Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Handhafar valds forseta Íslands hafa gefið út svohljóðandi bréf: ,,Handhafar valds forseta Íslands, samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsrh., forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Vér höfum ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 22. janúar 2002 kl. 13.30. Gjört í Reykjavík, 17. janúar 2002. Davíð Oddsson. Halldór Blöndal. Guðrún Erlendsdóttir. ------------------- Davíð Oddsson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Framhaldsfundir Alþingis hefjast því nú á ný. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum, svo og starfsmönnum Alþingis óska ég gleðilegs árs, þakka hið liðna og býð menn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir í garð okkar alþingismanna og starfsmanna Alþingis. Ég óska alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs. Jafnframt sendi ég landsmönnum öllum mínar bestu nýársóskir. Ég vona að hlé það sem verið hefur á reglulegum fundum Alþingis hafi nýst alþingismönnum vel til fundahalda í kjördæmum og til annarra samskipta við kjósendur. Ég á von á því að það starf skili sér í störfum Alþingis.

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 21. janúar 2002. ,,Þar sem ég get ekki sökum veikinda sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavík, Mörður Árnason, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Bryndís Hlöðversdóttir, 9. þm. Reykv.`` Kjörbréf Marðar Árnasonar hefur verið samþykkt en hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Ég vil geta þess nú við upphaf þessa fundar að við kosningar í nefndir og ráð á síðasta fundi Alþingis fyrir jól, hinn 14. desember, þar sem að venju voru tilnefndir hverju sinni jafnmargir og kjósa skyldi, varð sú vangá við kjör í útvarpsréttarnefnd að einu nafni var ofaukið á listunum svo að lýst var kjöri fleiri en kjósa skyldi. Þau mistök var nauðsynlegt að leiðrétta í samræmi við þingstyrk að baki listunum hvorum um sig. Ef enginn hreyfir andmælum lýsi ég rétt kjörin í útvarpsréttarnefnd: Aðalmenn: Kjartan Gunnarsson framkvæmdastjóri (A), Árni Gunnarsson framkvæmdastjóri (B), Bessí Jóhannsdóttir sagnfræðingur (A), Magnús Bjarnfreðsson skrifstofustjóri (A), Lára V. Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður (B), Kristín B. Pétursdóttir lögfræðingur (A), Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður (B). Varamenn: Stefanía Óskarsdóttir stjórnmálafræðingur (A), Einar Karl Haraldsson kynningarráðgjafi (B), Andri Þór Guðmundsson viðskiptafræðingur (A), Kristján Einarsson slökkviliðsstjóri (A), Ingimar Ingimarsson nemi (B), Steinþór Gunnarsson viðskiptafræðingur (A), Álfheiður Ingadóttir líffræðingur (B). Ég ítreka það að ef enginn hreyfir andmælum lít ég svo á að þau sem ég hef nefnt séu rétt kjörin í útvarpsréttarnefnd.

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um horfur í efnahagsmálum. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson en til andsvara verður hæstv. forsrh., Davíð Oddsson. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska öllum þingmönnum gleðilegs árs og þakka þeim fyrir gott samstarf á liðnum árum. Var það ekki örugglega fyrir síðustu jól, herra forseti, sem ríkisstjórnin lýsti því hvernig verðbólgan mundi senn hníga hægt en örugglega og var það ekki fyrir jólin sem ríkisstjórnin talaði líka um svigrúmið sem var að myndast til að lækka vexti þegar krónan mundi styrkjast? Jú, herra forseti. Ef mig misminnir ekki, þá var það einmitt fyrir síðustu jól. En ríkisstjórnin eins og svo margir aðrir að því er þetta varðar fór því miður í jólaköttinn. Verðbólgan hækkaði milli desember og janúar tvöfalt meira en ætlað var og verðbólga síðustu 12 mánaða er 9,4% á meðan hún er ekki nema 2% í samkeppnislöndunum. Munurinn er fjór- eða fimmfaldur. Þetta eru ákaflega uggvænleg tíðindi fyrir samkeppnisstöðu okkar Íslendinga og það er mjög erfitt líka, herra forseti, að við þessar aðstæður er ekkert svigrúm til þess að lækka vexti sem var þó bjargráðið sem mörg fyrirtæki biðu eftir, einkum hin smærri fyrirtæki sem ekki geta sótt sér ódýrt fjármagn á evrusvæðið. Við slíkar aðstæður getur gamall vítahringur orðið til að nýju þar sem verðbólgan með aðstoð vaxtaokurs leggur til eldivið á sitt eigið bál. Það er hins vegar hægt að grípa inn í þessa þróun en til þess þarf agaða efnahagsstjórn, til þess þarf líka agaða stjórn á ríkisfjármálum og til þess þarf líka að geta lært af mistökum síðustu ára. Árin 1998 og 1999 eru að verða klassísk í hagfræðinni sem dæmi um hvernig afskiptaleysi og rangur skilningur stjórnvalda á frelsi í efnahagsmálum leiddi til ófara. Frelsi þýðir nefnilega ekki að stjórnvöld eigi að láta efnahagsmálin afskiptalaus. Í dag erum við öll sammála um að það voru slæm mistök, ákaflega slæm mistök, að grípa ekki í tíma til aðgerða gegn viðskiptahallanum. Við skulum læra af þessu. Verkalýðshreyfingin sýndi ábyrgð þegar hún kvaddi ríkisstjórnina með sér til baráttu gegn verðbólgunni og hún lagði á borð með sér frestun á uppsögn launaliða kjarasamninga. Ég segi það líka hiklaust, herra forseti, að það var ákaflega jákvætt hvernig ríkisstjórnin brást við því. Vonbrigðin voru hins vegar því meiri þegar kom í ljós að stærsti liðurinn í hækkun vísitölunnar voru verðhækkanir á opinberri þjónustu. Átti það að koma á óvart? Nei, herra forseti. Það átti ekki að koma á óvart. Fulltrúar Samfylkingarinnar höfðu lagt fram útreikninga frá Þjóðhagsstofnun þar sem sýnt var svart á hvítu að hækkanir ríkisins hefðu umtalsverð verðbólguáhrif. Því var hafnað, enda lifa menn í Stjórnarráðinu eftir því mottói að hafa beri það sem rangt reynist fremur en fylgja útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Það sem við þurfum núna er víðtæk samstaða um að endurheimta stöðugleikann. Hún þarf að ná til ríkis, hún þarf að ná til sveitarfélaga og hún þarf að ná til markaðarins. Ríkisstjórnin þarf að kalla aftur þær hækkanir sem ég ræddi um áðan eins og hæstv. forsrh. hefur gefið góð fyrirheit um. En sveitarfélögin verða líka að hafa hemil á hækkunum sínum. Ríkisstjórnin ætti að benda þeim sveitarfélögum á fordæmi Reykjavíkurlistans sem hefur lækkað bæði hita, rafmagn og ýmsa aðra skatta meðan önnur sveitarfélög þeim miklu skyldari hafa beitt ýtrustu hækkunum. En síðast en ekki síst þarf samstöðu markaðarins og ég vil segja það úr þessum ræðustóli að Húsasmiðjan, BYKO og Fjarðarkaup eiga hrós skilið. Það er hins vegar Svarti-Pétur í stokknum. Stóru keðjurnar hafa í skjóli einokunar keyrt upp matarverð. Hreðjatak þeirra á markaðnum hefur kallað fáheyrða dýrtíð yfir neytendur. Ég tel að ríkisstjórninni beri skylda til þess að feta í fótspor verkalýðshreyfingarinnar og fara í viðræður við þá aðila, krefjast þess í nafni þjóðarheillar að þeir sýni ábyrgð og þeir lækki matarverð. Ég held reyndar, herra forseti, að það ættu að vera hæg heimatökin. Er ekki rétt munað hjá mér að helsti trúnaðarmaður ríkisstjórnarinnar, Hreinn Loftsson, formaður einkavæðingarnefndar, sé enn þá stjórnarformaður Baugs? Ef fortölur duga ekki til, herra forseti, þá er það skoðun okkar í Samfylkingunni að Samkeppnisstofnun eigi að fá í hendur þau tæki sem hún þarf til þess að skipa fyrir um breytingar, þar á meðal að skipta upp slíkum einokunarrisum ef hún telur þess þörf til þess að vernda hagsmuni neytenda. Að lokum vil ég, herra forseti, leggja þrjár spurningar fyrir hæstv. forsrh.: Getur hann staðfest að fyrrnefndar gjaldskrárhækkanir ríkisins verði teknar aftur? Hvaða líkur telur hæstv. forsrh. á því að ekki komi til uppsagnar launaliðar kjarasamninga í maí? Til hvaða ráða ætlar ríkisstjórnin að grípa til þess að styðja það?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hefja máls á þessu efni og ég skal svara honum strax varðandi þessi atriði. Ríkisstjórnin mun standa við það sem hún hefur þegar tilkynnt verkalýðshreyfingunni að hún muni gera varðandi lækkun á útgjöldum. Í annan stað tel ég að verulegar líkur séu á því --- ég vil leyfa mér að segja jafnvel yfirgnæfandi líkur --- að það mark sem menn hafa sett sér gagnvart uppsögn kjarasamninga standist. Um leið og ég þakka hv. þm. fyrir að taka þetta mál upp hér og nú verð ég þó að segja að hann fór ekki alveg rétt með í upphafi fundar á vorþinginu. Hann sagði að 2 / 3 af hækkuninni sem varð núna um síðustu mánaðamót væri af völdum ríkisins. Þetta er rangt því 2 / 3 er hækkun á verði matvæla. Það kom fram síðar í ræðunni.  En þingmaðurinn sagði líka í upphafi ræðu sinnar: Var ekki talað um það fyrir jól að gengið ætti að styrkjast? Jú, það var talað um það og gengið hefur heldur betur styrkst og hefur verið að styrkjast, meira að segja í dag. Vísitalan sem fór hæst í tæplega 152 stig er núna í 139 stigum. Þetta er gríðarlegur árangur og mun hafa mjög mikla þýðingu vegna verðbólgunnar sem fram undan er. Þess vegna segi ég að miklar líkur eru á að þetta muni allt saman ganga eftir. Við erum að sjá mjög jákvæða hluti ganga fram hvarvetna. Og þegar þetta gengur eftir, þá mun það einnig ganga eftir að verðbólgan á árinu verði kringum 3,5% sem er mjög viðunandi árangur. Hv. þm. talaði um viðskiptahallann, sagði reyndar að viku eftir kosningar ætti allt að springa í loft upp. Það er liðinn drjúgur tími frá þeirri viku eins og menn muna frá því að sú klukka átti að springa. Hvernig er með viðskiptahallann sem hv. þm. hefur talað mest um sem var 73 milljarðar þegar hann fór hæst? Nú er gert ráð fyrir að hann verði 25 milljarðar kr. á þessu ári, aðeins þriðjungur, og hann spyr um árangur. Er það ekki árangur? Auðvitað er það gríðarlegur árangur sem þarna er að gerast. Til viðbótar þessu til að ýta undir bjartsýni sem við höfum öll fulla ástæðu til að búa yfir um þessar mundir, þá hefur sjútvrh. getað aukið aflann, skattalækkanir hafa aukið mönnum þor, menn eru að flytja heim fyrirtæki sín af þeim ástæðum o.s.frv. Við horfum til annarra landa. Hvað værum við að tala um í þessum sal núna um efnahagsmál ef atvinnuleysi væri hér það sama og í Evrópulöndunum, innan Evrópubandalagsins þar sem það er 9--10%? Árið 2000 var atvinnuleysið á Íslandi 1,3%. Árið 2001 1,4%, hækkaði um 0,1%. Ætli við værum ekki að tala um það sem eina og agalegasta vandann í efnahagsmálum ef atvinnuleysi væri hér eins og það er í evrulöndunum, 10--12%? Og ef skoðað væri eins og gert er hér á landi, þar sem ekki er miðað við að menn hætti sextugir heldur 65--70 ára, þá væri þetta 12--14% atvinnuleysi sem væri stærsti vandinn sem við væri að glíma og væri hörmung öll og mikil. Við sjáum líka að kaupmátturinn mun standast, við munum halda honum gangandi. Við sjáum líka, og það er gleðilegt, að úrvalsvísitalan hefur ekki verið hærri í heilt ár. Trúin á markaðanum er líka að vaxa, markaðurinn fer vaxandi og er enn eitt dæmið um það að efnahagsástandið er að komast í mjög gott horf hér og eru allar ástæður til þess að vera fullur af bjartsýni og hafa trú á því sem er að gerast. Auðvitað hefur skipt mestu máli í þessu sambandi nákvæmlega þriðja spurningin sem hv. þm. spurði um: Hvað er það sem ríkisstjórnin er að gera? Það eru nákvæmlega verk ríkisstjórnarinnar sem hafa ráðið úrslitum: Það að ríkissjóður er rekinn með afgangi í mörg herrans ár og skuldir eru greiddar niður skiptir máli. Það að skattar eru lækkaðir með þeim hætti sem við höfum verið að gera, sem styrkir atvinnu til frambúðar, skiptir máli. Ég tel að vaxtalækkanir séu ekki langt undan heldur skammt undan. Ég tel að við munum sjá fram á vaxtalækkanir þegar í næsta mánuði. Þegar eftir næstu mælingu á vísitölunni munum við sjá fram á vaxtalækkanir til viðbótar öðrum hlutum: skattalækkanir, vaxtalækkanir, styrking á gengi, lækkandi verðbólga, lítið atvinnuleysi, traustur kaupmáttur. Hver mundi ekki vera ánægður með þess háttar efnahagsástand í landi sínu?

Herra forseti. Það er ágætt til þess að vita að hæstv. forsrh. skuli vera glaður og ánægður. Og það er vissulega ágætt að í landinu virðist menn vera að vakna til vitundar um mikilvægi þess að koma böndum á verðbólgu. Verðhækkanir rýra kaupmátt þeirra sem búa við föst laun en verstar eru verðhækkanir sem bitna sérstaklega á þeim sem ekki geta aflað tekna vegna sjúkdóma eða örorku. Hækkanir á sjúklingagjöldum og lyfjum nú um áramótin bitna illa á þessu fólki og ef ríkisstjórnin vildi sýna í senn raunsæi og sanngirni væru þessar verðhækkanir afturkallaðar þegar í stað. Og það mætti þessi glaði og ánægði hæstv. forsrh. gera. Þessar hækkanir eru nefnilega á ábyrgð hans og ríkisstjórnar hans en verðlagsskrúfan er einnig á ábyrgð hennar þegar málin eru skoðuð í víðara samhengi. Ef við lítum til undangengins áratugar hefur efnahagsþróun hér verið beint inn í farveg einokunar og fákeppni á markaði. Í fyrsta lagi er á það að líta að í skjóli kvótakerfis hefur orðið geysileg samþjöppun á fjármagni í sjávarútvegi og háar fjárupphæðir hafa verið teknar út úr þeirri grein og beint annaðhvort út úr landinu eða í verslun og fjárfestingarbrask eða inn á hlutabréfamarkað. Í öðru lagi kunna menn að minnast þess að hér voru til staðar ýmsir sjóðir til uppbyggingar í atvinnulífi, Fiskveiðasjóður og Iðnlánasjóður, sem síðar voru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem að lokum var einkavæddur. En áður en það var gert voru þessir fjármunir almennings notaðir til að stuðla að eignatilfærslu í atvinnurekstri í landi. Og þetta hefur leitt til meiri einokunar í allri almennri vörudreifingu en dæmi eru um áður nema þegar horft er til dönsku einokunarverslunarinnar. Það er gott og góðra gjalda vert að reyna að koma böndum á verðbólguna en við skulum ekki aðeins fást við einkenni heldur einnig rætur vandans. Við verðum að sjá skóginn fyrir trjánum, ekki síst þegar skógurinn brennur.

Hæstv. forseti. Það er veðrið í dag sem lýsir því að við getum verið bjartsýn áfram. Það er heiður himinn og bjart fram undan. Ég vil segja um það að tvennt er að sem verið er að taka á. Við höfum búið við tímabundna verðbólgu, og íslensk fyrirtæki og fólk býr við of hátt vaxtastig. Og ég trúi því miðað við stefnu ríkisstjórnarinnar og þær aðgerðir sem ráðist hefur verið í að hér muni velmegun halda áfram. Þessir stjórnarflokkar hafa á einu og hálfu kjörtímabili náð því að atvinnulausir sem voru í upphafi 3.700 einstaklingar á aldrinum 15--50 ára, eru í dag 1.500. 2.000--3.000 Íslendingar sem voru sestir að erlendis eru fluttir heim og sestir hér að og 15.000 störf hafa orðið til. Við sjáum að afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna er góð. Gengi krónunnar hefur á ný verið að styrkjast. Fyrirtækin í landinu eru nú að koma til liðs við stefnu ríkisstjórnarinnar um að berjast gegn verðhækkunum. Verkalýðshreyfingin og atvinnulífið eru að taka á með stefnu ríkisstjórnarinnar þannig að ég trúi því að vextir og verðlag muni lækka. Við þurfum að ná þjóðarsátt um hvernig við lækkum vaxtastigið. Við eigum að gera það með sama hætti og verðbólgan var lögð að velli fyrir tíu árum. Við þurfum ekki að tala um neina evru í því sambandi. Þetta er íslenskt efnahagsmál og við eigum að gera það þannig. Í næstu viku mun sá sem hér stendur fara fyrir ríkisstjórn með nýjar tillögur svokallaðrar grænmetisnefndar um hvernig verð á grænmeti verður lækkað um leið og atvinnugreininni verður ekki fórnað. Það eru tillögur sem munu hafa áhrif á vísitölu og lækkun verðlags um leið og holl matvara verður á lægra verði til neytenda. Ríkisstjórnin og þessir flokkar eru því að vinna að mörgum stórum málum. Þess vegna skulum við vera bjartsýn. Norðurljós munu braga um breiðan himin í kvöld og gleðja þá svartsýnu í myrkri þeirra.

Herra forseti. Á tveimur mánuðum eða svo hafa fulltrúar atvinnulífsins og alþýðustéttanna dregið hæstv. ríkisstjórn að fundarborði til að gera henni grein fyrir því sem hún virtist ekki hafa vitað, hvert stefndi í fjármálum okkar og verðþenslumálum, sem hæstv. ríkisstjórn ber fullkomna ábyrgð á. Það er auðvitað þakkarvert að verslun í landinu virðist ætla að taka við sér með þeim hætti að lækka verð á vöru sinni. Þó stendur þar margt út af og stóru keðjurnar virðast ekki ætla að taka þátt í leiknum. En hæstv. forsrh. tilkynnti í viðtali við Morgunblaðið í dag að það yrði mjög þrýst á um þetta enda fengi enginn að vera stikkfrí. Það fær enginn að vera stikkfrí nema hæstv. ríkisstjórn í verðþenslumálunum. Hvað er undirstaða þess að draga úr verðþenslu? Hvaða ráðum beita menn? Það er auðvitað stjórn ríkisfjármálanna sem hefur úrslitaþýðingu í því efni. Hvernig hefur verið haldið á þeim síðustu missirin og árin? Tökum dæmi um hækkun útgjaldaliða fjárlaga frá árinu 2000 til 2001. Í fjárlögunum um 13,5% og síðan eyddu menn eins og óðir væru heimildalaust 14,9 milljörðum þannig að hækkunin á milli ára nam nærri 20%. Þetta er auðvitað gjörsamleg vitfirring en það er ekki von að ríkisstjórnin uggi að sér þar sem formaður hennar málar stöðugt góðærismyndir á vegginn, og mér sýndist og heyrðist að hæstv. landbrh. væri byrjaður að sveifla penslinum.

Herra forseti. Ríkisstjórnin var rækilega vöruð við því fyrir jólin að hækka hér ýmiss konar gjaldtökur eins og á sjúklinga og námsmenn og að verðhækkanir vegna gengisáhrifa væru ekki enn að fullu komnar fram. Hæstv. forsrh. sagði þá að þessar hækkanir mundu ekki stefna samkomulagi aðila vinnumarkaðarins í tvísýnu. Annað hefur komið á daginn því verulegan hluta af hækkun vísitölunnar nú má rekja beint til hækkana sem ríkið hefur beitt sér fyrir. Að vonum skammaði ASÍ ríkisstjórnina vegna þessa enda hefur ríkisstjórnin lofað að taka til í eigin ranni eftir þann rassskell. Það er þó full ástæða til að vara verkalýðshreyfinguna við því að opinberir aðilar og aðrir reyna að spila á vísitöluna og frysta hækkanir þar til hættan á uppsögn kjarasamninga er liðin hjá í maímánuði næstkomandi. Okurvextirnir, 26% gengisfelling og 30% verðhækkanir á matvælum á stuttum tíma ásamt því að vísitala neysluverðs hefur hækkað um 18,2% á rúmum tveimur árum á meðan almennar launahækkanir hafa einungis verið um 10% á þeim tíma, er staðfesting á skipbroti efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og hvernig hún hefur klúðrað góðærinu. Í skjóli einokunar og mikilla gengisfellinga hafa svo risarnir á matvörumarkaðnum hækkað vöruverð langt umfram það sem tilefni var til og það verður að stöðva. Það gengur ekki lengur að milliliðirnir og smásöluverslunin séu miskunnarlaust að blóðmjólka neytendur en nýleg könnun ASÍ sýnir að Íslendingar greiða mörgum tugum prósenta og stundum hundruðum prósenta hærra verð fyrir nauðþurftir en grannþjóðir okkar. Ríkisstjórnin á þegar í stað að draga til baka sjúklinga- og námsmannaskattana og setja aukið fjármagn í að láta hraða rannsókn Samkeppnisstofnunar sem nú er í gangi á fákeppni og einokun á matvörumarkaðnum sem næsta víst er að brýtur gegn samkeppnislögum.

Herra forseti. Það er alveg sama hvernig hv. þm. stjórnarandstöðunnar tala um þessi mál, það teiknar allt til þess að hér sé fram undan á næstu mánuðum og missirum tímabil aukins stöðugleika í efnahagsmálum, minni verðbólgu og aukinnar framleiðslu og að tímabil niðursveiflunnar sem við höfum verið að ganga í gegnum verði mjög skammvinnt. Fyrir þessu eru auðvitað ýmsar ástæður og sumar komu fram í máli hæstv. forsrh. Eitt er það að búið er að auka aflaheimildir, annað að búið er að breyta skattalögum þannig að búast má við því að fjöldi nýrra fyrirtækja sjái hér dagsins ljós eða flytji starfsemi sína til landsins. Úrskurður umhvrh. í Kárahnjúkamálinu hefur að sjálfsögðu mikið að segja í þessu efni. En einnig, og síðast en ekki síst, samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar frá því fyrir jólin um verðbólgumarkmið og stefnuna í þeim efnum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur jafnan farið mikinn í tali sínu um viðskiptajöfnuðinn. Hann lét þess þó ekki getið í ræðu sinni áðan hversu miklu minni viðskiptahallinn á árinu 2001 varð heldur en þegar hann hafði sem hæst um það efni um mitt síðasta ár eða í upphafi þingvetrarins. Hann nefndi það ekki heldur að allar spár ganga nú út á það að viðskiptahallinn á þessu ári verði u.þ.b. 25 milljarðar eins og forsrh. sagði en ekki 60 eins og spáð var um mitt ár 2001, og að vöru- og þjónustujöfnuður verði jákvæður á þessu ári. Hér hefur orðið mikil grundvallarbreyting að því er þetta varðar. Efnahagslífið er að rétta sig af, hagkerfið er að taka nýjan kúrs í hátt við það sem ég sagði áðan og það er ábyrgðarlaust að teikna mikinn fjanda hér upp á vegg þegar ljóst er að horfur eru mun betri en þessir hv. þm. gefa til kynna.

Herra forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar sem ræður mestu um stöðu og horfur í efnahagsmálum á hverjum tíma og það er stefna ríkisstjórnarinnar sem ræður umgjörð atvinnulífsins um allt land. Það byggir á stefnu ríkisstjórnarinnar hvernig heppnast að halda þenslu í skefjum á góðæristímum og koma í veg fyrir samdrátt í niðursveiflu. Herra forseti. Mistök ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í góðæri undanfarinna ára eru öllum landslýð ljós. Þensla og verðbólga sem við glímum við í dag var fyrirsjáanleg öllum þeim sem sjá vildu. Ólíklegt er að ríkisstjórninni takist betur að ráða við þær aðstæður þegar kreppir að í efnahagslífinu. Skuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis hefur veikt stöðuna mjög, en eftir langvarandi viðskiptahalla eru erlendar skuldir nú um 100% af árlegri landsframleiðslu. Tekin eru erlend lán til að standa undir viðskiptahalla sem að meginhluta hefur verið varið til að standa undir uppbyggingu í þjónustugreinum og neyslu sem hvorki var innstæða fyrir né að það hafi skapað grundvöll fyrir aukinn framtíðarhagvöxt. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar um auknar erlendar lántökur til að framlengja gervigóðærið sem með þeim hætti er búið til eru því afar hæpnar þegar til lengri tíma er litið. Þótt vöruskiptin kæmust í jafnvægi stendur eftir langur hali af erlendum vaxtagreiðslum sem mun nema tugum milljarða kr. á komandi árum og viðhalda gjaldeyrisflæði úr landi sem veikir gengið og dregur úr hagsæld hérlendis. Herra forseti. Það er sjálfsagt að borin sé virðing fyrir einstökum rauðum strikum í verðbólgu- og vísitölumælingum og það er svo sem gott og blessað að fákeppnisaðilar auglýsi eftir jólavertíðina lækkun á verði á vöru og þjónustu á því tímabili ársins þegar eftirspurnin er minnst. En að efnahagsstefna heillar ríkisstjórnar skuli rekin áfram með því að knýja fram á þriggja mánaða fresti yfirlýsingar frá fákeppnisaðilum í verslun og þjónustu er fullkomlega óásættanlegt. Herra forseti. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er vandinn í efnahagsmálum þjóðarinnar.

Herra forseti. Þegar spurt er um horfurnar í efnahagsmálum þarf að huga að ýmsum þáttum. Það sem við sjáum blasa við í atvinnumálum er að atvinnustig er hátt og ekki verður annað séð en svo verði áfram. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem leggja grunninn að stóriðjuáformum á næstu árum treysta undirstöður atvinnulífsins. Kaupmáttur er sjáanlega hár og fyrirsjáanlegt er að hann verði svo áfram, m.a. vegna aðgerða sem stjórnarflokkarnir hafa gripið til með lækkun skatta. Viðskiptahalli sem var mikill um árabil fer mjög minnkandi og horfurnar í þeim efnum eru mjög góðar eins og fram hefur komið. Horfurnar varðandi verðbólguna hníga líka í þá átt, m.a. vegna þeirrar samstöðu sem tekist hefur milli allra aðila, ríkisstjórnar, verkalýðshreyfingar og atvinnulífs, um að lækka verðbólguna. Verður ekki annað séð en útlitið í þeim efnum sé gott á næsta eða þessu ári. Í kjölfarið á öllu þessu má búast við að vextir muni síðan lækka, sem mjög hefur verið beðið eftir. Ástæðan fyrir því að vextir hafa ekki lækkað meira en orðið er er m.a. vegna þess að snúningurinn í efnahagslífinu hefur verið það mikill að ekki hefur þótt ástæða til og rétt á þeim tímapunkti að lækka vexti. Ég vil hins vegar taka undir sumt af því sem fram hefur komið hér hjá ræðumönnum. Ég hef m.a. áhyggjur af ýmsum einkennum í íslensku efnahagslífi sem benda til fákeppni og einokunar. Við sjáum það blasa við víða í atvinnulífi okkar, t.d. í bensín- og olíusölu, flutningum á sjó og landi og áætlunarflugi þar sem áður ríkti samkeppni en nú er farið að styrkja í ríkara mæli. Við sjáum merki um þetta í smásöluverslun, heildsöluverslun og fjarskiptaþjónustu svo að dæmi séu nefnd. Þarna er verk að vinna fyrir ríkisstjórnina.

Herra forseti. Blikur eru á lofti í efnahagsmálum. Verðbólgan síðustu 12 mánuði er nú orðin rúm 9%. Hún er um 2% í samkeppnislöndum okkar. Það er hætta á að háir vextir og há verðbólga leiði til kostnaðarhækkunar sem öll fyrirtæki neyðast til þess að velta út í verðlagið. Þannig getur gamall verðbólguvítahringur orðið til að nýju. Verkalýðshreyfingin sýndi mikla ábyrgð þegar hún hvatti ríkisstjórnina til samráðs um aðgerðir gegn verðbólgunni. Ríkisstjórnin sýndi þá í fyrsta skipti í langan tíma fyrstu teikn um að hún væri að tengjast raunveruleikanum í efnahagsmálum. Svo var hins vegar ekki þegar hér fyrir jólin voru samþykktar ýmsar hækkanir á opinberum gjöldum þrátt fyrir að varað væri við afleiðingum þeirra. Nú hefur hæstv. forsrh. hins vegar brugðist skynsamlegar við og hefur látið allar hækkanir í endurskoðun. Það er forsenda þess að ekki komi til uppsagnar kjarasamninga í maí, en slík uppsögn gæti varla þýtt annað en mikinn óróa á vinnumarkaði og mögulega verkföll. Herra forseti. Það sem við þurfum nú er víðtæk samstaða um að ná aftur stöðugleikanum. Sú samstaða þarf að ná til ríkis, sveitarfélaga og markaðarins alls. Ríkisstjórnin þarf að kalla aftur hækkanir sínar og í framhaldinu beita miklu ábyrgari efnahagsstjórn svo við föllum ekki í sama farið þegar kemur fram á sumarið. Sveitarfélögin verða sömuleiðis að hafa hemil á hækkunum sínum, en þar á ríkisstjórnin einnig að koma að málum því að á undanförnum árum hefur mjög hallað á sveitarfélögin í fjárhagslegu tilliti í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Við í Samfylkingunni höfum bent á að stóru matvælakeðjurnar hafa náð einokun á markaðnum sem hefur kallað yfir neytendur fáheyrða dýrtíð í matvælum. Því ber að fagna að hæstv. forsrh. virðist sammála okkur því í Morgunblaðinu í dag segir hann, með leyfi forseta: ,,Það er t.d. alveg ljóst að matvöruverslunin hefur verið að krækja sér í aukabónus. Það fer ekkert á milli mála.`` Því er eðlilegt að spyrja: Er hæstv. forsrh. sammála okkur í Samfylkingunni um að efla þurfi Samkeppnisstofnun og fá henni þau vopn í hendur sem duga til að kljúfa í sundur stórfyrirtæki sem komin eru í fákeppnisaðstöðu á markaði þannig að tryggja megi hagsmuni neytenda?

Virðulegi forseti. Við erum að komast í gegnum þá niðursveiflu sem nú hefur verið um nokkurt skeið með því að enn þá er full atvinna og kaupmáttur launa er með því sem hann hefur best verið. Við horfum fram á að uppsveifla í efnahagslífinu geti hafist aftur síðar á þessu ári. Við sjáum að skattbreytingarnar sem gerðar voru fyrir jólin hafa fallið í mjög góðan jarðveg í atvinnulífinu. Við sjáum að gengisbreytingarnar sem hafa orðið hafa skapað uppgang í útflutningsgreinum. Skuldir hafa verið greiddar niður og komin er geta hjá fyrirtækjunum til að fjárfesta á nýjan leik og byggja upp, líka á landsbyggðinni. Við sjáum að álversframkvæmdir eru á góðum skriði. Við sjáum að aftur ríkir bjartsýni í ferðaþjónustunni og útflutningsgreinum almennt. En hvað skyldi þá vera að og hver skyldu vera helstu ráðin sem við heyrum hjá stjórnarandstæðingum? Jú, það er fyrst að Samkeppnisstofnun eigi núna að fara að leggja í nýja herferð gegn hagræðingu og lækkun kostnaðar í atvinnulífinu. Við heyrum líka að leggja eigi til atlögu við álversframkvæmdir og virkjanaframkvæmdir á Austurlandi og helst Norðurál líka. Hvað á þetta að þýða?

Herra forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem hann féll úr hendi hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Hann spyr: Hvað er að? Ég skal segja hv. þm. hvað er að. Það sem er að er verðbólga upp á hartnær 10%. Það sem er að eru vextir sem eru hér þrefalt hærri en víða annars staðar. Það sem er að voru rangar skattbreytingar vegna þess að ég tel að ef farið hefði verið að tillögum Samfylkingarinnar hefði það komið fyrirtækjum í landinu miklu betur. Herra forseti. Ég deili því með hæstv. fjmrh. og forsrh. að það gæti verið rík ástæða til bjartsýni þegar við horfum fram á veginn. En það er blika á lofti. Hver er hún? Órói á vinnumarkaði. Af hverju stafar hann? Hann stafar af því að í maí þarf verðbólgan að vera undir ákveðnu stigi. Þegar menn fóru af stað með samráð við verkalýðshreyfingu, ríkisstjórn og atvinnurekendur í desembermánuði, töldu þeir að staðan væri talsvert öðruvísi. Nú hefur einfaldlega komið í ljós að þrýstingur á verðbólgu í pípunum er miklu meiri en menn töldu og hæstv. ríkisstjórn hefur engar áhyggjur af því. Hefur hæstv. ríkisstjórn áhyggjur af því að verðbólgan sem mældist um daginn var þrefalt hærri en fjármálastofnanir töldu? Hún var tvöfalt hærri en ég minnist að a.m.k. einstakir starfsmenn fjmrn. létu uppi. Auðvitað er þetta áhyggjuefni, herra forseti. Miðað við þær hækkanir sem yfirleitt verða á verðlagi á þessum tíma árs bendir ekkert til þess að við verðum undir þessum rauðu strikum. Hver segir það? Ekki bara formaður Samfylkingarinnar heldur segir forstjóri Þjóðhagsstofnunar að það sé ákaflega ólíklegt, og það er þess vegna sem við efnum til þessarar umræðu. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Eitt getur hún gert, tekið undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og þingmönnum stjórnarandstöðunnar og ráðist gegn einokun hvar sem er, ekki síst á matvælamarkaðnum. Við höfum séð að þar eru að koma upp risar sem í skjóli ríkisstjórnarinnar ætla greinilega að fara sínu fram. Hvers vegna fer ekki ríkisstjórnin í sömu föt og verkalýðshreyfingin og talar við þessa menn, talar niður þessa einokun, eins og hún er að berjast við að tala niður verðbólguna? Ég held að það gæti reynst ákaflega heilladrjúgt. Hún ætti líka að tala við sveitarfélögin.

Herra forseti. Þetta hefur verið gagnleg umræða vegna þess að þrátt fyrir orð hv. síðasta ræðumanns hefur skinið í gegnum umræðuna að menn átta sig á því að batnandi hagur er fram undan hjá okkur og þeir sem höfðu tekið vonleysiskast nú á haustmánuðum eru flestir úr því kasti komnir og sjá að fram undan eru mjög góð skilyrði fyrir íslenskan efnahag og íslenska þjóð. Það er að ganga eftir, sem kannski ekki allir höfðu trú á, að gengið mundi styrkjast. Við vitum að verðbólguskotið á liðnu ári átti mesta rót að rekja til lækkunar gengis krónunnar. Við erum innflutningsþjóð. Við lifum á innflutningi að verulegu leyti. Við komumst ekki hjá því og breyting á mati á verði krónunnar okkar hlýtur að leiða til hækkandi vöruverðs, þ.e. ef gengið lækkar. Nú þegar það hækkar á nýjan leik jafnt og þétt leiðir það með sama hætti, og a.m.k. á að leiða til þess með sama hætti, að verðlag fari lækkandi og hagur manna styrkist hvað það varðar. Auðvitað á að fylgja því eftir að stórir aðilar séu ekki að misnota aðstöðu sína. Auðvitað er 60% eignaraðild í matvælafyrirtækjum, verslunarfyrirtækjum í matvælaiðnaði, allt of há hlutdeild. Auðvitað er það uggvænlegt og sérstaklega þegar menn hafa á tilfinningunni að menn beiti ekki því mikla valdi sem þeir hafa þar af skynsemi. Auðvitað hlýtur að koma til greina af hálfu ríkisins og Alþingis að skipta upp slíkum eignum ef þær eru misnotaðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til barnaverndarlaga. Frv. var lagt fram á síðasta þingi og hlaut þá nokkra umræðu og umfjöllun en náði ekki afgreiðslu. Það er nú lagt fram í annað sinn með smávægilegum breytingum hvað varðar gildistöku og eins nokkurri breytingu á 43. gr. um að barnaverndarnefnd eða starfsmönnum hennar sé því aðeins heimilt að fara inn á heimili barns til könnunar á högum þess að fyrir liggi samþykki foreldris eða forráðamanns eða á grundvelli dómsúrskurðar. Mikið var lagt í samningu þessa frv. Hér er um heildarendurskoðun að ræða. Forustu um endurskoðunina hafði Davíð Þór Björgvinsson prófessor og með honum unnu í þessu endurskoðunarstarfi Benedikt Bogason skrifstofustjóri, Bragi Guðbrandsson, forstjóri Barnaverndarstofu, Guðrún Erna Heiðarsdóttir, forstöðumaður barnaverndarráðs, Hjördís Hjartardóttir félagsmálastjóri, Hrefna Friðriksdóttir lögfræðingur, Ingibjörg Broddadóttir deildarstjóri og Þorgerður Benediktsdóttir deildarstjóri. Guðrún Erna baðst lausnar frá skipun í nefndina. Í stað hennar kom Ingveldur Einarsdóttir, héraðsdómari og formaður barnaverndarráðs. Um tíma starfaði einnig hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir með nefndinni og einnig Halla Bachmann Ólafsdóttir lögfræðingur. Herra forseti. Helstu nýmæli í frv. eru þau að dregnar eru saman meginreglur sem leggja ber til grundvallar í öllu barnaverndarstarfi. Lögð er áhersla á réttindi barna og önnur grundvallarsjónarmið sem barnaverndaryfirvöldum ber að hafa að leiðarljósi í störfum sínum. Lagt er til mikilvægt nýmæli um að úrskurðarvald í málum vegna sviptingar forsjár flytjist frá barnaverndarnefnd til dómstóla. Gert er ráð fyrir atbeina dómstóla í fleiri tilvikum, enda sé um að ræða ráðstafanir gegn vilja foreldris. Af þessari breytingu mun enn fremur leiða aðrar breytingar svo sem sérstakir kaflar um málsmeðferð fyrir dómi og stofnun kærunefndar barnaverndarmála, en barnaverndarráð í þeirri mynd sem það er nú verður lagt niður. Komið verður á fót kærunefnd barnaverndarmála. Sú breyting helst í hendur við að frumúrskurðarvald í forsjársviptingarmálum og öðrum málum sem fela í sér hliðstæða skerðingu réttinda verður hjá dómstólum. Til kærunefndar barnaverndarmála má skjóta úrskurðum barnaverndarnefnda. Gert er ráð fyrir að sveitarstjórn skuli fyrir hvert kjörtímabil gera framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar en með því móti er stuðlað að því að sveitarstjórn setji skýr markmið og vinni að framgangi þeirra. Lagt er til að íbúafjöldi að baki hverri barnaverndarnefnd verði ekki undir 1.500. Gert er ráð fyrir að félmrh. verði fengnar tilteknar heimildir til að hlutast til um að barnaverndarnefndir sem fullnægi skilyrðum laganna verði settar á fót. Lagðar eru fram róttækar breytingar á framsetningu og flokkun ákvæða um ráðstafanir barnaverndarnefnda frá því sem nú er. Er það gert í því skyni að nefndunum verði gert auðveldara fyrir í vinnu sinni. Leitast er við að gera ákvæði um upphaf barnaverndarmála mun skýrari en nú er. Gerður er skýr greinarmunur á þeirri ákvörðun barnaverndarnefndar að hefja könnun máls annars vegar og öðrum ákvörðunum sem nefndin tekur hins vegar. Það er nýmæli að sett er sérstakt ákvæði í barnaverndarlögum sem heimilar barnaverndarnefnd að hafa afskipti af þunguðum konum. Í fyrsta lagi er lagt til að barnaverndarnefnd geti hafið rannsókn máls vegna tilkynninga sem varða þungaðar konur. Leiði rannsókn síðar í ljós að þunguð kona kunni að stofna heilsu og lífi ófædds barns síns í hættu með líferni sínu skuli barnaverndarnefnd beita úrræðum laganna. Það er tekið fram að í reynd hafi gildandi lög verið túlkuð svo að þau heimili afskipti nefndanna að einhverju leyti af slíkum málum. Í því efni má vísa til lögræðislaga. Nýmælið felst fyrst og fremst í því að um þetta atriði sé kveðið á með beinum hætti í barnaverndarlögum. Það er nýmæli að gert er ráð fyrir að Barnaverndarstofa skuli eiga rétt á upplýsingum úr sakaskrá um menn sem hafa hlotið refsidóm fyrir brot gegn ákvæðum XXII. kafla almennra hegningarlaga ef brotið hefur beinst gegn einstaklingi undir 18 ára, þ.e. ef um er að ræða kynferðisbrot eða önnur brot gegn börnum. Jafnframt er gert ráð fyrir að yfirmenn stofnana þar sem börn koma saman, svo sem skóla, leikskóla, sumardvalarheimila o.fl., skuli eiga rétt á upplýsingum úr sakaskrá um hvort tiltekinn maður sem sótt hefur um störf á þeirra vegum hafi hlotið dóm á grundvelli ákvæða á þessum sviðum. Lagðar eru til ítarlegri reglur um meðferð mála fyrir barnaverndarnefnd en er að finna í gildandi lögum, einnig sérstakar reglur um málsmeðferð fyrir kærunefnd barnaverndarmála. Sérstök athygli er vakin á skyldu ýmissa aðila til að láta barnaverndarnefndum upplýsingar í té. Tveir kaflar frv. fjalla um málsmeðferð fyrir dómi. Ákvæðin eru að öllu leyti nýmæli enda hefur ekki fyrr verið gert ráð fyrir því í íslenskum lögum að barnaverndarmál væru rekin fyrir dómi. Mál sem rekin verða fyrir dómi eru ólík að eðli og er þeim því skipt í tvo flokka. Það er lagt til að barn sem hefur náð 15 ára aldri sé aðili barnaverndarmáls. Þetta er nýmæli, mikilvægt nýmæli til að stuðla að og treysta réttarstöðu barna í barnaverndarmálum. Lagt er til að ákvæði um fóstur verði skilgreint með öðrum hætti en er í núgildandi lögum. Með fóstri er í frv. átt við að barnaverndarnefnd feli sérstökum fósturforeldrum umsjá barns í a.m.k. þrjá mánuði. Af því leiðir að hugtakið ,,varanlegt fóstur`` er ekki lengur notað í reglum um fóstur sem er að finna í XII. kafla frv. Lagt er til sérstakt ákvæði um réttindi barna á meðferðarheimilum og stofnunum. Með því nýmæli er leitast við að setja lagaramma um beitingu þvingunarráðstafana á öllum heimilum og stofnunum sem reknar eru á grundvelli laganna. Þá er nýmæli að kveða sérstaklega á um að skipuleggjendum og ábyrgðaraðilum fyrirsætu- og fegurðarsamkeppna og annarra keppna af því tagi, þar sem þátttakendur eru yngri en 18 ára, sé skylt að tilkynna keppnina til Barnaverndarstofu. Þá er tekið fram að börnum yngri en 18 ára sé óheimilt að taka þátt í nektarsýningum eða öðrum sýningum af kynferðislegum toga. Ég hef, herra forseti, rifjað upp helstu breytingarnar eða helstu nýmælin í þessu frv. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt að í frv. var lögð geysimikil vinna af sérfróðum aðilum. Samning þess var mjög kostnaðarsöm. Ég treysti því að hér sé um mjög vandaða lagagerð að ræða. Ég geri tillögu um að frv. verði sent hv. félmn. til athugunar þegar þessari umræðu lýkur og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég fagna þessu frv. og því að í vændum sé lögfesting heildarendurskoðunar á barnaverndarlögum. Ég held að menn séu almennt sammála um að full þörf sé orðin á að uppfæra þá löggjöf einu sinni enn, sem mun fyrst hafa komið til sögunnar á fjórða áratugnum og hefur síðan að sjálfsögðu tekið miklum breytingum í tímans rás en núgildandi lög eru að stofni til frá 1992, væntanlega með einhverjum breytingum sem orðið hafa á þeim síðar, m.a. vegna hækkunar sjálfræðisaldurs og fleiri þátta. Á því er enginn vafi að viðhorf manna til meðferðar mála af þessu tagi hafa breyst. Það eru gerðar allt aðrar og meiri kröfur um að vandað sé til verka en áður var, án þess að kastað sé rýrð á hið ágæta starf að þróun mála á þessu sviði hér hjá okkur. Til sögunnar hafa komið breytt viðhorf, alþjóðlegir sáttmálar og lögtaka mannréttindaákvæða, svo eitthvað sé nefnt, og breytt samfélagsviðhorf af ýmsu tagi þar sem mannréttindi og mannhelgi eru sett í annað samhengi en áður. Það er að sjálfsögðu vel þó líka sé hollt að minnast þess að eitt eru falleg orð á blaði og annað er veruleikinn, eins og hann blasir við okkur víða um þessar mundir því miður. Það fer ekki mikið fyrir réttindum barna í mörgum stríðshrjáðum löndum heimsins um þessar mundir. Þess er hollt að minnast þegar rætt er um þessi mál. Hér er um mjög viðamikla löggjöf að ræða. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að hún hljóti að þurfa að vera það. Þótt það sé oft gott og göfugt markmið að reyna að einfalda löggjöf og búa til sem einfaldasta og skýrasta rammalöggjöf eru hér á ferðinni málefni og reglusetning af því tagi að ég held að óhjákvæmilegt sé að löggjafinn setji tiltölulega skýr og afdráttarlaus lög um málsmeðferð og leikreglur í öllum aðalatriðum. Reglugerðarsetning eða svigrúm framkvæmdaraðila til að beita túlkunum væri í þessu tilviki mjög varasöm, eins og reynslan sýnir. Það má velta því fyrir sér hvort ekki þurfi að fara varlega í að láta dómaþróun ráða of mikið ferðinni, hafa frekar löggjöfina tiltölulega ítarlega og skilja lítið svigrúm eftir til túlkunar, handahófskenndra framkvæmda eða dóma. Þetta segi ég ekki vegna þess að mér sé ekki vel ljóst að allir reyna að gera sitt besta sem að þessum málum koma. Staðreyndin er hins vegar að aðstæður eru oft mjög erfiðar í málum sem þessu tengjast og menn misjafnlega vel í stakk búnir til að takast á við þau. Í fámennu landi vilja koma upp nálægðarvandamál og vanhæfnisaðstæður af ýmsu tagi og þannig má áfram telja. Þá er að breyttu breytanda, þó að það kosti Alþingi vinnu og þó að það kosti viðamikla lagasetningu, betra að reyna að búa sæmilega rækilega um hnútana. Ég veit að undirbúningur þessa máls hefur verið vandaður. Það kemur fram í greinargerð hvernig að þessu hefur verið unnið. Hæstv. ráðherra kom líka inn á það. Það gefur manni ástæðu til að ætla að nokkuð góð sátt ætti að geta tekist um afgreiðslu málsins enda er það afar mikilvægt. Það er vont að útkljá í miklum ágreiningi atriði sem þessa hluti varða. Öllum er fyrir bestu að gefa sér fremur tíma til að ræða málin til þrautar og komast að samkomulagi. Ég vona að Alþingi nái því á þessu þingi, í öllu falli á þessu kjörtímabili, að klára þetta mál þannig að það þing sem nú starfar og hefur áður fengist við þetta frv., þ.e. nánast óbreytta útgáfu þess, nái að ljúka því verki. Það eru nokkur efnisatriði sem ég ætla að tæpa hér á í fyrstu umfjöllun málsins. Ég fer þar hratt fyrir sögu. Bæði er að ef ræða ætti einstök efnisatriði frv. almennt þá tæki það langan tíma. Eins á ég sæti í hv. félmn. sem kemur til með að fjalla um málið og hef þar aðstöðu til að koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Sú nefnd hlýtur auðvitað að þurfa að fara mjög rækilega yfir þetta mál. Hún mætti gjarnan gera það í anda gamalla siða, lesa það frá orði til orðs og ræða í samhengi við skýringar á efni þess. Í fyrsta lagi eru í fyrstu greinum frv. dregnar saman meginreglur barnaverndarstarfs. Það er sjálfsögðu eðlilegt upphaf málsins. Hér er ekki þörf á hugtakaskýringum með sama hætti og stundum er farið út í þegar um mjög tæknileg mál er að ræða. Ég hygg að flestöll hugtök hér séu mönnum sæmilega ljós og skýr. En það er að sjálfsögðu rétt að draga fram meginreglur barnaverndarstarfs og réttindi barna, skyldur foreldra og annarra sem að þessum málum koma. Það sem hefur hvarflað að mér er að t.d. í 4. gr. frv. gæti verið ástæða til að vitna til eða vísa með beinum hætti í mannréttindaákvæði og ákvæði sáttmála, alþjóðsáttmála eins og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Að vísu er komið inn á það í athugasemdum að að sjálfsögðu er orðalagið í frv. með hliðsjón af þessum samningum. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt. Það kemur oft til álita við aðstæður af þessu tagi hvort ekki beri að vísa beint, í sjálfum lagatextanum, til þeirra grundvallarsjónarmiða, meginsjónarmiða í mannréttindaákvæðum, t.d. í stjórnarskrá og svo í alþjóðasamningum sem hafa ber til hliðsjónar og gengið er út frá. Sem betur fer eru barnaverndarákvæði og mannréttinda\-ákvæði sem snúa að börnum sérstaklega tiltölulega óumdeild í heiminum. Og ég hygg að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna sé sá sáttmáli Sameinuðu þjóðanna sem einna flestar þjóðir hafa undirritað. Það eru líklega ekki nema tvö lönd, sjálfstæð ríki, sem ekki hafa fullgilt þann samning. Annað er Afríkuríki en hitt eru Bandaríki Norður-Ameríku, svo dapurlegt sem það nú er að þannig skuli málum háttað. Í öðru lagi, herra forseti, er í frv. fjallað um það breytta skipulag sem leiðir af tilkomu kærunefndar barnaverndarmála og þeirra breytinga sem í raun hafa fylgt breyttri málsmeðferð frá því að barnaverndarráð var við lýði og yfir í það sem nú er að verða niðurstaðan með málskotsrétti til kærunefndar og síðan með því hlutverki sem dómstólar fá þá þegar beita þarf forsjársviptingu og öðrum hliðstæðum aðgerðum sem fela í sér einhverja skerðingu á borgaralegum réttindum. Ég hygg að þetta sé eðlileg þróun og í samræmi við réttarfarsþróun okkar almennt að standa svona að málum. Í sjálfu sér er ekki meira um það að segja. Í 9. gr. frv. eru atriði sem ég vil aðeins koma inn á. Þar er sömuleiðis um nýmæli að ræða. Það eru framkvæmdaáætlanir sveitarfélaga á sviði barnaverndarmála sem að sjálfsögðu eru góðra gjalda verðar en þá ber að skoða það samhengi að mjög fámennum sveitarfélögum er gert skylt að leita eftir samstarfi við nágranna sína um barnaverndarmál og skipan barnaverndarnefnda. Þetta er að sjálfsögðu gert af þeim skiljanlegu ástæðum að reyna að koma í veg fyrir að þessi mál séu unnin í of miklu návígi og fámenni. Ég held að reynslan hafi ótvírætt sýnt að þetta er til mikilla bóta. Það er til bóta að stækka starfssvæði barnaverndarnefnda og búa til þannig einingu að minni líkur séu á að stjórnkerfið sem slíkt eða framkvæmdaraðili í málinu geti meira og minna allur orðið vanhæfur vegna tengsla við mál í mjög litlu samfélagi. Ef ég hef lesið rétt er hins vegar ekki gert ráð fyrir að starfssvæði slíkra barnaverndarnefnda eða framkvæmdasvæðis í þessum málum falli saman þegar kemur að gerð framkvæmdaáætlunar og þá er spurningin: Er meiningin eða er skynsemi í því að mörg lítil sveitarfélög sem hafa með sér samstarf um barnaverndarmál og skipa sameiginlega í barnaverndarnefnd í heilu héraði eða sýslu skuli eftir sem áður hvert fyrir sig gera framkvæmdaáætlun. Ég held að það ætti að athuga ef ég hef skilið eða lesið þetta rétt. Ég tek fram að þetta er bara lausleg athugun en mér sýnist að þarna gæti a.m.k. verið ástæða til að athuga hvort ekki væri þá réttara að menn gætu sömuleiðis sameinast um framkvæmdaáætlun fyrir slíkt svæði. Í reynd væri kannski verkefni sveitarfélaganna sem slíkra í aðalatriðum fært upp á þetta samstarfssvæði. Ég tel sem sagt, herra forseti, að enginn vafi sé á því að efling og stækkun barnaverndarumdæmanna er til bóta. Það má lengi deila um viðmiðunarmörk í þessum efnum og hvort íbúatalan 1.500 sé rétt má sjálfsagt færa rök fyrir á báða bóga, en ég hygg þó að miðað við aðstæður í ýmsum af fámennari héruðum landsins sé þetta ekki fjarri lagi því það er náttúrlega líka sjónarmið að ýta þessum mörkum ekki svo mikið upp á við að til verði landfræðilega óhemjustór svæði sem erfitt sé að samræma starfið á. Þá er einnig komið að ýmsu sem lýtur að upphafi barnaverndarmála og hvernig staðið skuli að. Í V. kafla frv. eru ákvæði sem ég held að séu mjög til bóta, að alltaf liggi ljóst fyrir með hvaða hætti skuli hefja athugun á máli og hvaða greinarmun skuli gera á annars vegar upphafinu þegar tilkynning kemur eða barnaverndaryfirvöld fá ástæðu til að ætla að einhvers staðar sé pottur brotinn og svo hinu þegar kemur að beinum aðgerðum og hvernig að slíkum ákvörðunum sé þá staðið. Að síðustu, herra forseti, vil ég nefna aðeins af efnisatriðum í frv., ákvæði í kafla XVII. Þar er fjallað um ýmis almenn verndarákvæði og þar með talið þátttöku barna í fyrirsætu- og fegurðarsamkeppnum sem er svona --- það er með blendnum huga sem maður fer út í að ræða að það skuli yfirleitt vera þörf á því að setja í lög ákvæði sem taka til þátttöku barna, ósjálfráða barna í slíkum hlutum en veruleikinn er eins og hann er og höfundar frv. hafa að sjálfsögðu mikið til síns máls í því að menn verða að horfast í augu við hann og setja þá ákvæði í samræmi við hann. Þennan kafla, herra forseti, hefði ég gjarnan viljað sjá ítarlegri. Mér fyndist mega koma mjög vel til skoðunar að taka fleira undir þessi almennu verndarákvæði. Þarna er um að ræða í fyrsta lagi ákvæði um útivistartíma í 92. gr. Það er eftirlit með sýningum og skemmtunum og þar koma inn þessi ákvæði um fyrirsætustörf og fegurðarkeppnir og annað því um líkt og sérstaklega þegar þátttakendur eru yngri en 18 ára. Og svo sömuleiðis eftirlit með leiksýningum og hvers konar opinberum sýningum eða skemmtunum ætluðum börnum. Inn í þetta er svo væntanlega ákvæðum í sérlögum, t.d. um kvikmyndaeftirlit og annað slíkt, ætlað að fylla en mér fyndist, herra forseti, mega skoða hvort ekki ættu að koma þarna sömuleiðis almenn ákvæði til að vernda börn fyrir t.d. ofbeldisefni og þvílíku. Það mætti vísa í því sambandi til laga um kvikmyndaeftirlit, það mætti vísa í lög um samkeppnismál þar sem eru sérstök ákvæði um vernd barna og ungmenna fyrir innrætandi auglýsingum og annað í þeim dúr en inn í barnaverndarlögin sjálf kæmu líka einhver almenn ákvæði sem þarna væri við að styðjast þannig að barnaverndaryfirvöld gætu líka beitt sér í slíkum málum. Ég tel fulla ástæðu til að athuga það, herra forseti, og ég leyfi mér að minna á að ég hef flutt endurtekið á Alþingi, oftast með meðflutningsmönnum úr öllum flokkum, till. til þál. um að tekið verði sérstaklega á öllu sem lýtur að gríðarlegu framboði ofbeldisefnis í öllu umhverfi okkar og þar með og ekki síst barna og ungmenna. Þar er að sjálfsögðu við ramman reip að draga en menn gera ekki mikið gagn í þeim efnum ef menn hafa ekki einhverjar tilraunir og tilburði uppi til þess að glíma við þá ógn sem ég tel tvímælalaust að mönnum stafi af ofbeldisdýrkun og óheftu flæði ofbeldisefnis af nánast öllu tagi í okkar samtíma. Ég held að það sé ekkert síður ástæða til að reyna að hafa uppi almenn viðmið og markmið í þeim efnum eins og á við um aðra hluti eins og útivistartíma, fegurðarsamkeppnir eða annað í þeim dúr. Herra forseti. Þetta voru þau efnisatriði sem ég ætlaði aðeins að koma inn á við 1. umr. málsins en ítreka og endurtek að ég fagna framkomu þessa frv. og vona að það muni leiða til farsællar heildarendurskoðunar á lögunum.

Virðulegur forseti. Hér er í annað sinn til umræðu frv. til barnaverndarlaga. Mælt var fyrir því á síðasta þingi og þá var að sjálfsögðu farið yfir allt frv. og það hefur síðan verið í hv. félmn. Þar hefur farið fram gríðarlega góð vinna sem leiðir hugann að því vinnulagi sem er á hinu háa Alþingi, þ.e. að þurfa að mæla á nýjan leik fyrir málum sem eru kannski í fullri vinnslu. Ég held að ekki væri úr vegi að skoða ef það væri einbeittur vilji allra nefndarmanna að slíkt þyrfti ekki að gera aftur þegar um svo stórt og viðamikið mál er að ræða, ekki nema það sé meira og minna götótt og þurfi að vinna allt að nýju. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mælti áðan að öll vinna að frv. hefur verið til mikils sóma, bæði fagvinnan í nefndinni sjálfri, hvernig þeir sem til málanna þekkja voru kallaðir til, og síðan var unnið úr því og þannig varð frv. til. Öll sú vinna hefur því verið til mikillar fyrirmyndar. Það er líka eðlilegt um svo stóran málaflokk að á tíu ára fresti fari fram ákveðnar endurskoðanir. Það er mjög eðlilegt í ljósi bæði hugmyndafræði og breytinga að slíkt sé gert. Og það er nokkurn veginn sá tími sem síðustu og stærstu breytingar voru gerðar á þeim lögum sem eru í gildi nú. En það er afar mikilvægt að við færum ekki ásinn frá hagsmunum barna yfir í að barnaverndarlög verði of foreldramiðuð, það er hættupytturinn sem er inni. Barnaverndarlög verða alltaf að miða að því númer eitt, tvö og þrjú að hafa að leiðarljósi hagsmuni barna, það eru ekki hagsmunir foreldra. Það þarf stundum að verja börn gagnvart foreldrum sínum. Það er bara einu sinni þannig því miður. Auðvitað eru ákveðnir þættir sem ég hef efasemdir um þó að nýmælin í frv. séu afar góð. Ég tel ástæðu til að nefna á nýjan leik breytinguna varðandi kærunefndina. Hún er í sjálfu sér góð en ég vil leggja áherslu á að eftir því sé munað að öll vinna barnaverndarráðs og allir úrskurðir þess hafa aldrei verið dregnir í efa, hvorki fyrir dómstólum né annars staðar. Þar hefur því farið fram gríðarlega góð vinna svo því sé líka haldið til haga, að ekki verði einhver misskilningur um það að vinna barnaverndarráðs hafi ekki verið nægilega góð. Þar hefur verið, eins og ég segi, aðallega fín og fagleg vinna. Einstaka efasemdir eru vissulega uppi eða fólk vill sjá ákveðnar breytingar og fólk er mjög sammála um þær breytingar sem þarf að gera. Í öllum þeim umsögnum sem nefndinni hafa borist og búið er að fara yfir og ræða við hina og þessa sérfræðinga, þá eru ákveðnir þættir sem standa upp úr sem er greinilegt að allir vilja láta breyta. Ég vil einnig leggja áherslu á að mikil vinna hefur þegar verið lögð í frv. en auðvitað þarf að reyna að klára þetta fyrir vorið vegna sveitarstjórnarkosninga þannig að aðkoma nýrra barnaverndarnefnda geti verið samkvæmt nýjum lögum. Það er afar mikilvægt upp á þá faglegu starfsemi sem fram fer í þeim nefndum. Mig langar aðeins að fara yfir þær umsagnir sem hafa borist til nefndarinnar og um þá þætti sem við höfum verið sammála um. Ég sagði hér fyrr í umræðunni að ég saknaði ákveðinna þátta. Ég sakna þess að ekki sé í greinargerðinni farið dálítið yfir hugmyndafræðina, bæði eins og hún hefur verið praktíseruð á Norðurlöndum, í Evrópu og síðan Bandaríkjunum því að mismunandi áherslur hafa verið. En það kemur kannski meira í ljós í greinargerðinni eða annars staðar og verður þá a.m.k. vísað til umræðu meðal fagfólks sem er afar brýnt líka. Búið er að fara yfir öll nýmæli frv. og þau eru mörg mjög kærkomin og brýnt að úr þeim verði. En það er líka ákveðið sem greinilega hefði mátt standa í gamla frv. og hefði átt að vera inni. Það er bæði eftirlit með dansleikjum og um skyldur foreldra sem mætti vera meira um í þessu frv. Þó er aldrei að vita nema nefndin muni bæta slíku í frv. Umsagnir sem bárust voru yfirleitt afar vel unnar af fagfólki sem vann fyrir sínar nefndir, fyrir sveitarfélög, barnaverndarnefndir, stofnanir og aðra sem komu að þessum málaflokki. En ein umsögn gerði mig eiginlega alveg orðlausa og hún var frá Lögmannafélagi Íslands, frá laganefnd þess félags. Það félag hefur haft skoðun á mörgu, bæði í tíma og ótíma, ég þekki það úr allshn. þar sem þeir koma oft að. En með leyfi forseta ætla ég að lesa umsögn Lögmannafélagsins: ,,Umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands um frumvarp til barnaverndarlaga, 126. löggjafarþing, þskj. 884, 572. mál. Lögmannafélag Íslands vísar til bréfs yðar, dags. 4. apríl 2001, þar sem óskað er umsagnar um ofangreint frumvarp. Laganefnd félagsins hefur haft frumvarpið til skoðunar og gerir ekki athugasemdir við efni þess.`` Það er náttúrlega algerlega með ólíkindum að laganefnd Lögfræðingafélagsins skuli ekki hafa skoðun á einu stærsta frv. er varðar hagsmuni barna í landinu. Ég verð að segja að mér finnst það eiginlega hálfgert hneyksli. Meira að segja er verið að tala um að færa úrskurðina til dómstólanna þar sem aðkoma lögmanna er að sjálfsögðu miklu sterkari. Það er verið að reyna að tryggja hagsmuni barna sem best og þeir hafa bara enga skoðun á málinu. Ég harma það vegna þess að þeir hafa oft verið með mjög góðar greinargerðir og athugasemdir við ýmsa lagabálka. Ég harma það að þeir skuli ekki hafa lagt vinnu í að fara yfir réttindamál barna í samfélagi okkar. Ég veit að allir taka undir þetta því að þetta getur ekki gengið svona. Sýslumaðurinn á Sauðárkróki bendir einmitt á það sem hefur vantað, sem er gamla 58. gr. barnaverndarlaganna, um aðgang barna að dansleikjum. Ég held að skoða ætti einmitt það mál. Hann talar líka út frá þeirri hefðbundnu sveitaballamenningu sem er í héraði hans en það er afar gott til eftirbreytni og mig minnir líka að umboðsmaður barna hafi einnig tekið þetta fyrir. Og það er eitt af því sem við munum auðvitað skoða. Fagaðilar, bæði Barnaverndarstofa og Barnaheill, komu með afar góðar athugasemdir sem er vert að athuga og eins komu athugasemdir frá flestöllum sveitarfélögum eins og ég sagði áðan. En það sem stendur eiginlega upp úr öllum er 75. gr. frv. Það skal tekið fram að sú grein eins og hún er í lögunum núna kom ekki svona frá fagnefndinni sem skrifaði frv. Þar er allt í einu búið að setja inn kostnað vegna skóla og aksturs barna í fóstri. Það kom fram hjá hverju einasta sveitarfélagi og hverjum einasta fagmanni að þetta væri skref 50 ár aftur í tímann. Allt í einu er farið að tala um börn eins og sveitarómaga, að börn í fóstri eru eins og sveitarómagar. Börn í fóstri eru ekkert öðruvísi en önnur börn í fjölskyldum, á engan hátt. Það getur vel verið að komið hafi upp vandamál varðandi börn í tímabundnu fóstri til sveita og í einstaka hreppum og þá getur komið upp ágreiningur við upprunasveitarfélagið. En að setja slíkt í barnaverndarlögin nær ekki nokkurri átt. Við getum ekki farið 50 ár aftur í tímann. Ég vil benda á umsagnir allra sveitarfélaga og fagfólks um þessa grein. Ég kemst ekki hjá því að nefna þetta. Þetta er afar brýnt. Ég held að þetta sé ákveðið slys. Ef ágreiningur kemur upp, ef peninga vantar út af skólaakstri eins fósturbarns á Snæfellsnesi, þá verður jöfnunarsjóðurinn að leysa þann hnút. Við getum ekki sett börn í slíka stöðu. Við höfum ekki leyfi til þess, alls ekki að mínu mati. Varðandi val á fósturforeldrum sem hefur alfarið verið á hendi Barnaverndarstofu fyrst og fremst til að gera slíka leið einfalda fyrir þá fósturforeldra sem vilja taka að sér börn, þá er mjög mikil ánægja með þá framkvæmd. Það er líka eitt af því sem stendur upp úr og allir gagnrýna því að nú er allt í einu búið að setja þetta aftur yfir til barnaverndarnefndanna og það skilur enginn af hverju það gerðist. Það var heldur ekki í vinnu nefndarinnar. Við munum ræða það því að í öllum umsögnun kemur fram að mjög mikil og almenn ánægja er með þann farveg sem er, bæði hjá barnaverndarnefndum og sveitarfélögum, að hafa allar upplýsingarnar á einum stað þannig að allir fá sömu upplýsingar. Það er erfiður prósess að ganga í gegnum að verða fósturforeldri. Það eru erfiðar spurningar sem verðandi fósturforeldrar þurfa að svara. Það eru óþægilegar spurningar. Það er óþægilegt, hvað eigum við að segja, gegnsæi og annað sem þarf að gerast. Ekkert af þessu er mjög notalegt og því er afar mikilvægt að þetta sé á einum stað þannig að allir séu meðhöndlaðir eins. En málin eru alltaf viðkvæm og þau eru vandmeðfarin. Ég held að það tryggi albest hagsmuni bæði fósturforeldra og verðandi fósturbarna að upplýsingar séu á sama stað og þær hafa alltaf verið. Þetta er því eitt af því sem þarf að skoða. Hvað varðar 21. gr. sem fjallar um inngrip á meðgöngu, þá stuðlaði sú sem hér stendur að þeirri framkvæmd fyrir 15 árum, þ.e. að vera með stuðning við ungar konur á meðgöngu og konur í erfiðleikum og mig langar til að minna á umsögn Ljósmæðrafélagsins. Auðvitað hafa margir haft efasemdir um hvort færa eigi slíka framkvæmd í lög eða ekki. Þá skiptir afskaplega miklu máli hvernig það er orðað. Ljósmæðrafélagið bendir mjög vandlega á að þetta þurfi að vera skýrt svo ekki komi upp misskilningur þannig að ekki sé farið að túlka hinar mismunandi aðstæður sem konur geta verið í. Þetta þurfi að skoða og Ljósmæðrafélagið er með mjög fínar tillögur um örlitla orðalagsbreytingu sem gerir það að verkum að það opnar ekki fyrir að farið verði að skoða konur og grípa inn í hvenær sem er. Þetta eru mjög mikil inngrip eins og Persónuvernd hefur bent á. Við erum að tala um mjög vandmeðfarinn hlut. Þó að það sé praktíserað þá er það líka alltaf í nánu samstarfi við þær stúlkur og þær konur sem eiga í slíkum erfiðleikum og það er afar brýnt að svo verði áfram. Það er líka annað sem er gagnrýnt af öllum. Talað er um heimild Barnaverndarstofu til að taka gjald. Það er kannski ekkert óeðlilegt þó að sveitarfélögin sjái það og vilji gjarnan hafa skýrar línur varðandi kostnað og annað sem lýtur að frv. Eins er afar mikilvægt að við tryggjum öllum jafnan rétt varðandi greiðslur vegna málskostnaðar og annars. Það er afar mikilvægt að ekki sé verið að mismuna fólki sem á í erfiðleikum eftir fjárhag. Sifjalaganefnd benti á mjög marga mikilvæga þætti sem þurfi að laga, og eins umboðsmaður barna. Talað er um lögráð í staðinn fyrir forsjá o.s.frv. Það þarf í rauninni að fara yfir frv. Þetta eru fyrst og fremst orðalagsbreytingar sem geta kannski haft einhverja lagalega þýðingu í einhverjum ákveðnum málum þannig að það þarf auðvitað að skoða mjög vandlega. Hins vegar hafa líka komið upp umræður, bæði nýjar og gamlar, um hvort barnaverndarnefndir eigi að vera skipaðar pólitískt eða ekki eða hvort sveitarstjórnir eigi bara að skipa fagfólk. Reyndin hefur verið sú í Reykjavík að reynt er að skipa hina pólitísku fulltrúa með faglegu ívafi eins og þar segir. Við erum því að reyna að fara bil beggja. Yfirleitt hefur verið litið svo á að barnaverndarnefnd sé ekki hluti af hinu pólitíska litrófi. Hún getur aldrei orðið það því að verkefni hennar eru það sértæk. En Valborg Snævarr, sem er fulltrúi í sifjalaganefnd, kom með sérhugleiðingu einmitt um þau mál. Þetta eru alltaf mjög skemmtilegar og spennandi umræður sem er mjög vert að taka og spurning um að beina þeim kannski til sveitarstjórnanna síðar, því ég er ekki viss um að þetta fari svona í gegn, enda þarf örlítið meiri ígrundun við það. En ég legg hins vegar áherslu á að sveitarfélögin skipi fagfólk í slíkar nefndir. Það er mjög brýnt til að við höfum yfirsýn, líka yfir löggjöfina og annað og jafnvel er mikilvægt að formaður barnaverndarnefndar sé alltaf lögmaður. En þetta er það sem háir þessum málum á landsbyggðinni. Við sjáum einmitt núna tillögur hér um að stækka barnaverndarumdæmi sem er mjög nauðsynlegt vegna þess að í hinum minni umdæmum vill oft skorta á þá faglegu heildarsýn og er afar brýnt að byggðasamlög komi sér saman um slíka faglega vinnu. Tími minn er alveg að verða búinn. Ég vil að lokum segja að farið hefur fram gríðarlega fín vinna í nefndinni og við munum halda áfram að vinna okkar vinnu, ekki spurning, og ígrunda ýmis atriði því að mjög mikilvægt er í svona stóru og mikilvægu máli, eins og hér hefur verið bent á, að fólk sé eins sammála og mögulegt er með hagsmuni barna að leiðarljósi. Ég hef að vísu enn þá ýmsar efasemdir en ég mun reifa þær í nefndinni og við þá aðila sem við munum fá í heimsókn. Til dæmis er spurning hvort eigi að láta standa fóstur eða hvort eigi að taka það út, hafa bara fóstur eða hafa varanlegt fóstur og tímabundið fóstur. Ég er ansi hrædd um að það gæti valdið misskilningi því dálítið hefur verið greint um hvað er að ræða. Þegar við erum að tala um tímabundið fóstur er oft verið að ræða um markvissa meðferðarvinnu um tíma, þ.e. tímabundið fóstur til þriggja, sex eða níu mánaða og þá er önnur umgengni í slíku fóstri en í varanlegu fóstri. Ég hef því pínulitlar efasemdir um að þetta virki gagnvart þeim börnum sem í þessu lenda, því það hefur ekkert upp á sig í varanlegu fóstri að börn sem eru vistuð á vegum barnaverndarnefndar til sinna nýju foreldra til 18 ára aldurs, að umgengi sé þannig að hún geri ekki annað en trufla heimilislífið þannig að ekki sé hægt að byggja það barn upp sem um ræðir. Í því getur pytturinn legið. Það er því mjög margt að varast í þessu. Þetta er búin að vera ánægjuleg vinna og hún verður það áfram. En það er vissulega ýmislegt sem við vildum gjarnan sjá fara betur en ég held að það sé ekkert sem við getum ekki orðið sammála um.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til barnaverndarlaga. Eins og komið hefur fram í umræðunni er þetta mál að koma fram í annað sinn því það var lagt fram á síðasta þingi. Hæstv. ráðherra fór yfir það í framsögu sinni hvaða helstu nýmæli eru í frv. og sömuleiðis þær smávægilegu breytingar sem gerðar hafa verið á málinu frá því að það var lagt fram í fyrra. Ég velti því fyrir mér þegar mál eru lögð fram að nýju hvers vegna ekki eru teknir fleiri þættir inn til breytinga því að borist hafa mjög ítarlegar umsagnir og athugasemdir, sérstaklega við ákveðnar lagagreinar sem þyrfti að gera verulegar breytingar á. En það bíður þá nefndarinnar í þeirri vinnu sem hún fer nú í og heldur áfram með hvað varðar þetta frv. Ljóst er á þeim umsögnum sem komið hafa frá fagaðilum að mjög mikið og ítarlegt starf bíður félmn. í málinu þannig að ef menn ætlast til að þetta verði klárað fyrir vorið þá get ég ekki séð að félmn. geri mikið annað en að vinna að þessu máli. Þeir hv. þm. sem töluðu á undan mér hafa farið yfir ýmsa þætti sem ég hafði hugsað mér að nefna og tel því ekki ástæðu til að gera þá mikið að umtalsefni. En ég get tekið undir það, og þær athugasemdir sem hafa komið frá ýmsum aðilum hvað varðar þetta frv., að í stað þess að vera með opnar reglugerðarheimildir þá þurfi lagasetningin að vera ítarleg. Við þurfum að fara vel yfir lagasetninguna þannig að vilji löggjafans sé skýr. Gagnrýni hefur t.d. komið fram frá umboðsmanni barna og ýmsum öðrum aðilum, t.d. barnaverndarráði, á 82. gr. sem fjallar um réttindi barna og beitingu þvingana. Menn gagnrýna að þar sé allt of opin reglugerðarheimild. Einnig hefur verið bent á að skoða í sambandi við 82. gr. nýlegt álit umboðsmanns Alþingis 2805/1999 um agaviðurlög sem hefur komið hér fram í sérriti. Ég get nefnt það hér að þingflokkur Samfylkingarinnar fór á fund umboðsmanns Alþingis. Þar fórum við aðeins yfir þessi mál og fengum þetta rit. Ég held að nauðsynlegt sé að félmn. skoði þetta sérstaklega. Ef formaður nefndarinnar er nokkuð að hlusta á þessa umræðu þá þætti mér vænt um að hann tæki það til athugunar. En mér sýnist nú að hann sé ekki að því. Það er greinilega einhver sérstakur fundur þarna í horninu. Ég bíð bara þangað til hann er búinn. Ég var að beina því til formanns nefndarinnar að full ástæða væri til þess að skoða nýlegt álit umboðsmanns Alþingis um agaviðurlög í sambandi við 82. gr. í frv., en þar er farið mjög ítarlega yfir þessa þætti --- það álit er reyndar í sambandi við réttarstöðu afplánunarfanga í meðferð hjá fangelsisyfirvöldum --- og ég tel að það væri mjög gagnlegt að við skoðuðum þetta um leið og við færum yfir frv. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir kom inn á marga mjög gagnlega þætti sem við þurfum að skoða í vinnu nefndarinnar. Hún benti á hugleiðingar Valborgar Snævarr. Ýmislegt slíkt efni tel ég að við þurfum að kynna okkur og fara yfir í sambandi við þessa vinnu og vil benda á grein sem Ragnheiður Thorlacius, varaformaður barnaverndarráðs, skrifar í nýjustu ársskýrslu barnaverndarráðs um neyðarráðstafanir, þ.e. það sem varðar 31. gr. Ég held að við ættum einmitt að skoða þessa grein hennar í sambandi við endurskoðun á 31. gr. og hvernig við getum gert hana betur úr garði. Líka hafa verið skiptar skoðanir um atriði í II. kafla um yfirstjórn barnaverndarmála, þ.e. hlutverk Barnaverndarstofu. Barnaverndarstofa hefur bæði leiðbeiningarhlutverk og eftirlitshlutverk og full ástæða er til að velta því fyrir sér hvort það samræmist sjónarmiðum um góða stjórnsýsluhætti. Þetta er atriði sem við þurfum að skoða í nefndinni þegar málið kemur þangað. Ekki er fráleitt að e.t.v. þurfi eftirlit með starfi barnaverndarnefnda að vera markvissara og öflugra. Hlutverk Barnaverndarstofu er mjög stórt og mikið sem e.t.v. samræmist ekki því. Á kærunefndinni og IX. kafla frv. hafa komið fram þær skoðanir frá þeim sem hafa starfað hjá barnaverndarráði að nauðsynlegt sé að kærunefndin hafi sjálfstæða heimild til gagnaöflunar. Bent hefur verið á ýmis atriði sem snúa að því, þ.e. sem snúa að 52. gr., og ég held að við þurfum einnig að skoða það atriði vel. Ég get fallist á ýmislegt sem kemur fram hjá þeim sem hafa starfað að þessum málum, t.d. það að mjög mikilvægt er að í kærunefndinni sitji hæfustu sérfræðingar á þessu sviði. Þeir eru auðvitað best fallnir til þess að meta gögn og upplýsingar og þá hvaða upplýsingar vantar, hvaða sérfræðinga þurfi að kalla til o.s.frv. Síðan má gera ráð fyrir að þau gögn sem kærunefndin kallar til sjálf verði frekar unnin af hlutlausum aðilum, þ.e. þeim sem ekki eru tengdir málinu, en einnig hefur komið fram í umræðunni að barnaverndarnefndir hafa ekki á að skipa sérfræðingum til að vinna þessi störf og e.t.v. ekki fjármagn heldur. Einnig mætti ætla að ef gagnaöflunin verður ekki á höndum kærunefndarinnar yrði málsmeðferðartíminn lengri. Mig langar til að nefna fleiri atriði sem athugasemdir hafa verið gerðar við í umsögnum, þ.e. þau sem varða upplýsingar úr sakavottorðum. Persónuvernd hefur t.d. gert athugasemdir við það að þeir sem reka stofnanir eða eru með atvinnurekstur í þessa veru geti kallað eftir upplýsingum úr sakaskrá um starfsmenn. Þeir benda á ágæta leið sem er mun farsælli og það er að ef auglýst verður eftir starfsfólki í þessi störf þá verði óskað eftir því að umsókn fylgi hreint sakavottorð og að umsóknir verði ekki teknar til greina nema það fylgi. Ýmis svona atriði sem koma fram í umsögnum tel ég að við þurfum að skoða. Einnig kom fram hvort ekki væri full ástæða til þess að hafa orðskýringar í lögunum og m.a. um --- mig minnir að það hafi verið í umsögn frá Stuðlum --- hvað refsing þýðir þar. Bent er á hvaða úrræðum þurfi að beita á Stuðlum þar sem ungmenni eru oft vistuð gegn vilja sínum og þarf að beita ýmsum úrræðum vegna þess. Ég held að við þurfum að taka tillit til ýmissa atriða sem koma fram í umsögn frá Stuðlum en koma ekki fram í frv. Ég minntist í upphafi á að heimild til reglugerðar er of rúm í sambandi við 82. gr. og ég efast um að lagastoð sé fyrir í greininni eins og hún er. Alla vega hef ég efasemdir um að þau atriði sem talin eru upp að eigi að vera í reglugerð ættu að vera þar, heldur að þau ættu að vera í lögunum. Það er mun skýrara en að vísa öllu til reglugerða, sérstaklega varðandi það sem snýr að agaviðurlögum og þvingunarúrræðum. Ég get tekið undir að við verðum að hafa að leiðarljósi að hagsmunir barnsins verða að vera í fyrirrúmi. Ýmis önnur atriði hafði ég hugsað mér að nefna. Ég vil taka undir að við þurfum að skoða rækilega umsögnina frá Ljósmæðrafélaginu, sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir benti á í ræðu sinni á undan mér. Sömuleiðis vantar vilja löggjafans í sambandi við aðgang barna að dansleikjum og skemmtunum, t.d. dansleikjum án áfengisveitinga, því að í 58. gr. er ekkert ákvæði um aðgang barna að dansleikjum án áfengisveitinga. En í áfengislögum er kveðið á um að börnum yngri en 18 ára sé ekki heimilt að fara inn á slíka staði án fylgdar foreldra sinna. Það þarf að koma fram hver vilji löggjafans sé um aðgang barna að dansleikjum, skemmtunum, útihátíðum o.s.frv., og það þarf auðvitað að koma í 58. gr. Ýmis atriði ættum við því að skoða og ég hef tæpt á nokkrum. Fjölmörg önnur atriði ætti að nefna hér, en ég tel ástæðulaust að hafa 1. umr. mjög langa. Ég á sæti í nefndinni og get því komið frekari athugasemdum mínum að í vinnunni þar. En ég hef bent hér á nokkur atriði og ég læt máli mínu lokið að sinni um þetta frv.

Virðulegi forseti. Vel fer á því að opna umræðu á vorþinginu með því að tala um börnin, hið stóra mál, börn í íslensku samfélagi. Þau eru mikilvægasti hópur samfélagsins. Börn eru fjársjóður hvers samfélags og hægt er að meta gæði samfélags út frá aðbúnaði, úrræðum fyrir og stuðningi við börn. Samfylkingin hefur sett málefni barna í öndvegi. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt fjölmörg mál í þeim tilgangi að bæta umhverfi þeirra og uppvaxtarskilyrði. Samfylkingin hefur meira að segja fengið samþykkt mikilvæg mál á Alþingi sem ekki er algengt í stjórnarandstöðu. Vísa ég þar t.d. til heildarstefnu í málefnum barna, en samhliða þeirri stefnumörkun á að skoða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna með tilliti til íslenskra laga, ef treysta má nál. við afgreiðslu þess máls sl. vor. Hvort tveggja er mikilvægt mál sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt mikla áherslu á. Staðreyndin er sú að við búum ekki nægilega vel að þeim viðkvæma hópi sem börnin okkar eru. Á sínum tíma þegar mæður voru sóttar út á vinnumarkað með skattaívilnunum var þeirri fjölskyldu- og þjóðfélagsbreytingu ekki fylgt eftir með nauðsynlegum úrræðum. Fjölskyldan hefur farið halloka. Í stað þess að efla hana og styrkja eins og gert hefur verið á Norðurlöndunum þar sem jafnaðarmenn hafa mótað þjóðfélagsgerðina, er þörfum fjölskyldunnar ýtt til hliðar enn í dag á Íslandi. Stjórnvöld takmarka stuðning og úrræði sem annars staðar þykja sjálfsögð. Þessi staðreynd hefur reynst barnafjölskyldum erfið á tímum þegar jafnrétti og jafnræði á vinnumarkaði hafa rutt sér til rúms, konur menntað sig til jafns við karla og eru íslenskum vinnumarkaði mikilvægur og nauðsynlegur stólpi. Dagvistunarmál hafa með árunum fengið aukið vægi í sveitarstjórnum. Grunnskólinn og ný þjónustuúrræði honum tengd hafa þróast í framhaldi af breyttu heimilishaldi og þeirri staðreynd að meginreglan er að pabbi og mamma eru í vinnu. Enn er þó langt í land að þau úrræði séu fullnægjandi. Ekkert er eins mikilvægt og að tryggja umhverfi ungra barna, bæta uppeldisskilyrði barna og hafa úrræði til að bregðast við ef barnið lendir í vanda, fjölskyldan bregst eða fullorðnir í umhverfinu þeirra valda þeim miska, jafnvel skadda þau á sál og líkama. Fátt er mikilvægara en að tryggja nauðsynleg úrræði og hjálp vegna alvarlegra veikinda, hegðunarvanda eða óreglu, svo sem fíkniefnaneyslu. Þess vegna er frv. um barnaverndarlög stórmál. Þessi salur ætti því að vera fullur af fólki. Ég fagna því að við erum hér og getum tekið þessu frv. með jákvæðum hætti eins og við gerðum öll við umræðu um þetta mál sl. vor. Ég fagna því að við erum að betrumbæta þessi lög. Það er mjög brýnt að lögð verði áhersla á að ná samstöðu um úrræði þannig að við gerum lögin sem móta umhverfi barna eins góð og unnt er. Þar á ekki að hengja sig í viðhorf meiri og minni hluta heldur sameinast um að skapa gott umhverfi fyrir æsku þessa lands. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem kom fram hjá fulltrúum Samfylkingarinnar í félmn., Guðrúnu Ögmundsdóttur og Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur. Við umræðu um þessi mál höfum við allar sagt að frv. sé framfaraskref og mikilvægt að gera lögin sem best úr garði. Hér stendur til að gera grundvallarbreytingar í meðferð barnaverndarmála og breyta frá hefðum sem ríkt hafa í vinnubrögðum, t.d. að færa frumúrskurðarvald frá barnaverndarnefnd til dómstóla. Það þarf að skoða hvað fylgir því að taka svo stórt skref. Það eru umskipti að hætta með úrskurði heima í héraði í barnaverndarnefndunum og fara með málin fyrir dómstóla. Þess vegna er mikilvægt, það hef ég áður sagt, að sérfróðir meðdómendur verði kallaðir til. Það er líka mikilvægt að við stöndum vörð um þau sértæku úrræði sem gripið hefur verið til. Ég hef t.d. hrósað félmrh. fyrir Barnahúsið. Það er mikilvægt að við tryggjum þróun þess. Það er ánægjuefni að þess skuli getið í frv. til barnaverndarlaga þó að það sé eingöngu í heimildargrein að fjallað er um Barnahúsið. Þar með er komin ákveðin skoðun á Barnahúsinu af hálfu stjórnvalda. Mér finnst að félmn. hljóti að reyna að skoða það með allshn. að ná fram breytingum sem tryggi starfsemi Barnahúss í þágu barnanna og það verði mál númer eitt, tvö og þrjú. Þessi lög snúast um að gera það besta í þágu barnanna. Varðandi hlutverk Barnahússins, m.a. á Barnaverndarstofu, kemur fram að þar sé heimilt að reka sérhæfða þjónustu en í lögin vantar skilgreininguna á Barnahúsinu. Við höfum ýtt því á undan okkur af því að þetta varð óþægilegt mál. Hins vegar er alveg ljóst, sem er ánægjuefni, að skýrslutökum í Barnahúsi hefur fjölgað. Margir dómarar hafa áttað sig á hversu afbragðsgóð aðferð þetta er en sumir dómarar nota þetta hús hins vegar alls ekki. Þeir hafa leyfi til þess en þetta mismunar börnum. Það skiptir máli hvort barnið lendir hjá þessum dómara eða hinum. Við hljótum með einhverjum hætti að geta náð saman um að gera þær betrumbætur sem þarf vegna þessa. Ég vil sérstaklega geta þess að í umsögn Barnaverndarstofu kemur fram að það sé álit Barnaverndarstofu að afar æskilegt sé að renna styrkari lagastoðum undir starfsemi Barnahúss en gert er í frv. en það verði tæplega gert að óbreyttum ákvæðum laga um meðferð opinberra mála er varða skýrslutöku af börnum. Bent hefur verið á að mikilvægt sé að finna farsæla lausn á þeirri óvissu sem svo lengi hefur ríkt um framkvæmd rannsókna á kynferðisbrotum. Ég tel ljóst að við í þessum sal höfum þrátt fyrir allt ýtt málinu í ákveðinn farveg með umræðu og afstýrt því sem fyrst virtist blasa við, að öll börn yrðu send í dómshús. Ég er sannfærð um að eins og dropinn holar steininn muni þetta mál þróast í þá átt að yfirheyrsla á börnum fari fram í vernduðu umhverfi Barnahúss. Herra forseti. Á sama tíma og ég get heils hugar tekið undir margt gott í þessu frv. og tel það framfaraskref eru samt í því ákveðnir veikleikar. Að mínu mati er þeir vistunarmál og fósturmál eins og kom fram í máli fulltrúa Samfylkingarinnar í félmn. Þar eru breytingarnar ekki góðar og ég ætla aðeins að víkja að því hvað varðar fósturforeldrana, sem áður sóttu til Barnaverndarstofu en eiga nú að sækja til barnaverndarnefndar heima í héraði. Umdæmin í landinu eru 54. Ég hef aflað mér upplýsinga um að árlega sækja fáir um að gerast fósturforeldrar. Umsækjendur eru nokkru færri en einn á hvert umdæmi. Auðvitað er ekki sótt um í öllum umdæmum, allir gera sér grein fyrir því. Hins vegar gefur augaleið að það skapast engin sérhæfing í þessu máli nema í höfuðborginni. Það er mjög stór ákvörðun að taka og mikilvægt fyrir foreldra að fara í gegnum ábyrgðina af því að taka að sér barn. Það er mikilvægt að afstýra því að það sé gert í fljótræði eða á þann hátt að fólk hafi ekki gert sér grein fyrir verkefninu. Það alvarlegasta sem getur hent barnið er að fólk gefist upp eftir einhverja hríð og barnið hafi þá enn einu sinni flækst inn í erfitt umhverfi. Það er mikilvægt að nýta sérfræðiþekkinguna. Hún er til staðar hjá Barnaverndarstofu og ég skil ekki hvað liggur til grundvallar svona breytingu í jafnviðamiklu máli. Ég tel of seint að eingöngu leyfisveitingin komi til Barnaverndarstofu. Þar með eykst hættan á að ferlið sé langt komið þegar fólk áttar sig á að þetta henti því ekki eða það ráði ekki við að taka að sér barnið, hvað þá þegar fólk áttar sig á því eftir að barnið er komið á heimilið, eins og ég sagði hér áðan. Guðrún Ögmundsdóttir kom einnig inn á greiðslur á skólagjöldum fyrir börn í fóstri. Þetta er auðvitað alveg fráleit staða. Hún tók stórt upp í sig um það mál. Henni fannst að með þessu ákvæði færum við 50 ár aftur í tímann og tækjum upp gömlu sveitfestarmálin. Það er rétt hjá Guðrúnu Ögmundsdóttur. Við erum að fara aftur í tímann með þessu. Fræðslumiðstöð Reykjavíkur á að borga fyrir börn úr Reykjavík sem sækja skóla annars staðar af því að þeim hefur verið komið fyrir í fóstur. Hafi barnið t.d. skaddast áður en því var komið fyrir á góðu heimili getur verið að barnið þurfi talsvert mikla sérkennslu fyrir utan að sækja skóla. Mörg sveitarfélög telja að þá eigi lögheimilissveitarfélagið að sjá um allan kostnað fyrir þetta barn. Slík mál hafa valdið togstreitu á milli sveitarfélagsins sem barnið er nýflutt í og þess sveitarfélags sem það kom úr. Það er óþolandi og óréttlátt. Mörg sveitarfélög telja að lögheimili barna flytjist til fósturforeldranna. Eðlilega. En í sumum smærri sveitarfélögum hafa komið upp vandamál, þ.e. þau vilja ekki axla kostnaðinn. Þegar barn er vistað varanlega á auðvitað nýja sveitarfélagið að axla ábyrgð á nýja barninu sem er þar með íbúi í sveitarfélaginu. Ef fjölskylda ákveður að búa litlu barni heimili, barni sem á um sárt að binda, og það kemur e.t.v. tveggja ára gamalt til þessarar fjölskyldu og hún ætlar að ganga því í fjölskyldu-, foreldra- og systkinastað fram til 18 ára aldurs, er staðan hin sama og hjá fólki sem sækir um að ættleiða barn, hvort sem það er innan lands eða sækir það til annarra landa. Barnið er fjölskyldumeðlimur og íbúi í nýja sveitarfélaginu. Það getur ekki gengið að sækja þurfi um peninga til Félagsþjónustunnar í Reykjavík eða Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur út af þessu barni. Það er niðurlægjandi fyrir foreldrana og fjölskylduna og ósæmilegt gagnvart barninu, ekkert annað. Hafi sveitarfélög ekki fjárhagslegt svigrúm til að annast íbúa sína er ekki grundvöllur fyrir því sveitarfélagi. Þá er það of fámennt og ræður ekki við að þjóna íbúum sínum. Slíkt sveitarfélag á að kanna hvort grundvöllur sé til að sameinast öðru sveitarfélagi. Þannig er nútíminn. Þannig er veruleikinn í dag. Það er fráleitt að undanskilja þá sem veikar standa í okkar samfélagi og ráða ekki við að sinna þörfum barnanna. Við skulum bera þetta saman við höfuðborgina. Þangað flykkist fólk þegar harðnar á dalnum, þegar fólk veikist, þegar það verður aldrað og þarf á hjálp að halda, sérhæfðri læknishjálp, sjúkir og fatlaðir og langveik börn. Foreldrar með börn sem þurfa sértæka umönnun fara til höfuðborgarinnar. Margir flytja. Af hverju? Ekki af því þá langaði að heiman. Þeir fara þangað til að njóta öryggis, bestu sérfræðinga og læknisþjónustu. Á Reykjavík ekki að taka við þeim sem höllum fæti standa? Á Reykjavík að segja: Þetta er erfiður einstaklingur sem mun kosta okkur. Ég vil fá pening frá sveitarfélaginu sem hann átti heima í. Nei, segi ég, þannig á samfélag okkar ekki að vera. Þess vegna féllum við frá framfærslulögum frá 1936 í tíð jafnaðarmanna í ríkisstjórn og settum lög um félagsþjónustu sveitarfélaga. Nei, segjum við, svona á þetta ekki að vera og ég ætlast til þess að félmn. taki á þessu máli. Það má vel líta svo á að sé barni ráðstafað í stuttan tíma þá sé það á kostnað heimasveitarfélagsins. Það á ekki að gilda um barn í varanlegu fóstri. Um þetta má m.a. lesa í umsögn Barnaheilla sem ég hafði hugsað mér að lesa hér, sérstaklega liði 9, 10 og 12, þar sem Barnaheill nefnir einmitt Barnahúsið. Í greinum 9 og 10 er fjallað um þennan ágreining sem myndast á milli sveitarfélaga um grunnþjónustu við börn, skyldu ríkisins og skyldu barnaverndarnefnda til að byggja upp úrræði fyrir börn, líka eldri börn og líka vistunarúrræði. Barnaheill hvetja eindregið til að leitað verði leiða til að tryggja samfellda, faglega uppbyggingu úrræða og flytja ábyrgð á uppbyggingu úrræða alfarið til ríkisins. Nú er ekki víst að það eigi endilega að vera þannig heldur þurfi að skoða samfelluna í starfinu. Ég nefndi meðferðar- og vistheimilismál. Samkvæmt gildandi lögum á ríkið að veita sérhæfða meðferð og sveitarfélag að sjá um aðra tegund stofnana. Ef barnið sjálft er vandamál er það ríkið sem á að sjá um að veita nauðsynleg úrræði. Séu foreldrarnir, fjölskyldan eða umhverfið vandamál er það sveitarfélagið sem á að bera þungann. Þetta skapar togstreitu um úrræðin og er tilhneiging til þess að sveitarfélög ýti sérstaklega þungum kostnaði yfir til ríkisins. Þetta er því of óljóst. Það getur líka blasað við, við útskrift eldra barns af dýrri vistun, að árangur meðferðar glatist verði barnið sent heim, bíði þess vandamál á heimilinu. Þá eru engin úrræði hjá sveitarfélögunum. Léttari úrræði dygðu en eina leiðin er meðferðarheimili sem er dýr kostur. Á þetta benda Stuðlar jafnframt. Í umsögn þeirra segir að fullyrða megi að oft mætti koma í veg fyrir að unglingur þyrfti á svo kröftugu og dýru úrræði að halda væri fyrr gripið inn í mál hans og honum byðust fyrr á ferlinum vægari úrræði, svo sem göngugdeildarvitjun, athvörf og slíkt, sem ekki hefðu jafnmikla frelsissviptingu í för með sér. Samkvæmt þeim skilningi sem ríkir um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eiga slík úrræði að vera á hendi félagsþjónustu en vandinn er að fæst sveitarfélög hafa yfir slíkum vægari úrræðum að ráða. Þannig er valið um fóstur, sambýli eða meðferð ekki eiginlegt val. Sambýlin eru ekki kostur. Þau eru ekki til staðar, sveitarfélögin velja þau ekki, hafa ekki efni á þeim eða vilja ekki fara út í þann kostnað. Ef barnið fer á sambýli eða í vistun á vegum sveitarfélags er það oft betra og ódýrara en hins vegar á kostnað sveitarfélagsins. Þarna togast menn á milli kerfa. Við sem starfað höfum í sveitarfélögum þekkjum þetta mjög vel. Þannig var það oft varðandi aldraða og sjúka. Það var tilhneiging til að reyna að koma fólki á sjúkrahús til að afstýra því að gamla fólkið fengi að koma heim af því að það væri dýr kostur fyrir sveitarfélögin. Sem betur fer ríkir sú hugsun ekki lengur. Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að víkja aðeins að börnum yngri en 12 ára. Ég ætla hins vegar að láta staðar numið hér en nefna í lokin að við í Samfylkingunni höfum ítrekað flutt tillögur um talsmenn í barnaverndarmálum. Það er mikilvægt og á að skoða það í nefndinni hvort í einhverjum tilfellum eigi að kveða svo fast að að skylt verði að skipa barni talsmann, þ.e. ekki bara heimilt.

Herra forseti. Við ræðum í annað sinn frv. til barnaverndarlaga sem hefur fengið mjög vandaða umfjöllun í hv. félmn. Áður en ég fjalla um frv. vil ég geta þess að í flestum fjölskyldum er samband barna við foreldra sína með miklum ágætum sem og við aðra í fjölskyldunni. Þau mál sem við ræðum um hér eru sem betur fer undantekningar og eiga við hjá minni hluta fjölskyldna. Þetta eru engu að síður vandasömustu samskiptin sem ríkisvaldið á við borgara sína. Þetta eru mjög persónuleg mál, persónulegir harmleikir, sem um er að ræða. Þess vegna er mjög mikilvægt að vandað sé vel til mála þegar þetta frv. er rætt. Frv. rekst m.a. á mannréttindi, þ.e. friðhelgi heimilisins og fjallar um lokuð mál, mál sem eðli sínu samkvæmt eru lokuð. Upplýsingar liggja ekki fyrir um þau mál og geta þar af leiðandi verið mjög hættulegar, sérstaklega ef framkvæmdin er ekki í samræmi við lög og reglur. Þess vegna er mikilvægt að vanda vel til verka. Á undanförnum áratugum hefur fjölskyldan minnkað hratt og breyst. Fyrir einni öld samanstóð fjölskyldan iðulega af afa og ömmu, föður og móður og börnum á heimili, jafnvel vinnufólk og börn þess. Síðan minnkaði fjölskyldan niður í foreldra og börn og nú er svo komið að stór hluti þjóðarinnar eru einstæðir foreldrar. Það eru miklar sviptingar í hinum almennu fjölskyldum. Þegar fjölskylda leysist upp verður oft og tíðum mjög dapurlegur skilnaður barns og foreldris sem ekki er rætt um í þessum lögum. Það mætti kannski ræða dálítið betur. Barnið skilur að sjálfsögðu ekki að faðir þess eða móðir vilji ekki þekkja það lengur vegna þess að þeim sem í hlut á er illa við hitt foreldrið. Þetta eru því miður allt of algengt. Ég ætla við 1. umr. að ræða lauslega um nokkur atriði frv. Ég er sammála því sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gat um, að við þurfum almennt að minnka reglugerðarheimildir í lögum og hafa lögin skýrari. Þó að það kosti meiri vinnu er hættulegt að framselja mikið af valdi til framkvæmdarvaldsins. Ég ætla að byrja á því að ræða um agavandamál í skólum og á heimilum. Þau eru vandi kennara og foreldra en líka barna. Ég ræddi við ungling fyrir skömmu sem skipti um skóla vegna þess að hann þoldi ekki agaleysið, óreiðuna og hávaðann í skólanum sem hann var áður í. Agavandinn er því ekki bara vandi foreldra og kennara, uppalenda, heldur líka barnanna, ekki síður og kannski hvað mest. Kannski líða þau mest fyrir skort á reglum og aga. Þess vegna þykir mér undarlegt að í markmiðssetningunni sé talað um rétt barna en engar skyldur, og skyldur foreldra en engan rétt. Ég vil að hv. félmn. hugleiði hvort ekki megi koma inn í markmiðin t.d. að börn skuli hlýða foreldrum sínum, fara að þeim reglum sem gilda á heimilinu og hafa þær skyldur að hlýða foreldrum sínum og fara eftir reglum í samræmi við aldur og þroska. Það er með ólíkindum að unglingar telji sér ekki skylt að fara að reglum heimilisins og þurfa ekki að hlýða foreldrum sínum en njóta samt allrar framfærslu af þeirra hendi. Maður heyrir æ oftar að börn vísa í lög og reglur, jafnvel umboðsmann barna, og hóta að kæra vegna þess að þau eigi bara rétt, engar skyldur. Ég vil að hv. nefnd skoði hvort ekki sé rétt að leggja einhverjar skyldur á börnin. Þetta tengist nefnilega líka agavandamálum í skólunum og agavandamálum á heimilunum. Standi eingöngu í lögunum að börn eigi rétt en engar skyldur og foreldrar eigi skyldur en engan rétt leiðir það til þess sem ég gat um. Síðan vantar í þetta frv., sem að öðru leyti er verulega gott, ákvæði um skyldur annarra uppalenda. Það eru bara lagðar skyldur á foreldra í markmiðssetningunni. Í frv. er ekki fjallað um skyldur kennara, fóstra og ættingja sem koma að uppeldi barna. Ég vildi gjarnan að líka yrði skoðað, að slíkar skyldur yrðu teknar upp. Síðan má ég til með að nefna 21. gr. og 30. gr. þar sem ráðist er mjög hastarlega að einstaklingnum með rökum, að sjálfsögðu eins og alltaf. Þar stendur að ef þunguð kona kunni að stofna heilsu sinni í hættu og ófædds barns síns megi grípa inn í og gera ráðstafanir, jafnvel þvinga hana gegn vilja hennar. Það er jafnvel hægt að ganga svo langt að þvinga konu, t.d. í meðferð, áfengismeðferð, til verndar barni sem hún má samkvæmt lögum eyða.

Ekki eftir ákveðið langa meðgöngu.

Undir ákveðnum tíma gilda þau lög fyrir konuna að það má þvinga hana til að vernda barn sem þó má eyða samkvæmt lögum. Ég veit að það er góður vilji í hv. félmn. til að vinna vel að þessu máli. Ég treysti því að þær umsagnir sem komu fram verði skoðaðar mjög vel. Ég mun leggja mitt af mörkum en ég á sæti í þeirri nefnd.

Hæstv. forseti. Ég hef mjög litlu við það að bæta sem hv. þingkonur Samfylkingarinnar, Guðrún Ögmundsdóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir, hafa þegar sagt við 1. umr. um frv. til laga um barnavernd enda hafa þær gert ítarlegar efnislegar athugasemdir og að sjálfsögðu mun þetta mál verða tekið til meðferðar í hv. félmn. Ég vil hins vegar nota tækifærið til að beina því til hv. þingmanna í félmn. að taka til sérstakrar skoðunar þær greinar í frv. sem lúta að því sem síðasti hv. ræðumaður kom inn á, að hægt sé að beita einhvers konar inngripi, þ.e. hlutast til um líferni kvenna sem eiga von á barni. Vissulega viljum við ganga eins langt og hægt er til að vernda líf og heilsu barna, þ.e. þeirra barna sem fædd eru. En þótt konur séu með barni eru þær sjálfstæðir sjálfráða einstaklingar. Auðvitað er hægt að beita fortölum, nota viðtöl og alls konar stuðning og hjálp þegar konur þurfa á því að halda, æskja þess eða þær koma í mæðraskoðun og augljóst er að eitthvað er að en hér finnst mér löggjafinn feta sig út á mjög hála braut. Eins og segir í 1. mgr. 30. gr., með leyfi herra forseta: ,,Ef könnun barnaverndarnefndar leiðir í ljós að þunguð kona kunni að stofna heilsu eða lífi ófædds barns síns í hættu með líferni sínu, sbr. 3. mgr. 21. gr., skal nefndin beita úrræðum þessara laga í samráði við hina þunguðu konu, og eftir atvikum gegn vilja hennar í samráði við forsjáraðila hennar ef hún hefur ekki náð lögræðisaldri, eftir því sem við getur átt og ætla má að að gagni geti komið.`` Hér er sem sagt opnað á það að hægt sé að svipta konu sjálfræði. Ég get ekki skilið þessa grein öðruvísi, herra forseti. Ég vil í þessu samhengi benda á umsögn frá Ljósmæðrafélagi Íslands. Ég les upp umsögn þess, með leyfi forseta: ,,Orðalag þessarar greinar er einnig of opið þar sem mjög teygjanlegt er hvað kunni að stofna heilsu eða lífi ófædds barns í hættu og er breytilegt frá einum tíma til annars eftir því sem viðurkennt er á hverjum tíma. Þess vegna þyrfti að breyta orðalagi greinarinnar,`` segja þær hér. Ég vil ganga lengra og æskja þess að hv. félmn. kanni hvort það sé yfir höfuð einhver nauðsyn á því að hafa þessa grein í lögunum. Ég er ekki viss um að það kunni góðri lukku að stýra að veita barnaverndaryfirvöldum slík yfirráð yfir lífi og líkama kvenna. Ég ætla líka að nota tækifærið, herra forseti, og benda á það sem hér kemur fram í umsögn Ljósmæðrafélagsins, þ.e. að í raun stangist þessi grein frv. sem hér er til umfjöllunar á við lög um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir frá 1975. Samkvæmt þeim er heimilt, allt að 16 vikna meðgöngu, að framkvæma fóstureyðingu liggi læknisfræðilegar ástæður að baki. En í þessu frv. er talað um líf eða heilsu ófædds barns og ekki tekinn til neinn tími á meðgöngunni, en hún er eins og við öll vitum 40 vikur. Ég vildi bara nota tækifærið, hæstv. forseti, og koma þessu á framfæri við hv. þingmenn í félmn. Ég vil ítreka að ég geri að öðru leyti engar athugasemdir við það sem fram hefur komið í málflutningi hv. þingmanna Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir jákvæðar umræður sem hér hafa farið fram. Það var athyglisverð hugmynd sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir varpaði fram þegar hún nefndi þann tvíverknað sem við óneitanlega gerum okkur sek um þegar mál er tekið til umræðu þing eftir þing, að endurflytja sömu ræðurnar. Það hefur akkúrat verið gert hér í dag. Ég flutti svipaða framsögu og ég flutti í fyrra og hv. þm. hafa flutt ræður sem að ýmsu leyti eru endurtekning á því sem þau sögðu í fyrra. Þetta er vinnulag okkar hérna í þinginu en vel getur verið að skynsamlegt sé að breyta því. Það eru örfá atriði sem menn hafa lagt inn í umræðuna sem ég vil gera athugasemdir við. Fyrst með barnaverndaráætlun. Lítil sveitarfélög geta auðvitað unnið saman að barnaverndaráætlun og að gerð barnaverndaráætlana eða kópíerað eftir atvikum. Þetta er fyrst og fremst sett þarna til að minna á, til að vekja athygli sveitarstjórna á málefnum barna og fá sveitarstjórnir til að hugleiða þau. Ég er ekki hneykslaður á laganefnd Lögmannafélagsins þó að hún sendi ekki ítarlegri umsögn, heldur aðeins þessa stuttorðu umsögn. Í mínum huga er laganefndin að segja að hún sé sammála þessu frv. og henni þyki það vera forsvaranlega unnið. Ekki að hún hafi talið ástæðu til að fara í einstök atriði og árétta þau með einhverjum hætti enda komu aldeilis lögfræðingar að samningu þessa frv. Ég nefni Davíð Þór Björgvinsson prófessor, Benedikt Bogason skrifstofustjóra, Guðrúnu Ernu Hreiðarsdóttur, forstöðumann barnaverndarráðs, Hrefnu Friðriksdóttur lögfræðing, Þorgerði Benediktsdóttur deildarstjóra, Ingveldi Einarsdóttur héraðsdómara og Höllu Bachmann Ólafsdóttur lögfræðing. Þetta er mikið lið lögmanna sem þarna hefur lagt hönd á plóg, og ég er ekkert hissa á því þó að laganefnd Lögmannafélagsins geti samþykkt verk þeirra. Varðandi umsagnir sem borist hafa um frv. getur að vísu margt gott verið í þeim en ég hef farið nokkuð ítarlega yfir þær með mínu fólki og fengið skýringar, m.a. hjá þeim sem unnu að gerð frv., á einstökum atriðum sem þar er verið að fjalla um. Breytingarnar eru ekki fleiri en raun ber vitni vegna þess að ég er sammála höfundum frv. Ég er t.d. ekki sammála umsögn sýslumannsins á Sauðárkróki svo ég nefni eina sem hér hefur verið minnst á. Mér finnst gæta nokkurs misskilnings þegar talað er um kostnað við skólagöngu barns. Kostnaður við skólagöngu, mikill kostnaður sem fylgir, getur komið í veg fyrir að barn komist á gott heimili. Hugsun mín í þessu efni er beinlínis að opna sem flest heimili fyrir fósturbörn. Ég sé ekkert á móti því að upprunasveitarfélagið, eða það sveitarfélag sem lögheimilið er eða var í, beri þennan kostnað. Það bæri hann ef barnið yrði kyrrt í sveitarfélaginu. Það er altítt meðal sveitarfélaga að þau endurgreiði kostnað sem á fellur vegna íbúa, t.d. barns sem nýtur leikskólavistar í öðru sveitarfélagi. Lögheimilissveitarfélagið greiðir í mörgum tilfellum leikskólavistunina, að vísu eftir samningi. Og það er alls ekki eingöngu um það að ræða að börnum úr Reykjavík sé komið fyrir á heimili úti á landi heldur getur líka verið um það að ræða að börnum sé komið fyrir í Reykjavík. Það er líka gott fólk sem vill taka börn í fóstur hér. Ég tel að menn hafi tekið þetta of alvarlega hér í umræðunni og látið í ljósi óþarflega mikla hneykslun. Það er alls ekki verið að fara hér fram með einhvern fornaldarhugsunarhátt eða sveitarstyrk. Ég vil svo að endingu láta þess getið að ég tel að það sé einboðið að Barnahúsið starfi áfram, menn hafa verið að láta í ljósi áhyggjur af því.

Herra forseti. Fyrst um athugasemd ráðherra varðandi Lögmannafélagið. Það er nokkuð einboðið að þingmaður Samfylkingarinnar, Guðrún Ögmundsdóttir, átti við það að þetta er svo viðamikil lagasetning og mikilvæg að það hefði ekki verið óeðlilegt að þeir hefðu haft skoðun á því hvort einhver ákvæði laganna þyrftu að vera betri eða hvort þau gengju of langt eða of skammt. Hér hefur ýmislegt verið nefnt og það hefði verið styrkur að því ef Lögmannafélagið hefði látið í ljósi skoðun sína og það er algjörlega óháð því hvort einhverjir lögfræðingar tóku þátt í samningu frv. En ég kvaddi mér hljóðs út af viðbrögðum félmrh. varðandi skólagöngu barns. Það er enginn misskilningur í þessu máli. Hæstv. ráðherra segir að e.t.v. gæti það komið í veg fyrir að barnið kæmist á heimili. Á maður virkilega að skilja það svo að þegar fósturforeldrar hafa gengist undir það að vera fósturforeldrar barns til 18 ára aldurs mundu þeir þurfa að fara til sveitarfélagsins og spyrja: Má ég taka þetta barn? Það er hugsanlegt af því að það hefur lent í erfiðleikum að það þurfi stuðning einhvern tíma á uppvaxtarárunum. Þetta er alveg fráleitt. Fólk er að flytja á milli sveitarfélaga, fjölskyldur með börn, eigin börn og stjúpbörn og fósturbörn, og sveitarfélagið tekur bara við þeim og axlar þær skyldur. Það er hárrétt hjá ráðherranum að það getur verið að barn flytjist utan af landi og til Reykjavíkur eins og öfugt. En það er væntanlega vegna smærri sveitarfélaga sem verið er að setja þetta ákvæði inn, og barnið er að flytja varanlega og sveitarfélagið á að taka við íbúunum. Í þessu máli er enginn misskilningur. Ég er ánægð með yfirlýsingu ráðherrans varðandi Barnahúsið en ég tel og spyr ráðherrann hvort hann sé ekki sammála því að skjóta þurfi styrkari lagalegum stoðum undir starfsemi Barnahúss.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir litlu frv. um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga. Þetta frv. er samið í félmrn. og í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Það hefur tvíþætt markmið. Annars vegar er lagt til að sveitarfélagi verði veitt fullt vald til að ákveða hvaða rekstrarform það hefur á vatnsveitu sem það rekur. Hins vegar er lagt til að eiganda vatnsveitu verði heimilað að áskilja sér arðgreiðslur sem numið geti allt að 7% af eigin fé vatnsveitunnar. Ákvæði 1. gr. frv. er ætlað að tryggja samræmi við frv. til raforkulaga sem iðnrh. hyggst leggja fram og kynnt var á 126. löggjafarþingi, þar sem mælt er fyrir um að öll raforkufyrirtæki skuli vera sjálfstæðir lög- og skattaðilar. Þess eru nokkur dæmi að sveitarfélög reki í einu fyrirtæki eða stofnun héraðsrafmagnsveitu, hitaveitu og vatnsveitu. Ætla má að á næstu árum muni þessi fyrirtæki og stofnanir sveitarfélaga taka þátt í samkeppnisrekstri á sviði raforkuframleiðslu og verður þeim þá skylt að halda þeim hluta starfsemi sinnar aðskildum frá rekstri sem þau eiga einkarétt á, þar á meðal rekstri hitaveitu og vatnsveitu. Engu að síður kann að vera hagkvæmt að reka allar þessar veitur í einu fyrirtæki eða stofnun. Í núgildandi 1. mgr. 2. gr. laganna er mælt fyrir um að sveitarstjórn skuli fara með stjórn vatnsveitu í sveitarfélagi. Hefur ákvæðið verið túlkað svo að vatnsveita skuli annaðhvort vera hluti af sveitarsjóði eða rekin sem B-hluta stofnun í eigu sveitarfélags, sbr. 60. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998. Er sveitarfélagi því ekki heimilt að reka vatnsveitu í formi sameignarfélags eða hlutafélags. Í 3. gr. laganna er hins vegar ákvæði sem heimilar sveitarstjórnum að leggja og reka sameiginlega vatnsveitu og er sveitarstjórnum þá jafnframt heimilt að gera með sér samkomulag um með hvaða hætti veitan skuli lögð og rekin. Í 1. gr. frv. er lagt til að orðalag 2. gr. laganna verði fært til samræmis við orðalag 3. gr. og þar með verði sveitarfélagi í sjálfsvald sett að ákveða rekstrarform vatnsveitu. Með því að gefa rekstrarform vatnsveitna í eigu sveitarfélaga frjálst er verið að koma í veg fyrir að skipta verði veitufyrirtækjum stofnana upp í fleiri en eitt fyrirtæki eða stofnanir. Herra forseti. Í 2. gr. frv. er lagt til að bætt verði inn í lögin heimild fyrir sveitarfélögin til að áskilja sér allt að 7% arð af eigin fé vatnsveitu. Greinin er að mestu efnislega samhljóða 1. og 2. gr. laga nr. 78/2001, um breytingu á orkulögum, nr. 58/1967, með síðari breytingum, sem samþykkt var á 126. löggjafarþingi. Greinin er einnig í samræmi við 5. mgr. 7. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998, þar sem segir að sveitarfélög skuli setja sér stefnu um arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í rekstri fyrirtækja sinna og stofnana og þeim sé heimilt að ákveða sér eðlilegan afrakstur af því fjármagni sem bundið sé í rekstri þeirra. Var því ákvæði ætlað að skjóta stoðum undir framkvæmd sem tíðkast hafði um árabil í rekstri sveitarfélaga þótt ótvíræða lagaheimild til þess hefði vantað í löggjöfina. Í áliti meiri hluta félmn. með frv. sem varð að lögum nr. 45/1998, þ.e. sveitarstjórnarlögunum, segir enn fremur að einnig þurfi að gera breytingar á ákvæðum ýmissa sérlaga til að tryggja enn frekar heimildir sveitarfélaga til að ákveða arðgreiðslur frá fyrirtækjum sem alfarið eru í eigu sveitarfélaganna og rekin eru á þeirra ábyrgð. Í samræmi við þessi sjónarmið er lagt til í 2. gr. frv. að sett verði skýr almenn heimild um arðgreiðslur vatnsveitna, líkt og þegar hefur verið gert í orkulögum varðandi rafveitur og hitaveitur. Herra forseti. Þetta mál er tiltölulega einfalt. Ég óska eftir því að það verði að lokinni þessari umræðu sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Hér liggur fyrir þinginu lítið látlaust frv. til laga um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga og þar er farið að tala um eigendur vatnsveitna. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái fyrir sér í framtíðinni að vatnsveitur sveitarfélaga verði í einkaeigu og að farið verði að hugsa um að selja þær, einkavæða þær. Mun ráðherra sjá fyrir sér t.d. að Gvendarbrunnar í Reykjavík verði seldir? Það má velta þessari spurningu upp. Síðan vil ég spyrja hvort hann telji eðlilegt að sveitarfélög eða aðrir aðilar sem eiga vatnsveiturnar fari að gera sér íslenska vatnið, besta drykk sem til er, sem menn hafa fengið endurgjaldslaust og ódýrt, að ákveðinni tekjulind. Það getur haft ákveðna hættu í för með sér. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvenær kæmi að því augnabliki að menn færu að braska með vatnið á Íslandi. Vatn er almannaeign og allir eiga að hafa fullkominn og frjálsan aðgang að því og eins ódýran og mögulegt er. Og varðandi umræðu um að sveitarfélög eða þeir sem eiga vatnsveitur geti farið að hagnast á þeim og búa til úr þeim einhvern bisness þá lít ég svo á, herra forseti, að það sé braut sem við ættum að forðast í lengstu lög að fara út á.

Herra forseti. Ég sé ekki fyrir mér að Gvendarbrunnar verði seldir eða að þetta muni leiða til einkavæðingar á vatnsveitum. Það er skylda sveitarfélaga að sjá fyrir vatni. En ég tel að ekkert óeðlilegt sé að sama gildi um heitt og kalt vatn, þ.e. að eitthvert gjald komi fyrir.

Herra forseti. Ég tel nokkurn mun vera á heitu og köldu vatni en ætla reyndar ekkert, hæstv. ráðherra, að vera með neina útúrsnúninga. En þegar um heitt vatn er að ræða erum við að tala um hitaveitur, sundlaugar og svona frekar það sem lýtur að kyndingu húsa og þess háttar. En varðandi kalda vatnið sem kemur úr lindum landsins og við drekkum þá álít ég að um annað sé að ræða þar, að vatnsveitur eigi alltaf að reka bara á núlli því þær eiga að vera sjálfsögð og eðlileg þjónusta, og að ekkert landsins barn þurfi að greiða meira en bara algjört lágmarksgjald sem hlýst af lagningu veitnanna beint. Vatnsveitur eiga ekki að vera --- hvað eigum við að segja --- sambærilegar við orkufyrirtæki.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991, með síðari breytingum. Þetta er lítið frv. þar sem verið er að opna fyrir önnur rekstrarform á vatnsveitum, þ.e. að gefa formið á rekstrinum frjálst, eins og kemur fram í greinargerð með frv. Hér er verið að gera breytingar í samræmi við breytingar á raforkulögum. Gerðar hafa verið breytingar á hinum ýmsu fyrirtækjum eins og Orkuveitunni í Reykjavík sem er sameignarfélag, og aðrar veitur hafa verið gerðar að hlutafélögum. Þetta er lagabreyting sem er í samræmi við aðra lagabreytingu sem hefur verið gerð í þinginu. Ég held að þetta sé eðlileg þróun þar sem verið er að laga lagaumhverfið að breytingum sem hafa orðið í samfélaginu og ég óttast ekki að við séum að gera neina vitleysu með þessu. Hér voru ágætis vangaveltur um mikilvægi vatns og ég tek undir þær. Gott vatn er gulls ígildi og ekki eru allar þjóðir eins ríkar af vatni og við. Ég tek undir það. En ég get ekki séð annað en að þessi lagabreyting sé fullkomlega eðlileg. Í 2. gr. er verið að heimila eiganda vatnsveitu að taka allt að 7% arð af eigin fé vatnsveitunnar. Sömuleiðis tel ég það vera eðlilega lagabreytingu. Ég geri því ekki athugasemdir við frv. En við munum auðvitað skoða þetta nánar í félmn. þegar málið kemur þangað.

Herra forseti. Ég vil hreyfa sjónarmiðum varðandi þetta mál sem ég tel að eigi fullt erindi inn í umræðu og umfjöllun þingsins um þetta mál. Þó það sé ekki stórt í sniðum og því ekki tilefni til að gera um það stóran ágreining er eftir sem áður lagt til að hreyfa í málinu annars vegar ákvæðum um rekstrarform og hins vegar um gjaldtöku. Sérstaklega er það síðara umfangsmikið og lýtur að þeim sem fá reikninginn sendan. Því þykir mér ástæða til að fara um það mál nokkrum orðum. Ég vil rifja upp að í lögum um vatnsveitur eru ákvæði í 1. gr. um að sveitarfélögum sé skylt að reka vatnsveitur. Þeim er lögð sú skylda á hendur að útvega íbúum sveitarfélagsins og atvinnufyrirtækjum vatn til sinna þarfa þannig að á sveitarfélögin eru lagðar þær skyldur að hafa vatnið til staðar og reka vatnsveitur. Með öðrum orðum, hér er um að ræða félagslega skyldu sem falin er stjórnvaldi. Í öðru lagi, á móti þeirri skyldu, til þess að auðvelda sveitarfélaginu að sinna henni, er í 5. gr. gildandi laga sveitarfélaginu veittur einkaréttur til þess að reka vatnsveitu og selja vatn þannig að sá sem fær skylduna fær líka réttinn, einkaréttinn til þess að selja vatnið og afla tekna. Í þriðja lagi eru ákvæði í 7. gr. laganna sem kveða á um hversu mikið gjald megi innheimta af þeim sem nota vatnsveitu. Þar er mjög skýrt tekið fram að sveitarstjórninni sé heimilt að taka vatnsgjald sem skal við það miðað að það standi undir stofnkostnaði og rekstri veitunnar, eðlilega, því hér er ekki um að ræða atvinnurekstur í ábataskyni í samkeppnisumhverfi heldur þörf sem stjórnvaldi er falið að uppfylla, veittur einkaréttur til þess að starfrækja veituna og veittur réttur til að afla tekna til að standa undir kostnaðinum við að veita þessa þjónustu. Þannig er það og auðvitað má velta fyrir sér hvort ástæða sé til að breyta þessu. Eru uppi þær aðstæður í þjóðfélaginu að rétt sé að breyta lögunum og t.d. taka af sveitarfélögunum, létta af þeim þeirri skyldu að reka vatnsveitu? Niðurstaða félmrh. er að það sé ekki rétt, að nauðsynlegt sé að sveitarfélögin séu áfram skyldug að reka vatnsveitu og að þau hafi áfram einkaréttinn á að reka vatnsveituna. Með öðrum orðum er niðurstaðan að lokinni athugun málsins sú að ekki séu uppi neinar þær breytingar í þjóðfélaginu að þessu leytinu til sem kalli á að menn geti leyst úr þessu verkefni út frá venjulegum forsendum atvinnurekstrar í samkeppnisumhverfi. Vilji menn fara að reka veituna í ábataskyni er auðvitað forsenda þess að þá sé einhver samkeppni og að sá sem fær reikninginn eigi einhvern valkost og geti snúið sér annað og keypt þjónustuna af öðrum aðila en þeim sem rekur veituþjónustuna í dag. Ég tel ekki að saman fari að vera með fyrirkomulag einokunar annars vegar og hins vegar fyrirkomulag hlutafjárreksturs með arðsemissjónarmið að leiðarljósi eins og verið er að opna fyrir í frv., þ.e. að veita sveitarfélögunum þann möguleika að breyta vatnsveitunum í hlutafélög og reikna sér arð af hlutabréfunum allt að 7% af eigin fé veitunnar. Ég tel ekki að það fari saman að vera með arðsemissjónarmið í einokunarumhverfi af þeirri einföldu ástæðu að sá sem á að borga reikninginn á engan valkost. Hann getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér og neitað að borga reikninginn. Ég er út af fyrir sig tiltölulega opinn fyrir þeim viðhorfum að ýta undir það að aðrir fari að reka vatnsveitur. Það getur vel verið að það sé ekkert óvitlaust að stuðla að því að fleiri reki vatnsveitur en sveitarfélög, enda leggi þeir þá sín eigin dreifikerfi og keppi við hinn aðilann sem er fyrir. Miðað við samkeppnissjónarmiðin er ekkert úr vegi, a.m.k. fyrir fram, að ætla að það geti ekki orðið þeim til góðs sem eiga að borga reikninginn að samkeppni komist á. En ég sé engin teikn uppi um að það sé á döfinni. Og á meðan svo er finnst mér ósanngjarnt gagnvart þeim sem eiga að greiða reikninginn að opna fyrir það í lögunum að reka megi vatnsveituna eins og fyrirtæki á arðsemisgrundvelli sem er að starfa í samkeppnisumhverfi. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum að í málinu því að í raun þegar allt er dregið saman er efni frv. bara eitt, að auka möguleika sveitarfélaga til að taka meiri peninga af þeim sem eru viðskiptavinir vatnsveitunnar. Ekkert annað felst í þessu frv. Sveitarfélögunum er veittur möguleiki til að hækka gjaldskrána þannig að hún standi ekki bara undir stofnkostnaði og rekstri heldur líka 7% arðsemiskröfu af eigin fé. Ég er ekki sammála því að veita þessa heimild og ég vil láta þau sjónarmið koma hér fram með þeim rökstuðningi sem ég hef fært fram í málinu. Hinu er ekki að neita að hæstv. félmrh. hefur sitthvað til síns máls eftir sem áður. Það hafa verið gerðar breytingar á öðrum sviðum í veitukerfi með þessi sjónarmið að leiðarljósi, og Alþingi getur ekki neitað að það hefur fallist á það að sumu leyti. En það breytir því ekki að eftir sem áður, að mínu viti, verðum við að vera alveg klár á því til hvers við ætlumst af sveitarfélögunum og hvaða möguleika þau hafa til að bera þær skyldur sem þeim eru faldar. Og ég er ósammála því að það eigi að reka sveitarfélög á arðsemisforsendum. Ég sé engar forsendur fyrir því að sveitarfélag sé að reka veitukerfi eða einhvern annan rekstur með arðsemissjónarmið að leiðarljósi. Ef það er orðið leiðarljósið á sá rekstur að fara á almennan atvinnurekstur og ekki að vera á höndum sveitarfélaga. Eða hvernig ætla menn að fara að því að skoða annað í rekstri sveitarfélaga sem við leggjum á þeirra herðar í dag, að veita íbúum sínum þjónustu, eins og rekstur áhaldahúss? Á að veita sveitarfélögum heimild til þess að reikna sér 7% arð og hver á að borga reikninginn? Rekstur félagsþjónustu, á að gera það upp sérstaklega með arðsemissjónarmið að leiðarljósi? Rekstur félagslegra íbúða sem nú er í tísku að færa undir sérstök hlutafélög, eins og Reykjavíkurborg var frumkvöðull að --- á að veita sveitarfélögunum heimild til að reikna sér arð af bundnu fé í þeim félögum? Ég held að þegar þetta mál er flutt sé alveg fullt tilefni til að menn velti þessu fyrir sér og geri upp við sig hvaða stefnu menn ætla að taka almennt í gjaldskrárheimildum sveitarfélaga varðandi þá þjónustu sem þeim er skylt að veita. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið en ég hef þegar gert. Ég hef fært fram þau sjónarmið sem ég vildi að kæmust að í þessari umræðu og vænti þess að hv. félmn. fjalli um málið með þessum hætti, a.m.k. að einhverju leyti, horfi á það með víðtækari hætti en frv. eitt og sér gefur tilefni til því að mér finnst fyllsta ástæða til þess að stefnumörkunin verði tekin til umfjöllunar í tilefni af þessu frv.

Herra forseti. Nú fór það svo að hv. síðasti ræðumaður tók að nokkru leyti af mér ómakið. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í hugleiðingum hans. Ég er ósammála því að hér sé um smámál að ræða, þetta er a.m.k. angi af mjög stóru máli ef menn vilja taka það svo, þar sem spurning er um hlutverk og stöðu sveitarfélaganna og þeirra félagslega rekstur eða hina félagslegu þjónustu sem þau standa fyrir. Mér finnst víglínan vera komin ansi innarlega ef t.d. vatnsveitur í eigu sveitarfélaga sem lúta, eðli málsins samkvæmt, nánast undantekningarlaust þeim aðstæðum að handhafi þeirra hefur svokallaða náttúrlega einokun á sinni starfsemi --- hún er fólgin í því að um er að ræða einu pípuna inn í húsið hjá kúnnanum -- ef víglínan í þessum einkarekstrararðsemissjónarmiðum er komin svo innarlega að það vekur enga umhugsun og engar tilfinningar ef boðið er upp í þann dans að fara jafnvel að einkavæða þessa starfsemi og draga af henni arð með vísan til þeirra fjármuna sem bundnir eru í fjárfestingum. Hver á vatnsveitu í sveitarfélagi? Fólkið í sveitarfélaginu. Til hvers er vatnsveitan í sveitarfélaginu? Hún er til þess að sjá því fyrir vatni. Og hvert eru menn eiginlega komnir ef ekki má gera greinarmun á því annars vegar og samkeppnisatvinnurekstri hins vegar? Og hvers vegna er það svo sjálfgefið að það sé skynsamlegt, að ég tali ekki um skylt, að færa þetta undir samkeppnislög eða samkeppnisleikreglur í atvinnurekstri? Ég sé bara ekki nokkra einustu ástæðu til þess. Ég veit ekki betur en að þjónusta sveitarfélaga og ríkisins sé í grunninn undanþegin, og samkeppnislög taka ekki til félagslegrar þjónustu sem slíkrar þegar hún er veitt af opinberum aðilum. Og þarf ekki aðeins að velta því fyrir sér hvar menn ætla að draga þessi landamæri? Herra forseti. Ég vara alltént, svo mikið er víst, mjög við öllu einkavæðingarbrölti á þessu sviði. Og ég geri þá kröfu til manna, hvaða viðhorf sem þeir hafa til félagslegs eða opinbers rekstrar annars vegar og einkarekstrar hins vegar, að þeir horfi á reynsluna þar sem menn hafa farið út í ævintýramennsku og tilraunastarfsemi af því tagi að einkavæða og færa í hendur einkaaðilum veitur sem eru með náttúrlega einokun. Ég held að það sé samdóma álit allra, allt frá æstustu frjálshyggjumönnum í Bretlandi og Nýja-Sjálandi og yfir á hinn kantinn, að um það geti menn þó orðið sammála að það hafi gefist illa, og þar hafi ofstækið leitt menn í hvað mestar ógöngur þegar þeir fóru út í það, t.d. í Bretlandi á áttunda áratugnum, að einkavæða veitur sem eru með hreina og klára náttúrlega eða hlutbundna einokun á þjónustu sinni án þess að sjá fyrir þær hrikalegu afleiðingar sem það gæti haft í för með sér. Auðvitað fóru menn af stað og skrúfuðu upp verðið, hirtu sér myndarlegan hagnað og fóðruðu það með ýmsum hætti. Síðan sátu menn oftar en ekki uppi með það að þjónustan versnaði, það var trassað að leggja í nauðsynlega endurnýjun og menn styttu sér leið með ýmsum hætti. Til dæmis fór allt sem laut að umhverfi, þegar framkvæmdir áttu í hlut, stórversnandi af því að menn voru alls staðar að reyna að spara og græða. Það hlýtur líka að þurfa að vara dálítið við þeirri hugmyndafræði, herra forseti, af því að eins og hv. síðasti ræðumaður í raun og veru kom inn á verðum við a.m.k. að átta okkur á því hvar sú hugsun endar að innleiða samkeppnis- og atvinnurekstrarviðhorf inn á ný svið sem áður hafa lotið skilgreiningu sem hrein þjónusta, sem skyldur eða þjónusta við íbúa sveitarfélaga, við almenning og þar af leiðandi ekki verið seld undir sömu lögmál um arðsemi í rekstri og venjulegur atvinnurekstur. Menn verða náttúrlega líka að átta sig á þessu: Á að fara svo langt með hugmyndina að sveitarfélögin geti jafnvel átt yfir höfði sér lögregluna ef þau ákveða t.d. að þau vilji gera vel við íbúa sína á einhverjum sviðum og bjóða þeim ódýra eða ókeypis þjónustu? Það er ein endastöðin í þessari hugmyndafræði að þegar einhver sveitarfélög eru farin að reikna sér arð og ef menn að einhverju leyti geta borið við samkeppni verður hinum bannað að gera það ekki. Sveitarfélög hafa verið kærð fyrir að hafa ókeypis inn á tjaldstæðin hjá sér. Það má ekki veita þá þjónustu lengur í sveitarfélagi að leyfa mönnum að tjalda ókeypis. Það er afleiðing og angi af þessu. Ég held því að menn ættu líka að þessu leyti að staldra aðeins við. Mér finnst t.d. orka mjög tvímælis að það eigi yfir höfuð að leyfa mönnum að fara með vatnsveitur, hreinar vatnsveitur, úr eignarformi sem lýtur lögmálum sveitarfélagarekstrar, opinbers rekstrar, og þótt það sé þá ekki hreint sveitarfyrirtæki, ekki endilega rekið af sveitarfélaginu eða sem B-hluta stofnun. Það mætti hugsa sér að draga mörkin við það að slíkt væri ekki fært lengra en yfir í sameignarfélög eða byggðasamlög, t.d. þegar fleiri en eitt sveitarfélag eru að leggja í púkk. Þetta eru lögformlegir aðilar og það er nýbúið að setja lög hér um sameignarfélög sem hægt er að skoða í því sambandi. Ég sé ekki að þetta sem hér var nefnt --- það er svona draugagangur á ferðinni í orkugeiranum --- sé t.d. endilega rök fyrir því að fara með vatnsveiturnar yfir í þetta form. Herra forseti. Í öllu falli tel ég fulla ástæðu til að fara vandlega yfir þetta mál og staldra hér við, og ég lofa engu um stuðning við þetta eins og þetta er hér sett fram. Ég tel fyllilega koma til greina að draga mörkin þarna öðruvísi, og ég vil fá upp á borðið þau tæknilegu eða rekstrarlegu vandkvæði sem eru höfð hér sem viðbára í raun og veru. Ég leitaði rakanna fyrir því að nauðsynlegt væri að gera þetta, og fann ein að lokum: Ef þetta yrði ekki gert gæti það leitt til þess að menn yrðu að skipta upp einhverjum blönduðum fyrirtækjum. Og ég segi bara: Þá það. Ef menn hafa grautað vatnsveitunum sínum inn í eitthvað annað sem þeir eru í vandræðum með geta þeir væntanlega tekið þær út úr því aftur. Og ég tel að löggjafinn hafi ekki bara fullan rétt heldur sé honum skylt að líta til almennra sjónarmiða, stöðu sveitarfélaganna, lögboðins hlutverks þeirra, þeirra skyldna sem sveitarfélögin hafa og alls samhengis málsins áður en menn fara að ana lengra út á þessa braut. Nóg er samt. Þessi þakleki er alls staðar á ferðinni, að láta hlutina leka yfir í einkarekstur og samkeppni og einkavæða allt sem mögulegt er. Við sjáum afleiðingarnar fyrir okkur, um þær er víða deilt. En maður hélt kannski að einhvers staðar væru mörk sem menn gætu orðið sáttir á að verja, og það væri þá ekki síst undirstöðuþjónusta af þessu tagi, skyldur sem ég held að séu þannig að það sé eina skynsemin, eina vitið, að nálgast frá þessum sjónarhóli, og samkeppnin sé hér svo fjarlæg bara út frá heilbrigðri skynsemi. Það getur ekki verið nokkur minnsta glóra í því að fara að grafa upp allar götur í sveitarfélögum ár eftir ár til að leggja vatnsveitu númer tvö, þrjú og fjögur. Að fyrirtækið Vatnungi hf. komi næst á eftir einhverju öðru fyrirtæki sem heitir kannski Kaldavatn ehf. Og svo komi Blávatn ehf. og grafi líka. Ég meina, hvers konar vitleysa er þetta?  Ég sé enga skynsemi í því, herra forseti, ég sé engin rök til þess að fara að reyna að fara út í það fen að ætla að fara að innleiða hér samkeppni og slíka viðskiptahætti þegar um er að ræða starfsemi sem bara eðlisbundið er slík að það er eiginlega ómögulegt að sjá annað fyrir sér en að hún muni lúta einhvers konar náttúrlegri einokun, a.m.k. dreifikerfin. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að menn væru með samkeppni --- einhverjar vatnsveitur gætu keppt um að selja inn á dreifikerfi sem yrðu þá að vera þvinguð opin með einhverjum sambærilegum hætti og menn eru að reyna að hnoða samkeppni inn í fjarskipti sem fara um þráð. Og það vantar ekki að það valdi aldeilis erfiðleikunum og allt það brölt sem því hefur fylgt að reyna að þjóna þessari lund, að alls staðar skuli vera bisness, allt skuli lúta gróðalögmálum --- það hefur leitt til mikilla vandræða. Og ég bið menn bara vinsamlegast að taka sér stund og kynna sér litteratúrinn um reynsluna af einkavæðingarbrölti þegar í hlut eiga vatnsveitur, rafveitur og orkufyrirtæki bæði austan hafs og vestan. Eða eru kannski félegar fréttirnar frá Bandaríkjunum núna síðustu missirin þar sem spilling er að ríða hverju orkufyrirtækinu á slig, jafnvel í heilum fylkjum? Mikil vandræði hafa hlotist af þeim aðstæðum sem menn bjuggu sér þarna til þannig að sums staðar hafa fylki og stór sveitarfélög neyðst til að leysa til sín aftur bæði veitur og orkufyrirtæki sem búið var að einkavæða eða spruttu upp eftir að samkeppni hafði verið innleidd eða menn höfðu reynt að innleiða samkeppni á svona sviðum. Meira og minna allt orðið til bölvunar. Og ég held að það sé löng leitun að rökum fyrir því að það sé notendum eða neytendum til góðs. Svo er þetta líka að lokum allt saman spurning um hvað er hófsamlegt og skynsamlegt þegar kemur að gjaldtökunni. Er vatn góður skattstofn? Er neysluvatn fjölskyldna góður skattstofn? Umfram þá lágmarksgrunnkostnað af því að reka dreifingarkerfið, sjá mönnum fyrir vatninu? En það er raunverulega það sem verið er að fara hér út í með vissum hætti með því að innleiða arðsemiskröfur sem auðvitað enginn borgar nema þeir sem greiða fyrir þjónustuna og þá er það ekki endilega í samræmi við efnahag þeirra eða stöðu til þess að bera byrðarnar. Menn sækja því a.m.k. ekki rök í félagslega hugsun í þessum efnum. Herra forseti. Ég ætlaði kannski ekki að hafa um þetta fleiri orð enda held ég að ég hafi ekki mikið meira um málið að segja á þessu stigi. En ég áskil mér allan rétt til þess að skoða mjög vandlega hvort eigi að fara að veita þessu máli brautargengi, a.m.k. í þess óbreyttri mynd.

Herra forseti. Ég sé ekki þá stóru hættu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sér í þessu frv. Hver er annars munurinn á vatnsveitu og hitaveitu eða rafmagnsveitu? Það er alls staðar ein lögn inn í hús. Sveitarfélögin eiga að fá að ráða þessu sjálf. Sveitarfélög eiga að fá að ráða í hvaða formi þau vilja reka fyrirtæki sín. Þessi allt að 7% arðsemi er ekki svo stórhættuleg að menn þurfi að óttast mikla samkeppni fyrir þær sakir. Aðstaða sveitarfélaga er mjög mismunandi. Við sjáum að það er mismunandi skattheimta milli sveitarfélaga. Þau sveitarfélög sem búa þannig að hafa miklar tekjur af fasteignaskatti geta búið íbúum sínum miklu betri kjör en önnur sveitarfélög. Það hefur alveg verið látið óáreitt. Herra forseti. Ég sé ekki hættuna í þessu frv. En auðvitað fer hjartað í hv. þm. að slá hraðar þegar minnst er á arðsemi, að ég tali nú ekki um einkavæðingu.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt. Hjartað í mér tekur oft kipp þegar menn taka til við einkavæðingartrúboðið hér á Alþingi. Ég er að hugsa um þolendurna en ekki þá sem ætla að græða á henni og ætla sér að gera alla skapaða hluti í samfélaginu, sjúklinga jafnt sem vatnsnotendur, að féþúfu. Ég er alveg tilbúinn í orðaskipti við það fólk sem hefur tekið þá trú í stjórnmálum að lausnarorð allra hluta sé að gróðinn skuli settur í öndvegi, óháð þeim aðferðum sem menn viðhafa til að ná honum fram og hvaða áhrif sem það hefur á þá sem í hlut eiga, þolendurna í dæminu. Ég sé ekki að það sé sérstaklega framsækinn, eða félagsleg hugsun þaðan af heldur, að gera vatnsveitur sveitarfélaganna að vígvelli í þessu sambandi. Ég bara sé það ekki. Ég bendi á reynsluna, dóm reynslunnar. Það væri gaman að heyra fólk tjá sig, hægri menn og einkavæðingarsinna, um dóm reynslunnar þar sem menn hafa gert slíkar tilraunir, þar sem menn hafa gert íbúa sveitarfélaga eða heilla landshluta að tilraunadýrum á frjálshyggjubúunum, t.d. á Bretlandi, Nýja-Sjálandi, Bandaríkjunum og víðar. Eigum við þá ekki að ræða um veruleikann eins og hann er? Menn koma hér og tala um sjálfstæði sveitarfélaganna, stuðningsmenn núverandi ríkisstjórnar, það fer vel á því. Það fer einkar vel á því að stuðningsmenn núverandi ríkisstjórnar ræði um sjálfstæði sveitarfélaganna. Hvað bættust mörg við á gjörgæslulistann nú um áramótin? Það er nú aldeilis sjálfstæði sveitarfélaganna sem þessi ríkisstjórn hefur að leiðarljósi, sem er að koma þeim öllum á kné. Þau sem ekki hafa nýlega selt verðmætustu eignir sínar og sloppið út af listanum þar með, kannski í tvö, þrjú, fjögur ár, eru flest öll á leiðinni inn á hann aftur. Drjúgur hluti sveitarfélaganna í landinu er þannig að komast í gjörgæslu hvað fjárhagslega stöðu snertir. Það er kannski lausnin, að breyta öllum vatnsveitunum í hlutafélög og selja þau svo.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni sem ég bar upp við hann varðandi arðsemi hitaveitna og rafmagnsveitna, hvort ekki ætti að banna þeim að hafa arðsemiskröfu. Sveitarfélögin hafa mörg hver sett saman í eina stofnun bæði rekstur á heitu og köldu vatni. Ég held að það sé afar gott. Það sparar ýmislegt í yfirstjórn og rekstri að hafa slíkt á einni hendi. Ég frábið mér að þannig sé talað til sveitarstjórna í þessu landi að þær hugsi ekki um hag íbúanna. Fyrst og fremst eru sveitarstjórnir að hugsa um hag sinna íbúa í öllum ráðum sínum og gerðum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að láta stilla mér þannig upp í þessari umræðu að ég sé fylgjandi breytingum á hitaveitu- eða orkumálum sem ég hef aldeilis ekkert skrifað upp á og ekki endilega mælt með, t.d. því að knýja Ísland inn undir orkutilskipun Evrópusambandsins sem við áttum auðvitað ekkert erindi með. Það var algjört axarskaft og mistök af hálfu þeirra sem voru í forsvari fyrir Ísland að reyna ekki að fá Ísland undanþegið, enda erum við ekki hluti af samtengdum orkumarkaði í Evrópu. Það er síðan notað sem rök fyrir því að einnig verði að einkavæða kaldavatnsveitur, m.a. af því að e.t.v. hafi einhver sveitarfélög blandað þessu saman í rekstrinum. Ég kaupi það bara ekki. Ég er ekki að tala hér af einhverri vandlætingu um sveitarfélögin, sveitarstjórnarmenn eða vantreysta því að þeir reyni að vinna verk sín vel. Við verðum náttúrlega að setja allt tal um sjálfstæði sveitarfélaga og sjálfsákvörðunarrétt í það samhengi að við erum löggjafi og setjum líka sveitarfélögunum lög. Það hafa gilt um þetta lög. Ég veit ekki til þess að það hafi verið til stórfelldra vandræða eða t.d. að um það hafi verið sérstakur ófriður að vatnsveitur væru skilgreindar sem skyldubundin þjónusta sveitarfélaganna við íbúa sína. Það er viss munur á þeim, þ.e. kaldavatnsveitunum og síðan aftur hitaveitunni, sem er orkudreifing, og svo aftur almennum orkufyrirtækjum sem oft hafa breiðari starfsgrundvöll undir, blandaðri starfsemi og blandaðri hagsmuni en hreinar og klárar vatnsveitur. Ég bakka því ekki fet, herra forseti, með að það er ástæða til að fara rækilega í saumana á þessu frv. og skoða hvort skynsamlegt sé að breyta fyrirkomulaginu sem verið hefur og ef svo er, hvernig eigi þá að gera það. Það þarf að skoða í samhengi við hlutverk sveitarfélaganna og skyldur þeirra við íbúa sína.

Herra forseti. Ég fæ mér hér vatn úr Gvendarbrunnum. Við höfum notið þess, Íslendingar, að geta drukkið ferskt og gott vatn án þess að greiða sérstaklega fyrir það. Sums staðar greiðir fólk fyrir þann kostnað sem hlýst af því að vatnið rennur í húsin til þeirra. Það er í mínum huga grundvallaratriði sem við þurfum að standa vörð um, að fólk þurfi ekki að greiða sérstaklega fyrir vatnið sem það drekkur.

Er það notað í messuvínið?

Vatn er stundum notað í messuvín til þynningar, hæstv. landbrh. Það hefur líka verið ódýrt og ég vona að svo verði áfram því sú aðgerð sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir í bandorminum, þegar klipið var af sóknargjöldum til að setja í ríkissjóð, var frekar ódrengileg. Ég vona að það verði ekki lagður á vatnsskattur sem muni auka enn álögurnar sem hæstv. ríkisstjórn setti á kirkjur landsins, svo ég svari nú spurningunni. Það sem mig langar að segja er að hvert svo sem rekstrarform vatnsveitunnar er lít ég svo á, það er skoðun mín, herra forseti, að það eigi ekki að búa til gróðafyrirtæki úr kaldavatnsveitum. Ég lít þannig á að vatnið sé nánast eins og andrúmsloftið, loftið sem við öndum að okkur. Þetta er siðferðilegt mál sem við þurfum að velta fyrir okkur, hvort sveitarfélög sem eru komin í mjög miklar kröggur eins og fram hefur komið í umræðunni hér hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni --- hann talaði um gjörgæslulistann, sveitarfélög sem eru komin á gjörgæslu --- standist þá freistingu að gera sér mat úr því. Menn vita hvað orðið gjörgæsla merkir. Við getum alveg séð þetta fyrir okkur. Um þetta þurfum við að hugsa og gæta þess að sala á köldu vatni, neysluvatni, verði ekki einn af nýjum tekjustofnum sveitarfélaganna. Við þurfum að hafa það í huga. Við höfum réttinn til að anda að okkur og það verður erfitt að selja loftið, þó uppi séu ýmsar hugmyndir um það á 

Herra forseti. Málið sem við ræðum hér gengur út á að hugsanlega sé hægt að færa vatnsveitur í sérstakt rekstrarform einkareksturs og að vatnsveitur sveitarfélaga sem ekki eru sjálfstæðir skattaðilar skuli reikna sér sérstakan arð. Ég verð að segja eins og er, að ég er andvígur þeirri hugsun sem birtist í þessu frv. Ég get ekki sett samasemmerki á milli þess að hafa aðgang að fersku, köldu vatni og þess að hafa hita í húsi t.d. Ég set ekki samasemmerki þarna á milli. Hvers vegna geri ég það ekki? Það er nú þannig að menn hafa fleiri ráð til að hita hús sín en bara heitt vatn. Jafnvel þó að heitt vatn fari af um stund eða bregðist þá er yfirleitt rafmagn í öllum húsum og má nú kannski viðhalda hita í húsum um einhvern tíma. Þegar kemur hins vegar að vatninu þá lít ég svo á að þar sé um frumþörf að ræða sem eigi að vera leyst af hendi sem þjónusta sveitarfélaganna við hvert það hús sem byggt er innan marka þeirra. Þess vegna vil ég lýsa þeirri skoðun minni í stuttu máli að ég er andvígur því að opnað verði fyrir sérstök fyrirtæki um vatnsveitur, að sú hugsun verði viðtekin að hægt verði að fara að selja vatnið sérstaklega. Eða er það kannski hugsunin í þessu frv., að menn séu með því að búa til fyrirtæki sem sveitarfélögin geti selt ef þau þurfa t.d. að laga hjá sér skuldastöðuna? Er þetta svipað og þegar sveitarfélögin á Vestfjörðum þurftu að selja Orkubúið til að laga hjá sér skuldastöðuna? Ég er bara einfaldlega andvígur því að svona sé gert. Ég tel að það sem hér er lagt upp með sé óþarft og okkur ekki til framdráttar að opna á einkarekstur um vatnsveitur. Ég álít að það eigi að vera þjónusta sem öllum íbúum sveitarfélaga sé veitt og sveitarfélögin eigi að sjá um þau mál.

Herra forseti. Þetta hefur verið dálítið undarleg umræða. Þetta frv. er flutt í samráði við sveitarfélögin í landinu. Það er reyndar ekki einhlítt að vatnsveitur séu í eigu sveitarfélaga og það er ekki skylda sem öll sveitarfélög uppfylla að leggja vatnsleiðslur til notenda eða á öll heimili. Ég á t.d. hlut í vatnsveitu og ber kostnað af henni. Sveitabæir eru flestir með eigin vatnsveitu eða sameinast um vatnsveitu og þar kemur sveitarfélagið ekki að. Ég ber kostnað af viðhaldi vatnsveitunnar sem ég á hlut í og bar kostnað af því að koma henni upp. Kalt vatn er ekki ókeypis. Það er reiknað til verðs frá sveitarfélaginu og það er í fasteignaskattinum. Hluti af fasteignaskattinum er vatnsgjald. Mér fyndist rangt að banna Reykjavík að taka arð af hitaveitu. Það fyndist mér rangt. Reykjavík hefur um langt árabil tekið arð af hitaveitunni. Sveitarfélögunum í landinu veitir ekkert af tekjustofnum. Það er svo önnur saga. Ég vil leiðrétta það að ekkert sveitarfélag í landinu er í gjörgæslu. Því fer fjarri sem betur fer. Hins vegar hefur lögum samkvæmt eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga snúið sér til nokkurra sveitarfélaga, rúmlega 30 sveitarfélaga, til að fá útskýringar á því hvernig þau hyggist reka sig og hvernig þau hyggist greiða úr skuldamálum sínum, hvernig þau hyggist auka framlegð. Þetta eru fyrirspurnir sem sendar eru sveitarfélögunum og ekki má slá því upp, eins og mér virðist sem fréttamenn hafi gert, að þessi sveitarfélög séu komin í einhverja voðalega þröng. Ég þekki til nokkurra sveitarfélaga sem fengu þessa fyrirspurn. Eitt lítið sveitarfélag var nýbúið að leggja í hitaveitu, stórkostlega framkvæmd, í fyrra. Það fékk fyrirspurn. Annað sveitarfélag sem ég þekki náið til í varð að kaupa hlutabréf í útgerðarfyrirtæki beinlínis til þess að missa ekki kvótann. Það skuldsetti sig stórkostlega fyrir það. En það er enginn háski í því sveitarfélagi. Enginn efnahagslegur háski steðjar að því. Eitt sveitarfélag, sem ég þekki nú kannski allra best, fékk aðvörun. En það er líka búið að koma sínum fráveitumálum í lag eða svo til og búið að verja í fráveitumál á annað hundrað milljónir og ég hugsa að það sé næstbest statt af sveitarfélögum í landinu að því leyti til. Svona atriði geta komið til og geta orðið þess valdandi að sveitarfélögin fái bréf. Sum hafa að vísu farið glannalega, því miður, og ráðist í fjárfestingar sem þau hafa ekki ráðið við og hafa lent í þröng þess vegna. Ég tel að ef sveitarfélög telja sig hafa hagræði af því að reka saman vatnsveitu, hitaveitu og rafveitu þá eigi að heimila þeim það. Annað væri bara fjarstæða. Ég tel líka að það eigi að leyfa fleiri en einu sveitarfélagi, ef þeim þykir það henta, að eiga og reka saman veitur. Þessi dæmi eru fyrir hendi og ég sé enga ástæðu til að fara að banna þeim það eða leggja stein í götu þeirra við að ná fram hagræði fyrir íbúa sína og ég tel eðlilegt að veita þeim það frelsi að þau geti tekið hóflegan arð af þessum framkvæmdum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 358. Um er að ræða frv. til laga sem mun hafa í för með sér breytingu á lögum nr. 57/1990, um flokkun og mat á gærum og ull, með síðari breytingum. Með frv. þessu er stefnt að því að leggja niður starf eftirlitsmanns með ullarmati sem starfar á grundvelli 6. gr. laga nr. 57/1990, um flokkun og mat á gærum og ull, með síðari breytingum. Samkvæmt þessu ákvæði ber landbrh. að ráða eftirlitsmann með ullarmati samkvæmt tillögu ullarmatsnefndar og skal hann hafa sérþekkingu á því sviði. Þessu eftirliti hefur fylgt töluverður kostnaður sem hefur verið greiddur úr ríkissjóði á grundvelli 7. gr. laganna. Markaðir fyrir ull hafa dregist saman hér á landi á undanförnum árum og kaupendum ullar hefur fækkað. Ullarverð hefur verið lækkandi og hefur verið í lágmarki síðustu árin. Kostnaður við ullarsöfnun hefur aftur á móti verið mikill og hefur ekki lækkað í samræmi við lækkun ullarverðs. Leitað hefur verið leiða til þess að lækka þann kostnað eins og unnt er. Samkvæmt lögum nr. 57/1990 er gert ráð fyrir að löggiltir ullarmatsmenn annist mat á ull. Jafnframt er þar gert ráð fyrir að með reglugerð sé unnt að skylda afurðastöðvar og söluaðila, þar með taldar sútunarverksmiðjur, til að hafa á sinn kostnað í þjónustu sinni löggilta matsmenn til að framkvæma mat á ull samkvæmt lögunum og að sjá þeim fyrir aðstöðu til að framkvæma matið. Mati þeirra er heimilt að skjóta til sérstakra kærunefnda sem einnig starfa á grundvelli laganna og eru skipaðar af landbrh. Starf eftirlitsmanns með ullarmati, eins og nafnið gefur til kynna, er fólgið í að hafa eftirlit með störfum löggiltra ullarmatsmanna sem starfa á grundvelli laganna og að leggja mat á störf þeirra og gæði þeirrar ullar sem fer á markað. Hér á landi er einungis einn kaupandi ullar af framleiðendum en ullarverðið er verð sem byggist á samningum milli Bændasamtaka Íslands og kaupandans á hverjum tíma. Þessi kaupandi hefur haft í þjónustu sinni matsmenn samkvæmt framangreindum ákvæðum vítt og breitt um landið og hefur reynslan sýnt að mat þeirra uppfyllir í meginatriðum þær kröfur sem markaðurinn gerir til vörunnar. Einnig er gert ráð fyrir að framangreind kæruheimild til kærunefnda verði áfram til staðar í lögunum ef ágreiningur rís um ullarmatið, eins og ég gat um hér áðan. Í samræmi við það er ekki lengur talið nauðsynlegt að hafa eftirlitsmann með ullarmati starfandi með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum. Í frv. þessu eru því lagðar til breytingar sem hafa í för með sér að starf eftirlitsmanns með ullarmati skv. 6. gr. laganna verður lagt niður. Ef afurðastöðvar eða aðrir aðilar vilja halda uppi eftirliti með ullarmatinu er þeim að sjálfsögðu heimilt að ráða sér slíkan eftirlitsaðila á eigin kostnað. Á fylgiskjali með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frv. og athugasemda með frv. Hæstv. forseti. Frv. þetta er lagt fram í þeim tilgangi að draga úr kostnaði við ullarsöfnun og aðlaga hann betur að því verði sem fæst fyrir ullina hér á landi svo og að draga úr útgjöldum ríkissjóðs í samræmi við breytta tíma í íslensku þjóðfélagi þar sem ekki er lengur þörf fyrir þá þjónustu sem fólgin er í starfi eftirlitsmanns með ullarmati. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Hér er lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um flokkun og mat á gærum og ull. Þetta frv. kemur í raun ekki til af góðu þar sem ullariðnaðurinn í landinu hefur náttúrlega beðið mikinn hnekki á síðustu árum og er það af ýmsum ástæðum. Þessar breytingar eru því óhjákvæmilegar. Starfssvið þessara aðila sem um getur er náttúrlega orðið miklu minna. Hins vegar er dapurlegt hvað bændur fá lítið verð fyrir ullina. Það sem ég hugsa um í þessu sambandi er hvort það verði alveg tryggt að bændur geti haft eitthvað um það að segja eða eigi einhvern ákveðinn fulltrúa sjálfir þegar verið er að selja ullina. Alveg eins og þegar verið er að selja aðra vöru þá hafa menn ákveðna hugmynd um hversu góð varan er og hvaða gæði hún ber í sér. Er mikil ull í landinu hreinlega ekki unnin? Fer mikið af gærum beint á haugana? Sú spurning vaknar þegar við ræðum þessi mál hvort hægt sé að hrinda af stað einhverju starfi eða átaki til að koma þessari vöru á markað. Þegar ég var drengur í sveit fór ég með þvegna ull og lagði hana inn í Gefjun á Akureyri þar sem mikil framleiðsla var á teppum og annarri vöru sem var seld til Rússlands. Olía var keypt í staðinn og mikið var látið með íslenska ull. En mikið hefur breyst frá þeim tíma og manni rennur oft til rifja að hugsa um það af því íslenska ullin er svolítið sérstök með sín löngu hár. Því vakna þær spurningar hvort hægt sé að gera eitthvað til þess að skapa meiri verðmæti svo bændur fái meira fyrir sína ull og þær gærur sem koma af fénu sem er slátrað. Nú er reyndar í bígerð að koma upp stofnun eða safni norður á Ströndum sem verður helgað sauðfé. Ekki er seinna vænna því mér finnst oft eins og blikur séu á lofti í sambandi við sauðfjárbúskapinn. Þessi mál hafa verið dálítið erfið, t.d. sláturhúsmálin öll og ýmislegt annað. Spurningin er náttúrlega hvað sé hægt að gera til að hressa upp á þessa atvinnugrein. Ég held að hægt sé að breyta ýmsu þannig að bændur komi meira að þessu sjálfir og ég vona að það verði þannig í framtíðinni. Um þetta frv. er ekkert annað að segja en að það fer til landbn. og menn munu fjalla um það þar. Ég vænti þess að þar fái það góða umfjöllun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ræðu hans. Það er vissulega rétt að margt hefur breyst í kringum ullariðnaðinn á síðustu árum en þó er það kannski svo að sumt hefur verið að þróast núna á betri veg. Við sjáum að bændur rýja yfir veturinn og hirða um ullina. Í búfjársamningum er lögð mikil áhersla á að hirða þessa afurð, enda er hún okkur dýrmæt og kannski sú eina af þeim mörgu afurðum sem við eigum sem á mikla möguleika á heimsmarkaði. Ég tek því undir með hv. þm. hvað þetta varðar að menn þurfa auðvitað að hugsa þetta upp á nýtt og gera það kannski á annan hátt. Fyrirtæki á landsbyggðinni eru að gera mjög góða hluti úr ullinni, dýrmætan fatnað og geta selt hann dýrt. Ullin fylgir á margan hátt sérstöðu okkar, hvort sem það er útlendingurinn sem á hestinn og klæðist lopapeysu eða ýmsir aðrir litlir möguleikar sem fyrir eru. Ég gat þess hér af því hv. þm. taldi að bændur þyrftu að koma að málinu að þegar samið er um verð á ull og gærum eru það auðvitað Bændasamtökin sem fara með það mál fyrir hönd stéttarinnar þannig að þeir koma þar að þeim samningum. Ég hef ekki upplýsingar um hve miklu er hent, en ég hygg að í þessu eins og öðru sé töluvert af ull hent. Það er þá ull sem kannski er hirt um allt of seint og þykir ekki markaðsvara í dag. Menn sem rýja ekki eða rýja of seint gera ekki þá vöru að markaðsvöru og taka ekki þátt í því, þannig að þar þarf að gera mikið átak. Við sjáum það þegar við keyrum um þjóðvegi landsins að mjög margir taka þátt í því að hirða ull sína og gera hana að afurð og fá vissulega fyrir það töluverða peninga. En ég tek undir með hv. þm. að auðvitað er mikilvægt að atvinnugreinin sjálf, bændurnir, stýri þessum málum til sóknar og við sem hér erum reynum að koma til hjálpar þar sem það er hægt. Ég sé víða að menn eru vissulega að gera ágæta hluti og því þarf að fylgja eftir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um búfjárhald og fleira. Frv. er flutt á þskj. 437 og er 338. mál þingsins. Í október árið 1999 skipaði ég nefnd sem falið var það hlutverk að endurskoða lög um búfjárhald, forðagæslu o.fl. Nefndin skilaði áliti sínu síðasta sumar og er það frv. sem hér er lagt fram að mestu samhljóða því frv. sem nefndin skilaði af sér. Með frv. eru m.a. lagðar fram eftirfarandi breytingar: Lagt er til að kveðið verði á um búfjáreftirlitssvæði í reglugerð. Markmiðið er að þau stækki og þeim fækki, enda á það kannski við þegar við sjáum að sveitarfélögin eru að stækka. Með því að kveða nánar á um svæðin í reglugerð er auðveldara að breyta svæðaskipan, t.d. ef sveitarfélög sameinast. Í frv. eru einnig lagðar til mun strangari reglur um hæfi búfjáreftirlitsmanna en verið hafa í gildandi lögum. Önnur meginbreyting sem lögð er til er sú að draga úr forðagæslueftirliti hjá þeim aðilum sem allt er í lagi hjá eða hefur verið í lagi hjá síðustu ár. Lagt er til að þeir aðilar skili sjálfir inn skýrslu með upplýsingum um fjölda búfjár og heildarmagn fóðurs og farin verði ein eftirlitsferð í stað tveggja áður. Þriðja meginbreytingin sem lögð er til er að sveitarstjórn haldi skrá yfir þá aðila sem halda búfé innan umdæmissveitarfélagsins. Með þessari breytingu verður til heildarskrá yfir aðila sem halda búfé og er Bændasamtökum Íslands falin umsjón með skráningunni. Fjórða meginbreytingin varðar þau úrræði sem grípa má til ef í ljós kemur að fóðrun og aðbúnaði búfjár er ábótavant. Sá úrræðaferill sem gildandi lög um búfjárhald heimilar í þessu sambandi hefur reynst seinvirkur og erfiður í framkvæmd og hefur verið harkalega gagnrýndur. Nefndin sem frv. samdi leitaðist við að bæta úr þeim ágöllum. Það er m.a. gert með því að þegar upp koma mál er varða slæman aðbúnað og/eða vanfóðrun skal tilkynna það beint til héraðsdýralæknis. Héraðsdýralæknir skal þá innan tveggja sólarhringa fara á staðinn og meta ástand búfjárins og aðbúnað. Héraðsdýralækni er skylt að kalla til héraðsráðunaut og/eða fulltrúa yfirdýralæknis sér til aðstoðar við slíkar aðgerðir. Ef hins vegar þarf að grípa til harðari aðgerða stjórnar lögreglustjóri þeim, t.d. ef um er að ræða vörslusviptingu eða ef aflífa þarf dýr, en aflífun skal þó ávallt ákveðin í samráði við yfirdýralækni. Fimmta aðalbreytingin sem lögð er til með frv. er að upplýsingaöflun um uppskeru hjá kartöflu- og gulrófnabændum verði lögð niður. Rétt er talið að viðkomandi samtök afli þessara upplýsinga sjálf. Frv. gerir ráð fyrir að kostnaður af starfi búfjáreftirlitsmanna greiðist af sveitarfélögunum en þeim sé þó heimilt að leggja á eftirlitsgjald á móti sannanlegum kostnaði við búfjáreftirlitið samkvæmt gjaldskrá sem landbrh. staðfestir. Virðulegi forseti. Eins og ég hef þegar rakið er markmið frv. að bæta úr þeim ágöllum sem eru á núgildandi eftirliti með fóðrun og aðbúnaði búfjár, einfalda kerfið og gera það jafnframt skilvirkara. Eins og fram kemur í 1. gr. frv. er tilgangur laganna að tryggja góðan aðbúnað búfjár, að það hafi ætíð nægilega beit, fóður og vatn og að við framleiðslu búfjárafurða sé eingöngu notað hraust og heilbrigt búfé. Þetta eru þau atriði sem hafa verið hornsteinar íslenskrar búvöruframleiðslu og þurfa að vera það í enn ríkari mæli í framtíðinni. Ekki verður við þessa umræðu farið ítarlega í þær breytingar sem lagðar eru til með frv. en vísað til greinargerðar og athugasemda við einstakar greinar sem er að finna í sjálfu þingskjalinu. En þar sem þetta mál hefur legið nokkurn tíma í þinginu og ég geri mér grein fyrir að auðvitað eru öll svona mál mjög viðkvæm og ég hef lesið frv. yfir með mínu fólki, þá teljum við eigi að síður að breyta þurfi ýmsum greinum frá þessu frv. til að skýra þær betur og þær valdi ekki misskilningi. Þess vegna hef ég rætt við formann landbn. um að nefndin í gegnum starfsmenn landbrn. fái drög að breytingum sem við höfum rætt um í landbrn. Ef við skoðum t.d. 12. gr. þar sem sagt er: ,,Búfjáreftirlitsmaður fer á hverjum vetri, fyrir 15. apríl, í eftirlitsferð til allra umráðamanna búfjár í umdæmi sínu sem ekki starfrækja innra eftirlit eða hafa gæðastjórnun ...``. Ég held að orðin ,,eða hafa gæðastjórnun`` eigi að fella þarna út, og að þeir komi alls staðar. Eins er það með 13. gr. Ég tel að lokamálsgreinin geti valdið misskilningi þar sem segir í 13. gr.: ,,Landbúnaðarráðherra er heimilt að ákveða sérstaka talningu búfjár og ber ráðuneytið kostnað sem af því hlýst.`` Þetta mætti misskilja á þann veg að það væri vilji löggjafans ef þetta væri sett svona, að menn gætu almennt átt von á lögreglurannsókn eða einhverri talningu. Ekki er átt við það því að stærstur hluti bænda vill fylgja þessum lögum og telur það mikilvægt fyrir sig. Hér er fyrst og fremst átt við, eins og stendur í fyrri lögum og er í mínum huga ívið betra orðalag þegar ég fer að skoða það, en þar stendur: ,,Leiki rökstuddur grunur á að talningu búfjár hafi verið ábótavant`` --- þá er átt við hjá einhverjum einstökum manni eða bónda --- ,,er landbúnaðarráðherra heimilt að ákveða sérstaka talningu búfjár.`` Þetta held ég að sé mjög mikilvægt vegna þess að búfjársamningar hafa t.d. miðað að því að kaupa upp rétt af einstökum mönnum, þeir mega kannski eiga samkvæmt því um leið og þeir fá peningana greidda, tíu vetrarfóðraðar kindur, ekki meira. Það er mjög mikilvægt að þeir sem eru áfram í stéttinni og greininni séu ekki að misnota þetta kerfi. Og síðan er hitt að þegar menn búa ekki eins og menn, fara ekki vel með skepnur, neita kannski eftirlitsmönnum um að telja þann búfénað sem er, eru kannski að fara illa með land, eru kannski að fara illa með dýr, þá er mjög mikilvægt að eiga aðgang samkvæmt lögum til að taka á slíkum vandamálum. Ég hef því þegar rætt við formann landbn. varðandi þessar tvær greinar og einhverjar fleiri athugasemdir að við fáum að eiga samstarf við landbn. um það sem okkur sýnist í þeim efnum og leggja það þar fyrir. Ég treysti að vísu landbn. afar vel til þess að fara yfir þetta viðkvæma og vandasama mál --- það hefur tekið langan tíma að semja frv. --- og að hún geti skilað því hér fullbúnu til baka fyrir lok þingsins. Hæstv. forseti. Að lokum legg ég til að eftir þessa umræðu verði málinu vísað til hæstv. landbn.

Herra forseti. Ég ætlaði fyrst og fremst að gera eitt atriði sem tengist frv. að umræðuefni en það er spurningin um hvaða ákvæði gildi í lögum um búfjárhald um vörslu búfjár og þá einkum og sér í lagi hef ég í hyggju að ræða um vörslu eða vörsluskyldu stórgripa. Það er sökum þess að því miður er enn það ástand uppi í landinu að á allmörgum svæðum og þar á meðal meðfram meginþjóðvegum landsins í nokkrum sveitarfélögum eða héruðum eru ekki í gildi samþykktir sveitarfélaga um vörsluskyldu stórgripa sem aftur leiðir til þess að árekstrar verða milli umferðar og viðkomandi búpenings og í sumum tilvikum með alvarlegum slysum. Ég hef verið talsmaður þess um langt árabil að tekið yrði á þessu máli og ég sé ekki aðra lausn, aðra endanlega eða varanlega aðgerð í þeim efnum sem kemur á og tryggir viðunandi ástand, en að innleidd verði vörsluskylda stórgripa enda eru það að mínu mati þeir einu nútímabúskaparhættir sem mér finnst að ganga eigi út frá sem reglu í landinu, að stórpeningur gangi ekki laus á meiri háttar umferðaræðum eða þjóðvegum landsins. Um frv. í heild sinni hef ég ekki margt að segja. Ég hygg að hér séu ágætar lagfæringar í flestum greinum á ferðinni á gildandi lögum um búfjárhald. Þó að þau séu í sjálfu sér ágæt og framkvæmd þeirra hafi í aðalatriðum, held ég, gengið vandræðalaust fyrir sig er að sjálfsögðu eitt og annað sem getur þurft að lagfæra. Hæstv. ráðherra upplýsti að þeir hefðu legið yfir þessu í ráðuneytinu og hefðu nú þegar komist að því að ákveðnir hlutir mættu betur fara í frv. Boðaðar voru brtt. sem er frekar óvenjulegt, að boðaðar séu umfangsmiklar brtt. á stjfrv. strax við 1. umr., þ.e. um leið og mælt er fyrir því ...

... vandvirkni.

Kannski má segja að það sé til marks um mikla vandvirkni --- ég vil ekki segja gott til eftirbreytni því að helst ætti ekki að þurfa að hnika mikið til því sem búið er að vanda vel til. En það er enginn maður að minni þó að hann viðurkenni að eitthvað megi betur fara sem hann hefur um vélað eða látið frá sér fara og það er að sjálfsögðu rétt og skylt að skoða það. Af því að ráðherra nefndi sérstaklega gamlan kunningja minn, ákvæði í lögum um heimild ráðherra til að láta fara fram talningu búfjár, tel ég að á því orðalagi sem ráðherra lýsti að hann vildi þarna hafa og því sem er í sjálfu frv. sé bitamunur en ekki fjár. Aðalatriðið er að ég tel að ráðherra þurfi að hafa ótvíræðar heimildir til þess, ef ástæða þykir til, að sannreyna tölur um ásetning og búfjárfjölda í landinu. Fyrir því geta legið nokkrar mismunandi ástæður, það getur tengst samningum ríkisvalds og bænda um stuðning við tilteknar búgreinar, það getur tengst ásetningi og meðferð búfjár og það geta jafnvel verið fleiri ástæður fyrir því, eins og t.d. áhyggjur af ofbeit eða ofsetningu og þar fram eftir götunum. Það hlýtur að mega orða þetta þannig að það valdi ekki stórkostlegum vandræðum. Sem sagt, herra forseti, ég hef á nokkrum undanförnum þingum flutt frv. til laga um breytingu á lögum um búfjárhald, forðagæslu o.s.frv., og það hefur gengið út á það að gera breytingar á núgildandi 5. gr. laganna um að þar bætist við málsgrein sem feli í sér vörsluskyldu stórgripa, þ.e. nautgripa og hrossa. Frv. hefur allan tímann gert ráð fyrir því að slíkum breytingum yrði veittur rúmur aðlögunartími þannig að menn hefðu 2--3 ár, 2--3 sumur getum við sagt, til að bregðast við og undirbúa sig undir breytingarnar á þeim tiltölulega fáu svæðum í landinu þar sem slík vörsluskylda er ekki nú þegar við lýði í gegnum samþykktir sveitarstjórna um búfjárhald. Það gildir um, að ég hygg, velflesta ef ekki alla kaupstaði landsins og það gildir um mjög mörg sveitarfélög í dreifbýli en ekki öll, eins og kunnugt er. Og þar eru árekstrarnir, þar eru vandræðin enn uppi. Ég hef á hverju einasta ári, líklega í um tíu ár, safnað saman eða fengið frá áhugamönnum upplýsingar um fjölda árekstra milli umferðar og búpenings og það hefur því miður allt of lítið miðað, í raun og veru ekki neitt núna síðustu árin í þeim efnum. Ég sé ekki annað en að algjör stöðnun sé ríkjandi í þeim efnum nema þá í þeim mæli sem girðingar eru að lokast meðfram vegum á ákveðnum svæðum en það er enn langt í land að svo sé á nokkrum af þeim svæðum þar sem árekstrar umferðar og stórgripa eða búfjár eru tíðastir. Það verður að mínu mati, herra forseti, að koma þessu máli í einhverja viðunandi höfn. Nú er hér í þessu frv. sérstakur kafli sem ber millifyrirsögnina Varsla búfjár, III. kafli, og þar eru óbreyttar sýnist mér, eða a.m.k. lítt breyttar, heimildir sveitarfélaga til að ákveða vörslu allt árið eða hluta þess, og síðan ákvæði sem vísa varðandi kostnað við girðingar í girðingar- og vegalög, sem eðlilegt er, þannig að með vörsluskyldu sem slíkri er ekki verið að breyta því fyrirkomulagi sem lög að öðru leyti mæla fyrir um hvað varðar skiptingu kostnaðar milli t.d. bænda og Vegagerðar. Það er þá ósköp einfaldlega vísað í þau lög sem þar gilda. Ég sé ekki, því miður, að það líti út fyrir að á þessu ástandi verði mikil breyting til bóta nema farið verði í ákveðnari aðgerðir en hingað til hafa komið til. Það var ákveðið að láta á það reyna með því að styrkja heimildir sveitarstjórna til að ákveða vörsluskyldu þegar lögum var breytt um búfjárhald. Ég hygg að það hafi verið árið 1990 frekar en 1991 sem ákveðið var að gera tilraun í þessum efnum og í kjölfarið settu allmörg sveitarfélög samþykktir og fyrirskipuðu vörsluskyldu og yfirleitt hefur sú leið verið valin að þar væri þá um að ræða vörsluskyldu á stórgripum en öðru máli gegndi um sauðfé, enda ólíku saman að jafna. Slys eða óhöpp eru sjaldnast nándar nærri jafnalvarleg þegar sauðfé á í hlut, og ég held að velflest slys og t.d. næstum öll banaslys vegna árekstra á vegum milli bifreiða og búpenings hafi orðið þegar stórgripir eiga í hlut. Síðan hefur núna um nokkurt árabil mjög lítið gerst í þessum efnum, m.a. vegna þess að menn urðu hræddir við dómsmál sem gengu um bótaábyrgð í þeim tilvikum sem vörsluskylda var við lýði, og forsvarsmenn einhverra sveitarfélaga óttuðust að þeir gætu verið að veikja réttarstöðu umbjóðenda sinna í slíkum tilvikum. Það leiddi til þess að lítið hefur gerst í þessum efnum og jafnvel einstöku brögð að því að menn hafi fellt úr gildi á nýjan leik samþykktir sem komnar voru um vörsluskyldu. Sem betur fer hafa þó velflestar sveitarstjórnir í landinu ekki hvikað frá þeim reglum sem þær höfðu sett sér og við gætum hugleitt, herra forseti, hvernig ástandið væri ef það hefði almennt gerst og menn hefðu færst á nýjan leik ár eða áratugi aftur í tímann hvað það varðaði að stórgripir væru valsandi um á þjóðvegum landins. Það er auðvitað alveg sama hvernig á það mál er litið, þetta fer ekki saman og það verður með hverju ári, held ég, augljósara að eins og hraði í nútímaumferð er orðinn og allar aðstæður eru er algjörlega óviðunandi ástand að þetta skuli ekki komast í lag. Ég hef verið að velta því fyrir mér, herra forseti, úr því það ber svo vel í veiði að hæstv. landbrh. er hér með frv. til endurskoðunar á lögum um búfjárhald, að gera eina tilraun enn og þá í því formi að flytja brtt. um vörsluskyldu stórgripa í landinu að undangengnum ríflegum aðlögunartíma þannig að t.d. frá 1. sept. árið 2004 eða 2005 yrði þetta reglan og menn tækju síðan sameiginlega á því, landeigendur, sveitarfélög, Vegagerð og aðrir sem í hlut eiga, að koma málum í viðunandi horf þannig að mönnum yrði ekki til nokkurra vandræða að uppfylla þessi lagaákvæði þegar þar að kæmi og helst fyrr. Í langflestum tilvikum þýða þetta ekki nein útgjöld eða nein vandamál fyrir bændur miðað við þá búskaparhætti sem þeir stunda í dag, ekki heldur innan þeirra sveitarfélaga þar sem vörsluskylda er ekki reglan, af þeirri einföldu ástæðu að langalgengast er að stórgripir, hross og nautgripir, séu alfarið innan girðinga og þannig á það auðvitað að vera. Það má hafa svona reglu undanþæga hvað varðar hagagöngu, upprekstur hrossa eða aðra hagagöngu stórgripa þar sem aðstæður eru þannig að umferð stafar ekki af því nein hætta sökum þess að land liggur fjarri öllum alfaraleiðum. Þá er að sjálfsögðu engin ástæða til að skylda það út af fyrir sig að hagagangan skuli vera innan girðinga ef hún skapar enga hættu fyrir umferð. En alls staðar þar sem það getur gerst á þetta að vera svo. Ég ætla ekki að gefast upp, herra forseti, í þessu máli á meðan á hverju einasta ári koma enn því miður nokkrum sinnum, oftast á haustin, dapurlegar fréttir af slysum sem verða af þessum sökum. Okkur ber að halda áfram að reyna að koma þessum málum í lag. Og mér hafa enn ekki verið sýnd rök fyrir því að það sé hægt að gera með fullnægjandi hætti á annan hátt en þennan, að lögfesta þessa almennu reglu að stórgripir skuli vera í vörslu nema með þeirri undanþágu að alveg sýnt sé að það valdi engum vandamálum samfara umferð og gefa mönnum rúman aðlögunartíma til að mæta þeim breytingum sem þessu yrðu samfara. Þá er þessi kaleikur líka tekinn af herðum sveitarstjórnanna sem er alveg skiljanlegt, út frá þeirra aðstæðum, að er ekkert endilega þægilegt að hafa í höndunum, og ég held að við eigum þá bara að taka af skarið á hinu háa Alþingi og setja um þetta skynsamleg og sanngjörn lög.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir og hefur legið reyndar um nokkurn tíma, án þess að það kæmi hér til umræðu, frv. til laga um búfjárhald, hið ágætasta plagg að mínum dómi, a.m.k. við fyrstu sýn. Þó að þau lög sem í gildi eru hafi auðvitað að mörgu leyti verið ágæt hafa þau að sumu leyti ekki reynst nógu traust, sérstaklega þegar þurft hefur að grípa til aðgerða og vankantar hafa reynst vera á lögunum, og ég fagna því að komið er fram þetta frv. sem tekur á málinu á svo skynsamlegan hátt. Ég tala ekki um ef við getum enn þá bætt málið í hv. landbn., hvort sem það er að frumkvæði hæstv. ráðherra eða okkar sjálfra --- það væri ekki verra. Nokkrar meginbreytingar á þessum lögum eru lagðar hér til. Sú fyrsta er að búfjáreftirlitssvæðin verði stækkuð og þeim fækkað. Ég held að þetta sé t.d. mjög nauðsynlegt ákvæði til að minnka nándina sem hefur verið svo erfitt að eiga við þegar þurft hefur að taka á t.d. dýraverndunarmálum þar sem grunur hefur leikið á um vanrækslu dýra. Þá hefur verið mjög erfitt að segja til sinna næstu nágranna, að ég tali ekki um að gangast fyrir einhverri rannsókn á þeirra högum. Það er líka náttúrlega sjálfsagt að reynt sé að draga úr umfangi forðagæslueftirlits hjá búhöldum sem hafa búið jafnvel um áratuga skeið og aldrei verið neitt athugavert hjá, og ég styð það fyllilega að þessi breyting verði gerð. En það er náttúrlega alveg rétt, eins og komið hefur fram hjá hæstv. landbrh., að þetta er svolítið vandasamt mál ef sumir eiga að sleppa en aðrir verða að sæta því að þangað séu sendar reglulega eftirlitsnefndir af einhverjum ástæðum. Þetta verður auðvitað svolítið viðkvæmt innan sveitarfélagsins. Þessi skrá er auðvitað mjög mikilvæg og einnig að reglubundið eftirlit sé með henni. Jafnframt er mikilvæg breytingin sem er gerð hér á úrræðaferlinu, að mál sem varða slæman aðbúnað eða fóðrun skuli tilkynnt beint til héraðsdýralæknis og að ef grípa þurfi til harðari aðgerða komi lögreglustjóri til. Ég held að þarna sé búið að skýra þessi mál vel. Náttúrlega verður farið yfir það mjög nákvæmlega innan nefndarinnar hvort kannski er unnt að skýra það enn betur þannig að ekki þurfi aftur að koma til sá vandræðagangur sem við höfum stundum upplifað þegar þurft hefur að grípa til þess að fylgja slíkum málum eftir. Fimmta meginbreytingin með þessa upplýsingaöflun um uppskeru hjá kartöflu- og gulrófnabændum --- ég tel alveg sjálfsagt mál að það sé fellt niður. Ég hef fyrirvara við 10. gr. þar sem kveðið er á um að kostnaður af starfi við búfjáreftirlit greiðist af sveitarfélögunum en þeim sé þó heimilt að leggja eftirlitsgjald á móti sannanlegum kostnaði við búfjáreftirlitið samkvæmt gjaldskrá sem landbrh. staðfestir. Ef vilji er til þess innan sveitarfélags, segir svo seinna í þessari grein, að búfjáreigendur standi undir hluta eða öllum kostnaði við búfjáreftirlit á það að vera valkostur sem unnt er að nýta. Ég verð að segja að mér finnst þetta búfjáreftirlit vera sameiginlegt mál þegnanna allra, ekki bara þeirra sem eiga búfé, og eigi að vera borgað alveg skilyrðislaust af viðkomandi yfirvöldum í sveitinni en sá möguleiki sé ekki fyrir hendi að skipta þessu niður á þá sem halda búfé. Ég tek þar undir með séráliti sem Gunnar Sæmundsson skilaði en hann telur sérálit sitt vera í fullu samræmi við samþykkt búnaðarþings 2001. Ég vona að þetta atriði verði rætt mjög ítarlega í nefndinni og ég vona fyrir mitt leyti að þessu verði breytt. Mér finnst það ekki bara mál þeirra sem halda búfé heldur mál allra þegna að farið sé að lögum um búfjárhald. Þetta er dýraverndunarmál sem varðar okkur öll. Að lokum vil ég minnast á mál sem hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur Sigfússon, kom hér með. Hann minntist á frv. sem hann ásamt nokkrum þingmönnum --- ég hef verið þar á meðal --- hefur flutt á nokkrum undanförnum þingum um vörsluskyldu stórgripa. Ég tel mjög athugandi að skoða það mál jafnhliða þessu frv. og hvort e.t.v. er unnt að setja ákvæði sem lögð eru til í því frv. inn í þetta frv. Ég held að það kynni að vera til bóta.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um búfjárhald o.fl. Ég vil lýsa ánægju minni með að frv. skuli vera komið til afgreiðslu því að það hefur tekið nokkurn tíma að semja það og segja má að kominn hafi verið tími til að endurskoða núgildandi lög. Farið hefur verið yfir helstu breytingar á frv. og vil ég í því sambandi segja að ég tel að það sé af hinu góða og í rauninni nauðsynlegt að búfjáreftirlitssvæðin séu stækkuð. Það má í raun og veru líkja þessu eftirliti við frv. sem við fjölluðum um fyrr í dag, þ.e. frv. til barnaverndarlaga, því að nábýlið, návígið er mjög erfitt þegar kemur að svo viðkvæmum málum eins og dýravernd þegar lýtur að illri meðferð á dýrum, hvort sem það er vegna þess að þau eru ekki nægilega fóðruð eða af illri meðferð að öðru leyti á dýrunum. Þá er auðveldara að nálgast málið með því að hafa ekki þá miklu nálægð sem er í litlum sveitarfélögum. Það má örugglega einfalda búfjáreftirlitið með því að taka tillit til innra eftirlits eða gæðastýringar, eins og á að fara að koma á í sauðfjárbúskap, að kerfið sé ekki margþætt og reynt sé að draga úr tvíverknaði. Og ef menn hafa sýnt að þeir eru gildir bændur og hugsa vel um dýr og bústofn, þá megi draga úr eftirliti hjá þeim bændum og beina þá sjónum að þeim bændum sem virðast ekki vera búmenn. Þó má vara við því þegar við erum að vísa til búfjárskráningar hjá bændum í dag, að við höfum það í huga að fara hægt í sakirnar, að við gerum ekki þær kröfur að bændum bókstaflega fallist hendur hvað varðar skráningu og komi sér undan henni. Við erum að gera svipaðar kröfur á öllum sviðum, þ.e. að allt sé skráð, það er krafa tímans í dag. En við þurfum að gefa bændum tíma til að aðlaga sig þeim kröfum og eins að gæta að þeim kostnaði sem fellur á bændur vegna slíkrar skráningar. En það sem kannski mestu máli skiptir í fljótu bragði er að til séu skýr úrræði til að grípa til ef fólk verður vart við að illa sé farið með skepnur á einhvern hátt og það þurfa ekki endilega að vera bændur sem fylgjast með nágrönnum sínum. Þetta gerist í þéttbýlinu líka þar sem fólk horfir upp á vannærðar skepnur og að illa sé farið með þær, þá verða að vera skýrar leiðir hvert á að snúa sér svo hægt sé að bregðast skjótt við. Því miður hafa mál komið upp núna á allra síðustu árum, sem maður vonaði að heyrðu sögunni til, sem hafa sýnt að við þurfum að hafa mjög skýrar leiðir og góð úrræði þegar farið er illa með dýr. Herra forseti. Þó svo að málið hafi verið lengi í undirbúningi þá lýsti hæstv. ráðherra því yfir að við enn frekari yfirlesningu og yfirferð yfir málið, því að það er jú stórt og viðamikið, hafi menn rekist á ýmsa þætti eða einhverja þætti sem betur mættu fara. Ég tel það heiðarleg og góð vinnubrögð að gefa sér þá betri tíma og skoða málið betur, bæði hjá ráðuneyti og ekki síst hjá hv. landbn. að við förum vel yfir frv. og leitum víða fanga með athugasemdir og umsagnir um frv. og gefum okkur þann tíma sem við þurfum til þess að vinna það sem best áður en við afgreiðum það hér á þingi.

Herra forseti. Ég held að við séum að ræða hér afar þarft mál. Mig langar til að leggja hér aðeins inn í umræðuna varðandi það að skýr úrræði þurfa að vera þegar illa er farið með dýr, eins og hv. síðasti ræðumaður vék að. En mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh.: Hvernig hefur málum sem upp hafa komið um illa meðferð dýra verið lokið? Ég minnist þess að hafa heyrt um slík mál og sérstaklega að fyrir austan fjall kom upp slíkt mál þar sem lóga þurfti þó nokkrum fjölda dýra. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt um hvernig því máli lauk og mér er spurn þegar það liggur orðið fyrir að grípa þurfi inn í, taka fram fyrir hendur á fólki sem er að sýsla með dýr vegna þess að dýrunum hefur ekki verið sinnt, að þau væru nánast komin að horfelli eða að hreinlega hafi þurft að aflífa þau eftir að loksins hefur verið tekið á slíkum málum, þó að oft hafi kannski frést af þeim um einhvern tíma: Hvernig lýkur slíkum málum? Hafa slík mál gengið til dómstóla og hafa þá sektir gengið eftir? Hvaða endaferill er í slíkum málum? Ég minnist þess ekki að hafa heyrt um það hvernig slíkum málum ljúki og það er til lítils að hafa skýr ákvæði um að tekið skuli á slíkum málum ef --- það verður með einhverjum hætti að ljúka þeim og koma í veg fyrir að það sé beinlínis farið illa með skepnur.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og undirtektir þingmanna við frv. Ef ég kem inn á nokkur atriði sem hér voru rædd, þá var það hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem fyrstur talaði og fór ekki síst yfir eitt mesta vandamálið sem blasir við okkur í umferðinni, slys af völdum þess að ekið er á búfé, og ræddi það mál sem hann hefur barist fyrir um vörsluskyldu eigenda stórgripa. Ég get að mörgu leyti tekið undir málflutning hv. þm., sem eitt sinn var landbrh. og samgrh., ef ég man rétt, og einn af þeim síðari sem naut þess að hafa bæði þessi störf með hendi. En auðvitað hefur hann á þeim tíma áttað sig mjög á þessum vanda sem kannski velkist á milli. Ég minnist þess að eitt af mínum fyrstu verkum hér var að gefa Alþingi skýrslu um störf nefndar sem fyrirrennari minn skipaði um þetta málefni og það voru einar 12 eða 16 tillögur til úrbóta, ef ég man rétt. Ríkisstjórn og við ráðherrar sem nú sitjum höfum rætt þetta okkar á milli, þ.e. dómsmrh., samgrh. og sá er hér stendur og fer með landbúnaðarmál, þannig að þessi umræða hefur verið uppi og hvernig beri að taka á umræddu vandamáli. Og því miður er þessi tillaga hér sem hv. þm. gagnrýnir og telur að þyrfti að vera skýrari --- það liggur fyrir t.d. í girðingarlögunum sem ég flutti áður að girðingar með þjóðvegum eru alfarið mál samgrh. og Vegagerðarinnar og um þær gilda sérstakar reglur, þannig að vandamálið er auðvitað í höndum eða undir yfirstjórn samgrh. hvað þetta varðar. En ég tek undir með hv. þm. að hér er mjög stórt mál sem sannarlega þyrfti að taka á og ná samstöðu um á milli ráðuneyta og ekki síður við bændastéttina hvernig brugðist verður við. Ég á þá við ekki síst umferð um þjóðveg 1, hringveginn sjálfan, og hygg ég að hv. þm. sé að tala um hann. Hann minntist á slys sem oft verða, ekki síst þegar skammdegið skellur yfir, í kringum hross sem koma inn á vegina. Það eru mörg vandamál sem geta kostað mikla peninga og ég tel að ríkisvaldið þyrfti að greiða. Það liggur fyrir t.d. að þjóðvegur 1, hringvegurinn, klýfur tugi bújarða þar sem menn verða að fara jafnvel yfir þessa hraðbraut með stórgripi sína, t.d. kýr, eins og ég þekki úr mínu umdæmi. Vegagerðin féllst ekki á sínum tíma á kröfur manna um rennu undir veginn eða undirgöng, eins og hefði verið auðvelt að gera þegar verið var að byggja upp vegina, þó að það sé algengara nú. Eins er það náttúrlega, sem er kannski áhyggjuefni, að margir af reiðvegum okkar eru byggðir innan girðingarinnar með hraðbrautinni þannig að hestamenn stunda útreiðar mjög grimmt á hraðbrautinni eða meðfram henni. Að vísu eru þeir ríðandi á hestinum og teyma hina og eru með þá þannig í vörslu. En af þessu skapast hætta. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. að kannski verður ekki alvara úr þessum málum fyrr en menn setja sér álíka markmið og hann setti fram í ræðu sinni, t.d. að fyrir einhverja ákveðna dagsetningu, 2004 eða 2005, verði þessi mál komin í þetta horf hvað hringveginn varðar og menn setjist yfir það á þeim tíma að gera það sem gera þarf til þess að það geti tekið gildi. Sannarlega er það nú svo að fyrir þjóðina og einstaklingana eru slysin, ekki síst á mönnum, sem hljótast í þessum árekstrum við stórgripina slíkur harmleikur að þau slys verða aldrei einu sinni metin til fjár, þegar um mannslíf jafnvel týnast og stórslys verða á fólki. Ég get því alveg tekið undir það með hv. þm. að ég held að það ætti að vinna að þessu máli með þeim hætti hvað hringveginn varðar og ríkið gerir sér í dag, finnst mér, betur grein fyrir því að það á þennan veg og ber ábyrgð á honum. Það verður þá að tryggja þetta þar sem ríkið hefur tekið vegina lögtaki, klofið vegina út úr jörðum og klofið þær í tvennt, þ.e. það ber miklar skyldur á þeim stöðum sem það þarf að svara fyrir og kostar það oft ekki mikla peninga. Ég get tekið undir þá sýn hv. þm. að þetta er sennilega sú leið sem menn eiga að horfa á. Svo hafa hér komið fram ýmis önnur atriði. Hv. þm. ræddi það líka að hér væri ráðherra að boða breytingar á meðan hann væri að flytja málið. Það er hárrétt. Það er kannski ekki algengt. Ég kaus það frekar heldur en að tefja þetta mál. Ég vildi að það kæmist sem fyrst til nefndar, annars hefði það kostað það að ég hefði ekki talað fyrir því í dag, það hefði dregist, og svo hitt að þetta hefur auðvitað líka komið upp í sambandi við frv. um gæðastýringu sem var á leiðinni. Það þarf að samræma það frv. og þetta, gæðastýringuna í sauðfjárræktinni o.s.frv. Svo er þetta sem ég minntist á um talningu búfjár. Ég get ég tekið undir það með hv. þm. að það er bitamunur en ekki fjár á því sem kom fram í máli mínu, en það er þó skýrara að menn eru að eiga við þá sem vilja fara aðrar leiðir en lögin telja. Það er ekki verið að boða herferð gegn öllum þeim heiðarlegu, tryggu og vandvirku mönnum sem alltaf fara að lögum og reglum og telja sjálfir mjög mikilvægt að lögin séu skýr o.s.frv. Hv. 9. þm. Reykn., Sigríður Jóhannesdóttir, kom inn á nokkur atriði og minntist á sérálit Gunnars Sæmundssonar sem ég þekki og gjaldtökuna sem gefinn er kostur á. Hv. þm. taldi að þetta væri sameiginlegt mál allra sem í sveitarfélaginu búa. Auðvitað kann það nú að vera hin sósíalíska gamla hugsun, en ekki er víst að hún gangi upp í dag við breyttar aðstæður þar sem sveitarfélögin eru mjög blönduð af þegnum og ýmsar skyldur hvíla á hverjum atvinnuvegi eða atvinnugrein þannig að út frá jafnræðisreglu gæti meira að segja verið að mismuna atvinnugreinum ef þannig væri. Svo er hitt líka hættulegt fyrir landbúnaðinn, þ.e. að mikil óánægja gæti orðið ef slík gjaldtaka yrði lögð af sveitarfélaginu á hina þegnana sem ekki eiga dýr. Við þekkjum það t.d. varðandi hundahald að sveitarfélög leggja gjöld á þá sem eiga hunda í sveitarfélaginu en ekki hina. Landbúnaðurinn er atvinnuvegur þannig að mér fannst erfitt annað en að leggja frv. þannig fram að þetta væri sérmál atvinnugreinarinnar og yrði við það að miða að gjaldtökunni væri fyrst og fremst beint til þeirra sem búa með dýrin. Hv. þm. Þuríður Backman minntist á kröfur um að skrá allt. Það er hárrétt hjá hv. þm. Miklar kröfur eru um það. Ég hef t.d. legið núna vikur eða mánuði með reglugerð um merkingu búfjár og rekjanleika þannig að hægt verði að rekja lífstíð dýrsins frá vöggu til grafar, eins og sagt er. Þetta eru nú svona kröfur sem koma hingað vegna sjúkdóma, ekki síst í Evrópu og eru kannski í kröfugerð sem þar er sett fram til allra þjóða burt séð frá heilbrigði. Menn eiga enga leið inn á markaðinn nema að fylgja einhverjum slíkum reglum. Ég get tekið undir það með hv. þm. að þarna er mjög mikilvægt að fara varlega og ganga ekki lengra en þarf og helst að gefa mönnum aðlögunartíma. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson var hér svo síðastur og spurði um illa meðferð búfjár og hvernig þeim málum hafi lokið. Ég vil auðvitað ekki ræða hér um einstök mál sem upp hafa komið. Ég þekki mörg eða nokkur mál á síðustu árum sem hafa verið mjög erfið meðferðar, gengið seint til dóms og jafnvel aldrei lokið. Og auðvitað er hitt enn betur vitað að oft er erfitt að fá stjórnvöld, hvort sem það eru sveitarstjórnirnar, sýslumaðurinn eða dýralæknar, til þess að taka á slíkum málum sem skyldi þannig að þau eru alltaf sama vandamálið. En ég vona að svona frv. og ýmsar aðrar aðgerðir styrki það, ekki síst gæðastýring og krafa bændanna sjálfra um að slíkir einstaklingar sem eru tiltölulega fáir í bændastéttinni verði einangraðir og að auðveldara verði að einangra þá. Ég get nefnt sem dæmi að fram kom krafa um að í þessu frv. væri ákvæði, þ.e. til þess að auðveldara yrði að eiga við þetta, um að hver einasti maður sem eignaðist skepnu --- ef hv. þm. vildi t.d. kaupa sér lamb eða fengi gefins folald --- þyrfti bréf frá ríkinu. Ég vildi ekki bera þá tillögu hér fram og vera sá landbrh. sem fyrstur setti svo flókið kerfi á að það þyrfti bréf upp á alla skapaða hluti, að barnið sem fengi fermingargjöf með þessum hætti yrði að fá bréf frá ríkinu um að það mætti eiga þessa skepnu. En þetta töldu menn að auðveldaði að taka af mönnum leyfi. En ég segi: Það er ansi hart að þurfa að setja slíkar kröfur á 99% þeirra sem standa sig vel í þessu, fara vel með skepnurnar og hirða vel um þær í staðinn fyrir að einangra hið eina prósent og taka á þessu eftir landsins lögum með þeim hætti að á þeim einum verði tekið sem þannig bregðast skyldu sinni við lífið að fara illa með dýrin. Það varð því niðurstaðan að hafa frv. frekar með þessum hætti. Ég ætla að láta minni ræðu lokið, hæstv. forseti, og þakka enn og aftur fyrir umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998. Frv. er á þskj. 485. og er 350. mál þessa þings. Á undanförnum áratugum hefur orðið mikil vakning um gildi varðveislu þeirra verðmæta sem felast í fjölbreytileika náttúrunnar. Hér á landi hófst skipulegt starf á þessu sviði með stofnun erfðanefndar búfjár samkvæmt lögum um búfjárrækt, nr. 84/1989. Núverandi erfðanefnd er skipuð samkvæmt ákvæðum 16. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, og eiga sæti í henni fulltrúar frá Bændasamtökum Íslands, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Veiðimálastofnun. Nefndinni er ætlað að fylgjast með og halda skrá um erfðabreytileika og þróun hans í búfjárstofnum og ferskvatnsfiskum og gera tillögur til landbúnaðarráðherra um verndun tegunda og stofna í útrýmingarhættu. Sérstaða Íslands er veruleg í þessu efni þar sem stór hluti þess plöntuerfðaefnis sem hér er notað í ræktun er af útlendum uppruna. Búfjárræktin byggist hins vegar að miklu leyti á gömlum búfjárkynjum sem eru sérstæð í hópi framleiðslukynja. Með frv. því sem hér er flutt er lagt til að gerð verði breyting á ákvæðum 16. gr. búnaðarlaga um erfðanefnd búfjár og hlutverki nefndarinnar breytt þannig að hún fjalli um allar erfðalindir í landbúnaði. Samkvæmt gildandi ákvæðum hefur erfðanefndin sem fyrr segir einungis með að gera erfðalindir í búfé og vatnafiskum. Breytingin felur það í sér að nefndin fjalli einnig um erfðalindir í nytjaplöntum og trjám. Þær breytingar sem hér um ræðir eru í samræmi við alþjóðlegar og norrænar skuldbindingar Íslendinga. Helstu verkefni nefndarinnar skulu vera: a. að annast samráð innan lands um varðveislu erfðalinda í landbúnaði, b. að hvetja til rannsókna á sviði erfðalinda í landbúnaði, c. að stuðla að miðlun þekkingar um erfðalindir og gildi þeirra, jafnt með kennslu sem upplýsingagjöf til almennings, d. að veita hagsmunaaðilum og stjórnvöldum ráðgjöf um varðveislu og nýtingu erfðalinda í landbúnaði, e. að annast samskipti við erlenda aðila á þessu sviði í samstarfi við tengiliði Íslands hjá alþjóðastofnunum. Frv. gerir ráð fyrir að landbúnaðarráðherra setji reglugerð þar sem nánar verði kveðið á um verkefni nefndarinnar. Með skilgreiningunni nytjajurtir og tré er átt við jurtir og tré sem notuð eru í ræktun hér á landi en ekki villtar jurtir og tré. Hafa ber í huga í þessu sambandi að breytingar geta orðið á því hvaða jurtir og tré eru skilgreind sem villt. Til dæmis eru tilraunir nú hafnar með ræktun ýmissa villtra jurta, svo sem hvannar og vallhumals, til nota í fæðubótarefni og lyf. Ef slíkar tilraunir skila góðum árangri mundu þessar jurtir flokkast undir nytjajurtir í skilningi laganna. Í samræmi við þessar breytingar á hlutverki erfðanefndar er lagt til að fjölgað verði í erfðanefnd úr fimm í sjö og hana skipi fulltrúar tilnefndir af Bændasamtökum Íslands, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Skógrækt ríkisins, Veiðimálastofnun og umhverfisráðuneyti. Ráðherra skipar formann nefndarinnar án tilnefningar. Hæstv. forseti. Frv. sem hér er flutt er afrakstur af starfi nefndar sem ég skipaði 9. febrúar sl. til þess að gera tillögur um hvernig innlendri forsjá erfðalinda í húsdýrum, ferskvatnsfiskum, nytjaplöntum og skógrækt skuli háttað. Verði frv. að lögum mun ég fela nefndinni að vinna áfram og semja drög að reglugerð um nánari útfærslu á ákvæðum þess. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. landbn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Þetta er lítið frv. og fjallar að hluta til um sjálfsagða hluti. Í athugasemdum við frv. er mjög vitnað til þekktra erlendra athugana sem hafa verið gerðar á slíkum málum, og samstarfssamninga. Gert er ráð fyrir að verksvið erfðanefndar verði aukið og það taki til allra erfðalinda í landbúnaði og umfram það sem áður hefur verið ákveðið, einnig til nytjajurta og trjáa. Ég get heils hugar tekið undir þetta, enda er þetta í samræmi við alþjóðlegar og norrænar skuldbindingar Íslendinga á þessu sviði. Síðan kemur dálítil slaufa í endann. Talað er um hlutverk nefndarinnar. Í samræmi við hlutverk nefndarinnar er lagt til að nefndarmönnum verði fjölgað úr fimm í sjö. Lagt er til að annan af þessum tveimur mönnum sem bætast þarna við tilnefni Skógrækt ríkisins, sem er eðlilegt þar sem hluti af viðaukanum á við tré. Landbrh. skipar sjöunda manninn án tilnefningar. Síðan er getið um það að maður tilnefndur af Náttúrufræðistofnun Íslands falli út úr nefndinni og í staðinn skipi umhvrn. mann í nefndina. Mér finnst þetta alveg furðulegar hundakúnstir og ég kann engar skýringar á því hvers vegna lagt er upp með þetta á þennan hátt, nema ef vera kynni að væntanlegt muni vera frv. frá hæstv. menntmrh. þar sem hann flytur stefnumörkun í vísindum inn í ráðuneytin, hvort þetta kunni eitthvað að hanga á þeirri spýtu. Ég veit ekki hver á frekar að fjalla um þetta mál og öll þessi mál en Náttúrufræðistofnun Íslands. Og ég ætla að vona að hún sé ekki komin á dauðalistann, þannig að taka þurfi menn hennar út úr lögbundnum nefndum ríkisins. Ég bið um skýringar frá hæstv. landbrh. Mér þykir þetta mál hið undarlegasta og auðvitað eigum við eftir að ræða þetta nánar í nefndinni, en ef að stórum hluta er lagt upp með þetta frv., þær breytingar á 16. gr. laganna sem hér er verið að leggja til, til að koma í leiðinni fulltrúa Náttúrufræðistofnunar út úr nefndinni, þá veit ég bara ekki hvaðan á mig stendur veðrið.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki í langar umræður um ræðu hv. þm. þar sem hv. þm. gagnrýndi eitt atriði, þ.e. þá breytingu að í stað þess að lögum samkvæmt skuli Náttúrufræðistofnun skipa mann í þennan hóp þá færist það til æðsta mannsins sem yfir er á því sviði, sem er umhverfisráðherra, kona í dag, kannski karl á morgun. Nefndin leggur til að þetta verði með þessum hætti. Ég ætla ekkert að segja um að það sé neitt óeðlilegt að ráðherra skipi í nefndina. Það getur þess vegna verið maður frá Náttúrufræðistofnun, ég þekki það ekki, ég hef ekki sett mig svo inn í það atriði. En hér er verið að fjölga í nefndinni og kalla inn þekkingu og ég fullyrði að Náttúrufræðistofnun er ekki á neinum dauðalista og menn þurfa ekki að geta sér þess til við þessa umræðu. Þetta er fyrst og fremst afrakstur þess nefndarstarfs sem hér fór fram og þær tillögur sem ég hef gert að mínum og ég legg til að landbn. fari alveg sérstaklega yfir það atriði sem hv. þm. nefndi um þessa breytingu. Ég hygg að það sé ekkert dularfullt við hana og engin aðför að einum né neinum sem liggi í gegnum þessa breytingu. Ég hygg að þetta sé eitthvað sem kannski teljist eðlilegra þegar kemur maður úr þeirri átt að það sé umhvrh. sem skipi hann. Ég bið hv. landbn. að yfirfara þetta mál með öllum þeim aðilum sem hún leitar umsagnar hjá eða kallar fyrir nefndina.

Hæstv. forseti. Svar hæstv. landbrh. við spurningu minni veldur mér nokkrum vonbrigðum. Fyrst verið var að fjölga í nefndinni úr fimm í sjö og tekið er fram að annar sé skipaður af landbrh. án tilnefningar, þá hefði kannski mátt segja það sama um hinn sem bætist við ef það er svona nauðsynlegt að umhvrn. eigi þarna hlut að máli. Ég hlýt að spyrja: Er þetta eitthvað skylt þeim aðgerðum sem fyrirhugaðar eru um stefnumörkun í vísindum í landinu að ráðherrar komi að þeim í auknum mæli, sem hæstv. menntmrh. hefur verið að boða á þessum vetri? Er þetta vegna þeirra breytinga?

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé alveg skýrt að þetta mál heyrir undir landbrh. og þær stofnanir sem koma að málinu eru allt stofnanir landbúnaðarins og Bændasamtaka Íslands. Það eru Bændasamtökin, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, Skógrækt ríkisins og Veiðimálastofnun. Og síðan skipar landbrh. formann nefndarinnar án tilnefningar. Síðan kemur þarna einn aðili úr annarri átt sem þykir mjög eðlilegt frá þeim geira, eða umhvrh., og þetta er tillagan. Ég sé ekkert athugavert við hana. Í henni liggur ekkert samsæri. Það hefur enginn talað um þær breytingar sem menntmrh. hefur boðað við mig, hvorki sú nefnd sem hér starfaði eða að það hafi komið til tals í þessum málum. Þetta er því tillaga nefndarinnar. Þetta er tillaga mín fyrir þinginu og þingið fjallar eðlilega um það. Hv. þm. situr í landbn., ekki rétt? Þannig að hæg eru heimatökin til að fara yfir hvort vatnið sé gruggugt. En ég fullyrði að þetta þykir faglegra með þessu móti. Og auðvitað hefur umhvrh. eins og sá sem hér stendur fullt val um hvaðan hún sækir sinn mann, hvort það er frá Náttúrufræðistofnun, ráðuneytinu eða einhvers staðar annars staðar frá.

Hæstv. forseti. Eðli málsins samkvæmt finnst mér, ef nauðsynlega þarf að taka einn fulltrúa út úr nefndinni eins og hún hefur verið skipuð, að síðasti aðilinn sem ætti að taka sé fulltrúi Náttúrufræðistofnunar, það væri þá frekar hægt að tala um Veiðimálastofnun, eða Bændasamtök Íslands. Mér finnst það vera mjög vanhugsað að leggja þetta til og vona að okkur í hv. landbn., úr því að hæstv. ráðherra segist ekkert meina með þessu, reynist auðvelt að fá þessu breytt til baka.

Hæstv. forseti. Það er nú ástæðulaust hjá þingmönnum þótt þeir hafi aðrar skoðanir en sá sem flytur málið að snúa út úr. Með frv. meina ég það að verið er að leggja til mikilvæga tillögu til breytinga sem ég hygg að flestir séu sammála um, og ég meina það fullkomlega að ég styð frv. eins og það er lagt fram. Ég bið hv. þm. um að stunda ekki útúrsnúninga. Ég styð málið eins og það er, en ég bið auðvitað eins og í öllum mínum málum þá nefnd sem ég treysti og veit að í eru hinir bestu einstaklingar hér í þinginu, sem oft á tíðum hjálpa mér sem ráðherra og laga frv. mín til og ég á gott samstarf við, um að fara yfir þessi atriði, hvers vegna þetta er svona. Ég styð það eins og það stendur og þarf ekki að búa við útúrsnúninga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um útflutning hrossa. Frv. er flutt á þskj. 497 og er 357. mál þingsins. Frv. þessu, ef samþykkt verður, er ætlað að leysa af hólmi gildandi lög um útflutning hrossa nr. 161/1994, með síðari breytingum. Frv. felur í sér þá meginbreytingu að lagt er til að hætt verði innheimtu gjalds af hverju útfluttu hrossi. Gjaldið er nú 6.800 kr. af hverju hrossi og er fé það sem innheimtist notað til þess að greiða kostnað við heilbrigðisskoðun útflutningshrossa og útgáfu upprunavottorða. Því fé sem afgangs kann að verða er varið til útflutnings- og markaðsmála. Þá renna 5% af innheimtugjaldi í stofnverndarsjóð samkvæmt 15. gr. búnaðarlaga. Frá því að útflutningsgjaldið var síðast ákveðið með lögum nr. 15/1999 hefur kostnaður við skoðun á útflutningshrossum og útgáfu upprunavottorða hækkað stórlega og er nú svo komið að lítið sem ekkert fé er eftir til ráðstöfunar vegna útflutnings- og markaðsmála. Rætt hefur verið um hækkun útflutningsgjaldsins í því skyni að fá aukið fé til sameiginlegra markaðsaðgerða, en eindregin andstaða hefur komið fram við þá hugmynd meðal hagsmunaaðila. Þegar svo er komið að útflutningsgjaldið hrekkur vart fyrir þeim kostnaði sem því er ætlað að greiða og ekki er samstaða um það meðal hagsmunaaðila að afla með þessum hætti fjár til sameiginlegra markaðsstarfa, er vandséð hvaða tilgangi það þjónar að innheimta fé í sjóð til þess að greiða kostnað við skoðun á útflutningshrossum og útgáfu upprunavottorða. Eðlilegt er að hrossaútflytjendur greiði þennan kostnað milliliðalaust samkvæmt gjaldskrá sjálfir. Önnur meginbreytingin sem frv. kveður á um varðar heilbrigðisskoðun útflutningshrossa og felur hún í sér nokkra einföldun frá því sem nú er. Á undanförnum árum hefur færst í vöxt að kaupendur hrossa óski eftir ítarlegri heilbrigðisskoðun en hin opinbera eftirlitsskoðun gerir ráð fyrir. Rétt þykir að hér sé skilið á milli og hið opinbera eftirlit taki einungis til ákveðinna grunnþátta sem varða útlit og heilbrigði hrossanna, og atriða sem heilbrigðisyfirvöld í innflutningslandi krefjast. Heilbrigðisskoðun útflutningshrossa umfram það sé samkomulagsatriði milli kaupanda og seljanda. Þriðja meginbreytingin varðar útgáfu upprunavottorða. Ákvæði frv. fela það í sér að upprunavottorðið verði mun ítarlegra en verið hefur og um verði að ræða eins konar vegabréf sem fylgi hrossinu ævilangt. Þetta er í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland hefur tekið á sig sem upprunaland íslenska hestsins og kröfur sem gerðar eru til hrossa í helstu viðskiptalöndum þar sem krafist er upprunavottorðs/vegabréfs þegar hross eru flutt milli landa. Ákvæði er um að öll útflutningshross skuli örmerkt eða frostmerkt, en það er grundvallaratriði fyrir trúverðugleika upprunavottorðs. Í þessu breytta fyrirkomulagi felst verulegt hagræði fyrir kaupendur íslenskra hrossa, sem hafa fram til þessa þurft að láta skrá hross sín sérstaklega í heimalandi sínu og fylgir því umtalsverður kostnaður. Hér er því um að ræða mikilvæga þjónustu við kaupendur hrossanna sem líkleg er til að greiða fyrir útflutningi. Frv. gerir ráð fyrir að áfram verði innheimt gjald í stofnverndarsjóð. Samkvæmt gildandi lögum renna 5% af útflutningsgjaldi í stofnverndarsjóð, en með frv. er lagt til að gjaldið nemi 500 kr. af hverju útfluttu hrossi. Hæstv. forseti. Frv. þetta er samið í landbrn. í náinni samvinnu við útflutnings- og markaðsnefnd þar sem sæti eiga, auk fulltrúa ráðuneytisins, yfirdýralæknir og fulltrúar Bændasamtaka Íslands, Félags hrossabænda og Félags hrossaútflytjenda. Það er skoðun mín að þær breytingar sem frv. felur í sér séu jákvæðar fyrir þá miklu þróun sem nú á sér stað í hrossarækt og hestamennsku og séu til þess fallnar að greiða fyrir útflutningi hrossa. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.