi. Það, sem er meginatriði í þessu sambandi, er, að það er búið að halda þannig á þessu máli, - og ég skal ekki að þessu sinni ræða um það, hverjir hafi haldið á þessu máli, - en það er búið að halda á þessu máli þannig, að það er bersýnilegt, að það eru mjög stór og hættusöm átök fram undan. Og nú er spurningin: Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera? Ætlar hún að reyna að fylgja þessum lögum sínum fram með hervaldi, með lögregluvaldi og láta af því hljótast þau átök, sem slíku getur að sjálfsögðu fylgt? Ætlar ríkisstj. að fara hér sömu leiðina og farin var í Noregi á árunum 1920-1930, þegar beitt var fangelsisdómum og sektardómum, ekki aðeins gegn foringjum verkalýðssamtakanna og þm. Verkamannaflokksins norska, heldur gegn fjölmörgum verkamönnum, þegar þeir voru hnepptir í fangelsi og það í svo stórum stíl, að fangelsin voru ekki nógu stór fyrir þá, vegna þess að þeir höfðu brotið gegn einhverjum gerðardómum, sem kveðnir voru upp? Ætlar ríkisstj. raunverulega að láta slíkt ástand skapast og grípa til slíkra ráðstafana og norsk stjórnarvöld beittu á þessum tíma? Það kann vel að vera, að hæstv. ríkisstj. kunni að geta haldið því fram, af því að þessi lög hafa verið samþ., að hún standi þar á lagalegum grundvelli. En ég held, að það væri gott fyrir hana að staldra dálítið við og athuga, hvernig þetta fór í Noregi. Þetta fór þannig í Noregi, að verkamenn unnu að lokum fullan sigur, og þetta fór þannig, þetta hafði þau áhrif, að það var lagður þá í þessum átökum sá grundvöllur að Verkamannaflokknum norska, að hann hefur verið ósigrandi í öllum kosningum siðan. En burt séð frá því held ég, að það séu ekki slík átök, sem við eigum að sækjast eftir nú hér á landi. Ég held, að það séu ekki slík átök, sem séu líkleg eða líklegust eða vænlegust til að leysa þann vanda, sem nú er glimt við. Ég held, að þetta mundi ekki aðeins auka þennan vanda, heldur miklu frekar margfalda hann. Og ég vil benda hæstv. ríkisstj. á annað dæmi. Það reis upp verkfallsalda í Frakklandi hjá námumönnum þar á s.l. vetri, sem mjög mátti um deila, hvort væri lögleg eða ekki lögleg. Hinn sterki einræðisherra þar í landi hugðist í fyrstu brjóta þessi verkföll aftur með stjórnaraðgerðum og með hervaldi og með lögregluvaldi, eða með því að kalla námumennina í herinn. En við nánari athugun ákvað þessi hyggni einræðisherra, þó að hann hefði margfalt sterkari aðstöðu til að framkvæma sínar fyrirætlanir en hin íslenzka ríkisstj., þá ákvað hann við nánari athugun að láta skynsemina ráða. Hann féll frá öllum sínum fyrirætlunum um að beita ofbeldi og kaus heldur að fara samningaleiðina og semja við námumenn um hóflegar kjarabætur. Og það er áreiðanlegt, að hann óx af því að fara þessa leið heldur en að láta kenna aflsmunar í þessari deilu, þó að hann hefði kannske getað orðið ofan á í þeim átökum til að byrja með. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að hugsa vel um fordæmi þessa hyggna stjórnmálamanns og sjá, hvort hún mundi ekki geta af því lært. Og ég vil segja það hér að lokum, að það, sem við þurfum til að leysa þann vanda, sem nú er fram undan, er ekki að stofna til slikra átaka eins og hér geta orðið, ef ríkisstj. gerir það í alvöru að reyna að framkvæma þessi lög. Við þurfum allt aðrar vinnuaðferðir til þess að leysa þennan vanda. Við þurfum að leysa hann með sáttum og samkomulagi, með bræðralagi, en ekki með stórum harðnandi átökum frá því, sem nú eru þegar í dag. Og ég vil segja hæstv. ríkisstj. það, að eins og hún hefur minnkað af þeirri tilraun, sem hún hefur gert með þessu frv., mundi hún vaxa af því, ef hún félli nú frá sinum fyrirætlunum, félli frá þeirri stríðsstefnu, sem felst í þessu frv., tæki heldur þann hyggna kost að fara leið samninga og sátta, drægi þetta frv. sitt til baka eða a.m.k. frestaði því, meðan tilraunir væru gerðar til þess að ná samkomulagi við launastéttir landsins um að leysa þetta mái á farsælan og friðsamlegan og giftusamlegan hátt.



Herra forseti. Ég skal heita hæstv. forseta því, að ég mun ekki þreyta hann lengi, því að nokkuð er nú á kvöldið liðið og sjáanlegt er, að margir eru farnir að þreytast á þessum umr. En það eru tvö atriði, sem komu fram í framsöguræðu hv. frsm, meiri hl. fjhn. í gær, sem ég vil ekki láta ómótmælt, áður en þetta mál fer héðan út úr hv. deild. Fyrra atriðið, sem hv. frsm. vék að, var það, að öðruvísi væri nú stjórnarandstaða en verið hafði á vinstristjórnarárunum. Þá hefði stjórnarandstaðan farið betur að og heiðarlegar en núv. stjórnarandstaða. Í tilefni af þessu vil ég minna þennan hv. þm. og aðra á, sem hafa sömu skoðun, að á þeim árum buðu atvinnurekendurnir kauphækkun, eins og gert var í Iðju, þar sem sjálfstæðismenn réðu ríkjum. Ég vil líka minna þá á flugmannaverkfallið, farmannaverkfallið, og ég vil líka minna þá á það, að þá var fulltrúi þeirra, Jóhann Sigurðsson, sendur inn í verkamannafélagið Dagsbrún til þess að skamma kommana fyrir aðgerðaleysi í kaupgjaldsmálum, getuleysi þeirra og úrræðaleysi og aðgerðaleysi var í alla staði óþolandi samkv. frásögn þessa manns. Ég vil líka minna þá á, að sömu mennirnir, sem nú verða að greiða atkv, með frv, hæstv. ríkisstj., ef það á að ná fram að ganga, neituðu þá um að geyma rétt á Alþýðusambandsþingi, sem þá var farið fram á, eins og tveir af núv. þm. hv. stjórnarflokka. Er gott, að þeir muni eftir þessu við atkvgr. nú. Annað atriði, sem þessi hv. þm. vék að, frsm. meiri hl. fjhn., var það, að hér ætti að gera heiðarlega tilraun til þess að stöðva dýrtíðina. Í tilefni að þessu vil ég spyr,ja þennan hv. þm.: Er það stöðvun á dýrtiðinni, þótt kauphækkun verði frestað í 2 mánuði? Það er áreiðanlegt, að það verður ekki komizt fram hjá þeirri kauphækkun hjá þeim stéttum, sem eiga eftir að fá leiðréttingu á kaupi sínu og kjörum til samræmis við aðrar stéttir. Það verður ekki komizt fram hjá þeirri kauphækkun, þótt það takist að tefja það um einhvern tíma, og það á ekki heldur að komast fram hjá því, að fólk hafi það kaup í þessu landi, að það geti með skikkanlegum vinnudegi unnið fyrir þurftartekjum sínum. Í öðru lagi vil ég spyrja: Er það heiðarlegt að neita skrifstofu- og verzlunarfólki h,já samvinnufélögum og einkafyrirtækjum um þá kauphækkun, sem hliðstæðum ríkisstarfsmönnum hefur verið ákveðin af hlutlausum dómi? Nei, það er ekki heldur heiðarlegt. Í þriðja lagi vil ég spyrja: Er það heiðarlegt að krefjast þess, að þeir, sem lægst launin hafa, fórni vegna hugsanlegrar stöðvunar verðbólgu launahækkun sinni, þegar þeir, sem hæst laun hafa, hafa fengið launahækkanir 50–100%? Það er ekki heldur heiðarlegt. Ég vil enn fremur spyrja: Er það heiðarlegt að heimta fátæka mannsins eina lamb, samnings- og verkfallsréttinn, til hugsanlegrar verðstöðvunar, sem svo gæti einnig brugðizt? Nei það er ekki heldur heiðarlegt. Og ef þannig á að fara að vinna að því að stöðva verðbólgu landsins, þá á ekki að tala um heiðarleika í sambandi við þá framkvæmd. Þetta frv. er hvorki sanngjarnt né heiðarlegt. Ef hæstv. ríkisstj. vill vera heiðarleg, á hún að viðurkenna úrræðaleysi og getuleysi sítt. Þá á hún að viðurkenna það, að hún blekkti þjóðina í kosningunum í vor, og á því að leggja málin fyrir þjóðina aftur. Það eitt er heiðarlegt.