Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (StgrA): Við umr. um þetta mál á síðasta fundi d. óskaði hv. þm. Barð. eftir því, að ég felldi úrskurð um það, hvort brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 587, gæti komið til atkvgr., þar sem brtt. eins orðuð hefði verið úrskurðuð frá atkvgr. við 2. umr. málsins. Ég vil í tilefni af þessu taka fram, að ég sé ekkert í fundarsköpum, sem hindri það, að þessi brtt. geti komið hér til atkvgr. og afgreiðslu. Það er að vísu rétt, að við 2. umr. málsins var einn liður í brtt., sem þá lá fyrir, orðaður á sama hátt og þessi brtt. á þskj. 587, en var þá fluttur sem brtt. við ákveðna mgr. í 5. gr. l., og sú málsgr. hafði samkv. annarri till., sem þá lá fyrir, verið felld. Og þess vegna gat þá ekki þessi till. komið til greina formsins vegna. Nú er till. flutt sem Brtt. um það, að hún komi inn sem ný málsgr. í 5. gr. frv., og tel ég ekkert því til fyrirstöðu, að hún komi til afgreiðslu hér, og liggur hún því fyrir ásamt öðrum brtt.



Ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 535. Ég hef nokkuð gert grein fyrir fyrri brtt., stafl. 1. Hún er til komin af því, að í meðförum hv. Nd. samþ. sú hv. d. ákvæði um það, að þeim, sem tækju ólöglega húsnæði til annarrar notkunar en íbúðar, skyldi gefinn kostur á að úthluta því sjálfir handa innanhéraðsfólki. Þetta ákvæði er ófullnægjandi. Það þarf að standa, að þeir þurfi að ráðstafa húsnæðinu handa húsvilltu innanhéraðsfólki, því að ekki er ástæða til að ætla, að því verði ráðstafað handa húsvilltu innanhéraðsfólki, nema það sé tekið fram. Hitt ákvæði brtt. er ákvæði til bráðabirgða, sem ég legg til, að komi aftan við frv., svo hljóðandi: „Ákvæði laga þessara taka til uppsagna þeirra á leigusamningum og tilkynninga um skipti á húsnæði, sem fram hafa farið fyrir gildistöku laganna og koma eiga til framkvæmda 14. maí 1943, enda hafi uppsögn eða tilkynning komið fram með löglegum fyrirvara.“ Upphaflega var það ætlunin, að hægt væri að ganga frá húsaleigul. fyrir 14. febr. s.l. En það varð ekki. Hins vegar hafa ýmsir sagt upp húsnæði í skjóli þess, að l. mundu verða samþ. fyrir þann tíma. Og það virðist vera rétt að gefa kost á því, ef uppsagnir hafa farið fram með löglegum fyrirvara, að ákvæði þessara l. nái til þeirra tilkynninga. Þá eru nokkur orð um brtt. frá hv. 1. þm. S.–M. Hann hefur breytt sínum till. frá því, sem þær upphaflega voru, þannig að húsaleigul. ná nú til staða með færri íbúum eftir hans síðari till. heldur en hann gerði ráð fyrir í upphafi í sínum brtt. Ég hygg, að það sé að langmestu leyti hægt að ná því, sem þarf að ná, með þessu, sem hann nú leggur til, en þó ekki alveg. Eins og allir vita, fela húsaleigul. í sér tvenns konar skerðingu, annars vegar bann við því að hækka húsaleigu nema eftir ákveðnum reglum. Þetta er dýrtíðarráðstöfun, og þessi ráðstöfun þarf að gilda fyrir allt landið tvímælalaust. En svo eru önnur ákvæði frv., sem lúta að því, að ekki megi segja fólki upp húsnæði nema með ákveðnum takmörkunum, og þetta er skerðing á ráðstöfunarrétti manna í þessu efni. Þetta er vitanlega neyðarráðstöfun, sem skapast af því, að húsnæðisleysi er. En húsnæðisleysi er ekki allstaðar, svo að það er ekki endilega nauðsynlegt að láta þetta ákvæði ná til alls landsins um mjög takmarkaðan rétt til uppsagna á húsnæði. Það er ekki nauðsynlegt, að ákvæði þar að lútandi nái til annarra staða heldur en þar, sem húsnæðisekla er. En binding húsaleigunnar er annars eðlis, og hún þarf að ná til alls landsins. Þá skal ég minnast á brtt. á þskj. 604 frá hv. þm. S.-Þ. Ég sé ekki betur heldur en að sú brtt. sé alveg í fullu samræmi við það, sem til er ætlazt og þarf að ná, og þess vegna sé rétt að samþ. þá brtt. Það, sem máli skiptir í þessu, er, að húsaleigun. viti jafnan, hverjir koma í bæinn, og þá jafnt hvort sem það eru alþm. eða nemendur í skólum, sem ríkið rekur eða reknir eru með ríkisstyrk, svo að húsaleigun. geti fylgzt með því, að ekki komi aðrir og taki húsnæði á leigu í bænum heldur en þeir, sem mega það. En ef þetta væri alveg frjálst, þá gæti slæðzt inn í bæinn ýmislegt af fólki undir því yfirskyni, að það ætlaði að vera á skóla. Það væri því mikill galli á l., ef þau væru þannig, að það þyrfti ekki að tilkynna um komu fólks í bæinn. Þá skal ég fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 597 frá meiri hl. hv. allshn. Það er brtt., sem felur í sér heimild til þess að skammta húsnæði, og húsaleigun. fái til umráða húsnæði, þar sem mikið er um það og afnotahafi getur án þess verið. Ég vil mjög eindregið skora á hv. þd. að samþ. þessa brtt., því að það er ákaflega mikil þörf á að fá þetta ákvæði inn í l. Og ég get ekki séð, að það sé neitt annað eða meira, sem mundi ske hér í garð þeirra manna, sem óþarflega rúmt hafa um sig, þó að brtt. væri samþ., heldur en það, sem hefur skeð um fjölda fólks hér í bænum og alveg af fúsum vilja. Á síðasta hausti var það athugað, hve margír hefðu flutzt hingað í bæinn frá ársbyrjun 1941 og til 12. ágúst 1942, sem reyndist vera um 4000 manns. Þetta fólk hefur komið sér fyrir hjá kunningjum sínum hér í bænum. Og bæjarfólkið hefur tekið aðkomufólkið inn á heimili sin til þess að stuðla að því, að aðkomumennirnir gætu stundað hér vinnu og notið góðærisins í atvinnumálunum. Ýmsir kunna að hafa út á þetta að setja. En ég held, að það sé ekki ástæða til þess að finna neitt að þessu. Ég vil bara benda á það, að ef maður athugar innieignir bankanna erlendis þann 1. jan. 1941, þá voru þær 71,5 millj. kr. En síðasta des. síðast liðinn (1942), voru þær 284770000 kr. Þ.e. innistæður bankanna erlendis höfðu aukizt á þessum árum um 213 millj. kr. Ef við athugum, hvað hefur verið flutt út þessi ár, 1941 og 1942, þá er það fyrra árið 184,6 millj. kr., en síðara árið 204,4 millj. kr., eða samtals 389 millj. kr. Ef við berum þetta saman við innflutninginn á þessum sömu árum, þá er hann samtals þau ár um 389 millj. kr., en útflutningurinn bæði árin var um 389 millj. kr. Það, sem því útflutt var umfram það, sem innflutt var þessi tvö ár, er aðeins 9,8 millj. kr. Og þá verður okkur að spyrja: Hvernig stendur á því, að innstæður okkar erlendis hafa á þessum tveimur árum aukizt um 213 millj. kr., þar sem útflutningurinn er þó ekki nema 9,8 millj. kr. meiri en innflutningurinn? Ég hugsa, að allir geti svarað þessu sjálfir. Þetta stafar af veru setuliðsins hér í landinu og þeirri vinnu, sem það hefur skapað. Og af þessu held ég, að megi álykta, að þetta fólk, sem komið hefur til bæjarins til þess að stunda hér atvinnu hafi gert landi sínu gagn og skapað gjaldeyri fyrir þjóðina með því að vera hér. Það eru 203 millj. kr. í auknum gjaldeyri á þessum tveimur árum, sem þannig virðast hafa fallið í hlut þjóðarinnar. Ég gat þess, að það hefðu rúmar 4 þús. manna konlið þannig í bæinn. Það hefur verið athugað, hvort þetta fólk hefur tekið sjálfstæðar íbúðir á leigu, og þau tilfelli eru mjög fá. Að ég hygg eru það eitthvað um 20 tilfelli, þar sem upplýst er, að þetta fólk hefur tekið ólöglega íbúðir á leigu. Það, sem hægt er að álykta af þessu, er, eins og ég sagði áðan, það, að íbúarnir hafa sjálfir hliðrað til. Og það, sem meint er með þessari brtt., sem meiri hl. allshn. flytur, er það, að þeir, sem hafa rúmt húsnæði, eigi kost á því að taka inn til sín fólk, sem þeir þekkja, vini eða vandamenn, og sem þeir vilja hafa í sínum húsum. Og því verður þessu ákvæði fyrst og fremst beitt þannig, að reynt verður að gera allt sem hægt er, til þess að fá fólk til að þrengja að sér af fúsum vilja. Því að það sér hver maður, að lítið er unnið við það, ef á að beita þessari heimild þannig að setja fólk inn í hús bæjarmanna í óþökk afnotahafa húsnæðisins. Af því yrði taugastríð milli fólksins, þannig að hvorugur aðili gæti við það unað. Og ég vil lýsa yfir því, að þessi brtt. gerir ráð fyrir, að félmrh. eigi að samþ. gerðir húsaleigun. í þessum efnum. Og ég vil lýsa því yfir, að meðan ég gegni því embætti, þá mun ég vilja beita mér fyrir því, að þessum ákvæðum verði beitt eins og ég nú hef sagt. Þessi notkun á ákvæðinu er mjög svipuð því, sem á sér stað bæði í Bandaríkjunum og Englandi. Í Bandaríkjunum í Norður-Ameríku er mjög mikil ekla á íbúðum í iðnaðarborgunum, þar sem verkamenn þyrpast inn í borgirnar, og hið opinbera hefur hvergi nærri við að byggja yfir þá. Það er heil stofnun í Bandaríkjunum, sem hefur með höndum að útvega verkamönnum húsnæði hjá því fólki, sem fyrir er í bæjunum. Og það opinbera tekur húsnæði á leigu, og ekki aðeins það, heldur breytir það því líka. Og það hvetur almenning og eggjar lögeggjan að taka þátt í þessu. Ég hef séð grein í ameríska blaðinu National Housing Agency, þar sem haldið er mjög á lofti því fyrsta tilfelli, þegar maður gaf sig fram til þess að láta breyta húsi sínu. Það var hús, þar sem voru 14 herbergi og 4 baðherbergi. Hann leigði því opinbera þetta hús af fúsum vilja og hefur látið það við gangast, að því sé breytt og þar komið upp sex þriggja herbergja íbúðum. Það hefur verið talað um það hér, að hliðstæð l. við húsaleigul. hjá okkur mundu hvergi vera til annars staðar. En ég vil benda á það, að í Bretlandi eru húsaleigul. Og húsaleigul. hafa verið í gildi þar síðan 1920, en bráðabirgðal. voru sett um þetta efni þar I915. Þau l. leggja bann við hækkun á húsaleigu nema eftir alveg ákveðnum reglum. Þau hafa verið í gildi alla tíð síðan. Þau voru sett 1920; þeim var svo breytt 1923, 1933, 1938 og loks 1939 vegna styrjaldarinnar. Ein ástæða til þess, að það er fyllilega réttmælt að samþ. brtt. frá meiri hl. hv. allshn., er sú, að ef maður athugar, hvað byggt er hér í bænum nú, þá sést það, að stórum íbúðum fer fjölgandi. Á árunum 1941 og 1942 voru 346 íbúðir teknar í notkun í Rvík, og í smíðum eru nú í bænum 421 íbúð með 1350 herbergjum ásamt eldhúsum. Þar af eru 25 íbúðir, sem eru 6 herbergja eða stærri. Þetta sýnir, að þróunin gengur í þá átt, að fólkið vill hafa rýmra um sig á þeim tíma, þegar húsnæðisekla hefur verið meiri heldur en dæmi eru til áður. Einmitt þessi þróun gerir það líka nauðsynlegt, að það verður að skammta byggingarefni framvegis. Og ég held, að það sé óhætt að lýsa því yfir, að það muni verða gert. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta.



Þegar þetta frv. var hér til 2. umr., var það ósk hv. samgmn., að við, nokkrir, sem komum með brtt., tækjum þær aftur til 3. umr., og gerði n. þá ráð fyrir að ræða þær till. á fundum sínum. Nú langaði mig til að vita, hver hefði verið dómur n. En það hefur enginn nm. kvatt sér ljóðs, svo að það verður að álykta, að þeir ætli ekki að leggja neinn dóm á þær. Ég held mér því við þá kröfu, að brtt. mín á þskj. 585 sé borin upp til atkvæða. Ég færði rök að því við aðra umræðu, að meiri nauðsyn væri á að fá þá vegi, sem brtt. gerir ráð fyrir, tekna upp í þjóðvegakerfið, en suma hina, sem samgmn. hafði tekið upp í sinni brtt. og mælt með, að teknir væru í þjóðvegatölu. Ég tek til dæmis á Austurlandi, Jökuldalsveg frá Austurlandsvegi að aðalbóli. Fyrst er 15 km. spotti af þjóðveginum fyrir 4 eða 5 bæi. Þaðan eru um 15 km að Brú, og á þeirri leið 3 bæir. Síðan eru 10 km að Aðalbóli í Hrafnkelsdal, og er þar aðeins um tvo bæi að ræða, og er mér tjáð, að annar þeirra sé að fara í auðn og því skammt að bíða þar til hinn fer það líka. Þetta vil ég Lenda á aðeins sem dæmi, til samanburðar því, sem ég fer fram á, sem er um 12 –15 km leið til nytja 10–14 bæjum. Mér sýnist mikið ósamræmi í því að hafna þeim vegi, en taka upp þennan veg í Norður-Múlasýslu, sem ég hef getið um. Ég heyri sagt, að hv. samgmn. Ed. óttist, ef farið er að taka upp nýjar brtt., þá komi óreiða á allt kerfið. En einn nm., hv. 1. þm. 5.-M., hefur tekizt að fá 68 km leið tekna upp í kerfið, en við hinir förum fram á 20–24 km. Annar nm., hv. þm. Barð., fékk 50–60 km vegi. Ég segi fyrir mig, að mér finnst hér órétt skipt. Ég hef sýnt fram á það, að hér er um meiri nauðsyn að ræða en um marga aðra vegi, sem hv. n. hefur lagt til, og ég vil fá þetta leiðrétt. Hv. nm. hafa verið kosnir í góðu trausti okkar um, að þeir mundu bera fram við hv. samgmn. Nd. vilja okkar og kröfur, þegar þeir mættu á þeim vettvangi. En þannig ber undir, að þegar verið er að ganga frá brtt. í n. og nm. okkar eru kvaddir á fund samgmn. þeirrar d., er ekki ein einasta af beíðnum okkar Ed.-manna tekin til greina, nema ef vera skyldi litill spotti í Eyjafjarðarsýslu. Þetta eru eflaust stórheiðarlegir menn, en þeir hafa bara töluvert brugðizt því trausti, sem við bárum til þeirra í þessum efnum.



Herra forseti. - Sem formaður samgmn. leyfi ég mér að upplýsa, að n. hafði málið til athugunar og komst að þeirri niðurstöðu að leggja til við þessa hv. d. að breyta ekki brtt. eins og hún kom frá hv. Nd. Þessi niðurstaða var byggð á því, að óttazt var, ef farið væri að breyta frv. meira en orðið er í Ed., þá gæti málið allt losnað úr viðjum og ekkert orðið samþykkt á þessu þingi.

Hvar er þá réttlætið?

Ég vil minna hv. þm. Dal. á, að réttlætið er ekki mælt í km, heldur eftir þörfinni í hverri sýslu. Hann veit vel, að það var komið til hans eins og annarra. Þá var hann á þeirri skoðun, að réttlætið væri ekki mælt í km, því að þá var hann með því, að samþykkt væri að taka upp styttri veginn, en fékk þann lengri að till. vegamálastjóra. Ég vil ennfremur benda á, að það er hægt að aka um þvera Dalasýslu. Hins vegar er Barðastrandarsýsla þannig sett, að það er aðeins hægt að aka inn í hana, en ekki í gegnum hana. N. væntir þess, að menn skilji, að það er málinu fyrir beztu, án þess að verið sé þar með að leggja dóm á, hvort till. eru nauðsynlegar, að málið verði afgreitt eins og það nú liggur fyrir, og það er vitað mál, að ekki verður búið að leggja helminginn af þessum vegum hvort sem er, þegar málið verður aftur tekið fyrir á næsta þingi. Annars vildi ég mælast til þess við hv. forseta, að hann taki till. á þskj. 581 til atkvæða, og ef hún yrði ekki samþ., þá hygg ég, að flestir hinir hv. þdm. vildu taka till. til baka. Þær komu fram bara af því, að búið var að opna leið fyrir brtt. með þessari till. Ég vildi því mælast til að farin yrði þessi leið, ef hv. forseti telur það rétt samkv. þingsköpum.



Forseti. Ég var áður búinn að segja fáein orð í samb. við till. þá, sem ég flyt á þskj. 603. Ég vil aðeins bæta því við, að af skiljanlegum ástæðum var nokkur áherzla lögð á það, að kaflinn „nýir vegir“ væri ekki felldur inn í frv. Ef það á annað borð álízt, að um þarfar vegagerðir sé að ræða, þá álít ég, að enginn skaði sé skeður, þó að vegakafli, sem verður réttlættur á annan hátt, sé felldur inn í þjóðvegakerfið. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að vegagerð yfirleitt ætti að vera á vegum ríkisins. Þetta, að koma með till. um vegi hér og vegi þar og láta svo teningskast ráða um það, hverjir eru teknir upp og hverjum úthýst, þó að þeir eigi jafnan rétt á sér vegna almenningsþarfa, er nokkuð, sem verður að leggjast niður. En það verður ekki gert á annan hátt en að vegakerfið verði þjóðnýtt í orðsins fyllstu merkingu. Hitt er annað mál, hve ríkið er mikils umkomið að kosta vegakerfið með svo mikilli þenslu, sem á því er. Þá er spurningin hve ört megi hraða framkvæmdum og hve einstök héruð eru mikils um komin að koma á móti ríkinu um framlag. Af þessum ástæðum tel ég einungis rétt, að till. um nýja vegi séu felldar inn í þjóðvegakerfið og ekki sé verið með því að stíga neitt glæfraspor. Hitt er í rauninni fordildarmál, hvað ýmsar þdn. segja - þó að þær segi: „Verið ekki að fara inn á okkar störf. Við erum búnir að segja annað: En d. eiga úrskurðinn, en ekki n., þó að þær vilji e.t.v. taka tillit til þessarar skoðunar, en það er ekki sjálfsagt, þó að n. leggi það til. Til þess að snúa mér að till. þeirri, sem ég á hér á þskj. 603, þá mætti hún fá samþ. fyrir þær sakir, að hún þolir vel samanburð við það, sem hér hefur verið haldið uppi um vegagerðir, í fyrri ræðum. Þetta er vegafrekt og fjölmennt hérað, ef ég ætti að nefna bæjatöluna í samanburði við vegalengdina, þó þolir það allan samanburð. Þar er fjöldi bæja með daglegar samgönguþarfir. Svo það er óhætt samvizkunnar vegna að samþykkja þessa till. Skal ég svo ekki eyða fleiri orðum að þessu.



Vegamál okkar Íslendinga hafa nú um nokkurt skeið verið bundin í kerfi, sem allir hv. þdm. kannast við. Það er þannig, að það er í fjórum flokkum. 1. Þjóðvegir, kostaðir af ríkinu. 2. Sýsluvegir, kostaðir af sýslufélögum að nokkru leyti, en að nokkru leyti af fé úr ríkissjóði. 3. Hreppavegir, kostaðir eingöngu af hreppunum. 4. fjallvegir, kostaðir af ríkinu. Þessi skipun hefur gilt um mörg ár og gefizt vel. Má telja, að vegagerðir hér á landi hafi gengið örara en vonir stóðu til, en það álit ég, að stafi af því, að skipting veganna var frá upphafi með skynsamlegum hætti. Því er ekki að neita, að um langt skeið hefur verið tilhneiging til að koma sem mestu af vegakerfi landsins á ríkissjóð beint. Má vera að það verði svo að lokum, að allar vegagerðir og viðhald vega verði kostað af ríkinu, en ég fullyrði, að það er ekki rétta leiðin til að vegalagningin gangi sem greiðast. Eitt sinn voru sýsluvegir einvörðungu kostaðir af sýslusjóði. En svo var hlaupið undir bagga af ríkinu, og nú er árlegt framl. til þeirra hluta í fjárl. Þetta hefur gefizt mjög vel. Með þetta fyrir augum leit samvinnun. samgöngumála svo á, að ekki mundi það greiða fyrir vegamálum landsmanna að taka hvern veginn af öðrum og gera að þjóðvegi, hvernig sem á stendur. Því að þar með er öllum skyldum í þeim efnum létt af sýslusjóðum, og enda þótt slíkt geti gengið með tímanum, þá á þó að sporna við því, að of mikill hraði komist á þau mál, því að slíkt getur haft illt í för með sér. Ég veit ekki, hvort hv. dm. hafa gert sér þetta ljóst, en það ættu þeir að gera, áður en það er um seinan. Ég er óhræddur um það, að samvinnun. samgöngumála hefur valið rétta leið, en ef Alþingi vill fara hraðar í þessu, þá verður því að hlíta. en sannfæring mín er sú, að sú stefna sé ekki til þess að flýta fyrir vegalagningu hér á landi. Ég vil í þessu sambandi benda á ummæli hv. þm. Barð., að ef breyt. eru gerðar frá því, sem er, þá getur ekki nema eitt af tvennu átt sér stað, annaðhvort verður frv. þetta ekki samþ. eða það fer út í hinar mestu ógöngur, og hvort tveggja er þvert á móti því, sem vakti fyrir samvinnun. samgöngmnála, og kapphlaupið milli hv. þm. um þessa vegi stefnir ekki í rétta átt. Samvinnun. samgöngumála kaus undirn. til þess að ræða við vegamálastjóra, og án þess að ég sé að hæla þeirri n., þá get ég sagt það, að mikil vinna var lögð í þetta, og hvergi er hægt að dæma betur um þessi mál en í skrifstofu vegamálastjóra, sem rannsakar þessi mál ýtarlega. Um brtt. þær, sem fyrir liggja, skal ég ekki segja eitt einasta orð. Ég efa ekki, að ýmsar eigi þær rétt á sér, en brýna nauðsyn virðist mér ekki vera hægt að leggja til grundvallar þeim. Ég mun hiklaust greiða atkvæði gegn þeim öllum, ekki þó af því, að þær eigi ekki rétt á sér, heldur af því að ég vil, að þetta sé nú stöðvað að sinni. Ég vil gera lítils háttar að umræðuefni ummæli hv. þm. Dal., sem mér komu alleinkennilega fyrir sjónir, og þessi hv. þm. virðist hafa ruglazt í landafræðinni. Hann sagði, að ég hafi komið inn í fjárl. nú 68 km löngum vegi, en það er ekki rétt. Ég vildi aðeins leiðrétta þessi einkennilegu ummæli þessa hv. þm., sem, að því er mér virðist, geta ekki stafað af öðru en misskilningi. Ég get svo látið útrætt um þetta að sinni, en vona, að hv. d. geri það upp við sig, hvort hún vill láta hér staðar numið eða halda áfram að breyta frv.



Herra forseti. - Ég skal ekki þreyta umr., en aðeins segja nokkur orð. Það virðist svo vera, sem við hinir eldri þm. eigum erfitt með að gera hinum nýja hv. þm. Barð. til hæfis. Þegar brúal. lágu hér fyrir hv. d., þá deildi hann á mig fyrir það, að ég skyldi ekki koma með brtt. fyrr en við 3. umr. málsins, og nú deilir hann á mig fyrir það, að ég skuli nú að formi til taka upp brtt. við þetta frv., en sú brtt. hefur legið fyrir Alþingi jafnlengi og frv. eða síðan í haust, svo að þessi till. mín er ekkert ný af nálinni. Hv. þm. Dal. sagði, ef brtt. yrði samþ., þá mundi hv. n. finnast komin óreiða á kerfið. Ég veit ekki almennilega, við hvaða kerfi hann hefur átt, en líklega hefur það verið þjóðvegakerfi landsins almennt. E.t.v. er þetta rétt, en hv. þm. veit vel, að oft áður hefur komið óreiða á vegakerfið. Svo vil ég drepa á ummæli hv. þm. Barð. Hann sagði, að Eyjafjarðarsýsla hefði meiri þjóðvegi en nokkur önnur sýsla landsins. Ég veit ekki, hvort hann átti við, að svo hefði verið undanfarið, eða hvort hann meinti þetta frv. En hvað um það. Ef hann heldur því fram, að Eyjafjarðarsýsla hafi lengsta þjóðvegi af sýslum landsins, þá er bezt fyrir þennan hv. þm. að fara til vegamálastjóra og læra betur, því að ég fullyrði að svo sé ekki. Hann sagði enn fremur, að reipdrátturinn um þetta mál stafaði af mér. Mér þykir harla einkennilegt, ef svo er, enda þótt ég setji nú fram þessa till. mína, sem hefur legið fyrir Alþingi síðan í haust, en ef hægt er að tala um reipdrátt, þá er það frekar hv. þm. Barð. en ég, sem stendur fyrir honum. Þessi hv. þm. óskaði eftir því, að hæstv. forseti bæri till. mína upp fyrst, og ástæðan fyrir því sagði hann, að væri sú, að ef vegalögin yrðu opnuð á annað borð, þá mætti sjálfsagt samþykkja fleira. Ég hélt, að frv. sjálft væri opnun vegalaganna en ekki einstakar till., sem fram eru bornar. Í sambandi við þetta vil ég benda hæstv. forseta á, að till. mína á að bera upp síðasta, af því að hún er við atriði í frv., sem koma þar síðar fyrir heldur en hinar brtt. Þótt ég hafi formlega viljað gefa hv. d. kost á að fjalla um till. mína, þá játa ég, að ég er sæmilega ánægður með frv. eins og það er nú, fyrst verið er að gera breyt. á vegal. á annað borð. Ég get enn fremur lofað því, ef hinar brtt. verða felldar eða teknar aftur, þá mun ég taka aftur till. mína. Ekki vegna þess, að hún eigi ekki rétt á sér, úr því sem komið er, heldur vegna hins, að ég skoða það þá sem vilja hv. d., að hún kæri sig ekki um að breyta l. frekar en frv. fer fram á. Það væri fróðlegt að heyra, hvaða reglu hafi verið reynt að fylgja við afgr. þessa máls. - Ég ætla þó ekki að spyrja hv. n. um það, því að það liggur ljóst fyrir, að engum reglum hefur verið fylgt. Einn nm., hv. 1. þm. 5.-M., talaði um kerfi, sem fylgt hefði verið, en ég mótmæli því eindregið. Þetta kerfi, sem var í fyrstunni, hefur hvað eftir annað verið þverbrotið. Fjöldi vega hefur komizt inn á vegalögin, sem ekki hafa þýðingu nema fyrir einstaka sveitir, og handahóf hefur ráðið um þessi mál, og eins og ég sagði við 2. umr. um þessa brtt. mína, þá er hún í fyllsta samræmi við það, sem er í þessu frv. og hefur áður komizt inn á vegalögin. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, þá mun ég ekki þreyta umr., en vil endurtaka það, að menn þurfa ekki að óttast, að till. mín komi undir atkv., ef d. sýnir með atkvgr. eða flm. með því að taka aftur sínar till., að þeir óski ekki eftir frekari breyt. á l. en í frv. eru.



Herra forseti. - Ég skal ekki teygja lopann um þetta meir en orðið er. Ég vil geta þess, að það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Eyf., að ég hafi sagt, að brtt. kæmu óreiðu á kerfið, því að ég er einmitt með minni till. að reyna að koma reglu á það. Annars vil ég skýra frá þessari brtt. minni, því að við 2. umr. voru ýmsir hv. þm. fjarverandi, sem nú eru viðstaddir. Þessi vegur liggur um Haukadal að hrossi, en þar tekur við fjallvegur yfir í Hrútafjörðinn. Þetta er þannig tengiliður milli Suðurdalanna og Norðurlandsins, og á þess vegna mikinn rétt á sér. Hv. 1. þm. S.-M. sagði, að ég mundi hafa ruglazt í landafræðinni, en ég vil spyrja: Eru ekki Búðir, Stöðvarfjörður og Breiðdalsvík í Suður-Múlasýslu? Vegurinn, sem um ræðir, er tengiliður milli þessara staða, og vegamálastjóri upplýsir, að hann sé 46 km að lengd og sé nýr þjóðvegakafli. Einnig stend ég í þeirri meiningu, að Eskifjörður sé í Suður-Múlasýslu, og það segir, að þessi vegur, sem um ræðir, Norðfjarðarvegur, liggi milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, og sé 22 km að lengd, einnig nýr þjóðvegakafli. - 22 km og 46 km eru 68 km, svo að ég álit, að ég hafi farið með rétt mál. Hv. þm. Barð. sagði, að réttlæti væri ekki mælt í km, og sagði það út af því, að ég hafði valið styttri veginn tekinn í þjóðvegatölu. Hann sagði enn fremur, að ekki væri meiri þörf að hjálpa Dalamönnum en Barðstrendingum. Nú er svo háttað, að þjóðvegurinn til Barðastrandar- og Strandasýslu liggur um Dalasýslu, og vegagerðir á þeirri leið allar skrifaðar sem vegafé til Dalamanna, meir að segja leiðin frá Saurbæ inn fyrir Gilsfjörð, en mér væri svo sem sama, þó að sá vegaspotti, sem tengir sýslur þessar við Dalasýslu, 15 km að lengd, verði niður felldur, því að ekkert hafa Dalamenn að sækja til Barðstrendinga eða Strandamanna, en þessar sýslur njóta nær eingöngu góðs af þessum vegi.



Ég vil svara hv. þm. Dal. Þannig er háttað með þessa vegi, sem hann minntist á, að þeir hafa verið á vegalögum síðan 1933. Ég var þá flm. að þessum vegaspotta milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, en vildi að vegamálastjóri ákvæði hvar hann skyldi liggja. Nú hefur hann gert það, og í frv. stendur því núna, að hann skuli liggja frá Eskifirði um Oddsskarð til Norðfjarðar. En þessi vegur er ekki nýr þjóðvegur, þó að þarna sé aðeins slegið föstu, hvar hann skuli liggja. Hann hefur verið á vegalögum síðan 1933. E.t.v. hefur hv. þm. Dal. ekki athugað þetta, eða hann er að reyna að notfæra sér þetta til framdráttar till. sinni, en það tel ég ekki sæma honum.



Herra forseti. - Deilan stendur ekki um það, hvaða vegum sé nauðsynlegt að koma inn á vegalögin, heldur um það, hvort opna skuli vegalögin og þar með missa taumhald á frv. Mér skilst á hv. 1. þm. Eyf., að augu hans væru nú loks að opnast fyrir þeirri hættu, og er það gott þótt seint sé. Hann lýsti því sem sé yfir. að hann mundi taka aftur sína brtt., ef hin:.ar brtt. yrðu felldar eða teknar aftur, og ég mun viðhafa sömu aðferð með till. mína. Mér er skylt að svara hv. 1. þm. Eyf., en hann spurði um, hvaða reglu hefði verið fylgt við afgr. þessa máls, og bætti því við, að engri reglu hefði verið fylgt. Sú regla var viðhöfð að senda allar till. til vegamálastjóra og fá umsögn hans um þær, síðan var samþ. í samgmn. að till. skyldu upp teknar. Enn fremur voru hv. þm. spurðir um, hvað þeir gætu fallizt á, og þar á meðal hv. 1. þm. Eyf. –Þetta var sú regla sem fylgt var. Aldrei var um það rætt, hvar þörfin væri mest, en ef svo hefði verið, þá hefði hv. 1. þm. Eyf. ekki fengið neitt. Hv. þm. Dal. kaus sér styttri veginn, en vegamálastjóri áleit heppilegra að taka lengri leiðina, og það er þess vegna ekki samgmn. að kenna að ekki hefur verið fallizt á till. hv. þm. Dal. Út af þeim ummælum hv. 1. þm. Eyf., að reipdrátturinn um málið væri mér að kenna, þá vík ég þeim ummælum aftur til föðurhúsanna, en vil benda á, að mikil óreiða virðist vera í hugsunarkerfi þessa hv. þm., hvað málinu viðvíkur. Ég tel heppilegra að ljúka umr. um málið á þessum fundi, því að ég álit að það sé þegar nægilega rætt.



Ég vil leiðrétta skekkjur, sem komið hafa fram síðan ég talaði síðast, og vil þá fyrst svara hv. þm. Barð. Hann sagði, að vegamálastj. hefði álitið heppilegra að velja lengri leiðina. Ég tel mig hafa til að bera fullkominn kunnugleika á staðháttum þarna og tel styttri veginn heppilegri. Ég get ekki flett upp í l., en ég þykist muna það rétt, að búið sé að ákveða, að vegurinn liggi yfir Vaðlavíkurheiði til Neskaupstaðar, en hún reyndist ekki þægileg fyrir Neskaupstað, og var þá hörfið að því að leggja veginn um Oddsskarð. Ég verð að segja, að það kemur fram staðreynd í þessu máli, þar sem álitsskjal vegamálastjóra er, sem prentað er með nál. samgmn. Nd. 12. at-. riðið í þessu skjali er um þennan veg. Það er örstutt, aðeins ein lína, og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Norðfjarðarvegur er nýr þjóðvegarkafli, 22 km að lengd“. Í útskýringum frv. er frá því skýrt, að þessi vegur sé frá Eskifjarðarkaupstað um Oddsskarð til Neskaupstaðar. Það verður að virða mér til vorkunnar, ef ég fer hér ekki rétt með, en þannig mæla gögn þau fyrir, sem hann sjálfur, að því leyti sem hann tilheyrir samgmn., hefur lagt fram fyrir okkur, og einnig álitsskjal vegamálastjóra.



Mér þykir leiðinlegt að verða að eiga orðastað nú við hv. þm. Dal., því að hann er nú með allt öðrum hætti en hann er vanur að vera. Ég vil benda honum á, að ég veit ekki til, að tekinn hafi verið úr þjóðvegatölu nokkur vegur, sem búið hefur verið að leggja. Nú vita allir, að Viðfjarðarveg er búið að leggja fyrir mörgum árum. Hitt er rétt, að þetta getur verið sök vegalaganna. Í þeim stendur „Vegur frá Eskifirði til Norðfjarðar“ ekkert annað, eins og búið er að margtaka fram. Eina breyt. er sú, að í þessu frv. er tekið fram, að vegurinn skuli liggja um Oddsskarð. Ég vil einnig benda þessum hv. þm. á, að ég veit ekki betur en hann sé búinn að samþ. í fjvn. mjög myndarlega fjárupphæð til vegarins yfir Oddsskarð.

Ég lét það afskiptalaust

. Hann gerði engan ágreining. Þetta tekur af öll tvímæli.

Það lá fyrir frá hv. þm., að hann væri í þjóðvegatölu.

Hann er í þjóðvegatölu. Það lá fyrir frá vegamálastjóra, að hann ætlaði að leggja veginn um Oddsskarð, en hann hefur úrskurðarvald um vegalagningar. Annars er sannleikurinn sá, að mér leiðist að verða að eiga orðastað við hv. þm. Dal., því að venjulega fellur okkur vel saman.

Bernharð Stefánsson Hv. form. allshn., þm. Barð., gat þess, að hver þm. hefði verið spurður um það, hvað hann gæti gert sér að góðu viðvíkjandi þessum vegalögum. Ég veit ekki, hvað ég á að segja um þetta hvað mig snertir. Tveir hv. þm. úr allshn. áttu að vísu tal við mig snemma á þingi og sögðu mér, hvað vegamálastjóri vildi fallast á af till. mínum. Ég gat þess við þá, að ég óskaði annars fremur en þess, sem vegamálastjóri lagði til, en eftir því. fóru þeir, en ekki eftir hinu, hvað ég hefði einkum óskað. Annars er það ákaflega einkennilegt og upplýsandi um störf þessarar n., sem hv. form. skýrir frá hér. Hann sem sé segir, að n. hafi aldrei athugað, hvar þörfin væri mest, heldur eftir því, að því er mér skilst, eingöngu farið eftir því, hvernig hún gæti framast gert þm. ánægða. Ég held nú, að það væri yfirleitt hlutverk n. eins og annarra n. í þinginu að athuga það og gera till. eftir því, hvað alþjóð er gagnlegast.  Þá var hann að hafa upp eftir hv. þm. Dal., að ég hefði farið rangt með orð hans. Hann segist ekki hafa haft fyrir því að athuga, hvernig ummæli mín féllu. Hv. þm. Dal. misskildi þau líka. Ég var ekki að segja, að hann hefði sagt, að það kæmi óreiða á þetta kerfi, ef brtt. yrðu samþ., en hann tók orð mín svo, og hv. þm. Barð. hafði það líka athugalaust eftir sessunaut sínum. Ég var að segja, og ég vona, að það standi á sínum stað hjá þingriturum og einnig í ræðu hv. þm. Dal., að hann hafi verið að gizka á það, að n. mundi finnast koma óreiða á þetta kerfi, ef einhverjar brtt. yrðu samþ. Þetta sagði hv. þm. Dal., og þetta var það, sem ég vitnaði til. Hvor okkar hefur óreglulegra hugsunarkerfi, ég eða hv. þm. Barð., ætla ég ekki að fara út í, það verður kannske aldrei úr því skorið, en ég held, að það væri þó betra fyrir hv. þm. Barð. yfirleitt að gefa sér tíma til að hugsa svolítið meira, áður en hann talar. Eiríkur Einarsson: Það er eitt atriði, sem hér hefur komið til umr., sem gefur mér tilefni til að rísa úr sæti mínu, en það er það, að menn úr samgmn. leggja ríka áherzlu á, að frv. verði ekki opnað, heldur samþ. eins og það liggur fyrir. Þar finnst mér skina of mikið í, að búið sé að eyða mikilli umr. í frv. og ganga vel frá því og þetta eigi að vera til frambúðar. Í sambandi við þetta hefur einnig komið fram, að af hálfu n. hafi verið leitað álits hjá einstökum þm., hverjar óskir þeirra væru um vegagerðir, þegar ætti að ganga frá vegalögunum eins og eins konar stjórnarskrá fyrir áratugi. Þessi rödd hrópandans hefur alls ekki borizt mér til eyrna, og ég bar fram till. mína án þess að ráðgast við samgmn. eða vegamálastjóra, af því að ég vissi ekki, hvað ríkt var á haldið um meðferð málsins í d. Áður en gengið er til atkv. um till. mína í d., vil ég að þetta komi skýrt fram. Ég álít, að til þess að þetta séu samrímanleg orð, þurfi að vera áhöld um, hvað n. er vandlát um að hrófla ekki við till. sínum eins og þær leggja fyrir og hitt, að þetta sé unnið á opinberu sviði á Alþingi og þm. hafi verið undirstungnir með þetta mál, þó að þar hafi út af brugðið eins og ég hef nú lýst, því að það er misskilningur, að öllum þm. hafi gefizt tilefni til að láta í ljósi óskir sínar og þarfir í vegamálunum.



Í tilefni af ummælum hv. 2. þm. Árn. vil ég segja, að það var ekki eðlilegt. að n. talaði við hann um vegatill., því að það lágu ekki fyrir neinar brtt. frá honum. Það er ekki hægt að álasa n. fyrir, að hún skuli ekki hafa talað við þm., sem höfðu ekki áhuga eða framkvæmd í sér til að koma með brtt. við frv. Hv. 1. þm. Eyf. vil ég segja það, að n. batt sig gersamlega við till. vegamálastjóra. N. gat ekki farið að þeytast út um allar sýslur landsins til að athuga, hvar ætti að byggja vegaspotta.



Þó að frv. hafi komið fram á Alþingi síðar en þingsköp áskilja, hefur verið venja að veita afbrigði, en n. hefur haft þá aðferð að taka ekki til greina þær till., sem hún taldi ekki nógu fljótt fram komnar. Ég hélt, at5 það ætti ekki að fara eftir því, heldur hinu, hversu mikinn rétt till. ættu á sér. Það getur vel verið, að þær síðustu séu sanngjarnastar og þær fyrstu fjarstæðastar, og það á að fara eftir því einu, hvort er efnislega rétt að samþ. till., en engu öðru.



Ég vil segja hv. 1. þm. N.-M. það, að ég hef alls ekki sagt, að vegurinn frá Eskifirði til Viðfjarðar ætti að vera yfir Vaðlavíkurheiði. En þessu var breytt með þessum l., svo að nú verður vegurinn til Viðfjarðar látinn halda áfram og einnig lagður vegur yfir Oddsskarð. Í álitsskjali vegamálastjóra á þskj. 459 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðfjarðarvegur einn þjóðvegur og talinn til Neskaupstaðar, en nú er horfið að því ráði að leggja hann aðeins til Viðfjarðar. En þjóðvegur milli Eskifjarðar og Neskaupstaðar verður lagður um Oddsskarð, og heitir sá vegur þá Norðfjarðarvegur, sbr. tölulið 12,“ en töluliður 12 hljóðar svo: „Norðfjarðarvegur er nýr þjóðvegarkafli, 22 km á lengd“. Ég þarf svo ekki að deila um þetta lengur. Það er illt að kenna gömlum manni að leiðrétta sig, og verður að virða honum það til vorkunnar; býst ég við, að það verði ekki heldur hægt í þetta skipti, svo að ég hætti við það.



Ég vil aðeins til að árétta það, sem ég sagði áður, sanna skjallega fyrir hv. þm. Dal., að í núgildandi vegalögum stendur 8. liður í Austurlandsvegum: „Norðfjarðarvegur: Frá Eskifirði til Neskaupstaðar“. Ekkert annað stendur í vegalögunum. Vegamálastjóra er ætlað að ákveða. hvar vegurinn skuli liggja. Hann gerir það á sína ábyrgð og hefur fullt leyfi til þess. Hér er því ekki um nýjan veg að ræða.



Það er fyrirspurn. Ég var hér ekki við í gær. Nú sé ég, að engin brtt. hefur verið borin fram. En hv. þm. Str. lýsti því yfir við 2. umr., að hann ætlaði að koma með brtt. við 3. umr., og fékk á þeim grundvelli dagskrártill. fellda. Nú vildi ég vita, hvernig í þessu liggur.



Þetta er rétt hjá hv. þm. En við nánari athugun á frv. sá ég, að þess var ekki þörf að koma með brtt.



Ég var veikur, er mál þetta var reifað hér við 2. umr., og hef því ekki getað myndað mér eins ákveðna skoðun um þetta og æskilegt væri, og greiði því ekki atkv.



Með tilvísun til þess, að samþykkt þessa frv. er í raun og veru vantraust á ríkisstj. um að inna af hendi það verk, sem sameinað Alþ. hefur ákveðið að fela henni, og jafnfram með tilvísun til þess, hv. þm. Str. virðist hafa fengið dagskrártill. fellda með fölskum rökum, segi ég nei. Á 83. fundi í Nd., s.d., skýrði forseti frá, að sér hefði borizt frv. frá Ed., eftir 3. umr. þar.