Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég kem að efni þeirrar þáltill., sem hér er til umr., langar mig að segja nokkrar setningar út af því máli sem hér var til umr. áðan. Mér dettur í hug hvort það sé virkilega nokkur maður í landinu til sem viti ekki um fyrirætlanir samstarfsnefndar um fundahöld eftir allar þær auglýsingar, sem lesnar hafa verið og birtar í fjölmiðlum. Hafi sá maður verið til fyrir daginn í dag, þá fær hann áreiðanlega þessa vitneskju eftir umr. hér því að betri auglýsingu hygg ég tæplega hægt að fá heldur en þá sem hér hefur farið fram. Persónulega tel ég að slíkar auglýsingar eigi að birtast, og ég afneita því algerlega, sem hér hefur verið gefið í skyn, að ég eigi einhvern þátt í því að umrædd ákvörðun var tekin. Að þessum fáu orðum sögðum vil ég leyfa mér að gera með nokkrum orðum grein fyrir þeirri þáltill. um heimild fyrir ríkisstj. til að ganga frá samkomulagi við ríkisstjórn Sambandslýðveldisins Þýskalands um veiðar þýskra togara, eins og till. á þskj. 85 heitir. Till. sú, sem hér er til umr., fjallar um það að Alþ. veiti ríkisstj. heimild til að ganga frá samkomulagi við ríkisstjórn Sambandslýðveldisins Þýskalands í samræmi við orðsendingu sem prentuð er með ályktun á þskj. 85. Í ályktun Alþ. frá 15. febr. 1972 segir, að haldið skuli áfram samkomulagstilraunum við ríkisstjórnir Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál sem skapast vegna útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Viðræður við Sambandslýðveldið Þýskaland hafa farið fram af og til undanfarin 3 ár og fjölmargir viðræðufundir verið haldnir, bæði hér í Reykjavík og í Bonn. Strandaði lengi vel á því að þjóðverjar reyndust ófáanlegir til að falla frá því að nota frystitogara á Íslandsmiðum. Miðuðu þjóðverjar þá við að ef þeir ættu að fá hlutfallslega sama aflamagn á Íslandsmiðum á grundvelli fyrri veiða og bretar fengu með samkomulaginu frá 1973 gætu ísfisktogarar þeirra, 40 að tölu, ekki náð því magni og yrði því að nota tiltekinn fjölda frystitogara til að brúa bilið. Á þetta var ekki fallist af Íslands hálfu. Jafnframt var ágreiningur um hversu langt frá ströndum landsins þýskir togarar skyldu halda sig svo og um aflamagn. Síðustu viðræður við Þjóðverja fóru fram í Reykjavík 28. og 29. okt. 1975 og í Bonn 19. og 20. nóv. 1975. Í þeim viðræðum og í framhaldi af þeim var þrautreynt hversu langt málum yrði þokað til samkomulags. Liggur nú fyrir að samkomulag geti tekist, svo sem í hjálögðu fylgiskjali segir. Þetta samkomulag, sem hér er lagt fyrir Alþ. í formi heimildar til ríkisstj., er í 10 liðum. Í fyrsta lagi er miðað við 200 mílna svæðið samkv. reglugerðinni frá 15. júlí 1975 um fiskveiðilandhelgi Íslands, þ. e. a. s. núgildandi fiskveiðimörk íslendinga. Í öðru lagi segir að heildarársafli skipa skrásettra í Sambandslýðveldinu Þýskalandi skuli ekki fara fram úr 60 þús. tonnum og að af því magni verði þorskafli ekki meiri en 6 þús. tonn. Það hefur að sjálfsögðu verið eitt af skilyrðum fyrir samningsgerð af Íslands hálfu að lækka aflamagnið sem mest. Þjóðverjar fóru lengi fram á 95 þús. tonn og síðar 85 þús. tonn, - áður fyrr veiddu þeir um 120 þús. tonn og sá margnefndi og illræmdi Haagdómstóll dæmdi þeim 119 þús. tonn, - en niðurstaðan nú er sem sagt 60 þús. tonn, eins og ég áðan sagði, og þar af ekki meira en 5 þús. tonn af þorski. Við mat á þessu atriði hefur af Íslands hálfu verið miðað við það að fá magnið eins langt niður og frekast voru tök á og þá haft í huga hvað líklegt væri að þýsk skip gætu aflað án samkomulags. Reynslan sýnir að þjóðverjar náðu á árinu 1973 91 700 tonnum og á árinu 1974 68100 tonnum, en þess ber þá að gæta að landhelgisgæslan kom í veg fyrir veiðar með klippingum - það voru 14 klippingar 1973 og 6 árið 1974 - svo og með því að togarar hífðu upp vörpur þegar þeir urðu varir við varðskip og í mörgum tilvikum sigldu þeir þá burt af veiðisvæðinu. Á síðara árinu, þ. e. 1974, stunduðu bretar veiðar samkv. samkomulaginu frá 1973 og gat því landhelgisgæslan einbeitt sér að því að hefta veiðar þýskra togara. Nú er fyrirsjáanlegt að málið horfir allt öðruvísi við þar sem bretar ætla sér nú að stunda ólöglegar veiðar í skjóli herskipaverndar, og verður það ærið verkefni fyrir landhelgisgæsluna að snúa sér að því máli. Þess ber og að gæta í þessu sambandi að þjóðverjar stunda hér aðallega karfa- og ufsaveiðar og þorskstofninn er því ekki í hættu þeirra vegna samkv. þessu samkomulagi. Í þriðja lagi er aðeins um að ræða 40 ísfisktogara samkv. sérstakri skrá. Þýsk verksmiðjuskip og frystitogarar eru því útilokuð frá öllu 200 mílna svæðinu. Verður það að teljast mjög veigamikið atriði sem þjóðverjar voru alls ófáanlegir til að fallast á áður, jafnvel utan 50 mílna markanna. Í fjórða lagi eru svo svæði þau sem þýskum skipum yrði leyft að stunda veiðar á. Þau eru afmörkuð, eins og sést á meðfylgjandi korti, og ég vil vísa til þess gagnvart hv. alþm., þar sem það yrði of flókið, held ég, að fara að lesa það upp nokkuð að ráði. Er þar einnig um að ræða verulegar tilslakanir af hálfu þjóðverja frá því sem áður var. Fyrir suðausturlandi er miðað við hólf sem er fyrst 25 og síðan 23 sjómílur frá grunnlínum sunnan 65° norðlægrar breiddar. Suðurströndin er síðan lokuð frá 15° vestlægrar lengdar til 22° vestlægrar lengdar. Síðan kemur opið svæði sem miðað er við 25 mílur frá grunnlínum undan Reykjanesi, en síðan 50 mílur frá grunnlinum Faxaflóa og 40 mílur frá grunnlínum Breiðafjarðar, síðan aftur 50 mílur frá grunnlínum fyrir Vestfjörðum, þó þannig að gert er ráð fyrir opnu hólfi fyrir hluta af Vestfjarðasvæðinu inn að 37–34 mílna frá grunnlínum á tímabilinu frá 1. júní til 30. nóv. Síðan er lokað svæði fyrir öllu Norðurlandi og Austurlandi að þeim mörkum sem ég nefndi í upphafi, þ. e. 65. breiddargráðu. Enda þótt þjóðverjar hafi aðallega stundað veiðar á þeim svæðum, sem veiðiheimildirnar miðast við, er þess að gæta annars vegar, að þeim er þar þokað miklu lengra frá ströndum en þeir hafa áður verið, og hins, að án samkomulags væri engin trygging fyrir því að þeir leituðu ekki bæði nær ströndum en samkomulagið segir til um né heldur að þeir mundu ekki leita á önnur svæði og með miklu fleiri skipum, þ. á m. frystitogurum. Í fimmta lagi eru ákvæði um að þýskir togarar stundi ekki þær veiðar á hrygningarsvæðum og uppeldissvæðum sem íslenskum skipum eru bannaðar veiðar á, og er þar um mjög veigamikið atriði að ræða. Í sjötta lagi eru ákvæði um að þýsk skip virði íslenskar reglur um möskvastærð og lágmarkslengd og þyngd á fiski sem leyfilegt er að veiða. Gildir það einnig um þær reglur sem settar kunna að verða síðar um aðra möskvastærð en nú gildir. Í sjöunda lagi ber þýskum togurum að tilkynna landhelgisgæslunni daglega um staðsetningu sína og mun það auðvelda störf landhelgisgæslunnar, bæði að því er varðar eftirlit og björgunarstarfsemi almennt. Í áttunda lagi eru ákvæði um að ef ástæða er til að ætla að brot hafi verið framið á ákvæðum samkomulagsins geti íslensk varðskip stöðvað hlutaðeigandi togara hvar sem er innan 200 mílna markanna og kvatt til þýskt eftirlitsskip til að sannreyna málsatvik. Þetta er sams konar ákvæði og notað var í samkomulaginu við breta frá árinu 1973. Þegar það ákvæði var rætt á sínum tíma var það gagnrýnt á þeim grundvelli að framkvæmd íslenskra laga færi ekki fram nema breskt eftirlitsskip kæmi þar við sögu. Var því þá haldið fram að í raun væri verið að afsala slíku valdi til annarra þjóða. Framkvæmdin á þessu ákvæði hefur verið þannig að hér er aðeins um það að ræða að gefa hinum aðilanum kost á að fylgjast með því sem skeður, en dómsmrh. tekur ákvörðun um það hvort skip sé strikað út af listanum. Þannig hefur það verið í framkvæmd og hefur þetta ákvæði ekki valdið neinum erfiðleikum. Hitt er jafnljóst, að meðan ekki liggur fyrir viðurkenning á útfærslunni sem slíkri er þetta eðlileg málsmeðferð. Þetta ákvæði verður því að meta í ljósi þeirrar reynslu sem nú liggur fyrir. Í níunda lagi er miðað við að samkomulagið sé gert til tveggja ára frá dagsetningu orðsendingarinnar. Loks segir í tíunda lagi að samkomulagið taki einnig til Berlínar, en þar er um að ræða ákvæði sem Sambandslýðveldið Þýskaland hefur í öllum sínum samningum af ástæðum sem ekki þarf að rekja hér. Þetta eru aðalatriði orðsendingarinnar. Síðan er gert ráð fyrir tveimur bréfum og er texti þeirra einnig prentaður sem fskj. við þáltill. Annað er þess efnis að erindaskiptin hafi engin áhrif á afstöðu aðila til hafréttarmála, og er þá miðað við að hafréttaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sé enn eigi lokið. Hitt bréfið er um að framkvæmd samkomulagsins megi fresta ef bókun nr. 6 við samning Íslands við Efnahagsbandalagið hefur ekki tekið gildi innan 5 mánaða, og mundi það m. a. hafa í för með sér að hólf það undan Vestfjörðum, sem ég nefndi áðan, mundi ekki opnast ef slík frestun á sér stað, og það er fullur ásetningur ríkisstj. að nota þá heimild til frestunar sem hér um fjallar. Hins vegar mundi slík frestun að sjálfsögðu ekki breyta neinu um gildistíma sjálfs samkomulagsins. Að sjálfsögðu hefði verið æskilegast, að bókun nr. 6 hefði komið til framkvæmda við undirskrift þessa samkomulags, en það mál er ekki á valdi vestur-þjóðverja einna, eins og við öll vitum. En mitt mat er það, að ákvæðið n.m frestun á framkvæmd samkomulagsins, ef tollaívilnanirnar verða ekki komnar til framkvæmda eftir 5 mánuði, verði þjóðverjum mikill hvati til að gera allt sem þeir geta innan Efnahagsbandalagsins til að tollamál okkar verði leyst. Jafnframt vil ég geta þess, að af hálfu þýskra stjórnvalda er mikill áhugi fyrir því að greiða fyrir sölu á íslenskum sjávarafurðum í Vestur-Þýskalandi. Standa vonir til að slík viðskipti geti orðið báðum aðilum hagstæð. Ég vil þessu næst lesa hér upp bréf frá forstjóra Hafrannsóknastofnunarinnar til sjútvrn., dags. 25. nóv. 1975, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vísa til bréfs rn., dags. 25. nóv. 1975, varðandi umsögn stofnunarinnar um drög að samningi við Sambandslýðveldið Þýskaland varðandi veiðar vestur-þýskra skipa innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. Eins og fram kemur í skýrslu stofnunarinnar, dags. 13. okt. s. l., er ástand helstu fiskstofna á Íslandsmiðum með þeim hætti að ekki verður mikið til skiptanna ef gerðar verða þær friðunarráðstafanir sem stofnunin telur nauðsynlegar til viðhalds þessara stofna. Af þeim sökum ber að draga úr veiði útlendinga svo sem frekast er kostur. Þessi fiskveiðasamningur er að því leyti sérstæður að hér er svo til einungis um að ræða veiði tveggja tegunda, ufsa og karfa, en það eru hvort tveggja stofnar sem ekki eru í jafnyfirvofandi hættu og þorskstofninn. Stofnunin telur mjög mikils virði að þorskveiðar vestur-þjóðverja skuli takmarkaðar við 5 þús. tonna hámark á ári og er það vart meira en ætla verður eðlilegt við veiðar á hinum tegundunum. Æskilegast hefði verið að heildarkvótinn væri lægri, sérstaklega þar sem ekki er ósennilegt að íslendingar muni sækja í ufsa- og karfastofnana í auknum mæli vegna takmarkana á þorskveiðinni. Það er skoðun Hafrannsóknastofnunarinnar að vandlega athuguðu máli að vart muni án samninga verða unnt að takmarka heildarafla vestur-þjóðverja á Íslandsmiðum meira en hér er lagt til, eins og m. a. reynsla fyrri ára sýnir. Af þeim sökum er hér um að ræða skásta kost, sem við eigum völ á í dag frá fiskifræðilegu sjónarmiði. Stofnunin telur mjög mikilvægt, að vesturþjóðverjar muni virða lokun hrygningarsvæða eða svæða þar sem mikið er af ungfiski. Lágmarksstærð fisks, sem landa má á Íslandi, er mun hærri en í gildi er annars staðar, og bjóðast vestur-þjóðverjar til að samþ. hana að því er varðar veiðar þeirra á Íslandsmiðum. Einnig munu þeir taka upp 135 mm möskvastærð eða jafnvel stærri verði slíkt ákveðið. Þá er mjög þýðingarmikið að hvorki verksmiðju- né frystiskip skuli fá að stunda veiðar innan nýju fiskveiðilögsögunnar. Stofnuninni er ljóst að mjög skiptar skoðanir eru um veiðisvæðin innan 50 sjómílna og er einkum ekki ánægð með svæðið út af Norðvesturlandi, sérstaklega með sóknarþunga íslenskra fiskiskipa í huga. Með tilliti til núverandi ástands fiskstofna á Íslandsmiðum er stjórnun veiðanna skilyrði þess, að unnt verði að nýta stofnana skynsamlega í framtíðinni. Í þeim samningsdrögum, sem hér um ræðir, fallast vestur-þjóðverjar á að hlíta þeim reglum sem við hyggjumst gera á næstunni varðandi nýtingu stofnanna. Að áliti Hafrannsóknastofnunarinnar er þetta þungt á metunum, þrátt fyrir þá annmarka á samkomulagi þessu, sem nefnt hefur verið hér að framan.“ Ég vil að lokum segja það, að vitanlega væri það öllum íslendingum kærkomnast að allar þjóðir og þ. á m. og ekki síst vestur-þjóðverjar virtu okkar nýju fiskveiðimörk og féllu frá kröfum sínum um áframhaldandi veiðar innan þeirra, en þar sem því miður er nú ekki því að heilsa, þá verður að meta vandlega hvort meiri árangur fáist í bili með samkomulagi eða án þess. Eftir öllum aðstæðum leiðir slíkt mat nú til þess, að telja verður það samkomulag, sem hér er um að ræða, viðunandi eftir atvíkum. Vonast ég því til að það fái góðar undirtektir hjá hv. alþm. Nú er það mikils virði að íslensk þjóð sé samhuga og standi saman um hagkvæma lausn á okkar vanda. Lokasigurinn er skammt undan og við væntum mikils af hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. En við megum að mínu mati ekki spilla þeim góða árangri sem þar hefur náðst, og það má heldur ekki gleyma því að ráðstefnunni er ekki lokið. M. a. vegna þess verðum við að líta á það mál, sem hér er nú lagt fyrir Alþ., sem áfanga í baráttunni. Ég hef kosið að gera grein fyrir efni þáltill. í eins skömmu máli og mér var frekast unnt til þess að gefa öðrum hv. alþm. kost á því að ræða þessi mál. Ég mun e. t. v. síðar bæta við nokkrum orðum, ef umr. gefa tilefni til þess, sem ég satt að segja gæti búist við, en ætla ekki að hafa þessa framsöguræðu lengri, heldur leggja til, herra forseti, að þáltill. verði þegar að frestun kemur vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Ég vil, áður en ég tek að ræða þá till. sem hér liggur fyrir, víkja nokkrum orðum að þeim umr. sem hér áttu sér stað utan dagskrár, að því leyti til sem ég álít að þær séu í nánum tengslum við það mál sem hér er nú á dagskrá. Ég vil lýsa undrun minni yfir þeirri ráðstöfun útvarpsins að stöðva mjög eðlilega orðaðar auglýsingar, eins og hér hefur verið skýrt frá, - auglýsingar sem eru fyllilega í samræmi við það sem viðgengist hefur áður. Það er í rauninni alveg furðulegt ef félagasamtökum í landinu er ekki lengur leyfilegt að skora á félagsmenn sína að taka sér frí frá vinnu. Ef það er orðið ólögmætt, þá held ég að þurfi að fara að skoða þá reglugerð vel sem hægt er að beita á þann hátt og banna félagasamtökum það. Auðvitað er ekkert ólöglegt við það að menn taki sér frí frá vinnu. Á sama hátt er furðulegt að heyra að ekki megi auglýsa það að menn séu hvattir til þess að koma saman á fund til þess að mótmæla herskipaíhlutun breta hér við land. Það er eins og ég sagði, það er enginn vafi á því að auglýsingar af þessu tagi hafa oft birst áður og stundum beint frá stjórnvöldum þegar þau hafa hvatt menn til þess að mæta á tilteknum stöðum í ákveðnu skyni, og þá hefur ekki staðið á því að birta slíkar auglýsingar. Ég tel að það sé alveg augljóst, hver sem hér á sökina, að hér hefur verið gripið inn i. Vegna ákveðinna skoðana er reynt að stöðva þær aðgerðir, sem í aðsigi voru, með því að koma í veg fyrir að hægt sé að tilkynna mönnum um þær. En þetta er að mínum dómi mjög svipað því sem átt hefur sér stað varðandi öll vinnubrögð í sambandi við það mál sem hér liggur nú fyrir til umr., - vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í því máli. Ég veit að allur þingheimur kannast við það að hér hafi komið fram á Alþ. hvað eftir annað áskoranir um það á hæstv. ríkisstj. að hún heimilaði frásögn af því hvað væri að gerast í landhelgismálinu, og hún hefur ekki orðið við því. Það hefur verið haldið leynd yfir því hvað þar var að gerast. Það hefur ekki mátt segja þjóðinni frá því um hvað var verið að ræða og hve langt málinu var komið. Skjöl, sem landhelgisnefnd hafa borist um málið, hafa öll verið stimpluð „trúnaðarmál“ og „sérstakt trúnaðarmál“, þannig að það hefur átt að loka fyrir það að þjóðin fengi að fylgjast með málinu á eðlilegan hátt. Ég álít að þessi íhlutun í sambandi við mjög eðlilegar auglýsingar, sem allar eru um löglegar og leyfilegar aðgerðir, sé af sama toga spunnin. Það er verið að koma í veg fyrir að þjóðin fái að fylgjast með málinu á meðan enn er hægt að hafa áhrif á úrslitin, en hins vegar er svo auðvitað talað um það að á eftir verði kannske gefin út hvít bók um málið og mönnum sagt frá öllu saman þegar allt er um garð gengið. Það eru þessi vinnubrögð sem ber vitanlega að vita, og þau bera vott um það að menn eru ekki með hreint í pokahorninu. Það er svo mál út af fyrir sig að á sama tíma skuli þeir geta komið hér upp á Alþ. og talað mest um frelsi og frjálsræði á öllum sviðum, sem standa fyrir því að reyna að halda nauðsynlegum upplýsingum fyrir þjóðinni í máli eins og landhelgismálinu. Ég vil þá víkja að því máli sem fyrir liggur á dagskránni. Þegar skýrsla Hafrannsóknastofnunarinnar frá 13. okt. s. l. kom fram um stöðu helstu fiskstofnanna við landið, þá héldu ábyggilega flestir, að ríkisstj. hlyti að hætta við ráðagerðir sínar um að semja við útlendinga um fiskveiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni. Skýrsla fiskifræðinganna sagði í stuttu og skýru máli að ástand fiskstofnanna við landið væri orðið þannig að það mætti ekki taka úr þeim meira aflamagn nú á næsta ári en það sem íslendingar gætu auðveldlega tekið sjálfir. Og í þessari skýrslu lögðu fiskifræðingarnir síðan til að ákveðinn yrði hámarksafli á nokkrum þýðingarmestu fisktegundunum. Þannig lögðu þeir til að á næsta ári yrði ekki veitt meira af þorski á Íslandsmiðum en 230 þús. tonn, en fyrir lá að á s. l. ári veiddu íslendingar einir 239 þús. tonn, árið 1973 veiddu þeir 236 þús. tonn og árið 1972 229 þús. tonn Það er því augljóst af þessum tölum að það, sem fiskifræðingarnir voru að leggja til, var að íslendingar tækju ekki meira úr þorskstofninum á næst ári en þeir hefðu gert og veiðar annarra yrðu stöðvaðar. Í till. fiskifræðinganna var lagt til að ekki yrði veitt meira úr ýsustofninum en 38 þús. tonn á næsta ári. Skýrslur sýndu hins vegar að afli íslendinga á ýsu var árið 1974 33 þús. tonn, árið 1973 35 þús. tonn og árið 1972 30 þús. tonn. Það var því af þessari tölu einnig alveg ljóst að þeir voru að leggja til að ekki yrði leyfð frekari veiði úr ýsustofninum hér við land en það sem íslendingar hafa yfirleitt veitt og geta auðveldlega veitt. Þetta var svipað varðandi heildarveiði á ufsa og karfa sem fiskifræðingarnir lögðu til. Varðandi ufsa lögðu þeir til að heildaraflamagnið yrði takmarkað á næsta ári við 75 þús. tonn, en árið 1974 veiddu íslendingar 65 þús. tonn, árið 1973 57 þús. tonn og árið 1972 60 þús. tonn. Hér lágu mörkin því rétt yfir því sem íslendingar hafa veitt. Varðandi karfa lögðu fiskifræðingarnir til að hámarksaflinn yrði 50–60 þús. tonn á næsta ári, en heildarafli íslendinga var árið 1974 37 þús. tonn, árið 1973 29 þús. tonn og árið 1972 33 þús. tonn. Þarna var því um nokkru meiri afla að ræða, en tiltölulega lítinn, sérstaklega þegar það er haft í huga að það voru einmitt að koma inn í okkar skipastól skip sem sérstaklega leggja sig eftir karfaafla. Í skýrslu fiskifræðinganna komu fram mjög alvarlegar aðvaranir um það hvað gerast mundi á fiskimiðunum við landið ef haldið yrði áfram óbreyttri sókn í fiskstofnana eða ef veitt yrði meira en þeir höfðu gert till. um. Þar benda þeir á að búast megi þá við aflahruni eftir 2 ár. Það var því fyllilega eðlilegt að menn byggjust við því, eftir að þessi skýrsla kom fram, að hæstv. ríkisstj. hætti við þær ráðagerðir sem hún hafði uppi um samninga við útlendinga um afla þeim til handa af þessum takmarkaða fiskstofni hér við land. En þetta fór á annan veg. Hæstv. ríkisstj. hélt áfram samningaviðræðum sínum við margar þjóðir og nú liggja fyrir upplýsingar um að þessum viðræðum er komið býsna langt. Í fyrsta lagi liggur fyrir hæstv. Alþ. till. um að staðfesta gerðan samning við Vestur-Þýskaland þar sem gert er ráð fyrir að heimila vestur-þjóðverjum að veiða hér 60 þús. tonn á ári í tvö ár. Vert er að athuga það að þetta aflamagn, 60 þús. tonn, er miðað við vegið aflamagn úti í Þýskalandi, en það samsvarar því að þetta væru 70 þús. tonn mæld hér heima hjá okkur vegna þeirrar rýrnunar sem verður af aflanum á þessum tíma. Það liggur einnig fyrir að ríkisstj. er búin að undirbúa samninga við belgíumenn um undanþáguveiðar innan 50 mílnanna. Upplýst er nú að komið er að því að undirskrifa þann samning, og þar er gert ráð fyrir 7 þús. tonna aflamagni. Það liggur einnig fyrir að komið er að samningslokum við norðmenn og þar er gert ráð fyrir að heildaraflamagn þeirra verði 3 þús. tonn. Og við vitum að f beinu framhaldi af þessum samningum verður samið við færeyinga, eflaust um svipað aflamagn og áður hafði verið samið við þá um, en það voru 20 þús. tonn á ári. Þessir samningar eru því upp á 90 þús. tonn, og það verður að skoða þann samning, sem hér liggur fyrir, í beinu samhengi við aðra samninga sem raunverulega liggja nú á borðinu. Allir vita svo, að ríkisstj. hefur þegar boðið bretum samning um 65 þús. tonna ársafla. Sé það aflamagn lagt við hin, þá er þegar farið að ræða um 155 þús. tonna afla af Íslandsmiðum handa útlendingum, og þá er - ég undirstrika - miðað við það að samið verði við breta á þeim grundvelli sem þegar hefur verið boðinn. Það er ekki hægt að leggja dóm á þann samning, sem hér liggur fyrir og óskað er eftir staðfestingu á, án þess að hafa í huga þessa samningagerð um leið sem ég hef minnst á og er komin langt áleiðis og ríkisstj. stefnir örugglega að að gera. Við stöndum því frammi fyrir því að samið verði við útlendinga um aflamagn sem örugglega nemur á ári 150–160 þús. tonna. Og þá vaknar eðlilega sú spurning: Hvað verður þá gert varðandi fiskveiðar íslendinga sjálfra? Ljóst er að við eigum þá aðeins tveggja kosta völ. Annars vegar er að halda áfram okkar fiskveiðum eins og áður og veiða þá væntanlega á næsta ári í kringum 400 þús. tonn af þessum fisktegundum og þá líklega með þeim afleiðingum sem fiskifræðingarnir segja, að við getum búist við ördeyðu á íslenskum fiskimiðum eftir tvö ár. Hinn kosturinn er að við gripum til þess að skera niður okkar eigin fiskafla sem nemur samningunum við útlendinga, og það er þegar byrjað opinberlega að ræða um þá leið. Það eru komnar fram till. um að selja fiskiskipin úr landi, jafnvel með sérstökum vildarkjörum, til fátækra þjóða. Þannig væri hægt að losa sig við bátana. Það eru einnig komnar upp till. um að reynt verði að losna við þá samninga sem gerðir hafa verið um smiði nýrra skipa. Og síðast en ekki síst hafa svo komið fram till. um að settur verði beinlínis aflakvóti á einstök sjávarútvegsbyggðarlög í landinu, þannig að ekki fari nú svo í sambandi við niðurskurðinn að sum byggðarlögin geti tekið jafnmikinn afla eða meiri en áður og önnur fái þá lítið sem ekkert, þau sem eðli málsins samkv. koma þá kannske seinna til með sínar veiðar á árinu. Það verður ekki vandalaust þegar á að fara að setja reglur af þessu tagi, fyrir utan það hvað í kjölfar slíkra reglna mundi fylgja. Augljóst er að þá mundi framleiðsla þjóðarinnar stórminnka, atvinnuleysi mundi hljótast af í mörgum greinum og hér yrði um almenna stórfellda kjaraskerðingu að ræða. Það er eðlilegt, þegar mál ber að á þennan hátt, að þá reyni menn að leita skýringa á því, hvernig á því geti staðið að stjórnvöld landsins skuli gera till. um samninga af því tagi sem hér er nú verið að ræða um, og það er því rétt að víkja að nokkrum helstu röksemdum sem fram hafa komið hjá hæstv. ríkisstj. fyrir því að vilja fara þessa samningaleið. Í fyrsta lagi er því haldið fram af ríkisstj. að við þurfum að semja við erlendar þjóðir um veiðiheimildir í okkar fiskveiðilandhelgi til þess að svonefnd bókun nr. 6 nái fram að ganga, til þess að ákveðinn tollasamningur, sem við höfum áður gert við Efnahagsbandalagið á allt öðrum grundvelli, til þess að sá hluti þess samnings, sem átti að vera okkur til hagsbóta, fái að ná fram að ganga. Nú er það í fyrsta lagi að athuga að þau tollafríðindi, sem þessi bókun fjallar um, eru okkur tiltölulega mjög lítils virði. Hæsta fjárhæðin, sem við gætum fengið, miðað við rekstraraðstöðu okkar nú, út úr þessum tollasamningi er lækkun á tollum af ísvörðum fiski sem við mundum landa í þessum löndum. En löndun á ísfiski í Þýskalandi eða Bretlandi getur ekki talist af neinum þeim, sem hugleiða þau mál, neitt nauðsynjamál af okkar hálfu. Við höfum aðstöðu í okkar landi til að vinna allan okkar fiskafla til miklu meira verðmætis heldur en að senda hann út til sölu sem ísfisk. Við höfum þegar komið okkur upp þeim fiskvinnslustöðvum sem við þurfum í þessu skyni, og við höfum þegar það vinnuafl fyrir sem getur unnið úr afla þessum. Við ættum því ekki að kaupa það dýru verði með því að fórna hluta af okkar fiskimiðum að fá einhverja tollalækkun fyrir það að selja öðrum þjóðum ísfisk, óunninn fisk. Aðrar tollalækkanir, sem við gætum fengið ef bókun nr. 6 næði fram að ganga, eru tiltölulega lítils virði og í rauninni hégóminn einn borið saman við þær fjárhæðir sem um er að tefla þegar varðar stóran hluta af okkar fiskafla. Það hefur réttilega verið á það bent, að ef um væri að ræða 150 þús. tonna fiskafla, sem við þyrftum að fórna, þá jafngilti það í erlendum gjaldeyri, miðað við fulla vinnslu á þeim afla, á milli 15 og 20 milljörðum króna í útflutningsverðmæti. Allir sjá því að allt umtalið um það að koma bókun nr. 6 í framkvæmd er hreinasti fyrirsláttur í sambandi við það mál sem hér er um að ræða. En auk þess liggur það svo fyrir, að þegar nú á að semja við vestur-þjóðverja samkv. þeim samningi, sem hér liggur fyrir og óskað er eftir staðfestingu á, þá kemur í ljós að hæstv. ríkisstj. hafði ekki einu sinni haft dug eða kjark í sér til þess að setja það sem skilyrði fyrir gildistöku samningsins að bókun nr. 6 yrði að taka gildi. Hún féll líka frá þessu skilyrði, sem hefur mest verið talað um, og skýtur því á frest a. m. k. næstu 5 mánuði, gerir samning við vestur-þjóðverja um veiðar hér við land án þess að bókun nr. 6 komi til framkvæmda, en hefur að vísu það ákvæði í samningunum að ef bókunin komi ekki til framkvæmda innan 5 mánaða, þá megi fresta framkvæmd þessa samnings. Það vita auðvitað allir að þetta orðalag í samningnum er á þessa lund vegna þess að það er ætlunin að á næstu 5 mánuðum verði samið við breta og allar aðrar Efnahagsbandalagsþjóðir um þetta mál. Samningarnir, sem hér liggja fyrir við vestur-þjóðverja, eru beinlínis út í bláinn og í sjálfu sér hlægilegir nema hinu markinu verði náð, að það takist að semja við breta á þessu tímabili. Þessi fyrsta og aðalröksemd fyrir samningagerðinni er því vægast sagt léttvæg. Í öðru lagi er því haldið fram af þeim, sem mæla með samningum um veiðiheimildir útlendinga, að við verðum að semja vegna þess að við getum ekki varið okkar eigin landhelgi eða því er haldið fram að það sé jafnvel skárra að semja af því að samkv. samningaleiðinni muni útlendingarnir þó veiða aðeins minna en þeir hefðu annars gert. Og í þessum efnum er reynt að vitna til talna varðandi þá reynslu sem við höfum þegar fengið. En þessi afsökun er líka léttvæg ef betur er að gáð, og þær tölur, sem nefndar eru í þessu sambandi, eru mjög villandi. Á það er bent, að þjóðverjar hafi veitt hér á Íslandsmiðum árið 1973, þegar þeir höfðu ekki leyfi til þess, 91 þús. tonn, og árið 1974 hafi þeir veitt hér 68 þús. tonn, þegar þeir höfðu ekki heldur leyfi til þess, og þessar tölur eru færðar fram sem sönnunargagn fyrir því að við höfum ekki getað varið okkar landhelgi fyrir veiðum þjóðverja. En ég efast ekkert um að allir hv. alþm. vita betur en þetta. Þeir vita að við höfum ekki beitt því afli sem við höfum haft yfir að ráða til þess að verja okkar landhelgi á þessum tíma, og til þess hafa legið margar ástæður, m. a, þær, að við höfum verið í sífelldum samningaviðræðum við þjóðverja á þessu tímabili og þá má heita að öll eðlileg gæsla hafi fallið niður á meðan. Og alltaf hefur það legið í loftinu að það yrði að ná samkomulagi við þjóðverja, m. a. út af bókun nr. 6 sem búið er að gera að dularfullum hlut í málinu, og því er það að hér hefur ekki verið haldið uppi landhelgisgæslu á þann hátt sem við hefðum getað. Við höfum nokkra reynslu af því nú síðustu vikurnar hvað við getum ef við beltum okkar gæsluskipum. Nú hafa menn fengið að heyra að gæsluskip okkar hafa getað komið í veg fyrir svo að segja allar veiðar breta og annarra þjóða hér við land. Breski veiðiflotinn hefur lítið sem ekkert getað veitt og sjómenn og skipstjórnarmenn á þeim flota segjast vera í þann mund að sigla heim ef þeir fái ekki sérstaka aðstoð. Nú ber líka að athuga þessar tölur nánar. 68 þús. tonn veiddu þjóðverjar á Íslandsmiðum árið 1974, en það liggur líka fyrir að meira en þriðji partur af þessum afla, eða um 28 þús. tonn, var tekinn á svæði sem við reyndum vitanlega aldrei að verja vegna þess að þau svæði lágu öll fyrir utan 50 mílna mörkin. Stórt veiðisvæði liggur langt suðaustur af landinu sem þjóðverjar kalla Rósengarten. Árið 1972 veiddu þeir á þessu svæði samkv. töflum, sem þeir hafa afhent okkur, rúmlega 16 þús. tonn af karfa. Við vitum að þeir veiða annað eins og líklega heldur meira hér út af Reykjanessvæðinu fyrir utan 50 mílna mörkin. Það leikur enginn vafi á því að einmitt núna, eftir að við fórum að ýta þeim eitthvað út fyrir landhelgismörkin, hafa þeir veitt í vaxandi mæli utan 50 mílnanna, þar sem þeir höfðu leyfi til. Það er mjög hæpið að þeir hafi veitt yfir 40 þús. tonn árið 1974 á þeim svæðum þar sem þeim voru bannaðar veiðar, og er þá miðað við þeirra eigin skýrslur. En vestur-þýskir útgerðarmenn hafa sent frá sér frétt nú ekki fyrir löngu í gegnum sínar fréttastofur um að þeir áætli að heildarveiði þeirra á öllum íslandsmiðum á þessu ári, árinu 1975, verði ekki yfir 40 þús. tonn og þá sennilega innan 50 mílna markanna, sem við áttum að verja, ekki nema á milli 20 og 30 þús. tonn. En nú liggur hins vegar fyrir till. um það að semja við vestur-þjóðverja um að heimila þeim að veiða bæði innan 50 mílnanna og á öllu hafsvæðinu hér í kringum landið 60 þús. tonn, ekki aðeins á næsta ári, heldur einnig 60 þús. tonn þar næsta ár. Hér er alveg tvímælalaust um það að ræða að veita þeim með samningi aðstöðu til þess að veiða mun meira aflamagn á miðunum hér við landið en þeir hafa gert. Þessu er alveg eins farið með bretana. Menn hafa reynt eð halda því fram að samningarnir, sem gerðir voru við breta 13. nóv. 1973, hafi orðið til þess að draga sérstaklega úr veiðinni. Það er rangt. Þvert á móti bendir allt til þess að þeir hafi haft fyllilega eins mikla veiði eftir að samningarnir voru gerðir eins og áður, á meðan við vorum í stríði við þá. Árið 1973 veiddu bretar hér við land samkv. sínum eigin skýrslum 152 þús. tonn og höfðu þá samning við okkur síðustu mánuði ársins og mjög frítt spil hér á miðunum á meðan hörmungarnar í sambandi við Vestmannaeyjagosið dundu yfir hjá okkur, af því að þá höfðum við ekki gæsluskip til að gæta að þeim. En árið eftir að þeir höfðu fengið samninga, árið 1974, þá gefa þeir sjálfir upp að þeir hafi veitt hér 140 þús. tonn. Það er því alveg augljóst mál að þeir hafa ekki veitt neitt minna, því að aflamagn hjá þeim hefur verið að ganga niður eins og hjá öðrum. Nú er upplýst að bretar muni á þessu ári ekki ná meiri afla hér á miðunum við Ísland en á milli 90 og 100 þús. tonn - það kemur frá bretum sjálfum - þó að þeir hafi heimild til þess að veiða 130 þús. tonn. Það er því síður en svo að reynsla okkar sé þannig að samningar hafi orðið til þess að færa aflann sérstaklega niður. Það er hins vegar allt sem bendir til þess, að ef við beitum því afli, sem við eigum yfir að ráða, og höldum út í vissum átökum, en gefumst ekki upp strax á fyrsta mánuði, þá gætum við losað okkur við veiðar útlendinga fullkomlega, enda er þetta skoðun okkar fremstu skipstjóra á landhelgisgæsluskipunum, sem hefur komið opinberlega fram, og einnig skoðun ýmissa þekktustu fiskiskipstjóra landsins, að það væri auðvelt verk að verja okkar landhelgi fyrir erlendum veiðiþjófum með því t. d. að bæta við núverandi gæsluskipakost okkar 4–5 stórum skuttogurum sem við eigum og okkur munar lítið um að bæta við í gæsluna. Það er því ekki hægt að afsaka samningagerð við núv. aðstæður við útlendinga með þeirri falsröksemd að við séum knúðir til þess af því að við getum ekki varið okkar landhelgi. Það er rangt. Þá er nú farið að halda fram því til réttlætingar samningagerð að það sé hagkvæmt fyrir okkur íslendinga að semja við vestur-þjóðverja nú til þess að landhelgisgæsla okkar geti betur snúið sér að því að verja landhelgina fyrir Bretum. Þetta eru auðvitað augljóslega falsrök, vegna þess að 5 mánaða ákvæðið varðandi samninginn við vestur-þjóðverja lýsir því eins skýrt og verða má að ætlunin er á þessu tímabili að semja við breta. Það stendur því ekki til að í kjölfar þessa samnings verði um eitthvað harðari átök við breta að ræða. Það verður aðeins í orði, því að meiningin er að snúa sér að samningum við breta, og jafnvel þó að hæstv. ríkisstj. lýsi því yfir að hún muni ekki taka upp formlegar samningaviðræður við breta á meðan herskipin eru í fiskveiðilandhelginni, þá verður séð um það og það þekkjum við af fyrri reynslu, að ákveðnir menn, sem unnið hafa að öllum þessum samningum fyrir hönd ríkisstj., semja ósköp rólega við sendiherra breta hérna á meðan herskipin eru inni, og svo þegar sá samningur liggur fyrir, þá verður tilkynnt, að herskipin fari út úr landhelginni, og skrifað undir og öllu lokið. Spurningin er um það, að ef röksemd er um að það væri rétt að semja nú við þjóðverja til þess að við stæðum betur að vígi í baráttunni við breta, þá yrði þeirri röksemd að fylgja yfirlýsing um að við breta verði alls ekki samið. Þá er fjórða röksemdin fyrir því að rétt sé að semja við útlendinga um veiðiheimildir að með samningum náum við sterkari tökum á stjórn veiðanna við landið, þá hlýði hinir erlendu aðilar okkar veiðireglum og m. a. okkar friðunarráðstöfunum. En þetta er líka algjörlega rangt. Það vita allir að ef á að heimila útlendingum jafnmiklar veiðar og hér er gert ráð fyrir, þá er nær ómögulegt að halda uppi reglum gagnvart okkar eigin mönnum. Reynslan hefur þegar sýnt okkur það, þá missum við allar slíkar reglur úr höndunum. Í þeim samningi, sem hér liggur fyrir, er beinlínis tekið fram að varðandi friðunarráðstafanir af hálfu íslendinga skuli að vísu þjóðverjar fylgja þeim, en með því skilyrði að íslendingar verði að tilkynna um allar friðunarráðstafanir út til Þýskalands og þeir síðan að sjá um framkvæmdina af sinni hálfu. Þetta þýðir um þær ráðstafanir, sem við höfum mest talað um að undanförnu að beita í friðunarmálum okkar á miðunum, þ. e. a. s. skyndifriðun sem gripið yrði til með dags fyrirvara eða jafnvel skemmri tíma vegna mikilla smáfiskveiða, - við getum gripið til slíkra ráðstafana gagnvart okkar eigin landsmönnum, en það væri útilokað að beita þessum aðferðum gagnvart þjóðverjum miðað við orðalag þessa samnings. Það kemur mér heldur ekkert á óvart, því að reynslan er sú að það er mjög erfitt að ná fullum tökum á því að beita friðunaraðgerðum án þess að þær séu tilkynntar með talsvert verulegum fyrirvara, þegar útlendingar eiga í hlut. Öll þau atriði, sem fram hafa verið færð af hálfu ríkisstj. til afsökunar samningagerð, fá því ekki staðist, eru haldlaus. Það eru mörg ákvæði í þessu samkomulagi við vestur-þjóðverja sem eru vissulega varhugaverð, auk þeirra sem ég hef hér drepið á. Það vekur t. d. athygli mína í sambandi við þetta samkomulag að í samkomulaginu sjálfu er aldrei minnst á að þær veiðar, sem á að heimila vesturþýskum skipum, séu veiðar ísfiskskipa, - skipa sem framleiða sinn fisk í ís. En það var eitt grundvallaratriði allan tímann frá okkar hálfu í samningaviðræðunum við þjóðverja að hér væri eingöngu um leyfi fyrir slík skip að ræða s. m að jafnaði eru 12–14 daga að veiða á miðunum, ísverja sinn fisk og sigla síðan með aflann á erlendan markað, en hefðu enga aðstöðu til þess að vinna aflann að meira eða minna leyti á fiskimiðunum og dvelja þannig miklu lengur þar. Nú kom þvert á móti í ljós við fyrstu upplýsingar sem við fengum um þessa samningagerð, að það var eitt ákvæði í samningunum, sem að vísu er búið að strika út á pappírnum, en ekki í reynd, um það að þjóðverjar tækju það fram að þeir skyldu ekki vinna meiri fiskúrgang um borð í þessum skipum úr afla sínum en sem samsvaraði eðlilegum úrgangi úr þeim fiski sem skipin að öðru leyti ynnu og öfluðu. M. ö. o. það á að vera opið að þessi skip séu með fiskmjölsverksmiðju í gangi um borð og geti þannig verið í reynd eins og verksmiðjuskip og hakkað niður smáfiskinn jafnt sem annað. Það þýðir lítið vegna óánægju einhverra þm. að strika þetta út og minnast ekki á það. Þessi skip, sem hér er um að ræða, eru með svona verksmiðjur, og ef þau eru ekki skuldbundin til þess að starfa sem skip sem veiða í ís eingöngu án þess að hafa heimild til þess að fullvinna aflann eða úrgang úr honum, án þess að hafa þá heimild, ef þetta er ekki tekið fram, þá vitanlega verður þetta framkvæmt af hálfu þjóðverja. Það er því í rauninni tekið til baka í öðru orðinu sem lofað er aftur í hinu, þar sem annars vegar stendur að verksmiðjuskip hafi ekki leyfi til veiða samkv. þessum samningi, því að eins og við höfum margsinnis lýst yfir við þjóðverja og aðra fyrr í okkar viðræðum, þá höfum við alltaf sagt: Það, sem við eigum við með verksmiðjuskipum, það eru skip sem hafa fiskmjölsverksmiðjur um borð og geta þar unnið úrgang úr fiskinum eða haft aðstöðu til þess að framleiða einhverja frekari vöru úr aflanum. - En þetta er eitt af mörgum hæpnum atriðum sem er að finna í þessari samningagerð, þó að það séu að sjálfsögðu allt minni háttar mál miðað við samningsgerðina sem heild. Þá vil ég vekja athygli á því að samkv. þessum samningi við vestur-þjóðverja er gert ráð fyrir því að þeir fái að veiða á ytra beltinu svonefnda, frá 50 mílna mörkunum út í 200 mílur, - þeir megi veiða á þessu ytra belti alls staðar undantekningarlaust þar sem þeir hafa óskað eftir að fá leyfi til þess að veiða og alls staðar þar sem þeir hafa veitt hingað til. Það lá eitthvað á hjá hæstv. ríkisstj. að færa mörkin úr 50 mílum út í 200 til þess svo að semja strax um það við aðrar þjóðir að þær mættu veiða þar eins og þær vildu í næstu 2 ár. Þau svæði, sem þarna eru undanskilin, svæðið úti fyrir Norðurlandi og á hinu mikla hafdýpi beint suður af landinu, eru svæði sem þjóðverjar hafa aldrei veitt á og aldrei óskað eftir að fá neinar veiðiheimildir á. En á öllu hinu svæðinu, fyrir vestan landið og á Vestfjarðamiðunum, þar mega þeir veiða á öllu svæðinu frá 50 mílum út í 200 eða út að ytri mörkum okkar landhelg i. En auk þess mega þeir svo veiða innan 50 mílnanna á fjórum tilgreindum svæðum: við Suðausturland, á einhverjum viðkvæmustu veiðislóðum okkar fiskiflota, upp að 23 mílum, á mjög viðkvæmu veiðisvæði fyrir okkar veiðiflota út af Reykjanesi upp að 25 mílum, á Vestfjarðamiðum, þar sem jafnan er mjög stór íslenskur fiskiskipafloti, mega þeir veiða upp að 34 mílum nyrst á svæðinu og að 37 mílum á syðri hluta svæðisins, en út af Breiðafirði upp að 40 mílum. Hér er því um það að ræða að veita eins rúmar heimildir til veiða á ytra beltinu og frekast var hægt í þessu tilfelli og auk þess mjög verulegar heimildir til veiða innan 50 mílnanna. Það er svo rétt að vekja einnig athygli á því, þegar rædd eru einstök smærri atriði þessa samnings, að það er ekki í þessum samningi gert ráð fyrir því að við íslendingar höfum neitt eftirlit með heildaraflatöku vestur-þjóðverja. Þeir eiga að vera einir til frásagnar um það hvenær þeir eru búnir að taka 60 þús. tonn eða hvort þeir taka þar eitthvað meira. Þar um eigum við aðeins að fá tilkynningu frá þýskri stofnun sem á að tilkynna okkar fiskifélagi um veiðar togaranna. Það eru ekki sett inn í samninginn nein ákvæði um það að við getum haft eftirlit með því að þarna sé ekki tekinn miklu meiri afli. Þá er það samningsatriði í þessum samningi sem ég tel sérstaklega varhugavert og mér hafði í rauninni aldrei komið til hugar að ríkisstj. mundi fallast á, þó að hún væri búlu að sannfæra mig um það áður að hún stefndi að því að gera samninga, en það er það atriði að semja til tveggja ára. Auðvitað leiðir af þessu að það verður síðan samið við aðrar þjóðir einnig um tvö ár, við breta líka um tvö ár. Og þrátt fyrir það þó að samið sé til tveggja ára taka aðilar það fram, að þeir veita enga viðurkenningu á okkar 200 mílna landhelgi. Þeir taka það fram í sérstöku bréfi og geta eðlilega í framhaldi af því tekið málið aftur upp eftir tvö ár og byrjað á þessum sama leik aftur. Ég hef einnig veitt því athygli að það hefur nokkuð verið reynt að afsaka þennan samning við þjóðverja á þeim grundvelli að hér sé fyrst og fremst um að ræða karfaafla og ufsaafla. En það er mesti misskilningur að okkar vandamál í dag í sambandi við fiskstofna okkar snúist eingöngu um þorskstofninn. Hann er auðvitað þýðingarmesti stofninn fyrir okkur, og mest veltur á, það er rétt, að við töpum honum ekki alvarlega niður, en ufsastofninn og karfastofninn eru líka mjög þýðingarmiklir í okkar búskap, og það, sem hér er verið að semja um varðandi ufsa og karfa, fer þegar yfir þau mörk sem okkar fiskifræðingar hafa viljað láta setja. Svo að við miðum við veiðar þjóðverja hér árið 1974, síðasta árið sem skýrslur liggja fyrir um, þá veiddu þeir hér á Íslandsmiðum 36 þús. tonn af karfa, en eins og ég gat um fyrr í minni ræðu veiddum við á s. l. ári 37 þús. tonn af karfa. Þetta aflamagn er þegar farið allmikið yfir þau heildarmörk sem fiskifræðingarnir vildu setja á karfaaflann. Við erum þarna að ráðstafa til þjóðverja meiri karfaafla en við höfum efni á nema að skera niður okkar eigin veiði á karfa. Og það sama er að segja um ufsaaflann. Árið 1974 veiddu þjóðverjar 18 þús. tonn af ufsa, en við veiddum á s. l. ári 65 þús. tonn. Þegar þessar tölur eru lagðar saman erum við líka komnir alllangt upp yfir mörk fiskifræðinga. Það er líka búið að ráðstafa strax með þessum samningi meiri afla en við höfum efni á. Við lendum því í þeim vanda, um leið og á að fara að setja takmörk á okkar eigin veiðar, að við verðum einnig að takmarka veiðar okkar sjálfra á karfa og ufsa og öðrum tegundum. Sannleikurinn er sá að í þessum efnum er það heildaraflamagnið sem segir allt. Fiskifræðingarnir lögðu til að af þessum fjórum fisktegundum yrði ekki veitt meira en sem næmi í kringum 390 þús. tonnum, og það er einmitt í kringum það sem við höfum veitt sjálfir. Ég tók eftir því að hæstv. utanrrh. las hér upp í sambandi við þessa þáltill. nýlegt bréf frá Hafrannsóknastofnuninni eða öllu heldur frá forstöðumanni stofnunarinnar, Jóni Jónssyni, hann skrifar undir bréfið. Ekki vil ég trúa því að þetta bréf hafi komið frá forstöðumanni stofnunarinnar af eigin hvötum, eftir að hann var búinn að senda þjóðinni allri þá skýrslu sem ég minntist á áður og mest hefur verið um talað. Að vísu er bréfið skrifað með þeim undarlega hætti að þar er rórillað ýmist með eða á móti, þ. e. eftir atvikum verður þetta að þolast, best væri þó að þetta væri minna og best hefði það verið ef það hefði ekki verið gert, en þó eftir atvikum er þetta þó kannske skást. En hvað um það, bréfið er sýnilega búið til í miklum flýti, því að það er vitnað í bréf frá rn. 25. nóv. og bréf þetta, sem er svar við því, er líka skrifað 25. nóv. En mér var að berast hér í hendur annað bréf sem væri ekki ófróðlegt að lesa og fengi ég þá að heyra það jafnhliða eins og aðrir þeir sem hér eru inni. Bréfið er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af bréfi Hafrannsóknastofnunarinnar til sjútvrn., sem Morgunblaðið birti 26. nóv., viljum við undirritaðir sérfræðingar taka fram eftirfarandi: 1. Við höfum ekki átt neinn þátt í að semja nefnt bréf, enda endurspeglar almennt efnisinnihald þess ekki sjónarmið okkar. 2. Við teljum að í bréfi þessu séu fiskifræðileg rök mjög svo undir áhrifum persónulegra skoðana semjenda á því hvernig standa skuli að stjórnmálalegri lausn landhelgismálsins. 3. Við teljum að sú skoðun, sem fram kemur í umræddu bréfi að samkomulagsdrögin við vestur-þjóðverja séu skásti kosturinn sem við eigum völ á í dag frá fiskifræðilegu sjónarmiði, sé rökleysa. Hafrannsóknastofnunin hefur í skýrslu sinni um ástand fiskistofna gert grein fyrir hvaða valkostir séu skástir fyrir fiskistofnana frá fræðilegu sjónarmiði. Af þessum sökum er engan veginn hægt að fullyrða að samningsdrögin við vestur-þjóðverja séu skásti fiskifræðilegi valkosturinn, þar sem það kemur fyrst í ljós þegar allar stjórnmálalegar ákvarðanir hafa verið teknar í þessu máli. Reykjavík, 26. nóvember 1975. Jakob Jakobsson, Eyjólfur Friðgeirsson, Hjálmar Vilhjálmsson, Sólmundur Einarsson, Ingvar Hallgrímsson, Guðni Þorsteinsson, Ólafur K. Pálsson, Þórunn Þórðardóttir, Gunnar Jónsson, Sveinn Sveinbjörnsson, Kjartan Thors, Unnur Skúladóttir, Jón Ólafsson, Unnsteinn Stefánsson.“ Ætli séu til fleiri fiskifræðingar í þessari stofnun? Ég held að hvað sem um þessi bréf verður sagt, þá liggi það orðið svo ljóst fyrir öllum landsmönnum hver staða okkar er í landhelgismálinu, eins og nú er komið, að hér eigi allir að vita um aðalatriði málsins, sem sagt þau að við stöndum frammi fyrir því að mega ekki taka meiri fiskafla af miðum okkar á næsta ári en við höfum gert. Við vitum öll að við þurfum á þessum afla að halda og þótt meiri væri. Við höfum tekið ákvarðanir um að stækka okkar fiskveiðilandhelgi til þess að reyna að vernda fiskstofnana og höfum meira að segja ásett okkur að gera ýmsar breytingar á okkar eigin fiskisókn í því skyni. Hins vegar er líka ljóst að ef samið verður við útlendinga um hluta af þessu takmarkaða aflamagni, þá verðum við að taka afleiðingunum, annaðhvort með því að draga úr okkar eigin afla með öllum þeim afleiðingum sem því mundu fylgja, eða að taka jafnvel á okkur enn þá harðari afleiðingar eftir tvö ár. Þannig liggja málin fyrir, og þegar þau liggja fyrir á þennan hátt ættum við auðvitað að segja útlendingum hreint og beint til um það, að við gætum ekki samið um neitt aflamagn þeim til handa, og við ættum að sjálfsögðu að gera það, sem í okkar valdi stendur, til þess að reyna að verja okkar landhelgi og halda fram okkar hlut. Við getum ábyggilega varið hana ef við leggjum okkur fram, og herskipavaldbeitingu breta getum við líka mætt á viðeigandi hátt, á þann sem hægt er að láta bretana skilja. Það er enginn vafi á því. Það þarf aðeins að kippa í strenginn. En í þessu máli er um svo mikið að tefla fyrir okkur að við megum þar ekki láta neitt ógert til að koma í veg fyrir ofveiði á okkar fiskstofnum. Það er býsna oft um það rætt, þegar landhelgismálið er á dagskrá, að á því sé brýn nauðsyn að þjóðin standi saman í því máli. Landhelgismálið hefur réttilega verið talið mál þjóðarinnar allrar, og oft hefur verið sagt að það væri ofar daglegum deilum stjórnmálaflokka eða ætti að vera það. Það verður þó að viðurkennast að reynslan hefur orðið sú að það hefur gengið erfiðlega að halda á málinu þannig að það væri alveg fyrir utan hinar daglegu deilur stjórnmálaflokka, þrátt fyrir mjög sterkan og ákveðinn vilja þjóðarinnar til þess að halda þannig á málinu. En ég vil segja, að aldrei hefur nein ríkisstj. gengið jafnfreklega gegn augljósum meirihlutavilja þjóðarinnar í landhelgismálinu og núv. ríkisstj. hefur gert síðustu vikur og er enn að gera þessa daga. Þrátt fyrir eindregnar áskoranir úr öllum áttum og mjög ákveðnar samþykktir stærstu og fjölmennustu félagasamtaka í landinu og þ. á m. frá ýmsum, -- ja, ég vil segja stjórnmálafélögum úr öllum pólitísku flokkunum, - áskoranir um að ríkisstj. semji ekki við útlendinga um fiskveiðar í fiskveiðilandhelginni eða a. m. k. ekki innan 50 mílnanna, þá sinnir ríkisstj. slíkum tilmælum í engu, en heldur áfram samningamakki sínu, eins og menn hafa nú fyrir augunum í sambandi við ýmissa samninga við vestur-þjóðverja. Með þessari framkomu er ríkisstj. að tvístra þjóðinni á örlagastundu, því að ríkisstj. getur auðvitað ekki vænst þess að hún fái þjóðarsamstöðu með þeirri stefnu sinni að ætla að gefa eftir í landhelgismálinu, eins og hún er nú að gera. Þau hörðu átök sem eru fram undan við breta, ef rétt verður á málum haldið, kalla á þjóðarsamstöðu, og það eru öll skilyrði til þess að þjóðin standi á bak við hvaða ríkisstj. sem er sem heldur þar rétt á málum. En með því að ætla að knýja í gegn þá till., sem hér liggur fyrir, er verið að tvístra þjóðinni. Ég vil því skora sérstaklega á ríkisstj. að breyta nú um vinnubrögð í þessu máli, og ég skora sérstaklega á hana að draga til baka þessar till., leggja þær til hliðar, hætta við samninga við vestur-þjóðverja og hætta reyndar við alla hina samningana og sameina þá um leið alla þjóðina til baráttu við höfuðfjandmann okkar í landhelgismálinu nú eins og áður, við breta. Það er auðvitað eina leiðin í þessu máli, eins og nú er komið, sem er okkur sæmandi. Ég vil vænta þess að lokum að hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir það sem þegar hefur gerst í þessu máli, taki þessa áskorun mína til athugunar, því að ég veit að þeir eru margir hér á Alþ. í stuðningsliði stjórnarinnar sem mundu fagna því eins og hátíðisdegi ef ríkisstj. fengist til þess að draga þessa till. til baka. Ég held að hún eigi ekki að þvinga sína stuðningsmenn til að gera það sem þeim er á móti skapi.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson, sem gegnt hefur formennsku samninganefndar og leitt málið af lipurð og myndarskap, hefur í framsöguræðu sinni gert grein fyrir efni þessarar till. Ég get þess vegna stytt mjög mál mitt og sleppt að minnast á ýmis atriði sem hann gerði skil. Eftir þeirri lýsingu, sem við fengum á þessu máli hjá hv. síðasta ræðumanni, Lúðvík Jósepssyni, og ýmsum samherjum hans í málinu, utanþings, þá er hér um vont mál að ræða, og þó að hann notaði ekki svo sterk orð, þá höfum við heyrt og lesið um „smánarsamninga“, „svik“ og „landráð“ og fleiri ámóta faguryrði. Sú spurning kemur að sjálfsögðu upp í huga fjölda manna sem hlusta á þetta: Hvernig stendur á því að ríkisstj. með stuðningi a. m. k. 2/3 hluta Alþingis leggur slíka till. fyrir þing og þjóð ? Svar mitt er í fyrsta lagi þetta: Þessi samningsdrög miða að því að vestur-þjóðverjar veiði minna á Íslandsmiðum en þeir mundu gera án samninga. Og í öðru lagi miðar samningurinn að því að íslendingum megi takast betur en án samninga að vernda og friða fiskimiðin og hafa stjórn á veiðunum. Hvers vegna dreg ég þessar ályktanir? kunna menn að spyrja. Ég vil benda á nokkrar staðreyndir. Um allmörg undanfarin ár áður en deilur hófust mun meðalársafli þjóðverja á Íslandsmiðum hafa verið um 120 þús. lestir. Á árinu 1973 var hann nær 92 þús. lestir og á s. l. ári, 1974, 68 þús. lestir. Landhelgisgæsla okkar hefur, eins og við vitum öll, unnið frábært starf á undanförnum árum. Til hennar berum við fullt traust, og ég tel ástæðu til að votta henni þakkir fyrir dugnað samviskusemi og snarræði. En möguleikum landhelgisgæslunnar eru auðvitað takmörk sett vegna skipakosts og flugvéla. Á s. l. ári, 1974, gat landhelgisgæslan vegna samninganna sem þá voru í gildi við breta, einbeitt sér að því að stugga þjóðverjum af Íslandsmiðum. Samt sem áður veiddu þjóðverjar rösk 68 þús. tonn. Nú eru það ekki 50, heldur 200 sjómílur sem á að verja, og ef ekki er samið þarf að verja þetta stóraukna svæði bæði gegn bretum og þjóðverjum og þá væntanlega einnig öðrum þjóðum. Er það nú líklegt, þegar litið er á þessar staðreyndir að afli þjóðverja mundi minnka við það að hafsvæðið stækkar svo mjög og að landhelgisgæslan þyrfti að fást við skip allra þeirra þjóða sem vildu veiða á Íslandsmiðum, ef hvergi má semja? Síðasti ræðumaður hélt því fram nú, eins og hann raunar hefur gert oft áður, að það væri óþarft að semja við nokkrar aðrar þjóðir í landhelgismálinu, við gætum hæglega varið okkar landhelgi. Og þrátt fyrir þessar staðreyndir sem liggja fyrir, þá komst hv. þm. svo að orði, að það væri auðvelt að verja landhelgina, ef við beittum okkur eindregið, það væri ekkert að marka það sem gerst hefði á þeim tveimur árum, 1973 og 1974, sem þjóðverjar hefðu veitt, 91 þús. og 68 þús., vegna þess að landhelgisgæslan hefði af sérstökum ástæðum ekki tekið nægilega á. Ég veit, að hv. þm. beinir þessu ekki til landhelgisgæslunnar sjálfrar, heldur yfirstjórnar hennar. Hins vegar sagði hann að landhelgisgæslan hefði nú sýnt hvað hún gæti. M. ö. o.: af einhverjum annarlegum ástæðum frá hinum æðri stöðum hefði landhelgisgæslan ekki haft frjálsar hendur, heldur verði lömuð í tíð þeirrar stjórnar sem þessi hv. þm. var sjútvrh. í. En nú eftir stjórnarskiptin hefur hún sýnt hvað hún getur, þá getur hún tekið á. Æðsti yfirmaður landhelgisgæslunnar, hæstv. dómsmrh., er sá sami nú og í fyrri stjórn, svo að ef eitthvað er til í þessu sem hv. þm. segir. þá virðast það hafa verið einhver áhrif frá öðrum innan fyrrv. ríkisstj. sem hafi valdið því að landhelgisgæslan tók ekki á, eins og hann nú talar um. Þetta er þung ásökun í garð einhverra í fyrrv. stjórn. Ég minntist á það, að önnur meginástæða til þess að þessi samningsdrög væru lögð fram og mælt með þeim væri sú, að þau mundu einnig gera okkur auðveldara að skipuleggja og stjórna veiðum á Íslandsmiðum. Vernd og friðun fiskimiðanna er eitt mikilvægasta verkefnið sem við íslendingar eigum við að glíma, og við höfum því miður á undanförnum árum ekki gengið nægilega vel fram í þeim efnum. Þar þurfum við mjög að gæta okkar sjálfra, setja strangari reglur og fylgja þeim betur eftir varðandi landsmenn sjálfa. Með því að semja við vestur-þjóðverja skapast miklu betri tækifæri og möguleikar heldur en án samninga til þess að vernda og friða fiskimiðin. Í samningnum er sérstakt ákvæði um það, að þjóðverjar skuldbinda sig til þess að virða verndar- og friðunarsvæði, og það bæði við þau, sem nú eru í gildi, og þau, sem síðar verða ákveðin. Ef ekki er samið mundu vesturþjóðverjar væntanlega fara sínu fram. Það er viðbúið að þeir mundu þá senda frystitogara á Íslandsmið, en samkv. þessum samningsdrögum skuldbinda þeir sig til að gera það ekki. Þeir mundu væntanlega veiða meira af þorski og þeir mundu ekki telja sig skuldbundna til þess að virða þau verndar- og friðunarsvæði, sem við ákveðum. Í umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, sem hæstv. utanrrh. rakti hér, er m. a. sagt að stofnunin telji mjög mikilvægt að vestur-þjóðverjar muni virða lokun hrygningarsvæða eða svæða þar sem mikið er af ungfiski. Það er rétt, áður en lengra er haldið að rekja með örfáum orðum aðdraganda að útfærslunni í 200 mílur. Nú eru rúm tvö ár liðin síðan þingflokkur sjálfstæðismanna varð fyrstur stjórnmálaflokkanna til þess að taka ákveðna afstöðu í þessu máli. Hann gerði um það samþykkt síðari hluta ágústmánaðar 1973 - og síðan sameiginlegur fundur þingflokks og miðstjórnar Sjálfstfl. 30. ágúst 1973 - að lýsa eindregnum stuðningi við 200 mílna fiskveiðilögsögu, en miðað verði við miðlínu milli landa, þar sem vegalengd er minni en 400 mílur, og þingflokkur og miðstjórn telja rétt, að fiskveiðilögsagan verði færð út í 200 mílur eigi síðar en fyrir árslok 1974. Þegar Alþ. kom saman í okt. sama ár lögðu sjálfstæðismenn fram till. til þál. um útfærslu fiskveiðilandhelgi Íslands í 200 sjómílur miðað við 31. des. 1974. Fyrir þessari till. var gerð ítarleg grein á Alþ. Því miður fann hún ekki þá náð fyrir augum þáv. stjórnarflokka og náði ekki afgreiðslu. Þegar ríkisstj. var mynduð haustið 1974 var þetta mál að sjálfsögðu tekið upp. Vegna tregðu ýmissa manna á þinginu 1973–74 var ekki hægt lengur að miða við þetta tímamark, árslok 1974. En það var tekið upp í stjórnarsáttmálann að landhelgin skyldi færð út í 200 mílur á árinu 1975 eins og gert hefur verið. Það er athyglisvert í þessu sambandi að sumir, sem nú telja sig sérstaka boðbera og postula þess að ekki megi semja við neinn aðila um neinar veiðiheimildir innan 200 mílna, ekki einu sinni við frændur okkar og vini, færeyinga, þeir voru sumir harla tregir í taumi þegar 200 mílurnar komu á dagskrá. Um svipað leyti og Sjálfstfl. tók þannig upp 200 mílna málið, þá átti hv. þm., sem síðast talaði, Lúðvík Jósepsson, viðtal við blaðið Þjóðviljann um 200 mílurnar og komst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Í dag stöndum við í baráttu um 50 mílna landhelgi. Þessi barátta skiptir nú öllu máli. Hitt er allt annað mál, hvort við íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni, þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum alþjóðalögum eða að lokinni hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna: Ekki var nú áhuginn meiri en þessi þá, 1. sept. 1973. Jú, við gætum fært út í 200 mílur einhvern tíma í framtíðinni, réttast væri nú að bíða eftir því að hafréttarráðstefnunni væri lokið. Í rauninni kemur það enn fram hjá málsvörum og talsmönnum Alþb. að hrifningin yfir 200 mílunum og áhuginn á þeim er nú ekki sérstaklega mikill. Í forustugrein í Þjóðviljanum frá 26. okt. s. l. er skrifað um för okkar hæstv. utanrrh. til London. Þar er aftur og aftur talað um 50 mílurnar, aldrei minnst á 200 mílur. Sá sem les þennan leiðara, gæti haldið að 50 mílurnar væru enn þá í gildi og alls ekki væri búið að lögleiða 200 mílur. Þannig lifa þessir menn, hv. síðasti ræðumaður og hans nánustu, í þeim heimi að 50 mílurnar eru það eina sem máli skiptir. Í sambandi við útfærsluna í 50 mílur á sínum tíma var ákveðið af Alþ. einróma að leitað skyldi samninga við aðrar þjóðir um umþóttunar- eða aðlögunartíma. Að sjálfsögðu var það einnig ætlunin þegar fært yrði út í 200 mílur. Afleiðingin af þessari ákvörðun Alþingis 1972 var m. a. samningurinn við breta í nóv. 1973. Vegna þess að hv. síðasti ræðumaður vill nú yfirleitt skoða alla samninga um veiðiheimildir í samhengi, þá er rétt að staldra við andartak. Þessi hv. þm. heldur því fram, að tillögurnar, sem nú liggja fyrir, séu fjandsamlegar þjóðinni, þýði alvarlega kjaraskerðingu fyrir þjóðina, hann skorar á stjórnina að taka þessar till, til baka. Það, sem hér er um að ræða, eru veiðiheimildir í tvö ár allt að 60 þús. lestum á ári. Það á að veiða aðallega ufsa og karfa, en þjóðverjar ætla að hætta að stunda þorskveiðar. Hins vegar vita allir, að viðbúið er að eitthvað af þorski komi í netin þegar verið er á öðrum veiðum, en hámark er þó sett 5 þús. tonn á ári. Með þessum samningi við breta frá því í nóv. 1973 var það hins vegar forsenda samninganna að bretar veiða á ári í tvö ár 130 þús. tonn. Það er öllum vitanlegt að það er aðallega þorskur sem englendingar afla yfir 80%, þannig að með þessum samningi var verið að semja um að láta bretum í té á ári a. m. k. 110 þús. tonn. Þó að skýrsla Hafrannsóknastofnunar Íslands frá síðasta mánuði lægi ekki fyrir í nóv. 1973, þá vissu það allir menn, sem eitthvað fylgdust með að of nærri var gengið fiskstofnunum þá þegar og ekki síst þorskstofninum. Fjölmargir reyndir fiskimenn, skipstjórar, höfðu bent á þetta mjög greinilega. Þetta fór ekki fram hjá neinum. Þess vegna voru ekki út af fyrir sig nein tíðindi, er kæmu öllum að óvörum, það sem birtist í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar. En sú skýrsla var hins vegar vísindaleg staðfesting á því sem marga hafði grunað og raunar margir talið vist. Og þegar maður heyrir nú þennan boðskap leiðtoga Alþb., Lúðvíks Jósepssonar, að það stappi nærri landráðum að semja um allt að 5 þús. tonn af þorski á ári og heildarafla 60 þús. tonn, þá verður mönnum á að spyrja: Hvar stóð þessi sami hv. þm. þegar samningarnir voru gerðir við breta um 130 þús. tonn á ári, að meginhluta þorsk? Það er skemmst frá að segja. að allir þm. Alþb. studdu þennan samning. Ég held að ég hafi hérna nafnakallið hjá mér. Þeir, sem samþykktu þennan samning, voru m. a., með leyfi hæstv. forseta: Eðvarð Sigurðsson, Garðar Sigurðsson, Geir Gunnarsson, Gils Guðmundsson, Helgi F. Seljan, Jónas Árnason, Magnús Kjartansson, Ragnar Arnalds, Svava Jakobsdóttir, og enn fremur sagði Lúðvík Jósepsson já. Það er eðlilegt, að menn spyrji hvernig á þessu stóð. Það hét þá á fínu máli frá Alþb.-mönnum að þeir vildu ekki fórna stjórnarsamstarfinu. Þetta heitir á hreinni íslensku að Lúðvík vildi ekki missa ráðherrastólinn. Shakespeare skrifaði einu sinni leikrit um Ríkharð III konung breta. Þegar hann í sinni síðustu orrustu var orðinn aðþrengdur og hafði misst hestinn sinn, þá kallaði hann: Konungsríki fyrir hest. Lúðvík Jósepsson bauð bretum væna sneið af þorskríki Íslands fyrir einn stól. Þetta var það sem gerðist í nóv. 1973. En nú er það gagnrýnt af þessum hv. þm., fyrrv. sjútvrh., að 60 þús. tonna afli til handa vesturþjóðverjum sé fásinna. Eftir að Alþb.-menn höfðu staðið að samningunum við breta, þá var haldið áfram að reyna að semja og þá við þjóðverja. Og í marsmánuði 1974 skrifaði sjútvrh. Lúðvík Jósepsson bréf til utanrrh. Bréfið er dags. 19. mars 1974. Þar leggur hann fram nýjar till. um veiðisvæði til handa þýskum togurum á Íslandsmiðum. Hann segir að þessar nýju till. séu gerðar á grundvelli þess að samkomulag takist um útilokun þýskra frysti- og verksmiðjuskipa, - sem nú hefur tekist, - og síðan segir: „Gert er ráð fyrir að 48 þýskir togarar aðrir fái veiðiheimildir og að árlegur hámarksafli þeirra fari ekki fram úr 80 þús. tonnum.“ 19. mars 1974 lagði sjútvrh. því til að samið yrði við þjóðverja um 80 þús. tonna afla á ári. Nú á hann ekki nægilega sterk orð til að hneykslast á því að lagt sé til að semja um 60 þús. tonn. Í hans till. var ekki minnst á þorskveiðar, enginn hámarksafli varðandi þorsk. Nú eru þó mjög þröngar skorður við því settar. Varðandi veiðisvæðin, sem hér hefur borið töluvert á góma og verið gagnrýnd, er rétt að víkja að þeim. Hins vegar get ég haft þau orð færri vegna hinnar ítarlegu grg. hæstv. utanrrh. þar um. En ég vil gjarnan að þingheimur viti um það, hvað boðið hefur verið á ýmsum tímum af veiðisvæðum. Í þessu boði, sem sjútvrh. fyrrv. stóð að í marsmánuði 1974, var gert ráð fyrir að veiðisvæði innan 50 mílna væru 54 þús. ferkm. Í þeim till., sem samninganefnd íslendinga stóð að í okt. 1974, voru veiðisvæði innan 50 mílna 42 þús. ferkm. Þær till. náðu ekki fram að ganga. Samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir, munda veiðisvæði þjóðverja innan 50 mílna vera 25 þús. ferkm, m. ö. o. ríflega helmingi minni en í till. fyrrv. sjútvrh. frá 19. mars 1974. Til fróðleiks má svo upplýsa að það svæði, sem bretar fengu með samningunum 1973 að veiða á innan 50 mílna, nam 132 þús. ferkm. Í morgun kemst málgagn Alþb. svo að orði: „Þjóðverjum ætluð öll veiðisvæði sem þeir fóru fram á.“ Þetta er með feitu letri sett á forsiðu blaðsins. Ekkert getur verið fjær sannleikanum en slíkar fullyrðingar. Kröfur þjóðverja voru í upphafi þessara samningaviðræðna í rauninni þær sömu og í fyrra. Síðan hefur það gerst, að samninganefndin hefur fengið því áorkað að veiðisvæðin hafa minnkað svo stórlega sem þessar tölur bera vott um. Það eru því gersamlega staðlausir stafir sem málgagn Alþb. heldur þarna fram. Það kom fram í máli hv. 2. þm. Austf., Lúðvíks Jósepssonar, og einnig utan þings, að þessi samningur, sem hér liggur fyrir, mundi þýða almenna, stórfellda kjaraskerðingu. Og annar hv. þm. Alþb. sagði hér í dag utan dagskrár að með þessum samningi og afleiðingum hans væri búið að ráðstafa helmingnum af öllum fiskafla Íslands á næstu árum. Það er auðvitað hægt að viðhafa svona ummæli ef menn hafa þann háttinn á að búa sér sjálfir til falskar forsendur, en allt er þetta byggt á röngum tilbúnum forsendum. Það er byggt m. a. á þeirri röngu forsendu, að ef ekki yrði samið, þá mundi ekkert útlent fiskiskip veiða einn einasta ugga hér við land. Þegar menn renna augum yfir það, sem gerst hefur á undanförnum árum, þá vita menn náttúrlega að slíkt er fásinna. Og þrátt fyrir það að hv. síðasti ræðumaður endurtaki fyrri fullyrðingar frá ráðherradómi sínum um að það þurfi ekki að semja við neinn, vegna þess að við getum varið landhelgina og stuggað öllum útlendingum burt, þá hefur reynslan sýnt að ekkert af þessu hefur staðist. Hann hefur sjálfur viðurkennt það í verki. Á sama tíma sem hann hélt því fram að bretar hefðu tapað þorskastríðinu og væru að hverfa af Íslandsmiðum, þá greiddi hann við nafnakall atkv. með því að veita þeim heimild til þess að veiða 130 þús. tonn á ári í tvö ár. Það er rétt í þessu sambandi að bera fram eina spurningu. Svo er mál með vexti, að í viðræðum við vestur-þjóðverja voru viðstaddir fulltrúar frá Alþýðusambandi vestur-þjóðverja sem haft hefur samband við Alþýðusamband Íslands um þessi mál. Þar hafa gengið bréfaskipti á milli. Ekki síst vegna þess að forseti Alþýðusambands Íslands hefur gerst þátttakandi í samstarfsnefnd svokallaðri, sem berst gegn því að veita nokkrum erlendum þjóðum veiðiheimildir innan 200 mílna, - og hann hefur nú tekið hér sæti á Alþ., - þá held ég að það væri fróðlegt fyrir þingheim að fá að heyra um efni þeirra bréfaskipta, sem gengið hafa á milli Alþýðusambands Íslands og Alþýðusambands vestur-þjóðverja í sambandi við þetta mál. Herra forseti. Ég mun nú ljúka máli mínu. Ég vil aðeins taka það fram að lokum, að þegar dregin eru saman meginatriði þessa máls og litið á hverjir eru kostir þessara samningsdraga þá má í fyrsta lagi nefna það, að frysti- og verksmiðjutogarar þjóðverja fá engar veiðiheimildir, fara út fyrir 200 mílur, en það var kannske fyrst og fremst á þessu atriði sem samningar áður fyrr strönduðu. Í öðru lagi má benda á það, að vestur-þjóðverjar hætta þorskveiðum, en það er eins og kunnugt er viðkvæmasti fiskstofninn og um leið sá langsamlega mikilvægasti fyrir íslendinga sjálfa. Í þriðja lagi er nú lagt til að semja um 60 þús. tonna hámarksafla og er það töluvert lægra en áður hefur verið talað um og jafnvel boðið fram af Íslands hálfu. Í fjórða lagi eru togarar færri nú en áður. Í fimmta lagi eru veiðisvæðin, sem þjóðverjar fá, miklu þrengri en áður. Í sjötta lagi, þótt tollalækkunin samkv. hinni margumtöluðu bókun 6 komi mót von okkar ekki til framkvæmda nú, - náttúrlega höfðum við vonast til þess að það tækist að ná því fram, en það tókst ekki, - þá hafa vestur-þjóðverjar heitið að beita sér fyrir því af alefli, að þessi tollalækkun komi til framkvæmda. Í sjöunda lagi: Þegar bretar hafa sýnt okkur slíkt ofríki að senda hingað herskip, þá munu samningar við vestur-þjóðverja styrkja okkur í því stríði. Og loks er rétt á það að minnast, að hafréttarráðstefnunni er ekki lokið, og þó að líkur séu til þess að hún gangi að óskum okkar íslendinga, þá eru þar vissar hættur í vegi. Ef íslendingar semja ekki við neina þjóð, þá telja hinir fróðustu menn á þeirri ráðstefnu hættu á að þeirri till., sem nú liggur fyrir um rétt strandríkis, verði spillt, t. d. með einhvers konar gerðardómsákvæðum, í stað þess að samkv. þeirri till., sem nú liggur fyrir ráðstefnunni, er gert ráð fyrir því að strandríkið ákveði sjálft hvernig ráðstafa skuli veiðum innan 200 mílna. Þeir sem fróðastir eru í þessum efnum, telja að við mundum með því að samþykkja þessi drög að samningum styrkja stöðu íslendinga á hafréttarráðstefnunni. Ég vil undirstrika það að lokum, að vitanlega er stefna okkar sú, að sem allra fyrst ráði íslendingar einir yfir fiskimiðunum umhverfis landið. Hins vegar hefur okkur íslendingum verið það ljóst, þegar við höfum stigið skref og náð áföngum í þessum málum á undanförnum árum, að það er ekki hægt með einu pennastriki að vísa öllum útlendingum af miðunum. Reynslan hefur sýnt að vissa samninga, vissan aðlögunar- og umþóttunartíma hefur þurft. Það er skoðun ríkisstj , að fyrir hagsmuni Íslands sé hyggilegt að gera þennan samning við vestur-þjóðverja og að slík samþykkt muni færa okkur nær því marki, sem við stefnum að hið allra fyrsta, að íslendingar ráði einir yfir öllum fiskimiðum umhverfis landið.



Herra forseti. Enn eitt þorskastríð er hafið, af því að við íslendingar höfum stigið lokaskref í þeirri baráttu, sem eru óskoruð örlög okkar kynslóðar, að frelsa hafið umhverfis okkur, landgrunnið, sem er samvaxinn hluti af landinu. Bretar hafa í þriðja sinn á 20 árum sent herskip sín okkur til höfuðs, til þess að vernda ólöglegar veiðar breskra togara og ögra íslenskri löggæslu. Við höfum áður þurft að þola ofbeldi um sinn, en ekki gefist upp fyrir því, heldur staðið á rétti okkar og svo munum við nú enn gera. Fyrri innrásir breta af þessu tagi reyndust óviturlegar frá þeirra sjónarhóli, - herhlaup sem ekki náðu árangri. Slíkar deilur sem landhelgismálið verða nú á tímum ekki leystar með valdi. Bretar hafa reynt vopnað ofríki gegn okkur tvisvar sinnum og tapað í bæði skiptin. Nú reyna þeir enn og þeir munu enn tapa þessu stríði. Alþfl. stendur heils hugar með hörðustu mótmælum gegn framferði breskra herskipa og njósnaflugvéla í íslenskri landhelgi og mun styðja hvers konar einarðlegar gagnaðgerðir sem að bestu manna yfirsýn virðast líklegar til þess að koma málstað okkar að gagni. Við Alþfl.-menn höfum þegar á flokksþingi fyrir fáum dögum sent starfsliði Landhelgisgæslunnar kveðjur og óskir um að því farnist vel í hættulegum skyldustörfum sínum. Við erum sannfærðir um að þjóðin stendur sem einn maður að baki slíkra óska. Alþfl. hefur ávallt verið flokkur friðar og samkomulags í alþjóðaskiptum lýðveldisins, sé þess kostur með fullri sæmd, og það er flokkurinn í eðli sínu enn. Í samræmi við þetta hefur Alþfl., bæði þegar hann hefur setið í stjórn og verið í stjórnarandstöðu, samþykkt landhelgissamninga til skamms tíma, þegar það hefur virst vera hagkvæmt fyrir þjóðina, og má raunar minna á að allir flokkar þingsins hafa á einhverjum tíma samþykkt slíka samninga. En við núverandi aðstæður hefur Alþfl. þó markað sér þá stefnu að snúast gegn fyrirhuguðum samningum við erlend ríki um veiðihlunnindi í landhelginni, og er sú ákvörðun byggð á veigamiklum málefnalegum ástæðum. Skal ég nú nefna nokkrar þeirra, sem ég tel vera þyngstar á vogaskálum. Enda þótt rætt hafi verið um verndun fiskstofna allt frá upphafi landhelgismálsins, hefur það aldrei verið útbreidd og vísindalega rökstudd skoðun fyrr en á þessu ári að mikilvægustu botnlægu fiskstofnarnir væru þegar ofveiddir og í alvarlegri hættu. Nú er í fyrsta sinn talað opinberlega og í fullri alvöru um að skammta hverri verstöð innanlands ákveðinn kvóta af þorski, ýsu, ufsa, karfa og e. t. v. fleiri tegundum. Þegar svona er komið, teljum við glæfralegt óráð að veita öðrum þjóðum verulegt aflamagn með samningum, jafnvel innan 50 mílna. Þess vegna er Alþfl. á móti samningunum við vestur-þjóðverja. Ef ríkisstj. fær nú vilja sínum framgengt um samninga þessa teljum við mjög líklegt að það muni reynast undanfari annarra samninga við 4–7 þjóðir, og gæti þá leyft aflamagn komist upp í eða yfir 150 þús. lestir. Íslendingar geta veitt allt þetta magn sjálfir og þurfa þess, það mundi frá okkur sjálfum tekið. Megum við við slíkri fórn, eins og efnahag okkar er komið í dag? Ég held ekki. Þess vegna er Alþfl. á móti samningunum við vestur-þjóðverja. Meginnauðsyn okkar, sem gæti hugsanlega réttlætt einhverjar fórnir, er að fá aflétt þeim refsitollum á íslenskar afurðir sem Efnahagsbandalag Evrópu hefur beitt okkur og nú kosta okkur ærið mikið fé. Þetta takmark næst ekki með samningunum sem hér liggja fyrir. Um það er allt í óvissu. Þess vegna er Alþfl. á móti samningunum við vestur-þjóðverja, eins og þeir liggja nú fyrir. Áður fyrr hefur óbein eða bein viðurkenning á útfærslu okkar verið talin meginkostur við svo til hvern landhelgissamning sem gerður hefur verið. Nú veita þjóðverjar hvorki óbeina né beina viðurkenningu á 200 mílunum, heldur er beinlínis tekið fram í samningunum að svo sé ekki gert. Lágmark hefði verið að láta þetta atriði liggja ónefnt milli hluta. Að lokum tel ég að þessir samningar geti haft slæm áhrif á málstað okkar á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna með því að ýta undir hugmyndir þjóðverja um að þeir og aðrar þjóðir, sem hafa svipaða landfræðilega aðstöðu og þeir, fái til frambúðar veiðiheimildir í íslenskri landhelgi og hjá öðrum strandríkjum. En það er einmitt liður í stefnunni sem þeir berjast fyrir á þeim vettvangi. Af þessum ástæðum er Alþfl. á móti samningum við vestur þjóðverja, og mætti raunar telja ýmsar fleiri sem ég kann að koma að síðar. Ég mun nú fara nokkrum orðum um sjálf samningsdrögin sem hér liggja fyrir. Ég er sammála því, sem forsrh. hefur nokkrum sinnum sagt, að það muni hafa yfirleitt góð áhrif meðal annarra þjóða ef íslendingar reynast vera fúsir til þess að ræða um þessi mál við aðra sem hafa á þeim áhuga og telja sig eiga hér hagsmuni. En það er um margt að tala, og það er allt annað að ræða við aðra heldur en að ganga að samningum eins og þeim sem Alþ. hefur nú fengið til úrskurðar. Ein meginspurningin í sambandi við samninginn sem heild er sú, hvort þjóðverjar mundu veiða meira án samningsins. Ég vil leyfa mér að draga mjög í efa að svo sé, þó að því sé haldið fram fullum fetum. Við megum ekki gleyma því að ýmis ákvæði, alþjóðlegir samningar eða samningar milli tveggja þjóða eða jafnvel ákvarðanir stjórnvalda hjá einni og sömu þjóð um ákveðið aflamagn, sem veiða megi, standast yfirleitt ákaflega illa. Á síðustu 2–3 dögum höfum við heyrt fréttir t. d. frá Danmörku þar sem viðurkennt er að danir hafi farið yfir þann alþjóðlega kvóta sem þeir gengust undir í Norðursjónum. Vitum við það ekki vel, sem höfum viðurkennt opinberlega að okkar eigin sjómenn fóru yfir síldarkvótann þegar þeir fengu slíkan kvóta í fyrsta skipti eftir mörg ár? Stendur það ekki með feitu letri í Morgunblaðinu í dag að s. l. ár hafi bretar veitt 147 þús. lestir hér við Ísland eða 17 þús. umfram þær 130 þús. sem um er talað? Ég vil því ekki fallast á þá röksemd að við þurfum að fórna svo miklu til þess að draga úr veiðum þjóðverja. Ef litið er á þau atriði, sem eru í samningnum eða réttara sagt í þeirri orðsendingu sem utanrrh. okkar mun senda þjóðverjum og Alþ. er ætlað að staðfesta, reka menn strax augun í það, að í fyrsta lið er gert ráð fyrir að markalínur hinnar nýju landhelgi geti breyst, og mun þar vera átt við yfir markalínur 200 mílnanna ef ég hef skilið það rétt, hugsanlegar breytingar á þeim gagnvart Grænlandi og Jan Mayen. Hér er í raun og veru um að ræða viðurkenningu á því að þessi mál hafi verið illa unnin, ef þegar er farið að festa það í milliríkjasamkomulag að við reiknum með að þurfa að breyta línunum. Það er raunar vitað mál að bæði danir og norðmenn hafa mótmælt því hvernig þessar línur voru ákveðnar og dregnar, þó að þeir sýni okkur þá vinsemd og kurteisi að tala opinberlega vel um stöðu okkar og ráðast ekki á gerðir okkar. Aflamagnið, 60 þús. tonn, hef ég þegar nefnt. Það er talað um að það sé allt annað að semja við þjóðverja um þessi mál, af því að þeir veiði karfa og ufsa. En þær skýrslur, sem fyrir liggja og hér hafa verið gerðar að umtalsefni og ég þarf ekki að eyða löngum tíma í að rekja, af því að hv. þm. þekkja þær allir, segja okkur að karfi og ufsi séu ofveiddir stofnar líka. Ofan á það bætist að ef við verðum, eins og allar líkur eru á, að draga úr sókn t. d. í þorskstofninn, þá er ekkert líklegra en við verðum, ef við mögulega getum, að sækja harðar í karfa og ufsa sem e. t. v. eru ekki eins illa komnir og þorskstofninn er. En ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að reynslan sýnir að slíkar samningatölur um fiskmagn standast ekki, og það er algengt að fiskimenn annarra þjóða og raunar okkar eigin líka taka meira ef þeir mögulega geta. Eftir því sem ég hef komist næst munu veiðisvæðin hafa verið það sem síðast var rætt um í þessum umr., þó að einhverjar hugmyndir um þau hafi verið komnar á blað áður, eftir því sem fram kom hjá síðasta ræðumanni. Ég vil benda á að einmitt á þremur stöðum, þar sem ég tel allra viðkvæmast, er þjóðverjum hleypt inn fyrir og það allverulega inn fyrir 50 mílurnar. Er alveg sérstök ástæða til að mótmæla þeim hluta, því að svo til öll andmæli gegn veiðihlunnindum útlendinga í hinni nýju 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar hafa verið sett fram með því skilyrði að það væri allt annað mál að ræða um eitthvað utan 50 mílnanna. Ég hef sagt það oft og tíðum og það gefur ástæðu til þess að mótmæla alveg sérstaklega þeim svæðum, þar sem þjóðverjum er hleypt inn fyrir 50 mílur, og verður raunar fróðlegt að sjá hvernig þau kort líta út þegar samningar við breta birtast. Talað er um verndarsvæði og að þjóðverjar ætli sér að hlíta öllum verndarsvæðum sem við íslendingar setjum okkur sjálfir. Þetta hljómar ákaflega vel og er auðvitað virðingarvert að þeir skuli lofa okkur að þeir skuli virða það, ef við ákveðum verndarsvæði til þess að hlífa ungviði og uppeldisstöðvum fiskstofnanna. En á síðustu missirum hefur mikið verið talað um að hegðun fiskstofnanna sé þannig að það geti verið nauðsynlegt að setja með stuttum fyrirvara verndarsvæði á tilteknum stöðum til tiltölulega stutts tíma. Við höfum nú miklu betri aðstöðu en áður til þess að fylgjast með hegðun stofnanna, þannig að það er talað um þetta sem skynsamlega stefnubreytingu. En þjóðverjar hafa skilyrði fyrir því að gangast inn á að viðurkenna þessi svæði okkar. Það verður að láta þá vita, og ef við ætlum að setja slík svæði með stuttum fyrirvara, þá getur verið að það verði ærið erfitt í framkvæmd, þegar boðin eiga að fara úr sjútvrn. hér í utanrrn., þaðan til Bonn og til þýska utanrrn., þaðan yfir til þýska landbúnaðar- og fiskveiðaráðuneytisins og þaðan í einhverjar stofnanir sem væntanlega koma boðunum til skipanna sem eru að veiða við Ísland.  Minnst hefur verið á að í skýringunum á till. og í ræðum hæstv. ráðh. er talað um þýska ísfisktogara, en þeir eru ekki nefndir því nafni í samkomulaginu, þó að þeir séu að vísu nafngreindir í fskj. Hitt er mjög alvarlegt mál, að á vissu tímabili var talað um að hafa eitthvert ákvæði um fiskmjöls- og lýsisvinnslu um borð í þessum togurum, og ég veit ekki betur en að tæki til þess séu í þeim mörgum. Úr því að þetta fellur niður og ekkert ákvæði er um það, þá er ómögulegt annað en að benda á þá hættu að togararnir geti unnið fiskmjöl og lýsi skv. þessum samningum og þá e. t. v. ekki aðeins úr úrgangi eðlilegs afla heldur geta þeir malað smáfisk eins og þeim sýnist. Og ekki er ljóst hvort heildarmagnið, sem þannig yrði unnið, verður vegið og talið með í 60 þús. tonnunum. Ef litið er á bréfin, sem þjóðverjar ætla að skrifa hæstv. utanrrh. á móti hans bréfi, þá eru þar tvö efnisatriði. Hið fyrra byrjar á mörgum fallegum orðum um okkur íslendinga, þessa vesalinga sem allt eiga undir sjónum og fiskinum, en síðan kemur augljós yfirlýsing um að þessi erindaskipti hafi engin áhrif á afstöðu viðkomandi ríkisstj. til hafréttarmála. Þetta hef ég þegar nefnt og tel mjög neikvætt atriði. Með þessu eru þjóðverjar að tryggja sig fyrir því að við getum á nokkurn hátt gagnrýnt þá eða veitt þeim aðhald skv. þessum samningi í baráttu þeirra á hafréttarráðstefnunni, en þar eru þeir tvímælalaust í hópi fremstu andstæðinga okkar. Ég hef setið margar þessar ráðstefnur, en sjaldan liðið eins illa og þegar ég horfði á fulltrúa vestur-þjóðverja og austur-þjóðverja, sem sátu hlið við hlið, og hlustaði á þá flytja svo að segja sömu ræðuna báða, ræður sem voru 100% neikvæðar fyrir baráttu okkar, og það er ákaflega ánægjulegt fyrir hæstv. utanrrh. að fá bréf frá þjóðverjum um að þeir ætli sér ekki að breyta neinu í þessu efni. Í hinu þýska bréfinu mun væntanlega verða klásúla um 5 mánaða frestinn sem hér hefur verið ræddur, þ. e. a. s. ef bókun 6 varðandi viðskiptasamninga okkar við Efnahagsbandalag Evrópu tekur ekki gildi innan 5 mánaða, verði hægt að fresta þessu samkomulagi öllu. Í raun og veru þýðir þetta ákvæði að ríkisstj. gefur sjálfri sér og bretum 5 mánaða frest til þess að ná samkomulagi, því að ef samkomulag næst ekki við breta og þar af leiðandi fæst engin leiðrétting á viðskiptum okkar við Efnahagsbandalagið og bandalagsríkin, þá tel ég alveg fráleitt að ríkisstj. noti ekki þetta ákvæði og fresti þessum samningum um óákveðinn tíma eftir 5 mánuði. Báðir aðilar, sem að þessu samkomulagi standa, hljóta að vera nokkuð vissir um að það verði búið að ganga frá samningum okkar við breta og auðvitað við belgíumenn, sem munu vera mjög nærri, svo að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því. Ég tel rétt að við gerum okkur ljóst að þetta samningsákvæði er okkur mjög þungt í skauti. Það er ekki rétt að nefna eingöngu ísfisk sem við ættum auðvitað að vinna sem allra mest heima í okkar fiskvinnslustöðvum. Ég get nefnt t. d. rækju og rækjuveiði sem er mjög þýðingarmikil um stóran hluta landsins, en hinir hækkandi refsitollar Efnahagsbandalagsins hafa einmitt komið mjög þungt niður á rækjuveiðum eða réttara sagt á sölu rækjuafurðanna. Þá kem ég að því að það er ógerningur að líta á þetta samkomulag nema sem hluta af heild. Ég hef þegar nefnt 5 mánaða ákvæðið sem mun vera að ósk íslendinga og er mjög óvenjulegt, en má sjálfsagt finna á því ýmsa kosti frá sjónarmiði hæstv. ríkisstj. Ef litið er á þessi mál í heild, bæði 5 mánaða ákvæðið varðandi Efnahagsbandalagið og það sem vitað er um stöðu okkar gagnvart öðrum ríkjum, er augljóst að við getum átt von á að samið verði við mörg önnur ríki í kjölfarið, eftir að þessum samningum er lokið. Belgíumenn hafa komið vel fram við okkur áður og okkur var mikils virði að þeir voru reiðubúnir til að gera fyrri samning og ganga fram fyrir skjöldu Efnahagsbandalagsríkjanna og annarra Evrópuríkja og ganga lengra í viðurkenningu en nokkurt annað ríki sem við höfum samið við, hefur gert. Þeir vilja fá að halda áfram veiðum, að vísu helst með óbreyttu magni, þó að skipum hafi fækkað, en þar mun vera tæplega 10 þús. tonn, en tala þó um 8 þús. og fá vafalaust eitthvað örlítið þar fyrir neðan. Norðmenn hafa á þessum tíma lagt fram óskir um að fá undanþágur fyrir stærri skip en þeir hafa fengið hingað til, þó að mér sé ekki kunnugt um hvaða aflamagn hefur verið talað um í því sambandi. Færeyingar skipa sérstakan sess í huga okkar, og er að sjálfsögðu erfitt að gera upp við sig hvernig framtíð samskipta okkar við þá varðandi landhelgismálið á að verða. Margir hafa gagnrýnt það að færeysku togararnir, sem veiða og salta, jaðri við það að geta talist verksmiðjutogarar, þó að vinnsluaðferðirnar séu frumstæðari en í þýsku verksmiðjutogurunum. Og ekki er hægt að ganga fram hjá því að aflamagnið, 20 þús. tonn, er töluvert mikið og þar af munu um 12 þús. tonn vera þorskur. Þá eru eftir spurningar varðandi austurþjóðverja, pólverja og sovétmenn. Staðan mun vera sú, að bæði pólverjar og sovétmenn hafa hreinlega mótmælt 200 mílna landhelginni og eru einu þjóðirnar sem lagt hafa fram formleg mótmæli. Ég hef heyrt einhvers staðar að Sovétríkin óski ekki einu sinni eftir að tala við okkur, vegna þess að sovétmenn líti svo á að með því einu að ræða við okkur um 200 mílurnar hafi þeir rétt okkur einhvern part af litla fingrinum þ. e. a. s. veitt okkur einhvers konar tegund af viðurkenningu. Austur-þjóðverjar hafa hins vegar ekki mótmælt. Nú hafa veiðar þessara þjóða verið æðimisjafnar frá ári til árs, hafa hoppað upp úr því að vera kannske 1–2 þús. tonn og upp í 15-20 þús. tonn. Ekki kann ég skýringar á þessu, nema manni kemur til hugar að veiðum þeirra á Norður-Atlantshafi er yfirleitt lýst þannig að þeir sigli í stórum flotum með móðurskip og nánast þurrki upp heil svæði, en geta svo kannske komið til þeirra aftur ef fiskstofnarnir rétta sig við. Gæti þá verið að þau árin, sem slíkir flotar hafa verið á okkar svæði, hafi aflamagnið hlaupið upp, en þá munar líka um það. Eitt er víst, að tvær þessara þjóða, austur-þjóðverjar og pólverjar, munu eiga von á því að við þá verði rætt um samninga, skal ég ekkert um það fullyrða hvort gengið verður fram hjá þeim algjörlega nú, eins og gert hefur verið áður, eða hvort verður samið við alla þá sem sannanlega hafa veitt á Íslandssvæðinu. Ég get ekki skilist við þessi mál án þess að láta í ljós enn einu sinni og á þessum stað undrun og andstyggð á því hversu afstaða breta í öllum þessum samningum hefur verið harkaleg og furðuleg. Þeir byrja á því að heimta óbreytt fiskmagn og tala um 10 ár. Þetta er eins og steinaldarmenn sem koma til samninga og bjóða slík skilyrði til þess að ræða um. Hattersley þykist vera sveigjanlegur, en ekki er það mikil sveigja sem á honum hefur sést enn þá. Hún þarf væntanlega að verða töluverð til þess að hann nái því sem sýnilega er þó markmiðið, bæði hjá honum og ríkisstj. okkar, að samið verði. Rætt hefur verið um það hvaða áhrif þessi samningagerð við vestur-þjóðverja kunni að hafa á hafréttarráðstefnuna og störf hennar. Ég skal játa að þau mál eru öll svo flókin og viðhorf manna víðs vegar um heim svo ólík að erfitt er að segja fyrir eða spá um hver þessi áhrif kunna að verða. Ég held að varla verði hægt að gera ráð fyrir að áhrifin af þessum málum okkar verði hin sömu á nema tiltölulega litla hópa þátttökuþjóða. En í fyrsta lagi tel ég, að svo alvarleg deila sem nú er risin með þátttöku herskipa og herflugvéla, - deila sem vekur athygli um allan heim, hljóti fyrst og fremst að ýta undir alla hugsandi menn, sem :aka þátt í þessari ráðstefnu, og þær ríkisstj., sem þar eiga aðild að, hvað snertir það að hraða vinnu ráðstefnunnar. Nú er það svo, að fiskveiðimál eru ekki deilumál og valda ekki erfiðleikum aðeins hér við Ísland. Það er á svo mörgum stöðum öðrum í heiminum, suður í Norðursjó og víðs vegar annars staðar, og allt þetta hlýtur að hafa þau áhrif að þátttökuþjóðirnar skilji það og sjái, að knýjandi nauðsyn er á því að að finna botn í þessi mál sem allra fyrst, að ljúka því verki sem nú þegar er langt komið. Ég hygg að það megi telja þær þjóðir á fingrum sér sem beinlínis hafa það að stefnumarki og telja hagsmuni sína að hindra að ráðstefnan yfirleitt nái nokkrum árangri, en þær eru líka til. Ég geri því ráð fyrir að því meiri ýfingar sem eru út af fiskveiðum og öðrum hafréttarmálum, því meiri pressa verði lögð á að hraða störfum hafréttarráðstefnunnar og ljúka þeim sem fyrst. Komið hafa fram hótanir um að það muni leiða til gerðardóms ef við viljum ekki semja við nágranna okkar. Ég skal ekkert um það segja. En sem betur fer hefur ekki verið um það talað enn sem komið er, og ég er ekki viss um að okkar mál muni ráða úrslitum hvað það snertir, vegna þess að það eru svo margir aðrir hagsmunir sem líka koma við hafréttarmálum. Hitt er augljóst, að þær hættur, sem við munum fylgjast best með og hafa áhyggjur af, eru varðandi það, hvort 200 mílna efnahagslögsögunni muni fylgja einhver skilyrði, sem við eigum erfitt með að sætta okkur við. Fyrst í stað héldum við, að þessi skilyrði mundu verða svokallaður sögulegur réttur. Slíkur réttur hefur verið viðurkenndur á sumum stöðum í heiminum. T. d. hafa kanadamenn gert það, bæði Atlantshafs- og Kyrrahafsmegin. En sem betur fer fór ekki svo, og er það saga sem kemur vonandi í ljós síðar, - hverjir unnu að því, því að embættismenn okkar íslendinga áttu þar verulegan hlut að máli. Í staðinn fyrir að taka sögulegan rétt komu hugmyndir um að setja hámarksveiðiákvörðun fyrir hvert strandríki og láta síðan strandríkið ákveða hvað mikið það getur veitt, en það munu vera sárafá strandríki í veröldinni sem geta ein sér veitt allan þann fisk sem er á þeirra svæði. Ætlunin er að sá fiskur, sem viðkomandi strandríki treystir sér ekki til að taka eða vill ekki taka, skuli ganga til annarra. Eitt hættulegasta atriðið, sem er óleyst, eru innilokuð ríki, þau sem eiga ekki land að sjó, og ríki sem hafa mjög stutta strandlengju og fá þar af leiðandi miklu minna út úr útfærslunni eða nálega ekki neitt. Þessi ríki eru allsterk, tæplega þriðjungur af þingaðilum, svo að þau eru raunar hættulega mörg. Þau hafa gengið með bugmyndir um að strandríkin, sem mest fá, eigi að bæta þeim upp að þau fá ekki neitt. Það er þetta sem ég á við þegar ég nefni hugmyndir sem ég hef heyrt af munni þjóðverja, áhrifamanna sem eru okkur vinsamlegir að mörgu leyti, að þjóðverjar muni fá hjá íslendingum og norðmönnum og kannske grænlendingum og kanadamönnum einhver hlunnindi til frambúðar sem uppbót fyrir að þeir fá nálega ekkert út úr útfærslu landhelginnar. Þarna liggur veruleg hætta, og ég óttast að áframhaldandi samningagerð við önnur ríki um veiðar í íslenskri landhelgi muni styðja þessar hugmyndir og verða notað sem röksemd til að færa sönnur á að við höfum sjálfir í reynd viðurkennt að þessi ríki hafi ekki aðeins hagsmuna að gæta þarna, heldur eigi einhvern rétt og sé því ekkert eðlilegra en að þau fái hann eitthvað áfram, þannig að jafnrétti sé og þau geti unað við og samþ. 200 mílur. Þetta er töluvert veigamikið en flókið atriði, en ætti að nægja til þess að sanna að það eru fullt svo miklar, ef ekki meiri líkur á því, að slíkt samkomulag sem þetta muni ekki greiða fyrir málstað okkar á hafréttarsviði, heldur en hinu, að fullyrða að það muni verða okkur til hjálpar. Herra forseti. Ég hef vísvitandi ekki eytt löngum ræðutíma í að fjalla um þær upplýsingar sem við höfum fengið nú síðustu missiri varðandi stöðu stofnana og hafa haft gífurleg áhrif á þjóðina, vegna þess að mönnum er þetta kunnugt og aðrir, sem þekkja það betur en ég, hafa mikið um það rætt. En ég vil vekja athygli manna á því, að það er ekki fyrr en nú á síðustu 1–2 árum sem íslendingar gera sér ljóst að staða fiskstofnanna sé orðin svo alvarleg að við séum komnir að hættumarki. Það er ekki fyrr en á alveg síðustu missirum. Auðvitað er búið að tala um verndun fiskstofna frá upphafi landhelgismálsins. Ég get nefnt það sem dæmi að fyrir réttum tveimur árum fóru fram tveggja daga umr. hér á Alþ. um samninga sem þá var verið að gera við breta um veiðar þeirra innan 50 mílna landhelginnar Ég er nýlega búinn að lesa þessar umr. allar yfir aftur og komst að þeirri niðurstöðu, að sumir þm. sögðu beinlínis að þeir teldu verndunarákvæði þeirra samninga fullnægjandi. Það var sagt í þessum stól. Aðrir vildu fá dálítið meiri verndun. En ekki einn einasti ræðumaður í tveggja daga umr. nefndi það á nafn að verðmætustu fiskstofnar okkar væru komnir alveg að barmi hinnar alvarlegu eyðingarhættu. Ekki einn einasti maður notaði nein slík orð. Þetta sýnir að málið hefur tekið snöggum breytingum í meðvitund okkar. Hefur það raunar gerst bæði á þann hátt, að með hinni hraðvaxandi sókn hafa sjómenn um allt land og raunar landsmenn allir tekið eftir því að aukin sókn hefur ekki veitt aukinn afla, nema síður væri, svo og hitt, að við höfum fengið hver.ja vísindaskýrsluna á fætur annarri á þessu ári, en ég man ekki eftir neinni sem beinlínis bendir á ofveiðihættu og stórhættu fyrr en snemma á þessu ári. Síðan kom svarta skýrslan svokallaða, sem breskir fiskifræðingar viðurkenna í grundvallaratriðum, og svo skýrslan frá Rannsóknaráði. Allt eru þetta atriði sem hafa breytt viðhorfum margra manna, og það er enginn vafi á því að það er þetta sem veldur því að almenn andstaða í landinu gegn því að semja er augljóslega miklu meiri nú en hún hefur verið áður. Ég skal ekki vera með neinar getgátur um tölur eða mælingar, en það er ómögulegt að deila um þá niðurstöðu að hún sé miklu meiri nú en hún hefur verið áður. Ég vil því halda því fram, að hafi verið grundvöllur fyrir samningum um veiðiréttindi annarra þjóða í landhelginni fyrir nokkrum árum, þá er hann ekki í dag. Hann er ekki fyrir hendi í dag. Ég vil benda á það, að með því að veita allvíðtækar veiðiheimildir til útlendra þjóða í landhelginni eru við í raun og veru að gera alla bestu vísindamenn okkar á þessu sviði ómerka. Ég vil biðja hv. alþm. um að hugsa um það, að ef illa fer, sem ég vona að verði ekki, um einhvern, einn eða fleiri, af þeim fiskstofnum sem um er að ræða, þá verður ekki hægt að segja að Alþ. hafi ekki fengið aðvaranir frá þeim mönnum sem best eiga að vita, og gildir það jafnt um leikmennina og hina lærðu. Ég tel því, að við eigum ekki að semja. Hæstv. iðnrh. notaði kafla í ræðu sinni áðan til að hæla Sjálfstfl. fyrir að hann hefði haft frumkvæði um núv. baráttu til útfærslu í 200 mílur, og ég skal ekki andmæla því á nokkurn hátt. Þeir tóku mikinn fjörkipp í þessum málum og hafa barist mjög duglega og drengilega fyrir 200 mílunum. En fyrstir til að færa út, það virðist þeim ekki nóg, þeir þurfa að vera fyrstir til að færa landhelgina inn aftur. Ef útfærslan verður að kosta þorskastríð, eins og nú virðist líklegt, þá það. Við höfum lifað það af áður. Ég tel að við höfum aldrei verið eins vel búnir til þess og nú að hindra veiðiþjófnað, og ég tel enn fremur að andstæðingar okkar hafi aldrei haft eins erfiða stöðu og skilningur þjóðanna á málstað íslendinga aldrei verið líkt því eins mikill og hann er nú, ekki síst vegna þróunarinnar á hafréttarráðstefnunni. Erlendar þjóðir hafa fengið í raun og veru 28 ára umþóttunartíma, ef við reiknum tímann frá því að landgrunnslögin voru samþ. Ef þær hafa ekki tekið eftir þeirri lagasetningu, eru engu að síður um eða yfir 20 ár síðan við byrjuðum að færa út í 12 mílur. Og ef sérfræðingar þjóða eins og breta og þjóðverja í fiskiðnaði gá'u ekki lesið út úr þeim aðgerðum hvað fram undan var og ekki byrjað að búa sig undir þá breyt., þá er það þeim að kenna, en ekki okkur. Er því alls ekki réttmætt af minni hálfu að tala nú um að enn þurfi að veita umþóttunartíma. Ég tel að það sé búið að veita rúmlega tveggja áratuga umþóttunartíma þeim sem mest hafa veitt hér við land. Þar að auki eru fiskveiðar, sem þjóðir stunda á landgrunni og upp undir ströndum annarra ríkja, ekkert annað en angi af heimsveldisstefnu. Þessi heimsveldisstefna hefur verið að hrynja í rústir á landi frá því í lok síðustu heimsstyrjaldar, og það er alveg furðulegt að þjóð, sem hefur gefið nýlendum frelsi í kringum alla jörðina, eins og bretar hafa gert, skuli hanga svona í nokkrum sjómílum við Ísland og jafnvel beita flota sínum hvað eftir annað til þess að reyna að missa þar ekki fótfestuna of hratt. Hafa þeir þó ærna möguleika til að vinna sér þetta upp, hafa t. d. reist nú á síðustu tveim - þrem áratugum algjörlega nýja borg, stórkostlega hafnar- og iðnaðarborg, sem stendur mitt á milli Grimsby og Hull. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir því hvernig við í Alþfl. teljum að þróun málanna hafi verið og hvað það er sem hefur leitt til þeirrar niðurstöðu, að við erum andvígir þessum samningi og skorum á hæstv. ríkisstj. að draga hann til baka og breyta um stefnu í þessum málum.

Það hefur líklega ekki farið fram hjá neinum að margar tilraunir hafa verið við gerðar af hálfu stjórnarandstæðinga til þess að fá umr. um landhelgismálið hér á Alþ. á undanförnum vikum, fyrst og fremst til að fá upplýsingar, þannig að þjóðin sem heild gæti fylgst með því sem væri að gerast : þessu stóra máli. En allar slíkar tilraunir hafa að mestu leyti borið tiltölulega lítinn árangur. Slík meðferð máls sem landhelgismálsins er vissulega ekki til þess fallin að efla samstöðu og skapa einhug meðal þjóðarimar, heldur miklu fremur til þess líkleg að upp komi tortryggni og getsakir um að ekki sé allt með felldu hjá þeim sem ráða ferð í slíku máli. Nú fyrst, þegar tíu vikur eru liðnar frá því að formlegar samningaviðræður við erlendar þjóðir voru hafnar, þá er fyrst í dag opin umr. um þessi mál. Það er fyrst í dag sem almenningur í landinu getur fylgst með því, hvað hefur gerst, og fengið vitneskju um það, hvað á að gerast, a. m. k. að því er varðar annan höfuðandstæðing okkar íslendinga í landhelgismálinu, vestur-þjóðverja. Það hefur ábyggilega ekki farið fram hjá neinum, að þegar ákvörðun um útfærslu í 200 sjómílur var tekin, þá fögnuðu allir íslendingar slíkri ákvörðun. Hvaðanæva að streymdu yfirlýsingar um samstöðu og stuðning og að ekki skyldi hvikað frá settu marki um 200 mílna fiskveiðilögsögu fyrir íslendinga eina. Einnig hafa fylgt þessum samþykktum sterkar viðvaranir gegn öllum samningum um veiðiheimildir öðrum þjóðum til handa innan fiskveiðilögsögunnar og þá fyrst og fremst innan 50 mílna markanna. Þetta er saga, sem er öllum kunn, og einnig að líklega hefur málstaður Íslands á alþjóðavettvangi aldrei verið sterkari en einmitt við útfærsluna í 200 sjómílur. Það hefur, að ég hygg, ekki farið neitt milli mála, hvorki hjá hv. alþm. né öðrum, að ég hef borið tiltölulega lítið traust til núv. hæstv. ríkisstj. og kannske hvað minnst í þessu máli. En að ég ætli eftir að lifa það að sjá hæstv. ríkisstj., hæstv. ráðh. og stjórnarliða fórna málstað íslensku þjóðarinnar með þeim hætti sem þetta samkomulag gerir ráð fyrir, það hefði ég svarið fyrir að ég ætti eftir. Því hefur verði haldið fram af okkur stjórnarandstæðum að hæstv. ríkisstj. hafi svo sannarlega verið á samningsbuxunum í þessu máli allt frá upphafi. Stanslaust samningamakk, formlegt og óformlegt, hefur verið í gangi. Hugmyndir, óskir og tilboð hafa streymt af vörum hæstv. ráðh. til okkar höfuðandstæðinga og mestu fjandmanna í þessu máli, breta og vestur-þjóðverja. Eins og hér hefur komið fram, er nú þegar búið að bjóða erlendum aðilum a. m. k. 140–150 þús. tonna afla af þeim tæplega 400 þús. tonna afla sem fiskifræðingar telja að taka megi án þess að hrun eigi sér stað í fiskstofnum við landið. Hér er um að ræða tilboð til breta, samning við vestur-þjóðverja, og í burðarliðnum mun vera samningur við belga, norðmenn og að öllum líkindum færinga. Hæstv. ríkisstj. er með þessu nú þegar búin að skerða veiðigetu íslenskra fiskiskipa frá 400 þús. tonnum niður í 240–250 þús. tonn, þ. e. skerða afkomu íslendinga í fiskveiðum um nær því 40% frá því sem hefði getað orðið. Þetta hlýtur að teljast furðuleg framkoma þegar höfð er í huga sú skýrsla Hafrannsóknastofnunarinnar sem í daglegu tali er nefnd hin svarta skýrsla, því að svo dökk mynd er dregin upp af ástandi helstu fiskstofna við landið í þeirri skýrslu að sumir hverjir ráðh. meira að segja hafa að eigin sögn hrokkið í kút þegar slík skýrsla birtist í síðasta mánuði. Er í þessari skýrslu sterklega fram sett að verði meira aflamagn tekið af miðunum við landið en það sem íslendingar einir geta sannanlega aflað, þá vofi yfir hrun helstu fiskstofnanna við landið, og meira að segja er talið að við íslendingar eigum nú þegar meiri skipastól en til þess þarf að taka það aflamagn sem réttlætanlegt er að taka. Maður skyldi ætla að þegar slík vopn af hálfu viðurkenndra íslenskra fiskifræðinga, og ekki bara íslenskra fiskifræðinga, heldur og líka breskra, er lagt upp í hendur hæstv. ríkisstj. sem eitthvert skæðasta vopn í þessu máli, þá hefði mátt beita því með betri árangri en það samkomulag, sem hér er nú til umr., virðist bera vitni. Það hefði mátt ætla að hæstv. ríkisstj. væri vopnfimari með slíkt vopn í hendi en það samkomulag, sem hún nú leggur fyrir Alþingi, ber með sér. En eigi að síður, það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. hafi forherst við að fá slíka skýrslu í hendur, sem átti þó að vera henni mikill stuðningur við málstað íslendinga varðandi þetta mál. Það samkomulag, sem hér er nú til umr. og að því er best verður heyrt og vitað meiningin að hljóti hér lokaafgreiðslu n. k. föstudag, komi ekki eitthvað sérstakt til, það hefur vissulega mörg ákvæði sem ástæða er til að gefa sérstakan gaum og vekja athygli á. Þar er í fyrsta lagi um að ræða aflamagnið, sem er, eins og margoft hefur komið fram, 60 þús. tonn næstu tvö árin og þar af um 5 þús. tonn af þorski. Það er gert ráð fyrir því að heildarafli þjóðverja á Íslandsmiðum í ár verði um 40 þús. tonn. Með boði til vestur-þjóðverja um 60 þús. tonna ársafla er verið að bjóða þeim 50% meira en þeir fiska á Íslandsmiðum í ár. Þetta segja hæstv. ráðh., síðast hæstv. iðnrh. hér áðan, að sé gott boð, góður samningur fyrir íslendinga. En ekki nóg með það, þau 60 þús. tonn sem hér er talað um að þjóðverjar eigi að fá að veiða á miðunum við landið næstu tvö árin, verða í reynd a. m. k. 70 þús. tonn, því að þessi 60 eru miðuð við vog þeirra þýskara úti í Þýskalandi sem er orðin vissulega talsvert minni en það aflamagn sem þeir taka hér og eru með þegar þeir fara af stað til Þýskalands. Skyldu nú ekki þessar tölur um aflamagn geta gefið vísbendingu um það, að bretar teldu þær hagstæðar sér til viðmiðunar um afla sinn á Íslandsmiðum þegar hæstv. ríkisstj. fer í áframhaldandi samningaviðræður við breta, sem enginn vafi er á að hún gerir á því 5 mánaða aðlögunartímabili sem hún hefur nú gengið að að fallast á vegna bókunar 6 um tollafríðindin? Ætli breska ljónið, sjálfur Hattersley, ofjarl hæstv. utanrrh. og iðnrh. í samningum, - ætli hann grípi ekki fegins hendi þessa viðmiðun þegar til lokaslagsins kemur í samningsgerð við breta, sem ég a. m. k. er ekki í neinum vafa um að er ekki langt undan?

Hvað er átt við með því, ofjarl okkar?

Hann hefur sýnt það af sér, hæstv. ráðh.

Er það af því að hann hefur herskip?

Nei, kannske komum við að því atriði síðar. Það þarf ekki alltaf herskip til að sigra andstæðing. Það hefur sýnt sig. Ég vil í öðru lagi víkja hér að skipalistanum. Samkv. þessu samkomulagi eiga þjóðverjar að fá heimild til þess að veiða á 40 skipum við Ísland, og sagt er í samkomulagsdrögunum að útilokuð séu verksmiðjuskip og frystitogarar. Nú er, að því er ég best veit, sá galli á þessu, að þau skip, sem eru t. d. með fiskimjölskvarnir innanborðs, það er ekkert í þessu samkomulagi sem kemur í veg fyrir að þau geti unnið úrgang úr þeim afla sem þau fiska hér á Íslandsmiðum. Þau flokkast í venjulegu tali, að því er ég best veit, ekki undir verksmiðjuskip eða frystitogara, og það var einmitt þetta atriði, sem lengst af strandaði á í viðræðum við vestur-þjóðverja, í þeim viðræðum sem fyrrv. ríkisstj. átti við þá. Þetta er því opið enn. Þarna er smuga fyrir þjóðverja, eins og samkomulagsdrögin liggja nú fyrir, til þess að hagnýta sér þetta og þar með fallið frá því prinsipatriði sem íslendingar allt til þessa hafa þó staðið á. Og þá er komið að svæðunum. Ég verð að segja fyrir mig, að ég trúi því varla enn, þó að búið sé að leggja þetta plagg fram á Alþ., að hér sé ekki um misskilning að ræða á þeirri svæðaskiptingu sem er á korti sem fskj. með þáltill. Ég trúi því sem sagt ekki enn, en kannske það komi að því að ég verði að gera það, að það sé meining hæstv. ríkisstj. og stjórnarliða að í stað þess að færa út landhelgina fyrir Vestfjörðum allt frá Kögri suður fyrir Reykjanes, í stað þess að færa hana úr 50 í 200 mílur er hún færð inn úr 50 og allt upp í 25 eða 23 mílur. Allt svæðið frá Kögri og suður fyrir Reykjanes, á bilinu frá 50 og út í 200 mílur, er frjálst fyrir þjóðverja plús það að á þremur stöðum fá þeir að fara inn fyrir gömlu 50 mílna línuna allt upp að 23 mílum. Kannske hef ég misskilið að það ætti að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur eins fyrir Vestfjörðum og annars staðar við landið. Ég stóð í þeirri meiningu að það ætti að gerast á þessu svæði einnig að færa út frá 50 mílum út í 200. Annaðhvort hef ég misskilið þetta eða, sem mér þykir líklegra, að hæstv. ráðh. og stjórnarliðar hafi með einhverjum hætti teljið þetta öfugt inn í höfuðið, hver meiningin í raun og veru var með ákvörðun um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur. Ég get ómögulega skilið það, ekki hvað síst eftir ræðu hæstv. iðnrh. áðan, þegar hann var að hælast um yfir því að Sjálfstfl. hefði verið fyrstur til þess að hafa orð á og gera samþykktir um útfærslu í 200 sjómílur, en eins og hv. þm. Benedikt Gröndal kom inn á áðan, er hann þá líka fyrstur til þess að færa landhelgina úr 50 mílum og inn fyrir. Þetta er eitthvert mesta öfugmæli sem ég hef heyrt. Að vísu skal viðurkennt að ég hef ekki lifað lengi, en eigi að síður er þetta eitthvert mesta öfugmæli sem ég hef heyrt þegar svona er talað.  Það er sem sagt gert ráð fyrir því, eins og þessi þáltill. liggur fyrir, að á þremur svæðum, tveimur svæðum úti fyrir Vestfjörðum og Breiðafirði, fái þjóðverjar, auk þess að geta hagnýtt sér allt svæðið milli 50 og 200 mílna, að fara inn fyrir, á svæðinu frá Kögri og að Barða, inn að 34–37 mílum, út af Breiðafirði inn að 40 mílum og á svæðinu út af Reykjanesi inn að 23 mílum. Auk þessa er þeim svo heimilað að fara inn fyrir gömlu 50 mílna mörkin á stóru svæði fyrir Austfjörðum og þar inn að 25 mílum. Á öllu þessu svæði frá Kögri og suður fyrir Reykjanes mega þjóðverjar vera frjálsir allt árið að undanskildu svæðinu út af norðanverðum Vestfjörðum sem þeir fá ekki að vera á nema hálft árið. Þetta er útfærslan á þessu svæði. Svo kemur hæstv. iðnrh. og fer að reikna hér stækkun landhelginnar í ferkm, eins og það skipti meginmáli. Það skiptir auðvitað meginmáli hvaða veiðisvæði það eru sem útlendingar fá til veiða, en ekki hver ferkm-tala landhelginnar sem slíkrar er. A. m. k. held ég að sjómenn skilji það betur, hvaða veiðisvæði það eru sem útlendingum eru afhent til afnota, heldur en hvað stærð í ferkm segir til í sambandi við landhelgismálið. Hvað er hér að gerast? Það er engu líkara en þeir, sem hér ráða ferðinni, ætli sér í eitt skipti fyrir öll - og ég endurtek það: Það er engu líkara en þeir, sem hér ráða ferðinni, ætli sér í eitt skipti fyrir öll að ganga að Vestfjörðum dauðum. Það getur ekki verið annað sem vakir fyrir þeim mönnum sem standa þannig að málum eins og sú þáltill., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir, að heimila þjóðverjum veiðar á þessu svæði. Það er því ástæða til að spyrja hv. 1., 2., 3. og 4. þm. Vestf., að ógleymdum hv. 9. landsk. þm.: Hvað ætla þessir hv. þm. þessa landshluta að láta lemja sig lengi til hlýðni til þess að samþykkja slíkt plagg sem hér liggur fyrir? Er það virkilega meining þessara hv. þm. að fallast á kannske með semningi, að slíkt eigi sér stað úti fyrir þessum landshluta? Ætla þeir virkilega að taka þátt í þessari aðför sem ég fullyrði að er verið að gera að Vestfjörðum? Kannske er þetta einn liðurinn í hinni þróttmiklu byggðastefnu sem er á stefnuskrá núv. hæstv. ríkisstj. Vel má svo vera. En ef þetta á að gerast, þá fer ekki hjá því að menn verði að spyrja um það, hvað hafi orðið af öllum stóru orðunum sem sumir þessara hv. þm. viðhöfðu hér á Alþ. fyrir tveimur árum, þegar til umr. var samningurinn við breta. Kannske kafna slík stóryrði eins og hv. 3. þm. Vestf. viðhafði hér þá í koki hans nú. En það verður eigi að síður fróðlegt að heyra og sjá viðbrögð þessara hv. þm. við því sem hér er lagt til gagnvart þeirra umbjóðendum fyrst og fremst. Mér virðist að hér hafi það gerst sem líklega enginn íslendingur hefði látið sér til hugar koma að gæti gerst, þ. e. að landhelgin sé færð inn í staðinn fyrir út, og það er meginmálið. Það hefur einnig verið vikið að því hér, að samkv. þessu samkomulagi liggur engin viðurkenning fyrir af hálfu þjóðverja á útfærslunni í 200 mílur. Það er einnig ljóst varðandi friðunarsvæðin að samkomulagið gerir einungis ráð fyrir því að þjóðverjar virði þau friðunarsvæði sem eru fastbundin, ekki skyndilokunarsvæði. En eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að ég hygg, hefur þróunin orðið sá, að menn hafa talið nauðsynlegt að beita fremur skyndilokun til verndunar ungfisks en verið hefur, en engin slík viðurkenning er til í þessu plaggi af hálfu þjóðverja í þeim efnum. Ég skil satt að segja ekkert í forstjóra Hafrannsóknastofnunarinnar sem skrifar undir plagg sem hæstv. utanrrh. vitnaði til, sem ég veit þó ekkert hvort er í nafni stofnunarinnar sem slíkrar, því að það kemur hvergi fram, - ég skil ekkert í honum að láta það í þetta plagg, eins og hann segir: „Stofnunin telur mjög mikilvægt að vestur-þjóðverjar munu virða lokun hrygningarsvæða eða svæða þar sem mikið er af ungfiski.“ Þetta fær á engan hátt staðist samkv. þessu samkomulagi. Það er ekki stafkrókur um að þjóðverjar viðurkenni skyndilokanir sem íslendingar hafa þó orðið og verða að sætta sig við. Enda hygg ég að það fari ekki neitt á milli mála hjá einum eða neinum hv. þm. að stefnan er sú að auka mjög slíkar aðgerðir, en fækka bundnu friðunarsvæðunum. Þetta var eitt þeirra atriða sem sumir hv. þm. Sjálfstfl. gagnrýndu þegar hér var til umr. samkomulagið við breta fyrir tveimur árum. En hafi það verið gagnrýnanlegt þá , eins og hv. 3. þm. Vestf. gerði þá og hann að ég hygg hefur talið réttilega, þá er það ekki síður gagnrýnanlegt nú, að ekkert slíkt ákvæði skuli vera í þessum samkomulagsdrögum, því að öll þróun hefur orðið í þá átt að beita miklu frekar slíkum aðgerðum en fastbundnum svæðum. Það, sem kannske vekur þó - ja, ég vil segja næstmesta furðu varðandi þetta samkomulag, er að þrátt fyrir marggefnar yfirlýsingar sumra ráðh. núv. hæstv. ríkisstj. um að samningar komi ekki til greina nema bókun 6, þ. e. a. s. tollfríðindin, komi til framkvæmda strax, - mátti lesa slíkar yfirlýsingar á síðum Morgunblaðsins í viðtölum við suma hæstv. ráðh. lengi fram eftir hausti, en slíkt er þagnað nú fyrir nokkru, enda gerir þetta samkomulag ekki ráð fyrir því að bókun 6 komi til framkvæmda fyrr en í fyrsta lagi eftir 5 mánuði. Þjóðverjar eiga að fá að veiða hér á þeim svæðum sem þeim sýnist svo til í 5 mánuði, án þess að nokkuð sé tryggt að bókunin komi til framkvæmda, og auðvitað er ekki tryggt að hún komi til framkvæmda þá, nema, sem er auðvitað grundvöllurinn að þessu samkomulagi, - nema samningar takist við breta, og það er það sem er stílað upp á. Þessi atriði, sem ég hef hér nefnt, eins og allflest þau ákvæði sem þetta samkomulag hefur inni að fela, koma, að ég hygg, mörgum íslendingum í opna skjöldu. Þetta samkomulag er því eitt sér og út af fyrir sig stórhættulegt íslensku efnahagslífi og sjálfstæði íslensku þjóðarinnar, því að í kjölfar þessa samkomulags er ekki nokkur vafi á því að samkomulag við breta verður gert. Það er verið að gera samkomulag við belga, norðmenn og færeyinga í næstu nálægð. Vel má vera að fleiri komi á eftir. Ég vil því í áframhaldi af þessu spyrja hæstv. forsrh., af því að mér heyrist að kannske einu röksemdirnar, sem hæstv. ríkisstj. hefur hampað hvað mest til stuðnings þessu samkomulagi, séu þær að samkomulag við vestur-þjóðverja þýði að það sé hægt að einbeita sér að þeirri baráttu sem hafin er gagnvart bretum. Ef þessi skilningur er réttur, þá vil ég spyrja hæstv: forsrh. að því, hvort hann vill hér og nú lýsa því yfir við þessar umr. að ekki komi til greina samningar við breta úr því sem komið er. Ef það á að taka mark á þeim málflutningi hæstv. ráðh. að þetta samkomulag sé gert til þess að einbeita sér að bretum, þá verður slík yfirlýsing að koma fram, ella er þetta marklaust tal. Það er fyrir nokkru upplýst að hæstv. ríkisstj. hefur boðið bretum samkomulag upp á 65 þús. tonna afla á ári. Ég vil því í áframhaldi af þessu, fáist ekki yfirlýsing frá hæstv. forsrh. um lokun á breta að því er varðar samninga, þá vil ég enn fremur spyrja hann að því: Stendur enn 65 þús. tonna tilboðið til breta ef þeir vilja að því ganga? Er það opið enn að bretar geti fengið veiðiheimildir upp á 65 þús. tonna kvóta á ári hér við land. Eins og ég hef áður sagt, þá er ég persónulega ekki í neinum vafa um það og lýsti því yfir fyrir rúmri viku í umr. hér á Alþ. að ég líti svo á að samkomulag við vestur-þjóðverja væri grundvöllurinn eða fyrsta skref að samningum við breta, og ég er sömu skoðunar enn. Ég er ekki í neinum vafa um það. Þegar íslensk stjórnvöld fórna hagsmunum þjóðarinnar á þann veg sem þetta samkomulag við þjóðverja gerir ráð fyrir, við hverju má þá ekki búast af hálfu hæstv. ríkisstj. undir gínandi fallbyssukjöftum hinnar bresku vinarþjóðar? Skyldi verða meiri harka þá? Ég held ekki. En ef þetta á að verða niðurstaðan varðandi vestur-þjóðverja og í kjölfar þess fylgja samningar við aðrar þjóðir, þá er ekki nema tvennt til fyrir okkur íslendinga, þ. e. a. s. annað hvort verður að taka upp kvótaskiptingu á íslendinga varðandi fiskveiðar eða í hinu tilfellinu að kasta skýrslu fiskifræðinganna í ruslakörfuna og meta hana sem einskisnýtt plagg eða kannske sambland af þessu hvoru tveggja. Ég fyrir mitt leyti tel að báðar þessar leiðir séu slíkir afarkostir að það sé ekkert saman leggjandi að afneita þeim eða afneita því samkomulagi sem hér er lagt til að gert verði við vestur-þjóðverja. Það er tvennt ólíkt. En hvort þessara tilfella sem fallist yrði á að framkvæma mundi leiða efnahagslega kreppu, atvinnuleysi, eymd og volæði yfir íslensku þjóðina. Þeir, sem að slíku samkomulagi standa, bera vissulega mikla ábyrgð, og ég trúi því vart að hæstv. ríkisstj., stefni vísvitandi að þess konar ástandi í landinu. Í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann s. l. laugardag sagði hæstv. utanrrh., með leyfi hæstv. forseta: „Persónulega mun ég mæla með því að þessi drög verði samþ. á Alþ.“ Og hann bætir við: „Ég held að það sé best að láta hengja sig strax.“ Nú vil ég, ef þarna er rétt með farið, - ég skal ekkert um það fullyrða, - en ef þarna er rétt með farið, þá verður mér a. m. k. að spyrja -  Hæstv. utanrrh. vitnaði í framsögu fyrir þessu máli í bréf frá Hafrannsóknastofnuninni, þar sem hann las upp m. a. að sá kostur, sem þetta samkomulag gerði ráð fyrir, væri hinn skásti frá fiskifræðilegu sjónarmiði séð. Nú er það orðið upplýst að fyrir liggur yfirlýsing frá fjölda fiskifræðinga við þessa sömu stofnun sem ber þetta allt saman til baka. Þeir eru hér a. m. k. 14 fiskifræðingar sem vitna á móti forstjóranum. Ég vil því spyrja hæstv. utanrrh. hvort honum sé um það kunnugt hvar sú ákvörðun var tekin um að svara sjútvrn. frá Hafrannsóknastofnun á þann veg sem yfirlýsing sú, sem hann las hér upp, gerir. Var það stjórn stofnunarinnar eða er það bara viðkomandi einstaklingur sem hér á hlut að máli. Ég tel að það sé mikið alvörumál þegar slíkt á sér stað, að stór hópur sérfræðinga í stofnun eins og Hafrannsóknastofnuninni ber til baka fullyrðingar sem settar eru fram af forstjóra viðkomandi stofnunar. Og ég tel ástæðu til þess að fá á því fulla skýringu, hvaða aðili þar er eða hverjir það eru sem tóku afstöðu til þessa bréfs frá Hafrannsóknastofnuninni sem forstjóri hennar, Jón Jónsson, undirritar. Herra forseti. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð hér um. Ég vil ítreka spurningar mínar til hæstv. forsrh. um það, hvort hann vilji hér og nú lýsa því yfir að ekki komi til greina samningar við breta um veiðiheimildir í fiskveiðilögsögunni, og ef hæstv. ráðh. treystir sér ekki til þess að gefa slíka yfirlýsingu, hvort enn standi boð hæstv. ríkisstj. til breta um 65 þús. tonna veiðiheimildir hér við land á ársgrundvelli. Ég hef gert hér að umræðuefni nokkur mikilvægustu atriði, að mínu mati, þess samkomulags sem hér er til umr. Ég vil í lokin ítreka það, að SF eru andvíg þessu samkomulagi, þau telja að verði slíkt samkomulag gert sem þetta, þá sé það aðeins forsmekkurinn að því sem koma skal og að staðar verði ekki numið fyrr en búið er að afsala svo miklum landsréttindum og aflamagni að innleidd verði kreppa yfir íslensku þjóðina. Ég heiti því á alla alþm. að virða nú í verki vilja yfirgnæfandi meiri hl. íslensku þjóðarinnar með því að hafna því samkomulagi sem hér er nú til umr.



Herra forseti. Á s. l. ári rifjuðu ræðumenn mjög upp sögu vora og arfleifð og kynstofn og komust sumir að því, þ. á m. fyrrv. hv. alþm., að við mættum rekja ættir okkar mjög til höfðingja og konunga og hefðum fengið nokkuð í arfleifð frelsi í huga og áræði og baráttu til að standast erfið lífskjör um áraraðir. Margir ræðumenn komust að raun um að enn væri þetta fyrir hendi hjá íslendingum. Nú skal ég ekki leggja neinn dóm á það, hvaða mat menn höfðu í huga, rétt eða rangt. En það mun nú senn á það reyna hvort við höfum þann sóknarhug og þá einurð til að bera á þessu herrans ári, að við þorum að takast á við þann vanda sem fram undan er til þess að tryggja sjálfstæði þessarar þjóðar, því að það fer saman að sækja út á hafið og tryggja okkar yfirráðarétt og halda sjálfstæði sínu óskertu. Það hefur komið fram, að hér er við erfiðleika að etja. Þess vegna hefur Alþ. nú í fyrsta sinn skipst í tvær fylkingar varðandi sókn og afstöðu til þeirrar baráttu sem hefur farið saman við að sækja út á hafið, eins og landhelgismálið allt hefur sýnt. Sú samstaða hefur verið órofa hingað til, þó að smáagnúar hafi komið fram um framgang málsins, en þegar til Alþ. hefur komið hér og lokaatkvgr., lokaafstöðu, hafa menn séð sóma sinn í því að standa saman vegna eðlis málsins. En hvað er að ske nú? Nú er það augljóst mál, að bæði hér inni á Alþ. og utan dyra er miklu meiri andstaða gegn því, sem hér hefur verið lagt fram, en nokkru sinni áður. Hvað hefur skeð á þessu tímabili? Jú, það hefur skeð að hin miskunnarlausa tækni í veiðum, sem eirir engu, hefur fært okkur sanninn heim um það, að ef við gáum ekki að okkur í dag og förum varlega, þá er voðinn vís. Og þær þjóðir, sem enn vilja halda í gamla nýlendustefnu og vilja sækja á okkar mið og sem næst fjöruborði, verða að sætta sig við það að vegna aukinnar tækni er ekki lengur neitt orðið til skipta. Ég býst við því að allir hefðu verið glaðir, ef stofninn hefði verið það stór að það væri mikið til skipta. En það er staðreynd, að það er aðeins árgangurinn frá 1973, aðeins einn árgangur í stofni okkar sem við byggjum tilveru okkar á næstu árin, - aðeins einn árgangur, ég bið hv. þm. að veita því athygli. Við fengum seinast þar áður sterkan árgang, 1964. Það eru 9 ár á milli, og það er margþekkt staðreynd, að ef við berum ekki gæfu til að tryggja að viðkoma þessa stofns verði eðlileg og hann tímgist og þroskist frá 1973 og áfram, þá er voðinn vís fram undan. Og það er á þessari staðreynd, sem ég byggi afstöðu mína, á því, að við verðum að heyja þá baráttu sem fram undan er. Hún er upp á líf og dauða bókstaflega talað. Það er ekkert lengur til skiptanna, og þær þjóðir, sem við eigum í deilu við núna, hafa haft svo langan tíma til að aðlagast þessum staðreyndum að það er engin afsökun að láta undan. Það hefur sýnt sig og hefur verið tíundað hér áður og mun verða gert aftur og margsinnis, að við getum varið landhelgina betur nú en nokkru sinni áður, og kem ég að því síðar, miklu betur, og tryggt það að minnkandi sókn útlendinga verði staðreynd. Við gerðum skyssu í síldveiðunum. Við höfum ekki efni á því að gera það sama í þorskveiðunum, vegna þess að það tekur þorskinn 10–20 ár a. m. k. að ná sér aftur ef við gerum skyssuna. Og það er ekki hægt að bæta fyrir það samkv. eðli málsins, ef við förum of langt, - það er ekki hægt. Ef stofninn verður ofveiddur, verður aðeins að biða um óákveðinn tíma. Fiskifræðingar hafa margsýnt okkur fram á það, ásamt skipstjórum, sjómönnum, öllum sem til þekkja, að við erum komnir á ystu nöf, því miður. Við erum komnir miklu lengra en nokkurn mann óraði fyrir fyrir 2 eða 4 árum. Og það er ekki réttlætanlegt undir neinum kringumstæðum að taka þessa áhættu, því að hún er þannig í eðli sínu að það er ekki hægt að snúa við ef ólánið hefur skeð. Það er ekki hægt að bæta það. Og það er grundvallaratriði að við getum ekki tekið áhættuna, við erum neyddir til að fara varlega. Það getur sem sagt ekkert skeð, þó að við förum varlega næstu 2–3 árin, annað en það að við tryggjum sterkari og betri efnahagsafkomu í framtíðinni, það er allt og sumt. En förum við ógætilega og tryggjum við ekki viðkomu þessa stofns, þessa eina árgangs af stofninum sem við höfum möguleika á að sjá afrakstur af, hvað er þá fram undan? Hvað ætla hv. alþm. að gera þá? Hvernig á að bregðast við? Fá olíupeninga frá Noregi, þessum stóra bróður? Ég ætla að fjalla um hann sérstaklega, og ég get komið að því strax, af því að það liggur í láginni að það á að semja við Noreg. En það er kominn tími til að ræða um það opinberlega hvernig hann kemur aftan að okkur á erlendum markaði. Hvað er hann að gera í Nígeríu? Þar undirbýður hann okkur svo að nemur stórfé, - stórfé á þeim markaði. Hvað er hann að gera í Portúgal? Þar gáfu þeir nú nýlegt rannsóknarskip. Síðan lækkuðu þeir verðið stórlega fyrir okkur á saltfiskinum, þannig að allar sölur stöðvuðust frá Íslandi og hafa verið lengi stöðvaðar undanfarið. Hvað eru þeir að gera í Brasillu? Þar lækkuðu þeir verðið um fjórðung, sem nemur mörg hundruð millj. kr., á þeirri einu athöfn sem þeir frömdu þar. Samt á að semja -- semja um þorsk sem er ekki til skiptanna - við þennan ágæta nágranna. Þegar olíugróðinn er orðinn svo mikill að þeir vita ekki, hvað þeir eiga að gera við hann, þá er honum beitt á móti okkur á mörkuðum núna, fiskmarkaðnum á skreið og saltfiski sem nemur mörg hundruð milljóna tjóni fyrir íslendinga. Og það er kominn tími til að segja við þessa vini okkar: hingað og ekki lengra, því að hæstv. ríkisstj. verður að fjalla um þessi mál fyrr eða síðar. Það fer enginn saltfiskur frá landinu núna vikum saman og mun ekki fara á næstu vikum ef ekki verður breytt um, nema með einhverju smánarverði, - fyrst og fremst áhrif frá Noregi. Þeir voru svo djarfir í Brasillu að brasilíumenn fóru fram á 180 daga greiðslufrest, en norðmenn buðu árið, þeir höfðu nóga peninga. Þar var sendinefnd á annan tug manna með toppembættismenn og ég held ráðh., 8 manna sendinefnd frá Noregi hefur verið í Portúgal og boðið gull og græna skóga til að semja við þá, semja um það sem ekki er til skiptanna. Við höfum þegar aukið flota okkar svo mikið á tveimur s. l. árum, og enn eiga eftir að koma 13 eða 15 skuttogarar, að sókn okkar flota er meiri en nóg. Það er að mati allra manna að nú þurfi að fara varlega af okkur sjálfum, og það er komið fram álit hjá mönnum í forustusveit sjávarútvegsins að það verði að leggja hluta okkar flota, sem við eigum og skuldum ekkert í erlendis og skapar þannig þjóðarbúinu hrein verðmæti, - það á að leggja honum til þess að þóknast samningavilja ákveðinna aðila, til þess að tryggja að sóknin verði ekki of mikil í stofninn. Hvað er að ske? Síðan kemur hugmyndin líka að úthluta ákveðnum landssvæðum visst aflamagn, segjum frá Hornafirði til Vestfjarða fyrri hluta ársins og svo Norðurlandinu síðari hluta ársins. Það er furðulegt að heyra slíkar hugmyndir. Og það er alveg furðulegt að á sama tíma og við erum komnir á ystu nöf eru menn líka að fjalla um að gefa næstum annan hvern fisk í heildaraflamagni landsins, því að með þessu skrefi er opnaður möguleiki á að semja við aðrar þjóðir. Ég get staðfest það hér, að ég var hlynntur því að ná samkomulagi við þjóðverja fyrir rúmlega tveimur árum til þess að gefa þeim ákveðið svigrúm þá utan við 50 mílur, fyrst og fremst til þess að aðlaga sig breyttum aðstæðum gagnvart Íslandi, því að þeir hafa ekkert gert og ekkert aðhafst til þess að aðlaga sig þessum breyttu aðstæðum, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þó að hér sé fjallað um lítils háttar minna aflamagn, þá hefur þróunin verið sú í okkar fiskstofnum, að það er ekki hægt að ræða um samninga, það er liðinn tími - einfaldlega liðinn tími. Það hefur verið talað um sögulegan rétt í þessu sambandi, við vissar þjóðir sérstaklega. Sá sögulegi réttur hefur byggst á því að 1903, ef ég man rétt, fengu bretar veiði að þremur mílum hér. Þá vorum við ekki sjálfstæð þjóð og það var samið við aðra þjóð o. s. frv. og þarf ekki að rekja þá sögu meira. Síðan koma tvær heimsstyrjaldir og þeirra sögulega hefð rofnar. Þessi rök um sögulegan rétt og sögulega hefð eru alveg út í hött, því að bretar veiddu yfirleitt innan við 12 mílur. Þeirra skip sóttu ekki frá landi, þau sóttu að landi. Síðan hrekjum við þá út fyrir 12 mílur, og við verðum að halda áfram og hrekja þá alveg burtu. Það er ekkert val um annað, eins og ástandið er orðið. Varðandi þjóðverja, að það sé svo mikið spursmál fyrir þá að fá að veiða þessi 60 þús. tonn, hvort það verða 40, 60 eða 70 þús. tonn, er alger fjarstæða. Í fyrsta lagi er það svo rík þjóð að þeir hafa verið í vandræðum hingað til að eyða sínu mikla fjármagni. Í öðru lagi: Á togurum þeirra eru ekki einhliða þjóðverjar, það er blönduð skipshöfn eða hefur verið hingað til, svo að það þarf ekki að óttast að við séum að skapa þeim sjálfum svo mikla möguleika til að bjarga sér frá atvinnuleysi. En við erum að gera annað með því að semja við þá. Við erum að skapa okkar fólki hugsanlegt atvinnuleysi og er ekki á það bætandi, eins og óvissan er í dag hjá okkur í efnahagsmálum. Svo er það alvarlegt mál, sem snertir alla okkar rannsóknarstarfsemi, að ef við eigum að taka okkar vísindamenn alvarlega, þá er ekki hægt að semja, því að við getum ekki haft trú á þeim mönnum, sem hafa í mörg undanfarin ár leitast við að finna hvað við mættum gera varðandi sókn í fiskstofnana, ef við samþykkjum það uppkast sem fyrir liggur nú. Þá er þeirra starfsemi og þeirra áliti og þeirra niðurstöðum raunverulega kastað í ruslakörfuna, því að þeir leggjast ákveðið gegn þessu. Ég ætla ekki að fara að rekja bréfaskriftir nákvæmar, það hefur þegar verið gert. En það er sýnilegt, að það er aðeins einn maður sem ber ábyrgð á því óskaplaggi sem kom núna og á að vera haldreipi hæstv. ríkisstj. til stuðnings því að semja. Það er bara einn maður sem ber ábyrgð á því. Orðalagið meira að segja er svo klaufalegt að furðu sætir að senda það frá sér. Það er furðulegt, svo að ég segi ekki meira. Síðan kemur svo viðleitni hæstv. sjútvrh., sem því miður er nú ekki viðstaddur hér, hefði þó verið gaman að rifja upp ýmislegt úr fyrri umr. varðandi þátt hans í þessu máli og vilja til samninga, en hann hefur skipað n., fyrst fagmanna og síðan alþm., til þess að reyna að komast að niðurstöðu um hvernig heppilegast væri að hagnýta okkar fiskveiðilögsögu. Þar leggur hann mikla áherslu á að nýtt ákvæði komi inn sem sé fljótvirkara en núv. ákvæði í 5. gr. laganna, en þar er fjallað um - með leyfi forseta - það er örstutt: „Nú á sér stað á tilteknu veiðisvæði seiða- og smáfiskadráp í þeim mæli að varhugavert eða hættulegt getur talist, og skal þá sjútvrn. að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar gera nauðsynlega ráðstöfun til að sporna við því.“ Ég þarf ekki að lesa meira. Þetta ákvæði, sem vinstri stjórnin setti, hefur reynst allt of þungt í vöfum. Samningsdrögin, sem hér er fjallað um, bæta ekki úr þessu. Það hefði verið ákjósanlegt í. þessum samningsdrögum, að nóg hefði verið að tilkynna þetta til íslensks eftirlitsskips og stöðva veiði þjóðverjanna strax, þegar í stað, alveg eins og þarf að gera fyrir íslendinga, en ekki vera með alls konar skeytasendingar fram og aftur og gefa þeim tækifæri, þegar búið er að reka íslendinga af veiðisvæðinu, til að fiska í 2–4 daga í viðbót. Þeir með sína flotvörpu, eins og mér virðist að þeir muni hafa heimild til að gera, verða búnir að hreinsa allt svæðið, á sama tíma og íslendingar eru reknir burt. Það er stóralvarlegt mál, að þjóðverjum skuli vera gefið tækifæri til að nota flotvörpuna. Það var þó skömminni til skárra að binda þetta eingöngu við botnvörpuna. Það væri mikil bót í því. Það er ýmislegt fleira í þessum samningadrögum sem gerir það að verkum að þau eru ekki aðgengileg, jafnvel geta ekki verið aðgengileg fyrir þá sem neyðast til að standa að þeim. T. d. í 8. lið segir svo: „Ef ástæða er til að ætla að brot hafi verið framið“ - hugsið ykkur svona orðalag. Því ekki að segja: „Íslensku landhelgisgæslunni er frjálst og heimilt, hvenær sem hún vill eða telur sig þurfa, að fara um borð og skoða hvernig samsetning aflans er og hvað verður af honum? Því ekki að hafa þetta á hreinu, ef við ætlum að semja og ef við ætlum að hafa góðan anda, þann sem boðaður hefur verið af þeim talsmönnum sem túlka þessi mál? Því ekki að hafa þetta á hreinu? Það er alveg furðulegt að svona orðalag skuli koma inn í plagg sem við erum beðnir um að mæla með, - það er alveg furðulegt. Og eins er með botnvörpuna, því að við eigum að gera þeim allt eins erfitt og hægt er. Það er ekki hægt annað. Svo er ákvæðið um möskva, um það er alveg undarleg afstaða forstöðumanns Hafrannsóknastofnunarinnar. Hann lýsir ánægju sinni. Þeir lýsa yfir að þeir ætli að stækka möskva eins og við, en í fyrsta lagi eftir ár, svo að ef við stækkum aftur möskvann, þá ætla þjóðverjar að gera það aftur eftir ár. Þá hafa þeir haft samninginn í tvö ár og þurfa ekkert að fara eftir því sem við gerum. Hér stöndum við ekki jafnfætis, það hlýtur hver einasti maður að sjá. Það er verið að mismuna íslendingum, það er verið að hrekja þá lengra, ef við getum talað svo, minnka veiðimöguleika þeirra, en leyfa þjóðverjum að halda sínu. Þetta er ekki boðlegt. Það er ekki boðlegt fyrir þá aðila, sem stóðu að samningnum, að sýna mönnum slíkt. Síðan eru auðvitað veiðisvæðin, hversu þau eru viðkvæm. Veiðisvæðið fyrir Suðausturlandi er forkastanlegt, því að það er öllum mönnum kunnugt hvað þar er viðkvæmur fiskur, og jafnvel væri lífsnauðsynlegt fyrir íslendinga sjálfa að færa þar mun lengra út og takmarka þar togveiðar. Það er mál allra manna er til þekkja, og deila íslendingar ekki um það. Samt sem áður eiga þeir að hafa möguleika og það frjálst allt árið að fara inn að 23 mílum. Það er eitt alviðkvæmasta svæðið á Íslandi. Þjóðverjar með flotvörpu geta hirt þar ufsagöngur og fleira að eigin vild með þessu ákvæði, - geta hirt þær. Og þá mundu nú þrengjast aflamöguleikar vestur með ströndinni hjá einhverjum hérna, þegar kæmi að Vestmannaeyjum og vestar og eins undan Reykjanesi. Flotvarpan í þeirra höndum getur ráðið úrslitum fyrir sum pláss og suma gerð skipa, - hreinlega ráðið úrslitum. Það væri allt annað ef hér væri um botnvörpu að ræða. Síðan man ég eftir því, að Jakob Magnússon fiskifræðingur varaði mjög við of mikilli ásókn í karfann og taldi smákarfa þegar orðinn of mikinn í afla okkar fyrir tveimur árum. Þetta hefur verið enn ítrekað. Og það hefur komið fyrir að það hefur orðið að henda afla íslenskra togara eða banna að vinna hann, hann hefur verið of smár og verið settur beint í gúanó. Og það eru allir fiskifræðingar sammála um að það verði að gefa karfanum sérstakt griðland, ef maður getur orðað það svo, til þess að hagnýta hann að fullu að nýju, bókstaflega friða stór svæði, því að þannig er nú ástatt með karfann að það er vont að hafa of stóran möskva, því að karfinn vill annars ánetjast svo í vörpunni að vart eru möguleikar fyrir sjómenn að ná honum úr og mjög erfið vinna, ef ekki er réttur möskvi, varðandi það að losa poka og fleira sem ég vil ekki fara nánar út í. En hér er þjóðverjum beint inn á ákveðin mið aðalkarfamiðin, og hvergi nærri nóg aðgæsla viðhöfð í því efni að mínu mati. Þetta er enn eitt atriði sem gerir það að verkum að ómögulegt er að fylgja þessum samningi. Þó að heildaraflamagnið sé réttlætt af talsmönnum þeirra er vilja að þessi samningsdrög nái fram, þá er framkvæmd málsins þannig að það er ekki hægt fyrir menn sem vilja sýna eðlilega varúð og taka ekki þá áhættu sem ég vil undirstrika hér að er svo mikil að það er ekki réttlætanlegt að leggja þetta fram til samþykktar, - það er ekki réttlætanlegt. Það hefur verið vitnað í það, að þjóðverjar höfðu mun meiri afla hér áður fyrr og þetta sé eina leiðin til að tryggja að afli þeirra minnki eða fari í ákveðið hámark með því að komast að samkomulagi við þá. Það hefur nú sýnt sig og er óumdeilanlegt að mati þeirra manna, er starfa í landhelgisgæslunni, og margra annarra, að með meiri einbeitni og með meiri hörku, - en því fylgir áhætta og það er plús við samningana að það dregur úr áhættu, ég skal ekki vefengja það, það dregur virkilega úr áhættu fyrir sjómenn okkar, - þá er hægt að verja landhelgina meira en gert hefur verið, án þess að ég sé að hallmæla einum eða neinum. Það er hægt, það hafa starfsmenn landhelgisgæslunnar sagt og fara ekkert dult með það. Það hafa sagt mér menn, sem hafa verið um borð í skipunum, að þeir gætu gert betur ef það væri til þess ætlast að þeir færu af meiri hörku í málin. En það hefur verið metið svo að við ættum að sýna vissa aðgæslu, og ég skal ekki deila á það atriði sérstaklega fyrir liðinn tíma. En það er óhjákvæmilegt gagnvart framtíðinni að sýna meiri einbeitni, það er ekki hægt annað. Og það hefur einnig verið staðhæft, að ef við tökum 4–6 togara í gæsluna í viðbót, - og það er vafalaust ekkert vandamál að manna þá togara, - þá getum við varið landhelgina að mestu eða öllu leyti. Því er engin nauðsyn að tryggja visst aflamagn hjá útlendingum í gegnum samninga. Við heftum aflamagn útlendinga með því að verja landhelgina með meiri einbeitni en áður hefur verið. Þetta segja sjómenn sjálfir, þetta segja forsvarsmenn í starfi hjá landhelgisgæslunni og fara ekkert dult með þessa skoðun sina. Það er því alveg óþarfi að vera að hugsa um veiðisamninga við aðrar þjóðir. Hæstv. iðnrh. kom inn á það áðan, að það væri allt annað mál að verja 200 mílurnar en 50 mílurnar. Hér gætir alvarlegs misskilnings og er nauðsynlegt að leiðrétta það, ekki aðeins fyrir hv. þm., heldur að það komist víðar og hefur þegar verið leiðrétt af sumum mönnum, en þessi misskilningur nær þó hér inn í Alþ., að útlendingar veiða yst á þessu svæði, sem við höfum helgað okkur, yfirleitt sáralítið og ekki neitt. Það gefst því gott tóm til að fylgja togurunum eftir og vera vel tilbúinn þegar þeir koma að þeim veiðisvæðum er þeir ætla sér að hagnýta. Það er því alveg út í hött að segja að við ráðum ekkert við þetta veiðisvæði, það sé svo stórt nú, - það er alveg út í hött. Við höfum þegar tekið ákvörðun um að auka flugvélakost okkar til þess að spara yfirferð og það var rétt skref. Þó að menn deili um hvaða gerð flugvéla hafi átt að kaupa, þá var nauðsynlegt að auka flugflota okkar. Það er því ákveðið svigrúm fyrir skipin að standa vel að verki og vera við því búin, þegar útlendingar, sem vilja stelast inn í landhelgi okkar, ætla að koma til veiða. Það er ekkert samhengi þar á milli að færa út í 50 mílur og í 200 mílur varðandi erfiðleika á að verja svæðið, - það er ekkert samhengi þar á milli. Það, sem skiptir mestu máli fyrir okkur, eins og ástandið er núna, er að geta stjórnað veiðunum sjálfir, sýnt einurð í því að setja nýjar reglur um veiðiflota okkar, hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar. Það hefur dregist úr hömlu og allar líkur eru á því að það takist ekki fyrir áramót, og harma ég mjög að svo skuli vera. Það hefði verið mikill sómi að því fyrir okkur að hafa löggjöfina tilbúna nú og vera búnir að afgreiða hana. Í gildandi lögum stendur að endurskoðun skuli hafa farið fram fyrir komandi áramót, en það mun vart takast, þannig hefur verið staðið að þeim málum. Það er mjög slæmt. Ekki saka ég hæstv. sjútvrh. í því efni, heldur má segja að togstreita okkar íslendinga sjálfra sé það mikil um hagsmunasvæði að seint gangi fyrir þá sök. Það er grundvallaratriði hvernig við skipuleggjum okkar veiðar, skipuleggjum hagnýtinguna á þeim mikla flota sem við eigum. Mér skilst á hæstv. forsrh. að hann hafi þegar látið í ljós að nú sé nóg komið af skipum og það verði að doka við og gæta að því að endurnýja mjög gætilega okkar flota. Þegar hæstv. forsrh. segir þetta á opinberum vettvangi, þá undrar mann á því að menn skuli telja nauðsynlegt að taka upp samninga um aflamagn í heild sem nemur sennilega mikið á annað hundrað þús. tonn. Persónulega tel ég, ef samið verður við 5–6 þjóðir, að það nálgist 200 þús. tonn. Með því móti höfum við afhent annan hvorn fisk sem fiskifræðingar okkar telja réttmætt að taka næstu 3–5 árin af hafsvæði okkar. Það er hvorki meira né minna. Og ef við trúum ekki á þessa menn, a. m. k. förum varlega næstu 2–4 árin, þá stefnum við okkar efnahagslífi og fiskstofnunum í slíka áhættu eins og ég sagði áðan. Það er ekki réttlætanlegt að taka þessa áhættu, ekki með nokkru móti, því að ef skaðinn skeður, þá verður hann ekki bættur aftur. Ég vil biðja hv. þm. að athuga það afar vel, áður en þeir taka ákvörðun um að fylgja þessum samningsdrögum sem eru meingölluð að ýmsu leyti, hvaða áhættu þeir leiða yfir þjóðina með því að fallast á þessa samninga. Ástandið s. l. 2–4 ár hefur gjörbreyst svo ótrúlega í þá átt að fiskstofnar okkar þola ekki meiri sókn, við verðum að fara varlega. Enn ein skýrslan hefur staðfest þetta, það sem hlutlausir vísindamenn hafa rannsakað undanfarna mánuði, en það var vegna forgöngu Rannsóknaráðs ríkisins að sérstakir menn voru fengnir til að rannsaka þróun í okkar sjávarútvegi. Leggja þeir þar eindregið til að næstu 3–5 árin sé farið eins varlega og nokkur minnsti möguleiki er til og halda þó uppi sæmilegu atvinnulífi og sæmilegri sókn á flota okkar til öryggis vegna framtíðarinnar, því að eins og þeir undirstrika, ef við tökum ekki þessa afstöðu nú í dag fer fyrir þorskstofninum eins og síldinni. En sá er munur á, að ef við göngum of nálægt þorskstofninum, þá getur það tekið 10–20 ár að fá upp nægilegan stofn, svo að hann gefi okkur 250–300 þús. tonn af þorski, það er svo langt í land. Á hverju á íslenska þjóðin að lifa á meðan? Hún slær ekki endalaust olíulán, það er ekki hægt, jafnvel ekki frá norðmönnum. Þess vegna er ekki hægt að fallast á neina samninga við útlendinga. Þeir verða að skilja það að tilvera okkar efnahagslega og sjálfstæði þessarar litlu þjóðar byggist á því að við getum haft full og óskoruð yfirráð yfir því hafsvæði sem við sækjum undirstöðu að efnahagslífi okkar í. Það er ekkert val um annað en að gefa okkur þetta tækifæri. Það er ekkert val um það úr því sem komið er. Svo gjörsamlega er ástandið allt annað en var fyrir 2–4 árum, og þrátt fyrir útfærslu landhelginnar og þrátt fyrir viðleitni okkar að tryggja heilbrigða endurnýjun á fiskstofninum hefur þetta ekki tekist betur en raun ber vitni um. Það er því miður ótrúlegt, ég segi: það er ótrúlegt ef stór meiri hl. er til hér á Alþ. fyrir að taka þessa áhættu, því að eðli hennar samkv., eins og ég hef margundirstrikað, er áhættan þannig að það er ekki hægt að bæta úr ef skaðinn skeður. Með því móti að taka þessa afstöðu, að samþykkja veiðar til handa útlendingum, ekki aðeins þjóðverjum, það fylgir auðvitað fleira með, þá stofnum við okkar efnahagslífi, atvinnulífi og öllu í slíka hættu að það er óverjandi með öllu. Einn þáttur í þessum samningum eða samningsuppkasti fjallar um svonefnda bókun 6. Ef ég man rétt hefur hæstv. núv. sjútvrh. sagt að það væri forsenda fyrir samkomulagi að þessi bókun tæki gildi. En það á að gefa 5 mánaða svigrúm í samningunum, sennilega svo að áhrif frá þjóðverjum eða einhverjum öðrum verki þannig að þessi bókun komist í gagnið og við höfum hag af því tollalega séð að selja vissar afurðir okkar til Þýskalands. Fari svo, að þetta takist ekki, höfum við rétt á því að samningarnir nái ekki fram að ganga. Nú vil ég biðja hæstv. utanrrh. að lýsa því afdráttarlaust yfir, að takist þetta ekki á þessum 5 mánuðum, - og er þá gengið út frá því að þetta verði lamið í gegn, eins og mér heyrist að sé mál manna hér á göngum að hafi tekist, þó vildi ég vona að svo væri ekki, - að lýsa því yfir að samningurinn verði ekki lengri, hann verði 5 mánaða tímabil að hámarki. Þá væri hugsanlegt að það væri hægt að fá breiðari undirstöðu og reyna ekkert meira, semja ekki við neina aðra þjóð en þjóðverja, taka það skref og breyta andrúmsloftinu hér á Alþ. og meðal þjóðarinnar í þá átt að semja ekki við neina aðra þjóð en þjóðverja og gera það til næsta vors og síðan verjum við okkar landhelgi eins og við höfum mátt til, og við beitum öllum rökum okkar vísindamanna og einbeittri og ákveðinni þjóð að því, að það er ekki hægt að skipta neinu lengur, það er ekki til, ef við eigum að halda okkar sjálfstæði, ef við eigum að geta lifað í þessu landi sem sjálfstæð þjóð um óákveðinn tíma. Fari svo, að þetta takist ekki, er litið annað að gera en segja - ja, biðja fyrir þeim næstum því og segja: Þeir víta ekki hvað þeir gjöra, er mæla með þessu.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. utanrrh., - spurningar sem ég vona að muni upplýsa þetta mál dálítið betur en mér hefur þótt það upplýst til þessa ef við þeim fást sæmileg svör. Hann er nú ekki mættur og ég ætla að leyfa mér áður að fara nokkuð almennum orðum um aðdraganda þessa máls. Okkur framsóknarmönnum hefur verið legið nokkuð á hálsi fyrir það að gefa ekki út skýlausar yfirlýsingar um andstöðu við allar veiðar erlendra aðila innan hinnar nýju íslensku fiskveiðilögsögu. Við framsóknarmenn höfum gert okkur grein fyrir því að mál þetta er æðiflókið og það er auðveldast að gefa út slíkar yfirlýsingar. Okkur hefur verið ljóst að það þarf að skoða þetta mál frá öllum hliðum, og við höfum ekki viljað dragast í hóp þeirra sem kannske í nokkurri fljótfærni hafa gefið slíkar yfirlýsingar og að því er virðist því miður oft að nokkuð vanhugsuðu máli. Ég var að vísu þeirrar skoðunar þegar í vor, og ég hygg að flestir framsóknarmenn hafi verið svipaðrar skoðunar, að markmiðið hlyti að vera að tryggja okkur íslendingum sem allra fyrst einum yfirráð yfir íslenskri fiskveiðilögsögu og við vildum í því skyni bjóða erlendum aðilum samninga um veiðar á milli 50 og 200 mílna. Ég segi fyrir mitt leyti að ég gerði mér vonir um að með slíkum boðum gætum við friðað a. m. k. vestur-þjóðverja og e. t. v. fleiri. Nú hafa komið fram skýrslur sem virðast hafa komið eins og reiðarslag yfir æðimarga. Ég vil vekja athygli á því að íslenskir fiskifræðingar hafa reyndar lengi bent á að fiskstofnar við Ísland eru a. m. k. svo mikið veiddir að ekki má miklu þar við bæta. En í þessum nýju skýrslum eru þessar upplýsingar betur dregnar fram og munu því hafa orðið fleirum ljósar en þessar staðreyndir voru áður. Og ég segi fyrir mitt leyti, að þegar þessar upplýsingar komu fram - og raunar hafði ég aðstöðu til þess að fylgjast með þessu starfi nokkru betur en e. t. v. sumir aðrir vegna athugunar á þróun sjávarútvegsins sem fram fór á vegum Rannsóknaráðs ríkisins, starfs sem unnið var í allt öðrum tilgangi en vegna útfærslu fiskveiðilögsögunnar, - en mér var ljóst að þeir útreikningar, sem að var unnið og lágu fyrir reyndar í frumdrögum þegar í vor, mundu sýna þetta ástand töluvert dekkra en áður hafði verið um talað. En einmitt með tilliti til þessa sýndist mér að markmiðið hlyti að vera að losna sem allra fyrst og sem hraðast við veiðar erlendra aðila á Íslandsmiðum, jafnvel með samningum ef ekki væri unnt með öðrum leiðum. Mér sýnist að eftir þessar upplýsingar hljóti það að vera skylda hvers einasta manns að svara þeirri spurningu, hvort hann telji tryggt að við fáum að losna við veiðar erlendra aðila á Íslandsmiðum hraðar án samninga eða með samningum. Mér sýnist að hver einasti maður, sem hér stendur upp og mælir eins digurbarkalega gegn samningum og gert hefur verið, hljóti að svara þessari spurningu, og mér sýnist að þessar upplýsingar sanni að fljótfærnislegar yfirlýsingar, sem því miður hafa allt of margar verið gefnar, eiga engan rétt á sér í svo alvarlegu máli. Þetta mál verður að skoðast í grunninn, skoðast málefnalega og allar hliðar þess. Ég geri mér grein fyrir því, að það er æðierfitt að áætla hvað erlendir aðilar veiða á Íslandsmiðum án samninga. Í fyrsta lagi fer það eftir því hvort bretar njóta hér herskipaverndar eða ekki. Í fljótu bragði sýnist mér að án herskipaverndar geti íslenska landhelgisgæslan, sem staðið hefur sig með ágætum, haldið erlendum aðilum allverulega frá íslenskum miðum, a. m. k bretum, sem eflaust yrði að beina athyglinni fyrst og fremst að. Hins vegar óttast ég að þjóðverjar mundu þá veiða nokkuð í friði. Þeir eru á fjarlægari miðum og einkum við veiðar á fiskstofnum sem eru ekki í eins yfirvofandi hættu og þorskstofninn sem bretar sækja fyrst og fremst í. Ég held að það mætti áætla að veiðar þessara þjóða yrðu þá hér á okkar miðum svona 100–130 þús. tonn á ári. Ég tel satt að segja gott ef er unnt að halda þeim neðar en það. Ef hins vegar bretar veiða á Íslandsmiðum undir herskipavernd, sýnist mér atveg ljóst að þeir geta tekið hér sín 100–130 þús. tonn, sem þeir hafa veitt hér undanfarin ár, og þá mundu þjóðverjar einnig veiða hér í skjóli þessarar herskipaverndar. Okkar landhelgisgæsla yrði önnum kafin við að eiga við breta og þeirra herskip og gæti lítt sinnt þjóðverjum. Þetta er reynsla sem við höfum fengið, og ég vísa því algjörlega á bug, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austf., að íslensku landhelgisgæslunni hafi ekki verið beitt eins og frekast var unnt. Mér þykja það furðulegar yfirlýsingar, að það sé unnt að manna íslenska togara til þess að eiga við breskar freigátur. Ég trúi því ekki að nokkur maður mæli svo í fullri alvöru. Og ég veit að þeir, sem svo mæla, ætlast ekki til þess að á íslenskum miðum verði stórmanntjón, en það þarf litið þar að gerast ef etja á íslenskum togara gegn breskri freigátu. Ég get því alls ekki með nokkru móti stutt þær fullyrðingar, sem hér hafa komið fram í dag, að jafnvel gegn heldur slökum flota hennar hátignar getum við íslendingar haldið erlendum veiðiþjófum af okkar miðum. Ég hef ekki sannfærst um það, og raunar er ég sannfærður um að þetta er rangt og mælt meira af óskhyggju en skynsemi. Þeir sem eru á móti samningum, eins og vitanlega við erum allir í hjarta okkar, verða einnig að svara þeirri spurningu, hvort ekki séu einhverjir almennir kostir við samninga, t. d. á alþjóðlegum vettvangi. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að úrslit hafréttarráðstefnunnar eru alls ekki enn ljós og geta farið á ýmsa vegu. Þótt þar liggi nú fyrir till. sem við erum sæmilega ánægðir með, eru þar einnig uppi háværar raddir um breytingar sem við getum alls ekki sætt okkur við, og það er vafalaust að við íslendingar þurfum þann meðbyr á þessari ráðstefnu og alþjóðlegum vettvangi sem við getum fengið til að fá þar fram þá kosti sem bestir eru. þetta þarf einnig að skoða áður en öllum samningum er vísað á bug, og þetta segi ég þrátt fyrir þá staðreynd að langsamlega helst vildi ég sjá að engir samningar þyrftu að verða, og ég geri mér grein fyrir því að allir samningar eru rannar nauðung. Samkv. þeim nýjustu upplýsingum, sem nú eru fram komnar, er ástand fiskstofnanna á Íslandsmiðum mjög alvarlegt. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér þótti nokkuð undarlegt bréf Hafrannsóknastofnunarinnar sem hér var lesið upp. Ég er því sammála að mér finnst þar vera komið inn á sálma sem vísindastofnun er lítt fær um að dæma, og ég get skilið það bréf sem fylgdi frá öðrum fiskifræðingum. Í raun og veru hefur Hafrannsóknastofnunin þegar veitt þær upplýsingar sem ættu að nægja, í mesta lagi er unnt að spyrja Hafrannsóknastofnunina að því, hvort þær veiðar, sem nú er gert ráð fyrir, íþyngi um of þeim fiskstofnum sem um er að ræða. En þessar upplýsingar liggja þegar fyrir. Það er t. d. svo sagt, bæði í svörtu skýrslunni og þeirri skýrslu, sem út hefur komið á vegum Rannsóknaráðs ríkisins, að æskilegt magn af karfa, sem veiða megi á árinu 1976, sé 60 þús. tonn, og það er einnig talið að æskileg veiði af ufsa sé 75 þús. tonn á ári. Íslendingar veiða af karfa 25–30 þús. lestir. Með þeim samningum, sem nú er lagt til að gerðir verði við vesturþjóðverja, og með tilliti til þeirrar skiptingar, sem var á þeirra afla árið 1974, þegar þeir veiddu 13 þús. lestir rúmlega af ufsa og 36 þús. lestir rúmlega af karfa, sýnist mér rétt að áætla þjóðverjum 37 þús. lestir af karfa og 18 þús. lestir af ufsa. Með þessu móti er sóknin í karfastofninn 68 þús. tonn, en í ufsastofninn 78 þús. tonn. Þarna er því farið rétt yfir mörkin, þ. e. a. s. það er farið 8 þús. tonnum hærra í karfastofninn en fiskifræðingar telja æskilegt og 3 þús. tonnum hærra í ufsastofninn en fiskifræðingar telja rétt. Hins vegar kemur greinilega fram í báðum þessum skýrslum að vitneskja sérfræðinganna um þessa stofna er ekki eins trygg og um þorskstofninn. Þar segir um karfastofninn að úthafskarfinn blandist mjög landgrunnskarfanum og af úthafskarfanum segja þeir þar að ekkert sé veitt í dag. Þar segir einnig að ufsinn sé mikill flökkufiskur og því erfitt að gera sér grein fyrir þeim göngum sem upp að Íslandsströndum koma. Jafnframt segir í þessum skýrslum að þeir telji eðlilegt aflamagn af þessum stofnum báðum 100 þús. lestir á ári. Mér sýnist því rétt vera að með þessum veiðum sé farið rétt rúmlega yfir þau æskilegustu mörk, en ekki mjög svo. Allt annað gildir um þorskstofninn sem er mjög svo ofveiddur, og verður þar sóknin að lækka sem nemur úr 370 þús. tonnum á ári niður í 230 þús. eða jafnvel neðar. Ég hygg einnig að það hafi komið fram hjá fiskifræðingum að hættan í sambandi við karfann og ufsann með þessu veiðimagni sé stórum minni en áframhaldandi mikil sókn í þorskstofninn. Það er því raunar alveg ljóst, að það er alls ekki hægt að líkja saman þeim samningi, sem nú er lagt til að gerður verði við vestur-þjóðverja, að þessu leyti við verulegan kvóta til handa erlendum þjóðum af þorskstofni okkar íslendinga. Ég held að það sé ljóst, að við getum með sæmilegu móti þolað þessa sókn í karfann og ufsann í tvö ár. Að vísu skal það undirstrikað og viðurkennt að við íslendingar þurfum sjálfir að auka okkar sókn í þessa stofna og gæti því aflamagnið orðið eitthvað meira en ég hef nú rakið. Sumir virðast efast um sannleiksgildi þessara upplýsinga sérfræðinganna og telja e. t. v. að þar gæti of mikillar svartsýni, og aðrir tala um að upplýsingarnar séu of seint fram komnar. Ég skal engu um þetta spá. Að vísu er það rétt að upplýsingar eru byggðar á mörgum forsendum sem ákveða verður og sumar hverjar eru e. t. v. ákveðnar á grundvelli of lítilla upplýsinga. Engu að síður er það staðreynd að þessir útreikningar eru byggðir á stærðfræðilegum aðferðum sem fiskifræðingar í Norður-Atlantshafsnefndinni hafa komið sér saman um eftir margra ára athugun og reynslu og telja þær bestu sem völ er á í dag. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil mjög haga öllum veiðum í samræmi við þessa spá. Mér sýnist að líkja megi þessu við ástand þar sem maður kemur í þoku og telur sig e. t. v. kominn fram á klettabrún. Hann fer varlega í það að taka eitt skref til viðbótar. Um þá fullyrðingu, að upplýsingarnar séu seint fram komnar, vil ég segja það, að grundvöllur að þessum útreikningum lá að vísu fyrir s. l. vor, en þá voru ýmsar upplýsingar mjög ófullkomnar. M. a. lágu ekki fyrir nægilegar upplýsingar um veiðar íslenskra og erlendra aðila á árinu 1974 og sumar þessar upplýsingar lágu raunar ekki fyrir fyrr en í septembermánuði, þannig að fiskifræðingum þótti ekki fært að birta þessar tölur fyrr en þeir höfðu staðreynt þær upplýsingar fyrir 1974 sem nauðsynlegar voru. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það, að ég harma að ekki var þegar á s. l. sumri hafist handa og safnað vopnum okkar íslendinga í þessu máli. Ég hygg að það hefði mátt flýta þessu starfi, og ég hygg að það verði að taka upp breytt vinnubrögð að þessu leyti, safna þessum upplýsingum sem best saman og setja í hendur erlendra aðila. Ég er sannfærður um að þær eru besta vopn okkar á alþjóðlegum vettvangi í deilunni um fiskimið okkar íslendinga. En e. t. v. er mikilvægast í þessu sambandi öllu að nauðsynleg er - og það kemur mjög greinilega fram í þessum skýrslum - virk stjórn á fiskveiðum okkar íslendinga, hvort sem erlendir aðilar verða hér áfram eða ekki. Það er raunar stærsta málið. Og mér þykir undarlegt að heyra þm. nota niðurstöður af þessum skýrslum í málflutningi sínum, svo sem gert hefur verið, á einn veg til andmæla við veiðar útlendinga hér, en lýsa síðan nálega hneykslun sinni á því sem fram kemur einnig í þessum sömu skýrslum, að það þurfi mjög að draga saman fiskiskipaflota okkar íslendinga. Slíkur málflutningur getur ekki að mínu mati samræmst. Það er alveg ljóst að skipafloti okkar íslendinga er allt of stór, og það er kannske við engan að sakast um það. Við höfum endurnýjað hann, og við höfum ekki gætt þess að leggja ýmsum gömlum skipum sem eru ekki arðbær í rekstri í dag, m. a. vegna þess að stofninn, sem á er sótt, er allt of lítill. Virk stjórn að ýmsu leyti er því grundvallaratriði í íslenskum sjávarútvegi ef ekki á illa að fara, og að því þyrfti Alþ. íslendinga að snúa sér fljótlega. Ég sé að hæstv. utanrrh. er kominn, svo að ég ætla nú að snúa mér að samningunum við vestur-þjóðverja og ýmsu sem ég vildi þar um spyrja. Ég vil í fyrsta lagi segja að við þessa samninga eru ýmsir kostir. Ég tel stærsta kostinn þann að frysti- og verksmiðjutogarar fara út fyrir 200 sjómílna fiskveiðilögsöguna, og ég vil vekja athygli á því, að þjóðverjar eru raunar með þessu að viðurkenna þetta yfirráðasvæði okkar. Ekki færu þessir togarar út annars. Og með því að þessir togarar fara út og þannig er viðurkennt það grundvallarsjónarmið okkar íslendinga, að slík skip eigi ekki að veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu, er okkur auðvelt að neita þeim þjóðum, sem fyrst og fremst veiða með slíkum skipum, um veiðar á íslenskum fiskimiðum, eins og t. d. pólverjum og Sovétríkjunum. Þetta er ákaflega mikilvægt atriði í þessu sambandi öllu. Einnig er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að þeir leita fyrst og fremst í karfa- og ufsastofninn, en draga úr veiði á þorskinum, sem er fyrst og fremst í stórkostlegri hættu, eins og ég hef áður rakið. Þeir veiddu að vísu árið 1974 5 510 lestir af þorski, en árið 1972 11 737 lestir og árið 1971 27 347 lestir, þannig að þótt veiðin hafi ekki orðið mikil á árinu 1974, var hún töluverð áður og ekkert sem tryggir að hún geti ekki aftur orðið mikil ef þeir veiða í skjóli breskrar herskipaverndar. En þessir samningar hafa einnig ýmsa ókosti. Ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt, að magnið er að mínu mati of mikið. Það er m. a. svo mikið með tilliti til þess magns, sem þjóðverjar hafa veitt hér upp á síðkastið, og einnig með tilliti til þess sem ég rakti áðan, að þar er farið út á ystu nöf í álagi á þessa tvo stofna, karfastofninn og ufsastofninn. Mér þykir satt að segja einnig dálítið undarlegt hvað þjóðverjar hlupu fljótt inn á 60 þús. tonn. Nú er erfitt að dæma um slíkt fyrir þá sem ekki sitja að slíkum samningum, en ég hefði gjarnan viljað láta sverfa til stáls í sambandi við nokkru minna magn, t. d. 50–55 þús. tonn. Ég tel einnig svæðin óþarflega stór. Mér sýnist ljóst að þjóðverjar geti náð þessu karfa- og ufsamagni á töluvert takmarkaðri svæðum. Á þessu er að vísu orðin mjög mikil breyting til batnaðar frá því sem þýsku till. eða óskirnar voru í upphafi, ég tala nú ekki um það sem sumir vildu jafnvel ganga að haustið 1974. Einkum tel ég að þjóðverjar fari allt of nálægt fyrir Suðausturlandi, upp að 23 mílum þar, og jafnframt á Vestfjörðum, þar sem þeir koma allt upp að 34 mílum á Halamiðum, en að vísu - og það er ákaflega mikilvægt aðeins hálft árið. Þeir eru þar frá 1. júní til 30. nóv., og það er rétt að línubátarnir sækja lítið sem ekkert á þessi mið þann tíma. Hins vegar eru þetta megintogslóðir vestfirsku togaranna og raunar togara af Suðvesturlandi og Norðurlandi einnig. Þetta er að sjálfsögðu neikvætt og e. t. v. eitt af því neikvæðasta við þessi samningsdrög. Mér þykir einnig ótrúlegt ef þjóðverjum tekst að skilja svo að ufsann og þorskinn á þessum miklu þorskaslóðum sem þeir virðast ætla að gera, og ég er sannfærður um að þarna þarf að hafa mjög strangt eftirlit. En með ströngu eftirliti sýnist mér að e. t. v. megi tryggja að þarna verði ekki samningurinn brotinn. Ég harma það einnig að þjóðverjar skuli ekki viðurkenna útfærsluna. Þeir gera það óbeint, má segja, með því að taka sína stóru togara út fyrir 200 sjómílur. En hins vegar sýnist mér orðsendingin, sem birt er í þskj. með samningsdrögunum, ekki sérstaklega sannfærandi. Þjóðverjar segja raunar að þeir viðurkenni sérstöðu okkar íslendinga, en hún gefur þeim tækifæri til að undirstrika að afstaða þeirra í þessum málum sé óbreytt. Ég held að ég vildi heldur að engin orðsending sem þessi verði send. Ég sakna þess einnig að í samningsdrögunum eru engin ákvæði um endanleika þeirra. Það eru engin ákvæði sem kveða á um að þjóðverjar hafi með þessum samningi fengið þann aðlögunartíma sem við teljum að þeim sé nægilegur og raunar kannske meira en það. Það er ekkert sem segir að samningarnir verði ekki endurnýjaðir, og mun ég koma nánar að því síðar. Þá er það einnig rétt, sem komið hefur fram, að þessi samningur tryggir okkur engan aðgang betri en við höfum nú að Efnahagsbandalaginu. Hann tryggir ekki að svokölluð bókun 6 komi til framkvæmda og tollarnir lækki þar með. En ég tek raunar undir það, sem hefur komið fram hér hjá öðrum hv. ræðumönnum, að tollalækkunin út af fyrir sig er lítill ávinningur borið saman við þau stórkostlegu verðmæti sem hér er verið að ræða um. Hins vegar eru þau mikilvæg fyrir einstakar byggðir og ekki má líta algjörlega fram hjá því. Aftur á móti hafa þessir samningar nokkra óbeina kosti. Ég tel það óbeinan kost að við sýnum með þessum samningum að við erum ekki eins konar tréhestur sem alls ekki verður talað við. Ég tel að þessi samningur styrki okkur á alþjóðavettvangi, m. a. á vettvangi hafréttarráðstefnunnar, og það tel ég e. t. v. einn af stærstu kostum við þennan samning. Ég tel það einnig kost við samninginn að bretar verða einangraðir. Við eigum þá í stríði við þá eina, og eins og ég sagði áðan, þá óttast ég að vestur-þjóðverjar mundu veiða hér nokkurn veginn í friði, ef ekki er gerður við þá samningur, og taka töluvert meira aflamagn en gert er ráð fyrir með þessum samningi. Í þriðja lagi er það nokkur kostur að fiskmarkaðurinn opnast. Og þótt með þessum samningi sé raunar boginn spenntur eins og nokkurn veginn æskilegt er mest í sambandi við karfann og ufsann, tel ég þó að það megi beina einhverjum íslenskum togurum inn á þessa stofna, sérstaklega karfastofninn, án þess að honum sé stefnt í beinan voða. A. m.k. er það áreiðanlega betra en að ofveiða þorskstofninn. En vitanlega er slík veiði til einskis ef markaður er ekki fyrir hendi, og hann er fyrst og fremst í Þýskalandi, þannig að þetta er einnig nokkur kostur. Aftur á móti, eins og ég sagði í upphafi míns máls, eru ýmis atriði þessa samnings sem mér virðast ekki hafa verið nægilega upplýst hér, og það er fyrst og fremst með það í huga sem ég stóð upp. Vil ég nú koma að þessum spurningum. Ég spyr í fyrsta lagi um það eftirlit sem ráðgert er með veiðum þjóðverjanna. Mér sýnast samningsdrögin ekki nægilega skýr að þessu leyti. Að vísu segir að rannsóknastofnun sjávarútvegsins þýska muni veita upplýsingar um aflamagn. En er það ekki of seinvirkt? Er ekki unnt að tryggja það að við fáum skýrslur jafnóðum og landað er? Við gætum t. d. falið okkar ræðismönnum í Þýskalandi að afla slíkra upplýsinga. Þetta tel ég að eigi tvímælalaust að gera. Ég tel einnig að íslenskir eftirlitsmenn eigi að hafa rétt til þess að fara um borð í þýska togara hvenær sem þeim sýnist og hvar sem þeim sýnist, og ég er óánægður með það ákvæði samningsins sem segir í 8. lið : „Ef ástæða er til að ætla að brot hafi verið framið“ o. s. frv., þ. e. a. s. þetta eftirlit virðist vera bundið við það að ástæða sé til að ætla að brot hafi verið framið. Ég tel að það að fara um borð í þýska togara til þess að fylgjast með þeirra veiðum eigi að vera eðlilegur þáttur í nauðsynlegu eftirliti, og ég vil spyrja að því, hvort ráðh. okkar hæstv. telji ekki að þannig megi raunar framkvæma þennan samning. Ég vil einnig vekja athygli á því, að skýrslur þjóðverjanna munu vera í samræmi við hólfaskiptingu eða skýrslusvæði Alþjóðahafrannsóknastofnunarinnar og munu þeir skrá veiðar á Íslandsmiðum undir kaflann 5a, en þetta hólf samræmist alls ekki fiskveiðilögsögu okkar þegar hún er færð út í 200 sjómílur. Ég hef dregið þetta hólf inn á þá teikningu sem hér fylgir með, og þá kemur í ljós að önnur hólf ná þar einnig inn, eins og t. d. við Grænland hólf sem merkt er nr. 14 og við Suðausturland hólf sem merkt er 5b1, svokallaður „Rosengarten“. Hann er að nokkru leyti í hólfi sem nefnist 2a, þannig að hólfin eru nokkuð mörg. Það verður því að tryggja að þýsku skýrslurnar séu þannig fram settar að unnt sé að lesa úr þeim hvað er veitt innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Þetta held ég að sé sömuleiðis framkvæmdaratriði. Ég trúi ekki öðru en að þetta sé framkvæmdaratriði sem þjóðverjar hljóta að vera fúsir til að fallast á ef það er sett fram, og ég spyr, hvort ráðh. séu ekki sömu skoðunar og hvort það muni þá ekki verða gert. Ég vil einnig minna á að það má ekki alltaf treysta þessum stóru þjóðum og skýrsíum þeirra, t. d. vil ég minna á fréttir sem bárust frá Barentshafi ekki alls fyrir löngu þar sem settir voru kvótar, m. a. kvóti fyrir þorskstofninn. Sá kvóti fylltist mjög fljótt, en þá voru breskir togarar staðnir að því að halda áfram veiðum og moka þorskinum fyrir borð. Þetta má að sjálfsögðu alls ekki gerast á Íslandsmiðum, og það er einmitt strangt eftirlit á þorskaslóðum okkar sem verður að koma í veg fyrir það. Við getum kannske sagt að þegar farið er að nálgast að fylla kvótann, þá liggi þjóðverjar ávallt undir grun og því hljóti okkar eftirlitsmenn að hafa fullan rétt til að fara um borð hvenær sem þeim sýnist. Þá vil ég í öðru Lagi spyrja hvað skeður er hámarkinu er náð, t. d. 5 þús. tonnum af þorski. Í samningsdrögum segir að þýska ríkisstj. ábyrgist að meira verði ekki veitt. Þetta er gott, svo langt sem það nær. En hvað gerist? Halda þeir áfram að veiða karfann og ufsann og moka kannske þorskinum fyrir borð? Ég tel, að þegar einhverju hámarki er náð, eins og 5 þús. tonnum af þorski, verði samningnum alls ekki fullnægt nema þjóðverjar hætti þá samstundis öllum veiðum á Íslandsmiðum. Ég spyr hæstv. ráðh. hvort þeir hafi sama skilning á þessu. Þá vil ég í þriðja lagi nefna það sem ég ræddi nokkuð um áðan og nefndi endanleika þessa samnings eða ákvæði um að hann verði ekki framlengdur, og ég sakna þess í samningnum. E. t. v. má bæta úr því að nokkru leyti með því að hæstv. ráðh. gefi hér þá yfirlýsingu að þeir líti svo á að þessi samningur verði ekki framlengdur og vestur-þjóðverjar hafi með þessum samningi fengið þann aðlögunartíma sem þeir geti frekast búist við. Ég teldi fyrir mitt leyti mikilvægt að fá slíka yfirlýsingu, og ég treysti því að henni verði þá komið á framfæri við vestur-þjóðverja. Í orðsendingu, sem á að fylgja þessum samningi, er rætt um frestun á framkvæmd hans ef bókun 6 kemur ekki til framkvæmda. Hvernig á að framkvæma þessa frestun? Frestast þá endamörk samningsins, þ. e. a. s. sá dagur þegar samningurinn gengur úr gildi, eða verður hann óbreyttur? Og hvað gerist á meðan samningnum er frestað? Fara vestur-þjóðverjar þá út fyrir 200 sjómílur, eða hefst þá stríð við vesturþjóðverja á meðan? Þetta sýnist mér ekki heldur nægilega ljóst, og ég vil gjarnan spyrja á hvern máta hæstv. ráðh. líta á þetta atriði. Það er illt að hæstv. sjútvrh. getur ekki verið hér í okkar hópi vegna sinna veikinda á svo örlagaríkum tímum fyrir íslenskan sjávarútveg, en ég veit að þjóðin vill að sjálfsögðu vita hver er afstaða hæstv. sjútvrh. til þessara samninga. Ég vil beina þeirri spurningu til. hæstv. forsrh. hvort hann geti ekki upplýst það. Þá vil ég einnig að lokum spyrja í sjötta lagi um samningstilboð það, sem bretum var gert um 65 þús. tonn, hvort hæstv. ráðh. líti á sig sem bundna af þessu samningstilboði, sem þeir gerðu til breta um 65 þús. tonn, eða fellur það niður nú? Er það niður fallið nú? Þetta er einnig ákaflega mikilvægt atriði, og ég vil í því sambandi fara nokkrum orðum um möguleika til samninga við breta, eins og ég sé þá. Mér sýnist að með þessum samningi sé samningur við breta stórum erfiðari. Þetta er mikið magn, sem þjóðverjum er ætlað, og til viðbótar því þorskmagni, sem hér er um að ræða, gera flestir ráð fyrir einhverjum samningum við færeyinga, þótt að sjálfsögðu hljóti það að verða skorið niður frá því, sem nú er, með tilliti til ástands þorskstofnsins, en við skulum segja að það geli orðið 10 þús. lestir á ári. Belgar taka gjarnan hér 4–5–6 þús. lestir og norðmenn eitthvað töluvert minna magn. En þá er veiði erlendra aðila af þorskstofninum orðin í kringum 20 þús. lestir, og miðað við það ástand, sem nú er, þá er ákaflega litið sem við getum boðið bretum í samkomulagsskyni. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að skoða þessi mál sem best og reyna að setja okkur eitthvert þak. Við verðum að ákveða hvað við getum frekast talið skynsamlegt að bjóða erlendum aðilum til samkomulags og meta þá jafnframt hvað við teljum að við getum dregið úr þeirra veiði í þorskastríði eins og því sem nú er hafið. Ég treysti mér illa til að áætla það, en ég vil þó slá fram tölu eins og 100–110 þús. lestir samtals af botnlægum fiskum. Ég held að það sé ákaflega erfitt fyrir okkur að ganga lengra. Og þá er öllum ljóst af því, sem ég hef nú rakið, að það er ákaflega lítið eftir til þess að bjóða bretum. Því tel ég mjög mikilvægt að það komi hér fram, sem ég vona að verði, að ríkisstj. telji sig að öllu leyti óbundna af því tilboði sem bretum var gert, og ég tel raunar að þar hafi verið farið of hátt. Þetta eru þær spurningar, sem ég vildi fyrst og fremst leggja hér fram. Ég vil segja það að lokum, að ég var mjög óákveðinn í fylgi mínu við þennan samning. Ég gat alveg hugsað mér að leggjast gegn honum, raunar allt þar til í gær. En hins vegar, eftir því sem ég hef skoðað málið betur og breiðar og frá fleiri sjónarbornum, hef ég ákveðið að styðja þessa samningsgerð. Samningurinn er ekki góður og flest mundum við eflaust engan samning vilja. En ástandið er svo alvarlegt að við getum ekki látið stjórnast af óskhyggjunni einni saman. Það er líka rétt, að þessi samningur er stórum betri en samningsdrög sem um var rætt t. d. í okt. 1974, ég tala nú ekki um það sem áður var til umr. í þessu sambandi. En hins vegar liggja nú fyrir langtum gleggri upplýsingar um alvarlegt ástand fiskstofnanna, og við sjáum að við höfum um minna að semja. Það má raunar segja að það sé einkum tvennt sem hefur ráðið því að ég hef breytt um skoðun. Það er í fyrsta lagi að ég er mjög óánægður með þau vinnubrögð sem mér virðist ríkja hjá hv. stjórnarandstæðingum og ýmsum fleiri. Mér virðast þeir ekki skoða þessi mál á málefnalegum grundvelli, heldur af fyrir fram ákveðinni andstöðu, og það er ákaflega erfitt að skipa sér í slíkan hóp. Þá vil ég segja það, að innrás breta í íslenska fiskveiðilögsögu hefur þó riðið fyrst og fremst baggamuninn gagnvart mér. Mér sýnist mjög nauðsynlegt að við stöndum nú saman, íslendingar, sem mest við megum, og mér sýnist nauðsynlegt, að um leið og við sýnum alheimi að við erum viðmælanlegir, þá sýnum við bretum að við munum alís ekki þola yfirgang af þeirra hálfu. Og raunar sýnist mér eftir þessa innrás breta að bretar megi gjarnan vita, að íslenska þjóðin verður heldur með herveldi kúguð en að hún semji af sér fjöregg sitt í nauðungarsamningum.

Utanrrh, (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég verð nú líklega að kannast við það og það er raunar nokkuð ljóst að mér hefur tekist fremur illa að útskýra samninginn fyrir flokksbræðrum mínum í Framsfl. þar sem svo margar spurningar koma frá flokksbróður mínum. Ég vil þá leyfa mér að reyna að bæta úr því, ef það kynnu að vera hér fleiri, sem væru með svipaðar vangaveltur, til þess að spara þeim að setja þær fram. Ég ætla að hafa þetta stutt og ganga beint að efninu. Það er í fyrsta tagi spurning um það, hvernig eftirlitinu verði háttað. Hv. 2. þm. Vestf. segir að nauðsynlegt sé að íslenskir ræðismenn í Þýskalandi fái tafarlaust afrit af öllum löndunarskýrslum. Þetta verður auðvelt að framkvæma, og við skulum sjá um að það verði gert. Hins vegar segir hv. 2. þm. Vestf. að þetta sé ekki nóg, við verðum að hafa tækifæri til þess að fara um borð í þýska togara hvenær sem er, og það meina ég að sé algjörlega skýrt í þáltill. Í gr. segir: „Eftirlitsmenn mega fara um borð í þýsk skip til að kynna sér leiðarbók og aflaskýrslur, svo og rannsaka veiðarfæri og afla um borð.“ Ég hygg að það, sem veldur því að mönnum er þetta e. t. v. ekki öllum alveg ljóst, sé að 1. málsgr. fjallar um að ef ástæða sé til að brot hafi verið framið, þá geti íslensk varðskip stöðvað fiskiskip frá Sambandslýðveldinu hvar sem er á hafsvæðinu umhverfis Ísland. En ég lít á þetta sem tvær algjörlega sjálfstæðar málsgreinar og að það sé hvenær sem er óhætt - og ekki bara óhætt, heldur leyfilegt og skylt í mörgum tilfellum að fara um borð í þýsku skipin og ganga úr skugga um allt það sem þar segir: veiðarfæri, afla og aðra slíka meðferð. Um hólfaskiptinguna þá held ég að það sé rétt ábending hjá hv. 2. þm. Vestf. að hólf 5a og 200 mílna lögsagan, það af henni sem þjóðverjum er ætlað að veiða á, fari ekki alveg saman, og eru þá að sjálfsögðu þau 60 þús. tonn, þar af 5 þús. tonn þorskur, sem hér er um að tefla, miðað við það sem fellur undir lögsögu, og við munum gera kröfur til þess að skýrslurnar verði þannig úr garði gerðar. E. t. v. má einnig minna á það, að í Barentshafi var fyrir nokkru ákveðinn hámarkskvóti sem veiða mátti af ýmsum fisktegundum. Þorskkvótinn var fljótlega fylltur. Þá voru bretar staðnir að því að halda áfram veiðum, en moka þorskinum fyrir borð. Slíkt má ekki gerast á Íslandsmiðum. Ég ætla að sameina þetta, ef ég má, með leyfi hv. 2. þm. Vestf., við spurningu nr. 2, sem er svona: „Í öðru lagi spyr ég að því, hvað gerist þegar hámarkinu er náð, t. d. 5 þús. lestum af þorski.“ Þá gerist það að fiskiflotinn hættir. Um það er alveg örugglega rætt.  Um þriðja atriðið vil ég segja það sem mína skoðun alveg ákveðið, að ég tel að þetta séu endalok samningsgerðar við vestur-þjóðverja, enda treysti ég því fyrir mitt leyti að hafréttarráðstefnan verði þá búin að komast að ákveðinni niðurstöðu um alþjóðalög sem gildi um fiskveiðilögsögu. En hvort heldur sem það yrði eða ekki, þá er það mín skoðun að hér eigi að setja punkt og hætta. Í fjórða lagi er spurt um frestun á framkvæmd samkomulagsins sem verður ef bókun 6 í samningi Íslands við Efnahagsbandalagið kemur ekki til framkvæmda innan 5 mánaða. „Hvað merkir þessi frestur? Merkir hann að lokatími samningsins framlengist sem því nemur?“ Svarið við því er nei. Samningurinn gildir í tvö ár frá undirskrift, hvort sem hann verður í framkvæmd lengur eða skemur af þeim tíma. - „Eða merkir hann að þjóðverjar fari út fyrir 200 sjómílur á meðan fresturinn gildir?“ Svarið við því er já. Um afstöðu hæstv. sjútvrh. get ég ekki sagt. Svo er það sjötta spurningin, hvort ég telji, að íslenska ríkisstj. sé skuldbundin af 65 þús. lesta boði á þorski. Því svara ég hiklaust neitandi. Ég tel að við séum algjörlega óbundnir af tölu sem ekki hefur verið samþ. Ég vona þá að ég hafi svarað þessum skriflegu spurningum frá hv. 2. þm. Vestf., og til þess að tefja ekki tímann meira en þarf ætla ég að láta þessari ræðu lokið að sinni, en svara þá heldur síðar, ef ástæða verður til.



Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson óskaði eftir því í upphafi máls síns að alþm. gerðu sér grein fyrir því og gerðu grein fyrir því í upphafi máls síns hvort þeir teldu að við ynnum meira með því að gera samning þann, sem hér um ræðir, næðum meiri árangri í fiskvernd, að vernda stofnana okkar með því að gera ekki samning og að reyna þá að verja landhelgina. Ég skal verða við þessari beiðni. Ég er persónulega viss um að við gætum og hefðum getað hindrað vestur-þjóðverja gjörsamlega í veiðum á miðum okkar. Við gætum það nú og hefðum getað það ef það hefði verið ærlega reynt. Við getum tafið svo veiðar breta, þrátt fyrir herskipavernd, ef við beitum okkur - ef við fáum að beita okkur, að þeim sé ekki vært við veiðarnar þannig að þeir geti stundað þær af neinu gagni. Ég er sannfærður um það að samningsuppkastið, sem hér liggur fyrir, er vesti kosturinn. Nú, heyrðist mér það rétt, að hv. þm. Steingrímur Hermannsson sem finnur þó þrátt fyrir allt þessum samningi ýmislegt til foráttu, setur gagnrýni sína fram með blæ sem hæfir ritara Framsfl., en finnur honum samt ýmislegt alvarlegt til foráttu, - heyrðist mér það rétt að hv. þm. teldi okkur vera aflögufæra með 60 þús. tonn af fiski, þótt við neyðumst til þess með skírskotun til nýlega útkominnar skýrslu Rannsóknaráðs vegna aflabrests, vegna ofveiði á miðum okkar, að leggja okkar eigin fiskiskipum, og samt erum við e. t. v. aflögufærir um 60 þús. tonn af fiski? Ég vil aðeins víkja að fögnuði hv. þm. þrátt fyrir allt yfir því að þjóðverjar skuli nú fara með alla stóru togarana, skuttogarana sína, út fyrir. Á skránni yfir 40 skip sem þjóðverjar mega hafa skv. fyrirhuguðum samningi á miðum okkar, 40 togara, eru þó 8 þeirra miklu stærri en stærstu skuttogarar okkar og meðalstærð þessara skipa lætur nærri að sé tvöfalt meiri en meðalstærð einstakra togara í togaraflotanum okkar. Og svo er fögnuðurinn yfir því að verksmiðjuskip skuli nú ekki fá að veiða á miðunum hjá okkur. Flestir þessara togara, sem nafngreindir eru á listanum, sem fylgir þáltill., eru verksmiðjutogarar. Þeir eru búnir fiskmjölsverksmiðjum. Það eru verksmiðjutogarar. Þetta eru togararnir sem hafa verið kallaðir ryksugur, togararnir sem ljúka veiðitúrnum á Íslandi með því að veiða smáfisk í gúanó. Og það er ekki víst að hv. þm. þurfi að hafa mjög miklar áhyggjur af því að þorskinum verði mokað fyrir borð. Það er hægt að koma honum í vöru. Undir lok ræðu sinnar sagði hv. þm. að það hefði ekki verið fyrr en í gær sem hann hefði ákveðið að styðja þennan samning, allt fram að þeim tíma hefði honum verið efst í huga að ganga gegn honum, og tilgreinir sem fyrstu ástæðu óánægju sína með vinnubrögð stjórnarandstæðinga, stjórnarandstæðingar hafi ekki þannig að unnið í gagnrýni sinni á þessum samningi að hann teldi sig geta gengið í þeirra sveit. Persónuleg skoðun mín er nú sú, að hv. þm. hefði nú getað snúist gegn þessum samningi án þess að ganga í Alþb., Alþfl. eða SF. Og mikil má hans óánægja vera með vinnubrögð þessara flokka, sem hann er nú ekki í, fyrst hann vill heldur greiða atkv. með því að þjóðverjar fái að taka hérna 60 þús. tonn á ári í tvö ár af ofveiddri fiskislóðinni okkar - eða öllu heldur, vel má hann una sér í flokki sínum og kompaníinu með íhaldinu í þessu máli ef hann vill borga 60 þús. tonn af miðunum okkar fyrir að fá að vera þar. Það er þungbær reynsla fyrir þessa blessuðu þjóð að hafa nú við æðstu völd eiðsvarna vini óvina sinna, og ég skal taka það fram - vil taka það fram sérstaklega, að þar á ég ekki við Steingrím Hermannsson, en við æðstu völd í þessu landi eru nú eiðsvarnir vinir óvina okkar, einmitt þegar þeir ráðast á okkur, þ. e. a. s. NATU-forsprakkar íhalds og Framsóknar. Við berum það okkur stundum í munn, íslendingar, að við kjósum hverju sinni yfir okkur þá stjórn sem við eigum skilið, að íslendingar eigi yfirleitt skilið þær stjórnir sem þeir kjósa yfir sig. Í dag finnst mér þó a. m. k. að þeir hafi afsökun. Þeir kusu ekki yfir sig þessa stjórn. Í síðustu kosningum var a. m. k. annar ríkisstjórnarfl. kosinn undir öðru merki en því sem hann ber í dag. Í þetta skipti og umfram allt í þessu máli hafa íslendingar því verri stjórn loksins en þeir eiga skilið. Ef til er eitthvað sem mætti nefna þjóðareiningu á þessu landi nú, þá er það sú skoðun að núv. ríkisstj. sé ekki treystandi í landhelgismálinu. Sú þjóðareining sem ráðh. okkar hafa borið sér í munn undanfarna daga og bera sér í munn í dag og þáltill., sem hér liggur nú frammi, ber ljósastan vott um, - sú þjóðareining er ekki til. Í þessari þáltill. er hvatt til þjóðareiningar um undanslátt í landhelgismálinu, þjóðareiningar um uppgjöf og algjöran ósigur í landhelgismálinu. Á síðum þessa þskj. blasa við okkur einhverjar hryggilegustu mótsagnir sem um getur í íslenskri stjórnmálabaráttu. Hér lesum við svart á hvítu alvöruna sem bjó í fyrirheiti íhaldsstjórnar um útfærslu fiskveiðilögsögu okkar í 200 sjómílur. Sú alvara er hér kortlögð, hvað þá heldur annað, og hefur fyrirsögnina: „ Till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að ganga frá samkomulagi við ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands um veiðar þýskra togara.“ Hv. alþm. þurfa ekki annað en að líta á meðfylgjandi kort til þess að sjá að fyrsta þingmál ríkisstj. eftir hina nafntoguðu útfærslu í 200 sjómílur er að heimila vestur-þjóðverjum að veiða innan gömlu 50 mílna markanna. Ég mun ekki eyða tíma í það að ræða um þá vitneskju sem fyrir liggur um ástand íslensku fiskstofnanna eða um efnahagslegar afleiðingar af veiðum útlendinga hér við land, það hefur verið gert svo rækilega áður við þessar umr. En hæstv. iðnrh., Gunnar Thoroddsen, rétt aðeins byrjaði í ræðu sinni nú að lesa nýtt plagg frá Hafrannsóknastofnuninni, hann rétt aðeins byrjaði að lesa það, en tók sig svo á og áttaði sig á því að bréfið var ekki frá Hafrannsóknastofnuninni, heldur frá Jóni Jónssyni, og hætti að lesa það strax í upphafi og fór að tala um það hvenær sjálfstæðismenn fengu hugmyndina að 200 sjómílunum. Þetta þótti mér dálítið leitt, að hann skyldi hætta svo snemma, því ég var farinn að hlakka til þess að heyra dr. Gunnar Thoroddsen lýsa fiskifræðilegu áliti sínu á Jóni Jónssyni. Ég vík seinna að þeirri staðreynd að ríkisstj. hafi, áður en þessi samningur eða samningsuppkast var lagt fram, boðið bretum að veiða 65 þús. tonn af þorski, ekki bara innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar, heldur innan 50 sjómílna lögsögunnar. Ég staðhæfi að sú þjóðareining, sem ríkisstj. íhalds og Framsóknar biður nú um í landhelgismálinu, birtist í þessari þáltill. svart á hvítu sem pólitískt bellibragð og er beiðni um þjóðareiningu um þá ákvörðun ríkisstj. að svíkja í landhelgismálinu. Í þessu skjali blasir sem sagt við okkur sú staðreynd, að ríkisstj. ætlar að framkvæma útfærsluna margauglýstu í 200 sjómílna fiskveiðilögsögu með því að heimila útlendingum fiskveiðar innan gömlu 50 sjómílna markanna. Það vissu flestir sem vildu, að ræður sjálfstæðismanna og samþykktir um útfærslu í 200 sjómílur voru á sínum tíma til þess ætlaðar að breiða yfir óþjóðholla baráttu forustumanna flokksins gegn útfærslunni í 50 sjómílur á sínum tíma. Það var núv. forsrh., form. Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson, sem reri beinlínis gegn útfærslunni í 50 sjómílur og andmælti tilburðum okkar til að verja þá fiskveiðilögsögu þegar við tókum rögg á okkur og tókum fastast á til þess að gera það, og hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen, fyrrv. viðreisnarrh., einn þeirra sem gerðu samninginn við breta og vesturþjóðverja 1961, lagaprófessorinn sem þuldi yfir þjóðinni 18. ágúst 1972 þá predikun að henni bæri að hlíta úrskurði Álþjóðadómstólsins um að færa ekki út í 50 sjómílur, - það voru þessir ráðh. sem fundu upp á því snjallræði, þegar þeir kenndu til undan fordæmingu flestra góðra manna, að krefjast útfærslu í 200 sjómílur, og meining þeirra blasir nú við okkur með striki utan um kortið af Íslandi og svo öðrum strikum þar sem erlendum togurum er markaður réttur til að veiða innan 50 sjómílna markanna. Við vissum það áður, það var ekkert leyndarmál, að það var ekki sérstakra dáða að vænta af Framsfl. í landhelgismálinu. Eitt af meginviðfangsefnum Alþb. í fyrrv. ríkisstj. var að halda aftur af áráttu Framsfl. til að semja við breta og vestur-þjóðverja um veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar nýju, innan 50 mílna markanna, að halda aftur af áráttu ráðh. Framsfl. til þess að semja um undanslátt - og tókst þó ekki alveg um það er lauk, og af því súpum við seyðið nú, og má beinlínis til sanns vegar færa að Alþb. hafi í nærri því bókstaflegri merkingu dregið Framsókn með sér út í 50 sjómílurnar aftur á bak og á halanum og orðið að halda henni þar með handafli þangað til Ólafur smaug úr takinu í nóv. 1973 og skrapp til Lundúna, sem frægt var, til að semja við breta. Og nú heldur enginn aftur af hæstv. dómsmrh. Nú þarf ekki einu sinni að teyma hann á hinum endanum. Hér liggur sem sagt fyrir okkur uppkast að samningi sem ríkisstj. vill gera við vesturþjóðverja um heimild til að veiða allt að 60 þús. tonn af fiski innan nýju efnahagslögsögunnar okkar, að verulegu leyti innan gömlu 50 sjómílna markanna. Með samningsuppkastinu fylgja nöfn 40 vestur-þýskra togara, sem er ætlað að stunda þessar veiðar. Sum þessara nafna eru þegar fræg í landhelgissögu Íslendinga, og í samningsuppkastinu er tekið fram það, sem hæstv. ráðh. hafa tekið hér fram í ræðum sínum í dag, að engin verksmiðjuskip fái að veiða á Íslandsmiðum. Þetta sagði hæstv. utanrrh. ekki alveg eins satt eins og æskilegt hefði verið, þetta sagði hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen e. t. v. eins satt og hann gat, en flestir hinna nafngreindu togara eru þó verksmiðjuskip. Þeir eru með fiskimjölsverksmiðjur um borð. Í samningsuppkastinu, eins og það var kynnt fyrir þingflokkunum í fyrradag, var ákvæði um það að vestur-þjóðverjarnir mættu ekki nota verksmiðjurnar til annarrar mjölvinnslu en þeirrar sem slógið úr aflanum næði til. Þetta ákvæði hefur verið numið burt úr uppkastinu eins og það liggur nú fyrir ekki vegna þess að hætt hafi verið við að heimila verksmiðjutogurunum veiðar við Ísland, heldur vegna þess að það þurfti að vera hægt að halda áfram að staðhæfa í ræðum að þetta væru ekki verksmiðjutogarar. Það var numið burt til þess að reyna að fela þá staðreynd að verksmiðjutogurum er ætlað að veiða hérna, enda þótt kveðið sé á um það að hér skuli ekki veiða erlend verksmiðjuskip. Þetta eru togararnir sem hafa verið kallaðir ryksugur hafsins. Þetta eru togararnir sem hafa veitt með klæddum pokum hérna og lokið túrunum við Ísland með því að fiska smáfisk. Þetta eru togararnir, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, sem hafa tæknilegan búnað til þess að koma í veg fyrir að það sé nauðsynlegt að henda þorskinum fyrir borð þegar búið er að fiska 5 þús. tonn, til að hann sjáist ekki. Það var vikið hérna áðan að því lauslega af hæstv. utanrrh., að það hefði komið fram í samtölum úti í Bonn að íslendingar ættu að hafa óskoraðan rétt til eftirlits með veiðunum í togurunum hérna. Ég vil trúa því að slíkt hafi verið tekið fram. Það væri raunverulega ástæða til þess að - og ég mun ef til vill reyna að koma því í orð - að veita hæstv. utanrrh. sérstaka viðurkenningu fyrir eðlilega áráttu til þess að segja satt við hin verstu skilyrði, því honum takist það ekki alltaf. Og svo er, sem sagt í samningnum a. m. k., eigendum þessara skipa og þeim Jóni Jónssyni, sem Bonn-ríkisstjórnin hefur á launum úti hjá sér, ætlað að veita okkur fullnægjandi upplýsingar um það hvernig samningurinn sé haldinn. Þetta atriði um það, með hvaða hætti málsgreinin um fiskimjölsverksmiðjurnar um borð í skipunum er numin burt úr samningnum, þó engin ráðstöfun sé gerð til þess að nema verksmiðjurnar burt úr skipunum, er enn ein vísbendingin um það með hvers konar heilindum er staðið að þessum samningi. Hæstv. ráðh. mun nú standa upp og fara skyndilega að bera á móti því að ætlunin sé að afsala íslendingum 60 þúsund tonnum af því sem þeir geta ekki í té látið með þessum samningi. Það hefur verið minnst á það fyrr í kvöld af öðrum aðilum, en má ítreka það atriði, að við vitum það gjörla - raunar er kveðið á um það í þessu plaggi með ákvæðinu um 5 mánaða frestinn vegna bókunar 6 - að það er ætlunin að semja einnig við breta um veiðiheimildir innan 50 mílna markanna á allra næstu vikum. Ég man það ekki svo gjörla, ég vona að þar hafi ekki verið ljóstrað upp leyndarmáli, - leyndarmál hafa nú verið ýmis opinber í sambandi við þessa samningsgjörð, - ég vona að þar hafi ekki verið ljóstrað upp leyndarmáli, en ég heyrði það haft eftir hæstv. utanrrh. að hann hefði sagt á landhelgisnefndarfundi að þessa 5 mánuði ætti einmitt að nota til þess að semja við breta.  Ofan á allt annað er vitað að samningsdrög liggja þegar fyrir um heimild handa færeyingum til að taka 15–20 þús. tonn af þorski á miðunum okkar, og handa belgíumönnum til þess að taka 6–7 þús. tonn og handa norðmönnum til þess að taka 3 þús. tonn. Og þá er hitt ótalið, með hvaða hætti þessi samningur mun knýja okkur af siðferðilegum og pólitískum ástæðum til þess að heimila austur-þjóðverjum, pólverjum og rússum veiðar innan fiskveiðimarkanna. Þessar þjóðir virtu þó í verki útfærsluna í 50 sjómílur. Og það er rangt, það veit ég, að þessar þjóðir eigi ekki sams konar ísfisktogara með fiskimjölsverksmiðjum og þá sem vestur-þjóðverjar eiga að fá að nota á miðunum okkar. Þeir eiga þess háttar togara. Er sennilegt að ríkisstj. ætli þessum þrem þjóðum minna hlutskipti en vestur-þjóðverjum sem níddust þó á okkur við útfærsluna í 50 mílur? Ég verð að segja eins og er, ég vildi að ríkisstj. hefði brjóstheilindi til þess. En hún hefur það ekki. Eða eigum við núna að nota það sem rök að vestur-þjóðverjar eigi sögulegan rétt til miðanna okkar, en hinir ekki? Varla getum við gert greinarmun á vesturþjóðverjum og austur-þjóðverjum í því sambandi. Fái þessir þrír aðilar sama rétt og vestur-þjóðverjar munu bætast þarna við 180 þús. lestir. Ef tekið verður tillit til þess, sem kannske væri ekki óeðlilegt, - ef tekið væri tillit til þess að þessar þrjár þjóðir eru ekki í Atlantshafsbandalaginu og aflaheimild þeirra yrði þar af leiðandi skorin niður í t. a. m. 10 þús. lestir handa hverri, þá verður heildarmagnið ekki nema 30 þús. lestir til viðbótar af því sem við höfum engin efni á að láta í té. Hér er um það að tefla, að verði þessi samningur við vestur-þjóðverja staðfestur á Alþ., þá semjum við ekki aðeins af okkur þessi 60 þús. tonn á ári, aðallega af ufsa og karfa sem við þyrftum sjálfir að nota til þess að vega upp á móti þorskinum sem við verðum að afsala okkur vegna afleiðinga af rányrkju þessara þjóða hér á undanförnum árum, - þá semjum við ekki aðeins af okkur þessi 60 þús. tonn árlega í tvö ár, semjum af okkur 200–350 þús. tonn af fiski í tvö ár, þar af um 120 þús. tonn af þorski. Og má svo hver sem vill trúa því, að ef þeir menn, sem vélað hafa um þennan vestur-þýska samning, verða þá enn við völd, - það má hver sem vill trúa því, að mikil fyrirstaða verði að tveim árum liðnum, gegn því að endurnýja þessa samninga. Og svo með tillíti til staðreyndanna sem við blasa varðandi ástand fiskstofnanna og aflavonirnar, hver verður fiskafli okkar íslendinga þessi tvö ár? Hvert verður hlutskipti þjóðar okkar þessi tvö ár og þaðan í frá? Hæstv. utanrrh. hefur áhyggjur af þeim málum, það efa ég ekki. Hann var kannske og raunar efalaust að gera að gamni sínu, utanrrh. Einar Ágústsson, í eins konar samningakæti, þegar hann kom heim frá Bonn og svaraði hreinskilnislega þessari spurningu um hvert hlutskipti okkar yrði, þegar hann sté út úr flugvélinni og sagði við blaðamenn að best væri að hengja sig strax. Ég minntist áðan í alvöru á hana, þessa eðlislægu áráttu Einars Ágústssonar til að segja satt, þó að hann neyðist stundum til að harka af sér. Og hvað pólitíska framtíð hans sjálfs og Framsfl. í heild áhrærir, þá hygg ég nú líka að honum hafi ratast þarna satt á munn, það sé best fyrir þá, hann og Framsfl., pólitískt séð að hengja sig bara strax. En líf þessarar þjóðar er undir því komið að henni heppnist að skera af sér þá snöru sem nú er verið að smeygja um háls henni í mynd þessa samningsuppkasts. Ég er ekki að krefjast hengingar. Ég er að mælast til þess að hv. Alþ. hjálpi hæstv. ráðherrum nú strax til að skammast sín og segja af sér, svo að hægt verði að mynda nýja ríkisstj. sem sé trúandi til þess að veita þjóðinni forustu í baráttunni sem nú er fram undan. Hv. þm. Sverrir Hermannsson kynni enn að varpa fram spurningunni, eins til hv. þm. Karvels Pálmasonar fyrr í dag, og spyrja: hvers konar ríkisstj.? Ég hygg að ekki þurfi að nafngreina þann aðila sem mikill meiri hluti þjóðarinnar treystir til forustu í þeirri baráttu sem hér er háð. Ég hef meira að segja grun um að meiri hluti þm. hv. þm. hæstv. ríkisstj. gæti nafngreint þennan aðila sem ég á við, þótt hitt kunni að koma í ljós við atkvgr. um þetta samningsuppkast, sem mig uggir, að meiri hl. hv. stuðningsmanna þessarar ríkisstj. sé þess háttar fólk sem ekki er nógu vel að sér til þess að kenna sínum eigin ráðherrum að skammast sín. Ríkisstj. hefur liggjandi fyrir sér á borðinu vantraustsyfirlýsingu þjóðarinnar á þá stefnu sem hún ætlar nú að knýja þm. sína til að samþykkja í landhelgismálinu. Öll stærstu og öflugustu stéttasambönd , landsmanna, auk stjórnarandstöðuflokkanna, hafa gert afdráttarlausar samþykktir gegn hvers konar samningum um veiðiheimild handa útlendingum í fiskveiðilögsögu okkar. Það má bæta því við, að á liðnum vikum hafa verið birtar fréttir frá þó nokkrum samtökum annars stjórnarflokksins líka þar sem mælt er eindregið gegn hvers konar samningum við útlendinga um veiðiheimildir í landhelginni. Þessi samtök hafa innan sinna vébanda 3/4 hluta atkvæðisbærra manna á Íslandi og hafa andmælt því eindregið og ljósum orðum að útlendingum verði heimilað að taka eitt einasta tonn af Íslandsmiðum. Og röksemdirnar virðast með andmælum liggja einnig á borðum ráðherranna, þar sem er skýrsla Hafrannsóknastofnunarinnar, og þeir hafa samþykkt þau rök í einu og öllu. Fiskstofnarnir á Íslandsmiðum þola ekki þá sókn sem nægir íslendingum einum til framfæris. Og samt á að semja. Samt á að veita útlendingum heimild til þess að taka í tvö ár hundruð þúsunda lesta af fiski af miðunum okkar. Það fer ekki á milli mála að mikill hluti þjóðarinnar hefur með atkvæðagreiðslum og samþykktum síðustu vikurnar svipt ríkisstj. lýðræðislegu umboði til þess að gera neins konar undanlátssamning við útlendinga í íslenskri auðlindalögsögu - og samt á að semja. Hvað er það þá sem veldur því, að Geir Hallgrímsson, hæstv. forsrh., Gunnar Thoroddsen, hæstv. iðnrh., hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson og hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson og Co. eru svo áfjáðir í það að gera samning sem þeir vita að þeir hafa enga heimild til að gera? Eru þeir svona vondir menn, að þeir vilji beinlínis fórna lífi þjóðar sinnar baráttulaust í þágu erlendra kapítalista? Ég held, að þeir séu ekki vondir menn. Um þá má margt gott segja sem einstaklinga, það má margt gott segja um þá sem einstaklinga, privat og persónulega, hvern fyrir sig, þó að enginn geri það að vísu þessa dagana. Við skulum þá reyna að gera okkur grein fyrir því hvað hugsanlega geti valdið eða búið á bak við þessa undarlegu lýðhvöt, að íslendingum sé best að hengja sig strax. Við skulum gera örlitla könnun á þessum hóp manna sem ég hygg að séu ekki vondir menn privat og persónulega. Geir Hallgrímsson, hæstv. forsrh., er uppalinn í Heimdalli, nærður við brjóst sjálfrar rússagrýlunnar, er fyrst og fremst fulltrúi íslenskrar heildsalastéttar og á sjálfur gróðavon sína í verslunarsamböndum með umboðslaunum í Bretlandi og Vestur-Þýskalandi. Hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen, fágaður maður, leiðtogi embættismanna í Sjálfstfl., lagaprófessorinn sem stóð að því að gera landhelgissamninginn við breta og þjóðverja 1961 og sérstakur málsvari Alþjóðadómstólsins í Haag í landhelgismálinu. Matthías Á. Mathiesen, uppalinn uppalningur kaupsýslustéttar Suðurnesja undir túngarði herstöðvarinnar, eins konar lifandi Búdda í tilbeiðslustellingum við herstöð Atlantshafsbandalagsins. Ólafur Jóhannesson, hæstv. dómsmrh., einn af vöskustu erindrekum NATO innan Framsfl. allar götur síðan 1948, yfirmaður Landhelgisgæslunnar sem gætti þess af sérstakri umhyggju við útfærsluna í 50 sjómílur að varðskipunum væri beitt af sem allra yfirveguðustu ráði og sem dásamlegustu hófi gegn bresku og þýsku landhelgisbrjótunum, þáverandi forsrh. sem lék á meðráðherra sína og þjóðina alla að loknu viðtali við Luns framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins og fór til Lundúna og samdi við breta. Einar Ágústsson, sérstakur trúnaðarmaður hersetuklíkunnar hjá SÍS, drengilegur maður, eins og ég hef æ borið honum, sem hann á skilið, en gæddur furðulegum soðkjarna hinna teygjanlegustu skoðana. Vilhjálmur Hjálmarsson, austfirðingur sem okkur að austan þykir vænt um fyrir ýmsar persónulegar dyggðir, en með alls enga skoðun nema þá að Ólafur Jóhannesson hafi rétt fyrir sér. Og Halldór E. Sigurðsson, sem er gæddur ýmsum þeim eiginleikum sem hæfa þessum félagsskap slíkur sem hann er. Ég held ekki að þeir séu vondir menn að innræti, en til síns brúks í íslenskri pólitík eru þeir ekki nógu góðir. Það mætti kannske orða það svo, að þá bresti sumt það sem geri þá hæfa til þess að veita þjóðinni forustu í þessari baráttu, og hafi svo vissulega líka til að bera ýmislegt annað sem geri þá gjörsamlega óhæfa til þess. Við getum orðað það þannig, að þeir menn, sem fara nú með ráðherradóm á Íslandi, hafi vafist fyrir ýmiss konar óheppni - vafist einhvern veginn svo í málstað andstæðinga okkar að þeir sjái í rauninni hag þeirra hið næsta sér og stundum hag Íslands í gegnum þann vef og fyrir utan. Af því að hér var rætt um umboð í dag, umboð forustumanna verkalýðshreyfingarinnar til þess að ræða um samningsuppkast þetta, til þess að ræða um þau kjör sem íslenskri alþýðu eru búin í fiskaflanum við þetta land, - af því að réttar þeirra, forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, til þess að ræða þetta mál var dreginn í efa, þá vil ég enn kveða að orði um rétt ráðherranna, það umboð sem þeir hafa frá þjóðinni til að afsala 60 þús. tonnum af fiski árlega í tvö ár í hendur vestur-þjóðverjum, fiski sem þessir hæstv. ráðherrar eiga ekki, fiski sem íslendingar eiga og þá fyrst og fremst mennirnir sem hafa fyrir því að sækja hann á miðin og vinna hann og gera úr honum vöru, en ráðherrarnir hafi svipt því umboði eins ljóslega og íslenska þjóðin framast getur svipt ráðherra umboði til þess að framkvæma ranga og hættulega stefnu í lífshagsmunum þjóðarinnar, og ætla samt að þvinga þá stefnu fram. Af því að ég er farinn að tala um umboð á annað borð, þá má til sanns vegar færa, að hinum ráðherrunum annars ólöstuðum, að það sé alveg sérstök ástæða til þess að fjalla sérstaklega um umboð tveggja þeirra. Hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen, sem fjallaði áður um samning um landhelgina okkar árið 1961, hann sagði í ræðu sinni fyrr í dag að til mála gæti komið að við þyrftum að verja 200 mílna landhelgina gegn fleiri aðilum en bretum og vestur-þjóðverjum. Þó er nú sannleikurinn sá, að sá ágætissamningur, sem hæstv. ráðh. gerði 1961 ásamt félögum sínum, var með þeim hætti að í skjóli hans - einmitt í skjóli þess samnings - níðast bretar og vestur-þjóðverjar á okkur núna með blessun Alþjóðadómstólsins í Haag. Aðrar þjóðir, sem hæstv. ráðh: Gunnari Thoroddsen láðist að gera svona góðan samning við treysta sér ekki til að brjóta á okkur rétt. Hinn ráðherrann, sem ég tel alveg sérstaka ástæðu til þess að helga fáeinar mínútur prívat og persónulega, er dómsmrh. hæstv., Ólafur Jóhannesson, um hann og aðferðir hans við að fjalla um landhelgismálið og frammistöðu hans í því máli fyrr og síðar. Hann gat sér alveg sérstakt orð, ekki bara sem forsrh., heldur e. t. v. fyrst og fremst sem dómsmrh., í vitund allra þeirra sem fylgdust með gangi mála við útfærsluna í 50 sjómílur, sérstaklega þó í vitund þeirra sem fylgdust af alvöru og einlægni með framkvæmd gæslunnar. Það er gjörsamlega ástæðulaust að vera nokkuð að draga dul á það hér í þennan hóp, að því trúa allir, sem reynt hafa að kynna sér gang málsins, að hæstv. þáv. og núv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson hafi beitt sínu æðsta valdi yfir landhelgisgæslunni til þess að henni yrði hagað með sérstöku tilliti til hagsmuna Atlantshafsbandalagsins sem hann tók hvað mestan þátt í á sínum tíma að blekkja íslendinga til þátttöku í, með sérstöku tilliti til hagsmuna Atlantshafsbandalagsins sem ber æðstu ábyrgð á herskipastólnum sem beitt er gegn okkur nú og var beitt gegn okkur þá. Það er vissulega sérstök ástæða til þess að taka nú til íhugunar frammistöðu þáv. og fyrrv. dómsmrh. og fyrrv. forsrh. Ólafs Jóhannessonar sem raunverulega krýndi feril sinn í vinstri stjórninni með því að loknu makki við Luns framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins í Reykjavík haustið 1973, að skreppa til Lundúna „seint á ýlissóttu,“ eins og í því kvæði stendur, með þau orð á vör að ekki mundi hann gera neins konar samning við breta, og kom svo til baka á þriðja degi með samningsuppkast sem hann gerði að kapinettspursmáli og hótaði stjórnarslitum ef það yrði ekki samþ. Ég hef ekki farið dult með það persónulega, að þá vildi ég, á þeim degi þegar ég heyrði fréttirnar um Lundúnaför Ólafs Jóhannessonar, að Alþb. segði sig þá úr vinstri stjórninni. Það hygg ég að hafi líka þá verið öllum alþb-mönnum skapi næst. En ég hlýt líka að viðurkenna að ég féll frá því sjónarmiði er ljóst varð að þá þegar hafði hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson undirbúið það með milligöngu fyrrnefnds Luns að mynda bara ríkisstjórn með Sjálfstfl. án undangenginna kosninga og leysa þá tvö vandamál Atlantshafsbandalagsins í einu, herstöðvavandamálið og landhelgismálið. Þar með hefði sem sagt vinstra samstarfi á Íslandi verið lokið, það hefði sungið sitt síðasta. Ég sat ekki á þingi þá. Hefði ég selið á þingi þá má vel vera að ég hefði greitt eins og aðrir alþb.-menn atkv. með samningnum á þingi þrátt fyrir allt í þeirri von, sem í ljós kom síðar að borin var, að með því væri hægt að bjarga vinstra samstarfi á Íslandi, að með því væri hægt að koma í veg fyrir að íhaldið og Framsókn véluðu um landhelgismálið og önnur þýðingarmestu mál þessarar þjóðar á eigin spýtur. Það er sérstök ástæða til þess að rifja upp þennan feril hæstv. dómsmrh. nú þegar hv. þm. Framsfl. eigra milli kjósenda sinna vítt um landið og vitna, þegar kjósendurnir spyrja þá: hvers vegna í ósköpunum ætla þeir að gera svona samning, hvers vegna í ósköpunum ætla þeir að svíkja öll fyrirheit um það að hleypa ekki útlendingum inn fyrir 50 sjómílur? - þm. Framsfl. svara þá með því að vitna af ákefð í alkunnan drengskap Ólafs Jóhannessonar,formanns flokksins, og reyna með þeim hætti að telja fylgismönnum sínum trú um að samningurinn eða þetta uppkast, sem hér liggur fyrir, sé gott og hættulaust ef það sé í höndunum á öðrum eins drengskaparmanni. Nú sannast sagna er náttúrlega það, að drengskaparmennirnir, sem standa að þessari samningsgerð, hafa svo sem gert annað og meira fyrir Atlantshafsbandalagið en það að stofna matbjörg þessarar vesalings þjóðar í hættu. En það er önnur saga og eldri saga - og þó kannske í dag ný saga á meðan drunurnar í njósnaþotum Atlantshafsbandalagsins hrista varðskipin okkar þar sem þær njósna um ferðir þeirra fyrir flota Atlantshafsbandalagsins sem sinnir nú þeim störfum á Íslandsmiðum að hjálpa erlendum landhelgisbrjótum að ná síðustu tittunum á grunnunum okkar. Ef ekki væri hinn alkunni drengskapur Ólafs Jóhannessonar í spilinu mætti meira að segja vel segja mér það, að jafnvel þm. Framsfl. blöskraði, þá hefðu þeir kannske beinlínis efast um það að nokkrum Ólafi væri trúandi til þess að hafa forustu um gerð nýs undanþágusamnings um veiðar útlendinga í fiskveiðilögsögunni okkar. Til enn þá nánari staðfestingar á því, að þrátt fyrir allt sé finnanleg ástæða fyrir því, einhvern veginn skynsamleg, útskýranleg ástæða fyrir því að íslenska ríkisstj. ætlar nú að svipta þjóð sína hálfri lífsbjörginni f a. m. k. tvö ár eða sjálfum lífsgrundvelli hennar um ókomin ár ella, þá skal ég geta þess nú í lokin að bresk blöð hafa sagt frá ástæðum sem kemur býsna vel heim við drengskaparkenninguna, - þau hafa það eftir sjálfum utanrrh. Einari Ágústssyni að hann hafi sagt í ræðu í Lundúnum á dögunum að enda þótt íslendingar væru ekki aflögufærir um neitt, þá ætluðu þeir sér samt að leyfa bretum að veiða lítils háttar á miðunum hérna, m. a. vegna þess að þjóðirnar eru báðar í Atlantshafsbandalaginu. Og það var raunar eina haldbæra ástæðan sem tilgreind var af hálfu ráðh. til þess að útskýra þessa furðulegu staðreynd fyrir bretum, að íslendingar, sem halda því fram að þeir séu komnir á heljarþrömina sjálfir vegna þess að fiskstofnar þeirra hafi verið ofveiddir, þeir ætluðu samt að leyfa bretum að veiða hérna vegna þess að báðar þjóðirnar væru í Atlantshafsbandalaginu. Ég hef íslenskar heimildir fyrir því að frásögn bresku blaðanna sé efnislega sönn. Ef svo er ekki, þá gefst hæstv. utanrrh. enn færi til að koma í þennan ræðustól og leiðrétta ummælin, honum gefst sem sagt kostur á því að segja enn einu sinni satt um landhelgismálið. Og nú eru bresku herskipin sem sagt komin á miðin okkar, og ómurinn um söng íhalds- og framsóknarráðh. um það, að við getum ekki varið landhelgina, klingir enn í eyrum okkar, rennur raunverulega saman við nýjan söng um hið sama. Það má náttúrlega til sanns vegar færa. Ég trúi því a. m. k. að landhelgin verði ekki varin að neinu gagni með hinum alkunna drengskap Ólafs Jóhannessonar einum saman. En hún kynni að verða varin með annars konar drengskap. Ég geri ráð fyrir því að flestum okkar sé ljóst að fyrsta aðgerðin hlýtur að verða sú, að við hættum að styrkja óvinina í stríðinu gegn okkur. Á meðan við styðjum NATO, sem níðist á okkur í landhelgismálinu, munum við ekki berjast af neinum dug gegn ræningjum breta og þjóðverja á fiskíslóðum okkar. Á meðan við höldum áfram að versla við breta og vesturþjóðverja, samtímis því sem þeir beita okkur yfirgangi, munum við tæplega ganga fram í vörn landhelginnar af nauðsynlegri einurð. Og umfram allt, ef við ætlum að heimila vestur-þjóðverjum nú og þar af leiðandi síðar bretum að taka frá okkur fiskinn, sem þeir veiða nú við Ísland í banni, þá er okkur náttúrlega best að berjast bara ekki neitt og hengja okkur strax, eins og ráðh. komst að orði. Það er þá fyrst ef við hættum að kyssa á vöndinn, að við getum tekið upp vörnina af alvöru með því litla afli sem við þó eigum. Ef okkur skyldi auðnast að fá að beita því viðbótarafli sem við eigum umfram fyrrnefndan drengskap einstaks ráðh., þá getum við gert landhelgisbrjótunum ólíft á fiskislóðum okkar. Það hefur ekki verið reynt enn. Það hefur verið bent á leiðirnar til þess, það hefur verið haldið aftur af umboðslausum mönnum sem vildu gera tilraunir til þess. Norðfirðingar hafa enn einu sinni - við skulum aðeins minnast á það - gefið okkur vísbendingu um til hvaða baráttuaðferða eigi að grípa við þessar aðstæður. Þeir gerðu það áður í þorskastríðinu 1958, þegar bresku herskipin tóku 10 manns af Maríu Júlíu og hertóku þá. Þá var auglýst eftir sjálfboðaliðum á Norðfirði. Það gáfu sig fram 120 á einum klukkutíma. Norðfirðingar skynjuðu sinn vitjunartíma í gær, þegar Othello var sendur inn til þess að ganga úr skugga um slappleika stjórnvalda á Íslandi þeirra erinda að setja í land sjóveikan mann og sækja póst. Hattersley orðaði það svo, að þorskurinn vírtíst koma við hjartataugarnar á þeim Norðfirðingum. Ég er ekki viss um að íslenskir kollegar Hattersleys geri sér grein fyrir því að þetta er nú eiginlega enn þá grófara í raun og veru, að líf fiskstofnanna kringum landið og líf þjóðarinnar fara beinlínis saman. Þessi þáltill. þykir mér benda til þess, að þeir geri sér ekki grein fyrir því, þrátt fyrir öll orð þar að lútandi. Og fari nú svo að stjórnarflokkarnir hengi sig strax í þessari þáltill., þá verður alþýða þessa lands, sem þorskurinn virðist standa í nánara tilfinningasambandi við og vitsmunasambandi heldur en ráðh. þessarar ríkisstj., - þá verður alþýða þessa lands að grípa til sinna ráða og þá hef ég grun um það, að það verði auglýst, hvort sem hæstv. ráðh., hv. leiðtogum Sjálfstfl. og Framsfl. er það ljúft eða leitt.



Herra forseti. Málstaður hv. síðasta ræðumanns er ekki góður. Hann er slæmur. En hann er samt ekki svo slæmur að hann eigi skilið þann málflutning sem þessi hv. þm. hefur hér viðhaft. Margt hefur nú borið á góma í ræðum hv. þm. stjórnarandstöðunnar um þáltill. þá sem hér er til umr. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við allt, sem þar hefur verið sagt, og allar þeirrar fullyrðingar. Þess gerist ekki heldur þörf. Margt af því fellur marklaust um sjálft sig. Það er eins og menn tali hér þannig að við íslendingar eigum alls kostar við alla. Stundum eru fullyrðingar, ályktanir og málatilbúnaður þessara herra eins og staða okkar íslendinga sé utan við tíma og rúm. Sú var tíðin, að sjálfstæðishugtakið að þjóðarétti var skilgreint þannig, að sjálfstætt væri það ríki talið sem gæti framfylgt vilja sínum með valdi. Þessi tími er löngu liðinn eða a. m. k. eru nú öllum ríkjum sett meiri takmörk í þessu efni en áður var. Jafnvel risaveldunum eru nú sett viss takmörk í valdbeitingu sem felst í möguleikunum á gagnkvæmri beitingu nútíma tortímingarvopna. Sjálfstæðishugtak Íslands hefur aldrei að þjóðarétti byggst á valdi. Það eru augljósar ástæður fyrir því sem ekki þarf að ræða. Smáþjóðir hafa nú á dögum takmarkað vald, og jafnvel þær þjóðir sem við höfum kallað stórveldi, en þær hafa nægilegt vald samt til að beita okkur hervaldi og viðskiptalegu ofbeldi, svo sem dæmin sýna í landhelgismáli okkar íslendinga. Þetta eru staðreyndir sem ekki tjóar að láta sem vind um eyru þjóta. En þessar staðreyndir draga ekki úr gildi þess réttar sem við höfum til fiskimiðanna umhverfis landið. Þvert á móti er þessi réttur meira virði vegna þess að við höfum ekki annað en réttinn til að tefla fram gegn óréttinum. Þess vegna veltur á mesta hvernig við förum með þennan dýrmæta rétt okkar. Við íslendingar megum ekki gleyma því, að í rann og veru eigum við allt undir því að lög og réttur ráði í samskiptum ríkja og þjóða. Við búum ekki yfir öðru valdi en því sem lög og réttur, mannvild og þroski þjóðarinnar veita. Þess vegna hljótum við íslendingar öðrum þjóðum fremur að halda í heiðri þá grundvallarreglur réttarskipulagsins að jafna ágreiningsmál okkar við aðrar þjóðir með samningum. En við gerum samt ekki samninga við aðrar þjóðir nema þeir þjóni hagsmunum okkar, betur gerðir en ógerðir. Það er betra að þola órétt án samþykkis en að lúta órétti samkv. samningi. Þetta á við um landhelgismálið ekki síður en í öðrum efnum. Drög þau að samningi til lausnar landhelgisdeilu okkar við vestur-þjóðverja, sem hér eru til umr., hafa bæði kosti og galla. Ekki var við öðru að búast. Raunar er það útilokað að við hefðum getað fengið allar okkar óskir uppfylltar. Samkv. eðli málsins er samningum ekki komið á nema báðir aðilar sjái sér nokkurn hag í því. Við verðum því að vega og meta hvað megi sín meir fyrir okkur, kostirnir eða gallarnir. Frá mínu sjónarmiði vega kostirnir meir en ókostirnir, og þess vegna mun ég greiða atkv. með þáltill. þeirri sem hér er til umr. Það, sem einkum ræður minni ákvörðun, er að þorskstofninum er hlíft með ákvæðinu um 5 þús. tonna hámarksafla, frystitogurunum er stuggað út fyrir 200 mílna fiskveiðilögsöguna og gert er ráð fyrir að tollalækkanir samkv. bókun 6 komi til framkvæmda. Ég hefði kosið að hámark heildaraflans, 60 þús. tonn, hefði verið lægra, veiðisvæðin minni og fjær landi og samningurinn tæki ekki gildi fyrr en bókun 6 kæmi til framkvæmda. En það vegur ákaflega þungt í mínum huga að geta klofið þá fjandafylkingu, sem að okkur sækir, með því að ná samkomulagi við þær þjóðir sem viðmælanlegar eru, til þess að við getum einbeitt okkur þeim mun betur að erkióvininum, bretum, sem nú er að mæta í sínum versta ham. Hv. 5. þm. Vestf. kvað eitthvað á þá leið að ég hefði verið kokhraustur árið 1973 þegar landhelgissamningurinn var gerður við breta. Hér mun vera átt við að ég greiddi þá atkv. gegn þeim samningi. Það er látið liggja að því að það samrýmist ekki að greiða atkv. gegn breska samningnum, en með þeim samningi sem nú er til umr. Hér er að sjálfsögðu um misskilning að ræða, svo að ekki sé meira sagt. Auðvitað ber þm. að taka afstöðu til þess samnings, sem nú liggur fyrir, eftir efni og skilmálum samningsins sjálfs, en ekki eftir afstöðu sem þeir kunna að hafa tekið til allt annars samnings, hvort sem þeir hafa verið með þeim samningi eða á móti. Ég hef ekki ætlað mér að fara að gera samanburð á þeim samningsdrögum, sem hér liggja fyrir, og samningnum við Breta árið 1973. Í sjálfu sér sé ég ekki að slíkur samanburður hafi ýkja mikið gildi. En þar sem ég var einn þeirra sem greiddu atkv. gegn landhelgissamningnum við breta árið 1973 og það er látið að því liggja að sú afstaða samrýmist ekki því að vera með landhelgissamningum nú, kemst ég ekki hjá því að víkja lítillega að þessu efni. Við atkvgr. í Sþ. 13. nóv. 1973 um þáltill. um bráðabirgðasamkomulag við breta um veiðar breskra togara voru sjálfstæðismenn skiptir í afstöðu sinni. En þótt þessi ágreiningur væri fyrir hendi um afstöðu til þessa landhelgissamnings voru þm. Sjálfstfl. sammála í veigamiklum grundvallaratriðum. Þeir voru sammála um það í fyrsta lagi, að leita skyldi samkomulags við breta og koma á friði á miðunum til að bægja frá hættum. Þeir voru í öðru lagi sammála um að magnaðir gallar væru á þessum samningi. Og þeir voru í þriðja lagi sammála um það, að unnt hefði verið að ná betri samningum en raun bar vitni um ef betur hefði verið staðið að málum. Þm. Sjálfstfl. lögðu hins vegar mismunandi áherslu á kosti og galla samningsins. Sumir töldu kostina vega svo mikið að þeir greiddu atkv. með samningnum, svo sem kunnugt er. Aðrir þm. Sjálfstfl. töldu galla samningsins svo magnaða að þeir greiddu atkv. gegn samningnum. Ég var einn þeirra sem greiddu atkv. gegn þessum samningi við breta árið 1973. Við, sem greiddum atkv. gegn samkomulaginu, töldum að íslendingar gæfu of mikið eftir með því að ákveða, að 5/6 hlutar 50 mílna landhelginnar, að frádregnum báta- og friðunarsvæðum, væru stöðugt opnir bretum. Við töldum og að lokunartími hinna einstöku hólfa væri annar og óhentugri en íslenskir útvegsmenn og sjómenn hefðu óskað eftir og vonað og það kæmi afar illa við suma landshluta og verstöðvar. Við bárum fyrir okkur að samningurinn fæli ekki í sér viðurkenningu breta á 50 mílum og enga yfirlýsingu væri í honum að finna um að við stefndum að landgrunninu öllu og að við mundum taka okkur 200 mílur áður en langt um liði. Í þessu sambandi töldum við að ekki væri farið að með nægilegri gát og vöruðum við að að samningstímanum loknum mundu bretar geta tekið til hernaðaraðgerða á nýjan leik gegn okkur. Hve sannspáir höfum við ekki orðið, því miður. Nú hefur hæstv. iðnrh. tekið af' mér ómakið að bera saman breska samninginn frá 1913 og þennan samning sem nú er á dagskrá. Hann lagði hv. þm. Austurl. svo kirfilega til í þessu sambandi að ekki þarf frekar vitnanna við. En ég verð þó að segja hv. 2. þm. Austf. til lofs, að í umr. hér á hv. Alþ. um breska samninginn kom fram að hann sá og skildi galla samningsins mætavel. Ég fann þá engan teljandi mun á gagnrýni minni á samningnum og gagnrýni hv. 2. þm. Austf., og utan þings hafði þessi hv. þm. uppi miklu meiri fordæmingu á þessum breska samningi en ég hafði nokkru sinni. Ég átti því ekki á öðru von en að atkv. okkar hv. 2. þm. Austurl. féllu á sama veg um samning þennan. En það fór samt á aðra leið. Hann greiddi atkv. með samningnum, en ég á móti. Það var hér sem kom til stóllinn góði, sem var svo dýrt keyptur eins og hæstv. iðnrh. hefur þegar lýst. Þegar við hlýðum nú á hv. 2. þm. Austurl. bölsótast svo gegn samningi við þjóðverja eins og átt hefur sér stað í þessum umr. hér í dag, þá getum við ekki annað en undrast það, ef við höfum í huga atkv. hans með breska samningnum árið 1973. En kannske er þetta ekki að undra frekar en framferði þessa hv. þm. árið 1973, ef stólinn góði er enn í dæminu. Ég sagði hér áður, að ég mundi ekki hirða um að elta ólar við hv. stjórnarandstæðinga um allar þeirra fullyrðingar. Ég ætla ekki einu sinni að gera það hvað varðar hv. 5. þm. Vestf. Hann ræddi hér um þetta mál og sagði margt sem var með mestu ólíkindum. Hann var stórorður og hávær eins og honum er lagið. Hann talaði um að fórnað væri málstað íslensku þjóðarinnar, að í staðinn fyrir að færa út landhelgina væri verið að færa hana inn.  Ég vil, herra forseti. ekki vera að lengja þetta mál mitt. Ég sé ekki ástæðu til þess. Þetta mál hefur verið ítarlega rætt í þingflokki Sjálfstfl., og mér var því þegar kunnugt um þær upplýsingar sem mér virðist að hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, hafi ekki fengið í sínum flokki. Við höfum rætt þessi mál ákaflega ítarlega í Sjálfstfl.  Ég er sannfærður um það, að það er rétt stefna að samþykkja þennan samning, og ég vænti þess að það geti verið sem mest samstaða um þá afstöðu.



Herra forseti. Það bar til tíðinda á einum og sama deginum að herskip breta réðust inn í íslenska landhelgi og ríkisstjórn Íslands lagði fram þáltill. um fiskveiðiheimildir til handa vestur-þjóðverjum. Daginn áður skrifaði formaður utanrmn. Alþ., hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, undarlega forustugrein sem birtist á þriðjudagsmorgun í blaði hans. Hann skrifaði eins og herskipin bresku væru þegar komin á Íslandsmið og fullyrðir í þessari forustugrein að nauðsynlegt sé að semja við vestur-þjóðverja vegna þorskastríðs við breta. „Nýtt þorskastríð er þegar hafið,“ sagði hv. þm. og sitthvað fleira í þeim dúr, t. d.: „Öll okkar orka verður að beinast gegn þessum aðalandstæðingi.“ Þegar þessi forustugrein var skrifuð voru öllu meiri líkur á að bretar sendu ekki herskip en hitt. Landhelgisgæslan var raunar búin að hrekja bresku togarana af miðunum. Þeir voru svo til hættir veiðum, en látnir bíða í allt að tvo sólarhringa af því að breska ríkisstj. var tvístígandi í málinu. Þrátt fyrir digurbarkalegar hótanir Hattersleys og fleiri var auðfundið hik á að láta til skarar skríða. Við þessar aðstæður skrifaði hv. þm. Þórarinn Þórarinsson stríðsleiðara sem hann endar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þess vegna getur samkomulag við vestur-þjóðverja ekki aðeins verið réttlætanlegt, heldur nauðsynlegt, ef í alvöru á að reyna að sigra breta.“ Nú skal látið liggja milli hluta hvernig á því stóð að hv. þm., formaður utanrmn. Alþ., virtist vera alveg viss um komu bresku herskipanna áður en breska ríkisstj. var búin að taka formlega ákvörðun. Ef til vill er hann gæddur ófreskigáfum umfram aðra menn. En nú er þessi málflutningur og þessar röksemdir bornar á borð fyrir okkur af hálfu hæstv. ríkisstj. og Morgunblaðsins, með þeirri breytingu þó að úr því að herskipin bresku séu komin sé nauðsynlegt fyrir okkur að semja við vesturþjóðverja. Þetta kemur fram í blaðaviðtali við hæstv. ráðh. Ólaf Jóhannesson í dag, og þetta höfum við heyrt í málflutningi manna hér á Alþ. Kjarni þessa málflutnings er sá, að það er verið að nota bresku innrásina sem þungvæg og mér liggur við að segja allt að því kærkomin rök fyrir því að vestur-þjóðverjum verði afhent 120 þús. tonn næstu tvö árin. Röksemdir af þessu tagi þjóna eingöngu hagsmunum vestur-þjóðverja. Það hlýtur þá að vera þeirra hagur að breska innrásin var gerð, ef hún á að ýta undir samninga við þá og vera raunar ein meginforsendan fyrir því að þeir samningar séu gerðir, ef með þeim á að slá öll vopn úr höndum okkar íslendinga. Samkv. þessum málflutningi hlýtur það að vera ákaflega farsæl lausn fyrir vestur-þjóðverja, þessi einkennilega tilviljun að breska innrásin skyldi gerð einmitt um þær mundir er ríkisstj. leggur fram þáltill. um fiskveiðisamning við vestur-þjóðverja. Það er þá ekki lengur hægt að neita því að breski flotinn er að vernda hagsmuni beggja, ekki bara sína eigin, heldur vestur-þjóðverja líka. Þannig hefur ríkisstj. haldið á málum. Hún hefur undirstrikað það, kannske óviljandi þó, að samningarnir við vestur-þjóðverja eru ekki einangrað mál. Vestur-þjóðverjar og bretar, þessir bandamenn í NATO, eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta. Þetta vissum við raunar í síðasta þorskastríði þegar það atvik kom upp á miðunum fyrir Austurlandi, að bresku herskipin komu vesturþýsku togurunum til hjálpar á miðunum gegn íslensku varðskipunum. En þessir sameiginlegu hagsmunir þessara tveggja NATO-þjóða eru sannarlega ekki hagsmunir íslensku þjóðarinnar. Það er því forkastanlegra en orð ná yfir að íslenska ríkisstj. skuli taka þátt í þeim ljóta leik sem þarna er á ferðinni, að hræða íslensku þjóðina til fylgis við samninga við vestur-þjóðverja með bresku herskipunum. Það gengur ekki hnífurinn milli NATO-sinna í þessu máli. Ríkisstj. notar bresku herskipainnrásina sér til framdráttar til þess að réttlæta og knýja fram þá samninga sem hér eru til umr. Hún telur sig vera að kljúfa fjandafylkingu, reka fleyg milli þessara þjóða. En hér er sannarlega annað á ferðinni. Hér er verið að láta vestur-þjóðverja ryðja brautina til samninga í skjóli breskra herskipa. Það er sannarlega ekki vanþörf á að vekja athygli á því, að íslenska ríkisstj. skuli nota sér innrás breta, komu bresku herskipanna, með þessum hætti. Einstakir ráðherrar hafa hert sig upp og haft uppi alvarleg ummæli um þetta atferli breta, en ráðstafanir hafa ekki verið gerðar svo nokkru nemi. Það hefur verið látið duga að koma á framfæri venjulegum formlegum mótmælum fyrir milligöngu sendiherra landanna, og sú sjálfsagða ráðstöfun hefur verið gerð að meina njósnaflugvélum um fyrirgreiðslu hér á landi. En ríkisstj. hefur ekki viljað taka ákvörðun um að kalla heim sendiherra Íslands í London. Ráðh. hafa ekki viljað taka afstöðu til stjórnmálaslita við Bretland. En hvort tveggja hefði auðvitað átt að gera strax og láta allar samningagerðir og samningaviðræður við útlendinga yfir höfuð bíða. Nú sjáum við munstrið. Þróunin er þegar byrjuð. Framkvæmdastjóri NATO er kominn af stað eins og fyrri daginn, og það verður því, spái ég, ekki langt að bíða þess að ríkisstj. muni nota þau rök við þjóðina að vegna bresku herskipanna sé nauðsynlegt að semja við breta líka. Það hefur verið rætt í þessum umr. um þá leynd sem íslenska ríkisstj. hefur notað í sambandi við þessa samningagerð alla, og sannarlega er þessi leynd uggvænleg. Hliðstæðu er varla unnt að finna, nema þá þegar þau leyniráð voru brugguð að innlima Ísland í NATO. Þá var öllu haldið leyndu, öllum haldið utan við, sem þáv. ríkisstj. vissi að voru ósammála henni um málið. Sams konar leynd hefur ríkt í meðferð þessa máls. Fréttir af gangi samningaviðræðna hafa komið utan frá. Og nú á líka að sjá til þess að andstæðingar samninga í landhelgismálinu fái ekki að láta til sín heyra á eðlilegan hátt. Ríkisútvarpið hefur bannað að verkalýðshreyfingin í landinu fái að skora á félaga sína að leggja niður vinnu til þess að mótmæla öllum landhelgissamningum og herskipainnrás breta. Þessi afgreiðsla mála er vitaskuld gerræði eins og ástundað er í einræðisríkjum. Tilgangurinn er að hindra frjálsa skoðanamyndun í landinu. Það fengum við staðfest í ræðu í dag, þegar hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, lýsti því yfir að landhelgismálið væri verkalýðshreyfingunni óviðkomandi, hún ætti ekki að hafa skoðun á því. En þegar þau ósköp gerast nú samt að verkalýðshreyfingin hefur skoðun á þessu máli, þá er gripið til gerræðisráðstafana og henni meinaður aðgangur að ríkisfjölmiðlum. Ég hef undir höndum auglýsingu eða tilkynningu sem samstarfsnefnd um verndun landhelginnar kom á framfæri við auglýsingaskrifstofu Ríkisútvarpsins, en var hafnað á síðustu stundu eftir að lögfræðingur Ríkisútvarpsins hafði komist í málið. Ég ætla að lesa hérna klausu sem bönnuð var: „Samstarfsnefnd um verndun landhelginnar, en aðilar að henni eru Alþýðusamband Íslands, Sjómannasamband Íslands, Verkamannasamband Íslands, Farmanna-og fiskimannasamband Íslands og Félag áhugamanna um sjávarútvegsmál ásamt fulltrúum frá þingflokkum Alþb., Alþfl. og Samtakanna, beinir þeim eindregnu tilmælum og áskorun til landsmanna allra á sjó og landi að þeir taki sér frí frá störfum næstkomandi fimmtudag og leggi með því áherslu á andstöðu sína gegn hvers konar samningum við erlendar þjóðir um stórfelldar veiðiheimildir innan fiskveiðilandhelginnar.“ Þessi klausa var bannfærð. Ekkert mátti standa eftir nema fundarboðendur, sem máttu raunar boða til útifundar á Lækjartorgi í Reykjavík. En tilgang fundarins mátti ekki nefna. Sú ákvörðun var raunar tekin rétt fyrir kl. 12, þegar sýnt var að samstaða ætlaði að nást hjá öllum samtökum launafólks um þessar aðgerðir. Þegar sú samstaða var orðin ljós, þá var sú ákvörðun tekin að engar auglýsingar eða tilkynningar mættu birtast sem fælu í sér mótmæli gegn herskipainnrás breta, mótmæli gegn samningum við útlendinga í fiskveiðilandhelgi eða áskorun til félagsmanna um að taka sér frí frá störfum. Hver trúir því að útvarpið hefði verið lokað fyrir þessum aðilum ef ætlunin hefði verið að styðja ríkisstj., en ekki mótmæla aðgerðum hennar? Trúi því hver sem vill. Ríkisstj. veit að þjóðin í heild er andvíg samningum við útlendinga. Þetta veit hún og þess vegna þarf að grípa til gerræðislegra aðferða, þess vegna leggja ráðherrar blessun sína yfir slíkar aðgerðir, eins og hæstv. menntmrh. gerði hér í dag. Þá hafa þau rök verið höfð uppi að með samningum við útlendinga næðist stjórnun fiskveiða. Í máli hæstv. ríkisstj. og stjórnarsinna hafa þessi rök þó dottið dauð niður vegna þess að þar vantar inn í mikilvægasta inntakið. Það er imprað á því, en réttar ályktanir aldrei dregnar, því að enn er alvarlegustu spurningunni ósvarað: Hvernig á að stjórna þeim fiskveiðum, þeim 250 þús. tonnum sem eftir eru handa íslendingum sjálfum, ef farið er að ráðum fiskifræðinga, þegar útlendingar eru búnir að fá sitt? Hvernig á að stjórna þeim fiskveiðum? Ég tel það vítavert að ríkisstj. skuli þegja um þetta mikilvæga atriði. Hefur hún ekki myndað sér skoðun á því? Og ég tel það ábyrgðarhluta og óverjandi fyrir hvern einasta þm. að greiða þessum samningi atkv. meðan þessu er ósvarað.



Herra forseti. Hér hafa verið viðhöfð mörg stór orð í stóru máli, svo stóru og afdrifaríku að það ætti að vera hafið upp yfir flokkspólitísk sjónarmið. Við höfum jafnan áður við aðgerðir okkar í landhelgismálum lagt áherslu á nauðsyn þjóðarsamstöðu í viðureign við voldugar milljónaþjóðir sem að okkur sækja. Þessi samstaða virðist ekki vera fyrir hendi nú og það ber að harma. Ég vildi helst ekki þurfa að væna neinn íslending, hvorki innan Alþ. né utan, um vísvitandi óheilindi í afstöðu sinni til þessa máls, svo viðurhlutamikið sem það er. Hins vegar verð ég að viðurkenna, að svo virðist því miður að allt of margir hafi látið freistast til að taka undir háværar og æsingakenndar upphrópanir um enga samninga við neina þjóð um neins konar veiðiheimildir innan 200 mílna markanna án þess að reynt hafi verið að vega og meta svo sem nauðsynlegt væri þau rök og mótrök er málið felur í sér. Ég hlýt líka að segja að strákslegur og lítilsigldur málflutningur sumra stjórnarandstæðinga í þessum umr., persónulegt hnútukast og sparðatíningur í langlokustíl er í engu samræmi við alvöru og mikilvægi þessa máls. Þau rök og mótrök, sem ég minntist á, hafa þegar verið skýrð og skilgreind það rækilega í framsögu málsins í þessum umr. af hæstv. utanrrh. og hæstv. iðnrh. að ég mun litlu þurfa þar við að bæta. Hitt hlýt ég að segja í upphafi og af heilum hug, að það er langt í frá að ég sé ánægð með þessa samninga, og hygg ég að ég tali þar fyrir munn flestra alþm. og um leið flestra íslendinga. Að sjálfsögðu erum við ekki ánægð með það að veita nokkurri erlendri þjóð verulega hlutdeild í því aflamagni á Íslandsmiðum sem vitað er að við getum fullnýtt sjálfir og meira en það. Þar á móti kemur hins vegar sú meginröksemd, sem við hljótum að byggja okkar endanlegu afstöðu á, að það er tvímælalaust okkur hagkvæmara að hafa í gegnum samninga ákveðna stjórn og eftirlit með veiðum erlendra þjóða innan landhelgi okkar fremur en að bjóða heim stjórnlausri rányrkju. Önnur meginrök, sem réttlætt geta samninga við vestur-þjóðverja eru að sjálfsögðu sú staðreynd að þeir sækja ekki nema að mjög takmörkuðu leyti í þorskstofninn sem mest ríður á að vernda fyrir áframhaldandi ofveiði erlendra fiskveiðiþjóða og raunar íslendinga sjálfra. Það er því augljóst mál, að 55 þús. tonn af ufsa og karfa til vestur-þjóðverja og 5 þús. tonn af þorski, á móti þeim 65 þús. tonnum af þorski sem nefnd hafa verið í viðræðum við breta - það er ekki sambærilegt og því óþarft að gera of mikið úr hættulegu fordæmi með slíkum samningum við vestur-þjóðverja. Það er talið samkv. skýrslum að vestur-þjóðverjar hafi veitt á árinu 1974 68 þús. tonn. Því hefur hins vegar verið haldið fram hér í umr. í dag og raunar oft að undanförnu í dagblaðinu Þjóðviljanum að á þessu ári muni þjóðverjar veiða aðeins 40 þús. tonn. Mig langar til að beina þeirri fsp. til hv. 5. þm. Vestf. sem ég hygg að hafi haft þessa tölu hér um hönd í kvöld, hvaðan hann hafi fengið þessa tölu, á hvaða heimildum hann byggir hana. Sjálf hef ég reynt að afla mér upplýsinga um þessa staðhæfingu bæði hjá Hafrannsóknastofnuninni og hjá Fiskifélagi Íslands og hvorugur hefur getað veitt mér nokkra úrlausn, segist hvorugir aðilinn hafa hugmynd um hvaðan þessi tala muni fengin. Læðist þá að manni grunur um að hér sé farið með tölur út í loftið, án nokkurra haldbærra heimilda, og væri það sannarlega í samræmi við mikið af þeim málflutningi sem stjórnarandstæðingar hafa haft hér í frammi. Ég vænti þess að þeir, sem hafa hampað þessari tölu, sem er okkur að sjálfsögðu mjög neikvæð, upplýsi hvaðan þeir hafi fengið hana. Þegar við komum svo að blessuðum þorskinum okkar, þá hljótum við að beita af fullum þunga okkar fiskverndunarsjónarmiðum, sem eru raunar upphaf og endir að öllum okkar málflutningi í þessu lífshagsmunamáli íslensku þjóðarinnar. Ég fæ satt að segja ekki betur séð en að bretar, sem þar eiga stærstan hlut að að máli, hafi með framkomu sinni að undanförnu fyrirgert öllum möguleikum á samningum við okkur um veiðiheimildir á íslenskum fiskimiðum, hvað þá heldur um 65 þús. tonn af þorski. Ég fagna þeim upplýsingum, sem komu fram í ummælum hæstv. utanrrh., að við værum að sjálfsögðu á engan hátt bundin við það tilboð, ef tilboð skyldi kalla, um 65 þús. tonn, sem bretar ganga út frá að þeim hafi staðið til boða. Ég vil segja það, að það eru ýmis rök sem mæla með þessu máli, þ. e. a. s. staðfestingu þess samkomulags við vestur-þjóðverja sem hér liggur fyrir. Ég nefni fyrst þá staðreynd að það er ekki þorskurinn sem þeir sækjast fyrst og fremst í, heldur karfi og ufsi sem við þó sannarlega þurfum að gæta okkur með líka að ofveiða ekki til jafns við þorskinn. Ég vil einnig leggja áherslu á mikilvægi 7. og 8. gr. samningsuppkastsins sem fjallar um staðsetningarskyldu og eftirlit með veiðum þjóðverja. Ég skildi það svo, sem fram kom í ummælum hæstv. utanrrh., að við hefðum frjálsar hendur um framkvæmd þess eftirlits og að upphaf greinarinnar: „ef ástæða þykir til“ o. s. frv. - bindi á engan hátt hendur okkar um að hafa það eftirlit og aðhald sem við teljum okkur þurfa að hafa með veiðum vestur-þjóðverja ef til koma. Við verðum að nýta þessi ákvæði til hins ítrasta, þannig að við fáum skýrt og áreiðanlegt yfirlit yfir aflagerð og aflamagn vestur-þýskra skipa á hverjum tíma. Það varðar miklu að þetta eftirlit og aðhald fari okkur vel og skipulega úr hendi og gæti raunar jafnframt orðið grundvöllur og upphaf að virku eftirliti og stjórnun á veiðum okkar íslendinga sjálfra, sem ljóst er að við munum þurfa að taka upp gagnvart okkar eigin fiskimönnum, hvað sem líður veiðum útlendinga. Þá ber að hafa í huga einnig í sambandi við þetta ákvæði annað þess efnis, að verði þýskur togari uppvís að broti á settum reglum, verði hann strikaður út af lista yfir þau fiskiskip sem heimild hafa til veiða hér við land. Til þess að slíkt eftirlit verði stöðugt og fullnægjandi, og þá á ég fyrst og fremst við vestur-þjóðverja, þyrfti að mínu mati að vera að staðaldri eitt eftirlitsskip á hverju hinna þriggja meginveiðisvæða: fyrir Suðausturlandi, út af Reykjanesi og úti fyrir Vestfjörðum. Að sjálfsögðu er þetta þó framkvæmdaratriði sem til athugunar kemur síðar. Til þess þurfum við að sjálfsögðu sérstakan skipakost, og virtist eðlilegt að við tækjum til þessa starfa eitthvað af okkar stærri skuttogurum á meðan landhelgisgæslan þarf að beita sér af alefli að breskum veiðiþjófum og herskipaflota hennar hátignar Elísabetar Englandsdrottningar. Enn ein röksemd fyrir gildi samninga, sem mér heyrist ýmsir gera hættulega lítið úr, er það álit þeirra manna, sem lengst og best hafa unnið að landhelgismálum okkar á alþjóðavettvangi, að afneitun okkar á öllum samningum nú mundi stórlega veikja stöðu okkar þegar til lokaatrennunnar kemur á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og spilla þeirri samúð og skilningi sem við höfum áunnið okkur í fyrri átökum um landhelgina með ábyrgri afstöðu okkar og ágætu starfi okkar fulltrúa fyrir íslenskum málstað. Þá ber og að hafa það í huga, að enda þótt þróun síðustu ára í hafréttarmálum gefi ástæðu til bjartsýni og æ fleiri þjóðir hneigist að 200 mílna fiskveiðilandhelgi, þá eru samt, eins og hér hefur réttilega verið bent á, ýmsir þröskuldar í veginum fyrir því að endanleg alþjóðleg viðurkenning liggi fyrir. Þeim lokaáfanga verðum við að ná, og ég trúi því að við náum honum með skjótari og farsælli hætti eftir samningaleiðum, enda þótt það kosti okkur nokkrar tímabundnar fórnir, heldur en með stríði við hlutaðeigandi þjóðir, séu þær á annað borð viðmælandi. Sannleikurinn er auðvitað sá - og það vita allir íslendingar sem skoða málin af raunsæi og skynsemi - að í samningum sem þessum, hversu þýðingarmiklir sem þeir eru fyrir okkur, þá er ekki spurningin aðeins um það, hvað við viljum og hvað við þurfum að fá, heldur um það, hvað við getum fengið. Það má raunar undarlegt heita, að ekki sé fastar að orði kveðið, hve illa gengur að koma þessum deiluaðilum okkar, þjóðum sem eiga að heita okkur vinveittar bandalagsþjóðir, í skilning um að fiskurinn í sjónum kringum landið er sú lífsbjörg sem við íslendingar eigum líf okkar og tilveru undir sem efnahagslega og pólitískt sjálfstæð þjóð. Eða hvernig eigum við öllu lengur að taka alvarlega hjal um vestræna samvinnu, vinarþel og virka samstöðu um öryggi og sjálfstæði vestrænna þjóða, á sama tíma og það er látið líðast að hin minnsta og hin eina vopnlausa á meðal þeirra sé af vinaþjóðunum sjálfum beitt hernaðarlegu ofbeldi, samningssvikum og viðskiptalegum þvingunum svo að efnahagslegu sjálfstæði hennar er stefnt í voða? Þýðir þetta í raun að við stöndum einfaldlega frammi fyrir þeirri napurlegu staðreynd að bandalagsþjóðir okkar telji okkur nógu góða til að nota okkur til að þjóna vestrænum hagsmunum í varnar- og öryggismálum og um leið nógu litla til að traðka á okkur? Ég held að það sé kominn tími til að við tökum þessa bandamenn okkar alvarlega tali og því fyrr því betra. Nú vitum við samt að við eigum, sem betur fer, ýmsa einlæga og trausta talsmenn í herbúðum andstæðinga okkar sem skilja og styðja okkar málstað í ræðu og riti. Við eigum menn eins og William Dulforce, breskan fréttaritara fyrir Financial Times á Norðurlöndum með aðsetur í Stokkhólmi. Hann hefur þrásinnis komið hingað, gerþekkir íslensk málefni og hefur á undanförnum vikum og mánuðum skrifað okkur mjög hagstætt í þessu viðlesna tímariti sem hann er fréttaritari fyrir. Slíkum mönnum eigum við mikið að þakka og starf þeirra er metið. En raddir sem þessar eru of fáar, og það mun því miður sanni nær, sem heyrst hefur m. a. frá íslendingum búsettum í Bretlandi, að þar vaði uppi í fjölmiðlum hvers kyns rangfærslur og rangtúlkanir á málstað okkar. Hér þurfa íslensk stjórnvöld að bregðast skjótt við til úrbóta. Það liggur í augum uppi að okkur er það höfuðnauðsyn nú, er við berjumst til úrslita um 200 mílna landhelgina, að höfð sé uppi af okkar hálfu öflug og vel skipulögð upplýsinga- og kynningarstarfsemi á alþjóðavettvangi, ekki aðeins við samningaborð með deiluaðilum okkar eða á stjórnaráðsskrifstofum hlutaðeigandi ríkja, heldur á miklu víðari vettvangi úti á meðal almennings. Við þurfum að fræða hinn almenna borgara um hið rétta eðli málsins og eyða fjarstæðukenndum misskilningi og rangtúlkunum sem hafðar eru í frammi gegn okkur. Í stuttu máli: við verðum að reyna með öllum tiltækum ráðum að magna upp almenningsálitið, eins og komist var að orði í leiðara Morgunhlaðsins nú á dögunum, utan Íslands og þá fyrst og fremst í þeim löndum sem nú seilast eftir íslenskum fiskimiðum sem við höfum í raun og veru ekki efni á að veita einum eða neinum rétt til þess að veiða á, og við gerum það heldur ekki ótilneyddir. Mér virtist þannig eðlilegt og sjálfsagt að við notuðum skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar, svörtu skýrsluna, eins og hún hefur verið kölluð, sem við byggjum nú okkar málflutning á og er viðurkennd af breskum fiskifræðingum, - að við notuðum hana og tilreiddum þannig í læsilegum og aðgengilegum búningi að hún höfðaði til hins almenna lesanda fremur en skýrslan í heild. Það má telja það of mikla bjartsýni að almenningur utan Íslands nenni hreinlega að lesa hana. Að sjálfsögðu er þó nauðsynlegt að hafa skýrsluna á takteinum birta í heild í erlendum þýðingum fyrir þá lesendur sem kafa vilja dýpra í málið. En hæfilega stuttur myndskreyttur og snotur upplýsingabæklingur, sem hefði að geyma meginniðurstöður skýrslunnar, hæfilega kryddaðar almennum fróðleik um Ísland, gæti að mínu mati gert málstað okkar ómetanlegt gagn ef rétt væri á haldið um gerð hans, útgáfu og dreifingu. Jafnhliða slíkri útgáfu þyrftum við að gera okkar ítrasta nú til að koma að sjónarmiðum okkar í erlendum fjölmiðlum. Ég veit að það kann að reynast erfitt, t. d. í Bretlandi, þar sem við þyrftum hvað helst á slíkum upplýsingum að halda. En væri samt ekki reynandi að fá okkar góða sjónvarpsmann Magnús Magnússon, sem enn starfar hjá BBC í lið með okkur nú? Og höfum við ekki ástæðu til að ætla að frændur okkar á Norðurlöndum væru fúsir til að leyfa okkar rödd að heyrast í þeirra fjölmiðlum og þá ekki hvað síst á sjónvarpsskerminum ef eftir væri leitað af okkar hálfu? Ég minnist þess, að ég hitti fyrir nokkrum dögum tvo merka íslendinga sem höfðu verið staddir í Svíþjóð í síðasta þorskastríði, þegar sýnd var sjónvarpskvikmynd, sænsk, er sænskir sjónvarpsmenn höfðu tekið um borð í einu af varðskipum okkar og horft upp á aðfarirnar í þorskastríðinu eins og það gekk til þá. Þeir höfðu orð á því hve undursamlega almenningsálitið í Svíþjóð hefði snúist við eftir þessa einu kvikmynd sem sýndi ljóslega hvað var að gerast á Íslandsmiðum. En við verðum hér sjálfir að bera okkur eftir björginni, treysta fyrst og fremst á okkur sjálfa fremur, en ekki eiga það undir áhuga og velvilja erlendra manna hvort eða hvernig haldið er á málstað okkar á erlendum vettvangi. Það kann að ráða meiru um framvindu og úrslit í þessu mikilvæga máli heldur en margur gerir sér grein fyrir. Ég tel því tímabært og aðkallandi að íslenska ríkisstj. geri þegar í stað ráðstafanir til að byggja upp skipulega og viðtæka upplýsingaherferð til styrktar okkar málstað á alþjóðavettvangi. Ég hygg að nauðsynin hafi aldrei verið brýnni en einmitt nú, er við vopnlaus smáþjóð stöndum um ófyrirsjáanlegan tíma í ójafnri og háskalegri viðureign við eitt af vopnuðum stórveldum heims og jafnframt líður að lokafundum hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, þar sem á ríður enn sem fyrr að málstaður okkar njóti skilnings og samúðar aðildarþjóða. Ég tel því eðlilegt að í þessu skyni væri á vegum forsætis-og utanrrn. komið upp sérstakri n. manna sem falið væri um ákveðinn tíma að byggja upp, skipuleggja og framkvæma þær upplýsingaaðgerðir sem ég hef í huga. Sú n. þyrfti ekki að vera fjölmenn, 2–3 menn, en í hana yrðu að veljast hæfir menn með haldgóða málefnalega þekkingu og reynslu í starfi fjölmiðla. Blaðafulltrúi utanrrn. mun þegar hafa ærnum verkefnum að sinna við móttöku og fundi með erlendum blaðamönnum sem nú streyma hingað hvaðanæva að sem og önnur almenn afgreiðslustörf, svo að greinilega er þarna þörf á liðsauka. Er við staðnæmumst við ljósu punktana í þessum samningsdrögum, og þeir eru sem betur fer nokkuð margir, þá verður þáttur íslensku landhelgisgæslunnar ekki undanskilinn. Hversu djörfu og traustu líði sem við eigum þar á að skipa, þá má telja það víst að barátta við tvo volduga andstæðinga í einu yrði henni ofurefli. Samningar við vestur-þjóðverja nú koma í veg fyrir að slík aðstaða skapist. Hugir allra íslendinga leita þessa dagana til hinna hugprúðu landvarnarmanna okkar á hafinu kringum Ísland í þakklæti, ósk og bæn um að hollar vættir hlífi þeim við grandi í þeirri erfiðu og hættulegu baráttu er þeir heyja fyrir landsréttindum þjóðar sinnar. Þess er og að vænta að ekkert verði látið ógert af hálfu íslenskra stjórnvalda til að auðvelda þeim varnarstörfin sem mest og tryggja öryggi þeirra svo sem framast er kostur. Ég hef hér að framan staldrað við nokkra af ljósu punktunum í samkomulagi því við vesturþjóðverja sem hér liggur fyrir til afgreiðslu og staðfestingar. En þar er einnig að finna dekkri punkta sem við lokum ekki augunum fyrir. Ég fer í stuttu máli yfir þau atriði og nefni þá fyrst of hátt aflamagn, í öðru lagi óljós ákvæði um gildistöku tollfríðindaákvæðis í samningi okkar við Efnahagsbandalag Evrópu, í þriðja lagi, að ekki eru í samkomulaginu nein fyrirheit um viðurkenningu á 200 mílna landhelginni né um endanleik veiðiheimilda að loknum tveggja ára samningstíma. Í fjórða lagi nefni ég svæðin sem tiltekin eru til veiða fyrir vestur-þjóðverja meðan á samningstímabilinu stendur. Ég veit að þetta atriði einmitt var eitt af því erfiðasta sem okkar samningamenn úti í Bonn höfðu við að glíma, og ég veit einnig að þeir fengu ýmsu þokað til betri vegar, m. a. að því er varðar veiðisvæðin fyrir norðanverðum Vestfjörðum sem ég tel einn veikasta hlekkinn í þessari svæðaskiptingu, vegna þess að þar er um að ræða óvenjulega fengsæl og dýrmæt fiskimið. Víkurállinn út af sunnanverðum Vestfjörðum er lokaður þjóðverjum vegna tilrauna sem tókust í þá átt af hálfu samningamanna, að þessi mið væru ekki nýtt af þjóðverjum. Hins vegar eru Halamiðin, ein frægustu fiskimið íslendinga, opin hálft árið fyrir vesturþýsk veiðiskip, og það er staðreynd sem ég veit að vestfirðingar og raunar allir landsmenn eru óglaðir yfir - og sömuleiðis þeir sem horfa upp á viðkvæm fiskimið' hér við suðausturströndina látin að nokkru leyti í hendur útlendingum allt inn að 23 mílum. Hv. 5. þm. Vestf. hafði hátt -  Þetta samkomulag, eins og það liggur fyrir, felur þannig óneitanlega í sér bæði kosti og ókosti sem ég ætla mér ekki að rekja frekar hér. Þannig er það jafnan þegar tveir aðilar semja um eitt eða annað, að hvorugur fær allt sem hann vill. Þannig mun staðfesting þessa samkomulags við vestur-þjóðverja að sjálfsögðu ekki þýða það að þeir alþm., þ. á m. ég sjálf, sem ljá því samþykki séu í sjálfu sér ánægðir með innihald þess, heldur þýðir það hitt, að þeir telja sig ekki eiga betri kosta völ og að það muni fremur en engir samningar nú stuðla að heillavænlegri framtíðarlausn í landhelgismálum okkar.



Herra forseti. Þeir þm., sem um nokkurt árabil hafa átt sæti hér á Alþ., hlusta nú í þriðja sinn á umr. um það, hvort veita skuli erlendum aðilum heimildir til fiskveiða innan íslensku fiskveiðimarkanna. Fyrst var þetta 1961 í sambandi við þá samninga sem þá lá fyrir að gera við breta eftir útfærsluna í 12 mílur, síðan árið 1973 eftir útfærsluna í 50 mílur, þá einnig um samninga við breta, og nú eftir útfærsluna í 200 mílur um hugsanlega samninga við vestur-þjóðverja. Ég hlýt að minnast þess í samningagerðinni við breta 1961 hversu þær umr., sem þá urðu, voru harðar, miklu harðari en þær umr. sem urðu um samningana við hreta 1973 og miklu harðari en þær umr. sem hér hafa enn þá átt sér stað. Alþb. var þá í stjórnarandstöðu og hafði tekið að sér að efna til múgæsinga um land allt. Og ég hlýt að minnast þess einnig að þá rigndi yfir Alþ. mótmælum alls staðar frá á landinn, bæði frá heildarsamtökum, alls konar félagasamtökum, allt ofan í fámenna saumaklúbba. Þegar málið var hér á lokastigi í Sþ., þá minnast þeir þm., sem þá áttu sæti á þingi, að grjótið dundi á þinghúsinu og rúður brotnar og gler flaug inn á gólf í þessum sal. Það var þá búið að skapa þá múgæsingu og múgsefjun gegn samningunum við breta að það virtist vera búið að rugla dómgreind meiri hl. þjóðarinnar Skömmu eftir að samningarnir voru gerðir var gengið til kosninga hér á landi. Þá sýndi það sig að þjóðin hafði vissulega viðurkennt og virt þá niðurstöðu sem meiri hl. Alþ. komst þá að, því að í þeim kosningum vann Sjálfstfl., sem þá var forustuflokkur í ríkisstj., stórkostlega á í kosningunum, og ég man ekki betur en að samstarfsflokkur hans hafi einnig bætt við sig nokkru fylgi. Þetta sýnir að Alþ. og þm. verða að vera mjög vel á verði fyrir því aðláta ekki utanaðkomandi þrýstihópa hafa áhrif á afstöðu sína, þegar um stórmál er að ræða og um stórhagsmunamál þjóðarinnar er að tefla. Þetta gekk allt miklu rólegar fyrir sig í sambandi við samningana við breta 1973. Þá voru alþb.-menn komnir í stjórn, formaður þingflokks þeirra var þá orðinn sjútvrh., og þá var að sjálfsögðu ekki haldið uppi frá þeirra hendi neinum áróðri gegn þeim samningum, þó að þeir hefðu áður í málgögnum sínum og ræðu og riti fordæmt alla samninga og talið alla samninga svik við málstað íslendinga. Það vill svo til að núv. stjórnarandstæðingar, alþb.- menn og þm. Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, sem studdu samningana 1973, berjast nú hatrammlega gegn þeim samningum sem nú liggur fyrir að gera. Þó að þeir séu búnir að skipta um skoðun síðan 1973 væri það í sjálfu sér ekkert ámælisvert, því að þm. verða auðvitað að hafa leyfi til þess, ef þeim sýnist svo, að skipta um skoðun í málum. En það, sem ég tel að sé mjög alvarlegt í þessu sambandi, er að þeir túlka þessi skoðanaskipti þannig, að það hafi verið eingöngu til þess að halda saman vinstri stjórninni að þeir samþ. samningana við breta. Ég tel þetta mjög alvarlegt fyrir Alþ. í heild, þegar þm. heils flokks á Alþ. tilkynna opinberlega hér í þingsal að þeir láti afstöðu sína til stjórnar og afstöðu sína um það, hvort hún sitji áfram eða ekki, ráða frekar en þann málstað sem um er að ræða, sérstaklega þegar um er að ræða jafnviðamikið mál og landhelgismálið er fyrir okkur á hverjum tíma. Ég tel varla sæmandi fyrir þm. að lýsa þessu yfir, að það hafi verið eingöngu vegna þess að þeir vildu halda tiltekinni stjórn við völd, en það hafi ekki verið málstaður sem réð gerðum þeirra. Einn þm., hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal. gat þess í dag í ræðu sinni að honum hefði ekki verið kunnugt um það að nein hætta steðjaði að fiskstofnunum. Ég held að þarna hljóti að fara eitthvað á milli mála hjá þessum hv. þm., því að ég held að hann hljóti hafa fylgst með þeim yfirlýsingum sem komu þá frá fiskifræðingum og lágu fyrir þegar þetta mál var afgr. hér í Alþ. Hafi hann greitt atkv. með samningnum við breta 1973 vegna þess að hann hafi ekki talið sig hafa upplýsingar um annað en það væri óhætt þá að hleypa bretum inn á miðin, þá ber að harma það því að svo sannarlega hafði Alþ. og þjóðin verið vöruð við. Ég vil í því sambandi benda á viðtal sem fréttamaður átti við Ingvar Hallgrímsson fiskifræðing í sjónvarpinn 22. nóv. 1971, og lesa kafla úr því orðrétt, með leyfi forseta: Fréttamaður spyr þennan fiskifræðing hve alvarlegt er smáfiskadráp í raun og veru og hve mikið er í húfi. Fiskifræðingurinn svarar: „Ég held að mjög mikið sé í húfi. Við getum t. d. tekið þorskárganginn frá 1964 sem var mjög stór. Hann var byrjað að veiða hér við land 1968 og í svo miklum mæli að af því, sem veitt var við landið af smáþorski, var helmingurinn árgangur frá 1961, og þessu hefur verið haldið áfram. Við bjuggumst við því að þessi fiskur kæmi fyrst til hrygningar á síðustu vetrarvertíð hér sunnan- og vestanlands“ - þ. e. a. s. vertíðina 1971 „en hann kom ekki. Og það læðist náttúrlega að sá grunar að það hafi einmitt verið vegna þess hve mikið var gengið á hann meðan hann var ókynþroska.“ Þetta lá fyrir þegar í nóv. 1971, að fiskifræðingar höfðu gert sér það ljóst að heill árgangur og að þeir töldu annar stærsti árgangurinn, sem þá var vitað um, var hreinlega týndur vegna ofveiði við Norður- og Norðausturland þar sem hann var drepinn sem smáfiskur. En það var einnig annar fiskifræðingur sem tjáði sig um ástand fiskstofnanna. Það var í maí 1972 í útvarpserindi sem fiskifræðingurinn Sigfús Schopka hélt þá í útvarpinu. Hann sagði þar m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er samdóma álit fiskifræðinga að íslenski þorskstofninn sé nú fullnýttur og aukin sókn muni ekki skila sér í auknum afla. Þvert á móti mun afli á sóknareiningu minnka við aukna sókn, þ. e. að minni afli kemur í hlut hvers og eins, og er því full ástæða til að koma í veg fyrir að sóknin aukist.“ Einnig þetta lá fyrir þegar samningurinn við Breta var gerður 13. nóv. 1973. Er ákaflega erfitt fyrir nokkurn þm. að halda því fram að þjóðin hafi ekki þá þegar verið aðvöruð um ástand fiskstofnanna. Ég tel að það hljóti svo að vera, a.m.k. að hæstv. sjútvrh., hv. 2. þm. Austurl., hafi hlotið að vera kunnugt um þetta álit og þessa afstöðu sem þá þegar lá fyrir. En þrátt fyrir þetta létu flestir alþb.- menn sig hafa það að greiða atkvæði með samningunum við breta þar sem þeim var leyft að veiða 130–140 þús. tonn 2 ár í röð. Það hlýtur því að hljóma nokkuð undarlega í eyrum okkar, sem höfum fylgst með þessum málum, að þessir aðilar, sem að samningum við breta 1973 stóðu, skuli nú fordæma þann samning sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Einn hv. þm., Stefán Jónsson, var hér áðan allstórorður og taldi að þeir menn, sem nú stæðu að væntanlegum samningum við vestur-þjóðverja, væru eiðsvarnir vinir óvina okkar. Hann taldi einnig að ráðamenn með þjóðinni í dag, hæstv. ráðh., væru erindrekar kapítalista og umboðsmenn NATO að sjálfsögðu, eins og honum er mjög tamt að halda fram. En þá hlýtur einnig að vakna sú spurning: Hvað þá um þá menn sem sömdu 1973? Voru þeir einnig eiðsvarnir vinir óvina okkar þegar þeir voru að semja við breta og eru þeir einnig umboðsmenn NATO og umboðsmenn erlendra kapítalista. Ég held að þar verði ekki skilið á milli. Ef á að dæma menn eftir því hvort þeir eru með eða á móti samningum, ef þeim, sem eru með samningum, er hægt að lýsa á þann veg sem þessi hv. þm. gerði, þá er hann einnig að lýsa sínum eigin ráðh. sem áttu sæti í vinstri stjórninni, því að ef þeir samningar, sem nú er verið að gera, eru hættulegir fyrir íslensku þjóðina og eru svik við íslensku þjóðina, þá voru bresku samningarnir svo sannarlega svik við íslensku þjóðina og í miklu stærri og ríkari mæli en þeir samningar sem nú eru til umræðu og fyrir liggur að Alþ. greiði atkvæði um. Hv. 2. þm. Austurl. reiknaði það út í ræðu sinni í dag að það verðmæti, sem nú væri um að ræða að tekið yrði hér á Íslandsmiðum, væri 15–20 milljarðar. Ef sami reikningur er viðhafður um bresku samningana, þá er þar ekki um 15–20 milljarða að ræða, heldur miklu stærri upphæð eða 28–35 milljarða. Ég sagði að þm., sem hér hefðu átt sæti um nokkurt árabil, stæðu enn frammi fyrir því að hlusta á umræður og taka þátt í umræðum um hugsanlega veiðiheimild til erlendra aðila innan fiskveiðimarkanna. Ég tók afstöðu í sambandi við samninginn við breta 1961 eftir því sem ég taldi þá hentugast fyrir íslensku þjóðina og affarsælast fyrir afkomu hennar. Ég greiddi atkvæði gegn samningunum 1973 vegna þess að ég taldi að þar væri allt of miklu afsalað og ekkert fengið í staðinn, því að ef á þá samninga er lítið, þá var ekki verið að semja við breta, það var verið að fresta útfærslu 50 mílna útfærslunni í tvö ár. Það var það sem raunverulega lá fyrir og var verið að gera. Af þeim sökum tók ég afstöðu gegn þeim samningum og taldi þá mjög hæpna og skaðlega fyrir þjóðarheildina. Þm. standa enn frammi fyrir þeim vanda að meta það nú í sambandi við samningana við vestur-þjóðverja hvað sé affærasælast og heppilegast fyrir þjóðina í heild að gert verði. Ég skal viðurkenna og alveg taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá öðrum hv. þm., að auðvitað vildum við öll helst vera laus við að þurfa að semja við nokkurn aðila um nokkrar veiðiheimildir innan 200 mílna markanna. Þetta held ég hljóti að liggja alveg ljóst fyrir. Það er því um það að tefla að meta það - og það tel ég að hver einasti þm. verði að gera - meta það með sjálfum sér, láta ekki neina utanaðkomandi þrýstihópa hafa áhrif á sig í því sambandi, heldur aðeins meta það kalt með sjálfum sér hvað hann telur að eðlilegast og best sé að gert verði. Það hefur komið hér greinilega fram að samningarnir við þjóðverja hafa bæði kosti og galla og hægt að tala um að það séu samningar, miklu frekar en þegar rætt er um samningana 1973. Vissulega er það mikils virði fyrir íslendinga að samið skuli um þær fisktegundir sem fiskifræðingar telja að íslendingar hafi þó ekki fram að þessu þurft að fullnýta. Á ég þar við ufsa og karfa. Það hlýtur einnig að vera mikils virði að með samningum er hægt að fækka veiðiskipum þjóðverja hér úr tæpum 60 niður í 40 og fá í burt af miðunum öll stærstu skipin frá þessari þjóð sem áður hafa stundað hér veiðar. Á ég þar við frysti- og verksmiðjutogara. Þetta hlýtur að vera geysilega mikið atriði og hljóta menn nokkuð að vega þetta á móti þeim ókostum sem samningunum fylgja. Þá kemur það auðvitað til greina, sem þm. einnig verða að meta, hvort þjóðverjar muni veiða hér meira ef við gerum við þá samninga eða ef við gerum ekki við þá samninga. Mitt mat er það að þjóðverjar muni fara með minna aflamagn af Íslandsmiðum, ef samið verður við þá á þeim grundvelli sem fyrir liggur, heldur en ef engir samningar verða gerðir. Eins og ég sagði áðan, þá mundu þeir koma með allan sinn flota hingað, bæði stóran og smáan, og veiða á þeim stöðum sem þeim nokkurn veginn sýnist. Það hlýtur að vera nokkuð þungt á metunum að samningur við þessa þjóð þýðir það að þeim er hvorki hleypt inn á hrygningarsvæði né uppeldistöðvar ungfisksins. Ég tel þetta vera geysilega mikið atriði, því að það eru einmitt þessir staðir sem íslendingar hljóta í framtíðinni að gera sér grein fyrir að þeir verða að vernda, ekki einasta fyrir veiðum erlendra aðila, heldur einnig fyrir veiðum íslenskra skipa. Og í þeirri aðstöðu sem við erum nú komnir í, þar sem bretar eru komnir með herskip sín hér á miðin til verndar þeim togurum sem þeir hafa hér til veiða, þá hlýtur það að vega einnig nokkuð þungt að ef við semjum við þjóðverja, þá getum við snúið okkur af fullum krafti gegn bretum og gert þeim veiðarnar eins erfiðar og við eigum frekast tök á. Ég vil enda þessi fáu orð mín með því að lýsa ánægju minni yfir þeirri yfirlýsingu, sem kom fram hjá hæstv. utanrrh. í dag, að ríkisstj. sé óbundin af þeim 65 þús. tonna afla sem hún hafði nefnt í viðræðum við breta. Þegar þessir samningar, sem nú eru hér til umræðu, hafa fengið afgreiðslu hér á Alþ. og aftur mun komast ró á út af þessu máli, þá vona ég og held að þjóðin í heild beri gæfu til að snúa bökum saman í baráttunni gegn bretum. Ég hef trú á því að íslendingar geti varist og að það endi með því að bretar hljóti að verða láta þar undan. Ég tel mig þekkja fiskimenn það vel að þeir muni aldrei til lengdar vilja eða geta unað því að fiska á stöðum og eftir fyrirmælum sem þeir fá frá einhverjum aðilum í landi. Ég þekki það að íslenskir útgerðarmenn hafa ætlað að stjórna skipstjórum sínum hvernig þeir ættu að veiða, en ég held að það hafi aldrei borið annað en mjög neikvæðan árangur. Það er mitt mat í sambandi við þá samninga sem liggja fyrir að eins og aðstæður allar hafa þróast, þá sé affarasælast fyrir íslensku þjóðina að þessir samningar verði gerðir. Ég endurtek: Ég vona að við berum öll gæfu til þess að snúa bökum saman í þeirri hörðu baráttu sem fram undan er í sambandi við ofbeldi breta sem þeir nú beita okkur á okkar fiskimiðum.



Herra forseti. Orð mín hér skulu ekki mörg, en orða get ég þó ekki bundist þótt staðreyndir og rök hafi verið til tínd svo vel og rækilega að betur verður vart gert og síst af mér. Það hafa löngum verið notuð sterk lýsingarorð og stór orð um þetta mál. Það er um margsagða hluti að ræða: samstöðu þjóðar, sameiningartákn landsmanna, mesta lífshagsmunamálið. Hversu vel þekkjum við þetta ekki? Bak við öll þessi orð er þó nú sem fyrr baráttusaga íslenskrar þjóðar við erlent vald, barátta fyrir efnahagslegu sjálfstæði og nú fremur en nokkru sinni fyrr spurning um framtíðarheill þessarar þjóðar. Í ljósi þessarar baráttusögu urðu það mér mikil vonbrigði að heyra hér áðan í hv. þm. Steingrími Hermannssyni og vantrú hans á getu okkar. Ég spyr: Hvers vegna öll þessi barátta, sem hefur þó borið þennan árangur, ef menn hafa meiri trú á afarkostum í samningum en öflugri gæslu og baráttu gegn erlendum veiðiþjófum? Án trúar á hið síðar nefnda hélt ég að baráttan væri í raun vonlaus. Ég get því svarað hv. þm. Steingrími Hermannssyni því: Ég trúi því að án samninga, með réttum aðferðum og fullri einbeitni sé unnt að ná betri og skjótvirkari árangri en með samningum. Fyrir því hafa þegar verið færð fullgild rök. Undrun er ef til vill hið besta orð sem lýsir tilfinningum mínum gagnvart þessari till., auk þess hve andstætt það er allri þeirri skynsemi og þeirri litlu sérþekkingu sem ég hef hér á. Undrun mín er einfaldlega vakin af þrennu: Til hvers var útfærslan í 200 mílur ef ekki átti að ná fullnaðarsigri í fyrri áfanga, 50 mílunum? Hvaða takmark hafði hún í raun án þess árangurs? Undrunarefni er það einnig að ákafinn til samninga skuli okkar sem ekkert hljótum í staðinn - svo mikill ákafi, svo mikið ofurkapp að hvort tveggja gerist: samið er fram yfir þann tíma sem líklegt má telja að alþjóðaviðurkenning fáist á okkar málstað, samið er um meira en sjálfir þjóðverjar telja sig veiða nú á þessu ári. Ekkert af þessu skilur hinn venjulegi maður í þessu landi, en hvorugu verður í móti mælt sem staðreyndum. Undrunarefni eru blekkingarnar, blákaldar falsanir til að fá fram þessa niðurstöðu, og þá um leið hve ljúft mörgum líkar það að láta blekkjast og blekkja síðan aðra svo úr verður ein keðja falsana og orðaleikja. Blekkingin stærsta er sú að hér skuli punkturinn settur, nú sé fyrir öllu séð í raun, m. a. því að ekki skuli samið við breta, hér sé jafnvel verið að finna tryggingu fyrir því að svo verði ekki, þegar fyrsti áfangi þeirrar og annarrar samningsgerðar liggur á borðum manna, þegar er búið að beygja sig dýpra en búist hafði verið við af svartsýnustu andstæðingum allra samninga. Ég talaði um undrun og algera furðu þrátt fyrir allt, þrátt fyrir að ég viti veikleikann fyrir vinaþjóðunum, þrátt fyrir að ég viti þungan þrýsting frá því almáttuga NATO sem yfir oss vakir, þrátt fyrir að ég viti um vantrú margra á möguleikum okkar sjálfra til að standa uppréttir gagnvart útlendu valdi, einmitt þegar bretarnir eru að sanna vald okkar ef vilji er til að beita því valdi. Hvað eru NATO-herskipin bresku annað en sönnun þess að aðgerðir okkar á miðunum síðustu daga höfðu heppnast? Máttvana í málstað og rökum, í aðstöðu allri grípur breska vinaþjóðin til þeirrar einu gamalkunnu röksemdar sem hún kann og beitir svo óspart valdi byssunnar. En viðbrögðin eru þeim mun athyglisverðari. Hæstv. dómsmrh. segir, með leyfi hæstv. forseta, í Tímanum í dag í fyrirsögn: „Spillir fyrir sambúð og hefur áhrif á viðhorf manna til NATO.“ Það var lóðið. Þar er hans helsta áhyggjuefni nú eins og reyndar líka 1973. Herskipin verða að fara út fyrir áður en hægt verður að semja, fannst mér sem undirtónn í máli hæstv. forsrh. í gær. Trúir svo einhver því að þetta sé lokasamningur eða 5 mánuðirnir verði ekki notaðir dyggilega í samninga við þá sem nú ógna og hóta, og þarf víst enga 5 mánuði til? Já, þrátt fyrir allt er ég nú undrandi hve langt hefur legið niður á við leiðin þeirra Bonnfaranna, hve ljúfir þeir hafa reynst vinum sínum, þeim hinum sömu sem ránskap hafa stundað hér stöðugt frá 50 mílna útfærslunni. Fyrr má nú vera bróðurkærleikurinn í hinu almáttuga NATO, ekki síst þegar þess er gætt að þar erum við í fjandflokki miðjum þegar brýnasta lífshagsmunamálið er í veði, ekki síst þegar litið er til þeirrar ómetanlegu verndar suður á Miðnesheiði þegar breskir fjallbyssukjaftar hafa ógnað okkur íslendingum eins og dæmin sanna í dag. Verslunarvara skyldi landhelgin vera, það hafa menn oft heyrt, gagnvart ákveðnum fríðindum. Tollafríðindi skyldu koma í stað undanþáganna. Ekki einu sinni þessari ógeðfelldu tegund meðalmennskunnar tókst að ná fram. Og dettur nokkrum í hug út frá þessari ljúfmennsku að ljúfmennskan og lipurðin í London verði minni þegar þar að kemur? Við þekkjum þar um dæmin þrátt fyrir herskip og fallbyssukjafta, njósnaþotur og vígvélar. Vinarkveðjur skulu það verða þegar tíminn er fullnaður, þegar samningar takast svo að allt megi falla í ljúfa löð. Já, undrunin skal enn undirstrikuð, þó að ég viti um þann skollaleik sem að baki býr. Stundum verður maður nefnilega svo bjartsýnn að trúa á íslensku NATO-vinina, jafnvel svo að maður heldur að þegar þeir segja 200, berjandi sér á brjóst, meini þeir a. m. k. 50. Og þó, skyldi ekki enn í minni umboðslaus ráðherra íslenskur, tillögulaus að heiman, tillöguglaður í London, komandi heim veifandi úrslitakostum með tilheyrandi yfirlýsingum um lausn? Lausn sem ég átti þátt í að samþykkja, m. a. með tilliti til þess að hún átti að ganga í gildi 13. nóv. s. l. eftir yfirlýsingum þessa hæstv. ráðherra. Sú lausn sem nú er leitað að með logandi ljósi án árangurs. Þá var NATO í hættu og herstöðin góða. Vininum varð því að gera vel til svo að ástríki héldist. Liðin saga, en leið upprifjun nú í órofa samhengi við atburði síðustu daga. Samningar munu staðreynd innan tíðar. Blekkingavélin mylur sitt verk vel. Mótmæli öll skulu að engu höfð, alls staðar frá. Jafnvel ætla sumir, sem harðast mótmæltu, að ganga glaðir til leiks að því er best verður séð. Eins og áður hefur verið bent á, var þó að flækjast fyrir einhverjum a. m. k. einhver skýrsla frá einhverjum fiskifræðingum sem átti að byggja á jafnvel. Því fylgdu á tímabili stórar fyrirsagnir og feitt letur. Eða eru það bara íslensku sjómennirnir og verkafólkið í íslensku sjávarplássunum sem á að taka mark á þessari skýrslu? Eru það eingöngu þeir sem hér eiga að gjalda glópsku stjórnvalda og samningalipurðar? Það er ekki óhugguleg tilhugsun fyrir okkur austfirðinga t. d. að þessi fyrsti samningsáfangi skuli alveg sérstaklega koma hart niður á okkur, að við skulum augsýnilega eiga að fórna mestu til að hægt sé að halda uppi þessum sama vinskap sem hér hefur verið margræddur. Það er ekki amalegt að fá slíkar kveðjur. Ef framhaldið verður í takt við upphafið, þá mun svo sannarlega þrengjast fyrir dyrum manna eystra á sjó og í landi. Og mætti þá ekki koma með álið og aðra stóriðju sem frelsandi vítamíngjafa þegar ekki dygði lengur að draga fisk úr sjó? Kannske eru refirnir til þess skornir? Kannske hér sé fundin greiðasta og besta leiðin að því marki að draumur stóriðjupostulanna megi rætast? Hér sýnist mér a. m. k. lagður allgóður grunnur að þessu markmiði með þessum samningi, - með þessum samningi vitanlega sem fyrsta áfanga, svo sem auðvitað er ætlunin. En kaldar þykja mér þær kveðjurnar til íslenskra sjómannanna og íslensk verkafólks almennt ef svo fer fram sem horfir. Og þykir þá nokkrum furða þó mótmælin dynji yfir og þó hræddir aðilar vilji stöðva þá mótmælaöldu með valdboði hjá opinberri stofnun? Já, alveg sérstaklega megum við austfirðingar fagna því dýrmæta framlagi okkar til viðhalds vinskaparins í NATO, þó það færi sjómönnum þessa landshluta og verkafólki í landi um leið framtíðarvanda, - framtíðarvanda sem er viðurkenndur af öllum, - og þó að þar eigum við á hættu að upp verði urin sú auðlind sem enn er á byggt af bjartsýni eystra þar. Sannfærður er ég um það, að samþm. mínir austan að ganga ekki til þessa leiks með gleði. Sé svo, þá hef ég svo sannarlega ofmetið þá. Þá eru þeir ekki einn sinni á sömu skoðun og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sem vill þó fara að tala við bandamenn okkar í NATO í alvöru. Alvara þessa máls er ærin. Upphaf að undanhaldi í landhelgismálinu einmitt nú þegar allt var á okkar sveif að snúast á alþjóðavettvangi í hafréttarmálum, meir en nokkru sinni. Einmitt þegar við færðum út við nýjar aðstæður, breyttar og betri aðstæður, vitandi sterkari stuðning en nokkru sinni fyrr við okkar málstað. Þá skal ekki aðeins innan hinnar nýju auknu landhelgi samið. Innan 50 mílnanna skal það vera og um sumt á þeim svæðum ýmsum sem viðkvæmust og mikilvægust eru, enda þar í flestu farið eftir óskum viðsemjenda sem heimta meira en þeir jafnvel eiga möguleika á að torga, en láta ekkert - einfaldlega ekkert í staðinn. Ég lýsi undrun minni - en hryggð fylgir því einnig - að sjá hve aumlega er við stjórnvöl staðið. Sagan mun dæma slíka afleiki þó síðar verði. En hitt er verra, ef framtíðargiftu sjálfstæðrar þjóðar er í hættu stefnt með því að kippa markvisst undan þeim stoðum er styrkastar hafa verið í íslensku atvinnulífi, þegar framtíðarvelferð sjómanna, verkafólks, alls almennings er í voða stefnt með skammsýnum aðgerðum í þá einu sjáanlegu veru að þóknast vinum í herbandalagi auðvaldsins í heiminum.

Þetta er ekki eini samningur ríkisstj. við útlenda veiðimenn, en hann er sá fyrsti og markar trúlega stefnuna. Hún er greinileg. Vestur-þjóðverjar fá það sem þeir vilja, bæði svæðin og 60 þús. tonna aflaheimild, 50% aukningu þess aflamagns sem áætlað er að þeir veiði á Íslandsmiðum þetta árið, sem er 40 þús. tonn. Miðað við, hvað aðrar þjóðir hafa veitt hér á miðunum, má ætla að norðmenn vilji fá og fái 3 þús. tonn, færeyingar 20 þús. tonn og belgíumenn 7 þús. tonn. Og upplýst er að bretum hafi verið boðin 65 þús. tonn. Samanlagt 155 þús. tonn afhent útlendingum af þeim tæplega 400 þús. tonnum sem sérfræðingar okkar hafa lagt til að veiðar fjögurra helstu fisktegundanna verði takmarkaðar við. Það er um bað bil það magn sem aflað er árlega af þjóðinni sjálfri. Við íslendingar eigum þá um tvo kosti að velja: Annars vegar að veiða fyrst um sinn áfram sama magn, með þeim afleiðingum sem fiskifræðingar okkar hafa útmálað og óþarfi er að endurtaka hér. Og hins vegar að skera niður eigin afla sem nemur því magni sem við slettum í aska útlendinganna, setja aflakvóta á byggðarlög, selja hluta flotans og loka einhverju af frystihúsunum. Þá blasir ekki annað við en samdráttur og kjaraskerðing með því hæfilega atvinnuleysi sem núv. ríkisstj. hefur oft sýnt að hún stefnir að og fetar þar í fótspor viðreisnarstjórnarinnar alræmdu. Þar með er líka kominn jarðvegurinn fyrir málmblendiverksmiðjur og álframleiðslu erlendra auðhringa, þeirra sömu aðila og málum ráða í NATO og Efnahagsbandalaginu. Það verður dægilegt fyrir karla landsins að lenda á kafi í álinu, en konunum verður náttúrlega beint til baka úr atvinnulífinu og inn á heimilin, eins og ævinlega á samdráttartímum. Þeirrar stefnu sér þegar víðar merki en í þessu máli. Þar má benda á boðaða niðurskurðarstefnu í félagslegri þjónustu. Allt helst þetta í hendur. Sárast alls í sambandi við aðdraganda þess máls, er hér liggur til afgreiðslu, og málflutning þeirra, sem fyrir því mæla, er sá botnlausi aumingjaskapur sem þar lýsir sér, sú undirlægja að leggjast sjálfur undir vöndinn. Helsta röksemdin fyrir því að við verðum að ganga að þessum smánarsamningum er að við munum ekki geta varið landhelgina, það sé sem sagt hugsanlegt að þjóðverjar gætu stolið meiru en þeir fá með samningunum og þess vegna sé skárra að beygja sig sjálfur undir okið í stað þess að láta reyna á valdbeitinguna. En þeir, sem þannig hugsa, meta lítils þau orð að barður þræll sé mikill maður því í hans brjósti eigi frelsið heima, enda er frelsið víst löngu hætt að eiga heima í brjósti þeirra sem nú sem fyrr skríða fyrir félögunum í NATO. Undirlægjuhátturinn skín hvarvetna í gegn þegar litið er yfir ákvæði þeirra samningsdraga sem hér liggja fyrir. Ekki er nóg með að þjóðverjum séu afhent þau svæði sem þeir óska sér, heldur gráu bætt á svart með að fela þeim sjálfum eftirlit með þeim takmörkunum sem gerðar eru á aflamagni. Og þegar grunur er um brot eiga þeir sjálfir að koma á staðinn og sannreyna staðarákvörðun landhelgisgæslunnar. Fyrir tveim árum var það gagnrýnt að engin viðurkenning á 50 mílna mörkunum væri tekin fram í samkomulagi við breta, þótt á hitt væri bent á móti, að samningurinn jafngilti viðurkenningu í framkvæmd. En nú aftur á móti þykir ástæða til að taka fram í sérstökum bréfum með samningnum að ekki sé þar með viðurkennd 200 mílna fiskveiðilandhelgin, þ. e. a. s. tekið fram að hann hafi engin áhrif á afstöðu þjóðverja til neinna atriða hafréttarmála. Það er okkar ógæfa að það hefur verið óskráð mottó í utanríkisstefnu Íslands allt frá því að við eignuðumst okkar fyrsta utanrrh. að við séum fátækir, fáir og smáir. Enn í dag höfum við ekki eignast slyngan og hnarreistan utanrrh. sem hugsar öðruvísi og þorir að standa uppi í hárinu á erlendum viðsemjendum. Við erum kannske fáir, íslendingar, en hvorki fátækir né smáir, a. m. k. ekki að meðaltali. Enn erum við rík að eiga óbeislaða orku í landi og gjöful fiskimið, þótt auðlegðin geti vissulega skjótt breyst í örbirgð ef við berum ekki gæfu til að varðveita hana með tilhlýðilegum hætti eða ef við afhendum útlendingum yfirráð yfir þessum auðlindum okkar. Og smærri en svo erum við ekki að við getum, ef við viljum, varið fiskveiðilögsöguna alla að mati gæslumannanna sjálfra, ef þeir bara fá að gera það fyrir hugdeigum ráðherrum og ef þeir fá aukinn skipakost, t. d. skuttogarana sem þeir hafa bent á. Þegar Guðmundur Kjærnested skipherra var að því spurður í blaðaviðtali nýlega hvort unnt væri að verja þessa nýju, stóru landhelgi efaðist hann ekki. „Það er allt hægt,“ sagði hann, en það virtist undirskilið eitt stórt „en“. Honum var bent á að hæstv. sjútvrh. Matthías Bjarnason hefði talið ókleift að verja landhelgina. „Nú, sagði hann það?“ var svar skipherra. „Hann hefur aldrei verið háseti hjá mér“ Hvað sem í skerst höfum við þegar áratugareynslu fyrir því að' tíminn vinnur með okkur. Þess vegna er fásinna að fara að binda síg í keðjuverkandi samningum. Um efnahagslegt og hernaðarlegt ofbeldi breta og þjóðverja munu ugglaust gilda orð hins mikla þýska skálds okkar aldar sem orti fyrir munn smáþjóðar sem var kúguð af hans eigin þjóð, með leyfi forseta: „Es wechseln die Zeiten. Die riesigen Pläne Der, Mächtigen kommen am Ende zum Halt. Und gehen sie einher auch wie blutige Hähne. Es wechseln die Zeiten, da hilft kein Gewalt.“ Í lauslegri þýðingu: „Þótt þeir hamist eins og blóðugir hanar verða áætlanir valdhafanna að lokum stöðvaðar. Ekkert stöðvar tímans rás þar um skiptir ofbeldi engu.“



Herra forseti. Núna undanfarna klukkutíma hefur hver af öðrum hv. þm. stjórnarflokkanna lýst kostum, en þótt undarlegt megi virðast aðallega ókostum þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir. Og einhvern veginn er það svo, að þeim hefur gengið afskaplega illa að koma auga á kostina þó að þeir hafi allir talað sig að lokum niður á það plan að þeir ætluðu að fylgja þessu gegnum þykkt og þunnt. Mig undrar það ekki, ég er ekki hissa á því þó að hv. þm. Helgi Seljan, sem hefur átt tiltölulega skamma setu hér á hv. Alþ., sé ofurlítið hissa á þessu. Mér er ekki eins farið og honum um það. Ég undrast þetta ekki. Það vill nefnilega svo til, að þó að ég sé hér nú sem íhlaupamaður, þá sat ég hér áður fyrr 19 þing og sú reynsla, sem ég hafði af því, hún drap í mér möguleikann til þess að verða hissa. En þrátt fyrir þetta hef ég reynt eftir bestu getu í gegnum þær að vissu leyti þokukenndu umr., sem hér hafa farið fram, að gera mér grein fyrir því af umr. m. a., hvaða rök á báða bóga séu af því tagi að það taki því yfirleitt að gera þau að umtalsefni. Ég vil þá fyrst nefna það, af því tagi sem frá stjórnarþm. og ráðherrum hefur komið sem þeir bera fram sem afsökun sína fyrir þessari þáltill. og því að þeir vilji fara samningaleiðina sem aðalbaráttuaðferðina, ekki samninga um alger bráðabirgðaúrræði, um lítið aflamagn, heldur um stórfelldar undanþágur til fiskveiða innan okkar landhelgi. Og fyrsta ástæðan, sem þeir bera fram og ég tel vert að skoða, er sú, að þeir segja: „Við getum ekki varið landhelgina.“ Í öðru lagi segja þeir að orðstír okkar á alþjóðavettvangi velti á því að við sýnum svokallaða sanngirni. Og í þriðja lagi að við mundum spilla niðurstöðum hafréttarráðstefnunnar ef samningaleiðin væri ekki farin. Af þessum ástæðum verðum við að ganga lengra en afkoma okkar og möguleikar í raun og veru þoli. Ég held - og það er mín sannfæring - að allar þessar ástæður séu órökstuddar með öllu. Varðandi vörslu landhelginnar hef ég fyrir mér persónulegt viðtal við þann mann sem einna frækilegasta framgöngu hefur sýnt í vörn landhelginnar, og þar sagði hann að með nokkurri aukningu þess flota, sem landhelgisgæsluna skipar, þ. e. a. s. ef til vill 4–6 togurum sem við höfum handbæra og hentuðu vel til vörslunnar, þá væri hægt að verja landhelgina allt að 100% fyrir öllu nema beinni herskipaíhlutun. Þetta hefur staðfest af reynslunni. Þessi sami skipherra rak á nokkrum klukkutímum 35 breska togara út úr landhelginni norður af Melrakkasléttu ekki alls fyrir löngu, og í Morgunblaðinu sá ég annaðhvort í dag eða gær - ég man nú ekki hvort var heldur - með stórri fyrirsögn letrað að varðskipið Týr hefði hindrað 15 togara frá veiðum. Enn fremur vil ég gjarnan í þessu efni vísa til ummæla breskra fiskiskipstjóra um að dráttarbátarnir væru vitagagnlausir og hótuðu því að gefast upp á Íslandsmiðum við tilraunir til veiða ef ekki kæmi til herskipaverndar. Nú er mér spurn í fyrsta lagi, af því hér er verið að tala um samninga við þjóðverja: Geta þessi rök um landhelgisvörsluna gilt að nokkru leyti gagnvart þjóðverjum? Við skulum sleppa bretum nú í bili og taka það fyrir aðeins síðar. Nei mér finnst það algjörlega fráleitt. Ég held að forsaga þjóðverja sé slík og minningarnar frá styrjöldinni, þar sem nasisminn æddi brennandi, eyðandi og drepandi um alla Vestur-Evrópu og raunar miklu víðar, það sé svo skammt liðið frá þeim tíma að þýsk stjórnvöld og allra síst þau stjórnvöld, sem nú fara með völdin í Þýskalandi, mundu ekki svo mikið sem þora að miða leikfangabyssu að varðskipunum okkar, þegar þau væru við vörsluna. Ég slæ því algerlega föstu að herskipabeiting af hálfu vestur-þjóðverja kemur ekki til greina, og þar með er því í raun og veru líka slegið föstu, að við getum varið landhelgina 100% gegn þeim ef henni er beitt. Hitt vitum við, eins og hér hefur komið fram, að landhelgisgæslunni er stjórnað úr landi og það eru æðstu menn hennar sem bera ábyrgð á því að þjóðverjar hafa getað veitt þó það magn sem þeir hafa gert hér að undanförnu. En þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir vissu um það, sem hlýtur að vera í hugum þeirra sem hafa staðið að þessum samningum, að við getum hindrað allar veiðar þjóðverja innan 200 mílna markanna, þá á að auka veiði þeirra innan fiskveiðimarkanna frá því sem verið hefur, þ. e. a. s. að innan 200 mílnanna munu þeir fiska meira en þeir fiskuðu áður innan 50 mílna lögsögunnar. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það er verið í raun og veru að færa landhelgina inn. Og ég vil nú biðja menn að íhuga hvað hefði verið sagt þegar við færðum út í 12 mílurnar ef þá hefðu verið gerðir samningar innan 4 mílnanna. Ætli það hefði ekki þótt ofurlítið einkennileg ráðstöfun, svo að ekki séu viðhöfð stærri orð? Nú skeður það, um leið og við erum að færa landhelgina út í 200 mílur, þá eru leyfðar veiðar allt inn að 23 mílum, en það væri hliðstætt því að við 12 mílna útfærsluna hefðu verið gefnar undanþágur upp að 2 eða 3 mílum. Mér er spurn um það hvort eitthvað slíkt hafi verið í hugum manna þegar þeir voru að fagna 200 mílna útfærslunni. Átti sú þjóðareining, sem þá var kallað á, að verða um eitthvað líkt þessu? Þá vil ég aðeins víkja að bretum og stöðu þeirra. Ég vil í fyrsta lagi segja það, að þjóðin stendur auðvitað algerlega einhuga - eða það vona ég að ég geti fullyrt úr þessum ræðustól - gegn ofbeldi þeirra. Það mun mælast illa fyrir, ekki aðeins á Íslandi, heldur einnig í Bretlandi sjálfu og og enn verr kannske út um allan heim. Ég held þess vegna að þeir muni gefast upp á því fyrr en síðar, þó ekki kæmi til annað en almenningsálitið í heiminum. Og auk þess er vitað að veiðar undir herskipavernd verða erfiðar og ótrúlega óhagstæðar. Ég held þess vegna að gagnvart þeim, þ. e. a. s. ef ekki á að fara sömu leiðina og með þjóðverja, sem ég vil í lengstu lög vona að verði ekki gert, þá sé það spurning um tíma og jafnvel stuttan tíma hvenær bretarnir gefast upp á því ofbeldi sem þeir eru nú að byrja á gagnvart okkur. En þá kemur líka spurningin í hugann: Höfum við engin vopn gegn bretum? Það er auðvitað hverjum manni auðsætt að við getum ekki á nokkurn hátt gert okkur vonir um að hafa afl við þá í sambandi við okkar varðbáta og þeirra freigátur. Þar hljótum við að verða undir, þegar þessum drápstækjum þeirra er beitt gegn okkar tiltölulega litlu bátum. En við eigum ýmis önnur vopn. Við eigum pólitísk vopn sem við getum beitt ef við þorum og viljum. Í yfirlýsingu hæstv. forsrh. í gær sagði hann að vera beggja þjóðanna undir slíkum kringumstæðum í N ATO gæti ekki samræmst því ofbeldi sem bretar væru nú að hefja. Ég vona að þessi yfirlýsing hafi þýtt meira en orðin tóm og það verði staðið við hana og bretum og öðrum NATO-ríkjum gerður sá kostur að annaðhvort hypji þeir sig úr landhelginni eða þá við segjum okkur jafnskjótt úr NATO. Við getum líka, eins og fram hefur komið, slitið stjórnmálasambandi við breta, sem ég tel sjálfsagt ef þeir koma með her inn í okkar landhelgi. Við getum lokað herstöðinni. Við getum sett viðskiptabann á þá og við getum sett hafnbann á breskar vörur. Það er enginn íslenskur verkamaður skyldugur til þess að skipa upp einni einustu vöru sem frá Bretlandi er ættuð, og ef framhald verður á ofbeldi þeirra, þá verður það vissulega athugunarefni fyrir rétta aðila. Ég fullyrði ekki nú á þessari stundu hvenær og hvernig á að beita þessum vopnum, en það er fásinna að láta sem þau séu ekki til og geti engin áhrif haft í okkar baráttu. Og ég er sannfærður um það, að ef þessum vopnum er teflt fram af sæmilegu hugviti, þá getum við hreinsað íslenska landhelgi af breskri ásælni fyrr en okkur kannske flesta grunar. Við verðum að vísu að gera ráð fyrir því að við getum átt erfiða tíma um skeið. En ég er sannfærður um að baráttan mun færa okkur sigur ef valdsmennirnir tefla rétt og bregðast ekki þeim þjóðarvilja sem nú er óðum að skapast í sambandi við þetta mál. Þá er í öðru lagi röksemdin um áhrifin á þróun hafréttarmála. Það hefur lengi verið vitað, að það er veruleg hætta á því að jafnvel þó að 200 mílna efnahagslögsaga verði gerð að alþjóðalögum, þá fylgi því ýmisleg skilyrði, t. al. varðandi svokallaðan sögulegan rétt, sem Haagdómstóllinn að vísu með illa eða órökstuddu máli taldi vera fyrir hendi fyrir vestur-þjóðverja og breta. En mín skoðun er sú að þetta fordæmi hafi aldrei verið fyrir hendi. Hins vegar með því að veita nú mjög miklar og stórfelldar undanþágur frá okkar fiskveiðimörkum, þá sýnist mér að við séum að bjóða heim þeirri hættu, sem er stórkostleg fyrir okkur, að aftan í hugsanleg ákvæði um 200 mílna almenna efnahagslögsögu verði hengd ákvæði um svo og svo mikil réttindi til þeirra þjóða sem áður hafa veitt á tilteknum svæðum. Mér þykir það hart ef við með einhverjum hætti gripum til þess slæma ráðs, vægast sagt, að fara að viðurkenna slíkan rétt, vegna þess að hann er ekki til. Við vitum að til þess að hefð skapist, sem gefur einhvern rétt, þarf viðkomandi verknaður að hafa átt sér stað um mjög langan tíma, ósundurslítið og án mótmæla. Engu slíku er til að dreifa, hvorki gagnvart bretum né vestur-þjóðverjum. Þeir uppfylla hvorugt þessara almennu alþjóðlegu skilyrða til þess að hafa getað skapað sér nokkra hefð. Auk þess verðum við að hafa það í huga, að þrátt fyrir það að Haagdómurinn væri okkur ekki hagstæður, heldur þvert á móti, þá er strax með því uppkasti, sem hér er gert að samningum við þjóðverja, gengið verulega lengra en gert er ráð fyrir í forsendum Haagdómstólsins, en þar segir að ef lífshagsmunir strandríkisins krefjist, þá hafi þeir forgang umfram þá sem kunna að hafa einhvern hefðarrétt. Og ef við höfum ekki rökin fyrir því nú, að lífshagsmunir okkar liggi við um að verja okkar landhelgi, þá verð ég að segja það að við erum illa á vegi staddir, - ef við viljum ekki aðeins lúta ábendingum Haagdómstólsins svokallaða, dómur var það ekki, heldur áskorun eða ábending og á því er geysilega mikill munur, sem oft hefur komið fram, og málið þannig flækt og falsað. En hér er tvímælalaust um það að ræða, að við erum að ganga lengra en þessi svokallaði Haagdómur gerði ráð fyrir að réttur breta og vestur-þjóðverja næði. Þetta voru örfá orð um þau rök talsmanna þáltill. sem ég tel þess eðlis að það sé nauðlegt að skoða þau niður í kjölinn, og mín niðurstaða er sú sem ég nú hef greint frá. Á hinn bóginn eru svo rök okkar sem ekki erum mjög samningsfúsir og höfum reyndar sagt við þau skilyrði sem nú ríkja í þessum málum að við vildum enga undanþágusamninga. Ég fyrir mitt leyti vil þó taka fram, að ég tel að þetta beri ekki að túlka á þann veg að það væri ekki fræðilegur möguleiki að sýna okkur samninga sem við mundum hika við að neita. Ég tel að það yrði að meta, en það yrðu þá að vera samningar á allt öðru stigi en þeir sem hér er um að ræða. Við gerum það auðvitað ekki að gamni okkar að standa í deilum, og við mundum sjálfsagt vilja vinna eitthvað til að geta haft frið á okkar fiskimiðum, jafnvel þó að það kostaði okkur einhverjar algerar bráðabirgðaundanþágur í nokkrar vikur eða nokkra mánuði. Ég held að sé ekki vafi á því. Hitt er svo annað mál, að þetta kjörorð okkar hefur skapast við þau skilyrði að ekkert hefur verið um að ræða af hálfu stjórnvalda annað en stórkostlegar ívilnanir sem varða þjóðarhag milljarða og það jafnvel margra milljarða árlega og mundu skerða rétt okkar óbærilega um langan tíma. Það er enginn vafi á því, að með þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, eru þjóðverjum í fyrsta lagi boðin 60 þús. tonn á ári í 2 ár, en það samsvarar ársafla 40 íslenskra togara með 3000 tonna afla, sem ekki verður að telja ólíklegan eins og sakir standa þó að aflamagnið verði trúlega ekki svo mikið þegar frá líður. Hattersley hinn breski spáði því í dag samkv. fregnum breska útvarpsins að samningar mundu geta tekist við íslendinga um 90–95 þús. tonn. Ég vona að hann hafi ekki verið sannspár í þessu. En tilboðin, eins og þau standa, segja mér sem manni sem stundum hefur tekið þátt í samningum að það hljóti að vera stefnt á einhverja slíka tölu, annars hefði svo há tala eins og 65 þús. í tilboðinu aldrei verið nefnd. Þá hefðu menn haldið sig við miklu lægri tölu ef meiningin var að hér væri um eitthvert lokaboð að ræða. Lokaboð gera menn ekki í samningum, ekki neins staðar þar sem ég þekki til, þegar svo mikið ber á milli sem hér er. Það er sjálfsagt enginn vafi á því heldur og hafa ekki verið bornar brigður á það hér í þessum umr. að samningar við a. m. k. belga og færeyinga eru á döfinni og skortir ekkert nema undirskriftirnar undir þá, og fleiri þjóðir koma þar til sem ættu hliðstæðan rétt, eins og t. d. pólverjar, norðmenn, austur-þjóðverjar, sovétrússar og jafnvel danir. Í sambandi við þá vil ég segja það, að það vill nú svo til að þeir eru í Efnahagsbandalaginu og ef þeim mislíkaði við okkur, sem ég efast ekkert um að þeim geri, m.a. vegna kannske óklókrar aðferðar í sambandi við mörkun 200 mílnanna, þá gætu þeir einir beitt neitunarvaldi til þess að t. d. bókun 6 kæmist ekki í framkvæmd. Og ég býst við að íslensk stjórnvöld yrðu þá ekki sein á sér að segja: Gjörið þið svo vel, þið getið fengið ykkar kvóta, ef það stæði ekki á öðru. Það er þess vegna sem mér finnst eitt aðalatriðið í þessu máli vera sú stefna sem mér sýnist vera mörkuð með tilboði til þjóðverja um 60 þús. tonn. Með þeim eru þeim afhent t. d. um 60% af þeim karfa sem við megum veiða samkv. áliti fiskifræðinga, og er þó svo langt gengið nú þegar í þeim veiðum að smákarfi er til skaða veiddur samkv. skýrslu fiskifræðinganna, og sjálfsagt verður ekki mikil breyting á því. Í öðru lagi er það svo álit mitt í sambandi við þessi atriði, sem ég hef gert hér að umtalsefni, að eins og ég reyndar var áður búinn að segja, tel ég að slíkar stórfelldar undanþágur eins og hér er um að ræða hljóti að hafa stórspillandi áhrif á þróun hafréttarmálanna. Við höfum haft þar mikil áhrif á undanförnum árum með fordæmi okkar. Ég held að þau áhrif mundu þverra og þau mundu nú öll verða á hinn verri veginn og ef til vill okkur stórhættuleg. Í þriðja lagi tel ég það stórt atriði hvaða áhrif slíkir samningar og slík stefna í okkar fiskveiðimálum sem hér er um að ræða hefði á fiskveiðistefnuna hér innanlands. Það er brýnt fyrir okkur af okkar sérfræðingum sem við hljótum að taka góða og gilda, a. m. k. þessa 13 sem ekki vildu skrifa undir með Jóni Jónssyni, að það sé grundvallarskilyrði til þess að fiskstofnarnir geti haldist í horfinu hér við land að sóknin verði ekki meiri á næsta ári heldur en um 400 þús. tonn, þ. e. a. s. næstum því sama talan og við höfum sjálfir veitt að undanförnu, og þó helst eitthvað minni. Ég held að með því móti að við séum að afhenda útlendingum þriðja hvern eða annan hvern fisk sem veiðanlegur er með skaplegum hætti á Íslandsmiðum til útlendinga, þá þurfum við ekkert að vera að tala um neina markvissa fiskveiðistefnu hér á Íslandi. Ég hef ekki trú á þeim boðskap, sem ég hlustaði á í sjónvarpinu nú um kvöldið frá ritara fiskiþings, að ráðið væri það að ganga hringinn í kringum landið og höggva niður bátaflotann með aðstoð ríkisins, sem keypti skipin, og segja þeim: Meira fáið þið ekki að veiða heldur en þetta og þetta. - Ég held, þó að kannske núverandi sjútvrh. eða sá sem næstur tæki við af honum væri eitthvað kjarkaðri heldur en fyrrv. sjútvrh., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, sem legið hefur undir ámæli fyrir að hafa ekki gengið nógu hart fram í þessum málum, - sem vel kann að eiga einhverja stoð, það skal ég ekki segja um, - en ég er ekki farinn að sjá þann kjarkmann sem ætlar sér að ganga um landið, í öll sjávarþorpin, með þennan boðskap og gera hann að veruleika. Ég held þess vegna að niðurstaðan yrði ekki þessi. Hún yrði kannske enn þá háskalegri, þ. e. a. s. sú að íslendingar veiddu með öllum sínum flota allt sem þeir gætu og gætu kannske komist upp undir þau magnmörk nú næstu eitt eða tvö árin sem þeir hafa gert hingað til og síðan kæmi það til viðbótar sem við afhendum öðrum þjóðum, þ. e. a. s. að við veiddum í staðinn fyrir það, sem fiskifræðingarnir segja að gæti verið hæfilegt og án háska, um 400 þús. tonn, þá mundum við taka, ef flotinn gæti eða á meðan flotinn gæti, kannske allt að 550 eða 600 þús. tonnum. Og við höfum alveg fyrir okkur, m. a. í skýrslu Hafrannsóknastofnunar og þessari bók Steingríms Hermannssonar, sem honum sé þökk fyrir, hvaða afleiðingar verða af því, en þær standa hér, niðurstöðurnar um það, á bls. 14 í þessu merka riti Rannsóknastofnunarinnar, en þar segir m. a.: „Fari svo, að viðkomubrestur verði í þorskstofninum, má áætla tekjumissi útgerðar 11 milljarða kr., lækkun útflutningstekna 18–20 milljarða kr. og hugsanlega lækkun þjóðartekna 40–50 milljarða kr. miðað við varlega áætlun um margfeldisáhrif.“ Og enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Áframhaldandi fyrirhyggjuleysi í málefnum sjávarútvegsins getur í versta falli leitt til efnahagslegs hruns og í besta falli til fjárhagslegra þrenginga.“ Svo mörg eru þau orð. En ég ætla þessi orð sannmæli sem þm. ættu að taka tillit til, þó að yfirmaður höfundanna virðist ekki vilja gera það. Ég held þess vegna, að ef þessi stefna nær fram að ganga sem hér er verið að marka, þá þýði það skipulagt dráp og eyðingu stofnanna meðan nokkurt kóð finnst í sjónum eða nokkrum útgerðarmanni eða bátseiganda þykir það nokkru skipta eða nokkur ábatavon í því að ýta skipi úr vör. Og afdrifin af slíku fyrirhyggjuleysi höfum við fyrir okkur hér svart á hvítu, og ég trúi algerlega Steingrími Hermannssyni í því sem hann segir í þessari bók. Ég held þess vegna að það sé alveg augljóst að samningsdrögin, sem hér liggja fyrir, verði í fyrsta lagi að skoðast sem fordæmi, byrjun á framkvæmd stefnu sem ekki samræmist íslenskum hagsmunum, og ætla ég að þetta séu ekki nein stóryrði miðað við það sem fyrir liggur frá okkar vísindamönnum. Þessi stefna opnar gáttir fyrir öðrum og sumum e. t. v. stærri. Mér sýnist t. d. að afhending á 60% af karfaaflanum geti verið býsna þægileg röksemd fyrir bretana, sem aðallega hafa veitt þorsk hér við land, um að það ætti að afhenda þeim kannske þriðjunginn, kannske helminginn, kannske 60%, eins og þjóðverjum, af þorskaflanum. Alla vega yrði það ekki góð röksemd fyrir okkur þegar við þurfum að fara að semja sátt við þá, sem við gerum áreiðanlega fyrr eða síðar, því að það er nú svo með allar deilur að einhvern tíma enda þær með sáttum og einhvern tíma verður sest að samningaborði, þó að hugur manna standi kannske ekki mikið til þess núna næstu dagana. Vil ég þó ekkert um það fullyrða hversu skjótt skipast veður í lofti þar. Í öðru lagi að þessi stefna hefur hættuleg áhrif á gang hafréttarmála og á niðurstöðu ráðstefnu þjóðanna um þau. í þriðja lagi að hún spilli eða jafnvel útiloki að hér verði mörkuð framsýn og vitleg veiðimálastefna, sem er frumskilyrði efnahagslegrar velferðar okkar í þessu landi. Ég ætla mér hér ekki að fara út í einstök atriði nema þá örlítið í sambandi við sjálf samningsdrögin, því að ég tel að ég hafi hér dregið fram það sem mér finnst vera aðalatriði málsins. En tek þó undir það, sem hér hefur komið fram, m. a. frá þm. stjórnarflokkanna, að magnið, sem samið er um, er fráleitt, 60% af karfaveiðinni t. d. og það skapar stórhættulegt fordæmi í samningum við breta sem fyrr eða síðar hljóta að fara fram. Forgangsréttur okkar sem strandríkis, sem við eigum m. a. samkv. hinum svokallaða Haagdómi, er fótumtroðinn með þessari stefnu og þessari þáltill. Á margvíslegan hátt er þjóðverjum gert hærra undir höfði en okkur íslendingum, t. d. um möskvastærðina. Ef ég hef ekki misskilið neitt, þá eiga þeir í orði kveðnu að hlíta íslenskum reglum um möskvastærð, sem er ákaflega þýðingarmikið atriði, vegna þess að kannske er mikilvægast í okkar fiskvernd að verja ofsókn í þriggja ára fisk sem verður ekki kynþroska fyrr en eftir 3 ár og er auðvitað blandaður innan um annan og stærri fisk og þess vegna útilokað að verja hann með öðrum hætti en að stórstækka möskvana. Ég heyrði einn leiðangursstjóra af Bjarna Sæmundssyni lýsa því í sjónvarpinu núna að það væri mjög líklegt að möskvastærðin yrði færð úr 130 og eitthvað mm í 170 á næstunni. Þessu eiga þjóðverjarnir að hlíta, en þeir eiga bara að fá árs fyrirvara til þess að breyta því. Eftir að við höfum breytt okkar möskvastærð í 170 mm t. d., þá mega þeir halda áfram að veiða með 130 eða 135 í eitt ár frá þeim tíma. Þeir eiga líka að vera háðir tímabundinni vernd sem við íslendingar ákveðum og gerum jafnvel til mjög skamms tíma, vegna þess að fiskurinn hreyfir sig víst í sjónum, að maður hefur haldið, og það getur verið nauðsynlegt að grípa snögglega til verndaraðgerða af þessu tagi. Þeir eiga líka að hlíta þessu. En þetta þarf allt að ganga í gegnum stórmikið skriffinnskubákn, og það gæti jafnvel farið svo að þetta væri ekki komið til æðstu manna og ráðamanna þjóðverja fyrr en bannið yrði afnumið. Ég hafði skilið það svo, og ég held að þeir hafi verið margir sem skildu það svo varðandi bókun 6, að algert skilyrði fyrir samningum ætti að vera að þau tollafríðindi, sem við höfum samið um, kæmu til framkvæmda. En svo er ekki. Þessu hefur verið kastað algerlega fyrir borð og í staðinn settur þessi 5 mánaða frestur sem mér sýnist aðeins vera til þess að herða á íslenskum og breskum stjórnendum að hafa lokið samningum fyrir þann tíma. Sannleikurinn er sá, að allt plaggið er þannig eða mest af því, að við eigum að uppfylla allar skyldurnar, okkur á að blæða fyrir það sem tekið er af okkar fiskstofnum, og ég geri í sjálfu sér ekkert afskaplega mikinn mun á því um hvaða fisktegundir þar er að ræða, hvort það er þorskur eða annað, vegna þess að um leið og við þurfum að draga við okkur og minnka sóknina í þorskinn, þá hljótum við fyrr eða seinna, - það kann að vera einhver aðlögunartími, sem við þurfum, - þá hljótum við, ef við eigum að reyna að bjarga okkur eftir því sem við getum að gerðum slíkum samningum, að sækja meira í þá stofna sem ekki eru verst staddir um þessar mundir. En skyldurnar eru sem sagt allar okkar megin, en litlar eða engar hjá þjóðverjunum. Hér er ekki verið að semja á jafnréttisgrundvelli á nokkurn hátt, heldur líkist samningurinn meira því að þar hafi verið beygðir og bugaðir menn að verki gagnvart stórveldinu. Og ég held að ekkert slíkt hafi reynst smárri þjóð sigurvænlegt í baráttu hennar fyrir sjálfstæði sínu og rétti. Auk þessa er þess að gæta, að hér erum við að semja við ríkustu þjóð veraldar, þjóð sem setti á síðasta ári met í yfirballans á greiðslujöfnuði við erlendar þjóðir, en við á sama tíma Evrópumet í verðbólgu og kannske líka skuldasöfnun og viðskiptahalla, og með þessu erum við að gera okkur grátbroslega, ef ekki hlægilega í augum umheimsins. Það er eins og við værum einhver stórmenni, sem hefðum af miklu að má og gætum úthlutað stórveldunum verulegum fúlgum af okkar þjóðarauði. Við erum að rétta þessari ríku þjóð marga milljarða, ég skal ekki segja hve marga, ég hef ekki slegið neinum tölum á það, en það verður sjálfsagt leikur einn að gera það, en auka okkar eigið tap sem er ærið fyrir. Og ég spyr: Er þetta fallið til að auka veg okkar meðal þjóða, eins og hér hefur verið talað um, og styrkja okkar málstað? Þeir svari þessu sem mesta ábyrgðina bera á efnahagsþróuninni hér á landi frá síðustu tímum og á þeim samningsdrögum sem hér liggja fyrir. Ég get svo að lokum ekki horfið héðan úr pontunni án þess að gera ofurlitla grein fyrir afstöðu verkalýðssamtakanna í þessu máli. Það hefur ekki farið fram hjá mönnum að alda mótmælasamþykkta frá almannasamtökum og þó sérstaklega frá félögum innan Alþýðusambands Íslands hefur sjaldan eða aldrei risið hærra heldur en nú. Krafan er um raunverulega útfærslu og hreina landhelgi svo skjótt sem kraftar okkar til sóknar leyfa. Þetta sýnir að mínu viti þann þjóðarvilja sem nú er fyrir hendi, ekki bara verkalýðshreyfingarinnar því að hér er auðvitað fyrst og fremst um mál allrar þjóðarinnar að ræða fremur en einstakra starfshópa eða stétta. Hitt er þó alveg augljóst, að til að byrja með verður það verkalýðsstéttin, allra frekast fiskimennirnir, fólkið í fiskiðnaðinum í öllum sjávarplássum landsins, sem höggið dynur þyngst og harðast á, og því er ekki óeðlilegt, að það láti málið nú mest til sín taka. Skýrslur fiskifræðinga sanna að allir samningar um teljandi undanþágur þýða nákvæmlega sem nemur magni leyfðra undanþága jafnmikinn samdrátt atvinnu og lífskjara þessa fólks sérstaklega, en allrar þjóðarinnar að lokum. Við höldum ekki við um atvinnu og tekjur, það liggur fyrir, þó að allir útlendingar hverfi héðan og það strax á þessum degi eða þessari nóttu. Allt, sem samið er um til erlendra þjóða, er tekið af lífskjörum íslensks verkafólks á sjó og landi, og ég bendi í þessu sambandi á ábendingu í bók Rannsóknaráðs ríkisins um möguleika á 40–50 milljarða þjóðartekjutapi, 20 milljarða minnkun útflutnings og 11 milljarða tapi sjávarútvegsins, sem þar er spáð ef svo heldur fram sem mér virðist nú horfa. Ég held að það sé þess vegna augljóst að framhald þeirrar stefnu, sem hér er verið að marka, þýði í fyrsta lagi atvinnuleysi sjómanna og verkafólks í öllum sjávarplássum landsins, hvernig sem að er farið. Við höfum enga möguleika á að fá aðrar atvinnugreinar í staðinn, a. m. k. ekki um ófyrirsjáanlega framtíð. Í öðru lagi þýðir þessi stefna stórfelld og fyrirséð rýrð lífskjör, því að lífskjörin fáum við ekki annars staðar heldur en af okkar eina stóra þjóðarauði. Í þriðja lagi sýnist mér að þessi stefna hljóti að leiða til mjög harðnandi stríðs á vinnumarkaðnum, því að auðvitað fer það svo að verkalýðshreyfingin mun reyna að spyrna við fótum með eðlilegum hætti, og ef við fáum ekki atvinnuleysið strax, þá fáum við það síðar. Það getur verið að við fáum það strax nú í vetur. A. m. k. var það boðað af ritara Fiskiþings að kvótaskiptingin á sjávarplássin ætti að ganga í gildi strax núna um áramótin. Þetta, sem ég hef sagt um afleiðingar þessarar stefnu, bætist við aðrar þær efnahagslegu ógöngur sem þjóðfélagið er í. Mér sýnist þess vegna að það gæti margt bent til þess að tímarnir fram undan, ef allt fer á versta veg, yrðu ekki betri en tímar kreppuáranna milli 1930 og 1940, og þeir, sem lifðu þá tíma, a. m. k. sem verkamenn, langar ekki beinlínis til þess að lifa þá aftur. Þegar ástandið er þannig að kaup þyrfti nú að hækka um 30% og að auki að koma full verðtrygging á laun, svo að viðunandi mætti teljast fyrir verkalýðinn í landinu, og þetta bætist við, þá geta allir gert sér í hugarlund hvernig muni ganga að sætta aðilana á vinnumarkaðnum. Ég held að verkalýðshreyfingin hafi verið að reyna að sýna og muni sanna það enn betur á næstunni að slíka framtíðarsýn lætur hún ekki bjóða sér án þess að grípa til allra tiltækra ráða sem hún getur gripið til, til þess að spyrna við fótum og reyna að hindra að þeir erfiðleikar gangi yfir hana sem valdsmenn þjóðarinnar virðast nú stefna að vitandi eða þá meira eða minna óvitandi, blindaðir af ímynduðum „sanngirnishugmyndum“ gagnvart þremur stórveldum, en fullu tillitsleysi gagnvart íslenskum verkalýð og íslenskri þjóð. Fram til þessa hafa verkalýðssamtökin látið sér nægja að aðvara ríkisstj. og stuðningslið hennar með fjöldasamþykktum sem taka þó af allan vafa um hug hennar. Þau hafa vonað að þau varnaðarorð yrðu einhvers metin, m. a. hér í þingsölunum, og á það mun nú reyna skjótlega, þegar endanleg afstaða verður tekin til þess uppkasts sem nú er rætt. En ég stæði hér sem óhreinskilinn maður, sem væri að reyna að blekkja hv. þm., ef ég lýsti ekki því eindregna áliti mínu, að ef varnaðarorðin margendurtekin verða að engu höfð og voði atvinnuleysis og enn rýrðra lífskjara verður óhindraður látinn dynja yfir vegna þrekleysis og skammsýni valdhafa, þá verður ekki látið sitja við orðin tóm. Það væri að sjálfsögðu heimildarlaust af mér og í engan stað eðlilegt að ég færi hér að útlista í einstökum atriðum til hvaða ráðstafana verkalýðssamtökin gætu gripið ef illa fer. En hitt fullyrði ég, að alþýðusamtökin munu ekki auðvelda neina framkvæmd þeirrar stefnu sem hér er verið að marka. Þau munu innan marka laga og réttar beita hverju tiltæku vopni samtakamáttar síns til þess að koma í veg fyrir að meðferð landhelgismálsins leiði til þess voða sem fyrirsjáanlegt er að hlýtur að verða afleiðing þeirrar undanhaldsstefnu sem hér er verið að ryðja brautina fyrir. Verkalýðssamtökunum er fullljóst að hér er um að tefla sjálft grundvallarskilyrðið fyrir því að hér verði forðað frá atvinnuleysi, neyðarkjörum í kaupgjaldsmálum og efnahagslegum ógöngum. Þeim er ljóst að hér er um að ræða grundvöll allrar baráttu þeirra fyrir mannsæmandi lífskjörum nú og um langa framtíð. Og þetta hljóta þau að tengja almennri baráttu sinni fyrir hagsmunum sínum. Og þetta hlýtur líka að tengjast efnahag þjóðarinnar og þeim vanda sem þar er víst við að etja. Og samkv. þessu mun verkalýðshreyfingin ákveða baráttuaðferðir sínar, - baráttuaðferðir sem ég trúi að fyrr eða síðar muni færa þjóðinni allri sigur í þessu lífshagsmunamáli. Þetta eru ekki hótanir. En þetta eru skyldug aðvörunarorð á þessari stundu, því að ég segi jafnframt: Verkalýðshreyfingin er albúin þess að veita stjórnvöldum allan þann stuðning og annan þann styrk sem hún má til þess að halda fast og drengilega á réttum málstað þjóðarinnar, velji hún þann kostinn að hugsuðu máli. Og að ég tel víst er hún líka tilbúin að taka á sig sanngjarnan hluta þeirra erfiðleika sem öll þjóðin kann að þurfa að bera í baráttu sinni fyrir fullri viðurkenningu á lögmætum aðgerðum til að vernda lífsgrundvöll þjóðarinnar, ekki aðeins um stundarsakir, heldur um langa framtíð. - Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég harma það að hv. 9. þm. Reykv., forseti Alþýðusambands Íslands, skyldi flytja hér sem lokaorð í sinni ræðu þann boðskap að hann sæi ekkert annað fram undan heldur en atvinnuleysi, og yfirleitt fannst mér í niðurlagi ræðu hans vera fólgin mikil bölsýni á framtíðarmöguleika fólksins. Ég vil segja það fyrir mitt leyti, að mér finnst það ekki æskilegt né rétt af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, hvar sem þeir eru í flokki, þá finnst mér það ekki rétt gagnvart fólkinu í landinu að draga stöðugt kjarkinn úr því með úrtölum og ótímabærri svartsýni þótt erfiðleikar séu fram undan í efnahagsmálum. Þar að auki finnst mér það óviðeigandi. En maður þarf nú ýmsu að venjast hér á hv. Alþ. sem er því miður ekki allt of gott. Mér finnst það mjög óviðeigandi að hóta Alþ. að ef þróunin verði ekki öll að skapi okkar í verkalýðshreyfingunni, þá skuli verkalýðshreyfingunni stefnt á þessa ágætu samkundu með einhverjum hætti sem mér er ekki alveg ljóst hvernig á að gerast. Það er stefna núv. ríkisstj. og hefur verið stefna ríkisstj. að forða verkalýðnum frá atvinnuleysi. Þetta hefur tekist enn sem komið er - og ég vil segja: með ágætu samstarfi við Alþýðusamband Íslands og þá alveg sérstaklega við forseta Alþýðusambandsins. Og ég hef þá trú að ef forsetinn og miðstjórn Alþýðusambandsins halda tryggð við þá stefnu, þá mundi takast að forða fólkinu í landinu frá atvinnuleysi. En ef hins vegar á að taka upp gömlu vinnubrögðin, að tengja verkalýðshreyfinguna um of við pólitíska baráttu þeirra flokka sem hafa slegið hefð sinni á verkalýðshreyfinguna, þá er ég hræddur um að því miður geti sú ógæfa dunið yfir þessa þjóð að hér skapist styrjaldarástand, e. t. v. það portúgalska ástand sem sumir vilja framkalla, en ég veit að forseti ASÍ vill ekki. Ég held að við ættum að starfa þannig áfram í verkalýðshreyfingunni - og það er töluvert stór hluti verkalýðshreyfingarinnar sem vill vinna þannig að sínum málum - að öll ráð séu ekki sótt til ákveðinna flokka og að ákveðnir flokkar slái ekki eign sinni á fólkið í verkalýðshreyfingunni. En það er kannske sumum framandi að slíkt geti gerst árið 1975 á Íslandi, því að það átti aldrei svo að verða samkv. gömlu kenningunum. Ég held að það væri verðugra og betra verkefni, að við héldum áfram, eins og við höfum gert hingað til innan verkalýðshreyfingarinnar, að berjast gegn verðbólgudraugnum, berjast saman án þess að alltaf sé gripið til pólitískra vopna eftir flokkum, og þá er ég sannfærður um að sú mikla svartsýni og ég vil segja þreyta, sem er komin í forseta Alþýðusambands Íslands, þarf ekki að verða að veruleika í nánustu framtíð. En það var athyglisvert í ræðu hv. 9. þm. Reykv. að hann sagði áðan að samningar við vestur-þjóðverja væru ekki útilokaðir í stuttan tíma, ef ég skildi hann rétt. Þetta er nú ekki alveg í samræmi við stefnu samstarfsnefndar Alþýðusambandsins og fleiri samtaka í þessu máli, sem mér skilst að sé sú að vera afdráttarlaust á móti öllum samningum. Og mér skilst að m. a. sé það eitt af hlutverkum þess fundar, sem á að halda á Lækjartorgi á morgun, að ítreka þessa yfirlýsingu um samstöðu á þessum grundvelli. En ég veit af fyrri reynslu að Björn Jónsson stendur við sínar skoðanir, hann gerði það hér áðan, og ég fagna því. Hins vegar finnst mér mikil stefnubreytilag hjá honum frá þeirri stefnu sem hann hafði 1973, þegar hann sagði að magnið í þeim samningi, sem við erum hér að ræða um, sé fráleitt, þ. e. a. s. 60 þús. tonn. Honum fannst það ekki fráleitt að semja við breta um 130 þús. tonn árið 1973 eða 200 þús. tonn af þorski á tveimur árum. Hv. þm. Helgi Seljan sagði áðan: Til hvers var verið að færa út í 50 mílur á sínum tíma ef átti ekki að skila sér nú? Hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, sagði hér fyrr í dag að rúmlega 1/3 af veiðum vestur-þjóðverja væri fyrir utan 50 mílurnar. Það þýðir að innan við 40 þús. tonn af þeim samningi, sem við erum að ræða um nú, eru veidd innan við 50 mílurnar, og það er mest karfi og ufsi. Ég tel að þetta sé veigamikill árangur í því að hreinsa 50 mílurnar, ef 130 þús. tonna samningurinn frá 1913 er hafður í huga. Einn veigamesti þátturinn í sjálfstæðisbaráttu íslendinga á umliðnum árum hefur verið fólginn í útfærslu íslenskrar fiskveiðilögsögu. Hafa margir góðir forustumenn þjóðarinnar komið þar við sögu og þjóðin öll jafnan stutt þá í þessu lífshagsmunamáli. Í fiskveiðilögsögumálum hafa íslendingar haft forustuna meðal þjóða heims, bæði með einhliða aðgerðum í þessum efnum og í baráttunni fyrir viðurkenningu á nýjum reglum strandríkjum í hag. Enn einu sinni höfum við riðið á vaðið með einhliða útfærslu undir forustu núv. stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Framsfl. Er þetta tvímælalaust stærsta og mesta átak í þessum efnum lokaátak. Það er yfirlýst stefna og vilji Alþingis að íslendingar skuli einir sitja að 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Sömu afstöðu höfðum við gagnvart 50 mílna útfærslunni, en þrátt fyrir það urðu íslendingar að semja við breta um veiðiheimildir innan við 50 mílurnar, og var það gert í ríkisstjórnartíð Alþb-manna, svo sem frægt er orðið. Þar með viðurkenndu þeir, eins og aðrir alþm. hafa orðið að gera fyrr og síðar, því miður, að þrátt fyrir einlægan vilja og góðan ásetning hefur hin einhliða útfærsla okkar ekki nægt til að tryggja sigur í fyrstu atrennu. Einhliða yfirlýsing okkar um stækkun fiskveiðilögsögunnar, sem við lítum á sem okkar eign, hefur ekki enn sem komið er öðlast lagalega viðurkenningu á alþjóðavettvangi. Við slíkar kringumstæður eigum við íslendingar um þrjár leiðir að velja: sjálftökuleiðina, dómstólaleiðina eða samningsleiðina. Sjálftökuleiðinni eru ákveðin takmörk sett. Jafnvel hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, og Alþb.-menn gátu ekki tryggt framgang þeirrar leiðar í vinstri stjórninni. Þess vegna gerðu þeir samninginn við breta í nóv. 1973. Dómstólaleiðin, allir eru sammála um að sú leið komi ekki til greina í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Þá er aðeins eftir ein leið, samningaleiðin. Það er sú leið sem við fórum hér nú í fyrsta og vonandi síðasta skiptið gagnvart vestur-þjóðverjum. En aðrir hafa farið þessa leið áður, og þá voru það ekki kölluð landráð eða óþjóðhollusta, enda voru það Alþb.- menn sem tóku þátt í samningunum. En ekki nóg með það, í umr. áðan var upplýst að aðalforustumaður Alþb., hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, sem þekkir manna best til sjávarútvegs og fiskiðnaðar innan þess flokks, hefði í mars 1914 verið reiðubúinn til að semja við vestur-þjóðverja um 80 þús. tonna afla á ári og að 48 vestur-þýsk skip mættu stunda veiðar hér við land á 54 þús. ferkm veiðisvæði. Enn hefur þessu ekki verið mótmælt af neinum ræðumönnum Alþb. hér í kvöld. Þess vegna hlýtur þetta að vera rétt. Sá samningur, sem hér er til umr., felur í sér 60 þús. tonna veiðiheimild til þjóðverja, 40 skip og 25 þús. ferkm svæði. Enginn gerir slíkan samning með ánægju, en ólíkt er hann betri en sá samningur sem Alþb.-menn voru greinilega reiðubúnir til að gera við vestur-þjóðverja í mars 1974. Hv. 2. þm. Austurl. sagði í sinni framsöguræðu að við stæðum nú frammi fyrir samningum upp á 150–160 þús. tonn sem væru jafnvirði 15–20 milljarða kr. Þetta er rangt. Hér og nú er verið að ræða um samning upp á 60 þús. tonn, og þar af er um að ræða mest fisktegundir sem eru ekki í hættu vegna ofveiði. Vísa ég þar til skýrslu fiskifræðinga frá 13. okt. máli mínu til staðfestingar. Þá vil ég víkja nokkuð að bretum og 65 þús. tonnunum. Það var vitað að bretar mundu hafna 65 þús. tonnum. Þessi hugmynd til sátta er svo fjarri því sem bretar geta hugsað sér, að með því að leggja hana fram var raunverulega verið að útiloka nokkra samninga við breta í nánustu framtíð eða yfirleitt ef hafréttarráðstefnan skilar þeirri niðurstöðu sem við öll vonumst eftir. Þess vegna er það blekking að halda því að fólki að nú sé verið að semja um 150–160 þús. tonn eða leggja drög að slíkri stefnu með þeim samningi sem hér er til umr. Það veldur mér miklum vonbrigðum að hv. 2. þm. Austurl. skuli vera með svona málflutning. Við erum að ræða 60 þús. tonna samning. En hvað skyldi vera raunverulegt verðmæti þess samnings? Sennileg skipting þessara 60 þús. tonna í afla þjóðverja gæti verið sem hér segir, miðað við fyrri reynslu og hlutföll: 35 þús. tonn væru karfi, 20 þús. tonn ufsi og 5 þús. tonn þorskur. Ég ómakaði mig við að reikna út hvað þetta mundi skila miklu verðmæti miðað við verðmætustu vinnslu. Þeir útreikningar hafa ekki legið fyrir þm., því miður, frá gagnrýnendum þessa samnings. Ef við miðum við að allur þessi afli fari í frystingu, sem gefur mest verðmæti, mundi útkoman verða í stuttu máli sem hér segir: 35 þús. tonn af karfa mundu skila við þá nýtingu, sem við íslendingar þekkjum í okkar frystihúsum, um 10 l50 tonnum af frystum flökum. Útflutningsverðmæti, cif-verðmæti, á tonn af karfa í 7 punda umbúðum til Sovétríkjanna, en þar er nú talinn besti markaðurinn fyrir karfaflök frá Íslandi sem stendur, - útflutningsverðmæti pr. tonn til Sovétríkjanna er nú í dag 990 dollarar tonnið, en það þýðir á því gengi, sem nú er á dollaranum, að þessi 10 150 tonn mundu skila sem svarar 1 678 millj. kr. Þá skulum við líta á ufsann, 20 þús. tonn. Með þeirri nýtingu, sem við þekkjum hér, og framleiðslu í 7 punda flakapakkningu mundu 20 þús. tonn gera ca. 7 200 tonn af frystum ufsaflökum. Cif-útflutningsverð á tonn til Sovétríkjanna af ufsaflökum er nú 895 dollarar tonnið eða þessi 7 200 tonn mundu gefa ca. 1077 millj. kr. Þá skulum við líta á þorskinn og gefa þorskinum það mesta verðmæti sem hann getur fengið, sem er að frysta og framleiða flök í 5 punda pakkningu fyrir Ameríkumarkað, en það er dýrmætasta þorskflakapakkningin sem stendur. Þessi 5 000 tonn mundu skila 1 560 tonnum af frystum flökum í slíkri pakkningu fyrir Ameríkumarkað. Miðað við það verð, sem við þar höfum, mundu það verða að jafngildi 583 millj. kr. Samtals í þessari nýtingu mundu 60 þús. tonn gera 3 338 millj. kr. cif brúttó. Af þessu má sjá, að ef hv. þm. leggja sig einu sinni niður við það að reikna út sínar fullyrðingar í millj. kr., þá fá þeir allt aðrar tölur en þeir eru að gaspra með hér í þingsölum. Þess vegna segi ég það, að fullyrðingar stjórnarandstæðinga um þetta samkomulag, sem hér er til umr., þ. e. samkomulag við vesturþjóðverja, en ekki aðrar þjóðir, þær fullyrðingar, að þetta samkomulag muni leiða yfir þjóðina kreppu, atvinnuleysi og lífskjaraskerðingu upp á 16–20 milljarða kr., eru helber og órökstuddur þvættingur og ekki frambærilegt að halda slíku að þjóðinni, auk þess sem það er vísvitandi blekking og alveg ótrúleg forherðing að halda því fram að óútkljáð deilumál við aðrar þjóðir séu orðin staðreyndir, samningar, og þeim gefin ákveðin fjármálaleg stærð. Ég leyfi mér að segja, að ég efast um að svona málflutningur eins og hv. stjórnarandstæðingar hafa verið með gagnvart þessum tölum þekkist lengur í málfundafélögum gagnfræðaskólanna. Þess vegna veit ég að þjóðin lætur ekki blekkja sig með þessum hætti. Þeir tímar eru liðnir, að sjónhverfingamenn eða æsingamenn villi fyrir þjóðinni í málum sem þessu og vefi þann blekkingavef sem nú er verið að vefa af stjórnarandstæðingum. En vel á minnst, hvert skyldi núgildi breska samningsins frá 1973 vera ef hliðstæðar reikningsaðferðir, sem ég mæli ekki með, eru viðhafðar eins og hv. 2. þm. Austurl. hefur notað hér í dag? Hvað skyldu 200 þús. tonn af þorski, sem bretar hafa veitt á árunum 1974–1975, vera á núgildi? Vildu hv. stjórnarandstæðingar ekki reikna það út? Það er ekkert smáræði. Það eru 70 þús. tonn af frystum fiskflökum, svo að dæmi sé nefnt. Það yrði örugglega með þeim útreikningum, sem þeir nota, 30–40 milljarðar kr., en réttar reikningsaðferðir mundu sýna rúmlega 20 milljarða útkomu. En ég vil segja það, að það væri jafnrangt að segja nú að vegna samninganna við breta 1973 sé afkoma þjóðarinnar 30–40 millj. kr. lakari en ella, eins og nú er fullyrt af stjórnarandstæðingum að nú sé verið að semja við útlendinga um veiðiheimildir er feli í sér 15–20 milljarða kjaraskerðingu, auk þess sem það er reikningslega rangt, svo sem fyrr er frá greint. Á grundvelli ályktunar Alþ. frá því 15. febr. 1972, sem gerð var í tíð vinstri stjórnar, hefur verið unnið að því að ná samkomulagi við Sambandslýðveldið Þýskaland. Er þetta ekki fyrsta tilraun í þessum efnum því að viðræður hafa farið fram við Sambandslýðveldið undanfarin 3 ár án árangurs. Það skýtur því skökku við að nú allt í einu skuli sumir þm. lýsa því yfir að samningsgerð í þessu máli sé tilræði við íslensku þjóðina. Ég held að þeir, sem nú tala hvað harðast gegn framlögðu samningsuppkasti, geri sér jafnvel grein fyrir því nú eins og þeir hafa gert áður að með samningum séu meiri líkur fyrir að útlendingar veiði minna magn á íslenskum fiskimiðum en ella. Allir þm. hafa viðurkennt samningsleiðina sem slíka. Það þýðir ekkert nú að afneita þessari staðreynd né reyna að telja þjóðinni trú um að aðrar leiðir séu færari. Hins vegar er það annað mál, að við getum staðið frammi fyrir þeirri staðreynd að gagnaðilar séu óviðræðuhæfir, eins og nú á sér stað í sambandi við breta. Þá verðum við að bregðast við því samkv. því sem við okkur blasir, og ég er þess fullviss að íslenska þjóðin mun standa saman sem órofa heild í þeirri baráttu og axla þær byrðar sem slíku stríði fylgja. Vil ég þá víkja nokkuð að samningunum við vestur-þjóðverja. Ég tel mikils vert að við stöndum ekki í stríði við bæði breta og vesturþjóðverja samtímis. Með því að semja við vesturþjóðverja getum við einbeitt okkur að bretum og varið það sem verðmætast er, sem er að mínu mati þorskstofninn. Auk þess vil ég tíunda eftirfarandi sem áunnist hefur frá fyrri stöðu í þessu máli gagnvart vestur-þjóðverjum: Samningur þýðir að við höfum vald yfir veiðum þjóðverja á Íslandsmiðum. Það er tvímælalaust íslendingum hagstæðara en enginn samningur. Reynslan hefur sannað það. Í öðru lagi: Viðurkenning vestur-þjóðverja á rétti íslendinga til samninga um veiðar erlendra aðila innan 200 mílna fiskveiðilögsögu er mikils virði. Ég vísa til þeirra efnisatriða í samningum sem fela í sér þessa viðurkenningu og tel óþarft að lesa það upp fyrir þingheimi því að það er svo ótvírætt. Í þriðja lagi fara vestur-þjóðverjar í burtu með frysti- og verksmiðjutogara út fyrir 200 mílur. Í fjórða lagi: Veiðimagn er 60 þús. smál., í stað þess að þjóðverjar voru með 91 700 smál. árið 1973 þegar þeir höfðu frið til veiða á þeim fiskimiðum sem um er að ræða. Í fimmta lagi: Fjöldi vestur-þýskra togara verður 40 í stað þess að þeir hefðu hugsanlega getað orðið 47 eða 48, eins og fyrrv. sjútvrh. var reiðubúinn til þess að taka jákvæða afstöðu til. Í sjötta lagi vil ég vekja athygli á því, að meðalaldur þeirra skipa, sem eru á listanum, er mjög hár. Af þessum 40 skipum eru 26 skip byggð fyrir 1961. Það þýðir að þessi skip eru að komast á þann aldur að það þarf að fara að klassa þau upp með miklum tilkostnaði, og ég tel öruggt að það muni vestur-þjóðverjar ekki gera. Í sjöunda lagi getum við beint allri orku landhelgisgæslunnar í að verjast ágegni annarra þjóða og þá sérstaklega breta gagnvart þorskstofninum. Í áttunda lagi tel ég að stað:a Íslands á hafréttarráðstefnunni verði betri með því að íslendingar sýni samningsvilja og semji með þeim hætti sem hér um ræðir við vestur-þjóðverja. Í níunda lagi vil ég vekja athygli á því, að með því að gera þennan samning verða íslendingar ekki eins háðir Bandaríkjunum og Sovétríkjunum í sölu ufsa og karfa og ella væri. Nú kann einhver að spyrja: Skiptir það nokkru máli? Og ég vil svara þessu til um það: Það er mjög nauðsynlegt fyrir íslendinga að gera sér grein fyrir því, að það er ekki nóg að veiða fisk, það þarf einnig að selja fisk Ef það er haft í huga að fiskveiðiflotinn hefur tekið miklum stakkaskiptum, m. a. í stjórnartíð fyrrv. sjútvrh., Lúðvíks Jósepssonar, þannig að í stað þess að treysta á smærri fiskiskip, þá verðum við í nánustu framtíð að treysta fyrst og fremst á 70–80 togara. Togarar stunda allt aðrar veiðislóðir heldur en minni fiskiskip, það vita allir sem hafa stundað sjómennsku og þekkja til útgerðar. Togarar geta ekki veitt og veiða ekki annað en karfa og ufsa ákveðinn tíma árs, þ. e. einkum frá því í júlí og fram í sept. Við höfum átt í miklum erfiðleikum með að selja það sem þegar hefur aflast af karfa og ufsa, og þær sölur hafa einkum átt sér stað til Sovétríkjanna og þar hefur verið ágætur markaður, sérstaklega fyrir karfa, og til Bandaríkjanna. Þrátt fyrir það að veiðiflotinn var ekki samsettur með þeim hætti sem ég gat um áðan, höfum við átt í erfiðleikum með að selja þann litla afla tiltölulega vil ég segja, af karfa og ufsa til þessara tveggja meginmarkaðsríkja. Þessir fáu togarar, sem við áttum fyrir nokkrum árum, sigldu oft til Þýskalands, þannig að það létti dálítið á pressunni í sölumálum á karfa og ufsa til Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. En nú stöndum við frammi fyrir því, að ofan á þetta ástand, sem verið hefur, að það hefur verið erfitt að selja þessar afurðir í þessum bestu markaðslöndum okkar, þá erum við með togaraflota sem krefst þess að þriðji möguleikinn sé opinn í sambandi við sölu karfa og ufsa og það einmitt á þeim mánuðum sem ég gat um áðan. Þess vegna segi ég og ég er sannfærður um að íslenskir sjómenn munu skilja það, að það er þeim og þjóðinni í hag að íslenskir togarar geti - ég vil segja: selt þann umframafla sem við getum ekki selt á okkar bestu mörkuðum til þessa, - að þeir geti selt þennan afla, karfa og ufsa, í Þýskalandi, auk þess sem ég vil leyfa mér að halda því fram að ef þessi markaðsmöguleiki verður ekki fyrir hendi, þá getum við horft upp á það að ákveðnum hluta togaraflotans verði lagt tiltekinn tíma á ári, í 2–3 mánuði. Slíkt mundi auðvitað hafa í för með sér lífskjaraskerðingu og atvinnuleysi hjá því fólki sem treystir á afkomu sína í sambandi við þá nýju togaraútgerð sem m. a. fyrrv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson átti ríkan þátt í að byggja upp. Þess vegna er það ekki rétt þegar því er haldið fram - ja, ég segi: af sumum félögum mínum í verkalýðshreyfingunni, að þessi samningur leiði tortímingu og atvinnuleysi og erfiðleika yfir íslenskan verkalýð. Ég vil segja, að þessi samningur geti frekar tryggt það, að það komi ekki atvinnuleysi, einmitt vegna þess að togaraflotinn krefst þess, hann útheimtir það að fá þennan möguleika ákveðinn tíma á ári í okkar fisksölumálum. Þetta hefur haft mikil áhrif á mig í afstöðu minni til þeirrar samningsgerðar sem hér um ræðir. Ég tel það mikinn ábyrgðarhluta gagnvart íslenskri verkalýðshreyfingu að útiloka sem sagt íslenska togaraútgerð frá þeim möguleikum sem hér er um að ræða, auk þess sem ég er þeirrar skoðunar að með því að gera þennan samning, sem ég vil segja að frá sjónarmiði þjóðverja sé undansláttarsamningur frá þeirra sjónarmiði séð, - það er mín skoðun að með því séu þeir raunverulega að taka fyrsta skrefið í þá átt að ljúka sinni útgerð og sínum útgerðarrekstri á Íslandsmiðum. Ég gæti best trúað því að þeir séu búnir að ákveða að þessu sé raunverulega lokið og það sé tímaspursmál hvenær þeir fari alveg og þá vilji þeir gjarnan hafa gert samning við íslenska aðila með tilliti til framtíðarinnar. Og ég segi það hér, að ég trúi því ekki að það sé nokkur þm. hér inni sem vilji útiloka það, að það komi til greina í nánustu framtíð að íslendingar hafi góða markaðsmöguleika í Vestur-Þýskalandi og á meginlandi Evrópu yfirleitt. Auk þessa hlýtur það að vera einhvers virði, það hefur stundum þótt góð latína í samningum að kljúfa gagnaðila. Ég tel að með því að semja við vestur-þjóðverja með þeim hætti sem það er gert, þá höfum við rekið ákveðinn fleyg inn í Efnahagsbandalagslöndin, og ég er sannfærður um að sá fleygur er bretum ekki þóknanlegur, nema síður sé. Að endingu mætti svo auðvitað ræða um það, sem er ekki rétt á þessu stigi, en hlýtur að verða umræðuefni hér á þingi síðar, það er að reynist skýrsla Rannsóknaráðs rétt varðandi þorskstofninn, sem er ekki aðalumræðuefni hér í sambandi við þennan samning því að hér er fyrst og fremst verið að ræða um karfa og ufsa, en reynist það rétt að þorskstofninn sé jafnilla farinn og sú skýrsla kveður upp úr um, þá held ég að það sé nú orðið tímabært fyrir :alþm. alla, hvar í flokki sem leir eru, að gera það upp við sig hvernig þeir ætla að tryggja framtíð íslensku þjóðarinnar, hvernig þeir ætla að tryggja framtíð þúsunda ungmenna, hvaða atvinnugreinar ætlum við að byggja upp, ef þetta skyldi reynast rétt. Ef þetta skyldi reynast rétt, segi ég, því að ég vil ekki trúa því. Ég ætla ekki að gera lítið úr fiskifræðingum, en ég hef heyrt marga góða útgerðarmenn segja gegnum árin að fiskifræðingar hafi ekki alltaf rétt fyrir sér, og ég segi hér og nú: Ég vona að þeir hafi ekki rétt fyrir sér í sambandi við þorskstofninn,ekki vegna þess að það standi til að semja við breta, heldur vegna stöðu íslensku þjóðarinnar almennt. Við munum auðvitað ræða það hér síðar hvernig við ætlum að treysta framtíð og atvinnuuppbyggingu þjóðarinnar, hvort sem þetta verður eða verður ekki. En við skulum þá gefa okkur verstu forsendur og sjá til hvort alþm. axli það hlutverk að leggja þjóðinni til rétta stefnu og framkvæmd sem tryggi fólki hér lífvænlega framtíð við góðan atvinnurekstur, Þá reynir á hvort þeir menn, sem hafa talað harðast gegn þessum samningi, séu menn til að taka afstöðu til þess sem gera þarf, en einangri ekki þjóðina þannig að hér búum við við vesæld og aumingjaskap í framtíðinni. Ég mun ekki taka þátt í því að einangra þjóðina frá öðrum þjóðum, með sérstöku tilliti til þessa. Ég hef trú á íslendingum, getu þeirra og hæfileikum. Samskipti mín við alþýðu manna hefur sannað fyrir mér að góðir Íslendingar horfa á málalok, en láta ekki augnabliksæsing villa um fyrir sér. Það að ætla að stefna að því að einangra þjóðina algerlega frá Vestur-Evrópu er tilræði við framtíð lýðræðis og þingræðis í landinu og tilræði við unga fólkið í landinu. Framtíð og tilvera íslensku þjóðarinnar krefst þess að rétt sé staðið á því að íslendingum verði tryggð yfirráð yfir 200 sjómílna fiskveiðilögsögli á viðurkenndan hátt í reynd.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs einungis til að fjalla um tvö atriði, sem ég tel þó alveg nauðsynlegt að komi hér fram og það einmitt strax á þessum fundi. Vænti ég þess að hv. þm., helst allir, séu mér sammála um nauðsyn þess. Fyrra atriðið er það, að í ræðu eins hv. þm., hv. þm. Benedikts Gröndals, 2. landsk. þm., kom það fram, að hann teldi að hvorki bein né óbein viðurkenning væri fólgin í þáltill. eða orðsendingum þeim sem hér eru til umr., - hvorki bein né óbein viðurkenning á hinni nýju landhelgi íslendinga. Hann gat þess raunar að sovétmenn vildu ekki taka upp samninga við okkur íslendinga vegna þess eins að það að ræða við okkur mundu þeir telja vott um eða tegund af viðurkenningu, eins og hann orðaði það, og auðvitað er það að vissu leyti rétt. En ég leyfi mér að halda því fram að í þessari orðsendingu utanrrh. Íslands til sendiherra Sambandslýðveldisins Þýskalands felist einmitt - ég vil segja: bein viðurkenning á réttindum okkar íslendinga, og það er ekki einungis um að ræða svokallaða viðurkenningu de facto eða í raun, heldur tel ég nálgast að jafnframt sé um að ræða viðurkenningu de jure eða að lögum. Það er mjög mikill munur á þessari orðsendingu og þeirri, sem send var 1973 til Bretlands, að orðalagi til og allri efnisuppbyggingu. Við gengum að því með opnum augum, bæði þeir sem hér voru á þingi þá, ég sem ritstjóri og mitt blað, að gera þann samning vitandi það að það var ekki um neins háttar viðurkenningu að ræða. En ég tel að í þessum samningi sé um viðurkenningu að ræða og skal færa að því nokkur rök hér á eftir, þótt auðvitað verði aðrir mér færari menn til þess að færa að því traustari rök síðar, því að vissulega er mikilvægt fyrir okkur íslendinga alla að svo megi túlka þessa orðsendingu, ef samningur verður gerður, að þar sé um að ræða viðurkenningu, bæði de facto og de jure. En eins og ég sagði, þá kveð ég mér hljóðs strax til þess að á þessum fundi komi fram andmæli gegn þessum skoðunum hv. þm. Benedikts Gröndals, og þó vil ég taka skýrt fram að ég veit að hann, formaður Alþfl., vill svo sannarlega ekki skaða íslenskan málstað, heldur er það af athugunarleysi sem hann heldur þessari skoðun fram, og ég hygg að svo megi segja um hv. þm. alla, að enginn þeirra vilji túlka þessa orðsendingu okkur í óhag. Ef hún verður samþ. og samningur gerður, þá vona ég að hver og einn einasti 60 þm. vilji túlka hana eins mikið okkur í hag og unnt er. Ég vek þó athygli á því, að upphaf þessarar orðsendingar er á þá leið að þar er byggt á íslenskum lögum og íslenskum reglugerðum. Það er beinlínis til þess vitnað strax í upphafi orðsendingarinnar og hún öll á því byggð að hér sé um að ræða íslensk lög og reglugerðir á þeim byggðar, gagnstætt því, sem var í orðsendingunni frá 1973, þar sem segir, með leyfi forseta: „Þar sem efnisleg lausn deilunnar hefur ekki náðst, hefur í þessum viðræðum verið gengið frá eftirfarandi grundvelli að bráðabirgðasamkomulagi um fiskveiðar á hinu umdeilda svæði, enda hafi slíkt ekki áhrif á lagaskoðanir aðila eða réttindi, og er miðað við“ o. s. frv. Og síðar í þessari orðsendingu er talað um að samkomulagið gildi í eitt ár og „hefur brottfall þess ekki áhrif á lagaskoðanir aðila varðandi efnisatriði deilunnar.“ Þarna er sem sagt ótvírætt frá því gengið að ekki sé um að ræða nein lagaleg áhrif. En það er að vísu rétt að í gagnorðsendingu til utanrrh. Íslands frá sendiherra Sambandslýðveldisins Þýskalands segir að ofangreind erindaskipti hafi „engin áhrif á afstöðu ríkisstjórna aðila til hafréttarmála,“ hinna almennu hafréttarmála, og þá ekki heldur þá afstöðu sem í þessu birtist að vera nú að gera við okkur samninga. Ég tel að á þessu sé mjög mikill munur, og skal færa að því enn frekari rök, Það er margsinnis í orðsendingunni talað um að Sambandslýðveldið Þýskaland ábyrgist hitt og þetta. Slíkt orðalag er hvergi að finna í fyrri yfirlýsingunni. Þar er allt á annan veg. Og í 5. tl. þessarar orðsendingar segir að á hafsvæðinu umhverfis Ísland ábyrgist ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands að þýskir togarar stundi ekki þær veiðar sem íslenskum skipum eru bannaðar af þar til bærum stjórnvöldum, orðrétt –„af þar til bærum stjórnvöldum“ - þ. e. a. s. af íslenskum stjórnvöldum. Það eru íslensk stjórnvöld sem eiga úr þessu að skera, og raunar er á öðrum stað talað um það, að ef samkomulag verði milli Íslands og annarra ríkja um breyttar miðlínur, þá verði þjóðverjar að sæta því. Þar er ákvörðunarréttur íslendinga sem þjóðverjar hafa ekkert um að segja. Þetta sama kemur fram þar sem rætt er um möskvastærð og eins um friðunarsvæði. Þar er einmitt talað um atriði sem „tilgreind eru í hlutaðeigandi reglum varðandi veiðar íslendinga“, þ. e. a. s. hlutaðeigandi reglum sem íslensk stjórnvöld setja. Það ber sem sagt allt að sama brunni, að hér er um beina viðurkenningu að ræða, vil ég meina, og ekki einungis de facto, heldur líka de jure, og það hljótum við íslendingar að verða að túlka svo, væntanlega allir hv. þm. og íslenska þjóðin, og ég vona að fræðimenn fallist á að þessi skilningur sé réttur, því að vissulega getur það haft grundvallarþýðingu fyrir okkur í framtíðinni. Ég taldi mér skylt að þetta kæmi hér fram að gefnu tilefni strax á þessum fundi, svo að menn gætu haft það til íhugunar á fundi þeim sem hér verður á morgun. Hitt atriðið sem ég vildi að hér kæmi fram, er að talað hefur verið um að þjóðverjar megi veiða á ársgrundvelli 60 þús. tonn. Nú er ég ekki viss um að nokkurn tíma taki gildi 6. gr. um tollamálin. Ég hygg miklu frekar að engir samningar muni verða gerðir við breta og samkomulagið við þjóðverja þar af leiðandi falli úr gildi eða frestist að 5 mánuðum liðnum. Ég tel þess vegna mjög mikilvægt að það liggi alveg skýrt fyrir að það hljóti að vera vilji íslensku ríkisstj. og Alþ. alls og skýring á samkomulaginu að þjóðverjar megi ekki veiða meira en 5/12 hluta þess afla á næstu 5 mánuðum og helst enn minna en það, því að þeir stunda minni veiðar á þessum árstíma en síðla árs, og það sé þess vegna alveg ljóst að undir engum kringumstæðum megi þeir veiða meira en 25 þús. tonn á næstu 5 mánuðum, ef samkomulag verður gert, þannig að ef það fellur úr gildi hafi þeir ekki misnotað rétt sinn að þessu leyti. Ég vænti þess, að hæstv. utanrrh. taki af öll tvímæli um þetta, ef einhver eru, í orðsendingum til vestur-þjóðverja, hvort sem það er gert munnlega eða skriflega. Þetta tel ég þýðingarmikið og taldi nauðsynlegt að þetta tvennt kæmi hér fram nú strax.



Herra forseti. Ástæðan til þess að ég kveð mér hljóðs er visst efnisatriði þess samkomulags sem við erum nú að fjalla um. Menn kynnu e. t. v. að ætla að erindi mitt hér í ræðustólinn væri annað, þar eð þó nokkrir þm. Alþb. hafa rangfært dálítið ummæli mín frá því fyrr í dag og lagt í mín ummæli nokkuð aðra merkingu en var sögð og túlkuð af minni hálfu í dag. Ég hef í veiklyndi mínu eins Og fleiri hv. þm. nokkrum sinnum í kvöld brugðið mér niður á neðri hæðina og þegið hið ágæta kaffi sem þar hefur verið á boðstólum, og mér hafa borist fregnir af því að ég hafi fengið smákveðjur öðru hverju í tilefni af ummælum mínum utan dagskrár í dag. Ég ætla nú alls ekki að fara að skaprauna hv. þm. með því að tíunda öll þessi ummæli hv. stjórnarandstæðinga, það yrði allt of leiðigjarnt og það á þessum tíma sólarhrings. En niðurstaða mín er einfaldlega sú, sem fleirum hlýtur að vera ljós, að hv. stjórnarandstæðingar eða a. m. k. vissir menn í þeirra hópi eiga afskaplega erfitt með því að kyngja því, að um þá og þeirra baráttuaðferðir hljóti að gilda sömu reglur og um annað fólk í þjóðfélaginu. Það er einnig svo, að starfsaðferðir í þeim virðulegu og ágætu samtökum, verkalýðssamtökunum, eru ekki heldur yfir gagnrýni hafnar, og ég áskil mér allan rétt til þess að vekja athygli á því, ef ég tel að þar eða í öðrum mikilvægum samtökum í þjóðfélaginu séu teknar ákvarðanir með hætti sem ekki getur talist samrýmast fyllilega lýðræðisreglum. Þetta er alkunnugt atriði, og á þessu hafa ýmsir vakið athygli á undan mér. Erindi mitt í ræðustól varðar mjög mikilvægt atriði í sambandi við okkar dagskrármál hér. Það hefur komið fram í fregnum af þessu máli að þjóðverjar skuldbindi sig til þess að vinna að því af sinni hálfu að bókun 6 taki gildi. Hér í þessu þskj. er þetta ekki fram tekið. Ég tel að hér sé um svo mikilvægt atriði að ræða að það þurfi að koma fram hér í umr. og standa í þingtíðindum staðfesting ráðh. á því, að þjóðverjar hafi skuldbundið sig til þessa. Ég varð þess ekki vör að þetta kæmi fram í ræðum ráðh. í dag, en sé svo, að þessi skuldbinding hafi komið fram af þjóðverja hálfu í viðræðunum um samkomulagið, þá leyfi ég mér að beina því til hæstv. ríkisstj., sem ég raunar hreyfði í þingflokki sjálfstæðismanna, hvort ekki væri rétt að til viðbótar því, sem stendur í þessu þskj., yrði send af Íslands hálfu orðsending þar sem staðfest væru þessi ummæli eða þessi viljayfirlýsing þjóðverja. Það kunna að vera ástæður fyrir því af þeirra hálfu að þeir hafi ekki sjálfir berum orðum tekið þetta fram, en hafi þetta komið fram í viðræðunum er hér um svo mikilvægt atriði að ræða og getur orðið okkar málstað til svo mikils stuðnings að það er sjálfsagt að mínu viti að láta þetta standa skýrum stöfum í þeim skjölum, sem hér koma við sögu. Það væri e. t. v. hægt að ganga svo frá málum að bréf um þetta efni yrði sent þjóðverjum á morgun. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvort það sé ekki rétt, að þjóðverjar hafi skuldbundið sig til að vinna að því að margnefnd bókun taki gildi og hvort hann telji þá ekki rétt að staðfesta það í orðsendingu af okkar hálfu.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það væri sjálfsagt ástæða fyrir mig til þess að tala hér alllangt mál út af ýmsum þeim ræðum, sem haldnar hafa verið, og ýmsum þeim kveðjum, sem, mér hafa verið sendar hér í ræðum. Ég fullvissa þá hv. ræðumenn, sem þessar kveðjur hafa sent, að ég skal muna þær, en gleyma ekki, þó að ég ætli ekki að fara að eyða tíma hv. alþm. til þess að svara þeim núna um þetta leyti nætur. Sumt af því tel ég tæplega samboðið alþm. að láta sér um munn fara. En þingtíðindin geyma þetta og þar verður kannske síðar tækifæri til að rifja það upp. En út af þeim ábendingum, sem komið hafa fram í tveim síðustu ræðum, vil ég segja það, að þau drög, sem við í samninganefndinni komum með heim frá Þýskalandi, eru alveg óskuldbindandi, þannig að það er Alþ., það eru þeir, sem hér sitja, sem ráða því hvort samningur verður gerður eða ekki. Við höfum auðvitað fullan rétt á því að gera þær aths. sem okkur þykja þess virði að gera. Ég vil taka það fram um ábendingar, sem komu fram frá hv. 4. þm. Norðurl. v. um að viðurkenningin sé ekki einungis de facto, þ. e. í verki heldur megi einnig skoða hana lagalega, - þeim ábendingum mun ég koma áleiðis til þjóðverja. Ég er ekki viss um að þeir fallist á það, en það er sjálfsagt að láta þá vita af því að slík skoðun hafi komið hér fram. Enn fremur mun ég láta þá vita að við skiljum samninginn á þann veg að eftir 5 mánuði eigi þeir aðeins að vera búnir að fiska 5/12 af umsömdu aflamagni. Í þriðja lagi, út af því sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á, þá er það rétt að þjóðverjar töluðu um það og við töluðum um það í samningaviðræðunum að þeir mundu beita þeim áhrifum, sem þeir kunna að hafa í Efnahagsbandalaginu, til þess að fá bókun 6 í gildi eins fljótt og verða má. Og ég get upplýst að þegar hefur verið samið bréf, sem sent verður á morgun, sem áréttar þennan skilning.