Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum leyft okkur hér, hv. 3. þm. Reykn., 5. landsk. og ég, að flytja till. til þál. um samþykki Alþ. við till. U Þants til lausnar á styrjöldinni í Víetnam. Ég mun hér ræða þetta mál á þann hátt, að ég mun fyrst reyna að gera nokkra grein fyrir því, hvað ég álít í rauninni, að væri söguleg skylda Alþ. Íslendinga að gera hvað snertir Víetnam, ef við vildum breyta í samræmi við okkar sögulegu erfð og reynast trúir þeirri stefnu, sem við Íslendingar mörkuðum í okkar eigin sjálfstæðisbaráttu. Síðan mun ég ræða þá till., sem við hér flytjum, og hún gengur hins vegar alls ekki eins langt og eðlilegt væri, að við Íslendingar treystum okkur til þess að ganga í þessu máli, en hún er hins vegar raunsæ miðað við það, sem hugsanlegt er að fá í gegn eins og Alþ. Íslendinga er skipað. Það væri eðlilegt, að við Íslendingar stæðum með Víetnamþjóðinni í þeirri baráttu, sem hún nú heyr, og ég vil minna á það, að þó að oft sé deilt á ýmislegt, sem okkur þykir miður fara í utanríkispólitík Íslands, hefur það komið fyrir áður, að Ísland hefur og stundum meira að segja eitt sér af þeim þjóðum, sem eru í Atlantshafsbandalaginu, staðið með frelsisbaráttu nýlenduþjóðar á móti bandalagsríki Íslands í Atlantshafsbandalaginu. Svo var það t.d. í sambandi við Alsír. Þar var um að ræða nýlendu Frakka, sem stóð í 7 ára nýlendustríði við þá og allan þann tíma tók Ísland afstöðu með Alsír, aleitt af öllum þeim ríkjum, sem í Atlantshafsbandalaginu voru. Ég veit, að frönsku stjórninni þótti þetta þá löngum eins konar samningsrof. Þeim þótti það hart, að íslenzki fulltrúinn skyldi taka slíka afstöðu. En ég efast ekki um, að nú sjái menn það, að Ísland var að gera þar með það, sem var Frakklandi líka fyrir beztu, og það kom að því, að slík frönsk stjórn tók við, að hún veitti Alsír það frelsi, sem það hafði barizt fyrir í 7 ár, og Frakkland varð í krafti þeirrar breyttu stefnu, sem það þá tók upp, eitt af virtustu stórveldunum í augum þróunarþjóðanna. Það er þess vegna engum efa bundið, að forsaga okkar í þessum efnum gefur okkur vissulega tilefni til þess að athuga, hvort það væri ekki fyllilega rétt, að Ísland nú tæki beinlínis afstöðu með frelsisbaráttu Víetnambúa. Hins vegar er það svo hér, að það eru Bandaríkin, sem eiga hlut að máli, og ég býst við, að okkar hæstv. ríkisstj. og mörgum hennar fylgjendum finnist máske viðurhlutameira að taka harða afstöðu gegn Bandaríkjunum en mönnum þótti hér áður að taka afstöðu gegn Frakklandi. En það er rétt fyrir okkur að athuga það, að raunverulega höfum við sömu skyldu nú að taka alveg drengilega afstöðu með Víetnamþjóðinni og þora að segja Bandaríkjunum til syndanna, þegar þau eru nú tekin við því hlutverki, sem Frakkland einu sinni hafði gagnvart þeirri nýlenduþjóð. Og seinna meir býst ég við, að sú stjórn í Bandaríkjunum, sem mundi leysa þetta mál, mundi kunna að meta það við okkur, hvort sem núverandi stjórn mundi gera það eða ekki. Það er þess vegna rétt, að við rifjum rétt upp fyrir okkur sögu þessarar kúguðu þjóðar, sem nú er að berjast fyrir frelsi sínu við voldugasta stórveldi heimsins. Víetnamþjóðin er gömul þjóð, sem lengi hefur haldið sínu þjóðerni og löngum barizt fyrir sínu sjálfstæði. Hún var frá því á 1. öld fyrir Krist og þar til um það leyti, að við stofnuðum Alþingi hér úti á Íslandi, alveg þangað til í byrjun 10. aldar, hins vegar kínverskt skattland, en hélt allan tímann sínu þjóðerni og sinni þjóðmenningu. Hún hefur þurft að heyja samsvarandi baráttu og við, vera öldum saman nýlenduþjóð, þar sem reyndi á það, hvort hún gæti virkilega haldið sér við sem þjóð og haldið sinni þjóðmenningu, sinu þjóðerni þrátt fyrir alla kúgunina. Um 938 varð þessi þjóð sjálfstæð, hratt af sér því kínverska oki þá og hefur alltaf síðan verið ein þjóð, allan tímann bændaþjóð, þar sem hefur verið landsdrottnayfirstétt og mandarínaembættismannastétt og konungsvald, en þar sem bændurnir samt sem áður allan tímann hafa haldið mjög miklu lýðræði, mjög miklu sjálfstjórnarvaldi, en verið fátækir, verið undirokuð stétt. Það er 1884, sem franska nýlenduveldinu tekst að ná tökum á þessari þjóð. Það er konungurinn þar, sem biðst verndar franska nýlenduveldisins, og það er hann, sem notar mandarinastéttina, embættismannastéttina, sem eins konar umboðsmann sinn og nær tengslum við landsdrottnana og gerir við þá bandalag um blóðuga kúgun bændastéttarinnar. Og á árabilinu frá því að Frakkland náði þarna tökum og þangað til 1910 gekk á sífelldum bændauppreisnum í þessu landi, vegna þess að þjóðin vildi ekki sætta sig við þá kúgun. sem hún þar með var orðin undirorpin. Eftir að Kína verður lýðveldi og eftir að rússneska byltingin gerist, taka þarna eins og viðar í Asíu að rísa upp alþýðuflokkar, sem berjast um leið fyrir þjóðfrelsi þessara landa, og í Víetnam, sem er eitt ríkasta landið í því gamla Indó-Kína, í þeirri gömlu, stóru, frönsku nýlendu, var þessi barátta alveg sérstaklega hörð. Og þar myndast samstarf í þeirri sjálfstæðisbaráttu, þar sem standa saman kommúnistar, sósíalistar, þjóðernissinnar í einni sameiginlegri fylkingu, sem ber nafnið, sem við oft heyrum nú, Víetminh. Og þetta sjálfstæðisbandalag í Víetnam er það, sem nær fylgi yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar og heyr frelsisbaráttuna gegn Frökkum á sínum tíma og síðar gegn Japönum, þegar þeir leggja landið undir sig. Japanir settu þarna, eins og kunnugt er, þann 9. marz 1945 keisara, og þegar þeir svo falla þarna, verður Víetnam sjálfstætt í ágúst 1945. Það fara fram kosningar í Víetnam 6. jan. 1946, og þar verður þetta sjálfstæðisbandalag, Víetminh, í yfirgnæfandi meiri hluta hjá þjóðinni, og í marz 1946 er gerður samningur á milli þessara sjálfstæðishreyfinga, sem hefur yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar á bak við sig, í frjálsum kosningum, þá er gerður samningur milli Víetminh og frönsku stjórnarinnar, þar sem Víetnam er viðurkennt sem sjálfstætt lýðveldi. Það, sem síðar gerist, er, að franska herveldið svíkur þennan samning, og í nóv. 1946 ráðast Frakkar á þessa þjóð. Í Hanjong eru drepnir um 6 þús. manns með því, að frönsk herskip skjóta á borgina, og þar með byrjar það stríð, sem verður frelsisstríð Víetnams á móti Frökkum. Sá maður, sem nú er aðalforinginn fyrir þjóðfrelsisher Víetnams, er sá sami sem þá hafói forustuna á hendi, í þeim her, sem þá var myndaður í Víetnam til þess að heyja frelsisbaráttuna á móti Frökkum, maður, sem er kennari og doktor í lögfræði. Þetta stríð var frá sjónarmiði Frakka raunverulega tapað 1950. En það var haldið áfram af þrjózku enn þá í 4 ár í því trausti að geta murkað lífið úr þessari þjóð. En endanlega biðu Frakkar þarna ósigur þann 7. maí 1954 við Dien Bien Phu, eins og kunnugt er í sögunni. Og daginn eftir tekur Genfarráðstefnan að ræða einmitt þessi mál, hvernig leysa skuli vandamálin í Víetnam. Allan þennan tíma, sem Frakkar standa þarna í 7 ára svívirðilegri styrjöld til þess að reyna að kúga þessa þjóð eftir að hafa rofið við hana samninga, eru það Bandaríkin, sem veita þeim fé, og það eru þau, sem bera um 70% af hernaðarútgjöldum Frakka á þessum tíma. Og ég hef, ef á þyrfti að halda, hér alveg upplýsingar um þennan herkostnað, sem Bandaríkin þá lögðu í. Það var talað um það á þessum tíma, að það væri jafnvel rétt, að Bandaríkjamenn ættu að senda eitthvað af hermönnum líka til Víetnams til að hjálpa Frökkum, þegar verst stóð. Því var harðlega mótmælt, og meðal þeirra manna, sem mótmæltu því, var einn öldungadeildarþm., Lyndon B. Johnson, sem nú er forseti Bandaríkjanna. Hann sagði þá í bandaríska þinginu: „Ég mótmæli því, að bandarískir hermenn séu sendir til Indó-Kína til að skríða þar í aur og fórna lífi sínu til að viðhalda nýlendustefnunni og arðráni hvíta mannsins í Asíu.“ Þetta voru orð núverandi forseta Bandaríkjanna, á meðan einhver tilfinning var til hjá valdamönnum Bandaríkjanna fyrir sóma þeirrar þjóðar, fyrir erfð þeirrar þjóðar, sem einu sinni átti George Washington og einu sinni háði sjálf samsvarandi frelsisstyrjöld eins og þá, sem nú er háð í Víetnam. Það var þess vegna þá látið sitja við það, að Bandaríkjamenn kostuðu styrjöld Frakkanna þar, og Frakkar biðu síðan ósigur. Í Genf var síðan samið um þetta land. Til bráðabirgða var ákveðið að skipta því, en það var greinilega tekið fram í Genfarsamningnum, að sú skipting skyldi aðeins vera til bráðabirgða og innan tveggja ára skyldu fara fram kosningar í öllu landinu, vegna þess að Víetnam væri aðeins eitt land, og það var bannað í þessum samningi að flytja inn nokkurn her til þessa lands. Og Bandaríkin, sem að vísu undirskrifuðu ekki sjálf þennan samning, lofuðu því hátíðlega, og þá yfirlýsingu hef ég hér, ef á þarf að halds, að þau skyldu ekki beita valdi í sambandi við Víetnam á þessum tíma. Það má líka minna á það í þessu sambandi, að þeir menn, sem bezt hafa skilið þetta allt saman og bezt hafa staðið þar á verði fyrir því, sem bezt er í erfð Bandaríkjanna, hafa lagt alveg sérstaka áherzlu á þetta. Ef utanrmn. eða hæstv. utanrrh. vill kynna sér það, sem Fulbright segir í sinni bók, The arrogance of power, þegar hann talar um þetta á bls. 116, þá tekur hann alveg sérstaklega fram, að 17. breiddargráðan hafi verið skoðuð aðeins sem bráðabirgðalandamæri og mætti á engan hátt skýra það sem sérstök pólitísk landamæri, og minnir á, að þessu gái þeir menn ekki að, sem segi, að Norður-Víetnam sé gripið í árás á erlent land frekar en í því að styðja uppreisnartilhneigingu innanlands. Þetta er eitt og sama ríkið, og það var viðurkennt líka af Bandaríkjamönnum þá þegar Genfarsamningurinn var gerður. Það, sem síðan gerðist strax á eftir, er, að Bandaríkin beita sér fyrir því að koma þarna upp leppstjórn í Suður-Víetnam og láta þá stjórn brjóta alla þá samninga, sem átti að gera, láta hana byrja á að kúga þjóðina þar, koma upp fangabúðum, beita pyntingum og starfa á annan hátt eins og fasistískar stjórnir gera, bregðast síðan því að láta fram fara þær kosningar, sem þarna áttu fram að fara, og síðan gengur á því, að hverjum leppnum er steypt á fætur öðrum. Sá sem lengst sat og Bandaríkjamenn fyrst tóku, var myrtur 1. nóv. 1963, og Bandaríkjamenn verða síðan að taka að sér að beita hverjum leppnum á fætur öðrum fyrir sig í þessu landi og að lokum nú þeim manni, sem talinn er þar forsrh., Ky hershöfðingja, sem hefur dýst því yfir, að hann eigi sér aðeins eina hetju, sem sé Hitler, þ.e. hrein fasistísk stjórn með Hitler sem fyrirmynd. Bandaríkin hafa síðan sokkið meira og meira á kaf í því feni, pólitíska feni, sem þau eru lent þarna í, og það, sem liggur fyrir okkur að athuga, þegar við íhugum, hvernig þarna er komið, er, hvernig stendur á þessu. Hver er ástæðan til þess, að Bandaríkin eru að skipta sér af svona fjarlægu landi, þar sem manni virðist, að þau ættu ekki sjálf að hafa neinna beinna hagsmuna. að gæta? Það er rétt, þegar við reynum að grafast fyrir um þessar ástæður Bandaríkjamanna, að athuga, hvað þeir hafa sjálfir sagt um þessi mál. Eisenhower Bandaríkjaforseti segir, þegar hann ræðir um þessi mál 1953, 4. ágúst, með leyfi hæstv. forseta: „Segjum, að við missum Indó-Kína. Þá mundi margt gerast samtímis. Skaginn, eins og hann er, mundi þá vart vara verjanlegur. Þetta svæði gæti ekki lengur látið okkur fá tin og wolfram, sem við metum mjög mikils. Þegar Bandaríkin þess vegna veita 400 millj. dollara styrk til þessa stríðs, er það ekki neitt, sem við erum að gefa burtu. Það er ódýrasti mátinn, sem við getum gert til þess að hindra ástand, sem væri mjög hættulegt fyrir Bandaríkin og fyrir okkar öryggi og fyrir okkar vald og fyrir okkar aðstöðu til þess að útvega okkur þá hluti frá hinum ríku landsvæðum Víetnams og Suðaustur-Asíu, sem við þurfum að fá.“ M.ö.o.: Eisenhower þáv. forseti viðurkennir í þessari ræðu sinni 4. ágúst 1953, að Bandaríkin séu beinlínis að viðhalda þarna her, fyrst að kosta franskan her og seinna meir viðhalda þar her til þess að ná sér í auðæfi þessarar þjóðar, auðæfi, sem þarna eru í landinu, og til þess að skapa sér hernaðarlega aðstöðu þar. M.ö.o.: það er enginn réttur, sem þau hafa þarna, heldur aðeins hitt, að þau vilja sölsa undir sig auðæfi, sem aðrar þjóðir eiga. Hvernig stóð á, svo fremi sem frjálsar kosningar hefðu verið látnar fara fram á þessum tíma? Hvert var álit manna um, hvernig þær mundu fara? Eisenhower Bandaríkjaforseti segir þar í endurminningum sínum, sem út komu 1964, þegar hann er að ræða um, hvernig farið mundi hafa, svo fremi sem frjálsar kosningar hefðu farið fram í Indó-Kína, - Eisenhower segir, með leyfi hæstv. forseta: Ég hef ekki hitt neina persónu með neinn skilning á indó-kínverskum málum, sem ekki var á þeirri skoðun, að ef kosningar væru látnar fara fram á þeim tíma, sem enn þá var barizt, mundu líklega 80% af þjóðinni hafa greitt atkv. með Ho-Chi-Minh, þ.e. núv. forseta Norður-Víetnams, sem var talinn aðalleiðtogi þjóðfrelsishreyfingarinnar. Og John F. Kennedy, hinn látni forseti Bandaríkjanna, sagði nokkrum mánuðum eftir að Eisenhower sagði þetta: „Þrátt fyrir alla óskhyggju í aðra átt, var það greinilegt, að þær vinsældir og þau áhrif, sem Ho-Chi-Minh hefur í öllu Indó-Kína, mundu leiða annaðhvort til skiptingar eða samstjórnar í ríkinu, sem kommúnistarnir mundu ráða yfir.“ Það var alveg greinilegt, að allir þeir, sem þekktu eitthvað inn á ástandið á þessum tíma, voru á því, að svo framarlega sem þessi þjóð fengi sjálf að kjósa sína forustumenn, mundi hún kjósa, þessa, sem forustu höfðu haft í hennar þjóðfrelsisbaráttu, og þá, sem þá stóðu saman, kommúnista, sósíalista og þjóðfrelsissinna aðra. Það var þess vegna greinilegt, að þarna var um tvennt að ræða fyrir Bandaríkin, annars vegar að sölsa undir sig viss auðæfi í þessum löndum og að skapa sér hernaðaraðstöðu og hins vegar að hindra, að þessi þjóð fengi á lýðræðislegan hátt að kjósa sér þá stjórn, sem hún helzt vildi hafa. Þegar Bandaríkin fara að blanda sér inn í þessa styrjöld eða blanda sér inn í þróun málanna þarna, gera þau sér vafalaust upphaflega hugmynd um það, að þau með sínu mikla valdi muni fljótt geta skakkað þarna leikinn. Hermálaráðherra Bandaríkjanna lofaði því t.d. fyrir 4 árum, að það yrði hægt að kalla alla ameríska hermenn heim 1965, en það, sem þeir reka sig á, er, að þegar þeir eru komir út í að skipta sér svona mikið af þessu, sjá þeir, að það eru þeir og þeir svo að segja einir, sem eru að berjast gegn allri þjóðinni og verða þess vegna í sífellu að bæta fleiri og fleiri við af hermönnum, þannig að þeir eru nú brátt komnir upp í ½ milljón manna þar. Enda er það álit flestra þeirra, sem yfirleitt ræða um þessi mál, að í árslok 1962 hafi þjóðfrelsisherinn ráðið yfir 80% af Deltasvæðinu þar syðra, sem svo er kallað, þar sem um 10 millj. manna búa, og um 90% af sveitalandssvæðunum, þannig að þetta var ekki nema Saigon og hringurinn þar í kring og borgirnar, sem Bandaríkjaherinn og fasistastjórnin, sem þeir studdu, gátu raunverulega þá ráðið yfir. Það sem svo síðan hefur gerzt og sérataklega á þessum síðustu tveimur árum, er að Bandaríkin eru lent þarna í einni hræðilegustu styrjöld, sem háð hefur verið. Þessi styrjöld er verri en flestar aðrar styrjaldir hvað það snertir, að af sumum er talið, að fyrir hvern hermann, sem þar er drepinn, séu drepnir um 10 óbreyttir borgarar. Hún er ægi1egri fyrir þjóðina. sjálfa en flestallar aðrar styrjaldir. Og núna eru Bandaríkjamenn farnir að beita í þessari styrjöld hernaðaraðferðum, sem eru bannaðar í öl1um þeim sáttmálum, sem til eru um stríð. Það er beitt þessum hræðilegu napalmaprengjum gagnvart alþýðu manna, fólkið bókstaflega brennt upp. Það er beitt eiturgasi til þess að eyðileggja gróðurinn, og það, sem nú þegar er búið að beita at slíkum vopnum í þessari styrjöld, getum við e.t.v. gert okkur nokkra hugmynd um af eftirfarandi tölum. Washington Post segir frá því 11. febr. 1966, og Business week segir frá því 5. marz 1965, að það sé búið að beita 85 mi11j. samstæðna af skotfærum, sem sé léttum vopnum, mánaðarlega í styrjöldinni, þar sem þá er komið, að það sé beitt um 10 millj. samstæðum af skotfærum í fallbyssur á ári, að það sé beitt 2 millj. flugvélasprengjum á ári, að eldflaugarnar séu tæpar 5 millj., að sprengikúlurnar séu tæpar 7 mi1lj. Þetta er sem sé í árabyrjun 1966, sem þessi útreikningur er. New York Times skýrir frá því eftir Mac Namara hermálaráðh. 21. apríl 1966, að þá, hefði sprengjumagnið verið komið upp í 50 þús. tonn á mánuði. Sprengjumagnið í Kóreustyrjöldinni var 17 þús. tonn á mánuði. Sprengjumagnið í síðari heimsstyrjöldinni í Evrópu og Afríku samanlagt var 48 þúa. tonn á mánuði. Sem sé, á þessa einu litlu, fátæku þjóð, sem er að berjaet fyrir frelsi sínu, er hent mánaðarlega núna, meira sprengjumagni en hent var á alla Evrópu og Afríku á mánuði í heimsstyrjöldinni síðari. Það rignir þannig bókstaflega frá voldugasta herveldi heims yfir þessa litlu þjóð meira sprengjumagni en allar þær þjóðir urðu fyrir, sem köstuðu sprengjum hver á aðra í síðustu heimsstyrjöld á mánuði hverjum. Það er þess vegna ljóst, að það, sem þarna er um að ræða, er ekki einu sinni neitt venjulegt stríð. Menn treysta sér ekki til þess, sem hafa ráðizt á þessa þjóð, að berjast maður við mann um, hvor eigi að ráða í landinu. Það, sem verið er að gera, er, að það er sagt við þessa þjóð með verkunum: Þú skalt verða drepin, ef þú ætlar að ráða landi þínu sjálf. - Það, sem Bandaríkjamenn eru að framkvæma þarna, er þjóðarmorð. Það er það, sem þýzku nazistaforingjarnir voru dæmdir fyrir til dauða eftir síðustu styrjöld, að útrýma heilli þjóð í krafti þess, að menn hafi slík tök með vopnum sínum, að þeir geti gert það. Enda er svo komið, að ýmsir fremstu menntamenn veraldarinnar beita sér nú þegar fyrir því samkvæmt þeim lögum, sem Bandaríkin og bandamenn þeirra sömdu í stríðslok, að ákæra Lyndon B. Johnson og aðra leiðtoga Bandaríkjanna sem stríðsglæpamenn fyrir alþjóðlegum stríðslæpadómstóli. Hvað er það nú, sem rekur Bandaríkin til þess að gera svona nokkuð? Það er í fyrsta lagi ímynduð barátta gegn kommúnismanum. Við sjáum á þessu dæmi, sem þarna er að gerast, hvað þessi hugmyndalega krossferð getur leitt eina þjóð út í ægilegar ógöngur og ægilegt æði. Það er þetta, sem raunverulega er rætt um allan tímann. Í hvert skipti sem Bandaríkin tala um þetta, segja þau bara: Við erum að berjast á móti kommúnistum. - Að ætla að heyja slíka hugmyndalega styrjöld er náttúrlega alveg fjarri lagi, og þeir menn, sem af mestu viti hugsa um þetta í Bandaríkjunum nú, leggja líka áherzlu á það, að slíkt nái ekki nokkurri átt. Fulbright öldungadeildarþm. segir í þeirri bók sinni, sem ég hef oft vitnað hér í, á bls. 111: „Höfuðatriði sorgleiksins í Víetnam er sú staðreynd, að þar er á ferðum ein voldugasta þjóðernissinnahreyfingin í nokkru landi, og hún er undir forustu kommúnista.“ Síðan heldur hann áfram: „Ho-Chi-Minh er ekki agent fyrir kommúnistískt Kína, enn þá síður fyrir alþjóðlegt kommúnistískt samsæri, eins og við heyrum svo mikið um. Hann er sanntrúaður þjóðernissinnaður byltingarmaður, forustumaður í uppreisn þjóðar sinnar gegn franskri nýlendustefnu, en hann er líka kommúnisti, og það er aðalaástæðan til þess, að hann síðan 1850 er álitinn óvinur af Bandaríkjunum.“ Fulbright rekur síðan í þessari bók sinni hvað eftir annað, hvílíka vitleysu Bandaríkin séu að gera með þessu. Í staðinn fyrir að semja einmitt við Víetnam, semja við Ho Chi-Minh, gætu þau skapað sér vináttu við þjóð, sem að vísu mun að öllum líkindum velja sér kommúnistíska forustu, en síður en svo hafi eitthvað á móti því að vera vinveitt Banda ríkjunum. Og ég held, að þeir þm., sem fyrst og fremst vildu gjarnan taka tillit til þess, sem forustumenn Bandaríkjanna segja í þessum efnum, ættu að kynna, sér til fullnustu þessa bók Fulbrights, sem ég veit, að margir þeirra, hafa hlustað á, þegar hann kom hingað. Hann leggur áherzlu á það, að það sé ekki aðeins í sambandi við alla erfð Bandaríkjanna, alla þeirra gömlu andstöðu gegn nýlendustefnu, minningarnar um þeirra eigin gamla frelsisstríð, heldur líka út frá þeirra núverandi pólitík, sé það eina vitið að semja við Víetnam, og hann leggur áherzlu á það sérstaklega á bls. 126 í þessari bók sinni, að allt sambandið milli austurs og vesturs, allt það batnandi ástand, sem gerzt hafi, þar með líka spurningin um framtíð Þýzkalands, það fari allt saman eftir því, hvernig það gangi nú í Víetnam, því að ef þar fari illa, gæti það leitt til eyðileggingar einmitt á því tiltölulega góða andrúmslofti, sem skapazt hafi milli stórveldanna í suðri og vestri. Það er þess vegna alveg ljóst, að það að heyja þetta stríð af hálfu Bandaríkjanna sem almenna baráttu á móti kommúnismanum í staðinn fyrir að líta á þetta sem hverja aðra þjóðernislega frelsisbaráttu, sem að vísu sé að mjög miklu leyti undir forustu kommúnista, það er greinilegt, að aðeins með því að skoða þessa styrjöld þannig er mögulegt að komast að skynsamlegri niðurstöðu um hana, og þeir menn Bandaríkjanna, sem skynsamlegast hugsa í þessum efnum, berjast fyrir því, að þetta sé gert. Og við ættum einmitt, þegar við kynnum þetta mál hér heima og ræðum þetta mál, að taka tillit til þess, hvað einmitt þessir menn segja. Við skulum muna eftir því, að Bandaríkin hafa áður, þegar þau hafa sjálf lent í árásarstyrjöld við þjóð, átt menn, sem höfðu dirfsku til þess að tala á móti sínum eigin valdhöfum. Þegar Bandaríkin ráðast á Mexíkó á sínum tíma, er það Abraham Lincoln, sem rís upp í Bandaríkjaþinginu og ræðst á ríkisstj. fyrir að gera sig seka um slíka árás. Í öðru lagi: þær ástæður, sem Bandaríkin hefðu til þess að vera að heyja þetta stríð, sem sé það, sem Eisenhower kom inn á, baráttan um auðæfi jarðarinnar, það er ekkert eins fjarri lagi og ætla að reyna að rökstyðja þessa styrjöld með því. Bandaríkjaþjóðin er 6 % af íbúum jarðarinnar, en þessi Bandaríkjaþjóð ræður yfir 80% af öllu auðmagni heimsins. Ætti því þessi þjóð að gera kröfu til þess, að einmitt þarna., svo að segja lambi fátæka mannsins verði hún að bæta við allan sinn auð? Það er ekki hægt að flytja fram þær röksemdir fyrir neinn sem réttlætingu fyrir þessu stríði, að Bandaríkin væru svo fátæk, að þau þyrftu endilega að ná í auðæfi þessarar Víetnamþjóðar. En það er önnur og þriðja ástæðan fyrir þessu stríði, sem er e.t.v. sú ískyggilegasta, en sú sanna, og það er, að gróðinn af hergagnaframleiðslu er orðinn bezti „bisnessinn“ í Bandaríkjunum núna, að það að framleiða hergögn og hagnýta þau og stofna þess vegna til styrjalda er beati gróðavegurinn fyrir auðmannastétt Bandaríkjanna. Það stafar af því, að það er orðið mjög dýrt að draga menn nú á tímum. Þess vegna er hægt að eyða mjög miklu fé í styrjöld, og það er ríkið, sem borgar útgjöldin í styrjöld, en það eru einstök gróðafélög, sem framleiða hergögnin og græða á styrjöldinni. Amerískur maður hefur athugað það, hvað það kostaði að drepa einn hermann í styrjöld. Það voru ekki nema nokkur amerísk cent á tímum Cesars. Það voru 23 þús. dollarar, sem kostaði að drepa einn hermann í fyrri heimsstyrjöldinni. Það kostar í síðari heimsstyrjöldinni 50 þús. dollara að drepa hvern hermann. Núna í Víetnam kostar það 175 þús. dollara að drepa hvern hermann. Það er því mikill „bisness“ fyrir stærstu hergagnaframleiðendur Bandaríkjanna, að þau geta eytt 7 1/2 millj. ísl. kr. í að drepa hvern skæruliða, sem þau drepa í Víetnam, fá þannig ágætismarkað fyrir sín hergögn og láta ríkið, ameríska ríkið, borga. 7 1/2 millj. kostar það að drepa hvern af þessum fátæku bændum og öðrum hermönnum, sem þarna eru að berjast. Það er meiri upphæð en þessir menn sjá í öllu sínu lífi. Ef Bandaríkin vildu eyða því, sem þau eyða í dag í að drepa menn í Víetnam, gæti Víetnam verið með fremstu velferðarríkjum heims, þannig að frá hreinu fésýslusjónarmiði, ef Bandaríkin væru að hugsa. um það, hvað væri praktískast upp á að fá þessa þjóð til þess að vera værukæra og rólega, þá væri vafalaust betra að hjálpa henni til þess að verða velmegandi velferðarríki en reyna að murka úr henni lífið, eins og nú er verið að gera. En sú ægilega mynd, sem þetta hins vegar dregur upp fyrir okkur, er það, að Bandaríkin treysta sér ekki til þess fyrst og fremst sjálf að vera ríkið, sem hjálpi og miðli og gefi öðrum þjóðum heims af sínum miklu auðæfum, en þess forustumönnum finnst betra að láta Bandaríkin verða í raun og veru hernaðarríki, láta þau verða svo að segja herferðarríki, en ekki velferðarríki í slíkum efnum. Þetta er hættulegur hlutur. Hergagnaframleiðsla og hernaður er að verða svo stór þáttur í öllu lífi Bandaríkjamanna, að ekki aðeins Víetnam, heldur öllum heiminum stafar ógn af því, stafar hætta af því. Það eru 55 milljarðar dollara, sem er árlega eytt í þjóðvarnir, þ.e. til hermála Bandaríkjanna á ýmsan hátt. Það eru 7 1/2 millj. manna, sem starfa í einhvers konar hervörnum, og það eru 6-9 millj. manna og það áður en Víetnamstríðið náði því hámarki, sem það nær nú, sem vinna í einhverri vinnu, sem þessar hervarnir skópu. Það er talið, að af þeim 78 millj. manna, sem eru vinnufærir í Bandaríkjunum, séu ýmist atvinnulausir, það er 8%, eða þá menn, sem eru í her eða hervinnu eða í framleiðslu, sem er tengd hernum, 20-24 millj. manna. Ástandið er orðið þannig, að að áliti vissra voldugra manna í Bandaríkjunum er stríð einhvers staðar í heiminum nauðsyn fyrir bandaríska þjóðarframleiðslu. Við vitum, að Hitler afnam atvinnuleysið í Þýzkalandi með því að leggja út í hergagnaframleiðslu í stórum stíl og leggja síðan út í stríð. Það er sama lögmálið, sem er að verki hjá auðmannastétt Bandaríkjanna. Strax 1957 var hermálaráðuneyti Bandaríkjanna voldugasta „organisasjón“ í veröldinni, frá hvaða sjónarmiði sem séð var. Hermálaráðuneyti Bandaríkjanna réð þá yfir jörð, sem var um 128 millj. km2, og yfir 10 millj. km2 í öðrum löndum. Það réð yfir verðmæti, sem var 160 milljarðar dollara. 1960 var það svo, að 100 stærstu auðfélögin í Bandaríkjunum fengu 3/4 hluta af þeim 21 milljarði dollara, sem fóru beint í vopnaframleiðslu. Og þessi sömu fyrirtæki, þessi sömu hundrað stærstu auðfélög Bandaríkjanna sem fyrst og fremst græða á þessari hergagnaframleiðslu, höfðu þá í sinni þjónustu um 1400 fyrrv. liðsforingja, sem voru hærri í tign en majór, og 260 hershöfðingja. M.ö.o.: sambandið milli hergagnaframleiðslunnar, sem er í höndum einkaauðvaldsins í Bandaríkjunum, og herforingjanna í Bandaríkjunum er þannig, að jafnóðum og herforingjarnir hætta einhvern tíma að vera herforingjar, koma þeir inn í stjórnir þessarar hergagnaframleiðslu, og meðan þeir eru sjálfir í hernum, hafa þeir hagsmunina af því og samböndin við þessa stóru hergagnaframleiðendur. Þannig er búið að tvinna algerlega saman vopnaframleiðsluna í Bandaríkjunum og hershöfðingjavaldið og það í svo ríkum mæli, að þegar t.d. Eisenhower, sem sjálfur var herforingi og talaði þó þessi orð löngu áður en Víetnamstríðið kom til, þegar hann heldur sína kveðjuræðu sem forseti Bandaríkjanna, aðvarar hann Bandaríkin við þessu hernaðarlega og iðnaðarlega tæki, þar sem þess vald sé orðið svo mikið, að menn taki eftir því og verði varir við það í hverjum bæ, í hverri opinberri byggingu og í hverri einustu stjórnarskrifstofu, og hann segir: Hættan er og heldur áfram að vera, að það verði ægilegur vöxtur valdsins á röngum höndum. Eisenhower sá sjálfur ástæðu til þess í sinni kveðjuræðu, þegar hann kvaddi sem forseti Bandaríkjanna, að vara við því, hvaða vald þarna væri að vaxa upp, sem, eins og við skiljum allir, mundi bjóða í raun og veru öllu lýðræði byrginn. Hermálaráðuneytið eitt hefur í sinni þjónustu 3 1/2 millj. manna. Þar af er helmingurinn óbreyttir borgarar, og launalisti þessa ráðuneytis er 11 milljarðar dollara. Þannig mætti lengi rekja. Tíundi hluti alls verkafólks í Bandaríkjunum starfar í hergagnaiðnaðinum. Það, sem ég vil reyna að sýna fram á með þessu, er, að það sé komið upp vald á hendur fárra manna í Bandaríkjunum, þar sem nokkrir stóriðjuhöldar og hershöfðingjar sameiginlega, án tillits til alls, sem sé skynsamlegt frá sjónarmiði þjóðarinnar sjálfrar og annarra þjóða, geti ráðið sínum ráðum og geti stofnað til annarra eins skelfinga og nú er stofnað til í Víetnam. Kennedy heitinn forseti sagði 1959, að nú væri svo komið, að ein einasta B-52 flugvél gæti borið meiri sprengjumátt en notaður hefði verið í öllum fyrri stríðum til samans. Þróunin í framleiðslu hergagnanna, í mætti sprengnanna og í burðarþoli flugvélanna er slík, að það er svo að segja orðið alveg ótrúlegt, hvað hægt er að valda miklu tjóni og miklu böli með því að senda þessar flugvélar til þess að ausa sínum hræðilega farmi út yfir saklaust fólk. Sú hörmulega þróun, sem við upplifum, er því sú, að Bandaríkin eru orðin að stríðsríki, sem er rekið til þess að því er virðist af hagsmunum helztu valdamanna þar að leggja í hverja styrjöldina á fætur annarri og verða þannig bölvaldur bláfátækra nýlenduþjóða, sem eru að berjast af hetjumóði fyrir sínu frelsi. Það er hörmulegt hlutskipti, að einmitt Bandaríkjaþjóðin skuli landa í þessu, sú þjóð, sem hóf svo að segja frelsisstyrjöld nýlenduþjóðanna fyrir tæpum 200 árum og sigraði fyrst í þeim fyrir 190 árum. Og það má minna á það, þegar þessi sorgarleikur gerist, að þegar Víetnam lýsti yfir sjálfstæði sínu 2. sept. 1945, byrjaði það einmitt með tilvitnun í frelsisyfirlýsingu Bandaríkjanna um, að allir menn væru fæddir jafnir o.s.frv., sem við könnumst allir saman við. Og næst á eftir sinni frelsisstyrjöld lentu Bandaríkin sjálf í því að heyja innbyrðisstyrjöld fyrir rúmum100 árum, þar sem Norðurríkin og Suðurríkin börðust. Ho Chi-Minh stendur nú í þeirri aðstöðu, sem Abraham Lincoln stóð í þá. Bandaríkin hefðu ekki verið sérstaklega ánægð yfir því, sem þá var talað um þá nokkurn tíma, þegar Stóra-Bretland og Frakkland hótuðu því að fara að viðurkenna Suðurríkin sem sjálfstætt ríki og senda þeim her til aðstoðar. En nú upplifa Bandaríkin það, að nú eru það sjálf þau, sem ráðast þarna inn í suðurríkin og standa nú orðið ein í baráttunni við þjóðina sjálfa, þannig að einmitt í sjálfri sögu Bandaríkjanna og alls þess, sem er glæsilegast úr henni, eru dæmin hvað gleggst, sem ættu að vara Bandaríkjamenn við að helda áfram í þessum efnum. Enda er það svo, að einmitt öldungadeildarþm. Bandaríkjanna hver á fætur öðrum, sem risið hafa upp til þess að reyna að leiðbeina þjóð sinni í þessum efnum, hafa vitnað í það, hvernig Bandaríkin séu þarna að brjóta á móti öllu því, sem þau hafi sjálf álitið bezt í sinni sögu. Í Víetnamstríðinu hafa Bandaríkin sokkið dýpst, unnið glæp gegn mannkyninu, glæp, sem um leið er tortímingartilraun við allt, sem var gott í þeirra eigin söguerfð. Það, sem Bandaríkin eru að gera í dag í Víetnam, er í algerri andstöðu við allt, sem þeirra beztu menn, George Washington, Benjamín Franklín eða Abraham Lincoln hafa verið að gera. Það, sem Íslendingar hefðu átt að segja við Bandaríkin á þessum tíma, var eitthvað svipað og það, sem Stephan G. Stephanson sagði við Breta, þegar þeir réðust á Búa: Og allt, sem varstu og vonum enn, og verða munir, stóra þjóð, og fyrir þína miklu menn og mannkyns gagn, sem af þeim stóð, þá áttu helga heimting á um höfuðglæp þinn níð að fá. Það hefði átt að rista þeim níð fyrir það, sem Bandaríkin eru að gera í dag. Stephan G. Stephanson hafði andlegan mátt til þess að gera slíkt í kvæði sínu gagnvart Bretum þá og var hann þá sjálfur í brezku landi. Ég veit, að Alþ. Íslendinga hefur því miður ekki í dag þann siðferðisþrótt, sem þyrfti til þess að rísa þannig upp og þora að segja þessu voldugasta herveldi heims sannleikann um, hvað það er að gera. En hitt aftur á móti vildi ég, að kæmi fram héðan úr ræðustól Alþ., að það er til samúð með frelsisbaráttu þessarar þjóðar, eins ægilega erfitt og hún á í þeirri baráttu í dag. Þess vegna hef ég og þeir félagar mínir, sem flytja með mér þessa þáltill., ekki farið fram á, að Alþ. Íslendinga tæki afstöðu til að fordæma þessa árásarstyrjöld Bandaríkjanna. Það, sem við förum fram á er, að við tökum undir þær till., sem U Þant framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hefur flutt fram til lausnar á styrjöldinni í Víetnam. Þessar till. hans eru í þremur liðum: Í fyrsta lagi, að Bandaríkin hætti loftárásum sínum á Norður-Víetnam. Í öðru lagi, að styrjaldaraðilar í SuðurVíetnam dragi úr hernaðaraðgerðum sínum. Í þriðja lagi, að þjóðfrelsishreyfing SuðurVíetnams sé viðurkennd samningsaðili og allir aðilar fallist á að setjast að samningsborði.  Þessar till. móta ekki afstöðu í þessum efnum. Þær fordæma ekki Bandaríkin eða taka afstöðu með hinni hrjáðu Víetnamþjóð. En þær eru að mínu áliti og okkar fleiri eitt það praktískasta, sem fram hefur komið enn, og hafa margar till. komið fram um að reyna að binda endi á þessa hræðilegu styrjöld. U Þant hefur sjálfur lýst þessu, og menn hafa heyrt það áður, og þegar hann kom hér í heimsókn, varð maður líka var við það, að hann var í raun og veru að leita hófanna um það, - þá var hann óviss í því enn þá, hvort hann mundi taka að sér að verða aðalritari Sameinuðu þjóðanna áfram, - hvernig menn tækju í hans sáttatill., m.a. vegna þess, að hann hefði vart tekið að sér að halda áfram að vera aðalritari, hefði hann ekki haft einhverja von um, að það gæti tekizt að koma á friði í Víetnam. Og undir þessa till. hans hefur verið tekið ákaflega víða, m.a. á Norðurlöndum. T.d. segir Jens Otto Krog, forsrh. Dana, í grein, sem hann reit: „Með mér leynist enginn efi um það, að U Þant kom að kjarna í Víetnam-vandamálinu, þegar hann lagði fram hina þrískiptu till. sína fyrir tæpu ári. Við komumst ekki fram hjá þeirri staðreynd, að leiðin til samningaviðræðna verður ekki greidd nema með stöðvun loftárásanna á Norður-Víetnam né heldur án gagnkvæms samdráttar hernaðaraðgerða og þátttöku þjóðfrelsishreyfingarinnar í viðræðum. Meðan stríðsaðilar vilja ekki viðurkenna burðarþol þessarar friðaráætlunar, er að mínu áliti lítil von um, að sá friður náist, sem Víetnam og heimurinn þarfnast svo brýnt. Slíkt væri mikill harmleikur.“ Við vitum, að bæði í t.d. dönsku og norsku ríkisstj., eða yfirleitt hjá ríkisstj. Norðurlanda hefur orðið allmikið vart við samið með þessum till., og það hefur meira að segja komið fram hér heima. Ég man eftir t.d., að í leiðara Vísis 13. febr. þessa árs voru sögð þessi orð: „ Till. U Þants um leið til lausnar deilunnar í Víetnam virðast sanngjarnar og skynsamlegar.“ Hvar sem þessar till. hafa verið ræddar, hefur verið vel í þær tekið. Við álitum þess vegna, að Alþ. Íslendinga ætti nú að taka undir þessar till. Það er það minnsta, sem við getum gert til þess að reyna að binda endi á hræðilega styrjöld og til þess að gefa þjóð, sem hefur orðið að ganga gegnum annað eins og Víetnamþjóðin, tækifæri til þess að fá sjálf að útkljá sín innanlandsmál og ráða því sjálf, hvernig hún hagar sínu stjórnarfari. Ég vil þess vegna leyfa mér að mælast til þess við hv. þm., að þeir samþykki þessa þáltill. okkar, og mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. verði nú frestað, ef ekki eru fleiri, sem kveðja sér hljóðs, og till. vísað til utanrmn., af því að það er aðeins ein umr. um þessa till.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. landsk. þm. að flytja svofellda fsp. til hæstv. viðskmrh. um sparifjárbindingu innlánsstofnana á Norðurlandi: „Hve mikilli upphæð nema bundnar innstæður innlánsstofnana á Norðurlandi í Seðlabankanum, og hver er skipting þeirrar upphæðar á milli einstakra sýslna og kaupstaða í fjórðungnum?“ Þessi spurning þarfnast naumast mikilla skýringa, svo einföld sem hún er. E.t.v. kann það þó að þykja einkennilegt, að spurt er að eins um innlánsbindingu peningastofnana í Norðlendingafjórðungi og skiptingu þeirrar bindingar eftir sýslum og kaupstöðum. Þar er því til að svara, að við fyrirspyrjendur teljum, að Norðlendingafjórðungur hafi nú og hafi haft um nokkurt skeið algera sérstöðu að því er snertir atvinnu og atvinnuþróun í samanburði við aðra landshluta. Hvort tveggja hefur skeð þar, að síldveiðar og þá um leið síldariðnaður hefur brugðizt að verulegu leyti í tvo áratugi eða meira og sum árin svo að til neyðar hefur horft, þegar 40 söltunarstöðvar og 9-10 stórvirkar síldarverksmiðjur hafa verið að miklu eða öllu leyti verkefnalausar, og í annan stað hefur svo fiskgengd á grunnslóðum brugðizt ár frá ári og afkoma smáútgerðarinnar, sem sjávarþorpin byggja á þar af Seiðandi verið mjög erfið og sömuleiðis fiskvinnslustöðvanna, sem á þessari útgerð byggja. Engin endurnýjun hefur því átt sér stað nú um nokkuð mörg ár í skipakosti smáútgerðarinnar og sáralitil í fiskvinnslustöðvunum. Árstíðabundið atvinnuleysi hefur verið og er viðvarandi í þorra sjávarþorpanna, og nemur tala atvinnulauss fólks t.d. nú á þessum vetri hundruðum manna. Ástæður fyrir þessu eru m.a. þær, að það hefur verið almennur fjármagnsskortur atvinnurekenda og lánastofnana, sem hefur hindrað slíkan vöxt eða uppbyggingu nýrra fyrirtækja, að þar skapaðist mótvægi, sem jafnaði metin og tryggði sambærilega afkomu og vaxtarmöguleika atvinnuveganna við ýmsa aðra landshluta. Um spennu eða umframeftirspurn á vinnumarkaði hefur ekki verið að ræða, sem að líkum lætur, og ástandið að því leyti allt annað en t.d. á þéttbýlissvæðunum við Faxaflóa og við Austurland síðustu árin. Þegar á þessa sérstöðu, sem mér er óhætt að segja, að sé í raun og veru viðurkennd, - þessa sérstöðu Norðurlands er litið og atvinnulega kyrrstöðu, fjármagnsskort og einnig til viðbótar þá almennu tilhneigingu, sem fjármagnið hefur til að flytjast til þéttbýlissvæðanna á Suðvesturlandi eftir ýmsum leiðum, fer varla hjá því, að sú hugsun vakni, hvort réttmætt sé og nauðsynlegt að binda verulegan hluta af sparifé íbúanna í þeim landshlutum, þar sem fjármagn er svo takmarkað, að það veldur engan veginn því verkefni að halda uppi fullri atvinnu og eðlilegri atvinnuuppbyggingu, hvað svo sem líður þeim almennu röksemdum, sem hafðar eru uppi um nauðsyn þess að binda einhvern hluta sparifjár í því almenna spennuástandi, sem ríkt hefur víða í landinu. En þeim deilum, sem uppi eru um þau efni, vil ég ekki blanda í umr. um þessa fsp. Að svo komnu er sá einn tilgangur okkar fyrirspyrjenda að fá fram fullar upplýsingar um það, hve mikið af sparifé Norðlendinga sé nú á bundnum reikningum í Seðlabankanum. Að þeim upplýsingum fengnum og við frekari skilyrði en gefast í spurningatíma gæfist svo e.t.v. síðar tækifæri til að ræða það mál ýtarlegar, hver nauðsyn ber til þessarar bindingar og hve hún er hagstæð byggðajafnvæginu í landinu.



Herra forseti. Ég hygg, að segja megi, að venjulega, þegar stjórnarandstæðingar beina fsp. til ríkisstj. um einstök mál, sé tilgangurinn sá að fá fram upplýsingar, sem stjórnarandstaðan vonar, að komi ríkisstj. illa. Fsp. hafa sem sagt frá upphafi að verulegu leyti verið notaðar sem veigamikill þáttur í eðlilegri baráttu stjórnarandstöðu við ríkisstj. Spurningarnar hafa verið taldar þægilegt tæki, mikilsverður réttur stjórnarandstöðu til þess að koma í veg fyrir, að ríkisstj. haldi leyndum staðreyndum, sem stjórnarandstaðan þykist vita, að muni koma stjórninni illa, ef upp kæmust. Mætti um þetta nefna fjölmörg dæmi. Ég þykist vita, að tilgangurinn með þessari fsp. hafi verið þessi, sá sami sem venjulegastur er um fsp. stjórnarandstæðinga til ríkisstj. Ég þóttist strax vita af fsp. sjálfri, þegar ég las hana, og fékk það raunar alveg staðfest í ræðu hv. fyrirspyrjanda, að fyrirspyrjendur virðast hafa talið, að Seðlabankinn hafi dregið til sín eða bankavaldið í Reykjavík, þá væntanlega undir forustu ríkisstj. og samkv. skipun hennar kannske, dregið til sín til Reykjavíkur heilmikið fé frá því svæði, sem að er spurt, þ.e. Norðurlandi, og ástandið í þessum málum sé m.ö.o. þannig, að heilmikið af sparifé Norðlendinga sé fryst í Seðlabankanum hér fyrir sunnan. Þessi skoðun er í raun og veru í samræmi við þá mjög algengu skoðun, sem oft verður vart í blöðum og öðrum málflutningi stjórnarandstæðinga, að sparifjárbinding Seðlabankans sé gerð í einhverjum ýmist alveg óskiljanlegum tilgangi eða þá beinum illvilja til atvinnuveganna og komi sérstaklega hart niður á dreifbýlinu. Nú hélt ég satt að segja og hef margar ástæður til þess að ætla, að hv. fyrirspyrjandi hafi gleggri og nákvæmari þekkingu á samhengi þessara mála en svo, að hann tryði því, að þetta gæti verið rétt, og þó allra sízt að hann gæfi tilefni, jafnskýrt og gott og hér er um að ræða, til þess að leiða í ljós, á hversu algerum misskilningi þessar almennu staðhæfingar um innstæðubindinguna, um lánsfjárbindinguna, eðli hennar og tilgang og afleiðingar, séu byggðar. Staðreyndin er nefnilega alls ekki sú, að sparifjárbindingin eða lánsfjárbindingin í Seðlabankanum hafi dregið fé af Norðurlandi til Reykjavíkur eða til Seðlabankans. Staðreyndin er alls ekki sú, að Norðlendingar láti Reykvíkingum, Sunnlendingum eða neinum öðrum í té, allra sízt Seðlabankanum, fjármagn. Staðreyndin er þveröfug, eins og ég mun sýna fram á með tölum hér á eftir. Norðlendingar hafa frá bankakerfinu hér í Reykjavík stórkostlega fjárfúlgu til umráða, hundruð millj. til umráða af sparifé aðalbankanna, ríkisbankanna hér í Reykjavík. Það svar, sem ég læt í té hér á eftir við þessari fsp., leiðir því í ljós staðreynd, sem er þveröfug við það, sem mig grunar, að hv. fyrirspyrjendur hafa haldið að mundi koma í ljós í svari við fsp. Og það er í raun og veru alveg í samræmi við þann megintilgang, sem með lánsfjárbindingunni hefur verið frá upphafi, þegar tekið var að framkvæma heimildir í lögum frá 1958, í lögum frá vinstristjórnarárunum um heimild til handa Seðlabankanum til bindingar nokkurs hluta af sparifé banka og sparisjóða. Þegar farið var að framkvæma þessa lagaheimild með þeirri nýju stefnu núv. ríkisstj. 1960, var hagnýting sparifjárbindingarinnar fyrsta árið beinlínis sú að auðvelda lánsfjárveitingar til sjávarútvegsins, þ.e. styðja Útvegsbankann, sem átti í vissum erfiðleikum, og gera honum auðveldara en ella að standa við eðlilegar skuldbindingar sínar um lánveitingar í þágu sjávarútvegsins. Á næstu árum var lánsfjárbindingin notuð til þess að koma upp gjaldeyrisvarasjóði landsmanna. Það hefði ekki tekizt, - ég fullyrði, að það hefði með engu móti verið unnt fyrir Íslendinga að eignast þann tæplega 2000 millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð, ef heimildirnar í Seðlabankalögunum um gjaldeyrisvarasjóð til lánafjárbindingar hefðu ekki verið notaðar. Eftir að gjaldeyrisvarasjóðurinn náði þeirri hæð, sem talin var forsvaranleg, um 1800-2000 millj., hefur innlánsbindingin fyrst og fremst verið notuð til þess að greiða fyrir og auka endurkaup á afurðalánum þeirra viðskiptabanka, gjaldeyrisbankanna, sem Seðlabankinn endurkaupir afurðavíxla af. Án hagnýtingar á ákvæðum um lánsfjárbindingu hefði ekki verið unnt að standa undir þeim gífurlega miklu endurkaupum á afurðavíxlum útflutningsatvinnuveganna, sem hann hefur þó getað haldið uppi kaupum á af gjaldeyrisbönkunum. Þannig er það auðvitað staðreynd í málinu, sem ég hef raunar margoft gert grein fyrir, bæði hér á hinu háa Alþ. og annars staðar opinberlega, að í Seðlabankanum er ekki fryst ein einasta króna. Hver einasta króna, sem Seðlabankinn fær í sínar hendur í krafti hagnýtingarákvæðanna um heimild til sparifjárbindingar, er lánuð aftur út með einhverjum hætti eða er fólgin í gjaldeyrisvarasjóðnum, sem er utanríkisviðskiptum þjóðarinnar algerlega ómissandi. Þetta er staðreynd, sem ég hefði raunar haldið, að a.m.k. þingmönnum ætti að vera nokkurn veginn Ijós í grundvallaratriðum. Hitt er annað mál, að aldrei hefur áður verið að því vikið hér á hinu háa Alþ. og er raunar fagnaðarefni, að það skuli vera gert, hvernig viðskipti Seðlabankans í sambandi við innstæðubindinguna séu við einstaka landshluta. Að því hefur hingað til ekki verið vikið hér, og er, eins og ég segi, beinlínis ánægjuefni að fá tækifæri til að greina frá því, hvernig viðskiptum Seðlabankans í sambandi við innstæðubindinguna er hagað við þann landsfjórðung, sem hér er sérstaklega gerður að umtalsefni, einmitt og sérstaklega af alveg sömu ástæðu og þm. gerði alveg réttilega að umræðuefni í sínum orðum áðan, að á Norðurlandi hefur verið um atvinnuerfiðleika að ræða, sem ríkisstj. og bankakerfið hefur haft fullan skilning á og fullan vilja til að bæta úr, eftir því sem mögulegt er. Á því er enginn efi, að þær tölur, sem ég nefni hér á eftir, beinlínis sýna og sanna vilja ríkisvaldsins og bankakerfisins til þess að greiða úr atvinnuerfiðleikum á Norðurlandi. Heildartölurnar, sem ég skal sundurliða nánar á eftir, um þetta efni eru þannig, að um er að ræða heildarbindiskyldu á Norðurlandi í nóvemberlok s.l. að upphæð 213.9 millj. kr. vegna innlánsstofnana á Norðurlandi. Heildarbindiskylda í nóvemberlok var 213.9 millj. kr., en greiðslutilhögun á bindiskyldunni er þannig háttað, að aðalbankarnir í Reykjavík sjá um greiðslu bindingarinnar til Seðlabankans. Sumir þeirra greiða hana formlega fyrir útibúin, þ.e. á skuldfærslu- og viðskiptareikning þeirra. Af þessari 213.9 millj. kr. heildarbindiskyldu í nóvemberlok s.l. greiddu aðalbankarnir í Reykjavík sjálfir af sínu eigin fé 64.7 millj. kr., þannig að bundnar innistæður innlánsstofnana á svæðinu námu formlega 149.2 millj. kr. Frá innlánsstofnunum á Norðurlandi hafa m.ö.o. borizt til Seðlabankans í Reykjavík eða hann geymdi fyrir þær 149.2 millj. kr. í nóvemberlok s.l. En þá kemur að hinni hlið dæmisins: Hvað fær Norðurland í staðinn frá Seðlabankanum og bankakerfinu hér í Reykjavík? Eins og ég gat um í upphafi þessara orða minna, liggur þetta fé ekki grafið í kjöllurum Seðlabankans. Það er auðvitað í umferð eins og annað ráðstöfunarfé bankanna hér fyrir sunnan. Á móti þessari 149.2 millj. kr. bindiskyldu af Norðurlandssvæðinu eru endurkeyptir víxlar af svæðinu 394.1 millj. kr. Seðlabankinn hefur m.ö.o. endurkeypt víxla af Norðurlandssvæðinu fyrir 394.1 millj. kr. Með þessu er sagan ekki öll sögð, vegna þess að útibú Reykjavíkurbankanna á Norðurlandi skulda aðalstöðvunum í Reykjavík. M.ö.o.: bankarnir í Reykjavík láta útibúum sínum á Norðurlandi í té verulegt fjármagn, og heildarupphæð þess fjármagns er 105.2 millj. kr. Það fé, sem Norðurland hefur til umráða frá Seðlabankanum og ríkisbönkunum í Reykjavík, er samtals 499.3 millj. kr. Það, sem bankastofnanir á Norðurlandi hafa því til umráða frá bankakerfinu í Reykjavík, er umfram það, sem bundið er á Norðurlandi, hvorki meira né minna en 350.1 millj. kr., - það er 350.1 millj. kr. Þetta er sú upphæð, sem bankakerfi höfuðstaðarins veitir til ráðstöfunar í þágu atvinnulífsins á Norðurlandi, 350.1 millj. kr. Það er því ekki aðeins, að það sé í grundvallaratriðum fullkominn misskilningur, að bankakerfið í Reykjavík sogi til sín fé frá Norðurlandi, - ég vil ekki segja, að Norðurland sogi það frá Reykjavík, heldur sé það fé, sem bankakerfið í Reykjavík lætur í té í þágu atvinnulífs á Norðurlandi, mjög verulegt, 350.1 millj. kr. Þetta er mergurinn málsins. Til frekari upplýsinga skal ég sundurliða þessa heildartölu, sem ég lýsti áðan um heildarbindiskylduna af Norðurlandi. Ég geri ráð fyrir, að það sé fróðlegt fyrir hv. fyrirspyrjendur og alla aðra að sjá, hvernig það skiptist á kaupstaði og sýslur á Norðurlandi. Enn er miðað við 30. nóv. s.l. Heildarbindiskyldan úr Húnavatnssýslu er 23.7 millj. kr., úr Skagafjarðarsýslu 1.7 millj., úr Eyjafjarðarsýslu 7.8 millj., úr Þingeyjarsýslu 15.8 millj. Samtals 49 millj. úr sýslunum á Norðurlandi. Úr kaupstöðunum eru tölurnar þannig: Heildarbindiskylda á Sauðárkróki 19.8 millj., Siglufirði 16.9 millj., Ólafsfirði 4.6 millj., Akureyri 102.2 millj., Húsavík 21.4 millj. Samtals í kaupstöðunum 164.9 millj. kr. Heildarbindiskyldan samtals 213.9 millj., eins og ég gat um áðan, en þar af greitt af aðalbönkunum í Reykjavík 64.7, þannig að formleg bindiskylda á Norðurlandi er margnefnd tala, 149.2 millj. kr. Því miður var ómögulegt að fá upplýsingar um, hvernig endurkaupin skiptast á sýslur og kaupstaði, og þá auðvitað enn þá síður, hvernig skuld útibúanna við aðalbankana hefur dreifzt á sýslur og kaupstaði. Til þess þyrfti að gera formlegar skýrslur um svæðaskiptingu hjá útibúunum, en slíkar skýrslur eru mér vitanlega alls ekki gerðar. Með þessu vona ég, að spurningunum teljist fullnægjandi svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, sem á endanum urðu mjög skýr og greinileg, þó að hann teldi nauðsynlegt að hafa langan formála fyrir svörunum og ausa úr skálum reiði sinnar yfir því, að við skyldum gerast svo djarfir að spyrja hér um staðreyndir þýðingarmikils máls. Og ég verð að segja það, að manni virtist a.m.k. í byrjun, að ráðh. væri meira en lítið viðkvæmur fyrir þessu máli. Í öðru orðinu sagði hann, að þetta væri sér sérstakt fagnaðarefni, en hafði um það mörg orð, hvað tilgangur okkar væri svívirðilegur með því að vera að spyrja um þetta. Ráðh. endaði á því að fá út mjög glæsilega útkomu um það, hvað bankakerfið hér í Reykjavík styddi Norðlendinga mikið. En hann varð þó að grípa til þess ráðs til að fá þá útkomu að fara út í allt aðra sálma en fsp. fjallaði um, þ.e.a.s. um viðskipti útibúanna og aðalbankanna, sem eru vitanlega þessu máli algerlega óviðkomandi. Vitanlega áttu þau viðskipti sér stað með líkum hætti, áður en bindingin kom til skjalanna og hrifsaði stóran hluta af sparifé landsmanna í þessum landsfjórðungi, og það er auðvitað ekkert nýtt í sögunni eða til orðið fyrir stjórn Seðlabankans eða núv. ríkisstj., að það hafi oft verið þannig, að aðalbankarnir hafi lagt útibúunum eitthvert fé, heldur fullkomlega eðlilegt mál. En þarna mun samt ekki hafa komið allur sannleikur fram hjá hæstv. ráðh., því að ég veit, að til eru þau útibú í Norðlendingafjórðungi, sem flytja tugmilljónir til aðalbankanna, og bera reikningar bankanna vitni um þetta, svo að það var aðeins önnur hliðin á því máli, sem hæstv. ráðh. dró fram. Ráðh. sagði, að við hefðum fengið þetta aftur allt saman, sem Seðlabankinn hefði tekið, í auknum afurðalánum, það væri hvorki meira né minna en á fjórða hundrað millj., sem við hefðum fengið í afurðalánum. Fengum við ekki afurðalán einnig, áður en bindingarskyldan var notuð? Ekki veit ég betur en það hafi nokkurn veginn fylgzt að, áð bindingarskyldunni var komið á og afurðalánin voru stórlega minnkuð frá því, sem áður var, svo að í þeim efnum hefur engin breyting orðið. Sú breyting, sem hefur almennt orðið við innlánsbindinguna, er, að það hefur verið komið upp gjaldeyrisvarasjóði, það er rétt, með því að taka miklu meiri lán en ella hefði þurft í sambandi við okkar utanríkisviðskipti. Það er sjóður, sem er fenginn með lánum, og mótvægi þessara lána er síðan sparifjárbindingin, að því er hæstv. ráðh. skýrir frá. Það, sem breytzt hefur þess vegna, er ekki annað en það, að annars vegar hefur verið myndaður gjaldeyrisvarasjóður og hins vegar hefur fjórði parturinn af sparifé landsmanna verið bundinn. En ég fæ ekki séð með nokkrum hætti, að þær tölur, sem hæstv. ráðh. kom hér með varðandi þetta, sanni það, að bindingarskyldan hafi fært okkur Norðlendingum nokkurn eyri. Við höfum fengið afurðalánin eins og aðrir, en við höfðum þau einnig fyrir, og þau eru ekki komin til vegna bindingarskyldunnar á nokkurn hátt eða eiga nokkurn hlut skylt við hana. Ég tel það svo vera alveg eðlilegt og nauðsynlegt, að bankakerfi aðalbankanna og Seðlabankans sýni fjórðungum eins og Norðlendingafjórðungi, þar sem atvinnuástand er ófullnægjandi og fjármagn er ófullnægjandi ti1 að halda uppi atvinnu, halveg sérstaka fyrirgreiðslu. Við höfum ekki orðið varir við hana, Norðlendingar. Það má að vísu segja, að það hafi verið viðurkennt með atvinnujöfnunarsjóði, stofnun hans. Hann er enn þá smár í sniðum og má sín lítils á móti þeim sogkrafti, sem er varðandi fjármagnið, en hann er þó viðurkenning á því, að það þurfi sérstakra aðgerða við í sambandi við þetta, og á meðan það er viðurkennt, að það þurfi sérstakar ráðstafanir, sem sannarlega eru þó enn þá ófullnægjandi, sé ég ekki nokkra ástæðu til þess, að Seðlabankinn sé að draga til sín fé með sparifjárbindingu úr þessum fjórðungi. Það kann vel að vera, að nú vaxi mönnum þetta ekki mjög í augum, 200-300 millj., sem þarna er um að ræða. Ég vil þó benda á það, að aðeins það fé, sem Akureyri á þarna ein fyrir sig, væri röskur helmingur af því, sem þyrfti til að byggja nýja Laxárvirkjun, svo að eitthvað sé nefnt, svo að það er engan veginn hægt að segja, að á þriðja hundrað millj. kr. skipti ekki verulegu máli. Eins og ég sagði áðan, var þessi fsp. fyrst og fremst borin fram til þess að fá fram staðreyndir, ekki til þess að koma hæstv. viðskmrh. í neinn sérstakan bobba, enda er engin aðstaða til þess hér, þar sem ræðutíminn er svo takmarkaður, en ég vonast eftir því að fá tækifæri til að ræða þetta mál síðar hér á þinginu.



Herra forseti. Þó að hér sé enginn tími til þess að hefja umr. í dúr við það, sem hæstv. viðskmrh. gaf tilefni til, finn ég ástæðu til þess að mótmæla þeim fjarstæðum, sem ég tel að fram hafi komið í fullyrðingum hans, áður en hann vék sér að því að svara þeim fsp., sem hér voru til umr. Hæstv, ráðh. stagast sí og æ á því, að binding sparifjár í Seðlabankanum standi í alveg beinu hlutfalli við veitt afurðalán eða endurkaup Seðlabankans á afurðalánum. Ég efast þó ekkert um það fyrir mitt leyti, að hæstv. ráðh. hlýtur að vera búinn að gera sér grein fyrir því fyrir löngu, að þetta er ekki svona og hefur aldrei verið svona. Hann veit það t.d., að þegar það kemur fyrir, sem gerist hjá okkur á tiltölulega stuttum tíma á hverju ári, á einum eða tveimur mánuðum, að miklar afurðir falla til, afurðir svo að skiptir mörgum hundruðum millj. kr., þá eru auðvitað veitt afurðalán úr Seðlabankanum, án þess að sparifjárbinding hafi komið til á móti þeim upphæðum á sama tíma. Hæstv. ráðh. veit þetta. En eigi að síður hefur Seðlabankinn um margra ára skeið, löngu áður en til kom sparifjárbinding og líka eftir að hún kom til, talið sér fært og skylt og talið sjálfsagt að veita afurðalán út á þessar stórauknu afurðabirgðir, þegar þær komu til, þó að ekki hafi verið um að ræða tilsvarandi aukningu á bindifé, af því að hann varð eins og hver annar seðlabanki að veita bráðabirgðalán út á framleidda gjaldeyrisvöru, sem væntanlega þurfti ekki að liggja í landinu nema tiltölulega stuttan tíma. Þetta hefur verið hægt, og þetta er hægt. Og þeir, sem setja þetta dæmi upp á þennan barnalega hátt, að vilja alltaf segja: Það er ekki hægt að veita meiri afurðalán en bindifé stendur inni fyrir á hverjum tíma, - eru vitanlega að fara með falskenningar. Þannig eru þessi mál ekki og hafa aldrei verið. Ef hliðstæður útreikningur og hæstv. ráðh. gerði hér væri settur upp fyrir aðra landshluta, dettur mér alveg sérstaklega í hug Austurland, og ég þykist hafa fundið hjá æðimörgum, þm. og öðrum, að það þurfi ekki að gera ýkjamikið fyrir Austurland nú síðari árin, því að þeir hafi lifað þar allir eins og blóm í eggi, og má til sanns vegar færa, - en ef maður notaði reikningsaðferð hæstv. ráðh., hefðu Austfirðingar verið mestu gustukamenn á landinu af öllum landsmönnum vegna þess, að af eðlilegum ástæðum, þar sem afurðirnar féllu til, þar sem milljónirnar og milljónatugirnir og hundruð millj. voru framleiddar, þangað þurfti að verja fé, ekki vegna Austfirðinga, heldur vegna landsins alla. Það gæti vitanlega enginn mannlegur máttur staðið að því að framleiða allt það, sem þar er framleitt, í krafti þess sparifjár, sem þar fellur til. Þegar sett er upp dæmi um það, hvað hafi verið flutt mikið fjármagn frá bankakerfinu í Reykjavík, Seðlabankanum og viðskiptabönkunum, til Norðurlands eða annarra landshluta og reiknað á þann hátt, sem hæstv. ráðh. gerir, er það vitanlega alveg fráleitt. Bankakerfið í Reykjavík er engin sérstök stofnun fyrir Reykjavík eða næsta nágrenni Reykjavíkur. Mikill hluti af bankakerfinu hér er bankakerfi þjóðarinnar. Það hefur undir höndum, þetta bankakerfi, á vissum tímum ársins stórar fjárfúlgur, sem jafnt Norðlendingar, Austfirðingar og aðrir eiga, ýmsir almannasjóðir, sem þar geyma ié um lengri eða skemmri tíma, og bankakerfið í Reykjavík er með í sínum höndum á hverjum tíma jafnvel hundruð milljóna kr., sem eru raunveruleg verðmæti tiltölulega nýlega komin inn fyrir útflutningsvöru þjóðarinnar allrar. En bankakerfið hér ræður yfir þessu fjármagni á vissu tímabili og þarf vitanlega að ráðstafa því. En það er vitanlega mesti misskilningur að setja dæmið upp á þessa lund, sem hæstv. ráðh. gerði, að hér séu einhverjir sérstakir bankar tilheyrandi Reykjavík, þeir séu að færa öðrum landsfjórðungum stórar fjársummur og þannig liggi hinir landsfjórðungarnir sem hálfgerðir ómagar á bankakerfinu hér. 



Herra forseti. Í þessari stuttu ræða hv. síðasta ræðumanns voru svo miklar og augljósar fjarstæður, að það væri mjög freistandi að gera það ýtarlega að umræðuefni. En ég skal ekki misnota mína aðstöðu til að halda hér langa ræðu yfir hv. þm., þar sem hans ræðutími er takmarkaður, enda þarf ég ekki mjög mörg orð til að sýna fram á grundvallaratriðin í alröngum málflutningi hans. Hann segir, að veitt hafi verið afurðalán, áður en bindiskyldan kom til skjalanna. Þetta var raunverulega það eina, sem hann sagði og var algerlega óaðfinnanlega rétt. Auðvitað var það gert. Það var gert um langt skeið þannig, að ekki var til tjóns fyrir efnahags- eða fjármálalíf þjóðarinnar, þ.e. á meðan Seðlabankanum var útvegað jafnmikið fé til ráðstöfunar og hann notaði til aukinna afurðavíxlakaupa. En á áratugnum 1950-1960 var það þetta, sem fyrst og fremst fór úrskeiðis í stjórn íslenzkra efnahagsmála, í stjórn íslenzkra peningamála, að Seðlabankinn jók ár frá ári endurkaup sín á afurðavíxlum án þess að fá samtímis nokkurn veginn jafnmikið aukið ráðstöfunarfé, án þess að fá samtímis aukið fé til að binda í hinum auknu afurðakaupum, og afleiðingin varð sú, sem raun varð á allt þetta tímabil, 1950-1960, einkenndist af gjaldeyrisskorti, af innflutningshömlum, af stöðugu kapphlaupi milli verðlags og kaupgjalds. Áratugurinn 1950-1960 er áratugur hafta og gjaldeyrisskorts, og höfuðástæðan til, að hann var áratugur hafta og gjaldeyrisskorts, var þessi, að þeirri grundvallarreglu var ekki fylgt í stjórn á Seðlabankanum, í stjórn á Landsbankanum, að útvega honum aukið starfsfé á móti auknum afurðavíxlakaupum hans. Þetta var frumorsök verðbólgunnar á áratugnum 1950-1960, frumorsök gjaldeyrisskortsins, frumorsök viðskiptahaftanna. Þessari stefnu var gerbreytt á árinu 1960. Síðan 1960 hefur verið fyrir því séð, fyrst og fremst með bindiskyldunni, að Seðlabankinn hefur fengið aukið starfsfé á móti þeim skuldbindingum, sem hann hefur tekið að sér, sem sumpart hefur verið varið til að koma upp gjaldeyrisvarasjóðnum og sumpart að gera á síðari árum kleift að stórauka kaup afurðavíxla. Það verður með engu móti staðhæft, að sú verðbólga, sem því miður hefur átt sér stað enn á þessum árum, eigi rót sína að rekja, til rangrar stefnu í peningamálum, til rangrar stefnu Seðlabankans í þeim málum, sem honum er falið að hafa forsjá fyrir. Það ætti að vera alveg augljóst, ef litið er á efnahagsreikning Seðlabankans, að það, sem ég hef sagt um þetta efni, er óyggjandi sannleikur. Ég hef hér af tilviljun efnahagsreikning Seðlabankans einmitt í lok sama mánaðar og tölurnar, sem ég nefndi áðan, gilda fyrir, lok nóv. s.l. Það fé, sem Seðlabankinn hafði þá til ráðstöfunar, var 3600 millj. kr. 1000 millj. kr. voru fengnar með seðlar útgáfunni, bindiskyldan nam þá 1700 millj., það fé, sem hann hafði fengið í gegnum bindiskylduna, var 1700 millj. og að eigin fé Seðlabankans var 900 millj. Það eru einfaldar tölur: 1000 millj., 1700 og eigið fé 900, eignir Seðlabankans nettó 900 millj. Þessar 3600 millj. notaði Seðlabankinn með tvennum hætti og aðeins með tvennum hætti í grundvallaratriðum. Annars vegar lánaði hann það út, keypti afurðavíxla fyrir 1600 millj. kr., og hins vegar notaði hann það til þess að eiga gjaldeyrisvarasjóðinn, 2000 millj. kr. Er nú ekki alveg augljóst mál, að ef bindiskyldan væri afnumin, þ.e. ef Seðlabankinn væri látinn skila aftur til viðskiptabankanna þessum 1700 millj., yrði hann að gera annað hvort, hann yrði að strika út öll endurkaupin og meira að segja meira, - bindiskyldan er 1700 millj. og endurkaupin eru 1600 millj., - ef bindisjóðurinn væri tekinn af honum, gæti það þýtt það, að hann yrði að segja upp öllum afurðalánunum og meira að segja dygði ekki algerlega til, það vantaði 100 millj. á eða þá hann mundi missa á skömmum tíma 1700 millj. af 2000 millj. gjaldeyrisvarasjóði. Það þriðja er ekki til í dæminu. Þess vegna er það fullkomlega út í bláinn, þegar hv. síðasti ræðumaður talar þannig, að Seðlabankinn gæti haldið áfram að eiga gjaldeyrisvarasjóð og haldið áfram að endurkaupa víxla, en hætt bindiskyldunni. Þetta er fullkomlega út í bláinn. Maður gæti náttúrlega sagt eins og einn hv. framsóknarmanna sagði í blaðagrein, ég held nú að vísu óviljandi, sjálfur ritari Framsfl., að það væri langbezt að selja gjaldeyrisvarasjóðinn og nota hann til dána hér innanlands. Ég held, að hann hafi ekki einu sinni talað fyrir munn sins eigin flokks, þegar hann mælti þessi ógætilegu og mér liggur við að segja fávíslegu orð. En hitt stendur eftir óhagganlegt, að minnkun bindiskyldunnar þýðir annaðhvort minnkun afurðakaupa eða minnkun gjaldeyrisvarasjóðsins. Auðvitað geta menn sagt, að menn vilji annaðhvort minnka gjaldeyrisvarasjóðinn, eins og ritari Framsóknar glopraði út úr sér, eða að menn vilji minnka endurkaupin. En það er ekki hægt að segja allt þrennt í senn, það er fjarstæða., að þeir vilji halda gjaldeyrisvarasjóðnum, halda endurkaupunum, en minnka bindiskylduna. Þetta er sjálfsmótsögn. Þá er það eitt atriði í ræðu hv. fyrirspyrjanda, seinni ræðu hans, sem mig langaði til að svara eða réttara sagt gefa upplýsingar, sem sýna, að sú staðhæfing var röng, og hún er jafnröng, hversu oft sem hún er sögð og þó að hún væri sögð hundrað sinnum hér á Alþingi og í blöðum. Ég veitti því athygli, að hann sagði, án efa af því að hann trúir því, að það sé rétt, mér dettur ekki í hug að væna hv. 4. þm. Norðurl. e. um, að hann segi slíkt, án þess að hann trúi því sjálfur, að það sé satt, - hann sagði, að gjaldeyrisvarasjóðurinn hefði skapazt fyrir auknar lántökur erlendis. Hann sagði, að gjaldeyrisvarasjóðurinn hefði orðið til með þeim hætti, að landið hafi tekið ný lán erlendis. Þetta er búið að segja, svo oft í Þjóðviljanum og Tímanum, að það er kannske afsakanlegt, að jafnvel þm., jafnvel mikilhæfir þm. trúi því. En þetta er algerlega rangt, og það get ég sýnt fram á með tölum, sem ég nánast fyrir tilviljun hafði í töskunni, - ég hafði ekki búizt við því að þurfa að svara enn þá einu sinni fullyrðingu eins og þessari. 



Herra forseti. Það var vissulega einkennilegt að heyra hæstv. ráðh. gera því skóna hér í upphafi svara sinna, að þessi fsp. væri eingöngu komin fram af illvilja fyrirspyrjenda. Það liggur í augum uppi, að hér var fyrst og fremst óskað eftir upplýsingum, og þegar þær upplýsingar eru fram komnar, væntum við þess að geta athugað þær og metið, hvaða lærdóma má af þeim draga. Ráðh. snerist þegar í stað í vörn og hóf jafnvel stórsókn á okkur fyrirspyrjendur, áður en hann var byrjaður að svara sjálfur þeirri spurningu, sem fyrir hann var lögð. Það var eins og hann vissi upp á sig einhverja skömm. En eins og ég hef þegar sagt, vildum við fyrst og fremst fá tölurnar á borðið, svo að unnt væri að skoða málið, því að auðvitað er ekki unnt að rökræða slík mál í fsp. tíma, þar sem þm. hafa 5 mínútur til umráða og ráðh. ótakmarkaðan tíma. Ég vil þó reyna að draga hér fram kjarna þessa máls, ekki sízt vegna mjög villandi málflutnings ráðh. Það er staðreynd, að sparifjárbinding á sér stað, og ráðh. hefur upplýst, að hún nemur um 150 millj. kr. frá sparisjóðum og bönkum á Norðurlandssvæðinu. Mikill hluti af þessu fé er ekki endurlánaður í afurðavíxlum, heldur er geymdur í erlendum bönkum á mjög lágum vöxtum. Ég er ekki að halda því fram, að gjaldeyrisvarasjóðurinn hafi verið skapaður með erlendum lánum, en ég held, að það geti ekki verið nein goðgá að minna á, að á sama tíma og við erum með þennan gjaldeyrissjóð á mjög lágum vöxtum í erlendum bönkum, tökum við stórlán erlendis á mjög háum vöxtum og það jafnvel stundum í sömu bönkunum og geyma bindiféð. En þetta er ekki fyrst og fremst hér til umr., heldur sparifjárbindingin. Hún hefur óneitanlega fyrst og fremst verið studd þeim rökum, að draga þurfi úr þenslunni, of mikið fé sé í umferð og nauðsynlegt að hafa hemil á verðbólgunni með því að binda þetta fé. Slíkan rökstuðning höfum við ekki svo sjaldan heyrt hér í þinginu. Við verðum að gefa okkur betri tíma til að ræða, hvort þessi kenning sé út af fyrir sig rétt eða ekki. En það, sem við viljum fyrst og fremst vekja hér máls á, er sú spurning: Á þessi sparifjárbinding rétt á sér á landssvæðum, þar sem engin þensla á sér stað og ekkert verðbólguvekjandi ástand? Það er spurningin. Á hún rétt á sér á landssvæðum, þar sem miklu frekar er hægt að segja, að sé kreppuástand og atvinnuleysi? Ráðh. hefur haldið því fram í þessum umr., að villandi sé að taka aðeins tölur um sparifjárbindingu, og hefur komið með tölur á móti, sem snerta endurkaup á afurðavíxlum. Það er mjög erfitt að rökræða við ráðh. hér í fsp.-tíma, en ég vil halda því fram, að hér sé alls ekki um sambærilegar tölur að ræða. Tölurnar um sparifjárbindingu af Norðurlandi, að upphæð 150 millj. kr., gilda aðeins um úti búin á Norðurlandi. Það er sú upphæð, sem tekin hefur verið beint frá lánastofnunum á Norðurlandi. En tölurnar um keypta afurðavíxla af Norðurlandi gilda um alla þá víxla af Norðurlandi, sem berast inn í bankakerfið, ekki aðeins að norðan, heldur einnig í aðalbankana hér fyrir sunnan og jafnvel víðar. Það er vissulega rétt, sem hv. 5. þm. Austf. undirstrikaði hér, að bankakerfið í Reykjavík er ekki sérstaklega ætlað fyrir Reykvíkinga, heldur verður að taka tillit til þess, að þetta eru lánastofnanir, sem eiga að þjóna öllu landinu. Þessar lánastofnanir hafa fengið mikið fé, sem þeim er ætlað að nota til útiána um allt land. Þess vegna er ekki hægt að bera þegar tölur saman með þeim hætti, sem ráðh. gerði hér áðan. Hins vegar má vel vera, að hægt sé að finna sambærilegar tölur í þessu efni. En ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að tölurnar eru villandi og ekki sambærilegar.