Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 31 flytjum við hv. þm. A-Sk. frv. til laga um jafnvægislánadeild við Framkvæmdabanka Íslands. Ástæðan fyrir því, að við flm. teljum nauðsyn bera til að flytja frv. slíkt og þetta, er, eins og segir í grg. fyrir því, hinn stöðugi straumur fólks og fjármagns til vaxandi bæja við Faxaflóa úr bæjum og þorpum við sjávarsíðuna á Vestfjörðum, Norðurlandi, Austfjörðum svo og úr sveitum. Nokkur viðleitni af hálfu Alþ. og ríkisstjórnar hefur nú undanfarið átt sér stað til að ráða hér bót á. En þéttbýlið syðra með fjármagni sínu og öðru því, sem það hefur upp á að bjóða, dregur fólkið til sin eins og segull. Jafnvægisleysi færist í aukana, en í víðáttumiklum, frjósömum og fögrum byggðum landsins á sér víðast stað fólksfækkun eða er yfirvofandi. Í lagafrv. þessu er gert ráð fyrir, að stofna skuli við Framkvæmdabanka Íslands sérstaka lánadeild, er nefnist jafnvægislánadeild. Hlutverk deildarinnar er að veita lán til að auka atvinnurekstur í þeim landshlutum, sem erfiðasta aðstöðu hafa sakir skorts á atvinnutækjum. Gert er ráð fyrir, að jafnvægislánadeild sé undir sérstakri umsjón þriggja manna stjórnar, sem annist lánveitingar úr deildinni. Stjórnina skipa samkv. frv. skrifstofustjórarnir í félmrn., atvmrn. og fjmrn., og er skrifstofustjóri félmrn. formaður stjórnarinnar. Fjár í jafnvægislánadeild er gert ráð fyrir að afla þannig, að ríkissjóður greiði með jöfnum framlögum á næstu fimm árum eftir gildistöku laga þessara 50 millj. kr. sem stofnfé deildarinnar. Til viðbótar því ábyrgist ríkissjóður allt að 100 millj. kr. lán, sem jafnvægislánadeild tekur til starfsemi sinnar. Skulu ríkisstjórnin og Framkvæmdabankinn hafa forgöngu um útvegun lánsfjárins. Gert er ráð fyrir, að jafnvægislánadeild veiti tvenns konar lán: A-lán af lánsfé deildarinnar gegn 1. veðrétti í botnvörpuskipum og iðnaðarfyrirtækjum, sem geta ekki fengið lán úr Fiskveiðasjóði Íslands eða Ræktunarsjóði Íslands, B-lán af stofnfé deildarinnar gegn siðari veðrétti í fiskibátum og skipum, iðnaðarfyrirtækjum og félagsmannvirkjum. Ætlazt er til, að þau lán, sem veitt verða úr jafnvægislánadeild, verði fyrst og fremst miðuð við að bæta úr skorti á atvinnutækjum á þeim stöðum, sem verst eru settir. Verja má 1/10 stofnframlags deildarinnar til að greiða til bráðabirgða rekstrarskuldir atvinnutækja, sem lán er veitt úr henni, þar sem um byrjunarörðugleika er að ræða. Eins og alþjóð er kunnugt og ég hef áður minnzt á, hafa aðgerðir Alþ. og ríkisstjórnar ekki hrokkið til að halda uppi jöfnu öryggi í atvinnulífi hinna ýmsu byggða landsins. Fjármagnið og notkun þess er um of bundið við höfuðborgina og nágrenni hennar. Árstíðabundið atvinnuleysi veldur brottflutningi fólks úr kauptúnum og sveitum landsins. Unga fólkið, sem leitar þar burt frá heimahögum einu sinni, hverfur ekki heim aftur að jafnaði. Víðs vegar kringum landið hefur mjög dregið úr fiskveiði á bátamiðum fyrir ágang togara eða af öðrum ástæðum. Enn þá hefur ekki verið gerð nein alhliða ráðstöfun, sem vegur hér upp á móti. Í mörgum sjávarþorpum vantar því tilfinnanlega fisk til verkunar í fiskiðjuver, sem komið hefur verið upp með ærnum kostnaði, en eru m.a. af þessum ástæðum rekin með tapi. Samtímis verða heimamenn að leita sér atvinnu í öðrum landshlutum. Hér þarf nýrra aðgerða við. Í mörgum tilfellum verður að skipta um atvinnutæki. Nýjar iðngreinar þurfa að rísa og vera opnar fólkinu og geta tekið við fólksfjölguninni, hver á sínum stað. Blómlegt atvinnulíf skapar öryggi og eykur þrótt einstaklinganna til alhliða framkvæmda og dáða. Það frv., sem hér liggur fyrir, á að gefa þeim stöðum, sem erfiða aðstöðu hafa, möguleika til að fá fjármagn til uppbyggingar atvinnutækja. Það á að vera virkur þáttur í að skapa nauðsynlegt jafnvægi í byggð landsins og lífi þjóðarinnar, en það á ekki að vera neitt lokaátak, heldur vakning fyrir nýjum aðgerðum, sem hver fram af annarri á að auka viðnámsþrótt þjóðfélagsins til menningarlegrar og efnahagslegrar uppbyggingar. Í trausti þess vona ég, að hv. Alþ. sé mér sammála um, að afgreiða þurfi málið á þessu þingi. - Að lokinni þessari umr. óska ég svo málinu vísað til fjhn.



Herra forseti. Ég get tekið undir þau lokaorð hv. fyrra fim. þessa frv., að mjög æskilegt er og nauðsynlegt, að það Alþ., sem nú situr, samþykki einhverjar sérstakar ráðstafanir í þá átt, sem þetta frv. miðar að. Hitt er annað mál, að ég get ekki alls kostar verið sammála hv. þm. V-Ísf., að þetta frv. út af fyrir sig sé kannske það, sem endilega beri að samþykkja. Þessum málum hefur verið hreyft áður hér á hv. Alþ. Á síðasta þingi lágu fyrir nokkur frv., sem miðuðu í þessa sömu átt, m.a. frv., sem ég flutti hér i hv. Nd. ásamt nokkrum öðrum þm. um ráðstafanir til atvinnujöfnunar og í stórum dráttum var mjög hliðstætt þessu frv., sem hér liggur nú fyrir frá hv. þm. V-Ísf. og hv. þm. A-Sk., þó að þar sé á nokkur munur, sem ég mun lítillega víkja að. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. er fram komið hér, vegna þess að ég geri ráð fyrir, að það tákni það, að bæði flm. þess og væntanlega einnig flokksmenn þeirra hér muni hafa áhuga á að afgreiða málið frá Alþ. nú, þótt ekki tækist á síðasta þingi að fá samkomulag um afgreiðslu þess frv., sem ég og nokkrir aðrir þm. fluttum og fjallaði um sama efni, eins og ég áðan gat um. En þar sem þetta frv. gengur svo mjög í sömu átt, ætti að mega vænta þess, að auðið yrði að ná samkomulagi um að afgreiða málið frá Alþ. í viðunandi formi. Ég tel sérstaka ástæðu til þess að fagna því, að þetta frv. kemur nú fram frá þessum hv. þm. Framsfl., vegna þess að ég geri ráð fyrir, að það megi líta svo á, að hæstv. fjmrh. geti þá fyrir sitt leyti fallizt á, að varið sé úr ríkissjóði því fé, sem hér um ræðir. Það er sama upphæð og gert var ráð fyrir í frv. okkar í fyrra, þó að vísu nokkru lengra árabil en þar var talað um, en upphæðin var þar 10 millj. kr. á ári, sem að hálfu leyti væri óafturkræft framlag, en að hinu leytinu lán. Er það vissulega gleðiefni, ef það eru möguleikar til þess að fá nú samþykki fyrir því, að 10 millj. verði til ráðstöfunar árlega í þessu skyni, hvort sem það yrði í formi þessarar deildar eða þess atvinnujöfnunarsjóðs, sem var um rætt í okkar frv. Það skiptir út af fyrir sig ekki meginmáli. En ég verð að segja það, að ég skil ekki almennilega, hvaða hugsun liggur að baki því að tengja þessa svokölluðu jafnvægislánadeild við Framkvæmdabanka Íslands, vegna þess að það er gert ráð fyrir að setja sérstaka stjórn yfir deildina og hún sé að engu leyti tengd Framkvæmdabankanum að öðru en því, að í 3. gr. er gert ráð fyrir, að Framkvæmdabankinn hafi ásamt ríkisstjórninni forgöngu um útvegun þess lánsfjár, sem þar um ræðir. Ég hygg a.m.k. nokkurn vafa á því, að Framkvæmdabankinn og bankastjórn hans vildi fara að taka á sig sérstaka ábyrgð og samþykki á reikningum þeirra deilda, sem bankinn hefur ekkert yfir að ráða, eins og gert er ráð fyrir í 8. gr. frv., þar sem sagt er, að bankastjóri og bankaráð Framkvæmdabankans eigi að undirrita reikninga þessarar deildar. En þeir hafa samkvæmt frv. ekki neitt með ráðstöfun á lánsfé deildarinnar að gera. Ég held því, að að mörgu leyti væri heppilegra að tengja þetta ekki við sérstaka bankastofnun, heldur hafa þetta sjálfstæðan sjóð, þar sem um er rætt í 4. gr., að lánsfé því, sem þar um ræðir, 100 millj. kr., skuli varið til þess að lána gegn 1. veðrétti í botnvörpuskipum og iðnaðarfyrirtækjum, sem ekki geta fengið lán úr Fiskveiðasjóði Íslands og Ræktunarsjóði Íslands. Það getur verið, að það sé misskilningur hjá mér, en mér skilst, að í þessu felist, að það sé gert ráð fyrir, að þeir aðilar, sem vegna fjárskorts þessara tilteknu sjóða geta ekki fengið þar lán, skuli geta leitað til þessarar jafnvægislánadeildar. Ég er ákaflega hræddur um, ef þetta er hugsunin í gr., að niðurstaðan yrði sú, að Framkvæmdabankinn og þessir sjóðir, sem veita nú lán til fiskiskipa og frystihúsa og annarra framkvæmda, mundu láta sitja á hakanum þessa staði, ef þeir sjá fram á, að þarna er deild, sem á að taka að sér að lána til framkvæmda á þessum tilteknu stöðum, ef fé sjóðanna hrekkur ekki þar til. Þannig verður ekki sýnt af þessu, hversu miklar hagsbætur sérstaklega þeir staðir, sem hafðir eru í huga með þessu frv., njóta af þessu ákvæði. Það er auðvitað alltaf vinningur að því að fá aukið fjármagn til útlána, það er gagn fyrir alla heildina, og við vitum, að það er auðvitað mjög tilfinnanlegur fjárskortur til kaupa á þeim tækjum, sem hér um ræðir, bæði til þeirra staða, þar sem atvinnuleysi er, og raunar um allt land, þannig að ef þessar 100 millj. fengjust, væri það vissulega vinningur að fá þær inn í þessa lánastarfsemi. En þetta er ég hræddur um að geti orðið nokkur fjötur um fót þeim hugmyndum, sem liggja að baki hjá hv. flm., ef það er um of ávísað á það, að þarna sé sjóður til staðar, ef hinir sjóðirnir leysa ekki sitt hlutverk af hendi. Mér finnst vera miklu nær lagi og í rauninni fullkomlega réttlátt að ætlast til þess, að blátt áfram séu þeir staðir látnir sitja fyrir með lánsfé úr fiskveiðasjóði og öðrum stofnlánasjóðum, þar sem skortur er atvinnutækja til þess að halda uppi fullri atvinnu. Það er ekki annað en réttlætiskrafa og skynsamleg krafa, ef ekki á allt að stefna í þá átt, að fólkið þyrpist saman á mjög takmarkað svæði á landinu, eins og hv. frsm. vék að. Þá er enn fremur annað atriði í þessu, sem gerir að verkum, að það gæti orðið nokkuð erfitt um vik hvað kjör snertir fyrir þessa aðila að taka umrædd lán, því að það segir svo í næstsíðustu málsgrein, að vextir af Alánum skuli vera jafnir almennum útlánsvöxtum i bönkum á hverjum tíma. Lánsvextir fiskveiðasjóðs og enn fremur ræktunarsjóðs eru nú töluvert fyrir neðan hina almennu útlánsvexti banka, vegna þess að þegar talað er um almenna útlánsvexti í banka, er það almennt skilið svo, að þar sé átt við víxilvexti, og þeir eru auðvitað mun hærri en vextir af lánum úr fiskveiðasjóði og öðrum stofnlánasjóðum sjávarútvegs og landbúnaðar eru. Það væru þannig vissulega engin kostakjör að þurfa að taka lán með slíkum vöxtum. Það kann vel að vera, að hv. flm. eigi við einhver önnur vaxtakjör, en það er ekki ljóst af orðalagi greinarinnar annað en að merkingin hljóti að vera sú, að það eigi að vera almennir útlánsvextir, þ.e.a.s. víxilvextir. Það má kannske segja, að þessar athugasemdir mínar séu ekki höfuðatriði málsins, enda játa ég fúslega, að svo er ekki, þó að það auðvitað skipti miklu máli, ef á að ná ákveðnum tilgangi með tiltekinni lagasetningu, að hún sé þannig úr garði gerð, að það séu líkur til, að þeim tilgangi verði náð. Það mun gefast hér síðar kostur á að ræða annað frv., sem nú liggur fyrir hv. Nd. um sama efni og þetta og er nokkuð samhljóða því frv., sem ég vék hér að áðan að hefði verið flutt í fyrra, og ég álít fyrir mitt leyti, að bæði sé þar um víðtækari ráðstafanir að ræða, og auk þess er það mín skoðun, að það sé líklegra, að þær leiðir, sem þar er bent á, nái þeim tilgangi, sem bæði við flm. þess frv. og flm. þessa frv. stefna að, því að ég hygg, að óhætt sé að fullyrða, að tilgangur okkar sé nákvæmlega sá sami. En um það má auðvitað endalaust einnig deila, hvaða ráðstafanir séu skynsamlegastar í þessu sambandi. Höfuðatriðið er það, að menn reyni að koma sér niður á einhverja ákveðna lausn í sambandi við þetta mikla vandamál. Það er að vísu svo nú, að það má sennilega segja, að það sé almennt góð atvinna um land allt eða hafi verið a.m.k. á þessu sumri, en það breytir ekki þeirri staðreynd, að þetta er vandamál, sem alltaf er við að glíma, vegna þess að möguleikarnir til fjáröflunar og til lífsafkomu eru miklu betri hér á Suðvesturlandi en á öðrum stöðum á landinu, þannig að það er vissulega þörf að gefa þessu máli gaum, þótt það sé kannske í bíll ekki svo mjög mikið atvinnuleysi og raunar víða skortur á verkafólki. Það er nú starfandi nefnd, sem skipuð var eftir till., sem hér var samþykkt á Alþ. fyrir nokkru. Á nefnd þessi að gera áætlun eða tillögur um áætlun í þá átt að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Þær ráðstafanir hljóta auðvitað að verða miklu víðtækari en um er að ræða í þeim frv., sem hér hafa legið fyrir, enda er þetta, eins og hv. flm. þessa frv. gat um í ræðu sinni, auðvitað ekki nema einn þáttur í því stóra vandamáli. Mönnum kann nú kannske ýmsum að sýnast, að eðlilegt sé, að allt þetta bíði þess tíma, að það liggi ljóst fyrir, hvað út úr þeim athugunum kemur. En ég er flm. þessa frv. sammála um það, að ekki sé auðið að bíða þess tíma með ráðstafanir hliðstæðar þeim, sem þetta frv. og það frv., sem ég minntist á áðan, fjalla um. Það hefur verið viðurkennt af hv. Alþ. með því að verja á ári hverju i fjárlögum ákveðinni upphæð til atvinnuaukningar á ýmsum stöðum á landinu. Þetta fé hefur komið að góðum notum, en vegna þess að þetta er veitt frá ári til árs, en ekki fyrir fram neitt ákveðið skipulag á því, verður þetta alls ekki að því gagni sem skyldi, og ekki er hægt að taka þetta mál jafnkerfisbundið til athugunar og þörf væri á. Það þarf að vera til einhver ákveðin stofnun, sem kynnir sér þessi mál til hlítar, hvernig atvinnuástand er víðs vegar um land, og reynir síðan ekki aðeins að úthluta fé eftir umsóknum hverju sinni, heldur að mynda sér skoðun um það, hvaða ráðstafanir væru skynsamlegastar á hverjum stað til þess að bæta úr atvinnuástandinu þar og skapa varanlega atvinnu. Þetta er vandamál, sem ekki aðeins við Íslendingar höfum við að glíma, heldur margar aðrar þjóðir. Það er straumur af fólki úr sveitum og minni þorpum til kaupstaðanna, og það er atvinnuþróunin, sem að ýmsu leyti hefur valdið þessu og hefur gert eðlilegt, að þessi tilflutningur fólks væri nokkur. En það gefur auga leið, að það er mikil vá fyrir dyrum, ef þessir flutningar verða of miklir, þannig að allur þróttur er dreginn úr byggðarlögunum víðs vegar um land vegna þessara fólksflutninga. Það hefur líka lamandi áhrif á þá, sem eftir eru, þegar nágrannar þeirra flytjast á brott, og dregur úr trú þeirra á það, að þeir geti áfram bjargað sér á viðkomandi stað. Þetta vandamál er því þess eðlis, að þess er mikil þörf, að það verði tekið til vandlegrar íhugunar. Ég fyrir mitt leyti tel það höfuðnauðsyn, að málið verði efnislega afgreitt héðan frá hinu háa Alþ., og ég legg því ekki út af fyrir sig kapp á það, hvort það verður breytingarlaust afgreitt eitthvert eitt eða annað frv. i því efni, heldur að þeim tilgangi verði náð, sem allir þeir stefna að, sem hafa hreyft þessu máli hér. Ég endurtek það, að ég fagna því, að þetta frv. er fram komið, því að það gefur auknar vonir um, að vaxandi áhugi og skilningur sé á þessum málum og að það megi þess vegna gera sér góðar vonir um, að það náist um það samkomulag hér að koma upp einhvers konar jafnvægislánadeild eða atvinnujöfnunarsjóði, í hvaða formi sem það verður, til þess að gegna því hlutverki, sem hér er gert ráð fyrir. Tel ég sérstaka ástæðu til að gleðjast yfir því, að flokksmenn hæstv. fjmrh. hafa talið, að það væri hægt að fá því til leiðar komið, að ríkissjóður legði nú fram 10 millj. kr. árlega í þessu skyni.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að vekja með örfáum orðum athygli á skringilegu sjónarspili, sem haft er í frammi hér á hinu háa Alþ. af hálfu stuðningsflokka núverandi hæstv. ríkisstj. Þessar umr. eru einn þátturinn í þessu sjónarspili. Aðrir þættir hafa farið fram á undan, og enn aðrir eiga vafalaust að koma á eftir. Á síðasta Alþ. báru 4 þm. Sjálfstfl. fram frv. til l. um ráðstafanir til atvinnujöfnunar. Samkvæmt því átti að stofna atvinnujöfnunarsjóð, sem í átti að renna fé úr ríkissjóði og nota síðan til lánveitinga í atvinnujöfnunarskyni, til þess að seðja einhvern hluta af því fjármagnshungri, sem vitað er að á sér stað viða úti um landsbyggðina og er staðreynd. Að baki þessa frv. mun varla hafa staðið mikil alvara. Það voru engar alvarlegar tilraunir gerðar hér á Alþ. a.m.k. til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Það var ekki barizt alvarlega eða harkalega fyrir því. Það var lagt fram, haldnar snotrar ræður til þess að mæla fyrir málinu, það var gert mikið úr því á síðum Morgunblaðsins og Ísafoldar, og þar með mun tilganginum hafa verið náð. Málið var áróðursmál fyrst og fremst. Hafi verið háð hörð barátta fyrir því, hefur sú barátta verið háð innan veggja stjórnarráðsins og þá við hinn stuðningsflokk ríkisstj., og virðist Sjálfstfl. hafa beðið ósigur í þeim orustum. Þetta var einn af fyrri þáttunum í sjónarspilinu, og nú kemur sá þáttur, sem við erum staddir í núna. Hann er í því fólginn, að tveir þm. Framsfl. bera fram frv., sem er í ýmsum atriðum skylt, fjallar um lausn á sama vandamálinu, nema hvað þetta frv. er allt glæsilegra, allt stórtækara. Í hinu fyrra frv. var gert ráð fyrir 5 millj. kr. árlegu framlagi í a.m.k. tvö ár. Hér er gert ráð fyrir 10 millj. kr. stofnframlagi árlega í næstu 5 ár eftir gildistöku laganna og svo auk þess hvorki meira né minna en 100 millj. kr. lánsheimild. Nú skulum við athuga, hvaða alvara getur staðið að baki flutningi frv. eins og þessa. Alþ. samþ. i fyrra löggjöf um húsnæðismálastjórn, löggjöf, sem ætlað var að reyna að ráða bót á hinu brýnasta vandamáli, sem nú steðjar að í íslenzku þjóðfélagi, húsnæðisskortinum. Í því frv., sem var mjög rækilega undirbúið og stjórnarflokkarnir höfðu velt á milli sín í meira en ár, tekið hafði meira en ár að semja, var gert ráð fyrir að tryggja 100 millj. kr. lánsfé í a.m.k. tvö ár til íbúðabygginga. Ríkisstj. hefur haft meira en hálft ár til að hrinda þessum lögum í framkvæmd, og henni hefur ekki tekizt að útvega, að því er heyrzt hefur, nema rúmlega 1/10 af þessu lánsfé enn, og til skamms tíma voru lánveitingar úr þessum sjóði alls ekki byrjaðar. Mér er sagt, að þær hafi að vísu verið hafnar nokkrum dögum eftir að fsp. var borin fram hér á hinu háa Alþ. um það, hvers vegna lán úr húslánasjóði hafi ekki verið hafin enn þá, þá hafi þeir loksins tekið rögg á sig og veitt nokkur lán, og ber því sannarlega að fagna. Þegar nefnd fsp. kemur á dagskrá hér í þessum sal á morgun, verður vonandi hægt að skýra frá því, að nokkur lán hafi verið veitt úr húslánasjóði. Hitt er vafalaust staðreynd, annars fæst það upplýst endanlega á morgun, að ekki nema lítill hluti þess fjár, sem þó er skylt að tryggja til húsbygginga í landinu samkvæmt gildandi lögum, hefur fengizt tryggður til þessara brýnu þarfa. Samt sem áður er hér lagt fram frv. um það, að nú eigi að tryggja 100 millj. kr. lán handa jafnvægislánadeild til þess að fullnægja fjármagnsskortinum úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Ekki er nema von, að manni detti í hug, hvort ekki væri nær fyrir hv. stjórnarflokka að reyna að standa við þau lög, sem þegar eru samþ., áður en sett eru fram frv., sem gera aðrar eins kröfur til lánsfjárútvegunar og standa í gildandi lögum og ekki hefur tekizt að standa við. Frv. eins og þessi verða því miður ekki tekin alvarlega, þetta frv. ekki frekar en frv. um ráðstafanir til atvinnujöfnunar í fyrra, bæði eru áróðursfrumvörp. Sök sér væri það, ef stjórnarflokkarnir hefðu í frammi áróður gagnvart stjórnarandstöðunni, sem ætlað væri að setja stjórnarandstöðuna í nokkurn vanda, það mætti segja, að væri eðlilegt. En hitt er fyrst og fremst spaugilegt, að stjórnarflokkarnir skuli þing eftir þing flytja frv., sem þeir hljóta að vita að enginn getur tekið alvarlega og eru áróður og þess vegna aðeins hlægilegur áróður, sem þeir beita hvor gagnvart öðrum. Þetta frv., sem heitir frv. um jafnvægislánadeild við Framkvæmdabanka Íslands, gæti alveg eins vel heitið frv. um jafnvægi í áróðri á milli stjórnarflokkanna, því að það er það. Er að mörgu leyti mjög miður farið, að þingstörfin skuli af hálfu stjórnarflokkanna ekki vera tekin alvarlegar en svo, að borin séu þing eftir þing fram frv., sem fyrst og fremst bera á sér áróðurssvip. Það er ekki til þess að auka virðingu fyrir þingmeirihlutanum eða fyrir stjórnarforustunni í þessu landi, að þannig skuli vera farið að. Hitt er svo öldungis rétt, sem báðir ræðumennirnir, sem talað hafa, hafa bent á, að fjármagnsskorturinn úti um hinar dreifðu byggðir landsins er mjög alvarlegt vandamál. Hann er kannske ekki síður alvarlegt vandamál en húsnæðisskorturinn í kaupstöðunum, og það þarf sannarlega ekki síður á þessu máli að taka en húsnæðisvandanum í kaupstöðunum, en um lausn þess vanda gilda þegar ákveðin lög, sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki tekizt að standa við. Þess vegna kynni maður betur við, að þau frv., sem fram væru borin til lausnar á fjármagnsskortinum úti um hinar dreifðu byggðir, bæru á sér svolítið meiri raunveruleikasvip en þessi frv., sem minnzt hefur verið á i umræðunum og ég hef svolítið gert að umtalsefni og því miður verður á þessu stigi a.m.k. að stimpla sem áróðursfrumvörp fyrst og fremst.



Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Eyf. (MJ) fyrir ummæli hans um frv. mitt, þótt hann sé mér ekki algerlega sammála. En ég verð að segja það, að enda þótt eitthvað kunni að vera líkt í þessu frv. okkar framsóknarmanna og frv. þeirra félaga um ráðstafanir til atvinnujöfnunar, sem þeir hv. 2. þm. Eyf. og fleiri fluttu hér í fyrra og er komið aftur fram í d. nú í ár, þá tel ég, að ég geti vel við það unað, enda þótt sjálfstæðismenn hafi flutt hitt frv. Hv. þm. benti á ýmislegt, sem hann taldi að betur hefði mátt fara í frv., t.d. það, að hann sjái ekki ástæðu til að tengja það við Framkvæmdabanka Íslands. Ég sé nú ekki, að það séu neitt veigamikil rök á móti frv., þótt t.d. framkvæmdin á útlánum deildarinnar ætti sér að einhverju leyti stað i Framkvæmdabanka Íslands. Stjórn er ákveðin í frv., þrír ákveðnir menn, sem eru skrifstofustjórar í stjórnarráðsdeildunum, og málið er ekki komið á það stig, að það sé ekki alveg eftir að ráða fram úr því, hvernig framkvæmdin yrði á þessu, og það yrði þá framkvæmdin að einhverju leyti, sem ætti sér stað í Framkvæmdabanka Íslands. Ég sé ekki, að það séu nein rök á móti frv. út af fyrir sig, þó að þessi starfsemi, þegar hún er hafin, fari fram í Framkvæmdabankanum. Ég furðaði mig líka á því, að hv. 2. þm. Eyf. virtist hálfhneykslaður á því orðalagi, að lánin eiga að ganga til þeirra staða, sem erfiðasta eiga aðstöðu, því að ég hef litið svo á, að allar slíkar ráðstafanir sem hér um ræðir beri fyrst og fremst að gera fyrir þá. Ég held, að ég hafi skilið það rétt, að hann teldi, að fyrst ætti að fara fram nákvæm rannsókn á því, hvaða staðir þetta væru. Þessar rannsóknir hafa ekki legið fyrir enn frá neinum lögákveðnum aðilum í sambandi við úthlutun á atvinnubótafé, sem útbýtt hefur verið, svo að ég tel, að þetta ákvæði geti staðizt eins og það er í frv. og eins og ég gerði grein fyrir í minni ræðu. Þá benti hv. 2. þm. Eyf. á það, að frv. þeirra sjálfstæðismanna fæli í sér miklu viðtækari ráðstafanir. Ég sé ekki, að við þurfum að della um það, að frv. okkar geta bæði verið góð fyrir sig, þó að þau séu að einhverju leyti um skyld málefni. Ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, að það liggi fyrir rannsókn á atvinnuháttum þjóðarinnar og slíkar ráðstafanir sem hér um ræðir gætu komið sem jafnast og bezt niður; það eru orð i tíma töluð, sem við sjálfsagt þurfum ekki að deila um. Hvað viðkemur svo aftur ræðu hv. 1. landsk. (GÞG) um sjónarspil í þessu frv. á Alþ. sérstaklega, þá hygg ég, að það sjónarspil sé sízt meira hér í þessu máli en á sér stað í fjöldamörgum öðrum málum. Þá ætti ekki að þurfa að tengja þetta mál neitt sérstaklega við framkvæmd húslánasjóðs. Það er ekki komið á neinn framkvæmdagrundvöll, þó að það sé hér til 1. umr. í hv. d. Ég veit ekki betur en verið sé að leysa húsnæðismálin samkvæmt löggjöf frá síðasta þingi og útlán deildarinnar byrji næstu daga.



Herra forseti. Ég býst við, að það sé alveg rétt hjá hv. þm. V-Ísf. (EirÞ), að þetta frv. Framsfl. sé ekkert meira sjónarspil en margt annað, sem stjórnarflokkarnir koma með. Hins vegar kemst maður ekki hjá því, þegar litið er á fyrirsögnina á þessu frv., að brosa. Þetta jafnvægi, sem þessir blessaðir stjórnarflokkar eru alltaf að tala um, virðist nefnilega aðeins hafa, þegar öllu er á botninn hvolft, þá einu meiningu hjá þeim, að það verði að vera eitthvert jafnvægi á milli þeirra sjálfra. Hv. 1. landsk. (GÞG) benti hér á, að sjálft frv. mundi vera flutt til þess að skapa jafnvægi á milli stjórnarflokkanna, og það er eins og mér finnist, þegar ég sé þetta frv., að einmitt till. um að koma nú upp einni nýrri deild og það við Framkvæmdabanka Íslands eigi frá hálfu Framsfl. að vera tilraun til þess að skapa ofur lítið jafnvægi í sambandi við stjórnina á bönkunum i landinu núna, að þeir vonuðust e.t.v. eftir því, að það yrðu eitthvað meiri ítök, sem þeir ættu kannske í svona lánadeild, heldur en orðið er nú í stjórnum sumra bankanna. Þeim finnst víst jafnvægið hafa eitthvað raskazt þar upp á síðkastið, og kannske ekki alveg að ástæðulausu. Mér finnst satt að segja þetta orð: jafnvægislán, orðið, sem þarna er notað, vera ákaflega leiðinlegt orð fyrir stjórnarflokkana sjálfa. Það minnir mann alltaf á, að það eigi nú að sjá um einn hlut, þegar lánað sé út úr bönkum, og það sé, að það haldist jafnvægi á milli stjórnarflokkanna eða það, sem við stjórnarandstæðingar höfum stundum kallað helmingastaðaskipti. Ég gæti bezt trúað, að miklu sannara yrði þetta frv., ef stjórnarflokkarnir gætu yfirleitt komið sér saman um að flytja svona frv., ef þar stæði, að stofna skyldi sérstakan jafnvægislánabanka, sem allt fé úr öðrum bönkum skyldi síðan renna í, fyrir þeim banka skyldu vera tveir bankastjórar, annar útnefndur af Framsfl. og hinn af Sjálfstfl., lán í hvert kjördæmi landsins skyldu annast tveir aðilar, annar máske þingmaður annars þess flokks og hinn frambjóðandi hins flokksins. Ég gæti trúað, að ef maður fengi eitthvað slíkt frv. frá stjórnarflokkunum í sameiningu, mundi það máske helzt nálgast eitthvað það, sem virðist liggja þeirra hjarta næst, a.m.k. þegar að framkvæmdum kemur, og það þyrfti ekki annað en að líta á eða birta þm. listann yfir, hvernig atvinnubótasjóðunum svokölluðu hefur verið úthlutað á síðustu árum, til þess að sjá, út frá hvaða sjónarmiðum það er gert. Ég held þess vegna, að það væri bezt fyrir hv. stjórnarflokka að fara að hætta öllu þessu tali um jafnvægi. Það minnir of mikið á þeirra eigin jafnvægistilraunir og jafnvægisæfingar í sambandi við fjárlán og fjárútveganir, alla þeirra helmingaskiptapólitík, því að á sama tíma sem mest hefur verið talað um nauðsynina á því að skapa jafnvægi í þróun atvinnulífsins á Íslandi, hefur það jafnvægi, sem var, raskazt meira en nokkru sinni fyrr. Það er alveg auðséð, að allt þetta tal um að bæta að einhverju leyti úr neyðarástandinu, sem ríkir í þrem landsfjórðungum núna, er ekkert nema einber hræsni hjá þessum stjórnarflokkum. Og það heldur áfram að vera hræsni hjá þeim, á meðan þeir skiptast á um að flytja frv. hver um sig þing eftir þing og koma sér síðan saman um að svæfa hvert einasta frv. í n., einmitt sín eigin frv., og fást ekki til þess sjálfir, þó að stjórnarandstaðan bjóði þeim allt fylgi til þess að afgreiða frv. úr nefnd. Ég held, að það sé nær fyrir menn en að halda áfram þessu sjónarspili, eins og hv. 1. landsk. þm. nefndi það réttilega, að taka til alvarlegrar umr., hvers konar þróun það er, sem er að gerast í þjóðfélaginu, reyna að athuga orsakir hennar, grafast fyrir rætur hennar og ráða þannig við þá hreyfingu, sem er á fjármagninu, vinnuaflinu og þar af leiðandi byggðinni í þjóðfélaginu. Auðvitað er á okkar valdi að ráða við þetta, og það er á valdi þeirra aðila, sem hafa meiri hluta hér á Alþ. og stjórna ríkinu. Við skulum athuga, hvað það er, sem þarna kemur til, hvernig stendur á því, að fjármagni skuli svo að segja vera einbeitt að atvinnuframkvæmdum í suðvesturhluta landsins, að þess vegna skuli það litla fjármagn, sem kann að hafa verið í hinum þrem landsfjórðungunum, streyma hingað, að vinnuaflið skuli streyma á eftir og byggðin þannig færast með mannfólkinu hingað á suðvesturkjálka landsins. Orsökin til þessa er sú, að hreyfingar fjármagnsins eru eftirlitslausar og stjórnlausar af hálfu ríkisins. Þeir menn, sem finnst gróði að því að setja fjármagn fyrst og fremst í atvinnutæki, ráðstafa sínu fjármagni þangað, sem líklegast er að það gefi gróða. Þetta er lögmál kapítalismans, lögmál auðvaldsskipulagsins, og ef þetta lögmál er látið óhindrað, þá þýðir það, að fjármagn þjóðarinnar og þar af leiðandi vinnuafl þjóðarinnar og eftir það byggðin í landinu dregst þangað, sem eigendum fjármagnsins á hverjum tíma þykir hentugast gróðasjónarmiðsins vegna að stofna atvinnutæki. Nú er það samt svo, að ríkið á alla bankana á Íslandi, og ríkið gæti ráðið yfir þessum hreyfingum fjármagnsins, svo framarlega sem ríkinu væri stjórnað með það fyrir augum að ráða því, hvers konar hreyfing er hjá mannfólkinu í landinu með byggðina. Bönkum þjóðarinnar er hins vegar stjórnað frá því sjónarmiði, hvernig þeir bankar geti grætt bezt, frá því sjónarmiði, að gróðasjónarmiðið verði að vera þar ráðandi við ráðstöfun fjármagnsins. Ef það kemur til banka maður, sem segir: Ég get ávaxtað fjármagn vel með því að setja það í atvinnutæki á suðvesturhorni landsins, - og svo kemur til hans annar maður, sem segir: Ég er hér með dugandi sjómenn í Vestur-Ísafjarðarsýslu, Strandasýslu eða annars staðar, sem vilja fá togara til þess að gera út, en ég veit ekki, hvernig það borgar sig, en það er lífsnauðsyn fyrir þetta fólk, - þá segja bankarnir: Það er gróði að því að láta fjármagnið í atvinnutæki eða verzlun eða eitthvað slíkt, sem sett er upp á Suðvesturlandi, en það er ekki gróði að því að láta það til Vestur-Ísafjarðarsýslu eða Strandasýslu - eða eitthvað slíkt. M.ö.o.: Ef þetta gróðasjónarmið er látið vera það ráðandi sjónarmið við ráðstöfun atvinnutækjanna, ráðstöfun lánsfjárins, þá þýðir þetta, að þessi þróun verður blind og við ráðum ekkert við hana, og það er ekki til neins að koma hér þing eftir þing og segja við okkur i stjórnarandstöðunni hér á Alþ.: Við viljum endilega fá jafnvægi í þróun byggðarinnar á landinu, og það eru hreinustu vandræði, hvernig þetta gengur, - og þora svo ekki að grípa inn í þessa þróun og stjórna henni. Við getum stjórnað þessari þróun. Við getum ráðið þessu. Meiri hluti Alþ. og ríkisstj. getur ráðið þessari þróun. Ríkisstj. getur ráðstafað fjármagninu í landinu þangað, sem hún álitur vera rétt að setja það af þjóðarnauðsyn, en þá verður hún fyrst og fremst að ráðstafa því út frá þjóðarnauðsyninni, en ekki frá gróðasjónarmiðum, m.ö.o., hún verður að brjóta á móti þeim lögmálum kapítalismans, þeim lögmálum auðvaldsskipulagsins að láta fjármagnið sækja í blindni þangað, sem mestur gróði er að því, og veita fjármagninu þangað, sem það er mönnunum, en ekki peningunum nauðsynlegt að það fari. Það þýðir með öðrum orðum, að þegar við horfum á það ægilega ástand, sem er að skapast og fer sífellt versnandi í þessum þrem landsfjórðungum, þá verðum við að gera okkur ljóst, að það er ríkið sjálft, sem verður að grípa þarna inn í þróunina af fullum krafti og breyta til. Það þýðir um leið, að við verðum að breyta um alla þá atvinnupólitík, sem rekin hefur verið á undanförnum árum. Við verðum að setja strik yfir allt þetta svokallaða frelsi í viðskiptunum, frjálsa hreyfingu fjármagnsins. Við verðum að taka upp skipulagðan þjóðarbúskap um þessa hluti a.m.k. að meira eða minna leyti, gera ráðstafanir af hálfu ríkisins til þess að tryggja, að fé sé varið til þeirra hluta, sem í þessu sambandi þarf að gera, og gera um leið ráðstafanir til þess að sjá svo um, að bönkum þjóðarinnar sé þannig stjórnað, að þeir hafi ekki gróðasjónarmiðið, heldur þjóðarþarfirnar fyrir augum. Þetta hefur verið gert áður hér á Íslandi. Við höfum áður gripið svona inn i þessa þróun. Þetta er ekkert nýtt í hreyfingu fjármagnsins á Íslandi, að það einbeitist að Suðvesturlandi. Frá því að togaraútgerð myndaðist hér á Íslandi, var öll sú togaraútgerð fyrstu 40 árin í Reykjavík og Hafnarfirði, að undanteknum einum eða tveim togurum á Patreksfirði. Öll stórútgerð, öll togaraútgerðin, einbeittist að Suðvesturlandinu og að einum einustu tveim stöðum, því að þar var kapítalið, þar var fjármagnið, og þar voru bankarnir. Það er ekki fyrr en nýsköpunarstjórnin tekur ákvörðun út frá því að skipuleggja þjóðarbúskapinn um það að kaupa allmarga togara til landsins, - og eins og menn muna, var Framsfl. frekar smeykur við slíka ráðstöfun, - og ráðstafa þannig, að svo og svo mikið af þessum togurum skyldi geta lent úti á landi til ákveðinna bæjarfélaga þar og samtaka, sem bæjarfélög og einstaklingar mynduðu. Það þurfti að gera allmiklar ráðstafanir til þess að tryggja þetta. Það þurfti að gera ráðstafanir til þess að láta ekki fjármagnið blint ráða þessu. Það hefði enginn, ekki einn einasti togari af nýsköpunartogurunum farið á þá staði, þar sem nú er risinn upp blómlegur atvinnuvegur, blómleg togaraútgerð eins og á Akureyri og annars staðar, svo framarlega sem það hefði ekki verið gerð sérstök ráðstöfun af ríkinu, af meiri hluta Alþ., til þess að tryggja þetta, og það kostaði enga smáræðis baráttu á móti þeim, sem vilja láta fjármagnið fá að ráða sér sjálft og í blindni. Það kostaði okkur heilt þing hér að berjast fyrir að fá í gegn stofnlánadeild sjávarútvegsins, ákvörðunina um það að verja 100 millj. kr. til þess að lána þeim, sem vildu kaupa togara, m.a. bæjarfélögum, og lána þeim allt upp í 85% af kostnaðarverði togaranna og það með 21/2 % vöxtum til 20 ára. Það þurfti m.ö.o. að brjóta algerlega í bága við alla þá bankapólitík, sem rekin hafði verið fram að þessu, og það varð að keyra þetta fram hér í þinginu, m.a. gegn harðri andstöðu núverandi hæstv. fjmrh. Framsfl. og Landsbankans, sem þá stóð á bak við hann. M.ö.o.: Alþingi getur grípið inn í þessi mál og getur stjórnað þessum málum, og eins og Alþ. á þeim tíma, fyrir 10 árum, tók þá ákvörðun að koma upp togaraútgerð á fjölmörgum stöðum á Vesturlandi, Norðurlandi og Austurlandi, eins getur Alþ. nú tekið þá ákvörðun að tvöfalda togaraútgerðina, sem þar er. Það er hægt á þessu þingi að taka þá ákvörðun að kaupa 15–20 togara og lána þá til þessara staða, sem þurfa á þessu að halda. Og það er alveg vitanlegt, að togarar, sem kæmu til þessara staða, mundu beinlínis snúa atvinnuþróuninni við. Það mundi ekki þurfa að kvarta sérstaklega yfir atvinnuleysinu á Vestfjörðum, eftir að það væru komnir 5–6 togarar þangað. Það mundi ekki þurfa að horfa upp á þá blómlegu byggð við Húnaflóann, í Strandasýslunni og Austur-Húnavatnssýslunni eyðast meir og meir, þó að það væri ekki kominn nema einn togari í Húnaflóann, sem legði til skiptis upp í Hólmavík og Höfðakaupstað. Það er hægt að snúa þessum vitlausa straumi við, sem nú er í þjóðfélaginu, svo framarlega sem við vitandi vits stjórnum þessari þróun. Við getum virkjað þennan straum á sama hátt og við virkjum okkar fallvötn. En við verðum að setja stíflur til þess, við verðum að stjórna því, hvernig hreyfing vatnanna verður, þegar við virkjum þau, og eins verðum við að stjórna því, hvernig fjármagnið hreyfist, með þeim ákvæðum eða lögum, sem við samþykkjum hér á Alþingi. Þetta þurfa þeir góðu menn, sem tala mikið um jafnvægið á milli landsfjórðunga, að reyna að gera sér ljóst. Þeir þurfa að grafast fyrir orsakir hlutanna. Og þegar þeir eru búnir að sjá orsakir þessarar hreyfingar, þá þurfa þeir að brottnema þær orsakir, sem núna valda þessum mannflutningum, og það er auðvelt. Fólk mun sannarlega ekki síður una vel í þeim byggðum, sem lengi hafa verið blómlegar, þeim þrem landsfjórðungum, sem nú stríða við svona harða baráttu, þegar þeir landsfjórðungar væru búnir að fá meira af atvinnutækjum, heldur en það unir sér nú við að flytjast í fjölmennið hingað til suðvesturhluta landsins. Það, sem þess vegna þarf að gerast, ef við ætlum að ráða bót á þessum málum, er ekki að stofna bara einhverja litla deild í einhverjum litlum banka. Við þurfum að breyta sjálfri fjármálapólitíkinni, sjálfri pólitíkinni, sem ræður efnahagsþróuninni í þjóðfélaginu. Það er auðvelt verk fyrir okkur, ekki sízt í þjóðfélagi, þar sem allir bankarnir eru ríkisbankar. En því er nú verið að leggja til að skapa nýja deild í þessu efni? Það eru deildir fyrir, sem geta framkvæmt þetta. Það eru bankar fyrir, sem geta framkvæmt þetta. Það er t.d. til banki, sem heitir Landsbanki Íslands, og Landsbanki Íslands hefur meira að segja seðlaútgáfuna léða frá Alþingi, frá ríkinu. Hann hefur allra banka þægilegasta aðstöðu, hann er engin smádeild í nýsköpuðum banka, hann er sá gamli þjóðbanki. Hann hefur meira að segja deild, sem heitir stofnlánadeild sjávarútvegsins og samkv. l. frá Alþingi ber að lána út fé til togarakaupa, til fiskibátakaupa, til fiskiðjuvera, til 15–20 ára með 21/2 % vöxtum, og það þarf ekki annað af hálfu Alþingis en að taka ákvarðanir um það að sjá um, að þessi l. séu almennilega framkvæmd og þessi stofnlánadeild, sem upphaflega var 100 millj., sé ekki alltaf minnkuð, heldur aukin. Það er enginn vandi að finna nú þegar stofnanir, sem eiga að anna þessu hlutverki og hafa á sínum tíma unnið að þessu hlutverki, þó að þær hafi verið drepnar niður af því fjármálaafturhaldi, sem ástandið hér á Íslandi síðustu 7–8 árin hefur einkennzt af. Ég held þess vegna, að ef einhver alvara fylgir slíkum málum sem þessum, ætti að athuga alvarlega, hvort sú n., t.d. fjhn., sem fær þetta til meðferðar, geri ekki sínar ráðstafanir til þess að breyta þannig um í bankapólitíkinni, að þetta væri hægt. Þá er eitt atriði, sem rétt er að minnast á. Það er í sambandi við, að Framsfl. leggur til í þessu frv., að það sé tekið 100 millj. kr. lán, og ég vil vonast til þess, að hv. flm. þessa máls geti lýst því yfir, og þarf kannske alls ekki einu sinni að lýsa því yfir, heldur megum við máske ganga út frá því sem sjálfsögðu máli fyrir hans hönd, að auðvitað sé hæstv. fjmrh., sem jafnframt er einn af stjórnendum Framkvæmdabankans, því samþykkur, að þetta lán sé tekið, og efist ekki um, að hægt sé að útvega það, og ég verð að segja, að mér þykir mjög vænt um að heyra slíka yfirlýsingu frá hálfu Framsfl., að einmitt fjmrh. hans skuli vera orðinn svo bjartsýnn í lánveitingamálunum, að hann hiki ekki við að leggja hér fram till. um, að við tökum lán upp á 100 millj. kr. - ég býst við erlendis - til þess að kaupa togara, fiskibáta og annað slíkt handa þeim þremur landsfjórðungum, sem nú eiga við mesta erfiðleika að stríða. Það er mjög gott að fá slíka yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh., einmitt með tilliti til þess, að hann var núna nýlega að gefa nokkra yfirlýsingu um, að það væru ein fjögur lán, sem þeir væru nú að reyna að útvega hjá Alþjóðabankanum og hefði nú raunverulega gengið hálftreglega með, og var þó í þessum fjórum lánum, sem hann taldi upp, ekki talið með lán til Sogsvirkjunarinnar að upphæð 120 millj. kr., sem líka þarf að útvegast og það strax. Það er ákaflega ánægjulegt, að hæstv. fjmrh. og Framsfl. skuli vera orðinn svo bjartsýnn í sambandi við lánveitingamálin, sérstaklega með tilliti til þess, að mér finnst Sjálfstfl. vera orðinn eitthvað bölsýnn með þessa hluti. A.m.k. er það haft eftir einum af hans forustumönnum, hv. 7. þm. Reykv., borgarstjóranum í Reykjavík, að sérfræðingar erlendis álitu fjárfestingu á Íslandi of mikla og of öra, og ég þykist vita nokkurn veginn, hverjir þessir sérfræðingar séu. Ég þykist vita, að það sé von á þessum sérfræðingum hingað til lands nú kannske um þessi mánaðamót eða í byrjun næsta mánaðar og að það séu sérfræðingar frá Alþjóðabankanum. Ég er ákaflega hræddur um, að borgarstjórinn i Reykjavík hafi að einhverju leyti satt að mæla um álit þessara sérfræðinga. Ég er nefnilega hræddur um, að þeir, sem stjórna Alþjóðabankanum, séu haldnir einhverri líkri firru og þeirri, sem t.d. bankastjóri Framkvæmdabankans hefur gengið með og mjög mikið hefur gætt hjá ýmsum hagfræðingum hér á Íslandi upp á síðkastið, þeirri firru, að við Íslendingar þurfum að taka eitthvert tillit til þess, hvort það sé jafnvægi í okkar viðskiptum hér innanlands, þegar við erum að taka ákvarðanir um okkar fjárfestingu. Það hefur verið reynt undanfarið að knýja okkur til að fylgja þeirri pólitík, að við mættum ekki festa meira fé hér á Íslandi en við með því að hafa verzlun við útlönd frjálsa gætum fengið fólkið til að leggja til hliðar og spara á hverjum tíma. Ég hef áður komið að því hér og skal ekki ræða lengi um það, að ég álít alla slíka pólitík vitleysu, enda hefur hún algerlega misheppnazt. Við Íslendingar þurfum á mjög örri fjárfestingu að halda, við þurfum að byggja upp okkar atvinnutæki og við þurfum að byggja hús á okkar landi, hús yfir þjóð, sem átti svo að segja engin varanleg hús um síðustu aldamót, og við getum ekki gert þetta með því að halda um leið frjálsri verzlun við útlönd og leyfa þjóðinni að kaupa til landsins á sama tíma hvaða skran sem hugur hennar girnist. Við verðum að hafa stjórn á verzlunarviðskiptunum við útlönd, og við verðum að hafa stjórn á okkar fjárfestingu. Þetta tvennt verður að gera samkv. skipulögðum áætlunum um okkar búskap og hans uppbyggingu. Þegar einn maður er að byggja hús, þegar menn eru að þræla við það núna, t.d. hér í Reykjavík og annars staðar, að koma hér upp þaki yfir höfuðið, þá verður sú fjölskylda að spara, sem vinnur að því, og hún verður að leggja mikið að sér, og hún gerir það. Og þegar þjóðin ætlar að byggja hús yfir höfuðið á sínum þegnum og útvega okkar duglegu verkamönnum góð tæki til þess að vinna með á sjó og landi, þá verðum við að líka að geta sparað við okkur svo og svo mikið, sem okkar auðmannastétt og ýmsir fleiri mundu annars girnast að flytja inn, ef allt væri frjálst. Meðan hins vegar sérfræðingar Alþjóðabankans líta svo á, að Íslandi beri fyrst af öllu að hafa frjáls viðskipti við útlönd, koma þeir alltaf til með að segja, að fjárfesting hér á Íslandi sé of ör og of mikil. M.ö.o.: Ef við Íslendingar ætlum að byggja upp ekki sízt atvinnulífið í þeim þremur landsfjórðungum, sem nú eru i vandræðum, þá verðum við að taka nokkurt tillit til sérfræðinga, sem hugsa ekki um okkar þjóðarbúskap og hans þarfir út frá sjónarmiði okkar Íslendinga. Það þýðir ekki þar með, að við þyrftum ekkert lán til einhverra þeirra hluta, sem við gerum hérna. Ég er fyrir mitt leyti alveg óhræddur við þá till. hæstv. fjmrh. Framsfl. að taka 100 millj. kr. lán, sem felst í þessu frv., og það erlendis. Ég er alveg óhræddur við það, ef því láni er fyrst og fremst varið til þess að auka okkar atvinnutæki, sem efla okkar útflutning. Ég vonast til þess, að menn skilji, að það er mjög mikill munur á því, hvernig við verjum þeim lánum, sem við fáum erlendis. Ef við verjum lánum, sem við fáum, til að kaupa t.d. togara ásamt hraðfrystihúsum, auka okkar vélbátaflota, þá þýðir það um leið, að við getum tvöfaldað þann útflutning, sem við nú höfum, og við yrðum ekki í neinum vandræðum með markaðinn fyrir það. Það þótti mikið, þegar talað var um það hér á árunum að tryggja 30 þús. tonn af hraðfrystum fiski sem ársframleiðslu. Við erum komnir upp í 50 þús. tonn núna, og við getum framleitt 100 þús. tonn af hraðfrystum fiski án þess að þurfa að vera í nokkrum vandræðum með markaði. Okkur er óhætt að auka flota okkar hvað það snertir. En ef við ætlum að taka lán erlendis, þá verðum við um leið að verja ákveðnum, allmiklum hluta af því láni til þess að koma upp þeim atvinnutækjum, sem auka okkar útflutning. En ég veit, að Alþjóðabankinn mun ekki vera sérstaklega ginnkeyptur fyrir að lána okkur til að kaupa togara, - eða hvaða reynslu hafa hv. stjórnarfl. af því? Hvernig var með þá 10 togara, sem keyptir voru 1948, eftir að Marshallaðstoðin komst á, einu togarana, sem keyptir voru, eftir að hún var samþykkt? Þeir voru keyptir í trausti þess, að það fengist lán frá Marshallstofnuninni, og Marshallstofnunin neitaði um þau lán. Það varð að taka bráðabirgðalán í Englandi til þess að borga þá. Það hefur alltaf andað köldu frá þeim amerísku sérfræðingum og valdhöfum í bankamálum til okkar togararekstrar, og ég held, að ef við eigum að samþ. þessa till. hæstv. fjmrh. Framsfl. og þeirra flokksmanna hans, sem hér leggja hana fram, um 100 millj. kr. lán erlendis, þá verðum við að horfast í augu við, að við verðum að leita annað en til Alþjóðabankans, og það álít ég líka vera nauðsynlegt. Ég álít nauðsynlegt, að við brjótum alveg af okkur þá einokun, sem Alþjóðabankinn er að reyna að taka á lánveitingum til Íslands. Um það er ég reiðubúinn að ræða við hv. þm. og ráðh. Framsfl., þegar ég er orðinn alveg sannfærður um, að þeir meini fullkomlega að standa við þá till., sem þeir hér hafa flutt. Hins vegar vil ég lýsa því yfir, að ef þeim þm. Framsfl. er einhver alvara með það, sem þeir koma hér fram með, þá stendur þeim til boða trygging fyrir því að geta komið þessu máli í gegnum þingið. Alþfl. hefur hér áðan og nú Sósfl. tekið afstöðu með því að setja svona mál í gegn. Nú er það Framsóknarflokksins að segja til. Og ef það eru einhverjir aðrir hlutir, sem hann ber fyrir sig í því sambandi eða ber fyrir brjósti, við skulum segja stjórnarsamstarf eða eitthvað þess háttar, sem hann er hræddur um, þá er hann búinn að heyra, að meira að segja Sjálfstfl. virðist nú hafa vissa tilhneigingu til þess að koma þessu í gegn. M.ö.o.: Það er bezt, að það fái að sýna sig núna, hver alvara býr á bak víð þetta, það er bezt, að það komi greinilega í ljós, og það mun verða fylgzt með því í fjhn., hvort menn verða með því að afgr. þetta frv., jafnvel eitthvað í breyttu formi, eins og gjarnan mætti vera, og skapa tryggingar fyrir því, að þau lán, sem þarna er lagt til að taka, séu tekin. M.ö.o.: Hafi þm. Framsfl. aðeins meint þetta sem sjónarspil, þá vil ég vara þá við að leggja út í slík sjónarspil hér á Alþingi. Meini þeir það sem alvöru, þá skulum við líka gera alvöru úr því.



Herra forseti. Ég byrja á því að geta þess, að þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 34, er flutt á mína ábyrgð eingöngu. Það hefur ekki veríð rætt í mínum flokki, Sjálfstfl., eða á öðrum vettvangi fyrr en nú. Það er flutt sem allsherjarþjóðmál, en hvorki á flokkslegum né stéttarlegum grundvelli. Ég geri ráð fyrir, að það sé nú orðið öllum hv. þm. ljóst, að okkar fjármálakerfi og efnahagslíf er sjúkt. Sá sjúkdómur hefur verið að grafa um sig í tvo til þrjá áratugi, en aðallega síðustu 15–16 árin, síðan vísitölukerfið og verðlagsuppbótarskrúfan var lögfest í ársbyrjun 1940. Sjúkdómseinkennin eru nú greinilegust í því, að grundvöllur allrar okkar fjármálavelgengni, sjálf framleiðslan í sveitum og við sjó, getur ekki þrifizt nema með opinberri aðstoð í stórum stíl. Birtist hámark þessa raunalega sannleika í því, að okkar arðsamasta framleiðslugrein, togaraútgerðin, getur ekki gengið nema með 2000 kr. styrk á dag fyrir hvert skip. Er og jafnvel talið, að sú upphæð hrökkvi ekki til að tryggja jafnvægi í tekjum og gjöldum. Um orsakir alls þessa skal að svo stöddu ekki mikið rætt umfram það, sem gert er í þeirri grg., sem frv. fylgir. En það er ljóst, að einhverjar breytingar verður að gera, og hætt við, að sá alvarlegi sjúkdómur, sem á þessu sviði blasir við augum, læknist ekki nema með víðtækum skurðaðgerðum. Hverjar þær eiga að vera og hvernig þær eiga að vera, þykir mér hins vegar hætt við, að okkur hér á Alþ. og öðrum gangi ekki sem bezt að verða sammála um. En það er verkefni okkar allra að leita sem gleggstra upplýsinga um ástandið og reyna til hins ýtrasta að sameinast um þær ráðstafanir til úrbóta, er að haldi megi koma. Það kann að þykja nokkuð djarft af mér að ganga fram án félagsskapar við aðra og leggja fyrir þær till., sem felast í þessu frv. En mér þykir alveg eins gott að eiga á hættu að fá allar þær aðfinnslur, sem þessar till. kunna að mæta, eins og hitt, að vera aðgerðalítill áhorfandi að því versnandi ástandi, sem við augum blasir, eins og verið hefur að miklu leyti á undanförnum þingum. Þetta frv. grundvallast á þremur aðalatriðum, sem hvert um sig er mjög áhrifaríkt í fjármálum þjóðarinnar, en eru svo samtvinnuð hvert öðru, að þau verða að fylgjast að mestu leyti að. Í fyrsta lagi er það að tryggja betur en er, að þeir atvinnuvegir landsins, sem byggjast á framleiðslu beint úr skauti náttúrunnar, landbúnaður og sjávarútvegur, geti starfað og þrifizt áfram hindrunarlaust. Í öðru lagi að slá því föstu með löggjöf, að gengi íslenzku krónunnar sé ekki lækkað frekar en orðið er. Í þriðja lagi er svo það, að framfærsluvísitölunni sé haldið í föstum skorðum, svo að hún hætti að valda þeim víxlskrúfugangi til hækkunar, sem verið hefur. Ég skal nú fara fáeinum orðum um hvert um sig af þessum aðalatriðum, um leið og ég vík að öðrum þeim till., sem í frv. eru. Velgengni framleiðslunnar fer eftir mörgum atriðum. Eru sum þeirra óviðráðanleg, svo sem veðurfar og veiðimagn. Þar er náttúrufar okkar kalda lands grundvöllurinn. en ekki mannlegar aðgerðir. Annað, svo sem vélatækni, launahæð, vinnutími, veiðitæki og lánsfé, er meira á mannanna valdi. En það, sem úrslitunum veldur, er það, að afurðaverðið sé í fullu samræmi við tilkostnaðinn, þannig að reksturinn geti borið sig. Í því efni erum við komnir í það ástand, að afurðaverðið á erlendum markaði er mjög fjarri því að geta staðið undir framleiðslukostnaðinum. Þess vegna hefur verið stofnað til margvíslegra og stórfelldra ráðstafana, svo sem bátagjaldeyrisskipulagsins fyrir bátaflotann, togarastyrksins fyrir botnvörpuskipaflotann, ríkisframlaga fyrir síldarútveginn og niðurgreiðslu á verði landbúnaðarvara innanlands og nú rætt um gjaldeyrisfríðindi einnig fyrir þær. Allt eru þetta neyðarúrræði, og um annað er ekki að ræða eins og komið er. En hvernig eigi að ákveða framleiðsluverðið, hefur verið og er mikið deilumál. Er og hætt við, að svo verði einnig áfram. Á landbúnaðarvörum er verðið nú ákveðið af sérstöku ráði, og svo hefur verið um skeið. Er vitanlega engin fjarstæða að halda því áfram. En með þetta er þó ríkjandi mjög mikil óánægja á báðar hliðar. Fjöldi bænda telur ekki fært að láta búin bera sig með aðkeyptu vinnuafli með því afurðaverði, sem er, og er auk þess mjög óánægður með það, hve mikill verðmunur er á sumum afurðunum eftir því, hvar á landinu þær eru framleiddar. Neytendurnir telja það aftur á móti rangt að miða við framleiðslukostnað á smábúum, sem eigi hafa yfir að ráða svo fullkominni vélatækni sem völ er á. Báðir hafa nokkuð til síns máls, og enginn gerir svo að öllum líki. Nú legg ég til að taka upp í þessu efni nýja reglu, og hún er sú að miða við raunverulegan framleiðslukostnað á 5 ríkisbúum, sem hafa yfir að ráða hinni fullkomnustu vélatækni, sem þekkist, og eru rekin sem stórbú með aðkeyptu vinnuafli á ágætum jörðum. Varðandi sjávarútveginn og afurðaverð hans er það kunnugt, að honum hefur verið haldið gangandi síðustu árin með mjög veigamiklum ráðstöfunum, eins og áður er tekið fram, og það frá hálfu hins opinbera. Er þar fyrst að telja bátagjaldeyrisfyrirkomulagið, sem hefur í för með sér verðhækkun á innfluttum vörum um marga tugi milljóna, í öðru lagi margra milljóna króna framlög til síldarútgerðarinnar á undangengnum veiðileysisárum og i þriðja lagi framlagið til togaranna, sem tekið er með háum skatti á innfluttar bifreiðar. Allt þetta sýnir og sannar, að útgerðin er að öðrum þræði rekin á ábyrgð ríkisins, eins og var á meðan fiskábyrgðin var í gildi. Þær till., sem hér eru fluttar, eru því meira um formshlið málsins að þessu leyti en aðalefni þess. Og það, sem skiptir miklu máli í því efni, er að fá fastan grundvöll til að miða afurðaverðið við. Mundi með því komið í veg fyrir þær þrálátu deilur, sem um það eru, hvert framleiðsluverðið sé. Eru þær að vísu eðlilegar að því leyti, að það er misjafnt, og kemur þar margt til. Mér finnst eðlilegast að miða í þessu efni við þann félagslega rekstur, sem mest eftirlit er væntanlega með, en það eru bæjarútgerðir kaupstaðanna. Með því að taka meðaltal af útkomu þeirra allra er fenginn mælikvarði frá fleiri landshlutum og því líkur til, að grundvöllur geti verið réttur. Yrði í því efni að byggja á heilbrigðu eftirliti með þeim rekstri og óvefengjanlegri endurskoðun á reikningum þeirra fyrirtækja, sem um er að ræða. Ef svo færi, að þessi grundvöllur kæmi út með miklu hærra afurðaverð en mönnum þætti í bili eðlilegt, þá er tvennt til. Annaðhvort er þá það, að það afurðaverð, sem reiknað hefur verið með, sé lægra en sanngjarnt er, miðað við tilkostnað, eða að þau opinberu fyrirtæki séu illa starfrækt, sem lagt er til að nota sem mælikvarða. Væri því til að dreifa, hafa valdamenn landsins það í hendi sinni að breyta til um þann rekstur og færa hann í hagfelldara horf. Þá er það hitt aðalatriðið, sem ég vék að í upphafi, sem er gengi krónunnar. Það hefur oft verið mikið deilumál, hvort rétt væri að breyta gengi íslenzku krónunnar. Hefur niðurstaðan orðið sú, að gengið hefur verið lækkað hvað eftir annað og er nú ekki hærra en það, að nú kostar sá gjaldeyrir okkar aðalviðskiptaþjóða, sem áður kostaði eina krónu íslenzka, frá kr. 2.30 upp í 4.35 eftir því, frá hvaða landi gjaldeyririnn er. Þetta þýðir þeim mun hærra innkaupsverð á aðfluttum vörum og að sama skapi hærra verð í íslenzkum krónum fyrir seldar afurðir. Gengið hefur verið lækkað til að leiðrétta óeðlilegt hlutfall milli framleiðslu og vinnu og bjarga þar með útflutningsframleiðslunni. Þetta hefur tekizt, en aðeins í bili, því að launin og síðan allur annar tilkostnaður, sem byggist á vinnu, hefur á fáum árum elt hið lækkaða gengi og framleiðslan þá um leið komizt í sama vanda og áður var. Því er þó eigi að neita, að spilið hefur orðið því örðugra sem þessi leið er oftar farin, og eins og nú er, liggja þau vandamál fyrir, hvað á að gera. Öll sú verðhækkun, sem stafar af lækkuðu gengi og hækkuðum launum, hefur gert og gerir allar framkvæmdir í landinu þeim mun dýrari og örðugri viðfangs, og þar með fylgir nauðsyn á samsvarandi hækkun á lánsfé. Eins og nú horfir, virðist mér, að flestir forstöðumenn okkar peningastofnana, þeir hagfræðingar, sem láta til sín heyra, og ýmsir fleiri telji það hið mesta mein í okkar fjármálum, að fjárfestingin sé of mikil, en orðið fjárfesting hefur á síðustu árum verið notað um allar byggingar í kaupstöðum og sveitum, allar ræktunarframkvæmdir, skipakaup. bílakaup og yfirleitt kaup á öllum stærri vélum, svo og um samgöngubætur og raforkuframkvæmdir o.fl. Það er vitanlega staðreynd, að fjárfesting síðari ára er óvenjulega mikil. Framfarahugur þjóðarinnar er mikill og lofsverður. Allar framkvæmdir kosta nú margfalt við það, sem var fyrir nokkrum árum, og svo kemur annað til, sem er þungt á metunum og verkar ef til vill meira en flesta grunar, en það er, að landsfólkið yfirleitt er á flótta frá voðanum. Sá voði er það, að allar nytsamlegar framkvæmdir og allt, sem girnilegt er að kaupa, verði dýrara að ári en í ár og því dýrara sem lengra líður, að kaupgjald hækki, að gengi krónunnar lækki og allt byggingarefni, vélar og annað hækki. Hræðsla fólksins við þennan voða er byggð á reynslu liðinna ára og er því eðlileg. Margir hugsa sem svo: Ef ég get ekki komið þessu í verk nú í ár, þá er eins víst, að ég geti það aldrei, - a.m.k. verði þessi gæði miklu dýrari, ef kaupin eru dregin. Nú er þessi eðlilega hræðsla meiri en oft áður, og því er kapphlaupið um fjárfestingu svo gífurlegt. Menn sjá „rúllandi“ verðhækkun, og það, sem margir óttast mest, er nýtt gengisfall. Menn telja það eðlilega afleiðingu af því, sem búið er að gera og verið er að gera. Ef menn vilja í alvöru minnka fjárfestingu, koma lánamarkaði í eðlilegt horf og draga úr innflutningi ónauðsynlegra vara, þá held ég, að stærsta sporið væri það, ef Alþ. vildi slá því föstu með raunhæfri löggjöf, að óbreytt gengi okkar krónu skuli vera tryggt. Þess vegna er það stærsta atriðið í þessu mínu frv., að lagt er til, að þetta sé gert. Vilji menn þetta ekki, þá bera þeir ábyrgð á afleiðingunum. En ef einhverjir vilja tryggja gengið, en telja mínar till. ófullnægjandi eða óheppilegar, þá ber þeim hinum sömu að koma með aðrar, og þá er þingsins alls að vega og meta, hvað heppilegast muni að gera. Óbreytt framfærsluvísitala er þriðja atriðið, sem ég tel aðalatriðið sem grundvöll fyrir þessu frv., og það er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að framfærsluvísitalan haldist óbreytt eða hækki ekki. Þetta er samtvinnað og óaðskiljanlegt við hitt tvennt. Það þýðir litið að ræða um óbreytt gengi krónunnar og að framleiðslan beri sig, ef vísitalan er alltaf látin hækka og öll hækkun er greidd, hvar sem hún kemur fram. Þegar vísitölulögin voru sett í ársbyrjun 1940 og þar með ákveðið að greiða verðlagsuppbót á öll laun eftir mánaðarlegri vísitölu, greip sú hugsun mig fast, að þetta væri hið mesta ógæfuspor, sem hlyti að enda með skelfingu. Allt, sem síðan hefur gerzt í þessum málum, hefur styrkt og staðfest þessa sannfæringu. Þess vegna hef ég aldrei greitt atkv. með þessu máli eða framlengingu þeirra ákvæða. En eins og kunnugt er, hef ég í þessu efni verið í vonlausum minni hluta hér á Alþingi og læt það ekkert á mér festa, þó að margir telji mér það til lasts. Annað veifið hafa fylgjendur þessa máls séð sig tilneydda að ákveða nokkrar takmarkanir á greiðslu fullrar verðlagsuppbótar, en nú er verið að setja spilið í fullan gang, næstum eins og það gekk örast. Ráð eru því engin til úrbóta önnur en þau að halda vísitölunni fastri með fullnægjandi niðurgreiðslum. Þær niðurgreiðslur eiga að mínu áliti að koma eingöngu á þær neyzluvörur, sem framleiddar eru í landinu. Það er þjóðinni allri til hags að lifa sem mest á innlendri framleiðslu, og það er í alla staði hagfelldara og geðfelldara að greiða niður verð vörunnar, sem notuð er af innlendu fólki, en að verða að bæta við verð á útfluttri framleiðsluvöru. Aðferðin samkv. þessu frv. yrði því sú alkunna kaupfélagsaðferð að greiða út áætlað verð, þegar afurðirnar eru afhentar til sölu, en bæta svo upp í reikningslok til fulls, þegar víst er, hvert framleiðsluverðið er. Að sjálfsögðu ætlast ég svo til, að sú regla gildi áfram, sem nú er, að bankarnir láni út á vörurnar um tíma, þar til framleiðendur fá verðið greitt. Þá skal ég víkja örfáum orðum að tillögum, sem fram eru settar um stjórn þessa sjóðs. Eins og hv. þingmenn sjá, er ætlazt til, að stjórn verðtryggingarsjóðs sé kosin á Alþingi og skipuð þremur mönnum. Er sú tilhögun byggð á því, að heppilegast sé að draga stjórn þessara stórmála sem mest út frá hinu pólitíska valdi. Mætti gera ráð fyrir, að ef vel tækist með þessa stjórn, þá yrðu mennirnir fastari í sessi en almennt gerist um ríkisstjórnir, sem oftast eru nokkuð skammlífar. Hins vegar mætti líka vel hugsa sér þá aðferð, að stjórn þessa sjóðs væri í höndum einhvers ráðuneytanna, sem yrði þá væntanlega viðskmrn., en til þess er af mínni hálfu ætlazt, að ef þetta kerfi yrði á annað borð lögfest, þá væri svo um hnútana búið með nákvæmri reglugerð, að enginn áróður eða heimildir til undanþágu gætu komizt að, heldur yrði að annast framkvæmdirnar eftir föstum reglum. Hitt væri eðlilega jafnvandasamt sem nú, að annast sölu okkar afurða, sem út eru fluttar, og eins söluna innanlands. Þá kem ég að því meginatriði í þessu máli, með hverjum hætti sjóðurinn ætti að fá það mikla fé, sem hann þarf væntanlega á að halda til að fullnægja sínu verkefni. Þau ákvæði eru í 4. gr. frv., og þykir mér ástæða til að fara um þau nokkrum orðum hvert fyrir sig. 1. liður, sem er 50 millj. kr. framlag árlega úr ríkissjóði, er engin breyting frá því, sem nú er, nema þá helzt til lækkunar. Þetta þýðir, að það, sem ríkissjóður leggur fram til dýrtíðarráðstafana, falli í þennan sjóð. Á fjárlögum þessa árs er sú upphæð tæpar 50 millj. kr., en fer án efa fram úr áætlun. Það er líka lagt til að hækka þessa upphæð í 57 millj. kr. í því fjárlfrv., sem lagt hefur verið fyrir þetta þing og gilda skal árið 1956. Um 5. lið gr. er að því leyti sama að segja, að sú ein breyting er þar lögð til, að bílaskatturinn til aðstoðar togaraútgerðinni falli í verðtryggingarsjóð, enda á þá sjóðurinn að annast það verkefni sem þetta fé er nú til ætlað. En mér skilst, að flestir geri ráð fyrir, að þessi skattur hrökkvi skammt framvegis til að bjarga togaraútgerðinni, bæði vegna þess, að það eru takmörk fyrir því, hvað skynsamlegt er að flytja inn mikið af bifreiðum, og af þeim orsökum hljóti tekjur af skattinum að rýrna, og svo er hitt, að með vaxandi framleiðslukostnaði skipanna þarf hærri fjárhæðir til að tryggja hallalausan rekstur. Þetta er líka af því, að ekki eru miklar líkur fyrir hækkandi söluverði afurðanna á erlendum markaði, eftir því sem horfurnar virðast vera. 3. liður 4. gr. er stærsta atriði hennar. Er þar lagt til að taka 10% af öllum launum og kaupgjaldi í landinu til að bjarga gengi krónunnar. Þetta er hugsað þannig, að það séu eigi neinir einstakir starfshópar eða víssar stéttir, sem þetta háa gjald yrði á lagt, heldur allar stéttir, öll þjóðin. Menn tala stundum um það, þegar rætt er um atvinnurekstur, að það sé mjög undarlegt og óheilbrigt, að þó að fyrirtækin séu rekin með halla, þá geti þó eigendur og forstöðumenn grætt og lifað vel. Þetta er víða til og það er skiljanlegt öllum, sem fylgjast með því, hvernig fyrirkomulagið er. Mér hefur skilizt, að í þessum efnum sé einkum átt við útgerð, iðnað og verzlun. Þessar atvinnugreinar eru, eins og nú er komið, næstum eingöngu reknar af félögum, hlutafélögum og samvinnufélögum. Þess vegna er það, að í öllum þessum félögum eru eigendur og forstöðumenn jafnt sem aðrir starfsmenn á launum hjá fyrirtækinu. Þau laun eru greidd, hvort sem fyrirtækið græðir eða tapar, og það svo lengi sem unnt er að fá lánsfé til að halda félaginu lifandi. Allir þessir menn eru því á launum og verða samkv. minni till. að greiða sinn launaskatt á sama hátt og þeir menn, er vinna hjá ríkinu eða stofnunum þess. Varðandi bændastéttina hefur hennar aðstaða verið öll önnur, því að landbúnaður er yfirleitt ekki rekinn af félögum. En ef það næði fram að ganga að miða afurðaverð sveitanna við það, hvað raunverulegur framleiðslukostnaður afurðanna er á ríkisbúunum, þá er þar með fenginn grundvöllur fyrir því, að allir vinnufærir menn í bændastétt hafi svipaða greiðslu fyrir sína vinnu og almennt tíðkast um verkamenn. Þá eiga þeir líka að greiða sinn launaskatt af þeim tekjum til bjargar gengi krónunnar. Eftir eru þá tiltölulega fáir menn, sem persónulega stunda t.d. verzlun eða iðnað, bifreiðaakstur eða annað án þess að vera í félögum. Um vinnutekjur þessara manna er óvíst og örðugt að vera víss um þær. En til þess er ætlazt, að þeir greiði líka sinn launaskatt, og gert ráð fyrir, að þeir hafi árstekjur eins og Dagsbrúnarverkamaður, sem allt árið hefur vinnu. Ef hægt er að sanna annað á aðra hvora hlið, þá ber að sjálfsögðu að fara eftir því. Um öll slík atriði verður að ákveða nánar í reglugerð auk margs annars. Ég skal taka það fram, að vel mætti hugsa sér að halda bátagjaldeyriskerfinu og hafa launaskattinn lægri. Geta menn gjarnan hugsað um það, að um þetta mætti velja. En ég legg til að fella niður bátagjaldeyrisaðferðina, af því að mér hefur alltaf fundizt hún hið mesta neyðarúrræði. Ég hef líka sterkan grun um, að vegna bátagjaldeyriskerfisins sé flutt inn mjög mikið af vörum, sem ekki er þörf fyrir, en þær séu fluttar inn til að fá álagið fyrir útgerðina og tollana í ríkissjóðinn. auk þess sem verzlanirnar hafa sinn hagnað. Ég held því, að ef menn vilja í alvöru minnka innflutning óþarfrar vöru til meira jafnvægis og lækka eitthvað af vöruverði, svo að um muni, þá væri stórt spor í áttina, ef unnt væri að afnema bátagjaldeyrisaðferðina. Af þessu, sem ég hef nú sagt, er augljóst, að till. mín um launaskattinn þýðir ekki nema að sumu leyti hærra framlag þjóðarinnar til þessara mála, heldur kemur þetta þannig út, að launaskatturinn kemur að miklu leyti í stað bátagjaldeyrisins. Auk þess er mér náttúrlega ljóst, að launaskatturinn mundi nokkuð draga úr hinum almenna tekjuskatti til ríkisins. Er það og mikið atriði, að hann væri frádráttarbær, eins og ég legg til. Um 4. og 5. lið í 4. gr. frv., sem er stimpilgjald á aðgöngumiða að skemmtunum og hækkað álag á ferðagjaldeyri, skal ég eigi fara mörgum orðum, en ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að allir þeir landsmenn, sem telja sig hafa ráð á því að vera sífellt að skemmta sér innanlands og utan, borgi meira en er fyrir það til að bjarga vandamálum þjóðfélagsins, en hættan á nýju gengisfalli er alvarlegra vandamál en flest annað. Annars er till. mín um svo háan skatt á ferðagjaldeyri flutt í tvenns konar tilgangi: Í fyrsta lagi til að fá tekjur í verðtryggingarsjóð og í öðru lagi til að draga nokkuð úr skemmtiferðum fólksins til annarra landa. Um undantekningar frá þessari skyldu býst ég við að yrði eitthvað svipað og nú er, en það gæti verið reglugerðarákvæði. Ég hef nú rætt öll meginatriði þessa frv., og ég hef farið yfir þau hér til frekari skýringa en gert er í grg., sem frv. fylgir. Vil ég svo að lokum leggja áherzlu á það, sem ég vék að í byrjun, að grundvöllur að þessu frv. er þetta þrennt: 1) hallalaus framleiðsla, 2) óbreytt gengi krónunnar, 3) óbreytt og föst vísitala. Ég vil mega vona, að allir hv. alþm., hvar í flokki eða stétt sem þeir standa, viðurkenni ótvíræða nauðsyn þjóðarinnar á þessu þrennu. Það er aðalatriðið. Hitt er svo annað mál og meira vafasamt, hvort ég hafi hér hitt á heppilegustu leiðirnar til að tryggja þennan grundvöll. Um það er eðlilegt að skoðanir geti verið skiptar. Um aðrar tillögur og ráðstafanir er þó ekki hægt að ræða, fyrr en þær liggja fyrir, og er þá sjálfsagt að hugsa það rækilega, hvað heppilegast muni vera til fullnægjandi árangurs. - Ég legg svo til, að þessu frv. sé að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mér þykir það athyglisvert, að þessi virðulegi máttarstólpi ríkisstj. skyldi hefja mál sitt á því, að efnahagslífið væri sjúkt. En það er satt, íslenzkt efnahagslíf er sjúkt, og það er sannarlega mikils virði að heyra það játað af einum helzta stuðningsmanni þeirrar ríkisstj., sem hér situr nú. En hvers vegna er þetta athyglisvert? Jú, minnast menn þess ekki, að það átti að lækna efnahagslífið 1950? Fyrir 5 árum fór fram heljarmikil læknisaðgerð, geysistór skurðaðgerð á efnahagslífinu, skurðaðgerð, sem átti að lækna öll mein efnahagslífsins. Ég veit ekki betur en að síðan hafi ríkisstj. með hóp af sérfræðingum alltaf verið önnum kafin við að lækna efnahagslífið og alltaf sagt okkur hér á hinu háa Alþ. og allri alþjóð í lok hvers árs, að nú hafi svo og svo mikið verið læknað á liðnu ári. Maður skyldi halda, að sjúklingnum hafi smám saman farið að líða betur og betur og hann væri löngu orðinn albata. En eftir 5 ár stendur hér einn helzti stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., maður, sem hefur mikla reynslu að baki í þeim málum, sem hann gerir að umræðuefni, og segir: Allt efnahagslífið er sjúkt, allt er það helsjúkt. - Þetta er dómur sjálfra stuðningsmanna ríkisstj. um það, hvernig henni hafi tekizt að framkvæma stefnu sína, um læknisaðgerðirnar s.l. 5 ár. En hitt er svo sannarlega ekki síður athyglisvert, hvað þessi hv. þm. leggur til í því skyni að lækna sjúkdóminn. Mætti maður ekki búast við því, að einn af elztu og virðulegustu forvígismönnum Sjálfstfl. legði til að framkvæma stefnu Sjálfstfl. til þess að leysa þann vanda, sem að steðjar í efnahagslífinu? Er það stefna Sjálfstfl., sem er að finna í þessu frv.? Stefna Sjálfstfl. er frjáls samkeppni, frjálst einkaframtak. Hvernig ætti frv. að hljóða, hver ætti kjarni þess að vera, ef það væri í samræmi við prentaða og margyfirlýsta stefnu Sjálfstfl., a.m.k. fyrir kosningar? Þá ætti auðvitað efni þess að vera, að gengið skyldi vera frjálst, að útflutningurinn skyldi vera frjáls, að innflutningurinn skyldi vera frjáls, líka innflutningurinn á landbúnaðarvörum, þannig að við gætum valið á milli íslenzks kjöts og dansks kjöts t.d. og íslenzks smjörs og hollenzks smjörs og íslenzkra ost og svissneskra osta. Fjárfestingin ætti að vera frjáls, verðlagið ætti að vera frjálst á öllum vörum, líka á landbúnaðarvörum, myndun vaxtanna ætti að vera frjáls, vaxtahæðin ein ætti að takmarka útlánin, þannig að vextirnir yrðu einfaldlega hækkaðir, þangað til eftirspurnin eftir fjármagni minnkaði svo mikið, að útlánin þyrftu ekki að vera meiri en svaraði til innlaganna í bankana, og þar fram eftir götunum. Söguna rek ég ekki lengur; það kannast allir við framhaldið í einstökum atriðum. Þetta er ekki innihald þessa frv. og fjarri því. Það er ekkert í því, það er varla setning í því, sem minnir á þessa prentuðu og margyfirlýstu stefnu Sjálfstfl. Af hverju ekki? Hvað ber hér til, að þetta frv. skuli vera jafnóskylt sjálfstæðisstefnunni og raun ber vitni? Ástæðan er auðvitað fyrst og fremst sú, að jafnreyndur búhöldur og flm. þessa frv. sér í hendi sinni, að þetta kerfi er ekki framkvæmanlegt á Íslandi, að þetta kerfi mundi ekki vera Íslandi né Íslendingum til góðs. Hann sér m.ö.o., að Íslendingar geta ekki leitað halds og trausts í sjálfstæðisstefnunni til þess að lækna þann sjúkdóm, sem nú er að ríða íslenzku efnahagslífi að fullu. En ég er ekki heldur fjarri því, að hann sjái líka, og felst í því engin aðdróttun til hv. þm., að framkvæmd þessa kerfis mundi svipta ýmsa valdamenn í efnahagslífinu þeirri aðstöðu og þeim gróðamöguleikum, sem þeir hafa í skjóli einokunarkerfisins, sem við nú eigum sannarlega við að búa í íslenzku atvinnulífi. Hann sér það auðvitað líka með stuðningi af lífsreynslu sinni, að einmitt í skjóli þess kerfis, sem við búum nú við og er sannkallað einokunarkerfi og á lítið sem ekkert skylt við frjálst hagkerfi eða frjáls viðskipti, maka ýmsir einokunarpostular krókinn i stórum stíl, og engir eru í raun og veru svarnari fjandmenn frjálsra viðskipta og frjáls hagkerfis en þessir menn. Þess vegna er í raun og veru ekki heldur við því að búast, að tillögur til framkvæmda á algerlega frjálsum viðskiptum komi frá þeim flokki, sem hefur frjáls viðskipti efst á stefnuskrá sinni, meðan margir helztu máttarstólpar hans hagnast einmitt á því að hafa hér ekki frjáls viðskipti, heldur ýmiss konar einokun. Kjarni þessa frv. er sá, að ákveða skuli útsöluverð landbúnaðar- og sjávarafurða með sérstökum hætti. Alþ. á að velja 3 menn til þess að ákveða útsöluverð landbúnaðar- og sjávarafurða innanlands. Þessum mönnum yrði falið meira vald en nokkrir 3 menn aðrir hafa fram til þessa fengið f þessu landi. Engir 3 ráðherrar hafa í raun og veru verið jafnvaldamiklir og þessir 3 menn mundu verða. En grundvallarhugsun frv. er sú, að gert er ráð fyrir því, að þeir ákveði útsöluverð landbúnaðar- og sjávarafurða lægra en svarar til þess kostnaðarverðs, sem reiknað yrði út á afurðum landbúnaðarins og sjávarútvegsins. En kostnaðarverðið á, eins og hv. frsm. gerði grein fyrir, að miða í landbúnaði við framleiðslukostnað ríkisbúanna og í sjávarútveginum við framleiðslukostnað bæjarrekinna útgerðarfyrirtækja. Það er sem sagt greinileg hugsun hv. þm., að þetta framleiðslukostnaðarverð muni verða hærra en útsöluverðið innanlands á þessum vörum, landbúnaðarog sjávarafurðum, og útflutningsverðið, þannig að fé þurfi að koma til til þess að greiða þennan mismun. Til þess að greiða hann leggur hv. þm. til, að stofnaður verði verðtryggingarsjóður. Fram að þessu er hugsun frv. vel athugandi. Í raun og veru er það ekki annað en þetta. sem verið er að gera núna í þjóðfélaginu, ef öllum umbúðum er flett utan af. En mergur málsins er auðvitað sá, hver borga eigi í sjóðinn, alveg eins og mergur málsins í núverandi kerfi er auðvitað sá, af hverjum það fé er heimt, sem nú fer til hinna margvíslegu uppbótagreiðslna. Kjarni þessa frv. er því raun og veru ekki sú hugmynd að greiða mismun innanlandsverðs og útflutningsverðs annars vegar og einhvers framleiðslukostnaðarverðs hins vegar, því að þetta er raunverulega gert nú, heldur með hverjum hætti það gerir ráð fyrir, að þetta skuli gert, og þar brýtur frv. blað, miðað við það, sem nú á sér stað. Þótt hv. flm. frv. sé í raun og veru ekki sannur sjálfstæðismaður í þeim skilningi, að hann trúi á hina prentuðu stefnuskrá Sjálfstfl., þá finnst mér tillögur hans um fjáröflun benda til þess, að hann sé sannur sjálfstæðismaður í hinum skilningnum, að hann vill jafnan leggja þyngstu byrðarnar á launamenn landsins. Sannleikurinn er sá, að hvað sem líður öllum stefnuskrám, hefur það verið kjarninn í stefnu Sjálfstfl. alla undanfarna áratugi að leggja ávallt þyngstu byrðarnar af sérhverri nauðsynlegri ráðstöfun á launamennina í landinu, og þessum stefnuskráratriðum er hv. þm. A-Húnv. sannarlega trúr í þessu frv. Langsamlega mests hluta fjárins í sjóðinn á að afla á þann hátt, að lagður sé 10% skattur á allar launagreiðslur í landinu. Enn fremur er gert ráð fyrir nokkurri annarri tekjuöflun, en hún er smávægileg í samanburði við þær fjárhæðir, sem 10% skattur af öllum launum í landinu mundi nema. Launafólkinu í landinu á m.ö.o. að leggja þá höfuðskyldu á herðar að standa undir lækningunni á þeim sjúkdómi, sem hæstv. ríkisstj. er búin að berjast við árangurslaust s.l. 5 ár. Nú loksins, þegar flm. kemur auga á nauðsyn einnar stórrar aðgerðar, þá skal sú aðgerð vera eingöngu á kostnað launamanna eða svo að segja eingöngu á kostnað þeirra. Árangurslaust leitar maður í frv. að hlut hinna ríku í ráðstöfununum. Árangurslaust leitar maður að ákvæðum um framlag hinna ríku og hinna tekjuháu til lausnar vandamálanna. Hvað skyldu heildsalarnir eiga að leggja af mörkum? Um það er ekki orð í frv. Hvað skyldu stórútgerðarmennirnir eiga að leggja af mörkum? Um það er ekki heldur orð. Hvað skyldu fasteignaeigendurnir eiga að leggja af mörkum? Ekkert orð. Hvað skyldu stóriðjuhöldarnir eiga að taka á sínar herðar? Um það finnst enginn stafur. Hvað skyldu verðbólgubraskararnir, sem hæstv. fjmrh. talaði um við 1. umr. fjárl., eiga að láta af hendi rakna? Ekkert. Og þó! Ef til vill segi ég hér helzt til mikið, að þeir eigi ekkert að leggja af mörkum. Hv. þm. sagði áðan, að ef slíkir menn séu launamenn, þá skuli þeir borga 10% af launum sínum. Það vita allir, hvað þessir heiðursmenn taka í bein laun. Heildsalarnir eru ekki hálaunaðir, eða stórútgerðarmennirnir eða iðjuhöldarnir og þá ekki fasteignaeigendurnir eða verðbólgubraskararnir. Launin eru ekki tekjulind þeirra, heldur gróðinn, heldur hagnaðurinn. En þeir eiga að borga 10% af sínum launum, og ef ekki er hægt að komast að raun um, hvaða laun þeir hafi haft, eins og oft mun vera mjög erfitt um t.d. verðbólgubraskarana, eiga þeir að borga eins og Dagsbrúnarverkamaður. M.ö.o.: Verðbólgubraskarar hæstv. fjmrh. og þeir allir saman eiga að borga eins og Dagsbrúnarverkamaður, hlutur hvers á að vera jafn hlut Dagsbrúnarmannsins nú, þegar á með einu pennastriki að lækna sjúkdóma íslenzks efnahagslífs. Það eru hátt á annað hundrað milljónamæringar hér í Reykjavík. Væri ekki eðlilegt að búast við því, þegar gripið er til stóraðgerða, að sérstakar ráðstafanir væru gerðar til þess, að þeir legðu sanngjarnan hlut af mörkum til slíkra aðgerða? Um það er ekki orð. Ef ekki er hægt að komast að raun um laun þeirra, eiga þeir að borga eins og Dagsbrúnarverkamenn. Þetta tel ég vera meginágallann á þessu frv. Þetta tel ég vera það, sem gerir frv. og grundvallaratriði þess óviðunandi fyrir launastéttirnar í landinu. Þeirri hugsun frv. að afnema bátagjaldeyriskerfið get ég fagnað og fagna sérstaklega, að fram skuli komin skýr og ótvíræð till. um það frá einum af helztu stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. En á það, sem á að koma í staðinn fyrir bátagjaldeyriskerfið, eins og launaskattinn, get ég ekki fallizt, því að það tel ég vera andstætt hagsmunum launamanna í landinu, og launamenn í landinu eru yfirleitt sú stéttin, sem tiltölulega minnst ber úr býtum fyrir sín störf og við minnst öryggi býr af öllum stéttum í þjóðfélaginu, ef þeir eru teknir sem heild. Ef þetta frv. hefði verið frv. um afnám bátagjaldeyriskerfisins og jafnvel um afnám þeirra annarra ákvæða, sem þarna er um að ræða, og í frv. hefðu verið víðtækar till. um öflun fjár í verðtryggingarsjóð, þar sem gert væri ráð fyrir, að allar stéttir legðu hlutfallslega jafnt til sjóðsins, en þó auðvitað helzt þannig, að þyngstu byrðarnar yrðu lagðar á þá ríku og hina efnaháu, en tiltölulega minnstu byrðarnar á hina tekjulágu og hina snauðu, þá hefði frv. verið mér margfalt meira að skapi en það er. Ef í frv. hefði verið ákvæði um að lækka álagningu, um að draga úr gróðanum í útflutningsverzluninni, draga úr gróðanum i iðnaðinum og í innflutningsverzluninni, að draga úr gróða verktakanna í landinu, þá hefði frv. verið mér meira að skapi en það er. Eins og er, fæ ég ekki betur séð en gert sé ráð fyrir því að leysa þann sjúkdóm, sem nú sannarlega þjáir íslenzkt efnahagslíf, einvörðungu á kostnað launþeganna í landinu, og við slíkt frv. get ég ekki lýst fylgi mínu.