Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 7. þm. Suðvest., Þórunni Sveinbjarnardóttur, þar sem hún kallar aftur fyrirspurn á þskj. 1042.

Virðulegi forseti. Ég legg fyrir hæstv. utanríkisráðherra fyrirspurn um hvað líði aðild Íslands að Alþjóðaumhverfissjóðnum sem einnig hefur verið nefndur Hnattræni umhverfisbótasjóðurinn en enska heiti hans er Global Environment Facility, GEF. Í skýrslu utanríkisráðherra til hins háa Alþingis í mars árið 2002, fyrir þrem árum, segir, með leyfi forseta: „Í ljósi árangurs Íslands við lausn íslenska ákvæðisins og fullgildingar Kyoto-bókunarinnar hyggst utanríkisráðuneytið beita sér fyrir því að Ísland gerist aðili að Alþjóðlega umhverfissjóðnum (Global Environment Facility eða GEF). Sjóðurinn er notaður til að fjármagna ýmis verkefni sem tengjast loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna og Kyoto-bókuninni. Aðildarríki GEF eru 172 talsins“ - þ.e. voru það þá, eru nú 176 - „þar á meðal öll aðildarríki OECD. Hlutverk sjóðsins er að veita þróunarríkjum styrki eða víkjandi lán til verkefna sem varða hnattræn umhverfismál. Þar á meðal eru verkefni er varða íslenska hagsmuni eins og verndun hafsins, ráðstafanir til að draga úr mengun af völdum þrávirkra lífrænna efna og verkefni í þróunarríkjunum sem snúa m.a. að endurnýjanlegum orkugjöfum, eins og jarðhita. GEF hefur aðsetur hjá Alþjóðabankanum í Washington en bankinn, ásamt Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna og Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna, eru framkvæmdaaðilar þeirra verkefna sem fjármögnuð eru af sjóðnum.“ Ári síðar, í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra til Alþingis vorið 2003, er áfram rætt um að gert sé ráð fyrir að Ísland verði aðili að sjóðnum og væntanlega hefur það þýtt að það mundi gerast bráðlega. Við sem vorum svo lánsöm að sækja ráðstefnuna um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg í ágúst 2002 heyrðum þar mikla umræðu um þennan sjóð og um gildi hans. Þá stóð fyrir dyrum endurfjármögnun hans og mörg vonuðum við að Ísland gæti tekið þátt í þeirri endurfjármögnun, en það varð því miður ekki. Aðilar að þessum sjóði eru nú 176 ríki, þ.e. næstum öll ríki heims, en við erum því miður ekki enn í þeim hópi. Því vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvað líði aðild Íslands að Hnattræna umhverfisbótasjóðnum.

Herra forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að aðildarríki Sameinuðu þjóðanna geta gerst þátttakendur í Alþjóðaumhverfissjóðnum, þessum sjóði sem aðstoðar þróunarríkin um fjármögnun verkefna sem varða hnattræn umhverfismál. Það er reyndar ekkert í reglum sjóðsins sem segir til um hver skuli vera hlutur hvers aðildarríkis í fjármögnun sjóðsins. Á hinn bóginn hefur frá upphafi verið tekið mið af reglum Alþjóðaframfarastofnunarinnar og samkvæmt þeim yrði kostnaðarhlutur Íslands í Alþjóðaumhverfissjóðnum 0,04%. Þannig mætti gera ráð fyrir að framlag Íslands til sjóðsins yrði að jafnaði 20–25 millj. kr. árlega. Hér er því um að ræða umtalsverðar fjárhæðir, eins og hv. þingmenn heyra. Enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um það endanlega að Ísland gerist aðili að þessum sjóði vegna þess að menn hafa viljað skoða hvaða aðrar leiðir séu færar fyrir Ísland til að leggja af mörkum til þessa málaflokks og jafnframt nýta þá íslensku sérþekkingu sem fyrir hendi er. Þar á meðal er stuðningur við nýtingu jarðhita í þróunarríkjunum. Fyrsta verkefnið af því tagi er reyndar í burðarliðnum sem er samstarf við Níkaragva um þróunarsamvinnu á sviði jarðhita en þar í landi eru miklir möguleikar á nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Við þekkjum náttúrlega þá staðreynd að mjög víða á leiðinni vill týnast af þeim fjármunum sem ganga í gegnum hið alþjóðlega sjóðakerfi. Það hefur verið kostur fyrir okkur vegna þess hve tiltölulega lítið, einfalt og gagnsætt kerfi okkar er að geta látið þá peninga sem við látum af hendi rakna skila sér til beinna verkefna en ekki hverfa í einhverja hít þar sem framlag okkar þykir ekki vera merkilegt, ef miðað er við tiltölulega lága prósentu af hinum alþjóðlegu framlögum. Þó að 25 milljónir séu töluverð upphæð á ári hverju að binda til sendingar inn í sjóð af þessu tagi höfum við viljað kanna hvort við getum ekki sjálf nýtt það verkefni með beinum hætti þannig að þeirra verkefna sjái stað. Við erum hins vegar með á okkar mælikvarða gríðarleg framlög sem ganga í gegnum hið alþjóðlega sjóðakerfi víðast hvar og vonumst til að það nýtist þokkalega. Við vitum einnig að uppihald af slíkum alþjóðlegum stofnunum og sjóðum er gríðarlegt og peningar sem hverfa í hítina og skrifræðið koma engum að gagni. Meginmálið varðandi þann sjóð sem nefndur er til sögunnar er að menn geta gengið í hann hvenær sem þeir vilja. Inntökuskilyrðin eru engin önnur en þau að menn senda bréf og leggja fram fjárframlag sem er ekki út af fyrir sig skilyrt en hin þekkta hefð gerir það að verkum að ekki væri hægt að vera þarna nema leggja fram upphæðir af því tagi sem ég var að nefna, 20–25 millj. kr. árlega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin. Mér þykir miður að það sé að verða niðurstaða í utanríkisráðuneytinu að gerast ekki aðili að Alþjóðaumhverfissjóðnum. Það eru 176 ríki aðilar að þessum sjóði. Hann tekur sér fyrir hendur og skipuleggur í samvinnu við bæði alþjóðastofnanir, félagasamtök og einkaaðila verkefni í þróunarsamvinnu á sviði umhverfismála um allan heim. Í upplýsingum á heimasíðu sjóðsins segir að hann hafi fjármagnað meira en 1.500 verkefni í 140 löndum. Þar er einnig sagt, og sá fyrirvari skal vissulega hafður að þar er sjóðurinn að skrifa um sjálfan sig ef þannig má að orði komast, að árangurinn sé góður, stjórnsýslan sé gegnsæ en árangurinn liggi fyrir í þau 13 ár sem sjóðurinn hefur starfað. Ég efa ekki þær upplýsingar fyrr en ég sé aðrar sem afsanna þær. Þessi tegund þróunarsamvinnu er fjölhliða. Vissulega er þetta þróunarsamvinna og eins og við vitum öll er verið að auka fjárframlög Íslands til þróunarsamvinnu á þessum árum og hinum næstu. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það er erfiðara að merkja sér hana en hún ber mjög mikinn og góðan árangur ef henni er vel stjórnað vegna þess að þarna er verið að nýta á mjög skilvirkan og hagrænan hátt, vildi ég leyfa mér að segja, þá sjóði og þá peninga sem alþjóðasamfélagið hefur. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að íhuga það betur að gerast aðili að þessum sjóði og nýta til samvinnuverkefna af þessu tagi þá fjármuni sem við erum hvort eð er að hækka til þróunarsamvinnu.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að í þessu þróunarstarfi okkar eru töluvert miklar fjárhæðir sem einmitt eru nýttar fyrir meðalgöngu alþjóðlegra stofnana og sjóða sem við erum aðilar að. Það er rétt að við getum notað þetta framlag til að segja við sjálf okkur eða einhverja aðra - þetta er náttúrlega 77% af þessu framlagi: Við höfum hækkað framlag okkar til þróunarsamvinnuverkefna sem nemur 77% af þessari upphæð. Maður veltir samt fyrir sér, af því að við vitum að þó að allir vilji tala vel um þróunarsamvinnuverkefni er almennt viðurkennt, og menn eiga að viðurkenna það, að gríðarlegur hluti af þeim peningum á undanförnum 20–30 árum hefur farið í súginn. Þó að það sé sagt í hálfkæringi að menn taki peninga frá fátæka fólkinu í ríku löndunum til að gefa ríku mönnunum í fátæku löndunum segir það þó því miður mikla sögu, þó auðvitað ekki alla söguna, fjarri því. Þegar menn hittast á norrænum vettvangi og víðar, forustumenn þessara þjóða, í sínum hópi án þess að það séu teknar fundargerðir eru þar mjög oft almennar umræður um það hversu mikið af þessum miklu peningum fari í súginn. Ef allt væri lagt saman sem búið er að leggja til þessara verkefna í 30, 40, 50 ár eru þetta ofboðslegir peningar. Og hve stór hluti af þeim peningum hefur endað inni á reikningum annarra í svissneskum bönkum vilja menn helst ekki hugsa upphátt. Ég er ekki að segja að sjóður af þessu tagi endilega ýti undir það og ég er ekki að segja að þessi sjóður fari illa með peninga sína en það er í eðli svona stórra alþjóðlegra stofnana og sjóða að mikið skrifstofuhald upphefst, þúsundir manna eru í vinnu við það eins og við vitum með Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, árlegir fundir þar sem menn fljúga 5–6 þúsundir saman á 10 daga ráðstefnu um það hvernig eigi að verja þessum peningum. Allt er þetta þekkt og kostar óhemjufé. Við getum hins vegar með okkar litla gegnsæja kerfi horft á eftir peningunum og séð hvort þeir koma að gagni, horft á það beinhart. Það er freistandi að gera það með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var í maí á síðasta ári kennir ýmissa grasa. Þar eru utanríkisráðuneytinu falin tvö sérstök verkefni, auk þeirra sem ráðuneytin eiga öll að sinna og mega teljast almenns eðlis. Annað þessara verkefna er gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu- og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi Íslands. Ég fagna því, hæstv. forseti, að utanríkisráðuneytið hafi sett þetta verkefni inn í jafnréttisáætlun sína og tekist á hendur það verkefni að vinna þessar tillögur. Á þskj. 1331 frá síðasta löggjafarþingi kemur fram að gerð tillagnanna hafi átt að fara fram á síðasta ári, árið 2004, og til þess hafi verið stofnuð samráðsnefnd utanríkis- og félagsmálaráðuneytis. Í stuttri fyrirspurn sem þessari gefst ekki tími til að ræða að neinu gagni um gildi þess og nauðsyn að samþætta kynjasjónarmið, ekki aðeins inn í starf fulltrúa Íslands í alþjóðastofnunum eða á alþjóðlegum vettvangi heldur inn í utanríkisstefnuna alla. Það þýðir í raun, hæstv. forseti, að mínu áliti að endurskoða þarf íslenska utanríkisstefnu í heild með tilliti til stöðu og hagsmuna kynjanna. Hvergi er þetta líklega augljósara en í samstarfi norðurs og suðurs, svo sem í þróunarsamvinnu, í samstarfi á vettvangi umhverfismála og svo í baráttunni gegn mansali og kynlífsþrælkun sem vissulega fer fram víða, ekki bara í stjórnkerfinu heldur einnig meðal almennings og meðal frjálsra félagasamtaka. Það er líka mikilvægt að gera sér grein fyrir því að í hinum hnattvædda heimi sem við búum í og köllum svo er nauðsyn á því að horfa gagnrýnum augum á þau mælitæki sem notuð eru til þess bæði að mæla árangur og stefnumótun í utanríkisstefnu með tilliti til kynjanna. Það er þekkt að konur víða um heim hafa gagnrýnt þau mælitæki og þær aðferðir sem notaðar hafa verið, ekki bara við mótun stefnunnar heldur einnig við mat á henni. Einföldustu hlutir eins og kyngreind tölfræði, t.d. þegar metinn er árangur í þróunarsamvinnu, af því að hann hefur verið til umræðu í dag, virðast ekki vera notaðir, því miður. Oftar en ekki eru áhrif ákvarðana stjórnvalda og alþjóðastofnana á líf kvenna og karla og fjölskyldna þeirra, á hversdagslíf fólks, ekki tekin inn í reikninginn. Þess vegna er mjög brýnt að fara í þessi verkefni og mig fýsir að vita 

Herra forseti. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur borið fram eftirfarandi spurningu: „Hefur ráðherra gert tillögur um sérstaka vinnu- og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi, eins og kveðið er á um í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar?“ Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er einn af mörgum liðum í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar til fjögurra ára, áætlun frá 2004 til 2008, samþætting kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi. Íslensk stjórnvöld hafa, þar sem við á, haft samþættingu kynjasjónarmiða til hliðsjónar við stefnumörkun á alþjóðavettvangi, svo sem á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þess má geta að í starfsemi norðurskautsráðsins þar sem Ísland gegndi formennsku á tímabilinu 2002–2004 var tekið tillit til samþættingarsjónarmiða eins og kemur glögglega fram í yfirgripsmikilli skýrslu sem kynnt var á ráðherrafundi ráðsins í nóvember sl. Á þeim fundi voru einnig kynntar niðurstöður verkefnis sem fjallar um þátttöku kvenna í ákvarðanatöku við stjórnun auðlindanýtingar sjávar á norðurslóðum. Í febrúar sl. gaf Þróunarsamvinnustofnun út jafnréttisstefnu sína þar sem samþætting kynja og jafnréttissjónarmiða er höfð í fyrirrúmi. Einnig hefur verið gerð skýrsla um samþættingu kynjasjónarmiða í Íslensku friðargæslunni og vil ég í því sambandi vísa til umræðna sem nýlega fóru fram um það efni hér á þessum háttvirta stað. Í samræmi við jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar, einnig til fjögurra ára, 2004–2008, var sett á fót nefnd utanríkis- og félagsmálaráðuneytisins til að vinna að gerð tillagna til ráðherranna um sérstaka vinnu- og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi og er það hugsað sem framhald og viðbótarverkefni við þau atriði sem ég hef þegar nefnt til sögunnar. Það er á hinn bóginn rétt að gagnaöflun þessarar nefndar hefur tekið mun lengri tíma en upphaflega var gert ráð fyrir en nú vonast menn til þess að þessi nefnd megi ljúka störfum síðar á þessu ári, og er það út af fyrir sig á fyrri parti þess tímabils sem þessi starfsemi tekur til. Vænti ég þess að þær tillögur megi nýtast vel við þætti þessara tveggja ráðuneyta sem snúa að jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar fyrir þessi ár, 2004–2008.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. utanríkisráðherra sagði í svari sínu að tekið væri tillit til kynjasjónarmiða þar sem við á. Það er svo sem gott að heyra, en ég er þeirrar skoðunar að þau eigi alltaf við, þess vegna séum við að tala um heildstæða úttekt og endurskoðun á utanríkisstefnunni með tilliti til þeirra. Þannig skil ég það sem ákveðið var í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar. Það er rétt sem hér kom fram að í starfsemi norðurskautsráðsins hefur kynjasjónarmiða verið gætt mjög vel og sú vinna öll verið til fyrirmyndar hvað það varðar, enda hefur þess verið gætt í norðurskautsráðinu að hafa samstarf og samráð við grasrótarfélög, samtök frumbyggja og aðra á norðurskautssvæðinu. Einmitt þannig hefur kynjasjónarmiðanna verið gætt vegna þess að þessir aðilar hafa fyrst og fremst staðið vörð um þau og þess sér stað í skýrslu norðurskautsráðsins. Það er vel. Hæstv. ráðherra sagði í svari sínu að gagnaöflun hefði tekið lengri tíma en menn gerðu ráð fyrir þannig að tillögurnar væru á leiðinni síðar á þessu ári. Ég fagna því en það kemur enn og aftur í ljós, hæstv. forseti, að gagnaöflun vegna þessa málaflokks er alltaf erfið vegna þess að svo virðist sem í stjórnkerfinu sé þess ekki gætt almennt að tölfræði sé kyngreind og henni haldið til haga þannig að hægt sé að nýta hana og nota við stefnumótun og annað það sem þarf að gera.

Virðulegi forseti. Að hlúa að börnum og æskufólki, eiga úrræði þegar á bjátar og veita börnum jöfn tækifæri til að þroskast og menntast er grunnur að því að upp vaxi heilbrigðir og verðmætir þegnar. Ég er að verða æ sannfærðari um að við Íslendingar eigum að veita til barna þá fjármuni sem við verjum til alþjóðahjálparstarfs. Átakanlegar staðreyndir blasa hvarvetna við um aðstæður barna í hinum ólíku heimsálfum. Alvarlegir sjúkdómar sem hefur verið útrýmt af Vesturlöndum hrjá börn í fátækum löndum. Þekktar eru fréttirnar af götubörnum og örlögum þeirra t.d. í Suður-Ameríku en nýrri eru staðreyndir um að smábörn í Afríku séu að ala önn fyrir enn yngri systkinum vegna alnæmisafleiðinganna og foreldramissis. Börn í flóttamannabúðum verða fyrir alvarlegum misþyrmingum og nauðgunum og eiga erfið uppvaxtarskilyrði sem skapa nýtt vandamál. Enn annað vandamál, flóttabörn, flæðir núna yfir Evrópu. Meira en 200 milljónir barna stunda vinnu í stað þess að ganga í skóla sem er lykill að mannsæmandi lífi. Hér á þessum morgni vorum við fulltrúar í utanríkismálanefnd að ræða við forstjóra matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna og hann segir okkur að um 300 milljónir barna í heiminum búi við hungur. Af því að ég nefndi flóttabörnin vil ég taka fram að ég er ekki að vísa til barna í flóttamannabúðum, heldur er um að ræða tvenns konar hópa, annars vegar unglinga sem foreldrar sökum vonleysis senda af stað til Vesturlanda og leggja allt í sölurnar fyrir í von um betri framtíð fyrir börnin sín. Þar er um að ræða ungmenni alveg niður í 12 ára gömul. Hinn hópurinn er mansalið. Börn eru blekkt til að koma til Evrópu eða seld þangað, annars vegar til að nota þau í kynlífsiðnaðinn og hins vegar sem ódýrt vinnuafl. Stundum flýja þessi börn og finnast illa komin á götunni. Tugþúsundir slíkra barna eru nú í Evrópu. Vandamálið er nýtt á Norðurlöndum en þó er það talið telja meira en 2 þús. börn. Til að taka á málum barna sem lifa við hörmungar heima fyrir þarf peninga og þess vegna langar mig að heyra viðhorf hæstv. utanríkisráðherra til þess að við mótum stefnu um að við notum okkar fjármagn í alþjóðlegu hjálparstarfi á þann hátt að Ísland hjálpi börnum. Við mundum sérgreina okkur í alþjóðlega hjálparstarfinu. Fjármunir sem eru kannski ekki of miklir yrðu miklir við þetta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir spurningu sem hún hefur lagt fram og hljóðar svo: „Hver er afstaða ráðherra til þess að íslensk stjórnvöld móti stefnu um að sú aðstoð sem landið veitir á alþjóðavettvangi beinist að börnum?“ Í samræmi við stefnu stjórnvalda hefur Ísland látið sig sérstaklega varða málefni barna á alþjóðavettvangi. Þess má geta að Ísland á aðild að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og hefur Ísland fullgilt báðar viðbótarbókanirnar, annars vegar samninginn sem fjallar um þátttöku barna í vopnuðum átökum og hins vegar þann sem fjallar um sölu barna, barnavændi og barnaklám. Í samræmi við áherslur Íslands gagnvart réttindum barna hefur sú stefna mótast gegnum árin að fjárframlögum sem veitt eru til aðstoðar á alþjóðavettvangi hefur fyrir atbeina Íslands sérstaklega verið beint að börnum. Árið 2005 var framlag Íslands til Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna 15,3 millj. kr. en árið 2004 námu framlög Íslands 9,4 millj. kr. þannig að þetta framlag hefur hækkað verulega. Jafnframt samþykkti ríkisstjórnin hinn 7. janúar að veita Barnahjálpinni sérstakt framlag að upphæð 10 millj. kr. til neyðaraðstoðar og uppbyggingar í kjölfar náttúruhamfaranna í Suðaustur-Asíu af völdum flóðbylgjunnar miklu. Stjórnvöld styðja jafnframt ýmis frjáls félagasamtök sem láta sig varða málefni og réttindi barna. Undanfarin ár hafa samtökin Barnaheill og ABC Barnahjálp hlotið stuðning, m.a. voru samtökunum Barnaheill veittar 4 millj. kr. árið 2005 til neyðaraðstoðar og uppbyggingar í kjölfar náttúruhamfaranna í Suðaustur-Asíu. Framlög Íslands til alþjóðastofnana eru enn fremur oft nýtt til aðstoðar börnum sérstaklega þótt starfssvið viðkomandi stofnunar sé ekki einskorðað við aðstoð til barna. Sem dæmi má nefna að nýlega styrkti Ísland verkefni á vegum matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna sem felst í því að dreifa skólamáltíðum til barna í Írak. Beinist stuðningur Íslands sérstaklega að stúlkubörnum. Voru veittar 9 millj. kr. til þessa verkefnis. Þá beinast ýmis verkefni á vegum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands einkanlega að stuðningi við börn. Árið 2005 veitir Þróunarsamvinnustofnun Íslands samtals um 950 þús. bandaríkjadali í verkefni sem beinlínis styðja börn. Umdæmisskrifstofur Þróunarsamvinnustofnunar Íslands vinna að uppbyggingu grunnskóla á ýmsum svæðum, stuðningskennslu fyrir börn og fleiri verkefnum þess efnis. Einnig má nefna stuðning Þróunarsamvinnustofnunar Íslands við ABC Barnahjálp árið 2005 sem nemur 80 þús. bandaríkjadölum og aðstoð við munaðarlaus börn í Tógó sem nemur 25 þús. bandaríkjadölum. Starfsemi Íslands á vettvangi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, ÖSE, hefur einnig tekið mið af þessu en á undanförnum árum hafa íslensk stjórnvöld lagt sérstaka áherslu á baráttuna gegn mansali og kynlífsþrælkun kvenna og stúlkubarna. Hafa stjórnvöld, Bosníunefnd, styrkt baráttu ÖSE gegn mansali og kynlífsþrælkun í Bosníu-Hersegóvínu með sérstöku fjárframlagi sem nemur alls 4,5 millj. kr. Að mati Sameinuðu þjóðanna verða allt að 4 milljónir einstaklinga fórnarlömb mansals á hverju ári og er áætlað að allt að 30% þessara fórnarlamba mansals séu börn undir 18 ára aldri. Þessi verkefni eru mikil og fyrir utan það sem við erum að gera í þessum efnum er aðeins rétt að snerta yfirborðið á þessum miklu vandamálum, svo stór sem þau eru. Ég lít þannig til varðandi seinni spurninguna sem hv. þingmaður nefndi að í raun sé í gildi stefna af hálfu íslenskra stjórnvalda. Við höfum hagað okkur í samræmi við þá stefnumörkun íslenskra stjórnvalda að láta málefni barna sérstaklega til okkar taka á alþjóðavettvangi og höfum beint fjármunum sem hefðu verið eyrnamarkaðir í annað sérstaklega til verkefna sem snúa að börnum. Ég tel að slík stefnumörkun eigi að vera fyrir hendi með þessum hætti. Miðað við spurninguna sem hv. þingmaður nefndi er út af fyrir sig ekkert athugavert við að marka það enn frekar en nú er gert í raun.

Virðulegi forseti. Ég þakka utanríkisráðherra mjög vel fyrir þetta svar. Mér fannst það einlægt og það vekur með mér vonir um að við séum kannski á líkri línu með það að æskilegt sé fyrir Ísland að einbeita sér að takmörkuðum, fáum verkefnum og reyna ekki að vera eins og stórþjóðirnar að setja peninga alls staðar. Ég veit að það er kallað eftir þessum framlögum úr mjög mörgum ólíkum áttum. Mér finnast mörg verkefni sem Ísland hefur staðið að vera mjög mikilvæg, eins og t.d. Bosníuverkefnið sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi. Það var mjög gott og það var þýðingarmikið og ég held að mjög margir hafi vitað um það á þeim stað að Ísland var að vinna merkilegt brautryðjendastarf þarna. Mér finnst skipta mjög miklu máli að við getum stutt frjáls félagasamtök eins og Barnaheill og eins líka skólamál í Írak. Það var mjög merkilegt að heyra í samtali sem við áttum í morgun að meira að segja fátæk lönd eru að leggja fram einhverja fæðu sem svo stofnunin útbýtir á þeirra eigin svæði í þeirra eigin landi. Við í utanríkismálanefnd höfum heimsótt Þróunarsamvinnustofnun og við heyrum það, eins og það er rétt, að peningarnir skila sér betur en oft og tíðum þegar verið er að setja þá bara inn í tiltekin svið í einhverjum löndum. Þeir eru ekki þeirrar skoðunar að það eigi að einbeita sér að konum bara, eða bara börnum. Það er auðvitað miklu áhugaverðara að taka þátt í fjölmörgum umfangsmiklum verkefnum. En ég er alveg viss um að við erum í dag að takast á við miklar afleiðingar örbirgðar og vonleysis, m.a. með hryðjuverkum og öðru, 

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að það er skynsamlegt og eðlilegt að land sem hefur úr takmörkuðum fjármunum að spila reyni að afmarka og skilgreina verkefni sín með skipulegum hætti þannig að þau beinist að sjáanlegum verkefnum. Ég tel fyrir mitt leyti, og er algjörlega sammála hv. þingmanni, að það eigi að vera veigamikill þáttur í starfsemi okkar að beina þessum verkefnum að börnum og með vissum hætti kannski einnig að konum í tengslum við börnin. Ég tel að það sé ekki neitt skaðlegt fyrir verkefni okkar í heild. Þó að ég sé ekki að segja að við eigum að afmarka það eingöngu við þennan þáttinn held ég að áherslan eigi að vera mjög sterk og rík á þessum þætti.

Hæstv. forseti. Málefni fatlaðra hafa mikið verið í umræðunni í þjóðfélaginu á síðustu árum. Hefur réttarstaða fatlaðra batnað verulega og mörg baráttumál fatlaðra hafa gengið eftir. Samkvæmt lögum hefur Alþingi Íslendinga tryggt þessum þjóðfélagshópi lögbundin réttindi sem eiga að stuðla að því að fatlaðir geti eins og aðrir þegnar samfélagsins lifað eðlilegu lífi. Ég hef fengið ábendingar um að brögð séu að því að ófatlaðir einstaklingar leggi bifreiðum í stæði sem eru sérmerkt hreyfihömluðum. Oftar en ekki eru þessi stæði merkt mjög greinilega þó að trúlega megi bæta þar úr í einhverjum tilvikum. Þar sem merkingar eru greinilegar er ólíðandi að brotið sé á þessum rétti hreyfihamlaðra. Í raun er ekki hægt að leggjast lægra í umferðinni en í brotum af þessu tagi. Þau skerða oftar en ekki ferðafrelsi hreyfihamlaðra og þannig er gengið á lögbundin réttindi þessa þjóðfélagshóps. Eins og staða mála er í dag heyrir ákvörðun um gjald vegna brota af þessu tagi undir viðkomandi sveitarstjórnir eða þá bílastæðasjóði sem viðkomandi sveitarfélög reka. Nú eru uppi hugmyndir um að hækka gjald vegna þessara lögbrota hér í Reykjavík upp í 2.500 kr. Ég er hins vegar ekki á því að heilar 2.500 kr. séu há upphæð í þessu samhengi þar sem sá sem brýtur þessi lög getur oftar en ekki fengið verulegan afslátt af gjaldinu greiði hann innan tiltekins tíma. Hæstv. forseti. Ég get tekið sem dæmi hvernig farið er með sambærileg mál í öðrum löndum. Í Bandaríkjunum er þessum réttindum fatlaðra fylgt strangt eftir og þar er mikil lotning borin fyrir þessum sjálfsögðu réttindum hreyfihamlaðra. Algengar sektir í Bandaríkjunum geta oft numið 250–300 dollurum, sem eru um 15–20 þús. ísl. kr. Hæstv. forseti. Hvað getum við gert á Alþingi til þess að brotum af þessu tagi fækki? Úrræði okkar í þessu samhengi eru þau að stuðla að því að gera merkingar við stæði hreyfihamlaðra greinilegar þannig að ómögulegt sé að leggja þar af misgáningi. Ég vil sjá verulega hækkaðar sektir líka við brotum af þessu tagi. Sektirnar verða að nema upphæðum sem fólk munar um, 10–20 þús. kr. væri í því samhengi ásættanlegt að mínu mati. Því hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra á þessa leið: Telur ráðherra koma til greina að ráðuneyti hans ákveði upphæð sektar fyrir brot á umferðarlögum þegar ófatlaður einstaklingur leggur bifreið í stæði sem merkt er fötluðum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn sem ég tel að hafi heilmikla þýðingu, m.a. til þess að vekja athygli á þessari sérstöðu sem fötluðum á að vera búin í umferðinni með reglum um stæði fatlaðra. Fyrirspurnin hljóðar svo: „Telur ráðherra koma til greina að ráðuneyti hans ákveði upphæð sektar fyrir brot á umferðarlögum þegar ófatlaður einstaklingur leggur bifreið í stæði sem merkt er fötluðum?“ Fyrst er rétt að benda á að ekki er um að ræða sekt, heldur viðbótarstöðugjald fyrir að leggja í stæði merkt fötluðum. Um umferðarlagabrot gilda lög nr. 50/1987. Í XIV. kafla laganna er kveðið á um viðurlög við brotum gegn lögunum. Samkvæmt 100. gr. þeirra skulu brot varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum en þó eru brot skv. 108. gr., sem fjallar m.a. um bílastæði fatlaðra, undanþegin refsingu nema stöðvun eða lagning ökutækis hafi haft í för með sér hættu fyrir aðra aðila að óþörfu og valdið óþægindum fyrir umferðina. Þá segir í 100. gr. að sektir allt að 300 þús. kr. fyrir brot á lögum skuli ákveða í reglugerð sem ráðherra setur að fengnum tillögum ríkissaksóknara. Í framangreindri 108. gr. eru einmitt tilgreind þau brot sem þingmaðurinn spyr um. Í b-lið 1. mgr. 108. gr. er vísað til h-liðar 28. gr. umferðarlaga en í henni segir að eigi megi stöðva ökutæki eða leggja því á merktu stæði fyrir bifreiðar fatlaðra. Sé það hins vegar gert er aðeins um gjaldlagningarákvæði að ræða, skv. 108. gr. laganna, en ekki sektir. Í 5. mgr. þeirrar greinar segir að ráðherra ákveði fjárhæð gjaldsins en fari álagning fram á vegum sveitarfélags geti sveitarstjórn þó ákveðið fjárhæðina í gjaldskrá sem ráðherra svo staðfestir. Framkvæmdin í dag er þannig í Reykjavík að álagning fer fram hjá sveitarfélagi, sbr. gjaldskrá nr. 381/2000. Í 2. gr. þeirrar gjaldskrár er gjald vegna stöðvunarbrota í Reykjavík, sem eru stöðvunarbrotsgjald samkvæmt a-lið 108. gr. umferðarlaga, að fjárhæð 2.500 kr. Rétt er að benda á að nú er hafið samstarf Bílastæðasjóðs og lögreglunnar í Reykjavík um aukið eftirlit með stæðum fatlaðra á einkalóðum, þ.e. lóðum sem m.a. eru framan við verslanir. Í heilsíðuauglýsingu og baksíðufrétt í Morgunblaðinu þann 1. apríl er þetta kynnt en þar segir á baksíðu að aukið verði eftirlit með bílastæðum fatlaðra. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins munu Bílastæðasjóður og lögreglan taka á næstunni upp eftirlit með notkun bifreiðastæða fyrir hreyfihamlaða eða við lóðir verslana og þjónustufyrirtækja og ætlunin er að áminna fólk í einhvern tíma. Að þeim tíma liðnum mun gjald verða lagt á hvern þann sem brýtur gegn framangreindu ákvæði, þ.e. þessar 2.500 kr. Samkvæmt upplýsingum frá Bílastæðasjóði Reykjavíkur hefur eftirlit með stæðum fatlaðra í hinu almenna gatnakerfi verið mjög virkt og gjald ávallt lagt á þegar um brot er að ræða. Að endingu vil ég vísa til þess sem að framan segir og svara spurningunni á þann veg að ekki stendur til að ráðuneytið breyti núverandi fyrirkomulagi, enda er það fastsett annars vegar í löggjöfinni og svo hins vegar í þessum reglugerðum. Ég tel þó að þetta sé eitt af þeim atriðum sem sé alveg óhjákvæmilegt að taka upp við endurskoðun umferðarlaga. Ráðuneytið mun beita sér fyrir því en ég geri ráð fyrir því að umferðarlög verði til meðferðar á haustþingi. Ég tel að þetta sé verkefni sem þurfi að líta til og breyta þá fyrirkomulagi ef það er talið henta. En ég legg áherslu á að þetta er í höndum borgaryfirvalda að þessu leyti og ég veit ekki annað en að þar sé lögð, eins og fyrr kom fram, mikil áhersla á að tryggja 

Herra forseti. Bílastæðamál fatlaðra hafa verið mikið í umræðunni að undanförnu. Ástæðan er sú staðreynd sem hér hefur verið nefnd að ófatlaðir einstaklingar eiga það til að leggja ökutækjum sínum í bílastæði sem eru sérmerkt fötluðum. Ég kom að máli við eina fatlaða manneskju, Hönnu Kristleifsdóttur, sem er bundin við hjólastól og að hennar sögn er hér mikið vandamál á ferðinni, e.t.v. meira en við hin gerum okkur grein fyrir. Þetta heftir vissulega för þeirra og aðgengi að ýmsum stofnunum og verslunum, sérstaklega þá á álagstímum, á stórhátíðum og um helgar. Samkvæmt umferðarlögum má eigi stöðva ökutæki á sérmerktum stæðum fyrir fatlaða. Ég tel í þessu sambandi bráðnauðsynlegt að teknar verði upp háar fésektir í þeirri trú að slíkar sektir hafi ákveðinn fælingarmátt til að tryggja að fatlaðir 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í umræðu um þetta mikilvæga mál, að mínu mati, og þakka sérstaklega þau viðbrögð hæstv. samgönguráðherra að til greina komi að taka það upp samhliða fyrirhugðum breytingum á umferðarlögum. Þetta er mjög mikilvægt mál fyrir hreyfihamlaða einstaklinga í landinu. Það er mjög ómerkilegt að horfa upp á það þegar ófatlaðir einstaklingar leggja í vel merkt stæði sem ætluð eru hreyfihömluðum einstaklingum. Hér er verið að skerða ferðafrelsi þessa þjóðfélagshóps og Alþingi ber að taka ákveðið frumkvæði í þessu samhengi. Ég geri mér grein fyrir því, hæstv. forseti, að eins og staða mála er í dag heyrir ákvörðun þessa gjalds undir viðkomandi sveitarstjórnir. En ef viðkomandi sveitarstjórnir sjá ekki ástæðu til þess að sektir við brotum af þessu tagi verði hærri en 2.500 kr., sem menn fá afslátt af ef þeir greiða innan tiltekins tíma, í því skyni að menn hætti að brjóta þessi lög, að menn hætti að ganga á þessi lögbundnu réttindi fatlaðra, er mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga taki frumkvæði í málinu. Ég heiti á hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir því að ákvörðunarvaldið verði fært í hendurnar á Alþingi þegar við breytum umferðarlögum á komandi þingi. Hér er um mjög mikið hagsmunamál að ræða fyrir fatlaða einstaklinga.

Virðulegur forseti. Til að skýra betur hvernig þessi framkvæmd er vil ég geta þess að framkvæmd gjaldtökunnar í Reykjavík, samkvæmt þeirri reglugerð sem þar er í gildi og er staðfest af ráðherra að fenginni tillögu viðkomandi sveitarfélags, er þannig að heimildin í 108. gr. er nýtt á þann hátt að á síðasta ári bættist við 28 daga hækkun á stöðubrotum eins og þeim að leggja í stæði hreyfihamlaðra. Það gjald er í grunninn 2.500 kr. frá árinu 2000 en eftir 14 daga hækkar ógreitt gjald um 50% og fer í 3.750 kr. og nú hækkar ógreitt gjald aftur eftir 28 daga frá álagningu í 5.000 kr. Samfara 28 daga hækkuninni kom inn þriggja daga afsláttur þannig að sá sem t.d. leggur í stæði hreyfihamlaðra getur sloppið með greiðslu upp á 1.950 kr. Mér er það alveg ljóst að finna þarf leiðir til að koma í veg fyrir að þessi stæði, sem eru greinilega og rækilega merkt fyrir fatlaða, séu ekki tekin til notkunar þeirra sem ekki eru fatlaðir og nauðsynlegt bæði fyrir viðkomandi sveitarfélög og ráðuneytið, ég tala nú ekki um lögreglu, að finna leiðir til að koma í veg fyrir þá stöðu. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda og þakka honum fyrir þessa fyrirspurn og undirstrika það að ef talin er ástæða til mun þetta mál verða tekið upp til sérstakrar skoðunar í tengslum við endurskoðun á umferðarlögunum, og ég vænti þess að sjálfsögðu að það verði í góðu samstarfi við viðkomandi sveitarfélög.

Hæstv. forseti. Mikil umræða hefur verið um jarðgangagerð hér á landi að undanförnu, svo vægt sé til orða tekið. Bættar samgöngur eru undirstaða blómlegrar byggðar enda er það svo að byggðarlögin vítt og breitt um landið knýja nú á um samgöngubætur, kannski ekki síst í gerð jarðganga. Nú eiga sér stað miklar boranir í tengslum við gerð Kárahnjúkavirkjunar. Þar eru göng heilboruð og eru afköstin margföld á við hina hefðbundnu aðferð þar sem sprengt er úr bergi. Mikil umræða á sér nú stað á Austurlandi um tengingu byggðarlaganna þar. Þetta er fjölkjarnasvæði, mörg sveitarfélög eru á Austurlandi, tiltölulega smá sveitarfélög, sem mikilvægt er að tengja til þess að mynda heildstætt atvinnusvæði. Mikið frumkvæði á sér stað á Austurlandi í þessum efnum. Til að mynda hafa sveitarfélög á Austurlandi gert samning við Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri um að gera mat á jarðgangatengingum á Austurlandi, þ.e. arðsemismat og mat á samfélagslegum áhrifum þeirra framkvæmda á Austurland og nær þessi athugun allt frá Lóni í Hornafirði norður til Vopnafjarðar. Margar fyrirhugaðar framkvæmdir hafa verið nefndar, svo sem fyrirhuguð jarðgöng undir Hellisheiði sem mun tengja vonandi Vopnafjörð og Hérað. Jafnframt er búið að stofna áhugamannahóp á Austurlandi sem kallast Samgöng, en það er hópur sem vill skoða til framtíðar litið hvort hægt sé að gera svokölluð miðfjarðagöng, sem eru göng frá Eskifirði yfir í Norðfjörð, frá Norðfirði yfir í Mjóafjörð og úr Mjóafirði til Seyðisfjarðar. Hugmyndin er svo í framhaldinu að tengja þessi miðfjarðagöng Fljótsdalshéraði eða Héraðinu þannig að þetta yrði að einu heildstæðu atvinnusvæði. Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir að hér er um mjög kostnaðarsamar framkvæmdir að ræða, en ég er einn af þeim sem halda því samt sem áður fram að gerð jarðganga hér á landi sé arðbær til framtíðarinnar litið og hafi mjög mikilvæg byggðarleg áhrif. Því er mikilvægt að skoða alla hugsanlega kosti í því samhengi hvernig við förum í framkvæmdir af þessu tagi. Nú er það ljóst að erlendis er notast í nokkrum mæli við þá bortækni sem nú er nýtt við Kárahnjúka og ég veit til þess að aðilar í áhugamannahópnum Samgöng hafa haft áhuga á því að leita til þeirra aðila sem þar eru að bora við gerð Kárahnjúkavirkjunar, hvort mögulegt sé að nýta þá tækni í því samhengi og því beini ég áðurgreindri fyrirspurn til hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Það fer ekki á milli mála að mikill áhugi er fyrir jarðgangagerð á Íslandi um þessar mundir. Á þessum degi svara ég sex fyrirspurnum, fjórar þeirra snúast um jarðgöng, þannig að það gefur smámynd af því sem þingmenn bera fyrir brjósti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson spyr: „Hefur ráðherra kannað kosti þess að nýta þá bortækni sem nú er m.a. notuð við gerð Kárahnjúkavirkjunar við gerð lengri vegganga á Íslandi?“ Þetta er eðlileg og áhugaverð spurning. Svar mitt er svohljóðandi: Vegagerðin fylgist vel með þróun í gerð vegganga víðs vegar í heiminum og leggur áherslu á að viða að sér allri þeirri þekkingu sem fært er. Sú tækni sem nú er notuð við gerð jarðganga Kárahnjúkavirkjunar, þ.e. svokölluð heilborun, er vel þekkt og hefur m.a. verið skoðuð við undirbúning lengri vegganga hér á landi. Val á bortækni í hverju einstöku verkefni er þó í höndum verktaka hverju sinni. Vegagerðin lýsir fyrst og fremst í útboðum sínum hvernig mannvirki verktakinn skuli skila í verklok en ekki hvaða tæki skuli nota við framkvæmdina. Þegar kemur að útboði næstu jarðganga gefst verktökum færi á að nýta og bjóða fram þá tækni sem þeir telja henta. Er ekkert því til fyrirstöðu að nýta heilborun innan þeirra marka sem útboðslýsingar munu setja. Ég hvet því að sjálfsögðu, og hef gert það áður hér úr þessum ræðustól, verktaka til að huga vel að möguleikum og nýta þau tæki sem til staðar eru hverju sinni á landinu. En þegar til kastanna kemur verður þetta að sjálfsögðu mat þeirra verktaka sem bjóða í hvaða tæki þeir geti notað til að gera viðkomandi mannvirki sem ódýrast. Það er nú tilgangurinn einmitt með útboði á slíkum framkvæmdum að leita hagkvæmustu leiða, hafa ekki rígbundið verkfyrirkomulag, og á það er bent í svari mínu við þessari fyrirspurn. Ég endurtek það og hvet verktaka að sjálfsögðu, sem kunna að fylgjast með þessum umræðum hér á hinu háa Alþingi, að skoða alla kosti. Í tengslum við fyrirspurnina vil ég hvetja hv. þingmenn, áhugamenn um jarðgangagerð, til að kynna sér, hafi þeir ekki nú þegar gert það, mjög athyglisverða grein sem birtist í Morgunblaðinu 28. apríl sl. og er skrifuð af verkfræðingnum Ísleifi Jónssyni. Greinin fjallar m.a. um hversu mikla þýðingu það hefur hvernig jarðlögin eru sem á að bora í gegnum. Hann vekur athygli á að ekki er alls staðar á vísan að róa með jarðlögin, þau eru mismunandi frá einum landshluta til annars og þá sérstaklega þegar kemur að því að bergið er misjafnlega gamalt að sjálfsögðu og þar af leiðandi misjafnlega lekt, sem er kannski hið stóra atriði, ekki síst ef bora á undir sjávarbotni. Ég vil að lokum vekja athygli hv. þingmanna aftur á þessari grein og hvet þá til að kynna sér hana.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa forvitnilegu og mikilvægu fyrirspurn. Í kjördæmi mínu, Norðvesturkjördæmi, háttar þannig til að þriðjungur þess, þ.e. Vestfjarðahlutinn, býr við allsendis ófullnægjandi samgöngur, sama hvort um er rætt samgöngur inn á svæðið eða samgöngur innan svæðisins. Þegar við ræðum um samgöngur innan svæðisins fullyrði ég að við getum aldrei talað um fullnægjandi samgöngur fyrr en við erum búin að bora mörg jarðgöng, í fyrsta lagi til að tengja norður- og suðurhluta svæðisins og einnig til að tengja svæðið innan þeirra hluta, eins og reyndar er bent á í fyrirspurnum síðar í dag. Ég hvet því til og tek undir með hv. fyrirspyrjanda að mikilvægt er að augu séu höfð vel opin fyrir því að fylgjast með framförum í bortækni og er reyndar nokkuð viss um að Vegagerðin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að halda þessu máli á lofti. Það er alveg ljóst að við verðum að leita allra leiða til að gera jarðgangagerð á Íslandi ódýrari og þar af leiðandi hagkvæmari. Það er mjög brýnt að tengja sveitarfélögin enn frekar saman og mynda þannig stærra atvinnusvæði. Við horfum upp á það til að mynda á Austurlandi hvað það er brýnt að þessi jaðarsvæði fái betra aðgengi að þeim miklu framkvæmdum sem eiga sér stað þar núna, og er þess vegna mjög áhugavert að fylgjast með hugmyndum heimamanna um framkvæmdir þar. Einnig eru slíkar væntingar uppi á Norðurlandi með gerð Vaðlaheiðarganga þar sem væri hægt að tengja Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur saman og sameinast þar um uppbyggingu stóriðju á Norðurlandi. Ég held því að við verðum að halda áfram á þessari leið. Við höfum verið að verja miklum fjármunum í jarðgangagerð og þær framkvæmdir hafa tekist afar vel og fólk er mjög þakklátt fyrir þær framkvæmdir og þess vegna brýnt að halda þessu máli á lofti.

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að eyða þeim stutta tíma sem ég hef til að ræða um þær samgöngubætur sem verða við það að gera jarðgöng víðs vegar um landið, sérstaklega þar sem menn eru þá að fara úr mikilli vegahæð og niður. Ég kem hins vegar hér upp til að hæla og þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir það sem hann sagði um verktaka sem munu bjóða í, þ.e. að þeir verði ekki skikkaðir til að bjóða eingöngu í að vinna þetta á gamla mátann, að sprengja, heldur sé verktökum frjálst að bjóða fram aðra tækni eins og bortæknina. Ég lýsi miklum stuðningi við það og vænti þess að í væntanlegu forvali fyrir næstu jarðgöng, Héðinsfjarðargöng, verði boðið upp á þennan möguleika. Ég hvet, eins og hér kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra, verktaka og aðra til að nýta sér þá tækni sem komin er hingað til lands vegna framkvæmda á Austurlandi. Vænti ég þess að við munum þá 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni og þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir ágæt svör. Það er mjög brýnt að við skoðum þetta vandlega, og ég efa það ekki að Vegagerðin fylgist mjög vel með framförum á þessu sviði víða um heim í gerð jarðganga. Það var alveg hárrétt sem hæstv. samgönguráðherra benti á áðan að náttúrlega þarf að vekja áhuga þessara aðila að bjóða í verk af þessu tagi, ef það getur leitt til þess að gerð jarðganga víða um land verði ódýrari en nú er og þar af leiðandi hagkvæmari. Því er það mjög athyglisvert og áhugavert ef áhugamannahópurinn Samgöng sem ég nefndi í fyrri ræðu minni mundi vekja áhuga þeirra aðila sem nú m.a. stunda boranir við gerð Kárahnjúkavirkjunar að koma að tilboðum líkt og varðandi Héðinsfjarðargöng eða aðrar samgöngubætur á Austurlandi. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir kom inn á Vaðlaheiðargöng sem er mjög mikilvæg framkvæmd, sem verður gerð trúlega í einkaframkvæmd og mun þar af leiðandi ekki kosta ríkissjóð háar upphæðir, en það er gríðarlega mikilvæg samgöngubót til að gera Þingeyjarsýslur og Eyjafjarðarsvæðið að einu atvinnusvæði. Við alþingismenn þess kjördæmis og annarra kjördæma höfum verið að beita okkur fyrir því að efla atvinnu á því svæði, m.a. með uppbyggingu iðnaðar á svæðinu sem mun hafa mjög mikil áhrif á Þingeyjarsvæðið og Eyjafjarðarsvæðið í heild sinni, vegna þess að því er ekki að leyna að í Þingeyjarsýslum stendur byggð í ákveðinni vörn og það er mjög mikilvægt að við reynum að leita allra leiða til að efla það svæði og þar munu Vaðlaheiðargöng gegna mjög mikilvægu hlutverki. Ég þakka fyrir svar hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Allt er það rétt sem hér hefur komið fram. Hv. þingmenn hafa ekki dregið úr því sem ég sagði í svari mínu að áhugi fyrir jarðgöngum og jarðgangagerð er mikill. Það blasir við. Áhugi Íslendinga almennt er alveg geysilega mikill fyrir endurbótum á samgöngukerfinu og það er verið að gera mjög mikið um allt land og á höfuðborgarsvæðinu í því að endurbæta samgöngukerfið. Það er auðvitað einn hængur á þessu og hann er sá að við höfum takmarkaða fjármuni. En þetta er sá þáttur í innviðum okkar sem ég tel að við eigum að leggja mikla áherslu á. Í tengslum við og í umræðum um nauðsyn þess að setja meiri fjármuni til vegagerðar koma alltaf upp öðru hvoru úrtöluraddir, ályktanir, og hvaðan helst síðustu dagana? Jú, þær koma af höfuðborgarsvæðinu þar sem sveitarstjórnir, nú síðast úr Hafnarfirði, vekja alveg sérstaka athygli á hversu mikilvægt sé að setja meiri fjármuni inn á höfuðborgarsvæðið. Í svari mínu við fyrirspurn sem liggur fyrir þinginu kemur það hins vegar fram að framlögin á höfuðborgarsvæðið hafa verið að aukast mikið. Oft og tíðum, og því miður, er slíkum ályktunum beint gegn geysilega mikilvægum framkvæmdum á landsbyggðinni sem ekki síst snúast um að auka umferðaröryggi. Ég harma slíkar ályktanir.

Herra forseti. Það er alkunna að þungaflutningar eru u.þ.b. að flytjast alfarið á þjóðvegakerfi landsins. Ökumenn sem leið eiga um þjóðvegina kannast örugglega margir við óhugnaðinn sem fylgir því að mæta stórum flutningabílum, jafnvel með tengivagn á þröngum og krókóttum vegi. Vegirnir eru ekki byggðir fyrir það álag sem fylgir þessum mikla þunga, þeir missíga og slitna miklu fyrr en áður. Það er ógnvænlegt að sjá sveifluna sem er á stórum bílum þegar þeir aka um þau svæði þar sem vegurinn er eins og bylgjótt vatnsyfirborð. Það geta allir ímyndað sér hættuna sem er á ferðinni þegar tveir háir bílar mætast á slíkum vegarkafla. Þá er það tilviljun sem ræður hvort bílarnir sveiflast hvor frá öðrum eða í áttina hvor að öðrum, en ef svo hittist á er hætta á að þeir skelli saman. Þá er stórslys líklegt. Bílveltur hafa auk þess verið talsvert tíðar á vegarköflum þar sem missig er mikið og vegkantar lélegir. Það virðist augljóst að þróun þungaflutninga kallar á umtalsverða aukningu á viðhaldi vega og raunin er sú að á heilu landsvæðunum eru vegir taldir u.þ.b. að eyðileggjast vegna þessa. Má þar nefna veginn frá Brú í Hrútafirði til Hólmavíkur sem er ekki fyrir þetta búinn og stórhættulegur. Vegurinn á milli Reykjavíkur og Norðurlands vestra er á sama hátt víða mjög lélegur vegna missigs og er stórhættulegur. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra: Hefur þörf fyrir stóraukið viðhald þjóðvega á næstu árum vegna aukinna þungaflutninga verið metin? Ef svo er, hver er áætlaður kostnaður? Ef svo er ekki, er það fyrirhugað?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem er mjög gagnleg og mikilvægt fyrir hv. þingmenn að fá upplýsingar um og fara yfir, en hún spyr: „Hefur þörf fyrir stóraukið viðhald þjóðvega á næstu árum vegna aukinna þungaflutninga verið metin? Ef svo er, hver er áætlaður kostnaður? Ef svo er ekki, er það fyrirhugað?“ Svar mitt er svohljóðandi: Fjármagn til viðhalds er ákveðið hverju sinni í vegáætlun til fjögurra ára. Sú áætlun er einmitt til umfjöllunar í þinginu og til meðferðar í hv. samgöngunefnd. Að sjálfsögðu er fylgst er með ástandi vega og viðhaldsþörf á hverju ári og aðgerðum er beint þangað sem þörfin er talin mest og lögð upp áætlun, viðhaldsáætlun, sem síðan er unnið eftir. Þungaflutningar hafa aukist mikið á síðustu árum og er ekki fyrirséð að neinar stórar breytingar verði þar á næstu árum til viðbótar við þá stökkbreytingu sem varð eftir að strandflutningar lögðust af, en eins og fram hefur komið áður í þinginu er veruleg aukning á landflutningum í tengslum við það. Á tilteknum svæðum er það meira en á öðrum svæðum og t.d. á Djúpvegi vestur á firði verður aukningin töluvert mikil vegna þess hversu sjóflutningar hafa verið umfangsmiklir til Vestfjarða. Að meðaltali er varið um 1.400 milljónum til viðhalds vega með bundnu slitlagi á hverju ári og er talið að sú upphæð nægi til þess að halda í horfinu miðað við núverandi flutninga, þ.e. þá flutninga sem á vegunum eru eftir þær miklu breytingar sem það að leggja af sérstakar strandsiglingar hefur í för með sér. Vegagerðin hefur farið mjög vandlega yfir þetta og þetta er niðurstaðan. Unnið er að ýmiss konar gagnaöflun og rannsóknum til þess að unnt verði að meta betur viðhaldskostnað vega. Það er verkefni umdæmanna, Vegagerðarinnar, að fara yfir þetta á hverju svæði og ég legg mjög ríka áherslu á að fylgst sé grannt með viðhaldsþörfinni. Það hefur verið svo þann tíma sem ég hef verið samgönguráðherra að ég hef lagt mikla áherslu á að ekki sé dregið úr viðhaldi veganna og þá sérstaklega þjónustu yfir vetrartímann, en viðhald slitlaga er mjög mikilvægt og þess vegna hef ég ekki talið skynsamlegt að draga úr fjármagni til þeirra framkvæmda. Nú standa yfir útboð á viðhaldi og endurnýjun slitlaga. Nýlega er búið að opna tilboð í endurnýjun slitlaga í Norðvesturkjördæminu af því það var sérstaklega nefnt hér og ég veit að hv. þingmaður, fyrirspyrjandi, hefur áhuga á að vita um það. Það komu ágætlega hagstæð tilboð í það verk. Þar sjáum m.a. við fram á, af því það var nefnt, verulega miklar framkvæmdir við endurnýjun slitlaga, breikkun slitlaga á veginum vestur á firði, um Strandir og Djúp. Vegagerðin lítur mjög vandlega til þess og leggur áherslu á að sinna þessu viðhaldi og þessari þjónustu til að bregðast við vaxandi og aukinni umferð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál skuli vera tekið upp á Alþingi þó að í stuttri fyrirspurn sé. Að mig minnir erum við að vinna með í samgönguáætlun tillögu frá Vegagerðinni um 100 millj. kr. vegna aukins viðhalds á þjóðvegum með slitlagi vegna þungaflutninga. Í þessum stutta tíma gefst ekki tími til að ræða það. Hins vegar hefur hæstv. samgönguráðherra fallist á að ræða við mig utan dagskrár, ef tími vinnst til á þeim fáum dögum Alþingis sem eftir eru, um framtíðarstefnu ríkisstjórnarinnar í strandsiglingum. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, eftir skoðun á þeirri ágætu skýrslu þar sem þetta kemur fram að ríkisstjórnin eigi að beita sér fyrir að strandsiglingar verði teknar upp að nýju. Með viðræðum við sveitarfélögin um lækkun gjalda, hafnargjalda, og með því að taka peninga úr ríkissjóði sem annars fara í aukið viðhald þjóðvega og hafa hreinlega útboð á ákveðnum siglingaleiðum á ströndinni og beina þungaflutningum, eins og flutningi á frystum fiski og öðru slíku, á strandsiglingar í staðinn fyrir að hafa þá á þjóðvegum landsins.

Hæstv. forseti. Þarna er hreyft máli sem engin spurning er að menn þurfa að beina sjónum sínum mjög sterkt að á næstunni og núna. Það er ekki bara að þjóðvegirnir séu að eyðileggjast undan þessu aukna álagi heldur eru þeir engan veginn þannig gerðir að þeir þoli þessa flutninga. Þeir eru of mjóir, það er ekki bara viðhaldið sjálft heldur þarf að endurnýja verulega stóra hluta af þjóðvegum landsins vegna þess að þeir eru of mjóir. Ég held því að það sé ekki bara viðhaldið sjálft sem þarna þarf að skoða, heldur þurfi að skoða í hve mikla endurnýjun þurfi að fara á þjóðvegum landsins vegna þess álags sem þarna er að aukast með svona greinilegum hætti. Ég vona að einhverju leyti fari þessir flutningar aftur til sjós en það er ekkert sem liggur fyrir að það gerist, a.m.k. á næstunni.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að eins og mál hafa þróast í flutningum hér á landi þá hafa þjóðvegirnir orðið fyrir barðinu á þeim, þ.e. þyngd flutninganna sem fer um þjóðvegina er nánast að eyðileggja þá vegi sem alls ekki þola þetta álag. Því miður búum við að því í Norðvesturkjördæminu að vera með mikið af gömlum vegum og malarvegum. Það verður að segjast alveg eins og er að eins og ástandið er þá er illa við það búandi. Það liggur algjörlega fyrir að setja verður miklu meiri fjármuni í aukið viðhald en ég legg þó áherslu á að það verði farið hraðar og markvissar í uppbyggingu þeirra vega sem eru langt á eftir tímanum miðað við það álag sem á þeim er. Þar verður að gera átak við að koma vegunum á bundið slitlag.

Herra forseti. Ég vil minna á að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eigum tillögu um strandsiglingar sem er til meðferðar í samgöngunefnd. Mér þykir nánast ámælisvert ef hún kemur ekki út í nefndinni til umræðu aftur í þinginu, svo oft kemur þetta mál upp. Nú þegar strandsiglingar hafa verið lagðar niður, a.m.k. tímabundið eða að mestu, hefur flutningurinn náttúrlega færst í auknum mæli yfir á þjóðvegina. Það er ábyrgðarhluti að láta svo gríðarlega mikla flutninga fara upp á þjóðvegina, t.d. um Vestfirðina, frá Ísafirði um Ísafjarðardjúp, inn Strandir og svo aftur um suðurfirðina. Þessir vegir bera alls ekki þennan þunga. Ég skora því á ráðherra að taka mál strandflutninganna upp og auk þess að taka líka myndarlegar á þessum vegum. Ég vil líka minnast á og spyrja hæstv. ráðherra um en það er viðhald á safn- og tengivegum þar sem umferðin hefur aukist 

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra sagði að 1.400 millj. kr. væri varið árlega til viðhalds vega og að það væri talið nægja miðað við aukna þungaflutninga. Ég spyr mig: Er þetta raunveruleg þörf eða eru menn úti á landsvegunum að forgangsraða miðað við takmarkað fjármagn sem sett er til viðhalds vega á fjárhagsáætlun? Mig langar líka til þess að vita: Hve mikil hefur aukningin á fjármagni til viðhalds vega verið á síðustu árum síðan sú breyting varð sem við ræðum? Það vill svo til að í gær ræddi ég við mann sem hefur atvinnu af því að flytja sorp. Hann sagði mér að aukinn kostnaður við rekstur hans vegna olíugjaldsins yrði væntanlega á einu ári um 2,5 millj. kr. Svipað mun væntanlega verða varðandi vöruflutninga. Sú staðreynd hlýtur enn að benda okkur á að nauðsynlegt er að taka málið til rækilegrar endurskoðunar, einnig flutningana á sjó. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller að það er algjörlega ófært að hafa alla þungaflutningana á landi. Það er ekki nauðsynlegt að flytja alla hluti samdægurs á milli staða. Margir hlutir geta farið á sjó og það hlýtur að vera þjóðhagslega hagkvæmt að stuðla að því að við komum eitthvað af þungaflutningunum af vegunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna og þann skilning og þann stuðning sem þeir sýna þörfinni á að tryggja samgöngukerfið og sérstaklega vegakerfið. Aðeins út af því sem fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller og hv. þm. Jóni Bjarnasyni um sjóflutninga, að það voru skipafélögin sem tóku ákvörðun um að hætta strandsiglingunum. Að vísu er enn þá siglt lítillega við ströndina, aðallega til Vestfjarða, en ástæðurnar sem tilgreindar voru fyrir þeirri stóru ákvörðun á hjá Samskipum fyrir nokkrum missirum og síðan Eimskip voru auknar kröfur um hraða í flutningum. Skipafélögin voru því að bregðast við kröfum markaðarins. Ég er algerlega ósammála því sem fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að við eigum að taka mikilvæga fjármuni sem við ætlum að nota í uppbyggingu vegakerfisins og þjónustu á vegakerfinu og færa í það verkefni að greiða niður sjóflutninga, sjóflutninga sem skipafélögin telja hvorki hagkvæma né að þeir uppfylli kröfur neytenda og þeirra sem eiga í viðskiptum við flutningafyrirtækin. Ég tel því að við séum ekki á réttu róli hvað það varðar að hefja skipaútgerð ríkisins að nýju. Það er liðin tíð. Ég held að við eigum við fyrst og fremst að beina sjónum okkar að uppbyggingu vegakerfisins og bæta það allt hvað af tekur með 

Virðulegi forseti. Jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar hafa lengi verið í umræðunni á Vestfjörðum og á Alþingi. Árið 1999 var tekin saman skýrsla um jarðgangakosti að tilstuðlan Vegagerðar ríkisins og um göng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar segir í skýrslunni að jarðfræðilegar aðstæður séu nokkuð góðar, jarðgöng gætu orðið um 5,1 km á lengd og gangamunnar í 70 m hæð báðum megin. Áætlaður kostnaður á þáverandi verðlagi væri um 2,3 milljarðar kr. fyrir göngin, forskála og nýja vegi sem samtals eru áætlaðir um 7 km. Sú jarðgangagerð yrði verulega hagstæð, hún mundi stytta leiðina um 25 km, auk þess sem sparast mundi vegagerð sem að öðrum kosti verður að ráðast í út Arnarfjörðinn og kostar nálægt 1 milljarði kr. Í skýrslu Vegagerðarinnar segir, með leyfi forseta: „Ætla má, að göng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar, ásamt vel uppbyggðum vegi yfir Dynjandisheiði og góðri vetrarþjónustu þar og á Gemlufallsheiði, mundi tryggja nokkuð öruggar heilsárssamgöngur milli suðurfjarðanna og Ísafjarðarsvæðisins.“ Ein af aðalástæðunum fyrir því að mjög er sótt á um að ráðist verði í þessa framkvæmd er að nauðsynlegt er að tengja Vestfirði saman sem eitt samgöngusvæði til að efla styrk svæðisins með svipuðum hætti og menn leitast við að gera á Austurlandi og í Eyjafirði. Niðurstaða höfunda skýrslu Vegagerðar ríkisins var sú að mæla með þremur jarðgangakostum sem þeir töldu rétt að ráðast í. Í fyrsta lagi þann sem ég spyr um, milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar, í öðru lagi milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og í þriðja lagi milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Nú er að ljúka jarðgangagerð á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Fara á að bjóða út, öðru sinni reyndar, jarðgangagerð milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar en ekkert bólar á að ráðist verði í þau þriðju sem Vegagerðin mælti með, milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. samgönguráðherra: Hvernig miðar undirbúningi að jarðgöngum milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvernig miðar undirbúningi að jarðgöngum milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar?“ Svar mitt er svohljóðandi: Unnið hefur verið að jarðfræðirannsóknum vegna jarðganga á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Fyrsta skýrsla um jarðfræði svæðisins liggur nú þegar fyrir. Einnig hefur verið unnið að staðsetningu gangamunna og lega jarðganga er að mestu ákveðin, sem skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli að ekki standi neinar deilur um það svo þekkt sé. Rannsóknir til undirbúnings framkvæmda hefjast hins vegar þegar ákvarðanir um tímasetningu liggja fyrir. Það er mat Vegagerðarinnar að við höfum nægan tíma til að vinna að frekari undirbúningi og frekari rannsóknum þannig að hægt verði að fara í framkvæmdir við jarðgöngin sem hér voru nefnd af fyrirspyrjanda þegar jarðgöngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um Héðinsfjörð verða komin vel á veg. Ég hef því gert ráð fyrir því og lýst því yfir sem vilja mínum að jarðgöngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar verði næsta verkefni. Það þarf auðvitað að tryggja að ekki standi á undirbúningi þess verks, en framvinda verksins og undirbúningur er í eðlilegu horfi að mínu mati. Gert er ráð fyrir að endurskoða 12 ára samgönguáætlun strax á næsta ári. Hluti af þeirri endurskoðun felst í að endurmeta jarðgangaáætlunina. Að sjálfsögðu mun samgönguráð hafa samráð við þingmenn kjördæmanna um þá vinnu. Gert er ráð fyrir að verulegur hluti af vinnunni verði á árinu 2006 og árið 2007 verði lögð fram endurskoðuð langtímaáætlun. Ég lít því svo til að ferillinn sé allur á eðlilegu róli og ekki eigi að þurfa að standa á undirbúningi þegar kemur að því að hefja framkvæmdir við jarðgöngin.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Málið sem hér um ræðir er gamalt baráttumál Vestfirðinga. Ég vek athygli á því að á sínum tíma var hið faglega mat Vegagerðarinnar að setja bæri göngin í sama flokk og þau göng sem þegar hafa verið ákveðin eða þegar er verið að vinna að. Á þeirri stuttu stundu sem ég hef til umræðu ætla ég einungis að nefna einn hlut varðandi jarðgöng í Dýrafirði, sem ég tel ákaflega þýðingarmikið að menn hafi í huga, að þegar farið verði í göngin verði það gert með þeim hætti að menn sjái algjörlega fyrir sér lausnina á vegagerðinni úr Dýrafirði og alla leið vestur á Barðaströnd. Það er ákaflega þýðingarmikið að menn skoði þetta í samhengi. Það er ekki nægjanlegt að fá göngin milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar, við þurfum líka að leysa leiðina úr Arnarfirði yfir á Barðaströnd. Að mínu mati verður það ekki gert með hefðbundinni uppbyggingu á vegi eins og við þekkjum hann núna yfir Dynjandisheiðina. Það verður annaðhvort gert með frekari jarðgangagerð ellegar með uppbyggingu á verulegum vegskálum á þessari slóð, því við verðum auðvitað að gera þetta þannig að það séu heilsárssamgöngur 

Herra forseti. Ég á sama erindi upp í ræðustól og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, að leggja áherslu á að samgöngur milli norður- og suðurhluta Vestfjarða verða ekki komnar í gott horf fyrr en búið er að leggja jarðgöng einnig undir Dynjandisheiði. Þar er um að ræða háa heiði. Þar er veðravíti oft á vetrum. Framtíðin er í jarðgöngum. Ég legg því áherslu á að kostnaðarmat við göng undir Dynjandisheiði verði gert samhliða því að skoða jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar.

Herra forseti. Göngin milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar hafa verið að ég vissi best í þeirri röð að fyrst væru göngin fyrir austan tekin, síðan reyndar göngin til Siglufjarðar, þau skjótast inn, en alveg tvímælalaust ættu þessi göng að vera næst. Þá finnst mér vera afar mikilvægt að hefja nú þegar undirbúning að því að gera göngin tilbúin til útboðs og til vinnu þannig að við stöndum ekki í sömu sporum og við stöndum nú með vegagerðina t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum fyrir Breiðafjörð. Þar er ekki hægt að fara í framkvæmdirnar vegna þess að undirbúningnum og nauðsynlegum ferli er ekki lokið. Ferillinn tekur tíma og þess vegna legg ég áherslu á að hafist verði handa þegar í stað að undirbúa göngin til framkvæmda þannig að þau séu tilbúin þegar fé og tími er kominn. Það er of seint að hefja undirbúninginn þá.

Hæstv. forseti. Það hefur lengi verið ljóst, og sérstaklega Vestfirðingum, hversu mikil nauðsyn væri á því að tengja saman byggðirnar á norður- og suðurfjörðunum og menn hafa ævinlega sett stefnuna á að fá jarðgöng undir fjöllin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. En það þarf líka að huga sérstaklega að því þegar þar er komið í gegn hvernig leysa eigi framhaldið. Við höfum auðvitað litið á þessa tengingu sem megintengingu til suðurfjarðanna norðan að og öfugt sunnan að. Þess vegna þarf að skoða vandlega hvar við ætlum að leggja áherslurnar í framhaldi af Dýrafjarðargöngunum. Þar er ekki nema um tvær leiðir að velja, annaðhvort Dynjandisheiðina og lagfæra veginn þar eða, sem ég held að sé raunhæfari kostur, að skoða frekari gangagerð til að tengja svæðin saman.

Herra forseti. Það er mikilvægt að sem fyrst liggi fyrir pólitísk ákvörðun um hvort menn ætli að ráðast í þessa jarðgangagerð eða ekki. Fyrir liggur yfirlýsing ráðherra um vilja hans en ekki liggur fyrir yfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja, herra forseti, að það er orðið brýnt að ríkisstjórnin tali skýrt í þessum efnum. Hún hefur unnið þannig á síðustu árum að það er ástæða til að hafa nokkrar áhyggjur af því hvernig ákvarðanir eru teknar um röð verkefna að þessu leyti til. Á milli þeirra þriggja verkefna sem ég taldi upp að nefnd Vegagerðar ríkisins hafi dregið fram sem þau verkefni sem fyrst og fremst ætti að ráðast í, var ráðist í jarðgöng undir Almannaskarð. Hvað segir í skýrslu Vegagerðar ríkisins um þann valkost? Um þann valkost segir í þessari skýrslu, herra forseti: „Jarðgöng koma þarna varla til álita fyrr en eftir 30 ár.“ Engu að síður er þessi kostur kominn inn og er verið að ljúka því verki núna. Einn kostur af þeim þremur sem dregnir voru út úr er ekki enn kominn af stað. Ekki er enn búið að taka pólitíska ákvörðun um hvort ráðast eigi í hann. Ég er alveg sammála hæstv. samgönguráðherra um að það er ekkert að vanbúnaði með frekari rannsóknir og engin ástæða til að ráðast í þær fyrr en ákvörðun liggur fyrir, en ég legg ríka áherslu á að hún liggi fyrir. Alþingi mun þurfa að taka afstöðu til málsins áður en kemur að kosningum, herra forseti. Lögð verður fyrir þingið tillaga um að ráðast í þessa framkvæmd og ég mun gera það, virðulegur forseti, ef hæstv. samgönguráðherra gerir það ekki fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það verður ekki beðið lengur eftir ríkisstjórninni í þessum efnum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka í aðalatriðum fyrir umræðuna sem orðið hefur um þessa fyrirspurn. Ég vil taka alveg sérstaklega undir það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði um göng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar að auðvitað verður að hugsa þá framkvæmd sem heildarlausn fyrir samgöngur úr Dýrafirði yfir á Barðaströndina, annars nýtist hún ekki. Að öðru leyti vil ég segja, virðulegur forseti, að ég hef miklu meiri áhyggjur af því hvernig Kristinn H. Gunnarsson talar en af því hver afstaða ríkisstjórnarinnar er til uppbyggingar á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á hana. Kristinn H. Gunnarsson fékk þann trúnað að hafa með Byggðastofnun að gera en allir þekkja hvernig það fór. Þessi talsmáti og ræðuhöld hv. þingmanns eru náttúrlega með ólíkindum, að vera með hótanir hér um sjálfstæðan tillöguflutning. Hvers virði er hann? Hvernig hefur verið með tillöguflutning hv. þingmanns? Ég legg áherslu á að ná víðtækri sátt og samkomulagi alþingismanna um framvinduna í samgöngumálum, en ég tel að það sé ekki líklegt til árangurs að einstakir þingmenn reyni í hverju einasta máli að rífa sig út úr samstöðu félaga sinna.

Herra forseti. Í ljósi síðustu ræðu hæstv. samgönguráðherra þar sem hann fann sérstaklega að því að þingmenn lýsi áformum um að flytja tillögur á þingi þá vil ég segja að mér fannst hún bæði ómakleg en lýsandi fyrir það sem hæstv. ráðherra telur að þingmenn eigi að gera fyrst og fremst. Ég er ekki sammála honum um hlutverk þingmanna í þeim efnum og tel að það sé hlutverk þeirra og þeir séu til þess kosnir að fylgja fram málum, tala fyrir þeim, bera fram tillögur eða fyrirspurnir eftir atvikum. Ég hyggst nú bera fram eina fyrirspurn, þó að ég viðurkenni, virðulegi forseti, að ég athugaði ekki hvort hæstv. samgönguráðherra líkaði að fá fyrirspurnina, en látum það einu gilda. Fyrirspurnin er um samgöngubætur til Bolungarvíkur. Fyrir 25 árum var gerð skýrsla um stöðu mála þar en vegurinn um Óshlíð var mjög frumstæður á þeim tíma, illfær bæði vegna legu vegarins, snjóflóða og grjóthruns. Þá var fenginn norskur sérfræðingur, sem Norem heitir, til þess að leggja mat á mögulega jarðgangagerð eða aðra kosti og niðurstaðan varð sú að leggjast gegn því að þá yrði ráðist í jarðgöng til að bæta úr samgöngum til byggðarlagsins. Ástæðan var einfaldlega sú að menn höfðu ekki tiltrú á þeim framkvæmdum sem jarðgöng eru, tæknin var ekki komin það langt að menn sæju að þetta væri raunhæfur kostur og menn töldu kostnaðinn verða svo miklu meiri en að byggja upp veginn eins og síðar var ákveðið að gera. Vegurinn sem nú er og byggður var í framhaldi af þeim ákvörðunum sem teknar voru upp úr 1980 hefur að mörgu leyti reynst vel. Hann er fjölfarnasti millibyggðavegur á Vestfjörðum og einn allra fjölfarnasti vegur utan höfuðborgarsvæðisins með um nærri 700 bíla umferð á dag að jafnaði á ári. Hins vegar fylgja þeim vegi enn sömu ókostir og voru í upphafi að það verða snjóflóð á veginum og það er grjóthrun. Nýlega varð vinnuvélareigandi, sem var að störfum á Óshlíðinni, fyrir þeirri óskemmtilegu reynslu að lenda í grjóthruni sem minnir okkur á þá hættu sem er stöðugt fyrir hendi á þessum vegi og menn sjá sem þarna keyra um nánast daglega að grjót liggur á veginum eða hefur fallið niður úr fjallinu og hoppað yfir veginn og skemmt hann. Áminningin er því stöðugt fyrir hendi. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að núverandi fyrirkomulag sé ekki varanleg lausn heldur verði að ráðast í jarðgöng 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn sem er gagnleg og nauðsynlegt að fá fram þau atriði sem ég mun nú svara. Spurt er: „Styður ráðherra þau sjónarmið að vegsamgöngur við Bolungarvík verði um jarðgöng þegar horft er til framtíðarlausnar og ef svo er, hvar telur ráðherra að þau göng eigi að vera?“ Svar mitt er svohljóðandi: Jarðgöng til Bolungarvíkur hafa af og til komið til skoðunar en á sínum tíma var ákveðið að byggja upp veg um Óshlíð með þeim hætti sem þekkt er í dag. Ef litið er til framtíðar er ekki ólíklegt að jarðgöng muni leysa Óshlíðarveg af hólmi en ekki hefur verið tekin nein afstaða til staðsetningar slíkra mannvirkja. Í maí 2002 var birt greinargerð vinnuhóps um öryggismál Djúpvegar milli Súðavíkur og Bolungarvíkur en ég beitti mér fyrir því að sá vinnuhópur var settur til verka. Í hópnum voru Gísli Eiríksson, umdæmisverkfræðingur Vegagerðarinnar, Jón Helgason, verkfræðingur hjá Vegagerðinni, Ólafur Kristjánsson bæjarstjóri fyrir hönd Bolungarvíkur, Ágúst Björnsson, sveitarstjóri í Súðavíkurhreppi, og síðar Friðgerður Baldvinsdóttir fyrir hönd Súðavíkurhrepps. Hvað varðar Óshlíð voru niðurstöður hópsins þær að stefna skuli áfram að byggingu vegskála en með möguleika á að skipta síðar yfir í jarðgöng milli Seljadals og Kálfadals frekar en að byggja marga skála. Slík göng yrðu um 1,5 km á lengd og vegurinn yrði áfram um Óshlíð að öðru leyti. Vegagerðin mun í framhaldinu kanna áfram ýmsa möguleika í þessu sambandi í ljósi þeirrar reynslu sem hefur aflast. Ég legg ríka áherslu á að áfram verði unnið að endurbótum á Óshlíðarvegi og tel eðlilegt að jarðgangakosturinn verði metinn að nýju við endurskoðun samgönguáætlunar til tólf ára, en eins og fyrr hefur komið fram hér mun sú vinna hefjast strax á næsta ári. Ég tel afar mikilvægt að við lærum af reynslunni um uppbygginu vegarins um Óshlíð og nýtingu þess búnaðar sem þar hefur verið komið upp og hvernig vegskálarnir hafa nýst en tel eins og hér segir í svari mínu að huga þurfi að þeim kosti og þeim möguleika að þarna verði jarðgöng. Ýmsir ágætir menn, heimamenn, hafa bent á jarðgangakost þarna. Ég vil t.d. vekja athygli hv. þingmanna á greinum sem birst hafa á vefnum bb.is, m.a. frá Elíasi Jónatanssyni, og ég tel að Vegagerðin, þegar hún fer að huga að næstu skrefum í þessu, þurfi að leita samráðs við þá heimamenn sem best þekkja þarna til og kalla þá til sem best þekkja uppbyggingu og þjónustu á vegum þarna á svæðinu. Ég tel að við þurfum að leita allra leiða til að tryggja uppbyggingu vegarins um Óshlíð sem best og það komi að sjálfsögðu til álita, eins og fyrr segir, að leysa það með jarðgöngum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra um að jarðgangakostur verði metinn að nýju á þessu svæði. Það er alveg ljóst mál að þó að við höfum fengið þarna gríðarlega miklar vegabætur á undanförnum áratugum þá höfum við ekki fundið hina varanlegu góðu lausn á þessu vegasambandi og þess vegna verðum við að vinna þessi mál áfram. Það eru auðvitað ýmsir kostir til sem bent hefur verið á, bæði dýrir kostir og eins er hægt að benda á kosti sem hægt er að vinna smám saman sem eru ódýrari. Þetta er hins vegar hlutur sem við erum ekki búin að komast að niðurstöðu um, hvorki við heimamenn né aðrir. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að við setjum þessa vinnu af stað til þess að við séum þá tilbúin til að taka ákvörðun um framhaldið þegar við erum búin að komast að sameiginlegri niðurstöðu um þessi mál. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á að það er alveg ljóst mál að frekari samgöngubætur á veginum sem núna liggur um Óshlíð er önnur meginforsenda fyrir því að hægt sé að hugsa sér að komið geti til frekari sameiningar sveitarfélaga á þessu svæði. 

Frú forseti. Þessi umræða varpar enn frekar ljósi á það hvers vegna þingmönnum leikur hugur á að vita sem nánast um framþróun í bortækni, því að ekki er einungis um að ræða þau göng sem hér hafa verið nefnd í umræðunni í morgun heldur bíða okkar mörg fleiri verkefni. Ég ætla að leyfa mér að nefna hér ein göng til viðbótar á Vestfjörðum, þ.e. göngin á milli Ísafjarðar og Súðavíkur. Það hittist þannig á í vetur að ég hitti fréttamenn sem voru staddir á Ísafjarðarflugvelli, þá nýkomnir frá Súðavík, og þeir höfðu beðið á veginum í heilan klukkutíma vegna þess að fallið höfðu átta snjóflóð úr Súðavíkurhlíð á veginn þegar þeir áttu þar leið um. Þetta dæmi sýnir betur en margt annað hversu nauðsynlegt og lífsnauðsynlegt það er að fá miklu fleiri jarðgöng í landinu.

Frú forseti. Vegagerðin um Óshlíð sannar það að þrátt fyrir allkostnaðarsamar framkvæmdir hefur ekki fundist fullnægjandi lausn þar og ég styð að að því verði unnið að bæta þar úr. Annars hlýt ég að vekja athygli á því að hér eru ræddar allmargar fyrirspurnir frá stjórnarþingmönnum um jarðgangaframkvæmdir hér og jarðgangaframkvæmdir þar, allt hin þörfustu mál. Menn velta jafnvel fyrir sér bortækni, sem ég held að við ættum að láta sérfræðingana um og ættum ekki að hafa of miklar áhyggjur af. Hlutverk okkar er fyrst og fremst að reyna að skaffa peninga til að hægt sé að ráðast í eitthvað af þeim fjölmörgu framkvæmdum sem stjórnarþingmenn hafa verið að spyrja um um allt land, á Austurlandi, Miðnorðurlandi og Vestfjörðum. Þetta eru stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar sem eru með í höndunum vegáætlun sem skorin er niður upp á tæpa 6 milljarða kr. á þriggja ára tímabili, 2004–2006. Mér finnst, virðulegur forseti, að það hljóti að vera einhver takmörk fyrir því hversu langar umræður og margar fyrirspurnir menn geti lagt hér fram um óskalista sína þegar menn standa pólitískt ábyrgir að því að skera niður framlög til vegamála eins og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Vegurinn um Óshlíð er eiginlega skólabókardæmi fyrir okkur til að læra af. Hann er tilraun sem hefur sýnt að vegagerð undir þeim kringumstæðum sem þar eru og einnig í Súðavíkurhlíð getur ekki gengið eins og lagt hefur verið upp með. Þess vegna er það í raun og veru alveg furðulegt að við séum þegar byrjuð að grafa skápa úr Súðavíkurhlíð í stað þess að reyna að horfa til framtíðarlausna með því að tengja þessar byggðir saman með jarðgöngum. Þá komum við einmitt að því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék að áðan og það er fjármagn. Þar stöndum við auðvitað frammi fyrir því að ríkisstjórnin er að skera niður framkvæmdir, verið er að færa framkvæmdir af árunum 2004, 2005 og 2006. Það er auðvitað í algjörri andstöðu við þær áherslur sem við þurfum að leggja í jafnarðbærum framkvæmdum og vegasamgöngurnar eru.

Frú forseti. Þessi umræða sannar svo ekki verður um villst hversu mikið skortir á að við fylgjum eftir bæði þeim áætlunum sem við höfum sett hér á undanförnum árum um vegaframkvæmdir, ekki síst á Vestfjörðum og Norðausturlandi, þeim svæðum sem þó er viðurkennt að standi langt að baki öðrum landshlutum. Samt leyfa menn sér, stjórnarliðar, hæstv. ráðherra, að skera niður um tugi ef ekki hundruð milljóna króna framlög sem ráðgert var að setja í vegina um Vestfirði og skera niður vegáætlun á þriggja ára tímabili um 6 milljarða kr. Hér kom formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins og reyndur þingmaður Vestfjarða og talaði um gamla drauma. Já, þeir eru nú að verða býsna gamlir draumarnir um samgöngubætur á Vestfjörðum og ef fram fer sem horfir munu þeir margir hverjir eldast 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör við fyrirspurn Kristins H. Gunnarssonar í þessum efnum. Það var athyglisvert að hlusta á þingmenn Vinstri grænna sem komu hér pirraðir upp og eru pirraðir yfir því að stjórnarliðar skuli voga sér að spyrja spurninga í fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi, tala hér eins og stjórnarandstaðan eigi einhvern einokunarrétt á fyrirspurnum til framkvæmdarvaldsins. Hvers lags málflutningur er þetta eins og hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni? Hann vill bara eiga þennan ræðustól einn og sér, tala eins og á útifundi, hrópa og kalla.  Ég vil áskilja mér þann rétt að koma hér með fyrirspurnir til framkvæmdarvaldsins og það eru köld skilaboð frá hv. þingmanni til Austfirðinga, þegar við erum að hreyfa hér mjög þörfu máli, eins og ég gerði áðan, 

Frú forseti. Ég ætla að taka fram að ég er ekki pirraður en ég ætla að upplýsa að þeir sem eru með fyrirspurnir og benda á ýmsar framkvæmdir ættu að íhuga það þegar þeir eru að samþykkja niðurskurð. Það fer ekki saman að samþykkja niðurskurð og ýta síðan hinn daginn á eftir framkvæmdum. Ég held að menn verði að gera sér það ljóst. Það hefur orðið mikill niðurskurður á fjármunum til vegagerðar. Ef farið er aftur til 2001 þá er liðlega 30% minna fé sem hlutfall af ríkisútgjöldum varið til vegamála á árinu 2005 en árið 2001. Eins er varðandi viðhald á vegum, það eru tölur hér frá upplýsingaþjónustu Alþingis sem gefa skýrt til kynna að það er mikill samdráttur þrátt fyrir alla þungaflutningana á vegunum. Ég vona að hv. þm. Birkir Jón Jónsson átti sig á að það fer ekki saman. Ef bæta á vegina eða koma á nýjum samgöngubótum 

Hæstv. forseti. Við ræðum eins konar mínísamgönguáætlun á þessum morgni. Við ræddum samgönguáætlunina í hv. samgöngunefnd í morgun og hér eru umræður sem eru framhald af því, jarðgangagerð og bortækni, viðhald þjóðvega, jarðgöng í Dýrafjörð og nú til Bolungarvíkur, og svo ræðum við um Siglufjarðarveg á eftir. Þykist ég þess fullviss að þar verði eitthvað rætt um jarðgöng líka, ef ég þekki hv. fyrirspyrjanda rétt í þeim efnum. Það er auðvitað alvarlegast, virðulegi forseti, að árið 2005 tökum við Íslendingar í notkun þriðju alvörujarðgöngin á Íslandi og nefni ég þá Ólafsfjarðargöng, Vestfjarðagöng og Fáskrúðsfjarðargöng í þeim efnum. Ég segi, virðulegi forseti, að Strákagöng til Siglufjarðar og Oddskarðsgöng fyrir austan eru lélegar tilraunir til jarðgangagerðar vegna þess að þar var bara ekki notuð nútímatækni. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál. Ég tek undir það sem hæstv. samgönguráðherra sagði áðan að auðvitað er ekki ólíklegt að í náinni framtíð verði rætt um 

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur orðið um þessa fyrirspurn. Ég heyri að það er almennur skilningur á því að gera þurfi bragarbót í samgöngumálum til Bolungarvíkur þó að ekki sé ljóst hvort allir eru þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að ráðast í jarðgöng. Ég vil hvetja efasemdarmenn í þeim efnum til að kynna sér málið betur og sérstaklega hæstv. samgönguráðherra. Í mínum huga er enginn efi á því að ekki verður hægt að koma á öruggum samgöngum til staðarins öðruvísi en að ráðast í jarðgöng. Tilraunin frá 1980 er fullreynd, ákvörðun sem menn tóku út frá fjárhagslegum sjónarmiðum og því að menn höfðu ekki trú á bortækninni sem þá var uppi. Menn mega ekki láta þau mistök endurtaka sig í nýjum ákvörðunum, menn verða að taka þær út frá því sem þeir vita og sjá að reynst hefur vel annars staðar. Ég er ekki hrifinn af þeim hugmyndum sem Vegagerðin hefur reifað um þrenn stutt jarðgöng í Óshlíðina, einhvers konar bútasaum, hugmyndir sem eru settar fram á sömu forsendum og Norem-hugmyndirnar forðum, vegna þess að menn eru að reyna að spara. Menn eru ekki að leitast við að finna lausn til að leysa vandann varanlega heldur að komast eitthvað áleiðis fyrir lítið fé. Þó að það sé góðra gjalda vert að menn vilji gera slíkt væru menn að mínu viti að gera sömu mistökin á nýjan hátt ef þeir ætluðu sér að leysa vandann að hluta til eins og hugmyndir eru með jarðgöng milli Seljadals og Kálfadals. Það er ekki varanleg lausn, virðulegi forseti. Menn eiga að sýna þessu máli sambærilegan metnað og þeir sýna þegar þeir ákveða að leysa samgöngur til eyðifjarðarins Héðinsfjarðar.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvort áform þeirra sem lögðu á ráðin um að leggja svokölluð Héðinsfjarðargöng hafi verið tengd því sérstaklega að komast í Héðinsfjörð, eins og skilja mátti á hv. fyrirspyrjanda sem hér talaði. Ég vil bara leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þar sem hann flokkaði mig í hóp einhverra sérstakra efasemdarmanna um nauðsyn þess að bæta samgöngur til Bolungarvíkur. Ég átta mig ekki á hvernig hann fann það út úr ræðu minni eða svari mínu. Ég gerði grein fyrir hvaða áform þar eru uppi, en það er auðvitað ekki hægt að víkja því algjörlega til hliðar að búið er að fjárfesta þarna mjög mikið í vegskálunum sem að ýmsu leyti hafa nýst prýðilega þó að þeir leysi ekki þörfina fyrir betri og öruggari samgöngur um Óshlíðina. Það er alveg ljóst og þess vegna kom fram í svari mínu að nú þarf að leggja á ráðin um næsta áfanga endurbóta. Bent var á þá hugmynd m.a. að þarna yrðu gerð stutt jarðgöng til að leysa það mál og þar með að nýta þá feiknarlega dýru fjárfestingu sem vegskálarnir eru. Að öðru leyti þakka ég þessa umræðu enn og aftur og mikinn áhuga hv. þingmanna á jarðgangagerð og sérstaklega samgöngubótum sem skipta auðvitað mjög miklu máli fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svohljóðandi fyrirspurn, með leyfi forseta, til samgönguráðherra: Telur ráðherra að Siglufjarðarvegur, frá Fljótum um Almenninga og Strákagöng til Siglufjarðar, geti áfram verið greiðfær heilsársvegur í fyrirsjáanlegri framtíð og hvað þarf að verja miklu fé til þess að svo verði? Það er fyllsta ástæða til að leita eftir afstöðu ráðuneytisins til vegarins, m.a. í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma í skýrslu um sigsvæði á Siglufjarðarvegi sem Vegagerðin lét taka saman fyrir nokkrum árum og menn geta kynnt sér á vef Vegagerðar ríkisins. Í niðurstöðum þeirrar skýrslu segir m.a. svo, með leyfi forseta: „Í Almenningum við utanverðan Skagafjörð er að finna að minnsta kosti sex stór berghlaup og eru alla vega þrjú þeirra á töluverðri hreyfingu enn í dag.“ Neðar í niðurstöðukaflanum segir, með leyfi forseta: „Eins og mæliniðurstöður Vegagerðarinnar sýna er mjög mikið framskrið á öllu þessu svæði, en mest er það þó í sigsvæði sem nefnt er Skógar. Þar nemur að meðaltali mesta hreyfing allt að 60 cm á ári. Ef það er bakreiknað frá þeim tíma sem vegurinn var lagður þá nemur heildarframskriðið rúmlega 21 m.“ Og enn, svo að ég vitni annars staðar í niðurstöðukaflann, með leyfi forseta: „Svæðið norðan við Kóngsnef ber öll ummerki þess að þar sé einnig töluvert framskrið en þó nokkuð frábrugðið. Þar liggur vegurinn mun nær brún hlaupsins og hægt er að fullyrða að þar sé töluverður undangröftur sjávar óðfluga að grafa undan vegstæðinu. Hlíðin neðan við veginn er öll sprungin og rifin og er töluverð hætta á að stór stykki falli úr vegstæðinu. Mesta framskrið á þessu svæði nemur að meðaltali um 26 cm á ári en það eru um 7 m síðan vegurinn var lagður.“ Svo vitna ég að lokum hér, með leyfi forseta: „Eins og sést á þessu þá eru það þrjú megin framskriðsvæði innan berghlaupanna á Almenningum sem hafa teljandi áhrif á vegstæðið. Greinilegt er þó af ummerkjum að víðar er töluverð hreyfing á efnismössum sem hafa þó ekki bein áhrif á vegstæðið í dag. Ljóst er að á svæði 1 er mikil hætta á því að stór stykki geti sigið niður eða hlaupið fram úr núverandi vegstæði og nágrenni þess. Við slíka atburði gæti vegurinn spillst eða orðið ófær um tíma en núverandi vegstæði einnig einfaldlega orðið ónýtt. Um þá hættu sem umferð um veginn stafar af þessu þarf ekki að fjölyrða.“ - Segir í skýrslu Vegagerðarinnar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spyr: „Telur ráðherra að Siglufjarðarvegur, frá Fljótum um Almenninga og Strákagöng til Siglufjarðar, geti áfram verið greiðfær heilsársvegur í fyrirsjáanlegri framtíð og hvað þarf að verja miklu fé til þess að svo verði?“ Svar mitt við spurningunni er já. Það er reiknað með því að um Almenninga og Strákagöng geti áfram verið tenging við Siglufjörð á sama hátt og verið hefur undanfarin ár og þar með greiðfær heilsársvegur. Það er að vísu nokkur viðbótar viðhaldskostnaður á veginum vegna sigs miðað við það sem almennt gerist og gert ráð fyrir að svo verði áfram. Kostnaðurinn hefur að meðaltali numið 2–3 millj. kr. á ári. Vegagerðin fylgist grannt með hreyfingum á veginum og lagfærir jafnóðum það sem aflaga fer. Skriðurnar í Almenningum eru vissulega einn af þeim stöðum á landinu þar sem meiri háttar rask getur orðið, en jarðfræðingar telja að skriðurnar þarna hafi verið á hreyfingu í nokkur þúsund ár og hegðunin geti verið svipuð í nokkur þúsund ár til viðbótar. Eftir að Héðinsfjarðargöng verða komin í notkun hafa Siglfirðingar einnig tryggar samgöngur til austurs, en það verða 78 km á milli Siglufjarðar og Akureyrar. Í þessu tilliti er nauðsynlegt að rifja það upp að á sínum tíma þegar verið var að fjalla um samgöngubætur til Siglufjarðar m.a. var skoðað hvaða kostir væru bestir. Sett var á laggirnar af forvera mínum í stóli samgönguráðherra, Halldóri Blöndal, svokölluð Lágheiðarnefnd, sem skoðaði hvort byggja ætti upp veginn um Lágheiði og tengja þannig Eyjafjarðarsvæðið og nýta veginn um Almenninga áfram til Siglufjarðar, hvort leggja ætti göng úr Fljótunum eða leggja göng úr Siglufirði um Héðinsfjörð til Ólafsfjarðar og nýta veginn um Almenninga. Skrifuð var greinargerð um valkostina og í hópnum sem fór yfir málið voru fulltrúar úr Skagafirði, Eyjafirði, Siglufirði og frá Vegagerðinni. Niðurstaðan af allri þeirri vinnu var sú að velja þann kostinn að jarðgöng yrðu um Héðinsfjörð úr Siglufirði til Ólafsfjarðar. Með því mundi Eyjafjarðarsvæðið eflast mjög og jafnframt yrði tenging yfir í Fljót, yfir til Skagafjarðar, um veginn um Almenninga. Þá þegar lá því allt fyrir sem nú liggur fyrir og hv. fyrirspyrjandi vísaði til og liggur frammi sem skýrsla frá Vegagerðinni. Það er því út af fyrir sig ekkert nýtt þarna á ferðinni og lá allt saman fyrir þegar ákvarðanir voru teknar um að fara í svokölluð Héðinsfjarðargöng. Þetta vildi ég að kæmi fram í tengslum við þá fyrirspurn sem hv. þingmaður lagði fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið og get tekið undir eiginlega allt sem þar kom fram. Þegar rætt er um vegagerð til Siglufjarðar er sú saga ansi skrautleg, ef svo má að orði komast, og hvet ég hv. þm. Kristin H. Gunnarsson til að lesa þá sögu, eins og t.d. 20, 30 ára sögu Siglfirðinga að fá vegtengingu við landskerfið, kringum 1920/30 fjárframlag bæjarsjóðs Siglfirðinga og einstaklinga til að búa til Skarðsveginn sem var gerður með haka og skóflu 1940. Sá vegur og sú vegtenging til Siglufjarðar var ófær frá fyrstu snjóum og fram á vor. Þeirri einangrun lauk með gerð Strákaganga sem opnuð voru 1967. Nú, virðulegi forseti, hillir hins vegar loksins undir framtíðarlausn, framtíðarvegagerð með gerð Héðinsfjarðarganga og vil ég nota tækifærið og þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir kröftugan og öflugan stuðning við að koma því verki í gang, bæði með samþykkt jarðgangaáætlunar árið 2000 og samgönguáætlunar 2003. 
             Hins vegar tel ég, virðulegi forseti, 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég tel að bæta þurfi samgöngur við Siglufjörð vegna þess að vegurinn um Strákagöng og Almenninga er óviðunandi og verður óviðunandi og er stórhættulegur. Ég tel hins vegar að röng leið hafi verið farin með því að fara Héðinsfjarðarleiðina. Ég tel að það hefði átt að fara inn í Skagafjörð og síðan úr Skagafirði inn í Eyjafjörð, þannig að samgöngubæturnar nýttust öllu Norðurlandi vestra. Ég tel því að það sé röng mynd sem verið er að draga upp að hægt verði að halda við þeim vegi um Almenninga sem nú er. Við vitum að það er mjög kostnaðarsamt og það hlýtur að verða erfiður biti í háls að kyngja þegar vegafé er af jafnskornum skammti og við vitum.

Frú forseti. Ég held að flestir séu sammála um að réttast hefði verið að fara með jarðgöng úr Fljótum til Siglufjarðar í stað þess að ráðast í þær framkvæmdir að fara með veg fyrir Almenninga og gegnum Strákagöng á sínum tíma. Fram hefur komið í umræðunni að vegurinn fyrir Almenninga og Strákagöng til Siglufjarðar muni þurfa verulegt viðhald í framtíðinni. Besta framtíðarlausnin varðandi vegasamgöngur fyrir Skagafjörð, Siglufjörð og Eyjafjörð hefði verið að mínu mati að tekin hefðu verið jarðgöng í gegnum Fljót til Siglufjarðar og einnig varanleg leið úr Fljótum til Ólafsfjarðar og þaðan inn á Eyjafjarðarsvæðið. Það hefði verið besta og skynsamlegasta tengingin að mínu mati. Ég tel að þó svo að menn ráðist í Héðinsfjarðargöng, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ljóst er að á sínum tíma var gerð úttekt á öllum mögulegum tengingum Siglufjarðar á Tröllaskaga. Vegagerðin komst að þeirri niðurstöðu að arðbærast væri að fara þá leið sem hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar ætla að standa við, enda var gert skriflegt samkomulag milli sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð og ríkisins á sínum tíma og mjög alvarlegt ef menn ætla að ganga á bak orða sinna. Það er mjög athyglisvert þegar andstæðingar framkvæmdanna tala um að það kosti jafnvel milljónatugi aukalega að halda við Siglufjarðarvegi. Nú hefur komið í ljós að það eru 2 eða 3 millj., það eru öll ósköpin. Einnig er athyglisvert í dag þegar við höfum hlustað á hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tala um tvenn jarðgöng á Vestfjörðum, sem hann ætlast að sjálfsögðu til að menn nái samstöðu um, að hann skuli svo tala gegn annarri svipaðri framkvæmd á landsbyggðinni og tala þá framkvæmd niður.

Frú forseti. Ég átta mig ekki alveg á umræðunni. Framsóknarmenn eru að takast á og síðan er verið að spyrja út í veg á leið til Siglufjarðar. Nú vill svo til að ég fer þennan veg nokkuð oft, sérstaklega fór ég hann oft á meðan ég starfaði fyrir norðan. Mér finnst vegurinn býsna góður miðað við ýmsa aðra vegi og einkum miðað við vegi bæði á Ströndum og í Ísafjarðardjúpi. Ég átta mig því ekki alveg á því hvað er í gangi, hvers vegna mönnum er svona umhugað um þennan veg sem kostar einungis 2–3 millj. að halda við, eins og upplýst hefur verið. Mér finnst að menn eigi að tala skýrt en ekki í hálfkveðnum vísum um það hvort menn séu að ræða þennan veg vegna andstöðu sinnar við Héðinsfjarðargöng. Mér finnst það vera miklu nær, í stað þess að vera að spyrja um ástand vega hér og þar, sérstaklega í ljósi þess að ástand vega er miklu verra t.d. á Ströndum og í Ísafjarðardjúpi.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að ekkert nýtt hefði komið fram frá því að tekin var afstaða til þess hvernig leggja ætti göngin um Héðinsfjörð. Það er auðvitað ekki rétt. Það sem hefur gerst síðan er að allir strandflutningar eru að leggjast af og allir flutningar frá Siglufirði munu halda áfram að fara um gamla veginn, gegnum Strákagöng og Almenninga. Ég held þess vegna að það þurfi að fá aðeins skýrari svör um það hvað þurfi til að þessi háttur verði á í framtíðinni, því nýi vegurinn um Héðinsfjörð verður ekki notaður fyrir vöruflutninga miðað við hlutina eins og þeir gerast í dag. 

Herra forseti. Það kom mjög skýrt fram hjá hæstv. ráðherra að hann telur ekki þörf á að hafa áhyggjur af þessum vegi. Það er út af fyrir sig svar. Ég vil þó benda á það sem fram kemur í skýrslu Vegagerðarinnar um veginn, að þeir telja að mikil hætta sé á því að stór stykki geti sigið eða hlaupið fram úr veginum og vegurinn orðið ófær eða ónýtur. Það er mér ekki nóg að hæstv. ráðherra vísi þessu á bug með því að að segja að hann telji að þetta muni ekki gerast. Það verður að leggja fram einhver ný gögn í málinu sem breyta niðurstöðum sérfræðinganna sem gerðu úttekt á málinu. Gefum okkur að frekari rannsóknir hafi verið gerðar og menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að það sé engin hætta þarna á ferðum. Þá liggur fyrir að menn eru að ráðast í vegagerð til að tengja Siglufjörð við Eyjafjörð án þess nauðsyn sé á að bæta samgöngur við staðinn, vegna þess að þær eru þá taldar fullkomnar og fullnægjandi. Menn eru þá að setja 7–9 milljarða kr. í framkvæmd, auk kostnaðar við að tvöfalda Ólafsfjarðargöng til að koma nýrri tengingu við stað sem er í fullkominni tengingu fyrir. Menn verða að hafa það í huga. Hitt getur líka verið að menn séu bara að segja eitthvað annað núna, en síðar þegar Héðinsfjarðargöng verða komin fyrir vind muni það verða sett fram sem krafa strax og hitt er komið svo langt að það verði ekki aftur snúið og sagt: Vegurinn um Almenning er þannig að það er ekki hægt að búa við það, við verðum að fá göng við Fljót. Það gæti nefnilega verið að hv. þm. Kristján L. Möller yrði fyrsti maður til að bera fram þá kröfu og kannski ekki að ástæðulausu að ég nefni hann sérstaklega í því samhengi.

Virðulegur forseti. Ég tel að þessi umræða hafi verið gagnleg og nauðsynlegt að fara yfir þetta. Ég hef ekki fullyrt neitt um að náttúruhamfarir geti ekki orðið hér á landi. Það er alls staðar nánast og við þekkjum það. Því er rétt að hafa ekki uppi nein stór orð um það. Hins vegar vil ég undirstrika það sem ég sagði hér fyrr, að ákvarðanir um þessar útfærslur voru teknar að undangenginni ítarlegri vinnu og þær tillögur voru gerðar af þeim aðilum í Eyjafirði og Skagafirði og Siglufirði og á vettvangi Vegagerðarinnar sem þekktu vel til og lögðu fram þessar hugmyndir í því ljósi að nýta veginn um Almenninga. Það er nauðsynlegt að það komi skýrt fram. Ég minnist þess satt að segja ekki að umræða um þann veg hafi orðið þegar ákvarðanir voru teknar um að Siglufjarðargöng yrðu svokölluð inni í jarðgangaáætluninni og síðan í samgönguáætlun. Ég hef ekki reyndar flett því upp. En ég man ekki eftir að ég sem samgönguráðherra stæði frammi fyrir þeim spurningum, t.d. frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. 

Strandsiglingarnar ...

Já, hv. þm. Jóhann Ársælsson kallar hér fram í að strandsiglingar séu farnar. En það er auðvitað siglt á hafnir eftir sem áður. Ég held að fyrir flutninga til Eyjafjarðarsvæðisins þá fari ekkert á milli mála að hagkvæmast 

Virðulegi forseti. Ég átti orðastað við fyrrverandi umhverfisráðherra um sama mál fyrir rúmu ári síðan. Þá kom fram að til stæði að vinna að þessu máli varðandi óreiðuskip í höfnum. Það kom í ljós hjá umhverfisnefnd Hafnasambands sveitarfélaga sem hafði gert könnun á langlegu- og reiðileysisskipum í höfnum á Íslandi að á þeim tíma lá 161 skip að brúttóþyngd tæp 37 þúsund tonn, ónotað, ónýtt eða úrelt í höfnum landsins. Það má ljóst vera að það er æðikostnaðarsamt fyrir hafnir sem hafa eytt miklu fjármagni í gerð hafna og viðlegu fyrir fiskiskip að liggja svo uppi með svo stóran flota í óreiðu sem raun ber vitni. Auðvitað vakna spurningar í þessu sambandi. Hvernig má vera að slíkur floti óreiðuskipa safnast í höfnum? Hver er ábyrgð útgerðar? Hvers vegna eru hafnir ekki betur vakandi og gera auknar kröfur um að svona skip séu fjarlægð? Kannski gefur lagalega umhverfið ekki tilefni til þess að ganga að útgerðum sem eiga þessi skip og kemur þá margt til greina, t.d. að útgerðin sé ekki lengur til en hafi skilið skipið eftir í reiðileysi í viðkomandi höfn. Af þessu, virðulegi forseti, hefur sprottið fram í mínum huga spurning til hæstv. umhverfisráðherra um hreinsun stranda og hafnarsvæða af skipsflökum og skipum í óreiðu. Það hefur líka komið fram að allmörg skipsflök eru við fjörur landsins og hefur verið af þeim hin mesta óprýði. Þess vegna hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra: 1. Hvað líður áætlun um hreinsun stranda og hafnarsvæða af skipsflökum og skipum í óreiðu og kostnað sem af því leiðir sem gera skal samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I í lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda, nr. 33/2004? 2. Hvað má ætla að um mörg skip sé að ræða og hver er heildarbrúttóþyngd þeirra í höfnum á Íslandi? 3. Hvað má ætla að séu mörg skipsflök við strendur landsins sem þarf að fjarlægja?

Frú forseti. Í ákvæði til bráðabirgða I í lögum nr. 33/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda, segir, með leyfi forseta: „Umhverfisráðherra skal í samvinnu við Umhverfisstofnun, samgönguráðherra, Hafnasamband sveitarfélaga og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga gera áætlun um hreinsun stranda og hafnarsvæða af skipsflökum og skipum í óreiðu og kostnað sem af því leiðir. Skal sú áætlun liggja fyrir eigi síðar en 1. júlí 2005 og koma til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2006. Hreinsun skal lokið fyrir árslok 2008.“ Umhverfisráðuneytið fól starfshópi, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II í sömu lögum og ætlað er að undirbúa gildistöku laganna, að annast málið. Á vegum starfshópsins sem samanstendur af fulltrúum umhverfisráðuneytis, samgönguráðuneytis, Umhverfisstofnunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins hefur verið unnið að frekari undirbúningi málsins. Ljóst er að skilgreina þarf hvað átt er við með skipsflökum og skipum í óreiðu í skilningi laganna. Markmið laganna er að vernda haf og strendur gegn mengun og athöfnum sem stofnað geta heilbrigði manna í hættu, skaðað lifandi auðlindir hafs og raskað lífríki þess, spillt umhverfinu eða hindrað lögmæta nýtingu hafs og stranda, samanber nánar 1. gr. laga nr. 33/2004. Þess vegna þarf að skilgreina hugtakið út frá markmiðum laganna, þ.e. að um sé að ræða skipsflök og skip í óreiðu við strendur landsins og á hafnarsvæðum, út frá þeirri hættu sem hafi og ströndum getur stafað af þeim með hliðsjón af mengun. Sem stendur er unnið að skilgreiningu hugtaksins og jafnframt skiptingu skipa í óreiðu í flokka eftir stærð. Enn fremur þarf að lista nákvæmlega hvaða skip geta valdið mengun hafs og stranda innan hafna annars vegar og á ströndum hins vegar. Ljóst er að hafi og ströndum stafar ekki mengunarhætta af öllum skipum sem liggja bundin í höfnum eða eru strönduð. Viðbúið er að setja þurfi nákvæmari ákvæði í hafnalög til þess að takast á við þetta vandamál með skip í óreiðu í höfnum. Eins og ég hef þegar sagt er litið svo á samkvæmt lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda að þar sé átt við skip í óreiðu eða skipsflök sem mengunarhætta stafar af, en Siglingastofnun skilgreinir skip sem fara ekki aftur á sjó eða hafa ekki verið í rekstri í fimm ár og eru afskráð sem afmáð skip. Þessar skilgreiningar fara ekki saman og því er nauðsynlegt að skilgreining samkvæmt lögum nr. 33/2004 liggi skýr fyrir áður en hægt er að gera áætlun um hreinsun stranda og hafnarsvæða og leggja mat á kostnað við verkið. Ætla má að fjöldi skipa sem falla undir skilgreiningu Siglingastofnunar, þ.e. afmáð skip, sé rúmlega 100 og heildarbrúttóþyngd þeirra sé rúmlega 20 þúsund brúttótonn. Í þessari tölu er þó að finna skip sem greidd eru hafnargjöld af í dag án þess að þau fari á sjó og óvíst er að fari nokkurn tíma á sjó aftur. Samkvæmt upplýsingum Umhverfisstofnunar liggja við landið 30–40 skipsflök. Í sumum tilvikum kann að vera að meiri hætti stafi af því að fjarlægja skip en að láta það liggja kyrrt enda er gert ráð fyrir því í 20. gr. laga nr. 33/2004 að sé talið ill- eða ógerlegt að fjarlægja strandað eða sokkið skip sé heimilt að leggja fram beiðni til Umhverfisstofnunar um að það skuli liggja óhreyft þar sem það er. Þá skal fylgja áhættumat þar sem gerð er grein fyrir umhverfislegum ávinningi ásamt kostnaði við að fjarlægja hið sokkna skip. Það er því ekki fyllilega ljóst sem stendur hversu mörg skipsflök við strendur landsins er nauðsynlegt að fjarlægja. Áðurnefndur starfshópur mun gera tillögu til umhverfisráðuneytisins um þann þátt um leið og tillaga kemur fram um óreiðuskip í höfnum eins og ég hef raunar þegar getið um.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra mjög greinargóð og skelegg svör hvað þetta áhrærir. Það er mikið verk að vinna og ég geri mér alveg grein fyrir því að margt þarf að samræma og skoða áður en hafist er handa. Allt ferlið fram undan og hvað hefur gerst áður en til þessa kom kallar hins vegar á ýmis svör. Í fyrsta lagi hlýtur að vakna spurning um hvort ekki sé eðlilegt að úreldingargjald sé sett á skip eða að útgerðinni sé gert skylt að sjá svo um að skipið verði annaðhvort tekið í slipp og hoggið upp eða aðrar ráðstafanir gerðar. Ég minnist þess að í umræðunni sem fór hér fram fyrir ári síðan var mikið um það rætt hvort eðlilegt væri að hreinsa skipin vel að innan með tilliti til mengunar og sökkva þeim á einhverjum ákveðnum tilteknum stað hér við ströndina því þau gætu jafnvel nýst sem uppeldisstöðvar fyrir fisk. Það er kannski mál sem mætti líka huga að. Hins vegar hlýtur að vakna spurning líka um ábyrgð tryggingafélaga þá skip verður til í fjöru. Hvernig er ábyrgð tryggingafélaganna? Nú reikna ég með að þetta sem nú stendur til af hálfu ráðuneytanna sem vinna hér í samstarfi veki spurningu um á hverja þessi kostnaður eigi að leggjast og hvers vegna. Þetta er mikið umhugsunarefni og auðvitað á ábyrgð útgerðarmanna í sambandi við eyðingu skipa sem þeir eru hættir að nota. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hér er stórmál á ferðinni sem ekki er auðvelt viðureignar. Því verður að fara með gát og það er gott að heyra hjá hæstv. umhverfisráðherra að hér eru varlega sporin stigin.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að hreyfa þessu máli. Það er alveg ljóst að þetta er töluvert verkefni. Þetta voru grundvallarspurningar sem hann velti hér upp um það hverjir eiga að greiða fyrir aðgerðir af þessu tagi. Það er auðvitað grundvallarspurning. Hann nefndi einnig að jafnvel væri eðlilegt að setja einhver úreldingargjöld á skip eða gera útgerðum skylt að fjarlægja þau þegar hætt er að nota þau og þau fjarlægðu þau þá til förgunar. Það er unnið að þessum málum mjög markvisst og tillögurnar liggja fyrir innan tíðar þannig að þessi mál eru í ágætum farvegi. Ég vænti þess að viðunandi lausnir finnist.