Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. deildarinnar flytur frv. á þskj. 339 um breytingu á lögum nr. 9 frá 1984, um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar í atvinnurekstri, með síðari breytingum. Þetta frv. er flutt af nefndinni og byggir að stofni til á frv. sem hv. þm. Friðrik Sophusson og fleiri fluttu á þskj. 97. Í samráði við ríkisskattstjóra og starfsmann fjmrn. hafa verið gerðar ýmsar breytingar á upphaflega frv. og eftir þær breytingar taldi nefndin eðlilegt að flytja málið sem sjálfstætt frv. Markmið þessa frv. er að renna styrkari stoðum undir atvinnulífið með því að auka eigið fé fyrirtækja. Með því eru bætt kjör almennings ef hann festir fé sitt í atvinnufyrirtækjum og ekki er síst tekin upp sú stefna að styðja minni fyrirtæki. Þar eru oft ekki síðri möguleikar til nýsköpunar og framfara í atvinnulífinu en í hinum stærri fyrirtækjum. Ákvæði frv. eru helst þessi: 1. Heimild til einstaklinga til frádráttar á tekjum vegna hlutabréfakaupa er aukin og verður fyrir hjón 230 þús. Ef einstaklingur kaupir hlutabréf fyrir meira í einu en sem svarar til árlegrar frádráttarheimildar er heimilt að flytja það sem umfram er milli ára í allt að 5 ár og tekur ónýtt frádráttarheimild hækkunum milli ára skv. 26. gr. laga um tekju- og eignarskatt. 2. Heimild til frádráttar frá tekjum vegna hlutabréfakaupa er látin ná til minni fyrirtækja en þeirra sem talin eru í gildandi lögum í dag. Skilyrði um lágmark hlutafjár í hlutafélagi og lágmarksfjölda hluthafa er því breytt í þá veru. Líkt og gildir um ný hlutafélög getur ríkisskattstjóri heimilað frádrátt frá tekjum þrátt fyrir að skilyrðum um lágmark hlutafjár og lágmarksfjölda hluthafa hafi ekki verið fullnægt í árslok þegar um er að ræða starfandi hlutafélag sem er að auka hlutafé sitt eða hluthafafjölda. Til að ríkisskattstjóri veiti slíku hlutafélagi staðfestingu þarf þó, líkt og gildir um ný hlutafélög, að liggja fyrir yfirlýsing frá stjórn hlutafélagsins og gögn sem gera það líklegt að mati ríkisskattstjóra að skilyrðunum verði fullnægt innan árs frá því að ákvörðun var tekin um hlutafjáraukningu. Frv. þetta var flutt af nefnd og nefndin varð sammála um að flytja það. Þar af leiðir, herra forseti, að ég tel ekki ástæðu til að þessu máli verði vísað til nefndar hér í deildinni en legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skal ekki hafa miklar málalengingar um þetta frv. sem hér er til umræðu. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til að fagna því að hv. fjh.- og viðskn. skuli hafa sameinast um að flytja þetta frv. sem ég held að sé mjög til bóta. Eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni og frsm. nefndarinnar er hér á ferðinni að stofni til frv. sem var flutt á þskj. 97 sem var og er 96. mál þingsins. Þess skal getið að það frv. var flutt ásamt öðru frv. af hv. þm. Sjálfstfl. í Nd. Því miður náðist ekki samkomulag um að taka bæði frumvörpin inn í tillögur nefndarinnar en 1. minni hl. hv. nefndar í frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt mun gera tillögur sem byggjast á því frv. sem ekki náðist samkomulag um í nefndinni en flutt er af sömu aðilum. Ég tel að með því að Alþingi samþykki þetta frv. sem hér er sé komið til móts við þau sjónarmið sem við höfum haldið fram að undanförnu, bæði á sl. vetri og eins nú í haust, að treysta þurfi eiginfjárstöðu fyrirtækjanna. Það sé gert m.a. með þeim hætti sem hér er lýst. Ég vil vekja sérstaka athygli á 4. gr. frv., en í henni segir að nú gildi sömu reglur um starfandi hlutafélög og nýstofnuð hlutafélög áður þannig að nú nægir að líkleg áform liggi fyrir, að mati ríkisskattstjóra, og njóta þá slík fyrirtæki þeirra ívilnana sem koma fram í 11. gr. laga nr. 9/1984. Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram varðandi þetta frv. en vil þakka meiri hl. fyrir ágæta samvinnu um að koma þessu frv. hér til hv. deildar og síðan til Ed. Væntanlega verður þetta frv. að lögum, mörgum meðalstórum og minni fyrirtækjum til hagsbóta.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 342 liggur fyrir álit meiri hl. fjh.- og viðskn., þ.e. Jóns Sæmundar Sigurjónssonar, Guðmundar G. Þórarinssonar, Þórðar Skúlasonar og mitt, um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. undanfarna daga og samhliða umfjöllun sinni um stjfrv. á þskj. 247 hefur nefndin fjallað um nokkur þingmannafrumvörp sem hefur verið vísað til hennar. Niðurstaðan af umfjöllun nefndarinnar er sú að hún flytur í heild nokkrar brtt. við stjfrv. þar sem tekið er mið af þmfrv. á þskj. 208 að hluta til. Við umfjöllun sína hefur nefndin notið ágætrar aðstoðar Ævars Ísbergs, Steinþórs Haraldssonar og Friðleifs Jónssonar frá embætti ríkisskatttsjóra og Snorra Olsens og Maríönnu Jónasdóttur frá fjmrn. Eftirtaldir komu til viðræðna við nefndina um áðurgreind frv.: Þuríður Pálsdóttir, Ingileif Hallgrímsdóttir, Margrét Thorlacius og Kristjana Milla Thorsteinsson frá Húseigendafélaginu, Ari Skúlason og Ásmundur Stefánsson frá ASÍ, Þórarinn V. Þórarinsson og Hannes Sigurðsson frá VSÍ, Björn Arnórsson og Sigurður Jóhannesson frá BSRB, Þórður Friðjónsson, Jóhann Rúnar Björgvinsson og Stefán Þór Jansen frá Þjóðhagsstofnun, Eiríkur Guðnason frá Verðbréfaþingi Íslands, Sigurður B. Stefánsson frá verðbréfadeild Iðnaðarbankans, Vilhjálmur Egilsson frá Verslunarráði Íslands, Birgir Björn Sigurjónsson og Páll Halldórsson frá BHMR, Gunnar Jóhannsson, Ólafur H. Ólafsson, Gylfi Knudsen og Guðmundur E. Erlendsson frá ríkisskattanefnd, Grétar Guðmundsson, aðstoðarmaður félagsmálaráðherra, Jón Sigurðsson endurskoðandi og Valgarð Briem hrl. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á þskj. 343. Með brtt. þessum eru í fyrsta lagi heimildir til frádráttar frá tekjum vegna fjárfestingar einstaklinga í atvinnurekstri rýmkaðar frá því sem er í frv., í stað 108 þús. og 216 þús. í a-lið komi 115 þús. og 230 þús. Í öðru lagi er með 2. og 3. brtt. ætlað að koma í veg fyrir óeðlilega skattlagningu forráðamanns barns þegar barnið hefur erft eignir eftir látið foreldri, foreldra eða aðra vandamenn. Samkvæmt gildandi lögum eru eignatekjur og aðrar tekjur barns en launatekjur nú skattlagðar að fullu hjá foreldri eða hjá þeim sem nýtur barnabóta vegna barnsins en hann getur verið því með öllu óskyldur. Um eignir gildir að þær eru skattlagðar hjá forráðamanni barns og bætast við skattstofn hans og geta valdið því að hann lendi í efsta skattþrepi með eignir sem hann á ekki. Í brtt. er lagt til að heimilt sé í slíkum tilvikum að skattlagning færist frá forráðamanni yfir á barnið sjálft. Með 4. og 5. brtt., þ.e. að fella brott 11. og 12. gr. frv., eru felld út úr frv. ákvæði sem varða ríkisskattanefnd, en við ákváðum að fresta um sinn, a.m.k. fram yfir áramót, breytingum á skipan á starfsháttum ríkisskattanefndar. Það atriði er raunar ekki tengt breytingum á tekju- og eignarskatti sem nauðsynlegt er að lögfesta fyrir áramót. Með 6. brtt. er verið að gera nauðsynlegar leiðréttingar sem leiða af öðrum breytingum á frv. Öll nefndin stendur sem sagt að þessum brtt. óskipt og meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Hann samanstendur af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og mér. Það skal tekið fram að nál. sem við höfum gefið út er tiltölulega ítarlegt og verður að benda mönnum á að lesa það og óþarfi að fara mjög nákvæmlega í gegnum öll þau atriði sem þar er að finna. Það er ljóst, virðulegur forseti, að þetta frv. er skattahækkunarfrv. Það er alveg kristaltært eftir störf hv. nefndar og þá skoðun sem nefndin hefur gert á þessu máli að breytingar sem nú verða gerðar, annars vegar á lögum um virðisaukaskatt sem leiða til þess að virðisaukaskattur verður tekinn upp um næstu áramót og eins sú breyting á tekjuskattinum sem verið er að gera tillögu um í stjórnarfrv. því sem nú er til umræðu, leiða til verulegrar skattahækkunar. Þegar tekið hefur verið tillit til tekjutaps ríkissjóðs vegna breytingar á eignarsköttum má gera ráð fyrir að tekjuauki ríkissjóðs eingöngu af þessum tveimur frumvörpum verði á bilinu 2--3 milljarðar. Ég vek athygli á þessu vegna þess að þetta er þvert á það sem hæstv. fjmrh. hefur haldið fram þegar hann í blekkingarleik sínum hefur látið í það skína að ekki fáist meiri tekjur úr þessari breytingu heldur en efni stóðu til. Ástæðan er auðvitað sú að hæstv. ráðherra miðar við fjárlagafrv. sitt en ekki þær tekjur sem hefðu fengist ef óbreytt lög yrðu í gildi á næsta ári. Í öðru lagi vil ég taka fram að frv. sem hér er til umræðu og þær breytingar á tekjuskattinum sem því fylgir ef frv. verður samþykkt er skýlaust brot á því óformlega samkomulagi sem gert var með víðtækum hætti þegar staðgreiðslulögin voru samþykkt á sínum tíma. Því hefur verið haldið fram og það þekkja þeir menn sem komu að því máli á sínum tíma að gert hafi verið samkomulag um að skattbyrði tekjuskattsins skyldi minnka þegar kaupmáttur minnkaði eða drægist saman en aukast að sama skapi ef launabreytingar yrðu meiri, þ.e. ef laun hækkuðu umfram verðlag. Þetta samkomulag, sem ég leyfi mér að kalla svo, er brotið í þessu frv. sem hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að verði samþykkt. Nú má segja að sú regla sé ein í gildi að sama sé hvort tekjur hækka eða lækka, það skipti ekki lengur máli hvort kaupmáttur launa sé meiri eða minni. Hvort heldur er er öruggt mál að ríkissjóður eykur tekjur sínar og skattbyrði einstaklinganna vex. Á þetta ber að leggja áherslu þegar málið er hér til 2. umr. eftir skoðun í hv. nefnd. Í þriðja lagi vil ég leggja sérstaka áherslu á vaxtabæturnar. Þau viðhorf hafa komið fram að vaxtabæturnar, eins og þær eru nú í lögum, séu þannig útbúnar að þær komi ekki þeim að gagni sem helst skyldi. Vaxtabæturnar séu þannig að þær kæmu helst til þeirra sem hvort sem er hafa ekki efni á því að kaupa sér húsnæði eða byggja yfir sig. Þá vil ég benda á að þeir fulltrúar sem komu á fundi nefndarinnar frá ríkisskattstjóra hafa miklar efasemdir um framkvæmd fyrirkomulagsins sem vaxtabæturnar byggjast á, og reyndar á það einnig við um svokallaðan vaxtaafslátt. Ég leyfi mér að vísa til fskj. II. með nál. 1. minni hl. en þar kemur glöggt fram að framkvæmdin er mjög erfið, annars vegar fyrir skattayfirvöld sem eiga þess engan kost að kynna sér efni framtalanna og auk þess er kerfið orðið svo flókið að ekki er hægt að gera ráð fyrir því að aðrir en endurskoðendur geti áttað sig á því hvernig telja skuli fram fyrir þá sem vilja afla sér vaxtabóta. Þetta er mjög mikilvægt atriði í ljósi þess að lög um vaxtabætur voru samþykkt á síðasta þingi eða um mitt þetta ár. Þessi lög hafa enn ekki öðlast gildi. Þess vegna er verið að breyta lögum sem enginn veit hvernig munu verða í framkvæmd. En nú þegar hafa fulltrúar skattayfirvalda lýst efasemdum og ætti það að leiða til þess að hæstv. ríkisstjórn fylgdist vel með því hverju fram vindur í þessu máli og gera þá viðeigandi breytingar þannig að vaxtabæturnar komist til skila til þeirra sem upphaflega var ætlað. Í fjórða lagi vil ég benda á, og reyndar kom það fram við 1. umr. málsins, að eignarskattsfrelsi það sem um getur í 9. gr. frv. nær eingöngu til ríkisbréfa og gerir það að verkum að vextir geta orðið lægri á bréfum sem ríkið gefur út eða ber ábyrgð á. Það þýðir að vaxtamunurinn mun aukast, annars vegar á þeim bréfum og hins vegar þeim bréfum sem eru á hinum almenna markaði og tryggð með eðlilegum hætti. En það eru einmitt slík bréf sem atvinnureksturinn þarf á að halda þannig að ekki verður lengur neitt að marka vaxtastig þeirra bréfa sem ríkið á aðild að, ef svo má að orði komast, þegar rætt er um vaxtaþróun í landinu. Þetta er vissulega óréttlátt en 1. minni hl. nefndarinnar telur eigi að síður að það sé skref í rétta átt að gefa fólki heimild til að draga þessar eignir frá eignum sínum þegar í framtali, áður en eignarskattur er lagður á, ekki síst þar sem um er að ræða bréf sem geta hvatt til þess að húsbréfakerfið sé notað. En eins og allir vita hefur tilraun hæstv. ríkisstjórnar til að koma húsbréfakerfinu á gjörsamlega mistekist vegna þess að fólk hefur ekki áhuga á bréfum sem seld eru með slíkum afföllum sem gera má ráð fyrir að verði á húsbréfunum á hinum almenna markaði. 9. gr. frv., ef að lögum verður, getur komið til móts við þennan hóp en eftir stendur það óréttlæti að eignarskattsívilnunin nær nánast eingöngu til þeirra bréfa sem ríkissjóður ber ábyrgð á eða gefur út. Í fimmta lagi vil ég nefna 10. gr. frv. Hv. meiri hl. nefndarinnar gerir ekki tillögu til þess að breyta 10. gr. frv. Þess ber að geta að í nefndinni kom fram að hvorki fulltrúar fjmrn. né fulltrúar ríkisskattstjóraembættisins vissu af nokkru öðru landi í heiminum þar sem slíkur háttur er hafður á, að eignarskattar séu reiknaðir með tilliti til tekna einstaklingsins, a.m.k. þegar um er að ræða aðrar tekjur en þær sem koma af viðkomandi eign. Hér er því um algjöra nýbreytni að ræða. Það hlýtur að vera athugunarefni hvort eðlilegt sé að leggja eignarskatt á með tilliti til heildartekna þegar ljóst er að vandamál margra í þessum efnum er einmitt það að geta ekki losað sig við þær eignir sem um er að ræða. Nefndin fékk upplýsingar um fjölmörg dæmi þess að fullorðið fólk, í mörgum tilvikum ekkjur, býr í húsum þar sem fasteignamat er mjög hátt, getur ekki losað sig við þær eignir og verður að borga fullan eignarskatt af slíkum eignum. Nú er það svo að í frv. er gert ráð fyrir því að efra þrepið sé með þeim hætti að það lækkar eftir því sem tekjur viðkomandi lækka, en samt sem áður fást í ríkissjóð verulega miklu meiri tekjur af þessu kerfi sem hér er bryddað upp á en áður fékkst af eignarskattinum, þ.e. áður en sú breyting varð sem nú er í gildi, en sú breyting var gerð fyrir nákvæmlega ári síðan. Það er af þessum ástæðum m.a., virðulegur forseti, sem 1. minni hl. nefndarinnar gerir tillögu um að eignarskattur einstaklinga verði færður aftur í fyrra horf og fyrstu 2 millj. 875 þús. kr. í eignarskattsstofni verði skattfrjálsar en eftir það verði eitt þrep, 0,95%, sem leggist á allar eignir sem eru yfir þessum mörkum. Í því sambandi vil ég vitna til frv. sem sjálfstæðismenn í Nd. undir forystu hv. 17. þm. Reykv. hafa flutt í haust. Minni hl. nefndarinnar tekur upp þá tillögu, hefur reyndar fært skattleysismörkin upp sem nemur verðbólgunni og breytingu á fasteignamati en mun standa að slíkum tillöguflutningi. Í sjötta lagi ber að geta þess að öll nefndin stendur að tillöguflutningi sem 1. minni hl. telur að sjálfsögðu vera til bóta. Sérstaklega vil ég benda á brtt. nefndarinnar um sérsköttun barna eða heimild til sérsköttunar barna sem misst hafa foreldri en þau atriði eru í fullu samræmi við tillöguflutning nokkurra þingmanna, þar á meðal þess sem hér stendur, nú fyrir nokkrum vikum. Ég verð að skjóta því hér inn í að því miður gleymdi nefndin að afgreiða annað frv. Það var frv. til breytinga á tekjustofnalögum um sama mál en það kann að skrifast á reikning þess sem hér stendur sem lét vísa málinu til fjh.- og viðskn. en það mál hefði að öllu eðlilegu átt að fara til hv. félmn. Vonandi verður hægt að finna lausn á því áður en þing er úti fyrir jól. Ég tel sem talsmaður 1. minni hl. að þessar brtt. séu til bóta en auk þess er fyrsta brtt. á þskj. 343, þ.e. brtt. frá fjh.- og viðskn., um hækkun á þeim upphæðum sem einstaklingar geta dregið frá tekjum vegna hlutabréfakaupa. Vil ég á sama hátt fagna því að þessi upphæð skuli hækka en það er gert til samræmis við það frv. sem hv. nefnd kom sér saman um að flytja og hv. formaður nefndarinnar hefur nýlega mælt fyrir hér í Nd. Þá vil ég geta þess að 1. minni hl. flytur á þskj. 345 níu brtt. Þessar brtt. eiga það flestar sammerkt að vera í samræmi við tillöguflutning sjálfstæðismanna fyrr á þessu þingi. Því miður náðist ekki samkomulag í nefndinni um flutning á slíkum brtt. við lagafrv. en í nál. 1. minni hl. er þess getið hver sé meginstefnan varðandi þessar brtt. og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa það upp. Helstu brtt. sem koma fram á þessu þskj. eru: 1. Söluhagnaður af hlutabréfum verði skattfrjáls eftir þriggja ára eignarhaldstíma. 2. Tap af sölu hlutabréfa verði frádráttarbært frá söluhagnaði af hlutabréfum. 3. Skattfrelsismörk arðs af hlutabréfum vegna tekjuskatts einstaklinga verði meira en tvöfölduð. 4. Heimilt verði að miða skattfrjálsar arðgreiðslur við allt að 15% af stofni sem markast af nafnverði ásamt þeim jöfnunarhlutabréfum sem heimilt hefði verið að úthluta samkvæmt almennum verðbreytingum. Hjá fyrirtækjum verði úthlutaður arður frádráttarbær af sama stofni. --- Ég skýt því hér inn í lesturinn að við hefðum að sjálfsögðu verið tilbúnir til þess að breyta viðmiðunum og jafnvel upphæðum í þessu frv. ef samstaða hefði náðst um það --- og held ég síðan áfram lestrinum. 5. Tekin verði upp almenn heimild til sveiflujöfnunar í atvinnulífinu og fyrirtækjum veitt heimild til þess að geyma allt að 30% af hreinum tekjum á bundnum reikningum. 6. Sú lækkun, sem núv. ríkisstjórn gerði á fyrningarhlutföllum hjá fyrirtækjum fyrir sl. áramót, verði tekin aftur og atvinnulífinu gefnir á ný eðlilegir möguleikar til þess að afskrifa eignir. 7. Fyrirtækjum verði heimilt að gjaldfæra strax kostnaðarverð lausafjár með skemmri endingartíma en þrjú ár. --- Ég skýt hér inn í að samkvæmt stjfrv. er sú upphæð hækkuð sem snýr að þessu atriði en þar segir nú að kaupi fyrirtæki afskrifanlegan hlut sem kostar minna en 100 þús. kr. megi afskrifa hann á einu ári í stað þriggja og er það vissulega til bóta þótt hvergi sé komið nærri því til móts við sjónarmið sjálfstæðismanna í því máli. --- Áfram með lesturinn. 8. Heimild til varasjóðsmyndunar í fyrirtækjum með framlagi í fjárfestingarsjóð verði hækkuð úr 15% í 30%. 9. Tekjuskattshlutfall fyrirtækja verði lækkað úr 50% í 48%. 10. Lagaákvæðum um tekjuskatt og eignarskatt verði breytt í því skyni að auðvelda viðskipti með hlutabréf á Verðbréfaþingi Íslands. 11. Skattfrelsismörk hlutabréfa við eignarskattsálagningu einstaklinga verði meira en tvöfölduð og nemi allt að 4 millj. fyrir hjón. 12. Eignarskattur fyrirtækja lækki og verði 0,95% eins og áður var. Þessu til viðbótar flytur 1. minni hl. tvær tillögur. Annars vegar þá sem ég hef þegar gert grein fyrir, að eignarskatturinn verði reiknaður með sama hætti og var áður en núgildandi breyting kom til við lok sl. árs. Hins vegar leggur 1. minni hl. til að sá frestur sem ekkjum og ekklum er gefinn verði lengdur úr fimm árum í átta ár. Stjórnarandstaðan hér á hv. Alþingi knúði fram á sl. vori þá breytingu á eignarskattslögunum að fólk sem hefur misst maka sinn geti fengið skattlagningu á eignarsköttum með sama hætti og ef um hjón væri að ræða á næstu fimm árum eftir dauðdaga þess sem féll frá. Nú er lagt til af 1. minni hl. nefndarinnar að þetta tímabil lengist í átta ár. Er það sett fram vegna raka sem komu fram í nefndarstarfinu frá fólki sem býr við slíkar aðstæður. Það væri vissulega ástæða til þess, virðulegur forseti, að fjalla mjög rækilega um þetta frv. og kalla til hæstv. fjmrh. sem mun því miður vera upptekinn við iðju sína í Ed. Það verður þó að koma hér mjög skýrt fram að þetta frv. er skattahækkunarfrv. og allir forustumenn launþegahreyfingarinnar sem komu til fundar við nefndina voru sannfærðir um að þetta frv. mundi í öllum tilvikum leiða til skattahækkunar í tekjuskatti. Þá eru ekki undanskildar einstæðar mæður eða barnmargar fjölskyldur. Ástæðan fyrir þessu er auðvitað augljós. Hæstv. ríkisstjórn hefur tekið lánskjaravísitöluna úr sambandi sem gat mælt þær frádráttarupphæðir sem eru í lögunum. Þar með hefur hæstv. ríkisstjórn náð stjórn á því hve frádrátturinn getur orðið mikill frá einum tíma til annars. Og hæstv. ríkisstjórn miðar við sínar eigin áætlanir um verðlagsþróun og launaþróun á næsta ári en augljóst er, ef skoðaðar eru spár Þjóðhagsstofnunar á umliðnum árum, að fjarri lagi er að slíkar spár hafi gengið eftir. Í því sambandi, virðulegur forseti, má ég til með að benda á það sem kemur fram á bls. 3 í nál. 1. minni hl. en þar eru birtar annars vegar áætlanir Þjóðhagsstofnunar í þjóðhagsáætlun og hins vegar sú niðurstaða sem fékkst þegar reynslan lá fyrir. Þessar tölur eru fengnar frá Þjóðhagsstofnun og í ljós kemur að yfirleitt eru verðlags- og tekjutölurnar í raun a.m.k. helmingi hærri en þær áætlanir sem komu fram í þjóðhagsspám á hverjum tíma. Þá er miðað við þjóðhagsspár sem lágu fyrir við upphaf þings og notaðar voru við fjárlagagerðina. Ef sama reynsla verður á næsta ári verður hér um stórkostlega tekjuskattshækkun að ræða og enginn hópur undanskilinn. Ekki einu sinni sá hópur sem hæstv. fjmrh. talaði sem mest um, þ.e. barnmargar fjölskyldur og einstæðar mæður. Um þetta eru allir forustumenn launþegahreyfingarinnar, sem komu á fund nefndarinnar, sammála. Ég vek sérstaka athygli á því að í nál. 1. minni hl. er ítarlega gerð grein fyrir þeim viðræðum, ef ég má nota það orð, sem hafa átt sér stað milli fjmrn. annars vegar í formi útgáfu á fréttatilkynningum og yfirlýsingum sem birst hafa frá launþegahópum eins og ASÍ, BSRB og BHMR. En þeir aðilar eru nánast í öllum atriðum sammála um það sem verða mun, verði þetta frv. samþykkt. Þess vegna má enginn, virðulegur forseti, samþykkja þetta frv. án þess að sá hinn sami geri sér grein fyrir því að verið er að draga verulega úr ráðstöfunartekjum venjulegs launafólks í landinu. Með nál. 1. minni hl. birtist fskj. I. sem er blaðagrein eftir hæstv. fjmrh. sem hét ,,Milljarðamistök í ríkisfjármálum`` og var greinargerð hans sem formanns Alþb., skrifuð 14. júlí 1988, u.þ.b. tveimur mánuðum áður en hæstv. ráðherra tók við völdum. Það sem þar stendur er margt ágætt og birtingin á þessari grein verður vonandi til þess að hæstv. ráðherra og stuðningsmenn hans lesa sér til um það hverju þeir héldu fram rétt áður en þeir tóku þátt í núv. hæstv. ríkisstjórn. Þar á meðal er kannski hægt að rifja það upp að hæstv. fjmrh. réðist með heift á forvera sinn, sem nú er hæstv. utanrrh., og sakaði hann um milljarða mistök í ríkisfjármálum þar sem endar næðu ekki saman og lýsti því yfir að í stað þess að ríkissjóður ætti að vera tæki til að draga úr verðbólgunni hefði hann í höndum þáv. fjmrh. orðið hreinn verðbólguvaldur. Má því segja um hæstv. fjmrh. að það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann. Það eru líka athygli verð lokaorðin í greinargerð formanns Alþb. Eftir að hafa fjallað þannig um ráðherratíð forvera síns að hvert orð getur staðið um hann sjálfan og þá reynslu sem þjóðin hefur haft af fjármálastjórn hans kemst hann að þeirri niðurstöðu sem sést í lokaorðunum sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Það er því nauðsynlegt að ráðherrarnir horfist í augu við veruleikann. Ríkisstjórnin á að biðjast lausnar og síðan þarf að efna til kosninga svo að þjóðin geti veitt nýrri ríkisstjórn umboð til að hefja hið mikilvæga endurreisnarstarf.`` Nú hefur hæstv. ráðherra tækifæri til þess að horfa framan í veruleikann, eins og hann stakk upp á að aðrir gerðu, og getur hann að sjálfsögðu sagt af sér ásamt sinni ríkisstjórn og efnt til kosninga. Mér segir hins vegar svo hugur um að hæstv. ráðherra, eins og aðrir hæstv. ráðherrar, hafi ekki mikinn hug á því. Þeir vilja sitja eins lengi og sætt er vegna þess að þeir þora ekki að efna til alþingiskosninga þar sem þeir óttast dóm íslensku þjóðarinnar. Að svo mæltu, virðulegur forseti, lýk ég orðum mínum og þeir sem hafa hlýtt á mitt mál hafa varla farið í grafgötur með það að minni hlutinn leggur til að meginþorri frumvarpsgreinanna verði felldur.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Þórhildur Þorleifsdóttir): Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. sem er að finna á þskj. 352. Þetta nál. er nokkuð ítarlegt og liggur að vísu á borðum þingmanna en í því annríki sem hér ríkir koma viðlíka plögg á síðustu stundu og þess vegna varla að vænta að menn hafi kynnt sér það ítarlega. Því mun ég feta mig í gegnum nál. auk nokkurra orða til viðbótar. Það er ekki lengra liðið en tvö ár síðan fyrst var farið að innheimta skatta eftir lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í tvígang hefur það gerst að tekjuskattshlutfall einstaklinga hefur verið hækkað, í fyrra skiptið um 2,3% og nú er lagt til að önnur 2% bætist við. Ef heldur fram sem horfir og þetta verður árviss venja, að hækka um 2% á ári, mun það nokkurn veginn fylgjast að að við siglum inn í nýja öld og verðum komin yfir 50% í tekjuskatt. Þar sem ekkert lát virðist vera á fjárþörf er ekki óeðlilegt að maður taki þessa samlíkingu og reyni að benda á hvernig fari ef ekki verður spyrnt við fótum. Í þeim breytingum sem gerðar voru á lögum um tekju- og eignarskatt um sama leyti í fyrra, fyrir réttu ári, var sett inn bráðabirgðaákvæði í lögin um tekju- og eignarskatt þar sem kveðið var á um að álagsprósenta skyldi vera 30,8% í stað 28,5%. Þetta ákvæði til bráðabirgða fellur úr gildi 1. jan. nk. og því er ástæða til þess að vekja athygli á því að hæstv. ríkisstjórn er í rauninni að leggja til að tekjuskattshlutfallið hækki um rúm 4% en ekki 2% eins og menn halda fram. Við kvennalistakonur mótmæltum þessari hækkun í fyrra og vildum að hlutfallið héldist óbreytt en það náði ekki fram að ganga. Jafnframt var stigið það ógæfuspor um sama leyti að hætt var að miða m.a. persónuafslátt og barnabætur við lánskjaravísitölu, heldur skyldi frá og með þeirri breytingu miðað við skattvísitölu, þ.e. þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar í fjárlagafrv. hvers árs. Þetta er eitt af því sem síðan er notað í rökum fyrir því að með þeim breytingum sem nú eru lagðar til af hendi hæstv. ríkisstjórnar sé í raun verið að lækka skatta en ekki hækka sem er náttúrlega undarleg staðhæfing. Þessu til sönnunar, að 2% hækkun sé lækkun, hafa verið tekin dæmi um skattbyrði nú í lok þessa árs og borin saman við væntanlega skattbyrði í janúar. Það hafa auðvitað fjölmargir orðið til þess að benda á að þessir tveir mánuðir eru hreint ekki samanburðarhæfir vegna þess hve skattbyrðin þyngist í rauninni í lok hvers viðmiðunartímabils og er því þar af leiðandi þyngst í desember en léttist í bili aftur í janúar. Þetta hafa m.a. öll launþegasamtökin bent á en það hefur ekki dugað til. Hæstv. fjmrh. lætur sig þá lítið muna um að láta nánast endurprenta plagg sem hafði birst nokkrum dögum áður, ein af fjölmörgum fréttatilkynningum. Þessi fréttatilkynning var send út í tilefni þess að útreiknuð dæmi verkalýðshreyfingarinnar voru birt í fjölmiðlum. Það eina sem var í nýrri fréttatilkynningu var í rauninni að fyrirsögnin hafði breyst. Nú stóð þar stórum stöfum: ,,Eru útreikningar fjmrn. villandi?`` Síðan fetaði maður sig í gegnum plaggið, og viti menn: hafi útreikningarnir verið villandi í fyrri fréttatilkynningu voru þeir það svo sannarlega enn frekar í þessari. Það er undan því kvartað í verkalýðshreyfingunni að æ minna samráð sé haft við hana um þær ráðstafanir sem verið er að gera í fjármálum og verða það að teljast undarleg ummæli um þá ríkisstjórn sem a.m.k. lengi vel kenndi sig við einhvers konar jöfnuð. Það heyrist að vísu æ sjaldnar í máli hæstv. ríkisstjórnar eða ráðherra, að vonum, en síst hefði maður nú ætlað að m.a. hæstv. fjmrh. þyrfti að liggja undir þeim dómi verkalýðshreyfingarinnar að hann hefði minna samráð við launþegahreyfingar en fyrirrennarar hans í starfi. Ein afleiðing þessa skorts á samráði er að menn geta kastað tölum í milli sín án þess í rauninni að takast á um þær í návígi, en ég held að það dyljist engum sem fer af gaumgæfni gegnum dæmin, eins og þau eru reiknuð bæði hjá hæstv. fjmrh. eða fjmrn. annars vegar og launþegahreyfingunni hins vegar, að meiri sannleik sé að finna í dæmum launþegahreyfingarinnar. Varðandi þessi tvö atriði, þ.e. annars vegar hækkun tekjuskattshlutfallsins og hins vegar útreikning persónuafsláttar og barnabætur, flytur Kvennalistinn brtt. í því skyni að reyna að ná fram einhverri leiðréttingu á þessum málum og mun ég víkja aðeins betur að því í skýringum með brtt. Um vaxtabætur sem boðaðar eru í frv. ríkisstjórnarinnar og eiga nú að leysa af hólmi vaxtaafslátt og húsnæðisbætur er það að segja að enn er þar ýmsum spurningum ósvarað. Ég vil ítreka að milliþinganefnd sem átti að endurskoða lögin um húsbréfakerfið átti einnig að taka sérstaklega til athugunar ákvæði um tekju- og eignaviðmiðun í nýsettum lögum um vaxtabætur. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að hér í nál. á þskj. 352 hefur prentast: að ,,endurskoða félagslega hluta húsnæðiskerfisins`` en á að vera endurskoða lögin um húsbréfakerfið. Þessi endurskoðun hefur ekki farið fram og m.a. þess vegna vil ég af gefnu tilefni ítreka að fulltrúi Kvennalistans í húsnæðisstjórn samþykkti ekki hækkun vaxta af húsnæðislánum í 4,5%. Eins og ég sagði í 1. umr. um frv. um tekju- og eignarskatt líst okkur kvennalistakonum að vaxtabætur muni að mörgu leyti vera til bóta umfram þetta kerfi sem nú er í framkvæmd, en meðan ekki hafa fengist nýjar forsendur, sem hugsanlega verða niðurstöður endurskoðunar, er erfitt að átta sig á því hvort áhrif vaxtabótanna verða þau sem til var ætlast með upptöku þeirra. Látum við því í rauninni enn bíða að lýsa yfir sérstakri hrifningu á þeim eða andúð. Það er mála sannast að þær brtt. sem Kvennalistinn flytur við áðurnefnt frv. hníga flestar í þá átt að létta skattbyrði af einstaklingum og af því leiða óhjákvæmilega minni tekjur fyrir ríkissjóð. Fyrir þessu eru þó mörg rök og vil ég nú leyfa mér að vitna beint í nál., með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi ber að nefna að Kvennalistinn telur að stjórnvöld hafi nú þegar seilst allt of langt ofan í vasa lágtekju- og meðaltekjufólks. Skattbyrði hefur þyngst á sama tíma og kaupmáttur launa hefur rýrnað að mun. Auknum skattaálögum er að sönnu ætlað að auka tekjur ríkisins og þar með að minnka halla ríkissjóðs. En staðreynd er að fjölmörg heimili eru nú þegar rekin með halla og geta hreinlega ekki risið undir meiru.`` Það er auðvitað svo að við alla skattlagningu eru tvær hliðar sem þarf að hyggja að. Annars vegar er auðvitað hlið þess aðila sem innheimtir skattinn. Hins vegar og ekki síður þarf að athuga kjör og greiðslugetu þeirra sem eiga að greiða umræddan skatt. Nú er ég ekki að halda því fram að skattinnheimta sé alltaf andstæð hagsmunum þeirra sem greiða skatta, langt í frá, en þarna verða þó að vera einhver hófleg mörk á. Og það er einu sinni svo að það er eins og það hafi vegið miklu þyngra þegar skattar eru lagðir á, þegar skattar eru auknir, hver afkoma ríkissjóðs er en hver afkoma heimilanna er. Við höfum margbent á það kvennalistakonur að ríkissjóður hefur marga möguleika til þess að auka tekjur sínar, og höfum við lagt fram ýmsar tillögur í því sambandi sjálfar. Eins hefur ríkissjóður möguleika til sparnaðar og niðurskurðar í mörgum atriðum. En því er öðruvísi farið með heimilin. Flestir hafa þann eina möguleika til að auka tekjur sínar að vinna hreinlega meira. Nú er málum þannig háttað í íslensku þjóðfélagi að það er ekki alltaf hægt að sækja þá vinnu jafnvel þó að vilji væri fyrir hendi. Og þó að vinnu sé að fá eru takmörk fyrir þreki og vinnugetu hvers einstaklings, og þar hygg ég að við Íslendingar séum komnir á ystu mörk. Það hefur iðulega verið um það rætt hér í þingi hvaða afleiðingar það hefur á heimili, fjölskyldur og einstaklinga þegar vinnuþrælkun er með þeim hætti sem hún er hér á landi. Í öðru lagi viljum við kvennalistakonur benda á að þær tekjur sem ríkið hugsanlega missti við samþykkt brtt. okkar væru alls ekki með öllu glataður eyrir. Það er auðvitað ljóst að því meira fé sem fólk hefur milli handanna til ráðstöfunar því hærri upphæðir skila sér til ríkisins aftur í óbeinum sköttum. Það er gjarnan látið sem svo að þeir peningar sem ríkið verður af ef tekjuskattshlutfall er ekki hækkað, hverfi með öllu og ríkið sjái aldrei tangur né tetur af þeim þó að menn viti auðvitað betur. Það er vert að benda á núna, þegar samningar ríkisins og BSRB eru lausir, að lækkun skatta og hækkun persónuafsláttar og barnabóta væru verðugt innlegg stjórnvalda í þá kjaramálaumræðu sem fram undan er. Ég hygg að launþegahreyfingarnar hafi ekki skorast undan því hlutverki að taka þátt í þeirri vinnu með ríkisvaldinu að finna leiðir til að stemma stigu við kauphækkunum sem ekki skila sér í raun í vasa fólks og væru, að ég held, fúsar til að taka upp nána samvinnu við ríkisvaldið um að ræða fleiri leiðir til raunverulegrar kaupmáttaraukningar en ekki endilega krónutöluaukningar. Það má auðvitað benda á að nú við upptöku virðisaukaskatts hefði verið annað gullið tækifæri til að ráðgast við verkalýðshreyfinguna sem öll er á einu máli um það ranglæti sem felst í mikilli skattlagningu matvæla svoleiðis að ef hæstv. fjmrh. hefði tíma eða áhuga á að taka upp raunverulegar viðræður við verkalýðshreyfinguna um öll þessi mikilvægu mál hygg ég að hans tíma væri vel varið. Auk þess vill Kvennalistinn minna á að ríkisvaldið hefur ekki nýtt þá tekjujöfnunarmöguleika sem ekki bara Kvennalistinn hefur oft bent á heldur þó nokkrir sem nú eiga sæti í hæstv. ríkisstjórn. Þegar hæstv. fjmrh. mælti fyrir breytingum á tekju- og eignarskatti sl. ár varði hann löngum tíma ræðu sinnar í að tala um hátekjuþrep í tekjuskatti. Ég gat ekki skilið betur en að hann harmaði að það hefði ekki náðst sú vinna sem nauðsynleg væri til undirbúnings slíku þrepi en að það væri forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar eða fjmrn. strax upp úr áramótum, þ.e. í byrjun árs 1989. Hann tilkynnti jafnframt að þingflokkum yrði gert kleift að fylgjast með þeim undirbúningi og þeirri vinnu þannig að góður tími gæfist til að gaumgæfa málin. Það þarf ekki að orðlengja það að hvorki hefur sést tangur né tetur af slíkum hugmyndum og það sem verra er, þær er ekki lengur að finna á óskalista hæstv. fjmrh. ef marka má athugasemdir með frv. sem hér um ræðir. Þar er að vísu að finna hugmyndir um skattlagningu á fjármagnstekjur sem nú hafa tekið sess hátekjuþreps sem óskaverkefni hæstv. fjmrh. númer eitt. Við kvennalistakonur höfum marglýst því yfir að við værum sammála því að fjármagnstekjur yrðu skattlagðar ekkert síður en launatekjur. Við létum að vísu í ljósi það álit að ekki væri tímabært að gera það í flýti núna rétt fyrir áramót þar sem svo mörg stór mál væru í undirbúningi og ætti að hrinda í framkvæmd um þessi áramót og ber þá auðvitað hæst virðisaukaskattinn og hyggjum að það eigi eftir að reynast rétt að það verði ærið verkefni fyrir framkvæmdarvaldið að komast yfir þann hjalla. En það breytir því ekki að hæstv. fjmrh. á að geta tekið til hendinni við skipulagningu á skattlagningu fjármagnstekna og hátekjuþreps strax upp úr áramótum ef áhugi er fyrir hendi. Hann benti sjálfur á í ræðu sinni í fyrra að ekki væri úr vegi að innheimta skatt samkvæmt hátekjuþrepi eftir á og því ætti honum að gefast nægur tími til þessa undirbúnings ef hann vill. En þá verður líka að geta þess að Kvennalistinn telur mjög áríðandi, hverjar leiðir svo sem farnar eru til þess að afla ríkissjóði aukinna tekna, og ekki síst ef þær eru sóttar til þess fólks sem meira má sín í þjóðfélaginu, að þær verði nýttar til jöfnuðar en ekki einungis til þess að staga í göt. Um fyrstu brtt. Kvennalistans fjölyrði ég ekki meira. Hún gengur út á það að horfið verði til upprunalegrar ákvörðunar um tekjuskattshlutfall og það verði 28,5% í stað 32,8% eins og nú er áætlað. Í annarri brtt. leggjum við til að persónuafsláttur hækki í 300 þús. kr. í stað 250.200 kr. á ári eins og lagt er til í frv. Hækkun persónuafsláttar vegur langþyngst hjá lágtekjufólki og síðan æ minna eftir því sem ofar dregur í launastiganum og því er aðgerð sem þessi mjög vel til þess fallin að jafna aðstöðu og gera skattheimtu réttlátari. Við þessa breytingu yrðu skattleysismörk tæplega 63 þús. kr. á mánuði. Ég vil geta þess í því sambandi að það er vissulega fleira sem við kvennalistakonur höfum áhuga á að breytist í meðferð persónuafsláttar, en í stað þess að flytja það sem brtt. við þetta frv. höfum við ákveðið að leggja fram og höfum reyndar þegar lagt fram frv. sem kom á borð þingmanna í dag, á þskj. 354, þar sem lagt er til að sú heimild sem nú er fyrir hendi í lögum um að hjón geti millifært ónotaðan persónuafslátt annars maka og þar með lækkað tekjuskatt, nýtist líka einstæðum foreldrum, þ.e. að einstæðir foreldrar geti nýtt ónýttan persónuafslátt barns sem á hjá því lögheimili. Við höfum að vísu áður lagt fram frv. í þessa veru sem fékk því miður ekki nógu góðar undirtektir hér á Alþingi en talsverðar umræður þó, en við leggjum það fram aftur vegna þess að við höfum sannfærst um mikilvægi þess, ekki síst vegna þeirra viðbragða sem við höfum fengið við þessu frv. utan úr þjóðfélaginu. Í brtt. 3 og 4 eru lagðar til hækkanir á barnabótum, sömu hlutfallshækkanir eins og við leggjum til í hækkun persónuafsláttar. Barnabætur eru ævinlega teknar með í skattadæmið eins og barnabætur séu einhvers konar endurgreiðsla á skatti eða félagslegar bætur. Við kvennalistakonur erum mjög ósammála þessum málflutningi og viljum benda á að barnabætur eru ætlaðar börnunum sjálfum, þó að þær komi ekki til greiðslu til þeirra, til þess að standa straum af uppeldi og umönnun barna og er því skerfur hins opinbera til foreldra til að styðja þá í því mikilvæga hlutverki sem þeir gegna í að endurnýja þetta þjóðfélag, þ.e. leggja því til nýja þegna. Það hefði verið freistandi að fá reiknuð ýmiss konar dæmi þar sem barnabætur væru teknar með mismunandi hætti inn í dæmin fyrst hæstv. fjmrh. vill hafa það svo. Það vill svo einkennilega til að í öllum dæmum fjmrn. eru fjölskyldur þannig saman settar að það skulu vera tvö börn og annað á að vera undir sjö ára aldri. Í þeim flýti sem er á afgreiðslu mála reyndist ekki kleift að fá reiknuð út fleiri dæmi, þ.e. með mismunandi háum barnabótum og í mismunandi samansettum fjölskyldum, og því báðum við kvennalistakonur um að fá reiknað dæmi eins og við viljum helst sjá það, þ.e. þar sem barnabætur eru ekki teknar inn í skattadæmið og vil ég vísa hér til fskj. II. og benda mönnum á að bera þær tölur um skattbyrði saman við þær tölur sem birtast um skattbyrði í plöggum fjmrn. og reyndar í útreikningum ASÍ sem líka fylgja hér með því þeir taka barnabætur inn í, eflaust til þess að dæmin séu samanburðarhæf við dæmi fjmrn. Fimmta brtt. okkar stendur í sambandi við eignarskattana, þ.e. álagningu eignarskatts í háþrepi og þann eignarskattsstofn sem lagður er til grundvallar eignarskattsálagningu, bæði í venjulegu þrepi og háþrepi. Það gætir nokkurs misræmis eða óréttlætis í því að einstaklingar og einstæðir foreldrar skuli ætíð reiknaðir aðeins hálft ígildi hjóna. Þó að eðli málsins samkvæmt sé venjulega einum fleira í heimili þar sem hjón eru eða sambýlisfólk munar nú ekki svo mikið um þennan einstakling að hægt sé að helminga húsnæði ef hann einhverra hluta vegna er ekki hluti af fjölskyldu. Við leggjum því til að einstaklingur eða einstætt foreldri sé 60% ígildi hjóna í samanlögðum eignarskattsstofni þeirra. Hvað varðar eignarskattsþrepið sjálft héldum við óbreyttum eignarskattsstofni hjóna en hækkuðum eignarskattsstofn einstaklinga og einstæðra foreldra. Kvennalistinn leggur til að hann verði 3 millj. 450 þús. hjá einstaklingum og einstæðum foreldrum en héldum honum óbreyttum í 2 millj. 875 þús. hjá hvoru hjóna. Hvað efra þrepið áhrærir fórum við öfuga leið, héldum eignarskattsstofni einstaklinga og einstæðra foreldra óbreyttum, þ.e. í 8 millj. og 50 þús. kr. en lækkuðum eignarskattsstofn hjóna niður í 6 millj. 708 þús. kr. hjá hvoru um sig, þannig að það þrep eignarskattsins kæmi fyrr til framkvæmda hjá hjónum samanlögðum en hjá einstaklingi. Sjötta brtt. felur það í sér að aflagður verði sá siður að framreikna tölur samkvæmt skattvísitölu, eins og kveður á um í 122. gr. laganna, og horfið til fyrri aðferðar, að einu breyttu þó. Við leggjum til að miðað verði við framfærsluvísitölu en ekki lánskjaravísitölu. Ástæðan er sú að eðli lánskjaravísitölunnar hefur breyst mikið við það hvernig hún er nú útreiknuð. Nú eru laun tekin inn í útreikning lánskjaravísitölu og við það hefur lánskjaravísitalan hækkað minna en efni stóðu til þar sem laun hafa ekki hækkað eins og aðrir þættir sem mældir eru í vísitölunni. Okkur sýnist að ef persónuafsláttur og barnabætur sérstaklega eiga að einhverju leyti að halda í við verðlagsþróun í landinu sé vænlegasta leiðin sú að miða við framfærsluvísitölu. Þar mælist þó sannanlega framfærsla og kostnaður hverrar fjölskyldu, þó að meðaltali sé, á hverjum mánuði. Auk þess leggjum við áherslu á það hér í þessum brtt. að tvær upphæðir, þ.e. persónuafsláttur og barnabætur, séu reiknaðar upp mánaðarlega til þess að vægið breytist ekki eins og það gerir nú þegar það er reiknað upp einungis tvisvar á ári. Að lokum vil ég aðeins undirstrika að í brtt. Kvennalistans kemur ljóslega fram stefna hans varðandi skattlagningu einstaklinga og fjölskyldna. Það er nú svo komið að eftir myndun hæstv. ríkisstjórnar, þeirrar sem nú situr, virðist lágtekju- og meðaltekjufólk og svo barnafjölskyldur eiga sér afskaplega fáa málsvara en það er einmitt hagur þessara hópa sem Kvennalistinn leitast við að standa vörð um og breyta til hins betra. Það er í fullu samræmi við stefnu Kvennalistans, forgangsröð hans og verðmætamat að þar skipi fjölskyldan og þeir sem minna mega sín verðugan sess. Að lokum vil ég taka fram, hæstv. forseti, að 2. minni hl. stendur að sameiginlegum brtt. nefndarinnar sem eru á þskj. 343 en flytur einn brtt. á þskj. 353 sem hefur verið lýst hér að framan. Verði brtt. Kvennalistans samþykktar munu þingkonur hans greiða atkvæði með frv. Að þeim felldum munu þær greiða atkvæði gegn frv. í heild.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Þegar rætt er um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekju- og eignarskatt, er verið að ræða um hagsmuni almennings í landinu. Það er verið að ræða um þá hagsmuni er snerta hvern og einn vinnandi mann í landinu og menn sem eiga eitthvað smávegis eða mjög mikið. Það er verið að ræða um lífskjörin í landinu. Og núv. ríkisstjórn hefur ákveðið að skerða lífskjörin. Hún hefur ákveðið að fólkið í landinu eigi að hafa minna á milli handanna en nokkru sinni fyrr á tíu árum. Ríkisstjórnin í landinu hefur ákveðið það að svíkja allt sem hún hefur lofað, bæði í samningum og í ríkisstjórnarsáttmálanum. Hún hefur ákveðið það að auka skattbyrðina í tekjuskatti með þeim hætti að aldrei hafur verið greiddur hærri tekjuskattur á Íslandi. Þegar haft er í huga að núverandi kerfi var sett með svokölluðum staðgreiðsluskattslögum sem þýddi það að greiðslubyrði skatta jókst sem verðbólgunni nam auk þeirra prósentna sem nú hafa verið lagðar á. Þá hafa skattar hækkað með þeim hætti að óviðunandi er. Og hver skyldi vera skýringin? Skýringin er sú að ríkisstjórn Íslands, ráðherrarnir hæstv., hafa ekki stjórn á fjármálum ríksins. Þeir hafa ekki stjórn á sínum ráðuneytum og þeir hafa ekki stjórn á eyðslunni. Þegar þeir eru búnir að láta ráðuneytin reka stjórnlaus og uppgötva að þau hafa farið langt fram úr því sem áætlað var í fjárlögum hverju sinni, þá segja þeir: ,,Ríkið þarf, ríkið þarf --- að fá auknar tekjur. Við verðum að leggja fram ný tekjuöflunarfrv.`` En það er ekki þetta sem verið er að gera. Það er verið að leggja meiri skatta á fólkið vegna þess að ríkisstjórnin er liðónýt og öllum gagnslaus og væri best að hún færi frá strax í dag. Hv. þm. Kvennalistans sömdu við hæstv. ríkisstjórn um vaxtabætur til að koma í gegn nýju kerfi í húsnæðislögum. Nú liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur svikið hv. þingmenn Kvennalistans og vaxtabæturnar eru nánast öllum gagnslausar. Jafnframt þessu er verið að taka flóknari og flóknari kerfi í notkun. Tekjutrygging eignarskatts, vaxtabætur, sem er svo flókið í framkvæmd að sérfræðingar þjóðarinnar, skattstjórarnir, vita ekki sitt rjúkandi ráð og þeir vita ekki hvernig á að komast að þessum málum og reikna þetta út. Og það má reikna með að hægt sé með þessum hætti að auka mannaflann í fjmrn. við að reikna út prósentur í tekjutryggingum og vaxtabótum og guð má vita hvað og svo komi hæstv. fjmrh. næsta ár og segi: Ríkið þarf meiri tekjur því það er svo dýrt að reka fjmrn., en fjmrn. hefur vaxið langt umfram það sem eðlilegt er á undanförnum árum. Sumir hafa rætt um að skattarnir eigi að jafna aðstöðu. Síðan koma sömu menn hér upp og segja að það eigi að fá sömu laun fyrir sömu vinnu og þá vandast nú málið því að eftir því sem skattkerfið verður flóknara þess minni líkur eru á að menn fái sömu laun fyrir sömu vinnu. Það er nefnilega þannig að það er ekki spurningin um hvort hér er um konur að ræða eða karla í vinnu, eða sömu störf, heldur er spurningin um það hvort menn fá sömu laun fyrir sömu vinnu í raun. En skattakerfið, eins og það nú er, ýtir undir það að launamisréttið aukist í landinu. Menn með sömu menntun er vinna sambærileg störf fá ekki sömu laun vegna þess að það er alltaf verið að búa til flóknari reglur sem mismuna mönnum eftir því hvað ríkisstjórninni finnst hverju sinni að eigi að auka þetta misrétti mikið. Það gleymist hins vegar að einstaklingarnir eigi að bera ábyrgð á sínum gerðum. Öll sú skattheimta sem nú fer fram miðar að því að gera menn sem minnst ábyrga og skattleggja þá sem eru ábyrgir sem allra mest. Og nú væri reyndar fróðlegt að hafa fjmrh. hér í salnum en ég geri ekki ráð fyrir að það breytti neinu hvort hann væri hér eða ekki. Best væri að hann kæmi aldrei í þingsalinn. Ég held að þjóðin mundi síst sakna þess manns. Nú nýlega lagði hæstv. fjmrh. fram fréttatilkynningu um útreikning á eignarsköttum og tekjusköttum og hefur launþegahreyfingin þegar hrakið útreikninga hæstv. fjmrh. á tekjuskattinum. Það hefur komið fram að skattbyrðin eykst um 4% á milli ára. En hvað með eignarskatta? Hæstv. fjmrh. fullyrti hér að þeir lækkuðu, en hver er raunin? Ef miðað er við eign sem var 3 millj. 540 þús. kr. á síðasta ári og hækkar nú samkvæmt meðaltali um hækkun á fasteignamati upp í 4 millj. 250 þús. kr. hækka eignarskattar á milli ára um 25% sem þýðir að það er 7% aukning á skattbyrði á minnstu eignunum á milli ára. Þetta er nú það sem er kallað hundalógík fjmrh. með þessum útreikningi. Og þegar við skoðum háskattaþrepið sem er 8 millj. 50 þús. kr., þá hefði það verið sambærileg eign fyrir einu ári síðan sem var þá 6 millj. og 825 þús. kr. Með þessu frv. er þessi eign hækkuð í sköttum um 21,6%. Ekki er það lækkun. Í fréttatilkynningu hæstv. fjmrh. er sýnt fram á lækkun á eign sem var 7 millj. kr. Ef við skoðum 7 millj. kr. eign í fyrra sem verður nú, með þeim breytingum sem eru áætlaðar, 8 millj. 260 þús. kr., þá hækka skattar á þessari eign um 25,2%. Þetta eru lækkanirnar sem hæstv. fjmrh. hefur verið að boða á eignarsköttunum. Og stendur hér glókollurinn sjálfur og boðar þessar lækkanir sem eru ekkert nema rangfærslur með tölur. Ef við skoðum eign sem var 14 millj. kr. fyrir ári og hækkar samkvæmt meðaltali upp í 16 millj. 520 þús. er hækkunin 0,3%. Þá förum við að koma að því að eignirnar lækki þegar þær hækka enn meira. Ef við tækjum hins vegar og skoðuðum þær hækkanir sem voru í fyrra og þær hækkanir sem voru núna, þá hefur enginn skattstofn eða skattar fyrr eða síðar hækkað meira á Íslandi. Þessar hækkanir vekja upp þær spurningar hvort það sé kerfisbundið verið að koma á sósíalisma og breyta þjóðfélagsgerðinni frá sjálfseignarfyrirkomulagi fólksins á íbúðum í ríkis- og bæjarforsjá. Það bendir margt til þess, m.a. þær breytingar sem voru gerðar á sveitarstjórnarlögunum á síðasta ári sem þýða miklar hækkanir á fasteignagjöldum úti á landi og þýða það að fasteignagjöldin geta hækkað um 25--70%. Allar þessar hækkanir ber að sama brunni. Það er verið að ráðast á fólk sem hefur með dugnaði og ráðdeild reynt að eiga sitt skuldlaust. Nú má það ekki á Íslandi lengur. Það eina sem menn mega eiga er ef þeir fjárfesta í tapi ríkissjóðs, í ríkisskuldabréfunum, ef þeir fjárfesta í skuldum framtíðarinnar, ef þeir fjárfesta í aukinni skattlagningu á æskuna í framtíðinni. Það er það eina sem á ekki að leggja á eignarskatta. Við hv. þm. Ingi Björn Albertsson og ég höfum lagt fram brtt. á þskj. 360 við frv. um tekju- og eignarskatt og það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á eftir 9. gr. komi ný grein er orðist svo: Á eftir 1. mgr. 8. gr. laganna bætist ný málsgrein svohljóðandi: Íbúðarhúsnæði til eigin nota telst ekki hluti eignarskattsstofns.`` Þessi till. er sú eina raunhæfa eins og málin eru. Hún hnígur að því að menn geti búið hér í þessu kalda landi í sínu eigin íbúðarhúsnæði án þess að vera skattlagðir af ríkinu. Ef við tökum samanburð við nágrannalöndin, t.d. Danmörku, sjáum við að Dönum, sem búa þó í landi sem er með miklu mildara loftslag, dettur ekki í hug að leggja á eignarskatta fyrr en eignir hafa náð 12 millj. kr. íslenskum. Og jafnframt eru lánin til húsakaupa svo há að það kemur aldrei til með að leggjast eignarskattur á íbúðarhúsnæði í Danmörku. Fleiri lönd gæti ég nefnt með þessum hætti. En hæstv. ríkisstjórn hefur lagt skattana á því að hún er haldin þeirri firru að enginn megi eiga neitt. Og það sem er athyglisverðast í útreikningum fjmrh. um eignarskattana er að fjmrh., hver sem nú trúir því, hefur gleymt að reikna inn í sína útreikninga þjóðarbókhlöðuskattinn sem er líka eignarskattur. Það væri fróðlegt ef menn almennt í þjóðfélaginu gætu komist upp með slíka útreikninga, að þeir tækju út hluta af dæminu til að reyna að fá hagstæða útkomu. Þessir skattar sem hér eru eru, eins og ég sagði áðan, árás á fólkið í landinu. Og er nú tími til kominn að hæstv. ríkisstjórn hætti að leika sér, ráðherrarnir sitji heima á næsta ári, hætti að ferðast um heiminn á kostnað ríkisins og vinni og vinni hörðum höndum. Vinni að því að minnka umfang ríkissjóðs og auka hlutdeild almennings og fyrirtækja í þjóðartekjunum því að sú stefna sem núv. ríkisstjórn hefur fylgt, að auka skattana með þessum hætti og auka sjóðakerfið með þessum hætti, leiðir til glötunar, leiðir til sömu niðurstöðu. Og við höfum séð hvernig hefur farið í austantjaldsríkjunum sem núna hafa ákveðið að breyta yfir í vestræna hagstjórn. En hæstv. fjmrh. sem kom hér og þóttist boða vestræna hagstjórn verður ekki tekinn alvarlega í því frekar en mörgu öðru. Útreikningar hans og manna hans á sköttum rýra traust almennings á stjórnmálamönnum. Og þeir rýra það traust sem á að bera til fjmrn. um að þeir reikni rétt og gefi upp réttar upplýsingar. En þær upplýsingar sem hafa komið frá fjmrn. eru ekki réttar og farið er rangt með tölur á nærri öllum vígstöðvum. Það hlýtur að vera krafa að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands standi og falli með því að þær tölur sem þeir gefa upp séu réttar en séu ekki með þeim hætti sem hefur verið sýnt fram á að blekkja fólkið í landinu, blekkja þingmenn og blekkja fólkið með þeim hætti að teljast verður ógnvænlegt. Ég ætla að vona það að við eigum von á betri tíð í stjórnmálum og þessi ríkisstjórn falli sem allra fyrst því það er það eina sem getur bjargað okkur frá þeim illu örlögum sem þjóðin nú býr við þessar stundir.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Virðulegur forseti. Hér er til 3. umr. frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þetta mál hefur farið óvenjulega fljótt í gegnum hv. fjh.- og viðskn. enda var gott samkomulag í nefndinni sem byggðist m.a. á því að á sama tíma og þetta mál var rætt var jafnframt tekið til við að ræða önnur mál sem varða sömu lög, en nokkur frv. lágu fyrir hjá hv. nefnd. Annars vegar frv. sem snerta atvinnureksturinn í landinu og hins vegar frv. sem snýr að því réttlætismáli að hægt sé að telja fram sérstaklega fyrir börn sem misst hafa foreldri sitt, annað eða bæði. Við sjálfstæðismenn lýstum því yfir í nefndinni að þetta frv. væri fyrst og fremst tekjuskattshækkandi frv. og hæstv. ríkisstjórn kæmist ekki hjá því að viðurkenna, þegar þetta frv. hefði verið samþykkt ásamt virðisaukaskattsfrv. sem er á hraðleið í gegnum þingið í ágætu samkomulagi, að verið væri að hækka skatta verulega og það þótt aðrar skattahugmyndir ríkisstjórnarinnar næðu ekki fram að ganga svo sem frv. annars vegar um gjald á orkuveitur og hins vegar um bifreiðagjald. Það er því áskorun mín til hv. stjórnarþingmanna að þeir endurskoði hug sinn varðandi þau tvö frv. sem á eftir að ræða hér, annað í deild og hitt í nefnd, og líti á það, eftir að hafa reiknað áhrif þessara frv. betur út, hvort ekki sé ástæða til að láta þau kyrr liggja það sem eftir er. Virðulegi forseti. Það var ekki ætlunin að flytja hér langt mál, heldur aðeins að ítreka það meginatriði að þetta frv., eins og önnur frv. sem hæstv. ríkisstjórn stendur að og snerta skattamál, er fyrst og fremst frv. til þess að hækka álög á allan almenning í landinu.

Frsm. sjútvn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Sjútvn. hefur fjallað um frv. um Fiskveiðasjóð Íslands. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru í meðförum Ed. Geir Gunnarsson og Hreggviður Jónsson voru fjarstaddir afgreiðslu málsins. Undir þetta nál. skrifa Alexander Stefánsson, Kristinn Pétursson, Matthías Bjarnason, Guðni Ágústsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum um virðisaukaskatt eins og það er nú eftir afgreiðslu í hv. Ed. Eins og hv. alþm. er kunnugt hér í Nd. mun virðisaukaskattur koma til framkvæmda um næstu áramót og á undanförnum mánuðum hafa verið í undirbúningi ýmsar breytingar á gildandi lögum um virðisaukaskatt sem og víðtækur undirbúningur að framkvæmd málsins. Í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar starfaði sérstök nefnd sem skilaði ítarlegri vinnuskýrslu sem formaður hennar, Kjartan Jóhannsson, samdi. Í henni var gerð grein fyrir ýmsum helstu álitamálum sem eftir var að leiða til lykta þegar gildandi lög voru afgreidd. Í skýrslunni var jafnframt að finna fjölmargar tillögur um það hvernig þessi álitamál skyldu til lykta leidd. Fyrir rösku hálfu ári síðan fengu allir þingflokkar einstak af þessari skýrslu og ég skipaði síðan samráðsnefnd fulltrúa þingflokka til þess að fylgjast með því hvernig með þessi álitamál yrði farið. Í frv. sem hér er lagt fram er að finna afstöðu til þeirra allra þar sem skýrt kemur fram með hvaða hætti ríkisstjórnin leggur til að virðisaukaskatturinn, sem tekur gildi um næstu áramót, verði framkvæmdur. Í frv. er gert ráð fyrir skatthlutfallinu 24,5% og einnig að inn í virðisaukaskattslögin verði tekið fastbundið endurgreiðslukerfi sem felur það í sér að á framleiðslustigi verði ígildi 14% skatts á nýmjólk, dilkakjöt, fisk og innlent grænmeti. Í umræðum um tekju- og eignarskatt sem hér fóru fram í hv. deild var gerð grein fyrir samhengi þeirra breytinga sem hér eru lagðar til á virðisaukaskattinum og breytinganna á tekju- og eignarskattinum og tel ég óþarfa að verja tíma hér til þess að reifa þann þátt málsins en er vissulega tilbúinn að gera það verði þess óskað. Heildaráhrifin eru hins vegar þau að vega upp það tekjutap ríkissjóðs sem fólst í því að miða hlutfallið við 24,5% í stað þeirra 26% sem miðað var við í forsendum fjárlaga. Það er hins vegar rétt að árétta það að með þessum breytingum sem eru lagðar til, bæði í frv. um tekju- og eignarskatt og frv. um virðisaukaskatt, er verið að flytja til hlutfallið milli beinna og óbeinna skatta á Íslandi, en það hefur lengi verið álit þeirra efnahagssérfræðinga innlendra og erlendra sem um íslensk efnahagsmál hafa fjallað að nauðsynlegur þáttur í því að koma á varanlegum stöðugleika í íslenskri hagstjórn væri að draga úr hinu háa hlutfalli óbeinna skatta og auka hlutfall beinna skatta. Ástæðan er sú að á Íslandi er einstaklega hátt hlutfall óbeinna skatta miðað við önnur vestræn lönd. Þetta háa hlutfall gerir okkur erfiðara fyrir að bregðast við hagsveiflum á réttan hátt og koma í veg fyrir að þær valdi varanlegum efnahagslegum óstöðugleika. Þau áhrif á verðlag sem þessar breytingar sem hér eru lagðar til fela í sér gera ráð fyrir, þegar heildaráhrifin eru metin, að þau muni leiða til 1--1,5% lækkunar á framfærsluvísitölu miðað við það sem ella hefði orðið. Það gerist með mjög margvíslegum hætti, bæði vegna þess að ýmiss konar viðskipti bera nú annan skatt í virðisaukakerfinu en þau gera í söluskattskerfinu og má þar nefna t.d. ýmiss konar tryggingar sem bera í dag söluskatt en munu ekki bera virðisaukaskatt, í öðru lagi hinar sérstöku endurgreiðslur á algeng matvæli og í þriðja lagi hin innbyggðu verðlækkunaráhrif virðisaukaskattsins sem til eru komin af þeirri ástæðu að virðisaukaskatturinn ber ekki í sér þá uppsöfnun sem söluskattskerfið hefur borið í sér. Enn fremur er ljóst að virðisaukaskatturinn mun styrkja samkeppnisstöðu íslenskra útflutningsgreina og íslensks iðnaðar með margvíslegum hætti. Ég vil aðeins árétta það hér vegna þess að nokkuð hefur borið á misskilningi í þeim efnum að endurgreiðslan í virðisaukaskattskerfinu varðandi þær tegundir innlendra matvæla sem ég nefndi hér áðan er gerólík því niðurgreiðslukerfi sem við höfum búið við hér um langan tíma. Endurgreiðslan verður fastur hluti af virðisaukaskattinum. Henni verður ekki breytt nema með formlegri lagabreytingu á Alþingi. Hins vegar eru niðurgreiðslurnar eins og menn vita afgreiddar í einni upphæð til ríkisstjórnar í fjárlögum og hún hefur allmikið svigrúm frá einum mánuði til annars, jafnvel frá einum degi til annars, ef hún kýs svo, að breyta niðurgreiðslunum allmikið milli tegunda og reyndar einnig að magni og hafa þannig margvísleg áhrif á verðlag. Aftur á móti verður endurgreiðslukerfið í virðisaukaskattinum stöðugt og óbreytt þar til Alþingi færir það í annan búning með lagabreytingu. Það er einnig rétt að geta þess hér að það hafa auðvitað lengi verið deilur hér á Íslandi um það hvort virðisaukaskattur ætti að vera í fleiri en einu þrepi. Ríkisstjórnin hefur ákveðið, og það hefur verið tilkynnt hér á hv. Alþingi, að láta fara fram ítarlega athugun á næsta ári. Sú athugun á að beinast að því að kanna annars vegar áhrif þess að vera með virðisaukaskatt í tveimur þrepum og hins vegar áhrif þess að vera með virðisaukaskatt á víðtækara grunni en í einu þrepi sem þá yrði lægra. Hv. Alþingi og þingflokkum verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir þessum þáttum málsins þegar niðurstaða athugunarinnar liggur fyrir. Eins og ég vék að áðan, virðulegi forseti, var ljóst þegar núgildandi lög voru samþykkt að þau þyrfti að taka til margvíslegrar athugunar og m.a. var talið nauðsynlegt að skoða skattskylduna sjálfa. Ýmis menningarstarfsemi er í gildandi lögum skattskyld en samkvæmt því frv. sem ég mæli hér fyrir verður menningarstarfsemi ýmist undanþegin virðisaukaskatti með núllskatti skv. 12. gr. eða utan skattkerfisins skv. 2. gr. Gert er ráð fyrir að leikhús hvers konar og tónleikastarfsemi falli undir 2. gr. laganna á sama hátt og t.d. heilbrigðisstarfsemi, söfn og félagslegar stofnanir. Einnig er lagt til að útgáfa tímarita verði undanþegin skv. 12. gr. á sama hátt og dagblöð og héraðsfréttablöð. Þá er lagt til að útgáfa bóka á íslenskri tungu falli undir sömu undanþágugrein frá og með 16. nóv. á næsta ári. Ástæða þess að sú dagsetning var valin er að ekki var talið rétt að láta þessa breytingu hafa áhrif á tekjuforsendur fjárlaga fyrir næsta ár. Ég vænti þess að ekki þurfi að útskýra það hér í hv. deild að mikilvægt er að íslensk tunga og íslensk menning njóti ákveðinnar stöðu í skattakerfi landsins þar sem þessir tveir grundvallarþættir eru í reynd það sem gerir okkur að sjálfstæðri þjóð. Þess vegna taldi ríkisstjórnin rétt að beita sér fyrir þeim breytingum sem hér eru lagðar til á gildandi lögum um virðisaukaskatt. Í frv., eins og það er lagt hér fyrir hv. deild, er einnig lagt til að undanþágur verði vegna hitunar á húsnæði. Myndaðist nokkuð breið samstaða um það að rétt væri að undanþiggja hitunarkostnað og voru uppi hugmyndir um að gera það með ýmsum hætti, en hér er beinlínis lagt til að tekið verði af skarið með það að kostnaður við húshitun beri ekki virðisaukaskatt. Þá er einnig tekin hér inn undanþága vegna ökukennslu og enn fremur er undanþágan vegna íþrótta rýmkuð á þann hátt að íþróttastarfsemi, hver svo sem stendur straum af henni, njóti sömu skattameðferðar hvort sem hún fer fram hjá íþróttafélögum eða annars staðar. Einnig er að finna í frv. nokkuð nákvæm ákvæði um endurgreiðslu til íbúðabyggjenda vegna virðisaukaskatts af vinnu á byggingarstað og tekur það bæði til nýbygginga og einnig til verulegra endurbóta á húsnæði. Gert er ráð fyrir að endurgreiðslurnar verði með eftirfarandi hætti: 1. Endurgreiða skal húsbyggjendum sem byggja íbúðarhúsnæði á eigin kostnað þann virðisaukaskatt sem þeir greiða vegna vinnu manna á byggingarstað við íbúðabygginguna. 2. Endurgreiðslan skal ná jafnt til þeirra sem byggja íbúðarhúsnæði til eigin nota og þeirra sem byggja íbúðarhúsnæði til útleigu eða sölu. 3. Endurgreiðslan fari fram ársfjórðungslega og skýrslu og sundurliðun á vinnureikningum skuli skilað í hvert skipti. 4. Á reikningum frá byggingarverktökum skal vinnuþáttur tilgreindur sérstaklega. Þá kemur enn fremur fram í frv. að sömu reglur skuli gilda um endurbætur sem nema a.m.k. 7% af fasteignamati húseignarinnar. Í frv. er lagt til að fjmrh. verði heimilt að ákveða með reglugerð að endurgreiða sveitarfélögum virðisaukaskatt sem þau hafa greitt vegna kaupa á skattskyldri vöru eða þjónustu af atvinnufyrirtækjum. Samkvæmt gildandi lögum um virðisaukaskatt var ætlunin að sveitarfélögin greiddu neysluskatt af mun breiðari stofni en í dag vegna þess að vinna manna á byggingarstað verður skattskyld eftir áramót. Hins vegar hefur verið ákveðið af hálfu ríkisstjórnarinnar í fyrsta lagi að beita sér fyrir því að virðisaukaskattur til sveitarfélaga verði endurgreiddur. Í öðru lagi hefur fjmrn. nú þegar tilgreint ákveðna þætti þar sem endurgreiðslan mun gilda í bréfi sem ég sendi sveitarstjórnum og ég hef á fundi með forráðamönnum Sambands ísl. sveitarfélaga lýst því yfir að ekki sé ætlun ríkisstjórnarinnar að hafa framkvæmdir sveitarfélaga að sérstakri tekjulind í þessum efnum og boðið forsvarsmönnum sveitarfélaga upp á nána samvinnu við fjmrn. um að fylgjast með hvernig virðisaukaskatturinn kemur út gagnvart sveitarfélögum og aðlaga framkvæmdina þeirri reynslu. Það hefur tekið nokkurn tíma í ýmsum löndum þar sem virðisaukaskattur hefur verið við lýði að finna honum eðlilegt form varðandi sveitarfélögin. Ég tel eðlilegt að það sé einnig gert hér í góðri samvinnu ríkisvalds og sveitarfélaga. Það er einnig mikilvægt að tryggja að jafnræði gildi milli sveitarfélaganna í þessum efnum vegna þess að ljóst er að virðisaukaskatturinn mun koma nokkuð misjafnt við sveitarfélögin. Þá hefur verið ákveðið hvað snertir greiðslufrest að í upphafi verði heimilaður gjaldfrestur í tolli á hráefni til iðnaðar og olíuvörur og skoðuð síðan frekari framkvæmd gjaldfrests í ljósi reynslunnar af næstu mánuðum og missirum. Það hefur nokkuð verið um það rætt að það kunni að leiða til verðhækkana að veita ekki þennan greiðslufrest í tolli strax í upphafi á allan innflutning. Það hafa farið fram ítarlegar athuganir í þessum efnum. Sérstakur óháður sérfræðingur sem samtök verslunarinnar fengu til þess að meta þennan þátt komst að þeirri niðurstöðu að ef greiðslufresturinn sem heildverslunin veitti smásölunni væri innan við 45 daga mundi þetta ekki leiða til neinna hækkana, jafnvel beinlínis lækkunar á vöruverði. Það væri ekki fyrr en greiðslufresturinn sem heildsalan veitti smásölunni væri kominn yfir 45 daga að hugsanlega færi að koma inn einhver hækkun sem væri þó mjög lítil, ekki nema um 0,5--1% þegar komið væri yfir um tveggja mánaða frest frá heildverslun til smásöluverslunar. Það er líka rétt að árétta í þessu sambandi vegna þess að ég hef tekið eftir að það hefur nokkuð farið fram hjá mönnum í umræðunni að smásöluverslunin greiðir í dag töluverðan söluskatt, söluskatt af aðföngum, söluskatt af ýmissi þjónustu og öðru sem smásöluverslanir nota. Hjá smásöluverslun á landsbyggðinni hefur þessi söluskattur verið sérstaklega hár vegna þess að hann hefur lagst ofan á allan tilkostnað. Með virðisaukaskattinum fær smásöluverslunin þennan kostnað frádreginn í formi innskatts þannig að þessum skatti verður létt af smásöluversluninni, og það er alveg ljóst að nettóáhrifin eru þau að smásöluverslunin ber miklu minni fjármagnsbyrði eftir þessa breytingu en áður vegna þess að söluskatturinn íþyngdi smásöluversluninni nokkuð, sérstaklega smásöluverslun landbyggðarinnar, en nú verður allur slíkur skattur í formi innskatts sem viðkomandi fyrirtæki fá frádreginn. Sá sérstaki sérfræðingur sem Kaupmannasamtökin og Verslunarráðið fengu til þess að meta þetta mál og kynnti niðurstöður sínar á morgunverðarráðstefnu þessara samtaka fyrir u.þ.b. tveimur mánuðum síðan benti rækilega á það hvernig fjárhagsstaða smásöluverslunarinnar mundi styrkjast við þessa breytingu. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að hafa þennan þátt í huga þegar menn eru að meta tollkrítina eina og sér vegna þess að það eru heildaráhrifin á fjárhagsstöðu verslunarinnar sem ber að skoða. Í frv. er einnig að finna ýmiss konar tæknilegar lagfæringar á virðisaukaskattslögunum sem sérfræðingar ríkisskattstjóraembættisins og fjmrn. og ýmsir aðrir sérfræðingar sem fengnir hafa verið til þessara starfa hafa talið nauðsynlegt að yrðu settar inn í lögin. Ég tel, virðulegi forseti, í ljósi tímans ekki þörf á að reifa þetta mál nánar hér í framsögu. Vissulega væri tilefni til þess að fara ítarlega út í virðisaukaskattinn sem slíkan. Hér er á ferðinni kerfisbreyting í skattamálum sem búið er að ræða um í hálfan annan áratug. Aðdragandi þessarar kerfisbreytingar hefur verið langur. Ýmsar ríkisstjórnir hafa komið að þessu verki og nú blasir það við okkur að láta hann koma til framkvæmda hér á Íslandi. Reynslan frá öðrum löndum kennir okkur það að það eru eðlilega, jafnvel á upphafsárum slíkrar skattbreytingar, ýmsir þættir sem þarf að skoða í ljósi reynslunnar og umræðan í Evrópu um virðisaukaskatt landa Evrópubandalagsins sýnir að menn ná aldrei lokaniðurstöðu í umræðunni um það hvers konar þrep eða hve margskiptur skattur er í sjálfu sér æskilegastur. Þess vegna er það auðvitað alveg ljóst að umræðunni um virðisaukaskatt er ekkert lokið hér á Íslandi þrátt fyrir þessa kerfisbreytingu. Þvert á móti er ég sannfærður um það að reynslan af framkvæmdinni mun á næsta ári leiða af sér margvíslegar umræður um reynsluna af þessum nýja skatti. Ég hef þó sannfærst um að hann feli í sér mikilvæga hagsmunabót fyrir atvinnuvegi okkar Íslendinga, sérstaklega útflutningsgreinarnar og þann iðnað sem á í samkeppni á erlendum mörkuðum og á innlendum markaði. Í því atvinnuástandi og því efnahagsástandi sem nú ríkir hér á Íslandi er mikilvægt að geta nýtt slíka kerfisbreytingu atvinnulífinu í landinu til hagsbóta. Ég mælist svo til þess, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég mun hafa sama háttinn á og hæstv. ráðherra að tala ekki mjög lengi um þetta mál hér við 1. umr., geyma mér það fremur til 2. umr. eftir að hv. nefnd hefur fengið tækifæri til að skoða málið. Svo vill til að ég á sæti í hv. fjh.- og viðskn. og fæ þess vegna tækifæri til að ræða við þá menn sem eðlilegt er að nefndin ræði við þegar svo umfangsmikið mál er til meðferðar. Í gildandi lögum um virðisaukaskatt, sem áttu að taka gildi á miðju þessu ári, er skatthlutfallið 22%, en á sínum tíma lagði þáv. fjmrh., sem nú er hæstv. utanrrh., megináherslu á að skatthlutfallið hækkaði ekki úr 22%. Hann er nú fjarri góðu gamni og virðist hafa sætt sig við að skatthlutfallið hækki í 24,5%. Á þeim tíma sem hæstv. utanrrh. var fjmrh. var reiknað út í fjmrn. að virðisaukaskatturinn þyrfti að vera 23,5% til þess að tekjur ríkissjóðs samsvöruðu söluskatti eins og hann er nú, 25%. Í fjárlagafrv. var það hins vegar upplýst að núv. hæstv. fjmrh. hafði í hyggju að hækka skatthlutfallið í 26% og ná þannig inn talsverðum tekjum af skattkerfisbreytingunni sem frestað hafði verið til næstu áramóta. Mér er auðvitað ljóst að ekki er hægt að bera nákvæmlega saman þá útreikninga sem gerðir voru í upphafi árs 1988 og það sem gert hefur verið núna í haust. En eftir að hafa skoðað útreikninga nokkuð vandlega tel ég að ekki sé nokkur vafi á því að kerfisbreytingin, þrátt fyrir þær breytingar sem hafa verið gerðar og þá í menningarlegum efnum og fleiri, gefi ríkissjóði viðbótartekjur en rýri ekki tekjur sjóðsins eins og haldið hefur verið fram. Ég vil til viðbótar segja það að lauslegir útreikningar, ekkert síður en þeir sem liggja fyrir hjá fjmrn., benda til þess að þessi upphæð gæti verið á annan milljarð og bætist sú upphæð við þann tekjuauka sem allir viðurkenna að verði af tekjuskattshækkuninni. Þar er gert ráð fyrir að tekjuskattar hækki og útvegi ríkissjóði tekjur að upphæð 1400 millj. og er þá búið að taka tillit til þeirra greiðslna sem fara í gegnum barnabótakerfið og ganga þannig út til þeirra sem eru barnmargir og til einstæðra foreldra. Það er því alveg ljóst að þetta frv. er, eins og önnur þau frumvörp sem þjóðin er að kynnast þessa dagana, fyrst og fremst skattahækkunarfrv. Þá hefur verið gagnrýnt nokkuð hvernig að undirbúningi hefur verið staðið. Ástæða er til að rifja upp að á sínum tíma, þegar lögin voru samþykkt, var sagt frá því í nefndaráliti að vissir hlutir ættu að skoðast rækilega í nefnd. Hún mun hafa hist framan af en á síðustu vikum og mánuðum hefur heldur farið lítið fyrir samstarfi fjmrn. við þá nefnd sem sett var til þessa verkefnis í upphafi. Raunar hefur því verið haldið fram af æðimörgum að undirbúningur málsins sé allur í skötulíki. Nú, þegar kemur að þeim dögum að taka skuli þennan skatt upp, nálgast undirbúningurinn eins konar óðagot hæstv. fjmrh. og liðs hans. Það þarf að koma fram hér, og snertir þessi mál auðvitað bæði og þá ekki síst tekjuskattsmálið, að allra nýjustu spár Þjóðhagsstofnunar sem gefnar voru út í kvöld að ég hygg benda til þess að verðlag komi til með að hækka meira frá meðaltali þessa árs til meðaltals næsta árs og laun minna en áætlað var í síðustu þjóðhagsspá sem gefin var út sl. haust en fjárlagafrv. hvílir á þeim forsendum. Þetta er auðvitað óhagstæðara fyrir tekjuskattsgreiðendur eins og reyndar var vitað og við höfum þegar fjallað um, þau sem hafa tekið þátt í umræðum um það mál. Ég kemst ekki hjá því, virðulegi forseti, að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra um örfá atriði sem snerta það frv. sem hér er til umræðu. Vil ég þá í fyrsta lagi nefna jöfnunargjaldið. Jöfnunargjald var sett á sínum tíma vegna söluskattskerfisins. Það var viðurkennt, ekki eingöngu af okkur Íslendingum, heldur jafnframt af þeim þjóðum sem við eigum helst viðskipti við og erum í bandalagi með, svo sem EFTA og Evrópubandalaginu, að Íslendingum væri heimilt að leggja jöfnunargjald á innfluttar vörur og standa þannig undir kostnaði við endurgreiðslu á svokölluðum uppsöfnuðum söluskatti, en það er sá söluskattur sem leggst ofan á söluskatt í framleiðslunni. Það var algerlega ljóst frá upphafi að þessi skattur, jöfnunargjaldið, hlyti að falla niður um leið og við samræmdum okkar löggjöf löggjöf annarra þjóða í virðisaukaskattsmálum. Nú bregður svo við að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að þetta gjald verði innheimt áfram og í frv. er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af því verði 500 millj. kr. Ég vil rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra, og hvet hann til þess að taka hér aftur til máls til þess að gera okkur ljósa grein fyrir þessu máli, að hæstv. ríkisstjórn gerði samning við Vinnuveitendasamband Íslands sl. vor. Í þeim samningi, sem dagsettur er 30. apríl og var gerður í tengslum við kjarasamninga, segir skýrt og skorinort: ,,Jöfnunargjald af innfluttum vörum verði hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur niður þegar virðisaukaskattur kemur til framkvæmda.`` Þetta er orðrétt úr samkomulagi hæstv. ríkisstjórnar, sem hæstv. fjmrh. á aðild að, og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Raunar er annað í því samkomulagi sem ekki hefur verið staðið við. Þá á ég við vörugjaldið. Í tengslum við breytinguna sem nú á sér stað um áramótin skuli gerðar breytingar á lögum um vörugjald. Ég ætla ekki að þreyta ráðherrann á spurningum um það atriði, en bráðnauðsynlegt er að hæstv. ráðherra tjái sig hér frekar um jöfnunargjaldið en hann hefur þegar gert. Mér er sagt að hæstv. ráðherra ætli sér að gefa út lista yfir þær vörur sem jöfnunargjald verður ekki heimt af. Þennan lista, ef þetta er rétt, verður auðvitað að sýna hv. nefnd áður en málinu lýkur, ef standa á þannig að málinu. Í öðru lagi er afar nauðsynlegt að hæstv. ráðherra segi frá því hvernig ferill jöfnunargjaldsins á að vera á næsta ári. Það er ljóst að 5% gjald gæti skilað ríkissjóði jafnvel milljarði í tekjur en með því að heimta aðeins um 500 millj. hlýtur að vera gert ráð fyrir því að það fari stiglækkandi á næsta ári. Með einhverjum hætti verður að skýra það hvernig hæstv. ráðherra ætlar að standa að því að fella niður þennan skatt eins og boðið er í samningum okkar við aðra aðila. Allar skýringar hæstv. ráðherra á því að þetta sé skattur sem sé lagður á með samsvarandi markmið í huga og þegar aðrar þjóðir leggja á einhvers konar byggðaskatta er auðvitað út í hött því að hækkað vöruverð hér á landi styrkir auðvitað kaupmennina í Glasgow í samkeppni við kaupmennina á Íslandi. Niðurstaðan af þessum skatti er þveröfug við það sem hæstv. ráðherra hefur stundum haldið fram, að skatturinn sé lagður á til að styrkja okkur vegna þess hvað við búum hér nánast á mörkum hins byggilega heims. Hæstv. ráðherra verður að laga til rökin sem hann ætlar að nota ef heimta á þennan skatt áfram sem auðvitað er ekki eingöngu siðlaust heldur líka löglaust. En varðandi jöfnunargjaldið hlýtur maður þá að spyrja jafnframt: Hvað hyggst hæstv. ráðherra gera vegna endurgreiðslna á uppsöfnuðum söluskatti, vegna framleiðslu á þesu ári? Annars vegar er iðnaðurinn, en auðvitað á að nota hluta af þessu gjaldi til að greiða það sem þar á vantar. Í raun er ekkert í fjárlögunum sem bendir til þess að hæstv. ráðherra ætli að greiða útflutningsiðnaðinum þá fjármuni sem lögboðið er, þ.e. þá fjármuni sem hafa safnast upp vegna þess að skattur leggst á skatt. Hafi hæstv. ráðherra í hyggju að greiða það að einhverju marki af jöfnunargjaldinu verður það að koma fram í fjárlögum gjaldamegin og má ekki undir nokkrum kringumstæðum líta á það sem rétt bókhald af hálfu ríkisins ef sú endurgreiðsla er dregin frá jöfnunargjaldinu teknamegin í fjárlögum. Á þetta legg ég gífurlega mikla áherslu og kýs að spyrja hæstv. ráðherra hvernig farið verður að með þetta atriði. Þótt ekki gildi nákvæmlega það sama um sjávarútveginn og hæstv. ríkisstjórn hafi kannski frjálsari hendur um hvernig hún ætlar sér að endurgreiða svokallaðan uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi, er þó ljóst að um áramótin munu vera til birgðir í landinu sem enn er eftir að greiða af uppsafnaðan söluskatt. Skv. upplýsingum sem liggja fyrir eru birgðir nú svo miklar að það vantar um 100 millj. í uppsafnaðan söluskatt og gera má ráð fyrir því að sú upphæð a.m.k. tvöfaldist fram að áramótum. Spurning mín til hæstv. ráðherra, sem ég tel eðlilegt að hann svari hér og nú við þessa 1. umr., er: Ætlar hæstv. ríkisstjórn að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt, annars vegar í iðnaði eins og lög bjóða, hins vegar í sjávarútvegi? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra eyða jöfnunargjaldinu eða hvað þýðir talan 500 millj. þegar ljóst er að 5% gefa talsvert hærri upphæð á heilu ári? Og loks: Er það rétt sem hefur heyrst að hæstv. ráðherra ætli að útbúa lista yfir vörur sem ekki eiga að bera jöfnunargjald? Sé svo þá er fyllsta ástæða til þess að spyrja um það atriði. Reyndar má vera að sá sem benti mér á þetta hafi í sínu máli ruglað saman þessu atriði og öðru sem snýr að gjaldfresti í tolli, en það breytir ekki því að hæstv. ráðherra þarf skýrlega að segja hvernig farið verður með jöfnunargjaldið. Ég vík ná næst að gjaldfresti í tolli. Ég held það fari ekkert á milli mála að það er samdóma álit allra þeirra sem koma nálægt atvinnurekstri, hvort sem er í iðnaði eða verslun, sjávarútvegi eða landbúnaði, að allir sem standa í atvinnurekstri eru sammála því að gjaldfrestur í tolli á virðisaukaskatti er mjög mikilvægt mál og líklega mikilvægasta málið. Það er alveg ljóst að sú fjárbinding sem mun eiga sér stað ef heimta á virðisaukaskatt strax við tollafgreiðslu mun leiða til þess að gjaldþrotum mun fjölga mjög verulega strax á næsta ári og finnst þó ýmsum nóg það sem gerst hefur á þessu ári og því síðasta. Ég hef heyrt þá ræðu áður sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan um að virðisaukaskatturinn sé til bóta fyrir verslunina. Ég hef hins vegar heyrt þá sem stunda verslun tala gegn því sjónarmiði á fundi sem hæstv. ráðherra var á og ég hygg að til að byrja með og einkum hjá þeim sem minni eru sé alveg ljóst að um verulega fjárbindingu er að ræða sem annaðhvort hlýtur að skila sér í hækkun vöruverðs eða þá skila sér vegna hækkaðra vaxta eða óhagkvæmari innkaupa í því að fyrirtæki sem nú eru við lýði fari á hausinn. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi að standa við það sem forveri hans sagði þegar lögunum var breytt á sínum tíma og tekið var inn ákvæði sem mig minnir að sé í 34. gr. laganna og felur í sér heimild fyrir hæstv. ráðherra til að veita greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli. Þetta er það mál sem langflestir hamra á að sé stóra málið. Þótt mönnum beri ekki saman um hvað þetta þýði í verðhækkunum, þá telja þeir lágmarkið í hækkunum 0,5%. Það er fulltrúi ráðuneytisins sem spáir því en nefndar hafa verið tölur allt upp í 4% hækkun á vöruverði. Sé svo að í þessu máli sé ætlunin að gera mun á þeim sem fá gjaldfrestinn, sumir eigi að fá gjaldfrest en aðrir ekki, þá er alveg bráðnauðsynlegt að þegar við þessa umræðu, áður en málið fer til nefndar í síðari deild, liggi slíkar upplýsingar fyrir. Það kann að hafa afgerandi þýðingu fyrir það hver afstaða manna verði til málsins. Næst langar mig, virðulegur forseti, til að víkja að máli sem hefur líka þýðingu og ekki smáa en það er að verulegt niðurgreiðslufé virðist vanta í fjárlagafrv. Bæði Ríkisendurskoðun og eins fjmrn. hafa viðurkennt að vöntunin sé um það bil 550 millj. kr. Menn geta þá spurt: Hvað hefur það með þetta mál að gera? Jú, það hefur með þetta mál að gera vegna þess að það er gert ráð fyrir því að endurgreiða eigi hluta af söluskatti á heildsölustigi eða til þeirra sem versla með vörurnar á heildsölustigi í ákveðnum vöruflokkum, þar á meðal í vöruflokkum sem nú eru niðurgreiddir. Endurgreiðslan er frádráttartala af innheimtum virðisaukaskatti en það hefur auðvitað mikla þýðingu hver niðurgreiðslan verður. Það er samdóma álit ráðuneytismanna og annarra að ef áfram vantar þessar 550 millj. megi gera ráð fyrir því að það leiði til 7--9% hækkana á þessum tegundum, þ.e. dilkakjöti og mjólk. Með öðrum orðum: Langsamlega stærsti hluti þeirrar lækkunar sem verður vegna áforma um að endurgreiða söluskatt á þessum vörum verður aftur tekinn vegna þess að það vantar svo mikla peninga í niðurgreiðslufjármuni ríkissjóðs. Ég hef heyrt ávæning af því að hæstv. ríkisstjórn ætli að laga þetta lítils háttar með því að setja kannski 100--200 milljónir í þessa niðurgreiðsluhít en það dugir ekki til. Það er alveg ljóst að áform hæstv. ríkisstjórnar eins og þau birtast í fjárlagafrv. leiða til þess að vöruverð á þessum niðurgreiddu vörum mun hækka verulega þannig að endurgreiðslan skilar sér ekki nema að mjög litlum hluta. Því til viðbótar hafa þeir sem eru í samkeppni við þessar greinar sínar áhyggjur, t.d. þeir sem stunda svína- og kjúklingarækt. Þeir spyrja eðlilega til hvaða ráða eigi að grípa til þess að tryggja það að sú niðurgreiðsla sem þeir fengu á sínum tíma verði ekki af þeim tekin í tímans rás vegna þess að niðurgreiðslurnar eru bundnar í krónutölu. Þetta er auðvitað réttmæt spurning sem verður að leggja fyrir hæstv. fjmrh. þegar við næstu umræðu málsins. Þá kem ég að mjög mikilvægum þætti sem eru sveitarfélögin. Ég skal nú fara hraðar yfir. Þar liggur það fyrir að gangi frv. fram eins og það stendur nú munu sveitarfélögin í landinu þurfa að borga líklega um 900 millj. kr. umfram það sem þau borga í dag í söluskatt af framkvæmdum og rekstri. Í dag fengu þingmenn senda frá Sambandi ísl. sveitarfélaga hugmynd að texta sem mundi vera strax til bóta og það er full ástæða til þess að vekja athygli á þeirri tillögu. Í tillögunni sem er dags. 18. des., þ.e. í dag, segir svo, með leyfi forseta: Við 2. gr. frv. bætist ein málsgrein, sem verði 5. mgr., svohljóðandi: ,,Undanþegin virðisaukaskatti, þ.e. innskatti, er þó lögskyld starfsemi sveitarfélaga sem ekki er rekin í samkeppni við starfsemi á almennum markaði, svo sem bygging og rekstur grunnskóla og dagheimila, gatna- og holræsagerð og viðhald þeirra mannvirkja og unglingavinna.`` Með öðrum orðum: Það er ætlun hæstv. ríkisstjórnar að skattleggja holræsagerð þannig að ríkissjóður kemur til með að fitna eftir því sem Reykvíkingar leiða úrganginn úr sér lengra hér út á flóann, þess meira fær ríkissjóður í sinn hlut. Þetta er orðinn tekjustofn fyrir ríkissjóð að leggja gjöld á slíkar framkvæmdir. Og það sama gildir um skóla og dagvistarheimili sem við hér, fjárveitingavaldið, knýjum sveitarfélögin með lögum til að taka að sér. Við krefjumst þess að sveitarfélögin standi fyrir þessari lögboðnu starfsemi og gerum hana síðan að tekjustofni fyrir ríkissjóð. Ég get upplýst það hér að gengið hefur verið úr skugga um það nú síðast í dag með skeytasendingum til Danmerkur að í Danmörku er slíkur skattur ekki lagður á sveitarfélögin. Sveitarfélögin eru undanþegin virðisaukaskatti. Það liggur fyrir. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu hæstv. ráðherra þegar hann ýjaði að því í sinni ræðu að þetta mál þyrfti að leysa en ég tel nauðsynlegt að þetta mál verði leyst áður en frv. er afgreitt frá Alþingi því að ég hef enga trú á lausnum eftir að þetta frv. er orðið að lögum og bendi á að árum saman, a.m.k. í áratug, jafnvel í einn og hálfan áratug gekk hvorki né rak í Danmörku í þessum efnum og ég hygg að einasta ástæðan fyrir því að þetta fór ekki inn í íslensku lögin á sínum tíma hafi verið sú að þegar --- ja, ég leyfi mér að segja virðisaukaskattslögin íslensku voru þýdd úr dönsku lögunum, sem er nú kannski ekki alveg sanngjarnt að segja en ég hygg að þau hafi svona að mestu leyti verið þýdd úr dönskum lögum eins og við gerum nú æðioft þegar embættismenn starfa að slíkri lagasmíð, þá hafi slíkt ákvæði ekki verið komið inn í dönsku lögin því að þetta ákvæði kom ekki inn í dönsku lögin fyrr en árið 1985. Þetta bið ég hæstv. stjórnarsinna um að átta sig á og athuga því að það skiptir auðvitað sveitarfélögin mjög miklu máli að sú kerfisbreyting sem nú á sér stað leiði ekki til þess að sveitarfélögin, sem samkvæmt lögum þurfa að stunda ákveðna starfsemi, séu gerð að féþúfu fyrir ríkissjóð. Það er ástæða til þess, virðulegur forseti, að nefna það hér að varðandi byggingar og endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna byggingarframkvæmda hefur verið bent á það að kannski sé eðlilegt að slík endurgreiðsla eigi sér stað á tveggja mánaða fresti, á sama tíma og virðisaukaskatturinn er innheimtur. Það er til samræmis og nákvæmlega sömu rök sem gilda um þetta eins og þegar hæstv. fjmrh. kom hér í ræðustól fyrir nokkrum dögum síðan og skýrði út fyrir okkur að það væri bráðnauðsynlegt að hafa gjalddaga launaskattsins fleiri til samræmis við staðgreiðsluna. Þess vegna hlýtur að mega með sömu rökum segja að það sé eðlilegt að endurgreiðsla virðisaukaskattsins í byggingarstarfseminni fari fram á sömu tímabilum og skatturinn er heimtur inn af ríkissjóði. Ég hef jafnframt efasemdir um 7% regluna í frv. og tel að þar sé ekki tekið tillit til þess að fasteignamatsverð er ákaflega misjafnt eftir því hvar á landinu við erum. Ég hef líka efasemdir um það að rétt sé að setja það skilyrði að þessi 7% --- og þá á ég við að endurbætur á húsum og viðhald þurfi að vera 7% af fasteignaverði --- þurfi að vera bundin almanaksárinu. Það skiptir mun meira máli að heildarendurnýjun húsnæðisins nemi ákveðinni krónutölu en hvaða hraði er viðhafður til þess að koma þeim framkvæmdum í kring eins og ætla má að þurfi að gerast ef lögin verða samþykkt óbreytt. Það er, virðulegur forseti, nokkuð sérkennilegt að skoða að það er mikill áhugi á því, og hefur komið fram í frv., að herða refsiviðurlögin og tvöfalda þau, dagsektir, á sama tíma og við vitum að það verða miklu fleiri greiðendur sem eiga eftir að greiða virðisaukaskattinn miðað við þann fjölda sem greiddi söluskattinn. Hefði manni fundist að það þyrfti einhverja aðlögun fyrir þann stóra hóp sem lendir án efa í miklum erfiðleikum við að telja fram til þessa skatts, ekki síst vegna þess að hæstv. fjmrh. og starfsfólk hans hefur verið með seinni skipunum að koma frá sér ýmsum reglugerðum sem þetta fólk þarf að búa við. Það hefði verið, virðulegur forseti, ástæða til þess að fara hér í nokkur atriði, eins og hvort ræsting sé skattskyld eða ekki, t.d. á hótelum, spurninguna um það hvort hæstv. ráðherra telji kartöflur vera grænmeti en samkvæmt öðrum lögum er gerður munur á garðávöxtum og grænmeti og teljast þá kartöflur til garðávaxta. En nú vill svo til að í þessum lögum teygja skattasérfræðingar og lögfræðingar ríkisskattstjóra sig svo langt að telja kartöflur vera grænmeti og bætist þá við vinnu lögfræðinganna sem þurfa í framtíðinni að segja til um það hvað sé grænmeti og hvað séu garðávextir og hvort kartöflur séu í þessum lögum grænmeti en í öðrum lögum garðávextir. Það hefði líka verið ástæða til þess að fjalla hér um endurgreiðslu á virðisaukaskatti til sérfræðinga og benda kannski rækilega á það --- og það er ágætt að hæstv. dómsmrh. hlusti á það --- að þeir einu sem koma til með að greiða virðisaukaskatt af lögfræðiþjónustu eru fólkið sem hefur lent í einhvers konar erfiðleikum. Fyrirtækin geta varpað af sér skattinum og hið opinbera. Það eru einungis einstaklingarnir sem hafa lent í erfiðleikum, fjárhagserfiðleikum eða einhverjum öðrum, sem munu verða endanlegir greiðendur þessa virðisaukaskatts. Þess vegna er ákaflega eðlilegt að eftir því sé gengið hvort hæstv. ríkisstjórn, þar á meðal hæstv. dómsmrh., ætli sér að gera eitthvað viðlíka og gert hefur verið í öðrum löndum til þess að koma til móts við það fólk sem verst fer út úr virðisaukaskattinum, en það er einmitt þetta fólk því aðrir sitja ekki uppi með skattinn. Að síðustu, virðulegur forseti, ætla ég hér í þessari stuttu ræðu að minnast á eitt atriði og það varðar skuldajöfnun. Hæstv. ráðherra hefur í stíl við sín tök á ríkisfjármálunum bent á að nú verði þessi skattur, virðisaukaskatturinn, ekki greiddur út nema til þeirra sem eru skuldlausir hjá ríkissjóði. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að skatturinn sé greiddur út til allra. Ef þeir hins vegar skulda ríkissjóði þá hlýtur það jafnframt að vera krafa að kröfur á ríkissjóð eða ríkisstofnanir geti líka komið til móts við hinar kröfurnar og þannig sé skuldajafnað að fullu. Það er óverjandi að ríkissjóður hafi þau forréttindi í þessu þjóðfélagi að hann geti ávallt með vald á bak við sig gengið að fólki og fyrirtækjum, jafnvel þeim sem eiga stórfé hjá ríkissjóði. Það er þess vegna krafa, ekki bara hjá mér sem þessi orð tala hér heldur hjá fjölmörgum öðrum, að sama verði látið yfir alla ganga og ef ríkissjóður eða stofnanir ríkisins skulda viðkomandi fyrirtækjum þá beri jafnframt að taka tillit til þess. Það væri óverjandi að neita að borga út virðisaukaskattinn til fyrirtækja sem skulda ríkissjóði ef þau sömu fyrirtæki eiga síðan inni stórupphæðir hjá ríkinu. En slíkt getur hent og í raun hefur það hent mörg fyrirtæki að eiga inni hjá ríkinu, skulda opinber gjöld á hæstu vöxtum en fá ekki vaxtagreiðslur hjá ríkisstofnunum og slíkt er ekki hægt að þola til lengdar. Virðulegur forseti. Mér er kunnugt um það að hæstv. ráðherra er að mæla fyrir frv. í hv. Ed. og kannski mun verða einhver bið á því að hann geti svarað þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hans. En ég vænti þess að hann geti gert það annaðhvort síðar í þessari umræðu eða látið starfsmönnum sínum þessi svör í té og komið þeim til hv. nefndar sem tekur til starfa í fyrramálið. Ef hann má eigi heyra mín orð þá vildi ég a.m.k. fara þess á leit við flokksbróður hans sem situr í hv. nefnd að ganga eftir því að þessar upplýsingar bærust til nefndarinnar beint. Því að þótt hæstv. ráðherra sé töframaður mikill, þá hef ég skilning á því að hann getur ekki staðið í tveimur ræðustólum í einu.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Svo ég taki nú upp þráðinn þar sem hv. 1. þm. Reykv. sleppti þá finnst mér ekkert furðulegt að hæstv. fjmrh. skuli ekki geta verið í tveimur ræðustólum í einu. En mér þykir nokkuð furðulegt að verkslag skuli vera slíkt að hann skuli í raun vera að mæla fyrir tveim stórmálum, málum sem varða alla þegna þessa lands, á einum og sama tíma. Sú ráðstöfun sýnir ekkert annað en þá fyrirlitningu og þá lítilsvirðingu sem þessari samkundu er sýnd og þeim sem hér vinna. Enda segir mér svo hugur um að það að ekki aðeins hæstv. fjmrh. er fjarstaddur heldur og allir aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar og flestir hv. þm. sé einmitt dæmi um þá veiku stöðu sem þingið er í. Það eru líklega allir sér þess vel meðvitandi að hér er málum ekki ráðið. Hingað eru mál aðeins send formsins vegna en allt vald er í höndum framkvæmdarvaldsins. Það er helst þegar kemur að einhverjum minni málum sem þingmenn fá hugsanlega einhverju ráðið eða einhverju um breytt. Fjarvera hæstv. fjmrh. undirstrikar þetta með þeim hætti að það verður ekki hjá því komist að nefna þessa staðreynd.

Vegna orða hv. ræðumanns vill forseti taka fram að hann er tilbúinn að fresta þessari umræðu um sinn. Slíta þessum fundi sem nú er haldinn, boða nýjan fund að fimm mínútum liðnum og taka þar fyrir atkvæðagreiðslur í fjórum málum, ef heimilt verður, til þess að reyna að hafa hæstv. fjmrh. á þessum fundi þegar fram verður haldið umræðunni um virðisaukaskatt.

Virðulegur forseti. Ég þakka þetta boð en ég hef ekki farið fram á að hæstv. fjmrh. yrði viðstaddur og mun ekki gera það, ég lýsi einungis furðu minni á þessu verklagi. Ég ásaka ekki virðulegan forseta þessarar deildar en vil aðeins ítreka að ég held að þetta vinnulag sé einmitt til marks um stöðu þessa þings og valdajafnvægi framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Það sést einmitt líka með þeim hætti að jafnvel þegar stórmál eins og upptaka nýs skattkerfis, stórfelld kerfisbreyting er í uppsiglingu, þá sjá ekki einu sinni hv. þm. ástæðu til að vera viðstaddir. Og það er ekki af leti eða ómennsku, held ég, sem það er, heldur að þeir vita líka ósköp vel að hér talar einn fulltrúi hvers þingflokks svona fyrir kurteisis sakir og forms sakir og til þess að skjalfest sé afstaða hans þingflokks í hverju máli, en að það sem hér verður sagt breyti engu í málinu. Að þessum orðum sögðum mun ég þá verða mjög stuttorð að sinni um innihald frv. en gera því þá betri skil á morgun í þeirri von að a.m.k. hæstv. fjmrh. verði þá viðstaddur. Ekki er ég svo bjartsýn að halda að það breyti en ég vil þó gjarnan að hann heyri eitthvað af máli mínu og afstöðu Kvennalistans í þessu máli. Það er líkt með þetta mál eins og mörg önnur mál hér á þinginu og er enn eitt dæmi auðvitað um þá sýndarmennsku sem raunverulega er í því fólgin að vera yfirleitt að taka frv. hér inn á þingið --- og mundu menn sjálfsagt sleppa því ef það væri ekki bundið í lögum --- þeim er hrúgað hér inn á síðustu stundu, hverju stórmálinu á fætur öðru. Það er ekki ætlast til þess að þau fái umfjöllun, þau eiga bara að þeytast í gegn og fá þar stimplun. Virðisaukaskatturinn er engin undantekning. Hann er nú til 1. umr. hér í Nd. og aðeins nokkrir dagar eftir af þingi og skyldi maður þó ætla að slíkt stórmál tæki nokkra daga í umræðu. Slíkur er asinn að jafnvel þurfti að fá fyrir því leyfi, sem vissulega var gefið, að taka málið fyrir í fjh.- og viðskn. Nd. áður en það kom til 1. umr. í deildinni. Ég vil taka það fram að það var með fullu samþykki allra í nefndinni, enda býst ég við að allir hafi séð hag sinn í því að fá þá tækifæri til að kynnast málinu örlítið áður en það kæmi til deildarinnar. Það verður ekki hjá því komist að víkja aðeins til baka og rifja upp sögu þessara laga sem nú er verið að leggja til brtt. við. Í fyrsta lagi verður að nefna að þessi lagasetning var mjög umdeild ráðstöfun. Menn greindi ekki á um að það væri ýmislegt sem þyrfti að athuga og ganga betur frá og því sáu nú stjórnvöld að sér og frestuðu gildistöku laganna en enn stöndum við þó í sömu sporum og segir mér svo hugur um að það hefði alveg eins verið hægt að taka þessi lög í gildi fyrr eins og til stóð vegna þess að fresturinn hefur ekki breytt nokkrum sköpuðum hlut. Jafnvanbúið kemur málið til framkvæmda og einungis tvær vikur nú til gildistöku og enn eru svo mörg mál óleyst, svo mörgum spurningum ósvarað að ekki einu sinni framkvæmdarvaldið getur svarað eða tryggt að það verði ekki hálfböksulegt þegar það kemst í framkvæmd. Það er í rauninni alveg með ólíkindum að jafnvel grundvallaratriði eins og álagningarhlutfallið sjálft skuli ekki hafa legið fyrir fyrr en núna fyrir 10 dögum eða svo. Ástæðan var sjálfsagt sú að þetta mikla mál var pólitískt þrætuepli og stjórnarsinnar virtust eiga í erfiðleikum með að koma sér saman um hve hátt stigið skyldi verða og er í rauninni kátbroslegt að eftir skuli standa að það þurfti í rauninni vantrauststillögu frá stjórnarandstöðunni til þess að stjórnin tæki sig nú saman í andlitinu, kæmi sér saman um skattstigið og opinberaði það alþjóð. Það er látið í veðri vaka að lækkun sé á skattstiginu. Þetta er jafnvel með enn meiri endemum heldur en þegar verið er að halda því fram að hækkun tekjuskatts sé í rauninni lækkun því það er þó verið að reyna að gera það með einhverjum rökum en hér er farið með blekkingar einar. Í lögunum er kveðið á um 22% virðisaukaskatt og þó að einhverjum hafi dottið í hug í millitíðinni að líklega væri betra að hafa prósentustigið hærra og þó að söluskattur sé hærri, þá er það ekki það sama og að verið sé að lækka prósentustigið núna því að lögin hafa tekið gildi og þar var virðisaukaskattsstigið lögfest. Það liggur við að það mætti með sömu rökum halda því fram að ef einhverjum, t.d. hæstv. fjmrh., hefði nú dottið í hug að bera fram þau rök að líklega væri best að virðisaukaskatturinn yrði 59%, að með því að færa hann niður í 24,5% væri verið að lækka hann um helming. Og manni dettur raunar í hug að slíkur hefði sannfæringarkraftur hans verið hefði honum dottið þetta í hug að hann hefði e.t.v. trúað því sjálfur. Þó er kannski það versta í sögu þessa skatts það að inn í hann var laumað --- eða ekkert laumað, það fór ekki hljótt --- skatti á matvöru með því að leggja söluskatt á matvöru fyrir tveimur árum, hækka síðan söluskattsstigið á matvöru og festa það svo loks í sessi með þessari skattbreytingu. En þá hafði aðdragandinn verið svo langur, fólk hafði meðtekið þennan kross og borið hann í tvö ár og nú er eins og mjög fáum detti lengur í hug að hægt sé að leggja þennan kross af. Þetta er í rauninni mjög athyglisverð aðferð við það að koma vondu máli fram. Þegar málið í raun kemur til umfjöllunar, því það er í raun fyrst nú við gildistöku laganna sem það er endanlega staðfest að matarskattur skuli áfram vera í gildi, ætti að upphefja mikla baráttu gegn honum. En þá er þrotinn krafturinn hjá flestum og rétt eins og menn þakki fyrir að það skuli þó vera boðið upp á einhvers konar endurgreiðslur á nokkrum matvælategundum. Það er margt sem væri vert að gera að umtalsefni, bæði ýmist ranglæti sem felst í þessu frv. og hvað margt er óljóst hvað varðar framkvæmd. Ber þar flest að sama brunni að ónógur undirbúningur veldur. Og svo slæmur er hann að reglugerðirnar hrynja nú út úr ráðuneytinu hver á fætur annarri og fæstir hafa haft ráðrúm til þess að kynna sér framkvæmd skattsins. Verður fróðlegt að fylgjast með eftir áramótin hvernig bæði skattyfirvöldum og fyrirtækjum gengur að glíma við þennan skatt. Margir hafa auðvitað þegar lýst áhyggjum sínum, hreinlega viðurkennt að þeir viti ekki um fjölmörg áhrif og framkvæmd og aðrir kvarta undan kunnáttuleysi, þeir hafi ekki haft ráðrúm til þess að setja sig inn í hvernig hann skyldi framkvæmdur. Flest rök, sem höfð voru uppi fyrir gildistöku virðisaukaskatts, eru fallin um sjálf sig. Ein rök voru þau að þetta væri skattur sem yrði án undanþága og því svo auðveldur í framkvæmd. Veruleikinn er nú sá að við stöndum hér með frv. til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Ekki ætla ég að lasta allar þær undanþágur sem þar eru veittar, síður en svo, en þessar fjölmörgu breytingar bera þess þó merki að ýmislegt var athugavert í upphafi. Það kann oft að vera erfitt að finna mörk í undanþágum, þ.e. hvað liggi innan skilgreiningar og hvað utan í hverjum undanþáguflokki, en enn erfiðara er auðvitað að finna eitthvert réttlæti í því hvað á að undanþiggja. Það er vel að hér er lagt til að nú verði bækur á íslensku, hvort sem þær eru þýddar eða frumsamdar, undanþegnar virðisaukaskatti, en sú undanþága á þó ekki að taka gildi fyrr en 16. nóv. á næsta ári. Maður á að vísu bágt með að skilja rökin fyrir því að ein undanþága skuli vera með þessum hætti þar sem öðru er ætlað að taka gildi 1. jan. nk. En fyrst á annað borð er verið að flytja þessa undanþágu til þá er þessi dagsetning þó þess eðlis eða á þeim tíma að hún kemur sér mjög illa fyrir námsfólk. Það er einmitt það fólk sem getur ekki geymt bókakaupin þangað til í jólabókaflóðinu. Það verða þegar liðnar tíu vikur af skólaári og ekki auðvelt að gera sér í hugarlund að nemendur geti dregið bókakaup þar til eftir 16. nóv. Það er þá með þessa ráðstöfun eins og svo margar aðrar að auðvitað bitnar þetta verst á þeim námsmönnum sem minnst hafa fjárráðin og kemur í þeirra hlut að bíða með bókakaup fram yfir 16. nóv. Kvennalistakonur í Ed. fluttu brtt. við þessa ráðstöfun og mun hún eflaust endurflutt hér í Nd. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér ýmislegt sem hv. 1. þm. Reykv. talaði um og rakti sig í gegnum. Ég mun fara nánar í það á morgun. Ég get þó tekið undir margt af því sem hann sagði, t.d. í sambandi við vandkvæði í byggingariðnaði, bæði hvað varðar greiningu á því hvað telst til viðhalds og hvað telst til endurbóta og eins hvað þær endurbætur þurfa að kosta mikið fé til þess að endurgreiðsla fáist. Eins er greinilegt af því sem viðmælendur nefnda hafa sagt að margt virðist benda til þess að ýmislegt í starfsemi í byggingariðnaði ýtist inn á svartan markað umfram það sem verið hefur --- og hefur nú mörgum þótt nóg um --- einmitt í byggingariðnaði. Varðandi hlut sveitarfélaganna og að virðisaukaskattur verði lagður á þá opinberu þjónustu sem sveitarfélög veita íbúum sínum, þá virtist mér hæstv. ráðherra hafa hér uppi einhver orð um að þau mál yrðu könnuð nánar og eftir upplýsingum að dæma virðist ekki vanþörf á. Það er oft haft á orði að við séum ekki nógu sjálfstæð í lagasetningu og þýðum þau gjarnan úr öðrum málum en svo mun einmitt hafa verið í því landi sem helst virðist leitað til, Danmörku, að sveitarfélög þar lentu í þeim vanda sem sveitarfélög hér benda nú á að fram undan sé. Það liðu þó nokkur ár áður en ríkisvaldið þar tók við sér og færði til betri vegar. Vonandi er að við náum að girða fyrir sömu mistök í tíma. Hvað varðar skuldajöfnun þá er það réttlætismál að reynt verði að leiðrétta þann þátt frv. nú í meðförum þingsins. Það er auðvitað óþolandi að ríkið skuli geta tekið sér þann rétt umfram aðra að ganga að fyrirtækjum og krefja um gjald jafnvel þegar svo stendur á að ríkið skuldar því sama fyrirtæki hugsanlega meira heldur en krafa ríkisvaldsins hljóðar upp á. Kvennalistinn flutti sömuleiðis brtt. við þessa grein frv. í Ed. og mun hún endurflutt hér. Mig langar að taka hér eitt lítið dæmi um hvernig starfsgreinar eða jafnvel greinar í menntakerfinu geta dottið niður á milli stóla þegar til skilgreiningar kemur á því hvaða flokki einhver tiltekin grein tilheyrir. Það er þetta furðulega fyrirbæri sem allt í einu stendur eitt eftir, sem eru dansskólar. Í lögunum eru skólar undanskildir virðisaukaskatti, skólar og menntastofnanir. Síðan hefur verið bætt inn í t.d. ökuskólum og undir þetta flokkast m.a. tónlistarskólar, en ekki þykja dansskólar verðugir þess að lenda inni. Þegar kom að íþróttunum þá gegndi sama máli. Almenningsíþróttir voru undanskildar. Síðan kom í ljós að mönnum hafði yfirsést að almenningur stundaði íþróttir mikið í heilsuræktarstöðvum. Þá var þeim kippt inn. En ekki taldist dansinn íþrótt svo ekki komst dansskólinn inn. Nú standa því danskennarar og aðrir sem að skólunum standa fullkomlega ráðalausir, vita ekki almennilega hvort þeir eiga að kalla sig listgrein eða íþrótt, gætu eflaust flokkast undir hvort tveggja en flokkast sem hvorugt og eru eins og hverjir aðrir munaðarleysingjar utan garðs. Þeim hefur vissulega verið bent á að þeir gætu gengið í Íþróttasamband Íslands. Jafnframt virðast þeir hafa fengið einhverjar upplýsingar um það að þeim mundi veitt inganga. En er það von að þeir spyrji: Af hverju ættum við að ganga í Íþróttasamband Íslands fyrirvaralaust? Af hverju er ekki hægt að viðurkenna dansinn á sínum eigin forsendum án þess að þvinga þá inn í einhver heildarsamtök sem þeir höfðu kannski aldrei hugleitt að ganga í? Ég spurði reyndar fulltrúa danskennara þegar hann mætti til viðtals í fjh.- og viðskn. Nd. hvort honum væri kunnugt um hve mörg börn á skólaaldri stunduðu nám í þessum skólum. Hann hafði þau svör ekki á reiðum höndum en það fer ekki á milli mála að þau skipta eflaust nokkrum þúsundum þegar allt er talið. Þetta er ekki ómerkilegri tómstundaiðja en ýmislegt annað sem börn leggja fyrir sig í tómstundum og sjálfsagt er hún mörgum gagnleg og holl. Oft var því t.d. haldið á lofti í sambandi við áfengisneyslu að það væri um að gera að unglingar, og þá aðallega unglingspiltar, lærðu að dansa því það gerði samskipti kynjanna á unglingsaldri auðveldari og því þyrftu menn síður að drekka í sig kjark til þess að nálgast hitt kynið. Nú veit ég ekki hvort þetta eru gjaldgeng rök lengur en það breytir því ekki að þessi iðja er engum óholl. Vona ég að þessir skólar verði ekki skildir eftir einir, næstum allra skóla, út undan og látnir gjalda virðisaukaskatts. Þá mun ég aðeins í lokin snúa mér að skatti á matvælum. Matvæli eiga að búa við sama skattþrep og öll önnur vara og þjónusta. Þó á að endurgreiða að hluta af nokkrum tegundum matvæla, þ.e. mjólk, dilkakjöti, neyslufiski og fersku innlendu grænmeti. Það hlýtur að vera miklu óöruggari aðferð að ætla að gera þetta í formi endurgreiðslu, og þá á ég við óöruggari fyrir neytendur, að lækka verð matvæla með endurgreiðslum í stað þess að lögfesta það með skattþrepinu sjálfu. Það er miklu hægara um vik fyrir stjórnvöld að möndla fram og til baka með endurgreiðslur og hvernig að þeim skuli staðið, fela sig á bak við hugsanlega aðrar verðhækkanir eða breytingar sem kunna að verða og þannig kannski verður útkoman sú að í raun verður lækkunin engin. Auk þess er harla lítið vit að finna í því hvers vegna einungis þessir fjórir flokkar, þ.e. mjólk, dilkakjöt, neyslufiskur og innlent grænmeti, eigi að vera inni í þessu endurgreiðslukerfi. Það tekur sem sagt ekki yfir alla íslenska matvælaframleiðslu og stórmismunar þannig kjötframleiðslu á Íslandi. Hvorki framleiðendur svínakjöts né kjúklingakjöts njóta góðs af þessum endurgreiðslum, eða réttara sagt neytendur þessara matvæla. Og þegar heyrast raddir um að þetta verði til þess að ýta undir þá sem halda því á lofti að betra og hagkvæmara sé á allan hátt að flytja inn landbúnaðarafurðir. Það skyldi þó aldrei vera að fyrsta glufan opnaðist þarna. Í öðru lagi er ekki hægt að sjá að neitt hollustumat liggi til grundvallar endurgreiðslum því varla ætlar nokkur að halda því fram að kjöt sé endilega hollara en korn. Eða ávextir séu ekki nokkuð sem við teljum hollt og nauðsynlegt, a.m.k. öllum börnum. Þannig að hvorugt sjónarmiðið er í gildi, hvorki að styðja við íslenska framleiðslu né hollustustýring. Er nú skemmst að minnast að einungis eru nokkrir mánuðir síðan hér á Alþingi var samþykkt hollustuneyslustefna þar sem var tíundað nokkuð nákvæmlega hvernig hægt væri að stýra neyslu og hvaða neysla væri æskileg. Þess sér engin merki í þessu frv. að þarna hafi sömu aðilar verið að verki. Væntanlega er þá sú neyslustefna orðin plaggið eitt og fer eflaust í glatkistuna til minningar um góðan ásetning sem enga gjörir stoð.  Þess er varla að finna nokkurt fordæmi í nágrannaríkjum okkar að þetta allt fari saman, þ.e. svona hátt virðisaukaskattsþrep og að aðeins sé eitt þrep og matvæli beri ekki mun lægri skatt en aðrar vörur. Einstaka lönd hafa þó skotið sér upp fyrir okkur með hæstu þrepin en hafa þá ævinlega lægri þrep fyrir matvörur eða nánast undantekningarlaust. Það væri hægt að rekja hér mörg dæmi um þetta. Eina dæmið um hið gagnstæða á Norðurlöndum er Danmörk, en þar er sama skattprósenta á matvælum og á annarri vöru og þjónustu en er þó heldur lægri en áformað er hér, þ.e. 22 stig. Jafnvel það sem við höfum viljað kalla örgustu íhaldsríki hafa séð ástæðu til þess að undanþiggja matvæli frá skattlagningu. Svo fráleitt þykir að skattleggja nauðþurftir fólks. Það er auðvitað margumtalað hversu miklu þyngra skattlagning á neysluvörur eins og mat vegur hjá láglaunafólki og hjá stórum barnafjölskyldum því þar má gera ráð fyrir að meginhluti tekna fari einmitt til matarkaupa, ekki síst eins og verðlagi er háttað á Íslandi. Því hefur raunar verið borið við aftur og aftur og hefur mér verið fullkomlega um megn að skilja þau rök að hátt vöruverð á Íslandi stæði ekki í neinu sambandi við hátt söluskattsstig. Menn hafa brostið á með langar ræður til útskýringar en ég verð að viðurkenna að sama er hvernig menn útskýra, mér er lífsins ómögulegt að skilja að það hafi ekki áhrif á verð að ofan á verð vörunnar sé settur 25% söluskattur. Kannski næ ég einhvern tímann svo miklum þroska og svo mikilli kunnáttu að ég skilji það. Í raun má segja að flestar forsendur fyrir upptöku virðisaukaskatts séu brostnar. Ég hef þegar rætt um undirbúning og framkvæmd. Flest þau rök sem vógu þyngst þegar verið var að troða virðisaukaskattinum í gegnum þingið eru brostin. Þau áttu að vera undanþágulaus. Hér liggur fyrir frv. um fjölmargar undanþágur og eins og ég tók fram áðan, ég er ekki að segja að þær séu af hinu illa, en ein forsenda lagasetningarinnar er greinilega veikari en hún var. Það átti að vera eitt skattþrep, það var algjört frumskilyrði. Þetta atriði hangir náttúrlega enn þá á nástrái því að menn reyna að bjarga andlitinu með því að fara bil beggja, þ.e. að lækka nokkrar tegundir matvæla með endurgreiðslum en geta þá jafnframt sagt: Það er aðeins eitt stig. Hæstv. fjmrh. fyrrv. átti sér uppáhaldsorðtak. Hann kom varla svo hér í stól að hann segði ekki ,,einfalt, skilvirkt og réttlátt``. Og þau þrjú voru helstu rökin fyrir ekki bara þessum skatti heldur og flestum öðrum, en voru sjálfsagt oftar notuð í sambandi við þennan en aðra. Um einfaldleikann er þetta að segja: Allir, sem komið hafa til viðtals við fjh.- og viðskn. bæði efri og neðri deildar, hafa lokið upp einum munni um að framkvæmdin sé mjög flókin. Svo flókin og óljós að menn hafa varla haft tök á að kynna sér hana og kvíða framkvæmdinni og það er augljóst að þetta krefst aukins mannafla, bæði hjá skattyfirvöldum og fyrirtækjum, svo að lítið fer nú fyrir slagorðinu ,,einfalt``. Það sama gildir um ,,skilvirkni``. Það virðist ekki sannað að virðisaukaskattur sé skilvirkari en söluskattur. Reynsla annarra landa bendir alls ekki til að svo sé. Fjölmargir hér innan lands hafa orðið til þess að benda á að virðisaukaskattur muni ýta fleirum en nú er út á svartamarkaðsviðskipti. Hann átti að vera réttlátur. Það er hann ekki því skattur á lífsnauðsynjar fólks getur aldrei talist réttlæti og síst til jöfnuðar fallinn. Ég sagði í upphafi að á ferli þessa skatts og við undirbúning hans hafi viðnám veikst svo að flestir hafa gefist upp í baráttunni fyrir að fá því óréttlæti aflétt að skattur skuli lagður á matvæli. Kvennalistinn hefur aldrei hvikað í þessari afstöðu, hvorki afstöðu sinni til virðisaukaskattsins sjálfs, sem við sáum ekki og sjáum ekki enn að sé nauðsyn að taka upp. Við höfum heldur aldrei hvikað í þeirri afstöðu að matarskatturinn sé óþurftarverk og beinlínis mannfjandsamlegur. Stjórn sem stendur að slíku á ekkert gott skilið, hvorki í orði né á borði. Þessi stjórn hefur reynst mjög ötul við að rýra kjör fólksins í landinu og kennir sig þó við félagshyggju og jöfnuð. Til helstu afreka hennar má telja að skattar hafa hækkað, kaupmáttur lækkað, matarskattur festur í sessi, persónuafsláttur og barnabætur hafa verðrýrnað, svo eitthvað sé talið af afrekum þessarar alþýðustjórnar. Og ofan á allt saman á nú að taka þá áhættu að gera víðtæka kerfisbreytingu í skattheimtu. Enginn veit enn afleiðingar þess, margir bera ugg í brjósti og segja að hann muni hækka almennt vöruverð og kostnað og er þá verr af stað farið en heima setið. Því verður eiginlega að snúa orðum Steins Steinarrs sem hann sagði af allt öðru tilefni fyrir mörgum árum upp á hæstv. fjmrh., snúa sér til hans og segja: ,,Hæstv. ráðherra, ekki meir, ekki meir.``

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég verð nú, svipað og hv. síðasti ræðumaður, í raun að fagna fjarveru ráðherra hér í salnum.  Hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir kom í örfáum orðum hér inn á danskennslu og furðaði sig mikið á að hún skyldi ekki undanþegin virðisaukaskatti og bar hana saman við alls kyns íþróttastarfsemi. Ég get vissulega tekið undir með hv. þm. að danskennsla á að vera undanþegin virðisaukaskatti. Ekki með hliðsjón af öðrum íþróttagreinum heldur með hliðsjón af öðrum kennslugreinum því mér virðist að eina kennslan sem ber í dag virðisaukaskatt sé einmitt danskennslan. Réttara væri að bera hana saman við aðra kennslu og ég skal vissulega standa að brtt. með hv. þm. í þá veru. Hér er á ný komið inn á borð okkar frv. til laga um virðisaukaskatt. Ég ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að rifja upp gang umræðna hér á þingi á sl. ári enda tel ég þingheimi til góðs að rifjuð séu upp ummæli sem þá féllu hjá hinum ýmsu þingmönnum sem nú eru í annarri stöðu hér á þinginu en þá. Í grundvallaratriðum er ég fylgjandi upptöku virðisaukaskatts eins og fram kom í málinu þá. Helstu ástæður þess eru að augljóst er að núverandi söluskattskerfi er löngu úrelt og úr sér gengið og á því eru fjölmargir gallar. Til að mynda mismunar það mjög atvinnugreinum sem virðisaukaskattskerfi gerir ekki ef rétt er með farið. Það mismunar atvinnugreinum allverulega, eins og ég mun sýna fram á í ræðu minni. Er það miður að svo skuli vera komið að strax áður en lögin taka gildi skuli í raun vera búið að skemma þau. Ég lýsti því yfir í umræðunum á síðasta ári að ég gæti ekki samþykkt virðisaukaskattinn nema hann væri í tveimur þrepum, þ.e. annað lægra þrep á alla matvöru. Um það fjalla ég nánar síðar í ræðunni en get þó sagt strax að ég er enn á sömu skoðun og þá og mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt nema til komi nýtt skattþrep fyrir matvæli. Í umræðunum í fyrra kom margt athyglisvert fram og er afar fróðlegt að bera saman skoðanir hinna ýmsu þingmanna þá og nú. Sérstaklega hin snöggu skoðanaskipti þingmanna gömlu flokkanna, þ.e. Alþb., Sjálfstfl. og minna gömlu stefnuföstu félaga í Borgfl. Í umræðunum í fyrra lýstu alþýðubandalagsmenn og borgaraflokksmenn yfir algjörri andstöðu við frv., einkum vegna hins alræmda matarskatts. Nú kveður hins vegar við annan tón hjá þessum mönnum og eru þeir eins og hæstv. menntmrh. lýsti yfir í umræðunum í fyrra, en þá sagði hann um kratana að hér væru á ferð menn sem væru eins og nýfrelsaðir menn sem hefðu fundið hjálpræðið, hina endanlegu lausn, svar við öllum vanda við upptöku virðisaukaskatts. Þá hafði hæstv. ráðherra mörg og stór orð um þá svívirðu að ætla sér að skattleggja matvæli og nauðsynjavöru heimilanna. En hvað er hann að gera í dag? Fyrir hverju stendur hann nú? Er það ekki nákvæmlega það sem hann gagnrýndi svo harkalega í fyrra? Er hann ekki að stuðla að því að matarskatturinn verði endanlega festur í sessi? Er það orðið svo að ekkert er að marka orð manna hér á þingi þar sem þeir leyfa sér að hafa breytilegar skoðanir með tilliti til þess eins hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu? Er það virkilega svo að þingmenn eigi að starfa eftir slíkri reglu og hvernig samræmist það því að þingmenn skuli breyta eftir eigin samvisku? Hvað segir það í raun um samvisku slíkra þingmanna? Ég vildi ekki eiga neitt undir slíkri samvisku. Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að rifja upp nokkur af þeim ummælum sem hæstv. samg.- og landbrh. Steingrímur Sigfússon hafði um þetta frv. að segja á þessum tíma, með leyfi forseta: ,,Það er enginn vafi á því að upptaka söluskatts á matvæli, og í framhaldinu upptaka virðisaukaskatts, er mesta áfall sem íslenskur landbúnaður hefur fengið á sig um áratuga skeið og eru þá vondar ríkisstjórnir og harðindi og kalár ekki undanskilin.`` Nú er hv. þm. orðinn hæstv. landbrh. og væri ekki úr vegi að inna hann eftir því, ef hann væri hér í salnum, en það væri kannski hægt að koma því til hans, hvort hann sé ekki sömu skoðunar nú og hann var fyrir rúmu ári síðan. Eða telur hann stöðu landbúnaðar og afkomu heimilanna nú betri en þá? Ef svo er væri fróðlegt að fá útskýringar ráðherra á því mati. Hvað er það í þeirri frumvarpsmynd sem nú liggur fyrir sem hefur afstýrt þessu mesta áfalli sem íslenskur landbúnaður hefur lent í, svo miklu að ekki verður við harðindi jafnað né kalár? Ég geri mér grein fyrir því að í þessu dæmi er ekki hægt að undanskilja vonda ríkisstjórn. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. landbrh. upplýsi okkur um þetta. Hann er raunar hér í salnum og væntanlega ekki í húsinu, hæstv. forseti, hins vegar er hæstv. fjmrh. fulltrúi sama flokks og getur væntanlega hlaupið í skarðið fyrir hæstv. landbrh. en það verður bara að koma í ljós. Ég ætla ekki að gera kröfu um það að kallað verði á hæstv. landbrh.

Hann er í húsinu.

Hann er í húsinu, já. Síðar í sömu ræðu segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Þessi skattur er þyngstur í skauti lágtekjufólks.`` Hann talaði þar um hinn illræmda matarskatt sem leggja ætti á matvæli og aðrar nauðsynjar fólks. Hann minnti á að víðast hvar annars staðar væru þessar vörur annaðhvort með öllu undanþegnar slíkum skatti eða mjög lágt skattlagðar. Og hann minnti enn fremur á að óvíða í heimunum væru matvæli dýrari en á Íslandi. Þá gat hann þess að kaupmáttur tímakaups væri mun lægri á Íslandi og eitt er víst að síðan þau orð féllu hefur kaupmáttur á Íslandi ekki aukist, heldur þvert á móti hefur hann stórlækkað. Þá talaði hann um að matarskattur á Íslandi væri mun verri ráðstöfun en hann er víðast hvar annars staðar og sagði að af þeirri ástæðu einni, þó ekkert annað hefði komið til, hefði það aldrei komið til greina af hálfu Alþb. að standa að slíkri skattheimtu, að þetta væru mikil mistök og í raun og veru forkastanleg vinnubrögð. Lagði hann þá fram brtt. þess eðlis að sala á matvöru yrði undanþegin virðisaukaskatti. Hvað skyldi nú hafa breytt skoðun ráðherrans á þessum stutta tíma? Er það eingöngu mjúki ráðherrastóllinn, er það einkabílstjórinn, eru það hærri laun, eru það kokkteilboðin, eru það utanlandsferðirnar eða er það umhyggjan fyrir fólkinu í landinu? Eitt er alveg ljóst að það er ekki umhyggjan fyrir fólkinu í landinu. Eða er þessi skattur ekki lengur illræmdur í huga ráðherrans? Er ekkert að marka viðmiðunina við útlönd lengur? Skiptir kaupmátturinn ráðherra Alþb. engu máli lengur? Og skipta mikil mistök og forkastanleg vinnubrögð engu máli lengur? Það er mjög í tísku nú orðið að vitna til Ragnars Reykáss þegar einsýnt er að menn snúast eins og skopparakringlur í skoðunum. Hvað varðar þingmenn Alþb. á samlíking við þessa persónu mjög vel við þessa dagnana. Hv. þm. Ragnar Arnalds, fyrrv. fjmrh., sagði t.d. við umræðurnar í fyrra að hann hefði aldrei talið koma til greina að leggja virðisaukaskatt á mat og talaði þá um að það væri stórkostlegt hagsmunamál fyrir hina lægst launuðu. Skyldi hann telja að hag hinna lægst launuðu væri nú betur borgið? Það efast ég um. En eins og nafni hans Reykás hefur hann sennilega skipt um skoðun og skattpíndur almúginn má bara éta það sem úti frýs. Sorglegt er að horfa upp á enn eitt stefnuleysi fyrrverandi félaga minna í Borgfl. þar sem þeir seldu sál sína fyrir ráðherrastól og trekvart úr öðrum undir því yfirskini að þeir mundu fella niður matarskattinn eða stórlækka hann. Nú er hins vegar ljóst að innkoma þeirra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur engu breytt í þeim efnum né öðrum að öðru leyti en því að styrkja stöðu óvinsælustu ríkisstjórnar sem við völd hefur setið frá því mælingar hófust. Nei, það eina sem almenningur í þessu landi veit með vissu um Borgfl. er að öll fyrri stefnumál flokksins skipta þann flokk engu máli lengur og einnig hitt að sá flokkur hefur hjálpað þessari ríkisstjórn við að koma í gegn skattpíningarfrumvörpum jafnt hvort sem þeir eru utan ríkisstjórnar eður ei. Þær matvörur sem nú falla undir 14% virðisaukaskatt voru þegar ákveðnar í endurgreiðsluþrepinu áður en Borgfl. gekk til liðs við ríkisstjórnina þannig að Borgfl. hefur engin áhrif haft í þá veru að lækka verð á matvælum í landinu. Og það er aumkvunarvert að hlusta á ráðherra Hagstofu reyna að telja þjóðinni trú um að fimm þm. Borgfl. hafi áorkað einhverju í þá átt. Auðvitað er hér um hið versta mál að ræða enda sagði til að mynda hv. formaður fjh.- og viðskn. Ed. Guðmundur Ágústsson í þessari umræðu í fyrra, með leyfi forseta: ,,Það þarf ekki að líða langur tími á milli þess að menn skipti um skoðun og allt í einu eru vondu málin orðin að góðum málum.`` Þetta virðist í dag vera helsta stefnumál Borgfl. Þessi orð lýsa þeim flokki allra orða best enda töluð af núverandi þingflokksformanni Borgfl. Hæstv. ráðherra Hagstofu var mikið á móti þessu frv. Talaði hann um að hann hefði grun um að kerfiskörlunum í ráðuneytunum, eins og hann orðaði það, hafi liðið dálítið illa í hanastélsboðunum erlendis þegar þeir voru ekki umræðuhæfir um virðisaukaskatt. Nú er þessi sami ráðherra farinn að sitja alþjóðaráðstefnur og er e.t.v. kominn á skoðun kerfiskarlanna sem hann lýsti í fyrra og er því kannski af þessari ástæðu einni fylgjandi því að virðisaukaskattur verður tekinn upp á Íslandi. Það er hins vegar hörmulegt til þess að vita að sá flokkur sem harðast barðist fyrir því að matarskatturinn skyldi falla niður, í það minnsta á meðan Albert Guðmundsson fór þar fyrir flokki, skuli nú taka þátt í því að viðhalda þessum illræmda skatti. Þeir sömu menn taka þess í stað þátt í því nú að fella niður virðisaukaskatt af ýmsum þáttum sem í raun ættu að vera aftar í forgangsröðinni. Mætti því allt eins spyrja þá hvort íslensk alþýða geti að þeirra viti lagt sér til munns bókmenntir eða menningu. Með öðrum orðum, nú skal bókvitið í askana látið og ef alþýða þessa lands vill eitthvað annað, þá hún um það. En formaður Borgfl. sagði meira. Hann sagði einnig að algjörlega væri fráleitt að leggja háan skatt á landbúnaðarafurðir. Það gengi einfaldlega ekki og þá yrði ekki líft í landinu. Því lagði hann fram brtt. þar sem gert var ráð fyrir að lægra þrep í virðisaukaskatti yrði ekki hærra en 6% á matvæli og aðra nauðsynjavöru heimilanna. Og nú spyr ég: Var engin sannfæring á bak við þessi orð? Voru þetta bara orðin tóm, sýndarmennskan ein eða er hann tilbúinn að lýsa því yfir hér og nú, ef hann mætti nú einu sinni í þingið, að hann mundi styðja slíka brtt. ef fram kæmi? Hæstv. forseti. Ég ætla að ljúka þeim þætti ræðu minnar er snýr að umræðunni í fyrra á því að líta sem snöggvast á málflutning sjálfstæðismanna sem var allur á þá leið að mæla fyrir einu skattþrepi. Það er þá ánægjulegt til þess að vita að sá flokkur virðist hafa vitkast síðan þá og tekur nú undir málflutning okkar, frjálslyndra hægrimanna, um lægra skattþrep á matvæli enda batnandi mönnum best að lifa. Þessu ber að fagna en hafa þó á allan fyrirvara í ljósi reynslunnar. En hún er sú að sameiginlegt virðist vera með öllum flokkum sem til valda komast að þeir gleyma strax stóru orðunum, loforðum sínum um minni skattheimtu og skattpíningu og lækka ekki skatta er þeir komast til valda. Í þessa gryfju mun Frjálslyndi hægriflokkurinn ekki falla komist hann einhvern tímann í valdaaðstöðu. Hæstv. forseti. Það er afar athyglisvert að lesa yfir álit meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. en þar segir, með leyfi forseta, í 2. málsgr.: ,,Samkvæmt þeim gögnum, sem lágu fyrir við samþykkt laganna, átti virðisaukaskattur að leiða til einföldunar í skattlagningu, réttlátari skattheimtu og skilvirkari innheimtu. Átti skatturinn ekki að mismuna atvinnugreinum þar sem virðisaukaskattur er hreinn neysluskattur sem leggst með sama hætti á alla kaupendur vöru og þjónustu --- ríki, sveitarfélög og almenning. Þá var gert ráð fyrir að allt skatteftirlit yrði auðveldara vegna þess eðlis skattsins að í honum felist sjálfvirkt innbyggt eftirlit.`` Hér er það sagt nánast berum orðum að virðisaukaskattur leiði ekki til einföldunar í skattlagningu, réttlátari skattheimtu og skilvirkari innheimtu, en það hafi hann hins vegar átt að gera. Enn fremur er sagt að skatturinn átti ekki að mismuna atvinnugreinum og það hafi verið gert ráð fyrir því að skattaeftirlit yrði auðveldara. Sem sagt, allt átti þetta að vera svona og svona en virðist að mati meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. ekki vera eins og til var ætlast. Þetta er sennilega einhver harðasta gagnrýni sem þetta frv. getur fengið, það er að öll megináhersluatriðin séu brostin. Þá er það einnig afar merkilegt sem fram kemur í álitinu að traust nefndarmanna, þ.e. meiri hl., er ekki meira en svo til ríkisstjórnarinnar að hann afgreiði frv. frá sér á þeirri forsendu að ríkisstjórnin standi við gefnar yfirlýsingar. Það er greinilegt að fleiri en stjórnarandstæðingar vantreysta þessari ríkisstjórn. Í niðurlagi álits meiri hl. í Ed. er síðan lögð áhersla á að ströngu verðlagseftirliti verði komið á við upptöku virðisaukaskatts. Ég óska eftir skýringum stjórnarliða á þessari kröfu. Er hér verið að boða afnám frjálsrar verðmyndunar? Ég fæ ekki annað séð en að svo sé, að hér sé verið að fara fram á slíkt og vil mótmæla slíkum hugmyndum harðlega. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvort þetta sé hans skilningur, hans stefna sem verið er að boða með þessari yfirlýsingu. Hæstv. forseti. Ég reikna fastlega með því að eyru hæstv. fjmrh. séu hér handan við þilið. Ef svo er ekki þá óska ég eftir því að ráðherra verði viðstaddur þessa umræðu.

Voru þetta tilmæli til forseta?

Er ekki viðkunnanlegra að ræða frv. um virðisaukaskatt með a.m.k. eyru ráðherra nálægt þó hann sé ekki allur hér?

Hæstv. fjmrh. gekk á brott úr salnum fyrir svona u.þ.b. tveimur til þremur mínútum. Sagðist mundu koma að vörmu spori ef eftir sér yrði spurt. Hv. ræðumaður getur ef hann vill beðið í ræðustól þar til ráðherrann kemur.

Það er ekki óþekkt í mínum flokki, hæstv. forseti, að bíða þegjandi í ræðustól en ég held að ég muni ekki þiggja það boð. Það er ljóst að frv., eins og það lítur út í dag, mun verulega mismuna atvinnugreinum og valda neyslustýringu sem hið opinbera á ekki að skipta sér af. Mismunurinn kemur m.a. fram í því að virðisaukaskatt á að endurgreiða að hluta af dilkakjöti en ekki af öðru kjötmeti sem að sjálfsögðu felur í sér neyslustýringu. Þessu er mótmælt af Stéttarsambandi bænda en í fréttatilkynningu sem það sendir frá sér eftir fund stjórnar sambandsins segir að það leggi áherslu á að allar innlendar landbúnaðarvörur sitji við sama borð varðandi álagningu virðisaukaskatts, eins og aðalfundur sambandsins hafði reyndar áður ályktað um. Stéttarsambandið leggur einnig áherslu á að tvö þrep verði í virðisaukaskatti með lægri skattprósentu á matvæli. Einnig hefur sambandið alla fyrirvara á um endurgreiðslu búvara á heildsölustigi og telur að sú aðferð sé ótraust og vitnar í því sambandi til söluskattskerfisins og reynslunnar af því. Enda segir í greinargerð þeirra að óhætt sé að fullyrða að reynsla landbúnaðarins og neytenda af þessu fyrirkomulagi hafi orðið samkvæmt verstu hrakspám. Það er því stefna Stéttarsambands bænda að tvö innheimtuþrep verði í virðisaukaskatti og það sé eina lausnin sem hægt verði að sættast á. Þá segir sambandið enn fremur að sú fullyrðing skattyfirvalda að eitt þrep í virðisaukaskatti sé forsenda þess að tryggja nægjanlegt öryggi við innheimtuna sé í raun áfellisdómur skattkerfisins yfir sjálfu sér þar sem fjölþrepa virðisaukaskattur er innheimtur í flestum löndum innan OECD. Enda hefur verið mótuð sú stefna innan EB að stefnt skuli að tveimur þrepum í virðisaukaskatti, hið lægra fyrir matvæli, og verði það á bilinu 4--9%. Vandséð er hvernig við ætlum að standa að því að fara í samstarf við EB í gegnum EFTA ef við ætlum að hafa annað fyrirkomulag hér en gildir í öðrum löndum sem að samstarfinu standa. Væri það vissulega innlegg í þá umræðu sem fer hér fram væntanlega seinna í kvöld eða nótt. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að upptaka virðisaukaskatts sé nauðsynlegt skref til að aðlaga okkur því sem gerist í Efnahagsbandalaginu. Því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra, sem er fjarstaddur, hvort það sé stefna hans að aðlaga virðisaukaskattskerfið algjörlega að stefnu EB og fylgja þeim skatthlutföllum sem þar verða ákveðin í framtíðinni. Hæstv. forseti. Þar sem hæstv. fjmrh. er nú enn fjarverandi leyfi ég mér að beina þessari síðustu spurningu til hæstv. forsrh. sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni. Í frv. er gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur leggist ekki á dagblöð og tímarit en hins vegar eiga bækur að bera skatt fram til 16. nóv. Ég óska eftir skýringum á því hvers vegna svona er að málum staðið. Hvers vegna eru bækur ekki frá upphafi undanþegnar virðisaukaskatti eins og annað prentað mál og hvert verður tekjutap ríkissjóðs af því að innheimta ekki virðisaukaskatt af bókum á tímabilinu 1. jan. til 16. nóv.? Það þarf varla að koma inn á hversu þungt þessi skattur leggst á námsfólk. Þess vegna er afar athyglisvert að prófessor við Háskóla Íslands, sem ætti að vera manna kunnugastur fjárhagserfiðleikum og þrengingum námsmanna, skuli standa fyrir því að íþyngja þeim fjárhagslega með þessum hætti. Hélt ég satt að segja að þeir ráðherrar Alþb. teldu sig hafa gert nóg á hlut íslenskra námsmanna og væri ekki á bætandi. En því er greinilega öðruvísi farið og öll stóru orð þeirra í gegnum stjórnarandstöðutíma innantóm og meiningarlaus. Auðvitað leiðir þetta til þess að námsmenn hreinlega fresta námsbókakaupum fram í miðjan nóvember með tilheyrandi töfum á námi. Þeir láta ekki prófessorinn við Háskólann snýta sér svo auðveldlega. Hæstv. forseti. Ég fagna komu hæstv. fjmrh. í salinn. --- Svipaða sögu mætti segja um bókaverslun almennings upp úr miðju ári. Allur almenningur mun fresta þeim bókakaupum sem mögulegt er fram í nóvember og treysti ég á að Neytendasamtökin haldi þar mönnum við efnið þannig að fólk sé ekki að stofna til aukaútgjalda að óþörfu. Þá væri einnig óhætt að koma hér inn á þær undanþágur sem hafa verið á hinni ýmsu menningarstarfsemi, tímaritum og dagblöðum eins og ég var að minnast á, og leikhúsum og öðrum þáttum og inna hæstv. fjmrh. eftir því hvernig standi á því að einn þáttur virðist enn standa út af borðinu sem er íslensk hljómplötuútgáfa. Ég hygg að ef sanngirnissjónarmið fá að ráða hljóti ráðherrann að kippa þessum lið inn í einnig. Með þessum orðum er ég þó ekki að mæla fyrir öllu því undanþágufargani en tel að þarna eigi sanngirnissjónarmið að ráða ferðinni. Ekki ætla ég að fara að tala almennt gegn menningu en í mínum huga ber fyrst og fremst að leita leiða til þess að lækka matvælaverð í landinu. Meðan matvæli bera virðisaukaskatt á ekki að veita undanþágur á öðrum veigalitlum sviðum sem skipta líf heimilanna í landinu afar litlu máli. Hvað skiptir það hina venjulegu fjölskyldu þó að virðisaukaskattur sé á þýddum reyfurum, dagblöðum eða tímaritum? Ég sagði það hér fyrr í ræðu minni að fólk nærist ekki á prentuðu máli. Það þýðir ekkert að setja það í askana. Hins vegar ef verið er að gera undanþágu á annað borð þá verður eitt að ganga yfir alla í sömu atvinnugrein. Samkvæmt frv. hefur nú verið bætt inn í það undanþágu á virðisaukaskatti af aðgangseyri að tónleikum, leiksýningum og leikhúsum. Ég hef mínar efasemdir um að það fjaðrafok sem var á síðasta ári um menninguna og aðgangseyri að leikhúsum hafi verið þessum greinum til góðs. Þessar svokölluðu menningarstofnanir falla undir 2. gr. laganna um virðisaukaskatt sem þýðir það að þau skuli bera sjálf innskatt af öllum aðföngum. Það er hins vegar reikningslegt dæmi hvort kemur í raun betur út fyrir þessar stofnanir. Það er hins vegar alveg á hreinu að þær þurfa að bera allan innskatt og í virðisaukaskattskerfinu eru engar undanþágur til þessara aðila eins og er í söluskattskerfinu. Ég hef að vísu ekki handbærar áreiðanlegar tölur um þessa starfsemi almennt en ef við tökum tölur sem hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir hafði hér í umræðunni á síðasta ári um Leikfélag Reykjavíkur, þá nefndi hún það að gjöld alls hefðu verið 80 millj. kr. en tekjur af miðasölu 40 millj. kr. Ef þessar tölur eru réttar, sem ég efast ekki um, þá hafa hv. þm. Kvennalistans og Alþb. komið því til leiðar að Leikfélag Reykjavíkur þarf ekki að greiða virðisaukaskatt af 40 millj. kr. tekjum en þarf hins vegar að bera allan innskatt. Þetta kem ég hér inn á til að hvetja þessa þingmenn til að kanna nú rækilega hvor leiðin kemur betur út fyrir leikhúsin í raun. Hvort þau séu í raun betur sett með undanþágu eða hvort það kemur betur út fyrir þau að geta notað sér frádrátt á innskatti. Hvað viðkemur gjaldfresti á virðisaukaskatti við innflutning þá hefur það komið fram í umræðunni í Ed. að stjórnarsinnar vilja veita gjaldfrest á hráefnum til innlendrar framleiðslu og vegna olíuviðskipta. Og nú segi ég bara: Hvar er nú stefið sem sungið hefur verið með þessu virðisaukaskattsfrv. um að ekki skuli mismuna milli atvinnugreina? Fjöldi félagasamtaka og aðila hafa bent á að verði gjaldfrestur ekki innleiddur í tolli muni það hafa áhrif til 1--2% verðhækkana almennt. Í lögunum um virðisaukaskatt er afdráttarlaus heimild til handa ráðherra til að veita gjaldfrest á virðisaukaskatti í tolli. Er hér um að ræða 34. gr. laganna þar sem fjmrh. er heimilað að nota ákvæði 109. gr. tollalaga, nr. 55/1987, um gjaldfrest aðflutningsgjalda af innfluttum vörum. Og undir þetta fellur virðisaukaskatturinn. Á prenti lítur þessi grein ákaflega fallega út og það gerði hún líka í tollalögunum. En lítum aðeins nánar á það sem sagði í grg. með 109. gr. tollafrv., þ.e. athugasemdir við einstakar greinar þess. Þar er talað um að þeim verði fyrst veitt þessi heimild sem árið 1985 fluttu inn vörur fyrir 124 millj. kr. eða meira. Samkvæmt upplýsingum ríkisskattstjóra mundi þetta þýða að aðeins 26 innflytjendur vöru yrðu gjaldgengir. Ef verðmætamörkin yrðu færð niður í 100 millj. kr. yrðu 66 aðilar gjaldgengir í viðskiptum þessum en 100 aðilar ef mörkin yrðu færð niður í 80 millj. kr. Allar þessar tölur eru samkvæmt verðlagi ársins 1986. Samkvæmt þessu yrði fyrirtækjum mismunað eina ferðina enn. Að mínu viti eiga allir innflytjendur að sitja við sama borð hvað þetta atriði varðar, enda hefur ríkisvaldið það í hendi sér að stöðva lánsviðskipti tímabundið eða að fullu, allt eftir eðli málsins, og einnig að stöðva tollafgreiðslu ef um vanskil innflytjanda er að ræða. Þar af leiðandi eru tryggingar með öllu óþarfar. Allt eins mætti spyrja hvers vegna innflutningsversluninni einni allra atvinnugreina skuli gert að fyrirframgreiða virðisaukaskatt. Og það mætti áfram spyrja hvar réttlæti er að finna í slíku, enda hafa komið fram hörð mótmæli frá Kaupmannasamtökunum og kemur það ágætlega fram í Dagblaðinu laugardaginn 16. des. sl. þar sem viðtal er við Magnús Finnsson, framkvæmdastjóra Kaupmannasamtakanna, þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Versluninni var lofað því að greiðslufrestur yrði í tolli þegar umræðan hófst um upptöku virðisaukaskattsins. Það loforð hefur nú verið svikið.`` Enn fremur segir í greininni, með leyfi forseta: ,,Magnús segir að viðskrh. hafi tilkynnt verslunarsamtökunum þetta á fundi með þeim í gær. Hann tilkynnti okkur jafnframt að greiðslufrestur virðisaukaskatts væri eingöngu heimilaður í iðnaði. Að sögn Magnúsar þarf verslunin að taka um 4 milljarða kr. að láni hjá lánastofnunum vegna þess að hún fær ekki gjaldfrest eins og lofað var.`` Ég ætla ekki að fara lengra í þetta viðtal sem er allt hins vegar mjög athyglisvert og hefði þingheimur gott af því að það væri lesið, en ég reikna nú með að menn geti klárað þetta sjálfir. Afleiðingar þess ef ekki verður orðið við óskum innflutningsverslunarinnar geta orðið margvíslegar. Í fyrsta lagi skal nefna að lánsféð sem innflutningsverslunin þyrfti að fá er mjög dýrt og yrði hún að velta þeim kostnaði áfram út í verðlagið með tilheyrandi verðlagshækkunum. Í öðru lagi mundi þetta leiða til þess að innflytjendur færu að flytja inn minni, óhagkvæmari og þar af leiðandi dýrari sendingar sem að sjálfsögðu leiðir einnig til hækkandi vöruverðs. Í þriðja lagi þýðir þetta að innflutningsverslunin mun ekki geta gert eins hagstæða samninga við hina erlendu seljendur vöru vegna minnkandi vörumagns pr. pöntun. Og enn mætti halda áfram að telja. Hæstv. forseti. Enn eitt dæmið um þá mismunun sem þessi lagabálkur leggur á atvinnuvegina er sá þáttur sem að bifreiðaeign fyrirtækja snýr. Í 16. gr. laganna segir svo, með leyfi forseta: ,,Til innskatts er ekki heimilt að telja virðisaukaskatt á aðföngum er varða t.d. öflun, rekstur og leigu fólksbifreiða fyrir færri en níu menn.`` Í nýsettri reglugerð, nr. 530 14. nóv. 1989, hefur hæstv. fjmrh. útvíkkað þessa grein og bætt inn í hana á eftir orðinu fólksbifreiða: þar með talið skutbifreiða (station) og jeppabifreiða. Nú er það svo að ýmis smærri atvinnufyrirtæki nota slíkar bifreiðar af hreinum hagkvæmnisástæðum. Fyrir það skal þeim nú hegnt. Ef þeir vilja njóta skattfrádráttarins vegna reksturs fyrirtækisbifreiðar verða þeir nú annaðhvort að kaupa sér sendiferðabifreið eða lúxusstationbíl sem getur flutt níu manns eða fleiri. Hér er því enn eina ferðina verið að ráðast til atlögu við atvinnureksturinn í landinu með íþyngjandi aðgerðum sem hvetja til óhagstæðs reksturs. Hvað á lítið fyrirtæki að gera með stóra bifreið þegar lítil, segjum stationbifreið, dugar fyrirtækinu? Og þegar hún dugar ekki er leitað til sendibílastöðva. Af hverju á að pína slíka aðila út í kaup á stærri bifreiðum en þeir hafa í raun not fyrir? Þá má allt eins spyrja hvort hér sé ekki verið að ráðast til atlögu við þá aðila í þjóðfélaginu sem stunda rekstur sendibifreiða því það liggur í augum uppi að ef minni fyrirtækin eru pínd út í það að kaupa sér sendibifreiðir þá hlýtur það að koma niður á starfsemi sendibifreiðastöðva. Þarna er e.t.v. skýringin á þessu fáránlega ákvæði að sendibifreiðastöðvar eru þyrnir í augum ríkisstjórnarinnar sem sér þá einu leið til þess að koma höggi á þá starfsemi að gera það með þessum hætti. Í umræðunni í fyrra kom ég m.a. inn á hina svokölluðu reikningsaðferð við uppgjör skattskyldrar veltu í stað svokallaðrar greiðsluaðferðar. Lögin kveða skilyrðislaust á um að greiða beri virðisaukaskatt af öllum skrifuðum reikningum á uppgjörstímabilinu, óháð því hvort greiðsla hefur borist fyrir vöruna eða þjónustuna eða ekki. Mælti ég fyrir því þá að vel athugandi væri að bjóða upp á val milli uppgjörsaðferða þar sem ég tel mjög ósanngjarnt að seljendum vöru og þjónustu sé gert að greiða virðisaukaskatt af ógreiddum reikningum. Töluvert er um það að t.d. póstkröfur séu ekki innleystar og því endursendar seljendum. Kaupendur skila oft vörum eða hluta af vörum, reikningar liggja oft lengi ógreiddir, til að mynda hjá ríkisstofnunum. Það er því í hæsta máta óeðlilegt að seljanda sé gert að greiða ríkinu virðisaukaskatt sem ekki hefur verið greiddur, að í raun sé seljanda gert að greiða ríkinu þær fjárhæðir sem ríkið á inni hjá þriðja aðila. Er það ekki fullmikil innheimtugleði hjá hæstv. fjmrh. að ætlast til þess að seljandi skili virðisaukaskatti af vöru sem t.d. ríkisstofnun hefur ekki greitt? Þá vil ég ítreka það sem ég sagði um 20. gr. í fyrra sem fjallar um það að reikningseyðublöð skuli vera fyrir fram tölusett í samfelldri töluröð. Það er næsta hlálegt að á tímum tölvutækni sé aðilum meinað að notfæra sér þá möguleika sem sú tækni býður upp á. Ef ég hef skilið rök fjmrn. rétt, að þetta sé nauðsynlegt vegna þess að hægt sé að svindla í tölvusettri númeraröð, að þeir sjái svindlara í hverju horni, þá bendi ég hæstv. fjmrh. á að það er örugglega enginn vandi að finna prentsmiðjur sem mundu prenta eitt og eitt aukanúmer inn í hina samfelldu töluröð ef menn kjósa að svindla eins og ráðuneytið virðist mest umhugað um. Hugsum okkur stærra fyrirtæki sem hefur e.t.v. 20 prentara til að skrifa reikninga og fyrirtækinu ber skylda til að geyma eitt eintak af hverjum reikningi ef skattyfirvöldum dytti nú í hug að koma í heimsókn og skoða bókhaldið. Ef um tölvusetta númeraröð væri að ræða lægju allar upplýsingar fyrir í réttri og samfelldri númeraröð. En þar sem þetta sama fyrirtæki þarf nú að vera með fyrir fram tölusetta reikninga og þeir eru dreifðir í ýmsum númeraflokkum á hina ýmsu prentara í hinum ýmsu deildum, þá verður að byrja á því að sannreyna fyrst hvaða númer eru óprentuð til að finna út hvort eitthvert númer vantar inn í númeraröðina. Ef einhver númer vantar þarf að fara í allar deildir, jafnvel á milli húsa og bæjarhverfa, til að sannreyna að þessi númer liggi nú einhvers staðar óprentuð í einhverri deildinni. Þetta er eins og að lemja hausnum við stein og reyna að streitast á móti tækninni. Ég mun því eins og í fyrra flytja brtt. við þessa grein og reyndar fleiri greinar frv. Hæstv. forseti. Nú á síðustu dögum hefur það verið að koma í ljós að verulegir vankantar hafa verið á útreikningi á áhrifum virðisaukaskatts á sveitarfélögin í landinu með þeim afleiðingum að mörg hundruð milljónir kr. bætast á sveitarfélögin í formi virðisaukaskatts. Sem dæmi um það má nefna hina nýju frárennslislögn og dælustöð sem Reykjavíkurborg hefur í hyggju að setja upp á Grandanum og mun kosta um 2 milljarða. Af þeirri framkvæmd ætlar Ólafur Ragnar að hirða 400--500 millj. kr. í virðisaukaskatt. Ber þetta nú vott um hug stjórnarsinna til umhverfis- og mengunarmála sem svo mjög eru til umræðu þessa dagana? Þessi þáttur er hins vegar á mjög viðkvæmu stigi og mun ég ekki fara nánar út í hann á þessu stigi mála en reikna með og vona að þetta verði komið á hreint við 2. umr. þessa máls. Hins vegar er það alveg ljóst að ríkisvaldið verður að standa við gefin fyrirheit gagnvart sveitarfélögunum í landinu. Hvað varðar endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna viðgerða og endurbóta á húsnæði, þar sem gert er ráð fyrir því að aðeins sé hægt að fá skattinn endurgreiddan fari viðhaldskostnaður yfir 7% af fasteignamati, er hægt að hafa langt mál. Það er kristalklárt að þessi mörk eru sett allt of hátt og væri fróðlegt að fá að vita hjá hæstv. fjmrh. hvað hann reiknar með að margir geti nýtt sér þessa heimild á næsta ári með hliðsjón af liðnum árum. Mér segir svo hugur að þeir verði ekki margir, enda hér um allt of há viðmiðunarmörk að ræða. Til að mynda hjá sjálfum mér þá þyrfti ég að framkvæma fyrir um 800 þús. kr. til þess að geta notið þessarar endurgreiðslu. Þetta þýðir það eitt að svört vinna stóreykst og við það mun ríkissjóður tapa meira fé en hann hagnast um með þessu kerfi. Enn þá furðulegra er að þessi ákvæði skuli einungis eiga við um viðhald á almanaksárinu sem þýðir það að ekki er ráðlegt að hefja framkvæmdir við viðhald eða endurbætur á húsnæði seinni hluta árs því varla er von á að ná tilsettum viðmiðunarskilyrðum fyrir áramót. Allur virðisaukaskattur af viðhaldsvinnu ætti að vera endurgreiðsluhæfur til þess að koma í veg fyrir að slík vinna færist í sífellt auknum mæli út á hinn svokallaða svarta markað. Þetta staðfestir Landssamband iðnaðarmanna og fullyrðir að svört vinna muni aukast ef hugmyndir frv. verða að veruleika hvað varðar endurgreiðslur til húsbyggjenda. Þeir benda einnig á að taka þurfi af öll tvímæli um hvernig fara skuli með skattlagningu, kaup og verksamninga til langs tíma, ekki síst þá samninga sem verða í gangi við gildistöku laganna. Því ætla ég að notfæra mér tækifærið og biðja hæstv. fjmrh. að útskýra það fyrir okkur hvernig farið verður með þennan þátt mála. Reyndar hef ég hér, hæstv. forseti, undir höndum tvö bréf frá Landssambandi iðnaðarmanna sem hafa að geyma mikinn fróðleik og ég hygg að rétt væri að fá að vitna í þar sem nóttin er enn þá ung. Í bréfi, dags. 8. des. 1989, sem stílað er til hæstv. fjmrh. segja samtökin, með leyfi forseta: ,,Samtökin hafa nú fengið send frá ríkisskattstjóra drög að reglugerðum, dagsettum 7. des. 1989, um greiðslu virðisaukaskatts af byggingarstarfsemi og um frjálsa og sérstaka skráningu vegna leigu eða sölu á fasteign. Þrátt fyrir tvo fundi með starfsmönnum ríkisskattstjóra, ítarlegar ábendingar samtakanna um fyrirsjáanleg vandamál við framkvæmd virðisaukaskatts í byggingariðnaði miðað við þá aðferð sem skattyfirvöld ráðgera og tillögur samtakanna um mun einfaldari og betri aðferð hefur lítið sem ekkert tillit verið tekið til ábendinga þeirra í umræddum reglugerðardrögum. Í þessu sambandi vísar embætti ríkisskattstjóra til þess að ekki liggi fyrir ákvörðun fjmrh. um aðra útfærslu en lögin gera ráð fyrir. Samtökin telja að þessi reglugerðardrög geti í núverandi mynd aldrei orðið grundvöllur eðlilegrar og viðunandi framkvæmdar virðisaukaskatts í byggingariðnaði og miðað við það að nánast enginn tími er til stefnu til kynningar eru þessar reglugerðir algjörlega óraunhæfar. Þótt margsinnis áður hafi verið tíundaðir þeir alvarlegu gallar sem eru á ráðgerðri framkvæmd skattyfirvalda skal það samt gert hér enn á ný miðað við fyrirliggjandi reglugerðardrög.`` --- Sem mér skilst eftir samtal við Þorleif Jónsson, framkvæmdastjóra Landssambands iðnaðarmanna, að séu nánast óbreytt. Um þessi reglugerðardrög segir Landssambandið, með leyfi forseta: ,,Í 2. gr. er skattstofn skilgreindur sem kostnaðarverð, þ.e. ekki er ætlunin að skattleggja virðisauka í sama einfalda skilningi og í öllum öðrum atvinnugreinum heldur innri hreyfingar hjá byggingaraðila sem er vægast sagt flókið og erfitt í framkvæmd. Auk þess telja samtökin að þessi flókna aðferð muni leiða til endalausra spádóma og mismunandi túlkunar um skattmeðferð eftir því hvernig að framkvæmdum er staðið og þar með til misræmis í skattlagningu. Í þessu felast með öðrum orðum sömu erfiðleikar í framkvæmd og skatteftirliti og eru í núverandi söluskattskerfi. Vandamálunum mun hins vegar fjölga mikið vegna víðtækari skattskyldu. Þessi aðferð er því gloppótt og býður upp á alvarlega misnotkun og skattsvik. Skattaðferðin tekur ekkert tillit til eðlis þessarar starfsemi að því er varðar verðmyndun og markaðsaðstæður. Þannig gerir 5. gr. ráð fyrir því að ýmsir kostnaðarþættir, sem koma til skattlagningar, lúti ákvörðun skattyfirvalda og séu því óháðir raunverulegum kostnaði eða því endurgjaldi sem í reynd fæst fyrir viðkomandi þætti. Þannig er hætt við því að skatthlutfall bygginga verði mjög mismunandi eftir markaðsaðstæðum hverju sinni. Jafnframt er ljóst að virðisaukaskattur mun verða mun hærra hlutfall af markaðsverði fasteigna í þeim landshlutum þar sem fasteignaverð er lágt heldur en þar sem fasteignaverð er hátt. Samkvæmt 6. gr. og drögum að reglugerð um sérstaka skráningu er innskattsfrádráttur mjög takmarkaður og afar flókinn í framkvæmd. Þessar reglur munu hafa í för með sér mikla en mismunandi fjárbindingu og óeðlilega mismunun milli aðila, bæði í atvinnuhúsnæði og íbúðarhúsnæði. Í 7. gr. eru gerðar kröfur um bókhald byggingaraðila sem er langt umfram það sem lög um bókhald gera og margfalt meiri en hjá öðrum innheimtuaðilum virðisaukaskatts. Þessar kröfur eru gjörsamlega óviðunandi og óframkvæmanlegar. Þær munu leiða til mjög aukins kostnaðar hjá byggingaraðilum við flókið bókhald og þar með til hækkunar á byggingarkostnaði fyrir húsbyggjendur. Þessar kröfur eru mun meiri en gerðar eru samkvæmt lögum og reglugerðum í Danmörku, en þangað hafa íslensk skattyfirvöld sótt allar fyrirmyndir að hinu íslenska virðisaukaskattskerfi. Auk þess er vitað að fæstir þeirra sem þessar kröfur eru gerðar til munu geta undirbúið sig undir þær á þeim fáu dögum sem til stefnu eru. Einnig er vitað að endurskoðendur og bókhaldsstofur munu almennt ekki geta veitt byggingaraðilum þá þjónustu að færa bókhald samkvæmt þessum kröfum. Skilyrði fyrir sérstakri skráningu samkvæmt þessu [og er þá verið að tala um reglugerð um frjálsa og sérstaka skráningu] eru óeðlilega þröng og munu í reynd leiða til fjárbindingar hjá aðilum sem byggja á eigin reikning til að selja skattskyldum aðilum. Ekki verður séð að nauðsynlegt sé að byggingaraðilar setji fyrir fram tryggingar vegna sérstakrar skráningar. Hér ættu að duga almennar reglur um það þegar byggingar skattskyldra aðila breyta um notkun. Að auki ítreka samtökin að þau hafa engar upplýsingar fengið um raunhæfar leiðir við endurgreiðslu á virðisaukaskatti til íbúðarbygginga sem komið geti í veg fyrir hækkun á byggingarvísitölu og lánskjaravísitölu eftir gildistöku laganna. Enn eru óleyst mjög flókin og erfið úrlausnarefni varðandi meðferð verk- og kaupsamninga sem verða í gangi við gildistöku laganna. Loks skal þess getið að samtökin telja að þau viðmiðunarmörk sem sett eru sem skilyrði fyrir endurgreiðslu virðisaukaskatts af viðgerðum og endurbótum, þ.e. 7% af fasteignamati, séu of há og muni leiða til svartrar atvinnu.`` Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vitna meira í þetta bréf þeirra sem er afar athyglisvert og ég vonast eftir að hv. fjh.- og viðskn. taki til gaumgæfilegrar athugunar og væntanlega hæstv. ráðherra einnig. Hins vegar sendi landssambandið hinn 18. des. umsögn um frv. til hv. fjh.- og viðskn. og bendir þar á tíu mjög veigamikla þætti í frv. sem þeir telja að þurfi að skoðast betur. Ég ætla ekki að þreyta viðstadda með því að fara yfir þá þar sem þetta bréf er þegar komið í hendur formanns þeirrar nefndar, hv. þm. Páls Péturssonar, og veit ég að það er í góðum höndum þar. Ég ætla ekki að hafa efnislega fleiri orð um frv. Það gefst tækifæri til þess við 2. umr. eftir að hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar hefur farið yfir það og fengið nánari skýringar á þeim atriðum sem enn eru óljós. Ég vil hins vegar eyða nokkrum orðum í það að fara svona almennt í málin. Eins og þingheimur veit átti þetta frv. upphaflega að verða að lögum um síðustu áramót. Það takmark náðist ekki og var því gildistöku laganna frestað til 1. júlí 1989. Það takmark náðist ekki heldur. Nú er stefnt að því að lögin taki gildi um næstu áramót. Það er nokkuð víst að því takmarki verður náð og ber í sjálfu sér að fagna því þó að um leið verði að harma það hvernig staðið hefur verið að þessu máli frá upphafi og í raun áfellisdómur fyrir yfirvöld að eftir allan þennan tíma skuli þurfa að afgreiða stórmál sem þetta í tímaþröng og jafnilla unnið og óunnið sem raun ber vitni. Sl. sumar átti að starfa nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka að því að fullvinna þetta frv. Það er skemmst frá því að segja að nefndin var sárasjaldan kölluð saman. Leiddi þetta til þess að allur undirbúningur hefur verið í molum sem við höfum reyndar orðið vitni að með stórfelldum átökum innan ríkisstjórnarinnar svo að við lá að hún félli, sem varð því miður ekki, og með þeim afleiðingum að fram á þennan dag eru að berast reglugerðir um framkvæmd laganna. Þetta hefur komið sér afar illa fyrir fyrirtækin í landinu sem ekki hafa getað undirbúið sig sem skyldi þar sem enginn gat verið viss um að lögin mundu taka gildi um áramót eins og stefnt var að, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga einstakra ráðherra sem nánast fullyrtu að fresta yrði upptökunni. Þetta hefur komið sér illa fyrir atvinnulífið og í mörgum tilfellum fyrir verslunina þar sem allmargir hafa frestað innkaupum á frádráttarbærum hlutum sem í dag bera söluskatt en með upptöku virðisaukaskattskerfisins verða virðisaukaskattslausir. Nægir þar að nefna t.d. tölvur og önnur skrifstofutæki. Það kemur reyndar fram í áliti 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. að nær öllum gestum þeirrar nefndar þótti undirbúningur fyrir þessa skattkerfisbreytingu ónógur og gilti þá einu hvort menn aðhylltust virðisaukaskattskerfið eða ekki. Það er hins vegar alveg stórkostlegt að heyra hæstv. fjmrh. tala sífellt um það að virðisaukaskattur hafi lækkað úr 26% í 24,5%. Það er eins og ráðherrann viti ekki að í lögunum um virðisaukaskatt er prósentutalan 22% og að fara úr þeirri prósentu í 24,5% er auðvitað hækkun en ekki lækkun. Því ætti hann að tala um staðreyndir og þær eru að hér er auðvitað um skattahækkun að ræða svo að milljörðum skiptir. Það væri nú ekki úr vegi að minna þá alþýðuflokksmenn á kjörorð þeirra þegar þeir voru að berjast fyrir þessari skattbreytingu en þau voru einfalt kerfi, skilvirkt, réttlátt og undanþágulaust kerfi. Allt er þetta fokið út í veður og vind. Kerfið er orðið svo flókið að enginn skilur upp né niður í því og sérstaklega er tekið fram hjá öllum aðilum að sýna verði þolinmæði við greiðendur virðisaukaskatts fyrstu mánuðina vegna þessa. Þá er alveg ljóst að vegna hinna fjölmörgu gata sem í lögunum felast verður skilvirkni ekki til staðar og leiðir til undandráttar frá kerfinu eru fjölmargar og á mörgum sviðum er fólki beinlínis att út í það að notfæra sér þær. Og síðast en ekki síst er undanþágulausa kerfið morandi í undanþágum sem í raun skemmir strax í upphafi kerfið. Þannig eru öll áhersluatriði þeirra alþýðuflokksmanna orðin að engu og hafa snúist upp í andhverfu sína. Ein rök fyrir því að taka þetta kerfi upp, og þau rök sem m.a. voru þess valdandi að ég fyrir mitt leyti gat stutt þetta skattkerfi, voru þau að það ætti ekki að mismuna atvinnugreinum. Nú er það einnig ljóst að því megineinkenni á þessu kerfi hefur verið kollvarpað og það allkyrfilega eins og ég hef sýnt fram á hér fyrr í ræðu minni. Nægir í því sambandi að minna á hinar ýmsu greinar landbúnaðarins sem ekki sitja við sama borð og einnig innflutningsverslunina sem ein allra atvinnugreina þarf að greiða skattinn fyrir fram. Þá er það einnig ljóst að með því skemmdarverki sem unnið hefur verið á kerfinu mun það leiða til tilviljanakenndra hækkana á framleiðslukostnaði. Ég lýsti því yfir í umræðunni í fyrra að ég væri í meginatriðum sammála því að taka upp virðisaukaskattskerfi. Öllum meginkostum þess virðist nú hafa verið kastað fyrir róða og flestum vegna kjarkleysis ráðamanna sem hafa látið undan þrýstingi hagsmunahópa. Því er það orðið æðierfitt fyrir mig að standa að samþykkt þessa frv. Ég lýsti því hins vegar yfir að ég gæti ekki samþykkt það á sínum tíma nema í kerfinu væru tvö skattþrep. Annað lægra á matvæli, og þá á ég við öll matvæli, og svo hitt hærra á aðra þætti. Við þetta stend ég. Verði tekið upp lægra skattþrep á öll matvæli mun ég greiða slíku frv. mitt atkvæði. Það er stefna Frjálslynda hægriflokksins að virðisaukaskattur af matvælum verði felldur niður, að lægra skattþrepið verði núll-þrep. Þetta er hægt að okkar mati með því t.d. að fella allar aðrar undanþágur niður, með því að hætta niðurgreiðslum og með því að fara í raunverulegan niðurskurð í opinbera geiranum. En því miður, til þess að gera slíkt þarf kjark og sá kjarkur er ekki til á stjórnarheimilinu í dag. Hæstv. forseti. Þeir sem eitthvað hafa fylgst með verslun í landinu í gegnum tíðina vita að álagning heildsala er mjög lág í samanburði við álagningu smásölunnar sem er mjög eðlilegur hlutur, að smásalan þurfi á hærri álagningu að halda en heildsalan og er það viðurkennt af öllum sem til þekkja. Reyndar var það svo þegar verðlagshöft ríktu hér fyrir örfáum árum að þá var það yfirlýst stefna Verðlagsstofnunar að álagning heildsala var snöggtum lægri en álagning smásala. Ástæða þess að ég tek þetta upp hér og nú er sú auglýsing sem fjmrn. sendi frá sér í haust um virðisaukaskatt, en þar er um heilsíðuauglýsingu að ræða um það hvernig virðisaukaskattskerfið sé. Þar er tekið dæmi sem á að sýna hvernig virðisaukaskattur er innheimtur. Í því dæmi kemur glöggt fram hugarfar fjmrn. til heildsala í landinu því þar er dæminu stillt þannig upp að heildsalinn er sýndur með 70% álagningu en smásalinn með um það bil 35% álagningu. Hér fullyrði ég að annarlegar hvatir liggi að baki. Innflutningsverslunin hefur alla tíð verið þyrnir í augum þeirra alþýðubandalagsmanna og þeir hafa alla tíð reynt allt sem í þeirra valdi hefur staðið til þess að sverta þá atvinnugrein. Og svo illa eru þeir haldnir að nú eru þeir farnir að beita fyrir sig opinberum sjóðum til þess að koma höggi á þessa atvinnugrein. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að benda mér á einhver raunhæf dæmi um þá álagningaraðferð sem hann sýnir fram á í umræddri auglýsingu. Hvar þekkist það að heildsali sé með 100% hærri álagningu en smásali? Geti hann það ekki tel ég að honum beri að biðja þessa atvinnugrein afsökunar á þessum atvinnurógi sem settur er út um allt land. Hæstv. forseti. Það eru aðeins tvær vikur þar til lög um virðisaukaskatt eiga að taka gildi. Þrátt fyrir það eru ekki allar reglugerðir tilbúnar. Þetta er því enn eitt dæmið um það að í augum ráðherra er Alþingi ekkert annað en stimpilstofnun fyrir þá og ráðuneyti þeirra. Í öllum meiri háttar málum þar sem vænta má mikillar umræðu og skoðanaskipta er það nánast regla hjá ráðherrum að setja frv. svo seint fram að enginn tími vinnist til þess að vinna málin sem skyldi í nefndum. Þetta eru auðvitað forkastanleg vinnubrögð sem því miður eru orðin árlegur viðburður. Þessum vinnubrögðum ber að hafna. Þingmenn eiga ekki að láta þetta yfir sig ganga ár eftir ár. Það er mín skoðun að vegna slælegra vinnubragða við þetta frv. eigum við eftir að horfa upp á veruleg vandkvæði á framkvæmd laganna og mikla óvissu hjá þeim sem eftir þeim eiga að fara. Og það eru ekki fáir aðilar. Talið er að það verði um 25 þúsund aðilar sem þurfa að standa skil á virðisaukaskatti. Mikill meiri hluti þeirra veit ekki hvað snýr upp og niður á þessu kerfi þannig að ljóst er að mikið öngþveiti á eftir að skapast víða hjá greiðendum. Þar af leiðandi þarf hið opinbera að vera tilbúið til þess að aðstoða alla sem á aðstoð þurfa að halda og vera sveigjanlegt og lipurt í garð þeirra sem mistök gera. Viðurlög og refsingar hljóta því að vera í algeru lágmarki fyrst um sinn eða þangað til ætla má að hinni raunverulegu kynningu á framkvæmd kerfisins sé lokið. Hæstv. forseti. Þar sem um það hefur verið gert samkomulag að flytja ekki langt mál hér í kvöld um þetta mál við 1. umr. mun ég ekki hafa þessi orð öllu fleiri að sinni og segi því máli mínu lokið.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ýmis af þeim málum sem vikið hefur verið að við þessa 1. umr. eru þess eðlis að það er að ýmsu leyti æskilegra að ræða þau við 2. umr. þegar hv. fjh.- og viðskn. hefur haft tækifæri til þess að fara yfir ýmsa þætti málsins. Ég vil þó við þessa umræðu víkja örfáum orðum að nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Friðrik Sophusson um jöfnunargjald. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að gert er ráð fyrir því að það gjald verði áfram í gildi á næsta ári, a.m.k. einhvern hluta þess, þó ekki hafi verið ákveðið á þessu stigi hvernig með það verði farið. Eins og hv. þm. vék að hef ég áður lýst þeirri skoðun minni að það sé ekki óeðlilegt og geti verið að ýmsu leyti sterkt fyrir Íslendinga að hafa það jöfnunargjald með í farangrinum þegar rætt verður við Evrópubandalagið um gagnkvæma hagsmuni. Það er alveg ljóst að innan Evrópubandalagsins eru víðtækir styrkir til atvinnustarfsemi á svokölluðum jaðarsvæðum Evrópubandalagsins. Það eru þessi jaðarsvæði sem einna helst mynda samkeppnisgrundvöll við helstu útflutningsgreinar Íslendinga. Þess vegna er í reynd raunhæfara að bera Ísland saman við jaðarsvæði Evrópubandalagsins heldur en það markaðs- og efnahagskerfi sem ríkir á stærstu framleiðslusvæðum bandalagsins. Það er líka nokkuð ljóst að jöfnunargjaldið getur verið til hagsbóta íslenskri framleiðslu að ýmsu leyti. Ég veit að hv. þm. er mér e.t.v. ekki sammála um þessi atriði en þetta eru hins vegar mínar skoðanir og þær eru skoðanir fleiri innan hæstv. ríkisstjórnar og þess vegna hefur ríkisstjórnin kosið að halda þessu gjaldi við um einhvern tíma og sjá síðan til á næsta ári þegar viðræður eru farnar að skýrast betur við Evrópubandalagið. Það er hins vegar einhver misskilningur sem kom fram í ræðu hv. þm. að í fjmrn. sé verið að vinna að einhverri skrá um vörur sem undanþegnar verða jöfnunargjaldi. Ég kannast ekki við slíka vinnu. E.t.v. er hér, eins og hv. þm. reyndar gat sér til sjálfur, verið að blanda saman hjá þeim sem þetta hafa sagt, þeirri vinnu sem nú fer fram við að undirbúa greiðslufrest í tolli á virðisaukaskatti á hráefnum til íslensks iðnaðar. Það er alveg sjálfsagt að kynna hv. nefnd þá vinnu á því stigi sem hún er nú varðandi þennan þátt, að veita greiðslufrest í tolli á virðisaukaskatti til hráefnaiðnaðar. Hv. þm. Friðrik Sophusson vék líka að endurgreiðslu söluskatts. Það var mótuð sú stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar að þegar virðisaukaskatturinn tæki gildi væri gert hreint borð varðandi söluskatt. Það væri ekki um að ræða endurgreiðslur samkvæmt gömlu söluskattskerfi á nýju ári þegar virðisaukaskatturinn tæki gildi. Til að jafna þessa reikninga að nokkru leyti hefur ríkisstjórnin lagt til að í frv. til fjáraukalaga sem kemur til umræðu og afgreiðslu hér í Sþ. væntanlega á morgun, í síðasta lagi á miðvikudag, yrði varið 390 millj. kr. til viðbótar í endurgreiðslur á söluskatti til útflutningsgreinanna á þeim vikum sem eftir eru af þessu ári. Það er þess vegna farin sú leið að bæta við endurgreiðsluupphæðinni í söluskatti sem ákveðin var í fjárlögum yfirstandandi árs, þessum 390 millj., og ganga þannig frá reikningunum um áramótin. Þessi aðferð var talin heppilegri til að geta haldið inn í nýtt kerfi án þess að eftirhreytur gamla kerfisins væru þar áfram við lýði. Auðvitað má hafa á þessu atriði aðrar skoðanir en hins vegar var það niðurstaða ríkisstjórnarinnar að þetta væri hið heppilegasta form. Hv. þm. vék einnig hér nokkuð að almennum greiðslufresti í virðisaukaskatti við tollafgreiðslu. Ég hef áður lýst þeim skoðunum mínum og þeim athugunum sem fram hafa farið. Ég hef ekki sannfærst um að það muni leiða til verðhækkana á almennum vörum í landinu að greiðslufrestur verði ekki veittur. Það er líka rétt að vekja athygli á því að með því að veita iðnaðinum greiðslufrest í tolli er auðvitað verið að styrkja innlenda framleiðslu að nokkru, samanborið við innflutning. Mér hefur skilist á mörgum hv. alþm. að mikilvægt væri í núverandi atvinnuástandi að styrkja íslenska framleiðslu, íslenskan iðnað. A.m.k. heyrir maður það oft í umræðum hér um iðnaðarmál á Alþingi, t.d. um skipaiðnað, svo að ég víki nú að umræðu sem hér varð nýlega. Þessi aðferð sem ég hef hér lýst er eitt af þeim tækjum sem menn geta haft til að veita iðnaðinum með óbeinum hætti ákveðinn stuðning fram yfir þær greinar sem fást við innflutning á sambærilegri framleiðsluvöru annars staðar frá. Það er svo auðvitað pólitískt mat hvort menn vilja hlúa að iðnaðinum frekar en innflutningsversluninni. Ég held að við séum hins vegar mörg í þessum sal sem kjósum að hlúa frekar í fyrstu umferð að iðnaðinum en innflutningsversluninni. Hins vegar er þessu máli ekkert lokið og því var lýst yfir í Ed. að unnið yrði áfram að athugun á því og skoðuð framkvæmd á víðtækari greiðslufresti en nú þegar hefur verið ákveðinn. Þá var einnig vikið nokkuð að virðisaukaskatti sveitarfélaga og eins og ég gat um hér í minni framsöguræðu hefur þegar verið ákveðið að eiga um það efni nána samvinnu við sveitarfélögin í landinu og kanna rækilega hvernig virðisaukaskatturinn kemur fram hjá sveitarfélögunum. Það er ekki einfalt mál hvaða reglur eigi að setja í þeim efnum og er nauðsynlegt að skoða það betur, sérstaklega vegna þess að sveitarfélögin eru svo mismunandi að gerð, mismunandi hvað starfsemi þeirra snertir og það þarf bæði að gæta að jafnræði milli sveitarfélaganna annars vegar og atvinnulífsins í landinu hins vegar og svo innbyrðis milli ólíkra sveitarfélaga. Hins vegar er það eindreginn vilji núv. ríkisstjórnar að fara ekki að beita virðisaukaskattinum sem einhverju sérstöku tekjuöflunartæki fyrir ríkissjóð á kostnað sveitarfélaganna. Sú afstaða er alveg skýr. Hv. þm. Ingi Björn Albertsson vék að ýmsum þáttum virðisaukaskattsins sem ég hef nú þegar gert að umræðuefni. Hann spurði einnig um það hvort ætlunin væri að samræma virðisaukaskatt hér á landi virðisaukaskatti í Evrópubandalagsríkjum. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun í því máli. Hins vegar er ljóst að á næstu árum hlýtur að koma til víðtækrar samræmingar á skattlagningu, bæði neysluvöru og atvinnulífs, á þeim markaðssvæðum sem helst hafa samskipti sín á milli. Þar er alveg ljóst að Evrópubandalagið og EFTA-ríkin verða eitt helsta markaðssvæði Íslands og þess vegna óhjákvæmilegt að vinna á næstu árum að víðtækri samræmingu skattalaga hér á landi og í helstu viðskiptalöndum okkar. Hve hratt það verður gert getur enginn fullyrt. Það fer nokkuð eftir því hver þróunin verður í Evrópubandalaginu. Ýmsir hafa spáð því að þar yrði tekinn upp tveggja þrepa virðisaukaskattur fljótlega. Það hefur hins vegar ekki fengist niðurstaða í því máli á vettvangi Evrópubandalagsins, m.a. vegna þess að sú ákvörðun er mjög erfið fyrir mörg ríki innan þess. Ég vænti þess að þessi svör varpi nokkru ljósi á þau atriði sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. Ég endurtek hins vegar það sem ég sagði í upphafi að við 2. umr. málsins gefst tækifæri til að víkja nánar að þessum þáttum þegar hv. fjh.- og viðskn. hefur haft tækifæri til að skoða málið betur.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er flutt í tengslum við breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það hefur verið nokkurt vandamál hvernig með skyldi fara þann ágæta hóp starfsfólks sem starfað hefur hjá sveitarfélögunum, en stofnanir þeirra flytjast nú til ríkisins. Þetta mál hafði lítið verið rætt í tengslum við verkaskiptinguna. Í sumar og haust hafa átt sér stað viðræður við forustumenn bæjarstarfsmanna og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja um með hvaða hætti væri skynsamlegast að skipa þessum málum til frambúðar. Niðurstaðan var sú að ákveða að þeir sem þess óskuðu gætu verið áfram félagar í þeim starfsmannafélögum bæjarstarfsmanna þar sem þeir hafa verið félagar áður og sumir gegnt þar reyndar forustustörfum um langan tíma. Hins vegar mundu þeir skipa sérstakan hóp innan þeirra félaga og yrði samið sérstaklega við þá í kjarasamningum opinberra starfsmanna og ríkisins. Þannig væri fundin lausn sem sameinaði það tvennt að viðkomandi starfsfólk gæti áfram verið félagsmenn í þeim félögum sem það kysi helst að vera í en ríkið gæti engu að síður haldið á samningamálum við sitt starfsfólk með samræmdum hætti. Frv. er flutt eftir að sameiginleg niðurstaða fékkst úr viðræðum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ríkisins um þetta atriði. Frv. hefur þess vegna stuðning samtaka opinberra starfsmanna og ég vænti þess að í þessari hv. deild fái það jafngreiða afgreiðslu og í hv. Ed. Ég mælist svo til þess, virðulegi forseti, að að lokinni þessari 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.