Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Erlendur Þorsteinsson): Herra forseti ! Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er allmikill bálkur, sem innifelur í sér miklar breytingar á jarðræktarl. frá 23. júní 1936. Frv. þetta er nú flutt af landbn. Nd., og flutti nefndin shlj. frv. á aðalþingi 1941, en það náði þá ekki afgreiðslu. En undirbúningur málsins er þannig, að á búnaðarþingi 1939 skipaði þingið þriggja manna milliþinganefnd, sem skyldi taka þessi mál til athugunar, en í henni sátu Hafsteinn bóndi Pétursson á Gunnsteinsstöðum, Jón bóndi Sigurðsson á Reynistað og Þorsteinn bóndi Sigurðsson á Vatnsleysu, en auk þess hefur landbn. Nd. unnið að frv. og gert breyt. á því. Breytingar þessar miða einkum að því að hækka styrki til landbúnaðarins. Í 1. gr. er styrkur til jarðræktar og húsabóta hækkaður mikið. Styrkur til framræslu er hækkaður um 20%–25%. Einnig er hækkaður allverulega styrkur til þaksléttu í nýrækt, úr kr. 1.6U upp í kr. 2.00 á fermetra og einnig í túni úr kr. 1.40 upp í kr. 2.00 á fermetra. Ástæðan til þess, að framlög til framræslu eru hækkuð svo mjög, er sú, að styrkurinn var svo lítill til móts við aðra jarðræktarstarfsemi, og hefur þess vegna oft verið vanrækt að þurrka landið nægilega. Með 2. gr. eru gerðar breyt. frá gildandi 1. En þær eru fyrst og fremst, að verðlagsuppbót skal greiða á alla styrki eftir meðalvísitölu ársins áður. Jafnframt er ákveðið, að sá styrkur, sem greiddur er vegna verðlagsuppbótar, skuli ekki talinn með við útreikning hámarksupphæða, sem tilteknar eru, þannig að hámarkið skuli miðað við þá grunnupphæð, sem greidd er, en ekki verðlagsuppbótina. Með 3. gr. eru gerðar nokkrar breyt. á 11. gr. laganna, og eru þær um þau ákvæði, sem styrkur til jarðræktar og húsabóta er takmarkaður. Býli, sem í eldri lögum var ákveðið að skyldu fá kr. 1000 mest, eiga nú að fá kr. 2000. Svo er það næst, að hámarkið, sem býlin fengu í styrk eftir gömlu l., sem var 1 til 4 þús. kr., er nú 7 til 10 þús. kr., en þar er svo ákveðið, að þeim skuli greitt 50% minna fyrir hvert verk, sem er framkvæmt. Býlum, sem fengið hafa samtals 2 til 7 þús. kr., skal greiða styrk samkvæmt ákvæðum 9. gr. En býli, sem fengið hafa fullar 10 þús. kr., fá engan styrk samkvæmt l. Og eins og ég hef áður sagt, þá er hér einungis um grunnstyrk að ræða, en verðlagsupphót ekki reiknuð með. Í 5. gr., sem verður 13. gr. l., er bætt inn sérstökum lið, sem er c-liður, til byggingar votheyshlaða kr. 350.00. Það er talin mikil nauðsyn á, að votheyshlöður verði auknar frá því, sem nú er, og enda þótt nokkuð hafi verið bætt úr í þessu efni síðustu árin, er samt lagt til að hækka þennan styrk, til þess að hægt verði að fá viðunandi framleiðslu á þessari gerð heyja. Aftur á móti er d-liður, sem áður var c-liður, lækkaður úr kr. 800.00 ofan í kr. 600.00, svo að heildarhámarkið hækkar aðeins um kr. 150.00, en skiptingin verður öðruvísi en áður. Á 14. gr. l. er gerð lítils háttar breyt., þar sem gert er ráð fyrir, að Búnaðarfélag Íslands leggi dóm á, hvort býli, sem þar greinir, fái styrki eða ekki. Síðasta breyt. við þennan kafla, við 16. gr., er sú, að í staðinn fyrir 5 þús. kr. komi 10 þús. kr. Næsta breyt. á jarðræktarl. er við 3. kafla l., og eru það 8.–11. gr. frv., sem um þá breyt. fjalla. Með 8. gr. er breytt 18. gr. gildandi l., og eru þar sett ný og frekari ákvæði um það, hvern rétt menn eiga til að stofna félag. Það eru 4 liðir: a) að útvega land og framkvæma á því félagsræktun til stofnunar nýbýla eða samvinnubyggða, b) að útvega íbúum kaupstaða, kauptúna og sveitaþorpa land til ræktunar og framkvæma félagsræktun á því, enda sé tryggt, að dómi hreppsnefndar eða bæjarstjórnar, að hver félagsmaður geti fengið sinn hluta af ræktunarlandinu til eignar eða erfðaleigu, c) að koma á sameiginlegum ræktunarframkvæmdum á landi tveggja eða fleiri lögbýla, þar sem aðstaða til framræslu lands eða jarðvinnslu gerir félagsræktun æskilega, að dómi Búnaðarfélags Íslands. Svo er það loks d-liður:að menn eigi rétt á að stofna félag um jarðræktarfélög, sem ekki geta heyrt undir a-, b- eða c-lið þessarar gr., og að þau skuli því aðeins njóta þess réttar, er 19. gr. áskilur þessum félögum, að þau uppfylli þær skyldur, að þau hafi eignarumráð eða varanleg leiguliðanot á landi til ræktunar, að tilgangur ræktunarinnar sé að eins framleiðsla jarðargróða, að í samþykkt sé ákveðin aðstaða hvers einstaks félagsmanns til ræktunarinnar og að Búnaðarfélag Íslands mæli með því, að félögum sé veittur sá réttur. Í 19. gr. er svo ákveðið nánar, hvernig þessi félög, sem stofnuð eru samkvæmt 18. gr., skuli að öðru leyti fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru í 9. gr. Með 10. gr. er gerð breyt. á 20. gr. l., þar sem bætt er inn í ákvæðum um það, hvernig stofna beri félög, og hvaða ákvæði þurfa að vera um þá félagsstofnun, til þess að félagið geti orðið styrks aðnjótandi. Og eru um það skýr ákvæði í a-i lið 10. gr. Samþykktir þessara félaga skulu vera staðfestar af atvinnumálaráðuneytinu, að fenginni umsögn Búnaðarfélags Íslands. Það er jafnframt ætlazt til í þessari gr., að ræktunarfélög, sem stofnuð eru samkvæmt ákvæðum þessa kafla, skuli skrásett. Þá kemur inn í 21. gr. nýtt ákvæði, þar sem bæjarstjórnum í kaupstöðum og hreppsnefndum í hreppum er gefinn kostur á að njóta forkaupsréttar, þegar hreppsnefnd eða bæjarstjórn telur hættu á, að ræktunarlönd þau, sem um getur í 18. gr., geti við eigendaskipti komizt í fárra manna hendur, svo að þrengist um ræktunarlönd fyrir aðra hreppsbúa. Þykir sjálfsagt, að bæjar- og sveitarstjórnir sjái um, að einstakir íbúar í þorpum og bæjum verði eigi settir hjá við úthlutun þessara landa. En sveitar- og bæjarstjórnir eru taldar hafa beztan kunnugleika á að meta þessa aðstöðu. Þá kemur 4. kaflinn, sem er um verkfærakaupasjóð, og eru það 12.– 17. gr. þessa frv. er um hann fjalla. Aðalbreyt., sem gerð er með þessu frv., er sú, að í staðinn fyrir, að hreppabúnaðarfélögum var úthlutað sérstakri sjóðseign, sem varð séreign þeirra og þau áttu þá oft sem innistæðu í sérstökum sjóði, þá verður nú um að ræða einn sjóð fyrir allt landið, og ber búnaðarfélaginu að meta þörf manna í ýmsum landshlutum fyrir þennan styrk eftir því, hver verkfæraþörfin kann að vera á hverjum tíma. Það hefur sýnt sig í framkvæmd núgildandi l., að sú breyt., sem hér er gerð, er eðlileg, þar sem nokkur af þessum félögum hafa ekki notað sjóðseignir sínar til verkfærakaupa, en önnur aftur á móti hafa þurft að fá lán og skulda því nú hinum sameiginlega verkfærakaupasjóði, en það er ætlazt til, að verði greitt á næstu 2 árum eftir að þessi l. koma til framkvæmda. Einnig hefur það komið í ljós, að í þeim landshlutum, þar sem þörfin fyrir vélakaup er mest, hafa félögin skipt styrkjunum niður þannig, að örlítill hluti hefur komið til einstakra manna, t.d. 20 til 30 kr. til að kaupa vélar, sem kostað hafa 4–7 þús. kr., og er auðséð, að slíkar styrkveitingar koma ekki að neinu gagni. Þá er líka lagt til, að styrkurinn verði minnkaður í hlutfalli við kaupverð, þannig að þar, sem áður var heimilt að veita helming, er það nú, og þar, sem áður var heimilt að veita 1/3, er það nú fært niður í 1/4. Hins vegar er hámarksstyrkurinn hækkaður úr 400 kr. upp í 700 kr. Með 14. gr. eru sett nokkur ný ákvæði í 26. gr. l., til viðbótar þeim, sem fyrir eru. Má þar helzt til nefna, að styrkurinn til kaupa á dráttarvélum og skurðgröfum er bundinn sérstökum skilyrðum, en þau eru: að kaupin hafi verið samþykkt á almennum fundi í hlutaðeigandi félagi eða félögum, að Búnaðarfélag Íslands telji áhöldin félögunum nauðsynleg og að félögin hafi hús yfir áhöldin og selji þau ekki nema með samþykki félagsfundar og Búnaðarfélags Íslands. En eins og menn vita, hefur þótt á það skorta, að hirðing áhalda væri eins góð og vera bæri. Þetta ákvæði um hús yfir áhöldin er því að sjálfsögðu mjög mikil bót. Þá er gert ráð fyrir í 16. gr., að innistaður, sem einstök búnaðarfélög eiga í sjóðum, skuli halda áfram að vera séreign þeirra. Einnig skulu þessi félög halda áfram að styrkji verkfærakaup meðlima sinna án þess að fá styrk úr hinum sameiginlega sjóði, þangað til innistæða þeirra er eydd. Hins vegar er gert ráð fyrir, að skuldir þær, sem safnazt hafa hjá einstökum búnaðarfélögum, skuli greiddar úr þessum sameiginlega sjóði á næstu 2 árum. Ákvæðið í 17. gr. er um það, hvernig ávaxta skuli fé sjóðsins, og er það óbreytt frá því, sem það áður var. Þá koma breyt. á 5. kafla, um vélasjóð, en um þær fjalla 18.–26. gr. frv. Þar er ákveðið með 18. gr. að stofna sérstakan vélasjóð. Stofnfé sjóðsins skal vera það, sem hann á nú í eignum, en það ern kr. 70471.73, og má ekki skera það. Jafnframt er svo ákveðið, að árlega skuli lagður við sjóðinn helmingur þess vaxtafjár, sem honum áskotnast. En aðalbreyt. er þó sú, að í staðinn fyrir ákveðið framlag, sem ríkissjóður átti að leggja fram í eitt skipti fyrir öll, sem voru 50 þús. kr., er nú gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi árlega fram ákveðna upphæð, 25 þús. kr., til sjóðsins. Samt skal helmingur vaxtatekna sjóðsins vera rekstrarfé hans á hverju ári. Tilgangur sjóðsins er tvenns konar. 2/3 af stofnfénu á að verja til útlána til vélakaupa en 1/3 hluta af stofnfénu á að nota til vélakaupa samkvæmt því, sem mælt er fyrir í öðrum gr. um þetta. Það lætur auðvitað að líkum, að sérstaklega mikil þörf er á því, að gerðar verði tilraunir með ýmsar vélknúnar jarðræktarvélar, sem lítið eða ekkert eru þekktar hér, og þykir sjálfsagt, að hið opinbera veiti styrki til slíkra tilrauna. Í 22. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ríkið kaupi stórar skurðgröfur til meiri háttar framræslu. Áður var það svo, að vélasjóður keypti þær og lét gera tilraunir með þær, en síðar var ákveðið, að ríkissjóður keypti þær, ef ætti að nota þær til stærri framkvæmda. Með þessu ákvæði er hrundið af vélasjóði þeirri fjárhagslegu kvöð að þurfa að kaupa vélar, sem ekki er vitað fyrirfram, hvort nothæfar verða eða ekki, og sú áhætta færð yfir á ríkissjóð í staðinn. Á 6. kafla laganna er gerð sú breyt., að Búnaðarfélagi Íslands er gefið meira vald til eftirlits með framkvæmdum, sem gerðar eru á erfðafestulöndum í kaupstöðum og kauptúnum, en áður hefur verið. Þá er loks bráðabirgðaákvæði, þar sem gert er ráð fyrir, að þúfnasléttun á túni sé styrkt með ákveðinni upphæð, 400–500 kr. pr. ha., og er styrkurinn bundinn því skilyrði, að minnst 1/10 hluti þýfisins sé sléttaður árlega. Það getur að sjálfsögðu orkað tvímælis, hvort hægt verði að gera það, eins og nú er háttað vinnuafli í landinu, en það er ekki álitamál, að vinna beri að þessu eins og unnt er. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir helztu breyt. N. er öll sammála um, að þær nái fram að ganga. Einn nm., hv. form. n., hefur þó áskilið sér rétt til að bera fram brtt. við frv., og er hún nú komin hér fram, en hún er um það, að 17. gr. verði felld niður. N. út af fyrir sig hefur ekki tekið neina afstöðu til málsins. Það, sem ég hef því um það að segja, er einungis skoðun mín, en ég er andvígur því, að hún verði felld niður. Ég fel, að ef það yrði gert, þá yrði það til að ýta undir sölu og alls konar brask með jarðir í landinu, og ég tel, að frekar beri að vinna á móti því en efla það. Ég óska fyrir hönd n., að frv. verði samþ. óhreytt.



Ég get tekið undir það, sem hv. frsm. n. sagði í ræðu sinni, að n. hefði verið sammála um frv., eins og það liggur fyrir. Þó vildi ég bæta inn í það einu atriði, sem ekki er í því, en það er, að felld verði niður hin margumtalaða og þráttaða 17. gr. jarðræktarl. Um þessa gr. hefur verið þrasað mikið í blöðum, á þingi og mannfundum. Ég get því verið stuttorður um hana hér og vil ekki gefa ástæður til að leng ja umr. um þetta mál nú. En eins og hv. þdm. er kunnugt, þá er þessi 17. gr. um að meta skuli, hve mikið verðmæti á jörðum hefur aukizt við styrki, sem greiddir hafa verið úr ríkissjóði. Skal sá hluti styrksins færður í sérstakan dálk í fasteignamatsbók sem fylgifé býlisins, og þó meðtalinn í matsverði þess samanlögðu. Telst fylgiféð sem vaxtalaust framlag ríkissjóðs til býlisins, og er óheimilt að selja eða veðsetja þann hluta fasteignarinnar, sem matsverði styrksins nemur. Ég ætla ekki að lesa hér upp þessa grein, hún er öllum hv. þdm. svo kunnug. Aftur á móti vil ég aðeins minnast á sögu þessa máls á síðast liðnum 2 árum. Á búnaðarþinginu 1939 var skipuð mþn. til að gera till. um og athuganir á jarðræktarl., og í þessari n. starfaði ég um tíma fyrir hönd Jóns á Reynistað. Þá komst á samkomulag milli nm. um að fella skyldi niður 17. gr., en í hennar stað yrði aftur á móti lagður aukinn söluskattur á jarðeignir landsins. En þegar á búnaðarþing kom og ræða átti um þetta mál, náðist ekki samkomulag. Þá kom frá Framsóknarflokknum hækkunarkrafa á söluskattinum ásamt fleiri atriðum, sem varð til þess, að frá okkur sjálfstæðismönnum kom fram hækkunarkrafa um það hvar söluskatturinn ætti að byrja, þegar sala jarðar væri komin fram yfir fasteignamatsverð. Þetta fór þannig, að söluskatturinn náði ekki fram að ganga og 17. gr. stóð, og breyt. á jarðræktarl. voru afgreiddar með atkvæðum meiri hl. búnaðarþingsmanna, eins og þær liggja fyrir nú, en náðu þá ekki samþykki á Alþingi. Nú hafa þær verið teknar upp aftur á þessu þingi, og það, sem m.a. hefur tafið málið, er, að farið hafa fram samkomulagsumleitanir hér á Alþingi milli flokka um það, hvort ekki væri rétt að fella niður 17. gr., sem svo mörgum hefur verið þyrnir í augum. Við sjálfstæðismenn teljum hana mjög skaðlega fyrir búnaðarframfarir. Hún gerir það að verkum, að sumir bændur vilja alls ekki taka við jarðræktarstyrkjum, en af því leiðir, að hjá þeim mönnum, sem ekki vilja taka við styrkjum á umbætur sínar, verður miklu minna úr framkvæmdum en ella. Aðrir hafa aftur á móti tekið við styrknum, en finna þó, að þeir hafa ekki núna eins kvaðalaus umráð yfir jarðeigmun sínum og áður, og ganga því meira hálfvolgir að framkvæmdum en ella. Út af ákvæðinu í 2. málsgr. 17. gr. vil ég geta þess, að ég held, að þess sé lítið eða ekkert gætt, hvort því er fylgt. Ég veit ekki til þess, að fengin hafi verið yfirlýsing frá Búnaðarfélagi Íslands um það, hvaða kvaðir vegna þessara styrkja lægju á jörðum. Og þó er þetta fyrirskipað. Yfirleitt er svo komið með menn, að þeir telja þetta máttlaust ákvæði, en eru þó hræddir við það. Þetta er vandræðaástand. Menn telja víst, að innan örlítils tíma verði þessu breytt. Og það er sannast að segja, að nú viðurkenna framsóknarmenn það einnig, að þessi gr. hafi ekki náð tilsettu marki, og vil ég til áherzlu á mál mitt, með leyfi hæstv. forseta, taka hér upp nokkur orð úr ræðu hv. þm. Mýr. við 2. umr. þessa máls í hv. Nd., en hann er nú form. Búnaðarfélags Íslands og var um eitt skeið einn ákveðnasti stuðningsmaður þess, að 17. gr. komst inn í lögin: „.... Ég hef sannfærzt um það betur og betur, eftir að reynsla hefur komið um það mál, að þessi 17. gr. er allsendis ónóg til þess að ná þeim tilgangi, sem fyrir löggjafanum vakti, þegar þetta ákvæði var sett í lög.“ Og hann segir einnig: „Trú mín á það hefur minnkað, að 17. gr. þessara laga sé þess umkomin að ná því takmarki, sem henni hefur verið ætlað. Á þessu sést, að þetta getur ekki staðið svona til lengdar, þegar helztu stuðningsmenn að þessari grein eru algerlega búnir að missa trúna á þetta ákvæði. Það hlýtur fyrr eða síðar að hverfa, og þegar svo er komið, er bezt, að það hverfi sem fyrst. Ég verð líka að segja það, að maður hefur ýmis hliðstæð dæmi um styrki til framkvæmda á láði og legi, sem ekki er ætlazt til að séu reiknaðir til skuldar, heldur hverfa í eign þeirra, sem verkið vinna, eða eiganda þess mannvirkis, sem styrkurinn er veittur til. Þannig er það t.d. með styrki til lendingarbóta og bryggjugerða. Þeir, sem þessi verk vinna, fá styrki, sem inn í eignina renna, en þó eiga þeir hana kvaðalaust. Þetta er orðið hálfgert viðutanákvæði, sem enginn hefur lengur trú á, að hjari til lengdar, og margir fara alls ekki eftir. Ég tel sjálfsagt að kanna nú vilja hv. d., hvort engu verði um þokað í þessu máli nú þegar. Þess vegna hef ég komið með þessa till. Ég veit, að sumir hv. þdm. hefðu viljað bíða til búnaðarþings með þetta, en ef það er sannfæring manna, að gr. sé óþörf og nái ekki tilgangi sínum, því fyrr, því betra að fella hana úr lögum.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég flyt brtt. við 3. gr. frv., þ.e.a.s. 11. gr. jarðræktarl., sem er ekki annað en endurtekning á máli, sem ég hef flutt hér hvað eftir annað í frumvarpsformi. Síðast þegar ég flutti þetta mál, en það var á s.l. ári, þá var frv. í því formi, að 1. gr. þess frv., sem ég flutti þá, var shlj. 1. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel ekki neina nauðsyn á því að fara út í nákvæmar útskýringar á þessum breyt., af því að ég hef hvað eftir annað mælt fyrir þeim .í þessari hv. d., svo að hv. þdm. munu allir, sem með því hafa fylgzt, kannast við það. Ég get aðeins endurtekið það, að aðalatriði þessara breyt. er í því fólgið, að það er ekki gerður greinarmunur á styrkjum til býla fyrst og fremst eftir þeirri reglu, hvað býlin hafa fengið mikinn styrk, heldur hinu, í hvaða ásigkomulagi býlin eru, þannig að samkvæmt till. mínum skal greiða 100% hærri styrk til býla, sem hafa minna en 8 ha. af véltæku túni. Til býla, sem hafa frá 8 til 10 ha. af véltæku túni, skal greiða styrk til jarðræktar og húsabóta skv. 9. gr. l., en þegar túnin eru komin upp í 10 ha., greiðist enginn styrkur. Sama gildir um styrk til annarra mannvirkja. Það er hærri styrkur til þeirra, meðan býlið er í því ásigkomulagi, að þessi mannvirki vantar, en þegar allt er komið í gott horf, fellur styrkurinn niður. Auk þess er gerður munur á styrkjunum eftir því, hvað býlið hefur fengið mikinn styrk. Það er 30% hærri styrkur Samkv. 1. og 5. kafla 9. gr. til býlis, sem hefur fengið meira en 2000 kr. Þegar þau hafa fengið 6000–7500 kr., verður styrkurinn minni o.s.frv. Styrkurinn fellur niður, þegar býlið er komið í það ásigkomulag, sem þarna greinir. Í samræmi við þetta er breyt. á 5. gr. frv. (13. gr. l.) Ég tel eðlilegt, að þetta hámark verði ákveðið árlega af Búnaðarfélagi Íslands. Ég þarf ekki að fara út í frekari rökstuðning fyrir þessu. Ég hef svo oft flutt þau rök áður. Styrkurinn á að hafa þann tilgang að koma býlum landsins í það horf, að þau séu byggileg. Það á að útrýma kotbýlunum og stuðla að því, að þau geti orðið samkeppnisfær við stærri býlin, en það á ekki að veita ríkisstyrk til neins atvinnurekstrar, sem gefur af sér gróða. Við vitum, að frá sjónarmiði alþjóðar er sjálfsagt, að eftir þessu sé farið, svo lengi sem við búum við það fyrirkomulag í landbúnaðinum, að hann byggist á einkarekstri. Verðlag á afurðunum verður að fara eftir framleiðslukostnaði smæstu býlanna, ef bændur þar eiga ekki að flosna upp, og ef á að halda þessum býlum byggðum áfram, verður að veita styrk til þeirra. Til þess að halda bændum í sveitinni og stuðla að því, að þeir séu þar kyrrir, verður að sjá til þess, að þeir hafi slík kjör, að það borgi sig eins vel fyrir þá og að hverfa til annarra starfa. Við vitum, að það eru einkum smærri bændur, sem þurfa að fara burt frá heimilum sínum. Ég vil geta um smáprentvillu, sem ég vil biðja hæstv. forseta að sjá um, að leiðrétt verði. Í staðinn fyrir „samkv. 9. gr. á að koma „samkv. 10. gr.“



Herra forseti! Það liggja fyrir 2 brtt., og vil ég segja nokkur orð um þær. Hv. síðasta ræðumanni finnst réttara að miða styrkupphæðina við ásigkomulag býlisins. Ég er honum sammála um, að sá grundvöllur sé í raun og veru réttari, en samt get ég ekki fylgt till. hans, af því að hana vantar undirstöðu til að standa á. Með l. 1918 var fyrirskipað, að tún skyldu mæld. Þetta var gert nokkuð víða, og frá þessum tíma liggja á hagstofunni ummálsriss af túnum landsins og sýna aðeins stærð túnanna. Síðan hefur ekkert verið gert. Það var mikið umtal um það, þegar fasteignamat var gert 1930 og aftur í þessu fasteignamati, að slíkar mælingar þyrftu að fara fram aftur. Það umtal komst svo langt, að fasteignamatsnefndum var falið að gizka á um stærðina, hve mikið væri véltækt o.s.frv. Sumir hafa gert þetta, aðrir ekki. -afleiðingin er, að grundvöllurinn, sem væri hægt að byggja á, er ekki til. Þó að við vildum hverfa að því ráði, sem felst í brtt., þá er ekki hægt að gera það nú. Þess vegna verð ég að greiða atkv. á móti till., sem annars væri góð. Hin brtt. er um að fella niður 17. gr., og var það fært fram, að reynsla væri fyrir því, að hún næði ekki tilgangi sínum. Það er nú svo. Reynslan er ekki mikil enn. Í fyrsta lagi er það fylgifé, sem bundið er í jörðunum með jarðræktarl., mjög lítið. Þær jarðir eru teljandi, þar sem það nær hundruðum. Aftur eru hinar jarðirnar margar, sem hafa allmikið fylgifé í húsum, hafa fengið nýbýlastyrk og endurbyggingarstyrk. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun en að eins muni fara með jarðræktarstyrkinn, þegar um eitthvað verður að ræða. Tilgangurinn var, að styrkurinn yrði ekki bara til að auðga viðkomandi mann, heldur til að létta undir með öllum, sem jörðina sætu, og það má kannske gera það betur á annan hátt. Ég lit svo á, að þegar við finnum, að eitthvað sé að, eigum við að reyna að finna betra form og bæta galla fyrirkomulagsins, en ekki afnema fyrirkomulagið sjálft að óreyndu. Það mun ég styðja, en ekki hitt, að láta styrkinn falla beint í eign viðkomandi manns og láta hina, sem á eftir koma, líða við það. Það var sagt í gær, að það væri nýbúið að selja jörð nálægt Reykjavík fyrir 81 þús. kr., sem ber 16 kýr og á þriðja hundrað fjár. Ég veit, að þeir, sem kaupa, láta aldrei þessar skepnur standa undir vöxtunum. Þarna er um að ræða verðhækkun fyrir jarðræktarstyrk. Hugsunin, sem liggur á bak við 17. gr., er rétt, svo að ef hún nær ekki tilgangi sínum, eigum við ekki að afnema hana, heldur eigum við að búa til nýja 17. gr. Það er rétt, að enn þá eru því miður veitir styrkir af því opinbera, sem almenningur hefur ekkert gagn af, heldur bara einstakir menn. Við skulum taka t.d. hafnargerðir. Lóðirnar á staðnum hækka og hækka, þangað til komið er í óefni. Þetta hef ég oft bent á, og einu sinni var samþ. þál. um að rannsaka, hvernig mætti ráða á þessu bót. Þm. eru byrjaðir að fá skilning á því, að líka á því sviði þurfi að gera það sama og reynt var að gera með 17. gr. jarðræktarl. Ég er því á móti báðum brtt., annarri af því, að ég er á móti hugsuninni, sem á bak við hann er, en hinni, af því að hana vantar grundvöll til að standa á.



Ég þarf ekki að hafa mörg orð út af ræðu hv: 1. þm. N.- M., því að þó að hann þykist vera á öndverðum meiði við brtt. mína, er ekki langt bil á milli okkar. Hann er óánægður með ástandið eins og það er, og við erum báðir á þeirri skoðun, að breyt. sé þörf. Ég álít réttmætt, að bóndi, sem er búinn að strita alla sína búskapartíð, fái þessa fjárhagslegu hvatningu, en hún sé ekki dregin frá hans eigin jörð. Hann hefur stutt að því að gera landið betra og byggilegra, og í raun og veru á byggingarstyrkurinn að fara þessa sömu leið, og við í mþn. lögðum það til. Það er betra, að það sé minna, sem veitt er, og að það falli þá óskert í hlut þess, sem fær það. Þessi dýrleiki á jörðum núna hefur ekki alltaf orðið fyrir styrki úr ríkissjóði. En þegar hið opinbera leggur aftur á móti bílveg heim að túni mannsins, þá er ekki ranglátt, þó að eitthvað komi til þess opinbera af því, sem gerir jörðina verðmætari.

*Brynjólfur Bjarnason: Mér þykir vænt um að heyra, að hv. 1, þm. N.-M. hefur ekki snúizt hugur og er sammála tilgangi brtt. minnar, en hann ber fyrir sig það sama og fyrir 4 árum, að mælingar, sem væru nauðsynleg undirstaða, væru ekki til. Mér finnst hv. þm. hafa gengið of slælega fram í að skapa þann grundvöll, og ég hygg, að hann verði ekki skapaður fyrr en búið er að setja 1., sem gera það nauðsynlegt að skapa þennan grundvöll.