Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Frv. þetta hefir tekið þeirri einu breytingu í hv.Ed., að inn var sett eftir tilmælum mínum ný grein um það, að ákvæðunum um gerð peninganna megi breyta með konungsúrskurði, ef önnur Norðurlandaríki krefjast þess, til þess að þeir sjeu ekki of líkir skiftimynt þeirra. En svo er tilskilið í myntsamningi Norðurlanda að því er snertir nýja skiftimynt, að þá skuli hvert ríki bera gerð sína undir hin ríkin, svo að myntirnar verði ekki of líkar. Þegar jeg fyrst bar fram frv., vonaðist jeg eftir, að svörin yrðu komin frá Noregi og Svíþjóð áður en umr. yrði lokið. En nú hefir sú von ekki ræst, svo að þessi varnagli hefir verið sleginn, til þess að lögin geti þegar komið til framkvæmda, jafnvel þó að síðar kunni svo að fara, að óhjákvæmilegt verði að breyta að einhverju leyti því, sem stungið hefir verið upp á um gerð peninganna. Að svo mæltu vil jeg vænta þess, að hv.þd. vilji samþykkja frv.

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg vil aðeins þakka hæstv. fjrh. (JÞ), að hann hefir nú gefið hv.þd. skýring á því, hvers vegna frv. var breytt í hv.Ed., og hinsvegar vil jeg geta þess, að þær breytingar hafa nú verið ræddar í allshn., og leggur hún til, að frv. verði samþykt með þeim breytingum.

Frsm. (Ágúst Flygenring) Óþarft er að fara mörgum orðum um frv. það, er hjer liggur fyrir, heldur er nóg að skírskota til þess, sem hæstv. atvrh. (MG) sagði um það við 1. umr., og eins til nál. Aðeins má geta um þá litlu brtt., sem sjútvn. ber fram og fer í þá átt að strengja á undanþáguheimildinni í síðari málsgrein 1. gr. Undanþágan skal sem sje aðeins veitt um ákveðið árabil, og í öðru lagi er þess vænst, að þetta nái aðeins til ákveðins fjölda skipa. Vænti jeg, að hv.þd. þurfi enga skýringu á þessu. Jeg geri ráð fyrir, að þessarar brtt. hefði ekki þurft með, að minsta kosti er jeg fullviss um, að núverandi hæstv. atvrh. (MG) hefði hagað framkvæmd laganna svo, sem nefndin ætlast til, en það var þó talið rjett að tiltaka þetta nánar, svo enginn vafi væri á, hvert stefnt er. Jeg vil svo vona, að hv.þd. samþykki þessa brtt. og frv.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg ætla aðeins að lýsa því yfir, að jeg hefi ekkert að athuga við brtt.hv. sjútvn. og get alveg gengið inn á hana. Jeg sje ekki ástæðu til að ræða málið frekar, en vil þakka hv. sjútvn. fyrir góða afgreiðslu á því.

Jón Baldvinsson Eins og sjest af nál., er jeg ekki samþykkur hv. meiri hluta sjútvn., sem leggur til, að þetta frv. verði samþykt. Frv. fer fram á það, að lagt sje bann við því, að íslenskir ríkisborgarar geti tekið á leigu erlend skip til þess að stunda fiskiveiðar hjer við land. Á þannig að girða fyrir það, að haldið sje áfram í sömu átt og byrjað var á í Hafnarfirði í fyrra. Deilt hefir verið um, hvort hægt sje eftir fiskiveiðalögunum frá 1922 fyrir íslenska menn að leigja erlend skip til fiskiveiða. En þáverandi atvrh. (KIJ) svaraði fyrirspurn um þetta í fyrra og lýsti þar þeim skilningi stjórnarinnar, að þetta væri heimilt. Álít jeg, að hentugt sje að hafa slíkt í lögunum og varhugavert að meina það með öllu. Það hefir einu sinni komið fyrir, að hjer um bil allur stórskipaflotinn hjerna var í einu seldur út úr landinu. Finst mjer því, að varhugavert væri, ef slíkt kæmi aftur fyrir, að nýjum atvinnurekendum væri algerlega bannað að taka á leigu erlend skip sakir þessara laga. Finst mjer því ekki rjett að samþykkja þetta frv., heldur beri að láta standa við það, sem er. Einnig má benda á það, að haustið 1923 var talið óhjákvæmilegt að gera eitthvað í þessa átt, til þess að hjálpa næststærsta kaupstað landsins, og hygg jeg, að hv.frsm. (ÁF) hafi manna best vitað, hversu nauðsynlegt það var. Líkt getur komið fyrir aftur, og ættum við því ekki í vímunni út af velgengninni í ár að loka öllum sundum. Það gæti orðið til þess eins, að brátt þyrfti að opna þau aftur. Þess vegna ætla jeg, að best sje að samþykkja ekki frv. þetta, heldur láta standa við ákvæðin í núgildandi fiskiveiðalöggjöf og skilning fyrverandi stjórnar á þeim. Mun óþarft að þrengja það meira.

Atvinnumálaráðherra (MG): Ef engin lög eiga að koma á um þetta og gengið er út frá, að leigja megi erlend skip til fiskiveiða, - en um það er nokkuð deilt, hvort heimilt sje, - þá er gefið, að svo mörg skip munu koma hingað, að þau, ef svo má að orði kveða, kæfa oss. Mun það reynast óheppilegt, bæði fyrir sjávarútveginn og landbúnaðinn. Mun það styðja mjög til þess að draga fólk úr sveitunum til kaupstaðanna, en því vilja flestir hv.þm. vinna á móti. Því er ekki rjett, eins og hv. 2. þm. Reykv. (JBald) vill, að halda status quo, heldur ber þegar að byrgja brunninn, svo að ekki verði lengra farið á þessari braut en orðið er, því hún er vissulega hál. Jeg þykist og sjá af undirtektum hv. sjútvn., að hún skilji þetta vel, og þar eð jeg mun fara nærri um vilja hv.þdm. í þessu efni, tel jeg óþarft að ræða þetta frekar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta frv. gekk breytingarlaust gegnum hv.Ed., og jeg vona, að það fái eins góðar undirtektir hjer í deildinni. Það er öllum kunnugt, að við höfum svo mikilla hagsmuna að gæta á Spáni og Ítalíu, að nauðsynlegt er að hafa þar fulltrúa. Tvö síðustu árin hefir að tilhlutun stjórnarinnar og beggja bankanna verið sendur maður suður þangað, til þess að grenslast um fiskmarkaðinn. En það fyrirkomulag verður ekki talið hagkvæmt, enda má búast við því, að ekki fáist ætíð hæfur maður í slíkar skottuferðir, og mun betra að maðurinn sje þar búsettur. Það hefir tvívegis komið fyrir, að sendimaðurinn hefir verið ferðbúinn heim, en þá fengið skeyti frá bönkunum hjer um að vera lengur. Þeir vildu hafa hann lengur þar syðra síðast, en hann var þá bundinn við störf hjer heima, sem hann varð að sinna. Jeg leyfi mjer að óska, að máli þessu verði vísað til sjútvn. hjer, eins og gert var í hv.Ed.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins leyfa mjer að spyrja hæstv. atvrh. um tilhögun þessa starfs áður, þegar fiskifulltrúinn var á Spáni. Það er sagt, að þær skýrslur, sem hann sendi heim, hafi verið vendilega grafnar. Vil jeg leyfa mjer að spyrja, hvort meiningin er að halda því fyrirkomulagi áfram. Ef svo á að vera, skilst mjer, að þetta muni verða fulltrúi fárra manna, en ekki landsmanna í heild. Af því að þetta hefir komið fram m. a. á fiskiþinginu, finst mjer rjett að gefa hæstv. atvrh. ástæðu til að svara því. Annars finst mjer hæpið, að rjett sje að lögfesta þetta embætti, þar sem svo mikill sparnaðarandi ríkir, og það ekki síst hjá íhaldsliðinu. Og þó eru víst fleiri embætti, sem sá flokkur vill gjarnan fá lögfest. Rjettara held jeg væri að veita fje í fjárlögunum til þessa starfs, án þess að stofna lögfast embætti.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get ekki kannast við, að þessar skýrslur, sem sendar voru, hafi verið „vendilega grafnar“, eins og hv. 2. þm. Reykv. komst að orði. Jeg veit raunar ekki með vissu, hvernig þessu hefir verið hagað á fyrra ári. Það getur hv. 2. þm. Rang. (KIJ) upplýst. En skýrslurnar voru að minsta kosti sendar þinginu, og það kalla jeg ekki að „grafa vendilega“. En að birta skýrslurnar opinberlega í heild teldi jeg misráðið, þó auðvitað mætti birta úr þeim útdrætti. Fulltrúinn á að geta sagt trúnaðarmál, en væru skýrslurnar birtar opinberlega, mundi hann segja færra, og því minna gagn verða að. Það er líka allur fjöldinn, sem ekkert hefir með skýrslurnar að gera. Þeir, sem málin varða, hafa fengið að vita alt, sem máli skifti, og jeg býst við, að það verði eitthvað svipað í framtíðinni. Hv. þm. fanst hæpið, að rjett væri að lögfesta embætti þarna syðra. Jeg veit ekki, hvort honum þykir þá betra að hafa þar mann tíma úr árinu; það verður víst lítið ódýrara. Að bankamir hafa boðist til að kosta manninn, sýnir, hve nauðsynlegt þeir álíta þetta embætti. Háttv. þm. var að tala um sparnað. En hjer er svo mikilla hagsmuna að gæta, að það væri alveg óforsvaranlegt að hafa ekki þarna umboðsmann. Til Spánar og Ítalíu fer meira en helmingur af ársframleiðslu okkar. Þar eru staðhættir, verslunarhættir og hugsunarháttur mjög á annan veg en hjer, og jeg tel mjög mikilsvert að hafa þar fulltrúa, sem getur gefið rjettar skýrslur um ástand og horfur. Mjer skilst á hv. 2. þm. Reykv. (JBald), að hann álíti, að frv. sje komið fram vegna hagsmuna ákveðinna manna. En það er ekki rjett. Það er fram komið vegna fiskmarkaðsins yfirleitt, og sjest það best á ráðgerðri hluttöku bankanna í launagreiðslunni.

Jón Baldvinsson Mjer heyrðist nú hæstv. atvrh. ekki vera alveg viss um nema þessar skýrslur kynnu að hafa verið grafnar. En þó að þær sjeu ekki grafnar fyrir þinginu og því sendar ársskýrslur, þá er það ekkert aðalatriði. Aðalatriðið er, að það sje birt á hverjum tíma, hvernig markaðshorfurnar eru þar syðra. Ef það er ekki gert, þá er aðeins fáum mönnum gefið tækifæri á að kynna sjer skýrslurnar á kostnað annara landsmanna. Það má vel vera, að frá einhverju kunni að vera skýrt, sem ekki þykir hentugt að birta, en um markaðshorfurnar þurfa allir að vita. Þó skýrslurnar liggi í stjórnarráðinu, veit hæstv. atvrh., að ekki nota þær nema fáir menn þar. Þá talaði hæstv. atvrh. um það, að þeir, sem þessi mál varða, gætu fengið að sjá skýrslurnar. En hverja varðar þetta þá? Auðvitað alla landsmenn. Það er alveg eins og þetta væri gert fyrir fáeina menn, og svo varðaði aðra ekkert um það. Annars geta þessar upplýsingar, sem hæstv. atvrh. hefir gefið, ekki teygt menn til þess að greiða frv. atkv., þó að þörf sje kannske fyrir manninn. Jeg skal ekki neita því, að svo kunni að vera. En nú bjóða bankarnir að greiða hluta launanna. Gæti þá ekki komið til mála, að þeir greiddu þau öll? Hæstv. ráðherra talaði um, að þetta væri nauðsynlegt starf. En maðurinn má þá ekki aðeins verða fulltrúi fárra manna. Í sambandi við þessi lög mætti minna á deilur, sem orðið hafa á fyrri þingum, er ákveðnir menn hafa með lögum verið settir í embætti. Hjer vita allir, að átt er við ákveðinn mann, sem þetta starf er ætlað. Svo var einnig um Guðmund Finnbogason, og sama máli er að gegna um grískudósentsembættið. En svo þegar á að fara að hrófla við þessum mönnum, þá kemur þetta sama, - sem raunar hefir nokkuð til síns máls, - að þetta sjeu svik við mennina.

Ágúst Flygenring Það var út af þessu, sem hneykslaði hv. 2. þm. Reykv., að þessi sendimaður virtist eiga að vera fulltrúi aðeins fárra manna. En þó svo kynni að vera, að hann væri fyrir fáa menn, þá verður að líta á það, að hjer er um að ræða annan aðalatvinnuveg landsins, og þetta snertir meira en helming allra út fluttra vara, og þá er það fyrir landsmenn alla, hvernig sem á er litið. Það væri víst hægðarleikur að upplýsa, að ef þessi maður hefði verið á Spáni undanfarið, hefði hann getað afstýrt mörgu, sem komið hefir óþægilega við útflytjendur. Að þessu hafa ekki verið gefnar eins góðar gætur og vera bar. Hafa útflytjendur yfirleitt verið of tómlátir í þessum efnum. Þessi fulltrúi verður einmitt ekki fyrir stærstu útflytjendurna; það er mesti misskilningur, því þeir hafa sína umboðsmenn og fá upplýsingar beint frá þeim. Þetta fulltrúastarf verður beinlínis fyrir almenning og verður í framkvæmdinni þannig, að reynt verður að gera fiskmarkaðinn öruggari, vara við ýmsu, gefa matsmönnum upplýsingar um ýmislegt, t. d. hvernig varan þyrfti að breytast að því er snertir verkun, aðgreining, umbúðir o. s. frv., sem kunnugur maður einn getur gefið, maður, sem er kunnugur öllu, er að fiskveiðum og fiskverkun lýtur hjer, og sömuleiðis neytendum á Spáni. Þetta embætti er því mjög mikilsvert, og stjórnir þær, er hjer hafa verið undanfarið, hefðu sjálfsagt viljað koma því á, ef hægt hefði verið kostnaðarins vegna; á þá hliðina hefir um of verið einblínt undanfarið. Nú hafa bankarnir sjeð, að þetta mál snertir þá mjög, og fyrst þeir vilja taka þátt í kostnaðinum, er sjálfsagt að koma embættinu á. Það þarf enginn að hneykslast á því, þó að starfið kunni að vera ætlað vissum manni. Það er sjálfsagt ekki um marga að velja, og þessi maður, sem flestir telja sjálfsagðan, hefir reynst ágætlega undantekningarlaust til þessa starfa. Hvað skýrslurnar snertir, þá finst mjer sjálfsagt, að því sje hagað svo, að þeirra fái sem flestir að njóta, og ef eitthvað í þeim snertir allan almenning. t. d. hugsanleg breyting á fiskverkun eða þvílíkt, þá komi það fram opinberlega.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hafði alls ekki gert ráð fyrir, að jeg mundi taka til máls við þessa umræðu, og jeg ætla heldur ekkert út í efni frv. En orðaskiftin milli hæstv. atvrh. (MG) og hv. 2. þm. Reykv. (JBald) út af birtingu skýrslnanna valda því, að jeg stend upp. Jeg býst við, að ekki hafi allir lesið fundargerð Fiskifjelagsins, sem birt er í febrúarblaði Ægis þ. á. Þar kemur fram merkilegt gagn í þessu máli, þar sem Magnús Sigurðsson bankastjóri ber fram viðaukatillögu, svo hljóðandi: „og að skýrslur erindrekans verði birtar jafnóðum og þær berast hingað“. Þetta er samþykt af aðalfundi Fiskifjelagsins. Virðast hjer renna styrkar stoðir undir það, að birta beri skýrslurnar, þegar aðalfundur Fiskifjelagsins og banka stjóri Landsbankans eru á einu máli um, að svo skuli vera.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 2. þm. Reykv.(JBald) sagði, að jeg hefði viðurkent, að skjölin hefðu verið grafin. Jeg var nýbúinn að segja, að svo hefði ekki verið, og það kallar hann að viðurkenna. Það er ekki gott að deila við svona menn. Jeg tók fram, að mjer væri ekki kunnugt um þetta í tíð fyrv. stjórnar, en nú hefir hv. 2. þm. Rang. (KIJ) sagt mjer, að verslunarráðið og Fiskifjelagið hafi fengið útdrætti. Ef þetta á að koma mjer við, þá getur það aðeins verið um síðustu ferðina fyrir áramótin. Jeg álít, að af stjórnarinnar hálfu þurfi ekki meira en að láta Fiskifjelagið hafa útdrátt. Fyrst það gefur út sjerstakt rit, ætti að vera hægt að birta þar það, sem þörf þykir á. Hv. þm. hneykslaðist á því, að jeg taldi ekki upp, hverja þetta varðaði, og gekk út frá, að jeg meinti aðeins fáa menn. En þetta mál varðar alls ekki alla landsmenn. Margir bændur t. d. munu telja sjer það alveg óviðkomandi. En það væri auðvitað rjett að birta í Ægi það helsta úr skýrslunum. En jeg tek fram aftur, að sumt í skýrslunum er þess eðlis, að ekki er fært að birta það. Og jafnvel þó að bankastjóri Landsbankans komi fram með tillögu um, að skýrslurnar sjeu birtar, þá held jeg því fast fram, að ekki má birta þær í heild. Jeg get getið þess, að í síðustu ferð kom fram mál þannig vaxið, að alls ekki mátti birta það, og er efamál, hvort það má enn. Hver stjórn gerir sína skyldu, ef hún lætur af hendi útdrátt, sem hún telur að eigi og megi birta. Svo ætti Fiskifjelagið að sjá um birtinguna. Hv. þm. skaut því fram, að rjettast væri, að bankarnir borguðu öll launin. Mjer finst þeir gera vel að borga sinn þriðjunginn hvor. Það er svo sem ekki eingöngu í þágu bankanna, að þessi maður er sendur. Hv. þm. gekk út frá, að frv. væri borið fram fyrir einstakan mann. En svo er ekki. Starfinu verður slegið upp og maðurinn ráðinn í samráði við bankana. Annars kemur það glögt fram hjá hv.þm., að hann álítur ekki um nema einn mann að ræða, - ekki nema einn mann í landinu þessu starfi vaxinn, og skal jeg með ánægju taka tillit til þessara óbeinu meðmæla.

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki fjölyrða um þetta mál, en þótt undarlegt megi virðast, eigum við hv. 2. þm. Reykv. (JBald) dálitla samleið hjer. Jeg vil skjóta því til væntanlegrar nefndar og hæstv. atvrh. (MG), hvort ekki muni vera hægt að hafa frv. á þann hátt, að stjórnin hafi heimild til að ráða til starfans mann, sem hefði samning segjum til 5–6 eða 8 ára. Það vri ekki lögfesting á stöðunni, og mætti því leggja hana niður, ef hæfa þætti, en kæmi þó í sama stað niður. Jeg treysti hæstv. núverandi landsstjórn til þess að ganga svo vel frá þessu máli, að góðum mönnum líki, en hinsvegar get jeg vitanlega ekkert um það sagt, hvernig næstu stjórnir mundu í því reynast. Ef frv. verður að lögum, eins og sennilegt er að verði, verður að taka upp í fjárlögin nú fjárveitingu. Kann jeg betur við, að svo yrði gert, með því að ekki er sjáanlegt af lögum þessum, hvað tti að borga. Þegar embættinu er slegið upp, vita menn um ákveðna stöðu, en ekki ákveðin laun. Jeg skil það svo. En rjettara hefði jeg talið, að launaupphæðin hefði staðið í frv., því venjulegast mun það vera, enda líka sjálfsagt. Án þess að jeg sje að setja mig á móti þessu máli, enda skifti það ekki miklu, til þess hefir það of öflugan stuðning hjer í hv. deild, hefði jeg kunnað betur við, eins og jeg hefi þegar tekið fram, að frv. gerði frekar ráð fyrir heimild fyrir stjórnina til samninga, en ekki öðruvísi. Jeg býst við, að málið verði borið undir báða bankana, þótt ekki sje sýnilegt af aths. við frv. annað en að það sje aðeins borið undir Íslandsbanka. Þó hv. Alþingi hafi máske vald til að leggja þessa kvöð á Landsbankann án hans samþykkis, hefði jeg þó kunnað betur við það, að umsögn bankastjórnar þess banka hefði legið fyrir, jafnhliða umsögn Íslandsbanka. Um það, sem háttv. 2. þm. Reykv. sagði um, að bönkunum bæri að borga alt, álít jeg rjettara, að landið borgi 1/3. Þá kem jeg að atriðinu um skýrslurnar og verð þá að segja það, að ef landsmenn vita ekki um jafnþýðingarmikið atriði og markaðshorfurnar eru, fyr en eftir dúk og disk, þá hverfur það þýðingarmesta, sem talið er því til gildis að stofna þetta embætti. Jeg skal nú láta útrætt um málið að þessu sinni. Jeg býst við, að það fari til nefndar, en það er ekki gott að segja„ hvort það á frekar heima í sjútvn. en í fjhn. Jeg býst líka við, að það sjeu vel glöggskygnir menn í fjhn. engu síður en í sjútvn., en tel það þó aukaatriði, til hvaða nefndar því er vísað, en því verður ekki neitað, að frv. felur í sjer ekki svo lítið fjárhagsatriði.

Jóh Baldvinsson Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að þetta varðaði ekki bændur, en mjer finst skýrslurnar varða alla. Ýmsir bændur hafa áhuga á útvegsmálum og eiga jafnvel fje sitt í útvegi. Og til eru líka útvegsbændur. Jeg álít, að skýrslurnar eigi að birta undir eins í dagblöðunum hjer í Reykjavík. Um Ægi ber þess að gæta, að hann kemur út aðeins einu sinni í mánuði, og ef skýrslurnar væru birtar þar, er hætt við, að þær kæmu nokkuð seint. Jeg hefi ekki haldið því fram, að skýrslur sendimannsins ætti að birta orði til orðs. Þetta atriði, skýrslubirtingin, er að sjálfsögðu þess eðlis, að landsmenn eiga heimtingu á að fá að vita um það, en ekki einungis fáeinir menn. Hæstv. atvrh. (MG) sagðist mundu slá upp þessu embætti, og svo yrði það veitt hæfasta manninum, sem völ væri á. En honum þýðir ekki þessi skollaleikur, hæstv. atvrh., því að vitanlegt er, að einn ákveðinn maður fær þetta starf, og þó að jeg nefndi þetta, þarf hæstv. atvrh. ekki að taka það sem nein meðmæli. Jeg gerði hvorki áð lofa manninn nje lasta. En hvað kostar nú þetta alt saman! Jeg hefi ekki tekið eftir, að hstv. atvrh. hafi getið um það. Það mtti þó ætla, að það væri talsvert þýðingarmikið atriði, þó að jeg leggi ekki áherslu á það við þessa umr., ef hæstv. atvrh. er ekki tilbúinn að svara.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. þm. Barð. (HK) óskar samnings til 5–6 ára, en vill ekki að lög sjeu sett um þetta. En það er verra fyrir landssjóð, því að ef samningurinn er gerður, er hann bundinn, en á hinn bóginn getur Alþingi breytt lögum þegar það vill. Háttv. þm. Barð. (HK) bjóst við, að launahlutinn yrði tekinn upp í fjárlögin nú. Mig minnir, að teknar væru upp 10 þúsund krónur eins og áður.

Er það sá hluti?

. Jeg vil benda hv.þm. á það, að ef lög eru sett á þingi, er hafa aukin útgjöld í för með sjer, má greiða þau útgjöld úr ríkissjóði af tekjum næsta árs, sbr. 26. gr. fjárlagafrv. Það er rjett, að engin yfirlýsing hefir komið frá Landsbankanum út af launagreiðslunni, heldur aðeins frá Íslandsbanka, og er það vegna þess, að gengið var út frá því, að hann greiddi sinn hluta, þótt embættið verði fest með lögum, eins og þegar maður var hafður í því á hlaupum. Hv. þm. Barð. (HK) talaði um, að sjer fyndist eðlilegast, að málið færi til fjhn., en þingsköp mæla svo fyrir, að hvert mál fari til sömu nefndar í báðum deildum Nú var þetta í sjútvn. í Ed. Þá á það eins að fara til sjútvn. hjer. Þá kem jeg að hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Hann hneykslaðist á því, að jeg hafi sagt, að þetta varðaði ekki bændur yfirleitt.

Varðaði ekki bændur, en ekki bændur yfirleitt

. Nú, jeg játa, að þetta „yfirleitt“ hefði átt að vera. Það var þá gott fyrir hv. 2. þm. Reykv., að nú gat hann fengið snaga til að hengja hattinn sinn á. Jeg efast um, að hann vilji lýsa því yfir, að hann taki skýrslurnar í það dagblað, sem vænta má, að honum standi næst, enda efast jeg um, að það hafi rúm til þess, og dreg jeg það af því, að jeg veit ekki betur en að það blað flytji. stundum útlendar frjettir viku eftir að þær koma. Ef svo væri einnig með aflaskýrslurnar, verður það litlu betra en þótt Ægir flytti þær. Mjer er sama, hvað hv. 2. þm. Reykv. segir um að það sje einn ákveðinn maður, sem fái embættið. Jeg hefi tekið það fram, að um það er ekkert ákveðið enn. Og þótt hv. 2. þm. Reykv. hafi gefið meðmæli sín í ógáti, þá skulu þau verða tekin til greina eins fyrir því. Enn er kostnaðurinn ekki ákveðinn. En jeg get upplýst, að þessi maður hefir haft £ 100 á mánuði. Frekari upplýsingar get jeg ekki gefið um það atriði.

Frsm. meirihl. (Jakob Möller) Það er sjálfsagt óþarft að orðlengja mikið um þetta frv. nú, sem var svo ítarlega rætt á síðasta þingi. Eins og frv. liggur nú fyrir, er það að vísu dálítið breytt frá því, sem það var í fyrra. Breytingin er í því fólgin, að í stað þess að svifta hina brotlegu skipstjóra æfilangt öllum skipstjórnarrjettindum, á hvaða skipi sem var, er nú það vægara í sakirnar farið, að farið er fram á svifting rjettar til skipstjórnar á fiskiskipum einum um eitt ár við fyrsta brot, en tvö ár fyrir annað brot, en æfilangan rjettindamissi leiðir þó af broti í þriðja sinn. Annars hefði það átt að nægja, að svifta mennina rjetti til skipstjórnar á botnvörpuskipum einum. En það er þó ekki þetta, sem gerir mest um andstöðu meirihl. nefndarinnar gegn þessu frv. Nei, meirihl. lítur svo á, eins og kom svo skýrt fram í umræðunum um þetta mál í fyrra, að það sje mjög óviðeigandi í allri löggjöf að fara að eins og frv. leggur til, að ákveða aðra hegningu fyrir innlenda menn en erlenda. í öðru lagi skiftir það eigi svo miklu máli, hvernig landhelgisgæslunni er framfylgt gagnvart innlendum mönnum, því að fjöldi hinna erlendu botnvörpuskipa er svo yfirgnæfandi, að það gerir lítið til, hvernig þeir innlendu haga sjer. Þetta, að ákveða strangari hegningu fyrir innlenda menn, er því bæði ósanngjarnt og næstum hlægilegt, þegar það er athugað, hversu lítil áhrif þeir hafa á veiðarnar í landhelgi. Auk þess er það afarhart að gengið, að svifta menn skilyrðislaust rjettindum fyrir það eitt, að hafa máske vilst óvart inn fyrir landhelgislínuna. Hitt er annað mál, þó að þessi hegning væri lögð við broti, sem augljóst væri um, að menn hefðu framið af ásettu ráði og vitandi vits um að þeir væru að traðka landhelgislögunum, t. d. þegar menn eru staðnir að veiðum langt inni í fjörðum o. s. frv. En samkvæmt orðalagi frv. gæti það vel komið fyrir, að alsaklaus maður, sem óafvitandi hefði farið inn fyrir línuna, verði fyrir þyngstu hegningu laganna, og þar við bætist, að honum er varnað eftirleiðis að vinna fyrir sjer á þann hátt, sem hann hefir lært til og áður haft að aðalstarfi. Í öðru lagi ber að athuga, hvaða afleiðingar þessi ákvæði gætu haft í framkvæmdinni. Það vita allir, hversu þýðingarmikið það er fyrir útgerðarmennina að halda sem lengst í góða og æfða skipstjóra. En það varðar ekki aðeins útgerðarmennina, hvort útgerðin gengur vel eða illa, heldur varðar það miklu hag landsins í heild. En mundi ekki einmitt þetta valda því, þegar annarsvegar væri um rjettindamissi skipstjórans að ræða, að slælegar yrði framfylgt landhelgisgæslunni. Mundi það ekki þykja viðurhlutamikið, að láta ef til vill óviljaverk eða vafasama sekt verða til þess að svifta fiskiflotann duglegustu fiskimönnunum. En hinsvegar væri á það að líta, hvað svo yrði um þessa menn, ef þeir yrðu að hröklast í burtu. Það er ekkert líklegra en að þeir leituðu sjer atvinnu einmitt hjá keppinautunum og hjeldu áfram að stunda fiskiveiðar hjer við land á útlendum skipum, og væri það lítill hagur landinu, eða að þeir yrðu allir „leppaðir“ áfram á skipunum. Meirihluti nefndarinnar álítur því aðeins vera einn veg í þessu máli til góðrar úrlausnar, og það er að efla strandgæsluna svo, að lögbrotum verði eigi komið við. Hörð refsiákvæði, sem illa er framfylgt, gera fremur ógagn en gagn. Það er ákaflega tvíeggjað, að setja svo þung refsiákvæði í lög, að þyngri sjeu en rjettmætt er að aþmenningsáiiti eða sanngjarnt, því að það gerir eftirlitið miklu slælegra og hefir alment siðspillandi áhrif. Hinsvegar er altaf opin leið fyrir löggjafarvaldið að herða á sektarákvæðunum, ef þau reynast of væg, og ákveða sektarfjeð svo hátt, að landhelgisveiðar borgi sig alls ekki, enda kæmi slík refsing jafnt niður á erlendum sem innlendum lögbrjótum. Það gæti jafnvel komið til mála, að gera skipin upptæk, því að það kæmi einnig jafnt niður á öllum, og er jeg hissa á, að hv.flm. hafa eigi sett ákvæði í þá átt í frv. Það lítur jafnvel svo út, að þeir vitandi vits vilji gera upp í milli innlendra og erlendra lögbrjóta. Jeg verð að segja, að eftir þá útreið, sem þetta frv. fjekk í fyrra, er jeg hálfhissa á, að það skuli hafa verið tekið upp aftur að nýju. En við því er þó í rauninni ekkert segja, og er sjálfsagt, að málið gangi sinn venjulega gang, enda munu afdrifin og verða lík nú og í fyrra.

Frsm. minnihl. (Ásgeir Ásgeirsson) Háttv. þingdeild er þetta mál fullkunnugt frá síðasta þingi, og mun þó ekki, að því er virðist, vanþörf á að fara enn um það nokkrum orðum. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) taldi, að okkur hefði átt að nægja að svifta menn skipstjórnarrjetti á togurum einum, og getum við fallist á það. Munum við flm. frv. flytja slíka brtt. við næstu umræðu. En hvað snertir brtt.hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), þá erum við algerlega mótfallnir tillögu hans um að sleppa mönnum við rjettindamissi við fyrsta brot. Till. þessa hv.þm., einkum viðvíkjandi fyrsta broti, ríða algerlega í bág við anda og stefnu frv. og miða að því einu, að gera að engu það gagn, sem að frv. má verða. Ef rjettindamissirinn kemur ekki þegar við fyrsta brot, þá hverfur það aðhald, sem frv. á að verða, að mestu, því að þá þurfa ekki aðrir neitt að óttast en hinir fáu, sem einu sinni hafa orðið uppvísir að landhelgisbroti og hlotið hegning fyrir. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) lagði mikla áherslu á, að hegningin væri of hörð, vegna þess, að skipstjóri kynni óvart að hafa slæðst inn fyrir landhelgislínuna, en það mun afar sjaldgæft, að slíkt hendi menn óviljandi, þó að það geti komið fyrir, t. d. í þoku eða dimmviðri, en þá er hinsvegar einnig örðugra fyrir strandvarnarskipin að klófesta þá, sem þetta hefði hent, og mun það tilviljun. ein, ef þeir yrðu teknir í landhelgi af þessum ástæðum. Það mun og afarsjaldgæft, að lög sjeu brotin óvart eða óviljandi. Og ætti að fara að setja það í lög, að aðeins megi hegna þeim einum, sem sannanlega brjóta lögin að yfirlögðu ráði, mundi það draga mjög úr gagni og áhrifum þessa frv. Reynslan hefir sýnt það um þessa brotlegu skipstjóra, að þeir eru oft undarlega minnissljóir og vita furðulítið, þegar um veiðar í landhelgi er að ræða. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) benti á það, að það væri ilt að missa á brott til útlanda reynda og góða skipstjóra. Það eru ekkert fremur góðir en illir, sem fyrir þessu mundu verða, en þessi röksemd hans dugir því aðeins, að þeir skipstjórar sjeu einir taldir góðir, sem mest brjóta lögin. Þá gæti vel verið, að frv. okkar yrði til þess að fæla á brott góðu skipstjórana, ef þeir eru góðir, sem fiska mest ólöglega. Hann endurtók það, sem oft hefir áður verið sagt í þessu máli, að það væri aðeins eitt, sem hægt væri að gera í þessu efni, og það væri að auka strandgæsluna. En þetta er rangt. Það er fleira, sem þarf með, til að koma í veg fyrir lögbrotin. Hegningin þarf að vera þar með. Það er löggæslan og hegningin í sameiningu, sem varna lögbrotunum. Löggæslan er aðeins einn þátturinn í landhelgisgirðingunni. Hún þarf að vera þríþætt: sektirnar, hegning skipstjóranna og landhelgisgæslan. Það er einmitt þetta góða við frv., að það felur í sjer hegningu á sjálfa sökudólgana, en hana hefir tilfinnanlega vantað í landhelgislöggjöfina. Til þessa hefir aðalhegningin lent á útgerðarmönnunum, og þó það að vísu sje rjettmætt, vegna þeirra hagsmuna, er útgerðin hefir af lögbrotunum, þá mælir öll sanngirni með því, að nokkur hegning lendi og á þeim, sem fremja brotið. Þetta ákvæði, að rjettindamissirinn sje æfilangur við þriðja brot, er rjettmætt. Maður, sem þrisvar sinnum er staðinn að broti, er eflaust búinn að traðka lögunum svo oft, að hann á það fyllilega skilið að verða sviftur öllum rjetti til að fara með botnvörpuskip. Það er að vísu satt, að það er leitt að geta ekki hegnt erlendum skipstjórum á sama hátt. En til þess höfum vjer ekki vald, og því er ekki rjettmætt að halda því fram, að við sjeum með þessu að ofsækja innlenda skipstjóra; íslenskt löggjafarvald nær ekki í þessu efni til þeirra erlendu. En við álitum hinsvegar, að sök hinna innlendu lögbrjóta sje stærri og meiri en þeirra erlendu. Bæði er það, að innlendu skipin hafa að jafnaði betri tæki, t. d. hafa loftskeytatækin nokkur áhrif á landhelgisveiðar, og auk þess betri aðstöðu vegna þess, að þau hafa stöðugra og betra samband við land. Þá vegur það og mikið, að af innlendum skipstjórum má krefjast meiri samúðar og meiri skilnings á högum manna á landi, sem verða fyrir tjóni af ólöglegum veiðum, en af erlendum mönnum. Það er einmitt af þessum ástæðum, að meiri samúðar ætti að mega vænta af innlendum mönnum með þeim, sem landhelgisveiðarnar gera mest tjón, að við berum hiklaust fram þetta frv., þó að það hafi í för með sjer nokkru harðari hegningarákvæði fyrir innlenda skipstjóra en hægt er að beita gagnvart hinum útlendu.

Jón Auðunn Jónsson Háttv. flm. frv. hafa nú lýst því yfir, að þeir geti ekki sætt sig við brtt. mínar, vegna þess, að þær geri frv. þeirra að engu. Jeg sje nú ekki, að svo sje. Það mun ekki eiga sjer stað, að mönnum sje hegnt jafnharðlega fyrir fyrsta brot, sem þá hefir hent í lögreglumálum, og því er þétta ákvæði frv., að svifta menn skipstjórnarrjetti við fyrsta brot, einstakt í lögreglumálalöggjöfinni. Það er ekki rjett, að engin hegning sje ákveðin við fyrsta brot gagnvart skipstjórunum í gildandi lögum. Jafnvel fangelsishegning getur komið til mála eftir gildandi lögum. Við fyrsta broti vil jeg ekki láta liggja aðra hegningu en þá, sem nú er. Foringinn á strandvarnarskipinu hjer sagði mjer í fyrra, að það kæmi oft fyrir, að menn vissu ekki, hvort þeir væru 100 föðmum fyrir innan landhelgislínuna eða utan. Þegar menn hafa haft langa útivist, leitað víða miða og ekki sjeð land dögum saman vegna dimmviðris, er það eigi ávalt á færi skipstjórans að vita með vissu, hvar hann er. Jeg álít því þessa hegningu of harða, og það er betra, að dómur sje of vægur en að saklaus maður fái þunga refsingu. Hitt er rjett, að þyngja hegningu fyrir ítrekað brot, en jeg kann illa við það, að hegning fyrir lögregluafbrot sje æfilöng. 5 ára rjettindamissir ætti að vera næg hegning. Það er mjög sjaldgæft, að skipstjórar fái togara aftur eftir 5 ár. Þekki jeg engin dæmi þess, að það hafi komið fyrir. Á Englandi kemur t. d. aldrei fyrir, að maður, sem hefir mist rjettindin eða verið í landi í 2 ár samfleytt, fái skip aftur. Það er engin efi á því, að strandgæslan er besta vörnin gegn lögbrotum. Sást það t. d. best á Vestfjörðum í fyrra, eftir að varðbáturinn „Enok“ tók til starfa, þó sú vörn væri mjög ófullkomin. Þessvegna álít jeg, að frv. þetta komi að litlu gagni, en vænti þess, að hjer á þessu þingi, verði betur ráðið fram úr þessu máli, svo að slík lagasetning sem þessi verði alóþörf En þar á jeg við, að fest verði kaup á eða smiði hafin á nýju landhelgisgæsluskipi. Jeg hefi ekki á móti því, að menn, sem staðnir eru að ítrekuðum brotum, missi rjettindi sín, en hitt tel jeg órjettlátt, að maður, sein brýtur óvart eða sannanlega er saklaus, verði látinn sæta rjettindamissi, þó að hann hittist innan landhelgi. Þeir, sem ekki geta aðhylst brtt. mínar, gæta ekki hófs, og þá er þess von, að mál þeirra fái daufar undirtektir hv.þdm.

Ágúst Flygeriring Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) er búinn að taka flest það fram, sem við höfum á móti þessu frv., en jeg vil skjóta því til háttv.flm., að íhuga, hvaða áhrif frv. gæti haft á strandvarnirnar. Það stendur svo á, að fjöldi brotlegra togara, eða jafnvel flestir, eru teknir af varðskipinu svo nærri landhelgislínunni, að yfirmönnum varðskipsins næstum blöskrar að þurfa að draga skipin fyrir lög og dóm, vegna þess, að þeir eru stundum ekki vissir um, nema ónákvæm athugun gæti orsakað, að menn yrðu þannig ranglega ákærðir, og ef þeir vissu, að slíkur rjettindamissir lægi ávalt við, ef menn yrðu dæmdir fyrir ólöglegar veiðar, ætli þá gæti ekki stundum átt sjer stað, að það væri freisting fyrir liðsforingjana að láta togarana sleppa. Strandvarnarskipsforingjar eru eins gerðir og aðrir menn, þeir geta alið mannlegar tilfinningar í brjósti. En svo er annað, sem flutningsmenn ekki hafa tekið í reikninginn: skipstjórinn íslenski missir rjettindi til skipstjórnar, eftir að hafa verið staðinn að ólöglegum veiðum, en hann missir ekki rjett til þess að vera áfram á skipinu sem háseti, stýrimaður eða auk hinnar lögskráðu skipshafnar sjer til skemtunar - máske sem fiskilóss. Á þennan hátt gætu skipstjórarnir því eftir sem áður haft fulla stjórn yfir skipunum, þó að þeir hafi orðið brotlegir gegn landhelgislögunum, og því að nafninu til verið sviftir skipstjórarjettindum. Eins og háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) tók fram, sje jeg ekki, að hægt verði að ráða bót á landhelgisbrotum á annan hátt en með bættri landhelgisgæslu. Ef jeg væri viss um, að hegning sú, sem frv. þetta fer fram á, kæmi þar niður, sem helst skyldi, væri ekki langt frá mjer að fylgja frv. En þar sem í því er fólgið hið mesta misrjetti milli innlendra og útlendra skipstjóra, sje jeg ekki, að það hafi neina tilætlaða þýðingu og get því ekki fylgt því; sje yfir höfuð ekki, að bætt verði úr landhelgisvarnarmálinu með því að setja harðari refsiákvæði gagnvart innlendum skipstjórum en útlendum.

Pjetur Ottesen Jeg get tekið undir með háttvirtum framsögumanni meirihl. (JakM), að það muni ekki hafa mikla þýðingu að ræða þetta mál mikið nú, því að fátt muni komið fram í því, sem ekki kom fram á síðasta þingi. En þó má benda á, að frv. það, um þetta efni, sem jeg flutti á síðasta þingi, hefir vakið mikla eftirtekt úti um bygðir landsins og ýmislegt verið um það rætt utan þings, sem drepa mætti á. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) hjelt því fram, sem andmælum gegn frv., á síðasta þingi, að þýðingarlaust væri að setja inn í lögin svona ströng refsiákvæði, sem ekki ættu stoð í almenningsálitinu. En þetta stafar af ókunnugleika háttv.þm. á áliti og skoðun þeirra manna á þessu máli, sem búa í þeim landshlutum, þar sem menn verða að draga fram lífið með því að stunda sjóróðra, annaðhvort á opnum bátum eða litlum vjelbátum, og geta þar af leiðandi ekki sótt aflann langt á haf út. Þessir menn eru kunnugastir athæfi togaranna, og þeir líta undantekningarlaust svo á, að slík refsiákvæði sem þessi væru mikil trygging fyrir því, að skipstjórarnir mundu frekar skirrast við að veiða í landhelgi en þeir hafa gert hingað til, þar sem þeir ættu þá allmikið á hættu sjálfir. Meðal þessara manna hafa einmitt heyrst margar raddir, sem talið hafa það mjög vanráðið af Alþingi, að hafa ekki sett slíkt ákvæði inn í lögin, og þarf í því efni ekki annað en benda á ýmsar blaðagreinar um þetta og þingmálafundarsamþyktir. Jeg held því, að óþarfi sje að óttast, að slík refsiákvæði sem eru í frv. þessu, fyndu sjerstaka linkind í almenningsálitinu, þegar þess er ennfremur gætt, að þetta er refsing fyrir brot, sem hafa mikil áhrif á bjargræðisvegi og afkomu landsmanna. Því að enginn neitar því, að það hnekkir stórkostlega efnahag og afkomu landsmanna, hversu landhelgin er fótum troðin af togurunum, og það má benda á heila hreppa, sem eru beinlínis að leggjast í auðn af þessum sökum. Það hefir verið tekið fram, að mikil bót sje í þessu ákvæði, þó að það nái aðeins til innlendra skipstjóra, því að alkunnugt er, að innlendir skipstjórar eru mjög ásælnir í að veiða í landhelgi, og það einmitt á þeim stöðum, sem landhelgisveiðarnar eru bagalegastar landsmönnum. En hinir útlendu fylgja þeim eftir, oft og tíðum, því að þeir hafa komist að raun um, að þeir væru óhultastir í landhelginni, þegar þeir geta verið þar samtímis hinum innlendu. Þetta er ofurvel skiljanlegt, þegar þess er gætt, sem nú er orðið opinbert leyndarmál, að loftskeytatækin, sem nú eru komin á flesta innlenda togara, eru mest notuð til þess að aðvara þá um, hvenær þeim sje óhætt, varðskipsins vegna, að vera í landhelgi. Þeir, sem mest hafa orðið fyrir barðinu á yfirgangi togaranna í landhelginni, telja útlendinga á þennan hátt haga veiði sinni mjög eftir þeim innlendu. Af þessum orsökum er því mikil trygging í þessu refsiákvæði, þó aldrei nema það nái ekki nema til íslensku skipstjóranna. Með þessu er jeg alls ekki að segja, að útlendir togaraskipstjórar hafi ekki sýnt og sýni ekki enn ásælni við landhelgina, þó þeir sjeu ekki í fylgd með íslenskum togurum. Síður en svo. En hitt er staðreynd, að þeir kosta mjög kapps um að fylgjast með íslenskum togurum að landhelgisveiðum, því á þann hátt telja þeir sig miklu öruggari fyrir því, að verða ekki handsamaðir, en sjeu þeir einir síns liðs. Út af því, sem haldið hefir verið fram gegn þessu máli, að það væri ósanngjarnt að leggja þannig lagaða refsingu á togaraskipstjórana íslensku eina saman, þá hefir áður verið bent á það, og skal jeg þá endurtaka það, að útlendir trollaraskipstjórar verða fyrir hliðstæðri refsingu, því að þeir missa rjett til skipstjórnar um nokkurn tíma, samkvæmt ákvæðum, sem um það gilda erlendis, að minsta kosti í Englandi og þýskalandi. Það skyldi nú engan undra, þó við háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) flytjum frv. þetta, við, sem eigum að gæta hagsmuna þeirra hjeraða, sem mest allra hjeraða hafa orðið fyrir barðinu á yfirgangi botnvörpunganna. Nei, það skal engan undra, þó við viljum koma inn í lögin ákvæði, svo hægt sje að refsa sökudólgunum, og það þannig, að þeim sje nokkur viðvörun í. Með þessu er að mestu svarað þeim mótbárum, sem háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) hjelt fram gegn frv. þessu, og sömuleiðis háttv. 1. þm. G.-K. (ÁF). Þessir háttv.þm. töluðu ennfremur báðir um, að þetta refsiákvæði væri mjög ósanngjarnt gagnvart þeim skipstjórum, sem óviljandi væru fyrir innan landhelgislínuna. Jeg skal ekki fortaka, að það geti aðeins komið fyrir, að skipstjórar sjeu óviljandi fyrir innan landhelgislínuna, að þeir hafi vilst inn fyrir. En slík tilfelli eru svo fá, að ekki getur náð nokkurri átt að miða landhelgislöggjöfina við þau. Þegar þess er ennfremur gætt, að togaraveiðar í landhelgi stórspilla fiskiveiðunum bæði í nútíð og framtíð, þá má einskis láta ófreistað, sem að gagni má verða, til þess að vernda landhelgina, og við þessa bráðu og aðkallandi nauðsyn verður að sníða löggjöfina. En ekki hitt, þó að fyrir geti komið, að einstaka skipstjóri villist inn fyrir landhelgina og verði brotlegur af þeim sökum. Háttv. 1. þm. G.-K. (ÁF) sagði meðal annars, að svona ströng refsiákvæði myndu draga úr því, að skipstjórar yrðu kærðir fyrir landhelgisbrot, því að þá myndu yfirmenn varðskipsins frekar sýna þeim linkind, og allra helst, ef þeir hefðu verið svo nærri linunni, að ekki væri alveg ugglaust um, hvort þeir væru sekir eða ekki. Jeg veit þess engin dæmi, að skipstjórar hafi verið dregnir fyrir lög og dóm, án þess að vissa hafi verið, að þeir hafi verið að veiðum í landhelgi. En þess veit jeg aftur mörg dæmi, að skipstjórar, sem staðnir hafa verið að veiðum í landhelgi, hafa þverneitað, hvað eftir annað, að þeir hafi komið þar. Jeg get því alls ekki ætlað það, að þeir, sem stýra varðskipunum, hafi linkind með lögbrjótunum. Jeg vænti nú, að háttv.þm. athugi betur en á síðasta þingi nauðsyn þá, sem liggur til grundvallar fyrir frv. þessu, og sú athugun hafi aftur í för með sjer, að fleiri háttv. þingmenn en þá sannfærist um nytsemi þess, og málinu verði því trygður framgangur á þessu þingi. Á þessu sýnist mjer einmitt bóla nú. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) var mjög á báðum áttum í fyrra í þessu máli, og flutti þá brtt., sem var hreinn fleygur í málið, en nú er hann skilyrðislaust fylgjandi minnihl. nefndarinnar. Jeg verð auðvitað að segja þessum hv.þm. það til hróss, að þegar búið var að koma fleygnum hans fyrir í fyrra, var hann málinu fylgjandi. Þetta virðist mjer því, ásamt öðru, benda til þess, að málið gangi nú fram.

Frsm. meirihl. (Jakob Möller) Mig furðar ekki, þó að hv.þm. Borgf. (PO) sje áhugamál, að þetta gangi fram, því að hann þykist þá hafa himin höndum tekið, þar sem það skin í gegnum orð hans, að enginn togari muni þora inn fyrir landhelgislínuna, ef frv. verður samþykt. En það er einmitt miskilningur hjá háttv.flm., hvað þeir halda, að það hafi mikla þýðingu, því að það hefir bókstaflega enga þýðingu, sem sjá má af því, hve sjaldan það kemur fyrir, að íslenskir togarar sjeu sektaðir, í samanburði við þá útlendu, sem liggur í því, hversu íslensku togararnir eru fáir í samanburði við hina.

Það eru þó 8 innlendir, sem eru undir ákæru nú, og dómur þegar fallinn um 3!

Já, en þær ákærur hafa safnast fyrir á löngum tíma, jafnvel svo árum skiftir. Og hvernig er um eitt af þessum skipum? Það vita allir, að það var ekki í landhelgi, þó að varðbáturinn sverji (og það vitanlega í góðri trú), að svo hafi verið, og það verði því kanske dæmt eftir líkum, þó að það sje saklaust.

Í því máli er ekki fallinn dómur ennþá.

Þannig geta því komið fyrir tilfelli, sem skipin geta ekki sannað sakleysi sitt, þó saklaus sjeu. Er nú nokkurt rjettlæti í því, þegar slík tilfelli koma fyrir, og skipin verða að greiða háa sekt fyrir brot, sem þau hafa ekki framið, að svifta líka skipstjóra þeirra rjettindum, jafnvel æfilangt? - Jeg svara hiklaust neitandi. Hv. þm. Borgf. (PO) talaði mikið um þá menn, sem mest yrðu fyrir barðinu á lögbrjótunum. Jeg skal ekkert lá honum, þó að hann beri hag slíkra manna fyrir brjósti. En það er mjer ekki skiljanlegt, hversvegna hann telur þennan yfirgang aðallega íslensku togurunum að kenna. Hversvegna kæra mennirnir þá ekki fyrir dómstólunum, þar sem mjög auðvelt er að koma fram hegningu gagnvart þeim, þó að þeir sjeu ekki teknir af varðskipi? Sannleikurinn er sá, að tilfellin eru mjög fá. Jeg er því hræddur um, að þetta sje reykur einn, sem þessi háttv.þm. og þeir aðrir, sem æstastir eru í þessu máli, hafa þyrlað upp. Maður kannast vel við sögurnar um, að útlendu togararnir elti þá innlendu inn í landhelgina. En þetta eru eins og hverjar aðrar sögur, sem enginn fótur er fyrir í upphafi, en maður hefir sagt manni og ýmsir orðið svo til þess að trúa þeim. Það er aldrei nema rjett, að flestir innlendu togararnir hafa loftskeytatæki. En þeir eru fleiri, sem hafa þau, t. d. flestallir franskir togarar. Þessi ásökun á hendur íslensku togurunum er því út í loftið hjá háttv. þingmanni.

Útlendu togararnir hafa ekki samband við land, eins og þeir innlendu.

Háttv. þm. má trúa því, að útlendu togararnir geta fengið samband við land, sem kemur þeim að fullu gagni, ef þeir telja þess þörf. Háttv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) vildi vefengja það, að fyrir gæti komið, að togararnir færu óviljandi inn í landhelgi. Um það skal jeg ekki deila við hv.þm., því að jeg þykist vita, að hann hafi heyrt mörg dæmi þess - að minsta kosti það, sem háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ) sagði eftir foringjum varðskipsins. Í slíkum lögum sem þessum verður að minsta kosti að heimta, að fullkomnar sannanir sjeu fyrir um, að skip það, sem kært er, hafi verið í landhelgi, þegar svifta á menn rjettindum. Því altaf geta komið fyrir vafatilfelli, eins og dæmið um skip það sýnir, er varðbáturinn í Garðinum kærði. Þarf því að setja inn ákvæði um, að þeir skipstjórar missi ekki rjettindi, sem dæmdir eru eftir líkum. Vænti jeg því, að brtt, sem gengur í þá átt, verði tekið vel, ef málið skyldi þó slysast til 3. umr. Háttv. þm. V.-Ísf. (ÁA) sagði, að þeir skipstjórar væru kallaðir góðir, sem mikið fiskuðu í landhelgi. Þetta er vitanlega argasti útúrsnúningur; ummælin slitin út úr sambandi. En vitanlega getur það hent góða skipstjóra að lenda óviljandi inn fyrir landhelgislínuna, og vitanlega eru þeir líka breyskir, eins og aðrir menn. Jeg hefi bent á aðra leið til þess að herða á viðurlaginu fyrir landhelgisbrot, sem gengið gæti jafnt yfir alla og því líklegri til að ná tilganginum. Það er enn frekari hækkun sekta og jafnvel upptekt skipsins. Ef sú leið verður farin, er jeg fús til að ljá fylgi mitt. En hin leiðin er bæði ósæmileg og ólíkleg til góðs árangurs. Áhrifin verða þveröfug við það, sem til var ætlast, eins og jeg sýndi fram á í fyrstu ræðu minni og hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) árjettaði svo rækilega.

Frsm. minnihl. (Ásgeir Ásgeirsson) Jeg vildi fyrst víkja nokkrum orðum að hv.þm.N.-Ísf. (JAJ). Hann talaði mjög um það, að refsing sú, er frv. fer fram á að beitt sje við brotlega skipstjóra, sje fágætlega þung. Sjálfur leggur hann þó til, að svifta skipstjóra rjetti til skipstjórnar um fimm ára bil eftir þriðja brot, og lætur fylgja þau ummæli, að það sje í rauninni sama og æfilangur rjettindamissir. Hann er því alveg eins grimmur og við hinir, og hefði gjarnan getað sparað sjer till. sína.

Jeg taldi refsinguna of þunga við fyrsta brot.

Hv. þm. talaði um, að skipstjórar myndu skirrast við að brjóta í annað sinni, er þeir eiga í vændum hegningu þá, er hann ætlar þeim við annað brot. En því þá ekki að láta þá hina sömu hegningu halda þeim frá að fremja fyrsta brotið? Hann komst að þeirri niðurstöðu í lok ræðu sinnar, að þessi löggjöf væri gagnslaus og óþörf, vegna aukinna landhelgisvarna. En hví bar hann þá fram brtt. sína? Jeg skildi eiginlega ekki afstöðu hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) í þessu máli. Hann hvarflaði frá einu til annars og var ýmist með eða móti, eða hvorki með nje móti. Jeg vildi því mega vænta þess, að hann tæki till. sina aftur.

Ætli jeg ráði ekki mínum till. sjálfur?

Auðvitað gerir hv.þm. það, en jeg gef honum hjer holt ráð! Háttv. 1. þm. G.-K. (ÁF) talaði um, að skipstjórar á strandvarnarskipum myndu sleppa sökudólgum af vorkunnsemi, ef þessi ströngu ákvæði næðu fram að ganga. Þó sagði hann jafnframt, að hegningin væri í raun og veru engin, fyrst brotlegir skipstjórar gætu orðið stýrimenn eða fiskiskipstjórar. Þessar röksemdir stangast, og þarf því ekki að sinna þeim frekar. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) tjáði sig fylgjandi hækkuðum sektum. Hann sagði, að frv. hefði enga þýðingu, en þó einnig, að það væri stórskaðlegt. En ef frv. er gagnslaust, þá er það jafnframt hættulaust; og því er þá verið að hamast á móti því? Sami hv.þm. talaði um, að hjer væri verið að þyrla upp ástæðulausum ótta við landhelgisbrot. Jeg get ekki tekið undir með honum, að þessi ótti sje ástæðulaus. Landhelgisbrot er ekki hægt að áætla eftir því, hve fáar kærur berast utan af landinu. Það er enginn hægðarleikur fyrir menn að koma fyrir sig vörnum, þótt ef til vill fimtíu togarar sjeu á veiðum í fjörðum inni að næturlagi og eru allir farnir að morgni, eða þá eru að veiðum í landhelgi í því veðri, sem opnir bátar komast ekki á sjó. Þessum kærum hefir heldur eigi altaf verið svo vel tekið, að það hafi ýtt undir menn að koma þeim frá sjer. Þetta tvent: örðugleikar á því að sanna sekt lögbrjótanna og dauflegar undirtektir yfirvaldanna, hefir lagst á eitt um að gera landhelgisbrjótum hægara fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) mintist á togara, sem kærður hefði verið fyrir ólöglegar veiðar, en öll skipshöfnin svarið fyrir landhelgisbrot. Jeg skal ekki víkja að þessu máli, en hv.þm. hefði ekki átt að hreyfa því, síst í því skyni að nota það sem vopn í þessari baráttu. Jeg skal ekkert um þennan skipstjóra segja, en að allur almenningur sje trúaður á sakleysi hans - það hygg jeg sje ofmælt. Hinn ákærði getur verið sekur, þó að eitthvað hafi ruglast í framburði vitnanna. Frv., sem hjer er fram borið, er endurhljómur af þeim almennu kvörtunum, sem borist hafa úr ýmsum áttum undanfarið um óhæfilegan ágang á landhelgina.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Jeg hefi borið frv. þetta fram hjer í hv. deild af þeirri ástæðu, að brýn nauðsyn ber til, að sett sje hið fyrsta allsherjarskipun um ungmennafræðslu. Frv. þetta er bygt á frv., sem milliþinganefnd samdi 1922. Hefi jeg þó tekið gagnfræðaskólana undan, og er því í frv. eingöngu um framhaldsmentun barna að ræða og unglingaskóla í sveitum. Að öðru leyti mun jeg ekki að þessu sinni rekja, í hverju vikið er frá frv. milliþinganefndarinnar. Mun nefnd sú, er fær málið til umsagnar, væntanlega bera frv. saman við allar þær tillögur, er fram hafa komið í þessu máli. Jeg vil geta þess, að frv. er ekki borið fram sem algildur sannleikur í þessu máli, heldur mun jeg sem flm. fúslega taka til greina allar brtt., sem á rökum eru bygðar. Jeg veit, að í mörgu stendur frv. til bóta. Frv. er borið fram vegna þess, að nauðsynlegt er, að allsherjarskipulag komist á unglingafræðslu hjer í landi hið bráðasta. Þingið hefir sýnt, að það viðurkenni rjett nokkurra einstakra hjeraða til þess að fá styrk til ungmennafræðslu. En með því hefir þingið og skuldbundið sig til, að styðja ungmennafræðsluna um land alt. Eiðaskólinn, unglingaskóli Austurlands, var að vísu tekinn á ríkið að öllu leyti. Er það nokkuð óheppilegt fordæmi, þar sem sanngjarnast mun vera, að ríkissjóður og hin einstöku hjeruð hjálpist að við að halda uppi ungmennafræðslunni. Enda er svo ráð fyrir gert í þessu frv. Það, að búið er að taka eitt stærsta skólahjeraðið út úr og ríkið kostar ungmennafræðslu þar að öllu leyti, ýtir mjög eftir, að gert verði allsherjarskipulag um þessi mál hið fyrsta. Það er nauðsynlegt, ef allir landsmenn eiga að vera jafnrjettháir um unglingafræðsluna, og ef þessi mál eiga ekki að eiga alt undir því, hversu duglegir einstakir þingmenn eru að ota fram sínum tota hjer á Alþingi. Frv. gerir ráð fyrir, að helmingur stofnkostnaðar greiðist af ríkinu, þegar hjeruðin bjóða fram hinn helminginn. Gert er einnig ráð fyrir, að 75% kennaralauna sje greitt af ríkinu, ennfremur helmingur af því, sem fer til kensluáhalda og bókakaupa, og 5% af virðingarverði fasteigna skólans, sem svari til viðhaldskostnaðar. Þessa uppástungu mína um það, hvernig kostnaðinum skal skift, byggi jeg að nokkru á hinu ríkjandi skipulagi í nágrannalöndunum, Svíþjóð og Danmörku. Viðvíkjandi skólum þessum hefir verið reynt að þræða milliveg, þannig, að ríkið hefði mikið að segja, en hjeruðin sjeu þó ekki afskift. Í frv. er farin sama leið um yfirstjórn skólanna og kostnaðinn. Yfirstjórn á að lenda að 3/4 hjá ríkinu, en 1/4 hjá sýslufjelögum og nemendum skólanna. Skal jeg svo ekki hafa fleiri orð um frv. við þessa umræðu, nema jeg verði knúinn til þess af þeim, er síðar tala. Ungmennafræðslan er eitt mesta nauðsynjamálið af fræðslumálum þessarar þjóðar. Skólastofnanir sem þessar eru hin mestu nauðsyn fyrir sveitirnar. Bæði bókmenning og önnur menning okkar hefir ekki átt annarsstaðar styrkari stoðir en í sveitunum fyr og síðar. Skólar þessir eiga að hafa það að markmiði, að ala menn upp til þess að verða góðir þegnar síns ríkis. Skólarnir eiga ekki að byggjast á útlendum grundvelli, þó að leitað sje ráða til útlanda, heldur eiga þeir að vaxa upp úr þjóðlegri menningu, vaxa upp úr sögu þessarar þjóðar. Jeg vil að lokum mælast til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til hv. mentmn.

Forsætisráðherra (JM): Eins og hv.flm. (ÁÁ) tók fram, er frv. þetta að miklu leyti bygt á frv. milliþinganefndar í kenslumálum, sem starfaði fyrir skömmu. Jeg viðurkenni það, að það er mikil nauðsyn, að einhver festa gæti komist á þetta mál. Ungmennaskólarnir þjóta upp býsna reglulaust. Sumir þeirra munu auðvitað halda áfram til langframa, sjerstaklega 2–3 skólar, sem hafa verið talsvert sterkir og fjölsóttir. Aðrir detta úr sögunni óðar en varir, eftir svo sem 2–3 ár. Ef nú væri hægt að fyrirbyggja, að þessir ungmennaskólar yrðu of margir, væri þegar mikið gagn unnið með slíkum lögum sem þessum. Það mun að mörgu leyti heppilegast, að ungmennaskólarnir sjeu fáir; því það er ekki hægt að halda uppi mörgum skólum slíkum. Í 4. gr. er gefin nokkru víðtækari heimild til þess að stofna annarskonar unglingaskóla. Jeg verð að segja það, að sú heimild er þannig vaxin, eftir minni skoðun, að það er ekki vel hægt að sjá fyrir, hvað mikil útgjöld fyrir ríkissjóð framkvæmd hennar muni hafa í för með sjer. Eins og nú stendur, eru styrktir 12 ungmennaskólar. Þar af eru 3–4, sem að líkindum verða stöðugir skólar. Hitt er meiri og minni kensla eins og sú, sem gert er ráð fyrir í frv. Jeg held, að Þingeyingar hafi 2 skóla - fyrir utan skóla Arnórs Sigurjónssonar - sem hafa notið styrks. Það er ómögulegt að gera sjer fullljóst, hvað kostnaður ríkissjóðs til ungmennafræðslu mundi vaxa við framkvæmd frv. þessa. En það er alveg auðsætt, að tillagið verður að vaxa mjög mikið. Mjer reiknast svo til, að ef 5 skólum verður komið upp, mundi árlegur styrkur þeirra allra koma til með að nema fram undir 60–80 þús. kr. Hvað mikið yrði borgað eftir 4. gr., skal jeg ekki segja, en jeg gæti trúað því, að það yrði ekki minna en nú er veitt á fjárlögum til unglingafræðslu. Þetta tekur hv. mentmn. til athugunar, og gerir sjer ljóst, hve mikinn kostnað mundi af leiða. Jeg geri ráð fyrir, að þó að hjer sje ekki talað um föst laun, mundi vera dýrtíðaruppbót við unglingaskólana, og út frá því hefi jeg reiknað. Það mætti máske skjóta því fram, til athugunar fyrir hv. nefnd, að hún tali við þá menn, sem upphaflega bjuggu frv. til.

Bjarni Jónsson Jeg er sammála hv.flm. um það, að það sje nauðsynlegt að skipa þessum málum með lögum. Það hafa lagst nokkrar umræður á þetta mál í fjvn., og hún hefir komið sjer saman um að láta, jafnframt því sem styrkveiting til slíkra skóla er ákveðin, setja einhver föst ákvæði um það, hversu mikinn hluta ríkissjóður skyldi leggja í stofnkostnað og hversu mikið í rekstrarkostnað, og hversu mikinn íhlutunarrjett stjórnin skyldi hafa gagnvart þessum skólum. Jeg býst við, að hv.flm. komi það ekki á óvart, þó að jeg vildi leita samkomulags í nefndinni um að koma með brtt. við þetta frv. áður en það kemur til 2. umr. Mjer þótti ekki þörf að hafa þær til áður 1. umr. fór fram, en jeg vil benda hv. nefnd á, að jeg ætla að koma brtt. einn, ef ekki fást fleiri, sem jeg þó býst við. Þó að jeg sje því sammála, að þessu eigi að skipa með lögum, er margt í frv., sem jeg mundi kjósa á annan veg, og það ýms höfuðatriði, svo sem það, hvað skuli kent í skólunum yfir höfuð að tala. því að jeg vil ekki, að í þeim ungmennaskólum, sem ríkið kostar, sje neinn munur á fræðslu, nema jeg máske við nánari athugun finni eitthvað í hinum svokölluðu gagnfræðaskólum, sem mætti fella niður. Höfuðatriðið ætti að vera það, að þessir skólar gefi allir jafngóða og jafnmikla mentun, og sömu mentun. Býst jeg við, að brtt. frá mjer hnigi í þessa átt. Um annað er jeg sammála hv.flm., og það er það, að það ætti að vera jafnrjetti milli manna í landinu í þessu efni. En jeg er hissa á, að hann hefir ekki í frv. tekið meira tillit til þessarar skoðunar. Auðvitað hefði hann þar af leiðandi átt að leggja til, að gagnfræðaskólinn, sem er í Reykjavík og mestmegnis er sóttur úr Reykjavík, þótt kostaður sje einungis af ríkinu, að hann verði lagður niður og í staðinn komi samskonar gagnfræðaskóli og í sveitunum, styrktur af ríkinu að nokkru leyti. Það væri jafnrjetti. Sömuleiðis verður það afleiðingin af því, að allir hafi sama rjett til ríkissjóðs og til mentunar, að ríkisskólinn á Akureyri sje lagður niður og Akureyri lofað að kosta skóla sinn á sama hátt og önnur hjeruð, en fái ríkisstyrk til skólarekstrarins á sama hátt og sveitirnar fá til sinna skóla. Annað mál er með einn skóla, sem hv.flm. nefndi, Eiðaskólann. Hann er þannig til kominn, að þingið tók á móti gjöf frá þessu hjeraði, jörð með öllum húsum, og skuldbatt sig til að halda þar skóla uppi. Jeg undirstrika það, að þessi skóli er orðinn til sem afleiðing af þessari gjöf. Það er ekki hægt að fara fram á, að hann sæti sömu kjörum og aðrir skólar, nema því aðeins, að Eiðaeigninni sje skilað aftur. Þá er eitt í frv. þessu, sem hallar talsvert jafnrjetti manna í þessu efni, sem sje, að menn vilja koma upp aðeins 5 slíkum skólum. Ef það er nóg, að hafa þá 5, þá nægja þeir skólar, sem þegar eru til. Ef ekki þarf að fara meir eftir óskum og þörfum hjeraðanna en að hafa skólana 5, og ef t. d. Gullbringu- og Kjósarsýsla og aðrar mjög fjarliggjandi sýslur eiga að sameinast um skólahald, þá er eins gott að komast af með Hafnarfjarðarskólann. Mun þessvegna brtt. mín hníga að því atriði, að ekki skuli lögákveða, hve margir skólarnir sjeu; en þar sem sýslur sameina sig, eftir því sem landshættir og fólksfjöldi er, og vilja koma upp skóla, þá sje þeim veittur sá sjálfsagði styrkur til stofnkostnaðar og rekstrar. Vil jeg, að kenslumálastjórnin setji reglugerð um, hvað kenna skuli í slíkum skólum, og láti kenna það sama í þeim öllum. Annars er ekki þörf á að telja upp efni brtt. þessarar, en jeg bið nefndina að eiga von á henni.

Sveinn Ólafsson Jeg stend ekki upp til að mæla á móti frv., sem fyrir liggur, eða stefnu þess. En mjer virðist, líkt og hv.þm. Dala., að markið muni vera sett nokkuð lágt með tölu þessara 5 skóla, ef á að fullnægja óskum landsmanna um stofnun ungmennaskóla, eins og þær birtast og hafa komið í ljós. Það er ekki komin veruleg festa á þetta ungmennaskólahald úti um landið. Og þótt skólarnir sjeu þegar orðnir talsvert margir, lítur út fyrir, að þeim muni fara fjölgandi. Jeg býst við, að ef ætti að binda sig við 5 slíka skóla, fari það eins og hæstv.forsrh. (JM) benti á, að við hlið þeirra mundu starfa svo og svo margir hliðstæðir ungmennaskólar, kostaðir ýmist af einstökum mönnum eða þá hjeruðunum, og drægju þeir frá þessum ríkisskólum. Annars finst mjer það ákaflega erfitt, að setja reglur um unglingaskólahald eitt út af fyrir sig, án þess að hugsa sjer jafnframt þrepin í menningarstiganum, bæði fyrir ofan og neðan. Mjer finst næstum ógerningur að ákveða einn flokk skóla fastlega fyr en þrep þessi eru algerlega skorðuð. Jeg skal geta þess, að fyrir mjer hefir það vakað í þessu ungmennafræðslumáli, að skólarnir yrðu miklu fleiri en gert er ráð fyrir hjer. Ennfremur, að þeir skólar stæðu aftur í sambandi við eina 3–4 gagnfræðaskóla, sem hverfa mætti til frá þessum ungmennaskólum. Gagnfræðaskólar eru þegar orðnir tveir. Býst jeg við, að vel gæti farið á því, að þeir væru fjórir. Út af því, sem hv.flm. (ÁÁ) tók fram um stofnun skólans á Eiðum og það fyrirkomulag, sem stofnun hans var bygð á, vil jeg geta þess, að sú aðferð getur ekki átt við um stofnun þeirra skóla, sem hjer um ræðir, af þeim ástæðum, sem hv.þm. Dala. (BJ) hefir bent á. Ef fleiri skólum yrði komið upp á líkan veg, þá virðist mjer einna helst að hugsa sjer þá eins og gagnfræðaskóla, sem tækju við af ungmennaskólunum, skóla, sem ríkið kostaði líkt og Akureyrarskólann og væntanlega á sínum tíma gagnfræðaskólann hjer sunnanlands. Það var mjög rjettilega tekið fram af hv.þm. Dala., að þar sem Eiðaskólinn er, þar er um samning og gjöf að ræða, og hana ekki neitt smávægilega, sem ríkið tók við, þegar það tók að sjer rekstur Eiðaskólans. Jeg ætla ekki að telja fram alt, sem fólst í þessari gjöf, en hún mun hafa verið 4 jarðir fyrir utan Eiðar, öll áhöfn á Eiðum, og alt, sem tilheyrði búnaðarskólanum gamla, þar með hús, kensluáhöld, bækur, húsbúnaður o. s. frv. í landsreikningunum er þessi eign metin um 80 þús. kr. En það er aðgætandi, að þar sem um eignina er talað, sem heild, kemur þar alls ekki fram fjenaður sá og lausafje, sem afhent var með jarðagjöfinni. Það er því óneitanlega rjett, sem hv.þm. Dala. tók fram, að ekki verður heimfært til þessa skóla það fyrirkomulag, sem hugsað er á væntanlegum ungmennaskólum um byggingarkostnað og rekstur. Gjöfin var því skilorði bundin, að þarna eða annarsstaðar í Múlaþingi yrði haldið uppi myndarlegum og tíðarhæfum alþýðuskóla framvegis, og gjöfin var þegin með því skilorði. Fleira skal jeg ekki að svo komnu segja um málið. En mjer virðist, að þetta fyrirhugaða fyrirkomulag geti ekki átt vel við það ástand, sem nú er og væntanlega verður á næstu árum.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Jeg sje ekki ástæðu til að svara við þessa umr. öllu, sem sagt hefir verið. Mjer þykir menn taka yfirleitt vel undir, og játa, að hjér sje mikið nauðsynjamál á ferð, þó að menn velji hver sinn veg til að greiða úr þörfinni. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Dala. (BJ) og hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sögðu um Eiðaskólann, skal jeg geta þess, að hann er ekki meiri gjöf en sá helmingur stofnkostnaðar, sem á að heimta af öllum öðrum hjeruðum. Þó að Austurland hafi gefið 80 þús. kr. virði, þá virðist mjer það krefjast að fá nú reist skólahús til viðbótar, sem ekki kostar minna en 80 þús.

70 þús.

Þá er komið sama hlutfall milli framlags frá ríkissjóði og hjeraði, nema ef það munar þessum 10 þús., sem hv.þm. nefndi. En fyrir þessa litlu fjárhæð get jeg ekki skilið, að eitt hjerað geti keypt sjer þau sjerrjettindi, að losna við rekstrarkostnaðar alla tíð upp frá þvi. Jeg skal ekki segja, hversu auðvelt sje að breyta þessu skipulagi; jeg hefi ekkert lagt til um það, og mun ekki gera. En jeg nefndi Eiðaskólann, til að sýna, hversu knýjandi nauðsyn væri á að gera hið bráðasta fast skipulag um stofnun skólanna. Eiðaskólinn hefir fengið þau sjerrjettindi, sem ekki eru líkur til að önnur hjeruð landsins fái. Mjer er kunnugt um, að fjvn. hefir mál þessi til umræðu, að því er snertir styrk til Suðurlandsskólans. Sunnlendingar vilja nú hrinda af stað sínu skólamáli hið fyrsta. Skólinn á Laugum er þegar reistur. Og þó að ekki væri að ræða um aðra skóla en þessa tvo, sem komnir eru á laggirnar, þá er nauðsynlegt að gera sjer það ljóst, hverjir eigi að bera kostnaðinn og í hvaða hlutföllum. Jeg ætla ekki að svara hv.þm. Dala. (BJ) neinu að þessu sinni. Tilllögur hv.þm. Dala. koma eflaust hjer til umtals við 2. umr. þessa máls. Þó vil jeg geta þess, að jeg fann þegar mikinn stefnumun milli mín og hv.þm., og getur hann því vart átt langa samleið við þá stefnu, sem í frv. felst.