Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Nú er að verða ljóst hversu mikla ringulreið og uppnám á vinnumarkaði sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar og meiri hluta þings um helgina að setja lög á verkfall félaga í BHM og Félagi hjúkrunarfræðinga hefur haft. Við sjáum fréttir af uppsögnum hjúkrunarfræðinga. Við sjáum gagnrýni virtra lögfræðinga á þá staðreynd að þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt hér í síðustu viku að engin ástæða væri til að setja lög á verkfall meðan einhver gangur væri í samningaviðræðum er samt gengið svo langt í lagasetningunni að lögin taka til 12 félaga af 17 sem eru ekki einu sinni í verkfalli. Það eru ekki nema fimm af 17 sem eru í verkfalli. Af hinum er tekinn stjórnarskrárvarinn réttur til frjálsra kjarasamninga og til að láta reyna á kröfur í verkfalli. Þess vegna hlýtur að þurfa að spyrja hæstv. ráðherra hvernig svona víðtækt inngrip samrýmist þeim yfirlýsingum hans að ekki væri ástæða til að grípa til lagasetningar á verkföll meðan gangur væri í samningaviðræðum. Hvað hyggst hæstv. ráðherra gera nú þegar afleiðingarnar blasa við, uppsagnir hjúkrunarfræðinga? Hæstv. ráðherra gekkst fyrir kjarasamningum við lækna sem fólu í sér umtalsverðar hækkanir á þeim grundvelli að það væri nauðsynlegt til að verja hagsmuni heilbrigðiskerfisins vegna þess að þetta væri mikilvæg starfsstétt. Það var allt satt og rétt, en öll þau sömu rök eiga líka við um hjúkrunarfræðinga og aðrar fjölmennar kvennastéttir innan heilbrigðiskerfisins. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að leysa úr þeirri klemmu sem hann er búinn að koma sér og þjóðinni í með því 

Herra forseti. Nú er auðvitað spurning á hvaða plani menn vilja taka þessa umræðu. Ef menn vilja fara niður á þetta plan og segja að ríkisstjórnin hafi bara ekkert fram að færa er svo sem hægt að reyna að slást um þessi mál þar og þá væri kannski ágætt að rifja það upp að hjúkrunarfræðingar sögðu upp með gildan kjarasamning á síðasta kjörtímabili, ef ég man rétt sögðu á annað hundrað hjúkrunarfræðingar upp á síðasta kjörtímabili og hótuðu því þá að sækja störf frekar í Noregi. Það var í framhaldi af því að ríkisstjórnin hafði samið sérstaklega við forstjórann og gert vel við hann á spítalanum. Þá varð allt brjálað. Ríkisstjórnin hefur falið samninganefnd sinni í þessari deilu nokkuð víðtækt umboð. Það sem hefur staðið til boða í þessari samningalotu eru launahækkanir upp á rétt um 20% og styrking á stofnunum. Ég veit ekki hvert innlegg Samfylkingarinnar er í þessu máli. Það virðist vera bara það að ganga að öllum kröfum eins og þeim er lýst. En það er ekki hægt að gera, því miður. Bara sú staðreynd að menn skuli vera að semja hér til næstu þriggja ára almennt á almenna markaðnum og hinar ýmsu stéttir um launahækkanir sem eru í kringum 20% er auðvitað úr takti við allt það sem er að gerast alls staðar annars staðar. Við höfum tekið út meiri kaupmáttaraukningu á síðasta ári en þekkist annars staðar í Evrópu. Það þarf að koma einhver skynsemistónn héðan frá þinginu. Má ég biðja um að menn viðurkenni að minnsta kosti að það gildi einhver lögmál í þessum málum? Má ég biðja um að menn komi ekki hingað og segi: Hækkum launin um 30% eða 40% af því að menn halda 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra eyðir ekki einu orði að þeirri staðreynd að hann er búinn að svipta samningsrétti fjölda stéttarfélaga sem eru ekki í verkfalli. Það er mjög athyglisvert. Hann kippir sér bara ekkert upp við það að nema úr gildi stjórnarskrárvarin réttindi þessa fólks. Hæstv. ráðherra talar síðan digurbarkalega og krefst samkvæmni af hálfu Samfylkingarinnar. Við í Samfylkingunni hefðum alveg örugglega, hefðum við verið í ríkisstjórn, lagt upp heildstæða kjaramálastefnu í samvinnu við samtök launafólks. Það gerði hæstv. ráðherra ekki. Hann kaus handahófskennt að semja við einn um hluti sem hann gat ekki gefið öðrum. Hæstv. ráðherra er sjálfur búinn að semja við lækna um fordæmisgefandi launahækkanir á þeim grundvelli að sú stétt sé nauðsynleg heilbrigðiskerfinu og hann getur ekki synjað öðrum sem eru jafn mikilvægir heilbrigðiskerfinu sambærilegrar úrlausnar. Það eiga 

Herra forseti. Umræðunni um frumvarpið lauk á laugardaginn þannig að ég ætla ekki að  Staðreyndin er sú að Samfylkingin hefur ekkert haft fram að færa í kjaramálum opinberra starfsmanna frekar en annarra annað en það að þykjast vilja allt gera fyrir alla og tekur undir allar kröfur allra sem fara í verkfall eða hóta verkfalli.  Nú er látið að því liggja að menn hafi samið við læknana um eitthvað sem ekki er hægt að láta aðra hafa. Í þessu tiltekna máli, ef menn vilja vita það, hefur ríkið boðið hjúkrunarfræðingum um það bil 20% hækkun á næstu árum. Ég get fullyrt að laun hjúkrunarfræðinga á Norðurlöndunum eru ekki að fara að hækka um 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um mat hans á stöðu mála í heilbrigðisþjónustunni eftir síðustu aðgerðir stjórnarmeirihlutans. Þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt áðan orðrétt að kjörin yrðu ákveðin við samningaborðið ákvað ríkisstjórnin að fara aðra leið um helgina þegar lög voru sett á verkföll hjá BHM og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Það sló mig sem ég sá haft eftir hæstv. heilbrigðisráðherra framan á Fréttablaðinu í dag í kjölfar fregna af gríðarlegum uppsögnum hjúkrunarfræðinga. Heil vakt hjúkrunarfræðinga segir upp á gjörgæsludeild Landspítala. Á vaktinni eru sex hjúkrunarfræðingar og þar af einn með 30 ára reynslu í þremur löndum. Í það minnsta 11 af um það bil 20 hjúkrunarfræðingum á hjarta- og lungnaskurðdeild Landspítalans ætla að segja upp störfum í dag, segir í sömu frétt. Hér kemur líka fram hjá framkvæmdastjóra hjúkrunar á Landspítala að mikil reiði og vonbrigði séu meðal hjúkrunarfræðinga vegna lagasetningar á verkfallið og að heilbrigðiskerfið þoli ekki uppsagnir, en haft er eftir hæstv. ráðherra framan á Fréttablaðinu í dag að uppsagnirnar séu veruleiki sem stofnanirnar þurfi að takast á við. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvert verður útspil stjórnvalda til að styðja við þessar stofnanir í ljósi þess að stjórnvöld hafa núna komið með mjög harkalegt inngrip inn í kjaradeiluna. Hér kom fram í umræðu um þá lagasetningu að til að mynda væri fyrirhuguð frekari uppbygging í heilsugæslunni, en hér erum við að horfa upp á mjög alvarlega stöðu á Landspítalanum sem og á öðrum heilbrigðisstofnunum og það er ekki hægt að vísa yfir á stofnanirnar allri ábyrgð á því að takast á við þann vanda sem núna blasir við. Ég er alveg viss um að hæstv. ráðherra er mér sammála um það. Enn er ekki búið að boða til samningafunda samkvæmt nýjustu fréttum sem ég hef séð. Stuttur tími er til stefnu, 

Virðulegi forseti. Varðandi þá fyrirspurn sem hv. þingmaður kemur fram með og vitnar til þeirra orða í Fréttablaðinu sem höfð voru eftir þeim sem hér stendur er alveg rétt að þetta er sá veruleiki sem stofnanirnar okkar í kerfinu standa frammi fyrir. Með þeim orðum er ég á engan hátt að vísa allri ábyrgð á þessari stöðu yfir til stofnananna, hugsunin í þessu er ekki á þann veg. Ég hafði samband við forstöðumenn heilbrigðisstofnana um helgina og var í samráði við þá. Síðustu orðaskipti mín við til dæmis forstjóra Landspítalans, sem er þyngsti staðurinn í þessu öllu saman, voru rétt fyrir hádegið og þá hafði hann ekki enn upplýsingar um umfang þeirra uppsagna sem hér eru ræddar. Hann bendir á, ef ég man það rétt, að um 100 deildarstjórar taka á móti slíku frá starfsmönnum Landspítalans þannig að heildaryfirsýnin yfir vandann í uppsiglingu er engin í stöðunni í dag önnur en sú að þarna er klárlega vaxandi vandamál, því miður, og á margan hátt er reiði og sárindi hjá hjúkrunarfræðingum mjög skiljanleg í ljósi þeirra aðgerða sem gripið var til. Klárlega hef ég fullan skilning á því. Meginverkefnið hjá okkur núna er að endurforgangsraða þeim verkum sem þarf að vinna á spítölunum, skipuleggja starf þeirra og ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem komin er upp, m.a. í umræðum um lagafrumvarpið um helgina, í tengslum við sumarleyfi starfsfólks. Það er alveg augljóst að við sjáum ekki fram á lausn á þeim vanda sem við er að glíma í kerfinu á næstu vikum eða mánuðum. Þetta er miklu stærra og umfangsmeira mál en svo að við vinnum okkur út úr þessu í einni sviphendingu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segist hafa mikinn skilning á erfiðri stöðu, en ég spyr ekki aðeins um þann vanda sem snýr að því að endurskipuleggja starfið til að vinna upp það sem hefur tapast því að það hefur auðvitað komið fram að hér kann verulegur tími, margir mánuðir, að hafa farið í súginn. Það þarf að vinna upp biðlista og annað slíkt. Ég er ekki að spyrja um það. Ég er að spyrja um hvaða útspil stjórnvöld geta komið með til að koma í veg fyrir að frekari uppsagnir verði, til að koma til móts við þá starfsmenn heilbrigðiskerfisins sem nú hafa sagt upp eða íhuga að segja upp eftir lagasetninguna sem meiri hlutinn samþykkti hér á laugardaginn. Ég get ekki annað en tekið mark á þeim forustumönnum innan heilbrigðisþjónustunnar sem hafa sagt að það þurfi að koma eitthvert nýtt útspil inn í þessa umræðu, inn í kjaraviðræður, til að skapa sátt, til að skapa viðvarandi vinnufrið í heilbrigðiskerfinu. Ég tek þar undir með forustufólki á Landspítalanum, ég tek þar undir með landlækni 

Virðulegi forseti. Þegar vitnað er til orða landlæknis um að lög á verkfall muni ekki skapa varanlegan vinnufrið þekkja held ég flestir þingmenn hér í þessum sal afstöðu landlæknis til þessarar deilu. Hann talaði mjög stíft fyrir því að stjórnvöld gripu til þess úrræðis sem að lokum var því miður beitt. Þegar rætt er um það með hvernig hægt er að koma til móts við þá stöðu sem þarna er að byggjast upp er það í mínum huga með tvennum hætti, annars vegar með samningum við starfsfólk sem ég bíð eftir að hefjist að forgöngu sáttasemjara sem lýsti því yfir við meðferð málsins fyrir allsherjarnefnd að hún hygðist boða til fundar eftir helgi. Þetta er annað atriðið. Hitt atriðið er það að við erum núna að vinna að því að greina biðlista í kerfinu og ég bíð eftir vinnu landlæknis við það hvernig við getum forgangsraðað því verki sem þar hefur safnast upp á umliðnum mánuðum. 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að Íslendingar eigi í mikilli samkeppni við aðrar þjóðir um menntað vinnuafl, um sérfræðinga, og að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af því á þessum tímapunkti, og raunar löngu fyrr, hvort við Íslendingar séum að verða undir í samkeppni við aðrar þjóðir um menntað vinnuafl. Ég held að það sé sérstaklega hægt að hafa þungar áhyggjur af því í kjölfar lagasetningar helgarinnar. Það eru vægast sagt mjög slæmar horfur á stórum stofnunum í rekstri hins opinbera, heilbrigðisstofnununum. Þar blasa við fjöldauppsagnir og mönnunarvandi sem ég sé ekki að menn séu að gera mikið til að reyna að leysa. Það er vandi sem hefur blasað við um langt skeið. Mig langar að reyna að ræða þessi mál við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í svolítið víðara samhengi en bara tengt kjarasamningum og þessum viðburðum. Hvað er ríkisstjórnin að gera? Hvað hefur hún í hyggju að gera til að verða ekki undir í samkeppni um þetta menntaða vinnuafl? Við sjáum fram á ömurlega stöðu, en þetta er líka bara slæmur bisness. Við stöndum að því með opinberu fé að mennta þetta fólk og viljum auðvitað að það séu skattgreiðendur á Íslandi í framtíðinni og komi með hæfileika sína og sérþekkingu inn í íslenskt samfélag til að byggja það upp. Við viljum ekki flytja út þetta vinnuafl, en það er að gerast. Áður en ég segi mína sýn á þessi mál í síðari hluta fyrirspurnar minnar langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hann áhyggjur af stöðunni hvað varðar menntað vinnuafl 

Herra forseti. Mér finnst eins og menn leggi upp með þann útgangspunkt í svona umræðu að hér sé bara allt á vonarvöl og allt að fara til verri vegar þegar því er þveröfugt farið. Hér er meiri hagvöxtur en annars staðar og lengsta hagvaxtarskeið yfirstandandi sem Íslendingar hafa lifað á seinni tímum, meiri kaupmáttaraukning, minna atvinnuleysi, meiri vöxtur og viðgangur í undirstöðuatvinnugreinunum. Jú, það er eftirspurn eftir hæfu vinnuafli á Íslandi, en merki um hvað er það þegar Norðmenn sækja svo stíft eftir hjúkrunarfræðingum sem raun ber vitni? Er þá ekki mikill skortur á mönnun í heilbrigðiskerfinu þar? Er það þá ekki veikleikamerki hjá Norðmönnum að þeir skuli ekki geta mannað stöður í Noregi? Er það ekki stóralvarlegt ástand fyrir heilbrigðiskerfið í Noregi? Eða verður það bara þegar það er mönnunarvandi á Íslandi? Ef menn horfa af einhverri sanngirni á stöðu okkar og bera saman við lönd í nágrannaríkjum eða annars staðar í Evrópu er staðan nokkuð góð og bjart fram undan. Hef ég áhyggjur af því þegar við missum hæft fólk úr landi? Já, ég hef áhyggjur af því. En útlitið er ekki svo slæmt. Það er full ástæða til að fyllast bjartsýni um að við getum með réttum skrefum, einu skrefi í einu, snúið vörn í sókn á þessum ákveðnu sviðum. Ef við viljum velta því fyrir okkur hvernig við getum í framtíðinni aukið við verðmætasköpun þurfum við að taka miklu víðari umræðu. Við þurfum til dæmis að gangast við því að í verk- og tæknimenntun erum við eftirbátar annarra. Við útskrifum ekki úr iðnnámi fólk sem getur mætt þörfum atvinnulífsins eins og atvinnulífið kallar eftir í dag. Við þurfum að stórefla menntakerfið til að fá fjölbreyttara vinnuafl til að mæta ólíkum kröfum framtíðarinnar. En mér sýnist að þessi umræða sem er hér opnuð 

Virðulegi forseti. Ég er ekki rólegri eftir þetta svar. Ég auglýsi eftir hreinskiptinni og raunsærri umræðu um það að á tilteknum deildum á Landspítalanum séu til dæmis allir hjúkrunarfræðingar að segja upp störfum, jafnvel í þessum töluðu orðum ef marka má nýleg tíðindi. Það er ekki bjart fram undan á þeim deildum á næstu missirum. Þar blasir við mjög erfiður vandi. Getur verið að fólk sé mögulega óánægt með endurgreiðslubyrði námslána, að fólk sé mögulega óánægt með að Fæðingarorlofssjóður er í mýflugumynd? Að húsnæðiskerfið hjálpar ekki fólki til að koma þaki yfir höfuðið? Matarverð er hátt. Samráð er lítið í samfélaginu. Fólki finnst misskipt þeim verðmætum sem hér eru sköpuð. Getur verið 

Það var eins og mig grunaði, það átti að fara um víðan völl í þessari umræðu. Hef ég áhyggjur af því að - 
             Virðulegi forseti. Í þingsal er mikil ókyrrð og menn þola misvel þegar komið er inn í umræðuna með sjónarmið sem eru ekki stjórnarandstöðunni að skapi. Það er spurning hvort stjórnarandstaðan vilji kannski frekar ræða um einhver önnur mál eða ræða fundarstjórn forseta - eða gefa manni tækifæri til að bregðast við fyrirspurn. 
             Ég sé á andlitum í þingsal að það er enginn áhugi á svari við spurningu.  
            

Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra fór í svari sínu við hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur ekki alveg rétt með það hvað landlæknir sagði. Síðasta mánuðinn hefur landlæknir sent þessari ríkisstjórn þrjú bréf þar sem kemur alveg skýrt fram að ekki er lengur hægt að tryggja öryggi sjúklinga í heilbrigðiskerfinu og það þurfi að leysa þetta vandamál með einum eða öðrum hætti. Einum eða öðrum hætti, forseti. Einn hátturinn er skammtímalausn, segir landlæknir. Hann segir ekki að setja eigi lög á verkföllin en hann nefnir það að ef þetta er ekki leyst með samningum sé það skammtímalausn. Þetta segir landlæknir. Svo er önnur leið sem er alveg ljós og það er náttúrlega að ná samningum. Slík lausn í síðasta mánuði hefði þýtt að því ástandi hefði verið afstýrt að ekki hefði verið hægt að tryggja öryggi sjúklinga. Ríkisstjórnin sat með það í fanginu í mánuð. Það hefði verið hægt að leysa það en þá hefði þurft að forgangsraða skatti landsmanna í heilbrigðiskerfið. Það hefði verið hægt. Það er önnur leið og landlæknir sagði ekki á þeim tíma að það yrði að setja lög á verkföll. Landlæknir segir að það verði að stöðva verkföll, koma í veg fyrir áframhaldandi verkföll með einum eða öðrum hætti þannig að því sé alveg skýrt haldið til haga. Sú skammtímalausn sem þingmenn meiri hlutans settu með því að setja lög á verkfallið, skammtímalausn segir landlæknir, er meira að segja það mikil skammtímalausn að það er aftur komið hættuástand í heilbrigðiskerfinu af því að hjúkrunarfræðingar ætla að segja upp í stórum stíl. 

Virðulegi forseti. Með einum eða öðrum hætti, það er vissulega rétt. Hvað er í boði, hv. þingmaður, þegar sjúklingar með margvíslegar meinsemdir sitja og bíða eftir því að samninganefndir ríkis og stéttarfélaga komi sér á þann stað að þetta sama fólk geti fengið þá þjónustu sem því ber að lögum? Það gengur hvorki né rekur í samningaviðræðum viku eftir viku, mánuð eftir mánuð. BHM og ríkið byrjuðu að ræða þessi mál í desember á síðasta ári. Við erum með fólk sem situr og er vísað til rannsóknar og það fær hugsanlega úrlausn eftir fjórar vikur eða sex vikur og þá hugsanlega þann úrskurð að það sé með bráðasjúkdóm og þarfnist tafarlausra aðgerða. Hversu lengi á ábyrgðarmaður kerfisins að sitja undir því að samninganefndir aðila spóli í hjólförunum? 
            

Ríkið á …

Hversu lengi á ábyrgðarmaður kerfisins að sitja undir slíkri stöðu? Ber honum ekki skylda til þess að  Í umræðunni yfir helgina bar sáralítið á því að þingmenn sem komu hér upp og mæltu gegn lagasetningu tækju stöðu út frá þessum sjónarmiðum. Það er vel hægt að fallast á það að hafa samúð með stéttarfélagi sem lendir í þeirri stöðu að fá á sig lagasetningu, en samúð mín hefur legið með sjúklingum í töluvert langan tíma og ég sakna þess mjög að heyra ekki sterkari raddir 

Herra forseti. Lykilatriðið er einmitt öryggi sjúklinga.  Er hæstv. heilbrigðisráðherra að segja mér að ríkið hefði ekki getað forgangsraðað meiri fjármunum í þennan málaflokk og stöðvað þar af leiðandi verkföllin?

Alþingi fer með fjárstjórnarvaldið.

Já, er það? Hérna segir fjármálaráðherra: Alþingi fer með fjárstjórnarvaldið. Það vita allir að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra marka stefnuna um það hvernig peningum er varið í þessu samfélagi. Það vita allir þó að í bókinni standi að Alþingi fari með budduna. Það vita allir að raunverulega liggja völdin hjá þessum ráðherrum. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna hér að það hefur verið forgangsraðað í þágu heilbrigðismála við fjárlagagerð síðustu tveggja ára.

Það vantaði 3 milljarða síðast.

Það hefur verið forgangsraðað í þágu heilbrigðismála síðustu tvö ár.

3,5 milljarðar í …

Virðulegi forseti. Er hægt að fá hlé til að halda ræðu sína?  
            

Hæstv. forseti. Meiri hluti Alþingis setti lög á 17 fagstéttir á laugardaginn. Meiri hlutinn sagði þá brýnt að stöðva verkfallsaðgerðir til að tryggja öryggi sjúklinga. Fullyrðingin um markmið laganna er sjálfsblekking. Félögin sem í hlut eiga sem og stjórnarandstaðan bentu á að lagasetningin gæti valdið óafturkræfum skaða fyrir heilbrigðisþjónustuna á Íslandi. Fréttir berast nú af uppsögnum. Alvarlegur skortur hjúkrunarfræðinga, geislafræðinga, ljósmæðra og lífeindafræðinga er sannarlega ógn við öryggi sjúklinga. Fyrirsjáanlegar afleiðingar laugardagslaganna eru mönnunarvandi, rekstrarvandi og nýliðunarvandi. Það þarf afgerandi yfirlýsingar og alvöruaðgerðir til að koma í veg fyrir að heilbrigðisþjónustan á Íslandi falli varanlega niður um flokk, heilbrigðisþjónustan sem yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna vill að sé í algjörum forgangi. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða skilaboð hann hafi til þeirra kvenna sem nú eru að segja upp störfum í heilbrigðiskerfinu, til kvenna hverra vinnuframlag er nauðsynlegt svo heilbrigðiskerfið geti tryggt öryggi sjúklinga og boðið áfram upp á frábæra heilbrigðisþjónustu.

Virðulegi forseti. Ég nefndi áðan í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að stofnanir hefðu ekki nú þegar fengið yfirlit yfir umfang þeirra uppsagna sem fram undan væru. Forstjóri Landspítalans hefur orðað það þannig að hann hafi heyrt meira og minna af þessum uppsögnum í fjölmiðlum og þar fara þær víða. Það er hins vegar alveg klárt að þær verða og munu koma fram. Um það hvar, hvernig og í hve miklu magni þetta birtist hef ég engar upplýsingar og enga stöðu til að leggja gott mat á í dag. Í samtölum mínum við forstjóra heilbrigðisstofnana hef ég hins vegar óskað eftir slíku. Ef sú dökka mynd sem hér var dregin upp verður að veruleika og það gengur allt eftir sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir lýsti er alveg klárt mál að heilbrigðiskerfið fellur niður um flokk. Ég hef hins vegar meiri trú á stjórnendum heilbrigðisstofnana en svo, þeir hafa áður tekist á við svipaðan veruleika og við höfum unnið okkur í gegnum það. Ég hef enga trú á öðru en að við munum gera það enn eina ferðina. Ég er ekki með í handraðanum hvað þarf nákvæmlega að koma til á þessu stigi. Fjármálaráðherra lýsti því áðan í andsvari hvað ríkið hefði boðið. Þar var ýmislegt annað í boði en beinar breytingar á launakjörum. Engu að síður æxluðust málin þannig að á síðasta fundi aðila breikkaði bilið á milli samninganefndanna frekar en að það drægist saman þrátt fyrir 

Hæstv. forseti. Það vildi ég að ríkisstjórn Íslands talaði af meiri virðingu fyrir störfum þeirra stétta sem verið var að setja lög á. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að ég ber mikið traust til stjórnenda heilbrigðisstofnana á Íslandi en geta þeirra til að takast á við vandann er takmörkuð. Hæstv. fjármálaráðherra hefur haldið því fram hér að við höfum sagt að það ætti að semja og fallast á allar kröfur launafólks. Við höfum sagt að það þurfi að semja. Við höfum aldrei tekið afstöðu til þess hvernig þeir samningar eiga nákvæmlega að líta út. Við höfum bara sagt að það verði að finna niðurstöðu því að málið sé svo alvarlegt. Hræðir það ekki hæstv. ráðherra að gerðardómur sé settur fram með nákvæmlega sömu forskrift og tilboð ríkisins var á 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála þeirri fullyrðingu sem kom fram í máli hv. þingmanns að ríkið hafi ekki gert neinar breytingar á tilboðum sínum til samninganefndarinnar á 24 samningafundum. Það er langur vegur þar frá að slíkur málflutningur sé boðlegur því að hann er rangur, það er ekki innstæða fyrir honum. Ég veit að ríkið hreyfði sig eðlilega og var ekkert í neinum sýndarviðræðum eins og hér virðist vera reynt að gefa til kynna. Þvert á móti var, eins og hér var lýst, síðasta boð frá ríkinu hátt í 20% launauppbót plús aðrir þættir sem lutu að því að styrkja fjárhag stofnana. Það þarf tvo til að semja. Báðir aðilar í þessari stöðu hafa sín mörk. Því miður var tíminn að mínu mati löngu þrotinn. Þetta er algjört þrautaráð en ég vonast til að þetta hreyfi við báðum samningsaðilum og að við nýtum þann tíma 

Herra forseti. Breytingartillaga nr. 863 sem ég lagði fram við þetta mál hefur verið kölluð aftur. Hún er samhljóða frumvarpi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur þrisvar sinnum lagt fram í meiri hluta og aldrei náð að klára svo ég ætlaði að gefa þeim tækifæri til að klára það í þetta skiptið. Það er svona friðhelgi einkalífsins-vinkill á þessu. Ég sá bara ekki hinn sterka upplýsingaréttarvinkil sem kom síðar, mikið ákall frá Pírötum um að upplýsingaréttur, sem er eitt af grunngildum Pírata eins og friðhelgi einkalífsins, væri það sterkur. Við áttum umræðu um þetta mál en ekki er búið að fá botn í það og grunnstefna Pírata heimilar mér ekki að vera freki kallinn. 

Virðulegur forseti. Við þökkum hv. þingmanni fyrir að draga breytingartillögu sína til baka. Um leið hörmum við að meiri hlutinn skuli ákveða að falla frá kröfum um skjölun á viðskiptum innan samstæðu sem nefndin sjálf hafði ákveðið að leggja á stórfyrirtækin í landinu milli 1. og 2. umr. Við leggjumst gegn því að nefndin dragi hér í land, enda mikilvægt að þessi atriði séu vel skjöluð til að varna skattundanskotum. Við fögnum því síðan að hér eru dregnar til baka fyrirætlanir meiri hlutans um að falla frá stuðningi við lífeyrissjóði sem hafa mikla örorkubyrði. Við sögðum í lok síðasta árs að það væru mjög vanhugsaðar fyrirætlanir og sögðum raunar að þær væru svo vanhugsaðar og byggðar á svo miklu reynsluleysi að þær yrðu aldrei að veruleika heldur mundi meiri hlutinn koma hingað í júní og afturkalla sínar eigin ákvarðanir. Það er nú að koma á daginn og við munum styðja það einarðlega og mundum líka fagna því ef ríkisstjórnin reyndi að afturkalla fleiri af vondum ákvörðunum sínum.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum að sjálfsögðu að ríkisstjórnin skuli láta af þeim áformum sínum að lækka framlag til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóðanna og við styðjum það. Ég er hins vegar aðeins annarrar skoðunar en hv. þm. Helgi Hjörvar og kollegar mínir í minni hlutanum í efnahags- og viðskiptanefnd um skjölunarskylduna. Ég er ekki sannfærður um að það þurfi að vera skjölunarskylda um viðskipti milli tengdra lögaðila þegar allir aðilar eru heimilisfastir hér á landi. Skjölunarskylda er mikilvæg þegar aðilar eru búsettir í mörgum löndum eða að minnsta kosti tveimur miðað við það sem eru skilyrði til skattundanskota en ef menn eru á sama landsvæði finnst mér ekki þurfa skjölunarskyldu. Þess vegna er ég á áliti meiri hlutans í þessu en ég er með fyrirvara vegna þess að sumar breytingar varða kerfisbreytingar á virðisaukaskattskerfinu sem ég studdi ekki um síðustu áramót. 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um 356. mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum, samræming og einföldun. Fyrir liggur frumvarpið eftir 2. umr. og breytingartillaga frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar varðandi skjölunarskyldu á innlenda aðila þar sem lagt er til að innlendir aðilar sem eingöngu eiga í viðskiptum við aðra innlenda aðila en þeir eru tengdir eða eru í samsköttun með séu undanþegnir skjölunarskyldu. Til að það sé rétt sem hér kemur fram var þessi skjölunarskylda lögð á með lögum 

Herra forseti. Ég fagna því sömuleiðis að hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur dregið breytingartillögu sína til baka og ég vona að naflaskoðun Pírata leiði þá að þeirri niðurstöðu á endanum að upplýsinga- og aðhaldsgildi þess að birta skattskrá, að birta álagningu, hafi meira vægi en önnur sjónarmið. Varðandi skjölunarskylduna erum við hv. þm. Árni Páll Árnason ekki sáttir við niðurstöður þess máls og skilum sérnefndaráliti um það. Við vorum tilbúnir til samkomulags um að rýmka fjárhæðarmörkin en höfum ekki fengið sannfærandi rök fyrir því að ganga svo langt að fella hana með öllu niður gagnvart þótt ekki væri nema nokkrum stærstu fyrirtækjasamstæðum og samsteypum í landinu sem ekki fyndu tilfinnanlega fyrir því að leggja í nokkurra milljóna kostnað á ári til að skjala sín innbyrðis viðskipti. Við munum greiða atkvæði gegn fyrri tölulið breytingartillögunnar á þskj. 1040. Að lokum fagna ég svo að sjálfsögðu eins og aðrir hér að ríkisstjórnin er endanlega rekin á flótta með áform sín um að skerða framlög til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða og fór það nákvæmlega eins og ég spáði fyrir um í haust.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, með síðari breytingum. Þetta er frumvarp sem umhverfis- og samgöngunefnd stendur sameiginlega að. Í 1. gr. segir að 1. mgr. 16. gr. laganna orðist svo: Ráðherra skipar sjö manna stjórn Úrvinnslusjóðs til fjögurra ára í senn. Ráðherra skipar formann stjórnar og varamann hans án tilnefningar en sex meðstjórnendur og jafn margir til vara skulu skipaðir að fenginni tilnefningu eftirfarandi aðila: Einn samkvæmt tilnefningu Samtaka iðnaðarins, einn samkvæmt tilnefningu SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu, einn samkvæmt tilnefningu Félags atvinnurekenda, einn samkvæmt tilnefningu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi og tveir samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Varaformaður sem skipaður er af ráðherra eftir tilnefningu stjórnar skal koma úr hópi stjórnarmanna. Í 2. gr. segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Með breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs, sem samþykkt voru á Alþingi 16. maí í fyrra, var gerð breyting á samsetningu stjórnar Úrvinnslusjóðs. Í stað þess að Samtök fiskvinnslustöðva og Landssamband íslenskra útvegsmanna tilnefndu fulltrúa í stjórn Úrvinnslusjóðs í sameiningu, það var einn fulltrúi sem þessi tvö félög voru saman með, var samþykkt að Samband íslenskra sveitarfélaga tæki þeirra hlut í nefndinni og hefði þar af leiðandi tvo. Breytingin var gerð í meðförum nefndarinnar að tillögu Sambands íslenskra sveitarfélaga sem óskaði eftir að hafa tvo í stjórninni. Ég kem aðeins betur inn á það á eftir af hverju þetta gerðist. Í kjölfar lagabreytingarinnar hefur nefndin kannað málið og telur í ljósi samráðs að rétt sé að fjölga stjórnarmönnum í Úrvinnslusjóði um einn þannig að Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi fái einnig fulltrúa í stjórnina. Þá er lagt til að ákvæði laganna um að atkvæði formanns sem ráði úrslitum falli brott, enda óþarft verði frumvarp þetta að lögum því að þá er komin oddamaður í sjö fulltrúa nefnd. Markmið laganna er að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til endanlegrar förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Í þeim tilgangi er úrvinnslugjald lagt á vörur, hvort sem þær eru fluttar inn til landsins eða framleiddar hér á landi. Um tilgang úrvinnslugjalds segir að gjald skuli standa undir kostnaði við meðferð flokkaðs úrgangs á söfnunarstöð, og flutning hans frá söfnunarstöð til móttökustöðvar eða endurnýtingarstöðvar, enda hafi verið greitt úrvinnslugjald af vörunum. Þá skal gjaldið standa undir endurnýtingu úrgangs og förgun hans eftir því sem við á. Jafnframt skal gjaldið standa undir kostnaði við förgun þess úrgangs sem blandast hefur vöru sem greitt hefur verið úrvinnslugjald af. Úrvinnslugjald skal standa undir kostnaði vegna greiðslu skilagjalda og vegna starfsemi Úrvinnslusjóðs. Af þessu má ráða að úrvinnslugjald, bæði gjaldtaka þess og ráðstöfun, grundvallast á svokallaðri framleiðendaábyrgð, þ.e. þeirri skyldu sem hvílir á framleiðendum og innflytjendum að tryggja ráðstöfun á þeim vörum sem lögin taka til. Framleiðendaábyrgð er framlenging á mengunarbótareglunni sem felur í sér að sá sem mengar umhverfið skal einnig bæta tjónið. Framleiðendaábyrgð felur í sér að framleiðandi vöru ber ábyrgð á þeim samfélagslega kostnaði, að hluta eða öllu leyti, sem hlýst af meðhöndlun vörunnar þegar hún er orðin að úrgangi. Kostnaðurinn verður hluti af heildarverði vörunnar þannig að neytandinn borgar hann, en ekki hinn almenni skattgreiðandi eins og þegar kostnaðurinn af meðhöndlun úrgangs er borinn af hinu opinbera, þ.e. sveitarfélögunum. OECD skilgreinir framleiðendaábyrgð sem umhverfisstefnumið þar sem ábyrgð framleiðanda er framlengd þannig að hún nái til enda líftíma vörunnar, þ.e. eftir að neytandinn hefur ákveðið að losa sig við hana. Framleiðendaábyrgð einkennist annars vegar af flutningi ábyrgðar að hluta eða öllu leyti til framleiðandans og frá sveitarfélögum og hins vegar af ákvæðum sem hvetja framleiðendur til að taka tillit til umhverfissjónarmiða við hönnun framleiðslu eða þjónustu sinnar. Mismunandi útfærslur eru til af framleiðendaábyrgð og mismunandi er hversu langt er gengið. Framleiðendaábyrgð getur verið lögfest, samanber lög um úrvinnslugjald og lög um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Framleiðendaábyrgð getur einnig verið háð samningi milli stjórnvalda og framleiðenda, eins og t.d. í lögum um úrvinnslugjald þar sem heimilt er að gera samning við atvinnulífið um ráðstafanir til að tryggja úrvinnslu úrgangs vegna veiðarfæra úr gerviefnum. Loks getur framleiðendaábyrgð falist í frumkvæði framleiðenda eða samtaka þeirra. Í frumvarpi til laga um úrvinnslugjald, sem varð að lögum nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, segir um skipan stjórnar Úrvinnslusjóðs að lagt hafi verið til að stjórnin yrði skipuð til fjögurra ára í senn og að sæti ættu fulltrúar Samtaka iðnaðarins, Samtaka verslunar og þjónustu, Sambands íslenskra sveitarfélaga og einn sameiginlegur fulltrúi frá Samtökum fiskvinnslustöðva, fimm aðilar í stjórninni. Þá var lagt til að stjórnin yrði skipuð fulltrúum þeirra aðila sem mesta hagsmuni hefðu af því að kerfið sem frumvarpið byggist á fæli í sér eins hagkvæmar lausnir og unnt er. Þá kom fram í athugasemdunum að fulltrúar atvinnulífsins ættu meiri hluta í stjórninni, enda lagt til með frumvarpinu að sá sem stofnar til úrgangs greiði fyrir endurnýtingu, endurnotkun eða förgun úrgangsins. Þá hefðu sveitarfélögin einnig skyldum að gegna varðandi söfnun heimilisúrgangs og starfrækslu móttöku- og söfnunarstöðva fyrir úrgang sem fellur til innan sveitarfélaga. Af lögskýringargögnum með lögum um úrvinnslugjald má því leiða að löggjöfin sé samkomulag iðnaðar og atvinnulífs um úrvinnslu úrgangs og byggist á trausti milli þessara aðila annars vegar og stjórnvalda hins vegar. Með lögum nr. 63/2014 fengu fulltrúar ríkis og sveitarfélaga aukið vægi innan stjórnar Úrvinnslusjóðs og með réttu má segja að það sé ekki í samræmi við tilgang laganna, eins og ég sagði áður. Þá ber þess að geta að sveitarfélögin hafa verulega fjárhagslega hagsmuni af greiðslu úrvinnslugjalds frá Úrvinnslusjóði þar sem sveitarfélög og fyrirtæki þeirra eru þeir aðilar sem um helmingur úrvinnslugjalds greiðist til. Enn fremur ber að nefna að ein afleiðing breytinga á stjórn Úrvinnslusjóðs þar sem dregið hefur úr vægi atvinnulífsins er sú að nú veikist sú túlkun að sjóðurinn uppfylli kröfur um framleiðendaábyrgð samkvæmt Evróputilskipun um raf- og rafeindatækjaúrgang og geti tekið yfir framleiðendaábyrgðina. Með vísan til framangreindra röksemda og í ljósi þess að starfsemi Úrvinnslusjóðs byggist á framleiðendaábyrgð er því lagt til í frumvarpi þessu að einum stjórnarmanni, fulltrúa Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, verði bætt við í stjórn Úrvinnslusjóðs þannig að fulltrúar samtaka framleiðenda og innflytjenda hafi meiri hluta í stjórninni en Samband íslenskra sveitarfélaga mun þó tilnefna tvo fulltrúa. Þá er lagt til í frumvarpinu að lokamálsliður 1. mgr. 16. gr. laga um úrvinnslugjald falli brott þar sem segir að ef greiða þarf atkvæði um afgreiðslu mála ráði atkvæði formanns úrslitum falli atkvæði jöfn. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpið verði gert að lögum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að hafa farið ákaflega ítarlega yfir þetta frumvarp. Ég verð samt sem áður að segja að ég er svolítið óánægður með þessa breytingu. Mér finnst hún ekki vera mjög ítarlega skýrð í greinargerð, sem hv. þingmaður vék nú varla frá. Eftir því sem ég best veit þá er það þannig að nánast ekkert af fiskúrgangi fer til förgunar eða lendir með einhverjum hætti í umsjá sveitarfélaganna, heldur má heita að nánast allur fiskúrgangur fari til einhvers konar meðhöndlunar sem hægt er að segja að sé endurnýting eða úrvinnsla. Ég fæ því ekki alveg séð þau sterku rök sem liggja að því að mikilvægt sé að bæta við fjölda þeirra sem eru í stjórn Úrvinnslusjóðs, bara til þess að verða við kröfum utan úr bæ. Menn höfðu áður tekið þátt í því að breyta stjórninni, fulltrúar sveitarfélaganna fengu eðlilega tvo og væri ekkert skrýtið þótt þeir fengju þrjá og ekkert að því, tel ég, að ríki og sveitarfélög hefðu sameiginlega meiri hluta í þessu. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Er það þá skoðun nefndarinnar að af því að Samtök atvinnurekenda telja að þau eigi að fá meiri hluta eigi að hlaupa til af hálfu þingsins og fjölga í stjórn? Mér finnst það vera ákaflega skrýtin afgreiðsla á málinu, svo ég segi ekki meira. Með leyfi að spyrja: Hvað eru Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi að greiða mikinn kostnað vegna þessa? Ég held að það sé ákaflega lítið. Ég get alveg fyrirgefið hv. þingmanni að hafa ekki svör á reiðum höndum við því, en mér hefði fundist að þeir sem standa að þessu frumvarpi hefðu átt að láta það koma fram.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og skal gera mitt besta til að útskýra þetta betur. Tilefni þessa frumvarps er að eftir umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga breyttum við í stjórn Úrvinnslusjóðs. Það voru áður fimm í stjórn Úrvinnslusjóðs. Í minnisblaði sem Samband íslenskra sveitarfélaga sendi nefndinni útskýra þau fyrir okkur, sem við fylgjum síðan eftir á fundi, að það sem núna eru Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi, sem var áður LÍÚ og SF, hafi samið sig frá þeim reglum Úrvinnslusjóðs sem þá voru, þ.e. þeir sem eru núna SFS sömdu sig frá þeim reglum sem gilda um Úrvinnslusjóð, framleiðendaábyrgð og fleira sem ég ræddi hér áður. Eftir að þessi lög voru samþykkt fengum við ábendingar um að það sem stóð í áliti til nefndarinnar hafi verið rangt. Nefndin er öll á bak við þetta, það voru allir sammála um það sem eru í nefndinni að þetta væri í rauninni byggt á fölskum forsendum, breytingarnar á stjórninni, og erum við því að laga það, ekki þó þannig að við tökum fulltrúa númer tvö í stjórninni frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga aftur heldur bætum við við, þannig að nú er þetta orðin sjö manna stjórn. Ég fæ kannski að fara yfir það í seinna andsvarinu af hverju það er.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að geta veitt mér tiltölulega skýr svör við spurningu sem kannski kom óvænt til hans. Ég get vel skilið að hv. þingmaður hafi ekki búið sig undir að þurfa að lenda í svörum og umræðum um þetta ágæta frumvarp þegar svo háttar til að allir þeir sem að frumvarpinu standa eru sammála. En það er nú svo að sá sem hér stendur kom að Úrvinnslusjóði á sínum tíma, á fyrstu stigum hans, og gamall umhverfisráðherra getur leyft sér að hafa skoðanir á þessu. Ég er til dæmis þeirrar skoðunar að Úrvinnslusjóður sé þess konar mikilvægt apparat í okkar kerfi að menn eigi ekkert að komast upp með að ákveða að þeirra hlutur sé ekki nægilega ríkur í stjórn Úrvinnslusjóðs og sendi um það sérstaka beiðni og þá sé rokið til og Alþingi Íslendinga breytir lögum til þess að fjölga og koma fyrir þeim sem eftir því óskar. Út af fyrir sig tek ég alveg mark á skýringum hv. þingmanns um að það hafi komið í ljós að forverar Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, þ.e. LÍÚ og Samtök fiskvinnslustöðva, að það hafi ekki verið rétt eftir haft og þau hafi samið sig frá framleiðendaábyrgðinni. En mér finnst þá að það þurfi að koma fram í nefndarálitinu. Ég sé það ekki og ég heyrði það ekki fyrr en ég þurfti að ganga eftir því hér hjá hv. þingmanni. Ég spyr síðan líka hv. þingmann, ef hann getur svarað mér: Með hvaða hætti veikist sú túlkun að sjóðurinn uppfylli kröfur um framleiðendaábyrgð samkvæmt Evróputilskipun? Það er hvergi skýrt í þessari ágætu greinargerð. Ég hefði viljað fá að vita hvernig það er. Mér finnst satt að segja 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leyfa mér að skýra þetta aðeins betur. Ég skal viðurkenna að líklega er þingmaðurinn sem spyr mig hér á undan meiri sérfræðingur í þessum málum en ég, enda kom hann að því að innleiða þessar reglur. Við áttum fund með sveitarfélögunum og ég hef verið í samskiptum við bæði félög atvinnulífsins og sveitarfélaganna og það er í rauninni enginn ágreiningur um það hvar framleiðendaábyrgðin liggur. Framleiðendaábyrgð er þannig að sem sá sem framleiðir vöruna eða, eins og er oftar í tilviki okkar á Íslandi, sá sem flytur hana inn ber ábyrgð á því að skila ákveðnu gjaldi til Úrvinnslusjóðs. Tilskipunin gerir beinlínis ráð fyrir því þegar hún er innleidd hér á landi árið 2002 að atvinnulífið fari með stjórn þessa sjóðs. Þar af leiðandi fer sú breyting sem við gerðum í fyrra gegn markmiðum tilskipunarinnar. Lögfræðilega get ég ekki útskýrt mikið betur hvers vegna, en það voru allir aðilar sammála um það að þessi svokallaða framleiðendaábyrgð sem framlenging á mengunarbótareglunni ætti að vera í höndunum á atvinnulífinu.

Herra forseti. Ég get ekki annað en hrósað hv. þingmanni sem hafði framsögu fyrir þessu nefndaráliti fyrir það hversu vel honum tókst að svara spurningu sem í eðli sínu var töluvert flókin. Eins og ég skildi svar hv. þingmanns var það í eðli sínu þannig að á sínum tíma þegar Evróputilskipunin sem þetta byggist á var innleidd hér 2002 hefði verið að mati þeirra sem túlkuðu tilskipunina áður en hún var innleidd í íslensk lög talið mikilvægt að framleiðendur og atvinnulífið hefðu meiri hluta í Úrvinnslusjóði. Síðan hafi það gerst í tímans rás að einhverjir og að því er ég taldi framleiðendurnir sjálfir sem tengdust sjávarútvegi hefðu talið sig hafa samið sig frá því að verða seldir undir Evróputilskipunina. Það er vitaskuld hægt að skýra af hverju þeir gerðu það, vegna þess að þar með vörpuðu þeir af sér skyldunni sem í tilskipuninni felst um að þeir eigi að bera kostnað af förgun og fyrirkomulagi úrgangs. Við þetta var talið að annar aðili sem kemur mjög mikið líka að því með hvaða hætti úrgangi er fyrir komið, þ.e. sveitarfélögin, fengi tvo fulltrúa. Þegar þetta var ákveðið með samkomulagi í umhverfis- og samgöngunefnd voru allir því sammála. Þá taldi enginn að þetta stæðist ekki Evróputilskipanir. Ástæðan, tel ég, var ákaflega einföld. Ef maður skoðar gögn kemur í ljós að á síðustu tíu árum hefur góðu heilli aukist verulega það hlutfall sem sjávarútvegurinn þarf að farga, urða, brenna eða með öðrum hætti koma fyrir vegna þess að meðal annars sökum lagasetninga hér á hinu háa Alþingi, ekki síst lögum sem samþykkt voru í tíð síðustu ríkisstjórnar árið 2011, er miklu meiri skylda á þeim sem eru í sjávarútvegi að vinna sem mest úr því sem fellur til. Þetta var ástæðan fyrir því að ekkert var að því að valdavæginu innan stjórnar Úrvinnslusjóðs væri breytt vegna þess einfaldlega að framvinda tímans og þróun úrvinnsluiðnaðarins hafði leitt til þess að þar sem áður var stærstur hlutur í umsjón framleiðenda á markaði var mest ábyrgð á úrvinnslu og förgunarferli komið í hendur sveitarfélaganna. Meginbreytingin sem olli þessu var vitaskuld sú að fyrir nokkrum árum var innleidd hér enn önnur tilskipun um förgun umbúða, svokölluð umbúðatilskipun, sem hafði alveg gríðarlega miklar og auknar skyldur í för með sér að því er sveitarfélögin varðar. Þetta tel ég að hafi verið ástæðan fyrir því að á sínum tíma þegar fyrri breytingin var gerð á stjórninni þá töldu menn að það væri alls ekkert athugavert við það. Þá var einfaldlega sú staðan komin upp varðandi úrvinnslu, endurvinnslu og úrvinnslugjaldið að talið var að það væru sveitarfélögin og ríkið sem bæru stærri hluta ábyrgðar á ferlinu öllu heldur en áður og þess vegna væri ekkert að því að þau hefðu þess vegna líka meiri hluta og stjórnin væri skipuð með þeim hætti að atvinnulífið ætti ekki meiri hluta. Ég er þeirrar skoðunar að það sé viðurhlutamikið af hv. umhverfis- og samgöngunefnd að gera þessa breytingu rétt sisvona. Auðvitað dreg ég það ekki í efa að þarna hafa hugsanlega einhvers konar rangar upplýsingar farið á milli. En ég get ekki tekið undir það sem hv. þingmaður orðaði hérna áðan, að þetta hefði verið samþykkt undir fölsku flaggi. Ég tel ekki að svo hafi verið gert. Enn síður er ég þeirrar skoðunar að þegar samtök, reyndar tvenn samtök sem tengjast sjávarútvegi, telja sig hafa samið sig undan ábyrgð sem hafði kostnað í för með sér en vilja nú breyta til fyrri vegar, þá nægi að senda bréf til viðkomandi nefndar Alþingis. Ég vil því, herra forseti, gera allan fyrirvara á stuðningi mínum við þetta. Þegar við reyndum árið 1994 að setja lög um að skylda fyrirtæki í sjávarútvegi og útgerðir til að koma með allan afla að landi mætti það mikilli fyrirstöðu. Ég minnist þess þó að þau lög voru sett af ríkisstjórn sem ég tók þátt í þá. Árið 1996, þegar ég var reyndar kominn út úr þeirri ríkisstjórn, voru þau lög afnumin. Það var meðal annars gert vegna þess að settar voru svo harðar kvaðir á sveitarfélögin um að koma fyrir þeim úrgangi að fyrirtæki í sjávarútvegi áttu einfaldlega erfitt með að bera þann kostnað sem af því hlaust. [Háværar mótorhjóladrunur berast frá götu.] - Ég heyri, hæstv. forseti, að hér er almenningur úti að fagna þessari góðu ræðu minni sem verður til þess að ég heyri varla mín eigin orð.

Forseti vill taka það fram að hann telur að bjöllusláttur við þessar aðstæður mundi ekki nægja til þess að þagga niður í þessum mótorhjólum.

Enn sem fyrr er ég sammála hæstv. forseta og tel að mat hans á því hvernig geta hans til að grípa inn í atburðarásina sé hárrétt. Og hyggst ég þá freista þess að halda áfram ræðu minni. Það sem ég var að segja, herra forseti, var að árið 2011 voru menn komnir í það að safna um það bil 110 þús. tonnum af fiskúrgangi sem fór til meðhöndlunar og meiri hlutinn af því, eða 97,6%, fór í endurvinnslu. Þarna hef ég hoppað fram í tímann um næstum því 20 ár. En á þessu skeiði hafði það sem sagt gerst vegna í fyrsta lagi Evróputilskipana sem við þurftum að innleiða í okkar rétt, í öðru lagi vegna aukinnar meðvitundar íslensks almennings um að nýta allt sem til fellur úr sjó og í þriðja lagi vegna þess að sveitarfélögin voru farin að leggja mikinn þrýsting á það, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum við ströndina, að fyrirtæki í sjávarútvegi færu betur með þann úrgang sem að landinu kom. Þetta leiddi til þess að árið 2011, þ.e. 15 árum eftir að lögin sem ég nefndi hér að hefðu verið samþykkt í þeirri tíð sem ég var umhverfisráðherra voru felld úr gildi af nýrri ríkisstjórn, þá eru málin breytt þannig að 97,6% af öllum þeim fiskúrgangi sem til fellur fer í endurvinnslu. Hann fer í fiskimjöl, hann fer í loðdýrafæðu eða í kítosanframleiðslu úr rækjuskel. Þá rifja ég það upp fyrir þeim ágæta þingmanni sem ég hef miklar mætur á sem talaði hér áðan um tildrög þess, þeirra þarf nú ekki að leita í Evrópusambandinu, nei, það var einmitt sá umhverfisráðherra sem hér var nefndur til sögunnar áðan sem setti í reglugerð að fyrirtæki eða sveitarfélög hefðu heimildir til þess að heimta fé til að hafa upp í þann kostnað sem þau höfðu af því að farga rækjuskelinni. Allt leiddi þetta til þess að árið 2011 vorum við sem sagt komin í þann stað að það er bókstaflega ekki neitt sem ekki er endurnýtt með einhverjum hætti. Auðvitað er það þannig að þó að hlutfall fiskúrgangs sem fer til meðhöndlunar sé orðið hátt þá er það hins vegar svo það leysir ekki öll mál til framtíðar vegna þess að töluvert vantar enn þá upp á það að allur fiskúrgangur komi inn í kerfið og sé meðhöndlaður með réttum hætti. Þá rifja ég það upp, sem ég veit að umhverfis- og samgöngunefnd hefur örugglega skoðað mjög vel í sinni fínu og vönduðu umfjöllun, að 1. september 2011 tók gildi reglugerð. Ég veit að hæstv. forseti sem situr fyrir aftan mig og er fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og gegndi því starfi með miklum sóma hefur örugglega fylgst með því. Hann veit að þetta er reglugerð nr. 180/2011. Hún er einmitt um það hvernig útgerðir eru skyldar til þess að koma með allan úrgang frá veiðum í land í mun meira mæli en áður. Þetta er reglugerð sem mörg okkar börðumst fyrir árum saman um nýtingu afla og aukaafurða. Og þessi góða reglugerð árið 2011 hefur enn frekar stuðlað að bættri nýtingu, auk þess sem nýir möguleikar hafa síðan opnast í nýtingu og endurvinnslu fiskúrgangs. En þó getur þetta, og það eru kannski lóð á vogarskálar þess málstaðar sem ég er að andmæla hér, hins vegar leitt til þess að hlutfallslega meiri úrgangur verði urðaður en áður. Punctum saliens í þessu er að ég fæ ekki betur séð en að andlagið við það að þessi fyrirtæki fái aftur fulltrúa í stjórn Úrvinnslusjóðs og þingið rjúki upp til handa og fóta til að breyta samsetningu stjórnarinnar sé allmiklu rýrara í dag en það var áður, nema þá hv. þingmaður leiðrétti mig eða einhverjir þeir aðrir sem þekkja þetta betur, vegna þess að mér sýnist að það sem framleiðandaábyrgðin nær til, kostnaður vegna þess hluta fiskúrgangs sem ekki er endurnýttur, sé alltaf að minnka. Þá spyr ég: Eru einhver sérstök föng til þess að fulltrúar úrgangsflokks sem verður æ minni í umsýslu ríkis og sveitarfélaga hvað urðun og fyrirkomulag varðar, að hann fái allt í einu sérstakan fulltrúa og að fjölga þurfi í stjórninni? Hvað segir formaður VG um það mál? Eða fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Ekki það að ég ætli að krefja nokkurn mann til svara um þetta. Ef við værum sanngjörn og ættum að reyna að meta presentasjónina, með leyfi forseta, í stjórninni út frá hlutfalli þeirra úrgangsflokka sem undir eru, þá sýnist mér að það þyrfti að fjölga allmjög í stjórninni til þess að sveitarfélögin fengju þar vægi í hlutfalli við þessa tegund úrgangs. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa alltaf staðið vörð um úrvinnslugjaldið, alltaf staðið vörð um endurvinnslu og margoft á fyrri árum hafa menn reynt að lækka gjöldin á hina ýmsu flokka, reynt að breyta þessu, vegna þess að í upphafi máls var staðan þannig að fyrirtækin höfðu ekki nokkurn einasta áhuga á því að taka þátt í þessu. Þróunin hefur sem betur fer verið svo að hér á Alþingi hefur setið fólk sem hefur haft framsýni til að bera til að fara akkúrat hina leiðina. Ég hef verið í þeim flokki. Ég minnist þeirra mörgu átakadaga og átakakvelda hér í þessum þingsal þegar á sínum tíma var tekist á um úrvinnslugjald á heyrúlluplastið, á veiðarfæri, á hjólbarða. Herra trúr, í dag er þetta undirstaða lítilla fyrirtækja sem hafa sprottið upp og skapað verðmæti. Mér er því málið skylt. Ég var einn af þeim sem tóku þátt í að koma þessu af stað og ég ætla mér að standa vörð um þetta. Ég tel að þetta séu svo mikilvægir hlekkir í þessari úrvinnslukeðju að mér finnst ekki að við getum gengið kæruleysislega um þetta og menn geti bara breytt stjórninni af því að óskað er eftir því úti í bæ. Ef einhver er mér ósammála vildi 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms. Frumvarpið er lagt fram af allsherjar- og menntamálanefnd að beiðni mennta- og menningarmálaráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Haft var samráð við framangreinda aðila auk fjármála- og efnahagsráðuneytisins, velferðarráðuneytisins og innanríkisráðuneytisins vegna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, Reykjavíkurborg og Samtök tónlistarskóla í Reykjavík. Það er samdóma álit allra þeirra sem nefndin hefur kallað á sinn fund í undirbúning þessa máls að mjög brýnt sé að þetta frumvarp verði að lögum frá Alþingi. Hér er um að ræða framlengingu á lögum um breytingar á ýmsum lögum vegna þessa margumrædda samkomulags ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms, en þetta er ekki í fyrsta skipti sem gerð er tillaga um að þetta samkomulag sé lögfest á Alþingi. Hér er um að ræða að enn hefur ekki nást samkomulag um nýjan viðauka vegna þessa máls, en t.d. í viðauka frá 2014 var gildistími upphaflegra samninga framlengdur til 31. desember 2014. Fyrir árið 2015 hefur ríkissjóður greitt mánaðarlega framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að standa straum af þeim kennslukostnaði sem samkomulagið fjallar um. Upphaflega var fjárheimildin 480 milljónir, en er nú 520 milljónir. Það skortir lagaheimild til að draga hlutdeild sveitarfélaga af framlögum þeirra úr jöfnunarsjóði. Sú heimild rann út núna um áramótin og því hefur skort á fjármögnun þeirra verkefna sem sveitarfélögin tóku að sér að fjármagna tímabundið á grundvelli þessa samkomulags. Ákvæðið sem við fjöllum um hér er sambærilegt því sem við áður höfum gert, en sú breyting er þó gerð að 30 millj. kr. framlag ríkisins til varasjóðs húsnæðismála er fellt niður og samsvarandi fjárhæð er þess í stað beint inn í þetta verkefni, þ.e. að stuðla að lausn á bráðavanda tónlistarskóla. Um það snýst þetta mál. Nefndin telur óhjákvæmilegt að leggja fram þetta frumvarp til þess að tryggja að framkvæmd þeirra verkefna sem hér um ræðir og sveitarfélögin tóku tímabundna ábyrgð á geti orðið að veruleika. Enn hefur ekki náðst niðurstaða í þeim viðræðum sem staðið hafa yfir og standa enn á milli ríkis og sveitarfélaga um framtíðarlausn á þessum málum, þ.e. um endurnýjun á þessu samkomulagi. Það er ekki fjárheimild í fjárlögum fyrir árið 2015 til að standa straum af þeim kostnaði sem sveitarfélögin hafa tekið að sér, en ég tek fram að ríkið hefur tekið að sér að greiða 520 millj. kr. Hér er um að ræða tímabundið inngrip löggjafans í mjög alvarlega stöðu sem lýst var fyrir okkur í nefndinni. Það hefur verið mikil óvissa ríkjandi innan skólanna, öryggi í rekstri er takmarkað vegna þess að við erum hér alltaf að velta málinu áfram eitt ár í einu. Það er von nefndarinnar að viðræðum milli aðila verði lokið eins fljótt og auðið er þannig að hægt sé að horfa til lengri tíma en hér er gert. Við fjölluðum sérstaklega um þessa nýju tillögu varðandi varasjóð húsnæðismála. Það er tillaga Sambands íslenskra sveitarfélaga að höfðu samráði við velferðarráðuneytið að þetta sé gert með þessum hætti, þ.e. 30 millj. kr. verði varið til að leysa þennan bráðavanda í stað þess að fara í varasjóðinn. Sambandið hefur lýst þeirri afstöðu að þetta sé brýnna verkefni en að viðhalda greiðslum til varasjóðsins. Þetta var kannski það atriði sem við ræddum helst í nefndinni áður en við ákváðum að leggja þetta frumvarp hér fram. Ég vil ítreka þá afstöðu nefndarinnar að við erum hér að leysa bráðavanda tónlistarskólanna að beiðni ráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þetta er lagasetning sem við vonumst auðvitað til að þurfa ekki að standa í að nýju á næsta ári. Ég ítreka enn og aftur þá hvatningu nefndarinnar til þeirra aðila sem eru að reyna að ná samningum að reyna nú til þrautar að ná saman þannig að það náist heildarlausn á þessum málum til framtíðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. formanni allsherjar- og menntamálanefndar fyrir framsögu sína fyrir málinu. Þetta er eflaust brýnt mál, en hún nefndi að hér væri verið að leysa bráðavanda tónlistarskólanna. Ég vildi byrja á því að inna þingmanninn eftir því hvort þetta fæli í sér lausn á þeim bráðavanda sem þar er við að stríða eða hvort enn séu eftir einstaka skólar í vanda sem ekki verði við ráðið eða blasi rekstrarstöðvun við þrátt fyrir þessar aðgerðir. Ég vil spyrja jafnframt að því, nú þegar nefndin lýsir þeirri frómu ósk að þessu þurfi ekki að redda aftur með bráðainngripi eins og þessu að ári liðnu eða svo: Hefur eitthvað efnislega fram komið af hálfu sveitarfélaganna eða ráðherrans sem tryggir það? Ef ekki, er þá ekki skynsamlegra að búa um þetta til lengri tíma úr því þingið þarf að vera að hlutast til um þetta á annað borð? Það að gera þetta svona tímabundið sýnist mér að hafi leitt til þess að síðan um síðustu áramót hafi engar fjárheimildir verið og ég held að það geti allir sett sig í þau spor sem tónlistarskólarnir eru í að þurfa að standa í rekstri og það eru engar fjárheimildir fyrir næsta ár, hvað þá nú þegar komið er inn á þetta ár og engar fjárheimildir verið frá áramótum, það hlýtur að vera býsna erfitt að skipuleggja nokkurn rekstur út frá því. Það er óviðunandi umbúnaður að mínu viti um fjárreiður ríkisins og jöfnunarsjóðsins að koma með þetta svona eftir á og til skamms tíma í senn.

Hæstv. forseti. Hér er ekki um að ræða lausn á þessu vandamáli. Hér er eingöngu inngrip löggjafans í þessa alvarlegu stöðu til þess að reyna að leysa bráðasta vandann sem felst í því að sveitarfélögin eru ekki með lagaheimild til að fjármagna sinn hluta af samkomulaginu. Það kom fram í máli mínu og kemur fram í greinargerðinni að fjárupphæðin var 480 millj. kr. sem ríkið lagði til en er nú 520 millj. kr., en þetta snýst um lagaheimild til að draga hlutdeild sveitarfélaganna af framlögum þeirra úr jöfnunarsjóði. Auðvitað er það þannig að engum okkar í nefndinni finnst þetta vera sérlega skemmtilegt mál að flytja, en engu að síður er það bráðnauðsynlegt og okkar mat að það verði ekki umflúið. Það má alveg halda því fram að nefndin eigi ekki að sætta sig við að leysa málin með þessum hætti og eigi bara sjálf að ákveða eitthvert samkomulag, en þannig virkar þetta einfaldlega ekki. Það kom fram í störfum nefndarinnar að litið hafa dagsins ljós drög að einhvers konar tillögum að samkomulagi. Það er hins vegar allt of snemmt að fara út í það með hvaða hætti það gæti verið. Við vonum að það náist samkomulag og lýsum yfir þungum áhyggjum af því að enn sé ekki búið að ná saman og hvetjum aðila enn og aftur til þess að leysa þetta mál nú og reyna þá að búa svo um hnútana að öll sveitarfélögin skilji það samkomulag sem mun þá liggja eftir á sama hátt. Í því felst nú vandinn að það samkomulag sem náðist fram á sínum tíma er ekki túlkað á sama hátt hjá Reykjavíkurborg og öðrum sveitarfélögum.

Virðulegur forseti. Það er gott að heyra frá formanni nefndarinnar að þar hafi verið sýnd drög að tillögum til lausnar á þessum vanda því það er rétt sem hún lýsir að það er auðvitað stórkostlegur vandi í málefnum tónlistarskólanna í landinu. Hér er í raun bara verið að leysa úr allra bráðasta vandanum hjá sumum skólanna og út af fyrir sig ástæða til að undirstrika það að nefndin og formaður nefndarinnar hafi ekki gert annað en að reyna að koma að einhverjum lausnum í þessu efni og valda ekki því ástandi sem er. En það er full ástæða til þess að gagnrýna eigi að síður menntamálayfirvöld fyrir þá stöðu sem uppi er. Ég efast um að rétt sé að leysa tímabundið úr málunum með tímabundnum heimildum, því það þýðir auðvitað að við erum þá æ ofan í æ að flytja mál af þessu tagi þrátt fyrir frómar óskir okkar um að menntamálayfirvöld nái að koma einhverju skikki á stöðu tónlistarskólanna í landinu. Þeir eiga nú margir hverjir því miður í gríðarlegum fjárhagserfiðleikum og miklar deilur standa um hugmyndir menntamálayfirvalda um endurskipulagningu skólanna og það er óskandi að reynt sé að minnsta kosti að búa þannig um úrlausnir að þær séu til lengri tíma en eins árs í senn.

Hæstv. forseti. Ég og hv. þingmaður erum sammála um að það væri mjög gott ef langtímalausn fengist í þessi mál. Þannig er að ríkið er búið að tryggja sitt framlag, en það vantar heimild fyrir sveitarfélögin til að tryggja mótframlagið sem samið var um að sveitarfélögin mundu leggja fram. Þetta mál er tilraun til þess að koma því á hreint. Þetta er auðvitað ekki til fyrirmyndar eins og fram hefur komið og má kalla þetta reddingu. Við veltum því alveg fyrir okkur í nefndinni hvað mundi gerast ef þetta mál mundi ekki fara í gegn, yrði ekki lagt fram af hálfu nefndarinnar, hvað þá? Það hefur einfaldlega komið skýrt fram að vandi tónlistarskólanna í Reykjavík er slíkur að við mundi blasa grafalvarleg staða og hugsanlega greiðslufall hjá einhverjum skólum. Þessu máli er ætlað að tryggja að svo verði ekki. Síðan er það önnur saga hvort Reykjavíkurborg og sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hefðu nokkurn tímann látið það fara alla þá leið. Þeirri spurningu vil ég ekki fá svar við og þess vegna viljum við í allsherjar- og menntamálanefnd frekar flytja þetta mál til að reyna að leggja okkar af mörkum til þess að aldrei þurfi að reyna á það.

Forseti. Ég vil byrja á því að lýsa skilningi á aðstöðu hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem flytur mál sem er auðvitað bráðabirgðamál, eins og kom fram í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, þ.e. það er verið að bjarga málum fyrir horn sem á að sjálfsögðu ekki að vera staðan í þessum málaflokki. Ég tek hér til máls því að ég tel mér málið skylt, allt frá því að ég kom að þessum málum fyrst fyrir hönd Reykjavíkurborgar sem fulltrúi í fræðsluráði Reykjavíkurborgar þegar upphaflega voru sett á svokölluð vistarbönd, þ.e. Reykjavíkurborg hætti að taka við nemendum utan af landi inn í tónlistarskóla sína án þess að greitt væri sérstaklega fyrir. Það stafar af því að það kerfi sem hefur verið hjá Reykjavíkurborg er annað en tíðkast víða annars staðar í sveitarfélögum þar sem skólarnir eru einfaldlega reknir af sveitarfélögum. Hér í höfuðborginni eru margir skólar sjálfstætt starfandi og þeir berjast um fjármuni, þannig að það hefur ekki verið auðveld staða hjá Reykjavíkurborg að halda utan um skipulag tónlistarnáms. En á sama tíma hefur mér þótt mikilvægt að halda því til haga að hér, eins og auðvitað víða um land, eru tónlistarskólar landsins að skila alveg gríðarlega góðu starfi. Það skilar sér í því einstæða tónlistarlífi sem við eigum, 300 þúsund manna þjóð með tónlistarlíf á heimsmælikvarða vil ég segja, hvort sem litið er til sígildrar tónlistar, djasstónlistar eða popptónlistar. Þetta kemur ekki út af engu. Þetta sprettur ekki úr engu. Þetta sprettur úr skólunum þar sem er rekið alveg feykilega gott starf. En staðan hjá Reykjavíkurborg á sínum tíma, snemma á þessari öld, var í raun og veru sú að það var vilji til þess að reyna að koma auknu skipulagi á rekstur þessara skóla. Vistarböndin eftir á að hyggja, og ég sagði það nú á sínum tíma af því að svo kom ég að þessu máli aftur sem ráðherra mennta- og menningarmála og stóð fyrir því að vistarböndin voru aflögð samhliða því að ríkið lagði til aukið fé, nýtt fé inn í tónlistarnám, því að eins og öllum hér er kunnugt eru tónlistarskólarnir verkefni sveitarfélaganna, tónlistarnámið fer fram á vegum sveitarfélaganna samkvæmt fyrri verkaskiptingu, en það var mín skoðun sem ráðherra, og ég veit að ég á mér marga bandamenn um þá skoðun, að það væri í raun og veru óviðunandi að ríkið kæmi ekki að námi á framhaldsstigi í þessari grein, ólíkt því sem gerist til að mynda í hinu almenna skólakerfi þar sem ríkið rekur framhaldsskóla en sveitarfélag annast rekstur leik- og grunnskóla. Það var því til endurspegla þann vilja að ákveðið var að setja þessa fjármuni í tónlistarnám og það var gert í og með líka vegna þess að tónlistarskólar fóru ekki varhluta af kreppunni hjá ýmsum sveitarfélögum í kringum landið og ríkið vildi því koma með fjármunina inn í skólana til þess að efla tónlistarnám. Það kom hins vegar á daginn tvennt sem hefur orðið til þess að þetta mál þarfnast endurskoðunar, þ.e. samkomulagið sjálft, og það er að nemendaupplýsingar sveitarfélaganna og tónlistarskólanna voru ekki fullnægjandi grunnur fyrir það samkomulag sem var gert á sínum tíma, það miðaðist við þær upplýsingar sem þá lágu fyrir. Nemendur reyndust fleiri en þá var talið og því var alveg á hreinu líka að endurskoða þyrfti þann grunn. Það hefur verið gert því að ríkið hefur auðvitað sett viðbótarfjármagn í þetta en upphaflega framlagið var, eins og kom fram í máli hv. formanns allsherjar- og menntamálanefndar, 480 milljónir en er nú 520 milljónir. Hins vegar kom það líka fram að sveitarfélögin túlkuðu ekki þetta samkomulag með sama hætti. Þar er þá helst að nefna Reykjavíkurborg sem taldi að með þessu hefði ríkið tekið ábyrgð á framhaldsstiginu í tónlist, sem var alls ekki ætlunin á bak við samkomulagið heldur var tónlistarnám áfram lögbundið verkefni sveitarfélaga. Sá núningur hefur orðið til þess að staða tónlistarskólanna, sérstaklega í Reykjavík, hefur verið mjög þung. Hún hefur verið mjög þung. Ég vil að sjálfsögðu bera þá ábyrgð sem kann að vera á mínum herðum í því máli en í því samkomulagi sem upphaflega var gert var vitnað til þess að frumvarp til laga yrði lagt fram um endurskoðað fyrirkomulag tónlistarnáms þar sem festa átti þetta samkomulag í sessi. Það var þó ekki gengið svo langt að segja að ríkið ætti að taka yfir ábyrgðina á framhaldsstiginu, enda væri það mjög flókin framkvæmd, heldur að við mundum festa þetta samkomulag á einhvern hátt í sessi í lögum. Það frumvarp lá fyrir vorið 2013 og var þá kynnt opinberlega. Að því komu allir hagsmunaaðilar; sveitarfélögin, skólarnir, og ríkið líka og þá bæði menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Menn voru þó ekki á eitt sáttir þá um hvernig frumvarpið ætti nákvæmlega að líta út þó að ég hafi ákveðið að kynna frumvarpsdrögin á þeim tíma, en mér fannst mjög mikilvægt að þetta mál næði fram að ganga og nefndi sem rökstuðning fyrir því að þetta frumvarp var í smíðum talsvert lengur en ég var ráðherra, það var komið á þingmálaskrá ráðherrans sem gegndi því embætti á undan mér, þ.e. þessi mál hafa lengi verið í skoðun, í raun og veru allt of lengi. Þetta mál hefur líka verið á frumvarpaskrá núverandi hæstv. ráðherra, en það sem ég held um það er að nú virðast vera einhverjar blikur á lofti um hvert eigi að stefna. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra og bíð enn möguleikans á því að fá svör við þeirri fyrirspurn, því að hér hefur auðvitað ekki verið fyrirspurnatími um alllangt skeið eins og hæstv. forseta er kunnugt. En það virðist vera ætlunin - nú segi ég „virðist“ því að ég hef ekki fengið svör frá ráðherranum um það - að hverfa frá þeim hugmyndum sem aðilar höfðu mestmegnis náð samkomulagi um í frumvarpinu sem var kynnt vorið 2013, en þó skorti herslumuninn á að hægt væri að lenda, og fara aðrar leiðir. Þá vitna ég til þeirra frétta sem við þingmenn höfum haft um að ætlunin sé að hverfa frá því samkomulagi sem er núna í raun verið að framlengja um eitt ár og veita þá fjármuni í sameinaðan einn tónlistarskóla í Reykjavík. Ég mun styðja þetta frumvarp, ég tek það fram, en mér finnst mjög mikilvægt að við hv. þingmenn fáum sem fyrst einhverjar upplýsingar um framtíðarsýn hæstv. ráðherra í málinu, því að það er þá talsverð breyting á því sem hefur verið til umræðu árum saman um fyrirkomulag tónlistarnáms ef ætlunin er að ríkið styðji við einn tónlistarskóla á framhaldsstigi í tónlist. Ég spyr: Hvað verður þá um framhaldsstig í tónlist víða um land? Við vitum að framhaldsstig er í tónlistarskólum víða um land og við lásum fregnir síðast í dag frá Ísafirði þar sem menn hafa áhyggjur af þessu, það er mjög þekktur tónlistarbær með tónlistarhátíðir og öflugan tónlistarskóla þar sem er framhaldsstig. Það á auðvitað við um fjöldamörg sveitarfélög í kringum landið. Er ætlun stjórnvalda eða hæstv. ráðherra að beina þessum fjármunum öllum í einn sameinaðan tónlistarskóla FÍH og Tónlistarskólans í Reykjavík á höfuðborgarsvæðinu og styðja ekki við framhaldsstig úti um land? Þá erum við komin talsvert langt frá því sjónarmiði sem réð dálítið för í upphafi, sem var að efla framhaldsstigið um land allt og aflétta vistarböndunum sem voru búin að hamla námi tónlistarskólanemenda allt of lengi, því miður, þannig að það var eitt af meginmarkmiðum samkomulagsins á sínum tíma. Þetta held ég að við þurfum að fá yfirvegaða umræðu um. Ég ætla ekki að lýsa neinni skoðun núna strax, ekki fyrr en ég fæ á hreint hverjar fyrirætlanirnar eru. Hins vegar lýsi ég áhyggjum af því ef ætlunin er að beina öllu framlagi ríkisins til tónlistarnáms hingað á höfuðborgarsvæðið. Ég lýsi áhyggjum af því hvaða áhrif það hefur á tónlistarkennslu úti um land, því að sveitarfélögin hafa staðið af miklum myndarskap við bakið á náminu og það þarf ekki nema lágmarksþekkingu og kunnáttu um íslenskt tónlistarlíf til að vita að það er ekkert síður byggt upp af tónlistarfólki utan af landi en frá höfuðborgarsvæðinu. Eða öllu heldur: Það góða fólk sem heldur uppi heiðri íslensks tónlistarlífs kemur hvaðanæva af landinu. Við þurfum að hafa það í huga. Það kann að vera að hæstv. ráðherra geti veitt einhver góð svör við þessu öllu saman. Eins og ég segi vonast ég til þess að fyrirspurnatími geti orðið sem fyrst með undirbúnum fyrirspurnum, þannig að væntanlega fást þá svör við þessu. Ástæða þess að ég vek máls á því hér er að þrátt fyrir að ég styðji þetta mál vil ég helst ekki þurfa að sjá það mál aftur. Ég vil helst að framtíðarsýn liggi fyrir, eigi síðar en í haust. Við getum svo haft ólíkar skoðanir á þeirri framtíðarsýn. Mín persónulega skoðun er sú, svo ég segi það í lok ræðu minnar, að ríkið beri ákveðna ábyrgð á framhaldsnámi í listgreinum rétt eins og öðrum greinum. Alveg eins og ríkið hefur axlað ábyrgð á framhaldsstiginu í hinum bóklegu greinum með rekstri framhaldsskóla um land allt þá ber ríkið ákveðna ábyrgð. Það hefur lengi verið stefna minnar hreyfingar, Vinstri grænna, að eðlilegt sé að þessi verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði líka endurskoðuð hvað varðar listnám. Þetta samkomulag var ákveðin viðurkenning á þeirri stefnu, þ.e. ríkið lýsti sig ábyrgt að einhverju leyti fyrir framtíð tónlistarmenntunar í landinu, en það var hins vegar ekki gengið svo langt í frumvarpi og það var málamiðlun milli sjónarmiða að ríkið tæki við ábyrgðinni. Það voru fyrst og fremst hin hagnýtu rök sem þar komu inn í. Í ljósi þess að framhaldsnám væri svo dreift um landið en þetta væri allt innan sömu stofnana sáu menn að það væru ákveðin hagkvæmnisrök sem mæltu gegn því að ríkið axlaði beinlínis ábyrgðina á framhaldsstiginu. Því var tillaga frumvarpsins á sínum tíma sú að eitthvert fyrirkomulag þar sem stuðningur ríkisins yrði með þessum hætti lögbundinn yrði skrifað inn í lög um tónlistarnám þó að ábyrgðin væri þannig séð enn þá á hendi sveitarfélaga. Ég tek það fram að þau hafa auðvitað axlað þá ábyrgð mjög vel í gegnum tíðina. Það sjáum við á tónlistarlífi okkar. Ég hef áhyggjur af þessu. Nú man ég vel þegar þetta samkomulag var á sínum tíma undirritað, ég man ekki nákvæmlega hvenær en það var á svipuðum tíma og tónlistarhúsið okkar Harpa var opnað. Af því að ég hef í sjálfu sér aldrei verið sérstök áhugamanneskja um húsbyggingar á sviði menningar, þótt það hafi komið í minn hlut að ljúka við það hús, mitt hlutskipti varð skemmtilega ólíkt því sem ég hafði ætlað mér í þeim efnum, þá fannst mér mikilvægt að við sýndum það líka í verki, stjórnvöld, að inntakið væri það sem skipti máli en ekki einungis steypan, það skipti máli að þar væri blómleg starfsemi og það yrði gert til að mynda með því að efla tónlistarnám á þennan hátt. Herra forseti. Ég ætlaði í sjálfu sér ekki að lengja umræðuna heldur fara yfir þessa forsögu, því að það er mikilvægt að við höfum hana í huga þegar við ræðum þetta mál. Ég styð þetta frumvarp en ég vona um leið að þau verði ekki fleiri þessarar gerðar, að við náum saman um framtíðarsýn í tónlistarnámi af því að það er undirstaðan fyrir allt hitt, það er undirstaðan fyrir tónlistarlífið sem við getum öll verið mjög stolt af, hvort sem er í hversdagslífinu eða á hátíðarstundum, tónlistarnámið er undirstaðan. Þess vegna held ég að það sé mjög mikið til þess vinnandi að við náum einhverri góðri sátt um það hvernig við ætlum að hafa það framtíðarfyrirkomulag og það þarf auðvitað að liggja fyrir fyrr en síðar svo að við séum ekki með svona bráðabirgðamál á dagskrá of oft.

Herra forseti. Varla get ég komið hingað í ræðustól öðruvísi en að hrósa hv. þingmanni fyrir það kristilega umburðarlyndi sem hún sýnir hæstv. ráðherra með því að kalla þetta reddingu, eins og þeir hv. þingmenn hafa reyndar líka gert sem hafa tekið til máls hér á undan. Er ekki réttara að kalla þetta skítareddingu? Ég held það. Það er mjög langt síðan ég hef séð þingmál með þessum umbúnaði, sérstaklega þegar forsagan er höfð í huga, en þó skal ég ekki skjóta loku fyrir að einhvern tímann hafi það gerst. En umburðarlyndið birtist líka í því hjá hv. þingmanni að nú þegar við erum að fara að samþykkja þessa reddingu liggur það alveg skýrt fyrir að hæstv. ráðherra er kominn á einhverja allt aðra vegferð með framtíðarskipulag og verkaskiptingu tónlistarnámsins og skiptinguna á milli sveitarfélaga og ríkisvaldsins. Við höfum svo sem ekki séð mikið til þessa hæstv. ráðherra upp á síðkastið en þó eru sennilega þrjár til fjórar vikur síðan af þessu máli fóru að berast fregnir. Af því að hv. þingmaður rakti svo nákvæmlega forsögu málsins þá ætla ég bara að bera niður í þann stað þar sem hún sagði, eftir að hafa lýst því að málið hafði verið í vinnslu bæði hjá henni og áður, að hún hefði komist að niðurstöðu og kynnt ákveðið mál sem er á þingmálaskrá hæstv. ráðherra, en þá gerist það að við förum að heyra af því ávæning að það sé eitthvað allt annað sem hæstv. ráðherra hefur í huga til þess að finna peninga til þess að svara þörfinni núna. Nú ætla ég ekki að gefa mér neitt fyrir fram í þeim efnum frekar hv. þingmaður. Það kann vel að vera að sú leið sem hæstv. ráðherra er að velta fyrir sér sé bara ágæt, ég veit það ekki, en ég er svona hálfsmeykur við hana. Spurning mín er þessi: Er það boðlegt þinginu að afgreiða þetta mál án þess að hæstv. ráðherra geri uppskátt um það og eftir atvikum leggi undir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar. Auðvitað skuldar hæstv. ráðherra okkur það að gera grein fyrir framtíðarsýn sinni, sérstaklega í ljósi þess að hún virðist alltaf vera önnur en við höfum miðað við út frá því samkomulagi sem hefur áður verið kynnt í frumvörpum og hefur áður verið kynnt hagsmunaaðilum. Þess vegna lagði ég fram fyrirspurn til munnlegs svars þann 21. maí til hæstv. ráðherra þar sem ég spyr hann um framtíðarsýn hvað varðar fyrirkomulag tónlistarnáms og hvenær hann hyggist leggja hér fram frumvarp til laga um tónlistarmenntun. Nú segi ég að umburðarlyndi mitt, sem hv. þingmanni þykir kannski í það mesta, stafar af því að við höfum ekki fengið að eiga þennan orðastað við hæstv. ráðherra, við höfum fregnir okkar fyrst og fremst úr fjölmiðlum þar sem tíðindi berast af því að þetta kunni að vera í smíðum. En það sem vekur athygli mína við þær fréttir er líka sú staðreynd sem þar hefur verið kynnt og ég mun spyrja hæstv. ráðherra um þegar ég fæ tækifæri til, að hagsmunaaðilar hafi í raun og veru ekki verið kallaðir með formlegum hætti að því nýja fyrirkomulagi sem hæstv. ráðherra er að skoða, þ.e. að félög tónlistarskólanna hafi ekki verið kölluð inn til formlegs samráðs heldur sé verið að vinna þetta í mjög þröngum hópi. Það vekur spurningar um það, af því að málið er flókið og þörf er á að við náum góðri sátt um fyrirkomulagið, hvernig hæstv. ráðherra hyggst nákvæmlega ná sátt um þetta fyrirkomulag. Við erum búin að sjá mótmæli frá formlegum aðilum, hagsmunasamtökum tónlistarskólanna, tónlistarskólastjórum, kennurum, við þessum fyrirætlunum sem þeir virðast líka bara haft spurnir af í fjölmiðlum. Eins og ég segi stafar umburðarlyndi mitt kannski fyrst og fremst af því að ég vil fá tækifæri til að fá þetta á hreint hér í þinginu og að við fáum að vita nákvæmlega hvað stendur fyrir dyrum. En ég geri auðvitað alvarlegar athugasemdir við það að haldið sé áfram í þessu máli án þess að hafa alla þá aðila á bak við sig sem 

Herra forseti. Ég ætla ekki að gefa mér neitt um það hver hin raunverulegu áform hæstv. menntamálaráðherra eru. Hann hefur verið mjög orðfár og orðvar um það. Hann hefur ekki viljað ræða það til dæmis við sveitarfélögin. Hann hefur ekki viljað ræða það við Alþingi og það þykir mér verst. Ég hef lesið umsagnir manna sem taka ber mark á, eins og Víkings Heiðars Ólafssonar píanóleikara, sem dregur sínar ályktanir af orðum ráðherrans og telur að hugsanlegt sé að hann stefni ekki endilega í svo slæmar áttir. Ég veit ekkert um það. Ég vil fá að vita um hvert ráðherrann er að fara. Það er það sem ég átti nú við með umburðarlyndi hv. þingmanns vegna þess að mér finnst sjálfum að það sé eiginlega að teygja umburðarlyndið fulllangt, jafnvel umfram það sem boðlegt er, að ætla sér að afgreiða þetta mál án þess að vita hvert hæstv. menntamálaráðherra er að fara með það. Nú erum við stödd á síðustu metrum þingsins, gæti verið. Hv. þingmaður ætlar að bíða eftir því að fá svar við munnlegri fyrirspurn. Hvað verður um munnlegar fyrirspurnir þegar menn eru að ljúka samningum um þing? Þær ýmist gufa upp eða þeim er breytt í skriflegar fyrirspurnir, þannig að ég óttast að við eigum ekki tök á því að ræða þetta við hæstv. menntamálaráðherra. Ég mundi gefa hv. þingmanni það ráð að minnsta kosti að efna til sérstakrar umræðu um þetta mál vegna þess að þetta er ekkert smámál. Þetta er gríðarlega mikilvægt, ekki bara fyrir tónlistarlíf í landinu heldur fyrir töluvert stóran hóp sem svo vill til að hefur fest rætur utan höfuðborgarsvæðisins. Við verðum að hugsa um það líka. Sumt af því sem hæstv. ráðherra hefur verið að segja væri hægt að túlka sem mjög andstætt hagsmunum landsbyggðarinnar. Ég ætla ekki að gera það á þessu stigi. Látum ráðherrann njóta vafans, en 

Herra forseti. Ég mundi í raun telja eðlilegt að hæstv. ráðherra kæmi og væri hér til að mynda við 2. umr. um frumvarpið til þess að geta svarað þessum fyrirspurnum. Ástæða þess að ég sagði áðan að ég mundi styðja þetta mál er að mér er kunnugt um stöðu tónlistarskólanna hér í Reykjavík. Ég tel að það stefni í slíkt óefni að okkur beri rík skylda til þess að bjarga því fyrir horn, svo ég noti það orðalag sem ég notaði áðan en hv. þingmaður kallaði skítareddingu í andsvari sínu, en auðvitað verðum við að fá þessa framtíðarsýn á hreint. Ég teldi ekki óeðlilegt að hæstv. ráðherra mundi ómaka sig við að koma hér og vera síðar við umræðu um þetta mál til þess að geta greint okkur frá þeirri framtíðarsýn ef ekki verður gert ráð fyrir því að hann svari hér munnlegum fyrirspurnum. Ég hef raunar áður átt orðastað við hæstv. ráðherra um hans framtíðarsýn í tónlistarnámi og kennslu á þessu þingi. Í þeim umræðum kom ekkert fram um þær fyrirætlanir sem við höfum nú heyrt af. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að það skýrist hér. Ég held að best færi á því að hæstv. ráðherra gerði það bara í kringum umræðu um þetta mál að hann kæmi hér fram með hvað væri í gangi þannig að við gætum fengið það staðfest hér í þinginu. Ég skil alveg þau sjónarmið þó að ég hafi kynnt mér þessi mál talsvert út af fyrri aðkomu minni að málum og það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn séu upplýstir eftir fremsta megni áður en þeir samþykkja mál á borð við þetta. Ég tel mig hafa nægilega sterk rök til þess að gera það út frá til að mynda út frá þeim samtölum sem ég hef átt við Tónlistarskólann í Reykjavík, en ég held að framtíðarsýn ráðherra verði að liggja á borðinu. Það er líka eðlileg krafa frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Kannski getur hv. formaður hennar sem hér er í sal upplýst okkur hvort nefndin hafi fengið einhverja slíka kynningu frá hæstv. ráðherra, því að auðvitað þarf hún að liggja á borðinu. Ég er sammála hv. þingmanni um það.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þetta mál sem við í allsherjar- og menntamálanefnd flytjum og erum kannski ekkert sérlega glöð með að þurfa að láta stilla okkur upp með þessum hætti eins og hér hefur komið fram. Eftir miklar umræður og yfirvegun þá teljum við það skárra en ekki að leggja frumvarpið fram. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að auðvitað er þetta eitthvað sem maður vonast til þess að þurfa ekki að gera aftur og maður eiginlega krefst þess að deilan verði leyst. Hún fór ágætlega yfir söguna og hvernig þetta er allt saman til komið. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði hér um skítareddingu, ég held okkur líði pínulítið svoleiðis, líka af því að málið kemur afskaplega seint inn til nefndarinnar og takmarkaður tími til að bregðast við og ræða það ítarlega. En það verður samt niðurstaðan að gera þetta til þess að skólarnir geti starfað þetta árið. Það eru nokkur atriði í frumvarpinu. Í 4. gr. koma fram verkefni sem sveitarfélögunum var falið í þeim samningi sem gerður var og það komu fram sjónarmið meðal annars frá félagsmálaráðuneytinu um sumardvalarheimilið í Reykjadal að kannski væri æskilegt að meðhöndla það eða sérgreina það í jöfnunarsjóðnum eins og skólabúðirnar á Reykjum. Ég held að það væri vel til fundið að það væri ekki svona stakt verkefni sem þyrfti að fara í gegnum þennan samning, heldur mundi gegna svipuðu hlutverki. Svo kemur líka fram í c-lið 4. gr. verkefni sem heitir Vistheimilið Bjarg. Þar eru áætlaðar 63,3 milljónir. Það liggur fyrir að sveitarfélögin eru kannski ekkert sérstaklega spennt að fá verkefni með þessum fjármunum, telja sig þurfa helmingi meira, í kringum 120 milljónir. Bara í ljósi þessara atriða er mikilvægt að þessi samningur verði endurskoðaður. Síðan má nefna eins og kom fram í framsögu formanns nefndarinnar þær 30 milljónir sem eiga vera til lausnar á bráðavanda tónskóla og snúa að jöfnunarsjóðnum. Þær voru framlag ríkisins til varasjóðs húsnæðismála en það er fellt niður og í staðinn sett inn sem framlag til þessa málaflokks af því að Samband íslenskra sveitarfélaga taldi bráðavandann meiri þar, mikilvægara væri að framlagið færi þangað en í varasjóðinn. En það vakti athygli mína þegar félagsmálaráðuneytið kom til okkar að það er í rauninni búið að gera ráð fyrir þessum fjármunum í hin nýju úrræði í húsnæðismálum. Auðvitað verða sömu peningarnir ekki notaðir tvisvar þannig að þá þarf einhvern veginn að fleyta því áfram. Hluti af þessu kemur inn í fjáraukalög og við þurfum að takast á við það í fjárlaganefnd í haust, en félagsmálaráðherra þarf að finna út úr því ef búið er að nýta þessa fjármuni í húsnæðismálin. Ég er kannski ögn viðkvæmari fyrir áætlunum hæstv. ráðherrans og fyrirætlunum hans. Í morgun held ég að hafi verið birtist viðtal við dreng og fjölskyldu hans frá Ísafirði sem hefur verið í píanónámi og ef hugmyndir ráðherrans verða að veruleika þá þarf viðkomandi auðvitað að flytja eins og svo margir aðrir nemendur á landsbyggðinni. Það eru kringum 190 nemendur sem stunda tónlistarnám á framhaldsstigi á landsbyggðinni og það hefur komið fram að þessar hugmyndir eru uppi og ef þær verða að veruleika má velta því fyrir sér að þá eiga sveitarfélögin í raun að sjá um framhaldsnám í tónlist utan Reykjavíkur eða stórhöfuðborgarsvæðisins getum við sagt. Það harmónerar varla við byggðastefnu né heldur jafnrétti til nám, ég lít þannig á það. Hæstv. ráðherra hefur látið hafa eftir sér að hann telji að þessi áform sem hafa farið í loftið, sú hugsun að sameina tónlistarskóla og leggja til ríkisframlag, breyti ekki neinu því það verði aðgangur að námi og hugsanlega verði hægt að færa þetta eitthvað eða semja við tiltekna kennara í tilteknum skólum. Ég hefði viljað sjá það gerast eins og fyrrverandi menntamálaráðherra rakti áðan ágætlega með einhverjum samningi þar sem það væri tryggt og þyrfti ekki að vera háð samningi við þann skóla sem yrði ríkisstyrktur á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur ekki endilega komið fram að hann yrði ríkisrekinn heldur allt eins ríkisstyrktur og það er kannski meira í anda hæstv. menntamálaráðherra. Það er líka mjög bagalegt að túlkun Reykjavíkurborgar varðandi samninginn komi svona niður á landsbyggðinni. Mér finnst mjög mikilvægt að vilji hennar verði dreginn fram og það hafa mjög margir tónskólastjórar, allflestir held ég, sent bæði okkur þingmönnum og öðrum, ráðuneytinu og ráðherra bréf vegna þessa máls. Ráðherra hefur sagt að af því samkomulagið sé útrunnið þá eigi í raun ekki að endurnýja það. Þess vegna er þetta mál komið inn á vettvang nefndarinnar sem flytur frumvarpið. Þannig að ráðherrann hefur augljóslega önnur áform og ég held að það sé ekkert óvarlegt að túlka það með þeim hætti sem hér hefur komið fram, sérstaklega í ljósi þess hvernig framhaldsskólaumræðan fór öll sömul. Ég hef því illan bifur á þessum hugmyndum, ég segi það hér. Málið varðandi framhaldsskólana er komið fyrir vind í augnablikinu en ég er ekki örugg um að það sé leyst og þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því að niðurstaðan verði sú að það verði eingöngu í Reykjavík sem nám verði greitt niður með þessum hætti. Það kom fram hjá nefndinni varðandi það af hverju tónlistarskólarnir ættu ekki aðgang að þeirri nefnd sem skipuð var til þess að fara yfir þessi mál að um væri að ræða breytingu á verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og mér fannst það mjög sérkennileg röksemdarfærsla. Slíkur aðgangur hlýtur að skipta máli þegar verið er að fjalla um svo stórt mál eins og þetta og snýr í rauninni að því að á einhverjum tímapunkti hafi fulltrúar tónlistarskólanna aðkomu að nefndinni þó svo að það sé ekki að allri vinnu hennar. Það hlýtur þá að mega afmarka vinnuna með einhverjum hætti, eftir tilteknum verkefnum, en eins og þetta hefur verið þá hangir það allt saman. Og þau verkefni sem eru talin upp í frumvarpinu eru hluti af þessu samkomulagi vegna tónlistarskólanna. Þannig að mér finnst skrýtið að ætla að skýla sér á bak við það að vegna þess að um sé að ræða verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga þá sé ekki hægt að taka inn fulltrúa tónlistarskólanna. Ég held að það sé ekki skynsamleg nálgun. En ég þarf svo sem ekki að ræða þessi mál ítarlega, ég eins og fleiri samþykki og legg þetta frumvarp fram sem fulltrúi í allsherjar- og menntamálanefnd eingöngu vegna þess að fulltrúar þeirra sem í hlut eiga, þ.e. tónlistarskólarnir, telja að það sé betra en ekki og er samið til þess að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Auðvitað eru ekki allir tónskólarnir jafn illa staddir hér á höfuðborgarsvæðinu. Í lokin vil ég nefna að eitt af því sem kom á óvart í nefndarumfjölluninni er að það eigi að gera úttekt aftur á rekstrarhæfi skólanna. Það er ekki langt síðan var gerð úttekt á rekstrarhæfi skólanna þannig að ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna þarf að gera það aftur. Það má vel vera að það skili einhverju en það kostar líka töluvert mikla peninga sem væri kannski betur varið beint í reksturinn. En þetta er auðvitað af hálfu sveitarfélagsins. Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér er komið fram að maður tekur þátt í þessari afgreiðslu með semingi. Maður hefði svo gjarnan viljað að ráðherrann hefði verið búinn að vinna þetta mál frekar en mörg önnur mál sem hann hefur verið að vinna í allt of mikið baksviðs að mínu mati, bæði varðandi framhaldsskólana, Menntamálastofnun og fleiri mál, byrjað á vitlausum enda, og léti ekki nefndina bjarga sér fyrir horn eins og hér er verið að gera. En við gerum það þrátt fyrir það, með semingi, og vonum að innan skamms tíma verði komin niðurstaða til framtíðar í þessum málum og þá ítreka ég að tekið verði tillit til landsbyggðarinnar en ekki eingöngu höfuðborgarsvæðisins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil byrja á því að inna hana eftir því hvort það sé rétt skilið að sú ráðstöfun sem hér er verið að grípa til sé tímabundin og ef ekki kemur varanleg lausn eða einhvers konar heildarlausn í málefnum tónlistarskólanna, sem eru núna í miklu óefni hjá hæstv. menntamálaráðherra, hvort þingið þurfi þá aftur að grípa inn í að ári eða tveimur að óbreyttu. Ég segi það vegna þess að ég hef ekki mikla trú á því að menntamálaráðherra sé að leysa úr þeirri erfiðu stöðu sem margir tónlistarskólanna eru í því að þær hugmyndir sem hann hefur teflt fram virðast vera vægast sagt mjög umdeildar. Ég tek undir með þingmanninum um þau sjónarmið sem lúta að stöðu framhaldsnáms á landsbyggðinni og spyr hana: Er þetta í raun og veru ekki eina dæmið sem við höfum um viðleitni af hálfu menntamálayfirvalda til þess að draga framhaldsnám frá landsbyggðinni og hingað á höfuðborgarsvæðið, þ.e. frá staðnum þar sem fólkið býr? Hefur ekki viðleitnin á undanförnum árum verið þvert á móti sú að reyna að byggja upp framhaldsmenntun og valkosti nær fólki út um landið? Við höfum slæma reynslu af breytingum hæstv. menntamálaráðherra í skólamálum. Telur ráðherrann sig hafa allar heimildir til þess að fara fram með þær hugmyndir sem hann hefur kynnt og gera þær að veruleika eða þarf hann að sækja lagaheimildir fyrir þessum breytingum hingað til Alþingis, að hans mati eða nefndarinnar?

Herra forseti. Þakka hv. þingmanni andsvarið. Við lítum svo á í nefndinni að þetta sé tímabundið. Það var mjög skýrt tekið fram. Eins og ég segi var einhugur í nefndinni hvað það varðaði. Það vildi raunverulega enginn gera þetta, hvorki meirihlutafulltrúar né minnihlutafulltrúar, svo að það sé sagt, bæði vegna þess hversu málið var seint fram komið og fólk hafði tilfinningu fyrir því að það ætti að vera búið að leysa þetta. Hér er líka um svolítið mix að ræða, fjárhagslegt mix. Það er verið að taka 30 milljónir úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, þ.e. varasjóði húsnæðismála, til þess að redda málunum í staðinn fyrir að bæta upphæðinni við sem viðbótarframlagi. Annað eins er nú sett í hina ýmsu þætti sem við þekkjum af umræðum undanfarnar vikur. Hingað inn komu mál upp á stórar fjárhæðir til hinna ýmsu málefna og ég skil ekki að það sé ekki hægt að taka 30 milljónir og setja þær á fjáraukann rétt eins og milljarða í staðinn fyrir að fara í þetta mix. Það var það sem við höfðum áhyggjur af. Það kom hins vegar fram að félagsmálaráðuneytið gerði ekki beinlínis athugasemdir við þetta. Fulltrúi þess ítrekaði þó að hann hefði áhyggjur af því að varasjóður húsnæðismála væri ónýtur því að gert er ráð fyrir þessu til tveggja ára. Hann sagði það beinlínis á fundinum. Ég tel að ráðherra þurfi heimildir. Ég get ekki svarað fyrir alla nefndina, en mér finnst einsýnt að ráðherra eigi að sækja sér heimildir. Við höfum auðvitað rætt það ítrekað, sérstaklega varðandi framhaldsskólana. Af því hv. þingmaður nefndi hér önnur úrræði þá er í ljósi þeirra breytinga sem urðu í sambandi við 25 ára og eldri augljóslega verið að færa skólana sums staðar á landsbyggðinni fjær fólki. Ég lít þannig á að það sé 

Virðulegur forseti. Því miður er allt þetta mál að mörgu leyti hið sérkennilegasta. Það er flutt af þingmönnum sem vilja í raun og veru ekki flytja það vegna þess að staða tónlistarskólanna er með öllu óþolandi. Menntamálayfirvöld hafa ekki skorið á þann hnút. Það er ástæða til þess að átelja þá. Ég spyr ekki síst hv. þingmann sem fulltrúa í fjárlaganefnd um það að hafa ekki haft allt frá áramótum heimildir til þess að nýta þessi framlög í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, hvort það sé ekki algerlega óviðunandi að þeir aðilar sem hér eiga í hlut hafi mátt búa við það mánuðum saman að lagaheimildir væru ekki fyrir hendi á yfirstandandi ári, fyrir utan að hér er verið að ráðstafa fjármunum allt of seint til aðila í rekstri til þess að hægt sé að byggja á þeim einhverjar áætlanir. Ég vildi spyrja þingmanninn hvort það hefðu komið fram einhverjar upplýsingar um umfang vandans sem tónlistarskólarnir standa frammi fyrir og hvort einhverjir þeirra væru í þannig erfiðleikum að hætta steðjaði að rekstri þeirra. Sömuleiðis, þó að nefndin skilji það þannig að ráðherrann þurfi að sækja sér lagaheimildir fyrir þeim breytingum á tónlistarskólunum sem hann hyggst fara í - er það líka skilningur ráðherrans? Hann hefur ítrekað talið sig geta farið fram með ákvarðanir sem lögfræðingar teljast ekki standast, t.d. hvað varðar Iðnskólann í Hafnarfirði, án þess að bera þær fyrst undir Alþingi. Er ástæða til að hafa áhyggjur af því að hann geri það í þessu máli?

Herra forseti. Það er kom einmitt fram með þessar heimildir að ráðherra þyrfti að sækja sér þær. Ég tala bara fyrir mig og ég tel að þess þurfi en ráðherrann hefur sýnt að hann hefur ekki sama skilning og telur sig geta breytt menntakerfinu í gegnum fjárlög, ekki með samræðu í þinginu. Þess vegna, eins og ég kom að í ræðu minni, hef ég áhyggjur af því að hann líti svo á að hann geti gert þetta án þess að tala við mann eða annan um þær hugmyndir sem hafa verið hér á reiki og varða einn tónlistarskóla sem er rekinn af ríkisframlagi á höfuðborgarsvæðinu. Af því hef ég miklar áhyggjur. Það kom fram hjá nefndinni að skólarnir eru mismunandi staddir og einhverjir þeirra eru mjög illa staddir. Það hefur svo sem komið fram líka í fjölmiðlum að sumir telji sig ekki lifa af ef ekkert gerist og séu alveg á bjargbrúninni. Það er kannski það sem úttektin á að sýna sem fyrirhuguð er af hálfu Reykjavíkurborgar, þrátt fyrir að það sé til nýleg úttekt eins og ég nefndi. Varðandi það að seint sé borgað eða ekki hafi verið heimildir þá hafa þessar heimildir vissulega ekki beinlínis verið fyrir hendi en Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur greitt þessum skólum mánaðarlega fram til þessa í þeirri von að þetta muni ganga eftir, að frumvarpið verði samþykkt. Það stendur ekki beinlínis á því, sem betur fer, þá væri málið enn alvarlegra. En auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um það að ráðherra líti svo á að 

Forseti. Á síðustu dögum síðasta þings, ég held að það hafi verið í apríl eða maí, var einnig rætt um eflingu framhaldsnáms í tónlistarskólum og þá var samkomulagið frá 2011 framlengt. Það var tímabundin og átti að vera tímabundin aðgerð, forseti, en ekki hefur tekist betur til en svo að enn hafa lög um framhaldsnám í tónlist ekki verið endurskoðuð og er það þó brýnt. Nú erum við hér vonandi á síðustu dögum þings og nú er verið að samþykkja að flytja 30 milljónir úr varasjóði húsnæðismála til þessa, í raun er verið að færa úr jöfnunarsjóði. Í frumvarpinu segir um það, virðulegi forseti: „Sú breyting er þó gerð að 30 millj. kr. framlag ríkisins til varasjóðs húsnæðismála er fellt niður. Samsvarandi fjárhæð er þess í stað varið til þess að stuðla að lausn á bráðavanda tónlistarskóla sem kenna nemendum sem stunda nám á 4. stigi sem er að jafnaði undanfari náms á háskólastigi.“ Þetta eru sem sagt nemendur sem stunda nám á framhaldsskólastigi í tónlist. Svo segir áfram, virðulegi forseti: „Unnið er að því að ná samkomulagi milli sveitarfélaga, tónlistarskóla í Reykjavík og ríkisins um heildstæða lausn á fjárhagsvanda einkarekinna tónlistarskóla í Reykjavík.“ Virðulegi forseti. Það hefur verið mikill vandi í Reykjavík og það er ekki síst vegna þess að eðli máls samkvæmt þá sækir fólk gjarnan í framhaldsnám í tónlist á höfuðborgarsvæðinu, kannski vegna þess að fólk er hugsanlega hér í háskóla en er líka í framhaldsskólastigi í tónlistarnámi, það er komið hingað í höfuðborgina og sækir námið því hér. Þannig að höfuðborgin hefur kannski borið þetta af talsvert meiri þunga má segja en önnur sveitarfélög. Tónlistarskólakennarar í Reykjavík hafa lagt á það mikla áherslu við okkur þingmenn Reykjavíkurkjördæmanna að þegar kemur að heildarendurskoðun þá þurfi að líta til þess að þetta leggst mjög þungt hér. Virðulegi forseti. Vissulega þarf að gera það. En það má ekki gera það á þann hátt sem nú virðist vera ætlunin, því miður, miðað við það sem maður heyrir af fréttum en hefur ekki út af fyrir sig staðfestar heimildir aðrar fyrir því. Heildarendurskoðun hæstv. menntamálaráðherra núna virðist miða að því að nám á framhaldsskólastigi í tónlist færist til Reykjavíkur, tónlist færist öll til Reykjavíkur, og ekki verði áfram stutt við það nám úti á landi. Það er náttúrlega mjög vond tilhugsun að það geti verið ætlunin, vegna þess að það sem hefur eflt tónlistarlíf hér og gerir það t.d. að verkum að við eigum þessa flottu sinfóníuhljómsveit og við eigum flotta tónlistarmenn úti um allt er einmitt að fólk hefur getað stundað framhaldsnám í tónlist um allt land. Við megum ekki eyðileggja það. Það má ekki koma fyrir. Virðulegi forseti. Ég veit að þessi umræða er ekki hluti af þessu frumvarpi hér sem ég mun náttúrlega styðja. En það getur ekki verið að við förum í gegnum umræðu um frumvarpið án þess að ræða það sem hefur komið fram hjá ræðumönnum, hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér, að hæstv. menntamálaráðherrann hefur farið þannig fram í störfum sínum að hann ætlar að breyta grundvallaratriðum í mennta- og menningarlífi í gegnum fjárlögin, í gegnum fjárlögin, virðulegi forseti. Hann fór að vísu út á land og ég heyri það á þingmönnum sem eru utan af landi að þeir beri þá von í brjósti að það hafi verið hægt að koma viti fyrir hæstv. ráðherrann á ferðalagi hans um kjördæmi varðandi framhald skólanna fyrir nokkrum vikum. En hann hefur ekki sýnt það gagnvart einni elstu menntastofnuninni sem er í næsta nágrenni við okkur. Hann gerir ekki svo mikið sem að virða viðlits hugmyndir Menntaskólans í Reykjavík um það hvernig þeir geti hugsanlega hagað sinni kennslu, þeir geti verið með fjögurra ára framhaldsskóla sem byrjar árinu fyrr en almennt gerist. En hann virðir það ekki viðlits, heldur notar bara afl fjármagnsins til að breyta þessu og virðir ekki viðlits þá sem tala fyrir öðru. Hann gerði þetta hið sama gagnvart nemendum sem eru 25 ára og eldri. Þá átti að nota fjárlögin til þess að þeir nemendur kæmust ekki í hina almennu framhaldsskóla. Hann ætlaði að gera það líka og gerði að hluta til varðandi Ríkisútvarpið. Nú höfum við reyndar fregnir af því að hann muni draga til baka eða breyta þeim tillögum sem voru lagðar fram um að lækka útvarpsgjaldið enn þá meira. Ég vil bara segja það, virðulegi forseti, að mér finnst það nánast ógnvekjandi að við séum komin hér með ríkisstjórn og menntamálaráðherra sem ætli að breyta framhaldsskólakerfinu og breyta Ríkisútvarpinu, breyta öllu þessu í gegnum fjárlög og ekki tala um það í þinginu. Ég vil því taka undir það sem kom fram hér áðan að við hljótum að fara þess á leit að ráðherra skýri þetta fyrir okkur. Það er nefndin sem flytur frumvarpið þannig að við erum við 1. umr. og við hljótum að gera þá kröfu eða fara fram á það kurteislega alla vega að menntamálaráðherrann verði við 2. umr. frumvarpsins og hann geti þá sagt okkur um hvað þær tillögur eru nákvæmlega sem er verið að ræða um breytingu á kennslu á framhaldsskólastigi í tónlist í landinu. Ég vil ítreka það sem ég hef sagt hér á undan. Ég tel að auðvitað þurfi að líta til sérstöðu höfuðborgarinnar í þessum efnum, að þar geti verið meiri eftirspurn en annars staðar vegna þess að fólk kemur kannski úr öðrum sveitarfélögum til höfuðborgarinnar og er t.d. í háskólanámi eða einhverju öðru og fer í framhaldsnám í tónlist með því. En, virðulegi forseti, við getum náttúrlega ekki samþykkt að sú mikla gróska sem hefur verið um landið í framhaldsmenntun og framhaldskennslu í tónlist verði aflögð án þess að það sé rætt alveg til botns og við vitum hvað er á seyði. Auðvitað geta menn hafa haft ólíkar skoðanir á því hvernig það eigi að vera, en við þurfum að fá rök með og á móti hér, virðulegi forseti, áður en það gerist í gegnum fjárlögin.

Herra forseti. Ég tek undir það. Mér finnst alveg nauðsynlegt að hæstv. menntamálaráðherra komi hér og sýni aðeins á spilin í tengslum við þetta undarlega mál, vil ég eiginlega leyfa mér að segja. Það var auðvitað mjög sérstakt að hlusta á framsögumann tala í hálfgerðum afsökunartón fyrir þessu máli vegna þess að það væri ekkert annað að gera í því klúðursástandi sem þarna er uppi. Án þess að ætla að kenna neinum þar um þá verð ég að segja alveg eins og er, af því að ég kom dálítið að þessu á sínum tíma, að það eru mikil vonbrigði að þetta skuli aftur hafa lent í svona uppstyttu, þessi samskipti ríkis og sveitarfélaga varðandi framlög til tónlistarfræðslu á framhaldsskólastigi eða æðri skólastigunum. Eftir áralangan vandræðagang milli ríkisins og sveitarfélaganna var þó loksins tekið til í þessu 2011 og ríkið setur inn umtalsverða nýja fjármuni, ætli það hafi ekki verið 250 milljónir nettó sem stóðu eftir af nýjum fjármunum ríkisins inn í dæmið þegar 480 milljónir mínus þær 230 milljónir sem reiknað var upp í þau verkefni sem sveitarfélögin tóku yfir á móti. Þá var auðvitað meiningin að þetta kæmist í það horf að að slepptu grunnnáminu, þar sem þegar liggja fyrir fastmótaðar reglur um kostnaðarþátttöku lögheimilissveitarfélags ef það er annað en þar sem námið fer fram, kæmi ríkið að þessu með sveitarfélögunum, þeim sem væru með nám á framhaldsstigi. Það skiptir mjög miklu máli vegna þess að eðli málsins samkvæmt er það á færri stöðum og miklu, miklu meira um það að nemendur í framhaldsskólum séu komnir út fyrir sitt lögheimilissveitarfélag og þá ætti þessi vandi að vera leystur, hvort sem heldur er gagnvart Reykjavík eða öðrum. Svo tek ég undir það, þessar stórbrotnu hugmyndir sem maður heyrði í fréttum núna á dögunum frá hæstv. menntamálaráðherra - sem virðist líta svo á að hann geti inni í ráðuneyti sínu endurskipulagt hluti fram hjá lögum og án þess að spyrja kóng né prest en kannski leita eftiráheimilda í fjárlögum - um að leggja niður stuðning ríkisins við allt framhaldsskólanám á landsbyggðinni og 

Virðulegi forseti. Ég kann ekki þessar upphæðir alveg nákvæmlega en mér skilst að hvað varðar það samkomulag sem gert var 2011 hafi verið einhver mismunandi túlkun á því, hvernig Reykjavíkurborg túlkaði það og hefur talið sig bera meiri þunga af því en samkomulagið gerði ráð fyrir. Þá tel ég að það þurfi að endurskoða. Ég endurtek að tónlistarkennarar og skólar í Reykjavík hafa lagt mjög hart að okkur þingmönnum kjördæmisins, ef ég má orða það þannig, að vera á verði við endurskoðun út af þessu. Það er sannast að segja þannig að það er ekki mjög oft sem er höfðað til okkar þingmanna í Reykjavík sem kjördæmisþingmanna og mætti vera meira, en það er væntanlega vegna fjöldans sem hér er og hinnar margvíslegu grósku sem er í höfuðborginni og eðli máls samkvæmt ekki um allt land. Ég vil leggja mikla áherslu á að mér falla illa þær fregnir sem heyrast af því að það sé eins og að leggja eigi framhaldsnámsstigið af úti á landi. Ég trúi því samt ekki alveg, virðulegi forseti, fyrr en ég tek á, en legg aftur áherslu á það að við þurfum að fá hæstv. ráðherra við 2. umr. málsins.

Herra forseti. Það er vissulega rétt. Ég varð var við það að fljótlega fór að bera á ágreiningi um túlkun ákveðinna þátta tengt þessu samkomulagi, sem var auðvitað miður, hvort þetta hefði falið í sér vilyrði frá ríkinu um tiltekinn fjölda stöðugilda eða hvernig ætti að meta aukna eftirspurn eftir náminu og annað í þeim dúr. Ég er ekki nákvæmlega inni í því tæknilega en það breytir ekki hinu að það komu umtalsverðir nýir fjármunir inn í málaflokkinn með þessu samkomulagi. Úr því að hægt var að tosa inn í þetta 250 millj. kr. í nýjum fjármunum 2011 er skrýtið að það skuli ekki vera nokkur leið að ná þessu saman núna 2015, ef menn vilja á annað borð standa myndarlega að þessu og að ríkið standi við sína plikt berandi ábyrgð á framhaldsskólastiginu og framhaldsnámi í landinu. Það er það sem þetta snýst um og engin deila, held ég, um að grunnnámið sé á vegum sveitarfélaganna sem hluti af grunnskólanum eða grunnnámi en þegar komið er upp á miðstig og framhaldsnám í tónlistarskólum komi ríkið að því. Ég hef ekki fengið neinar skýringar á því af hverju þetta er strand núna á árinu 2015. Auðvitað skiptir miklu máli að ná þessu saman við Reykjavíkurborg, ég geri ekkert lítið úr því, hún er náttúrlega mjög stór í þessu, trúlega það sveitarfélag þar sem langalgengast er að nemendur komið annars staðar frá, þar næst gæti komið Akureyri þar sem þetta hefur oft verið talsvert núningsmál, en þó held ég að það hafi yfirleitt verið leyst stórvandræðalítið miðað við það sem ég þekki til mála þar. Kannski hefur Akureyri einfaldlega litið meira á sig sem miðstöð þessa náms á Norðurlandi og ekki gert sér miklar rellur út af því þótt þar kæmu inn nemendur úr öðrum sveitarfélögum.

Forseti. Ég held að ég vilji skilja við umræðuna með því að segja að það er náttúrlega brýnt að það fari fram heildarendurskoðun á þessu. Mér finnst við alls ekki mega horfa fram hjá því og gleyma því að tónlistarlífið hér er náttúrlega mjög merkilegt, ég held að ég geti farið rétt með það, hvernig það hefur náðst hér upp og er úti um allt land, enda var fyrir einhverjum áratugum lögð alveg gífurleg áhersla á að efla tónlistarkennslu um land allt. Það getur vel verið að það hafi á þeim tíma fyrst og fremst verið á grunnstigi en það gerist nú þannig sem betur fer, virðulegi forseti, að ef byrjað er á grunnstigi og fólki gengur vel og skólarnir virka þá heldur fólk áfram og vill nema meira og bæta við sig og þá megum við ekki eyðileggja það. Hv. þingmaður nefndi Akureyri þar sem hann þekkir vel til. Ég þekki vel til tónlistarlífsins, ég má segja það, ég þekki vel til þess. Tvær vinkonur mínar reka hvor sinn tónlistarskólann á Ísafirði og það er gífurlegt verk sem þar er unnið og við megum alls ekki glutra því niður, bara alls ekki.