Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg mun að minsta kosti til að byrja með, láta mjer nægja að vísa til nál. á þgskj. 644. Formaður nefndarinnar hefir undirritað nál. með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir afstöðu sinni til frv. Aðrir nefndarmenn hafa orðið sammála um að leggja til, að málið verði látið ná fram að ganga í þessari hv. deild.

Magnús Torfason Jeg get fyrir mitt leyti verið á því, að nokkrar ástæður sjeu til þess að húsaskatturinn verði hækkaður, þó segja megi, að skatthækkunin komi mjög misjafnlega niður. Að því er snertir húseignir þær, sem bygðar voru fyrir stríðið, má hækkunina til sanns vegar færa, þó þess sje að gæta, að viðhald kostar nú miklu meira en áður. Mjer skildist á orðum sem jeg heyrði í háttv.Nd., að virðing húsa til húsaskatts stæði nokkurn veginn í stað og mætti þá, ef satt væri, færa hækkunina til sanns vegar. En svo mun ekki vera, a. m. k. í kaupstöðum landsins. Í Reykjavík mun húsaskattur reiknaður eftir brunabótavirðingu, en flest hús munu hafa verið endurvirt til brunabóta árið 1916, og húsaskatturinn því hækkað. Samt sem áður gæti jeg fallist á, að skattur á gömlum húsum hækki. Alt annað gildir um ný hús. Þar mælir alt á móti skatthækkun. Menn verða að athuga, að húsaskattslögin eru sett árið 1877, eða sama árið og lögin um tekjuskatt, og hefir húsaskatturinn sýnilega verið miðaður við tekjuskatt af eign. Tekjuskattur af eign var og er 4%, en húsaskattur 3,75%; m. ö. o. tekjuskattur af 1000 kr. eignartekjum er 40 kr., en af 1000 kr. tekjum af húseign kr. 37,50 eða 2,50 kr. lægri á þúsundi. En samkvæmt nýju tekjuskattslögunum er skatturinn af 1000 kr. eignartekjum 40 kr., en af 1000 kr. í húseign, skv. frv. þessu, 75 krónur eða mestum helmingi hærri. Þegar þetta er athugað, verður ekki betur sjeð en löggjafinn leggi hegningu við að leggja fje sitt í húseignir. Væri honum að vísu vorkunn, ef húsagerð væri arðvænlegt fyrirtæki, en það er síður en að svo sje, eins og stendur, því menn byggja ekki nema til neyddir, annaðhvort vegna þess, að þá vantar sjálfa húsnæði, eða til þess að reka í þeim arðvænleg fyrirtæki. Má í sambandi við þetta nefna, að á Akureyri mun varla nokkurt „prívat“-hús hafa verið reist á stríðsárunum, og á Ísafirði hafa ,,prívat“-menn ekki reist eitt einasta hús á þeim tíma, en bæjarstjórnin orðið að byggja, þegar húsnæðisvandræðin keyrðu úr hófi. Þetta bendir til alls annars en þess, að húsabyggingar sjeu gróðavænlegar. Það má því engin lög setja til að stugga mönnum frá að byggja. Þótt þessi skattur sje ekki hár, þá getur hann dregið úr byggingarhug manna. Menn þola illa, eins og von er til, títuprjónsstungur smáskattanna. Um Reykjavík skal jeg sjerstaklega geta þess, að þar eru svo tilfinnanleg höft á húseignum, þar sem eru húsaleigulögin, að þau jafngillda tíu- til tuttuguföldum húsaskatti. Það væri því hin mesta firra að hækka húsaskattinn, meðan húsaleigulögin eru í gildi. Ofan á alt þetta munar ríkissjóð lítið sem ekkert um tekjuaukann, sem að þessum skatti verður. Það væri illa farið að gera nokkuð til að draga úr því, að menn byggi, ekki síst vegna þess, hve lítið er í húfi fyrir ríkissjóð.

Fjármálaráðherra (S. E.) Fjárhagsnefnd neðri deildar flytur þetta frv. Þó fram hefði komið frv. um verðhækkunarskatt á húsum, þá hefði mjer hreint ekki þótt frágangssök að forsvara það. Margir hafa grætt stórfje á að selja og leigja hús, og þeir, sem búa í sínum eigin húsum, standa margfalt betur að vígi en þeir, sem orðið hafa að kaupa eða leigja hús nú í dýrtíðinni. Húsaskatturinn myndi koma verst niður á þeim, sem bygt hafa ný hús, eða ætla að byggja. Um það kemur öllum saman, að rjett er að hækka skattinn á gömlum húsum. En eins og hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir haldið fram, þá er varla ekkert bygt nú á tímum, svo að þessir, sem skatturinn yrði tilfinnanlegastur fyrir, verða nauðafáir. En þó nú töluvert verði bygt í framtíðinni, þá verða nýju húsin leigð svo dýrt, að það verður stór hagur að húseignum, þrátt fyrir þessa litlu hækkun á húsaskatti. Jeg hefi verið dálítið hissa á því hvað hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir verið samkvæmur sjálfum sjer í því að berjast á móti tekjuaukafrumvörpum. Eftir hinum glæsilegu fjárhagshorfum landsins, sem hann hefir lýst, gæti þetta verið skiljanlegt. En jeg vildi bara biðja hann um að fara heim og læra betur. Það er margbúið að sýna, að horfurnar eru ekki sjerlega glæsilegar. Ef fjárlögin verða send frá þinginu eins og hv. fjárveitinganefnd neðri deildar hefir afgreitt þau, - en til þess eru mestar líkur -, þá verður 2 miljóna kr. tekjuhalli á næsta fjárhagstímabili. Við þær skuldir, sem landið þegar hefir hleypt sjer í, bætast 2 miljónir króna. Annars skal jeg skýra nánar frá fjárhagnum þegar fjárlögin koma hingað frá hv. neðri deild. Jeg vildi í þetta sinni að eins benda á, að ekki er byggjandi á hinum glæsilegu hugmyndum, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) virðist gera sjer um fjárhag ríkisins. Hjer er að vísu ekki um mikla fjárhæð að ræða, á að giska um 30 þús. kr., en það munar strax. Jeg mun ekki taka oftar til máls við þessa umræðu; jeg þarf að vera viðstaddur fjárlagaumræðurnar í Nd., en jeg vona, að hv. deild samþykki frv. eins og það nú liggur fyrir.

Magnús Torfason Hæstv. fjármálaráðherra var að tala um verðhækkunarskatt á húsum. Það er fullkomlega rjett, að verðhækkunarskattur á fasteignum hefði verið með sjálfsögðustu sköttum, ef hann hefði verið lagður á í tíma. Stjórn, sem hefði verið starfi sínu vaxin, hefði fyrir löngu verið búin að sjá svo um, að sá skattur hefði komist á. En nú er það orðið of seint. Eins og nú er komið, væri það hróplegt ranglæti. Það er ekki hægt að skilja sauðina frá höfrunum, þá, sem nýlega hafa keypt hús eða bygt, frá hinum, sem eignuðust hús sín fyrir dýrtíð. Líkt er að segja um hækkunina á húsaskattinum. Þar er látið fara saman kálfur og kýr. Þeir, sem þola, og þola ekki skattinn. Það ætti þess vegna að fyrirgefast, þó að jeg sje ekki hrifinn. Hæstv. fjármálaráðherra sagði, að hækkunin á skattinum kæmi ekki illa niður á öðrum en þeim, sem nýlega eru búnir að reisa sjer hús, og hafði mín orð fyrir því, að þeir væru sárfáir, sem nýbúnir eru að byggja. Af þessu dró hann þá ályktun, að hækkunin kæmi rjettlátlega niður á nær öllum. En þetta er útúrsnúningur, því jeg lagði aðaláhersluna á það, að skatturinn mundi fæla þá mörgu, sem þess þurfa, frá að byggja, og það því fremur, sem það er aldrei hagur að því að byggja þegar alt er að lækka í verði. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sagði að jeg væri samkvæmur sjálfum mjer um það, að vera á móti öllum tekjuaukafrumvörpum. Jeg hafði ekki búist við því úr því sæti, að farið væri með bein ósannindi. Það eru ýmsir skattar, sem jeg hefi viljað hækka, en það kann að vera, að hann hafi verið á móti þeim hækkunum allflestum. Þá má nefna frv. um hækkun á vitagjaldi, sem honum var nuddað til að bera fram, fyrir talsverða brýningu frá mjer. Jeg stend við þau orð mín, að tekjur muni á næsta fjárhagstímabili verða 50% hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Um hitt hefir mjer verið ómögulegt að gera áætlanir, hve eyðslusamt þetta sparsemdarþing mundi reynast, er til kæmi. Jeg hefi að eins talað um, að tekjurnar mundu verða glæsilegar. En eyðslusemin getur gert út af við allar tekjur, hve miklar sem eru. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) lauk máli sínu á því, að hækkunin á húsaskattinum væri betri en ekki neitt, þó lítil væri. Með þessum orðum er pólitík hans rjett lýst. Hann kemur með svona óverulega tekjuauka, sem jafnframt eru ósanngjarnir, og því verri en ekki neitt, en skilur eftir stóra álögustofna, sem gætu borið mikla og rjettmæta skatta. Það er engin von til, að þingmenn sjeu að koma með tekjuaukafrumvörp. Í skattamálunum á að vera samræmi, en það er hætt við, að það færi út um þúfur, ef þm. væru að tína tekjufrv. hver úr sínu horni, án þess að bera sig saman. Það ætti að vera meiri trygging fyrir samræminu þegar stjórnin kemur með tekjuaukafrumvörp, þó stundum vilji út af því bregða.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv. þm. Ísaf. (M. T.) bar húsaskattinn saman við eignaskattinn. En húsaskatturinn þolir vel þennan samanburð, þó hækkaður verði. Hundraðsgjaldið verður samt lægra, og hefir staðið í stað, þó greitt sje af virðingarverði, sem er venjulega langt fyrir neðan sannvirði. T. d. er nýbúið að selja hús hjer í bænum á 63 þús. kr., sem virt er til brunabóta á tæp 12 þús. En eignaskatturinn fer hækkandi upp í 15%. Það er því öfugmæli, að mönnum sje „hegnt“ fyrir að eiga hús, eins og komist hefir verið að orði. Það getur ekki heitið hegning, að menn greiði minni skatt af eignum sínum, ef þeir leggja þær í húsabyggingar, heldur en þeir legðu þær í eitthvað annað. Jeg skal játa, að jeg man ekki til, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hafi verið ánægður með nokkurn tekjuauka, sem afgreiddur hefir verið á þessu þingi eða komið fram, nema þetta lítilræði, sem hann vildi leggja á landbúnaðarafurðir, og samþ. var hjer í hv. deild. Og annað til, sem ekki má gleyma, þótt sá tekjuauki renni ekki í ríkissjóð. Hann var eindreginn fylgismaður hækkunarinnar á hundaskattinum Þar var hann öflugur stuðningsmaður brtt.hv. 4. landsk.þm. (G. G.). Hann hefir haldið því fram, að fjárhagurinn sje svo glæsilegur, að meiri skatta þurfi ekki með. En nú virðist heldur einhver bilbugur á honum í því efni. Enda er það sannast, að þingið mun ekki í þetta skifti leggja svo mikla skatta á þjóðina, að það verði ekki nóg við þá að gera, því miður. Þess vegna er varhugavert að fella frv. það, sem nú liggur fyrir, enda er sú skattshækkun í fullkomnu samræmi við hækkanir á öðrum sköttum.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þegar jeg leit á dagskrána, bjóst jeg ekki við, að teljandi umræður yrðu um annað en það mál, sem nú er verið að ræða. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) hefir haft margt við frv. að athuga, en engar brtt. komið fram með, svo líklega mun það tilætlun hans að reyna að fella það. Það er svo langt frá því, að jeg geti fylgt honum þar að málum, að mjer finst þvert á móti of skamt farið í frv. Einhverjir hafa borið húsaskattinn saman við tekjuskattinn. En mjer væri mest að bera hann saman við ábúðarskattinn. Ábúðarskatturinn hvílir á allri landareign bóndans, eða öllum leiguliðaafnotum hans, en hjer í Reykjavík eru fjölda margar verðmætar lóðir óskattaðar. Ábúðarskatturinn hefir hækkað stórkostlega á síðustu árum, vegna hækkunarinnar á verðlagsskránni. Ofan á það er nú fram komið nýtt jarðamat, þó ekki hafi enn verið lögð á það síðasta hönd. En af því mun að öllum líkindum leiða mikil hækkun á ábúðarskattinum. Saman borið við ábúðarskattinn ætti því ekki að vera mikið á móti því að hækka húsaskattinn um helming. Það virðist svo, að menn sjeu að hneigjast meir og meir að því, að auka beinu skattana á föstu tekjustofnunum, og í þá stefnu fer þetta frv. Jeg býst því við, að flestir deildarmenn muni ljá því atkvæði. Þar sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) er ekki viðstaddur, þá vildi jeg svara fyrir hann þeim ummælum hv.þm. Ísaf. (M. T.) að öll skattafrv. hans væru óveruleg og munaði ekkert um þau. Hv. þm. Ísaf. fanst þó nóg um frumvörpin um toll af síldartunnum og um útflutningsgjald af síld, ekki alls fyrir löngu. Sami hv.þm. sagði, að það væri stjórnarinnar, en ekki þingsins, að koma fram með skattafrumvörp. En jeg vil spyrja hann: Hvar verður skyldan um að koma fram með tekjuaukafrv., þegar þingið hækkar útgjöldin um miljónir frá því, sem er í fjárlagafrv. stjórnarinnar?

Guðjón Guðlaugsson Jeg kom með nokkrar athugasemdir við frv. við 1. umr., og jeg hefi ekki sannfærst enn um, að þær hafi ekki verið á rökum bygðar. Hinu er ekki hægt að gera við, þó einhverjir sjeu svo skilningsnaumir hjer í deildinni, að þeir skilji ekki mælt mál. Hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) skildi ekki muninn á því, hvort skattar eru reiknaðir af höfuðstól eða rentum. Gerum ráð fyrir, að tveir menn, A. og B., eigi 25 þús. kr. hvor um sig. Segjum, að A. byggi fyrir sína peninga; þá verður hann að greiða hundraðsgjald af allri fjárhæðinni. En segjum, að B. geymi sína peninga í sparisjóði; þá sleppur hann með að greiða hundraðsgjald af rentunni af höfuðstól sínum. Það er því ómótmælanlegt, að mönnum er hegnt fyrir að byggja hús yfir sig eða aðra. Þetta ætti að vera auðskilið hverju fermingarbarni. Hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) þarf ekki að lá mönnum, þó þeir taki ekki sem best eftir orðum hans, þegar hann reynist ekki skilningsbetri en þetta. Það virðist næst að halda, að hann skilji ekki aðra en sjálfa sig; hann er þá líka einn um það. Það ætti þó að vera þyngst á metunum, að húseignir eru alls ekki frjálsar hjer í Reykjavík. Meðan húsaleigulögin gilda, ætti að vera óþarfi að auka á byrðar húseigenda í Reykjavík. Auk þess linnir ekki dýrtíðinni svo, að ekki fylgi verðfall á húseignum, og má gjarnan taka tillit til þess. Þó að húsaleiguskatturinn hafi kann ske verið of lágur í upphafi, virðist óþarfi að hækka hann nú, meðan húsaleigulögin eru í gildi og verðfall á húsum er yfirvofandi. Jeg hefi að vísu ekki komið með brtt. við frv., þó það kann ske hefði verið rjettara. Jeg held, að landssjóð geti aldrei munað mikið um þessa upphæð, því að minsta kosti í Reykjavík, þar sem mestu skiftir, eru flest hús í veðböndum, og mörg í fullkominni veðsetningu, og af þeim húsum er engan skatt að hafa. Jeg skal eigi blanda mjer í deilur hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) og hv.þm. Ísaf. (M. T.), um fjárhagslegar horfur landsins, en jeg verð þó að taka fram, að mjer finst alls eigi sjálfsagður hlutur að bæta upp allan halla landssjóðs á einu og sama árinu með sköttum og álögum, sem allar eru í molum og án alls samræmis. Þó að halli landssjóðs sje nú orðinn um 2 miljónir - og jeg játa fúslega, að hann er mikill - er jeg samt orðinn svo bjartsýnn og trúaður á, að atvinnuvegir landsins sjeu komnir í svo gott horf, að af því stafi engin stór hætta. Úr því við höfum getað borið dýrtíðina um margra ára skeið, býst jeg við, að við getum borið þennan tekjuhalla. Jeg álít langtum heppilegra að taka skattinn í heild sinni þar, sem gjaldþol er fyrir, en að nurla þeim saman svona smátt og smátt. Landssjóðnum er ekki gagn að 20–30 þúsund króna tekjuauka, en hann getur orðið til að vekja óánægju og óhollan krít milli stjettanna.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi eigi heyrt allar umræðurnar um þetta mál, og því miður heyrði jeg eigi röksemdafærslu hv. 4. landsk.þm. (G. G.); en mjer skildist hann vera á móti frv. Jeg hefi þegar tekið fram ástæðurnar fyrir þessu frv., og hefi því litlu við að bæta. Allir húsaeigendur hafa stórgrætt á þessum síðustu árum, húsin hafa stórhækkað í verði og leigan aukist að miklum mun. Það er öllum vitanlegt, að þeir, sem hafa eignast hús hjer í Reykjavík síðustu árin, hafa orðið fyrir stórhappi, svo þessi litli skattur virðist á engan hátt ósanngjarn. Jeg heyri sagt, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hafi ámælt stjórninni fyrir að koma eigi fram með verðhækkunarfrv. Að vísu mun enginn neita, að sá skattur sje rjettlátur, en það er - eins og hv.þm. (M. T.) ætti að vita - afarerfitt að finna rjetta leið, þannig að skatturinn komi eingöngu niður á þeim sem grætt hafa á verðhækkuninni, en ekki á hinum, sem hafa orðið að kaupa húsin dýru verði. Jeg veit til, að í útlöndum hefir komið fram uppástunga um að haga skattaálagningunni eftir mismuninum á eignum manna fyrir og eftir stríðið, leggja sjerstakan skatt á gróðann á stríðsárunum; en þar er einnig við þann erfiðleika að stríða, að finna mismuninn á eignum manna þá og nú. Skattur sá, sem hjer er farið fram á, er svo lítill, að engum getur orðið verulegur bagi að honum. Annars hygg jeg, eftir því sem jeg þekki hv.þm. Ísaf. (M. T.), bæði á þessu þingi og öðrum, að þá mundi hann alls eigi hafa greitt atkvæði með verðhækkunarskatti, heldur á móti honum. Háttv. frsm. (G. Ó.) tók rjettilega fram, að hinn eini tekjuauki fyrir landssjóð, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) hefði barist fyrir, hefði verið „halinn“, því hundaskatturinn, sem hann að vísu barðist mjög hraustlega fyrir, rennur ekki í landssjóð. En mjer finst rangt að láta hann eigi njóta sannmælis í því, er hann hefir vel gert. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) heldur fram, að stjórnin hafi verið afardugleg að ná tekjum í landssjóð, hafi jafnvel náð altof miklu. Að gefnu tilefni skal jeg geta þess, að þessi stjórn hefir, eins og sjálfsagt var, reynt á alla vegu að afla landssjóðnum tekna. Get jeg t. d. tekið stimpilgjaldið, sem mun nema 800 þús. til 1 miljón króna. Vona jeg, að stjórnin hafi gert skyldu sína í því efni. - Annars verð jeg að taka fram, að jeg hefi aldrei orðið var við, að háttv. þingmenn hafi stungið upp á neinn leið til að afla landssjóði tekna. - Jeg býst við að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hafi reiðst, er jeg sagði honum að fara heim og læra betur. En það var eigi annað en heilræði, sem jeg gaf honum, því það er hálfleiðinlegt að sjá þennan háttv.þm. altaf vera að beita vagni sínum móti síldarskattinum. Það getur hvort sem er aldrei orðið annað en neyðarvörn. Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) var altaf að nudda á „smátekjum“; virtist hann ekki vera hræddur við að auka skuldir landssjóðs, jafnvel að miklum mun. En jeg hygg þó, að allir sjeu sammála um, að jafnframt og farið er inn á þá braut, verði þó að sjá fyrir vöxtum og einhverjum afborgunum af skuldunum. Fjárhagsástandið fer að verða ískyggilegt, ef á að greiða tekjuhallann með láni, sjerstaklega ef tekjuhallinn á fjárhagstímabilinu nú verður eins mikill og eftirstöðvarnar af gömlu skuldunum fyrir stríðið (um 2 miljónir). Vextir og afborganir nema heldur ekki svo litlu, er skuldirnar frá síðasta fjárhagstímabili nema 3½ miljón króna, að frádregnum hagnaðinum af landsversluninni. Þar við bætist 2 miljóna halli fyrir stríðið, og á þessu ári nemur hallinn 1 miljón. Auk þess á að setja inn í fjárlögin 2 milj. lántöku til vega- og húsagerða.  (M. T.: Eru fjárlögin til umræðu?)  . Það er rjett hjá hv.þm. Ísaf. (M. T.), að fjárlögin eru ekki til umræðu, en jeg gat ekki komist hjá að gefa dálítið yfirlit yfir fjárhaginn, enda hygg jeg, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hafi gott af að heyra þessa lexíu, og það þó oftar væri. Að endingu vil jeg taka fram, að jeg vonast til, að hv. deild felli ekki þetta frv.

Magnús Torfason Jeg er satt að segja hissa á öllum þessum umræðum. Jeg hjelt mjer fast við efni frv. og fór ekki út í aðrar hugleiðingar. Jeg ljet mjer nægja að sýna, að til væri önnur hlið á málinu, en hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir heiðurinn af að hafa leitt vissa skepnu inn í herbúðirnar.  (S. E.: Hún var þar áður)  . Jeg skal taka fram, út af ræðu hv.frsm. (G. Ó.), að það er alveg rjett, sem hv. 4 landsk.þm. (G. G.) sagði, að tekjuskattur er af vöxtunum, en húsaskattur af höfuðstólnum. Þar með er sannað, að hv.frsm. (G. Ó.) hefir ekki haft hugmynd um, hvað hann var að tala, svo alt, sem hann hefir sagt, er þar með fallið um koll af sjálfu sjer. Því hefir verið haldið fram, að jeg væri á móti sköttum. Jeg verð að lýsa yfir, að það eru hrein og bein ósannindi. Það er sagt, að fáir bæti meiru en helmingi við, en hæstv. ráðherrar báðir (S. E. og S. J.) og hv.frsm. (G. Ó.) eru í þeim flokkum. Jeg var með því að hækka tolllagafrv., og sömuleiðis var jeg með bráðabirgðainnflutningsgjaldi á tunnum, en ekki á móti, eins og hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) sagði. Jeg kom ekki fram með nokkra brtt. um að minka salttollinn, vildi að eins dreifa honum á fleiri ár. Þá er eftir útflutningsgjaldið, og er rjett, að jeg lagði til, að það yrði rjettlátara. En jeg man ekki betur en að þar væri töluvert jafnt á komið. Það hafðist í gegn með 8 atkv. gegn 6. Það er nú komið fram, að það er meiningin að leggja þetta þriggja króna gjald til grundvallar, svo það verði framtíðarskattur, og það var einmitt þess vegna, sem jeg er á móti því. Annars skil jeg vel, að um leið og á að lækka gjaldið á landbúnaðinum um 1/3, á að tvöfalda það í kaupstöðunum. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) talaði um verðhækkunartoll. Álasaði jeg honum ekki fyrir, að sá tollur er á kominn. Það hefði átt að leggja hann á þegar 1917, og þá var núverandi hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) ekki kominn í sessinn. Jeg hefi tekið það fram áður, og jeg segi það enn, að jeg vil ekki láta leggja á tapið. Það verður að verja þá, sem altaf er lagst á. Mjer finst frekja að álasa þeim, sem reyna að sporna á móti, að altaf sje níðst á einum atvinnuvegi. Það lítur út fyrir, að við „þorpararnir“ eigum að vera eins og lömb til slátrunar leidd, er eigi megi á neinn hátt kvarta undan meðferðinni. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) og hv.frsm. (G. Ó.) hafa allir sagt, að jeg hafi barist fyrir „hundunum“. Jeg hefi ekki talað eitt orð um hundaskattsmálið, og engin till. komið frá mjer því viðvíkjandi, nema til lækkunar. ,,Hundapólitíkin“ er því öll þeirra megin. Svo jeg segi eitt orð um málið sjálft, skal jeg geta þess, að álögur á húsum, t. d. hjer í Reykjavík, eru orðnar gífurlega miklar. Jeg veit til, að af sumum húsum nema gjöldin þúsundum. Jeg áleit mjer skylt að skýra frá minni skoðun á þessu máli, með fram af því, að mjer finst ófært að halda áfram á þeirri skattbraut, sem við nú erum á.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg hjelt, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) mundi aðallega tala í þessu máli við 3. umr.; en ef þessi stutta athugasemd á að vera fyrirboði langrar ræðu, er eigi útlit fyrir, að málið taki stuttan tíma. Það er nýtt fyrir mig að heyra, að það, sem jeg segi, sje meira en að helmingi ósatt. En jeg skrifa þau ummæli á reikning geðsmuna hv.þm. Ísaf. (M. T.), sem hann virðist ekki hafa sem best vald á í dag, og tek mjer þau alls ekki nærri. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) studdi ekki tolllagafrumvarpið, og hann var beint á móti frv. um tunnutoll og útflutningsgjald af síld. Annars þarf jeg ekki að svara persónulegum árásum á mig. Dettur mjer ekki í hug að erfa við hann, þó honum hrykkju sterk orð af munni, og gengur því ljett að skoða þau sem dauð og ómerk.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) sagði, að jeg hefði ekki skilið hvað jeg fór með, og hann ekki heldur. En þrátt fyrir það tekur hann að sjer að svara ræðu minni. Mjer virtist hann helst vilja halda því fram, að enginn skildi þetta mál nema hann. Enda er hv. 4. landsk.þm. (G. G.) vanur að halda sjer við það heygarðshornið. Jeg tók víst meiningu mína ekki nógu greinilega fram fyrir þennan hv.þm. (G. G.). Jeg gekk út frá, að það þyrfti ekki að segja honum, að eignaskatturinn er tekinn að eins af vöxtum höfuðstóls, en munurinn er þá líka sá, að eignaskatturinn getur orðið 15% af háum tekjum. Og mjer er sagt, að yfirleitt láti húseigendur hjer sjer ekki nægja minna en 12% í húsaleigu. Tal hv.þm. um það, að ef farið er út í þetta á annað borð, væri best að taka til meðferðar alla skattalöggjöfina, hefði átt betur við fyr, því að svo marga skatta er nú búið að hækka á þessu þingi, án þess að hann hafi hreyft þessari mótbáru. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) var eitthvað að tala um það, að tæpast væri við því að búast, að hann ljeti ekki til sín heyra, þegar ræða væri um skatt á sjávarútveginn. En mjer er þá spurn, hvort þm. heldur, að húseignir tilheyri sjerstaklega sjávarútveginum? Þá var sami hv.þm. (M. T.) að tæpa á því með kurteisum orðum, eftir því sem um er að gera frá honum, að jeg og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) mundum ekki hafa logið nema helmingnum. En það getur nú verið af því, að jeg á sæti í fjárhagsnefnd með þessum hv.þm. (M. T.), að jeg veit fult eins vel og aðrir hvernig hann er inni við beinið í þessum skattamálum. Jeg veit t. d. ekki betur en að hann hafi verið andvígur síldartollinum, andvígur útflutningstollinum - og í einu orði sagt, andvígur flestum tollum. Þá var hv.þm. eitthvað að tala um það, að hann hefði ekkert verið við riðinn hundapólitíkina. En ósatt er þetta, því hann hefir setið í nefnd, sem fjallað hefir um málið og fylgt hv. 4. landsk.þm. (G. G.) í því að hækka hundaskattinn. Svo að hv.þm. Ísaf. (M. T.) er því áreiðanlega kominn í hundana, engu síður en aðrir.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil að eins gera örstutta athugasemd út af ummælum hv.þm. Ísaf. (M. T.) En jeg get tekið undir með embættisbróður mínum, að jeg fyrirgef honum þau miður sæmilegu orð, sem hann ljet falla í minn garð.  (M. T.: Þau voru og eru sönn)  . Það er líka alveg rjett og alkunnugt, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir verið blendinn í tollmálunum, og þó að hann hafi ekki ætíð verið beinlínis á móti, þá er mjer persónulega kunnugt um, að í sál hans hefir ekki sjaldan staðið hörð barátta um það, hvort hann ætti að segja já eða nei. Svo var um tóbakið, svo var um saltið og svo er um bifreiðaskattinn. Þar skrifaði hann undir með fyrirvara. En menn eru nú farnir að þekkja það, hvað fyrirvari þýðir hjá þessum hv.þm. Annars finst mjer óþarfi af þessum hv.þm. (M. T.) að reiðast af því, þó menn vilji finna honum eitthvað til málsbóta, eins og jeg t. d. seinast. Þó að jeg finni að því sem aflaga fer hjá honum, eins og skylda mín er, þá er sjálfsagt að hrósa því, sem vel er gert hjá þessum hv.þm. (M. T.).

Forseti: Jeg vil vekja athygli háttv. deildarmanna á því, að hjer er til umræðu húsaskattur, en ekki hv.þm. Ísaf. (M. T.).

Guðjón Guðlaugsson Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) virtist vilja leggja áherslu á það í þessu sambandi, að það væri gróðavegur að eiga hús, því menn græddu á húsaleigunni. Jeg hefi engar sannanir heyrt færðar fyrir þessu - og er ekki heldur við því búinn að sanna hið gagnstæða með ákveðnum tölum. En jeg er þó viss um, að ekki er mikið hæft í þessu. Fyrst og fremst ákveður húsaleigunefndin leiguna og gerir það ekki mjög hátt, og svo hafa komið ýmsir skattar og stór útgjöld á síðustu árum, sem hafa ekki verið tekin með í reikninginn. Þá má nefna brunabótagjald, en ekki þarf að borga það af peningum í sparisjóði, svo ekki nær samanburður hv. 2. þm. Húnv. (G.Ó.) þangað. Enn má nefna vatnsskattinn og annan tiltölulega nýjan skatt, öskuskattinn, og ekki er hann minstur. Jeg hefi t. d nýlega talað við mann, sem leigir öðrum manni íbúð fyrir 90 kr. á mánuði, en verður að borga 111 kr. í öskuskatt, og er eldstóin þó engin, því alt er soðið á prímus Síðast má nefna salernahreinsun, sem auðvitað er ekki gefin, þó hún geti verið nauðsynleg. Þegar menn tala því um það, að hús sjeu leigð með 12% gróða, og miða það við 4% af peningum, þá er það fjarstæða, sem engum er samboðið að flytja í Ed., nema 2. þm. Húnv. (G. Ó.). Í fyrsta lagi mun „ágóðinn alls ekki vera 12%, og öðru lagi væri þá hjer að ræða um brúttótekjur, sem mörg önnur útgjöld hvíla á, eins og jeg taldi áðan, ekki síst þegar reiknað er með sæmilegt viðhald. Að öðru leyti er ekki vert að taka til bæna það, sem hv.frsm. (G. Ó.) sagði. Það, sem aðallega einkennir hans ræður, er þetta ljómandi og ánægjulega bros, sem skín út úr hverjum drætti í andlitinu á honum, þegar hann hlustar á sjálfan sig. En þó er hætt við, að brosið hverfi, ef hann getur lesið drættina í andliti áheyrendanna.

Frsm. (Karl Einarsson) Út af því, sem fram kom við 2. umr., ætlaði nefndin að taka til athugunar ábyrgð sýslufjelagsins á láninu. Það hefir líka orðið ofan á, að rjettast yrði að hafa þessa sýsluábyrgð, enda er svo, eins og jeg tók fram við 1. umr., að þessi hafnargerð kemur sveitarfjelaginu öllu að gagni. Nefndin, sem slík, hefir ekki tekið neina afstöðu gagnvart brtt.hv.þm. Ísaf. (M. T.), álítur hana enda ekki hafa neina sjerlega „praktiska“ þýðingu.

Magnús Torfason Jeg hefi ekki komið hjer með brtt. til þess að leggja stein í götu þessa máls. Hjer er efalaust um að ræða þá hafnargerð, sem nú er mest þörf á, svo tilfinnanlegur skortur sem er á höfn á Snæfellsnesi. En mjer finst málið ekki nægilega undirbúið, eins og allur gangur þess hjer í deildinni virðist líka benda á, og háttv.frsm. (K. E.) sjálfur var ekki fjarri að svo væri. Jeg býst heldur ekki við því, að þetta fyrirtæki verði framkvæmt á næsta fjárhagstímabili. Þetta er stórt fyrirtæki, vandasamt og dýrt og þarf því góðrar stjórnar. Og þar kemur til þingsins kasta, því ríkið er þarna landsdrottinn og á þar auk þess margra annara hagsmuna að gæta. Bæði munu lóðir í sjálfu kauptúninu hækka í verði, og ekki ósennilegt, að eins verði um jarðir í nágrenninu, og ef til vill alstaðar á Nesinu. En nú er það líka vitanlegt, að ríkið á tiltölulega mest af jörðum sínum einmitt um þessar slóðir. Þess vegna er það, að mjer finst ekki ónauðsynlegt nje óviðeigandi, að ríkið hefði fastan umboðsmann á þessum stað.

Halldór Steinsson Jeg verð að játa það, að í upphafi tók jeg till.hv. þm Ísaf. (M. T.) þannig, að hann vildi með henni tefja fyrir framgangi þessa máls. En nú hefir hann lýst því yfir, að svo sje ekki. Jeg get þess vegna eftir atvikum sætt mig við, að breytingin verði samþykt., ef þessi skilningur er lagður í hana. Jeg held líka, að þó til kastanna kæmi nú á þessu fjárhagstímabili, mundi stjórnin ekki sjá sjer fært að synja um lánið og næsta þing teljast bundið að samþykkja fjárveitinguna, því auðvitað get jeg ekki gengið inn á neitt það, sem tefur málið. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) ljet það í ljós, að undirbúning vantaði. En þetta get jeg ekki kannast við. Hjer hefir verið gerður sami undirbúningur og venjulegt er fyrir hafnargerð, mælingar farið fram, teikning og áætlun um kostnað liggur fyrir. Að því er umboðsmann snertir, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) talaði um, skal jeg geta þess, að fastur umboðsmaður hefir aðsetur í Snæfellsnessýslu og honum einmitt gert að skyldu að sitja í útsýslunni. Jeg sje þess vegna ekki þörf á því að fara að bæta þar við öðrum eftirlitsmanni. Annars legg jeg ekki kapp á það, að brtt. verði feld, ef hún hefir engan drátt í för með sjer fyrir málið.

Frsm. (Karl Einarsson) Það er að eins stutt athugasemd. Jeg átti ekki við það, í því sem jeg hefi sagt og skrifað um þetta mál, að það væri illa undirbúið. Jeg vildi að eins benda á, að fullnaðaruppdrættir lægju enn ekki fyrir hreinteiknaðir, og að skýrslan sjálf væri ekki til nema í uppkasti. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg hefði litið svo á, sem brtt. hefði litla þýðingu. Meining mín er sú, að svo framarlega sem stjórnin telur, að ráðast eigi í fyrirtækið, þá hjálpi hún hreppnum til þess að útvega lánið, en að ekki verði neitt borgað úr landssjóði fyr en byrjað er á lagningu hafnarinnar, á fyrsta reikningsári. Þessi regla hefir verið höfð um hinar fyrri hafnargerðir. Frá þessu sjónarmiði er þess vegna engin ástæða til þess að fella brtt., en það er ekki heldur nein þörf á að samþykkja hana.

Magnús Torfason Jeg skal að eins benda á það, að sem stendur situr umboðsmaðurinn ekki í Ólafsvík. Í annan stað vil jeg benda á það, að það er miklu meira en umboðsstörf, sem maðurinn þarf að hafa á hendi. Það er nauðsynlegt, að gerðar sjeu einhverjar ráðstafanir til þess að gæta þjóðeigna vorra. Það er hreinasta hneyksli, hverri meðferð þær hafa sætt, t. d. Siglufjörður.

Frsm. (Karl Einarsson) Við frumv. þetta liggja ekki fyrir neinar brtt., enda hefir enginn hjer haft nokkuð við það að athuga, svo frá því sjónarmiði mætti virðast ástæðulaust, að jeg taki til máls nú. Þessi hv. deild hefir sýnt þann skilning á bjargmálum landsins, að vert er að geta þess henni til lofs. En jeg hefi heyrt, að sumir hv.þm. utan þessarar deildar líti nokkuð smáum augum á hafnarlög þau, sem nú hafa legið hjer fyrir, og finnist minna til um þau en skyld mál, t. d. brúalögin. En þetta tvent, vegir og brýr annars vegar og hafnir hins vegar er skylt og á margt sammerkt, þótt að öðru leyti kenni þar nokkurs munar við nánari samanburð, munar, sem síst verður höfnunum til miska. Þó að jeg nú leyfi mjer að fara nokkuð út í þennan samanburð, þá skal jeg taka það skýrt fram, að þessi samanburður er engan veginn gerður í því skyni að spilla fyrir brúm eða vegum. Jeg er einmitt alveg samþykkur þeirri stefnu, sem þingið hefir tekið að koma þessum framkvæmdum á, þegar hægt er, og á þann hátt, að þær megi koma að verulegum not um. Tilgangur minn er að eins sá, að vekja athygli manna á nauðsyn þessara mála, ekki að vísu hv. þingdm., sem hafa sýnt, að þeir hafa fullan skilning á þessu, heldur almennings eða þjóðarinnar í heild sinni, og nota jeg því tækifærið til þess að koma þessum samanburði í þingtíðindi, svo að sjáist svart á hvítu. Það má með engu móti vitnast, að menn telji, að hafnir og bættar samgöngur á sjó hafi ekki eins mikla þýðingu og samgöngubætur á landi. Sem betur fer, er land vort allvogskorið og því víða til dágóðar hafnir af náttúrunni, en nokkuð bregður þó út af þessu sumstaðar, og það þar sem síst skyldi, eins og t. d. fyrir öllu Suðurlandi og þeim stöðum, sem þetta þing hefir nú haft frá til meðferðar hafnarbætur. Á slíkum stöðum er þá nauðsynlegt að gera hafnir svo skjótt sem unt er. Lítum nú á þá þýðingu, sem vegir og brýr hafa fyrst og fremst. Þessar samgöngu bætur gefa strax óbeinan hag, bæði fjárhagslega og menningarlega. Til dæmis um það skal talið, að hjer við styttist leið milli sömu staða, tafir verða minni og tími sparast, en slysförum fækkar, aðgangur opnast nýjum fyrirtækjum en samvinna manna á milli eykst, en við það dafnar og þróast menning og mentun, og verður samgöngubótin þannig óbeinlínis til þess að ýta undir framkvæmdir, þann veg, að því nær sem menn færast hver öðrum, því meira verður víðsýni manna, framþróun vex o. s. frv. Og þegar alt þetta er komið á vist stig, þá fer hagnaðurinn fjárhagslega að koma í ljós, en fyr ekki, þótt þessar samgöngubætur sjeu nauðsynlegar sem upphaf að verulegum framförum. Um hafnirnar er að mörgu leyti sama að segja, frá menningarhliðinni. En þar að auki hafa þær sjer það til ágætis - og segi jeg þetta af því, að jeg hefi heyrt menn halda því fram, að varlega yrði að fara í að veita fje til slíkra fyrirtækja, með því að landið hafi í mörg horn að líta - að þær borga sig strax, og það er sá stóri mismunur, en þetta er hægt að sanna með tölum. Sjóður sá, sem myndast við notkun hafnanna, borgar stofnkostnað, viðhald og allan kostnað. En sá styrkur, sem landssjóður leggur fram, kemur endurgoldinn í auknum hærri tekjum landssjóðs. Um fjárhagslegu hliðina á þessum samgöngubótum gildir það um vegi og brýr, að því meira sem lagt er af vegum og því fleiri brýr sem hlaðnar eru, því meira verður viðhaldið, og tekjurnar engar beint; en um hafnir gildir það, að þær eru ekkert fjárhættuspil, heldur gróðavegur, sem gefur beinar tekjur. Enn er óminst á þann mun, sem góðar hafnir og lendingar gera á einu sviði. Jeg á við það, hve mörg mannslíf sparast við þessar umbætur. Jeg skal ekki fara neitt út í það að lýsa því, hve mikilsvert það er, að mannslífin sjeu ekki látin fyrir ekki neitt. Jeg skal að eins geta þess, til samanburðar, að slysfarir hjer eru mörgum sinnum meiri tiltölulega en í Noregi; stafar sá munur ekki af því, að sjósókn sje hjer erfiðari en þar, því að víða eru veiðar þar mjög erfiðar, heldur stafar munurinn af höfnunum. Um Vestmannaeyjar skal jeg geta þess sjerstaklega, að höfnin rúmar ekki fleiri báta en nú hefir verið lagt á hana, og er mikill munur á öryggi bátanna hjá því, sem áður var, þótt hafnarbæturnar sjeu ekki meiri en þegar eru. Menn gátu jafnan búist við því áður þar, að hve nær sem óveður skylli á, eyðilegðust bátar þeirra og útvegur og bjargræði þá vertíð. Eftir að mótorbátarnir komu, kom það varla fyrir, að ekki eyðilegðust 1 eða fleiri bátar á hverri vertíð. Jeg leyfi mjer að endingu að vona það, að hv. deild verði ekki síður hlynt þessu frv. en öðrum samskonar, sem fyrir þessu þingi hafa legið enda liggur fyrir föst áætlun um kostnað við hinar fyrirhuguðu bætur.

Forseti: Frv. þetta er flutt af fjárhagsnefnd Nd. og legg jeg því til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.