Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ingvar Pálmason) : Þetta frv. fer fram á, að þeim, sem sykursalta hrogn og þorsk, verði veitt sömu fríðindi og þeim, sem sykursalta síld, þannig, að þeir fái endurgreiddan þann toll af sykrinum, sem þeir nota til þessarar sérverkunar. Sjútvn. hefir athugað frv. og lítur svo á, að þetta sé mjög sanngjarnt og sjálfsagt, af því að þetta stefnir í þá átt að létta heldur fyrir nýbreytni í verkun bæði á hrognum og þó sérstaklega á þorski. Það mun vera ný tilraun, sem gerð er til þess að linsalta og sykursalta þorsk; það hefir ekki þekkzt hér á landi áður, og þó að ekki hafi fengizt reynsla fyrir því, hvernig þetta muni gefast, þá álítur sjútvn. sjálfsagt að reyna heldur að greiða fyrir því heldur en að setja nokkurn stein í götu slíkrar tilraunar, og þess vegna leggur n. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég á hér 2 brtt. á þskj. 247. Önnur er í sjálfu sér sjálfsögð, en þar er farið fram á, að aftan við það, sem sagt er í 4. gr. frv., bætist „og lóðir, sem eru til opinberra þarfa“. Það er þannig ástatt, að viða á landinu eru til lóðir, sem eru notaðar til opinberra þarfa, en eru þó ekki í eigu þess opinbera. Þannig er ástatt í Hafnarfirði, að þar er garður, sem ætlaður er til opinberra þarfa, en seinast þegar fasteignaskattur var lagður á í kaupstaðnum, varð töluverð rimma um það, hvort félagið, sem á garðinn, skyldi greiða af honum skatt eða ekki. Nú er það meining mín með þessum viðbæti við gr., að það geti ekki komið til þess, að það verði neinn ágreiningur um þetta og það þurfi úrskurð lögreglustjóra, hvort svona félag á að greiða skatt eða ekki. En eins og hv. þm. er kunnugt, þá er þessi lóð eingöngu ætluð til opinberra þarfa. En aðalbreyt., sem ég fer fram á, er á 16. gr. frv., að í stað orðanna „úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga“ komi: að hálfu úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga og að hálfu úr ríkissjóði. - Það er tvennt, sem ætlazt er til, að náist með þessari brtt. Eftir frv. er ætlazt til, að jöfnunarsjóður bæjar- og sveitarfélaga borgi allan kostnaðinn, sem af eftirlitinu stafar. En ég er mjög hræddur um, að ef svo á að verða í framtíðinni, þá muni rísa upp stórt skrifstofubákn og annað, sem því fylgir, sem muni verða til þess að minnka að verulegum mun þá fúlgu, sem annars á að fara til bæjar- og sveitarfélaga. Mér finnst, að beztu skorður við þessu muni verða þær, að Alþ., fjvn. og ríkisstj. húfi á hverjum tíma tækifæri til þess að ákveða, hvað mikið þetta á að verða í framtíðinni. Ég álít, að þetta væri bezt gert með því að það kæmi alltaf til álita þingsins á hverju ári, hve há útgjöldin eiga að vera til þessa. Ég vona, að þar sem hv. þm. eru yfirleitt á því máli, að það beri að hjálpa bæjar- og sveitarfélögunum sem bezt, og þar sem þessi upphæð mun að sumra áliti vera alls ófullnægjandi, þá muni þeir verða með þessari brtt., því ef hún verður samþ., þá hækkar að verulegum mun tillagið til bæjar- og sveitarfélaga frá því, sem það er nú eftir frv. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vona, að hv. d. sýni þessari till. sanngirni, því hún er í sjálfu sér sanngirnistíll. gagnvart bæjar- og sveitarfélögum þeim, sem hér eiga hlut að máli.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég á hér brtt. á þskj. 253. Í raun og veru segir till. til um það, í hvaða átt hún stefnir. Hún miðar að því, að innheimta fasteignagjaldsins, sem 1 gr. gerir ráð fyrir, er framkvæmd af lögreglustjórum og þeir greiði svo til bæjanna, eftir því sem skatturinn innheimtist, einu sinni á hverjum ársfjórðungi. Það er einnig gert ráð fyrir því í þessari till., að ef um það er að ræða, að skatturinn innheimtist ekki að fullu, þá verði hlutfallslega greitt til ríkis og bæjar. Aðalrök fyrir þessari till. eru þau, að sérstaklega í smærri kaupstöðunum hefi ég orðið var við, að það eru uppi óskir um það að leysa bæjarstjórnina undan innheimtu þessa gjalds. Þetta stafar af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er þessi skattheimta óvinsæl, og í öðru lagi ber jafnan svo við, að ríkið er á undan bæjunum í því að innheimta skattinn, svo bæirnir fá oft ekki nema lítinn hluta af þeim skatti, sem þeim her. Ég er í raun og veru þeirrar skoðunar, að fasteignaskatturinn eigi að ganga til bæjar- og sveitarfélaga, en um það hefir ekki getað orðið samkomulag milli flokka. En fyrst skatturinn er lagður á í tvennu lagi, bæði til ríkis og bæja, þá mælir öll sanngirni með því, að innheimtan sé á einum stað. Ég skal ekki um það segja, hvort stærri bæjarfélögin, eins og t. d. Reykjavík, muni nota sér þetta, en ég geri ráð fyrir, að bæjarstjórnum eða hreppsnefndum sé heimilt að annast innheimtuna. Ef þessi till. næði samþykki, þá býst ég við, að það verði vel séð hjá bæjarfélögunum, að innheimtan sé í höndum lögreglustjóra. Um aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, hefir n. ekki átt kost að fjalla. Um fyrri brtt. á þskj. 247 vil ég segja það, að ég hygg, að hún sé alveg ónauðsynleg, ef litið er á 4. gr. frv., því þar eru allar fasteignir bæjar- og sveitarfélaga undanþegnar skatti. Hv. þm. minntist á skemmtigarð í Hafnarfirði, en ég vil spyrja hann, hvort þetta sé ekki bæjarins lóð.

Félagið Magni á hann

. Þá breytir það nokkuð málinu fyrir mér, því enginn ætlazt til að lóð sé skattlögð, sem notuð er til almennings þarfa.

Eins og t. d. Rauðhólar

. Og þá líka Eiði.

Það er sjálfsagt að skattleggja Rauðhóla

. Ég tel sjálfsagt að undanskilja þessar lóðir, því það mun ekki hafa verið tilætlun þeirra, sem sömdu frv., að leggja kvaðir á þær lóðir, sem notaðar eru til almennings þarfa. Um hina till. geri ég ekki ráð fyrir að geta greitt atkv. Hún raskar svo mjög þeim grundvelli, sem lagður hefir verið í þessu máli. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri.



Af því að svo stendur á, að hv. frsm. n. er ekki viðstaddur, og þar sem ég er flm. þessa frv., þá vil ég með fáum orðum láta í ljós álit mitt á brtt. þeim, sem fram eru bornar. Ég skal þá fyrst nefna brtt. á þskj. 247, frá hv. þm. Hafnf. Fyrri till. á þessu þskj. álít ég, að vel megi samþykkja, og sennilega er hún réttmæt, því það gæti frekar orkað tvímælis, ef frv. yrði að þessu leyti óbreytt, um land, sem ætlað er til opinberra þarfa, en ekki er beinlinis eign bæjarfélagsins. Ég tel því rétt að samþ. þessa brtt. Aftur á móti get ég ekki fallizt á síðari brtt. á þessu þskj., og það er af svipuðum ástæðum og ,þeim, sem vakað hafa fyrir hv. flm. Hann var að tala um, að hann óttaðist, að út af ákvæðunum um sérstakan eftirlitsmann bæjar- og sveitarfélaga myndi rísa upp mikið skrifstofubákn í sambandi við eftirlitið. Hann vildi, að því er mér skildist, fyrirbyggja það með því, að ákveðið væri, að helmingurinn af kostnaðinum við eftirlitið skyldi greiðast úr ríkissjóði. Ég held, að það yrði meiri hætta á því, að þetta yrði dýrt og varanlegt, ef kveðið er svo á, að það skuli greiðast úr ríkissjóði. Það er engin vissa fyrir því samkv. frv., að tekjur þær, sem ætlaðar eru til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, verði áframhaldandi. Það getur farið svo, ef ástandið í landinu batnar, að það þyki óþarfi að hafa þennan jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga, svo hann verði þar af leiðandi lagður niður. En þá er líka þetta starf niður fallið, ef ekki er lengur hægt að greiða fyrir það. Ég sé ekki annað en það sé eðlilegt, að ef ríkið ætlar að veita bæjar- og sveitarfélögunum þennan sérstaka stuðning, sem í 2. kafla frv. felst, þá eigi það jafnframt að hafa sérstakt eftirlit með fjárstjórn bæjar- og sveitarfélaga, eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég hýst við, að þetta eftirlit myndi miklu fremur verða lögfest til frambúðar, ef 2. brtt. á þskj. 247 verður samþ. Annars get ég ekki skilið, að þetta muni miklu fjárhagslega eða mikið dragist af þessu fé vegna kostnaðar við þetta eftirlit. Ég get ekkert fullyrt um, hvernig þetta verður framkvæmt, en líklegt þætti mér, að einhverjum starfsmanni stjórnarráðsins verði falið þetta verk sem aukavinna, og það ætti ekki að þurfa að kosta mikið, enda skil ég ekki í því, að þarna komi sérstök skrifstofa. Þá er brtt. á þskj. 258. frá hv. 3. landsk., sem fer fram á, að skattinnheimtumenn ríkissjóðs innheimti líka þann hluta fasteignaskattsins, sem lagður er á til bæjar- og sveitarfélaga, og ef hann innheimtist ekki að fullu, þá sé greitt hlutfallslega til bæjarfélagsins og ríkissjóðs. Ég tel það ekki heppilegt að fara að blanda skattheimtumönnum ríkissjóðs í það að innheimta bæjargjöldin, sem innheimt eru eingöngu hjá borgurum bæjarfélagsins, og það sé ekki meiri ástæða til þess heldur en að láta þá innheimta útsvörin.

Það getur vel verið, að það komi siðar

. Ég sé ekki annað en að ástæður þær, sem hann nefndi eigi eins við um útsvörin. Ég myndi telja heppilegra, að þessi till. yrði ekki samþ. Þá er brtt. á þskj. 263, frá hv. 1. þm. Reykv. Hann hefir ekki verið viðstaddur fyrr en nú og hefir ekki talað fyrir henni. En hún er þess efnis að lækka framlag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðsins um 200 þús. kr. Ég er vitanlega alveg á móti því að minnka féð, sem hreppum og bæjarfélögum er ætlað í frv. Nú veit ég, að hv. þm. hefir borið fram brtt. við annað frv., sem liggur fyrir d., þar sem hann mun ætla að bæta bæjar- og sveitarfélögum það upp, ef hann fengi vilja sinn um þetta frv. En ég álít, að með því móti mundu þessar ráðstafanir koma að minna gagni. Ef tillögur hv. þm. við bæði frv. væru samþ., mundu þær draga úr þeirri hjálp, sem ætlazt er til, að veitt sé eftir þessu frv. einmitt þar, sem þörfin er mest. Ég leyfi mér því að leggja til, að brtt. á þskj. 263 verði felld.

*Magnús Jónsson: Hv. flm. frv. hefir lýst þessari brtt. minni á þskj. 263. Hún er í sambandi víð brtt., sem ég hefi gert við annað frv., 98. mál þessarar deildar, og í samræmi við það álit, sem ég hefi látið í ljós um þetta frv. og þá aðstoð, sem það getur veitt sumum kaupstöðunum sérstaklega. Og þá hefi ég sem þm. Reykv. dregið það fram í umr., að í frv. er vandlega séð fyrir því, að Rvík fái engan stuðning af þessari löggjöf. Það er búið svo um, að hún er ekki aðeins útilokuð frá því að fá nokkurn skerf til framfærslukostnaðar, heldur eru sett um það svonefnd bráðabirgðaákvæði, að jöfnun framfærslukostnaðar gangi algerlega á undan jöfnun annars kostnaðar, svo að Rvík fái þar aldrei greiddan sinn réttmæta hluta. Jöfnun elli- og örorkutrygginga og kennaralauna verður vist mest á pappírnum. Ég hefi þess vegna leyft mér að bera fram þessa brtt. um að lækka framlagið til jöfnunarsjóðs um 200 þús. Það er þó alltaf dálítil upphæð, sem sparast fyrir landið, og ætti að þurfa þeim mun minna af nýjum sköttum til ríkissjóðs. Ég þarf í raun og veru ekki að tala meira fyrir þessari brtt. Hún er í sambandi við aðrar brtt. mínar, og hv. þm. vita, í hvaða átt hún stefnir. Ég sé, að hv. 1. þm. N.-M. kveður sér hljóðs. Það mátti svo sem vænta hljóðs úr því horni. Við stöndum þarna á öndverðum meið. Ég tel sanngjarnt, að þessar ráðstafanir nál til allra, þar sem féð til þeirra er tekið af öllum landsmönnum. Ég vil ekki fullyrða, að þetta næðist algerlega, þó að mínar till. yrðu samþ., en þá færi þó miklu nær því heldur en hv. flm. þessa frv. ætlazt til.

Páll Zóphóníasson Hv. 1. þm. Reykv. leggur til, að tillag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga lækki úr 700 þús. kr. á ári í 500 þús. kr., en í staðinn sé tekinn frá ríkissjóði nokkur hluti af tekju- og eignarskattinum. Þetta er algerlega í samræmi við aðrar till. hans til að hjálpa bæjunum. Þær ganga nákvæmlega í sömu átt. Hann talar oft um Rvík, hvað hún sé ákaflega illa stæð. Við skulum athuga þetta nákvæmar, hvaða þörf sé hér fyrir hendi hvað Rvík snertir, og þá í fyrsta lagi, hversu hátt hún þarf að fara í álagningu útsvara, miðað við hina kaupstaðina, til þess að ná því, sem þörf er fyrir. Maður gæti dregið það af orðum hv. 1. þm. Reykv., að álagningin væri hvergi eins há og hér. En sjáum til: Tökum dæmi um mann með 20 þús. kr. nettótekjur. Hann hefir í útsvar í Reykjavík ....................... 5880 kr. Hafnarfirði ................... .... 3710 - Ísafirði ...................... .... 11215 - Siglufirði ..................... .... 10290 - Akureyri ...................... .... 5835 - Norðfirði .................... 4000–6000 - Vestmannaeyjum .............. c. 6000 - Hafnarfjörður og Norðfjörður eru þarna lægri en Rvík, en allir hinir kaupstaðirnir með hærri álagningu. Á Siglufirði, sem fylgir Reykjavík í „skalanum“, er bætt 75% við Rvíkurskalann, en á Ísafirði er útsvarið nærri því helmingi hærra. Skyldi ekki vera einhversstaðar meiri þörf að lækka útsvörin en í Reykjavík? Tekjurnar, sem þm. ætlazt til að komi í staðinn fyrir þetta jöfnunargjald, eiga að takast af tekjustofnum ríkissjóðs, af tekjuskatti og hátekjuskatti, og mundu nema um 200 þús. kr. Af því fengi Rvík 9/10, en 1/10 eða ein 20 þús. skiptast millí annara bæjar- og sveitarfélaga til uppbótar fyrir þau 200 þús., sem þm. vill fella niður úr þessu frv. Það er fljótséð, hvað hann er að fara. Hann er að reyna það, á kostnað annara landshluta, að hjálpa Rvík, sem þó á tiltölulega bezt með það af öllum bæjar- og sveitarfélögum á landinu, miðað við eignir og tekjur manna þar, að leggja á útsvör og hefir alls ekki notað að fullu möguleika sina við niðurjöfnun útsvara. En hann vill draga úr hinu, sem fellur í hlut hreppanna, sem aðeins hafa borgað frá 150 og upp í 400–500 kr. í tekju- og eignarskatt, en verða að leggja á útsvör, sem nema 8–9 og allt upp í 30 þús. kr. á þetta fólk, sem ekkert á. Þeim sveitarfélögum vill hann ekki hjálpa. - Þeir, sem borga skatt hér. eru næstum 13 þús. og hafa rúmar 42 millj. kr. í tekjur. Og þeir eiga um 60 millj. króna í skuldlausri eign; það er meira en helmingur af því, sem allir landsmenn eiga af skuldlausum eignum. - Þetta er svo mikil fjarstæða hjá þm., að hugsa sér, að alþingismenn, sem viða eru kunnugir sveitarfélögum, sem eru illa stæð og hafa þarfir fyrir að fá sem mest úr jöfnunarsjóði, muni láta sér detta í hug að svipta sveitarfélögin aðstoð til þess eins að geta lækkað útsvörin í Reykjavík á þeim, sem þar hafa þau hæst! - Það er sérstaklega undarlegt, þegar litið er á það, að honum er ætlað það hlutverk í lífinu að prédika rétt lítilmagnans, en ekki að skara í eldinn þar, sem hann brennur bezt fyrir.



Ég verð að mótmæla þeim skilningi á frv., að það halli mest á Rvík og sé þannig „útbúið“, að hún geti engan stuðning af því fengið. Ég geri ráð fyrir að Rvík geti haft eins mikið gagn af því tiltölulega og hvert annað bæjar- eða sveitarfélag á landinu. Það er áreiðanlegt, að Rvík er það bæjarfélag, sem á hægast með að hagnýta sér I. kafla frv., ef að lögum verður, og hafa miklar vissar tekjur samkv. honum - Í öðru lagi er Rvík ekki ætluð nein sérstaða í frv. að því er snertir jöfnunarsjóð. Ef henni ber framlag úr sjóðnum samkv. hinum almennu reglum, þá fær hún það. Að vísu skapa vísitölur framfærslulaganna Reykjavík nokkra sérstöðu. En hv. 1. þm. Reykv. hefir ekki getað sýnt, að þær væru ranglátar. Og þær ástæður munu hafa legið bak við þau ákvæði, að Rvík standi þeim mun betur að vígi en önnur sveitar- eða bæjarfélög, að óverjandi væri að reikna ekki með því. Ég man ekki til, að ágreiningur yrði um þetta þegar framfærslulögin voru sett. Þá var þetta játað af þingmönnum Reykjavíkur. Fé jöfnunarsjóðs á líka að ganga til þess að jafna kostnað bæjar- og sveitarfélaga af elli- og örorkutryggingum og kennaralaunum. Ég hefi ekki skýrslur um þennan kostnað á hverjum stað, en ég hygg mjög miklar líkur fyrir því, að Rvík muni njóta ríflegs hluta af uppbótunum samkv. þeim lið.

Já, ef hún bara fengi það

. Þá vil ég benda á 2. lið 12. gr. frv., þar sem svo er ákveðið, að því af tekjum sjóðsins, sem ekki fer til jöfnunar samkv. áðurgreindum liðum, skuli skipt jafnt milli bæjar- og sveitarfélaga í réttu hlutfalli við samanlagðan árlegan kostnað þeirra af fátækraframfærslu og elli- og örorkutryggingum og kennaralaunum. Ekki er þetta ákvæði óhagstætt Rvík. Náttúrlega er ekki hægt að fullyrða fyrirfram, hve miklum hluta af tekjum sjóðsins verður varið samkv. þessari málsgr. En líkur eru til að um 400 þús. kr. nægi til jöfnunar, svo að 3000 þús. kr. verði þannig skipt, og koma þá sennilega ein 100 þús. í hlut Rvíkur samkv. þessum lið einum. Það er því mesta fjarstæða, sem hv. 1. þm. Reykv. segir, að Rvík sé ætlað einskis að njóta af þessu frv.



Það er út af 4. gr. þessa frv. Ég sakna þess í þeirri gr., að það vantar í hana ýmislegt af því, sem ég tel, að þar ætti að standa, þar sem verið er að telja upp, hvað undan skuli þiggja skattinum. Í gr. eru taldar upp ýmsar mannúðarstofnanir, svo sem öll hæli og sjúkrahús, en þar þykir mér vanta í barnahæli. Barnahæli starfa nú hér á landi allan ársins hring, og sæmdi sízt að leggja í slík heimili aukaskatta. En það er fleira í gr., sem mér þykir vanta, t. d. finnst mér, að undanþiggja ætti skatti ýms félög, sem koma sér upp húsum til þess að hafa í fundi og uppbyggilegar samkomur til almenningsheilla. Þessi félög, sem oftast standa að slíkum húsum, reisa þau ekki í gróðaskyni fyrir sjálf félögin, heldur til þess að láta þjóðina græða á þeim. Mætti í því sambandi minnast á íþróttahúsin. Það er nú mál manna, að íþróttir séu ein helzta lyftistöngin undir menningu hverrar þjóðar. Okkar íþróttastarfsemi er ung, en hér er samt sem áður góður vísir til slíkrar starfsemi. Mér þykir því óeðlilegt, að farið verið að leggja skatta á þessa starfsemi og hefi ég því lagt til að undanþiggja hana þeim skatti, sem hér á að heimila. Ég afhendi hæstv. forseta hér með þessar brtt. og vænti þess, að hann leiti afbrigða fyrir þær.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 2. landsk. þm. [Sjá þskj. 276,I]. Brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifl., svo að veita verður tvenn afbrigði frá þingsköpum til þess að hún geti komizt að.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það voru aðeins nokkur orð til að andmæla því, sem hv. flm. þessa frv. sagði um brtt. mína við 16. gr. Hann áleit, að það mundi vera meiri hætta á því, að þetta embætti yrði dýrt og varanlegt, ef það yrði greitt úr ríkissjóði, og hann vildi halda því fram, að það mundi þá jafnvel geta orðið áframhaldandi embætti eftir að hætt væri að veita í fjárl. styrk til jöfnunarsjóðs. Ég álít nú, að um leið og hætt verður að veita styrk til jöfnunarsjóðs, þá muni þetta einnig falla niður, og það alveg jafnt hvort ríkið tekur þátt í því að nokkru leyti eða engu, því að eins og tekið er fram í frv., þá er það eingöngu atvmrh., sem ákveður laun þessa manns og hans meðstarfsmanna ef þeirra þykir þurfa. Og ég hygg, að það sé áreiðanlegt, að þetta starf geti ekki orðið aukastarf neins manns í stjórnarráðinu, því að það er ætlazt til þess, að auk þess sem hann safni skýrslum frá viðkomandi bæjum, þá á hann líka að vera þeim til aðstoðar, ef þeir eru komnir í vandræði. Ég get sem sagt ekki skilið annað en að í þetta starf verði ráðinn sérstakur maður. En þegar það er lagt í vald eins ráðh. að ákveða laun þessa manns, þá getur það vel farið svo, að þetta starf verði bara „bitlingur“ og að það hlaðist á þetta kostnaður án þess að viðkomandi bæjarstjórnir geti haft hönd í bagga með því. Bæði þessi hv. þm. og aðrir hafa gefið í skyn, að þessar 700 þús. kr. væri ekkert of mikið lagt til þessara mála. Mér fyndist því, að hann ætti að vera till. minni fylgjandi, þar eð hún gengur í þá átt að reyna að spara fyrir jöfnunarsjóðinn, enda voru rök hans á móti till. raunverulega meðmæli með henni, en ekki móti.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki fara út í langt karp við hv. 1. þm. N.-M. Hann spilar hér alltaf sína plötu um það, að ég vilji hjálpa þeim, sem ekki þurfa þess. Hv. þm. ræður þetta af því, að þegar verið er að gera ráðstafanir til þess nú að útvega bæjar- og sveitarfélögum fjárhagslega aðstoð, þá vil ég, að því sé hagað þannig, að aðstoðin komi nokkurnveginn jafnt niður á öllum aðiljum. Það má náttúrlega lengi segja, að Rvík þarfnist ekki þessarar aðstoðar, en það er ákaflega spaugilegt að heyra, þegar hv. 1. þm. N.-M. er sí og æ að koma með þessar alkunnu röksemdir, þegar hann er að tala um þessi óskaplegu auðæfi Rvíkur. Er það virkilega, að hv. þm. lifi í þeirri gömlu trú, að ríku mennirnir hafi peningana í kistuhandraðanum og þurfi ekkert við þá að gera annað en að sólunda þeim. En þetta er svo fjarri. Öll þessi auðæfi, sem hv. þm. er að tala um, þau liggja í föstum eignum, sem menn geta ekki gripið til hvenær sem er. Og það er það, sem bjargar okkar þjóðfélagi, að enn eru til skuldlausar eignir, svo sem skip og hús til ýmiskonar atvinnurekstrar og ef slíkar eignir hættu að vera til, þá er þjóðin komin á heljarþrömina. Það er vitanlegt, að í Rvík eru öll stærstu atvinnufyrirtæki landsmanna, og það er því ekki nema eðlilegt, að í þeim eignum, sem þessi atvinnufyrirtæki eiga, liggi mikið verðmæti. En það er ekki þar með sagt, að Rvík sé einskonar pyngja, þar sem ekkert sé annað fyrir ríkissjóðinn en gripa ofan í til þess að sækja sér peninga. Það mun sannast, að ef haldið verður áfram að velta útgjöldunum yfir á Rvík eins og gert hefir verið undanfarið, þá verður ekki langt þangað til að fer að þyngjast undir fæti fyrir henni eins og öðrum bæjarfélögum. Hv. 1. þm. N.-M. heldur ef til vill, að hann geti aflað sér atkvæðafylgis í sínu kjördæmi með þessu og það getur vel verið, en það má hv. þm. vita, að það er æfinlega fyrirboði falls, ef ósanngirnin fær að ráða eingöngu. Það er fyrsta skilyrðið til þess að geta haldið reglu í hverju þjóðfélagi, að þeir, sem með völdin fara, séu sanngjarnir. Það er ekki sjálfsagt að fara með því valdi, sem Alþ. hefir út í æsar. Þar verður að ráða fyllsta sanngirni. Allt annað hefnir sín. Hv. þm. sagði, að 1. kafli þessa frv. byði Rvík upp á mikla möguleika til tekjuöflunar. Ég veit ekki hvers vegna þessi kafli býður Rvík upp á meiri möguleika en öðrum. Reykjavík er einn af þeim stöðum, sem þegar notar þessa leið í ríkum mæli. Ef Rvík hefði nú ekki þegar slíkan fasteignaskatt, þá væri þetta mikil tekjuvon, en Rvík notar þetta nú þegar, og ég er alveg óviss um, hvort Rvík sæi sér fært að nota þennan skatt út í æsar. Eitt af því, sem kvartað er um hér, er há húsaleiga. Svo stórfelld hækkun á fasteignaskattinum mundi án efa miða í þá átt að hækka húsaleiguna enn meira. Ég veit ekki, hvort hv. þm. telur það vera hjálp við þá ríkari að velta þessum skatti yfir á þá, sem verr mega. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar. Eg hefi með því að bera þessar till. fram gert tilraun til að færa málið í það horf, sem mér virðist sanngjarnast, en læt svo bara atkv. skera úr.



Herra forseti! Því miður heyrði ég ekki alla ræðu hv. 1. þm. Reykv., þar sem ég var kallaður frá í landssimann, og hefi ég því litlu að svara. Það er þó eitt atriði, sem ég vil benda á, og ég er jafnvel að hugsa um að koma með brtt. um, þó ég sé ekki búinn að forma hana enn. Það er það, að ríkissjóður annarsvegar og hinsvegar mjög margar stofnanir, sem ríkið rekur hér í Rvík, svo sem útvarp, viðtækjaverzlun, áfengisverzl. og margar fleiri, veita fjölda fólks hér atvinnu, og þetta fólk greiðir verulegan hluta af útsvörum Rvíkurbæjar. Ég er ekki búinn að telja það saman nákvæmlega, hve miklu þessi útsvör nema, en það mun láta nærri, að þau séu 1/4 af öllum útsvörum bæjarins. Nú hefi ég hugsað mér að koma með brtt. við 10. gr., þar sem lagt sé til, að ennfremur greiðist heimingur af þessum útsvörum til jöfnunarsjóðs. Þegar sú breyt. er komin í l., er fyrst hægt að fara að tala um, að önnur bæjar- og sveitarfélög standi jafnt að vígi og Rvík, sem þó hefði það enn fram yfir aðra staði, að hér eru meiri efnamenn en annarsstaðar á landinu og meiri tekjumenn í prívatrekstri. Enn má benda á það, að helmingur allra útsvara hér er umsetningarútsvar, sem hvílir á allri verzlun, en hún er að töluverðu leyti við utanbæjarmenn. En sem sagt, aðstaðan yrði jafnari, ef þetta yrði gert, og ætla ég að koma með brtt. þess efnis.



Ég ætla aðeins að segja fá orð. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki sjá, að Rvík hefði meira gagn af I. kafla frv. en aðrir kaupstaðir og benti á að Rvík hefði þegar fasteignaskatt. Ég hefi bent á það, að fasteignir í Rvík væru meira arðberandi en á öðrum stöðum; þar af leiðandi gæti verið fært að hækka skattinn hér jafnvel á hámark, þó það væri ekki fært á öðrum stöðum. Þá sagði hv. þm., að ákvæðunum um jöfnunarsjóð væri frestað til óhagræðis fyrir Rvík. Ef honum finnst þetta vera svo, ætti hann að koma fram með brtt. um að feila bráðabirgðaákvæðin niður. En þessi bráðabirgðaákvæði eru ekki sett til að skaða Rvík, heldur í þeim tilgangi að koma þeirri jöfnun á fátækraframfærinu í kring, sem átti að vera framkvæmd nú þegar. Eftir að náð er fullum fátækrajöfnuði, sé ég enga ástæðu til, að bráðabirgðaákvæðin verði framlengd, og það er ekki nema óþörf tortryggni að búast við því.

Forseti (EÁrna): Mér hefir verið afhent svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. N.-M.: [Sjá þskj. 276,II] Brtt. þessi er of seint fram komin og auk þess skrifl., svo að leita verður tvöfaldra afbrigða frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.

1) JJós: Ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til frv. Með því að þetta er fram borið af þeim flokkum, sem bera ábyrgð á ríkisstj., og ekki hefir verið tekið tillit til neinna brtt. frá óðrum flokkum hér í þessari hv. deild, en ég er hinsvegar ósamþykkur mörgum ákvæðum þessa frv., þá tel ég rétt að vera hlutlaus við atkvgr. og greiði því ekki atkv. -  (BSt og PZ: Þetta er ekki rétt; það er nýbúið að samþ. brtt. fra stjórnarandstæðingum)  .

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Það er orðið nokkuð langt síðan umr. hófust hér í hv. d. Ég er sennilega búinn að gleyma sumu, sem ég þurfti að svara hv. þm. Vestm., en ég verð að rifja upp það, sem ég skrifaði niður, eftir því sem ég get. Hv. 2. þm. S.-M. gat þess í sinni ræðu, að málflutningur hv. þm. væri ekki meira en svo ráðvendnislegur, þegar hann var að vitna í mína grg. fyrir frv., og það var rétt, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um það efni. Ég hefi hvergi í grg. sagt annað en það, að þær breyt., sem fyrst og fremst á að gera á frv. frá því, sem það var, þegar það var flutt á síðasta þingi, séu gerðar með fullu samþykki skipaskoðunarstjóra. Annað er ekki sagt, og þetta vil ég, að sé staðfest í þingtíðindunum. Það er því hrakið hjá hv. þm., að ég sé að fara með einhverjar blekkingar fyrir hv. d. og þingi. En það er ekki launungarmál, og það kom fram í n., að ég og skipaskoðunarstjóri erum ekki sammála um allt, sem er lagt til í frv. mínu. Sumt af þeim till. er þess eðlis, að það er skiljanlegt, að skipaskoðunarstjóri hafi vegna embættis síns ástæðu til þess að leggja að einhverju leyti á móti þeim. En eins og hv. þdm. er ef til vill kunnugt, hefir gagnrýni á störfum skipaskoðunarstjóra verið svo hávær, að það væri í rauninni ekki nema greiði fyrir hann, ef á einhvern hátt væri hægt að létta af honum þeirri gagnrýni. Ég tel, að þetta sé nóg til þess að hrekja ummæli hv. þm. um ósannsögli og óráðvendni hjá mér í flutningi máls. Hann gat þess um leið, um hvað ágreiningur hefði verið milli mín og skipaskoðunarstjóra, sem mér skildist hann vilja gera að sínu máli, sinni till. í málinu, þó að hann hafi í raun og veru ekki gert það, eins og sjá má á þeirri dagskrá, sem hann leggur fyrir hv. d., en hinsvegar vill hann gera lítið úr þeim till., sem hér liggja fyrir frá mér, og vill meina, að þær hafi ekki við rök að styðjast. Ég gat þess í minni framsöguræðu, að ég styddist hér við ummæli og reynslu fjölda sjómanna úr öllum starfsgreinum sjómannastéttarinnar um það, hvað menn óskuðu að fá breyt. á. Ég ætla ekki að endurtaka það. Hitt getur verið álitamál, hvað mönnum finnst frambærilegt til þess að ná samþykki, því að um það má deila, hvort þetta eða hitt eigi að lögfesta nú eða síðar. Svo er það t. d. um hleðslumerki, sem í rauninni er óþarft að tala um nú, þar sem ég geng inn á miðlun í þessu máli með það að vísa til aðgerða síðar meir, aðgerða ráðh. og þeirra, sem vilja gera breyt. á því, með því að ráðh. setji reglugerð um það, hvernig girt verði fyrir ofhleðslu fiskiskipa. Svo að þetta er í rauninni úr sögunni, þó að ég sé þeirrar skoðunar, að það sé réttmætt að krefjast þess, að hleðslumerki séu á öllum skipum. og því til sönnunar skal ég benda á það, að í Noregi eru núna mjög miklar umræður í blöðum um það, hvort ekki eigi að grípa til þess ráðs. Ég segi ekki, að Norðmenn ætli að lögfesta þetta, en þetta sýnir, að þessi skoðun er ekki einungis hér á Íslandi, heldur einnig hjá nágrannaþjóð, sem hefir ekki ólíka aðstöðu með sjósókn og við, þó að hún sé kannske ekki í mörgum stöðum eins og hér, en þetta sýnir, að þeim hefir dottið það sama í hug og ég hefi leyft mér að bera fram. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar un: þessa hlið málsins, því að ég hefi gengið inn á þessa miðlun, eins og ég tók fram. Hv. þm. gat þess, að þannig ákvæði um hleðslumark þekktust hvergi erlendis. En ef það er nauðsynlegt hér, hverju skiptir þá, þó að það kunni að vera ónauðsynlegt erlendis? Er til nokkur þjóð, sem stundar eins hættulegar fiskiveiðar og við - úti í opnu hafi í náttmyrkri vetrarins, við veðráttu heimskautsbaugsins, og það, sem bíður fleytunnar, ef út af ber, er brimótt klettaströnd -, á nokkur þjóð önnur svo háskalega baráttu á sjónum, að manntjónið er hlutfallslega eins og í skotgröfunum í heimsstyrjöldinni? Er þá undarlegt, þó að við þurfum að útbúa farkost okkar betur og gæta meiri varúðar en aðrar þjóðir? Þá kom hv. frsm. minni hl. inn í farmannasambandið og það, að ekki hefði verið leitað ráða þess um frv. Og hann rökstuddi ummæli sín með því að lesa upp úr þingtíðindum farmannasambandsins það, sem hann áleit vera tillögur þess um málið. En þingið gerði enga endanlega ályktun, aðeins setti nefnd til að rannsaka þessi mál. Og sú n. gerði ekki neitt nema vísa þessu til milliþn. Og form. þeirrar n. gerði aftur það, heldur en ekki neitt, að mælast til þess, að Alþingi léti n. athuga málið. Útkoman af aðgerðum farmannasambandsins er því ekki neitt, og það er algerlega út í hött að minna á hana til þess að hrekja ummæli mín. - En ef stjórn farmannasambandsins vildi, gat hún sent Alþingi sérstakar till. til breytinga, eins og ýmsir aðrir aðiljar. Það gerir hún ekki. Það sýnist vera af því, að hún sjái ekki ástæðu til að óska breyt. á frv. Nú hefir málið tegið fyrir tveim þingum, í fyrra og núna, svo að fresturinn hefir verið nógur til að átta sig. - Þessar mótbárur hv. frsm. minni hl. sýna einungis, að hér er verið að gera leik að því að tefja málið einu sinni enn, - til þess að fresta ýmsum liðum frv., sem ég skal játa, að þýða kannske nokkurn aukakostnað fyrir útgerðarmenn. Hv. frsm. minni hl. minntist á ýmis mótmæli gegn frv., t. d. frá stórútgerðarfélögum, sem hann kallaði. - þau eiga kannske 2–3 báta. Þær aths. hafa annars verið teknar til greina, eins og ég hefi þegar sagt, og rekast ekki á frv. Loks var það aðalröksemi hjá hv. þm., að lögin yrðu aldrei framkvæmd til hlítar, þau gerðu ekki gagn, þetta yrðu pappírslög. En við hv. 2. þm. S.-M. vorum á annari skoðun og eins skipaskoðunarstjóri. Hann áleit þetta alveg bráðnauðsynleg lög, og þó að okkur greini á um aðferðir í einstökum atriðum, skiptir það hvergi mjög miklu máli. Hv. frsm. minni hl. kvaðst vilja vinna að björgunarmálum. Ég skal viðurkenna, að hann hefir unnið gott og nytsamt verk í þágu björgunarmála í Vestmannaeyjum. því undarlegra er það, að hann skuli vinna á móti þeim málum hér.

Vantreystir þm. ríkisstj.?

. Langt frá því. En allur dráttur er skaðlegur. Ég er líka mjög óviss um, að nokkrar till. komi, þó að beðið sé til næsta þings. Ég er ekki trúaður á það heldur, að Alþingi gæti fallizt t. d. á allar till. skipaskoðunarstjóra. Talstöðvar fyrir báta eru ekki eins flokks verk. Þær hafa gert gagn og eiga eftir að gera meira. En það er ekki nóg. Bátana þarf engu að síður að gera svo úr garði, að þeir geti bjargað þeim, sem á þeim eru, þó að vélar bili og ýmiskonar óhöpp komi fyrir. Margt er enn ótalið, sem mátt hefði minna á, en ég læt þetta nægja. Ég óska þess, að hv. þd. lofi nú þessu máli að ganga gegnum þingið, eins og meiri hl. n. er sammála um að mæla með. - Eftir því, sem slysin verða tíðari, verður alltaf að herða á eftirlitinu. Mér dettur ekki í hug, að ekki megi gera betri till. síðar, eftir því sem reyslan kennir, en þá má alltaf bera þær till. fram sem breyt. á lögunum. Ég vona, að hv. þd. felli þá rökst. dagskrá, sem hér er fram borin.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Hv. frsm. meiri hl. var í raun og veru að glíma við skuggann sinn í allri ræðu sinni, eða við það, sem ekki er til nema í hans eigin ímyndun. Það er ímyndun, að hjá mér sé viðleitni til að hindra framgang málsins. Ég hefi ekki lagzt á móti því að lagfæra lögin og jafnvel herða mjög mörg ákvæði þeirra. Hinu hefi ég haldið fram. að málið væri ekki svo vel undirbúið af honum sem skyldi. Og ég styrktist í trú minni við þann fund, sem ég gat um, þegar skipaskoðunarstjóri, sem hv. frsm. meiri hl. hefir vitnað í sem einskonar meðstarfsmann sinn í þessum efnum, lét það í ljós við sjútvn., að hann væri ósamþykkur flestöllum helztu breyt., sem gera ætti með þessu frv.

Það er ekki rétt

. Það gerir mig vantrúaðan á, að vel sé unnið, eða að hv. frsm. meiri hl. sé lás fyrir öllu viti í þessum málum. Ef farin væri sú leið, sem ég legg til, og dagskráin samþ., gæfist tóm til að gera frv. betur úr garði. Ef fulltrúar sjómannafélaga t. d. úr öllum fjórðungum landsins segðu álit sitt, kæmu fram miklu fleiri sjónarmið heldur en þó að við hv. frsm. meiri hl., séum að deila um þetta. Og jafnframt vil ég, að menn með sérþekkingu eins og skipaskoðunarstjóri og fulltrúi frá farmannasambandinu beri saman ráð sín um öryggisráðstafanirnar og það, sem þykir vanta í lögin, - þar á meðal um það, hvað hægt er að gera til að varna því, að tjón hljótist af ofhleðslu. Þar kemur margt til greina, misjöfn sjósókn, róðrarlag o. s. frv. Það getur ekki verið neitt móti því, að þeir, sem standa í mannraununum sjálfir, fái að leggja ráð á með skipaskoðunarstjóra. Það, sem sjómenn leggja til og skipaskoðunarstjóri, hlýtur alltaf að miðast við það, sem kemur að raunverulegu haldi. Okkur, sem ekki stöndum í þessum mannraunum, getur miklu frekar yfirsézt, svo að við gerum það að aðalatriðum, sem í rauninni eru aukaatriði. Ég veit ekki betur en tvær óskir hafi komið fram á þessu þingi um að endurskoða siglingalögin, - þó að það hafi ekki komið fram í þessari deild. Hv. þm. segir, að það, sem meiri hl. sjútvn., hann og hv. 2. þm. S.-M., hafi orðið sammála um, megi ganga fram á þessu þingi, og þó að lögin séu sett, megi alltaf afsaka, þótt einhver mistök hafi átt sér stað, og bæta gallana seinna. Því ekki að reyna strax að fyrirbyggja mistökin? En löggjöfin um siglingar bendir því miður ekki á, að hv. frsm. meiri hl. sé óskeikull. Þar er margt, sem virðist þurfa umbóta, þó að erfitt sé viðfangs, þar sem lögin eru svo ný. Það er t. d. hart fyrir ungan mann, sem í 10 ár hefir stundað sjó á kannske 30 tonna bát og þolað allar hættur, sem því fylgja, að hann hefir ekki réttindi til að ganga í stýrimannaskólann. Hvaða réttlæti er í þessu? Eftir þessari lagasetning, sem þessir fróðu menn hafa sett með hv. frsm. meiri hl. fremstan í flokki, eru námskeiðunum fyrir sjómenn þau skilyrði sett, að námskeið varð að falla niður í Vestmannaeyjum í vetur sem leið, út af naglalegum ákvæðum, t. d. um það, að vélstjóri er ekki skoðaður jafngildur háseta hvað reynslu snertir. Ef gert verður út í vetur, verður það mesta þraut að hafa nóga prófmenn. Það er búið að koma því svo fyrir, að allir á bátunum, nema ég held einn maður, verða að hafa eitthvert próf. Svo er þess gætt að hafa ákvæði laganna nógu þröng til þess að ekki sé hægt að halda námskeiðin, - nema þá í lögleysu. En í fyrra treysti stjórnarráðið sér ekki til að brjóta lögin. Þetta vildi ég minna hv. frsm. meiri hl. á til marks um það, að öllum getur skjátlazt. Ég vil ekki endurtaka fyrri ræðu mína. Þegar hv. frsm. meiri hl. segir, að ég fari villur vegar, þá gerir bann það, en ég ekki. Ég kom með þingtíðindi farmannasambandsins frá þinginu í sumar og las upp úr þeim orð fyrir orð. Hvað hefir hv. þm. að bera fram móti þeirri heimild, sem farmannasambandið sjálft getur út? Hann hefir tal af manni, sem verið hefir á þinginn, og orð, sem sá maður lætur falla í viðræðu, eiga að gera það allt ómerkt, sem þingið hefir ályktað! - Það er heldur veik aðstaða að ætla með slíkri sögusögn að ógilda þingtíðindi, sem liggja hér á borðinu. Ég er ekki einn til frásagnar um þetta. Bæði form. farmannasambandsins og einn meðstjórnendanna komu hér í þingið, hittu mig og fleiri úr sjútvn. og fóru opinberlega fram á það, að þeir fengju á formlegan hátt að vera með við það á fundum n. að endurskoða lögin um eftirlit með skipum. Fundarhlé. Hv. frsm. veik enn að því, að fyrir mér mundi vaka helzt það, að af þessu eftirliti leiddi kostnað fyrir þá aðilja, sem hlut eiga að máli. Þetta er nú ekki rétt. Það vakir alls ekki fyrir mér. Hinsvegar get ég sagt það, að það er sjálfsagt viðurkennt orðið af þeim mönnum, sem setu eiga á Alþingi, að ég ekki tali um fjölda manna utan þings, að Alþingi hafi undanfarin ár verið allt of ört á að lögleiða lagaákvæði, - að vísu sumpart nýt, en sumpart líka lítils nýt, - sem hafa í för með sér síaukna skatta fyrir skipastól landsmanna. Og venjulega hefir viðkvæðið verið hjá flm. þessara mála. ef einhver hefir leyft sér að benda á, að hér væri um aukinn kostnað að ræða, að þetta væri nú svo hverfandi lítið. Og það er satt, það hefir oft og tíðum virzt vera hverfandi atriði út af fyrir sig. En allir þessir smáu liðir - þeir eru reyndar ekki allir smáir - eru orðnir samanlagðir ein þung kostnaðarbyrði, stór baggi fyrir þá menn, sem eru að baksa við að halda skipum gangandi á sína fjárhagslegu ábyrgð. Það er svo sem hægurinn nærri fyrir flm. þessa frv. að standa hér og hrópa hátt um það, að hann horfi ekki í þennan og þennan kostnað, þar sem mannslífin séu annarsvegar. Þetta lætur vel í eyrum og er ógnar handhægt vopn; í fyrsta lagi vegna þess, að sá, sem því veifar eins og hv. flm. gerir nú, getur aldrei skorið sjálfan sig á því. og hinsvegar er hægt með þessu tali að drepa á þá viðkvæmu strengi, sem hjá hverjum manni hrærast, að vilja ekki standa í vegi fyrir því, sem að gagni megi verða til að firra sjómenn sjóslysum. En samt sem áður, það verður að halda með varfærni á þessu vopni; jafnvel ber þeim að gera það, sem vita, að það bitnar aldrei á þeim sjálfum. Hv. þm. hefir misskilið mín orð, ef hann hefir dregið þá ályktun, að ég teldi, að talstöðvar í skipum væru helzta hjálparmeðulið, og væru þær til staðar, þyrfti ekkert annað. Þetta er svo langt frá því að vera rétt skilið. En hvað afskipti þingflokka af þessu máli snertir, held ég þau hafi verið lítil, og það, sem gert hefir verið í þeim efnum, hafi mest verið gert utan áhrifa Alþingis. Þannig voru það alveg prívat-ráðstafanir í mínu byggðarlagi, og var lagt fram fé af hálfu þeirra, sem bezt máttu, til hinna máttarminni bátaeigenda til að koma upp talstöðvum. Þetta er vegna þess, að við viðurkennum, að þær eru stórkostleg hjálp. En ég skal og fyrstur manna viðurkenna, að talstöðvar út af fyrir sig eru ekki einhlítar að þessu leyti. Og yfir höfuð er ég nú þeirrar skoðunar, að margar lagaforskriftir séu heldur ekki einhlítar, heldur sé dugnaður og árvekni og kunnátta sjómannanna, samfara góðum farkostum, oftast það öruggasta til bjargræðis. Hv. frsm. minntist á skipaskoðunarstjóra og hans störf í þessu máli og taldi, að hann lægi jafnvel undir sterku ámæli, að því er mér virtist, fyrir framkvæmdir á sínum störfum. Ég verð að segja, að hv. frsm. tók þarna nokkuð djúpt í árinni. Skipaskoðunarstjóri er að mínum dómi og allra, sem hann þekkja, vandaður og samvizkusamur maður. Og þetta mikla ámæli, sem hv. frsm. telur, að á honum liggi, hefi ég ekki orðið var við úr annara munni en þessa hv. þm. Annars eru það alltaf ákaflega hæpin rök í hverju máli sem er, að vitna í það, sem Pétur eða Páll segja á götunni, og jafnvel leggja fram hálfgerðar gróusögur til stuðnings sínu máli, og raunverulega ekki frambærileg rök á Alþingi. Að frestun á endurskoðun þessara laga samkv. þeim till., sem ég ber fram, get ég sannast að segja ómögulega verið samþ. frsm. um, að stefni málinu og þar með sjálfu örygginu í nokkurn voða. Þeir, sem segja, að samkv. minni dagskrá yrði málinu stefnt í óefni, þeir verða annað tveggja að gera, kannast við, að þeir álíti, að ríkisstj. muni trassa þann vilja Alþingis, sem í dagskránni felst, eða álita, að þeir aðiljar, sem ég bendi á sem hæfasta til að leggja góð ráð, sem eru fulltrúar farmannasambandsins og fulltrúar sjómanna úr hinum ýmsu byggðarlögum, hafi ekki það vit til brunns að bera í þeim efnum, sem að haldi komi. Aðrar ástæður geta ekki legið til grundv. fyrir því að fella mína dagskrá. Því að þessu verki á samkv. henni að vera lokið fyrir næsta þing. Og ef frv. þannig undirbúið er lagt fyrir næsta þing, má vænta, að lög um þetta efni verði komin til fullra framkvæmda fyrir þann tíma, sem síldarvertíð hefst á næsta ári. Ég segi síldarvertíð vegna þess, að hv. frsm. hefir, a. m. k. í sínu upphaflega frv., miðað öryggisráðstafanir við síldveiðar, og hefir það enda komið fram í umr. um málið, þar sem hann taldi, að hætta á ofhleðslu yrði mest þar. Hvað það snertir, að sjósókn sé hér framkvæmd undir langverstu skilyrðum að öllu samanlögðu, þá tel ég mig ekki bæran að dæma um, hvar sjósókn kann að vera erfiðust á hnettinum, miðað við skipakostinn, sem menn hafa yfir að ráða. Því að það verður alltaf að taka tillit til þess, ef meta á hættur og erfiðleika. hvaða vörn menn hafa til að mæta erfiðleikunum. Hv. þm. kann að vera dómbær í þessu efni - að sínu eigin mati. Ég segi um míg fyrirfram, að ég er það ekki. Annar þeirra manna, sem komu á fund minn í Alþingi út af þessu máli, var einn af forráðamönnum farmanna- og fiskimannasambands Íslands, ég hygg form. þess, en sá, sem kom á fund sjútvn., var núv. skipstjóri á Esju, Ásgeir Sigurðsson. Ég tel nú sannast að segja, að það hefði verið hart að gengið fyrir mig, þegar maður, sem er í slíkri ábyrgðarstöðu, að hann stýrir strandferðaskipi með jafnvel hundruðum farþega kringum strendur landsins yfir verstu vetrarmánuðina, fer fram á það beinlínis, að hann eða fulltrúar hans fái að taka þátt í undirbúningi þeirra ráðstafana, sem gerðar eru til öryggis skipum, - þegar slíkur maður fer fram á að láta álit sitt í ljós, treysti ég mér ekki til að segja við hann: Þínar skoðanir eru ógrundvallaðar, ég hefi sjálfur fullkomlega vit á þessu og þarf ekki á þinni reynslu að halda. Ég treysti mér ekki að vísa frá framboðnum upplýsingum þess manns, sem hefir svo raunhæfa þekkingu, að hann hefir í mörg ár stýrt skipi á ferðum hringinn í kringum hina lítt upplýstu, vogskornu og hættulegu strönd þessa lands, og þó ekki væri um annað að ræða en sjálfsagða kurteisi, þá mundi margur vilja gefa þessum manni kost á að láta þingið njóta sinnar reynslu í þessu efni, þar sem líka þessi maður er forráðamaður þess félags sjómanna, sem hér um ræðir í dagskrártill. minni. Þetta vildi ég segja um annan lið dagskrárinnar. Þá er það alveg sjálfsagt, að sjómennirnir sjálfir verði spurðir ráða í þessu efni. Ég held, að það sé í fyrsta sinn með þessari dagskrártill., sem farið er fram á það, að sjómennirnir sjálfir taki þátt í lagasetningu um þau mál, er að sjómennsku lúta, og er það hrein furða, að form. eins sjómannafélags skuli ekki vilja unna sjómönnum þess sóma að vinna að lausn þessa máls, en loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að fulltrúar frá sjómannafélögum í hinum ýmsu hlutum landsins geta vissulega gefið mjög þýðingarmiklar upplýsingar og bendingar um það, hvernig haga skuli eftirliti á hinum ýmsu stöðum og hvað gera megi til öryggis skipum og mönnum á hverjum stað. Ég get svo látið hér staðar numið. Ég vænti, að hv. d. sjái, að full rök eru fyrir því, að þeir menn, sem vísað er til í dagskrártill., fái undir handleiðslu ríkisstj. að athuga þetta mál, og að öryggi þess er síður en svo stefnt í nokkurt óefni, þó málið fyrir það þurfi að bíða næsta þings.

Páll Zóphóníasson Hv. þm. Vestm. er hér með till. til rökst. dagskrár, sem mér skilst hann byggi á því, að málið sé ekki nægilega undirbúið. Hann las hér við 1. umr. málsins samþykkt, sem gerð hafði verið á fyrsta þingi farmannasambands Íslands, þar sem í fyrsta lið þessarar samþykktar var gert ráð fyrir, að félagið léti undirbúa og flytja á þessu þingi frv. um eftirlit með skipum. Ég vil nú spyrja hv. þm., hvaða hv. þm. hefir verið beðinn að flytja slíkt frv. fyrir félagið, úr því það hefir ekki komið til sjútvn., eða hvort stjórn félagsins hefir daufheyrzt við samþykkt þessari og engar till. gert. Hv. 2. þm. S.-M. taldi, að lítið mundi græðast á því að fresta málinu og að við mundum verða litlu nær. En hvað er þetta litla, sem hann hyggur, að hafast mundi upp úr því að bíða? Mér skilst, að það sé þó eitthvað. Hv. sessunautur minn vill samþ. frv. strax og ekki bíða eftir neinum frekari upplýsingum. Mér finnst það koma úr hörðustu átt frá honum, þar sem mér virðist hann vanta ýmsar nauðsynlegar upplýsingar í málinu, og þar sem málið á að falla undir vernd og eftirlit hans ráðh., sem bæði hann og ég treystum til hins bezta til að afla hinna ýtrustu gagna, jafnhliða því, að þá kæmi einnig til álita frv. farmannasambandsins, þá finnst mér, að ekki geti hjá því farið, að það yrði málinu til heilla að biða með afgreiðslu þess til næsta þings. Að þessu öllu athuguðu finnst mér rétt að samþ. dagskrártill. hv. þm. Vestm.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég vil leyfa mér að beina örfáum orðum til hv. 1. þm. N.- M. út af ræðu hans. Það er rétt, sem hann tók fram, að farmannaþingið beindi því til stjórnar farmannasambandsins að flytja brtt. við þessi l., og n. var skipuð í það mál, sem þó ekkert hefir gert. Eins og ég hefi upplýst, þá hefir form. þessarar n. tjáð mér, að hann hafi eiginlega ekkert að athuga við frv. og brtt. mínar, en til þess að látast vilja eitthvað gera, hefir hann lagt til, að málið verði falið milliþn. Það er rangt hjá hv. 1. þm. N.-M., að ég hafi sagt, að það vantaði upplýsingar í málinu. Og ég er sannfærður um, að þó afgreiðsla þess dragist til næsta þings, þá kemur ekkert nýtt fram á þeim tíma, nema skipaskoðunarstjóri fái einhvern hv. þm. til að flytja sínar brtt.

Er hann ekki sammála hv. þm.?

. Ég sagði áðan, að milli okkar væri nokkur ágreiningur um smærri atriði, t. d. um það, hvort skipaskoðunarmenn í einstökum héruðum ættu að vera líka trúnaðarmenn. - Annars vildi ég segja það, að ég hélt, að hv. 1. þm. N.-M. væri svo velviljaður því, að öryggið á sjónum yrði sem fyrst tryggt, að ég hélt, að hann vildi ekki tefja fyrir málinu. Hv. þm. Vestm. sagði í sinni löngu ræðu, að málið þyrfti ekki að tefjast, þó því yrði frestað til næsta þings. Þetta stangast á hjá honum við það, að hann taldi nægilegt, að l. kæmu til framkvæmda fyrir síldartímann. Það er einmitt ekki nægilegt, því þetta mál snertir allan skipaflotann; það er ekki aðeins hleðslumerkingin, sem hér er um að ræða hvað eftirlit snertir, og það fæst fyrst með því að samþ. till. meiri hl. n. Hann gerir ráð fyrir, að fulltrúar frá öllum sjómannafélögum eigi að koma saman til að gera till. í málinu. Slíkt hlýtur að tefja tímann, og eitthvað kemur það til með að kosta. Ef gengið er út £rá venjulegum hraða í slíkum störfum, eru engar líkur til, að sú athugun yrði búin fyrir næsta þing. sem líklega kemur saman um 20. febr. næstk. Með þessu mundi þá hv. þm. Vestm. ná sínum tilgangi, að draga þetta mál á langinn um eitt ár. Þá var hv. þm. að blanda inn í umr. öðru máli, frv. um atvinnu við siglingar, og sagði, að þar hefði ég ekki reynzt óskeikull; eins mundi geta verið í þessu máli. Ég var nú ekki einn um að semja það frv., og ég býst við, að hann taki meira tillit til sumra annara, sem þar lögðu hönd að verki. En ég vil spyrja hv. þm., hvaða l. það eru, sem sett eru og ekki hafi á sér agnúa. Og úr því svo mikið er vitnað í farmannasambandið, þá skal ég taka það fram, að vitanlegt er, að þetta félag vildi ekki láta breyta þeim h, fyrr en þá að meiri reynsla væri fengin. Hv. þm. var að vitna um þá örðugleika, sem komið hefðu fram á því, að Vestmannaeyingar gætu sótt námskeið hér í Reykjavík. Hv. þm. veit vel, að það voru ekki þessi l., sem stóðu í vegi fyrir því, að þessir menn kæmust á umrætt námskeið, heldur voru það reglugerðarákvæði, sem stóðu þar í vegi og síðar var breytt. Nei, slíkur málaflutningur sem þessi held ég, að hljóti að hefna sín, en þar sem þetta mál er ekki til umr. ætla ég ekki að svara hv. þm. frekar. Ég hefi ekki orðið var við, að það hafi þurft að brjóta þessi l. síðan þau gengu í gildi. Hann var að tala um, að nú væru fjórir lærðir menn á hverju skipi. En er nokkuð að lasta það, þó íslenzku sjómennirnir séu kannske betur færir en tíðkast hjá einhverjum öðrum þjóðum? Þessir menn vinna sín verk á skipunum. Svo segir hv. þm. aftur á móti, að aðalatriðið sé, að mennirnir hafi þekkingu og dugnað til að bera. Þannig stangast hans ályktanir. Þá segir hv. þm., að hann hafi ekki orðið var við óánægju eða andúð í garð skipaskoðunarstjóra hjá öðrum en mér. Það er merkilegt, eins oft og hann þykist eiga tal við sjómenn, að hann skuli ekki víðar hafa orðið var við gagnrýni á honum. Það hafa þó verið haldnir fundir bæði hér og annarsstaðar á landinn, þar sem mjög hörð gagnrýni hefir fram komið í garð þessa manns, og þó sú gagnrýni hafi ekki alltaf verið að öllu leyti sanngjörn, þá vita allir kunnugir, að hún hefir við nokkuð að styðjast. Hann ber mjög fyrir sig stjórn farmannasambandsins, og mun það rétt, að einhverjir í henni vilji tefja fyrir málinu, en svo er það líka aðallega annað, sem á bak við vakir hjá hv. þm. Hann segir, að það verði ekki ég, sem verði skorinn í þessu máli; kostnaðurinn af þessu frv. komi á aðra. Það er útgerðarmaðurinn. sem þarna talar; það er budda hans, en ekki nauðsyn málsins, sem hann setur á oddinn. Hér eru ekki aðrar kröfur á ferðinni en þær, sem teknar eru til greina í öðrum löndum, að útgerðarmenn geri skip sín svo úr garði, að lífi og limum þeirra, sem á þeim starfa, sé ekki hætta búin. Það er aðeins þessi sjálfsagða krafa, og það hefir reynzt svo, að einstaklingunum sjálfum væri ekki trúandi í þessum efnum, svo hið opinbera verður að skerast í leikinn og setja reglur og lög um eftirlit með skipunum. Það er hinn mannlegi breyskleiki, sem hér þarf að hafa eftirlit með, og hv. þm. veit, að í útlöndum eru ákvæði um þetta miklu strangari en í þessu frv. Ég skal ekki fjölyrða um ósk hins mæta manns, skipstjórans á Esju, sem hann á að hafa flutt við hv. þm. Vestm., en mig furðar á því, að hann skyldi ekki snúa sér til n. með sínar óskir, eða mín, því ég hygg, að ég þekki þennan mann betur en hv. þm., og furða mig á því, að hann skuli ganga framhjá mér með sínar óskir, svo að ég legg tæplega fullan trúnað á þær.

Ég vænti, að hv. þm. sé ekki að væna mig um, að ég segi ósatt. - IngP: Þessi maður hefir staðfest hið sama í viðtali við mig og hv. þm. Vestm. hefir eftir honum

. En þó málinu væri nú frestað vegna þessa manns, er engin von til þess, að hann fái tíma til að sinna því. Hann er alltaf í ferðum kringum landið og mundi því ekki geta tekið þátt í því starfi, sem hv. þm. heldur fram, að eigi að fara fram milli þinga. Ég vænti, að ég hafi þá svarað því, sem ég þarf að svara úr ræðum hv. þingmanna, en fari svo, að dagskráin verði samþ., þá eru engar líkur til, að sá undirbúningur, sem þar er gert ráð fyrir, verði búinn fyrir næsta þing, ef kalla á saman fulltrúa víðsvegar af landinu. Og ekki alllítið hlýtur það að kosta að stefna þessum fulltrúum hingað til Reykjavíkur og láta þá sitja hér í viku til hálfan mánuð við þessa athugun. Nei, það er allt annað en þetta, sem á bak við liggur hjá hv. þm. Þær ástæður, sem hann færir fram, eru tómar blekkingar. Ef farmannasambandinu er alvara, getur það sent sjútvn. sitt álit, en ég get eins vel búizt við, að aldrei komi neitt frá þessu sambandi. Ég hefi svo ekki fleira að segja, nema nýtt tilefni gefist, en óska, að atkvgr. fari ekki fram fyrr en hv. d. er fullskipuð.

* Frsm. minni hl. (Jóhann Jósefsson): Hv. 1. þm. N.-M beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvernig stæði á því, að Alþingi hefði ekki borizt tillögur frá farmannasambandinu, grundvallaðar á samþykkt fyrsta sambandsþings þess. Ég er nú ekki neinn málsvari farmannasambandsins og get því ekki svarað fyrir þess hönd, en ég get þess til, að það sé ekki tilbúið með sínar till. En hinsvegar er það skiljanlegt, að þegar þessir menn verða þess varir, að frv. er komið fram á Alþingi um þetta efni, þá koma þeir til mín, og að því er mér skilst einnig til hv. 2. þm. S.–M., og fara fram á, að málinu verði frestað. Annars veit ég það, að hv. frsm. heldur því ekki fram í alvöru, að þessir menn muni ekki hafa talað við mig eða ég skýri rangt frá þeirra óskum. En hv. þm. er undrandi yfir því, að þessir menn skyldu ekki heldur koma til sín. Þarna liggur hundurinn grafinn. Það var kannske tilviljun, að þessir menn hittu ekki hv. þm. hér og hafa svo gert sér að góðu að tala við hv. form. sjútvn. og svo aðra minni háttar menn, eins og mig, en þetta er það, sem hv. flm. frv. á erfitt með að þola. Þá sagði hv. þm., að ef dagskrá mín yrði samþ., mundi athuguninni ekki verða lokið fyrir næsta þing. Með því gerir hann allt of lítið úr sér og sínu starfi. Bæði frv. hans og brtt., auk þeirra l., sem nú gilda, skoða ég sem ágætan grundvöll fyrir þá menn, sem koma til með að fjalla um málið samkv. minni dagskrártill. Ég get upplýst hv. þm. um, að þessu er þannig farið. Það getur verið, að hann hafi ætlazt til þess, þegar hann barðist fyrir því að koma þessu ákvæði í l., að þessir menn heimtuðu ekki kaup fyrir að vera lærðir ,til þessa. En það eru háværar kröfur frá þessum mönnum um að fá hærra kaup en óbreyttir hásetar. Hv. þm. setti mikið fyrir sig, ef kostnaður skyldi verða í sambandi við undirbúning málsins fyrir næsta þing, en hann er á öðrum stöðum ekkert kvíðinn um kostnaðinn. Ég hefi ekki talið saman, hvað ot kemur fyrir í frv. hv. þm., að kostnaður af þessu eða hinu greiðist af skipseiganda. Þá setur hv. þm. ekki fyrir sig kostnaðinn. Ég býst ekki við, að skipstjórinn á Esju hafi laumazt á bak við nokkurn mann í þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að það hafi verið tilviljun ein, að hann hitti ekki hv. flm. þessa frv., þegar hann var hér að tala máli farmannasambandsins, og því ástæðulaust fyrir hv. flm. að taka þetta nærri sér, eins og kom fram í ræðu hans. En hitt, að hann kom ásamt öðrum manni úr stjórn félagsins og bar fram tilmæli farmannasambandsins um, að það mætti eiga hlut að málinu, er satt og rétt. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta. Að því er snertir nágrannalöndin, sem hv. þm. var að tala um, þá mun vera svo um okkur eins og marga fleiri, að hvorugur okkar er óskeikull um það, hvað þar er á seiði. Ég hygg, að það muni samt sem áður vera rétt, að ýmisleg ákvæði, sem hér er verið að setja í 1. og látin gilda fyrir hin smærri skip, eru enn ekki lögfest þar, a. m. k. ekki í því nágrannalandi, sem er skyldast okkur hvað sjómennsku snertir, eins og t. d. í Noregi. Það er alveg áreiðanlegt, að þegar setja á reglur um öryggi á sjónum, þá er það þess vert, að þeir menn fái að láta uppi álit sitt, sem sjálfir eru sjómenn og taka þátt í hinu daglega lifi á sjónum. Ég verð að halda því fram, að þau fyrirmæli, sem að haldi geta komið, megi vel setja á grundvelli þeirrar löggjafar, sem þegar liggur fyrir, á þann hátt, sem ég hefi lagt til, og þannig, að það geti orðið lögfest á næsta þingi. Ef svo væri ekki, þá væri sú löggjöf, sem fyrir er, ófrjó, og ekki hægt að byggja á henni, og þá ekki heldur það frv., sem hv. þm. hefir borið fram, en ég tei, að hvorttveggja geti verið góður stuðningur við endurskoðun 1. Það er í raun og veru ekki annað, sem farið er fram á, en að löggjöfin um þessi mál verði endurskoðuð. Í dagskránni hefi ég bent nokkuð á, á hvern hátt það mætti verða, og þó um það megi ef til vill deila, hvort það mætti ekki verða á einhvern betri hátt, þá verð ég að halda fast við það, að sú aðferð, sem ég vil fara í þessu máli, muni geta leitt til góðs árangurs, og sér í lagi, þegar þess er beinlínis óskað af sumum þeim aðiljum, sem nefndir eru í dagskránni.

*Brynjólfur Bjarnason: Það er fjarri mér að lengja umr. um þetta mál. Ég vil aðeins gera grein fyrir minni afstöðu til málsins. Annar af flokksbræðrum mínum í Nd., hv. 5. landsk., lagði í byrjun þings fram þáltill. um endurskoðun á þessari löggjöf fyrir næsta þing. Þegar þetta frv. kom fram, þá ákvað hann að fá henni frestað, og hann mun, þegar málið kemur til Nd., bera fram brtt. við frv. Ég held, að það verði ekki um það deilt, að í þessu frv. frá hv. 3. landsk. séu mjög mikilsverðar endurbætur, en á hinn bóginn er það líka víst, að frá mjög miklum hluta sjómanna hafa komið fram ákveðnar raddir um það, að frv. sé í mörgum greinum algerlega ófullnægjandi. Ég mun hér taka þá afstöðu til málsins, að ég vil greiða fyrir því, að frv. komi sem fyrst til hv. Nd. og þar fáist það sannprófað hvort það fær þar viðunandi afgreiðslu. - Ég mun svo ekki hafa um þetta fleiri orð.

* Flm. (Brynjólfur Bjarnason): Herra forseti ! Það stendur í grg. þessa frv., að hér sé um bráðabirgðabreyt. á framfærslul. að ræða, sem á að gilda þangað til alþýðutryggingar eru komnar í það sæmilegt horf, að fátækraframfæri er orðið óþarft. En á því getur orðið löng bið, svo það er vissulega hin fyllsta þörf að endurskoða framfærslul. Í raun og veru er hér um að ræða mjög nauðsynlega og gagngerða breyt. á framfærslul., og hefir við samningu frv. verið reynt að styðjast við þá reynslu, sem fengizt hefir í þessum efnum bæði hér í Reykjavík og annarsstaðar, bæði till. styrkþega og þeirra, sem kunnugastir eru framfærslumálunum, svo sem mæðrastyrksn., framfærslun. og annað þaulkunnugt fólk. Einnig hefir verið stuðzt við frv., sem flutt var hér á Alþingi 1932 af 10. landsk., og annað fra-. flutt af tveimur Alþflþm. á þinginu í fyrra. Allt það, sem hér hefir verið nefnt, hefir verið haft til hliðsjónar við samningu frv. Allir þessir hlutir hafa verið þaulræddir á undanförnum árum. En jafnvel þó þetta frv. sé allumfangsmikið, þá er mér það ljóst, að það er engan veginn tæmandi; framfærslumálin eru svo umfangsmikil og stöðugt er ný og ný reynsla að koma fram á því sviði, sem hefir í för með sér þörf breytinga. Auk þeirra aðalbreyt. á framfærslulöggjöfinni, sem felast í frv., eru þar ýmsar smærri breyt., sem sumar eru þó ekki eins smáar og þær sýnast í fljótu bragði. En í þessu máli mínu mun ég hulda mér við aðalatriðin. Veigamesta breytingin er sú, að gera landið að einu framfærsluhéraði. Um það þarf raunar ekki að fjölyrða, hve mikla þýðingu það hefir fyrir styrkþegana, að allur dulbúinn sveitarflutningur og togstreita milli sveitarfélaga verði útilokuð. Framfærslukostnaði á samkv. þessu frv. að jafna niður á sama hátt og gert var ráð fyrir í frv. 10. landsk. 1932, að hálfu leyti eftir samanlögðu skattmati fasteigna í hverri sveit, samanborið við samanlagt skattmat á öllu landinu, og að hálfu leyti eftir samanlagðri fjárhæð skuldlausra eigna og tekna af eign og atvinnu í hverri sveit. Það er kunnugt, að aðalútgjaldaliður bæjar- og sveitarfélaga er fátækraframfærið. En vegna mismunandi eigna og tekna hjá bæjar- og sveitarfélögunum hvílir þessi aðalútgjaldaliður mjög mismunandi þungt á hinum ýmsu félögum. Með brtt. þessa frv. er lagt til, að öllum framfærslukostnaði verði jafnað á bæjar- og sveitarfélögin eftir sömu reglu og jafnað er á einstaklingana innan hvers bæjar- eða sveitarfélags, eftir efnum og ástæðum. Með þessari breyt. er þá einnig niður fallin sú nauðsyn, að veita fé úr ríkissjóði til að jafna fátækraframfærið í landinu. Ég held því, að erfitt sé að færa fram rök gegn þessum brtt. Sem aðalrökum gegn þessu fyrirkomulagi hefir því verið haldið fram, að minni sparnaður yrði í styrkveitingum, ef þetta yrði að l. Þessi rök sýna bezt stéttasamsetningu Alþingis, þar sem á það eitt er litið, hvernig hægt er að klípa styrkina sem mest við neglur. Fyrir mér vakir, að sem mestrar mannúðar sé gætt í sambandi við fátækraframfærið, og sömuleiðis auðvitað, að það hafi sem minnstan kostnað í för með sér, þegar búið er að tryggja góða meðferð styrkþeganna. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að þar til skipuð nefnd semji í byrjun hvers árs skrá um hæfilegan framfærslukostnað í hinum ýmsu héruðum landsins, og skal allur framfærslustyrkur miðaður við gjaldskrá þessa. Þetta tel ég annað höfuðatriði frv. Hér er um að ræða allt annað snið en er á núgildandi framfærslulöggjöf. Hingað til hefir framfærslustyrkur verið skoðaður sem ölmusa, sótt til framfærsluráða eða sveitarstjórna. Slíkt sjónarmið er aðeins til að drepa niður sjálfsvirðingu og sjálfstraust styrkþeganna og hefir gert þeim erfitt að vinna sig aftur upp í efnalegt sjálfstæði. Jafnframt hefir þetta fyrirkomulag skapað misrétti á milli styrkþeganna, þar sem einn hefir verið dreginn niður meðan öðrum tókst að svæla til sín meiri styrk en rétt var. Með þessum till. er ætlazt til, að styrkurinn verði réttur styrkþegans. Það er stefnt í þá átt, að fátækraframfærið verði einn þáttur þjóðfélagstrygginganna. Þá er það stórt atriði í þessum till., að ríkið greiði fátækraframfærslustyrkinn. Þetta er gömul krafa og sanngjörn, þar sem ríkið á hinn bóginn losnar við að greiða til jöfnunarsjóðs. Einnig er það þýðingarmikið ákvæði, að styrkurinn skal greiddur í peningum. Er þetta réttarbót á borð við það, að verkamenn fá laun sín greidd þannig. Þegar öllu er á botninn hvolft, mundi þetta beinlínis verða til sparnaðar, því sumir menn hafa gert sér útvegun á vörum hamla styrkþegum að féþúfu. Þegar þeir hinsvegar annast kaup sín sjálfir, eru líkur til, að meiri áherzla verði lögð á hagkvæm kaup. Þá er í frv. lagt til, að verklýðsfélög eða fulltrúaráð þeirra eigi fulltrúa í framfærslunefndum. Er það gert til þess, að nefndirnar hafi betri skilning á kjörum fólksins en ella. Þá skal ég ennfremur minnast á nokkrar fleiri kjarabætur. Framfærslustyrkur skal ekki vera endurkræfur, ef hann er veittur vegna veikinda fyrirvinnu heimilis. Sömuleiðis er bæjarstjórnum og hreppsnefndum skylt að ákveða eftir till. framfærslun. innan þriggja mánaða, hvort framfærslustyrkur skuli endurkræfur eða ekki. Þá eiga sveitarstjórnir og framfærslunefndir að gera sér far um að útvega styrkþegum atvinnu. Styrkþega er þó því aðeins skylt að taka við þeirri atvinnu, að hún sé við hans hæfi og verði honum til virkilegrar hjálpar. Ef heimilisfaðir vanrækir sitt heimili sakir óreglu, er skylt að afhenda konu hans styrkinn. - Þá eru ákvæði um bráðabirgðahjálp samkv. úrskurði. Ennfremur ákvæði um sómasamlegt uppeldi munaðarlausra barna. Loks eru felld niður úr gildandi l. ákvæði um refsingar á styrkþegum, þar sem hér er gengið út frá því, að fátækraframfærslan verði ein tegund þjóðfélagstrygginga, þar sem styrkþegar njóti sama réttar og aðrir menn. Við, sem stöndum að þessu frv., álítum að í framfærslul. eigi engin sérstök refsiákvæði heima. Aftur á móti gæti verið nauðsynlegt að breyta öðrum gildandi l. til samræmis við þessa breyt. á framfærslul., svo sem sifjalögunum. Eins og ég sagði í byrjun ræðu minnar, stefnir frv. í þá átt, að gera meðferð styrkþeganna mannúðlegri. Ég álít, að allt tal um sparnað í þessu efni, þar sem meint er að klípa framfærslustyrki sem mest við neglur, sé bæði ómannúðlegt og óréttlátt, og vafasamur sparnaður í því fólginn að sökkva mönnum í eymd og vesaldóm með því að láta þá búa við þröngan kost í slæmum húsakynnum. Slík meðferð er til niðurdreps fyrir þjóðfélagið, með því er verið að sóa hinni dýrmætu starfsorku þjóðfélagsins. En verst er, að þar, sem styrkþegar eiga við mjög slæm skilyrði að búa, er eyðslan hvað mest. T. d. er það kunnugt, að styrkþegar í Reykjavík eru ekki öfundsverðir af þeim húsakynnum, er þeir hafa að búa við; samt greiðir bærinn á ári 400 þús. kr. í húsaleigu, sem væri nægileg upphæð til að standa straum af 4 millj. kr. höfuðstól í húsum. Fleiri slík dæmi væri hægt að nefna. Þar sem frv. þetta er seint fram komið, vil ég mælast til, að því verði hraðað. Óska ég, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.