Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti. Þetta mál er nú gamall kunningi hér, því að það er sama málið og var hér fyrir aukaþinginu í haust, um tilraunastöð að Keldum, og er hér borið fram í Nd. samkvæmt ósk Háskóla Íslands og er komið hingað. Það eru ýmsar breyt., sem þetta frv. gerir á l., sem nú gilda, en aðallega eru breyt. þó tvær, sem fyrir liggja, þ. e. í fyrsta lagi við fyrirsögn frv., því að það er ætlazt til, að það heiti frv. til l. um tilraunastöð háskólans í meinafræði, en áður var það í búfjármeinafræði. M. ö. o., þessi breyt. og svo viðeigandi ákvæði í frv. sjálfu, þau gefa til kynna, að stofnunin eigi að hafa fleiri verkefni en upprunalega var ákveðið eða heldur en l. frá því í haust gera ráð fyrir, og er það nánar tilgreint í grg. Þá er önnur breyt., sem frv. gerir á gildandi l., að ákveðin er tala þeirra sérfræðinga, sem eiga að starfa við þessa stofnun, en í gildandi l. er ákveðið, að sérfræðingar skuli starfa við stofnunina, eftir því sem fé er veitt til þess á fjárl. Nokkur ágreiningur var um þetta á aukaþinginu. Þótti ýmsum óvarlegt um hnútana búið í frv., þar sem ráðh. mætti ráða sérfræðinga, eftir því sem hann teldi þörf á. Svo var þetta sett inn, að sérfræðingar skyldu ráðnir, „eftir því sem fé er veitt til á fjárl.“ En hér í þessu frv. er ákveðin tala þeirra og einnig laun. Eins og sést á nál. menntmn. á þskj. 370, þá hefur n. leitazt við að athuga þetta mál, m. a. tók hún sér ferð á hendur upp að Keldum, og er hún samþykk meginefni frv. En tvær breyt. leggur n. til, að gerðar verði á frv. Önnur er sú, að í frv. er gert ráð fyrir, að einn af þremur aðstoðarmönnum forstöðumanns hafi sömu laun og hann og taki laun eftir 5. flokki launal., en hinir eftir 6. fl. N. finnst þetta koma í bága við gildandi reglur launal. og annarra ákvæða, því að venjulega er það svo, að yfirmaður hverrar stofnunar hefur hærri laun en aðstoðarmenn hans. N. leggur því til, að það sé fastákveðið, að forstöðumaður taki laun eftir 5. fl., en aðrir sérfræðingar samkv. 6. fl. Ástæðan til þess, að svo var ákveðið, að einn af sérfræðingunum skyldi hafa sömu laun og forstöðumaður, var talin sú, að hann hefði nú sömu laun við starf í þjónustu ríkisins og forstöðumanninum eru ætluð. En þó að nauðsynlegt kunni að vera að taka tillit til þessa, þegar maðurinn er ráðinn, þá álítur n. réttara að fara aðra leið í því efni en að ákveða það í l. Það mætti t. d. hugsa sér þá leið að veita honum persónulega launauppbót í fjárl., en það er nokkur munur á því, hvort þessum eina manni er veitt persónuleg launauppbót í fjárl. eða hvort það er ákveðið í l., að fyrsti aðstoðarmaður skuli taka sömu laun og forstöðumaður, hver sem maðurinn er. Þá er í frv. ákvæði, sem n. telur að vísu ekki skaðlegt, en kann þó ekki við, að standi í þessu frv., en það er 6. gr. frv., um það, að umlagning vegar að tilraunastöðinni á Keldum frá þjóðveginum um Mosfellssveit gildi ákvæði IV. kafla vegal. nr. 101 1933. Það hefur aldrei verið fyrr, að ákvæði um vegi væru sett inn í l. um vísindalegar stofnanir eða skóla eða neitt þess háttar ákvæði um vegi eigi að vera í vegal. Nú er það að vísu svo, að þessi vegur er innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur, og kynni því að valda einhverjum mótmælum, að hann væri tekinn upp í þjóðvegatölu, en mér finnst, að það standi þarna svo sérstaklega á, að það sé sjálfsagt að taka þennan veg upp í þjóðvegatölu, og jafnvel þó að svo væri ekki gert, þá væri sjálfsagt að ætla fé úr ríkissjóði til þess að halda sæmilegum vegi við og leggja hann heim til þessarar stofnunar. Þetta er aðeins formsatriði, en n. leit svo á, að þessi gr. ætti ekki þarna heima. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þessum tveim breyt. á þskj. 370.



Mér þætti rétt, að umr. Væri frestað, þar sem einn nm. skrifar undir nál, með fyrirvara. Væri fróðlegt að heyra, hver sá fyrirvari er.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ég held ég viti, hver sá fyrirvari er, sem hv. 2. þm. Árn. hefur um þetta. Hann var ekki á fundinum, þegar n. athugaði þetta mál, en ég sýndi honum nál., og hann sagði, að þar sem hann hefði ekki verið viðstaddur, þá vildi hann ekki binda sig um einstök atriði og skrifaði því undir með fyrirvara. Hvaða skoðun hann kynni að hafa á einstökum atriðum, get ég ekki sagt um, en ég veit ekki, hvort þetta hefur meira gildi í raun og veru, þó að hann skrifi undir með fyrirvara, heldur en með ýmsa aðra, sem eru fjarstaddir, því að það væri sjálfsagt sjaldan haldinn fundur í þessari d., ef allir ættu að vera viðstaddir. En náttúrlega geri ég þetta ekki að neinu kappsmáli, en vildi aðeins upplýsa það, að þetta sagði hv. þm. við mig.



Með því að það er augljóst mál, að ekki yrði mögulegt að fá sérfræðinga til að starfa í þessari stofnun, ef störfin ættu að vera háð geðþótta fjárveitingavaldsins, þá segi ég já.



Þegar þetta mál var hér síðast til umr., þá var, ef ég man rétt, gert ráð fyrir færri mönnum en nú er gert í frv. Þar eð n. hefur ekki upplýst, hver þörf er fyrir þessa þrjá sérfræðinga (en það er hægt fyrir 3. umr.), þá greiði ég ekki atkv. á meðan þær upplýsingar eru ekki fyrir hendi.



Með því að upplýst var við umr., er mál þetta var samþ. á síðasta aukaþingi, að ekki þyrfti eins marga menn og nú er ákveðið í þessari grein, þá sé ég enga ástæðu til að fjölga þeim og segi því nei. Brtt. 370,1 samþ. með 9 shlj. atkv. 4. gr. svo breytt samþ. með 9 shlj. atkv. 5. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Brtt. 370,2 (6. gr. falli niður) samþ. með 10 shlj. atkv. 7.–8. gr. (verða 6.–7. gr.) samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9 shlj. atkv.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég ætlaði eingöngu að spyrja n., hvernig stendur á því, að þau próf, sem eiga að vera hin mestu lærdómspróf hér á landi, eiga að vera með þeim hætti, að þar eiga engir prófdómarar að vera. Ég hefði haldið, að það væri þeim mun meiri nauðsyn á prófdómurum, eftir því sem lærdómsframinn er meiri, en hér eiga þeir að vera tveir við hið minni háttar próf, að því er manni skilst, en við það, sem veitir hinn mesta lærdómsframa, eiga kennararnir einir að úrskurða. Ég hefði álitið, að þetta ætti að vera öfugt. Það er haft svo mikið við doktorsprófin, að það eru tilkallaðir sérstakir sérfræðingar, að vísu stundum úr deildinni sjálfri, en það horfir allt öðruvísi við, þar er kennarinn ekki að dæma um eigin kennslu, heldur er þar um sjálfstæð vísindaafrek að ræða, en þarna eiga kennararnir að dæma um sína eigin nemendur. Ég vil biðja hv. n. að taka það til athugunar og umr. á ný, hvort hér er venjulega frá gengið.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) : Ég skal játa, að n. hefur ekki gert aths. við þetta ákvæði í 1. gr., og er það þá fyrst og fremst sökum þess, að frv. hefur meðmæli allra aðila, sem um það hafa fjallað á fyrra stigi þess, sem sé bæði heimspekideildar Háskólans og háskólarektors, og einnig hefur það verið samþ. af háskólaráði. Má ef til vill vera, að þessir aðilar hafi ekki lagt sem skyldi áherzlu á þetta atriði, eftirlit með prófum og hvernig ætti að dæma þau, og þarna þurfi að reisa rammari skorður við. Ég skal játa það, að það er nokkuð með einkennilegum hætti, að prófdómarar skuli eiga að vera við kennarapróf í íslenzkum fræðum, en ekki við það próf, sem telst gráðu ofar, þar sem við bætast kröfur um vísindalega þekkingu nemenda - þar skuli engir prófdómarar eiga að vera aðrir en kennarar í íslenzkum fræðum við háskólann. Vafalaust hljóta þó að vera til menn í landinu, sem hafi slíkan lærdóm í íslenzkum fræðum, utan þeirra, sem við háskólann starfa í þessari fræðigrein, að hægt væri að fá prófdómara utan stofnunarinnar við þetta próf. Ég held, að það sé ekki nein andstaða gegn því í menntmn,, að málið gangi þangað aftur til athugunar út af þessu atriði.