Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. við frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Nál. er á þskj. 355. Þetta mál er komið frá hv. Ed. en þar var bætt við upphaflega frv. nöfnum 13 einstaklinga, bætt við þá 18 sem þar voru. Samtals er því hér um að ræða 31 einstakling sem ríkisborgararétt hlýtur, verði þetta frv. að lögum. Nefndin hefur athugað frv. og gögn sem því fylgja og leggur einróma til að það verði samþykkt eins og það er komið frá hv. Ed.



Herra forseti. Ég veit ekki nema að væri rétt að ég beindi þeim tilmælum til virðulegs forseta í upphafi máls míns að hafa á því athugun ef ég kynni að ruglast í ræðu minni og fara að ræða um einhverja aðra skatta eða eitthvert annað mál af því tagi en nákvæmlega er til umræðu á dagskrá núna, að biðja þá virðulegan forseta að gera mér viðvart því það hlýtur að koma að því að hv. þm. fari að ruglast á því hvar þeir eru staddir í skatta-, tolla- og vörugjaldssúpunni og það væri leiðinlegt ef maður færi að halda hér langa ræðustúfa um einhver önnur mál sem annaðhvort ætti eftir að afgreiða eða væri rétt búið að afgreiða. En ég held að við séum að ræða núna frv. til l. um breytingu á tollalögum. Er það ekki rétt, virðulegur forseti? Það er þessi litla bók upp á 340 bls. ef ég man rétt sem var dengt inn í þingið fyrir viku eða svo, tíu dögum hið mesta. Þetta er upp á 340 síður og víða er nú letrið fremur smátt. Kemur það sér að vísu vel að sá sem hér talar hefur góða sjón. En svo smátt er það að ég býst við að ýmsum gengi erfiðlega að lesa það uppréttir í þessum ræðustól nema að beygja sig þá eitthvað niður að bókinni. Og ástæðan er auðvitað einföld. Hún er sú að hér er óhemju magni upplýsinga eða efnisatriða troðið inn í eitt frv., nákvæm sundurliðun á nánast öllum þeim varningi sem hugsast getur í henni veröld og er fskj. eða viðauki við lög um tollamál, svonefnd tollskrá, og hefur lagagildi sem slík. Þetta gefur manni ærin tilefni til að ræða ofurlítið um störf okkar á löggjafarsamkundunni, til hvers við erum þar saman komin og hvert á að vera okkar hlutverk í stjórnkerfi landsins, og það vakna auðvitað ýmsar efasemdir á dögum eins og þessum, sem við lifum nú í starfi þingsins, en þó sennilega sjaldan eins og í tengslum við meðferðina á þessu tollafrumvarpi í þinginu. Það gefur auga leið að hv. þm. hafa haft næsta litla möguleika á að setja sig inn í þetta mál eins og skyldi. Ég leyfi mér að fullyrða, án þess að ég ætli með því að særa einn eða neinn, að enginn einasti af þeim 63 mönnum sem sitja á Alþingi hafi lesið þetta gagn spjaldanna í millum. Ég býst við að þeir allra vöskustu hafi náð að fletta því kannski síðu af síðu og skálesa, eins og sagt var hérna í skólanum í gamla daga þegar menn voru orðnir tímalitlir fyrir próf og fóru á hundavaði yfir efnið, þá var það kallað að skálesa, a.m.k. í mínum hópi, og þannig hafi menn gripið niður í plagginu, hlaupið yfir það, en það er einfaldast að viðurkenna, a.m.k. vil ég gera það fyrir mína hönd, að það er langt í frá að ég hafi skoðað þetta eins og vert væri og skylt. Það getur vel verið að einhverjum þyki með öllu ástæðulaust að gera mikið mál úr því að verið sé að afgreiða nýja tollskrá án þess að menn hafi lesið hana vandlega og kynnt sér hana, en er það tilfellið? Er ekki ástæða til þess fyrir hv. þm., sem eru að setja lög í landinu, að fara ofan í saumana á þessari flokkun og á þeim tollaprósentum sem meiningin er að leggja á einstaka flokka og einstakar vörutegundir? Ég segi jú. Hér er nefnilega verið að setja með lögum ákvæði sem hafa bein áhrif á verð varnings í landinu, bein áhrif á lífskjör almennings, bein áhrif á samkeppnisstöðu atvinnugreina, bein áhrif á möguleika íslensks iðnaðar og svo mætti áfram telja. Það skiptir t.d. býsna miklu máli fyrir iðnað, sem er að vaxa úr grasi eða er að berjast í bökkum eða bönkum á Íslandi í dag, hvort samkeppnisvarningur eða vörur, sem ætla má að keppi að meira eða minna leyti um markaðshlutdeild við þá framleiðslu, lenda í tollflokki 0 og vörugjaldi 0 eða kannski 30 og 171/2 eins og mér skilst nú að toppurinn sé á þessu. Nú eru í gildi ákvæði um tollun á samkeppnisiðnaði og allt það sem við vitum að er misjafnlega mikið mark tekið á, en hitt er alveg ljóst að hér er um ýmsar skyldar vörutegundir að ræða oft og tíðum sem keppa hver við aðra með beinum eða óbeinum hætti og innan t.d. þess stóra hluta varningsins, sem notaður er í landinu, sem einu nafni má kalla matvörur, innan þess málaflokks ríkir samkeppni. Hún þarf ekki endilega að vera spurningin um hvort menn kaupa mismunandi tegund af sömu matvöru undir mismunandi vörumerkjum. Hún getur nefnilega snúist um hvort menn kaupa eina tegund í staðinn fyrir aðra. Ef verðlag á einni mjölvöru er hátt geta menn farið yfir í aðra mjölvöru og jafnvel yfir í allt aðra tegund, yfir í mjólk eða kjöt eða eitthvað annað í staðinn fyrir brauð. Þetta vita menn. Það er hægt að taka svona dæmi utan endis um að þessi flokkun hér og það í hvaða tollflokki varningurinn lendir hefur bein og óbein áhrif með ýmsum hætti á alla stöðu verslunar, alla lífsafkomu almennings, samkeppnisstöðu atvinnugreina o.s.frv. Þess vegna, herra forseti, tel ég það alvarlegra mál en ýmsir hafa kannski viðurkennt eða samþykkt að þessu frv. er hent inn á þessu stigi málsins og meiningin er að reka það í gegn á örfáum dögum og gera það að lögum. Ég tel það mjög alvarlegt mál vegna þess að þrátt fyrir allt er tollskráin mjög mikilvægt plagg. Þegar maður reynir að líta í þetta og flettir þessum dálkum eru sitt á hvað tölur um tolla, í dálki A, sem kemur nokkuð oft fyrir, allt frá 0, 5, 10, 15, 20, 30 o.s.frv. Reyni maður svo að skoða innan ýmissa tollflokka hvort það sé eitthvert rökrétt samhengi í því hvaða varningur lendir hvar. Auðvitað býst maður við að finna út úr slíkri yfirferð eitthvert innra rökrétt samhengi um þessa tollflokkun. Ég hef leitað talsvert að slíku, en ég verð að segja að mér gengur alveg bölvanlega, herra forseti, að finna nokkuð slíkt. Það litla sem maður les út úr þessu virðist það margt vera býsna öfugsnúið, t.d. sú árátta þeirra höfunda, sem hér kemur berlega fram, að velja sér allar vörur sem hafa orðið "heimilis" einhvers staðar nálægt sér til sérstakrar meðferðar í sambandi við tolla og reyndar vörugjöld líka sem koma sjálfsagt til umræðu á eftir. Og hvers vegna er það nú svo að þessi vöruflokkur, þar sem orðið "heimili" eða "heimilis" kemur fyrir, verður svona fyrir barðinu á höfundunum? Ég held að ástæðan sé ekki nein mannvonska eða markviss stefna um að skattleggja sérstaklega varning heimilanna. Ég held að ástæðan sé ósköp einfaldlega sú að menn voru ekkert að velta slíkum hlutum fyrir sér. Það var allt annað sem réði því þegar tollflokkun var negld hér niður en slíkt. Það er mergurinn málsins að mínu mati að það vottar ekki fyrir í þessari flokkun nokkru sem heitir heimilisstefna eða fjölskyldustefna. Hvar er fjölskyldustefna hæstv. ríkisstjórnar ef lesa ætti hana út úr þessu tollafrumvarpi? Ég er hræddur um að hún þætti harla skrýtin ef menn tækju sig til og færu í gegnum þetta frv. með það fyrir augum að finna hvernig fjölskyldustefna hæstv. ríkisstjórnar, sem hv. þm. Karvel Pálmason styður svona öðru hverju að hluta, er í þessu tollafrumvarpi. Þá yrði eftirtekjan skrýtin. Ég er nefnilega ansi hræddur um að t.d. þessi mikla árátta til að tolla og skattleggja heimilisvörur þætti skjóta nokkuð skökku við fögur fyrirheit í stjórnarsamningi ríkisstjórnarinnar. Annar flokkur, þ.e. matvaran, veldur manni nokkru hugarangri þegar maður ætlar að lesa út úr flokkuninni manneldisstefnu hæstv. ríkisstjórnar, manneldisstefnuna sem nú er mjög í tísku og Landssamband framsóknarkvenna ku hafa alveg sérstakan áhuga á eins og upplýst var fyrr í umræðunni. Hvar er manneldisstefna hæstv. ríkisstjórnar eins og hún birtist í þessu tollafrumvarpi? Kannski kemur hæstv. fjmrh. upp á eftir og svarar okkur þessu eða hæstv. heilbr.- og trmrh. Það ætti að koma mál við hann hvernig með þessa flokkun er farið. Jú, ætli megi ekki draga manneldisstefnuna saman í nokkur orð, herra forseti, og segja sem svo að hún felist aðallega í því að skattleggja og tolla hollustuvörur en lækka verð á sykri, sælgæti og gosdrykkjum og öðru slíku.  Nei, það er alveg ljóst að allt slíkt rökrænt samhengi, sem byggir á einhverri stefnumörkun, vantar. Það er ekki fyrir hendi í plagginu. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh., af því það kom ekki fram í hans agnarlitlu framsöguræðu: Hvaðan er þetta tollfrumvarp komið, hvaðan er það ættað, hverjir eru foreldrarnir? Það læðist að manni sá lúmski grunur við lestur plaggsins að hér sé um næstum því að segja hráa þýðingu að ræða á einhverju erlendu plaggi. Það getur vel verið að það komi fram að höfundarétturinn sé virtur einhvers staðar í fskj. eða grg. Ég hef ekki lesið hana nægjanlega vel til að ganga úr skugga um það til að þora að fullyrða að það komi ekki einhvers staðar fram, en ekki fann ég það við fljótan yfirlestur. Þó er mikið nefnt hér EFTA og EBE og væri svo sem ekki ólíklegt að farið hefði verið í smiðju þangað og einhverjir pappírar af því taginu þýddir yfir á íslenska tungu. Ástæðan fyrir því að mér þykir það mjög sennileg tilgáta að hér sé um þýðingu að ræða er m.a. sú að hér eru svo myndarlega sundurliðuð ákvæði um tolla ef skyldi koma til innflutnings á ýmsum varningi sem ekki hefur verið daglegur hér á Íslandi, svo sem eins og skriðdrekar og kjarnakljúfar og ótalmörg alls konar vopn, næstum því að segja öll þau morðtól sem nöfnum tjáir að nefna.  En hvað um það. Þetta rennir að mínu mati allt stoðum undir að hér sé á ferðinni einhver aðsend stöðluð erlend skrá sem hafi verið þýdd yfir á íslensku. Þýðingin hefur sjálfsagt tekist þokkalega, ég er ekki að efa það, en tollflokkunin er væntanlega íslensk eða hvað og það er væntanlega manneldis-, heimilis- og fjölskyldustefna hæstv. ríkisstjórnar sem birtist í tollflokkuninni. Eða ætlar hæstv. ríkisstjórn líka að afneita því? Ber kannski að skilja það svo að líka tollprósenturnar séu fengnar að láni einhvers staðar utan úr heimi? Ég tel alveg nauðsynlegt, herra forseti, að hæstv. fjmrh. útskýri þetta fyrir deildinni. Nú er þetta mál til meðferðar í seinni þingdeild og hún hefur ekki marga sólarhringa til að starfa, þessi þingdeild. Hér sitja þó 2/3 hlutar þm. Ég tel ekki ganga annað en að hæstv. fjmrh. greiði fyrir umræðunni eins og hann getur með því að koma með þær upplýsingar sem hann er beðinn um með þessum hætti. Ég vona að hæstv. ráðh. hafi tekið niður þessar athugasemdir og upplýsi okkur um hvernig þessum málum er háttað, hvaðan þessi tollskrá er ættuð, í hvaða samhengi hún er við okkar alþjóðlegu skuldbindingar gagnvart Fríverslunarbandalagi og samstarfi okkar við Efnahagsbandalag og aðra, hvort það er t.d. af þeim sökum talið nauðsynlegt að hafa ítarleg ákvæði um innflutning á kjarnakljúfum og skriðdrekum í skránni, byssum og öðrum slíkum morðtólum eða hvort það er einfaldlega vegna þess að menn nenntu ekki að vera að skera út úr skránni það sem var í henni fyrir þegar hún var sett í þýðingu. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að það sé tryggt, þegar sett eru ný tollalög í landinu, að farið hafi verið yfir þau eins rækilega og kostur er með tilliti til þess að þau séu í sem bestu samræmi við okkar þarfir og okkar hagsmuni á sviði framleiðsluiðnaðar í landinu. Ég held að það sé þegar til kastanna kemur e.t.v. stærsta málið sem að verulegu leyti er til lykta ráðið þegar ákvæði um tollskrá eða tolla og vörugjöld eru sett niður hvernig á þeim málum er haldið með tilliti til samkeppnisstöðu og möguleika íslensks framleiðsluiðnaðar. Við höfum á Íslandi horft upp á iðngreinar vaxa og við höfum horft upp á iðngreinar deyja. Það er t.d. ekki langt síðan húsgagnaiðnaður var í mínu kjördæmi mjög stór atvinnugrein og veitti hundruðum manna atvinnu, jafnvel á Akureyri einni. Nú hafa menn horft upp á það á seinni árum að þessi iðngrein hefur dalað og næstum að segja liðið undir lok, a.m.k. í þeirri mynd sem hún var hér áður með myndarlegri framleiðslustarfsemi. Menn skulu ekki halda að það séu hlutir sem ekki þarf að hafa augun á að staða, grundvöllur slíkra atvinnugreina getur oft verið veikari en margan grunar. Þar má stundum minna út af bera en menn halda til þess að illa fari. Þarna finnst mér að ýmislegt skorti á. A.m.k. virðist mér við þá fljótaskrift sem þetta mál hefur fengið á hinu háa Alþingi að það hafi ekki fyrir sitt leyti fengið tíma til að ganga úr skugga um það svo sem skylt væri að fara yfir þetta dæmi. Nú er það að vísu svo að þær fréttir hafa borist Alþingi utan úr bæ að ákveðinn hluti heildarsamtaka atvinnulífsins eða aðila vinnumarkaðarins, eins og það er stundum orðað, hafi fengið að koma nálægt samningu plaggsins og það eru stórkaupmenn og Kaupmannasamtökin, Verslunarráð og Félag ísl. iðnrekenda. Það kemur fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. að þessir aðilar hafi haft þrjár vikur til að skoða frv. utan þings áður en það kom inn á borð Alþingis. Það er sem sagt væntanlega þannig að stórkaupmenn hafa haft jafnmargar vikur og hv. Nd. á að fá sólarhringa til að skoða þetta mál áður en það er gert að lögum. En þó að ég hafi talað mikið um iðnaðinn og nauðsyn þess að það sé tryggt þegar tollastefnan er mörkuð að hagsmuna hans, hins innlenda framleiðsluiðnaðar, sé gætt eins og kostur er við mörkun tolla- og vörugjaldsstefnunnar, þá eru fleiri aðilar sem eiga mikið í húfi. Þar eru til að mynda samtök neytenda og samtök launamanna. Hefði ekki verið eðlilegt að þeir aðilar hefðu a.m.k. haft jafnlangan tíma stórkaupmönnunum og iðnrekendum til að fara yfir tollskrá? Það kemur ekkert fram um það að svo mikið sem við þá hafi verið talað annað en það, sem er upplýst í nál. minni hl., að þessir aðilar hafi ekki fengið tækifæri til að koma að málinu fyrr en fulltrúar stjórnarandstöðunnar kölluðu þá til viðtals í fundi fjh.- og viðskn. Ed. Þessi vinnubrögð eru ámælisverð ekki síst vegna þess að sá hæstv. ráðh. sem hér mælir fyrir þessu frv. er formaður Alþfl. - með stórum staf. Svona fellur nú hæstv. ráðh., formaður Alþfl., á prófinu gagnvart því að gæta hagsmuna alþýðunnar, neytendanna. Eða er það ekki rétt, hæstv. fjmrh., sem fram kemur í þskj. 310? Er þar ekki rétt frá sagt fundum fjh.- og viðskn. að fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Stéttarsambands bænda og reyndar Sambands ísl. samvinnufélaga líka hafi í fyrsta sinn séð tollskrána eða komist til þess að láta álit sitt í ljós á fundum fjh.- og viðskn. þangað kallaðir af stjórnarandstöðunni? Ég tel rétt að hæstv. ráðh. upplýsi það á eftir, svari því eða staðfesti hvort það sé ekki rétt. Ég sé Neytendasamtökin hvergi nefnd og ef það er svo að m.a.s. fjh.- og viðskn. Ed. hafi ekki kallað þau til, hvað þá að þau hafi komið nálægt plagginu á fyrri stigum, þá tel ég alveg óhjákvæmilegt að Nd. sjái þá til þess að samtök neytenda í landinu fái að líta á plaggið - eða er það svo að þeim sem eiga að kaupa allan varninginn komi þetta ekkert við, það sé bara nóg að þeir sem eiga að selja hann séu ánægðir, þá megi einu gilda? Það er nefnilega að mörgu að hyggja þegar verið er að breyta ákvæðum í jafnvíðfeðmum málaflokki og allur vöruinnflutningur til landsins er. Ég óttast mjög að það sé slík fljótaskrift á þessu að það muni koma í ljós, og það er reyndar þegar farið að koma í ljós, að urmull af vitleysum og augljósri rangsleitni sé í þessu frv. 40 brtt. hv. þm. stjórnarliðsins í Ed. benda til þess að það þurfi ekki langan lestur, menn þurfi ekki lengi að skoða þetta til að finna ýmislegt sem betur má fara - eða hvað? Það er ekki á hverjum degi sem fullburðugt stjfrv. birtist og nokkrum dögum seinna eru komnar fram við það 40 brtt. Herra forseti. Það væri hægt að flytja mjög langt mál um það efnisinnihald sem frv. felur í sér. Ég verð þó að segja alveg eins og er og játa það í fullri hreinskilni og tel mig ekki mann að minni þó ég geri það að ég hef ekki enn náð að kynna mér frv. svo vel að ég treysti mér til að fara út í ítarlega og nákvæma efnisyfirferð á því. Ég held að ég hljóti því að geyma þann hlutann að verulegu leyti til 2. umr. Ég vona að mér gefist eitthvert tóm til þess á nefndarfundum í fjh.- og viðskn. að lesa plaggið efnislega og fara yfir það. Ég sat í hv. þingnefndum á síðasta kjörtímabili með hv. 6. þm. Norðurl. e. Stefáni Valgeirssyni og sá hv. þm. hafði eina skynsamlega reglu sem nefndarformaður. Hann neitaði að afgreiða frá sér frv. nema hafa lesið þau í gegn. Það var vinnuregla hv. þm. og fyrrv. nefndarformanns að afgreiða aldrei út úr sínum nefndum frv. nema þau hefðu verið lesin í gegn.

Las hann þau upphátt.

Frá orði til orðs upphátt að öllum nm. viðstöddum. Með þessum hv. þm. fór undirritaður, sá sem hér stendur, í gegnum marga þykka lagabálka, eins og siglingalög og sjómannalög,  Ég hef þá tilfinningu að hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson gæti ýmislegt af þessum fyrrv. flokksbróður sínum lært. Og hvernig færi nú með afgreiðslu málsins, hæstv. fjmrh., ef formaður fjh.og viðskn. Nd. héti ekki Páll Pétursson heldur Stefán Valgeirsson og setti hnefann sinn aldinn í borðið og segði: Nei takk, þetta frv. fer ekki út úr minni nefnd fyrr en það hefur verið lesið í gegn? Þá væri mál að huga að starfi nefndarinnar um miðjan febrúar, trúi ég, herra forseti. Og ég er alveg viss um það, jafnnákvæmlega sannfærður um það og ég var þegar við vorum búnir að ljúka yfirferð siglingalaganna, sjómannalaganna, laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum o.s.frv., að eftir slíka yfirferð hefði fjöldamargt komið í ljós sem nauðsynlegt væri að breyta í þessu frv. Þannig á auðvitað að vinna málin og hv. Alþingi má ekki endalaust niðurlægja sjálft sig með því að vanda ekki nógu vel sín vinnubrögð. Auðvitað horfir öll þjóðin upp á það, þegar Alþingi er á tíu eða tólf dögum að afgreiða 340 blaðsíðna frv., að þar er kastað til höndunum. Menn gera sér grein fyrir því að það er hroðvirkni að senda slíkt plagg frá sér eftir svo stutta athugun. Það er eiginlega tæplega nóg að hæstv. ráðh. hafi beðist afsökunar einhvers staðar í fjölmiðlum og ef ég man rétt líka í þessum ræðustóli á þessari framkomu við þingið. Það þarf eiginlega meira til. Það er að vísu virðingarvert af hæstv. ráðh. að viðurkenna að það er ámælisvert að standa svona að hlutunum, en það er samt ekki nógu gott. Ég vona, virðulegi forseti, að þær vangaveltur sem ég tel mér óhjákvæmilegt að hafa um málsmeðferðina vegna þess hvað frv. er stórt og málið er mikið og tengist þingræðinu og stöðu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu, hvernig þessa hluti ber að, teljist vera innan ramma dagskrármálsins, að fjalla um það m.a. með þessum hætti. Ef ekki, þá væri nauðsynlegt að eiga einhvern tíma á þessum sólarhringum orðaskipti um þingsköp. Það hefur hvarflað að þeim sem hér talar alloft á undanförnum sólarhringum að einn lærdóm ættu menn að draga af þessum dögum nú fyrir jólaleyfi. Hann er sá að forustumenn um þingstarfið ættu að taka sér tíma til að hittast í jólaleyfinu og ræða þá stöðu sem hér er komin upp og ekki bara að tala um að tryggja að þetta komi ekki fyrir aftur heldur líka með það í huga að reyna að gera eitthvað í málinu. Ég á þá m.a. við það að breyta lögum um þingsköp Alþingis, sem reyndar var breytt síðast fyrir tveimur árum eða þremur og tryggja hreinlega með ákvæðum í þingsköpum að svona lagað sé ekki hægt - líka vegna ríkisstjórnanna, ekki bara vegna þingsins, líka til þess að venja þingbundnar ríkisstjórnir í þingræðislandi á að koma ekki svona fram við löggjafarsamkomuna, líka til þess því það er alveg greinilegt í hvaða far sækir með vinnubrögðin að þessu leyti. Og þó að maður sé svo góðviljaður hæstv. ríkisstjórnum að maður ætli þeim ekki að gera það viljandi að leggja málin svona seint fram, þó maður sé það, þó því sé ekki að neita að það læðist stundum að manni sá grunur að þetta sé orðin "taktík" eins og það heitir núna og menn úr knattspyrnuheiminum kannast líka vel við það orð, "taktík".  Nei, herra forseti. Þetta mál vekur vissulega upp ýmsar spurningar og, eru menn þó mörgu vanir og ekki öllu góðu hér. Ég vona að hæstv. forseti íhugi mál mitt og komi því á framfæri í hópi forseta þingsins að í jólaleyfi verði tækifærið notað og skotið á fundi forustumanna þingsins og e.t.v. formanna þingflokka ásamt með skrifstofustjóra og öðrum starfsmönnum og það verði rætt í fullri hreinskilni hvort nú sé ekki bakkafullt og barmafullt fatið, nú sé ekki óhjákvæmilegt að taka þessi mál til skoðunar í fullri alvöru. Herra forseti. Það er eitt atriði sem fullyrt er að felist í þessu frv., ein stefna sem með fullri vitund á að vera falin í tollflokkun frv. Það er hugmyndin um að flytja verslunina inn í landið, að innleiða Glasgow-verðið á Íslandi. Það ku vera leyndardómurinn á bak við þá ráðstöfun sem birtist hins vegar almenningi sem alveg sérstök tollalækkun á ýmiss konar lúxusvarningi og ýmiss konar smávörum sem ekki verður talið í hópi brýnustu lífsnauðsynja, eins og ýmiss konar rafmagnstækja og jafnvel rakvéla sem ræðumaður telur ekki í hópi brýnustu nauðsynja eins og sjá má. En þetta er rökstutt með því að það eigi að flytja verslunina inn í landið og koma á Glasgow-verði á Íslandi. Ég leyfi mér að draga í efa að þessar æfingar í tollamálum breyti óskaplega miklu um það. Ég leyfi mér að draga í efa að íslenska verslunin muni að þessum tolla- og vörugjaldsbreytingum fengnum bjóða upp á Glasgow-verð. Eins og einhver nefndi áðan mun ekki meiningin að frv. breyti neinu um verðlagningu á fötum. Samt er það svo að ekki síst hafa menn farið til Glasgow að sögn til að fata sig upp. Þar ku vera hægt að kaupa hin ágætustu jakkaföt fyrir andvirði einna buxna á Íslandi. Og ætli þetta breytist þá mikið? Nei, það breytist ekki neitt. Ég held að þeir menn sem taka svona stórt upp í sig með vilja sinn til að bjóða upp á Glasgow-verð heima á Íslandi ættu þá að vera sjálfum sér samkvæmir og taka verslunina í landinu til skoðunar í heild sinni. Og ætli það sé nú ekki eitthvað fleira sem þarf að gera til þess að hægt sé að bjóða almenningi á Íslandi upp á Glasgow-verð? Það er ég hræddur um. Úr því ekki er hægt að bjóða upp á Glasgow-verð á fötum, af hverju ætti þá frekar að vera hægt að bjóða upp á það á ýmsum öðrum sviðum? Ég held að það sé alveg ljóst að verslunin í landinu er svo útþanin og dýr að hún er ófær um það af innri orsökum að bjóða upp á Glasgow-verð. Skyldi það ekki vera álagningin í þessum verslunarbúðum öllum, sem selja ekkert að ráði af varningi nema nokkra daga fyrir hver jól, sem er aðalþrándur í götu þess að hér sé þetta margnefnda Glasgow-verð? Ég verð að segja að mér finnast þessi rök harla léttvæg, harla veik þegar þeim er teflt gegn öllum hinum sjónarmiðunum, sem sagt þeim, sem ég var að rekja í upphafi máls míns, að reyna að stýra neyslunni inn á hollar vörur, að reyna að sjá til þess að nauðsynjavarningur heimilanna sé sanngjarnt verðlagður og reyna að draga einhver mörk milli þess sem teljast lífsnauðsynjar og annarra hluta sem ekki eru eins nauðsynlegir. Það er algjör uppgjöf í þessu tollafrv. hvað þessa þætti varðar. Sú hugsun sem stuðst hefur verið við í þessum efnum um áratuga skeið í íslenskri tollalöggjöf er þurrkuð út úr frv. með öllu. Varaliturinn er jafnrétthár brauðinu rétt eins og menn éti bara varalit og geti lifað á honum dögum saman, enda birtist skopmynd í einu dagblaðanna þar sem húsbóndinn sat við borðið og bað um meiri rakspíra út á varalitsstöppuna eða eitthvað svoleiðis sem hann ætlaði að fara að borða. Það er von að menn gantist með þetta með þeim hætti. Hér hef ég fyrir framan mig ljósrit úr grg. með tollskrá 1973. Þar er verið að fjalla um að það sé eðlilegt að reyna að líta á heimilisvörur, heimilistæki sem daglegar nauðsynjavörur, því verði ekki lengur haldið fram að algengustu heimilistæki séu munaðarvara og því sé skynsamlegt að taka tillit til þess í tollaákvæðum. En nú er sem sagt horfið frá þessu öllu. - Er, virðulegi forseti, hæstv. fjmrh. langt í burtu?

Hann er í ræðustól í Ed.

Ég heyrði ekki þessi ummæli, enda hefur maðurinn ekki málfrelsi í deildinni. Virðulegi forseti. Það væri æskilegt að fá um þetta upplýsingar. Ég geri ekki kröfur um að hæstv. fjmrh. sé dreginn úr ræðustól ef hann skyldi vera þar staddur, en það er óþægilegt að halda lengi áfram þessari umræðu ef hæstv. ráðh. getur ekki verið viðstaddur og það þyrfti að reyna að samræma störf deildanna þannig að ekki væru á dagskrá samtímis báðum megin mál sem hæstv. fjmrh. þarf nauðsynlega að vera viðstaddur og taka þátt í.

Hann er í ræðustól í Ed.


             Ef hæstv. iðnrh. vill taka til máls í umræðunum veit ég að það yrði öllum fagnaðarefni. Nú sé ég að hæstv. ráðh. hefur lokið við að skrifa utan á öll sín jólakort og er farinn að lesa Morgunblaðið. Þá er væntanlega stutt í að hann geti gefið sér tíma til að fylgjast hér með eins og aðrir og jafnvel að undirbúa sig undir að taka þátt í umræðum. Það var rætt nokkuð um samkeppnisstöðu iðnaðarins og þau áhrif sem tollabreytingar gætu haft á stöðu iðnaðarins í landinu. Það er þá væntanlega fagnaðarefni að hæstv. ráðh. er nú farinn að taka svo eftir umræðunni að hann telur mig ekki lengur vera að tala um dagskrárefnið eða atriði sem eiga erindi við hæstv. fjmrh.

Ég sagði eingöngu að hv. ræðumaður hefði ekki tekið eftir fjarveru ráðherra fyrr en hann fékk boð frá Borgarafl. um það af því að hann var að tala um efni sem ráðherra þurfti ekkert að hlusta á.

Ég tel, herra forseti, að þetta innlegg hæstv. iðnrh. hafi verið svo mikilvægt að það sé nauðsynlegt að halda því til haga, þó án þess að það verði tekið af ræðutíma hæstv. iðnrh. Ég vil endilega að hann eigi eftir hér eins margar umferðir og hann getur. En hæstv. ráðherra er nú vel vaknaður til lífsins og búinn að loka jólaútgáfu Morgunblaðsins og ber að fagna því öllu og fer þá væntanlega að styttast í að hann biðji um orðið úr því að honum liggur ýmislegt á hjarta. Hæstv. forseti hefur ekki gert athugasemdir við mín ræðuhöld og talið mig væntanlega þar með halda mig innan dagskrárrammans þannig að ég held að áhyggjur hæstv. iðnrh. séu óþarfar að þessu leyti. Það er ég sem ræð því hvenær í máli mínu ég kem að hlutum sem ég ætla að spyrja hæstv. fjmrh. að og hvenær ekki. Það er ekki hæstv. iðnrh. að fjarstýra mínum efnistökum úr sæti sínu.

Ég veit að hv. ræðumaður tekur boð frá öðrum.

Það er heldur ekki ástæða fyrir hæstv. iðnrh. að hafa af því miklar áhyggjur þó að menn sendi skilaboð sín á milli, enda er það algengt. Það kemur fyrir að menn vantar einhver gögn og þeir biðja aðra um að koma þeim áleiðis til sín í ræðustól eftir að þeir hefja mál sitt 

Hárrétt.

Ég veit að hæstv. iðnrh. er svo þingvanur maður að hann áttar sig á þessu, enda gæti hugsast að hann hefði einhvern tíma fyrr á þingferli sínum tekið þátt í slíku. Það er alveg mögulegt.

Hvaða mál er á dagskrá, forseti?

Eftir því sem best er vitað er á dagskrá, hv. þm. Vestf., frv. til l. um breytingar á tollalögum. Og vill ekki hv. þm. setja sig og fylgjast svolltið með umræðum úr því að hann er í svona góðu skapi?  Herra forseti. Ég vona að innan tíðar komi að því að hæstv. fjmrh. gangi í salinn, en úr því að hæstv. iðnrh. er hér og er svo skemmtilegur er varla verjandi að gera meiri kröfur en þær að hafa hans návist. Ég ætla þá aðeins að ræða betur um iðnaðinn. Þegar hæstv. ráðherra er búinn að ljúka fundi sínum með hv. 2. þm. Norðurl. e., sem er reyndar í Ed., ætla ég að fá athygli ráðherrans. Ég ætla að spyrja hæstv. iðnrh. um hvernig þeirri skoðun frv. hafi verið háttað sem á að tryggja það og hlýtur að hafa farið fram, annað getur ekki verið, að staða innlendra framleiðslugreina verði sem sterkust innan ramma þess sem á okkar valdi er að gera með ákvörðunum í sambandi við tolla og vörugjöld. Nú kinkar hæstv. ráðherra ákaft kolli og ég tek það til marks um að hann hafi skilið spurninguna, hann hafi náð þessu og muni svara og það gleður mig stórlega. Það mætti t.d. spyrja hæstv. iðnrh.: Hvers vegna eru tæki sem virðast við fyrstu sýn vera svo náskyld, eins og til að mynda leiktækja- og fjárhættuspilaútbúnaður og áhöld til að fremja töfrabrögð og sjónhverfingar, felld úr 80% tolli niður í 0,  Það er allt fullt af svona hlutum, herra forseti, sem vekja athygli við yfirferð frv. Það vekur t.d. athygli að reiknivélar, símar og fjarritar og ljósritunarvélar og ýmislegt fleira slíkt eru felld úr 35–50% tollum og niður í 0 og vörugjaldið úr 20–30% niður í 0, en heimilistæki fá ekki sömu meðferð. Sem sagt: heimilin eru í einhvers konar öðrum flokki hvað svona hluti varðar. Svo sé ég í ágætu plaggi sem ég hef að rakvélar og hárklippur fyrir heimili beri bæði toll og vörugjald skv. þessum frv., en sams konar áhöld fyrir rollur séu undanþegin gjöldum. Það er margt slíkt sem maður veltir fyrir sér. Út af fyrir sig er nauðsynlegt að geta rúið rollur, en það er líka mjög nauðsynlegt að slík heimilisáhöld séu á sanngjörnu verði. Þetta er e.t.v. iðnaðarstefna. Það er hugsanlegt. Og þá svarar hæstv. ráðherra því. En hugsanlega er líka skýringin sú að það eigi að rýja heimili með öðrum hætti en með klippum sem notaðar eru á rollurnar og hæstv. ríkisstjórn telji sig þegar hafa í höndunum tæki til að rýja heimilin og það rækilega. Það vitum við og hæstv. ríkisstjórn kann til þess aðferðirnar og er að beita þeim, sem sé með skattlagningu á lífsnauðsynjar almennings. Þetta mál, herra forseti, verður ekki slitið úr samhengi við þau fjölmörgu skattafrv. og breytingar aðrar sem hæstv. ríkisstjórn er að keyra hér á með góðu eða illu. Þó að það felist e.t.v. ekki í þessum hluta málsins stórkostlegar skattlagningar er ljóst að ýmsar nauðsynjavörur hækka í verði þó að sagt sé að aðrar lækki á móti. Reyndar hef ég efasemdir um að þetta vegi upp hvað annað á sanngjarnan hátt, a.m.k. hjá þeim hluta almennings og heimilanna í landinu sem lægst hafa launin. Mér sýnist því miður að hin almenna tilhneiging sé að hækka ýmsar nauðsynjavörur heimilanna en lækka ýmislegt annað óþarfara. Það gerir sig eins og gengur að slíkt bitnar fyrst og fremst á þeim sem hæstum hlut tekna sinna eyða í daglegar neysluvörur. Og þetta vitum við. Með þetta í huga er eðlilegt að menn horfi til annarra skatta sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja á. Hvernig kemur þetta til með að koma út hjá almenningi í heild sinni? Við höfum um það upplýsingar að hér sé verið að munda til skattlagningar upp á 8–10 millj. kr. í heild sinni og stór hluti af þeim sköttum eru neysluskattar sem bitna þungt á öllum almenningi. Það er þeim mun verra, herra forseti, sem það er haft í huga hvað mikið er hér á ferðinni í einu að eiga að taka afstöðu til þess og hafa skoðun á þessu máli á fáeinum sólarhringum. Nú hef ég kannski að margra manna mati dregið sterkt upp dökku hliðarnar í meðferð þessa máls og það er rétt. Ég hef aðallega farið yfir það sem mér finnst vera rangt og finnst ekki vera í lagi. Þá ætla ég að segja á móti að auðvitað er endurskoðun tollskrárinnar mjög brýnt og þarft verk og ég held að þar sé stefnt í alveg rétta átt að einfalda og lækka tolla og samræma flokka eftir því sem kostur er. En tilgangur af því tagi helgar ekki meðalið. Tilgangur af því tagi, sem út af fyrir sig getur verið góðra gjalda verður og þarfur, þýðir ekki að menn eigi að samþykkja og kyngja hverju sem er. Hann þýðir ekki að það sé hægt að kasta til höndunum við verkið. Endurskoðun tollskrár er ekki áhlaupaverk. Það er ekki verk sem menn langar til að standa í einu sinni á ári - eða á að leggja það á Gutenberg og skóga heimsins að prenta svona bækur á hverju einasta ári? Ég tel það ekki gáfulegt. Ég held að sé miklu betra að reyna að gefa sér tíma til þess að vanda verkið og ná um það sæmilegu samkomulagi og hafa einhverja rökhugsun að baki þeim breytingum sem menn eru að fara út í. Ég leyfi mér að taka svo djúpt í árinni, herra forseti, að það sé ekki vottur af rökhugsun á bak við frv. og jafnvel þau rök, sem helst eru nefnd til, að flytja verslunina aftur inn í landið og innleiða Glasgow-verð, eru haldlítil að mínu mati. Ég sé ekki að Kringlan verði fljótari að borga sig, að álagningin þurfi að verða eitthvað minni þar þó að þessar breytingar verði. Þvert á móti held ég að menn hafi átt að snúa sér fyrr að öðrum hlutum ef þeir ætluðu að koma á einhverju skikkanlegu vöruverði eins og tíðkast í nálægum löndum. Ég fer senn að ljúka máli mínu, forseti, enda kom þetta mál inn til þessarar deildar á þessum sólarhring og við hv. þm. Nd. höfum haft í nógu öðru að snúast en lesa þau þingmál sem útbýtt hefur verið í Ed. undanfarna daga. Það segir sig því nokkuð sjálft að þegar mál koma frá Ed. til Nd. þessa sólarhringa er við því að búast að þm. deildarinnar hafi ekki haft mikinn tíma til að fara nákvæmlega ofan í saumana á þeim. Svo er um þetta mál. Ég tel því alveg nauðsynlegt að eftir þá umræðu sem hér fer fram, 1. umr., og eftir þau svör sem hæstv. ráðherrar ættu einu sinni að hafa vit á að gefa við þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar til að greiða fyrir umræðunni í staðinn fyrir að þráast við og þumbast eins og oft hefur orðið reyndin á undanfarna daga, þá taki fjh.og viðskn. sér a.m.k. tvo sólarhringa til að skoða málið eða 2–3 sólarhringa. Auðvitað þyrfti það að vera miklu meira, hv. þm. En ef það er í alvöru meiningin að halda því til streitu að afgreiða þessa hluti fyrir jól er varla um mikið meiri tíma að ræða. Það sýnir mönnum þó við hvað við búum. 2. umr. geti því ekki undir neinum kringumstæðum farið fram hér um þetta mál fyrr en komið er fram í næstu viku og hún er stutt, sú vika, eins og við vitum, hæstv. forseti. Ég bar upp nokkrar spurningar, bæði til hæstv. fjmrh. og einnig til hæstv. iðnrh., og ég vona að hæstv. fjmrh. svari t.d. til um aðdraganda málsins, hvaðan pappírinn er ættaður, hvort Neytendasamtökin voru kölluð að málinu, hvort verkalýðshreyfingin og samtök af þeim kantinum komu ekki neitt nálægt málinu fyrr en í fjh.- og viðskn., hvort þetta er allt saman rétt, og hæstv. iðnrh. segi okkur eitthvað frá því hvernig sjónarmiðum iðnaðarins og hagsmuna iðnaðarins var til haga haldið við undirbúning verksins. Það er mjög nauðsynlegt að fá það fram. Ég teldi líka, virðulegur forseti, ef umræðan skyldi halda áfram á kvöldfundi, æskilegt að sjá til þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. félmrh. væru viðstaddir, annars vegar til að svara nokkru til um hollustustefnuna, heilbrigðisstefnuna, manneldisstefnuna sem felst í frv. og hins vegar til að ræða þau félagslegu sjónarmið sem hljóta að eiga að vera til staðar þegar lögð er niður tollskrá sem hefur jafnmikil áhrif á lífskjör og starfsskilyrði fólks og atvinnulífs í landinu. Í trausti þess að þetta verði, að fyrir þessu verði öllu séð og hæstv. ráðherrar hafi vitkast svo af reynslu undanfarinna daga að þeir reyni ekki að þumbast og víkja sér undan því að svara því sem fyrir þá er lagt heldur geri það skýrt og skilmerkilega, þeir þurfa yfirleitt ekki langt mál til þess ef þeir eru sæmilega skýrmæltir og vel máli farnir og hafa reiður á sínum pappírum og hafa skrifað samviskulega niður spurningar, þá á það að geta verið fljótlegt að svara. Það greiðir fyrir. Það er alveg ljóst. Það er miklu fljótlegra en að valda óánægju og kalla jafnvel yfir sig umræður um þingsköp og deilur um málsmeðferð sem hljóta að leiða af því. Ég tel að það sé alveg nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera sér grein fyrir því. Hún er að bjóða Alþingi Íslendinga upp á meira en kannski nokkurn tíma áður hefur verið gert. Í þeirri stöðu ættu ráðherrar að leggja sig fram um það að reyna að starfa sem best með þinginu. Ég segi líka, virðulegur forseti, að mér finnst mæting stjórnarliða í þingsali síðustu sólarhringa vera fyrir neðan allar hellur.

Það er rétt.

Það skeður aftur og aftur í atkvæðagreiðslum að það þarf að bíða lengi, lengi eftir að ná fram afbrigðum, jafnvel við brtt. sem stjórnarliðið sjálft er á síðustu stundu að bjarga sér í horn með. Ef ekki væri hér stjórnarandstaðan til að hjálpa slíku í gegn væri fundarfall lon og don. Úr því að stjórnarandstöðuþm. eru hér við störf sólarhringinn út og sólarhringinn inn síðustu dagana fyrir jólahátíðina geta stjórnarþm. verið það einnig. Þeir þurfa ekki frekar að vera að kaupa sínar jólagjafir eða hvað það nú er sem þeir eru að gera en þm. stjórnarandstöðu. Þeir hafa sömu lögbundnu skyldur til að taka þátt í þingstörfum. Ég segi það alveg eins og er, forseti, að það verður erfitt að una því mikið lengur, til að mynda ef það á að funda hér langt fram eftir kvöldi, að hér séu í salnum eingöngu stjórnarandstæðingar og svo einn og tveir ráðherrar á gægjum í dyrum sem eiga þau mál sem til umræðu eru. Þá held ég að það væri betur ráðið að fresta fundi og taka það til rækilegrar umfjöllunar í þingflokkum stjórnarliðsins hvort menn hafa einhvern áhuga á að störfunum miði með eðlilegum hætti eða ekki, hvort það sé bara mál stjórnarandstöðunnar að menn sinni sínum lögbundnu skyldum á þinginu. Ég tek það fram að hv. þm. Eggert Haukdal er sérstaklega undanskilinn, sömuleiðis hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og auðvitað nokkrir fleiri sem sjást hér við og við því það er ekki rétt að skamma þá fáu sem þó eru viðstaddir frekar en prestarnir eiga að hella sér yfir þá sem mæta í messu. Herra forseti. Ég vildi koma þessum orðum á framfæri vegna þessa og boða það hér með að ég er orðinn vægast sagt harla óánægður með frammistöðu ýmissa aðila í þessum efnum og ég tel að það hjálpi ekki til, það greiði ekki götu þess að þingið geti lokið störfum á skikkanlegum tíma og lokið öllum þeim verkefnum sem nauðsynlegt er talið eða því er ætlað að gera. Menn ættu að gera sér grein fyrir því nú þegar komið er föstudagskvöld að það þarf að halda vel á spöðunum ef því takmarki á að ná.



Herra forseti. Hér er á dagskrá frv. til l. um breytingar á lögum nr. 55 frá 30. mars 1987, tollalögum, og það er vissulega rétt metið hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að það er þarft verk að lesa þetta yfir, en jafnframt vitað að það muni vera nokkuð tafsamt. Tollalög eru fyrst og fremst lögð á í tvennum tilgangi. Annars vegar til að afla ríkissjóði tekna og hins vegar til verndar innlendri atvinnustarfsemi. Vegna þess að við erum aðilar að Fríverslunarbandalagi Evrópu er komið svo fyrir okkur að við höfum ekki frjálsar hendur gagnvart mjög fjölmennum og háþróuðum ríkjum að vernda okkar iðnað sem skyldi. Þetta hefur komið niður á mörgu sem búið var að setja af stað hér á landi og hefur orðið til að stuðla að að mínu viti innflutningi á vörum sem við hefðum getað framleitt sjálfir. Það er dálítið sérkennilegt t.d. ef þetta er skoðað hvaða stöðu innlendur matvælaiðnaður, ef við víkjum að brauðgerð og þeim hlutum, er kominn í. Bakarar eru lögvernduð stétt að íslenskum lögum. Það getur ekki hver sem er farið af stað og bakað hér brauð. Aftur á móti er ekkert sem virðist koma í veg fyrir að til landsins séu flutt brauð bökuð af mönnum sem ekki hafa til þess réttindi þannig að löggjafinn er í sjálfu sér kominn í mótsögn við eigin hugmyndir um hvernig standa beri að því að tryggja að hér innan lands séu á boðstólum góð matvæli úr kornvöru. Hitt er þó öllu alvarlegra varðandi þetta atriði að til þess að erlendir aðilar geti flutt korn og brauðvöru til landsins og selt það hér í verslunum þurfa þeir að setja rotvarnarefni saman við vöruna. Þeir þurfa sem sagt að setja rotvarnarefni saman við brauðið. Ég er ekki að segja að þetta sé sams konar rotvarnarefni og notað er í múmíurnar í Egyptalandi, en hins vegar er mér ljóst að svo mikið magn mætti vera af þessum rotvarnarefnum að það væri hægt að horfa á vöruna óskemmda um áratuga skeið. Og það er einmitt það sem gerist. Það er verið að setja rotvarnarefni í þessa vöru og hún stendur mánuðum saman í verslunum, breytist ekkert og menn trúa því að þetta sé nánast nýbökuð vara sem þarna er á ferðinni. Mig undrar það satt best að segja að við látum þetta afskiptalaust og persónulega er ég þeirrar skoðunar að í þessum blessuðum tollalögum ætti að vera kafli sem hljóðaði svo, að það væri 100% tollur á brauði og kökum þar sem rotvarnarefni væru í þeim, hreinn verndartollur fyrir íslenska bakarastétt. Svo yrðu hinir að sanna hvernig gæti staðið á því að þessi vara, sem þeir væru að flytja inn, skemmdist ekki væri hún geymd mánaðartíma, tvo mánuði eða þrjá mánuði í verslunum. Skýringin er ekki nema ein. Það eru notuð rotvarnarefni saman við. Öðru atriði ætla ég að víkja að sem sækir á minn huga þegar ég skoða þá tollskrá sem hér liggur fyrir og það er hvort sá mismunur sem er á tolli eftir því hvort við eigum viðskipti við Efnahagsbandalagið eða Fríverslunarbandalagið annars vegar eða önnur lönd hins vegar leiði e.t.v. til þess að íslenska þjóðin geri ekki jafnhagstæð innkaup og hún gæti gert ef jafnvægi væri á milli. Nú er það svo að útflutningur okkar á vörum til Bandaríkjanna og Rússlands slagar hátt upp í að vera um helmingur af vöruútflutningi okkar að verðmæti. Þessar þjóðir þurfa báðar að búa við mun óhagstæðari tolla vilji þær flytja vörur inn til Íslands en ef þær eru fluttar frá Efnahagsbandalaginu eða frá Fríverslunarbandalagi Evrópu. Þegar það gerist svo á sama tíma að það verður þó nokkurt verðfall á gjaldmiðli erlends ríkis, í þessu tilfelli Bandaríkjanna, og gerir það þess vegna mun fýsilegra en ella að efla þaðan viðskipti hlýtur það að verða miklu meiri alvara einmitt nú á þessum dögum hér í þinginu að meta hvort við séum e.t.v. með tollalöggjöfinni að framkvæma hluti sem gera ekkert í þá veru að jafna það viðskiptalega séð að það verði jafnhagstætt að flytja vöru frá Bandaríkjunum til Íslands og væri að flytja hana frá Evrópu til Íslands. Ég tel að þessi þjóð hafi ekki efni á að kaupa vöru á hærra verði frá Evrópu þegar hún hefði þörf fyrir og gæti fengið ef tollalöggjöfin stuðlaði að því með eðlilegum hætti að bestu viðskiptakjör yrðu látin ráða. Hitt er einnig athyglisvert þegar þetta er metið hvort það sé hugsanlegt, og til þess hef ég að sjálfsögðu engin gögn undir höndum til að meta, að í þessari tollskrá, ef samþykkt verður, og það væri sanngjarnt að fá svör við því frá hæstv. fjmrh., séu vöruflokkar sem skynsamlegt væri að flytja fyrst frá Ameríku til Evrópu og þaðan til Íslands vegna þess að tollskráin mundi þá, um leið og varan væri flutt frá Evrópu hingað, ekki gera ráð fyrir neinum tollum af henni, en væri e.t.v. með það háa tolla ef hún væri flutt frá Bandaríkjunum og hingað að það væri hagstætt af þeirri ástæðu. Ég tel að það sé ákaflega erfitt að ætlast til þess að Alþingi Íslendinga afgreiði lög sem þessi á örfáum dögum. Vafalaust mun því haldið á loft að það standi þannig á að það sé ekki um annað að ræða, tollalögin hafi komið svo seint fram og allt það. Hitt er svo aftur á móti spurning hvort það sé einhver tilviljun eða hvort það hafi viljandi verið þannig að verki staðið að draga að leggja þetta fram þannig að þetta væri sem stystan tíma í umræðu hér vegna þess að vissulega hefur það áhrif á verslun í landinu hvað er að gerast í þessum efnum. Þegar berast fréttir af því að sumar búðir auglýsa lækkun á sinni vöru og öðrum verslunum gengur ekkert að selja, e.t.v. vegna þeirrar breytingar sem væntanleg er í tollalöggjöfinni. Herra forseti. Ég ætla ekki að reyna á þolinmæði forseta og mun að sjálfsögðu gera hlé á máli mínu. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég ætla að víkja að þeim atriðum í nokkrum dæmum í tollskránni þar sem verulegur munur hlýtur að verða á því hvort menn eiga viðskipti við Efnahagsbandalag Evrópu eða hvort menn eiga viðskipti við lönd þar fyrir utan og þá m.a. Ameríku. Sá er galli á gjöf Njarðar að þetta plagg er ákaflega óaðgengilegt og miklar klásúlur framan í því þar sem vísað er á undantekningar frá því að ákveðnar reglur gildi. Mér verður nú hugsað til þess að í dag gerðist það, þegar frv. kom frá fjh.og viðskn., að hæstv. forseti þurfti að tala nánast lagatextann verðandi af munni fram til að leiðrétta villur í þskj. Verði mikið af villum í þessu þskj. er það tafsamt verk fyrir hvaða forseta sem er að flytja þær leiðréttingar munnlega úr ræðustól. En við skulum vona að það sé aðeins í þeim smærri málum sem þeim verða á mistök í ráðuneytinu, en þegar þeir glími við hin stærri og vandasamari sé hér allt í lagi. En mjög víða er þannig í þessu frv. að það er enginn tollur á vöru ef hún er frá Fríverslunarbandalaginu eða Evrópu en 15% tollur ef hún er frá Ameríku, Rússlandi, Japan eða öðrum löndum sem eru fyrir utan þessi samtök. Sums staðar er þessi verðmunur meiri 20% og þaðan af hærri. Ég vakti athygli á því fyrr í ræðu minni í kvöld að það er hugsanlegt að undir sumum kringumstæðum geti það gerst að það sé hagkvæmt að flytja vöruna fyrst til Evrópu og þaðan til Íslands og auðvitað væri það alveg fráleit tollalöggjöf ef það fengi staðist að slíkt gæti verið hagkvæmt. Nú er það svo að við höfum hér, almennir þm., engin gögn undir höndum til að átta okkur á því hvort svo er eða ekki þar sem tollasamningar Efnahagsbandalagsins við önnur ríki liggja að sjálfsögðu ekki fyrir hér til aflestrar.  En það sem ég ætlaði að minnast á í lokin varðandi þær breytingar sem hér er verið að gera og ég tel að horfi til bóta er það að ýmis vara sem áður var ekki föl fyrir þá sem ekki ferðuðust til útlanda nema á mjög háu verði vegna tolla lækkar í verði og skapar þannig meira jafnvægi milli þeirra þegna sem búa hér að staðaldri og hinna sem eru erlendis eða fara í ferðalög erlendis. Ég ætla að nefna sem gamanmál út af þessu, af því að ég sé að einn ágætur maður hristir höfuðið yfir þessu, að það er sagt að Íslendingur hafi farið með garðsláttuvél í gegnum tollinn í Keflavík frá Ameríku einfaldlega vegna þess að kaupverð hennar var það lágt og það var fullkomlega löglegt að koma með hana inn í landið á þennan hátt, en hins vegar hefði hún kostað verulega upphæð ef hann hefði keypt hana hér út úr búð. Vissulega er söluskattur til staðar. Það er dálítið annað mál. En ég ætla að bæta því við þessa umræðu og undirstrika það alveg sérstaklega að mér finnst óeðlilegt, þegar jafnviðamikið frv. er á ferðinni og það sem hér er lagt fram, ef fjh.- og viðskn., sem fær þetta mál til meðferðar, gefur sér ekki tíma til að vinna í málinu. Ég kalla það ekki að hún gefi sér tíma til að vinna í málinu ef svona mál fer út úr nefndinni á einum eða tveimur dögum. Hér er meira lesmál en svo og miðað við þau frv., sem hér hafa komið í gegn undirbúin í fjmrn. og nefndin hefur breytt, finnst mér mjög ólíklegt að það sé svo nákvæm vinna á þessu frv. að slíkur yfirlestur og slík vinna séu ekki nauðsynleg áður en þetta er lögfest. Ég hef ekki hugsað mér, herra forseti, að hafa langt mál, hef aftur á móti gert grein fyrir því að mér finnst að vissar stéttir verði fyrir ómaklegri aðför með þessum breytingum, og á þar m.a. við bakarana, og lagði fram ákveðna hugmynd í minni ræðu um hvernig hugsanlegt væri að breyta tollalögum á þann hátt að veita þeim vissa vernd miðað við það sem gerist ef þetta er samþykkt óbreytt. Þar gat ég um það að í þeim kökum og brauðum sem flutt eru til landsins er rotvarnarefni til þess að koma í veg fyrir að þessi vara skemmist. Þetta er alþekkt varðandi brauð og þau mygla þá ekki. En auðvitað er þar ekki um jafnholla vöru að ræða og ef þau væru án slíkra efna og ég tel það ekki samræmi í löggjöf á Íslandi annars vegar að viðhafa lög um réttindi og skyldur iðnaðarmanna og hleypa svo á þá vöruflokkum inn í landið sem enginn getur fylgst með eða kannað hvort unnir eru af fagmönnum og jafnframt er vitað að geta ekki uppfyllt sömu hollustukröfur vegna þess að geymslumöguleikar væru þá ekki til staðar.



Herra forseti. Í upphafi, til upplýsingar fyrir hv. 2. þm. Vestf., er kannski rétt að geta þess að við innflutning ber að geta uppruna vöru þannig að þó að einhver ákveðinn framleiðandi kaupi við skulum segja fataefni frá Kóreu og flytji það til Englands og framleiði þar úr því skyrtur ber engu að síður að geta uppruna efnisins og ekki er hægt að tolla það undir EFTA-skilmálum. Auðvitað eru reyndar til misheiðarlegir framleiðendur en þeir eru sem betur fer fáir og kemst yfirleitt alltaf upp um þá. Hitt er líka rétt hjá honum að staðir hafa verið skírðir upp til að komast inn á markað. Það þekkja kannski margir dæmið um það þegar Japanar vildu komast inn á eldspýtnamarkaðinn og skírðu litla eyju Svíþjóð þannig að þeir gætu sett á sína eldspýtustokka "Made in Sweden", þannig að þetta er allt til staðar. Frv. sem er til umræðu, frv. til laga um breytingu á tollalögum frá 30. mars 1987, er að mörgu leyti hið besta mál. Hér er á ferðinni langþráð breyting og um leið leiðrétting á úr sér gengnum tollalögum sem allir er að innflutningi standa og eitthvað koma nálægt tollskýrslugerð, þar með talið starfsfólk tollstjóraembættis, hljóta að fagna alveg sérstaklega. Má segja að hér sé verið að stíga eitt skrefið enn til hagræðingar við innflutning. Ég segi eitt skrefið enn vegna þess að stórt skref var einnig stigið þegar ákvörðun um afnám bankastimplunar var tekin. En því miður var það skref ekki tekið nema til hálfs þar sem hinn almenni innflytjandi á varla möguleika á því að nýta sér þann kost við innflutning á vöru. Ég tel reyndar, herra forseti, að það væri ekki óeðlilegt að viðskrh. væri hér í salnum þegar bankamál eru til umræðu. Ég treysti því hins vegar að samráðherrann, hæstv. fjmrh., svari þá fyrir hans hönd. Að vísu skipta tollayfirvöld sér ekki lengur af því hvort aðflutningsgjöld eru bankastimpluð eða ekki, þ.e. hvort búið sé að greiða vöruna í banka áður en til tollmeðferðar kemur. Að þeim punkti og ekki lengra nær hið nýfengna "frelsi", þar sem gjaldeyriseftirlit Seðlabanka Íslands virðist framfylgja reglugerð frá árinu 1979 þar sem óheimilt er að leysa inn vörur án þess að hafa greitt þær eða sett tryggingu fyrir greiðslu áður. Áður en hið svokallaða afnám bankastimplunar kom til sögunnar varð innflytjandi að framvísa bankastimpluðum aðflutningsskjölum svo að tollmeðferð og afhending vöru gæti farið fram. Og hverju munar nú afnám bankastimplunar fyrir innflytjanda? Nú fer sami innflytjandinn með sín skjöl óbankastimpluð til tollmeðferðar og fær vöruna tollafgreidda, en þar með er ekki sagan öll því að nú hvílir refsivöndur gjaldeyriseftirlits Seðlabanka Íslands yfir honum. Greiði hann ekki vöruna svo að segja samdægurs á hann yfir höfði sér að vera settur út af sakramentinu, þ.e. á svartan lista, og að öll gjaldeyrissala verði stöðvuð til viðkomandi. Þannig má segja að afnám bankastimplunar breyti aðeins því að í staðinn fyrir að fara í banka og greiða vöruna fyrir tollafgreiðslu er farið í bankann og varan greidd eftir tollafgreiðslu. Fyrir innflytjendur sem undir slíka meðferð falla var betur heima setið en af stað farið hvað afnám bankastimplunar varðar. Þar af leiðandi nýtast hagstæðir samningar sem innflytjandi getur náð við erlenda umboðsaðila sína ekki sem skyldi vegna fyrrnefndrar reglugerðar sem hlýtur hreinlega að hafa gleymst að taka tillit til þegar ákvörðun um afnám bankastimplunar var tekin. Eins og ég var að segja nýtast ekki hagstæðir samningar við erlenda umboðsaðila né heldur hæfileikar innflytjandans til samningagerðar. Þetta þýðir í mörgum tilfellum að innflytjandinn verður að leita á náðir innlendra lánastofnana til að fjármagna innflutning sinn þegar hann hefði í raun átt að hafa möguleika á að nýta sér áunninn greiðslufrest frá umboðsaðila sínum. Á tímum fastgengisstefnu þýðir þetta verulegt tap vegna verðlagsþróunar innan lands þar sem allt verðlag fýkur upp á við á meðan gengið helst stöðugt eða jafnvel stórlækkar eins og dollarinn undanfarið. Nei, innflytjandi verður að nota sér innlendar lánastofnanir með þeim afarkjörum sem allir þekkja. Og hver borgar svo þegar upp er staðið? Það er að sjálfsögðu neytandinn sem borgar. Það er á honum sem allt bitnar og kemur fram í hækkandi vöruverði og minnkandi kaupmætti. Ég hvet því hæstv. viðskrh. til að gjóa nú augunum í áttina að innflutningsversluninni með það fyrir augum að leiðrétta það misræmi sem nú er hvað snertir óbankastimplaða aðflutningspappíra og leyfðan greiðslufrest. Þá ber að geta þess að aðrar reglur gilda fyrir samkeppnisiðnaðinn í landinu og ber að fagna því að ráðamenn skynji nauðsyn þess að veita iðnaðinum einhverja vernd og aðstoð, en það verður þó að gera án þess að misbjóða öðrum aðilum með því að verða þess valdandi að hagstæðustu verðsamningar náist ekki, samningar sem þjóðin öll mundi njóta góðs af í lækkuðu vöruverði. Fagna ber í meginatriðum þeim breytingum sem nú er verið að boða á tollalögum og tolltöxtum og þá sérstaklega samræmingu tollskrárinnar við það fyrirkomulag sem ríkjandi er innan Evrópubandalagsins og Norðurlandanna. Þetta mun m.a. hafa það í för með sér að deilumálum innflytjenda og tollyfirvalda um tollflokkun vara mun fækka verulega. Þá er vert að fagna því að nú getur innflytjandi fengið reikninga frá erlendum umbjóðanda sínum tollmerkta að utan og treyst á að sömu tollnúmer gildi hérlendis. Þetta er til mikillar hagræðingar bæði fyrir innflytjandann og tollyfirvöld. Eitt stærsta sporið sem stigið er með frv. er að sjálfsögðu lækkun hárra tolla og um leið afnám vörugjalds á hátollavöru sem mun leiða til allt að 50% lækkunar á vöruverði á þeim vörum sem hæstu gjöldin hafa borið. Afleiðingin verður vonandi sú að verslun með þær vörur færist að mestu leyti inn í landið þar sem hér er mikið til um þær vörur að ræða er landinn gjarnan kaupir erlendis vegna hinna háu aðflutningsgjalda hérlendis. Allar efasemdaraddir um að lækkun aðflutningsgjalda skili sér ekki í lækkuðu vöruverði hjá kaupmönnum eru fullyrðingar sem eru gripnar úr lausu lofti eins og tíminn mun leiða í ljós. Engu að síður hefur verðlagsstjóri lýst því yfir að hann og embætti hans muni fylgjast grannt með framvindu mála og gera reglulegar verðkannanir kaupmönnum til aðhalds og neytendum til góðs. Hæstv. forseti. Hv. þm. Borgaraflokksins í hv. Ed. lögðu fram brtt. við frv. Þær tillögur voru m.a. um það að fella niður tolla af kornvöru, þ.e. hinum geysivinsæla morgunverði barnanna, corn flakes, einnig um niðurfellingu tolla af neyðarblysum og neyðartöskum, svokölluðum first aid-töskum sem öll heimili í landinu ættu að eiga. Á slíka tillögu var ekki hlustað hvað sem segja má um aðrar brtt. þeirra. Og ég verð að segja það eins og er að í mínum huga er alveg sama hvaðan gott kemur svo framarlega sem það kemur. En hér inni á hinu háa Alþingi er frekar samþykkt það sem verra er ef það aðeins kemur úr réttri átt og er það í mínum huga til skammar og viðgengst slíkur hugsunarháttur hvergi annars staðar í þjóðfélaginu. Ég mun því ekki eyða tíma Alþingis í að endurflytja þessar brtt. en áskil mér þó allan rétt til þess að flytja þær eða aðrar brtt. á síðari stigum þessa máls. Í Morgunblaðinu fimmtudaginn 10. des. sl., nánar tiltekið í viðskiptablaði Morgunblaðsins, segir í fyrirsögn að hér hafi átt sér stað erfið fæðing en barnið sé hins vegar efnilegt. Yfirljósmóðir við þessa mjög svo erfiðu fæðingu var hæstv. yfirráðherra Sjálfstfl., Víglundur Þorsteinsson, eins og hv. þm. Svavar Gestsson kallaði hann og sjálfsagt er rétt. Í umræddri grein kemur fram að iðnrekendur hafa skotið líflínu til ríkisstjórnarinnar, línu sem var nógu sterk til að draga hina þrjá sundurleitu stjórnarflokka að landi. En það er ekki allt sem sýnist því að öllu líklegra er að iðnrekendur hafi þarna verið að skjóta líflínu til bjargar eigin skinni eins og svo glögglega má sjá þegar tollskráin er skoðuð þar sem greinilega kemur í ljós að hlutur iðnrekenda er langt frá því að vera fyrir borð borinn. Almenningur í landinu má vissulega ekki gleyma því í jólakveðjum sínum til iðnrekenda að þakka þeim nú kærlega fyrir 25% söluskatt í stað 22% söluskatts eins og áformað var þar til þeir skutu út líflínunni títtnefndu því það var fyrir orð iðnrekenda sem ákveðið var að söluskatturinn skyldi standa óbreyttur eða í 25% í staðinn fyrir 22%. Í staðinn voru upprunalegar hugmyndir um vörugjald á iðnaðarvörur og ýmsar aðrar vörur dregnar til baka. Var þetta m.a. gert með þeim rökum iðnrekenda að kaupmönnum væri hvort eð er ekki treystandi til að lækka vöruverð sitt um þrjú prósentustig. Ég segi eins og er að það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir kaupmenn, það álit sem iðnrekendur láta þannig í ljós á þeim. Hæstv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson og hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson hafa báðir komið þessum skoðunum á framfæri við fjölmiðla og væri því fróðlegt að heyra álit þeirra á því hvort þeir telji meiri líkur til þess að kaupmenn lækki vöruverð þegar virðisaukaskatturinn verður tekinn upp um áramótin 1988–1989, en þá stendur víst til að hann verði einhverjum prósentustigum lægri en söluskattsprósentan 1988 þó að mín spá sé sú að hann verði síst lægri þegar til kastanna kemur, þó ekki væri nema vegna þeirra raka sem þeir beita nú, blessaðir ráðherrarnir, að kaupmönnum sé hvort eð er ekki treystandi til að lækka vöruverð í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnarinnar. Eða hvað getur breytt svo mikið áliti ráðherranna á kaupmönnum á einu ári að þeir ættu allt í einu að fara að taka upp á því að treysta þeim? Nei, af minni reynslu af kaupmönnum er hér ódrengilega að þeim vegið og reyndar úr hörðustu átt. Nóg er að kaupmönnum vegið þó að ekki bætist æðstu menn viðskipta og fjármála í landinu í þann hóp og væru þeir menn að meiri ef þeir bæðu kaupmannastéttina velvirðingar á ummælum sínum og drægju þau til baka. Það var einnig að tillögu iðnrekenda sem vörugjald var fellt niður af ýmsum glys- og glingurvarningi en sett á sælgæti, gosdrykki og tæki til heimilisnota í staðinn. Ég get alveg samþykkt vörugjaldið á gos og sælgæti en af hverju á tæki til heimilisnota? Það get ég ekki samþykkt. Heimilin eiga sem sagt að vera nógu góð til að greiða tolla og/eða vörugjöld af t.d. steyptum baðkörum, vöskum, ýmsum hreinlætistækjum, salernisskálum, þvottavélum, kæliskápum og ýmsum nauðsynjavörum á meðan steyptar hellur, múrsteinar og þess háttar er tollfrjálst. Skyldi þetta vera tilviljun, hæstv. fjmrh.? Þá má benda á það misræmi sem fram kemur í tollskránni milli fyrirtækja annars vegar og heimila hins vegar þar sem fram kemur að flest nauðsynlegustu tæki til reksturs skrifstofu eru tollfrjáls með öllu og skal ég nefna nokkur dæmi: Áprentuð umslög og bréfsefni lækka úr 50% tolli og 30% vörugjaldi í 0%. Reiknivélarúllur lækka úr 35% tolli og 24% vörugjaldi í 0%. Skjalakassar og skrifstofubúnaður lækkar úr 80% tolli og 24% vörugjaldi í 0%. Ritvélar lækka úr 35% tolli og 24% vörugjaldi í 0%. Fjölritunarvélar lækka úr 35% tolli og 24% vörugjaldi í 0%. Símar, telex og telefax lækka úr 40% tolli og 30% vörugjaldi í 0%. Ljósritunarborð lækka úr 50% tolli og 24% vörugjaldi í 0%. Ritvélaborðar lækka úr 80% tolli og 30% vörugjaldi í 0%. Þarna er um gríðarlegar lækkanir að ræða og ég tel að þarna hefði mátt fara bil beggja og fella niður tolla og vörugjald af ýmsum vörum sem nauðsynlegar eru heimilum og halda í staðinn eftir einhverri tollheimtu af áðurnefndum vörum sem aðallega eru til afnota í fyrirtækjum. Ég fyrir mitt leyti sem innflytjandi allt að því að ég settist hér inn á þing gæti vel fallist á að greiða einhver aðflutningsgjöld af ofangreindum vörum ef það mætti verða til þess að tollar af vörum til heimila lækkuðu á móti. Talandi um misræmi er ekki úr vegi að benda á að smokkar eru samkvæmt tollskránni tollfrjálsir en snuð og túttur, sem eru í sama kafla, eru hins vegar tolluð. Ekki er ég þar með að draga úr nauðsyn þess að verði á smokkum sé haldið niðri nú á dögum hins alræmda sjúkdóms alnæmis en get þó ekki stillt mig um að benda á þetta ósamræmi innan sama kaflans í tollskránni og vænti þess að ráðamenn hugi nú að framtíð Íslands, m.a. með því að fella niður öll aðflutningsgjöld af snuðum og túttum fyrir blessuð börnin. Þá eru gjöld af tækjum til töfrabragða og sjónhverfinga felld niður og er það væntanlega gert með tilliti til sparnaðar í ríkisrekstrinum þar sem ljóst er að ráðamenn muni þurfa mikið á slíkum tækjum að halda á næstunni. Einnig eru nú tollfrjálsir ýmsir kostulegir hlutir eins og t.d. múlasnar, búnaður fyrir járnbrautir og sporbrautir, geimför, skotvagnar fyrir geimför og margir aðrir kostulegir hlutir og opnast nú greinilega ýmsir möguleikar fyrir fríska innflytjendur. Og ekki má gleyma sjónaukum sem nú eru tollfrjálsir, hvort heldur þeir eru fyrir bæði augun eða annað og er reyndar furðulegt að slíkt sé ekki nefnt einnig hvað varðar vasaklúta, hvort þeir eru fyrir aðra nösina eða báðar. Hæstv. forseti. Ég vil fara fram á það við hv. fjh.og viðskn. að þegar hún fer yfir frv. athugi hún möguleikana á því hvort ekki megi, þar sem gert er ráð fyrir að innheimta vörugjald af vöru sem stendur í 0% A-tolli, fella vörugjaldið niður og taka þess í stað upp samsvarandi tollun. Bæði er þetta til hagræðis þar sem því færri sem vörugjaldsflokkarnir eru, því betra. Það er hins vegar skoðun mín að fella eigi algerlega niður innheimtu vörugjalds. Þeim tekjum sem því er ætlað að skapa má hins vegar afla með venjubundinni tollun, annaðhvort á sömu tollnúmer eða, ef það hentar ekki í ákveðnum tilfellum, með hærri tollprósentu á öðrum tollskrárnúmerum. En þar sem ég þykist þess fullviss að á slíkt verður ekki hlustað fer ég vinsamlega fram á að þegar tollskráin verður prentuð til almennrar dreifingar verði þess gætt að bætt verði við einum dálki á eftir a- og e-lið, þar sem fram komi hvort vara fellur undir vörugjald eða ekki. Gæti það væntanlega þá heitið v-liður. Þá er einnig nauðsynlegt að viðhalda þeirri merkingu sem er í núgildandi tollskrá, þ.e. að stjarna er sett við tollnúmer þar sem innflytjanda ber skylda til að tilgreina stykkjafjölda vöru á aðflutningsskýrslu. Ég vil einnig hvetja hæstv. fjmrh. til að taka til gaumgæfilegrar athugunar ytri tolla, þ.e. tolla t.d. frá Bandaríkjunum og reyndar aðallega frá Bandaríkjunum, og athuga vel hvort ekki er hægt að lækka þá en gæta þess þó að samræmi sé á tollheimtu okkar á vörum frá Bandaríkjunum og á vörum sem við seljum til Bandaríkjanna og má nefna sem dæmi ullarvörur. Hæstv. forseti. Ég vil segja það að í megindráttum er ég nokkuð sáttur við frv. og tel það vissulega spor í rétta átt þó að auðvitað megi endalaust deila um tollun hinna ýmsu vörutegunda, misræmi milli flokka, hvar skuli taka vörugjald og hvar ekki o.s.frv. Ég treysti því hins vegar að tollskráin verði í stöðugri endurskoðun og bendi á að auðvelt ætti að vera að gera lagfæringar á tollskránni samhliða gildistöku virðisaukaskatts um áramótin 1988–1989. Ég vil hins vegar gagnrýna það harðlega að þm. skuli ekki vera gefinn fullnægjandi tími til að fara yfir og kynna sér jafnviðamikið frv. og hér er lagt fram. Það hlýtur að vera hugsanlegur möguleiki að fresta gildistöku frv. þó ekki væri nema til 1. febr. 1988 þannig að þingheimi gæfist betri tími til að kynna sér málið, t.d. í jólaleyfinu, enda eru engin sérstök rök fyrir því að lögin þurfi endilega að taka gildi um næstu áramót. Vissulega þýðir þetta það að einnig yrði að fresta gildistöku frv. um vörugjald. Og talandi um vörugjald væri ekki úr vegi að spyrja hæstv. fjmrh. okkar hvers vegna ekki er sett á eitt vörugjald heldur tvö og á ég þá við 25% heildsöluálag sem reikna á ofan á vörugjaldið við innflutning. Hvernig á að reikna þetta út á tollskýrslu? Á fyrst að reikna út 14% og taka síðan 25% heildsöluálag ofan á það? Eða er meiningin að reikna vörugjaldið út frá 17,5%? Og ef svo er, því í ósköpunum er þá ekki einfaldlega sagt að vörugjald skuli vera 17,5%? Því þennan skrípaleik? Hvað er verið að gera með slíkri aðgerð? Er ekki aðeins verið að slá ryki í augu almennings? Það má einnig spyrja hæstv. fjmrh. hvort fjmrn. sé ekki hér að segja heildsölum og öðrum innflytjendum að lágmarksheildsöluálagning í landinu eigi að vera 25%. Þá vil ég einnig spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað þýðir 25% heildsöluálagningin á 14% vörugjaldið í beinhörðum peningum? Hvaða tekjum skilar þetta eitt og sér? Ýmis gjöld hafa verið felld niður en ég er hérna með í hendinni þann lista yfir aukagjöld sem tekin eru í tolli í dag og mér sýnist að enn standi eftir 8–9 gjöld. Ýmist eru þetta beinar tollheimtur eða eyrnamerktar tekjur fyrir aðra sjóði, ég þekki það ekki alveg svo vel. En mig langar að spyrja ráðherra hvort komið hafi til greina að fella út jöfnunargjaldið einnig? Ef ekki, hvort hætta sé á að sá stofn verði breikkaður og það lagt á ný tollnúmer. Hæstv. forseti. Ég er búinn.



Hæstv. forseti. Hér hefur verið lagt fram frv. til laga um breyt. á lögum nr. 55 frá 30. mars 1987, tollalögum. Eftir þessum breytingum hefur verið beðið lengi og það er ekki nokkurt vafamál að að meginhluta til er þetta til bóta og við fögnum því að frv. skuli vera lagt fram sem er mjög til bóta á margan hátt eins og rakið hefur verið. Það að tollskrá skuli samræmd öðrum ríkjum í Evópubandalaginu er mjög gott og þýðir að það léttir vinnu hér á landi til samræmis við verslun og viðskipti í Evrópu. Það er hins vegar mjög slæmt að okkur skuli ætlað að fjalla um þetta mál á svo skömmum tíma. Við höfum farið yfir þetta eins vel og við höfum getað í Borgaraflokknum og fundið á því allmarga vankanta. Það er nokkuð ljóst að það hefði mátt búa frv. betur úr garði og komast hjá ósamræmi í nokkrum liðum sem ekki eru í samræmi við það sem er annars staðar í frv. Þá eru nokkrar vörur í því sem við teljum að hefðu heldur átt að vera í lægri tollum. Einnig er það rétt, eins og hv. 2. þm. Vestf. kom hér inn á, að það er ljóst að frv. hamlar gegn því að við getum nýtt okkur bestu kjör við Bandaríkin. Sérstaklega er þetta bagalegt meðan dollarinn er hagstæður og við gætum flutt inn vörur á hagkvæmu verði þaðan. En oft eru töluverðir tollar á vörum frá Bandaríkjunum og einnig frá Japan og Rússlandi reyndar eða sem sagt löndum utan Vestur-Evrópu. Við náum því ekki bestu viðskiptakjörum á hverjum tíma nema því aðeins að það séu samsvarandi tollar á öllum vörum. Það hefur verið farið yfir þetta mál mjög vel og ítarlega. Hins vegar er fróðlegt að lesa grein í Morgunblaðinu fimmtudaginn 10. des. 1987 þar sem fram kemur að þetta er víst ekki frv. ríkisstjórnarinnar, heldur er þetta frv. iðnrekenda og þeir hafa bjargað stjórnarflokkunum um að þetta mál næði fram að ganga. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í greinina, en í henni segir: "Í mörg ár hafa stjórnmálamenn, embættismenn og forsvarsmenn atvinnulífs séð í hillingum þann tíma þegar innleidd yrði hér ný og samræmd gjaldskrá aðflutningsgjalda sem tæki hliðsjón af ríkjandi tollafyrirkomulagi innan Evrópubandalagsins, Norðurlanda og GATT. Þessar fyrirætlanir hafa hins vegar jafnan strandað á því að menn þóttust sjá fram á verulegt tekjutap ríkisins samfara slíkum breytingum, m.a. vegna þess að þeim fylgdi óhjákvæmilega endurskoðun á vörugjaldinu sem ekki bætti stöðu ríkissjóðs. Því hafa menn hikað og síðan orðið frá að hverfa því að ekki fundu menn aðferð til að höggva á þennan gordíonshnút. Núv. ríkisstjórn einsetti sér aftur á móti í starfsáætlun sinni strax í byrjun að koma þessari kerfisbreytingu á koppinn og að hún kæmi til framkvæmda á árinu 1988. Í lok síðustu viku gátu foringjar stjórnarflokkanna svo tilkynnt hátíðlega að samstaða væri orðin innan ríkisstjórnarinnar um hvernig staðið skyldi að kerfisbreytingunni og um leið small saman tekjuhlið og útgjaldahlið fjárlagafrv. sem segja má að hafi verið heldur götótt fram að þeim tíma." Svo heldur þessi grein áfram og þá kemur í ljós að þetta er ekki ríkisstjórninni að þakka og segir í umræddri grein: "Reyndar þurfti hún utanaðkomandi hjálp til að ná landi því að það voru forustumenn iðnrekenda sem skutu til hennar líflínu sem dugði, þeirri hugmynd að hverfa frá lækkun sölugjaldsins og taka upp eitt samræmt og tiltölulega hátt vörugjald og að hleypa tollkerfisbreytingunni í gegn." Þá vitum við það. Það voru sem sagt iðnrekendur sem bjuggu frv. til en ekki hæstv. ríkisstjórn, og þeir hafa lagt það hér fram og útkoman er auðvitað sú að iðnrekendur hafa fengið öll sín mál í gegn en ýmsir aðrir hafa ekki fengið það með sama hætti og þeir. Það er nokkuð ljóst að þessi breyting hefur orðið til með þessum óvenjulega hætti. Það er og spurning sem hefði verið gaman að fá svarað hér hvort menn eru ánægðir með þessi vinnubrögð. Í frv., eins og réttilega hefur komið fram, hefur einn liður orðið sérstaklega út undan. Það eru matvæli eins og kornvara og það eru heimilistæki. Það er fróðlegt að lesa úr grg. með tollskrá frá 1973, en þar segir, með leyfi forseta: "Oft ræður hending því hvaða vörur eru framleiddar hér á landi og þá um leið hvort vara telst verndarvara eða ekki. Þannig eru t.d. rafmagnseldavélar verndarvara og lækkar tollur af þeim í áföngum fram til 1980. Önnur heimilistæki, svo sem ísskápar, straujárn, brauðristar o.fl. eru hins vegar í 80% tolli og helst tollur á þessum vörum óbreyttur enn sem komið er. Segja má að tilviljanakenndur tollur af þessu tagi sé afar óeðlilegur þar sem um mjög hliðstæðar vörur er að ræða." Eins og hefur komið fram áður er þetta einmitt það sem hefur gerst við gerð þessarar tollskrár hér. Áfram ráða þessi tilviljunarkenndu vinnubrögð og í flokkinum þar sem um heimilistæki er að ræða er ekki samræmi. Menn hafa reynt að skýra það með alllangsóttum rökum sem eiga kannski ekki við í þessu tilfelli, en sannleikurinn er sá að hér hefði þurft að gæta samræmis. Eins er það - og ég mun vitna aftur í þessa grg. með tollskrá frá 1973, en þar segir: "Eins og áður er að vikið hefur tilhneiging verið í þá átt að munaðarvara skyldi tolluð hátt, þegar almenningur bjó við mun knappari kjör en nú almennt gerist og var mun auðveldara að koma slíkri mismunun við. Bætt lífskjör hafa hins vegar raskað hefðbundnu gildismati hvað þetta snertir svo að mun erfiðara er í dag en áður fyrr að kveða upp úr um það hvaða vara skuli teljast munaðarvara og hvaða vara ekki. Verður því t.d. varla lengur haldið fram að algengustu heimilistæki séu munaðarvara. Verður því að telja að forsendur séu ekki lengur fyrir hendi til jafnhárra tolla á slíkum vörum eins og hingað til hafa gilt." Ég vil gera þetta að mínum rökum og skjóta því til hv. nefndar þegar hún fær þetta til umfjöllunar hvort ekki væri rétt að leiðrétta þetta og samræma við aðra tollaflokka. Við í Borgaraflokknum fluttum allnokkrar brtt. í Ed. sem við töldum til bóta og getum fært rök fyrir því. Þær breytingar voru allar felldar, enda virðist aðallega um það að ræða að það mun ekki vera saman hvaðan þær koma. Það var m.a. svo að við fluttum brtt. um matvælakorn, kassa og töskur til skyndihjálpar, neyðarmerki viðurkennd af Siglingamálastofnun ríkisins, hanska til skurðlækninga, sláttuvélar fyrir útivistarsvæði og íþróttavelli, varahluti í þvottavélar, hluti í ryksugur og hrærivélar, straujárn til heimilisnota, rafmagnshitamótstöður í tæki, eyrnatól, heyrnartól og sambyggða hljóðnema, hátalarasett, plötuspilara og snælduspilara, varahluti, símsvara, segulbandstæki fyrir snældur, útvarpstæki og sambyggð útvarps- og hljóðupptökutæki, bretti, töflur og stjórnborð, tannbursta, önnur rafmagnsheimilistæki. Ég ætla ekki að þreyta menn á löngum talningum og röksemdum fyrir þessu, en þær breytingar sem við fluttum í Ed. voru að okkar dómi mjög til bóta. Ég held að það ætti að skoða og tel raunar mjög mikilvægt að menn skoði þessi atriði, þannig að samræmis gæti í allri tollskránni. Það hefur verið nokkuð rætt um að vöruverð muni lækka við þessa tollabreytingu. Það er rétt svo langt sem það nær. Ef tollarnir væru aðeins reiknaðir mundi auðvitað vera um verulega lækkun á vörum að ræða, en þegar litið er til vörugjalds sem er áætlað 17,5% af vörum verður ekki sú raunin á og það mun eftir sem áður vera hagstæðara að kaupa ýmsar vörur erlendis. Við höfum reiknað út - það var raunar áður en við vissum að það var 17,5% vörugjald, við reiknuðum aðeins með 14% vörugjaldi - að ef við lítum á meginland Evrópu sem er með innkaupsverð 105 kr. á vöru tekur ríkið þar 12,95% af því vöruverði. Á Íslandi er samsvarandi vöruverð, ef við göngum út frá sömu álagningarprósentu og er þar, komið upp í 383 kr. eða 42,5% hærri álagning ríkisins en er í Evrópu. Í heild er þá vöruverðið orðið 98,4% hærra hér en í Evrópu og þó er innkaupsverðið það sama og þá reiknað með 30% vörugjaldi. Þegar um 14% vörugjald er að ræða er varan orðin á 43% hærra verði en í Evrópu og þá tekur ríkið 31,9% til sín a móti 12,95% í Evrópu. Við sjáum því að þrátt fyrir það að tollar eru lækkaðir er varan svo hátt gjaldtekin hér að vöruverð verður þrátt fyrir þetta hærra hér áfram en á meginlandi Evrópu. Þannig er hægt að setja upp ótal dæmi varðandi þetta og útkoman verður alltaf sú sama að meðan við erum með vörugjaldið eru tollarnir í rauninni ekki lækkaðir, heldur er hér um raunverulega blekkingu að ræða: Þó að tollar lækki er vörugjaldið áfram og hið háa sölugjald. Ég hef í máli mínu stiklað á nokkrum atriðum hér. Ég gæti farið miklu víðar yfir þetta. Ég er með ýmsar staðreyndir úr frv. sem er náttúrlega mjög viðamikið og það hefði verið æskilegt að ekki hefði verið fjallað um það núna í aðaljólaönnunum. Það hefði vel verið hægt að afgreiða það í byrjun þings eftir áramótin og þá með betri vinnubrögðum. Ég hefði talið mjög æskilegt að í nefndum hefði verið farið mjög rækilega í gegnum frv. og lagfærðir þessir augljósu annmarkar sem eru á því og það gert þannig úr garði að allir gætu sætt sig við það. Það er hins vegar ljóst að að meginefni til er frv. til bóta og ég tel að hér hafi þó verið stigið framfaraspor og er mjög ánægður með að frv. skuli koma fram loksins eftir, að ég held, 20 ár. Ég man að alla tíð hefur verið sagt að frv. væri í endurskoðun og ég er ánægður með að það skuli nú vera hér til afgreiðslu. Hitt er annað mál að það vekur ýmsar spurningar um vinnubrögð. Það hefði verið betra að það hefði verið staðið ögn betur að þessu. En þrátt fyrir allt er ég í heildina ánægður.



Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. hélt hér stutta ræðu og er það út af fyrir sig ágætt. Það frv. sem hér liggur fyrir um tollalög, um breyt. á lögum nr. 55 frá 30. mars 1987, hefur verið mjög lengi í undirbúningi og þó að frv. hafi heldur versnað við afskipti utanaðkomandi aðila er þetta nauðsynlegt frv. og ég fagna því að það skuli vera komið fram. Ég hefði viljað sjá það fullunnið í höndum fagmanna en ekki brenglað og afvegaleitt eins og það virðist hafa verið af þeim sem hér hefur verið nefndur úr þessum ræðustól af öðrum en mér eins konar yfirráðherra Sjálfstfl. í skattamálum því að Sjálfstfl. er ekki ábyrgur fyrir þessum málaflokki lengur. Hér er því miður öðruvísi að farið en til var stofnað á sínum tíma því að þegar frv. var unnið ásamt öðrum tekjuöflunarfrv. þann tíma sem ég var í fjmrn. stóð til að tekjur lækkuðu verulega á móti niðurskurði í útgjöldum og prósentur bæði í vörugjaldi og tollum lækkuðu að sama skapi. Þetta var liður í því að halda niðri verðbólgunni og halda niðri verðlagi í landinu. Ég harma það að hæstv. fjmrh. stendur í þeirri meiningu að við þær aðgerðir sem lagt er til að verði samþykktar muni, eins og hann orðaði það, tollar standast samanburð við vöruverð erlendis. Ég held að það sé langt frá því að vera rétt, ég held að það sé eins rangt og hægt er að hafa nokkuð rangt. Það eru engir tollar á flestu erlendis, engir, og sér í lagi þar sem við verslum hvað helst, bæði England, Frakkland og meginlandið fá yfirleitt vörur frá löndum sem eru í samveldissamningum við viðkomandi lönd eins og t.d. Frakkland og England, þannig að það eru engir tollar þar á milli. Það segir að tollar séu aðallega felldir niður af matvörum. Hv. talsmaður Borgarafl. í þessum málaflokki, 5. þm. Vesturl., vék að því máli þannig að ég tel ekki ástæðu til að ítreka það en vil þó segja að það er alrangt að á mörgum þeim vöruflokkum sem flokkast undir matvæli séu enn þá gjöld. Ég veit ekki hvað hæstv. fjmrh. meinar þegar hann segir að tollar lækki um 20-40% og stuðli þar með að því að verslunin flytjist inn í landið. Ég veit að það eru ýmsar vörutegundir sem flytjast inn í landið, ekki bara frá útlöndum heldur flytjast þær inn í verslunina frá Keflavíkurflugvelli, og á ég þar við rafmagnsvörurnar sem hæstv. ráðherra gat hér um. Lækkunin frá vöruverðinu í Keflavík er kannski meiri en lækkunin frá útsölu í verslunum erlendis. Í sumum tilfellum hefur það tollfrjálsa verið dýrara í rafmagnsvörum á Keflavíkurflugvelli heldur en út úr verslunum sums staðar erlendis. Ég hef ekki trú á því meðan vörugjald er 17,5% og söluskattur 25% að vörusalan flytjist til landsins. Eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. er ástandið t.d. þannig varðandi fatnað að við lesum um það svo til daglega að við bætast nýjar verksmiðjur, ný fyrirtæki sem loka sinni starfsemi. Og fleiri tugir manna verða atvinnulaus vegna þess að markaðurinn er ekki lengur fyrir hendi til að bera starfsemina á sama tíma og fólk fer til útlanda og kaupir framleiðslu sem er ekkert betri en það sem framleitt er hér heima. Má þá benda á sem dæmi að bæði sú verksmiðja sem nú síðast lokaði, þ.e. Hennes á Akranesi, og sama fyrirtæki á Selfossi, hafa flutt sína framleiðsluvöru til útlanda. Um tíma var verðið fyllilega sambærilegt og gæðin líka. Og ég verð að segja sem gamall knattspyrnumaður að ég var mjög stoltur af því þegar ég sá myndir frá enskum 1. deildar liðum í knattspyrnu sem voru klæddir fötum saumuðum hér heima af fyrirtækinu Henson sem nú var að loka og hætta sinni starfsemi. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma en það er áberandi hvernig aðrar verksmiðjur geta haldið áfram árum saman og ausið út hundruðum milljóna árlega í taprekstur án þess að það líði nokkuð sérstakt fyrir að starfsemin gengur illa vegna þess að ríkissjóður borgar. Á ég þar náttúrlega alveg sérstaklega við Álafoss. Pólarprjón á Blönduósi er hætt þannig að markaðurinn vegna innanlandsáhrifa frá bæði tollskrá, vörugjöldum og öðrum gjöldum, opinberum gjöldum, á starfsemina er að sliga þessi fyrirtæki öll nema þau sem ganga óáreitt í ríkiskassann. Ég tek undir athugasemd hv. 10. þm. Reykn. Kristínar Halldórsdóttur þegar hún gerir athugasemdir við það og segir réttilega að það sé óeðlilegt að þegar skuli vera farið að halda námskeið í ósamþykktum lögum. Það út af fyrir sig er óskiljanlegt vegna þess að það er svo mikil storkun í því og það sýnir hug meiri hlutans eins og hann er samansettur í dag til stjórnarandstöðunnar. Það skiptir ekki nokkru máli hvort stjórnarandstaðan á eftir að gera einhverjar athugasemdir, það heitir bara að röfla eða tefja eða vera með málþóf. En í mínum huga heitir þetta að afl hins sterka skal ráða en alls ekki undir neinum kringumstæðum skynsemin ef hún skyldi koma annars staðar frá heldur en frá meiri hlutanum. Hnefinn skal falla á stjórnarandstöðuna, jafnvel þó lög séu ekki samþykkt. Þetta er náttúrlega furðulegt. Ég þekki nokkuð vel til vinnubragða og þess fólks sem hefur unnið af mikilli samviskusemi í fjmrn. að gerð þeirra tillagna sem hér eru kynntar í þessu frv. til laga um breyting á lögum nr. 55 frá 30. mars 1987, sem eru tollalög, og ég veit að þetta var vel unnið plagg. Og ég ítreka það að utanaðkomandi aðilar skuli hafa komið þar að á því stigi sem frv. er í vinnslu í ráðuneyti, en hefði talið eðlilegra að þessir sömu aðilar hefðu fengið tækifæri til þess að segja sitt í nefnd Alþingis eftir að Alþingi hefði fjallað um frv. eins og það hefði komið frá ríkisstjórninni. Að sjálfsögðu tek ég undir það með þeim kvennalistakonum eins og óskin var flutt af talsmanni þeirra, hv. 10. þm. Reykn., og einnig talsmanni Alþb., hv. 4. þm. Norðurl. e., að þeir aðilar sem eiga að fá að segja sitt, eins og Neytendasamtökin, verði kallaðir á nefndarfund og þeim kynnt málið og það rætt. Við skulum ekki gera of lítið úr Neytendasamtökunum. Það var talað um það, ég man nú ekki hver sagði það hér úr ræðustóli í dag, að þau samtök væru veik og það svona lá í orðunum að vegna þess að þau væru veik þá ætti ekkert að vera að kalla á þau, það ætti ekki að láta þau tefja þingmál. Sem sagt: Við erum hinir sterku - það er það sem meiri hlutinn sýnir allan tímann. Við erum hinir sterku og þurfum ekki að tala við þann veika jafnvel þó hann sé skynsamur. Ég held að Neytendasamtökin þurfi að vera sterk og þau þurfi að vera áhrifamikil, en þau verða það ekki nema við gefum þeim afl, að þau fái kraft, að þau fái þrek og úthald frá okkur sem höfum notið trausts fólksins í landinu því þau eru að vinna fyrir fólkið í landinu alveg eins og við og að sama markmiði. Ég er ekki sammála því, sem kom aðallega fram hjá hæstv. fjmrh., að með þessum breytingum á tollalögum sé verið að létta undir með, ja við skulum segja heimilunum, og þá á kostnað ríkissjóðs. Það er talað fyrir þessu frv. í þeim anda að verið sé að lækka tolla til að lækka vöruverð. Það er verið að minnka tekjur ríkissjóðs. Það svona felst í orðunum sem sögð eru þegar staðreyndin er sú að ríkissjóður er að taka að sumra mati um 10 milljarða umfram það sem hann áður gerði í innheimtu opinberra gjalda á öllum sviðum. Þannig að þetta er bara liður í nýju kerfi. Þetta er breytt aðferð til að ná inn peningum með blekkingum sem gefa ríkissjóði meira en ríkissjóður fékk áður. Það er ekki verið að létta undir með heimilunum á kostnað ríkissjóðs með þessari svokölluðu kerfisbreytingu. Það er verið að færa tekjuöflunina frá hefðbundnum innheimtuaðferðum yfir til heimilanna og atvinnuveganna. Það er verið að færa tap og hallarekstur ríkissjóðs yfir á heimilin. Þannig að þegar talað er eins og ríkisstjórnin sé að gera hér eitthvað fyrir fólkið, einhverjar mildandi aðgerðir, þá er ríkisstjórnin hinn eiginlegi refsivöndur á fólkið. Hún er hinn eiginlegi refsivöndur. Og við skulum þá bara vita það og taka því með opnum augum. Ég hefði haft gaman af að fjalla svolítið um aðferðir til að flytja inn vörur vegna þess að það kom greinilega fram í máli hv. 2. þm. Vestf. að hann væri ekki alveg nógu inni í málinu, gangi mála til þess að vita eins vel og hann hefði þurft að vita hvernig innflutningur á sér stað. En ég ætla að sleppa því, ég kem svolítið að því þegar ég tek undir það sem kom fram hjá talsmanni Borgarafl., hv. 5. þm. Vesturl., þegar hann talaði um hagræðinguna í breytingunni. Það fer ekkert á milli mála að það sem verið er að kynna hér er til mikilla bóta á margan hátt og Borgarafl., eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl., mun styðja þetta frv. þó það gangi ekki eins langt og við hefðum viljað. En þegar við tölum um hagræðingu þá er það því miður að ráðstafanir eins og afnám bankastimplunar, það missir marks. Ég hugsa að það sé vegna þess að ráðamenn átta sig ekki á því hvers vegna bankastimplunin var lögð niður. Hún var lögð niður samkvæmt umræðum sem fram fóru í ríkisstjórn þeirri sem ég sat í og kennd var við Steingrím Hermannsson. Þar var skilningurinn sá að það væri óþarfi að þjóðfélagið, og þá bankakerfið íslenska, væri eins konar barnapía fyrir erlenda aðila á íslenska viðskiptaaðila þeirra, að það væri eðlilegra að menn gætu haft viðskipti á milli landa, þó að þeir töluðu ekki sama tungumálið, á nákvæmlega sama hátt og menn gera sín á milli hérlendis. Það dettur engum í hug að bankar fari að skylda þann sem kaupir frá verksmiðju á Akureyri - þar er svo stórt verksmiðjuhverfi - til Reykjavíkur, að bankar fari að skylda kaupandann hér í Reykjavík til að greiða fyrir vöruna inn í banka áður en hann fær hana afhenta í Reykjavík. Menn hljóta að geta ætlast til þess að viðskipti verði nokkurn veginn frjáls á milli aðila og þessir aðilar taka sjálfir ábyrgð á því sem þeir gera og alveg óþarfi að bankar komi þar inn á milli. Satt að segja hafði ég ekki hugmynd um, og ég efast um að nokkur af mínum samráðherrum hafi haft hugmynd um það að Seðlabankinn mundi koma þarna inn í myndina til að eyðileggja, eftir þeim upplýsingum sem hér hafa komið fram og ég heyri í fyrsta sinn, möguleikana á að þessi samskipti manna sem tala ólík tungumál geti verið jafneðlileg og þeirra sem tala sama málið og eiga samskipti innan lands. Árið 1957 eða 1958 byrjaði ég ásamt öðrum að berjast fyrir því að hér kæmi tollvörugeymsla. Það var ekki fyrr en 1962 að hægt var að stofna tollvörugeymslu vegna vantrúar á að viðskiptin gætu gengið eðlilega fyrir sig undir nýju kerfi. En tollvörugeymslan hefur löngu sannað sitt ágæti og gert miklu meira en það sem þeir, sem unnu að tilvist hennar, sögðu að hún mundi gera því að til viðbótar við annað hefur hún verið eins konar öryggisventill um vörulager, lager að vörum í landinu komi eitthvað fyrir, eins og fríhöfnin í Kaupmannahöfn reyndist Danmörku þegar heimsstyrjöldin síðari skall á. Þá lifðu Kaupmannahafnarbúar og meiri hlutinn af Dönum í fleiri mánuði á þeim vörubirgðum sem til voru á lager í fríhöfninni þegar styrjöldin skall á, fyrir utan annað, að hér er alltaf til lager sem hægt er að fá afgreiðslu frá, vörur, fyrirvaralítið, í staðinn fyrir að bíða kannski í fleiri daga eða fleiri vikur eftir afgreiðslu erlendis frá. Það er þetta, þegar eitthvað nýtt kemur upp, þá er eins og Íslendingurinn sé lokaður fyrir nýjungum, hræddur við það sem nýtt er. Svo ég tali nú ekki um að á sama tíma, 1957–1958, þá var byrjað að tala um tvennt annað en tollvörugeymslu, bankastarfsemi í sambandi við tollvörugeymsluna sem er komin á núna, kom 22 árum eftir að var byrjað að tala um það. En við erum enn þá að tala um fríhöfn. Og þó að skilningur hafi komið fram tímabundið hjá ríkisstjórninni og fríhöfn sé það besta sem getur komið í staðinn fyrir það tollabákn og má segja tollfyrirkomulag eða afgreiðslumáta eins og þau eru hjá okkur í dag hefur það ekki enn þá fengið skilning. Hvað er það? Það eru 30 ár sem sú barátta er búin að standa yfir og það voru aðeins tveir menn í ríkisstjórn sem um tíma voru reiðubúnir að vinna að því að breyta tollafyrirkomulagi, breyta starfsemi tollþjónustunnar og breyta tollskránni þá um leið. Það voru Magnús heitinn Kjartansson og Halldór E. Sigurðsson. Aðrir ráðherrar, sem ég hef haft tal af í þessi 30 ár, hafa ekki skilið málið. Það þokaðist pínulítið áfram þegar ég var fjmrh., en mér er sagt að það sé búið að breyta aftur í fyrra horf. Það var reiknað út þegar ég var fjmrh. hve söluskattsprósentan þyrfti að vera há ef hún legðist á allar vörutegundir. Mig minnir að hún hefði þurft að vera 18% og var jafnvel talað um 17%. Ég minnist þess ekki að það hafi verið talað um 22% eða svo háa tölu. Munurinn á þeim tölum sem ég hef í huga og 25% söluskattinum sem nú er, svo ég tali nú ekki um þá blekkingu sem er í vörugjaldinu, er ekkert annað en nýjar álögur á fólkið í landinu sem undirstrikar það sem ég hef sagt: það er verið að færa tap ríkissjóðs frá ríkissjóði yfir á heimilin. Það er annað sem er athygli vert. Það er sú blekking sem er í prósentutölu þegar ríkisstjórnaraðilar tala um 14% vörugjald sem við erum allir sammála nú um að er 17,5% vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að heildsöluálagning skuli lögleidd 25% sem er sú langhæsta sem ég hef nokkurn tímann heyrt um á Íslandi. Ég hef aldrei heyrt getið um 25% heildsöluálagningu. En nú er hún lögleidd þannig að það eru 3,5% til viðbótar þessum 14% sem koma þar sem keðjuverkandi áhrif vegna þess að álagningargrunnurinn er hækkaður. Virðulegur forseti. Það er ýmislegt hér. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni neitt af því sem menn nefna til að fá aðra þm. til að hlæja, eins og handsprengjur og skriðdreka og slík leikföng stóru strákanna sem ég sé ekki af hverju eru í tollskrá yfir innflutning til Íslands. Við höfum aldrei haft menn sem kunna að nota sér slík tæki né hafa ástæðu til að flytja slíka vöru inn. En það er annað sem við flytjum mikið inn af, t.d. eins og viður og vörur úr viði, viðarkol o.fl. Og þetta, sem ég tek sem dæmi, er víða í skránni. Svo ég fari bara á bls. 130, en þar er talað um ýmis eflaust þekkt hráefni, en á útlendum málum sem mér er ekki nokkur leið að skilja. Mér er ekki nokkur leið að skilja þó svo að sum af þessum orðum, eins og Acajou d'Afrique, séu franska. Ég veit að það er eitthvað sem kemur frá Afríku. En hvað er Okoumé eða Obeche eða Sapelli, Sipo, Makoré, Iroko, Tiama,  Ég skil þetta ekki og er ég þó búinn að vera áður en ég varð þm. nokkuð lengi í innflutningi og handfjatlaði þessar skrár nokkuð reglulega. En ég bendi ekki á þetta til þess að menn hlæi að þessu. Ég bendi á þetta til þess að vita hvort það er hægt að fá þetta íslenskað, ef það eru til íslensk orð yfir þetta, en a.m.k. að fagmenn á þessum tungumálum reyni að finna íslenskuna á þessi orð. Þetta er svo víða í bókinni. Og ég er alveg viss um að það eru ákaflega fáir, það gætu hugsanlega verið einhverjir iðnaðarmenn eða fagmenn, sem hafa einhverja hugmund um hvað þetta þýðir.  En hæstv. forseti. Nema ráðherra gefi sérstakt tilefni til hef ég lokið máli mínu. Í aðalatriðum fagna ég framkomu frv. Það er búið að vera lengi á leiðinni. Mér tókst ekki sem fjmrh. að koma því til afgreiðslu Alþingis á sínum tíma. En ég harma að það skuli vera verr úr garði gert en efni stóðu til, eingöngu vegna þess að utanaðkomandi aðilar, sem hefðu átt að eiga aðgang að þingnefnd þar sem fulltrúar allra þeirra sem eru kjörnir í nefndirnar gátu rætt við þá og hlustað á þeirra rök, fengu að hafa slíkt forskot og áhrif á þetta frv. að það er verra en það var orðið á sínum tíma áður en þeir komu nálægt því.



Herra forseti. Það fór sem ræðumaður óttaðist að það yrði þunnskipað í deildinni þegar þessari umræðu yrði fram haldið á kvöldfundi. Hér var það gert nokkuð að umtalsefni á sjöunda tímanum að það væri æskilegt þegar umræðum yrði fram haldið eftir kvöldmatarhlé að þá mundu nokkrir tilteknir hæstv. ráðherrar heiðra deildina með nærveru sinni og gjarnan þátttöku í umræðum til að skýra ofurlítið málin og svara þeim spurningum sem beint hafði verið til þeirra og óskað hafði verið sérstaklega eftir því að tilteknir ráðherrar yrðu viðstaddir. Nú er hér að sönnu hæstv. viðskrh., sem er manna samviskusamastur og þaulsætnastur við þingstörfin, og ber að fagna því og virða, en hér er hins vegar enginn af þeim hæstv. ráðherrum sem sérstaklega var beðið um að yrðu viðstaddir. Ég hef trú á að forseti sá sem stýrði fundi fyrir kvöldmatarleyfi og starfsmenn þingsins hafi komið skilaboðum áleiðis til þessara hæstv. ráðherra og þeim eigi að vera kunnugt um að hér stendur yfir umræða um tollafrv. og nærveru þeirra hafði verið óskað, m.a. til þess að hægt væri að bera upp við þá spurningar og fá þeim svarað. Það hafa reyndar þegar verið bornar upp spurningar við t.a.m. hæstv. iðnrh. og hann hafði kinkað ákaft kolli, hæstv. ráðherra, og látið svo sem hann mundi verða hér til svara í umræðum. Nú er enginn af þessum hæstv. ráðherrum hér, ekki heilbr.- og trmrh. til að svara ofurlítið fyrir manneldisstefnu ríkisstjórnarinnar og hollustuþátt tollastefnunnar, ekki félmrh. hæstv. til að útskýra fyrir þingdeildinni hvernig fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar komi fram í tollafrv., ekki iðnrh. til að svara beinum spurningum, sem hann hafði þegar móttekið, um hvernig stæði til að gæta hagsmuna íslensks iðnaðar og hvernig væru nýttir þeir möguleikar sem gefast í gegnum álagningu tolla og vörugjalda til þess að gæta hagsmuna sérstaklega framleiðsluiðnaðarins. Hæstv. fjmrh. er meira að segja gufaður upp. Það getur vel verið að hann sé einhvers staðar á róli um þinghúsið. Jú, oft kemur góður þá getið er. En þetta er engu að síður ámælisvert, herra forseti. Ég hafði talið mig taka svo skýrt til orða fyrir kvöldmatarhlé um að það væri ómögulegt og óviðunandi að umræður stæðu hér lon og don og verið væri að bera fram fullkomlega rökstuddar efnislegar spurningar til hæstv. ráðherra og þeir létu yfirleitt ekki svo lítið að láta sjá sig og væru þá óðar horfnir ef eftir þeim væri spurt. Nú vil ég spyrja virðulegan forseta hvort þessir hæstv. ráðherrar hafi fengið þau boð.

Allir umræddir hæstv. ráðherrar eru í húsinu staddir. Ég vildi spyrja hv. þm. að því hvort hann óskaði þess að það væri gert boð eftir þeim þannig að þeir gætu komið hingað í deildina.

Það er eindregin ósk ræðumanns og þar sem ég er að taka til máls í annað sinn við þessa umræðu mun ég halda stöðu minni í ræðustólnum meðan hæstv. ráðherrar tínast í salinn og bera síðan upp við þá þeirra sem ég hafði ekki náð áður að ávarpa sökum fjarveru nokkrar spurningar. En hæstv. iðnrh. ætti í sjálfu sér ekkert að vera að vanbúnaði að koma og taka þátt í umræðunni. Ég held að það sé ágætt, herra forseti, að við látum einu sinni á það reyna hvort er eitthvað hægt að aga menn til í þessum efnum, hvort hæstv. ráðherrar taka skyldur sínar við Alþingi alvarlega eða ekki og hvort menn eiga að una því að hafa aftur og aftur uppi óskir um nærveru ráðherra, bera aftur og aftur fram spurningar án þess að fá þeim svarað. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að ég þreytist a slíku og ég held ég nenni ekki mjög lengi að sitja undir því án þess að einhver botn fáist í það mál hver staða ráðherra skuli vera, hverjar skyldur þeirra skuli vera þegar þm. bera fram spurningar, koma með óskir af því tagi sem hljóta að vera hluti af hinum eðlilega þingræðislega framgangi mála á þinginu. Ég trúi að vísu ekki öðru en hæstv. fjmrh. hafi hugsað sér að taka til máls og svara mínum spurningum sem ég veit að hann skrifaði niður með rauðum penna í stílabók fyrr á fundinum. Hann var að vísu ekki við þegar stóð til að ljúka umræðunni þannig að það hefur þá væntanlega verið slys að hæstv. ráðherra var ekki búinn að biðja um orðið til þess að ekki færi nú þannig að umræðum lyki án þess að hann kæmi upp og svaraði eða ég ætla a.m.k. ekki hæstv. ráðherra að hafa ætlað að láta það líða fram hjá og láta umræðunni ljúka án þess að hann gerði ráðstafanir til þess að komast á mælendaskrá. Nú þætti mér vænt um að fá uppgefið hvort að hæstv. fjmrh. hefur látið setja sig á mælendaskrá.

Hv. 4. þm. Norðurl. e. er eini hv. þm. sem er á mælendaskrá núna, sá sem er í ræðustól. - En hæstv. fjmrh. hefur nú kvatt sér hljóðs.

Það gleður mig svo sannarlega að hæstv. fjmrh. ætlar að leggja orð í belg og ég treysti því og trúi að hann muni þá svara þeim spurningum sem ég beindi til hans og ég veit að ég þarf ekki að endurtaka af því að hann skrifaði þær samviskusamlega niður, hæstv. ráðherra, um uppruna frv. og ýmsa þætti því tengda. Nú kemur hæstv, iðnrh. og gengur í salinn, gleður það okkur stórlega. Og þá vildi ég spyrja, herra forseti: Er hæstv. iðnrh. á mælendaskrá?

Hæstv. iðnrh. hefur ekki kvatt sér hljóðs enn.

Það gleður mig ekki eins mikið. Ég hafði spurt hæstv. iðnrh. beinna efnislegra spurninga um stöðu iðnaðarins og hagsmuni iðnaðarins í sambandi við þessar breytingar og ég trúi því ekki að óreyndu að hæstv. ráðherra ætli ekki að bregðast vel við þeim skyldum sínum og reyna að svara einhverju til um það. Það verður þá reynt að sjá til þess með einhverjum hætti að umræðan haldist opin um stund á meðan hæstv. iðnrh. hugsar málið. Vonandi kemst hann fljótlega að þeirri niðurstöðu að hann hafi einhverju að miðla í umræðunni, að hann sé ekki alveg tómur, hæstv. ráðherra, þannig að það verði að biðjast lausnar fyrir hans hönd, fá einhvern annan sem bæði getur tekið til máls og hefur eitthvað að segja. Nei, þetta gengur auðvitað ekki, herra forseti. Það verður að koma hér fram og er ágætt að taka til þess þennan kvöldfund þá að láta liggja alveg ljóst fyrir hver hugur fylgir máli hjá hæstv. ráðherrum. Ríkisstjórn sem ætlar að keyra í gegnum Alþingi á örfáum sólarhringum 20 eða 30 lagafrv. hefur ekki efni á því að vera heima hjá sér á kvöldin þegar hér standa yfir fundir. Það er þá eins gott að a.m.k. þeir hafi sömu nennu og þeir hv. alþm. sem taka þingskyldur sínar alvarlega og starfa eins og lög gera ráð fyrir á þeim tíma sem Alþingi heldur fundi. Herra forseti. Þinghúsið er orðið meira en 100 ára og það er ekki mjög stórt, en tekur það virkilega allan þennan tíma að ná þeim í salinn, hæstv. félmrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. - Nú, ég biðst forláts.

Hæstv. félmrh. hefur gengið í salinn fyrir allnokkru.

Fyrir allnokkru. En er það þá ekki eingöngu hæstv. heilbr.- og trmrh. sem er ókominn af þeim ráðherrum sem beðið hafði verið um að yrðu hér staddir og gerðar höfðu verið ráðstafanir til að viðvara fyrir kvöldmat? Ég hygg að svo sé. Við skulum þá gefa hæstv. heilbr.- og trmrh., sem vonandi er við góða heilsu, stundarkorn enn til að komast í salinn og ég ætla þá að bera upp spurningar við hæstv. félmrh. af því að ég tel að bæði hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. hafi nú þegar fengið efni til að svara. Það sem við vorum að ræða fyrr á fundinum, hæstv. félmrh., það var hvernig sú fjölskyldustefna, sem fjallað er um í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, birtist í tollafrv. Það virðist nefnilega koma svo sérkennilega út þegar farið er yfir frv. að ákveðnir vöruflokkar séu sérstaklega lagðir í einelti og einkum og sér í lagi allt það sem flokkast undir nauðsynjavarning heimilanna. Það hefur vakið nokkra athygli þeirra sem haft hafa tíma til að blaða í gegnum tollskrána - nú fer að verða fullmætt, herra forseti - að ef einhvers staðar stendur orðið "heimilis" í nágrenni við einhverjar vörur eða vöruflokka er það gjarnan stokkið upp í hæsta tollflokk og beri maður það svo saman við frv. um vörugjald er þar yfirleitt sömu sögu að segja. Hins vegar er ýmis annar varningur, sem ekki hefur verið flokkaður undir bráðnauðsynleg heimilistæki eða matvöru, gjarnan færður niður og jafnvel felldir með öllu niður tollar og vörugjöld af slíkum vörum og aðallega með þeim rökum að það eigi að flytja verslunina inn í landið og koma á Glasgow-verði á Íslandi. Það virðast vera orðin meginrök, meginrökhugsun ef gefa má því svo virðulegt nafn, sem hægt er að finna í þessu frv. Ég spyr hæstv. félmrh. sem ég þekki að samviskusemi og dugnaði: Hefur hæstv. ráðherra haft tíma til þess með starfsfólki sínu í félmrn. að fara yfir tollafrv., kynna sér það og láta athuga og jafnvel reikna út, eftir því sem það er hægt, hvernig þessi gjörbreytta stefnumörkun í tollamálum kemur út fyrir fjölskyldurnar í landinu? Hefur það verið athugað t.d. ef teknar eru út úr þær vörutegundir sem vigta upp á tilteknar prósentur í neyslukörfu vísitölufjölskyldunnar sérstaklega en eru ekki allur tollapakkinn því að skriðdrekar og kjarnakljúfar eru ekki inni í neyslukörfu vísitölufjölskyldunnar svo dæmi séu tekin? Hefur verið athugað hvernig þetta kemur út fyrir fjölskyldurnar í landinu? Ég fer fram á að hæstv. félmrh. svari því þó ég þykist reyndar vita svarið. Það er eins og með annað. Það hefur ekki unnist tími til þess eða ekki verið gert. Ég a.m.k. býst við eða óttast mjög að svarið verði á þá leið. Mönnum finnst þetta kannski alveg ástæðulaust og finnst kannski bara leiðindaþras að bera upp svona spurningar fyrir hæstv. ráðherra. En tilgangur minn er sá að fá fram hvernig hefur verið unnið að þessu máli og fá það á hreint. Vegna hvers? Jú, vegna þess að það er sjálfsagt í hverju einasta tilfelli að það liggi fyrir, en það hefur sjaldan verið jafnnauðsynlegt að mínu mati og núna að Alþingi fái að vita hversu vandaður undirbúningur málsins var vegna þess að Alþingi er nefnilega ætlað að afgreiða þetta á örfáum sólarhringum í gegnum þingið, þetta mál sem ku hafa komið hér inn 9. des. eða þann 10., ég mann nú ekki hvort heldur var, og barst þessari hv. deild á þessum sólarhring og jólin koma þann 24. eins og venjulega ef því verður þá ekki breytt með einhverjum sérstökum ráðstöfunum. Og hæstv. heilbr.- og trmrh. Hér var fyrr á fundinum rætt nokkuð um það í hverju hún birtist í þessu tollafrv. manneldisstefna hæstv. ríkisstjórnar. Þá var m.a. upplýst hér af einhverjum fróðum aðila um áhugamál Landssambands framsóknarkvenna að manneldisstefnan væri þar alveg í sérstöku uppáhaldi. Já, það er rétt, segir hæstv. ráðherrann. Og þá lifnar yfir mönnum. Þá hefur væntanlega verið vel fyrir því séð að manneldisstefna Landssambands framsóknarkvenna komi rækilega fram eða a.m.k. að eins miklu leyti og framsóknarmenn höfðu bolmagn til að láta taka tillit til hennar í tollafrv. Og er það kannski þannig, hæstv. ráðherra, að það sé með fullu samþykki og með blessun og vilja heilbrmrh. að ýmsar hollustuvörur eru hér tollaðar, skattlagðar í öðru máli og lagðar á þær vörugjöld í því þriðja a sama tíma og tollar eru lækkaðir eða felldir niður með öllu af sælgæti og ýmsum slíkum sykurvörum og öðru sem ekki hefur beint verið flokkað undir hollustu og manneldisstefnu? Það má væntanlega spyrja hæstv. heilbrmrh. sömu spurningar og hæstv. félmrh.: Hefur starfsfólki ráðuneytisins, hefur landlæknisembættinu, hefur öðrum slíkum aðilum gefist ráðrúm til að fara yfir frv. og athuga hvernig það er, hvernig samræmi þess er við þau markmið sem menn hafa sett sér um hollustu og manneldi? Var þetta unnið þannig á faglegan hátt að þessi stóri málaflokkur, sem skiptir miklum sköpum fyrir þjóðina, sem er útgjaldafrekur hvað starfrækslu varðar, allur rekstur heilbrigðiskerfisins í landinu, var það haft í huga þegar stefna var mörkuð í sambandi við tolla og vörugjöld og söluskatt? Ég held að það sé ágætt að hæstv. ráðherrar svari fyrir þetta meira og minna allt í einu. Það er a.m.k. vel heimilt fyrir mér, herra forseti. Forseti verður auðvitað að meta að hve miklu leyti er óhjákvæmilegt að ræða hér fleiri en eitt dagskrármál vegna þess hvernig þau tengjast hvert öðru. Ég held að það sé þá líka ágætt að fá fram hvort hæstv. ráðherrar ætla að svara eða að reyna að svara. Ég skal taka viljann fyrir verkið að svo miklu leyti sem það er nauðsynlegt, en ég tek því ekki þegjandi að það haldi áfram, sem verulega hefur borið á hér undanfarna daga, að bornar séu upp spurningar og það sé ekki borið við að svara þeim. Það gengur ekki. Það flýtir ekki fyrir umræðunum. Það leiðir ekki til þess að málið komi betur undirbúið, betur skoðað af hálfu þingsins þegar til kastanna kemur. Þvert á móti er það mjög nauðsynlegt að hæstv. ráðherrar láti ekki standa á því að koma með allar þær upplýsingar sem þeir geta þegar um þær er beðið og á það hvort sem heldur er í umræðum eða í starfi þingnefnda. Herra forseti. Ég ætla nú að gefa orðið laust svo hæstv. ráðherrar fái nú ráðrúm og tækifæri til að tala og svara og við skulum sjá hvað setur.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málsvörum stjórnarandstöðunnar, þeim sem hér hafa talað, fyrir jákvæðar undirtektir við þessu máli. Menn hafa almennt látið orð falla á þá leið að þetta væri gott mál. Ég tók eftir því að hæstv. fyrrverandi fjmrh., Albert Guðmundsson, 5. þm. Reykv., gerði þá játningu að honum hefði því miður ekki enst aldur til í fjmrn. að koma málinu fram, gott sem það var, og reyndar ekki ýmsum öðrum umkvörtunarefnum fulltrúa heildverslunar, sem hér hafa talað, en þó látið fremur jákvæð orð falla um málið. Sat hann þó lengur í stól fjmrh. en sá sem hér stendur hefur setið að svo stöddu. Í annan stað hafa menn kvartað nokkuð undan fjarvistum ráðherra og ég verð að játa að ég get ekki tekið það mjög til mín. Ég hef verið viðstaddur þessa umræðu, reyndar sætt því undarlega hlutskipti að þurfa að deila athygli minni milli beggja deilda í allan dag. Að því er varðar það að ég brá mér frá þessa kvöldstund, þá þurfti ég að mæta á fund hjá undirnefnd fjvn. sem stóð eins og í stundarfjórðung. Að öðru leyti hef ég lagt mig eftir því að hlýða á mál manna og í sæmilegu næði eftir fundarhlé þótt eitthvað hafi athyglin kannski verið dreifð fyrri hluta dagsins milli deilda. Þær spurningar sem menn hafa einkum haft uppi um þetta mál lúta að eftirtöldum þáttum: Hvernig samrýmist sú stefna sem hér er mótuð svokallaðri manneldisstefnu? Þetta var reyndar rætt hér.  Það var spurt um uppruna þessa frv. og aðdraganda, hverjir hefðu verið þar tilkvaddir til ráðuneytis. Það var spurt um hvaða grundvallarhugsun væri í þessu máli, hvort þarna væri fylgt einhverjum grundvallarreglum. Það var vikið að spurningum um hvort þetta samrýmdist einhverju sem menn kalla fjölskyldustefnu. Það var spurt um heildarniðurstöður þessarar kerfisbreytingar í heild á hag fjölskyldna. Eitthvað var orði vikið að bökurum. Það var rætt um bankastimplun. Það var spurt hvers vegna lagt er 25% álag á vörugjald, hvaða skýringar það hefði við að styðjast, hvort vænta mætti þess að jöfnunargjald yrði hækkað. Þetta eru helstu atriðin sem ég skráði hjá mér. Síðan hafa menn kvartað undan því að tíminn væri naumur. Það er að sjálfsögðu viðkvæði í öllum þessum umræðum. Hins vegar rifjaði hv. 4. þm. Norðurl. e. upp að flm., fjmrh. sá sem hér stendur, hefur viðurkennt réttmæti þeirrar gagnrýni og beðist velvirðingar á því og það er áreiðanlega ljóst að þetta var ekki af neinni meinbægni við þm., hvorki stjórnarandstæðinga né aðra, þaðan af síður í neinu vanvirðingarskyni við Alþingi. Þarna eiga óskipt mál þm. bæði stjórnar og stjórnarandstöðu því að skýringarnar á þeim drætti sem varð á að ljúka þessum frv. eru nokkrar. Í fyrsta lagi er það svo að verkið vannst ekki eins hratt og upphafleg tímaáætlun gerði ráð fyrir. Í annan stað er ljóst að það tók stjórnarflokkana lengri tíma að ná pólitískri samstöðu um endanlega útfærslu málsins. Í þriðja lagi er þess að geta að það var á sama degi eftir að afgreiðsla málsins var útkljáð í ríkisstjórn að málið var kynnt, á sama morgninum, fyrir liðsoddum þingflokka stjórnarliða og stjórnarandstæðinga og þeim afhent þau gögn sem tiltæk voru í málinu. Eini munurinn er sá að því er varðar stjórnarliða og stjórnarandstæðinga að fulltrúar þingflokka stjórnarliða áttu þess kost að tilnefna fulltrúa til þess að fylgjast með vinnslu málsins á lokastigi þess seinasta hálfa mánuðinn. Um það er ekki meira að segja en það að því miður tókst ekki að koma þessum málum til skila fyrir Alþingi fyrr en þetta. Það ber að harma. Það ber að viðurkenna að gagnrýnin er réttmæt og það eina sem um það er hægt að segja er að í okkar veiðimannasamfélagi er það einu sinni svo að menn þurfa stundum að leggja á sig miklar tarnir til að koma góðum málum fram og stundum ráðum við ekki tíma okkar sjálf og það gerir þrátt fyrir allt, þegar menn biðjast velvirðingar á því að ekki var betur hægt að standa að málum, lítið gagn að kvarta í síbylju um tímaskort. Það er nefnilega þáttur í því að eyða tímanum sem er dýrmætur. Það var spurt: Hver var hlutur iðnrekenda og fulltrúa verslunarinnar að undirbúningi þessa máls? Var þeim gert hærra undir höfði en fulltrúum ýmissa annarra almannasamtaka sem menn hafa nefnt til? Svarið er þetta: Það var ákveðið að gefa fulltrúum íslensks iðnaðar og vinnunefnd, sem svokallað samstarfsráð verslunarinnar hefur á sínum snærum, kost á því að kynna sér tollskrána. Það var náttúrlega ekki bara gert af mannúðarástæðum heldur af verkhyggni. Það var leitað eftir því að fá ábendingar og tillögur frá þessum aðilum um tiltekin tæknileg atriði. Það var sem sé leitað eftir því að fá frá þeim leiðréttingar á ýmsum tæknilegum atriðum, ábendingar af reynslu þeirra sem starfa að þessum málum í daglegu starfi um ýmislegt sem betur mætti fara og það var lagt fyrir íslenska iðnrekendur dæmið út frá spurningunni um samkeppnisaðstöðu eða verndunarþörf fyrir íslenskan iðnað. Þetta var einmitt vegna tímaskortsins rétt og skynsamlegt að gera því að niðurstaðan var sú að frá þessum aðilum komu ýmsar mjög gagnlegar ábendingar sem vörðuðu tæknilegan undirbúning málsins. Ef menn eru hins vegar að spyrja hvaðan þær hugmyndir eru komnar sem stýra þessari kerfisbreytingu má lesa um það í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar sem lögð var fram í stjórnarmyndunarviðræðum þegar í upphafi. Þar er því lýst í greinargóðu máli hvernig að því skuli stefna að endurskoða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs í aðgreindum áföngum, tímasettum, þar sem m.a. þessi endurskipulagning á aðflutningsgjaldakerfinu, tollum og vörugjaldi er skilmerkilega tíunduð og gert ráð fyrir gildistöku um áramót. Ég vil því taka það skýrt fram að að því er varðar þátttöku þessara aðila eða tilkvaðningu þeirra að málinu, þá var það gert í nafni góðra vinnubragða til að koma í veg fyrir ýmsa skafanka eða missmíði á gripnum og reynslan sýnir að það var til bóta. Að öðru leyti var ekki leitað álits eða ekki tilkvaddir fulltrúar ýmissa almannasamtaka, það er rétt, sérstaklega að þessari tæknivinnu, enda kannski ekki sérstök ástæða til. Hins vegar hefur verið haft samráð í tíð þessarar ríkisstjórnar við þau samtök sem hér hafa verið nefnd til um ýmsa þætti, ekki hvað síst skattkerfisbreytingarnar, þær ræddar í þaula við marga af forustumönnum verkalýðshreyfingar, launþegasamtaka, vinnuveitenda o.s.frv. og í margvíslegu samhengi og á mörgum fundum þótt flestir hafi þeir verið óformlegir. Hver eru aðalatriði þessa máls af því að það er spurt: Er einhver sérstök hugsun í þessu? Því er fljótsvarað. Þessi kerfisbreyting í heild lýtur að þessu: Í fyrsta lagi lækkun tolla og afnámi ýmissa annarra smærri gjalda þótt þau sé ekki öll þurrkuð út. Í annan stað er verið að fylgja fram þeirri stefnu, sem lengi hefur verið boðuð og rökstudd, að fækka undanþágum frá söluskatti og samræma hann, breikka skattstofninn. Það er þriðja meginatriðið í þessari kerfisbreytingu að tryggja öruggari tekjuöflun ríkissjóðs. Og það er fjórða atriðið að gera ráðstafanir til þess í einfaldara kerfi að bæta mjög skattskil. Og merkilegt nokk, þótt það hafi ekki komið fram í ræðum stjórnarandstæðinga, eru þetta í heild sinni ráðstafanir sem munu stuðla að lækkun verðbólgu eins og hún er mæld, þ.e. heildaráhrifin eru þau að framfærsluvísitala stendur í stað, hækkar ekki, en í annan stað, og það er ekki smátt atriði, mun byggingarvísitala lækka og lánskjaravísitala mun lækka. Að því er varðar það mál sem hér er á dagskrá, tollana, eru aðalatriðin, eins og fram komu þegar í minni ræðu, tollalækkun, mjög veruleg tollalækkun, úr 80% hæstu tollum niður í 30% að hámarki. Það er í annan stað verið að samræma vöruverð og verðmyndun í okkar hagkerfi því sem tíðkast í grannlöndum og þar með að gera verðmyndun hér á landi sambærilega við það sem gerist annars staðar. Það er þáttur í því að bæta verðskyn fólks og jafnvel stuðla að hagkvæmari innkaupum og eftirliti. Það er verið að hverfa frá úreltum hugmyndum eldri tollalaga þar sem daglegar neysluvörur fólks voru flokkaðar sem einhverjar hátollavörur eða lúxus. Það er verið að afnema toll í 5000 tollnúmerum. Það er verið að fækka tollstigum. Það er verið að einfalda kerfið. Heildarniðurstöðurnar eru þær að fjölmargar vörutegundir, sem áður báru tolla og vörugjöld, lækka stórlega í verði. Það er þáttur í því, þótt hann sé ekki kominn á enda, að flytja verslunina í auknum mæli inn í landið. Það er auðvitað hægt að finna dæmi þess að það muni ekki takast að fullu og öllu. Þó hefur málið tekið þeim breytingum í meðförum þings hingað til að það er líklegra en ella, vegna þess að ytri tollar hafa verið lækkaðir frá því sem var í frv. eins og það var fyrst lagt fram á þingi og það hefur verið sérstakt tillit tekið til svokallaðrar ferðamannavöru sem ferðamenn hafa áður freistast til að kaupa erlendis á ferðum sínum þannig að líkur eru á því að það dragi úr þeirri verslun erlendis eða að ef slíkar vörur eru keyptar erlendis verði þær gefnar upp til tollafgreiðslu. Það hefur ekki verið nefnt hér vegna þess að við erum að ræða þetta afmarkaða mál að þessari heildarkerfisbreytingu fylgja mjög verulegar tekjujöfnunaraðgerðir. Þær eru í því fólgnar að tæplega 1300 millj. kr. er varið til niðurgreiðslna á matvælum til að tryggja að hefðbundnar afurðir íslenskra bænda hækki ekki í verði. Það kann að vera vafasöm manneldisstefna. Það kann líka að vera vafasöm efnahagspólitík til lengri tíma litið. En það er það verð sem þessi kerfisbreyting kostar. Hér hafa menn tekið munninn fullan á undanförnum vikum og missirum um matarskatt og verið þá að tala um 25% hækkun á keti, sméri, mjólk og skyri og öðrum slíkum afurðum. En staðreyndin er einfaldlega sú að þessar vörur hækka ekkert í verði. Það er niðurstaðan af öllum atganginum út af svokölluðum matarskatti. Jafnframt hefði ég viljað vænta þess að þetta væri gerningur sem gleddi hjarta bændavina, framsóknarmanna í öllum flokkum, því að þetta er ekki gert bara til að tryggja hag neytendafjölskyldna. Þetta er ekki síður gert til að tryggja stöðu bændastéttarinnar.

Eru bændavinir til í Alþfl.?

Já, t.d. sá sem hér stendur þótt hann sé enginn vinur þess kerfis sem myndað hefur verið utan um bændastéttina, henni oft til óþurftar. - Ekki er það væntanlega gagnrýnisvert. Menn geta ekki annars vegar æpt: Matarskattur, en hins vegar gagnrýnt þessar gerðir. Staðreyndin er sú að þessar vörur hækka ekkert í verði. Til þess er varið miklu fé. Ef menn vilja færa rök fyrir því að þetta sé tekjujafnandi aðgerð hefur hún verið framkvæmd og það kostar sitt. Fyrir utan þær staðreyndir að vísitöluáhrif kerfisbreytingarinnar eru svona hagstæð er rétt að telja upp helstu vöruflokka sem lækka verulega í verði. Þar á meðal eru mjög viðamiklir flokkar matvara, þar á meðal eru hreinlætis- og snyrtivörur, þar á meðal er borðbúnaður og búsáhöld, þar á meðal eru byggingarvörur, hreinlætistæki o.s.frv. Ég vek athygli á að byggingarvísitalan lækkar mjög verulega og það er hvort tveggja að byggingarkostnaður og reyndar mjög veigamiklir þættir í útgjöldum heimilanna vegna heimilishalds munu lækka í verði. Til þess að gleðja íþróttaunnendur skal þess getið t.d. að íþróttavörur lækka mjög verulega í verði. Kannski það megi flokka undir manneldisstefnu o.s.frv. Þetta er rökhugsunin í þessu kerfi. Menn spyrja: Er verið að apa upp eitthvert erlent kerfi? Já, í þeim skilningi að það hefur verið að því unnið á alþjóðlegum vettvangi á undanförnum árum að samræma tollkerfi. Við erum að taka upp samræmt tollkerfi til einföldunar og til að greiða fyrir milliríkjaviðskiptum, til að greiða fyrir samanburði í verðmyndun o.s.frv. Meginatriðið er þó það að við erum með þessum aðgerðum að tryggja og styrkja samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega. Lokaskrefið í þá átt verður að sjálfsögðu upptaka virðisaukaskatts. Þessu þurfa menn að átta sig á. Meginástæðan fyrir því að við getum ekki til lengdar haldið uppi söluskattskerfi óbreyttu er einmitt sú að uppsöfnunaráhrif söluskattskerfisins verða að lokum í háum söluskatti til þess að íslenskt atvinnulíf verður ekki samkeppnisfært, annaðhvort það sem framleiðir hér á heimamarkaði í samkeppni við erlendar vörur eða á erlendum mörkuðum. Það er verið að ljúka því verkefni, sem hófst við inngöngu okkar í Fríverslunarsamtökin, EFTA, að afnema með öllu tolla á öllum aðföngum íslensks iðnaðar og íslenskrar framleiðslu. Lokaskrefið verður stigið með virðisaukaskattinum. Menn hafa sagt sem svo: Hvernig í ósköpunum stendur á því þegar menn sjá hér söluskattsfrv. að það eru fjölmargir bálkar undanþáguvara í söluskatti enn þá? Svarið er að það er búið að fækka og afnema því sem næst allar undanþágur á endastigsvörum, þ.e. neysluvörum, framleiðsluvörum, söluvörum í verslunum, en eftir sem áður standa viðamiklir vörubálkar aðfanga, hráefna, véla og tækja fyrir íslenskan landbúnað, fyrir íslenskan fiskiðnað, fyrir íslenskan sjávarútveg, vegna þess að ef við legðum söluskatt á þennan varning værum við að eyðileggja samkeppnishæfni þessara greina. Þetta getum við ekki að lokum lagað fyrr en með virðisaukaskatti og það hefur verið tekin ákvörðun um það af þessari ríkisstjórn að hann muni koma um næstu áramót, 22%. Þar með leysum við þessi uppsöfnunarvandamál, samkeppnisvandamál og erum þar með búnir að ljúka þjóðþrifaverki sem lengi mun standa og er grundvallaratriði í allri íslenskri hagstjórn. Auðvitað viðurkennum við að það hefur verið mikið færst í fang að ætta sér að endurskoða kannski 80–85% af öllum tekjustofnum ríkisins á jafnskömmum tíma. Og af því að menn hafa verið að bera sig nokkuð aumlega undan vinnuálagi skulu menn ekkert ætla það að þetta hafi tekist án vinnu. Þeir sem að þessu hafa unnið hafa lagt vissulega nótt við dag á undanförnum vikum og mánuðum við að undirbúa þetta, tiltölulega mjög fáir menn undir miklu vinnuálagi. Og með allri virðingu fyrir því, sem ég er búinn að endurtaka, að æskilegt hefðu verið að þessi mál hefðu komið fyrr til þings og hlotið þar skoðun á lengri tíma er það bara einu sinni svo að menn eiga ekki að kveinka sér undan því ef um góð mál og þörf er að ræða þó þeir þurfi að leggja á sig meiri vinnu en frá kl. 9 til 5. Reyndar vil ég taka það fram að eftir að hafa fylgst með og tekið þátt í umræðum um þessi mál, tolla, vörugjald, söluskatt, í hv. Ed. vil ég segja að það vekur aðdáun mína hversu fljótt og vel hv. þm. hafa sett sig inn í þessi mál, rætt þau af þekkingu og yfirvegun í smáatriðum og komið fram með mjög margar athugasemdir og ábendingar sem benda til þess að þeim hafi þrátt fyrir allt enst tími til að setja sig býsna vel inn í málið. Stundum vinnast mál ekkert betur við það að draga þau á langinn. Stundum er best að vinna snarlega að málunum. Að því er varðar þetta tal um manneldisstefnu, þá ég vil bara segja í örfáum orðum að ekki er hægt að sníða endurskoðun aðflutningsgjalda, tolla, vörugjalds og söluskatts að því eina markmiði. Menn hafa ýmis markmið í huga og stundum rekast þau á. Besta dæmið um þetta, sem ég vil benda hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á að íhuga, það er gott dæmi sem bugar margt annað, er um innlenda framleiðslu á grænmeti. Manneldisstefnan? Já, þetta er hollt. Af hverju á þá ekki að hafa toll á því í núlli? Það er af því að menn hafa annað markmið, að vernda íslenska framleiðslu. Þess vegna er settur á það 30% tollur að sinni. Og það er annað sjónarmið sem vakir fyrir mönnum. Það má kenna við byggðastefnu eða atvinnusjónarmið. Niðurstaðan er m.ö.o. sú að þarna verður að reyna að fara bil beggja eða þriggja. Besta lausnin og sú sem við höfum lagt til er sú að hverfa frá 30% tolli en taka í staðinn upp sérstakt innflutningsgjald sem yrði stillt af þannig að það væri haft í hærra lagi á þeim árstíma sem innlend framleiðsla er með sína vöru á markaðnum, tryggi þannig verndarsjónarmiðin, en stillt lágt þegar innlend framleiðsla er ekki á markaðnum til að tryggja neytendum kosti þess að fá ódýra hollustuvöru innflutta við lágu verði. Þetta er eitt dæmi, en eitt dæmi af ótal mörgum. Auðvitað er fásinna að það sé hægt að hafa eitt meginsjónarmið í huga. Það er sjálfsagt og rétt að taka eins mikið tillit til þessa sjónarmiðs og hægt er. Það er reynt að gera það í mörgum greinum. Það er t.d. reynt að gera það með því að leggja sérstakt vörugjald á óhollustuvörur, sykraðar vörur, sælgæti, gosdrykki, kex og annað slíkt gums. Og það er gert m.a. með því að það er einnig 25% álag á vörugjaldinu. Það er rétt. Það á sér sérstaka skýringu. Skýringin var sú að áður notuðu menn, eins og víðar í söluskattskerfinu ónýta sem við erum að hverfa frá blessunarlega, fáránlegar reiknireglur. Vörugjaldið lagðist nefnilega aldrei nema á 80% af söluverði innlendrar framleiðslu. Við kusum að afnema þessar reglur, fá hreint borð, en til þess að hafa samræmi milli innfluttrar framleiðslu og erlendrar er brugðið á þetta ráð að því er varðar vörugjaldið annars vegar á hvort tveggja, innlenda framleiðslu og innflutta. Það er talað um fjölskyldustefnu. Við skulum nefna nokkur dæmi um hvernig þessi breyting er fjölskyldunni í hag. Fyrst er auðvitað að geta verðlagsáhrifanna sjálfra. Það er kannski einn helsti kostur við þessa breytingu alla saman að henni er komið fram án þess að það hafi neikvæð áhrif í heild á fjárhag venjulegrar fjölskyldu, á hag fjölskyldunnar. Í fyrsta lagi er það svo að hagur meðalfjölskyldu samkvæmt mælikvarða framfærsluvísitölu er jafngóður eftir sem áður þrátt fyrir að menn vaði um í blöðum og hrópi: 25% á matvælum! Það er náttúrlega firra. Sú hækkun er að meðaltali um 7%. En engu að síður er það svo að aðrar ekkert síður brýnar vörur og þjónusta, sem venjuleg fjölskylda þarf að kaupa, lækkar samsvarandi þannig að hagur hennar er óbreyttur. En þess er líka að geta að fjölmargar nauðsynjavörur fjölskyldunnar, sem áður voru flokkaðar undir einhvern lúxus en eru náttúrlega hversdagslegur nauðsynjavarningur, lækka stórlega. Hagur fjölskyldunnar batnar á sumum sviðum, að því er varðar a.m.k. byggingarkostnað, að því er varðar búsáhöld og ýmis aðföng til heimilishalds. Það er í þágu manneldis, þó að það sé ekki neyslumál, að varningur til útivistar og íþróttaiðkunar lækkar mjög verulega í verði. Ég held að það sé sæmilega að málum staðið að því er þetta varðar. Það er spurt um heildaráhrifin að því er varðar hag fjölskyldunnar. Nú minnist ég þess að hv. 4. þm. Norðurl. e. reyndi sjálfur í mörgum af sínum ágætu ræðum áður í hv. deild að greina hvaða áhrif þetta hefði á hag vísitölufjölskyldunnar og fór með réttar tölur í því samhengi sem þá var. Það er rétt að rifja upp af því að það er verið að tala um hver heildarniðurstaðan er að því er varðar fjölskylduútgjöld. Það er gert ráð fyrir að matvælakostnaður vísitölufjölskyldunnar hækki um 1800 kr. á mánuði sem eru auðvitað útgjöld, en það er líka hægt að sýna fram á það að á móti kemur lækkun á öðrum nauðsynjavörum, jafngild. Það á við um hreinlætisvörur, það á við um frystikistur, það á við um teppi, það á við um barnavagna, það á við um margvísleg búsáhöld o.s.frv. o.s.frv. Þetta geta menn kynnt sér nánar af gaumgæfilegum lestri þessara frumvarpa. Þessar vörur vega þungt í heimilisútgjöldum, en heildarniðurstaðan er að heildarútgjöld vísitölufjölskyldunnar haldast óbreytt. Þá er spurt: Hvaða áhrif hefur þetta á hag barnafjölskyldna, hvaða áhrif hefur þetta á hag einstæðra foreldra með börn á framfæri, hvaða áhrif hefur þetta á hag aldraðra? Og niðurstaðan er sú að þá er reynt að gera betur vegna þess að þessu fylgja mjög veigamiklar hliðarráðstafanir. Það skiptir verulegu máli að barnabætur og barnabótaauki, sem er tekjutengdur og er ekki hvað síst einstæðum foreldrum með börn á framfæri í hag, er verulega hækkaður. Það verður séð til þess að barnabæturnar verða greiddar út fyrir fram eins og fram kom í umræðunum um tekjuskattsfrumvarpið í staðgreiðslu. Fyrsta greiðsla fer fram í janúarmánuði.  Ef litið er á ársútgjöld vísitölufjölskyldunnar þau eru í dag talin vera 1300 þús. kr. og er reyndar oft kostuleg umræða um það. Samkvæmt þessu úrtaki þessa gamla vísitölugrundvallar eyðir fjölskyldan þessu samkvæmt búreikningum sínum og segir sína sögu um þær draumatölur sem oft eru tengdar umræðum um kaup og kjör miðað við taxtakaup. Af þessum útgjöldum eru matarútgjöld rétt tæplega 300 þús. kr. á ári eða 24 þús. kr. á mánuði. Tæplega 1 millj. kr. fer þá í annað en mat á þessu ágæta vísitöluheimili, 80 þús. kr. á mánuði, og af því að útgjöldin á þessu sviði fara lækkandi nýtast þessir peningar betur og, eins og ég sagði, að því er varðar aðrar fjölskyldur, þá tekjuhópa sem við viljum helst bera fyrir brjósti, verður hagur þeirra betri, t.d. er þessi 7% hækkun matvæla í heild sama prósentutala og nemur hækkun á bótagreiðslum til lífeyrisþega, en hækkunin á barnabótum og barnabótaauka er um 9%. Þá tel ég að ég hafi sagt í stórum dráttum það sem ég vildi segja til þess að svara fram komnum spurningum um manneldisstefnu og um grundvallarhugsun í þessu kerfi, hvernig þetta snertir hag fjölskyldunnar, hverjir voru til kvaddir að fjalla um þetta, þessi tæknilegu atriði, og hvaða heildaráhrif kerfisbreytingin hefur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara beinum orðum um hag bakara. Það er rétt ábending hjá hv. 2. þm. Vestf. Ólafi Þ. Þórðarsyni að oft er auðvitað hægt að fara sömu leið og aðrar þjóðir í því að setja reglugerðir sem kveða á um gæði til þess að draga úr innflutningi eða gefa einhverja vernd, það er mál sem vel má skoða. Um eitt dæmi þessu skylt, sem hv. 5. þm. Vesturl. Ingi Björn Albertsson nefndi og varðaði bankastimplun, er það að segja að sú breyting er ekki komin að öllu leyti til skila. Það bíður endanlegrar tölvuvæðingar tollþjónustunnar til þess að hægt sé að stíga þar skrefið til fulls. Um það er held ég enginn ágreiningur. Einstakir ráðherrar hafa nefnt skýringu á því hvers vegna söluskattsprósentan var ekki lækkuð eins og áformað hafði verið í 22 eða 23%. Þá hefur verið vitnað til þess að í því efnahagsástandi sem nú er, í því þensluástandi, hafa menn metið það svo að það hafi verið fullkomlega hætta á því að verðlækkunin, sem af þessu átti að hljótast, hefði skilað sér treglega til neytenda. Það voru reyndar þeir menn sem við kvöddum til að meta þessar breytingar sem höfðu uppi slík varnaðarorð þannig að hér er ekki um neinar ásakanir að ræða uppfundnar í fjmrn. Og þá spurði hv. þm.: En hvað verður þá um virðisaukaskattinn þegar hann lækkar? Mun sú breyting komast til skila til almennings? Svarið við því er auðvitað það að hafi þessari ríkisstjórn tekist það ætlunarverk sitt að draga mjög verulega úr verðbólgu á næsta ári og skapa hér meiri stöðugleika og bætt verðskyn og heilbrigðari verðmyndun aukast líkurnar á því að slík breyting skili sér til almennings í raun og veru sem og þær aðgerðir sem áformað er að taka upp til þess að framfylgja betur, mun betur en áður hefur verið, eftirliti með þessu einfalda kerfi. Það er fullkomlega ljóst og það getur hvaða stjórnmálamaður sem er sannfært sig um það af viðræðum við þá sem starfa í skattakerfinu að eftirlit með núgildandi kerfi var ógjörningur að hafa í reynd. Það var allt saman í molum. Það var ógjörningur, söluskattskerfið var ónýtt í þeim skilningi. Vonir okkar um bætt skattskil, m.a. vegna aukins eftirlits - nú er hægt að koma því við. Nú er hægt að koma því við vegna þess að kerfið er einfalt. Ég nefni sem dæmi: Árið 1980 í fjármálaráðherratíð hv. þm. Ragnars Arnalds var skipuð sérstök nefnd til þess að rannsaka eitt helsta hugðarefni hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, þ.e. það að taka upp búðarkassa, innsiglaða, sjóðvélarnar svokölluðu, sem formaður Alþb. gerði að hvað mestum gamanmálum hér í Ed. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það væri tilgangslaus gerningur ...  Að lokum spurði hv. þm. Ingi Björn Albertsson hvort þess væri að vænta að jöfnunargjöld yrðu hækkuð. Það kom til orða en frá því var horfið. Um það er held ég ekki mikið meira að segja. Ég vona að ég hafi í stórum dráttum svarað því sem til mín var beint af hv. þm. og þó sér í lagi hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég tek undir með hv. þm. að þrátt fyrir tímahrak er það auðvitað sjálfsögð skylda ráðherra að svara spurningum og gefa upplýsingar eftir því sem unnt er. Hitt er svo annað mál að þetta mál er eðli sínu samkvæmt þannig að eðlilegast er að það fái umfjöllun í smáatriðum, sérstaklega tollamálið, í hv. nefnd og ég met það svo af umfjöllun í Ed. að það hafi fengið mjög nákvæma umfjöllun og sjálfur hef ég ekki verulegar áhyggjur af því að þetta mál verði með meiri skafönkum vegna tímaskorts en þótt það hefði legið hér til umfjöllunar jafnvel vikum saman. Minni ég nú hv. þm. á að ötulleiki í nefndastarfi hefur löngum og löngum ekki verið mikill þótt tíminn væri nógur og jafnvel mál fyrirliggjandi. 

Á að íslenska hana?

Á að íslenska frönskuna?

Það er skylda að fylla út tollskýrslu á íslensku. Tollskýrslan er ekki á íslensku að öllu leyti.

Já. Sé það skylda er tiltölulega auðvelt að bæta úr því. Hitt er svo annað mál að þetta eru sjálfsagt leifar af alþjóðlegri hefð og erfð frá því að meginland Evrópu var með tollmúrum og tollhliðum við hvern hól og hvern læk og e.t.v. er franskan í þessum málaflokkum hin alþjóðlega lingua franca, hið alþjóðlega tungumál, eins og í póstþjónustu og öðrum málum. Menn hafa haft orð á því að þessi mál væru flókin. Þau kunna að vera það þegar farið er ofan í saumana á smáatriðunum, en aðalsmerki þessara breytinga er einmitt einfaldleikinn. Og öll hugsunin í þessari kerfisbreytingu lýtur að því að gera ónýtt, götótt, flókið og óframkvæmanlegt kerfi að einföldu, auðskildu og vel framkvæmanlegu kerfi. Loks er svo þess að geta af því að ekkert er nýtt undir sólinni að þetta mál er að sjálfsögðu ekkert nýtt hér á þingi. Hv. þm. Albert Guðmundsson vék að því að fyrr hafa verið gerðar tilraunir til að koma þessu máli fram og gegnum þing með lengri undirbúningstíma en tókst ekki, því miður, af ýmsum ástæðum, að hluta til vegna þess að menn guggnuðu á ýmsum annmörkum sem mönnum tókst ekki að sníða af, að hluta til af pólitísku kjarkleysi og að hluta til af skorti á einarðlegri verkstjórn. En málið er kunnugt. Það hefur verið lagt fyrir, það hefur verið um það fjallað á Alþingi. Hugmyndirnar eru ekkert nýjar af nálinni þannig að það er ekki eins og þessu hafi verið dengt fyrir þjóð og þing allt í einu með örfárra daga fyrirvara.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð af því að til mín var beint fyrirspurnum sem ég vil og tel mér skylt að svara. Reyndar hefur hæstv. fjmrh. farið ítarlega yfir málið og dregið fram þau sjónarmið sem auðvitað hafa verið ofarlega og ríkt í umfjöllun um endurskoðunina á tollalögunum og tollskránni og reyndar þeim frumvörpum öðrum sem hafa verið til meðferðar í hv. Alþingi og fjalla um ýmsar mikilvægar neysluvörur og ráða eða stjórna að verulegu leyti verði á þeim. Endurskoðunin á tollalögunum eða tollskránni er ekki ný. Hún er búin að vera í gangi lengi, í mörg ár, og ég held að allir hafi verið sammála um að það var virkilega þörf á því að taka þetta mál til endurskoðunar og til einföldunar og aðalástæðan fyrir þessum breytingum, svo og breytingum á söluskattskerfinu og vörugjaldinu, er fyrst og fremst sú að gera það einfaldara og skilvirkara. Það er í raun það sem er grundvallaratriðið í þessu máli öllu saman og það er forsenda þess að við teljum nauðsynlegt að leggja þessi frv. fram og fá þessar breytingar í gegn. Ég er fylgjandi þessum breytingum. Mér er það auðvitað alveg ljóst að það er ekki allt eins og menn hefðu kannski helst viljað eða helst kosið. Við því verður ekki gert. Það er svo að það er auðvelt að tína út úr einstök atriði, benda á það að einstakir vöruflokkar hækki og aðrir lækki og þetta eða hitt sé óeðlilegt. Ég tel að það sé vegna þess að þessi einföldun og þessi samræming var nauðsynleg og hún dregur þetta fram en það segir okkur ekkert um það að það kerfi sem við erum að breyta hafi verið betra en það sem við erum að taka upp. Þetta eru hins vegar bara þær staðreyndir sem koma út úr þessum breytingum og þeim leiðréttingum sem hér er verið að gera. Ég tel þessa einföldun nauðsynlega til þess að fá fram skilvirkara tolla- og skattakerfi. Ég vil taka undir það með hæstv. fjmrh. að söluskattskerfið, sem hefur ríkt, var orðið ónýtt. Það var nauðsynlegt að lagfæra það og ég hygg að það hafi verið nákvæmlega það sama sem átti við um tollskrá og tollalöggjöf. Það kann líka að vera að það sé hægt að draga það fram að einstaka breytingar, sem hér eru gerðar, samrýmist ekki svokallaðri manneldisstefnu, en ég vil leggja á það áherslu að það er fleira manneldisstefna en mataræði þó að mataræði sé auðvitað mikilvægt þar líka. Það eru ýmis önnur atriði í heilbrigðissjónarmiðum, heilbrigðisstefnu, sem þarna koma fram sem þarf að taka tillit til þegar rætt er um manneldisstefnu. Það er margs konar önnur neysla og það er margs konar hegðun, það eru hollir lifnaðarhættir, það er útivist, það eru íþróttir og það er margt fleira slíkt sem er ástæða til að benda á. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði um afstöðu t.d. landlæknis og hugsanlega embættismanna eða starfsmanna ráðuneytis og stofnana sem heyra undir heilbrigðisráðuneytið. Mér er auðvitað kunnugt um hana og er sjálfsagt og skylt að segja frá því hér að landlæknir hefur gert athugasemdir við einstaka þætti í þessum breytingum og talið að það væri erfitt að sætta sig við þær og áhrifin á einstaka neysluvörur. Ég tel hins vegar að þau meginmarkmið, að einfalda kerfið, gera það skilvirkara og auðveldara í framkvæmd og þar með auðveldara í eftirliti og skatta og tolla auðveldari í innheimtu, verði að sitja þarna í fyrirrúmi. Það er ekki alltaf auðvelt að þjóna tveimur herrum. Ef líkja má því saman við þetta mál sem við erum að framkvæma hljóta að koma upp í þessu álitaefni, mál sem kunna að stangast á. Við erum að reyna að ná fram ákveðnum áherslum, ákveðnum breytingum, og við verðum þá líka að sætta okkur við það þó að það kunni að koma niður á öðrum atriðum. Við höfum í þessu sambandi lagt áherslu á það að halda niðri vöruverði á ýmsum mikilvægum neysluvörum sem hækka lítið eða ekki neitt, eins og t.d. mjólk, skyri, smjöri, kjöti, svo að eitthvað sé upp talið. Við höfum á hinn bóginn samþykkt að það komi tollar á t.d. grænmeti vegna þess að við erum þar að gæta að öðrum hagsmunum eins og hagsmunum þess fólks sem vinnur við framleiðslu á innlendu grænmeti. Við erum þar að vernda ákveðna hagsmuni og þannig hlýtur þetta oft að geta farið að við náum ekki fram öllu sem við viljum og einstakir efnisþættir kunna að rekast á. Við höfum lagt til að lagt sé sérstakt vörugjald á ýmsa vöruflokka sem eru taldir miður hollir, eins og sælgæti, kex, öl, gosdrykki, safa og ég hefði gjarnan - ég vil láta það koma fram hér - ég hefði gjarnan viljað að það væru líka tollar eða vörugjald á sykri, en um það hefur ekki náðst samkomulag og það er svo, eins og ég hef reyndar áður sagt hér, að menn verða stundum að sætta sig við hluti þó að þeir séu ekki alveg nákvæmlega eins og maður hefði helst viljað hafa þá. Ég vona að þetta hafi að einhverju leyti svarað þeim fsp. sem hv. 4. þm. Norðurl. e. beindi til mín varðandi þessi mál. Ég ætla ekki að orðlengja um það frekar en tel að verið sé að reyna að koma fram svo mikilvægum breytingum á tollalöggjöf og skattamálum að menn verði að sætta sig við það þó að það kunni að vera hliðarverkanir ýmsar sem maður hefði gjarnan viljað hafa öðruvísi en við fáum ekki við ráðið.



Herra forseti. Við höfum rætt um tollamál og breytingu á tollum, nýja tollskrá. Inn í þessar umræður fléttast að einhverju leyti umræða um söluskatt sem út af fyrir sig á ekki heima í þessari umræðu en í gegnum nokkuð mörg ár hefur hæstv. núv. fjmrh. og fleiri alþýðuflokksmenn borið það á atvinnurekendur, smáa sem stóra, að þeir hafi stolið undan söluskatti gegnum tíðina. Þegar ég var fjmrh. var upphæðin 10 milljarðar. Það var fullyrðingin á þeim tíma. Sú upphæð hefur að vísu lækkað. Nú hefur það skeð að söluskattur hefur verið lagður á fleiri vörutegundir til innheimtu og upphæðin, sem innheimt er, er í prósentum sú sama og áður var og hér hef ég hlustað á hvern alþýðuflokksmanninn af öðrum, innan gæsalappa þó, fullyrða að nú verði innheimtan auðveldari og söluskatturinn muni skila sér miklu betur, hann sé á allan hátt einfaldari. En ég hef ekki heyrt um hvernig þeir hafa hugsað sér að einfalda innheimtuna. Það er ekki einföldun, það er alveg öfugt, að fjölga vöruflokkum sem bera háan söluskatt. Og ef það er rétt sem alþýðuflokksmenn hafa fullyrt gegnum tíðina, að undan söluskatti hafi verið skotið stórum upphæðum, svo að þúsundum milljóna skipti, get ég ekki séð að neitt nýtt kerfi hafi verið sett í gang, hafi verið hugsað upp, að nokkrar breytingar hafi orðið aðrar en að það er vitnað í það að nú muni ríkisskattstjóri verða skilvirkari í sínum störfum, líklega bara við það að málaflokkurinn heyrir undir Alþfl., en ég hef ekki heyrt um ráðstafanirnar sem gerðar hafa verið til þess að innheimtan gangi betur. Í þessum umræðum um tollamál hafa rök alþýðuflokksmanna og þá sérstaklega hæstv. fjmrh. um söluskattinn og söluskattsskil verið þau að með einfaldari aðferðum verði innheimtan betri, bara við það að fleiri vörutegundir falla undir 25% söluskatt. Ég vil gjarnan fá skýringu á því núna vegna þess að kerfið virðist vera komið á.



Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst í ræðustól til að þakka hæstv. fjmrh. og reyndar einnig hæstv. heilbrrh. fyrir að svara þegar þeir eru aðspurðir og ég met það og virði við til að mynda hæstv. fjmrh. að hann tók alvarlega þær spurningar sem til hans var beint og fór yfir þær í sæmilega ítarlegu máli og gerði grein fyrir því hver hans afstaða væri til þeirra hluta og skýrði, eftir því sem hann hafði vitneskju og möguleika til, þá þætti málsins sem hann hafði verið beðinn um nánari útlistanir á. Það er nákvæmlega þannig, held ég, sem hæstv. ráðherrar og hv. þm. eiga að eigast við og starfa saman hér á hinu háa Alþingi, með fullri virðingu hver fyrir öðrum og sýna það í verki að þeir taki skyldur sínar alvarlega og reyni eftir bestu getu að uppfylla þær. Ég bíð með það til seinni tíma, 2. umr. eða annars tíma, að fara efnislega ofan í það sem hæstv. fjmrh. sagði hér um heildaráhrifin af þessum breytingum. Til þess gefast nóg tækifæri þegar önnur tengd frv. koma til meðferðar. Ég hlýt þó að minna hæstv. ráðherra á það að lykillinn að því að tryggja að fjölskyldurnar, þ.e. meðaltalsfjölskyldan sem allt miðast nú við, þessi upp á 3,9 fjölskyldumeðlimi, verði ekki fyrir stórauknum útgjöldum er bakráðstafanir í formi niðurgreiðslna, í formi hliðarráðstafana sem ákvarðaðar eru með fjárveitingum hverju sinni. Hitt vitum við jafnvel að þeir skattstofnar sem einu sinni eru komnir á blífa og verða áfram og verða notaðir og það er auðvitað lausi endinn í málinu hjá hæstv. fjmrh. og formanni Alþfl. sem er að leggja á gífurlega nýja skatta. Undan því fær hann ekki vikist, hæstv. ráðherra, þó að hann hafi auðvitað fundið út það snjallræði að það sé ekki rétt að tala um það með þeim orðum vegna þess að tekjunum sé ráðstafað á tiltekinn hátt. Það er að hluta til til hagsbóta launafólki sem er út af fyrir sig rétt. En skattstofnarnir eru að breikka og stækka og innkoman í ríkissjóð að aukast. Álögurnar eru fyrst og fremst á almenning.

Það er verið að treysta undirstöður velferðarríkisins.

Það er út af fyrir sig nokkuð til í því hjá hæstv. ráðherra, enda tók ég það fram í fyrri umræðum að ég væri í sjálfu sér ekki að agnúast sérstaklega út í það þó að menn væru að afla fjár til samneyslunnar. Það er út af fyrir sig þarft verk að koma löppunum undir ríkissjóð aftur eftir þá óráðsíu sem sjálfstæðismenn hafa ástundað þar um árabil. Varðandi það að ekki sé hægt að ganga út frá einstökum þætti eins og manneldisstefnu þegar verið er að ákvarða tollskrá er það auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra og líka rétt hjá hæstv. heilbrrh. að það sem hér er á ferðinni er að vega og meta ólík sjónarmið. En það þarf að reyna að gera það á sem sanngjarnastan hátt, finna sem besta og sanngjarnasta millileið milli sjónarmiða eins og hollustu og manneldissjónarmiða annars vegar og kannski þess að verja innlenda framleiðslu hins vegar. Það er vandaverk. Það getur vel verið að landlæknir mótmæli einu sem samtök iðnrekenda eru hæstánægð með. Þess vegna, hæstv. fjmrh., er það auðvitað lykilatriði að allir aðilar málsins fái jafnan rétt til þess að láta sín sjónarmið í ljós. Og ég hjó eftir því en það kom ekki fram í máli hæstv. ráðherra að aðilar eins og t.d. Neytendasamtökin eða fulltrúar þeirra hefðu enn þá komist að þessu máli þegar það er hér til umræðu í seinni deild. Og það er út af fyrir sig alvarlegur hlutur. Herra forseti. Ég hef ekki kvartað undan vinnuálagi hér á hinu háa Alþingi. Hafi verið uppi kvartanir eða grátur um slíkt hafa það verið aðrir en ég. Það er fjarri mér að aka mér undan því að leggja mitt af mörkum í formi vinnutíma hér ef það má verða til þess að málin gangi betur fram og verði betur unnin þegar þau verða gerð að lögum. Ég tel í sjálfu sér að það sé ekkert að því að vinna mikið, eins og menn þola. Það er hins vegar mikilvægt að vinnan sé sæmilega skipulögð, að vinnutíminn nýtist og að menn gangi ekki svo fram af sér að afköstin fari að minnka og þetta verði vítahringur sem menn komist ekki út úr og menn vinni lengur og lengur og verði þreyttari og þreyttari og verði þar af leiðandi sljórri og sljórri og þurfi meiri og meiri og meiri og meiri tíma til að skilja hlutina. Þannig getur þetta nefnilega farið, hæstv. ráðherra, ef menn ganga of langt og það á allra síst við í löggjafarsamkundunni. Herra forseti. Það er ekki á mínu valdi, ekki heldur á valdi herra forseta, að draga þá hæstv. ráðherra í ræðustólinn sem ekki vilja það eða geta.



Hæstv. forseti. Það er helst athyglisvert við þær umræður sem hér hafa farið fram í kvöld að nær allir ef ekki allir hv. þingdeildarmenn sem tekið hafa til máls hafa fagnað þessu frv. að meginstefnu til. Þetta er ákaflega mikils virði, og sannar víst enn einu sinni að það verður dýrast sem lengi hefur geymt verið, og ber tvöfaldan ávöxt í hentugan tíma fram borið. Sá hentugi tími er nú. Það hefur verið beðið nógu lengi eftir þeirri þörfu hreingerningu á tekjuöflun ríkisins sem þau frumvörp sem nú liggja fyrir hinu háa Alþingi, um söluskatt, um vörugjald, um tollalög, um tekju- og eignarskatt, fela í sér í sameiningu. Reyndar eru þessar breytingar, eins og komið hefur fram í máli hæstv. fjmrh., svo umfangsmiklar að þær hreyfa við 4/5 af tekjum ríkissjóðs í einu lagi. Þetta er nauðsynlegt að gera nú til þess að koma lagi á ríkisfjárhaginn og, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það réttilega, til þess að treysta undirstöður velferðarríkisins. Skattakerfið var úr sér gengið og reyndar allra manna mál að úr því þyrfti að bæta. Svona er nú það. Menn hafa nokkuð fundið að málsmeðferð. Það verður að segjast að hér hafa menn barið sér mjög búmannlega, ekki síst hv. 4. þm. Norðurl. e. sem er ákaflega samviskusamur þm. og tekur þátt í hverju máli vel og vandlega. Það er sannarlega þakkarvert. Ég vil taka undir þau orð sem fram komu hjá hæstv. fjmrh. að stjórnarandstaðan hefur komið ákaflega vel fram í vinnunni við þessi mál, tekið dyggilega þátt í vinnunni í nefndunum, borið fram fjölmargar tillögur og komið með gagnlegar ábendingar, en auðvitað ýmsar sem ekki er hægt að samþykkja. Þetta er eins og þingið á að vinna. En það er líka rétt að þótt vönduð vinnubrögð í nefndum séu mikilvæg er líka nauðsynlegt að gjöra svona hluti skjótt. Það mætti líka hugsanlega gagnrýna vinnubrögðin við tollalagabreytingar eins og hér hafa verið undir í nefndarstörfum og þingstörfum að þær gangi ekki nógu fljótt vegna þess að svona breytingar þurfa eðli sínu samkvæmt að gerast nokkuð snögglega. Það sem menn gjöra eiga þeir að gjöra skjótt þegar um slíkar breytingar er að ræða. En þá þarf auðvitað að undirbúa málin vel og það hefur að mínum dómi reyndar verið gert hér því eins og hér hefur komið fram er langur aðdragandi að þessu máli. Reyndar er hann svo langur að það mætti rekja hann frá árinu 1970, ef menn vildu. Hér er í raun og veru verið að stíga mikilvæg skref til þess að laga íslenska tekjuöflunarkerfið að þeim veruleika að við gerðumst aðilar að fríverslunarsamningum við Evrópuríki í byrjun áttunda áratugarins. Það er kjarni málsins. Nú er verið að vinna verk sem lengi hafa úr hömlu dregist. Ég ætla ekki að hafa um þetta mál fleiri almenn orð, en vildi víkja nokkrum orðum að því sem til mín var beint sérstaklega eða þar sem mér finnst ástæða til að hnykkja á því sem kom fram hér í ágætum svörum hæstv. fjmrh. Hv. 5. þm. Vesturl. benti í fyrsta lagi á að ytri tollabreytingin gengi e.t.v. helst til skammt eins og ég skildi hans mál og reyndar nefndu það fleiri. Þetta má rétt vera en þó er nauðsynlegt að hafa þarna í huga að ef einhvern tíma kæmi að því að við vildum gera fríverslunarsamninga við fleiri menn en Evrópumenn þurfum við að hafa um eitthvað að semja, svo einfalt er nú það. Í öðru lagi nefndi hv. 5. þm. Vesturl. athyglisverðar ábendingar um það að merkja þyrfti betur í tollskrána þær vörur þar sem gefa þyrfti upp stykkjafjölda við innflutning, t.d. með stjörnu eins og gert hefði verið. Ég tel að hæstv. fjmrh. eigi að taka þetta til vandlegrar athugunar. Hann nefndi líka að það væri gott að merkja í tollskrána þær vörur sem bera vörugjald þótt það sé önnur gjaldskrá. Mér fyndist það líka eðlilegt að í tollskránni sjálfri kæmi fram eitthvert slíkt merki. Þetta eru dæmi um vandaðar ábendingar, afrakstur hinnar nákvæmu vinnu sem eðlilegt er að fram fari í þingnefndum. Í þriðja lagi tók ég eftir því að hv. 5. þm. Vesturl. og hv. þm. Reykv. með sömu raðtölu nefndu báðir bankastimplunina og töldu að þar hefði verið gengið á bak orða fyrrv. ríkisstjórnar í framkvæmdinni. Þetta held ég að sé ekki rétt. Hæstv. fjmrh. benti á það, að þetta mætti rekja að hluta til til þess að skráning á greiðsluhætti væri ekki í því lagi í tölvuskráningunni í tollinum að hægt væri að hafa hana á hreinu án stimplunar eins og að hefði verið stefnt. Þetta er eitt, tæknilegt atriði. Hitt skiptir hér meira máli, að þótt bankastimplunin hafi verið afnumin með tollskrárlögunum, þá standa eftir tvær ástæður fyrir því að enn þarf að huga að greiðsluaðferð við innflutning. Sú fyrri er að greiðslufrestsreglur eru enn í gildi. Það er samkvæmt íslenskum lögum og reglum óheimilt að taka lán við vörukaup frá útlöndum nema eftir sérstökum reglum og að mínum dómi helst til flóknum reglum. En meðan slíkar reglur eru í gildi þarf að spyrja hvernig borgað sé fyrir hina innfluttu vöru. Ég get upplýst hv. þingdeild um það að ég hef í huga að reyna að einfalda og helst í fyllingu tímans afnema þessi ákvæði, en það er yfir allan vafa hafið að hér er alls ekki um hagsmunagæslu fyrir erlenda menn að ræða eins og gefið var í skyn í máli hv. 5. þm. Reykv., heldur er ríkið hér að reyna að gæta þess að farið sé eftir reglum sem það hefur sett um greiðslufresti og nú síðast með lögunum um erlent lántökugjald sem sett var í byrjun starfstíma þessarar stjórnar. Það er auðvitað nauðsynlegt ef þetta á að framkvæma að hafa upplýsingar um það hvernig innfluttar vörur skuli greiða því sum af lánunum sem þannig eru tekin eru gjaldskyld samkvæmt þessum lögum. Nú vill reyndar svo til að þetta gjald á að falla niður í árslok 1988 og þá verður sú ástæðan fallin fyrir því að spyrja um hvernig greitt sé því það er auðvitað rétt hjá hv. 5. þm. Reykv. að við eigum að stefna að því í okkar viðskiptum að það verði sem minnstur munur á viðskiptum innan lands og við önnur lönd því það er einmitt aðal utanríkisverslunar að hún víkkar framleiðslu- og tekjutækifæri fámennrar þjóðar sem fæst við einhæf störf einfaldlega af því að það borgar sig best. Nóg um bankastimplunina, sem ég vona að hafi þá skýrst eitthvað í hugum hv. þingdeildarmanna um hvað snýst. Ég ætla ekki að víkja að fleiri einstökum atriðum nema hvað ég get ekki á mér setið að segja það að mér kom það nokkuð á óvart að hv. 5. þm. Reykv. skyldi ekki líka það að hafa þessi framandlegu og fallegu frönsku orð í tollskránni sem hann las upp með betri hreim en mér er unnt því hann er málinu kunnugur. Bæði er það að hann þekkir tungumálið, frönsku, og hitt, að honum er náttúrlega vel ljóst og miklu betur en fram gekk af hans máli að hér er um upptalningu að ræða á nöfnum á hitabeltisviðum sem ættaðir eru úr fjarlægum heimshlutum. 

Hvað er íslenskt orð yfir Acajou d'Afrique?



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. beindi til mín spurningum um það í hverju væru fólgnar þær ráðstafanir sem ættu að tryggja bætt söluskattsskil. Áður en ég svara því vil ég leiðrétta að það hafi fyrst og fremst verið orð alþýðuflokksmanna að láta uppi efasemdir um að skattskil, hvort heldur væri í söluskatti eða skattakerfinu, væru í nógu góðu lagi. Ég rifja upp að hv. þm. skipaði á fjármálaráðherratíð sinni nefnd skv. þál., sem við alþýðuflokksþingmenn höfðum flutt og fengið samþykkta undir forustu núverandi félmrh. hæstv., til þess að rannsaka skattskil á Íslandi. Sú skýrsla hefur verið kölluð skattsvikaskýrslan. Hv. þm. Albert Guðmundsson á heiður skilið fyrir að hafa skipað þessa nefnd. Hún skilaði af sér áliti, ítarlega rökstuddu, og lagði þar mat á hverju væri ábótavant, tölulegt mat á hver vanskilin væru, beitti til þess ýmsum ráðum. Og þetta var auðvitað gert í framhaldi af því að með öllum grannþjóðum okkar hafa verið gerðar slíkar úttektir. Málin hafa verið rædd, þau hafa verið rannsökuð og það er ekkert launungarmál að það skattkerfi er enn ekki uppfundið sem tryggir fullkomin skattskil. En þarna varð niðurstaðan sú að ætla mætti að skattar kæmust ekki til skila sem svaraði á núvirði um 5 milljörðum kr. Hér er ekki verið að fara með pólitískar sakargiftir heldur verið að lýsa niðurstöðum nefndar sem skipuð var af hv. fyrirspyrjanda sjálfum og skilaði áliti. Hvað er það sem eykur okkur bjartsýni á því að skattskil batni? Hvaða ráðstafanir á að gera? 1. Með vísan til rökstuðnings skattsvikanefndar er meginatriðið í því kerfisbreytingin sjálf. Rauði þráðurinn í tillögugerð nefndarinnar var að með því að lagfæra skattalög, með því að fækka undanþágum, með því að breikka skattstofn væri verið að einfalda kerfið og stuðla að bættri innheimtu þegar af þeirri ástæðu. Það var lögð á það áhersla að að óbreyttum lögum og í óbreyttu kerfi með slíkum fjölda undanþága sem í því eru væri fjölgun eftirlitsmanna þýðingarlítil, enda er það ekki hugmynd þess sem hér stendur að breyta þjóðfélaginu í lögregluríki, fjarri því. Kerfið á að vera þannig að það sé auðskilið, það sé hægt að koma við ódýru en árangursríku eftirliti og stærsta einstök breytingin er auðvitað breytingin á lögunum sjálfum. 2. Það hefur verið lýst áformum um að tryggja bætt skil í söluskatti með því að taka upp innsiglaðar sjóðvélar sem kallaðar eru á fagmáli. Það er hægt í undanþágulausu kerfi. Það er gert víða um lönd, ekki hvað síst í Bandaríkjum Norður-Ameríku, og er einn þáttur þess arna. Þriðja dæmið sem nefnt hefur verið en ákvörðun hefur að vísu ekki verið tekin um, málið er nú á umræðustigi, er að fela tollþjónustunni og því starfsliði sem þar er, þar sem verkefnum fækkar vegna þessarar umfangsmiklu einföldunar á tollakerfinu, að taka að sér eftirlit með framkvæmd söluskatts, vörugjalds og um það er lýkur virðisaukaskatts. Þó ekki kæmi annað til en þetta þrennt væru það allt jákvæðar aðgerðir sem gætu gefið rökstuddar vonir um bætt skattaskil. Fjórða atriðið er síðan einfaldlega bætt þjónusta, bætt upplýsingaþjónusta. Ég vil nefna það að lokum að í umfjöllun um þessa kerfisbreytingu í Ed. hefur verið lögð á það áhersla af hálfu ýmissa talsmanna stjórnarandstöðunnar að þessi kerfisbreyting sé ekki nægilega vel kynnt. Það er eitt dæmið um mjög þarfar og gagnlegar ábendingar sem komið hafa fram í þessum umræðum. Þetta er réttmæt gagnrýni. Því hefur verið beint til mín að ég reyndi að beita mér fyrir því að skattayfirvöld í samvinnu við einkum og sér í lagi sjónvarp, sjónvarpsstöðvarnar báðar, og fjölmiðla í heild geri að því gangskör nú þegar að koma á framfæri við allan almenning einföldum og auðskildum upplýsingum bæði um framkvæmd staðgreiðslukerfisins og þessa hina miklu kerfisbreytingu sem á að ganga í gildi um áramót. Og þeirri kynningu þarf að halda áfram líka eftir áramótin á meðan þessi kerfisbreyting er að festast í sessi.

Þessar ábendingar komu fram í þessari hv. deild, við 3. umr. hér.

Þá leiðréttist það því að þá hafa þeir í hinni deildinni bara verið að apa það eftir hv. þm. 
             Þetta eru nokkur dæmi um það sem fyrir mönnum vakir um aðgerðir til þess að bæta þessi skil. Ég vil aðeins ljúka með því að segja: Þáttur í vanskilum í sköttum byggist ekki á ásetningi heldur á því að mönnum verða á skyssur, sér í lagi þegar kerfið er flókið. Það á að vera þáttur í eðlilegri þjónustu skattakerfis að bæta þjónustu við greiðendur. Upplýsingar eru þýðingarmikið atriði því að þjónustuhugarfar þarf að vaxa í opinberri starfsemi á Íslandi.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu né halda ræðustólnum lengi frá hv. 5. þm. Reykv. Ég vil alveg sérstaklega fagna því að hæstv. viðskrh. hyggst taka á og afnema algerlega bankastimplun sem er mikið hagsmunamál fyrir innflutningsverslunina alla. En ég vil segja það vegna hinnar íslensku tungu sem fram á að koma á tollskýrslum í dag, og ég verð að segja að ég dáðist að framburði hæstv. ráðherra hérna rétt áðan, að það er þannig að hafir þú ekki reiðubúna þýðingu á þeim hlut sem þú setur á tollskýrslu færðu hana einfaldlega í hausinn aftur. Hún fær ekki tollafgreiðslu. Þess vegna hlýtur það að skjóta skökku við að sjálf tollskráin skuli vera með útlendum nöfnum. Það getur ekki annað verið. Hæstv. fjmrh. talar um að menn séu að slá sér á brjóst og gera sig breiða og hefur oft sagt að menn séu að slá pólitískar keilur í hinum og þessum málum. Ég verð að segja alveg eins og er að ef einhver slær pólitískar keilur þessa dagana er það hann sjálfur þegar hann talar um nýju tollskrána. Hann á sennilega hvað minnstan þáttinn í henni sjálfur af öllum þeim ráðherrum sem þar hafa komið nálægt. Og rétt í lokin spurði ég hæstv. ráðherra að því hvað þýddi 25% heildsöluálag í beinhörðum peningum, hvað aflar það mikilla tekna fyrir ríkissjóð? Ég hef ekki fengið svar við því enn þá.



Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér leiðrétta þá hugsanaskekkju sem það hlýtur að vera hjá hæstv. viðskipta- og bankamálaráðherra að tímalengdin sem tekið hefur að útbúa þetta frv. geri þörfina svo brýna að það þurfi að vinna það svo hratt hér í þinginu að ekki finnist nægilegur tími til að vinna verkið vel. Það skal til þess vanda sem lengi á að standa. Þar af leiðandi er það öfugmæli hjá hæstv. ráðherra að haga orðum sinum á þann hátt sem hann gerði. Það er flausturslegt að heyra það koma frá ábyrgasta aðila í einum málaflokki. Og breytingarnar þurfa ekki að gerast skjótt. Það verður að athuga þær vel, gaumgæfilega. Það er betra að taka til þess tíma en að hrófla málum af. Ég harma ummæli hæstv. ráðherra um greiðslufrestinn vegna þess að hann er ekki eins flókinn í lögum og ráðherra gaf til kynna. Það er afskaplega einfalt að afnema þennan skatt og Seðlabankinn á ekkert að koma þar nálægt. Þegar ríkisstjórnin er búin að taka ákvörðun og Alþingi að ákveða að afnema bankastimplun er bankastimplun þar með afnumin og Seðlabankanum kemur það ekki meira við. Það hefur ekkert með það að gera hvort tölvuskráning hjá tollstjóra þarf að breytast eða breytast ekki. Þetta er fyrirsláttur sem er rökleysa. Ef allt sem hugsað er á jörðu finnst í íslensku máli, hvað þá með tollskrána? Það er líka rökleysa því að hún á að vera á íslensku. Það gengur ekki upp neitt að því sem hæstv. ráðherra sagði. Hitt vil ég segja til fjmrh. hæstv.: Það var engin nefnd skipuð af mér sem ráðherra fjármála sem hét skattsvikanefnd. Það var orð sem hv. þm. og formaður Alþfl. á þeim tíma, núv. hæstv. ráðherra fjármála, gaf þeirri nefnd vegna þess að hann óskaði eftir að sérstaklega yrðu rannsökuð skattsvik og yrði tekið inn í þá rannsókn eða athugun hverju söluskattur mundi skila í heild sinni ef engin undanþága væri á neinu, engu. Það var niðurstaðan sem fjmrn. undir minni stjórn skilaði á sínum tíma. Það sem þá var talið að hægt væri að innheimta var um 10 milljarðar kr. og það kallaði hv. þáv. þm. skattsvikaupphæðina. Það var sem sagt ósk Alþfl. þá að rannsaka hve mikið mætti innheimta í söluskatt ef lagður yrði skattur á allt það sem var undanþegið söluskatti á þeim tíma. En hæstv. ráðherra gerði tilraun til að svara mínum spurningum um hvernig hann ættaði að standa við þær fullyrðingar að nú mundi söluskatturinn innheimtast betur en áður vegna þess að nú kemur hann á fleiri vörutegundir en áður var. Niðurstaðan var þrír punktar, þrjú svör. Sú fyrsta á að vera auðskilin. Það á að sjá til þess að fólk sem hefur unnið með söluskatt í áratugi fari loksins að skilja hvað söluskattur er og þá líklega um leið að því beri að skila honum því hann hefur haldið því fram að sumir héldu honum eftir. Síðan er hugsanlegt að taka upp innsiglaðar sjóðvélar eins og í Bandaríkjunum. Ég verð að segja það hér að ég keypti Newsweek í einni verslun í Ameríku og þar þurfti ég að borga söluskatt aukalega, en ég keypti Times í annarri verslun vegna þess að Times var ekki til í þeirri fyrri og þar sleppti hún mér við söluskattinn. Innheimtan er ekki alveg traust. Ég spurði þá hvort hún tæki ekki söluskatt af blaðinu eins og hefði verið gert í hinni búðinni. Svarið var: Það tekur enginn eftir því. Það er ekki alveg víst að þessar sjóðvélar vinni einar 100% að innheimtunni. "Det skal to til", sagði einhver. Svo er þriðja og síðasta atriðið og má segja næstsíðasta atriðið. Það er að tollþjónustan tæki upp eftirlit eftir að hennar verkefni lýkur, verkefni sem hún hefur nú ekki með að gera. Það er sem sagt ekkert ákveðið. Síðan er bætt upplýsingaþjónusta. Svarið er, af þessum fjórum punktum sem hæstv. ráðherra gaf að dæma, á ekki að gera neitt. Það hefur ekkert verið gert sem styður þær fullyrðingar hæstv. fjmrh. að innheimta söluskatts verði væntanlega miklu betri en hún hafi verið áður.



Herra forseti. Það sem ég vildi segja í þessari umræðu er það að almenningur á Íslandi krefst þess að meira réttlæti verði í skattheimtu en verið hefur á undanförnum árum, jafnvel áratugum. Þar hefur viðgengist hróplegt misrétti á margan máta. Ég tel að það frv., sem hér er til umræðu, um ný tollalög sé í áttina að því að bæta það. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að styðja þetta frv. og ég fullyrði að það getur vart verið verra en það er í dag. Fólk er yfir sig gáttað yfir því skattamisrétti sem viðgengst. Ekki því að margur hver fárast yfir sínum eigin skatti heldur miklu fremur því ef það lítur á hvað nágranninn borgar sem það veit að á að borga miklu meira. Ég hef þá trú að þessi tollalög komi kannski til með að leiðrétta þetta eitthvað. Það getur varla verra verið og því mun ég styðja þetta frv. heils hugar.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Aðeins örfá orð við 3. umr. Það er í raun búið að ræða þetta mál nokkuð ítarlega fyrr í dag og þarf svo sem ekki mjög miklu við að bæta, nema þá varðandi það sem var nokkuð talað um í sambandi við stöðu þeirra atvinnugreina sem hér er lagt til að leggja á launaskatt, gengismál og stöðu íslensku krónunnar. Það mál er víða til umræðu, m.a. í fjölmiðlum þar sem hæstv. ráðherrar og ýmsir aðrir mektarmenn láta eitt og annað gáfulegt frá sér fara. Það hefur fyrst og fremst verið boðskapur og erindi ráðherra, hvort sem heldur er í ræðustól á hinu háa Alþingi eða í fjölmiðlum, að fullyrða að það komi ekki til mála og standi ekki til að breyta fastgengisstefnunni, hún sé það sem skuli vera hvað sem tautar og raular. En svo læðast með í máli manna og ræðum dálítið kyndugar tvíræðar setningar, og hæstv. iðnrh. er höfundur nokkurra slíkra undanfarna daga, um að samt sé eitthvað í vændum. Ég hef það eftir hæstv. fjmrh., sem að vísu lét þau orð falla annars staðar en á þessum vettvangi, mér skilst í umræðunni í hv. Ed., að "fljótlega verði að gera umtalsverðar efnahagsráðstafanir" - umtalsverðar efnahagsráðstafanir. Er þetta ekki rétt með farið?

Jú, jú.

Já, hæstv. fjmrh. Þá hef ég skilið það svo að það séu aðrar ráðstafanir en þær skattaráðstafanir og fjárlagaráðstafanir sem þingið er að vinna með. Það er eitthvað alveg annað, eitthvert "leyndó" sem ekki er til umræðu og ekki er á dagskrá Alþingis. Og ég vil áður en þetta ágæta frv., sem er svo sem ekki svo ágætt, fer héðan út úr deildinni og verður að lögum frá Alþingi láta koma skýrt fram að það er bágborin frammistaða af hæstv. ráðherrum, talsmönnum hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum, ef lagðar eru hér álögur á útflutningsatvinnuvegina í ljósi þeirrar rekstrarstöðu sem þar er, í ljósi þeirra erfiðleika sem þar er við að glíma, bæði í sjávarútvegi og útflutningsiðnaði, þegar fyrir liggja gögn eins og skýrsla þessi frá Seðlabanka Íslands: Greinargerð um þróun og horfur í peningamálum og gjaldeyrismálum og gengismálum. Þar er í aftasta kafla allmerkileg samantekt um stöðu þessara mála, um samkeppnisstöðu greinanna og um gengishorfur eða e.t.v. ætti að segja áhrif þess ef fastgengisstefnunni verður haldið til haga og hún verður við lýði t.d. út allt næsta ár að breyttu breytanda miðað við hvernig efnahagsmálin líta út. Þar er, virðulegur forseti, allmerkilega hluti að finna, t.a.m. um samkeppnisstöðu hinna einstöku atvinnugreina. Það kemur þar fram að ef vísitala samkeppnisstöðu er sett á 100 árið 1979 fór hún hæst á árunum 1983–1986 í 110–115–120 stig, mismunandi eftir því hvort átt er við allan útflutning, sjávarútveg eða útflutningsiðnað. En núna er þessi sama vísitala miðað við 100 1979 komin niður fyrir 70 stig fyrir samkeppnisiðnað. Þar hefur ekki orðið nein smáræðisbreyting á. Aftar í skýrslunni frá Seðlabankanum eru töflur yfir raungengi krónunnar. Hvernig skyldi það vera? Ef við miðum við raungengið 100 árið 1980 stendur það núna við árslok 1987 nálægt 110 hvort sem heldur er miðað við afstæðar verðvísitölur eða afstæðan launakostnað. Og hvað þýðir fastgengisstefnan áfram út allt næsta ár ef verðlagsþróun að öðru leyti verður svipuð og Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun gera ráð fyrir? Hún þýðir, hæstv. iðnrh., að raungengi krónunnar verður komið yfir 120 stig miðað við afstæðar verðvísitölur og 117 stig miðað við launakostnað. Þetta er mikil breyting á einu ári svo ekki sé talað um þróunina til að mynda frá 1980. Það þarf að fara langt aftur í tímann ef menn ætla að finna hliðstæður um hátt raungengi íslensku krónunnar. E.t.v. þarf að fara aftur til 1926, í eitt af fáum skiptum í Íslandssögunni þegar raungengi krónunnar var hækkað með allmiklum afleiðingum og umræðum eins og þeir sem lesið hafa sögu Sjálfstfl. þekkja. Breyting þessarar gengisstöðu er umtalsverð. Ef við tökum bara síðustu ársfjórðunga hafa auðvitað orðið mestar breytingar þar. Förum í samkeppnisstöðu útflutningsins og skoðum breytinguna frá þriðja ársfjórðungi 1986. Hún er þá 109 miðað við 100 1979, en spá Seðlabankans gerir ráð fyrir að á sama ársfjórðungi tveimur árum síðar, þ.e. á þriðja ársfjórðungi 1988, verði hún komin í 83,9. Og enn verri eru horfurnar fyrir útflutningsiðnaðinn sem hæstv. iðnrh. ber nú einkum og sér í lagi fyrir brjósti. Þar er staðan þannig að ef samkeppnisstaða útflutningsiðnaðarins er sett á 100 árið 1979 er hún líka nálægt 100 á þriðja ársfjórðungi ársins 1986 en stefnir niður í 70 á þriðja ársfjórðungi næsta árs. Það er breyting um rúm 30% niður á við á tveimur árum og þar af um meira en 15% á einu ári. Svipaða sögu og þó ekki alveg jafnsvarta er að segja af samkeppnisiðnaðinum og útflutningsgreinunum í heild sinni. Það eru þessar upplýsingar, herra forseti, sem gera að verkum að það er ósköp snautlegt hjá hæstv. ráðherrum að vera með glósur í fjölmiðlum og tvíræðar setningar í ræðustól um að það verði að grípa til efnahagsráðstafana og það verði að gera þetta og hitt, sem aldrei fæst þó útskýrt hvað er, á sama tíma og þeir vilja láta afgreiða lög um nýjar álögur á atvinnugreinarnar sem hér er verið að ræða um, á sama tíma og alþm. hafa í höndunum upplýsingar af því tagi sem hér hefur verið vitnað til í dag, bæði frá Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka, um þá bullandi erfiðleika sem við er að glíma, um þær horfur sem eru og gera öllum mönnum ljóst að þessi fastgengisstefna án annarra ráðstafana þá a.m.k. gengur ekki upp. Hún er reyndar þegar komin í strand fyrir löngu. Það gefur auga leið að það er ekki hægt á örfáum missirum að horfa upp á stöðu samkeppnisgreina eða útflutningsiðnaðarins versna um 30% án þess að það hafi einhver áhrif. Hæstv. iðnrh. var að tala um það hér í dag að eitt og eitt fyrirtæki fari kannski á hausinn en ég er nú ansi hræddur um að það geti orðið eitthvað alvarlegra sem gerist ef hæstv. ríkisstjórn á ekki einhver betri ráð í pokahorninu en hún leggur fyrir Alþingi. Það er ljót og leiðinleg venja þegar við blasir að grípa þarf til aðgerða í efnahagsmálum að draga það fram yfir þann tíma að Alþingi, löggjafarsamkoman, er farið heim, þar sem slík mál eiga eðli málsins samkvæmt að ræðast og ákvarðast, og grípa svo til einhverra geðþóttaráðstafana með bráðabirgðalögum. Það er ljót og leið venja. Og standi það til er a.m.k. alveg klárt að sá sem hér talar vill hafa fullan fyrirvara á fyrir sjálfs sín hönd og Alþingis gegn slíkum vinnubrögðum.



Hæstv. forseti. Þessi ræða, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. var að klára hér í ræðustól, er þess eðlis að það er alveg útilokað að forsrh. eða aðrir ráðherrar sitji og hlusti á hana og segi ekki neitt og svari ekki. Áttar fólkið í landinu sig á því hvað hv. þm. var að gefa í skyn? Það má segja að hann hafi verið að taka undir það sem ég er búinn að vera að segja í ræðustól alveg frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum. Daglega hafa verið hækkanir á ýmsum vörutegundum, allt eru þetta meira og minna innfluttar vörur. Það þarf ekki hagspakan mann eins og hæstv. fjmrh. eða viðskipta- og bankamálaráðherra til að segja fólkinu að gjaldeyririnn í þessum vörum, sem kostar meira frá einum degi til annars, kostar meira í dag en hann kostaði í gær, beri ekki í sér gengislækkun frá degi til dags. Gengið er að falla daglega og það er ekki nema eðlilegt. Ég var mjög ánægður með að ég heyrði að forsrh. hefði ekki viljað gefa upplýsingar um hvort það hafi átt að fella gengið eða hvort gengið yrði áfram fast. Hingað til hefur hann alltaf sagt: Gengið er fast, og ekkert hvikað frá því. Nú vill hann ekkert segja, jafnvel þótt það væri aðeins klukkutími í að hann felldi gengið. En síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Norðurl, e., gefur í skyn að ríkisstjórnin undirbúi að fella gengið þegar Alþingi fer heim í jólafrí og hefur allan fyrirvara á afstöðu sinni og málflutningi ef það verður gert í fjarveru Alþingis og óvænt og ráðherrar sitja undir slíkum fullyrðingum og ætlast til þess að hæstv. forseti slíti fundi eða umræðum án þess að nokkur af ábyrgustu aðilum þingsins og þjóðarinnar, ríkisstjórnin sjálf, svari fullyrðingum og upplýsingum sem koma frá einum leiðtoga stjórnmálaflokks. Þetta gengur ekki. Ég tek undir hans orð, því ég geri ekki ráð fyrir að þau séu töluð út í loftið án upplýsinga, og óska eftir því að einhver, mér er alveg sama hver er, einhver úr ríkisstjórninni komi upp í ræðustól og svari virðulegum formanni þingflokks Alþb., hv. 4. þm. Norðurl. e. Það er stórt mál, sem varðar hvert einasta mannsbarn með þjóðinni, ef gengið verður fellt óvænt. En ef hann hefur upplýsingar, sem kom fram óbeint í hans orðum, óska ég eftir að ríkisstjórnarmenn, ráðherrar, svari einhverjir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég ætla einungis að undirstrika það sem ég var að segja áðan og erindi mitt hingað í ræðustól var eingöngu að vitna til þeirra gagna sem liggja fyrir um þessi mál. Ég rakti upplýsingar Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar. Það eru aðstæður sem blasa við mönnum. Það eru gögn sem menn hafa í höndunum um aðstæður í efnahagslífinu á Íslandi fyrir þessi áramót. Ég tók fyrst og fremst að mér að fara yfir þær yfirlýsingar og nefna dæmi um hvernig hæstv. ráðherrar hafa hagað orðum sínum undanfarna daga, m.a. hæstv. fjmrh. sem sagði í virðulegri Ed. og hefur staðfest það að innan tíðar væri óhjákvæmilegt að gera umtalsverðar efnahagsráðstafanir. Síðan var það ekki skýrt nánar. Það kom einnig fram eða hæstv. ráðherra kinkaði kolli við því að þar væri átt við aðrar ráðstafanir en þær sem fram ganga af fjárlögum og fjáröflunarfrv. Ég gerði ekki mikið meira, hv. 5. þm. Reykv., en að benda á það og vekja á því athygli að þessar upplýsingar væru fyrir hendi og að hæstv. ráðherrar hefðu látið ummæli falla af þessu tagi. Ég tók eftir því, eins og hv. 5. þm. Reykv. hefur greinilega gert einnig, í kvöldfréttum Sjónvarpsins að hæstv. forsrh. hagaði orðum sínum með nokkuð öðrum hætti þar aðspurður um gengismál en hann hefur gert fram undir þetta. Ég er alveg sammála hv. 5. þm. Reykv. um að það að boða fyrir fram ráðstafanir t.d. í gengismálum er óæskilegt og ekki heppilegt, en hitt er jafnalvarlegt og jafnvel enn óæskilegra að leyna Alþingi því ef þingbundin ríkisstjórn hefur á prjónunum ráðstafanir í efnahagsmálum. Ef slíku er haldið leyndu þegar Alþingi er sólarhringum saman að ræða efnahagsmál, að ganga frá fjárlögum, að undirbúa efnahagsstefnu næsta árs er það býsna alvarlegt að hæstv. ráðherrar eru svo í hinu orðinu að boða ráðstafanir sem grípa eigi til að því er virðist þegar Alþingi hefur lokið störfum og farið í jólaleyfi. Það hefur að vísu oft gerst. Fyrir því eru mörg slæm fordæmi. Það er vissulega rétt. En málið verður ekki betra við það. Það bætir ekki þann slæma málstað að þingbundnar ríkisstjórnir eiga ekki að sneiða fram hjá sínum þjóðþingum heldur þvert á móti að vinna með þeim og reyna að leggja þar ævinlega málin fyrir ef þess er kostur og líta á ráðstafanir sem gripið er til utan þingtíma, ég tala nú ekki um ef þeim fylgja bráðabirgðalög, sem hrein neyðarúrræði.



Hæstv. forseti. Ég verð að skilja þögn ráðherranna, þeirra sem eru viðstaddir, þannig að gengislækkun sé nálægt, hún sé fram undan. Staðreyndin er sú að það er búið að draga verulega úr endurgreiðslu söluskatts til undirstöðuatvinnuveganna, það er búið að bæta launaskatti á skv. því frv. sem hér liggur fyrir sem samtals gerir líklega um 1000 millj. viðbótarálag á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar fyrst og fremst þó það komi niður á fleiri. Nú lít ég svo á að gengislækkun sé fram undan. Það fer ekkert á milli mála. Þögn ráðherranna segir að samviska þeirra leyfir þeim ekki að hafna því. Fastgengisstefnan er "fallít", ef ég má orða það þannig, og þeir standa ekki lengur upp og verja hana. Gengið er fallið, spurning klukkan hvað það fellur, dagsetningin er komin. Og fram undan eru launahækkanir, fram undan er kjarabarátta. Ég segi: Þið hafið unnið vel fyrir kaupinu þennan stutta tíma sem þið hafið setið við völd.