Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er hingað komið frá hv. Nd., þar sem það hefur verið samþ., með breyt. þó, sem ég skal leyfa mér að gera grein fyrir síðar. Í þessu frv., sem er ákaflega einfalt, eru aðeins tvö efnisatriði. Hið fyrra og aðalatriðið er það, að framlengdur verði til ársloka 1965 frestur sá, sem gefinn hefur verið til þess að halda námskeið til lúkningar hinu minna fiskimannaprófi. Árið 1945 voru þessi námskeið felld niður, vegna þess að bæði félög yfirmanna, sem starfandi voru, og sjómannaskólinn voru treg til þess, að heimild yrði í l. til þess, að menn mættu sigla skipum, nema með því að hafa tekið hin almennu próf í sjómannaskólanum. Eftir að þessi námskeið féllu niður, varð það mjög algengt, að leitað væri eftir undanþágu, til þess að menn gætu með litla þekkingu siglt skipum, þar sem fulllærðir menn voru ekki fáanlegir. Þetta varð til þess, að árið 1957 var aftur tekið upp þetta kerfi með minnaprófsnámskeiðum og þá veitt til 5 ára eða til ársloka 1962, og hefur þetta nú fallið niður við s.l. áramót. Fiskifélagið hefur sent ráðuneytinu 2 bréf, hið síðara 1962, árið sem leið, sem lýsir málinu allvel, og með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að lesa það upp. Bréfið er svo hljóðandi: „Með l. nr. 30 frá 17. maí 1957 var svo ákveðið, að tekin skyldu upp á nýjan leik námskeið við stýrimannaskólann og utan Reykjavíkur til undirbúnings hinu minna fiskimannaprófi. Skyldi þetta fyrirkomulag gilda til ársloka 1962. Að óbreyttum l. yrði því árið í ár síðasta árið, sem slík námskeið yrðu haldin. Oss telst svo til, að á þessu tímabili hafi útskrifazt frá þessum námskeiðum 279 nemendur, er skiptast þannig á árin: 1958 64, 1959 110, 1960 79 og 1961 26, en um árið 1962 lágu ekki fyrir neinar upplýsingar, þegar þetta bréf var skrifað. Próf frá námskeiðum þessum veita réttindi til skipstjórnar í innanlandssiglingum á fiskískipi allt að 120 rúmlesta. Og þar sem vér teljum ekki síður brýna nauðsyn fyrir slík námskeið nú en áður, þá leyfum vér oss að fara þess á leit við hið háa ráðuneyti, að gerðar verði ráðstafanir til þess að fá lagaákvæði þessi framlengd til næstu 5 ára á Alþingi því, er nú situr.“ Frv., sem flutt var í framhaldi af þessu bréfi og óskum úr fleiri áttum, gerði svo ráð fyrir, að þetta námskeiðafyrirkomulag yrði framlengt til ársins 1967. Í hv. Nd. var aftur gerð á þessu máli sú breyt. í sjútvn., sem samþ. var í d. og ég út af fyrir sig gat ekki verið að leggjast á móti, að í staðinn fyrir, að þetta fyrirkomulag yrði látið gilda næstu 5 ár, þá var samþ., að það skyldi gilda aðeins til ársloka 1965 eða 3 ár. Og voru þar sömu öfl að verki og áður, sem hafa viljað reyna að komast sem mest hjá þessum námskeiðum, en beina mönnum beint inn í sjómannaskólann. Ég skal þó segja það, að fyrirkomulagið við þessi námskeið er þannig, að þeir, sem þar fá 1. einkunn, geta próflaust setzt í 2. bekk sjómannaskólans til þess að ljúka hinu meira skipstjórnar- eða fiskimannaprófi, og ef þeir ekki ná 1. einkunn, geta þeir fengið leyfi til að ganga undir próf og sanna þannig hæfni sína til að setjast í bekkinn og ljúka hinu meira fiskimannaprófi á aðeins einu ári. Og í bréfi, sem skólastjóri sjómannaskólans hefur sent ráðuneytinu um þetta mál, er frá því skýrt, að það tíðkist nú meira og meira, að þessir námskeiðsmenn fari inn í skólann á eftir til þess að öðlast hin meiri fiskimannaréttindi. Ég held, að það sé ekki fleira, sem um þetta atriði þarf að segja, en tækifærið var notað til þess að gera nokkra breyt. á 3. mgr. 1. gr. l. frá 1957, þannig að námskeiðin utan Reykjavíkur skuli ekki jafnstranglega vera bundin við þá staði sem þau hafa verið bundin við, þ.e. Ísafjörð, Akureyri, Neskaupstað og Vestmannaeyjar, heldur sé ráðh. heimilt að ákveða, að námskeiðin skuli haldin á öðrum stað, ef sérstaklega stendur á og næg þátttaka fæst, eða ef námskeið, sem halda átti annars staðar, fellur niður vegna ónógrar þátttöku. Það hefur komið fyrir og oftar en einu sinni, að námskeið, sem fyrirhugað var að halda á einhverjum þessara 4 staða, hafa fallið niður, vegna þess að þátttaka fékkst ekki næg, en mundi hafa fengizt nægileg, ef á öðrum stað hefði verið efnt til námskeiðsins. Þennan möguleika var talið rétt að opna um leið, svo að ekki væri jafnbundið við þá 4 staði, sem í l. voru áður einvörðungu nefndir, til þess að námskeiðin gætu farið fram. Ég held, að það sé ekki rétt, að námskeiðin falli alveg niður frá og með s.l. áramótum, heldur verði mönnum gert kleift nú í næstu 3 árin, skulum við segja, eins og hv. Nd. hefur ákveðið, að sækja þau á svipaðan hátt og verið hefur og koma þannig í veg fyrir, að meira af undanþágufólki verði ráðið til skipstjórnar en nauðsynlegt er. Ég vildi vænta þess, að hv. d. gæti afgr. þetta mál tiltölulega fljótlega. Það getur verið, að það þurfi að taka ákvarðanir í sambandi við það bráðlega. Ég vildi svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu yrði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég vil aðeins við þessa umr. segja nokkur orð um þetta mál, ekki þó vegna þess, að ég finni ástæðu til þess að gera brtt. við málið, þ.e. námskeiðin í sambandi við minna fiskimannaprófið, að þeim verði haldið áfram, og ég tei sjálfsagt að framlengja þau. Hins vegar sé ég fulla ástæðu til að vekja athygli á því, að fyrir nokkrum árum, eins og kunnugt er, stækkuðu fiskibátarnir yfirleitt úr 75 tonnum upp í kringum 100 tonn. Áður voru flestir línubátarnir, sem gerðir voru út á Suðvesturlandi, að stærð í kringum 60 tonn, og var þá hið minna fiskimannapróf miðað við 75 tonn. Síðan hefur þetta verið hækkað, eftir að bátarnir stækkuðu, og fært upp í 120 tonna réttindi, og er þá nefnt minna fiskimannapróf. Á sinum tíma voru gerðar sérstakar breytingar eða ráðstafanir í þessu sambandi, það var, að haldin voru sérstök námskeið við stýrimannaskólann, og veittu þau viss réttindi til stærra fiskimannaprófs. Nú er það svo, að þessi sama saga hefur endurtekið sig. Á allra síðustu árum hafa fiskiskipin stækkað úr því að vera í kringum 100 tonn, og flestir þeir bátar, sem nú eru byggðir, eru í kringum 150-170 og 200 tonn og þar yfir. Það leiðir aftur af sér, að þeir menn, sem voru með hið minna fiskimannapróf, hafa ekki réttindi til að stjórna þessum bátum, sem mest er um núna, og ég ætla, að það séu einmitt hinir sömu sjómennirnir, sem stunda atvinnu sína á þessum nýju bátum, sem áður voru á eldri fiskibátunum. Ég vil í þessu sambandi benda sérstaklega á, að ég teldi, að það þyrfti að athuga sérstaklega, hvort ekki væri rétt, að nú væru endurtekin við stýrimannaskólann slík námskeið, eins og voru hér fyrir nokkrum árum, og gefa þeim mönnum, sem nú hafa hið minna fiskimannapróf, tækifæri til að þreyta próf við stýrimannaskólann, sem veitti þeim hliðstæð réttindi og þeir fengu, eða stærra fiskimannaprófið, þegar þeir hafa gengið undir slíkt próf. Væri þá eðlilegt í því sambandi, að sett yrðu viss skilyrði fyrir þá, sem óskuðu að þreyta slíkt próf eða fara á slík námskeið, t.d. að þeir hefðu verið skipstjórar eitthvert ákveðið árabil. Ég ætla, að það hafi verið, þegar þessi lög komu til framkvæmda, 3 eða 5 ár, sem viðkomandi skipstjóri hafi þurft að vera búinn að gegna skipstjórn á fiskibát, áður en hann fékk aðstöðu til að fara á slíkt námskeið. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og tel, að það hafi skapazt nú á síðustu árum það viðhorf í sambandi við að tryggja skipstjóra á þann flota, sem nú er í uppbyggingu, fiskibátaflotann, að án þess að eitthvað slíkt komi til þurfi að meira eða minna leyti að bjargast við undanþágur, til þess að þeir menn, sem vanastir eru þessum veiðum, geti fengið að stjórna þeim skipastól, sem nú er verið að byggja upp til fiskveiðanna.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði hér, að skipin stækkuðu og þess vegna dugðu raunverulega ekki þessi námskeið, sem hér hefur verið talað um og veita réttindi til 120 tonna skipstjórnar, þau nægðu ekki til þess að fara með þau stærri skip, sem nú er algengast að smíða. En þeir sem hafa fjallað um þessi mál mest, bæði skólastjórar og kennarar stýrimannaskólans, bæði fyrrv. skólastjóri og núv., telja, að það sé ekki varlegt, að þessi stóru, nýju skip verði fengin í hendur mönnum með hinu minna prófi eða kannske með litlu viðbótarprófi. Þau eru orðin svo stór, að þau geta farið á milli landa og gera það mörg. En þessi námskeiðsréttindi, sem sett eru, ná alls ekki til slikra siglinga, enda þurfa menn að læra þá miklu meira í siglingafræði en þeir gera á þessum námskeiðum. Það, sem þess vegna er eðlilegast að mínu viti, er, að ef menn hafa námskeiðsréttindi, þessi 120 tonna réttindi, þá fari þeir í hið meira fiskimannapróf og geti lokið því á einu ári. Það veitir þeim réttindi til þess að fara með öll fiskiskip bæði í innanlands- og utanlandssiglingum. Þessu nýju, stóru skip eru orðin dýr og þýðingarmikið þess vegna, að þau séu ekki látin í hendur þeirra manna, sem kunna ekki til fulls með þau að fara. Ég held þess vegna, að þetta 120 tonna mark, sem hefur verið sett, þó að það nái ekki til nema tiltölulega fárra af hinum stóru, nýju skipum, verði látið gilda núna fyrst um sinn, og ef menn vilja fá sér réttindi til hinna stærri skipa, þá taki þeir hið meira fiskimannapróf, sem taka má á einu ári eða einum vetri, eftir að þeir hafa stundað nám á þessum námskeiðum. Annars er þetta mál mjög vandmeðfarið og erfitt, því að hagsmunirnir rekast nokkuð mikið á. Það er ekki óalgengt, að ýmsir beztu fiskimennirnir hafi lítil eða takmörkuð réttindi, og er því oft sótt fast á að fá fyrir þá undanþágu. En hið æskilegasta hlýtur að verða það, að menn sæki skólann, sem stofnaður er til þess að veita mönnum eðlilega fræðslu, og fái sín fullu réttindi, eins og skólinn veitir, og þá rétt til að sigla bæði utan lands og innan á öllum fiskiskipum, bæði smáum og stórum.