Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Guðmundur Guðfinnsson) Eins og sjá má á nál., hefir nefndin ekki getað orðið samferða um þetta mál, og því klofnað. Aðalatriðið, sem nefndin klofnaði á, var, hvort rjett væri að taka gjald af gestum þeim, er heimsæktu Þingvöll, til þess að bæta staðinn. Meðnefndarmenn mínir gátu ekki fallist á það. Annars vísa jeg til nál. um þetta, en skal jafnframt taka það fram, að brtt. þær, er því fylgja, eru bygðar á áliti fornmenjavarðar.

Frsm. meiri hl. (Jón Magnússon) Út af orðum háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf) skal jeg taka það fram, að það var annað atriði, sem greindi meira á um í nefndinni en gjaldið, þó jeg vitanlega væri á móti því. En jeg taldi heppilegra, að mál þetta væri tekið upp af stjórninni, og jafnframt taldi jeg það ekki skaða, þó að það biði næsta þings, og sömu skoðunar er hæstv.forsrh. (SE), sem nefndin hefir talað við um þetta, og þó er málinu hlyntur. Þá er eitt atriði, sem rjett virðist að athuga í þessu máli, og það er, hvort ekki muni þurfa að greiða sveitarfjelaginu fje, ef búskapur á tiltölulega mörgum jörðum verður takmarkaður eða jafnvel lagður niður. Því að það hefir verið venja, ef t. d. jarðir hafa verið lagðar undir kaupstaði, að greiða hlutaðeigandi sveitarfjelagi fyrir þann tekjumissi, er það hefir orðið fyrir við að missa jarðirnar. Þá hefir og komið til orða að setja almennan skóla á stofn á Þingvöllum, og í tilefni af því hefir nefnd í Stúdentafjelaginu lagt til, að þetta mál verði látið bíða næsta þings, og hið sama hefir fornmenjavörður gert áður, því að við það tapast ekkert annað en fje það, sem inn kynni að koma í sumar af inngöngueyri. Hvort friða þurfi svo stórt svæði sem gert er ráð fyrir í frv., tel jeg efasamt, og jafnframt, hvort taka eigi upp þinghelgi á því öllu, því að hin forna þinghelgi mun ekki hafa náð nema frá vatninu upp að Almannagjá og Flosagjá. En ekki um efri vellina. Þá er enn eitt, sem greinir á um, sem sje, hvort eigi að leyfa mönnum að búa á þessu svæði. Minni sögulegu tilfinningu er þannig varið, að mjer finst vel við eiga að byggja á þessu svæði, eins og Björn Þórðarson hæstarjettarritari talar um í ritgerð sinni. Því að áður voru þarna búðir. Og þar var verslað, keypt og selt og margt fleira gert. Ekki finst mjer því nauðsynlegt, að Valhöll verði flutt í burtu þaðan, sem hún er nú. Mjer finst beint eðlilegt, að gistihúsið þurfi að vera þarna. Skóginn tel jeg sjálfsagt að friða, og jeg er ekkert á móti því, að ríkissjóður leggi fram fje til þess. Annars vilja vitanlega allir, að Þingvellir líti sem best út. En mjer finst svo margt vera í þessu máli, sem þurfi vel að athuga, en þó sjerstaklega, hve marga menn þurfi að taka þarna upp af jörðum sínum. Og nú, þegar brauðið er óveitt, er vitanlega sjálfsagt að veita það ekki nema með þeim skilyrðum, að ekkert verði því til hindrunar, sem gera á, þó að það verði veitt. Jeg skal taka það fram, að háttv 2. þm. S.-M. (SHK) er mjer ekki samdóma að öllu leyti, en hann telur þó saklaust, að málið biði til næsta þings. Einnig erum við báðir samdóma um, að ekki sje rjett að taka þetta umædda gjald. Auðvitað er inngangseyrir einatt greiddur, t. d. í dýragarða. Jeg vil því undirstrika það, að jeg tel það sjálfsagt, að ef farið verður að heimta gjald af gestum þeim, er heimsækja Þingvöll, þá verði ríkið að sjá fyrir sæmilegri aðbúð gesta þar. Annars geri jeg það ekki að neinu kappsmáli, hvort mál þetta verður afgreitt nú, eða látið biða næsta þings.

Forsætisráðherra (SE): Mjer þykir leitt að þurfa að tefja þetta mál, en samt vil jeg biðja hæstv. forseta að taka það út af dagskrá.

Frsm. (Einar Árnason) Við nánari athugun á 1. gr. frv., sýnist nefndinni rjett að breyta máli á tveimur síðustu málsliðum greinarinnar, til þess að það geti ekki valdið neinum misskilningi. Hefir nefndin því borið fram brtt. á þskj. 444, sem skýrir þetta. Vænti jeg því, að málið á 1. gr. verði svo greinilegt og ljóst, að það geti ekki valdið misskilningi, ef brtt. verður samþykt.

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg vildi aðeins mælast til, að mál þetta fengi að ganga áfram til 2. umr., og er engin ástæða til að fjölyrða um það að svo komnu, þar sem í greinargerðinni er skýrt frá, af hverju það hefir komið fram. Það er bygt á útreikningum dr. Ólafs Daníelssonar. Jeg skal geta þess, að komið hefir til orða í nefndinni, hvort óhugsandi væri að taka bjargráðasjóðinn og leggja við ellistyrktarsjóðinn. Jeg hefi talað um það við ýmsa hv.þm., og framar vonum mínum hefir því verið vel tekið. Það er efasamt, hvort bjargráðastyrkur komi að tilætluðum notum sem slíkur, en á hinn bóginn væri tilgangurinn með honum ekki borinn fyrir borð, ef hann væri lagður við ellistyrktarsjóðinn, því ellistyrkur er líka bjargráð. Annars er rjett, að þetta sje síðar athugað; jeg vildi aðeins minnast á það, af því að það hafði komið til tals. Jeg vona að deildin leyfi málinu að svo komnu að ganga til 2. umr. Þá geri jeg líka ráð fyrir, að sá maður í nefndinni, háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), sem sjerstaklega er styrknum fylgjandi, skýri málið betur.

Frsm. (Guðm. Ólafsson) Jeg sje ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál, því eins og kunnugt er hefir það verið til umræðu á undanförnum þingum. Og í fyrra var samþykt þál. um að láta fara fram rannsókn á baðlyfjum og jafnframt hvort ekki myndi tækilegt að koma á innlendri baðlyfjagerð. Eins og sjá má í greinargerðinni hefir Gísli Guðmundsson gerlafræðingur haft þessar rannsóknir með höndum og gerir ráð fyrir að geta lokið við þær í sumar. Og er álit hans, að hjer muni mega búa til betri og jafnframt ódýrari baðlyf til útrýmingar fjárkláða en hingað til hafa verið notuð hjer. Því eins og kunnugt er hefir sumt af þeim útlendu baðlyfjum, sem hjer hafa verið notuð, reynst mjög ljeleg eða ónýt. Nefndin hefir því fallist á tillöguna og leggur til, að hún verði samþykt.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg hefi áður skýrt till. þessa og hinn rjettmæta sparnað, sem í henni felst. Því hefir verið haldið fram hjer í deildinni, að e. t. v. þyrfti lagabreytingu, líklega til þess að borga ekki meira fyrir prestsþjónustu í prestakalli þessu heldur en till. fer fram á. Um þennan hugsunarhátt er hið sama að segja og enskan hershöfðingja, sem átti í bardögum á Spáni fyrir löngu síðan. Hann var roskinn maður og vel að sjer í öllum hernaðarreglum og fylkti liði sínu nákvæmlega á þann hátt, sem hernaðarfræðin sagði fyrir. En afleiðingin varð sú, að 10 mínútur voru ekki liðnar áður en flótti brast í her hans, og beið hann þar fullkominn ósigur. Hernaðarfræðinni hafði farið fram og mótstöðumennirnir kunnu ný ráð, sem hinn roskni maður, hversu vel sem hann var að sjer í gömlu fræðunum, mátti ekki í móti standa. Eins býst jeg við, að gamla formið segi hjer, að setja eigi prest í embættið, þó að hægt sje að fá því þjónað með þriðjungi kostnaðar á annan hátt. Og jeg þori vel að taka á mig ábyrgðina af því lagabroti.

Forsætisráðherra (SE): Jeg var ekki við síðast, þá er mál þetta var rætt; var upptekinn í hv.Nd. Stjórnin lítur svo á, að full heimild sje að setja í þetta embætti þangað til samsteypan verður. Heimild sú, er till. veitir, er því allsendis óþörf, því samkvæmt gildandi lögum getur stjórnin gert venjulegar ráðstafanir í þessu efni. Það er máske ekki meining hv.flm. (JJ), að till. eigi að binda stjórnina, og jeg býst við, að erfitt reynist að fá mann til að þjóna embættinu fyrir minna en venjuleg laun.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg skal geta þess til skýringar, af því að hæstv.forsrh. (SE) var eigi viðstaddur við fyrri umr. þessarar till., að þá sagði jeg frá því, að jeg hefði talað við gamlan prófast, nú búsettan í Reykjavík. Þessi maður er við fulla heilsu og leitar sjer hjer atvinnu við skrifstofustörf og þess háttar. Honum þótti leið till. mjög skynsamleg og kvaðst ekki í vafa um, að ef einstakur maður væri í sporum ríkisstjórnarinnar í þessu máli, myndi hann efalaust fara þessa leið. Þó að till. þessi yrði samþykt, yrði fjárveiting hennar ekki fremur bindandi en fjárveitingar samkvæmt fjárlögum eða fjáraukalögum, sem stjórnin bætir oft við, ef nauðsyn krefur.

Forsætisráðherra (SE): Jeg hefi heyrt, að uppfrá ríkir megn óánægja yfir því, að prestakalli þessu hefir eigi verið haldið sjerstöku áfram, og jeg er hræddur um, að fólk þar geri sjer ekki að góðu þá prestsþjónustu, sem þáltill. ætlar þeim. Jeg held, að hyggilegast væri að nota venjulega aðferð og setja í embættið.

Jón Magnússon Jeg ætlaði mjer ekki að taka til máls við þessa umr. En orð hv. 5. landsk.þm. (JJ) neyða mig til að segja örfá orð. Það er eins og vant er, þar er „öllu snúið öfugt þó, aftur og fram í hundamó“. Jeg sagði ekkert í þá átt, sem þessi hv.þm. (JJ) vildi vera láta. Það, sem jeg hafði á móti till., er þetta: að takmarka heimild í lögum með þingsályktun. Jeg er ekki alveg viss um, að lögin heimili einu sinni að setja prest. Heimild laganna er, að stjórnin á að sjá söfnuðunum fyrir prestsþjónustu. Þetta er reyndar nokkuð vítt, og skal jeg ekki fara út í þá sálma hjer. En jeg fann að því, að breyta þessu með þingsályktun. Hinu hafði jeg vitanlega ekki á móti, að fá þarna prestsþjónustu á sem ódýrastan hátt. Get jeg ímyndað mjer, að hv. 5. landsk.þm. (JJ) rangfæri þetta ekki viljandi, heldur geti hann ekki greint hjer í sundur rjett frá röngu. Það hendir þennan hv.þm. (JJ) nokkuð oft. Annað er það, að jeg sá enga ástæðu til að veita þessa upphæð með þál., þegar bæði fjárlög og fjáraukalög eru á ferðinni í gegnum þingið, en hitt, að ekki mætti spara í þessu efni, hefi jeg aldrei sagt. Hv. þm. (JJ) getur sagt, að þetta sjeu formsatriði, en hann þarf ekki að rangfæra skoðanir manna, jafnvel þó að jeg eigi í hlut.

Forsætisráðherra (SE): Jeg vildi skjóta því til hv.flm. (JJ), hvort hann sæi sjer ekki fært að taka þáltill. aftur, ef stjórnin lýsti því yfir, að hún skuli ráða málinu til lykta á þann haganlegasta hátt, er hún má. Get jeg, fyrir stjórnarinnar hönd, lýst því yfir, að svo muni gert.

Flm. (Jónas Jónsson) Yfirlýsing sú, er hæstv.forsrh. (SE) bauð að gefa, er vitanlega mikið spor í áttina, því að tilgangurinn með tillögunni var aldrei annar en sá, að reyna að koma þjónustu þessa prestakalls sem haganlegast fyrir, án mikils kostnaðar. En sá tilgangur næst ekki með því að láta prestakallið halda sjer, eins og hv. 4. landsk.þm. (JM) vildi. Annars held jeg, að misskilningurinn, sem hann var að tala um, sje annarsstaðar en hjá mjer, því að ekki er hægt að láta prestakallið halda sjer, nema með því að stofna nýtt embætti, eins og hv. 2. þm. G.-K. (BK) vildi. Annars mun jeg ganga að því að taka tillöguna aftur, ef hæstv. stjórn vill lýsa yfir því, að hún skuli semja um þjónustu prestakallsins á þeim grundvelli, sem tillagan er bygð á.

Forsætisráðherra (SE): Jeg lýsi því þá hjer með yfir, að jeg mun reyna að koma þjónustu Mosfellsprestakalls eins haganlega fyrir og hægt er.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg tek tillöguna hjer með aftur.