Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Hafstein) Eins og tekið er fram í hinu mjög svo ítarlega áliti nefndarinnar þá hefir hún engar aðrar tillögur fram að bera en að frv. verði samþykt.

Frsm. (Karl Einarsson) Háttv. Nd. hefir gert tvær breytingar á frv., eins og það var samþ. hjer í háttv. deild. Önnur breytingin er sú, að sýslunefndir hafi vald til að gera samþyktir um fiskveiðar á bátum, sem eru alt að 30 smálestir að stærð, í stað 20. Sjávarútvegsnefnd þessarar háttv. deildar getur fallist á þessa breytingu, þó því að eins, að ýms ákvæði, t. d. um róðrarbáta, nái ekki til stærri báta. Aftur á móti getur nefndin ekki fallist á hina breytinguna, að lendingarsjóðsgjaldið skuli ákveðið sem hundraðsgjald af afla, því að þá yrði innheimta gjaldsins ofmiklum erfiðleikum bundin. Það er sem sje ekki hægt að ákveða verðmæti aflans fyr en vertíð er á enda. Og þegar er að ræða um báta, sem eru annarsstaðar frá, þá fara þeir heim til sín þegar vertíð er á enda, og getur þá dregist að innheimta gjaldið. Nefndin álítur því rjettara, að sýslunefnd geti valið um, eftir hvaða aðferð hún leggur gjaldið á skipin. En hins vegar getur hún fallist á, að þegar hundraðsgjald er lagt á skip, þá sje það ekki hærra en l%. Að svo mæltu leyfi jeg mjer, fyrir nefndarinnar hönd, að leggja til, að háttv. deild samþ. frv. með breytingum nefndarinnar.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Frv. þetta hefir fengið nýja mynd í hv.Nd.; það var upprunalega að eins breyting á 2 greinum, en háttv.Nd. hefir þótt rjettara að taka upp öll lögin, og bætt inn í þau þeim breytingum, sem voru gerðar hjer, og breytt þeim að nokkru um smáatriði, er sjávarútvegsnefndin leggur litla áherslu á. Við ljetum breytingu þessa ná til iðnaðar, en háttv. nefnd í Nd. vill ekki fallast á það, segir, að það komi í bága við stjórnskrána, en við erum ekki sannfærðir um, að það sje rjett hjá háttv.Nd. Við tókum iðnaðinn með af því, að hann var nefndur í gömlu lögunum, en við leggjum ekki þá áherslu á það, að við komum með brtt. Aðalatriðið er, að útmæling fáist til sjávarútgerðar. Nefndin leggur því til, að frv. verði samþykt.

Frsm. (Hannes Hafstein) Fjárhagsnefndin hefir athugað till. þessar eftir föngum og finnur ekki sjerstaka ástæðu til að koma fram með brtt. við þær. Nefndin hefir fengið loforð skrifstofunnar fyrir, að leiðrjett væri ritvilla í tillögunum, og er hún ekki þess eðlis, að ástæða sje til að skýra nánar frá henni. Till. nefndarinnar er: Samþykkið tillögurnar.

Magnús Torfason Í tilefni af síðasta lið þessara athugasemda vil jeg biðja háttv. nefnd, eða hæstv. stjórn, um nokkrar upplýsingar. Síðasti liðurinn er um reikninga landsverslunarinnar. Það virðist svo, sem það sje ekki vel ljóst, hversu mikið fje landssjóður hefir lagt til verslunarinnar, og er töluskakkinn um 600 þús. kr. Það virðist því svo, sem hjer sje um atriði að ræða, sem geti verið allþýðingarmikið. Mig langar því til að fá að vita eitthvað um, hvort nokkuð frekar hafi verið gert til að finna þessa skekkju, og hve mikið innlag landssjóðs sje í raun og veru í verslunina. Enn fremur vil jeg spyrja að því, hvort vörutalning hafi fram farið eða ekki. Jeg tel rjett, að Alþingi skiljist ekki svo við þetta mál, að hæstv. stjórn fái ekki tækifæri til að skýra frá, hvað þessu líður.

Fjármálaráðherra (S. E.) Út af ummælum háttv.þm. Ísaf. (M. T.) vildi jeg segja nokkur orð. Ráðuneytið mun að sjálfsögðu reyna að fullnægja till., eftir því sem frekast er hægt, en til þess að fullnægja henni er nauðsynlegt að auka starfskrafta í 3. skrifstofu stjórnarráðsins, og það er hægt nú, því að skrifstofan hefir verið stækkuð, svo að þar geta unnið fleiri menn. Og jeg, fyrir mitt leyti, legg áherslu á, að frá þessu sje vel gengið, en afleiðing af því er að auka starfskrafta stjórnarráðsins, og jeg hefi skilið háttv. fjárveitinganefnd Nd. svo, sem hún væri því samþykk. Enda væri það heimskulegt að spara fje í þessu efni; það er nauðsyn, að alt slíkt geti legið ítarlega og ljóst fyrir almenningi. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) spurði um hag landsverslunarinnar. Jeg skal játa það, að jeg er ekki svo vel kunnugur þessu atriði sem skyldi, en jeg býst við, að hæstv. atvinnumálaráðherra, sem hefir fylgst með störfum hennar, geti upplýst málið. 1. maí 1917 var gerður upp hagur verslunarinnar, og var hann þá svo: Eignir: Peningar í sjóði . . kr. 2385,30 Innieign í íslandsbanka - 246661,90 Innieign í Guaranty Trust - 2185172,29 Skuldir viðskiftamanna - 700311,70 Hús og áhöld - 29730,56 Vöruleifar - 556306,60 Fyrirfram greiddar vörur - 154360,40 kr. 3874928,75 Sku1dir: Innieign landssjóðs . kr. 621037,06 Víxlar - 2750000,00 Innieignir viðskiftamanna - 173798,82 Skuldlaus eign - 330092,87 Samtals kr. 3874928,75 Jeg vil taka það fram um vöruleifarnar, að þær voru metnar með innkaupsverði, að viðbættum kostnaði, að því er jeg hygg. Jeg vil láta þess getið, að hagur verslunarinnar er trauðla eins góður nú, því að síðan 1. maí hefir hún orðið fyrir tapi; jeg veit að minsta kosti um eitt slíkt tjón, er hún varð fyrir, og það er um olíuna með »Bisp«. Skipið varð fyrir óhappi, og það varð að selja olíuna hjer undir verði; tjónið á því hefir orðið um 80 þús. kr. Má vera, að verslunin hafi tapað á einhverju öðru, en neinu verulegu mun það ekki nema. Jeg mun alvarlega vinna að því, að fengin verði glögg og skýr skýrsla um allan hag landssjóðsverslunarinnar, og, eins og kunnugt er, þá er fjárhagur verslunarinnar nú aðskilinn frá landssjóði, og mun svo gert verða framvegis. Ef einhverju er ósvarað af því, er háttv.þm. Ísaf. (M. T.) óskaði svars um, þá vænti jeg, að hæstv. atvinnumálaráðherra svari því; hann er miklu kunnugri þessum efnum.

Magnús Torfason Jeg bjóst við því, að háttv. nefnd mundi svara athugasemd minni, en það hefir þó ekki orðið. Hjer sýnist vera um svo alvarlegt mál að ræða, að rjett hefði verið, að hún hefði leitað sjer rækilegra upplýsinga um það. Það var misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðh. (S.E.), að jeg væri að spyrja um gróða eða tap landsverslunarinnar. Jeg óskaði að eins skýringar á 163. athugasemd yfirskoðunarmanna landsreikninganna. Og því hefi jeg ekki fengið enn neitt svar við spurningum mínum. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sagði, að auka þyrfti starfskrafta stjórnarráðsins til þessarar endurskoðunar, og er það ekki nema sjálfsagt, að veitt sje til þess það fje, sem þarf. Í sambandi við þetta vil jeg minnast á 3. tillöguna, um að herða á eftirlitinu með reikningshöldurum landssjóðs, og skal jeg það síst lasta, enda er það vörn gegn tortrygni þeirri, sem bólað hefir á gegn þeim. En mjer finst að hjer skjóti talsvert skökku við. Þar er eftirlitið svo nákvæmt, að leitað er að jafnvel eineyringi alla leið frá Öndverðanesi austur að Gerpi. Og reikningshaldarar verða að afgreiða reikninga sína í flýti; það hefir ekki verið gætt að því, að reglurnar um reikningsskil eru nærri því hálffimtugar og að ástandið er orðið mjög breytt síðan. Það var eðlilegt þá, að menn gætu sent reikninga sína í lok febrúarmánaðar, en nú er það svo að segja ómögulegt í stærri embættum. Ef fylgja á þessum reglum, yrðu reikningshaldarar að bæta við sig skrifurum, en til þess eru launin oflág, og það er ekki hægt að nota aukastarfskrafta til þess, vegna þess, að starfsvanir menn fást eigi utan Reykjavíkur. En svo sje jeg ekki betur en að öll reikningsskil frá reikningshöldurum sjeu miklu skýrari en afgreiðsla landsstjórnarinnar á endurskoðunarstörfunum. Það hefir komið fyrir, að athugasemdir við reikninga koma fyrst á 3. ári eftir að þeir voru samdir, og ef um nokkra verulega ábyrgð væri þar að ræða, þá verð jeg, fyrir mitt leyti, að neita því að taka hana á mig eftir svo langan tíma, því að þá getur oft verið svo komið, að ekki sje hægt að fá neitt hjá viðkomandi mönnum, og að reikningshaldari verði því að borga það sjálfur. Jeg vænti fastlega, að sama nákvæmnin og sömu eftirgangsmunirnir verði hafðir að því er landsverslunina snertir, og sjerstaklega, að ábyggileg vörutalning fari fram og fullkomin endurskoðun í sambandi við hana. Jeg heyri, að hæstv. fjármálaráðherra (S.E.)leggur áherslu á að fá málið upplýst, og gleður það mig, og vænti jeg að heyra frá honum hið fyrsta.

Fjármálaráðherra (S. E.) Vegna þess, að jeg er ókunnugur atriði því, er háttv.þm. Ísaf. (M. T.) var að tala um, þá get jeg ekki svarað ræðu hans nú, en mun gera grein fyrir því jafnskjótt og auðið er, og við síðari umr. þessa máls, ef hægt verður og jeg hefi þá fengið málið upplýst. Jeg mun annars gera mjer alt far um, að afstaða landsverslunarinnar til landssjóðs verði sem skýrust.

Forseti: Í dag hafa verið afgreidd 46 lög frá þinginu; 43 frv. hafa verið feld, en 23 frv. eru enn eftir. Þingstörfin hafa víst aldrei fyr gengið svo vel - staðið svo vel á viku fyrir þinglausnir. Skrifstofustjórinn hefir haft orð á því, síðan leið á þingið, að þingvinnan gengi greiðar en vant er - áður oft svo, að mikill þorri þingmála hefir verið afgreiddur í skjótum hasti síðustu dagana. Ástæðan eru þingsköpin og fastanefndirnar. Jeg vil þakka fjárveitinganefnd Ed. fyrir fljótt unnið starf.