Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

(Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég sé hér í einu mjög virðulegu dagblaði, Alþýðublaðinu, að hv. þm. Ísaf. hefur veitzt að mér á þingfundi í gær fyrir að vera aldrei staddur á fundum í þinginu og beint fyrirspurn til hæstv. forseta, sem hann sagði, að beina hefði átt til sjútvmrh., en þar sem ekki væri sýnilegt, að sjútvmrh. gegndi embætti sínu, þá beindi hann henni til forseta. Ég er nú venjulega ekkert sérstaklega hörundssár maður, en mér finnast þessi ummæli ekki sanngjörn. Hv. þm. Ísaf. hefur síðan sagt, að þessi ummæli séu ekki alveg rétt eftir sér höfð, og trúi ég honum betur í þessu efni en blaðinu, en hv. þm. hefur sagt, að hann hafi látið þau orð falla, að ég sæist ekki á þingfundum, en þessum málum er svo háttað, að ráðh. er ekki skyldur til að mæta á fundum í þinginu fram yfir það, sem hann sjálfur kýs. Í öðru lagi vil ég taka það fram út af því, sem hann minntist á stofnlánadeildina, þá hef ég fjallað mikið um það mál og fór utan þeirra erinda, og var sú för með fullri blessun hv. þm. Ísaf., og held ég, að hann sem áhugamaður á þessu sviði hafi kunnað því betur, að sú för var farin, og mun ég bráðum láta frá mér fara skýrslu um förina og árangur hennar. Vil ég halda því fram, að sú för hafi verið árangursríkari og gagnlegri heldur en ef ég hefði setið hér á meira eða minna gagnslitlum umræðufundum. Ég hef rætt þessi mál við skrifstofustjóra ráðuneytisins og hef í hyggju að ræða á næstunni við skilanefndina. Ég tel því, að ég hafi unnið vel að þessum málum og eigi ekki skilið, að verið sé að hnýta í mig út af vanrækslu á þeim. Þá hefur núv. ríkisstj. haldið fundi um þessi mál. Ég tel, að ég ræki betur starf mitt með því að vera á skrifstofu minni og ræða við menn varðandi þessi mál, heldur en að sitja hér á fundum. Ég veit, að hv. þm. Ísaf. veit þetta og skilur, og ég veit, að honum er kunnugt frá þeim tíma, sem við störfuðum saman, að ég reyni eftir fremsta megni að sinna störfum þeim, sem mér er trúað fyrir. Ég hefði ekkert verið hissa, þó að slíkar aðdróttanir hefðu komið frá hv. þm. Ísaf. hér fyrr á árum, áður en við fórum að starfa saman, en ég undrast og hryggist yfir, að þetta skuli koma frá honum nú. - Ég skal svo fullvissa hv. þm. Ísaf., að ég hef fullan vilja á að draga fram hlut sjómanna eftir beztu getu, ekki sízt nú, þegar þeir hafa orðið fyrir svo miklum vonbrigðum vegna lækkunar á fiskverði, sem stafar þó ekki af gengislækkuninni, heldur af verðfalli á erlendum markaði.



Herra forseti. Ég mundi hafa boðið hæstv. ráðh. velkominn hingað í þingið með handabandi, ef ekki væri svo langt á milli okkar. Það er mjög ánægjulegt að sjá hæstv. ráðh. hér og vita, að hann hefur orðið að svo miklu gagni, eins og hann hefur nú sagt. Ástæðan fyrir kvörtun minni var sú, að ég held, að síðan hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum, höfum við lítið séð hér í þinginu annað, en landbúnaðarmál. Það hafa verið hér til afgreiðslu ekki færri, en þrjú mikilvæg mál fyrir landbúnaðinn á sama tíma, sem mál, er varða sjávarútveginn, liggja hér óafgreidd, en ekki stafar þetta aðgerðaleysi í þessum málum af því, að þau liggi í sjútvn., því að engin slík mál eru nú þar, sem hún getur afgr. Fiskimálasjóður var hér til umr. í gær og hefur fengið meðmæli n., en málið er komið til 2. umr. án þess, að hæstv. ráðh. hafi verið þar viðstaddur eða látið í ljós álit sitt. Gert er ráð fyrir, að Fiskimálasjóður verði nokkuð aukinn og nokkru fé verði úr honum varið í því skyni, sem honum var upphaflega ætlað að vinna að, en ekki verði öllu fénu varið til lánveitinga. En sjóðurinn hefur ekkert unnið að tilraunum með nýjar veiðiaðferðir og öflun nýrra markaða. Ég ásamt tveim hv. þm. úr Sjálfstfl. stend að því, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed. Ég kann því illa, að á meðan verið er að afgreiða landbúnaðarmál unnvörpum, þá liggi sjávarútvegsmál óafgreidd, og gat ég þess í gær við hæstv. forseta. Þá er það frv. um breyt. á l. um stofnlánadeildina, sem var flutt af hæstv. fyrrv. ríkisstj. og hefur legið hjá fjhn. síðan skömmu eftir að þing var sett í haust, og skilanefndin hefur af þeim ástæðum verið starfslaus. Ég tel, að þessi dráttur muni vera samkvæmt beiðni hæstv. ríkisstj., og vona ég, að hæstv. ráðh. upplýsi það nú á eftir. Samkvæmt lögum, sem sett voru eftir síldarvertíðina, þá er síldarsjómönnum meinað að ná kaupi sínu með sjóveðsrétti og þar með tekinn af þeim réttur, sem þeim ber, og hefur Alþ. með þessu móti fyrirbyggt, að þeir gætu notfært sér þennan löghelga rétt sinn. Þegar við hv. þm. Borgf. vildum heimila 1½ millj. kr. til að aflétta þessu ranglæti gegn atkv. hæstv. sjútvmrh., þá er málið látið liggja mánuð eftir mánuð, og það er fyrst nú, sem ég heyri, að hæstv. ráðh. hafi áhuga á að leysa það. Nú er komið nærri nýrri síldarvertíð, og á annað hundrað skip bíða eftir afgreiðslu skilan., svo að afgreiða verður þessi mál strax. Og sökum hins mikla dugnaðar, sem hæstv. ráðh. hefur, þegar hann vill, undrast ég mjög, hve mál þetta hefur dregizt. Ég hreyfði þessum málum ekki af persónulegri óvild til hæstv. ráðh., en ég er fulltrúi útvegsbæjar, svo að ég veit, hve þörfin til að leysa þetta er brýn, og ég vona, að svo verði. Ég sé af ummælum hæstv. ráðh., að þetta mál mun nú bráðum leysast, enda ekki vanþörf á því eftir öll þau vonbrigði, sem bjargráðaráðstafanir hæstv. ríkisstj. hafa valdið. Ég geri mér því beztu vonir, að úr þessu muni brátt rætast, úr því að hæstv. ráðh. hefur nú tekið rögg á sig og ætlar að fara að tala við skilanefndina.



Herra forseti. Mér finnst mér skylt að segja nokkur orð út af ræðu hv. þm. Ísaf. Hann sagði, að það væri mér að kenna, að skilanefndin hefði ekki getað starfað, en ég hef aðeins setið nokkrar vikur í þessu embætti og sá, sem sat í því á undan mér, er sá maður, sem lengst og bezt hefur unnið að þessum málum, en um skilanefndina er það að segja, að hún er búin að sitja lengi, og sennilega ræður hún ekki við verkefnið. Ég veit ekki heldur, hvort heppilegt hefði verið að vera búið að hafa skuldaskil, því að þá hefði nú þurft að hafa önnur skuldaskil. Ég veit, að hv. þm. Ísaf. vill mér vel, en það er hægt að hafa aðgang að mér á annan hátt en þann að halda um mig skammarræðu eða skrifa um mig í blöðin. Hv. þm. sagði, að landbúnaðarmálin hefðu verið mikið rædd nú að undanförnu, og er það eflaust rétt, en það er nú svo í pottinn búið, að ákveða þarf, hvað gera skuli viðvíkjandi þeim 15 millj. kr., sem útgerðarmönnum hafa verið veittar á undanförnum síldarleysisvertíðum. Þá eru ýmsar fjárveitingar í þessu skyni og auk þess svo 1½ millj. kr., sem ríkisstj. hefur heimild til að greiða til að leysa sjóveð samkv. l., sem samþ. voru um síðustu áramót, og hæstv. fjmrh. ætlar að taka upp á fjárl. Það er satt, að ég greiddi ekki atkv. með þessu og vildi ekki greiða atkv. með meiru, en útgerðarmenn fóru fram á. Þetta nemur því allt um 19 millj. kr., og verður samið um þetta á næstunni. Það verður að athuga, hvort nauðsynlegt sé að stofna til skuldaskila eða hvort bezt sé að gefa þetta allt eftir. Og þykir mér illt að sitja undir ámælum frá hv. þm. Ísaf. af þessum ástæðum. Það er mikill vilji innan ríkisstj. að ráða fram úr þessu á sem beztan hátt, en það er ekki hægt að bera fram endanlegar till., nema athuga þetta allt vel. Ég varð var við það í blaði hv. þm. Ísaf., að það taldi, að ríkisstj. væri í þessum efnum undir utanaðkomandi áhrifum, en skiljanlegt er, að komast þurfi að samkomulagi við lánastofnanir, en þessu þingi mun ekki ljúka svo, að frá þessu verði ekki gengið. - Ég mun ekki ræða um Fiskimálasjóðinn, enda mun hæstv. fjmrh. gera það, en ríkisstj. mun koma inn á það, sem hv. þm. Ísaf. ræddi hér. Ég vil svo þakka hæstv. forseta fyrir þolinmæðina. Finnur Jónsson: Herra forseti. Út af því, hver hafi hafið umr., vil ég geta þess, að fyrirspurn mín var borin fram í minni deild um mál, sem þar voru, en hæstv. ráðh. svarar þeim hér, þar sem þær voru ekki bornar fram. Ég held ekki, að hæstv. ráðh. hafi eins miklar áhyggjur út af þessu og hann sagði. Ég held, að þær 17½ millj., sem búið er að veita, svífi ekki allar í lausu lofti, þar sem nokkuð af því hefur verið tekið á fjárl., en nokkuð svífur enn í lausu lofti, og getur hæstv. ráðh. haft áhyggjur af því. Ég sé ekki, að Alþ. geti nema einu sinni svipt sjómenn sjóveðsréttinum án þess að bæta það. Nú er nærri liðið ár, og aðeins 1½ millj. hefur verið tekin til að bæta sjómönnum tapið, og munu nú sjómenn fara að efast um gildi sjóveða.



Herra forseti. Út af því, hver hafi hafið umr., vil ég geta þess, að fyrirspurn mín var borin fram í minni deild um mál, sem þar voru, en hæstv. ráðh. svarar þeim hér, þar sem þær voru ekki bornar fram. Ég held ekki, að hæstv. ráðh. hafi eins miklar áhyggjur út af þessu og hann sagði. Ég held, að þær 17½ millj., sem búið er að veita, svífi ekki allar í lausu lofti, þar sem nokkuð af því hefur verið tekið á fjárl., en nokkuð svífur enn í lausu lofti, og getur hæstv. ráðh. haft áhyggjur af því. Ég sé ekki, að Alþ. geti nema einu sinni svipt sjómenn sjóveðsréttinum án þess að bæta það. Nú er nærri liðið ár, og aðeins 1½ millj. hefur verið tekin til að bæta sjómönnum tapið, og munu nú sjómenn fara að efast um gildi sjóveða.



Herra forseti. Frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1950 var fyrst í gær vísað til 2. umr. Samkvæmt fyrirmælum stjórnarskrárinnar ber að afgreiða fjárlög hverju sinni áður en fjárlagaárið hefst. Þessum skýru fyrirmælum hinnar helgu bókar, sem allir háttvirtir alþingismenn hafa þó heitið að halda, hefur því miður ekki verið fylgt undanfarin ár. Þjóðin hefur komið auga á þessi mistök og gagnrýnt þau. Venja sú, sem hér er að skapast, þvert ofan í skýlaus ákvæði stjórnarskrárinnar, hefur haft margvíslega erfiðleika í för með sér og raunar torveldað þá stefnubreytingu, sem óhjákvæmilega þarf að verða í ríkisrekstrinum og þjóðin heimtar að verði, eftir að fjármálakerfinu hefur verið raskað svo sem raun ber vitni um, auk þess sem þessi venja hefur á engan hátt treyst virðingu Alþingis eða skapað þá festu í fjármálum ríkisins, sem nauðsynlegt er að sé fyrir hendi á hverjum tíma. Nefndin vill eindregið vænta þess; að fjárlagafrv. fyrir næsta ár verði undirbúið svo á allan hátt, að fjárlög verði samþykkt fyrir árslok, og þeirri venju að fullu lokið, að fresta afgreiðslu fjárlaga langt eða skammt fram á fjárlagaárið. Ég hef hreyft þessu hér við þessa umræðu vegna þess, að mér er það ljóst, hversu nauðsynlegt það er, að fjárlög séu afgreidd svo sem fyrir er mælt í stjórnarskránni, ef gera á nokkrar endurbætur að raunveruleika í sambandi við sparnað og hagsýni í ríkisrekstrinum og skapa, á aftur fulla virðingu og fullt traust á Alþingi í sambandi við fjárlagaafgreiðslu og meðferð á fé ríkissjóðs. - Mér þykir einnig rétt að taka fram, að ástæður fyrir því, að afgreiðsla fjárlaga á þessu þingi, er nú situr, hefur gengið svo treglega, eru bæði margar og veigamiklar. Ágreiningurinn um áframhaldandi samstarf stjórnarflokkanna á s.l. ári, með þingrofi og haustkosningum, svo að samkomudegi Alþingis seinkaði um mánuð frá því, sem áður var, stjórnarkreppa og of langur dráttur á lausn dýrtíðarmálanna. Allt þetta varð þess valdandi, að ekki var unnt að afgreiða fjárlög svo sem vera bar. Mér þykir einnig rétt að taka það hér fram, að undirbúningur fjárlagafrv. frá hendi þáverandi fjmrh. var í alla staði hinn prýðilegasti, miðað við það ástand, sem þá ríkti, enda eru flestar þær breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á frv., í beinu sambandi við fyrirmæli laga, sem samþ. hafa verið eftir að hann lagði frv. fram. Breytingartillögur þær, sem meiri hl. ber fram, en fyrir þeim öllum er meiri hl. í n., bera að sjálfsögðu merki þeirrar röskunar, sem orðið hefur á öllu fjárhagskerfi þjóðarinnar við gengisfellinguna, samfara þeim lagafyrirmælum, sem samþykkt voru í sambandi við hana nú á þessu þingi. Tillögurnar bera hins vegar ekki svip þeirrar stefnu í fjármálum ríkisins, sem þörf er á að marka og verður að marka, þegar sýnt er, að framleiðsla landsins fær hvert stóráfallið á fætur öðru frá fallandi markaðsverði, skerðingu markaðssvæða og vaxandi andúð frá vinveittum þjóðum vegna samkeppninnar bæði á veiðisvæðum og á sölumarkaðinum. Það var að vísu á valdi fjvn. að gera till. um ýmis atriði í ríkisrekstrinum, sem auðsjáanlega verður að breyta, en það var ekki á valdi n. að gera slíkar till. raunhæfar til sparnaðar, einkum og sér í lagi vegna þess, hversu langt er liðið á fjárlagaárið. - Slíkar breytingar á rekstrarkerfinu þurfa mikinn og margvíslegan undirbúning, sem framkvæma þarf áður eða samhliða undirbúningi fjárlaga. Meiri hl. n. beinir því eindregið þeirri áskorun til hæstv. ríkisstj., að hún láti nú þegar að loknu þingi fara fram slíkan undirbúning og leggi síðan fram raunhæfar tillögur til sparnaðar í sambandi við fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Er þess að vænta, að hæstv. ríkisstj. gefi um þetta efni skýlausa yfirlýsingu, áður en umræðum um fjárlögin lýkur að þessu sinni. Öll störf þingsins mótast enn af þeim trölladansi, sem þjóðin heldur ótrauð áfram að stíga umhverfis gullkálfinn, sem hér skapaðist á stríðsárunum, þegar hver blóðdropi, sem draup á vígvellinum, varð að gullpeningi fyrir þá, sem gátu framleitt í friði einhver verðmæti fyrir þjóðirnar. Meðan þessu fer fram, er þess ekki að vænta, að fjárlögin beri svip þeirrar festu, sem ávallt er nauðsynleg í sambandi við ráðstöfun á almannafé. En núverandi hæstv. ríkisstj. hefur nægilega sterkan meiri hl. innan þings og utan til þess að stöðva þennan trölladans og kalla menn til alvarlegri athafna, svo að þau verðmæti, sem þjóðinni hlotnuðust á undanförnum árum og verið hafa meiri en nokkru sinni fyrr, renni ekki úr greipum hennar líkt og sandkorn, þar til hún stendur uppi með tómar hendur. Kapphlaupið milli manna og stétta um kjarabætur í krónutölu verður að stöðva með viturlegri og sanngjarnri löggjöf. Kröfunum um meiri laun fyrir minni afköst verður að vera lokið. Fjötrar, sem festir hafa verið um fót einstaklingsins, sem ekki fær lengur að njóta sín á sviði athafnar og viðskipta, verða að hrökkva. - Lögfest sérréttindi manna og stétta í verzlun og viðskiptum, sköttum og skyldum, sem torvelda holla og eðlilega þróun framleiðslunnar, verða að afnemast, og fullkomið réttlæti og frelsi í þessum málum verður aftur að halda innreið sína. Landið og þjóðin er nægilega mörgum kostum búið til þess, að hér sé unnt að halda uppi sambærilegum lífskjörum við aðrar menningarþjóðir, og slík lífskjör verður að tryggja með traustri löggjöf, áður en það er um seinan. Og forustan verður að koma hér frá háttvirtu Alþingi. Eins og nál. ber með sér, hefur n. haldið miklu færri fundi. en undanfarin ár. Hún hefur þó afgreitt öll þau erindi, sem til hennar hafa borizt. - Vegna fullkominnar óvissu um lausn dýrtíðarmálanna og myndun stjórnar, sem hefði stuðning meiri hluta þingsins, þótti ógerlegt að setja fram tillögur um afgreiðslu fjárlaganna. Nefndinni þótti því rétt að láta fundi falla niður að mestu, á meðan slíkt ástand ríkti í þinginu. Eftir að stjórnin var mynduð og stefna hennar mörkuð, tók það tiltölulega skamman tíma fyrir n. að ganga frá tillögum sínum. Sannar þetta bezt, að það er engum vandkvæðum bundið að afgreiða fjárlög á skömmum tíma, ef eðlileg skilyrði eru fyrir hendi í þinginu. Skal nú gerð hér nokkur grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. n. ber fram. Nefndin gerir ekki við þessa umræðu tillögur til breytinga á tolla- og skattatekjum ríkissjóðs samkvæmt 2. gr. fjárlfrv., þar sem ekki hafði verið gengið að fullu frá útreikningi á hinum ýmsu liðum eftir gengisbreytinguna, en hún hefur mjög víðtæka breytingu í för með sér á mörgum liðum, greinarinnar. Verða gerðar um þetta tillögur í sambandi við ríkisstj. fyrir 3. umræðu. Lagt er til að hækka gjöld póstsjóðs um 1.6 millj. kr. vegna gengisbreytingarinnar, og tekjur sjóðsins um sömu upphæð. Hafa þessar breytingar engin áhrif á niðurstöðu fjárlaganna, svo fremi að tekjuáætlunin standist, en það hefur því miður ekki tekizt undanfarin ár að láta tekjur póstsjóðs mæta útgjöldum, sem þó verður að gera kröfu til í framtíðinni. Lagt er til, að gjöld landssímans hækki um 5 millj. 475 þús. Stafar þessi hækkun einnig mestmegnis frá gengisbreytingunni. M.a. er framlag til sveitasíma hækkað á þessum lið úr 800 þús. kr. í 1 millj. Tekjur landssímans eru hækkaðar um 4 millj. 140 þús., og verður þá rekstrarafkoma símans 1 millj. 325 þús. kr. óhagstæðari, en gert var ráð fyrir á frv. Lagt er til, að eignabreyting landssímans hækki um 1 millj. 320 þús. Þykir þó rétt að athuga þessa tillögu nánar, og mun meiri 131. n. því taka hana aftur til 3. umr. Fyrir nefndinni lá áætlun frá ríkisútvarpinu, dags. 6. till s.l., er send hafði verið fjmrn. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir 4 millj. 400 þús. kr. tekjum, og er sú upphæð tekin inn í frv. jafnframt er þar gert ráð fyrir 4.164.100 króna gjöldum, og tekjuafgangur þá áætlaður kr. 235.900. Á þessa útgjaldaáætlun hefur ráðuneytið ekki viljað fallast. Færði það áætluð útgjöld niður í 3 millj. 759 þús. 100 kr. og áætlar þannig rekstrarhagnað 640 þús. kr. Kemur niðurskurður þessi að langmestu leyti niður á dagskrárliðnum, sem lækkaður var um 310 þús. Það, sem á vantar, er tekið af skrifstofukostnaði, kostnaði við hleðslustöðvar og bifreiðar. Þann 20. marz er ný rekstraráætlun lögð fram til samræmingar vegna gengisbreytingarinnar. - Eru tekjur af notendagjöldum hækkaðar þar um 50 þús. kr., en aukatekjuliður áætlaður 100 þús. kr. hærri. ríkisstj. og n. hafa fallizt á að áætla tekjur af afnotagjöldum eins og þær eru í frv., en leggja til að hækka aðrar tekjur um 100 þús. kr. Gjaldaliðir eru í síðari áætluninni hækkaðir um 240 þús. frá fyrri áætlun og teknir þar upp á ný liðir, sem rn. gat ekki fallizt á að taka upp í frv. Þessir liðir margir hverjir eiga ekkert skylt við kostnað vegna gengisbreytingarinnar. N. gat því ekki fallizt á, að nauðsyn bæri til að taka þá upp. Hún leggur hins vegar til, að framlag vegna útvarpsefnis hækki um 100 þús. og til útvarpsstöðva um 195 þúsund. Rekstrarafkoma útvarpsins verður því 195 þús. kr. óhagstæðari, en ráð er fyrir gert í frv., ef till. verða samþykktar óbreyttar. Rétt þykir að upplýsa hér, að þegar leyfð var hækkun afnotagjalda úr 60 kr. í 100 kr., var beinlínis til þess ætlazt, að hækkunin öll gengi til þess að koma upp húsi fyrir útvarpið. Þrátt fyrir það að aðrar tekjur útvarpsins hafa stórlega hækkað síðan, er svo komið, að mestallur hluti hækkunar afnotagjaldanna fer nú til þess að standa undir daglegum rekstri. Er því ástæða til að beina því til forráðamanna þessarar stofnunar að gæta meira hófs í útgjöldum, nema hugsað sé að hverfa að fullu, frá frekari fjáröflun til húsbyggingarinnar, eða að hækka afnotagjöldin frá því, sem nú er. En hvorugt mundi verða vinsælt meðal þjóðarinnar. Áætlað er, að vaxtatekjur ríkissjóðs af erlendum innstæðum hækki um 257 þús. kr., og er lagt til, að sú upphæð bætist við vaxtatekjur á þessari grein. Á þessu stigi ber meiri hl. ekki fram aðrar brtt. við tekjubálkinn. Þá er gjaldabálkurinn, og gerir n. þar till. um ýmsar breytingar, sem margar leiðir beint af hinum nýju viðhorfum og ráðstöfunum. Þannig hækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs samkvæmt 7. gr. um 1.937.021 kr. vegna gengisfellingarinnar. Kostnaður samkvæmt 10. gr. III. var áætlaður 2.439.200 kr., en ráðuneytið sendi n. nýja áætlun og taldi, að þennan lið þyrfti að hækka um 2.235 millj. kr. Þannig ykist kostnaður við sendiráðið í Moskva úr 400.000 kr. í 967.400 kr., eða nær 1 millj. kr. Meiri hl. n. gat ekki fallizt á að taka þetta allt inn á frv. að svo komnu og frestar því til 3. umr. að gera till. um þetta. Þó er ljóst, að kostnaður við utanríkisþjónustuna hlýtur mjög að hækka, ef það á að halda henni uppi í sama formi og hingað til. Hins vegar er ekki að undra, þótt erfitt verði að fá samþykki til útgjalda, sem nema nær 1 millj. kr. til sendiráðsins í Moskva, sem ekki hefur lengur neina þýðingu að því er virðist fyrir viðskiptalíf landsins. Framlag til frönskukennslu undir þessum lið leggur n. til að falli niður, en það nemur 2.500 kr. Þá er 11. gr. Útgjöld hækka þar um 975.380 kr. Þar af eru 820 þús. kr. til landhelgisgæzlu, og stafar það að sumu leyti af hækkun á olíu, og enn fremur má gera ráð fyrir nokkurri kostnaðaraukningu vegna stækkunar landhelginnar fyrir Norðurlandi. - Í sambandi við hækkun þessa rekstrarkostnaðar vil ég geta þess, að komið getur til mála að lækka nokkuð vátryggingarupphæð í erlendri mynt og spara þannig nokkuð. - Þá er aukinn kostnaður við siglingadóm samkvæmt lögum 32.520 þús. kr. Enn fremur vegna viðgerðar á bæjarfógetahúsinu á Norðfirði, sem skemmdist í vetur af skriðuhlaupi, 100 þús. kr. Loks er kostnaður við framkvæmd laga um eftirlit með bókhaldi 22.860 kr. - Einkennilegt er, að slíkum lögum skuli ekki vera breytt og starf þetta lagt niður, því að það er tilgangslaust. - N. hefur frestað að gera till. um breytingar á fyrirkomulagi verðlags- og skömmtunarmála, en þar er um gífurlegan kostnaðarlið að ræða, sem full ástæða er til að athuga nánar. 12. gr. Lagt er til, að útgjöld á þessari gr. hækki um 1.572.333 kr., sem skiptist þannig: Kostnaður vegna læknaráðs samkv. l. kr. 23.700. Kostnaður við rekstur ríkisspítalanna kr. 3.546.933, og hefur þá verið gert ráð fyrir nokkurri hækkun daggjalda, sem ákveðin hefur verið. Styrkur til berklasjúklinga skv. 1. 530 þús. kr. ríkisframfærsla sjúkra manna og örkumla 566 þús. kr. Styrkur til sjúkrahúsa 2.700 kr. Rætt var nokkuð í n., að ósanngjarnt væri, að styrkur sem þessi næði ekki einnig til annarra sjúkrahúsa, en fjórðungssjúkrahúsa, þar sem vitað er, að þau, hafa hans engu síður þörf og sinna engu ómerkari verkefnum, en fjórðungssjúkrahúsin. Um það varð þó ekki samkomulag að leggja til, að þessu yrði breytt nú. En þess er vænzt, að ráðuneytið athugi fyrir næsta fjárhagsár, á hvern hátt unnt er að bæta úr þessum erfiðleikum, sem héruðin eiga hér í vegna rekstrar sjúkrahúsanna, sem hvílir á mörgum þeirra með miklum þunga. Þá eru 35 þús. kr. til gróðurhússbyggingar við Kristneshæli. Taldi n., að með því mætti afla hælinu mun ódýrari garðávaxta, eftir því sem upplýsingar lágu fyrir um það atriði. Framlag til sjúkrahússins á Akureyri hækkar eftir till. n. um 50 þús. kr. Þótti meiri hl. rétt að hækka þetta framlag með hliðsjón af því verki, sem verið er þar að framkvæma. Þá hækkar styrkur til sjúklinga til utanfara um 10 þús. kr. Rétt þótti að hækka þennan lið með tilliti til gengisbreytingarinnar. 13. gr. Lagt er til að hækka framlög á þessari gr. alls um 4.553.000 kr., sem skiptist þannig: Til nýrra þjóðvega 250 þús. Verður þá heildarframlag til nýrra vega kr. 7.250.000 og skiptist á þann hátt, sem lagt er til í brtt. Viðhald þjóðvega kr. 1.800.000. Er þetta gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Áætlað til viðhalds verður því alls kr. 12.800.000, og er það mun meira, en nokkru sinni fyrr, enda mun vegavíðhald ávallt hafa á síðari árum farið langt fram úr áætlun. Framlag til brúargerða leggur n. ekki til að breytist að öðru leyti en því, að það skiptist á þann hátt, sem lagt er til í brtt. - Þá er og lagt til, að framlagið til ræktunarvega skiptist eins og greinir frá í 30. tölul. till., og er það í samræmi við fjárl. síðasta árs. Aðrar brtt. eru ekki gerðar við A-kafla gr. Til strandferða er 738 þús. kr. hækkun. Lagt er til, að tekið sé upp nýtt form á þessum lið. Er gert ráð fyrir því, að þessar upphæðir nægi, ef væntanlegur ágóði af olíuflutningaskipinu Þyrli fram yfir 60 þús. kr. er látinn ganga til að mæta halla á rekstri strandferðaskipanna. Rétt er þó að taka fram, að vafasamt er, hvort slíkan ágóða, ef einhver yrði, ætti ekki að nota beint til aðstoðar sjávarútveginum. N. gerir ekki till. fremur venju u,m framlag til flóabáta. Munu þær verða gerðar af samvn. samgöngumála. N. þykir ekki heldur ástæða til á þessu stigi að gera till. til breytinga á framlagi til áætlunarbifreiða á vegum póststjórnarinnar, þar sem það hefði ekki áhrif á afgreiðslu fjárl., og hins vegar hefur n. í sérstöku erindi sent ráðuneytinu álit sitt á þeim rekstri og gert tillögur til þess um breytingar hér að lútandi. Til vitamálanna er áætluð hækkun 415 þús. kr. Er þetta vegna hækkunar á eldsneyti o.fl. N. hefur haft tækifæri til að kynna sér rekstrarkostnað dýpkunarskipsins Grettis á s.l. ári. Er ljóst, að mjög aðkallandi er að gera róttækar breytingar á þeim rekstri til gjaldalækkunar, engu síður en bæði á rekstri landhelgisgæzlunnar og Skipaútgerðar ríkisins. Er þess vænzt, að þessi mál öll verði tekin til rækilegrar athugunar á þessu ári. Mér þykir rétt í sambandi við þetta mál að benda hér á staðreyndir varðandi rekstur skipsins, sem legið hafa fyrir fjvn. Sjáanlegt er m.a., að laun matsveinsins á Gretti eru reiknuð, meðan skipið er í höfn, rúml. 40 þús. kr. og laun skipstjórans og skipverja á þessu skipi eru hér reiknuð nær 86 þús. kr. Ég beini því til hv. alþm., án þess að ég vilji telja laun þessara manna of há, hvort eigi sé ástæða til að taka þessi mál til athugunar. Er hægt að reka skipið á þann hátt framvegis, að skipið sé mestallan tímann í höfn og þurfi að greiða þetta? Ef það er gert, er eðlilegt, að svipaðar kröfur komi annars staðar frá. Þetta eru gögn frá útgerðinni, sem n. hefur haft aðgang að. Nauðsynlegt er, að til hafnarbótasjóðs séu áætlaðar kr. 1.200.000 til hækkunar. Er þetta skv. l., og ber því að taka þá upphæð inn, nema fresta eigi framkvæmd l. Upphæð sú, sem tekin er inn á frv. til hafnarframkvæmda, er 4.5 millj. kr., en auk þess 300 þús. kr. í hafnarbótasjóð. Ef samþ. yrði till. n. um 1.2 millj. kr. hækkun á hafnarbótasjóði, yrði framlagið alls 6 millj. kr. til hafnarframkvæmda á þessu ári, en það er tæplega sú upphæð, sem ríkissjóður á um síðustu áramát ógreidda af lögbundnu framlagi til hafna fyrir verk, sem þá var búið að vinna. Síðan hafa ýmis verk verið framkvæmd, svo að ógreiddur hluti ríkissjóðs er í dag mun hærri. Áður en n. gerði till. sínar um skiptingu á því fé, sem ætlað er á frv. til hafnarbóta, gerði hún sér þetta fyllilega ljóst. Meiri hl. n. leit þá svo á, að ekki yrði á nokkurn hátt komizt af með minna en 6 millj. kr. samanlagt til þessara framkvæmda, því að fjöldi hafna líður stórkostlega við það að geta ekki fengið ógreidd framlög, og margar hafnir standa enn í stórvirkum framkv., sem ekki er unnt að stöðva, nema valda mjög verulegu tjóni fyrir aðila. Því var lagt til, að fullt framlag til hafnarbótasjóðs yrði tekið upp á frv., og skipting á þeirri upphæð, sem nú er í frv., er beinlínis byggð á því, að hafnarbótasjóður hafi þetta fé til umráða á þessu ári. Ráðuneytið hefur þó ekki getað fallizt á, að svo há upphæð yrði tekin í sjóðinn sem hér hefur verið lagt til. Fallist meiri hl. Alþ. á það, verður óhjákvæmilegt að bera fram við 3. umr. allvíðtækar brtt. við framlög til hafnarbóta og hækka þann lið að mun frá því, sem nú er gert ráð fyrir í till. n. Til ferjuhafna eru áætlaðar 150 þús. kr., og skiptist það eins og lagt er til í brtt. n. Þetta er mun lægra en er á fjárl. síðasta árs, en ekkert hafði verið tekið til þessara framkvæmda á fjárlagafrv. 14. gr. Lagt er til, að útgjöld á þessari gr. hækki um kr. 790.200, en á móti komi lækkun að upphæð kr. 50.000, þ.e. ýmis útgjöld við Háskóla Íslands. Ég vildi leyfa mér að benda á, að n. hefur haft aðgang að sundurliðuðum öðrum kostnaði við háskólann. M.a. eru þar eftirlaun til ekkju Steinþórs Sigurðssonar, 7 þús. kr., en hún á að vera á 18. gr. Er merkilegt, að háskólinn skuli leyfa sér að fela slíkt í öðrum kostnaði.

Í ýmsum útgjöldum.

Ef ekkjunni ber að hafa eftirlaun, þá á hún að koma á 18. gr., en það á eigi að fela þau hér. - Kostnaðurinn við hækkunarliðina skiptist sem hér segir: 1. Kostnaður við eftirlit með kirkjugörðum skv. l. kr. 7.200. Var þessi ósk borin fram af ráðuneytinu. Má það kalla merkilegt, að þessu hefur ekki verið breytt, þegar kirkjugörðum voru tryggðar öruggar tekjur í hluta af útsvari. Er þess vænzt, að hæstv. ríkisstj. athugi þetta. 2. Til hátíðarhalda að Hólum í Hjaltadal í tilefni af því, að 400 ár eru liðin frá aftöku Jóns biskups Arasonar og sona hans, 10 þús. kr. 3. Hækkun erlendra námsstyrkja vegna gengisbreytingarinnar 675 þús. kr. Er þetta gert í samráði við hæstv. ríkisstj. 4. Námsstyrkur til Elíasar Eyvindssonar, 12 þús. kr., og til Sigursveins D. Kristinssonar, 6 þús. kr., en þeir hafa báðir verið á fjárl. s.l. 2 ár. 5. Til blindrastarfsemi, 15 þús. kr., en þessi liður hafði áður verið lengi á fjárl., en fallið nú niður af óaðgæzlu. Þá er styrkur til Glímufélagsins Ármanns vegna utanfarar á s.l. ári, 10 þús. kr., og til að kosta fulltrúa á Evrópumeistaramót í Belgíu á þessu ári, 25 þús. kr. Til Íþróttasambands Íslands 8 þús. kr., til að kosta framkvæmdastjóra, og til raflýsingar á Staðarfellsskóla 22 þús. kr. 15. gr. Lagt er til, að gjaldaliðir þessarar gr. hækki um kr. 191.500, en á móti komi lækkanir, kr. 35.000. Sundurliðast hækkanirnar þannig: Leikfélag Húsavíkur 1.500 kr., til tónlistarstarfsemi á Ísafirði 10 þús. kr., námsstyrkur til Guðrúnar Á. Símonar, Þórunnar Jóhannsdóttur, Gerðar Helgadóttur, Hermanns Pálssonar, Guðmundar Elíassonar, 6 þús. kr. til hvers. Voru þau öll styrkt á síðustu fjárl. og eru enn við nám. Þótti n. því ekki rétt að fella þessar upphæðir niður. Þá er einnig tekið hér upp 150 þús. kr. framlag til mótvirðissjóðs til þess að greiða hluta af tæknilegri aðstoð, sem hann lætur landsmönnum í té í sambandi við framleiðslu útflutningsafurða. Til lækkunar á móti kemur framlag til Leikfélags Reykjavíkur, sem ekki er talið lengur þörf, þegar þjóðleikhúsið hefur tekið til starfa, 30 þús. kr., og 5 þús. til eflingar menningarsambandi við Vestur-Íslendinga, er n. fékk upplýsingar um að ekki væri óskað eftir af viðkomandi aðilum. 16. gr. Lagt er til, að útgjöld á þeirri gr. hækki um 6.828.745 kr. Ég vil biðja hv. alþm. að athuga, að í nál. er sagt, að á móti þeirri hækkun sé þar tiltekin upphæð sett fram. Þetta er ekki rétt og óskast leiðrétt. Þessi mistök stafa af því, að gert var ráð fyrir, að ætla mætti einni millj. kr. minna til niðurgreiðslu á þessu ári vegna fjárskiptanna. En með því að allt er enn í óvissu um afgreiðslu á frv. því, sem fyrir liggur um þetta efni hér á Alþ., þótti réttara að hafa upphæðina óbreytta í frv. Er þetta gert í samráði við hæstv. fjmrh. Hækkunin á þessari gr. sundurliðast þannig: Framlag til framleiðsluráðs landbúnaðarins samkv. l. 28.045 kr. Til kaupa á jarðvinnsluvélum samkv. l. 1 millj. kr. Til búfjártrygginga samkv. l. 100 þús. kr. Framlag til tilraunastöðva í jarðrækt 48.600 kr., og er ætlazt til þess, að þetta verði sett í einu lagi inn á frv. og skipt af tilraunaráði sjálfu til ýmissa stöðva. Til greiðslu kostnaðar við rafmagn á Sámsstöðum 47 þús. kr. Til landþurrkunar 30 þús. kr. Til fyrirhleðslu 95 þús. kr. Til sandgræðslu 25 þús. kr., til að halda áfram sandgræðslugirðingum. Til eyðingar refa og minka samkv. l. 60 þús. kr. Uppeldisstyrkur 150 þús. kr. Þetta hafði ekki verið tekið inn á frv., en sýnt þykir, að nauðsynlegt sé að taka a.m.k. þessa upphæð inn á frv., til þess að mæta þeim útgjöldum. - Þá er lagt til, að undir B-lið 16. gr. sé tekið inn í staðinn fyrir 182 þús. kr. 318.500 kr. til skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda. Þetta er vegna erlendra lána. En ríkissjóður er samkv. l. skuldbundinn til þess að greiða vexti og afborganir af þessum lánum. Stafar þetta af gengisfellingunni. Enn fremur til þess að gera tilraunir með nýjar síldveiðiaðferðir 250 þús. kr. Fjvn. hafði rætt um það, hvort mögulegt væri að láta þessa upphæð greiðast úr fiskimálasjóði. En með því að enn er ekki ákveðið, hvernig fer um það frv., sem hér liggur fyrir Alþ., sem svo mælir fyrir, ef samþ. verður, að ákveðinn hluti af fé fiskimálasjóðs skuli vera notaður til þess að standa undir slíkum tilraunum, þá þótti ekki rétt að taka ekki upphæðina hér upp, enda þess óskað af hæstv. ríkisstjórn. Til greiðslu síldveiðilána 1949, samkv. l., 1.300.000 kr. Það er gert í samráði við hæstv. ríkisstj. og liggja fyrir lög um það, að þetta skuli tekið upp á þessa árs fjárlög. Til aflatryggingasjóðs 1.750.000 kr., sem einnig er tekið upp samkv. ósk frá hæstv. ríkisstj. Kostnaður vegna þátttöku Íslands í síldarmálanefnd 40 þús. kr., sem einnig var rætt um í fjvn., hvort ekki væri hægt að láta fiskimálasjóð kosta. En þetta var tekið hér upp af sömu ástæðum eins og 250 þús. kr. til tilrauna með síldveiðiaðferðir, eins og fyrr getur. Þá var tekið upp til olíusamlags Breiðafjarðar 43.600 kr. Um þetta lá erindi fyrir n., og ber að sjálfsögðu að taka þetta upp, til þess að uppfylla lagafyrirmæli. Til iðnfræðsluráða samkv. l. var gerð hækkun um 65 þús. kr. Það hafði áður verið veitt til iðnráða 10 þús. kr., en ósk kom frá ríkisstj. um að hækka þetta, til þess að uppfylla lagafyrirmæli, í 75 þús. kr. Þá er til þess að undirbúa rannsókn vegna fyrirhugaðrar sementsverksmiðju. 95 þús. kr. Það voru gerðar nokkrar breyt. á D-lið 16. gr. Þar er lagt til, að lækkað verði um 100 þús. kr. framlagið til bortækjakaupa, en að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir breyt. á þeim lið. Ég skal hins vegar geta þess, að þess er vænzt, að hæstv. ríkisstj. ræði við n. áður en lýkur umr. um fjárl., um það, hvort unnt sé að breyta að einhverju leyti framlaginu til nýrra raforkuframkvæmda. Mun það að sjálfsögðu verða rætt milli 2. og 3. umr. Það er talin mikil þörf á að hækka það frá því, sem er á frv. nú. En n. þótti ekki rétt að leggja til á þessu stigi málsins neitt í því efni, fyrr en vitað væri, hvernig afkoma ríkissjóðs yrði og hvernig till. væru, um tekjuöflun samkv. 2. gr. fjárl. Þá er tekið upp hér á 17. gr. tillag til bjargráðasjóðs samkv. l., sem samþ. voru á þessu þingi, 246 þús. kr. Enn fremur er hér framlag samkv. III. kafla laga nr. 104/1943. Þar er hækkun um 175 þús. kr. Þetta er einnig gert samkv. ósk frá ríkisstj. Á síðustu fjárl. er byggingarstyrkurinn til berklahælisins í Reykjalundi 400 þús. kr. Hann hafði verið lækkaður á frv. nú í 200 þús. kr. En með tilliti til þess sumpart, að allt hefur hækkað í sambandi við rekstur spítala og byggingar, og einnig með tilliti til þess, að ef ríkissjóður hefði átt að greiða framlag til þessarar byggingar á sama hátt og framlög til annarra sjúkrahúsa, þá mundi enn vanta um 2 millj. kr. af hálfu ríkissjóðs, til þess að hann greiddi sinn hluta af kostnaðinum, miðað við styrki, sem sjúkrahús í landinu fá frá ríkissjóði, þá þótti rétt að leggja til að hækka þetta í 300 þús. kr. 17. liðurinn á 17. gr. leggur n. til, að orðist svo: Til bindindisstarfsemi eftir ákvörðun dómsmálaráðuneytisins 130 þús. kr., sem er ekki breyt. frá því, sem áður var á fjárl. Lagt er til, að hækkað sé framlag til Kreppulánasjóðs bæjar- og sveitarfélaga úr 3.000 kr. í 5.500 kr. Fjvn. fékk frá Búnaðarbankanum yfirlit yfir þann reikning, sem sýndi, að hækka þyrfti framlagið í það, sem hér er gert ráð fyrir. Síðan koma hér hækkunartill., fyrst um tillag til ILO, að það verði hækkað úr 47 þús. kr. í 82 þús. kr.; þá að tillagið til UNO hækki úr 156 þús. í 272 þús., eða um 116 þús. kr. Til World Health Organization, fyrir 18.750 kr. komi 33 þús. kr. Til IRO, fyrir 108 þús. kemur 400 þús. kr. Enn fremur er tillag til Evrópuráðs 54.470 kr. - Þessar upphæðir eru allar teknar samkv. beiðni frá ríkisstj., og hefur n. tekið þær allar upp hér á frv. athugasemdalaust. Stafa þær allar sumpart frá gengisbreyt., en sumpart frá gjöldum, sem hafa verið vangreidd, að ég hygg, nokkur hluti af þeim. Í sambandi við 18. gr. vil ég taka fram, að á henni hafa orðið nokkrar breyt. Leyfi ég mér að vísa í sambandi við þær til þskj. 611, til þess að þreyta ekki hv. alþm. á að lesa það upp. En ég vil í sambandi við þessa grein leyfa mér að henda enn einu sinni á, að það er mjög aðkallandi, að tekin sé einhver föst, ákveðin stefna í þessum málum. Það er sótt ákaflega fast á með það, að hver embættismaður, sem hættir störfum, fái full laun áfram. Og það er alveg nauðsyn á því að marka hér einhverja fasta ófrávíkjanlega stefnu í þessum málum. Það er allt of persónulegt atriði í hvert skipti fyrir fjvn. að eiga að dæma um það hverju sinni, hvort þessir menn og hinir skuli eiga að hafa meira eða minna í þessum tilfellum heldur en aðrir. Það er alveg nauðsynlegt að ákveða eitthvað fast í þessum efnum. Enn fremur væri mjög æskilegt, ef ríkisstj. tæki upp samvinnu við Tryggingastofnun ríkisins í sambandi við eftirlaun og þá styrki, sem hún á að greiða, og að um þetta allt sé mynduð föst, ákveðin stefna. Það hefur verið minnzt á þetta í hvert skipti, þegar fjárl. hafa verið afgreidd, án þess þó, að nokkuð hafi á unnizt í því að marka þessa stefnu. Og ég vil, fyrir hönd fjvn., alvarlega mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. láti fara fram gagngerða athugun á þessum málum fyrir næstu fjárlagaafgreiðslu. Á 19. gr. er lagt til að hækkað sé um 225 þús. kr. Það er til verðuppbóta á gærum frá 1943, sem sé fyrri greiðsla. Má það þykja nokkuð merkilegt, að það skuli fyrst vera tekið upp á fjárl. nú árið 1950. En fyrir fjvn. lágu skýlaus gögn um þetta, og af þeim verður ekki annað séð en að ríkissjóður sé skyldugur til þess að greiða þessar uppbætur. Hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir, að þessi hluti þessara greiðslna verði tekinn inn á fjárl. nú, sem mér skilst vera fyrri greiðsla af tveimur, eins og ég gat um, þannig að þessu verði skipt á tvö ár, og hefur fjvn. orðið við þeirri beiðni. Þá er gert ráð fyrir því að hækka greiðslu vegna vaxta og afborgana af lánum - þ.e. lánum í dönskum krónum - úr 398.299 kr. í 692.000 kr. - Gert er ráð fyrir að lækka framlag til flugvallargerða og lendingarbóta fyrir flugvélar úr 2,5 millj. í eina millj. kr. - Enn fremur er lagt til að taka upp 150 þús. kr. til endurbóta á sendiherrabústaðnum í London. Í sambandi við eignabreyt. hjá landssímanum hef ég getið þess, að ég hef lagt til, að sú till. yrði tekin aftur til 3. umr. - Rekstrarhagnaður yrði þá kr. 19.607.835,29. Sjóðsyfirlit yrði þannig, að áætlun um útborgun á rekstrarreikningi yrði kr. 242.736.783,71 og aðrar greiðslur á 20. gr. kr. 35.992.506,00, eða alls kr. 278.729.289,71. Þetta kann að lækka nokkuð, ef teknar eru aftur að fullu till. n. um eignabreyt. landssímans, um rúma eina milljón króna. Innborganir samkvæmt rekstrarreikningi eru kr. 262.344.619. Aðrar greiðslur á 20. gr. kr. 250.000, og greiðsluhalli kr. 1.388.4641,71. Ég vil að síðustu leyfa mér að geta þess, að fyrir öllum þessum brtt. er meiri hluti í n. Einn nm., Hannibal Valdimarsson, skrifar undir nál. með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir afstöðu sinni við umr. - Hv. minni hl. fjvn. hefur þegar gefið út sérstakt nál. Það hefur ekki komið fram mjög mikill ágreiningur í sambandi við störfin í n. frá honum. En minni hl. n. taldi sig hins vegar knúinn til þess að gefa út sérstakt nál. Hann hefur hins vegar ekki gefið út eða flutt brtt. á þessu stigi málsins, enda hefur hann verið samþykkur flestum brtt., sem bornar eru fram hér. Ég sé ekki ástæðu til að skýra frekar þessar brtt. n. Ég legg til, að þær verði allar samþ., nema því aðeins að einhverjar af þeim verði við nánari athugun teknar aftur. Og legg ég til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 3. umr. Mér þykir þó rétt að taka hér fram, að það hefur verið rætt í n. mjög ýtarlega um að taka upp nú við þessa umr. sérstaka upphæð, 11/2 millj. kr., til þess að leysa út sjóveð samkv. heimildarl. En það varð samkomulag um að láta það bíða til 3. umr. Og hefur fjvn. hugsað að ræða það nánar við ríkisstj., en n. er sammála um að taka þetta upp samkv. þeim l., þó að það sé ekki lagt til, að það verði gert við þessa umr.



Herra forseti. Ég hef ekki getað orðið sammála meiri hl. nefndarinnar um afgreiðslu frv. og gefið út sérstakt nefndarálit. Afgreiðsla fjárlaga hefur nú tafizt mikið, og eru ýmsar ástæður til þess, en mest er það þó vegna þeirra afleiðinga, sem gengislækkun íslenzku krónunnar hefur haft, því að það hlaut að vera, að áhrif hennar yrðu mjög mikil, en þau hafa jafnvel orðið enn meiri en þeir, sem samþykktu gengislækkunarlögin, gerðu ráð fyrir, þegar það frv. var lagt fram. Þegar þetta fjárlfrv. er borið saman við fjárlög undanfarinna ára, virðist sem nokkuð sé stefnt inn á aðra braut, en þar hefur verið farin. Það er staðreynd, að þegar þetta fjárlfrv. var lagt fram í haust, þá voru rekstrarútgjöld þess lægri, en á fjárlögum undanfarinna ára, t.d. borið saman við fjárl. síðasta árs, þar sem niðurstöðutölur bæði gjalda og tekna á sjóðsyfirliti námu 287 millj. og halli sama sem enginn, eða rúmlega 1/2 millj. Eins og þetta frv., sem samið er af fyrrv. ríkisstj., þeirri sem næst síðast sat, ber með sér, er rekstrarafgangur þess yfir 37 millj. Hins vegar er greiðslujöfnuður hagstæður um 4 millj. En nú hefur verið gerð grein fyrir því af hv. frsm. meiri hl. fjvn., að samkvæmt till. þess meiri hl. hækki útgjöldin um 18,2 millj., og kemur það til með að skila frv. með hér um bil 14 millj. kr. greiðsluhalla, þegar búið er að greiða vexti og afborganir af lánum. Hér er þó að gæta þess, að lagt er til að fella niður liði, sem voru miklir póstar á síðustu fjárlögum og þá voru áætlaðir 64 millj. 640 þús. kr., þ.e.a.s. dýrtíðargreiðslurnar, en nú eru þær áætlaðar 33,5 millj. kr., og þar af leiðir, að felld eru niður útgjöld til fiskábyrgðar, 31 millj. 140 þús. kr. Þessi upphæð dregur nokkuð úr útgjöldunum, og sést þá, að áætlun um framlag til annarra hluta er hærri, svo að í raun og veru er þróunin sú sama og verið hefur, þ.e.a.s. hækkandi, en ekki lækkandi. Ég vil í sambandi við þetta benda á það, að þessi liður til dýrtíðarráðstafana, sem nú er áætlaður 33,5 millj., er að öllum líkindum óraunhæfur, ef dýrtíðarráðstafanirnar eiga að ná þeim tilgangi sínum að greiða niður vöruverð í landinu það mikið, að vísitalan hækki ekki. Þessa skoðun mína vil ég rökstyðja með því að benda á þær upphæðir, sem á undanförnum árum hafa farið til niðurgreiðslna skv. ríkisreikningum og farið hafa hækkandi frá því 1946. Þessar tölur, sem teknar eru úr ríkisreikningunum, benda til þess, að þessi liður sé nú óraunhæfur. Á ríkisreikningi 1945 eru þessar niðurgreiðslur 26.487.879 kr. Á ríkisreikningnum 1946 voru þær 16.245.874 kr., 1947 voru þær 35.930.368 kr., og 1948 voru þær 44.611.145 kr., eða m.ö.o. voru þær 1948 einum fjórða hærri, en hér er áætlað. Nú er það enn fremur vitað, að framleiðslukostnaðurinn hefur hækkað svo að segja á öllum sviðum, svo að það getur varla hjá því farið, að þessi liður eigi eftir að hækka, því að þessi upphæð nægir hvergi til þess að halda niðri vísitölunni; svo að dýrtíðin hækkar og verðlagið í landinu. Þessi áætlun fær því tæplega staðizt við þær aðstæður, sem við eigum nú við að búa. Þegar þetta er athugað, vil ég leyfa mér að minnast með fáum orðum á þau áhrif, sem gengislækkunin hlýtur að hafa á fjárlögin og koma að sumu leyti fram beinlínis, þannig að sumar upphæðirnar hækka beinlínis og jafnmikið og gengislækkuninni nemur, en að sumu leyti koma þau fram óbeinlínis sem hækkun, sem kemur ekki beint fram á sjóðsyfirliti, t.d. greiðslur og útgjöld ýmissa ríkisstofnana. Þannig er t.d. í brtt. meiri hl. gert ráð fyrir því, að útgjöld landssímans hækki á fimmtu millj. kr., og þar af er um ein millj. vegna gengislækkunarinnar, og til þess að fá meiri jöfnuð og mæta þessu verða afnotagjöldin hækkuð. Þessi hækkun gerir það að verkum, að það kemur ekki niður á niðurstöðutölum í sjóðsyfirlitinu. Þetta dæmi, og ég get tekið fleiri, sýna að dýrtíðin í landinu hækkar meira en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Gengistap landssímans er þó helmingi meira en þessar 1.200 þús. kr., eins og sést á þskj. 611. Það er aðeins helmingurinn af gengistapinu færður á þetta ár. Gengistap póstsjóðs er á fjórða hundrað þúsund, svo að samtals er gengistap þessara tveggja stofnana hátt á þriðju, millj. króna. Í sambandi við þetta vil ég enn fremur minna á tilraun, sem fjvn. gerði í fyrra til þess að fá dregið úr rekstrarkostnaði ríkisins. Hún lagði mikla vinnu í það að athuga þá hækkun, sem orðið hafði á næsta ári á undan, og niðurstaða þeirrar athugunar var, að hækkunin var um 20 millj. kr. Þetta varð til þess að fjvn. gerði margar tilraunir til þess að fá dregið úr þessu. Flutti n. þá 150–160 till., og af þeim munu 50–60 hafa verið um lækkun á liðum í embættisrekstri ríkisins. Þegar þessar till. komu fyrir þingið, voru þær felldar nálega allar fyrir atbeina meiri hl. þm. þeirra flokka, sem þá stóðu að ríkisstj., og þó voru þessar till. gerðar eftir till. sparnaðarnefndar, sem sú sama ríkisstj. hafði skipað, og hefði því mátt búast við því, að ríkisstj. tæki þeim tveim höndum og samþ. þær, en það var öðru nær. Þó að mikið hafi verið um það rætt í n. að taka þessar till. upp aftur núna eða þá stefnu, sem í þeim kom fram, er það skoðun meiri hl., að það sé þýðingarlaust vegna þeirrar reynslu, sem fékkst í fyrra. Þegar hér er komið afgreiðslu fjárlaga, liggur það fyrir, að ef allar brtt. meiri hl. verða samþ., er útlit fyrir, að þau verði afgreidd með 14 millj. kr. rekstrarhalla. Nú veit ég ekki, hvort það hefur verið tilgangur ríkisstj. að hafa það þannig, en mér er nær að halda, að svo hafi ekki verið. En ég vil benda á það hér, að enn eru óafgreiddir mjög mikilvægir póstar, sem koma til með að hafa mikil áhrif á heildarafgreiðslu fjárlaganna, og meiri hl. fjvn. og ríkisstj. hafa ákveðið að láta þá bíða 3. umr., og verð ég að segja, að mér þykir það fljótvirknisleg afgreiðsla af hendi beggja. Þó vil ég taka það fram í þessu sambandi, að það hefur ekki staðið mikið á fjvn., en hins vegar hefur staðið á ríkisstj. og till. hennar, sem stuðningsmenn hennar í n. hafa orðið að taka fullt tillit til. Hv. frsm. meiri hl. gat þess, að engar brtt. væru enn komnar um hækkun á utanríkisþjónustunni frá n., en hins vegar hafi ríkisstj. gert till. um að hækka þennan lið um helming. Þetta er alveg rétt, en það hefði átt að afgreiða þetta alveg nú. Þá benti hv. frsm. einnig á það, að till. vegna ákvæða dýrtíðarlaganna um sjóveð væru ekki komnar enn, og ég vil enn fremur leyfa mér að benda á það, að ekki eru heldur komnar neinar till. um lögboðnar greiðslur samkvæmt lögunum um vatnsveitur, og ekki heldur samkv. l. um mjólkurstöðvar, og um það hefur heldur ekki verið tekin nein afstaða í fjvn., hvernig fara skuli með uppbætur á laun opinberra starfsmanna, sem í fyrra voru afgreiddar í þinglok með þál., eftir að fjárlög höfðu verið samþ., og það verður ef til vill svo núna, að það verði látið bíða þar til afgreiðslu fjárlaga er lokið, eins og þá. Nú er það vitað, að nefnd hefur verið starfandi að undirbúningi nýrra launalaga fyrir og í samvinnu við ríkisstj., og það er enn fremur vitað, að þau lög munu koma til með að hækka greiðslur ríkissjóðs að mun. Hins vegar kann svo að fara, að ríkisstj. fari enn þá leið, sem farin hefur verið, heimildarleiðina, og var ekki annað að heyra á hæstv. fjmrh. bæði nú í dag og eins fyrir páskana, en að fyrirhugað sé að greiða þessar uppbætur áfram í einhverri mynd, og má þá gera ráð fyrir, að þær muni ekki nema minna en 12 millj. kr. Þegar þetta er athugað, verður niðurstaðan sú, að þær ókomnu greiðslur, sem líkur eru til að ríkisstj. ætli sér að taka inn á fjárlög, munu líklega nema 16–17 millj. kr., og mundi það þá skapa um 30 millj. kr. greiðsluhalla á fjárl. Þá er enn fremur á það að minna, að stærsta atriðið er enn þá óafgreitt í fjvn., vegna þess að engar till. hafa komið fram um það frá ríkisstj., þ.e. hvorki meira né minna en sjálf tekjuáætlunin á 2. gr. frv. Þetta er nú fimmta árið, sem ég hef verið eitthvað við afgreiðslu fjárlaga, og það hefur aldrei komið fyrir áður, að ekki hafi verið við 2. umr. málsins hægt að sjá, hvernig áætla bæri þennan lið, svo að alþm. hefðu hugmynd um það, hvernig mæta ætti gjöldum ríkissjóðs. Í tekjuáætluninni eru tekjurnar aðallega á tvennan hátt á 2. gr., þ.e.a.s. beinir skattar og tollar. Frv. þetta var samið s.l. haust, áður en gengislækkunin var gerð. Sú breyting, sem síðan hefur verið gerð á gengi íslenzku krónunnar, hlýtur að hafa í för með sér veruleg áhrif á tekjur ríkisins. En það er líka annað, sem þessi tekjuöflun byggist á, það er útflutningurinn og innflutningurinn hjá þjóðinni á hverjum tíma. Það fer eftir atvinnunni í landinu og framleiðslunni og eftir því, hve mikið við getum flutt út af þessari framleiðslu, hvað miklar gjaldeyristekjur við fáum, en eftir þeim fer svo aftur innflutningurinn, og tolltekjurnar fara svo eftir því, hve mikill innflutningurinn er. Nú þætti mér gott að fá að heyra það frá hæstv. fjmrh., hvað ríkisstj. hyggst fyrir í þessu, hvort það sé meiningin að afgreiða fjárlögin með greiðsluhalla eða ekki, og ef það á ekki að afgreiða þau með greiðsluhalla, hvernig ríkisstj. hugsi sér þá að afla tekna til þess að koma í veg fyrir að svo verði. Eitt af því, sem gert hefur fjvn. erfitt um afgreiðslu þessara fjárl., er það, að engin innflutningsáætlun lá fyrir frá fjárhagsráði, en í 3. gr. laganna um fjárhagsráð, síðustu málsgr., stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur semur fjárhagsráð fyrir ár hvert heildaráætlun um útflutning og innflutning þess árs, magn og verðmæti. Skal áætlun þessi miðast við það að hagnýta sem bezt markaðsmöguleika og fullnægja sem hagkvæmast innflutningsþörf landsmanna.“ Vitanlega á þessi áætlun fjárhagsráðs að liggja fyrir, þegar endanlega er gerð áætlun um tekjuöflun ríkissjóðs, en engin slík áætlun lá fyrir fjvn., og mér er ekki kunnugt um, hvort hún er til, en hún átti að vera til um áramót. En ýmislegt bendir nú reyndar til, að þessi áætlun hafi verið til fyrir nokkru, þó að fjvn. hafi ekki fengið að sjá hana, og er hún þá eitthvert leyniplagg í höndum ríkisstj., sem enginn fær að sjá, þó að hún ætti vitanlega að vera opinber heimild, sem allir hafa aðgang að. Ég vil benda á það, að þegar fram fóru umr. í vikunni fyrir páska um framlengingu á III. kafla l. um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, þá lét hæstv. fjmrh. þau orð falla, að líkur væru fyrir því samkvæmt innflutningsáætluninni, að um 30 millj. tekjuauki yrði af innflutningnum, og það bendir óneitanlega til þess, að einhver innflutningsáætlun hafi þá legið fyrir. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvers vegna fjvn. fær ekki að sjá hana, svo að hægt sé að byggja eitthvað á þeim grundvelli áætlun fjárlagafrv. um tekjur. Ég vil enn fremur beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvort gert sé ráð fyrir auknum tekjum af tollum vegna gengislækkunarinnar, ef innflutningur er áætlaður sami og í fyrra, og hvort gert er ráð fyrir þeirri útgjaldahækkun, sem verður vegna gengislækkunarinnar, og hvort þessi upphæð, 30 millj. kr., eigi að fara til þess að mæta greiðsluhalla, sem verður vegna þeirra; eða ef innflutningurinn minnkar, eins og gert er ráð fyrir, hvort þá sé gert ráð fyrir því að mæta þessum greiðsluhalla með nýjum sköttum. Þau orð, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. lét falla hér áðan um það, að það hefði komið til orða milli ríkisstj. og fjvn. að bæta við nýjum sköttum, benda til þess, að gert sé ráð fyrir, að innflutningur minnki, og þess vegna muni tekjur ríkissjóðs ekki vaxa að sama skapi sem þær ættu að vaxa vegna þess að tollar hækka vegna gengislækkunarinnar, og þess vegna sé meiningin að bæta við nýjum sköttum, til þess að forðast annars væntanlegan greiðsluhalla. Þetta voru helztu atriðin í því, sem ég vildi taka fram nú. Má vera, að ég segi eitthvað seinna, a.m.k. ef ég fæ svar við þessum spurningum frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Það eru nú ekki nema fáein orð, sem ég mun segja á þessu stigi um málið, því að ég mun víkja nánar að fjárl. við 3. umr. - Fyrst vil ég segja, út af ræðu hv. frsm. minni hl. fjvn,, að mér finnst, að hann móti andstöðu sína í þessu máli af mjög veikum mætti og það sé meira af vilja en getu hjá honum að taka þá afstöðu, sem hann hefur gert. Mér skilst, að sérstaða hans sé fólgin í því, að honum finnist málinu ekki nógu langt fram undið með þeim vinnubrögðum, sem höfð hafa verið, og að ekki sé nóg sparað. En þá má spyrja þennan hv. þm.: Hvernig stendur á því, að hv. minni hl. fjvn., sem hefur unnið svo mikið að þessum málum og talað talsvert digurt um þau, getur ekki lagt til sparnaðartill., sem hann þykist hafa innan handar? Það væri ástæða fyrir hann að skila minnihlutatill. Hvað veldur því, að hann getur ekki komið þessu á pappír, sem inni fyrir býr viðkomandi sparnaðartill. eða um frekari till. en þær, sem koma frá hinum hv. nm., sem svona eru, seinlátir eins og hann talar um? Og er það þá ekki seinlæti að dómi hv. minni hl. n., að hann flytur ekki enn till, sínar við fjárlagafrv.? Meðan svona er ástatt í þessu, verður það varla skoðað annað en marklaust hjal af hv. frsm. minni hl. fjvn., er hann talar um seinlæti annarra í þessum efnum. - Þá bollalagði hv. frsm. minni hl. n. fram og aftur um afkomu fjárl., og hann virtist kvíða því, að fjárl. e.t.v. yrðu afgreidd með greiðsluhalla. Þetta rifjar það upp fyrir mönnum, að það er ekki nema örstutt síðan flokksmenn hv. frsm. minni hl. n. völdu mér og þeim, sem stóðu með mér að því að framlengja söluskattinn, hin verstu ókvæðisorð tungunnar fyrir það að framlengja þann skatt ófyrirsynju. Þá þóttust þeir vita, að óþarft væri fyrir hag ríkissjóðs að framlengja skatt þennan. Ríkissjóður mundi hafa nóg fé, og það væri ekki annað, en fólska þeirra manna, sem að þessari framlengingu stóðu, sem hefði verið þess valdandi, að sá skattur var framlengdur. Þá hrópuðu þeir það út á strætum og gatnamótum, að það væri verið að framlengja skatta, eftir að búið væri að afnema útflutningsuppbæturnar. Nú þykist þessi hv. þm., frsm. minni hl. fjvn., vera gætinn og talar um, að ástandið sé þannig, að það sé varhugavert, hvernig ríkisbúskapurinn sé á vegi staddur, og að það geti farið svo, að fjárl. verði ekki afgreidd greiðsluhallalaust. Ég held, að hv. þm. taki ekki mikið mark á þessu hjali. - Annars verða það áreiðanlega ekki margir dagar þangað til hv. fjvn. og ríkisstj. sameiginlega ganga frá till. sínum um áætlun tekna, sem verður fyrir 3. umr., svo að það verður hægt að þreyja þorrann og góuna í því efni. Og meðan hv. frsm. minni hl. fjvn. bíður eftir því, gæti hann t.d. samið þessar brtt. um sparnað, sem hann hafði svo miklar áhyggjur af, að ekki hefðu komið annars staðar frá. - Ég skal svo ekki víkja fleiru að hv. frsm. minni hl. n., því að það er ekki ástæða til að skattyrðast hér um þessi atriði, sem hann drap á. Ég skal svo aðeins taka fram, að meiningin var að reyna að vinna að þessu þannig að fá helzt allt inn á fjárl., sem þyrfti að borga úr ríkissjóði. Og það hefur verið fyrsta sjónarmiðið að reyna að finna út, hvaða kvaðir raunverulega liggja á ríkissjóði samkv. lögum og með öðru móti, bréfum og öðrum gerningum, sem gerðir hafa verið, og að finna, hvaða afleiðingar gengisbreyt. hefur fyrir ríkissjóð og þær stofnanir, sem ríkið rekur. Í það hefur verið lögð mikil vinna af hv. fjvn. og ríkisstj. að finna út þær afleiðingar, sem gengisbreyt. veldur. Og nokkur atriði í þessu eru ókláruð enn. Ef við lítum á þær brtt., sem fyrir liggja hér við fjárlagafrv., sem nær allar eru um breyt. til hækkunar á fjárlagafrv., þá sjáum við, að þær skiptast eftir efni í þrennt í meginatriðum. Í fyrsta lagi eru þar leiðréttingartill., þar sem teknar eru inn í frv. lögboðnar og ákvarðaðar greiðslur, sem ekki verður undan ekizt, og því eiga þær að vera samþ. Í öðru lagi er hér um að ræða till. um breyt. á upphæðum fjárl., sem stafa af gengisbreyt. Og í þriðja lagi eru nýjar fjárveitingar. Nú hef ég ekki raðað þessu niður í fjárhæðir til þess að finna út heildarfjárhæð, sem hver þessara flokka brtt. myndi. En þetta mun vera þannig, að tveir fyrst nefndu hóparnir af brtt., sem ég nefndi, sem eru hreinar leiðréttingar á upphæðum frv. og hækkanir vegna gengisbreyt., eru meginhluti þessara brtt. um hækkanir, svo sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. gerði grein fyrir. Það er ekki nema örlítið, sem hv. fjvn. hefur tekið upp af nýjum fjárveitingum í sínar till. Það er svo algerlega hverfandi, að það má segja, að þessar brtt. hv. fjvn., sem meiri hl. hv. n. hefur undirbúið í samvinnu við ríkisstj., séu nær eingöngu leiðréttingar á fjárlagafrv., miðaðar við það ástand, sem nú hefur orðið, sumpart vegna fyrri ákvarðana, sem teknar hafa verið, annarra en gengislækkunar, og sumpart vegna gengislækkunarinnar. Og meining ríkisstj. og meiri hl. hv. fjvn. hefur verið sú - þegar menn sjá, hversu tæpt fjárl. standa, þegar búið er að gera þessar leiðréttingar til fulls - að komast hjá því sem allra mest að bæta nokkrum nýjum útgjöldum á fjárl. Og ég leyfi mér, við þetta tækifæri, að færa hv. meiri hl. fjvn. sérstakar þakkir fyrir það, hvernig hann hefur starfað að þessu máli í samvinnu við ríkisstj. Og í þeim tilfellum, þar sem hv. fjvn. hefur fjallað ein um þessi atriði, þá má segja, að hv. meiri hl. n. hafi staðið yfirleitt bjargfast á því að hækka ekki fjárl. frá því, sem löggjöf og aðrir gerningar gerðu alveg óumflýjanlegt, ef þeim yrði ekki beinlínis breytt. - Nú er þess að gæta, að þessu verki er ekki lokið enn. Það er eftir að taka eitthvað af launauppbótum inn á fjárl. Hins vegar hefur ríkisstj. ekki tekið ákvarðanir um það, hvað hún leggur til í því - og það kemur fram við 3. umr. fjárl., því að sú fúlga, sem til þess verður varið að greiða uppbætur á laun, verður að vera sett inn á fjárlögin. Það er ekki hægt að endurtaka það að greiða slíkar fjárfúlgur úr ríkissjóði, án þess að þær séu hafðar á fjárl. Og enn fremur vantar þarna í till. einhverja upphæð, sem greiða verður að líkindum úr ríkissjóði vegna sjóveðskrafna. Og e.t.v. verður ekki komizt hjá því að taka inn á fjárl. einhverjar fjárveitingar vegna mjólkurbúa og vatnsveitna. Og svo er eftir að breyta einhverju á utanríkismálagreininni, eins og líka hv. frsm. meiri hl. n. benti á. - Þetta eru atriði, sem maður veit að ólokið er, en þeim verður lokið mjög bráðlega, því að vafalaust verður stutt á milli 2. og 3. umr. fjárl. Í sambandi við þetta verður vafalaust gengið frá tekjuöflunaráætlun fjárl. og þá ákvarðað endanlega, hvort fært er að sigla út með þetta mál, án þess að breyta skatta- og tollalöggjöfinni, um leið og ákvarðaðar eru viðbótargreiðslurnar, t.d. launauppbæturnar. Menn geta vel verið með svigurmæli um það, að þetta hefði átt að vera búið að ákveða nú þegar. En ég held, að þeir, sem betur þekkja til, muni ekki taka undir þau svigurmæli, þegar þess er gætt, hve ríkisstj. hefur þurft að taka þýðingarmiklar ákvarðanir í sambandi við að standa að þessum málum, og því sé ekki óeðlilegt, að á þeim tíma, sem liðinn er frá því að stjórnarskiptin urðu og hefur verið hægt að láta þessi mál taka nokkurn skrið, og til þessa tíma hafi ekki tekizt að taka ákvarðanir um öll atriði fjárl. Ég þykist nú vita, að hv. þm., sem stjórninni fylgja að málum, hafi strax fyrir nokkru, þegar framlengdur var söluskatturinn, gert sér grein fyrir þeim vanda, sem fyrir hendi var, og að sú ráðstöfun hafi verið á þörf byggð, þó að ekki væri ánægjulegt að þurfa að framlengja þau gjöld. Og ég veit, að hv. stuðningsmenn ríkisstj. munu sannfærast um það betur og betur, eftir því sem áfram vindur afgreiðslu fjárl., að þessi skattur var ekki framlengdur ófyrirsynju. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. En ég endurtek þakklæti mitt til hv. meiri hl, fjvn. fyrir ágæta samvinnu í þessum efnum, og vonast eftir því, að samvinnan verði eins góð, þar til því verki er lokið að afgr. fjárl. frá hæstv. Alþ.



Herra forseti. Samvinnun. samgöngumála hefur, eins og á undanförnum árum, haft með höndum undirbúning till. um skiptingu flutningastyrkja og fjárveitinga til flóabáta og vöruflutninga. N. hefur, samkv. venju, haft samvinnu við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, notið ráða hans og fengið upplýsingar hjá honum um þau atriði, sem með hefur þurft. - Ég vil leyfa mér, fyrir hönd n., að gera nokkra grein í fáum orðum fyrir till. n., sem liggja hér fyrir á þskj. 616, og n. hefur, einnig samkv. venju, látið skýrslu forstjórans fylgja. Það er öllum kunnugt, að kostnaður við rekstur flóabátanna hefur hin síðari ár farið mjög hækkandi. Orsakir þess liggja í augum uppi, sem eru hækkandi kaupgreiðslur og annað, sem á verulega rætur sínar í hinni mjög vaxandi dýrtíð í landinu. Þrátt fyrir þennan mjög aukna tilkostnað við rekstur flóabátanna, hefur þessum styrkjum ríkisins til þessarar starfsemi að verulegu leyti verið haldið niðri hin þrjú síðustu árin, þannig að hann hefur ekki farið hækkandi. Vil ég í því sambandi benda á niðurstöðutölur þessara tilgreindu þriggja síðustu ára. Árið 1947 eru flóabátastyrkirnir og styrkir til vöruflutninga 916 þús. kr. Árið 1948 voru þeir samtals 912 þús. kr. Og árið 1949 voru þeir samtals 878 þús. kr. - Þessum útgjöldum til stuðnings flóabátasamgangnanna og vöruflutninga í landinu hefur þannig algerlega verið haldið niðri, á sama tíma sem útgjöld fjárlaganna í heild hafa farið mjög hækkandi ár frá ári. Nú er það hins vegar þannig, að þrátt fyrir allriflega styrki til sumra flóabátanna, þá er það auðsætt orðið af skýrslum, sem Skipaútgerð ríkisins og samvinnun. samgöngumála hafa borizt um rekstur bátanna, að um mjög verulegan rekstrarhalla er að ræða hjá mörgum þeirra, svo að við borð liggur, að rekstur einstakra þeirra stöðvist, til óbætanlegs tjóns fyrir þau héruð, sem eiga afurðasölu sína, samgöngur og önnur viðskipti mjög komin undir þessum samgöngum. Þrátt fyrir það þótt þannig horfi, samkv. þeim gögnum, sem lágu fyrir samvinnun. samgöngumála, taldi samvinnun. sér skylt, við þær aðstæður, sem nú blasa við í efnahagsmálum þjóðarinnar, að athuga, hvort ekki væri unnt að spara að einhverju leyti fé ríkissjóðs á þessum útgjaldaliðum. Í því augnamiði leitaði n. tillagna og álits forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem manna bezt fylgist með rekstri þessara báta og skipa. Eftir að n. hafði rætt þetta mál allýtarlega við forstjórann og hann haft þau alllengi til yfirvegunar og athugunar, benti hann á leiðir til þess að breyta skipulagi og tilhögun ferða nokkurra bátanna, og jafnframt á möguleika til þess að fella ferðir nokkurra þeirra niður. Ég get leyft mér í aðalatriðum að vísa til skýrslu forstjórans og álits samvinnun. um þessar leiðir, en vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því, að þeir bátar, sem um var að ræða og till. forstjórans fjölluðu um, voru Djúpbáturinn, Norðurlandsbáturinn, Flateyjarbátur á Breiðafirði, Vestmannaeyja/ Stokkseyrarbáturinn og Húnaflóa/Strandabáturinn. Forstjórinn benti á möguleika til þess ýmist að stórlækka styrki til þessara báta eða fella ferðir þeirra algerlega niður. Átti það síðar nefnda við um Vestmannaeyja/Stokkseyrarbátinn, Húnaflóa- og Strandabátinn, og enn fremur um Flateyjarbátinn, sem annazt hefur samgöngur um norðanverðan Breiðafjörð, Djúpbátinn og Norðurlandsbátinn. Gerði forstjórinn sérstaklega till. um breyt. á skipulagi á rekstri þeirra, sem hefðu sparnað í för með sér. Samvinnun. ræddi við þingmenn viðkomandi héraða um þessar till. og reyndi að kryfja þessi mál eins til mergjar og frekast væri unnt og komast að raun um það, hvort raunverulegir möguleikar væru fyrir hendi til sparnaðar í þessum efnum, hvort það væri hægt, beinlínis vegna aðstöðu hlutaðeigandi héraða, ýmist að breyta skipulagi flóabátaferðanna eða fella ferðir bátanna alveg niður. Niðurstaðan af þessum athugunum n. varð svo sú, eftir ýtarlegar viðræður við hlutaðeigandi þm., að þetta væri ekki kleift; það væri ekki unnt án mjög mikillar truflunar og óhagræðis fyrir allt líf og starf fólksins í þessum byggðarlögum að spara mjög verulega á rekstri bátanna eða fella ferðir þeirra niður. - Ég sé nú ekki ástæðu til þess að ræða þau rök, sem hv. þm. viðkomandi héraða settu fram til stuðnings máli sínu og héraða sinna. En ég hef áður, í framsögu fyrir samvinnun. samgöngumála á undanförnum árum, bent á það, að þær skyldur og þær þarfir, sem ferðir flóabátanna uppfylla, eru svo sérstæðar, að það er ekki hægt að fella niður þessa starfsemi eða ætla sér t.d. að láta strandferðaskipin, sem sigla hringinn í kringum ströndina, gegna hlutverki þeirra, án þess að valda stórkostlegum truflunum og erfiðleikum í bókstaflega allri atvinnustarfsemi þeirra héraða, sem flóabátasamgangnanna njóta. Þegar n. hafði komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki væri unnt að skera flóabátastyrkina niður um helming eða þriðjung, eins og forstjóri Skipaútgerðarinnar benti á hugsanlegar leiðir til, ef þær breyt. væru framkvæmdar, sem ég hef bent á, þá varð það að samkomulagi í n., að fylgja svipaðri stefnu, eins og áður hefur verið gert í þessum málum. Það varð auðsætt, að hjá því varð ekki komizt að hækka nokkuð styrkina til einstakra báta. Þessum styrkjum hefur verið haldið alveg niðri, þannig að árið 1949 voru þeir samtals nokkru lægri, en 1947 og 1948. En skýrslan um afkomu bátanna bar það greinilega með sér, að hallinn á rekstri þeirra var svo mikill, að auðsætt var, að ferðir þeirra mundu stöðvast, ef þeim væri ekki gerð nokkur úrlausn um hækkun á styrk. Enda liggur í augum uppi, að eftir að gengísbreyt. hefur verið gerð, hlýtur sú ráðstöfun að hafa það í för með sér, að allveruleg hækkun verður á tilkostnaði við útgerð bátanna í hækkuðu olíuverði og hækkun á ýmsu öðru, sem til rekstrarins þarf. Niðurstaðan varð því sú, að n. lagði til, að heildarstyrkurinn til flóabátasamgangnanna og vöruflutninga hækkaði um 80 þús. kr. frá því, sem hann var í fyrra, eða úr 878 þús. kr. í 958 þús. kr. Ég get svo aðeins með fáum orðum minnzt hér á afkomu bátanna. Ég miða við það, sem var á síðasta ári. Á fjárl. var upphæðin til flóabátanna 878 þús. kr. fyrir árið 1949. Um einstaka flóabáta og ferðir þeirra vil ég taka þetta fram: Það er þá fyrst um Breiðafjarðarsamgöngurnar, að rekstur allra þeirra þriggja báta, sem annazt hafa flóaferðirnar yfir Breiðafjörð, hefur gengið illa á síðasta ári og orðið stórtap á þeim. N. leggur því til, að ætlaður verði styrkur til Flateyjarbátsins þannig, að til venjulegra ferða verði veittar 25 þús. kr. og vikuferðir milli Flateyjar, Brjánslækjar og Kinnarstaða verði styrktar með 30 þús. kr. Og þar yrði 5 þús. kr. hækkun frá því í fyrra í fyrra tilfellinu, en 6 þús. kr. hækkun í því síðar nefnda. Enn fremur leggur n. til, að þessi bátur fái 10 þús. kr. viðbótarstyrk vegna vélakaupa, sem ekki þótti verða umflúið að veita. - Þá leggur n. til, að Stykkishólmsbátur, sem fékk 70 þús. kr. styrk á fjárl. síðasta árs, verði hækkaður í styrknum upp í 85 þús. kr., eða um 15 þús. kr. Það hefur verið mjög slæm útkoma á rekstri þessa skips, og hefur Kaupfélag Stykkishólms, sem annast rekstur bátsins, óskað miklu hærri styrks en n. sá fært að veita. - Til Langeyjarnesbáts og Skógarstrandarbáts leggur n. til að styrkur verði samtals hækkaður um 1.000 kr. - Um Ísafjarðarsamgöngurnar er það að segja, að á rekstri Fagraness, sem annazt hefur ferðirnar um Djúpið, var hallinn 53 þús. kr. árið 1949. N. hefur lagt til, að styrkurinn til þess báts verði hækkaður um 15 þús. kr. Og það virðist liggja í augum uppi, að mjög litlar líkur séu til þess, að rekstur bátsins fái borið sig, þrátt fyrir þá hækkun á styrknum til hans. Og fyrir þann bát hefur reyndar verið farið fram á miklu meiri styrkhækkun, en n. hefur séð sér fært að ganga inn á. - Um Norðurlandssamgöngurnar er það að segja, að n. leggur til, að styrkurinn til Húnaflóa- og Strandabátsins hækki um 9 þús. kr. Það hefur haft mjög slæm áhrif á rekstur þessa báts, hversu síldveiðarnar brugðust gersamlega í fyrra. En eitt af meginverkum þessa báts er að annast samgöngur til og frá síldarverksmiðjunum á Ströndum. En öll drift þar, og þar með bæði fólksflutningar og vöruflutningar og annað slíkt, veltur mjög á því, hvernig síldarvertíðin er á hverjum tíma. - Þá leggur n. til, að styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda hækki um 9 þús. kr. vegna vélakaupa, sem hefur orðið mjög dýr liður í sambandi við rekstur bátsins nú og eigendur bátsins varla risa undir. Væri hætta á, að ferðir þessa báts legðust niður, ef ekki kæmi þessi viðbótarstyrkur til. Þess vegna hefur n. lagt til, að veittur verði þessi vélakaupastyrkur. - Þá leggur n. til, að til Hríseyjarbáts hækki styrkurinn um 2 þús. kr. - Um Austfjarðasamgöngurnar er þess að geta, að þar verður sú breyt. á, að ferðir Norðfjarðarbáts falla niður, vegna þess að nú hefur skapazt akvegasamband við Neskaupstað. Hins vegar er lagt til, að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts hækki um 1.000 kr., styrkur til Mjóafjarðarbáts um 5 þús. kr., 4 þús. kr. af þessari styrkhækkun eru veittar vegna þess, að það hefur orðið að kaupa nýja vél í bátinn og eigendurnir telja sig trauðla rísa undir þeim kaupum. Um Vestmannaeyjasamgöngurnar vil ég aðeins geta þess, að þær hafa borið sig æ verr með hverju ári, sem liðið hefur undanfarið. Orsök þess er fyrst og fremst sú, að farþegaflutningar milli Eyja og lands eiga sér nú í miklu ríkara mæli stað með flugvélum heldur en áður. Rekstrarhalli á Vestmannaeyja- og Stokkseyrarbátnum hefur þess vegna farið vaxandi. Og bæði bæjarstjórn Vestmannaeyja og hreppsnefnd Stokkseyrarkauptúns hafa lagt áherzlu á að fá styrk til þessa báts hækkaðan. N. hefur lagt til, að styrkurinn til hans verði hækkaður um 12 þús. kr. Ég hef þá í aðalatriðum gert grein fyrir þeim breyt., sem n. leggur til að gerðar verði á styrkveitingum til hinna einstöku flóabáta. Ég hef einnig drepið á, að heildarupphæðin, sem n. leggur til að veitt verði í þessu skyni, er 958 þús. kr., eða 80 þús. kr. hærri en í fjárl. 1949. Ég vil þá geta þess, að n. leyfir sér að flytja sérstaka brtt. við 22. gr. um að heimila stj. að greiða Skafta Stefánssyni skipstjóra á Siglufirði, sem lengi annaðist flóabátaferðir um Skagafjörð, 12 þús. kr. upp í rekstrarhalla, sem hann varð fyrir sumarið 1947. Ég þarf ekki að skýra, hvernig þetta er til komið. Sótt var um að fá þennan rekstrarhalla bættan í sambandi við afgreiðslu fjárl. 1949, en umsóknin barst svo seint, að n. gafst ekki tóm til afgreiðslu. Einstakir þm. fluttu till. inn í þingið, en hún var felld, vegna þess að ekki lágu fyrir upplýsingar, sem sönnuðu réttmæti fjárveitingar í þessu skyni. En ég vil geta þess, að Skafti Stefánsson rak um alllangt skeið ferðir um Skagafjörð. Síðasta sumarið, sem hann stundaði þær, varð hann fyrir tilfinnanlegu tjóni, 28 þús. kr. Hefur verið gerð grein fyrir því af hendi Skipaútgerðar ríkisins og lagðir fram reikningar yfir rekstur bátsins. Samvinnun. samgöngumála er sammála um, að sanngjarnt sé og eðlilegt og í samræmi við fyrri fordæmi að leggja til, að Skafti Stefánsson fái greiddar 12 þús. kr. upp í þennan rekstrarhalla. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um till. samvn., en leyfi mér að öðru leyti að vísa til nál. og skýrslu þeirrar, sem fylgir því frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem hv. þm. geta sótt í frekari upplýsingar, sem þeir kynnu að vilja fá um rekstur einstakra flóabáta og um þessi mál í heild.



Herra forseti. Það er hverju orði sannara, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér í upphafi máls síns, að það er í verulegt óefni komið fyrir Alþingi, þegar það ár eftir ár hefur að engu skýr fyrirmæli stjórnarskrárinnar um afgreiðslu sjálfra fjárlaganna. Þar segir, að leggja beri frv. til fjárl. fram fyrir það fjárhagsár, sem í hönd fari, og ekkert gjald megi inna af hendi nema samkvæmt heimild fjárl. eða fjáraukal. Á þessu þingi var fjárlagafrv. ekki lagt fram fyrr en í nóvemberlok og vísað til n. ekki fyrr en 20. des., rétt fyrir jól, í sama mund og alþingismenn voru að fá jólafrí sitt. Af þessum sökum var ekki neitt að ráði farið að vinna að frv. fyrr en síðari hluta aprílmánaðar, og er nú skilað af hendi fjvn. 1. maí. Það er því augljóst, að það er ekki sök fjvn., að ákvæði stjórnarskrárinnar um afgreiðslu fjárl. er að engu haft, svo að 1/3 hluti fjárhagsársins er liðinn, þegar fjárl. verða afgr. Það er því í raun og veru alls ekki of djúpt tekið í árinni að segja, að það sé hneyksli, sem endurtaki sig ár eftir ár, að fjárl. eru ekki afgr. fyrr en langt er liðið á það fjárhagsár, sem þau eiga að gilda fyrir. Með því er fjárveitingavaldið í rauninni dregið úr höndum Alþingis og í hendur ríkisstj. á hverjum tíma. Það er stjórnað fjárlagalaust fyrri hluta árs, og svo koma fjáraukalög ekki fram fyrr en 3–4 árum seinna, þegar mikil breyt. er orðin á skipun þingsins. Ríkisreikningurinn kemur ekki heldur fyrr en eftir mörg ár. Eins og hv. þm. vita, var hér nýlega til umr. ríkisreikningurinn fyrir 1946. En þó að afgreiðsla fjárl. sé svona seint á ferðinni, þá er nú samt ekki enn búið að ganga frá tekjuhlið frv. Hæstv. ráðh. vék að þessu, áðan og lét í ljós undrun sína yfir, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar væru ekki mikilvirkari í að koma með brtt. af sinni hendi til sparnaðar, sem þeir þættust hafa í huga. Ég verð að segja, að mér finnst það öfugt, ef hæstv. fjmrh. í alvöru ætlast til þess, að stjórnarandstaðan hafi vit fyrir honum, marki stefnu um sparnað á ríkisrekstrinum og hann fengi till. frá stjórnarandstöðunni um sparnað, en hafi ekki forustuna sjálfur.

Það væri gott, ef menn hefðu vit fyrir sjálfum sér.

Já, en það er ekki hægt að ætlast til, að stjórnarandstaðan hafi vit fyrir ríkisstj. Meðan svona er, að ekki er búið að ganga frá tekjuhlið fjárl., þá er ekki hægt fyrir þm. að gera sér hugmynd um, hvort jöfnuður fáist á fjárlagafrv., þegar það verður endanlega afgr., eða hvort grípa verði til stórfelldrar skattahækkunar. Það er að vísu vitað, að verðtollur o.fl. á tekjuhliðinni á eftir að hækka stórlega í sambandi við gengislækkunina. Verðtollurinn, sem er áætlaður 58 millj., á vafalaust eftir að hækka um 50–55%, eða upp í 85–90 milljónir. En jafnaugljóst er, að gjaldaliðir frv. eiga eftir að hækka til mikilla muna. Vatnsveitur, mjólkurstöðvar, uppbót á laun opinberra starfsmanna og ótal margir fleiri liðir eiga vafalaust eftir að hækka um margar milljónir króna. Það er ekki á þessari stund hægt að gera sér neina hugmynd um, hvernig eða hvort jöfnuður fæst á frv., meðan svona er gengið frá því. Gengislækkunarlögin, „viðreisnarlögin“, eins og hæstv. ráðh. og málgagn ríkisstj. kölluðu þessa löggjöf, meðan frv. var til meðferðar í þinginu, markar mjög djúp spor í þessu frv. Í raun og veru eru það fyrst og fremst gengislækkunarl., sem setja svip á það, öllu öðru fremur. Það eru ekki nýjar fjárveitingar af hálfu n., eins og hæstv. ráðh. tók fram, heldur eru það gengislækkunarlögin, „viðreisnarlöggjöf“ hæstv. ríkisstj. Þetta sést strax, ef litið er á vexti af lánum. Vextir ríkissjóðs af dönskum lánum, sem áætlaðir voru 201 þús. kr., eru nú taldir þurfa að hækka vegna gengislækkunarinnar upp í 321 þús. kr. Einnig eru vextir af lánum ríkissjóðs í dollurum, sem voru í fjárl. síðasta árs áætlaðir 374 þús. kr., en í frv. þessa árs 1.077 þús. kr., taldir þurfa að vera vegna gengislækkunarinnar 1.877 þús. kr., og hækka vextirnir af erlendum lánum þannig um 937.021 kr., eins og hv. form. fjvn. hefur þegar tekið fram. Gengislækkunin veldur einnig verulegri hækkun á rekstri ýmissa ríkisstofnana. Þannig er t.d. gert ráð fyrir 2.4 millj. kr. gengistapi hjá landssímanum og stórauknum rekstrarútgjöldum í sambandi við allar opinberar framkvæmdir, svo sem hafnargerðir, brúargerðir, vitamál, raforkuframkvæmdir. Rekstur Skipaútgerðar ríkisins hækkar t.d. um 3 millj. kr. vegna gengislækkunarinnar. Gert er nú ráð fyrir, að Sogsvirkjunin kosti um 150 millj. kr., en um 80 milljónir fyrir gengislækkunina. Laxárvirkjunin á að kosta 44 milljónir, en 25–30 milljónir fyrir gengislækkunina. Utanríkismálin sýna þó ef til vill einna gleggst, hvaða áhrif gengislækkunin hefur á ríkisbúskapinn. Till. fjvn. um það efni eru ekki komnar í ljós enn, en till. eru komnar frá ríkisstj., hvernig þessir liðir breytist vegna gengislækkunarinnar. Sendiráðið í Kaupmannahöfn hækkar úr 122 þús. í 222 þús. kr. Það er 100 þús. kr. hækkun. Sendiráðið í Stokkhólmi gerir þó betur. Það hækkar úr 120.300 kr. í 236.700 kr., eða um 116.400 kr. Sendiráðið í London, sem í fjárl. 1949 var talið mundu kosta 263.500, er á fjárlfrv. þessa árs talið kosta 305.500, en eftir gengislækkunina hvorki 263 né 305 þús. kr., heldur 570.300 kr. Sendiráðið í Washington, sem á síðasta árs fjárl. var talið mundu kosta 220 þús. kr., er í frv. þessa árs áætlað á 364.500 kr. og eftir gengislækkunina 661.300 kr. Sendiráðið í Moskvu var á síðasta árs fjárlögum talið kosta 246.300 kr., á fjárlfrv. þessa árs 400.000 kr. og eftir gengislækkunina hvorki meira né minna en 967 þús. kr., eða því nær eina milljón króna  Það hefur oft verið talað af miklum fjálgleik og vandlætingu um, að menn hefðu áhuga fyrir því að draga úr nefndafargani og útþenslu ríkisbáknsins. Er nú gert ráð fyrir því í fjárlfrv. að leggja niður fjölda af launuðum n.? Ég minnist þess ekki, að neinar slíkar till. hafi legið fyrir fjvn. að þessu sinni frá hæstv. ríkisstj., og þá ekki heldur neinna myndarlegra átaka um að draga úr ríkisbákninu. Ég hafði, og ég hygg margir, búizt við, að eitthvað kæmi frá hæstv. ríkisstj. í þá átt, þegar búið er að grípa til ráðstafana, sem þyngja byrðarnar á öllum stéttum þjóðfélagsins eða flestum stéttum, a.m.k. öllum þeim, sem höllustum fæti standa fjárhagslega. En ég hef ekki heldur orðið var við það, heldur þvert á móti till., sem stefna að enn meiri útþenslu á þessu ríkisbákni 

Vill ekki hv. þm. kynna sér, hvað þessi embætti hafa raunverulega kostað?

Það er nú svo vísdómslegt, að þrátt fyrir það, að komið er langt fram á árið 1950, þá liggur ríkisreikningurinn fyrir 1949 ekki fyrir enn, svo að ég hef ekki átt þess kost að kynna mér, hversu mikill kostnaðurinn hefur verið. Svona eru hækkanirnar hlutfallslega frá síðasta árs fjárl. til frv., eins og það liggur nú fyrir. Hegningarhúsið og vinnuhælið voru talin á fjárl. 1949 370 þús. kr., en eru nú 434 þús. kr. Annaðhvort er nú dýrara að tukthúsa menn en áður, eða það þarf að tukthúsa fleiri. Eftirlit með verksmiðjum og vélum var 111 þús. kr. árið 1949, en nú 120 þús. Löggildingarstofan, sem virðist ekki vera stór stofnun, var 35 þús. kr. á síðasta árs fjárl., en nú 57 þús. kr. Fiskimatið var 1949 samkvæmt fjárl. 235 þús. kr., en nú 332 þús. Eftirlit með viðskipta- og verðlagsmálum og hið mikla fyrirtæki, Skömmtunarskrifstofa ríkisins, sem átti að kosta samkvæmt áætlun fjárl. 1949 2.1 milljón, er nú ráðgert að kosti samkvæmt fjárlfrv. 3.5 millj. kr. Það er 1.4 millj. kr. hækkun frá síðasta árs fjárl. á þessari einu stofnun, sem hefur ekki nokkur áhrif á verðlagið og ekki er kunnugt, að komi að neinu gagni. Þó á að eyða í hana 31/2 millj. kr. Þannig er útþensla ríkisbáknsins, sem allir fordæma. Fyrir síðustu kosningar hafði ég nokkur kynni af manni úr liði stj. Hann fordæmdi alla útþenslu ríkisbáknið og nefndafargan. Allur sá ófögnuður átti að fylgja jafnaðarstefnunni, og þetta átti allt að afnema. Nú eru kosningar liðnar og langt liðið á þetta þing, og ekki bólar enn á, að eigi neitt að minnka nefndafarganið eða taka fyrir útþenslu ríkisbáknsins. Kannske koma þessar till. fyrir 3. umr. fjárl., og þá þarf ekki að óttast, að verði halli á afgreiðslu þeirra. Kostnaður við innheimtu tolla og skatta hefur líka hækkað á annað hundrað þúsund krónur, og tollgæzlan í Reykjavík hækkar líka um 142 þús. kr. Þannig má lengi telja. Ég veit ekki, hvort þeim hæstv. ráðh., sem greip fram í fyrir mér áðan, þykir þetta tæmandi, og það er fjarri því, að það sé tæmandi, það eru aðeins nefndir nokkrir liðir. Einn er þó sá liður, sem nokkuð er dregið úr. Það er framlag til vega, hafna og brúa. Þar er veitt um það bil sama upphæð og síðast í krónutali, en það þýðir minni framkvæmdir en síðastliðið ár, því að nú verður allt dýrara en fyrr. Og þótt merkilegt sé, þá held ég, að enginn í fjvn. hafi möglað við þeim ráðstöfunum. Mér finnst það ekki heldur bera vott um mikla viðleitni til að draga ríkisbáknið saman, þegar embætti stendur eftir með á annað hundrað þúsund króna útgjöldum á fjárl., en embættismaðurinn, sem þessu embætti á að gegna, er fluttur búferlum úr landi og sennilega með samþykki hæstv. ríkisstj. upp á þau býti, að hann skuli vera í embættinu áfram, hafa skrifstofu úti í Kaupmannahöfn, en eiga áfram að sjá um klak í ám og vötnum á Íslandi. Mér hefði fundizt, að ef ríkisstj. hefði haft huga á að draga ríkisbáknið saman, hefði hún átt að leggja þetta embætti niður um leið og maðurinn flutti úr landi eða gera skipulagsbreytingu á þessu og leggja það undir Búnaðarfélag Íslands, og hefði það þá kostað sáralitla peninga. Ég hygg, að fólki úti um land sé lítil huggun í því, þó að hér skammt frá alþingishúsinu sé skrifstofa full af bókum um það, hvernig eigi að rækta silung í ám og vötnum, þegar það fær engar leiðbeiningar þaðan um þessi mál. Að mínu áliti ætti sem sagt að leggja veiðimálastjóraembættið niður, ef sýna á nokkra viðleitni í þá átt að spara. - Fyrir þessu Alþ. liggur frv. um að leggja niður alla minkarækt í landinu. Mér þykir líklegt, að þetta verði samþykkt og að gengið verði af síðasta minknum, sem er í búri, dauðum með ákveðinni löggjöf, en það verður samt eftir stofnun, embætti, þó að þetta yrði samþ., því að þá verður embætti loðdýraræktarráðunautar ríkisins eftir. Mér hefði nú fundizt, að það mætti hverfa. Ef til vill kemur till. frá hæstv. ríkisstj. um það, áður en frv. fer til 3. umr.

Eða frá hv. þm.

Ég mundi gera till. um það, að þetta embætti yrði lagt niður, svo framarlega sem till. um að leggja minkarækt niður yrði samþykkt. En þegar minnzt er á það í fjvn. að leggja niður t.d. þessi embætti, er sagt sem svo: Já, það er nú komið hálft ár og búið að standa straum af þessum embættum þann árshluta, sem liðinn er, og ekki hægt að losna við þessa embættismenn nema með minnst 6 mánaða uppsagnarfresti. Þetta þýðir, að við svo búið verður að standa út þetta ár. Með öðrum orðum, afleiðingar þess, hvað fjárlagaafgreiðslan er seint á ferðinni, eru þær, að ekki er hægt að gera leiðréttingar í ríkisrekstrinum, sem snerta jafnaugljósa hluti sem þessa. Fjvn. er þannig að vissu leyti með bundnar hendur og getur ekki gert þær till., sem hæstv. ráðh. raunverulega óska, að nm. geri. Ég skal nú stytta mál mitt. Ég skal aðeins taka fram í sambandi við þær háu upphæðir, sem eru komnar á 18. gr. fjárl., að ég álít, að það sé orðin ein endileysa. Ég sé ekki, að sá mikli mismunur, sem þarna er á tölum, styðjist við neitt annað en hve volduga aðstandendur þeir einstaklingar eiga, sem þarna eiga að fá fjárhæðir úr ríkissjóði. Ef það er uppgjafa embættismaður, fær hann þúsundir, en sé það t.d. póstur, skal hann hafa nokkur hundruð á 18. gr. Ég held, þó að það fengi kannske litinn byr hér, að 18. gr. ætti öll að strikast út og allir menn og konur úr öllum stéttum að búa jafnt við þau eftirlaun, sem tryggingasjóður getur veitt öllum, sem búnir eru að slíta sér út fyrir þjóðina. Ég viðurkenni fyllilega þörfina á því að afgreiða tekjuhallalaus og greiðsluhallalaus fjárlög, og ég veit, að minn flokkur mun síður en svo bregða fæti fyrir það, ef ríkisstj. sýndi raunverulega viðleitni í þá átt. Að síðustu vil ég svo aðeins víkja að því, sem ég hóf mál mitt með, að ég tel mjög vítavert, þegar það endurtekur sig ár eftir ár, þó að það sé greinilega lögbrot, að afgreiða ekki fjárl. fyrr en margir mánuðir eru liðnir af fjárhagsárinu. Af störfum mínum í fjvn., í þetta eina skipti, sem ég hef starfað í henni, hef ég sannfærzt um það - og ég veit, að hv. form. er mér þar sammála -, að með rösklegu og skipulegu eins mánaðar starfi í fjvn. er hægt að afgreiða fjárlög, ef þau eru sæmilega undirbúin af ríkisstj. Það er því eitthvað, sem liggur á bak við, sem ekki er látið uppi, þegar það er gert að algildri reglu ár eftir ár að stjórna fjárlagalaust jafnvel hálft árið. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég hef sem sagt síður en svo staðið í vegi fyrir því, að meiri viðleitni yrði sýnd í sparnaðarátt og til þess að draga úr ónauðsynlegum útgjöldum. Og ég hygg, að þegar búið er að ganga svo mjög á hagsmuni þjóðarinnar sem raun ber vitni, eigi hún erfitt með að sætta sig við áframhaldandi eyðslustefnu af hálfu ríkisvaldsins. - Eitt af því, sem ég heyrði minnzt á í fjvn. í sparnaðarátt, var það, hvort nauðsynlegt væri að eyða nokkrum tugum þúsunda í fálkaorðuna. Ég álít, að það sé algerlega óþarft að hafa fálkaorðuna til þess að svala metnaði og hégómagirnd íslenzkra manna, en hitt má vera, að það þurfi að hafa hana til þess að geta sæmt erlenda menn, með öðrum orðum sem diplomatiska mynt. Skal ég svo láta útrætt um þetta að sinni.



Það eru aðeins örfáar setningar út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Hv. þm. gerði mikið úr því, að gengislækkunin hefði slæm áhrif á fjármálalífið, og las upp nokkrar tölur í því sambandi. Gallinn á því var bara sá, að hann blandaði saman hækkun vegna gengislækkunarinnar og hækkun af öðrum ástæðum, en það þarf ekki að leggjast djúpt til þess að komast að raun um, að áhrif gengislækkunarinnar á fjárl. eru ekki óhagstæð, þegar á heildina er litið, heldur þvert á móti hagstæð. Þó að útgjöld fjárl. hækki nokkuð vegna gengislækkunarinnar, hækka þó tekjur fjárl. töluvert meira vegna þeirrar sömu gengislækkunar, fyrir utan það að hefði genginu ekki verið breytt, hefði þurft að standa þarna svolítill póstur, t.d. upp á 90 milljónir, í uppbætur og annar ekki svo lítill póstur til þess að togaraflotinn gæti skriðið áfram, þannig að við gætum sagt, að þrátt fyrir gengislækkunina gæti orðið erfitt að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög, en án hennar væri það ómögulegt. Þá deildi hv. þm. nokkuð á núv. ríkisstj. fyrir það, að hún hefði ekki gert tillögur um lækkun á einstökum liðum fjárl. í sparnaðarátt. Þessu má svara með því að vitna í það, sem hv. þm. sagði sjálfur. Hann sagði, að ekki væri hægt að liggja fjvn. á hálsi fyrir það, þó að hún hefði ekki flutt till. um þetta, þar sem svo langt væri liðið á árið, að framkvæmdin kæmi aðeins lítið fram á reikningi þessa árs. Þetta er rétt hjá hv. þm., en þar sem hann finnur, að fjvn. getur ekki gert þetta, ætti hann að skilja, að ríkisstj. getur ekki heldur gert þetta. Auk þess er nú vægast sagt ekki sanngjarnt að gera kröfu til þess, að stjórn, sem aðeins fyrir nokkrum vikum hefur setzt að völdum, sé búin að koma í framkvæmd stórfelldum samdrætti á ríkiskerfinu, sem gæti verkað á útgjöldin á nokkrum mánuðum. Það er ekki sanngjarnt að láta sér slíkt um munn fara. Hitt er annað mál, að stjórnin hefur ríkan áhuga á því að kippa þessu í lag og mun gera ráðstafanir þar að lútandi, og er þá gott að geta átt von á góðri samvinnu við hv. þm. að koma því í framkvæmd. En við getum ekki gert okkur vonir um, að það hafi áhrif á útgjöld ríkisins svo að nokkru nemi, fyrr en þá á næsta ári. Ég vildi aðeins taka þetta fram út af athugasemdum hv. þm.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, samþ. Alþ. í vetur, að Ísland yrði aðili að Evrópuráðinu. Samkvæmt stofnskrá ráðsins kveður stj. hvers lands á um það, hvernig fulltrúar eru skipaðir, og er mismunandi háttur hafður á þessu í hinum ýmsu löndum. Ríkisstj. þótti eðlilegast, að Alþ. kysi þessa fulltrúa, og þar sem hæpið þótti, að það væri gert án sérstakrar samþykktar frá Alþ., er þessi þáltill. fram borin. Till. skýrir sig sjálf. Ég vek athygli á því, að í till. stóð upphaflega, að fulltrúar skyldu kosnir meirihlutakosningu í Sþ. Þetta var ekki ætlunin, og hefur till. verið breytt til samræmis við það. Mér finnst nægilegt, að ein umr. verði um till. Ákvörðun hefur þegar verið tekin um það, að fulltrúarnir verði sendir, og er þess vegna aðeins um það að ræða, að Alþ. hafi val mannanna með höndum, en ekki ríkisstj., en það þótti eðlilegra, að Alþ. kysi fulltrúana, og felst það í till.

Forseti (JPálm) : Það hefur ekki komið fram till. um að vísa till. til n., enda er þess ekki þörf.

Málið hefur verið hjá utanrmn., svo að það er óþarfi.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að það verði annríki fram eftir deginum, þar sem fjárlfrv. er á dagskrá, og vil ég því stilla orðum mínum í hóf, þótt hér sé um að ræða mikilsvert málefni, þar sem er framkvæmd l. um Austurveg. Ég álít, að það sé langöruggast allri málafærslu með þessari þáltill., að málið er í sjálfu sér margþekkt hér á Alþ. og kunnugt flestum að því er undirbúning snertir, sem er framkvæmdur af fróðum mönnum og án flokkadeilna á Alþ., þar sem var séð um, að þessa rannsókn önnuðust menn sinn frá hverjum stjórnmálaflokki, og eftir nákvæma íhugun þessara þingkjörnu fræðimanna urðu þeir allir á eitt sáttir um, hvað, gera skyldi, og af þeirri rót eru runnin l. nr. 32 1946, um Austurveg. Eins og þau l. bera með sér, þá var áhugi fyrir þessu máli það mikill á þingi, að það þótti ástæða til að tímabinda þessa lagasetningu, hvenær þetta verk yrði framkvæmt. Það var ákveðið, að þessi vegur skyldi lagður og fullgerður á næstu 7 árum, og þetta er lögbundið, og það hefur í rauninni ekkert neikvætt komið fram um þetta, en það vantar bara einn hlekk í þetta, það hefur ekkert verið gert, l. hafa ekki verið framkvæmd. Þótt ekki þýði að sakast um orðinn hlut og engum sérstökum sé um að kenna, þá verð ég að segja, að þetta er einstök meðferð á stórmáli. Þegar rennt er augunum landshornanna á milli, þá er mönnum ljóst, að það eru margar þarfir, sem þarf að leysa, og sums staðar aðkallandi, en um hitt verður ekki deilt, að þetta er stærsta samgöngumál landsins. Þetta er fyrsta stóra samgöngumál Íslendinga, sem vakti athygli alþjóðar, og það er búið að standa í stappi um þessa framkvæmd marga áratugi og svo mjög um eitt skeið, að þeir, sem voru í broddi fylkingar, gerðu það að stjórnmálalegu heildarmáli og sérstöku áhugamáli, að í þessa framkvæmd yrði ráðizt. Það þarf ekki að minna á annað en það, þegar Jón Þorláksson barðist fyrir járnbrautarmálinu, enda þótt hann við nánari athugun kæmist að þeirri niðurstöðu, að þessi samgönguþörf yrði bezt leyst með vegagerð fremur en járnbraut, og sérfræðileg n., sem fengizt hefur við þá athugun, komst að sömu niðurstöðu. Um vegarstæði er heldur enginn ágreiningur að öllu athuguðu, það var Þrengslaleiðin, sem kom til ágreiningslausrar ákvörðunar. Ég geri ráð fyrir, að sumum vaxi í augum framlögin, sem voru ætluð úr ríkissjóði til þessara 7 ára framkvæmda, að ljúka veginum alla leið milli Reykjavíkur og Selfoss, en það voru yfir 20 millj. kr., áætlað eftir verðlagi 1945–46, enda miðað við, að vegurinn yrði steinsteyptur alla leið. En það var gert ráð fyrir, að fyrsti meginkafli hans yrði gerður sem ofaníburðarvegur á venjulegan hátt, en síðar væri gengið frá honum endanlega. Vegna þeirrar tregðu að tryggja framkvæmd þessarar mikilsverðu vegagerðar, þá höfum við flm. orðið til þess að bera þessa till. fram og reyna að fylgja málinu hófsamlega, án þess að binda ríkinu ósanngjarnar byrðar, því að hver skyldi neita því, að í mörg horn er að líta? Við höfum tekið það ráð að gera það að till. okkar, að notuð sé heimild til lántöku af hálfu ríkissjóðs til þessara aðgerða, sú heimild er fyrir hendi, og ríkisstj. gæti notað hana samkvæmt lagarétti. Við leggjum til, að lántökuheimildin verði notuð að nokkru, eða allt að 5 millj. kr., til þess að byrja á vegagerðinni, og er þar miðað við kaflann frá Svínahrauni austur um Þrengsli til þjóðvegar í Ölfusi, er fyrst verði gerður sem malborinn akvegur. Þetta er nauðsynlegasti kaflinn, og þegar hann er kominn, þá er gert ráð fyrir, að úr mikilli nauðsyn sé leyst og að þessi vegur komi að sjálfstæðum notum, þegar snjóalög eru og vetrarhörkur, til þess að forðast frekari kostnað og vandræði af þessum margumræddu samgöngumálum. Það dylst ekki, að það er nær helmingur allra Íslendinga, sem ætti að þessu að búa með nauðsynjar sínar, sem reynir á þegar verst gegnir, þ. e. vetrarferðirnar. Þarna er höfuðstaðurinn annars vegar og Suðurlandsundirlendið hins vegar með samfelldar daglegar þarfir, þ. e. mjólkur- og mjólkurvöruflutninga, sem margir mundu segja að megi aldrei sleppa úr degi. En það varð nokkurt tog um það, sem ég vildi sízt nota til ýfinga, hvort það skyldi fyrst ljúka við varaleiðirnar, endurbætur á Þingvallaleiðinni og Krísuvíkurveginn, áður en hafizt yrði handa um lagningu þessa vegar. Það varð ofan á, að Krísuvíkurleiðinni yrði lokið áður, en byrjað væri á Austurvegi, og nú er komið að Austurvegi. - Það er ekki nema gott um það að segja, að Krísuvíkurveginum var lokið, en vegalengdarmunurinn á þeirri leið og Austurvegi er um 40 km. En það kennir ekki fyrr en kemur að hjartanu, og í snjóalögunum í fyrra, þegar Hellisheiðarvegurinn tepptist og farin var Krísuvíkurleiðin, þá var gerð þessi upphrópun í blaði: moka, moka, við gefumst upp á að fara svona langt, við skulum heldur moka. - En Sunnlendingar segja og Reykvíkingar segja: Það á ekki að moka, heldur gera þjóðveg, sem stendur upp úr snjónum. Síðan 1946, þegar l. um Austurveg voru sett, veit ég ekki til að neitt hafi komið fram, sem afsanni réttmæti þessarar lagasetningar um Austurveg. Ég veit, að vegamálastjórnin hefur, þegar reynt hefur á snjóalög hvað mest, látið athuga þessa umræddu leið um Þrengslin, og sú athugun virðist benda til þess, að vel upp hlaðinn vegur á þessari leið muni standa af sér snjóalög. Ég þykist vita, að einhverjir þm. muni segja sem svo: Hvað þýðir að vera að samþ. þetta, fást nokkrar 5 millj. kr. til framkvæmdanna? Þessu verður ekki svarað fyrr en reynslan gerir það og fyrr en þessi till. er samþ. En ef það kæmi að því, þá efast ég ekki um, að það mundi nást mikið fé til þess, t. d. í Árnessýslu. Á hverju byggi ég þá skoðun? Ég byggi hana á því, að enn þá er á Íslandi margt manna, sem ekki stendur á sama, í hvað þeir leggja fé sitt, þeir hafa þörf, vilja og áhuga fyrir þessu máli. Ég veit t. d., að austanfjalls mundu margir vera fúsir til að ljá þessu máli lið, og ég ætla, að sama máli gegni um höfuðstaðinn. Þegar maður talar um að samþykkja í hendur ríkisstj. svona lántökuheimild, þá mundu sumir segja, að þetta sé ekki hægt fjárhagsins vegna. En því verr sem hagur þjóðarinnar er á vegi staddur, því nauðsynlegra er þetta, nema það eigi að leggja árar í bát, og það veit ég að ekki er meiningin. Það hefur verið talað um víðsýni og framfarahug landsmanna, og það hefur verið lögð áherzla á að fá fé til framræslu, ræktunar og bygginga nýbýla fyrir austan; framleiðslan er fyrir austan, en sölustaðurinn er Reykjavík. Hver getur deilt um það, að frumskilyrðið, ef á að undirbyggja þetta í réttri röð, það sé sæmileg samgöngumál milli þessara staða áður en nýbýli eru reist? Ég nefni þetta til athugunar, það hefur alltaf verið vanrækt, sem átti að vera búið að gera fyrir mörgum áratugum. Mþn. komst að þeirri niðurstöðu, að þetta væri í rauninni gróðafyrirtæki; ef hægt yrði að komast þessa beinu leið að vetrinum, þá sparaðist vegalengdin um Krísuvík eða Þingvöll. Þeir gera sér grein fyrir, hvað kostar þungur flutningabíll eða rútubíll þessar löngu leiðir. Svo er annað, sem kemur til greina í þessu sambandi; það er, hvað betri vegur fer betur með tækin, og á því sparast benzín, gúmmí og olía og þar með erlendur gjaldeyrir. Ég geri því ráð fyrir, að hv. þm. og aðrir, sem áhuga hafa á þessu máli, sjái, að þetta er mikil sparnaðarráðstöfun auk alls öryggis, sem það veitir. Því lengur sem það bíður, því verr. Af því stafar eyðsla og vandræði, því að það er ekkert annað, en þjóðareyðsla og öryggisleysi, þegar mikilsverðar aðgerðir dragast á langinn. Það mætti svo margt annað um þetta segja, sem ég læt ómælt nú, nál. frá mþn. er skýrt og greinilegt og hv. þm. hafa það í höndum, og það segir meira um þessar aðgerðir en hægt er að segja í einni stuttri ræðu. Það liggur í augum uppi, að þótt einhver vilji brosa í kamp, af því að lántökuheimildin er 5 millj., þá mundi enginn hlæja að því, sem á að því að búa og veit, hvað í húfi er, því að þetta mannvirki kemur í stað hafnarbóta og hafnargerða, og þessi vegur er þá eins konar stórhafnarmál eða hafnarbótamál Sunnlendinga milli höfuðstaðarins og Suðurlandsundirlendisins. Sá maður, sem þessu er kunnugastur, býst varla við að þessum kafla, úr Svínahrauni austur í Ölfus, verði lokið á einu sumri, hann býst við, að það mundi þurfa til þess tvö eða þrjú sumur, því að hann er varkár maður og segir eins og hann álítur, að þetta eigi að gera. Og hann mun ekki áætla, að þetta gangi örar, en tök eru á. En þó að hér sé í till. áætlað að taka 5 millj. kr. lán til þessa vegar, þá er með því ætlað að gera það, sem framkvæma skal fyrsta sumarið. Ég vil, að svo mæltu, ekki tefja þingið með lengri ræðu um þetta, því að málefnum hér er mörgum svo háttað - og eins er um þetta mál -, að framgangur þeirra fer eftir nauðsyn þeirra og eftir því, sem menn hafa kynnt sér málin, en ekki eftir ræðulengd um þau. Ég treysti því, að hv. þm. ljái þessu máli liðsinni sitt. Ég geri ráð fyrir, að því verði vísað til n., þó að það sé ekki sérstök ósk mín, og þá ætla ég, að það sé hv. fjvn., sem því eigi að vísa til. Treysti ég þeirri hv. n. til að hafa sem greiðust svör um málið, þar eð nú styttist þingtíminn, sem eftir er af þessu þingi.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð um þessa þáltill., áður en hún fer til nefndar. - Það er nú svo, eins og hv. þm. vita og hv. 1. flm. benti á, að til er löggjöf um Austurveg, þar sem er heimild til þess að taka 20 millj. kr. lán til þess að leggja þennan veg. Þessi löggjöf var sett 1946. Og það hefur þess vegna ekki á þeim tíma, sem liðinn er síðan, skort heimild til þess að taka lán í þessu skyni, til þess að hefjast handa um þessa vegagerð. En þær ríkisstjórnir, sem setið hafa síðan og fram að þessu - og nú er sú þriðja þeirra setzt á rökstóla -, hafa ekki treyst sér til þess að nota þessi heimildarlög. Og það er blátt áfram af því, hvernig ástatt er nú í landinu um fjármál, sem öllum hv. þm. er ljósara en svo, að ástæða sé til að rekja það. Allir hv. þm. vita, að ríkissjóður er svo gersamlega hlaðinn skuldum, að þess eru engin dæmi í sögu landsins fyrr, og þetta er fyrir það; að Alþ. og ríkisstjórnir hafa ákveðið miklu meiri framkvæmdir á vegum ríkissjóðs eftir einstökum lögum, en ríkissjóður hefur haft nokkra möguleika á að standa undir. Og þar hefur verið lögfest að gera miklu meira en nokkrir möguleikar hafa verið á að fá lán til. Og þar af stafar það hörmulega ástand, sem orðið er raunveruleiki í þessum efnum. Og þetta eru ástæðurnar fyrir því, að ríkisstjórnirnar, sem setið hafa að völdum síðan lög um Austurveg voru samþ. á Alþ., hafa ekki treyst sér til þess að fara af stað með að framkvæma þessi lög. Og það er af þessum ástæðum, sem það er ekki hægt á þessu ári að fara af stað með að framkvæma þessi lög. Það er alveg óframkvæmanlegt að byrja á þessu verki í ár. En til þess að færa þessum orðum mínum frekari stað, verð ég að koma inn á tvö eða þrjú atriði. Ef við litumst um í stjórnarráðinu þessar vikurnar, þá eru viðfangsefnin þar nú þau að reyna með einhverju móti að finna leiðir til þess, að allra bráðnauðsynlegustu framkvæmdir þurfi ekki að stöðvast vegna fjárskorts. Þetta vita allir hv. þm. líka, því að þeir vita, hvernig þeir þurfa að ganga á milli aðila hér í landinu til þess að reyna að útvega lán til þeirra framkvæmda, sem þeirra héruð eru með á prjónunum, og vita, hvernig það gengur. Og þeir vita líka, að ríkisstj. hefur enga möguleika til þess að hjálpa til í þessum efnum, þó að hún vildi veita ríkisábyrgðir í þessum efnum, af því að það er ekki hægt að fá lán. Þetta ástand er ekki nema eðlilegt, þegar vitað er, hvernig við höfum hagað okkur, og eftir því, hver samdráttur er orðinn í útflutningsframleiðslunni. Og þegar það er athugað, þá er hverju barninu það skiljanlegt, að svona hlýtur þetta að vera með lánsmöguleikana, eins og ég hef greint. Ég nefni til dæmis um þau vandræði, sem nú þarf að leysa, að hér fyrir austan fjall standa alllangar rafmagnslínur, þar sem aðeins eru komnir staurarnir, en þráðinn vantar, til þess að hægt sé að koma rafmagnsleiðslu þar við, og engin ráð eru til þess að koma rafmagnsþræðinum á þessa staura, vegna þess að það vantar bæði erlendan gjaldeyri og íslenzka peninga til framkvæmdanna, sem menn sjá engin ráð til þess að ná í. Það vantar ekki lánsheimild til þess að bjóða út lán til þessara framkvæmda til að greiða það, sem þarna vantar að setja upp, en það vantar möguleikana til þess að fá þessi lán. Og hv. þm. vita, að margar raforkuframkvæmdir, bæði dieselstöðvar og annars konar rafmagnsvirkjanir, eru alveg í þann veginn að stranda vegna þess, hve mikið hefur verið færzt í fang í sambandi við þessar framkvæmdir. Og því er nú svo óskaplega ástatt, að það er varla, að menn geti leyst út sem er vegna lánsfjárskorts - vélar og tæki til þessara hluta, sem liggja hér á hafnarbakkanum. Og það verður að reyna í slíkum tilfellum að fá lán, 50 þús. kr. í einum stað og 100 þús. kr. í öðrum o. s. frv., til þess að forða því, að þessar framkvæmdir stöðvist alveg. Og ég tel alveg ákveðið, að það verði að hjálpa fyrst þeim framkvæmdum, sem svo er ástatt fyrir eins og ég nú gat um síðast, áður en farið er út í að reyna að setja af stað nýjar framkvæmdir eins og stefnt er að með þessari þáltill. Það þýðir ekkert að ætla sér - í viðbót við öll þau vandræði vegna annarra framkvæmda, sem að því eru komnar að stöðvast - að hefja stórkostlegar nýjar framkvæmdir. Þeir, sem byrjað hafa á framkvæmdum fyrir atbeina þess opinbera, svo sem raforkuframkvæmdum, eins o ég hef getið, o. fl., eiga í raun og veru rétt á því, ef einhver lán er hægt að fá innanlands, að þeir fái að njóta þeirrar aðstoðar eða á annan hátt verði komið þeim til aðstoðar, til þess að forða frá stórskemmdum þeim framkvæmdum, sem þegar er búið að leggja í - og m. a. í sömu sveitum, sem þeir hv. þm. eru fulltrúar fyrir, sem flytja þessa þáltill. hér um Austurveg, og í þeirri sveit, sem hv. síðasti ræðumaður er fulltrúi fyrir. Þannig verður að reyna að koma í veg fyrir stöðvun og jafnvel óbætanlegt fjártjón hjá þeim, sem búnir eru að leggja í stórframkvæmdir, ef um einhverja lánsmögu1eika væri að ræða. En það getur hver maður séð, sem fylgist með hér í þinginu, að það er ómögulegt að sjá það í dag, hvernig það gæti tekizt að sjá lánsmöguleika til þess að fara nú út í þær framkvæmdir, sem hér er um að ræða í þessari till. Og það mundi engin ábyrg ríkisstjórn gera að nota það litla lánstraust - eins og nú er komið málum - , sem kynni að vera fyrir hendi, til þess að byrja á nýjum stórframkvæmdum, nema þá að um væri að ræða að komast hjá einhverju neyðarástandi, án þess að fyrst væri leyst úr því, sem ég hef tekið fram, að á sér stað um ýmsar framkvæmdir, sem þegar hefur verið farið af stað með, en eru að því er virðist að því komnar að fara í strand vegna fjárskorts. - Og hér er ekki aðeins spurning um lánsfé, hvort hægt sé að fá það, heldur líka fjárfestingarspursmál. Nú er búið að ganga frá fjárfestingaráætlun fyrir árið 1950. Og ef menn vilja fara út í að gera svona stórframkvæmdir, þá á að sækja um það til fjárhagsráðs fyrir fram. Þetta vita allir hv. þm., að þetta á að koma inn í fjárfestingaráætlun ársins, ef úr framkvæmdum á að verða. En vitanlega hefur þetta ekki verið gert. Og í þeirri fjárfestingaráætlun, sem verið er að vinna eftir, er aðeins gert ráð fyrir sams konar, og þó líklega heldur minni vegagerðum heldur en voru framkvæmdar í fyrra. - Nú hugsa menn kannske sem svo: Er ekki hægt að bæta við fjárfestingarleyfin, svo að þau verði ríflegri en áætlað hefur verið? En þá er rétt að rifja upp, að það er búið að veltast með það vikum og mánuðum saman, hvort það mundi vera hægt að bæta við fjárfestingarleyfum fyrir örfáum íbúðarhúsum manna úti á landi og hér í bænum, sem sótt hafa um leyfi til byggingar íbúða. Ef ætti að bæta almennum fjárfestingarleyfum ofan á fjárfestingaráætlunina, eins og hún liggur nú fyrir, þá er alveg útilokað, að yfirleitt nokkur slík íbúðarhúsaleyfi fáist, sem þó mikið hefur verið um rætt, að þyrftu nauðsynlega að bætast við, því að svo naumt er siglt í þessum efnum. Og það er vitanlegt, að stórframkvæmd eins og þessi þarf auðvitað að koma á sínum stað og tíma inn í fjárfestingaráætlunina. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þetta mál í einstökum atriðum, en vildi aðeins vekja athygli á þessu atriði, fjárfestingaráætluninni almennt. Og ég efast ekki um, að hv. alþm. muni athuga þau mál, sem hér eru til meðferðar. með tilliti til þess, hvernig ástatt er. Og hv. flm. og áhugamenn í þessu máli gera vitanlega sitt til þess að halda þessu máli vakandi með því að minna á málið, - jafnvel þótt erfitt sé nú um vik, - með því að flytja þessa þáltill. En ástæður eru nú eins og ég hef greint. Og ég veit, að þeir við athugun munu sjá, að það er rétt, sem ég hef sagt. Þetta er ákaflega mikið mál, eins og hv. frsm. sagði, vegna þess að flutningar á þessum svæðum gætu orðið ódýrari, ef vegur þessi væri lagður, sem till. er um, heldur en á þeim vegum, sem við höfum haft austur fyrir fjall. En við erum nú mjög hættulega staddir fjárhagslega, og ástandið er í stórum dráttum eins og ég hef lýst því. Hitt er svo annað mál, að leita verður færis til þess að koma þessum miklu framkvæmdum, sem í þessu efni áformaðar eru, í framkvæmd eins fljótt og möguleikar leyfa. En eins og nú er ástatt, er ekki hægt að finna möguleika til þess, að svo stöddu.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Það er aðeins örstutt. Ég skil mjög vel það, sem liggur í svari hæstv. fjmrh., að það sé í mörg horn að líta gagnvart fjárfestingu og framlögum til framkvæmda. Mér er ákaflega vel ljóst, að það er takmörkunum bundið, hvað er hægt að leggja í af nýjum framkvæmdum, eins og ástæður eru nú. Og verður ekki sleppt hendi af því, sem þegar er byrjað. En enn þá er það ekkert skipulagt í þjóðfélaginu, hvaða framkvæmdir og framfaramál í þjóðfélaginu það eru, sem eiga að hafa forgangsrétt. Og af því eru fjárl. frá ári til árs eins og þau eru. Ég held, að okkur hafi ekki tekizt enn að meta með fyllstu sanngirni og víðsýni nauðsynina hverju sinni í þeim efnum. Fátækur bóndi, sem ekki getur nema fátt gert, en á margt ógert, hann sýnir sína víðsýni í því að byrja á því, sem nauðsynlegast er, og lætur hitt bíða. Þetta, sem hér er um að ræða, var vissulega eitt af því, sem hefði átt að byrja á fyrir löngu og vera fyrsta stórátakið í samgöngumálum landsins, en góðar samgöngur eru eitt af frumskilyrðunum fyrir því, að landið byggist. - Hæstv. fjmrh. minntist á fjárfestingu fyrir þessari framkvæmd. En ef það væri aðalgallinn, væri ekki mikið að óttast, því að blessuðu fjárhagsráði hefur verið hnoðað saman, og það á sitt veraldargengi og sitt vald að þakka Alþ., sem hefur skapað það, svo að það er hæstv. ríkisstj. og hv. alþm., sem þarna eiga undirtökin og aðaltökin. Ef svo væri ekki, þá væru hér tvennar ríkisstjórnir í landinu, sem ég veit, að er ekki meiningin. - Viðkomandi hinu, sem hæstv. fjmrh. ræddi um, að vörur lægju á hafnarbakkanum, óinnleystar, þá er því til að svara í sambandi við Austurveginn fyrirhugaða, að til hans þarf sáralítið af efnivörum frá útlöndum. Það er innlent fé og innlend orka, sem til hans þarf, og það nær eingöngu. Og það er ekkert aukaatriði að hafa starf til handa landsmönnum á þeim tímum, sem lítið er hægt annars að vinna, - nema þá kannske við snjómokstur, þegar ófærð vegna snjóa tálmar samgöngum. Og þetta er stórvægilegt atriði. Ég skil vel afstöðu hæstv. fjmrh. gagnvart þeim málum, sem búið er að setja af stað og veldur tjóni, ef ekki er hægt að halda áfram með. En ég fyrir mitt leyti veit, að margur er sama sinnis og ég um það, af þeim, sem að þessum Austurvegi eiga að búa í framtíðinni, að þó að kippt væri að sér hendinni með framkvæmdir, sem gera á í héraðinu frá ári til árs, framkvæmdir, sem eru mjög nauðsynlegar, þá er þessi vegarlagning nauðsynlegust að hyggju margra þeirra sömu manna. - Eins og ég sagði, skil ég vel afstöðu hæstv. ráðh., sem ég gat um áðan. En vegamálastjóri hefur sagt mér, að erlenda vöru þyrfti nálega enga til þessarar vegalagningar, vélar séu nokkurn veginn til í landinu, sem til hennar þyrfti, sérstaklega ef verkinu yrði ekki lokið á einu ári, sem mun varla geta verið ætlunin. Annað er það, að peningar séu ekki til til þessarar framkvæmdar. Jú, það á að taka þá úr einum vasanum og láta þá í annan vasa Íslendings, til þess að framkvæma þetta verk, er bráðliggur á að gera. Það er til heilmikið af peningum, sem eru gjaldmiðill í landinu, sem vissulega eiga að vera til notkunar fyrir nytsamt starf, sem Íslendingar hafa gott af, að framkvæmt sé. En að hafa mörg orð um, að þetta sé ekki til staðar, og að fullyrða það, sem maður veit ekki er ekki rétt. Ég hygg, að það mundi koma á daginn, að hinn fúsi og öruggi vilji til þess að hrinda þessu í framkvæmd sé fyrir hendi. En það sést ekki fyrr en heimildin er fengin og þetta er prófað til hlítar. Ég skil vel varkárni hæstv. fjmrh. út af fjárhag landsins, og er góðra gjalda vert, að varúðar sé gætt í fjármálunum. Sízt mun af því veita. En starfsins þarf líka að gæta og að hugmóður Íslendinga bresti ekki, því að framkvæmd þessa verks mundi skapa öryggi, og það mundi sýna sig, að það margborgaði sig að gera þennan veg. Og ég vona, að þeim hafi ekki fjölgað, sem horfa mest á það, sem gildir aðeins fyrir yfirstandandi missiri, því að þetta verk yrði að vinna smátt og smátt. Og menn mundu sjá, að þessi vegagerð yrði til sparnaðar viðkomandi samgöngum, svo að enginn mundi sjá eftir því að hafa verið með því að leggja þennan veg. Ég tel þýðingarlaust að hafa mál mitt langt og get lokið því. Ég met góðan vilja hæstv. fjmrh. til að fara varlega í fjármálum. En því lengur sem dregst að leggja þennan veg, því verr er farið frá sjónarmiði þeirra, sem eiga að veginum að búa. Og þess vegna vona ég, að sem fyrst verði lagt af stað í fyrsta áfangann til þessarar vegagerðar.



Ástæðan til þess, að ég hef borið fram þessa fyrirspurn til ríkisstj., er sú, að fyrir skömmu auglýsti ríkisstj. eftir tilboðum í þá 10 togara, sem nú eru í smíðum í Englandi. Nú er sá tími liðinn, sem veittur var til að skila tilboðum, og ég tel mjög æskilegt, að Alþ. fengi upplýsingar um, hvaða horfur eru í þessu máli, eftir að þau liggja fyrir. Enn fremur er, eins og hv. þm. vita, frv. á ferðinni í þinginu, stjfrv., sem er um heimild til kaupa á þessum togurum. Mun það frv. enn þá vera í hv. Ed. Ég álít, að það væri heppilegt, að það fengjust um leið upplýsingar um og hæstv. ríkisstj. skýri frá því, hvað hún hugsar um þetta fyrir sitt leyti og hvort nokkrar ráðstafanir verði gerðar, áður en frv., sem fyrir liggur um þetta efni, hefur verið afgreitt. Mér skilst, að í raun og veru sé það ekki hægt, vegna þess að þetta frv. felur í sér viðbótarlánsheimild til þess að standa undir togarakaupunum, svo að það er óhjákvæmilegt að afgreiða það, áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar um að ráðstafa þessum tíu togurum. Hins vegar er það vitað, að komið hafa fram margar hugmyndir um það, vegna fjárhagserfiðleikanna í sambandi við kaup togaranna, hvernig hægt væri að reka þá hér, t. d. um það, að ríkið ræki þá eða ríkið léti bæjarfélögum eða einstaklingum þá í té með góðum kjörum. Ég held þess vegna, að þm. leiki yfirleitt ákaflega mikill hugur á að vita, hvað ríkisstj. hugsar sér að gera við togarana og hvernig hún hugsar sér að ráða fram úr þeir erfiðleikum, sem skapazt hafa í sambandi við kaup þeirra.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. skal ég gefa þessar upplýsingar: Það var 5. apríl s. l., sem ríkisstj. auglýsti eftir umsóknum um þá 10 togara, sem samið hefur verið um að byggja í Bretlandi. Þetta var gert í því skyni að kanna, hvaða eftirspurn væri eftir togurunum hér heima fyrir. Umsóknarfresturinn var úti fyrir 12 dögum síðan, en fyrirspurnir og umsóknir hafa verið að berast þar til nú fyrir 3 eða 4 dögum. Eftirtaldir aðilar hafa látið í ljós óskir um að kaupa togara, ef samkomulag næðist um það: Bæjarstj. Reykjavíkur hefur spurzt fyrir um 6–7 togara, Húsavík 1, Ísafjörður 2, Siglufjörður 1, Akranes 1, Hafnarfjörður 3, H/f Venus 1, og Verzlun Ólafs Jóhannessonar Patreksfirði 2. Þetta eru 17–18 fyrirspurnir eða umsóknir, eftir því hvort reiknað er með 6 eða 7 hér í Reykjavík. Ég skal geta þess, að enn fremur hafa bæjarstj. Akureyrar og hreppsn. Hólshrepps í Norður-Ísafjarðarsýslu beðið um frekari upplýsingar í sambandi við sölu togaranna, án þess að hafa beinlínis sent umsóknir um þá. Það skal tekið fram, að allar þessar umsóknir eru algerlega án skuldbindinga og eru háðar því, að samkomulag náist um greiðsluskilmála. Ég skal taka það fram sérstaklega, vegna fyrirspurnar hv. 2. þm. Reykv., að eftir að ríkisstj. hafði kynnt sér þær fyrirspurnir og umsóknir, sem fyrir lágu, hefur hún ákveðið að fela sérstökum trúnaðarmönnum sínum nú alveg á næstunni að ræða við umsækjendur og fyrirspyrjendur um það, hvaða möguleikar muni vera fyrir hendi hjá þessum aðilum til að eignast skipin. Fleiri upplýsingar get ég ekki gefið um málíð, enda er þess varla að vænta á þessu stigi málsins.



Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir upplýsingarnar. Þær eru náttúrlega þær einu, sem hægt er að gefa á þessu stigi málsins, þar sem ríkisstj. hefur ekki tekið ákvarðanir um, hvað skuli gert, og málið er þess vegna á samningastigi enn sem komið er.

Fyrirspyrjandi (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Það þarf ekki langt mál til þess að gera grein fyrir þessari fyrirspurn. 20. des. s. l. var til umr. á Alþ. þáltill. um að gefa ríkisstj. heimild til að greiða uppbætur á laun opinberra starfsmanna. Þessi till. var samþ., en þá kom einnig fram viðbótartill. frá sósíalistum um að heimila ríkisstj. að greiða hliðstæða uppbót á eftirlaun uppgjafastarfsmanna, sem líka náði samþykki Alþ. Nú er það vitað mál, að notuð hefur verið heimildin um greiðslu uppbóta á laun þess fólks, sem enn er í starfi, en maður hefur heyrt hinu fleygt, að ekki hafi verið notuð viðbótarheimildin, sem veitt var til greiðslu uppbóta á eftirlaun. Ég vildi þess vegna beina þeim fyrirspurnum til hæstv. ríkisstj., hvort þetta sé rétt, að þessi heimild hafi ekki verið notuð, og í öðru 1agi, ef það væri rétt, þá hvaða ástæður liggi fyrir því, að þetta fólk hefur ekki verið látið njóta sama réttar og fast starfsfólk ríkisins.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ríkisstj. hefur ekki notað heimildina. Það mun koma fram í sambandi við afgreiðslu fjárl., hvort ríkisstj. mun taka það upp að bæta þetta upp eða ekki. Það mun verða ákveðið á næstunni.



Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir upplýsingarnar. Hann svaraði því skýrt og skilmerkilega, að þessi heimild hefði ekki verið notuð. Hinni spurningunni, sem ég bar fram, svaraði hann ekki, hvers vegna þessi heimild hefði ekki verið notuð eins og hin.



Það mun vera fjórum sinnum, sem Alþ. hefur gert ályktanir um að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að endurheimt yrðu handrit og önnur skjöl og skilríki, embættismannabækur og enn fremur forngripir, sem fyrr á öldum bárust til Danmerkur og eru nú þar í söfnum, það af þeim, sem ekki hefur farið forgörðum fyrir fullt og allt. Það er vitað, að Íslendingar hafa goldið mjög mikið afhroð við það, að þessir dýru fjársjóðir hafa verið fluttir til Danmerkur, bæði í sambandi við brunann mikla, þar sem mikið af handritum Árna Magnússonar fórst, og oftar. Talið var af kunnugum, sem á þeim tíma unnu við björgun úr brunanum, að ekki hefði bjargazt nema 1/3 eða helmingur safnsins. Þá fórust líka fornminjar á vegum Hannesar Þorleifssonar, sem Kristján V. hafði gert að konunglegum fornfræðingi, og hafði hann látið safna miklu af slíkum verðmætum hér á landi, sem átti að flytja til Danmerkur. Skipið, sem flutti þessi verðmæti, fórst í hafi. Nú er ekki neinn ágreiningur um það hér innanlands, að Íslendingar eigi þau handrit, sem bjargazt hafa og enn eru í vörzlum Dana, þrátt fyrir það að enn hafi ekki tekizt að fá þessi handrit og annað slíkt flutt til landsins aftur. Sá eini árangur, sem orðið hefur af samþykktum Alþ. í þessum efnum, er sá, að 1930 tókst fyrir milligöngu ríkisstj. og Hannesar Þorsteinssonar þjóðskjalavarðar, sem sendur var í þessum erindum til Danmerkur, að fá flutt hingað heim nokkur slík handrit úr Árnasafni, sem fyrir lágu skilríki um, að hefðu verið þangað lánuð. En það var ekki nema örlítið brot af þeim mörgu og merkilegu handritum og öðrum minjum íslenzkum, sem þá tókst að fá aftur til landsins. Danakóngar og sérstaklega Friðrik III. lögðu mjög fast að háttsettum mönnum hér á landi í sinni tíð að safna handritum og senda til Danmerkur. Lét hann í veðri vaka, að hann mundi gefa þessi rit út, sem þó aldrei var gert. Fyrir þessa ásælni konungs er vitað að mikið var flutt út af handritum, og þar á meðal seldi Brynjólfur biskup Sveinsson konungi í hendur mikið af dýrmætum handritum, af því að hann bjóst við, að þeim yrði með því fyrr komið í prentun, sem ekki varð þó. Eitt af þeim handritum var hið merka handrit af Flateyjarbók. Og í hugum Íslendinga getur enginn vafi leikið á því, að það sé fullkomlega réttmætt að gera kröfur um að endurheimta þessar dýrmætu minjar til landsins, því að það er vitanlegt, að það, sem barst í hendur konungunum og nú er geymt á Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn, barst í hendur einvaldskonungum og gat því ekki skapað dönsku þjóðinni eignarrétt á þessum dýru minjum, heldur leiddi það að sjálfsögðu af sjálfu sér, þegar breyting varð á sambandi ríkjanna, að þessi handrit yrðu flutt til Íslands aftur. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar, en ég vildi vita, hvað hæstv. núverandi ríkisstj. hefur gert eða hugsað sér að gera til þess að hrinda þessu máli áfram.



Herra forseti. Þær upplýsingar hafa borizt frá Danmörku, að n. sú, sem dönsk stjórnarvöld hafa skipað til þess að rannsaka rétt Íslands í handritamálinu, muni skila áliti innan skamms. Að svo stöddu telur ríkisstj. því, að rétt sé að láta þetta mál kyrrt liggja, þangað til þetta nál. liggur fyrir, sem sjálfsagt verður á næstu mánuðum.



Það er gott að heyra um það, að nokkur hreyfing sé uppi hjá Dönum um það, hversu snúizt verði við kröfum Íslendinga um, hversu skuli með handritin farið. Maður veit náttúrlega ekkert um það, hver afstaða n. þeirrar, sem hefur mál þetta til athugunar þar, verður eða hvað hún leggur til í þessum efnum. Sérstaklega vildi ég, ef till. n. verða andstæðar Íslendingum, brýna það fyrir hæstv. utanrrh. og hinni íslenzku ríkisstj., að hún héldi áfram kröfum okkar til þessara verðmæta, sem við eigum þarna að guðs og manna lögum.



Það mun hafa verið í nóvember 1948, sem skipuð var 3 manna n. til þess að rannsaka réttarstöðu Íslendinga til Grænlands, og vildi ég nú mega spyrjast fyrir um, þar sem komið er á annað ár, frá því að n. þessi hóf sín störf, hvað henni hafi sótzt verkið enn sem komið er og hvort ekki megi vænta þess, að hún geti bráðlega lokið störfum, ef hún hefur ekki nú þegar lokið störfum, sem ég veit ekki um. Mér skilst, að nú sé af hálfu Dana litið svo á, að þeir séu að reka endahnútinn á uppgjörið á viðskiptum Íslendinga og þeirra, sem leiddi af því pólitíska samstarfi, sem var á milli þessara landa, - þá er ekki einasta rétt, heldur sjálfsagt, að Íslendingar láti ekki á sér standa að gera upp þessar sakir frá sínu sjónarmiði og geri kröfur til þeirra hluta, sem þeir líta svo á, að séu óefndir af hálfu danskra stjórnarvalda. Væri þess vegna æskilegt, að það gæti orðið mjög samtímis, að við gerðum kröfur frá okkar sjónarmiðum, og einn þátturinn í því er vitanlega kröfur Íslendinga til réttar og yfirráða á Grænlandi, sem mjög hafa, eins og kunnugt er, verið rökstuddar og standa að áliti bæði innlendra og erlendra fræðimanna mjög föstum fótum í fornri löggjöf, sem rás viðburðanna hefur ekki haggað að þeirra dómi að neinu leyti. Ég vildi þess vegna taka það fram, þar sem það þótti á sínum tíma rétt að láta fara fram nána athugun fróðra manna á þessu atriði, að ég teldi nauðsynlegt, að þessu verki yrði lokið sem fyrst, svo að hægt væri að koma á framfæri kröfum af hálfu Íslendinga í þessu efni sem allra fyrst og láta til skarar skriða, ef ekki tekst samkomulag milli ríkjanna, um að fá úr þeim ágreiningi skorið á vettvangi alþjóðadómstóls.



Herra forseti. Nefnd sú, sem skipuð var til að athuga rétt Íslendinga til Grænlands, vinnur nú að rannsókn málsins. N. treystir sér ekki að svo stöddu til að segja um það, hvenær hún muni ljúka störfum.



Þetta svar er náttúrlega gott, það sem það nær. Það er sjálfsagt að gefa n. nauðsynlegan tíma til að athuga þetta mál, en að sjálfsögðu verður líka að hafa hliðsjón af því, að við stefnum þessu máli ekki í neina óvissu vegna óeðlilegs dráttar. Og það er þetta, sem ég vildi brýna fyrir hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstj., að hún ynni að því, að þessari rannsókn yrði hraðað sem mest að hægt er og óþarfur dráttur í því starfi skapi okkur ekki aukna erfiðleika við endurheimt þessa forna réttar íslenzku þjóðarinnar.