Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár til þess að gera að umræðuefni þá atburði sem hafa verið að gerast nú hina síðustu daga í landhelgismálinu. Vel má vera að hv. þm. þyki það orðið alltítt að umr. utan dagskrár eigi sér stað varðandi landhelgismálið, en þær aðferðir og vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. hefur valið að beita við meðferð þessa máls, gera slíkt knýjandi, þ. e. a. s. öll sú leynd sem yfir þessu hvílir, hvað er að gerast, hún er ástæðan til þess að menn nauðugir viljugir eru til þess hvattir beinlínis að fara inn á þá braut sem verið hefur að undanförnu. Það er öllum ljóst, að alls konar samningaviðræður, óformlegar, formlegar, og að því er virðist alls konar samningamakk hefur átt sér stað hér í Reykjavík undanfarna viku, og á það við bæði varðandi breta og vestur-þjóðverja. Í dag mun hafa farið til Vestur-Þýskalands sendinefnd af hálfu íslendinga til samningaviðræðna við þjóðverja um landhelgismálið. En aðalástæðan fyrir því að ég hef kvatt mér hljóðs er sú, að í viðtali við sjónvarpið í gærkvöld viðhafði aðalforsvarsmaður breta í þeim málum, Hattersley, ummæli sem ég að engu leyti get látið hjá líða að gera að umræðuefni hér á Alþ., en í þessu viðtali staðhæfði hann að boð hæstv. ríkisstj. um 65 þús. tonna kvóta til handa bretum innan landhelginnar hefði komið fram fyrir þremur víkum, þ. e. a. s. það lætur nærri að slíkt tilboð, sé rétt með farið hér af hálfu breska fulltrúans, hafi komið fram um þær mundir sem samningafundurinn í London var haldinn. Ef þetta er rétt, þessi fullyrðing Hattersleys, þá hefur okkur, sem eigum sæti í landhelgisnefnd, ekki verið skýrt rétt frá gangi mála að þessu leyti, vegna þess að þessar upplýsingar eru aðrar en okkur hafa verið látnar í té varðandi viðræður við breta í London fyrir um þremur víkum. Aðalástæðan fyrir því, að ég stend hér upp og geri þetta að umræðuefni, er þessi fullyrðing bretans um 65 þús. tonna tilboð af hálfu hæstv. ríkisstj. til handa bretum fyrir þremur vikum. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hinn breski ofjarl hæstv. ríkisstj., að því er virðist vera, fari hér með rétt mál, því að ef svo er, þá höfum við verið leyndir þessum upplýsingum, og ég tel nauðsynlegt að fá úr því skorið í eitt skipti fyrir öll hvort þessi viðkomandi einstaklingur fer hér með rétt mál. Í áframhaldi af þessu, þá er það öllum ljóst að nú er það staðreynd að íslenska ríkisstj. hefur gert bretum tilboð um 65 þús. tonna veiðiheimildarkvóta hér á næsta ári, sem bretar að vísu afneituðu að sinni a. m. k. Þetta þýðir í reynd þann alvarlega hlut, að búið er í raun og veru, ef af þessu verður, þótt síðar verði, að bretar taki þessu tilboði, þá er búið að festa raunverulega í samningum við erlenda aðila um 25–30% af því aflamagni sem talið er að megi taka hér við land á næsta ári að dómi sérfræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar. Mér a. m. k. dettur ekki í hug, verði samið við vestur-þjóðverja sem ráðamenn hæstv. ríkisstj. telja allar líkur benda til, a. m. k. sé jákvætt hugarfar hjá þeim að þeirra mati, annað en að þá sé það undanfari samninga við breta, það sé undanfari að öllum líkindum að samningum við belga, norðmenn, færeyinga, pólverja, austur-þjóðverja, rússa. Það er því ljóst að ef sú verður á raunin, sem allar líkur benda til, að samningar séu í burðarliðnum að því er varðar vestur-þjóðverja, tilboð hæstv. ríkisstj. stendur væntanlega til breta um 65 bús. tonn og síðan koma hinar þjóðirnar koll af kolli, að þá verður búið að binda innan stutts tíma svo stóran hluta af því aflamagni, sem taka má af miðunum, að hér er að mínu viti um stórhættulega stefnu að ræða. Þetta tilboð hæstv. ríkisstj. til breta, sem hún hefur nú gert og er orðið staðreynd, felur það í raun og veru í sér að hæstv. ríkisstj. er þegar búin að festa sig í samninganetinu að því er varðar landhelgismálið. Það er vandséð með hvaða hætti hún gæti, ef sinnaskipti yrðu á því heimili, losað sig úr því neti. Það er því ljóst að atburðir síðustu viku og nú síðustu helgar hafa leitt það í ljós að hæstv. ríkisstj. hefur stefnt og stefnir umfram allt að samningum í landhelgismálinu. Þetta er að mínu viti stefna sem býður upp á þjóðarvoða. Þetta er stefna sem beita verður öllum ráðum, tiltækum og löglegum, til að koma í veg fyrir að nái fram að ganga. En eins og ég sagði áðan, aðalerindi mitt að þessu sinni var fyrst og fremst að óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann gerði grein fyrir því hvort Hattersley í sinni fullyrðingu, - því að ég hygg að fleiri hv. þn. en ég hafi tekið eftir í sjónvarpsviðtali í gærkvöld að það var fullyrðing, bláköld, um að hæstv. ríkisstj. hefði gefið 65 þús. tonna tilboð til handa bretum fyrir þremur vikum, - ég óska eftir því að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því hvort hér er um rétt mál að ræða, því að sé svo, þá höfum við í landhelgisnefnd verið leyndir því, og það er nauðsynlegt að það komi hér fram hvort svo er.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég skal með ánægju svara fsp. hv. 5, þm. Vestf., og svar mitt er að upplýsingar forsvarsmanns breta, Hattersleys aðstoðarutanrrh., eru rangar. Það hafa engin boð frá íslensku ríkisstjórnin í verið flutt bretum fyrir þremur víkum sem hljóða upp á 65 þúsund tonna hámarksafla þeim til handa hér við land. Sú hugmynd, sem fólst í 65 þús. tonnunum og hæstv. utanrrh., Einar Ágústsson, hefur gert grein fyrir í opinberum fjölmiðlum, var fram borin á sunnudaginn í óformlegum víðræðum þeirra á milli, Einars Ágústssonar og Hattersleys, og tel ég því fsp. fullsvarað. Ég tel samt nauðsynlegt til viðbótar, að gefnu tilefni, að það komi fram að við töldum rétt, þegar útlit var fyrir að slitnaði upp úr samningaviðræðum við breta, að íslendingar gerðu lýðum ljóst, bæði samherjum sínum meðal annarra þjóða, á vettvangi hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna svo og hér innanlands, hvað þeir gætu hæst hugsað sér að fara í þeim efnum að veita bretum veiðiheimildir hér við land. Ef ófriður átti að ríkja á íslenskum miðum, þá þurfti þessi afstaða að vera kunn og gerð opinber. Það hefur þýðingu fyrir málstað okkar og fylgi við málstað okkar á alþjóðavettvangi. Hér var um hugmynd um hámarksafla að ræða, - hugmynd sem bundin var mörgum skilyrðum. Það var skilyrði um viðurkenningu á 200 mílunum og tollaívilnunum okkur til handa skv. bókun 6 í samningi okkar við Efnahagsbandalagið. Þessi hugmynd er einnig bundin þeim skilmálum að samkomulag náist um veiðisvæði, um tölu fiskiskipa og um veiðitíma, um samningstíma og um friðunarsvæði og aðrar friðunaraðgerðir. Ég held að það fari ekki á milli mála að nú sé öllum ljóst, sem um þessi mál fjalla, bæði hérlendis og erlendis, að íslendingar hafa sýnt fullkomna sanngirni, en viðræðuaðilar okkar, bretar, fullkomna óbilgirni. Það má vissulega meta það og vega að hve miklu leyti íslendingar eiga að leggja áherslu á að komast að samkomulagi í þessu deilumáli sínu við aðrar þjóðir. Viðmiðunin í því mati hlýtur að mínu áliti að vera með hvaða hætti íslendingar ná sem fyrst og sem frekast stjórn á íslenskum fiskimiðum. Skýrsla íslenskra fiskifræðinga sýnir að við höfum lítið sem ekkert af hendi að láta. En rannveruleikinn getur orðið sá, að það sé tekið af okkur hvort sem við semjum eða semjum ekki. Ef það er gert með valdi af öðrum, þá getur það verið gert með þeim hætti að fiskistofnunum sé meiri skaði gerður heldur en ef við með samningum náum fullkominni stjórn á okkar eigin fiskimiðum. Það er þessi viðmiðun sem er okkur til leiðbeiningar og leiðsagnar í samningum og viðræðum við aðrar þjóðir. Vissulega ætti okkur íslendingum að vera þannig innanbrjósts og við ættum frekar en aðrar þjóðir að vera þeirrar skoðunar að leysa bæri deilumál við önnur ríki með samkomulagi. Við erum friðelskandi þjóð, viljum hafa góða sambúð við allar aðrar þjóðir, og það er markmiðið með viðræðum okkar við aðrar þjóðir vegna þessa máls. Ég held að það verði ekki sagt, eins og nú er málum komið, að það stefni að samningum í landhelgismálinu. Ég á von á því að það verði langt tímabil sem ósamkomulag ríkir við breta, því að við höfum sagt það sem við lengst getum gengið í þessu máli gagnvart þeim. Þeir hafa nánast ekki hreyft sig frá upprunalegri stöðu sinni, og þeir um það, ef þeir telja það sæma sínum málstað. Fyrir okkur liggur ekki annað verkefni en að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að verja okkar 200 mílna fiskveiðilögsögu, og það munum við gera, á meðan við reynum samhliða að komast að sanngjörnu samkomulagi við aðrar þjóðir sem hér um ræðir. Kemur þá í ljós hvort við eigum frekari sanngirni að mæta af þeirra hálfu en af hálfu breta. Ég vænti þess og vona, þótt ekkert verði um það fullyrt á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hér hefur komið fram varðandi viðræður íslendinga og breta um hugsanlegar veiðiheimildir breta í íslenskri fiskveiðilandhelgi, þar sem því er nú neitað af hæstv. forsrh. að tilboð hafi komið fram af hálfu íslendinga um 65 þús. tonna aflamagn bretum til handa fyrir 3 víkum, eins og breski ráðh. í samninganefndinni hefur haldið fram, þá vil ég segja það, að ég tel nauðsynlegt að hæstv. ríkisstj. komi á framfæri, einnig í Bretlandi, mótmælum gegn þessum ósannindum breska ráðh. Það á ekki að líðast að breskur ráðh., sem kemur hingað sem formaður : samninganefnd, geti haldið því fram að þeim hafi verið gert ákveðið tilboð, þar sem hann nefnir tölur, ef það er með öllu rangt. Hitt verð ég aftur að segja, að ég hef orðið fyrir vonbrigðum áður af hálfu íslenskra stjórnvalda í sambandi við þessar samningaviðræður við breta og frásagnir af þeim. Ég vil minna á í þessum efnum að fyrst kom það fram í fréttum frá Lundúnum eftir samningaviðræðurnar sem þar fóru fram að íslendingar hefðu gert bretum ákveðið tilboð um ákveðið aflamagn. Íslensku ráðh. báru þetta til baka og sögðu að þeir hefðu ekki gefið neitt tilboð um aflamagn, og eftir að hingað kom heim var þetta enn endurtekið, að það hefði ekki verið gert tilboð um aflamagn. Síðan, þegar nánar er skýrt frá þessu máli, m. a. í gögnum sem lögð hafa verið fyrir landhelgisnefnd, kemur að mínum dómi allt annað í ljós. Það er að vísu hægt að vera með orðaleik í þessu eins og ýmsum fleiri málum og segja að þó að menn hafi nefnt ákveðnar tölur með sérstöku orðalagi, þá beri ekki að skilja það sem tilboð, og ræða síðan um það áfram í öllum samningaviðræðum eins og um tilboð hafi verið að ræða. Það fer nú ekkert á milli mála að í þessum samningaviðræðum í London nefndu íslensku samningamennirnir fasta tölu sem tilboð, að vísu í spurnarformi, hvort bretar mundu vilja fallast á samninga ef þetta yrði boðið. Síðan var sem sagt staðið að öllum viðræðum eins og hér væri um tilboð að ræða, bæði í viðræðum íslendinga og breta. Ég tel því að afneitanir íslensku ráðh. um að þeir hafi gert tilboð hafi verið rangar og það sé nú skjalfest. Síðan kemur enski ráðh. nú í annað sinn og segir að fyrir 3 vikum hafi verið gert tilboð um 65 þús. tonna afla, og hann endurtekur þetta án þess að okkar ráðh., sem áttu kost á að mótmæla því, gerðu það opinberlega í fjölmiðlum. Nú hefur hæstv. forsrh. afneitað þessu mjög greinilega hér, en ég álít að hann eigi að koma mótmælum gegn þessum fullyrðingum breska ráðh. á framfæri í breskum blöðum, og ég vil vænta þess að ríkisstj. geri það og sýni þá með því að hún hefur hér ekkert undan að draga. En það er kannske ekki aðalatriði þessa máls hvenær tilboðið um 65 þús. tonna heildarafla hefur verið gefið. Nú liggur það ljóst fyrir að íslensk stjórnvöld hafa boðið þetta aflamagn, og ég tel fyrir mitt leyti að þetta tilboð ríkisstj. beri ekki vott um neina sanngirni, eins og hæstv. forsrh. orðaði það hér, heldur beri þetta tilboð vott um mikinn glannaskap og óraunsæi af hálfu ríkisstj., að leyfa sér við þær aðstæður, sem við búum við, að bjóða slíkt aflamagn. Í þessu sambandi vil ég rifja það upp, að ég hef mjög ákveðið farið fram á það við hæstv. ríkisstj. í umr. um málið hér á Alþ. og einnig í landhelgisnefnd, að ríkisstj. verði við því að skýra þjóðinni opinberlega frá því hvað hefur komið fram í viðræðunum við útlendinga um hugsanlegar veiðiheimildir þeim til handa, að hún birti skýrslu um þessar viðræður og það sé ekki verið að toga út eitt og eitt atriði af því sem fram hefur komið, venjulega eftir að upplýsingar hafa berist um málið erlendis frá. Á síðasta landhelgisnefndarfundi tók hæstv. ríkisstj. sér frest til þess að athuga um það hvort hún gæti orðið við þessari kröfu minni, en út úr þeim fresti hefur ekkert komið enn, engin skýrsla hefur verið birt af hálfu ríkisstj. og þjóðin er enn þá dulin þess hvað raunverulega er að gerast í þessu máli. Enn endurtek ég áskorun mína til hæstv. ríkisstj., að hún birti skýrslu um málið og láti þar koma fram aðalatriði þess sem fram hefur komið í þessum viðræðum. Það er augljóst að það þarf ekki að skjóta sér neitt á bak við álit breta í þeim efnum, því að þeir segja frá þessum viðræðum eins og þeim þykir henta fyrir sig. Það hefur þegar komið fram. Þetta á ekki aðeins við viðræðurnar við breta, sem vitanlega skipta hér þó aðalmáli, en þetta á einnig við þær viðræður sem átt hafa sér stað við vestur-þjóðverja. Þar liggur líka fyrir að hæstv. ríkisstj. hefur gert þjóðverjum tiltekið tilboð um aflamagn. Það liggur líka fyrir að það muni ekki bera mikið á milli um það aflamagn, sem vestur-þjóðverjar gera kröfu um, og það aflamagn, sem íslenska ríkisstj. hefur þegar boðið. Þessu hafa m. a. þjóðverjar sjálfir skýrt frá. Nú skora ég á hæstv. forsrh. að skýra þingheimi frá þessu og alþjóð. Hvað hefur hún boðið þjóðverjum? Það verður ekki legið á því lengur að þjóðin fái að vita þetta. Ég hef sagt það áður og segi það enn: Ég læt ekki binda mig í þessum efnum lengur með einhverjum kröfum um trúnað í landhelgisnefnd sem þannig starfar að það er dulið fyrir henni allt sem hægt er að dylja fyrir henni. Ég hef sagt það, að ég muni segja mig úr landhelgisnefnd ef þannig verður staðið að málum eins og gert hefur verið til þessa. Það hlýt ég að gera og gefa þá þær upplýsingar sem mér eru kunnar um þetta mál, því að ég tel að þjóðin eigi kröfu á því að fá að vita það. Það leikur sem sagt enginn vafi á því að það er þegar búið að bjóða útlendingum allverulegt aflamagn, svo verulegt að það hlýtur að hafa afgerandi áhrif á það hvað íslendingar fá að veiða sjálfir á næsta ári ef ekki á að taka að neinu leyti tillit til þeirra alvarlegu aðvarana sem fyrir liggja frá fiskifræðingum. Það hefur verið réttilega sagt og það af hálfu einstakra ráðh., að það aflamagn, sem samið verður um við útlendinga, eins og nú er komið málum, verði allt að vera á kostnað íslenskra fiskiskipa. Þetta hefur verið sagt af íslenskum ráðh. Og þegar farið er að bjóða umtalsvert fiskimagn og ekki er hægt að skilja það á annan veg en þann að þá verði að setja hömlur á hvað íslendingar fái að veiða sjálfir, þá er ekki hægt að dylja slíkt mál tengi fyrir landsmönnum. Ríkisstj. verður að segja frá því. Og henni ber auðvitað skylda til að segja frá því hvernig hún ætlar að standa að málinu áfram, eftir að hún hefur samið við erlendar þjóðir um verulegar heimildir til veiða. Á að setja kvóta á íslensk veiðiskip, ákveða, hvað hvert skip má veiða, til þess að hafa stjórn á heildarveiðinni, eða á að stöðva veiðarnar þegar líður nokkuð fram á árið og íslendingar eru komnir í hámark þess sem veiða má? Það er margt í sambandi við þessar viðræður við útlendinga um hugsanlegar veiðiheimildir þeirra sem þörf væri í rauninni á að ræða hér, en það er ekki síst framkoma íslenskra stjórnvalda í þessum viðræðum öllum. Ég vil í sambandi við þá framkomu spyrja hæstv. forsrh. hvort hann geti ekki fallist á að taka undir með leiðarahöfundi Morgunblaðsins frá í dag um að það sé orðin full ástæða til þess að íslendingar neiti að ræða við breta um þessi mál á meðan þeir halda skipum sínum að lögbrotum í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Orðrétt sagði blaðið á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, eftir að það hafði fjallað nokkuð um það hvað gerst hafði: „Í raun og veru hefði íslenska ríkisstj. átt að neita að tala við bresku samninganefndina nema með því skilyrði að allir breskir togarar hyrfu úr íslenskri fiskveiðilögsögu.“ Vill nú ekki hæstv. forsrh. lýsa því hér yfir að hann vilji beita sér fyrir því í ríkisstj. að það verði tekin upp þessi afstaða gagnvart bretum og þeim sagt umbúðalaust nú að við tölum ekki frekar við þá varðandi þetta mál en orðið er fyrr en a. m. k. þeir hafi dregið allan sinn fiskiskipaflota út úr okkar fiskveiðilandhelgi? Það skiptir miklu máli, þegar mál eins og þetta liggja fyrir, að við sýnum fulla reisn og fulla alvöru, en séum ekki alltaf með framkomu líkast því að við séum að biðjast afsökunar á því yfirleitt að vera til. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að ég vil óska eftir því að hæstv. forsrh. skýri hér frá þeim tilboðum sem ríkisstj. hefur þegar gert þjóðverjum, hver þau eru um aflamagn. Það liggur nú fyrir í aðalatriðum hvað bretum hefur verið boðið og þá bið ég hann til viðbótar við annað, sem ég hef farið fram á, að lýsa því einnig yfir að það tilboð, sem illu heilli hefur reyndar verið gert bretum, sé lokatilboð, frá því verði aldrei vikið af íslendinga hálfu, þannig að það leiki ekki vafi á því að þetta sé bara boð í fyrri hl. samningaviðræðna sem síðan eigi að halda áfram að slaka til á. Það væri fróðlegt að það kæmi líka fram, einmitt frá hæstv. forsrh., að hér hafi verið um lokatilboð að ræða sem ekki verði breytt af Íslands hálfu og þar settur verulega stór punktur á eftir. Ég vil svo vænta þess, að hæstv. forsrh. verði við þessum óskum mínum.



Herra forseti. Hér hefur verið tekið til umr. utan dagskrár alvarlegt mál, spurningin um það hvort íslensku þjóðinni hefur verið sagt satt frá um framgöngu íslensku ríkisstj. í samningaviðræðum við breta, spurningin um það hvort forsrh. Íslands hafi fyrir nokkrum mínútum sagt Alþ. íslendinga satt eða ósatt um afstöðu íslensku ríkisstj. í samningaviðræðum við breta. Það er eitt af grundvallarlögmálum þingræðisstjórnarfars að þingið geti á hverjum tíma treyst því algjörlega að stjórnvöld, þegar þau ganga fram í löggjafarsamkomunni, segi þm. sannleikann. Þetta lögmál er talið slíkt grundvallarlögmál í þeim löndum þar sem þingræði er í mestum hávegum, að ráðherrar, sem verða berir að ósannindum fyrir þingheimi, segja skilyrðislaust og án tafar af sér. Hér hefur komið fram að aðaltalsmaður breta, Roy Hattersley, hefur lýst því mjög nákvæmlega að íslendingar hafi gert tilboð um 65 þús. tonn. Hann hefur kvartað undan því, að þrátt fyrir þriggja vikna tíma síðan þetta tilboð var gert hafi íslendingar ekki breytt þessu tilboði, þeir hafi að vísu á þessum þremur vikum hækkað sig úr fyrra tilboði, sem var 50 þús., upp í tilboðið fyrir þremur víkum, sem var 65 þús. Þessi lýsing var, eins og þjóðinni er kunnugt af blaðamannafundi þessa breska ráðherra, meginröksemd hans fyrir gagnrýni á viðræðurnar. Íslenska ríkisstj. sá ekki ástæðu til þess fyrr en í dag þegar hún var til þess knúin hér - eða hæstv. forsrh. - að gera við þetta nokkra athugasemd. Og þá gengur hæstv. forsrh. fram fyrir þingheim og segir: Þessi lýsing breska ráðherrans er röng, hún er ósönn. En það vill svo til að það eru fleiri vitni í þessu máli en hæstv. forsrh. og talsmaður bresku sendinefndarinnar, Roy Hattersley. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - leiða þetta vitni hér fram. Þetta vitni er formaður utanrmn. Alþ., Þórarinn Þórarinsson, sá maður sem setið hefur á öllum samningafundum, sá maður sem ég ætla að viti eins gjörla og hæstv. forsrh. hvað hefur verið sagt af Íslands hálfu í þessum viðræðum. Og það vill svo til, hæstv. forsrh., að vitnisburður formanns utanrmn. Alþ. styður frekar sögu breska ráðherrans, Roys Hattersleys, heldur en þá yfirlýsingu sem forsrh. Íslands gaf hér áðan. Í viðtali við málgagn sitt Tímann í dag segir formaður utanrmn. Alþ., með leyfi hæstv. forseta, að „í undirbúningsviðræðum sérfræðinga um sjávarútveg, sem fram fóru fyrir nokkru, hefðu sérfræðingar íslensku ríkisstj. haldið fast við það sjónarmið að veiðiheimild til handa bretum skyldi miðast við 65 þús. tonn og samkomulag um það aðeins ná til eins árs, og jafnframt var það skilyrði sett fram af íslenskum stjórnvöldum að viðurkenning fylgdi á útfærslu landhelginnar auk tollalækkana hjá Efnahagsbandalagsríkjunum.“ Hæstv. forsrh. sagði áðan að það hefði fyrst í einkaviðræðum utanrrh. Íslands og Roys Hattersleys s. l. sunnudag verið minnst á töluna 65 þús. tonn. Formaður utanrmn. lýsir því yfir í málgagni sínu í dag að þessi tala hafi þegar verið eitt af meginatriðum í viðræðum sérfræðinga um sjávarútveg fyrir nokkru. Það munu líklegast vera þær viðræður sem fóru fram fyrir rúmri viku. Og ég hef ekki trú á því að íslenskir sérfræðingar hafi búið þessa tölu til sjálfir. Það væri algerlega andstætt þeirra vinnubrögðum og þeirra starfsemi ef þeir hefðu ekki fengið þessa tölu frá hæstv. ríkisstj., enda kemur fram í viðtali við formann utanrmn. að þeir hafi haldið fast við þessa tölu. Það orðalag gefur til kynna að það sé möguleiki á því að hún hafi komið fram áður. Því miður er það þannig að þetta viðtal við formann utanrmn. Alþ. styður frásögn breska ráðherrans Roys Hattersleys. Því miður er þetta viðtal viðbótarröksemd fyrir því að hæstv. forsrh. Íslands hafi hér fyrir nokkrum mínútum sagt Alþ. ósatt varðandi þetta mikilvæga mál, eitt mesta grundvallarhagsmunamál þjóðarinnar. Það er nauðsynlegt að þetta mál verði upplýst. Því miður er formaður utanrmn. ekki hér í salnum nú. Það er krafa Alþ. að hann sem formaður þeirrar n., sem þingið felur meðferð þessara mála að öllu jöfnu, útskýri nánar þessi ummæli sín og málið allt sé upplýst, því að annar hvor þeirra, hæstv. forsrh. eða hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, formaður utanrmn. Alþ., segir ósatt. Málið snýst ekki bara um það hvor segi satt, breski ráðherrann eða forsrh. Íslands. Það hefur einn af forustumönnum Alþ. íslendinga líka borið vitni í þessu máli. Ég vék að því í upphafi að það er talin grundvallarregla í þingsölum að þing geti ávallt treyst því að því sé skýrt rétt frá gangi mála. Þeir þm., sem áður hafa talað hér í dag, hafa látið skýrt koma fram að það skortir því miður mjög á að hæstv. ríkisstj. hafi í samskiptum við landhelgisnefnd, sem er sú trúnaðarnefnd, sem allir þingflokkar hafa skipað til samskipta við ríkisstj. um þetta mál, sýnt nægilegan áhuga á starfsemi þeirrar n. né verið nægilega hreinskilin í samskiptum við meðlimi þeirrar n. Það hefur verið meginforsendan fyrir því, að íslendingar hafa hingað til unnið sigra í landhelgisdeilum, að þjóðin hefur borið gæfu til þess að standa saman, að stjórnvöld hafa á hverjum tíma virt það sem eina af helgustu skyldum sínum í þessu máli að hafa náið samband við stjórnarandstöðu og sýna þjóðinni allri fullan trúnað í þessu máli. Nú hafa þegar komið fram rökstuddar grunsemdir um að núv. ríkisstj. hafi ekki hagað sér á sama hátt og fyrri ríkisstjórnir í þessu máli, að núv. ríkisstj. hafi vanrækt landhelgisnefnd, hafi leynt hana mikilvægum grundvallarupplýsingum í þessu máli, hafi meinað þjóðinni að fá aðgang að réttum upplýsingum og nú jafnvel gengið fram fyrir Alþ. íslendinga og ekki skýrt rétt frá varðandi grundvallaratriði í þessu máli. Það er von mín að hæstv. ríkisstj. sjái að sér í þessu máli. Hún er á góðri leið með þessum vinnubrögðum að gera landhelgismál íslendinga að bitbeini meðal þjóðarinnar. Hún hefur haldið þannig á þessu máli að hún er að vekja upp deilur, ótta, tortryggni og ugg í röðum landsmanna sjálfra. Þjóðin þarf á þessum tíma á allri sinni samstöðu að halda, og sú ríkisstj. sem ekki stuðlar með aðgerðum sínum að þeirri samstöðu, er ekki fær um að halda á brýnasta lífshagsmunamáll íslendinga. Ég vil svo að lokum, herra forseti, ítreka það, að með yfirlýsingu hæstv. forsrh. lýkur því miður ekki þessu máli. Á móti stendur yfirlýsing formanns utanrmn. Alþ. og þetta mál verður að upplýsa enn frekar. Ég vil taka undir þær kröfur, sem hér hafa komið fram í dag, að ríkisstj, upplýsi nú hvað hún hyggst bjóða vesturþjóðverjum, hvað er það aflamagn sem hún hefur hugsað sér að bjóða öllum öðrum þjóðum í samningaviðræðum og hvað mikið verður þá eftir fyrir íslendinga sjálfa. Það blasir við, að ef útlendingar hefðu samþykkt þau tilboð, sem ríkisstj. virðist begar hafa gert eða ætlar sér að gera á næstu dögum, þá hafa aðgerðir hennar í landhelgismálinu ekki aðeins rekið fleyg í samstöðu íslensku þjóðarinnar í þessum efnum, þá samstöðu sem hefur verið grundvallarforsendan fyrir sigrum okkar á fyrri tíð í þessu máli, heldur hefur hún einnig innleitt mikilvirkustu kjaraskerðingu sem nokkur ríkisstj. hefur á undanförnum árum boðið íslensku þjóðinni, ef á að virða það sjónarmið fiskifræðinga að ekki sé gengið um of á fiskstofnana við landið. Ég vil óska þess, að ríkisstjórn Íslands beri gæfu til að koma nú heiðarlega fram við þjóðina, við þingið og allan almenning í landinu, birta tafarlaust skýrslur um allt það, sem fram hefur farið í þessum viðræðum, og þær mótsagnir, sem koma fram hjá talsmönnum ríkisstj., hæstv. forsrh. í dag og hv. formanni utanrmn. í viðtali við Tímann í morgun, verði skýrðar til fullnustu.



Herra forseti. Ég vil fyrst svara því til varðandi skýrslugjörð um þær viðræður, sem fram hafa farið við aðrar þjóðir, að ég tel sjálfsagt að gerð verði skýrsla um viðræðurnar við breta og hún birt opinberlega, þótt meginatriði í gangi þeirra viðræðna hafi þegar komið fram, og að loknum fundum viðræðunefndar okkar við vestur-þjóðverja verði slíkt hið sama gert að því er þær samningaviðræður varðar. Ég vil taka fram að það var ekkert leyndarmál, enda upplýst í þeim gögnum sem landhelgisnefndarmenn hafa fengið' í hendur, að á samningafundi við breta í London var sett fram í spurnarformi hugmynd af hálfu íslendinga um 50 þús. tonna ársafla bretum til handa að fullnægðum ákveðnum skilyrðum. Spurningin, sem beint var til mín í upphafi þessa fundar, var hvort íslenska ríkisstj. hefði staðið að tilboði eða hugmynd til handa bretum um hærri hámarksafla fyrir þrem vikum eða um líkt leyti. Þeirri spurningu svaraði ég afdráttarlaust neitandi og geri enn og vil taka skýrt fram að af hálfu íslensku ríkisstj. hefur slíkt tilboð ekki komið fram fyrr en í óformlegum viðræðum utanrrh. Íslands og aðstoðarutanrrh. Bretlands á sunnudaginn var. Ég skal svo segja það, að það er allt annað sem daghlaðið Tíminn fjallar um. Dagblaðið Tíminn fjallar í dag um viðræður milli sérfræðinga og embættismanna, og mér er kunnugt um að í þeim viðræðum var ekki eingöngu verið að tala um eina tölu. Það var verið að tala um margar tölur eða aflatakmarkanir og hvað það mundi leiða af sér ef á einhverri ákveðinni tölu yrði byggt, allt frá þeirri hugmynd, sem sett var fram í London um 50 þús. tonna hámarksafla bretum til handa, og upp í 130 þús. tonna hámarksafla, sem bretar kröfðust sjálfum sér til handa. Slíkar viðræður eru ekki samningaviðræður, þar eru skýr mörk á milli. Slíkar umr., sem nauðsynlegar eru til að upplýsa staðreyndir málsins og draga fram viðhorfin ef yrði einhver tilgreind niðurstaða, er vissulega rétt að aðskilja frá samningaviðræðum og aðskilja frá ákveðnu tilboði, sem gert er af hálfu ríkisstjórnar. Landhelgisnefnd voru því veittar réttar upplýsingar á fundinum á fimmtudaginn og raunar fyrr með framlagningu skjala um viðræðurnar. Hér hefur verið rætt um að það væri glannaskapur og óraunsæi af íslensku ríkisstj. að nefna þetta aflamagn, 65 þús. tonn. Við skulum horfa á það að árið 1973, þegar við vorum mestan hluta ársins án samninga bæði við breta og þjóðverja, tóku þessar þjóðir upp af Íslandsmiðum nær 250 þús. tonn, bretar einir um 155 þús. tonn. Að vísu má segja að þeir hafi tekið meira en skyldi vegna þess að Landhelgisgæslan hafi verið á tímabilinu bundin við aðstoðarstörf vegna eldsumbrotanna í Vestmannaeyjum. En ef við tökum allt árið frá 1. sept. 1972 til 1. sept. 1973, þá munu bretar hafa tekið enn meira magn upp af Íslandsmiðum. Ég vænti þess að við getum varið landhelgina betur en svo að bretar taki þetta með valdbeitingu sem þeir nú hóta og sýnast tilbúnir að beita. En við verðum hins vegar að hafa í huga, hvað er raunsætt í þessum efnum, og miða afstöðu okkar við það. Lengi má deila um hvað er glannaskapur og hvað er óraunsæi, Það er svo, að íslendingar standa frammi fyrir mjög miklum vanda hvort sem samið verður við erlendar þjóðir eða ekki. Við þurfum að kveða á um það sjálfir hvernig við hagnýtum okkar fiskimið og hvaða takmörkunum við bindum veiðisókn á okkar mið, einnig af hálfu okkar manna. Frammi fyrir þessum vanda stöndum við, hvort sem við semjum við útlendinga eða ekki, miðað við þær skýrslur Hafrannsóknastofnunarinnar sem nú liggja fyrir. Úr því að okkur tekst ekki með góðu að fá alla útlenda fiskimenn til að hverfa af okkar miðum og verðum að horfast í augu við að þeir sæki á okkar mið, hvort sem við viljum eða viljum ekki, þá er þetta vandamál vissulega stærra og þá er spurningin með hvaða hætti við getum tryggt okkur mest aflamagn og þar að auki mesta stjórn á hagnýtingu fiskstofnanna, tryggt að nauðsynlegar friðunarráðstafanir séu virtar. Þetta er réttlæting og röksemd fyrir samningum og samningsumleitunum sem íslenska ríkisstj. hefur staðið að. Ég hef sagt það áður að vilji ríkisstj. sé að greina í landhelgisnefnd frá öllum gangi málsins og þ. á m. viðræðum við aðrar þjóðir. Þegar við ræddum um það hvenær skyldi gera opinber einstök atriði í þeim viðræðum, þá kom mjög greinilega fram hjá sumum stjórnarandstæðingum í n. að það væri ekki víst að það væri rétt af hálfu fulltrúa þeirra flokka, sem hefðu algerlega mælt á móti viðræðum við aðrar þjóðir er hefðu í för með sér veiðiréttindi þeim til handa innan 200 mílnanna, að taka þátt í störfum n. eða umr. um þær samningaviðræður. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En þá um leið vil ég undirstrika að þeir, sem halda á viðræðum við aðrar þjóðir, verða að hafa forræði á því hvenær íslenskum hagsmunum kemur það vel að opinbera einstök atriði í samningaviðræðum eða einstök atriði varðandi fyrirætlanir íslendinga um málatilhögun í samningaviðræðunum sjálfum. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það mál, sem hér hefur verið vakið máls á utan dagskrár, en ítreka það að eftir að samninganefndarmenn eru komnir heim úr för sinni til Vestur-Þýskalands verður boðaður fundur í landhelgisnefnd og strax verður undirbúin skýrsla um gang viðræðnanna við breta.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. svar hans við fsp. minni, og ég vil þangað til annað reynist trúa því að það sé rétt. Vel má vera að annað komi í ljós, en ég vil ekki fyrirfram ætla honum annað en að hann skýri hér satt og rétt frá. Hitt er rétt, að menn minnast þess þegar samningaviðræður fóru fram í London fyrir ca. 3 vikum, að þá fullyrtu talsmenn bresku ríkisstj., sem þátt tóku í þeim samningum, að fram hafi verið lagt tilboð í þeim umr. Því var afneitað, eins og hér kom fram, af hálfu talsmanna íslensku ríkisstj. Enginn þarf að fara í grafgötur um það að eftir að sú hugmynd - skulum við segja hæstv. utanrrh. í London - kom fram að spyrja: Hvað munduð hið gera ef við gerðum þetta eða hitt? - þá var rætt um þessa hugmynd á grundvelli tilboðs, allt frá því að hún kom fram. Af hálfu breta var þetta gert og því var ekki mótmælt af hálfu íslendinga. En hvað sem um þetta má segja, þá vil ég sem sagt treysta því að hæstv. forsrh. fari hér með rétt mál. Mér þykir hins vegar á skorta, eftir að slík fullyrðing er fram sett af hálfu breska ráðherrans í gærkvöldi í sjónvarpsviðtali, að mér vitanlega hefur ekki heyrst hósti eða stuna frá hæstv. ríkisstj. í mótmælaskyni við þessa fullyrðingu fyrr en það er knúið hér fram utan dagskrár á Alþ. Ég vænti þess og tek undir það að hæstv. forsrh. komi greinilega og skilmerkilega á framfæri, bæði í íslenskum fjölmiðaum og breskum, að Roy Hattersley sé með þessum fullyrðingum sínum gerður ber að ósannindum í þessu máli. Ég tel að það sé nauðsynlegt að íslenska þjóðin og kannske ekki síður sú breska sé upplýst um hvers konar meðulum fulltrúar hennar í viðskiptum og viðræðum við íslendinga beita í þessu máli. Ef þetta væri upplýst, þá er ekki útilokað að almenningur á Íslandi og almenningur í Bretlandi ætlaði sem svo, fyrst þetta getur gerst, svona ósannindi, fullyrðingar að ástæðulausu, þá megi jafnframt búast við því að: margt annað í afstöðu Breta í þessu máli sé mjög óhreint, vægast sagt. Ég ítreka það því að ég vænti þess að hæstv. forsrh. komi leiðréttingu og mótmælum á framfæri í íslenskum og breskum fjölmiðlum vegna þessanar fullyrðingar breska ráðherrans, og ég furða mig á því að sú leiðrétting skuli ekki hafa komið fram strax. Ég fagna því að sjálfsögðu að við þessar umr. hafa komið fram frekari og gleggri upplýsingar um stöðu málsins og þær hugmyndir eða till., sem hæstv. ríkisstj. hefur boðið bretum, heldur en við umr. utan dagskrár fyrr í þinginu. Það hefur verið svo allt til þessa a. m. k. að það er engu líkara en þurft hafi að toga með töngum út úr hæstv. ráðherrum hvað verið væri að gera í viðræðum við aðrar þjóðir í þessu máli. Ég fagna því að hæstv. forsrh. skýrði þó hér frá opinberlega hvað hefði gerst í þeim viðræðum sem áttu sér stað við breta nú um helgina. Þetta hefði átt að taka fyrr upp af hálfu hæstv. ríkisstj. í stað þess að halda málinu í leynd viku eftir viku og mánuð eftir mánuð án þess að þing og þjóð fengi neitt um það að vita. Hæstv. forsrh. sagði að ríkisstj. hefði sýnt sanngirni. Ætli það sé litið sömu augum af hálfu almennings í landinu, að það sé sanngirni, eins og málum er nú komið varðandi fiskstofna á miðunum við Ísland, að bjóða 25–30% af veiðandi aflamagni á árinu 1976 erlendum aðilum eingöngu á kostnað íslensku þjóðarinnar? Ég held að það sé engin sanngirni. Það er í raun og veru miklu meira en glæfraskapur. Það er varla nógu sterkt til orða tekið að kalla það glæfraskap. Hæstv. forsrh. sagði líka: það stefnir ekki að samningum. - Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er það álit hans að það stefni ekki að samningum við vestur-þjóðverja? Hæstv. utanrrh. hefur látið aðra skoðun í ljós. Ef það er svo, sem ég er sammála utanrrh. um, að það séu meiri líkur á samningum við vestur-þjóðverja en ekki, þá er búið að búa til grundvöllinn að samningum við breta. Ég óttast að sá grundvöllur verði búinn til í þeim viðræðum, sem nú fara fram við vestur-þjóðverja. Ég vil því ganga lengra en hv. þm. Lúðvik Jósepsson þegar hann sagðist vonast til þess að 65 þús. tonna tilboðið til breta væri lokatilboð. Ég vil vona að fyrst bretar neituðu því tilboði, þá verði það ekki tekið upp aftur, því að það tilboð, 65 þús. tonn til handa bretum, 45–50 þús tonn handa vestur-þjóðverjum ásamt öllum hinum skaranum, sem á eftir kemur og ekki verður stætt á að neita ef samið verður við þessar þjóðir, það þýðir 140–150 þús. tonn útlendingum til handa af þeim 370 þús., sem talið er að megi taka á árinu 1976. Með slíku háttalagi er hæstv. ríkisstj. að leiða Ísland inn í svo alvarlega kreppu af mannavöldum að vart finnst nokkur samlíking. Vil ég ekki fallast á að þetta sé sanngirni af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég tel því að það sé í raun og veru ljóst í dag, a. m. k. óttast ég það, að grundvöllurinn að samningum við breta og aðrar þjóðir verði lagður í Þýskalandi á morgun. Ég vil a. m. k. í framhaldi af þessu spyrja hæstv. forsrh., hvort hann líti svo á að samningar við vestur-þjóðverja, takist þeir, sem ég er nærri fullviss um að gerist, hvort hann sé þeirrar skoðunar að það leiði ekki meiri líkur að því að samkomulag takist við breta. Ég vil í áframhaldi af því spyrja hæstv. forsrh.: Ætlar íslenska ríkisstj. þrátt fyrir allt að standa við þetta tilboð sitt til breta eftir að þeir hafa neitað því formlega? Ef hún ætlar að gera það, þá er slíkt glapræði hér á ferðinni af hálfu hæstv. ríkisstj., sem hefur í för með sér ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir íslendinga sjálfa. Ég ætlaði ekki að verða fyrstur til þess hér að ræða um þær skýrslur, sem landhelgisnefndin hefur fengið frá hæstv. ríkisstj. vegna samningaviðræðna. En nú hefur það gerst að meira að segja hæstv. forsrh. hefur rætt hér um innihald og efni í þessum skýrslum, þannig að ég tel mig þá óbundinn af þeim trúnaði sem um var talað að skyldi vera varðandi þessar skýrslur. En ég ætla ekki að þessu sinni að gera það sérstaklega að umræðuefni, en því miður finnst mér að hæstv. ríkisstj. hafi haldið svo á þessu máli að jafnvel landhelgisnefnd, sem átti að vera samnefnarinn í málinu, hefur verið allt of óvirk og tiltölulega lítið tekin með inn í það spil sem átt hefur sér stað varðandi landhelgina. Það kveður svo rammt að því hvernig íslenska ríkisstj. hefur haldið á þessu máli að aðalmálgagn hennar, Morgunblaðið, er nú farið að taka upp ásakanir í hennar garð vegna þess hvernig hún hefur haldið á þessu máli. Hver skyldi hafa trúað því fyrir nokkrum víkum eða mánuðum að Morgunblaðið brýndi hæstv. ríkisstj. með því að hún ætti að setja það skilyrði fyrir viðræðum við breta að þeir tækju alla sína togara út fyrir íslensk fiskveiðimörk ef á annað borð ætti að ræða við þá? Það gengur svo langt í þessu máli, vinnubrögð hæstv. ríkisstj., að hennar dyggustu stuðningsmenn geti ekki unað því lengur. Herra forseti. Ég skal ekki tala lengur að þessu sinni. Ég taldi til þess fullkomna ástæðu að vekja máls á þessu hér vegna þess sem gerst hefur, og það hefur sýnt sig að til þess hefur verið fullkomin ástæða. Ég vænti þess að hæstv. ríkisstj., þó að seint sé, sjái að sér í málinu og láti ekki leiðast öllu lengra en nú er orðið út á samningsbrautina. Hún hefur nú til þess tækifæri vegna neitunar breta að taka ekki upp tilboð þeim til handa varðandi veiðiheimildir. Ég vona að það takist ekki samkomulag við vestur-þjóðverja, og þá er stundin til þess fyrir hæstv. ríkisstj. að taka á sig rögg og afneita því að gera neina samninga við erlenda aðila um veiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu sem allir yrðu á kostnað íslendinga sjálfra.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur endurtekið það sama sem hann sagði hér fyrr, að það væri ekki rétt, sem breski ráðh. fullyrti um tilboð íslendinga í viðræðunum, íslendingar hefðu ekki fyrir um 3 vikum gert bretum tilboð um 65 þús. tonna aflamagn eða slíkt tilboð hefði ekki verið gefið af hálfu ríkisstj. En ég tók eftir því að hæstv. ráðh. sagði að það yrði hins vegar að gera verulegan mun á tilboði frá hálfu ríkisstj. og samningamanna hennar og því sem fram kynni að hafa komið hjá sérfræðingum og embættismönnum sem fjallað hefðu um málið. Og hann sagði í þeim efnum að hjá þeim hefðu komið fram margar tölur. Ég gat ekki skilið mál hæstv. forsrh. á annan veg um þetta atriði en að honum hafi verið kunnugt um það að sérfræðingar og embættismenn okkar hafi rætt við breta fyrir um það bil 3 vikum um þessi mál og þar hefðu komið fram þessar og aðrar tölur. En eftir sem áður vildi hæstv. forsrh. halda sér fast við að hér hefði ekki verið um neitt formlegt tilboð að ræða af hálfu ríkisstj. og það eigi að gera hér verulegan mun á. Ég verð að segja það, að ef þetta er rétt skilið hjá mér, það sem hæstv. forsrh. hér sagði, þá er hér um að ræða nýjar upplýsingar í þessu máli sem hafa ekki komið fram í landhelgisnefnd, því að landhelgisnefnd hefur komið saman á þessu 3 vikna tímabili og það hefði þá verið full ástæða til þess að láta landhelgisnefnd fá að vita um það, hafi íslenskir embættismenn og sérfræðingar verið að fjalla um þessi mál með bretum og haft leyfi til þess að ræða um magntölur og ræða þá um þær á þann hátt að bretar hafi skilið þær tölur sem tilboð og fullyrði síðan um það á þann hátt sem þeir hafa gert. Ég verð að segja það, að mér finnst öll þessi frásögn færast nær og nær því sem gerðist varðandi fyrstu fullyrðinguna um að íslendingar hefðu gert tilboð um ákveðið magn í London, sem þá var borin til baka af íslensku ráðh., en sú fullyrðing hefur nú reynst vera rétt. Mér finnst að þessar skýringar, sem nú koma fram, færist mjög í áttina til þess sama, að það er ekki með öllu rangt sem breski ráðh. segir, að þeim hafi verið boðin 65 þús. tonn, hafi það verið svo að slík tala hafi komið fram á þann hátt að mátti skilja hana sem tilboð af hálfu embættismanna og sérfræðinga sem fjölluðu um málið. Þetta tel ég mjög gallað, hafi þetta verið. En sem sagt, það hefur ekki opinberlega komið neins staðar fram að slíkar viðræður sérfræðinga og embættismanna hafi farið fram, engar nema samanburðarviðræður fiskifræðinga okkar og breta á þessu tímabili. En ekki meira um þetta sérstaka atriði. Hæstv. forsrh. sagði að ríkisstj. mundi gangast fyrir því að skýrsla um viðræðurnar við breta yrði birt almenningi þegar slík skýrsla væri fullunnin og einnig yrði birt skýrsla um viðræðurnar við þjóðverja þegar þeim væri endanlega lokið. Þetta er út af fyrir sig gott, að fá yfirlýsingu um þetta. En það er þó ekki þetta sem er verið að fara fram á fyrst og fremst. Fyrst og fremst er verið að fara fram á það, að á meðan þessar alvarlegu umr. standa yfir, á meðan allt er óráðið og ósamið í málinu, þá skýri ríkisstj. frá meginkjarna málsins, frá aðalatriði málsins, þannig að þjóðin fái að fylgjast með. Það á ekki að vera nein leynd yfir því gagnvart íslensku þjóðinni nú í dag hafi íslenska ríkisstj. nú þegar boðið þjóðverjum tiltekið aflamagn. Þjóðverjar vita það, og hvaða nauðsyn ber til þess að liggja á því gagnvart íslensku þjóðinni? Af hverju má hún ekki vita það, eins og hún t. d. fær að vita það nú að ríkisstj. bauð bretum 65 þús. tonn? Af hverju má ekki segja þjóðinni hvað búið er að bjóða vestur-þjóðverjum í aflamagni? Ég fór fram á að hæstv. forsrh. gæfi þessar upplýsingar hér. Mér er vel kunnugt um, að ríkisstj. hefur gert hér ákveðið tilboð um ákveðið aflamagn. En hæstv. ráðh. varð ekki við þessari ósk minni, vildi ekki gefa þessar upplýsingar enn. Hæstv. forsrh. skaut sér líka alveg undan því að ræða það mál, hvort hann vildi á svipaðan hátt og leiðarahöfundur Morgunblaðsins draga hér strik undir og lýsa því yfir að frekari viðræður við breta færu ekki fram um þetta mál fyrr en þeir hefðu dregið allan fiskiskipaflota sinn út úr landhelginni. Hann vék sér alveg undan og vildi ekkert um þetta segja. Það getur þá alveg eins legið fyrir að það séu hafnar viðræður við breta á nýjan leik og farið að spinna við töluna 65 þús. tonn hvenær sem er, þrátt fyrir allt það sem á undan er gengið. Ég vil einnig fara fram á það við hæstv. forsrh. að hann lýsi því yfir sem mátti skilja, það lá nærri því að maður mætti skilja það þannig, að 65 þús. tonna tilboð hefði verið lokatilboð af hálfu íslendinga. En því þá ekki að láta það koma fram? Ég bjóst ekki við því að fá hæstv. forsrh. til þess að lýsa því yfir að hann tæki þetta tilboð til baka, en sagði hins vegar, að því miður hefði þetta tilboð verið sett fram. Ég tel að það hafi verið alveg rangt, og það væri vitanlega mjög æskilegt að fallið yrði frá því. En það hefði þó verið gagnlegt, að forsrh. hefði sagt að frá þessu tilboði yrði aldrei vikið upp á við. En það fæst ekki heldur. Við höfum það auðvitað í huga að breski samninganefndarmaðurinn lét skýrt koma fram að hann hefði enn verið í þessum talnaleik. Hann fór úr 130 þús. tonnum í 120, íslendingar hefðu hækkað sig úr 50 upp í 65, hann hefði ekki viljað hreyfa sig meira í bili nema íslendingar vildu hreyfa sig. Hann gaf í skyn að hann gæti þó hugsað sér að hreyfa sínar tölur eitthvað, en vildi þá fá íslendinga líka til þess að hreyfa sína tölu. Sem sagt, er þessi talnaleikur enn í gangi? Hæstv. forsrh. minnist heldur ekkert á það að hann mundi gera ráðstafanir til þess að koma því á framfæri í erlendum blöðum, m. a. í Bretlandi, að formaður bresku sendinefndarinnar hefði hér farið með staðlausa stafi, þ. e. a. s. skýrt algjörlega rangt frá. En auðvitað á að mæta fullyrðingum hins breska ráðh. á þann veg ef allt er hreint af hálfu íslenskra stjórnvalda í þessu máli. Þá vil ég víkja örfáum orðum að því mikilvæga atriði í málflutningi hæstv. forsrh. sem alltaf kemur fram þegar hann ræðir hér um hugsanlega samninga við útlendinga, en það er sú trú hans að við íslendingar getum ekki varið okkar landhelgi og verðum því í rauninni að lúta að því í samningum við útlendinga sem þeir svo að segja bjóða okkur vegna þess að annars bara taki þeir þetta eða taki meira. Það er þetta sem hæstv. forsrh. er alltaf að segja. Og svo er hann að reyna að nefna tölur um það, hvað þeir hafi með ofbeldisaðgerðum sínum getað tekið hér í fyrri deilum við okkur og hallar þar stórkostlega réttu máli. En ég ætla ekki að fara út í neinar þrætur um það núna. Við vitum að við höfum fengið tiltölulega stuttan tíma til þess að glíma við breta á þann hátt að við höfum lagt okkur alla fram um að verja landhelgina gegn þeim. Það fór svo að við útfærsluna í sept. 1972 kom ekkert heilt ár sem hægt er að mæla á þann hátt að við hefðum átt að halda bretunum úti allt árið. Það fór svo, það var búið að semja áður. En hitt fer auðvitað ekkert á milli mála og það veit hæstv. forsrh. mætavel, að við höfum síður en svo lagt okkur alla fram í þessum átökum við breta að gæta okkar landhelgi. Einna næst komumst við því þegar við lítum á veiðar þjóðverja, en nú hefur komið fram opinberlega af þeirra hálfu að þeir hafi á eiginlegum Íslandsmiðum ekki veitt nema í kringum 40 þús. tonn á ári, þar sem þeir veiddu árlega áður um langan tíma um 120 þús. tonn, og þetta hefur gerst þegar við vitum mætavel að við hefðum getað gert miklu betur með því að beita því afli, sem við áttum yfir að ráða, gagnvart þjóðverjum. Það liggur nú líka fyrir alveg óumdeilanlega að þekktustu skipherrar okkar í landhelgisgæslunni lýsa því yfir að þeir telji fullkomlega hægt að verja landhelgina fyrir breskum veiðiskipum og útlendum veiðiskipum ef lítillega væri bætt við gæsluna, skipum sem við eigum yfir að ráða hér í landinu nú, og þeim yrði beitt af fullu afli, og hafa þann fyrirvara einan á að komi breskur herskipafloti, þá auðvitað ráði þeir ekki við slíkt, en að öðru leyti sé það hægt. Ég held að það sé enginn vafi á því að við getum varið landhelgina, og okkur ber að gera tilraun til þess, en fara ekki þá leið sem hæstv. forsrh. virðist vilja fara alltaf, en það að byrja á að slá því föstu að við getum í rann og veru ekkert annað en lotið að samningum af því að hinir séu sterkari. Slíkt leiðir okkur auðvitað út í algjörar ógöngur. Það er nú auðvitað eins og áður, að hæstv. forsrh. fæst ekki til að ræða um það, þannig að hægt sé að átta sig á því, hvað hann meinar hvernig hann hugsar sér að bregðast við þeim vanda sem upp kemur í fiskveiðum okkar íslendinga sjálfra ef samið er við útlendinga t. d. um það aflamagn sem ríkisstj. hefur þegar boðið og mundi leiða af boðum hennar, því að aðrir eru eftir sem á eftir mundu koma. Það dettur engum manni í hug þegar búið er að semja við bæði breta og vestur-þjóðverja, að það verði ekki einnig samið við færeyinga, norðmenn og belga, og allar líkur benda til þess, að það verði einnig samið við Austur-Evrópuþjóðir, eins og hér hefur komið fram í umr. áður. En þá kemur upp þessi mikli vandi: hvernig á þá að halda á málunum verði samið á einhverjum slíkum grundvelli? Það er í rauninni alveg gagnslaust og ekkert viðhlítandi svar að tala þá aðeins um að auðvitað verðum við að gera ráðstafanir til þess að draga eitthvað úr veiðum okkar sjálfra og reyna að hlífa fiskstofnunum o. s. frv. Þetta svarar engu nema þá að það sé meiningin að beita þessu á þann veg að skerða heildaraflamagn íslendinga um svipað magn og samið er um við útlendinga. Þá er auðvitað hægt að ná markmiðinu, sem fiskifræðingarnir hafa bent á að þurfi að gera í sambandi við minnkun á sókn í stofninn. En það þýðir að það þyrfti hreinlega að draga úr aflamagni íslendinga um um það bil 40%. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að það eru eindregin tilmæli mín nú eins og áður til hæstv. ríkisstj. að hún fari ekki að flana út í neina samninga, eins og nú er komið, enga samninga við vestur-þjóðverja heldur. Það er rétt, að það er veruleg hætta á því að verði farið að semja við þá á þeim grundvelli, sem ég veit að ríkisstj. hefur rætt um, þá leiði af því tiltölulega fljótlega samninga við breta og einnig samninga við aðrar þjóðir og þá komi upp sá hrikalegi vandi sem menn hljóta að átta sig á varðandi okkar efnahagsmál. Ég vil því enn einu sinni vara ríkisstj. við því að láta draga sig út í samningaviðræður nú við þjóðverja eða aðra útlendinga sem hér hafa stundað veiðar.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég vil fyrir hönd heilbr.- og trmrh, svara fram kominni fsp. og byggi ég þar á grg. sem rn. hefur útbúið í mínar hendur, en fsp. er svo hljóðandi : „Hvenær má vænta þess, að hæli fyrir drykkjusjúka á Vífilsstöðum, sem staðið hefur að heita má fullbúið frá því í maí s. l. vor, taki til starfa, og hvað veldur þeim óhæfilega drætti, sem orðið hefur á því að koma þessari nauðsynlegu stofnun í fullan rekstur?“ Stofnun sú fyrir drykkjusjúka, sem verið hefur í byggingu á Vífilsstöðum undanfarin ár, átti að vera tilbúin samkv. fyrstu áætlun haustið 1974. Ýmsir erfiðleikar ollu því hins vegar að byggingarframkvæmdir drógust á langinn og var húsið að heita má tilbúið 6. júní s. l., en þá tók framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins við húsinu, en verktakar voru að vinnu í og við húsið til 23. júní s. l. Stjórnarnefnd ríkisspítalanna, sem sjá á um rekstur hússins, hefur hins vegar ekki tekið við því enn. Stjórnarnefnd hefur hinsvegar gert ráðstafanir til þess að þessi stofnun komi inn í rekstrarkerfi sjúkrahúsanna og gerði þegar á s. l. vori áætlun um hvernig það mætti verða. Gerð hefur verið áætlun um breytingar á því fyrirkomulagi sem nú er um meðferð drykkjusjúklinga, þannig að allar meðferðarstofnanir fyrir drykkjusjúklinga koma undir eina heildarstjórn. Var í því skyni auglýst staða yfirlæknis stofnana ríkisins fyrir drykkjusjúklinga og hefur Jóhannes Bergsveinsson læknir verið ráðinn í þá stöðu. Fyrirhugað er að gerðar verði breytingar á fyrirkomulagi, þannig að stofnuð verði sérstök inntökudeild fyrir drykkjusjúklinga á Kleppsspítala, en hingað til hafa þeir verið á inntökudeild með öðrum sjúklingum spítalans, göngudeild fyrir sjúklingana og meðferðardeild verði í núv. Flókadeild og hælið á Vífilsstöðum verði notað sem meðferðarheimili til nokkurra vikna eða mánaða meðferðar. Gæsluvistarhælið í Gunnarsholti kemur síðan inn í þennan meðferðarhlekk með svipuðu fyrirkomulagi og nú er. Það hefur verið unnið að því, að þessar breytingar gætu gengið fram, en nokkrar fyrirkomulagsbreytingar þarf að gera í Kleppsspítala svo að það geti orðið. Það er ekki farið að ráða starfsfólk, annað en fyrrgreindan yfirlækni að deildinni að Vífilsstöðum, og eru raunar ekki til starfsmannaheimildir til þess að það fyrirkomulag, sem hér hefur verið lýst, geti gengið fram að fullu. Hins vegar hefur verið gert ráð fyrir því að reynt yrði að koma deildinni í not á þessu hausti, en vafalaust verður erfitt að fá sérhæft starfslið að deildinni. Ráðuneytið og stjórnarnefnd spítalanna hafa lagt á það meiri áherslu að koma í not Hátúnsdeild Landsspítalans er verður fyrir hjúkrunarsjúklinga og taldi erfitt að koma í gang tveim stofnunum samtímis, enda hefur reynslan sýnt að fullerfitt reynist að koma í not einni hæð Hátúnsdeildar í senn, en þar er um að ræða 22–23 sjúklinga á hverri hæð. Þó er fyrsta hæðin komin í not og síðan væntanlega hver hæðin af annarri þar til deildin verður fullhönnuð og fullskipuð. Svar við spurningunni er því það, að enn getur dregist nokkrar vikur að meðferðardeildin á Vífilsstöðum komist í not og er ekki hægt að segja fyrir um það endanlega enn hvenær hún kemst í full not. Önnur atriði má einnig nefna sem hafa valdið því að deildin hefur ekki verið tekin í not, svo sem að símasamband er ekki frá deildinni enn. Það hefur dregist miklu lengur en gert var ráð fyrir að fá símatengingu í húsið og enn munu líða nokkrar vikur þar til svo verður. Rn. og stjórnarnefnd ríkisspítalanna er ljóst að mikil nauðsyn er á því að Vífilsstaðadeildin komist í not hið fyrsta. Hins vegar taldi stjórnarnefndin jafnbrýnt að áður en deildin tæki til starfa væri búið að skipuleggja hvernig hún kæmi inn í meðferðarkerfið fyrir drykkjusjúka og tilgangslítið væri að opna deildina fyrr en fullákveðið væri um það mál.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. svörin. Það mætti vissulega margt um þau ræða. Ég fann ekki í þessum svörum rn. neina þá ástæðu sem viðhlítandi mætti teljast til þess að þessi dráttur hefur orðið á. Það var bent á önnur verkefni samhliða þessu. Það má auðvitað alltaf deila um hvað eigi að hafa forgang og spurning um það. En ég harma það sem sagt að það er ekki sjáanlegt á þessum svörum að neinu verulegu hafi um ráðið nema hrein smáatriði, svo sem varðandi það að tafist hafi að leggja símakerfi í stofnunina. Það er óneitanlega svo að það fer svolítill óhugur um mann þegar upplýst er í svari rn., sem segir kannske mest af sögunni eða alla söguna, að framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar hafi tekið við byggingunni í að ég held maílok. Og þá læðist sá grunur að manni að sú sama framkvæmdadeild, sem hefur verið býsna drjúg við það stundum að tefja fyrir ýmsum framkvæmdum, hún hafi einmitt þarna gripið inn í, þó að það sé kannske rangt að ætla mönnum svo ljótt varðandi eins brýna stofnun og hér er um að ræða og þarf vissulega að koma sem allra fyrst í gagnið. Það er sagt að þarna blandist margt fleira inn í. Það kann vel að vera. Ekki skal ég neita því að þarna þurfi um margt á endurbótum að halda. Við vitum auðvitað að málefni drykkjusjúkra í landinu í heild eru í dag í ólestri að miklu leyti. Þetta átti að vera einn liðurinn í því að lagfæra það ástand. Sá liður mun enn dragast, eins og hæstv. forsrh. sagði, um nokkrar vikur eða jafnvel, eins og mátti skilja af svari rn., um ófyrirsjáanlegan tíma enn þá. Og við t. d., sem höfum verið að vinna í áfengismálanefnd Alþ. og höfum einmitt litið alveg sérstaklega á þennan þátt mála, við sjáum ekki miklar vonir til þess að þær till., sem við erum með ýmsar í þessu efni, nái fram að ganga þegar svo fer um starfsemi og stofnun sem var eins vel undirbúin og ég tel að þessi stofnun hafi verið í tíð fyrrv. hæstv. heilbrrh. Það kann að vera að þarna hafi eitthvað á vantað, en ég bendi á það enn og ítreka það, að ég vænti þess að smáatriði, ýmis framkvæmdaatriði, spurning um síma og annað því um líkt, verði ekki látið draga þetta mál úr hömlu enn um sinn, þessu verði komið sem fyrst í gagnið. Og ég treysti því að þau boð verði flutt rækilega upp í viðkomandi rn. og þá til framkvæmdadeildar Innkaupastofnunarinnar, ef hún er þar einnig í vegi, að þetta komist sem fyrst í gagnið því að á því er vissulega rík þörf.



Herra forseti. Ég tel ástæðulaust að saka framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar um eitt eða neitt í sambandi við þetta mál. Ég held að skýringin á þeim drætti, sem orðið hefur á því að taka þessa sjúkradeild í notkun, sé einfaldlega sú að það skortir starfsfólk og þurfi meiri tíma til þess að koma þessari deild af stað samhliða öðrum sjúkradeildum sem nú eru tilbúnar til notkunar. Þetta leiðir hugann að því, að það er ekki nægilegt að hefjast handa og standa fyrir og ljúka framkvæmdum, heldur þarf samhliða að gera samræmdar áætlanir um starfsmannalið sem reiðubúið sé til þess að nýta þær stofnanir svo að þær komi að þeim notum sem ætlast er til.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Ragnar Grímsson) : Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt hafa í haust farið hér fram langar umr. um Framkvæmdastofnun ríkisins. Þeim er ekki enn lokið, þótt forsetar Nd. hafi séð ástæðu til þess að fresta umr. um það mál að sinni. Þær umr. hafa hins vegar fyrst og fremst snúist um stjórnunarþátt þessarar stofnunar, en inn í þær umr. hafa einnig blandast aths. og skoðanaskipti um áætlunargerð á vegum þessarar stofnunar. Ég og aðrir, sem í þessum umr. hafa tekið þátt, hafa lýst þeirri skoðun að þessi þáttur starfseminnar, áætlunargerðin, sé e. t. v. einhver veigamesti og jákvæðasti þátturinn í starfsemi þessarar stofnunar til þessa. Hins vegar hefur mjög skort á að ítarlegar upplýsingar hafi komið fram um það, hvar hinar ýmsu áætlanir eru á vegi staddar, og ég hef talið nauðsynlegt til þess að fá grundvöll fyrir ítarlegri umr. um þetta áætlunarhlutverk Framkvæmdastofnunar ríkisins að upplýst yrði til viðbótar þeim upplýsingum, sem fyrir hendi eru um þær áætlanir sem lokið er, hvar á vegi hinar ýmsu áætlanir, sem stofnuninni hefur verið falið að gera, væru staddar, vegna þess að það hafa heyrst um það ýmiss konar frásagnir, að jafnvel allverulegur hluti þeirra áætlana, sem stofnuninni hefur verið falið að sinna, væri enn á frumvinnslustigi og allsendis óvíst væri hvenær þeim yrði lokið. Hins vegar eru hundruð, ef ekki þúsundir landsmanna, sem þessar áætlanir snerta, fullir áhuga á því að þessari áætlunargerð verði lokið sem fyrst, enda eru þau fjölmörg, byggðarlögin í landinu sem telja að þessi áætlunargerð sé grundvöllur að framtíðarþróun sinna byggðarlaga. Til þess að fá þessar upplýsingar skýrt og skorinort fram og hafa þannig grundvöll fyrir áframhaldandi umr. um þann þátt í starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins sem ég tel einna veigamestan, þ. e. a. s. áætlunargerðina, hef ég borið fram eftirfarandi fsp. til hæstv. forsrh.: Hve margar og hvaða áætlanir hefur Framkvæmdastofnun ríkisins verði falið að gera frá upphafi starfsemi stofnunarinnar? Hvaða áætlunum hefur Framkvæmdastofnun ríkisins lokið? Hvaða áætlanir eru nú á vinnslustigi og hvenær er áformað að ljúka þeim? Hvenær er áformað að ljúka þeim áætlunum, sem ekki eru komnar á vinnslustig? Hve marga viðbótarstarfsmenn þarf Framkvæmdastofnun ríkisins til þess að geta lokið fyrir 1980 þeim áætlunum sem henni hefur þegar verið falið að gera? - Það hefur stundum heyrst í umr. um þessa stofnun að það skorti bæði starfsmenn og nægilega menntaða starfskrafta til þess að geta sinnt sem skyldi þeirri áætlunargerð sem stofnuninni hefur verið falið að sinna, bæði almennt og tilteknum áætlunum sem til hennar hefur verið vísað. Ég tel að mjög mikilvægt sé að það komi skýrt fram hvort stofnunin hefur nú yfir að ráða þeim mannafla sem þarf til þess að geta lokið þessum áætlunum á næstu árum eða fyrir lok þessa áratugs.



Herra forseti. Ég vil hér svara fram komnum fsp. frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og þar sem hann hefur nýlokið við að lesa þær upp, þá held ég að ég þurfi ekki að endurtaka þær, en byggi svör mín á grg. frá áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins. Fyrst þykir rétt að benda á að í 11. gr. l. um Framkvæmdastofnun, nr. 93 frá 24. des. 1971, segir: „ Ríkisstj. skal gefa Alþ. árlega skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Hefur svo verið gert í apríl- og maímánuði ár hvert og hefur prentuðum ársskýrslum síðan verið dreift til alþm. og standa þær öllum til boða sem óska eftir þeim. Með vísun til þessara skýrslna verður því stiklað hér á stóru. Varðandi fyrstu fsp.: Áætlanaverkefni stofnunarinnar eiga ýmist upphaf sitt í þál., ákvörðun ríkisstj. eða samþykkt stjórnar stofnunarinnar, en samkv. lögum skal hún ákveða verkefni í samráði við ríkisstj. Í málefnasamningi fyrri ríkisstj. var gert ráð fyrir samningu skuttogaraáætlunar, hraðfrystihúsaáætlunar og iðnþróunaráætlunar, en hin síðast greinda var þó ekki falin stofnuninni, heldur aðeins viss aðild að henni. Undirbúningur landbúnaðaráætlunar var þegar hafinn hjá Efnahagsstofnun og sömuleiðis samgönguáætlunar Norðurlands. Framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir ríkisstj. ásamt skýrslu fjmrh. sama efnis fyrir 1972–1973 voru samdar í stofnuninni skv. fyrri verktilhögun og í samvinnu við hagsýslustjóra. Landshlutaáætlanir hafa verið teknar upp í samræmi við þál. fyrir Norður-Þingeyjarsýslu, Norðurland v. og Strandir, Austurland, Vestfirði og Vesturland. Áætlunarstarf um uppbyggingu í Vestmannaeyjum hefur verið unnið fyrir stjórn Viðlagasjóðs, skv. ákvæði í þar að lútandi lögum, en sérstök Skagastrandaráætlun var fyrst unnin sem hluti Norðurlands-vestra-áætlunar. Húsnæðismálaáætlun hefur verið unnin að frumkvæði stofnunarinnar, og á þessu ári hefur verið samið við iðnrn. um hagræna úttekt orkubúskaparins. Loks er unnið að mannfjölda- og mannaflaáætlunum, auk ýmissa verkefna sem tæpast verða talin hluti heildstæðra áætlana. Alls er hér vikið að 17 skilgreindum áætlunarverkefnum. Varðandi 2. fsp. er sagt: Auk endanlegra verkskila er áföngum náð í áætlunarstarfinu sem vert er að geta. Hraðfrystihúsaáætlun 1971–1976 var gefin út í júní 1974, en áfangaskýrsla kom út áður. Bráðabirgðaskýrsla skuttogaraáætlunar kom út í júní 1972. Landbúnaðaráætlun, fyrsta skýrsla, innlend eftirspurn landbúnaðarvara, spá um reynslu 1973–1977, kom út í sept. 1973, en skv. ákvörðun landbrh. fluttist það starf til rn., en með aðild Framkvæmdastofnunar að starfinu. Sömuleiðis var gerð iðnþróunaráætlunar falin sérstakri iðnþróunarnefnd, en með aðild Framkvæmdastofnunarinnar að starfinu. Kom skýrsla n : Efling iðnaðar á Íslandi 1975–1985, út í júní 1975. Auk þess hefur verið unnið mikið starf í stofnuninni að úttekt á horfum einstakra iðnaðargreina og er til ákvörðunar innan skamms hvernig það efni verði nýtt. Framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir 1972 og 1973 voru gefnar út með skýrslum fjmrh. sem þegar er vikið að. Af landshlutaáætlunum kom út byggðaþróunaráætlun Norður-Þingeyjarsýslu, skýrsla og tillögudrög, í mars 1975, en endanleg áætlun er nú til staðfestingar hjá ríkisstj. Austurlandsáætlun, fyrri hluti, kom út í júní 1975. Samsvarandi fyrri hluta skýrsla um Norðurland-vestra og Strandir er tilbúin til fjölritunar. Samgönguáætlun Norðurlands var lögð til meðferðar stjórnvalda í janúar 1974, en fékkst ekki afgr. þá og var síðan tekin til endurskoðunar og fyllri meðferðar með hliðsjón af nýrri framvindu þeirra mála. Þeirri endurskoðun er nú lokið og er verið að ganga frá skýrslu þar að lútandi til stjórnvalda. Enn fremur mega áætlanir um mannfjölda og mannafla eftir atvinnugreinum og landshlutum og um þróun húsnæðisþarfar teljast fullgerðar og er unnið að frágangi þeirra til birtingar. Varðandi 3. fsp. er sagt: Á vinnslustigi eru þannig þær landshlutaáætlanir, sem áður greinir, aðrar en Norður-Þingeyjarsýsluáætlun, og auk þeirra fiskiskipaáætlun, úttekt orkubúskapar og framhaldsverkefni á svíði iðnþróunar- og landbúnaðaráætlana, svo og um byggingarstarfsemi í framhaldi húsnæðisáætlunar. Raunar kalla fullgerðar áætlanir einnig á framhaldsverkefni. Hefur verð svo um hraðfrystihúsaáætlun og er áformað að verði um Norður-Þingeyjarsýsluáætlun svo að dæmi séu tekin. Áformað er að ljúka öllum þessum áætlunum á árinu 1976 eða fyrri hluta árs 1977, þ. e. þeim er síðast var hafið starf við. Að öðru leyti segir svo Bjarni Bragi Jónsson, forstöðumaður áætlunardeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins: Um ákveðin áætlunarverkefni, ókomin á vinnslustig, er tæpast að ræða þar sem stjórn stofnunarinnar hefur ekki tekið endanlegar ákvarðanir þar að lútandi. Af sömu ástæðu fellur niður svar við 5. lið fsp., þ. e. um viðbótarstarfsmenn til að ljúka þessum áætlunum fyrir árið 1980.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Ragnar Grímsson) : Herra forseti. Ég vil þakka forsrh. fyrir svör við þessari fsp. Þau sýna í stórum dráttum að þótt miklum hluta þeirra áætlana, sem stofnuninni hafa verið falin, hafi á einhvern hátt verið lokið, þá er samt sem áður stór hluti þessa starfs enn þá aðeins til í áfangabúningi, bráðabirgðaskýrslum eða fyrri hluta grg., og það er ljóst að mjög stórum hluta þeirrar áætlunarstarfsemi, sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur verið falið að sinna, er enn ólokið, þ. á m. meginþorra landbúnaðaráætlana, sem ég tel einna veigamestar vegna þess vanda sem landsbyggðin á í og öllum þm. er kunnugt um. Ég vil þó fagna því að það skuli formlega koma hér fram af hálfu forsrh. og forstöðumanns áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins að öllum þessum áætlunum verði lokið á árinu 1976 eða 1977. Það er veigamikil yfirlýsing af hálfu Framkvæmdastofnunar ríkisins og forsrh. að þessu áætlunarstarfi skuli verða lokið á næsta ári og í síðasta lagi 1977. Ber í sjálfu sér að fagna því að það hefur verið skv. þessu ástæðulaus ótti að Framkvæmdastofnun ríkisins hefði ekki mannafla hvað fjölda og hæfni snertir til þess að geta lokið þessu áætlunarstarfi á allra næstu árum. Sú yfirlýsing hefur ekki legið fyrir, og fyrir alla þá fjölmörgu aðila, sem áætlanir Framkvæmdastofnunarinnar snerta, og þá einkum og sér í lagi hinar dreifðu byggðir landsins, austfirðinga, vestfirðinga, norðlendinga og fleiri aðila, er mjög mikilvægt að þetta loforð skuli hér hafa verið gefið formlega og að stofnunin skuli ekki sjá ástæðu til þess að telja að hún þyrfti á fleiri starfskröftum að halda til þess að geta lokið þessum verkefnum. Ég vil að lokum þakka fyrir þau svör og veit, að það er fagnaðarefni öllum þessum aðilum að svo bjart horfir að það verði hægt að ljúka þessum áætlunum á næsta ári eða í síðasta lagi 1977, og vona að Framkvæmdastofnun ríkisins og forsrh. geti við árslok 1977 staðið fyllilega við þá yfirlýsingu. Ef svo er, þá er áætlunarbúskapur íslendinga, áætlunargerð á Íslandi komin lengra á veg, orðin fljótvirkari stjórnsýsla en ég og aðrir hafa ætlað. Ber vissulega að fagna því, að Framkvæmdastofnun ríkisins skuli á fáeinum árum hafa eflst svo mjög, og jafnframt vara ég við því að stofnunin verði lögð niður eða starfsgeta hennar skert í þá veru að ekki verði hægt að standa við þessar yfirlýsingar um lok áætlunargerðarinnar 1976 eða 1977.



Herra forseti. Í sambandi við áætlunargerðarstarf Framkvæmdastofnunarinnar vil ég aðeins geta þess, að ég hef frá upphafi verið fylgjandi þeirri stefnu að taka fyrir færri áætlanir heldur en fleiri og reyna þá heldur að vinna meira í þeim og hraða þeim. En sannleikurinn er sá, að þrýstingur í þessum efnum hefur verið geysilega mikill, bæði hér frá hv. Alþ., sem hefur afgr. allmargar þál. í þessum efnum, og einnig annars staðar frá, sem komið hefur gegnum stjórn stofnunarinnar. Það hefur verið sá háttur á hafður að það er gerð sérstök starfsáætlun fyrir hvert ár um sig og samþ. í stjórninni og reynt að vinna eftir henni. En það verður að segja það eins og það er, þó að það sé búið að vinna mikið starf á þessum árum að áætlunarverkefnum, þá vantar í raun og veru mannafla til þess að hraða þeim verkefnum sem óskir hafa verið um að framkvæma á tiltölulega stuttum tíma, og til þess að þetta verk geti gengið í þá veru að áætlanir séu fullkomlega tilbúnar og hægt að vinna eftir þeim, þarf geysilega mikinn mannafla og áreiðanlega meiri mannafla en tök eru á að afla með litlum fyrirvara. Þess ber að geta í þessu sambandi, og það hefur raunar komið fram hér í sambandi við umr. um Framkvæmdastofnunina, að Framkvæmdastofnunin gerir ekki áætlanir um þróun þjóðarbúskaparins í heild. Hún gerir ekki áætlanir fyrir opinberar stofnanir nema hún sé beinlínis um það beðin. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar að því kemur að lög um Framkvæmdastofnunina verða til umr. hér á Alþ., þegar hæstv. ríkisstj. .leggur fram frv. í því efni, þurfi einmitt að ræða nauðsynina á því að koma upp vinnuaðstöðu til þess að gera heildaráætlanir sem nái raunverulega yfir þjóðarbúskapinn, þannig að menn fái heildaryfirsýn eða heildstæða mynd af því hvers þjóðin er raunverulega megnug á hverjum tíma eða hverju ári í sambandi við fjárfestingu og fjáröflun til framkvæmda.