Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Tilgangurinn með þessu frv. er sá, að niðursuðuverksmiðja ríkisins í Siglufirði verði gerð að sjálfstæðu fyrirtæki og sett undir sérstaka stjórn. Jafnframt verði tryggt nokkurt fjármagn til að fullkomna tækjabúnað verksmiðjunnar og tryggja eðlilegan rekstur hennar. Það eru nú liðin 25 ár síðan sérstök lög voru sett um Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins í Siglufirði, og henni var þá ætlað allmikið hlutverk í þeirri iðngrein. Til þess var ætlazt, að verksmiðjan reisti og ræki í Siglufirði verksmiðju til þess að sjóða niður og leggja síld í dósir, og hún átti enn fremur að hafa forustu um niðursuðu og niðurlagningu síldar í dósir með það fyrir augum að miðla reynslu og þekkingu á þessu sviði til annarra slíkra verksmiðja. Henni var sem sé ætlað að lyfta þessari iðngrein. 1947 var Síldarverksmiðjum ríkisins svo falið að annast byggingu og rekstur verksmiðjunnar, en framkvæmdir drógust æðilengi og það var ekki fyrr en í byrjun 7. áratugsins, að bygging verksmiðjunnar var hafin, og stjórn Síldarverksmiðjanna hefur síðan haft rekstur hennar með höndum. Fyrstu árin var framleiðslan lítil vegna skorts á mörkuðum, og þau árin varð nokkurt tap á rekstrinum. En síðustu árin hefur framleiðslan stóraukizt og reksturinn gengið betur, og á þessu ári er útlit fyrir, að álitlegur hagnaður verði af rekstrinum eða 4–5 millj. kr., og hefur þá verið reiknað með þóknun til Síldarverksmiðja ríkisins, fyrir bókhald og skrifstofukostnað, um 1/2 millj. kr., og vegna leigu á húsnæði og tækjum 2.2 millj.. eins og verið hefur undanfarin ár. Árið 1970 flutti niðurlagningarverksmiðjan í Siglufirði meiri framleiðsluverðmæti á erlendan markað en nokkur önnur íslenzk niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðja eða fyrir 38.4 millj. kr. Á s.l. ári varð framleiðslan þó tvöfalt meiri eða fyrir 76 millj. kr. Hér er um að ræða fyrirtæki, sem skiptir Siglfirðinga mjög miklu máli, því að fjöldi starfsmanna í verksmiðjunni hefur verið 90-I10 manns. Og þess er vænzt, að þarna geti orðið áfram um framleiðsluaukningu að ræða og því hefur verksmiðjunni verið tryggt hráefni í ár, 12 þús. tunnur af síld, sem er mun meira magn en verið hefur á undanförnum árum. Þetta frv. er samið af niðursuðunefnd, sem starfað hefur á vegum iðnrn. síðan í haust. Aðalverkefni þeirrar nefndar hefur hins vegar verið að semja frv. um sölustofnun niðursuðuiðnaðarins, og geri ég mér vonir um. að það verði lagt fram hér á þingi eftir nokkra daga. Niðursuðuiðnaðurinn hefur lengi verið olnbogabarn hér á landi og þróun hans hefur orðið mjög skrykkjótt. Á undanförnum 5 árum hefur útflutningsmagn á niðursuðuvörum aðeins verið rúm 1000 tonn á ári, en það er aðeins örlitið hrot af því hráefni, sem til fellur, og langt innan við 1% af útflutningsmagni Íslendinga í heild. Við flytjum enn þá út meginhlutann af hráefninu handa öðrum keppinautum okkar, enda þótt fullvinnsla margfaldi verðmæti hráefnisins. Ástæðan fyrir erfiðleikum þessa iðnaðar er tvímælalaust sú, að markaðsöflun hefur verið ómarkviss og fálmandi, en til þess að tryggja næga markaði fyrir þessar og aðrar fullunnar iðnaðarvörur þarf mjög öfluga sölustarfsemi. Með hinu væntanlega frv. um sölustofnun niðursuðuiðnaðarins er til þess ætlazt, að til komi samvinna ríkisvaldsins og atvinnurekenda um þessa starfsemi og allverulegt fjármagn verði lagt fram í þessu skyni. Ætti aðstaða þá að gerbreytast og grundvöllur að skapast fyrir örri þróun þessarar iðngreinar, sem ætti að vera nærtækara verkefni fyrir okkur Íslendinga en nokkra þjóð aðra. Og innan þessa kerfis er til þess ætlazt, að verksmiðjan í Siglufirði hafi mjög verulegu hlutverki að gegna. Einstaka gr. frv. skýra sig að mestu leyti sjálfar. Eins og menn sjá, er hér stungið upp á því, að tekið verði upp nýyrðið „lagmeti“ um iðnað af þessu tagi. Það hefur ævinlega verið öfugmæli að tala um niðursuðuiðnað í sambandi við verksmiðjuna í Siglufirði, því að hún hefur fengizt við niðurlagningu. Auk þess hefur þetta orðafar, niðursuðu- og niðurlagningariðnaður, verið ákaflega óþjált og því er hér lagt til, að tekið verði upp orðið „lagmeti“ og „lagmetisiðja“. Í 2. gr. er ekki aðeins til þess ætlazt, að verksmiðjan vinni sjálf að niðurlagningu; niðursuðu og hvers konar fullvinnslu matarrétta úr sjávarafurðum, heldur á hún einnig að hafa forustu um tilraunastarfsemi á þessu framleiðslusviði undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og miðla reynslu og þekkingu til annarra framleiðenda. Hér er sem sé til þess ætlazt, að hún ræki enn það verkefni, sem henni var upphaflega ætlað, að verða lyftistöng fyrir þessar iðngreinar í heild með tilraunastarfsemi. Í 3. gr. er ráð fyrir því gert, að ríkið taki við verksmiðjuhúsi Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins ásamt lóðarréttindum, vélum, áhöldum og öðru því, sem nú er notað við rekstur niðurlagningarverksmiðjunnar, og verðið verði greitt með skuldajöfnun milli ríkissjóðs og Síldarverksmiðja ríkisins. Í þessu skyni er lagt til, að skipuð verði þriggja manna nefnd, en náist ekki samkomulag, skeri ríkisstj. úr. Í 4. gr. er svo lagt til, að ríkissjóður leggi fram í 5 millj. kr. til þess að fullkomna vélakost verksmiðjunnar og tryggja eðlilegan rekstur hennar. Í 5. gr. er lagt til, að sá háttur verði á hafður um stjórn lagmetisiðjunnar, að fjmrn. tilnefni einn mann í stjórn, bæjarstjórn Siglufjarðar tilnefni mann, en eins og ég sagði áðan, er hér um fyrirtæki að ræða, sem skiptir mjög miklu máli fyrir atvinnulifið í Siglufirði, og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins tilnefni enn fremur mann einmitt til þess að hafa forustu um tilraunastarfsemi þá, sem ég minntist á hér áðan. Þá er og lagt til, að starfsfólk verksmiðjunnar tilnefni einn mann samkv. nánari reglum, og er hér um að ræða nokkurt nýmæli og í samræmi við hugmyndir núv. ríkisstj. um aukna þátttöku starfsfólks í stjórn fyrirtækja. Síðan á iðnrh. að skipa formann stjórnar án tilnefningar líkt og verið hefur. Ég vil vænta þess, að um þetta frv. verði ekki neinn meiri háttar ágreiningur hér á þingi. Það hefur verið almenn skoðun hér í þinginu síðustu árin, að nauðsynlegt væri, að verksmiðjan fengi sjálfstæða stjórn. Á síðasta þingi var t.d. flutt um það stjfrv., áð niðursuðuverksmiðjan í Siglufirði yrði gerð að hlutafélagi, m.a. með aðild Siglufjarðarkaupstaðar. Sú hugmynd strandaði hins vegar á því, að hluthafar virtust ekki vera tiltækir, og m.a. taldi bæjarstjórn Siglufjarðar sig ekki hafa neitt fjármagn til þess að standa að slíkri starfsemi. því verður það að teljast eðlilegt, að þetta fyrirtæki verði áfram starfrækt á vegum ríkisins, eins og verið hefur frá upphafi vega, og að það hafi þá með höndum það sérstaka verkefni. sem ég hef rætt um, að hafa jafnframt forustu um tilraunastarfsemi á þessu sviði. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Sem einn af meðlimum niðursuðunefndar, sem svo er nefnd í grg. með þessu frv., vil ég segja örfá orð. Ég vil staðfesta það, sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., að um mál þetta var eining í nefndinni. Þó vil ég minnast á aðeins tvö atriði, sem ég vil fyrst og fremst beina til þeirrar n„ sem fær málið til meðferðar. Það er í fyrsta lagi það nýyrði, sem þarna er upp tekið. Ég skal viðurkenna, að ég fann ekkert betra, þegar þetta var rætt í nefndinni, og það má vel vera, að það venjist. Ég er ekki að segja það, en ég hygg, að við höfum allir verið sammála um það í nefndinni, að þetta ætti að skoða mjög vel. Það er e.t.v. dálítið viðameira heldur en liggur í loftinu að festa í lög nýnefni sem þetta. Ég vil því eindregið beina því til n., af því að það vannst nú ekki tími til að gera það hjá okkur í nefndinni eins og við hefðum viljað, að það verði leitað formlega álits þeirrar nefndar við Háskóla Íslands, sem um nýyrði fjallar. Ég held, að það væru rétt vinnubrögð. Og svo vil ég aðeins minnast á eitt annað atriði. Það er í 2. gr. Þar segir svo: „Jafnframt hefur verksmiðjan forustu um tilraunastarfsemi á þessu framleiðslusviði undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins.“ Ég gerði aths. við þetta og varpaði fram þeirri spurningu, hvort það væri rétt, að verksmiðjan hefði forustu. Með lögum frá 1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, hygg ég að segja megi, að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sé falin forusta um tilraunastarfsemi á sviði niðursuðu- og niðurlagningariðnaðarins. Þetta held ég, að þyrfti að kanna hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, og sýnist mér raunar, að sama tilgangi væri náð, ef þessi gr. væri orðuð t.d. þannig: Jafnframt annast verksmiðjan tilraunastarfsemi á þessu framleiðslusviði undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Ég vil minnast á þetta. Ég gerði engan ágreining í nefndinni um þetta, en kom þar með þessa aths. og sýnist rétt að endurtaka hana hér.



Herra forseti. Hér er hreyft í sjálfu sér miklu máli, þó að það sé bundið við eitt fyrirtæki, sem er staðsett norður á Siglufirði, og get ég strax lýst því yfir, að ég er í grundvallaratriðum sammála frv. Hins vegar langar mig til þess í tilefni þess, að hæstv. iðnrh. er staddur hér í d. hjá okkur, að fara um frv. nokkrum orðum og kannske spyrja hæstv. ráðh. nokkru nánar í því sambandi. Mér virðist í aths., sem eru mjög stuttar, gæta þess misskilnings miðað við reynslu undanfarinna ára, eins og hæstv. ráðh. drap þó aðeins á, að mikillar bjartsýni gæti, kannske svolítið óraunhæfrar bjartsýni í ljósi þess, sem gerzt hefur, bæði hjá þessu fyrirtæki og öðrum fyrirtækjum í niðursuðuiðnaði, að þau hafa, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, verið olnbogabörn, og það er alveg rétt. Þau hafa átt við ýmsa örðugleika að etja og sjálfsagt ýmislegt, sem hefur stuðlað að því. Nú væri á döfinni stórmikið frv., sagði ráðh., sem muni efla sölustarfsemina a.m.k. Hvað framleiðsluþættinum viðvíkur, skal ég engu spá á þessu stigi, en mér skilst, að tilgangur þessa stóra frv. sé a.m.k. að tryggja raunhæfa og duglega sölustarfsemi, og er það vel. Engu að síður ætla ég aðeins að hlaupa á greinum frv. og vil þá um leið taka undir orð síðasta ræðumanns um það, að ég hallast helzt að því að orða þetta um forustuhlutverkið í þeim anda, sem hann lýsti. Ég tel það raunhæfara og nær sanni, miðað við það, sem er á döfinni, að gera átak til eflingar almenns niðursuðuíðnaðar eða lagmetisiðnaðar á síld og öðrum afurðum úr sjónum í framtíðinni hér á Íslandi. Og samkv. þessum lögum, sem eru í gildi enn um Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, þá er eðlilegt, að forustan sé þar. En hins vegar getur verið um beina samvinnu að ræða um ákveðna þætti úti um landið. Síðan er 3. gr., að ráðh. skipar þriggja manna yfirtökunefnd. Mér finnst þetta kannske fullstutt sagt. Ég er ekki nógu kunnugur þessu, en veit ekki, hvaðan þessir fulltrúar kæmu. Þetta er að vísu millifærsla á ríkisfyrirtækjum, en einu sinni er nú svo, að fjvn. fjallar oft um þá þætti, sem varða fjármál ríkisins meira og minna, og væri ekki óeðlilegt, að einn maður fylgdist með úr fjvn. eða sama sem frá Alþ„ það væri ekki óeðlilegt, heldur en þetta væru bara aðilar utan Alþ. Þetta er ábending. 4. gr. gerir ráð fyrir framlagi af hálfu ríkisins og er það eðlilegt og nauðsynlegt, óhjákvæmilegt, til þess að gera þetta raunhæft, sem frv. stefnir að. 5. gr. er ég nokkuð ósammála og vildi vekja athygli á því, að ég held, að það sé yfirleitt venjan, að þegar svona er málum háttað, eins og frv. gerir ráð fyrir, þá kjósi a.m.k. Alþ. þrjá menn í stjórn, jafnvel alla. En hérna skilst mér, að iðnrh. einn muni skipa í stjórnina eftir ákveðnum ábendingum, en ég held, að þar sem um mikið fjármagn er að ræða beint frá Alþ., þá væri ekki óeðlilegt, að það væri athugað, hvort Alþ. ætti að kjósa í stjórnina, eins og tíðkast um mörg önnur ríkisfyrirtæki. Hitt vil ég þakka ráðh. fyrir, og er það í anda þess frv., sem ég flutti hér á síðasta þingi, að starfsfólk verksmiðjunnar hafi möguleika á að tilnefna einn mann í stjórnina. Það finnst mér mjög þakkarvert, að skuli vera tekið hér upp núna, sem yrði þá vonandi að lögum. Í sambandi við önnur atriði í þessu finnst mér gæta verulegrar bjartsýni. Það er sagt hér í aths., að verulegur hagnaður verði á s.l. ári. Nú er ekkert gefið meira í skyn í því sambandi, þannig að mig langar til að spyrja, á hverju það mat byggist, hvernig er sú áætlun, gætum við fengið að vita eitthvað um þá áætlun, sem sýnir þetta. Ég held, að ég muni það rétt, að flestöll árin hafi verið meira og minna tap og jafnvel komið á annan tug millj. um tíma, en verið jafnað út 1967 og 1968 með sérstöku ákvæði í sambandi við gengisbreytingarnar þá. Þetta var held ég eina fyrirtækið, ef ég man það rétt, sem fékk að njóta gengishagnaðarins óskerts. Og ég held, að ríkissjóður hafi lagt fram 10 millj. kr. til að þurrka út það tap, sem var rúmlega 10 millj. Hvort það var 11–12 millj., man ég nú ekki nákvæmlega, en mig minnir, að ríkissjóður hafi lagt fram eða fengið að njóta gengisávinnings, sem var rétt um 10 millj., til þess að þurrka tapið þá út, þannig að ég vil bara undirstrika það, að bæði hjá þessu fyrirtæki og ýmsum öðrum hafa verið erfiðleikar, og þó að við vonum, að bjartari tímar séu fram undan, þá skulum við ekki vera óraunsæir, ekki óraunsæari en það, að hér þarf að gera mikið átak til að tryggja mikla framleiðslu hjá þessu fyrirtæki, eins og við gerum okkur vonir um, að muni takast. Annað atriði er það, að þegar gefin er upp heildartala, 80 millj., annaðhvort meira eða minna, þá skulum við muna það, að umbúðirnar eru nokkurn veginn þriðjungur af þeirri tölu og þær koma erlendis frá. Vinnulaunin eru nálægt 1/3, og svo er hráefnið yfirleitt lægri þáttur en þessir tveir, yfirleitt verulega lægri. Nú er mikið vandamál með hráefnið. Búið er að lýsa yfir friðunarráðstöfunum hér á Íslandsmiðum til haustsins 1973. Auðvitað getur hæstv. sjútvrh. upphafið þetta bann og leyft sérstakar undanþágur í þágu þessara verksmiðja, en fari svo, að við verðum að fá alla síldina úr Norðursjónum, þá kostar það mikið og það kostar verulega aukna erfiðleika, bæði fyrir þessa verksmiðju og aðrar, sem þurfa að treysta á síldarniðursuðu. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu, vegna þess að þetta kann að verða raunhæft mjög fljótlega, þegar á komandi sumri, í sambandi við hráefnisöflun handa þessari verksmiðju og jafnvel fleirum. Þess vegna er nauðsynlegt, að við gerum okkur nú grein fyrir því, að þó að bjartsýni sé nokkur í dag, þá kann það að vera óraunhæft vegna annarra aðstæðna, sem steðja að þessum iðnaði. Einnig er það, að vegna síldarskorts í Vestur-Evrópu ætti að vera möguleiki á að selja þessar afurðir betur en verið hefur, ekki eingöngu til Rússlands, þó að ég sé ekki að lasta þann markað. En samt sem áður er mér ekki kunnugt um, að verksmiðjan hafi komið neinu magni að ráði á þennan markað í Vestur-Evrópu, og væri fróðlegt að vita um það, hvort slíkt hefði tekizt núna við ríkjandi aðstæður, því að sé það ekki hægt við ríkjandi aðstæður í dag, þá er varla hægt að vænta þess, að okkur takist betur til, þó að um aukna sölustarfsemi verði að ræða, ef friðunarráðstafanir á síldinni bera þann árangur, að aukið framboð verði á norðurhafssíldinni, aukið framboð verði eftir 2–3 ár. Við ættum þess vegna að reyna að nota tækifærið nú í dag og koma okkar vöru, niðursuðuvöru, á þennan erfiða markað í Vestur-Evrópu, sem sennilega mun greiða hærra verð en fæst í Rússlandi. Hæstv. ráðh. sagði frá því, að Siglósíld hefðu verið tryggðar 12 þús. tunnur. Ég held, að enn hafi ekki verið teknar í umsjá verksmiðjunnar nema tæplega 5 þús. tunnur. Hins vegar mun ríkissjóður hafa borgað eða tryggt greiðslu á öllu magninu. Kristján Jónsson tók að sér nærri 5 þús. tunnur, en því miður, ég veit ekki hvers vegna, treysti Norðfjörður sér ekki til að kaupa neitt eða tryggja sér neitt af saltsíld, og ég held, að ég fari rétt með það, að þeir hafi enn ekki getað fullunnið úr því, sem þeir áttu á lager allt frá árinu 1970. Ég vil þannig aðeins vekja athygli á því, að þó að grg. sé mjög bjartsýn í eðli sínu, þá eru erfiðleikar í þessari atvinnugrein og þeir kunna að halda áfram a.m.k. fyrir sum fyrirtæki. Þau munu örugglega þurfa á fjármagnsaðstoð að halda, og þó að það komi fram kannske í öðru frv. frá hæstv. ríkisstj. Þetta er sérmál út af fyrir sig, Siglósíld, og skal ég ekki orðlengja það meira almennt séð. En það væri fróðlegt, ef n. gæti a.m.k. fengið nánari upplýsingar um möguleikana, hvað þetta breytta rekstrarform tryggi raunverulega í afgang, af því að það er gefið í skyn í aths. við frv., og hvaða úrbætur, sem frv. felur í sér, muni vera það góðar, að við getum raunverulega verið svo bjartsýnir, eins og mér finnst aths. gefa í skyn, að hægt sé að vera. Þess vegna hef ég leyft mér að gera þessar aths. við frv., en eins og ég sagði áðan, heildarstefnuna í því styðjum við allir.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð við þessa umr., sem ég vildi segja um þetta mál, sem hér er til umr. Mér finnst t.d. vanta í þetta frv., að þar sé tiltekið eitthvert ákveðið kjörtímabil, sem væntanlegir stjórnendur eða stjórn verksmiðjunnar ættu að sitja. Ég sé hvergi í þessu frv., að annað sé ákveðið, heldur en það, að kjósa eigi með vissum hætti ákveðna menn, en hversu lengi þeir eiga að sitja í stjórn, því hef ég ekki tekið eftir. Og ef svo er, að þetta vanti, þá finnst mér það náttúrlega sjálfsagt, að slíkt ákvæði þyrfti að koma inn í þetta frv., að það væri tiltekið kjörtímabil eða tímabil, sem þeir, sem væru kjörnir, sætu þarna, en ekki ævilangt, ef svo væri þá. Það er talað um það, að það þurfi að vera nauðsynlegt fjármagn til stækkunar verksmiðjunnar. Nánar er ekkert tilgreint þar um. Í tilefni af því vildi ég spyrjast fyrir um það, hvort það sé ekki ætlunin, að framlag ríkissjóðs verði háð fjárveitingum í fjárl. eins og venja er um slíkar framkvæmdir, en ríkisstj. hafi ekki algerlega óbundnar hendur um það að verja fjármagni í þessa framkvæmd eftir sínum eigin geðþótta og án frekari afskipta Alþ. Ég mundi telja, að það væri eðlilegt, að Alþ. hverju sinni, annaðhvort sérstaklega eða þegar fjárlagaafgreiðsla ætti sér stað, kvæði á um, hve miklu fjármagni skyldi verja hverju sinni. Það er algengt, að enda þótt ríkið leggi fjármagn til einna og annarra framkvæmda, þá sé kveðið á um það, að það skuli vera eftir því, sem fjármagn er veitt til á fjárl. eða á annan hátt. Annars mundi ég telja, að þetta væri of laust og óeðlilega laust og ekkert æskilegt heldur fyrir ríkisstj. að hafa slíkar heimildir, hvorki í þessu tilfelli né öðrum hliðstæðum. Hæstv. ráðh. talaði um afkomu þessarar verksmiðju, að hún hefði gengið allvel hin síðari ár, mun betur heldur en áður, og hagnaður verið af rekstrinum. Ég vildi því spyrjast fyrir um það, hver hagnaðurinn hefði verið af rekstrinum á síðasta ári. Það er okkur kunnugt öllum. að það er hæði með þessa verksmiðju og aðrar hliðstæðar, sem starfræktar eru hér í þessu landi, að það hefur skort verulega á það, að þær hafi nægilegan markað til þess að vinna fyrir og sölu fyrir sínar framleiðsluvörur. Nú hygg ég, að það skorti ekki á í dag hjá Siglóverksmiðjunni, að sá tækjabúnaður og sá vélakostur, sem þegar er búið að leggja í kostnað við við þessa verksmiðju, geri það fullkomlega kleift að verksmiðjan hafi getað framleitt nægilegt magn. Hins vegar er það staðreynd, að hún, eins og aðrar sambærilegar verksmiðjur, hefur ekki getað náð markaði í markaðslöndunum fyrir sína framleiðslu, nema að mjög takmörkuðu leyti. Hæstv. ráðh. talaði um það, að nú á þessu ári væri búið að tryggja eða kaupa um 120 tonn af síld, kryddsíld, til framleiðslunnar, og ég vil í því sambandi spyrjast fyrir um það, hvað liggja fyrir miklir sölusamningar um niðurlagða gaffalbita eða niðurlagða kryddsíld í þeim viðskiptalöndum, sem hefur verið samið við. Mér er kunnugt um, að það náðist samningur um nokkurt magn við Sovétríkin, eftir að lengi hafði staðið í þófi um þá samninga, a.m.k. tveggja, þriggja mánaða tímabil, og því miður hygg ég, að sá samningur sé, þegar tillit er tekið til þess, að það munu vera þrjár verksmiðjur í landinu sérstaklega, sem hafa lagt sig fram um það að búa sig út til þess að framleiða niðurlagða síld, þá sé þessi samningur, sem mér er kunnugt um, að náðist við Sovétríkin, mjög lítill og allt of lítill til þess að komið sé til móts við það magn, sem hér er þó rætt um, sem er engan veginn mikið, 12 þús. tunnur. Þegar við lítum svolítið til baka og vitum, hve mikil hefur verið síldarframleiðslan, þegar ekki hafa verið neitt sérstaklega mikil síldarár, hér áður fyrr a.m.k., þegar saltaðar voru 200–300 þús. tunnur, sjáum við af því, að hér er ekki um stórfellt magn að ræða, en þó væri það verulegur árangur, ef hægt væri að tryggja, þótt ekki væri meira magn af þessari vöru, tryggja sölu á þessu eða svipuðu magni af þessari vöru. Þá vil ég að lokum minnast á það, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh., að til stæði, að á Alþ. yrði á næstu dögum lagt fram frv. í sambandi við sölumál niðursuðuiðnaðarins. Mér var kunnugt um það, að nokkru fyrir þinghlé taldi sú nefnd, sem falið var að vinna að undirbúningi frv. um sölumál niðursuðuiðnaðarins, sig hafa lokið störfum og kallað til fundar við sig þá framleiðendur í landinu, sem hafa verið að ræða um fyrirkomulag og hugsanlegt sölusamlag á þessari vöru með það fyrir augum að koma einhverju svipuðu formi á það og á sér stað hjá öðrum sjávarútvegsgreinum okkar, hæði hraðfrysta fiskinum, saltfiskinum, skreiðinni og öðrum þeim vörutegundum, og okkur var þá tjáð, að það væri meiningin að leggja þetta frv. fyrir Alþ. áður en þinghlé hæfist. En svo varð þó ekki, og nú er liðinn nokkur tími síðan Alþ. hóf störf að nýju og ekki hefur þetta frv. enn séð dagsins ljós hér í sölum Alþ. En eftir því sem hæstv. ráðh. tjáði okkur áðan, er þess að vænta, að það komi fyrir þingið núna einhvern næstu daga, og ég vil fagna því, því að ég tel, að þetta sé eitt af þeim málum í sambandi við okkar útflutningsframleiðslu, sem sé mjög brýn nauðsyn á að taka föstum tökum og reyna að vinna að með verulegum úrbótum á skipulagningu í sambandi við sölumál niðursuðuiðnaðarins.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þm. Steingrími Hermannssyni um það, að það væri eðlilegt að breyta orðalagi 2. gr. þannig, að verksmiðjan annaðist tilraunastarfsemi undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskíðnaðarins, og vildi ég biðja hv. n. að líta betur á það atriði. Það er einnig rétt, sem fram hefur komið hér í umr., að það er mjög óeðlilegt, að það er tiltekið í 5. gr., að það yrði skipuð stjórn án þess að hún hafi tiltekinn starfstíma, og þessu þarf að sjálfsögðu að breyta. Hitt getur svo verið matsatriði, hvort það er eðlilegt, að stjórn við slíka stofnun þurfi endilega að kjósa pólitískri kosningu hér á þingi. Ég er ekki viss um, að sú regla sé rétt í öllum tilvikum. Þarna koma til aðilar, sem mér finnst, að eðlilegt sé, að tilnefni fulltrúa, - þar á ég við bæjarstjórn Siglufjarðar og ekki sízt Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, - og það eru líkur á því, að það sé hægt að fá þarna samhentari stjórn og menn, sem hafa meiri sérþekkingu, með því fyrirkomulagi, sem hér er lagt til, en þetta er að sjálfsögðu á valdi Alþ. Ég tel það alveg sjálfsagt mál, að fjvn. verði látin fylgjast með því, hvernig háttað verður samningum við stjórn Síldarverksmiðja ríkisins um eignir fyrirtækisins, sérstaklega var rætt um skuldajöfnun milli ríkissjóðs og síldarverksmiðjanna, og mun, ef frv. verður samþ., gera ráðstafanir til þess að fjvn. geti fylgzt með því máli. Hér var spurt um það, hver afkoma fyrirtækisins hefði orðið á s.l. ári. Eins og ég greindi frá í framsöguræðu minni, hefur mér verið tjáð, að hagnaður af rekstrinum hafi orðið 4–5 millj. kr., en sú hv. þn., sem fær málið til meðferðar, mun að sjálfsögðu geta fengið aðgang að öllum gögnum um það efni. Hér hefur nú komið fram annars vegar það sjónarmið, að í þessu frv. væri ótímabær bjartsýni um möguleikana á því að framleiða og selja jafnmikið magn og þarna er talað um. Og jafnframt hefur verið á það bent, að það gæti orðið erfitt að afla hráefnis, vegna þess að nú sé bann við síldveiði fram til næsta hausts. Sú ákvörðun ríkisstj., að tryggja verksmiðjunni 12 þús. tunnur af hráefni, var m.a. miðuð við þetta, vegna þess að það er talið, að hægt sé að geyma slíkt hráefni alllangan tíma og það þyrfti að tryggja það, að nægilegt hráefni gæti þarna verið til fram yfir næstu áramót. Það er rétt, að sala á framleiðslu verksmiðjunnar hefur ekki hafizt eða ekki jafnlangt fram gengið eins og vonir stóðu til. Sovétríkin reyndust ekki reiðubúin til að kaupa jafnmikið magn og vonir stóðu til í upphafi, en ég vil benda á það, að það er gert ráð fyrir því, að hægt verði að selja Sovétríkjunum annað eins magn á síðari hluta ársins. Jafnframt er mér kunnugt um það, að stjórn verksmiðjunnar hefur sent menn utan til þess að reyna að afla markaða í Svíþjóð, Bandaríkjunum og Danmörku. Á s.l. ári var selt allmikið magn til Svíþjóðar og til Bandaríkjanna og Svíar hafa hreinlega beðið eftir því, hvort þeir fengju að kaupa hér á Íslandi kryddsíld í tunnum til niðurlagningar hjá sér. Þau fyrirtæki, sem þar er um að ræða, standa í samkeppni við okkur á þessu sviði, og ég vil vænta þess, að það muni takast að tryggja markaði í Svíþjóð fyrir okkar eigin framleiðsluvörur, vegna þess að Svíar munu búa við hráefnisskort á þessu sviði ekki síður heldur en við. Ég vil geta þess í sambandi við það, sem hv. þm. Jón Árnason sagði, að þarna sem stendur í 4. gr., að ríkisstj. sé heimilt að leggja fram nauðsynlegt fjármagn til stækkunar verksmiðjunnar, þá er þarna um að ræða stefnumörkun af hálfu ríkisstj., en að sjálfsögðu munu till. um framkvæmd þessarar stefnumörkunar verða markaðar í sambandi við afgreiðslu fjárl. hverju sinni.



Herra forseti. Frv. þetta er komið hingað frá hv. Nd. Það var flutt í Nd. af þrem þm. Austf. Frv. felur í sér heimild til handa ríkisstj. til að selja Búlandshreppi jarðirnar Háls og Kambshjáleigu í Búlandshreppi í Suður-Múlasýslu. Þessar jarðir liggja í næsta nágrenni Djúpavogs og eru báðar í eyði, en íbúar kauptúnsins hafa afnot jarðanna og þurfa margt þangað að sækja, m. a. er vatnsból Djúpavogs í landi jarðarinnar Háls að nokkru leyti og nýjum vatnsbólum verður á næstunni að koma upp annaðhvort í Hálslandi eða Kambshjáleigulandi. Einnig eru afnot af þessum jörðum til stuðnings við fjáreign þeirra, sem búa í kauptúninu á Djúpavogi, en byggðin í því kauptúni er nokkuð dreifð, og er meðal íbúa þar um talsverða sauðfjáreign að ræða. Landbn. Nd. hefur sent þetta frv. til umsagnar bæði landbrn. og Landnámi ríkisins. Og það kemur fram, að báðir þessir aðilar mæla með samþykkt þessa frv. Í umsögn landbrn. segir, að báðar þessar jarðir hafi verið í eyði um alllangt skeið og ekki séu líkur til, að þær verði leigðar til ábúðar í framtíðinni, en hins vegar liggja þær vel við til sameiginlegra nytja fyrir þorpsbúa á Djúpavogi, og ekki verður séð, að sérstakir hagsmunir séu tengdir því fyrir ríkissjóð að eiga áfram jarðirnar. Landnámsstjóri tekur fram í umsögn sinni, að jarðir þessar séu litlar, húsalausar eyðijarðir, sem verið hafi í eyði lengi, og liggi 2–3 km frá byggðakjarnanum á Djúpavogi. Í nýja fasteignamatinu er Háls metinn á 58 þús. kr. og Kambshjáleiga á 16 þús. kr. Enn fremur tekur landnámsstjóri fram, að ekki verði séð, að jarðir þessar hafi þá kosti til að bera, að þær geti talizt framtíðarbújarðir, en hins vegar geti lönd þeirra verið nokkur stuðningur við fjárbúskap á Djúpavogi. Hann telur og, að það megi telja til forsjálni og framsýni hjá sveitarstjórnum að festa kaup á jörðum eða landsvæðum í nágrenni vaxandi þéttbýliskjarna. Ég vænti þess, að þetta séu nægar skýringar hér við 1. umr. með þessu máli, og vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.