Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrri hluta ræðu minnar sýndi ég fram á, að það væri ósambærilegt það gjald, sem lagt er til að lagt verði á búvörur bænda, og útflutningsgjald sjávarafurða, vegna þess að ósennilegt er, að útgerðarmenn sjálfir greiði útflutningsgjaldið, eins og nú er háttað öllu fyrirkomulagi með útgerð. Sennilegra er, þegar krafa er gerð um auknar bætur útflutningnum til handa, að þá sé sú prósenta, sem útflutningsgjaldinu nemur, höfð til hliðsjónar og ríkissjóður og útflutningssjóður greiði því hærri styrk til útgerðarinnar, sem útflutningsgjaldinu nemur. Ef útflutningsgjaldið væri tekið af launum sjómanna eða verkamanna, sem að aflanum vinna, þá væri það hliðstætt því, sem lagt er til að gert verði við bændastéttina. Enginn hefur viljað koma með slíkt frv. inn í Alþingi, sem gengur í þá átt að taka hluta af launum verkamanna og sjómanna og ráðstafa með löggjöf. Miklu frekar hafa verkamenn, þegar þeir hafa hugsað sér að koma upp húsnæði yfir sjálfa sig, viljað koma því inn í samningana, að atvinnurekendur greiddu vissan hluta í því skyni. Og veit ég, að hv. alþm. muna allir um það, og skal enginn dómur á það lagður hér annar en sá, að verkamenn hafa álitið, að þeir væru ekki það vel launaðir, að þeir hefðu efni á því að láta hluta af sínum launum í því skyni. En þá er spurningin þessi, hvort bændur eru það vel launaðir almennt, að þeir geti misst hluta af sínum launum, ekki aðeins til þess að byggja nauðsynlegt húsnæði yfir Búnaðarfélagið og bændasamtökin, heldur til þess að byggja hér sýningarsali og verzlunarhús, til þess að leigja út, því að það hefur ekki verið vefengt, að tekjur búnaðarmálasjóðs, eins og þær eru nú samkv. lögum, eru nægilegar til þess að byggja stórhýsi hér í bænum, stórhýsi, sem nægir fyrir Búnaðarfélag Íslands og bændasamtökin í heild. Það hefur ekki verið vefengt, að þetta frv. er flutt eingöngu vegna þess, að bændasamtökin ætla að byggja stærra húsnæði, en bændasamtökin og Búnaðarfélagið þurfa, það er vegna þess, að bændasamtökin ætla að byggja húsnæði til þess að leigja út, verzlanir, sýningarsali, hótel og skrifstofur. Þetta hefur beinlínis verið upplýst í þeim ræðum, sem flm. þessa frv. hafa flutt hér í hv. deild. Ef bændur væru almennt það vel launaðir, að þeir hefðu fé aflögu til þess að leggja fram í þessu skyni, þá væri ekkert við því að segja. En því miður er þessu ekki þannig farið. Sem betur fer, eru nokkuð margir bændur, sem hafa það rífleg fjárráð, að þeir geta leyft sér þetta, en meiri hluti bændastéttarinnar berst í bökkum, eins og kallað er og hefur ekki fjármagn aflögu, en verður hins vegar, eins og kunnugt er, - og ég veit, að margir hv. þm. þekkja það, - að fjöldinn verður að neita sér um ýmisleg þægindi, sem talin eru sjálfsögð öllum almenningi til handa hér í Reykjavík. Ég hef ferðazt víða um landið og það er ekki frekar í mínu kjördæmi, en í öðrum landshlutum, sem þetta blasir við, að þrátt fyrir allar framfarir síðustu ára, þrátt fyrir miklar byggingar í sveitum landsins síðustu árin, þrátt fyrir aukna véltækni og framfarir á ýmsum sviðum, þá blasir það við víða, þar sem maður kemur, að á heimilin vantar það, sem hér í Reykjavík a. m. k. er talið til brýnustu þæginda. Það vantar ýmislegt í heimilin, sem mætti prýða þau og gera þau þægilegri, það vantar vélar, það vantar tæki, það vantar betri byggingar, og það vantar ýmsar framkvæmdir enn í sveitum landsins, sem kalla að og nauðsynlegt er að koma í framkvæmd, til þess að fólkið uni þar betur hag sínum, en verið hefur undanfarið og það er þess vegna, sem þessir bændur, sem ég tala nú um, hafa ekki efni á því að missa hluta af sínum launum, til þess að það fari í óþarfa fjárfestingu hér í bænum. Bændur þurfa að nota allar sínar tekjur í eigin heimili og fyrir fjölskyldu sína. Það hefur oft verið talað um flutning á fjármagni úr sveitunum til Reykjavíkur. Er ekki með þessu frv. verið að stuðla að því að flytja fjármagn úr sveitunum, sem þær ekki mega missa, hingað til höfuðstaðarins? Það getur vel verið, að ýmsir kaupstaðarbúar haldi, að það sé svo vel búið að bændastétt landsins, að hana muni ekkert um það, sem hér er um að ræða, það séu slíkir smámunir, að hana muni ekkert um það, það sé svo vel búið að bændastéttinni í verðlagningu afurðanna, að hún geti vel misst þetta. Og þegar það kemur til, að ýmsir ágætir forustumenn bænda flytja frv. eins og þetta, þá væri eðlilegt, að þeir, sem ekki eru kunnugir staðháttum í sveitum, tryðu því, að bændur hefðu fjármagn aflögu til slíkra framkvæmda eins og hér er talað um. Í öðru lagi geta ýmsir kaupstaðarbúar trúað því, að vel sé að bændastéttinni búið, vegna þess að þeir sjá, að útsöluverð á landbúnaðarvörum er, a. m. k. að þeirra dómi, mjög hátt. En það er fróðlegt fyrir kaupstaðarbúann að gera sér grein fyrir því, hvað bóndinn fær í sinn hlut af söluverði landbúnaðarvaranna. Það er kunnugt, að raunverulegt söluverð á mjólk í dag er kr. 5.82 lítrinn, að hann er seldur í búðum núna á kr. 3.40, en niðurgreiðslan er kr. 2.42. Hins vegar veit ég, að mörgum kaupstaðarbúanum finnst það ótrúlegt, að bóndinn fái ekki í sinn vasa nema sem svarar kr. 3.30 í mesta lagi. Og þannig er það með fleiri landbúnaðarvörur, t. d. kjötið. Þótt betur sé ástatt með það, en með mjólkina, þá er vitanlega ákaflega mikill munur á því, sem neytandinn borgar fyrir kjötið, og því, sem bóndinn fær. Það er merkilegt, hvað mikil tilhneiging er til þess að plokka utan af því, sem bændur fá fyrir erfiði sitt við að framleiða landbúnaðarvöruna. Við höfum t. d. haft grænmetisverzlun í 30 ár, Grænmetisverzlun ríkisins, en hagur hennar er svo bágborinn, að hún á engar geymslur fyrir kartöflur eða annað grænmeti, og hinn nýi forstjóri Grænmetisverzlunar ríkisins hefur fundið það ráð að taka 10 kr. af hverjum poka, sem hann tekur á móti, í gjald, sölugjald, sem lagt verður í byggingarsjóð hjá Grænmetisverzlun ríkisins til þess að koma upp kartöflugeymslu. Ég segi þetta ekki forstjóranum til lasts, það má kannske miklu frekar segja honum það til hróss, ef hann sér engin önnur ráð til þess að koma upp kartöflugeymslum, því að þetta fyrirtæki getur vitanlega ekki starfað án þess að hafa ráð á slíkum geymslum. En það er eigi að síður staðreynd, að það er hvað eftir annað höggvið í sama knérunn. Það segja e. t. v. sumir: Hvað munar bóndann um 10 kr. á poka? En hvað kostar að framleiða 100 poka af söluhæfum kartöflum? Hvað þarf bóndinn oft og hans skyldulið að beygja bakið til þess, og hvað þarf hann til þess að kosta beinlínis í peningum, í áburðarkaup og annað slíkt? En þetta er eigi að síður 1.000 kr. gjald af 100 pokum, sem af bóndanum er tekið í þessu skyni. Þetta er aðeins eitt dæmi um það, hvað af bændunum er plokkað. Og ég spyr: Eru ekki fleiri en ég fróðir um það, að meiri hluti bændanna má ekki við þessu, að meiri hluti bændastéttarinnar í dag býr við þau kjör, að stéttin á fullt í fangi með að standa í skilum með lífsnauðsynjar sínar? Ef til vill ættu a. m. k. þeir, sem mesta sök eiga á því, hvernig hag bændastéttarinnar er komið, að hafa gert sér grein fyrir þessu, því að það eru vitanlega þeir, sem lögðu hina þungu skatta á allar rekstrarvörur og brýnustu nauðsynjar núna síðustu tvö árin. Það er vitað mál, að með bjargráðalögunum frá s. l. vori voru aðfluttar vörur hækkaðar um hvorki meira né minna, en sem svarar 40%, og þær vörur mest, sem tilheyra rekstri atvinnuveganna og þá ekki sízt landbúnaðarins, þær vörur, sem fram að þessu hafa verið taldar til brýnustu lífsnauðsynja. Og þetta kemur vitanlega þyngst niður á bóndanum, vegna þess að hann þarf á rekstrarvörunum að halda. Fóðurbætirinn hækkar um 50–80%, áburðurinn, ef till. okkar verður ekki samþykkt, sem hér var til umræðu í gær, um 40%, vélar, áhöld og aðrar brýnustu nauðsynjar eftir þessu. Þegar þessi lög voru til umræðu á s. 1. vori, var talað um, að það væri réttmætt að hækka fóðurbæti, hækka áburð og rekstrarvörur til þess að draga úr framleiðslunni, vegna þess að framleiðslan væri orðin of mikil hjá landbúnaðinum. Ég býst við því, að þetta ráð dugi nokkuð, vegna þess að, að óbreyttu munu margir verða að gefast upp og hrökklast frá jörðum sínum. Eða hvernig er ætlazt til þess, að bændur mæti þessum hækkunum? Hefur hlutur þeirra verið bættur að sama skapi? Hvað hafa landbúnaðarvörurnar eða kaup bændanna m. ö. o. hækkað á móts við þá hækkun, sem þeir hafa orðið að mæta með hinum gífurlegu sköttum? Það er vitað mál, að það, sem von er til að landbúnaðarvörurnar hækki í vasa bændanna, verður um 8–10%, en það, sem þeir kosta til búrekstrarins á sama tíma, hækkar um allt að 40%. Þegar þetta dæmi er athugað, held ég, að mönnum ætti að vera ljóst, að á undanförnum tveimur árum og þá sérstaklega á s. l. ári hefur verið þannig kreppt að bændastéttinni, að hún getur ekki litið björtum augum til framtíðarinnar. Hún sér fram undan margs konar erfiðleika, og eina vonin er það, að hennar hlutur verði réttur af skilningsbetri mönnum en þeim, sem stjórnuðu þessum aðgerðum á síðasta ári og síðustu tveimur árum. Að öðrum kosti er ekki um annað að ræða fyrir marga bændur en hætta því, sem kallað er búrekstur í sveit. Ég held, að það sé eðlilegt, að menn geri sér grein fyrir því, á hvaða vegi bændastéttin er stödd í dag, áður en það er samþykkt að lækka kaup hennar og taka hluta af kaupi hennar til þess að leggja í höll hér í Reykjavík, sem bændastéttin sjálf ætlar sér ekki að nota. Ég gerði till. um það við 1. umr. þessa máls, að bændur yrðu spurðir að því, hvort þeir væru samþykkir því, að þannig væri tekinn hluti af þeirra kaupi. Og það var auðvelt, eins og ég áður hef sagt, að gera það með því að senda þetta frv. til umsagnar hreppabúnaðarfélaganna. Það gat tekið stuttan tíma, og ef bændastéttin í heild hefði samþykkt að leggja á sig þessar álögur, þá hefði ég vitanlega og fleiri, sem erum á móti þessu frv., ekki talið ástæðu til þess að vera að tala gegn því. En vegna þess, að ekki hefur verið fallizt á það að spyrja bændur og vegna þess, að ég veit fyrir fram, að meiri hluti bændanna er á móti skattlagningu, tel ég skyldu mína að vera á móti þessu máli. Ég tel það skyldu mína vegna þess, að hlutur bændanna hvað það snertir að koma yfir sína eigin starfsemi húsnæði hér í bænum tefst ekki, því að þeir hafa fé í búnaðarmálasjóði nægilegt til þess að byggja stórt hús, sem gerir meira en að fullnægja þeirra eigin þörfum. Og ég vil biðja menn að athuga það, að bændastéttin, Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, mun ekki, þegar þetta hús er byggt, ef það verður byggt eins og ætlað er, nota þriðja partinn sjálf af húsinu. Það munu a. m. k. 2/3 hússins verða leigðir út fyrir verzlanir, skrifstofur, samkomusali og annað fleira. Og er nokkur hér í hv. d., sem telur, að það sé eðlilegt, að bændur, sem hafa ekki fé til þess að veita sér og sínum brýnustu þægindi, séu að leggja hluta af sínum launum í slíka framkvæmd? Er nokkur hv. þdm. þannig hugsandi, að hann telji þetta eðlilegt? Þeir, sem standa að flutningi þessa frv., hljóta að telja þetta eðlilegt. En ég bið þessa hv. flm. frv. að endurskoða afstöðu sína. Ég vil biðja þá að endurskoða afstöðu sína og athuga það gaumgæfilega, hvort þeir sækja ekki þetta mál meira af kappi en forsjá og hvort þeir hafa hugsað út í það, hvað þeir raunverulega eru að gera. Það má segja, að það sé dálítið djarft að spyrja svo reynda og þjálfaða þingmenn og virðulega, sem að þessu frv. standa um þetta, - menn, sem eru bændastéttinni velviljaðir, ekki efast ég um það, en menn, sem bændur ekki skilja að þessu leyti. Og það hafa margir bændur spurt mig um það, hvernig standi á því, að þessir menn, sem þeir hafa treyst til margs góðs, leggja það til, að þeir fari að láta hluta af sínum lágu tekjum í hús til þess að leigja kaupmönnum eða öðrum atvinnurekendum hér í Reykjavík. Meðan þeir geta ekki byggt sæmilega yfir sig, meðan þeir geta ekki látið það eftir sér að kaupa nauðsynleg húsgögn og heimilistæki, þá er ætlazt til þess, að það sé tekinn hluti af þeirra launum til þess að byggja hús í Reykjavík til þess að leigja út. Og það er einmitt vegna þess, að flm. þessa frv. eru virðulegir, reyndir og hafa verið góðgjarnir menn í garð bændastéttarinnar, sem bændurnir furða sig á því, að þetta frv. skuli vera flutt af þeim. Ég segi það, að ég er einn í þeirra tölu, sem ekki skilja það, að frv. eins og þetta skuli vera komið frá þessum mönnum. Ég skil það, að þeir vilja fá hús yfir Búnaðarfélagið, þeir vilja fá húsnæði fyrir Stéttarsamband bænda, og það hefði átt að vera komið fyrir löngu. Það er ekki deilt um það, að Búnaðarfélagið þurfi að fá hús. Það er ekki heldur deilt um það, að möguleikar til þess að byggja yfir Búnaðarfélagið og Stéttarsambandið án þess að leggja á nýja skatta hafa verið þangað til í dag, - ég veit ekki, hvað verður sagt hér á eftir. Menn hafa verið sammála um það þangað til í dag, að tekjur búnaðarmálasjóðs, eins og þær eru í dag, væru nógar til þess að byggja 5 hæða hús, sæmilega stórt og vel stórt fyrir Búnaðarfélagið og stéttarsamtökin. Og menn hafa verið sammála þangað til í dag um það, að þetta frv. er til orðið vegna þess, að það á að fara að byggja verzlunarhús, sýningarsali og skrifstofuhúsnæði til þess að leigja út. Og þegar menn gera sér grein fyrir því, og ef menn gefa sér tíma til að hugsa um það, þá hygg ég, að grundvöllurinn fyrir því að samþykkja þetta frv. sé með öllu horfinn. Ég bið menn að hugsa um þetta mál af sanngirni, en ekki af því kappi, sem flm. virðast hafa haft sérstaklega í baksýn, hugsa um það hlutlaust, og þá er ég sannfærður um, að frv. verður fellt eða því vísað frá, eins og minni hl. hv. landbn. hefur lagt til.



Herra forseti. Ræður falla nú hér á þá lund og einkum og alveg sérstaklega sá hluti ræðu hv. 1. þm. Rang., sem ég hlustaði nú á og hann var að ljúka, að hér sé ærinn voði á ferðinni. Það er hvorki meira né minna en það, að hér er verið að stefna bændastéttinni í slíkan háska, að hún geti ekki lítið björtum augum til framtíðarinnar, ef að henni verður búið með slíkum hætti sem felst í þessu frv. Mér þætti ákaflega vænt um, ef hv. þm. vildi strax draga í land. Mér hálfheyrðist, að frammítekt hans væri nokkurt merki þess. En þvílík gífuryrði og fjarstæða sem þetta, að bændastétt landsins gæti ekki litið björtum augum til framtíðarinnar, þótt þeir láti þetta fé af höndum, að þetta skuli falla af vörum fulltrúa bænda í landinu í sambandi við þetta mál, það sætir furðu. Er það virkilega svo, að framtíð bændastéttarinnar hangi á slíkum bláþræði frá hans sjónarmiði séð? Mín skoðun er aftur á móti sú, að ef nokkur stétt í þessu landi geti litið björtum augum til framtíðarinnar og það geta þær vissulega allar gert, þá er það bændastéttin með þeim verkefnum, sem hún hefur með höndum í landi sínu, og með þeim framfarahug og úrræðum, sem hún býr yfir, bæði á sviði atvinnulífs og félagsmála. Fjárframlag það, sem hér um ræðir, er nauðsynlegur þáttur í uppbyggingu hinnar félagslegu starfsemi bændanna. Hér eru þess vegna algerlega höfð hausavíxl á hlutunum, og það gætir undraverðs skilningsleysis hjá hv. 1. þm. Rang., að þetta mál sé þáttur í því að hnekkja bændastéttinni og hrekja hana út af bjartri braut framtíðarinnar. Mér hefur verið sagt, að í fyrri hluta ræðu hv. 1. þm. Rang. hafi verið að því vikið, að það gjald, sem sjómenn og útgerðarmenn hafa lagt fram til stórbyggingar þeirrar, sem þeir hafa reist á vegum Fiskifélags Íslands, sé ósambærilegt þessu gjaldi. Og mér virtist, að hv. 1. þm. Rang., er hann nú hóf mál sitt, færi nokkuð enn inn á þessa braut. Hv. 2. þm. Skagf., sem hélt mjög rökfasta framsöguræðu í þessu máli, gerði samanburð á þeirri aðstöðu, sem fyrir hendi er hjá Fiskifélagi Íslands til þess að byggja upp stofnun hjá sér fyrir fé fiskimanna og útvegsmanna, hún væri alveg samstæð við þá aðferð, sem lagt væri til að hér væri farin, að bændur legðu sjálfir fram með sama hætti og sjómenn og útgerðarmenn fé til þessarar byggingar. Ég þarf ekki að lýsa því frv., sem hér liggur fyrir um þetta efni. Það er öllum kunnugt. Þar er eingöngu farið fram á það eitt að Alþingi setji lög, þar sem ríkisvaldinu er falið að nota innheimtukerfi sitt til þess að innheimta þetta ½% gjald, jafnframt því sem lögákveðið er, að það skuli á lagt. Um það fé, sem Fiskifélagið hefur haft til umráða í þessu efni, hefur verið farið alveg eins að. Ég hef, til þess að ég væri ekki einn til frásagnar um þetta, beðið fiskimálastjóra að gefa á því skýringu, hvernig þetta er til komið og hvernig þetta er gert. Og sú skýring er á þá lund, að með bráðabirgðaákvæði í lögum um stofnlánadeild sjávarútvegsins 1946 var svo ákveðið, að 1/8% af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, sem áður hafði runnið til Fiskveiðasjóðs Íslands, skyldi renna til þess að standa straum af stofnkostnaði við byggingu rannsóknarstofnunar fyrir sjávarútveginn á vegum Fiskifélags Íslands. Þetta ákvæði skyldi fyrst um sinn gilda til ársloka 1949, en var síðan framlengt. Loks var svo ákveðið með lögum frá 4. júní 1957, um breyt. á lögum 5. júní 1941 um útflutningsgjald af sjávarafurðum, að eitt útflutningsgjald skyldi leggja á allar sjávarafurðir, 2¼% af verði afurðanna, og var þetta gert í samráði við stofnanir sjávarútvegsins, sem annast útflutning afurðanna, og enn fremur í samráði við fiskiþing og Fiskifélag Íslands. Þetta var gert samkvæmt tillögum þeirra, sem voru hér í forustu fyrir útvegsmenn og sjómenn. Þetta gjald var svo lagt á og jafnframt ákveðið, að það skyldi renna til sjávarútvegsins, og skiptingin átti að vera á því eins og hér segir: Til fiskveiðasjóðs áttu að renna 74% teknanna, til þess að standa straum af kostnaði vegna byggingar rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins á vegum Fiskifélags Íslands 4%, til Landssambands íslenzkra útvegsmanna 4% og til fiskimálasjóðs 18%. Þannig hefur frá upphafi vega frá 1946 verið ákveðin í löggjöf viss prósenta af útflutningsgjaldi sjávarafurða, sem átti að renna til Fiskifélags Íslands til byggingar í þarfir sjávarútvegsins hér í Reykjavík. Þetta er þess vegna algerlega og nákvæmlega hliðstætt við það, sem hér er farið fram á, að bændurnir leggi fram lítinn skatt til byggingar búnaðarfélagshúss á vegum Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Hér er enginn munur á. Þörf þessara höfuðatvinnuvega landsins fyrir að eiga slíkar byggingar í Reykjavík fyrir starfsemi sína er alveg hliðstæð og framlag til þeirra sömuleiðis. Og ég minnist þess ekki, þegar lögin um þetta voru sett 1946 og aftur 1957, að þar kæmi fram nein viðkvæmni, hvorki hjá hv. þm. A-Húnv. né hv. 1. þm. Rang., fyrir því að vera að leggja þennan skatt á fiskimenn og útvegsmenn til þess að byggja stórhýsi í Reykjavík. Þeir tala mjög mikið um það að byggja stórhýsi. Og hér hefur verið byggt stórhýsi á vegum Fiskifélags Íslands, sem er upp á 6 hæðir. Áður hafði Fiskifélagið - fyrir 30 eða 40 árum byggt yfir starfsemi sina, þ. e. a. s. skrifstofustarfsemi sína hérna í Reykjavík. Og þegar það hús var byggt, var það svo vel við vöxt, að það var leigður út helmingurinn af því til tekjuauka fyrir Fiskifélagið, sem voru vitanlega drjúgar tekjur fyrir það til þess að standa undir þeim þörfum og þeim framkvæmdum, sem Fiskifélagið hafði á hendi fyrir fiskimennina og útvegsmennina í landinu. Þróunin hjá Fiskifélagi Íslands hefur verið sú, eins og ég áður lýsti, að það notar nú allt gamla húsið, en þeim margháttuðu rannsóknum í þágu sjávarútvegsins, sem það rekur, hefur verið komið fyrir í hinni nýju byggingu. En þetta stórhýsi er vel við vöxt, því að félagið er þegar búið að leigja út 2½ hæð í byggingunni einni ríkisstofnun hér, sem er ríkisútvarpið. Og þetta er gert með þeim hætti, að ríkisútvarpið hefur lagt fram 3 millj. kr. nú þegar til þess að innrétta þessar hæðir, sem það svo borgar með leigugjöldum samkvæmt þeim samningi, sem um þetta hefur verið gerður. Ég hef ekki heyrt einn einasta mann í sjómannastétt eða útgerðarmannastétt hneykslast á því eða telja það vera nokkurt hneykslunarefni, þó að forráðamenn fiskimanna og útgerðarmanna hafi farið svona að í sínum byggingarmálum. Þvert á móti líta þeir svo á, að í þessu felist hvort tveggja í senn fyrirhyggjusemi og framsýni. Þegar maður svo ber þetta saman við það, sem er að gerast hjá Búnaðarfélagi Íslands, þá er alveg sama upp á teningnum nema það, að Búnaðarfélagið og Stéttarsambandið, það eru félög, sem eru í fararbroddi fyrir félagsmálum bændanna, - þau hafa orðið hér seinni til, og bændunum hefur þótt miður, að þeir skyldu dragast hér aftur úr. Hv. 1. þm. Rang. segist tala hér í nafni bændastéttarinnar, þegar hann er að mótmæla framlagi hennar til byggingarinnar. En ég vil spyrja -  Á stéttarsambandsfundinum, þar sem fulltrúarnir eru eitthvað um 80, - hvað voru það margir þar, sem greiddu atkvæði á móti þessu frv.? Þeir voru sex, sem greiddu atkvæði á móti málinu á þessum fjölmenna fundi. Og svo ber hv. 1. þm. Rang. fram hér, að það hafi enginn annar en hann og máske hv. þm. A-Húnv. (JPálm) umboð til þess að tala fyrir bændurna hér á Alþingi í þessu máli. Það er ekki einasta það, að þessar félagsmálastofnanir bændanna hafi samþ. þetta svona eindregið og samhljóða, því að við kosningar til búnaðarþings, sem eru nýafstaðnar, voru þeir menn allir endurkosnir, sem að máli þessu stóðu og á annað borð voru í framboði við þessar kosningar og var þetta mál þó að sjálfsögðu rætt á búnaðarsambandsfundunum, þar sem þessi kosning fer fram. Sama er um kosningar á stéttarsambandsfundinn. Hvað felur þetta í sér annað, en samþykki og eindrægni bændastéttarinnar fyrir því, að þetta gjald skuli á lagt til þess að hrinda áfram þeirri byggingu, sem nú er verið að reisa hér í Reykjavík? Hv. 1. þm. Rang. hefði átt að athuga, áður en hann talaði, hvar hann stóð í þessu máli og hvar við, sem flytjum þetta mál hér á Alþingi, stöndum, að því er tekur til vilja og álits bændastéttarinnar í málinu. Það er nú of seint séð fyrir hv. þm. að gera þetta að vísu. En hann á þó enn eftir leið til þess að viðurkenna, hvernig þetta mál stendur og alveg sérstaklega hve höllum fæti hann stendur í málinu. Ég skal nú ekki lengja mitt mál mikið úr þessu, því að málið er búið að koma oft fyrir og þarf að fá hér afgreiðslu. En ég get aðeins sagt það í sambandi við þann stórhug bændastéttarinnar, sem fram kemur í þessari byggingu, að það er engin eftirherma fiskimanna og útvegsmanna í þeirra framkvæmdum í þessu hliðstæða máli, heldur er þetta rétt spegilmynd og lýsing af hug bændastéttarinnar almennt á Íslandi til félagsmálastarfsemi sinnar. Aðalstofnanir félagsmálastarfseminnar eru hér í Reykjavík og þær hafa verið það frá upphafi vega. Hér var reist um aldamótin hús fyrir þessa starfsemi, sem þá var óþarflega stórt fyrir starfsemina, eins og hún var þá. En hún hefur nú þróazt það, að þessi starfsemi er löngu búin að sprengja utan af sér það húsrými, sem þá var byggt mjög vel við vöxt, og ég býst við því, ef hv. 1. þm. Rang. hefði verið uppi á þeim tíma og haft aðstöðu hér á Alþingi og eitthvað slíkt borið hér fyrir, ætli það hefði þá ekki verið svipaður söngur, sem hann hefði sungið um óþarfar byggingar og stórhýsi á vegum bændastéttarinnar í Reykjavík? Ég býst við því. Og það náttúrlega var miklu afsakanlegra, þó að slíkt kæmi fram á þeim tímum, heldur en að slíkur söngur birtist nú, eins og ástatt er með þjóð vorri og öllum þeim framförum, sem hér hafa orðið á verklegu sviði og félagsmálastarfsemi í þessu landi og bændur eru síður en svo, eftirbátar í. Þetta hús, sem verið er að byggja núna, það er alveg rétt, það er nokkuð umfram þörf þessara félagsheilda, eins og hún er nú. En við sjáum vel það langt fram í framtíðina, að hér verður breyting á, þróun í þessu efni, svipuð og hún hefur verið á undanförnum áratugum og það er ekki af rasandi ráði gert, að ákveðið hefur verið að taka nokkurn hluta í þessu húsi og leigja til verzlunar og einnig máske til gistihúsahalds eða veitinga, - þetta er allt að fullkomlega yfirveguðu máli gert. Bæjarstjórn Reykjavíkur, - og á borgarstjórinn mikinn hlut í því, - hefur sýnt bændastéttinni þann velvilja og fyrirgreiðslu í þessu efni að úthluta henni til byggingar á þessu húsi einhvern fegursta og bezta framtíðarstað í þessum bæ, þar sem þegar er orðin allmikil bygging í kring, en eykst óðum. Og á slíkum stað, miðað við alla staðhætti hér í Reykjavík, er auðvitað alveg sjálfsagt að nota út í yztu æsar þá aðstöðu, sem bæjarstjórnin hefur veitt bændunum hér, um það að hafa aðstöðu til þess í þessu húsi, að hægt sé að hafa þar verzlunarrekstur á neðstu hæð og einnig að áætla eina hæð, sem hægt væri að leigja til gistihússrekstrar. Og meiningin er að fara að með byggingu þessa á líkan hátt til þess að létta kostnaðinn og gera hægara í vöfum að koma byggingunni upp eins og Fiskifélag Íslands hefur gert, að leigja út þessar hæðir, þegar þær eru fokheldar, gegn því, að þeir, sem taka þær á leigu, leggi fram það fé, sem þarf til þess að koma þeim í það horf, sem nota á þær til í sambandi við væntanlegan rekstur. Þetta er sú hyggilega aðferð, sem bændurnir eða forráðamenn þeirra hyggjast hafa um þetta og til þess að létta þeim gönguna við að koma þessu upp. Þess vegna er það, að bygging þessara hæða er gerð í því skyni að tryggja fjárhagsrekstur þessa húss í framtíðinni, því að það þekkja allir, sem nokkuð þekkja til hér í Reykjavík, að slíkt húsnæði gefur góðar tekjur, auk þess sem það er trygg og góð eign. Hér kemur þess vegna einnig fram fyrirhyggja og framsýni þeirra manna, sem að þessum málum standa f. h. bændastéttarinnar og bændastéttin hefur með samþykki sínu fyrir þessari byggingu, sem ég hef nú lýst, viðurkennt það og lýst því yfir, að hún er sammála því og samþykkir það, að svona skuli farið að. Það er með hennar samþykki gert, að svona skuli farið að og hún á sannarlega ekki heldur eftir að iðrast þess að hafa gert það. Þeir menn, sem leggjast á móti þessari ráðstöfun, sem þó væntanlega verður ekki til þess að hindra framgang málsins, enda væri það illa farið, - þeir eiga eftir að iðrast og þeir eiga bæði lifandi og dauðir eftir að standa bændastéttinni reikningsskap af þessu framferði sínu. Ég get nú að mestu lokið máli mínu. Ég vil aðeins benda á, að það er sýnilega gert til að villa mönnum sýn í þessu máli, sem fram kemur í nál. minni hl., hv. þm. A-Húnv., þar er sagt, að þessi bygging sé fyrirhuguð hér í Reykjavík. Hvað þýðir það að vera „fyrirhuguð“? Ber ekki að skilja það svo, að talað hafi verið um eða ákveðið að gera einhvern hlut? Hér er þetta mál miklu lengra á veg komið. Máske hefur hv. þm. ekki vitað betur um þetta. Það er nefnilega búið að byggja hér kjallarann og neðstu hæðina, steypa hana upp. Svo segir hann, að „fyrirhugað“ sé að gera þetta. Ég veit það vel og ég fylgist alveg eins með þessari byggingu og hef gert mér alveg eins ljósa grein fyrir henni og framhaldi hennar og hv. þm. A-HÚnv., það getur hann verið alveg viss um. Hann sagðist ekki bera neina ábyrgð á þessu. Þetta er alveg rétt. Hann ber enga ábyrgð á þessu, ekki neina. Hann hefur ekki heldur haft aðstöðu til að taka á sig neina ábyrgð í sambandi við þetta mál. Hvenær hafa bændurnir falið honum nokkra þátttöku í sinni félagsstarfsemi? Aldrei, svo að ég viti til. Það kann vel að vera, að hann sé framarlega í félagsskap bænda heima í sínu héraði, ég þekki það ekki, þó held ég, að hann sé ekki einu sinni í stjórn búnaðarsambandsins. Hv. þm. leiðréttir það og ég skal taka þá leiðréttingu strax til greina, ef ég fer ekki hér með rétt mál. En hitt er vitað, að honum hefur ekki verið falin nein þátttaka í þeim félagsskap bændanna, sem að byggingunni stendur, sem betur fer, liggur mér við að segja. Aldrei hefur hann verið í stjórn Búnaðarfélags Íslands, aldrei hefur hann, eða ekki a. m. k. síðan ég kom að þeim málum, verið á búnaðarþingi, aldrei hefur hann verið í stjórn Stéttarsambandsins eða framleiðsluráðs. Hann hefur þess vegna ekki haft neina aðstöðu til að bera neina ábyrgð á þessu. Og ég get sagt honum, að þó að hann gangi frá, þá eru nógu margir menn í bændastétt til þess að bera ábyrgð á þessari framkvæmd. Ekki svo að skilja, að ég hefði ekki gjarnan viljað þiggja hans góða lið í þessu máli og hefði talið, að hans hlutskipti væri allt annað og miklu betra, ef hann hefði veitt þessu máli lið, heldur en að snúast gegn því. Sama má segja um hv. 1. þm. Rang. Hann hefur ekki heldur haft neina aðstöðu til þess að bera neina ábyrgð á þessu og þykir það víst gott, að hann hefur ekki haft það, - ég skal ekkert segja um það, en hann hefur ekki heldur haft hana. Honum hefur aldrei verið falið að standa fyrir neinni slíkri félagsmálastarfsemi á vegum bændanna hér. Hann var einhvern tíma í kjötverðlagsnefnd og vann sitt starf þar vel, að vísu ekki til þess kosinn af bændunum, heldur falið það af stjórnarvöldum og það starf vann hann vel og dyggilega. Ég þarf ekki neinu við það að bæta, sem ég sagði hér áðan um það, að sá skattur eða hvað menn nú vilja kalla það, sem lagður er á fiskimenn og útvegsmenn til að afla fjár til ráðstöfunar fyrir Fiskifélag Íslands í byggingar, er alveg hliðstæður og með sama hætti til orðinn og sá skattur á bændurna, sem felst í þessu frv. Það er með samþykki og ósk þessara aðila, bæði sjávarútvegsmanna og bænda, sem skatturinn er til orðinn. Það kann náttúrlega að hafa átt sér stað, að einhverjar einstakar raddir hafi ekki verið sem ánægðastar með þetta, en þeirra hefur hvergi gætt og hvergi bólað á þeim, að þessi skattur yrði lagður á sjávarútvegsmenn, en í báðum tilfellunum er skatturinn tekinn af framleiðslunni. Það er viss hlutfallstala eða prósent af framleiðslunni, fiskframleiðslu sjávarútvegsins og kjöt- og mjólkurframleiðslu landbúnaðarins. Þar er ekkert, sem á milli skilur. Ég skal svo ljúka máli mínu. Hv. 1. þm. Rang. hélt hér mjög langa ræðu áðan um kartöflur, um mjólk og kjöt og annað, sem mér í sjálfu sér fannst ekki koma þessu máli við. En það gerir ekkert til. Hann hóf þ. á m. mikla gagnrýni á það, hvernig búið hefur verið að landbúnaðinum núna undanfarin ár, og átti það víst að vera gagnrýni á fyrrv. stjórn. Ég get sjálfsagt tekið undir margt af því, sem hann sagði um þetta. En ég held nú, eins og þessum málum er núna komið, þá megi helzt segja, að það sé að leggjast á náinn.



Herra forseti. Það er ekki þörf á því fyrir mig að tala langt mál hér eftir þennan lestur hv. þm. Borgf. En það var sérstaklega eitt atriði, sem kom mér til að biðja um orðið aftur, þegar hann talaði um það, að ég hefði ekkert umboð hér til þess að tala í nafni bænda um þetta mál. Það má vera, að hv. þm. Borgf. efist um það, að ég hafi kunnugleika af högum bændastéttarinnar í heild. Það má vel vera, að hann efist um það, að ég tali við bændur í mínu kjördæmi og víða annars staðar um landið. En hafi hann efazt um það, þá vil ég upplýsa það, að ég hef hitt tugi og hundruð bænda, ekki aðeins í mínu kjördæmi, heldur víða um land, og þetta mál ásamt öðrum málum, sem landbúnaðinn varða, hefur þá komizt á dagskrá. Ég verð líka að segja hv. þm. Borgf. það, að bændur hafa kosið mig á Alþingi, og um leið og ég er skyldugur að fara eftir sannfæringu minni í hverju máli, þá er einnig ætlazt til þess, að ég sé hér á hæstv. Alþingi tilbúinn til varnar gegn hvers konar árásum á bændastétt landsins. Ég lýsti því hér áðan, að bændur furðaði það, að svo góðir og gegnir menn sem sumir flm. þessa frv. eru skuli hafa flutt þetta mál hér inn í Alþingi, sem leiðir eingöngu til þess að taka hluta af kaupi bændastéttarinnar til þess að byggja hér í Reykjavík, ekki fyrir þeirra starfsemi, heldur miklu fremur til þess að leigja öðrum, eins og hv. þm. Borgf. viðurkenndi hér áðan. Hann sagði beinlínis, að það væri ekki nema lítill hluti af þessu húsi, sem bændastéttin kæmi til með að nota sjálf í náinni framtíð.  Ég talaði um það hér áðan, að margir bændur væru svartsýnir nú vegna þeirra aðgerða, sem í frammi voru hafðar, sérstaklega á síðasta ári, í sambandi við skattpíningu og verðlagningu á ýmsum þeim vörum, sem þeir nauðsynlega verða að nota í sambandi við búreksturinn, og hafi hv. þm. Borgf. ekki orðið var við kvíða hjá bændum út af þessu, þá verð ég að segja, að hann talar ekki eins oft við bændur og ég hafði búizt við, - eða veit ekki hv. þm. Borgf., að ef þannig væri haldið áfram eins og á síðasta ári með að hækka nauðsynjavörur og rekstrarvörur, þá hefði öllum atvinnurekstri hér í landi, landbúnaði og öðrum atvinnurekstri, verið gert ómögulegt að starfa? Ef t. d. 400 millj. kr. hefðu verið lagðar á um þessi áramót, eins og til stóð, í nýjum sköttum, það hefði verið lagt á nauðsynjavöruna, hvernig hefði þá verið hugsanlegt fyrir bændur að halda áfram sínum búrekstri? Það hefði verið sagt, að þeir hefðu átt rétt á hækkun á framleiðsluvörunni í samræmi við það. En að hvaða gagni kemur bóndanum, þótt hann megi hækka útsöluverðið á vörunni, ef alltaf fer stöðugt hækkandi hundraðshluti í kostnað vegna verðbólgunnar og kostnaðarins við það að dreifa vörunni? Ef vel hefði verið að bændastéttinni búið, þá má vel vera, að það hefði ekki tekið því að vera að tala um þennan skatt, sem hér er rætt um. En mælirinn verður of fullur, þegar stöðugt er vegið í sama knérunn, þegar stöðugt er verið að taka utan af því, sem framleitt er, t. d. eins og kartöflunum, sem ég nefndi áðan, og þegar stöðugt fer meira og meira í kostnað við það að dreifa vörunni vegna dýrtíðar og verðbólgu. Hv. þm. Borgf. talaði um, að það væri alveg hliðstætt útflutningsgjald á sjávarafurðum og búnaðarmálasjóðsgjaldið, það væri hvort tveggja lagt á með lögum. Það er rétt. En aðalatriðið í þessu máli er það, hverjir borga þetta gjald. Hafa sjómenn og verkamenn, sem vinna að sjávaraflanum, borgað þetta gjald? Það hafa þeir ekki gert. Þetta gjald er ekki lagt á þá, það er lagt á útfluttar sjávarafurðir. En ég varpaði því hér fram áðan í spurnarformi og hv. þm. Borgf. hliðraði sér hjá að svara því, - ég varpaði því fram í spurnarformi: Borga útgerðarmenn þetta gjald úr eigin vasa? Er ekki tekin hliðsjón af þessu gjaldi, þegar um það er rætt, hversu styrkur til útgerðarinnar skal vera hár? Og einmitt vegna þess, að það hlýtur að vera tekin hliðsjón af þessu gjaldi, þegar ákveðinn er styrkur úr útflutningssjóði, þá borga útgerðarmenn þetta gjald ekki úr sínum vasa, og sjómenn hafa ekki borgað það úr sínum vasa og ekki heldur verkamenn, sem að aflanum hafa unnið. En það gjald, sem á að leggja á landbúnaðarvöruna, er tekið af bændunum, það verkar sem kauplækkun hjá þeim. Þess vegna er þetta ósambærilegt. Þess vegna er ég hissa á því, að jafnskýr maður og hv. þm. Borgf. skuli bera þetta fram. Hvers vegna ekki að játa hreinskilnislega, að það er tekið hér af kaupi bændanna, sem er ekki hliðstætt því, sem hefur verið gert við sjómenn? Hvers vegna ekki viðurkenna það?

Þetta er alveg hliðstætt.

Það er ekki viðurkennt, vegna þess að mönnum er ætlað að trúa öðru, en sannleikanum í þessu máli og það sæmir ekki jafnvirðulegum manni og hv. þm. Borgf. að vera hér með blekkingar. Hann á að segja hreinskilnislega eins og er: Vegna þess að við, sem stjórnum búnaðarsamtökunum, eigum sæti á búnaðarþingi, á stéttarsambandsfundinum, vegna þess að við viljum byggja þrefalt stærra hús í Rvík, en bændasamtökin þurfa að nota, þá þurfum við að innkalla þetta gjald, sem er hluti af launum bændanna. - Þótt búnaðarþing hafi samþykkt þetta, þótt aðalfundur Stéttarsambandsins hafi samþykkt skattinn, að vísu ekki einróma, þá höfðu þeir ekki umboð til þess. Það hefur komið í ljós, að samþykktir úr mörgum héruðum hafa verið sendar til Alþingis, til Búnaðarfélagsins, til stjórnar Stéttarsambandsins, samþykktir, sem hafa skorað á þessa aðila að falla frá því að leggja þennan skatt á bændur og það hefur komið úr þeim héruðum, sem búnaðarþingsfulltrúinn og fulltrúi á stéttarsambandsþingi greiddu atkvæði með því, og þar með hefur það sannazt, að bændurnir hafa verið í andstöðu við fulltrúa sína, bæði á búnaðarþingi og á aðalfundi Stéttarsambandsins. Þegar þetta er aðgætt, er ekkert undarlegt, þótt flm. þessa frv. hafi ekki viljað fallast á tillögu mína að bera þetta undir bændur, sem var auðvelt, að senda frv. til umsagnar í hreppabúnaðarfélögin og láta atkvgr. fara fram um það þar, hvort bændur væru reiðubúnir að taka á sig þessa kvöð. Ef flm. þessa frv. hefðu trúað því, að meiri hluti bænda fylgdi frv., hefðu þeir orðið við tillögu minni. En af því að þeir vissu, að meiri hluti bændanna var á móti málinu, var nauðsynlegt að þeirra áliti að knýja það fram hér í gegnum deildina, án þess að bændur væru spurðir um það og það er einsdæmi í íslenzkri löggjöf að bera slíkt á borð eins og þetta, sem hér er um að ræða, án þess að gefa bændunum kost á því að segja álit sitt um það. Ég geri ráð fyrir því, að flm. frv. eigi eftir að finna, að bændur þakka fyrir slíkar aðfarir á viðeigandi hátt. Ég sé, að þeir, sem hafa verið í forsvari fyrir málið, hafa tekið þann kostinn að hverfa hér út úr hv. deild, og skal ég þess vegna láta máli mínu lokið, þar sem ég geri ráð fyrir því, að aðrir, sem hér eru inni, hafi skapað sér skoðun um þetta mál og þeir ljái ekki atkvæði sitt með því að níðast á bændastéttinni, greiða atkvæði með álögum á stéttina, án þess að bændur í heild hafi verið spurðir að því, hvort þeir vilji við það una.