Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er um þetta mál að segja, að um það voru gefin út brbl., og n., sem fjallaði um það hér í d., taldi rétt að mæla með þessum brbl. eins og þau lágu fyrir og frv. samkvæmt þeim yrði samþ. óbreytt, því þetta er sjálfsagt rétt og þægilegt mál fyrir þá, sem áttu inni hlut innstæðna, 200 kr. eða minna, í sjóði eða banka, að þeir þyrftu ekki að gefa sérstaka yfirlýsingu út af því atriði. En svo er annað, sem kom fram í umr. um þetta mál. Eignakönnunarn. þótti leika vafi á því, hvort ákvæði 6. gr. reglugerðar um eignakönnun hefðu nógu sterka stoð í gildandi l., og þótti því rétt að koma fram með viðaukatill. til þess að tryggja, að á þessu gæti enginn vafi orðið. Fyrst kom fram brtt. frá hv. 1. þm. N–M., en svo varð það samkomulag við hann, að ég kæmi fram með brtt. við brtt. hans. Þó sumt í þeirri brtt. mætti betur fara, t.d. að síðasti aðili, sem skjóta má kæru til, sé fjmrh., fyrir utan dómstólana, þá sáum við ekki á þessu stigi ástæðu til að breyta til frá því, sem er í reglugerðinni nú, því ef nauðsynlegt er að breyta þessu, má gera það á næsta þingi. En þar sem komin er reglugerð um þetta efni, þá töldum við okkar hlutskipti það að setja styrkari stoðir undir þessa reglug., svo að ekki léki á tveim tungum um það, að hún væri í fullum krafti, þegar til hennar kemur. Þess vegna er það mín ósk, og ég hygg n. allrar, að brtt. hv. 1. þm. N-M. verði samþ., þegar búið er að breyta henni samkvæmt till. minni á þskj. 455.



Ég verð að viðurkenna, að þegar ég samdi mína brtt., þá var mér ekki kunnugt um þessa reglugerð, og er skammarlegt að segja frá því, því hún er samin fyrir áramót. En nú höfum við talað um þetta, ég og hv. þm. Dal., og ég get yfirleitt gengið inn á hans brtt., með henni er reglugerðinni fundin stoð í h, sem hún hefur ekki nú, en hins vegar tel ég, að nokkur atriði þessa máls mættu betur fara. Ég kann ekki vel við þá leynd, að enginn maður fái að sjá þetta annar en framtalsn., hún ákveður, hverjir eigi að borga skatt, og sendir þeim í ábyrgðarbréfi tilkynningu um, að þeir eigi að borga, þeir geta kært til hennar og skotið úrskurðinum til fjmrn., annars veit enginn, hvað hver maður á að greiða mikið. En eins og þetta mál er í pottinn búið frá fyrstu hendi, held ég að með brtt. komi eitthvað betra út úr þessu en með reglugerðinni eins og hún er, sem á enga stoð í lögum.



Herra forseti. L. um fiskimat frá 1931, sem eru í höfuðatriðum miðuð við saltfisksverkun, hafa ekki verið tekin til endurskoðunar nú á síðasta stríðstímabili, þó að fiskverkun hafi mjög breytzt á þessu tímabili. L. þessum var breytt og við þau aukið 1936. 1935 var sett löggjöf um fiskimatsstjóra. Síðan þessum málum var skipað þannig, hefur skapazt alveg ný grein fiskverkunar, þar sem freðfisksverkunin er. Að vísu hefur mat á freðfiski verið framkvæmt af yfirstjórn og undirmönnum, en þó hafa engin l. verið um það mat sett, þó að það sé nú einna kostnaðarmesta matsstarf í landinu. Þráfaldlega hefur verið um það rætt manna meðal, að nauðsynlegt væri að setja nýja löggjöf í þessu efni, en þó hefur það ávallt dregizt á langinn. Hins vegar hafa verið teknar í fjárl. upphæðir t.d. vegna freðfisksmats og líka vegna saltfisksmats, og yfir höfuð hefur allt „apparatið“ verið þarna í gangi, meira og minna verklítið á sumum sviðum, hvað saltfisksmatið áhrærir. Nú hafa þeir menn að vísu líka haft eftirlit með ísfiskinum, svo að þar hefur líka komið starf í staðinn fyrir það minnkandi starf við saltfisksmatið. Það verður auðvitað að sjá fyrir því í framtíðinni, að til séu hæfir matsmenn á hverju sviði, en þó er rétt, að það sé haft í huga, að sameina má ýmis af þessum störfum meira en verið hefur hingað til, og við þá sameiningu virðist mega spara ríkissjóði þó nokkra upphæð, án þess að matsframkvæmdin þurfi að bíða af því nokkurt tjón. Með þetta fyrir augum skipaði ríkisstj. 4. des. sérstaka n. manna til þess að endurskoða og sameina 1. og reglugerðir um mat á fiski í samræmi við þær þarfir, sem nú eru fyrir hendi. Í n. voru skipaðir Þorvarður K. Þorsteinsson stjórnarráðsfulltrúi, form., Sveinn Árnason fiskimatsstjóri, Bergsteinn Á. Bergsteinsson freðfisksmatsstjóri, Jón Auðunn Jónsson fyrrv. alþm., tilnefndur af Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda, og Björn G. Björnsson forstjóri, tilnefndur af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Það þótti rétt, að sjónarmið þessara stofnana beggja kæmu fram við samningu þessara l. Enn fremur var Gísli Þorkelsson, deildarstjóri iðnaðardeildar Atvinnudeildar háskólans, skipaður í n. 17. des. með öðrum þeim, sem fyrr voru taldir, og þeim til aðstoðar. Skyldi n. þá jafnframt athuga möguleika á að sameina mat á öllum sjávarafurðum undir eina stjórn. N. hélt marga fundi um málið og talaði yfir höfuð við alla þá aðila, sem sjálfsagt var að kveðja til ráðuneytis um þessi mál, sérstaklega þá, sem áður höfðu séð um mat á sjávarafurðum. Það þótti ekki henta að sameina matið á öllum sjávarafurðum undir eina stjórn. Hins vegar mætti vel vera, að það þætti viðeigandi og hentugt síðar meir, en að þessu sinni steig n. ekki þetta spor. Hún hefur samt sem áður látið í ljós, að hún telji, að í framtíðinni beri að stefna að því að sameina allt mat á sjávarafurðum undir eina stjórn. Ef svo væri, þá yrði sennilega yfirstjórn þessara mála að vera undir iðnaðardeildinni, en það, sem liggur fyrir hér að þessu sinni, er ekki það. Að sjálfsögðu deilist fiskimat nú í mat á saltfiski, mat á ísvörðum fiski, mat á freðfiski og mat á skreið, og það er þessi greining, sem höfð er fyrir augum í þessu frv. Í aths. við lagafrv. þetta segir n. m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin er aftur á máti á einu máli um það, að rétt sé að sameina mat á öllum fiski, þ.e. saltfiski, ísvörðum fiski, freðfiski og harðfiski, undir eina stjórn og fela sama yfirfiskmatsmanni yfirmat og eftirlit með mati á öllum fiski. Mundi sameining núverandi saltfisk- og ísfiskmats, skreiðarmats og freðfiskmats hafa í för með sér verulegan sparnað fyrir hið opinbera, sem má áætla, borið saman við útgjöld við fiskmatið árið 1947, um 165 000.00 kr. á ári. Telur nefndin, að af þessari sameiningu matsins þurfi ekki að leiða lakara eftirlit með framleiðslunni eða lakari vöruvöndun, en forðast ber allt, sem gæti leitt til þess, að íslenzki fiskurinn missti það álit, sem hann hefur unnið sér á erlendum mörkuðum. Hefur nefndin orðið sammála um að leggja til, að tekin verði upp sú skipan á stjórn og framkvæmd fiskmatsins, sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi“. Þá er lagt til, að nokkur breyt. verði gerð á umdæmunum, þannig að þau verði ekki bundin við ákveðin takmörk. Beykjavíkurumdæmið nær nú t.d. frá Þjórsá til Öndverðaness. Í þessu frv. eru umdæmin ekki bundin við föst takmörk. Þykir hentugra að hafa takmörkin ekki föst, svo að hægt sé að færa til umdæmaskilin, ef störf hlaðast mjög á eitt umdæmi. Enn er það, sem n. hefur tekið upp í sambandi við samningu þessa frv., en það er að tala ekki um fiskimat, heldur fiskmat. Orðið fiskmat er myndað hliðstætt og fiskveiðar, fiskverkun o.s.frv. Virðist réttara að kenna matið við fisk, en ekki fiski, sem þýðir afli eða veiði, eins og kunnugt er. N. bendir á það, að í upphafi 12. gr. segi, að einn fiskmatsmaður skuli vera við hverja fiskverkunar- eða vinnslustöð og eigi þetta einkum við um hraðfrystihúsin og aðrar skyldar framleiðslustöðvar, en auk þess sé gert ráð fyrir, að á hverjum útflutningsstað fyrir nýjan fisk, saltfisk eða harðfisk séu eins margir fiskmatsmenn fyrir þessar tegundir og þörf er á. Sveinn Árnason fiskimatsstjóri hefur gert sérstaka aths. við 15. gr., eins og aths. frv. bera með sér. Er það til athugunar fyrir þá n., sem þetta mál fær til meðferðar. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að fylgja þessu frv. úr hlaði með öllu lengri formála. Ég vil þó geta þess, að fyrir utan þessa ágætu menn, sem unnu að samningu frv., og þeirra hjálparmenn og þá, er þeir kvöddu sér til ráðuneytis, þá var málið að lokum, áður en það var flutt, borið undir Fiskifélag Ísland, sem hefur þráfaldlega gert samþ. um það að breyta fiskimatsl. og færa þau í réttara horf og samræma þau meira þörfinni en gert hefur verið. Er umsögn Fiskifélagsins prentuð hér með aths. frv., og er hún á þann veg, að Fiskifélagið er sammála um, að frv. gangi í rétta átt, því að það hefur lengi þótt hlálegt og er auðvitað afleitt að hafa stórar greinar fiskmatsins algerlega ólögákveðnar, eins og nú er með freðfiskmatið. Af því að hér er um sameiningu að ræða, sem að beztu manna yfirsýn er talið hentugt og er álitið spara ríkissjóði talsvert fé, þá þætti mér gott, ef Alþingi, og þá í fyrsta lagi þessi d., gæfi unnið svo að þessu máli, að það gæti náð lögfestingu, áður en þingi lýkur, en vitaskuld er það á valdi Alþingis að gera það, en ég tel mér skylt að bera hér fram þessa ósk, og þá ekki síður sem fjmrh., vegna þess, að eins og ég hef bent á og frv. hér með sér, er hér um verulegan sparnað á útgjöldum ríkisins, hvað þetta mál snertir, að ræða. Það sýnir sig alltaf og ekki sízt við samningu fjárl., að það er erfitt að koma fram sparnaði á ýmsum gr. án breyt. á löggjöf, og oft torveldast sparnaðurinn vegna þess, að menn telja, að ekki sé hentugt að bera fram breyt. á löggjöfinni. Því hefur verið lýst yfir af hinum kunnustu og fróðustu mönnum á sviði fiskmatsins, að fullt öryggi haldist á matinn með þeim ráðstöfunum, sem hér er lagt til að gera, og með því er sameinað í kerfi það, sem áður hefur leikið á lausu og alveg ótilhlýðilega lengi hefur verið rekið með launuðum embættum, án þess að nokkur löggjöf hafi verið um það sett, og á ég þar við freðfiskmatið. - Allt þetta gefur mér vonir um, að hv. dm. muni taka vel þessari ráðabreytni um sameiningu matsins á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég vil svo mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Af því að ég hafði áður lýst yfir því í d., að ríkisstj. sýni þ. oft lítilsvirðingu með því að mæta ekki við 1. umr. í málum, sem hún á að tala fyrir, vil ég því þakka hæstv. fjmrh. fyrir að mæta hér núna - og vona, að þetta boði stefnubreytingu, hvað þetta snertir. - Það er hér talað um sparnað í sambandi við framkvæmd þessa máls, sem á að nást með því að leggja niður ýmsar stöður, sem áður hafa verið launaðar úr ríkissjóði. Mig langar því að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ríkisstj. - ekki aðeins í sambandi við þetta frv., heldur af því að ég get búizt við því, að ýmislegt svipað komi upp á teningnum í þessum efnum, ef á að fara að draga úr útþenslu á launakerfi opinberra embættismanna, sem sé, hvað verði um þessa menn og hver eru réttindi þeirra, sem þannig verða sviptir störfum. Er það víst, að þeir eigi ekki kröfu á launum, þegar stöður þeirra eru lagðar niður? Þetta atriði er mér ekki ljóst, og vildi ég því heyra úrskurð hæstv. ríkisstj. um það.



Herra forseti. Ég ætla, þó að mér þyki hólið gott hjá hv. 1. þm. N–M., að það þurfi ekki að brennimerkja núverandi ríkisstj. sérstaklega fyrir það, að hún mæti hér ekki og tali ekki fyrir sínu máli. Hafi það átt sér stað hjá mér, sem nú et ráðh., þá mun það hafa brunnið við áður, ef ekki er um stórmál að ræða. Það geta verið ýmis atvik að því, að ráðh. séu ekki viðlátnir, þegar mál, sem þá snertir, eru tekin til 1. umr., þó að ég sé ekki að lofa þetta. Ég tel sjálfsagt, svo framarlega sem hægt er að koma því við, að ráðh. tali fyrir sínu máli, eftir því sem þurfa þykir. Hv. 1. þm. N–M. bar upp eins konar fyrirspurn, sem ég skal ekki fullyrða um, að ég kunni úr að leysa, svo að honum þyki viðunandi, en ég held nú, að þeir starfsmenn, sem hér um ræðir, heyri ekki undir það, sem kallað er embættismenn, þeir eru starfsmenn ríkisins, og stundum hef ég a.m.k. heyrt það greint nokkuð sundur. það er ekki gert ráð fyrir öðru í þessu frv. en því að fækka mönnum á þessu sviði, en væntanlega þurfum við fiskmatsstjóra og freðfiskmatsstjóra fyrir utan yfirfiskmatsmenn, bæði hvað saltfisk og freðfisk snertir. Hvort þetta verða sömu mennirnir, skal ég ekkert um segja. T.d. hvað fiskmatsstjóra áhrærir, þá er hann orðinn hniginn að árum, þó að ég viti ekki, hvort hann er kominn fram yfir eða fram að þeim tíma, sem kallað er aldurshámark. En á hinn bóginn væri það ákaflega einkennilegt, ef ekki mætti breyta starfskerfi ríkisins, án þess að séð væri fyrir því, ef einhver losnaði úr starfi við þá breyt., að hann fengi annað starf. Ég býst ekki við, að það hafi verið nein föst regla, þó að leitazt hafi verið við að gera mönnum slíkar breyt. ekki þungbærari heldur en þær þurfa að vera, og ef svo ber undir, sé rétt að hnika því þannig til, að menn þurfi sem minnst að lenda á hrakhálum vegna slíkra breyt. Ég hef ekki sérstaklega látið fara fram neina lögfræðilega athugun á því, sem hv. þm. spurði um, en það eru mörg fordæmi að því, að breytt hafi verið til með löggjöf á einhverju sviði ríkisstarfseminnar, og svo mun verða framvegis, enda nauðsynlegt að samræma löggjöf um starfskerfi og þjónustu sem mest því, sem líf landsfólksins og atvinna þess í hvert sinn gerir kröfur til. Þetta er og verður alltaf sterkustu rök og höfuðsjónarmið. sem hafa verður fyrir augum. Að því er snertir eina grein starfsmannanna, þ.e.a.s. freðfiskmatsmennina, þá eru þeir ekki skipaðir samkvæmt neinum 1. - Ég vil bara benda á þetta, af því að þetta er staðreynd, en ekki af því, að ég liti á þessa menn sem hafandi minni siðferðislegan rétt til þess að sitja í sínum stöðum heldur en þá, sem skipaðir eru samkvæmt l. Menn, sem hafa þegar árum saman unnið dyggilega í starfinu, hafa í mínum augum svipaðan siðferðislegan rétt eins og þó að þeir væru settir til þess með sérstökum l., en það breytir ekki lagastafnum. Ég skal ekki fjölyrða um þessi atriði meira. Breyt. á kerfinu framkallar vitaskuld fækkun starfsmanna, um leið og hún býður upp á sparnað. Og ef menn þess vegna vilja sparnað í þessum efnum, þá er ekki hægt að komast áfram með það, nema fallizt sé á þá fækkun starfsmanna innan kerfisins, sem hér er gert ráð fyrir eða yrði lögbundin á annan hátt.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin, svo langt sem þau náðu, en þau eru mér ekki fullnægjandi. Ég er hæstv. ráðh. sammála um, að það eigi að fækka starfsmönnum til að ná sparnaði. En það, sem fyrir mér vakir, er: næst þessi fækkun nema að nokkru leyti? Ég hygg, að það sé í 2–3 eða fleiri tilfellum, þar sem hæstiréttur hefur dæmt mönnum, sem sagt var upp af ríkinu og orðið hafa utan gátta vegna lagabreyt., full laun, og þess vegna vafasamt frá mínu sjónarmiði, hvort þetta vinnst. Það, sem mig langaði til að fá upplýsingar um, er hæstv. ráðh. ekki ljóst heldur, þess vegna er hann í svipuðum vafa eins og ég um það, hvort þessi sparnaður næst. Ég tel sjálfsagt að reyna að ná sparnaði, en af því að ég þykist sjá fram á, að hann liggi fyrir á mörgum fleiri sviðum, þá langar mig til að vekja athygli á því, hvort á þennan hátt geti náðst þessi spárnaður, sem í framkvæmdinni er ætlazt til. Ég vænti, að hv. n. athugi það.



Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, voru nm. allir sammála um það, að bifreiðalögunum þyrfti að breyta og að þær breytingar, sem hér er farið fram á, væru yfirleitt æskilegar og sjálfsagðar. Ég vil benda á, að hér hefur slæðzt prentvilla inn í 2. gr. - „kann“ fyrir „þann“ - og eins getur komið til mála, að aftan við þá málsgr. verði bætt ákvæðum um það, til hve langs tíma próf bifreiðakennara eigi að gilda. Engin till. liggur að vísu fyrir um það nú, en það mun verða athugað fyrir 3. umr. Það, sem nm. ræddu fyrst og fremst, var ökuhraðinn, sem ástæða er til, að breytt verði ákvæðum um. Leyfilegur ökuhraði var áður miðaður við 30 km í bæjum og 60 km úti á landi, en á stríðsárunum var hann færður niður í 25 km í bæjum og 45 km úti á landi, en hefur síðan verið færður upp aftur í sveitum. Þessi lági ökuhraði hefur nú orðið þess valdandi, að maður á það víst, ef maður ekur á 25 km hraða, að 40–50 bílar fara þá fram hjá manni á klst., hvar sem er í bænum. Og þetta er svo viðurkennt af hinu opinbera í áætlunum á langferðaleiðum til dæmis, að flestar langferðabifreiðar verða að fara með meiri hraða en löglegt er til þess að halda áætlunum. Og það er jafnaugljóst og tvisvar tveir eru fjórir, að þessi hraðaákvæði eru þannig sett til þess að brjóta þau, og þau eru brotin jafnvel af því opinbera. Nú mætti losna við það að þurfa að endurskoða öll lögin, ef hæstv. ráðh. vildi upplýsa það, hvort hann vill breyta reglugerðinni í samræmi við lögin um 30 km ökuhraða í bæjum og 60 km ökuhraða í sveitum. Þetta var annað atriðið, sem nm. töldu, að þyrfti að breyta í sambandi við bifreiðaakstur í landinu. Hitt atriðið var um sölu á víni í bifreiðum og á bifreiðastöðvum. Vitað er, að vissar bifreiðastöðvar og bifreiðarstjórar halda uppi mikilli óleyfilegri vínsölu. Flestir nm. eða allir voru sammála um nauðsyn þess að koma í veg fyrir þetta á einhvern máta, og töldu sumir eðlilegt, að sett væru ákvæði um þetta efni inn í sjálf bifreiðalögin, sem fyrirbyggðu slíka vínsölu. Aðrir töldu rétt, að ákvæði yrðu sett um þetta inn í áfengislöggjöfina. Ef hæstv. ráðh. vildi gefa yfirlýsingu um það; að hann mundi taka þetta til athugunar fram á haustið, þá mundum við geta sleppt því að gera um það breytingar á þessu frv., - og langar mig að heyra orð ráðherra um það, hvort hann telur sig ekki geta breytt ákvæðum um ökuhraðann og eins hvort hann vilji taka til athugunar, á hvern hátt heppilegast verði að taka fyrir það með löggjöf, að bílarnir séu fljótandi vínbúðir á götum bæjarins. Ég vonast til, að hæstv. ráðh. upplýsi þetta, og sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta að svo komnu.



Ég þakka n. undirtektir hennar við þetta frv. Það er ekki nema eðlilegt, að aths. komi fram, en ég vona, að málið nái fram að ganga, áður en þingi lýkur, því að hvað sem segja má um frekari breytingar, þá verður ekki um það deilt, að nauðsynlegt er að fá samþykktar þær breyt., sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil auðvitað ekki taka afstöðu til annarra brtt. en þeirra, sem þegar liggja fyrir, og tel, að ekki ætti að blanda inn í umræður öðrum atriðum. Hv. frsm. ræddi um ökuhraðann og skýrði réttilega frá því, að hann var áður ákveðinn 30 km í bæjum og 60 km úti um sveitir, en dómsmrh. getur ákveðið með reglugerð lægri ökuhraða í lögreglusamþykktum. 17. febr. 1943 var sett reglugerð um 45 km ökuhraða á klst. í sveitum, en afnumin aftur 23. júní 1947 með auglýsingu. Þegar ég tók ákvörðun um afnám þeirrar reglugerðar, vakti það fyrir mér, að lögum yrði þá einnig framfylgt betur en áður í þessu efni, t.d. betra eftirlit með allri umferð á vegum úti, og var það gert í sumar með setningu hins svonefnda umferðardómsfóls, sem hefur borið nokkurn árangur. En mér og ráðunautum mínum virtist þýðingarlaust að setja strangar reglur, ef haldíð væri við 45 km ökuhraða, því að eins og hv. frsm. tók fram, þá aka nærri allir bílar hraðar en þetta, og á meðan góðir bílar eru í notkun á batnandi vegum, á 60 km hraði ekki að vera of mikill. Auðvitað fer þetta þó eftir atvikum, og getur engin allsherjar regla um það gilt, því að ef vegur er hættulegur, ber að aka hægar o.s.frv. Í bæjum horfir þetta öðruvísi við. Þar er heimilt að ákveða löglegan ökuhraða með lögreglusamþykkt, og tel ég mér ekki heimilt að breyta því. Mér sýnist, að það sé á valdi bæjanna að kveða á um ökuhraðann og dómsmrn. geti ekki haggað því. Ég get því ekki lofað, að þessu verði breytt með reglugerð, og yrði þá heldur að flytja um það sérstakt frv. í haust. Mér sýnist þetta þurfa athugunar við, áður en breytingar eigi sér stað. Það er rétt að vísu, að í bæjunum er oft ekið hraðar en ákveðið er, en sá mikli fjöldi slysa, sem nú verða æ tíðari, orsakast líka í flestum tilfellum af of hröðum akstri, og þau hefði ekki borið að höndum, ef hægar hefði verið ekið. Ég vildi því ekki taka á mig þá ábyrgð að auka löglegan ökuhraða án þess að rannsaka mál þetta betur. Þetta horfir öðruvísi við á vegum úti. Ef um góðan veg í dreifðri byggð er að ræða, er 60 km hraði engan veginn óhæfilegur. En í bæjunum, þar sem lítil börn geta á hverri sekúndu hlaupið fyrir bílana, eru hraðaákvæði háð öðrum sjónarmiðum. Þar er miklu þýðingarmeira, að aldrei sé ekið hraðar en svo, að hægt sé að stöðva bifreiðar á einu andartaki. Hvort 25 km hraði er alveg sá rétti, skal ég ekki segja, og vil heyra um það álit fagmanna, áður en ég mynda mér fasta skoðun á því og beiti mér þar fyrir breytingum. Það er mikil nauðsyn á því, að dregið sé úr slysahættunni, og aukning löglegs ökuhraða fer þar í gagnstæða átt. Gegn því má auðvitað segja, að ekki þýði að hafa svo strangar reglur, að þær séu brotnar af flestum, og kunni það að verka öfugt við það, sem ætlazt er til. En aðra yfirlýsingu get ég ekki gefið um þetta en þá, að ég lofa að taka þetta til frekari athugunar - fyrst og fremst þetta atriði og þá einnig fleiri ákvæði í bifreiðalögunum, sem betur kynnu að mega fara. Varðandi áfengissöluna er það vitanlegt, að hún er fullkomið hneykslismál. Fjöldi bifreiðarstjóra hefur það að fastri atvinnu að selja áfengi, að því er talið er. En það mun reynast erfitt að hafa hendur í hári þessara manna og draga þá fyrir lög og dóm, enda þótt fullyrt sé, að þegar bifreiðarstjórar vilji ekki aka á síðkvöldum, þá sé þó mikill fjöldi bifreiðarstjóra, sem hægt sé að snúa sér til og fá þar áfengi keypt. Enda þótt fregnir af þessu séu ekki óyggjandi, er þetta þó mál, sem bílstjórar verða sóma síns vegna að taka föstum tökum. Ég minnist þess, að þegar bifreiðastöðin Hreyfill var stofnuð og fékk fyrir atbeina minn og fleiri manna ágæta aðstöðu í bænum og land í túnfætinum við Arnarhól, þá tjáði forstöðumaður hennar mér, að félagið mundi beita sér fyrir því, að áfengissala ætti sér ekki stað þar. Ég skal nú ekki segja um, hvernig það hefur tekizt, en mér finnst ástæða til að rifja upp þessi ummæli, því að það verður að viðurkenna, að mál þetta er nú svo alvarlegt, að það er ekki aðeins blettur á bifreiðarstjórastéttinni, heldur þjóðfélagsmein, sem þarf að lækna. Hv. frsm. talaði um, að n. hefði e.t.v. í huga að koma með brtt. við frv. til þess að ráða bót á þessu. Sannleikurinn er nú sá, að alþm. hafa varla slík ráð við höndina, að bætt verði úr þessu með lagasetningu. Ef um það væri að tala, mundi ég ekki beita mér á móti því, að slík lög yrðu sett. En ég efast um, að slík ráð séu jafntiltæk og ætla mætti af orðum hv. frsm. Þetta er ólöglegt athæfi. Það vita allir. En erfiðleikarnir eru að sanna brotin á sökudólgana. Leiðin væri e.t.v. sú að ákveða refsinguna nógu þunga. En ef slík ráð væru til, mundi ég kunna betur við, að þau væru sett inn í áfengislöggjöfina, en ekki blandað inn í þetta frv., þótt ég hins vegar mundi ekki beita mér á móti því, að svo væri gert, svo mikilsvert sem það væri, ef slík ráð væru fyrir hendi. Einn góður og gegn borgari hefur komið fram með þá uppástungu, hvort ekki væri rétt, ef bifreiðarstjóri yrði uppvís að vínsölu í bíl sínum, að bíllinn væri þá gerður upptækur í ríkissjóð. Þetta mundi að líkindum verða mjög áhrifamikið, en mörgum mundi finnast þetta nokkuð geipileg hegning fyrir ekki meira afbrot. En það má minna á, að svipað ákvæði gildir um skip, sem flytja vín til landsins með ólöglegu móti. Hægt er að gera slík skip upptæk, og frá sama sjónarmiði væri ekki óeðlilegt, að bifreiðarstjórar, sem selja vin í bifreiðum sínum, ættu á hættu, að þær væru gerðar upptækar. Ég vil þó ekki á þessu stigi málsins gera þetta að till. minni, en ég taldi rétt að skýra d. frá henni, þar sem þetta er ein þeirra fáu till., sem ég hef heyrt, sem vænta mætti, að hræddi menn frá þessum verknaði, og yrði því áhrifaríkt ákvæði, þótt það hins vegar mundi þykja ærið harkalegt. Ég hef nokkuð hugsað þetta mál og mun gera það, sem í mínu valdi stendur til þess að laga þetta þjóðarmein, sem vínsalan er.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir undirtektir hans viðvíkjandi þeim tveimur atriðum, sem ég drap á í minni fyrri ræðu og hann hefur lofað að athuga, á hvern hátt bezt væri að lagfæra með löggjöf. Væntanlega fær maður að sjá árangurinn af þeim athugunum fyrir næsta haust. Hins vegar taldi hann öll tormerki á því að breyta reglugerðinni um bifreiðaakstur. Það held ég hann ætti þó að gera. Ég skal taka dæmi og það af sjálfum mér, af því að það er nærtækast. Ég var kallaður á lögreglustöðina í sumar, af því að ég hafði skilið bílinn R-4600 eftir í óleyfilegri stöðu hér á gangstéttinni við þinghúsið, hjólin öðrum megin undir bílnum voru uppi á gangstéttinni. Ég borgaði auðvitað mína sekt, og er ekkert meira með það. En nú er það bara svo, að margir bílar eru skildir eftir hér í miðbænum á degi hverjum og nákvæmlega eins gengið frá þeim og ég gekk frá mínum bíl, og ég sé, að lögregluþjónar ganga fram hjá annað slagið. Það getur verið, að allir þessir bílar séu kallaðir fyrir á hverjum degi, ég veit það ekki, en svona er þetta þá með ólöglegu stæðin eftir sem áður, það er víst. Ég þekki t.d. annað dæmi ofan af Laugavegi, sem er nákvæmlega eins og tilfeilið með minn bíl, og á þeim stað á það sama sér stöðugt stað. Þá er það svo oft fyrir sunnan Hótel Borg, að ég hef orðið að ganga úti á akbrautinni, ef ég hef þurft að fara þar um, sökum þess að bílar eru fyrir á gangstéttinni, ekki með eitt eða tvö hjól uppi á henni, heldur er gangstéttin alsett bílum. Það er því mín skoðun, að endurskoða þurfi reglugerðina og breyta henni þá, ef ekki reynist unnt að framkvæma hana eins og hún er. Hæstv. dómsmrh. sagði eitthvað á þá leið, að bílslysin bentu á, að of miklum ökuhraða væri um að kenna, og væri því e.t.v. ástæða til að lækka hraðahámarkið. Of mikill ökuhraði er oft orsök slysa, það er alveg rétt. En ég hygg, að ef farið væri í gegnum rannsóknir bílslysa, þá mundi koma í ljós, að þau verða langoftast á gatnamótum, af því að sú regla er brotin að stoppa við aðalbrautir, þar sem þeim er til að dreifa, eða réttur þess bíls, sem réttinn á, er ekki virtur á gatnamótum. Þetta hygg ég að valdi langflestum slysum, en ekki of hraður akstur eingöngu, þó að honum sé einnig mikið til að dreifa. Ég vænti því, að hæstv. ráðh. taki rækilega til athugunar í fyrsta lagi, hvort ekki sé hægt að framfylgja reglugerðinni betur en gert er, en ef hann við þá athugun kemst að raun um, að það sé ekki hægt, þá athugi hann, hvort hann vill beita sér fyrir breytingum á henni, og þetta vona ég að hann geri.



Herra forseti. Allar þær breytingar, sem felast í þessu frv., virðast til verulegra bóta frá því, sem nú er í l. Ég sé því ekki annað en ég geti fylgt frv. með mjög góðri samvizku. Það hefur ýmislegt dregizt hér inn í umræðurnar, er hnígur að því, að um sé að ræða lélegt eftirlit með gildandi bifreiðalögum, einkum hvað bifreiðaakstur snertir, og er það hverju orði sannara. Ég hygg, að í færri tilfellum sé ekið með leyfilegum hraða, og á það ekki sízt við Reykjavík. Það mun vera rétt hjá hv. 1. þm. N–M., að þeir, sem gæta þess að aka með leyfilegum hraða, séu í einna mestri hættu, þannig er eftirlitið eins og með svo margt annað. Við sjáum það daglega fyrir okkur. og oft á dag, að bifreiðar eru skildar eftir með eitt, tvö eða öll hjól uppi á gangstéttum og bifreiðalögin þannig brotin. Enn eru önnur lögbrot, sem ekki liggja eins ljóst fyrir, en orðrómurinn telur flestum lögbrotum almennari, og það er leynivínsalan í bílum, og gengur þetta svo langt, að heilar bílastöðvar hafa verið bendlaðar við þetta í munni almennings. Nú skal ég ekkert fullyrða um þetta. En mér hefur alltaf þótt einkennilegt, að þetta gæti átt sér stað með lögreglustöðina í hjarta bæjarins, og getur ekki verið um að ræða skort á lagalegri aðstöðu til að uppræta þennan ósóma, heldur ber þetta vott um þann almenna slappleika í eftirliti með framkvæmd laga hér á landi. Nýlega voru ummæli í Morgunblaðinu um leigubilstjóra og leynivínsölu. Það hefur verið fullyrt, að varla væri hægt að fá leigubíl nema kaupa um leið flösku af bílstjóranum. Þetta hefur þótt heldur ótrúlegt, en í umræddri Morgunblaðsgrein segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þetta þótti heldur ótrúlegt og varð til þess, að farið var að rannsaka málið. Við þá rannsókn kom í ljós, að sögurnar höfðu við rök að styðjast og allmargir bifreiðarstjórar hafa neitað að aka með fólk, nema um brennivínskaup væri að ræða um leið.“ Mig langar nú til að spyrja hæstv. dómsmrh. ýmissa spurninga í sambandi við þetta: hvort þessi rannsókn hafi verið gerð, hver hafi framkvæmt hana, hvernig hún hafi verið gerð og hvað hún hafi þá leitt í ljós, hverjar niðurstöðurnar séu. Hann vék að því í sinni ræðu, að ekki skorti lagaákvæði um sekt í bifreiðalögunum, heldur væri svo miklum erfiðleikum bundið að afla nægilegra sannana fyrir lagabrotunum. Eftir því, sem Morgunblaðið segir, virðast þær sannanir liggja fyrir í ýmsum tilfellum, og þætti mér fróðlegt að vita nánar um það, sem er að baki þessari frásögn hins virðulega blaðs.



Herra forseti. Mér þykir náttúrlega vænt um, að hv. 3. landsk. ber það traust til Morgunblaðsins, að hann telur það jafngilt lögreglurannsókn, og væri óskandi, að hann tryði ýmsu þar betur en hann gerir og eins vel og þessu atriði, og geri ég þá ráð fyrir, að okkur kæmi betur saman en raun ber vitni. Ég skal þá ekki heldur vefengja það, sem í blaðinu stendur, en lýsi yfir því, að mér er með öllu ókunnugt um það og get ekki upplýst það frekar að svo komnu máli. Hitt er svo annað, að ég tek málið til athugunar eða læt athuga það. Ég hef töluvert látið þegar athuga áfengissölu bílstjóra hér í bænum, og án þess að ég láti nokkuð uppskátt um niðurstöður af þeim rannsóknum, þá get ég sagt, að réttir aðilar láta þetta ekki afskiptalaust til lengdar.



Mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. metur þá frásögn, sem ég las, svo mikils, að hann ætlar að athuga málið og afla sér fullrar vitneskju, og að hann lét í ljós, að yfirvöldin ætluðu nú að taka leynivínsöluna alvarlegum tökum. En út af ósk hans um, að ég mætti fylgja Morgunblaðinu betur en ég geri, skal ég segja það, að þegar það í málefnalegum flutningi byggir niðurstöður sínar á óvefengjanlegum rannsóknum og staðreyndum, þá er ég með. En mér finnst það ekki svo oft bera við, og því hef ég ekki fylgt Morgunblaðsmönnum fram að þessu.

Forseti (BSt): Þá hafa ekki, fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. - Áður en gengið verður til atkv., vil ég benda á, að í fyrstu málsgr. 2. gr. er augljós prentvilla, og er því sjálfsagt að leiðrétta hana, án þess að sérstök brtt. þurfi að koma til. Hins vegar tel ég ekki rétt að leiðrétta hana, fyrr en séð verður, hvort frv. verður eitthvað breytt við 3. umr., það væri aðeins til að eyða pappír og kosta prentun að prenta sérstaka brtt. En ef n. gerir á annað borð einhverjar brtt. við frv., þá er rétt að gera um leið brtt. um að leiðrétta það, er ég nefndi, það kostar ekkert, ef einhverjar brtt. eru gerðar og prentaðar á annað borð. En ef n. gerir engar brtt., þá tel ég, að þetta megi leiðrétta án þess að fara að gera um það sérstaka brtt. og prenta hana, eins og ég hef þegar sagt.



Herra forseti. Í l. um fasteignasölu er gert ráð fyrir því, að ekki megi aðrir annast kaup og sölu fasteigna en þeir, sem lokið hafa sérstöku prófi, að undanskildum lögfræðingum, sem ekki þurfa að taka þetta próf. Þetta er gert til þess að tryggja það, að menn, sem þurfa að láta selja eða kaupa fasteign, megi treysta því, að fasteignasalarnir séu færir um að sjá til þess, að öllum réttum formum sé fullnægt í þessum viðskiptum og ekki hljótist vandræði af slíkri vanrækslu síðar meir. Síðan þessi lög voru sett, hefur verið tekin upp kennsla í viðskiptafræðum við háskólann, og hefur verið vakin athygli á því og bent á það, að þar sé allt kennt, sem menn þurfa að kunna til að fá fasteignasalapróf. En þar sem það er engan veginn eðlilegt, að menn taki aftur próf í þeim fögum, sem þeir eru búnir að ljúka prófum í, er lagt til í frv. þessu, að kandídatar í viðskiptafræðum þurfi ekki að taka fasteignasalapróf til þess að hafa fullan rétt til að annast fasteignasölu. Allshn. hefur fallizt á þetta sjónarmið, enda væri ekki gott að ætlast til annars, þar sem vitað er, að þeir menn, sem hér um ræðir, eru fullfærir um að annast nefnd viðskipti. Háskólaráð hefur lýst sig samþykkt frv., sbr. fylgiskjal, sem prentað er á þskj. 387, og n. mælir einróma með því, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.