Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Í hönd fara nú kjarasamningar og fjármálaráðherra mun fara með þá fyrir hönd ríkisins, og líka er hafið samráð ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins á breiðum grundvelli í aðdraganda kjarasamninga. Það er auðvitað mikilvægt við þær aðstæður að við reynum að hafa umgjörð kjarasamninganna eins góða og kostur er og tryggja að kaupmáttarávinningurinn af kjarasamningunum verði eins mikill og mögulegt er, en það er líka mikilvægt að tryggja réttlæti á vinnumarkaði. Nýlegar kjarakannanir bæði Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna færa okkur heim sanninn um það að kynbundinn launamunur er enn fullkomlega óásættanlegur. Hægt er að horfa nokkur ár til baka og sjá að það hefur orðið ákveðinn árangur í að draga úr kynbundnum launamun en langt í frá nægjanlega. Við höfum hins vegar dæmi úr fortíðinni um það að hægt er að vinna á kynbundnum launamun með skipulegum aðgerðum og er mjög hollt að muna borgarstjóratíð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur í því efni þar sem mikill árangur náðist í Reykjavík. Ég vil nú velta því hér upp í ljósi hugmyndanna um tilgang kjarasamninganna, að tryggja kaupmátt og tryggja réttlæti, hvort við eigum ekki að reyna að skapa samstöðu um það á vettvangi stjórnmálanna að leggja á það áherslu í væntanlegum kjarasamningum að binda enda á aðstæður þar sem helmingur landsmanna er hlunnfarinn um eðlileg laun fyrir vinnu sína, hvort við getum reynt að ná víðtækri samstöðu um að það verði forgangsatriði að auka réttlætið á vinnumarkaði í komandi kjarasamningum og að við leggjumst öll á árarnar í því jafnt í opinbera geiranum sem og á hinum almenna vinnumarkaði.

Herra forseti. Það er ákaflega mikilvægt og göfugt verkefni að vinna að því að allir njóti sanngjarnra kjara miðað við ábyrgð og stöðu, sambærilegra launa fyrir sambærileg störf þvert á kyn. Reynsla undanfarinna ára sýnir okkur að hér er hægara um að tala en í að komast. Ég minnist mjög hástemmdra yfirlýsinga hjá síðustu ríkisstjórn í þessum efnum og ég efast ekki um góðan hug, mikinn vilja og einbeittan ásetning fyrrverandi forsætisráðherra til þess að vinna á þessum vanda en það gerðist hins vegar afskaplega lítið. Um tíma sýndu mælingar að þróunin var í öfuga átt. Ég held að það sé gott að byrja á því að gera sér grein fyrir að þetta er ekki áhlaupsverkefni en sá grunnur sem hv. þingmaður leggur upp hér með um að menn séu sammála um að þetta sé mikilvægt, að allir leggi sitt lóð á vogarskálarnar, hið opinbera sé tilbúið til að leggja á sig og hlusta eftir ábendingum um það sem getur skilað árangri, að við köllum eftir því sama frá aðilum vinnumarkaðar á hinum frjálsa markaði - hann skiptir máli. Ég tel einnig að umræðan um þessa hluti og mælingarnar sem hafa verið gerðar og draga vandann upp á yfirborðið, átak hjá VR um að kynna hvers eðlis vandinn er, allt þetta hefur hjálpað. Það hefur skapast miklu betri grundvöllur smám saman fyrir því að ráðast í aðgerðir, en það hvernig þeim er síðan á endanum hrint í framkvæmd er alveg gríðarlega flókið mál, við verðum að viðurkenna það í þessari umræðu. Tilhneigingin er sú að ákvarðanir um kaup og kjör hafi áhrif upp fyrir sig og til hliðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er alveg rétt hjá honum að þetta er ekki áhlaupsverkefni í þeim skilningi að við getum leyst það á einu ári. En við getum náð umtalsverðum árangri í kjarasamningum þar sem við leggjum grundvöll til nokkurra ára. Til þess þarf auðvitað að vera eindreginn vilji til að fara alla leið. Við þurfum að vera tilbúin að beita starfsmati til að meta með réttum hætti störf og starfsgreinar þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Við þurfum líka að hrinda í framkvæmd jafnlaunavottuninni þannig að fyrirtæki fái vottun ef þau standa sig vel og sýna að það er ekki kynbundinn launamunur hjá starfsliði þeirra. Það er með þessum aðgerðum öllum sem við erum núna komin á aðgerðastig með að hrinda í framkvæmd sem við gætum náð árangri. Það er búið að vinna mikla vinnu í að þróa staðalinn fyrir 

Herra forseti. Ég tel að ekki sé mikill ágreiningur á milli flokka um markmiðin í þessu. Það er einfaldlega óþolandi að fólki sé mismunað á grundvelli kyns þegar unnin eru sambærileg störf og menn gegna sambærilegri ábyrgð. Það er bara óþolandi. Það er misrétti sem við viljum ábyggilega öll vinna gegn. Hvernig það verður best gert er greinilega stóra úrlausnarefnið. Stundum nálgast menn umræðuna þannig að það beri að einblína á stéttir þar sem einkum eru konur að störfum og menn hafa þá dregið fram að þar virðast launin almennt vera lægri. Það er auðvitað ein leið, en mér sýnist að almennt hafi það orðið til þess að aðrir sem telja sig gegna sambærilegri ábyrgð hafi um leið litið til þeirra breytinga sem þar hafa orðið á kaupi og kjörum og sagt að það eigi þá um leið að eiga við sig. Nýjasta dæmið um þetta er þegar laun voru hækkuð hjá hjúkrunarfræðingum. Það er mjög greinilega uppi almenn krafa um 

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Í viðtali við hæstv. ráðherra í Morgunblaðinu síðasta mánudag kemur fram að hann segist telja að almenn sátt sé um verndun Þjórsárvera. Eins og kunnugt er frestaði hæstv. ráðherra því að staðfesta friðlýsingu Þjórsárvera nú í sumar og var það gert allskyndilega, mér er meira að segja sagt að búið hafi verið að baka kökurnar fyrir friðlýsinguna þegar ákveðið var að fresta þeirri athöfn, hæstv. ráðherra getur kannski staðfest það hér á eftir. Í ljósi þeirra orða hæstv. ráðherra - sem ég tek undir, ég tel að almenn sátt ríki um verndun þessa svæðis - langar mig að inna hann eftir því hvort ekki standi til að ljúka því friðlýsingarferli sem hafið var. Hæstv. ráðherra gaf jú þá skýringu að borist hefðu athugasemdir sem þyrfti að fara sérstaklega yfir. Mér hefur borist til eyrna að nú þegar sé búið að vinna úr þeim athugasemdum þannig að mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort og þá hvenær standi til að ljúka því að staðfesta friðlýsingu Þjórsárvera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og áhugaverða fyrirspurn og gott tækifæri til að taka enn einu sinni einmitt þessa umræðu um Þjórsárverin. Til að koma því enn og aftur alveg á hreint, sé einhver í vafa um þann vilja sem sá sem hér stendur hefur gagnvart því, er engin spurning að ég tel, eins og kom fram í blaðaviðtalinu, almenna sátt ríkja og hef satt best að segja engan hitt sem er ekki sammála því að friðlýsa beri Þjórsárverin, alla vega ekki undir það síðasta, og ég mun stefna að því áfram. Það er rétt að það komu fram athugasemdir á síðustu stundu og kökurnar höfðu verið bakaðar og pönnukökurnar einnig. Ég held að því hafi verið komið í frost og verið bjargað og það bíður bara þeirrar stundar þegar við köllum til þessarar samkomu og ég hlakka reyndar til þess. Markmið þess sem hér stendur er að undirrita friðun Þjórsárvera en ég vil ekki gefa tímasetningu á það. Það er rétt sem kom fram hjá fyrirspyrjanda, það komu fram athugasemdir og þegar ég fór að skoða þær í framhaldinu - af því að það gafst ákaflega lítill tími til að yfirfæra það þegar þær komu fram, það stóð til að ganga frá þessari friðlýsingu dagana þar á eftir - kom í ljós að þær voru á ákveðnum rökum reistar. Það þarf að leysa úr þeim vanda sem þar kom upp og það er unnið að því núna í ráðuneytinu og ég vænti þess að því ljúki fyrr en seinna. Ég mun sjálfur eiga samtöl fljótlega við sveitarstjórnarmennina sem er á þessu svæði og reyna að finna þær lausnir sem hugsanlega þarf að leysa úr, í það minnsta koma málinu aftur á hreyfingu þannig að við getum gengið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég hjó auðvitað eftir því að hann vildi ekki koma með neinar tímasetningar en fullvissaði okkur um að kökurnar væru allar komnar í frystikistuna. Við vitum að kökur geta verið ansi lengi í frysti þannig að það er engin vísbending og ég vil því inna hæstv. ráðherra aftur eftir því. Það kom fram í máli hans að vinna stæði yfir og að það ætti eftir að ræða við sveitarfélög. Til að ljúka þessari fyrirspurn vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái í raun og veru nokkuð því til fyrirstöðu á þessu stigi máls að það geti gengið eftir í öllu falli bráðlega, að ljúka þessari friðlýsingu sem ég spurði um áðan.

Virðulegi forseti. Ég held að það megi alveg fullyrða að hægt sé að gera það bráðlega. Ástæðan fyrir því að ekki var hægt að klára það í sumar var að í ljós kom að ekki voru allir með það á hreinu hvar mörkin á friðlandinu lægju og ég vil standa faglega að málum, fá allt upp á borðið og finna þá lausn sem allir geta sætt sig við. Það er unnið að því og ég vænti þess að það taki frekar skemmri tíma en lengri þannig að við getum klárað málið og glaðst yfir því að eftir 40 ára baráttu sé hægt að friðlýsa Þjórsárverin.

Herra forseti. Sjaldan hefur verið svo mikil þörf á markvissri nýtingu mannafla í heilbrigðisþjónustu. Þrátt fyrir byltingarkenndar framfarir í þekkingu og færni fagfólks eru megindrættir í skipulagi og skiptingu verkefna og ábyrgðar þeir sömu og voru áratugum fyrir þessar miklu framfarir. Faghópum heilbrigðisþjónustu hefur fjölgað og þekking hefur stóraukist í öllum faghópum. Aukin þekking og færni nýtist skjólstæðingum og hefur ótvíræð áhrif á öryggi heilbrigðisþjónustunnar. Margar vísbendingar eru þó hér á landi um að þekking og færni heilbrigðisfagfólks sé ekki nýtt sem skyldi á sjúkrahúsum og í heilsugæslu. Rannsóknir sýna að markvisst samstarf fagaðila sem eru sérfræðingar hver á sínu sviði og axla ábyrgð til samræmis eykur öryggi þjónustu og hefur jákvæð áhrif á starfsorku og starfsánægju. Nú er brýnt að hvetja stjórnendur í heilbrigðisþjónustu til að endurskoða skipulag starfa, þverfaglegt samstarf og útdeilingu ábyrgðar í ljósi mikilla breytinga á þekkingu og færni mannafla. Til dæmis er öfugsnúið að læknar verji tíma og starfsorku til að kvitta upp á meðferð annarra sérfræðinga eins og sjúkraþjálfara og iðjuþjálfa. Það er líka öfugsnúið að þeir verji tíma sínum og starfsorku í að ávísa lyfjum sem hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hafa þekkingu og færni til að annast. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða áætlanir liggja fyrir á þessu kjörtímabili til að efla þverfaglega samvinnu og til að bæta markvissa nýtingu þekkingar og færni mannafla til hagsbóta fyrir skjólstæðinga, starfsfólk og rekstur heilbrigðisþjónustu hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og veit til þess að hún hefur mikla og djúpa þekkingu á þessum málaflokki eins og áður hefur komið fram í okkar ágætu samtölum þar sem við höfum skipst á upplýsingum. Það er alveg rétt að skipulag og verkferlar í heilbrigðisþjónustunni eru börn síns tíma. Það gengur hægt að koma fram breytingum á þessu en ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda um það að þekking og færni starfsfólks í okkar þjónustu á þessu sviði ríkisins, í heilbrigðisþjónustunni, er gríðarlega mikil og við höfum fullt færi til að nýta þá þekkingu betur. Eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi er brýnt að endurskoða skipulag starfa. Ég tel raunar að við höfum tekið örlítið skref með stjórnendum Landspítala – háskólasjúkrahúss um daginn þar sem við mæltumst til þess að stjórnendur spítalans færu að endurskipuleggja samstarf og þverfaglega vinnu til að nýta meðal annars krafta og þekkingu betur á viðkomandi sviðum. Þegar þetta er gert og við tökum svona lítil skref þá hljóma oft og tíðum gamalkunnar raddir sem setja þetta allt í samhengi við kjarabaráttu eða álagsstigið sem er eins og það er. Það er því erfitt að koma þessum breytingum í gegn. Ég tel að sú reynsla sem við munum fá út úr því verkefni sem Landspítali – háskólasjúkrahús er að fara í nýtist okkur fyrir það þarfa og brýna verk sem lýtur að því að taka stærri skref í þessum efnum. Ég hef ákveðnar hugmyndir um það sem ég skal koma að í mínu síðara svari þar sem tíminn er nú þegar á þrotum. Málefnið er stórt og mikið og þarf langa og góða umræðu. 
            

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég vil bara minna á hversu mikla hagkvæmni það felur í sér að nýta betur mannafla, ekki síst eykur það öryggi þjónustunnar að nýta mannaflann vel og það eflir fagmennsku og starfsánægju fólksins sem okkur er mjög umhugað um þessa dagana. Ég vil líka minna á mikilvægi þess að hafa markvisst samráð við fulltrúa faghópa við endurskoðun á heilbrigðisþjónustunni bæði á sjúkrahúsinu og ekki síst innan heilsugæslunnar.

Virðulegi forseti. Varðandi þær áherslur sem við höfum verið að ræða í heilbrigðismálum hyggjumst við einbeita okkur að því að endurskipuleggja heilsugæsluna fyrst af öllu til þess að mynda í rauninni þann hjúp sem þarf að vera um aðra þjónustu sem veitt er á sviði heilbrigðismála. Við hyggjumst gera það og hefjast handa um áramót í þeim efnum, vonandi. Við ætlum okkur að taka upp þjónustustýringu í heilbrigðiskerfinu til þess að reyna að ná tökum á því að stýra flæði sjúklinga milli heilsugæslu, sérfræðinga og sjúkrahúsa. Þetta eru svona stærstu málin sem ég get nefnt að svo stöddu í þá veru sem við hyggjumst beita okkur til þess að reyna að koma betri skikk og stjórnun á þennan mikilvæga málaflokk. Ég veit til þess eftir samtöl mín við fulltrúa ýmissa faghópa 

Hæstv. forseti. Spurning mín er til hæstv. fjármálaráðherra um lög um fjárreiður ríkisins og nokkuð oft boðaða endurskoðun þeirra laga. Ég skal viðurkenna að það tengist auðvitað áhuga mínum á nýbyggingu Landspítala og fjárfestingum lífeyrissjóða sem talið er vera um 150 milljarðar kr. á ári. Þeir hafa frekar fá tækifæri núna sérstaklega þegar gjaldeyrishöft eru og annað. Auðvitað vitum við öll að mjög brýnt er að bæta húsakost Landspítalans og ég tel að það eigi að gera með nýbyggingu. En samkvæmt núgildandi fjárreiðulögum bæri Landspítala og öðrum ríkisstofnunum í A-hluta ríkisreiknings að gjaldfæra byggingarkostnað á framkvæmdatíma, þ.e. ekki má færa byggingar til eignar og afskrifta á notkunartíma. Þetta þýðir að hugsanlega nýbyggingu Landspítalans upp á 50 milljarða þyrfti að fjármagna á byggingartíma með framlögum úr ríkissjóði og eins og sagt hefur verið held ég að þeir peningar séu ekki til á næstu árum. En með margboðaðri endurskoðun fjárreiðulaga hefur verið rætt um að þeim yrði breytt þannig að ríkisstofnanir í A-hluta færi fullt rekstrar- og eignabókhald. Ef fasteignir Landspítalans, nýbyggingar, yrðu til dæmis settar í sérstakt fasteignafélag, við skulum segja bara Landspítalinn ohf., þá gæti Landspítalinn fengið bygginguna til afnota gegn leigugjaldi en byggingin yrði færð til eignar hjá fasteignafélaginu. Virðulegi forseti. Ég tel þetta einu færu leiðina til að byggja nýjan Landspítala og bæta húsakost hans, að gera það á þennan hátt. Þess vegna er það spurning mín til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Verður nýtt frumvarp um fjárreiður ríkisins lagt fram á næsta þingi og þá hvenær?

Herra forseti. Nýtt frumvarp til laga um opinber fjármál er í lokafrágangi í fjármálaráðuneytinu og ég hyggst mæla fyrir því nú í haust. Hugsanlegt er að það komi inn sem eitt af okkar fyrstu málum. Þetta mál hefur verið í undirbúningi í langan tíma, lengst af í tíð fyrri ríkisstjórnar en það hefur verið unnið í góðu samstarfi við fjölmarga aðila innan stjórnsýslunnar, m.a. við fjárlaganefnd Alþingis, og verið sniðið af því það helsta sem menn hafa haft út á málið að setja þó að markmiðunum með setningu laganna hafi aldrei verið fórnað. Varðandi það hvort lögin opni fyrir möguleika á því að fara í sérstaka fjármögnun á Landspítalanum tel ég að við verðum að nálgast málið út frá almennum viðmiðunum en kannski ekki einstökum verkefnum og í fyrsta lagi gera okkur í grein fyrir því að jafnvel þótt skuldsetning vegna byggingar Landspítalans kæmi ekki inn í A-hlutann eins og við þekkjum uppgjörið í dag breytir það engu um að ríkið mundi á endanum þurfa að standa undir afborgunum og greiðslu vegna framkvæmdarinnar. Ég tel að við þurfum að fara afar varlega í að taka stórframkvæmdir út fyrir sviga, út fyrir efnahag hjá ríkinu inn í einhver sérstök félög og blekkja okkur með því að þannig höfum við fundið upp einhverja peningavél, tímavél til þess að skauta yfir tímabil þar sem þröngt er í ári hjá okkur. Það geta hins vegar vel verið góð rök fyrir því að setja á fót sérstök félög, t.d. þegar menn eru að leiða saman einkaframtak og opinbera aðila til þess að fjármagna einstaka framkvæmdir samkvæmt sérstöku fyrirkomulagi, en þá finnst mér ávallt að áhættan þurfi um leið að vera dreifð en ekki öll í fanginu á ríkinu.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að ég get játað að ég er mjög ánægður með fyrri hluta svars hæstv. fjármálaráðherra, þ.e. að nýtt frumvarp sé að koma og verði eitt af fyrstu málunum á næsta þingi. Ég fagna því mjög vegna þess, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, að það hefur staðið lengi til. Ég sagði áðan að spurning mín væri vegna áhuga á byggingu nýs Landspítala og ég sagði einnig að ef við Íslendingar ætlum að byggja nýjan Landspítala, sem mjög mikil þörf er á, sæi ég ekki nokkra einustu leið aðra en að gera það á þann hátt að ríkissjóður afli sér lánsfé - beinast liggur við hjá lífeyrissjóðunum sem eru sneisafullir af peningum og vantar fjárfestingartækifæri - og að við gætum sameinast um það hér á Alþingi að þetta verði verkefni næstu fjögur, fimm ár. Það verði stóra verkefnið sem skapar atvinnu og eykur hagvöxt, það sem við erum að tala um að vanti í þjóðfélaginu, og okkur vantar sannarlega nýjan spítala. Við skulum hafa í huga að það kostar mikla fjármuni úr ríkissjóði ef við ætlum að halda áfram 

Virðulegi forseti. Við getum verið sammála, ég og hv. þingmaður, um að það er orðið mjög mikilvægt og brýnt verkefni að laga aðbúnað á Landspítalanum. Er engin önnur leið fær en að stofna slíkt félag og taka þetta út fyrir efnahag ríkisins? Jú, ég tel að fleiri leiðir séu færar. Í því sambandi getum við í fyrsta lagi horft til þess hvort ríkið búi hugsanlega yfir einhverjum eignum sem það getur selt, bæði til að greiða niður skuldir en líka til þess að ráðstafa í önnur brýn samfélagsleg verkefni eins og þetta. Í öðru lagi getum við með því að auka umsvifin í hagkerfinu vænst þess að innan skamms sé ríkissjóður kominn í betri færi til þess að fara í stærri framkvæmdir. Í þriðja lagi getum við horft til þess að við höfum í mjög mörg ár verið með risaverkefni í gangi í samgöngumálum, við erum nýbúin að setja 12 milljarða Norðfjarðargöng af stað og erum í stórum framkvæmdum 

Herra forseti. Fjölmiðlar sögðu frá því í morgun að varðskipið Þór hefði einungis verið á sjó í 80 daga af þeim 260 sem liðnir eru af árinu, en á síðasta ári hefði varðskipið verið samtals 125 daga á sjó. Skipið var þó ekki í rekstri þrjá mánuði á því ári vegna vélarviðgerðar í Noregi. Það er óþarfi að rekja það hvað Landhelgisgæslan gegnir mikilvægu hlutverki í samfélagi okkar, m.a. björgunarverkefnum og er varðskipið Þór sérstaklega til þess búið að sinna stærri björgunarverkunum og viðbúnaði sem minni skipin hafa ekki tök á að sinna. Þess vegna er það mikið áhyggjuefni ef varðskipið Þór, sem byggt var fyrir 5 milljarða kr. og kom svo að lokum til landsins með nokkrum herkjum og var, eins og ég sagði, síðan í vélarviðgerð eftir að það kom til landsins, getur ekki nýst sem skyldi í þeim mikilvægu og brýnu verkefnum sem það á að sinna. Í frétt fjölmiðla í morgun er haft eftir forsvarsmönnum Landhelgisgæslunnar að kostnaður við flugdeild Gæslunnar hafi farið vaxandi undanfarin ár og þess vegna hafi þurft að skera niður í rekstri skipaflotans. Mig langar að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvernig hann lítur á rekstrarumhverfi Landhelgisgæslunnar í þessu samhengi og hvort ekki sé að hans mati mikilvægt að tryggja Landhelgisgæslunni fjármuni til að halda úti bæði þyrlusveit og skipaflotanum, ekki síst í ljósi þess öryggishlutverks sem Landhelgisgæslan gegnir. Er við því að búast að boðaður niðurskurður upp á 1,5% verði látinn bitna á Landhelgisgæslunni? Það eru spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Það er þannig að í samþykktum fjárlögum fyrir árið 2013 var einfaldlega ekki gert ráð fyrir því að Landhelgisgæslan hefði meira svigrúm en birtist í þessum tölum til að halda varðskipinu úti. Við erum alveg sammála um það, hygg ég, ég og hv. þingmaður, að Landhelgisgæslan gegnir gríðarlega miklu öryggishlutverki og reyndar mjög víðtæku hlutverki í hinni stóru landhelgi okkar og tölurnar eru ákveðinn mælikvarði á það hvert við erum komin í niðurskurðinum. Það er auðvitað á fleiri sviðum sem við erum farin að sjá að ekki verður lengra gengið í því að gæta aðhalds. Fyrir komandi ár verður þess gætt að Landhelgisgæslan fái í það minnsta sambærilegt fjármagn og hún hefur haft en svigrúmið er afskaplega takmarkað til að fara að auka til einstakra stofnana. Í þessum fyrirspurnatíma rétt áðan var til dæmis verið að spyrjast fyrir um hvað hægt væri að gera á heilbrigðissviðinu og við munum þurfa að forgangsraða þegar við komumst aftur í stöðu til að bæta í framlögin. Í víðara samhengi er það svo um Landhelgisgæsluna að segja að það er sorglegt að vera að leigja þyrlur á því háa verði sem greitt er í leigugjald fyrir þær og dapurlegt fyrir okkur að hafa ekki verið í stöðu til að fjárfesta frekar í þyrlunum til að spara fjármuni til lengri tíma. En staðan er einfaldlega þannig að þegar menn hafa ekki úr neinu að spila þá getur verið erfitt að komast ekki á útsölu en menn fara ekki á útsölu ef þeir eru með tóma vasa.

Herra forseti. Já, það er dýrt að vera fátækur, ekki sælt eins og segir í kvæðinu heldur dýrt, það er alveg rétt. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans en ég bendi samt á það sem hefur komið fram í fréttum a.m.k., að kostnaður við þyrlusveit Landhelgisgæslunnar hafi aukist vegna aukinna útkalla. Það eru auðvitað þáttur sem ekki er hægt að sjá alveg fyrir og við horfumst auðvitað í augu við það. Ef tilefni til útkalla í þyrlusveitinni verða fleiri en gert er ráð fyrir þá sjáum við hvað er að gerast, þá er því mætt með því að skera niður útgjöld til reksturs skipanna. Ég hef áhyggjur af þessari stöðu. Við höfum áður tekið hér á þingi umræðu um öryggismál sjómanna og ég held að flestir séu sammála um að það er mjög mikilvægt að huga að þeim og láta ekki þau lenda undir niðurskurðarhnífnum. Ég ítreka þau sjónarmið mín við hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Landhelgisgæslan hefur á þessum úthaldsdögum einblínt á það að geta sem best tryggt öryggi sjómanna hér heima fyrir. Það er engum blöðum um það að fletta að miðað við þá fjármuni sem úr er að spila hefur Landhelgisgæslan haldið mjög vel á þessum málum, einmitt þannig að öryggisins sé gætt eins og kostur er. Við getum síðan talað okkur hás um það hversu miklu betur við viljum gera í þessum málaflokki. Þessi umræða fór meðal annars fram þegar fjárlög voru samþykkt fyrir yfirstandandi ár um fjárveitingar til Landhelgisgæslunnar og afleiðingar af því að ekki væri meira svigrúm eins og við erum hér að ræða um. Þetta er hluti af miklu stærri umræðu. Ein besta leiðin til að geta gert betur er sú að fá aftur líf í hagkerfið. Í augnablikinu er fjárfesting allt of lítil. Það er meginverkefnið og þá munum við geta gert betur þarna.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Pírata, dagsett í dag, um mannaskipti í nefndum, samanber 16. gr. þingskapa, þannig að Jón Þór Ólafsson taki sæti Birgittu Jónsdóttur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en Birgitta Jónsdóttir taki sæti Jóns í umhverfis- og samgöngunefnd. Skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 18. september 2013 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 1. október 2013. Virðulegi forseti. Tillagan skýrir sig sjálf.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um viðbrögð við skuldavanda einstaklinga með lán með veði í eign þriðja aðila, þ.e. svokölluð lánsveð. Frumvarpið er á þingskjali 95 og er 36. mál þessa þings. Flutningsmaður málsins ásamt mér er hv. þm. Katrín Júlíusdóttir. Hér er á ferðinni einfalt frumvarp til heimildar laga til handa ríkissjóði Íslands, þ.e. að ríkið fái heimild til að stuðla að lækkun eftirstöðva lánsveðslána lífeyrissjóða, lána sem tekin voru fyrir 1. janúar 2009, með því að greiða til hlutaðeigandi lífeyrissjóðs sem svarar allt að 90% kostnaðar við niðurfærslu á eftirstöðvum slíkra lána. Lífeyrissjóðirnir mundu annast um framkvæmdina en ríkið tæki þátt í kostnaðinum af niðurfærslunni sem næmi allt að þessum mörkum. Um það hefur orðið samkomulag við lífeyrissjóði, sem ég kem nánar að á eftir, að greiðslum ríkisins yrði þannig hagað að þær kæmu í þremur jöfnum áföngum í janúarbyrjun árin 2014, 2015 og 2016 og bæru greiðslur tveggja síðari áranna vexti upp á 3,25%. Að öðru leyti er frumvarpið um að hafa skuli samráð við og tryggja samþykki Fjármálaeftirlitsins og Eftirlitsstofnunar EFTA sem og Samkeppniseftirlitsins um framkvæmdina og að lífeyrissjóðirnir efni að sínu leyti samkomulagið með því að hafa staðfest þátttöku sína í því. Um forsögu málsins er það að segja, virðulegur forseti, að hér er á ferðinni sá vandi sem skapast af því að á undangengnum árum keyptu menn fasteignir í talsverðum mæli og tóku til þess lán hjá lífeyrissjóðum en höfðu ekki veðrými á sinni eigin eign og fengu það þá oftast lánað hjá einhverjum tengdum aðilum. Þannig sýndi gagnaöflun á árinu 2012 að tæplega 10 þúsund af um 100 þúsund fasteignaviðskiptum á árunum 2000–2011 voru fjármögnuð að einhverju leyti með lánuðum veðum eða lánum sem veð voru veitt fyrir í annarri eign. Athugun leiddi enn fremur í ljós að heildarfjöldi þessara skuldara var um 6.700. Af þeim höfðu tæp 4 þúsund nýtt lánin beinlínis til að fjármagna íbúðarkaup, því að að sjálfsögðu nýttu menn sér lánsrétt sinn hjá lífeyrissjóði í einhverjum mæli. Þeir fengu til þess lánað veð en notuðu fjármunina til annars en íbúðarkaupa. Þau lán eiga að sjálfsögðu ekki við hér, það er ekki verið að ræða um að færa höfuðstól þeirra niður. Það kom sömuleiðis fram við gagnasöfnun á árinu 2011 og 2012 að það er nokkuð erfitt að fá heildaryfirlit eða sýn yfir þennan hóp í heild sinni og einnig að átta sig nákvæmlega á stöðu hans í dag einfaldlega vegna þess að margir í þessum hópi hafa væntanlega jafnframt verið með gjaldeyris- eða gengistryggð lán og fengið einhvern endurútreikning á þeim og staða þeirra hefur þar af leiðandi lagast. Sömuleiðis hefur þessi hópur í einhverjum mæli notið góðs af svonefndri 110%-leið og þá í þeim tilvikum að fasteign viðkomandi var orðin yfirveðsett og umfram 110% þannig að menn fengu einhverja niðurfærslu á lánunum sem stóðu á eigninni í eigu lántakans, en að sjálfsögðu hafa lánsveðin þá ekki verið hreyfð í þeim tilvikum. Menn reikna því með að vandinn hafi eitthvað minnkað en hann er engu að síður tilfinnanlegur og hefur legið alllengi fyrir að það vandkvæði væru við að tryggja þessum hluta hópsins sambærilega úrlausn og 110%-leiðin gerði almennt gagnvart öðrum. Það á sérstaklega við þegar lánin voru frá lífeyrissjóðum. Bankar og önnur fjármálafyrirtæki hafa í talsverðum mæli fundið lausn á þessu máli, sérstaklega þegar um er að ræða að báðir aðilar, sá sem lánið tók og sá sem lánaði veðið, voru í viðskiptum hjá sama banka. Er ástæða til að ætla að þá hafi almennt unnist úr málum viðkomandi þannig að þeir hafi fengið sambærilega úrlausn og aðrir að breyttu breytanda. En þegar lánin voru hjá lífeyrissjóðum hefur lítið gerst. Vandinn var mönnum í sjálfu sér ljós þegar samkomulagið tókst um 110%-leiðina í desember 2010, sem undirritað var 15. janúar 2011. Þá var ásetningur aðila sem að því samkomulagi stóðu, ríkisins, lífeyrissjóðanna og fjármálafyrirtækjanna eða bankanna, að skoða það í framhaldinu hvernig hægt væri að takast á við þennan afmarkaða þátt málsins. Það reyndist hægara sagt en gert og mætti segja af því talsverðar sögur hversu strembnar þær viðræður voru og voru lífeyrissjóðirnir ákaflega á varðbergi gagnvart því að taka á sig kostnað sem menn gætu haldið fram að væri að einhverju leyti á kostnað sjóðfélaganna og eignar þeirra í réttindum í lífeyrissjóðunum. Í raun er það svo að lífeyrissjóðirnir gerðu það að fortakslausu skilyrði fyrir þátttöku í samstarfi að þessu leyti að leiðir fyndust til þess að tryggja að ekki væri um beina skerðingu á stjórnarskrárvörðum eignarréttindum sjóðfélaganna að ræða. Hafa stjórnendur lífeyrissjóða að sjálfsögðu mikið til síns máls í þeim efnum að hlutverk þeirra er að sjálfsögðu að gæta þeirra réttinda. Það breytir ekki hinu að þetta eru líka þeir sjóðfélagar sem lánin tóku á grundvelli lánsréttar hjá lífeyrissjóðum sínum og vandi þessa hóps er tilfinnanlegur. Í mjög miklum mæli er hér um ungt fólk að ræða, iðulega fólk sem keypti sína fyrstu eign á þessum árum og fékk lánað veð hjá foreldrum eða systkinum. Það verður því ekki deilt um samfélagslegt mikilvægi þess að finna lausn á þessum vanda og lífeyrissjóðirnir eiga líka mikið í húfi að málið leysist vel. Við höfum af hálfu ríkisins fært fram þau rök að með þessu batni þær eignir sem eftir standa, greiðsluviljinn aukist og lífeyrissjóðirnir eigi þar af leiðandi líka mikilla hagsmuna að gæta í því að úr þessu greiðist og að reikna megi það til fjár. Þar af leiðandi sé eðlilegt að lífeyrissjóðirnir taki að talsverðu leyti þátt í kostnaðinum. Það er líka ljóst að það mun draga mjög úr þörfinni fyrir sársaukafullar og kostnaðarsamar fullnustuaðgerðir af hálfu lífeyrissjóða sem hafa óumdeilanlega í för með sér kostnað. Í bankakerfinu er jafnvel talið að reikna megi með að um 20% fari í slíkar aðgerðir í formi kostnaðar og eignarýrnunar og annarra slíkra hluta. Eftir gríðarlega langt og strembið samningaþóf náðist loks samkomulag og var sameiginleg viljayfirlýsing undirrituð í aprílmánuði sl. af fjórum ráðherrum í þáverandi ríkisstjórn og forsvarsmönnum lífeyrissjóða og Landssamtaka lífeyrissjóða. Allir stærstu lífeyrissjóðirnir voru þátttakendur í því samstarfi þar sem búið er um málið með þeim hætti að meginþorri kostnaðarins lendi að vísu vissulega á ríkissjóði enda höfðu menn þá sætt sig við að þannig yrði það að vera, ætti að ráðast í þessa aðgerð, en þó taki lífeyrissjóðirnir þátt í kostnaði sem nemur á bilinu 10–15%, aldrei minna en 10% og ekki meira en 15%. Lausleg áætlun var að niðurstaðan gæti orðið nálægt 12% hjá lífeyrissjóðum og 88% hjá ríki. Það er rétt að halda til haga að lífeyrissjóðirnir samkvæmt þessu samkomulagi taka líka að sér að annast um alla framkvæmdina og bera kostnaðinn af því. Þeir leggja í raun út fyrir niðurfærslunni og ríkið greiðir sitt til baka á þremur árum með tiltölulega hagstæðum kjörum þannig að í reynd má segja að þátttaka lífeyrissjóðanna sé verðmætari en sem nemur þessum hundraðshlutföllum einum saman. Eitt af skilyrðum samkomulagsins, eigi það að ganga eftir og komast til framkvæmda, er að ríkisstjórn afli nauðsynlegra lagaheimilda til þess að skuldbinda ríkissjóð til að endurgreiða lífeyrissjóðunum kostnað. Lífeyrissjóðirnir vilja hafa fast land undir fótum áður en þeir hefja framkvæmdina varðandi það að aðgerðin njóti tilskilins stuðnings á Alþingi og að nauðsynlegar heimildir komi í lög til þess að ríkið geti endurgreitt þeim kostnaðinn á næstu þremur árum. Að sama skapi er það eitt af skilyrðum samkomulagsins að lífeyrissjóðirnir hafi staðfest formlega þátttöku í því með samþykktum í viðkomandi stjórnum og að framkvæmdin standist skoðun eftirlitsaðila. Vandinn er, að ég hygg, flestum þingmönnum vel kunnur, að minnsta kosti þeim sem sátu hér á síðasta kjörtímabili. Þá var oft rætt um vanda þessa hóps. Það er alveg ljóst að hann stendur eftir og er tilfinnanlegur í samanburði við ýmsa aðra. Hefur orðið umtalsverð töf á því að þessi hópur fengi sambærilega úrlausn og margir aðrir hafa fengið, sérstaklega í gegnum 110%-leiðina, og einnig er uppi ójafnræði á milli þeirra sem tóku lánin hjá lífeyrissjóðunum og eru með lánuð veð vegna þeirra og hinna sem voru með lánsveð í bankakerfinu. Þar hefur unnist úr málum en ekki í tilviki lífeyrissjóðanna. Að mínu mati er því engin spurning um að það er mikilvægt jafnræðis- og sanngirnismál að þetta nái fram að ganga. Þrátt fyrir stórbrotin loforð núverandi stjórnarflokka um aðgerðir í þágu skuldsettra heimila var ekki vikið sérstaklega að högum þessa hóps í þeim loforðum og var ekki fjallað um hann sérstaklega í vor í þingsályktunartillögu tengdri skuldamálum heimilanna. Ég bind vonir við að það sé ekki ávísun á að ríkisstjórnin og núverandi stjórnarflokkar og meiri hluti vilji skilja þennan hóp eftir í einhverri óvissu. Það er afar mikilvægt að tekinn verði af allur vafi um það hvort vilji stendur til að fullnusta samkomulagið og í raun hefði þurft að ná því máli fram í vor. Ég batt vonir við að ríkisstjórnin yrði með þetta mál að eigin frumkvæði á vorþingi en svo varð ekki. Ráð hafði verið fyrir því gert að leitað yrði eftir heimildunum strax á vorþingi og lífeyrissjóðirnir miðuðu undirbúningsvinnu sína við það. Strax í framhaldi af samkomulaginu hófst vinna við að móta verklagsreglur og undirbúa framkvæmdina sem verður, eins og áður segir, á vegum lífeyrissjóðanna, en þangað til tekið er af skarið um að nauðsynlegar lögheimildir fáist á Alþingi er hætt við að málið liggi í bið. Þess vegna er nú þetta frumvarp flutt, til að ýta við málinu, þótt ég hefði gjarnan viljað komast hjá því og þá auðvitað vegna þess að ríkisstjórnin sjálf og meiri hlutinn hefðu sinnt málinu. En svo er nú ekki. Til þess að koma til móts við þennan hóp var þó gripið til þess ráðs, og það er rétt að halda því til haga, að sérstakar lánsveðsvaxtabætur standa nú til boða þeim sem eru yfirveðsettir og skuldsettir langt umfram aðra vegna þess að þeir hafa ekki notið úrræðanna vegna þröskuldarins, hinna lánuðu veða. Allt að 500 millj. kr. verða nú greiddar til þeirra sem sitja uppi með mikla veðsetningu og þunga vaxtabyrði af lánum sem ekki hafa tekið neinni niðurfærslu af þessum sökum. En það er að sjálfsögðu ekki varanleg aðgerð heldur eingöngu viðurkenning á því að úrlausnin fyrir þennan hóp hefur dregist umtalsvert umfram aðra. Flestir sem ekki voru með lánuð veð á eignum sínum fengu 110%-niðurfærsluna á árinu 2011 og þar af leiðandi er að verða komin tveggja ára töf hvað þennan hóp snertir. Menn geta vissulega fært fyrir því rök að þessi hópur sé ekki algjörlega í sambærilegri stöðu og þeir sem ekki fengu lánuð veð því að vissulega fengu menn þessi veð lánuð og væntanlega hafa báðir aðilar gert sér grein fyrir því hvað í því fólst, annars vegar að menn reyrðu sér skuldbindingu umfram veðsetningarrými á viðkomandi eign og einhverjir velviljaðir aðilar lánuðu veðin. Það breytir þó engu um þá stöðu sem viðkomandi hópur er í og þetta eru kannski um það bil síðustu lánin sem sómakært fólk vill láta lenda í vanskilum út af vegna þess að þriðji aðili verður fórnarlamb þess ef ekki er greitt af þessum lánum. Ég þekki margt ungt fólk sem er nákvæmlega í slíkri stöðu og hefur þurft að leggja hart að sér til að halda hlutunum gangandi þessi ár og bíður í óþreyju eftir því að loksins fáist nú botn í málið. Það leið varla sá dagur á meðan viðræður okkar stóðu við lífeyrissjóðina að ekki væri spurst fyrir um stöðu málsins og ég giska á að einhverjir hv. þingmenn þekki það að enn er verið að spyrja um hvort ekki sé nú að komast botn í málið. Hér var í salnum áðan hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og starfandi forsætisráðherra í einum og sama manninum. Ég hefði óskað eftir því að hæstv. ráðherra gæti verið hér örlítið viðstaddur umræðuna áður en ég lýk máli mínu því að ég hef áhuga á því að leggja fyrir hann ósköp einfalda spurningu. Hún er um afstöðu núverandi ríkisstjórnar til þessa máls og hvort þess sé að vænta að það njóti stuðnings þar. Eins og ég sagði hefði ég helst kosið að þurfa ekki að flytja málið vegna þess að það væri þá þegar komið í farveg. En ég held að það megi ekki dragast lengur en þá í allra mesta lagi fram í fyrstu vikur októbermánaðar að það fáist á hreint hvort efna á þetta samkomulag og fara í þessa aðgerð. Hún er nú ekki stór í sniðum, satt best að segja, borið saman við ýmislegt sem nú er á dögum. Það er erfitt að áætla nákvæmlega hvert umfangið gæti orðið en besta nálgun sem við töldum okkur komast að í vor eða á útmánuðum síðastliðnum var að líkleg stærðargráða væri 2, 2,5 til 3 milljarðar króna og hlutur ríkisins þá 85%–90% af því. Það eru talsverðir fjármunir en endurgreiðslurnar mundu dreifast á þrjú ár. Það vegur nú ekki stórt í samhengi við ýmislegt annað, enda á þetta ekki einvörðungu að ráðast af því heldur verður að horfa til hins að hér er um mikilvægt félagslegt jafnræðis- og sanngirnismál að ræða. Hér gengur hæstv. starfandi forsætisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra í salinn og er handhægt að hafa hann í einum og sama manninum, eins og segir í vísubroti, því að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra, án þess að það þurfi að lengja umræðuna mikið, enda skal ég þá leifa af ræðutíma mínum, svari því ósköp einfaldlega: Hefur ríkisstjórnin tekið málið til skoðunar? Hver er afstaða núverandi ríkisstjórnar, og þá ekki síst fjármála- og efnahagsráðherra, til þess að fullnusta þetta samkomulag? Er þess að vænta - ef Alþingi verður ekki svo röskt að afgreiða einfaldlega málið og gera það að lögum í dag sem væri nú sómi að, það er afar einfalt og þarf ekki að vefjast fyrir mönnum ef vilji stendur til, en ég er ekki alveg svo bjartsýnn, herra forseti - að fjármálaráðherra muni þá sjálfur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sjá til þess að lagt verði til við Alþingi á þinginu sem byrjar 1. október að ríkið fái fullnægjandi lögheimildir til að efna samkomulagið? Það væri ósköp handhægt og þægilegt fyrir hæstv. ráðherra að skutla þessu inn í frumvörp, sem ég geri ráð fyrir að hann flytji, um ráðstafanir í ríkisfjármálum eða fjáröflunarfrumvörp tengd fjárlagafrumvarpi, bandorm eða hvað það nú verður, og þá mættu slíkar heimildir að sjálfsögðu mjög vel falla þar með í frumvarpi til fjáraukalaga eða annars staðar. Það er rétt að taka það fram að samkomulagið, þegar það var í fæðingu, var kynnt fyrir forustumönnum þáverandi stjórnarandstöðuflokka, þar á meðal hæstv. núverandi fjármála- og efnahagsráðherra. Ég átti með honum fund og hæstv. ráðherra tók eftir atvikum vel í það, en hann er hér til svara þannig að ég þarf ekki að endursegja það. Ég gerði sömuleiðis ítrekaðar tilraunir til að ná fundi með formanni Framsóknarflokksins, hæstv. núverandi forsætisráðherra. Það gekk nú ekki en við áttum símtöl um málið og ég setti hann inn í efni þess og kynnti honum það þannig og málið var unnið þannig að þáverandi stjórnarandstöðuflokkum var fullkunnugt um að í fæðingu væri loksins þetta samkomulag. Það á því ekki að koma mönnum að óvörum. Vissulega heyrði ég þau sjónarmið þá og hef gert það áður og var nú ekki skrýtið, að mönnum fannst þátttaka lífeyrissjóðanna í þessu fullnánasarleg. Það væri fulllítið sem þeir tækju á sig og óþarflega mikið sem endaði með kostnaði ríkisins. Það sjónarmið skil ég vel, að mönnum finnist þetta skrýtin hlutföll. Menn gætu sagt sem svo að þeir vildu gera tilraun til að fá lífeyrissjóðina til að taka á sig stærri hlut. En ég get fullvissað menn um að allt var reynt sem hægt var til þess að sannfæra þá um að það gæti verið réttlætanlegt að þeir bæru þarna stærri hlut. Niðurstaðan varð þessi eftir gríðarlega langar, erfiðar og harðar viðræður. Ég verð því miður að segja að ég er ekki bjartsýnn á að það hafi neitt upp á sig að reyna að fara í þann leiðangur aftur. Við sátum fund eftir fund með forustumönnum lífeyrissjóðanna, fjórir ráðherrar í ríkisstjórn, og reyndum að sannfæra þá með öllum mögulegum rökum sem við gátum að þeir gætu vel réttlætt að taka eitthvað meiri hluta af kostnaðinum á sig, en þeir mættu vopnaðir sínum lögfræðiálitum og úttektum og niðurstaðan varð þessi. Ég mæli því með því að menn eyði ekki tíma í það, það mun fyrst og fremst tefja enn fyrir því, óttast ég, að hópurinn fái úrlausn sinna mála. En ég vona að svör hæstv. fjármálaráðherra verði jákvæð og glaðastur manna skal ég þá taka þátt í því í októbermánuði að skutla í gegn þeim heimildum sem ríkið þarf til þess að framkvæmdin geti þá loksins farið á fulla ferð. Ef ekki og viðbrögðin verða eitthvað daufleg mun ég ekki láta málið niður falla. Ég mælist svo til þess, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir bæði framlagningu þessa frumvarps og ræðuna. Ég vil spyrja hann þriggja spurninga. Í fyrsta lagi: Þarf ekki að taka fram að þau lán sem hér er um að ræða hafi runnið til kaupa á íbúðum? Ég get ekki lesið það út úr lagatextanum sjálfum. Eða er ætlunin að hafa öll lánsveð þarna undir? 41% er vegna annarra þarfa, framfærslu og annars slíks. Í öðru lagi: Lán sem tekin voru fyrir 2004 hafa hækkað minna en eign sem keypt var, hlutfallslega hafa þau hækkað minna, og þau hafa líka að jafnaði hækkað minna en laun viðkomandi einstaklings. Er eðlilegt að fella slík lán niður? Er eðlilegt að maður sem hefur „grætt“ á því að hafa keypt eign fyrir 2004 vegna þess að eignin hefur hlutfallslega hækkað meira en lánið og hann á auðveldara með að borga af því að launin hafa hækkað meira en lánið - er eðlilegt að taka fé úr ríkissjóði til að borga það? Nú stendur ríkissjóður ekkert voðalega vel. Í þriðja lagi er það spurningin um aðstoð foreldra við börn sín, þetta var yfirleitt þannig: Telur hv. þingmaður eðlilegt að maður sem hjálpaði börnunum sínum til að kaupa stærri íbúð en einhver annar gat keypt, einhver sem ekki átti foreldra sem höfðu laust veð - er eðlilegt að sá sem átti ríka foreldra fái niðurfellda skuld sem hinn fékk ekki, sá sem gat ekki keypt sér stóra íbúð?

Herra forseti. Varðandi fyrstu spurninguna er alveg ljóst í samkomulaginu, sem er fylgigagn með þessu máli, þ.e. hin sameiginlega viljayfirlýsing, að þetta tekur eingöngu til þeirra lána, þess hluta lánanna sem var varið beint til húsnæðiskaupa. Þar er viðmiðunin gamalkunnug, það eru lán sem stofna rétt til greiðslu vaxtabóta, ekki önnur. Það kemur reyndar fram í greinargerðinni að þar er sundurgreindur sá fjöldi lántakenda sem notaði lánsveðslánin til húsnæðiskaupa frá hinum og það er rúmur helmingur þeirra 6.700 sem það átti við um. Varðandi lán sem tekin voru fyrir 2004 og þá með lánuðum veðum er þetta út af fyrir sig allt rétt sem hv. þingmaður segir, að sá hópur naut auðvitað nokkurra ára þar sem fasteignirnar hækkuðu meira en lánin og meira en verðlag. Í þeim skilningi geta menn sagt að hann eigi inni gagnvart því. En þá eru náttúrlega minni líkur á því að um þessa yfirveðsetningu sé að ræða, þannig að það mun nú væntanlega ekki eiga við í miklum mæli. Að sjálfsögðu er sá hópur verst settur og mest yfirveðsettur sem tók lánin á allra óhagstæðasta tíma á toppi fasteignabólunnar árið 2007, það leiðir af hlutarins eðli. Einnig hitt að samkomulagið slær þann varnagla við að lánin verða aldrei færð niður fyrir upphaflegt veðsetningarhlutfall eignar lántakandans. Þar verður dregið strik þannig að það getur þýtt að niðurfærslan verður minni en niður að 110%. Það er upphaflega veðsetningarhlutfallið niður að þeim mörkum eða niður í 110% sem lánið verður fært í. Ég geri ráð fyrir að þetta tvennt leiði til þess að þetta muni mjög sjaldan eiga við um þann hluta hópsins sem tók lán fyrir 2004. Varðandi svo það hvort við eigum að fara að reyna eitthvað að flokka félagslegar aðstæður hópsins og fara í samjöfnuð við fólk sem var öðruvísi statt í þessum efnum, ég held að 

Herra forseti. Það er greinilegt að það vantar inn í frumvarpstextann tilvísun í þetta samkomulag, sem ég hef nú ekki lesið í hörgul en úr því verður bætt þegar málið kemur inn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd því að ég sit þar og ég mun leggja það til að bætt verði úr textanum. Svo varðandi þá sem keyptu fyrir 2004, að veðsetningarhlutfallið eigi ekki að lækka samkvæmt því sem hv. þingmaður sagði niður fyrir það sem það var þegar lánið var tekið og því fá væntanlega flestir sem keyptu fyrir 2004 ekki neitt. Síðan er það spurningin með aðstoð foreldra. Nú eru sumir þessara foreldra illa settir, þeir hafa ekki miklar tekjur og skulda í eigninni sinni og jafnvel er hætta á að þeir missi eignina ef gengið verður að veðinu og þess eru dæmi. Hins vegar eru aðrir sem ég mundi segja að væru moldríkir og búa í skuldlausri eign að öðru leyti en þessu láni og hafa miklar tekjur og miklar eignir o.s.frv. Ég er viss um að þeir gleðjast yfir því að lánið sem þeir veittu veð fyrir sé greitt upp. Hvar er þá aðstoðin sem þau voru að veita börnunum sínum? Ætlar ríkið að hjálpa þeim að aðstoða börnin sín við að kaupa eignina? Þetta er ekki alveg svona einfalt. Ég hefði gjarnan viljað sjá tekið eitthvert tillit til fjárhagslegrar stöðu þess sem á veðið þannig að við stöndum ekki í svona löguðu. Ég vil jafnframt benda á að staða ríkissjóðs, sem á að borga þetta allt saman, er mjög slæm. Hér er talað illa um lífeyrissjóðina, það er talað um að þeir hafi tregðast við o.s.frv. Ég vil benda hv. þingmanni á að allir almennu lífeyrissjóðirnir standa undir öllum skuldbindingum sínum með eignum og ef verið er að skerða eignirnar þarf að skerða lífeyri hjá almennum sjóðfélögum en ekki hjá ríkisstarfsmönnum, ekki hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þar eru réttindin tryggð.

Herra forseti. Ég held að sterkustu sanngirnis- og réttlætisrökin í þessu máli stofnist með því að líta á lántakandann sjálfan og stöðu hans, ekki spurninguna um efnahag foreldra eða annað því um líkt. Þetta er, segjum bara ungt fólk sem keypti íbúð, tók til þess lán og það þurfti veð annars staðar frá til þess að klára kaupin, en það ætlar að standa við sitt. Það vill borga sín lán.  Til þess að þessi hópur komist í sambærilega stöðu og 110%-leiðin þýddi fyrir flesta verður að ná veðhlutföllunum niður. Hugsunin á bak við þá leið var ekki bara sú að aðstoða með greiðslubyrði lánanna með því að færa þau niður að 110% veði. Hún var líka sú að færa skuldirnar þannig niður að menn sætu ekki fastir árum saman í bullandi yfirveðsettri eign. 110%-leiðinni var ætlað að verða að 100% leið og síðan 90% leið með því að fasteignaverð hækkaði meira en lánin og það hefur þegar gerst. Það þýðir aftur að menn geta losað sig út úr stöðunni án þess að labba í burtu með bullandi skuldir, þ.e. að lánið er þá ekki nema í svipuðum mörkum og fasteignin gefur við sölu. Þessi hópur hefur ekki fengið þá úrlausn. Hann situr áfram fastur í 130–150% veðsetningu samtals með veðum á íbúð viðkomandi og hinu lánaða veði. Það er út úr þeirri stöðu 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál. Ég geri orð fyrsta flutningsmanns frumvarpsins, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, einfaldlega að mínum. Þar kom mjög vel fram hvers vegna þetta mál er lagt fram og ég tel að við þurfum ekki að hafa um það mjög langa umræðu, einfaldlega vegna þess að mönnum flestum eru málavextir kunnir. Ég er feginn því að hæstv. fjármálaráðherra er viðstaddur umræðuna og skýrir afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessa grafalvarlega máls. Ég hygg að einhver erfiðustu mál sem við þurftum að glíma við á síðasta kjörtímabili og tengjast skuldavanda heimilanna hafi verið mál tengd Dróma annars vegar og síðan þessi lánsveð hins vegar. Það er ekki verið að tala illa um lífeyrissjóðina, það er rangt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal.  Það má deila um kosti og galla þess að lána veð. Það hefur gengið upp í gegnum tíðina, í aðalatriðum. Fólk hefur fengið lánað veð í íbúð pabba og mömmu, systkina og frændfólks og yfirleitt hefur það gengið upp. Síðan verður efnahagshrun á Íslandi og fólk sem er skuldum vafið lendir í miklum greiðsluvanda og gripið er til margvíslegra ráðstafana. Ein af þeim ráðstöfunum sem gripið er til almennt í fjármálakerfinu er sú leið sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vísaði til, hin svokallaða 110%-leið sem byggir á því að lán eru færð niður hafi þau verið þar fyrir ofan. Það gildir hins vegar ekki um lánin hjá þeim sem eru með lánsveð. Einstaklingur sem fær lánað veð í íbúð pabba og mömmu eða skyldfólks meðhöndlar lánin og skuldbindingarnar sem þær væru þeirra eigin, enda eru þær það. Einstaklingurinn borgar af láninu jafnt hvort veðið hvílir á eigin eign eða eign skyldmenna. Það sem þá stendur út af er að láta þessa almennu hjálparaðgerð sem fjármálakerfið innleiddi ná til þessa fólks líka. Það var ekki gert og í því er félagslegt ranglæti, teljum við, og mjög sárt ranglæti vegna þess að það er eitt að tapa sinni eigin íbúð, það er annað og verra að tapa íbúða annarra. Það er hið sára í þessu. Ég leyfi mér að fagna yfirlýsingum hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar varðandi Dróma um þann ásetning stjórnvalda að reyna að taka á því máli sem við höfðum á okkar vinnsluborði lengi og reyndum að þoka áfram, en það er eins með það og margt annað að það hefur reynst þrautin þyngri. Þessir samningar við lífeyrissjóðina, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék að, voru langvinnir og ég get borið vitni um að þar var mikið reynt. Ég vil líka taka undir varnaðarorð um að ætla að frekari samningaviðræður í þeim búðum muni skila miklum árangri. Ég held að þær muni ekki gera það, því miður. Mér fannst hryggilegt að lífeyrissjóðirnir, sem byggja afkomu sína á lögbundnum greiðslum allra landsmanna, alls launafólks inn í sína sjóði, skyldu ekki sýna meiri félagslega ábyrgð í því efni. Ég harmaði það. Það er skoðun, ég er ekki að tala illa um einn eða neinn, þetta er skoðun mín. Tregðan er mjög raunveruleg, ég get borið vitni um það. Ég bíð þess spenntur að heyra hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Ég hef ekki orðið var við annað en að hún vilji taka af alvöru á málinu og ásetningurinn sé sá og ég gef mér að það verði reynt að gera. Ég tel þetta vera mjög mikið réttlætismál. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að málið verður ekkert samþykkt núna, hér og nú, ekki í dag, það á að fara að slíta þinginu. En eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði er ástæða til að leggja málið fram, fá um það umræðu vegna þess að inni í bráðaaðgerðum ríkisstjórnarinnar var það því miður ekki að finna í haust. Ég man ekki eftir tilvísun í það í haust en ég vona að við fáum frumvarp þess efnis á fyrstu dögum þingsins þegar það kemur saman í október.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir góða ræðu. Ég hnaut reyndar um eitt og það var að lífeyrissjóðirnir hefðu tregðast við og ekki sýnt, ég held að hann hafi notað orðin félagslegan þroska. Nú er það þannig að almennu lífeyrissjóðirnir geta ekki borgað lífeyri með neinu öðru en eignum sínum, ekki neinu öðru. Þess vegna er þetta bara spurningin um hvort þeir ætli að vera góðir við lántakendur sem tóku lán hjá þeim, hugsanlega eru þeir sjóðfélagar en kannski eru þeir það ekki lengur heldur fluttir í annan sjóð. Ætla þeir að gera vel við þá og skerða lífeyri hjá öllum? Það er hinn nakti veruleiki. Það var gert ráð fyrir því að þeir mundu lækka kröfurnar um 12% í þessu fræga samkomulagi sem þarf að setja inn í lagatextann ef það á að hafa eitthvert gildi. Þeir eru í þeirri stöðu, þeir hefðu hugsanlega tapað, væntanlega 12%, vegna þess að það þarf þrennt að bregðast. Skuldarinn þarf að bregðast, hann þarf nánast að verða gjaldþrota, greiðslubyrði skuldarans þarf að bregðast, hann þarf að vera í þeirri stöðu að geta ekki borgað, og sá sem á veðið þarf líka að bregðast. Þá fyrst tapa lífeyrissjóðirnir eignum sínum og verða að skerða aðra sjóðfélaga. Svo vil ég benda á, eins og áðan, að opinberu sjóðirnir - sem við erum báðir í og hv. þingmaður hefur stýrt slíkum sjóði í fjölda, fjölda ára, hann var formaður stjórnar LSR - þurfa ekki að skerða eitt né neitt. Þetta skiptir þá engu máli vegna þess að réttindin eru tryggð með lögum og iðgjaldið hækkar þá á ríkissjóð eða aðra launagreiðendur, þ.e. skattgreiðendur, sama fólk og er að tapa hjá almennu sjóðunum.

Hæstv. forseti. Ég skal líka hrósa hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, fyrir hans hatt. Reyndar er hún svo góð að hún er orðin sígild. Ég hef heyrt hana flutta svona fimm, sex sinnum á ári frá því að ég tók setu á Alþingi árið 1995 og hún gengur út á það að reyna að setja af stað sundrungu, ósætti á milli launafólks út af lífeyrismálum. Það er alveg rétt, ég hef tekið þátt í stjórnum lífeyrissjóða og ég hef verið í starfi fyrir samtök launafólks. Ég get frætt hv. þingmann um það að þegar setið var við samningaborð og rætt um kaup og kjör, kaupið, þá var það iðulega gert með hliðsjón af lífeyrisréttindum og menn voru spurðir: Viltu láta ganga á lífeyrisréttinn? Og menn völdu. Menn völdu og lögðu áherslu á að hluti af kjörunum færi inn í lífeyrissjóðina. Síðan voru gerðar breytingar á lífeyrislögunum sem gengu í gildi í byrjun árs 1997 þar sem opinbera kerfið varð tvískipt, gamla sjóðnum var lokað, kallað B-deild, og sett á fót annað kerfi, A-deild, sem er stigakerfi og sem síðan þarf að horfa á með hliðsjón af arðsemi sjóðanna til langs tíma og þá er það metið í samræmi við annað sem snertir kjörin við samningaborð, þannig að opinberir starfsmenn ekkert síður en aðrir eru með öll kjörin undir þegar lífeyrissjóðirnir eru annars vegar. Það sem þetta mál snýst um er að fólk sem hefur fengið veð að láni hjá foreldrum eða ættingjum en er að greiða af lánum sínum sitji við sama borð og aðrir gera í okkar þjóðfélagi. Ég vænti þess að við fáum jákvæð viðbrögð frá ríkisstjórninni og ætla ekkert annað.

Herra forseti. Já, það er rétt hjá hv. þingmanni, ég er búinn að halda þessa ræðu allt of oft en einhvern veginn virðist hún ekki skiljast. Það sem ég hef verið að reyna að segja alla tíð, það er ekkert á móti opinberum starfsmönnum. Ég er að reyna að segja að það skiptir engu máli fyrir hina opinberu lífeyrissjóði hvaða álögur eru lagðar á þá, það skiptir akkúrat engu máli. Það skiptir heldur ekki máli hvaða ávöxtun þeir ná. Af hverju ekki? Vegna þess að í lögum stendur að réttindin séu föst. Það er iðgjaldið sem breytist hjá A-deildinni og skuldbindingin hjá B-deildinni, og hún er orðin 450 milljarðar. Við erum því ekki að tala um lágar upphæðir. Þarna ætla menn að bæta í - já, já, já, vera félagslegir og góðir og allt slíkt. Allt í lagi. Og lífeyrissjóðirnir tregðast við að samþykkja, þeir tregðast við. Þannig tala menn. Menn eru að tala um að skerða eigi lífeyri hjá almennu verkafólki, það eru menn að tala um. Það heitir að tregðast við að ganga til samkomulags og vera allt of lengi að ræða um það og allt svoleiðis. Það er ekki neitt gamanmál fyrir stjórnir lífeyrissjóðanna að vera að semja um að afsala sér einhverjum eignum. Svo er það þannig að staða lántakenda er afskaplega misjöfn. Eins og ég nefndi eru til menn sem hafa lánað veð sem eiga eignina skuldlausa að öðru leyti og hafa góðar tekjur og geta vel ráðið við þetta. Svo er líka margt ungt fólk sem tók lán, hefur verið í námi. Nú eru þetta verkfræðingar eða lögfræðingar og hafa mjög góðar tekjur og geta vel borgað af þessum lánum. Þetta er því mjög víðtæk flóra og svo er náttúrlega fjöldi fólks í verulega miklum vanda bæði varðandi eignir og skuldir og alveg sérstaklega við að horfa upp á það að hugsanlega missi pabbi og mamma eignirnar sínar.

Hæstv. forseti. Ég hrósaði hv. þm. Pétri H. Blöndal hér áðan. Ég ætla að leyfa mér að draga aðeins úr því hrósi og fá það merkt í  Í lögum hefur alltaf verið kveðið á um lífeyrisréttindin. Það hefur ekki breytt því að í samningaviðræðum við kjaraborð er horft á launin með tilliti til þeirra réttinda sem fólk nýtur og kostar peninga og kostar fjármuni. Að sjálfsögðu er það gert. Þetta er því heildstæð mynd sem alltaf er til umfjöllunar og umræðu við gerð kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Í framsöguræðu var vikið að því hver stefna ríkisstjórnarinnar væri í þeim málum sem snúa að lánsveðum og útistandandi hluta þess vanda sem skapast hefur vegna þess að lífeyrissjóðir hafa ekki séð sér fært að fella niður kröfu sem byggir á lánsveði þrátt fyrir hina almennu 110%-niðurfærsluleið sem nokkuð breið samstaða tókst um á sínum tíma. Ekki er hægt að ræða þetta mál án þess að láta þess getið að samkomulag sem gert var við lífeyrissjóðina var gert einungis fjórum dögum fyrir kosningar, 23. apríl, en kosið var 27. apríl. Í greinargerð með frumvarpinu kemur sú dagsetning réttilega fram en þar segir líka að menn hafi gert sér grein fyrir þessum vanda um vorið 2012. Nú atvikaðist þetta þannig að okkur í stjórnarandstöðu þess tíma var gerð grein fyrir því að í fæðingu væri samkomulag og ég átti ágætissamtöl við þáverandi ráðherra sem fór fyrir málinu,  Ég vil segja almennt um þetta mál að ég hef mjög mikinn skilning á því að þörf sé til að binda enda á þau útistandandi vandamál sem hér er verið að reyna að ná utan um. En þetta er ekki einfalt mál. Ef við veltum fyrir okkur til dæmis hvernig 110%-leiðin kom til framkvæmda á sínum tíma þá var hún framkvæmd þannig að fært var niður að 110% og eftir atvikum ef þörf krafði lengra niður samkvæmt því samkomulagi, jafnvel niður fyrir 110%, ef greiðslustaða viðkomandi skuldara var með þeim hætti. Og þegar sú greiðslustaða var skoðuð var meðal annars tekið með í reikninginn að viðkomandi gæti haft lán þar sem lánsveð var að baki, þannig að 110% úrræðið tók beinlínis með í reikninginn að það kynni að vera undirliggjandi lánsveð sem hafði þá verið horft til þegar greiðslustaða viðkomandi skuldara var stillt af. Ég hef mikinn skilning á því sem segir í frumvarpinu um að reyna að jafna stöðu þeirra sem fengu niðurfærslu samkvæmt samkomulaginu frá 15. janúar 2011, sem sagt um 110%-leiðina, og annarra sem höfðu lánsveð. En maður verður samt að spyrja sig: Er staða þessara hópa nákvæmlega hin sama? Er hún að öllu leyti sambærileg? Þegar við tölum um 110% veð er hægt að líta þannig á að í lánsveðstilfellinu sé í reynd ekkert veð til staðar heldur megi ganga út frá því að krafa á lánsveðið sé gefin eftir óháð öllum öðrum aðgerðum sem er verið að grípa til. Ég verð í því sambandi sérstaklega að vísa til þess að þegar greiðslustaða skuldarans er metin var á sínum tíma líka tekið með í reikninginn hvað viðkomandi var að greiða af því láni sem lánsveð hafði verið veitt fyrir. Það hlýtur að skipta einhverju máli í þessari mynd. Annað sem skiptir máli er að samkomulagið við lífeyrissjóðina gerir ekki ráð fyrir öðru í sjálfu sér en að ríkið taki á sig bróðurpartinn. Í þessu frumvarpi er talað um 90%, í samkomulaginu frá sínum tíma eða í þeirri viljayfirlýsingu sem vísað hefur verið til var talað um 88% og 12%, þ.e. að ríkið taki allan bróðurpartinn af þeim kostnaði. Samningurinn við lífeyrissjóðina er gerður fjórum dögum fyrir kosningar. Það eru ekki til fjármunir á fjárlögum yfirstandandi árs til að standa undir þeirri greiðslu sem þar er verið að ræða um og það er meginástæðan fyrir því að ríkisstjórnin hefur ekki hrint þessu samkomulagi í framkvæmd. Ég lít þannig á að mál sem snerta stöðu þeirra sem hafa veitt lánsveð eða tekið lán og fengið lánsveð hljóti að falla í sama farveg og skuldamál almennt, þ.e. að þau hljóti að þurfa að skoðast samhliða öðrum úrræðum sem nú eru til skoðunar, en ég ætla ekki að draga í efa orð framsögumanns þessa máls þegar hann segir að hann telji ólíklegt að frekari viðræður við lífeyrissjóðina skili mikið meiri árangri. Mér sýnist að það sé alveg skýr lína hjá lífeyrissjóðunum að þeir telji sig geta réttlætt þessa eftirgjöf upp að þessu marki, um 10–12%, og þá væntanlega eins og ég hef skilið það með því að segja: Ja, það yrði á endanum okkar kostnaður af því að leysa til okkar veð, standa í uppboðum og innheimtuaðgerðum ef látið yrði reyna á tryggingar fyrir lánunum. Og með vísan til þess fyrirséða kostnaðar geti þeir tekið á sig þetta hlutfall af niðurfellingu lánsins, enda taki ríkið á sig allan kostnaðinn að öðru leyti. Það sem yrði þá sérstakt í þessu máli er að í öðrum tilvikum hafa lántakendur ýmist fengið leiðréttingu vegna endurútreiknings á gengistryggðum lánum - það finnst mér kannski að sé dálítið sérstakt tilvik vegna þess að í raun eru menn þar bara að fá réttan útreikning á lánin sín, þeim hafa ekki verið færðar neinar gjafir, þeir hafa þá í raun og veru fengið réttan lagalegan skilning á samningsstöðu sinni - en aðrir hafa fengið niðurfelld lán með 110%-leiðinni og þar með talin lánsveð í frjálsum samningum við sína viðskiptabanka, bankarnir hafa sýnt þeim þætti málsins góðan skilning. Í tilviki Íbúðalánasjóðs tel ég mig muna það rétt að af þeim sem voru með yfirveðsetningu, yfir 110%, hafi u.þ.b. helmingurinn sótt um að fá leiðréttingu. Af þeim helming sem sótti um hafi helmingurinn fengið niðurfellingu þannig að 3/4 þeirra sem voru með yfir 110% hafi þá annaðhvort fengið neitun eða einfaldlega ekki sótt um, væntanlega þá vegna þess að viðkomandi hafi ekki talið sig uppfylla skilyrði eða ekki verið tilbúinn til þess að undirgangast þau skilyrði sem þar voru undir. Hér erum við hins vegar að tala um það sem stendur út af. Það eru þau tilvik þar sem menn hafa fengið leiðréttingu upp á 110% en eftir stendur þetta lánsveð. Frumvarpið gerir ráð fyrir að eitt verði látið yfir alla ganga alveg óháð greiðslustöðu og alveg óháð því að þegar lánin voru stillt af í 110%, eða eftir atvikum neðar, hafi þá þegar verið tekið tillit til þess að til staðar væri greiðslubyrði af láni sem lánsveð hafði verið veitt fyrir. Mér finnst það vera alla vega til umhugsunar, en ég held að vandfundinn verði sá þingmaður á Alþingi sem kemur hingað upp og gerist alveg sérstakur talsmaður þess að alls ekki verði tekið á þessum lánsveðsmálum og enginn fái felldar niður skuldir sem byggja á lánsveðum. Það er ekki sérstaklega vinsælt hlutverk. Mér finnst hins vegar miklu skipta þegar við tölum okkur til niðurstöðu um þetta að tryggt sé að það úrræði haldist vel í hendur við röksemdafærsluna fyrir því sem þegar hefur verið gert og í því sambandi verði hæfilegt tillit tekið til þess að það er ekki hið sama skuldsetning og greiðsluvandi.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þessari umræðu um frumvarp til laga um viðbrögð við skuldavanda einstaklinga með lán með veði í eign þriðja aðila. Ég vil þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að taka þátt í umræðunni. Þó að hæstv. ráðherra hafi ekki getað gefið skýr svör heyrist mér að hann hafi skilning á þessu vandamáli enda er það svo sem orðið gamalkunnugt eftir tilraunir til að leiðrétta þá skuldaaukningu sem varð eftir hrunið. Það er auðvitað mjög mikilvægt engu að síður að fá svör því nú líða nokkrir mánuðir þangað til við sjáum hver úrræðin verða. Það hefur verið gefin klár yfirlýsing um að hér verði almennar leiðréttingar. Það er smátt og smátt að skýrast að eitthvert tillit verði svo tekið til þess sem búið er að gera. Við eigum auðvitað eftir að fá svör við því að fullu og öllu. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur talað um að eðlilegt væri að skoða hvað menn hafa fengið, til dæmis í gegnum 110%-leiðina. Það muni þá verða dregið frá, að minnsta kosti að þeim hluta, ef um almenna leiðréttingu verður að ræða. Þá hlýtur maður að spyrja: Verður það gert líka varðandi sérstaka skuldaaðlögun, greiðsluvandaúrræðin sem voru hjá umboðsmanni skuldara? Verður það gert með sérstöku vaxtagreiðslurnar, þ.e. sérstakar vaxtabætur sem allir fengu og voru allt upp í 30–50% af vaxtakostnaði hvers árs? Verða þær dregnar frá? Verður lánsveðsmálið tekið þar inn í og skoðað sérstaklega, því að það er ekki sjálfgefið? Ég ætlast ekki til að þessu sé svarað á þessari stundu en það skiptir mjög miklu máli að svörin komi nokkuð fljótt vegna þess að þarna er enn þá 4 þús. manna hópur, að minnsta kosti, sem hefur beðið eftir svörum frá því að 110%-leiðin var ákveðin í desembermánuði 2010. Það kom auðvitað einn vandi strax í ljós sem við lentum í vandræðum með þegar 110%-leiðin var farin. Það er samt ástæða til þess að vekja athygli á því, sem hér kom fram, að hún var unnin í mikilli sátt vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórn vann þessi mál með stjórnarandstöðunni líka. Það varð þverpólitísk samstaða um að fara 110%-leiðina. Ég get upplýst það til gamans líka, vegna þess að það er ákveðinn misskilningur uppi: 110%-leiðin er ákveðin í desember, af hverju skyldi hún hafa verið 110%? Það var vegna þess að þá lá fyrir að fasteignaverð mundi hækka um 10%, fasteignamat mundi hækka um 10% í janúar. Í rauninni átti þetta að vera 100%-leið. En af því að menn vissu að hækkunin átti að koma til framkvæmda í janúar varð þetta 110%-leið. Þá lá fyrir, þegar menn fóru út í þessa leið, að ákveðinn hópur, tveir hópar raunar, var annars vegar með ábyrgðarmenn á lánum og svo lánsveð hins vegar. Þá sögðu bankarnir og Íbúðalánasjóður: Þetta eru tryggðir peningar. Við ætlum ekki að gefa þá eftir eða borga til baka til fólks. Þetta eru tryggðir peningar, það eru örugg veð á bak við þetta, annars vegar ábyrgðarmaður og hins vegar lánsveð. Framkvæmdin var þó þannig að sumir gerðu betur, sérstaklega bankarnir sem tóku það frumkvæði sjálfir, enda var þetta lágmarksákvæði, þ.e. að menn gátu gert betur og sumir gerðu það. Þeir skoðuðu hvort það að ganga að ábyrgðarmönnum eða lánsveðum mundi raska högum þeirra sem höfðu veitt ábyrgðina eða lánsveðin. Ef það stefndi í að viðkomandi aðili sem hafði lánað veð eða skrifað undir sem ábyrgðaraðili væri ekki borgunarmaður fyrir þessu og það mundi hugsanlega þýða að hann tapaði eignum sínum var þetta gefið eftir. En þetta gekk ekki heilt yfir og það var glíman okkar á þessum tíma í samningum við lífeyrissjóðina. Röksemdin var sú að það að gefa eftir varðandi lánsveðin mundi bæta lánasafn lífeyrissjóðanna. Það átti ekki að vera til þess að tapa peningum, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal lætur í skína. Rökin voru þau, og voru í gegnum alla leiðréttinguna og er að mörgu leyti enn þá rökstuðningur núverandi ríkisstjórnar, að það muni bæta efnahagslífið og bæta almennt stöðu þeirra sem eiga lánin að menn hreinsi til í þeim og taki til og tryggi að endurgreiðslan verði betri í staðinn fyrir að menn stoppi greiðslur eins og sumir hafa gert. Þetta var umhverfið sem við glímdum við. Því miður, eins og hér hefur komið fram, náðist ekki samkomulag um þetta fyrr en rétt fyrir kosningar. Þar með gáfum við ákveðin skilaboð, fyrrverandi ríkisstjórn, um það hvernig við vildum að þetta yrði leyst, þrátt fyrir að lausnin væri ekki fullnægjandi eða eins og við hefðum kannski helst viljað. Og nú biðjum við um að núverandi ríkisstjórn sendi þessum hópi klár skilaboð um hvað hún vilji gera - ekki á næsta ári, heldur sem fyrst. Þess vegna höfum við kallað eftir því að þetta mál yrði tekið fyrir og nú hefur hæstv. ráðherra komið og rætt það. Við biðjum um að þessum hópi verði svarað í byrjun nýs þings í október. Við náum þessu ekki í gegn í dag eða á þeim mínútum sem eftir eru af þessum fundi. Þetta hefur til dæmis verið eitt af þeim málum sem hafa þvælst mjög fyrir í úrvinnslu hjá umboðsmanni skuldara. Þar hefur verið í boði greiðsluaðlögun, það hafa náðst samningar, það hefur verið farið í gegnum mjög langt ferli, allt upp í tveggja ára ferli, búið að leggja allar skuldir á borðið, búið að fella niður jafnvel tugi prósenta og síðan er sagt: Við ætlum að fella þessi lán niður. Þið borgið þetta, það er það sem þið ráðið við, en lánsveðið fellur á lánsveðshafann. Staðreyndin er sú að ungt fólk er ekki tilbúið til þess að senda slíkan reikning yfir á fjölskyldu sína, foreldra eða systkini. Það hefur því horfið frá greiðsluaðlöguninni sem átti að hreinsa af þeim skuldirnar. Þetta er vandamálið í hnotskurn. Fólk er að pína sig endalaust, það getur ekki farið í gjaldþrot, því að þá fellur það yfir á fjölskylduna eða aðstandendur. Það er í raun og veru í skuldafangelsi til langs tíma ef við finnum ekki einhverja lausn á vandanum. Það er ástæðan fyrir því að við erum að glíma við þetta. Ég ætla ekki að eyða tímanum hér lengur. Þetta mál er flutt af hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni og Katrínu Júlíusdóttur, en ég vildi skerpa á því að þetta mál var komið svona langt fyrir kosningar. Það er okkur mikið í mun að þessum hópi verði ekki gleymt, við skuldum honum skýr svör og heitum á hæstv. ríkisstjórn að sinna þessum málaflokki. Til þess er málið flutt, og við stöndum heils hugar á bak við það að reynt verði að fara þessa leið. Ef ekki þá verði þessum hópi að minnsta kosti sinnt sérstaklega í gegnum almennu aðgerðirnar þannig að hann fái úrlausnir í samræmi við aðra og losi sig þannig úr skuldafjötrum.

Hv. alþingismenn. Komið er að lokum síðasta fundar Alþingis á þessu 142. löggjafarþingi. Samkomulag varð um það milli þingflokkanna á sumarþinginu að efna til þessara septemberfunda áður en nýtt þing kæmi saman en 143. löggjafarþing verður sett þriðjudaginn 1. október, eftir tæpar tvær vikur. Þá verður fjárlagafrumvarp lagt fram, svo sem kveðið er á um í 42. gr. stjórnarskrárinnar, en í fyrsta sinn mun þá reyna á nýtt ákvæði þingskapa um að samhliða fjárlagafrumvarpi verði lögð fram frumvörp um breytingar á lögum sem útgjöld og tekjur fjárlagafrumvarpsins byggjast á. Frá upphafi lá ljóst fyrir að þinghaldið að þessu sinni stæði alls í sex daga og það hefur staðist. Hér hafa farið fram málefnalegar umræður um fjölmörg mál innan þess nauma stakks sem þinginu var skorinn. Þó svo að pólitískur ágreiningur hafi komið skýrt fram í umræðum einkenndust þær af hófstillingu og málefnalegu innleggi þingmanna. Þá hafa nefndir starfað jafnt að úrvinnslu þingmála sem til þeirra var vísað og undirbúningi verkefna vegna lagasetningar sem gera má ráð fyrir að verði á dagskrá þingsins á komandi vetri. Ekki er vafi á því að þetta mun verða til gagns við þingstörfin sem hefjast í byrjun næsta mánaðar. Á þessum stutta tíma nú á haustdögum hefur Alþingi verið starfsamt. Fimmtán óundirbúnum fyrirspurnum hefur verið svarað. Fram hafa farið fimm sérstakar umræður á þeim sex þingdögum sem hér hafa verið. Lögð var áhersla á það af forseta að allir þingflokkar sem þess óskuðu ættu þess kost að hefja slíka umræðu og gekk það eftir. Þá bárust sex skrifleg svör ráðherra við fyrirspurnum sem bornar voru upp á sumarþingi. Fjögur frumvörp voru lögð fram og tvö þeirra hafa orðið að lögum. Loks voru fjórar þingsályktunartillögur auk þingfrestunartillögu lagðar fram. Mælt var fyrir þremur þeirra og þeim vísað til viðeigandi þingnefndar auk þingfrestunartillögunnar sem hefur verið afgreidd. Nefndafundir voru um það bil 35 og stóðu í 47 klst. samtals. Einnig fóru nokkrar nefndir í vettvangsferðir og heimsóttu stofnanir og fyrirtæki. Ég vil við lok þessa fundar þakka hv. alþingismönnum samstarfið og þá sérstaklega varaforsetum, formönnum þingflokka og formönnum stjórnmálaflokkanna. Starfsfólki Alþingis þakka ég sömuleiðis fyrir þeirra mikilvægu störf.

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 142. löggjafarþings, frá 18. september 2013 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 1. október 2013. Gjört á Bessastöðum, 16. september 2013. Ólafur Ragnar Grímsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis 142. löggjafarþings er frestað. Ég óska alþingismönnum, starfsmönnum þingsins og landsmönnum öllum allra heilla.