Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þær sorgarfréttir hafa borist okkur alþingismönnum að Árni Johnsen, fyrrverandi alþingismaður, hafi látist í gær á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í Vestmannaeyjum. Árna verður minnst með hefðbundnum hætti við upphaf þingfundar á morgun.

Borist hafa bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1759, um stöðu einstæðra foreldra á endurhæfingarlífeyri, frá Vilborgu Kristínu Oddsdóttur og á þskj. 1730, um stöðu barna þegar foreldri fellur frá, frá Vilhjálmi Árnasyni.

Virðulegi forseti. Af því að hæstv. félagsmálaráðherra er í salnum langar mig að geta þess að þann 23. mars lagði ég ósköp einfalda fyrirspurn fyrir hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sem er svohljóðandi: Hvers vegna á enginn öryrki eða fulltrúi frá ÖBÍ réttindasamtökum sæti í stýrihópi og sérfræðingateymi ríkisstjórnarinnar um heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu? Nú eru liðnir meira en tveir mánuðir síðan þessi einfalda fyrirspurn var lögð fram. Maður getur skilið það þegar lagðar eru fram fyrirspurnir sem krefjast mikillar gagnavinnu, fyrirspurnir til stofnana o.s.frv., að það dragist eitthvað að svara þeim. En þegar svona einfaldra spurninga er spurt þá finnst mér það bara vera virðingarleysi við ákvæði þingskapalaga, um frest til að svara fyrirspurnum, að geta ekki drattast til að svara þingmönnum hér. Ég vil því biðja hæstv. forseta um að ýta á eftir og kannski huga sérstaklega að efni fyrirspurnar þegar ýtt er á eftir ráðherrum að gefa svör. Þetta er að mínu viti algerlega óboðlegt.

Forseti vill geta þess að að jafnaði er ýtt á eftir því að ráðherra svari þeim óskum sem fram koma um upplýsingar í skriflegum fyrirspurnum og verður það gert í þessu tilviki eins og öðrum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum til samræmis við verðbólgumarkmið Seðlabankans. Þetta varðar laun þjóðkjörinna fulltrúa og embættismanna. Þetta frumvarp var samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu og í forsætisráðuneytinu. Samkvæmt þeim lögum sem lagt er til að verði breytt með frumvarpi þessu skulu laun tiltekinna starfa hækka 1. júlí hvert ár um hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár og sér Hagstofa Íslands um þá útreikninga. Í þessum hópi eru þjóðkjörnir fulltrúar, þ.e. forseti Íslands og alþingismenn, ráðherrar, dómarar, saksóknarar, lögreglustjórar, ráðuneytisstjórar, seðlabankastjóri, varaseðlabankastjórar og ríkissáttasemjari. Ég þarf ekki að rifja það upp hér í þessum sal að þetta fyrirkomulag var sett á fót með lögum nr. 79/2019, um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð, nr. 130/2016, með síðari breytingum, og byggt að meginstefnu til á tillögum starfshóps sem ríkisstjórn Íslands skipaði að höfðu samráði við heildarsamtök á vinnumarkaði um málefni kjararáðs í janúar 2018. Rökin að baki þessu fyrirkomulagi voru einkum þau að þá urðu mælikvarðar og tímamörk endurskoðunar á launum umræddra aðila öllum ljós og ríkissjóður gæti auk þess áætlað útgjöld vegna launanna á skipulegan hátt. Ég vil ítreka það hér að ég tel að það kerfi sem komið var á með þessari breytingu hafi aukið gagnsæi, fyrirsjáanleika og komið í veg fyrir óvæntar ákvarðanir sem oft ollu miklu uppnámi í þjóðfélaginu. Þá er ég að vitna til ákvarðana fyrrum kjararáðs og var þessi breyting gerð í kjölfar einnar slíkrar. Frá gildistöku laga nr. 79/2019 hafa laun þeirra sem taka laun samkvæmt sérákvæðum í lögum hækkað í fjórgang, um 5,9% árið 2019, um 2,7% 2020, um 5,1% 2021 og um 6,9% 2022. Samkvæmt viðmiði og útreikningum Hagstofunnar er meðaltalshækkun reglulegra launa ríkisstarfsmanna fyrir árið 2022 6% og munu laun þessa hóps að óbreyttu hækka um það hlutfall þann 1. júlí næstkomandi. Herra forseti. Í lok mars sl. náðust rammasamningar milli opinberra launagreiðenda og bandalaga opinbers starfsfólks, sem kjarasamningar við stéttarfélög á opinberum vinnumarkaði hafa byggst á. Þeir fólu í sér samkomulag um að framlengja kjarasamninga til eins árs þar sem viðræðum um önnur atriði en launalið var frestað. Útfærsla kjarasamninga var sambærileg því sem samið var um á almennum vinnumarkaði sem fól í sér blöndu krónutölu- og prósentuhækkana auk hámarkskrónutöluhækkana. Eðli krónutöluhækkana, þar á meðal samninga um hámarksfjárhæðir, er að starfsfólk sem er á lægri launum fær hlutfallslega meiri hækkanir en starfsfólk á hærri launum. Þessi útfærsla leiðir af sér að hlutfallslegar hækkanir hærra launaðra hópa voru minni en þeirra sem hafa lægri laun líkt og var raunin í útfærslu opinberra launagreiðenda á lífskjarasamningunum sem samið var um árið 2019 og rímar þetta við áherslur verkalýðshreyfingarinnar á almennum markaði á að einbeita sér að því að berjast fyrir hækkun lægstu launa. Í samræmi við þessa samninga og til að ganga fram með góðu fordæmi á tímum hárrar verðbólgu og vaxta er með frumvarpi þessu lagt til að laun þeirra sem taka laun samkvæmt þeim lagaákvæðum sem lagt er til að verði breytt með frumvarpinu hækki um 2,5% í stað 6%. Þar er horft til verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands sem nemur 2,5%. Það er mikið í húfi, virðulegi forseti, og nokkuð ljóst af þeirri umræðu sem skapaðist hér á meðal forsvarsmanna og fulltrúa þingflokka að mörgum þótti rétt að stíga hér inn í almennan lagaramma, eins og lagt er til, með þessum hætti og æðstu embættismenn taki þannig á sig minni hækkun en áður stóð til miðað við gildandi lagafyrirkomulag. Þannig yrði tryggt að hækkun launa þessara aðila skapaði ekki aukinn verðbólguþrýsting, en fyrst og fremst er tilgangurinn sá að þeir sem gegna æðstu stöðum hjá ríkinu gangi á undan með góðu fordæmi og sýni í verki að þau séu reiðubúin að deila kjörum með venjulegu launafólki og axli þannig sína ábyrgð á því að stöðva verðbólguþróun sem getur orðið skaðleg fyrir samfélagið allt. Herra forseti. Þessar hugmyndir voru reifaðar á fundi formanna flokkanna hér síðastliðinn mánudag. Niðurstaðan varð sú að ríkisstjórnin ber ábyrgð á þeirri útfærslu sem hér er lögð til enda eru auðvitað ýmsar leiðir færar í því. En ég vil sérstaklega vekja athygli á því að í greinargerð er farið yfir samræmi frumvarpsins við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar og það er mat okkar að þessi skerðing á launum sem lögð er til í frumvarpinu sé hófleg miðað við það sem ella hefði orðið. Það sé fjarri því að hún rýri virðingu þeirra embætta sem í hlut eiga, en það er mælikvarði sem sérstaklega hefur þýðingu varðandi dómara. Í greinargerð frumvarpsins er farið sérstaklega yfir þau ákvæði sem gilda um greiðslur af ríkisfé til forseta lýðveldisins, en í stjórnarskrá kemur fram að óheimilt er að lækka þær greiðslur á kjörtímabili hans. Um ástæður fyrir þessu ákvæði segir í lögskýringargögnum að því sé ætlað að hindra að fjárhagslegum þvingunaraðstæðum verði beitt gegn forseta eða að Alþingi reyni eftir á að ná sér niðri á forseta með þessum hætti. Í athugasemdum með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga, sem lagt var fram í neðri deild Alþingis í janúar 1944, segir: „Með fyrirmælunum er einungis verndaður réttur forseta til sömu krónutölu og hann í upphafi hafði, en engan veginn tryggt, að kaupmáttur krónunnar haldist óbreyttur.“ Verður því að telja að þessi tillaga standist gagnvart 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrár, eins og hún er orðuð og skýrð í lögskýringargögnum. Í greinargerð er einnig fjallað sérstaklega um málefni dómara, en eins og kunnugt er er kveðið á um það í stjórnarskrá að dómarar skuli vera sjálfstæðir í störfum sínum, enda er það m.a. hlutverk þeirra að hafa eftirlit með hinum tveimur þáttum ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldinu. Það kallar augljóslega á að dómstólarnir séu með sem mestum og ríkustum hætti óháðir hinum tveimur örmunum. Það er kunnugt að áður hafa launakjör dómara komið fyrir dómstóla en í greinargerðinni hér er vitnað til þeirra álita sem Feneyjanefnd Evrópuráðsins hefur birt þar sem fjallað er um þessar grunnreglur sem eru sameiginlegar Evrópuríkjum, þ.e. hvað varðar óhæði dómstólanna gagnvart hinum tveimur örmum ríkisvaldsins, framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Þá segir í áliti sem hér er vitnað til að komi til skerðingar á kjörum dómara af efnahagslegum ástæðum þurfi að gæta þess að launin séu áfram í samræmi við virðingu embættisins og ábyrgð sem því fylgir. Almenn lækkun launa opinberra starfsmanna þegar harðnar verulega á dalnum megi ná til dómara og verði ekki talin brot á sjálfstæði dómstóla. Laun dómara hljóti að taka mið af aðstæðum og kjörum annarra háttsettra embættismanna. Það megi líta á slíkt sem tákn um samstöðu og félagslegt réttlæti. Það er því okkar mat, virðulegi forseti, að forsvaranlegt sé og í samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar að eitt sé látið yfir alla þjóðkjörna fulltrúa og æðstu embættismenn ganga hverra laun eru ákveðin með lögum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni enda er þetta frumvarp stutt og skorinort og skýrir sig að mestu leyti sjálft. Ég legg til að því verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna. Mér finnst gott að í greinargerð komi fram greining á mögulegum áhrifum vegna stjórnarskrárinnar. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að ekki sé nægilegrar varúðar gætt gagnvart dómurum og forseta vegna þeirrar sérstöku stöðu sem dómarar og forseti njóta samkvæmt stjórnarskrá. Ég velti því fyrir mér, þegar ráðherra vísar í virðingu eða laun sem hæfa embætti dómara og sjálfstæði þeirra, að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við grípum inn í launaákvarðanir og það er oftast í tengslum við gagnrýni á laun okkar sjálfra. Að vissu leyti mætti líta á þessa skerðingu á fyrirhugaðri hækkun á launum dómara sem afleiðingu af gagnrýni á laun þjóðkjörinna fulltrúa. Þetta er því ákveðin pólitísk afleiðing af gagnrýni sem fellur á hinn pólitíska arm stjórnvalda. Í því samhengi held ég að það sé svolítið mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvort það að hafa þetta svona samhangandi, dómara og þingmenn, sé æskilegt fyrirkomulag til framtíðar. Mér finnst einhvern veginn eins og við séum alltaf að láta dómara súpa seyðið af því að það er mjög umdeilt hvaða laun við fáum og hvaða launahækkanir við fáum sem erum hér á þingi, sem er bara eðlilegt og mjög skiljanlegt. Við erum þjóðkjörnir fulltrúar og við störfum í umboði þjóðarinnar og það er eðlilegt að almenningur hafi skoðanir á því hvaða laun við höfum. En mér finnst ekki æskilegt það fyrirkomulag að alltaf sé verið að hnika til launum hjá dómurum og forseta Íslands, sem nýtur líka sérstakrar verndar, vegna þess að við erum að bregðast við gagnrýni úti í samfélaginu út af launum og launahækkunum sem við erum að fá.  
             Tekur hæstv. forsætisráðherra undir þær hugleiðingar að mögulega sé vert að skilja þessa hópa að í launaákvörðunum?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur fyrir athugasemdina. Ég vil segja að ég, hafandi lagt til það fyrirkomulag sem við störfum samkvæmt núna, hefði talið að það ætti að vera málefnalegt og standast skoðun. Eðli máls samkvæmt, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, eru störf þeirra sem eru opinberar persónur, sem heyra undir þessi lög, í meira sviðsljósi en störf annarra þeirra sem heyra undir lögin. Auðvitað var sú leið farin á sínum tíma að fækka þeim sem heyra undir þessi lög, það er ekki sami hópur og áður heyrði undir kjararáð. Launasetning annarra embættismanna fer eftir starfsmannalögunum og þar segir að fjármála- og efnahagsráðherra ákveði föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi forstöðumanns og önnur laun er starfinu fylgja. Þar heyra nú undir þeir forstöðumenn sem áður heyrðu undir kjararáð. Og önnur launakjör skrifstofustjóra og sendiherra í Stjórnarráðinu fara eftir kjarasamningum sem stéttarfélög eða samtök þeirra gera við ríkið, sbr. 39. gr. starfsmannalaganna. Niðurstaðan sem varð á sínum tíma var að dómarar og þjóðkjörnir fulltrúar skyldu fylgja þessu fyrirkomulagi af því að þessir aðilar ættu ekki að heyra undir framkvæmdarvaldið eins og staðan er nú með forstöðumenn. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé reiðubúin að horfa á þetta heildarfyrirkomulag. Já, ég er tilbúin til þess. Réttilega bendir hv. þingmaður á að við höfum áður hnikað þessum lögum til með lagabreytingu. Ég ætla ekki að gefa mér hver niðurstaðan yrði úr þeirri skoðun en ég er algerlega reiðubúin í þá skoðun og get tekið undir þau sjónarmið að það er ekki endilega heppilegt að við séum ítrekað að grípa inn í þennan lagaramma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er ánægjulegt að heyra að hún sé opin fyrir því að skoða þetta fyrirkomulag, burt séð frá mögulegri niðurstöðu. En það er einmitt með vísan til þess að það er einhvern veginn umræðan um okkar laun sem virðist svo bitna á kjörum dómara. Mér finnst að það þurfi að gilda ákveðin varúðarsjónarmið þegar kemur að því að krukka í laun dómara og þegar kemur að því að krukka í laun forseta Íslands. Við erum einfaldlega með stjórnarskrá og það er mjög mikilvægt að við séum alveg fullviss um að við stöndumst kröfur hennar þegar við leggjum til lagabreytingar. Ég vil halda því til haga að ég er ekki sannfærð um að þetta standist þær kröfur og hef þar af leiðandi viljað undanskilja þessa hópa. Mig langaði aðeins að fara út í ræðu hæstv. ráðherra. Mér fannst einhvern veginn, og kannski heyrði ég bara illa þarna aftast í salnum, að ráðherra væri að segja að í raun hefðu okkar laun hækkað minna en gengur og gerist. Ég velti fyrir mér hvort það er verið að bera saman í prósentum frekar en samkvæmt krónutölu. Ef við segjum að launin okkar hafi hækkað um 5% og lægstu laun hafi hækkað um 8%, og nú er ég bara að slumpa á einhverjar tölur út í loftið, þá hafa launin okkar samt hækkað meira vegna þess að það er hærri upphæð sem prósentin leggjast ofan á. Það er ekki alltaf gott að bera saman í prósentum þegar kemur að launaþróun. Ég vildi bara fá það staðfest frá hæstv. ráðherra að þetta hafi verið andlagið að baki því sem ráðherra sagði þegar kemur að launahækkunum til okkar.

Herra forseti. Það sem ég sagði, og nú er ég með það fyrir framan mig og get þá ég ítrekað það, þ.e. ég var að bera saman krónutöluhækkanir og hlutfallslegar hækkanir, eða prósentuhækkanir. Eðli krónutöluhækkana, þ.e. samningar um hámarksfjárhæðir, eins og kom inn í þessa samninga, er þegar starfsfólk á lægri launum fær hlutfallslega, ekki í krónutölu, meiri hækkanir en starfsfólk á hærri launum. Þannig að ég held að það standist skoðun og það er markmið sem hefur verið uppi á borðum við gerð kjarasamninga á undanförnum árum, að hækka laun lægstu hópanna. Ég er sammála því markmiði og vil ítreka það líka. En augljóslega ef við setjum þetta í hlutfallslega kerfið þá breytir það myndinni og það er bara eðli máls samkvæmt þegar þú ert að ræða annars vegar um prósentuhækkanir og krónutöluhækkanir. Það var nú allt og sumt sem ég sagði. Ég rakti líka hverjar prósentuhækkanir hafa verið á undanförnum árum þannig að þingmenn hafi þessa mynd sem ítarlegasta í sinni vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og tek eindregið undir það með henni að við þurfum að hafa skýr skilaboð á þessum tímum þegar við erum í grimmri baráttu við verðbólguna. Satt best að segja kemur það hæstv. ráðherra ekki á óvart að ég gagnrýni ríkisstjórnina fyrir að vera ekki nægilega grimm. Ég vil hrósa hæstv. ráðherra fyrir að hafa dregið þetta fram. Okkur kann að greina á um það hvernig við útfærum skilaboðin en skilaboðin eru mjög mikilvæg inn í þetta mál. Pólitískt skiptir þetta máli en ekki svo miklu upp á það að geta lækkað verðbólguna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, af því að þetta er eitt af þeim málum sem eiga að vinna með verðbólgumarkmiðum Seðlabankans: Var það til að mynda skoðað af hálfu ríkisstjórnarinnar að lækka virðisaukaskatt tímabundið? Var það skoðað af hálfu ríkisstjórnarinnar að afnema eða lækka tolla tímabundið, m.a. á matvörum? Og var það skoðað af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara í enn frekari aðhaldsaðgerðir í tengslum við fjárlögin og fjármálaáætlun svo að skilaboðin væru kannski ekki bara endurnotaðar yfirlýsingar heldur mun drastískari yfirlýsingar þannig að tækifærið væri notað til að senda enn skýrari skilaboð? Mig langar til að fá svör við því hvort tímabundin virðisaukaskattslækkun hafi verið skoðuð, lækkun eða afnám tolla og svo aukið aðhald í ríkisrekstri.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir hennar athugasemd. Að sjálfsögðu, þegar verið er að takast á við stöðu eins og nú er uppi í efnahagsmálum, er ýmislegt sem kemur upp og er rætt. Það var niðurstaða ríkisstjórnarinnar að í fyrsta lagi væri mikilvægt að útfæra það aðhald sem við boðum í fjármálaáætlun betur og það erum við að gera. Ég tel 36 milljarða aðhald á næsta ári verulegt aðhald sem er verið að vinna með því að ráðast í tekjuöflun og svo aðhald í rekstri og þar erum við um leið trú því markmiði okkar að skerða ekki velferðina í landinu, standa vörð um þá uppbyggingu sem hefur orðið í heilbrigðiskerfinu, standa vörð um löggæslu og menntakerfi. Það er það sem er rætt um í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Við viljum fara inn í þetta með því að horfa til þess hvernig við getum dregið saman í rekstri stjórnsýslunnar, hvernig við getum dregið úr ferðakostnaði, hvernig við getum frestað framkvæmdum þannig að það slái raunverulega á þenslu, því að við vitum hvar þenslan liggur, og hvernig við getum aukið tekjuöflun þegar kemur að ferðaþjónustu. Við erum að leggja auknar álögur á lögaðila en teljum að þessi aðferðafræði skili marki. Þegar kemur að því að verja fólk fyrir áhrifum verðbólgunnar, hv. þingmaður er auðvitað að velta því upp þegar hún ræðir um lækkun á virðisaukaskatti á matvæli, þá er það okkar niðurstaða að skilvirkasta leiðin til að verja fólk sé að horfa á þá hópa sem verst verða fyrir áhrifum verðbólgunnar. Þess vegna höfum við verið að grípa inn í hvað varðar þau sem eru á greiðslum almannatrygginga. Þess vegna höfum við verið að hækka húsnæðisstuðninginn. Þess vegna höfum við verið að hækka barnabætur og boðum áframhald aðgerða á húsnæðismarkaði. Það eru kannski stærstu skilaboðin því að við sjáum svo sannarlega vandann á húsnæðismarkaði og við viljum beina kröftum ríkisins í uppbyggingu á íbúðarhúsnæði, við viljum draga úr öðrum framkvæmdum á meðan til að auka ekki á þensluna, því að þar er vandinn á framboðshliðinni; ég held að það deili enginn um það.

Virðulegi forseti. Enn og aftur rekum við okkur á það, sem m.a. stóð í greinargerð með lögum um opinber fjármál á sínum tíma, að ríkisfjármálastefna er ekki í takti við hagsveifluna eða aðgerðir Seðlabankans. Ég verð að segja eins og er um þessar aðgerðir, og okkur greinir þar eðlilega á, að fjallið tók jóðsótt og fæddist lítil mús, agnarsmá mús miðað við þessar aðgerðir. Það erum ekki bara við í Viðreisn sem gagnrýnum það að ekki sé verið að taka vandann nægilega alvarlega, við sjáum gagnrýni hagaðila, bara síðast grein í dag frá hagfræðingi Viðskiptaráðs. Það skýtur því skökku við þegar við heyrum mikið talað um frumjöfnuð á sama tíma og vaxtabyrði ríkisins er að þyngjast enn frekar. Mig langar líka til að vita hvað af tekjuöfluninni, sem hæstv. ráðherrar hafa verið að vera að státa sig af, lá ekki fyrir þegar fjármálaáætlun var kynnt. 

Herra forseti. Ég sagði í orðaskiptum við hv. þingmann hér fyrr í þessari viku að gagnrýnin kæmi mér ekki á óvart og gagnrýnin hefði líka verið uppi þegar við réðumst í aðgerðir vegna heimsfaraldurs sem þá voru gagnrýndar fyrir að vera ekki nógu miklar. Sagan sýndi að þær skiluðu svo sannarlega árangri, skiluðu því að viðspyrnan hér varð gríðarlega hröð, skiluðu því að atvinnuástandið er mjög gott og umsvifin mikil þannig að ég vil halda því til haga. Ég vil halda því til haga, þó að einhverjum finnist óþægilegt að heyra það, að það að afkoman á frumjöfnuði verði 90 milljörðum kr. betri en gert var ráð fyrir fyrir örfáum mánuðum er ekki eitthvað sem er bara hægt að afgreiða eins og ekkert sé. Það sýnir traust á íslensku hagkerfi. Það sýnir að við erum á réttri leið. Ég vil líka minna hv. þingmann á að ein veigamesta athugasemd umsagnaraðila um fjármálaáætlun var mikilvægi þess að flýta gildistöku fjármálareglnanna. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Jú, við ætlum að láta þær taka gildi ári fyrr en áður var áætlað. Af hverju gerum við það? Jú, vegna þess að við höfum trú á íslensku hagkerfi. Við höfum trú á því að við séum að stefna á þann stað að við munum ná að uppfylla fjármálareglurnar fyrr en áður var talið vegna þess að við sjáum aðgerðir okkar í raun og veru bera árangur. Þar með er ég ekki að segja að verðbólgan sé ekki að bitna á fólki. Mér finnst bara mikilvægt að halda því til haga að óvissan um hversu lengi þetta ástand varir er auðvitað mjög erfið fyrir þau sem eru að gera sínar áætlanir í húsnæðismálum og öðru og þess vegna er svo mikilvægt að verðbólgan fari niður. En ég hef trú á því að þessi áætlun muni styðja við Seðlabankann í sínu verkefni. Verðbólgan mun fara niður og við munum sjá árangur á næstu mánuðum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra framsöguna. Ég ætla að byrja á að vitna til umfjöllunar í Fréttablaðinu 20. desember 2006 þar sem segir, með leyfi forseta: „Þetta þarf ekki að koma á óvart. Það voru vissulega efasemdir uppi um að stætt væri á því að hrófla við ákvörðun Kjaradóms, að minnsta kosti hvað varðaði dómara vegna þessa ákvæðis um algjört sjálfstæði þeirra.“ Þessi orð eru í blaðinu höfð eftir Steingrími J. Sigfússyni, þáverandi formanni Vinstri grænna. Á sömu blaðsíðu er fjallað um það, undir fyrirsögninni „Löggjafinn braut gegn stjórnarskrá“, að Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari hafi átt samkvæmt ákvörðun Kjaradóms að fá greidd laun samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur og dómurinn telji löggjafann hafa brotið gegn sjálfstæði dómstóla og þar með stjórnarskránni. Vissulega er komið inn á þetta í greinargerðinni en mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Fór fram eitthvert sérstakt mat með vísan í þessa uppákomu sem var í lok árs 2006? Sömuleiðis er nú nýfallinn dómur í héraði varðandi aðra launadeilu sem ríkissjóður stendur í gagnvart héraðsdómara og rassskellingar ríkissjóðs hafa verið nokkuð tíðar undanfarið hvað varðar framgöngu gagnvart hinum ýmsu réttindum fyrirtækja og einstaklinga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í hverju sú greining hafi falist sem varð þess valdandi að tillaga stjórnarflokkanna og hæstv. ráðherra er með þeim hætti sem hér er, að héraðsdómarar, landsréttardómarar og hæstaréttardómarar falli að fullu undir þessa tillögu um takmörkun á hækkun launa.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég vísa til þess sem hv. þm. Bergþór Ólason nefndi í andsvari sínu, hvað varðar dóm frá árinu 2006 sem vitnað er til í greinargerð en á auðvitað við annað lagaumhverfi, svo að því sé haldið til haga. En það er vissulega rétt að úrskurður Kjaradóms var þá felldur úr gildi, Alþingi ákvað að fella úrskurð Kjaradóms úr gildi, og á það reyndi fyrir héraðsdómi varðandi dómara. Í þeim dómi var vísað til þess að löggjafinn hefði með sérgreindum hætti hlutast til um löglega ákvörðun þar til bærs aðila. Nú erum við auðvitað með annað lagaumhverfi og ástæðan fyrir því, eins og ég rakti hér áðan í fyrra andsvari við hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, var sú að eðlilegt þætti að dómarar væru ekki undir sama hatt felldir og aðrir embættismenn ríkisins, þ.e. að ekki færi vel á því að þeir heyrðu undir framkvæmdarvaldið í launasetningu og því falla þeir hér undir ásamt afmörkuðum hópi og þjóðkjörnum fulltrúum. Þar hefur hins vegar nýlega fallið dómur sem snýst reyndar um annars konar mál, sem snýst um ofgreiðslur á launum úr ríkissjóði, þar sem ákveðin mistök urðu til þess að þeir aðilar sem undir lögin féllu fengu greidd meiri laun en ákvæði laganna kváðu á um. Væntanlega er þegar búið að áfrýja því máli því að það er mjög mikilvægt að fá skýr skilaboð frá dómstólum um það hvort ekki sé eðlilegt að gera ráðstafanir ef um ofgreiðslur er að ræða. Í þessari tilteknu tillögu hér af því að hv. þingmaður spyr - og að sjálfsögðu er búið að fara yfir alla þessa dóma og fleiri til í undirbúningi þessa máls - erum við hins vegar að horfa á aðgerð sem nær yfir allt sviðið. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og ætla ekki að bæta við spurningu í þessu samhengi í ljósi þess að hæstv. ráðherra ætlar að halda áfram með svar sitt í seinna andsvari. En bara í því samhengi og ef tími vinnst til þá er ég forvitin um það, því að þessi ákvörðun er auðvitað tekin til að senda skilaboð inn í m.a. þær kjaraviðræður sem fram undan eru, þá þótti mér áhugaverð spurning hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur hér áðan, sem ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki fundið tíma til að svara, og hún var: Í þeim aðgerðum sem voru kynntar fyrir fjórum dögum síðan til varnar verðbólgu, hvaða tekjuöflun ríkissjóðs í þeim tillögum eins og þær voru kynntar lá ekki þegar fyrir þegar fjármálaáætlun var lögð fram? Hvaða viðbótarskattheimta er að eiga sér stað samkvæmt þessum tillögum?

Herra forseti. Svo ég ljúki því sem ég var byrjuð að ræða hér áðan, varðandi t.d. dóminn frá 2006 sem hv. þingmaður vitnaði til, þá er hann auðvitað í öðru lagaumhverfi og þar er staðan sú að Kjaradómur hafði þegar úrskurðað þegar lögin voru sett. Hér hefur launahækkun ekki gengið í gegn því hún er samkvæmt lögunum áætluð 1. júlí. Hér er löggjafinn því að fjalla um ráðstöfun sem á eftir að koma til framkvæmda þannig að þetta er ekki að fullu sambærilegt. Mér finnst mikilvægt að það sé hugað að því að þessi tillaga hér snýst ekki um einhvern einn hóp, hún snýst um öll þau sem undir lögin heyra. Því er það okkar mat að hér sé í raun og veru um að ræða hópinn sem bestra launakjara nýtur hjá ríkinu og þar hefur forseti Hæstaréttar t.d. verið á svipuðum stað og forsætisráðherra og þannig aðstæður eru uppi að þær kalla á það að þau sem einmitt njóta bestu launakjaranna 

Virðulegi forseti. Að þurfa að ræða eigin launakjör, eins og við erum að gera hér, er í mínum huga ekki gott en ég hef samt hug á að gera það vegna þess að mér finnst sú tillaga sem ríkisstjórnin er að leggja fram sérstök í meira lagi og ekki í samræmi við það ákall sem uppi er í samfélaginu. Fyrir mig, í þeirri forréttindastöðu sem ég er, breytir það í sjálfu sér engu hvort ég fæ 20.000 meira eða minna útborgað en ég tel eðlilegt að benda á það sem mér finnst athugavert við þá tillögu sem fram er komin frá ríkisstjórninni. Ég á hins vegar ekki von á að mikil umræða verði um þetta mál hér þar sem flestum reynist erfitt að ræða launakjör sín opinberlega. Ég man vel eftir því sem þátttakandi við gerð kjarasamninga á almennum markaði á árinu 2016, samninga sem að margra dómi þóttu bara alveg ágætir og voru m.a. undanfari þess að gerð voru lög um almennar íbúðir, þegar kjararáð úrskurðaði margfalda launahækkun til handa alþingismönnum, ráðherrum og fólki í hæstu lögum opinberra starfsmanna. Þessari hækkun var mótmælt harðlega og í kjölfarið var fyrirkomulaginu breytt og upp var tekið núgildandi fyrirkomulag, sem nú stendur til að breyta. Þetta fyrirkomulag fól í sér að þingmenn og aðrir sem undir þetta féllu ættu að hækka í launum sem næmi meðaltalshækkun launa opinberra starfsmanna frá fyrra ári. Margir samningar sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði að undanförnu fela í sér krónutöluhækkanir en mörg félög, eins og félög iðnaðarmanna og VR, töldu sig þurfa á prósentuhækkun halda og þar sem sú aðferð var viðhöfð var sett þak á hækkunina þannig að enginn færi upp fyrir þakið. Þar var samið um 6,75% hækkun með launaþaki upp á 66.000. Þegar farið er að skoða launabreytingar opinberra starfsmanna kemur í ljós að meðaltalshækkun þeirra var í kringum 6% og það er sú prósentutala sem miða á við við næstu launabreytingu sem, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi, ætti að eiga sér stað 1. júlí. Sú prósentuhækkun gerir það hins vegar að verkum að öll þau sem þetta á við fara yfir þetta umsamda þak og myndu því laun þingmanna hækka um 85.000 kr., nái þetta fram að ganga. Formenn flokka, ráðherrar og forseti, dómarar og fleiri fengju talsvert meiri hækkun en þessar 85.000 kr. Virðulegur forseti. Krafan úti í samfélaginu er hins vegar sú að það sé rétt og eðlilegt við þessar aðstæður að þingið og ráðherrar og aðrir virði umsamið launaþak á almennum markaði og fari ekki yfir það. Það er því í mínum huga eðlilegt að leggja til breytingar í samræmi við þetta ákall samfélagsins. Aðstæður úti í samfélaginu kalla á slíka samstöðu. Nú er hins vegar komin fram tillaga um að fara aðra leið, leið sem enginn hefur sérstaklega kallað eftir. Ríkisstjórnin er hér að leggja til 2,5% hækkun í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabankans, eins og sagt er. Mér segir hins vegar svo hugur að ekki sé verið að fara þessa leið til að koma öllum undir áðurnefnt launaþak heldur til þess að rugla ekki hlutföllum milli óbreyttra þingmanna og þeirra sem staðsettir eru hærra í launastiganum. Það er hins vegar búið að rugla öllum launahlutföllum á hinum almenna markaði með umsömdu launaþaki, og hvers vegna má slíkt ekki gerast hér? Þarf einhverja sérleið fyrir hæsta lag samfélagsins þegar ákallið úti í samfélaginu er allt annað? Óbreyttur þingmaður hefði, miðað við gildandi fyrirkomulag, fengið 85.000 kr. í launahækkun en fær rúmar 30.000 kr., sem er eins og allir sjá langt undir því launaþaki sem samið var um á almennum markaði. En hvers vegna er ríkisstjórnin að velta fyrir sér verðbólgumarkmiðum Seðlabankans núna? Hún hefur ekki verið að gera það hingað til. Ekki gerði hún það þegar ákveðið var að verðtryggja krónutöluhækkanir síðustu fjárlaga og fjármálaráðherra hefur sagt að þannig verði það einnig í framhaldinu. Ríkisstjórnin er því ekki að bregðast við þessu ákalli almennings með þessari ráðagerð heldur er hún að mínu mati að hanga á því að viðhalda óbreyttum launahlutföllum meðal æðstu ráðamanna þjóðarinnar þrátt fyrir að það hafi verið talið sjálfsagt að rugla öllum hlutföllum á hinum almenna markaði. Við erum einnig farin að sjá viðbrögð við þessum breytingum sem verið er að ræða hér. Dómarar hafa lýst yfir áhyggjum af ítrekuðum inngripum í kjör þeirra af hálfu stjórnmálafólks og telja að pólitíkin hafi engan rétt til að breyta kjörum þeirra með þessum hætti þó að Alþingi geri breytingar á eigin kjörum. Kannski er ríkisstjórnin með þessari tillögu að reyna að senda einhver skilaboð út í loftið og skapa fordæmi fyrir aðra til að fara eftir við gerð næsta kjarasamnings. Kannski telur ríkisstjórnin að með þessu geti hún fengið annað launafólk til að gera það sama og verið er að gera hér, þ.e. horfa til verðbólgumarkmiða Seðlabankans. Ég geri hins vegar ráð fyrir að launafólk muni horfa að mestu leyti til annarra þátta þegar kemur að því að ræða gerð næsta kjarasamnings, eins og verðbólgu, vaxta og verðlags, sem hefur miklu meiri áhrif á afkomu þeirra en það sem við erum að gera hér. Ég held að þessi ríkisstjórn þurfi að vanda sig þegar kemur að næstu fjárlagagerð ef hún ætlar að koma í veg fyrir að launakröfur haustsins fari úr böndunum og bjóða ekki upp á endurtekið efni aftur og aftur. Eins og ég sagði í upphafi er ekki einfalt að taka þátt í umræðu um eigin kjör, enda sést það á mælendaskránni hér, hvað þá að eiga að ákveða hver þau eiga að vera. En eins og ég hef farið yfir í ræðu minni hér get ég ekki með nokkru móti séð að með þessari ráðagerð sé verið að mæta ákalli samfélagsins um að sitja við sama borð og þeir aðrir úti í samfélaginu sem fengu á sig launaþak í kjarasamningum á almennum markaði. Ég mun því ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Þetta snertir einmitt stjórn þingsins og eins og fólk veit erum við á lokametrunum. Ég rek augun í það að þrátt fyrir eindregna skoðun hæstv. forsætisráðherra, eindregna skoðun hæstv. utanríkisráðherra, og ég veit að fleiri ráðherrar þessara tveggja flokka bera sama hug til undanþágu fyrir vörur frá Úkraínu, þá er þetta mál hvergi á dagskrá þingsins. Það kemur mér mjög á óvart eftir eindregna stefnu, sýn og orð forystufólks flokkanna. Við vitum það alveg sem erum hér að það er einn flokkur fyrst og fremst og eitthvert brot innan úr Sjálfstæðisflokknum sem er að stoppa þetta mál. Framsóknarflokkurinn vill ekki að þetta mál njóti framgangs eða forgangs hér. Herkvaðning, að mínu mati hagsmunaaflanna, hefur náð hingað til að stoppa þetta mál sem er mjög táknrænt. Það er ekki margt sem við Íslendingar getum gert til þess að styðja Úkraínu. Við höfum gert það vel fram að þessu og við eigum að sjá sóma okkar í því að halda áfram í þann tíma sem stríðið í Úkraínu varir að framlengja þessa undanþágu. Það er ofvaxið mínum skilningi af hverju þetta mál er ekki komið og af hverju hugsanlega er verið að stoppa þetta af hálfu formanns efnahags- og viðskiptanefndar og Framsóknarflokksins. 

Forseti. Ég kem hingað upp af sömu ástæðu og fyrri þingmaður til að ræða það sem virðist vera að íslensk stjórnvöld ætli að setja sig í sérflokk þegar kemur að aðstoð við Úkraínu og það ekkert sérlega eftirsóknarverðan sérflokk, eina vestræna ríkið sem ekki virðist ætla að framlengja táknræna en þó mikilvæga aðstoð við Úkraínu sem, svo ég vitni í vinsælt orðalag frá flestum ráðherrum ríkisstjórnarinnar, er að berjast fyrir okkar gildum við afturhaldsöfl Pútíns. Þetta er mikilvægt mál. Þetta er búið að velkjast um í stjórnkerfinu í einhverjar vikur. Undanþágan er runninn út, undanþága til að flytja inn tollfrjálst alifuglakjöt. En það truflar. Við getum ekki veitt þá aðstoð. Ég neita að trúa því að Alþingi Íslendinga ætli að vera svona smátt. 

Herra forseti. Ég verð nú að koma hingað upp í pontu og taka undir orð samherja minna í Viðreisn um þetta mál sem er í raun og veru mjög dapurlegt í mínum huga að skuli ekki koma hér fram. Stríðinu í Úkraínu er ekkert lokið. Stríðið stendur enn yfir. Fólk er enn þá að deyja. Fólk er enn að deyja og við sögðum hér einróma í þessum sal á sínum tíma að við ætluðum að standa með Úkraínu þar til yfir lyki. Öll sem eitt tókum við undir það að standa með fólkinu í Úkraínu, öll sem eitt. Ég hef verið að spyrjast fyrir um þetta mál inni í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki fengið þau svör sem ég hef viljað. Sem betur fer er fundur í efnahags- og viðskiptanefnd á morgun og ég mun halda áfram að spyrja um málið, því að það er algerlega ótækt ef við ætlum að láta þetta  
            

Frú forseti. Ég segi það sama og hér hefur verið sagt: Hversu smá ætlum við að vera? Þegar íslenskir ráðamenn, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra, taka í höndina á Selenskí og baða sig í faðmlögum Selenskís þá er verið að ræða þetta, stuðning við úkraínsku þjóðina. Þetta er smátt framlag af okkar hálfu en mjög táknrænt og ég trúi því ekki að menn ætli að láta hér staðar numið, að það sé fjárhagslegur þrýstingur sérhagsmuna sem ráði því hvort við höldum áfram að styðja þjóð í stríði sem stendur vörð um okkar gildi. Það sama er að gerast og gerðist þegar við vorum að beita Rússa refsiaðgerðum hér fyrir einhverjum árum síðan. Það kom þrýstingur frá útgerðinni: Við erum að tapa peningum á þessu, við verðum að hætta. Þá stóð pólitíkin að mestu leyti í lappirnar og við hljótum að geta ætlast til þess hér og nú að það sama gerist. Við hljótum að ætla að styðja við úkraínsku þjóðina með þeim hætti sem við getum þangað til yfir lýkur og stríðinu lýkur.