Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú til þál. á þskj. 26, sem hér er til einnar umr., felur ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvernig fljótast verði komið í kring almennri verkun votheys og hvernig tryggja megi um leið hollustu slíks fóðurs fyrir búfé landsmanna, enn fremur hvernig geymslur séu hentugastar til slíkrar heyverkunar og í senn ódýrastar og endingar beztar. Ef til vill kunna ýmsir að hugsa sem svo, að slíkrar athugunar sé lítil þörf, þar sem allmargir bændur í landinu hafa verkað vothey um áratugi með góðum árangri og telja slíka heyverkunaraðferð einfaldasta og ódýrasta, auk þess sem slík heyverkunaraðferð geti tryggt gott fóður, hvernig sem viðrar. Þrátt fyrir það, þótt slík jákvæð reynsla sé fyrir hendi hjá mörgum bændum víðs vegar um landið og búvísindamenn okkar hafi um langa tíð hvatt til votheysgerðar, er staðreyndin sú enn í dag, að of lítið af fóðuröflun bændanna er verkað á þennan hátt, og því hefur farið svo sem farið hefur, þegar langvarandi óþurrka hefur að höndum borið, að heyfengur hefur orðið lítill og skemmdur og orðið hefur að grípa til aðstoðar hins opinbera, svo að hægt hafi verið að fleyta bústofninum yfir þau mögru ár, sem óþurrkar hafa skapað. Tíðarfarið í sumar á stóru svæði landsins, óþurrkar og rýr heyfengur, minnti harkalega á það, að fjöldi bænda hefur enn of lítið sinnt því að byggja votheysgeymslur og bjarga heyfeng sínum undan rigningunni með þeim hætti að verka það sem vothey. Við flm. þessarar till. sáum því ástæðu til þess að hreyfa þessu máli hér á Alþ. og væntum þess, að málið fái þær undirtektir, að hreyfing hefjist til hagnýtra úrræða í þessu þýðingarmikla máli. Frá því að landið okkar byggðist, hafa bændurnir orðið að þurrka heyið og gefa það þannig búfé sínu. Það þarf því engan að undra, þó að sú aldagamla aðferð eigi djúpar rætur í verkmenningu bændanna og erfitt sé að slita þær rætur og tileinka sér nýja hætti við heyverkun og fóðrun. Þar við bætist nokkur tortryggni í garð votheysins sem hollrar fæðu, a.m.k. handa sauðfé, því að sums staðar hefur borið á því, að sauðfé, sem fóðrað hefur verið á votheyi, hafi veikzt og drepizt. Fullnaðarþekking á ástæðum þeim, er valda slíkum óhöppum í sambandi við votheysgjöf, mun ekki vera fyrir hendi enn, en mikil þörf væri á því að hefja rannsóknir á þessu sviði. Önnur ástæða er einnig fyrir hendi, sem fælt hefur marga bændur frá því að verka vothey, en það er, hversu miklu þyngra það er í meðförum, þegar verið er að fóðra á því, en þurrhey. Áríðandi er því að koma votheysgeymslum þannig fyrir við fjós og fjárhús, að sem hægast sé að flytja fóðrið fyrir skepnurnar. Þá er og þess að geta, að ýmsum stendur stuggur af óþef þeim, er oftast er af votheyi. Er áríðandi að vera í hlífðarfötum við votheysgjöfina og snerta ekki á því með berum höndum. Þessi ólykt mun stafa af því, að heyið hefur ekki náð réttri verkun og gerlar náð að þróast í því, sem þar hefðu ekki átt að myndast. Í hinum háu turnum, sem nú er farið að byggja fyrir vothey, verkast það betur, og þar er ekki um þessa ólykt að ræða. Finnskir bændur munu vera fremri flestum öðrum í votheysgerð, og er það að þakka hinum fræga finnska vísindamanni Virtanen, sem fann upp efni til íblöndunar í vothey, sem ver það fyrir myndun skaðlegra gerla. Þetta efni framleiða Finnar sjálfir, en ekki hefur verið talið fært kostnaðar vegna að flytja það hingað til lands og nota það hér. Vel mætti hugsa sér, að hér mætti framleiða slíkt efni, og er fyllilega ástæða til, að vísindamönnum yrði falið að rannsaka, hvort möguleiki til slíkrar framleiðslu væri til staðar hér og hvort unnt yrði fyrir íslenzkan landbúnað að hagnýta framleiðslu slíks efnis kostnaðar vegna. Í grg. þeirri, sem fylgir till., er drepið á ýmislegt fleira, en hér hefur verið talið, sem athuga þarf í sambandi við þetta stórmál, og mun ég því ekki hafa um þetta langan formála. Mér þykir þó rétt að drepa á eitt atriði, sem mjög vandlega þarf að rannsaka og það sem fyrst. Votheysgeymslur hér á landi eru byggðar úr steinsteypu og eru, svo sem flestar byggingar hér hjá okkur, alldýrar, 10 metra hár votheysturn, sem er 4 metrar í þvermál, mun hafa kostað nú að undanförnu um 50 þús. kr. Með slíkum turni þarf að hafa blásara, sem blæs heyinu upp í hann, og svo þarf annaðhvort traktor eða mótor, sem knýr blásarann. Þegar þetta allt er fengið, kostar slíkt fyrirtæki orðið stórfé á mælikvarða flestra bænda, og er mörgum manni ofvaxið að ráðast í slíkt. Hér er erfiður vandi, sem leysa þarf. Allvíða hagar svo til, að 2 eða 3 bændur gætu átt blásara saman, og mundi það létta kostnaðinn, en skilyrði til góðrar samvinnu verða að vera fyrir hendi, til þess að slík sameign geti blessazt og komið að gagni. Töluvert mun bera á því, að sýrur þær, sem myndast í votheyi, leysi steinsteypu sundur, og er af þeim sökum uggur í mörgum bændum um það, að hinir dýru turnar, sem byggðir hafa verið á undanförnum árum, muni endast illa. Hér er efni til rannsóknar, og þarf að vinda bráðan bug að þeirri athugun, því að mikil verðmæti eru í húfi, ef byggðir eru margir turnar á ári og svo skyldu þeir ekki endast nema stuttan tíma. Landbúnaðurinn er elzti atvinnuvegur þessarar þjóðar, og þrátt fyrir miklar breytingar í atvinnulífinu er þó landbúnaðurinn enn annar stærsti þátturinn í framleiðslu þjóðarbúsins. Þung áföll í þessum atvinnuvegi lama þá, sem að honum vinna, og skerða tekjur þjóðarbúsins í heild. Óþurrkar um heyannatímann hafa oft valdið þungum búsifjum fyrir bændur landsins og þjóðina alla, og er fyrir skemmstu slíks að minnast. Það er því ekki að ófyrirsynju, þótt bent sé á nauðsyn þess, að af þjóðfélagsins hálfu sé allt gert, sem unnt er, til rannsókna og aðstoðar til að tryggja sem bezt afkomu landbúnaðarins eins og annarra atvinnuvega, svo að hann megi verða sem óháðastur sveiflum veðráttunnar. Sé hægt að tryggja fóðuröflunina betur, en verið hefur, er það stór hagur fyrir þjóðina alla. Gott heyfóður geymir mikla lífsorku, sem fólkið fær til sín í afurðum bústofnsins, mjólk, kjöti o.fl., og því betur sem tekst að tryggja öflun og geymslu heyjanna, því minna þarf af kjarnfóðri, sem að mestum hluta verður að sækja til útlanda. Þáltill. gerir ráð fyrir því, að stuðlað verði að útbreiðslu annarra þeirra heyverkunaraðferða, er að gagni mega koma í óþurrkum. Súgþurrkun er nú alþekkt heyverkunaraðferð, og nota hana margir bændur sér til mikils hagræðis. Öll hin nýja tækni við heyskapinn og heyverkunina er dýr, sérstaklega í stofnkostnaði, og er því mikil ástæða til þess, að haft sé vakandi auga á öllum þeim nýjungum, sem upp kunna að koma og búast mætti við að lækkað gætu kostnað við heyöflunina og fóðurgeymslurnar, samfara því, sem leitað er eftir sem beztum árangri við öflun og geymslu fóðursins. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, en ég vil leyfa mér að leggja til, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til þess að gera út af fyrir sig athugasemdir við hina greinargóðu ræðu hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ), sem að vanda flutti mál sitt vel og skörulega. Það fer áreiðanlega ekki á milli mála og getur engum ágreiningi valdið, að það mál, sem hann ræddi, hefur mjög mikla þýðingu, fyrst og fremst fyrir bændastétt landsins, en að sjálfsögðu einnig fyrir þjóðfélagið í heild. Það er vitanlega eitt hið mesta nauðsynjamál, ef hægt er að finna einhver úrræði til þess að létta heyöflunina og tryggja öflun góðra heyja og gera bændur óháðari hinni mjög stopulu sumarveðráttu, sem við er að fást hér og flest ár veldur erfiðleikum meira eða minna í ýmsum héruðum landsins. En það, sem kom mér til þess að standa hér upp, er nánast að spyrjast fyrir hjá hv. flm. þessa máls, 1. flm., varðandi það, sem hefur gerzt nú að undanförnu í þessum málum og ég geri ráð fyrir að hann hljóti að hafa kynnt sér og þeir flm. þessarar till. Þannig er mál með vexti, að á Alþingi 1955 var flutt af fyrirrennara hans sem 1. flm., hv. 1. þm. Árn. þá (JörB), og nokkrum öðrum hv. þm. till., sem gekk mjög í sömu átt og þessi till. hér. Hún gerði ráð fyrir því, að rannsakað yrði um einmitt ný úrræði bæði í sambandi við votheysverkun, súgþurrkun og önnur þau atriði, er til mála gætu komið til þess að leysa úr þeim vanda, sem hér er um að ræða. Þessi till. var samþykkt þá á Alþ. einróma með smávægilegri breytingu, sem fjvn. þá gerði á henni, og var sú breyt. gerð eftir ábendingu búnaðarþings, sem fékk þá málið til meðferðar, og var breytingin aðallega sú, að framkvæmd málsins yrði falin verkfæranefnd ríkisins og tilraunaráði búfjárræktar í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Í þessu formi var till. samþykkt og afgr. til hæstv. ríkisstj., sem átti að hafa forgöngu um það, að þessir aðilar tækju þessi mál til athugunar og rannsóknar, og var einmitt í þeirri ályktun gert ráð fyrir því, að Búnaðarfélag Íslands léti bændum í té, svo fljótt sem verða mætti, niðurstöður þessara rannsókna og tilrauna, þannig að þær gætu komið bændum sem fyrst að gagni. Í sambandi við umr., sem urðu þá um þessa till., komu fram ýmsar ábendingar, að mörgu leyti þær sömu sem 1. flm. hér gat um og nokkrar aðrar, sem vikið var að þá í umr., þannig að svo virðist sem mál þetta hafi þá verið rætt nokkuð alhliða og hefði átt að fást sæmilega góður grundvöllur til þess að geta framkvæmt þær rannsóknir, sem gert var ráð fyrir að ríkisstj. hefði forgöngu um að unnar yrðu af þessum tilteknu aðilum, sem ég nefndi. Nú er í sambandi við þessa þáltill. ekki gerð nein grein fyrir því, hvað gerzt hefur í þessu máli, og ég held ekki einu sinni minnzt á það, að þessi ályktun hafi verið gerð. Það er vitanlega mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það, - vafalaust mun sú nefnd, sem fær þetta til meðferðar, gera það, - hvað hefur gerzt í þessu efni, hvort ríkisstj. hefur ekki falið þeim aðilum, sem gert var ráð fyrir í till. frá 1955, að annast þessar athuganir og rannsóknir eða hvort þessir aðilar hafi ekki gert það, verkfæranefndin og tilraunaráðið, eða hvort í þriðja lagi Búnaðarfélag Íslands hefur ekki gefið þær upplýsingar og leiðbeiningar, sem gert var ráð fyrir að það gæfi bændum í framhaldi af þessum athugunum og rannsóknum. Ég fæ nefnilega ekki annað séð, en að með þeirri ályktun, sem þá var gerð, og í því formi, sem hún var samþykkt, hafi átt að vera lagður a.m.k. traustur grundvöllur að því, að þá þegar væru hafnar þær mikilvægu rannsóknir, sem tvímælalaust er þörf á í þessu máli og þessi till. nú gerir ráð fyrir. Þetta tel ég að því leyti nauðsynlegt að fá að vita, vegna þess að hér er gert ráð fyrir að fela þetta raunverulega sömu aðilum, - að vísu er verkfæranefndin hér ekki með í þessari till., - því að ef þessir aðilar hafa ekki sinnt þessu verkefni, svo sem þeim var falið með þál. á Alþingi 1955, þá vitanlega hefur litla þýðingu að vera að fela þeim aðilum þessa rannsókn nú. Þessar spurningar hljóta að vakna, þegar þessi till. kemur hér til meðferðar, og ég held, að til þess að líklegt sé að fá raunhæfan grundvöll til að taka upp þessar rannsóknir, sem hér er gert ráð fyrir, sé nauðsynlegt að gera sér fullkomlega grein fyrir því, hvað hefur gerzt áður í hliðstæðu máli, til þess að menn þá geti gert upp sinn hug um það, hvað hér hefur verið svo áfátt hjá þessum aðilum, sem þá var falið málið, að ástæða hefur þótt til þess að taka það nú upp á nýjan leik. Þótt málið verði athugað í nefnd að þessu leyti og nefndin vafalaust rannsaki það og spyrjist fyrir um það hjá þeim aðilum, sem ég nefndi og var falið þetta verkefni eftir tillögu búnaðarþings 1955, væri vitanlega engu að síður æskilegt, ef hv. flm. gætu upplýst þingmenn um það nú í sambandi við meðferð þessa máls, hversu ástatt er í þessum efnum og hvaða vanræksla það er á þessu sviði, sem hefur valdið því, að þeir sjá ástæðu til þess að taka málið nú upp aftur.



Herra forseti. Fyrirspurnum hv. 2. þm. Eyf. verður sjálfsagt svarað af öðrum en mér, en mér komu þær dálitið undarlega fyrir sjónir. Það var skipuð nefnd til þess að rannsaka súgþurrkunina og rafmagnseyðslu í sambandi við hana. Hún hefur sent álit, það er prentað í Frey, og vafalaust hefur þingmaðurinn séð það. Það hefur verið falið verkfæranefnd og tilraunaráði búfjárræktar að rannsaka heyverkunaraðferðir, sem talað var um í þál. frá 1955. Það er búið að prenta um það tvær skýrslur, - þeim hefur verið útbýtt til þingmanna frá verkfærakaupanefnd, - þar sem gerð er grein fyrir því, hvað hafi verið gert í votheysgerðinni og hvernig sé verið að reyna að vinna að því að rannsaka, hvernig ódýrast sé að vinna vothey í samvinnu af bændum. Sums staðar hefur tilraunaráð búfjárræktar tekið upp tilraunir með að gefa vothey til að rannsaka nánar viðvíkjandi þessari veiki, sem kennd er við það af ýmsum og það nokkuð með réttu, því að þessi veiki, sem gengur undir ýmsum nöfnum, Hvanneyrarveiki og votheyseitrun o.s.frv., o.s.frv., kemur á hverjum vetri upp nokkuð viða á landinu og á ýmsum stöðum. Þegar maður telur saman í nokkur ár þá staði, sem hún hefur komið upp á, sýnir það sig, að hún er tíðari þar, sem vothey er gefið, heldur en þar, sem ekki er gefið vothey. Hún kemur fram hér um bil i sjö tilfellum af hverjum 10 á bæjum, sem vothey er gefið á, en hún kemur líka í þremur tilfellum af hverjum tíu á bæjum, sem aldrei hafa séð vothey og aldrei hafa gert vothey og ekki gefið fénu vothey. Það er því ekki út af fyrir sig votheyið, sem þar er orsökin, enda þótt það virðist svo sem votheysgjöfin skapi þær aðstæður, að veikin er tíðari þar, sem vothey er gefið, heldur en þar, sem ekki er gefið vothey. Þetta liggur allt fyrir, og að þessu er unnið enn, tilraunum með að gefa sauðfé vothey, þar sem annar hópurinn fær tómt vothey og hinn ekkert vothey, þær standa enn yfir, eru á þriðja ári, og bráðabirgðaniðurstaða af tilraununum, sem búið er að gera, hefur verið birt árlega, svo að þetta hefur allt saman legið fyrir. En þingmaðurinn er nú ekki sérstakstaklega á landbúnaðarsviðinu. og þess vegna náttúrlega leggur hann meira til hliðar það, sem snertir landbúnaðinn sérstaklega, heldur en önnur mál, svo að ég get skilið, að þetta hafi farið fram hjá honum. Annars skilst mér, að till., sem núna liggur fyrir, sé nú fyrst og fremst fram komin af því, að mönnum hrjósi hugur við þessu misæri, sem alltaf kemur annað slagið fram í landbúnaðinum og stafar oft jöfnum höndum af sprettuleysi og litlu grasi þar af leiðandi eða óþurrk og þá stundum litlu og lélegu fóðri þar af leiðandi, og að flm. vilji láta reyna að finna ráð til þess, að það aukist þekking á heyverkunaraðferðum meðal almennings, sem geti dregið úr þessu misæri í heyskapnum, sem alltaf kemur fram annað slagið og hefur sjálfsagt komið fyrir svo lengi sem búskapur hefur verið stundaður hér á landi. Ég held nú, að það séu margar ástæður til þessa og þurfi að athuga margt í sambandi við það, þegar á að ræða um að reyna að fyrirbyggja, að svona öldugangur verði í heymagninu, sem fæst á sumri, eins og hefur verið, og ég vil benda nefndinni, sem fær málið til meðferðar, á nokkur atriði einmitt í því sambandi. Ég vil fyrst benda henni á það, að t.d. í sumar er það ákaflega greinilegt, að einn þátturinn í því, að illa spratt og lítil hey urðu í sumum héruðum landsins, var það, að áburðurinn kom allt of seint og var of seint borinn á. Það eru til sveitir hér á landi, sem ekki voru búnar að fá neinn áburð heim til sín 7. júní í sumar, - og að ætla að fara að bera á áburð eftir þann tíma til þess að fá sprettu sæmilega snemma til að slá, nær ekki átt. Áburðinum er að mestu fleygt. Vafalaust má gera margt til þess að fyrirbyggja, að þetta komi fyrir. Bændurnir hafa kannske vanrækt að panta, þó er það nú ekki alls staðar, sem það hefur verið, það hafa verið flutningserfiðleikar o.s.frv. Ég skal ekki segja, hvað um hefur verið að ræða á hverjum stað, ég hef ekki rannsakað það í einstökum tilfellum, en mönnum þarf að vera það ljóst, öllum, sem hlut eiga að máli, að þeir þurfa að bera fyrr á, en hér átti sér stað í vor sem leið, ef snemma á að slá. Annað, sem hér kemur ákaflega mikið við sögu, er sprettuleysi á túnum vegna kala. Það er hægt að rekja ákaflega lítið heyfall til kals í túnum, eins og á árunum 1948, 1949, 1950 og 1951, og eins var víða í sumar og mörg og mörg ár önnur. Hér er áreiðanlega hægt að gera ákaflega mikið til bóta, og hér getur bæði einstaklingurinn og það opinbera stutt að, að breyting verði á. Mjög víða sér maður kalið af því, að það hefur verið vanrækt að hafa nógan vatnshalla á nýræktarlandinu. Meiri hluti kalsins, sem maður sá í sumar, var þannig til kominn. Stundum er hann líka til kominn af því, að það hafa legið skaflar lengi fram eftir og runnið kalt vatn úr þeim yfir grasið, sem hefur verið í byrjun gróanda, og svo komið frost á nóttunni og þá komið þar svokallað vatnskal. Hvort tveggja þetta má fyrirbyggja með því að koma halla á hallalausa landið og eins með því að grafa smárásir neðan við skaflinn, sem taki við vatninu og leiði það burt, án þess að það renni yfir brekkurnar fyrir neðan. Svo bar líka allvíða á bruna í túnum vegna vatnsleysis. Ef við förum aftur í tímann til áranna á milli 1880 og 1890 og allt fram undir aldamótin, þá var það algengt, að menn veittu vatni á tún, þar sem svo hagar til, að það var hægt, þegar langvarandi þurrkar voru. Að þessu var þá gert of mikið, og túnin útvötnuðust fyrir það og hættu að spretta. Þess vegna hættu menn því. En þegar þetta var gert í hófi, bætti það, og enn þá er hægt að gera það, þar sem hægt er að koma því við, til að fyrirbyggja bruna í túnum og sprettuleysi þess vegna. Loks er svo að viðhafa aðferðir, sem gera það að verkum, að hægara veitist að verka grasið af jörðinni og geyma það í því ástandi, að það geti verið tiltækt í fóður að vetrinum handa skepnunum. Þar kom súgþurrkunin til greina og kemur, og þar kemur votheysgerðin til greina. Nú hefur verið reynt á margan hátt hér á landi bæði að útbreiða þekkingu manna á þessu tvennu og á þann hátt styðja að því, að menn gerðu meira að því að koma þeim tækjum upp hjá sér, sem til þess þarf að geta verkað grasið sem vothey eða þá þurrkað það í hlöðu með súgþurrkun. Það er þess vegna, held ég, ekki hægt fyrir nefndina að finna frekari leiðir til þess út af fyrir sig, en að ná til bændanna og segja þeim: Það er gott að gera vothey, - benda þeim á menn, sem hafa gert vothey árum saman, að í fyrrasumar ekki sumarið sem leið, heldur í fyrrasumar eru yfir 60% af öllum heyjum í Kirkjubólshreppnum verkuð sem vothey og fénu á mörgum bæjum ekki gefið annað en tómt vothey, og dettur engum manni í hug að tala um annað en gera það, - benda þeim á, að sama hefur átt sér stað á Ingjaldssandinum og víðar og víðar, svo að það er ekki neitt nýtt við það. Það þarf að segja þeim þetta aftur og aftur, og það getur vel verið, að það verði enn að segja þetta frá nefndinni og það verki eitthvað, fleiri bætist í hópinn, sem geri vothey. Þetta er það, sem alltaf er verið að segja og prédika. En aðstæðurnar eru nú þannig, að það eru ekki til víða geymslur til að búa til votheyið, og það má vera, að nefndin gæti lagt til málanna eitthvað, sem gagn yrði að. Alþ. hefur gert það áður með því að styrkja votheysgeymslur með jarðræktarstyrk, sem er tiltölulega hærri, en á aðrar jarðræktarframkvæmdir, sem styrktar eru, nema bara opnu, vélgröfnu skurðirnir. Með því vildi Alþ. reyna að ýta undir, að það yrði byggt sem mest af votheysgryfjum, til þess að menn gætu verkað vothey og síður yrði hætta á þessu misæri, sem kemur annað slagið í heyskapinn vegna óþurrka. En það gæti stigið sporið lengra. Að hækka þennan styrk enn, væri hægt, en það er mjög vafasamt, hvort það verkar. Það hafa verið gerðar áður á Alþ. tilraunir á þann hátt að ýta undir ákveðnar framkvæmdir með því að hafa styrki til þeirra tiltölulega hærri, miðað við stofnkostnað, heldur en á öðrum framkvæmdum, og það hefur verkað litið. En það væri hugsanlegt, eins og málum er nú komið, að stöðva heilt ár - með fyrirvara þó, - öll lán úr ræktunarsjóði til annarra framkvæmda, en súgþurrkunarhlaðna og votheysgryfja. Það væri ekki hægt að gera það, nema gera það þannig lagað, að bændurnir vissu fyrir sig fram, að þetta ár þýddi ekki fyrir þá að leggja í framkvæmdir, byggja t.d. ný fjárhús eða ný fjós eða annað þess háttar, það þýddi ekki, því að þeir gætu ekki fengið neitt lán. Ég held, að það væri kannske það eina, sem hægt væri að gera til þess að ýta verulega undir framkvæmdir, að beina lánastarfseminni til framkvæmda í búnaðinum eingöngu að þessu eitt ár. Þá væri hvort tveggja, að bændurnir ættu víst að fá lán til þessara framkvæmda, og þá væri líka hægt að skipuleggja framkvæmdirnar á vissum svæðum, svo að þær gætu orðið ódýrari og hagkvæmari, en þær ella yrðu. Ég sé ekkert annað ráð til þess að koma fljótt upp á mörgum stöðum votheysgryfjum og súgþurrkunartækjum, sem þurfa bæði að verða miklu almennari, en þau eru núna, heldur en að beina lánastarfseminni að þessu ákveðna efni, til dæmis í eitt ár. En sem sagt, það verður að gerast með fyrirvara, svo að menn ráðist ekki að ófyrirsynju í að byrja á verkum í þeirri von, að þeir geti fengið lán og fái það svo ekki, þegar til kemur. Það er ekki hægt; það verður að gera það með fyrirvara, svo að þeir fái að vita það fyrir sig fram, að árið 1959 eða 1960 verður lán, sem veitt verður úr ræktunarsjóði, ekki veitt til annars, en að auka heygeymslur og súgþurrkunartæki, svo að menn geti betur verkað sín hey, hvernig sem viðrar, og komizt meira yfir það misæri, sem núna er í heyskapnum, heldur en hefur verið undanfarandi ár.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Það er nú ljóst af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, og ekki sízt af ræðu síðasta ræðumanns, að þau atriði, sem þáltill. fjallar um, eru í raun og veru að miklu leyti í gangi og hefur verið unnið að þeim og er enda enn, svo að, að því leyti sýnist þáltill. ekki hafa raunverulegt að segja. En þó er það eitt atriði í þessu, sem er enn þá órannsakað og er að mínu viti það atriði, sem till. hefði, þó að það sé ekki nefnt í till., í raun og veru átt að snúast um. Þegar rætt er um, hve æskilegt það er og nauðsynlegt, að bændur leggi meiri stund á súrheysverkun en nú er, er það, sem þar er í vegi, ekki kostnaðurinn og ekki heldur þau ýmsu atriði, sem frsm. taldi upp. Það er að langmestu leyti það, að bændur, sem þessa heyverkunarðferð nota og fóðra sauðfé sitt á votheyi, verða mjög margir fyrir stórkostlegum skakkaföllum. Þeir menn, sem árlega gera þetta og fóðra þannig allt sitt fé, eins og frsm. sagði, sem er alveg rétt, verða árlega fyrir skakkaföllum og hafa misst samkv. því, er hann hefur sjálfur sagt mér, jafnvel full 10% af fé sínu, eins og hann nefndi mér dæmi, þegar við ræddum þetta mál fyrir nokkru, svo sem ég veit að hann kannast við. Út af fyrir sig eru 10% ekki lítil afföll. En þegar það verður enn þá meira, menn missa kannske helminginn af fé sínu, eins og sumir hafa orðið fyrir, þá er eðlilegt, að bæði þessir menn og nágrannarnir, sem vita um þetta, kveinki sér. Þess vegna lít ég svo á, að frumskilyrði fyrir því, að við getum fengið votheysgerðina viðurkennda og bændur fáist almennt til að taka hana upp, sé, að breyting verði á þessu, því að það verðum við að játa, að bændur eru ekki seinir á sér að taka upp þær aðferðir, sem líklegar eru til að gefast vel, þvert á móti. En að votheysgerðin hefur átt svona erfitt uppdráttar, er ekki sízt og ég vil segja fyrst og fremst af þessum sökum, a.m.k. hvað sauðfé snertir. Og þess vegna vil ég leggja áherzlu á, að tilraunastöðinni á Keldum og öðrum, sem að þessu geta starfað, ekki aðeins tilraunabúunum, sem gera núna tilraunir með fóðrun á votheyi, heldur einmitt sérstaklega tilraunastöðinni á Keldum sé falið að leita að einhverjum ráðum til þess fyrirbyggja þetta. Ef það tækist á sama hátt og tilraunastöðin hefur fundið upp meðul til úrbóta á ýmsu, t.d. veiki eins og fjöruskjögri, sem var hreinasta plága á mörgum beitarjörðum við sjó, - ef hún fyndi upp slíkt meðal, þá er málinu borgið. Þá er allur þorri manna reiðubúinn til að taka upp verkunaraðferðina, en fyrr verður það tæplega.



Herra forseti. Það gleður mig að finna það, að hv. 2. þm. Eyf. (MJ) er till. okkar flm. sammála og vill styðja hana um athugun á votheysverkun. Hann taldi þó, að hér væri í raun og veru um svipaða eða sömu till. að ræða og flutt var hér 1955 og þá var samþykkt hér af Alþ. En ég held, að þetta sé misskilningur að einhverju leyti hjá honum. Með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa hér þá till. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að leggja fyrir verkfæranefnd og tilraunaráð búfjárræktar að afla upplýsinga um nýjar heyverkunaraðferðir hér á landi og erlendis og að koma því til leiðar í samráði við Búnaðarfélag Íslands, að gerðar verði tilraunir með þær nýjungar á þessu sviði, sem líklegastar þykja til þess að létta störfin við heyöflunina og tryggja gæði fóðursins. Búnaðarfélag Íslands lætur bændum í té hverju sinni, svo fljótt sem verða má, niðurstöður þær, sem rannsóknir þessar og tilraunir leiða í ljós og eru þess eðlis að dómi þess og fyrrnefndra aðila, að þær geti orðið bændum til hagsbóta.“ Þessi till. fjallar eingöngu um nýjar heyverkunaraðferðir. Till. sú, sem ég mælti hér fyrir áðan, er um ráðstafanir til að greiða fyrir votheysverkun og öðrum heyverkunaraðferðum, sem að gagni mega koma í óþurrkum. Þetta getur verið nokkuð óskylt mál, þó að hvort tveggja varði nú hið sama. Við vitum það, sem eitthvað erum kunnugir landbúnaði, að votheysverkun getur tryggt menn algerlega gegn óþurrkunum. Það er reynsla fyrir því hér á landi, orðin allgömul reynsla fyrir því. En við vitum hins vegar, að ýmislegt í sambandi við votheysgerðina er enn þá á tilraunastigi, má segja, ekki fullkannað. Það er ekki fyllilega vitað, af hverju sauðfé drepst af votheyi, og það þarf enn fremur að koma í veg fyrir ýmsa vankanta á votheysverkuninni, t.d. ólyktina, sem fylgir votheyi víða hjá bændum. Það þarf enn fremur að rannsaka, hvernig hagkvæmast er að byggja votheysgeymslur þannig, að þær verði sem endingarbeztar og ódýrastar. Öll þessi atriði eru enn þá ekki fullrannsökuð. Ég veit ekki um það, hvað þeir aðilar hafa rannsakað, sem hafa fengið þessa till. til meðferðar, sem ég var að lesa upp og samþykkt var hér 1955. Mér er ókunnugt um það. Ég var þá ekki hér á þingi og hef ekki kynnt mér þetta. Æskilegt væri, að sú n., sem fær nú þetta mál til meðferðar, liti eftir því um leið, hvað gerzt hefur í því máli. En fyrst og fremst er með þeirri till., sem við flytjum hér á þskj. 26, ætlazt til, að ríkisstj. skipi n. til þess að athuga ráðstafanir, sem greitt gætu fyrir votheysverkun sérstaklega og ýmsum rannsóknum í sambandi við hana.



Herra forseti. Það hafa nú í þeim umr., sem hér hafa farið fram, komið fram ýmsar upplýsingar, sem gagnlegar eru við frekari meðferð málsins. Hv. 1. þm. N-M. taldi mig mundu hafa lítið fylgzt með því, hvað gerzt hefði í sambandi við þessi mál, vegna þess að það hefði verið útbýtt ýmsum skýrslum, bæði frá súgþurrkunarnefnd og verkfæranefnd, varðandi ýmsa þætti þessara mála, bæði súgþurrkunina, tilraunir með votheysgerð og annað. Ég skal fúslega játa það, að ég hef kannske ekki lesið allar þessar skýrslur sem skyldi, þó að mér séu sumar þeirra kunnar, og held ég, að það þurfi nú ekki beinlínis að benda til þess, að ég hafi ekki sérstakan skilning eða þekki ekki sérlega til mála landbúnaðarins. Ekki sízt eftir að það er upplýst af hv. 1. flm. þessarar till., að hann hafi enga þessa skýrslu séð og viti ekkert, hvað hafi gerzt í málinu, þá verður mér vonandi ekki lagt það mjög til dómsáfellis, þótt ég kannske ekki hafi lesið þær allar niður í kjölinn. Hitt þótti mér mjög fróðlegt, að fá upplýsingar frá þessum hv. þm., fyrrv. búnaðarmálastjóra, sem einmitt mun hafa átt að annast það eftir þeirri ályktun, sem gerð var, að fylgjast með þessu og koma þessari þekkingu á framfæri, að hann telur að, að þessu máli hafi verið unnið af þessum aðilum svo að segja eins vel og til var hægt að ætlast, bæði varðandi votheysathuganirnar, súgþurrkunina og annað, sem gert var ráð fyrir að rannsaka. Og er það vissulega ánægjulegt, að þessir aðilar hafa sinnt því hlutverki, sem þeim var á sínum tíma fengið í hendur í sambandi við þessa ályktun. Það ber auðvitað á engan hátt að lasta það, að vakið sé máls á þessu á nýjan leik, eins og hér hefur verið gert. En segja má þó, að óneitanlega hefði verið heppilegt, ef flm. hefðu athugað þetta mál í samhengi við það, sem áður hefur verið gert. Það er vitanlega á þessu sviði sem öðru alltaf mikið ógert. En þó hygg ég ekki heppilegt að slíta í sundur þráðinn, ef það eru vissir aðilar, sem eru að vinna að ákveðnum viðfangsefnum, að þá sé það fengið öðrum í hendur, heldur þurfi það að athugast að minnsta kosti, hvort ekki sé heppilegt, að þeir aðilar haldi málunum áfram. Ég geri ekki ráð fyrir, að verkfæranefndin eða þeir aðilar, sem hafa rannsakað bæði súgþurrkun og votheysgerð, telji, að öllu sé lokið í þeim efnum, enda skildist mér það á hv. 1. þm. N-M., að það væri einmitt á það bent, að það þyrfti meira að fara að gera og að þessum málum væri unnið á tilraunabúunum. Og það er vitanlega mjög mikilvægt atriði, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) benti hér á og er sennilega eitt mikilvægasta atriðið í þessu sambandi, að reyna að uppræta þær hættur, sem virðast hafa komið fram í sambandi við votheysnotkunina, því að vitanlega er vonlaust, að menn taki almennt slíka verkun upp, ef í þeim er uggur um það, að því fylgi einhver veruleg hætta fyrir þeirra bústofn. Varðandi það atriðið, að með till. frá 1955 hafi eingöngu átt að snúa sér að nýjum verkunaraðferðum, þá er það að vísu rétt, að till. ber það nafn, rannsókn nýrra verkunaraðferða. En hins vegar kom það glöggt fram í umræðum, sem þá fóru fram um málið, m.a. frá 1. flm. þeirrar till., að það vakti einnig fyrir honum, enda kemur það fram í till. og ályktuninni, að rannsakaðar væru þær heyverkunaraðferðir, sem fyrir hendi eru, vegna þess að vitanlega er það svo, að þó að um nýjar aðferðir væri að ræða að einhverju leyti, þarf það ekki að leiða það af sér, að ekki eigi að kanna, hvort þær verkunaraðferðir, sem tíðkanlegar hafi verið, geti orðið endurbættar með einhverju móti. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta mál. Ég endurtek það, sem ég í upphafi sagði, að þetta er mál, sem er hin brýnasta þörf fyrir landbúnaðinn að unnið verði að á skipulagsbundinn hátt og leitazt við að finna öll tiltækileg úrræði til að koma í veg fyrir þann mikla vanda, sem bændur eiga jafnan við að stríða í þessu héraði eða öðru á hverju sumri eða flestum sumrum. En það, sem ég vildi aðeins benda á, var þetta, sem mér sýnist umræðurnar hafa sýnt að hafi verið tímabært, að vekja athygli á þeirri ályktun, sem gerð var, og þeirri vinnu, sem unnið hefur þegar verið að einmitt í sambandi við þetta mál, hvort það þyki tiltækilegt að gera um þetta nýja ályktun, þannig að nýjum aðilum verði að einhverju leyti fengið þetta verkefni í hendur, eða að stuðla að því, að áfram verði haldið þeim rannsóknum með meiri hraða, sem nú þegar er unnið að. Vitanlega hlýtur alltaf að taka sinn tíma svona rannsóknarstarfsemi, það leiðir af sjálfu sér, að hún hlýtur að gera það. Um það skal ég ekki dæma, það verður að sjálfsögðu metið í þeirri n., sem málið fær til meðferðar. En það eitt út af fyrir sig leysir vitanlega hvorki vandann í þessu máli né öðru að endurtaka um það ályktanir, allra sízt mega þær, eins og ég áðan sagði, verða til þess, að á nokkurn hátt sé sundur slitinn þráðurinn við það, sem þegar er unnið að og búið er að rannsaka og undirbúa í viðkomandi málum.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af ummælum 2. þm. Skagf. (JS). - Sjónarmið bændanna til votheysgerðar eru ákaflega misjöfn. Og kannske verður þeim bezt lýst með því að nefna dæmi. Um þetta leyti haustið 1955, þegar óþurrkarnir voru hér sunnanlands, kom ég á stað, þar sem bjuggu tveir aldraðir menn, um fimmtugt, kvenmannslausir með lítið bú. Það var til á bænum gömul votheystóft, steypt niður í hól, langt frá húsum. Þeir áttu þá úti yfir helming af töðunni sinni. Og þegar ég spurði þá, hví í ósköpunum þeir notuðu ekki tóftina, sem var sæmileg, þó að hún væri gömul, var svar þeirra þetta: Það er svo erfitt að ná heyinu upp úr henni að vetrinum, að þeir létu töðuna heldur hrekjast. - Þetta var þeirra sjónarmið. Og þetta sjónarmið er til víða. Votheysgeymslurnar þurfa að vera hagkvæmari, bæði hvað snertir að láta í þær og taka úr þeim. Þegar drapst yfir helmingurinn af fénu á einum bæ í Kelduhverfinu fyrir einum fimm, sex árum úr votheyseitrun, en ekkert vothey var gefið og ekkert gefið annað en þurrhey, þá datt engum manni í hug að fara að hætta að verka þurrhey, þó að þessi veikindi hefðu komið þarna upp og drepið svona margt. Það minntist enginn maður á það. Það er um allt land verkað þurrhey á hverjum einasta bæ, þó að kæmi þarna upp veiki og dræpi helminginn af fénu og væri nákvæmlega sama bakterían að verki eins og er við votheyseitrunina og þó að bóndinn, sem ég hafði minnzt á í viðtali við hv. þm., missti um 10% af sínu fé og segði, að það væri mjög tilfinnanlegt, þá sagði hann í sama bréfinu og hann lýsti því fyrir mér: Mér dettur ekki í hug annað, en að gera vothey áfram. - Og í hreppnum, sem hann býr í, hefur vothey verið gert í mörg ár og gefið mikið til eingöngu á mörgum bæjum. Ég kom t.d. á einn bæ í þeirri sveit núna í haust, þar sem ekki var gefið neitt þurrhey neinni kind í fyrravetur nema hrútunum, þeim var gefið þurrhey, hinum öllum gefið vothey, og í þeirri sveit hafa frá 2.3 upp í 2.5% af fénu drepizt að vetrinum úr veiki, sem þeir kenna votheyinu. Það er ekki meira í allri sveitinni. Og svoleiðis er það víðar, þar sem menn eru komnir upp á að gera vothey sæmilega. Meginið af því fé drepst nú annan veturinn hjá þessum bónda, sem 2. þm. Skagf. vitnaði í. Það er alveg rétt, að það er hræðslan við þetta hjá mörgum, sem gerir, að þeir gera ekki vothey. Það hefur verið ýtt á hana af ýmsum að ástæðulausu. Ef votheysverkun er vönduð, þarf ekki að koma verulegur skaði af þessari veiki. Það sýna þær sveitirnar, sem lengst eru komnar með að gefa það sauðfé. Það væri náttúrlega ákaflega mikils virði, eins og þm. tók fram, ef leið fyndist til þess að fyrirbyggja, að það ástand skapaðist í vömb kindarinnar, að þessi baktería, sem er í hverri einustu kindarvömb, fái yfirráð og myndi það eiturefni, sem lami kindina og geri hana veika. En á meðan maður ekki þekkir, hvaða ástand það er, er náttúrlega ekki hægt við því að gera, en það er náttúrlega ákaflega mikils virði, ef það fyndist og hægt væri að fyrirbyggja það.



Herra forseti. Till. sú, sem hér um ræðir, er þess efnis, að Alþingi feli ríkisstj. að vinna að því, að jafnan séu fyrir hendi nægar birgðir varahluta í vélar til landbúnaðar og sjávarútvegs, auk þess sé einnig unnið að því, að viðunandi verkfærakostur fylgi þeim vélum, sem til eru í landinu. Með vaxandi vélvæðingu og fjölgun vélategunda í landbúnaði og sjávarútvegi hefur það komið í ljós nú síðustu árin, að ekki eru ávallt til staðar þeir varahlutar, sem til þarf, þegar þörf krefur. Það þarf ekki að lýsa því hér, hversu mikill voði er fyrir dyrum, þegar fiskibátur stöðvast lengri tíma eða þegar ekki er hægt að ná saman heyi og rigning er í vændum. Mörg slík dæmi mætti nefna, auk þess sem stærri jarðyrkjuverkfæri hafa stöðvazt um skemmri eða lengri tíma. En til að bæta úr þessu hefur stundum þurft að fá varahluta með ærnum tilkostnaði flugleiðis frá útlöndum. Við Íslendingar höfum verið fljótir að tileinka okkur tækni við framleiðslustörfin, og hér á landi munu vera sem næst 4.800 hjólatraktorar, 285 beltistraktorar og 46 skurðgröfur. Þá hafa verið fluttir inn landbúnaðarbílar, þ.e. Willy's-jeppar, Landrower-bifreiðar og rússneskar landbúnaðarbifreiðar, á fjórða þús. alls, opnir vélbátar um 700, þilfarsbátar um 700 og 40 togarar. Ég skýri frá þessu hér til fróðleiks og einnig til að minna á það, að við, sem höfum tileinkað okkur tæknina innan- og utanhúss svo vel, þegar við sitjum að störfum og þegar við brunum yfir landið, megum til með að gera allt, sem unnt er, til að forðast það, að hjól tækninnar stöðvist. Eins og gefur að skilja, er mikið af okkar vélakosti orðið slitið og þarfnast því meiri endurnýjunar nú og framvegis, en hingað til hefur verið. Það þarf því engan að undra það, þótt með ári hverju þurfi meiri gjaldeyri til að kaupa varahluta í vélar og til kaupa á áhöldum og verkfærum. Það er enn þá dæmi þess, að ekki er til í öllum sveitum viðunandi verkfærakostur, svo að jarðyrkjuframkvæmdir hafa dregizt of lengi af þeim sökum. Þetta er þeim mun tilfinnanlegra líka, sem þessar sömu sveitir hafa nú sumar hverjar á s.l. sumri búið við óhagstætt tíðarfar og því heyöflun gengið þar mun erfiðar og orðið þeim dýrari, en ella hefði þurft að vera. Ég hef gert grein fyrir því, af hvaða ástæðum við flm. þessarar till. höfum flutt hana, og ég efast ekki um, að hv. alþm. geri sitt til að bæta úr því, sem miður hefur farið í þessum efnum. Og ég vænti þess, að till. nái samþykki Alþ. og að hæstv. ríkisstj. vinni að því í tíma að lagfæra það, sem þarf í sambandi við gjaldeyrisleyfi og gjaldeyri við innflutning varahluta í vélar og til nauðsynlegra verkfærakaupa, og að hæstv. ríkisstj. hafi samráð við Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands, sem jafnan eru kunnugust því, hve mikil þörfin er á varahlutum og verkfærum hverju sinni. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til till. sjálfrar og þeirrar grg., sem henni fylgir, og vildi ég mælast til þess við forseta, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allsherjarnefndar.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að mótmæla þessari till., heldur þvert á móti, en ég hlýt að gera hana um leið að umræðuefni. Þessi till., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru áskorun á ríkisstj. um, að hún hlutist til um, að innflutningsskrifstofan og gjaldeyrisbankarnir geri skyldu sína. Og vissulega er slíkra áskorana full þörf og þó að fyrr hefði verið. S.l. sumar hafa t.d. jarðýtur hjá búnaðarsamböndum og fleiri dýrar vélar, sem hver um sig kostar svo að skiptir hundruðum þús. kr., staðið ónotaðar, af því að varahlutar til þeirra hafa verið ófáanlegir. Og rekstur þeirra véla, sem enn eru í gangi, hefur, þar sem ég þekki til, aldrei verið jafnóhagstæður og í sumar vegna sífelldra bilana og þar af leiðandi vinnutafa sökum vöntunar á varahlutum til þeirra. Sama sagan og engu betri er af búvélum bænda, bæði dráttarvélum og heyvinnuvélum. Þessar vélar urðu í sumar, sumar hverjar, ónothæfar um hásláttinn af þessum ástæðum, bændum, sem fyrir því urðu, til stórtjóns. Og þeim bændum fer stöðugt fjölgandi með hverjum mánuði, sem líður, sem komast í vandræði af þessum sökum. Þegar ég fór suður í haust, var ég t.d., beðinn að kaupa tvö örlítil smástykki í Ferguson-dráttarvél, sem hvert um sig mun hafa sennilega kostað aðeins nokkra tugi króna. Ég spurðist fyrir hjá umboðinu, h.f. Dráttarvélum, sem er dótturfélag S.Í.S. Stykkin voru ekki til, og þegar ég spurði afgreiðslumanninn, hvenær þau væru væntanleg, bjóst hann við, að þau kæmu ef til vill fyrir vorið eða þá n.k. vor. Þá stóðu haustannir yfir hjá bændum og því afar mikil þörf fyrir dráttarvélavinnu einmitt á þeim tíma, þegar fólksleysið er jafnmikið og það er nú. Vitanlega er reynt að lappa upp á þessar vélar, þegar svona stendur á, ef þess er nokkur kostur, þótt eina rétta væri að taka þær algerlega úr notkun, því að viðbúið er, að þær stórskemmist að öðrum kosti. Afleiðingin verður því, að þegar varahlutarnir koma loksins, gagna þeir ekki lengur, t.d. í þessa vél. Þá má búast við, að það gagni ekki lengur þessi tvö smástykki, sem kostuðu um nokkra tugi króna, heldur verði þá að kaupa varahluta, sem skipta hundruðum eða jafnvel þúsundum króna, vegna þess að það hefur orðið að nota vélina og hún skemmzt í notkuninni af þessum sökum. Ef innflutnings- og gjaldeyrisyfirvöldin halda, að synjun eða hömlur á innflutningi varahluta til landbúnaðarvéla sé einhver búhnykkur og gjaldeyrissparnaður, er það áreiðanlega hinn herfilegasti misskilningur. Það er þvert á móti stórfelld sóun á gjaldeyri og hefur þegar og á áreiðanlega eftir að baka bændum og þjóðarbúinu verulegt og það jafnvel stórtjón, að ég ekki tali um, að á undanförnum árum hefur verið varið, eins og kom fram í ræðu frsm., stórfé, svo að mörgum milljónatugum króna nemur, af dýrmætum gjaldeyri þjóðarinnar til kaupa á vélum í þágu landbúnaðarins, til þess að bændur geti þannig mætt sívaxandi verkafólksskorti í sveitunum. Nú er verið með þessum ráðstöfunum að gera tilraun til þess, að þessi sjálfsbjargarviðleitni bændanna, - því að í raun og veru hafa þessi kaup ekki verið annað en nokkurs konar sjálfsbjargarviðleitni, - gera þessa sjálfsbjargarviðleitni að engu með því að neita um nauðsynlega varahluta til þessara véla. Ég skal svo ekki ræða frekar um þessa hlið málsins. Ég hygg, að hún sé öllum nokkurn veginn ljós. En nú vita allir, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að innflutningur varahluta í vélarnar er hreint framkvæmdaratriði, sem er algerlega á valdi núv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Þegar núv. ríkisstj. var setzt að völdum, var það eitt af hennar fyrstu verkum að skipa þannig málum, að hún réð öllu í bönkunum og um innflutninginn. Stjórnin með stuðningsflokkum sínum ræður því innflutningnum og gjaldeyrisúthlutuninni algerlega og fer með þessi mál eftir eigin vild. Þegar svona er í pottinn búið, furðar mig á, að flm. þessarar till. skyldu ekki snúa sér til ríkisstj. og samstarfsflokka sinna á Alþingi fyrir langa löngu, a.m.k. strax í vor, áður en þingi sleit, og knýja þar fram það, sem þáltill. fer fram á, því að þegar í vor var kunnugt, að jarðýtur t.d. og fleiri vélar, sem kosta hundruð þús. kr., kæmust ekki til vinnu, nema varahlutar fengjust frá útlöndum. Þetta vissu menn. Að ótöldum svo búvélum bænda, sem voru í yfirvofandi lamasessi, ef varahlutar væru ekki fyrir hendi. Ef til vill hafa flm. þáltill. reynt þetta, en árangurinn hefur þó orðið algerlega neikvæður, þeir hafa enga áheyrn fengið, og um það ber ástandið nú nokkurn veginn ljóst vitni. Þessi till., sem hér liggur fyrir, er því í mínum augum fyrst og fremst tilraun flm. til að þvo af sér, í augum bænda grunsemdir um, að þeir eigi beinan þátt í því ófremdarástandi, sem hér hefur verið lýst. Er þessi viðleitni flm. í raun og veru ofur vel skiljanleg, m.a. þegar höfð er í huga ræða fjmrh. nú fyrir skömmu, þar sem helzt var að heyra, að hér væri allt í þessu fína lagi og blómabúskapur á þjóðarbúinu á helzt öllum sviðum. En þrátt fyrir það hefur þó ekki reynzt gerlegt að sjá bændum fyrir nauðsynlegustu varahlutum í vélar sínar. Eftir þessu að dæma virðist það vera viljinn, sem vantar hjá stjórnarvöldunum eða fulltrúum stjórnarvaldanna til þess að kippa því í lag. Það getur því líka verið, að þáltill. sé eins konar neyðarkall þessara fylgismanna ríkisstj., af því að þeim hafi ekki orðið ágengt, neyðarkall til þeirra þingmanna, sem ekki styðja stjórnina, um, að þeir veiti sitt lið til að fá framgengt þessu nauðsynjamáli okkar bændanna eða bændastéttarinnar. En hvernig sem þessu er háttað, er það víst, að fáist ekki innflutt nú hið allra bráðasta, nægilegt af varahlutum til að fullnægja þörfinni, hlýtur það að valda bændum áframhaldandi og vaxandi vinnutöfum og stórtjóni, sem hlýtur að leiða til öngþveitis á þeim heimilum, þar sem að langmestu leyti er treyst á þessar vélar. Það er því sjálfsögð skylda að fylgja þáltill., ef hún gæti orðið að einhverju liði, og vil ég hér með skora á alla að veita þessu máli lið. Reynslan ein sker þó úr því, hvort tilgangurinn með flutningi till. er aðeins handaþvottur eða raunveruleg viðleitni til úrbóta í þessu máli.



Herra forseti. Efni þessarar till. er það, að Alþ. feli ríkisstj. að hlutast til um, að ekki verði af gjaldeyrisástæðum skortur á varahlutum í vélar og nauðsynlegustu verkfærum og áhöldum til landbúnaðar og sjávarútvegs. Vafalaust er brýn þörf á því að greiða hér betur úr, en verið hefur til þessara tveggja höfuðatvinnuvega þjóðarinnar. En þriðji höfuðatvinnuvegurinn er iðnaðurinn, og er vissulega ekki vanþörf á því að nefna hann og hans þarfir einnig í þessu sambandi. Það er talið, að nú sé svo komið, að um þriðjungur allra landsmanna hafi framfæri sitt af iðnaði, ýmist verksmiðjuiðnaði eða handiðnaði, og vil ég beina því sérstaklega til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að bætt sé í till. þessari þriðju atvinnugrein, iðnaðinum, þannig að áskorunin til ríkisstj. gildi einnig um þann atvinnuveg eins og landbúnað og sjávarútveg. Í till. er gert ráð fyrir, að um innflutningsþörfina verði haft samráð við Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands. Varðandi iðnaðinn sýnist mér að komi þá aðallega þrír aðilar til greina, Landssamband iðnaðarmanna, Félag íslenzkra iðnrekenda og Iðnaðarmálastofnun Íslands. Þessum aths. vildi ég koma á framfæri og beina því til hv. n., sem fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Það er út af ummælum, sem féllu hjá hv. 2. þm. Skagf., sem ég tek til máls. Það eru þau ummæli, að það mundi sýna sig við athugun á þessu máli, hvort hér væri raunverulega verið að styðja að því, að bankarnir gengju betur fram í því en áður eða gjaldeyrisyfirvöldin að sjá fyrir gjaldeyri til varahluta, sem hér er gert ráð fyrir í þessari till., eða það væri kattarþvottur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég get skýrt frá því strax, að á s.l. vetri, nægilega snemma til þess að hægt hefði verið að sinna málinu, ritaði ég sem landbrh. bréf til gjaldeyrisbankanna og gjaldeyrisyfirvaldanna og óskaði þess, að þau gættu þess, að gjaldeyrir yrði nægilegur til þess að flytja inn varahluta í vélar. Og þessi bréf getur n., sem fjallar um málið, að sjálfsögðu fengið. Það, sem tafði málið kannske meira en ella, var það, að á s.l. vetri voru gerðar meiri pantanir í heimilisdráttarvélar en nokkurn tíma hafa verið gerðar áður og fyrir meiri fjárhæð. Það er því ekkert launungarmál, að margir af þeim, sem sjá um gjaldeyrisúthlutunina, töldu, að of langt væri gengið á einu ári að kaupa inn yfir 500 vélar, og kann það að hafa haft nokkur áhrif um skeið á úthlutun gjaldeyris til varahluta. En til þess að reyna að fyrirbyggja, að þetta hefði áhrif á innflutning varahluta til véla til landbúnaðarins, var þá rætt við gjaldeyrisyfirvöldin hvað eftir annað um fyrirkomulag þessa máls, án þess að það bæri þann árangur, sem ég hefði viljað eiga von á, þó að vitanlega sé ekki hægt að neita því, að það þarf í mörg horn að líta, þegar úthlutað er gjaldeyri. Að lokum, á s.l. vetri, skipaði ég svo þrjá menn til að rannsaka til hlítar, hvað mundi þurfa mikinn gjaldeyri til þessara véla, og liggur sú skýrsla fyrir og sýnir, að það hefur á undanförnum árum verið vaxandi skortur á varahlutum og jafnframt með aldri vélanna, eins og frsm. tók fram, geysilega mikil aukning á þörf fyrir varahluta, þannig að þörfin mun vera komin núna upp í um það bil 10 millj. Þessa skýrslu vildi ég gefa nú við umræður um þetta mál.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. gaf þá skýringu hér, að hann hefði skrifað gjaldeyrisbönkunum, og var að skilja, að hann hefði haft hug á að gera það, sem í hans valdi stendur, til þess að úr því yrði bætt, sem hefur valdið stórkostlegu tjóni s.l. tvö ár, að margar af hinum góðu vinnuvélum, bæði stórum og smáum, hafa ekki getað starfað vegna þess, að varahlutar hafa ekki fengizt. Ég efa ekki, að hæstv. landbrh. vildi, að minnsta kosti, ef hann þyrfti ekki að leggja mjög mikið að sér, leysa úr þessu máli. En ég vil nú spyrja hv. 1. flm. þessarar til.: Hefur hann eða samherjar hans, sem eru flm. till., gert það, sem í þeirra valdi stendur, til þess að hafa áhrif á stjórnarvöldin um það að leysa þessi mál? Ég tel út af fyrir sig, að þessi þáltill. bæti lítið úr, vegna þess að það er fyrir fram vitað, að meiri hl. Alþ. hefur meiri skilning á þessum málum, en stjórnarvöldin. Að vísu eru ekki nema 7 flm. þessarar till. framsóknarmenn, en aðeins 19 sjálfstæðismenn á þingl. Það er ekki meiri hl., en það eru 26 menn, og ég geri ráð fyrir því, að þótt flm. till. úr Framsfl, séu ekki 8 til þess að mynda meiri hl. með Sjálfstfl., muni 8 framsóknarmenn greiða till. atkv. og kannske fleiri. Það er vitað mál, að sjálfstæðismenn hafa alla tíð haft þann skilning á atvinnumálum þjóðarinnar, að þeir hafa viljað koma í veg fyrir, að það ástand skapaðist, sem nú ríkir. Að það vantar varahluta í vélar, sem treyst er á og búið er að kaupa dýru verði, er svo alvarlegt, að tjónið, sem af því leiðir, er óútreiknanlegt. Óánægjuraddirnar utan af landinu af þessum ástæðum hafa verið háværar, sérstaklega s.l. sumar. Jarðýta, sem kostar hálfa milljón, getur ekki starfað, af því að það fæst ekki stykki í hana, sem kostar undir þúsund krónum. Skurðgrafa, sem kostar aðra eins upphæð, eða skurðgröfur, geta ekki starfað, vegna þess að það vantar varahluta, sem kosta nokkur hundruð krónur. Bóndinn, sem treystir á hjóladráttarvélina heima og hefur þess vegna ekki hesta og ekki hestaverkfæri, er stöðvaður með vélina, vegna þess að það fæst ekki gúmmí undir hana eða í hana vantar eitt tannhjól, sem kostar örfáar krónur. Ég efast ekki um, að hv. þm. Dal. hefur skilning á því, hvað hér er mikil alvara á ferðum, og undrast þess vegna ekkert viðleitni hans, þótt hann hafi reynt að fara þessa leið, - fara inn í þingið með þetta mál og fá meiri hluta Alþ. til þess að lýsa því yfir, að úr þessu verði að bæta, og það er enginn vafi á því, að þessi till. verður samþ., ég er alveg sannfærður um það. Að ástandið sé eins alvarlegt í sjávarútveginum, að bátar hafi verið stöðvaðir vegna þess, að þeir hafi ekki fengið nauðsynlegustu varahluti, ég er ekki eins kunnugur því, en þetta má þó vel vera, og það er vitanlega skiljanlegt, að eftir því sem vélarnar eldast, eftir því sem vélunum fjölgar í landinu, eftir því þarf meiri upphæð til þess að halda þeim við. En það sýnir sig, að s.l. tvö ár hefur verið notaður minni gjaldeyrir hvort ár um sig en áður., enda þótt vélarnar hafi elzt og vélunum hafi fjölgað, eins og lýst var hér áðan, og enda þótt varahlutarnir hafi hækkað í verði erlendis. Ég ætla ekki að hafa neinar getsakir uppi um það, að till. þessi sé flutt til þess að sýnast. Ég trúi því, að flm. þessarar till. geri það sem þrautaleið í málinu til þess að fá það leyst. Og það er áreiðanlegt, að bændastéttin eða þeir, sem harðast hafa orðið úti vegna þessara ráðstafana undanfarið, sætta sig ekki við það, þótt flutt sé till. um þetta mál, ef ekkert fylgir á eftir, sem getur komið að raunhæfum notum. En það er að vísu ástæða til að ætla, að nokkru geti ráðið tilraun til sýndarmennsku í sambandi við þessa till., vegna þess að hv. framsóknarmenn á þingi, þótt margir séu þeir góðir, hafa á þessum fáu dögum, sem þetta þing hefur staðið, sýnt alveg sérstaklega tilhneigingu til tillöguflutnings, sem verður að ætla að sé sýndarmennska að nokkru leyti. Ég á við það, þegar verið er að flytja till. upp aftur og aftur, eins og t.d. hv. þm. Mýr. (HS). Hann talaði hér fyrir till. fyrir nokkrum dögum, sem hafði verið samþ. s.l. ár og var til meðferðar hjá hæstv. ríkisstj. En það er eins og sá hv. þm. eða þeir, sem stóðu að flutningi þeirrar till., séu að missa traustið á hæstv. ríkisstj., því að þeir lögðu til, að skipuð yrði n. til þess að fara með það mál, sennilega vegna þess að ríkisstj. hafi ekkert gert í því. Svo sé ég, að á dagskrá í dag er önnur till., sem kemur væntanlega til umr. hér á eftir og var flutt fyrir tveimur árum af mætum hv. framsóknarmanni og samþykkt, og það var samþykkt, að hæstv. ríkisstj. gerði ráðstafanir til að athuga það mál rækilega. Það hefur ekkert heyrzt um það, hvað hæstv. ríkisstj. hefur aðhafzt í því máli, en sennilega hafa flm. till. kynnt sér það, að hæstv. ríkisstj. hafi þar sofið á verðinum, og vilja þeir með þeirri till. fá okkur stjórnarandstæðinga í lið með sér til þess að gera nýja samþykkt í góðu máli, ef það skyldi nægja til þess að hnippa í hina sofandi ríkisstj. Úr því að sú till., sem við erum að ræða um, er fram komin og það eru sjö hv. framsóknarmenn, sem flytja till., og nítján sjálfstæðismenn, sem áreiðanlega eru tilbúnir til að samþykkja hana, getum við reiknað með því, að hún verði samþykkt. Við skulum þá stuðla að því, að þeirri samþykkt verði fylgt vel eftir og hæstv. ríkisstj, hafi engan frið, fyrr en þetta mál hefur verið leyst og nauðsynlegir varahlutar verði fluttir inn, til hinna dýru tækja, sem svo margir treysta á. Við vitum það, að gjaldeyrisástandið er ekki gott, en einmitt vegna þess, að gjaldeyrisástandið er ekki gott, höfum við ekki efni á því að láta hin dýru framleiðslutæki standa og stöðvast vegna þess, að það vantar varahluta, sem kosta tiltölulega lítinn pening. Hæstv. landbrh. sagði hér áðan, að hann hefði skipað þriggja manna n. til þess að gera athugun á því, hversu gjaldeyrisþörfin væri mikil fyrir nauðsynlegum varahlutum, og það mætti ætla, að þetta væri komið upp í 10 millj. kr. árlega, en það er meira en helmingi meira en það, sem hefur verið veitt á þessu ári til varahlutakaupa. Mér blöskrar það ekki, þótt það þurfi 10 millj. kr. til viðhalds á hinum mörgu og afkastamiklu og dýru vélum, sem eru notaðar í þágu þessara atvinnuvega, og ef vantar gjaldeyri, verður að láta hann vanta fyrir eitthvað annað ónauðsynlegra og láta það nauðsynlega, sem framleiðslan þarf að nota, sitja fyrir.



Herra forseti. Það er nú með gjaldeyrinn eins og annað, að það eru stundum ekki alveg óskiptar skoðanir um það, til hvers nauðsynlegt sé að nota hann, og þeir, sem eiga að skipta honum, eiga ekki alltaf auðvelt með að skipta, svo að öllum líki, því að vitað mál er það, að á undanförnum árum hefur verið knappt um gjaldeyri. Það er rétt að gefa þær upplýsingar nú þegar, til þess að menn geri sér grein fyrir því, hvernig þessum málum er háttað, að samkv. skýrslu þeirrar n., sem var skipuð á s.l. vori, til þess að rannsaka gjaldeyrisþörfina, hafa á árinu 1956 verið fluttir inn varahlutar fyrir 6 millj. 58 þús., á árinu 1957 fyrir 6 millj. 216 þús. kr. Síðan heldur skýrslan áfram og skýrir frá því, hvað mikið hafi verið búið að flytja inn á tilteknum mánuðum ársins 1958, og 31. júlí er búið að flytja inn fyrir 5 millj. 364 þús., en innflutningurinn á þeim tíma hafði verið, eftir því sem nefndin gefur skýrslu um, 1956 4.3 millj., 1957 3.8 millj og 1958 5.7 millj. kr. Enn fremur eru gefnar þær upplýsingar, að frá ársbyrjun til júlíloka hafi verið gefin út leyfi fyrir 7 millj. 73 þús., og enn fremur í lok þess mánaðar virðist hafa verið ónotað af leyfum 4.7 millj. kr. Það, sem kemur í ljós af þessari skýrslu, er það, sem er kannske ekkert óeðlilegt, að þeir, sem fara með gjaldeyrismálin, eigi erfitt með á svipstundu að átta sig á, og þess vegna var n. skipuð til þess að fá fullkomlega úr því skorið, hver þörfin er, og í niðurlagi skýrslunnar er sagt: „Gjaldeyrissala á árinu 1958 til kaupa á varahlutum í landbúnaðarvélar og landbúnaðartæki má ekki vera lægri en 9.5 millj.“ Og enn fremur: „Gjaldeyrisleyfi og greiðsluheimild vegna ársins 1959 á sömu vörum verður að veita. Á tveim síðustu mánuðum ársins séu ekki veittar minna en 8 millj.“ Þarna kemur aftur athugun á því, hvað afhendingartíminn er langur. Þetta stafar því ekki algerlega af því, eins og skýrslan ber með sér, og n. getur að sjálfsögðu fengið skýrsluna og það bréf, sem ég skrifaði til gjaldeyrisbankanna og innflutningsyfirvaldanna s.l. vetur, - það stafar ekki algerlega af því, að ekki hafi verið veitt leyfi og það nokkru meiri, heldur af hinu, að þörfin vex miklu örar, en menn átta sig á. Og hér liggur það nú greinilega fyrir, hver þörfin er, rannsakað af þeim mönnum, sem bezt mega vita, hver hún er.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur tekið fram það, sem í raun og veru er kjarni þessa máls, þ.e. að rannsakað sé og það tímanlega ár hvert, hver gjaldeyrisþörfin er til innflutnings á varahlutum, því að það er ekki nóg, að þær upplýsingar liggi fyrir í árslok, þær þurfa að liggja það tímanlega fyrir, að innflutningurinn geti hafizt fyrir næstkomandi ár, seint á árinu áður, til þess að hægt sé að koma vélunum í nothæft ástand það tímanlega, að starfstími þeirra verði óskertur. Það, sem vakti fyrir flm. þessarar till., var fyrst og fremst það, að komið yrði föstu skipulagi á þann innflutning, sem er mjög nauðsynlegur. Engum dylst þó, að eins og nú er komið og með vaxandi vélvæðingu í landinu verður öruggt skipulag enn nauðsynlegra á komandi árum. Það verður meiri þörf og það miklu meiri þörf á gjaldeyri til þessara hluta á komandi árum, en hefur verið til þessa. Við þurfum ekki að vera að deila um keisarans skegg að því leyti til, hv. sjálfstæðismenn og framsóknarmenn. Við vitum það ósköp vel, að það hefur verið skortur á varahlutum öll undanfarin ár að einhverju leyti. Mér er það vel kunnugt með Massey-Harris-vélarnar, að það hefur verið ákaflega erfitt að fá varahluta til þeirra í fjöldamörg ár, þær hafa staðið, kannske sumar landbúnaðarvélarnar öll sumrin, án þess að maður fengi nokkra hluti til þeirra. Það er ekki neitt nýtt fyrirbrigði nú. En aðalástæðurnar fyrir því, að ég tel, að það hafi borið meira á varahlutaskorti nú, en verið hefur, er það tvennt, að í fyrsta lagi hafa varahlutarnir yfirleitt hækkað á erlendum markaði og þess vegna þurft meiri gjaldeyri til kaupa, en annars hefði verið, og í öðru lagi, að vélafjölgunin er svo mikil í landinu, að það þarf af þeim sökum miklu meiri gjaldeyri, en nokkrir hafa reiknað með, og þetta vita sjálfstæðismenn einnig, enda hafa þeir sína fulltrúa bæði í innflutningsnefnd og gjaldeyrisbönkunum, þannig að þeir gátu náttúrlega á þeim vettvangi ekki síður greitt fyrir þessum málum en aðrir. En það, sem ég tel að hafi kannske vantað í þessum efnum á undanförnum árum og er nauðsynlegt, það er að koma föstu skipulagi á innflutning varahlutanna, það er að skipuleggja í tíma, hvað muni þurfa mikið af gjaldeyri til varahluta- og verkfærakaupa, svo að það strandi ekki neitt af þeim sökum. Mér er það gleðiefni, að þeir hv. sjálfstæðismenn, sem hér hafa talað, hafa tekið þessari till. vel, eins og raunar vænta mátti af þeim, sem hér hafa talað. Hitt skal ég fyllilega játa, að ég hef ekki fylgzt með því, sem hv. 7. þm. Reykv. gat um, að það væri hörgull á varahlutum í iðnaðinum eða jafnmikill skortur á varahlutum til hans og til landbúnaðar og sjávarútvegs. Að sjálfsögðu vænti ég þess, að n. taki þá hlið málsins til athugunar líka og það megi þá lagfæra það, ef þörf þykir. Og ég vænti þess líka, að n. rannsaki, hvern hátt verði bezt að hafa á í þessum efnum á komandi árum. Það hafa t.d. verið fluttar inn 800 hjóladráttarvélar á 2 s.l. árum, og með þannig vaxandi innflutningi, bæði á þeim tegundum véla og öðrum, verður varahlutaþörfin miklu meiri, svo að það eru orð í tíma töluð, að það sé sannarlega tekið til athugunar, hvað mikið við þurfum til að halda gangandi þeim vélakosti, sem við höfum nú og komum til með að fá á komandi árum.



Herra forseti. Þær umr., sem hér hafa farið fram, eru mjög lærdómsríkar og skilja þó eftir ýmsar eyður, sem nauðsynlegt er að þingheimur átti sig á, til þess að menn geti gert sér grein fyrir, hvernig afgreiðslu þessara mála í raun og veru er háttað og hvar hefur strandað afgreiðsla þeirrar nauðsynjar, sem allir þm., er talað hafa, og hæstv. forsrh. eru sammála um að hér sé fyrir hendi. Tölur þær, sem hæstv. forsrh. las upp, sögðu í raun og veru ekki ýkja mikið og virtust ekki með öllu í fljótu bragði samrýmanlegar, þó að ég efi ekki, að svo sé í raun og veru. En það er alveg rétt, sem glöggt hefur komið fram hér í umr., að samanburður á leyfisveitingum á milli einstakra ára, er í raun og veru þýðingarlitill vegna þess, hversu mjög stórkostlega hefur aukizt innflutningur á vélunum, sem varahluti þarf í, og þess vegna er þörfin nú ólíkt miklu meiri, en hún var fyrir nokkrum árum. Um þetta eru allir sammála. En svo var að skilja á hæstv. forsrh. - það verður leiðrétt, ef ég hef misskilið það, - að þrátt fyrir þá brýnu nauðsyn, sem væri fyrir hendi, hafi allmikið magn af innflutningsleyfum verið látið ónotað. Ef þetta er rétt, verða menn að spyrja: Hvernig stendur á því, að þetta hefur átt sér stað? Er það þá vegna þess, að önnur stjórnarvöld, gjaldeyrisbankarnir eða ef til vill seðlabankinn, hafi hindrað afgreiðslu á þeim leyfum, sem fyrir hendi voru? Það er nauðsynlegt, að menn fái um þetta glöggar skýrslur og séu ekki látnir vera óvitandi um skýringu á þeim tölum, sem hæstv. forsrh. las hér upp. Eins er mjög nauðsynlegt fyrir þingheim að vita, til hverra hæstv. forsrh. beindi sínu skrifi, er hann segist hafa sent í fyrravetur og manni skilst að hafi verið gersamlega árangurslaust. Var það til innflutningsnefndarinnar, sem hann beindi þessari áskorun, eða var það til gjaldeyrisbankanna og þá fyrst og fremst seðlabankans, sem manni skilst að sé meira og meira að taka meðferð þessara mála í sínar hendur? Við könnumst allir við bankalöggjöfina, sem sett var fyrir nokkrum árum. Við könnumst líka við nýskipun þá, sem gerð var á innflutningsfyrirkomulaginu, eftir að núverandi hæstv. ríkisstj. tók við. Er þá árangur allra þeirra breytinga sá, að erindi forsrh. um jafnauðsæja nauðsyn og þessa sé að engu haft? Og er það innflutningsnefndin, sem virðir forsrh. landsins og þörf þjóðarinnar jafnlítils, eða er það enn bankavaldið og þá hverjir í bankavaldinu, sem þannig fara að? Eða er það ef til vill þannig, að hæstv. ríkisstj, hafi þrátt fyrir góðan vilja hæstv. forsrh. alls ekki verið sammála um nauðsynina, og ef til vill togar þar hver sinn skanka, og þess vegna hafi umboðsmenn ríkisstj. og stjórnarflokkanna í hinum mismunandi nefndum og bönkunum hindrað þennan góða vilja forsrh. að ná fram að ganga? Um þetta er því ríkari ástæða til þess að spyrja einmitt í dag, þar sem eitt af stjórnarblöðunum, Alþýðublaðið, gerir gjaldeyrismálin að sérstöku umræðuefni og með mjög óvenjulegum hætti. Við erum allir sammála um það, að hér hafi verið gjaldeyrisskortur undanfarin ár og meðan þannig stendur og úr því að leyfaveitingar eigi sér stað, þá verði þeir, sem leyfaveitingarnar hafi með höndum, að láta nauðsynjar ganga umfram það, sem óþarft er. En nú segir stjórnarblaðið Alþýðublaðið í dag með fimm dálka fyrirsögn: „Lúðvík Jósefsson misnotar ráðherrastöðu sína til að tryggja kommúnistafyrirtæki viðskipti.“ Ég gleymdi að spyrja hæstv. forseta um leyfi til að lesa þetta upp, en ég vonast til þess, að þar sem blaðið stendur honum nú svo nærri - og hvort eð væri - hafi hann ekki á móti því, að þessar upplýsingar komi hér fram. Sá ráðh., sem hér er borinn sökum í einu stjórnarblaðinu, er sá ráðh., sem sérstaklega hefur gjaldeyrismál til meðferðar, og með leyfi hæstv. forseta, þá segir enn fremur í þessu blaði: „Ætlunin að tryggja Baltic Trading Co. milljónavöruskipti. Alþýðublaðið hefur fregnað, að Lúðvík Jósefsson viðskmrh. hafi nýlega misnotað alvarlega stöðu sína sem ráðh. í þeim tilgangi að skapa milljónaviðskipti fyrir eitt af heildsölufyrirtækjum kommúnista hér í bæ.“ Og það er haldið áfram síðar: „Ef áform viðskmrh. takast, mun þetta kommúnistafyrirtæki væntanlega græða hundruð þús. kr.“ Það er svo að skilja á því stjórnarblaði, sem um þetta skrifar, að það sé einn aðaltilgangur þeirra óvenjulegu afskipta viðskmrh. af þessu máli að tryggja þessu skjólstæðingsfyrirtæki sínu gróða, sem nemi hundruð þús. kr. Ég vil nú ekki trúa því, að slíkt hafi hent ráðh., en þetta er það, sem stuðningsblaðið segir um sitt átrúnaðargoð. Og það er sagt hér í blaðinu: „Viðskipti þau, sem Lúðvík Jósefsson hefur barizt fyrir, eru þau, að Baltic Trading Co. verði leyft að selja allmikið magn af lýsi í vöruskiptum til Finnlands, en hingað til hefur lýsi eingöngu verið selt fyrir harðan gjaldeyri. Vill Lúðvík, að Baltic Trading Co. fái samtímis heimild til að flytja inn“ - ja, það eru ekki varahlutar í vélar, landbúnaðarvélar eða sjávarútvegsvélar eða til iðnaðar, nei, það, sem blaðið segir að Lúðvík vilji flytja inn, er þetta: „að flytja inn silkisokka og aðra slíka vöru fyrir lýsi.“ Ef ráðh. hafa ekki öðru að sinna varðandi úthlutun gjaldeyrismála en því, sem hér er talið og lýst af þessu hv. stjórnarblaði, er von, að þessum málum sé illa komið, og nú hljóta menn, ekki aðeins þingheimur, heldur Íslendingar yfirleitt að bíða þess með nokkurri eftirvæntingu, hvort hæstv. viðskmrh. verði betur framgengt með að fá alla aðila til að flytja inn silkisokkana, en hæstv. landbrh. var til að fá leyfi fyrir landbúnaðarvélunum, sem hann var hér að játa að hann hefði verið allsendis ómegnugur um.**lyflækningum við landsspítalann. Ég tók þessa hugmynd landlæknis til athugunar og ráðgaðist við ýmsa lækna viðvíkjandi henni, og varð það til þess, að ég frestaði því að auglýsa yfirlæknisstöðuna á Kleppi um - að ég hygg tveggja mánaða skeið, meðan þessi athugun fór fram. En þessi athugun leiddi í ljós, að læknar töldu, að það væri að vísu ekkert fjarstætt að gera fræðslu í taugasjúkdómum að kennslugrein við háskólann, en bentu á, að þá væri ekki óeðlilegt, að jafnframt því, sem þessi breyt. væri gerð, ef hún yrði gerð á annað borð, væri einnig gert að kennslugrein við háskó)ann á sama hátt fræðsla um brjóstsjúkdóma og holdsjúkdóma, og töldu, að þá væri eðlilegast, að embætti yfirlækna þeirra stofnana, sem hér er um að ræða, yrði einnig breytt á þann hátt, að prófessorsembætti við háskólann fylgdi. Þá hefðu öll þessi embætti orðið launuð með sama hætti og yfirlæknisembættið við landsspítalann, þ. e. með hálfum öðrum launum. Fráfarandi ríkisstj. hafði tekið ákvarðanir um að fjölga ekki embættum á þessu ári, nema þá a. m. k. með því að láta það fara í gegnum þar til kjörna n. En af því hefði leitt a. m. k. hálf önnur embættislaun, ef þessi breyt. hefði verið gerð. ?;g taldi því ekki neina ástæðu til þess að gera þessa breyt. sérstaklega í sambandi við skipun nýs yfirlæknis við Kleppsspítalann, þetta mætti gera hvenær sem væri ella, og auglýsti því, eftir að ég hafði tekið þessa ákvörðun, yfirlæknisembættið á Kleppi með 3 mánaða umsóknarfresti, eins og fyrir mun vera mælt í reglugerð. Ég sé ekki annað, en ef heilbrigðisyflrvöldin telja, að þessa breyt. beri að gera, geti þau gert hana hvenær sem er og einnig þá gert yfirlækninn á Vífilsstöðum að prófessor á sama hátt, ef ástæða þykir til og ríkisstj. hefur þá stefnu að taka einhvern fjörkipp í aukningu embætta og embættiskostnaðar hjá ríkinu.



Það eru spurningar, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) bar fram. Hann spurði um það, hverjum hefði verið ritað, hvort það hefði verið ritað gjaldeyrisbönkunum eða innflutningsskrifstofunni. Það var ritað báðum, vegna þess að það eru báðir aðilar, sem hlut eiga að máli, þegar þarf að afgreiða þessi mál. Hann spurði um það, hvort gjaldeyrir hefði verið veittur fyrir þessum 4.7 millj. kr., sem leyfi lágu fyrir um í júlímánuði. Það stendur ekkert um það í skýrslunni, og ég vil ekki fullyrða neitt um það, en það stendur, að í lok mánaðarins hefðu verið 4 millj. kr., og ætti þá að vera sæmilega séð fyrir þeim hluta varahlutanna á þessu ári, sem háður er leyfum, svo framarlega sem erlendur gjaldeyrir er fyrir hendi til kaupanna. Um afgreiðslu málsins í þessum stofnunum vil ég segja það, að ég geri ráð fyrir því, að hv. alþm. geti fengið upplýsingar um atkvgr. um það bæði í innflutningsskrifstofunni og í báðum bönkunum, því að ég hygg, að menn, sem hann á góðan aðgang að, hafi fjallað um málin þar ekki síður en þeir menn, sem ég á aðgang að, flokksbræður mínir. Ég vil ekki á þessu stigi a.m.k. fara að gefa neina skýrslu um það, hvernig atkvgr. í bönkunum og innflutningsskrifstofunni hefur verið háttað um þessi mál, en ég veit, að fulltrúar Sjálfstfl. hafa tekið þátt í atkvgr., þar ekki síður en hinir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör, sem hann gaf, sem þó ætti ef til vill öllu frekar að kalla tilraun til svara, vegna þess að menn eru nokkurn veginn jafnnær eftir sem áður. Þó er svo að skilja sem hann telji, að þeir hafi allir verið jafnsammála um að hafa orð sín að engu, innflutningsstofnunin og allir bankarnir. Þar vildi hann engan greinarmun gera á. En auðvitað hefur hann ekki, - það verður að segjast eins og er, - hæstv. forsrh. hefur ekki fylgt málinu eftir af mjög miklum áhuga, ef hann hefur ekki kannað það, hvort innflutningurinn hafi strandað á því, að neitað hafi verið um gjaldeyri fyrir þeim leyfum, sem voru fyrir hendi, eða innflutningurinn hafi tafizt af öðrum ástæðum. Hæstv. forsrh. segir, að þetta standi ekki í þeirri skýrslu, sem hann las hér upp. Hann hefur sjálfsagt haft skýrsluna til meðferðar langan tíma. Þingmenn spyrja um þetta strax og þeir heyra skýrsluna lesna í fyrsta skipti, en spurningin virðist ekki hafa vaknað í huga hæstv. forsrh. fyrr, en henni er beint til hans. Efast ég þó ekki um hans góða vilja í málinu til þess að sjá þessari þörf borgið. Ég beindi nú ekki beint spurningu til hans út af skrifi stuðningsblaðs hans í morgun um, að einn af ráðherrum hans hafi gert sig sekan um misnotkun sinnar stöðu og - eins og í blaðinu segir - að hegðun ráðherrans sé að sjálfsögðu reginhneyksli í embætti af hendi manns, sem fer með eitt af æðstu embættum þjóðarinnar. Ég vildi nú spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi kynnt sér þær ásakanir, sem hér liggi fyrir, og hvað hann hyggist að gera út af þeim eða hvort hér sé um svo daglegan atburð að ræða, að hæstv. forsrh. þyki ekki einu sinni ástæða til þess að hneigja orð þar að.



Það er um þetta atriði að segja, að eins og þingheimi er kunnugt, er hlutaðeigandi ráðh. ekki hér viðstaddur og ekki í bænum. Þess vegna liggur það í augum uppi, að málið verður ekki rætt til þrautar hér að honum fjarverandi. Ég efast ekkert um það, að hann mun svara fyrir sig, þegar hann fær tækifæri til að gera það. Og þó að eitthvað standi í blöðum um einhvern mann eða einhvern ráðherra, er vitað, að það er svo margt skrifað í blöð og ekki alltaf af betra taginu, að það mætti æra óstöðugan, áður en mál eru athuguð, að hlaupa til út af því, að eitthvað er skrifað í blöð. Viðkomandi hinu atriðinu, um svar mitt um það, hvort hefði verið til staðar gjaldeyrir fyrir þessum 4.7 millj. eða ekki, þá situr við það. Ég hef ekki nákvæmar skýrslur um það, að hve miklu leyti stóð á gjaldeyri eða ekki, og hef ekki frekar að segja um það mál á þessu stigi. En nefndin, sem fer með þetta mál, getur að sjálfsögðu fengið þær tölur nákvæmlega, sem fyrir liggja í málinu.



Herra forseti. Um þessar mundir eru liðin tvö ár, frá því að ungverska þjóðin gerði byltingu gegn erlendum einræðismönnum, sem höfðu hrifsað völdin í landi hennar, og þeirri leppstjórn, sem þessir einræðisseggir héldu þar uppi, Óhætt er að segja, að með þeim atburðum, sem þá gerðust, hafa orðið þau tíðindi, sem ef til vill hafa komið nær hjarta þeirrar kynslóðar, sem nú lifir, heldur en nokkur önnur, sem gerzt hafa um okkar daga, og væri þó synd að segja, að atburðalaust hafi verið á síðustu áratugum. Ekki er um það að villast, að ungverska þjóðin var í senn beitt miklu ofbeldi og miklu ranglæti. Enginn efi er á því, að ef lög og réttur hefði gilt þar á slóðum, sem Ungverjaland er, þá mundi saga þessarar byltingar og viðureignar hafa orðið með allt öðrum hætt,i en raun ber vitni. Einmitt um svipað leyti gerðust tvö stórveldi meðal vesturveldanna sek um mikla tilraun til ofbeldisbeitingar og frumhlaups gagnvart Egyptalandi. Það athæfi var allt óafsakanlegt, en var þó í eðli sínu miklu síður skaðsamlegt og frelsi Egypta ekki líkt því eins hættulegt og árás Rússa og kúgun var gegn Ungverjum. Vegna þess, hvar Egyptaland er staðsett, guggnuðu Bretar og Frakkar í tilraun sinni til ofbeldis gegn Egyptalandi og hurfu frá Súez án þess að ná þar þeirri fótfestu, sem þeir upphaflega höfðu ætlað sér. Þetta kom af því, að hér í vestanverðum hluta heimsins gilda þær reglur, sem Sameinuðu þjóðirnar eru sagðar byggðar á og myndaðar til þess að framfylgja. Hér fer að vísu margt öðruvísi og verr en skyldi, og er þess nú skemmst að minnast, hvernig Bretar hafa komið fram gegn Íslendingum í landhelgisdeilunni. Þar er komin upp réttardeila, sem aðilar hefðu átt að geta komið sér saman um að leidd yrði til lykta eins og sæmir með siðuðum mönnum, án þess að til valdbeitingar kæmi. Bretar hafa beitt okkur valdi og þannig orðið sjálfum sér til lítillar sæmdar og Íslendingum til tjóns. Íslendingar eru áreiðanlega allir sammála um að fordæma þetta athæfi Breta mjög harðlega. En þó verðum við að játa, að einmitt vegna þess, hvar okkar land liggur, verður deila eins og sú, sem við eigum nú í við Breta, okkur mjög til áminningar um, að hlutur okkar gæti verið miklu lakari, en hann þó er. Ég hygg, að það séu fáir, ef nokkrir Íslendingar, sem efist um það, að fyrr eða síðar og öllu heldur fyrr en síðar munu Íslendingar sigra í þessari deilu við Breta. Við höfum þessa bjartsýni, þó að við vitum allir, að ef valdið, aflsmunurinn ætti að skera úr, þá væri barátta okkar vonlaus. Þá þyrfti ekki að leikslokum að spyrja, þá væri alveg öruggt, að Bretar hlytu að verða ofan á. En það er einmitt vegna þess, að við þrátt fyrir valdbeitingu Breta vitum, að við búum þar, sem slíkar aðferðir eru orðnar úreltar. Við trúum því og treystum, að Bretar muni með einum eða öðrum hætti, áður en yfir lýkur, guggna í því framferði, sem þeir hafa nú upp tekið. Okkar bjartsýni byggist á vitundinni um það, eins og ég sagði, að þótt hér misfari margt í þessum hluta heimsins, þá gilda lög og réttur hér, ekki aðeins að nafni, heldur að verulegu leyti í verki. Á þeim slóðum, sem Ungverjaland er, þá er aftur á móti lög og réttur í raun og veru ekki til, þá er það einungis hjúpur fyrir ofbeldið, það, sem öllu ræður, er valdbeitingin. Á þeim slóðum væri óhugsandi slík viðureign sem við eigum nú við Breta, bæði væri vonlaust fyrir litla þjóð að ætla að etja slíku kappi við Breta, eins og við gerum, vegna þess að menn vissu af biturri reynslu, að valdið væri látið skera úr, en ekki rétturinn. En eins má telja það öruggt, að þar hefði stórveldið ekki látið sitja við það eitt að taka sér valdið til úrskurðar í deilunni, heldur hefði það notað tækifærið, þegar smælinginn sýndi þá frekju að ætla sjálfum sér nokkurn rétt á móti stórveldinu, til þess að ljúka ævidögum smælingjans sem sjálfstæðrar þjóðar í eitt skipti fyrir öll. Það er mjög hollt, að við Íslendingar gerum okkur einmitt nú þegar, - samtímis sem menn hafa það tvennt í huga, byltinguna í Ungverjalandi fyrir tveimur árum og þá viðureign, sem við eigum þessa dagana og þessa mánuði við ofbeldið, - að við gerum okkur ljósan þann reginmun, sem hér á sér þó stað, um leið og ég ítreka, að við getum ekki nógu harðlega vítt og ásakað brezka stórveldið fyrir að koma fram eins og það hefur gert. En Ungverjar þurftu ekki að spyrja að leikslokum. Að vísu var hampað framan í þá nokkra daga voninni um frelsi og látið svo sem þeir ættu að fá að ráða sínum málum sjálfir. En þegar þeir sýndu, að þeir tóku þau loforð alvarlega, og ekkí sízt þegar þeir gerðust svo djarfir að fylgja því boðorði, sem flokksbræður valdhafanna austan járntjalds gera að sinni höfuðkenningu hér vestan járntjalds, að smáríkin eigi að vera hlutlaus og halda sér utan við deilur stórvelda, - þegar Ungverjar tóku þessi orð bókstaflega og boðuðu hlutleysi síns ríkis og óskuðu eftir að verða lausir við hersetu Rússa, sem mjög freklega höfðu blandað sér í þeirra innanríkismál, þá beittu Rússar, eins og nógsamlega er kunnugt, sínu herveldi gegn hinum frjálshuga mönnum og brutu þá á bak aftur á tiltölulega skömmum tíma. Eitt hið síðasta, sem menn heyrðu frá stjórn hinna frjálsu Ungverja, hinni síðustu réttu ríkisstjórn Ungverja, var neyðarkall hennar um hjálp til vesturveldanna, til Samelnuðu þjóðanna, sem þær þorðu ekki að verða við þrátt fyrir samningsskyldur sínar í þeim efnum, vegna þess að allir töldu víst, að ef reynt væri að láta lög og rétt gilda fyrir austan járntjaldið, þá mundi þar af óhjákvæmilega, leiða heimsstyrjöld. Þessir atburðir eru allir með þeim hætti, að þeir mega ekki á nokkurn hátt úr minni manna falla. Þarna fékkst sá lærdómur, sem þjóðirnar verða að festa sér í huga, bæði ungir gamlir, og reyna að miða sína hegðun við. Það má segja, að það sé að vísu svo margt, sem við beri í þessum efnum, sumt tiltölulega lítið, sem þó sé fullíhugunarvert, eins og nú síðustu dagana viðbrögð rússneskra yfirvalda og rússneskra rithöfunda við því, þegar rússneskt skáld fær Nóbelsverðlaun, að vegna þess að skáldið hefur sagt orð, sem - eins og Halldór Kiljan Laxness segir í viðtali við Morgunblaðið í dag - eru sögð hundrað sinnum á dag fyrir vestan járntjald með hinum frjálsu þjóðum og enginn lætur á sig fá, ekki heldur þeir, sem verða fyrir gagnrýninni, þó að þeim verði það sjálfsagt að einhverju leyti til hugleiðingar, - en af því að hið rússneska skáld hefur orðið svo djarft að segja slíkan hlut í einni bók, sem Halldór Kiljan segir að sé sagður hundrað sinnum á dag í okkar hluta heimsins, þá er því tekið sem fjandskap, að þessi maður skuli fá Nóbelsverðlaun. Hann er rekinn úr rithöfundafélaginu, hann er sviptur þeim hlunnindum, sem rithöfundar hafa þar í landi, og guð má vita, hvað um hann verður sjálfan, áður en langt um líður, ef ekki kemur nógu sterkt aðhald frá almenningsáliti á Vesturlöndum. Það er rétt, að vopnavaldi er ekki hægt að beita og verður vonandi aldrei beitt, og enginn á frekar að óska þess heldur en við Íslendingar. En baráttuna verður að heyja áfram, meðan slíkir atburðir geta gerzt eins og þessi síðasti nú, sem lýsir betur en flest annað og margt hið stærra því hyldýpi kúgunar og ofstækis, sem ríkir hjá þessu volduga ríki, sem ein bezta og mesta menningarþjóð hefur orðið að bráð fyrir. Þó að atburðirnir gerist þannig stöðugt, sem geti orðið mönnum til lærdóms, þá eru, eins og ég segi, fáir átakanlegri né svo stórfenglegir, að þeir séu líklegir til að grípa jafnt hugi manna eins og atburðirnir í Ungverjalandi, ef menn kynna sér þá, utan við allan áróður og utan við fullyrðingar, bæði með og á móti. En það var einmitt það, sem Sameinuðu þjóðirnar lögðu sig eftir, að láta semja örugga, hlutlausa skýrslu um atburðina. Þær skildu sjálfar eða forustumenn þeirra máttleysi sitt til þess að koma ungversku þjóðinni til hjálpar, en þær áttuðu sig á, að eitthvað urðu þær að gera til þess að halda uppi sinni eigin sæmd og reyna að koma í veg fyrir, að þvílíkur ófagnaður henti aðrar þjóðir. Þess vegna var skipuð sérstök rannsóknarnefnd sérfræðinga til að kanna það, sem í raun og veru hefði gerzt í Ungverjalandi. Fyrir rúmu ári lauk þessi nefnd sínu starfi, lagði fyrir Sameinuðu þjóðirnar mikla skýrslu, sem ekki hefur verið hnekkt með rökum og má segja að sé eitt áhrifaríkasta mannlegt skjal, sem lagt hefur verið fram á okkar dögum. Það er að sumu leyti þungt til aflestrar, ýmislegt er þar, sem má segja að okkur hér norður á Íslandi varði ekki svo mikið um. Þess vegna má spyrja: Væri ekki nóg, að tekinn væri útdráttur úr þessari skýrslu, svipað og brezka stjórnin lét gera, skömmu eftir að hún kom út, og lét selja við vægu verði. Þar er að vísu hægt að fá hinn þurra fróðleik, hinar óyggjandi niðurstöður, en þar næst ekki hinn mannlegi blær, skilningur á þeim hryllilegu örlögum, sem heil þjóð og allir hennar einstaklingar þar með voru ofurseld þessa daga fyrir réttum tveimur árum austur á Ungverjalandssléttum. Íslendingar geta ekki mikið gert til þess að sýna Ungverjum samúð umfram það, sem við höfum gert. Við höfum boðið nokkrum Ungverjum að dveljast með okkur, sjálfsagt hlutfallslega eins mörgum eða hlutfallslega fleiri en boðið hefur verið að dveljast með öðrum þjóðum. Þó að menn vildu senda þeim gjafir, þá fá þær ekki að komast austur yfir járntjaldið. En það er eitt, sem Ungverjar segja, sem sloppið hafa undan kúguninni, sem lagðist yfir þeirra land. Þeir biðja þjóðirnar um að gera eitt fyrir sig, að sýna með sinni hegðun, að Ungverjar hafi ekki barizt að árangurslausu, að aðrar þjóðir hafi manndóm og dug til þess að hagnýta sér lærdóminn af baráttu ungversku þjóðarinnar. Þetta er hægt að gera með ýmsu móti, en undirstaða þar eins og alls staðar ella er sú, að menn viti í raun og veru, hvað hefur átt sér stað, hvaða atburðir það eru, sem voru að gerast í Ungverjalandi fyrir tveimur árum. Flestir okkar eða öll, sem hér erum nú, munum þetta í stórum dráttum. Hjá öllum fjöldanum hverfa þessir atburðir fyrir öðru, sem síðar kemur. Upp vex ný kynslóð, sem veit þetta einungis af afspurn eða man óljóst eftir því frá bernskudögum. Það er enginn vafi á því, að það mundi verða íslenzku þjóðinni til mikils gagns sem merkt heimildarrit, sem fróðleiksfúsir menn mundu lesa um áratugi og jafnvel aldir, að fá skýrslu Ungverjalandsnefndarinnar þýdda á íslenzku. Það er ekki að búast við mikilli sölu á slíku verki. Hún er ekki svo aðgengileg, að það sé eðlilegt, að nokkrir einstaklingar ráðist í útgáfuna á skýrslunni, enda er þar um alveg sams konar plagg að ræða og þingtíðindi og aðrar opinberar skýrslur, sem talið er sjálfsagt að ríkið eða almannavaldið sjái um að séu fyrir hendi fyrir allan almenning til þess að átta sig á. Þess vegna flutti ég í fyrra þá till., sem ég flyt nú aftur. Henni var þá vísað til hv. utanrmn. og fékk þar aldrei afgreiðslu. Eins og kunnugt er, var tregt um fundarhöld í utanrmn. á síðasta þingi, og kann það að vera einhver ástæða fyrir því, að þessi till. fékkst ekki tekin til meðferðar. Ég er sannfærður um það, að ef þm. almennt gerðu sér grein fyrir þýðingu þessarar skýrslu, bæði í sjálfu sér og hverja þýðingu hún getur haft fyrir pólitíska og siðferðilega menntun íslenzku þjóðarinnar, þá mundu þeir allir eða a.m.k. yfirgnæfandi meiri hluti greiða atkv. með því, að till. yrði samþ. Þess vegna hef ég tekið till. upp nú aftur. Ég þarf ekki að ræða frekar um hana, en ég hef gert í þeim orðum, sem ég hef nú mælt. Ég játa, að ég er í nokkrum vanda um það, til hvaða nefndar ég eigi að leggja til, að till. sé vísað. Ef hæstv. forseti hefur trú á því, að utanrmn. verði starfhæf á þessu þingi og afgreiði mál, eins og aðrar þingnefndir gera, þá mundi ég telja langsamlega eðlilegast, að till. yrði vísað til hennar. En ef hæstv. forseti telur, að nefndin muni starfa með sama hætti og hún hefur gert síðustu tvö ár, - sem sagt alls ekki starfa, - þá verður að taka afleiðingunum af því og leggja til, að till. sé vísað til annarrar nefndar, og þá mundi vera vænlegast að stinga upp á því, að fjvn. fengi till. til meðferðar, vegna þess að ekki getur verið neitt á móti samþykkt till. annað en það, hvort menn hafa fé til þess að verja í þessu skyni eða ekki. En aðaltill. mín er sem sagt sú að leggja til, að till. verði vísað til utanrmn., og held fast við það, nema hæstv. forseti telji, að nefndin muni ekki hafa breytt um starfshætti frá því, sem verið hefur.

Forseti (EmJ): Út af þeim orðum, sem hv. flm. till. beindi til mín um starfshætti utanrmn., þá get ég náttúrlega engar upplýsingar gefið honum um það. Ég vil vænta þess, að hv. utanrmn. starfi eins og aðrar nefndir. Á síðasta þingi starfaði hún ekki, svo að ég þori engu að spá um það, hvernig hennar starf muni verða á næstunni, en fyrir fram vil ég alls ekki gera því skóna, að hv. nefnd starfi ekki. Meira get ég ekki sagt. Það voru á síðasta þingi afgreidd frá nefndinni tvö mál, sem ekki höfðu verið tekin fyrir, ef ég man rétt, í nefndinni.