Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eysteinn Jónsson) Stjskrn. beggja d. hafa komið saman í tilefni af umr. þeim, sem orðið hafa um frv. Þær hafa komið sér saman um flutning brtt. á þskj. 99 við frv., eins og það er nú eftir 2. umr. í Nd. Brtt. eru tvær. Sú fyrri er við 11. gr. og er á þá leið, a) að í stað orðanna. „allra atkvæða“ í 3. mgr. komi: þingmanna, .- b) að í stað „mánaðar“ komi: tveggja mánaða, - og c) að umorða 4. mgr. svo sem segir í till. um það. Sú umorðun þýðir, að forseti telst ekki endurkosinn til fjögurra ára að nýju, þótt krafa Alþ. um frávikningu hans nái ekki samþykki. Hin brtt. er orðabreyt. eingöngu. Ég vil í sambandi við brtt. hæstv. forsrh. á þskj. 94 geta þess, að mér láðist að taka það fram, að brtt. þessa efnis lá fyrir n., og gat hún ekki á hana fallizt. Hið sama gildir um þessa brtt. Þó að konungur hafi haft algert synjunarvald samkv. bókstafnum, þ'a hefur hann samkv. venjunni aldrei neitt synjunarvald haft. Þetta finnst n. þurfa að taka til greina, þegar konungsvaldið er nú flutt inn í landið. Venjan hefur orðið sú, að synjunarvald konungs hefur aldrei komið til framkvæmda, þó að hann hafi haft það lagalega. Ef forseti hefði synjunarvald, þá gæti það í framkvæmdinni orðið allt annað en hið formlega synjunarvald konungs. Þetta mun öllum ljóst, sem um málið hafa fjallað. Það sést bezt á því, að engum hefur dottið í hug að hafa synjunarákvæðið í stjskr. óbreytt eins og áður. Öllum kemur saman um, að það verði að vera sameiginlegt með þjóðinni og forsetanum. Mönnum þykir ekki eðlilegt, að forseti, sem væri þjóðkjörinn, - e.t.v. með minnihlutakosningu, hafi fullkomið synjunarvald. En þá kemur upp sú spurning, hvort forseti skuli hafa fullkomið bráðabirgðasynjunarvald laga eða þau skuli öðlast gildi þegar í stað, þótt forseti vilji skjóta þeim til þjóðaratkvgr. Það má ræða lengi um það, hvort æskilegra er. Ég hallast að því að láta ákvæðið standa eins og gengið er frá því í frv. af hálfu mþn. Það er rétt, eins og hæstv. forsrh. benti á, að ef l. öðlast gildi fyrst, en þjóðin getur fellt þau síðar úr gildi, þá skapast á tímabili óvissa um, hvort l. standi til frambúðar eða ekki. Þetta er nokkur galli. En þá ber að gæta hins, - ef sú aðferð er höfð, að l., sem forseti gerir aths. við, fái ekki lagagildi fyrr en þau hafa verið samþ. af þjóðinni, að þá getur farið svo, að l. séu gerð ónýt með því einu að fresta gildistöku þeirra þannig um tíma. T.d. um löggjöf varðandi ýmis fjármál og atvinnumál, í sambandi við verkföll o.fl. gæti frestunarvald forseta orðið í reyndinni fullt synjunarvald. Það er hugsanlegt, að forseti, sem e.t.v. væri kosinn af minni hl. þjóðarinnar, gæti notað þetta vald sitt til þess að setja fót fyrir löggjöf, sem bæði þingið og meiri hl. þjóðarinnar væri samþykkur. Ég hygg því, að þótt á ákvæði frv. séu nokkrir gallar, eins og hæstv. forsrh. benti á, þá megi á hinu fyrirkomulaginu finna galla ekki síður. Hins vegar tel ég þetta ekki mikið atriði, því að ég geri ráð fyrir, að synjunarvaldinu verði lítið beitt, enda verður forsetinn fremur þjóðhöfðingi og umboðsmaður fyrir þjóðina í heild en pólitískur eftirlitsmaður með störfum Alþ. Hitt er annað mál, hvort breyta ætti þessu algerlega og ætla forseta að vera stjórnmálaleiðtogi, en ekki þjóðhöfðingi. Yrði þá að breyta stjskr. mjög frá því, sem hún er nú fyrirhuguð og hægt er að gera að þessu sinni. Ég sé svo ekki ástæðu til að láta fleiri orð um þetta falla. Ég held það hafi fremur litla praktíska þýðingu, hvernig frá þessu er gengið, en eðlilegra að halda því, eins og það er í frv.



Herra forseti. - Ég benti á það við 2. umr., og það kom einnig til tals í n., að ákvæðið um kjörgengi virtist ekki geta verið eins og gert er ráð fyrir í frv. Þar segir svo: „Kosningarrétti og kjörgengi til Alþingis, svo og embættisgengi, halda að öðru jöfnu þeir menn, er þann rétt hafa, er stjórnarskrá þessi kemur til framkvæmda, þótt eigi séu þeir íslenzkir ríkisborgarar.“ Þetta er í sjálfu sér rétt, en það gætu komið fleiri menn, sem krefðust hins sama, t.d. danskir ríkisborgarar, sem enn hafa ekki öðlazt kosningarrétt, gætu öðlazt hann á þessu tímabili og þar til stjskr. gengur í gildi. Gæti það gilt um flóttamenn frá Danmörku. Ég hef því leyft mér að koma með brtt. við 2. ákvæði um stundarsakir. Því miður er till. ekki prentuð, en von er til þess, að hún komi, áður en umr. er lokið. Ég var því knúinn til að bera fram skrifl. brtt., og þar eð hún er einnig of seint fram komin, þarf tvöföld afbrigði. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir erlendir ríkisborgarar, sem öðlazt hafa kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis eða embættisgengi, áður en stjórnskipunarlög þessi koma til framkvæmda, skulu halda þeim réttindum. Danskir ríkisborgarar, sem téð réttindi hefðu öðlazt samkv. 75. gr. stjórnarskrár 9. maí 1920, að óbreyttum lögum frá gildistökudegi stjórnskipunarlaga þessara og þar til sex mánuðum eftir, að samningar um rétt danskra ríkisborgara á Íslandi geta hafizt, skulu og fá þessi réttindi og halda þeim.“ Með tilvísun til stjskr. frá 1920 og 6. gr. sambandsl. hefur verið girt fyrir, að aðrir en þar um ræðir geti orðið þessara réttinda aðnjótandi. Ég hef ekki haft tækifæri til að sýna nema 2 nm. brtt. þessa, en þeir telja, að hún megi vera eins og hún er nú. Ég hef afhent hæstv. forseta brtt. og vænti, að hann taki hana til greina.



Herra forseti. - Ég þarf nú ekki að vera langorður, en vil aðeins segja nokkur orð vegna þeirra raka og andmæla, sem komu fram í ræðu hv. 2. þm. S.–M. gegn brtt. minni á þskj. 94. Það er nú svo, að ég hef hvorki sannfærzt af rökum hans né aths., sem komið hafa frá stjskrn. Ég tók það fram, að ákvæði 26. gr. riði í bága við 2. gr. frv. Vil ég orða það svo, að ef 26. gr. verður samþ., hefur 2. gr. misst gildi sitt að því leyti, sem farið er eftir orðanna hljóðan. Ef 26. gr. verður samþ., ætti í raun og veru ekkert annað að standa þar en: Alþingi fer með löggjafarvaldið, því að forseta er ekkert vald veitt í lagasetningu. Þess vegna er sama, hvort hann undirskrifar lögin eða ekki. Ef hann undirskrifar l., öðlast þau gildi, geri hann það ekki, öðlast þau samt gildi, en til frambúðar þó því aðeins, að þjóðin hafi samþ. þau að viðhafðri þjóðaratkvæðagreiðslu. - Það er ekki um synjunarvald forseta að ræða hér, heldur er það þjóðin, sem segir til um það, hvort l. eigi að hafa framtíðargildi eða ekki. Það er svo fyrir mælt, að l. skuli lögð fyrir þjóðina svo fljótt sem auðið er. Þetta er vel mælt. En ég hygg, að forseti hafi ekkert vald til að ákveða hér um, og ef ríkisstj. er samtaka um að vera ekki fljót til í þessu efni, þá mun Alþ. ekki sjá ástæðu til að skipta sér af því. Það er misskilningur hjá hv. 2. þm. S.–M., að um synjunarvald sé að ræða hjá forseta. Það er þjóðin, sem fer með það. Það er því aðeins formsatriði, þegar talað er um, að löggjafarvaldið sé hjá Alþ. og forseta, að þessir aðilar fari saman með löggjöfina. Og ég vil taka það fram, að ég álít, að í stjskr. eigi ekkert að vera, sem ekki hefur fullt gildi.



Herra forseti. - Eins og ég hef áður getið um, finnst mér ekki vera um veigamikið atriði að ræða, þar sem þetta er. Ég get ekki fallizt á, að nokkuð sé ofmælt í 2. gr., þótt sagt sé, að löggjafarvaldið sé í höndum Alþ. og forseta. En þetta taldi hæstv. forsrh. ofmælt. Það er á valdi forseta að ákveða, hvort l. gangi til þjóðaratkvgr. eða ekki. Mætti því e.t.v. segja, að löggjafarvaldið væri í höndum Alþ., forseta og þjóðarinnar. Forsetinn á að vísu engan þátt í löggjafarstarfinu, annan en að undirskrifa l. og skjóta til þjóðaratkvgr., ef hann telur nauðsynlegt, en auk þess getur hann gefið út brbl.  Hæstv. forsrh. vildi láta svo, að ég teldi það synjunarvald fullkomið, sem hann vill hafa. Það er ekki rétt, en ég minntist á, að það gæti verkað eins og fullkomið synjunarvald. Annars geri ég ekki ráð fyrir því, að n. geri það að kappsmáli, hvor leiðin farin verður.



Með því að ég álít, að þessi brtt. rýri stórlega það vald, sem Alþ. hefur haft, segi ég nei.



Ég sé ekki betur en vald Alþ. verði með þessari till. öllu meira en verið hefur og segi því já. Brtt. 99,2 samþ. með 29 shlj. atkv. - 100 samþ. með 30 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 33 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GÞ, GSv, GTh, HelgJ, IngJ, JakM, JJós, JPálm, JS, LJós, ÓTh, PZ, PÞ, PO, SigfS, SB, SG, SEH, SK, STh, SÞ, SkG, StJSt, ÞG, ÁkJ, ÁÁ, BG, BÁ, EOl, EmJ, EystJ, FJ, JörB. 2 þm. (GG, SvbH) fjarstaddir. Frv. afgr. til Ed.



Herra for,seti. - Ef til vill væri viðkunnanlegra, að hæstv. atvmrh. væri viðstaddur við þessar umr., en þar sem nauðsynlegt er að ljúka þessu, áður en Alþ. verður frestað, tel ég rétt að reyna að flýta því að koma málinu til 3. umr. N., sem hafði málið til meðferðar, hefur klofnað, og skilaði hv. 6. landsk. sérstöku nál., og auk þess hafa tveir nm., hv. 7. þm. Reykv. og ég, gert sérstakan fyrirvara. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt. við 5. gr., að af vaxtalausum lánum, sem veitt kunni að verða, skuli innheimtu hagað þannig, að hennar vegna þurfi ekki að verða stöðvun á rekstri hjá hlutaðeigandi skuldunaut, enda hafi fullrar hagsýni verið gætt í rekstrinum og fé eigi dregið út úr honum til annarra hluta. - Þessi brtt. er eins konar brú milli þeirra, sem vilja láta stuðninginn koma sem lán, og hinna, sem vilja láta hann vera styrk. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt til í upphaflega frv., að það yrði á valdi atvmrh., hvora leiðina yrði farið í hverju tilfelli, en hins vegar hefur minni hl. n. lagt til, að einungis verði veitt lán, engir styrkir, og leggur fram sérstaka brtt. á þskj. 66, sem hann eflaust gerir grein fyrir. Það er almennt viðurkennt, að nauðsynlegt sé að endurnýja skipastólinn, og einnig, að smáskipastóllinn verður ekki endurnýjaður, nema veittir verði til þess einhvers konar styrkir. Byggingarkostnaður hefur nú margfaldazt svo, frá því sem var fyrir stríð, að það er auðséð, að nauðsynlegt er að veita styrki í einhverri mynd. Um það voru allir nm. sammála. Ágreiningurinn í n. var fyrst og fremst um það, hvort veita ætti styrki eða lán. Við tveir nm., sem höfum gert sérstakan fyrirvara, teljum rétt að láta það vera á valdi þess, sem stuðninginn á að fá, en jafnframt teljum við, að svo sé framtíð sjávarútvegsins bezt tryggð, að styrkir verði yfirleitt veittir, þótt heimild sé til hvors tveggja. Ég vil benda á, að jafnvel á friðartímum sjá nágrannaþjóðir okkar, Danir og Norðmenn, ástæðu til að efla skipastól sinn, bæði með hagkvæmum lánum og styrkveitingum til smíði fiskiskipa, þannig að nokkru fyrir ófriðinn voru smíðuð 500 vélskip í Noregi með ríkisstyrk, sem nam 1/4 kostnaðar. Enn fremur eru styrkveitingar í samræmi við það, hvernig búið er að öðrum atvinnuvegum hér, t.d. styrkir til jarðræktar. Við 2 nm. viljum þó ekki gera mikinn ágreining um þetta, þótt við hefðum kosið, að styrkjaleiðin væri valin strax í byrjun. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta og óska, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. - Eins og hér hefur fram komið, gat n. ekki orðið sammála. Ég lýsti yfir því við 1. umr., að það væru tvö mikilvæg atriði, sem ég gæti ekki fallizt á og mundi leitast við að fá breytt. Þótt ég hafi þá gert grein fyrir þessum atriðum, held ég, að rétt sé að fara nokkrum orðum til viðbótar um þau. Meiri hl. n. vill veita þeim, sem smíða eða kaupa fiskiskip, beina, óafturkræfa styrki, en ég hef lagt til, að veitt verði hagkvæm lán. Ástæðan til þess, að ég tel lánaleiðina heppilegri, er fyrst og fremst sú, að ég tel, að á þann hátt sé hægt að auka fiskiskipaflotann meira. Ef styrkir verða veittir, eru það 60–70 aðilar, sem smíða eða kaupa 60–70 skip og fá þessar 5 millj. kr., en verði veitt lán, geta miklu fleiri notið hlunnindanna. Undanfarið hefur byggingarkostnaður á fiskiskipum verið mjög hár, talið, að hver smálest kosti hér 10–12 þús. kr., og hefur þá átt- til tífaldazt frá því fyrir stríð. Nú hefur verið mikið rætt um skipakaup frá Svíþjóð, og eru það einu fiskiskipakaupin, sem standa fyrir dyrum. Því er verið að setja þessar reglur í sambandi við þessi kaup. Talað er um, að þau skip muni kosta 3–4 þús. kr. á smálest, þriðjung þess, sem hér hefur verið að undanförnu. Ég tel fullvíst, - er reyndar kunnugt um það í sumum tilfellum, - að það eru ekki fáir, sem vilja leggja í að kaupa skip fyrir þetta verð án þess að vera hvattir sérstaklega til þess með beinum peningagjöfum. Ég held því, að þótt styrkjaleiðin yrði farin og 60–70 aðilum veittar þessar 5 millj. kr., fengjum við ekki fleiri skip til landsins en ef við veittum lánin. En sá er munurinn að mínum dómi, að upphæðin er þá úr leik og ekki hægt að nota hana framar til að auka við skipastólinn. En þá álít ég, að farið sé út fyrir þá braut, sem stefnt var að á sínum tíma. Því hefur verið haldið fram af þeim, sem telja styrkjaleiðina rétta, að verðið á skipunum sé svo hátt miðað við venjulega tíma, að því sé nokkur þörf á að veita mönnum þennan styrk til skipakaupa sem nokkurs konar fyrirframafskrift á verði skipanna. En ég álít, að slík afskrift sé annað úrlausnarefni en hér liggur beint fyrir í bili, því að það er vitað, að fjölmörg atvinnufyrirtæki í landinu, skipasmíðastöðvar, bátar og verksmiðjur; standa í of háu verði, og það er sérstakt úrlausnarefni að koma því svo fyrir, að þau framleiðslutæki, sem til eru, geti risið undir þeim stofnkostnaði, sem á þeim hvílir. Þetta eru t.d. þeir bátar, sem á síðastliðnu ári voru smíðaðir hér á landi og kostuðu 10–12 þús. kr. hver smálest, sem geta verið komnir ofan í 4 þús. kr. hver smálest að stríðinu loknu. Það er því ekki ástæða að veita styrk til þessara skipakaupa frekar en til ýmissa hliðstæðra fyrirtækja í landinu. Auk þess hef ég bent á það, að ég tel mjög mikinn vanda að eiga að velja 50–60 aðila af 2–3 hundruðum manna, sem óska að kaupa þessi sænsku skip, og svo til viðbótar er það, að það á að færa þeim útvöldu, sem fá að kaupa skipin, veruleg fjárframlög með skipunum sem raunverulega gjöf. Ég sé ekki annað en þetta verði nokkuð vandasamt á sama tíma og menn bjóðast til að kaupa skipin fullu verði. Ég held sem sagt, ef þetta reynist svo sem allt bendir á, að sænsku fiskiskipin muni ekki kosta nema 3–4 þús. kr. hver smálest, að þá sé ekki þörf á að veita neinn beinan styrk til þessara skipakaupa. En hins vegar álít ég, að til séu ýmsir sjómenn og útgerðarmenn, sem nauðsynlegt er að veita nokkur viðbótarlán umfram það, er lánsstofnanir veita. Mér finnst því rétt að gera ráð fyrir því, að verja megi nokkurri upphæð í lán til slíkra manna, sem sýna, að þeir þurfi á þeim að halda og ættu að eignast skip að dómi þeirra manna, sem með þessi mál kunna að fara. Ég hef líka bent á það, að rétt væri, að ríkið notaði þessar 5 millj. kr. til þess að láta smíða fyrir skip hér á landi og selja þau svo þeim, sem geta og vilja kaupa þau. Auk þess er það skoðun mín eins og margra fleiri, að styrkjaleiðin sé mjög hvimleið og að forðast beri þessa styrkjapólitík, sem rekin hefur verið hér undanfarið. Ég hef heyrt á mönnum úr öllum flokkum, að þeir vilja losna við þessa styrkjapólitík og stefna inn á þá braut. En svo hafa aðrir komið fram með þau rök, að vegna þess að hliðstæðir styrkir hafi verið veittir í öðrum tilfellum, þá sé rétt að veita þá hér líka. Með þessu finnst mér, að verið sé að festa sig í ógöngum í stað þess að hverfa frá þeim, áður en að sök kemur. Ég hef líka bent á, að nokkur hætta væri á því, að ekki verði hægt að kaupa hina smærri báta frá Svíþjóð. En við notum allmikið 10–12 tonna báta, og það mun verða áframhald á því. En ólíklegt er, að þeir bátar, sem við fáum frá Svíþjóð, verði undir 30 smálestum. En ef það hins vegar blasir við þeim, sem þurfa að endurnýja þessar smáfleytur, að þessi endurnýjun kosti 10–12 þús. kr. á hverja smálest, þá getur vel komið til mála, að hið opinbera þurfi að skerast í leik með sérstaka aðstoð. Það væri illa farið, ef þá væri búið að veita 5 millj. kr. að óþörfu í óafturkræfan styrk til aðila, sem kaupa stór og ódýr skip, án þess á nokkurn hátt að efla skipastól landsmanna fram yfir það, sem yrði, ef menn nytu lánskjara. Þá er það annað atriði í frv., sem ég er óánægður með, en það er atriðið í 3. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að atvmrh. veiti styrkinn. Mér finnst með öllu óeðlilegt, þegar um slíkan stuðning er að ræða eins og hér, 5 millj. kr. styrk úr ríkissjóði, að þá sé einn maður látinn hafa með þetta að gera eða svo til. Ég hefði helzt kosið, að sérstök n. hefði með þetta að gera, skipuð fulltrúum frá þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli. Þess vegna geri ég ráð fyrir því í till. minni, að sérstök fimm manna n. annist ráðstöfun fjárins samkvæmt því, sem l. leyfa, þannig að Alþýðusamband Íslands, sem eru skipulögð samtök sjómannastéttarinnar almennt, tilnefni einn fulltrúa, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, sem er samtök yfirmanna á fiskiskipaflotanum, tilnefni einn mann og Fiskifélag Íslands tilnefni einn mann sem fulltrúa útgerðarmanna sjálfra. Fjórði maðurinn skal skipaður eftir tilnefningu frá Fiskveiðasjóði Íslands, sem er opinber stofnun og sér sérstaklega um þessi mál. Fimmta manninn skipar atvmrh. án tilnefningar. Með þessu álít ég, að þeir aðilar, sem ganga eiga fyrir um stuðning, sem sé sjómenn og útgerðarmenn, komi til með að hafa áhrif á það, hverjir njóta þessa stuðnings og komi þar til greina, eftir því sem Alþ. nánar ákveður. En hina leiðina, að aðeins atvmrh. sjái um þetta, að vísu eftir till. frá Fiskifélagi Íslands, get ég ekki fallizt á og tel hana óeðlilega. Till. mínar miða fyrst og fremst að þessu tvennu, að hverfa frá styrkjapólitíkinni og breyta því ákvæði, að atvmrh. fari með þessi mál, en setja í staðinn sérstaka nefnd. En vegna þess, að þessi tvö atriði grípa inn í hverja einustu gr. frv., hef ég flutt brtt. við nálega allar gr. þess. Verði fyrsta brtt. mín felld, þá falla hinar reyndar af sjálfu sér, og þá mundi ég taka þær aftur, en reyna við 3. umr. að koma fram nokkrum breyt., ef menn geta ekki fallizt á þessar núna. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Ég vil í tilefni af því nál., sem hér liggur fyrir, lýsa yfir fyrir mitt leyti, að ég tel þær tvær breyt., sem meiri hl. sjútvn. vill gera á frv., vera til bóta og er meðmæltur, að þær fái samþykki þessarar hv. d. Um málið í heild, hvort það er æskilegt eða óheppilegt, að frv. verði að l., og hvort það geti komið til greina að fara bæði styrkja- og lánaleiðina, þá get ég að nokkru eða öllu leyti vísað til þess, sem ég sagði við framsögu þessa máls, og þarf ekki við það að bæta. En í tilefni af ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem talaði mjög á móti því, að sú aðferð yrði höfð, sem þessi l. heimila, sem sé að fara bæði styrkja- og lánaleiðina, þá vil ég benda á það, að hann kom sjálfur að því nú í síðustu ræðu sinni, að örðugt mundi að fá smíðuð smærri skip í Svíþjóð en 10–20 smálesta. En smærri skip þarf að útvega og flytja til landsins, og gat hann þess réttilega, að hið opinbera þyrfti að láta í té nokkra aðstoð til þeirra, sem þurfa að láta smíða slík smáskip hér innan lands og yrðu nokkuð hart úti samanborið við þá, sem fá skip frá Svíþjóð. Það er einmitt þetta, sem ég tel vera meðmæli með því, sem hér er farið fram á, að framkvæmdavaldið eða ríkisstj. ákveði, hvort rétt sé að veita lán eða styrk, því að það hefur aldrei verið sagt, að þetta væri aðeins miðað við þau skip, sem nú er ráðgert að kaupa frá Svíþjóð. Þess vegna finnst mér, að í því frv., sem lagt er hér fram af ríkisstj., sé gert það, sem minni hl. telur vera æskilegt, sem sé, að hægt sé að veita aðstoð, þegar sérstaklega stendur á. Um hina brtt. minni hl., að láta sérstaka n. úthluta þessum lánum eða styrkjum frekar en það yrði á valdi atvmrh. eða mál Fiskifélagsins, þá vil ég segja, að ég legg ekki mikið upp úr því, hvor aðferðin er höfð, en vil aðeins benda á, að það mun hafa verið svo og mun verða áfram, að vandamálum verður vísað til ríkisstj., og er hér ekki um neitt nýmæli að ræða. Ég mæli með, að till. meiri hl. sjútvn. verði samþykkt.



Ég gat þess hér við fyrstu umr. þessa máls, að ég hefði talið það nær tilgangi þeirra, sem stóðu að þessari till., að veita ríkisstj. heimild til þess að verja 5 millj. kr. til skipasmíða, að fé þetta yrði veitt sem styrkur, en ekki sem lán. Gerði ég þá grein fyrir því og lagði á það áherzlu, að mikils væri um vert, að fé þetta yrði nú við fyrsta tækifæri notað til þess að örva menn til skipasmíða, og mætti búast við, að samfara því að nota fyrsta tækifæri til skipasmíða yrðu menn að mæta þungum kostnaði út af því, hvað skipin yrðu dýr. En til þess sem sagt að hvetja menn til að ráðast í að smíða ný skip, þá væri þannig með þessum fjárframlögum út rétt hönd ríkisvaldsins að taka nokkurn þátt í þeim fyrirsjáanlegu afskriftum, sem yrðu fram að fara þessum skipum, þegar fara ætti að reka þau, eftir að annað verðlag er komið á afurðirnar en nú er. Þegar frv. þetta kom hér fram, þá lét ég í ljós þá skoðun mína, að tilganginum yrði bezt náð með því, að fé þetta yrði veitt sem styrkur. Ég vildi, að málið hefði verið frá upphafi flutt á þeim grundvelli, og mér er ánægja að sjá, að tveir sjútvnmanna, þm. Ísaf. og 7. þm. Reykv., hafa einmitt tekið undir þessa skoðun og sett hana fram í nál. Ég vil skjóta því til þessara hv. þm., hvort þeir vilji ekki flytja brtt. við 3. umr. um, að tekið verði inn í þetta frv. ákvæði um það, að menn gætu valið á milli styrkja og lána með þeim hagkvæmu kjörum, sem gert er ráð fyrir í frv. Mér skilst, að eins og frv. er orðað, þá sé gert ráð fyrir, að svo geti staðið á um efnahag manna, að ekki sé ástæða að veita þeim styrk, þó að þeir ráðist í skipakaup. Í öðrum tilfellum skilst mér, að nokkur ástæða geti verið til þess að gera greinarmun á því, hvað styrkurinn verður hár, en í frv., eins og það upphaflega er, er aðeins nefndur hámarksstyrkur. Hv. 6. landsk. þm. hefur talað hér og sagt, að svo margir óskuðu eftir að fá smíðuð skip, að þar væri ekki yfir neinu að kvarta, og miðaði þá við þau skip, sem við væntanlega fáum smíðuð í Svíþjóð. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að menn hafa skrifað ríkisstj. og sótzt eftir að geta notað þá möguleika, sem þar eru til skipasmíða. En ég býst við, að þessar umsóknir séu miðaðar við það, að gert sé ráð fyrir, að veittur verði styrkur til þessara skipasmíða. Það hefur áður verið farið inn á þá braut, því að Fiskveiðasjóði hefur verið heimilað að verja allt að 2 millj. kr. í styrk til bátaútvegsins, og er þegar farið að veita styrk samkv. heimild þeirra l. Ég veit ekki satt að segja, hvað þau skip, sem við fáum frá Svíþjóð, munu raunverulega kosta. Þar kemur margt til greina, sem upplýsingar vantar enn um. Þótt samið sé um, að skipin fullbúin kosti þetta eða hitt, þá getur vel svo farið, að það þurfi að geyma skipin í Svíþjóð, og sú geymsla getur kostað mikið fé. Það er vitað, að ekki dugir að láta skip, sem búið er að smíða, standa uppi á landi og gisna og rifna í sundur. Það verður að gera ráðstafanir til þess, að þau skemmist ekki við geymsluna. En það kostar stöðugt eftirlit, og auk þess er svo eftir að koma þeim hingað heim. Þetta mál er því ekki komið á það stig, að fullvíst sé, hvað skipin muni kosta komin hingað til landsins. Það voru nokkur atriði í þessu frv., sem ég vildi minnast á, og vil ég beina þeim athugunum til hv. sjútvn., að hún taki það til athugunar fyrir 3. umr. málsins. - Það er þá í fyrsta lagi við 2. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir, að atvmrn. samþykki teikningar skipanna og Fiskifélag Íslands mæli með þeim. Hins vegar hefur mér skilizt, að að því er snertir vélar skipanna, þá eigi þetta að heyra undir atvmrh. einan, en Fiskifélagið hafi þar ekki tillögurétt, eftir því sem það er orðað í gr. En mér finnst ástæða til að krefja hér til kunnáttumann um það, hvernig haga skuli vélakaupum í þessu skyni. En þennan kunnáttumann hefur Fiskifélag Íslands á sínum vegum. Allir vita, að það er mikið mein hér á Íslandi, hvað margar vélategundir eru í bátunum okkar. Þetta veldur miklum kostnaði, og af þessu stafa mjög miklir örðugleikar, því að það er erfitt og dýrt að hafa alltaf varahluti í allan þennan fjölda véla. En þetta horfir öðruvísi við, ef um færri tegundir véla er að ræða. Ég álít þess vegna, að álits Fiskifélagsins ætti sérstaklega að leita um þetta atriði. Það þarf aðeins að breyta orðalagi gr. til þess að kippa þessu í lag. Þá er það 3. og 4. gr. Í 3. gr. virðist mér ekki koma nægilega skýrt fram um íhlutun Fiskifélags Íslands, að því er styrkveitingar snertir, og þarf gr. því nokkurra umbóta við. Hins vegar er í 4. gr. gert ráð fyrir því, að ákvörðun um lánveitingar og styrkveitingar verði tekin með tilliti til efnahags umsækjanda. Mér finnst eðlilegt, að álits Fiskifélagsins sé líka leitað um það, hvort aðili komi til greina sem lánþegi eða styrkþegi, og um það, hversu hátt lán eða styrk hver einstakur maður skuli fá. Mér finnst, að Fiskifélagið ætti að fá að gera sínar till. þessu viðvíkjandi. Þá er í 7. gr. talað um, að styrkir geti orðið endurkræfir, ef skip hættir fiskveiðum eða er tekið til annarra nota í meira en sex mánuði. Mér finnst, að hér ætti að skjóta inn í á eftir orðunum „til fiskveiða“ - „og fiskflutninga“, því að þetta er sama eðlis og nátengt hvort öðru. Þá er í 9. gr. gert ráð fyrir því, ef um lán sé að ræða, að afhenda skuli Fiskveiðasjóði Íslands lánsfjárhæðina og hann sjái þá um útgáfu skuldabréfa fyrir láninu og taki við greiðslu afborgana. Mér hefði fundizt eðlilegast að láta Fiskveiðasjóð hafa afgreiðslu á lánum og styrkjum og það því fremur sem Fiskveiðasjóður á að gera þetta án endurgjalds. En ef farið væri að fela þetta öðrum aðila, mundi leiða af því einhvern kostnað. Loks er í 11. gr. svo ákveðið, að nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara geti ráðh. sett með reglugerð. - Það er náttúrlega sjálfsagt, að þar sé bætt við: „að fengnum tillögum Fiskifélags Íslands“. Væri það í samræmi við l. um Fiskveiðasjóð, þar sem gert er ráð fyrir, að ráðh. setji með . reglugerð ákvæði um nánari framkvæmdaatriði og um það eigi að leita álits Fiskifélags Íslands. Ég vildi aðeins skjóta þessu til hv. sjútvn., að hún taki þessi atriði til athugunar, um leið og ég vil svo endurnýja tilmæli mín til hv. þm. Ísaf. og hv. 7. þm. Reykv. um það, að nokkuð væri betur um þetta búið, ef styrkjaleiðin yrði valin, en gert er í þessu frv. Og mér þykir alveg sérstök ástæða til að gera þetta frá sjónarmiði þeirra manna, sem álíta þetta hagkvæmara, af því að hæstv. atvmrh. lét orð um það falla við 1. umr. þessa máls, að sér væri lánaleiðin hugleiknari. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að setja einhverjar hömlur á, ef eigendaskipti verða á þessum bátum, og það er í samræmi við þá reglugerð, sem gerð var í sambandi við l. um Fiskveiðasjóð Íslands, að því er tekur til styrkveitinga úr sjóðnum. Þó ætla ég, að í þeirri reglugerð sé ákveðið, að þetta skuli aðeins gilda í fimm ár. Og þó að svo sé ákveðið, er náttúrlega hægt að framlengja það. En hér er í þessu frv. ekki sett neitt þannig lagað tímatakmark. Þess vegna er að sjálfsögðu, eins og líka vera ber, tekið ákvæði inn í þetta frv. um það, að ef verð skipanna, - miðað við þær kringumstæður, sem þá eru, þegar til slíks kæmi, hefur fallið vegna verðfalls yfirleitt svo mikið, að styrkurinn væri horfinn af þeim ástæðum, þá komi ekki til, að krafizt verði neinnar endurgreiðslu. Enda hygg ég, að svo sé frá gengið í þessu frv., að öruggt sé, að ekki yrði farið inn á þá braut.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Atvmrh. hefur svarað hv. 6. landsk. nokkru viðvíkjandi þeim aths., sem hann gerði í sambandi við það, hvort heppilegra væri að veita þennan stuðning, er um ræðir í frv., sem lán eða styrk. Ég mun því ekki fara mikið út í það atriði, en undirstrika það, að það er ekki séð, hve mikið þessi sænsku skip munu kosta hingað komin, þó að allar líkur séu til, að þau yrðu ekki eins dýr og þau skip, sem smíða mætti hér á landi. Það er eftir kostnaður við að sigla þeim hingað til lands, eiga þau úti í Svíþjóð og margt annað, sem gæti orðið til þess, að þau yrðu allmiklu dýrari en gert er ráð fyrir. Þó að ríkisstj. hafi borizt allmargar umsóknir um þessi skip frá Svíþjóð, þá er þó ekki sagt, að menn treysti sér til að kaupa þau, ef þeir ofan á það að kaupa skip við margföldu verði við það, sem áður var, verða að velta þungum lánsbagga í stað þess, að þeir fengju skip, eins og látið hefur verið í veðri vaka á Alþ. Í tilefni af ummælum hv. þm. Borgf. til okkar hv. 7. þm. Reykv. um að flytja brtt., þar sem frv. yrði breytt í þá átt, að einungis um styrki væri að ræða, þá vil ég taka það fram, að við teljum okkur ekki fært að flytja slíka brtt., heldur fella brtt., ef fram kæmi. - Hv. þm. Borgf. benti á ýmis atriði í þessu frv., sem betur mættu fara, og sjútvn. mun reyna að taka þær aths. til athugunar milli umræðna Hv. 6. landsk. vakti máls á því, að styrkur, sem veittur væri úr ríkissjóði, gæti valdið spillingu. Það má vera, að eitthvað slíkt mætti um þetta segja. Þó hef ég ekki heyrt þess getið, að nein gagnrýni hafi komið fram um þá styrki, sem veittir voru eftir l. frá síðasta Alþ. Hafi það verið svo, að Norðmenn teldu nauðsynlegt að smíða 500 smá vélskip úr tré fyrir stríð með styrk að einum fjórða úr ríkissjóði, má nærri geta, hvílík nauðsyn rekur hér til að styrkja menn hér á landi til vélskipasmíða. Ég tel því, að allt mæli með, ef okkur er alvara með að undirbúa eitthvað þennan mikilvægasta atvinnuveg okkar, útgerðina, að við látum ekki á því standa að veita þetta fé sem styrk, en ekki sem lán, þar sem betur er séð fyrir framtíð útvegsins þá en annars. Viðvíkjandi útlitinu á láni eða styrk taldi hv. 7. landsk. það varhugavert að leggja ákvörðun um slíkt í hendur ráðh. eftir þeim reglum, sem áður hafa gilt. Ef hv. 6. landsk. þætti það betra, þá mundi ég fyrir mitt leyti geta fallizt á brtt., þar sem ákveðið væri að leita til Fiskifélags Íslands og fiskimálanefndar. Þessar tvær stofnanir hafa gert till. um þá styrki, sem veittir hafa verið til skipakaupa, og um þær hefur orðið algert samkomulag milli þessara aðila og ráðuneytisins. Gera mætti ráð fyrir því sama, og ef hv. 6. landsk. þætti betur fara á því, gæti ég fallizt á þetta. Hins vegar tel ég ekki ástæðu til að taka úrskurðarvald um þetta úr hendi ráðh. og fela það sérstakri n. Mér finnst engin ástæða til að væna ráðh. um, að hann fari ekki eftir þeim till., sem koma frá þessum stofnunum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, þar sem nauðsynlegt er, að þessari umr. ljúki sem allra fyrst.



Ég skal ekki vera fjölorður um þetta, því að nauðsynlegt er, að málið verði samþ. nú til 3. umr. Ég hef í rauninni ekki mikið að segja umfram það, sem ég hef áður sagt. Ég hef lýst afstöðu minni til málsins, útskýrt, hvers vegna ég vil þær brtt., sem tilgreindar eru á þskj. 66. En það voru fáein atriði í ræðu hæstv. atvmrh., sem ég vildi víkja að fáum orðum. Hann dró af ræðu minni þá ályktun, að ég ætti að geta verið samþykkur þeim atriðum frv., sem gera ráð fyrir bæði lánum og styrkjum, af því að ég hafi minnzt á, að komið gæti til mála að gera sérstakar ráðstafanir til styrkja handa smáskipum. En ég vil taka fram, að ég hef lýst yfir, að ákvæði þessa frv. eru fyrst og fremst sett vegna þeirra skipakaupa, sem nú standa fyrir dyrum, sem eru hin sænsku skip, og það ber því fyrst og fremst að miða þessar reglur, sem hér er verið að setja, við kaup á þeim skipum, en ekki skipum smíðuðum hér innan lands. Það er áreiðanlegt, að þótt ákvæðum þessa frv. yrði breytt til hins ýtrasta um beinan styrk þeirra, sem efna til smáskipasmíða innan lands, leysa þeir styrkir ekki á nokkurn hátt vanda þeirra, sem þurfa að smíða þannig. Það þarf því að taka það atriði sérstaklega til athugunar, hvernig veita megi aðstoð þeim mönnum, sem ætla sér að smíða smáskip. En verði frv. samþ. eins og það er nú og gert er ráð fyrir styrkjum, þá þýðir það það, að þeir sem kaupa hin sænsku skip, sækja allir um styrk og verður veittur hann. Í frv. segir, að gert sé ráð fyrir, að menn geti valið um, en ég hélt, að það væri öllum mönnum ljóst, að sé gert ráð fyrir því í frv., að menn geti fengið allt að 75 þús. kr. í styrk út á skip og á sama tíma boðið, að þeir geti fengið 100 þús. kr. lán, sækja auðvitað allir um lán, og það verður gengið fast eftir því að fá þessa styrki. En það þarf ekki að sanna það, að menn hefðu ekki ráð á skipakaupum án alls styrks, ef hann hefði ekki verið boðinn fram. Ég vil líka taka fram, að það gæti verið réttmætt að veita beinan styrk til skipasmíða, en aðeins undir þeim kringumstæðum, að það lægi ljóst fyrir, að ekki veitti auðvelt að auka skipastólinn og mönnum reyndist ekki kleift að kaupa skipin, án þess að þeir væru styrktir til þeirra framkvæmda. En ég lít svo á, að það liggi ekki fyrir, að ýta þurfi að mönnum neinum peningagjöfum, til þess að skipastóllinn verði aukinn. Ég vil undirstrika í sambandi Við ræður hv. þm. Borgf. og hv. þm. Ísaf., að enn þá er ekki fullvitað um verðið á sænsku skipunum. Þær upplýsingar liggja fyrir, að smálestin verði sennilega um 4–5 þús. kr., en gæti e.t.v. orðið ódýrari. En þar sem ekki er fullvitað um verðið, er enn þá minni ástæða til þess að fara að ákveða, hvað eigi að veita mönnum háa styrki til kaupa á þessum skipum. Það hefur verið minnzt á það hér, að Norðmenn hafi fundið ástæðu til að veita beinan styrk til fiskibátakaupa, en eftir því sem ég bezt veit, fylgja þeim styrkjum miklu strangari ákvæði en fylgja eiga þessum styrkjum, því að ríkið gat tekið skipið aftur, ef menn uppfylltu ekki ákveðin skilyrði. Líktist það því miklu meir láni en gjöfum, eins og hér er um að ræða. Ég hef litið svo á, að þessar 5 millj. kr. ætti að nota þannig, að þær kæmu að sem mestu gagni við aukningu skipastólsins, en ekki til þess að afskrifa þau skip, sem nú yrðu keypt á næstunni. Í þessu held ég, að meginmunurinn á meiri hl. og minni hl. sé fólginn.



í 22. gr. fjárl. fyrir þetta ár er ríkisstj. heimilað að verja úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. til nýbyggingar fiskiskipa samkv. reglum, sem Alþ. setur. Það lítur út fyrir, að hæstv. ríkisstj. hafi tekið þá ákvörðun að nota þessa heimild, og því hefur hún lagt fram þetta frv., sem hér liggur fyrir, um stuðning við nýbyggingu fiskiskipa. Þegar um það ræðir að ráðstafa þessum 5 millj. kr., þá getur auðvitað verið um fleiri en eina eða tvær leiðir að ræða. Það getur verið um það að ræða, eins og lagt er til í þessu frv., að veita einstaklingum eða félögum og bæjar- eða sveitarfélögum hagkvæm lán eða styrki til skipakaupa eða skipasmíða. Líka gæti verið um það að ræða, að ríkið keypti eða léti smíða skip og ætti þau, annaðhvort til að gera þau út eða leigja þau öðrum, sem hafa útgerð með höndum. Það er auðvitað ekki gott um það að segja nú, hvaða fyrirkomulag verður á þessum rekstri í framtíðinni. Eins og kunnugt er, þá er starfandi hér mþn., sem á að gera áætlun og till. um framkvæmdir í landinu, þegar stríðinu lýkur, og hún á líka að gera till. um fyrirkomulag á stóratvinnurekstri. Þessi n. hefur ekki lokið störfum, enda er ekki mjög langt, síðan hún var skipuð, og verkefni hennar er stórt og umfangsmikið. Ég ætla engu að spá um það, hvaða till. muni koma frá þessari mþn. um þessi efni, en ekki þætti mér það ólíklegt, að útgerðin færðist í framtíðinni í það horf, að þar yrði um meiri félagsrekstur að ræða en verið hefur að undanförnu. Og mér þætti ekki ósennilegt heldur, að svo gæti farið, að það álitist heppilegt. og jafnvel nauðsynlegt, að ríkið ætti eitthvað af skipum framvegis, ekki til þess að reka útgerð, því að það tel ég ekki, að mundi vera bezta leiðin, heldur til þess að leigja þau öðrum, sem vildu hafa reksturinn með höndum. Ríkið á nú margar jarðir, sem það leigir bændum, og á sama hátt tel ég það vel geta komið til mála, að ríkið ætti í framtíðinni að eiga eitthvað af skipum, sem það seldi á leigu sjómönnum og öðrum, er að útgerð starfa, með sanngjörnum kjörum. Yrði vitanlega að gera ráð fyrir því, að þeir, sem fengju þessi framleiðslutæki á leigu, greiddu hæfilega leigu og einnig hæfilegt fyrningargjald. Og m.a. yrði að tryggja, að ekki félli sjóveð á skipin, þannig að þau verðmæti, sem í þeim stæðu, eyddust á þann hátt. Það hafa oft verið nokkrar viðsjár með atvinnurekendum og verkamönnum, og er hætt við, að þannig geti einnig farið í framtíðinni. Ég held, að það gæti orðið vænlegast til þess að kveða slíkt niður og til þess, að friður héldist í þessum málum, að sjómennirnir og aðrir, sem að útgerðinni starfa, tækju reksturinn meira í sínar hendur en verið hefur að undanförnu. Ég get því vel búizt við því, að það þyki heppilegt, áður en langt líður, að ríkið leggi fram fé í því skyni að kaupa skip og leigja þau félögum sjómanna og verkamanna til útgerðar. Hin stærri skip eru og verða alltaf nokkuð dýr, og getur því verið örðugt fyrir þessa menn að ná eignarhaldi á þeim án þess að fá til þess einhverja aðstoð. Ég ætla mér ekki að flytja neinar brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir um ráðstöfun á þessum 5 millj. kr., en eigi að síður vildi ég láta þetta sjónarmið koma fram í umr. um málið.



Herra forseti. - Ég hef undirskrifað þetta nál. án sérstaks fyrirvara. Hitt er vitað, að tveir hv. nm. hafa látið þess getið í nál. og a.m.k. annar í ræðu, að þeir álíti, að þennan stuðning til skipasmíða, sem hér um ræðir, eigi að veita sem styrki, en eigi lán. Svo hefur einn hv. nm. sjútvn. flutt víðtækar brtt., sem eru nú eiginlega nýtt frv. í sjálfu sér, og hefur meiri hl. n., eins og kunnugt er, ekki getað fallizt á þær brtt. og telur réttast að samþ. frv. eins og það er. Þó vil ég segja það - og tek þar undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði, - að vel má vera, að ýmislegt þurfi enn um að bæta í frv., sem meiri hl. hefur hingað til ekki fest sig svo mjög við, og að réttast sé, að afskipta og áhrifa Fiskifélagsins gæti þar meira en við höfum gert ráð fyrir. Ég vildi gjarnan vera með í því, ef tími væri til á milli umr., að athuga það með öðrum hv. nm. eða þm. Ég skal svo segja það, að náttúrlega er ákaflega mikið vandaverk að kveða svo á um þetta fé, sem hér á að taka til að verja til stuðnings nýbyggingum og nýkaupum á skipum, svo að allir séu ánægðir með þær reglur, sem settar verða, - að ég nú ekki tali um framkvæmdina á þeim reglum, þegar fram í sækir. En ég er miklu nær skoðun hv. minni hl. n., hvað snertir „prinsipið“ í þessu máli um lán eða styrki, heldur en skoðun meiri hl., þó að ég að öðru leyti geti ekki skrifað undir hinar mörgu brtt. minni hl. n. Það væri sjálfsagt hægt að deila um það lengi og eyða um það mörgum orðum frá báðum hliðum. En ég er þeirrar skoðunar, að þessi stuðningur, sem hér á að veita, ætti frekar að vera í lánaformi. Mér finnst það viðkunnanlegra og í sjálfu sér réttlátara gagnvart hlutaðeigendum, og enn fremur eykur það ábyrgðartilfinningu þeirra, er hljóta, að það sé í lánaformi en beint framlag eða styrkur. Hv. þm. V.-Húnv. lét hér uppi álit sitt lauslega um þessi mál, eins og eðlilegt er, og minntist á frumdrætti í stuðningi við nýbyggingu fiskiskipa. Ég er honum sammála um, að það sé oft - og oftast kannske - heppilegt, að útgerðin sé sameign eða þannig til hennar stofnað, að þeir, sem við hana fást, eigi þar hlut í. En hinu er tæplega hægt að neita, að á mörgum stöðum á landinu hefur þróunin samt sem áður ekki farið í þessa átt nú síðustu árin, og kunna til þess margar orsakir að vera. Og svo er það líka, þegar talað er um þróun í slíkum málum yfirleitt, að það sama á ekki við í hvaða veiðistöð, sem er. En að þróunin í stórum veiðistöðvum hefur viða orðið á annan veg en þann, sem hv. þm. V.-Húnv. taldi, að verða mundi heppilegur, að sameign og samvinna sjómanna væri á útgerðinni, það kann að orsakast af - og er í sjálfu sér nokkuð eðlileg afleiðing af - tilflutningi á vinnukrafti við útgerðina. Það er orðið algengt - og er raunar ekki neitt nýtt fyrirbrigði heldur -, að sjómenn t.d. af Norðurlandi og frá Austfjörðum og Vesturlandi ráða sig á báta á Suðurnesjum og í Vestmannaeyjum til fiskveiða vissan tíma ársins og þá einkum á vetrarvertíð, og sami hópurinn fer svo á skip norðanlands, ýmist til fiskveiða eða síldveiða, aðra tíma ársins. Og fyrir þennan hóp manna verður það náttúrlega dálítið örðugt að vera við félagsútgerð, einkum sameignarútgerð, þó að það kúnni að vera kleift í einstökum tilfellum, að þeir eigi sjálfir hluti í útgerðinni. En hugsun margra er nú samt orðin sú, að þeir vilja frekar ráða sig sem hlutarmenn - og þá sérstaklega, ef þeir geta fengið tryggingu fyrir vissu lágmarki kaups, eins og bólað hefur á. Það er í alla staði lofsvert, að ríkisvaldið stuðli að góðri afkomu þegnanna í þessu efni eins og öðrum. Ég veit, að þegar hv. þm. V.-Húnv. bollaleggur um þessi mál, þá vitaskuld vill hann báðum aðilum allt hið bezta. En álit hans á því, að heppilegt mundi vera, að ríkið ætti báta og leigði þá út, get ég ekki fallizt á. Ég held, að það yrði ákaflega misbrestasamt í framkvæmd, því að það er nú fleira en skrokkarnir á bátunum, sem þarf að hafa í ferðina. Það eru ótal hlutir, sem fylgja hverju fari og fleytu. Og mér. er sem ég sjái þær Hálfdánarheimtur, sem yrðu á farviði og öðru slíku á skipum, sem væru í opinberri eign og leigð einum hópi manna í dag og öðrum á morgun, eins og verkast vildi. Ég held, því miður, að slíkt fyrirkomulag yrði ekki heppilegt. Ég vil eins og hv. þm. V.-Húnv., að þessi skoðun komi fram. Og úr því að þessi skoðun kemur fram, vil ég gjarnan láta uppi álit mitt um það, að hér er brotið upp á fyrirkomulagi, sem að mínum dómi er ákaflega erfitt í framkvæmd, þannig að báðir gætu við unað, og á ég þá ekki síður við þann aðilann, sem væri eigandinn, hið opinbera, undir þeim kringumstæðum. Það mundi sennilega ekki skorta á, ef ríkið leigði þannig út skip, sem það ætti, og menn slægju sér saman um að taka þau á leigu fyrir eina vertíð, að þeir gerðu kröfur um það, sem þyrfti að fylgja skipunum. Og það er ærið margt, sem á að fylgja skipum, og þarf mikla aðgætni til þess að halda því öllu vel við. Og það er líka, þegar allt kemur til alls, líklega höfuðkosturinn við einkaeign á þessum skipum og einkarekstur á þeim, að við það færist ábyrgðin um viðhaldið á þeim hlutum, sem skipunum þurfa að fylgja, yfir á herðar eins manns . eða kannske eins félags, oftast eins manns. Og ef það, að ábyrgðin á þessu sé á sem fæstum stöðum, er ekki driffjöðrin í því, að sómasamlega sé að öllum útbúnaði skipanna staðið og allrar sparneytni gætt og reynt að halda öllu til haga, sem fylgja ber skipunum, og að hafa þau í brúklegu standi frá ári til árs, þá verður þetta ekki frekar í lagi, ef ábyrgðin á þessu er mjög dreifð. Og í því falli, að hið opinbera ætti slík skip eða báta og leigði út Pétri og Páli, þá mætti segja, að ábyrgðin á þessum skipum væri að mestu horfin úr sögunni. Ég geri ráð fyrir, að í þessu frv. sé, þótt það hafi sætt dálítilli athugun í sjútvn. þessarar hv. d., ýmislegt, sem enn þurfi að athuga, og er gott til þess að vita, að það á eftir að ganga gegnum aðra þd. og annan hreinsunareld, þegar það fer hér úr hv. d. En viðvíkjandi þessari. meginreglu um styrki eða lán þá vildi ég, áður en málið fer til atkvæða, aðeins láta uppi skoðun mína, eins og ég hef nú gert.



Herra forseti. - Mér þykir hlýða, að ég segi hér örfá orð, áður en frv. er vísað til n., og geri ég ráð fyrir, að mál þetta fari til menntmn. þessarar hv. d. Eins og sjá má á frv. og eins og frá því hefur verið gengið í hv. Ed., er hér aðeins um þau nýmæli að ræða, að starfsmönnum við Menntaskólann á Akureyri séu búin sömu kjör og tilsvarandi starfsmönnum við Menntaskólann í Reykjavík. Mér finnst öll sanngirni mæla með því, að báðar þessar stofnanir hafi sömu réttindi gagnvart starfsmönnum sínum, hvort heldur er í Reykjavík eða á Akureyri. En ég vil hér benda menntmn. sérstaklega á eitt atriði, að hér vantar ákvæði inn í, til þess að þessar tvær stofnanir séu alveg hliðstæðar. Samkv. l. er ákveðið, að fjórir fastir aukakennarar skuli vera við Menntaskólann á Akureyri, en ef ég man rétt, eru sjö hér við Menntaskólann í Reykjavík. Nú er þannig ástatt, að það hafa verið skipaðir fjórir fastir aukakennarar á Akureyri samkvæmt l., en einn aukakennara, sem hefur unnið þar í 20 ár og hafði því fullan rétt eða kröfu til þess að verða fastur aukakennari, var ekki hægt að skipa, vegna þess að það vantar pláss fyrir þetta í l. Ég vildi því leyfa mér að beina því til hv. menntmn., hvort hún gæti ekki lagfært þetta og fært það til samræmingar við Menntaskólann í Reykjavík. Það var aðeins þetta, sem ég vildi segja við n., hvort hún sæi sér ekki fært að gera þessa sanngjörnu breyt., og var þess vegna nauðsynlegt að koma með till. í þessa átt.



Ég get verið stuttorður um þetta mál, það er gamalkunnugt. Það, sem hér er farið fram á, er að fá heimild handa Bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja til að starfa áfram framlengda til fjögurra ára. - Sjútvn. kom sér saman um að mæla með, að heimildin yrði framlengd um tvö ár, og þó að mér finnist það stuttur tími, verð ég að sætta mig við þau málalok í bili.



Herra forseti. - Frv. það, sem nú er hér til meðferðar, var samþ. frá þessari hv. d. á síðasta þingi svo að segja orðrétt eins og það er nú á þskj. 7, og er næsta líklegt, eins og raun hefur orðið á, að sjútvn., sem er skipuð sömu .mönnum og hún var þá, sé enn sammála um að mæla með frv. í þeirri mynd, sem það er nú, og í þeirri sömu mynd og það var afgr. við 2. og 3. umr. frá þessari hv. d. á síðasta þingi. En þá skeði það, að hv. Ed. breytti frv. allverulega í vissum atriðum; hún felldi sem sé niður 5. mgr. 5. gr. og nam 6. gr. frv. algerlega burtu. Þessi ákvæði eru að dómi sjútvn. þessarar hv. d. einmitt mjög nauðsynleg, t.d. ákvæði 5. mgr. 5. gr. um það, að hafnarsjóður eigi allt það land, sem flýtur yfir með stórstraumsflóði. Þótt sams konar ákvæði séu raunar ekki í öllum hafnarl. og því síður í hinum eldri, finnast fordæmi fyrir því, að þau hafa verið tekin upp í nýrri hafnarl. af augljósum ástæðum. Það hefur komið fyrir við framkvæmdir á hafnarmannvirkjum, að fjöruborðið hefur jafnvel breytzt svo mjög, að aukizt hefur við landið, þar sem borizt hefur möl og því um líkt á land. Slíkt hef ég sjálfur séð á Sauðárkróki, og hið sama kvað eiga sér stað á Dalvík og ef til vill víðar. En þar, sem þannig háttar, að fjöruborðið breytist, og ef fjöruborðið liggur nú ekki aðeins í bæjarins eign, heldur líka í einstaklingseign, en breytingin skeður fyrir þær aðgerðir, sem bærinn hefur látið framkvæma, er ekki nema réttmætt, að bærinn eignist það land, sem myndast á þeim stað, þar sem áður var sjór. Þess vegna er þetta ákvæði réttmætt, sem fjallar um það, að hafnarsjóður eigi það land, sem flýtur yfir með stórstraumsflóði. Þá mun ég snúa mér að 6. gr. frv., sem hv. Ed. gat ekki heldur við unað og nam algerlega í burtu úr frv., en hún fjallar um kostnaðarskiptingu á þessum stað, Siglufirði, milli eigenda einstaklingsmannvirkja og bæjarfélagsins. Þessi skipting getur sérstaklega komið til greina á Siglufirði, þar sem svo margar bryggjur og „plön“ eru, sem einatt eru byggðar að sjó og út í sjó, þannig að um leið og bærinn lagfærir fyrir sig, verður hann óhjákvæmilega að lagfæra fyrir þá, sem þar hafa eignarrétt eða leigurétt. Það er þess vegna nauðsynlegt að hafa í þessum l. sanngjörn ákvæði um hluttöku einstaklinga í þessum framkvæmdum bæjarfélagsins, sem miða að því í heild sinni að gera atvinnureksturinn tryggari á staðnum. Af þessum ástæðum féllst sjútvn. þessarar hv. d. á þessi ákvæði hér á síðasta þingi og þar með þau, sem nú eru enn tekin upp í frv., og er hiklaust mælt með því, að þau verði samþ. hér að nýju, hversu svo kann að fara, hvað viðhorf hv. Ed. snertir. Að öðru leyti þarf ég ekki að fjölyrða um þetta frv., þar sem öll ákvæði þess hafa þegar fyrir skömmu verið samþ. í þessari hv. d., þótt það hafi verið á öðru þingi. Ég get þess vegna stytt mál mitt og látið algerlega staðar numið, að því er snertir önnur ákvæði frv., en vildi aðeins hafa sagt það til skýringar, sem nú hefur þegar verið sagt viðvíkjandi þeim gr. og ákvæðum, sem hv. Ed. vildi ekki fallast á á síðasta þingi, en hafa nú að nýju verið tekin upp í þetta frv.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að vera fjölorður um frv. þetta. Það mega allir sjá, að hér er farið fram á löggjafaratriði til samræmingar við hafnarl. annarra kaupstaða og ekkert annað. Þannig er ástatt um hafnarl. Akureyrar, að þau eru frá 1915 og hafa engar breyt. verið á þeim gerðar síðan, svo að þau eru því langt á eftir tímanum. Eins og sjá mátti á því frv., sem afgreitt var hér í hv. d. áðan um hafnarl. fyrir Siglufjörð, þá er hér farið fram á svipað og þar. Hér er farið fram á að bæta tveim greinum framan við gildandi hafnarl. Akureyrar. Fyrst og fremst er lagt til, að í 1. gr. sé ákveðið eitthvert framlag úr ríkissjóði til hafnargerðar á Akureyri, en það hefur ekkert verið, síðan l. voru sett. Samkv. þeirri gr. er ætlazt til þess, að ríkissjóður greiði 1/3 kostnaðar til hafnarsjóðs Akureyrarkaupstaðar. Í 2. gr. er farið fram á heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs allt að þriggja millj. kr. lán, er hafnarsjóður Akureyrarkaupstaðar kann að fá til hafnargerðar gegn ábyrgð bæjarsjóðs. Þetta er ekkert nýmæli, því að hliðstæð ákvæði eru í öllum hafnarl. kaupstaða utan þessa eina, Akureyrar. Í grg. hef ég tekið upp það, sem bæjarstjórn Akureyrar hefur samþ., en frv. er flutt eftir áskorun bæjarstjórnarinnar. Hún hefur sem sé í huga að ráðast í mikilfengleg hafnarmannvirki handa bænum á næstunni og telur því mikla nauðsyn á því, sem hér er farið fram á, því að ella er allt í óvissu um, hvenær það skipulag, sem í öllum höfuðdráttum er nú búið að samþykkja, getur komið til framkvæmda. Dráttarbraut læt ég aftur á móti ósagt um, það bíður betri tíma. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, vænti, að málið fái góðar undirtektir. Ég óska, að það fái að ganga til 2. umr. og síðan til sjútvn.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður um þetta litla frv., sem hér liggur fyrir. Eins og sjá má af grg., er hér aðeins um sanngirnismál að ræða fyrir hestamannafélagið Létti á Akureyri. Það fer fram á að fá nafn sitt skráð undir þá heimild, sem dómsmrh. hefur veitt tilsvarandi félagsskap í Reykjavík, sem sé hestamannafélaginu Fáki, og sjómannadagsráðinu- í Reykjavík í sambandi við veðmálastarfsemi við kappreiðar og kappróður með þeim ákvæðum, sem getið er um í 2. mgr., en hún kveður m.a. á um, að 10% af hagnaði af starfsemi þessari skuli varið til reiðvegar. Eina breyt., sem farið er fram á, er aðeins sú, að hestamannafélagið Léttir á Akureyri fái að koma undir sömu ákvæði og hestamannafélagið Fákur í Reykjavík, sem því félagi hefur verið veitt með þessari heimild í l. - Ég vænti þess því fastlega, að frv. fái að fara til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að vekja athygli þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, á því, að það eru ekki fá hestamannafélög starfandi í landinu, sem nákvæmlega eins er ástatt um og hestamannafélögin Fák og Létti, og ef fara á að veita hestamannafélögum yfirleitt þetta leyfi, sem ég annars skal engan dóm á leggja, þá vil ég benda n. á að athuga hin hestamannafélögin, sem eru algerlega hliðstæð og reka starfsemi sína nákvæmlega eins og hestamannafélögin Fákur og Léttir og eiga því sama rétt til að reka veðmálastarfsemi í sambandi við kappreiðar og þessi tvö félög.