Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 28. maí 1998: ,,Þar sem Friðrik Sophusson, 2. þm. Reykv., er erlendis í einkaerindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykv., Katrín Fjeldsted læknir, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins.`` Katrín Fjeldsted hefur áður setið á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig mikið fagnaðarefni að nú skuli lögfest að landsvæði utan eignarlanda skuli eiga að flokkast sem þjóðlendur í eigu íslenska ríkisins og að nú skuli skorið úr um hvar þau mörk eigi að vera. Jafnaðarmenn hafa lengi hvatt til að þetta yrði gert og styðja því að þetta frv. verði að lögum. Eigi að síður er það áhyggjuefni að þessi réttarbót skuli hengd á ákvarðanir um stjórnsýslu á hálendinu sem ætla má að leiði til nýtingar þessa svæðis í þágu sérhagsmuna fremur en almannahagsmuna.

Herra forseti. Í þessu frv. er staðfest sú grundvallarhugsun að þjóðlendur, þ.e. almenningar og afréttir utan eignarlanda, skuli vera eign íslenska ríkisins. Þingflokkur Alþb. og óháðra styður þá grundvallarhugsun sem birtist í frv. og telur eðlilegt að verðmæti á borð við þjóðlendur séu eign íslensku þjóðarinnar. Þess vegna styðjum við þetta frv. þótt vissulega séu á því margir ágallar sem stjórnarandstaðan reyndi að bæta úr við 2. umr. málsins en án árangurs, en þeir ágallar felast einkum í því að þar er einum aðila, forsrh., falið að okkar mati fullmikið vald um meðferð þessara landa. Allt að einu er staðfest sú grundvallarhugsun að þjóðlendurnar skuli vera eign íslenska ríkisins og þess vegna styðjum við þetta frv.

Herra forseti. Við í þingflokki Kvennalistans erum í meginatriðum sáttar við þetta frv. sem gengur út á að miðhálendi Íslands eða svokallaðar þjóðlendur séu í eigu þjóðarinnar eða íslenska ríkisins. Það hvílir því miður skuggi yfir frv. þar sem alls ekki er tryggt að þetta svæði verði nýtt sem ein heild þar sem stjórnsýsla og skipulag verður á margra hendi. Það er þó ákveðið með öðrum lögum svo að við munum styðja þetta frv.

Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir og Guðný Guðbjörnsdóttir óska að geta þess að þeim láðist að taka þátt í atkvæðagreiðslu, en ætluðu að segja já.

Hæstv. forseti. Hér er gengið til atkvæða í lokaatkvæðagreiðslu um frv. um húsnæðismál. Ríkisstjórnin hefur ekki viljað verða við kröfum samtaka launafólks og nær allra almannasamtaka landsins sem hafa með félagslegt húsnæði að gera og fresta þessu máli fram á haust og reyna á þeim tíma að gera tvennt: Tryggja fjármagn til þess að 1. gr. laganna, þar sem segir að lögunum sé ætlað að auka möguleika fólks að eignast húsnæði eða leigja á viðráðanlegum kjörum, verði annað en öfugmæli og háð gagnvart almenningi í landinu. Í öðru lagi nota tímann til að gera þær grundvallarbreytingar á frv. að um það gæti ríkt sátt í þjóðfélaginu. Þessu hafnar ríkisstjórnin og leggur fram breytingar sem flestar eru smávægilegar og tæknilegs eðlis og breyta engu í grundvallaratriðum. Við munum sitja hjá við flestar þessar breytingar og leggjum þar með áherslu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson óskar að geta þess að honum láðist að taka þátt í atkvæðagreiðslu, en ætlaði að sitja hjá.

Herra forseti. Með þessari brtt. er gerð lokatilraun til að tryggja starfsöryggi starfsfólks Húsnæðisstofnunar og koma í veg fyrir þá nýju starfsmannastefnu atvinnumálaráðherrans og ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að tryggja ekki starfsfólki ríkisstofnana forgang þegar breytt er rekstrarformi eða rekstrarumhverfi opinberrar stofnunar. Hér er ómaklega vegið að rétti starfsfólks Húsnæðisstofnunar sem skilað hefur góðu verki um langt árabil við uppbyggingu og þjónustu við landsmenn í húsnæðismálum þjóðarinnar. Þessi meðferð á starfsfólkinu er ríkisstjórninni og sérstaklega atvinnumálaráðherranum til skammar.

Hæstv. forseti. Hæstv. félmrh. hét því á sínum tíma að gera allt það sem í hans valdi stæði til þess að tryggja starfsmönnum Húsnæðisstofnunar forgang til starfa hjá hinni nýju stofnun. Hér ganga menn til atkvæða um hvort Alþingi sé reiðubúið að lögfesta loforð hæstv. félmrh. Páls Péturssonar. Það er fróðlegt að fylgjast með því hverjir úr stjórnarliðinu treysta sér til þess að ljá fyrirheitum og loforðum ríkisstjórnarinnar og félmrh. lagagildi.

Herra forseti. Framsfl. leggur til að leggja félagslega húsnæðiskerfið niður með dyggilegum stuðningi Sjálfstfl. Í 70 ár hefur félagslega húsnæðiskerfið veitt láglaunafólki möguleika á að eignast þak yfir höfuðið, möguleika á eignaríbúð, möguleika á öryggi og skjóli fyrir fjölskyldu sína. Nú er þessu fólki vísað út á leigumarkað, leigumarkað sem ekki er til. Ég greiði atkvæði gegn þessu frv.

Herra forseti. 1.000--1.500 fjölskyldur bíða í dag eftir leiguhúsnæði og algengt er að biðtími sé tvö til þrjú ár. Með þessu frv. getur þessi hópur tvöfaldast á næstu tveimur árum. Ríkisstjórnin ætlar að gera þetta frv. að lögum án þess að fyrir liggi úrlausnir og öryggi í húsnæðismálum fyrir þann fjölmenna hóp sem nú þarf á leiguhúsnæði að halda. Stjórnarandstaðan gerir kröfu til þess að þegar í haust liggi fyrir hvernig taka á á húsnæðismálum þess fólks sem verst er statt í þjóðfélaginu þannig að fátækar barnafjölskyldur, námsmenn og einstæðir foreldrar verði ekki hundruðum saman sent út á guð og gaddinn. Út á það gengur sú brtt. sem við greiðum hér atkvæði um. Falli þessi tillaga verða kjörorð framsóknarmanna frá síðustu kosningum, um fólk í fyrirrúmi, endanlega dæmd dauð og ómerk.

Hæstv. forseti. Hér er í ákvæði til bráðabirgða kveðið á um að samtök launafólks, ASÍ, BSRB, fulltrúar sveitarfélaga og félagslegir byggingaraðilar vinni að úttekt á leigumarkaði og á grundvelli þeirrar úttektar verði lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkis og sveitarfélaga taki mið af. Þetta er góðra gjalda vert en með brtt. viljum við setja þessu starfi tímaskorður þannig að unnt sé að vinna næstu fjárlög í samræmi við þessa áætlun. Þess vegna lögðum við til þessa brtt. við bráðabirgðaákvæðið sem við hljótum einnig að styðja í heild sinni.

Herra forseti. Með atkvæðagreiðslunni sem hér fer fram er innsigluð ósvífnasta og grimmilegasta atlagan sem við höfum séð um áratuga skeið að kjörum fátæks fólks á Íslandi. Þetta er svartur dagur í sögu félagslegrar aðstoðar í húsnæðismálum fátæks fólks á Íslandi sem 40 verkalýðs- og félagasamtök hafa ítrekað mótmælt. Þetta er ljótur minnisvarði um Framsfl., flokk sem einu sinni kenndi sig við félagshyggju. Orrustan er töpuð en stríðið ekki. Þó flagg félagslegrar aðstoðar í húsnæðismálum láglaunafólks verði nú fellt í þessari atkvæðagreiðslu mun það rísa á nýjan leik þegar jafnaðarmenn komast til valda. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem með svo ómannúðlegum, grimmum og miskunnarlausum hætti ræðst á húsnæðisöryggi þeirra sem höllustum fæti standa í þjóðfélaginu. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er komið til lokaafgreiðslu felur sér atlögu að kjörum hinna lægst launuðu í landinu. Með þessu frv. er verið að gjörbylta félagslega húsnæðiskerfinu og vísa hundruðum fjölskyldna út á leigumarkað sem ekki er til. Allt er í óvissu um viðbrögð sveitarfélaganna sem ætlast er til að afli leiguhúsnæðis en hingað til hefur verið afar takmarkaður vilji meðal þeirra til að byggja upp eðlilegan leigumarkað. Í frv. er engin trygging fyrir því að boðið verði upp á húsnæði sem láglaunafólk ræður við að kaupa eða leigja. Þær breytingar sem hér eru boðaðar munu hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir leigjendur, aukinn kostnað fyrir þá sem ráða við að kaupa sér húsnæði og aukinn kostnað fyrir sveitarfélögin. Síðast en ekki síst er starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins skilið eftir í algerri óvissu um framtíð sína. Þetta er vont frv., hæstv. forseti. Það er verið að kippa grunninum undan fjölda einstæðra mæðra, barnmargra fjölskyldna, fatlaðra og námsmanna. Hæstv. forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu frv. og segi nei.

Herra forseti. Hér er um stórbætt skipulag húsnæðismála að ræða og vænlegri úrræði í húsnæðismálum fyrir tekjulitlar fjölskyldur í landinu, svo og sveitarfélögin í landinu. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér er komið að því að leggja félagslega húsnæðiskerfið á Íslandi niður í þeirri mynd sem við höfum þekkt það. Það hefur þjónað íslensku launafólki vel þegar á heildina er litið. Á því hafa vissulega verið ýmsir vankantar og niðurskurður undangenginna ára hefur leikið það grátt. Verkalýðshreyfingin hefur lagt til ýmsar róttækar breytingar á kerfinu, að valfrelsi einstaklinganna yrði aukið og kerfið gert sveigjanlegra á alla lund. Í stað þess að taka í útrétta hönd verkalýðshreyfingarinnar og ganga til samstarfs um breytingar á kerfinu ákvað Sjálfstfl. að láta Framsfl. taka í hönd fjármagnsins og umbylta húsnæðiskerfinu með því að tengja það markaðsvöxtum. Framsfl. á eftir að átta sig á því að hann hvílir ekki í vinarfaðmi heldur í vinarklóm. Ég óska frjálshyggjudeild Sjálfstfl. til hamingju, og þá einnig Félagi fasteignasala, með árangurinn. Að sjálfsögðu verður reynt að lappa upp á það kerfi sem nú verður til og skapa því félagslegar undirstöður. Samtök launafólks munu ekki láta sitt eftir liggja í því efni. Við þessu frv. segi ég hins vegar nei.

Hæstv. forseti. Að mínum dómi hefði ríkisstjórnin hæglega getað náð sátt í þessu máli. Meginágreiningurinn um þetta frv. er vegna 1. gr. frv. þar sem kveðið er á um skiptingu landsins á milli sveitarfélaga. Alþb. og óháðir hafa lagt áherslu á að ekki komi til greina að gera slíkt nema gulltryggt sé að miðhálendið sé ein skipulagsheild þar sem umhverfisvernd sé í algeru fyrirrúmi. Almannasamtök hafa krafist þess að málinu verði frestað en óbilgirni og þrjóska ríkisstjórnarinnar hefur gert það að verkum að hún hefur ekki andlega burði til þess að verða við þeim kröfum. Einu sinni kvað Stefán Ögmundsson prentari: Ef að okkur innra með æsist skap og hiti, þá skal láta þrútið geð þoka fyrir viti. Því miður er stjórnviska af þessu tagi ekki til staðar hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Við getum ekki stutt þetta frv. og munum sitja hjá við afgreiðslu þess.

Herra forseti. Við jafnaðarmenn leggjum hér til að 1. mgr. 1. gr. frv. verði felld niður svo hægt verði að afgreiða málið í heild sinni en fresta ákvörðun um hina umdeildu gjörð til haustsins. Með því erum við þingmenn í takt við meirihlutavilja þjóðarinnar sem speglast hefur í skoðanakönnun, fjölmörgum blaðagreinum, áskorunum til Alþingis og ályktunum, m.a. borgarstjórnar Reykjavíkur. Við jafnaðarmenn gerum hér lokatilraun og leggjum að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að fresta því að miðhálendinu verði skipt upp í ræmur og erum með því samstiga borgarstjórnarflokki sjálfstæðismanna og stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík. Með brtt. þessari gera jafnaðarmenn lokatilraun til að afstýra því að Alþingi Íslendinga taki afdrifaríka ákvörðun um að skipta miðhálendinu í örmjóar ræmur á milli 40 sveitarfélaga þannig að aðeins 4% þjóðarinnar koma til með að fara með stjórnsýslu á því svæði. Þetta gerir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þrátt fyrir það að sú ákvörðun sé í andstöðu við 70% þjóðarinnar.

Herra forseti. Við jafnaðarmenn leggjum enn fram brtt. til þess að reyna að afstýra slysi. Ég tel að með 1. gr. frv. þessa sé Alþingi Íslendinga að stíga mjög afdrifaríkt skref sem erfitt verði að leiðrétta. Það er óverjandi að nú í upphafi 21. aldar skuli ekki vera meiri framsýni ríkjandi á hinu háa Alþingi en þessi gerningur sýnir. Að skipta miðhálendi Íslendinga upp á milli 40 sveitarfélaga og færa 4% þjóðarinnar völd í veigamestu málefnum hennar, eins og þessi gerningur sýnir, ákvörðun yfir nýtingu auðlinda, ferðamennsku, mannvirkjagerð, verndunarsvæðum, þjóðgörðum og fleiru, er skref til baka. Ég segi: Þetta er mesta atlaga fulltrúa dreifbýlisins að almannarétti.

Herra forseti. Þessi brtt. felur í sér skýrara orðalag á 1. mgr. 11. gr. en í frv. Þess vegna segi ég já.

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er komið til lokaafgreiðslu er mikill lagabálkur í 105 greinum sem fjallar um þann ramma sem sveitarfélögunum í landinu ber að starfa innan. Í umræðum um frv. hefur athyglin einkum beinst að 1. gr. frv. sem felur í sér að miðhálendi Íslands verði skipt upp milli þeirra 42 sveitarfélaga sem eiga nú land að miðhálendinu.

35.

Talan kann að hafa breyst, já. Í mínum huga er brýnast að miðhálendi Íslands verði skipulagt sem ein heild og samkomulag náist um það meðal landsmanna hvernig það skipulag skuli vera og hvaða reglur skuli gilda um nýtingu hálendisins í þágu allra landsmanna. Ég treysti því að frv. til laga um breytingar á skipulags- og byggingarlögum sem kynnt var nú í vor verði lagt fram strax í byrjun þings í haust og þar verði kveðið á um að hálendið verði skipulagt sem ein heild og fulltrúar sem flestra landsmanna komi þar að verki. Ég kýs að sitja hjá við endanlega afgreiðslu frv. og ítreka efasemdir mínar varðandi 7. og 68. gr., enda er ég sannfærð um að þau atriði sem lúta að arðgreiðslum stofnana sveitarfélaga og ákvæði um endurskoðendur hljóti að koma til nánari skoðunar og það heldur fyrr en síðar.

Herra forseti. Við kvennalistakonur erum alfarið á móti 1. gr. frv. og ákvæði til bráðabirgða. Við viljum að hálendi Íslands verði ein skipulagsleg og stjórnsýsluleg heild. Það er mikið ógæfuverk að okkar mati að lögfesta stjórnsýslurétt yfir 40 sveitarfélaga á miðhálendi Íslands.

35.

Ég er það ósátt við þessar greinar að ég greiði atkvæði gegn frv. í heild þó að vissulega sé ýmislegt gott í því að öðru leyti, en ég vil einnig ítreka fyrirvara minn sérstaklega við 7. gr. En ég greiði atkvæði gegn frv. í heild.

Herra forseti. Hér hefur það gerst sem leiðarahöfundur Morgunblaðsins varaði við, að ráðherrar og þingmenn Sjálfstfl. og Framsfl. hafa sett misskilinn metnað sinn í að knýja mál gegnum þingið ofar vilja þjóðarinnar. Ekkert getur réttlætt þá ákvörðun að færa yfirráð yfir hálendinu til fámennra sveitarfélaga. Hagsmunir fárra eru settir framar hagsmunum fjöldans eins og alltaf þegar Sjálfstfl. og Framsfl. eru saman við völd. Þessi ákvörðun er þó mesta framsóknarmennska sem Sjálfstfl. hefur tekið þátt í á ferli sínum. Ég vísa allri ábyrgð á afleiðingum þessa á hendur stjórnarmeirihlutanum. Þessi stjórnarmeirihluti hefur hunsað vilja 70% þjóðarinnar og glatar trausti. Herra forseti. Þetta frv. er mikill lagabálkur en vegna hálendisákvæða frv. greiðir þingflokkur jafnaðarmanna atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ganga til atkvæða um grundvallarlagasetningu um sjálft sveitarstjórnarstigið í landinu. Í þessari lagasetningu er tekið á fjölmörgum þáttum er þessi mál varðar og horfa til bóta fyrir sveitarstjórnarstigið og stjórnskipunina í landinu. Því miður hafa umræðurnar að langmestu leyti snúist um annað en þau fjölmörgu atriði sem þetta viðurhlutamikla frv. hefur að geyma. Meginatriði í íslenskri stjórnskipan er skipting í tvö stjórnsýslustig, ríkisvald og sveitarstjórnarstig sem hvoru um sig er markað skýrt hlutverk. Með þessu frv. sú grundvallarhugsun innsigluð og því segi ég já.

Herra forseti. Við þingmenn Alþb. og óháðra sitjum hjá við lokaafgreiðslu þessa máls. Við hefðum talið eðlilegra að fresta málinu í heild til haustsins eins og við fluttum tillögu um og reyndar var gefinn ádráttur um skeið um að málinu yrði látið fylgja sérstakt frv. til laga um breytingar á skipulags- og byggingarlögum, en síðan hafnaði ríkisstjórnin því að taka það mál til umræðu. Ég harma það hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu máli og raunar spillt þeim friði sem hefði þurft að nást um þetta alvarlega mál og af þeim ástæðum getum við ekki tekið þátt í atkvæðagreiðslunni á þann hátt sem eðlilegast hefði verið, þ.e. ef málið hefði verið lagt fullbúið fyrir þingið og menn hefðu getað greitt atkvæði um efnisatriði þess í einstökum atriðum. Ég vil líka nota þetta tækifæri, herra forseti, til að gagnrýna það hvernig þetta mál hefur verið notað m.a. fyrir sveitarstjórnarkosningar til að reyna að blekkja þjóðina og kjósendur til fylgis við Sjálfstfl. alveg sérstaklega og vek athygli á því að einn af borgarfulltrúum Sjálfstfl. greiðir atkvæði með þessu máli sem hann lagði til að yrði frestað fyrir nokkrum dögum.

Herra forseti. Í gær var hæstv. forsrh. afhent áskorun frá félagasamtökum sem telja samtals 120 þús. Íslendinga. Áskorunin var á þá leið að hálendisákvæðum þessa frv. yrði frestað. Því hefur hæstv. forsrh., ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafnað. Í grein í Morgunblaðinu í dag þegar fjallað er um þetta mál er sagt að þá sé ekki um annað að gera fyrir þá 120 þús. landsmenn sem ekki er hlustað á en að láta skoðun sína í ljósi við atkvæðagreiðslu til næstu alþingiskosninga. Undir það tek ég.

Hæstv. forseti. Á það hefur verið minnst að borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. bað um frestun á þessu máli og það er nákvæmlega það sem gerðist. Borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. skoraði á ríkisstjórnina að fresta málinu sökum þess að mikil umræða hefur verið um það og kannski ekki eining í þjóðfélaginu en af því varð ekki og þá er ekkert annað fyrir mig en aðra þingmenn en að taka efnislega afstöðu til málsins. Það liggur hins vegar alveg fyrir hvað varðar umdeildasta atriði málsins, skipulag miðhálendis, að búið er að boða að tekið verði á því í haust í lögum um skipulags- og byggingarmál og þannig snýr málið að mér. Mér þykir hins vegar athyglisvert að heyra talsmenn stjórnarandstöðunnar vitna reglulega í skoðanakannanir og telja að þingið eigi að fara eftir þeim. Ég minni á að gerð var skoðanakönnun ekki alls fyrir löngu þar sem mikill meiri hluti þjóðarinnar vildi að Húsnæðisstofnun ríkisins yrði lögð niður og gaman væri að heyra þessa sömu stjórnarandstöðuþingmenn tala um það mál.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða stærsta mál þessa þings sem er frv. til laga um að afhenda einstaklingum eignarráð yfir öllum auðlindum í jörðu. Við teljum að hér sé um að ræða mjög alvarlega aðför að efnahagsgerð þjóðfélagsins og höfum beitt okkur í þingflokki Alþb. og óháðra mjög hart gegn þessu máli. Við teljum að þær brtt. sem fluttar eru af meiri hlutanum á þskj. 1405 séu út af fyrir sig skref í rétta átt en þær eru meingallaðar, m.a. 2., 3. og 4. brtt. sem kveða á um samráð við ráðuneyti en ekki stofnanir ráðuneytis eins og eðlilegra hefði verið. Þess vegna sitjum við hjá um þær brtt. en greiðum að sjálfsögðu atkvæði með þeim brtt. sem við flytjum sjálf sem eru allmargar á þskj. 1427 og við munum gera grein fyrir jafnóðum og þær koma til atkvæða.

Herra forseti. Hér er um að ræða hugsanlega mestu eignatilfærslu í Íslandssögunni frá almenningi til einkaaðila. Stjórnarandstaðan hefur ítrekað flutt tillögur um takmörkun þessarar tilfærslu vegna þess að við þekkjum engan veginn mörk þeirra laga sem er verið að setja. Ég fullyrði, herra forseti, að enginn á hinu virðulega Alþingi þekkir þessi mörk sem ég er að ræða um. Ég harma afgreiðslu ríkisstjórnar og meiri hluta á þessu máli. Ég styð að sjálfsögðu tillögu minni hlutans en hafna frv. eins og það er lagt fram.

Hv. þm. Gísli S. Einarsson óskar að geta þess að honum láðist að taka þátt í atkvæðagreiðslu, en ætlaði að sitja hjá.

Herra forseti. Við gerum tillögu um að eignarréttur á auðlindum í jörðu verði takmarkaður með tilteknum hætti en ekki ótakmarkaður eins og ríkisstjórnin leggur til. Hér er um að ræða tilraun til þess að setja og orða takmörkin á annan hátt en reynt hefur verið til þessa. Þar með erum við m.a. að reyna að koma til móts við sjónarmið sem sett hafa verið fram við afgreiðslu málsins. Mér sýnist hins vegar því miður að ríkisstjórnarliðið hugsi sér að fella þessa tillögu. Vil ég af því tilefni láta það koma strax fram fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra að við munum við fyrsta tækifæri beita okkur fyrir breytingum á þessum lögum þannig að þessi eignarréttur á auðlindum í jörðu verði takmarkaður með tilteknum hætti sem er unnt samkvæmt stjórnarskránni miðað við þau samtöl sem við áttum við fjölda sérfræðinga í hv. iðnn. um málið.

Herra forseti. Í samræmi við ríkjandi sjónarmið um inntak eignarréttar er í frv. fylgt þeirri skipan sem viðurkennd hefur verið í löggjöf og réttarframkvæmd að eignarréttur á auðlindum í jörðu eignarlanda og innan netlaga í vötnum og sjó fylgi landareign. Þessi brtt. stjórnarandstöðunnar gengur þvert á núverandi skipan þessara mála og felur í sér stórkostlega takmörkun á eignarrétti. Slík afmörkun sem tillagan felur í sér er þar að auki illframkvæmanleg og óskýr. Ég segi nei.

Herra forseti. Þessi brtt. gengur út á það að iðnrh. sé við meðferð þessa máls ætlað að hafa samráð við þær umhverfisstofnanir sem til eru í landinu, þ.e. Náttúruvernd ríkisins og stjórnvöld umhverfismála yfirleitt. Við teljum mjög mikilvægt að þau ákvæði séu sett inn og í rauninni stórhættulegt að ganga frá þessum lögum án þess að kveða skýrt á um það að stofnanir umhvrn. komi nálægt málinu, bæði á rannsóknar-, undirbúnings- og nýtingarstigi. Þess vegna er þessi tillaga flutt, herra forseti, á þskj. 1427.

Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir óskar að geta þess að henni láðist að taka þátt í atkvæðagreiðslu, en ætlaði að segja já.

Herra forseti. Við jafnaðarmenn erum andvígir þessu frv. af þremur ástæðum: Í fyrsta lagi er verið að leiða í lög að öll auðæfi í jörðu á einkalandi skuli teljast einkaeign, þar á meðal olía, kol, gas, málmar og önnur auðæfi sem enn kunna að vera ófundin. Í öðru lagi er verið að veita ráðherra heimild án nokkurra málsmeðferðarreglna til þess að leigja hverjum sem er hvað sem er af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar fyrir hvaða fjárhæð sem er. Þetta er gegn réttarfarsþróun í landinu. Í þriðja lagi er umhverfismálum mjög ábótavant í frv. og ekki gætt þeirra umgengnisreglna við landið sem við teljum að þurfi að gæta. Af þessum þremur ástæðum segi ég nei.

Herra forseti. Við þingmenn Alþb. og óháðra höfum lýst harðri andstöðu við það frv. sem kemur nú til lokaafgreiðslu í þinginu. Í fyrsta lagi vegna þess að verið er að afhenda landeigendum öll auðæfi í jörðu hver svo sem þau eru inn að miðju jarðar ef svo vill verkast. Í öðru lagi vegna þess að umhverfissjónarmiðum er hafnað í frv. eins og það lítur út og það er mjög alvarlegur hlutur og ég bendi á að hafnað hefur verið tillögum um lagfæringu á umhverfisþættinum af hálfu minni hlutans þar sem afstaða stjórnarliðsins sýnir ótrúlega ósanngirni og skilningsleysi á mikilvægi umhverfis- og skipulagsmála að því er þessa hluti varðar. Við teljum að með þessu frv., ef það verður að lögum sem allt bendir til, sé verið að afhenda landeigendum verðmæti upp á milljarðatugi og við áskiljum okkur allan rétt til að koma aftur að málinu strax á næsta þingi til að knýja á um að sett verði lög og reglur í þessu landi eins og öllum öðrum löndum um takmarkanir á eignarrétti á auðæfum ofan í jörðinni. Það er algerlega fráleitt að ganga þannig frá máli af þessu tagi. Við teljum þetta eitt versta mál þingsins, einn versta gjörning stjórnarmeirihlutans. Ég segi nei, herra forseti.

Hæstv. forseti. Þetta er að mínum dómi alvarlegasta mál sem hefur komið til kasta Alþingis í langan tíma. Hér er verið að færa einkaaðilum eignarhald yfir sameign þjóðarinnar í ríkari mæli en gerist nokkurs staðar í heiminum. Auk þess eru umhverfisverndarsjónarmið og náttúruvernd fótum troðin. Hæstv. forseti. Með þessu frv. er verið að lögleiða þjófnað. Það er verið að lögfesta þjófnað og auðvitað mun þjóðin ekki sætta sig við að eignum hennar sé stolið. Þetta verður að leiðrétta á næsta kjörtímabili en til þess að svo megi verða þarf þjóðin að láta þessa ríkisstjórn sæta ábyrgð í næstu alþingiskosningum. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er verið að færa landeigendum gífurlega fjármuni sem eiga að mínu mati að vera sameign þjóðarinnar. Hér er sérhagsmunastefna ríkisstjórnarinnar skýr en almannahagur virtur að vettugi. Þessu erum við kvennalistakonur mótfallnar svo og því virðingarleysi sem umhverfismálum er sýnt í þessu frv. Það fyrirkomulag sem kemur fram í brtt. minni hlutans við 3. gr. er mun eðlilegra að mínu mati og stríðir ekki gegn stjórnarskránni né að breyta þessu frv. síðar í þá veru og slíkt má gera bótalaust. Þetta vil ég segja vegna orða hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur áðan og vitna þá í orð Sigurðar Líndals og Allans V. Magnússonar í iðnn. milli 2. og 3. umr. og vitna einnig í fyrirkomulagið í Noregi og víðar. Ég tel því mikilvægt að frv. verði breytt aftur við fyrsta tækifæri og greiði nú atkvæði gegn lögfestingu þessa frv.

Virðulegur forseti. Hér fer fram mjög söguleg atkvæðagreiðsla í stóru máli. Hér eru að verða ofan á við afgreiðslu málsins afar íhaldssöm sjónarmið, sjónarmið sem ekki hafa fengið brautargengi í ríkjum eins og Bandaríkjum Norður-Ameríku, Nýja-Sjálandi og fleiri slíkum ríkjum m.a. að því er varðar jarðhita. Hér er gengið gegn eðlilegri skynsemi varðandi eðli þeirra auðlinda sem við eigum bestar eins og jarðhitann og grunnvatn sem fylgja ekki mörkum eignarlanda. Hér er á ferðinni mjög afdrifarík og slæm lagasetning sem er enn þá afdrifaríkari eftir að við höfum innleitt réttarkerfi Evrópusambandsins og allir íbúar á hinu Evrópska efnahagssvæði geta boðið í landareignir á Íslandi. Þetta er í rauninni mjög hættulegt mál sem verið er að lögfesta og við hljótum að áskilja okkur rétt til þess að reyna að færa þessa löggjöf til baka og setja eðlileg lög um þetta við fyrsta tækifæri. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er um það að ræða að framlengja búvörusamning í mjólkurframleiðslu. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans var það rækilega rökstutt að búvörusamningur sá sem í gildi hefur verið fram að þessu hefur hvorki reynst hagstæður framleiðendum né neytendum. Það er skoðun okkar jafnaðarmanna að menn eigi að leita nýrri leiða sem séu hagfelldari bæði framleiðendum og neytendum en farnar hafa verið til þessa. Þess vegna leggjum við til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Verði sú tillaga ekki samþykkt munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða samning milli Bændasamtaka Íslands og ríkisstjórnar Íslands sem var lagður í atkvæðagreiðslu meðal þeirra sem hafa greiðslumark í mjólk og samþykktur með 90% atkvæða. Eftir það fer hann til meðferðar hjá Alþingi og þá er veigamiklu atriði í samningnum breytt, þ.e. því atriði sem til hvað mestra framfara horfði, að það yrði settur á kvótamarkaður og m.a. voru bundnar vonir við að það mundi lækka verð á mjólkurkvóta. Þetta atriði er tekið út úr samningnum í meðferð þingsins og ég tel að við þetta hafi samningurinn tekið veigamiklum breytingum. Ég greiði atkvæði gegn þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Þetta frv. og þá ekki síst þessi lagagrein er byggð á samningi sem bændur gerðu við ríkisstjórnina. Um þennan samning höfðu bændur greitt atkvæði. Nú er ekki alltaf samkomulag á milli meiri hluta á Alþingi og almannasamtaka um að semja um breytingar sem snerta kjör viðkomandi. En þegar slík fyrirheit eru gefin þá er lúalegt að hlaupa frá samningum og svíkja þá. Það er gert með þessari lagabreytingu og það er algerlega óásættanlegt.

Herra forseti. Ég sé ekki betur en hér sé tillaga um afturvirkt lagaákvæði sem gengur ekki. Það er um að þrátt fyrir ákvæði 7. gr. laganna skal tilnefningu í nýja verðlagsnefnd búvara lokið 15. maí 1998 --- sem ég held að sé örugglega liðinn --- og nefndin fullskipuð 1. júní 1998. Ég legg til að hv. landbn. skoði þetta mál milli 2. og 3. umr. Þetta gengur ekki, herra forseti, svona. Það mætti auðvitað fresta atkvæðagreiðslu um málið líka.

Forseti vill taka fram að nú fer fram atkvæðagreiðsla um ákvæði til bráðabirgða.

Herra forseti. Ég hélt að verið væri að greiða atkvæði um tillögu um nýtt ákvæði til bráðabirgða og það var það sem athugasemd mín laut að, nýtt ákvæði til bráðabirgða, það sé í raun og veru ótækt til atkvæða eins og það liggur fyrir núna. Ef það er annað bráðabirgðaákvæði gengur það náttúrlega í gegnum atkvæðagreiðslu eins og venjulega.

Hæstv. forseti. Þingstörf hafa nú tafist og eru komin langt fram á sumar en þetta er hárrétt sem hv. 8. þm. Reykv. segir og hér áðan var verið að dreifa fundarboði. Landbn. kemur saman á þriðjudaginn og heldur fund. Þá verðum við að fara yfir þetta. Þarna verður að breyta dagsetningunni.

Þær athugasemdir, sem gerðar hafa verið, eiga reyndar ekki við það ákvæði til bráðabirgða sem nú er verið að greiða atkvæði um þannig að við ljúkum þeirri atkvæðagreiðslu fyrst.

Forseti vill láta þess getið áður en næsta atkvæðagreiðsla fer fram, vegna athugasemda sem heyrðust í miðri atkvæðagreiðslu áðan, að forseta hefði láðst að segja ,,háttvirtur þingmaður`` í vissum tilvikum að sú athugasemd átti ekki rétt á sér vegna þess að það er löng þingvenja fyrir því að í atkvæðagreiðslu eru menn nefndir á nafn en ekki titlaðir með þessum hætti 

Hæstv. forseti. Samkvæmt þessari grein er ekki lengur gert ráð fyrir að stuðningur við landbúnaðinn á sviði jarðabóta, búfjárræktar, leiðbeiningarstarfsemi og atvinnuuppbyggingar í sveitum sé lögbundinn heldur verður hann háður samningum sem eru gerðir til fimm ára í senn og endurskoðanlegir annað hvert ár. Ég tel að þetta stefni stuðningi hins opinbera við landbúnaðinn og þær framkvæmdir sem til framfara horfa í þeirri grein í mikla tvísýnu og vil því ekki greiða þessari grein atkvæði mitt.

Herra forseti. Samkvæmt lögum sem áður giltu um jarðræktarframlög áttu bændur, samkvæmt úrskurði umboðsmanns Alþingis frá 10. mars 1995, fullan og óskoraðan rétt til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum. Samkvæmt þessu ákvæði eru bændur neyddir til að samþykkja að þeir fái á næstu fimm árum greiddan helming þeirrar fjárhæðar sem þeir áttu fullan og óskoraðan rétt á eða ekkert ella. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og greiði atkvæði gegn ákvæðinu.

Virðulegur forseti. Við erum að greiða atkvæði um frv. til laga um dýralækna og heilbrigðisþjónustu fyrir dýr. Ég gerði grein fyrir ýmsum viðhorfum mínum varðandi þetta mál við 1. umr. og taldi þá að málið væri mjög illa búið í hendur þingsins. Ég er enn þeirrar skoðunar og finnst að ýmislegt í brtt. og vinnu hv. landbn. hafi ekki fært málið í þá stöðu sem ástæða væri til. Ég vil við atkvæðagreiðslu um 1. gr. benda á eitt sem ég tel verulegan ljóð á þessu máli en það er að hér er verið að lögfesta umdæmaskipan sem byggir á sýsluskipan. Sýsluskipan í landinu liggur ekki fyrir í afmörkuðum einingum lengur. Þær byggja á hefðum og umdæmi sýslumanna fara engan veginn saman við sýslumörk. Ég vísa, virðulegur forseti, á svar frá hæstv. dómsmrh. um þetta mál á þskj. 1251, fyrir þá sem vilja lesa sér til um stöðu sýslna.

Virðulegi forseti. Ég minni á yfirlýsingu hv. formanns landbn. sem kom fram við 2. umr., um að málið yrði tekið aftur til meðferðar í landbn. Sá fundur hefur verið ákveðinn á þriðjudagsmorgun. Ég vona að þá takist að lagfæra ýmsa mjög alvarlega annmarka á þessu frv.

Virðulegur forseti. Ég tel að ýmislegt í 4. gr. frv., sem við erum að greiða atkvæði um, orki verulega tvímælis, sérstaklega það sem kemur fram í næstsíðustu efnisgrein sem hljóðar svo: ,,Sömu aðilar og taldir eru í 2. mgr. geta vísað ágreiningsmálum varðandi dýralæknisþjónustu til ráðsins.`` Hér er búin til eins konar úrskurðarnefnd, að því er virðist, en þannig er um hnútana búið, eins og fram kemur í nál., að mér er mjög til efs að þessi nefnd geti starfað sem slík. Þetta er einn af ágöllum þessa máls og ég treysti mér ekki til að styðja þessa lagagrein.

Hæstv. forseti. Ég tók þátt í afgreiðslu þessa máls í landbn. og fannst að með því að framfylgja þeim ákvæðum sem hér eru skýr í 13. gr. og koma fram með reglurnar sem ættu að fylgja, þá gæti það orðið til mikilla bóta þegar rætt er um að stækka vaktsvæðin eins og hér er gert ráð fyrir. Það tókst ekki að fá það fram. Lokayfirlýsing ráðuneytisins var sú að það ætti að sjá til í eitt til tvö ár og fá reglur um aksturskostnað. Þess vegna get ég ekki samþykkt þessa grein eins og hún liggur hér fyrir.

Hæstv. forseti. Þessi grein, 15. gr., er því miður ekki til þess fallin að gera veg Tilraunastöðvarinnar að Keldum meiri í sjúkdómsgreiningu dýra. Hún er fremur til að minnka tengsl þjónustu við sjúkdómsgreiningar og grunnrannsóknir á dýrasjúkdómum. Þá orkar einnig mjög tvímælis, út frá stjórnsýslulegum sjónarmiðum, að sami aðili, í þessu tilviki yfirdýralæknir, og á að fyrirskipa og sjá um sóttvarnaraðgerðir, hafi einnig með höndum rannsóknarþjónustu sem slíkar aðgerðir byggjast á. Því er lagt til að greinin falli brott.

Herra forseti. Hér er um að ræða tillögu sem er ákaflega merkileg og ég fagna henni og þeim afdrifum sem hún fær. Fyrir lá önnur tillaga um ámóta efni sem laut sérstaklega að áhrifum dragnótar í Faxaflóa. Tekið var fram af sjútvn. í viðræðum við mig að það mál yrði skoðað sérstaklega og fellt inn í þessa tillögu og getið um það. Ég harma að það skuli ekki koma fram í nefndarálitinu, sem ég hef ekki séð fyrr en núna, en ég samþykki að sjálfsögðu þessa tillögu og ég reikna með að hafin verði rannsókn á áhrifum dragnótar í Faxaflóa nú þegar.

Hæstv. forseti. Þetta frv. og reyndar einnig það frv. sem kemur til atkvæðagreiðslu næst á eftir og er nátengt er að flestu leyti mjög til bóta. Hér er fólki gert kleift að geyma áunninn rétt til atvinnuleysisbóta vegna fæðingarorlofs eða fangelsisvistar nema hvort tveggja sé. Þá er inn í þessar lagabreytingar fléttað frv. sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir flutti til að koma í veg fyrir að atvinnulaust fólk sem fær bætur eftir látinn maka sinn verði fyrir kjaraskerðingu. Það er þakkarvert að meiri hlutinn skuli hafa fallist á þessa annars sjálfsögðu réttarbót sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir beitti sér fyrir fyrr á þessu þingi. Við munum styðja frv. en ekki þá lagagrein sem m.a. gerir ráð fyrir því að fólk í hlutastarfi verði fyrir skerðingu á atvinnuleysisbótum, þ.e. fólk sem er fyrir ofan tiltekin tekjumörk. Að öðru leyti er þetta frv. mjög til bóta.