Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Stefánsson (framsögum.): Það þarf ekki langan tíma til þess, að rða þetta mál nú, það var svo rækilega rtt við 2. umr., og jeg hef litlu við að bæta nú. Hjer liggja frammi í deildinni 2 breytingartillögur á þsk. 250 og 259. Þessar tillögur hefur nefndin ekki haft tíma til að athuga. Önnur kom hjer fram í fám mínútum fyrir fund, en hin ekki fyr en á fundinum. Jeg vil geta þess um leið, að nú er lagður niður sá siður, sem hjer hefur verið áður, að láta þingsveina bera út breytingartillögur þingm. daginn áður, en þær komu til umræðu. Kom þetta sjer oft vel. En nú koma þær ekki fram fyr en á þingfundunum, þótt þær sjeu prentaðar nægilega snemma. T. d. var þsk. 250 prentað um miðjan dag í gær. Jeg vildi geta þessa skrifstofunni til athugunar. Nefndin hefur lítillega borið sig saman við háttv. flutningsmenn breyttill. á þskj. 250, og hefur hún eða meiri hluti hennar komið sjer saman um, að taka breyttill. til greina. Að vísu fer hún fram á talsverða breytingu, þar sem kaupið er hækkað úr 9 kr. í 10 kr. Það sýnir, að háttv. þingm. þykir þörf á því, að fara hærra, en nefndin áleit, að fært væri að sinni. En mjer fyrir mitt leyti þykir „redaktionin“ á greininni ekki viðkunnanleg. Það hefði verið miklu hreinlegra, að kaup þingm. hefði hreint og beint verið ákveðið 8 og 10 kr. á dag. En eins og greinin er, þá fer hún í kring um efnið, án þess að breyta því á annan hátt, nema hvað kaupið er hækkað. - En nefndin ætlar alls ekki að gera þetta að neinu kappsmáli. Um br.till. á þskj. 259, hefur nefndin ekki borið sig saman. Get jeg því ekki sagt neitt um hana fyrir nefndarinnar hönd. En í frumv. okkar flutningsmanna var sama upphæð og þingm. Árn. hjer stingur upp á. Fjárhæðin er miðuð við 4 dagleiðir til þings og frá þingi. Fylgdarmaður reiknaður með 4 kr. á dag og 4 hestar á 2 kr. Alls fara í ferðalagið fram og til baka í bæði skiftin 16 dagar. 12 kr. á dag í 16 daga gera akkúrat 192 kr., en þessum 2 kr. var slept til þess að láta standa á tug, eins og alstaðar var gert í frumvarpinu. En persónulegan kunnugleik vantar mig um það, hvort hjer sje um hæfilegar 4 dagleiðir að ræða, og get því ekki staðhæft neitt í því efni. Jeg hef farið að Þjórsárbrú, en lengra nær ekki mín þekking; en þangað veit jeg að er ekki fullkomin dagleið vel hestaður. Nefndin hefur enga afstöðu sett sjer í þessu atriði; um það greiðir hver nefndarmaður atkv. eins og honum bezt líkar. Þá vildi jeg minnast á nokkuð, sem mjer láðist að geta um við 2. umr. Í frumv. er talað um 15 daga ferð til og frá Danmörku, í stað þess að það eiga að vera 30 dagar. Vil jeg geta þess, svo það komi hjer fram, því 15 dagar munu standa í þingtíðindunum, þótt á útreikningunum megi sjá, að ætlazt er til að það sjeu 30 dagar. Frekar hef jeg ekkert um þetta að segja. Jeg vil að eins bæta því við, mönnum til hugnunar, að það er öðru nær, en að það sje mjer nokkurt kappsmál, að frv. þetta komist í gegnum þetta þing, einkum ef ekkert af þeim tekjufrv., sem fyrir þinginu eru, nær fram að ganga. Vil þá gjarnan, að þetta frv. biði, þótt kostnaðaraukinn sje í sjálfu sjer svo lítill, að hann muni hvorki til nje frá. Jeg tek það fram, að eins fyrir mig, að jeg læt mjer á litlu standa, þó svo fari, að frv. þetta verði ekki að lögum í þetta sinn.

Jósef Björnsson Jeg vil leyfa mjer, að fara nokkrum orðum um breyttill. þá á þingskj. 250, sem jeg og 4 háttv. þingdeildarmenn aðrir erum flutningsmenn að og snertir 1. gr. frumv. Það sem vakti fyrir flutningsm. með br.till. var það, að ótilhlýðilegt væri, að þingm., sem hafa sama starfið á hendi, fengju ekki jafna þóknun. Oss fanst því viðkunnanlegra, að breyta þessu þannig (sbr. brtill.). að þingmenn hafi allir 8 kr. þóknun daglega, meðan þeir sitja á þingi. Það var tekið fram af framsögum við 2. umr. málsins, að það væri mikil sanngirni í því, að gera einhvern mismun á kaupi þingm. utan Reykjavíkur og hinna, sem þar eru búsettir, og vildum við flm. þessarar br.till., ekki véfengja ástæður hans fyrir þessu. Það er líka vitanlegt, að þingmenn þeir, sem ekki eru búsettir í Rvík., hafa ýmsan kostnað, sem hinir hafa ekki, svo sem húsaleigu, þjónustu o. s. frv. En í sambandi við þetta má geta þess, að ef um það er að ræða, að hækka kaup þingm. utan Reykjavíkur, þá er ekki nema sanngjarnt, að kaup hinna hækki líka eitthvað jafnframt. Því þótt þingmenn þeir, sem búsettir eru í Reykjavík, sjeu lausir við ýmsan kostnað, sem þingmenn utan Reykjavíkur hafa, þá má þó ekki gera ráð fyrir því, að þeir geti setið á þingi sjer að kostnaðarlausu. Því það getur verið um ýms þau störf að ræða, sem þeim er eigi mögulegt að hverfa frá, nema því að eins, að þeir fái sjer aðra menn í sinn stað til þess að annast verkið. Og eitt er það að minsta kosti, sem bakar þingm., sem búsettir eru í Reykjavík, kostnað í fult eins háum mæli og hinum, og það er kostnaður sá, sem þeir hafa sumir hverjir af að halda þingmálafundi, ef kjördæmi þeirra liggja langt í burtu, því þá má gera ráð fyrir talsverðum ferðakostnaði til þingmálafundanna. Auðvitað kosta þingmenn utan Reykjavíkur líka talsverðu til þingmálafunda, en það þykir mjer þó líklegt að Reykvíkingurinn kosti meiru til að því, er þetta snertir, ef hann á annað borð heldur fundi með kjósendum sínum. Að því er kostnaðarmismuninn snertir, sem hjer er farið fram á, þá er hann sama sem enginn, hvort heldur 6 og 9 kr. dagpeningar verða samþyktir eða 8 kr. fyrir alla þingmenn. Ef 1/3 þingsins er er skipaður þingm. úr Reykjavík og 2/3 þess þingmönnum utan Reykjavíkur ?: 27 þingm., þá verður daglegur kostnaður við þóknun til þingmanna 321 kr. með 9 og 6 kr. kaupinu, en sje dagþóknunin 8 kr. til allra, þá er kostnaðurinn 320 kr. Að því, er snertir þessa 2 kr. aukaþóknun handa þingmönnum utan Reykjavíkur, sem síðari málsgreinin ræðir um, þá höfum við flutningsmennirnir litið svo á, að þetta eigi að vera þóknun til þeirra fyrir húsnæði, þjónustu og aðra þá hluti, er þeir þurfa að leggja meira út fyrir en þingmenn, sem búsettir eru í Reykjavík. Þetta er kostnaður, sem stafar af því, að þeir eru farfuglar, fjarri heimilum sínum, meðan þeir dvelja í Reykjavík, og í eðli sínu er það því ferðakostnaður. Þess vegna væri rjettara, að þetta kæmi fram á ferðakostnaðinum, þótt það komi auðvitað í sama stað niður. Í breyttill. er ekki gert ráð fyrir, að þingmenn fái þessa aukaþóknun, nema um þann tíma, sem þeir sitja á þingi, og því kemur nokkur hluti kostnaðaraukans til baka aftur, þar sem 8 kr. í stað 9 kr. kæmu á þá dagana, sem þingmenn eru á ferðalagi til þings og frá. Nú eru ferðadagarnir alls nær því 400 eftir því, sem ráð er fyrir gert í frumv., og við það spöruðust því jafnmargar krónur, sem gengu til 2 kr. þóknunarinnar og drægju úr henni. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál; en jeg er nefndinni þakklátur fyrir að hafa tekið svo vel, sem raun hefur á orðið, í þessa breyttill., því þótt mjer á hinn bóginn sje mál þetta í heild sinni ekkert áhugamál, þá vil jeg, að sómasamlega sje frá málinu gengið, sje þingfararkaupinu nokkuð breytt á annað borð.

Guðjón Guðlaugsson Jeg þarf ekki að segja mikið í þessu máli við þessa umræðu, því jeg hef talað við 2. umræðu málsins um breyttill. við ferðakostnaðinn. Jeg álít, að það sje ekki rjett ályktað, að það komi í sama stað niður hvað kostnaðinn snertir, hvort þingmenn utan Reykjavíkur fá 9 kr. á dag frá því þeir fara að heiman og þangað til þeir koma aftur heim, eins og frumv. fer fram á, eða 8 kr. að viðbættum 2 kr. um sjálfan þingtímann, eins og br.till. fer fram á. Því þessi 2 kr. mismunur á kaupi þingmanna snertir að eins þann tíma, er þeir dvelja á þingstaðnum, og eftir skýrslu, sem fylgir frumv., eru þingmönnum utan Reykjavíkur ætlaðir 377 dagar til ferðalaga; við það sparast þá 377 kr., um leið og laun þingmanna utan Reykjavíkur lækka jafnframt, og kemur því hækkunin niður á hinum. Mismunurinn á kaupi þingmanna kemur þannig að eins fram um þingtímann, en samkvæmt frumv. óbreyttu náði hann yfir allan tímann frá því þingmenn fóru að heiman og þangað til þeir komu aftur heim. En eins og jeg áður hef tekið fram, þá er í 2. gr. frumv. gert ráð fyrir 2 kr. á dag til ýmislegs smákostnaðar á ferðalaginu, Jeg sje því ekkert mæla á móti því, að laun allra þingmanna sjeu jöfn eða 8 kr. á dag, nema hvað þingmenn utan Reykjavíkur fái (sbr. brtill.) þessa 2 kr. aukaþóknun á dag um sjálfan þingtímann, sem eru í rauninni sömu 2 kr., og þeir hafa í 2. gr. innifaldar í ferðakostnaðinum. Á þingstaðnum er það ætlað einkum fyrir húsaleigu, þjónustu o. fl., sem búsettir menn hjer þurfa ekki að borga út.

Jón Jónatansson Jeg þarf ekki að tala langt mál út af þessari br.till. minni á þskj. 259. Hún fer fram á, að færa eina upphæðina í sama horf sem upphaflega, sem sje 22. lið í 2. gr., þannig að í stað „280 kr.“ komi 190 kr. Það er sjerstaklega með tilliti til þingfararkaups þingmanns Rangárvallasýslu, að mjer finst koma fram allmikið ósamræmi, þegar þessar tvær upphæðir eru bornar saman. Það má auðvitað þrátta um það, en jeg get ekki neitað því, að mjer finst, að það sje of hátt sett, að gera ráð fyrir 280 kr. ferðakostnaði úr Vestur-Skaftafellssýslu. Upphaflega hafði jeg hugsað mjer, að koma fram með breyttill. við báðar Skaftafellssýslurnar, en hætti við það, af því mjer þótti það athugavert með tilliti til Austur-Skaftafellssýslu. En hvað V.-Skaftafs. snertir, virðist mjer það að athuga, að þar sem búið er að færa til þingtímann til sumarsins, mætti gera ráð fyrir því, að það gæti komið fyrir, að þingmanninum yrði hægt að ferðast sjóleiðina frá Vík, og með það fyrir augum virtist mjer, að rjettast hefði verið, að ganga einnig hjer út frá sjóferðakostnaðnum; en ef sjóleiðin kynni að bregðast, gæti þingmaðurinn þá gefið reikning fyrir aukakostnaðinum við landferðina samkv. 3. gr. frumvarpsins. Um þetta leyti árs álít jeg, að komast megi af með 4 daga þaðan austan að og hingað, t. d. af Síðunni til Víkur fyrsta daginn, annan að Dalseli, þriðja að Þjórsárbrú og fjórða til Reykjavíkur. Landferðina finst mjer eðlilegast að reikna kaup fyrir mann og hesta í 16 daga samkvæmt áætlun nefndarinnar, og yrði það þá 192 kr. Jeg verð því að líta svo á, að ef ferðakostnaður úr V.-Skaftafs. yrði ákveðinn 280 kr., þá væri engin sanngirni í því, að að meta ferðakostnaðinn úr Rangárvallasýslu þrefalt minni, því ef svo er skift dagleiðum, sem jeg benti á, þá er það hlutfall als ekki rjett, og þyrfti þá að hækka ferðakostnaðinn úr Rangárvallas., ef 22. liður er látinn standa óbreyttur. En mjer virðist rjettara að lækka þennan lið og þess vegna hef jeg komið fram með breytingartillöguna.

Steingrímur Jónsson Við 2. umr. þessa máls var talað talsvert um skjálfta og skrekk, og get jeg því ekki látið hjá líða að gera grein fyrir því, hvers vegna jeg er flutningsmaður þessa frumv., því ella yrði mjer kanske brugðið um ragleik. Ástæðan er sú, að jeg áleit, að fæðispeningar þingmanna, þeir er þeir nú hafa, væru svo litlir, að bæði væri það skaðlegt fyrir þingið og vanvirða. Þetta hefur verið tekið skýrt fram af meðflutningsmanni mínum, svo jeg skal ekki fjölyrða um það. Að jeg ekki fór fram á meira en 3 kr. hækkun, kom af því, að jeg áleit, að bóndi, sem væri t. d. búsettur á Norðurlandi, gæti með þessari hækkun fengið sæmilegt dagkaup. En þessi 3 kr. hækkun er 120 kr. hækkun á daglegum fæðispeningakostnaði þingsins, og þar sem ætla má, að starfsdagar reglulegs þings, að viðbættum ferðalögum þingmanna, sem eiga heima utan Rvíkur., verði um 80 dagar að meðaltali, mundi hækkunin nema 9600 kr. - Mjer er hjer fengið í hendur skjal, sem segir, að starfsdagar reglulegs þings sjeu 67 dagar; jeg kannast við þá tölu, en hygg hina töluna þó rjettari, þar sem bæta verður við ferðadögum og biðdögum fyrir þingmenn utan Reykjavíkur. - Þess vegna lagði jeg það til, að þingmenn búsettir í Reykjavík fengju lægra kaup, til þess að hækkunin yrði sem minst tilfinnanleg, og áleit hins vegar, að þeir væru eins vel sæmdir með 6 kr. sem hinir með 9 kr. Þessvegna gat jeg ekki sjeð neitt ranglátt í þessu, en játa það hins vegar, að það leit óviðkunnanlega út, og gæti ef til vill orðið til þess, að agiterað verði fyrir Reykvíkingum sem þingmannaefnum. Einn þingmanna sagði, að þetta lága kaup mundi ekki hafa fælt nýta menn frá þingstarfinu. Um það get jeg að vísu ekki sagt neitt alment, en jeg veit hinsvegar, að margt nýtt þingmannsefni hefur hikað við að bjóða sig fram, t. d. bændur nyrðra, og jeg get sannað, að margur góður maður hefur haft efnalegt tjón af þingmennsku sinni. Þetta veit jeg að er rjett. Að af þessari hækkun á kaupi þingmanna leiði hækkun launa annara starfsmanna, get jeg ekki sjeð, nema því aðeins þá, að nauðsyn krefji þess, og þá er afleiðingin ekki ill. Hvað snertir breytingartillögu á þgskj. 250, þá mun jeg greiða henni atkvæði, þar sem hún bætir úr þessu lága kaupi fyrir þingmenn þá, sem búsettir eru í Reykjavík. Aðeins skal jeg vekja athygli á því, að hún hefur í för með sjer dálitla niðurfærslu á kaupi þingmanna utan Reykjavíkur. Því þegar við flutnm. frumvarpsins ákváðum 9 kr. fæðispeninga fyrir allan tímann, þá gengum við út frá því, að allir þingmennirnir ferðuðust með skipum og ætluðum þá 4 kr. í kostpeninga, en ætluðumst ekki til, að þeir peningar yrðu færðir á ferðakostnaðarreikninginn eins og hingað til. En þessi niðurfærsla vinst upp með þeim 2 kr., sem þingmönnum utan Reykjavíkur eru ætlaðar um sjálfan þingtímann. Hvað snertir breytingartillögu á þgskj. 259, býst jeg við því, að jeg eigi bágt með að vera á móti henni, því hún er alveg í samræmi við mín fyrri orð. Jeg viðurkenni, að þingmaður geti ef til vill setið á þeim stað í kjördæminu, að þessi upphæð verði of lítil, en þá má væntanlega bæta úr því með ákvæðum frumvarpsins um uppbætur, þegar tafir eða hindranir ber að höndum. Upphæð sú, sem nefndin stingur upp á fyrir Vestur-Skaftafellssýslu, kemur ekki vel heim við t. d. ferðakostnað fyrir þingmenn, er sitja á útkjálkum Eyjafjarðar- eða Þingeyjarsýslu. Þannig er fullkomlega eins langt til Húsavíkur nyrst af Langanesi, eins og úr Vík til Reykjavíkur.

Sigurður Eggerz. Jeg ætla að minnast lítið eitt á breytingartillögu á þgskj. 259; ekki svo að skilja, að hún komi við hjartaræturnar í mjer, því bæði er nú það, að jeg læt mig ekki mjög miklu skipta, hvað hár ferðakostnaður mjer er gerður, og svo er hitt, að frá Vík, sem er í suðurenda kjördæmisins, má komast langt með 190 kr. í ferðakostnað til og frá. Gangi maður aptur út frá, að þingmaðurinn sitji á Síðunni, þá nær þessi ferðakostnaður ekki neinni átt. Háttv. flutnm. tillögunnar mun, eptir því, sem hann hefur skýrt mjer frá, hafa gert 4 daga ferð frá Síðunni og til Reykjavíkur. Svo hart fer maður varla nema þegar sækja á yfirsetukonu, en hingað til hefur ferðalag þingmanna ekki verið miðað við slíkt áframhald. Auk þess hefur háttv. flutningsm. tillögunnar gert ráð fyrir, að hestar fengjust af Síðunni til Reykjavíkur fyrir 16 kr. Þetta mun einnig alt of lágt reiknað, og hygg jeg, að jeg fari nærri því rjetta með að telja, að hestur frá Síðunni til Reykjavíkur kosti 25 kr. Jeg held, að sá ferðakostnaður, sem nefndin ætlaði þingmanninum, hafi verið sanngjarnari, og hann var miðaður við ferð austan af Síðu, sem einnig mun hafa verið ætlun háttvirts tillögumanns. Jeg skil það, að þetta stafar alt af ókunnugleika þingmannsins. En kjördæmisins vegna, en sannarlega ekki mín vegna, varð jeg að gera athugasemd við þessa áætlun hans. Viðvíkjandi því, sem sagt hefur verið, að miða ætti ferðakostnað þingm. V.-Sk. við sjóferðir, þá held jeg, að það geti ekki komið til mála, einkum ef gert er ráð fyrir, að þingm. búi austar en í Vík. Hann yrði þá fyrst ef til vill að bíða lengi eptir skipinu með hesta sína, og ef það kæmi svo ekki, sem er æði títt, á þessari miklu brimhöfn, þá yrði hann að halda áfram landveg, en kostnaðurinn hefði vitanlega aukizt við biðina. 4. kgkj. sagði, að það væri skaðlegt og ekki sæmilegt fyrir þingið, að þingmenn hefðu svo lágt kaup. Jeg get ekki skilið, í hverju sá skaði ætti að liggja; enn erfiðara virðist mjer að skilja það, að það sje ósæmilegt, að vinna fyrir lítið kaup í þarfir ættjarðar sinnar. Háttv. 4. kgk. tók það fram, að sumir bændur vildu ekki sitja á þingi vegna þess, hversu kaupið væri lágt, og að þeir sköðuðust á því; en engin dæmi tilfærði hann fyrir máli sínu, enda mundi það veitast örðugt, því reynslan hefur einmitt sýnt það, að þeir, sem lengi hafa á þingi setið, eru allra manna sólgnastir í það, og leggja mest kapp á að sitja þar áfram, og það mundu þeir ekki gera, ef að þeir biðu fjárhagslegt tap á því. Það mundu þá renna á þá tvær grímur. Reynslan virðist því fullkomlega styðja málstað minn. Og eitt þykist jeg viss um, að bændurnir út um land muni brosa, er þeir heyra, að þingfararkaupið er hækkað af umhyggju fyrir þeim.

Steingrímur Jónsson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að frumv. þessu verði, að lokinni þessari umr., vísað til nefndar þeirrar, er hafði til meðferðar frumv. til laga um vatnsveitu á Sauðárkrók. Það frumv. liggur enn í háttv.Nd., hvað sem við það verður gert.

Jens Pálsson (flutningsm.): Eins og kom fram við 1. umr. þessa máls, er aðaltilgangur frumv. þessa, að reyna að afstýra landhelgisbrotum, einkum með því, að formenn á mótorbátum og fiskibátum, verði meir á varðbergi hjer eftir, að því er þetta snertir; og þar sem botnvörpuskipin vita, að þeir veita þeim eftirtekt, og að þau þar afleiðandi ef til vill verða staðin að brotum, þá skyrrast þau fremur við að brjóta lögin. Reynslan hjer á Faxaflóa hefur sýnt þetta og sannað. Annar tilgangur frumv., minni háttar þó, er sá, að fá meira fje inn í landssjóð, því þeim mun meira sem upp kemst af brotum botnvörpunga, þeim mun meira verður sektarfjeð.

Lárus H. Bjarnason Háttv. framsögum. (P. J.) segist hafa sagt af sér framsögunni, en eg sé að eins einn veg til þess, að losna við framsögumannsstarfið, og hann er sá að segja af sér þingmensku. En eg vona að það komi nú ekki til þess hér, því að mjög mikið mundi eg sjá eftir háttv.þm. S.-Þing. Vil eg nú stuttlega gera grein fyrir því sem fyrir nefndinni vakti með brt., enda þótt þess þurfi naumast, því að þær eru flestar fram komnar fyrir athugasemdir og bendingar sem komu fram við 2. umr. Fyrsta br.till. er til orðin af því að okkur þótti réttara að taka það fram beint að tollurinn skyldi takast af hreinu innkaupsverði varanna, enda ætlaðist nefndin alt af til þess. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) hélt því raunar fram að tolla vöruna eftir verðhæð hennar á móttökustaðnum og það liggur við að eg sé orðinn honum samdóma, en hann féll frá því að halda því fram til streitu. önnur br.till. er sömuleiðis til skýringar, það var ekki meining nefndarinnar að tolla skip sem siglt er hingað til landsins, enda geta þau tæpast talist vörur. Raunar getur þetta orðið til þess að skip, t. d. vélabátur, verði í einu falli gjaldfrjáls, en í öðru gjaldskyldur, eftir því hvort hann flýtur undir sjálfum sér eða er fluttur á öðru skipi, en við gátum ekki fundið ákveðnari markalínu en þetta. Þriðja í br.till. þarf ekki skýringar. Fjórða brt. er tekin upp eftir bendingum frá háttv.þm. K.-G. (B. Kr.) og hv.þm. Ak. (G. G.). Það hafa komið fram br.till. við þessa fjórðu br.till. og get eg sagt fyrir mitt leyti, - eg get ekki sagt um það fyrir nefndarinnar hönd, af því að nefndin hefir ekki haft tækifæri til að athuga hana - að eg er ekki móti því að 1. br.till. á þgskj. 241 verði samþykt, þó hennar sé raunar ekki þörf. Það hefði vafalaust verið tekið fram í reglugerðinni, sem gert er ráð fyrir í 5. gr. frv., að skipstjóri skyldi láta tollheimtumanni í té eftirritið af vöruskrá skipsins, áður en vörurnar væru fluttar í land, enda skylt eftir núgildandi tolllögum, 4. gr. Þá leyfi eg mér að mæla með 5. og 6. br.till. nefndarinnar af því að það má búast við að gjald þetta verði erfiðara til innheimtu en vanaleg tollgjöld, eg legg þá jafnframt til að 2. og 3. br.till. háttv.þm. Ak. (G. G.) á þgskj. 241 verði feldar, enda heldur bann, hafi eg skilið hann rétt, tæplega fast við þær. Vegna þess að málið er til 3. og seinustu umræðu í þessari deild, þá virðist ekki óviðeigandi að tala dálítið um frv. alment og mætti þá líklega víkja ögn að farmtollsfrv., þar sem atkvæðagreiðslan fer óbeinlínis fram um bæði verðtollsfrv. og farmtollsfrv. Er það þá sérstaklega afstaða hv. ráðh. (H. H.) til beggja frv., sem eg vildi minnast á. Hæstv. ráðherra sagði við 2. umr. þessa máls, að verðtollurinn væri engu sanngjarnari og engu réttlátari en farmtollurinn og jafnframt sagði hann að farmtollurinn hefði þá yfirburði yfir verðtollinn, að hann væri framkvæmanlegri. Eg get ekki verið sammála þessari nýju skoðun hæstv. ráðherra, en er honum þar á móti öldungis sammála sem milliþinganefndarmanni 1911 og 1912 og sem framsögumanni minni hluta tollanefndarinnar á alþingi 1911 og leyfi mér jafnframt að færa honum beztu þakkir mínar fyrir meðmæli hans í milliþinganefndinni með verðtollinum og fyrir fordæmingu hans á farmgjaldinu á alþ. 1911. Skal eg svo með leyfi hæstv. forseta lesa viðeigandi kafla úr áliti milliþinganefndarinnar og alþ.tíð. 1911. Get eg þess að eins áður, að 3.-15. gr. eru nálega orði til orðs eins í báðum frumvörpunum. Aðal munurinn sá, að í fyrirliggjandi frv. er öllum undirflokkum slept, en aðal flokkatalan, að póstsendingum meðtöldum, hin sama og í frv. frá 1911, sem sé 7. Í álitsskjali milliþinganefndarinnar frá 1911 er komist svo að orði um vörugjald eða verðtoll, bls. 109: „Með því að ákveða tollgjaldið sem hundraðsgjald af verðmæti vörunnar næst það markmið, að dýrasta varan ber hæsta tollinn, en gjaldið verður því lægra, því ódýrari sem varan er sé tollgjaldið gert svo einfalt og óbrotið, sem unt er virðist þó með nokkru eftirliti og samanburði á vörunni við það, sem upp er gefið, mega vera unt að komast hjá verulegum undanbrögðum, er nokkuð kveði að.“ Á bls. 110: „Hundraðsgjald af verðmæti vörunnar verður að miða við innkaupsverð hennar, því sannvirði er ekki unt að ákveða og útsöluverð er of misjafnt og breytilegt til þess að hægt sé að miða við það.“ Á bls. 119: „Hann (verðtollurinn) hefir þann kost fram yfir vörumagnstoll að koma réttar niður eftir gjaldþoli, mest á þá er keypt geta hið bezta og dýrasta “ En á alþingi fórust hæstv. ráðherra orð á þessa leið, Alþ.tíð. 1911 A nr. 650: „Sem bráðabyrgðar fyrirkomulag eru flestir vegir til muna álitlegri en sá er hér er valinn .... miklu aðgengilegra væri að leggja á reglulegt farmgjald - lestagjald -.“ Alþ.tíð. 1911. B. bls. 1497: „Það er gamla tollrófan sem Evrópulöndin flest enn þá frá gamalli tíð, mega dragast með og stynja undir með sínum óheyrilega kostnaði til tolleftirlits og öllum þeim óeðlilegu höftum á frjálsri verzlun og vernd fyrir innlent fúsk, sem það alstaðar hefir í för með sér.“ Á bls. 1498: „Þessi ónauðsynlegi gjaldþungi legst ætíð tiltölulega þyngst á fátkari stéttirnar kemur langt um ranglátar niður en hækkun á kaffi- og sykurtolli, jafn vel þótt hér séu undanskyldar ýmsar nauðsynjavörur, svo sem korn kol og steinolía“, sem ekki eru undanskyldar í fyrirliggjandi frv. „Dýrir málmar tollast jafnvel helmingi lgra en eldspýtur og hampur ... gullúrin eins og skófatnaður og tvinni, gullstáss eins og blikkfötur, dýrasta silki og pell eins og stumpasirs og strigi ... yfir höfuð er ekki hið minsta tillit tekið til þeirra meginregla í allri tolllöggjöf, að reyna að láta gjaldið koma sem réttlátast niður.“ Á bls. 1499: „Meginþorri (gjaldsins) fellur auðvitað á þær vörutegundir, sem mest er keypt af, en það eru þær vörur sem alþýðan og fátklingarnir neyðast til að kaupa - þessi tollur hlýtur að koma eigi að eins tiltölulega þyngst heldur með mestri fjárhð niður á fjölskylduheimilunum, sem sízt er rétt að láta blæða við minni hluta menn getum því með engu móti léð hönd til þessu að kasta þessu óhentuga og óréttláta gjaldi á þjóðina þetta er alófært sem bráðabyrgðafyrirkomulag. Á bls. 1500: „Hlýtur að verða mikill vanbrestur á því að útlend vöruflutningaskip fullnægi fyrirmælunum um vöruskrá og því um líkt. Vanti vöruskrá verður hið opinbera að láta rannsaka nákvæmlega allan farminn ... landið yrði að launa tolllið til þess.“ Á bls. 1523: „Ein af sterkari ástæðunum móti frumvarpinu, að alómögulegt er að framfylgja því, nema með sérstaklega fjölmennu tollgæzluliði.“ Á bls. 1524: „Sérstakar skrár frá tollastjórnum annara landa yfir allar vörur, sem hér er um að ræða, er alls ekki unt að fát. Lögin myndu verða til háðungar og athlægis ella (án tollgæzluliðs).“ Á bls. 1525: „Það (frv.) er eins og kjaftshögg á öll princip í gildandi lögum um þetta efni.“ Eg er hæstv. ráðherra (H. H.) enn þá þakklátari fyrir ummæli hans á þingi 1911 um farmgjaldið, heldur en ummæli hans um verðtollinn í álitsskjali milliþinganefndar. Eg hefi lesið þau upp, vegna þess að eg treysti mér ekki til að kveða upp réttlátari og skorinorðari dóm um farmtollinn, en hæstv. ráðherra hefir gert á þingi 1911. Og læt eg því úttalað um málið að sinni.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) Engin mótmæli komu á móti frv. við umr., enda er engin ástæða til þess, að hefta einkarétt á málverkum, ljósmyndum eða kvikmyndum. Einn þingmaður hefir bent mér á, að ljósmyndarar geti fengið einkarétt á myndum um 5 ár, en það sé bundið svo mikilli fyrirhöfn, að þeim finnist það varla gerandi. Því sýnist mér að þingið losi þá við þessa fyrirhöfn, með því að gefa þeim lög um einkarétt á myndum, enda hefi eg flutt þetta frumv. eftir beiðni hlutaðeigenda og vona eg að það gangi í gegnum deildina.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg mintist á þetta mál lítið eitt við 1. umr. og vil eg nú aftur benda á, að þetta frumv. getur ekki óbreitt orðið að lögum, því að ekki er nóg að segja að ljósmyndir heyri undir rithöfundarétt og prentrétt, því ekki geta allar ljósmyndir heyrt undir þennan rétt, ekki þær myndir, sem teknar eru fyrir borgun. Hér þarf því eitthvert nánara ákvæði um það, hvaða ljósmyndir eigi að heyra undir þennan rétt. Vil eg greiða atkvæði með því, að frumvarpið gangi til 3. umræðu í þeirri von að þetta verði lagfært.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) Eg er háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) þakklátur fyrir undirtektir hans í þessu máli. Ef nauðsyn þykir bera til þess, að ákveða eitthvað nákvæmar um það, hvaða myndir eiga að heyra undir þennan rétt, þá skal mér vera það sönn ánægja að vinna að því, með hjálp hv. þingmanna, sem vilja málinu vel. Annars bar eg frumvarpið fram eins og mér var fengið það í hendur af hlutaðeigendum og áleit eg það vera næga tryggingu fyrir því, að rétt væri með málið farið. Vel sé eg það, að ekki getur ljósmyndari fengið einkarétt á mynd, sem hann hefir tekið af mér eða einhverjum öðrum, t. d. hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.), en það hygg eg að sé tekið fram í öðrum lögum.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) Þetta litla frv. er tekið eftir skattamálanefndinni eldri, er eg gat um í sambandi við annað mál í gær. Eg hefi borið það fram fyrir þá sök, að ýmsir menn hafa skrifað mér, bæði úr mínu eigin kjördæmi og annarstaðar af landinu og óskað þess að þetta yrði að lögum sem fyrst. Eg skal svo ekki orðlengja þetta frekar en vona að málið verði látið ganga viðstöðulaust í gegnum þingið.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Eg vil leyfa mér að þakka fyrir góðar undirtektir í þessu máli við síðustu umræðu og vona að frv. fái að ganga til 3. umræðu. Eg ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frumvarp, enda óþarft að tala um það alment. Skal aðeins stuttlega minnast á einstakar greinar þess. 1. gr. frumvarpsins heimilar kjósendum til bæjarstjórnar, körlum og konum. að kjósa borgarstjóra. Er það talin trygging fyrir því að borgarstjóri sé bæjarstjórninni óháður, að hann eigi ekki kosning sína undir henni og geti því haft óbundnari hendur af flokkadráttum þar. Í 2. gr. frv. er ákveðið að kosning borgarstjóra verði leynileg. 3. gr. er afleiðing af 1. gr. Eg veit að margir þingmenn ofan úr sveitum láta sig þetta frumvarp litlu skifta, en eg vona þó, að þeir vilji unna íbúum Reykjavíkur þeirrar sanngirni í þessu áhugamáli þeirra, að þeir hindri ekki framgang frumvarpsins.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Jónsson) Eg hefi þegar lagt þessa fyrirspurn einslega fyrir ráðherra og fengið þá skýrslu sem mér er næg, en eg hefi þó beðið hann um að veita hin sömu svör hér í deildinni, svo að menn í Dalasýslu, sem þetta mál varðar, geti lesið þau í þingtíðindunum. Þetta mál snertir auðvitað aðallega menn sem búa í nánd við Salthólmavíkina. Mörgum þar búandi mönnum er nauðsynlegt, að vita hvenær þessi mæling á leið inn Gilsfjörð geti farið fram, vegna þess að þeir ætla sér að ráðast í ýms fyrirtæki í sambandi við siglingaleið inn fjörðinn, þegar búið verður að mæla hann, og geta þeir því ekki byrjað á þeim fyr en þeir vita hvenær mælingin verður framkvæmd. Þess vegna bið eg hæstv. ráðh. (H. H) að gefa þessi svör opinberlega hér á þingi.

Ráðherrann (H. H.) Eins og hv.þm. mun kunnugt, var á þingi 1909 veittar á fjáraukalögum 10.000 kr. til mælingar á leiðum inn Gilsfjörð. Áður en lögin voru staðfest símaði stjórnarráðið til sjómálastjórnarinnar að vinda bráðan bug að þessari mælingu. Í maí 1909 kom það svar frá henni, að ómögulegt væri að framkvæma mælinguna fyr en herforingjaráðið væri búið að láta mæla sveitirnar í kringum fjörðinn. Þá skrifaði stjórnarráðið hermálastjórninni og beiddi hana að flýta uppmælingu á þessu svæði sem mest. Hún brást vel við, en sagði jafnframt, að ekki væri hægt að ljúka mælingunni á skömmum tíma; hún væri talsvert erfið viðfangs vegna þess hve margar eyjar og hólmar eru þar fyrir landi, og þyrfti því talsverðan undirbúning, og þyrfti að gera talsvert af þríhyrningamælingum áður. Nú er öllum þessum undirbúningi lokið. Í marz spurði stjórnarráðið flotamálastjórnina aftur hvenær hægt væri að framkvæma mælinguna, og hún svaraði í apríl, að ekkert væri því til fyrirstöðu að það gæti orðið sumarið 1913. Um kostnaðinn sagði hún, að hann mundi ekki fara upp úr 10.000 krónum. Þetta var svo tilkynt sýslumönnunum í Barðastrandarsýslu og Dalasýslu, og við þetta stendur. Þá er í fyrirspurninni óskað svars um, hvort nýja fjárveitingu þurfi. Já, þess þarf, vegna þess að féð var veitt á fjáraukalögum fyrir árin 1908-1909, og landsreikningar eru tilbúnir og úrskurðaðir fyrir það fjárhagstímabil. Á þessu þingi vill stjórnin ekki koma fram með neitt fjáraukalagafrumvarp, vegna þess að hætt er við að það mundi aukast eins og skriðan í för sinni. En við því má ekki fjárhagurinn nú. Hins vegar eru þó ýms óhjákvæmileg útgjöld, sem greiða verður upp á væntanlega fjáraukaveitingu á næsta reglulegu þingi, og nota eg tækifærið til þess að nefna þar á meðal gjöld til háskólans og annara skóla, og bráðnauðsynlega viðgerð á Holtsá undir Eyjafjöllum, sem er að eyðileggja margar jarðir þar, og nokkur önnur útgjöld eru óhjákvæmileg nú þegar. Að því er snertir þau útgjöld til þessa fyrirtkis, sem hér er um að ræða, er greiða kynni að þurfa fyrir næsta þing, mun eg ekki hika við að greiða þau af hendi upp á væntanlega endurveiting á næsta þingi, og ef ekki koma fram mótmæli gegn þeirri ráðstöfun hér frá deildinni nú, þá skoða eg það sem heimilað.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Jónsson); Eg þakka svörin, og er fullkomlega ánægður með þau.

Framsögum. meiri hl. (Halldór Steinsson) Frv. þetta er lagt fyrir þingið af stjórninni eftir tillögum landlæknis. Gjald fyrir bólusetningar er yfirleitt lágt hér á landi, en einkum þó í sveitum og minni kauptúnum, vegna þess, að þar er fyrirhöfn og kostnaður meiri en í stærri kauptúnum, þar sem allir eru bólusettir á einum stað. Í sveitum er bólusett á mörgum stöðum, og auk þess þarf læknir að fara aðrar ferðir á eftir til að skoða börnin, hvort bólan hafi komið út. Auk þess eru yfir- leitt færri börn til sveita og borgunin er því tiltölulega lægri. Eftir skýrslu landlæknis eru í minstu sveitum ekki bólusett nema 10-15 börn á ári. Komi bólan út á 10 börnum, þá fær bólusetjari samkvæmt núgildandi lögum 3 kr. borgun fyrir starf sem tekur í minsta lagi 2-3 daga, en oftast lengri tíma, því að erfitt er að fylgja því, sem lögin skipa fyrir, að safna börnunum á tvo staði í hverjum hrepp; venjulega er bólusett á fleiri stöðum, þótt það sé ekki lagaleg skylda bólusetjara. Það er því augljóst, að þetta er engin borgun. Betri er borgunin nú í kauptúnum, þó hún sé langt frá því að vera góð. Það má gera ráð fyrir að í kauptúni með 5-6 hundruð íbúum séu bólusett á ári hverju 30 börn. Komi bólan út á 2/3%, fær bólusetjari 6 kr. borgun, en til starfsins fara minst 2 dagar, annar til bólusetningarinnar og hinn til skoðunar. Eg hygg því að þetta starf sé verst launað allra opinberra starfa á landinu. Meiri hl. nefndarinnar felst því á að hækka kaup fyrir bólusetningar í sveitum og smærri kauptúnum, en ekki í stærri kauptúnum. En svo vill meiri hl. breyta frv. í þá átt, að koma meiri jöfnuði á borgunina. í lögunum frá 1901 er ákveðið að kaup bólusetjara skuli vera misjafnt, lægra ef bólan kemur ekki út. Eg skil ekki hvernig svo fráleitt ákvæði sem þetta gat komist inn í lögin 1901, og enn óskiljanlegra finst mér að því skuli vera haldið í þessu frv., sem á þó að bæta þau lög. Þetta ákvæði er svo fráleitt, að það fer í bága við öll gildandi lög um starfrækslu opinberra starfsmanna. Ef litið er til yfirsetukvennalaganna, þá sjá menn að yfirsetukonum er ætlað vist kaup, 3 kr. fyrir hverja yfirsetu, hvernig sem fæðingin tekst, hvort sem móðirin og barnið lifa eða deyja. Í taksta héraðslækna er hvergi tiltekið misjafnt kaup, eftir því hvernig verkið tekst, enda væri það óeðlilegt og tortryggni á samvizkusemi manna. Þegar starfsmaður er ráðinn, þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að hann leysi starf sitt samvizkusamlega af hendi. Ef hann vanrækir það þá á ekki að refsa honum með því að klípa af kaupinu, heldur á hann að komast undir hegningarákvæði laganna. Nefndin leggur því til, að kaup bólusetjara sé 20 au. í kaupstöðum og stærri kauptúnum, en 35 aurar í sveitum og smærri kauptúnum. Eftir „statistik“ í útlöndum kemur bóla út á 96% af frumbólusettum, en á 67% af endurbólusettum, sé bóluefnið nýtt og gott. En það má ekki gera ráð fyrir jafngóðum árangri hér á landi, því að efnið er aldrei eins gott hér vegna þess, að þegar það er hingað komið, er það misjafnlega gamalt. Ef bólan kemur út á 2/3% af þeim sem bólusettir eru í fyrsta sinn, og á 2/5%-1/4% af þeim, sem bólusettir eru í annað sinn, þá verður kaupið eftir till. meiri hl. nefndarinnar sama sem ætlast er til í frumv. stjórnarinnar. Munurinn verður að eins sá, að till. meiri hl. n. ganga út á það að koma meiri jöfnuði á borgunina; það er sjálfsagt að borgunin sé jöfn í öllum tilfellum fyrir þetta starf eins og önnur opinber störf. Sérstaklega þar sem því er svo varið, að það er að jafnaði ekki á valdi bólusetjara, hvort bólan kemur út eða ekki.

Framsögum. minni hlutans (Ólafur Briem) Það var ekki margt, sem háttv. meiri hluta nefndarinnar greindi á við mig. Eg hefi ekkert við það að athuga að borgun fyrir bólusetningu verði sett upp, en aftur á móti er eg nefndinni ósamþykkur í því að breyta lögunum um það að borgunin fyrir bólusetninguna sé minni þegar bólan kemur ekki út. Tillaga hinnar háttv. nefndar vill hækka borgunina, hvort sem bólan kemur út eða ekki. Í undirbúningi málsins tók landlæknir þetta til íhugunar, vil eg nú leyfa mér að lesa upp, hvað landlæknirinn segir um þetta mál: „Læknar hafa oft fundið að því, að borgunin er minni ef bólan kemur ekki út, en eg tel óráðlegt að breyta þessu. Þetta ákvæði er hvöt til héraðslækna um það eð útvega bóluefnið á réttum tíma, rétt áður en bólusett er. Bólusetningar hafa oft mistekist, en það er þá af því, að bóluefnið hefir verið of gamalt, eða illa geymt, svo að það hefir skemst“. Háttv. framsm. meiri hl. (H. S.) finst mér hafa farið helzt til hörðum orðum um þetta og alveg er það fjarri öllum sanni að segja að þessi tillaga landlæknis sé samkvæm núgildandi lögum og áliti nefndarinnar. Gagnvart bólusetjurunum finst mér það líka sanngjarnt, að mismunur sé á borguninni, eftir því að hve miklu gagni bólusetningin er, og ómótmælanlegt er það, að það mundi styðja að því að bólusetjararnir myndu verða vandvirkari, og einkanlega fara betur með geymsluna á bóluefninu; það er á valdi þeirra, sem með efnið fara, bólusetjara og héraðslækna. Af því málinu er þannig varið, að óvíst er hvort efri deild vilji samþykkja breytingartillögur meiri hlutans, þá vil eg samþykkja frumvarpið í heild sinni óbreytt.

Frams.m. meiri hl. (Halldór Steinsson): Mig undrar mjög á orðum háttv. frams.m. minni hl. (Ó. Br.), því honum má vera kunnugt um, að landlæknir var viðstaddur á einum fundi nefndarinnar og einmitt hann lagði það til, að þessi breyting yrði sett inn í nefndarálítið og breytingartillagan því sett inn eftir ráði hans. Engin hvöt getur það verið fyrir héraðslækna að hafa bóluefnið gott, því þeir hafa ekkert með það að gera, annað en panta það handa yfirsetukonum og bólusetjurum og svo gefa skýrslu um bólusetningar og það fá þeir enga borgun fyrir. Því getur það ekki verið nein hvöt fyrir héraðslækna að hafa þetta ákvæði, sem háttv. framsögum. minni hlutans vill hafa og yfirleitt er sú hvöt óheppileg, sem aðeins er sprottin af umhugsun um nokkra aura. Eg skil ekki í því, hvernig háttv. framsögum. minni hlutans getur haft svo mikinn áhuga á því, að þetta ákvæði sé óbreytt og hvergi held eg slíkt ákvæði eigi sér stað nema í Kína, því þar fá læknar enga borgun fyrir verk sín, nema sjúklingarnir verði heilbrigðir, en ekki sýnist mér það, að Íslendingar eigi að taka Kínverja sér til fyrirmyndar í þessu og þvílíkum málum.

Frams.m. minni hl. (Ólafur Briem): Eg ætla aðeins að taka það fram, að eg neita því að nokkur tillaga frá landlæknir um það, að jafna borgun eigi að taka fyrir bólusetninguna, hvort sem bólan komi út eða ekki, hafi borist nefndinni á nefndarfundi og þá ætla eg ekki að neinu leyti að taka aftur fyrri orð mín, því eg efast um það að landlæknirinn sé samþykkur þeirri breytingu á lögunum, sem háttv. frs.m. meiri hlutans (H. S.) heldur fram.

Jóhannes Jóhannesson Eg vil aðeins geta þess, að það er rétt sem hv. framsm. meiri hl. sagði áðan. Landlæknirinn kom á nefndarfund og félst hann á breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar. Lagði hann mesta áherzlu á, að borgunin fyrir bólusetningar yrði hækkuð, hitt lá honum í léttu rúmi hvort borgunin yrði mismunandi eftir því hvort bólan kæmi út eða ekki eða hin sama.