Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 24. mars 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að þar sem 1. varamaður Alþb. í Reykjavík situr nú á Alþingi taki 2. varamaður Alþb. í Reykjavík, Guðmundur Þ Jónsson, formaður Iðju, félags verksmiðjufólks, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv.`` Kjörbréf Guðmundar Þ Jónssonar hefur verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því skv. 2. gr. þingskapa að vinna drengskaparheit að stjórnarskránni.

Guðmundur Þ Jónsson hefur nú unnið drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom við 2. umr. voru það einstakir nefndarmenn í efh.- og viðskn. sem lögðu til að þessu frv. um viðskiptabanka yrði vísað til nefndarinnar að nýju. Það var vegna bréfs sem kom frá Landsbanka Íslands eftir að nefndin hafði gengið frá afgreiðslu málsins til 2. umr. Tók nefndin málið fyrir í morgun og varð sammála um það að við 1. málsl. 4. efnismgr. 4. gr. bætist: eða sambærilegs eigin fjár ríkisviðskiptabanka. Þetta er gert vegna þeirrar umsagnar sem kom og beiðni frá Landsbanka Íslands varðandi víkjandi lán. Málsliðurinn er þá þannig: ,, . . . endurgreiðslu hlutafjár eða sambærilegs eigin fjár ríkisviðskiptabanka.`` Samkvæmt þessu verður nefndin við ósk Landsbanka Íslands þar sem þetta rúmast innan þessa orðalags. Nefndin varð öll sammála um þessa tillögu og mælir þar af leiðandi með samþykkt hennar.

Herra forseti. Eins og allir vita sem hafa fjallað um það mál sem nú er á dagskrá, þá snýst það ekki um veiðar í efnahagslögsögu Íslands heldur um það atriði hvort heimilt sé íslenskum fiskvinnslustöðvum að kaupa fisk af erlendum aðilum, fisk sem þeir hafa veitt innan sinnar efnahagslögsögu eða utan sinnar efnahagslögsögu. Nú er það svo að við ætlum íslenskum sjómönnum og útgerðarmönnum þann rétt að geta valið á milli hvort þeir selja íslenskum aðilum sinn fisk eða hvort þeir selja hann beint til erlendra aðila. Með þessu móti hafa þeir sterkari stöðu en þau fiskvinnslufyrirtæki í landi sem ekki hafa frelsi til að velja á milli þess hvort þau kaupa fisk af erlendum eða innlendum aðila. Mér er ljóst að hv. 1. þm. Vestf. hefur til að bera víðsýni í þessum efnum og hefur horft á þetta mál í stóru samhengi út frá hagsmunum Íslendinga allra sem þjóðar. Og mér er ljóst að hann hefur samþykkt málamiðlun með þeirri brtt. sem hann lagði til og var samþykkt. Ég vil því taka það skýrt fram að með mínum athugasemdum er ég fyrst og fremst að gera eina tilraun enn til þess að opna augu þeirra þingmanna sem hafa verið svo sannfærðir um að við gætum ekki náð viðunandi samningum við Grænlendinga eða aðrar þjóðir um veiðar úr sameiginlegum fiskstofnum Íslands og þeirra þjóða nema við hefðum einhver tök á okkar viðsemjendum. Það má vel vera að menn trúi því að með því að segja við Grænlendinga: Þið fáið ekki að selja ykkar fisk á Íslandi nema þið semjið við okkur um það að þessum fiskstofni, sem er sameiginlegur, verði skipt eftir ákveðnum leikreglum á milli þjóðanna, nái þeir samningum með þessu móti. Þetta er löndunarbannsleiðin sem Bretar prófuðu á okkur Íslendingum og gafst illa vegna þess að hún herti upp þjóðarvitund. Hún herti upp þjóðarvitund og hafði þær afleiðingar að þeir sem gætnari voru í okkar hópi áttu verra með það að ná því fram að menn semdu við aðila sem vildu beita okkur ofríki. Ég tel því að þessar aðgerðir, að ætla núna að fela sjútvrh. sjálfdæmi í þessum efnum, geti gefist vel ef sjútvrh. er sannfærður um að það sé ekki rétt að beita þessum vinnubrögðum. En ef sjútvrh. er þeirrar skoðunar að þetta séu hin réttu vinnubrögð, þá mun þetta gefast illa. Og ólík eru þessi vinnubrögð því sem Þórður kakali viðhafði í Skagafirði forðum eftir Hauksnesfund þegar hann leitaði ekki uppi sína fjandmenn í hópi Skagfirðinga til að drepa þá, heldur bauð að þar skyldu allir ná heilum sáttum sem vildu. Ég get vel skilið það að Íslendingar hafi minnimáttarkennd gagnvart Grænlendingum því að við glímdum við það að nema þetta land, hafa þar búsetu og biðum ósigur. Við vorum ekki menn til þess að búa í þessu landi. Það var of harðbýlt fyrir íslensk karlmenni. Við liðum undir lok. Grænlendingar aftur á móti leystu þetta mál. Og kannski höfum við aldrei fyrirgefið þeim að þeir skyldu geta leyst þetta frekar en Þorgeir Hávarsson átti erfitt með að fyrirgefa að Þormóður skyldi bjarga honum forðum úr bjarginu. En við stöndum frammi fyrir því að haustak á Grænlendingum er það sem við viljum nota til þess að ná viðunandi samningum. Hvernig bregðast þeir við? Þeir vita að þeirra hafnlausa austurströnd verður ekki nytjuð, hafsvæðið út af henni, með skipum frá Grænlandi. Þeir leigja einfaldlega út þetta svæði til veiða. Þeir leigja það þjóðum sem hafa fullkominn verksmiðjuflota og geta tekið þann afla sem þær kaupa af Grænlendingum yfir sumartímann á tveimur eða þremur mánuðum. Ef við hefðum opnað íslenskar hafnir fyrir þessum aðilum þá hefðu Grænlendingar trúlega sjálfir farið að veiða þennan fisk og þeir hefðu landað honum á Íslandi. Sumu af honum til þess að skipa upp og flytja beint úr landi, öðru til vinnslu hér á landi. Og við hefðum haft af því verulegar tekjur. Það vill nú svo til að viðskiptajöfnuður okkar við Grænlendinga er hagstæður Íslendingum, það sama gildir um Færeyjar. En auðvitað þurfum við að eiga í útistöðum við þjóðir sem þannig er ástatt um og draga úr viðskiptum á milli þjóðanna. Ég hef dálítið gaman af því að við vorum að samþykkja hér að vísa til 2. umr. frv. um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum. Við erum friðelskandi þjóð. Við viljum ekki standa í illindum við neina nema nágrannana. Þetta er góð þjóð, íslenska þjóðin. Hún er að vísu búin að samþykkja það að sjóhraktir menn megi leita hér lands af öryggi, þeim verði bjargað. Það er skýrt tekið fram í þessum lögum, við ætlum ekki að drepa þá eins og við gerðum við Spánverjana á Hornströndum forðum, eða í Ögri. Þetta er liðin tíð. Við förum ekki að mönnum með þessum hætti. En þá er það líka búið. Það er í gildi það sama og var þegar duggurnar tóku land í Árneshreppnum. Það er í gildi það sama að viðskiptin eru bönnuð á milli. Við megum ekki kaupa af þeim fiskinn, hann skal úldna í lestinni ef því er að skipta nema sérstakt ráðherraleyfi komi til. Eða gera við skipin. Ég er ákaflega tregur til að samþykkja lög sem hljóða bara upp á heimildir fyrir ráðherra. Ástæðan er einfaldlega sú að mig skortir alla framsýni til að átta mig á því hvað ráðherrarnir geri við slík lög. Það má vel vera að menn telji að það sé auðvelt að samþykkja lög sem heimila ráðherra að ráða því hvaða ákvörðun hann tekur, hvort hann leyfir eða bannar, og Alþingi Íslendinga hefur verið ákaflega iðið við að samþykkja slík lög. Þetta er ákaflega sérstæð lagasetning og það þarf mikla framsýni til að sjá það fyrir hverjir sitja í ráðherrastól og hvernig þeir muni bregðast við. Þess vegna finnst mér að Alþingi Íslendinga þurfi að venja sig af þeim ósið að setja jafnmikið af lögum og heimildir fyrir ráðherra til þess að ráða í jafnstórum málum. Ég er sannfærður um það að til þess að tryggja fiskvernd við austurströnd Grænlands, þá þurfa Grænlendingar sjálfir að veiða þennan fisk. Þeir þurfa að vita það að ef þeir veiða of mikið þá geta þeir ekkert veitt á næsta ári. En ef þetta er bara spurningin um það að selja útlendingum réttinn, eins og er í dag, þá er auðvitað sama hugsunin og var hjá Einari Ben. þegar hann vildi selja norðurljósin. Þá er að hafa betur í viðskiptunum og selja miklu meira en til er og það er það sem þeir hafa verið að leika sér að af og til til þessa. Þess vegna eru mér það þó nokkur vonbrigði, þó ég viðurkenni að þetta séu breytingar til hins betra frá því sem var, að Alþingi Íslendinga skuli leggjast það lágt í þessum efnum að viðskiptahagsmunir og atvinnuhagsmunir iðnaðarmanna í landi skuli einskis metnir þegar menn taka þessar ákvarðanir. Nú er það svo að störf iðnaðarmannsins sem vinnur eru jafnþörf og hinna. Og þegar Ísland býr við vaxandi atvinnuleysi eins og nú er, hví skyldum við þá ýta verkefnunum frá okkur? Hvers vegna skyldum við gera það? Gott og vel. Mikill meiri hluti á Alþingi Íslendinga hefur samþykkt það að til þess að ná viðunandi samningum við Grænlendinga dugi ekkert annað en að hafa á þeim haustak og herða að. Spurningin er bara þessi: Komumst við þá nokkuð í návígi við þá? Mér hefur líkað margt vel sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt og aðhafst að undanförnu, en ég verð að segja það eins og er að mér voru það nokkur vonbrigði að það skyldi að hluta gleymt hvernig Færeyingar reyndust okkur í seinasta þorskastríði. Færeyingar stóðu svo fast með Íslendingum að sennilega voru þeir eina þjóðin sem lagði á sig efnahagslegan skaða til þess að styðja Íslendinga í þeirri baráttu. Þeir neituðu að veita breskum skipum þjónustu sem þá voru á Íslandsmiðum og þeir sköðuðust efnahagslega á því að gera þetta.  Ég trúi því að þeir tímar komi að Íslendingar samþykki löggjöf sem rýmkar það sem hér hefur nú verið ákveðið og stefnt er að. Og ég trúi því líka að þá verði mönnum það ljósar en virðist vera í dag að hvort sem okkur líkar það betur eða verr þá skapar eitt starf í frumvinnslugrein, eins og sjávarútvegi, níu störf í landi. Þess vegna er það, ef þessi regla er til staðar, að eitt fiskiskip grænlenskt sem mundi stunda veiðar við austurströnd Grænlands og leggja upp afla sínum á Íslandi til vinnslu, mundi raunverulega nífalda þann mannafla á Íslandi sem hefði störf miðað við þann fjölda sem er á sjónum. Svo mikil eru margföldunaráhrifin ef við skoðum þá þróun sem hefur verið að eiga sér stað í atvinnumálum Íslendinga og horfum til hagtíðinda til að sjá það hve mikið af nýjum störfum verða í öðrum greinum en í frumvinnslugreinunum. Ég geri mér grein fyrir því að mín orð um þessi mál munu engu breyta, en engu að síður vil ég koma þeim hér á spjöld sögunnar svo mér sjálfum verði rórra yfir því hvað gerst hefur.

Eðli málsins samkvæmt hefði forseti átt að gefa formanni og framsögumanni hv. sjútvn. orðið fyrst og biður velvirðingar á því.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hér í þinginu í gær komu tilmæli um það að sjútvn. ræddi þetta frv. á milli umræðna. Það var gert nú í morgun og eftir ítarlegar umræður í nefndinni féllust nefndarmenn á það að flytja ekki brtt. við frv., heldur að halda sig við það að það yrði samþykkt óbreytt. Hins vegar kom það fram í nefndinni og var samhljóða álit hennar að við eigum ekki að blanda saman viðskiptahagsmunum og veiðihagsmunum. Við höfum haldið því fram í viðræðum við aðrar þjóðir að við værum ekki til viðræðna um það að blanda veiðihagsmunum og viðskiptahagsmunum saman. Við höfum byggt okkar málflutning t.d. í hvalamálinu á þessum grundvallaratriðum. Hins vegar kom það fram og nefndin er sammála um að Íslendingar eigi að gera sitt til þess að vinna að því að þjóðir við norðanvert Atlantshaf vinni sameiginlega að því að nýta skynsamlega veiðiheimildir utan lögsögu ríkja. Nefndin beinir þeim ákveðnu tilmælum til sjútvrh., sem hann hefur raunar tekið fram, að við Íslendingar séum tilbúnir til viðræðna við stjórn Kanada um þessi mál. Við viljum gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að skynsamleg nýting þessarar fiskveiðiauðlindar utan fiskveiðilögsögu, bæði Kanada sem annarra ríkja, verði tekin upp. Þetta frv. heitir nú frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, og um það verður ekki deilt að þetta eru fyrst og fremst lög um það að erlendum skipum verði bannaðar allar veiðar í efnahagslögsögu Íslands eins og hún er ákveðin með lögum frá 1. júní 1979, um landhelgi og efnahagslögsögu og landgrunn, og jafnframt er erlendum skipum óheimilt að vinna afla í efnahagslögsögu Íslands. Fiskveiðar í efnahagslögsögu Íslands mega þeir einir stunda sem eru íslenskir ríkisborgarar eða sem eiga lögheimili hérlendis og lögaðilar sem eiga heimili hér á landi og eru að öllu leyti í eigu íslenskra ríkisborgara. Ég segi fyrir mitt leyti að ég kann ekki við þann málflutning sem kom fram hjá síðasta ræðumanni varðandi samskipti okkar Íslendinga við nágrannaþjóðirnar. Ég held að það hafi verið ríkjandi hjá allflestum, a.m.k. þingmönnum, velvilji til þessara nágrannaþjóða. Þrátt fyrir gömlu lögin, ég tala nú ekki um þessi nýju sem vonandi verða að lögum, er hvergi að búast við því að sjútvrh. muni skerða þær heimildir sem Grænlendingar hafa haft til löndunar hér á Íslandi og ég hef trú á því að hvorki núv. sjútvrh. frekar en aðrir sem við kunna að taka fari að skerða heimildir nágrannaþjóðanna til þess að landa fiski og leita hér athvarfs, hvort sem það er í neyðartilfellum eða til að landa fiski eða fá viðgerðarþjónustu. Við Íslendingar höfum heimilað Grænlendingum að landa afla sínum hér á landi, t.d. rækjuaflanum. Um það ríkti alveg fullkomin sátt. Hins vegar höfum við, og það hefur verið reynt af fremsta megni af stjórnvöldum og sjútvrn., reynt að ná samningum um sameiginlega nýtingu þessarar auðlindar en því miður ekki tekist. Þrátt fyrir þann velvilja sem við Íslendingar höfum sýnt Grænlendingum hefur það gerst að þeir hafa átt viðskipti við Evrópubandalagið án þess að hafa nokkurt samráð eða samstarf við okkur sem við höfum þó hvað eftir annað óskað eftir og átt fjölmargar viðræður þar um. Því miður. Þetta breytir ekki því að hugarfar okkar til Grænlendinga er óbreytt. Við ætlum ekki --- mér dettur ekki í hug að það sé nokkur maður hér inni sem vilji refsa Grænlendingum fyrir það og ég hef enga trú á því að þó að 3. gr. hafi verið breytt í þessum efnum frá því að frv. var lagt fram verði það til þess að þrengja afgreiðslu eða heimildir Grænlendinga til aukinna viðskipta á Íslandi. Við skulum snúa okkur þá að hinum nágrönnunum sem eru Færeyingar. Færeyingar hafa haft mjög náin samskipti við okkur Íslendinga og ég minnist þess á þeim árum þó það sé langt um liðið, að þegar ég var sjútvrh. beitti ég mér fyrir mjög víðtæku samkomulagi við Færeyinga um veiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Það var gert með þeim hætti að þeir fengu verulega hlutdeild miðað við þeirra fiskveiðar í botnfiskafla okkar og mjög mikla hlutdeild, sem þá munaði mikið um í sambandi við loðnuveiðar. Þá nýttum við ekki til fulls möguleikana til loðnuveiða og var okkur því útgjaldalítið að veita Færeyingum þetta. Síðan vita menn hvernig ástand hefur breyst frá ári til árs í loðnuveiðum. Hér var stór floti. Í upphafi þessa tímabils leitaði hann á mið annars staðar, í Norðursjónum. Þá þótti okkur gott að neyta heimilda hjá öðrum þjóðum. Síðan fóru Íslendingar að geta fullnýtt að öllu sinn loðnukvóta, það varð hröð uppbygging á verksmiðjum og Norðursjávarflotinn kom hingað til þess að stunda þessar veiðar og síðan varð enn samdráttur sem gerði það að verkum að íslensku skipin sem þessar veiðar stunduðu þurftu að fá frekari aflaheimildir. Allt varð þetta til þess að þrengja að Færeyingum. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef aldrei tekið undir það, hvorki á meðan ég var sjútvrh. né síðar, að svipta eigi þær þjóðir sem fengu hér veiðiheimild á sínum tíma að öllu leyti þeim heimildum. Belgar voru sú þjóð sem braut ísinn fyrir okkur og við gerðum samning um veiðar belgískra togara í íslenskri landhelgi. Þær veiðar voru bundnar við ákveðin skip. Þau skip eru núna horfin af sjónarsviðinu nema held ég tveir litlir togarar sem veiða sáralítið. Ég tel ekki ástæðu til að hverfa frá því þó það syrti í álinn hjá okkur. Það gengur yfir eins og annað og þetta eru ekki það miklar veiðiheimildir. Ég heyrði líka í mörgum aðilum hér að þeir báru ekki mjög hlýtt hugarþel til Færeyinga því þrátt fyrir það að þessi nágrannaþjóð okkar rambi nú á barmi gjaldþrots þá voru hávarar kröfur og raddir um það hér á Íslandi að það ætti að svipta þá öllum veiðiheimildum á stundinni. Ég tel að það hafi verið afskaplega vel gert hjá hæstv. sjútvrh. að láta ekki undan þessum kröfum. Og ef ég ætti eitthvað að gagnrýna í því þá finnst mér að hann hafi gengið of langt gagnvart Færeyingum, en auðvitað allt of skammt gagnvart þessum kröfuhöfum, en ég er ekkert að halda því á lofti. Hann hélt á þessu máli eins og hann frekast gat gagnvart Færeyingum, í samskiptum við nágrannaþjóð okkar sem við höfum alltaf átt vinsamleg samskipti við. Ég tel að það sé afar mikils virði að gera þessa breytingu og setja þessa nýju löggjöf og mér kemur ekki til hugar að sjútvrh. ætli að þrengja í framkvæmdinni gagnvart þessum tveimur nágrannaþjóðum. Mér dettur ekki í hug að halda það. Þess vegna tel ég það afar mikils virði að Alþingi reyni að ná sem víðtækustu samstarfi um þessi efni. Utanrmn. þingsins fékk þetta frv. til umsagnar. Hún fjallaði um frv. og þar sitja níu þingmenn. Þessir þingmenn allir koma sér saman um það að þessi breyting verði gerð á frv. ásamt annarri breytingu sem enginn nefnir hér og allir eru sammála um. Þetta kemur svo til sjútvn. Við stóðum frammi fyrir því annaðhvort að ganga inn á breytingu í líka átt og þessa eða að segja: Frv. fer algjörlega óbreytt í gegn. Þó að ég sé nokkuð róttækur í þessum efnum, þá taldi ég vænlegra og hyggilegra að velja fyrri kostinn, að gera þessa breytingu þannig að erlendar þjóðir sjái það að Alþingi sé nokkurn veginn samstiga í þessari breytingu og það komi alveg ljóst fram að ekki muni verða skert í framkvæmdinni það sem lýtur að nágrannaþjóðum okkar. Það hef ég fyrir satt og sjútvrh. hefur margsagt það í mín eyru að hann muni líta þannig á málin. Það var líka mikið atriði að sjútvrh. féllst á þessa breytingu og þess vegna náði hún fyrst og fremst fram að ganga. Ég endurtek að ég tel nauðsynlegt, hvað sem líður afgreiðslu þessa lagafrv., að við eigum samleið í þeim efnum að nýta fiskstofnana, nýta fiskimiðin. Það getur engin ein stétt sagt: Ég vil fá allt sem ég vil, en hinn ekkert. Hér er verið að fara hið vandrataða meðalhóf í þeim tilgangi að halda áfram og reyna að ná skynsamlegum samningum og samstarfi þjóða við norðanvert Atlantshaf um nýtingu fiskimiðanna.

Frú forseti. Ég ætla fyrst að víkja hér að orðum hv. 2. þm. Vestf. Að vísu ætla ég ekki að gera athugasemd við það mat hv. þm. að nauðsyn hafi borið til að hann talaði nú nokkur orð inn á spjöld sögunnar, en við efnisatriði ræðunnar ætla ég að gera örfáar athugasemdir. Fyrst að því er varðar það samkomulag sem gert var í hv. sjútvn. og samþykkt var við 2. umr. hér í þinginu. Ég var ekki viðstaddur þá umræðu, en eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Vestf., formanni nefndarinnar, féllst ég á þá málamiðlun sem gerð var við afgreiðslu nefndarinnar og þá brtt. sem nú hefur verið samþykkt. Hér er um að ræða breytingu á formi. Ég lít svo á að þrátt fyrir hana náist það markmið sem sett var með flutningi frv. og því hafi á engan hátt verið raskað. Almenna reglan er sú að löndun á fiski úr erlendum fiskiskipum er heimil. Hún er einnig heimil úr sameiginlegum stofnum ef samningar hafa verið gerðir um nýtingu þeirra, en er háð leyfi ráðherra ef slíkir samningar hafa ekki verið gerðir. Ég tel að sú útfærsla sem hér liggur fyrir eftir þá málamiðlun sem gerð var í nefndinni breyti í engu upphaflegum áformum með flutningi þessa frv. Hv. 2. þm. Vestf. vék að afstöðu okkar til Grænlendinga. Flest var það á misskilningi byggt. Við höfum ástundað mjög gott samstarf við Grænlendinga, viljum gera það og þurfum að gera það. Hins vegar er ljóst að við þurfum að halda á rétti okkar að því er varðar nýtingu sameiginlegra stofna og hljótum að leita fast eftir því við Grænland að það komi til samninga um þá stofna. Það hefur gengið mjög treglega. Og það er rétt að við áskiljum okkur alla möguleika á því að takmarka landanir úr sameiginlegum stofnum sem ekki hefur verið samið um í þeim tilgangi að knýja á um samninga. Nú fyrir skömmu voru fluttar af því fréttir að Grænlendingar hefðu gert samninga um veiðar innan sinnar lögsögu úr stofnum sem eru sameiginlegir og þar á meðal á karfa. Það hlaut að leiða til þess að við enn á ný leituðum eftir samningum við þá um þessi efni. Síðasta sumar voru ítrekaðar óskir um samningaviðræður um skiptingu á rækjustofninum. Þá gáfu Grænlendingar fyrirheit um að í október yrðu þeir tilbúnir til embættismannaviðræðna þar að lútandi. Þau áform stóðust ekki. Nú fengum við hins vegar fyrir örfáum dögum skilaboð frá grænlensku landsstjórninni um það að hún sé reiðubúin til viðræðna um karfastofninn og ég tel það vera mjög mikilvægt og við munum ganga á eftir því að þær viðræður geti hafist sem fyrst. Í heild tel ég þess vegna að athugasemdir hv. 2. þm. Vestf. hafi verið á misskilningi byggðar þó að þær væru ætlaðar sjálfum spjöldum sögunnar. Ég vil svo þakka hv. sjútvn. fyrir alla meðferð málsins. Vitaskuld má alltaf deila um það þegar málamiðlanir eru gerðar um orðalag, en ég ítreka að ég tel að sú málamiðlun sem gerð var hafi ekki raskað því markmiði sem sett var og það skiptir vitaskuld miklu máli að sem best samstaða sé um svo mikilvæga löggjöf sem hér er verið að fjalla um og lýtur að réttindum til veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu og löndunar á fiski hér á landi. Ég vil þakka hv. nefnd fyrir það starf sem hún hefur lagt í þetta frv. og einnig þá umfjöllun sem fram fór á milli 2. og 3. umr. í tilefni af fréttum um viðskipti íslenskra aðila við spænsk útgerðarfyrirtæki um afla sem veiddur er utan lögsögu Kanada. Ég vil af því tilefni og vegna þeirrar niðurstöðu sem varð í hv. sjútvn. í morgun ítreka það eins og fram hefur áður komið af minni hálfu að við höfum lýst yfir fullum stuðningi við baráttu Kanada um að ná virkari stjórnun á þessum veiðum og þar verður engin breyting á. Það er full samstaða á milli þess sem sjútvrn. hefur þegar aðhafst í þessu efni og þeirrar niðurstöðu sem varð í hv. nefnd í morgun. Hér er um það að ræða að Norðvestur-Atlantshafsnefndin skiptir niður veiðiheimildum utan 200 mílna lögsögu við Kanada. Evrópubandalagið hefur hins vegar ekki sætt sig við þá skiptingu og hefur útdeilt mun meiri kvótum til aðildarríkja sinna. Eftir 1990 hefur þó heldur dregið úr þessum mismun en enn eru uppi ásakanir af hálfu Kanadamanna um verulega ofveiði þessara ríkja, sérstaklega Spánverja og Portúgala, enn fremur eru uppi ásakanir af hálfu Kanadamanna um veiðar ríkja sem ekki eiga aðild að Norðvestur-Atlantshafsnefndinni og ekki eiga aflaheimildir samkvæmt ákvörðunum hennar. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar og Kanadamanna í þessu efni að koma á virkari stjórnun og eftirliti með slíkum veiðum og við höfum ekki aðeins bréflega lýst því yfir, varðandi málaleitan kanadíska sjávarútvegsráðherrans, heldur höfum við einnig í verki á undirbúningsfundum New York ráðstefnunnar, sem undirbýr umhverfisráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, stutt tillögur Kanada hér að lútandi. Í svarbréfi mínu til kanadíska sjávarútvegsráðherrans kom þessi afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar mjög skýrt fram. Þar var einnig óskað eftir því að viðræður gætu farið fram um ýmis önnur sameiginleg hagsmunamál, þar á meðal um hvalveiðar. Þess er að vænta að sjávarútvegsráðherra Kanada komi í heimsókn til landsins síðar á þessu ári og þá verður hægt með virkari hætti að taka upp þessi sameiginlegu viðfangsefni og freista þess að treysta samstöðu þessara tveggja þjóða, bæði að því er varðar stjórnun veiðanna utan 200 mílna lögsögu og að öðru leyti nýtingu auðlinda sjávarins eins og að því er varðar hvalastofnana.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér fóru fram í gær og þær umræður sem fóru fram í hv. sjútvn. í morgun. Ég tel að þær hafi verið gagnlegar og það hafi verið ástæða til þess að þær færu fram. Ég tel að vísu að það hefði ekki verið óskynsamlegt að breyta frv., en tel að það sé mjög mikilvægt sem hv. 1. þm. Vestf. sagði hér áðan að halda sem mestri samstöðu á Alþingi um þetta mál. Þess vegna hef ég ákveðið að bera ekki fram neinar brtt. og um það varð samstaða í nefndinni að málið bæri að með þessum hætti eins og það gerir núna. Það er margt í þessu máli sem ég tel mikilvægt og vil ég sérstaklega vekja athygli á því sem stendur í 2. gr., og það er ekki af tilefnislausu, þar sem talað er um hverjir megi veiða í íslenskri landhelgi, en þar segir að þeir einir megi stunda veiðar í íslenskri landhelgi sem eru íslenskir ríkisborgarar og eiga lögheimili hérlendis og lögaðilar sem eiga heimili hér á landi og eru að öllu leyti í eigu íslenskra ríkisborgara. Um það hefur verið rætt að undanförnu í fjölmiðlum og það hefur komið fram hér á Alþingi líka að menn hafa efasemdir um það að hægt sé að fylgja þessum atriðum eftir, þessu skilyrði, sem Alþingi staðfestir aftur með þessari lagasetningu sem nú er á leiðinni í gegnum þingið. Ég tel ástæðu til þess að árétta það og segi það alveg skýrt og ákveðið að það á ekki að hvika frá því að þeir lögaðilar sem fá að veiða í íslenskri landhelgi verði að öllu leyti í eigu íslenskra aðila. Því verða menn bara að fylgja eftir, það er einfalt, en það getur kostað átak í upphafi. Og það getur auðvitað kostað að það þurfi að setja reglur sem eru skýrar og gefa fyrirtækjum, sem af einhverjum ástæðum eignast tímabundið hlut í íslenskum fyrirtækjum, ákveðinn tíma til þess að losna við þær eignir aftur. En ég er alveg sannfærður um það að ef menn hafa ekki þarna mjög skýrar reglur og fylgja þeim fast eftir þá missum við út úr höndunum á okkur þann möguleika að halda utan um þessa hluti. Þá koma útlendingar inn í útgerð á Íslandi. Það tel ég að við eigum ekki að opna fyrir og þess vegna er það sem ég er að ræða um þetta hér. Mér hefur fundist að hjá ýmsum væri uppi sú afstaða að vegna þess að núna eiga erlend fyrirtæki lítinn hluta í íslenskum útgerðarfyrirtækjum, þá eigi menn að reyna að finna leiðir til þess að þeir geti átt það áfram og nýir aðilar megi koma inn sem eigi lítinn hluta í íslenskum útgerðarfyrirtækjum. Ég tel þessar hugmyndir alveg fráleitar og þær muni bara verða til þess að við getum ekki með nokkru móti framfylgt þessum ákvæðum sem hér eru á ferðinni. Þess vegna er það sem ég tel að menn eigi að fylgja þessu fast eftir. Mér fannst afar sérkennileg ræða hv. 2. þm. Vestf. hér áðan þar sem hann í fyrri hluta ræðu sinnar sannfærði menn með gildum rökum um að það væri af hinu vonda að vera með viðskiptabönn, og var þar að tala um Grænlendinga og jafnvel fleiri, en endaði svo á því að hæla Færeyingum fyrir það að þeir hefðu verið svo skynsamir að beita slíkum viðskiptabönnum. Það var því ekki alveg samræmi milli upphafs og endis á ræðu hv. 2. þm. Vestf. En ég ætlaði nú ekki að fara að ræða það mál mjög grannt sem var hér til umræðu í gær, þ.e. veiðar Spánverja og Portúgala við Nýfundnaland. Ég tel að við munum una við þessi mál eins og þau eru. Mér finnst það vera mikið atriði að það sé alveg skýrt að Íslendingar séu tilbúnir til að ræða við þessar þjóðir, t.d. Kanadamenn, um það að reyna að koma skikki á nýtingu fiskstofna sem eru sameiginlegir og eru utan lögsögu ríkjanna og það eigi ævinlega að standa opið að Íslendingar séu tilbúnir til þess og muni beita áhrifum sínum til þess að koma á viðræðum og samstarfi um að það verði samkomulag um með hverjum hætti eigi að nýta þessa fiskstofna. Við gætum lent í því fyrr en varir að ef EB-flotinn kæmi hingað og færi t.d. að veiða djúpkarfa fyrir utan 200 mílna mörkin, þar eru fiskifræðingar þó sannfærðir um að við séum aðilar að sameiginlegum stofni, og þá væri kannski ekki ónýtt að einhvers konar samstarf væri á milli þeirra sem sjá sameiginlega hagsmuni í nýtingu slíkra fiskstofna og að þá væri búið að koma slíku samstarfi á. Ég hvet þess vegna til þess að hæstv. sjútvrh. tali mjög skýrt fyrir hönd Íslands í þessu máli og ég hvet hann til þess að hafa sem mest samstarf og samráð við þá aðila. Þeir eru ekki svo margir sem eiga svipaðra hagsmuna að gæta og við hér í nágrenni við okkur.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að segja mörg orð. Ég vil aðeins fagna því sem hér er að gerast og því góða samstarfi sem var á milli utanrmn. og sjútvn. Ég vil sérstaklega þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, fyrir hans ræðu sem sagði í sjálfu sér allt sem segja þarf um málið. Ég hef verið að gera mér vonir um það að hérna yrði einróma atkvæðagreiðsla en mér skilst nú að einn hv. þm. a.m.k. ætli ekki að standa með okkur hinum. Auðvitað hafa menn frjálsræði að sínum skoðunum og greiða atkvæði eftir sinni sannfæringu en mikið væri það nú gaman ef hér yrði einróma niðurstaða eins og svo oft áður í mikilvægustu málum okkar, landhelgismálunum. Ég vil líka sérstaklega fagna því að menn hafa lýst því yfir að við Íslendingar munum hafa náið samstarf við Kanadamenn, Nýfundnaland, um sameiginleg markmið og ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. Mér hafa borist ýmiss konar gögn varðandi þeirra starfsemi, að friða landgrunnið langt út fyrir 200 mílur, þ.e. yfir 400, og ég vona að þegar það mál kemur til Alþingis, þá verði menn líka sammála um það.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki mörgu við að bæta það sem áður hefur komið fram af minni hálfu í umræðum um þetta mál. Það eru nokkur orð vegna m.a. ummæla hv. 1. þm. Vestf. og formanns sjútvn. um samskiptin við okkar næstu nágranna sem ég vil taka undir. Ég held að það sé á misskilningi byggt að sú tilhögun, sem sjútvn. leggur til og þingið hefur reyndar þegar fallist á í atkvæðagreiðslu hér eftir 2. umr. og auðvitað snertir ekki síst og kannski fyrst og fremst samskiptin við okkar næstu nágranna, Færeyinga og Grænlendinga, að þau ákvæði beri að skoða sem einhverja aðgerð andstæða þeim eða hún eigi á nokkurn hátt að tákna að áhugi okkar Íslendinga á því að eiga jákvæð samskipti við þá hafi dvínað. Þvert á móti lít ég á þetta í samhengi við þá viðleitni sem verið hefur í gangi á undanförnum árum að eiga við þá samskipti og samráð og funda með þeim, en jafnframt nota þau samskipti og tengsl af ýmsu tagi sem við höfum við þessar þjóðir, m.a. í gegnum formbundið samstarf þjóðþinganna þriggja sem nefnt er Vestnorræna þingmannaráðið, fá þá með slíkum ráðum til þess að gera við okkur og ljúka samningum um nýtingu allra helstu sameiginlegra stofna. Ég held að mikilvægi þessa sé síst minna nú en verið hefur. Það er vissulega rétt sem hér hefur verið nefnt að það hefur miðað hægt en þess þá heldur er nauðsynlegt að leggja á þetta aukna áherslu. Fyrir dyrum stendur m.a. að endurnýja eða tryggja að áframhald verði á samningum um nýtingu loðnustofnsins. Það þarf að ná samningum um karfa og rækju og Færeyingar koma nú inn í þá mynd kannski með meiri þunga en áður hefur verið þar sem fyrir liggur að þeir eru að auka sókn sína í einn af þessum stofnum sem talinn er vera sameiginlegur með Íslandi, Grænlandi og Færeyjum. Ég leyfi mér í samhengi við þetta að taka undir með hv. 1. þm. Vestf. og formanni sjútvn. varðandi fiskveiðiréttindi Færeyinga hér á Íslandsmiðum. Ég verð að segja eins og hann að kröfur ýmissa aðila í þjóðfélaginu að undanförnu um að afnema þessi veiðiréttindi með öllu hafa valdið mér miklum vonbrigðum. Ég held að þar sé á engan hátt svo illa komið fyrir okkur Íslendingum að við höfum ekki efni á því að leyfa Færeyingum að halda einhverjum hluta sinna hefðbundnu veiðiréttinda hér sem eiga sér mjög langa sögu, hafa afgerandi þýðingu fyrir fjölmörg byggðarlög í Færeyjum og eiga sér sem sagt þannig réttlætingu á ýmsum sviðum. Hef ég þá ekki nefnt það sem ég tel auðvitað að eigi að vera mikilvægast í þessu sem eru menningarleg og stjórnmálaleg samskipti þessara skyldu þjóða, Færeyinga og Íslendinga, og nauðsyn þess að við leggjum eitthvað af mörkum í þeim efnum og sýnum á því skilning að til þess að þau samskipti geti þróast áfram með jákvæðum hætti og í því bræðralagi sem verið hefur, skulum við vona, þá þurfum við að leggja eitthvað af mörkum í því sambandi sem er hagstætt grannþjóðunum en ekki eingöngu einhliða njóta ávaxtanna af slíkum samskiptum. Það liggur fyrir að t.d. hvað viðskipti snertir er viðskiptajöfnuður Íslendingum mjög í hag í samskiptum okkar við næstu nágranna, Færeyinga og Grænlendinga og þó svo við blöndum þeim hlutum ekki saman, þá liggur það nú í hlutarins eðli að þegar litið er yfir samskipti þessara þjóða í heild sinni, þá hlýtur það að þurfa að vera þannig að báðir aðilar eða allir geti sæmilega sáttir við það unað. Ég vil leyfa mér að vona að frekari niðurskurður á þessum veiðiheimildum í framtíðinni verði ekki til þess að torvelda eða spilla því ágæta samstarfi sem hefur verið vaxandi og batnandi á milli vestnorrænu þjóðanna þriggja. Um hitt er ekki deila að mínu mati, að veiðiheimildir af þessu tagi hljóta auðvitað að taka mið af því hvernig aðstæður eru í okkar auðlindum og þess vegna ekki við öðru að búast en því að þær væru skornar niður a.m.k. til jafns við það sem Íslendingar sjálfir verðum að taka á okkur. Ég leyfi mér svo að ljúka með því, hæstv. forseti, að leggja á það áherslu, sem reyndar hefur þegar komið fram í máli bæði hv. 1. þm. Vestf. og eins hæstv. sjútvrh., að ég held að það sé mjög mikilvægt að í tengslum við allar umræður á þessu sviði gætum við Íslendingar þess að koma jafnan fram sem málsvarar skynsamlegrar nýtingar og verndunar í þessum efnum á alþjóðavettvangi sem og hér heima fyrir. Á sama tíma er að sjálfsögðu rétt nú sem endranær að við stöndum fast á rétti okkar og annarra þjóða í sambærilegri aðstöðu sem byggja á nýtingu sjávarauðlinda til að gæta þessara auðlinda og nýta þær í okkar þágu. Þetta þarf ekki, á ekki og er ekki í mótsögn hvort við annað heldur þvert á móti. Hlýtur það í raun og veru að vera óaðskiljanlegur hluti af réttindabaráttu okkar, sögulegri sem og þeirri sem yfir stendur nú eða í framtíðinni að jafnframt sé barist fyrir skynsamlegri nýtingu þessara auðlinda og alþjóðlegum samningum um þá hluta slíkrar nýtingar sem fer fram á alþjóðlegu hafsvæði. Þess vegna fagna ég því að þau skilaboð sem fari frá Alþingi Íslendinga nú við þessa umræðu, t.d. til Kanadamanna, séu ótvíræð í þá veru að við Íslendingar séum tilbúnir til að leggja okkar af mörkum bæði varðandi réttarstöðu ríkja sem eru í þessari aðstöðu, og þar er auðvelt að sjá fyrir sér að við Íslendingar getum að mörgu leyti lent í svipuðum aðstæðum og Kanadamenn eru nú að glíma við og búum reyndar þegar við þær að hluta til, samanber sókn t.d. í sameiginlegan karfastofn sem að hluta til er í andstöðu við okkur og ekki er tekið tillit til þegar ákveðið er hámark sóknar í þann stofn. Og þeim mun mikilvægara er það, held ég, að við Íslendingar skipum okkur með okkar málflutningi í réttan hóp í þessum efnum og að skilaboðin sem héðan fara misskiljist ekkert. Um það held ég að sé bærileg samstaða hér á Alþingi og það er auðvitað ákaflega mikilvægt að varðveita hana sem kostur er. Það er síðan tæknilegt úrlausnarefni í sjálfu sér með hvaða hætti menn reyna að koma sinni stefnu og sínum áherslum á framfæri í slíku tilviki. Hvort það er best gert með einhverjum breytingum á þessum lögum eða með öðrum ráðstöfunum skal ég láta ósagt um. Ég tek að lokum undir það að sú samstaða sem að langmestu leyti hefur náðst um afgreiðslu þessa máls og sameiginleg afstaða utanrmn. og sjútvn. er ákaflega mikilvæg og ég held að menn þurfi mjög veigamikil rök til þess að ganga gegn henni.

Herra forseti. Það var nú ekki trúlegt að niðurstaða Alþingis Íslendinga yrði sú að menn teldu að þeir hefðu komið illa fram við Grænlendinga. Það er yfirleitt ekki algengt að slík naflaskoðun verði ofan á. Ég hygg að það yrði samþykkt hér í heyranda hljóði með öllum greiddum atkvæðum að Íslendingar væru góðir menn ef við mundum bera fram tillögu um það á Alþingi og samstaða yrði á milli sjútvn. og utanrmn. um þá túlkun að það væri mjög góð og friðelskandi þjóð sem býr á þessari eyju. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði mest um tæknilegar útfærslur þegar rætt var um það hvernig menn ættu að koma markmiðum sínum fram og það er út af fyrir sig umhugsunarefni. Það er nefnilega ein höfuðdeila mannkynsins, þessar tæknilegar útfærslur á því hvernig menn koma markmiðum sínum fram. Eftir þeim leikreglum höfum við skipst í stjórnmálaflokka gjarnan. Eftir þeim leikreglum hafa menn réttlætt það hvort þeir færu í stríð eða ekki. Það eru þessar tæknilegu útfærslur á því hvernig menn koma markmiðum sínum fram. Hnefarétturinn er ein af þessum tæknilegum útfærslum á að koma markmiðunum fram. Ég tel að þegar við lesum 3. gr. þessa frv. þá fari náttúrlega ekki á milli mála hvert við stefnum og hvað við erum að gera. Með leyfi forseta vil ég lesa 3. gr. frv. eins og hún er nú: ,,Erlendum veiðiskipum er heimilt að landa eigin afla og selja í íslenskum höfnum og sækja þangað alla þá þjónustu er varðar útgerð skipsins. Þetta er þó ekki heimilt þegar um er að ræða veiðar úr sameiginlegum nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu hafi íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnvöld hlutaðeigandi ríkis.`` --- Þetta er meginreglan. Og áfram les ég: ,,Sjútvrh. er þó heimilt að víkja frá ákvæði þessarar málsgreinar þegar sérstaklega stendur á. Erlendum veiðiskipum er ávallt heimilt að koma til hafnar þurfi þau á neyðarþjónustu að halda.`` Auðvitað fer það ekkert á milli mála að þetta eru viðskiptaþvinganir sem þarna er verið að beita. Það fer ekkert á milli mála. Og gagnvart hverjum? Gagnvart Grænlendingum fyrst og fremst. Það er það sem menn hafa orðið ásáttir um. Og þegar hv. 3. þm. Vesturl. ræðir það í þessu samhengi að það hafi ekki verið samræmi í minni ræðu þegar ég vakti athygli annars vegar á því að Færeyingar hefðu staðið með okkur í þorskastríðinu og hinu að löndunarbann Breta hefði ekki verið skynsamlegt til að beygja okkur Íslendinga, þá átta ég mig hreinlega ekki á því hvert hann er að fara.  Ég var norður á Akureyri seinni part vetrar fyrir nokkrum árum og gekk þar um iðnaðarfyrirtæki sem framleiddu og seldu búnað um borð í veiðiskip. Ég spurði hvort þeir hefðu verið að selja þetta til útlanda. Og það kom m.a. í ljós að þeir höfðu verið að selja þetta til Grænlands og gengið nokkuð vel. Að vísu gátu þeir ekkert selt í bili. Og hvers vegna? Vegna þess að Íslendingar, þáv. sjútvrh., hafði neitað að heimila Grænlendingum að skipa upp rækju á Íslandi til þess að flytja hana til annarra landa. Þessi neitun var í gildi og það seldist ekkert í verksmiðjunni fyrir norðan á meðan. Menn vilja þegja yfir svona löguðu og minnast ekki á það. Ég vil líka koma því á framfæri að ég taldi það ekki góðan hlut fyrir Ísafjarðarkaupstað þegar sá atburður gerðist þar að bæjarfógeti og sýslumaður Ísafjarðarsýslna neitaði áhöfn á grænlenskum togara um landvistarleyfi. Þeir máttu sko bara dúsa um borð. Og hvers vegna neitaði hann þeim um landvistarleyfi? Vegna þess að áhöfnin sem var á togaranum í veiðiferðinni á undan hafði drukkið of mikið vín, haldið á fund landa sinna inn í Súðavík sem voru af veikara kyninu og haldið þar uppi gleðskap meiri en mönnum þótti hóf að. Það er nú svo. Hvað skyldi mega banna mörgum íslenskum skipum að láta áhafnir sínar fara í land ef Bretar og Þjóðverjar hefðu notað þessa reglu gagnvart okkur þegar íslenskir sjómenn drukku of mikið vín í erlendum höfnum? Svona hóprefsingar eins og þarna var beitt eru að mínu viti ekki sæmandi. Ég er sannfærður um það að Grænlendingar gleyma ekkert svona móttökum. Ég er sannfærður um það. Og ég var ekkert stoltur af því að vera Íslendingur og bera ábyrgð á því að þannig væri staðið að málum. Auðvitað vilja menn ekki ræða þetta hér, Íslendingar, hin friðelskandi þjóð sem vill ekki að á sig sé kastað kjarnorkusprengjum. Hún vill ekki ræða svona lagað. Þetta eru bara nágrannar okkar sem við erum að eiga samskipti við. Ég er sannfærður um það að ef við hefðum haft vit á því að koma fram við Grænlendinga ávallt á þann hátt að við værum ekki með hótanir, þá værum við búnir að ná samningum um nýtingu úr þessum fiskstofnum. Ég er sannfærður um það að hofmóðurinn í okkur Íslendingum, sem vissulega hefur verið til staðar eins og þessi tvö dæmi sanna sem ég hef hér rakið, hefur spillt fyrir því að við næðum samningum um þessi mál. Ég get vel tekið undir að það sé æskilegt að Alþingi Íslendinga sé samstiga og menn nái breiðri samstöðu um mörg málefni. Hins vegar tel ég það aðalatriðið að þau lög sem þingið samþykkir séu skynsamleg. Það tel ég aðalatriðið. Og ég tel það ekki skynsamleg lög sem eru á þann veg að þau dragi úr viðskiptum á milli Íslendinga og Grænlendinga og e.t.v. á milli Færeyinga og Íslendinga einnig. Ég tel þau lög ekki skynsamleg. Þau eru langt á eftir tímanum. Auðvitað getum við sagt með hofmóði við Grænlendinga: Þið eigið að koma til okkar og láta okkur vita ef þið ætlið að semja við Evrópubandalagið. Þá eigið þið að tala við okkur fyrst. --- Fórum við og töluðum við Grænlendinga þegar við ofveiddum karfann við Grænland og hjuggum hann og hentum stórum hluta í hafið til að hægt væri að pakkfylla togarana? Fórum við og ræddum við þá áður? Ég man ekki eftir því að við hefðum gert það. Það er nefnilega viss hroki í okkur í þessum samskiptum. Það þýðir ekkert að blekkja sig í þeim efnum. Því er nú verr og miður.

Virðulegur forseti. Ég verð nú að viðurkenna það að ég skil ekki alfarið röksemdafærslu hv. 2. þm. Vestf. í þessu máli. Ég hef alltaf dáðst að Færeyingum fyrir það hvernig þeir stóðu með okkur í þorskastríðinu og að þeir skyldu ekki veita breskum togurum þjónustu. Auðvitað kostaði það það að þeir misstu vinnu. Nú virðist sú röksemd ekki gilda í augum þingmannsins. Nú eru viðskiptabönn og annað því um líkt bara af hinu vonda. Það segir enginn að það verði endilega beitt einhverjum viðskiptaþvingunum við Grænlendinga þó að frv. hljóði eins og það gerir. Sjútvrh., og þar af leiðandi sú ríkisstjórn sem er á hverjum tíma við völd, hlýtur að taka afstöðu til þess með hvaða hætti eigi að fara með þau mál. Og ég verð að segja það alveg eins og er að ég held að Grænlendingar hljóti að hafa áhuga á því að lokum að semja við okkur um þessi mál og mér finnst ekkert annað skynsamlegt. Ég held að það eigi að fara mjög varlega í það að draga úr þeim viðskiptum sem eru á milli þessara þjóða. Ég tel að það eigi að fara varlega með það mál. En ég tel að við eigum ekki að sleppa öllum möguleikum á því að hafa áhrif á þau viðskipti.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. 3. þm. Vesturl. að þó það sé búið að gefa herdeild heimild til að skjóta, þá er ekki víst að hún skjóti. Það er hárrétt athugað. En heimildin er gefin. Utanrrh. eða utanrmn. ráðlagði sjútvn. að ganga þannig frá þessu máli að það væri alveg á hreinu að sjútvrh. mætti fara í viðskiptastríð við Grænlendinga. Hvort það verður gert eigum við undir utanrrh. Þetta er hárrétt athugað. En væri hv. 3. þm. Vesturl. hreykinn af því að hafa gefið heimildina ef niðurstaðan yrði nú sú að þessu yrði beitt? Það er hans samviskuspurning sem hann verður að gera upp við sig. Hann gaf ekki fyrirmælin um að skjóta, hann gaf aðeins heimildina til þess.

Virðulegi forseti. Efnisleg rök þessa máls eru nú komin fram í ræðum hv. þm. og hæstv. sjútvrh. og ekki þörf á ræðum um drykkjuskap og kvennafar sjómanna frá nágrannaþjóð vestur á fjörðum. Hins vegar er um merkilega umræðu að tala. Mér skilst að hægt sé að komast á spjöld sögunnar fyrir hana og það er ekki amalegt að fá að taka þátt í að setja og gera slík lög og þó ekki væri í öðru heldur en að svara hv. 2. þm. Vestf. nokkrum orðum. Hann vitnar gjarnan í söguna og söguleg rök og undir umræðunum áðan minntist ég orða, sem ég er nú ekki að herma beint upp á þann hv. þm., það sem Mörður Valgarðsson sagði forðum þegar hann var beðinn að fara út og stöðva bardaga. Þá sagði hann: ,,Klifar þú nokkuð jafnan, mannfýlan þín.`` En þau orð hef ég ekki um hv. þm. enda þótt rétt sé að láta af skylmingum. Það eru sættir um málið í sjútvn. og ég er ánægður með að hafa átt þátt í þeirri breytingu sem gerð var. Meginmarkmið þessa frv. nást fyllilega fram og eru skýr. Með þeim er ekki verið að sýna nágrannaþjóðum óvinskap. Í frv. er hins vegar innbyggð hvatning til þess að samið sé um veiðar úr sameiginlegum nytjastofnum, eins og fram hefur reyndar komið, ekki viðskiptaþvinganir, heldur má kannski frekar segja þvingun í þá átt að ná samningum um nytjastofna sem veiðast utan efnahagslögsögunnar. Við þurfum ábyggilega í ríkari mæli á næstu árum á slíkum samningum að halda ásamt sameiginlegum rannsóknum, veiðieftirliti og öllu því sem til þarf að þessir búskaparhættir þjóðanna séu í sæmilega góðu lagi. Um það viljum við líka frið við alla okkar nágranna þótt við viljum ekki afhenda þeim réttindi Íslendinga. Í því felst engin andúð á vina- og nágrannaþjóðum. Það er hins vegar alveg sjálfsagt að inni sé ákveðið að meðan ósamið sé um veiðar úr sameiginlegum stofnum utan efnahagslögsögunnar þurfi leyfi sjútvrh. til fyrirgreiðslu við skipin sem stunda veiðarnar. Það getur aldrei þjónað íslenskum hagsmunum að illa sé farið með fiskstofna sem veiðast við landið. Iðnaðar-, verslunar- og þjónustugreinar hagnast ekki á því heldur þegar til lengri tíma er litið.

Herra forseti. Ágætur kennimaður íslenskur kenndi mér þá vísu sem hann hafði eftir hjálpræðishersmanni af Sauðárkróki og var það túlkun á kristinni trú. Ég hygg að það sé rétt að flytja þá vísu því að kærleikur okkar til Grænlendinga er kannski dálítið skyldur þeirri túlkun sem þar kom fram. Vísan er svona: Ég elska Jesú Krist, ég breyti eins og hann. Sjálfan mig seð ég fyrst og síðan náungann.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. 2. þm. Vestf. um kærleikann og nauðsyn kristilegra dyggða og vil svara með þessum orðum gamallar vísu sem ég lærði einnig í bernsku: Sæt er hefnd því erfitt er æsta lund að sefa, en sælli ertu auðnist þér að elska og fyrirgefa.

Frú forseti. Það verður að viðurkennast að það er ekki ómaksins vert að færa þessa umræðu á nýtt plan en ég hlýt að viðurkenna að ég henta ekki því plani sem komið er. Hins vegar varð mér á fyrr undir umræðunni að velta því fyrir mér hvort okkur hefði vantað eina grein eða svo í þetta frv. til að mynda um eilífan rétt Íslendinga til að standast náttúrufar og önnur veðurskilyrði á grænlenskri grund. Það varð ekki úr að flytja tillögu þar um en ég kipptist svolítið við eftir að hafa tekið þátt í umræðu í sjútvn., setið hér undir viturlegum ræðum um málið, þegar vikið var að hofmóð okkar Íslendinga og hótunum í garð Grænlendinga með þessu frv. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki frv. þannig og vænti þess að við berum til þess manndóm að beita því ekki þannig ef það verður að lögum sem við stefnum að. Hins vegar liggur fyrir að við erum með þessu að varpa frá okkur lögum sem eru nærfellt aldargömul og frá þeim tímum þegar við börðumst fyrir lífi okkar á miðunum uppi og inni í fjörðum. Það er veruleg ástæða til þess að nema þau úr gildi því að stríðinu er um það bil að ljúka. Að mínum skilningi höfum við þegar fengið treyst í sessi landhelgi og lögsögu langt út til sjávar og við erum af þeim sökum vel í stakk búnir til þess að koma á ákveðnu frelsi um veiðar og viðskipti við aðrar fiskveiðiþjóðir. Að því leyti til er ég sammála þeim sem það hafa gert að umtalsefni. Hins vegar hlýt ég líka að taka fram að ég hef fallist á rök þeirra sem telja nauðsynlegt fyrir okkur að viðhafa ákvæði í lögum um þetta efni og lögfesta úrræði til þess að fá menn til að ræða við okkur og semja um nýtingu á sameiginlegum stofnum. Til þess eru ákvæðin í 2. mgr. 3. gr. Þau breyta því hins vegar ekki að í 1. mgr. hennar er meginregla þeirrar lagagreinar að erlendum veiðiskipum eru heimil þessi viðskipti. Mér finnst nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að menn fást ekki til að semja um hagsmuni, hvort sem þeir eru kallaðir viðskiptahagsmunir eða veiðihagsmunir, nema til þess komi einhver þvingun. Orðið er kannski ekki alveg eins ljótt og við vildum stundum nota það en staðreyndin er nú samt sem áður sú að sjái menn sig ekki knúna til að semja, þá fara þeir fram hjá því með allar sínar langanir. Svo einfalt er nú mannkynið. Staðreyndin er sú að við þurfum og viljum og við höfum orðið sammála um að verja einkarétt Íslendinga til að stunda veiðar á íslenskum miðum. Við viljum líka eiga viðskipti og við verðum hafa lögfest úrræði til þess að þetta geti hvort tveggja átt sér stað. Inn í umræðuna hefur blandast ábending um að við þurfum að taka afstöðu til veiða á öðrum höfum. Ég orða það þannig vegna þess að það hefur ekki komið fram að veiðar sem voru nefndar undan ströndum Kanada séu á sameiginlegum nytjastofnum okkar og annarra þjóða. Mér virðist af upplýsingum sem mér hefur verið gerð grein fyrir að þessi stofn sé það ekki. Þess vegna tel ég alfarið rangt að blanda ákvæðum um þær veiðar eða um aðgerðir okkar vegna þeirra inn í lög um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Um það fjalla þessi lög og þó að hv. 2. þm. Vestf. hafi talið hér fyrr í dag að þau fjölluðu um eitthvað annað, þá er það umfjöllunarefni 1. og 2. gr. frv. En þar á eftir er vikið að réttindum til annarra athafna og þar kemur að því sem við höfum mest rætt. Ég tel að það sem þegar hefur verið samþykkt við 2. umr. standist fyllilega markmiðið sem sett var með frv. Við fáum frjálsræði til þess að eiga viðskipti við erlend veiðiskip.

Virðulegi forseti. Þar sem þetta frv. er nú að komast til lokaafgreiðslu hér á Alþingi og um það bil að verða að lögum, þá vil ég lýsa vonbrigðum mínum með það hvernig það hefur þróast í meðförum þingsins. Ég tel að frv. eins og hæstv. sjútvrh. lagði það fram í haust hafi verið afskaplega vel úr garði gert og mjög tímabært að flytja það mál hér og reyndar furðulegt að það skuli ekki hafa verið samþykkt á Alþingi fyrir mörgum árum að fella úr gildi þessi gömlu úreltu lög, nr. 33 frá 1922, og samþykkja ný í þá veru sem hæstv. sjútvrh. lagði til. Það sem síðan hefur gerst er að þegar nefndir þingsins fara að fjalla um málið, hv. utanrmn. og hv. sjútvn., þá tel ég að menn hafi lagt svo mikla áherslu á það að ná samstöðu í þessum nefndum að þeir hafi í raun spillt málinu verulega og þær brtt., sérstaklega brtt. við 3. gr. frv. sem hv. sjútvn. varð sammála um, hafi orðið til þess að draga mjög úr gildi þessa ágæta frv. Ég er mjög ósammála því sem hæstv. sjútvrh. og fleiri hv. þm. hafa haldið hér fram að þetta frv. sé jafngott á eftir því að ég tel að það frjálsræði, sem gert var ráð fyrir í upphaflega frv. og var mikið fagnaðarefni, hafi verið skert verulega með þessum breytingum. Ég held að það frjálsræði sem þar var gert ráð fyrir hefði leitt til stóraukinna viðskipta okkar við erlend skip og tek undir það sem hv. 2. þm. Vestf. nefndi hér áðan að það er stórmál fyrir iðnaðinn og þjónustuna í landinu að af þessum viðskiptum geti orðið og ég tel að frv. eins og það var í sinni upphaflegu mynd hefði frekar hvatt til slíkra viðskipta heldur en það frv. sem nú er hér til lokaafgreiðslu. Það hefði sjálfsagt fylgt þessu líka að við hefðum í auknum mæli fengið fisk af erlendum skipum samhliða allri þjónustu við þau og þess vegna var það að mínu viti alveg nauðsynlegt að auka frjálsræðið sem allra mest í þessum málum eins og raunar var gert ráð fyrir í upphaflega frv. Þess vegna finnst mér það afskaplega miður það hvernig þetta frv. hefur þróast í meðferð Alþingis og tel að textinn í upphaflega frv. hafi verið miklu betri en sá sem nú liggur fyrir til endanlegrar samþykktar. Ég greiddi að sjálfsögðu atkvæði gegn þessari brtt. við 2. umr. málsins en tel þó þrátt fyrir allt að það sé nokkur fengur að frv. eins og það liggur fyrir núna og mun því greiða því atkvæði mitt við lokaafgreiðslu málsins. Hér hafa verið nefndar aðeins veiðiheimildir Færeyinga og hvernig hæstv. sjútvrh. hélt á því máli. Ég tel að hann hafi haldið mjög viturlega á því máli og leyst það á þann hátt að báðir aðilar geti vel við unað.

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. forsrh. er ekki í sínu sæti, en er hann í húsinu?

Hæstv. forsrh. er rétt ókominn inn í salinn.

Já. Þá hefði ég gjarnan viljað fresta ræðu minni þangað til hann kemur. Ég hafði hugsað mér að ræða við forsrh. sem er flm. þessa frv.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að hafa mörg orð um þetta frv. við 1. umr. málsins og ætla mér aðeins að gera að umtalsefni það sem kom fram í máli hæstv. iðn.- og viðskrh. Hann sagði að í þeirri nefnd sem hefði verið sett á laggirnar til að semja nýtt frv. til laga um Stjórnarráðið hefði náðst góð samstaða um að sameinuð yrðu iðnrn. og viðskrn. Ég veit ekki betur en að fulltrúi Kvennalistans í þessari nefnd, Danfríður Skarphéðinsdóttir, hafi ekki fallist á þessa tilhögun. Ég hef því miður ekki haft tækifæri til þess að ná í hana sjálfa vegna anna hennar en ég veit ekki betur en Danfríður hafi ekki fallist á að þetta væri eðlileg breyting í Stjórnarráðinu og vil ég lýsa því hér að ég er ekki sammála því að það sé eðlilegt að iðnrn. og viðskrn. verði sameinuð í eitt ráðuneyti. Með því er ég ekki að segja að ég telji ekki eðlilegt að sameina ráðuneyti og fækka þeim og breyta því sem nú er viðtekið í Stjórnarráðinu og ég er heldur ekki með því að segja að ekki væri hægt að líta á þetta atriði ef rök hefðu komið fram í málinu. En ég hef ekki heyrt nein sannfærandi rök sem mæla með því að iðnrn. og viðskrn. verði sameinuð í eitt ráðuneyti. Það vakti líka athygli mína að í athugasemdum við lagafrv. er talað um að unnið hafi verið að skipulagi sameinaðs ráðuneytis. Þetta kom mér mjög á óvart. Það kom mér mjög á óvart að áður en Alþingi hefur fjallað um málið sé þegar farið að vinna að skipulagi sameinaðs ráðuneytis, áður en það hefur einu sinni verið tekið til meðferðar hér á Alþingi hvort það þyki rétt. Ég vil líka taka það fram að mér þykir mjög einkennilegt að tekið skuli út eitt atriði eins og þetta án þess að litið sé á stjórnarráðslögin í heild. Því var lýst þegar við ræddum þetta mál í gær af einum nefndarmanni, ef ég veit rétt formanni þeirrar nefndar sem fjallaði um þetta mál, að komnar séu fram ýmsar tillögur í þessu sambandi. Þess vegna hefði ég talið eðlilegra að mál um endurskipulagningu Stjórnarráðsins hefði verið lagt fyrir Alþingi í heild og vil spyrja að því hvers vegna sú leið var ekki valin og hvers vegna þetta eina mál er tekið út. Annað vildi ég nú ekki segja, virðulegur forseti, við þessa 1. umr. en ítreka það að ég tel ekki nokkur rök fyrir því að iðnrn. og viðskrn. verði sameinuð í eitt ráðuneyti.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum um þetta frv. var það lagt fram á síðasta þingi en varð ekki afgreitt þá. Það kom þá í minn hlut sem forsrh. að leggja frv. fram. Ég féllst á að leggja þetta frv. fram fyrir mjög eindregna ósk hæstv. þáv. og núv. viðsk.- og iðnrh. og gerði það m.a. vegna þess að ég tel að sameining iðnrn. og viðskrn. komi mjög vel til greina. Ég leit svo á að það væri mikill meiri hluti fyrir þeirri sameiningu, m.a. í þeirri milliþinganefnd allra flokka sem ég hafði skipað til að skoða Stjórnarráðið í heild sinni. Hins vegar réð það ekki síður þeirri ákvörðun minni að verða við þessari eindregnu ósk að ég gerði mér mjög ákveðnar vonir um að samkomulag mundi nást í milliþinganefndinni eða a.m.k. fást þar sá meiri hluti sem tryggði ýmsar aðrar breytingar á Stjórnarráði Íslands. Unnið hefur verið að endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands alllengi, eins og ég þekki til allt frá 1984 þegar sú ríkisstjórn sem þá sat ákvað að hefja skoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands. Sem forsrh. skipaði ég þá nefnd sem skilaði áliti en sem því miður náðist ekki samstaða um að leggja fram í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Sú endurskoðun hófst á ný haustið 1988 og úr því varð frv. sem síðan var ákveðið að leggja fyrir nefnd sem í áttu sæti fulltrúar allra flokka. Þetta allt hygg ég að hafi komið hér fram. Í þeirri nefnd náðist málið alllangt en þó ekki þannig að það yrði að fullu afgreitt, því miður. Og í þeirri nefnd var að sjálfsögðu gert ráð fyrir fjölmörgum öðrum breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands en þeirri sem hér er lögð fram og mælt fyrir. M.a. var þar mjög um það rætt að við slíka sameiningu iðnrn. og viðskrn., og jafnvel án þeirrar sameiningar, væri eðlilegt að flytja Seðlabanka Íslands annaðhvort í fjmrn. eða í forsrn. Þetta tel ég vera lykilatriði þegar þessi ráðuneyti eru sameinuð. Ég tel ekki að Seðlabanki Íslands eigi heima í iðn.- og viðskrn. Ég finn engin rök sem mæla með því að þar skuli hann vera. Seðlabanki Íslands er fyrst og fremst stofnun sem er afar mikilvæg í allri fjármálastjórn og reyndar efnahagsstjórn landsins. Því taldi ég að vel kæmi til greina að Seðlabankinn væri hjá öðru hvoru þessu ráðuneyti og fer það nokkuð eftir því hvaða verkefni Seðlabankanum eru ætluð. Ég vil láta það koma hér fram að ef Seðlabankinn hefði orðið hjá fjmrn. teldi ég t.d. að rétt hefði verið að nema úr gildi heimildir fjmrn. til þess að draga á Seðlabanka Íslands. Ég tel að það hafi orðið að skilja þannig þar á milli. Hins vegar sýnist mér miðað við það að forsrh. fer með heildarefnahagsstjórn og samræmingu á efnahagsmálum í landinu vel koma til greina að sú stofnun, Seðlabanki Íslands, sé til húsa í forsrn. Ég get vel viðurkennt að í raun og veru var vafasamt að flytja sérstakt frv. um sameiningu viðskrn. og iðnrh., en hæstv. iðnrh. sótti þetta af miklu kappi eins og hans er siður, og af þeim ástæðum sem ég hef nú rakið, þar sem ég taldi vera að nást heildarsamkomulag, þá taldi ég rétt að verða við þessari mjög eindregnu ósk ef hún gæti orðið til þess að friður næðist um frekari breytingar á Stjórnarráði Íslands. Ég vildi gjarnan beina þeirri spurningu nú til hæstv. forsrh.: Hvað líður þessari heildarendurskoðun á Stjórnarráði Íslands? Ég held að allir geti verið sammála um að það er hægt að gera æðimargt til hagræðingar og sparnaðar í rekstri Stjórnarráðsins og ég held að allir geti líka verið sammála um það að á þeim mörgu árum sem liðin eru frá því að núgildandi lög voru sett, lög sem um margt eru ágæt og sýndu vissulega framsýni þegar þau voru sett, hljóti ýmislegt að hafa breyst. Það eru allt aðrar kröfur gerðar til Stjórnarráðsins nú en þá var. Ég veit að menn geta einnig verið sammála um það að ráðuneytin eru mjög misjafnar rekstrareiningar. Þau hafa stækkað mjög misjafnt getum við sagt, ný bæst við. Sum eru smá og enginn vafi á því að það er unnt að ná verulegri hagræðingu með því að sameina þau. Það sama má segja um verkefnin sem hafa myndast með árum og ekki voru séð fyrir þegar lög um Stjórnarráð Íslands voru sett Þau hafa mörg orðið afar viðamikil og mörg hafa nánast af tilviljun lent hjá einhverju ákveðnu ráðuneyti. Allt þetta krefst skoðunar á Stjórnarráði Íslands ef hagkvæmni á að gæta. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég mun ekki leggjast gegn því að þessi ráðuneyti verði sameinuð þó að ég telji að það væri langæskilegast að gera það í tengslum við heildarendurskoðun Stjórnarráðsins en ég leggst eindregið gegn því að Seðlabanki Íslands verði hjá viðsk.- og iðnrn. og tel það reyndar ekki koma til greina og vildi gjarnan fá að heyra viðhorf hæstv. forsrh. til þess. Mér finnst að það verði að liggja fyrir, ef menn ætla að sameina þessi ráðuneyti, að Seðlabankinn fari þar sem hann á langtum eðlilegar heima.

Herra forseti. Eins og fram kom á þessi umræða sér stað með töluvert löngu millibili. Það eru þrír og hálfur mánuður eða svo síðan nokkur umræða varð um þetta mál, en þá voru miklar annir í þinginu og það varð að ráði að málið yrði ekki afgreitt fyrir jólahlé þingmanna enda var út af fyrir sig ekki brýn þörf á því. En það var þó leitast við í byrjun að ná því fram, en um það varð ekki samstaða. Hv. 8. þm. Reykn. nefndi það hér í ræðu í gær að hann vildi fá upplýsingar um það hvort flutningur og þá samþykkt þessa frv. væri sérstakur liður í stjórnarsamkomulagi stjórnarflokkanna, formlegu eða óformlegu. Það er rétt að upplýsa að það mál var ekki rætt á neinn veg í samstarfssamkomulagi flokkanna þegar til stjórnarinnar var stofnað á sínum tíma. Það kom ekki til umræðu þar. Hv. þm. nefndi líka að honum fyndist ekki eðlilegt, ef svo væri, að ráðuneyti væru sameinuð eða stofnað til þeirra með þessum hætti til þess að leysa einhver innri mál stjórnarflokka. En svarið er sem sagt það að því er ekki að heilsa hér og ég man reyndar ekki eftir neinu slíku dæmi að til ráðuneyta hafi verið stofnað með þeim hætti nema í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar til umhvrn. var stofnað. Allir vita að það var gert sérstaklega til að kaupa til fylgilags fylgislausa þingmenn til þess að tryggja stöðu þáv. ríkisstjórnar og umhvrn. og stofnun þess var algjört lykilatriði í því púsluspili öllu. Ég er sammála hv. 8. þm. Reykn. að það fer ekki vel á því að grípa til slíkra aðgerða varðandi stjórnkerfið eins og þá var gert. Jafnframt hefur komið fram og menn hafa rætt það hér, m.a. hv. 8. þm. Reykn. og reyndar með vissum hætti hv. 7. þm. Reykn. líka, sem vék að því hvort með samþykkt þessa frv. væru menn að taka efnislega afstöðu til þess hvar ætti að skipa Seðlabankanum í stjórnkerfinu til frambúðar. Ég tel að í slíkri ákvörðun felist ekki nein sérstök efnisafstaða til þess. Það hefur ekki verið rætt sérstaklega í ríkisstjórn af þessu tilefni og heldur ekki þá hitt að verði þessi tvö ráðuneyti formlega sameinuð þá leiði það þegar til þess að Seðlabankinn eigi ekki að vera í því ráðuneyti. Hvorugt hefur verið rætt í þessu sambandi. Það er starfandi nefnd á vegum viðskrh. að fjalla um lög um Seðlabanka. Ég skal ekki segja hvort það er tekin efnisafstaða til þess í þeim lögum hvar Seðlabankanum er skipað og það er væntanlega ekki eðlilegt að það sé gert í undirbúningi þeirrar lagasetningar. En ég vil svara því að með þessu frv. er ekki verið að taka sérstaka efnisafstöðu til þess hvar Seðlabankanum eigi að skipa til frambúðar í stjórnkerfinu. Ég segi fyrir mig, fyrst ég var um það spurður af hv. 7. þm. Reykn., að ég tel eins og hann að þar komi allmörg sjónarmið til greina, þó að ég sé ekki eins ákveðinn í því eins og þeir að Seðlabankinn eigi alls ekki að tilheyra þeim ráðuneytum sem hann tilheyrir núna. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það skipti verulegu máli í sjálfu sér, en er fyrir mitt leyti tilbúinn til þess að ræða það mál og fjalla um það í framtíðinni. Í því sambandi vil ég nefna þá nefnd sem hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði grein fyrir hér í gær. Það er ekki vafi í mínum huga að sú nefnd hefur unnið að mörgu leyti gott starf. Þar hafa komið fram margar athyglisverðar hugmyndir, sumar reyndar þess eðlis að það var næsta augljóst að skynsamlegt væri að fara eftir þeim tillögum sem þar voru á ferðinni og ýmsar aðrar tillögur athyglisverðar þó þær væru kannski ekki eins augljósar hvað þetta varðar. Það kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að í margvíslegum hugmyndum og tillögum sem lagðar voru fram og ræddar í því nefndastarfi öllu var það sameiginlegt og nánast það eina sem var sameiginlegt í öllum þeim hugmyndum, ef ég skildi hv. þm. rétt, að rétt væri og eðlilegt að sameina iðn.- og viðskrn. Hv. 7. þm. Reykn. sagði hér áðan að hann hefði lagt fram frv. þess efnis og er það auðvitað vísbending um það að hann hefur talið það, eins og hann reyndar sagði hér sjálfur, að það kæmi fyllilega til álita að slíkt væri gert án þess að sú aðgerð í sjálfu sér væri liður í heildarendurskoðun á lögum um Stjórnarráðið. Ég tel, eins og hann, að það sé skynsamlegt að halda því starfi áfram og halda því starfi sem unnið var á vegum nefndar undir forustu hv. 1. þm. Norðurl. v. áfram. Það er hollt að hafa þessi mál í vinnslu og á ekki að breyta öllu í þeim efnum þó að stjórnarskipti verði og ég er sammála því sem ég las út úr ræðu hans að það væri almennt mikilvægt að hafa víðtæka samstöðu um lagfæringar og breytingar á lögum um Stjórnarráð. Hv. 7. þm. Reykn. hafði skilið það svo að það væri allvíðtæk samstaða einmitt um þetta að sameina iðn.- og viðskrn. í eitt formlegt ráðuneyti. Hæstv. viðskrh. gerði grein fyrir því í gær að fljótlega á ferli þeirrar stjórnar sem áður sat hafi verið gerðar veigamiklar aðgerðir sem stuðluðu að því að þessi breyting mætti eiga sér stað, m.a. með því að sami maður var gerður að ráðuneytisstjóra í báðum þessum ráðuneytum. Var það auðvitað skýr vísbending um það hvert stefna skyldi og ég býst ekki við að það hafi verið gert í andstöðu við þáv. forsrh., að þannig var til stofnað. Ég vænti þess að menn geti með hliðsjón af þessari forsögu allri og hversu þó allvíðtæk samstaða hafði náðst um mál þetta sameinast um að sjá til þess að það megi ná fram að ganga á þessu þingi.

Herra forseti. Ég þarf að leiðrétta hæstv. forsrh. aðeins. Það er misskilningur hjá hæstv. forsrh. að ráðuneyti umhverfismála hafi verið sett á fót í hagræðingarskyni í ríkisstjórninni eða til að fá þar inn nýjan flokk. Ég er sannfærður um það að núv. hæstv. umhvrh. er sammála mér um mikilvægi þess ráðuneytis. Þetta ráðuneyti var sett á fót til að undirstrika mikilvægi umhverfismála. Ég vil vekja athygli hæstv. forsrh. á því að umhverfismálin höfðu verið til meðferðar hér á hinu háa Alþingi líklega í hartnær 20 ár og ekki náðst samstaða um nauðsynlegar aðgerðir. Sjálfstæðismenn lögðust mjög hart gegn myndun þessa ráðuneytis, um það urðu miklar og harðar umræður, að mínu mati algjörlega óþarfar. Ég fagna því að ég sé ekki betur en að nú hafi hins vegar náðst full samstaða um skipun þessa afar mikilvæga málaflokks. Ég vil því leggja á það áherslu að það mál var flutt eingöngu vegna þess að umhverfismálunum varð að veita fastan sess. Ég vil þakka hæstv. forsrh., fyrst ég er staðinn hér á annað borð upp, fyrir það sem hann sagði um að halda áfram þessari endurskoðun. Ég skil hann svo að hann vilji, eins og ég, stuðla að því að þetta verði --- ja, eigum við að segja þverpólitísk vinna, það komi allir flokkar að þessu. Um þetta þarf að nást breið samstaða og það mun ekki standa á okkur í því sambandi. Í þeirri nefnd sem starfaði og væntanlega hefur þá störf í einhverri mynd á ný var víðtæk samstaða um fleira, m.a. tel ég að þar hafi verið víðtæk samstaða um það að flytja Seðlabankann frá viðsk.- og iðnrn.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að afar sérkennilegri ræðu sem hæstv. viðskrh. flutti hér í gær vil ég fara nokkrum orðum um ræðu hæstv. forsrh. Ég fagna því sem hæstv. forsrh. sagði að þetta frv. sé ekki liður í neinu samkomulagi milli Alþfl. og Sjálfstfl. við stjórnarmyndnun. Ég tel mjög gott að slík yfirlýsing sé komin fram. Það gerir okkur kleift að taka á þessu máli á málefnalegum grundvelli þar sem allir flokkar geta komið að því og metið það hvort æskilegt er að afgreiða málið í þeim búningi sem það er lagt fyrir þingið, eða hvort það á að gera á því einhverjar breytingar. Ég tel mjög gott að það hafi komið hér fram alveg skýrt af hálfu hæstv. forsrh. að Alþfl. og Sjálfstfl. hafa ekki bundið sig saman í þessu máli við stjórnarmyndun, heldur sé þetta lagt fram eins og hvert annað frv. til þess að þingið geti fjallað um það og þá breytt því eftir þörfum. Ég vil svo einnig skjóta því hér inn í framhaldi af því sem hv. 7. þm. Reykn. sagði að af hálfu Alþb. hafði það í u.þ.b. 20 ár verið baráttumál flokksins að stofna umhvrn. Það var ekkert sem kom til í tengslum við setu flokksins í síðustu ríkisstjórn, heldur hafði það um langt árabil verið stefnuatriði Alþb., samþykkt á landsfundum og í öðrum stofnunum flokksins, að koma hér á fót umhvrn. Ég vil einnig lýsa ánægju minni með þá yfirlýsingu hæstv. forsrh. að í þessu frv. sé ekki tekin afstaða til þess hvernig eigi að skipa Seðlabanka Íslands innan Stjórnarráðsins og það mál hafi ekki verið rætt í ríkisstjórninni. Ég fagna þessari yfirlýsingu alveg sérstaklega. Það hefur komið fram nú þegar í þessum umræðum af hálfu talsmanna a.m.k. tveggja flokka ef ekki þriggja að það er mikil gagnrýni á það að ef þetta frv. verður samþykkt óbreytt þá er til frambúðar verið að skipa Seðlabanka Íslands á bás í einu af atvinnuvegaráðuneytunum. Það er að vísu rétt að hvenær sem er geta menn flutt frv. um að breyta því, en reynslan sýnir okkur það hins vegar að það er mjög sjaldan sem þingið hefur gert breytingar á lögunum um Stjórnarráð Íslands. Ég held ég fari rétt með að einu tvær breytingarnar, sem hafa verið gerðar síðan Bjarni Benediktsson, þáv. forsrh., beitti sér fyrir því að lögin voru sett um Stjórnarráð Íslands, hafi verið 1987 þegar utanríkisviðskiptamálin voru flutt frá viðskrn. til utanrrn. og svo þegar umhvrn. var stofnað. Að vissu leyti má kannski segja að þriðja breytingin með sameiningu Fjárlaga- og hagsýslustofnunar við fjmrn. eigi að teljast þarna með, en ef frá er talin stofnun umhvrn. sem sjálfstæðs nýs ráðuneytis, þá hefur það ekki verið nema tvisvar --- ég held ég fari með það rétt, er þó reiðubúinn að taka leiðréttingum í þeim efnum vegna þess að ég hef ekki flett því upp og geri það hér eftir minni --- að það hafi bara verið tvisvar á þessum tæpa aldarfjórðungi sem lögunum um Stjórnarráðið hefur verið breytt. Þess vegna óttast ég það, hæstv. forsrh., að ef menn taka ekki Seðlabankann út úr þessu frv. hér og nú við afgreiðslu þess, og vista hann annars staðar, þá sé hér a.m.k. um nokkuð langa framtíð verið að skipa Seðlabankanum inn í iðnrn. og það verði mjög erfitt að gera breytingar á því síðar meir. Ég vil þess vegna við 1. umr. biðja hæstv. forsrh. sem flm. þessa frv., sérstaklega í ljósi þess að hann hefur lýst því yfir að þetta eigi ekki að vera til frambúðar og Alþfl. og Sjálfstfl. hafi ekki bundið sig neitt sérstaklega saman um þetta frv., að hugleiða það að þegar málið kemur hér til afgreiðslu þá verði vistaskipan Seðlabankans og tilheyrandi málum breytt. Það má gera t.d. á tvennan veg. Það má gera á þann veg að bæta við frv. ákvæði um það að Seðlabankinn skuli heyra undir forsrn. eða fjmrn. Ég er alveg tilbúinn að ræða hvora hugmyndina sem er. En það má líka gera það þannig, ef þetta er eitthvað persónulega viðkvæmt mál fyrir núv. hæstv. viðskrh., en ég hef nokkrum sinnum sagt hér í ræðustólnum að ég tel málið vera nokkuð persónulegt kappsmál hjá honum, þá má auðvitað fara þá leið að leyfa þessu að vera svona í eitt, tvö, þrjú ár, svo lengi sem hann situr þarna í ráðuneytinu, en setja ákvæði í frv. á þann veg að, ég nefni t.d. að 1. júlí 1995 taki önnur skipan gildi. Að frá og með 1. júlí 1995 skuli Seðlabankinn tilheyra annaðhvort forsrn. eða fjmrn. Þar með er málið tekið út úr núverandi kjörtímabili og enginn veit hver fer þá með þessi ráðuneyti að því loknu og sæmileg samstaða þá sköpuð um það hvar málið eigi að vera. Ég bið hæstv. forsrh. að hugleiða í rólegheitum einhverjar af þessum leiðum. Ég vil einnig benda á það hér að þegar búið er að sameina þessi tvö ráðuneyti og iðn.- og viðskrn. komið til sögunnar, þá er líka óeðlilegt að hinar alþjóðlegu fjármálastofnanir, eins og OECD, Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, séu í iðn.- og viðskrn. Ég held að það sé varla nokkurt ríki finnanlegt í veröldinni þar sem slík skipan er á. Mér þætti mjög fróðlegt að vita hvar væri hægt að finna dæmi um það að samskipti lands við OECD, Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé í iðnaðarráðuneytinu. Ég held að enginn hafi haft hugmyndaflug til þess að koma því þannig fyrir, en það væri fróðlegt ef menn gætu nefnt það. Ég varð t.d. var við það þegar ég var fjmrh. að ýmsum fulltrúum og embættismönnum þessara stofnana fannst dálítið sérkennilegt að þurfa að fara vissa krókaleið að fjmrn. í samskiptum við íslenska Stjórnarráðið og það væri miklu eðlilegra að fjmrn. annaðist samskiptin við OECD, Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heldur en iðn.- og viðskrn. Ég nefni þetta einnig í þessari umræðu vegna þess að það er ekki bara Seðlabankinn sem skiptir máli í þessum efnum heldur líka hvernig íslenska stjórnkerfið hagar samskiptum sínum við þessar mikilvægu alþjóðastofnanir. Aðrar alþjóðastofnanir hafa verið fluttar til utanrrn. en mér þætti mjög fróðlegt að fá að heyra rökin fyrir því að OECD, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðabankinn eigi að skipta við íslenska lýðveldið í gegnum iðnrn. Ég vil aftur lýsa ánægju minni með það að hæstv. forsrh. kom að þessu máli með nokkuð opnum huga og verður væntanlega til þess að menn geti hér í þinginu milli flokkanna og í þingnefndinni rætt um málið og gert á frv. þær breytingar sem allir flokkar geta vel við unað. Þá vil ég koma að ræðu hæstv. viðskrh. Hún var, eins og ég sagði áðan, nokkuð furðuleg. Bæði var nú í henni sérkennilegur tónn sem mér fannst gefa til kynna að hæstv. viðskrh. hefði frekar vondan málstað að verja og ætti erfitt með að tína rök inn í umræðuna og svo voru beinar rangfærslur og ósannindi sem ráðherrann notaði svo til þess að setja ofan í við þann sem hér stendur í sérstökum vandlætingartón. Hæstv. viðskrh. fullyrti það t.d. hér í ræðunni að ég hefði sagt --- svo að ég vitni nú orðrétt í þingmanninn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hv. 8. þm. Reykn. hélt því fram í fyrri helmingi ræðu sinnar að sú regla væri alls staðar viðhöfð eða því nær alls staðar að seðlabankar heyrðu undir fjármálaráðuneyti.`` Ég sagði ekki orð um þetta í ræðu minni, ekki orð. Það er alveg sama hvað ræðan er lesin oft. Slíka fullyrðingu er hvergi að finna í ræðunni og mér þætti mjög fróðlegt ef hæstv. viðskrh. er reiðubúinn til að koma hér upp og finna þessum orðum sínum stað vegna þess að hann fer síðan í framhaldinu að telja upp í ávítunartón að þetta sé nú ekki svona í Finnlandi og þetta sé nú ekki svona í Sviss og þetta sé nú ekki svona í Þýskalandi og í Bandaríkjunum o.s.frv. Og þar með á allur málflutningurinn að hrynja. Er það virkilega þannig að hæstv. viðskrh. eigi svo erfitt með að finna rök fyrir þessu máli að hann þurfi að fara með ósannindi af þessu tagi til þess að styrkja mál sitt? Það eina sem finna má í ræðu minni sem nálgast það að vera eitthvað í átt við þetta er að ég spurði hæstv. forsrh. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eru nokkur dæmi þess að seðlabanki og gengisskráning heyri í nágrannalöndum okkar undir atvinnuvegaráðuneyti? Ég hef ekki farið yfir það mjög nákvæmlega en það væri mjög fróðlegt að fá það upplýst með hvaða hætti það er.`` Þetta er það eina sem ég sagði í ræðunni um þetta efni. Ég spurði hæstv. forsrh. hvort þess væru nokkur dæmi að seðlabanki heyrði undir atvinnuvegaráðuneyti. Ég fullyrti ekkert um það, ég spurði. Ég sagði ekkert um fjmrn. og ekkert af því sem hæstv. viðskrh. segir að ég hafi sagt. Ég spyr aftur vegna þess að ég reikna með að jafnvandaður og lærður maður í þessum fræðum og hæstv. viðskrh., jafnmikill kunnáttumaður um meðferð peningamála og stöðu seðlabanka í okkar heimshluta, ég bið hann um að nefna þá dæmi þess hér á Alþingi Íslendinga að seðlabanki heyri stjórnsýslulega undir atvinnuvegaráðuneyti. Ég hef spurt hæstv. forsrh. en hann hefur ekki svarað því enn. Ég ætla svo sem ekkert að vera að þrýsta meira á það. Hæstv. forsrh. hefur greinilega ekki treyst sér til þess að nefna nein dæmi um það og ég ætla ekkert að fjalla nánar um það. Það er alla vega ljóst að hingað til hefur ekki komið fram í umræðunni eitt einasta dæmi um það að seðlabanki heyri undir atvinnuvegaráðuneyti. Ef þau eru til þá þætti mér fróðlegt að fá það hér fram. En ég bið nú hæstv. viðskrh. að vera ekki að fara rangt með þegar hann er að reyna að hrekja það sem menn áttu að hafa sagt í ræðu um þetta mál. Hæstv. viðskrh. fullyrti líka að það hefði náðst þverpólitísk samstaða í nefndinni um þetta mál og þess vegna væri skrýtið að þetta væri rætt hér. Þetta er heldur ekki rétt, hæstv. viðskrh. Eins og fram hefur komið hér í umræðunum var frv. um Stjórnarráð Íslands flutt og lagt fram til kynningar eins og allir þekkja til þess að menn gætu skoðað það, en það lá fyrir, bæði af hálfu fjmrn. sem stofnunar, af hálfu Alþb. sem flokks og af hálfu mín sem fjmrh. að það var gerð athugasemd við það að Seðlabankanum og peningamálunum og samskiptum við hinar alþjóðlegu fjármálastofnanir væri komið fyrir í hinu nýja iðnrn. og það átti alveg eftir að ná niðurstöðu í því máli. Síðan var í þriðja lagi í ræðu hæstv. viðskrh. mjög sérkennilegur ,,parsus`` um hvort ég hefði kynnt mér húsaskipan í Arnarhvoli. Þetta er greinilega óskaplega viðkvæmt mál. Ég held að 15--20% af ræðunni hafi svo verið varið til þess að sýna fram á að það hafi verið komnar þarna einhverjar dyr milli iðnrn. og viðskrn. á fyrra kjörtímabili og það sé rangt hjá mér að það hafi verið rifinn niður veggur. Nákvæmt skal það vera. Það má vel vera og ég skal alveg taka leiðréttingum í þeim efnum ef það er eitthvað rangt hjá mér að þarna hafi verið rifnir niður veggir. Það er kannski líka rangt hjá mér, hæstv. viðskrh., að það hafi verið rifinn niður veggur sl. haust eða sumar, eða alla vega frá kosningum, í skrifstofu ráðherrans fyrst ráðherrann er á annað borð byrjaður að ræða niðurrif veggja á hans yfirráðasvæði í Arnarhvoli. Mér hefur verið tjáð það að ráðherrann hafi látið rífa niður vegg í skrifstofunni hjá sér og stækkað hana dálítið og svo hefur í blöðum verið sagt að ráðherrann hafi keypt sér nýtt skrifborð fyrir nokkuð myndarlega upphæð. Og ég hef líka heyrt að hann hafi keypt sér ráðherrastól sem kostaði 400 þús. en það er nú kannski eins og ýmislegt annað sem maður heyrir og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara að ræða þetta mikið hér en það hlýtur að vera myndarlegur stóll sem kostar 400 þús., ef satt er. Við skulum láta alveg liggja á milli hluta, virðulegi viðskrh., en hins vegar hefur greinilega ýmislegt verið að gerast þarna í herbergjaskipan og húsakosti í viðsk.- og iðnrn. Síðan kemur í fjórða lagi nokkuð sérkennilegur ,,parsus`` í ræðunni um söguna, í þeim ávítunartón sem ráðherrann talaði í þessum umræðum í minn garð, og sagt að ég sé ekki sérlega minnugur á nýliðna stjórnmálasögu og byrjar svo á árinu 1903 og 1917. Það var nú að vísu nokkuð löngu áður en ég fór að fylgjast sjálfur náið með því sem var að gerast á vettvangi stjórnmálanna en hins vegar er ég sæmilega lesinn í þessum fræðum og það er alveg velkomið, fyrst hæstv. viðskrh. kýs að fara með umræðuna inn á þann vettvang, að rifja hérna aðeins upp þessa sögu vegna þess að það er nefnilega rangt hjá hæstv. viðskrh. að iðnaðarráðuneytið hafi á sínum tíma verið sérstaklega tekið út úr atvinnumálaráðuneytinu. Iðnaðarráðuneytið kom, ef hægt er að staðsetja með einhverri nákvæmni, út úr samgrn. Þannig að ef röksemd hæstv. viðskrh. er sú að það eigi að fylgja einhverju sögulegu fordæmi í þessum sameiningarmálum, þá blasir alveg beinast við að fara með verkefnin aftur yfir í samgrn. Það vill nú svo til að í hinu merka riti eftir Agnar Klemenz Jónsson, Stjórnarráð Íslands, er að finna ágætar lýsingar á því hvernig þetta gerðist. Og það vill nú svo líka til árið 1959 var hér á Alþingi mjög fróðleg umræða um þetta mál þar sem þáv. prófessor í stjórnlagafræðum og þingmaður, Ólafur heitinn Jóhannesson, flutti sérstaka fyrirspurn til þáv. dómsmrh., sem einnig var fyrrv. prófessor í stjórnlagafræðum, um sköpun iðnrn. Og í þessum umræðum kom fram að iðnaðarráðuneytið varð til á þann hátt að búa til bara nýjan bréfhaus. Það var bara farið í Gutenberg, löngu áður en menn höfðu hugmyndaflug til að einkavæða það, og beðið um nýjan bréfhaus. Þannig varð ráðuneytið til. En prófessorinn í stjórnlagafræðum, Ólafur Jóhannesson, taldi að þetta væri kannski ekki alveg löglegt. Um þetta spunnust síðan mjög fróðlegar umræður á Alþingi og frá því er greint í sögu Agnars Klemenz Jónssonar af Stjórnarráði Íslands. Mig langar, iðnrh. og viðskrh. til fróðleiks, fyrst hann á annað borð fór að setja sig á háan hest í sagnfræði hér í umræðunni, að rifja þetta aðeins upp fyrir hann svo að hann hafi heldur það sem sannara reynist. Ólafur Jóhannesson segir í framsöguræðu sinni með þessari fyrirspurn á Alþingi Íslendinga 3. des. 1959, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það mun nú vera . . . ``