Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 17 um breyt. á l. um tilkynningar aðsetursskipta, er til staðfestingar á brbl. frá 25. ágúst s. l., en þessi brbl. voru sett á þessum tíma til þess að bæta úr örðugleikum á framkvæmd tilkynningarákvæða þeirra laga. Í aths. við frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Skrár þær, miðaðar við 1. des. ár hvert, sem allsherjarspjaldskráin lætur sveitarstjórnum í té, eru grundvöllur álagningar allra opinberra gjalda í landinu, og auk þess eru kjörskrár og ýmsar aðrar skrár á þeim byggðar. Skiptir því meginmáli, að þær séu sem fyllstar og réttastar, en til þess að svo megi verða um skrárnar 1. des. 1955, þarf að lögfesta nefndar breyt. nú þegar, þar sem tíma þarf til að láta gera eyðublöð til samræmis og dreifa þeim um landið, áður en haustflutningar hefjast.“ Eins og ráða má af þessu, er frv. þetta flutt til að gera tilkynningarákvæðin gleggri og skýrari en þau voru í lögum þeim, er nú gilda um þetta efni. Allshn., sem hafði frv. til meðferðar, fór þess á leit við hagstofustjóra, að hann mætti á fundi nefndarinnar til umr. um málið, og varð hann góðfúslega við því. Ræddi n. við hann um frv. og lögin í heild og framkvæmd þeirra, en þetta atriði, framkvæmdin, einkum hvað snerti manntalið sjálft, hafði hv. þm. V-Sk. gert að umræðuefni við 1. umr. málsins. Hann sat einnig fund nefndarinnar ásamt hagstofustjóra, þegar málið var rætt í nefndinni. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þetta mál. Brbl. eru sett vegna þess, að komið var í ljós, að l. frá 1952 þurfti að breyta í þessa átt, og eins og ég hef tekið fram, er frv. þetta til staðfestingar á þeim. Brtt. þær, sem n. flytur á þskj. 321, eru fluttar að beiðni hagstofustjóra og stefna í þá átt eins og frv. sjálft að gera tilkynningar um aðsetursskiptin gleggri og ákveðnari en þær eru nú í l. En undir þeim er komið, hvort allsherjarspjaldskrá hagstofunnar nær tilgangi sínum, því að nú er það svo í framkvæmdinni, að í stað þess að taka manntal á hverju ári, eins og áður var gert, eru allar breytingar, sem tilkynntar eru á aðsetri fólks í hverju sveitarfélagi, færðar inn á spjald hvers einstaklings í allsherjarspjaldskránni og íbúaskrár, kjörskrár og aðrar skrár, sem sveitar- og bæjarfélögin fá frá allsherjarspjaldskránni, afhentar þannig leiðréttar. Og ef allar breytingar um aðsetursskipti, fæðingar og dauðsföll eru tilkynnt á réttum tíma og á réttan hátt, verða þessar skrár réttar. Er augljóst, hvert öryggi er í þessu, ef þetta er í lagi, og hver vinnusparnaður, a. m. k. fyrir stærri sveitarfélög, sem urðu að taka manntalið sjálf á hverju ári, og öll þau stærstu hafa starfandi manntalsskrifstofur með mörgu starfsfólki. Eins og segir í nál. allshn. á þskj. 320, leggur n. til, að brtt. á þskj. 321 verði samþ. og frv., þannig breytt, samþykkt.



Herra forseti. Ég lét í ljós hér við fyrri umr. þessa máls, að ég teldi, að það væri ekki hægt, ekki réttmætt a.m.k., að hafa frv. óbreytt eins og hér er. Ég benti þá á, að það, sem mér þætti athugavert við það, væri það ákvæði í 3. gr. frv., að verðmæti ítaka, sem seld eru, skyldu renna til þess prestakalls, þar sem presti ber afnotaréttur af ítakinu, og skiptast síðan milli allra kirkna prestakallsins. Ég benti á það þá, að þetta væri alrangt. Í fyrsta lagi segir það ekkert um, hvert eigi að renna ítök þeirra kirkna, sem prestur hefur aldrei haft afnot af, eins og allra kirkna, sem eru annexíur. Í öðru lagi tel ég ekki réttlátt að taka löglega eign af kirkju og skipta henni á milli annarra. Ég er einu sinni ekki viss um, hvort það er hægt eftir stjórnarskrá landsins að gera það. Nú kann að eiga að réttlæta það eitthvað með því, að þessi ítök hafi verið illa fengin á sínum tíma. Það getur vel verið, einhvern tíma í grárri forneskju. En það kemur nú ekki hér til mála, og við getum ekki tekið tillit til þess. Þess vegna verðum við að taka staðreyndina eins og hún er, og hún er sú, að lagalega séð á þessi kirkja þessa eign. Og þá er mér spurn: Er þá hægt að taka það frá henni með einföldum lögum og skipta andvirðinu milli annarra. Ég held, að það sé ekki hægt. Ég held þess vegna, að hvernig sem á málið er litið, eigi að breyta þessu, og með tilliti til þess hef ég leyft mér að koma hér með skrifl. brtt. og hún er við 3. gr., og með leyfi forseta hljóðar hún þannig, að í stað orðanna „rennur til kirkna þess prestakalls, þar sem presti ber afnotaréttur ítaksins, og skiptist jafnt á milli þeirra“ komi: rennur til þeirrar kirkju, sem ítakið á. - Við tökum það af henni og látum hana hafa andvirði fyrir það, breytum því bara í peninga, ef við látum hana halda sinni eign óskertri, en skiptum því ekki milli annarra kirkna, sem aldrei hafa neitt í því átt og aldrei hafa neitt komið ítakinu við. Það var allt annað með prestmötuna, sem lögð var á bara í þeim tilgangi að létta söfnuðunum öllum að greiða prestinum laun eða láta prestinum líða betur. Það er allt annars eðlis, hún átti náttúrlega skilyrðislaust að renna annaðhvort beint í ríkissjóð, sem launar prestana, ellegar til prestsembættisins, sem um er að ræða hverju sinni. Þess vegna er það hjá upprunalegu nefndinni, sem hefur haft með málið að gera, algerlega skökk samlíking að jafna þessu tvennu saman, því að það hefur í eðli sínu aldrei átt neitt skylt hvað við annað, ítökin annars vegar og prestmatan hins vegar.



Herra forseti. Ég hafði nú haldið því fram hér við 2. umr., að það færi vel á því, að sóknarkirkjurnar skiptu jafnt á milli sín slíkum tekjum og þeim af sölu ítaka og hjálpa á þann hátt til þess að viðhalda og bæta kirkjuhús í prestakallinu. Ég heyrði strax á hv. 1. þm. N-M., að hann var þessu ekki meðmæltur og hafði aths. að gera og óskaði eftir, að n. tæki þetta betur til athugunar. Það var og gert, og ég aflaði mér nokkurra upplýsinga hjá lögfræðingum um þetta, því að flytjandi að brtt. þessari hélt því fram, að þetta væri ekki hægt, slíkt væri stjórnarskrárbrot að taka eigur annarra, án þess að fullt gjald komi fyrir o.s.frv. Eins og áður er sagt, átti ég tal við lögfræðing um þetta atriði mér til styrktar, og taldi hann, að þetta mundi ekki löglegt vera; jafnvel þó að menu vildu virða bróðurkærleikann og fórnfýsina að einhverju, þá væru þó lögin, sem mundu ganga á móti (sbr. stjórnarskrána), ef aðilar mótmæltu ítaksrétti, sem tekinn væri frá einni kirkju og afhentur öðrum. Ég hef síðan minnzt á þetta við meðnm. mína, og mér skilst, að þeir séu sammála því, að þessi brtt. verði samþ.