Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti og skrifarar báðir. Allshn. þessarar hv. deildar hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 23 19. júní 1922, um sönnun fyrir dauða manna, sem ætla má að farist hafi af slysförum. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að þeir frestir, sem tilteknir eru í lögunum frá 1922, séu styttir mjög verulega, þ. e. sex mánaða frestur sé styttur niður í einn mánuð. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir því, að inn í lögin verði sett ákvæði um það, að ef maður hverfur hér á landi án þess að vitað sé að hann hafi komist í lífsháska, þá sé hægt að úrskurða hann látinn eftir að liðnir eru þrír mánuðir. Með sama hætti gerir þetta frv. ráð fyrir því, að ef maður hverfur af skipi eða flugfari í erlendri höfn eða á ferðalagi erlendis sé hægt að fá um það úrskurð eftir þrjá mánuði, að hann skuli talinn látinn. Nefndin er sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Eins og hæstv. fjmrh. tók fram áðan hefur hann fyrir hönd ríkisstj. flutt þrjár brtt. við lánsfjárlög. Okkur í fjh.- og viðskn. þótti eðlilegt að líta á þessar brtt. og boðuðum fund í nefndinni, en því miður gátu þeir embættismenn, sem ætluðu að upplýsa okkur um málið, ekki mætt á þeim tíma. Við fulltrúar í 1. minni hl. nefndarinnar tókum málið eigi að síður til athugunar með embættismönnunum síðar, þegar þeir gátu mætt, en það varð að samkomulagi í nefndinni, að ekki væri ástæða til þess að halda um það sérstakan fund. Í fyrsta lagi er brtt. þess efnis á þskj. 585, að á eftir 9. gr. komi ný grein, er verði 10. gr., svo hljóðandi: „Undirbúningsfélagi saltverksmiðju á Reykjanesi hf. er heimilt að taka lán á árinu 1980 að fjárhæð allt að 100 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til greiðslu skammtímaskulda sem á fyrirtækinu hvíla.“ Við erum samþykkir þessari till., eins og við erum út af fyrir sig samþykkir öllum þessum till. Það er nauðsynlegt að þessi heimild verði veitt. Á þessu fyrirtæki hvílir nú þegar allt að því þessi upphæð og það hafði fallið niður við afgreiðslu lánsfjárlaga í fyrra að afgreiða þá 70 millj. kr. heimild, en nauðsynlegt er að halda rannsóknum þarna áfram þangað til rannsóknarniðurstaða fæst. Í öðru lagi er á þskj. 585 heimild til að ábyrgjast 250 millj. kr. til nýrra iðnaðarverkefna samkv. lánsfjáráætlun. Við viljum taka það fram, að hér er út af fyrir sig ekki um fjárveitingu að ræða. Hér er um það að ræða að veita ábyrgð og við göngum út frá því, að veð séu þar á bak við. Það má út af fyrir sig segja að það sé nauðsynlegt að veita fé og meira fé til rannsóknarstarfa hér á landi, en slíkt verður að gera á fjárlögum. Við viljum taka það skýrt fram, að slíkar fjárveitingar eiga ekki að vera á lánsfjáráætlun, enda mun gert ráð fyrir því í þessu sambandi, ef til kemur og fyrirtæki verða um þetta stofnuð, að stofnuð verði hlutafélög eða önnur félög, þannig að hér ætti að vera hægt að útvega veð til þess að geta veitt þessar ábyrgðir. - Þetta viljum við taka fram. Í þriðja lagi er hér till. um að ábyrgjast lán vegna Vatnsveitu Búðardals, allt að 150 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að Lánasjóður sveitarfélaga láni. Hér er ekki heldur um fjárveitingu til þessa máls að ræða. Félmrn. styrkir í mörgum tilfellum slíkar vatnsveitur af vatnsveitufé. Hins vegar er hér um mjög erfiða framkvæmd að ræða sem Lánasjóðurinn telur að þurfi ríkisábyrgð fyrir. Við göngum út frá að með sama hætti og áður greinir verði hér gefin veð og grundvöllur tryggður varðandi þessa vatnsveitu, þannig að endurgreiðsla á þessu fjármagni sé tryggð. Það hefur því miður verið allmikið um það að ríkisábyrgðir væru veittar. Vil ég í því sambandi nefna t. d. Herjólf og Akraborg og fleiri slík verkefni. Síðan hafa skuldir safnast upp í Ríkisábyrgðasjóði. Það er náttúrlega ekki sá háttur sem á að hafa varðandi hin ýmsu verkefni í þjóðfélaginu, að óreiðuskuldir hrúgist upp í Ríkisábyrgðasjóði. Ef Alþ. vill styrkja slíkar framkvæmdir, sem vissulega ber að gera í mörgum tilfellum, t. d. þeim sem ég nefndi, þá ber að taka sérstaklega á því á fjárlögum. Þetta vildi ég aðeins taka fram í sambandi við þetta mál, en við í 1. minni hl. nefndarinnar mælum með að þessar brtt. verði samþykktar.



Herra forseti. Á þskj. 585 er svofelld till., með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur er fjmrh. heimilt fyrir hönd ríkissjóðs, eftir nánari ákvörðun ríkisstj., að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð eða að taka lán, er komi að hluta eða öllu leyti í stað ríkisábyrgðar, og endurlána þeim aðilum, er standa munu að nýjum iðnaðarverkefnum, að fjárhæð allt að 250 millj. kr.“ - Svo mörg voru þau orð. Nú er afskaplega óskýrt hvað þarna er átt við, hæstv. fjmrh., og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvað ríkisstj. hefur sérstaklega í huga þegar þarna er talað um að endurlána aðilum sem standa munu að nýjum iðnaðarverkefnum. Hváð þýðir orðið „iðnaðarverkefni“ í þessu sambandi og hvers konar rekstraraðilar eru sérstaklega hafðir í huga? Ég er ekki svo þingvanur maður að ég muni eftir því, með hvaða hætti sjálfskuldarábyrgðir hafa verið veittar almennt, en ég tel mjög vafasamt að Alþ. veiti með þessum hætti blindandi ríkisstj. heimild til þess að valsa með sjálfskuldarábyrgð handa Pétri eða Páli, einhverjum ótilgreindum mönnum sem við höfum enga hugmyndum hverjir eru. Ég vil einnig sérstaklega minna á það, að þegar núv. hæstv. forsrh. var fjmrh. í ríkisstj. Ólafs Thors, þess mæta manns, þá beitti hann sér fyrir löggjöf um ríkisábyrgðir og hrósaði sér sérstaklega af því m. a. á landsfundum Sjálfstfl. að hafa komið mikilli reglu á þessi ríkisábyrgðamál. Og hann talaði um það, að einungis í algjörum undantekningartilvikum ætti ríkissjóður að veita sjálfskuldarábyrgðir, en einfaldar ábyrgðir skyldu vera reglan. En þar sem í þessari till. er lagt svona mikið upp úr sjálfskuldarábyrgðinni og hin einfalda ábyrgð ríkissjóðs ekki talin nægja, þá held ég að það sé algjörlega óhjákvæmilegt að ríkisstj. gefi fyllri skýringar á því sem hér er um að ræða: Í fyrsta lagi, hvað á hún við með „ný iðnaðarverkefni“? Í öðru lagi, hvaða fyrirtæki hefur hún í huga í þessu sambandi? Ég vil taka það skýrt fram, að vitaskuld er svona ábyrgðarheimild ekki sett inn í till. út í bláinn. Vitaskuld eru þarna ákveðnir aðilar hafðir í huga. En af einhverjum ástæðum, sem ég skil ekki, er verið að reyna að leyna þingheim því, við hvað er átt í þessu sambandi.



Herra forseti. Síðdegis í gær lagði ég fsp. fyrir hæstv. fjmrh. varðandi greiðslur til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Svör hans voru á þá leið, að framlag ríkissjóðs hefði verið greitt með nokkrum skilum. En það var ekki það sem ég var að spyrja sérstaklega um, því það vita allir og þó sérstaklega hann, að það fé, sem frá ríkissjóði kemur, framlag ríkissjóðs, það stöðvast ekki í sjóði þessum, heldur á það undir venjulegum kringumstæðum að halda áfram til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég var hins vegar að spyrjast fyrir um þá miklu fjármuni sem ríkissjóður hefur innheimt hjá atvinnuvegunum og hjá sveitarfélögunum og ríkissjóður hefur nú um nokkurra missera skeið tekið ófrjálsri hendi og haldið án þess að vextir komi fyrir, sem m. a. veldur því, að ef eitthvað kemur upp á hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, ef atvinnuleysi verður á einhverju svæði landsins, þá er hann ekki þess megnugur að standa undir atvinnuleysisbótum.



Herra forseti. Vegna athugasemda hv. þm. Halldórs Blöndals mun vera ástæða til þess að lesa upp athugasemdir sem fylgdu þeim brtt. sem hér um ræðir frá fjmrh. Athugasemdir varðandi brtt. um 10. gr. voru svo hljóðandi: „Í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979 er á bls. 23 í VI. kafla um erlend lán liðurinn „ýmislegt ófyrirséð“ 835 millj. kr. Af þessum lið eru 70 millj. kr. ætlaðar til undirbúningsfélags saltverksmiðju á Reykjanesi hf. Af þessari lántöku varð ekki á árinu 1979. Í lögum nr. 20/1979, um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979, var lántökuheimild til handa undirbúningsfélagi saltverksmiðju eigi þar tilgreind, þar eð talið var að ríkisábyrgðarákvæði 3. tölul. 4. gr. laga nr. 47/1976, um undirbúningsfélag saltverksmiðju á Reykjanesi, hefði ekki verið notað að fullu og nægði. Svo reyndist þó eigi og er því nauðsynlegt að fá lagaheimild fyrir ríkisábyrgð til þess að félagið geti tekið lán til greiðslu á skammtímaskuldum sem á félaginu hvíla.“ Skammtímalán, sem félagið neyddist til að taka, er að mestu leyti við Sparisjóðinn í Keflavík. Það mun hafa verið um 70 millj. kr., 20 millj. hjá Ríkisábyrgðasjóði og einhverjar upphæðir hjá Landsbanka Íslands.“ Um 12. gr. bárust okkur svo hljóðandi athugasemdir: „1 fyrri mgr. er 10. gr. bætt við upptalningu þá á greinum frv. sem 11. gr. þess tekur til. Í VIII. kafla fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1980 eru erlendar lántökur til nýrra iðnaðarverkefna áformaðar 250 millj. kr. ósundurliðað. Nú stendur yfir athugun á hagkvæmni þess að koma á fót saltverksmiðju, steinullarverksmiðju, stálbræðslu og sykurhreinsunarstöð og er fjárhæðin ætluð til þessara verkefna. Þykir því eðlilegt að fjmrh. sé heimilt, eftir nánari ákvörðun ríkisstj., að veita ríkisábyrgð til þessara verkefna“. Þetta vildi ég upplýsa. Þetta skjal barst okkur, en að öðru leyti vísa ég í sambandi við mál þetta til þess sem ég áður sagði, er ég ræddi þessi mál fyrr í umr.



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson, formaður fjh.- og viðskn. Nd., hefur svarað fsp. sem hér hafa komið um ný iðnaðarverkefni, og ég tel að ekki þurfi þar neinu við að bæta. En varðandi fsp. hv. þm. Péturs Sigurðssonar um Atvinnuleysistryggingasjóð, sem hér bar á góma í dag og ég hélt að hefði verið svarað endanlega þá, en vegna þess að hann ítrekar þetta mál nú, þá þykir mér rétt að gera nánari grein fyrir málinu en ég gerði í dag. Sú grg. er þá einfaldlega á þann veg, að eins og ég tók fram í dag var skuld ríkisins við Atvinnuleysistryggingasjóð í árslok 1978 1 milljarður 74 millj. og skuld ríkissjóðs við Atvinnuleysistryggingasjóð í árslok 19791 milljarður 47 millj. Ef síðan er litið á greiðslustreymi milli ríkissjóðs og Atvinnuleysistryggingasjóðs á fyrstu fjórum mánuðum ársins er það eins og hér segir: Skuld í árslok 1979 greidd upp 1 milljarður 47 millj. Framlag ríkissjóðs á fyrsta ársfjórðungi ársins 1980 559 millj. Iðgjöld atvinnurekenda, sbr. fjárlög, á fyrstu fjórum mánuðum 372 millj. Eftirlaun aldraðra, þau hin nýrri eftirlaun, eins og þau eru kölluð hér til styttingar, 242 millj. Eftirlaun aldraðra, þau hin eldri, eins og þau eru hér kölluð, 92 millj. Samanlagt 2 milljarðar 312 millj. Til frádráttar verður þá skuld sem myndast hefur síðan, 1 milljarður 74 millj. Eins og ég sagði hér í dag, þegar allt er tekið með í reikninginn, hvort heldur er framlag ríkissjóðs eða iðgjöld sem innheimt eru frá atvinnurekendum, þá er skuldaaukningin frá seinustu áramótum úr 1047 millj. í 1074, nettó 27 milljónir. Þetta geta menn auðvitað kallað gífurlega skuldasöfnun, en ég kalla það tilviljun.