Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði í fyrri ræðu minni um þetta mál gert nokkrar fyrirspurnir til hæstv. fjmrh., og hann hefur nú í ræðu sinni svarað nokkrum þeirra, en þó ekki nema hluta af þeim. Ef hann gæti nú verið hér viðstaddur, vildi ég árétta nokkuð spurningar mínar, því að það væri mjög æskilegt, ef þetta frv. á að fá skjóta afgreiðslu í nefnd, að málið lægi ljósar fyrir í heild, hver væri raunverulegur tilgangur ríkisstj. með frv. og að hve miklu leyti þær aths., sem hér hafa komið fram við það, væru á rökum reistar. Hæstv. fjmrh. ræddi nokkuð mikið, eins og oft áður, um lánsfjárþenslu og verðbólgu í sambandi við þetta frv. Þó talaði hann ekki eins skorinort um þau mál og oft áður, og það var eins og hann hefði hugboð um, að með ráðstöfunum sínum og hæstv. ríkisstj. væri nú verið að sigla nokkuð nærri þeim skerjum, sem hann og hans flokkur hafa sífellt varað þjóðina við að undanförnu. Með því sé hann nú að draga þjóðina fram fyrir þann draug, sem hann hefur áður vakið upp og reynt að særa fyrir þjóðinni. Það er rétt að geta þess strax, að þegar rætt er um þessi mál, þá verðum við að minnast þess, án þess þó að gera lítið úr nauðsyn þess að forðast lánsfjárþensluna og verðbólguna, að þær eru ekki það versta, sem komið getur fyrir þjóðina. Ef ómögulegt er að bæta úr neyð fólksins, koma í veg fyrir atvinnuleysi eða minnkun framleiðslunnar, án þess að komi til verðbólgu og lánsfjárþenslu, þá er ekki ástæða til að óttast tilkomu þeirra. Því er rétt að ræða ekki um þær einvörðungu frá því sjónarmiði, hvaða illar afleiðingar þær hafi í för með sér. Við verðum ætíð að hafa það fyrir auga, að takmarkið er að bæta úr þörfum fólksins, sjá því fyrir atvinnu, fæðu og klæðnaði, og þessar þarfir verða því að ganga fyrir öllu öðru, og ef engin leið er til þess að ná þessu takmarki öðruvísi en stofna til aukinnar verðbólgu og lánsfjárþenslu, þá verður að berjast áfram á þann hátt. Ef um velferð manna annars vegar og gildi peninganna hins vegar er að ræða, þá verða peningarnir að víkja. Þetta vil ég leggja áherzlu á, því að þetta eru þær forsendur, sem ég byggi mín rök á í þessu máli. Hæstv. fjmrh. sagði, að lánsfjárþenslan væri nú svo mikil í landinu, að það væri ekki á hana bætandi. Í grg. fyrir frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Það væri mikið áfall fyrir þjóðina, ef nú þyrfti að minnka lánveitingar til slíkra framkvæmda í landbúnaðinum og þar með draga stórkostlega úr þeim.“ - Með öðrum orðum: Ráðh. heldur því fram, að lánsfjárþenslan sé nú þannig, að ekki sé á hana bætandi, en um leið segir hann, að það mundi vera mikið áfall fyrir þjóðina, ef landbúnaðurinn fengi ekki 15 millj. kr. til framkvæmda. Síðan segir hæstv. ráðh., að fjárfestingin hafi verið svo mikil síðustu ár, að hún geti ekki aukizt, en þó yrði landbúnaðurinn að fá þessar 15 millj. til framkvæmda. M.ö.o.: Það á að draga úr fjárfestingunni í öðrum atvinnugreinum. En hann hefur ekki upplýst það hér, hvar eigi að draga úr. Hins vegar heyrðum við það frá öðrum ráðh., hæstv. landbrh., að það ætti að auka fjárfestinguna á næsta ári, og heyrðist mér hann tala um það með kvíða, að áætlað væri, að hún yrði um 520 millj. á þessu ári. Ég vil nú spyrja hæstv. fjmrh.: Ef hann álítur fjárfestinguna hafa verið of mikla, hvað hefur hann þá gert til þess að minnka hana? Hvar á að draga úr henni, svo að skapist bil fyrir fyrirhugaða fjárfestingu í landbúnaðinum? Mér virðist því, að hæstv. ráðh. komist í algera mótsögn við sjálfan sig, er hann segir í öðru orðinu, að fjárfestingin sé of mikil og lánsfjárþensla og verðbólga megi ekki aukast, en í hinu að það sé voðalegt áfall fyrir þjóðina, ef framkvæmdir í landbúnaðinum verði minnkaðar, - sem ég viðurkenni að er alveg satt. Og hann kemst í þessa mótsögn vegna þess, að landbúnaðurinn kemur við hjartað í honum. Ef til vill er það þó ekki landbúnaðurinn sjálfur, sem hann ber svo mikla ást til, heldur er þarna máske um að ræða umhyggju fyrir velferð hans flokks. Skoðun hæstv. ráðh. er með öðrum orðum: Þó að lánsfjárþenslan sé þegar of mikil, þá væri það mikið áfall fyrir þjóðina, ef hætt yrði við að taka erlent lán til landbúnaðarins. Það kemur þá af því, sem ég sagði áðan, að það eru fleiri hlutir en lánsfjárþenslan, sem taka verður tillit til, er rætt er um mál sem þessi. Og úr því að ráðh. viðurkennir nauðsyn þess að brjóta í bága við lögmálið um sem minnsta lánsfjárþenslu, þegar landbúnaðurinn á í hlut, þá ætti hann líka að koma auga á hana í sambandi við sjávarútveginn og iðnaðinn, þegar um er að ræða nákvæmlega sömu þörf hjá þessum atvinnuvegum fyrir lánsfé. M.ö.o.: Ef þjóðin hefur einhvern möguleika á því, þá ræðst hún í meiri framkvæmdir á öllum sviðum atvinnulífsins en hún hefur efni á, enda þótt það brjóti í bága við lögmálið um lánsfjárþensluna. Ég vildi benda á þetta, að það, sem ráðh. sagði í ræðu sinni, stangast mjög á við það, sem stendur í grg. En svo kom hann að seðlaveltu Landshankans og sagði, að ríkisstj. teldi ekki fært að auka hana. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh.: Ef tekið verður 15 millj. kr. lán og Landsbankinn látinn hafa það gegn því, að hann greiði Búnaðarbankanum 15 millj. kr. í íslenzkum seðlum, hvað á landsbankastjórnin þá að gera? Á hún að draga inn lánsfé frá öðrum atvinnugreinum, svo að landbúnaðurinn geti fengið þessar 15 millj. til sinna þarfa? Það eru stór fyrirtæki hér í Reykjavík, sem eru að stöðvast núna þessa dagana vegna lánsfjárskorts, og þau fá ekki einu sinni lán til þess að halda uppi eðlilegri starfsemi. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh.: Er meiningin að taka þessar 45 millj. kr. úr veltunni frá sjávarútveginum og iðnaðinum og lána þær til landbúnaðarins? Ef svo er, þá eigum við kröfu á að fá upplýsingar um það nú, hvar eigi að draga úr lánastarfseminni og hvort meiningin sé að loka mörgum fyrirtækjum hér í bænum. Og ég trúi ekki, að það sé meining hæstv. ríkisstj., heldur mun fyrirætlunin sú, að auka lánveitingar sem nemur þessum 15 millj. króna. Hæstv. ráðh. segir svo, að nú sé svo komið, að það sé ekki fært að auka seðlaveltuna, nema erlent fé komi á móti. Nú sé ég ekki betur en það komi alveg í sama stað niður hvað lánsfjárþensluna snertir, hvort erlent fé er fengið til að standa á bak við aukningu seðlaveltunnar eða. ekki. Það er hægt að gera ýmislegt við þessar 15 millj. af erlendum gjaldeyri, t.d. láta þær liggja erlendis. Ég held því, að það verði ekki komizt hjá því að álíta, að hæstv. ráðh. sé þarna kominn í algera mótsögn við sjálfan sig viðvíkjandi kenningum sínum um lánsfjárþenslu og verðbólgu, og hann komst í þessa mótsögn vegna ástar sinnar á landbúnaðinum. Og því er þessi afstaða hans máske skiljanleg, því að það er einmitt baráttan fyrir því að geta aukið auðsköpun okkar þjóðar, barátta, sem hefur haft einn tiltölulega smáan galla samanborið víð kostina, sem sé þann, að auka verðbólgu og lánsfjárþenslu. Ég held því, að ráðh. verði að gera það upp við sig, hvaða fjármálapólitík hann ætlast til að verði rekin. Það er enginn efi á því, að íslenzku atvinnuvegirnir þurfa meira lánsfé en þeir hafa nú fengið að undanförnu, og íslenzku þjóðinni er það nauðsynlegt, að gerðar verði tafarlausar ráðstafanir til þess að auka lánveitingarnar. Það er ekki hægt að breyta út frá tveim sjónarmiðum í því sambandi, og við verðum að gera það upp við okkur, hvaða stefnu við ætlum að taka. Hæstv. ráðh. segir, að bað sé í lagi að taka erlent lán og auka með því lánsfjárþensluna hér heima. Ég vil vekja athygli hans á því í þessu sambandi, að þegar hann gengur út frá réttmæti þess, þá gerir hann það út frá lögum Landsbankans, sem kveða svo á, að það megi því aðeins gefa út seðla, að þeir séu tryggðir með gulli eða verðbréfum. Mér virðist það undarlegt, ef fara á að auka við seðlaveltuna hér heima, að þá verði gengið út frá þessari reglu. Það er alveg öfug regla við þá, sem gengið hefur verið út frá hingað til á Íslandi. Þegar landsbankalögin voru sett og ákvæði um það, að seðlarnir skyldu vera tryggðir í erlendum gjaldeyri og gulli, þá var gengið út frá frjálsum alþjóðaviðskiptum. Það var gengið út frá því, að íslenzka myntin væri gjaldgeng í öðrum löndum og seljanleg á frjálsum heimsmarkaði. Lögin voru ekki miðuð við krepputíma eða ætlað að gilda á þeim tímum, er við girtum okkar land af. Þetta er ástand, sem hér hefur ekki ríkt í ein 17 ár og aldrei verið um þessa hluti þráttað. Íslenzkir seðlar hafa ekki verið seljanlegir erlendis, og landsbankinn getur ekki staðið við skuldbindingar sínar hvað þetta snertir. Ef við eigum að fara að taka upp það hagkerfi aftur og að það sé út frá því, sem ráðh. segir óhjákvæmilegt að taka erlent lán, þá þýðir það, að við verðum að láta lögmál þess ráða á öllum sviðum. Það verður þá að leyfa framboði og eftirspurn að njóta sín og treysta síðan á lögmál þess kerfis til að regúlera efnahagslífið. Eðlileg afleiðing af því yrði afnám allra hafta í viðskiptalífinu og sköpun frjáls markaðar hér heima. Það er ekki hægt að ganga út frá þessu hagkerfi í dag, en hafa svo annað á morgun. Það er ekki hægt að samþ. eitt frv. með tilliti til þessa og þessa ástands og svo annað með tilliti til hins öfuga. Það væri að sleppa því kontróli, sem ráðh. vill hafa á öðrum sviðum, og kemur sú stefna hans m.a. fram í afstöðu hans til þess, hvort menn eiga að hafa frelsi til að byggja eða ekki. Ég held því, að ef við verðum að ganga út frá þessu lögmáli í dag, þá getum við ekki fylgt öðru á morgun, því að þá fer allt út í vitleysu. Við höfum undanfarin ár verið að reyna að byggja upp eins konar áætlunarbúskap. 1. liður í 2. gr. laganna um fjárhagsráð átti að tryggja það, að allir skyldu hafa nóga vinnu og öll framleiðslutæki hagnýtt til fullnustu. Ef þessi lög eru lögð til grundvallar, þá er ekki hægt að miða við það hagkerfi, sem landsbankalögin voru grundvölluð á. Allar hugmyndir í áætlunarkerfinu um það, að bjóðin tæki sjálf valdið af þeim, sem réðu framboðinu og eftirspurninni, þýddu að miða við hið mannlega í þessu efni. En þetta kerfi krafðist allsherjar kontróls á efnahagslífinu. Og það, sem hefur gerzt núna, er það, að ríkisstj. hefur horfið burt frá því að hagnýta þetta vald til að skipuleggja þjóðfélagið, til að tryggja, að allir hefðu vinnu og öll framleiðsluöfl væru nýtt til fullnustu. Í stað þess hefur hún horfið að því að skinuleggja atvinnuleysi undir því yfirskini, að ef allir hefðu fulla vinnu, þá komi til aukinnar verðbólgu og lánsfjárþenslu. Einmitt eftir að mér varð ljóst, að þessu valdi var beitt af hálfu ríkisstj., þá get ég sagt fyrir mitt leyti, að það er betra að afnema þetta kerfi en sjá hugsjónina notaða til að skipuleggja neyð hjá þjóðinni. Það er betra að sjá þetta kerfi afnumið en misnotað svona. Þá er betra að fá allan þann glundroða og þær kreppur, sem fylgja því hagkerfi, sem ég var að lýsa. Það gefur bændum, sjómönnum og verkamönnum tækifæri að berjast innan þessa kerfis og hagnýta þannig fjármagnið til góðs. Hins vegar stendur fólk alveg varnarlaust, ef valdið er í höndum ríkisstj. Ef horfið er frá því að miða við þjóðarþörf og þau lög, sem Landsbanki Íslands byggist á, er ekki nema eðlilegt, að krafa um erlent lánsfé verði gerð af fleirum en hér eiga í hlut. Það getur ekki átt að fara eftir því. hvað pólitísku valdi á Alþingi þóknast að leyfa. Það er ekki sanngjarnt að veita einni stétt lán á sama tíma og aðrar stéttir, t.d. verkamenn, þurfa á nauðsynlegum lánum að halda. Ríkisstj. getur sett takmarkanir á öðrum sviðum, en ef hér á að takmarka við það, að hlutirnir séu arðbærir, getur stór hluti þjóðarinnar heimtað lán. Hins vegar vil ég segja, að ég álít heppilegt, ef hægt er að hafa skinulagt samstarf um þetta. Hvað viðvíkur þessu láni til landbúnaðarins verð ég að segja, að ég er óhræddur við að taka það lán, ef samtímis því fylgdi stærra lán til aukninga á framleiðslunni. Íslenzka þjóðin getur hagnýtt meira lánsfé og skapað meira en hún gerir. En hún þarf að gera stór átök, ef hún ætlar að tryggja, að staðið sé í skilum á þeim lánum, sem eru fengin. Ef tekið er lán til landbúnaðarins, verður að hugsa um leið um aðrar framleiðslugreinar, sem geta aukið og útvegað gjaldeyri. Ég hef komið inn á þetta áður, og eins og ég benti á, þá er til annar stór möguleiki. Hv. þm. Borgf. hélt hér - víst í gær - fagra ræðu um landbúnaðinn og var að verja frv. með því að segja, að við Íslendingar ættum ekki um nema tvo kosti að velja, eins og nú er komið með togarana, sem er rányrkja og eru að þurrausa okkar mið: 1) að flýja til landbúnaðarins, 2) að flýja af landi burt. - Lýsti hv. þm. trú sinni á landbúnaðinum með fögrum orðum. Ég vil leyfa mér að koma með aths. Ég er sannfærður um, að íslenzkur landbúnaður á sér mjög mikla framtíð, og er viss um, að við eigum eftir að margfalda landbúnaðarframleiðsluna og gera hana fjölbreyttari en hún er nú, og við eigum eftir að rækta öll héruð landsins. Það er ekki nokkur efi á, að landið bíður okkar vitsmuna til að hagnýta auðlindir þess. En ef allir bæir í sveitum tækju að rækta allt það land, sem þeir eiga, og unnið væri að ræktuninni með fullkomnustu vélum, verðum við að gá að því, að afköst fólksins tífaldast og margfaldast frá því, sem nú er. Við skulum gera okkur ljóst, að þótt hundraðfaldist afköstin við landbúnaðinn, er ekki víst, að fjölgi í sveitunum. Kjör þjóðarinnar mundu batna, en fólkinu í sveitunum mundi ekki fjölga, ekki hlutfallslega frá því sem nú er, vegna þess hvað afköstin margfaldast. Þetta þýðir, að við getum ekki flúið til landbúnaðarins. Við getum ekki annað en hagnýtt iðnaðarmöguleikana. Við getum byggt upp stóriðju. Ef unnið er úr Þjórsá einni, þá gefur hún í köfnunarefni meira en allur sjávarútvegur Íslendinga bezta útflutningsárið. Þar eigum við að byggja upp okkar stóriðju. Í fossunum liggur okkar framtíð. Ísland er hentugt til að þar sé sköpuð kemisk stóriðja, ef beitt er hagkvæmum vísindum. Landið er að sumu leyti hart land, þar er lítið af málmum en mikil orka. - Þegar rætt er um lántöku til landbúnaðarins, verður að gera sér ljóst, að það þarf einnig að gera stórkostlega aukningu í raforkumálunum. Hefur verið rætt um að ráðast í svo mikla virkjun í sambandi við áburðarverksmiðju, að þar gæti verið unnið til útflutnings. Við erum langt á eftir í raforkumálum. - Það er kannske rétt að minnast á það, að orkuvinnsla úr vatni nam s.l. ár 170 millj. kílóvattstunda, en úr gufu 18 millj., og var kostnaður álíka hjá báðum. Svo mikið mundi það spara erlendan gjaldeyri, ef við hröðuðum rafvírkjunum. Ég held, að ef við leggjum út á þá hættubraut að taka erlend lán, þá yrðum við að taka þau í stærri stíl og láta það fylgjast að, að þeim yrði varið til gjaldeyrisskapandi fyrirtækja og til að bæta lífskjör fólksins. Hins vegar, ef ekkert kerfi á að vera í afgreiðslu þessa máls, þá verður að segja þeim í fjhn. að finna upp einhverjar aðferðir, sem ekki brjáluðu þetta enn meir. Ég veit ekki, hvað yrði um það, ef þessar 15 millj. kr. verða afhentar Búnaðarbankanum sem gjaldeyrir og honum áskilið að verja þeim eingöngu til að kaupa landbúnaðartæki, og Landsbankanum fyrirskipað að greiða Búnaðarbankanum þessar 15 millj. kr. - Mér finnst, að hæstv. fjmrh. ætti að tala alvarlega um þetta við okkur, en ekki að slá fram neinum „frösum“. Ég býst við, að það sé mikill vilji fyrir hendi á Alþingi til að tryggja landbúnaðinum lánsfé. Ég býst við, að Landsbankanum verði fyrirskipað að greiða Búnaðarbankanum 15 millj. kr., sem Landsbankinn fær í erlendum gjaldeyri. Þess vegna er það rangt, að það sé andúð gegn því að tryggja landbúnaðinum lánsfé. Það er vilji fyrir því að tryggja honum 15 millj. kr. og það er líka vilji fyrir því að tryggja, að menn geti fengið að byggja nauðsynlegar byggingar. En spurningin er, hvort það eigi að taka nokkuð út úr, eða hvort hér skal aðeins veitt lán til einstakra aðila. - Ég hef beðið hæstv. ráðh. að segja, út frá hvaða sjónarmiði endurskoðunin á bankakerfinu færi fram og hverjir hefðu hana með höndum. Það er sagt frá þessari endurskoðun í grg., en Alþingi hefur ekkert fengið um hana að vita. Þegar bankakerfið hefur verið endurskoðað, hefur verið kosin til þess n. og rætt á Alþingi. Er það ekki sízt mikilsvert, þegar fjárhagskerfið er í annarri eins ringulreið og nú og þegar - eins og allir vita - vald Landsbankans er orðið slíkt ríki í ríkinu, að Alþingi hefur orðið að grípa inn í með löggjöf. - Enn fremur vegna þess, að landbrh. sagði, að fjárfestingaráætlunin væri komin og væri 520 millj. kr., óska ég eftir að fá að sjá þessa áætlun, þar sem fjvn. á að taka afstöðu til hennar. Ég vil ekki hvað sízt óska þess vegna þess, að ég álít þessa lánsfjárkreppu skapaða að óþörfu og hana verði að stöðva. - Lánveitingavaldið er gífurlegt vald í lokuðu þjóðfélagi, og er byrjað að misnota það þannig, að fyrirtækjum er lokað og aðrir taka síðan lán hjá bönkunum til þess að kaupa þau. Og þegar það eru einstakir aðilar, sem njóta sérréttinda, er hægt að yfirfæra eignir manna, sem er neitað um lánsfé, til annarra, sem fá lánsfé. Þegar svona mikið vald er sett í hendur eins banka, verður að vera strangt eftirlit með því, og þegar þetta vald er misnotað, eins og nú, verður að knýja fram meira frjálsræði í landinu. - Vona ég, að hæstv. fjmrh. láti fjhn. þessar umbeðnu upplýsingar í té, svo að hægt sé að móta afstöðu n. á sem réttustum grundvelli.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð vegna fyrirspurna hv. 2. þm. Reykv. - Um fjárfestingaráætlunina er það að segja, að hún er ekki mjög langt komin, og er ekki búið að gera sér almennilega grein fyrir henni. - Um endurskoðun bankalöggjafarinnar, þá er ekki ástæða fyrir mig að ræða hana, hún er ekki á starfssviði ríkisstj. Á hv. 2. þm. Reykv. að ræða við viðskmn. og senda fyrirspurnina til hennar. - Vil ég ekki lengja þessar umr. með því að tala um þær löngu ræður, sem hér hafa verið fluttar. En ég ætla að segja örfá orð vegna þess misskilnings hjá hv. 2. þm. Reykv., að við viljum stofna til verðbólgu vegna landbúnaðarins, en fara ætti þá leið, sem hann stakk upp á, að láta landbúnaðinn fá fé um Landsbankann. Ekki treysti ég mér til að styðja þessa leið, og þess vegna er ekki að svo stöddu önnur leið en að leita eftir erlendu láni. Hitt er annað mál, að ástandið getur breytzt, svo að hægt verði að fá innlent lán til þessara framkvæmda, án þess að eiga á hættu að auka verðbólguna, ef hægt væri að koma iðnaðarkostnaði í landsskuldabréf. Ég veit ekki, hvort hv. 2. þm. Reykv. meinti alvarlega, að hægt væri að bæta úr þessu með því að auka seðlaútgáfu Landsbankans. Sé ég ekki ástæðu til að ræða það. Finnst mér það fjarstæða og trúi ekki, að hann meini þetta í raun og veru. Hv. 3. landsk. þm. talaði í gær eða fyrradag um þetta mál. Mun ég ekki svara honum miklu, en aðeins minnast á tvö atriði. Annars vegar sagði hann, að ekki ætti að taka erlend lán. Þetta er hans skoðun. Það fer nú eftir því, hvernig er litið á málið almennt, og getur verið um það deilt, eftir því hversu ástandið er alvarlegt og fjárþörf aðkallandi. Er það skoðunaratriði. En ég vil benda á, að á undanförnum tímum hafa verið samþ. lántökur erlendis og ekki heyrzt raddir frá herbúðum þessa flokks til varnar. Þær raddir, sem nú heyrast úr þeim herbúðum, hljóta því að vekja tortryggni, þegar þær eru á móti erlendum lántökum til landbúnaðarins. Það leikur grunur á, að það sé vegna þess, en ekki af ótta við erlenda lántöku, ekki sízt, þegar þess er gætt, hve 15 millj. kr. er lítil fjárhæð miðað við þau stórkostlegu lán, sem hafa verið tekin til annarra framkvæmda. Þetta er hreinasti hégómi og furðulegt, að það skuli heyrast nokkur rödd til að andmæla því. - Sannleikurinn er sá, að hér er aðeins ætlað að leysa til bráðabirgða sárustu þörf landbúnaðarins fyrir aukið lánsfé, en það þyrfti á næstu árum að afla þeim atvinnuvegi marga tugi milljóna króna í nýju lánsfé. Það er augljóst af þeim gögnum, sem fyrir liggja, að þetta muni þurfa. Þess vegna getur vel svo farið, að við verðum á næstu árum að taka meira lán erlendis en þetta handa okkar landbúnaði, og ég væri ekkert hræddur við að nefna í því sambandi hærri tölur en hér er talað um. Það er sannfæring mín, að við getum ekki varið þeim peningum betur en til að efla landbúnaðinn. Ég held, að það verði íslenzku þjóðinni sízt af öllu að fótakefli, þó að hún taki nokkurra millj. kr. lán til landbúnaðarins. Hann mun skila því aftur, bæði beint með því að framleiða vörur, sem seljanlegar eru fyrir erlendan gjaldeyri, og óbeint með því að framleiða nauðsynjavörur, sem þjóðin annars þyrfti að kaupa. Ég held, að það bezta, sem við getum gert við peningana, sé að leggja þá í ræktun landsins til að bæta það og auka framleiðsluna. Mér finnst þess vegna bæði sorglegt og gremjulegt að heyra þennan söng í sambandi við þessa lítilfjörlegu lántöku, sem fyrirhuguð er handa landbúnaðinum. Þegar talað er um að bera saman, hvað gert hefur verið fyrir aðrar atvinnugreinar og að rannsaka þurfi lánsfjörþörf landbúnaðarins áður en þessi voðalega ákvörðun er tekin, að verja 45 millj. kr. til landbúnaðarins, þá hljómar það broslega í mín eyru, þegar ég hugsa um, að á undanförnum árum hafa verið samþ. lántökur fyrir aðrar atvinnugreinar, sem nema hundruð millj. króna, og það hefur ekki verið í hvert skipti talað um, að rannsaka þyrfti lánsfjárþörf þeirra. Þá eru örfá orð út af því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði um verðbólguna. Ég held, að hann hafi misskilið mig nokkuð. Mér fannst hann telja, að ég hefði sagt, að fjárfesting gæti aukizt frá því, sem var í fyrra, ef erlent lán fengist. Þetta voru ekki mín orð. Ég sagði, að fjárfesting gæti orðið meiri en ella, ef þetta erlenda fé kæmi inn. Við höfum ekki annað til að standa undir okkar fjárfestingu en sparnað og þetta erlenda fé, og ég held, að fjárfestingin í heild verði að vera minni en í fyrra, en ef okkur tækist að útvega þessar 15 millj., gæti hún orðið meiri en ella. Allar raddir um, að það geti orðið verðbólguaukning, ef þessar 15 millj. eru teknar til láns erlendis og notaðar til nýrra framkvæmda, virðast mér vera út í bláinn. Mér finnst það ekki á neinn hátt geta orðið til að auka verðbólguna, því vitanlega mundi verða farið þannig að, ef þetta fé væri ekki allt notað til að greiða erlendan gjaldeyri, þá mundi verða gert ráð fyrir því, þegar fjárfestingaráætlunin er sett upp. Auk þess er þess að vænta, að þetta fé verði lánað út eftir reglum ræktunarsjóðs, og þá efast ég um, að nokkurn tíma sé lánað meira en sem svarar erlenda efninu, sem gengur til hverrar framkvæmdar um sig, þegar allt er tekið til athugunar. Þetta mundi því í reyndinni svara til hins erlenda hluta þeirrar framkvæmdar, sem um væri að gera, og þá mundi ekki koma til mála, að þetta væri verðbólguaukandi vegna þess, að það yrðu íslenzkir peningar, sem kæmu til viðbótar, og þá yrði dregið úr öðrum fjárfestingum sem svaraði þeim hluta. Þetta yrði tekið inn í fjárfestingaráætlunina í heild sinni. Þess vegna eru allar þessar bollaleggingar í sambandi við þetta 45 millj. kr. lán heldur broslegar, hvernig sem á þetta er litið. Það er einmitt þannig að þessu farið, að það þurfi ekki að valda verðbólgu, þó að sinnt sé sárustu þörf landbúnaðarins. Svo vil ég aðeins minnast á ummæli hv. 8. landsk. þm. Hann sagði, að ég hefði sagt, að það ætti að taka lán erlendis til allra skynsamlegra framkvæmda. Eins og þessi hv. þm. lagði út af orðum mínum, þá var það byggt á misskilningi. Ég sagði, að Íslendingar gætu ekki komizt hjá að taka erlend lán til ýmissa fyrirtækja, sem þeir þurfa að koma í framkvæmd. Þetta er mín skoðun, ég álít það hreina fjarstæðu, að við getum byggt okkar fyrirtæki upp án þess að taka erlend lán. Við höfum reynslu af þessu, og það hefur gefizt okkur vel. Þar með er alls ekki sagt, að við verðum að taka lán til allra fyrirtækja okkar, því fer vitanlega alls fjarri. Við verðum að gera eins mikið af skynsamlegum, nauðsynlegum framkvæmdum fyrir okkar fé og við getum, en til viðbótar verðum við að fá talsvert mikið af erlendu fé. Að lokum vil ég minnast á það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Hann sagðist sakna þess, að þessir hlutir væru lítið „planaðir“ eða lítil yfirsýn yfir þá. Hér væri farið fram á að taka lán vegna landbúnaðarins, en ekki um leið til að taka stærri lán til að koma upp fyrirtækjum, sem staðið gætu undir lánum landbúnaðarins. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að við höfum nú í takinu 3 stórfyrirtæki, sem kosta samtals 300 millj. kr., en það eru Sogsvirkjunin, Laxárvirkjunin og áburðarverksmiðjan. Það er því ekki yfir því að kvarta, að þessi litla lántaka til landbúnaðarins sé sú eina framkvæmd, sem við Íslendingar höfum nú á prjónunum. Því fer alls fjarri. Við höfum fangið fullt af verkefnum, og við verðum að taka mikið lán erlendis til að halda áfram með þessi stóru fyrirtæki, og við ráðum ekki við meira á næstunni fyrir utan margar smærri framkvæmdir, sem við þurfum að sinna. Ég vil leyfa mér að benda þessum hv. þm. á þetta. Hann þarf því ekki að undrast, þó að ekki sé komið með í viðbót ný, stór „plön“ upp á hundruð milljóna kr. til nýrra, stórra framkvæmda af öðrum toga. Þetta er aðeins einn lítill liður í þeirri framkvæmdakeðju, sem við erum nú með milli handanna, og mætti nefna fleira í því sambandi en þetta þrennt, t.d. togarana nýju, - það er áður búið að samþykkja stórfelldar lántökur til hinna fyrirtækjanna, og hér er verið að samþykkja lántökur til togaranna. Sum þessi fyrirtæki eiga að vera gjaldeyrisgefandi, en önnur gjaldeyrissparandi.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. um málið lengi, en ég vil gera dálitla grein fyrir atriði, sem ekki hefur komið hér fram, þrátt fyrir allar þær umræður, sem fram hafa farið um málið. Ég vil gjarna byrja á að undirstrika það, sem hæstv. ráðh. sagði, að þetta er ekki nema bráðabirgðalán, sem bætir aðeins úr lánsfjárþörf landbúnaðarins í bili. En ég vil gera dálitla grein fyrir, hvers vegna lánsfjárþörf landbúnaðarins er svona mikil, eins og hún er nú. Fyrir 4 árum, eða árið 1946, voru samþykkt lög um landnám og nýbyggingar í sveitum. Frv. til þessara laga var fyrst undirbúið árið 1944, og var þá vísað til nýbyggingarráðs, en varð, eins og áður segir, að lögum árið 1946. Í lögum þessum var gert ráð fyrir, að stofna skyldi nýbyggingarsjóð til byggingar íbúðarhúsa á sveitabæjum og peningshúsa og íbúðarhúsa á nýbýlum, og í þingskjölum frá þessum tíma liggja fyrir nákvæmar áætlanir um sjóðinn, fjárútvegun til hans og áætlun um lánastarfsemi hans næstu 10 ár. Þessi sjóður skyldi upphaflega stofnaður af þeim tiltölulega litlu sjóðum, sem þá voru til, þ.e. byggingarsjóðnum og viðlagasjóðnum. Þetta var mjög lítið fé, eða um 3 millj. kr. Síðan var ákveðið, að ríkissjóður skyldi leggja honum til svo mikið fé við gildistöku laganna, 1. júlí 1947, að stofnsjóðurinn næmi 10 millj. kr. Síðan skyldi stofnféð aukið með 21/2 millj. kr. framlagi á ári. Sjóðurinn mundi því alls vera um 30–40 millj. kr. árið 1950. Nú er það ljóst, að þetta var ekki nægilegt fé til að standa undir þeim byggingarframkvæmdum, sem fyrirhugaðar voru. Þess vegna var ákveðið, að sjóðnum skyldi heimilt að afla fjár með vaxtabréfaútgáfu. Í lögunum stendur, með leyfi forseta: „Byggingarsjóði skal heimilt, ef stofnfé hrekkur ekki til fyrir þeim lánum, sem álitin eru æskileg, að taka lán eða gefa út handhafavaxtabréf, allt að þreföldum stofnsjóði sínum. - Handhafavaxtabréfin skulu tryggð með skuldabréfum lánþega, stofnfé sjóðsins og ábyrgð ríkissjóðs.“ Í áætlun þeirri, sem fyrir liggur um lánastarfsemi sjóðsins, er gert ráð fyrir, að á þessum 10 árum skyldi hann hafa lánað út um 80 millj. kr., og þó ekki notaðir til fulls þeir möguleikar, sem lögin heimila til að afla honum fjár. Einu ári síðar, eða árið 1947, voru samþ. lög um ræktunarsjóð, og var í þeim lögum gert ráð fyrir, að ræktunarsjóðnum skyldi séð fyrir fé á svipaðan hátt, og lána á sama tíma, eftir áætlun hans, um 44 millj. kr. M.ö.o., það er gert ráð fyrir því í þessum lögum, að þessir 2 sjóðir láni til landbúnaðarins 120 millj. kr. á þessu tímabili, og var það miðað við áætlaða lánaþörf, og sú lánaþörf var miðuð við þágildandi verðlag í landinu. Nú vita allir, að verðlag hefur hækkað svo mikið í landinu síðan 1946, að sú áætlun, sem þá var í fullu gildi, er hvergi nærri fullnægjandi nú. Þess vegna liggur það ljóst fyrir, að þó að þessi lög hefðu verið framkvæmd til fulls, þá væru þessar 120 millj. miklu minna fé en þá var áætlað. En það, sem hefur svo ekki verið gert í þessu sambandi, er að reyna að útvega fé með vaxtabréfaútgáfu. Hefði það verið gert eins og l. heimiluðu 4947, þá mundi stofnlánadeild húsbyggingarsjóðs vera það mikil nú, að það hefði ekki verið fyrir hendi sú lánsfjárkreppa, sem nú er fyrir hendi í þessum efnum. Ég ætla að benda á, að þrátt fyrir það, að það hefur ekki verið til meira fé til þess að lána úr þessum sjóði heldur en sá stofnsjóður, sem til var árið 1947, og hið árlega framlag ríkisins, sem hefur komið á hverju ári auk lítils háttar láns, sem Búnaðarbankinn hefur getað útvegað, og svo sá hlutur, sem sjóðurinn fékk af gengishagnaði og áreiðanlega gerir ekki betur en að vega upp á móti því verðlagi, sem hefur hækkað á byggingarvörum við gengisfellinguna, þá er nú þetta svo komið, að þó að þessar 15 millj. komi í sjóðinn, þá mundi það ekki gera betur en að bæta úr brýnustu lánsþörf á þessu ári. En í sambandi við þetta vil ég líka minnast fáeinum orðum á annað atriði, sem einmitt hefur komið inn í þessar umr., og það er fjárfestingin í landinu. Það hefur verið mikið um það talað nú að undanförnu og líka í sambandi við þetta frv., að fjárfestingin í landinu væri of mikil. Hæstv. fjmrh. lagði fyrir fjvn. að draga verulega úr þeim fjárframlögum ríkisins, sem miðuðu að fjárfestingu. Í samræmi við þessa stefnu, sem mjög hefur verið uppi á síðustu árum, þá er það upplýst, að nýbýlastjórn sótti um leyfi til þess að fá að hefja byggingu á 5 nýbýlum, sem búið er að undirbúa og rækta landið fyrir, og henni var neitað um fjárfestingarleyfi. Ég tel, að þetta stangist nokkuð við öll þau orð, sem sögð hafa verið um það, hve mikið þurfi að gera fyrir landbúnaðinn. Ég skal ekki draga úr því, að það sé nauðsynlegt, og ég undirstrika það, að það er nauðsynlegt að efla stórkostlega þetta fé til landbúnaðarins. Það er auðséð, að þær áætlanir, sem fyrir liggja frá 1946, eru ekki fullnægjandi nú, vegna þess hve verðlagið hefur hækkað í landinu á þessum 4 árum síðan. – Í sambandi við þetta vil ég líka minnast á það, að það virðist hafa farið mikið fé í gegnum hendur þjóðarinnar og þeirra ríkisstj., sem ráðið hafa hér í þessi 4 ár frá því 1946. Mér hefur reiknazt það til, að það fé, sem farið hefur í gegnum þeirra hendur til þarfa þjóðarinnar, fjárfestingar og nauðsynlegra framkvæmda, hafi verið á þessum 4 árum ekki langt fyrir neðan 2000 millj. kr. Þegar í fyrsta lagi er talin sú upphæð, sem eftir var um áramót 1946–47, og í öðru lagi, þegar taldar eru útflutningstekjur þjóðarinnar á þessum árum, og í þriðja lagi Marshallhjálpin, þá hygg ég, að það sé nálægt 2000 millj. kr. Þess vegna verður að teljast fullkomin ástæða til að draga þetta fram, til þess að benda á, að það hefði mátt framkvæma ákvæði þessara tveggja l., sem fjalla um að afla þessum sjóði fjár með lántöku innanlands þessi ár, eins og ákveðið var. Og þá væri þessi lánsfjárkreppa landbúnaðarins ekki fyrir hendi í þeim mæli, sem hún nú er.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að segja nokkur orð í tilefni síðustu ræðu hæstv. fjmrh. Hann sagði, að sér fyndist allt tal um verðbólguhættu í sambandi við þessa lántöku vera út í bláinn. Mig undrar, að hæstv. ráðh. skuli taka þannig til orða, því að málið hefur verið þannig lagt fyrir Alþ., að ógerningur er að vita, hvernig tilætlunin er að verja því lánsfé, sem hér um ræðir. Ég sýndi fram á það síðast þegar þetta mál var til umr., að til greina kæmu tveir möguleikar með gerólíkum áhrifum á fjárhagskerfi kostnað, þá hlyti að verða að útvega innlend lán til þess að greiða innlenda kostnaðinn, og afleið hins vegar, að það væri notað til þess að greiða bæði erlendan og innlendan kostnað. Ég sýndi fram á það með rökum, að ef ætlunin væri að nota þetta lán til þess að greiða eingöngu erlendan kostnað, þá hlyti að verða að útvega innlend lán til þess að greiða innlenda kostnaðinn, og afleiðingin hlyti að verða aukin verðbólga í landinu, nema lánveitingar til annarra framkvæmda væru takmarkaðar tilsvarandi. Ef hins vegar væri tilætlunin að greiða bæði erlendan og innlendan kostnað, þá yrði einhver afgangur af gjaldeyri í bönkunum, og ef afleiðingin ætti ekki að verða verðbólga, þá yrði að nota verulegan hluta þess afgangsgjaldeyris til þess að flytja inn neyzluvörur til að mæta þeirri auknu kaupgetu, sem skapast í landinu við framkvæmdirnar. Verði þessi hluti gjaldeyrisins ekki notaður til þess að auka neyzluvöruinnflutninginn, þá hlýzt af því aukin verðbólga. Ég geri ekki þessa aths. vegna þess, að mér ofbjóði upphæðin, sem hér er um að ræða, og ekki vegna þess, að ástæða sé til að óttast stórfelldar afleiðingar af þessum ráðstöfunum, heldur vegna þess „prinsips“, sem hér er fylgt. En það er mjög svo mikilsvert, þótt ekki hafi verið minnzt á það í grg. frv. og ekki heldur af þeim hæstv. ráðh., sem málið hafa flutt. Með tilliti til þessara staðreynda verð ég að segja, að mér finnst furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli segja, að það sé út í bláinn að tala um aukna verðbólguhættu í þessu sambandi og að það sé broslegt. Var það líka broslegt, þegar hann sjálfur gagnrýndi þær tillögur fyrrv. ríkisstj. að nota gengishagnaðinn til lánveitinga? Það var auðvitað broslegt, að ríkisstj. og meiri hl. þingsins skyldi láta sér til hugar koma að gera þessar ráðstafanir, en hæstv. ráðh. samþykkti þær að síðustu. Þá var brosað, og ekki að ástæðulausu. - Nú hefur hæstv. ráðh. upplýst, en þó ekki nægilega skýrt, að mér finnst, að fyrirhugað sé að verja þessu lánsfé til þess að greiða bæði erlendan og innlendan kostnað, en þá er ekki hægt að afstýra því, að nokkur verðbólga hljótist af hinni erlendu lántöku, nema með því að nota verulegan hluta af láninu til innflutnings á neyzluvörum. Þá yrði hér sumpart um neyzluvörulán að ræða. Hæstv. ráðh. fór í kringum þetta eins og heitan graut. En ég get ekki skilið, af hverju hæstv. ráðh. víkur ekki sérstaklega að þessu, en honum er það ljóst eins og mér, að mjög margir misskilja þetta atriði, og ákveðnir stuðningsmenn hans, t.d. hv. þm. Borgf., sem talaði þegar málið var síðast á dagskrá, telja, að þetta fé eigi að nota til þess eins að greiða erlendan kostnað við framkvæmdirnar, þ.e.a.s., að hægt sé að auka fjárfestinguna svo mikið sem svarar 15 millj. kr. í erlendum kostnaði. Hæstv. ráðh. sagði hins vegar, að heildarverð framkvæmdanna eigi ekki að fara fram úr 15 millj. kr. - En það hefur ekki verið látið koma greinilega fram af hæstv. ríkisstj., að með því móti verður hluti af láninu að vera neyzluvörulán, og þá er spurningin þessi: Er undir núverandi kringumstæðum rétt að taka erlent lán til fjárfestingar, þegar ástandið er þannig í fjárhagsmálum landsins, að lánið verður sumpart að vera neyzluvörulán, ef það á ekki að vera verðbólguaukandi? Það er kjarni málsins, sem hér er um að ræða. Ég tel, að miðað við ríkjandi ástand, sé ekki rétt að taka þetta lán vegna þess, að hluti af því hlýtur að verða neyzluvörulán. Mér koma skoðanir hæstv. ráðh. á þessu máli á óvart. Þær eru í ósamræmi við fyrri skoðanir hans á svipuðum málum. Hann hefur einna gleggst og eindregnast varað við erlendri lántöku, að svo miklu leyti, sem um neyzluvörulán væri að ræða. Hæstv. ráðh. sagði, að lán hefði verið tekið að undanförnu án mikilla móimæla af minni hálfu eða flokksblaðs míns. Það er rétt, en þau lán hafa fyrst og fremst eða eingöngu verið liðir í Marshallsamstarfinu, og þar hafa Íslendingar notið algerðrar sérstöðu, bæði hvað snertir kjör og lánstíma. Mér virðist enginn ágreiningur hafa verið um það milli lýðræðisflokkanna, að eðlilegt hafi verið að taka þátt í því samstarfi. En mér hefur aldrei komið til hugar, að líta ætti á það sem almennt fordæmi. Landbúnaðurinn hefur vissulega fengið sinn hluta af því fé, sem fengizt hefur sem liður í Marshallsamstarfinu. Eitt atriði í minni ræðu nefndi hæstv. ráðh. ekki, en það var spurningin um, hvernig lánsfé Búnaðarbankans væri nú notað, og hvort ekki væri tiltækilegt að bæta úr lánsfjárkreppu landbúnaðarins með því að breyta ráðstöfun þess lánsfjár, sem Búnaðarbankinn hefur til umráða. Mér leikur nokkur grunur á því, að Búnaðarbankinn hafi lánað talsvert fé til húsbygginga í Reykjavík. Það verður vissulega að teljast óeðlilegt, að því skuli vera þannig varið, þegar jafnháværar kvartanir heyrast um, að þessi stofnun geti ekki fullnægt lánsfjárþörf landbúnaðarins. Að síðustu vil ég geta þess - og það kannske frekar til gamans - , að aldrei þessu vant hefur hv. 2. þm. Reykv. verið stuðningsmaður ríkisstj. í þessu máli. Ýmis rök hans hafa hnigið í sömu átt og þau, sem fram eru borin af hæstv. ríkisstj. varðandi fjármálapólitíkina almennt. Hv. 2. þm. Reykv. hefur gert sér ljóst, að þessi lántaka verki frekar verðbólguaukandi, og þess vegna var hv. 2. þm. Reykv. að stríða hæstv. ríkisstj. á því, að með þessu frv. væri hún komin í mótsögn við yfirlýsta stefnu, sem er að berjast gegn verðbólguaukningu og lánsfjárþenslu. Þetta sýnir, að það er ekki út í bláinn, að það skuli hafa verið gert að umtalsefni, að svo gæti farið, að lántaka þessi hefði áhrif til aukningar verðbólgunni í landinu.



Herra forseti. Mér fannst þetta broslegt vegna þess, að hér er um svo litla lántöku að ræða miðað við það, að undanfarið hefur verið fjallað um geysilega stóra lántöku, sem þannig er vaxin, að ef að gagni á að koma, þá hefur orðið að útvega innlent lán fyrst til viðbótar til framkvæmdanna, sem skiptir hundruð millj. kr. - Ég held, að hv. 3. landsk. þm. hafi misskilið mig áðan, þegar ég var að reyna að upplýsa, að þetta lán mundi verða látið ganga í gegnum stofnlánadeild Búnaðarbankans, eins og sagt er í grg. frv., og þaðan lánað eftir reglum, sem þar gilda um lán fyrir nokkrum hluta kostnaðar af þeim framkvæmdum, sem stofnlánadeild Búnaðarbankans er ætlað að lána til. Sumar framkvæmdirnar fá ekki nema 30% af kostnaðinum og aðrar 40% og hæst 60% á vissar byggingar. Reyndin verður því sú oftast nær, að sá hlutinn, sem kemur að láni frá Búnaðarbankanum, verður ekki nema fyrir erlenda kostnaðinum við framkvæmdirnar. Hinn hlutann verða því bændurnir sjálfir að leggja á móti. Mér skilst, að það verði í þessu tilfelli enginn afgangsgjaldeyrir, því að oftast nær verður kostnaðurinn við framkvæmdirnar upp undir það eins mikill og veitt er til þeirra. Ég hygg, að ef það verður nokkur afgangsgjaldeyrir, þá þýði það, að taka verður tillit til almennrar fjárfestingar, og verður það til þess, að einhverjar minni framkvæmdir yrðu þá mögulegar. En hitt er mér ljóst, að Búnaðarbankinn getur ekki, nema að mjög takmörkuðu leyti, lánað sparisjóð Búnaðarbankans til 40 ára langra lána, sem er regla stofnlánadeildarinnar. Og það má Ekki blanda þessu tvennu of mikið saman.



Herra forseti. Ég hef nú reynt að hlýða á þessar umr., eftir því sem ég hef frekast getað, til þess bæði að sjá og heyra, hvað borið væri fram til sóknar og varnar í þessu máli. Sannast að segja kom það mér nokkuð á óvart, að svo miklar umr. urðu um málið. Reyndar var það ekki svo fjarri öllu lagi, úr því að sérstaklega voru til teknar 15 millj. kr., sem ganga skyldu til landbúnaðarins, að einhver mundi andmæla slíkri ráðstöfun. Ég get einmitt búizt við því, að einhverjir hv. þm. hafi ekki verið alveg óviðbúnir, að svo kynni að fara, enda hefur það nú rætzt. Hver vandlætarinn á fætur öðrum hefur nú talað ákaflega fræðilega um það, hve mikil nauðsyn væri á því, að þessar 15 millj. kr. stofnuðu ekki til verðbólgu hér í landinu. Um alla þá tugi millj. eða hundruð millj. kr., sem veittar hafa verið um nokkurra ára skeið, hefur engin rödd komið í þessa átt, enda þá aldrei tekið það skref, að neitt að ráði af þeim fjármunum færi til landbúnaðarins. Og svo er látið heita svo, að þessar aths. séu ekki settar fram af því, að þeir séu óvinveittir landbúnaðinum. Það er eiginlega allt af vináttu við landbúnaðinn, sem þetta er gert, og umhugsun fyrir þróun hans og þroska, því að þegar búið er að varpa þessu fram, þá er ætíð látið fylgja á eftir, að það sé ekki af óvináttu við landbúnaðinn, heldur sé það af ást á íslenzkum landbúnaði, sem þeir koma með þessar aths. Eins og búið er að drepa hér á, þá mun það vera svo, að þó að þessar 15 millj. kr. gangi til búnaðarins, þá fer megnið af þeim til kaupa á erlendum hlutum, sem þarf til þeirra umbóta, sem í ráði er að gera. Má þar upp telja húsbyggingar, eitthvað af gripahúsum, til að setja á stofn mjólkurbú og til að byggja sláturhús og annað, er lýtur beinlínis að framleiðslunni og til ýmissa hluta, sem þarf að kaupa, svo sem vélar og annað þess konar. Svo það er ekki svo mikil hætta á, að þetta valdi verðbólgu, þó að þessum fjármunum verði varið í þágu landbúnaðarins. Viðvíkjandi því, sem talað er um að þyrfti að koma á móti af innlendum peningum, þá er það svo, að bændur leitast við að vinna sem mest að þessu sjálfir, svo að þeir þurfi ekki að kaupa menn að, en það stafar af því, að þá skortir fé til þeirra hluta, og þeir verða að leggja á sig aukið erfiði eftir ýtrustu getu til þess að spara slíkan kostnað. Þannig hygg ég, að erlendi gjaldeyririnn fari mikið til kaupa á efni og vélum til framkvæmdanna, og hvað snertir framkvæmdina innanlands, þá er það gert af þeim mönnum, sem reyna að taka sem minnst lán innanlands til þess að koma verkinu í framkvæmd. Eins og hæstv. fjmrh. var að enda við að drepa á, þá er ekki nema nokkuð brot af kostnaðinum, sem Búnaðarbankinn lánar út á slíkar umbætur. Mundi það þá ekki verða meira en það, sem hinum erlenda gjaldeyri nemur, sem færi til þess að hægt væri að koma þessum framkvæmdum í kring. En ég vil engan veginn átelja hv. 3. landsk., þó að hann veki athygli á því, ef ógætilega er farið. En mér þykir fyrir því, að þetta skuli vera skilið þannig, þar sem búið var að drepa á það hér í upphafi umr., að gjaldeyririnn skuli fara í Búnaðarbankann, og samkv. þeim starfsreglum, sem hann hefur, væri nokkurn veginn séð fyrir því, að þetta færi til staðar, sem áður hefur verið vikið að. - Ég skal svo um leið, - af því að hv. 3. landsk. vék að því, að Búnaðarbankinn hefði lánað fé til þess að byggja hér í bænum og til iðnaðarins og sagði, að það væri rangt, vegna þess að þörfin fyrir þetta fé væri svo mikil í sveitum landsins, - þá skal ég benda honum á, að Búnaðarbankinn hefur allmikið sparifé, sem hann vill ekki lána nema til skamms tíma og þá ekki nema þeim, sem hann getur gengið út frá, að greiði lánið til baka, og þess vegna hefur bankinn lánað fé í þessu skyni, sem hv. þm. drap á, og finnst mér ekki hægt að lá honum það. Ég held, að Búnaðarbankinn hafi gætt fyllstu forsjár í starfsemi sinni, og væri betur farið, að hægt væri að segja það sama um starfsemi ýmissa annarra fyrirtækja. Það hefur komið fram í þessum umr., að lántaka erlendis væri tæplega réttlætanleg, nema því aðeins, að hún sé gerð í því skyni að styrkja framleiðslu innanlands, sem gæfi af sér aukinn erlendan gjaldeyri. Ég vil lýsa því hér yfir, að ég tel, að það verði að gæta fyllstu aðgæzlu við erlendar lántökur, en mér finnst skjóta hér nokkuð skökku við, að þegar nú er áformað að taka 15 millj. kr. lán til landbúnaðarins, þá skuli menn spretta upp og telja voða stafa af því, - sérstaklega þegar þess er gætt, að með lögum hafa verið tekin lán undanfarin ár, t.d. voru teknar 60 millj. kr. að láni árið 1945 til togarakaupa, 57 millj. kr. 1950 og einnig 16 millj. til að greiða togarana með. Og í þessu frv. er gert ráð fyrir 25 millj. kr. lántöku í þessu skyni, - svo koma lán til Sogsvirkjunarinnar, Laxárvirkjunarinnar, áburðarverksmiðjunnar o.s.frv., og um þetta allt hefur verið samkomulag í þinginu. Ég ætla mér ekki að segja, að það hafi ekki átt rétt á sér að endurnýja togaraflotann, - og til þess þurfti auðvitað að taka erlend lán, - en hitt vil ég leyfa mér að segja, að ekki hefði þurft eins stóra lántöku í fyrra sinnið, ef farið hefði verið með féð af meiri ráðdeild en gert var, og ekki hefði heldur þurft að taka eins mikið lán til þessara 10 togara, ef sparlegar hefði verið farið með féð. Þrátt fyrir allt var fyllsta samkomulag um þetta, er það var borið hér fram í þinginu, og jafnvel þeir okkar, sem ekki eru sannfærðir um að þetta sé bezta aðferðin og lausnin í þjóðfélagslegum málum, vildu ekki leggja stein í götu þess, að þetta gæti heppnazt. Ég minnist þess, að tekin hafa verið lán til húsabygginga og sett í veðdeild Landsbanka Íslands, og ég man t.d. líka eftir því, að tekið var erlent lán til þess að gera eina brú hér á landi, því að okkur skorti gjaldeyrinn fyrir því efni, sem til þurfti. Ég heyrði enga rödd í þá átt, að þetta væri ónauðsynlegt. Og vissulega eru brýr nauðsynlegar, - en að þær skapi erlendan gjaldeyri, er vafamál, en það gera þær a.m.k. ekki nema sérstaklega standi á. Ég hef drepið á þessi atriði til þess að sýna, að menn hafa ekki verið svo mjög viðkvæmir fyrir að taka erlend lán, þó að ekki skapist af því erlendur gjaldeyrir beinlínis. En í raun og veru eru þessar 15 milljónir hégóminn einber, því að ef byggja ætti helming þeirra súrheysgryfja, sem landbúnaðurinn þarfnast, mundi þurfa 30 millj. kr. til þess eina verks, - burt séð frá öðrum framkvæmdum. Og hæstv. landbrh. lýsti yfir, að ef ekki ætti að verða stórfelldur skortur á byggingum í sveitum og minnkandi ræktunarmöguleikar, þá þyrfti 130 millj. kr. til þeirra framkvæmda. Og svo tala menn um það, að ekki liggi fyrir fjárþörf hjá landbúnaðinum. Ég sakna þess, að hv. þm. hafa ekki verið afhentar skýrslur um þessi efni, svo að þeim hefur ekki gefizt kostur á að athuga niðurstöður þeirra, og finnst mér það hefði átt að vera búið að láta fjölrita þær eða prenta, svo að þm. þyrftu ekki að leita til einstakra nefnda eða stjórnarráðsins til þess að fá þær. Ég get því fyllilega tekið undir það, að menn ættu að fá skýrslurnar í hendur, en það er allt annað mál en að rannsóknir hafi ekki verið gerðar í þessum efnum, því að mjög ýtarlegar niðurstöður varðandi fjárþörf landbúnaðarins eru fyrir hendi, og hefur verið skýrt frá þeim hér á Alþingi nú ekki alls fyrir löngu. Næst er mér að halda, að allt hefði verið í lagi, ef þetta lán færi allt til sjávarútvegsins. Víst aflar hann gjaldeyris og er annar aðalatvinnuvegur landsmanna - auk landbúnaðarins. Enda byggist öll önnur starfsemi í landinu á þessum tveim atvinnuvegum. - Það er enginn tími til fyrir okkur enn að tala um það, að iðnaðurinn verði samkeppnisfær á erlendum vettvangi, svo að hann geti aflað okkur erlends gjaldeyris. Það er framtíðarinnar að skera úr um það, en við getum ómögulega reitt okkur á það. En þó færist í áttina hvað þessu viðkemur með aukinni beizlun vatnsaflsins. - En við höfum mætt þörf landbúnaðarins svo lítið og sýnt honum slíkt tómlæti, að erlendir menn, sem hafa gefið þessu gætur, telja, að við höfum farið mjög óskynsamlega að ráði okkar með því jafnvægisleysi, sem myndazt hefur við hina ójöfnu skiptingu fjármagnsins til sjávarútvegsins annars vegar og landbúnaðarins hins vegar. Öryggi þjóðarinnar byggist á landbúnaðinum, öryggi hennar til að lifa, ef erfiðleika ber að garði. Og þetta á ekki aðeins við um okkar þjóð, heldur flestar þjóðir heims. Hvað sýnir saga Breta t.d.? Jafnan er þeir hafa lent í ófriði, hafa þeir eflt landbúnað sinn, til þess að þjóðin hefði öruggari lífsafkomu. Hvað er t.d. að segja um Ítali, sem eru þó engin sérstök landbúnaðarþjóð? En þegar erfiðleikarnir hafa sótt þá heim, hafa þeir eflt landbúnað sinn. - Hvernig er það svo hér, þar sem eiginlega er ekki nema tveim aðalatvinnuvegum til að dreifa? Mundum við þá ekki þurfa að leggja okkur fram einmitt um þetta atriði? Jú, vissulega. Til viðbótar því, sem fram kom hjá hv. þm. Borgf., þegar hann drap á, hvernig sjávarútvegurinn og atvinna í kaupstöðum gæti brugðizt o.s.frv., þá vil ég benda á eitt, sem ekki skiptir minna máli en það, sem hann nefndi, og vil í því sambandi skírskota til álits helzta vísindamanns Breta í framleiðslu sjávarafurða, manns, sem líklega hefur meiri þekkingu á þessu sviði en nokkur annar maður í heiminum. Þessi vísindamaður hefur gefið út bók, og í henni telur hann, að fiskimið heimsins séu svo uppurin, að þjóðirnar verði að koma sér saman um að draga úr fiskveiðum sínum, ef ekki á að horfa til vandræða. Hann bendir réttilega á, að ný og ný fiskimið hafi fundizt, sem bætt hafa úr rýrnun eldri fiskimiða. Einnig bendir hann á, að veiðarfærin og annað slíkt sé allt orðið svo bætt, að nauðsynlegt sé, að menn komist að samkomulagi um, hvað hver mætti veiða mikið, - annars mundi þessi þróun leiða til atvinnutjóns og ýmissa annarra erfiðleika hjá þjóðunum. Þetta byggir hann allt á athugunum sínum um margra ára bil. Mér finnst hyggilegt að hafa þetta í huga og koma meiri jöfnuði á í þessum málum og verja meira fé til landbúnaðar og ræktunar í sveitum landsins. Ég vil ekki segja þar með, að ónauðsynlegt sé að byggja yfir fólkið í kaupstöðunum, það, sem býr í slæmum húsakynnum, en vil þó segja, að það er jafnmikil nauðsyn að byggja yfir þá, sem búa úti um landið og jafnvel meiri nauðsyn, ef fólkið á ekki að flytja í burtu til Reykjavíkur. Reykjavík hefur vaxið um 20 þús. íbúa á fáum árum og bundið hundruð milljóna í húsabyggingum. Þetta heldur áfram, ef ekki verður hafizt handa um meiri byggingarframkvæmdir úti um byggðir landsins. Ég held, að það sé enginn velgerningur við þjóðina að leggja sig fram við að koma í veg fyrir þessa 15 millj. kr. lántöku til landbúnaðarins, og ættu hv. þm. að reyna að finna sér aðra iðju þarfari. Þess er líka að gæta, að ýmis byggingarstarfsemi dregur til sín fjármagnið í landinu og er því svo safnað saman hér í Reykjavík og varið til húsbygginga fyrst og fremst. Ef atvinnuvegirnir væru öruggir í kaupstöðunum, væri þetta gott og blessað. En mér sýnist það, því miður, vera öðru nær en svo sé. Ég ætla svo ekki að gera þetta frekar að umtalsefni. Mér hefur hálfleiðzt að heyra það, sem tínt hefur verið til þessari lántöku til andmæla, og mér hefur ekki fundizt gæta sömu víðsýni í þessum efnum eins og ég hef oft átt að venjast hér áður. Ég hef ekki viljað vera með atkv. mínu meinsmaður þeirra, sem í kaupstöðum búa, en mér finnst óhæfilegt að reka eins einhliða pólitík og gert hefur verið undanfarið og kasta aðeins smámolum til landbúnaðarins, og skal ég svo ekki þreyta hæstv. forseta frekar að þessu sinni. Ég ætlaði ekki að taka til máls í byrjun, en það er hægt að ofbjóða þolinmæði manna með því að finna allt upp þessu máli til foráttu, svo að það nái ekki fram að ganga. En ef þeir þm., sem hafa miklað fyrir sér þessa lántöku til landbúnaðarins, eru allir af vilja gerðir til að leggja honum lið, ættu þeir að gera það öðruvísi en þeir nú hafa gert. Ég sé, að hv. 3. landsk. er að biðja um orðið. Hann er nú látinn, en „sjö sinnum falla réttlátir og standa upp aftur.“ Ég vona, að hæstv. forseti hjálpi honum til upprisunnar, - en hann getur ekki verið að biðja um orðið til þess að bera af sér sakir.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af ræðu hæstv. fjmrh. - Hv. fyrri þm. Árn. sagði, að ég væri dauður. Það er rétt, að ég hef haldið þær tvær ræður, sem mér eru heimilaðar. En mér virðist hann hafa í þessu máli dáið af sinni einu ræðu og þurfi ekki aðra til, svo að hann ætti að hafa hóf á yfirlæti sínu. En þessi eina ræða sýndi, að hann hefur ekki skilning á aðalatriði þessa máls. - Nú komu fyrst skýrar upplýsingar frá hæstv. fjmrh. og 1. þm. Árn. varðandi þetta lán. Hæstv. fjmrh. sagði: „Lánið verður allt notað til útlána eftir reglum sjóða Búnaðarbankans.“ Þá er hér um að ræða framkvæmdir fyrir ca. 50 millj. kr., og er það 1/10 af heildarfjárfestingu landsmanna, svo að hér er ekki um neina smáupphæð að ræða. En fjárhagsráð mun hafa áætlað væntanlega fjárfestingu um 500 millj. kr. Ráðherrann sagði í einni ræðu sinni: „Við ætlum að afstýra verðbólguáhrifum með því að draga úr annarri fjárfestingu sem svarar innlendum kostnaði.“ Það er rétt, að hægt er að koma í veg fyrir verðbólgu með því að draga úr öðrum framkvæmdum, enda hef ég vikið að því áður. En ég vil benda hæstv. ráðh. á, að þetta er í algerri mótsögn við það, sem ráðh. sagði í næstsíðustu ræðu sinni. En þá sagði hann: „að lántakan gerði mögulegt að hafa fjárfestinguna meiri en ella.“ Einnig sagði ráðherrann: „Hin áætlaða fjárfesting verður minnkuð í 450 millj. kr. til að skaffa rúm fyrir 50 millj. kr. nýja fjárfestingu í landbúnaðinum,“ og „fjárfestingin getur orðið meiri en ella“, þ.e.a.s. 550 millj. kr. Hvort tveggja getur ekki staðizt, og þess vegna vildi ég fá ákveðnar upplýsingar um þetta. Ef við gerum ráð fyrir, að fjárfestingin sé áætluð 500 millj. kr. og það sé hæfileg fjárfesting án þess að efnt sé til verðbólgu, er þá meiningin, að fjárfestingin verði 550 millj. kr., - eða verður hún þrátt fyrir lánið 500 millj. kr. áfram og aðrar framkvæmdir minnkaðar ofan í 450 millj. kr.? Það er tvímælalaust rétt að minnka aðrar framkvæmdir ofan í 400 millj. kr., því að þá verður ekki um verðbólguáhrif að ræða. En þá vil ég spyrja: Hvaða framkvæmdir á að minnka? Á að draga úr byggingu íbúðarhúsa í bæjum, vegagerð, hafnargerð - eða hverju? Þessar upplýsingar ættu að liggja fyrir. Það er sýnilegt, að nauðsynlegt er að draga úr einhverjum framkvæmdum, sem ella hefði verið hafizt handa um, og mér finnst ekki óeðlilegt, að þm. úr stjórnarandstöðunni, sem ekki eiga aðgang að skýrslum um þessi efni, fái greið svör um þessi mál í umræðum hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég hélt nú í upphafi ræðu hv. 3. landsk., að hann væri að komast í höfn, en í seinni hlutanum verð ég að játa það, að mér fannst hann heldur hafa róið aftur á bak en áfram, og mun hann þess vegna vera staddur á líkum stað og í upphafi ræðu sinnar, þ.e. úti á reginhafi. - Hann sagði, að nú fyrst væri að koma fram skýring á því, til hvers ætti að nota þetta lánsfé. Það er nú út af fyrir sig gott, að hv. þm. er kominn í skilning um það. En það var þegar tekið fram í grg. frv., að þetta fé ætti að nota til þess að lána það stofnlánadeildum Búnaðarbankans. Og það er vitað, að ef þetta fé verður ekki útvegað, verður að draga stórkostlega úr búnaðarframkvæmdum á næstunni, svo að allir þeir, sem vit hafa á þessum málum og nokkurn skilning, hljóta að viðurkenna þessa þörf bankans á auknu fé til stofnlána. Með þessu láni er ekki verið að fara út í neinar auknar framkvæmdir, einungis verið að halda í horfinu. Þetta er einungis gert til þess, að ekki þurfi að fella niður fjárveitingar til landbúnaðarins. Það er tvímælalaust þetta sjónarmið, að ekki þurfi að draga enn saman fjárveitingar til landbúnaðarins, sem ræður í þessari lántöku. - Hitt er svo misskilningur hjá hv. þm., að með þessu sé verið að ryðja burtu öðrum framkvæmdum. Það er vitað, að hinar þrjár stórframkvæmdir ríkisins, Sogs- og Laxárvirkjunin og áburðarverksmiðjan, verða látnar ganga fyrir öllu öðru. Þessi lánveiting er ekki annað en ein af tilraunum ríkisstj. til þess að halda í horfinu um atvinnulíf og framkvæmdir.



Herra forseti. Hvað viðvíkur því, að engu sé verið að ryðja úr vegi með þessari nýju lántöku, þá virðist mér það vera augljóst, að eins og nú háttar sé ekki hægt að leggja út í nýja fjárfestingu án þess um leið að minnka einhverja aðra fjárfestingu. Mér finnst, að hæstv. ráðh. gæti lært talsvert af ágætu erindi, sem Halldór Kristjánsson flutti í útvarp fyrir skömmu Um daginn og veginn, þar sem hann sagði frá manni, sem harmaði að geta ekki bæði selt kjötið sitt og borðað það. Ráðamönnum ríkisins hefur gleymzt, að það er ekki bæði hægt að borða kjöt og selja það. Það er nú ekki hægt að leggja svo út í nýjar framkvæmdir, að ekki sé um leið rutt burtu einhverju öðru, sem hefði mátt framkvæma með þeim fjármunum, sem til framkvæmdanna er varið.



Herra forseti. Ég vil taka það fram út af þessari síðustu ræðu, að með þessari nýju lántöku er ekki verið að ryðja burtu nokkrum fyrirhuguðum framkvæmdum. Hér er ekki heldur verið að tala um það að auka framkvæmdir í landbúnaðinum, heldur einungis það, að ekki þurfi að koma til samdráttar í fjárveitingum til hans.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Í frv. því, sem liggur hér fyrir á þskj. 564, er lagt til, að framvegis skuli tvö næstu ár leyft að starfrækja miðskóladeild við menntaskólann á Akureyri, ef þar reynist vera nægilegt húsrúm til staðar. Þetta er framlenging um tvö ár á því fyrirkomulagi, sem hefur verið þar næstliðin 2 ár þrátt fyrir hin almennu ákvæði skólalaganna, og átti það ákvæði að vera í gildi til vorsins 1951. Nú er það þannig, að þessi lög eru að falla úr gildi, en ástæður enn þá fyrir hendi að starfrækja þessa miðskólakennslu. Hefur n. orðið sammála um að mæla. með því, að þetta verði framlengt um 2 ár, en þó skrifa 2 nm. undir nál. með fyrirvara. Ég skal taka það fram, áður en ég skýri frá áliti n., að fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru óskir mjög margra aðila norðanlands, hæði skólastjóra menntaskólans, sýslunefnda, ályktun Fjórðungssambands Norðurlands og margra einstaklinga á Norðurlandi, sem telja þetta fyrirkomulag heppilegra. Í fylgiskjali, sem fylgir grg. sjálfs frv., er gerð ýtarleg grein fyrir málum menntaskólans, en stefna hans hefur frá öndverðu sætt gagnrýni fræðslumálastjórnarinnar. Í n. voru þegar í upphafi skiptar skoðanir um þetta mál, en unnið hefur verið að því eftir mætti að samrýma sjónarmið manna, og varð niðurstaðan sú, að n. mælir með því, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem hún flytur á þskj. 671. Tveir nm. hafa þó skrifað undir nál. með þeim fyrirvara, að verði brtt. ekki samþ., þá muni þeir ekki fylgja frv. Í þessari breyt. felst það í fyrsta lagi, að hér er aðeins um heimild að ræða handa skólanum til að halda þessari kennslu uppi, ef húsrúm verði til staðar. Í öðru lagi er hér aðeins um tvo bekki að ræða, svo að það orkar ekki tvímælis, og sömuleiðis, að nemendur í lærdómsdeild sitja fyrir húsnæði í heimavist skólans, svo að ekki verði gengið á hlut þeirra. Enn fremur er það skýrt tekið fram, að hér eigi að vera um óskiptar bekkjardeildir að ræða. Hv. þm. munu átta sig á, hvað þar er átt við, þegar þeir athuga það, að í miðskóladeildinni eru um 100 manns, en hins vegar, ef þar yrðu aðeins einfaldir bekkir, yrði ekki hægt að koma þar svo mörgum mönnum fyrir. Virðist einsætt, að utanbæjarnemendur verði látnir sitja fyrir þessari kennslu, enda hafa Akureyringar sinn eigin gagnfræðaskóla, en ýmis héruð hafa þá ekki, þar sem þó væri þörf fyrir þá. - Mér finnst, að með þessari breyt. sé komið mjög til móts við þá menn, sem gátu ekki fellt sig við málið eins og það kom fram í upphafi. Ég vænti þess, að þetta frv. mæti svo ekki mótspyrnu í þessari hv. d. og megi ná fljótt og vel fram að ganga.



Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, hef ég skrifað undir það með fyrirvara og hafði ætlað mér að gera grein fyrir, í hverju hann er fólginn og hvernig mér finnst þetta mál liggja fyrir. Nú vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að það er fámennt hér í salnum og senn komið að þeim tíma, sem venja er að slíta fundi eða fresta, svo að mér mun ekki endast tími til að ljúka ræðu minni fyrir þann tíma, og vildi ég því beina því til hæstv. forseta, hvort hann sæi sér ekki fært að fresta umr. um þetta mál þangað til á mánudaginn. Það er óvíst, að það mundi nokkuð seinka afgreiðslu málsins í heild, því að annars yrði það þá að koma fram við 3. umr., sem ekki yrði upplýst hér nú.

Forseti (SB) : Út af fyrirspurn hv. þm. A-Sk., hvort ég áliti ekki hægt að fresta þessu máli til mánudags, vil ég taka það fram, að ég hafði hugsað mér að flýta þessu máli, og vildi þá aftur beina því til hv. þm., hvort hann ekki sér, sér fært að stytta mál sitt eða geyma sína athugasemd til 3. umr. Vil ég í því sambandi benda á, að hv. 3. landsk. hefur tekið sína brtt. til baka til 3. umr.



Herra forseti. Þar sem þau rök, sem ég hyggst færa fram í þessu máli, eru bundin við þann fyrirvara, sem ég hef sett, tel ég ekki eðlilegt að fresta þessari ræðu fram yfir atkvgr. við 2. umr. Því vildi ég síður geyma ræðuna, en ef forseti heldur stíft við það að ljúka umr. nú, tel ég, að ég verði að flytja ræðuna í þeirri lengd, sem ég hafði hugsað mér.

Forseti (SB) : Þar sem form. n. hefur fyrir sitt leyti fallizt á það, að þessari umr. verði frestað, er málið hér með tekið af dagskrá.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Í 5 gr. laga um lax- og silungsveiði segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. Héraðsmönnum öllum er veiði jafnheimil í vötnum í afréttum og almenningum, sem héruð eiga eða nota með löglegri heimild og ekki eru einstaks manns eign. 2. Öllum er veiði heimil í vötnum í afréttum og almenningum og öðrum lendum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað einstaklingsréttarheimild til þeirra.“ Eins og hv. þm. heyra, er þessi grein nokkuð óljós og hefur reynzt enn þá vandmeðfarnari í framkvæmd, en þetta er skýrt af öðrum liðum. Í þeim vötnum, sem óvéfengjanlega eru í svokölluðum almenningum og enginn hefur rétt til, er öllum mönnum heimil veiði. Það, sem hefur varnað því um aldaraðir, að veiðin í þessum vötnum yrði fyrir óhæfilegum ágangi, eru erfiðleikarnir á að sækja þangað veiði. Hafi veiðin verið farin að minnka, þá hefur ekki þótt svara kostnaði að sækja veiði þangað, svo að hún hefur fengið næði til að aukast aftur. Þannig hefur hún friðazt af sjálfu sér. Nú á seinni tímum hefur þetta viðhorf breytzt, er samgöngutækin urðu fullkomnari. Nú geta menn farið í sterkum, nýtízku bílum yfir landið þvert og endilangt, og eftir að menn hafa tekið flugvélarnar í sína þjónustu og geta setzt á þeim á veiðivötnin, vofir sú hætta yfir, að einstakir menn leggi undir sig veiðina í þessum vötnum og noti til þess stórfelld tæki og veiðarfæri, sem þeir hafa komið sér upp og ekkert til sparað. Með slíkum aðferðum geta þessi veiðivötn eyðzt að fiski, sem fjarlægðin hefur bjargað frá því á undanförnum öldum. Þetta hefur sérstaklega komið fram við fiskivötnin í Rangárvallasýslu, og hafa þm. þess kjördæmis borið sig upp við landbn. fyrir hönd þeirra manna, sem umsjón hafa með þessum vötnum og rétt á þeim. Óska þeir eftir því, að einhver ákvæði verði sett, sem kæmu í veg fyrir, að þessi veiði yrði gereyðilögð á skömmum tíma á þennan hátt. Landbn. hefur snúið sér til veiðimálanefndar, og fyrir forgöngu hennar hefur þessi gr., 5. gr., verið orðuð á þennan hátt: „1. Búendum, sem rétt eiga til upprekstrar á afrétt, er heimil veiði í vötnum á þeim afrétti til bústarfa á sama hátt og verið hefur, enda sé veiðiréttur í þeim vötnum ekki einkaeign. 2. Nú hafa ferðamenn áfangastað við veiðivatn á afrétti eða almenningi, þar sem veiðiréttur er ekki einkaeign, og mega þeir þá veiða fisk í því vatni til matar sér á ferðalaginu. Eigi er mönnum rétt að gera ferð sína að slíku vatni til að stunda veiði.“ Þarna er reynt að ákveða í lagaformi, að sá háttur skuli haldast, að þeir, sem næstir búa og möguleika hafa til að skreppa upp að vötnunum, megi veiða þar fisk til búdrýginda. Eins mega þeir, sem leið eiga um þessar slóðir, veiða fisk til matar síns, en það má ekki gera aðför að vötnunum með stórfelldum veiðivélum, sem hætta getur stafað af. Það má segja, að það geti verið dálítið erfitt að framfylgja þessu, en líkur eru til, að nærsveitamenn slíkra vatna, sem fylgjast með ferðum manna og eiga þarna nokkurra hagsmuna að gæta, muni verða nokkurs konar verndarar þessara lagafyrirmæla. Það er nú orðinn alllangur tími síðan núgildandi lax- og silungsveiðilög voru sett. Það hafa komið fram á þeim ýmsir ágallar, sem reynt hefur verið að bæta úr öðru hvoru, og er þó langt frá, að allir þeir ágallar séu bættir, sem menn hafa komið auga á. Væri því full ástæða til að taka málið allt til endurskoðunar og byggja þá á þeirri reynslu, sem fengizt hefur. Það hafa komið fram tilmæli um, að fleiri brtt. yrðu fluttar við frv. nú á þessu þingi, en til þess að þessi löggjöf verði endurskoðuð þarf miklu lengri tíma en þá fáu daga, sem eftir eru af þinginu. Landbn. hefur því farið þá leið að flytja þessa einu brtt., því að hún hefur sannfært sig um nauðsyn þess, að varnir verði settar við, að nú á fáum árum verði veiði þessara vatna eyðilögð eða stórspillt. Ég legg því til fyrir hönd landbn., að hv. Nd. hraði svo afgreiðslu þessa máls, að það geti orðið að lögum á þessu þingi, og ætla ég, að ekki þurfi að verða ágreiningur um það.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umræðurnar lengi, ég vil aðeins þakka landbn. fyrir að hafa komið máli þessu á framfari nú fyrir þinglok. Eins og hv. þm. Mýr. gat um, er þetta frv. flutt fyrir tilmæli þingmanna Rangæinga, og ég held, að það sé flutt af fullri nauðsyn og að það geti komið í veg fyrir, að fiskivötnin á Landmannaafrétti séu gereydd að fiski. Undanfarin ár hefur fólk komið langar leiðir að með alls konar veiðitæki og veitt svo gegndarlaust, að búast má við, að veiðin þrjóti. Ég tel, að þetta frv. bæti úr þessu, og ég vænti þess, að það nái fram að ganga og verði að lögum á þessu þingi.