Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. felst það eitt, að heimilt skuli á næsta ári að innheimta skemmtanaskatt með sama álagi og gert hefur verið nú um langt árabil. Sú venja hefur skapazt, að Alþingi samþ. lög um þetta efni til eins árs í senn, og gerir frv. ráð fyrir, að sú venja haldist. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er flutt til staðfestingar á bráðabirgðalögum, sem út voru gefin 2. maí s.1., en það er um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf. Í bráðabirgðalögunum segir: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ríkisstj. hefur tjáð mér, að greiðslur fyrir flest störf verkfræðinga í þágu ríkisins hafi undanfarið verið ákveðnar með hliðsjón af tímakaupi skv. gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 19. apríl 1955 með síðari verðlagsuppbótum skv. lögum. Verkfræðingafélag Íslands hafi nú gefið út nýja gjaldskrá, sem gildir frá 1. þ.m., þar sem tímakaupi er ætlað að hækka allt að 320%, auk þess sem þóknun fyrir ákvæðisvinnu er ætlað að hækka verulega. Slík hækkun á kaupi verkfræðinga mundi óhjákvæmilega valda stórvægilegri röskun á launamálum bæði hjá ríki og öðrum aðilum og auk þess óeðlilegum kostnaðarauka við margvísleg rannsóknarstörf og framkvæmdir. Því telur ríkisstj. brýna nauðsyn bera til, að komið verði í veg fyrir, að nefnd gjaldskrá komi til framkvæmda. Fyrir því eru hér með sett bráðabirgðalög skv. 28. gr. stjórnarskrárinnar, á þessa leið: 1. gr. Þóknun verkfræðinga fyrir verkfræðistörf, unnin í ákvæðisvinnu eða tímavinnu, skal eigi vera hærri en ákveðið er í gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 19. apríl 1955, að viðbættum löglegum uppbótum. Leggi verkkaupandi til vinnuaðstöðu verkfræðings, skal sú vinnuaðstaða teljast til 40% þóknunar skv. fyrrnefndri gjaldskrá, frá 19. apríl 1955. 2. gr. Með brot gegn lögum þessum skal farið að hætti opinberra mála og varða brot sektum. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þessi lög þurfa ekki mikilla skýringa við. Ég á ekki von á því, að hv. þm. færi fram rök gegn þeirri nauðsyn, að þessi lög voru sett, þar sem um það var að ræða, að hækkun á gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands nam allt að 320%. En vegna þess að það hefur sézt oftar en einu sinni í blöðum, að þetta væri ekki rétt, að gjaldskráin hækkaði svona mikið, þykir mér hlýða að nefna hér dæmi. Sé ég ekki ástæðu til þess að geyma mér það, þar sem ég á ekki von á, að því verði mótmælt hér á hv. Alþingi. Það er hér t.d. eitt dæmi, sem ég get nefnt af mörgum úr hinni nýju gjaldskrá. Tímakaup skv. nýju gjaldskránni skal vera, ef verkfræðingur, sem vinnur verkið, hefur reynslu, 350 kr. á klukkustund, að viðbættum 40%, þegar um er að ræða efnaverkfræðinga, fyrir venjulegar efnagreiningar og efnaprófanir, sem gerir þá 140 kr., og verður þá tímakaupið hjá. þessum verkfræðingi 490 kr., en skv. gildandi gjaldskrá kr. 116.72. Hækkun er því 319.8 % . Það má nefna annað dæmi um þessa gjaldskrá. Þegar um það er að ræða, að verkfræðifirma tekur að sér störf og lætur annað starfsfólk á skrifstofunni vinna störfin, þá er gert ráð fyrir að taka aukaþóknun af árskaupi þess manns, sem vinnur verkið. Tökunt dæmi, að maður vinnur í verkfræðifirma og hefur 100 þús. kr. laun, þá skal reikna 1.2% af árskaupinu, sem gerir þá 120 kr. á tímann. Það tekur því aðeins 833 klst. að borga árskaup þessa manns. Hins vegar er gert ráð fyrir, að lágmarksvinnustundafjöldi þessa manns yfir árið séu 2200 tímar og jafnvel 2500 tímar. Ef við reiknum aðeins með 2200 tímum á 120 kr., fær verkfræðifirmað fyrir vinnu þessa manns 264 þús. kr., eða álagningin á vinnu þessa manns verður þá 164 þús. kr. skv. nýju gjaldskránni. Ég á ekki von á því, að nokkur hv. þm. mótmæli því, að komið var í veg fyrir, að þessi gjaldskrá gæti tekið gildi. En nú skal ég nefna hér þriðja dæmið, sem verkfræðingarnir telja sennilega að sé byggt á sanngirni, en gæti komið ónotalega við. Við skulum t.d. taka það, að verkfræðingafirma væri falið að teikna brú skv. nýju gjaldskránni, þá verður tímakaupið 309 kr. í staðinn fyrir 142 kr. áður - hækkun 118%. Þetta er eitt af lægstu dæmunum úr nýju gjaldskránni. Ég hef nefnt hér af handahófi aðeins þrjú dæmi til rökstuðnings fyrir því, að nauðsynlegt var að koma í veg fyrir, að þessi nýja gjaldskrá Verkfræðingafélagsins tæki gildi. Og í viðtölum við ýmsa verkfræðinga hef ég heyrt það, að þeir margir hverjir eru alls ekki ánægðir með þessa gjaldskrá, enda hafa verkfræðingar tekið bráðabirgðalögunum með skynsemi, og er alls ekki svo, að þeir undir niðri telji margir hverjir óeðlilegt, að ríkisstj. skyldi grípa hér inn í. Það er því enn unnið eftir gömlu gjaldskránni. En því ber ekki að neita, að það hefur orðið dálítið bagalegt hjá einstökum stofnunum, að verkfræðingum hefur fækkað, þeir hafa hætt vinnu. Þó hefur þetta ekki verið bagalegra en svo, að hægt hefur verið að halda áfram hinum verklegu framkvæmdum á þessu ári, sem fyrirhugaðar voru. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Mönnum er áreiðanlega ljóst, hvernig það liggur fyrir, og ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 58 er flutt af landbn. þessarar hv. deildar, en nefndinni hafði borizt ósk um flutning frv. frá byggingarnefnd Bændahallarinnar og stjórn Búnaðarfélags Íslands, og þótti n. sjálfsagt að verða við óskum þessara aðila um flutning málsins hér í þinginu, en hefur að sjálfsögðu óbundnar hendur í afstöðu sinni til málsins. Með lögum nr. 38 frá árinu 1945 var búnaðarmálasjóður stofnaður. Skv. þeim l. var bændum gert að greiða til búnaðarmálasjóðs 1/2% af því verði, sem þeim er greitt á hverjum tíma fyrir nær allar framleiðsluvörur landbúnaðarins. Og í 1. gr. laganna segir, að verja skuli fé sjóðsins til stuðnings og eflingar sameiginlegum nauðsynjamálum bændastéttarinnar, eftir því sem búnaðarþing ákvarðar og landbrh. samþykkir. Árið 1959 var svo samþ. hér á hv. Alþingi ákvæði til bráðabirgða við lögin um búnaðarmálasjóð, og átti ákvæði þetta að gilda til 4 ára, og með því var bændum gert að greiða 1/2% viðbótargjald af söluvörum landbúnaðarins og skyldi viðbótargjald þetta renna til Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda til þess að reisa hina svonefndu Bændahöll, stórhýsi það, sem nú er risið hér við Hagatorg í Reykjavík. Um s.l. áramót hafði búnaðarmálasjóður greitt til Bændahallarinnar 8 millj. 260 þús. kr., en á sama tíma höfðu bændur greitt til búnaðarmálasjóðs 29 millj. 330 þús. kr. eða rösklega það. Ákvæði þetta um 1/2% viðbótargjaldið féll úr gildi í árslok 1961, en byggingarnefnd Bændahallarinnar og stjórn Búnaðarfélags Íslands telja, að byggingin geti ekki næstu 4 árin misst af þeim tekjum, sem gjald þetta gefur, og því er fram komin ósk þessara aðila um það, að bráðabirgðaákvæði búnaðarmálasjóðslaganna verði framlengt um 4 ára skeið, eða til ársloka 7.965, og er það, eins og hv. þm. sjá, efni þessa frv., sem hér er til umr. Það er nú sýnt, að allur kostnaður við byggingu og búnað Bændahallarinnar mun ekki verða undir 100 millj. kr., og þegar það er haft í huga, að 70% af þessum kostnaði er lánsfé, má öllum það ljóst vera, að byggingunni mun ekki veita af þeim tekjum, sem 1/2% viðbótargjaldið gefur næstu 4 árin. Og mun efalaust ýmsum sýnast, að það megi gott heita, ef ekki þarf að framlengja gjaldið að þeim tíma liðnum. En þess er að vænta, að þessi glæsilega bygging gefi það ríkulegar tekjur, að til þess þurfi ekki að koma. Eins og ég sagði, höfum við í landbn, óbundnar hendur í afstöðu okkar til þessa frv., en ég fyrir mitt leyti get sagt það, að ég sé ekki, að hv. Alþ. komist hjá því að framlengja þetta viðbótargjald, enda mun það vera í samræmi við óskir bændastéttarinnar, a.m.k. meiri hluta hennar, því að fulltrúar hennar bæði á búnaðarþingi og stéttarsambandsfundum hafa samþykkt að óska eftir því, að gjald þetta verði framlengt. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Við þm. Austfirðingakjördæmis í þessari hv. þd. höfum leyft okkur að endurflytja frv. það um breyt. á félagsheimilalögunum frá 1947, sem við lögðum fyrir hv. deild á síðasta þingi. Sökum þess, hve frv. var þá seint fram komið, vannst ekki tími til afgreiðslu þess, en nál. frá hv. menntmn. kom fram, þar sem einróma var lagt til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Þegar frv. var lagt fyrir á síðasta þingi, var í framsögu og grg. gerð allýtarleg grein fyrir málinu, og fylgir sama grg. frv. nú. Þar sem svo stutt er síðan málið lá fyrir hv. þd., verður að ætla, að hv. þdm. sé það enn nokkuð í fersku minni og því ekki nú ástæða til að hafa um það mörg orð. En ég vil aðeins minna á, að tildrögin eru þau, að öll sveitarfélög Fljótsdalshéraðs, 10 að tölu, hafa bundizt samtökum um að byggja sameiginlegt félagsheimili, þ.e. héraðsheimili, í Egilsstaðakauptúni, og hafa sveitarstjórnirnar mælzt til þess við okkur þm. Austf., að við flyttum þessa brtt. við félagsheimilalögin, sem miðar að því að létta lítils háttar það mikla og nauðsynlega átak, sem sveitarfélög þessi ætla að ráðast í. Aðalatriðið í brtt. okkar er, að félagsheimilasjóði sé gert heimilt að greiða allt að 50% af stofnkostnaði héraðsheimilis, ef innanhéraðssamtök eru mynduð um byggingu þess og að þeim samtökum standa a.m.k. 80% af sveitarfélögum héraðsins og minnst þrjú. Jafnframt leggjum við til, að síðasta málsgr. 2. gr. félagsheimilalaganna falli niður. En þar er fram tekið, að ef félagsheimili nýtur sérstaks byggingarstyrks frá ríkissjóði, þá skuli þó sá styrkur og framlag félagsheimilasjóðs aldrei nema meiru samtals en 40% af byggingarkostnaði. Þetta ákvæði hefur að sögn í nokkrum tilfellum reynzt óheppilegt. Komið hefur fyrir, að ríkið hafi séð sér verulegan hag í að öðlast viss réttindi í félagsheimilum, og veit ég þess dæmi, að það hefur með sérstöku fjárframlagi tryggt barna- og unglingaskóla frambúðarrétt til leikfimiskennslu í félagsheimili og þannig sparað byggingu leikfimishúss. Þótt þetta umrædda ákvæði laganna sé fellt niður, veldur það ekki aukinni fjárhagsbyrði fyrir félagsheimilasjóð, en opnar aðeins eðlilega leið fyrir hið opinbera, þegar það telur sér það hagkvæmt. Herra forseti. Ég vil mælast til þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. menntmn.