Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur verið þannig undanfarið, að það hefur verið veitt fé á fjárl., 250 þús. kr., til háskólans í því skyni að veita stúdentum óafturkræfan styrk. Nú hefur komið málaleitan frá stúdentum um, að þetta fé, sem ríkið hefur lagt til háskólans, verði ekki látið af hendi óafturkræft, heldur látið í sjóð, sem stúdentar geta svo fengið lán úr. Þetta fyrirkomulag er að mínu áliti mjög skynsamlegt og betra en áður tíðkaðist, og þeir stúdentar, sem við mig hafa talað, telja, að það komi að betri notum en áður. Ég hef einnig talað um þetta við rektor háskólans, og hefur hann ekkert við þetta að athuga. Ráðuneytið hefur lagt til, að þetta framlag til stúdenta verði heldur hækkað - eða úr 250 þús. í 300 þús. Þó verð ég að viðurkenna, að þetta framlag er ekki nóg, til þess þyrfti það að vera 500 þús. Ég tel samt rétt að koma sjóðnum á stofn með þessu framlagi, en ef þingið sæi sér fært seinna meir að hækka þetta framlag, þá mundi það koma að góðum notum og vera vel þegið. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég vildi með fáum orðum þakka hæstv. ríkisstj. fyrir þetta frv. og lýsa fylgi mínu við það. Á síðasta þingi fluttum við hv. 1. þm. Rang. þáltill., sem gekk í þá átt, að hafinn yrði undirbúningur að stofnun námslánasjóðs. Skömmu eftir þingbyrjun í haust endurfluttum við þessa till. okkar án þess að vita, að stúdentar höfðu þá undirbúið frv. það, sem hæstv. menntmrh. leggur nú fram á þskj. 278. Á þessu frv. og þáltill. okkar hv. 1. þm. Rang. er samt sá munur, að í till. okkar var gert ráð fyrir því, að sjóðurinn næði til stúdenta, sem nám stunda við erlenda háskóla, en samkv. frv. ríkisstj. á starfssvið sjóðsins eingöngu að vera bundið við Háskóla Íslands. Ég tel hins vegar, að hér sé um svo gott mál að ræða, að það sé til ills eins að bera fram brtt. um að víkka starfssvið sjóðsins, þar sem það mundi ef til vill verða til þess að tefja málið, og sjáum við 1. þm. Rang. ekki ástæðu til, að tillaga okkar verði afgreidd, fyrst svona er komið. Ef þetta frv. gefur góða raun, þá mun síðar verða tími og tækifæri til að auka starfssvið sjóðsins. Ég vil því lýsa fylgi mínu við þetta frv. eins og það er borið fram, og ég tek undir það með hæstv. menntmrh., að það er miklu heppilegra fyrirkomulag að geta fengið þessi lán heldur en að fá óafturkræfan styrk. Ég tel því, að hér sé um hið mesta og bezta mál að ræða.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 3. landsk., að það er full ástæða til að athuga, hvort ekki ætti að hafa þann hátt á, að fé því, sem stúdentum er árlega veitt sem styrkur til að stunda nám erlendis, verði komið í svipað horf og gert er í frv. þessu. Ég er að láta athuga þetta mál lítils háttar, og það getur verið, að ég beri fram brtt. við orðalag þessa frv. til þess að koma því á rekspöl og undirbúa það. Mér hefur skilizt það á þeim stúdentum, sem hafa með þetta mál að gera, að þeir leggi áherzlu á, að þessi sjóður sé eingöngu fyrir stúdenta, sem nám stunda við Háskóla Íslands.



Herra forseti. Meiri hl. allshn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð, en vísa til grg. þeirrar, er meiri hl. hefur gert fyrir málinu.



Herra forseti. Það var ekki ýtarlega fram talið hjá hv. frsm. meiri hl., en frá hans sjónarmiði sennilega bezt að hafa sem fæst orð. Það er óneitanlega dálítið einkennilegt að fara að breyta 1. mgr. 16. gr. l. um þingsköp þannig, að utanrmn., sem nú er skipuð 7 aðalmönnum og 7 til vara, verði látin vera nokkurs konar millinefnd, sem á að kjósa úr sínum hópi 3 aðalmenn og 3 til vara, er séu ríkisstj. til ráðuneytis um utanríkismál, jafnt milli þinga sem á þingi. Þannig á 7 manna n. að kjósa úr sínum hópi á menn, því að varamenn verða auðvitað að taka þátt í störfum n. til að kynna sér öll mál sem bezt, ef þeir eiga raunverulega að gegna þeim störfum, sem n. er ætlað. Ég býst við, að þetta sé algert einsdæmi, og þar að auki er málið þannig vaxið, að það virðist hreinn barnaskapur. Utanrrh. hefur kallað utanrmn. á sinn fund, þegar honum hefur sýnzt, og virðist því ekki þurfa lagabreytingu til þess að útiloka, að fulltrúi Sósfl. í utanrmn. fjalli um viðkvæm utanríkismál. Þetta hefur verið gert þrátt fyrir það, að skýr ákvæði séu um það í þingsköpum, að öll utanríkismál skuli lögð fyrir n., jafnt milli þinga sem á þingi. Það er vissulega einkennilegt, að farið skuli vera á flot með annað eins mál og þetta og annað eins orrustuskip og hæstv. atvmrh. skuli vera settur til að fylgja því fram, og eins og ég sagði áðan, er það næsta einkennilegt að koma með þetta frv. til að útiloka fulltrúa sósíallsta í utanrmn. og útiloka þann rétt, sem þingstyrkur flokksins veitir honum. Það væri gaman að vita, til hvers þetta mál er flutt. Eins og ég hef áður sagt, þá hefur sú venja tíðkazt undanfarin ár, að utanrmn. hefur alveg verið hunzuð af utanrrh., og ég get ekki séð annað en að frv. sé flutt til að sýna mönnunum, sem borga dollarana til baráttunnar við kommúnista í hinum ýmsu löndum, að það sé nú einnig barizt á Íslandi. Og þegar farið var að leita að einhverju baráttuefni hér, var rekizt á þessa gr. í þingsköpum og frv. flutt um það hér á Alþ. að bola þessum eina fulltrúa Sósfl. úr utanrmn. Þetta er nú gott og blessað, ef hægt er að slá út á það dollara. En þetta mál hefur einnig sínar alvöruhliðar. Þetta er skref í þá átt, sem byrjað er á í U.S.A. og þeim ríkjum, sem hlýða kalli þaðan. Það er verið að ganga lengra og lengra í þá átt að afnema lýðræðið, og allt á þetta að vera gert til að vernda lýðræðið. Það er einstæður viðburður í sögu Alþ., þegar verið er að bola þessum eina manni úr utanrmn. og það manni, sem er ekki einu sinni flokksbundinn í Sósfl., heldur hefur flokkurinn falið honum þetta trúnaðarstarf. Þetta er mjög alvarlegt brot á lýðræðisreglunum, og ég verð að láta í ljós undrun mína á því, að flm. skuli auglýsa svona afstöðu sína til lýðræðisins í svona máli, og ég efast ekki um, að ef þeir teldu meira í húfi, þá bæru þeir ekki mikla virðingu fyrir lýðræðinu. Ég hef áður bent á, að það hefur aldrei komið fyrir áður í sögu Alþ., að þingflokkur hafi verið sviptur þeim rétti, sem þjóðin hefur veitt honum, og það á jafnklaufalegan hátt og ráð er fyrir gert í þessu frv. Það var ekki hægt að greina annað en að hæstv. atvmrh. væri dálítið feiminn, er hann flutti framsöguræðu sína í þessu máli. Ég lái honum það ekki, því að mér finnst þetta mál ekki samboðið honum. Hann sagði í framsöguræðu sinni, að flm. hefðu ekki séð ástæðu til að breyta afstöðu sinni til Sósfl. Ekki veit ég, hvað liggur í þessum orðum, en ef maður athugar nú afstöðu hæstv. atvmrh. til þessara ódáðamanna, þá kemur ýmislegt fram. Ég man ekki betur en að hann árið 1942 í sambandi við gerðardóminn talaði um, hvers konar svín kommúnistar væru. En hann breytti nú aftur um skoðun, eins og allir vita, og sat í stjórn með þeim í tvö ár við mikinn orðstír, og nú hefur hann aftur breytt um skoðun. Ég vil leyfa mér að kalla þessi skoðanaskipti hæstv. atvmrh. línudans. Þegar Bandaríkin eru í samvinnu við Rússa, þá eru sósialistar alls ekki svo slæmir. Þetta sýnir vel, hvernig íslenzkir stjórnmálamenn eru undir áhrifum erlendis frá. Það má segja um aðra flm., að þeir séu ekki saklausir heldur. Ég man ekki hefur en hæstv. fjmrh., sem er 2. flm. þessa frv., hafi skrifað heila bók til að afsaka, að það væri ekki sér að kenna, að Framsfl. hefði ekki myndað stjórn með Sósfl. Eins ef maður tekur 3. flm., hv. 8. landsk. Hann er að vísu ekki viðstaddur, en ég býst við, að hann sé sá eini, sem sómir sér vel. Hann hefur ekki tekið nein hliðarspor, og það var víst þess vegna, sem hæstv. atvmrh. og hæstv. fjmrh. lögðu hann í einelti í síðustu útvarpsumræðum. Þó hefði það ekki gefið tilefni til umr., ef hv. 8. landsk. hefði verið einn með þetta frv. En hæstv. atvmrh. og hæstv. fjmrh. flytja frv. með honum, og mér finnst nokkuð mikið í borið að hafa svo mikla flm. á ekki stærra máli. Ég ætla ekki að ræða frv. neitt frekar, það er búið að ræða það áður, og það mun ákveðið, að það verði samþ., enda tjáði hæstv. atvmrh. mér, að hann væri ábyrgur fyrir málinu. Ég vil því bara undirstrika afstöðu okkar sósíalista til málsins. Með þessu frv. er verið að þverbrjóta eðlilegar lýðræðisreglur. Á þennan hátt mætti svipta sósíalista störfum í öðrum n., t.d. í fjhn., með því að ákveða, að þeir fimm menn, sem þar eiga sæti, skuli kjósa fjóra til þess að fjalla um málin, og í fjvn. með því að ákveða, að þeir níu menn, sem þar eiga sæti, skuli kjósa átta menn til þess að fjalla um fjárl. Hv. flm. segja, að sósíalistum sé ekki trúandi í utanríkismálum. En í fyrsta lagi er það nú á valdi hæstv. ríkisstj., hvaða mál hún leggur fyrir utanrmn., þó að eðlilegra væri, að það væri ákveðið í l., og í öðru lagi er það ekki hlutverk hæstv. ríkisstj. að dæma um það, hvort einhverjir þm. séu þannig gerðir að ekki sé hægt að treysta þeim. Á meðan við höfum þingræði, ákveður þjóðin, hvaða fulltrúa hún sendir á þing, og þeim fulltrúum, sem hún kýs, veitir hún um leið skýlausan rétt til að sitja í n. og gegna öðrum skyldustörfum sínum á Alþ. Hundakúnstir eins og óbeinar kosningar í sambandi við n. eru ólýðræðislegar, og þeir, sem vilja koma slíku skipulagi á, ættu sem minnst að tala um einræði, þar sem þeir þverbrjóta þær reglur, sem þeir sjálfir telja að einkenni hið eina sanna lýðræði. Ef meiri hl. á þingi á að geta útilokað minni hl. frá því að sitja í n., þá er þingræðið orðið hjóm. Frv. bendir til þess, að ætlunin sé að gera þetta, og má þá væntanlega búast við frekari tíðindum. Báðir hæstv. ráðh. töluðu mikið um ást sína á lýðræðinu, en töldu, að Sósfl. væri einræðisflokkur. Ég býst nú við því, að flestir muni dæma þá frekar eftir gerðum þeirra en því, sem þeir segjast vera. Í þessu máli erum við á móti því, að einn flokkur, sem á 9 menn af 52 á þingi, sé sviptur rétti til að hafa fulltrúa í n. Sósíalistar hafa alltaf verið á móti því, að minni hl. væri beittur bolabrögðum. Það hefur verið prinsip Sósfl., og þess vegna hefur flokkurinn alla tíð barizt gegn hverri skerðingu á lýðræðinu. Hins vegar hafa nú forustumenn hinna svokölluðu lýðræðisflokka beitt sér fyrir því að gera form lýðræðisins innantóm með því að koma á óbeinum kosningum. Það virðist vera skoðun hv. flm., að ef ætlunin er að semja við eitthvert erlent ríki, þá megi enginn koma þar nærri nema þeir, sem vilja gera samninga. Nú er það eðli þingræðisins, að hlustað sé á minni hl. í hverju máli, sem til umr. kemur. Og það er hvergi eins þýðingarmikið, að þessari reglu sé fylgt, og einmitt í utanríkismálum. Ég gæti trúað því, að hæstv. atvmrh., sem stendur í miklu pólitísku þrasi, hafi lítinn tíma til að kynna sér erlend stjórnmál, en hann ætti að kynna sér nánar þá stefnubreytingu, sem nú er að verða í Englandi. Hver sá, sem fer með utanríkismálin, er skyldugur til að hlusta á, hvað stjórnarandstaðan hefur að segja. Eins og nú er, er afstaða okkar til Bandaríkjanna stórhættuleg, og það eru tveir eða þrír menn, hæstv. atvmrh., hæstv. utanrrh. og ef til vill hæstv. fjmrh., sem öllu ráða um hana. Þegar þeir hafa tekið ákvörðun, eru málin lögð fyrir þingið, og þá eru hendurnar á lofti eða þm. fá leyfi til að vera heima. Að greiða atkv. á móti kemur ekki til mála. Það segir sig sjálft, að þetta er hættulegur línudans. Það er hættulegt að líta á Bandaríkin sem góðgerðafélag, sem sjálfsagt sé að Íslendingar njóti góðs af. Þegar forustumenn þjóðarinnar halda, að í utanríkismálum ráði góðgerðasjónarmið, þá er komið út á hálan ís. Þar er fyrst og fremst um hagsmunasjónarmið að ræða, og gildir í því efni hið sama um öll ríki. Íslendingar verða því að vera kaldir og ákveðnir og mega ekki falla í stafi af hrifningu yfir því, að verið sé að gefa þeim eitthvað. Það er miskunnarlaust haldið í spottann og ekkert gefið án þess að annað komi á móti. Ég býst við því, að Bandaríkjamönnum þyki hag sínum vel borgið með þeim vígstöðvum, er þeir hafa fengið á Íslandi, ekki sízt þar sem Churchill virðist vera á móti atómstöðvum í Bretlandi. Þeir telja sig efalaust hafa fengið þær „billega“, þó að þeir hafi kastað hingað nokkrum hundruðum millj. kr. Það hefur ekki verið nein góðgerðastarfsemi, þeir hafa t.d. borgað miklu meira til Breta, og nú vilja Bretar, að þeir flytji burt atómstöðvar þær, sem þeir hafa haft í Bretlandi, þar sem þeir óttast, að atómsprengjum verði kastað þaðan án leyfis brezku stj. Það er full þörf á því, að utanrmn. starfi öll og að hæstv. ríkisstj. geri sér það ljóst, að hyggilegt sé að hlusta á allar mótbárur. Hvað það .snertir, er þetta frv. óhyggilegt og hefur það í för með sér, að afstaða okkar til Bandaríkjanna verður enn einstrengingslegri, þar sem ekki má einu sinni hlusta á, hvað sósíalistar hafa að segja. Við sósíalistar höfum alltaf lagt áherzlu á það, að landið verði ekki um of háð neinni erlendri þjóð. Þetta er þýðingarmeira fyrir smáþjóðir en stórþjóðirnar. Ef þess er ekki gætt, er stórkostleg hætta á ferðum, því að aðstaða okkar er ekki sterk. Því miður hefur þessa ekki verið gætt. Bandaríkin hafa fengið allar óskir sínar uppfylltar, ég veit ekki til þess, að þau hafi farið fram á neitt, sem þau hafa ekki fengið. Við erum orðnir aðilar að Kóreustríðinu, og við höfum samþ., að Grikkir og Tyrkir fengju inngöngu í Atlantshafsbandalagið. Ef til átaka kemur við landamæri þessara ríkja, geta því Bandaríkin sent héðan flugvélar með atómsprengjur til þess að skakka leikinn. Hvaða vit er í þessu? Það er einmitt þetta, sem brezka íhaldsstjórnin er orðin hrædd við. Hún vili nú ekki taka þátt í Evrópuhernum og vill ekki, að Bandaríkjamenn hafi bækistöðvar í Bretlandi fyrir kjarnorkusprengjuflugvélar sínar. Íslendingar ættu að halda sér utan við deilur stórveldanna. Ef þeir gera það ekki, getur það leitt til stórkostlegra vandræða. Það er ekki einhlítt að fylgja í einu og öllu línu Bandaríkjanna, það gæti farið illa, þó að við verðum að vona, að þrátt fyrir það dragi ekki til stórkostlegra átaka hér á landi. En þjóðir, sem telja hundruð milljóna, mundu efalaust ekki telja það mikið, ef til átaka kemur, þótt íslenzka þjóðin minnkaði um helming. Það eina, sem við getum gert, er að reyna að halda okkur utan við. Ef við reynum það, þá erum við að minnsta kosti ekki móralskt ábyrgir, en enginn gæti krafizt þess, að við hefðum styrk til að verja okkur. Með þessu frv. er verið að þagga niður þá einu rödd, sem hreyft hefur andmælum gegn stefnu hæstv. ríkisstj. í utanríkismálum. Þessi stefna hefur verið hlægilegur linndans eftir tónum frá Bandaríkjunum, og það er efalaust met á heimsmælikvarða, hvernig Bandaríkin hafa „dírígerað“ ráðamönnum á Íslandi. Ég vil beina því til hæstv. atvmrh., að hann fylgist með því, sem nú er að ske í Bretlandi. Þar er nú komin til valda stj., sem hann efalaust telur sér skylda í skoðunum, og það er ekki ólíklegt, að einmitt frá Bretlandi megi vænta till. í þá átt að leysa þann hnút, sem vigbúnaðarkapphlaupið hefur riðið. Hæstv. atvmrh. ætti því að hafa vakandi auga á því, hvernig Bretar reyna að stinga við fótum; ég býst við, að þeir hafi nú bezta aðstöðu til að miðla málum og minnka spenninginn milli Ráðstjórnarríkjanna og Bandaríkjanna. Vígbúnaðarkapphlaup hafa aldrei endað nema með stríði. Þau hafa ekki tryggt varanlegan frið, en þegar þau eru hafin, er tilgangurinn aldrei talinn sá að stofna til styrjaldar, heldur varanlegs friðar. Þannig er það með Atlantshafsbandalagið. En ef þetta vígbúnaðarkapphlaup er ekki stöðvað, er ég hræddur um, að það endi með stríði, og Íslendingar hafa þá brugðizt ætlunarverki sínu og sjálfum sér með því að gerast dautt atkvæði og leiksoppur, í stað þess að standa utan við og reyna að stuðla að því í samvinnu við önnur smáríki að fyrirbyggja vígbúnaðarkapphlaupið. Því miður hafa þeir stjórnmálamenn okkar, sem með þessi mál hafa farið, reynzt smápeð. Og þetta er gremjulegt, þar sem vitað er, að sumir þeirra eru gáfumenn, sem hefðu getað látið gott af sér leiða, ef þeir hefðu gert það, sem þjóðinni var fyrir beztu, og aldrei hvikað frá því að setja íslenzkan málstað ofar öllu.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja hér almennar umr. um utanríkismál, þó að tilefni gæti verið til þess. En hv. þm. Siglf. þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því, að ég muni ekki reyna að fylgjast með þróuninni í utanríkismálum. Ég get frætt hann á því, að þegar sú þjóð, sem hann telur líklegasta til að miðla málum í utanríkismálum og tryggja þann frið, sem allur heimurinn þráir, - þegar þessi þjóð bar fram till. sínar um frið og málamiðlun, varð utanríkisráðh. Rússa andvaka af hlátri. Hann sagðist ekki hafa sofið þessa nótt, svo hlægileg þótti honum þessi viðleitni Breta. Síðan lét hann fylgja, af sinni heimskunnu mælsku, stóryrði, sem Eden, utanrrh. Breta, svaraði með hógværri ræðu, þess efnis, að tími væri til þess kominn, að kalda stríðið í málflutningi væri látið niður falla. Hann sagði, - þessi sáttamaður, - að sér þætti það koma úr hörðustu átt og það kæmi illa við sig, að till. þeirra, sem vildu frið, vektu ekki annað en hlátur hjá málsvörum Austurveldanna. Enginn mundi fagna því meira en við, ef till. brezka utanrrh. mættu verða til þess að koma á friði í heiminum, því að við höfum ekkert spor stigið, sem ekki gengi í þá átt að stuðla að því að reyna að tryggja friðinn í heiminum. - Ég læt svo þessi ummæli nægja varðandi viðhorfið í utanríkismálunum. Ég vil þakka hv. þm. fyrir vinsamleg ummæli í minn garð. Það eimir enn eftir af gömlum kunningskap. Ég hafði oft gaman af till. hv. þm:, og hann er mörgum góðum kostum búinn, þótt ef til vill verði ekki sagt það sama um mig. En við höfum báðir ókost á sviði utanríkismálanna. Mér finnst hann vera talhlýðinn um of, og honum finnst ég - það verður víst að telja það ókost - vera fullur af þjóðernishroka. En skoðanir mínar munu aldrei stjórnast af fyrirmælum frá erlendum ríkjum. Ég mun stefna að því einu, eins og ég hef alltaf gert, að tryggja öryggi Íslands, og ég veit, að það sama vakir fyrir öðrum flm. þessa frv. Allt tal þessa hv. þm. um annað er gripið úr lausu lofti, og það er víst í 50. sinn, sem fulltrúar hv. Sósfl. eru að leika hér „Ímyndunarveikina“ á þessu þingi hvað þetta snertir. Hv. 2. þm. Reykv. er vanur að leika „prímadonnuna“, en í dag virðast hafa orðið „rullubýtti“. Hv. þm. lét orð falla í þá átt, að það mundi hafa verið betra fyrir okkur, hefðum við gert þá grein fyrir frv., að utanrmn. væri svo þung í vöfum, að nauðsynlegt væri að fækka þeim mönnum, sem í henni störfuðu. Ég skal ekkert um það segja, hvað hefði verið hyggilegast í þessu efni. En ég hef sjálfur samið grg., og hún er að því leyti hyggilegri en slík grg. hefði verið, að hún er sönn, hún segir ekkert nema sannleikann. Ef grg. með frv. hefði verið í þá átt, að frv. hefði verið borið fram í þeim tilgangi að gera meðferð utanríkismála einfaldari, hefði hún ekki sagt sannleikann, því að frv. er einmitt borið fram til þess, að stj. eigi þess jafnan kost að ráðfæra sig við menn, sem kjörnir eru af Alþ., í mikilvægum ákvörðunum í þessum málum, án þess að þurfa að sýna kommúnistum trúnað í þessu efni, sem ég tel þá ekki verðskulda. Þetta er ekki brot eða skerðing á lýðræði, því að eftir sem áður hefur Sósfl. rétt til að fjalla um utanríkismál og hafa áhrif á þau eftir því, sem þingfylgi hans segir til um. Hv. þm. Siglf. sagði í ræðu sinni, að and-. staða sósialista gegn þessu frv. væri ekki sprottin af því, að þeir teldu hér vera um svo mikilsvert mál að ræða eða þeim fyndist þetta svo mikil réttarsvipting í þeirra garð, heldur væri það vegna þess, að þeir hefðu það efst á sinni stefnuskrá að láta ekki bera rétt minni hlutans fyrir borð. Ég held, að þetta sé einmitt gamalt deilumál á milli Sósfl. og Sjálfstfl., hver réttarstaða minni hl. eigi að vera, og ég vil minna á í þessu sambandi, hver afstaða sósialista hefur verið gagnvart minni hl. Alþýðusambandsins, og t.d. Dagsbrún fær 33 fulltrúa í þau samtök og bæjum utan af landi hefur verið bægt frá öllu áhrifavaldi í því félagi. Og ég veit ekki betur en að sömu söguna sé að segja af mörgum fleiri félögum, þar sem þessi flokkur hefur haft meirihlutavald. Hv. þm. sagði, að það væri ástæðulaust fyrir Íslendinga að láta Bandaríkjunum í té eins mikil fríðindi í sínu landi og Bretar hafa gert, því að við fengjum það ekki jafnvel borgað og þeir. Ég neita því eindregið, að um nokkur kaup eða sölu sé að ræða í sambandi við hervarnarsamninginn. Við höfum þegið styrk frá Bandaríkjunum sem aðrar lýðræðisþjóðir, m.a. til að koma á stórkostlegum framkvæmdum í landi okkar, svo sem Sogs- og Laxárvirkjunum og áburðarverksmiðju, en þessi styrkur og þessar framkvæmdir eru algerlega óviðkomandi hervarnarsamningnum. Í landvarnarmálunum hafa Íslendingar gert það eitt, sem þeir telja nauðsynlegt vegna sinna eigin hagsmuna. Hv. þm. þekkir sjónarmið mitt og annarra lýðræðissinna í þessu máli svo vel, að óþarft er að ræða þetta frekar, og það ætti öllum að vera ljóst, að eftir því sem aðrar þjóðir efla og auka sínar varnir, því meiri hætta grúfir yfir hinum varnarlausu þjóðum. Af þessum ástæðum gerðumst við aðilar að Atlantshafsbandalaginu, og af þessum ástæðum er nú komið erlent herlið til landsins, þótt fámennt sé, til þess að skapa meira öryggi á Íslandi, úr því að við erum ekki menn til að takast sjálfir á hendur varnir á okkar landi. Ég þarf svo ekki að fara um þetta mál fleiri orðum, því að ýmislegt í ræðu hv. þm. Siglf. var að efninu til mjög svipað og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv. við 1. umr. þessa máls og var svarað þá. Ég vil þó að lokum mínna á það, sem hv. þm. sagði í ræðu sinni, að meginið í þessu máli varðandi utanrmn. væri að finna í skoðanaskiptum mínum og annarra lýðræðissinna, en þau skoðanaskipti stöfuðu af áhrifum erlends stórveldis á hugi okkar. Þetta er alveg rétt. Við óttumst einmitt þau miklu áhrif, sem erlent stórveldi hefur haft á hann og hans flokksbræður og þar með íslenzk stjórnmál. Mín afstaða í þessu máli mótast einmitt af því, að ég óttast þau sjúklegu áhrif, sem hann og hans flokksbræður hafa orðið fyrir af erlendu stórveldi, og ég þori þess vegna ekki að sýna honum það traust í þessu máli, sem mig langar til, svo að orð hv. þm. eru að því leyti rétt; að það eru áhrif frá erlendu stórveldi á vissan hóp manna hér heima, sem hafa mótað afstöðu okkar í þessu máli. En ég vildi mega lifa þá stund að fá að endurheimta þennan hv. þm. í hóp þeirra manna; sem láta stjórnast af íslenzkum sjónarmiðum einum saman.



Herra forseti. Ég bjóst nú við, að svo færi um þetta mál sem svo mörg önnur, sem hljóta afgreiðslu hér, að ég legði ekki orð í belg. En það var út af orðum hæstv. atvmrh., sem ég kvaddi mér hér hljóðs, þegar hann minntist á minnihlutavaldið og drap á fulltrúakjör verkalýðsfélaganna í því sambandi. Ég mótmæli algerlega því sjónarmiði, sem þar kom fram. Verkalýðsfélögin eru hagsmunasamtök, og það er vitað mál, að .hjá þeim hefur ekki verið um hlutfallskosningu að ræða. En það var svo hér áður, að það var ákveðið, að enginn mætti bjóða sig fram til fulltrúakjörs í Alþýðusambandinu, nema hann væri Álþýðuflokksmaður, og þessari skipan var haldið uppi með aðstoð Sjálfstfl. Þetta þótti okkur sósíalistum rangt, þar sem við álitum þetta ekki geta samrýmzt lýðræðisskipulagi, og því höfum við haft í stjórn Dagsbrúnar menn úr öllum flokkum, svo að það er auðsætt, að þetta dæmi hæstv. atvmrh. er alveg út í loftið, ekki síður þegar á það er litið, að verkalýðsfélögin eru hagsmunasamtök. Í stjórn Dagsbrúnar hafa setið bæði framsóknarmenn, sjálfstæðismenn, Alþýðuflokksmenn og sósíalistar, og þessum mönnum hefur aldrei borið á milli í hagsmunamálum verkalýðsins. - En nóg um þetta. Mig minnir, að það væri fyrir alllöngu síðan, að ég léti þá skoðun mína í ljós, að ég væri sannfærður um, að það væri alveg sama, hvað mikið væri smíðað af vopnum í heiminum; eftir sem áður ýrði það fólkið með berum höndunum, sem réði að lokum. Herbúnaðarkapphlaupið stefnir ekki að því að viðhalda friði og lýðræði í heiminum. Lítið atvík, sem kastar nokkru ljósi á þessi mál, kom fyrir nú á dögunum, þegar deila kom upp um það meðal fulltrúa Atlantshafsbandalagsins, hvaða byssur skyldi nota til verndar friðinum í heiminum. Það getur með öðrum orðum orðið deilumál milli hinna „friðelskandi“ þjóða, hvaða tegund af byssum eigi að nota til að skjóta niður hinn alþjóðlega kommúnisma. En það er sama, hvernig þeir skjóta, stefna verður aldrei drepin með vopnum. Það er hægt að skjóta og strádrepa menn með byssum, en aldrei stefnu. Og ég álít mjög hættulegt fyrir Íslendinga að taka afstöðu með þessari stefnu, því að við verðum að gera okkur ljóst, að friðurinn í heiminum verður aldrei geymdur í atómsprengjum eða fallbyssukjöftum. Þeir, sem hrinda styrjöldum af stað, skeyta ekkert um það, hve margir eru drepnir, ef þeir bara geta grætt fé á að selja vopnin. Og deilan milli þessara stríðsþjóða er einmitt um það, hverjir eigi að fá að græða mest á því að drepa menn. En í röksemdafærslu fyrir þessu máli, sem hér liggur fyrir, kemur ekki til mála, að hægt sé að flækja þar inn í, hvort hlutfallskosning - skuli viðhöfð í verkalýðsfélögunum eða ekki.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sagði í ræðu sinni, að hann hefði misst allt traust á sósíalistum síðan hann var í stjórn með þeim. Nú er ég sannfærður um, að þarna hefur hæstv. ráðh. brostið hreinskilni. Það er ekki ástæðan fyrir því, að hann hefur nú horfið frá samstarfi við sósíalista; að hann hafi misst traust á þeim. Það er ekkert, sem bendir til þess, að við höfum látið stjórnast af áhrifum frá erlendu ríki, og ég vildi biðja hæstv. ráðh. að benda á eitt atriði, sem gæti sannað það, að við höfum orðið fyrir slíkum áhrifum. Við höfum alltaf látið íslenzk sjónarmið ráða afstöðu okkar til mála. Við höfum staðið jafnákveðnir á móti herstöðvum í okkar landi, hvort heldur Rússar eða Bandaríkjamenn eða aðrar þjóðir hafa átt í hlut. Það var ákveðin okkar afstaða til þessara mála, þegar Bandaríkin báðu um herstöðvar til hundrað ára á Íslandi, en þá voru sósíalistar í stjórn. Hitt er svo alveg rétt, að hæstv. atvmrh. hefur vilja til að vera sjálfstæður í skoðunum, og hann sýndi þann vilja sinn meðan hann sat í forsæti með því að halda í spottann um það að láta ekki erlend afskipti hafa áhrif á stjórnmál innanlands. En það voru aðrir menn í hans flokki, sem óðir og uppvægir vildu hlýða boðum erlends stórveldis, og þá var honum ýtt til hliðar í bili, og sá hann þá þann kostinn vænstan að dansa með, ef hann ætti ekki að verða áhrifalítill eða áhrifalaus í stjórnmálum. Því lengra sem hæstv. ráðh. gengur á þessari braut, því meiri smán fyrir hann. Það þarf ekki að segja Íslendingum það, að leiðin til þess að forðast stríð sé að ganga í hernaðarbandalag. Þetta sér þorri Íslendinga, enda þótt margír hafi ekki gert neitt til að andmæla þessari blekkingu. Það hefur slegið óhug á þá út af afstöðu afturhaldsflokkanna í sambandi við hersetuna og sjálfstæði þjóðarinnar. En þeir hafa bara hugsað sem svo, að ef þeir gerðu eitthvað til að andmæla þessari afstöðu, yrðu þeir reknir út í yztu myrkur. Þeir hafa beinlínis misst kjarkinn og tekið það ráð að þegja. En það eitt er víst, að málum okkar hefur ekki verið stjórnað að undanförnu með hagsmuni Íslendinga eina fyrir augum. Það er engin tilviljun, að enn þá hefur ekki orðið ágreiningur milli Bandaríkjanna og Íslands um eitt einasta smámál. Ísland hefur í öllum málum tekið afstöðu 100% eins og Bandaríkin. Það er útilokað, að aðilar, sem hugsa sjálfstætt, geti verið svo gersamlega sammála í skoðunum sínum. Skýringuna er hvergi að finna nema í hinum bandaríska línudansi, sem nú er stundaður hér á Íslandi. Við sósíalistar höfum ætið verið því mótfallnir, að Íslendingar hölluðu sér að einu eða öðru ríki í utanríkismálum, og framar öllu öðru andstæðir því, að erlend ríki væru látin hafa áhrif á ákvarðanir innanlands. En hér hefur á síðustu árum verið gerð gengisfelling, skipulögð lánsfjárkreppa og sköpuð síaukin verðbólga, allt samkvæmt fyrirmælum frá Bandaríkjunum. - Með þessum orðum vildi ég mótmæla ummælum hæstv. atvmrh. um það, að við sósíalistar létum stjórnast af áhrifum erlendis frá. Annars kýs ég það helzt, að allir flokkar hér gætu borið gæfu til þess að taka höndum saman um það að láta ekki stjórnast af neinu öðru en íslenzkum hagsmunum. Við getum deilt hér heima um innanlandsmál, en við gætum verið sammála um það að forðast, að erlent ríki geti seilzt til áhrifa í landi okkar. Og Sósfl. ætlar sér sæti í utanrmn. til þess, að hann megi halda þar fram íslenzkum málstað. En nú vilja afturhaldsflokkarnir slökkva þessa íslenzku rödd í utanrmn., af því að þeir óttast - hana og eru hræddir um, að hún geti orðið þeim til óþæginda. En það er sannarlega ekki svona einfalt að þagga þessa rödd. Það er hægt að reka sósíalista úr utanrmn., en það er ekki hægt að taka fyrir það, að sífellt stærri hluti þjóðarinnar er nú farinn að skilja, inn á hve alvarlega braut íslenzku afturhaldsflokkarnir eru komnir. Það eru sífellt fleiri, sem eru farnir að óttast afleiðingar hinnar bandarísku utanríkismálastefnu. Það kastar ljósi yfir hið alvarlega ástand okkar, þegar þingmaður í Bandaríkjunum gerist svo ófyrirleitinn að lýsa því yfir, að það sé eðlilegt, að Englendingar vilji ekki hafa bandarískar kjarnorkustöðvar í sínu landi, en það sé hins vegar upplagt að hafa þær á Íslandi. Ábyrgur þm. í Bandaríkjunum lætur hafa þetta eftir sér. Það er sýnilegt, að örlög Íslendinga koma ekki frekar við þennan þm. en pest, sem kæmi upp í rottunum í New York. Það mætti segja, að maðurinn geti ekkert að því gert, hvað hann hugsar, en að láta það opinberlega í ljós, að það geri ekkert til, þótt þær fáu hræður, sem lifa hér uppi á Íslandi, hverfi úr heiminum, er svartasta ófyrirleitni. Og ég er viss um það, að hæstv. atvmrh. er áhyggjufullur sjálfur út af þeirri stefnu, sem stjórnarflokkarnir hafa fylgt að undanförnu. Ég er sannfærður um, að hefði hann verið utanrrh. nú, hefðu íslenzk stjórnarvöld ekki kropið jafnauðmjúklega við fætur Bandaríkjanna sem nú er gert. Þá hefði verið reynt að fara bil beggja og íslenzkir hagsmunir látnir sitja í fyrirrúmi, ef hann hefði notið stuðnings síns flokks, sem hann glataði, eftir að hann hætti stjórnarsamstarfi með okkur sósialistum. Hæstv. atvmrh. hefur marga þá kosti, sem nauðsynlegir eru til að geta haldið vel á utanríkismálum, ef hann bara lætur ekki blindast af þeim línudansi, sem nú er stiginn. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði gert grein fyrir ástæðunni fyrir flutningi þessa frv. í grg. Ég held einmitt, að það vanti alveg, að bent sé á ástæðuna í grg., því að ég veit, að hæstv. ráðh. er ekki það barn, þessi reyndi stjórnmálamaður, að hann telji það lífsnauðsyn fyrir íslenzku þjóðina, að þessi eini sósíalisti, sem nú á sæti í utanrmn,, verði rekinn úr henni, og hann á engan rétt til að álíta aðra svo barnalega að halda slíkt í einlægni. Ég áleit, að það mundi þó verða borið fyrir, að hér væri verið að berjast fyrir lýðræðið gegn einræðinu, en ráðh. gaf ekkert út á það. Ég trúi ekki, að ástæðan sé ótti við einn sósíalista í utanrmn: Hæstv. ráðh. kom inn á það, er ég sagði í ræðu minni, að England hefði góða aðstöðu til að koma á sættum á milli stórveldanna, sem mundi hafa þá afleiðingu, að dregið yrði úr hinum stórfellda vígbúnaði, sem ógnar nú öllum þjóðum heims: England hefur þessa aðstöðu, en hin afturhaldssama kratastjórn héfur ekki notað þessa aðstöðu heiminum til góðs, og ég vil benda á, að það er fyrst núna, sem berast fyrstu fregnirnar um það, að England sé farið að stinga við fótum. Það virðist svo sem Churchill sé viðsýnni og hafi meiri kjark en meðlimir Labourstjórnarinnar, sem orðnir voru fullkomnar undirlægjur Bandaríkjanna á sáma hátt og íslenzku stjórnarvöldin. Nú virðist sú stefna í uppsiglingu, að England ætli að stinga við fótum, og ef það tekst, þá hef ég þá trú, að með þeim styrk, sem enn þá má finna í gamla Englandi, verði hægt að koma á sættum á milli stórveldanna, sem gætu leitt til þess, að hinu gífurlega vígbúnaðarkapphlaupi yrði hætt. Það er óhjákvæmilegt að ræða nokkuð utanríkismálin í sambandi við þetta frv., vegna þess að það miðar að því að slökkva þá elnu rödd í n., sem sýnir ákveðna andstöðu gegn ofurvaldi Bandaríkjanna yfir íslenzkum málum, og þessi rödd fer í taugarnar á stuðningsmönnum Bandaríkjanna hér, og þeir óttast hana. Og trúað gæti ég því, að samvizkunag hæstv. atvmrh. út af þessu máli sé ekki svo lítið.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð um þetta frv., þar sem ég hef ekki miklu við að bæta frá 1. umr. málsins. Það kom fram í ræðu hæstv. atvmrh., að vegna ástandsins í alþjóðamálunum sæju lýðræðisflokkarnir svokölluðu sér ekki fært að hafa samstarf við okkur sósíallsta um utanríkismál, og eins og kemur fram í grg., þá vill hæstv. atvmrh. ekki samstarf við okkur sósíalista. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að að hinu leytinu langaði hann til þess að hafa samstarf við okkar flokk, en því væri engan veginn verið að leyna, að hér væri um að ræða breytta afstöðu gagnvart flokki okkar. Þessir þrír flokkar vilja ráða þessum málum sjálfir að einu og öllu. Hins vegar vil ég leyfa mér að segja hæstv. atvmrh. það, að ég þarf engin meðmæli, ef Sósfl. sér ástæðu til þess að taka upp samstarf við Hermann Jónasson og flokk hans eða Ólaf Thors sjálfan, ef íslenzkir hagsmunir bjóða svo. Hins vegar virðist líta svo út, að þessir flokksforingjar líti þannig á, að ekki sé vogandi að hafa slíkt samstarf við okkur. En hvað er hér annars að gerast? Það er fyrst og fremst það, að hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, á það enn óbætt, að hann skyldi taka upp samstarf við sósíalista á nýsköpunarárunum. Það er það, sem nú er sífellt verið að núa honum um nasir, og hann vil] nú fyrir hvern mun þvo af sér kommúnistastimpilinn. Nú er lotíð svo lágt, að mér blöskrar. Svo að ég víki nokkuð að kaupum og sölu, þá er nú ekki úr vegi að minnast atburðar, sem gerðist hér á Alþ. í fyrra. Svo var málum komið, að fjhn. Nd. vildi gefa frjálsar smáíbúðabyggingar og hafði mælt með frv. En svo skeði hið furðulega: Þegar n. hafði samþ. málið, þá er henni allt í einu skipað að skipta um skoðun og hindra, að frv. nái fram að ganga. Það hafði nefnilega komið í ljós, að hinir bandarísku forráðamenn mótvirðissjóðs brugðu fæti fyrir málið og skipuðu n. að skipta um skoðun. Þessir herrar sáu enga ástæðu til þess, að íslenzka þjóðin hefði ástæður til að byggja íbúðarhúsnæði. Þannig var fátækum mönnum úr verkamannastétt og millistéttum synjað um rétt til að reisa sér þak yfir höfuðið. Ef hæstv. ráðh. vill ekki kalla þetta erlenda íhlutun; þá veit ég ekki, hvað þetta skal kallast. Ég veit ekki, hvað skal kallast íhlutun í innanlandsmálum smáþjóðar, ef það er ekki þetta, þegar erlent veldi skiptir sér af gangi þingmála og skipar þingn. að skipta um skoðun í hvelli, því að þeir - þeir amerísku - séu á móti málinu. Ég ætla að sleppa að þessu sinni að víkja orðum að hv. frsm. þessa frv., en langar að víkja nokkrum orðum til Framsfl. í sambandi við þetta mál. Ég býst við, að flokkurinn hafi athugað frv. þetta mjög gaumgæfilega. Frá því frv. kom fram, hefur það verið prentað upp og er nú mjög breytt frá því að það var fyrst prentað. Framsókn ætti því að vera það vel ljóst, hvað felst í þessu frv. Í 16. gr. þingskapa stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til utanríkismálanefndar skal vísað utanríkismálum. Utanríkismálanefnd starfar einnig milli þinga, og skal ráðuneytið ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga.“ Eins og sjá má af þessu, er það bókstaflega fyrirskipað, að undir utanrmn. skuli bera öll utanríkismál, sem fyrir koma, jafnt á þingi og milli þinga. Þetta var praktíserað þannig í þeirri beztu stjórn, sem setið hefur að völdum síðan lýðveldi var stofnað á Íslandi 1944, nýsköpunarstjórninni. Fyrir utanrmn. voru á þeim árum lögð öll utanríkismál, mál varðandi utanríkisverzlun og viðskipti, verzlunarsamningar og skipun manna í embætti erlendis. Með því var á þeim tíma því slegið föstu, að þessi mál heyrðu undir utanrmn. Hins vegar, þegar Framsókn kemur í stjórnina, er þessu öllu kippt úr fyrra farvegi, og þeir virðast nú ekki hafa neitt að segja varðandi stefnuna í utanríkismálum, utanríkisverzlun eða verzlunarsamninga. Það eina, sem þeir virðast hafa einhver ítök um, er skipun sendiherraembætta, ef svo býður við að horfa. Sjálfstfl. hefur þannig borið Framsfl. ofurliði í utanríkismálum, eftir að rn. Ólafs Thors riðlaðist og leystist í sundur. Maður skyldi nú ætla, að Framsókn hefði gætt að sér í þessum málum. Í gildandi l. eru ótvíræð fyrirmæli um það, að öll utanríkismál skuli leggja fyrir utanrmn., en með þessu frv. um breyt. á þeim l. er sú skylda algerlega horfin. Hið eina, sem eftir er af þeim fyrirmælum, er það, að gert er ráð fyrir, að á Alþ. starfi þingnefnd. Þeim rétti, sem var í l. um, að n. starfi á milli þinga, er nú kippt í burtu. Með þessu tilræði er þingræðið gert veikara, og utanrrh. ræður öllu um meðferð utanríkismálanna. Framsfl.-menn virðast vera með þessu, að veikja þannig vald þingsins, sem þeir þó hafa viljað standa á móti áður fyrr. Nú hefur það einkennilega skeð, að hv. frsm. meiri hl. allshn., 1. þm. Árn., minntist ekki einu orði á þetta í framsöguræðu sinni. - En af hverju gerir Sjálfstfl. þessa aðför að þingræðinu? Það er vegna þess, að Framsfl. hefur látið það viðgangast, að lögin væru þverbrotin, og nú er verið að binda endahnútinn á þetta; að utanrrh. fái öll völd í sínar hendur. Það er vitað, af hverju og í hvaða tilgangi þessir flokkar sækja þetta mál nú af svo miklu kappi. Það er til þess að útiloka Sósfl., að hann geti haft áhrif á gang utanríkismála og viðskipta. Þó stóð Framsfl. með Sósfl., er þessir flokkar kröfðust þjóðaratkvæðis um Keflavíkursamninginn, og hálfur þingflokkur Framsóknar greiddi atkv. á móti þeim samningi hér í þinginu. En hvað er nú? Nú eru Bandaríkjamenn komnir að þeirri niðurstöðu, að Framsfl. sé ekki að öllu treystandi vegna fyrri afstöðu til Keflavíkursamningsins; þeir hafi haft mök við skrambans kommana. Og nú heimtar utanrrh., að hann fái öll völd í sínar hendur. Þetta þýðir, að Sjálfstfl. fær öllu ráðið um utanríkissamninga og utanríkisverzlun. Þessi flokkur getur því rekið utanríkisverzlun Íslendinga sem eins konar fjölskyldufyrirtæki. Það er enginn annar en Framsfl., sem komið hefur þessu á, og flokkur hæstv. forsrh. er svo aumur í sambúðinni við Sjálfstfl. af meðferðinni í utanríkismálunum, að hann er farinn að leita á náðir þingsins vegna þess. Nú er hér frv. í þinginu um, hvort ekki mætti leyfa Sambandi ísl. samvinnufélaga að flytja út eitthvað af saltfiski. Þegar svo er komið, að íhaldið hefur öll völd varðandi útflutningsverzlunina, þá kemur Framsókn kvartandi og kveinandi á náðir þingsins út af slæmri meðferð í þeim efnum við samstarfsflokk sinn í ríkisstj. Sjálfstfl. hefur nú allt á þurru í þessum efnum, og nú með þessu frv. er flokkur hæstv. forsrh. að dæma sig algerlega úr leik í viðskiptum sínum við fjölskyldufyrirtæki Sjálfstfl. Það má mikið vera, ef Framsókn hjálpar þessu frv. í gegnum þingið, hvort ekki þurfi að koma til hjálpar henni við nábúann fyrr en lýkur. - Ég vildi skjóta þessu að hérna, því að þm. Framsóknar mættu gjarnan athuga betur sinn gang í þessu máli. Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. um þetta mál nú, frekar en orðið er. Hins vegar vildi ég undirstrika þetta atriði, ef Framsfl. hefur ekki gert sér fyllilega ljóst, hvað hann er að fara. Það var gerð gagnger breyt. á frv. frá því, að það kom fyrst fram, en ég held, að það væri enn þörf að athuga málið nokkru betur. Þótt nú sé með þessu frv. reitt hátt til höggs, þá er ég ekki viss um, að Framsókn ætlist til þess að láta rota sig með því um leið. Það getur verið, að ég beri fram brtt. við frv. við 3. umr. þess, en ég læt við þetta sitja nú.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil ekki tefja umr., en þetta verður aðeins örstutt athugasemd út af ummælum hv. síðasta ræðumanns, 2. þm. Reykv. Hann sagðist skilja, að ég þyrfti að þvo af mér blett vegna samstarfs míns við sósíalista í nýsköpunarstjórninni. Þessi ummæli eru að því leyti undarleg, að þau gefa þeirri skoðun byr undir vængi, að flokkur þessa þm. sé háður erlendu valdi. Ég þarf ekki að þvo af mér neinn smánarblett út af því samstarfi, sem ég hafði við Sósfl. á árunum. Það voru fleiri menn en ég, sem gerðu tilraun til þess að efna til samstarfs við kommúnista.

Roosevelt forseti er nú ásakaður fyrir það sama.

Við skulum nú ekki vera að grafa upp þann merka og mikla mann. Já, það voru margír menn mér meiri, sem reyndu þetta samstarf í heiminum á þeim tíma. Það var reynt að hafa þá í samstarfi með lýðræðisþjóðum heimsins og fá þá til þess að berjast með þeim að sameiginlegu marki í síðustu styrjöld. Með sameiginlegu átaki tókst að lokum að ná sigri í styrjöldinni, en að henni lokinni reyndist ekki unnt fyrir lýðræðisþjóðirnar að hafa frekara samstarf við kommúnistana, sem hefur leitt til öngþveitis þess, sem nú ríkir í heiminum. Ég gat ekki áttað mig á því, hvað hv. þm. átti við, þegar hann fór að tala um fjhn., að valdið hefði verið tekið af henni í sambandi við smáíbúðafrv. En ef ég hef tekið rétt eftir, þá var svo komið í fyrra, að okkur lék hugur á að leitast við að ráða bót á þeim skorti, sem reyndist þá vera á íbúðum og þá sérstaklega í Reykjavík. Hins vegar urðum við til þess neyddir að hætta við að fara út í þetta þá á síðustu stundu, vegna þess að málið var á þeim tíma ofvaxið þjóðinni. Kom þar meðal annars til greina nýafstaðin gengislækkun, sem tryggja varð, að hefði tilætluð áhrif. Það er dæmalaust af hv. þm. að halda slíkum fullyrðingum á lofti sem hann bar fram í ræðu sinni, að hér hafi verið um eitthvert valdboð að ræða. Ég vil þakka góð orð í garð þeirrar stjórnar, er ég veitti forstöðu árið 1944. Ég skal fúslega játa, að meðferð mín á utanríkismálum þann tíma var að ýmsu leyti áfátt, en er hv. 2. þm. Reykv. er nú að tala um það, að Framsfl. sætti sig við það, að Sjálfstfl. skipi eingöngu sína menn til að fara með utanríkismálin, þá er þetta fjarri öllu lagi hjá hv. þm. Ég held, eins og fram hefur komið í blöðum, að umboðsmenn íslenzka ríkisins séu ekki af neinum sérstökum lit, t.d. hvorki á fundum Sameinuðu þjóðanna né á fundum Atlantshafsbandalagsins. Nú eru t.d. fulltrúar þjóðarinnar á fundum Sameinuðu þjóðanna sendiherra okkar í Washington, sem setið hefur þar frá byrjun, sendiráðunautur í París, og sá þriðji átti að vera Finnur Jónsson alþm., en hann gat ekki farið sökum sjúkdóms, og fór því annar maður í hans stað. Á fundi Atlantshafsráðsins eru nú auk utanrrh. Hans G. Andersen, sem verið hefur ráðunautur ríkisstj. í utanríkismálum, og sendifulltrúi okkar á Ítalíu. Af þessum mönnum hefur ekki verið tekin nein blóðprufa eða reynt að rannsaka pólitískar skoðanir þeirra. Ég tel þess ekki þörf, að ég svari hv. þm. Siglf., en vil þó segja örfá orð út af ræðu hans. Hann sagði í ræðu sinni, að svo virtist, að aldrei væri hinn minnsti ágreiningur varðandi ýmis mál og málefni á milli Bandaríkjastjórnar og ríkisstj. Mér er spurn: Hvernig veit hann þetta? Út af þessu vil ég upplýsa, að það hefur æ ofan í æ komið fyrir, að nokkur ágreiningur hefur orðið varðandi sjónarmið Íslendinga í ýmsum samningagerðum, og hafa Bandaríkin oft orðið að beygja sig fyrir íslenzkum hagsmunum varðandi ýmis atriði. Það hefur engu síður verið Bandaríkjanna að hliðra til en Íslendinga. Þá fór þessi hv. þm. að tala um það, að Bandaríkjamenn hefðu hug á að flytja kjarnorkustöðvar til Íslands. Hvað er hv. þm. annars að fara? Þótt einhver einn þm. í bandaríska þinginu beri fram í ræðu aðra eins fjarstæðu og þetta, að kjarnorkuver skuli flutt hingað til Íslands, þá ber ekki að skilja það svo, að það sé vilji og skoðun stjórnarvaldanna. Það væri eitthvað bogið við það, ef ríkisstj. ætti að bera ábyrgð á einhverri vitleysu, sem einstaka þm. héldi fram. Það væri t.d. eitthvað meir en einkennilegt, ef ég ætti að bera ábyrgð á hverju orði, sem þm. Sjálfstfl. segðu. Hv. þm. sagði, að þessum málum væri ólíkt betur komið, ef ég væri utanrrh. Ég segi ekki annað en það, að þetta lýsir því, að hv. þm. getur ekki litið hæstv. utanrrh. réttu auga, en vill gera mér allt til sóma, en þetta er með öllu ómaklegt, því að hann hefur ekkert gert annað en það, sem við höfum verið sammála um. Ég hef fylgt hans forustu í þessum málum, og hefur ekki orðið minnsti ágreiningur milli okkar um þau. Ég held að ég megi segja, að hann hafi ekki borið fram neitt mál í embætti sínu í þessari ríkisstj., sem ekki hefur verið sameiginlegur vilji allrar ríkisstj. Utanrrh. hefur ekki borið annað fram en það, sem ríkisstj. og flokkar hennar hafa verið sammála um og hafa talið rétt. Nú er greinilegt, að hv. þm. meinar ekki, að ég sé þessi góði maður, sem geri allt að hans vilja, en hæstv. utanrrh. sé illur andi. Hann er nýbúinn að segja, að það séu þrír menn, sem marki stefnu utanríkismálanna hér á landi, og ég sé einn þeirra. Með þessu vill hann segja, að mínar skoðanir og minn vilji leggi þar á ráðin. - Ég vil ekki fjölyrða frekar um þetta, en að lokum ætla ég að minnast á tvö atriði. Hann segir, að við förum í einu og öllu að vilja Bandaríkjanna. Þetta er með öllu rangt. Sósíalistar fylgja vilja Rússlands. Það er viðurkennd staðreynd og einn meginkjarninn í boðskap kommúnista og trú, að þeim beri í einu og öllu að fylgja valdboðinu að austan. Það má marka ágæti kommúnista á því, hvort hann rís gegn eða fylgir valdboðinu. Því minna sem hann rís gegn því, þeim mun betri baráttumaður er hann fyrir þessari stóru hugsjón. Þeir telja sér þetta til sóma, en við teljum okkur það til vansæmdar og gerum það því ekki. Hann sagði, að ég vildi ekki standa á móti vilja Bandaríkjanna af ótta við að verða valdalaus. Þegar slitnaði upp úr samvinnunni milli mín og sósíalista út af utanríkismálum, skal ég geta þess, að ég tók einn ákvörðun um, að samvinnunni skyldi slitið. Sósíalistar sátu þá í einu herberginu uppi í stjórnarráði og Alþfl. í öðru. Ég gekk þá á milli herbergjanna og athugaði sjónarmiðin. Ég hef áður sagt frá ástæðunni fyrir því, að ég var svona hikandi. Ég hélt, að það yrði erfitt að stjórna landinu án samstarfs við sósíalista. Ég þóttist sjá, að það væri ekki tjaldað nema til einnar nætur með því að halda áfram samstarfinu, en var hikandi, hvort ekki væri rétt að láta reynsluna skera úr. Síðustu spor mín til þeirra fundarherbergis voru mín síðustu spor til að reyna að ná samkomulagi við þá. Ég fór inn í mitt fundarherbergi og ræddi við mína flokksmenn. Ég kvaddi sósíalista og sagði við þá, að við skyldum ekki ræða meira um þetta. Ég tilkynnti Alþfl. það sama, kallaði síðan saman alla flokkana, og ég veit, að ég segi satt frá, að það kom sósíalistum á óvart, að ég skyldi ekki sarga frekar við þá. Þessa ákvörðun tók ég einn. Ég missti trúna á það, að ég gæti náð grundvelli fyrir samstarfi, en vildi, að stj. gæti staðið áfram, því að hún hafði mörgu góðu til leiðar komið. Ég gat eingöngu gert þetta, og það er sannleikur, að þessa ákvörðun tók ég einn, hvort sem það hefur þótt betra eða verra. - Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, til að lengja umr. ekki fram úr hófi.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Ég get alveg leitt hjá mér umr. um það gamla heimili, sem einu sinni ríkti hér, og læt það alveg umtalslaust. Aðeins vegna þess, að hv. 2. þm. Reykv. taldi að með þessu frv. væri verið að uppræta það að vísa utanríkismálum til utanrmn., vil ég lesa upp 16. gr. þingskapa, sem hljóðar um utanríkismál. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til utanrmn. skal vísað utanríkismálum. Utanrmn. starfar einnig á milli þinga, og skal ráðuneytið ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga.“ Svona hljóðar 16. gr. um þetta, en í frv. hljóðar þetta svo: „Til utanrmn. skal vísað utanríkismálum. Utanrmn. skal kjósa 3 af nm. með hlutfallskosningu og jafnmarga til vara, er séu ríkisstj. til ráðuneytis um utanríkismál, jafnt milli þinga sem á þingtíma.“ Eina breyt. á þessu ákvæði er sú, að á milli þinga mundu 3 menn, sem kosnir yrðu, fjalla um þessi mál og vera ríkisstj. til ráðuneytis. Það er lagaleg skylda eftir sem áður að vísa málum til n. Ef hv. þm. óttast, að eftir ákvæðum þessa frv. verði ekki farið, bjargar það því ekki við, að ekki sé hægt að brjóta þau ákvæði þingskapa, sem nú eru í gildi. Það er fjarri öllu lagi, og skyldan er skýlaus.

Hún er alveg farin.

Hv. 2. þm. Reykv. ætti ekki að leika það hlutverk hér að segja, að skyldan sé ekki augljós.

Vill hv. þm. lesa seinni hlutann aftur?

Ég get gert það fyrir hv. 2. þm. Reykv., en ég býst við, að hann öðlist ekki frekari skilning á þessu við það. Hann mun hafa frv. við höndina, og vil ég ráða honum til að lesa það, ef hann telur, að ekki sé skylt samkvæmt þessum ákvæðum að bera utanríkismál undir utanrmn.  Ég skal ekki fara frekar út í umr. um þetta mál, það getur hver haft sína skoðun á þessu eftir því; sem honum finnst ástæða til, en það er kátbroslegt að heyra af vörum sósíalista, að þeim hafi þótt góð stjórn utanríkismálanna í tíð nýsköpunarstjórnarinnar. Það er einmitt margs að minnast í sambandi við þann viðskilnað. 
            

Forseti (SB): Ég vil beina því til hv. þm., að þeir stytti mál sitt, svo að hægt verði að komast hjá síðdegisfundi.



Herra forsetl. Hæstv. atvmrh. vildi ekki svara nokkrum atriðum í seinni ræðu minni. Það voru einkum tvö atriði, sem fram komu og ég vildi sérstaklega ræða. Ég fullyrti, að þeir, sem nú fara með utanríkismálin hér, hefðu í samningum við Bandaríkin í engu atriði staðið á rétti Íslendinga, heldur hagað sér eingöngu eftir óskum Bandaríkjanna. Ég lýsti því rækilega í fyrri ræðu minni og ætla ekki að endurtaka það nú, en atvmrh. segir, að mikill ágreiningur sé milli Bandaríkjanna og Íslands. Þetta er rangt. Það stendur þannig á, að þegar Bandaríkin semja við Ísland, höfum við góða aðstöðu til að fylgjast með gangi málanna. Það er ekki af því, að ríkisstj. skýri frá gangi slíkra samninga, heldur eru það stjórnmálamenn í Bandaríkjunum, sem eru gleggsta heimildin. Við getum rakið afstöðu Íslendinga til ýmissa mála, svo sem Marshallsamningsins, Atlantshafsbandalagsins, viðauka við Atlantshafssamninginn og afstöðu Bandaríkjanna til Sameinuðu þjóðanna. Í hverju einasta atriði sést, að Ísland hefur alltaf hlýtt kalli Bandaríkjanna í einu og öllu. Hæstv. atvmrh. óskaði ekki eftir því að fara inn á einstök atriði. Það getur verið, að það hafi orðið ágreiningur um eitt atriði; þegar Bandaríkin hafa ekki viljað láta þá hafa nema eina millj., hafi þeir beðið um meira. Afstaðan til Bandaríkjanna hefur alltaf verið afstaða styrkþegans til veitandans og ekki annað en það, að styrkþeginn ber sig upp og ber lóminn til að fá sem mest. En í öllum pólitískum málum hefur íslenzka stjórnin hlýtt kalli Bandaríkjanna. Ég vil benda á, að sósíalistar hafa alltaf látið málstað Íslands sitja í fyrirrúmi. Hvaðan hefur hæstv. atvmrh. þau rök, sem hann segir að séu almennt viðurkennd, er hann segir, að kommúnistar lúti Rússum í einu og öllu? Er Morgunblaðið þessar heimildir, eða kannske Tíminn og Alþýðublaðið?  Í áramótaræðunni 1949 gat hann þess, að það þyrfti að koma upp herstöðvum á Íslandi. Þetta kom undarlega við almenning. Því var lýst yfir, að vitanlega kæmi þetta ekki til greina á friðartímum. Það kom vitanlega ekki til greina nema í styrjöld, svo að Rússar notuðu Ísland ekki sem skammbyssu til að koma að baki Bandaríkjanna, eins og það var orðað. Hver hefur raunin svo orðið? Þrátt fyrir hátíðlegar yfirlýsingar þessara herra hafa Bandaríkin komið sínu fram og hafa fengið herstöðvar hér, þó að stríð hafi enn ekki brotizt út. Það eru engar líkur til, að þessar herstöðvar standi í minna en 20 ár. Það er við því búið, að herlið Bandaríkjanna, sem býr í okkar þjóðfélagi, stofni menningu okkar og tungu í hættu. Við fáum að hafa þetta lið í framtíðinni um tugi ára. Þetta er eitt lítið dæmi um það, að Bandaríkin fá allt sitt fram. Það er vert að hugleiða það, að við erum komin á það stig, að við erum búin að glata sjálfstæði okkar með því að hlýða boði og banni erlendra stjórnarvalda, ekki aðeins í utanríkismálum, heldur einnig í innanríkismálum. Sú kreppa, sem hefur verið sköpuð hér, er sköpuð að undirlagi Bandaríkjanna. Það sést hér, að eingöngu er fylgt ráði Bandaríkjanna. Þó að við getum selt framleiðslu okkar við góðu verði, er komin hér kreppa, sem skollin er yfir þjóðina, og er að líkindum verra ástand hjá almenningi en í heimskreppunni 1931. Ég efa ekki, að margir þeirra, sem eru með því að hafa herstöðvar hér í framtíðinni, hugsi eins og valdhafarnir hugsuðu á Sturlungaöld: Ef erlendur her er í landinu, er minni hætta á því, að valdaaðstaða okkar verði rýrð, minni hætta á því, að þjóðin hugsi um að skipta um forustu. - Það hugsa eflaust margir þannig, sem að þessu standa. Hæstv. atvmrh. gaf tilefni til að fara að ræða störf hæstv. utanrrh., en ég vil ekki taka þeirri áskorun. Hann er víst að stjórna heiminum. Hann situr fund með hinum 12 stóru til að ákveða, hvernig skuli leggja Rússa að veili. Hann þykist sjálfsagt vera að vinna stórvirki. Ég býst við, að flestir, er sitja fundinn með honum, telji hann sjálfan og tilganginn með hans för bókstaflega hlægilegan, og lái ég þeim það ekki. - Ég sagði, að hæstv. atvmrh. væri einn þeirra, sem mörkuðu utanríkisstefnuna, en það er nú svo komið, að hann hefur orðið að heygja sig fyrir ýmsum sjónarmiðum, m.a. fyrir áköfum árásum hæstv. utanrrh., sem hlýðir fyrirmælum Bandaríkjanna í einu og öllu. Er það ekki rétt, að það sé ekki sannfæring hæstv. atvmrh., að rétt sé að stofna sjálfstæði þjóðarinnar í hættu með því að gefa alveg frá sér utanríkismálin og halla sér að erlendu ríki? En hann brestur kjark og aðstöðu til að hafa áhrif á gang málanna og beina þeim inn á aðrar brautir. Sósíalistar hafa varað við þessu, og eru margir íbúar þessa lands fylgjandi þeim aðvörunum. Það er greinilegt, að það er mikill uggur í mörgum hér á landi um það, hvað sé fram undan, ef við verðum leiksoppur í hendi stórveldis. Það er það ömurlegasta, sem fyrir litla þjóð getur komið. Þeir verða fleiri og fleiri, sem sjá, að illa hefur verið haldið á málum Íslands og að þeir menn, sem trúað var fyrir forustunni, hafa brugðizt. Ég er sannfærður um, að takist þjóðinni að öðlast sjálfstæði aftur, þá mun hún dæma þessa menn á sama hátt og hún dæmdi þá menn, sem börðust gegn því, að Ísland losnaði undan valdi Dana. Hæstv. atvmrh. segir, að hann geti ekki borið ábyrgð á því fyrir Bandaríkjastjórn, hvað hver einstakur þm. kunni að segja á þingi Bandaríkjanna. Ég vil benda á, að það, sem þessi þm. í Bandaríkjunum sagði, var vegna fram kominna krafna frá Englendingum um, að ekki yrðu hafðar kjarnorkusprengjustöðvar í Bretlandi. Ég veit ekki til, að Íslendingar hafi komið fram með nokkur slík mótmæli. En ég veit hins vegar, að Truman sagði, að kjarnorkusprengjan væri aðeins eitt af þeim vopnum, sem her Bandaríkjanna hefði yfirráð yfir, og að það væri á valdi hershöfðingja þeirra; hvenær það vopn væri notað. Það er ekki heldur það, sem skiptir máli hér, hver ber ábyrgð á því, sem einhver þm. í Bandaríkjunum segir, heldur hitt, að Ísland verði ekki gert að kjarnorkustöð. Það hefði því verið full ástæða fyrir Íslendinga að taka það fram, er þeir gerðu varnarsamninginn, að þeir vildu ekki hafa hér kjarnorkustöð. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mál mitt lengra að þessu sinni, en skal aðelns vegna þess, sem hv. 1. þm. Árn. (JörB) sagði um frv., lesa fyrir hann, hvernig þetta er í þingsköpum nú, og svo eins og það er í frv. Í l. eins og þau eru núna hljóðar þetta svo: „Til utanríkismálanefndar skal vísað utanríkismálum. Utanríkismálanefnd starfar einnig milli þinga, og skal ráðuneytið ávallt bera undir hana utanríkismál sem fyrir koma milli þinga.“ Í frv. er þetta hins vegar orðað þannig: „Til utanrmn. skal vísað utanríkismálum. Utanrmn. skal kjósa 3 af nm. með hlutfallskosningu og jafnmarga til vara, er séu ríkisstjórninni til ráðuneytis um utanríkismál, jafnt milli þinga sem á þingtíma.“ Vill svo hv. 1. þm. Árn. halda því fram, að þetta sé það sama. Ég býst við, að svo sé ekki.



Herra forseti. Ég þarf ekki mikið að segja um þetta mál nú. Hv. þm. Siglf. hefur tekið fram flest það, sem ég hafði ætlað að tala um. Annað er það, að hæstv. atvmrh. hefur ekki gert sér ljós þau sinnaskipti, sem orðið hafa í atvinnumálum undanfarið, sérstaklega í fjhn. Ed. En það vill svo til, að einmitt nýlega hafa skotizt upp í nýjar upplýsingar um þetta og þær -liggja skjalfestar á Alþ. En í bréfi, er fjárhagsráð sendi fjhn., segir, að það treysti sér ekki til að bera ábyrgð á því gagnvart forráðamönnum. sjóðsins, að þetta verði gefið frjálst, og það er auðséð, að það er ECA, sem átt er við. M.ö.o., fjárhagsráð lýsir því yfir, að það verði fyrst og fremst að taka tillit til ECA sem síns yfirboðara í þessum efnum. Þetta liggur fyrir skjalfest í skjölum Alþ. Ég veit, að margir, m.a. helzti framkvæmdastjóri herstöðvanna hér á landi, eru mjög óánægðir yfir því, að okkur sósialistum var fengið þetta vopn í hendur. Síðan, eftir umr. hér, hefur fjhn. tekið til baka þessi orð, vegna þess að forráðamennirnir í Washington hafa kippt í spottann. En þó keyrir fyrst um þverbak, er frv. kemur til Nd. Þá breytir d. frv. vegna þess, að það er bannað af ECA að gefa þetta frjálst. Svo er það, sem hv. 1. þm. Árn. (JörB) sagði. Ég hélt, að það mundi aldrei koma fyrir mig að þurfa að kenna mínum gamla, góða kennara að lesa, en ég held, að hann skilji ekki, hvað felst í þessu frv. Frv. felur það í sér, eins og raunar er greinilega tekið fram í lok grg., að utanrmn. skuli skoðast sem hver önnur þn. Sú setning í gr., sem gaf n. rétt til að fjalla um utanríkismál milli þinga, hefur verið numin burt. Í staðinn fyrir skyldu til að bera utanríkismál undir n. er nú aðeins heimild til að hafa þessa 3 menn til ráðuneytis. Ef hv. 1. þm. Árn. er þetta ekki ljóst, er það af því, að hann hefur trúað öðru fyrir fram að óathuguðu máli og vill nú síðar ekki trúa öðru, þótt honum sé sýnt fram á það, - eða þá hitt, að hann ætlar að reyna að kingja þessum bita, þótt hann viti, að hann sé eitraður.



Herra forseti. Ég skal aðeins hafa örfá orð um þetta nú, en þá má ekki heldur ætlast til, að ég reki eða hreki öll þau firn, sem hér hafa komið fram af eintómum staðleysum og firrum. Ég held, að í síðustu ræðum kommúnista hafi ekki komið fram neitt, sem ekki var í fyrri ræðum þeirra. Eitt af því var það, að Bandaríkin væru að skapa hér kreppu. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það, en hitt er staðreynd, að ef Bandaríkjanna hefði ekki notið við, værum við ekki betur staddir en svo, að hér væri skortur. Annars ætla ég ekki að láta teygja mig út í þær umræður. Annað atriðið, sem ég ætla að víkja að, er það, sem ég sagði við 2. umr., að kommúnistar þættu aldrei góðir kommúnistar, nema þeir tækju Rússa fram yfir allt annað. Um það ætla ég ekki heldur að eiga í orðaskaki við þá. Við skulum þá láta staðhæfingu standa þar gegn staðhæfingu. Hv. þm. Siglf. sagði, að mér hefði láðst að geta þess, að kommúnistar hefðu aldrei viljað hér neinar herstöðvar. Út af fyrir sig er þessi staðreynd rétt. En það er einungis vegna þess, að þessi flokkur hefur vitað það, að þeim hefur ekki verið mögulegt að fá hér herstöðvar fyrir Rússa. Þess vegna vita kommúnistar það, að sú bezta þjónusta, sem þeir geta af hendi leyst fyrir sína austrænu húsbændur, er að reyna að koma því til leiðar, að Ísland sé óvarið. En þeim tekst það bara ekki. Ummæli þessara manna um hæstv. utanrrh. sýna vel, hver ótti þeim stafar af Bjarna Benediktssyni. Þeir vita vel, hvílíkur hæfileikamaður Bjarni Benediktsson er. Svo líkja þeir þessum manni við höfðingja Sturlungaaldarinnar, vegna þess að hann hefur fyrr en nokkur annar íslenzkur stjórnmálamaður risið til meiri mannvirðinga en nokkur annar vegna mikils mannvits og drengskapar. Og við meðráðherrar hans höfum það mikla trú á gáfum hans og hæfileikum, að okkur þykir engu máli vel ráðið, nema hann sé með í því. Það er því ekki mér til hróss, að þessir þm. vilja hefja mig til skýjanna á hans kostnað. Þvert á móti. Þeir álíta mig minni mann en hann, og geng ég þess ekki dulinn, að það sé rétt.



Það er þegar búið að fella brtt. mínar, sem ég taldi, að í fælist hagkvæmarí lausn þessara mála fyrir iðnaðinn. Ég mun þess vegna greiða atkv. gegn brtt., sem fyrir liggja við þetta frv., og frv. í heild, og segi þess vegna nei.



Ég tel, að S.Í.S. hafi nægum öðrum störfum að sinna, þar sem búið er að koma fjárhag kaupfélaganna í vandræði, heldur en að fara að leggja milljónir í iðnaðarbanka. Ég segi því nei.



Eins og ég gat um við umr., tel ég rangt að setja inn í frv. heimild handa einum aðila til kaupa á hlutafé. ef þessi aðili óskar þess, en hins vegar er öðrum sett að skyldu að leggja fram ákveðið fé, og þess vegna segi ég nei.



Ég tel, að S.Í.S. hafi önnur tiltæk verkefni, m.a. í sveitunum, sem krefjast mikils fjármagns og eru meira aðkallandi en að festa 11/2 milljón í því að stofna iðnaðarbanka. Þess vegna segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 2. þm. Skagf. segi ég nei. Frv. samþ. með 18:1 atkv. og afgr. til Ed.