Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist tilkynning frá hv. 17. þm. Reykv., Ögmundi Jónassyni, um að þingmaðurinn afturkalli fyrirspurn til menntmrh. um opnunartíma Þjóðarbókhlöðu, 289. mál á þskj. 340.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um það ákvæði að tekið verði fram að Lífeyrissjóður bænda sé eign sjóðfélaga, þ.e. eign bænda. Mér finnst þetta vera svo sjálfsagt. Ég get ekki séð að annar eigi Lífeyrissjóð bænda. Ég furða mig á því að menn greiði ekki atkvæði með þessu og ég spyr hv. þm.: Hver á Lífeyrissjóð bænda ef það eru ekki bændur sjálfir?

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um að sjóðfélagar Lífeyrissjóðs bænda fái að kjósa í stjórn en að stjórnin verði ekki skipuð eftir tilnefningu Hæstaréttar, fjmrh. og landbrh. ásamt með Bændasamtökum Íslands. Ég treysti einstaklingum til að fara sjálfir með forræði sitt og ég hef talið að það væri aðalsmerki flokks míns. Ég segi já.

Herra forseti. Í umsögn Þjóðhagsstofnunar um tillöguna segir að markmið hennar sé virðingarvert en ekki raunhæft. Undir það tek ég. Í tillögunni skortir verulega á aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar, sérstaklega til skemmri tíma til að sporna við því hættuástandi sem nú er á landsbyggðinni. Því rétt að ríkisstjórnin beri sjálf ábyrgð á því sem hér er lagt til um stefnu í byggðamálum fram til ársins 2001 enda hlýtur það að vera verk nýrrar ríkisstjórnar að marka skýrari og árangursríkari stefnu í byggðamálum en hér er lagt til. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Ég hefði í fyrsta lagi talið eðlilegt að tillagan hefði beðið þangað til stjórnskipuð nefnd af hæstv. forsrh. með fulltrúum þingflokka sem hefur nú verið að störfum um tilteknar aðgerðir í byggðamálum tengdar kjördæmabreytingu hefði skilað áliti sínu og þar til ljóst hefði verið hvað gert yrði hér á þingi áður en því lýkur í þeim efnum. Tillagan er fyrst og fremst samsafn af fallegum hugleiðingum um hvernig menn vildu gjarnan að byggðamál þróuðust á Íslandi. Ég hef líkt því við það að menn settu saman þáltill. um að helst skyldi alltaf vera gott veður. Út af fyrir sig hægt að samþykkja slíkar ályktanir. Það væri hægt að samþykkja hugleiðingar um að æskilegt væri að byggðamál þróuðust jákvæðar en þau hafa gert að undanförnu. En meðan slík ályktunargerð hefur ekkert inntak, engir peningar fylgja og engar ákvarðanir fylgja um slíkar aðgerðir, er ekkert að samþykkja, það er ekki verið að greiða neinu atkvæði, herra forseti. Ég sit því hjá.

Herra forseti. Þær aðgerðir sem eru lagðar til eru byggðar á ítarlegustu rannsóknum sem gerðar hafa verið á orsökum búferlaflutninga á landsbyggðinni. Síðastliðin 18 ár hafa brottfluttir umfram aðflutta verið frá 500 upp í 1.800 manns á ári. Enginn vafi er á því að þessar aðgerðir munu verða til verulegra hagsbóta fyrir landsbyggðina því að hér eru m.a. lagðar til mjög afgerandi leiðir til að auka fjölbreytni atvinnulífsins, bæta aðstöðu til menntunar, þekkingar og menningar, jöfnunar búsetuskilyrða, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar og ýmsar aðrar aðgerðir til að gera búsetu á landsbyggðinni eftirsóknarverðari. Hér eru tvímælalaust á ferðinni raunhæfustu aðgerðir sem lagðar hafa verið til í þeim tilgangi að styrkja stöðu landsbyggðarinnar. Verði unnið markvisst eftir þessum tillögum á næstu árum tel ég að ná megi því meginmarkmiði þessarar tillögu að fólksfjölgun á landsbyggðinni verði ekki undir landsmeðaltali næsta áratug.

Herra forseti. Í þessari tillögu er að sönnu margt göfugra markmiða. Í ljósi reynslunnar, í ljósi þeirra efnda sem við horfum nú framan í af byggðaáætlun umliðinna ára er tæplegast ástæða til mikillar bjartsýni. Þar tala staðreyndir sínu máli um fólksflótta frá landsbyggð til þéttari byggðar á suðvesturhorninu. Því er alveg ljóst að ,,byggðastefna`` undir stjórn núverandi ríkisstjórnarflokka, Framsfl. og Sjálfstfl., er aðeins orðin tóm. Ég hef enga trú á orðum sem á ekki að efna. Minn flokkur, Samfylking jafnaðarmanna, vill alvörubyggðastefnu þar sem orð og efndir fara saman. Sú stefna mun koma á daginn. Hún mun verða efnd á næsta kjörtímabili. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Við hv. þm. Ögmundur Jónasson skiluðum séráliti um tillöguna og tókum þar fram að við teljum að tillagan hefði þurft miklu ítarlegri meðferð í allshn. en raun varð á. Margar umsagnir bárust um tillöguna með hugmyndum og ábendingum sem meiri hlutinn tók í engu tillit til. Það var nokkuð sammerkt með þeim umsögnum að lögð var áhersla á að efndir fylgi orðum og fjármagn fyrirheitum. Mikil vantrú var augljós hjá umsagnaraðilum um að svo færi og ekkert hefur verið gert til eyða óvissu í þessu efni. Það þarf að taka miklu fastar á málum en gert er í tillögunni og þó að fyrsti minni hluti taki undir margt af því sem fram kemur í tillögunni, þá gagnrýnum við lausatök og skort á markvissri áætlanagerð. Hér er í besta falli um að ræða atrennu stjórnarflokkanna til að gera sér grein fyrir ástandinu og tilraun til að setja sér markmið. Við getum ekki fallist á að um trúverðuga lausn sé að ræða á þeim vanda sem við er að glíma og sitjum þess vegna hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Hér er verið að samþykkja stefnu í byggðamálum. Að baki henni eru góðar og markvissar rannsóknir. Þetta er ákveðin stefna sem mun skila árangri og það segja má að nú þegar hafi framkvæmd stefnunnar hafist með ákvörðunum fjárln. vegna fjárlaga yfirstandandi árs. Trú mín er að við eigum eftir að sjá að þessi byggðastefna skilar okkur mjög vel fram á veginn í byggðamálum. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Í stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í byggðamálum eru sett fram göfug markmið í mörgum liðum og allítarlegu máli. Framkvæmdir sömu ríkisstjórnar ganga hins vegar í þveröfuga átt við það sem hér er lagt til. Hér er því á ferðinni öfugmælabæklingur. Hér eru á ferðinni kosningaloforð sem hafa verið svikin á liðnu kjörtímabili, kosningaloforð sem verða svikin á næsta kjörtímabili ef þessi ríkisstjórn fær áfram brautargengi. Ég get ekki samþykkt þennan öfugmælabækling. Ég sit hjá.

Herra forseti. Í veikindaforföllum hæstv. félmrh. mæli ég fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, með síðari breytingum. Með breytingu á lögum um málefni fatlaðra, sem hér er lögð til, er stefnt að því að auðvelda yfirtöku sveitarfélaga á þjónustu við fatlaða á grundvelli 13. gr. laga. Á undanförnum árum hafa nokkur sveitarfélög sýnt því áhuga að yfirtaka þjónustu við fatlaða á grundvelli þeirrar greinar. Þar sem skort hefur lagaákvæði um réttarstöðu starfsmanna svæðisskrifstofu málefna fatlaðra við yfirtöku sveitarfélaga á þjónustunni hefur reynst örðugt að ganga til slíkra samninga. Í 1. gr. frv. er leitast við að bæta úr brestum gagnvart samningum af því tagi, svo sem þeim tveimur tímabundnu þjónustusamningum sem þegar hefur verið lagður grundvöllur að. Í frv. segir að í slíkum samningum eða samningi sé félmrh. heimilt að framselja viðkomandi sveitarfélagi, byggðarsamlagi eða héraðsnefnd allar þær valdheimildir sem framkvæmdastjórar svæðisstofa fara með samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, svo fremi að starfsmönnum sé tilkynnt hver fari með það vald. Drög að þessu frv. voru kynnt stjórn Starfsmannafélags ríkisstofnana enda varðar frv. fyrst og fremst félaga í því stéttarfélagi. Ákvæði í 1. gr. er sambærilegt við ákvæði í 17. gr. laga nr. 82/1994, um reynslusveitarfélög, hvað varðar stöðu starfsmanna ríkisins þegar verkefni voru flutt til sveitarfélaga í tilraunaskyni. Að öðru leyti skýrir málið sig sjálft og ég legg til, herra forseti, að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Við höfum rætt um að gera breytingu á þingsköpum og fallist á að fara í þá vinnu. Þó það sé ekki að finna í þingskapafrv. sem við höfum nú ráðgert að fjalla um þá virðist mér stærsta máli að farið að vera hve seint megi leggja þingmál fram. Hve seint megi leggja þingmál fram. Eins og við vitum er það hálft ár frá upphafi þings. Þar með virðist hægt að leggja fram frumvörp, stjórnarfrumvörp og önnur alveg til 1. apríl. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að ár eftir ár skuli komið með frumvörp á síðustu stundu. Alltaf eru þetta það góð mál að þingið á að hafa skilning á því að þau verði að gera að lögum. Yfirleitt er höfðað til þess að stjórnarandstöðunni beri að hafa skilning á því. Á nokkrum dögum er ætlast til að fram komi frumvörp til 1. umr., verði vísað til nefndar, fái umfjöllun í nefnd óháð því sem þar liggur fyrir, komi til baka og verði að lögum. Í dag er miðvikudagur, nákvæmlega viku fyrir áformuð þinglok og enn eitt stjfrv. kemur inn. Það er sett inn á dagskrá í fyrirspurnatíma og það á ganga til atkvæða um það af því að það á að komast til nefndar og verða að lögum. Það er óviðunandi að við skulum sífellt fá frv. svo seint inn til þingsins sem raun ber vitni. Frv. sem hér er mælt fyrir kom til umræðu á fundi félmn. sl. haust undir allt öðru máli. Þá bar á góma að gera þyrfti breytingu eins og hér er lögð til. Við sem þar áttum hlut að máli töldum dálítið vafasamt að setja í lög þetta ákvæði sem hér er gerð tillaga um. Við hvöttum til þess að reynt yrði að fara aðra leið ef unnt væri. Þessi lagagrein, sem hér á að lögbinda, er um það að á meðan tilraunasveitarfélag er með tímabundinn samning við ríkið varðandi málefni fatlaðra eigi hlutaðeigandi starfsmenn svæðisskrifstofu sem þar eru í störfum að vera í þjónustu sveitarfélags, byggðasamlags eða héraðsnefndar en þá má félmrh. framselja til sveitarfélagsins, byggðasamlagsins eða héraðsnefndarinnar allar þær valdheimildir sem framkvæmdastjórar svæðisskrifstofu hafa samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það á engin formbreyting að verða á ráðningarstöðu starfsmanna, þeir eiga áfram að vera ríkisstarfsmenn og þannig á að fara með laun þeirra og starfskjör. En öðruvísi á að fara með aðra sem ráðnir verða samhliða þeim í sveitarfélaginu. Það kemur fram í greinargerðinni að nýir starfsmenn muni ekki heyra undir lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, þannig að starfsmenn sömu stofnunar heyra undir stjórnunarheimildir ólíkra stjórnsýslustiga. Þetta er óheppilegt. Þetta getur alveg gengið, það getur allt gengið en þetta er óheppilegt. Síðan vaknar spurningin: Er þetta ekki fordæmisgefandi, bæði þegar verið er að gera þjónustusamninga við sveitarfélög eða svæðisstofnanir? Er þetta ekki fordæmisgefandi varðandi ríkisfyrirtæki sem fara yfir á eitthvert annað stjórnsýslustig? Og hafa menn séð fyrir hvort þetta er í lagi? Á örfáum dögum eigum við að reyna að átta okkur á því hvaða afleiðingar þetta mál getur hugsanlega haft og hvaða áhrif það hefur í framtíðinni en við eigum enga möguleika á því. Það er það sem er að, og þegar þar við bætist að við í félmn. vitum að snemma í haust lá fyrir að gera þessa lagabreytingu þá er það óskiljanlegt að málið skuli koma inn sjö dögum fyrir þinglok. Nú er það svo að mörg mál bíða umræðu. Sum eru góð, önnur síðri. Eitt af þeim málum sem bíða er skýrsla félmrh. um framkvæmd verkefnis um reynslusveitarfélög árið 1997 til 1998. Við fáum væntanlega engan tíma til að ræða slík mál. Við erum upptekin af að taka mál til 1. umr. og ræða byggðaáætlun í heilan dag. Byggðaáætlun ríkisstjórnar sem er að fara frá völdum, en lítum á bls. 7 í skýrslu félmrh. sjálfs um framkvæmd verkefnis um reynslusveitarfélög. Þar er verið að fara yfir hvaða ábendingar og reynsla er af reynslusveitarfélagaverkefnunum, sem eru út af fyrir sig góð verkefni. Ábendingar eru um erfiðleika vegna yfirtöku á fjársveltum stofnunum, almennur vilji sveitarfélaga er til að halda áfram reynslusveitarfélagaverkefnunum, sveitarfélögin telja að það að vera reynslusveitarfélag hafi gjarnan í för með sér ákveðna innri tiltekt. Ég bið þingmenn að taka eftir því, innri tiltekt, þannig að fleiri þættir í stjórnsýslu þeirra eru teknir til endurmats og skoðunar en sjálf verkefnin. Á sama tíma erum við með ákveðið klúður í sambandi við starfsmennina. Síðan segir að nauðsynlegt sé að hyggja sem fyrst að lagabreytingum ef halda á einhverjum reynslusveitarfélagaverkefnum áfram. Og á bls. 7 stendur: ,,Bent var á að þegar komi að frekari verkefnatilfærslu á þessu sviði valdi starfsmannamál ákveðnum vandkvæðum.`` Í þessu sambandi var talið afar óheppilegt, hæstv. forseti, að starfsmenn nytu ólíkra kjara vegna mismunandi stéttarfélagsaðildar. Það fer ekki hjá því að það veki til umhugsunar að vera annars vegar með skýrslu sem bendir á vandkvæðin sem hafa verið og áherslur sveitarfélaganna að finna lausn á því sem hefur verið vandi, eitt af því er að óheppilegt sé að starfsmenn njóti ólíkra kjara vegna mismunandi stéttarfélagsaðildar, og fá síðan frv. af þessum toga nokkrum dögum fyrir þinglok og finna þrýstinginn á að afgreiða það og taka fyrir í nefnd með þeim verkefnum sem þar eru, því auðvitað snýr þetta að hag starfsmanna á þessum stöðum. Þetta eru engin vinnubrögð. Herra forseti. Ég er ekki að lýsa yfir hér og nú hvernig ég muni bregðast við tillögunni sem slíkri um þessa lagagrein. En mér finnst dapurlegt að hafa átt þátt í að vera með ábendingu til starfsmanna félmrn. á haustdögum um að reyna að finna leið til að koma ekki með slíkt frv. inn í þingið, vita þess vegna að þetta var til umræðu snemma á haustdögum og vera síðan boðið upp á að málið komi inn sjö dögum fyrir þinglok. Mér er sem þingmanni svo misboðið að mér er skapi næst að leggja til að málinu verði vísað frá.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. ræðumanni sem talaði á undan mér að vinnubrögðin í sambandi við þetta mál hljóta að vekja mikla furðu. Málið kom til félmn. rétt fyrir jól, þá í tengslum við umræðu um fjárlög. Það var nánast á síðasta degi og nefndin var einhuga um að ekki væri hægt að afgreiða þetta mál á svo skömmum tíma. Nú gerist það aftur að mælt er fyrir málinu örfáum dögum fyrir þinglok og væntanlega er ætlast til að nefndin afgreiði málið á þeim örfáu stundum sem eftir eru því það vita allir þingmenn að næstu daga verða reyndar nefndastörf. Það er náttúrlega búið að skipuleggja þann tíma sem þá er til reiðu og verður kannski eitthvað að hnika til út af þessu máli. En maður furðar sig á vinnubrögðum ráðuneytisins og hvers vegna í ósköpunum það gerist að margir mánuðir líða. Málið er lagt fram fyrir jól, síðan líða margir mánuðir þar til málið kemur aftur hér inn og aftur á síðustu stundu, því það hlýtur öllum að vera ljóst að við hljótum að verða að leita álits stéttarfélaganna. Ég get ekki áttað mig á því við lestur þessa frv. hvort þetta hefur í för með sér einhverjar breytingar fyrir viðkomandi starfsmenn. Ég get bara ekki áttað mig á því hvað það þýðir að heyra ekki lengur undir lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og að öll þau réttindi séu færð yfir til sveitarfélaganna. Í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Drög að frv. voru kynnt stjórn Starfsmannafélags ríkisstofnana, enda varðar frumvarpið fyrst og fremst félaga í því stéttarfélagi.`` Hver voru viðbrögð stéttarfélagsins? Lagði stéttarfélagið blessun sína yfir þetta mál? Ég hef ekki hugmynd um það en það hlýtur að vera skylda okkar að leita til viðkomandi stéttarfélaga og reyna að átta okkur á því hvað þetta þýðir. Þess vegna hlýt ég að mótmæla því að svo seint skuli vera mælt fyrir þessu máli. Það hefur reyndar legið hér í nokkra daga í þinginu og ég held að félmrn., eins og ýmis önnur ráðuneyti, þurfi að skoða svolítið vinnubrögð sín hvað þetta varðar. Það er ekki hægt að koma hingað og ætlast til að mál séu bara afgreidd á færibandi. Það kann vel að vera að við verðum öll sammála um að þetta sé hið besta mál og bráðnauðsynlegt og tryggi réttarstöðu starfsmanna og guð veit hvað, en við verðum einfaldlega að hafa tíma til að skoða það. Fyrir örfáum dögum var skýrslu félmrh. um framkvæmd verkefnis um reynslusveitarfélög dreift hér og það hefði auðvitað verið ástæða til að ræða þau mál og reynsluna af þeim tilflutningi, ekki síst tilflutningi málefna fatlaðra til þeirra sveitarfélaga sem hafa tekið þau mál til sín. Við í hv. félmn. höfum fengið tækifæri til að heimsækja bæjarfélög sem hafa tekið yfir þann málaflokk, m.a. Hornafjörð, og það virtist vera sem bæði starfsmenn þar og þeir sem njóta þjónustunnar væru býsna ánægðir, en því er ekki að leyna að skiptar skoðanir eru meðal sveitarfélaganna á því hvort og hvenær eigi að færa málefni fatlaðra til þeirra. Því hefur verið frestað, m.a. vegna þess að við nánari skoðun kemur í ljós að slíkur tilflutningur er flókið mál. Meira að segja hér í Reykjavíkurborg, þar sem er að finna langstærsta hóp fatlaðra, er þetta ekkert smámál og menn óttast að ekki fylgi nauðsynlegt fjármagn en það er allt framtíðarmál. Í skýrslu þeirri sem ég var að vitna til kemur fram að jákvæð reynsla virðist vera af þessum tilflutningi og það er grundvallarskoðun mín að það sé oftast best að þeir sem annast málefnin séu sem næst þeim sem eiga að njóta þjónustunnar og vonandi gildir það í þessum málefnum. Það er í sjálfu sér ekki mikið um þetta frv. að segja. Það er ekki ljóst af efni þess og þess sem hér kemur fram hvað þetta þýðir raunverulega gagnvart viðkomandi starfsmönnum. Eins og vitnað var til virðist það vera reynslan hjá þeim sveitarfélögum sem hafa tekið málaflokkinn í sínar hendur að það sé óþægilegt að ósamræmi sé á milli kjara og kjarasamninga og að fólk á sama vinnustað tilheyri mismunandi stéttarfélögum. Sumir eru í starfsmannafélögum viðkomandi bæja, aðrir eru ríkisstarfsmenn og þess vegna er það nú sem farið er fram á þessa lagabreytingu. En enn og aftur, hæstv. forseti, hlýt ég að setja ákveðna fyrirvara við þessa málsmeðferð alla og það hvort nefndinni tekst að afgreiða þetta mál. Það er hin stóra spurning og enn og aftur harma ég það að svona skuli vera staðið að málum. Ef þetta er svona mikilvægt, jafnmikilvægt og hæstv. félmrh. vill vera láta og fram kemur í frv. þá hlýtur maður auðvitað að spyrja hvers vegna í ósköpunum ráðuneytið sjái ekki til þess að málið komi nægilega snemma fram. Svona vinnubrögð eru Alþingi ekki til sóma, að afgreiða mál á þennan hátt, og hér þarf að verða bót á.

Herra forseti. Ég undrast svo sem ekkert að gerð sé athugasemd við að málið komi seint fram. Það hefur gerst áður en menn hafa nú reynt að draga úr því og hafa talið þetta vera tiltölulega einfalt frv. Þetta snýr aðallega að starfsmönnunum og ég held að óhætt sé að segja að ef það kemur í ljós við athugun í nefnd að þeir starfsmenn sem í hlut eiga séu andvígir málinu og telji að það halli eitthvað á sig býst ég við að menn muni ekki reyna að fá þetta frv. afgreitt. Þegar frv. kemur svona seint fram er áríðandi að um það sé sæmileg sátt, þannig að menn skoða það í nefndinni hvernig málið víkur við, en ég átta mig fullkomlega á eðlilegri gagnrýni á tímann hér.

Hæstv. forseti. Það var ágætt að þetta skyldi koma fram hjá hæstv. forsrh. Við vitum öll að mjög skammur tími er til stefnu og að það verður auðvitað erfitt um vik ef upp koma ágreiningsmál og við skulum bara sjá hvað setur og hvað fram kemur í nefndinni. Eins og ég hef margsinnis nefnt er ákaflega lítill tími til nefndastarfa og ef, eins og hæstv. forsrh. segir, ágreiningur reynist vera um þetta, þá bara situr þar við.

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að segja fáein orð um frv. Ég held að hérna séum við með í höndunum enn eitt dæmið um klúðursleg vinnubrögð hæstv. félmrh. Það er með ólíkindum að þetta mál þurfi að vera að þvælast hér við 1. umr. nokkrum dögum áður en þingið á að ljúka störfum samkvæmt starfsáætlun. Hér er í raun verið að koma fram með stórt mál, eða a.m.k. frv. sem er tengt mjög stóru máli, þ.e. spurningunni um flutning verkefna frá ríkisvaldinu til sveitarfélaga. Þetta mál stendur þannig, herra forseti, að búið er að samþykkja hér ótímabundna frestun á almennum flutningi málefna fatlaðra yfir til sveitarfélaganna. Af hverju er það, herra forseti? Það er af því að fjölmörg sveitarfélög vítt og breitt um landið lýstu sig ekki reiðubúin til þess að halda áfram með fyrirhugaðan flutning þessa málaflokks yfir á sveitarstjórnarstigið. Það gerist m.a. vegna þess að sveitarfélögin vita að undirbúningi er áfátt. Mörg álitamál eru óleyst í sambandi við færslu á flóknum og erfiðum málaflokki eins og hér á í hlut. Það er mitt mat, herra forseti, að þar spili ekki síður inn í blendin reynsla sveitarfélaganna af nýafstöðnum flutningi grunnskólans yfir til þeirra og þá ekki síst kostnaðarhliðin í því máli. Herra forseti. Ég held að menn ættu að fara að hægja aðeins á sér og skoða hvar þeir eru staddir í þessum efnum og meta reynsluna af því sem gert hefur verið hingað til. Er þetta endilega svona einhlítt, jákvætt eða vandræðalaust eins og menn hafa gjarnan viljað vera láta þegar þeir tala sig upp í hvað mestan hita um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga? Ég held að þar beri að skoða hvern hlut fyrir sig og kost og löst á þeim málum og að menn eigi ekki að gefa sér neitt fyrir fram í þeim efnum, t.d. að það sé sjálfgefið að um flutning málefnum fatlaðra, sem eru auðvitað ákaflega viðkvæmur og vandasamur málaflokkur, þar sem staða sveitarfélaganna getur verið mjög ólík og ýmsar aðstæður ráðið miklu um það hversu þungar byrðar lenda á herðar þeim sem við þessu tækju, að um hreinan flutning á þessum málaflokki eða þessu verkefni, þar með talið kostnaðinum yfir til sveitarfélaganna, eigi að vera að ræða. Er t.d. endilega sjálfgefið að þetta gæti ekki verið þegar upp er staðið heppilegast sem samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga? Er það? Hafa menn farið yfir það? Gæti það ekki verið þannig að eftir sem áður hefði ríkið þarna ákveðnar skyldur og ræki tilteknar sérhæfðar stofnanir sem þjónuðu landinu öllu eða mörgum sveitarfélögum í senn þó að sveitarfélögin tækjust á herðar aukin verkefni sem féllu undir almennar skyldur á þessu sviði? Ég segi eins og annar hv. þm., Svavar Gestsson, hefur stundum sagt, að hún fer orðið oft í taugarnar á mér hreintrúarstefnan í þessum efnum, að það sé æðsta boðorð að þessir aðilar megi ekki vera í samstarfi um tiltekin mál þannig að vissir málaflokkar eða viss verkefni séu ósköp einfaldlega samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga. Ég hef sagt hér áður og endurtek það, herra forseti, við þessa umræðu að ég hef fullan fyrirvara á um að styðja einhverja almenna tilfærslu málefna fatlaðra yfir til sveitarfélaganna sisvona. Ég geri það með vísan til þess hvaða málaflokkur á í hlut. Ég geri það með vísan til blendinnar reynslu af verkefnaflutningi á undanförnum árum. Ég geri það með vísan til þess að fjárhagur sveitarfélaganna í landinu hefur farið stórlega versnandi á sama tíma og ríkissjóður hefur braggast. Þar af leiðandi er nauðsynlegt að menn staldri við og spyrji: Erum við fyrst og fremst að flytja hallann sem áður var á ríkissjóði yfir í sveitafélögin? Og þegar það bætist við að landsfeðurnir rjúka upp og skamma sveitarfélögin ef þau ætla að hækka hjá sér tekjurnar, t.d. með því að fullnýta útsvarið eins og kunnugt er, þá er orðið úr vöndu að ráða. Það á að dæla verkefnum í sveitarfélögin og skamma þau svo blóðugum skömmum, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert og hæstv. félmrh. hefur gert, fyrir ábyrgðarleysi í fjármálum. Þá verða menn fyrst vitlausir ef þeir ætla svo að bæta úr því með því að hækka útsvörin eins og kunnugt er. Hæstv. forsrh. fór mikinn þegar nokkur sveitarfélög leyfðu sér að bæta lítillega við útsvarsprósentuna fyrir síðustu áramót. Herra forseti. Menn eru að vísu fastir í þessum farvegi að nokkur sveitarfélög hafa verið að undirbúa og jafnvel taka við þessum málaflokki á einhvers konar reynslugrundvelli, á grundvelli reynslufyrirkomulags. Þessi hugmyndafræði um reynslusveitarfélögin hljómaði auðvitað að mörgu leyti vel, að tiltekin sveitarfélög gætu til reynslu tekið við ákveðnum málefnum og þá fengist á það reynsla hvernig þeim gengi að leysa þau verkefni. En þegar betur er að gáð, þá vakna líka spurningar í sambandi við svona fyrirkomulag. Er það endilega mjög heppilegt að nokkur sveitarfélög verði komin með þennan málaflokk ef niðurstaðan yrði svo kannski sú að menn féllu frá þessum flutningi á almennum forsendum? Er einhver hér sem getur lofað því eða fullyrt að það verði endilega niðurstaðan að lokum að málefni fatlaðra verði öll flutt yfir til sveitarfélaganna? Ég spyr. Er ekki hik á neinum í ljósi þess hvernig sveitarfélögin hafa farið að endurskoða sína stöðu í þessum efnum? Það er a.m.k. ljóst að núverandi ríkisstjórn og það Alþingi sem nú situr hefur það mál ekki í hendi sér því búið er að fresta því ótímasett að málaflokkurinn sem slíkur færist þarna yfir. Það væri ekki góð staða ef menn sætu svo uppi með það til frambúðar að sum sveitarfélög sem upphaflega tóku við málaflokknum á grundvelli einhvers reynslufyrirkomulags sætu uppi með hann því að ég held að erfitt sé að snúa við. Það skapar líka vandamál og er ekki mjög praktískt hvort heldur á í hlut heilsugæslan, málefni fatlaðra eða eitthvað annað. Herra forseti. Ég get ekki neitað því að ég hef af því nokkrar áhyggjur hvernig þessi mál hafa verið að þróast á síðustu missirum. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því að þau séu að öllu leyti í góðum farvegi. Vel kann að vera að ekki sé um annað að ræða vegna ástands sem þegar er komið upp. Hér er vitnað í þegar gerða samninga sem m.a. hæstv. félmrh. sjálfur hefur gert við sveitarfélögin í sínu kjördæmi á Norðurl. v. um að þau taki á grundvelli 13. gr. við málefnunum, hafi gert þar um vissan samning og þess vegna þurfi þessa lagabreytingu. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það og er ekki að lýsa því yfir hér að ég geti ekki stuðlað að því að frv. fái brautargengi ef það er óhjákvæmilegt. Ef það verður að gerast til þess að bjarga einhverju vandræðaástandi sem tengist réttarstöðu starfsfólks, þá það, þá er best að líta á það og þingnefnd gerir það sjálfsagt. Ég hlaut að nota tækifærið, herra forseti, til þess að koma almennum fyrirvörum mínum á framfæri hvað varðar stöðu þessara mála eins og þau standa um þessar mundir.

Herra forseti. Það sem hér um ræðir snertir flutning á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga og þá samninga sem hafa verið gerðir í tilraunaskyni í þessum efnum. Ég ætla ekki að fjalla ítarlega um málið efnislega og er ekki undir það búinn. Hins vegar hefur í umræðunni verið komið almennt inn á spurninguna um flutning málefna fatlaðra til sveitarfélaga. Það er rétt að því máli hefur verið frestað. Eigi að síður vil ég að það komi fram í þessari umræðu að það er mjög almenn skoðun, eftir því sem ég hef komist næst og eftir þeim viðræðum sem ég hef átt við sveitarstjórnarmenn víða, að þessi málaflokkur eigi að vera hjá sveitarfélögunum og það sé eðlilegt vegna annarrar starfsemi þeirra og þjónustu við þá sem þar búa. Það er alveg rétt að ekki er rétt að flana að þessum flutningi. Það er ljóst að ekki er búið að undirbúa hann nægilega vel fjárhagslega. Í ýmsum umdæmum vantar töluvert mikið upp á. Við síðustu fjárlagagerð var tekið skref í þessum efnum og fjármunir settir í að koma til móts við þörfina á höfuðborgarsvæðinu þar sem biðraðirnar eru mestar og erfiðleikarnir mestir. Því starfi þarf að halda áfram áður en flutningurinn fer endanlega fram. En ég held að menn megi ekki missa sjónir af því takmarki að eðlilegt sé að þessi málaflokkur sé þar. Í viðræðum við fagfólk hefur komið fram að þetta sé eðlileg skipan mála. En ég tek undir það að þetta er viðkvæmur málaflokkur. Það er ekki rétt að flana að þessum flutningi og það verður að búa vel um hann fjárhagslega áður en hann fer fram. Ég held að ekki sé ástæða til að leggja stein í götu tilraunaverkefna á þessu sviði. Og um það fjallar einmitt þetta frv. og það er til að greiða fyrir þessu. Þess vegna tel ég að frv. þurfi að fá framgang.