Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. í nóv. s. 1. voru samþ. lög á Alþ. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka innlent lán eða bjóða út spariskírteini að upphæð allt að 75 millj. kr. Þetta var boðið út í tvennu lagi, fyrst 50 millj., síðan 25 millj. og seldust þessi spariskírteini upp á skömmum tíma. Í sambandi við framkvæmdaáætlun úrsins 1965 þarf að afla nokkurs lánsfjár innanlands og er lagt til með þessu frv., að þessi lánsheimild, sem var 75 millj. í l. frá í nóv., verði hækkuð upp í 150 millj., og er þá gert ráð fyrir, að boðnar verði út 75 millj. í spariskírteinum nú á næstunni, e.t.v. í tvennu lagi. Varðandi kjörin er gert ráð fyrir, að þau verði í meginatriðum þau sömu og voru í desemberútboðinu, m.a. verði skírteinin tryggð með vísitölu byggingarkostnaðar. Breyting verður hins vegar varðandi vaxtakjörin í samræmi við þá vaxtabreytingu, sem varð hér um áramótin. Ég vil leggja til, að frv. verði visað til 2. umr. og hv. fjhn., og vildi beina því til hv. n. að skila áliti svo fljótt sem verða má, vegna þess að þess er óskað, að frv. þetta geti orðið að lögum í þessari viku.



Herra forseti. Frv. það til l. um lausn kjaradeilu atvinnuflugmanna, sem hér liggur fyrir, er flutt eftir að sáttasemjari ríkisins hafði haldið allmarga fundi með deiluaðilum og verkfallið, sem hefur stöðvað hinar nýju og stóru flugvélar Loftleiða, skall á. Þetta verkfall hefur staðið síðan 4. apríl og allt millilandaflug á hinum nýju millilandaflugvélum Loftleiða af gerðinni Rolls Royce 400 stöðvazt vegna stöðvunar, sem Félag ísl. atvinnuflugmanna boðaði frá og með 3. s.m. til þess að knýja fram kjarabætur flugmönnum til handa, sem stjórna umræddum flugvélum. Sáttasemjari ríkisins hefur ekki náð samkomulagi. Ég talaði við hann síðast í morgun, - hann hefur haldið tvo fundi síðan þetta frv. kom fram og satt að segja héldum við nú, að frv. mætti verða til þess að ýta á lausn málsins, - þá sagði hann, að hann teldi ekki ástæðu til þess að boða til fundar, því að hann hefði ekki eygt neina lausn á málinu á síðasta fundi, sem haldinn var. En vitanlega er það æskilegt, að deila sem þessi leysist með fullkomnu samkomulagi. Það er ánægjulegt, hvað íslenzk flugfélög hafa fært út kvíarnar og Loftleiðir hafa sýnt mikið áræði með því að kaupa þessar dýru og stóru flugvélar, sem hér er um að ræða. Ég ætla mér ekki að setjast í dómarasæti og segja neitt um það, hvort kaup og kjör flugmanna á þessum vélum eru hæfileg, miðað við þau störf, sem þeir vinna, hvort þau eru of lág eða of há. Ég þekki ekki þetta starf svo. Ég mundi vilja segja það, að flugmenn eiga allt gott skilið. Þeir eiga það skilið að hafa góð kjör. En þessi deila er staðreynd, að þessar dýru vélar eru ónotaðar og tjónið af þessu verkfalli er mér sagt að sé alveg ómetanlegt. Það er ekki aðeins í krónum talið nú bókstaflega, heldur er trausti félagsins út á við stofnað í hættu og farþegar, sem hafa keypt farseðla með þessum stóru og hraðskreiðari vélum, eru e.t.v. ekki allir ánægðir með það að fá svo far með hæggengari vélum, DC 6, eins og Loftleiðir leigja nú í stað stóru vélanna. Þetta frv. er flutt, eftir að verkfallið hafði staðið alllengi, eftir að sáttatilraunir höfðu ekki borið árangur. Það er flutt til þess að leysa deilu, sem verður að leysast og ég er alveg sannfærður um, að flugmennirnir vilja það helzt, að deilan leysist í dag eða á morgun. Þeir hefðu vitanlega helzt viljað, að deilan leystist með því, að það væri gengið að því, sem þeir fóru fram á. Þeir hefðu helzt viljað, að deilan leystist með frjálsum samningum. En úr því að þess er ekki kostur, veit ég, að þeir vilja eftir atvikum þessa leið frekar en að verkfallið standi. Flugmenn hafa vitanlega hjálpað til að byggja upp þetta stóra fyrirtæki, Loftleiðir, sem er mjög stórt á íslenzkan mælikvarða, er orðið þekkt um allan heim og hefur skilyrði til þess að stækka enn meira og auka íslenzkt flug landa í milli. Veit ég, að flugmenn bera þann hug til félagsins, að þeir vilja að því stuðla, að það gæti orðið. En menn vilja e.t.v. spyrja: Hvað um Loftleiðir? Hvað með félagið? Vill það ekki, úr því að hagsmunir þess eru í svona mikillí hættu, eins og ég nefndi áðan, vill það þá ekki stuðla að lausn deilunnar? Ég efast ekki um það, að Loftleiðir vilja leysa deiluna, en þegar út í deilu er komið, skulum við segja, að það er sjaldan annar aðilinn, sem á alla sök og þetta mál er komið í stífni og það virðist vera svo, að hvorugur aðilinn vilji slaka til, svo að duga mundi. Þetta mál varðar ekki aðeins flugmenn eina eða Loftleiðir. Þetta mál varðar íslenzku þjóðina, okkur, sem stundum ekki flug, okkur sem höfum ekki beinna hagsmuna að gæta í Loftleiðum vegna hlutabréfaeignar þar eða annars þess konar, okkur kemur þetta mál við. Þetta félag veitir hundruðum manna atvinnu. Það eru þúsundir, sem hafa lífsframfæri hjá þessu félagi og þetta félag vinnur inn erlendan gjaldeyri. Þetta félag gerir Ísland stærra. Það hefur skilyrði til þess að gera íslenzkt þjóðfélag sterkara. Það er þess vegna, sem það er skylda íslenzku ríkisstj. að blanda sér inn í þetta mál, þegar lausn hefur ekki fengizt með öðrum hætti. Ég tel, að það sé út af fyrir sig ástæðulaust að fjölyrða mikið um þetta. Við erum hér að ræða um staðreynd og við getum gert það án allra stóryrða, við getum gert það án allra ádeilna á einn eða annan. Við ættum að geta verið sammála um, að á þennan hnút verður að skera og það er það, sem ríkisstj. leggur til með þessu frv. Ef hv. þm. vilja, að málið leysist, greiða þeir atkv. með þessu frv., þá hjálpa þeir til þess, að það fái greiðan gang gegnum þingið og þá er hnúturinn leystur, að vísu ekki nema í bili, en það er gert ráð fyrir, að ef þetta frv. verður að lögum, gildi sá dómur, sem upp verður kveðinn um laun og kjör flugmanna, til 1. febr. næsta árs, en þá er útrunninn sá samningur, sem gildir við flugmenn. Það er samkv. 1. gr. þessa frv. gert ráð fyrir því, að verkfall íslenzkra atvinnuflugmanna, sem boðað var 3. apríl s.l., sé óheimilt frá gildistöku þessara laga og samkv. 2. gr., að hæstiréttur tilnefni 3 menn í gerðardóm, sem ákveði kjör flugmanna á flugvélum af gerðinni Rolls Royce 400. Hæstiréttur kveður á um, hver hinna þriggja gerðardómsmanna skuli vera formaður dómsins. Gerðardómurinn setur sér starfsreglur. Hann aflar sér af sjálfsdáðum nauðsynlegra gagna og er rétt að krefjast skýrslna, munnlegra og skriflegra, af þeim, sem dómurinn ákveður. Samkv. 3. gr. skal gerðardómurinn við ákvörðun launa, vinnutíma og annarra starfskjara hafa hliðsjón af kjörum annarra sambærilegra launþega hér á landi. Samkv. 4. gr. er verkfall í því skyni að knýja fram aðra skipan en lög þessi ákveða óheimilt. Og samkv. 5. gr. skulu ákvarðanir gerðardóms samkv. 2. gr. gilda frá gildistöku laga þessara til 1. febr. 1966. 6. gr.: Kostnaður við gerðardóm, þ. á m. laun gerðardómsmanna eftir ákvörðun ráðh., greiðist úr ríkissjóði. 7. gr.: Með brot gegn lögum þessum skal farið að hætti opinberra mála, og varða brot sektum. 8. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Hv. alþm. getur sýnzt sitt hvað í þessu máli. Það má vel vera, að einhverjir segi sem svo: Loftleiðir gátu samið með því að ganga að því, sem flugmenn vildu hafa og það var sanngjarnt. Það má vel vera, að einhverjir vilji segja það. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort það hefur verið sanngjarnt eða ekki. Ég skal engan dóm leggja á það, hvort Leiftleiðir hefðu með góðu móti getað gengið að þessum kröfum. En það er staðreynd, að það hefur ekki verið gert, deilan er óleyst. Og ég hygg, að hvernig sem við að öðru leyti lítum á þetta mál, getum við, þegar við skoðum þetta mál ofan í kjölinn, verið sammála um, að við svo búið má ekki standa, að þessi dýru tæki, sem voru keypt á síðasta ári og sams konar tæki er verið að kaupa til viðbótar, verði stöðvuð með verkfalli, að þessi tæki verði ekki notuð og millilandaflugi og þeirri þróun, sem það hefur átt á undanförnum árum, verði gersamlega spillt. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Ég vil þegar lýsa andstöðu minni við þetta frv. Ekki vil ég með því taka neina afstöðu til þeirra efnisatriða, sem um er deilt í þeirri kjaradeilu, sem hér er um að ræða, heldur vil ég taka þá „prinsip“afstöðu, að slík deila skuli ekki leyst á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Gerðardómur í vinnudeilum er ekki í samræmi við þá stefnu, sem á að ráða í kjaramálum yfirleitt og ef þessari aðferð er beitt í einu falli, er ekki víst, hvenær þykir hæfilegt að beita henni aftur. Ég minnist þess, að hæstv. samgmrh. orðaði það þannig í blaðagrein, þegar hann hafði sett brbl. um gerðardóm í kjaradeilu verkfræðinga fyrir 11/2 ári, að nú hefðu verkfræðingar verið „afgreiddir“ með brbl. Nú á að „afgreiða“ flugmenn. Og hverjir verða svo „afgreiddir“ næst? Fram undan eru vandasamir og örlagaríkir kjarasamningar við allar helztu vinnustéttir landsins. Ég álít, að það starf, sem nú þarf að fara að vinna og er sjálfsagt þegar farið að vinna í því augnamiði að finna lausn á þeim vandamálum, sé ekki eðlilegt að hefja með því að beita eina stétt, sem nú á í kjaradeilum, þeim tökum, sem nú er gert ráð fyrir að gert sé. Það er ekki hentugt og ekki eðlilegt núna, einmitt sérstaklega á þessum tíma, þegar það er fram undan, sem við allir vitum, að skapa þá það fordæmi, sem skapað væri með samþykkt Alþ. á þessu frv., sem hér liggur fyrir. Í grg. þessa frv. er það fært fram sem höfuðástæða fyrir frv., að stöðvun á rekstri hinna nýju flugvéla valdi tilfinnanlegum truflunum á rekstri Loftleiða h/f og muni spilla því áliti, sem félagið hefur unnið sér á alþjóðavettvangi, og stofna framtíð þess í voða, ef ekkert er að gert og hæstv. ráðh. gerði einnig í framsöguræðu sinni hér áðan mikið úr því tjóni, sem Loftleiðir yrðu fyrir í sambandi við þessa deilu og raunar þjóðin öll. Það er í sjálfu sér engin nýjung, að fyrirtæki og þjóðin öll verði fyrir tjónum af verkföllum. Það er sannarlega ekki nýjung og þau stórfelldu tjón, sem af þeim hefur leitt, ættu að kenna okkur það að leita eftir þeim leiðum í þessum málum, sem líklegastar eru til þess að skapa gott samband milli vinnuveitenda og vinnuþega og ríkisvaldsins, að svo miklu leyti sem það kemur nálægt þessum málum, heldur en beita aðferðum eins og þessum, sem hér eru ráðgerðar. Valdi þetta verkfall, sem nú er um að ræða, tjóni, er víst, að það er ekki seinasta verkfallið, hvernig sem farið verður að, sem veldur tjóni á Íslandi og ekki heldur það fyrsta og það er þess vegna engin röksemd í sjálfu sér, enda engin nýjung. Ég vildi mega láta í ljós þá skoðun að, að lausn þessarar deilu, sem hér er um að ræða, hafi ekki verið unnið á þann hátt, sem æskilegt hefði verið og ekki á þann hátt, að útséð sé um, að samningar hefðu ekki getað tekizt, ef þetta frv. hefði ekki verið lagt fram. Það hafa farið fram lauslegar umr. um þessi mál milli Loftleiða og flugmanna þeirra öðru hverju alla tíð síðan þessar nýju flugvélar komu til sögunnar á seinasta ári og einkum munu hafa farið fram nokkrir viðræðufundir um þetta sérstaklega milli flugmannanna og stjórnar Loftleiða á haustmánuðum síðustu. En árangur af þeim samtölum mun ekki hafa orðið viðunandi, og þess vegna er það, að flugmenn leggja fram ákveðnar kröfur í málinu með venjulegum hætti. Það gerðist í febrúarmánuði s.l. Þá er Vinnuveitendasamband Íslands komið í málið fyrir hönd Loftleiða og þá eru haldnir þrír fundir um þetta mál milli Vinnuveitendasambandsins og flugmanna. Þeir, sem þekkja til samninga um kjaramál, munu ekki geta fallizt á það, að í þessu sambandi beri að kalla það allmarga fundi, eins og hæstv. ráðh. gerði. Þrír eru ekki allmargir í þessu efni. Verkfall er svo boðað með 12 daga fyrirvara síðari hluta marz og átti að hefjast 3. apríl. Um leið, en ekki fyrr, kemur sáttasemjari í málið. Honum er send verkfallstilkynning með venjulegum hætti og hann tekur þannig málið að sér og hann heldur fyrsta fund með aðilum tveim dögum áður, en verkfallið á að hefjast. Flugmenn frestuðu verkfallinu um 1–2 sólarhringa til þess að gefa nægan tíma til þess að kanna málið, eins og það þá stóð. En á þessum fyrsta fundi sáttasemjara náðist ekki árangur. Aftur er svo haldinn fundur 5. apríl, tveim dögum eftir að verkfallið átti að hefjast og hálfum sólarhring eftir að það raunverulega var hafið. Síðan líður meira en vika, án þess að nokkur fundur sé haldinn um málið, en 13. apríl er haldinn fundur, árangurslaus og síðan á föstudaginn langa sá fjórði á vegum sáttasemjara og sá síðasti, áður en þetta frv. er lagt fram, sem hér liggur fyrir. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að frv. hefði verið lagt fram í þeirri von, að það gæti stuðlað að lausn málsins. Slíkt er ákaflega erfitt að skilja. Mér virðist, að það hljóti að liggja ljóst fyrir, að þegar slíkt frv. hefur verið lagt fram, hljóti það mjög að torvelda lausn málsins. Sá aðili, sem telur sig hafa hag af gerðardómi, mun auðvitað ekki samningsfús, meðan slíkt frv. liggur fyrir og þess vegna er það furðulegt, vægast sagt furðulegt, að þetta frv. skuli lagt fram á hv. Alþ. á miðvikudaginn og ekki tekið fyrir, fyrr en nú á mánudegi. Síðan hafa 5 dagar liðið. Sáttasemjari mun að vísu af sinni alkunnu skyldurækni hafa reynt sáttafundi, eina tvo, á þessu tímabili, en það kemur ekki á óvart, þó að þeir hafi verið árangurslausir. Hæstv. ráðh. lét að því liggja í ræðu sinni hér áðan, að flugmenn mundu, úr því sem komið er, vilja gerðardóm fremur en áframhaldandi samninga umleitanir. Ég leyfi mér að draga þetta mjög í efa og ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh. að því. Hafa flugmenn beðið um það, að gerðardómur yrði settur í þessari deilu? Er það að þeirra óskum, sem þetta frv. er flutt? Mér er nær að halda, að það kunni e.t.v. að vera einhverjir aðrir, sem hafa fremur haft hug á að fá það flutt. Eins og ég sagði áðan, hef ég ekki hugsað mér að taka hér afstöðu til þeirra efnisatriða, sem um er deilt í þessari kjaradeilu. En ég get þó ekki stillt mig um að geta þess hér, því að mér er kunnugt um það, hversu gífurlega hefur verið sagt ósatt frá þeim kröfum, sem flugmenn hafa gert, á opinberum vettvangi. Ég hef séð því haldið fram opinberlega, að kröfur flugmanna muni hafa numið allt upp í 800–900 þús. kr. árslaunum fyrir elztu flugstjóra á þessum vélum. En þegar betur er að gáð, er þessi upphæð fundin þannig, að ofan á kaup þessara manna og þess gjalds, sem þeir fá fyrir flogna tíma, er bætt kostnaði af sumarfríum, launum þeirra, sem leysa þá af, meðan þeir eru í sumarfríum. Það er bætt ofan á áætluðum veikindadögum þeirra, það er bætt ofan á dagpeningum, sem þeir fá til þess að standa undir kostnaði sínum, þegar þeir dveljast milli ferða fjarri heimili sínu, það er bætt við tryggingagjöldum; það er bætt við áætlaðri yfirvinnu og það er bætt við einkennisbúningum. Með þessum hætti hefur tekizt að reikna kröfur flugmanna upp í æðiháar tölur, sem svo eru notaðar til þess að gera kröfur þeirra, félagsskap þeirra og samtök þeirra óvinsælli, en efni standa til. Sannleikurinn mun vera sá, ef utan af þessu er skafið það, sem eðlilegt er að skafa utan af, að kröfur flugmannanna munu nema því, að laun þeirra og þóknun fyrir flogna tíma, sem er það, sem raunverulega er hægt að kalla tekjur þessara manna, kröfur þeirra fyrir elztu flugstjórana munu nema um 500 þús. kr., en hvorki 800 eða 900 þús. Nú má vel vera, að mönnum finnist þetta ofrausn og óhóf, ég skal engan dóm á það leggja. En hitt er ljóst, að í þessari deilu eru launakröfurnar ekki það, sem fyrst og fremst er deilt um, heldur miklu frekar vinnutíminn eða raunar flugtíminn, sem alls ekki er sama og vinnutími, eins og allir geta sjálfsagt sagt sér sjálfir, en þó nokkurt hlutfall á milli. Í upprunalegum kröfum flugmanna mun vera gert ráð fyrir því, að mánaðarlegur flugtími styttist sem svarar því, sem þessar vélar eru hraðgengari, þannig að þeir fljúgi jafnmargar ferðir á mánuði hverjum og þeir hafa áður gert. Það geta auðvitað verið um það skiptar skoðanir, hvort þetta sé eðlilegt, en þó er það nú svo, að ferðin, frá því að farið er að heiman og þar til komið er heim aftur, tekur ekki svo ýkja miklu styttri tíma, þó að flugið sjálft geri það og þess vegna er það að sjálfsögðu eðlilegt, að með hraðskreiðari vélum styttist sá flugtími, sem flugmennirnir vinna. Þeir munu hafa sett fram þær kröfur, að mánaðarlegur flugtími styttist úr um það bil 100 tímum og ofan í 60. Nú mun það vera þannig, að samkvæmt áætlunum Loftleiða mundi vera hentugt fyrir félagið að ætla flugmönnum 68 klst. flug á mánuði hverjum og mér er kunnugt um það, að flugmenn hafa strax látið í ljós, að þeir mundu reiðubúnir til þess að fallast á að fljúga eins og þarf, til þess að þeirri áætlun verði fylgt. Í samninga umleitunum mun það hafa komið fram í sambandi við flugtímann, að flugmenn á þrýstiloftsflugvélum SAS–flugfélagsins norræna fljúgi 85 flugtíma á mánuði hverjum. Og flugmenn hér munu líka hafa boðið það að fljúga svo lengi, ef þeir nytu sömu reglna um hvíldartíma og flugmenn hjá SAS. En hjá SAS eru mjög fullkomnar reglur um hvíldartíma milli einstakra ferða og það gerir mögulegt að hafa mánaðarlegan flugtíma og takmörkin í sambandi við hann eitthvað lengri. En þegar þetta er athugað, vaknar sú spurning: Hvers vegna eru ekki hér fullkomnar hvíldarreglur fyrir áhafnir flugfélaga? Í loftferðalögunum, sem afgreidd voru frá hv. Alþ. á s.1. ári, eru ákvæði í 52. gr., þar sem segir: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til þess að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till. félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar.“ Hver er þessi reglugerð? Hefur hún verið gefin út, og hefði ekki verið nær fyrir hæstv. ráðh. að setja þær reglur um hvíldartíma flugverja, sem hefðu getað auðveldað samninga í þessu máli, heldur en að setja gerðardómslög af því tagi, sem hér er gert ráð fyrir? Því miður verður það að segjast, að gerðardómslög af þessu tagi eru ekki líkleg til þess að bæta það andrúmsloft, sem nú er í kjaramálum og málefnum launþega yfirleitt gagnvart atvinnurekendum sínum. Það er ekki líklegt, að frv.-flutningur af þessu tagi af hálfu hæstv. ríkisstj. muni auðvelda það hlutverk, sem fram undan er í þessum málum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að flugmenn yrðu bundnir af gerðardómnum í hálft ár eða þar til kjarasamningur flugmanna almennt rennur út. Þegar hliðstæð lög og hliðstæðar reglur voru settar með brbl. í ágústmánuði 1963 viðvíkjandi verkfræðingum, voru þau látin hafa gildi í 21/2 ár og þau eru í gildi enn þá. Ég hef á þessu þingi ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. flutt frv. um það, að þau lög yrðu úr gildi numin. Það frv. var flutt fyrir alllöngu, ég hef ekki gáð að, hve langt er síðan það var tekið til 1. umr., en það eru líklega 2 mánuðir og því var vísað til hv. allshn., en hefur ekki fengið þaðan afgreiðslu. Ég sé nú ekki hér í d. hv. formann allshn., en ég vil leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann hlutist til um það, að þetta frv. fái eðlilega afgreiðslu og verði afgreitt frá n. Ég hef hér áðan reynt að færa að því nokkur rök, að ástæða hefði verið til að leggja meiri áherzlu á samningaumleitanir í þessari deilu heldur en gert var, áður en þetta frv. var lagt fram. Sáttasemjari hefur ekki lagt fram neina sáttatill. í þessu máli og honum hefur ekki verið skipuð til aðstoðar nein sáttanefnd, eins og oft hefur verið gert í erfiðum vinnudeilum. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að hlutast til um það, að samningaumleitanir hefðu verið reyndar miklu meir, en gert hefur verið og hún hefði átt, eins og stundum áður, að skipa sáttanefnd sáttasemjara til aðstoðar í þessu máli. En að ætla að leysa það með þessum hætti, sem hér er gert ráð fyrir, er ekki neinum til góðs. Ég tel, að á meðan þetta frv. liggur fyrir hv. Alþ., séu litlar vonir um samninga. Og ég tel þess vegna, að það hafi verið alrangt af hæstv. ríkisstj. að leggja þetta frv. fram, áður en Alþingi frestaði fundum í 4 daga. Þess vegna tel ég enn fremur, að það sé rétt að flýta efnislegri afgreiðslu þessa frv. eins og hægt er, þannig að það standi ekki samningum fyrir þrifum, lengur en búið er og þess vegna mun ég greiða atkv. gegn því, nú þegar við 1. umr. að vísa því til 2. umr., en verði það eigi að siður gert, mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. með því, að það fái athugun í nefnd.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. gerði nokkra tilraun til þess í ræðu sinni hér áðan að færa rök fyrir flutningi þessa frv., en heldur þóttu mér þær röksemdir hans fátæklegar og ég skal strax snúa mér að örfáum þeirra nokkrum orðum. Hæstv. ráðh. virtist hafa gert sér vonir um, að flutningur þessa frv. mætti verða til þess að ýta á lausn málsins. Það er, eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram, fáránlegt að hafa látið sér detta slíkt í hug. Það var fyrir fram vitað, að með flutningi frv. voru allar leiðir til samkomulags torveldaðar. Það er kunnugt, að atvinnurekendur yfirleitt telja sér hag af afnámi frjálsra samninga og í samræmi við það er eðlilegt, að Loftleiðir misstu áhugann á frekari samkomulagsumleitunum, eftir að frv. var komið fram. Hæstv. ráðh. tók það fram í ræðu sinni, að hann teldi flugmenn eiga allt gott skilið. Ég get tekið undir þetta með honum, en vil aðeins benda á, að það er undarleg viðurkenning á starfi þeirra að flytja frv. sem þetta, þar sem einmitt rétturinn er níddur af þeim. Þá taldi hæstv. ráðh. það nokkur rök fyrir flutningi frv., að hér væri um hagsmuni Loftleiða að ræða og jafnvel hagsmuni almennings. Ef slík rök ættu að hafa nokkurt gildi og vera annað, en gervirök, má segja nákvæmlega það sama um allar launadeilur og öll verkföll og ef hæstv. ríkisstj. vildi vera sjálfri sér samkvæm, ætti hún að koma með slíkt frv. sem þetta í hvert skipti, sem verkfall er á Íslandi. En það gerir hún ekki, vegna þess að hún þorir það ekki, en laumast með eitt og eitt frv. af þessu tagi til þess að ráðast þar á, sem garðurinn er lægstur að hennar dómi. Þá hafði hæstv. ráðh, orð á því, að verkfall mætti ekki standa lengur vegna þeirra dýru tækja, þ.e. flugvélanna, sem hér væri um að ræða. Lausnin yrði að fást, vegna þess að þessi dýru tæki mættu ekki standa ónotuð. Hvað felst í þessum orðum hæstv. ráðh.? Það, að vegna dýrra tækja, sem þjóðin á, verður að fórna nokkru af frelsi mannanna, sem við tækin vinna. Ég þarf ekki að taka fram, að ég er algerlega á öðru máli en hæstv. ráðh. í þessu efni. Ég tel mennina miklu verðmeiri, en jafnvel dýrustu tæki. Hæstv. samgmrh. er talsmaður fyrir þessu frv. Það er ekki, því miður, í fyrsta skipti, sem þessi hæstv. ráðh. kemur hingað til hv. þd. með gerðardóms- og verkfallsbannlagafrv. upp á vasann. Þetta er orðinn, eins og ég tók víst fram í fyrra, við sams konar tækifæri, fastur liður í starfsskrá þessa hæstv. ráðh. Ýmist eru það verkfræðingar eða flugmenn, sem verða fyrir barðinu á honum. Einhverra hluta vegna dæmist þetta óþurftarverk á þennan hæstv. ráðh., sem hversdagslega er hinn dagfarsbezti maður og mesta prúðmenni í allri framgöngu. En það dæmist samt á hann að flytja árlega lagafrv. um skerðingu hinna sjálfsögðustu réttinda í lýðfrjálsu Iandi. Þetta vil ég, vegna þess að ég þekki þennan hæstv. ráðh., nefna meinleg örlög. Ég kemst ekki hjá því í sambandi við umr. um þetta mál að minna á lítinn pésa, sem hæstv, ríkisstj. gaf út árið 1960 og nefndi „Viðreisn“. Þessi pési hefur inni að halda loforð hæstv. ríkisstj., sem þá var að byrja starfsferil sinn eða valdaferil og henni var mjög umhugað um, að öllum landslýð mætti verða kunnugt um þessi fyrirheit, sem hún gaf þá. Það var lögð mikil áherzla á að dreifa þessum pésa inn á hvert einasta heimili í landinu, til þess að helzt enginn landsmaður kæmist hjá því að vita, hvað hún ætlaði að gera. Ég minni á þetta, af því að eitt atriði í þessum pésa kemur þessu máli mjög mikið við. Hæstv. ríkisstj. sparaði ekki loforðin snemma árs 1960. Þau voru bæði mörg og stór, fyrirheitin sem hún gaf þjóðinni þá. Ég vil leyfa mér að minna á örfá loforð, áður en ég kem að því loforði, sem þetta mál snertir sérstaklega. Það var lofað miklu. Verðgildisrýrnun sparifjár skyldi stöðvuð. Nú skyldu sparifjáreigendur ekki lengur hlunnfarnir. Þá var lofað, að hvers konar greiðslum útflutningsstyrkja og sérbóta skyldi hætt með öllu. Því var lofað hátíðlega, að svo vel skyldi búið að sjávarútveginum, að jafnvel rekstur togara yrði hallalaus eftirleiðis, þrátt fyrir afnám bótakerfisins. Hæstv. ríkisstj. lofaði því, að vísitala framfærslukostnaðar skyldi ekki hækka nema um ein 3% á fyrstu mánuðum, eftir að hennar ráðstafanir væru komnar í gagnið, en úr því ekki neitt. Þá var því lofað, að þótt grunnlaun hækkuðu, þá skyldi ekki leyfð nein verðhækkun á innlendum vörum og þjónustu vegna kauphækkana. Framleiðslan sjálf skyldi fá að bera alla kauphækkun eftirleiðis, á meðan hún sæti við völd. Hún hét því einnig, að skattar skyldu stórlækkaðir og raunar alveg felldir niður af almennum launatekjum. Hér hef ég nefnt örfá dæmi þeirra mörgu loforða, sem hæstv. ríkisstj. gaf fyrir hálfu sjötta ári, en á þessa leið voru öll hennar fyrirheit efnislega. En hvernig hefur svo verið staðið við þessi loforð? Nú talar reynslan og hún er ólygnust. Ég skal minna á í sambandi við þau dæmi, sem ég taldi upp, að sparifjáreigendur hafa haldið áfram að tapa fé sínu í verðbólguhítina. Á því hefur ekkert lát orðið öll þessi ár. Útflutningsbætur hafa ekki horfið, heldur farið vaxandi með ári hverju og þykja aldrei nógar, eins og kunnugt er, hér á hinu háa Alþingi. Rekstur togara er svo langt frá því að vera hallalaus, að hann hefur einmitt aldrei óhagstæðari verið en nú. Vísitala framfærslukostnaðar hefur ekki staðið í stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj. né hækkað um ein 3%, heldur hefur hún hækkað í tíð hæstv. stjórnar hvorki meira né minna en um 93% síðan 1960. Sérhverri launahækkun, sem orðið hefur, síðan viðreisnin hófst, hefur umsvifalaust og með góðri aðstoð hæstv. ríkisstj. verið velt yfir á neytendur í hækkuðu verði vöru og þjónustu. Skattar af almennum launum hafa ekki verið afnumdir. Skattpíningin alræmda á síðasta ári sýndi áþreifanlega, hverjar efndir hafa orðið á loforðinu um skattalækkun og um afnám skatta á almennum launatekjum. Þannig fór um þessi fyrirheit hæstv. ríkisstj., þau er hún gaf árið 1960 og lét prenta með mikilli viðhöfn í viðreisnarbæklingi sínum. Eins og ég hef tekið fram, hef ég talið upp aðeins örfá þeirra loforða, sem hæstv. ríkisstj. gaf árið 1960, þau voru miklu fleiri. Eitt þeirra, eins og ég hef sagt, snertir sérstaklega það mál, sem nú er til umr. Það er fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. gaf og prentað er á tveim stöðum í viðreisnarpésanum, um að láta samninga launþega og atvinnurekenda um kjaramál afskiptalausa. Þetta loforð er að finna í bæklingnum „Viðreisn“ á bls. 4, og það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er stefna ríkisstj., að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör.“ Ég endurtek: „Það er stefna ríkisstj., að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör.“ Þannig er þetta orðað. Hvernig hefur þá hæstv. ríkisstj. farnazt í þessu efni? Það má segja, að henni hafi farnazt í því hvorki betur né verr, en í flestum öðrum efnum. Hún hefur þverbrotið þetta heit sitt eins og öll góð fyrirheit, sem hún gaf árið 1960. Hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því árið 1960, að tengsl kaupgjalds og vísitölu voru rofin og átti það að vera flestra meina bót þá. En um leið og hún gerði þetta, hét hún því sem sagt að skipta sér ekki að öðru leyti af samningum um kaup og kjör. Það áttu að vera eins konar sárabætur launþegum, þegar þeir voru sviptir vísitöluálagi á kaup sitt. En þetta litla stefnuskráratriði hefur hún ekki getað staðið við frekar en svo margt annað. Hún hefur brugðizt kirfilega loforði sínu um hlutleysi í launadeilum og það hlutleysi hefur hún leikið sér að því að brjóta siðan 1960, ekki einu sinni, heldur oft og mörgum sinnum. Efst á bls. 23 í áróðursbæklingi hæstv. ríkisstj. frá 1960 standa þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvörðun grunnlauna verður eftir sem áður,, háð frjálsum samningum á milli atvinnurekenda og stéttarfélaga.“ - „Ákvörðun grunnlauna verður eftir sem áður háð frjálsum samningum á milli atvinnurekenda og stéttarfélaga.“ Þessi orð standa þarna í þessum ágæta pésa. Nú er þess vert að rifja upp litillega, hvernig farið hefur um þetta samningsfrelsi í reynd, að svo miklu leyti sem hæstv. ríkisstj. hefur þar komið við sögu. Ég skal rekja það mjög stuttlega. Á fyrsta ári hæstv. ríkisstj., nánar tilgreint hinn 5. júlí 1960, voru gefin út brbl. um bann við fyrirhuguðu verkfalli atvinnuflugmanna. Þá höfðu flugmenn um skeið átt í samningaþófi við flugfélögin. Gildandi samningar voru orðnir meira en þriggja ára gamlir. Það gekk treglega að fá samið þá eins og oft endranær, enda mun Vinnuveitendasambandið hafa þá blandað sér í málið og bannað flugfélögunum blátt áfram að ganga inn á nokkrar tilslakanir við flugmennina. Þó gerðist það, rétt áður, en verkfallið skyldi skella á, að flugfélögin sýndu einhvern lit á samkomulagsvilja og gerðu flugmönnunum tilboð, en skyndilega, ég hygg daginn sem brbl, voru sett, snerist flugfélögunum hugur og þau tóku tilboð sín aftur án nokkurra skýringa. Þetta gerðist sem sagt 5. júlí 1960 og þannig lauk samningunum eða samningaumleitununum nokkrum klukkustundum áður en brbl. voru birt, en þau voru gefin út daginn áður, en verkfallið skyldi hefjast. Þetta var, að ég hygg, fyrsta tilræði hæstv. ríkisstj. við samningafrelsið og verkfallsréttinn í landinu, fyrsta skiptið, sem hún braut hátíðleg loforð sín og fyrirheit um að skipta sér ekki af frjálsum samningum milli atvinnurekenda og launþega. Félag íslenzkra atvinnuflugmanna mótmælti þessari lagasetningu þegar í stað, að sjálfsögðu. Hið sama gerði fjöldi verkalýðsfélaga og auk þess Alþýðusamband Íslands. Ég vil lesa upp mótmæli Alþýðusambandsins, með leyfi hæstv. forseta: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur á fundi sínum rætt um brbl. ríkisstj., sem banna boðað verkfall atvinnuflugmanna. Miðstjórnin mótmælir harðlega setningu þessara brbl. og lýsir yfir því, að hún telur lagasetninguna óréttmæta og harkalega árás á helgasta rétt verkalýðssamtakanna. Skorar miðstjórnin því á ríkisstj. að nema lögin þegar úr gildi.“ Það varð nú bið á því, að hún næmi lögin úr gildi. Það átti annað að ske en það, því að tæpu ári síðar, hinn 6, júní 1961, voru enn sett brbl. af hæstv. ríkisstj. og í það sinn um bann við stöðvun eða hindrun millilandaflugs íslenzkra flugfélaga. Þar var lagt blátt bann við, að hindruð yrði afgreiðsla eldsneytis til flugfélaga í áætlunarflugi milli landa. Þessi brbl. urðu ekki til fyrir það, að flugmenn væru í verkfalli. Nú þurfti að verja blessuð flugfélögin fyrir fátækum verkamönnum, sem stríddu um þær mundir í erfiðu verkfalli. En hvað sem erfiðleikum verkamannanna leið, þá taldi þessi hæstv. ríkisstj, sér skylt að vernda hagsmuni hinna voldugu flugfélaga í landinu. Fyrri brbl. voru sem sagt sett til höfuðs tiltölulega tekjuháum flugmönnum, en hin siðari til þess að ná sér niðri á tekjulægstu launþegunum í landinu, en í bæði skiptin var verið að gæta hagsmuna sömu atvinnurekenda, hinna stórauðugu flugfélaga. Hrammur hæstv. ríkisstj. hefur náð til fleiri stétta, en flugmanna og verkamanna þessi árin. Tvær starfstéttir aðrar a.m.k. hafa orðið illa fyrir barðinu á þessari hæstv. stjórn. Hinn 30. sept. 1961 voru að tilhlutan hæstv. ríkisstj. gefin út brbl., þar sem íslenzkir læknar voru þvingaðir til að starfa í þágu sjúkrasamlaga í allt að þrjá mánuði. Læknarnir höfðu þá sagt upp samningum sínum við sjúkrasamlögin með löglegum fyrirvara og samkomulag um nýja samninga hafði ekki tekizt, en bæði læknar og sjúkrasamlög bjuggu sig undir þá skipulagsbreytingu, sem hlaut að leiða af samningsslitum og lög um almannatryggingar þá í gildi gerðu og gera enn raunar ráð fyrir, að slíkt geti komið fyrir. Ekkert verkfall var þá í aðsigi, læknar ætluðu vissulega að stunda sjúklinga eftir sem áður. Í lögum um almannatryggingar var gert ráð fyrir fullkomnu samningsfrelsi lækna gagnvart sjúkrasamlögunum og þetta frelsi hugðust þeir nota haustið 1961. En þá kom hæstv. ríkisstj. til skjalanna hinn 30. sept. Hún skarst í leikinn málstað vinnuveitendanna til stuðnings gegn hagsmunum launþeganna. Þessi þvingunarlög voru önnur brbl. um þetta efni á sama árinu, árinu 1961, í annað sinn á því eina ári, sem hún blandaði sér að þarflausu í kaupdeilur á heldur hrottafenginn hátt. En sagan er ekki öll. Enn og aftur voru brbl. sett af hæstv. ríkisstj. Það gerðist næst 2. maí 1962. Þá voru útgefin þvingunarlög um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf og var með þeim ógilt ný gjaldskrá, sem íslenzkir verkfræðingar höfðu sett sér á fullkomlega löglegan hátt. Í hennar stað skyldu skv. lögunum verkfræðingar búa áfram við gömlu gjaldskrána, sem orðin var úrelt að álíti allra í flestum greinum, m.a. orðin úrelt af tæknilegum ástæðum. Hæstv. ríkisstj. hafði um þessar mundir, í maí 1962, átt í útistöðum við íslenzka verkfræðinga nærri því frá því að hún sjálf varð til og barizt af alefli gegn kröfum þeirra um kjarabætur og launalækkanir. Hún gat m.a. ekki unnt þeim þess, þessi hæstv. ríkisstj., að verða launalega séð hálfdrættingar á við útlenda verkfræðinga, sem sambærileg störf unnu hér á landi og voru á snærum hæstv. ríkisstj. Þetta gerðist í maí 1962. Rúmu ári siðar var aftur vegið í sama knérunn af hæstv. ríkisstj. Hinn 17. ágúst 1963 voru brbl. útgefin um gerðardóm, er ákveða skyldi kjör verkfræðinga og um bann við verkföllum þeirra. Þessi þvingunarlög voru sett vegna þess, að hin fyrri, þau frá árinu áður, þóttu ekki duga nógu vel sem hnapphelda á verkfræðingastéttina. Stéttarfélag verkfræðinga hafði staðið í verkfalli í sjö vikur á þessu tímabili og hæstv. ríkisstj. kvaðst hrædd um, að launakröfur þeirra fælu í sér hættu fyrir allt efnahagskerfi landsins og stofnaði hagsmunum almennings auk þess í hættu. En sannleikurinn var auðvitað miklu frekar sá, að lögþvingun hæstv. ríkisstj. er það eina, sem stofnar hagsmunum almennings í hættu í sambandi við þetta mál, kjaramál verkfræðinganna. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hæstv. ríkisstj. tekur mikið upp í sig, þegar hún er að verja gerðir sínar með setningu þvingunarlaganna. Þarna var hvorki um meira né minna að ræða en að hagsmunum almennings var stofnað í hættu og allt efnahagskerfi landsins riðaði til falls, þótt örfáir verkfræðingar heimtuðu betri kjör. Þetta er þá í fáum orðum sagt það helzta, sem ég þekki til af afrekum hæstv. ríkisstj., og þessi afrek eru ekki lítil að mínum dómi, þótt neikvæð séu í mesta máta. Hún hefur sem sagt ekki vanrækt það eitt einasta ár að svíkja gefin loforð um afskiptaleysi af samningum launþega og atvinnurekenda Þá kem ég að því lagafrv., sem hér liggur fyrir til 1. umr.

Ég hefði nú helzt viljað mælast til þess, að hv. þm. frestaði ræðu sinni, vegna þess að ég þarf að fresta fundinum vegna nefndarfunda, sem hafa verið boðaðir nú klukkan fjögur.

Sjálfsagt, stendur vel á. - Fundarhlé. Herra forseti. Í ræðu minni í dag minnti ég á þá ofgnótt fagurra loforða, sem hæstv. ríkisstj. dembdi yfir þjóðina í byrjun árs 1960. Ég rakti í einstökum atriðum allmörg þessara loforða og sýndi fram á, að öll þau loforð hafi verið vanefnd. Sérstaklega gerði ég síðan að umtalsefni þá yfirlýstu stefnu hæstv. ríkisstj. snemma árs 1960 að skipta sér ekki af vinnudeilum og láta atvinnurekendur og launþega eina um það að semja um kjörin. Ég minnti á það, hvernig farið hefur með efndirnar á þessu loforði. Ég minnti á, að strax á miðju ári 1960 hefði hæstv. ríkistj. horfið frá þessari yfirlýstu stefnu sinni fyrr á árinu og borið fram brbl., sem fólu í sér bein afskipti af vinnudeilum. Svipað gerðist aftur í júní 1961, sept. 1961, maí 1962, ágúst 1963 og svo loks nú með því frumvarpi, sem hér liggur fyrir þinginu. Það má segja, að með þessu frv., sem hæstv. ríkisstj. flytur nú, vegi hún í annað skiptið að íslenzkum flugmönnum og jafnframt, að með því taki hún í þriðja sinn upp hanzkann fyrir flugfélögin. Samkv. þessu frv. á að lögbanna verkfall flugmanna, en það hefur nú staðið á fjórðu viku. í frv. er einnig svo fyrir mælt, að gerðardómur skuli ákveða kjör þeirra flugmanna, sem hér koma við sögu. Það fer því ekki á milli mála, að enn einu sinni hyggst hæstv. ríkisstj. beita sér fyrir verkfallsbanni og afnámi samningsréttar atvinnustétta landsins. Hver eru svo rök hæstv. ríkisstj. fyrir þessum aðgerðum? Í grg. segir, að stöðvun á rekstri hinna nýju flugvéla valdi tilfinnanlegum truflunum á rekstri Loftleiða h/f og muni spilla því áliti, sem félagið hafi unnið sér á alþjóðavettvangi og stefni framtíð þess í voða, ef ekkert er að gert. Þá er einnig sagt í grg. frv., að það verði því að teljast þjóðarnauðsyn að koma í veg fyrir frekari stöðvun umræddra flugfélaga. Þetta eru þá þau rök, sem hæstv. ríkisstj. ber fram. Það er ekki lítið, sem virðist vera í húfi í þessu verkfalli, sem örlítill hópur manna stendur að. Framtíð og sæmd Loftleiða er í veði og þjóðarnauðsyn að grípa í taumana. Hér finnst mér nú fast kveðið að orði og raunar miklu fastar, en nokkur efni standa til. Hér er hæstv. ríkisstj. svo sannarlega að gera úlfalda úr mýflugunni og á því kraftaverki og því einu byggir hún afsökun sína fyrir að troða á rétti flugmannanna. Ég skal viðurkenna það, að öll verkföll kosta meira eða minna þjóðfélagið og einstaka aðila þess og ég skal líka viðurkenna, að vinnudeilur eru aldrei neitt fagnaðarefni. En hér er um að ræða sjálfsagðan rétt í lýðfrjálsu landi, rétt sem ekki má skerða og sízt af öllu að tilefnislausu og í léttúð. Auðvitað valda öll verkföll, ekki frekar það, sem nú stendur yfir, heldur en önnur, alla jafna tilfinnanlegum truflunum og þau eru svo sannarlega sjaldan álítsauki fyrir atvinnurekandann, sem þar á hlut að máli. Að því leyti til er þetta Loftleiðaverkfall, sem nú stendur yfir, ekkert einsdæmi. Ég vil meina, að þetta verkfall kosti miklu minni fjármuni, en mörg önnur verkföll, sem háð hafa verið hér á landi og engum stjórnvöldum hefur dottið í hug að skipta sér af. Hér er aðeins um stöðvun örfárra flugvéla að ræða og ef forráðamönnum Loftleiða h/f vex í augum gróðamissir í sambandi við þær, ættu þeir hreinlega að semja við starfsmenn félagsins, en vera ekki að efna til verkfalls og stofna þannig eigin hagsmunum í hættu. Það hefði verið þessu ágæta félagi miklu meiri vegsauki ,en það, sem gert var, að siga ríkisvaldinu á þessa flugmenn, eins og gert var nú og raunar ekki í fyrsta sinn. Það, að Loftleiðir h/f semja ekki nú, þótt það væri félaginu vitanlega í lófa lagið, þar sem um svo fáa verkfallsmenn er að ræða, er augljóslega af þeirri ástæðu, að forráðamenn Loftleiða vita það, að félagið á hauk í horni, þar sem hæstv. ríkisstj. er. Það treystir á það af fyrri reynslu, að það geti att hæstv. ríkisstj. fram gegn launþegum félagsins nú eða hvenær sem á þarf að halda. Ég get ekki látið hjá líða í sambandi við þetta mál, að mér finnst þess gæta of mikið hér á landi, að litið sé á flugfélögin sem eins konar „súper“-stofnanir, eins og það mundi vera nefnt nú á dögum, einhverjar velgerðarstofnanir eða jafnvel sem helga dóma, er standi ofan við lög og rétt í landinu. Auðvitað er slíkt álit mesta fjarstæða, því að íslenzku flugfélögin eru ekki annað, en rétt og slétt gróðafyrirtæki, sem fyrst og fremst eru rekin með hagsmuni hluthafanna fyrir augum. Þetta finnst mér ekki ástæðulaust að taka fram í sambandi við umr. um þetta mál, því að ég hef grun um, að hæstv. ríkisstj. kunni að líta þannig á málið, að hér sé um einhverja einstaka aðila að ræða, sem raunverulega standi utan við öll lög. Vissulega eru flugvélar ómissandi farartæki, ég dreg ekki úr því. En flugvélar eru ómissandi farartæki á nákvæmlega sama hátt og skip og bifreiðar eru ómissandi farartæki. Samgöngur á sjó og landi hafa margsinnis truflazt vegna lögmætra verkfalla og þó held ég, að engum hafi nokkru sinni dottið í hug, þjóðarvoði eða þjóðarvansæmd, í því sambandi. Þá hefur ekki verið svo mikið gert úr nauðsyn þess að bjarga fjárhagsafkomu skipafélaganna, eigenda bifreiðanna o.s.frv., en það þykir sjálfsagt, þegar um flugfélög er að ræða, að þeirra gróða megi ekki með verkfalli skerða um svo mikið sem einn eyri. Það er daglegur viðburður í öðrum lýðfrjálsum löndum, að mikilvægustu samgöngutæki eru ekki í notkun lengri eða skemmri tíma vegna verkfalla. Hér gerir hæstv. ríkisstj. mjög mikið veður út af því, að stöðvun flugvéla íslenzku flugfélaganna sé vansæmd og álitshnekkir erlendis vegna ferðamanna. Í mesta ferðamannalandi Evrópu, Ítalíu, eru járnbrautarstöðvanir vegna verkfalla mjög algengur viðburður, sömuleiðis í Frakklandi. Og ég hef ekki lesið það í fréttum, að ríkisstj. þessara landa hafi hlaupið upp til handa og fóta og sagt: Sæmd þjóðarinnar er í veði. Það verður að setja þvingunarlög á verkamennina. - En hér er það gert hverju sinni sem blakað er við flugfélögunum hér á Íslandi. Ég rakti í fáum orðum röksemdir hæstv. ríkisstj. fyrir þeim aðgerðum, sem hér eru fyrirhugaðar. Rekstur Loftleiða h/f truflast. Álit félagsins spillist. Framtíð þess er stofnað í hættu. Og svo er talað um þjóðarnauðsyn í sambandi við þetta verkfall. Þetta eru ósköp svipuð rök og notuð hafa verið áður af þessari hæstv. ríkisstj. Orðatiltækin eru ákaflega lík og notuð voru 1960 og 1961. Í forsendum fyrri brbl., laganna frá 1960, var talað um, að afkoma flugfélaganna þyldi ekki stöðvun vegna verkfalla og með henni væri framtið þeirra teflt í hættu. Þá sagði þar einnig, að verkfall yrði flugfélögunum álitshnekkir erlendis og innlendum mönnum til óþæginda og tjóns. Hvenær eru ekki verkföll til óþæginda og tjóns? Í forsendum síðari brbl.; laganna frá 1961, var bent á, að stöðvun frá benzínafgreiðslu mundi valda flugfélögunum tjóni og tefla rekstrargrundvelli þeirra og framtíðarstarfsemi í tvísýnu og jafnvel beinan voða. Þessi stöðvun á benzínafgreiðslu yrði félögunum enn fremur óbætanlegur álitshnekkir og allri íslenzku þjóðinni til vansæmdar. Það er ekki laust við það, að djúpt sé tekið í árinni í þessum tilfellum. Þetta er aldrei nefnt né orðað í sambandi við verkföll yfirleitt, en eingöngu þegar um þessi „súper“-fyrirtæki er að ræða, flugfélögin, sem virðast eiga hæstv. ríkisstj. með húð og hári og kannske allt löggjafarvaldið í landinu. Nei, söngurinn er sá sami í öll þessi skipti. Það er umhyggjan fyrir afkomu þessara tveggja hlutafélaga, þessara tveggja gróðafélaga. Það er rétt til afsökunar og til smekkbætis, að talað er um þjóðarnauðsyn, þjóðarvoða og þjóðarsæmd. Það er talað um þjóðarnauðsyn og þjóðarvoða af þeirri augljósu ástæðu að réttlæta aðgerðirnar samkv. stjórnarskránni, en slík slagorð og orðatiltæki hafa ekki mikið gildi og vitanlega voru brbl. 1960 og 1961 og öll brbl. varðandi lögþvingun starfsstéttanna stjórnarskrárbrot að anda til, hvað sem dómstólarnir mundu hafa sagt um það. Það er mjög greinilegt, að það er rekstrarafkoma flugfélaganna, sem er hér sett í hásætið og fyrir henni verða síðan launastéttirnar, hvort sem það eru verkamenn eða flugmenn, að beygja kné sín. Samningsfrelsi þessara stétta og verkfallsréttur skal víkja fyrir hagsmunum gróðafélaganna. Þetta þykir mér ástæða til að átelja og átelja harðlega. Nú mun margur skilja orð mín svo, að ég sé hér með harða gagnrýni á flugfélögin yfirleitt. Það er ég ekki. Ég gagnrýni aðeins framkomu þeirra gagnvart starfsfólki sínu, þegar um launasamninga, kjarasamninga er að ræða. Ég hef líka með orðum mínum reynt að skipa þessum fyrirtækjum þann sess, sem þau eiga með réttu í þjóðfélaginu, en ekki þar sem þau hafa verið sett skýjum ofar. En ég hef enga tilhneigingu til þess að varpa rýrð á flugfélögin og tel þeirra verðleika marga. Þau hafa margt gert vel, bæði fyrr og síðar. En það er aðeins, eins og ég sagði, framkoma þessara félaga gagnvart starfsfólkinu 1960, 1961 og nú árið 1965, sem ég tel vægast sagt ekki lofsverða. Ef flugfélögin yrðu fyrir alvarlegum skakkaföllum, eins og öll fyrirtæki geta orðið, vegna náttúruhamfara eða annarra sérstakra óhappa, bæri vissulega að hjálpa þeim á allan mögulegan hátt. En ef þau eins og nú tefla rekstri sinum og afkomu í voða með þjösnaskap í samningum við starfsfólkið, tel ég, að um sjálfskaparvíti sé að ræða, og þá verðskulda þeir enga samninga. Og það er þessum flugfélögum sannarlega ekki til málsbóta að geta flúið til ríkisvaldsins hvenær sem þeim sýnist og fengið það til að troða á rétti launþeganna. Það er vert að hafa í huga ýmislegt í sambandi við flugfélögin íslenzku. Ég veit ekki betur en þau hafi lengst af flotið á því, að sjóður almennings og þar með sjóður launþeganna í landinu, ríkissjóðurinn, hefur gengið í ábyrgðir og skuldbundið sig fjárhagslega þeirra vegna. Þess vegna finnst mér sitja illa á þessum sömu félögum að leita ásjár ríkisvaldsins í þeim tilgangi einum að fá dýrmætustu réttindi þessa almennings, starfsstéttanna, samningsfrelsið og verkfallsréttinn, fótum troðin. Það má einnig hafa annað í huga í sambandi við þetta mál. Öllum er kunnugt, að umsvif íslenzku flugfélaganna fara nú ört vaxandi og fjárhagsafkoma þeirra batnar stórum á síðustu árum. Þetta er auðvitað gott fyrir félögin og um leið fyrir alla þjóðina. En hverjum er þetta að þakka? Auðvitað er þessi aukni gróði félaganna fyrst og fremst að þakka almenningi, sem skiptir við félögin og færir félögunum gróðann í háum fargjöldum og framgjöldum. Mér finnst, að einnig þessi staðreynd ætti nokkuð að draga úr tilhneigingu þessara félaga til þess að traðka á grundvallarréttindum fólksins í landinu. En það virðist öðru nær en svo sé. Það má segja í þessu sambandi: Sjaldan launar kálfur ofeldi. Herra forseti. Ég fer nú senn að ljúka máli mínu. En ég vildi þó aðeins taka það fram sem mína skoðun, að ef það á að fara að verða regla án undantekninga að lögbanna hvert það verkfall, sem flugfélögin íslenzku eiga sinn þátt í að valda, verður það alvarlegt íhugunarefni öllum hugsandi mönnum, hvort þessi félög í sinni núverandi mynd eigi rétt á sér í íslenzku þjóðfélagi. Þá kemur til álíta að mínum dómi, hvort ekki sé rétt, að hið opinbera taki við öllum rekstri flugfélaganna. Við vitum, að eins og sakir standa ábyrgist ríkissjóður fjárhagslegt tap félaganna að verulegu leyti. Ríkið gæti þá allt eins vel tekið að sér allan reksturinn, einnig gróðahlið hans. Þetta finnst mér mjög til athugunar, einmitt í sambandi við þetta mál, sem hér er til umr. og önnur hliðstæð á undanförnum árum. Mér finnst það koma sérstaklega til greina, þegar voldug fyrirtæki taka að misbjóða réttarvitund hins almenna manns og gerast ríki í ríkinu. Það er hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta gerðardóms- og verkfallsbannlagafrv., þótt flugfélögin vitanlega standi þar að baki. Þess vegna verða l. að þessu frv. samþ. eingöngu á ábyrgð hæstv. ríkisstj., svo og þess þingmeirihl., sem greiðir frv. atkv. Ég vil benda á að lokum, að hér er ekki um neitt smámál að ræða. Þótt ákvæði þessa frv. hitti að vísu aðeins örfáa einstaklinga, er það ekki aðalatriði málsins. Það, sem er alvarlegt að mínu álíti og gerir þetta mál stórt er, að með valdboði ofan frá skuli ein af vinnustéttum þjóðarinnar svipt rétti til frjálsra samninga um kaup og önnur kjör meðlima sinna. Þetta er það eina, sem ég tel máli skipta og hefur valdið því, að ég hef orðið svo fjölorður í dag um þetta frv. Þessu ranglæti ber að mótmæla og það ber að mótmæla því kröftuglega. Þetta ranglæti snertir ekki aðeins örfáa flugmenn, heldur alla meðlimi allra frjálsra stéttarfélaga í landinu. Því ber að fordæma innihald þessa frv. Hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgmrh. veifa pálmanum í dag og geta leyft sér að láta andmæli eins og þau, sem ég hef nú viðhaft, sem vind um eyru þjóta. En ég vil aðeins minna á, að oft fer það nú svo, að ranglætið hittir um síðir þann, sem framdi það. Og það er öldungis víst, að enginn, hvorki ríkisstj. né einstaklingur, vex af því að fara með ójöfnuð á hendur þeim, sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég læt þá máli mínu lokið og vil að lokum skora á hv. þdm. að fella þetta frv. nú þegar við 1. umr.



Herra forseti. Frv. þetta hefur nú fengið aðrar viðtökur hjá hv. stjórnarandstæðingum, en ég hafði búizt við. Hv. stjórnarandstæðingar, sem hafa talað, eiga það sameiginlegt að hafa enga till. fram að bera til lausnar þessa máls og þeim báðum finnst það viðunandi, að verkfallið haldi áfram, í rauninni ekkert við það að athuga. Annar ræðumanna lýsti því yfir, að hann mundi greiða atkvæði gegn því, að málið færi í n., að það færi til 2. umr., sem sagt hann vill ekki, að málið fari í n. Það er ekki aðeins það, að þessi hv. þm. lýsi því yfir hér í umr., að hann hafi ekkert til málanna að leggja til lausnar þess og hann vill ekki heldur fá málið í n. til athugunar, ef einhver nm. við nánari athugun málsins hefði eitthvað fram að bera. Þetta er ábyrgðarleysi. Þetta er meira ábyrgðarleysi, en leyfilegt er að hafa hér innan þingsalanna, og ég hefði alls ekki búizt við því af þessum þm., að afstaða hans lýsti sér á þennan hátt. Eitt er það að hafa skoðun á máli, að vera á móti þessu frv. út af fyrir sig, - en að vilja ekki, að það fari í n. til athugunar fyrir hans eigin flokksmenn og aðra hv. þm., það út af fyrir sig er fyrir neðan allar hellur og alls ekki leyfilegt og eftir þessum málflutningi verður tekið og veit ég ekki, hverju þetta á að þjóna. Ég gæti vel trúað því, að sá hópur flugmanna, - eða ég vænti þess, að það séu flugmenn, sem eru hér uppi á pöllunum, - þeir taki einnig eftir þessu, en auðheyrt er, að þessir tveir hv. ræðumenn, sem hér hafa talað, keppast um að reyna að ná hylli þessara ágætu manna með því að gerast nú talsmenn þess, að þetta frv. verði ekki samþ., gerast talsmenn þess, að verkfallið haldi áfram. Ég sagði hér í dag í framsöguræðu minni, að þegar tveir deila, þá veldur sjaldan annar aðili öllu. En það er staðreynd, að hér er deila, sem hefur ekki enn tekizt að leysa með samningum, þótt sáttasemjari hafi haldið sex eða sjö sáttafundi - og hann hafi haldið fjóra eða fimm sáttafundi, áður en þetta frv. kom fram, þannig að það er náttúrlega á engan hátt hægt að segja það, að frv. hafi spillt fyrir samkomulaginu. Og enginn vafi er á því, að ef aðilar hefðu viljað frjálsa samninga, grundvöllur hefði verið fyrir því, þá ætti frv. miklu frekar að flýta fyrir því, heldur en að seinka, að samningar tækjust. En staðreyndunum verður ekki neitað og eins og ég sagði í dag: Þetta er ekki deila, sem snertir aðeins þessa fáu flugmenn, sem hér er um að ræða og Loftleiðir, - þetta er deila, sem snertir þjóðfélagið allt og skaðar þjóðfélagið allt og það eru þúsundir manna, sem hafa lífsframfæri sitt hjá þessu félagi. Þetta félag og flugfélögin íslenzku bæði eru í keppni við erlend auðfélög, og það er vitanlega alveg rangt, eins og sagt hefur verið hér í umr., að þessi íslenzku flugfélög séu auðfélög. Því er nú verr, að við getum ekki sagt það með réttu. Bæði þessi félög hafa orðið að tefla djarft fjárhagslega og þau þola ekki mikil áföll, en það væri ekki aðeins skaði fyrir flugmennina, ef illa færi fyrir þeim, heldur væri það skaði og söknuður fyrir þjóðina alla. Mér fannst koma fram hjá hv. 6. þm. Sunnl., þegar hann sagði, að það hefði ekki verið unnið æskilega að því að leysa þessa deilu, þá fannst mér koma fram ómaklegar ásakanir á hendur sáttasemjara, sem hefur gert allt, sem í hans valdi stendur, til þess að fá lausn á þessu máli. Ég held, að þetta séu alveg ómaklegar aðdróttanir og þetta frv. hefði ekki verið flutt, ef líkur hefðu verið fyrir því að hans dómi, þegar hann var búinn að kynna sér viðhorf deiluaðilanna, ef það hefði verið talið líklegt, að samningar væru á næsta leiti. Það er vegna þess að sáttasemjari sá ekki möguleika á lausn deilunnar um það leyti, sem frv. var flutt, að það var fram sett. Hv. 6. þm. Sunnl. spyr, hvort flugmenn hafi beðið um gerðardóm. Flugmenn hafa ekki beðið mig um gerðardóm. En flugmenn vilja lausn deilunnar. Það mætti segja mér, að flugmenn væru meira á mínu máli, en hv. stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað. Það mætti segja mér, að flugmenn hefðu skilning á því, að hér er verið að skera á hnút, sem var óleysanlegur. Og þetta frv. er ekki flutt af illvilja í garð flugmanna. Það er ekki flutt af skilningsleysi á þeirra hlutverki. Það er ekki flutt af því, að það sé talið eftir, sem þeir fá í kaup. Kröfur flugmanna, það er deilt um það, hverjar þær hafi verið. Það er sagt, að það hafi verið skrifað óskynsamlega um þetta mál. Það má vel vera. Það er nú svo margt skrifað, og ég held, að það séu fá blöð, sem hægt er að undantaka algerlega með það, að það sé aldrei skrifað neitt vafasamt í þau. Það held ég, að við getum sagt um Þjóðviljann, Tímann og fleiri blöð. Út af fyrir sig geta blöðin verið ágæt, jafnvel þótt það komi óskynsamlegar greinar við og við í þeim. En vegna þess að kröfur flugmanna voru gerðar að umtalsefni og þær voru eitthvað véfengdar, þá hef ég þær hér á pappír og það er alveg hlutlaust frá sagt, og ég vil - með leyfi forseta - leyfa mér að lesa það hér upp. Fyrstu kröfur flugmanna og það er náttúrlega alltaf, þegar gerðar eru kröfur, þá eru þær dregnar við hún og það er gert ráð fyrir að slaka til, þegar farið er að semja, - fyrstu kröfur flugmanna voru, að grunnkaup á mánuði skyldi vera 38 þús. eða árskaup 456 þús. Flugstundatrygging, það eru 60 stundir er 15 þús. á mánuði eða 180 þús. á ári. Dagpeningauppbót 4.167 kr. á mánuði, það eru 50 þús. kr. á ári. Þessi dagpeningauppbót, það hefur stundum verið sagt, að það væri í rauninni kauphækkun, það var a.m.k. í fyrstu sett þannig fram, dulin kauphækkun með samkomulagi vinnuveitenda og flugmanna. Svo er það ný aukagreiðsla 5.000 á mánuði, það eru 60 þús., og lífeyrissjóður 5.175 kr. á mánuði, það eru 62.100 kr. Þetta gerir 808.104 kr. Hér er enginn klæðnaður eða þess háttar, sem hv. 6. þm. Sunnl. var að minnast á hér í dag. Ég veit ekki, hvort á að kalla þessa liði alla beint kaup, en þetta eru greiðslur eigi að síður, þetta um 808 þús. Og hér er reiknað aðeins með 60 klst. á mánuði, eins og hámarksvinnutími leyfði skv. kröfunum, en í fyrri dæmum með 65 stundum. Flugmenn kröfðust þess nú, að hámark flugstunda á ári yrði 60 á mánuði eða ca. 660 á ári og miðað við, að möguleiki væri á að nýta flugmenn í 780 tíma, felast hér í jafnframt kauphækkanir, aukaútgjöld fyrir Loftleiðir, sem svara til röskra 15% af heildarlaunagreiðslum félagsins. Þetta eru nú aðeins athugasemdir, en það er staðreynd, sem ég veit, að flugmenn kannast alveg við, að fyrstu kröfurnar voru þessar, og þær eru í fimm liðum. Hins vegar hafa flugmenn slakað til og hafa lækkað kröfur sínar um 25% frá því, sem þær voru settar fram í fyrstu, og eru þá komnar niður í mánaðarlaun ca. 51–52 þús. kr. eða rúmlega 600 þús. kr. á ári. Þetta er það raunverulega í því. Ég skal ekkert dæma um það, hvort þetta er sanngjarnt eða ekki. Látum aðra um það. Ég er ekki tilbúinn til þess að segja, að okkar þjóðfélag standist nú við að borga meira, ef aðrir eiga að fara að bera sig saman við þessa menn, en í því felst dálítil hætta. Það getur vel verið, að læknar gætu borið sig saman, að þeir hafi eins há laun eða hærri, a.m.k. duglegir, praktiserendi læknar. Það getur vel verið, að verkfræðingar, þrátt fyrir gjaldskrána, sem var talað um hér í dag, praktíserandi, geti þolað samanburð við þetta. En allur fjöldinn gerir það ekki og ég get alveg fellt mig við það, að flugmenn, sem gegna svo ábyrgðarmiklu starfi eins og að stjórna þessum stóru millilandaflugvélum, hafi alveg topplaun og ég býst við, að allur fjöldinn gæti ekki með sanngirni ætlazt til þess að hafa eitthvað svipað. En allur fjöldinn, sem er láglaunaður, mundi eigi að síður spyrja: Ef það er nú hægt að hækka laun þeirra hæst launuðu, hvort sem það eru flugmenn, læknar, verkfræðingar eða aðrir, mjög mikið, við skulum segja t.d. um 25% eða 20%, er þá ekki líka hægt að hækka við okkur, sem höfum lægri laun, a.m.k. um það eða meira? Það er þessi samanburður, sem er alltaf í okkar þjóðfélagi. Út af fyrir sig er það ekkert óeðlilegt. Það er alltaf verið að bera sig saman og baráttan hefur lengst af verið fyrir því að hafa nægilegt til hnífs og skeiðar. En nú er svo komið og er ekkert að lasta, að menn sætta sig ekki við það að hafa til hnífs og skeiðar eða sæmilegan fatnað. Menn vilja hafa góð heimili og menn vilja geta veitt sér ýmislegt það, sem menn dreymdi ekki um áður. Þetta er vitanlega vottur um batnandi þjóðfélag og er það ánægjulegt, og það er eðlilegt, að kjörin batni í samræmi við auknar þjóðartekjur og batnandi þjóðfélag og það hefur alveg sérstaklega borið á því núna síðustu 5–6 árin, að kjör manna hafa batnað og kröfur manna aukizt í samræmi við það, og það er viðreisnin, sem hefur bjargað því, og tel ég ástæðu til að taka það sérstaklega fram, vegna þess að viðreisnin var gerð hér að umtalsefni, og skal ég koma að því litillega á eftir. Ég hef sagt, hverjar voru kröfur flugmanna, þær upphaflegu, en þær miðast við þá flugmenn, sem hafa lengri starfstíma, en aðrir, sem minni starfstíma hafa, hafa ca. 88% af þessu kaupi. Nú væri fróðlegt að vita, hver væru laun flugstjóra annars staðar. Ég hef ekki skýrslu um, hvað það er hjá SAS, en við vitum, að hjá SAS er vinnutíminn lengri. Það var sagt hér í dag, að það væri vegna þess, að hvíldartíminn þar væri skipulagður. Þetta má vel vera, ég þekki það ekki og það má vel vera, að það megi breyta til hér hjá íslenzku flugfélögunum með hvíldartímann. Það er nokkuð, sem flugfélögin verða að semja um og það er alger misskilningur hjá hv. 6. þm. Sunnl., þegar hann vildi láta liggja að því, að það væri hægt með reglugerð að gera slíka skipulagsbreytingu, áður en vinnuveitandinn og vinnuþiggjandinn, flugfélögin og flugmennirnir, hefðu komið sér saman um það. Það er hægt að staðfesta samning um hvíldartímann með reglugerð og það er það, sem verður gert. Nú hafa flugfélögin í millilandafluginu verið með Viscount-vélar, DC 6 B vélar og þær eru sennilega undir sama klassa, en það er stutt síðan stóru vélarnar komu og það hefur fram að þessu vantað grundvöll undir þessa samninga. Þessir samningar eru ekki komnir. Hvað væri sagt við því, ef rn. færi að gefa út reglugerð og taka þannig fram fyrir hendurnar á flugfélögunum og flugmönnunum um það, sem þeir verða að semja um, þ.e. fyrirkomulagið á hvíldartímanum? Rn. hefur gefið út reglugerð við loftferðalögin að mestu leyti nema þessu, vegna þess að það er beðið eftir því, að það verði samið um þetta. Þetta vil ég aðeins segja hér til upplýsingar, vegna þess að hv. 6. þm. Sunnl. virtist hafa skakkar meiningar í þessu máli. Þetta verður að koma frá flugfélögunum og flugmönnunum og ef það væri hægt að lengja flugtímann með því að breyta eitthvað til í sambandi við hvíldarreglur, þá hlyti það að vera flugfélaginu til góða og skapa flugfélaginu möguleika til þess að hækka kaupið. En þetta er atriði, sem flugfélögin og flugmennirnir verða að koma sér saman um. Það væri ofætlun að halda, að rn. færi að leggja línuna þar, áður en samkomulag er komið á milli aðilanna. Það er ekki stefna mín eða ríkisstj. að skerast í leikinn í svona málum eða öðrum fyrr en nauðsyn ber til. Hv. 6. þm. Sunnl. talaði hér miklu styttra mál en hv. 9. þm. Reykv. og ég held ég hafi farið hér yfir flest atriði. Ég verð að segja það, að innihald ræðu þessa þm. var þannig, að það benti ekki á neitt til lausnar þessu máli. Látum það vera. Það gat verið eðlilegt, að hann sæi það ekki. En því ófyrirgefanlegra var að lýsa því yfir, að hann mundi greiða atkv. gegn því, að málið færi til 2. umr., til þess að málið gæti farið til n. og til athugunar. Hv. 9. þm. Reykv. talaði hér langt mál og held ég nú satt að segja, að málið hafi verið svona langt vegna þess, að hann hefur fundið það sjálfur, að hann hefur tekið að sér vafasaman málstað og till. hafði hann engar frekar en 6. þm. Sunnl. til lausnar málínu. En hann hafði það þó fram yfir hv. 6. þm. Sunnl., að hann gaf engar yfirlýsingar um það, að hann væri á móti því, að málið færi til 2. umr. og n., þannig að ég gæti bezt trúað því, að hv. 9. þm. Reykv. vildi láta fara með málið til n. og athuga, hvort það mætti sjá einhverja leið út úr málinu og það er miklu betra fyrir stjórnarandstöðuna að sýna þó nokkra ábyrgð í sambandi við þetta mál. Hv. 9. þm. Reykv. talaði mikið um, að það væri verið að taka frelsið af þessum ágætu mönnum. Hann vildi reyna að gera þá að píslarvottum. En ég er nú alveg handviss um það, að þessum ágætu mönnum er engin þægð í því, að það sé verið að tala um þá hér eins og einhverja píslarvotta, því að sannleikurinn er sá, að hvort sem þeir eiga rétt á eitthvað hærra kaupi, eitthvað styttri vinnutíma eða ekki, þá eru þetta engir píslarvottar. Þetta eru ekki menn, sem ástæða er til að vorkenna út af fyrir sig. Þetta eru menn, sem vel bjarga sér, sem betur fer og eru ekkert illa settir í þjóðfélaginu. En þegar hv. 9. þm. Reykv. var að tala hér um viðreisnina og brbl., sem hafa verið gefin út, þegar í vanda hefur verið komið, þá verð ég að segja það, að ríkisstj. hefur haldið sér alveg við þá stefnu og heldur sér við þá stefnu enn í dag, sem hún markaði, þegar því var lýst yfir, að það væri stefna ríkisstj., að vinnuveitendur og launþegar semdu um lausn málanna sjálfir og það er þess vegna, sem ríkisstj. skerst ekki í leikinn í slíkum deilum, nema nauðsyn beri til. Það var nauðsynlegt að skerast í leikinn, þegar verkfræðingarnir ætluðu að hækka gjaldskrána upp á eindæmi og ákveða laun sín og kjör upp á sitt eindæmi og það var verkfall. Verkfræðingar lögðu niður vinnu og ef ekki hefði verið skorið þá á hnútinn, þá hefðu engar brýr verið byggðar þetta sumar. Það hefðu verið erfiðar vegaframkvæmdir vegna þess, að það var ekki hægt að mæla fyrir vegunum. Það hefðu ekki fengizt teikningar af byggingum, sem þurfti að vinna að. Það hefði ekki verið unnið að hafnargerðum þetta sumar, framkvæmdir hefðu lagzt niður. Og svo leyfir hv. 9. þm. Reykv. sér að segja það, að lausn verkfræðingadeilunnar hafi ekki verið framkvæmd vegna hagsmuna almennings í landinu. Ef verkfræðingarnir hefðu ekki verið afgreiddir, eins og sagt var hér í dag, með þeim hætti, sem gert var, þá hefði verið hér vinnuleysi þetta sumar og framkvæmdir hefðu legið niðri. Það var almenningur í landinu, sem gerði þá kröfu til ríkisstj., að hún leysti málið. Og þannig hefur það verið, þegar brbl. hafa verið gefin út af núverandi ríkisstj., þá hefur það verið af illri nauðsyn, hvort sem það hafa verið flugmenn, læknar eða verkfræðingar. Og mér finnst satt að segja, að ég hafi sjaldan heyrt meiri öfugmæli en það, þegar hv. 9. þm. Reykv. var að tala um, að það hefði verið í óþökk og á móti hagsmunum alls almennings að hefta það, að læknarnir tækju hjá sjúkrasamlaginu langt fram yfir það, sem þeir hefðu áður fengið, því að ef læknarnir, sem eiga allt gott skilið og eru sómamenn, a.m.k. flestir, hefðu komizt upp með þetta, þá varð að hækka sjúkrasamlagsgjöldin, þá varð hinn fátæki alþýðumaður að borga meira mánaðarlega í sjúkrasamlagið. Og svo vill hv. 9. þm. Reykv. halda því fram, að lausn læknadeilunnar hafi verið gerð gegn hagsmunum almennings. Þetta skilur hver einasti maður og þarf ekki um það að ræða. Þegar hv. þm. fer að tala um viðreisnina og loforðin, sem hafi ekki verið efnd, þá er þessi hv. þm. sennilega búinn að gleyma því, hvernig ástandið var í landinu, þegar viðreisnin var ákveðin, eftir að vinstri stjórnin hafði verið, hvernig ástandið var út á við og inn á við: Gjaldeyrisskuldir og vandræði, stöðvun á framkvæmdum innanlands. Dýrtíðaralda var risin, sagði forsrh. vinstri stjórnarinnar, ekki samstaða um neitt. Við segjum af okkur, við yfirgefum bátinn. - Hvernig skyldi ástandið vera í flugmálum Íslendinga í dag, ef viðreisnin hefði ekki komið? Ætli við hefðum keypt margar stórar og glæsilegar flugvélar? Ætli við hefðum stækkað skipastólinn, eins og við höfum gert? Ætli við hefðum ræktað landið, eins og við höfum gert, byggt hafnir, gert vegi og brýr? Ætli við ættum gilda varasjóði í gjaldeyri erlendis, ef viðreisnin hefði ekki komið? Það þarf þrek til þess að, að halda slíku fram af hv, þm., sem var stuðningsmaður vinstri stjórnarinnar og var í uppgjafar- og flóttaliðinu. Ég geri ráð fyrir því, að allur almenningur átti sig á því, hvað hefur gerzt síðustu fimm árin. Atvinnuvegir landsmanna hafa vissulega þróazt. Atvinna er nóg. Ástand þjóðmálanna er þannig, að fólk hefur leyft sér að gera auknar kröfur á hendur atvinnufyrirtækjunum. Tekjur þjóðarbúsins hafa vaxið, vegna þess að ríkisstj. með réttri stefnu hefur unnið að því að auka og efla atvinnuvegina og við hefðum lítið haft að gera með verkfræðinga í þessu landi, ef ekki hefði verið spyrnt við fótum og viðreisnin gerð. Lækna hefðum við vitanlega alltaf þurft, því að sjúkdómar hefðu áreiðanlega sótt á, þótt við hefðum verið efnalega illa staddir, en jafnvel ekki þeir hefðu getað gert kröfur um háa borgun fyrir sín störf. Ég held, að það sé ekki nema ánægjulegt að minnast þess árangurs, sem viðreisnin hefur gefið og ég held, að það sé ekki nema ánægjulegt að sjá það hvarvetna, að allur almenningur hefur getað látið meira eftir sér nú í seinni tíð, en áður og gerir kröfur og það er ekkert óeðlilegt, þótt gerðar séu kröfur, ef þær eru innan þess ramma, sem efnahagskerfið þolir, sem atvinnureksturinn þolir. Og í sambandi við kröfurnar þarf að vera réttlæti og það þarf að vera samræmi á milli atvinnustéttanna eftir því, hvernig verkin eru metin. Ég verð að segja, að það er dálítið merkilegt, vegna þess að hv. 9. þm. Reykv. var með skrifaða ræðu, hvernig hann viðhafði ýmsar fullyrðingar hér í dag. Hann var að tala um vaxandi dýrtíð, hann var að tala um hækkaða vísitölu, hann var að tala um það, að ríkisstj. hefði lofað því, að öllum kauphækkunum skyldi velt yfir á atvinnureksturinn alveg tvímælalaust og hann einn látinn bera þær, án þess að það kæmi nokkurs staðar annars staðar fram, skildist mér. Þetta er náttúrlega alveg dæmalaust, að hv. þm. skyldi lesa þetta upp af blaði. Það hefði frekar verið hægt að fyrirgefa honum það, ef hann hefði sagt þetta illa hugsað og ef hann hefði ekki verið búinn að sitja við borð og skrifa þetta niður. En það er ekki ástæða til að fara út í þetta nánar, því að það er vitanlega öllum ljóst, hversu mikil fjarstæða þetta er. Við skulum viðurkenna það, að dýrtíðin hefur hækkað, en kaupgjaldið hefur líka hækkað, tekjur þjóðarbúsins hafa hækkað. Við skulum viðurkenna það, að um allan hinn vestræna og frjálsa heim hefur dýrtíðin hækkað. Hefur ekki kaupgjald og verðlag hækkað í allri Vestur-Evrópu á síðustu árum? Hefur ekki kaupgjald og verðlag hækkað í Bandaríkjunum? Það sem að er, er það, að við höfum alltaf verið dálítið á undan öðrum þjóðum með hækkanirnar og ef okkar framleiðsluvörur hækka ekki á erlendum mörkuðum í hlutfalli við hækkun kaupsins, er það það, sem skapar erfiðleikana. Hv. 9. þm. Reykv. var að tala um togaraútgerðina, það hefði nú alls ekki verið staðið við það af ríkisstj, að hætta öllum bótagreiðslum til útflutningsatvinnuveganna og togararnir bæru sig miklu verr núna en nokkru sinni fyrr. Það skyldi nú ekki vera ríkisstj. að kenna, að togararnir hafa ekki fiskað hin síðari ár? En hvernig var það 1958, þegar togararnir fiskuðu á Nýfundnalandsmiðum, fylltu sig þar á 3–4 dögum? Jú, þá skulu menn nú ætla, að togaraútgerðin hefði getað safnað sjóðum, sérstaklega þegar vinstri stjórnin var nú við völd. En þessi mikli afli á Nýfundnalandsmiðunum dugði varla til þess að standa undir kostnaði togaraútgerðarinnar þá. En nú í seinni tíð hafa togararnir ekki fiskað. Það var vitanlega um tvennt að ræða hjá okkur, annaðhvort að hætta allri togaraútgerð eða styðja hana í einhverju formi. Ég held, að Íslendingar hafi fram að þessu haft svo gott af togaraútgerðinni, að það væri fljótræði að selja alla togarana úr landi, þótt nú hafi verið fiskileysi um nokkurra ára skeið hjá þeim og kannske þá sérstaklega vegna þess, að þeir verða nú að vera utar, utan við 12 mílna línuna, við að fiska. En ég ætla ekki að mæla með því, að þeim verði hleypt inn fyrir 12 mílurnar. En fáránlegt er að kenna ríkisstj. um aflaleysi togaranna og satt að segja er ég alls ekki viss um, að þessi hv. þm. væri tilbúinn að greiða atkv. með því að selja togarana úr landi. Ég gæti bezt trúað því, að ef togararnir væru bundnir hér inni í Sundum, væri hann tilbúinn að halda langa ræðu um það, að ríkisstj. hefðist ekkert að. En útflutningsuppbætur til atvinnuveganna eru vitanlega miklu minni núna tiltölulega, en þær voru á dögum vinstri stjórnarinnar og atvinnureksturinn í heild hefur gengið með ágætum og blómgazt. Við höfum aldrei átt eins góðan fiskiskipaflota með nýtízkutækjum, aldrei eins stóran kaupskipaflota og aldrei verið eins vel búnir að verksmiðjum, vélum og ýmsum tækjum og við erum nú. Og það verður vitanlega að halda áfram að byggja atvinnureksturinn upp og stefna að því hverju sinni, að hann geti starfað styrkjalaust. Það er nú ástæðulaust út af fyrir sig að vera að tala langt mál út af þessari ræðu hv. þm. Hann telur, að þessi deila sé með öllu óþörf, það væri hægt að semja. Og það er vitanlega alveg rétt, það væri hægt að semja, ef annar aðilinn er tilbúinn að láta undan. En oftast er það nú svo, að þegar komið er í deilur, verður ekki samið, nema það sé mætzt einhvers staðar á miðri leið. Það hafa þessir aðilar ekki getað gert, enn sem komið er. Og eru nokkrar líkur til, að þeir mundu gera það, þótt við legðum þetta frv. á hilluna og segðum: Okkur kemur þetta ekkert við, látum þá um það, hvort þeir semja eða ekki, hvort þeir fljúga eða ekki? - En þetta er miklu stærra mál en það, að það sé aðeins mál flugmanna og flugfélagsins, það varðar okkur alla. Við erum í keppni við erlend flugfélög um flutning á erlendum mönnum yfir hafið og við viljum keppa að því að gera þessa atvinnugrein miklu þrótt meiri en hún er og ná meiri árangri í þessari keppni við hin erlendu flugfélög. Og ég verð að segja það, að það er mjög ánægjulegt, hvernig þessi keppni hefur tekizt fram að þessu. Og það skal öllum þakkað, sem þakkir eiga fyrir það. Ég skal ekkert draga af flugmönnunum. Ég hef oft dáðst að dugnaði íslenzkra flugmanna. Mér þykir gaman að ferðast með þeim, bæði hér innanlands og landa í milli. Og ég veit, að þeir eru þannig skapi farnir, að þeir vilja halda baráttunni áfram í keppninni við auðfélögin og við skulum ekki kalla íslenzku flugfélögin auðfélög, þau eru það ekki. En Pan American, BOAC, SAS og fleiri, það eru auðfélög. Það eru flugfélög í þjóðlöndum, sem hafa milljónatugi á bak við sig. Við erum fáir, og við þurfum að nota öll okkar tækifæri, ef við ætlum að stefna að bættum lífskjörum fyrir alla. Við megum ekki leggja hendur í skaut. Og ég er hér um bil viss um það, að margir flugmenn, sem fyrir fáum árum voru fátækir strákar, umkomulausir, en brutust í að læra flug og eru orðnir flugstjórar, það eru menn með þeirri skapgerð, sem ekki kæra sig um að fara að hopa aftur á bak. Út af fyrir sig er það ekkert óeðlilegt, þó að þeir vilji fá gott kaup. Það er mannlegt og það er eðlilegt. En um leið og þær kröfur eru gerðar, þarf að athuga málin ofan í kjölinn frá fleiri en einni hlið, hvað er skynsamlegt. Og þessir flugmenn okkar hafa ótal tækifæri og þeirra kjör munu fara batnandi, eftir því sem félagið eflist og vettvangur þess verður víðari. Það er líka mannlegt, þegar út í deilu er komið, eins og hér er um að ræða á milli Loftleiða og flugmanna, þótt deilan leysist ekki með frjálsum samningum. Það er komin stífni í málið og það er vitanlega báðum að kenna, en ekki aðeins öðrum. Og hv. 9. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Sunnl. villtust til að tala hér aðeins fyrir annan aðilann. Hvorugur þeirra hefur þó kynnt sér málið ofan í kjölinn. Hvorugur þeirra veit raunverulega, um hvað er að ræða. Það var auðheyrt á þeirra ræðum. Ég skal játa, að mig vantar einnig nógu góðan kunnugleika á þessu. En ég er hér um bil viss um það, að þessi stífni, sem í þetta mál er komin, er beggja sök að einhverju leyti. Það má vel vera, að þessi flugfélög séu rekin með hagsmuni hluthafanna fyrir augum. Ég veit ekki, hvernig hægt er að reka fyrirtæki nema hafa hagsmuni fyrirtækisins fyrir augum. En hvað ætli hluthafar séu margir í þessum félögum? Og hvað ætli þessir hlutir séu stórir? Ég veit það ekki, ekki á ég þar hlut. En vitanlega verður að reka hvert félag, hvort sem það er flugfélag, skipafélag, kaupfélag eða hvað sem er, með hagsmuni fyrirtækisins fyrir augum, annars gengur það ekki. Og fyrirtækið gengur ekki heldur, nema hagsmunir fólksins, sem við það vinnur, séu líka hafðir í huga. Það gengur ekki, nema fólkið geti verið ánægt. Og ég hefði nú haldið, að flugfélögin hafi í öllum aðalatriðum sett sér það mark að hafa flugstjórana og starfsfólkið ánægt, þótt til átaka hafi komið öðru hverju. Nú vil ég til upplýsingar segja það, sem margir náttúrlega vita, en margir vita ekki, hvað flugstjórum hefur verið boðið. Það sem þeim hefur verið boðið, er fast kaup 20.559 kr. á mánuði, flugstundatrygging miðað við 65 stundir 15.330, lífeyrissjóður 3.608, dagpeningauppbót 4.508, eða á mánuði 44.205 kr. En það, sem þeir hafa boðizt til þess að ganga inn á, skilst mér, eftir að þeir slökuðu til á kröfum sínum, var sem svaraði 51–52 þús. kr. Þá munar þarna 7–8 þús. kr. á mánuði milli þess, sem þeir eiga kost á að fá og þess, sem þeir vilja fá. Látum það alveg vera að setjast í dómarasæti hér í hv. Alþ. og dæma það, hve mikið þeir ættu að fá af þessum 7–8 þús. eða nokkuð, en nauðsynlegt er, þegar um þessi mál er rætt, að alþjóð viti það, að flugstjórunum, fyrstu flugstjórum, er boðið sem svarar 530 þús. í ársgreiðslur. Hvort sem menn vilja kalla það kaup eða eitthvað annað, þá eru það ársgreiðslur, 530 þús., fyrir utan venjulega dagpeninga og fyrir utan föt og eitthvað fleira, sem vitað er, að þeir fá. Það má vel vera, að læknunum og verkfræðingunum finnist þetta lítið og ég sleppi alveg að fullyrða um það, hvort þetta er nægilega mikið, látum það alveg vera. En öllum almenningi, sem verður að láta sér nægja 150 þús., finnst þetta nóg. En í samanburði við það, hvað önnur flugfélög greiða, verð ég að segja það, að hjá BOAC er það 5.400 pund á ári, sem gerir 646 þús., en þar eru flugtímarnir ekki 60 og ekki 65, – ég hef það ekki í þessu riti, þetta er enskt rit, – en það munu vera 80 eða 85 tímar og þess vegna er kaupið í samanburði við þetta náttúrlega ekki eins hátt. Svo er það BEA, 573 þús. eftir hækkun, sem þeir fengu. Þeir fengu 17% hækkun. Svo er það Pan American. Það er alveg uppi í skýjunum. Það eru 12 þús. pund, sem Pan American greiðir sínum fyrstu flugstjórum. En Swissair greiðir 4.658 pund eða 558 þús. kr. með 75 eða 80 tíma vinnu á mánuði, og Japan Airlines 4.000 pund eða 480 þús. Þetta er nú það, sem flugstjórar hafa erlendis. En við getum sýnilega ekki borið okkur saman við Pan American, sem greiðir sínum flugstjórum meira, en tvöfalt við það, sem ensku félögin greiða, þrefalt við það, sem Swissair greiðir og japanska félagið. En með þessum kjörum, sem hér eru boðin, 530 þús. með jafnri 65 stunda vinnu, nálgumst við það, sem Swissair borgar og við borgum meira en japanska félagið. Og mér var sagt, en ég hef það ekki staðfest, að SAS væri með eitthvað sem svaraði 4.300 pundum og þá er það svipað og þetta. Nú vona ég, að það sé alveg rétt, sem ég sagði hér í dag, að flugstjórarnir vilji leysa málið. Og úr því að þeir geta ekki gert það með frjálsum samningum, eins og sakir standa, vilja þeir innst í hjarta sínu, að það sé gert með þessum hætti. Þeim er það ekki hugstætt, en ég held, að þeir brosi að hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 9. þm. Reykv., að því, hvernig þeir tala hér um þetta mál, eins og flugstjórarnir okkar séu einhverjir píslarvottar, jafnvel aumingjar, sem við þurfum að vorkenna, af því að þeir fá ekki nema 530 þús. kr. ársgreiðslu hjá félaginu. Ég held, að við hljótum að vera sammála um það, að þessi deila á að leysast fljótt. Það er engum greiði gerður, með því að vera að tefja málið hér í hv. Alþ. með málæði. Þó er þm. vitanlega frjálst að tala eins og þeir vilja. En meðan ekki er bent á aðra leið til lausnar, verðum við að halda okkur að þessu og reyna að leysa þetta fljótt. Og ég hef áhuga á því, að við ljúkum 1. umr. í kvöld og málið megi fara til n. og við getum svo tekið það fyrir aftur a.m.k. annað kvöld. Við þurfum ekkert að telja það eftir okkur, þótt við vökum yfir því að skera á þennan hnút, vegna þess að það er nauðsynlegt, að það verði gert.



Herra forseti. Þó að hér hafi verið haldnar ágætar ræður bæði af hv. 9. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Sunnl., sem ég er sammála að flestu leyti, vil ég þó skýra afstöðu mína til þessa máls með nokkrum orðum og það raunar því fremur sem ég er þeim ekki að öllu leyti sammála um skilgreiningu á þeim hvötum, sem ég hygg að liggi að baki þessu frv. og má raunar segja, að ég sé þar að sumu leyti meira sammála hæstv. ráðh., sem hér var að tala, sérstaklega því, sem hann sagði um það í sinni ræðu og í raun og veru varpaði að mínu viti talsvert réttara ljósi á þetta mál, en fram hefur komið áður og kem ég að því síðar. Ég held, að ræða hv. 9. þm. Reykv. hafi verið mjög þörf lexía fyrir þá, sem a.m.k. eru lítið kunnugir kjaramálunum, þörf lexía um það, hvernig ferill þessarar hæstv. ríkisstj., sem nú er við völd í landinu, hefur verið í afskiptum hennar af kjaramálum og vinnudeilum. Það er vissulega rétt, sem kom fram í ræðu hv. 9. þm. Reykv., að það hafa ekki aðeins verið brotin þau skýlausu loforð, sem gefin voru við upphaf viðreisnarinnar um, að atvinnurekendur sjálfir verði að standa ábyrgir gerða sinna í samningum við verkalýðssamtökin og þeir fengju ekki a.m.k. viðstöðulaust að velta öllum þeim byrðum, sem kjarasamningar legðu þeim á herðar, yfir í verðlagið og fengju þannig náð raunverulega aftur því, sem um væri samið í kjarasamningum. Það hefur ekki verið aðeins um að ræða, að hæstv. ríkisstj. hefur algerlega brotið þetta loforð og reynzt næsta fundvís á aðferðir til þess að hjálpa atvinnurekendum í landinu til þess að ná aftur þeim kjarabótum, sem hefur verið samið um. Hæstv. ráðh. var að tala hér um áðan, - og ég get ekki láð honum það, þótt hann yrði dálítið sár yfir ræðu hv. 9. þm. Reykv., - var að tala um það, að viðreisnin hefði gengið svo vel, að það hefði reynzt grundvöllur fyrir auknum kröfum og bættum kjörum. Það hefði verið dálítið öðruvísi, heldur en í tíð vinstri stjórnarinnar, þegar dýrtíðaraldan hefði risið og hefði verið að kaffæra öll lífskjör almennings í landinu. Þessi dýrtíðaralda, sem hann á við, mun vera 17 vísitölustiga hækkun, sem stóð til, þegar vinstri stjórnin var að fara frá, þ.e.a.s. þau vísitölustig höfðu helmingi minna gildi en þau vísitölustig, sem við nú miðum við, þannig að þarna var raunverulega um að ræða 8–9 stig. En í tíð núv. ríkisstj. hefur vísitala vöru og þjónustu nærri því tvöfaldazt. Á matvörum hefur vísitalan hækkað um 205 stig og vörum og þjónustu um 92 stig. Og útkoman úr þessu hefur verið sú, að launakjör a.m.k. lægst launaða fólksins í landinu, verkamanna, hafa versnað úr því að standa í vísitölunni 100 1959 og eru komin niður um 96 stig núna. Það eru kjarabæturnar, sem almenningur í landinu hefur fengið hjá viðreisninni. Og það er til marks um það, hvernig þessi hæstv. ráðh. meðhöndlar sannleikann, þegar hann er að reyna að halda því fram, að kjörin hafi batnað mikið á þessum tíma. En út í þetta ætlaði ég annars ekki að fara, heldur aðeins að ræða frekar um, hvernig þessi viðskipti ríkisstj. og stéttarsamtakanna í landinu hafa verið. Þar hefur sem sagt ekki aðeins verið um að ræða þessi óbeinu afskipti í sambandi við aukningu dýrtíðarinnar, heldur hefur verið um að ræða bein afskipti og það met í beinum afskiptum af kjaramálunum og að minni hyggju hefur hæstv. ríkisstj. sett þar miklu meira en íslandsmet, því að mörg þessara afskipta hafa verið þess eðlis og hafa verið það tíð, að ég hygg, að varla sé til fyrir því fordæmi meðal lýðfrjálsra þjóða. Þessi afskipti hæstv. ríkisstj. hafa fyrst og fremst verið fólgin í því að rifta þeim réttargrundvelli, sem íslenzk stéttarfélög hafa nú starfað á í meira en fjórðung aldar, - réttargrundvelli, sem ekki var settur af verkalýðshreyfingunni, heldur af afturhaldssamasta hluta íslenzku borgarastéttanna og það er til marks um það, hvert stefna þessarar hæstv. ríkisstj. hefur leitt í þessum efnum, að hún skuli ekki lengur geta sætt sig við þann réttargrundvöll, sem þannig var settur. Það er hverjum ljóst eða ætti a.m.k. að vera það hverjum þeim, sem hlustaði á ræðu hv. 9. þm. Reykv., að þessi afskipti hafa verið á þann veg, að löglegir samningar, sem hafa verið gerðir á þeim eina réttargrundvelli, sem verkalýðssamtökin í landinu eiga að starfa eftir samkv. landsins lögum, hafa verið ógiltir. Það var byrjunin. Lögleg verkföll í alla staði í samræmi við ákvæði gildandi laga hafa verið bönnuð. Gerðardómar hafa verið hvað eftir annað lögþvingaðir. Tímabundin vistarbönd hafa verið reynd á heilum starfsstéttum. Og loks hefur svo verið reynt að festa kaupgjald lægst launuðu stétta þjóðfélagsins, eins og var reynt í nóv. 1963. Þó að það reyndar mistækist, þá var söm gerðin hæstv. ríkisstj. þá. Þar átti að vísu að vera um tímabundna ráðstöfun að ræða, en það lá vel rökstuddur grunur á því, að þessi tímabinding ætti aðeins að vera til reynslu og lögin ættu raunverulega að gilda til frambúðar. Og þessi rökstuddi grunur hefur fyrst og fremst byggzt á stöðugum hótunum þessarar hæstv. ríkisstj. um gerbreytingu á vinnulöggjöfinni, sem hefur verið haldið uppi í mjög ríkum mæli á valdatíma hennar og með geysilegum áróðri, sem blöð hæstv. ríkisstj. hafa haldið uppi fyrir því, að verkföll væru algerlega úrelt og óhæf baráttuaðferð. Það breytir ekki neinu um þetta, þó að þessi áróður og þessar hótanir hafi nú hljóðnað svolítið um sinn, enda var ríkisstj. þannig sett niður í nóvember 1963, að hún hefur ekki borið sitt barr í þessum efnum síðan, þ.e.a.s. þangað til núna, að virðist vera að sækja í sama horfið fyrir henni og áður. Ég held, að þetta frv. verði ekki rétt metið af neinum, hvorki af verkalýðssamtökunum né öðrum, nema þessi forsaga sé einmitt höfð í huga og ég held, að það sé bæði eðlilegt og nauðsynlegt, að reynslan bæði af tilhneigingum hæstv. ríkisstj., sem svo berlega hafa sýnt sig og verklegum æfingum hennar í ofbeldisaðgerðum gegn verkalýðshreyfingunni sé höfð í huga, að það sé haft í huga í hvert skipti, sem þessi tilhneiging hæstv. ríkisstj, til þess að svipta stéttarsamtökin í landinu lögskipuðum réttindum lætur á sér bæra. Það er sagt, að þessu frv. sé eingöngu beint gegn atvinnuflugmönnum. Ég er ekki á því, að svo sé og ég er ekki einu sinni á því, að svo sé, að þessu frv. sé fyrst og fremst beint gegn þeim. Reynslan sannar nefnilega, að sú hætta er á ferðum, að það verði ekki látið staðar numið við þær stéttir, sem taldar eru tiltölulega vel launaðar, eins og flugmenn eru alveg vafalaust. Það þykir aðeins hentugt núna að hefja árásirnar einmitt á þessa stétt, vegna þess að hæstv. ríkisstj. álítur eða ímyndar sér, að hún njóti ekki í sinni kjarabaráttu og jafnréttisbaráttu við erlenda stéttarbræður sína almennrar samúðar. Þess vegna þykir hentugt að skapa fordæmið á þessu sviði. Nei, sú hætta er vissulega til staðar og ég vil undirstrika það, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði um þetta, - sú hætta er til staðar, að síðar verði slíkar aðgerðir notaðar sem fordæmi til réttlætingar við það að svipta jafnvel lægst launuðu stéttirnar grundvallarréttindum sínum. Og það ætti reyndar öllum að vera ljóst, að ef einhver ákveðin laun eiga að skapa markalínuna milli réttinda eða réttindasviptingar, er erfitt að setja þeim mörk. Eða vill kannske hæstv. landbrh. upplýsa það, hvar hann telur þau mörk vera? Hverjir eiga að vera réttindamegin og hverjir eiga að sæta ofbeldinu, ef launin eiga að ráða? Nei, þessi ferill hæstv. ríkisstj. í þessum málum er vissulega ekki slíkur, að þeir, sem þekkja hann af eigin reynslu, klökkni neitt um hjartað, þegar ekki hvítþvegnari engill, en þessi hæstv. gerðardómsmálaráðh. er kemur fram og reynir að hafa fögur orð um þessa viðbótarlögþvingun, sem hann er að reyna að knýja hér fram á Alþ. Og ég held a.m.k., að enginn hv. þdm. klökkni neitt sérstaklega, þó að þessi hæstv. ráðh. sé að reyna að halda því fram, að hann sé að bjarga áliti Loftleiða eða jafnvel sjálfum sóma þjóðarinnar með þessu, því að hér er vissulega ekki efnt til neinna slíkra bjargráða, hvorki til þess að bjarga álíti Loftleiða né þjóðarsóma. Eða halda menn e.t.v., að hlutafélagið Loftleiðir vaxi eitthvað í álíti úti í hinum stóra heimi, þó að þeir íslenzku flugstjórar og flugmenn, sem eru af íslenzku bergi brotnir og starfa í þess þjónustu, séu sviptir mannréttindum eða hróður þessa félags vaxi, þó að flugmönnum verði ófrjálsum tildæmd lakari kjör, en jafnvel botnfallið á erlendum vinnumarkaði í flugþjónustu lætur bjóða sér? Eða halda menn, að það sé til sóma fyrir Loftleiðir eða fyrir Íslendinga yfirleitt, að t.d. lélegur aðstoðarflugmaður, - ég vil ekki segja úr botnfallinu á ameríska vinnumarkaðinum, - aðstoðarflugmaður á Rolls Royce 400 hafi 1/3 hærra kaup en íslenzkur flugstjóri, sem ber alla ábyrgð á flugfari, áhöfn og farþegum? Svo er hæstv. ráðh. að tala hér um skapgerð íslenzkra flugmanna, þeir væru nú ekki á því að gefast upp. Ég spyr: Hafa nokkrir frjálsir menn slíka skapgerð, dugandi menn, að þeir láti bjóða sér slíka hluti? Nei, slíkar aðferðir sem hér er verið að reyna eru vissulega ekki til neins sóma, hvorki fyrir Loftleiðir né íslenzku þjóðina, heldur til vansæmdar. Og það er ekki annað sýnt en frv. sé m.a. ætlað að tryggja það, að íslenzku flugmennirnir geti ekki fengið hliðstæð laun við það, sem erlendir stéttarbræður þeirra njóta, því að í 3. gr. frv. er svo ákveðið, að þeir skuli fá laun með hliðsjón af kjörum annarra sambærilegra launþega hér á landi. Ég vil nú biðja hæstv. ráðh. um skýringar á þessu, hverjir þessir sambærilegu launþegar eru hér á landi. Mér er nefnilega ekki kunnugt um það, að nein störf sambærileg við flugstjórn á Rolls Royce 400 séu unnin hér á landi. Ef eitthvert réttlæti hefði átt að vera í þessum gerðardómi í grundvellinum, sem hann á að byggjast á, hefði vitanlega átt að miða við hliðstæð störf hjá erlendum flugfélögum, vegna þess að það eru þær einu hliðstæður, sem við höfum við að miða. Það fer því fjarri, að þessi gerðardómur, sem meiningin er að kveða hér upp, eigi að tryggja jafnrétti íslenzkra flugmanna við útlendinga, ekki einu sinni jafnrétti íslenzkra flugmanna við þá útlendinga, sem hjá Loftleiðum t.d. kunna að vinna. Það er greinilegt, að þar á að vera mismunun á. En það má kannske spyrja: Fyrst sómanum og álítinu verður ekki bjargað með þessu frv., bjargar það þá ekki fjárhag Loftleiða? Hæstv. ráðh. sagði um verkfallið í sinni fyrri ræðu, að tjónið, sem orðið væri af verkfallinu, væri ómælanlegt, það væri nú þegar orðið ómælanlegt. Það eru nokkuð stór orð. Ég efast ekkert um, að þetta tjón muni vera orðið mikið og eigi eftir enn að aukast. En á siðari ræðu hans virðist mér a.m.k., að kröfur flugmannanna, sem hljóta að vegast á móti því tjóni, sem Loftleiðir verða fyrir af sjálfu verkfallinu, séu ekki ómælanlegar, því að þar munar aðeins 7–8 þús. kr. á mánuði fyrir tiltölulega fáa menn og getur þess vegna ekki, jafnvel þó að þau boð ein, sem þeim nú hafa verið boðin, væru lögfest, sem verður að telja ólíklegt að yrði gert í gerðardómi, þótt ekki sé gott um það að segja, - getur þar ekki verið um að ræða neinar þær upphæðir, sem geta bjargað Loftleiðum á nokkurn hátt fjárhagslega séð. Málið getur þess vegna ekki snúizt um það, það er útilokað, að félag, sem skilar árlega mörgum tugum millj. í hreinan gróða, ekki aðeins stórkostlegar afskriftir, heldur einnig í beinan, glerharðan gróða, geti dregið svo ákaflega mikið um þessar upphæðir, sem þarna er um að tefla. En jafnvel þó að svo væri, að það tækist að halda kjörum íslenzku flugmannanna eitthvað neðar, en almennt gerist meðal erlendra stéttarbræðra þeirra, verður þó líka að gæta að því, að okkar íslenzku flugmenn, sem a.m.k. margir hverjir og kannske flestir eru taldir afbragðsvel færir í sinni grein. Þeir menn eiga annarra kosta völ um atvinnu hjá öðrum flugfélögum í veröldinni heldur en þessu, og ég trúi því ekki, að þeir muni láta neinn gerðardóm fæla sig frá því að taka þau laun, sem menntun þeirra réttlætir. Og ef svo færi, ef stórkostleg mismunun yrði þarna lögþvinguð, fæ ég ekki betur séð en Loftleiðir yrðu þannig settar, að þær yrðu að meira eða minna leyti að byggja á erlendum áhöfnum á flugvélum sínum og yrðu þá auðvitað að gjalda þau laun, sem annars staðar tíðkast. En það er annað, sem er rétt að ganga ekki alveg fram hjá í þessu sambandi og það er það, hvaða verkefni hlutafélagið Loftleiðir hefur sett sér, hvaða völl það hefur haslað sér í atvinnulífinu. Ég sé ekki betur, en það hafi valið sér það hlutskipti að keppa á erlendum vettvangi í loftferðum við erlend auðfélög og við erlend flugfélög. Og mér þykir afskaplega ólíklegt, að þeir hyggnu menn, sem hafa byggt upp þetta ágæta félag, hafi reiknað með því, að þeir nytu einhverra sérstakra sérréttinda í sínum rekstri, þeir yrðu ekki að búa við alþjóðleg rekstrarskilyrði með sínar flugvélar og það jafnt með laun til áhafnanna og annað og að þeir hafi reiknað með því, að þeir gætu fengið meira eða minna af ófrjálsu vinnuafli, það held ég, að geti ekki átt sér stað. Ég held, að þeir hafi þvert á móti hlotið að reikna með því, að þeir yrðu að gjalda hliðstæð laun sínum íslenzku flugmönnum og flugvélaáhöfnum yfirleitt eins og annars staðar tíðkast. Og ég held, að það a.m.k. væri ekki til neins sérstaks sóma, hvorki fyrir þetta félag né fyrir íslendinga, ef samkeppnin af hálfu þessa félags gæti því aðeins tekizt, að á þessu þyrfti að byggja. Það væri þjóðarskömm. Nei, ég held, að við getum alveg strax strikað yfir þær röksemdir, að þetta frv. bjargi álíti eða fjárhag Loftleiða. Ég held, að það séu svo fráleitar röksemdir, að það sé ekki sæmandi, jafnvel ekki fyrir hæstv. ráðh., að bera þær fram. Og þegar að þessu er gætt, hljóta böndin að fara að berast að því, að hvatirnar, sem liggja að baki þessu frv., séu ekki alveg jafngöfugar og hæstv. ráðh. vill láta. Við skulum athuga örlítið, hvaða hvatir þetta geta verið. Hæstv. ráðh. kom hér með eina - ja, ég veit ekki, hvort það átti að kalla það tilgátu, a.m.k. voru það dylgjur í fyrri ræðu hans, sem hann þó dró ofurlítið í land með í þeirri síðari, að gerðardómurinn eða frv. væri nú eiginlega þess vegna borið fram, að flugmenn vildu endilega gerðardóminn. Hann sagði í seinni ræðunni, að innst inni í hjarta sínu vildu þeir hann og verð ég að segja, að hann er með meiri sannfæringu og hefur haft betra tækifæri til þess að skoða bæði hjörtun og nýrun í flugstjórunum, ef hann getur fullyrt þetta. En ég verð að segja það, að það er ljót ásökun, sem hæstv. ráðh. hefur í frammi gagnvart félögunum í Félagi ísl. atvinnuflugmanna og félaginu sjálfu, ef hann er að reyna að koma því inn hjá mönnum, að í raun og veru hafi þeir ekkert meint með þessari baráttu sinni, þeir vilji bara láta gerðardóminn skera úr, þeir vilji ekki hafa frjálst stéttarfélag, þeir vilji láta beita stéttarfélag sitt lögþvingunum. Og ég verð að segja það, að þessi ásökun er alveg einstaklega ótuktarleg og illkvittnisleg, ef hæstv. ráðh. getur ekki sannað hana. Og ég ætla a.m.k. að vona það, að flugmennirnir og Félag ísl. atvinnuflugmanna hreinsi sig af þessum óhróðri, sem hæstv. ráðh. er að bera á það, áður en málið fer út úr þessari hv. d. Og ef svo færi, að þessu frv. yrði vísað til n., vil ég skora á n. að ganga úr skugga um það, hvort þessi orð eða þessar dylgjur hæstv. ráðh. hafa við nokkuð að styðjast eða ekki. Og ég vil ekki trúa öðru, en stéttarfélagið Félag ísl. atvinnuflugmanna, geti fullkomlega hreinsað sig af þeim svívirðingum, sem ráðh. hefur hér í frammi gagnvart því. Ég held, að við getum þá strikað líka yfir þá ástæðu fyrir flutningi þessa frv., að það séu atvinnuflugmennirnir sjálfir, sem séu þar að verki og séu á bak við tjöldin að reyna að ýta hæstv. ríkisstj. út í það að skipa lögþvingaðan gerðardóm í máli þeirra. Og satt bezt að segja vil ég einnig segja það, að ég hef ekki neina trú á því, að Loftleiðir vilji raunverulega þessa þvingunarleið eða hafi æskt hennar á nokkurn hátt af ríkisstj. til þess að siga henni á starfslið sitt. Ég vil ekki trúa því á Loftleiðir heldur. Mér finnst það ekki vera líklegt, að jafnhyggnir menn a.m.k. og hafa stjórnað því félagi og eins og rekstur þess hefur sýnt sig, þeir beri fram óskir um það, að starfsmenn þeirra séu sviptir mannréttindum, eins og nú á að gera gagnvart flugmönnunum. Ég held, að ástæðunnar fyrir þessu frv. sé annars staðar að leita og ég held, að leitin að þeirri ástæðu sé ekki mjög langsótt. Loftleiðir eru nefnilega ekki sjálfráður samningsaðili við Félag ísl. atvinnuflugmanna. Það er meðlimur í Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnuveitendasambandið fer, eftir því sem ég bezt veit, algerlega með samninga fyrir þess hönd og ræður öllum aðgerðum í sambandi við það. Ég er þá ekki að segja neitt ljótt um þann félagsskap, Vinnuveitendasamband Íslands, þótt ég hafi haft nokkur skipti við það. En tvennt er þó kunnugt um þann félagsskap og það er andstaða hans yfirleitt við allar kjarabætur, hverju nafni sem nefnast og hvaða launastétt sem á í hlut og í öðru lagi er þjóðkunn ást þessa félagsskapar á hvers konar þvingunaraðgerðum í sambandi við vinnudeilur og verkföll. Það er áreiðanlega ekki í fyrsta skipti núna, sem þessi hæstv. ríkisstj. gerist handbendi þessa félagsskapar og þessara sjónarmiða þess. Nú er svo ástatt, að Vinnuveitendasamband Íslands stendur andspænis mikilli sókn af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, sem hyggst á vori komanda rétta hlut sinn eftir 5 ára viðreisn, eftir 5 ára tímabil ekki aðeins algerrar kynstöðu í kjaramálunum, heldur hreinnar afturfarar. Undir þessum kringumstæðum skoðar Vinnuveitendasamband Íslands það áreiðanlega hreinan voða í þessari baráttu, ef það gerðist nú, að tiltölulega vel launuð starfsstétt fengi kjarabætur. Og ég held, að þarna sé í raun og veru komin ástæðan fyrir því, hvers vegna Vinnuveitendasambandið með aðstoð ríkisstj. ræðst nú sérstaklega gegn flugmönnunum, en það eru ekki áhyggjurnar út af Loftleiðum út af fyrir sig, heldur áhyggjurnar út af komandi átökum við verkalýðshreyfinguna, við lægst launaða fólkið í landinu. Ég held, að um þetta þurfi engra frekari vitna við eftir síðari ræðu hæstv. landbrh., því að hann sagði, að það væri hreinn voði fyrir okkar þjóðfélag, ef það væri farið að gera samanburð við atvinnuflugmennina, ef slíkar hækkanir sem hér væri um að ræða yrðu að raunveruleika og þeir láglaunuðu færu að spyrja: Ef þetta er hægt, er þá ekki líka hægt að hækka við okkur? - Ég held, að þarna séum við alveg komnir að kjarna málsins. Það er þetta, sem um er að ræða. Það er ekki verið að deila um þessar 7–8 þús. kr. til 15–20 flugmanna eða flugstjóra hjá Loftleiðum. Það er verið að deila um miklu stærri hluti. Ég held, að Vinnuveitendasambandið og ríkisstj. ætli sér að vinna þrennt í sambandi við þetta frv. og þessa vinnudeilu. Í fyrsta lagi að hindra, að fordæmi um kaupkröfur skapist, áður, en samið verður við verkalýðsfélögin. Í öðru lagi að skapa enn þá eitt fordæmi um lögþvingunaraðgerðir, sem e.t.v. væri svo hægt að beita í þeirri viðureign. Og í þriðja lagi og síðast, en ekki sízt að sanna launafólkinu í landinu það, að samtök þess megi sín lítils gegn sameinuðu afli bæði ríkisstj. og vinnuveitenda. Ég held, að það sé þetta, sem um er að ræða í þessum málum og það er þessara erinda, sem ríkisstj. er núna að ganga. Þó að hún hafi atvinnuflugmennina á vörunum, vegna þess að hún ímyndar sér, að almenningur sé í andstöðu við þeirra kröfur, er hugurinn bundinn við glímuna, sem er fram undan við lægst launuðu stéttirnar, sem starfa í landinu, við verkamennina. Það eru þess vegna áreiðanlega í raun og veru ekki síður þeir, sem geirinum er nú stefnt að með þessu frv., ekki síður, en að þeim, sem stýra glæsilegustu farkostum þjóðarinnar við mikinn orðstír. Og það er þessi ástæða, sem út af fyrir sig mundi nægja mér alveg ein til þess að vera í fullri andstöðu við þetta frv. Ég er að vísu á því varðandi það, að hækkanir til flugmanna sköpuðu eitthvert fordæmi fyrir verkamenn, það held ég, að sé algerlega skakkt. Störf þessara stétta eru algerlega ósambærileg og staða þeirra alla vega og rök verkamannasamtakanna fyrir kauphækkunum eru áreiðanlega svo sterk, að við þurfum ekki að sækja neinn samanburð til flugstjóra eða flugmanna til þess að geta staðið á okkar kröfum. En ég veit, hver tilhneigingin er í þessum efnum. Ég veit, hver hætta er á því, að fordæmið verði notað gegn verkamönnum, og þess vegna fyrst og fremst er ég á móti því. Ég get alveg sagt hæstv. ráðh. það, að ég á ekkert undir flugmönnum og hef enga ástæðu til þess að koma mér neitt í mjúkinn hjá þeim, og afstaða mín mótast ekki af því. Og ég held, að áreiðanlega megi segja það sama um þá tvo hv. þm., sem hér töluðu gegn frv. á undan mér. Það er ekkert slíkt, sem okkur er í huga. En sú ástæða kemur svo auðvitað líka til og er líka veigamikil, að þegar grundvallarréttindi eru annars vegar, skiptir engu máli, hver í hlut á eða hvaða daglaun hann heimtir að kveldi síns vinnudags. Þá eiga allir jafnan rétt á því, að með þeirra mál sé farið að réttum landsins lögum, en ekki ofbeldislögum eins og þeim, sem hér á að reyna að þvinga í gegn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þær umr., sem hér hafa farið fram, að neinu marki, en það eru tvö, þrjú atriði í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa verið fluttar, sem ég get ekki látið hjá líða að gera aths. við. Báðir þeir hv. stjórnarandstæðingar, sem töluðu hér á undan síðasta ræðumanni, létu mjög liggja að því, að það, að þetta frv. hefur komið fram, hefði gert forráðamenn Loftleiða miklu tregari til samninga, en ella hefði verið og annar þessara hv. ræðumanna komst þannig að orði, að það væri vegna þess, að reynslan hefði sýnt, að gerðardómar gengju að jafnaði atvinnurekandanum í vil. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að hæstiréttur tilnefni 3 menn í gerðardóm, sem skeri úr um þessa deilu. Ég tel það algerlega ómaklega aðdróttun að hæstarétti, æðsta dómstól landsins, sem í þessu felst, þannig að þessu megi ekki vera ómótmælt. Hver hefur ástæðu til að ætla, að hæstiréttur, þegar honum er treyst til þess með löggjöf á Alþ. að skipa hlutlausa menn í þennan dóm, hljóti ávallt að velja menn í dóminn, sem séu hlutdrægir, þannig að þeir hljóti að draga taum atvinnurekanda? En annan skilning get ég ekki lagt í þau ummæli, sem hér er um að ræða. Hitt atriðið, sem ég vildi aðeins gera örlitlar aths. við, kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, 4. þm. Norðurl. e., því að mér virtist, að sú túlkun, sem hann gaf á afstöðu flugmanna til deilunnar, komi mjög í bága við þær greinargerðir, sem flugmennirnir sjálfir hafa birt um þetta í blöðum. Hann virtist telja það kjarna málsins, að flugmenn vildu samræma sig við erlenda starfsbræður sina. Mér hefur hins vegar skilizt, að flugmennirnir hafi haldið því fram, sem auðvitað er miklu skynsamlegra frá mínu sjónarmiði séð, að það, sem þeir væru að berjast fyrir, væri innbyrðis samræmi á milli þeirra flugmanna, sem nú hafa fasta samninga, og þeirra, sem í deilunni eiga. Þeir telja eðlilegt að greiða allmiklu hærra kaup á Rolls Royce flugvélunum heldur en á DC 6 flugvélunum. Það má vel vera, að svo sé erlendis og að þetta sé sanngjarnt, ég er alls ekki dómbær á það. En það ber mjög að harma, að aðilar hafa ekki komið sér saman í þessu máli og vegna þess að flugreksturinn er nú einu sinni þannig, að hann þolir ekki verkföll, finnst mér, að ástæða sé til að reyna þessa leið, að fá hlutlausan dómstól til þess að skera úr þessu atriði, fyrst svo illa hefur tekizt til, að aðilar hafa ekki komið sér saman um það. Það er ekki í þessu sambandi hægt, eins og hv. 9, þm. Reykv. gerði, að gera samanburð á því, að járnbrautarverkföll væru leyfð í Frakklandi o.s.frv., því að sá meginmunur er á, að íslenzku flugfélögin eru rekin í samkeppni við erlenda aðila, en um slíkt er auðvitað ekki að ræða hvað snertir járnbrautarrekstur, hvort sem er í Frakklandi, Ítalíu eða annars staðar. Hitt hygg ég, að ekki sé sjónarmið flugmannanna, að þeir beri sig saman við erlenda starfsbræður sína og krefjist kjara til jafns við þá. En þannig virtist hv. 4. þm. Norðurl. e. líta á og í rauninni ekki hafa neitt að athuga við það, þótt þessi samræming ætti sér stað. Það er auðvitað hægt að skilja þetta sjónarmið, þó að það virðist, eins og ég sagði, ekki liggja bak við þessa flugmannadeilu. En því hefur verið haldið fram af ýmsum stéttum öðrum, sem borið hefur á góma einmitt við þessar umr., svo sem í sambandi við læknadeiluna og verkfræðingadeiluna og síðast, en ekki sízt í sambandi við kjaramál opinberra starfsmanna. Þá vil ég einmitt minna á það, að í sambandi við kjaramál opinberra starfsmanna var þessi hv. þm. álit annarrar skoðunar en þeirrar, sem hann lætur í ljós nú. Það var eins og hann gengi út frá því, að jafnvel þó að það sjónarmið væri lagt til grundvallar lausn vinnudeilunnar, að íslenzku flugfélögin ættu að greiða starfsmönnum sinum það sama og erlend flugfélög gerðu, þá mundi slíkt ekki valda neinni röskun í þjóðfélaginu. Það þýddi aðeins það, að gróði Loftleiða yrði þá minni, og vafalaust er það rétt hjá honum, miðað við afkomu félagsins síðustu 1-2 árin a.m.k., að það mundi ekki skipta verulegu máli. En það voru talsvert aðrar skoðanir í þessu efni, sem komu einmitt fram hjá þessum hv. þm. og ekki eingöngu hjá honum, heldur yfirleitt hjá forsvarsmönnum verkalýðshreyfingarinnar, þegar kjaramál opinberra starfsmanna voru á döfinni 1963. Nú var það þannig, að til grundvallar þeim kröfum, sem opinberir starfsmenn báru fram, lá einmitt samanburður við Norðurlöndin og kröfurnar, sem ýmsum virtust að vísu óheyrilegar, þar eð farið var fram á miklar kauphækkanir, voru þó miðaðar við það Norðurlandanna, þar sem opinberir starfsmenn hafa lægst kaup eða Noreg. Nú fór því auðvitað fjarri, að með þeim kjaradómi, sem upp var kveðinn í júlí 1963, væri gengið inn á þessar kröfur að fullu. Þau laun, sem opinberum starfsmönnum voru ákveðin, voru til muna lægri, en kröfurnar eða það kaup, sem lægst er annars staðar á Norðurlöndum og ég býst nú í rauninni ekki við því, að neinn opinber starfsmaður hafi gert sér vonir um það, að kröfurnar yrðu teknar til greina að fullu, enda er það nú einu sinni þannig, að við Íslendingar verðum í kjaramálum að sætta okkur við það, sem íslenzka þjóðarbúið gefur af sér, en ekki bera okkur saman við það, hvað Svíar, Bandaríkjamenn eða aðrir geta greitt, miðað við þjóðartekjur í þeim löndum. Það er að vísu vel skiljanlegt, að ýmsar starfsstéttir hér á landi, svo sem læknar, verkfræðingar og ég býst við, að það sama eigi við um flugmennina, vilji gjarnan fá svipað kaup og greitt er í þessum öðrum löndum og e.t.v. eiga þessir aðilar oft kost á því að fá stöður erlendis og þá auðvitað með því kaupi, sem þar er greitt og auðvitað er ekki hægt að gera neitt til þess að hindra það, að þessir aðilar taki slíkum tilboðum. Ef menn hins vegar vilja vinna hér á landi og sérstaklega á þetta auðvitað við sérmenntaða menn, sem vinna ábyrgðarmikil störf, eins og flugmenn, verkfræðinga o.s.frv., þá verða þeir að kaupa það því verði að sætta sig við þau kjör, sem íslenzkur þjóðarbúskapur getur borið. Þessu verður nú einu sinni ekki breytt. En hver voru viðbrögð hv. 4. þm. Norðurl. e. einmitt við kjaradómnum á sínum tíma? Í sjálfu sér ætti að vera óþarfi að rifja það upp í þessari hv. d. Ég býst við, að flestum hv. þm. sé það í fersku minni, frá því að umr. um kjaradóminn fóru fram í nóv. 1963. Þá voru bornar fram kröfur um almennar kauphækkanir, sem námu ekki minna en 40%. Var því nú haldið fram, að atvinnuvegirnir gætu auðveldlega tekið á sig 40% hækkun? Nei, slíkt var allt of mikil fjarstæða, til þess að nokkur verkalýðsleiðtogi og þá ekki heldur hv. 4, þm. Norðurl. e. léti sér fara slíkt um munn. Það, sem þessar háu kröfur voru byggðar á, var eins og ég man, að það var orðað í Vinnunni, málgagni Alþýðusambands Íslands, að vegna kjaradómsins hefðu orðið þær raskanir á öllum launahlutföllum í landinu, að ekki yrði hjá því komizt, að verkalýðurinn hæfist handa um að rétta hlut sinn í því efni. Þó að launakjör opinberra starfsmanna væru e.t.v. ekki - a.m.k. þeirra hærra launuðu - meira, en í mesta lagi 2/3 af því, sem greitt var í því Norðurlandanna, þar sem þessi kjör eru verst, var það talin svo mikil röskun á launahlutföllum, að verkalýðurinn yrði að fara fram á stórfelldar launahækkanir, jafnvel þótt viðurkennt væri af þessum mönnum, að verulegur hluti slíkra launahækkana hlyti að renna út í sandinn í hækkuðu verðlagi. En eftir sem áður yrðu þessar hækkanir að eiga sér stað, þótt ekki væri annað, en rétta launahlutföllin, eins og það var orðað, eða með öðrum orðum að ná meira eða minna aftur af því, sem opinberir starfsmenn að þeirra dómi höfðu ranglega borið úr býtum með kjaradómnum. Það mundi út af fyrir sig gleðja mig, ef sú ræða, sem hv. þm. flutti hér áðan, þýddi það, að hann hefði gerbreytt um skoðun í þessu efni. En ég efast um það og sannfærist ekki um það, fyrr en eitthvað það hefur gerzt, sem væri auðsýnileg staðfesting á því, að um slíka hugarfarsbreytingu væri hjá honum að ræða. Herra forseti. Ég mun nú láta máli mínu lokið. Ég vildi aðeins að lokum minnast á það, að þær tölur, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi hér um þá kjararýrnun, sem hefði átt sér stað, frá því að viðreisnin hófst, eru auðvitað algerlega villandi. Hitt er auðvitað annað mál og það ber að harma, að verkalýðnum hefur ekki tekizt að hækka raunverulegar tekjur sínar til samræmis við það, sem þjóðartekjurnar hafa vaxið. Þetta er staðreynd, þrátt fyrir það þótt kauphækkanir hafi orðið hér meiri en í nokkru nágrannalanda okkar. Þó að ég vilji síður en svo komast svo að orði, að verkföll séu úrelt, - það er ekki mín skoðun, að afnema eigi verkfallsréttinn, þó að nauðsynlegt geti verið í vissum tilfellum að takmarka hana, - þá má ekki loka augunum fyrir því, sem er einmitt skýring á því, að árangurinn af verkfallsbaráttu verkalýðsins að undanförnu, þegar metið er í raunverulegum kjarabótum, hefur orðið svo lítill sem raun er á, en með því á ég við það, að núverandi leiðir, sem farnar eru til lausnar kjaradeilunum, eru í rauninni arfur frá þjóðfélagsháttum, sem eru ekki lengur til. Ef við förum t.d. aftur til tímans fyrir fyrri heimsstyrjöldina, og þarf ekki að fara svo langt aftur í tímann, þá gat verkamaðurinn yfirleitt reiknað með því, að þær kauphækkanir, sem honum tókst að knýja fram, hvort sem þær voru meiri eða minni, yrðu raunhæfar. Atvinnurekendur höfðu þá ekki neina möguleika á því að velta kauphækkunum yfir í verðlagið. Það gerði samkeppnisaðstaða þeirra og þeir þjóðfélagshættir, sem voru á þeim tíma. Sem dæmi um það má einmitt nefna þetta, að þá var sjaldnast um að ræða almennar kauphækkanir eins og nú, heldur var það þannig, að fengju verkamennirnir kjarabót, þá leið ár og dagur þangað til iðnaðarmenn fengu samsvarandi kauphækkun og enn lengri tími þangað til opinberir starfsmenn, verzlunarmenn og aðrir fengu kjarabætur. Þetta gerði það að verkum, að kjarabæturnar þá voru raunhæfar, þannig að kaupgjaldsbaráttan var þá fyrst og fremst kjarabarátta. Nú er það hins vegar þannig, vegna þess að kauphækkanirnar eru almennar og oft umfram það, sem framleiðslunni nemur, að það er tiltölulega auðvelt fyrir atvinnurekendur að velta þeim af sér yfir í verðlagið. Þessi breyttu þjóðfélagslegu viðhorf gera það að verkum, að það er ekki hægt að hjakka í sama farinu og áður, að einblína á kaupstreituna. Í nágrannalöndum okkar hefur verkalýðshreyfingin lagað baráttu sína eftir þessum breyttu aðstæðum, með þeim árangri, að þar hefur verkalýðurinn getað hrósað meiri kjarabótum, en hér þrátt fyrir miklu minni kauphækkanir. Ég veit, að hv. 4. þm. Norðurl. e. vill af einlægni vinna að því, að sama leið verði farin hér. Það myndaðist nokkur vísir til þess með júní samkomulaginu á s.l. ári. Hvort framhald verður svo á því, það leiðir reynslan ein í ljós. En það er þetta, sem launþegunum fyrst og fremst er nauðsynlegt, að þeir mega ekki staðna í þeim baráttuaðferðum, sem voru góðar og gildar á sínum tíma og líklegar til árangurs, en eiga ekki við, miðað við þá þjóðfélagshætti, sem nú eru. Þar verður að fara aðrar leiðir og liggur siður en svo í þessu, að ég telji það æskilegt að takmarka verkfallsréttinn. Meðan verkalýðnum hefur ekki tekizt að ná fótfestu með öðru móti, er það ekki rétt. En aðalatriðið er þetta, að fundnar verði leiðir til þess með sem beztri samvinnu milli atvinnurekenda, verkamanna og ríkisstj. á hverjum tíma, að hlutdeild launþeganna í þjóðartekjunum fari vaxandi, eftir því sem framleiðsluaukningin hverju sinni leyfir.



Herra forseti. Ég held, að hæstv. samgmrh. hafi runníð svolítið í skap, þegar hann var að tala hér áðan og er í sjálfu sér ekki nema gott um það að segja, að mönnum geri það öðru hverju. Ég get þó víst ekki hrósað mér af því, að það hafi verið ræða mín fyrr í dag, sem gaf tilefni til þess, heldur öllu frekar sú ádrepa, sem hv. 9. þm. Reykv. gaf ríkisstj. í sambandi við viðreisnarloforðin og hvernig þau hafa verið framkvæmd. En þetta leiddi til nokkuð sjaldséðs viðburðar nú orðið. Það heyrir nefnilega til tíðinda hér á hv. Alþ., að ráðherrar manni sig upp í það, eins og hæstv. samgmrh. gerði, að verja viðreisnina, þessa efnahagsstefnu, sem einu sinni var og löngu er gengin sér til húðar, þó að hæstv. ríkisstj., sem við hana er kennd, reyni enn að klóra í bakkann frá degi til dags með nýjum sköttum og nýjum styrkjum til þeirra atvinnuvega, sem eru að kikna undan þeirri verðlagsþróun, sem hún ber ábyrgð á. Það var út af fyrir sig lærdómsríkt og skemmtilegt að heyra þetta einu sinni, en ég skal nú ekki eyða löngum tíma í að gera það frekar að umræðuefni, en snúa mér að nokkrum atriðum úr ræðu hæstv. ráðh., sem lutu að því máli, sem hér er til umr., því að hæstv, ráðh. hafði nú þann hátt á eins og stundum áður að umgangast sannleikann nokkuð frjálslega, þegar hann er að segja frá því, hver hafi verið ummæli og hvatir þeirra, sem andmælt hafa honum. Hæstv. ráðh. taldi það mikið ábyrgðarleysi, að ég hafði lýst því yfir, að ég teldi, að það ætti að fella þetta frv. þegar við 1. umr. Ég gerði þá og skal gjarnan gera aftur grein fyrir, af hverju ég tel, að það beri að gera. Þetta frv., meðan það liggur fyrir þinginu, mun torvelda samninga. Á því er enginn vafi og það liggur einfaldlega í því, að eins og áður munu það vera atvinnurekendur, sem fyrst og fremst telja sér hag af gerðardómi eða a.m.k. munu frekar vera hans fýsandi. Ég minnist þess ekki, þegar gerðardómur hafi verið til umr., að atvinnurekendur hafi beitt sér gegn honum, en launþegar með. Þessi staðreynd segir sína sögu. Það þarf ekki að rekja það lengur. Og mér þykir ákaflega ólíklegt, að Loftleiðir muni verða ginnkeyptar fyrir samningum, meðan þetta frv. liggur fyrir hv. Alþ. Það væri a.m.k. ekki nema mannlegt, þó að þær væru það ekki. Þess vegna álít ég, að það eigi að fella þetta frv. nú þegar. Og ég vil bæta því við, að ég tel það mikið ábyrgðarleysi af hæstv. ráðh. að leggja þetta frv, fram og láta ekki taka það til umr. í 5 daga. Mér þætti ekkert ósennilegt, að samningar væru nú komnir á, ef þetta frv. hefði aldrei verið lagt fram, þó að það verði auðvitað aldrei með neinum hætti sannað eða rökstutt. Þess vegna tel ég, að það eigi sem allra fyrst að skapa þau skilyrði, að samningar verði teknar upp aftur með eðlilegum hætti og með meiri krafti en áður, eins og ég skal koma að nánar, en þau skilyrði verða ekki sköpuð, meðan þetta frv. liggur óafgreitt fyrir hv. Alþ. Hæstv. ráðh. sagði, að þessi deila, sem hér væri um að ræða, snerti ekki bara þessa fáu flugmenn, heldur þjóðina alla og það er vissulega rétt. Og það gera kjaradeilur og verkföll raunar alltaf, þótt með mismunandi ríkum hætti sé kannske. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, snertir ekki bara eitt félag, Loftleiðir, og þá fáu flugmenn, sem hér eiga hlut að máli. Það snertir líka þjóðina alla, því að hver verður næstur fyrir barðinu á þessum tiltektum hæstv. ríkisstj.? Það er sú spurning, sem launþegar munu nú spyrja sig. Ég gerði nokkra grein fyrir því í fyrri ræðu minni, að ég taldi, að það hefði átt að reyna samninga betur og meir en gert var, a.m.k. áður en til nokkurra slíkra örþrifaráða væri gripið eins og hér er um að ræða. Þetta kallaði hæstv. ráðh. ómaklegar aðdróttanir að sáttasemjara ríkisins. Ég gerði grein fyrir því, að flugmenn lögðu kröfur sínar fram við vinnuveitendur í febrúarmánuði. Það fengust aðeins haldnir þrír algerlega árangurslausir fundir, þar sem Loftleiðir buðu ekkert fram, áður en þessi deila kom í hendur sáttasemjara og hann hélt sinn fyrsta fund í málinu 1. apríl. Það er enginn efi á því, að á þessu tímabili hefði mátt gera meira en gert var, og það er ekki við sáttasemjara að sakast um það. Það eru þess vegna engar ádeilur á hann í því fólgnar. En má ég spyrja hæstv. ráðh.: Eru það ómaklegar aðdróttanir í garð sáttasemjara ríkisins, þegar ríkisstj. tekur sig til og skipar sáttanefndir honum til aðstoðar, eins og iðulega er gert í erfiðum verkföllum? Af hverju var það ekki gert núna? Þetta er sams konar málflutningur og hv. 10. þm. Reykv. tók svo upp hér strax á eftir, þar sem hann taldi, að það væru líka ómaklegar aðdróttanir í garð hæstaréttar, því að því hefði verið haldið fram hér, að menn teldu, að hann mundi skipa vilhallan gerðardóm. Mér vitanlega hefur enginn maður látið sér þá aðdróttun um munn fara. En það er eigi að siður staðreynd, eins og ég gat um áðan og það hefur alltaf verið svo, að það hafa verið atvinnurekendur frekar en launþegar, sem hafa viljað fallast á gerðardóma. Hæstv. ráðh. gerði hér mjög að umræðuefni þær launakröfur og þau boð, sem fram hafa verið sett. Ég minntist lítillega á þessi atriði í fyrri ræðu minni við þessa umr. Þegar ég gerði það, var það vegna þess, að mér ofbauð, hvernig maður hefur séð málstað flugmannanna í þessu máli affluttan á opinberum vettvangi og ég vildi gjarnan fá það fram, sem sannara væri í þessu máli. Ég held, að það hafi að verulegu leyti tekizt. Mér er ekki kunnugt um, að þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf, hafi verið í neinum verulegum atriðum rangar. Ég held ekki, enda staðfesti hann það, sem ég sagði hér fyrr, að raunverulegar kröfur til hæstu og elztu flugstjóra mundu nema um 500 þús. kr., þegar frá eru dregnir hlutir eins og lífeyrissjóður, dagpeningauppbót og því um líkt. En það fór þó ekki hjá því, að maður hlaut að taka eftir því, að þegar hæstv. ráðh. lagði þessar tölur fram, taldi hann þó þessa hluti með eins og lífeyrissjóð og dagpeningauppbót, sem munu fyrir þessa menn nema um það bil 100 þús. kr. á ári og að sjálfsögðu eru ekki þeirra laun. Það vakti einnig athygli mína í sambandi við þetta, að hæstv. ráðh. talaði um þessa hæstu, elztu flugstjóra, þeirra laun og kallaði það kröfur flugmanna, eins og það væri flugmannanna almennt, lét þess þó getið á eftir, að þetta mundi vera fyrir fyrstu flugmenn, eins og ég held, að hann hafi orðað það, en einhverjir aðrir mundu hafa 88% af þessu. Hverjir aðrir ætli það séu? Ætli það séu ekki flugstjórar líka? En flugmennirnir, sem eru aðstoðarflugmenn á þessum vélum, þeirra kröfur eru ekki þær upphæðir, sem hér er um að ræða, heldur talsvert langtum minni. Þá upplýsti hæstv. samgmrh. það, sem kom mér óneitanlega mjög á óvart, að það væri ekki hægt með reglugerð að ákveða lágmarkshvíldartíma fyrir flugmenn. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki hægt, það væri bara hægt að staðfesta samninga, sem gerðir hefðu verið milli flugfélaganna og flugliða. Í loftferðalögunum, sem samþ. voru á Alþ. fyrir ári, segir í seinustu málsgr. 52. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til þess að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till. félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar.“ Nú upplýsir hæstv. ráðh. það, að slíka reglugerð sé ekki hægt að setja nema með því að staðfesta samninga, sem flugverjar og flugfélögin hafi gert með sér og ég verð að láta í ljós þá skoðun, að það hefði verið mun æskilegra, að þessi túlkun hæstv. ráðh. hefði komið fram, þegar loftferðalögin voru til meðferðar, því að mgr., sem ég las, er skýr og það fer ekki á milli mála um það, hvað í henni stendur. Það skulu fengnar till. félagssamtaka flugverja, flugfélaganna og flugmálastjórnar, en ráðh, ber ábyrgð á setningu reglugerðarinnar. Það er staðreynd, að þegar samanburður var gerður í samningaumleitunum á flugtíma flugstjóra eða flugmanna hjá SAS og hjá Loftleiðum, töldu Loftleiðir, að þeirra flugmenn gætu flogið 85 tíma eins og SAS-flugmenn, og íslenzku flugmennirnir féllust á það með því móti, að þeir hefðu sömu hvíldarreglur og SAS-flugmennirnir. Það fer því ekkert á milli mála um það, að það er skortur á hvíldarreglum flugmanna, sem hefur staðið að einhverju leyti lausn þessarar deilu fyrir þrifum. Það hefur verið á það bent hér af, held ég, öllum ræðumönnum, sem andmælt hafa þessu frv., að það sé sú aðferð, sem hér á að taka upp enn einu sinni, sem menn geta ekki fallizt á vegna þess fordæmis m.a., sem það mundi gefa. Það hefur verið bent á það, að þetta er ekki mál þeirra fáu flugmanna einna, sem í þessari deilu eiga, heldur launþega allra. Mér virðist það svo lýsa hæstv. ráðh, betur en þeim, sem hann ætlaði að lýsa, að hann skuli hafa látið sér um munn fara þau orð hér áðan, að við, sem andmælt höfum þessu frv., höfum viljað gera flugmennina að píslarvottum, jafnvel aumingjum, sem eigi að vorkenna. Ég veit ekki, hvað svona orðbragð á að þýða eða hvort hann heldur, að það geti unnið málstað hans eitthvert gagn að hafa svona orðbragð um hönd. Það er enginn þeirra, sem andmælt hafa frv., sem hefur talað nokkuð í þessa átt. Hæstv. ráðh. hefur svo gert það að einu meginatriði í málflutningi sínum, að við, sem höfum andmælt þessu frv., höfum ekkert haft til málsins að leggja í staðinn. Ég skal viðurkenna það, að fyrir það, hvernig hæstv. ráðh. hefur haldið á þessu máli, er það komið í nokkurt óefni, meira óefni en það þyrfti að vera. En hins vegar er það ekki rétt, að við höfum ekki bent á aðrar leiðir, sem ætti að fara í þessu máli. Það á að fara þá leið að koma á sem fyrst eðlilegum grundvelli fyrir áframhaldandi sáttaumleitanir. Ríkisstj. á að taka á málinu með svipuðum hætti og hún hefur gert, þegar hún hefur bezt gert, nefnilega með því að skipa sáttanefnd sáttasemjaranum til aðstoðar til þess að leita nú þegar eftir grundvelli fyrir samninga, sem ég hef trú á, að mundu þá takast fljótlega. En það gerist ekki, á meðan þetta frv. bíður afgreiðslu hér á hv. Alþ., eða það er a.m.k. afar ólíklegt, að það geti gert það og þess vegna tel ég, að það beri að fella frv. nú þegar og ég vil taka undir það, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni hér áðan, þó að hæstv. ráðh. vildi hafa af honum heiðurinn fyrir það, en hann skoraði á hv. þdm. að fella frv, nú þegar við 1. umr.



Herra forseti. Ég hefði nú alveg eins getað látið það bíða að taka til máls við 2. umr., en það er aðeins eitt atriði, sem ég vil ekki láta ósvarað nú strax, úr ræðu hv. 6. þm. Sunnl.,og undrar mig það, að hann, sem var með loftferðalögin fyrir framan sig og las upp úr þeim, vill láta að því liggja, að það sé ásökunarefni á rn, að hafa ekki gefið út reglugerð, sem er ákvarðandi um hvíldartíma flugverja, þar sem það stendur beinlínis í greininni, að þessar reglur skuli setja að fengnum till. frá flugverjum, flugfélögum og flugmálastjóra. Eins og ég sagði hér áðan, verður þessi reglugerð ekki sett, fyrr en þessar till. koma og till. hafa einfaldlega ekki komið, vegna þess að enn hefur ekki samizt um þetta milli flugverjanna og flugfélaganna og ég er hér um bil sannfærður um það, að einmitt nú í þessari deilu hefur verið rætt um þetta og er ákaflega nauðsynlegt, að till. komi um þetta og samkomulag geti fengizt um það, því að það er mjög þýðingarmikið og gæti vissulega orðið til þess, að flugmenn gætu fengið hærra kaup, ef þessum málum væri vel fyrir komið. En það er ekki á valdi rn. að taka fram fyrir hendurnar á þessum aðilum. Rn. bíður eftir till. frá þeim, því að það segir: „að fengnum till.“ skal þetta gert og þetta er ég alveg sannfærður um, að hv. 6. þm. Sunnl. skilur. Það, að málið sé komið í óefni vegna aðgerða ríkisstj., er ekki svara vert. Að öðru leyti ætla ég að svara því, sem kann að vera ósvarað, við 2. umr. málsins. Eins og ég sagði, þá legg ég áherzlu á, að málið komist í n. í kvöld, svo að tími sé til að athuga frv., og læt þess vegna bíða frekari umr. þangað til seinna.



Herra forsetl. Hæstv. samgmrh. beindi nokkrum orðum sínum til mín í ræðu sinni fyrr í kvöld. Það er ekki margt, sem ég þarf að gera athugasemdir við í sambandi við þau orð hæstv. ráðh. Hann veitti mér viðurkenningarorð í einu atriði, en ég verð að taka fram, að því miður á ég ekki .þau viðurkenningarorð skilið. Hann gat þess, að hv. 6. þm. Sunnl. hefði lagt til, að þetta frv. yrði fellt nú þegar við þessa umr. Ég gerði nákvæmlega hið sama í lok minnar ræðu. Ég skoraði á hv. þdm. að fella þetta frv. nú við 1, umr. Þá fann hæstv. ráðh. mjög að því, að ég skyldi ekki hafa bent á neinar leiðir til lausnar á þessu vandamáli. Ég get skilið það að vissu leyti, að hann sé óánægður með það. En hér er um að ræða eina ákveðna leið, sem hæstv. ríkisstj. hefur valið og annað er ekki til umr. að svo stöddu. Hæstv. ráðh. var mjög sléttmáll í ræðu sinni í kvöld og brosmildur og varð oft litíð upp á áheyrendapallana. Hann sagðist þess fullviss með sjálfum sér, að flugmennirnir mundu vera meira á sínu máli en stjórnarandstæðinganna, sem hér hefðu talað, þ.e.a.s. hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að flugmenn innst í hjarta sínu væru fylgjandi því, að gerðardómur fjallaði um mál þeirra. Ef hæstv. ráðh. hefur nú verið svona viss um þetta, hvers vegna reyndi þá ekki hæstv. ríkisstj. þá leið í málinu að leita til deiluaðila, flugmanna Loftleiða, með uppástungu um, að þessir aðilar legðu deiluna af fúsum og frjálsum vilja í gerð? Slíkt samkomulag milli tveggja deiluaðila að leggja mál í gerðardóm af fúsum og frjálsum vilja er allt annað en lögþvingaður gerðardómur. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Var þetta athugað? Hann telur víst, að flugmennirnir hefðu gengið að þessu og hvað þá Loftleiðir. Kannske hefur hæstv, ráðh. aldrei rætt við Loftleiðir um þetta mál yfirleitt, ekki komizt að félaginu fyrir Vinnuveitendasambandinu. Um það er mér ekki kunnugt. Hæstv. samgmrh. vék nokkrum orðum að verkfræðingum og læknum þessa lands í tilefni ummæla minna um þvingunarlög, sem þessar stéttir hefðu verið beittar af hæstv. ríkisstj. og hann hneykslaðist á því, að ég taldi, að almenningi hefði verið gerður miklu meiri greiði með því að beita verkfræðingana ekki þvingun, eins og gert var. En ég vil endurtaka þá skoðun mína, að þjóðinni í heild hefði verið gerður miklu meiri greiði með því, að hæstv. ríkisstj. hefði aldrei lagt út á þá braut að ofsækja verkfræðingastétt landsins, eins og ríkisstj. hefur gert frá upphafi sinna vega. Ég sýndi fram á það með órækum tölum hér í fyrra, þegar síðustu þvingunarlög voru hér til umr., að brottför verkfræðinga af landinu hefði aldrei orðið meiri, en síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Verkfræðingar og þar með beztu verkfræðingar þjóðarinnar hafa flúið land vegna aðgerða hæstv. ríkisstj. í þeirra garð. Haustið 1961 voru læknar í Reykjavík beittir sömu þvingunum. Hér í Reykjavík hefur aldrei borið á læknaskorti, en nú síðustu missirin, siðan læknar voru beittir þvingun í Reykjavik af hæstv. ríkisstj. með valdboði laganna, er farið að bera á læknaskorti í Reykjavík. Þetta er að mínum dómi algerlega sök hæstv. ríkisstj. Afleiðingin verður sú, sem þegar er komin á daginn, að héraðslæknar utan af landi eru farnir að leita til Reykjavíkur í hin auðu rúm þar. Þetta eru afleiðingarnar og þessar afleiðingar bitna á almenningi. Þá hafði hæstv. ráðh. mörg og fögur orð um ágæti viðreisnarinnar. Ég gerði í minni ræðu fyrr í dag nokkra grein fyrir, hvers eðlis það ágæti er og skal ekki endurtaka það. Hann taldi kjör almennings í landinu vera mjög góð og það væri viðreisninni að þakka. Ég vil nú ekki taka undir það, að kör almennings í landinu séu góð og ef almenningur hefur peningaráð, þá er það vegna óvenjulega mikillar vinnuþrælkunar og það er engin blessun, hvorki fyrir verkamenn sjálfa né þjóðina í heild. Nei, það er ekki viðreisnin, sem hefur bjargað þjóðinni 5–6 síðustu árin. Það sem bjargað hefur þjóðinni fyrst og fremst síðustu árin, er einmuna gott árferði til lands og sjávar. Þar við hefur bætzt hækkandi verðlag á íslenzkum afurðum erlendis. Þetta hefur gert það að verkum, að almenningur í landinu hefur ekki liðið skort, þrátt fyrir „viðreisn'' hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma hingað í ræðustól og tilefnið er furðuleg ræða hv. frsm. meiri hl. hér áðan. Að vísu gerði hv. síðasti ræðumaður þeirri ræðu nokkur skil, en ég vildi aðeins hafa orð á því líka, sem mér fannst sérkennilegt við þá ræðu. Hv. frsm, ræddi fyrst um verkfallsréttinn og samningsfrelsið og löggjöfina um þessi réttindi og mér virtist hann ekki vera andvígur þeim lagabálki í sjálfu sér eða vera með till. um breytingu á þeim lögum. En hins vegar vildi hann greinilega gera sér mannamun, þegar um framkvæmd þessara nefndu lagaákvæða væri að ræða. Og þá vildi hann skipta og það kom greinilega fram í ræðu hans, - hann vildi skipta starfsstéttunum annars vegar eftir því, hvort um hálaunamenn væri að ræða eða láglaunamenn og hins vegar eftir því, hvort stéttirnar væru mannmargar eða mannfáar. Væri um hálaunamenn að ræða og fámennar stéttir, þá var svo að heyra á þessum hv. þm., að þá vildi hann ógjarnan láta þessi ákvæði um verkfallsrétt og samningsfrelsi gilda nema þá að einhverju og litlu leyti. Öðru máli gegndi, ef um fjölmennar stéttir eða um láglaunamenn væri að ræða. Mér þykir rétt að benda á þetta atriði í ræðu þessa hv. þm., sem er Alþfl: maður, að þannig vill hann láta framkvæma þessi mikilsverðu lög, að það fari eftir tekjum og það fari eftir mannfjölda. Það gerir ekkert til, þótt níðzt sé á mönnum, ef það eru hátekjumenn og það gerir heldur ekkert til, þótt það sé níðzt á stéttum, ef þær eru fámennar. Þetta eru hans hugmyndir bersýnilega um almenn mannréttindi. Þessi hv. þm., frsm. meiri hl., ræddi nokkuð, eins og eðlilegt er, um verkföll. Og hann ræddi, eins og góðir Sjálfstfl.–menn gera oft, um skaðsemi verkfalla, um það tjón, sem verkföll orsökuðu í þjóðfélaginu. Ég hefði ekki verið hissa á þessum ummælum, ef þau hefðu ekki komið úr munni Alþfl.–manns. En ég vil benda á, að sagan sýnir og sannar, að þetta er alrangt. Verkföll hafa ekki orðið þjóðinni til tjóns. Hér á landi hafa verkföll verið mörg og stór allt frá byrjun þessarar aldar. Og það er enginn efi á því, að vinnudeilur og verkföll hafa orðið til þess að lyfta þjóðinni upp efnahagslega, fjárhagslega og menningarlega, og þá fyrst og fremst starfsstéttum þjóðarinnar, sem munu vera oft og tíðum 50–90%. Það er gamalt slagorð atvinnurekenda og þeirra þjóna að gera mikið úr skaðsemi verkfalla. En staðreyndin er þveröfug. Verkföllin hafa orðið til mikils góðs með okkar þjóð. Það var einnig auðheyrt á ræðu hv, frsm. meiri hl., eins og einnig var auðheyrt á ræðum hæstv. samgmrh., að þessir aðilar, þ.e.a.s. stjórnarliðið í heild dregur taum Loftleiða í þessu máli á kostnað flugmanna. Þetta fer ekki á milli mála. Það er auðvitað í samræmi við þá afstöðu stjórnarliðsins til þessa máls, að það óskar eftir því eindregið, að gerðardómur fjalli um málið. Þeir telja sig sem sé sannfærða um, að gerðardómur muni dæma í málinu flugmönnum – starfsmönnum – í óhag. Þess vegna er það, sem svona mikil áherzla er lögð á, að þessi leið verði farin. Ég rakti það hér við 1. umr., hvernig hæstv. ríkisstj. hefði aftur og aftur gert árásir á fámennar starfsstéttir og stéttir tiltölulega hálaunaðra manna á undanförnum árum. Þetta er a.m.k. í sjötta sinn, sem árás er gerð á þessar stéttir. Því miður hafa starfsstéttirnar, sem fyrir þessu hafa orðið, ekki mætt árásinni af nógu mikilli hörku. Og það þyrfti sannarlega að verða einhvern tíma, áður en langt um líður, að öflug mótstaða kæmi fram af hálfu þessara stétta. Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur nú birt yfirlýsingu, þar sem lýst er fordæmingu félagsins á því frv., sem hér liggur fyrir og þar er sagt berum orðum, að þetta stéttarfélag vilji ekki og muni ekki una þessari lausn málsins. Ég vona, að félagið sýni festu í eftirleiknum, eftirmálunum að þessu máli og að þeim megi takast að sýna hæstv. ríkisstj. fram á, að slík vinnubrögð, slíkt ofríki sem hún hefur hér í frammi borgi sig ekki fyrir hana sjálfa. Ég hef heyrt, að ætlunin sé að afgreiða þetta mál endanlega úr þessari hv. d. nú þegar í dag, að meiningin sé m.ö.o. að ljúka 2. og 3. umr. málsins á einum degi. Þetta tel ég óviðunandi og ósæmilegt að bjóða hv. d. upp á. Ég skal minna á, að frv. þessu, sem fyrir liggur, var útbýtt á Alþ. 21. apríl. Síðan liðu 5 dagar og það var ekki fyrr en 26. apríl, að málið er tekið á dagskrá til 1. umr. Ég tel hreinan óþarfa og ekkert mæla með því, að málið sé útkljáð að fullu hér í hv. d. í dag og ég vil að lokum beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann sjái sóma hv. d. borgið í þessu máli og taki málið ekki fyrir til 3. umr. í dag.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem ég vildi leyfa mér að gera aths. við, einkanlega úr ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., sem var frsm. fyrir álíti minni hl. Í nál. minni hl. segir, að flugmenn hafi lýst því yfir, að þeir muni ekki taka laun fyrir störf sín nema samkv. frjálsum samningum við atvinnuveitendur sina. Þetta er hér ritað í nál. með feitu letri og svo segir þar, að „þegar af þessari ástæðu erum við undirritaðir andvígir þessu frv.“ Það mun að vísu vera rétt, að frá flugmönnum hafi komið yfirlýsing þess efnis, að þeir muni ekki ætla sér að una þessari lagasetningu. Ég geri ráð fyrir því, að þessi yfirlýsing hafi verið samin af nokkurri hvatvísi og óskhyggju um það, að þessi ályktun kynni að hafa áhrif á afstöðu þm. til þessa frv. En ég verð að segja það, að mér kemur það ákaflega undarlega fyrir sjónir, að alþm. skuli geta tekið svona lagað upp sem rök fyrir því að berjast gegn frv., því að löggjafarsamkunda, sem ber einhverja virðingu fyrir sjálfri sér, getur auðvitað ekki tekið neitt tillit til þess, þó að þeir, sem lögunum eiga að hlýða, lýsi því yfir, að þeir ætli sér ekki að gera það. Ég veit ekki, hvernig ætti að halda uppi lögum og rétti í þjóðfélaginu, ef þessi regla væri viðurkennd. Hv. frsm. minni hl. var að tala um það, hvað raunverulega bæri litið á milli og hversu reyndar ódýrt þetta væri fyrir Loftleiðir eða lítil fjárhagsleg útgjöld að semja við flugmenn. Að vísu hefur ekki verið gerður á þessu neinn tæmandi útreikningur, en mér skildist á hv. frsm., að hann reiknaði með því í dæmi, sem hann setti upp, að aðilarnir gætu mætzt á miðri leið. En það liggur ekkert fyrir um það, að flugmenn vilji lækka kröfur sínar þannig, að þeir mætist á miðri leið og ekki heldur neitt fyrir um það, að Loftleiðir vilji hækka boð sitt, þannig að það sé hugsanlegur einhver grundvöllur fyrir því, að aðilarnir mætist þar, þannig að forsenda fyrir þessum útreikningi er ákaflega veik. En í öðru lagi vantaði alveg hjá hv. frsm. allan útreikning á því, sem ég er ekki heldur reiðubúinn með, það er varðandi ágreininginn um flugstundafjöldann. Ég skal ekki ábyrgjast, að ég fari alveg rétt með tölur, en mér skilst, að flugmennirnir séu reiðubúnir til þess að fljúga 65 stundir á mánuði eða eitthvað nálægt þeirri tölu, en Loftleiðir hafi krafizt þess, að þeir flygju a.m.k. 85 stundir á mánuði og vitanlega er deilan um þetta ákaflega mikið fjárhagslegt atriði fyrir flugfélagið, það er ekki nokkur vafi á því. Hitt er svo annað, að ég nefndi hér áætlaðar tölur, þegar ég var að tala um, að deilan snerist gróft talað um 100 þús. kr. á ári, hvort árstekjur flugmanna skyldu vera 100 þús. kr. meiri eða minni. Það kann að vísu að vera, að mönnum finnist ágreiningur um 100 þús. kr. ekki svo mikill, þegar komið er upp í svona háar tölur, þegar verið er að deila um kannske 500 þús. eða 600 þús., en vissulega er það þó mikið atriði. Ég tel, að í raun og veru liggi hér ekki fyrir neinn fullnægjandi útreikningur á því, hver útgjaldaaukning Loftleiða yrði af því að ganga að kröfum flugmanna eða af því að mætast á miðri leið. Það getur auðvitað verið þannig, að útgjaldaaukning atvinnurekandans sé að vissu leyti meiri í prósentum, heldur en kauphækkun launþegans. Þá nefndi þessi hv. þm. enn fremur laun hjá sænskum flugstjórum hjá SAS, en ég geri ráð fyrir því, án þess að ég viti það örugglega, að þar hafi hann átt við flugstjóra á þotum, en það er almennt viðurkennt, að þotuflugmenn eigi að hafa hærri laun, en flugmenn á Rolls Royce 400, þannig að ég tel þessa tölu þegar af þeirri ástæðu ekki sambærilega. Þá spurði þessi hv. þm. og taldi sig ekki hafa fengið nein svör við því, þegar stendur í frv., að gerðardómurinn skuli miða við laun sambærilegra stétta. Ég get svarað því fyrir mitt leyti, að ég lít þannig á, að sambærilegar stéttir séu fyrst og fremst flugmennirnir á DC 6 vélunum og flugmennirnir á Viscountvélunum hjá Flugfélagi Íslands, sem eru í millilandaflugi. Ég tel, að þetta séu fyrst og fremst sambærilegar stéttir, en síðan verði að taka tillit til þess, hver sé eðlilegur launamismunur miðað við þessa flugvélagerð, sem þarna er verið að bera saman. Þá gagnrýndi þessi hv. þm. það, að ríkisstj. hefði ekki skipað sáttanefnd. Ég sé nú ekki annað, en sáttasemjari hafi reynt allt, sem eðlilegt var að krefjast, í sínu sáttastarfi og orsakanna til þess, að þessi deila hefur orðið svona hatrömm og ekki leystst, sé engan veginn að leita í því, að það sé á neinn hátt ófullnægjandi sáttastarf. Ég held hins vegar, að það sé reglan, að sáttanefndir séu yfirleitt ekki skipaðar nema í almennum og víðtækum verkföllum, þar sem fjöldi félaga stendur að verkfalli og það er verið að semja við marga aðila í einu, þar sem sáttasemjarinn kemst ekkí yfir sáttastarfið. Ég hygg, að það sé fyrst og fremst undir þeim kringumstæðum, sem sáttanefndir hafa verið skipaðar, þannig að ég tel, að það sé ekki hægt að sjá neina skynsamlega ástæðu til þess að ætla, að sáttanefnd hefði náð þarna nokkuð frekari árangri en sáttasemjari. Þá fer þessi hv. þm. enn fremur að tala um, að undir sáttameðferðinni hefðu Loftleiðamenn afturkallað fyrri boð sin. Flugmennirnir héldu þessu að vísu fram, á vissu sviði, en þeir Loftleiðafulltrúar, sem við töluðum við, könnuðust ekki við þetta. En ég skal ekki leggja neinn dóm á það, hvor þarna hefur rétt fyrir sér. Þá kom þessi hv. þm. nokkuð inn á fyrri ræðu mína hér og það, sem ég sagði um vinnulöggjöfina, að ég teldi, að hún ætti fyrst og fremst að vera fyrir láglaunafólk, en ekki fyrir þá, sem væru tekjuhærri. Það kom að vísu hvergi neitt fram um það, að lagalega séð hafi eigi öll stéttarfélög, sem hafa það markmið að semja um kaup og kjör meðlima sinna, sömu réttindi eftir vinnulöggjöfinni. Hitt var ég að benda á, að í augum alls þorra manna væri fyrst og fremst litið á verkfallsréttinn sem nokkurs konar nauðvörn fyrir lágtekjufólk í landinu. Og við megum ekki gleyma því, að við lífum nú í öðru þjóðfélagi, en 1938, þegar vinnulöggjöfin var sett. Þá voru ýmsar stéttir tekjuhárra manna ekki til, sem eru til núna. Þá var flugmannastéttin t.d. naumast til á Íslandi. Og ég er þeirrar skoðunar, þó að þessi hv. þm. sé kannske þar á öndverðum meið, að það sé hægt að misnota verkfallsréttinn. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé hægt og alveg þveröfugt við það, sem þessi hv. þm. telur, þá held ég einmitt, að það sé mjög vafasamt fyrir það fólk, sem mesta þörf hefur fyrir verkfallsréttinn og ætti að hafa mest not af honum, að líta þannig á eins og hann, að það sé vörn fyrir láglaunafólkið í landinu að styrkja og standa sem mest með hálaunamönnunum í þeirra verkfallsbaráttu. Það álít ég, að sé ákaflega vafasamt sjónarmið. Það þarf ekkert annað, en að líta t.d. 20 ár aftur í tímann. Mér skilst varðandi ýmsa af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar og flokksbræðrum þessa hv. þm., að það vanti ekki, að þessi verkalýðsfélög, sem þeir hafa stjórnað, hafi, t.d. eins og verkamannafélögin og önnur slík, Dagsbrún o.fl., þessi félög hafi mjög oft verið í verkföllum undanfarna tvo áratugi. Þó tala forustumenn þessara félaga um það, að aldrei hækki kaupmáttur launa hjá þessum stéttum. Þvert á móti skilst manni, að hann fari alltaf heldur niður á við. Að vísu fara þeir ekki alltaf rétt með tölur, en verkfallsrétturinn eftir þeirra kenningum virðist ekki vera gagnsmikill fyrir láglaunafólkið í landinu. Aftur á móti hafa á þessum árum ýmsar hálaunastéttir í landinu gegnum verkfallsréttinn fengið miklu meiri kjarabætur, en láglaunafólkið og ég álít einmitt, að þetta sé hættuleg þróun fyrir láglaunafólkið í landinu, því að verkfallsrétturinn getur þá orðið óvinsæll hjá þjóðinni og það verður að líta hann nokkuð öðrum augum, ef þessi þróun heldur áfram. Þessi hv. þm. var að tala um það, að ég hefði áður fyrr starfað fyrir verkalýðshreyfinguna, unnið þar góð störf að vísu, en nú hefði ég valið mér aðra húsbændur. Ég vil láta þennan hv. þm. vita það, að ég hef ekki valið mér neina húsbændur, en hins vegar eru þetta ákaflega eftirtektarverð orð úr munni kommúnista, því að kommúnistar hugsa alltaf þannig, þeir þurfa að hafa húsbændur og hlýða. Þannig eru þeir innstilltir. Ég tel mig ekki, hvorki í þessu máli né öðru, hafa neina sérstaka húsbændur. Ég geri þetta bara upp við samvizku mína og skoðanir, hvort ég lít svona á málin eða öðruvísi. Ég þarf ekki að leita neinna húsbænda um það, hvaða skoðun ég eigi að hafa á málunum. Þá var þessi hv. þm. enn fremur að tala um það, að Alþfl. hefði ekki alltaf haft þessa afstöðu. Ég tel í raun og veru, að hvorki Alþfl. né neinn annar flokkur ætti að hafa þannig skoðun, að hann sé í grundvallaratriðum óhagganlega þannig stemmdur, að hann sé alltaf á móti því, að kjaradeilur séu leystar á einhvern annan hátt en þann, sem vinnulöggjöfin gerir ráð fyrir. Þó að ég viðurkenni vinnulöggjöfina og telji hana vissulega eiga að vera grundvöllinn, tel ég, að þau atvik geti komið fyrir, að það sé óhjákvæmileg þjóðfélagsleg nauðsyn að víkja þar frá, alveg eins og í þessu máli. Og þess vegna verður alltaf, þegar um það er að ræða að leysa einhver kjaraágreiningsmál á þann hátt, sem hér er gert, hvort á að gera það eða ekki, það verður alltaf að taka afstöðu til þess í hverju einstöku tilfelli. Hygg ég, að sé ákaflega erfitt að leggja einhliða grundvallarreglu á þann veg að geta aldrei gengið inn á neitt slíkt. Og það er í raun og veru ekki takandi svo alvarlega, þegar maður litur á þessa ákaflega miklu umhyggju þessa hv. þm. fyrir verkfallsréttinum, þegar maður lítur á það, að í þeim ríkjum, þar sem kommúnistar hafa komizt til valda, eru verkföll bönnuð, eru alls ekki leyfðar neinar vinnustöðvanir, en aftur á móti þar, sem þeir hafa ekki valdaaðstöðu, eru þeir allra manna mestir talsmenn verkfallsréttarins. Og þetta er í raun og veru skiljanlegt, ef málið er krufið til mergjar. Í raun og veru innst inni líta kommúnistar ekki á verkfallsréttinn eins og tæki í kjarabaráttunni fyrir verkafólkið í landinu. Þeir líta fyrst og fremst á þetta sem pólitískt tæki fyrir sjálfa sig til þess að komast til valda og þegar þeim hefur, gegnum þessa aðferð, stundum tekizt að komast til valda eða a.m.k. hún hefur stuðlað að því, er verkfallsrétturinn þurrkaður út, svo að frá svona mönnum þarf ekki að taka alvarlega ásakanir um það að vilja ekki fallast á algerlega einhliða verkfallsrétt og ófrávíkjanlegan. Um ræðu hv. 9. þm. Reykv. er það að segja, að hún var að mestu leyti bergmál af niðurlaginu á ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., svo að það þarf ekki mikið um það að ræða. Hann vildi neita þeirri kenningu, að verkföll hefðu verið til tjóns. Hann sagði, að verkföll hefðu verið til góðs. Auðvitað hafa vinnustöðvanir tvær hliðar og vitanlega viðurkenndi ekki þjóðfélagið vinnustöðvanir og réttinn til þeirra, ef þær væru eingöngu þannig, að það leiddi af þeim tjón, en það kæmi ekki eitthvað jákvætt þar á móti. Þess vegna fer þetta í raun og veru eftir því, hvernig maður litur á málið. Það má segja að ,að sumu leyti séu vinnustöðvanir til góðs og að öðru leyti til tjóns. En það geta komið fyrir þau tilvik, að það verði að meta þetta, að tjónið af vinnustöðvunum sé svo yfirgnæfandi, miðað við þann árangur, sem hægt er að búast við af þeim, að það verði að grípa til sérstakra ráða. Þá sagði þessi hv. þm., að gerðardómurinn væntanlegi mundi dæma flugmönnunum í óhag. Um þetta er vitanlega ekki hægt að fullyrða neitt. Það veit enginn í dag, hvernig þessi væntanlegi gerðardómur kemur til með að hljóða og það getur heldur enginn fullyrt um það, ef þetta verður að lögum, um hvað mundi að lokum hafa samizt milli flugmanna og Loftleiða, þannig að í raun og veru eru allar fullyrðingar um þetta út í bláinn.



Herra forseti. Það voru nú aðeins örfá orð út af síðari ræðu hv. 9. landsk. þm. Það eru ekki mörg orð, sem ég þarf að hafa um þessa ræðu hv. þm., því að það er reynslan, að þegar menn byrja að hrópa kommúnistar, kommúnistar eða önnur slík nöfn, þá eru menn tæplega á því stigi, að það séu eigandi mikil orðaskipti við þá, meðan þeir eru í því sálarástandi. Og þó að maður þekki svona upphrópanir frá illa uppöldum götustrákum, þá á maður því yfirleitt ekki að venjast hér í hv. d., þó að þessi hv. þm. geri nú undantekningu frá því, sennilega vegna þess, að samvizkan er ofurlítið mórauð og segi ég honum það ekki til lasts, þegar um þetta málefni er að ræða, sem hann er hér að reyna að verja, en þarna kemur í ljós, eins og oft er, að sannleikanum verður hver sárreiðastur og það munu hafa verið þau ummæli, sem ég hafði hér um það, að hann hefði valið sér nýja húsbændur, sem sérstaklega komu illa við fínu taugarnar hjá honum. En hv. þm. sagði, að það væri nú öðru nær, en að hann hefði valið sér nokkra nýja húsbændur, hann hefði yfirleitt enga húsbændur aðra en sína samvizku og það væri hún ein, sem réði afstöðu hans til mála hér á hv. Alþ. Þetta er nú kannske hægt að segja þeim, sem eru ókunnugir heimilisháttum hér á hv. Alþ. hin síðari ár, en varla okkur, sem höfum horft á þetta kaghýdda lið hæstv. ríkisstj. greiða hér atkv. í hverju málinu á fætur öðru ár eftir ár gegn betri vitund og gegn betri samvizku og verið veinandi undan meðferðinni á sjálfu sér. Það var svo til marks um málflutning þessa hv. þm. að öðru leyti, að hann var að reyna að færa fram einhver líkindi fyrir því, að okkar samúð með verkfalli flugmanna mundi standa í einhverju sambandi við það, að við værum að reyna að komast til valda með þessu verkfallsbrölti. Ég veit nú ekki, hvað svona tilraunir eiga að þýða. Ég held, að engum skyni bornum manni geti dottið neitt slíkt í hug, enda er mér ekki heldur kunnugt um, að nokkur flokkur, hvorki kommúnistar né aðrir, hafi komizt til valda nokkurs staðar með verkföllum. En það getur vel verið, að þetta sé einhver sagnfræði, sem þessi hv, þm. hefur uppgötvað. Þetta var almennt um það, sem hv. þm. sagði, en ég ætla að taka aðeins nokkur önnur atriði úr ræðu hans, sem voru nær því, að um þau væri ræðandi á sæmilega skynsamlegan hátt. Það var þá fyrst það, að það væru engin rök í þessu máli, þó að íslenzkir atvinnuflugmenn hefðu lýst því yfir, að þeir mundu ekki una því að taka laun öðruvísi, en sem frjálsir viðsemjendur, um sín launakjör, Alþingi gæti auðvitað ekki tekið tillit til þess, þó að einhverjir hótuðu því að fara ekki eftir lögum. Ég vil benda hv. þm. á, að hér er dálítil hugsanavilla á ferðinni, því að frv. gerir ekki ráð fyrir því að knýja íslenzka atvinnuflugmenn í neitt vistarband hjá h/f Loftleiðum. Það aðeins ákveður, hvaða kaup og kjör skuli gilda á Rolls Royce 400. En þau kveða ekki á um það, að meðlimir íslenzkra atvinnuflugmanna skuli vinna hjá þessu fyrirtæki. Þeir eru eftir sem áður frjálsir að því að velja sér húsbændur, alveg eins og þessi hv. þm. Um það atriði, að forsendan fyrir útreikningum mínum, þegar ég var að greina frá því, hvað bæri á milli viðsemjendanna í þessari deilu, að þær væru skakkar, þá vil ég geta þess, að forsendurnar tók ég upp úr þeim útreikningum, sem atvinnurekendur hafa gert í málinu og hv. þm. hefur í höndum. Og ég held, að hann, þessi erindreki atvinnurekenda hér í hv. d., geti ekki haft neitt við það að athuga. Ég lagði sama grundvöll að mínum útreikningum og atvinnurekendurnir hafa gert í þeirri skýrslu, sem þeir létu hv. samgmn. í té. Þá sagði hann, að það væri ekki mikill vandi að segja til um það, hverjar væru sambærilegar launastéttir hér á landi, það væru þeir flugmenn, sem ynnu á DC 6. En það vill svo hlálega til, að deilan stendur einmitt um það, hvaða mismunur skuli vera á kjörum flugmanna á DC 6 og Rolls Royce 400. Um það eru höfuðatriði deilunnar, hvaða mismunur skuli vera þar á kjörum bæði hvað vinnuskilyrði og kaup snertir. Þá sagði hv. þm., að hann sæi ekki, hvað sáttanefnd hefði átt að gera í þessari deilu, því að sáttasemjari hefði reynt allt, sem hugsanlegt hefði verið að gera til sátta í deilunni. Ég bið menn að taka ekki orð mín svo, að ég hafi verið með neinar ásakanir á hendur sáttasemjara. Ég þekki hann það af reynslunni, að ég veit, að hann hefur auðvitað gert allt það, sem í hans valdi stóð í þessu máli. En hvað gat sáttasemjari raunverulega gert, ef mál stóðu þannig að, að tjaldabaki hafi verið samið um það, að gerðardómur yrði settur og atvinnurekendur höfðu slíkt í bakvasanum? Hvað gat þá sáttasemjari gert, þegar búið var að móta þvergirðingsafstöðu Vinnuveitendasambandsins með slíkum hætti? Sáttanefnd af hálfu ríkisstj. í þessari deilu hefði í fyrsta lagi verið greinilegur vottur um það, að engar lögþvinganir ættu að eiga sér stað, og hins vegar um það, að ríkisstj. legði áherzlu á sættir í deilunni. Þess vegna hefði sáttanefnd í þessari deilu einmitt verið mikils virði. Þá sagði hv. þm., að það væri ósatt, að atvinnurekendur hefðu afturkallað nokkur þau boð, sem boðin hefðu verið í deilunni og vitnaði til þess, sem fram hefði komið í viðræðum við deiluaðila á fundi þeirra með samgmn. En það sanna í þessu máli er það, að fulltrúi Vinnuveitendasambandsins, sem var mættur á fundinum, viðurkenndi, að þetta væri rétt, en bætti því hins vegar við, að eins og þið kannizt nú við, Jón og Björn, sem oft hafið verið í samningum, þá segir maður ýmislegt, sem maður meinar ekki alveg. Það var efnislega það, sem hann sagði. En hins vegar viðurkenndi hann algerlega, að þetta væri rétt, sem fram hefði komið hjá atvinnuflugmönnum, að þeir hefðu raunverulega haft orð um það, að þeir tækju aftur og væru algerlega óbundnir af því, sem þeir hefðu áður boðið. Þetta er sannleikurinn í því máli og þingmaðurinn fer því algerlega með staðlausa stafi, þegar hann segir, að það gagnstæða hafi komið fram á fundinum. Þá ræddi hv. þm. enn um það, að það bæri að líta á verkfallsréttinn aðeins sem nauðvörn þeirra fátækustu í þjóðfélaginu og auðvitað væri hægt að misnota verkfallsréttinn, þannig að löggjafarvaldið og ríkisvaldið yrði að skerast í leikinn. Það er auðvitað hverju orði sannara, að auðvitað er hægt að misnota verkfallsréttinn, eins og mörg önnur þjóðfélagsleg réttindi og það er líka rétt, að vissulega getur þá komið til greina, að þjóðfélagið verði með einhverjum hætti að grípa í taumana. En ég vil bara benda hv. þm. á og öðrum, sem eru þessarar skoðunar, að það eru ýmsar aðrar leiðir, sem ríkisvaldið hefur í þessum efnum, heldur en slíkar lögþvinganir sem hér er um að ræða. Ef t.d. einhver stétt tekur sér óhæfilega há laun með slíkum hætti, þá er hugsanlegt t.d. að jafna metin með sköttum eða öðru klíku og í því þarf ekkert ofbeldi að felast. Hins vegar tel ég mig hafa rakið þannig gang þessarar deilu, að það sé ljóst, að hér er ekki um neina misnotkun á verkfallsréttinum að ræða. Hér er í fyrsta lagi farið fullkomlega löglega að á alla grein og ástæður eru ríkar fyrir því, að atvinnuflugmenn hafa orðið að fara þessa leið, sem þeir hafa farið.



Herra forseti. Þó að ég kveðji mér hljóðs undir lok þessarar umr., þá er það ekki ætlun mín að tala hér langt mál eða tefja afgreiðslu þessa frv. Eins og nál. minni hl. samgmn. ber með sér, þá stöndum við, sem eigum sæti í samgmn. af hálfu Framsfl., að nál., og frsm. minni hl. hefur gert skýra grein fyrir mörgum efnisatriðum þessa máls, svo að ég hef ekki ástæðu til að fjölyrða um þau. En við teljum, að rétt sé, að þetta frv. verði fellt og það er samhljóða álit minni hl. n. Ég vil þó taka það fram, að í þessu felst ekki það, að við viljum dæma um launakjör atvinnuflugmanna eða greiðslugetu þess fyrirtækis, sem þeir vinna hjá, heldur viljum við leggja á það megináherzlu, eins og frsm. minni hl. hefur gert skýra grein fyrir, að þessi mál þurfi og eigi að leysa með samningum á milli aðila. Og ég sannfærðist um það við þær umr., sem fram fóru um þessi mál í samgmn., að mörg þau atriði, sem þarna koma til greina, eru svo sérfræðilegs eðlis, að það er næsta erfitt fyrir leikmenn, sem ekki þekkja inn á þessi svið, að meta rétt og taka eðlileg tillit til margra atriða, sem hér koma til greina, svo sem um vinnutímann og starfskjör og starfsaðstöðu. En meginforsendan fyrir þessu álíti okkar er sú, að aðferðin, sem hér á að beita, sé ekki rétt. Þetta mál eigi að leysa og þurfi að leysa eftir þeim reglum, sem lögin um stéttarfélög og vinnudeilur setja. Og það er enn fremur álit okkar, að samningaumleitanir hafi á engan hátt verið reyndar til þrautar. Og eftir því sem fram kom í umr. um málið í samgmn., þá virðist ekki bera svo mikið á milli, að a.m.k. þeir, sem vanir eru að fást við samninga, hafi ekki oft orðið að horfast í augu við stærri viðfangsefni. Ég vil enn fremur benda á það, að þeir menn, sem hér eiga í hlut, hafa þá sérstöðu, að þeir starfa aðallega á erlendum vettvangi og það fyrirtæki, sem þeir vinna hjá, hefur aðaltekjur sínar af viðskiptum við útlendinga. Þeir starfa enn fremur á því sviði og í samkeppni við menn af öðrum þjóðum, að það verður um þessi mál að taka tillit til og hafa hliðsjón af þeim reglum, sem gilda um þetta í nálægum löndum og það kom fram á fundi í samgmn. M.a. gaf upplýsingar um það sá lögfræðilegi ráðunautur, sem atvinnuflugmenn hafa, að nú að undanförnu hafi orðið til meira og meira samræmdar reglur um mörg atriði þessara mála, sem séu að verða meira og minna alþjóðlegar reglur, a.m.k. í hinum vestræna heimi. Og það er ekki hægt í máli eins og þessu annað, en að taka nokkurt tillit til þess. Það kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., að hann varpaði því fram, að það mætti kalla það furðulegt, að þeir þm., sem sættu sig við gerðardóm í málefnum bænda, skyldu vera á móti í gerðardómi þeim, sem hér um ræðir. Ég vil aðeins af þessu tilefni benda á, að hér er gersamlega ólíku saman að jafna. Gerðardómur sá, sem ræðumaður mun eiga við, er yfirnefnd, sem sker úr um ágreiningsatriði í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða, en sú yfirnefnd eða sá gerðardómur starfar sem frjáls gerðardómur, þannig að stéttarsamtök bænda féllust á það á sínum tíma, að þetta ákvæði væri sett inn í löggjöfina og þau gerðu það gegn því, að inn í löggjöfina kæmu önnur ákvæði, sem bændastéttin metur mjög mikils sér í hag, svo sem ákvæðin um útflutningsuppbætur úr ríkissjóði á landbúnaðarafurðir og þetta ákvæði um yfirnefnd gildir aðeins á meðan útflutningsuppbætur eru greiddar eða verðlag á landbúnaðarafurðum innanlands er greitt niður. Hér hefur það aftur á móti komið fram í sambandi við þetta mál, að þeirri uppástungu að leggja þetta mál í gerð með samþykki beggja aðila hefur verið hafnað, svo að hér er alls ekki um gerðardóm að ræða, sem aðilar hafi samþ., heldur á hér að verða um lögþvingaðan gerðardóm að ræða. Af þessu tilefni vildi ég benda á, að hér er mjög ólíku saman að jafna.



Herra forseti. Húsmæðrakennaraskóli Íslands tók til starfa haustið 1942 samkv. heimild í í. nr. 65 frá 1941, um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum og l. nr. 60 frá 1938, um húsmæðrafræðslu í sveitum og reglugerð, sem gefin mun hafa verið út 1942, nr. 47, um stofnun Húsmæðrakennaraskóla Íslands. Fyrsti skólastjóri skólans var Helga Sigurðardóttir, en síðan 1961 hefur Vigdís Jónsdóttir, sem áður var skólastjóri húsmæðraskólans á Varmalandi í Borgarfirði, verið skólastjóri skólans. Skólinn var fyrst til húsa í kjallara háskólabyggingarinnar í 2 ár, árin 1956–1958, starfaði skólinn ekki sökum skorts á hæfu húsnæði, en 1958 var honum fenginn til afnota fyrrverandi rektorsbústaður menntaskólans í Reykjavík í Háuhlíð og hefur skólinn starfað þar í góðu húsnæði síðan. Þá starfar skólinn og annað hvert ár að Laugarvatni. Fyrsti formaður skólanefndar skólans var Ólöf Jónsdóttir húsmæðrakennari, en síðan 1950 hefur Karitas Sigurðardóttir verið formaður skólanefndarinnar. Auk skólastjórans starfa nú við skólann 2 fastir kennarar og 7 stundakennarar. Frá því að skólinn tók til starfa, hefur hann útskrifað 118 nemendur, en á þessu skólaári eru nemendurnir 13. Þar eð löggjöfin um Húsmæðrakennaraskóla Íslands er orðin næstum aldarfjórðungsgömul, þótti mér tími til kominn að fá skólanum nýjan lagagrundvöll. Í maí 1962 skipaði ég því n. til þess að semja nýja reglugerð fyrir húsmæðrakennaraskólann, en síðar var starfssvið n. fært út og n. einnig falið að semja till. um nýja löggjöf fyrir skólann. Í n. voru þær Vigdís Jónsdóttir, skólastjóri skólans, sem var formaður n., Halldóra Eggertsdóttir námsstjóri húsmæðrafræðslunnar og Knútur Hallsson deildarstjóri í menntmrn. Hefur þessi n, samið frv. það, sem hér er nú flutt. Meginbreytingarnar, sem gert er ráð fyrir frá gildandi lagaákvæðum, eru þessar: Starfstími skólans er lengdur úr 21/2 ári í 31/2 ár. Inntökuskilyrðum í skólann er breytt með hliðsjón af núgildandi inntökuskilyrðum í Kennaraskóla Íslands. Gert er ráð fyrir að fjölga námsgreinum. Og auk þess eru í frv, ýmis fyllri ákvæði um skólann og skólastarfið, en eru í gildandi l., og er nánari grein gerð fyrir þessu í grg. með frv., sem ég sé ekki ástæðu til þess að rekja nánar hér. En það vil ég undirstrika, að meginbreytingin, sem yrði á starfsemi skólans, ef þetta frv. næði fram að ganga, er fólgin í því, að samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að skólinn brautskrái húsmæðrakennara eftir þriggja vetra nám í skólanum og eins sumars nám að Laugarvatni í stað þess að útskrifa nú nemendur sína, húsmæðrakennarana, eftir tveggja vetra nám og eins sumars nám. Tala þeirra, sem útskrifast, mun væntanlega verða hin sama. En skortur á húsmæðrakennurum virðist ekki vera slíkur í bili, að það ætti að hafa nokkra röskun í för með sér, þótt skólinn útskrifi framvegis húsmæðrakennara þriðja hvert ár í stað annars hvers árs. Það, sem vinnst, er mjög mikilvægt, þ.e.a.s. að nemendur skólans fá tækifæri til mun fullkomnari menntunar og íslenzkir húsmæðrakennarar mundu, ef frv. nær fram að ganga, hafa svipað menntunarstig til að bera og húsmæðrakennarar á hinum Norðurlöndunum og þá um leið öðlast nauðsynlegan undirbúning til þess að geta stundað nám í norræna búsýsluháskólanum, sem Ísland eins og hin Norðurlöndin er aðili að. Það er og rétt að láta þess getið, að í raun og veru er námsefni húsmæðrakennaraskólans nú meira en svo, að það rúmist með góðu móti á því námstímabili, sem nemendum er nú ætlað, eða 21/2 ár. En auk þess að veita meira svigrúm til þess að nema þær námsgreinar, sem þegar eru kenndar í skólunum, mundu með eins árs lengingu á skólanum skapast möguleikar til þess að bæta við nýjum námsgreinum, sem ýmist eru taldar æskilegar eða óhjákvæmilegar. Ég leyfi mér því að vænta þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir hv. d., og leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Olía sú, sem nú er flutt til landsins, er flutt inn um tvær innflutningshafnir, Reykjavík og Hafnarfjörð. Á undanförnum árum hafa flutningar á olíu frá þessum höfnum út á land hins vegar farið mjög vaxandi, sérstaklega hafa flutningar til Austfjarða aukizt mjög verulega undanfarin ár í sambandi við auknar síldveiðar og síldarvinnslu í þeim landshluta. Á Austurlandi eða Norðurlandi, þar sem einnig er mikið um olíunotkun, er hins vegar engin innflutningshöfn og virðist því vera tímabært að stuðla að því, að komið verði á fót innflutningsgeymi eða geymum fyrir olíu á Austfjörðum og e.t.v. á Norðurlandi, til þess að lækka dreifingarkostnað olíunnar. Í gildandi l. um verðjöfnun á olíu og benzíni er hins vegar ekki lagaheimild til þess að greiða nokkuð úr verðjöfnunarsjóði til rekstrar slíkra innflutningsstöðva, þar sem lögin voru miðuð við það ástand, sem var, þegar þau voru sett og er enn, að öll olían er eingöngu flutt inn um hafnirnar í Reykjavík og Hafnarfirði. Þess vegna er í þessu frv. lagt til, að heimilt verði að ákveða tímabundna greiðslu úr verðjöfnunarsjóði til rekstrar innflutningsstöðva, sem reistar kunna að verða utan Faxaflóasvæðisins, ef það má ætla, að flutningur olíu og benzíns á viðkomandi svæði verði ódýrari með því móti. En þó segir í frv., að þessi greiðsla að viðbættum flutningskostnaði til annarra útsölustaða megi aldrei fara fram úr þeim kostnaði, sem mundi verða greiddur vegna flutnings frá innflutningsstöðum við Faxaflóa, þ.e.a.s. að olía flutt inn um þennan nýja innflutningsstað, olían úr þeim geymi má aldrei verða dýrari, en hún mundi verða flutt til Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar og flutt áfram til notendastaðar eða til notendasvæðis. Þess vegna er tilætlunin með því að afla þessarar viðbótarheimildar sú að gera það kleift, að olíudreifingin verði smám saman ódýrari í kjölfar stórvaxandi olíunotkunar á Austurlandi og Norðurlandi. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.