Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hinn 3. janúar sl. var gefið út svohljóðandi forsetabréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 6. janúar 1992, kl. 13.30. Gjört í Reykjavík, 3. janúar 1992. Vigdís Finnbogadóttir. Davíð Oddsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Framhaldsfundir Alþingis hefjast því nú á ný. Hæstv. forseta, hv. alþm. og starfsmönnum Alþingis óska ég gleðilegs árs, þakka liðna árið, býð menn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir í garð okkar þingmanna. Jafnframt færi ég hæstv. forsrh., þingmönnum öllum og starfsliði Alþingis óskir um gott og farsælt ár og þakka fyrir góða samvinnu á liðnu ári. Ég býð alla velkomna til starfa á nýju ári, en eins og kunugt er kemur þing saman nokkru fyrr en upphaflega hafði verið gert ráð fyrir í starfsáætlun. Af þeim sökum hefur þurft að endurskoða starfsáætlunina og munu drög að henni verða fyrirliggjandi núna á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 á þskj. 245 og brtt. á þskj. 246 frá meiri hluta efh.- og viðskn. og brtt. á þskj. 276 við frv. og við brtt. á þskj. 246. Fjárln. fól nefndinni með bréfi dags. 19. nóv. 1991 að fjalla um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 í samræmi við ákvæði 2. mgr. 25. gr. þingskapa. Þá barst nefndinni enn fremur ósk um að hún lyki afgreiðslu málsins til 2. umr. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. Á fund nefndarinnar komu Sigurgeir Jónsson og Pétur Kristinsson frá Lánasýslu ríkisins, Ólafur Ísleifsson frá Seðlabanka Íslands, Halldór Jónatansson, Örn Marinósson og Jóhann Már Maríusson frá Landsvirkjun, Jóhanna Ottesen frá Útflutningslánasjóði, Már Elísson, forstjóri Fiskveiðasjóðs, Guðmundur Malmquist, forstjóri Byggðastofnunar, Leifur Kr. Jóhannesson, framkvæmdastjóri Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Bragi Hannesson, forstjóri Iðnlánasjóðs, Þorvarður Alfonsson, forstöðumaður Iðnþróunarsjóðs, Harald Andrésson frá Ríkisábyrgðasjóði, Pétur Einarsson, Haukur Hauksson og Ágúst Valgeirsson frá Flugmálastjórn, Sveinbjörn Óskarsson, fulltrúi fjmrn. í byggingarnefnd Herjólfs, Lárus Jónsson og Guðjón Valdimarsson frá Lánasjóði ísl. námsmanna, Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, Bjarni Bragi Jónsson aðstoðarseðlabankastjóri, Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, og Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóri fjmrn. Halldór Árnason og Jón Ragnar Blöndal frá fjmrn. sátu flesta fundi nefndarinnar um þetta mál. Gestir komu með ýmis gögn sem útbýtt var á fundum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Brtt. meiri hluta nefndarinnar eru eftirtaldar: 1. Við 1. gr. Hækkun lántökuheimildar ríkissjóðs er í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í sumar um aðstoð við fiskeldisfyrirtæki og lagt til að í stað 13 þús. millj. kr. komi 13.150 millj. kr. 2. Við 3. gr. Með þessari breytingu er tilgreint hvernig ráðstafa skuli þeirri viðbótarlántökuheimild sem kveðið er á um í 1. gr. og lagt til í fyrsta lagi að í stað 4.545 millj. kr. komi: 4.695 millj. kr., og í öðru lagi að við greinina bætist nýr töluliður svohljóðandi: Fiskeldisfyrirtæki, allt að 150 millj. kr. 3. Við 4. gr. er brtt. í þremur stafliðum: a. Lækkun lántökuheimildar Landsvirkjunar ervegna frestunar á virkjunarframkvæmdum. Í stað 1.650 millj. kr. í 1. tölul. komi 845 millj. kr. b. Lagt er til að felldir séu brott 7.--10. tölul. 4. gr. Með þeirri breytingu er verið að fella niður ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum Fiskveiðasjóðs Íslands, Iðnlánasjóðs, Iðnþróunarsjóðs og Útflutningslánasjóðs frá og með 1. jan. 1992. Jafnframt er í öðrum brtt. meiri hlutans bætt við nýjum greinum sem taka af allan vafa um að ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldbindingum þessara sjóða sem stofnað er til eftir 31. des. 1991. Ekki er talin þörf á að breyta lögum um Útflutningslánasjóð. Þessi breyting er undirbúningur þess að gera þessa sjóði að hlutafélögum. Því er það að í b-lið er lagt til að 7.--10. tölul. 4. gr. falli brott. Þó vil ég geta þess að samkvæmt brtt. á þskj. 276 verður lagt til að þessir töluliðir breytist í 8.--10. tölul. og kem ég að því síðar en tel eðlilegt að nefna það hér. c. Það hefur komið fram ósk frá Ferðamálasjóði um lántökuheimild að upphæð 130 millj. kr. fyrir árið 1992 og lagt er til að fallist verði á þessa beiðni Ferðamálasjóðs. Þá bætist við nýr töluliður sem orðist svo: ,,Ferðamálasjóður, allt að 130 millj. kr., sbr. 27. gr. laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, með síðari breytingum.`` 4. Við 5. gr. Í a-lið er lagt til að fella niður ábyrgðarheimild handa Vatnsleysustrandarhreppi vegna hafnarframkvæmda þar sem frestun verður á framkvæmdum við álver á Keilisnesi. Í b-lið er gerð tillaga um að fjmrh. verði heimilt að ábyrgjast lántöku Hitaveitu Akureyrar og Bæjarveitu Vestmannaeyja. Um er að ræða skuldbreytingu á lánum sem koma til gjalda á næsta ári. Því koma í stað 2. tölul. 5. gr. tveir nýir töluliðir sem orðist svo: a. Hitaveita Akureyrar, allt að 356 millj. kr. til skuldbreytingar eldri lána. b. Bæjarveitur Vestmannaeyja, allt að 21 millj. kr. til skuldbreytingar eldri lána. 5. Á eftir 5. gr. koma þrjár nýjar greinar svohljóðandi: a. (6. gr.) 5. gr. laga nr. 44/1987, um Fiskveiðasjóð Íslands, með síðari breytingum, orðist svo: Ríkissjóður beri eigi ábyrgð á þeim skuldbindingum sem Fiskveiðasjóður stofnar til eftir 31. des. 1991. b-liður var áþekkt ákvæði varðandi Iðnlánasjóð, en b-liður 5. tölul. brtt. á þskj. 246 er kallaður til baka vegna þess að Iðnlánasjóði er enn um sinn ætlað að njóta ríkisábyrgðar. En c-liður, sem verður 8. gr., orðist svo: ,,Heimilt er að afnema ábyrgð ríkissjóðs á nýjum skuldbindingum sem Iðnþróunarsjóður stofnar til eftir 31. des. 1991, enda sé leitað eftir staðfestingu ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um viðeigandi breytingu á samningi um norrænan iðnþróunarsjóð fyrir Ísland, sbr. lög nr. 9/1970, með síðari breytingum. 6. brtt. er gerð við 6. gr. (er verður 9. gr.). Hún er um að setja hámark á þær lántökur sem fjmrh. er heimilt að taka erlendis og greinin orðist þá svo: ,,Fjmrh. er heimlt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán að hluta eða öllu leyti í stað þess að veita ríkisábyrgð á lántökur þeirra aðila sem tilgreindir eru í 2.--4. tölul. 4. gr. og í 5. gr. og endurlána til þeirra með þeim kjörum og skilmálum sem hann ákveður. Erlendar lántökur þeirra aðila, sem tilgreindir eru í 1. mgr., og ríkisjóðs mega nema allt að 7.400 millj. kr. á árinu 1992.`` 7. Lagt er til við 7. gr. að greinin falli brott þar sem efni greinarinnar hefur verið fellt inn í 6. gr. og þykir rétt að nefna að Flugmálastjórn óskaði eftir 70 millj. kr. hækkun á lántökuheimild en meiri hluti nefndarinnar telur ekki þörf á slíkri breytingu í frv. þar sem Flugmálastjórn mun á næsta ári samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. geta notað vannýttar heimildir frá árinu 1991 sem svarar til þessarar þarfar. Undir þetta rita Matthías Bjarnason, Rannveig Guðmundsdóttir, Geir H. Haarde, Ingi Björn Albertsson og Sólveig Pétursdóttir. Þá eru hér líka brtt. á þskj. 276, þær sem áður er getið, fluttar af undirritaðri, Rannveigu Guðmundsdóttur. 1. brtt. lýtur að Framkvæmdasjóði Íslands, en nauðsynlegt er að veita þessa heimild vegna Framkvæmdasjóðs þar sem sýnt er þær skuldbindingar munu koma til með að falla á ríkissjóð við uppgjör sjóðsins. Því er lagt til að á eftir 11. gr. komi ný grein er orðist svo: ,,Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að yfirtaka skuldir Framkvæmdasjóðs Íslands að fjárhæð allt að 1.700 millj. kr.`` Í öðru lagi er lagt til, svo sem áður hefur verið getið, að Iðnlánasjóður verði enn um sinn inni í þeim kafla lánsfjárlaga sem fjallar um ríkisábyrgðir þar sem forráðamenn sjóðsins telja að lengri aðdraganda þurfi til þeirra breytinga sem meiri hluti nefndarinnar hafði lagt til. Því er lögð til breyting við b-lið 3. tölul. á þskj. 246, að liðurinn orðist svo að 8.--10. tölul. falli brott í stað 7.--10. tölul. Þá vil ég geta þess að efh.- og viðskn. mun verða kölluð saman að lokinni þessari umræðu m.a. til þess að kanna hvort afgreiðsla fjárlaga kalli á einhverjar breytingar á frv. til lánsfjárlaga.

Hæstv. forseti. Þegar frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 var tekið út úr efh.- og viðskn. í fyrri hluta annarrar viku desembermánaðar bentum við á það, fulltrúar minni hlutans í nefndinni, að í raun skorti allar forsendur til að taka til umræðu frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992. Þar kom fyrst og fremst til að hjá hæstv. ríkisstjórn var þá allt í uppnámi varðandi helstu þætti ríkisfjármála og efnahagsmála og allar forsendur skorti til að leggja heildstætt mat á bæði útgjalda- og tekjuhlið fjárlaga fyrir næsta ár, sem og önnur veigamikil atriði sem snertu efnahagsstefnuna. Þessi óvissa var svo enn frekar undirstrikuð á Alþingi og í umræðum næstu daga og næstu vikur, enda fór það svo að hæstv. ríkisstjórn valdi þann kost að láta lánsfjárlagafrv. liggja órætt í deildinni frá 9. des. og þar til nú, sbr. dagsetningu á nál. meiri hluta og minni hluta efh.- og viðskn., en þau birtust í þinginu þann 9. des. sl. Skömmu áður en málið var tekið út úr efh.- og viðskn. höfðu enn eina ferðina orðið veigamiklar breytingar á forsendum þar sem voru tíðindi um að ekki yrði af margboðaðri og margsíendurtekiðundirskrifaðri byggingu álvers á Keilisnesi á næsta ári. Það þýddi að út úr frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 hurfu lántökuheimildir sem í frv. voru eins og það var þegar það var flutt af hæstv. ríkisstjórn á öndverðu hausti, lántökuheimildir upp á samtals um 6.000 millj. kr., og munar auðvitað um minna. Þetta leiddi aftur til þess að lítið svigrúm var til að meta áhrifin af þessari gerbreyttu stöðu hvað lántökur inn í þjóðarbúskapinn varðaði á næsta ári og bættist við alla þá óvissu sem upplausnarástand á vettvangi hæstv. ríkisstjórnar varðandi ríkisfjármál og efnahagsmál snertir. Síðan hafa satt best að segja, hæstv. forseti, ekki skýrst til mjög mikilla muna þær forsendur sem þurfa að liggja fyrir þannig að unnt sé með eðlilegum og fullnægjandi hætti að mínu mati að leggja mat á lánsfjárþörf og lánsfjáraðstæður hins opinbera og reyndar annarra aðila í þjóðfélaginu sem eðlilegt er að gera áður en lánsfjárlög eru endanlega afgreidd og þá sem síðasta meginmál efnahags- og ríkisfjármála hverju sinni. Það er kunnara en frá þurfi að segja að enn liggja hér óafgreidd veigamikil frv. á vegum hæstv. ríkisstjórnar á sviði ríkisfjármála. Á ég þar fyrst og fremst við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er í 2. umr. á hv. þingi og fleiri frv. sem tengjast tekjuforsendum fjárlagafrv. Með hliðsjón af þessu, hæstv. forseti, leyfi ég mér að koma þeirri tillögu þegar í stað á framfæri að efh.- og viðskn. taki þetta mál til sín á nýjan leik þegar nú við 2. umr. málsins, þ.e. að gert verði hlé á þeirri umræðu þegar henta þykir eftir atvikum eftir framsöguræðu meiri hluta og minni hluta eða eftir einhverjar umræður ef menn telja það heppilegra og nefndin taki málið fyrir á nýjan leik áður en 2. umr. lýkur. Ég tek undir það sem hv. formaður nefndarinnar sagði hér áðan. Það er óhjákvæmilegt að nefndin komi saman á nýjan leik til að fjalla um þetta mál og fara yfir breyttar forsendur, en ég kem þeirri ósk minni á framfæri að það verði gert undir 2. umr. Ég tel það mikið eðlilegra með hliðsjón af því að þingið starfar nú í einni málstofu eins og öllum er kunnugt og umræður um mál eru einungis þrjár. Þess vegna sé eðlilegra að þessi vinna fari fram nú og brtt. sem kynnu að leiða af þessari vinnu nefndarinnar gætu komist á dagskrá við 2. umr. Það er mikið mun skemmtilegra vinnulag að mínu mati að það sé þá eftir 3. og síðastu umræðu um málið, að loknum þeim breytingum sem ástæða kann að vera að gera á því í ljósi breyttra aðstæðna. Eðlilegast er og að mínu mati að þau fylgifrv. fjárlaganna, sem hæstv. ríkisstjórn er hér með í þinginu og ætlar að fá afgreidd á næstu dögum, komi til afgreiðslu á undan lánsfjárlagafrv. Maður hefur heyrt af því að enn séu ekki að fullu útkljáð ýmis atriði sem snúa að þeim frumvörpum eins og frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta kynni að hafa áhrif á niðurstöðutölu fjárlaganna fyrir yfirstandandi ár og þar með á endanlegar niðurstöðutölur í lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum. Ég hygg, hæstv. forseti, að ekki þurfi í sjálfu sér mikið flóknari röksemdafærslur fyrir þessari sjálfsögðu ósk af minni hálfu og ég hygg að það sé samdóma afstaða minni hlutans í efh.- og viðskn. að fara þess á leit að vinnunni verði hagað með þessum hætti. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara eins rækilega yfir einstök atriði í frv. og ella hefði verið, en mun þó lítillega gera grein fyrir nokkrum þeirra, en áskil mér síðan rétt til að koma því sem eftir verður skilið á framfæri betur við síðari hluta 2. umr. Ég vil í fyrsta lagi almennt taka upp þá umræðu sem verið hefur um mikilvægi þess að ríkissjóður sé afgreiddur með sem allra minnstum halla og vægi þeirrar afgreiðslu hvað snertir jafnvægi á lánsfjármarkaði og í efnahagsmálum. Mér hefur nokkuð þótt gæta bókstafstrúar eða blindu á að þessi eina breyta í efnahagsmálunum væri sú sem öllu máli skipti og furðulegrar þráhyggju gæta í þeim efnum að menn festist þar jafnvel við tiltekna tölu öðrum tölum fremur eins og til að mynda töluna 4 milljarða kr. Það voru hvergi næg rök færð fram fyrir því að halli upp á nákvæmlega 4 milljarða sé á einn eða annan hátt heppilegri með tilliti til jafnvægis á lánsfjármarkaði í ríkisfjármálum eða efnahagsmálum en eitthvað hærri eða eitthvað lægri tölur. Athyglisverð grein birtist í blöðum skömmu fyrir jólaleyfi þar sem minnt var á þá staðreynd, sem furðu hljótt hefur verið um í umræðum um þessi efni, að allur viðbótarhalli ríkissjóðs á sl. ári var fjármagnaður með þeim ofureinfalda hætti að yfirdregið var á reikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum og síðan verða þeir reikningar væntanlega jafnaðir með erlendri lántöku. Það er þess vegna beinlínis rangt, sem haldið hefur verið fram, að þessi viðbótarhalli ríkissjóðs hafi haft þensluáhrif á innlendum lánsfjármarkaði. Þvert á móti má ætla að þessi tilhögun, yfirdráttur á reikningi ríkissjóðs hjá Seðlabankanum og síðan erlend lántaka til að jafna þennan mun, hafi ef eitthvað er slegið á þá þenslu sem þó var á hinum innlenda lánsfjármarkaði. Ég bendi á m.a. athyglisverða grein eftir hagfræðing sem birtist um þetta efni í DV skömmu fyrir jólaleyfi. Ég held þess vegna að það sé nauðsynlegt að fara yfir þessar forsendur lánsfjármarkaðarins og ríkisfjármálanna nú á nýbyrjuðu ári í ljósi nýjustu upplýsinga um stöðu mála, m.a. þróunina á síðustu mánuðum sl. árs. Sömuleiðis skipta áform um innlendar og erlendar lántökur í þessu sambandi miklu máli, ákvarðanir um útgáfu skuldabréfa, húsbréfa o.s.frv. Allt þyrfti þetta að koma þarna til skoðunar. Skömmu áður en lánsfjárlög voru afgreidd til 2. umr. komu fram mjög athyglisverðar upplýsingar og fullyrðingar um áhrif húsbréfa á hinn innlenda peningamarkað og á ég þar fyrst og fremst við skýrslu Seðlabankans, skammdegisskýrsluna svonefndu sem birtist fyrstu daga desembermánaðar, hvar haldið var fram með mjög fortakslausum hætti að húsbréfin væru meginorsakavaldur hárra vaxta og þenslu á innlendum peningamarkaði. Það kom strax fram dagana á eftir að um þessa fullyrðingu var mikill ágreiningur í hæstv. ríkisstjórn og virtust hæstv. félmrh. og að nokkru leyti hæstv. forsrh. alls ekki taka undir þessa fullyrðingu Seðlabankans. Þessi mál hafa sáralítið skýrst síðan þetta var og er óviðunandi að mínu mati að lokið sé umfjöllun um lánsfjáráætlun og lánsfjárlög á Alþingi með þessa hluti meira og minna hangandi í lausi lofti, með augljósan ágreining uppi innan hæstv. ríkisstjórnar og milli einstakra ráðamanna og ráðherra og stofnana eins og Seðlabankans í þessu efni. Ég þarf ekki að rekja fyrir hv. alþm. þau mál sem ég hér nefni. Skýrsla Seðlabankans var ítarlega til umræðu í tengslum við fleiri en eitt og fleiri en tvö þingmál sem snertu lánsfjárlög og efnahagsmál og ég hygg að orðaskipti hæstv. félmrh. og þeirra seðlabankamanna séu mönnum í fersku minni í þessu efni. En allt ber það að sama brunni, að ákvarðanir um umfang húsbréfaútgáfu á þessu nýbyrjaða ári og önnur slík áform sem áhrif hafa á peningamarkaðinn hljóta að þurfa að koma til skoðunar áður en lánsfjárlög verða endanlega afgreidd. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að minnast nokkrum orðum á frv. eins og það birtist þinginu flutt af hæstv. ríkisstjórn á sl. hausti og þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til til að bjarga þar í horn varðandi ýmis atriði sem upp komu þegar tekið var til við að skoða ákvæði frv. Ég hygg að hæstv. fjmrh. megi kallast harla feginn ef með tiltölulega kyrrlátum hætti verða gerðar þær breytingar á frv. sem meiri hlutinn leggur til í sínum brtt. af tilteknum ástæðum --- af þeim ósköp einföldu ástæðum að frv. eins og það var fram lagt, hefði það náð fram að ganga, hefði óumdeilanlega sætt miklum tíðindum í íslenskum efnahagsmálum, fyrst og fremst vegna þeirrar auknu miðstýringar og þess aukna valds og þess aukna handafls sem með því hefði komið í hendur hæstv. fjmrh. og kom satt að segja ýmsum á óvart að hæstv. fjmrh., hv. 2. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, núv. hæstv. fjmrh., hefði gengið fram fyrir skjöldu með þeim hætti sem efni frv. að óbreyttu hefði boðað. Ég ætla þess vegna lítillega að gera grein fyrir því hvað í frv. annars vegar fólst eða felst eins og það stendur enn og svo hverju brtt. meiri hlutans valda og á ég þá fyrst og fremst við þau atriði sem lúta að valdi hæstv. fjmrh. til að stjórna eigin hendi og ákveða einhliða hvort lántökur fari fram innan lands eða erlendis á árinu sem og þær auknu ríkisábyrgðir á lántökum sjóða sem frv. að óbreyttu mundi hafa í för með sér. Það kom sem sagt í ljós þegar efh.- og viðskn. tók að skoða frv. að það boðaði hvort tveggja í senn: stórauknar ríkisábyrgðir á lántökum aðila úti í þjóðfélaginu og stóraukið vald hæstv. fjmrh. til að fara með lántökumálefni á næsta ári. --- Ég ætla að biðja hæstv. utanrrh. að tala á lægri nótunum við hæstv. forseta, en geri ekki aðrar athugasemdir við fundahöld þau sem þar fara fram. Ég bendi hv. alþm. á að athuga 6. gr. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 ef menn skyldu hafa það skjal í höndunum. Þá segir þar ósköp einfaldlega í III. kafla undir fyrirsögninni Ýmis ákvæði, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. ákveður hvort lántaka samkvæmt lögum þessum fari fram innan lands eða utan, í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðli.`` --- Vantar nú bara að bæta við: eða fríðu. Það var meiningin hjá höfundum þessa frv., og ég er dálítið undrandi á því að það skuli ekki hafa orðið mönnum fréttaefni í verulegum mæli fyrr en þá nú ef það yrði í framhaldi af þessari umfjöllun, að breyta þessu á þann veg að fjmrh. einn fengi öll völd í hendur um það hvort lán og þá í hve miklum mæli lán yrðu tekin innan lands eða utan á næsta ári samkvæmt lánsfjárlögum og lánsfjáráætlun. Ég vek athygli á 7. gr. í framhaldinu, en hún er svohljóðandi: ,,Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán að hluta eða öllu leyti í stað þess að veita ríkisábyrgð á lántökur þeirra aðila sem tilgreindir eru í II. kafla og endurlána til þeirra með þeim kjörum og skilmálum sem hann ákveður.`` Í þessu tilviki er ,,hann`` hæstv. fjmrh. Með öðrum orðum: þegar lesin eru saman ákvæði 6. og 7. gr. frv. er alveg ljóst að hæstv. fjmrh. Friðik Sophusson hugðist ganga lengra en nokkur forvera hans hefur nokkurn tíma gert mér vitanlega varðandi það að sækja sér í hendur einræðisvald til að ráða lántökum og meðferð lánsfjárheimilda á nýbyrjuðu ári, sem sagt algert sjálfdæmi um það hve mikið yrði tekið að láni erlendis og hve mikið innan lands og jafnvel það að ákveða einhliða að í stað lántökuheimilda og ábyrgða til handa fjárfestingarlánasjóðunum t.d. gæti fjmrh. ákveðið sjálfur að taka lánin og endurlána þeim með þeim kjörum og skilmálum sem honum sjálfum byði. Það vakti óneitanlega þó nokkra athygli þegar efh.- og viðskn. fór að fara yfir þessi ákvæði, þessar miklu tilhneigingar hæstv. fjmrh. til að taka þarna völdin í sínar hendur og miðstýra eða stýra með handafli lánsfjármarkaðnum á næsta ári, og eðlilega vöknuðu ýmsar spurningar um hvað hæstv. fjmrh. hyggist þá fyrir í þessum efnum, hvernig hann hyggist beita þessu valdi sínu og m.a. ekki síst vegna þess að fulltrúar fjmrn. upplýstu á fundum í efh.- og viðskn. að í og með væri þetta mikla vald fjmrh. hugsað sem svipa á hinn innlenda lánsfjármarkað til að veita þar ríkissjóði hagstæð lánskjör ella mundu lántökurnar fyrst og fremst færast erlendis til. Við þetta bætast svo hin óvenjulegu ákvæði II. kafla frv., þ.e. frá og með 1. tölul. þar sem í hlut á Landsvirkjun, sem reyndar verður nú umsvifaminni í lántökum en til stóð, og til og með Útflutningslánasjóði sem er 10. aðilinn sem í frv. er tilgreindur og falla undir II. kaflann. Eins og 7. gr. hljóðar er alveg ótvírætt að þessi lánsfjárlög, ef sett hefðu verið eins og frv. gerir ráð fyrir, hefðu tekið af öll tvímæli um ótvíræða ríkisábyrgð á öllum lántökum þessara aðila því það segir í 7. gr.: ,,Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán að hluta eða öllu leyti í stað þess að veita ríkisábyrgð á lántökur þeirra aðila sem tilgreindir eru í II. kafla.`` Ja, hvað sem því líður, hæstv. fjmrh., voru allir í efh.- og viðskn. sammála um að hefði verið vafi á um til að mynda ríkisábyrgðina á bak við lántökur Fiskveiðasjóðs áður yrði hann ekki fyrir hendi ef þetta yrði afgreitt með þessum hætti eins og orðanna hljóðan, lesið saman ákvæði II. kaflans og orðalag 6. og 7. gr. III. kafla, mundi það þýða að tekin væru af öll tvímæli um fortakslausa ríkisábyrgð á öllum lántökum þessara aðila. Það væri nýbreytni vegna þess að samkvæmt lögunum um t.d. Fiskveiðasjóð hefur ekki verið litið svo á að um almenna ríkisábyrgð á einstökum lánveitingum eða lántökum Fiskveiðasjóðs erlendis væri að ræða. Að sjálfsögðu er litið svo á að á bak við Fiskveiðasjóð, ef hann yrði gerður upp, stæði ríkisábyrgð þar sem sjóðurinn er í eigu ríkisins með svipuðum hætti og til að mynda gerir varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins. En menn óttuðust mjög, og reyndar meira en óttuðust, töldu það alveg ljóst, að ef frv. yrði afgreitt eins og það stendur óbreytt yrði þarna um meiri og fortakslausari ríkisábyrgð á þessum lántökum að ræða en áður hefði verið. Það er þetta, hæstv. forseti, sem ég tel óhjákvæmilegt að fjalla hér um þó svo að meiri hluti efh.- og viðskn. sé að breyta þessum ákvæðum nokkuð með brtt. sínum á þskj. 245, þ.e. með því að fella brott tölul. 7.--10. í 4. gr. þar sem eru Iðnlánasjóður, Iðnþróunarsjóður, Fiskveiðasjóður og Útflutningslánasjóður og breyta jafnframt orðalagi 6. og 7. gr. og reyndar sameina þær með því og að setja inn þak á þær erlendu lántökur sem fjmrh. sé heimilt að ástunda erlendis á árinu. Þar með er snúið til baka og horfið frá því að veita fjmrh. þetta fortakslausa og óskilyrta vald til að ráða hlutföllum erlendrar og innlendrar lántöku á árinu og ákvæði kæmi um að þak kæmi á lántökur erlendis á næsta ári. E.t.v. útskýrir hæstv. fjmrh. betur fyrir okkur hvað fyrir honum eða fjmrn. vakti með þessum ákvæðum frv. eins og það var flutt. Ég tel ástæðu til að það sé rætt áður en málið er afgreitt vegna þess að eftir sem áður verður mikið vald í þessum efnum í höndum hæstv. fjmrh. hvað varðar þýðingu á lántökum og möguleika til að hafa áhrif á lánsfjármarkaðinn innan lands og reyndar einnig í gegnum erlendar lántökur. Það er að sjálfsögðu svo veigamikill hluti af efnahagsstefnunni á hverjum tíma hvernig þessum lántökumálum er háttað að óhjákvæmilegt er að ekki bara heimildirnar sem veittar eru heldur og áform hæstv. ríkisstjórnar um nýtingu þeirra séu rædd á Alþingi áður en málin eru afgreidd. En í ljósi þess, herra forseti, að ég vænti þess að orðið verði við óskum okkar um að málið komi til skoðunar í efh.- og viðskn. þegar við 2. umr., áður en henni lýkur, sé ég í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjölyrða um þessi efni. Ég vil þó taka fram fyrir mitt leyti að ég tel þær breytingar sem meiri hluti efh.- og viðskn. flytur til bóta í þeim skilningi að ég hefði talið óeðlilegt beinlínis að afgreiða hlutina með þessum hætti, jafnopið gagnvart valdi hæstv. fjmrh. í þessum efnum og raun ber vitni, eins og ætlunin var. Ég vona að enginn taki það sem gagnrýni sem beinist að núv. hæstv. fjmrh. sérstaklega. Svo er ekki. Ég treysti honum ekkert síður öðrum mönnum til að fara með sitt vald. Hér er eingöngu spurning um hvort það sé eðlilegt að framselja með þessum hætti jafnríkulega vald í hendur hæstv. fjmrh. úr því að Alþingi er yfirleitt á annað borð að setja einhvern ramma um lánastarfsemina eða lántökur á hverju ári. Það er alveg ljóst að Alþingi mundi framselja með þessum hætti, ef frv. hefði verið afgreitt óbreytt, mun ríkara vald í þessum efnum í hendur fjmrh. en mér er kunnugt um að áður hafi verið gert. Það gæti út af fyrir sig, herra forseti, verið ástæða til að fara yfir ýmsa liði sem inn í frv. koma. Ég hlýt að nefna til að mynda Lánasjóð ísl. námsmanna. Þar er enn ein stórfellda óvissan á ferðinni hvað það snertir að þegar frv. var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. var ekkert komið fram um áform hæstv. ríkisstjórnar hvað varðaði breytingar á málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það var marglýst eftir því í nefndinni af einstökum nefndarmönnum að fá áform hæstv. ríkisstjórnar í því efni inn á borð nefndarinnar þannig að unnt væri í ljósi þeirra að meta lánsfjárþörf lánasjóðsins á næsta ári. Það var ekki unnt að verða við þeim óskum ósköp einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn var þá ekki eða stjórnarflokkarnir búnir að koma sér saman um þær breytingar á málefnum lánasjóðsins sem nú eru boðaðar í frv. sem dreift var á þingi örfáum klukkutímum ef ég man rétt fyrir jólaleyfi. Þar liggja þó fyrir nú gjaldfest áform ríkisstjórnarinnar um hvernig málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna verði breytt á næsta ári og í því ljósi er full ástæða til þess að efh.- og viðskn. fari yfir það frv. og beri það saman við áformaðar lántökur lánasjóðsins samkvæmt frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992. Það voru sömuleiðis ekki að mínu mati komnar fram þær endurmetnu forsendur í ljósi þeirrar niðurstöðu að ekki yrði af framkvæmdum við álver á næsta ári sem óskað var eftir strax og það lá fyrir í nefndinni af hálfu okkar í minni hlutanum. Það þarf ekki að fjölyrða um að sveifla upp á yfir 6.000 millj. kr. í minni erlendum lántökum á árinu og þar með minna innstreymi fjármagns inn í efnahagslífið er meira en nóg til þess að staldrað sé við og farið vandlega yfir efnahagsleg áhrif þess að ekki verði af þeim lántökum og þeim framkvæmdum sem á grundvelli þeirra áttu að koma til. Menn vörpuðu fram þeirri spurningu hvort ástæða gæti verið til að skoða einhverjar arðbærar framkvæmdir sem hvort eð er væri á dagskrá að ráðast í og flýta eftir atvikum eða ráðast í einhverjar slíkar til að hamla gegn þeim miklu samdráttaráhrifum sem við blasa og blöstu hvarvetna í þjóðarbúskapnum og hin nýja þjóðhagsspá gerir ráð fyrir. En til að vinna slíka hluti og fara ofan í saumana á þeim var satt best að segja sáralítill tími. Það var af hálfu hæstv. ríkisstjórnar lögð mikil áhersla á að afgreiða frv. til lánsfjárlaga út úr efh.- og viðskn. strax í annarri viku desembermánaðar, m.a. með þeim rökum að nefndin mundi síðan hafa svo mikið að gera vegna þeirra frumvarpa sem á færibandi kæmu til nefndarinnar og tengdust ýmsum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Það voru að vísu orð að sönnu að síðan upphófst talsvert annríki í efh.- og viðskn. í framhaldinu, en það er engu að síður ekki sú röð á hlutunum sem æskilegust er að lánsfjárlög séu afgreidd á undan ýmsum öðrum frumvörpum sem afgerandi áhrif hafa á einmitt sjálfar lántökurnar, lánsfjáráætlunina og lánsfjárþörf ríkisins og annarra aðila. Þess vegna tel ég að allt beri þar að sama brunni, bæði þessar breyttu forsendur, nýjar upplýsingar sem í sumum tilvikum má segja að liggi fyrir, eins og í áformum hæstv. ríkisstjórnar um breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna, jafngeðfellt og það nú er og ætla ég ekki að ræða það efnislega undir þessu dagskrármáli, en í öðrum tilvikum vantar enn veigamiklar forsendur og vísa ég þá aftur til óvissunnar um afgreiðslu á ýmsum þáttum frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem hér liggur fyrir og er reyndar dagskrárefni þessa fundar. Margt fleira gæti orðið mönnum að umtalsefni. Það komu á síðustu stundu inn í frv. hlutir sem lúta að hitaveitunum og málefnum þeirra og fjárhag þeirra. Enn fremur óskaði Flugmálastjórn eftir hækkun á sinni lántökuheimild. Þetta voru þó kannski einar og sér ekki svo veigamiklar breytingar að þær kölluðu á að málið yrði tekið upp í veigamiklum atriðum. Enn fremur nefni ég málefni Framkvæmdasjóðs sem komu með síðari skipum inn í nefndina og eru reyndar fyrir í þinginu í formi annars frv. og full ástæða gæti verið til að nefndin staldraði við og færi yfir í ljósi þess að nú er nýtt ár hafið og ekkert að vanbúnaði að taka sér þann tíma til að skoða hin stærri mál sem nauðsynlegt er og ekki lengur yfir höfðum vorum tímapressa vegna hátíðahalda eða jólaleyfa. Ég kýs því, hæstv. forseti, að hafa mína tölu ekki öllu lengri að þessu sinni og í ljósi þeirrar óskar sem ég hef fram borið um vinnutilhögunina að frv. og vænti ég þess að við verðum þess þá betur búin að ræða málið í heild og ítarlegar þegar það kæmi til framhalds 2. umr. á nýjan leik eftir skoðun í efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992, en frv. var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. alllöngu fyrir jól og er nú eitt af fáum málum sem ríkisstjórnin lagði fram alltímanlega að því er varðar fjármál ríkisins. Hitt er svo annað mál að ýmsar forsendur þess brustu fljótlega eftir að það var lagt fram, eins og t.d. forsendan um byggingu álvers við Keilisnes. Jafnframt breyttust aðrar forsendur, eins og áætlanir um peningalegan sparnað á árinu 1992, og einnig er rétt að geta þess að enn er ekki ljóst hver niðurstaða fjárlagamálsins er í reynd því að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki enn sem komið er lagt fram öll frumvörp sem tengjast afgreiðslu fjárlaga. Mikið var um það talað hér fyrir jólin að það væri verið að tefja mál þótt það væri að vísu viðurkennt á síðari stigum að þar væri allt í skötulíki og ríkisstjórnin hefði ekki komið sér saman um ýmsa hluta fjárlagafrv. Þann 6. des. t.d., þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sagði hann m.a., með leyfi forseta: ,,Lög um lífeyristryggingar almannatrygginga verða endurskoðuð og er þess vænst að frv. til laga þar að lútandi verði lagt fram næstu daga. Þar verður bótakerfið einfaldað og dregið úr tekjuskerðingu bóta í þeim tilvikum þar sem hún er óhófleg. Á hinn bóginn er óhjákvæmilegt í þeim þrengingum sem nú steðja að ríkissjóði að draga úr greiðslum lífeyrisbóta almannatrygginga til þeirra er búa við góð kjör.`` Þetta eru að mörgu leyti ekki óeðlileg sjónarmið hjá hæstv. forsrh. En það er óeðlilegt í málinu að forsrh. skyldi boða 6. des. sl. að frv. þessa efnis yrði lagt fram næstu daga. Það sá aldrei dagsins ljós fyrir jólaleyfi þingmanna. Það var hins vegar gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að slíkt frv. yrði lagt fram. Ríkisstjórnin lagði á það ofurkapp að frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum yrði afgreitt fyrir jól. Nú heyrum við að það standi til að flytja brtt. við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að því er varðar þetta atriði þannig að enn er ríkisstjórnin ekki búin að undirbúa það mál sem hún krafðist að yrði afgreitt fyrir jólaleyfi þingmanna. Þessi mál hafa áhrif hvert á annað. Það er alveg ljóst að fjárlagafrv. hefur áhrif á lánsfjárlögin. Í 1. gr. frv. til laga um lánsfjárlög kemur fram m.a. að fjmrh. hafi heimild til að taka að láni allt að 13 milljarða kr. á árinu 1992. Ég hef miklar efasemdir um að það sé nægileg upphæð fyrir hæstv. fjmrh. ef hann eigi að geta komið saman dæminu á árinu 1992. Það er alveg nauðsynlegt fyrir okkur sem störfum í efh.- og viðskn. að fá tækifæri til að setja okkur inn í hvernig þessi mál standa nú þegar fjárlagafrv. hefur verið afgreitt. Þess vegna tek ég mjög undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þessari umræðu verði fljótlega frestað og við getum tekið málið fyrir í efh.- og viðskn. Það er jafnframt ljóst að margt af því sem fram kemur í frv. hefur valdið margvíslegum ágreiningi og við þurfum að átta okkur á hvernig þau mál standa. Ég nefni sem dæmi að það er gert ráð fyrir að um það bil 20 milljörðum kr. verði varið til húsnæðismála á árinu 1992 og er alveg ljóst að sú mikla lántaka sem á sér stað vegna húsnæðismála hefur valdið ókyrrð á peningamarkaði og hefur orðið til þess að vextir eru mun hærri en þeir annars þyrftu að vera. Nú verður það áreiðanlega lagt út á þann veg að við sem erum að tala fyrir því að það sé of mikið lánað til húsnæðismála viljum draga úr því að ungt fólk geti eignast húsnæði. Það má til sanns vegar færa að það mun hafa þau áhrif að ekki verður hægt að byggja nægilega mikið. Við teljum hins vegar að það sé miklu mikilvægara að ná niður vöxtunum því það getur ekkert samfélag staðist þá okurvexti sem nú eru á markaði. Það er mikilvægasta verkefni á peningamarkaðnum að lækka vexti. Það er ekki mikilvægasta verkefnið að lána sem mest fjármagn í hitt og þetta því að það getur ekkert atvinnulíf staðist þá vexti sem nú eru á fjármagnsmarkaði. Það má segja að atvinnulífið sé þar í heljargreip hárra vaxta. Það dettur engum í hug að ráðast í ný atvinnufyrirtæki eða fitja upp á nýjungum vegna þess hve vextirnir eru háir. Það vantar allt traust á peningamarkaðnum til þess að vextir muni lækka. Núv. ríkisstjórn hefur einfaldlega ekki fullvissað lánsfjármarkaðinn um að þar sé spennan að minnka því að það er alveg sama þótt fram komi aðvaranir frá Seðlabankanum í þessu efni, t.d. að því er varðar húsnæðismálin, þá rís hæstv. félmrh. einfaldlega upp og segir að mennirnir viti ekkert hvað þeir eru að tala um. Það er svo með fleira hjá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. forsrh. tekur því fagnandi ef Ríkisendurskoðun gagnýnir eitthvað í fari fyrri ríkisstjórnar, telur það gott mál. En ef borgarendurskoðun gagnrýnir eitthvað í fari fyrrum borgarstjóra í Reykjavík er það allt saman bull, þá er það allt öðruvísi endurskoðun og ég tala nú ekki um ef mennirnir hafa ekki einu sinni haft fyrir því að tala við hans hágöfgi. Þetta tal, sem einkennir marga ráðherra í ríkisstjórn Íslands um þessar mundir, verður náttúrlega til þess að það myndast ekkert traust á því sem verið er að gera. Jafnvel þótt hæstv. félmrh. hafi áreiðanlega töluvert vit á fjármálum og peningamarkaði hef ég þá trú að samanlögð viska Seðlabankans í þeim efnum sé meiri --- ég heyri, að hæstv. fjmrh. hefur ekki trú á Seðlabankanum. Hann hefur hins vegar trú á hæstv. félmrh.

Það voru ekki mín orð.

Jú. 

Nei, hvorki Seðlabankanum né félmrh.

Nú, hvorki. Þetta fer nú að verða flókið og ég býst við því að hæstv. fjmrh. geti að einhverju leyti greitt úr þessu. En það er í sjálfu sér ekki hægt að greiða úr þessu því að þessi yfirlýsingagleði ráðherranna verður til þess að það myndast ekkert traust á fjármagnsmarkaðnum. Nú heyri ég að hæstv. fjmrh. er mér sammála. Ég bæði heyrði það og sá. Það er vandinn, hæstv. fjmrh., fyrir okkur að afgreiða mál sem þetta að það er alveg sama þó það komi aðvaranir, það er ekkert mark tekið á þeim. Við viljum einfaldlega fá um þetta málefnalega umræðu vegna þess að við viljum leggja nokkuð af mörkum í stjórnarandstöðunni til að ná jafnvægi á peningamarkaðnum og neitum að taka við einhverjum skilaboðum frá einstöku ráðherrum í þessu sambandi og viljum einfaldlega fá tíma til að ræða þetta enn frekar við Seðlabankann og Þjóðhagsstofnun í ljósi þess hvernig nú er komið. Það er meiri samdráttur en gert hafði verið ráð fyrir. Það þarf að meta hann og draga saman á lánsfjármarkaðnum til að ná niður vöxtunum því að ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn ætli ekki að fara út í handstýringu eins og þó einstakir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa tekið undir. Það er sem sagt sitt og hvað sem menn segja í þessum efnum. Síðan kemur aðalspurningin: Hvar á að taka þessa peninga að láni? Nú hefur því verið lýst yfir að það er kominn ágreiningur upp milli lífeyrissjóðanna og ríkisstjórnarinnar. Lífeyrissjóðirnir vilja ekki kaupa skuldabréf vegna húsnæðismála eftir því sem mér hefur skilist nema fá svör við tilteknum atriðum. Og það er ekki nóg að fá heimildir til að taka lán í hitt og þetta ef enginn vill lána og með þá forsendu í huga að ekki standi til að auka erlendar lántökur, en það er ein af forsendum í frv. sem er til umræðu. Það er því mjög mikilvægt áður en frv. verður afgreitt að það liggi fyrir meiri vissa um hvað lífeyrissjóðirnir í landinu ætlast fyrir. Langmestur hluti peningalegs sparnaðar er kominn frá lífeyrissjóðunum. Það er ekki hægt að framkvæma nein lánsfjárlög nema ríki bærilegur friður milli ríkisstjórnar og lífeyrissjóðanna. En það er kannski svo með lífeyrissjóðina eins og marga aðra í þjóðfélaginu um þessar mundir að það ríkir ófriður þar í milli, enda hefur ríkisstjórnin verið einstaklega lagin við að koma upp ósætti við ýmsa aðila í landinu og er frægast hve ríkisstjórninni tókst stórkostlega til að því er varðaði Vinnuveitendasamband Íslands, enda fullyrti Vinnuveitendasambandið að það gæti ekkert staðist hugmyndir og löggjöf ríkisstjórnarinnar að því er varðaði atvinnurekstur nema þá helst eiturlyfjasalar. Þetta var dramatísk yfirlýsing hjá framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands. Hún var ekki komin frá stjórnarandstöðunni, ekki aldeilis. Hún var komin úr höfuðvígi atvinnurekstrarins í landinu. Menn sem hafa slíka trú á ríkisstjórn Íslands hafa e.t.v. ekki mikla trú á lánsfjármarkaðnum, enda gengur ekkert að ná vöxtunum þar niður. Eitt af því sem ég vildi líka fá betri upplýsingar um frá hæstv. fjmrh. er hvernig hann hyggst standa að eignasölu á árinu 1992. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að selja eigi allmikið af eignum, á annan milljarð kr. ef ég man rétt. Þessi eignasala er færð til tekna í fjárlagafrv., en það er hins vegar alveg ljóst að hún mun hafa nokkur áhrif á lánsfjármarkaðinn. Þessir peningar verða ekki sóttir undir kodda landsmanna. Þeir verða sóttir inn á lánsfjármarkaðinn ef einhver er þá tilbúinn að kaupa þær eignir sem ríkisstjórnin hyggst selja. Hún hefur að vísu lýst því yfir að það eigi eingöngu að selja eignir þar sem ekki er um einokunaraðstöðu að ræða á markaði. Hins vegar hefur komið fram að fyrirtæki eins og Bifreiðaskoðun og Endurvinnsla eru þar efst á blaði, en það eru fyrirtæki sem hafa allmikla einokun á markaði hér á landi. Þá eru þekktar yfirlýsingar um Búnaðarbanka Íslands sem að vísu átti að selja fyrir mjög lítið, hálfvirði eins og hæstv. fjmrh. hefur orðað það, en sagt að það væri mikill munur á því að selja bankann á hálfvirði til allra landsmanna en til sumra, en þannig hefur hann lagt út orð sín síðar meir. En það er mikilvægt í sambandi við þessi lánsfjárlög að vita hvernig að þessu skuli staðið. Ég fer þess á leit, hæstv. forseti, að þessari umræðu verði frestað að loknu því að fjmrh. hafi gert grein fyrir því, og hann verður að gera grein fyrir því, hvernig þessi mál standa. Ég tel nauðsynlegt að við fáum að fara ofan í ýmsa hluti þessa máls í nefnd til að draga úr umræðum í þinginu. Það er miklu heppilegra að taka málin fyrir með þeim hætti í nefndum þingsins en fá svör við öllum spurningum sem við höfum fram að færa í þessu máli í umræðum í þinginu. Ég vænti þess að fjmrh. geti tekið undir það. Ég er ekki að halda því fram að það þurfi að taka mjög langan tíma að fjalla um þetta mál í nefnd og á svo sem ekki neina sérstaka von á að við fáum skýringar á öllu því að svo virðist vera að hæstv. ríkisstjórn sé enn ekki tilbúin með þetta mál. Hún var ekki tilbúin með það í desember og það virðist vera að hún sé ekki enn tilbúin með það. Við erum t.d. að heyra um það, hæstv. fjmrh., í fjölmiðlum, og það er nú það helsta sem maður heyrir um mál sem þessi, að mikill ágreiningur sé í ríkisstjórninni um lífeyristryggingarnar og er tiltekinn þar ágreiningur milli ákveðinna ráðherra. Þetta er mál sem hefur áhrif á fjárlögin og þar með á lánsfjárlögin. Það er lágmark að þeir hæstv. ráðherrar sem hafa með þessi mál að gera sýni þinginu þá virðingu að vera viðstaddir umræður um þetta mál. En það virðist ekki vera að þeir fagráðherrar sem þetta mál heyrir undir með einum eða öðrum hætti sjái ástæðu til að vera viðstaddir. Ég sé t.d. að hæstv. félmrh. er farinn af fundi. Hún er e.t.v. í hliðarherbergi. En það er alveg nauðsynlegt að hæstv. félmrh. geri grein fyrir samskiptunum við lífeyrissjóðina, hvernig þeim sé háttað. --- Ég veit ekki hvort ég mætti biðja um, hæstv. forseti, að hæstv. félmrh. sé sóttur. En ég ætlaði að koma því til hæstv. félmrh. að hún verður að gera þinginu grein fyrir því hvernig samskiptum við lífeyrissjóðina er háttað, hvers megi vænta í sambandi við kaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfum húsnæðiskerfisins miðað við þann ágreining sem þarna er kominn upp, hvers sé að vænta að því er varðar hlutabréfakaup lífeyrissjóðanna í atvinnurekstri landsmanna sem fór allt í uppnám fyrir jólin. Hefur e.t.v. eitthvað verið lagfært með nýjum yfirlýsingum? Mér er ekki kunnugt um það. Það er líka nauðsynlegt að fá upplýst hvernig lyktaði umræðum milli bankastjórnar Seðlabankans og félmrh. í sambandi við húsnæðismálin. Ég skildi það svo að til stæði að kalla bankastjórana fyrir og lesa þeim pistilinn og upplýsa þá um hvernig ætti að skilja þessi mál. Ég vildi gjarnan fá að vita hvernig gekk með þann fund, hvort bankastjórarnir hafi tekið sönsum að því er þessi mál verðar eða hvort hæstv. félmrh. hefur komist að raun um að bankastjórn Seðlabankans vissi meira um málið en hún hafði áður haldið. Nú má vel vera að hæstv. fjmrh. geti upplýst þetta allt saman því að ég heyri að það er náið samstarf milli hans og félmrh. og hann hefur mikla trú á því sem hún segir. Ég vænti þess að hann geti svarað fyrir hana og tek það alveg gilt. En ég vildi fara þess á leit við hæstv. fjmrh. að hann upplýsi um stöðu málsins að því er varðar þau atriði sem ég hef komið inn á og hann lýsi því jafnframt yfir að hann geti sætt sig við það og leggi það þá til að málið verði á ný tekið fyrir í nefnd og umræðu frestað svo við þurfum ekki að fara þess á leit að fá allar þær upplýsingar sem við þurfum á að halda í umræðum í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að óska virðulegum forseta og hv. þm. gleðilegs árs og þakka fyrir samstarf á liðnu ári. Varðandi þær ræður sem hér hafa verið fluttar langar mig til þess í örfáum orðum að drepa á nokkur atriði sem fram komu ef það mætti skýra mál en að öðru leyti að fjalla síðan um óskir sem fram hafa komið í umræðunum. Hv. frsm. nefndarminnihlutans, Steingrímur J. Sigfússon, ræddi einkum um tvær frumvarpsgreinar, þ.e. 6. og 7. gr. Varðandi 6. gr. þarf ég ekki að hafa mörg orð. Ég vísa einungis til athugasemdanna með frv. þar sem segir að það sé mikilvægt nú við skilyrði þar sem búast má við breytingum á næstunni að ríkisstjórnin, fjmrh. í þessu tilviki, hafi nokkuð frjálsar heimildir til þess að velja hvort tekin eru lán á innlendum eða erlendum lánsfjármarkaði. Ástæðurnar eru tvær. Annars vegar sú að á næstunni má búast við meira frjálsræði í fjármagnsflutningum á milli landa og í öðru lagi mundi þessi heimild geta veitt innlendum sparifjármarkaði ákveðið aðhald og er það kannski náskylt því sem mætti ræða þegar fjallað er um viðskipti annars vegar ríkisvaldsins og hins vegar lífeyrissjóðanna sem eru með þeim hætti að þarna eigast við sem lántakandi og lánveitandi langsamlega stærstu aðilarnir á markaðnum og þeir sem ráða mestu um kjör á lánsfjármarkaðnum. Þetta er ekkert nýtt fyrirbæri. Þetta er fyrirbæri sem ég veit að hv. ræðumenn sem fluttu mál sitt fyrr á þessum fundi þekkja mjög vel úr síðustu ríkisstjórn og jafnframt hv. 8. þm. Reykn. sem þá var fjmrh. Ég get lýst þeirri skoðun minni að í framtíðinni vildi ég sjá að þessi viðskipti færu allt öðruvísi fram en þau gera í dag. Ég tel að það sé hollara fyrir alla að viðskiptin fari fram á markaðnum sjálfum, að bréf lífeyrissjóðanna væru keypt á almennum markaði, að greiðsluáætlanir ríkissjóðs væru fyrir hendi þannig að hægt væri nokkurn veginn að átta sig á hvernig sparnaður landsmanna, sem hleðst auðvitað upp á öllu árinu, getur dreifst til þeirra sem vilja taka lán og ríkið geti þannig á lánsfjármarkaðnum tekið ákvarðanir sem hefðu þá áhrif á vaxtaupphæðina hverju sinni. Þetta mál er ekkert einfalt og ekki hægt að ræða í einni sviphendingu. En ég nefni þetta til sögunnar af því að ég býst við því að á næstunni, þá tala ég um næstu missiri og næstu ár, hljóti lánsfjármarkaðurinn að breytast hvað þetta varðar. Það er óeðlilegt að þessir tveir risar á lánsfjármarkaðnum eigist við með þeim hætti sem þeir hafa gert á undanförnum árum. Er ég þá ekki að sakast við aðalviðsemjanda ríkissjóðs í þessum efnum heldur benda á að upp geta komið sjónarmið sem erfitt er að sætta með venjulegum viðskiptasamningi og skal ég viðurkenna að síðustu kröfur forráðamanna lífeyrissjóðanna sýnast mér vera fyrir utan það sem gæti kallast venjuleg viðskipti. Ég vildi t.d. ekki sem einstaklingur þurfa að fara í banka og sæta því að bankastjórinn setti mér skilyrði á öðru sviði, t.d. um það hvort ég ætlaði að nota peningana til að byggja bílskúr eða laga til heima hjá mér með öðrum hætti áður en ég fengi lánið o.s.frv. Mér finnst þess nokkuð gæta að forráðamenn lífeyrissjóðanna líti þannig á sitt vald að þeir geti, auk þess að eiga viðskipti við ríkissjóð um lán og lánskjör, sett ríkissjóði önnur tiltekin skilyrði. Ég ætla ekki frekar að fara út í þessa sálma. Að þessum málum er unnið og það stendur ekki á ríkisstjórninni að reyna að koma til móts við sjónarmið lífeyrissjóðanna jafnvel þótt sjónarmið sem þeir hafa uppi séu ekki í beinum tengslum við sjálf lánsviðskiptin sem málið snýst aðallega um. Það er verið að leita leiða til að koma til móts við þessi sjónarmið lífeyrissjóðanna, en þeir hafa kvartað undan því að ef gerðar verða breytingar á ríkisábyrgð á launum kunni að vera erfitt fyrir lífeyrissjóðina að starfa í framhaldi af því þar sem upplýsingar um laun gangi mjög hægt til lífeyrissjóðanna og þess vegna þurfi þeir á því að halda að það sé ríkisábyrgð á lífeyrisgreiðslum jafnvel fyrir síðustu 18 mánuði fyrir gjaldþrot. Lengra ætla ég ekki að fara út í þessa sálma, en vil einungis segja að það er unnið að þessum samskiptum með þeim hætti sem eðlilegt er og málið er til skoðunar hjá ríkisstjórn og lífeyrissjóðunum. Hitt atriðið sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon nefndi var 7. atriðið þar sem gert er ráð fyrir að fjmrh. sé heimilt að taka lán að hluta eða öllu leyti í stað þess að veita ríkisábyrgð samkvæmt II. kafla frv. Þessi grein hefur ekki breyst frá fyrri árum. Það er hins vegar rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að II. kafli frv. hefur breyst nokkuð og í þessum kafla eru sjóðir sem áður féllu utan lánsfjárlaga. Þá á ég t.d. við byggingarsjóðina, húsbréfadeildina, en ég tel, og ætla ekkert að leyna því, að það sé mjög mikilvægt að Alþingi samþykki að lántaka þessara sjóða og þessarar starfsemi falli undir lánsfjárlög til að koma í veg fyrir að ríkisstjórnir á hverjum tíma reyni að afla meira lánsfjár en Alþingi hefur samþykkt til þessara nota. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að í lögum um Fiskveiðasjóð, og það er nú nokkurt einsdæmi, segir skýrt að erlend lántaka sé ekki á ábyrgð ríkissjóðs, en þá má ekki gleyma því að í sömu lögum, sem eru líka ekki einsdæmi, eru a.m.k. frábrugðin því sem er í öðrum lögum um fjárfestingarlánasjóði, stendur skýrt og greinilega að Fiskveiðasjóður sé eign ríkisins. Þannig er alveg ljóst að það er óbein ríkisábyrgð á öllu því sem Fiskveiðasjóður tekur sér fyrir hendur því að ef svo illa kynni að takast til að Fiskveiðasjóður yrði gjaldþrota kemur að ríkinu að greiða þeim sem eiga hjá sjóðnum. Það sem vakti fyrir okkur þegar þessi grein var sett inn var að ríkissjóður eða fjmrh. gæti fyrst og fremst ákveðið hvort þau atriði sem tiltekin eru í 5. gr. frv. ættu að vera lántökur eða vera ríkisábyrgð vegna lántaka þeirra aðila sem þar eru nefndir til sögunnar, sem er annars vegar Herjólfur og hins vegar Vatnsleysustrandarhreppur, en nú er gerð tillaga um að það atriði falli úr frv. vegna þess að frestað hefur verið ákvörðun um byggingu álvers hér á landi. Eftir stendur þá sú spurning: Á ríkissjóður að ábyrgjast lán til Herjólfs upp á 400 millj. kr. og Herjólfur að vera lántakandinn eða á ríkissjóður að taka lánið? Þetta er sú spurning sem við veltum fyrir okkur og ég býst við að fyrrv. samgrh. hljóti að hafa hugleitt mjög rækilega á sínum stjórnarárum hvort það væri hyggilegt að veita sífellt ríkisábyrgðir vegna byggingar til að mynda ferja, hvort sem það eru ferjur í Eyjafirði, ferjur í Breiðafirði, ferjur sem ganga til Vestmannaeyja frá Þorlákshöfn og til baka, hvort það sé eðlilegt að gera eins og gert hefur verið. Ég veit að fyrrv. fjmrh. hefur ugglaust hugleitt rækilega hvort það sé eðlilegt að fyrirtæki eða jafnvel sveitarfélög sem um er að ræða taki lán með ríkisábyrgð eða hvort ríkið taki lánið sjálft þegar ljóst er að aldrei hefur staðið til að fyrirtækin greiddu þetta til baka. Þessi mál voru til sérstakrar skoðunar í hv. fjárln. fyrir jólin og um þessi mál var sérstaklega fjallað í umræðum um fjárlög. Hér er einungis eins og oft áður sagt að fjmrh. sé heimilt að fara hvora leiðina sem heppilegri telst. Þetta var um þær tvær frumvarpsgreinar sem sérstaklega voru nefndar til sögunnar. Ég vil síðan taka fram að það þarf að sjálfsögðu að breyta frv. með tilliti til þeirra breytinga sem hafa orðið, m.a. eftir að fjárlög voru samþykkt og fjárlagafrv. varð að lögum. Hv. 1. þm. Austurl. Halldór Ásgrímsson varpaði þeirri fyrirspurn til mín hvort búast mætti við að fram kæmi frv. sem sagt var fyrir jólin að kæmi fyrir áramót, til breytinga á almannatryggingalöggjöfinni, til að standa við það sem kemur fram í fjárlögum og varðar lífeyristryggingar. Af því tilefni vil ég taka fram að í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að skerða lífeyristryggingar um 330 millj. kr. Ríkisstjórnin ákvað í byrjun desember að lækka þá fjárhæð í 250 millj. Hér erum við að tala um 250 millj. af 12--13 milljörðum. Það munu vera 12--13 milljarðar sem ganga til lífeyrisbótagreiðslna. Ríkisstjórnin hefur fjallað um þetta mál, niðurstaða hennar liggur fyrir. Sú niðurstaða verður til umræðu í þingflokkum í dag og vonandi og væntanlega hjá hv. nefnd og jafnvel nefndum á morgun. Ég get ekki sagt hér og nú hver niðurstaðan er því að það er ekki siður að skýra frá því hver hún er fyrr en þingflokkar hafa fjallað um málið og niðurstaðan kann auðvitað að taka breytingum því að ríkisstjórnin ein ræður ekki á þessu heimili.

Heilbrrh. lýsti þessu ítarlega í fréttatíma Bylgjunnar kl. 12 í dag.

Ég hlustaði á það sem heilbrrh. sagði ítarlega á Bylgjunni kl. 12 og fylgdist með því, en það breytir hinu ekki að ríkisstjórnin starfar á ábyrgð tveggja þingflokka og þeir eiga eftir að fjalla endanlega um málið. Vona ég að þetta atriði skiljist og skýrist nú. Það má búast við að á morgun verði þessi tillaga í þeim búningi að hún sé umræðuhæf í hv. nefndum. Þá kem ég að því sem mér þykir vera eðlileg ósk, en hún er sú að gert verði hlé á 2. umr. þessa máls. Ég tel það vera eðlilega kröfu, sem komið hefur fram hjá stjórnarandstöðunni, að þingnefndin sem á í hlut fái tækifæri til að ræða framkomnar tillögur, tillögur sem ríkisstjórn hefur fjallað um, tillögur sem verða til umfjöllunar á þingflokksfundum í dag, og hægt sé síðan að ræða þær tillögur við 2. umr. málsins en ekki við 3. umr. sem ellegar hefði orðið nauðsynlegt. Ég get fyrir mitt leyti mjög vel fallist á þessar óskir, ekki síst vegna þess að ég veit og skil að það þarf að ræða þessi mál ítarlega. Ég finn einnig fyrir því að þessi niðurstaða mundi leiða til þess að liðkað væri fyrir þingstörfum, en ætlunin er að þau taki ekki mjög marga daga að sinni. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson beindi til mín fyrirspurn um eignasölu. Hann hefur reyndar gert það áður fyrr á þessu þingi. Ég get ekki hér og nú sagt nákvæmlega frá því hvaða fyrirtæki verða seld. Ég get hins vegar staðfest það sem kom fram í máli hans, að það er gert ráð fyrir að ríkissjóður afli tekna, liðugs milljarðs, á yfirstandandi ári, en vegna orða hans um að að þetta kynni að þrengja að lánsfjármarkaðnum og hlutabréfamarkaðnum held ég að ágætt sé að hafa í huga að spár standa nú til að á yfirstandandi ári verði nýr sparnaður landsmanna um það bil 30 milljarðar kr. eða svipað því sem var á síðasta ári.  Seðlabankinn spáði því þá. Í vor var spáin 24 milljarðar. Niðurstaðan virðist vera í kringum 30 milljarðar án þess að nokkur viti það endanlega. Lífeyrissjóðirnir eiga stóran hluta af þessum nýja sparnaði, meira en helminginn af nýjum sparnaði, og í vaxandi mæli hafa lífeyrissjóðirnir verið að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum, sem betur fer. Sigurður B. Stefánsson, einn af bestu sérfræðingum Íslands í málefnum hlutabréfamarkaðarins, hélt því fram á aðalfundi Vinnuveitendasambandsins á sl. ári að markaðurinn gæti hæglega tekið við 1--2 milljörðum af hlutabréfum vegna sölu opinberra fyrirtækja eingöngu á næstu árum eða allt fram til aldamóta. Þetta sagði hann í ræðu sem flutt var þar ásamt öðrum ræðum um einkavæðingu. Ef trúa má hans orðum má gera ráð fyrir að hægt sé að ná þessum fjármunum í ríkissjóð ef hafist verður handa á næstunni við að breyta opinberum fyrirtækjum í hlutafélagsformið og koma þeim í sölu. Ég veit ekki hvort ég á enn á ný að reyna að skýra ummæli mín, sem sögð voru hérna, en af því að ég gleð hv. síðasta ræðumann með því skal ég enn einu sinni reyna að koma því til skila sem þar var sagt. Ég hélt því reyndar fram þar að við Íslendingar þyrftum ekki að finna upp hjólið í þessum efnum. Það væri kominn tími til að láta það bara snúast. Aðrar þjóðir, flestallar þjóðir, hafa tekið einkavæðinguna upp á sína arma og meira að segja er svo komið að á fundum til að mynda Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins má segja að þetta sé eins konar vísitala á hve þróaðar þjóðirnar eru í sínum efnahagsmálum. Það sem ég sagði, en þar vorum við hæstv. viðskrh. að ræða um þessi mál ásamt öðrum, var að það kæmi til greina, væri ég einráður hér á landi, að bjóða öllum landsmönnum til kaups hlutabréf í Búnaðarbankanum á hálfvirði, en ef bréfin seldust ekki með þeim hætti ætti að bjóða öðrum, þeim sem hæst byðu, afgang bréfanna. Tilgangurinn er þekktur því að þetta hefur verið gert víða annars staðar, þ.e. að fá sem allra dreifðasta eignaraðild og að kenna venjulegu fólki að umgangast hlutabréf og eiga viðskipti með þau, en það er ákaflega mikilvægt að Íslendingar eins og aðrar þjóðir átti sig á því að hlutabréfaeign þarf ekki að vera eingöngu sérréttindi þeirra ríku. Ég nefni til sögunnar að í Bretlandi hefur hlutabréfaeigendum fjölgað margfalt á undanförnum árum og með nýjum skilningi hér á landi, t.d. innan samvinnuhreyfingarinnar, má í vaxandi mæli búast við því að fyrirtæki sem starfað hafa sem samvinnufélög taki upp B-deildir og þannig verði fjöldi manna hluthafar í slíkum fyrirtækjum. 

Eru þá einhverjir í ríkisstjórninni orðnir sammála þessari skoðun?

Ég býst við því, já. Ég hef ekki kannað það til hlítar, en vegna fræðilegs áhuga frammíkallanda skal svo sem verða eftir því leitað. En ég veit að hæstv. viðskrh. er ekki sömu skoðunar og fjmrh. Þegar af þeirri ástæðu hygg ég að það sé erfitt að koma á framfæri skoðun fjmrh. í þessu efni. En kannski var stóri brandarinn sá að þeir sem fóru að verja Búnaðarbankann, ef það er hægt að segja verja Búnaðarbankann, verja það að hann sé ríkisfyrirtæki, sögðu að Búnaðarbankinn væri miklu meira virði en hálfvirði og undir það skal ég taka. Hann er helmingi meira virði en hálfvirði. Vona ég að þessum sjónarmiðum mínum hafi verið komið nægilega skýrt til skila. Ég get nefnt fleiri hugmyndir ef menn vilja heyra, en ég ætla að gera það síðar, vegna fróðleiksþyrstra áheyrenda minna ætla ég samt að geyma það þar til síðar og geri það kannski um svipað leyti og jólin koma hjá hv. 8. þm. Reykn.  komu jólin en ekki kom pakkinn með kveðju frá Gregory. Ef hann vantar jólasveinabúning skal ég slá í slíkan búning fyrir hv. þm. Þetta var útúrdúr og kom ekki allt saman alveg málinu við. Ég hef þegar fjallað um lífeyrissjóðina. Ég tek undir það eins og fram hefur komið að málið fari aftur til nefndarinnar í 2. umr. þannig að hægt verði að halda umræðum áfram eftir að til skila hefur verið komið þeim brtt. sem hæstv. ríkisstjórn og reyndar hugsanlega meiri hluti nefndarinnar munu leggja til við Alþingi. Brtt. sem ríkisstjórnin hefur fjallað um eru í fyrsta lagi að lántökuheimildin í 1. gr. verði samræmd niðurstöðu fjárlaga. Í öðru lagi þarf fjmrh. á heimild að halda til að endurlána atvinnutryggingadeild Byggðastofnunar vegna þess að tekin hefur verið sú ákvörðun að létta af greiðslum um stundarsakir af afborgunum af lánum á næstu tveimur árum. Í þriðja lagi þarf Byggingarsjóður ríkisins hækkun á lántökuheimild vegna þess að áætlað útstreymi umfram innstreymi á skyldusparnaðarreikningum ungmenna verður meira en ráð var fyrir gert og enn fremur örfá önnur, kannski 2--3 önnur smærri atriði sem skýrð verða í nefndinni. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi að fjölyrða frekar um frv., en vænti þess að málið fari aftur til nefndarinnar og nefndin fái tækifæri til að fjalla um fyrirliggjandi og væntanlegar brtt. og enn fremur að fjalla um tillögur sem koma fram varðandi frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þá lýk ég máli mínu.