Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég stend upp til þess að mótmæla því að hæstv. forsrh. skuli neita ósk minni um að ræða á Alþingi í utandagskrárumræðu þá vaxandi fátækt sem blasir við í þjóðfélaginu en samkvæmt upplýsingum frá kirkjunni, mæðrastyrksnefnd og Félagsþjónustu sveitarfélaga hefur þeim fjölgað um 20--30% milli ára sem þiggja fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og matargjafir hjálparstofnana og snertir þetta um 10--15 þúsund einstaklinga og fjölskyldur. Mikið hefur verið rætt um þetta mál, bæði í margra blaðsíðna úttekt í Morgunblaðinu á nýafstöðnu málþingi um fátækt og á morgun 1. maí, hátíðardegi verkafólks, ætla verkalýðsfélög að mótmæla því harkalega að fullvinnandi fólk, láglaunastéttir og lífeyrisþegar þurfi í vaxandi mæli að sækja sér matargjafir til líknarsamtaka til að svelta hreinlega ekki. En hæstv. forsrh. virðist ekki sjá þessa fátækt því að hann segir að í fyrsta lagi sé ekkert tilefni til þess að ræða um fátækt í þjóðfélaginu og hins vegar ef endilega þurfi að ræða hana, þá vísar hann á félmrh. Ég óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann svari þeirri spurningu minni hvort hann væri reiðubúinn að beita sér fyrir því að fram fari heildarendurskoðun á öryggisneti velferðarkerfisins sem tryggja á að fólk þurfi ekki að lifa við hungur og skort og geta ekki leyst út lífsnauðsynleg lyf eins og nú er. Öryggisnet fátæks fólks snertir mörg svið hjá a.m.k. sex ráðuneytum og það er oddviti ríkisstjórnarinnar og enginn annar sem á að veita svör við því til hvaða aðgerða á að grípa. Ég mótmæli því að þessu þingi ljúki án þess að við ræðum hér við oddvita ríkisstjórnarinnar um hvernig hægt er að bregðast við til að styrkja öryggisnet og framfærslu fátæks fólks svo það eigi fyrir húsaskjóli og mat frá degi til dags í landi einnar ríkustu þjóðar heims. Það þolir ekki bið að greina orsakir og afleiðingar fátæktar á Íslandi, bæði félagslegar og fjárhagslegar og hvernig við á að bregðast.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. nefndi. Ég tjáði henni að tvær ástæður lægju til þess að ég teldi ekki efni til þess að verða við beiðni hennar. Ég teldi engar efnislegar nýjar upplýsingar fram komnar og í annan stað heyrði erindið ekki endilega undir forsrh.

Herra forseti. Ekki voru þetta efnismikil viðbrögð frá hæstv. forsrh. við alvarlegu máli. Það ætti að vera okkur öllum til umhugsunar sem fram kom á ráðstefnu sem haldin var um síðustu helgi um fátækt. Í fyrsta lagi ætti það að verða okkur til umhugsunar að til slíkrar ráðstefnu skuli vera boðað, að þurft hafi að boða til slíkrar ráðstefnu og síðan hitt það sem þar kom fram, til dæmis að læknar sjái sig nú knúna til að vísa fátæku fólki til hjálparstofnana til þess að fá aðstoð til að kaupa lyf. Með öðrum orðum að hluti samfélagsins, efnaminnsti hluti þjóðfélagsins, hafi ekki tök á að leita sér lækninga vegna peningaleysis. Fram hefur komið að hér er um að ræða bæði launafólk á lægstu kauptöxtunum, iðulega einstætt fólk, í sumum tilvikum með börn á framfæri. Einnig er hér um að ræða atvinnulaust fólk og öryrkja en atvinnuleysi á Íslandi mælist nú 2,7% en það eru 3.692 einstaklingar. Það er greinilegt að öryggisnet samfélagsins heldur ekki, hvað þá að við séum nærri þeirri hugsun sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum beitt okkur fyrir að tryggja öllu fólki samfélagsins laun sem hægt er að lifa af. Eða gera menn sér grein fyrir því að atvinnuleysisbætur núna eru 73.765 kr. og af þessu eru teknar 1.250 kr. í skatta? Hvernig lifir fólk af 72.475 kr.? Það gerir fólk að sjálfsögðu ekki. Þess vegna er það mjög alvarlegt þegar fullyrt er að 4% þjóðarinnar séu undir fátæktarmörkum. Eftir standa þá 96% og er eðlilegt í framhaldinu að spyrja hvort árangur okkar mælist þá upp á 96%. Nei. Okkur hefur mistekist 100% þegar við búum fólki slík kjör að það mælist undir fátæktarmörkum og getur ekki framfleytt sér og sínum.

Herra forseti. Það er heldur dapurlegt að menn skuli ekki geta sammælst um að hafa hér málefnalega umræðu um þær staðreyndir sem við okkur blasa, því miður, hér í íslensku samfélagi eins og víðar í vestrænum svokölluðum velmegunarsamfélögum, að fátækt tiltekinna hópa, vissulega sem betur fer minnihlutahópa en engu að síður hópa sem eru býsna fjölmennir, er staðreynd. Vaxandi fátækt er staðreynd. Þar veldur því að lífskjaramunur er að aukast. Þeir ríku eru að verða ríkari og þeir fátæku eru að verða fátækari. Það veldur líka því, herra forseti, í köldum vindum nýfrjálshyggjunnar sem hafa leikið um þau þjóðfélög undanfarna tvo áratugi eða svo, að velferðarkerfið hefur verið veikt. Kostnaði vegna notenda eða þjónustu er velt yfir á þá og það bitnar þyngst og harðast á þeim sem lægst hafa launin, minnstar hafa tekjurnar sér til framfærslu þannig að svonefnd hlutfallsleg fátækt er vaxandi vandamál. Þetta er viðurkennt, þetta sýnir tölfræði, m.a. vönduð norræn tölfræði sem liggur fyrir þar sem þessir hópar mælast á bilinu 4% og upp í 8% í velmegunarríkjum Norðurlandanna svo dapurlegt sem það er. Það er hæstv. forsrh. ekki sérstaklega til sæmdar að hafa ekki þroska til að taka þátt í málefnalegum umræðum um þessi mál. Vandamálið hverfur ekki þó að menn bregðist þannig við. Auðvitað ættu því hæstv. félmrh. og hæstv. forsrh. að taka því fagnandi að menn vilji ræða þessi mál og spurningu um það hvað til úrbóta sé. Það er alveg ljóst, herra forseti, að þeir sem eru úti á akrinum, sinna félagslegri þjónustu hjá sveitarfélögunum, meira að segja stjórnendur grunnskóla í landinu, finna fyrir þessu með vaxandi þunga, 

Herra forseti. Það eru fullkomlega óásættanleg viðbrögð hjá hæstv. forsrh. við erindi þingmanns Samfylkingarinnar, Jóhönnu Sigurðardóttur, um að fá stutta umræðu um fátækt. Ég velti því fyrir mér hvað sé að gerast varðandi þá þýðingarmiklu 50. gr. sem kom inn í þingsköpin og gaf okkur þingmönnum rétt til þess að geta fengið tekin fyrir mál utan dagskrár. Að undanförnu hefur verið mokað inn í þingið málum fram að síðustu stund og fram á þann tíma að þingstörfum átti að ljúka. Hér er verið að afgreiða mál úr nefndum eftir að þinginu átti að vera lokið, stórum málum sem á að taka til umræðu. Hér hafa verið rædd mál þar sem menn láta sig ekki muna um að mæla hverja ræðu í hálftíma af því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að slík mál skuli í gegn hvað sem tautar og raular. En það má ekki taka einn hálftíma í umræðu um málefni þess fólks sem minnst hefur og minnst ber úr býtum. Það er ekki ásættanlegt að oddviti ríkisstjórnarinnar telji að ekki séu efni til að ræða þessi mál eða að einhver annar eigi að gera það. Þegar skilað hefur verið skýrslum hér um fátækt, og það hefur gerst, þá er það hæstv. forsrh. sem skilar slíkri skýrslu. Hann er oddviti ríkisstjórnarinnar, þessi mál heyra undir mörg ráðuneyti og það er eðlilegt ef á að ræða þau að það sé hæstv. forsrh. sem kemur þar í umræðuna. Staðreyndir, herra forseti, birtast í tölum eins og hér hefur komið fram. En á bak við þær tölur er fólk sem berst í bökkum í ríka velferðarþjóðfélaginu, hjálparstofnanir hafa bent á það og einnig eru faglegar úttektir sem liggja fyrir um þau mál. Þetta er ekki eitthvað sem stjórnarandstaðan heldur fram eða staðhæfir. Þetta er ekki gott afspurnar, herra forseti.

Herra forseti. Fátækt í íslensku þjóðfélagi er staðreynd og virðist ekki fara minnkandi, því miður. Fátæku fólki er vísað á hjálparstofnanir og á ekki í önnur hús að venda. Þeirri vaxandi fátækt sem virðist vera að búa um sig í okkar stéttskipta þjóðfélagi verður að taka á með sameiginlegu átaki ríkisstjórnar og sveitarstjórna. Félagsleg samhjálp verður að ná til þess fólks sem nú er sett til hliðar að þessu leyti.

Herra forseti. Viðbrögð hæstv. forsrh. eru með ólíkindum og fullkomlega ámælisverð. Út af fyrir sig er það skiljanlegt að hæstv. forsrh. treysti sér ekki til að koma hér í ræðustól og tala til fátæks fólks og segja við það hvað hann ætli að gera til að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir það neyðarástand sem ríkir hjá mörgum fjölskyldum. Það eru fleiri sem sækja um matargjafir og fjárhagsaðstoð en nokkru sinni fyrr og fjöldi fólks, sennilega á bilinu 10--15 þúsund, sem nú þarf að leita til hjálparstofnana á ekki fyrir mat frá degi til dags fyrir sig eða börnin sín. Ég held, herra forseti, að stjórnarskráin eigi að koma í veg fyrir slíkt og lög eiga að tryggja að fátækt fólk þurfi ekki að lifa við örbirgð en staðreyndin er sú að það gerir það og lifir við vaxandi fátækt í þjóðfélaginu. Ráðherrarnir hér á bekkjunum sitt hvorum megin við mig lesa bara pappíra og hafa ekkert við þetta fólk að segja, ekki neitt. Og forsrh., oddviti ríkisstjórnarinnar, sem á að vera í fararbroddi fyrir ráðherrunum um það að taka á þessu máli hefur ekkert að segja við fólkið. Það sem þarf að gera er að endurskoða þetta öryggisnet velferðarkerfisins, t.d. í samráði við sveitarfélögin og verkalýðshreyfinguna og það þarf að fara þar yfir mörg svið, bæði að því er varðar fjárhagsaðstoðina, að því er varðar tryggingabæturnar og bótakerfið, að því er varðar skattkerfið. Hæstv. fjmrh. tekur 5--7 þús. kr. á mánuði af tryggingaþegum. Það þarf að fara yfir marga þætti, svo sem húsnæðismálin, greiðsluerfiðleikalán þannig að þetta snertir mörg ráðuneyti. Það stendur upp úr, herra forseti, nú í lok þingsins að ráðherrarnir allir sem einn sitja hér þegjandi undir umræðu sem er kallað eftir að fari fram á þinginu um fátækt fólk og kjör þess og til hverra aðgerða Alþingi er reiðubúið að grípa. Það stendur upp úr núna í lok þingsins og er ráðherrunum til skammar, herra forseti.

Herra forseti. Nýlega var fjallað á hinu háa Alþingi um stöðu margra heimila í landinu vegna þess að þau eru svo mörg að verða gjaldþrota og vegna þess að vextir í bönkum og innlánastofnunum eru svo háir og vekur það okkur áhyggjur. Yfirleitt fer það þannig þegar fólk getur ekki staðið í skilum með lán sín að það endar í fátæktargildrunni. Því miður er það svo, herra forseti, að við erum farin að sjá þess merki í samfélaginu þegar fjölskyldur sem eru jafnvel þannig saman settar að bæði eiginkona og eiginmaður eru að reyna að koma fjölskyldunni áfram og börnum sínum, og þegar þau geta ekki staðið undir því að reka heimilið á mjög lágum launum, þá þurfum við að fara að íhuga mjög hvað er að gerast í samfélaginu, að ég tali nú ekki um þar sem ein fyrirvinna er, einn einstæður faðir eða ein einstæð móðir. Ekki bætir það vandann. Þetta hljótum við að láta okkur varða á Alþingi sem viljum skapa þau skilyrði í landinu að allir búi við sem bestan kost. Auðvitað er það rétt sem hefur verið sagt að alltaf sé fátækt fólk í kringum okkur en eins og sagt hefur verið, fátæka hafið þér jafnan hjá yður. En við eigum að reyna að koma því til vegar að þeir verði sem fæstir í landi okkar og sérstaklega ber okkur að hugsa um þetta t.d. þegar verið er að deila út ýmsum sameiginlegum gæðum sem eru í eigu samfélagsins alls og þjóðarinnar, að því sé réttlátlega skipt.

Hæstv. forseti. Ég skora á hæstv. forsrh. að bregðast við og taka þátt í umræðum um þetta mál og hæstv. forseta þingsins bið ég að hlutast til um það. Það er hin mesta skömm að því að menn skuli ekki gefa sér tíma til að fara yfir þessi mál í ljósi þeirra upplýsinga og umræðna sem hafa verið í þjóðfélaginu þessa dagana. Sú ganga er ömurleg sem Framsfl. hefur lagt í með Sjálfstfl. hvað varðar þá sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Aldraðir hafa verið öflugir við að koma sínum málefnum á framfæri og ég ætla ekki að fara yfir það í þessari ræðu. Öryrkjar sitja uppi með að kjörum þeirra hefur verið að hraka á undanförnum árum þannig að kjör þeirra eru um það bil 20% verri í dag en þau voru áður en sú ríkisstjórn sem situr við völd tók við, en hún hefur hælst um yfir því að hér hafi gengið góðæri yfir þjóðina og allir hafi verið að fá meira til ráðstöfunar. En hverjir fá þá ekki neitt og minna en ekki neitt til viðbótar? Það er þetta fólk. Það er ekki einu sinni tími til að ræða málið. Hæstv. forsrh., sem er í raun fulltrúi fátæktarinnar í þessari ríkisstjórn, ver þetta fyrirkomulag og lyftir ekki hendi til þess að taka á vandamálinu. Hann er ekki einu sinni tilbúinn að hlutast til um að um þetta verði umræður eins og óskað hefur verið hér eftir. Ég skora á hæstv. forsrh., og verði hann maður að meiri, að sjá nú að sér og taka þátt í umræðunni og segja þjóðinni hvað hann ætlar að gera til þess að útrýma fátækt á Íslandi.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að áform um sölu Steinullarverksmiðjunnar eru fyrst og fremst til komin vegna bágrar fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Skagafjarðar og þess að um málið eru mjög deildar meiningar heima í héraði þá leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.

Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallar um það að veita iðnrh. heimild til þess að selja hlut ríkisins í fyrirtækinu Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Ríkið á 30% í fyrirtækinu, Paroc Group á 28% og Skagafjörður um 24% og það hefur borist tilboð í eign þessara þriggja núverandi eigenda. Gert hefur verið samkomulag sem er undirritað með fyrirvara um samþykki Alþingis og samkeppnisyfirvalda um að þessi viðskipti geti átt sér stað. Í því samkomulagi er m.a. kveðið á um að fyrirtækið verði áfram rekið á Sauðárkróki. Ég segi að sjálfsögðu nei við þessari frávísunartillögu.

Herra forseti. Þetta söluferli Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki er til komið vegna greiðsluerfiðleika Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Sá vandi er til kominn vegna rangrar tekjuskiptingar milli ríkis og sveitarfélaga og þeirrar byggðastefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur reynst mjög andsnúin landsbyggðarsveitarfélögum. Þessari stefnu þarf að snúa við. Virðulegi forseti. Á sínum tíma var hart barist fyrir Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Hún er afar mikilvæg fyrir atvinnu í byggðarlaginu. Ríkið á ekki að ýta undir óvissu um framtíð fyrirtækisins heldur styrkja stöðu þess með því að halda eignarhlut sínum. Þess vegna ber að vísa þessu máli frá, virðulegi forseti, og taka fyrir næsta mál á dagskrá.

Herra forseti. Vinnubrögð hv. iðnn. í þessu máli hafa verið með endemum. Ekki voru fengnir umsagnaraðilar til nefndarinnar. Ekki voru kallaðir til fulltrúar Samkeppnisstofnunar, en Samkeppnistofnun hefur þó um þetta mál að segja og skilyrði sem hún setur ræður endanlega sölunni. Ekki voru kallaðir til með eðlilegum hætti fulltrúar Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Málið er mjög umdeilt í Skagafirði. Ekki hefur verið leitað eftir umsögnum hjá starfsmönnum Steinullarverksmiðjunnar. Auk þess, virðulegi forseti, hefur verið farið á svig við öll lög og reglur sem gilda um sölu á eignum ríkisins því að þar ber bæði að leita óhlutdrægs verðmats og einnig líka kanna fleiri kaupendur en einn. Virðulegi forseti. Þessi málatilbúnaður allur er andstæður hagsmunum Skagfirðinga.

Hæstv. forseti. Þessi málsgrein fjallar um það að helmingur söluandvirðis skuli renna til samgöngubóta eða atvinnuuppbyggingar í þeim sveitarfélögum sem verulegra hagsmuna eiga að gæta í sambandi við rekstur þessa fyrirtækis. Ég hefði álitið að það væri þó eitthvað sem allir þingmenn gætu orðið sammála um að væri mikilvægt og rétt með tilliti til byggðastefnu og mikilvægis þess að efla þetta svæði á landinu. Þess vegna segi ég að sjálfsögðu já við þessari grein.

Virðulegi forseti. Ég styð það að sjálfsögðu að hluti af andvirði af sölu hlutabréfa í Steinullarverksmiðjunni renni til framfaramála í Skagafirði. Það er athyglisvert að fylgjast með því að hv. þm. Jón Bjarnason byrjaði á því í umræðum í gær að afneita sögu sinni í Skagafirði með því að þykjast ekki hafa komið nálægt Skagafjarðarlistanum. Síðan afneitaði hann því að hafa farið í prófkjör fyrir Samfylkinguna í síðustu alþingiskosningum. Það endar sjálfsagt með því að hann verður á móti framförum á Hólum.

Herra forseti. Gefið hefur verið í skyn í þessum umræðum að óeðlilega sé að málum staðið varðandi framlagningu frv. og efni þess. Það er að sjálfsögðu rangt. Hér er eðlilega að öllu staðið og greinin sem nú er verið að greiða atkvæði um gengur út á að heimila að ráðstafa helmingi andvirðis af söluverðmæti ríkisins í verksmiðjunni til baka til þeirra sem hlut eiga að máli. En það vekur athygli mína að hérna í salnum er einn fyrrv. iðnrh., hv. þm. Sverrir Hermannsson sem á sínum tíma opnaði þessa verksmiðju og flutti ræðu og lét þess þá getið að eignarhluti ríkisins í verksmiðjunni væri til sölu. Þess vegna undrast ég það mjög að hann treystir sér ekki til þess að styðja meginefnisgrein þessa frv. En svo liggur hver sem hann hefur um sig búið í þessu máli eins og öðrum. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Allir eru hlynntir samgöngubótum úti um allt land. En aðkoman að þessu máli er fáránleg. Sá málatilbúnaður að kaupa menn til ákvarðanatöku um sölu eigna með þeim formerkjum að það fari til annarrar uppbyggingar er röng aðkoma að málinu. Það ber að standa að vegabótum á þessu svæði á eðlilegum nótum á vegáætlun. Þess vegna segjum við nei. Aðalmálið fyrir Skagfirðinga er að halda verksmiðjunni til lengri tíma litið. Að veita einhverja fjármuni til nauðsynlegra verkefna um stundarsakir er ekki rétt aðkoma að þessu máli.

Herra forseti. Framganga hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli öllu er afar hraksmánarleg. Á haustmánuðum neitar ríkisstjórnin tilboði frá sveitarfélaginu um að koma að því að kaupa hlut þess út úr fyrirtækinu og nú er málum þannig komið að ríkið er að selja eignarhlut sinn og stofna til óvissu um framtíð fyrirtækissins. Til þess að sætta menn við þetta í héraði eftir því sem kostur er er þeirri gulrót veifað að hluti af söluandvirðinu fari til sérstakra verkefna á svæðinu samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Hæstv. iðnrh. hefur boðað í fjölmiðlum hvernig eigi að verja fénu og þar með gert hæstv. fjmrh. ómyndugan. En hlutur hæstv. fjmrh. er náttúrlega alveg einstaklega metnaðarlítill, að koma svo hér og verja þessi óeðlilegu vinnubrögð þar sem fjárveitingavaldið er flutt út í bæ. Þetta eru alveg ólíðandi vinnubrögð, herra forseti, og ekki er nokkur leið að standa að þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það við hv. 1. þm. Norðurl. v. að fulltrúar Sveitarfélagsins Skagafjarðar hafa ályktað harðlega m.a. gegn meðferð þessa máls hér á þingi og einnig heima í héraði og hafa óskað eftir liðsinni til að stöðva málið. Hv. 1. þm. Norðurl. v. væri nær að beita styrk sínum til þess en að skjóta sér undan ábyrgð í málinu.

Virðulegur forseti. Hér er verið að afgreiða afar umdeilt frv. um málefni útlendinga, heildarlög. Við í stjórnarandstöðunni á Alþingi lýsum allri ábyrgð á þessu frv. á hendur meiri hlutanum og munum sitja hjá við allar brtt. en greiða atkvæði gegn frv. við lokaafgreiðslu.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um frv. til laga um útlendinga. Þar er að mínu mati um mikilsverða réttarbót að ræða, framfaraspor, enda núgildandi lög um útlendinga frá árinu 1965. Hv. allshn. hefur farið afar vel yfir málið, kannað öll gögn og upplýsingar sem nefndinni hafa borist á tveimur þingum. Í frv. hefur m.a. verið tekið tillit til stjórnsýslulaga og flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna og fleira mætti telja. Frv. tekur til réttinda og skyldna þeirra útlendinga sem hingað koma en um leið er í frv. tækifæri til að útlendingar aðlagist sem fyrst íslensku samfélagi en einangrist ekki líkt og víðs vegar í Evrópu. Því segi ég já.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi er sitthvað jákvætt en þó eru þar margir mjög ámæliverðir þættir. Í fyrsta lagi hefur frv. að geyma allt of rúmar heimildir til hæstv. dómsmrh. og ríkisstjórnarinnar. Lögin eiga að tryggja réttarstöðu fólks en ekki vera háð duttlungum stjórnvalda hverju sinni. Í öðru lagi hefur í allt of ríkum mæli hefur verið tekið tillit til Útlendingaeftirlitsins en í of litlum mæli verið hlustað á sjónarmið mannréttindasamtaka og samtaka innflytjenda. Í þriðja lagi vil ég sérstaklega nefna tvær lagagreinar, 15. gr. og 55. gr. Sú fyrri leggur þá kvöð á aðflutt fólk að sækja íslenskunámskeið. Við hefðum viljað snúa þessu við og hafa þá skyldu á ríkisvaldinu að bjóða upp á slík námskeið. Þetta eru dæmi um þær áherslur sem við hefðum viljað sjá í þessu frumvarpi. Hin lagagreinin lýtur að Persónuvernd. Persónuvernd hefur gert mjög alvarlegar athugasemdir við frv. og þessa lagagrein sérstaklega og við tökum undir þær athugasemdir. Þess vegna getum við ekki stutt þetta frumvarp.

Herra forseti. Þessi brtt. gengur út á það að hið umdeilda ákvæði þessa frv. sem lýtur að greiðslum stofnstyrkja til grunnskóla sem reistir eru á grunni einkaframkvæmdar, annaðhvort með eignarleigu- eða rekstrarleigusamningum, verði þannig úr garði gert að heimilt verði að gera upp samninga af þessum toga sem þegar hafa verið gerðir við gildistöku laganna en eftir það verði ekki gert ráð fyrir slíkum greiðslum enda hefur komið í ljós að allan lagagrundvöll og allar skilgreiningar skortir til þess að styðjast við í þessum efnum jafnt um það hvort leggja eigi eignarleigu- og rekstrarleigusamninga að jöfnu sem og hitt hvernig fara skuli með mál af þessu tagi í bókhaldi og ársreikningum sveitarfélaga. Engin stefna hefur verið mótuð gagnvart þessu fyrirkomulagi í löggjöf um skólamál og þar fram eftir götunum. Hvernig sem á málið er litið er því fullkomlega óeðlilegt að hafa hér opna heimild til þess að greiða stofnstyrki út á byggingar í þessu formi. Ef eitthvað er má segja að verið sé að gylla það fyrir sveitarfélögum að velja þetta form með þeirri afgreiðslu sem hér er lögð til.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt eftir að hæstv. félmrh. var búinn að loka félagslega húsnæðiskerfinu og læsa fólk með því í þá fjötra að geta ekki skipt um húsnæði eftir fjölskylduaðstæðum hverju sinni að heimila sölu íbúðanna á frjálsum markaði og styð ég 3. gr. frv. sem kveður á um það. Hitt er svo afar sérstætt hvernig ráðherrann leysir vanda nokkurra sveitarfélaga þar sem 100--200 íbúðir hafa staðið auðar af 12 þúsund félagslegum íbúðum eða um 1% íbúðanna. Önnur sveitarfélög sem ekki glíma við neinn vanda eru látin borga verulegan hluta af kostnaðinum en ríkið leggur til smáfjárhæð sem enginn veit hvort dugar. Það alversta í leiguíbúðamálinu öllu er þó að ráðherrar gera samning fram hjá sveitarfélögunum um smánarlega litla niðurgreiðslu lánskjara vegna leiguíbúða og svíkja þar með sveitarfélögin og leigjendur um alla stofnstyrki og nægjanlegt fjármagn til húsaleigubóta til að koma í veg fyrir að leigugreiðslur hækki ekki upp úr öllu valdi vegna mikilla vaxtahækkana á leiguíbúðum sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir, en leiga á íbúðum stefnir nú í 70--100 þús. kr. fyrir litlar íbúðir og biðlistar eftir leiguíbúðum eru lengri en nokkru sinni. Þetta tel ég svik við láglaunafók og leigjendur og get því ekki stutt málið í heild sinni utan þess að ég mun greiða atkvæði með 3. gr. en að öðru leyti sitja hjá við þetta mál.

Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallar um að aflétt verði kaupskyldu og forkaupsrétti sveitarfélaga af íbúðum í félagslega íbúðakerfinu sem veitir þá eigendum félagslegs íbúðarhúsnæðis rétt á að selja það húsnæði á almennum markaði. Auk þess halda þeir rétti sínum sem þess óska að sveitarfélagið innleysi íbúðir eftir eldri leiðum. Einnig fjallar frv. um að létta fjárhagslega byrði þeirra sveitarfélaga sem hafa borið hvað mestar byrðar af félagslega íbúðakerfinu. Það er einnig mjög eðlilegt að þau sveitarfélög sem hafa hlotið mest úr þessu kerfi, sem í heild sinni hefur verið með þeim hætti að til þess hafa runnið í mjög miklum mæli fjárhæðir í gegnum niðurgreidda vexti, greiði inn í það núna þegar verið er að reyna að loka kerfinu og létta þær byrðar sem svo sannarlega hafa lent á mörgum sveitarfélögum úti um allt land. Það er óvíst hvernig þau hefðu annars getað komist út úr þessu. Því segi ég já við þessu frv. Með því er verið að létta byrðar einstaklinga og sveitarfélaga.

Herra forseti. Sá mikli dráttur sem orðið hefur á að botn kæmist í samskipti ríkis og sveitarfélaga varðandi uppgjör á uppsöfnuðum vanda frá því að félagslega íbúðalánakerfinu var lokað er mjög ámælisverður. Eins og kunnugt er voru þessi lög sett 1998. Síðan hefur verið stapp um þetta mál. Gagnrýnisverðara er þó að þegar niðurstaðan birtist mönnum loksins sé hlutur ríkisins jafnrýr í þessu sambandi og raun ber vitni. Það er afar mögur uppskera eftir allt þetta þóf að ríkið skuli heita 10 millj. kr. á ári í fimm ár í viðbót við það sem áður hafði verið lofað, 60 millj. á ári í staðinn fyrir 50, sem heitið var við setningu laganna á sínum tíma samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða um greiðslur í varasjóð viðbótarlána. Það er sérstaklega gagnrýnisvert, herra forseti, að ríkið skuli ætla að neyta aflsmunar í samskiptum við sveitarfélögin og knýja þau til að skrifa undir samning um að þau leysi vandann með því að greiða fyrir það úr eigin vasa. Það er meginniðurstaða þessa máls. Þetta gagnrýnum við, herra forseti, mjög harkalega. Að öðru leyti er málið jákvætt, svo langt sem það nær. Það er ekki um annað að ræða en aflétta þeirri forkaupsréttarskyldu sem hefur hneppt fólk í fjötra eftir að kerfinu var lokað og menn hættu að geta fært sig til innan þess o.s.frv. eins og þekkt er. Með þessum fyrirvörum, herra forseti, teljum við betra en ekki neitt að þetta frv. fái brautargengi. Það er náttúrlega mjög dapurlegt að ríkið skuli standa svona að málum og eiginlega óskiljanlegt í ljósi erfiðrar stöðu fjölmargra sveitarfélaga og bágrar afkomu. Í hverju tilvikinu á fætur öðru stendur ríkið svona að málum, neytir aflsmunar og sveitarfélögin eru látin ein um að leysa vanda sinn. 
            


             Forseta heyrðist hv. þm. vera að tala um önnur mál en það sem hér er á dagskrá 

Ég þakka hæstv. forseta mikið fyrir lipurðina.

Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. sé óvanur að sýna slíkt en af þessu gefna tilefni vil ég taka fram að það er ætlast til þess, þegar menn kveðja sér hljóðs um atkvæðagreiðsluna eða gera grein fyrir atkvæði sínu, að menn ræði það mál sem er á dagskrá en fari ekki út í almennar stjórnmálaumræður og tali um önnur mál eins og hv. þm. gerði.

Herra forseti. Ég tel mig knúinn til að gera lítils háttar athugasemdir við fundarstjórn forseta og það hvernig forseti fer með fundarstjórnina, a.m.k. gagnvart mér. Aðrir svara þá fyrir sig. Ég taldi að ég væri svo sem viðgengst hefur að gera almenna grein fyrir afstöðu minni til þessa máls undir liðnum um atkvæðagreiðslu. Ég hef tekið eftir því að forseti hefur látið óátalið að það þróist þannig, áður en atkvæðagreiðsla hefst um mál, að fram fari tiltölulega almenn umræða um málið og samhengi þess undir þessum lið, sem ég tel reyndar ranga túlkun þingskapa. Ég tel að þessi heimild til að kveðja sér hljóðs um atkvæðagreiðslu áður en hún hefst sé hugsuð til að gera tæknilegar athugasemdir við eitthvað sem lýtur að atkvæðagreiðslunni sem slíkri. Vilji menn hins vegar gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins geri þeir það þegar efnisleg atkvæðagreiðsla hefst um einstakar greinar. Ég hef tekið eftir því að forsetar hafa á seinni tímum látið óátalið að menn gerðu með almennum hætti grein fyrir afstöð sinni til mála undir þessum lið og hefðu þá þriggja mínútna ræðutíma, þ.e. ef menn fá að nota hann í friði sem ekki er alltaf. Ég taldi að sú hefð hefð hefði verið að þróast. Ég taldi að ég færi ekki langt út fyrir efnið þegar ég ræddi um þetta uppgjör á samskiptum ríkis og sveitarfélaga á sviði húsnæðismála, félagslega íbúðakerfisins, og setti það í samhengi, í eins og hálfri setningu, við fjárhagsleg samskipti þessara aðila almennt. Ég átti um 40 sekúndur eftir af ræðutíma mínum þegar þarna var komið og þá sá forseti sig knúinn til þess að lemja í bjöllu. Þetta vekur athygli mína, herra forseti, t.d. með hliðsjón af því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson réðist í ræðutíma sínum, sem hann hafði til að gera grein fyrir afstöðu sinni til máls, á annan nafngreindan þingmann og notaði ekki eina einustu sekúndu af ræðutíma sínum til að útlista eigin afstöðu. Þetta lét forseti í aðalatriðum óátalið. 
            

Ég vil minna hv. þm. á að ég sló í bjöllu við það tilefni sem hv. þm. nefndi. Ég vil einnig minna á að fyrir því er löng þinghefð, svo löng sem ég man, að áður en atkvæðagreiðsla hefst um einstök mál geti fulltrúar einstakra þingflokka kvatt sér hljóðs og gert almenna grein fyrir afstöðu þingflokks síns til málsins. Ég er þeirrar skoðunar að það sé góð regla að slíkt sé hægt að gera. Ég er hins vegar sammála hv. þm. um að óski þingmenn eftir því að fara út í almennar umræður undir þeim dagskrárlið þá er ekki til þess ætlast.

Og það gildi þá um alla?

Það má segja að forseta sé vandi á höndum og hann er skeikull.

Herra forseti. Hér er verið að ræða um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar sem hefur þróast í þá veru að nú er veittur í hana 1 milljarður á ári. Hann rennur til um það bil 1.400 fjölskyldna. Þannig fara um 800 þús. kr. á ári á hverja fjölskyldu. Síðan eru menn farnir að niðurgreiða skynsamlegar framkvæmdir af því að þær eru ekki lengur skynsamlegar, í samkeppni við þessa niðurgreiddu orku. Þetta er farin að verða töluvert mikil vitleysa. Auðvitað er þetta nákvæmlega hið sama og varð Sovétríkjunum að falli. Ég vil því endilega að hv. þingmenn skoði nákvæmlega á hvaða braut þeir eru og ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Þetta mál fjallar ekki um fjármuni og ekki um hversu miklu fjármagni er varið til niðurgreiðslna heldur er verið að skjóta styrkari lagastoð undir framkvæmdina sem slíka. Fram til þessa hefur þetta eingöngu verið samþykkt með fjárlögum hverju sinni. Nú er verið að setja lög um hvernig framkvæmdin skuli vera og þannig verður hún ekki bara á grundvelli vinnureglna í ráðuneytinu. Ég tel þetta mjög mikilvægt mál.

Herra forseti. Við stofnsetningu nýrra hitaveitna á strjálbýlum svæðum getur viðmiðunartími endurgreiðslna vegna rafhitunarkostnaðar skipt sköpum um hvort hitaveitan geti nokkurn tíma borið sig eða ekki. Hitaveitur eru alls staðar mikilvægar en kannski hvergi mikilvægari en á svæðum þar sem verið er að byggja upp nýjar atvinnugreinar. Í því sambandi má t.d. nefna Hofsós og nágrenni þar sem er verið að setja upp ferðaiðnað. Ég mun því sitja hjá við atkvæðagreiðslu um 12. gr.

Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum greiða atkvæði með þessu frv. Ég vil sérstaklega nefna að frv. gerir ráð fyrir að upplýsingagjöf verði stórefld og fræðsla um orkunotkun í landinu almennt séð. Það held ég að sé til mikilla bóta. Við þurfum á því að halda og fyrir dreifbýlið er þetta mikið hagsmunamál. Þess vegna munum greiða fyrir framgangi málsins.

Hæstv. forseti. Þó að það hafi verið upplýst í umræðunni áðan að Sovétríkin hafi fallið vegna niðurgreiðslna á húshitunarkostnaði verð ég að lýsa yfir óánægju minni með það að menn skyldu ekki taka tillit til athugasemda sem fram komu hjá fleiri en einum þingmanni um að möguleikar til að styðja nýjar hitaveitur ættu að vera meiri en gert er ráð fyrir í þessari grein. Lagt var til að til þess gæfust allt að tíu ár. Hér er gert ráð fyrir fimm árum. Ég lýsi yfir óánægju minni með þetta. Ég tel að þetta eigi að endurskoða. Þess vegna sit ég hjá við afgreiðslu á 12. gr. frv.

Herra forseti. Utanrmn. hefur sameinast um að leggja fyrir Alþingi svohljóðandi till. til þál. um deilur Ísraels og Palestínumanna: ,,Alþingi lýsir áhyggjum sínum af því ófriðarástandi sem nú ríkir fyrir botni Miðjarðarhafs og fordæmir það ofbeldi sem þar á sér stað. Alþingi leggur áherslu á að öryggi óbreyttra borgara sé tryggt og alþjóðleg mannréttindi virt og telur brýnt að send verði eftirlitsnefnd frá Sameinuðu þjóðunum á svæðið í samræmi við ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna 1405(2002). Alþingi krefst þess að öllum ofbeldisverkum linni, þar á meðal sjálfsmorðsárásum og beitingu hervalds, að Ísrael dragi herlið sitt til baka frá sjálfsstjórnarsvæðum Palestínumanna, að deiluaðilar semji um vopnahlé og að hafnar verði friðarviðræður um sjálfstætt ríki Palestínumanna og öryggi Ísraelsríkis innan alþjóðlegra viðurkenndra landamæra í samræmi við nýjustu ályktanir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Alþingi vísar til ályktunar sinnar frá 18. maí 1989, ályktana öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1397(2002), 1402(2002) og 1403(2002) um leið og það lýsir yfir að þjóðum heims beri að stuðla að því að Ísrael og Palestínumenn leysi úr ágreiningsefnum sínum á grundvelli alþjóðalaga og samþykkta Sameinuðu þjóðanna.`` Herra forseti. Tillagan er flutt vegna hins alvarlega ófriðarástands fyrir botni Miðjarðarhafsins sem veröldin hefur vitnað á næstliðnum vikum og mánuðum. Meginefni hennar byggist á ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um þau mál. Að öðru leyti skýrir tillagan sig sjálf.

Herra forseti. Í sjálfu sér er ekki þörf á að hafa mörg orð um þessa tillögu. Í fyrsta lagi vil ég fagna því að utanrmn. hefur náð samkomulagi um að láta frá sér heyra í þessu máli. Bara það eitt og sér að Alþingi sýnir þó með því ákveðna meðvitund í málinu að frá því fari ályktun, sem maður gefur sér að samþykkt verði, er nokkurs virði í sjálfu sér. Fyrir því er líka hefð að Alþingi Íslendinga láti sig slík mál varða og ég vísa þar sérstaklega til hinnar merku ályktunar Alþingis frá 1989 sem tvímælalaust var á margan hátt tímamótasamþykkt, ekki bara á þessu þjóðþingi heldur þó víðar væri leitað á Vesturlöndum því mér er til efs að á þeim tíma hafi með jafnskeleggum hætti verið tekið á þeim deilumálum sem uppi voru þá og eru því miður enn fyrir botni Miðjarðarhafsins. Því er auðvitað ekki að leyna að þessi texti er málamiðlun og sá sem hér stendur hefði getað hugsað sér að taka þarna mun sterkar til orða hvað ákveðna þætti varðar, fyrst og fremst mun harðari fordæmingu á framgöngu Ísraelsmanna að undanförnu en ég held að velflest heimsbyggðin sé orðin mjög langþreytt á hvernig Ísraelsmenn umgangast alþjóðlegar samþykktir og afdráttarlausar ályktanir öryggisráðsins og meira að segja tilmæli og beiðnir bandamanna sinna að hafa þær að engu. Ástandið er auðvitað með öllu óviðunandi og óþolandi fyrir heimsbyggðina að horfa upp á að Ísrael hegði sér með þessum hætti. Að sjálfsögðu fordæma menn án þess að fara í manngreinarálit allt ólögmætt ofbeldi og hryðjuverk gegn saklausum borgurum á hvorn veginn sem það er. En á hitt verður auðvitað að líta að með framferði sínu síðustu vikur og mánuði hefur Ísrael ögrað þessu ástandi öllu saman mjög og nú síðast með því að meina alþjóðlegri eftirlitsnefnd að koma til landsins til að rannsaka þá óhuggulegu atburði sem urðu í flóttamannabúðunum í Jenín. Þetta er, að sjálfsögðu, herra forseti, óhjákvæmilegt að fordæma og það vil ég gera. Það sem ég hefði talið að íslensk stjórnvöld ættu síðan að einhenda sér í og taka upp baráttu fyrir, og væri fullur sómi af þeirri afstöðu sem hér hefur sameiginlega verið mótuð og birst hefur í yfirlýsingum ráðamanna, ráðherra og ríkisstjórnar í umræðum á Alþingi og í sjálfu sér í þessum ályktunartexta, væri að Íslendingar gerðust á alþjóðavettvangi eindregnir stuðningsmenn þess að alþjóðlegt friðargæslulið yrði sent til Miðausturlanda því að án þess er vandséð að nokkurn tíma verði þarna tryggður sæmilegur friður á meðan menn eru að vinna sig út úr þeim ógöngum sem þeir hafa þarna lent í öðruvísi en að einhver utanaðkomandi aðstoð verði til þess að halda uppi öryggisgæslu á svæðinu. Ég stend að þessum texta, þessu samkomulagi sem nefndarmaður í utanrmn. og tel að það sé fagnaðarefni þrátt fyrir allt að náðst hefur saman um þessa ályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér till. til þál. um deilur Ísraels og Palestínumanna frá hv. utanrmn. Ekki þarf að hafa mörg orð um þetta mál. Við höfum upplifað þá ógnaröld sem hefur ríkt á þessu svæði undanfarnar vikur, mánuði og missiri og verðum daglega vitni að ofbeldi og grimmdarverkum sem þarna eiga sér stað. Sú atburðarás sem verið hefur á þeim slóðum og á milli umræddra aðila síðustu vikur og mánuði hefur verið skelfileg. Það er í raun ótrúlegt að fylgjast með því hve vægðarlausir menn eru hver gagnvart öðrum og hve óbreyttir borgarar verða illa fyrir barðinu á þeim átökum. Alþjóðasamfélagið hefur gert tilraunir til þess að ná deiluaðilum að friðarborðinu en því miður án nokkurs árangurs enn þá. Íslensk stjórnvöld hafa lagt sitt af mörkum í þessum efnum og fyrir nokkru sendi utanrrn. orðsendingu til ísraelskra stjórnvalda þar sem þessum ófriði er mótmælt og aðilar málsins hvattir til að ná saman um frið. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur ítrekað sent frá sér ályktanir um málið og beitt sér fyrir því að friður komist á en því miður hafa deiluaðilar ekki tekið tillit til þess og má í því sambandi fyrst og fremst nefna Ísraelsmenn. Forustumenn Evrópusambandsins og ýmsir aðrir leiðtogar þjóða heims hafa gengið fram fyrir skjöldu í viðleitni til að stuðla að friði á svæðinu en því miður hefur framganga allra þessara aðila skilað litlum árangri enn þá og við upplifum daglega ofbeldisverk þar sem fjölmiðlar segja frá ofbeldisverkum og þeim ófriði sem þarna ríkir. Herra forseti. Auðvitað er það svo að Bandaríkjamenn eru nánast eini aðilinn sem getur haft afgerandi áhrif á þessa atburðarás fyrst og fremst vegna tengsla við Ísrael en ég verð að segja að framganga Bandaríkjamanna upp á síðkastið hefur valdið vonbrigðum og mér finnst ekki ljóst hvaða leik þeir eru að leika í þessu máli. Yfirlýsingar þeirra og annað sem að þeim snýr hefur borið keim af tvískinnungi og ljóst er að Bandaríkjamenn verða að koma að þessum málum með meira sannfærandi hætti en til þessa. En það er annað, herra forseti. Samkvæmt könnun sem sagt var frá fyrir stuttu kom fram að meiri hluti ísraelsku þjóðarinnar virðist standa að baki Sharon forsætsráðherra í þessu máli og þar með standa að þeim aðgerðum sem Ísraelsmenn hafa staðið í gagnvart Palestínumönnum og það hlýtur að valda vonbrigðum og áhyggjum að sú staða sé uppi. En alþjóðasamfélagið getur ekki horft öllu lengur upp á slíka atburðarás án þess að eitthvað markvisst fari að gerast í málum og við gerum þá einföldu kröfu að deiluaðilar taki mark á afstöðu þjóða heims og alþjóðlegum samtökum á við Sameinuðu þjóðirnar. Við hljótum að binda vonir við að aðilar málsins nálgist hvor annan og hefji nú þegar alvörufriðarviðræður og þar fylgi hugur máli. Þjóðir heims hljóta að koma að málinu til að tryggja sem best að friður komist á og hann haldi. En eins og ég sagði áðan liggur fyrir að Bandaríkjamenn verða að koma að þessum málum með heilum hug en mér hefur fundist það hafa skort til þessa. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um málið. Hér liggur tillaga fyrir frá hv. utanrmn. og ég stend að henni sem nefndarmaður og ég tel mjög mikilvægt að Alþingi standi saman um að senda frá sér ályktun um þetta mál.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd Samfylkingarinnar lýsa mikilli ánægju með að þessi tillaga hefur verið samþykkt. Við erum þeirrar skoðunar að það sé mikill áfangi að hafa náð þeirri breiðu samstöðu sem birtist í því að allir stjórnmálaflokkar sem sæti eiga á hinu háa Alþingi hafi sameinast um þessa samþykkt. Vitaskuld hefðum við viljað kveða fastar að orði í þessari tillögu. Við hefðum viljað fordæma miklu harðar það framferði Ísraelsmanna sem við höfum séð í gegnum auga sjónvarpsvéla síðustu ár og sem við, í gegnum sérstök tengsl okkar við Palestínu, höfum fengið nákvæmar upplýsingar um í gegnum sérstakan vin Samfylkingarinnar, dr. Mustafa Barghouthi, sem hingað kom og vann hug og hjörtu þjóðarinnar þegar hann var heiðursgestur á landsfundi Samfylkingarinnar sl. haust. Eigi að síður er þetta mikill áfangi. Ég vil sérstaklega þakka formanni utanrmn. fyrir að hafa lagt lóð sitt á vogarskálar til að hægt yrði að ná þessu fram. Ég rifja það upp, herra forseti, að talsmenn Samfylkingarinnar hafa aftur og aftur tekið upp málstað Palestínu á þessu þingi og það var Samfylkingin sem hafði frumkvæði að því að umræður um samþykkt þáltill. af þessu tagi hófust. Ég er sérstaklega ánægður með það þegar ég horfi yfir þá tillögu sem hér blasir við að ég sé að í henni er að finna nánast öll þau efnisatriði sem voru í tillögu okkar. Þáltill. sem við lögðum fram um sjálfstæði Palestínu gerði í fyrsta lagi ráð fyrir því að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því á alþjóðavettvangi að Ísraelsmenn drægju heri sína frá hernumdu svæðunum í Palestínu. Í öðru lagi að Palestínumönnum yrði gert kleift að lifa sem frjáls þjóð í eigin landi. Í þriðja lagi að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að Palestínumenn og Ísraelsmenn leysi úr ágreiningsmálum sínum á grundvelli alþjóðaréttar, samþykkta Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasamninga. Í fjórða lagi var lagt til í tillögu okkar að Alþingi styddi hugmyndir um að alþjóðlegt gæslu- og eftirlitslið yrði sent á vettvang til þess að koma í veg fyrir vopnahlésbrot. Þegar ég les tillöguna sem hér liggur fyrir og utanrmn. stendur öll að blasir við að öll meginatriði þeirrar tillögu sem Samfylkingin lagði fram á þingi fyrr í vetur er að finna í þessari tillögu. Það er sérstakt ánægjuefni, herra forseti. Við vitum öll að ástandið fyrir botni Miðjarðarhafsins er uggvænlegt. Á hverjum einasta degi sjáum við að Ísraelsmenn fara með vopnavaldi á hendur Palestínumönnum. Þeir brjóta alþjóðlega samninga og þær óskráðu siðareglur sem jafnan hafa verið í gildi manna í millum. Hvar höfum við séð það gerast áður á síðustu áratugum þó að styrjaldarátök hafi blossað upp að herjum hafi verið skipulega beitt til að koma í veg fyrir að sjúkrasveitir og heilsugæslustöðvar gætu sinnt hlutverki sínu? Herra forseti. Á þessum morgni fengum við í Samfylkingunni upplýsingar um það frá skrifstofu dr. Mustafas Barghouthis að í síðasta mánuði hefðu verið gerðar 126 árásir á sjúkrasveitir. Við fengum upplýsingar um að ítrekað í síðasta mánuði hefðu ísraelskir hermenn tekið t.d. hjúkrunarfólk og lækna og notað sem mannlega skildi þegar þeir fóru hús úr húsi til að rýma íbúðarhús, stökkva íbúum á flótta og nota síðan stórtækar vinnuvélar til að mölva húsin. Herra forseti. Við höfum líka fengið upplýsingar um það, sem alþjóð þekkir, að Ísraelar hafa meinað hjúkrunarsveitum að sækja fólk sem liggur blæðandi til dauða í ryki götunnar. Aftur og aftur hefur þetta gerst. Við höfum dæmi um það frá félögum okkar í Palestínu að fólki hafi jafnvel blætt til ólífis tveimur metrum frá hliði heilsugæslustöðvar. Í dag er staðan þannig að 270 heilsugæslustöðvar í Palestínu eru óvirkar vegna þess að þær hafa ekki fengið efni og búnað sem þarf til að halda þeim gangandi. Þetta er staðan í dag, herra forseti. Það blasir við að sú óöld sem Ísraelsmenn hafa hrundið af stað fyrir botni Miðjarðarhafsins og viðhaldið árum saman er orsök þessa ástands. Heilu kynslóðir Palestínumanna eru aldar upp í flóttamannabúðum og sjá enga von. Það er þess vegna sem þetta fólk grípur til þess í beiskju sinni að ganga hryðjuverkasveitum á hönd. Þannig er í gangi vítahringur sem erfitt er að brjóta upp. Þá er auðvitað spurningin, herra forseti: Getur land eins og Ísland, þjóð okkar, haft einhver áhrif? Oftsinnis er eins og Íslendingar telji að rödd Íslands skipti ekki máli. Reynslan sýnir allt annað. Reynslan sýnir að við höfum miklu meiri styrk á alþjóðavettvangi en e.t.v. mætti ætla af stærð þjóðarinnar. Í þessu máli höfum við auðvitað sérstakar skyldur og líka sérstök réttindi. Það var Íslendingur sem lagði fram tillöguna á þingi Sameinuðu þjóðanna sem að lokum var samþykkt og leiddi til þess að Ísraelsríki var stofnað. Það gerir það að verkum að við eigum með vissum hætti frumburðarrétt að Ísraelsríki. Það þýðir það líka að það er hlustað meira á okkur en margar aðrar smáþjóðir. Þess vegna ber okkur siðferðileg skylda til að segja hvað okkur finnst um þetta mál. Herra forseti. Tvennt vildi ég spyrja hæstv. utanrrh. um áður en þessari umræðu lýkur. Í fyrsta lagi: Hefur hann komist að einhverri niðurstöðu um það hvenær hann hyggist þiggja boð Arafats um að heimsækja Palestínu, og þá Ísrael í leiðinni, til að koma skoðunum Íslendinga, stuðningi þeirra gagnvart Palestínu, á framfæri og jafnframt gagnrýni á framferði Ísraelsmanna? Fram hefur komið að hæstv. utanrrh. áformar slíka för og hafði í hyggju að fara hana fyrir lok maí en hefur eðlilega átt erfitt með það vegna kosninga hér á Íslandi sem hann skiljanlega vill fylgjast með. Í annan stað vil ég rifja upp, herra forseti, að ég fyrir hönd Samfylkingarinnar innti hæstv. forsrh. eftir því utan dagskrár fyrir skömmu hvort íslenska ríkisstjórnin hygðist fara að frumkvæði norsku ríkisstjórnarinnar sem hefur nú í bígerð að setja upp sérstakan sjóð til að styrkja uppbyggingu á þeim svæðum sem verst hafa orðið úti í Palestínu. Hæstv. forsrh. svaraði því með því að rifja upp sannarlega lofsverð framlög íslensku þjóðarinnar, íslensku ríkisstjórnarinnar, til Palestínu en hann tók jafnframt vel í að Íslendingar létu meira fjármagn af höndum rakna. Ég spyr því hæstv. utanrrh.: Mun hann beita sér fyrir því í kjölfar samþykktar þessarar tillögu að ríkisstjórnin samþykki líka að setja sérstaka fjárveitingu til að byggja upp þau svæði sem verst hafa orðið úti í þessari hrinu átaka Palestínumanna og Ísraels?

Herra forseti. Eins og mál standa í dag er gert ráð fyrir að ég fari í heimsókn til Ísraels 26. maí og eigi fund með utanrrh. Ísraels mánudaginn 27. maí. Þetta var staðfest fyrir klukkutíma. Önnur atriði heimsóknarinnar liggja ekki fyrir á þessari stundu en sem sagt er gert ráð fyrir því að hún verði farin. Að því er varðar þátttöku Íslendinga í því uppbyggingarstarfi sem blasir við hafa engar ákvarðanir verið teknar. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með undirbúningi þess. Það er ljóst að alþjóðasamfélagið þarf að koma þar að í ríkum mæli. Ég geri ráð fyrir að Íslendingar komi að því með einum eða öðrum hætti. Það er ekki tímabært að ákveða á þessari stundu með hvaða hætti það verður gert. Það er sem sagt gert ráð fyrir að þessi heimsókn verði á þeim tíma sem hefur verið í undirbúningi um alllangan tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin. Tilefni þess að ég innti hæstv. forsrh. eftir því á sínum tíma hvort hann mundi beita sér fyrir því að íslenska ríkisstjórnin legði meira af höndum til uppbyggingar í Palestínu en þá hafði verið gert var eftirfarandi: Jagland, fyrrum utanrríkisráðherra og formaður norska verkamannaflokksins, lagði fram tillögu á norska Stórþinginu um að Norðmenn létu af höndum rakna, til viðbótar við það sem áður hafði verið gert, 100 millj. norskra króna í sérstakan sjóð sem varið yrði til að byggja upp á þessum svæðum. Hæstv. forsrh. tók ákaflega vel í að íslenska ríkisstjórnin mundi líka samþykkja að ráðast með einhverjum hætti í uppbyggingu á þessum svæðum eða stuðning við uppbyggingu. Það er mikilvægt að hæstv. utanrrh. hefur tekið undir það. Í sjálfu sér, herra forseti, fagna ég því að komin er niðurstaða í það að hæstv. utanrrh. mun fara til Ísraels 26. næsta mánaðar. Það er mikilvægt. Auðvitað geng ég ekki gruflandi að því að hæstv. utanrrh. mun ekki liggja á þeim skoðunum gagnvart stjórn Ísraels sem hann hefur margsinnis lýst hér. Ég vil hins vegar rifja upp að hæstv. utanrrh. sagði einum eða tveimur sinnum í umræðum við mig og fleiri í þinginu að hann mundi sameina för til Ísraels og Palestínu. Er það ekki alveg ljóst, herra forseti, að auk þess sem hann mun fara og túlka og tjá skoðanir íslenska þingsins og framkvæmdarvaldsins gagnvart Ísrael muni hann sameina það ferðalag för til Palestínu til að láta í ljósi með sama hætti þann umbúðalausa stuðning sem þing, þjóð og ríkisstjórn hefur, í orðum a.m.k., sýnt Palestínumönnum?

Herra forseti. Jú, allan tímann hefur verið gert ráð fyrir því að þessi ferð verði bæði til Ísraels og til Palestínu en nákvæm útfærsla á henni liggur ekki fyrir á þessari stundu.

Herra forseti. Satt að segja finnur maður nokkuð til vanmáttar síns og fátæktar í anda þegar maður tekur til máls um þessi ógnarmál fyrir Miðjarðarhafsbotni. Ég vil minna á, af því sem mönnum liggur afar þungt orð til Ísraela, að aldrei veldur einn þegar tveir deila. Ég lýsi yfir fylgi okkar Frjálslynda flokksins við þessa tillögu þótt ég muni síðar gera örstuttar athugasemdir við innihald hennar. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að við áttum á sínum tíma drjúgan þátt í stofnun Ísraelsríkis og afstaða okkar er ekki tilgangslaus eða þýðingarlaus af því sem mjög margir í Ísraelsríki muna afskipti Thors Thors af málinu og taka kannski meira mark á okkur í þessum efnum en ella. Vafalaust. Ég ætlaði einkum að víkja að, og kom það fram í máli mínu fyrr þegar þessi mál voru rædd, þætti Bandaríkja Norður-Ameríku. Það hefur verið sannfæring mín frá upphafi að enginn gæti stillt til friðar og komið af ógnaröldinni nema Bandaríki Norður-Ameríku. En hvernig hafa þau haldið á þessum málum? Ég verð að segja það, og það er önnur athugasemdin við þessa tillögu, að mér finnst sárlega skorta að Alþingi Íslendinga lýsi yfir andúð á þeim aðferðum sem sú þjóð hefur haft í frammi, sú eina sem getur stillt til friðar. Colin Powell var sendur í för austur til þess að ræða við aðila. Hann þveittist milli annarra ríkja og var niðurlægður af sinni eigin þjóð. Bandaríkjamenn héldu meira að segja áfram meðan hann var í ferðinni að lýsa því yfir að Sharon væri friðarins maður. Allt er þeirra framferði með þeim hætti að maður hlýtur að hafa á því sterkustu andúð. Hvað með málsmeðferð þeirra í sambandi við rannsóknarnefndina sem skyldi halda til Jenín og rannsaka ógnirnar þar? Þeir ætluðu fyrst í stað að stöðva þá samþykkt. Henni var þá breytt þannig að þeir gátu við hana unað. En þetta hefur ekkert náð fram að ganga því að Ísraelum helst uppi eftir sem áður að fara sínu fram. Dettur einhverjum í hug ef Bandaríkjamenn sýndu alvöru í málinu að Ísraelar mundu halda þessu fram sem horfir nú um hernaðaraðgerðir? Það dettur mér ekki í hug. Það er auðvitað mikilsvert að alþjóðasamfélagið komi að þessu máli. En númer eitt, tvö og þrjú eru það Bandaríkjamenn sem hafa þetta í hendi sér og þess vegna er ábyrgð þeirra ógnarlega mikil. En það skyldu þó ekki vera hinir sterkríku gyðingar Bandaríkjamanna sem eiga þarna drýgstan þátt í afstöðu Bush forseta? Bush forseti er þeirrar ættar að hann skilur veldi og vald fjármagnsins. Það er löngu ljóst að þessir aðilar geta ekki samið sín í milli. Ástæður eru augljósar, t.d. það sem ég hef áður nefnt að Palestínumenn geta aldrei samið um það, Arafat getur aldrei samið um það að þessar 4 milljónir manna sem hröktust frá óðulum sínum á sínum tíma eigi ekki afturkvæmt. Það getur hann ekki samið um enda þótt hann sjái fram á að það verða aldrei nema afar fáir sem það fá. Og Ísraelsmenn geta heldur ekki samið um þessa undirstöðukröfu Palestínumanna af því að þá væru þeir að sínu leyti að veikja ríki sitt, ef ekki á að segja afmá. Ekki er ástæða til að hafa um þetta málalengingar og því síður að hafa uppi langar lýsingar á ástandinu austur þar sem glymja í eyrum manna morgun og kvöld og miðjan dag. Ég vil aðeins benda hv. utanrmn. á orðalagið í tillögunni, með leyfi forseta: ,,Alþingi krefst þess að öllum ofbeldisverkum linni, þar á meðal sjálfsmorðsárásum og beitingu hervalds, ...`` Það er reyndar nokkuð tæmandi að fordæma og krefjast þess að þessu linni. En væri ekki betra orðalag: ,,Alþingi krefst þess að öllum ofeldisverkum linni, hvort heldur sem um er að ræða sjálfsmorðsárásir eða beitingu hervalds. Ísrael dragi herlið sitt til baka ...`` Ég varpa þessu fram án þess að hér sé um neitt grundvallaratriði að tefla. En alveg sérstaklega fer ég fram á það að hv. uatnrmn. ræði hvort ekki megi skeyta við þessa ályktun andúð á framferði Bandaríkjamanna, beinni andúð, og um leið að skora á þessa þjóð sem hefur úrslitavald í hendi sinni að taka breytta afstöðu og fara öðruvísi fram í aðferðum sínum. Það er meginmál að minni hyggju nú að þeir breyti um stefnu. Það er ekkert nema hálfkæringur allan tímann og það hefur Sharon vitað. Ella hefði hann ekki haft þessar ógnanir í frammi eftir að svo átti að heita að Bandaríkjamenn væru farnir að skipta sér af málum. Þetta vil ég leggja til, herra forseti, og bið hv. utanrmn. að sinna og íhuga.