Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Einar Olgeirsson: Ég hefi sitt hvað að athuga við ræðu hv. þm. G.-K. Hann talaði mikið um afstöðu okkar kommúnista til þessa frv., og þótti það koma úr hörðustu átt, að við skyldum mótmæla till. sjálfstæðismanna á þeim grundvelli, að þær yrðu til að minnka tekjur ríkissjóðs og auka útgjöld hans. Fyrst umr. hafa snúizt inn á þá braut að fara að ræða stefnumál almennt, þá vona ég, að hæstv. forseti misvirði það ekki, að ég haldi áfram í sama dúr. Mér þykir ekki nema eðlilegt. að hv. sjálfstæðismönnum bregði í brún, þegar þeir fá með okkur að gera hér á Alþ. og verða að hverfa frá þeirri skrípamynd, sem þeir hafa gert sér af kommúnistum. Í skrifum og ræðum þessara manna hefir okkur verið lýst sem mönnum, er allt vildu rífa niður milli himins og jarðar og gengju með hnífinn milli tannanna í öllum opinberum málum. Ég furða mig því ekkert á því, þótt hv. þm. G.-K. finnist, að við höfum snúizt - frá þessari hugmynd hans og Morgunblaðsins. Sjálfstæðismenn eru að reyna að halda því fram hér, að þeir séu hinir einu sönnu verjendur lýðræðisins, og einkum séu þeir sérfræðingar í því að verja íslenzkt sjálfstæði, engir hafi aðra eins ábyrgðartilfinningu gagnvart ríkissjóðnum o. s. frv. Í öllu þessu vilja þeir halda fram, að þeir séu á eins öndverðum meið við okkur kommúnista og hægt er. Þeim er því ekkert vel við það, að við skulum nú fá tækifæri til að sýna það og sanna, að þarna er öllu snúið öfugt. Hvað eftir annað á undanförnum árum höfum við séð þess dæmi, að sjálfstæðishetjurnar taka afstöðu gegn lýðræðinu, utan lands og innan. Hvað eftir annað sjáum við, að þeir bera fram á þingi þau ábyrgðarlausustu frv., sem sézt hafa, einungis í lýðskrumsskyni. Hver hefir svo afstaða okkar kommúnistanna verið? Við höfum skilyrðislaust tekið afstöðu með lýðræðinu, utan lands og innan. Við höfum að vísu borið fram tillögur um aukin útgjöld úr ríkissjóði, til ráðstafana, er bætt geti hag alþýðunnar í landinu. En við höfum jafnframt sýnt fram á það, hvar eigi að taka féð. Þessi er mismunurinn á afstöðu sjálfstæðismanna og kommúnista til þjóðþrifamála. Kommfl. allra landa taka ákveðna afstöðu með lýðræðinu og leggja mikið í sölurnar til að vernda það og endurbæta. Þetta sést greinilega, ef tekin eru dæmi frá þeim löndum, þar sem þróunin er komin lengra en hér á Íslandi, svo sem á Spáni. Þar eru það vinir hv. þm. G.-K., þeir sömu, sem hann hafði með að gera þegar hann var að tolla íslenzka smáútvegsmenn og sjómenn um milljónir króna í mútur handa þessum spönsku vinum, sem gert hafa vopnaða uppreisn gegn hinni löglega kosnu lýðræðisstjórn Spánar. Kommúnistarnir spönsku standa nú í þessari ríkisstjórn og berjast upp á líf og dauða við fasismann, sem er að reyna að tortíma lýðræðinu á Spáni. Það situr því sízt á þessum herrum, eins og hv. þm. G.-K., að bregða kommúnistum um ábyrgðarleysi gagnvart lýðræðinu. Hv. þm. G.-K. hefði átt að snúa örvum sínum annað, er hann talar um snarsnúning á þingi. Hann hefði átt að vitna í þann fulltrúa Sjálfstfl., sem talaði hér, þegar fjárl. voru til umr., og býsnaðist yfir því, hvað fjárlfrv. væri óskaplega hátt, að hver fjárl. væru öðrum hærri í tíð núv. stj. og að allt væri að fara á höfuðið. Og svo koma þeir nokkrum dögum seinna með till. um að bæta 4 millj. við útgjöldin. Þetta er að snúast, ef það er þá ekki sá háttur að hafa tvö andlit eða fleiri. Ég vil skora á hv. form. Sjálfstfl. að segja álit sitt á því, hvort t. d. Jón Þorláksson, sem áður var form. flokksins, hefði leyft sér slíka framkomu á þingi. Ef hann svaraði þessu rétt, kæmi bezt fram breyting sú, sem orðið hefir á þessum stjórnmálaflokki í seinni tíð. Hv. þm. sagði, að ég hefði haldið því fram, að engin leið væri til að framkvæma þessi mál, er þeir sjálfstæðismennirnir koma fram með. En ég sagði, að ef þingið samþ. öll þessi frv. þeirra, eins og þeir leggja þau fram, þá yrði ríkið gjaldþrota á skömmum tíma. En því fer fjarri, að ég hafi enga leið talið færa til að koma þessum málum fram. Ég benti honum á þá leið, að minnka tapið á sjávarútveginum með því að tryggja, að fiskimenn gætu fengið vörur sínar milliliðalaust, á kostnað hringanna. Ég spurði hann, hvort hann þyrði að vera með í því að skerða auð og gróða hringanna og verzlunarauðvaldsins, til þess að bæta með því kjör fiskimanna og smáútvegsmanna. Hann svaraði þessu ekki, en kom í þess stað með heimspekilegar hugleiðingar um, að undarleg væri náttúra kommúnistanna, þeir vildu ekki bæta hag neinnar stéttar öðruvísi en með því að þrengja kjör annarar. Þetta fannst honum illt innræti. Það er eins og fulltrúar Sjálfstfl. séu farnir að ganga með þá hugmynd, að allt sé hægt að gera án þess að það kosti nokkurn nokkuð. En slíkt styðst auðvitað ekki við veruleikann. Svo að ég taki dæmi: Hv. þm. G.-K. talaði um olíuokrið. En ef olían á að lækka í verði, eins og orðið getur, ef smáútvegsmenn fá sjálfir að flytja inn olíu sína, þá þýðir það, að gróði olíuhringanna minnkar; þá eru kjör smáútvegsmanna bætt á kostnað hringanna. Þannig er á öllum sviðum, og er þetta einfalt mál. Ef létta á hinum þunga skatti einokunarhringanna af smáútvegsmönnum, þá verður það að vera á kostnað þessara hringa. Að vísu viðurkenni ég, að nokkuð má gera til þess, að þetta komi ekki eingöngu fram sem minnkandi gróði þessara fyrirtækja. Hringarnir geta t. d. tekið upp ódýrari rekstur og sparað þannig nokkuð af útgjöldum sínum. En það er þeirra mál. En kenning hv. þm. G.-K. um, að hægt sé að koma fram öllum frv. flokks hans, svo að segja án þess að það kosti nokkurn nokkuð, er ekki annað en villukenning, til þess ætluð að breiða yfir sannleikann, sem er sá, að sjálfstæðismenn hugsa sér, að ef þetta kæmist allt í framkvæmd. þá yrði ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að fjárl. yrðu ekki samþ. með tekjuhalla, að hún yrði því að leggja á almenning hærri tolla og og þannig yrðu þessir peningar teknir. Peningana verður sem sé annaðhvort að taka hjá þeim ríku eða alþýðunni. Sjálfstfl. vill ekki láta taka peningana hjá þeim ríku. En hann vill líka komast hjá því að þurfa að bera fram frumvörp um, að þá skuli taka hjá alþýðunni, því að hann vili spila sig sem mikinn alþýðuvin um þessar mundir. Sjálfstfl. vill, að hæstv. fjmrh. taki að sér að bera fram þessi frv. um auknar skatta- og tollaálögur og taki á sig óvinsældir af því. Svo gætu sjálfstæðismenn sagt við þjóðina: Allt þetta gáfum við ykkur, og svo tekur fjmrh. allt aftur með tollum. Hv. þm. sagði að síðustu, að okkur kommúnistum farist sízt að tala um, að sjálfstæðismenn gerðu miklar kröfur, okkur, sem aldrei hefðum gert annað en að bera fram óhóflegar kröfur. Þessar ásakanir hafa frá upphafl verið bornar á verkalýðshreyfinguna, að hún gerði miklar kröfur. Það er því rétt að athuga það, hverjir gera mestar kröfurnar í þessu þjóðfélagi. Verkamennirnir eru það ekki, - það er víst. Verkamennirnir hafa ekki gert kröfur um að fá að búa í finu „villunum“, sem hér hafa verið reistar, þeir hafa ekki krafizt 20 þús. kr. í árslaun, eins og forstjórar fisksölusamlagsins. Það eru ekki verkamennirnir, sem nú eru að sliga þjóðfélagið með óhóflegum kröfum sínum, heldur þeir mennirnir, sem hv. þm. G.-K. ætti bezt að þekkja, menn eins og heildsalarnir, húsaleiguokrararnir, hálaunamennirnir hjá sölusamlaginu, hringunum og bönkunum, þessir menn, sem eru að sliga verkamannastéttina og þjóðfélagið í heild sinni með sínum óhóflegu kröfum. Áður en þessir menn fara að tala um óhóflegar kröfur annara, ættu þeir að stinga hendinni í sinn eiginn barm, því að það eru þeir, sem sumir hverjir hafa upp undir 96 þús. kr. árstekjur, eftir því, sem þeir gefa upp sjálfir. Kröfurnar gera ekki verkamennirnir og sjómennirnir, sem hætta lífi sínu til þess að framleiða verðmætin handa yfirstétt þessa lands. Þeir krefjast yfirleitt ekki annars en að fá að vinna, til þess að geta haldið í sér lífinu. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar hinir fara að tala um, að þessir menn geri óhóflegar kröfur.



Umræður um frv. þetta, sem fyrir liggur, hafa farið mjög á við og dreif, en ég mun hinsvegar halda mér við frv. og ætla mér ekki þá dul að gera upp á milli hv. 5. þm. Reykv. og hv. þm. G.-K., sem deildu mest um það, hvor væri færari í lýðskrumi.

Það er synd, að þessi hv. þm. tekur ekki þátt í samkeppninni, því að hann fengi áreiðanlega 1. verðlaun

. Hv. 6. þm. Reykv. minntist á rækjuverksmiðjuna á Ísafirði og taldi þar engin skilyrði til framkvæmda. Ennfremur sagði hann, að fiskimálan. hefði ekki hafið þá tilbreytingu í þessum iðnaði, sem þurft hefði og unnt hefði verið. Hvorttveggja er rangt. Fiskimálan. hefir stutt þessa tilraun frá upphafi fyrir atbeina bæjarstj. á Ísafirði. Þær tilraunir væru löngu farnar í hund og kött, ef bæjarstj. hefði ekki notið við. Það hefir sýnt sig, að rækjuiðnaðurinn getur verið undirstaða að starfi svona verksmiðju á Ísafirði. En hann er ekki nægur einn saman til þess að verksmiðjan hafi nóg að gera. Það er því ljóst, að þessa byrjun þarf að auka mikið. Það þarf að auka styrkinn til þessarar starfsemi, taka nýjar tegundir til niðursuðu og fika sig áfram smátt og smátt um það, hvað gefur mesta vinnu, hvaða vara selst bezt o. s. frv. Ég er hv. flm. sammála um það, að niðursuða er að líkindum sá íðnaður, sem getur gefið okkur tiltölulega mest vinnulaun af öllum hérlendum iðnaði. Það er leitt, að þeir, sem haft hafa forgöngu um sjávarútveginn, skuli ekki hafa komið auga á þetta fyrir nokkrum árum. Þegar allt var að komast í öngþveiti með saltfisksverzlunina, vildu sjálfstæðismenn ekki gera annað en að flytja frv. um fiskiráð, sem var endemi eitt, þar sem ekki var gert ráð fyrir, að sett yrði á stofn annað en ráðleggingarstöð. Núv. stj.flokkar tóku þetta frv. þó ekki alvarlegar en svo. að í staðinn fyrir þessa ráðleggingarstöð settu þeir á stofn fiskimálan., og hefir hún staðið fyrir miklum framkvæmdum, sem ekki hefðu verið gerðar af þessu fiskiráði. Mér er það ljóst, og ég tek undir það með hv. flm., að það ber að efla niðursuðu hér á landi, en það á þó ekki að stíga svo stór spor í einu, að stíga þurfi síðar önnur spor og ef til vill stærri aftur á bak. Ef rétt er að farið, má á skömmum tíma ná miklum útflutningi héðan á niðursoðnum vörum. En það á að fela fiskimálan. framkvæmdir í þessu efni; hún hefir lagt mikla vinnu í undirbúning að slíku, og ætti ekki að ónýta þá vinnu með því að ganga framhjá henni. Í sambandi við árangurinn af störfum fiskimálan. nægir að benda á, að búið er að koma á fót hraðfrystihúsum í Reykjavík, á Ísafirði, Bíldudal, Seyðisfirði, Norðfirði og auk þess á Akureyri og Siglufirði. Flest hefir þetta verið gert fyrir tilstilli n. Þetta hefir orðið til þess, að dragnótaveiðarnar, sem heimilaðar voru á síðasta þingi, hafi orðið landsmönnum að miklu gagni þetta ár. Má gera ráð fyrir, að á þessu ári verði fluttur út hraðfrystur fiskur fyrir 1,2 millj. kr. Á það er auðvitað hægt að benda, að nokkuð hafi tapazt á tilraunum fiskimálan. En Kveldúlfur tapaði líka á fyrstu tilraun sinni til að flytja út hraðfrystan fisk. Svo er og um allar nýjar tilraunir, og er slíkt engin sönnun fyrir óréttmæti þeirra. Ég get tekið það fram, að rekstrarhalli á rækjuverksmiðjunni á Ísafirði síðastl. ár hefir verið um 6000 kr. Þar með er ekki sagt, að rangt hafi verið að byrja á þessu. Það má heita gott, ef við komumst yfir tilraunastigið á fyrstu 2 til 3 árunum. Það má gera ráð fyrir því, að rækjuútflutningurinn komist að þessu sinni yfir 200 þús. kr. verðmæti, og af þeirri upphæð fer mest í vinnulaun. Þá má og gera ráð fyrir því, að á þessu ári verði fluttur út hertur fiskur fyrir um 600 þús. kr. Svo að útflutningur sá, sem þannig næst fyrir tilverknað fiskimálan., svarar til meira en 2 millj. kr. verðmætis á þessu ári. Þetta er að vísu ekki mikill árangur, en hann hefir þó orðið af því, að stj.flokkarnir báru gæfu til að stofna fiskimálanefnd, en settu ekki upp þýðingarlausa ráðleggingastöð, eins og hv. þm. G.-K. vildi. Tel ég því, að þar sem starf fiskimálan. hefir borið þennan árangur, þá sé rétt að fela henni þessar framkvæmdir og efla svo fiskimálasjóð, að hann geti staðið undir þeim.

* Flm. (Ólafur Thors): Eg mun stytta mál mitt, því að framorðið er, enda þótt ég hafi ástæðu til að svara mörgu, sem fram hefir komið. Hv. þm. Ísaf. kvaðst ekki ætla að taka þátt í lýðskrumssamkeppni milli hv. 5. þm. Reykv. og mín. Ég gall þá fram í og endurtek hér það, sem ég sagði, að það væri illa farið, ef stofnað skyldi til lýðskrumssamkeppni, að hv. þm. Ísaf. tæki ekki þátt í henni. Það var hérna á árunum, að Skagfirðingar og Þingeyingar, sem báðir eru allmikið á lofti, kepptu um það, hvorir væru montnari. En dómnefndin veitti verðlaunin Siglfirðingum, sem ekki tóku þátt í keppninni. Eins hygg ég, að fara myndi hér, að hv. þm. Ísaf. myndi fá verðlaunin, enda þótt hann keppti ekki. Ég skal ekki fjölyrða um lofsöng hv. þm. fyrir minni fiskimálan. Hann gerir það í gustukaskyni við þá auðnulausu n. og í annan stað til þess að kveikja hér á Alþingi og í blöðunum deilur um hana, því að hann langar til að leiða athyglina frá öðrum deilum, ádeilunum á fyrirtæki það, sem hann hefir veitt forstöðu. því að endemi fiskimálan. hverfa alveg í samanburði við þær hrakfarir, sem hagur þjóðarinnar hefir farið fyrir stj. hans á síldarmálunum. Ég hefi ekki í höndum gögn til að hrekja tölur þær, sem hann nefndi til um afrek fiskimálan. En þó að fluttar hafi verið út vörur fyrir allt að 2 millj. kr., sem á einhvern hátt má klína í samband við fiskimálan., vil ég minna á. að sá aðdráttur er ekki nema litill hluti þess, sem farið hefði forgörðum, ef hann og hans nótar hefðu ráðið og fengið því framgengt, að hindruð yrði bygging síldarverksmiðju á Hjalteyri. Hv. þm. má gjarnan hæla sér af því, sem aðrir draga í búið, en fiskimálan. setur svo stimpil sinn á. Þær upphæðir, sem hann nefndi, nema ekki samanlagt því, sem þessi eina verksmiðja hefir framleitt þetta eina ár. Og það hefði ekki annað þurft til að færa það allt í kaf en að hindra byggingu verksmiðjunnar, elns og hann vildi. Deili ég svo ekki frekar við þennan hv. þm. Þá kem ég að hv. 5. þm. Reykv. Hann deildi á okkur sjálfstæðismenn fyrir það, að við værum einræðisflokkur og berðumst á móti lýðræðinu. Það er nú sagt, að gott sé að hafa tungur tvær, en ég held, að hv. þm. hafi þrjár. Annars fannst mér þriðjungur af ræðu hans vera eftir hæstv. fjmrh., þriðjungur eftir sjálfan mig, en þriðjungur venjulegt kommúnistaslúður. Ég skal benda á, hvað það var, sem fjmrh. hafði kennt honum og hvað ég sjálfur hafði kennt honum. Ég vil segja hv. þm., að það eru aðrir flokkar hér á þinginu en Sjálfstfl., sem hafa með framferði sínu tekið á sig nokkra ábyrgð af því, að menn kunni að hafa misst nokkuð trúna á lýðræðið. Núv. stjórnarflokkar hafa gert sig mjög seka í því að stofna lýðræðinu í hættu. Það er ekki eðli lýðræðisþings, að stjórnarflokkarnir hér á Alþ., sem allt síðasta kjörtímabil fóru með umboð færri kjósenda en Sjálfstfl. og Bændafl. hér á þingi, skyldu ekkert tækifæri láta ónotað til þess að láta okkur, umbjóðendur meiri hl. kjósenda, ef miðað er við flokkana, sem þá voru á þinginu, finna, að við hefðum engin völd á þinginu. Þetta er móðgun við lýðræðið. Ef nokkra þingflokka á að ásaka fyrir að vilja, vilandi vits, troða niður hina eiginlegu hugsjón þingræðisins, þá eru það stjórnarflokkarnir, en ekki Sjálfstfl. En auk þessa hefir þinginu nú bætzt sá flokkur, sem allir vita, að er ekki annað en verkfæri í höndum þess manns, sem minnst metur lýðræðið allra þeirra einræðisherra, sem við vitum um. Það er kunnugt, að það er réttmætt, sem hv. 3. þm. Reykv. og aðrir hans flokksbræður héldu fram fyrir kosningar, að kommúnistar eru ekki annað en umboðsmenn Stalins, hvort sem þeir eru á Íslandi eða annarsstaðar. Form. Kommfl. Íslands er nýkominn af göngu til sinnar Jerúsalem til þess þar að leita samþykkis síns meistara um það, hvort hann mætti ganga inn á samninga, sem þá stóðu yfir milli Alþfl. og Kommfl. Þetta er vitað, og kommúnistar hafa líka játað, að þeir séu ekki aðeins undir beinum og ótvíræðum áhrifum, heldur hlýði þeir beinlínis valdboði síns yfirmanns í Moskva. Ég þarf því ekki að taka á móti aðdróttun í garð okkar sjálfstæðismanna um það, að við séum andvígir 1ýðræðinu, hvorki í orðum, verki eða hugsun. Ég tek ekki heldur á móti þeirri aðdróttun, að það sé lýðræðisskrum hjá Sjálfstfl., þegar hann bendir á, að eins og nú sé háttað högum bænda, þá sé hin mesta nauðsyn víða í sveitum á því, að hið opinbera veiti nokkurn styrk til þess að endurreisa sveitabýlin. Þessi mikli mannvinur, hv. 5. þm. Reykv. - og ég efast ekki um, að hann sé góður maður í venjulegum skilningi þess orðs - mun sjá, ef hann fer um sveitir landsins, að það er rík þörf á, að hið opinbera veiti hjálp til þess að hlúa að landinu, svo það skáni frá því, sem nú er. Ef hann álítur, að slík þörf sé fyrir hendi, þá má hann ekki heldur ganga út frá því, að stærsti stjórnmálaflokkur landsins beri fram frv. eingöngu til þess að sýnast. Hann má ekki heldur leyfa sér að ganga út frá því, að Sjálfstfl. meini það ekki, þegar hann ber fram hagnýtar till. til úrbóta í atvinnumálum þjóðarinnar, þegar liggur svo að segja við hruni að því er atvinnuvegi þjóðarinnar snertir. Hv. þm. hefir enga þá þekkingu á hugarfari sjálfstæðismanna til þess að hann megi leyfa sér að bera fram slíkar ásakanir, að þetta sé einungis gert til þess að sýnast. Hann veit, að fullur hugur fylgir þessum málum hjá okkur sjálfstæðismönnum. Ég skal ekki heldur efast um, að hann telji, að ýmsar sínar till. muni verða til mikillar blessunar, þó að ég fyrir mitt leyti telji, að þær muni verða til bölvunar. Við þurfum ekki endilega að álíta, að allt sé fíflaháttur hvor hjá öðrum, þó við stöndum á öndverðum meiði í stjórnmálum. Till. okkar sjálfstæðismanna um styrkveitingu til frystihúsa, niðursuðuverksmiðja, styrk til bæjar- og sveitarfélaga og landhelgissjóðs eru allar byggðar á viðurkenndri þörf þjóðfélagsins. Ádeila hv. þm. á okkur sjálfstæðismenn fyrir lýðskrum var byggð á þeirri ræðu, sem hæstv. fjmrh. hélt í gær. En það er ekki leiðinlegt fyrir okkur sjálfstæðismenn, sem legið höfum undir því ámæli, að við værum kyrrstöðuflokkur, sem aldrei bæri neitt fram til almenningsheilla, sem borið hefir misjafnlega mikinn árangur, eftir því hvað góðar ástæður kjósendur hafa haft til þess að fylgjast með, ádeila, sem fallið hefir í dauðan jarðveg í Reykjavík, en í frjórri jarðveg þar, sem menn síður geta fylgzt með málunum, að þeir kjósendur, sem fyrst lögðu trúnað á þessa ádeilu, mega nú víðurkenna, að þetta sé ekki rétt. En kommúnistar gera bara kröfur og reyna að hengja sig á vinsæl mál til þess að ná lýðhylli. En ég vil segja hæstv. fjmrh., að á meðan hann sjálfur ber fram tekjuhallafrv. með 900 þús. kr. tekjuhalla - því hann hefir játað, að honum hafi láðst að færa til útgjalda á fjárl. það, sem þó þarf til viðréttingar sjávarútveginum, og auk þess koma svo till. einstakra þm -, þá situr ekki á honum að áminna aðra um að gæta varúðar. Ef það er nokkur maður í landinn, sem ber rík skylda til þess að gæta varúðar, þá er það fjmrh., hver svo sem hann er. En ég neita því með rökum, að við sjálfstæðismenn séum samábyrgir fjmrh. í þessu. Það sést bezt, ef menn sundurliða þær tölur, sem hæstv. ráðh. notaði til ádeilu á Sjálfstfl. Hæstv. ráðh. sagði, að við sjálfstæðismenn berum fram frv., sem hafi í för með sér yfir 3 millj. kr. útgjöld, án þess að við komum jafnframt með till. um niðurskurð á fjárl. eða um nýja skatta eða tolla til þess að jafna þetta. Þessar 3–4 millj. fær hæstv. ráðh. þannig, að hann áætlar 100 þús. kr. vegna frv. um styrk til frystihúsa, 100 þús. kr. vegna frv. um styrk til niðursuðu, 100 þús. kr. vegna frv. um byggingarsjóð sveitanna, ennfremur niðurfellingu útflutningsgjalds 600 þús. kr. og vegna frv. um tekjur bæjar- og sveitarfélaga 2 millj. og 300 þús. kr. Þegar eðli þessa máls er athugað, þá er þörf bæjar- og sveitarfélaga svo rík, að allir flokkar hafa viðurkennt hana. Mþn. var skipuð í því máli af stj., og lagði hún einróma til, að lagðir væru 2 nýir skattar til þess að bæta úr þessari þörf. Allir flokkar lögðu þetta til, og er Framsfl. þar ekki undanskilinn, en frá honum var í n. Bernharð Stefánsson. Formaður bankaráðsins, sem er mikilsmetinn framsóknarmaður, hefir einnig skrifað um það, að lagðar væru á nýjar álögur í þessu efni. Það er því ekki deilt um það, hvort afla eigi bæjar- og sveitarfélögum nýrra tekna, heldur hvernig eigi að taka þær tekjur. Það er ágreiningur um, hvort það eigi, eins og við sjálfstæðismenn leggjum til, að taka nokkurn hluta af þeim tekjum, sem nú renna í ríkissjóð, og þá ef til vill að bæta ríkissjóði það á annan hátt, eða hvort á að gera það eins og umboðsmaður Framsfl. í mþn. og form. bankaráðsins hafa lagt til, að leggja nýja tolla á nauðsynjar almennings. Ég álít, að hagfelldasta leiðin í þessu efni sé að deila hinum beinu sköttum ríkissjóðs, en láta ekki bæjar- og sveitarfélögin fara inn á að tolla nauðsynjar almennings. Það liggur í augum uppi, að það styðst við engin tök, að leggja ábyrgðina af þessum væntanlega tekjuhalla á herðar sjálfstæðismönnum. Hitt liggur nær að athuga, hver beri ábyrgð á þeirri tekjuþörf, sem veldur því, að nýja skatta þarf að leggja á, en ábyrgð á henni bera fyrst og fremst núv. stjórnarflokkar, sem með nýrri löggjöf seinni ára hafa gengið inn á þá braut, að leggja nýjar kvaðir á bæjar- og sveitarfélögin. Það eru núv. stjórnarflokkar, sem þessa löggjöf hafa sett, sem eiga fyrst og fremst að taka á sig ábyrgðina. Þessar 2 millj. og 300 þús. kr. geta því ekki skrifazt á reikning okkar sjálfstæðismanna. Það má segja, að samkv. eðli málsins eigi þessi upphæð að bætast við þann tekjuhalla, sem þegar er á fjárlfrv., og þá mun láta nærri, að tekjuhallinn á fjárlfrv. sé orðinn á 5. millj. kr. Vill hæstv. fjmrh. nú svara til sakar um það, hvernig standi á því, að hann skuli hafa djörfung til þess að bera fram slíkt frv. án þess að gera nokkra grein fyrir því, hvaða skatta hann ætli að leggja á til þess að ná jöfnuði á frv.? Ég skal ekki endurtaka það, sem ég hefi áður sagt í ræðu um þetta mál. Það skal ég þó endurtaka, að það er auðleystur vandi að fara að till. okkar sjálfstæðismanna, án þess að baka ríkissjóði óþarfa framlög til frystihúsa, niðursuðuverksmiðja og vegna afnáms útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Ef farið er að ráðum okkar sjálfstæðismanna og létt undir með framleiðslunni, þá er þessi vandi auðleystur. Ég hefi þá lokið við að svara þeim kaflanum í ræðu hv. 5. þm. Reykv., sem ég taldi, að hann hefði lært af fjmrh. Þá ætla ég að minnast á þann kafla, sem hann lærði af mér. Hann byrjaði á fyrirspurn til mín um það, hvort ég þyrði að vera með í því að láta minni útgerðarmenn fá gjaldeyri. Hann sagði, að ég myndi ekki þora að svara sér, kjarklaus eins og ég væri. Hann flutti hina prýðilegustu ræðu um það, hver nauðsyn væri á því, að útgerðarmenn fengju gjaldeyri til umráða. En þetta var bara sama ræðan og ég flutti í fyrra sem flm. að frv. um það, að minni og stærri útgerðarmenn fái að nota þann gjaldeyri, sem þeir fá fyrir vöru sína, sjálfum sér til handa, svo þeir geti notað sér þann verðmun, sem kemur fram við það, að þeir fái sjálfir að kaupa sínar vörur, en þurfi ekki að láta hann til annara. Þetta var skynsamlegasti parturinn af ræðu hv. þm., og þar getum við verið sammála. Hv. þm. spurði mig, hvort ég héldi, að fyrrv. foringi Sjálfstfl., Jón heitinn Þorláksson, hefði leyft sér að bera fram slík mál. Hann sagði, að það væri áreiðanlega mjög mikil óánægja út af því, að við værum búnir að svíkja hans pólitík. Ég þori nú ekki að taka á mig ábyrgðina af því að segja til um það, hvort Jón heitinn Þorláksson myndi geta fallizt á allt, sem þingflokkur sjálfstæðismanna gerir nú. Hitt þykist ég mega fullyrða, að við, sem um mörg ár unnum með Jóni heitnum Þorlákssyni, vorum ekki aðeins ánægðir með þær aths., sem hann gerði við störf okkar, heldur fundum, að það, sem batt okkur við stefnu hans, var, hvað við höfðum svipaðar lífsskoðanir og hann. En um það, hvernig sjálfstæðismenn utan þings líta á okkur í sambandi við stjórnmálastefnu Jóns heitins Þorlákssonar, þá vil ég segja, að á meðan hann lifði, þá réði hann meira um till. þingflokksins en nokkur annar, þó hann væri farinn af þingi. Þetta vissu allir. Hvernig þetta hefir verið síðan hann féll frá, ber mér ekki að dæma um. En kosningarnar síðustu benda í þá átt, að menn séu yfirleitt ánægðir með það, hvernig við, sem nú höfum forystu Sjálfstfl., fetum í fótspor Jóns heitins Þorlákssonar, því aldrei hefir Sjálfstfl. fengið annað eins fylgi og við síðustu kosningar, þegar hann fékk einn 56% af öllum kjósendum í höfuðstað landsins. Það, sem hv. þm. sagði um óánægju kjósenda Sjálfstfl., getur því tæplega verið rétt. Ég skal svo að lokum segja, að það er rétt hjá hv. þm., að það eru ekki verkamennirnir í þjóðfélaginu, sem fyrst og fremst gera kröfur, það eru aðrir, sem gera meiri kröfur en þeir. Það er einnig rétt, að það eru ekki verkamennirnir, sem bera fram þær kröfur, að verkakaupið í landinu sé ofviða framleiðslunni. Þeir gera það ekki vegna þess, að þeir vita, að það bitnar fyrr eða síðar á þeim sjálfum. Það eru miklu fremur menn eins og forstjórar, eins og t. d. hv. þm. er, hvort sem það eru nú menn í síldareinkasölu með 12 þús. kr. launum, eins og hann var, eða forstjórar í S. Í. F. með 15 þús. kr. launum, eins og hann var að vitna í. Það eru slíkir menn, sem bera meira úr býtum en verkalýðurinn. Ég vil biðja hann að minnast þess, þegar hann talar um hálaunamenn, að þá er hann að minna á sína eigin fortíð. Ég skal svo láta staðar numið hér, þó mörg tilefni séu til að segja meira.

*Ísleifur Högnason: Það er nú orðið alllangt síðan þetta mál var síðast til umr., en ég vildi bæta nokkrum orðum við það, er þá hafði verið um málið sagt. Í fyrsta kafla þessa frv., er hér liggur fyrir, rekst maður oft á orðin „verksvipting“ og „verkfall“. Í fyrirsögn þessa kafla eru orðin skýrð með erlendum orðum, „lockout“ og „strike“. En því þarf að skýra þessi orð með útlendum orðum? Vegna þess, að orðið „verksvipting“ er nýyrði í íslenzku máli, - þetta fyrirbæri, lockout, er svo að segja óþekkt hér á landi. Ég veit ekki nema um eitt eða tvö dæmi þess, að atvinnurekendur hafi sagt verkamönnum sínum upp vegna þess, að þeir hafi gert of háar kröfur. verkföll eru aftur á móti algeng, þau eru varnarráðstafanir verkalýðsins til þess að tryggja forsorgun sína og sinna. Svo er það t. d. nú, þegar dýrtíðin eykst stöðugt, þá gengur líka verkfallsalda yfir landið. Verkamenn hafa ekki annað ráð til að hækka kaup sitt, - ekki gera atvinnurekendur það af sjálfsdáðum. Það má merkilegt heita, ef nú er allt í einn svo mikil þörf á því að setja löggjöf um verksviptingu, sem má heita óþekkt fyrirbæri hér á landi. Hvers vegna koma hv. flm. með þessi ákvæði um verksviptingu? Ég geri ráð fyrir, að takmarkanirnar á rétti atvinnurekenda til verksviptingar eigi að vega upp á móti þeim réttindum, sem verkalýðurinn afsalar sér. Það lætur betur í eyrum, þegar verið er að banna verkamönnum með lögum að leggja niður vinnu í 14 daga frá því að þeir ákveða verkfall, að taka það fram, að atvinnurekendur megi ekki heldur stöðva vinnuna fyrr en eftir 14 daga frá því að þeir tilkynna þessa fyrirætlun sína. Þessi ákvæði eru tekin með eingöngu í þeim tilgangi að gera lögin aðgengilegri, fá verkalýðinn til þess að kyngja bitanum. Út af einstökum atriðum í ræðu hv. þm. Snæf. vildi ég segja þetta: Hann sagði m. a., að réttur verkalýðsfélaganna, réttur verkamanna í íslenzku þjóðfélagi, væri svo vei tryggður, að það yrði ekki gert betur. Þessi fullyrðing stangast við það, sem hv. flm. halda fram í grg. frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Það er þó vitað nú, að fjöldi verkamanna æskir þeirrar réttarverndar, sem frv. þetta færir þeim, og er því hlynntur, enda gætir frv. í hvívetna réttar þeirra, engu síður en vinnuveitenda.“ Ég segi fyrir mig, að ég veit ekki til þess, að nokkrir verkamenn eða nokkur verkalýðsfélög hafi borið fram óskir um löggjöf sem þessa. En ég veit, að þúsundir verkamanna eru andvígir því, af því að þeir vita, að frv. er stefnt gegn atvinnufrelsi verkalýðsins. Hv. flm. sagði í framsöguræðu sinni, að þessi löggjöf væri fyrst og fremst verkalýðnum til hagsbóta, en þar næst yrðu þau þjóðfélaginu til blessunar, og sjónarmið þjóðfélagsins yrði að setja ofar öllu. En hv. flm. minntist ekki á það, að frv. er flutt að tilhlutun atvinnurekendafélagsins í þeim eina tilgangi að skerða rétt verkalýðsins til verkfalla. Hv. flm. varð tíðrætt um það, að kommúnistar blésu stöðugt að verkföllum og ættu sök á þeim. Þetta stangast einnig við grg. frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Stéttaskipting hefst í þjóðfélaginu. Aðiljar framleiðslunnar verða tveir, annarsvegar atvinnurekendurnir, er ráða yfir framleiðslutækjunum, hinsvegar verkamennirnir, er lifa á vinnu sinni. Og hér á landi, eins og um gervallan heim, skapast hagsmunaágreiningur milli þessara aðilja. Deilur rísa um skiptingu arðsins, og leiða oft til vinnustöðvana,“ o. s. frv. Þetta er rétt, svo langt sem það nær. En þessi skýring getur ekki samrýmzt því, að það séu einstakir menn, sem leiki sér að því að koma á vinnustöðvunum. Þá er það einnig brosleg vöntun á yfirlætisleysi, er hv. flm. segja í grg., að þannig sé ástandið „um gervallan heim“, þó að hvert skólabarn viti, að þeir atvinnuhættir, sem leiða af sér þessa árekstra, eru ekki lengur ríkjandi „um gervallan heim“. Fyrirbærið „lockout“ má heita óþekkt í íslenzku þjóðlífi. Og að setja löggjöf sem þessa álit ég, að samrýmist ekki 64. gr. stjskr., þar sem tekið er fram, að ekki megi skerða atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji. Í þessu tilfelli er það siður en svo, að almenningsheill krefjist þess, heldur er það einungis hagsmunamál atvinnurekendanna. Ég verð því að lýsa yfir eindreginni andstöðu minni við frv. og mun greiða atkv. gegn því þegar við þessa umr.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Eg hefi í raun og veru ekki miklu við það að bæta, sem stendur í grg. þessa frv. Við flm. höfum viljað ná þeim tilgangi með frv., að til yrði alltaf nokkurt reiðufé í landhelgissjóði til þess að sjá um nauðsynlega endurbyggingu varðskipastólsins og útbúnaðar hans eftir þörfum og kröfum tímans, sem hætt væri við, að farizt gæfi fyrir eða dregizt úr hófi fram á langinn, ef ríkissjóður ætti að sjá fyrir því. Það er ekki hægt að neita því, að efnahag landhelgissjóðs hefir hrakað ákaflega mikið, og auðvitað stafar það af því, að horfið var að því ráði að láta sjóðinn standa straum af rekstri varðskipanna, að svo miklu leyti sem fé hrökk til. Það er ekki mjög langt síðan landhelgissjóður átti um 1½ millj. kr. í reiðufé. Í árslok 1926 og 1928 var efnahagur sjóðsins sá, að hann átti Óðin, virtan á 4753 þús. kr., Þór, virtan á 95 þús. kr., og Ægi, sem þá var í smiðum og búið var að borga í 371 þús. kr., og reiðufé 1331 þús. kr. Allar eignir sjóðsins voru því 2284 þús. kr. En eftir síðustu reikningum, sem fyrir liggja, eru eignirnar nú komnar niður í 1 millj. kr. og hafa því minnkað um meira en helming. Ég veit, að það munu koma fram raddir um það. að hér sé verið að stofna til tekjurýrnunar fyrir ríkissjóð, þar sem sektarféð gangi ekki beint til ríkissjóðs. En úr þessu þarf ekki að gera mjög mikið. Þannig standa nú sakir, að sektarféð hefir alltaf farið minnkandi, og á árunum 1935 og 1936 var það ekki nema eitthvað á annað hundrað þús. kr. Það verður líklega talsvert meira á yfirstandandi ári, en þetta fé er, eins og menn vita, mikið að minnka. En nú á sjóðurinn eftir frv. okkar ekki aðeins að sjá fyrir nýbyggingu, heldur og viðhaldi skipanna og nauðsynlegum tækjum þeirra. Ég skal játa, að það er ekki fullrannsakað af okkur, hvort sjóðurinn geti þetta, eða réttara sagt, hvort þá verði nokkuð afgangs til þess að byggja sjóðinn upp. En þetta ætlast ég til, að rannsakað verði í n., sem fær þetta frv. til meðferðar. Ég hefi hér rekstrarreikning skipanna, og er nokkuð hægt að sjá þetta af þeim, þó að alltaf verði það nokkuð ágizkanir, hvað sjóðnum áskotnast mikið. En það gefur að skilja, að viðhald skipanna verður nokkuð mikið og flokkun þeirra ekki undir 50–60 þús. kr., en hún fer fram fjórða hvert ár. Ég held þess vegna, að ekki sé rétt að gera mjög mikið úr því, sem óbeint yrði dregið út úr rekstri ríkissjóðs, en þó að það yrði ekki nema 50–100 þús. kr. á ári, þá mundi það á löngu árabili verða álitlegur sjóður og þess megnugur að inna af hendi það hlutverk, sem við flm. höfum ætlazt til, að hann gerði með þessu frv. Eins og hv. þdm. sjá, höfum við ekki lagt til, að allt það fé, er inn kemur fyrir björgun, verði látið renna til landhelgissjóðs, heldur aðeins helmingur þess. Ég get getið þess, að forstjóri skipaútgerðar ríkisins, sá maður, sem mest hefir haft með þessi mál að gera á undanförnum árum, hefir ekki talið það óheppilegt, að þessi leið væri farin. Ég þarf ekki að flytja langa ræðu um nauðsyn þess að hafa landhelgisgæzluflotann sem öflugastan; það er svo almennt viðurkennt mál. Ég læt því þessi orð nægja, en vil mælast til, að frv. verði, að aflokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. - Hæstv. fjmrh. vill ef til vill heldur, að málið verði sett í hv. fjhn., en ég held, að það eftir eðli sínu eigi frekar heima í hv. sjútvn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég þarf ekki að halda langa ræðu, þar sem þetta er mjög einfalt mál. Það hefir verið svo undanfarin ár, eins og hv. frsm. sagði, að ríkissjóður hefir óbeint fengið sektarféð, og hefir það verið látið ganga til rekstrar varðskipanna. Kostnaður við rekstur varðskipanna í þessu ári verður um 600000 kr., en verður á næsta ári, eftir áliti forstjóra skipaútgerðar ríkisins, ekki minni en 650000 kr., miðað við svipaða gæzlu og haldið hefir verið uppi undanfarið. Stafar þessi hækkun m. a. af því, að nýi varðbáturinn, er þá verður tekinn til notkunar, verður dýrari í rekstri en leigubátur sá, sem nú er notaður, ennfremur af almennri verðhækkun á öllum þeim vörum, er til þarf. Það má því reikna með, að kostnaður við gæzluna verði 650000 kr. á næsta ári. Þetta er svo há upphæð, að ríkissjóði verður nær ókleift að standa straum af henni, ef ekkert kemur á móti. Þó að landhelgissjóður greiði 150000 kr. af sektarfénu, verður ríkissjóðstillagið að vera 450000 kr. Á næsta ári verður þessi upphæð að hækka. Þá kemur upp sú spurning, hvort menn treysta sér til þess að hækka framlagið á fjárlögunum til landhelgisgæzlu og láta tilsvarandi upphæð af sektarfénu renna til endurnýjunar sjálfra skipanna. Ég vil mælast til þess, að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar - ég hefi ekkert á móti því, að það verði hv. sjútvn. -, hafi náið samband við hv. fjvn. um afgreiðslu þess, og athugi það gaumgæfilega, hvort þess sé kostur, að eitthvað af sektarfénu verði látið renna í endurnýjunarsjóð. En ég er dauftrúa á það, að hægt sé að auka framlag ríkissjóðs til sömu gæzlu og nú er viðhöfð um 150000 kr., þó að ekki verði jafnframt rýrðar tekjur ríkissjóðs af sektum og björgunarstarfsemi. Ég tel það mjög áríðandi, að náin samvinna verði höfð við hv. fjvn um afgreiðslu málsins, þar sem hún hefir bein áhrif á þá upphæð. sem áætluð verður í fjárlögunum til landhelgisgæzlunnar. Annað mál er það, ef menn vildu leggja svo mikla áherzlu á að ná fé í endurnýjunarsjóð, að þeir til þess vilji draga eitthvað úr þeirri gæzlu, sem nú er, t. d. að setja Þór upp í fjöru, þangað sem hann einn sinni var. En ég lít svo á, að upphæðin í fjárlagafrv. sé svo há, að erfitt verði að sjá af nokkrum verulegum tekjum í endurnýjunarsjóð á næstunni. Ég man ekki, hvað landhelgissjóður á í reiðufé eftir að búið er að borga bátinn, sem nú er í smiðum, en hann mun eiga fyrir tveimur slíkum bátum, jafnstórum. og má þá halda áfram að byggja slíka báta, eða a. m. k. bæta einum við bráðlega, án þess að endurnýjunarsjóðurinn vaxi. Ég orðlengi svo ekki frekar um þetta, en vona, að hv. sjútvn. taki frv. til rækilegrar athugunar.



Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að gera þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvernig á því standi, að tekjur landhelgissjóðs af sektum hafa rýrnað svo mjög þessi síðustu ár og hv. 6. þm. Reykv. skýrði frá. Stafar þetta af því, að erlend veiðiskip virði nú landhelgina meira en áður, eða er það vegna ákvæða í milliríkjasamningum, t. d. þýzku samningunum svokölluðu, að þessar tekjur hafa rýrnað? Samkv. upplýsingum, sem ég hefi fengið frá bæjarfógetanum í Vestmannaeyjum, hafa miklu færri veiðiskip verið handtekin einmitt síðan þýzku samningarnir voru gerðir. Þetta er ekki óeðlilegt, ef það er rétt, að í þessum samningum séu ákvæði þess efnis, að þýzkum togurum, sem teknir séu í landhelgi án þess að vera beinlínis staðnir að veiðiþjófnaði, skuli sleppt með aðvörun. Þetta getur verið ástæðan fyrir því, að tekjur ríkissjóðs af sektum hafa svo stórlega minnkað. En sé þetta ákvæði í milliríkjasamningum, t. d. í þýzku samningunum, þá er um leið búið að gera landhelgisgæzluna að hreinasta skrípaleik.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég heyrði ekki almennilega fyrirspurn hv. þm. En mér skildist, að hún hefði verið um það, hvort þýzk veiðiskip sættu sérstakri meðferð við landhelgisbrot hér við land. Ég get ekki skýrt frá efni þýzku samninganna, þar sem samkomulag hefir orið um að birta þá ekki. En ég get upplýst það. að þýzkir togarar sæta sömu meðferð hér við land og enskir togarar, og er það eðlileg afleiðing þess, að háðar viðkomandi þjóðir njóta beztu-kjara viðskipta við Íslendinga. Frekari upplýsingar um þetta get ég ekki gefið.



Ég flyt hér ásamt hv. þm. Mýr. á þskj. 42 frv. um teiknistofu landbúnaðarins. Frv. þetta er flutt samkv. ósk landbrh., og hefir hann látið undirbúa það. Ég vil leyfa mér að segja örfá orð um það hlutverk, sem þessari stofnun er ætlað. Undanfarin ár hefir verið starfrækt teiknistofa Búnaðarbankans, og hefir hún látið í té leiðbeiningar og gert teikningar að byggingum, sem fé hefir verið lánað til úr Búnaðarbankanum. Það er víst, að það eftirlit hefir orðið að mjög miklu gagni og hjálpað til þess, að byggingarnar yrðu vandaðri en ella hefði orðið, en hitt er jafnvíst, að þörf er á að auka þetta eftirlit. Það er öllum vitanlegt, að í byggingarmálum okkar hafa orðið margvísleg mistök, sem stafa af því, að við erum enn svo ungir og óreyndir á þessu sviði. Nú er það svo, að varið er að segja má stórfé til bygginga í sveitum á ári hverju. Það lætur nærri, að það muni vera 600–00 þús. kr. árlega, auk þess fjár, sem bændur leggja fram sjálfir. Og það er vist, að enn meira fé verður lagt fram á næstu árum í þessu skyni, því að mikill hluti bæja á landinu er bókstaflega að fylla í rústir. Ef ekkert verður að gert, liggur ekki annað fyrir en að býlin leggist í eyði. Þess vegna verður ekki hjá því komizt að leggja fram meira fé til bygginga í sveitum á næstu árum en að undanförnu, en um leið verður að vanda sem bezt til eftirlitsins með því verki. Við, sem að þessu frv. stöndum, lítum svo á, að rétt sé að lögfesta stofnun sem hafi þetta eftirlit með höndum. Og helztu hlutverk hennar eru þessi: Í fyrsta lagi að gefa leiðbeiningar um byggingu bæja og gera uppdrætti að þeim. Um leið skal það lögfest, að enginn geti fengið fé að láni eða styrk, nema hann leiti ráða hjá teiknistofunni og fari eftir fyrirmælum hennar. Í öðru lagi er ætlazt til, að teiknistofan hafi forgöngu um, að reynt verði að sjá um, að hægt verði að smíða húsbúnað við hæfi fólks í sveitum, ódýran og hentugan. Gömlu baðstofurnar voru sérkennilegar og höfðu sinn húsbúnað í sínum stíl, nefnilega rúmin og fleira í stíl við þau. En með hinum nýju byggingum, sem nú rísa upp, er sá húsbúnaður einskis virði. Þess vegna er svo að segja enginn húsbúnaður til í sveitinni nú og herbergin því alveg snauð í hinum nýbyggðu húsum. Nú vita allir, að hér eru til mörg verkstæði, sem framleiða húsgögn, en húsgögnin eru bara allt of dýr. Hugmynd okkar er því, að teiknistofan hafi forgöngu um að finna hentuga húsgagnagerð, sem hæfir sveitaheimilum. Síðan stuðli hún að því að koma upp verkstæðum í sveitum, sem smíði haganleg húsgögn. slík verkstæði væri t. d. hægt að hugsa sér í sambandi við alþýðuskóla og bændaskóla. Alþýðuskólinn á Laugum hefir verið búinn íslenzkum húsgögnum og vefnaði, og er þar mjög prýðilega frá öllu gengið og til fyrirmyndar. - Ég er sannfærður um. að hér er um mjög merkilegt hlutverk að ræða og menningarmál. Hér er mikið verkefni fyrir okkar listamenn, og mætti stofna til samkeppni á meðal listamanna okkar um teikningar af húsbúnaði. Í þriðja lagi á teiknistofan beinlínis að gera rannsóknir og tilraunir um húsagerð. Það er tæpast forsvaranlegl, að ekki séu gerðar tilraunir um, úr hvaða efni mundi hlýjast og heppilegast að byggja hér. Hvort halda á áfram með steinsteypuna eingöngu, eða hvort okkar gamla og góða byggingarefni, torfið, skuli notað að einhverju eða miklu leyti, því að enginn vafi er á, að það hefir marga kosti. Að lokum vil ég aðeins geta þess, að ekki er ætlazt til sérstaks fjárstyrks úr ríkissjóði í sambandi við þetta frv., heldur á Búnaðarbankinn eða þær deildir hans, sem leggja fram fé til bygginga í sveitum, að standa undir kostnaðinum. vil ég svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.

*Héðinn Valdimarsson: Ég get í aðalatriðum fallizt á þetta frv., en það nær bara of skammt, þar sem það nær aðeins til bænda. En það er ekki minni þörf til leiðbeininga í byggingarmálum verkamanna í kaupstöðum. Byggingarfél. verkamanna eru aðeins á 2–3 stöðum, og það er allt of lítið. Aftur á móti fær allur sá fjöldi manna, sem ekki byggir samkv. l. um verkamannabústaði. engar leiðbeiningar. Þá finnst mér, að þær teikningar, sem teiknistofan tæki gildar, yrðu eftir samkeppni á meðal húsameistara, því að betur sjá augu en auga, og á þann hátt er reynt að sjá fyrir því, að fram komi það bezta, sem völ er á. Eftir frv. er teiknistofunni gefið alræðisvald í öllum byggingarmálum bænda, en ég vil, að hennar úrskurði megi alltaf skjóta til viðkomandi ráðh. Um húsgögnin er það sama að segja og um húsin sjálf, að hjá alþýðufólki í bæjum vantar líka góð og ódýr húsgögn. Það hefir nokkuð verið hugsað um þetta af húsgagnameisturum, en aldrei orðið neitt úr framkvæmdum, að maður geti sagt. Ef það ráð yrði tekið, að gera þetta að heildarlöggjöf fyrir sveitir og bæi, kæmu líka til greina aðrir sjóðir frá bæjanna hálfu, sem stæðu undir kostnaðinum hvað þá snerti. Ég vænti, að hv. n. taki tillit til þessara aths., einkum þess hvort ekki er hægt að færa sviðið út og láta löggjöfina líka ná til alþýðufólks í kaupstöðum. Þess vegna finnst mér eðlilegra, að frv. verði vísað til allshn., og það vil ég leggja til, að gert verði.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) Hv. 3. þm. Reykv. telur að frv. nái of skammt, þar sem það nær ekki til kaupstaða. Ég vil geta þess, að þetta frv. er sett upp í beinu sambandi við Búnaðarbankann og starfsemi hans og er því eingöngu ætlað að taka til bygginga í sveitum. Hitt veit ég, að er satt, að ekki er síður þörf á leiðbeiningum í kaupstöðum, en það er mál út af fyrir sig, og ég efast um, að rétt sé að setja þetta tvennskonar eftirlit undir sömu stofnun. Skilyrðin eru svo ólík í bæjum og sveitum. En þetta mætti taka til athugunar í n. Hv. þm. talaði um, að teiknistofunni væri gefið alræðisvald. Vitanlega verður hún að hlíta stjórn þess ráðh., sem um er að ræða. En það mætti æra óstöðugan, ef ætti að hlaupa til ráðh. með allt, er snertir daglegt eftirlit með byggingum úti um allt land. Ég get ekki fallizt á, að þessu máli verði vísað til allshn. Það er borið fram sem landbúnaðarmál og á heima í landbn. Hinsvegar veit ég, að landbn. muni vera fús til að ræða við hv. þm. um málið og athuga till. hans.

*Héðinn Valdimarsson: Það er aðeins stutt aths. sem ég vildi gera við það, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, að teiknistofan heyri undir viðkomandi ráðh. Ég tel ekki nema sjálfsagt, að hægt sé að áfrýja til hans og að hann geti fellt úrskurð í málum þeirra stofnana, sem heyra beinlínis undir hann. Hér í Reykjavík er svo langt gengið með þetta, að fullt leyfi er til að áfrýja til ráðh., ef menn eru ekki ánægðir, og finnst mér ekki nema eðlilegt, að sama gildi um húsbyggingar í sveitum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir er í raun og veru aðeins nánari fyrirmæli um, hvernig starfrækja skuli teiknistofu þá, sem Búnaðarbankinn nú starfrækir. Þessi teiknistofa hefir, eins og kunnugt er, starfað hin síðustu ár að því að teikna þau hús og byggingar, sem þeir sjóðir hafa lánað til, sem heyra undir stjórn bankans og nefndir eru í þessu frv. Teiknistofan hefir starfað að því að bæta úr vandræðum þeim, sem stafa af því, að í sveitunum er völ á færri fagmönnum í þessum greinum en í kaupstöðunum, og auka öryggi fyrir þá sjóði, sem lánin veita til bygginganna. Ef þetta frv. gengur ekki fram, þá væri ráðh. heimilt, í samráði við bankastjóra Búnaðarbankans, að gefa út reglugerð um fyrirkomulag teiknistofnunar, sem færi í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég álít, að það eigi ekki að ganga svo frá þessu frv., að farið verði að blanda saman við starfsemi teiknistofu Búnaðarbankans teikningum á öðrum byggingum en þeim, sem sjóðir þeir, er nefndir eru í frv., lána fé til. Ef þær stofnanir, sem lána fé til bygginga í kaupstöðum, vilja taka upp svipað fyrirkomulag, þá er þeim það heimilt, en ég býst ekki við, að þær lánsstofnanir kæri sig um það; a. m. k. mundi þurfa að leita álits allra slíkra lánsstofnana um, hvort þær vildu kosta sameiginlega teiknistofu. Teikning húsa fyrir sveitirnar er sérstakt verkefni út af fyrir sig, og því eðlilegt, að því verði haldið sérstöku út af fyrir sig, eins og undanfarið. Ég álit það misskilning, að eigi að áfrýja úrskurði teiknistofunnar til ráðh., af því að einmitt þær lánsstofnanir, sem lána fé til bygginganna, ættu að hafa úrskurðarvald þar um, eins og nú er gert, þar sem teikningarnar eru gerðar í samráði við bankastjóra Búnaðarbankans, sem lánar féð til bygginganna. Um byggingar í kaupstöðum er öðru máli að gegna. Þar er yfirleitt meiri völ á byggingarfróðum mönnum, og þær byggingar, sem telja má hliðstæðar þeim, sem um ræðir í þessu frv., eru verkamannabústaðirnir, og teikningarnar að þeim fá verkamenn sér að kostnaðarlausu, og líka eftirlitsmann, sem sér um, að húsin séu vel gerð. Hér kemur það sama til greina og við húsbyggingar í sveitum. Ríkið sér ástæðu til, þar sem af þess hálfu er svo mikið fé lagt fram, að hafi eftirlitsmann við byggingarnar og sjá verkamönnunum fyrir ókeypis teikningum. Þess vegna gildir raunverulega það sama fyrir verkamannabústaði og hér er ætlazt til um byggingar í sveitum, sem lán er veitt til úr þessum sjóðum. Um þær byggingar, sem ekki fá fé þaðan, gilda almennar reglur, og sama er að segja um byggingar þær í kaupstöðum landsins, sem ekki fá fé úr byggingarsjóðum verkamanna. Það er rétt, sem hv. flm. sagði, að þetta mál er hreint landbúnaðarmál og á því að fara til landbn. Ég tel, að það megi segja, að nú þegar sé búið að athuga þetta mál svo mikið og reyna það svo í framkvæmd, að tæplega komi til mála, að farið verði að blanda þessari teiknistofu saman við aðra, sem aðrir sjóðir vilja e. t. v. koma upp fyrir kaupstaðina. Teiknistofan hefir nú þegar nóg að gera og mun verða að bæta við starfskröftum eftir því, sem byggingar aukast í sveitunum, og yrði því enginn sparnaður að því, þótt önnur teiknistofa yrði sett upp í sambandi við þá, sem frv. fjallar um.

* Flm. (Jón Pálmason): Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru gamall kunningi hér á Alþ., því það er shlj. frv., sem lá fyrir síðasta Alþ., en fékk ekki afgreiðslu. Í grg. er tekið fram, hvaða tilgangur það er. sem fyrir mér vakir með flutningi þessa frv., og hann er að fá úr því bætt, sem áfátt er um samningu verðlagsskráa, svo að grundvöllur sá, sem þær eiga að byggjast á, sé réttur og sýni verðlag hjá okkur til sjávar og sveita á hverjum tíma. Um margar aldir var aðalverðmælir okkar Íslendinga landauraverðmælirinn, og var þá ákveðið í vörum, hvað greiða skyldi fyrir vinnu og vörur. Ég geri ekki ráð fyrir, að hægt verði að koma þessu aftur í svipað horf, en ég býst við, að ef hægt væri að koma samningu verðlagsskrárinna: á réttan grundvöll, þann, að byggt væri á raunverulegu verðmæti framleiðsluvaranna, þá mætti nota þann verðmæti til að sanna, hvað væri rétt verð á hverjum hlut, sem gæti haft mikla þýðingu í okkar viðskiptalífi. Þetta frv. er því byggt á ákveðinni fjármálaskoðun, sem sé þeirri, að það, sem gjöld aukast frá ári til árs, eigi að miðast við hag framleiðslunnar, og hagur framleiðslunnar byggist á þeirri verðbreytingu, sem verður á okkar aðalframleiðsluvörum. Allt annað, sem kemur fram í þessu frv., er aukaatriði í raun og veru, ef þetta fengist fram. Það má búast við, að nokkrar deilur verði um það, hvaða aðferð á að hafa til þess að finna þann rétta grundvöll. Eins og tekið er fram í frv., er það gert í samráði við hagstofustjóra. Það geta komið fram skiptar skoðanir um, hver sé sú rétta leið í þessu máli, en ég álít, að ekki verði skiptar skoðanir um, að aðalhugsunin í þessu frv. sé rétt, sú, að gjöld byggist á þeim breyt., sem verða á verðlagi framleiðsluvara okkar. Ég skal ekki fara fleiri orðum um frv. við þessa umr.; ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi lesið grg. fyrir því, en leyfi mér að óska eftir, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

* Flm. (Héðinn Valdimarsson): Við hv. þm. N.-Ísf. höfum flutt þetta frv. sem framhald af þeim frv., sem flutt hafi verið af Alþfl.mönnum á síðustu þingum. Þó er farið hér nokkuð inn á nýjar brautir. Þau frv., sem áður hafa verið flutt, hafa aðallega verið tvennskonar. Önnur eru viðvíkjandi sumarvinnu unglinga án sambands við beina kennslu, og þá aðeins í smáflokkum; má þar benda á vinnu þá, sem unnin var bæði við Sogið og í nágrenni Reykjavíkur. Eins og í frv. því, er Sigurður Einarsson flutti hér á síðasta þingi, er gengið inn á nýja braut í þessu frv., sem er að koma upp atvinnunámi fyrir unglinga. Er þar bent á bændaskólanám, nám í sjómennsku o. fl. Í þessu frv. er aðallega gert ráð fyrir því, að heilir árgangar af unglingum á aldrinum 16–20 ára geti komizt fyrir innan ramma þess og unnið að ýmsum þjóðnytjaverkum, sem annars mundi ekki fást fé til í fjárlögum, og að þeir vinni undir umsjá valdra manna, í sambandi við bóklegt nám og íþróttanám, og er þar bent á sumt sem nauðsynlega íþrótt fyrir sjómannaþjóð eins og okkur, og hinar félagslegu íþróttir, en ekki lögð stund á metakeppni, eins og nú tíðkast. Af þeim framkvæmdum, sem bíða og alltaf er hægt að grípa til og lítið framlag þarf til í fjárlögum, er margt talið upp, eins og t. d. fjallvegirnir, sem við höfum orðið að láta sitja á hakanum vegna veganna í byggðum, og aðrar ferðamannaleiðir, sem nauðsynlegt er að gera sem fyrst færar, þegar útlendir ferðamenn eru nú farnir að koma hingað með erlendum og íslenzkum skipum. Þá er skógræktin, sem lítið annað hefir verið gert að, þótt hér hafi verið skógræktarstjóri, en að girða blett og blett. Þar er mikið verkefni framundan, sem óvíst er, að fengist til fé í fjárlögum á annan hátt, en skemmtilegt verk fyrir unga menn. Þá er bent á sandgræðsluna, áveitur og fyrirhleðslur, nýbýlarækt, sem gert er ráð fyrir, að yrði fyrir þá menn. sem í bæjunum eru, vernd og viðhald náttúruminja, aðstoð við vísindalegar rannsóknarferðir, sem búast má við, að aukist þegar komin er upp rannsóknarstofnun fyrir atvinnuvegina, því menn munu gera sér far um að finna, hvaða efni eru hér í jörðu. Það er gert ráð fyrir, að nemendur annist sjálfir umhirðu og matreiðslu alla, en einhver yrði vitanlega að vera til að hafa eftirlit og yfirumsjón með því. Svo er gert ráð fyrir hjálparstarfsemi, eins og þegar fjárpest, eins og sú, er nú er, eða óþurrkar geisa, að þá megi gripa til vinnuflokka með samþykki ráðh., til þess að hjálpa þeim, sem verst verða úti. Það er gert ráð fyrir, að vinnutími verði 5 klst. n dag og að nemendunum verði látin í té hlífðarföt, verkamannaföt og skófatnaður, en kaupgjald yrði mjög lágt, eða að þeir fengju ekki nema kr. 1,50 fyrir hvern virkan dag, og yrði það greitt í lok námstímans. Nám og ferðalög yrðu ókeypis, svo að unglingarnir hefðu, er þeir kæmu frá náminu, um hundrað krónur í vasanum. Í bóklega náminu er, sem eðlilegt er, gert ráð fyrir, að lögð verði helzt stund á þjóðleg fræði og mönnum kennt að þekkja sögu lands og þjóðar, þekkja frelsi þjóðarinnar og bera virðingu fyrir því og lýðræðinu, þannig að þessir ungu menn verði betri þjóðfélagsborgarar en annars. Þetta mundi að vísu kosta allmikið fé. Ef um 500 unglingar kæmu á hverju sumri, sem er líkleg tala, ef eins og í frv. stendur, þeir unglingar, sem þarna kæmu, fengju forgangsrétt fram yfir aðra jafnaldra sína, sem ekki hafa notfært sér þetta nám, um alla opinbera vinnu eftir á. En með þessu mundi miklu böli af létt, þótt það kosti nokkurt fé. Vegamálastjóri hefir gert lauslega áætlun um, hvað þetta mundi kosta; ég hefi hana því miður ekki hjá mér, en hann gerði ráð fyrir, að ef um 500 unglingar yrðu í þessum flokkum, mundi það kosta sem næst 250 þús. kr. Og þegar menn athuga, hvernig atvinnuleysi unglinga fer fyrst og fremst með þá sjálfa, þegar þeir ganga langtímum saman án þess að snerta á vinnu, og þegar það er athugað, hvernig það fer með heimili þeirra að hafa þá gangandi þar atvinnulausa, mundi þessu fé ekki illa varið, ef það gæti minnkað atvinnuleysið og gert þessa ungu menn að betri og fullkomnari borgurum en þeir nú eru. Ég leyfi mér að leggja til, að málinn verði vísað til menntmn. að lokinni þessari umr.



Hugmyndin, sem liggur á bak við þetta frv., hefir oft verið rædd hér áður, þar sem bornar hafa verið fram af ýmsum flokkum till. um að reyna að draga úr atvinnuleysi unglinga. Eins og flm. sagði, þá er varla alvarlegra böl til í okkar þjóðfélagi en atvinnuleysið, en þó er atvinnuleysi unglinga e. t. v. hættulegast af öllu, þar sem það getur haft svo mikil áhrif á framtíð þeirra ungu manna, sem við það búa. Á síðasta Alþ. var borið fram frv. af hálfu sjálfstæðismanna um allsherjarframkvæmd á slíkri vinnu, sem framkvæmd hefir verið undanfarin ár. Það frv. dagaði uppi, sem og frv. Sigurðar Einarssonar, en var afgr. með þáltill. í Nd., sem var byggð á till. hv. 2. þm. Árn., en Gunnar Thoroddsen bar fram brtt. við hana, sem var samþ. og var um það, að stofna nefnd, þar sem hver stjórnmálaflokkur ætti einn fulltrúa, og átti hún að rannsaka þetta mál og gera till. um, hvaða ráð mundu vera bezt til að ráða fram úr atvinnuleysi ungra manna. Í till. þessari segir, með leyfi hæstv. forseta: „Skal nefndin meðal annars miða till. sínar við það, að unglingar hljóti verklega og bóklega kennslu og verði fyrir hollum uppeldisáhrifum, að stofnað verði til sjálfboðavinnu við þjóðnytjaverk, og að ráðstafanir vegna atvinnulausra unglinga dragi sem minnst úr atvinnumöguleikum fullorðinna manna.“ Þessi nefnd var skipuð, og það er einn fulltrúi frá hverjum stærsta stjórnmálaflokkinum í henni. Nefndin hefir enn ekki skilað áliti sínu, enda er þess ekki að vænta; það er úr miklu að vinna og nefndin mun hafa haft takmarkaðan lima, en ég hefi heyrt, að hún hafi skrifað mörgum hreppstjórum og skólastjórum landsins og spurt, hvort atvinnuleysi meðal unglinga ætti sér stað þar, sem þeir þekktu til, og beðið um till. þeirra til að ráða bót á því. N. mun ætla að leggja till. sínar og álit fyrir næsta Alþ., sem mun koma saman í febrúar næstkomandi. Áður hefir komið fram mikill áhugi fyrir þessu máli og fullt samkomulag hefir náðst um tilraunir til þess að ráða fram úr þessu vandamáli. Tel ég því athugandi, hvort afgreiðsla þessa máls atti ekki að bíða eftir till. n. á næsta Alþ. Það ætti ekki að gera þessu frv. neitt til, þar sem þar er aðeins um sumaratvinnu að ræða og næsta Alþ. gæti því afgr. það nægilega tímanlega. Það er ekki heldur þörf nú bráðrar lausnar þessa máls vegna samskonar vinnu og þeirrar, sem Reykjavíkurbær hefir látið framkvæma undanfarið í þessu skyni. Því að einmitt þessa dagana er verið að safna skýrslum í bænum um atvinnulausa unglinga, og það er meiningin, að vinnuskóli þeirra taki til starfa nú eftir mánaðamótin. Ég get annars sagt það, að mér líkar vel sú hugmynd, sem fram er komin í þessu frv., þar sem rík áherzla er lögð á það, að þau áhrif, sem unglingarnir verði fyrir í þessari vinnu, verði sem heillavænlegust, og keppt er eftir að glæða áhuga þeirra á félagslífi og samtökum og kenna þeim að bera virðingu fyrir vinnunni, frelsi þjóðarinnar og lýðræðinu. En það er svo um þetta talað í 6. gr. þessa frv. En ég kemst ekki hjá því að geta þess, að þessi hugmynd um frjálsa vinnu unglinganna er nokkuð svipuð því, sem tíðkast í Þýzkalandi. Þar er að vísu um vinnuskyldu unglinga að ræða, „Arbeitsdienst“, en upphaflega var þetta á frjálsum grundvelli. Og það hefir einmitt verið lögð sérstaklega rík áherzla á að glæða ættjarðarást þessara unglinga og virðingu fyrir því ríki, í hvers þágu þeir vinna, alveg eins og ætlazt er til í þessu frv., að virðing unglinganna sé glædd fyrir okkar stjórnarháttum og lýðræði. Þessi vinna unglinganna í Þýzkalandi hafir gefizt mjög vel, að því er talið er. Og við þurfum ekki að fyrirverða okkur fyrir að sækja fyrirmyndina þangað, enda þótt mér komi nokkuð einkennilega fyrir, að hv. flm. skuli sækja hugmyndir þangað. En það er að sjálfsögðu rétt að taka góða hluti, hvaðan sem þeir koma. Það má t. d. geta þess, að hinn frjálslyndi stjórnmálajöfur Lloyd George, sem ferðaðist um Þýzkaland fyrir tveimur árum, dáðist sérstaklega mikið að því, hvað þessi vinna unglinganna væri þroskarík fyrir þá og hefði góð uppeldisáhrif, jafnframt því sem þeir ynnu fjölmörg þjóðnytjastörf, sem að öðrum kosti yrðu að bíða. En það fer ekki hjá því, að af framkvæmd þessarar hugmyndar leiðir verulegan kostnað fyrir ríkissjóð. Hv. l. flm. talaði um 250 þús. kr. Ég hafði verið að leggja þetta niður fyrir mér og fannst ekki, að um minna gæti verið að ræða en 200 þús. Ef um 500 unglingar stunda þessa vinnu, er kaupgjald þeirra samtals 67500 kr. Fatnaður til þeirra verður aldrei minna en 50 kr. á hvern einstakling, eða 25 þús. kr. samtals, því að það er ætlazt til, að þeim sé lagður til skófatnaður, verkamannaföt og hlífðarföt. Ennfremur eiga þeir að fá ókeypis fæði, en það verður varla reiknað lægra en 75 kr. á mánuði, eða 37500 kr. á mánuði samtals, en á þriggja mánaða námskeiði samtals 112500 kr. Þetta allt er samtals yfir 200 þús. kr., og þá er eftir að reikna kennslu, ferðir vinnuflokka og ýmislegt annað, svo að sennilega er það varlega reiknað hjá vegamálastjóra að telja kostnaðinn af þessu verða um 250 þús. kr. En nú höfum við fengið að heyra það, þingmenn sem borið höfum fram frv., sem fela í sér einhver útgjöld fyrir ríkissjóð, að við séum að fremja þar skrípaleik nema við samtímis bendum á einhverja tekjuaukning fyrir ríkissjóð. Ég verð þess ekki var, að í þessu frv. sé bent í neinar nýjar tekjur til að rísl undir þessum útgjöldum. Við sjálfstæðismenn höfum líka fengið það framan í okkur, að okkur þýði ekki að bera fram frv., af því að öll mál væru í samningum milli stjórnarflokkanna. Nú vil ég spyrja, hvort um þetta mál sé þegar samið milli stjórnarflokkanna, eða hvort flm. eru að fremja samskonar atferli og okkur sjálfstæðismönnum er borið á brýn, þegar við berum fram frv. um atvinnufyrirtæki, sem þarfnast nokkurs styrks úr ríkissjóði. Annars er um þetta frv. að segja, að það leysir ekki nema að nokkru leyti úr þessu vandamáli. Því að hér er eingöngu miðað við sumaratvinnu unglinga. En nú hagar svo til í okkar þjóðfélagi, að það er kannske einna auðveldast fyrir unglinga að fá atvinnu yfir sumartímann, einkum þegar síldveiði er mikið stunduð, og ennfremur munn margir þeirra eiga kost á vinnu í sveit. Atvinnuleysi unglinga verður einna tilfinnanlegast að haustinu og yfir veturinn. Og þetta frv. bendir ekki á neina lausn á því ófremdarástandi, sem verið hefir á þessu sviði um þetta leyti árs. Ég tel þessa hugmynd vera góða, það sem hún nær, og til heilla horfa. En ég tel eðlilegt, að menntmn., sem væntanlega fær mál þetta til meðferðar, setji sig í samband við milliþn. þá, sem síðasta Alþingi skipaði til að rannsaka þessi mál. Og ég tel það einnig eðlilegt, að Alþingi reyni að leysa þessi mál í heild. Ég er flm. algerlega sammála um það, að miklu böli verði aflétt, ef hægt værri að bæta úr því ástandi, sem verið hefir í þessum málum. Og ég tel fyrir mitt leyti fyllilega þess vert, að ríkissjóður kosti nokkru til þess. En mér finnst, að ríkið gæti tryggt sér meira á móti heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það mætti láta þessa unglinga vinna að nytjastörfum, sem meira eru aðkallandi og fyrr koma í hag heldur en ýms þau atriði, sem tilgreind eru í 4. gr. þessa frv. Við vitum, að það eru ákaflega mörg nytjaverk, sem bíða úrlausnar hér á landi og þarfnast bráðra aðgerða. Mörg þeirra mætti láta unglinga vinna án þess að atvinnumöguleikar fulltíða manna séu nokkuð skertir. Við skulum taka til dæmis vegalagningar í sveitum. Fjölmargar sveitir eru í megnustu vandræðum vegna ónógra samgangna. Nú er árlega á fjárlögum varið smávegis fjárveitingum til vegalagninga hér og hvar, oft svo lítilfjörlegum, að það kemur varla að nokkru gagni. Því mætti ekki láta þessa vinnuflokka vinna eitthvað að því að leggja vegi - jafnvel þjóðvegi - um landið? Það kemur ekki í bága við atvinnumöguleika hinna fulltíða manna. Þessi verk yrðu aðeins óunnin, ef ekki er hægt að láta hina ungu menn sinna þeim. Og ef farið yrði inn á það að leyfa þessum vinnuflokkum að sinna verkefnum, sem fljótlega koma ríkinu og þjóðinni að gagni, þá kæmi meira á móti því fé, sem ríkissjóður leggur fram, og gæti jafnvel nálgazt það, að ríkið fengi fulla greiðslu fyrir þá fjármuni, sem það leggur fram í þessu skyni. Mætti samtímis ná alveg eins þeim tilgangi, sem mjög virðist vaka fyrir flm., að hafa heillavænleg uppeldisáhrif á unglingana. Vinnutíminn er að sjálfsögðu takmarkaður í frv., enda vinnan ekki nema annar þáttur þessa máls. Kennslan og uppeldið, sem hér ber að leggja stund á, er engu siður merkur þáttur. Og ég vil svo enda mál mitt með því að lýsa yfir fylgi mínu við þá hugmynd, sem í frv. felst, en vænti þess, að menntmn. taki málið fyrir á almennari grundvelli.

*Bjarni Bjarnason: Það skýrist æ betur, eftir því sem tími líður, hversu nauðsynlegt það er og í raun og veru algerlega óhjákvæmilegt að gera eitthvað verulegt til þess að æskumenn séu ekki atvinnulausir. Kynnist maður eitthvað ástandinu hér í Reykjavík, sem mun vera lakast á öllu landinu - þó er ég ekki viss um það í hlutfalli við fólksfjölda -, þá vitum við, að nefndir og ráð starfa hér í bænum að því markmiði að komast fyrir afbrot unglinga og gera tilraunir til að afstýra þeim. Barnaverndarráð hefir þegar sett á stofn skrifstofu og fengið í sína þjónustu lærðan uppeldisfræðing til að kynna sér það t. d., að hve miklu leyti afbrot ungra manna í Reykjavík stafa af fávitahætti meðfæddum, og hvað kynni að stafa af uppeldisskorti og afskiptaleysi. Þetta er mjög gagnlegt, því að það er mjög mikilsvarðandi í þessu máli, hvort afbrot unglings stafar af meðfæddum vanþroska eða þá af uppeldisskorti. Þá hefi ég rekið mig á það, að lögreglustjóra er fyrirskipað af dómsmrn. að greiða einum kennara í Reykjavík nokkur laun mánaðarlega til þess að fylgjast með afbrotaunglingum hér í Reykjavik. Þessi dæmi með mörgum fleirum sýna það, að hér er um ekkert hégómamál að ræða. En það, sem sérstaklega hefir vakið athygli mína í sambandi við þetta mál hér í Alþingi, er þessi togstreita, sem ómögulegt er að fá úr afskiptum Alþingis af þessu unga fólki, vandræðabörnum og atvinnulausum unglingum. Það er auðvitað langt frá, að atvinnulausir unglingar séu yfirleitt vandræðaunglingar, en að ég nefni þessa tvo hópa saman, stafar af því, að atvinnuleysið dregur margan ungling út á villigötur. Þrátt fyrir það, að ég hefi á tveimur undanförnum þingum gert það, sem í mínu valdi stendur, til þess að leysa þetta mál úr togstreituaðstöðunni, þá hefir það ekki tekizt. En ég fullyrði reyndar, að lengst komst í þá átt á síðasta þingi. Eins og hv. þm. Snæf. tók fram, flutti ég þáltill., sem samþ. var með brtt. frá þáv. 11. landsk., um að skipa nefnd, sem í væru menn úr öllum flokkum. Þessi nefnd var skipuð þeim Sigurvin Einarssyni af hendi Framsfl., Gunnari Thoroddsen af hendi Sjálfstfl. og Vilhjálmi Vilhjálmssyni af hendi jafnaðarmanna. Nú skyldum við halda, að áður en flutt væri frv. á Alþingi, hefði verið talað við nefndina og grennslazt um, hvað hún hefði gert og hvað hún hygðist að gera. En ég fullyrði, að hv. flm. þessa frv. hafa ekki talað við nefndina. Þeir hafa ekki talað við sinn eiginn mann í nefndinni; þetta hefir Sigurvin Einarsson sagt mér, og ég veit það sama einnig frá Vilhjálmi. Svo að það virðist vera sami einlægi vilji þessara hv. flm. að taka málið á þessu þingi eins og gert var á s. l. þingum, þegar Sigurður Einarsson, þáv. 9. landsk., flutti málið og gerði pólitískt, svo að jafnaðarmenn gæfu haft sérstakan heiður af að leysa það. Ég segi þetta að gefnu tilefni, en ekki til áreitni. Þannig liggur málið fyrir og er augljóst, og sanna það þau dæmi, sem ég hefi nefnt. Nú hefi ég talið það skynsamlegra vegna lausnar þessa ágæta og nauðsynlega máls, að ekki verði farið inn á togstreituleiðina aftur, og að nefndin, sem skipuð var á síðasta þingi mönnum úr öllum flokkum, verði kölluð til viðtals og reynt að leysa málið ópólitískt. Það stendur nú í grg., að nefndin muni hafa lítið starfað. Þetta er náttúrlega að nokkru leyti rétt, - að því leyti, að fulltrúi Sjálfstfl. mætti ekki á fundum, og hann fór svo úr nefndinni, hr. Gunnar Thoroddsen. En í hans stað var skipaður Jóhann Möller. Ég held ég megi fullyrða, að hann hafi annaðhvort aldrei eða sjaldan mætt í nefndinni. Og það eru vandræði af sjálfstæðismönnum, að tryggja ekki, að maður starfaði í slíkri nefnd. Aftur á móti hafa hinir oft talað saman, og þeir hafa gert sér algerlega grein fyrir, hvernig þetta mál ætti að leysa. Þetta hafa þeir að sjálfsögðu vitað, hv. flm. frv. En það lendir í þá átt, að málið eigi ekki að leysa í samstarfi við framsóknarmenn. Og af því að spurt var, skal ég upplýsa það, að engin samvinna hefir verið um þetta mál í þingflokkunum. Af því að ég átti nokkurn þátt í að þoka þessu máli áleiðis til lausnar á siðasta þingi, þá lýsi ég því yfir, að ég tel þetta illa ráðið, að ekki hefir verið haldið áfram samkomulagi um lausn málsins. Í grg. er sem sagt fullyrt, að nefndin hafi lítið starfað og muni aðallega hugsa til skólahalds í handiðnum og búfræði og þess háttar. Ég veit, að þessir tveir nm. hafa oft talað um þessi atriði. En ég get fullyrt, að þeir hafa talað um margt fleira, - og yfirleitt flest þau atriði atvinnulegs eðlis, sem um er að ræða í okkar þjóðfélagi. Eftir að ég hefi nú átalið það, að frv. er komið fram án þess að flm. hafi falað við þingskipaða nefnd, sem starfað hefir í heilt ár, þá skal ég geta þess, að ég mun vinna að því, að lausn þessa máls nái fram að ganga á einhverjum grundvelli. En ég held það hljóti að vera öllum ljóst, að um svo stórt og vandasamt mál er það algert höfuðatriði, að það verði leyst með vilja og samkomulagi allra flokka. Nokkurs barnaskapar gætir í frv., og er ekki óeðlilegt í þessu sambandi, þar eð hv. flm. hafa ekki nákvæmar hugmyndir um það, hvernig hjá bændum hagar til. Það er gert ráð fyrir því í 4. gr., að þegar sérstaklega stendur á vegna óþurrka, sé heimilt, með samþykki ráðh., að láta hjálp í té fátækum bændum til að bjarga heyi undan. Þetta er nú einskonar fjöður í hattinn, til þess að gera málið vinsælla hjá okkur, sem erum bændafulltrúar. En ég get upplýst hv. flm. um það, að það er ekki til neins í óþurrkum að kalla menn úr annari atvinnu til að bjarga heyi. það dugir ekki annað en snarræði þeirra, sem á hverjum tíma eru á staðnum. Svo að þessi fjöður er lítilsvirði frá sjónarmiði þeirra, sem þekkja nokkuð til. Ef um langvarandi þurrka er að ræða, svo að tími er til að flytja fólkið til, þá er heldur ekki þörf fyrir það. Verði þessu máli vísað til menntmn. (ég tók ekki eftir, hvort flm. gerði till. um það), þá gefst mér tækifæri til að fjalla um það seinna. En ég vil nú að lokum endurtaka það enn einu sinni og beina til hv. flm. frv., hvort ekki sé ráðlegt frá sjónarmiði þeirra, sem heilir eru í því, að hætta togstreitunni og hafa samkomulag um það á þeim grundvelli, að nefndin, sem skipuð hefir verið, a. m. k. sá hluti hennar, sem starfað hefir, sé kallaður til ráða og viðtals.

* Flm. (Héðinn Valdimarsson): Þeir hafa tekið mjög svipað í þetta mál, hv. þm. Snæf. og hv. 2. þm. Árn., og þó get ég sagt, að hv. þm. Snæf. hefir tekið betur í það, því að í öllum aðalatriðum hefir hann sagzt fella sig við þessa lausn, þó að hann að sjálfsögðu færi ekki inn á einstök atriði í málinu, og kann ég honum þakkir fyrir. Ég held það sé ekki rétt, að hægt sé að segja, að þessi hugmynd sé komin frá Þýzkalandi, frá sjálfboðavinnu þeirri, sem er hjá nazistum. Sjálfboðavinna og þegnskylduvinna meðal ungs fólks hefir verið vakandi hugmynd um langan aldur, meðal annars hér á landi, en hér var gert ráð fyrir skyldu. Og fyrir stríð var slíkri vinnu sumstaðar komið á. Í Þýzkalandi er þannig frábrugðið, að vinnan er að forminu til sjálfboðavinna, en í raun og veru skylda og framkvæmd þannig, að í raun og veru er þrælahald fyrir yfirstéttirnar í landinu. Stórbændunum eru sendir stórhópar ungra manna til þess að vinna fyrir þá án þess að fá nokkuð fyrir. Og ef þeir vilja ekki fara, þá eru þeir sama sem útlagar úr landinu. Og að bera þetta saman við þá hugmynd, sem hér er um að ræða, það nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Þá gat hv. þm. Snæf. um það, að við hefðum ekki talað um neina skatta í þessu sambandi. Það segir sig sjálft, þar sem við erum annar stjórnarflokkurinn, að við munum á sínum tíma - ef þetta helzt allt saman - gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að láta fjárlögin standast og þar með þann kostnað, sem samþykktur er af okkur. Svo að það þarf enginn að óttast um það, að við munum ekki vera með því að gefa nauðsynlega heimild til að afla fjár í þessu skyni, sem við álitum nauðsynlegt. En jafnvel þó að þeim málum skipist á annan hátt, þá erum við fúsir til að hafa fullt samkomulag um auknar tekjur í ríkissjóð eða sparnað á öðrum sviðum sem þessu svarar. Hv. þm. Snæf. talaði um, að þetta væri eingöngu sumaratvinna. Það er rétt. En við gerum ráð fyrir, að á veturna yrði haldið áfram með annari löggjöf, og einnig haust og vor; en þá yrði meir leitað til bæjanna til að standast kostnað við það. Ég get ekki almennilega skilið, hvað hv. þm. átti við, þegar hann sagði, að hægt væri að láta þessa vinnu fara þannig fram, að ríkissjóður fengi meira í aðra hönd, og gat hann þar um vegagerðir, en þó eiga þessar atvinnuframkvæmdir ekki að verða í vegi fyrir atvinnuþörf annara, nauðsynlegri atvinnu, sem ríkissjóður yrði að láta framkvæma. Hvernig er hægt að framkvæma það, að ríkissjóður fái meira í aðra hönd en gert er ráð fyrir í frv., ef unnin eru verk, sem annars yrðu ekki unnin? Þetta er þess vegna það sama og í frv., því að fara inn á almennar vegagerðir fylgir sú hætta, að lagt er inn á svið þeirra, sem nú hafa þá vinnu. En vegavinnumenn eru nú bæði úr kaupstöðum og sveitum. Því að eins og sakir standa er mikill hluti allra vegavinnumanna úr sveit, enda er mjög mikla atvinnubótavinnu fyrir sveitirnar að hafa í vegagerð. Þá er að víkja að kostnaðinum við þetta frv. Ég hefi nú fengið það bréf frá vegamálastjóra, sem ég hefi beðið eftir, og mun láta það fylgja til n. Þar er gerð grein fyrir ýmsum kostnaðarliðum. Ég vil þá snúa mér að hv. 2. þm. Árn. Mér finnst alleinkennilegur hans hugsunarháttur um það, hvaða hlutverk þm. hafa, ef þeir ekki mega flytja mál hér á Alþ., sem pólitísk togstreita geti orðið um. Nú er þetta mál ekki lagt þannig fyrir á neinn hátt, að vegna þess þurfi að verða pólitísk togstreita, en það getur vitanlega af ýmsum ástæðum farið svo, að það verði það, og er þá ekkert við því að gera. Það er algerlega rangt hjá þessum hv. þm., að við flm. höfum alls ekki fylgzt með því, hvað n. hefir gert í þessum málum. Það er að vísu rétt, að við höfum ekki talað við þann mann, sem hv. þm. vitnaði i, en okkur er ákaflega vel kunnugt um hans starf í n. En ég skal geta þess, að sjálfstæðismenn hafa aldrei frá upphafi mætt í n., svo að sá mikli áhugi, sem er fyrir því að leysa atvinnuleysi unglinga, hefir a. m. k. ekki komið frá fulltrúum sjálfstæðismanna í n. Hinir fulltrúarnir hafa rannsakað málið á breiðum grundvelli, gert athuganir um atvinnuleysi og þess háttar, en það vil ég fullyrða, að þeir hafa ekki talað um málið á þeim grundvelli, sem í þessu frv. felst, og er það ástæðan til þess, að við flytjum þetta frv. Ég get þess vegna alls ekki skilið, hvers vegna hv. 2. þm. Árn. er svo ergilegur yfir því, að við skulum flytja þetta frv., sem þó undir öllum kringumstæðum verður til þess að setja málið á breiðari grundvöll og nær til margfalt fleiri manna heldur en þau frv., sem áður hafa komið fram um þetta efni, því að þetta frv. á að geta snert hvern einasta ungan mann í landinn. Ég vænti því, að hv. 2. þm. Árn. sjái að sér, þegar til n. kemur, og verði með afgreiðslu þessa máls, ekki „á einhvern hátt“ eins og hann sagði, heldur á svipuðum grundvelli og það hér liggur fyrir. Það er alveg óþarfi fyrir hv. 2. þm. Árn. að vera að snúa út úr frv. á þann hátt að tala um, að í 12. lið 4. gr. standi „í óþurrkum“, eins og hann komst að orði, þar sem stendur „vegna óþurrka“. Hann kann ekki meir til heyskaparverka heldur en við flm.; við höfum ábyggilega unnið eins mikið að slíkum störfum og hann.

Ég þori að bjóða ykkur út, þó að þið kæmuð báðir saman!

. Ég hygg, að s. l. sumar, þegar menn voru í vandræðum með hey sín, þá hefði a. m. k. mörgum smábóndanum þótt þægilegt, ef komið hefði vinnuflokkur til þess að hjálpa honum við að þurrka heyin, þá sjaldan sólskinsdagar komu. Ég veit, að félagsskapur, sem þessi hv. þm. tilheyrði einn sinni, gerði þetta í sumum sveitum landsins á sínum tíma, þ. e. a. s. ungmennafélögin, - og hví skyldi ekki mega nota þessa hugmynd, ef um slíkan sumarvinnuskóla væri að ræða?

Forseti (JörB) : Ég vil biðja hv. þm. að gæta þess, þó þeir viki að því, sem gerist í þessum málum hjá erlendum þjóðum, að hafa ekki um það óviðurkvæmileg orð.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er í sjálfu sér enginn vafi á því, að þetta er stórmál, sem þarf að gera skil, enda var Alþ. sammála um það í vor, er það skipaði milliþinganefnd til þess að rannsaka það. En þó að menn hafi vakandi auga fyrir þessu, þá verður samt að gæta hins, að ekki sé svo langt gengið í þeim ráðstöfunum, sem gerðar yrðu, að unga fólkið yfirleitt dragist frá því að vinna að framleiðslustörfum eða atvinnuvegum landsmanna og hylltist meira að þeirri vinnu, sem hér er verið að tala um. Mér finnst sem sagt, að allir þeir möguleikar, sem standa í sambandi við atvinnurekstur landsmanna, verði fyrst og fremst að notast, og að þær ráðstafanir, sem síðar eru gerðar, séu miðaðar við það, að þeir möguleikar séu notaðir til fulls. Ég hefi ekki heyrt á það minnzt hér við þessar umr., hvernig unga fólkinu hafi gengið í sumar sem leið að komast í vinnu. Og ég hefi ekki heldur heyrt frá hv. flm., sem kannske er ekki von, þar sem um þetta mál hefir ekki verið svo mikið rætt ennþá, á hverju það er byggt, að 500 unglingar skuli eiga kost á þessari skólavist, þegar þetta mál kemur til framkvæmda. Það hefir heldur ekkert verið á það minnzt hvort vinnumiðlunarskrifstofan í Reykjavík hafi orðið þess vör, að ekki væri hægt að útvega þeim unglingum vinnu, sem um það sæktu. En það finnst mér vera aðalatriðið í þessu máli, því að ég skil ekki, að það kapphlaup um að greiða fyrir ungu fólki eigi að ganga svo langt, að ekki sé gert ráð fyrir því, að það starfi eftir því sem mögulegt er að framleiðslustörfunum. Og mér skilst, að það geti ekki verið æskilegast, að allir unglingar fari á þá stofnun, sem hér er um að ræða, heldur hljóti það frekar að kallast neyðarúrræði, og er ég þó ekki að gera lítið úr nauðsyn þessa máls. Mér er kunnugt um það, að sá maður, sem mest hefir sett sig inn í þessi mál, Lúðvík Guðmundsson skólastjóri, er þeirrar skoðunar, að eins og sakir standa sé ekki tímabært að setja um þetta framtíðarlöggjöf, því að málið sé enn það mikið á tilraunastigi. Og leikur mér grunnur á, að hann hafi haft samband við milliþinganefndina, sem um þetta mál hefir fjallað, og mætti ef til vill rekja til þess orsökina, að n. hefir ekki ennþá séð ástæðu til að skila áliti. Þetta eru að vísu bara getgátur einar hjá mér. Þessi maður hefir nú í hyggju að sigla til þess að kynna sér frekar framkvæmd þessara mála erlendis, og hefir ríkisstj. fyrir sitt leyti heitið honum nokkrum stuðningi til þess. Og ég hefi lagt það til, að ekki sé einungis haft samráð við milliþinganefndina, heldur sé beinlínis beðið eftir till. frá þeirri n. um þetta mál, áður en þingið lætur nokkuð frá sér fara um það, því að mér finnst það varla sæmandi, að Alþ. skipi milliþinganefnd, en bíði svo ekki eftir áliti hennar, þar sem hún hefir ekki setið lengur á rökstólum en síðan í vor. Ég vil sem sagt hvetja til þess, að beðið sé eftir till. mþn., og helzt einnig eftir till. þess manns, sem mest hefir kynnt sér þessi mál, Lúðvíks Guðmundssonar.

*Pétur Ottesen: Það er nú æðimargt, sem bendir til þess, að menn hér á landi séu meir og meir að tapa trúnni á það, að hægt sé að bjarga atvinnumöguleikum þjóðarinnar með því að efla og styrkja atvinnuvegina, sem vitanlega verða að bera uppi allar þarfir manna. Í þessu trúleysi er verið að grípa til ýmiskonar bráðabirgðaráða, til þess að bæta úr því erfiðleikaástandi, sem við nú um nokkurt skeið höfum átt við að búa. Það má telja margt upp í gerðum þess opinbera, sem bendir í þessa átt. Ég mun þó ekki gera það nú, en einn liðurinn í þessu er vitanlega þetta frv. Það hefir þann tilgang að freista þess að afla unglingum atvinnu, þó að ekki sé nema um þriggja mánaða skeið á árinu. - Þetta frv. hefir líka annan tilgang, sem ég vildi minnast sérstaklega á áður en málið fer til n. Þessi tilgangur felst í 9. gr. frv. og er sem sé sá, að afla þeim mönnum, sem kæmu til með að ganga á þennan sumarskóla, forgangsréttar að allri opinberri vinnu í framtíðinni, bæði erfiðisvinnu og annari, sem unnin er fyrir hið opinbera. Nú er það vitað, að atvinnuleysi yfir sumarmánuðina er eingöngu að heita má í kaupstöðum þessa lands. Þeir, sem á þennan skóla mundu fara, yrðu því nær eingöngu úr kaupstöðum, og er það athugunarvert, bæði hvað vega- og brúargerðir snertir, því að hingað til hafa sveitamenn haft talsverða atvinnu af slíkum framkvæmdum, og hefir það komið sér mjög vel á þeim erfiðleikatímum, sem íslenzkir bændur hafa átt við að búa nú á síðustu árum. Ég vildi sem sagt benda á, að sá tilgangur, sem í þessari gr. frv. felst, að afla þeim, sem á þennan sumarskóla ganga, forgangsréttar að opinberri vinnu, kemur mjög hart niður á bændum og búaliði þessa lands. Það er gert ráð fyrir því, að ekki færri en 500 unglingar geti komizt í þennan sumarskóla ár hvert, svo að það er augljóst, ef þátttakan verður jafnalmenn og gert er ráð fyrir, að þess verður ekki langt að bíða, að þeir einir, sem á þennan skóla hafa gengið, sitja fyrir allri opinberri vinnu. Ég vænti þess, að n., sem fær þetta frv. til meðferðar, geri sér grein fyrir því, hvaða breytingar gæti leitt af þessum aðstöðumun manna til þeirrar vinnu, sem hið opinbera hefir með höndum, ef þetta frv. næði fram að ganga.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Mér skildist það á hæstv. fjmrh., að hann teldi, að ef frv. þetta yrði samþ., þá væri hætt við, að unglingarnir drægjust frá framleiðslustörfunum. Ég held, að þetta sé misskoðað. Kaupgjaldið, sem gert er ráð fyrir, kr. 1.50 á dag, er ekki svo hátt, að ástæða sé til þess að ætla, að þeir, sem völ eiga á annari atvinnu við framleiðslustörfin, hverfi frá þeim og leiti í þess stað í sumarvinnuskólann. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að ennþá liggja ekki fyrir neinar skýrslur um atvinnuleysi unglinga á þeim aldri, sem frv. nær yfir, og ekki heldur frá vinnumiðlunarskrifstofunni um það, hversu margir hafa leitað atvinnu án þess að fá hana á þessum tíma árs. En þó að svo sé ekki, þá er það vitað, að einmitt hjá unglingum á þessum aldri er atvinnuleysið mest, vegna þess að þar, sem um atvinnubóta- og opinbera vinnu er að ræða, mun þeirri reglu yfirleitt hafa verið fylgt að halda vinnunni til þeirra, sem hafa fyrir öðrum að sjá, og leiðir af því, að unglingarnir hafa orðið að sitja á hakanum. Hæstv. fjmrh. gat réttilega um það, að ríkisstj. hefði heitið Lúðvík Guðmundssyni styrk til þess að kynna sér þessi mál í nærliggjandi löndum, og skildist mér helzt á honum, að hann teldi rétt að slá öllum aðgerðum á frest í þessum efnum þangað til hann hefði skilað sínu áliti. Þetta yrði til þess, að engar ráðstafanir yrðu gerðar, sem til framkvæmda gætu komið á næsta sumri. Ég býst ekki við því, að Lúðvík Guðmundsson geti farið utan fyrr en undir áramót, og gerir hann ráð fyrir að vera úti til vors, og er þá orðið of seint að gera ráðstafanir fyrir næsta sumar. Hv. þm. Borgf. taldi mjög varhugavert ákvæði frv. um forgangsrétt þeirra unglinga til vinnu, sem á þennan skóla hefðu gengið. Mér skildist hann lita svo á, að sá forgangsréttur næði til allra opinberra starfa. Ég hefi ekki skilið frv. svo, en það kemur að sjálfsögðu greinilega fram við nánari meðferð málsins. Ég skal játa, að ef um er að ræða nokkuð takmarkaðan fjölda unglinga, sem þetta vinnunám stunda, þá geti þetta verið athugavert. En þetta verður að sjálfsögðu athugað af þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar.