Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 263 ásamt brtt. á þskj. 264 um frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 86/1988, frá hv. félmn. þessarar deildar. Í nál. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund til viðræðna um það Grétar Guðmundsson, aðstoðarmann félmrh., Þórólf Halldórsson, formann Félags fasteignasala, Gunnar Helga Hálfdánarson, forstjóra Landsbréfa, Vigdísi Hreinsdóttur, forstöðumann ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar, og Yngva Örn Kristinsson, formann stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þá barst nefndinni umsögn um frv. frá stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Breytingar þær sem um er að ræða eru eftirfarandi: 1. Við 2. gr. Lagt er til að heimilað verði að skipta á fasteignaveðbréfum fyrir húsbréf fyrir fjárhæð er nemi allt að 75% af eðlilegu matsverði fasteignar. Ráðherra ákveður með reglugerð hvert hlutfall þetta skuli vera og getur hann ákveðið að hlutfallið vegna nýbygginga eða kaupa á íbúð í fyrsta sinn sé hærra en lánshlutfall vegna annarra fasteignaviðskipta. Það er vilji nefndarinnar að sú breyting, sem felst í brtt., leiði ekki til þess að lánshlutfallið hækki almennt úr 65% í 75%, heldur er skapaður möguleiki á því fyrir ráðherra að ákveða að lánshlutfallið verði allt að 75% vegna nýbygginga og kaupa á fyrstu íbúð. Ástæða þess að nefndin breytir fyrri efnismgr. 2. gr. er sú að frumvarpsgreinin þykir óþarflega margbrotin og óljós og er talin geta aukið á viðleitni til að gefnar verði rangar upplýsingar um kaup- og söluverð eigna. 2. Við 3. gr. Lagt er til að húsbréfaviðskipti vegna viðgerða og endurbóta hefjist ekki fyrr en 1. sept. 1991 þar sem nauðsynlegt er að dreifa því aukna álagi sem gera má ráð fyrir að verði á verðbréfamarkaði með tilkomu þessara viðskipta og viðskipta vegna greiðsluerfiðleika. Rétt er að taka fram að nefndin telur að félmrh. hafi heimild til að ákveða að þeir sem hefja endurbætur eftir 1. jan. 1991 eigi rétt til húsbréfa vegna viðgerða og endurbóta þegar hlutaðeigandi ákvæði laganna tekur gildi. 3. Við ákvæði til bráðabirgða. Talið er nauðsynlegt að fram séu tekin þau hlutfallslegu mörk um greiðslubyrði sem miða skal við þegar umsóknir eru metnar. Eðlilegt þykir að heimild til að geta fengið lánafyrirgreiðslu samkvæmt þessari grein sé bundin því að greiðslubyrði umsækjanda sé yfir 30% af áætluðum heildarlaunum hans á ári að jafnaði næstu fjögur árin og að eftir skuldabréfaskiptin fari greiðslubyrðin ekki upp fyrir þessi mörk né niður fyrir 20%, skilgreint á sama hátt.``

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í því nál. sem nú hefur verið mælt fyrir stend ég að því fyrir hönd Kvennalistans, svo og að þeim brtt. sem hér var mælt fyrir. Ég vildi þó aðeins gera örfárar athugasemdir. Í fyrsta lagi hefur orðið nokkuð mikil þensla í húsbréfakerfinu núna að undanförnu vegna breytinga sem hafa verið gerðar á því. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt um þá tóku gildi 15. nóv. sl. ákvæði laganna um að húsbréf væri einnig hægt að nota í sambandi við nýbyggingar. Ég vil aðeins láta það koma fram hér sem mína skoðun að ég tel nauðsynlegt að þeir sem vinna við þetta kerfi, t.d. á fasteignasölum og í Húsnæðisstofnun fái fræðslu og þjálfun við að vinna með þetta nýja fyrirkomulag. Það er mjög nauðsynlegt til þess að ekki verði gerð mistök sem mætti koma í veg fyrir einmitt með því að fræða þá sem við þetta starfa. Það er auðvitað ljóst að þegar svo viðamikið kerfi er tekið upp, þá koma í ljós á því ýmsir agnúar. Þrátt fyrir 1. brtt. um að leyfilegt sé að fara í allt að 75% af eðlilegu matsverði fasteignar tel ég samt ástæðu til að óttast að enn sé hópur fólks sem lendir á milli tveggja kerfa svo að segja, þ.e. á milli félagslega íbúðakerfisins og húsbréfakerfisins. Þetta kom reyndar fram í umræðu hér í þessari hv. deild í gær. Þá benti hv. 18. þm. Reykv. á þá staðreynd að það er töluverður hópur fólks sem getur sig ekki hreyft til kaupa á húsnæði en fær heldur ekki fyrirgreiðslu í félagslega íbúðakerfinu vegna þess að það hefur of háar tekjur þó tekjurnar séu svo sannarlega lágar til þess að framfleyta sér af. Ég vildi aðeins ítreka þetta hér og þá skoðun okkar kvennalistakvenna að við teljum nauðsynlegt að efla stórlega félagslega íbúðakerfið til þess að koma til móts við þá hópa sem ekki eiga þess kost að kaupa sér eigið húsnæði í húsbréfakerfinu. Það eru auðvitað í þessu frv. ýmsir óvissuþættir. Það er t.d. ekki vitað hversu margir þurfa á aðstoð að halda vegna greiðsluerfiðleika. Það kom fram í störfum nefndarinnar að nú bíða hátt á annað hundrað manns eftir fyrirgreiðslu og starfsmenn Húsnæðisstofnunar og félmrn. giskuðu á að um gæti verið að ræða um 1000 fjölskyldur og að meðalskuldir þeirra væru 1200 -- 1300 þús. Þetta mun auðvitað þýða aukið framboð á húsbréfum en ekki er ljóst hversu mikil sú aukning verður. Ég tel þó rétt að standa að þeim breytingum sem hér eru gerðar. Það hefði auðvitað verið æskilegast að geta látið endurbótalánin taka gildi líka strax. Samkvæmt brtt. okkar er ekki gert ráð fyrir að þau taki gildi fyrr en 1. sept. en ég hef þegar bent á að það er dálítið erfitt fyrir þá sem eiga að vinna með kerfið ef stöðugt þarf að taka nýjar breytingar inn í það þannig að ég tel það verjandi á þeim forsendum og einnig fyrir þá sök að það er ljóst að ekki voru til neinir peningar í þeim fjárveitingum sem ætlaðir eru í byggingarsjóðina til að sinna þessum málaflokki. Ég vildi svo leggja áherslu á undir lokin að það er búið að vinna að því síðan 1985 að þessi greiðsluerfiðleikalán sem áttu að vera tímabundin ráðstöfun yrði óþörf en hér er enn gert ráð fyrir að þetta sé tímabundið til 12 mánaða. Það er mjög brýnt að reynt verði með öllum tiltækum ráðum að koma í veg fyrir að slík ákvæði þurfi að vera í lögunum, að það séu gerðar raunhæfar áætlanir fyrir þá sem ætla að kaupa sér húsnæði og fólk aðstoðað við að meta greiðslugetuna þannig að ekki þurfi að vera með þennan lánaflokk inni. Það er erfitt fyrir þá einstaklinga sem standa frammi fyrir greiðsluerfiðleikum að þurfa stöðugt að leita nýrra úrræða og því er þetta spurning um aukna ráðgjöf og meiri stöðugleika í efnahagslífinu. Eins og fram kom bíða 200 manns og er mjög brýnt að það fólk fái lausn sinna mála. Þess vegna styð ég frv. að sjálfsögðu og þær brtt. sem nefndin ber fram.

Halldór Blöndal : Herra forseti. Ég gerði tilraun til þess fyrir hádegi að geta kynnt mér efni þeirrar brtt. sem er síðast á þskj. og ætlaði að setja mig inn í það hvað liggur til grundvallar að greiðslubyrði skuli annars vegar miðuð við 30% í sambandi við heimild til lántöku með húsbréfum og hins vegar 20% og þá hugsun sem er á bak við þessa brtt. Það hittist svo á að yfirmaður húsbréfadeildar var ekki viðstaddur þegar þessi brtt. var mótuð þó ég hafi náð honum nú áðan. Ég náði heldur ekki í forstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins þar sem hann var upptekinn á fundi sem ekki er við að gera. En ég vil mælast til að þessi síðasta brtt. verði dregin aftur til 3. umr., sem ekki verður þá fyrr en á næsta fundi, til þess að hægt sé að glöggva sig á þeim reikningslegu forsendum sem þarna eru á milli. Ef við tökum dæmi af 1 millj. kr. í húsbréfakerfi má gera ráð fyrir að greiðslubyrði af þvílíku láni sé í kringum 10 þús. kr. á mánuði. Ef við á hinn bóginn lítum á margvíslegar skammtímaskuldbindingar sem þeir þurfa að svara sem búa við greiðsluerfiðleika, þá fáum við auðvitað miklu hærri fjárhæð en sem nemur því að hún sé 50% hærri. Að hugsa sér það að greiðsluerfiðleikalánin, þau sem tilfinnanlegust séu, séu þá í kringum 180 þús. kr. af milljón, ég er ekki viss um að þessi hugsun standist. Ég vil því mælast til þess við nefndina að þessi tillaga verði dregin aftur til 3. umr. þannig að mér gefist svigrúm til að skoða málið til morguns. Ég mun gera ráðstafanir til að fá hjá starfsmönnum nefndarinnar þær upplýsingar sem nefndinni hafa borist og liggja til grundvallar þessum útreikningum. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en tel sjálfsagt að þetta tefji ekki fyrir afgreiðslu málsins í þinginu, heldur hljóti að vera hægt að vinna þessa litlu töf síðar. Ég vil aðeins árétta að nú dugir ekki að kasta höndunum til neins, en velta fyrir sér hvað tölur þýða á blaði, innihaldi þeirra og þeirri hugsun sem er á bak við þær.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Ég ásamt hv. 14. þm. Reykv., sem erum fulltrúar Sjálfstfl. í félmn. Ed. sem hefur haft þetta mál til umfjöllunar, höfum bæði skrifað undir nál. Við töldum ekki ástæðu til annars en að samþykkja þetta frv. með þeim breytingum sem gerðar eru og koma fram á þskj. 264, brtt. sem þar eru lagðar fram, og byggjast á þeim umræðum og umsögnum sem fram komu í nefndarstarfinu. Eins og kom fram í máli hv. 6. þm. Vesturl. eru margir óvissuþættir í þessum málum og það kom greinilega fram hjá þeim aðilum sem komu á fund nefndarinnar og í umfjöllun þar að það væru ýmsar athugasemdir varðandi það að koma á þessu sem gert er ráð fyrir að bæta við í sambandi við húsbréfin með þessu frv. Það var kannski fyrst og fremst það að menn töldu þetta ekki vera tímabært vegna þess að húsbréfakerfið hafi ekki náð þeirri fótfestu sem æskilegt og nauðsynlegt er. Það þurfi betri fótfestu og starfsmenn Húsnæðisstofnunarinnar þurfi lengri tíma til að aðlaga sig þessu breytta kerfi. Það kom fram t.d. hjá formanni Félags fasteignasala að það væri ýmislegt sem skapaði óvissu í hugum fólks eins og t.d. vaxtabreytingin. Hann gerði athugasemdir við að hún hefði verið vanhugsuð og óheppileg og umræðan sem hafi orðið um afföllin á húsbréfunum hafi líka verið óheppileg. Og hann talaði um að það væri mikill hringlandaháttur í þessum málum sem ekki væri af hinu góða. Hér er náttúrlega um viðkvæmt mál að ræða eins og við þekkjum öll og við viljum auðvitað stuðla að því að sem best verði staðið að þessum málum sem varða hvern einstakling og hverja fjölskyldu í landinu. Það hafa svo margar spurningar vaknað upp þegar verið er að breyta lögum um húsnæðismálin að það væri kannski að æra óstöðugan að fara að rekja það upp og tína það allt til einu sinni enn eins og hefur nú oft verið gert. En umsagnir varðandi þetta frv. snúa í raun og veru allar að þessu. Það er tímasetningin. Það er hins vegar önnur stór spurning sem óneitanlega vaknar núna þegar verið er að fjalla einu sinni enn um húsnæðismálin og það er staða byggingarsjóðanna, uppsprettu húsnæðislánanna. Ég hef skilið það svo að það vanti núna 1100 millj. kr. vegna eiginfjárstöðu byggingarsjóðsins og er þá miðað við að engin ný lán verði veitt. Þetta er aðeins umfram þau lánsloforð sem veitt hafa verið. Þess vegna vaknar sú spurning hvernig hugsanlega er hægt að leysa þessi mál. Ég verð, hæstv. forseti, að óska eftir því að fá hæstv. félmrh. hér inn og svara fyrir það hvernig hún eða hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér að leysa þessi mál með tilliti til þess að við erum nú að fjalla um fjárlagafrv. Ég veit ekki betur en að 2. umr. þess verði á morgun og þess vegna leikur mér forvitni á að heyra hennar viðhorf til þess hvernig þessi mál verði leyst á stjórnarheimilinu. ( Forseti: Ég mun þá þurfa að biðja hv. ræðumann að fresta þessu og við tökum þá fyrir annað mál. Ráðherra mun vera bundinn í atkvæðagreiðslu í Nd.) Er reiknað með að það taki langan tíma?

Það er sjálfsagt að fresta þessari umræðu.

Já, þá mun ég gera það, hæstv. forseti. Ég vil endilega nota þetta tækifæri til þess að leggja eina litla spurningu fyrir hæstv. félmrh. sem getur skipt miklu máli.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingar á lánsfjárlögum fyrir árið 1990. Í frv. er lagt til að heimild ríkissjóðs til innlendrar lántöku á þessu ári verði aukin úr rúmum 6 milljörðum í rúma 12 milljarða. Auk þess eru í frv. heimildir fyrir fjmrh. til að endurlána Alþjóðaflugþjónustunni 180 millj. kr. og Lánasjóði ísl. námsmanna 450 millj. kr. Ástæða þess að nú er leitað eftir viðbótarheimildum til innlendrar lántöku ríkissjóðs liggur fyrst og fremst í því að innlend lánsfjáröflun hefur gengið það vel á árinu að ástæða þykir til að reyna að fjármagna halla ríkissjóðs að fullu hér innan lands, auk þess sem innlends fjármagns verður aflað til að greiða erlendar afborganir ríkissjóðs og yfirdráttarskuld ríkissjóðs hjá Seðlabankanum um síðustu áramót. Af 6 milljarða króna aukinni innlendri lántöku má rekja rúman helming, eða 3,4 milljarða, til þeirrar ákvörðunar að greiða yfirdrátt ríkisins í Seðlabankanum og erlendar afborganir og afborganir af lánum í Seðlabankanum með innlendu lánsfé. Um 1,2 milljarða kr. má rekja til lánahreyfinga þeirra auknu endurlána til LÍN sem hér er leitað heimilda fyrir svo og 928 millj. kr. útgáfu spariskírteina vegna skuldbreytinga í tengslum við uppgjör ríkissjóðs við Íslandsbanka vegna gamla Útvegsbankans. Að lokum má svo rekja 1,4 milljarða kr. eða tæplega fjórðung upphæðarinnar til aukins rekstrarhalla ríkissjóðs frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum eftir að þeim var breytt í framhaldi af kjarasamningum í febrúar sl. Gert er ráð fyrir að 180 millj. kr. endurlán til Alþjóðaflugþjónustunnar verði fjármagnað með erlendri lántöku, enda er hér um að ræða stofnkostnað sem íslenska ríkið leggur út fyrir en fær síðan endurgreiddan með vöxtum á tíu árum frá Alþjóðaflugmálastofnuninni. Aukna lánsfjárþörf Lánasjóðs ísl. námsmanna má rekja til fjölgunar lántakenda hjá sjóðnum annars vegar og hins vegar til þess að áformaður sparnaður á móti hærri framfærsluviðmiðun hefur ekki gengið eftir nema að hluta, m.a. vegna þess að tekjur námsmanna sl. sumar voru minni en gert var ráð fyrir. Samkvæmt frv. þurfa innlendar lántökur ríkissjóðs á þessu ári að nema 12 milljörðum 650 millj. kr. Þar af stafa 928 millj. kr. af skuldbreytingum í tengslum við uppgjör Útvegsbankans eins og ég rakti hér áðan. Ríkissjóður þarf því að afla sér 11,7 milljarða kr. á almennum innlendum lánsfjármarkaði. Nú þegar hafa spariskírteini verið seld eða bindandi kaupsamningar verið gerðir fyrir 7,3 milljarða kr. Ef uppfylla á það sem eftir er af lánsfjárþörfinni á ríkisvíxlamarkaði þurfa þeir að seljast fyrir um 4,4 milljarða króna umfram innlausn frá síðustu áramótum og yrði þá ríkisvíxlastofninn tæplega 10,5 milljarðar kr. um næstu áramót. Góðar líkur eru taldar á því að þetta muni takast. Lífeyrissjóðir og bankar hafa gegnt miklu hlutverki við að fjármagna lánsfjárþörf ríkissjóðs innan lands í ár. En ekki má gleyma hlutverki hins almenna manns sem sparar litlar upphæðir í einu. Sú merkilega breyting hefur átt sér stað að nú hafa um 8500 einstaklingar gerst áskrifendur að spariskírteinum ríkissjóðs. U.þ.b. 70 millj. kr. koma inn í áskriftum á hverjum mánuði og fer sú upphæð vaxandi. Sá mikli fjöldi manna, 8500 manns, sem hefur á einu ári gerst áskrifandi að spariskírteinum ríkisins er mikil traustsyfirlýsing af hálfu almennings í landinu við það sparnaðarform sem felst í spariskírteinum ríkissjóðs. Virðulegur forseti. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði þessu máli vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal : Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var að tala um það hér áðan, sem er öldungis rétt, að ríkissjóður hefur þrengt sér meira inn á hinn innlenda lánamarkað en áður með þeim afleiðingum að raunvextir hafa hækkað verulega á þessu ári miðað við þær forsendur sem eru fyrir því sem kallað hefur verið þjóðarsátt. Það má segja að upp á ríkissjóð hafi fyrst og fremst staðið að reyna að hamla gegn aukinni eyðslu og reyna að draga sig til baka á lánsfjármarkaðnum til að gefa atvinnuvegunum meira svigrúm þar og til að draga úr vaxtaokri. En niðurstaðan hefur orðið þveröfug eins og ráðherrann vék hér að áðan. Sókn ríkissjóðs inn á hinn innlenda lánamarkað hefur vaxið jafnt og þétt. Það kemur fram, bæði í útlánum almennra peningaviðskiptastofnana og eins hjá fjárfestingarlánasjóðum, að eftirspurn eftir lánum til nýrra fjárfestinga, hagræðingar og tækniþróunar og nýjunga í atvinnurekstri hefur dregist mjög mikið saman. En á hinn bóginn hefur það færst mjög í vöxt að sótt hefur verið um lánveitingar úr fjárfestingarlánasjóðum til endurfjármögnunar og fjárhagslegrar endurskipulagningar. Þetta hefur komið mjög skýrt fram í þeim viðræðum sem við höfum átt í fjh.- og viðskn. Ed. við þá fulltrúa fjárfestingarlánasjóða og atvinnufyrirtækja sem okkur hafa hitt. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að það er upp og ofan hvað hæstv. fjmrh. telur rétt að setja í lánsfjárlög fyrir 1991 og hvað hann telur rétt að setja í lánsfjárlög fyrir 1990. Ég get tekið hér lítið dæmi: Í 5. gr. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1991 er Hríseyjarhreppi heimilað að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 23 millj. kr. eða jafnvirði í erlendri mynt vegna ferjunnar Sæfara. Þessi greiðsla féll til á þessu ári og efnt til skammtímaskuldbindinga með ábyrgð ríkissjóðs vegna þessa láns. Því hefði auðvitað verið eðlilegt að taka það inn í lánsfjárlög á þessu ári. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig farið verður með skuldbindingar Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, hversu miklar þær skuldbindingar eru miðað við daginn í dag sem ríkissjóður tók á sig vegna laga á sl. vori eða hverjar eru nýjustu tölur sem hæstv. fjmrh. hefur um það efni. Það er ekki að sjá að hann geri ráð fyrir því að mæta þeirri skuldbindingu með heimild í lánsfjárlögum. Spurningin er hvernig þessar greiðslur hafa verið bókfærðar í ríkisreikningi, hvort þær koma inn á hallarekstur ríkissjóðs á þessu ári eða hvort hann hugsar sér að reyna að fela greiðslurnar með einhverjum kúnstum og hvernig hann líti yfirleitt á það mál. Væri mjög gott að fá upplýsingar um það. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hrósa því neitt sérstaklega að þessi lánsfjáraukalög skuli lögð fram nú síðustu dagana fyrir jól. Það sem þar stendur er svo sem gott og gilt. Hitt vitum við að ekki eru öll kurl komin til grafar. Við vitum að hæstv. fjmrh. gengur ekki frá því frv. sem hér er til umræðu þannig að það sé efnislega rétt ef litið er á málið með sanngirni og heilbrigðri gagnrýni. En honum finnst skemmtilegt að skreyta sig með þessu, ráðherranum, og ekkert við því að segja. Þess vegna er sjálfsagt að reyna að afgreiða þetta fljótt úr nefndinni. Ég hef ekki á móti því en vek aðeins athygli á því að ræða ráðherra staðfestir það sem við höfum sagt í stjórnarandstöðu, að ríkið sækir inn á lánsfjármarkaðinn á æ fleiri sviðum. Hefur stofnað sérstök fyrirtæki í því skyni við hið opinbera með þeim afleiðingum að raunvextir hafa hækkað, ekki síst á óverðtryggðum lánum. Ég veit ekki hvort þingheimur hefur gert sér grein fyrir því að á sumum lánum húsbyggjenda eru 9,5% vextir þó svo að þessi lán séu tryggð með byggingarvísitölu. Það er auðvitað gífurlegt vaxtaokur á meðan aðrir búa við allt önnur og betri kjör. Þannig býður ríkið þegnum sínum mjög mismunandi aðstöðu. Aðalatriðið er að vextir þyngjast, halli ríkissjóðs eykst og óstjórnin fer vaxandi meðan þessi ríkisstjórn situr sem nú er við völd.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegur forseti. Ég vænti þess að hv. þm. Halldór Blöndal muni í fjh.- og viðskn. fá upplýsingar um þau atriði sem hann hefur hér spurt um svo hann geti haft nákvæmar tölur. Ég vil aðeins segja það að reiknað er með því að greiðsla af því láni sem hann gat um vegna Verðjöfnunarsjóðs komi til gjalda á næsta ári. Gerður hefur verið samningur við Seðlabankann um það mál sem sjálfsagt er að kynna ítarlega í nefndinni þegar hún tekur þetta til umfjöllunar.

Salome Þorkelsdóttir (frh.) : Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir að hafa komið hér inn til þess að verða við beiðni minni og svara lítilli fyrirspurn sem mig langar til að leggja fyrir hana. Hún er ekki löng en hún skiptir miklu máli. Eins og ég benti á eru ýmsar spurningar sem vakna varðandi húsnæðismálin og stöðu byggingarsjóðanna eins og þeim er nú komið. Við erum hér að ræða um húsbréfakerfið og ég hafði bent á að það kom mjög skýrt fram hjá ýmsum sem komu á fund nefndarinnar að þetta væri ótímabær ráðstöfun sem hér væri verið að leggja til. Samt sem áður treystum við okkur ekki til annars en að stuðla að því að þetta frv. nái fram að ganga því, eins og fram kom hér í máli hv. 6. þm. Vesturl., það á að leysa vanda t.d. á annað hundrað aðila sem bíða eftir lausn sem eru greiðsluerfiðleikalánin. Það mætti náttúrlega spyrja sig hvers vegna ekki er búið að leysa vanda greiðsluerfiðleikalána fyrir löngu með öðrum hætti í stað þess að nota nú húsbréfakerfið sem verður, t.d. að mati fasteignasala, viðbót á markaðinn. Og var nú í huga ýmissa vafamál hvort þetta yrði til þess að leysa þeirra vanda. En ég ætla ekki að fara ítarlegar út í þau mál. Það voru hins vegar aðrar spurningar í mínum huga sem mig langar til að beina til hæstv. ráðherra og snúa að lánum Byggingarsjóðsins. Eftir því sem mér hefur skilist vantar 1100 millj. kr. umfram lánsloforð, þ.e. þrátt fyrir það að engin ný lán verði veitt, til þess að bæta eiginfjárstöðu sjóðsins. Samkvæmt fjárlagafrv. eru engar tölur þar inni og það er ekki hægt annað en að rifja upp það sem gerðist hér í haust eða síðsumars þegar skýrt kom fram í fjölmiðlum sú mikla óánægja og ósætti innan ríkisstjórnarinnar og félmrh. hins vegar gagnvart því hvernig hugað væri að þessum málum. Því langar mig til að spyrja hana hvort búið sé að finna lausn á því máli, með tilliti til þess sögulega samkomulags sem hún og formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., gerðu á sínum tíma og var nú vel tíundað í fjölmiðlum. Þ.e. að hún ætlaði sér ekki að styðja fjárlagafrv. nema hún fengi það fjármagn sem hún teldi sig þurfa í byggingarsjóði. Og einnig þær yfirlýsingar hæstv. ráðherra um að hún mundi ekki styðja fjárlagafrv. nema að tryggt væri fjármagn í sjóðinn eftir því sem hún gerði kröfu til. Nú stendur til að 2. umr. um fjárlagafrv. fari fram á morgun eftir því sem ég best veit. Þess vegna finnst mér ástæða til að spyrja núna hvaða tölu við megum vænta að sjá inni í frv. hvað varðar þessi atriði. Það skiptir náttúrlega gífurlega miklu máli, ekki bara fyrir hæstv. félmrh. heldur almennt, hvaða trygging verði veitt varðandi þessi mál sem snúa að svo mörgum. Þetta langaði mig til að heyra af vörum hæstv. ráðherra, hvort þessar sögulegu sættir milli hennar og formanns Alþfl. hafi verið leystar í raun. Hvernig verður staðan þegar fjárlagafrv. verður afgreitt í þinginu og mun hún geta staðið að þeirri afgreiðslu?

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég gat því miður ekki verið við upphaf þessarar umræðu þar sem ég var á bundin við atkvæðagreiðslu í Nd. Mér skilst að hér hafi verið beint nokkrum fyrirspurnum til mín varðandi það frv. sem við ræðum hér og þær brtt. sem liggja fyrir frá hv. félmn. Þær brtt. sem eru lagðar fram við þetta frv. af hálfu nefndarinnar eru komnar frá húsnæðismálastjórn eftir umfjöllun hennar um þetta frv. Ég er í meginatriðum sammála þeim brtt. sem húsnæðismálastjórn lagði fram og nefndin flytur. Mér skilst að hér hafi sérstaklega verið spurst fyrir um 3. tölul. þeirra brtt. sem nefndin leggur fram sem orðast svo, með leyfi forseta: ,,Greiðslubyrði umsækjanda sé að jafnaði yfir 30% af áætluðum heildarlaunum hans á ári næstu fjögur árin. Eftir skuldabréfaskiptin verði greiðslubyrðin að jafnaði um 20% af heildarlaunum hans.`` Spurt er hvað liggi að baki þessum tölum. Hér er um að ræða viðmiðanir sem húsnæðismálastjórn eða ráðgjafarstöðin hefur lengi haft varðandi allar umsóknir um greiðsluerfiðleikalán. Þá er miðað við að greiðslubyrði umsækjenda sé að jafnaði yfir 30% og að ekki sé veitt greiðsluerfiðleikalán með öðrum hætti en þeim að eftir standi að viðkomandi greiði a.m.k. sem samsvarar að jafnaði 20% af heildarlaunum hans. Þetta eru ákveðnar viðmiðanir sem hafa verið notaðar hjá ráðgjafarstöðinni sem ráðgjafarstöðin og húsnæðismálastjórn telja rétt að hafa varðandi þær breytingar sem hér eru gerðar á húsbréfakerfinu og greiðsluerfiðleikalánum. Hér er um að ræða að ekki verði skuldbreytt meiru en þarf fyrir viðkomandi einstakling þannig að hann geti leyst sín mál. Er miðað við neðri mörkin, 20%, og við efri mörkin um að skuldir hans séu að jafnaði yfir 30% af áætluðum heildarlaunum til þess að hann komi til greina til þess að njóta þeirrar fyrirgreiðslu eða ákvæða sem eru í þessu frv. Mér skilst að hér hafi verið sett fram spurning um fræðslu til fasteignasala vegna húsbréfaviðskipta. Fræðsla hefur farið fram, fór fram strax í upphafi þegar húsbréfakerfið tók gildi. Fyrir réttu ári síðan var haldið námskeið með fasteignasölum og nýverið hefur einnig verið haldið námskeið með fasteignasölum þegar til framkvæmda komu ákvæðin um að nýbyggingar kæmu inn í húsbréfakerfið. Varðandi þær fyrirspurnir sem hv. þm. Salóme Þorkelsdóttir setti hér fram þá vörðuðu þær almennt stöðu Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna og hvað til þeirra er ætlað á fjárlögum og hvað ríkisstjórnin hyggist fyrir til þess að bæta greiðslustöðu þessara sjóða. Því er til að svara að málefni bæði Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna hafa verið til umfjöllunar hjá ríkisstjórninni. Hafa verið skoðaðar þar ákveðnar leiðir til að bæta greiðslustöðu Byggingarsjóðs ríkisins, til að mynda með tilliti til þeirra ákvæða sem nú eru í lögum um greiðslujöfnun fasteignaviðskipta sem bentu til þess að settu ákveðnar hömlur á ef farið væri út í vaxtabreytingar á þegar teknum lánum þannig að slíkar vaxtabreytingar mundu ekki skila sér í bættri greiðslustöðu sjóðsins heldur einungis leggjast við höfuðstól lánsins og ekki koma til greiðslu fyrr en í lok lánstímans og þar með ekki mynda vaxtabætur. Ríkisstjórnin hefur verið að láta skoða þessa leið og ég hef verið að láta athuga það lögfræðilega hvaða leiðir væru færar ef út í þetta yrði farið. Þær niðurstöður liggja nýverið fyrir og til þingflokkanna hafa verið sendar núna þær leiðir sem mögulegar eru varðandi vaxtabreytingar. Ég hef einnig óskað eftir því að þingflokkarnir tækju afstöðu bæði til vaxtabreytinga og eins þess hvort samstaða gæti tekist um lokun á lánakerfinu frá 1986. Ef ekki væri fallist á lokun af hálfu þingflokkanna var óskað eftir því að þeir tækju þá afstöðu til þess hvernig það lánakerfi skuli starfa áfram og hvernig eigi að fjármagna það. Það koma, eins og þingmenn vita, tvær leiðir til greina til þess að bæta skuldastöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Í fyrsta lagi með ríkisframlagi. Í annan stað með vaxtahækkunum eða vaxtabreytingum en í þriðja lagi væri hægt að fara þá leið að til kæmi bæði ríkisframlag og vaxtabreytingar. Allar þessar leiðir sem hafa verið til athugunar í ríkisstjórninni eru nú til skoðunar hjá þingflokkunum. Í síðustu viku voru lagðir fyrir stjórnarflokkana ákveðnir valkostir í því sambandi og óskað eftir að í þessari viku lægi fyrir afstaða þingflokkanna til þeirra kosta sem uppi eru til að bæta stöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Ég hef ekki haft spurnir af afstöðu þingflokkanna í þessu máli en ég vona að þær geti legið fyrir í þessari viku. Varðandi Byggingarsjóð verkamanna lá það fyrir að ekki væri hægt að ráðast í frekari nýframkvæmdir á næsta ári í félagslegum íbúðum nema til kæmi viðbótarfjármagn inn í Byggingarsjóð verkamanna. Ríkisstjórnin hefur rætt tillögu þar að lútandi að heimilað verði að veita lán til byggingar 500 nýrra félagslegra íbúða á næsta ári sem fjármagnaðar verði með hækkun á ríkisframlagi frá því sem nú er í frv. til fjárlaga. Jafnframt verði heimilað að leita eftir skuldabréfakaupum hjá lífeyrissjóðunum í þessu skyni. Fundir hafa verið haldnir með lífeyrissjóðunum til þess að kanna afstöðu þeirra, hvort þeir væru tilbúnir í að veita frekara fjármagn úr lífeyrissjóðunum umfram skyldukaupin til þessa verkefnis, að heimila framkvæmdir á 500 nýjum félagslegum íbúðum. Viðbrögð þeirra hafa verið jákvæð við þessu og vænti ég að lífeyrissjóðirnir muni koma inn í það mál og að einnig verði á fjárlögum viðbótarfjármagn sem dugi til þess að hægt verði að fjármagna 500 nýjar félagslegar íbúðir á næsta ári. Ég vænti þess að þetta hafi svarað fyrirspurn hv. þm.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) : Virðulegi forseti. Farið hefur verið fram á það af hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldóri Blöndal að fresta eða draga til baka til 3. umr. þriðju brtt. sem flutt er af félmn. Það eru nú þegar komnar fram skýringar og svör við þeim spurningum sem hv. þm. bar fram hér í umræðunni, og slæmt að hann skuli ekki eira í deildinni nógu lengi til að fá þau svör sem óskað er eftir. En þar sem við höfum gert ráðstafanir til þess að hér mæti einn af þeim fulltrúum sem komu fyrir nefndina, Grétar Guðmundsson, til þess að ræða við þingmanninn og skýra þessar tölur nánar, þá er sjálfsagt að verða við því að þessi brtt. bíði 3. umr. Ég vil þó aðeins minna hv. þm. á að það er mjög mikilsvert að þetta frv. fái fljóta og góða afgreiðslu í gegnum deildina. Það er stór hópur fólks sem bíður afgreiðslu þess. Það er líka mikilsvert að ef við höfum efasemdir um það sem við erum að gera hér að við séum þá til staðar til að hlýða á svör við þeim spurningum sem við berum fram. Ég vil líka að það komi fram að í viðræðum við nefndarinnar við formann Félags fasteignasala, Þórólf Halldórsson, að hann óttaðist að það yrði mjög aukið álag á verðbréfamarkaðinum við afgreiðslu þessa frv. Hins vegar kom líka fram í þeirri umræðu að álagið yrði jafnvel enn meira ef frv. yrði ekki afgreitt vegna þess að þær íbúðir sem þarna er um að ræða, þær eignir sem um er að ræða, færu flestar ef ekki allar á sölumarkaðinn og mundu því að öllum líkindum flestar lenda í húsbréfakerfinu. Ég vil aðeins ítreka að beðið er eftir úrlausn og við höfum orðið vör við mjög mikinn þrýsting á að við afgreiðum þetta mál, ljúkum þeirri umræðu sem þegar er hafin og búin að vera í gangi í hv. félmn. Við höfum fengið alla þá til viðræðu sem um var beðið og þá sem um þessi mál fjalla. Ég vil líka, vegna þess að hér er verið að vitna í einstaka menn sem á fundinn komu, láta það koma fram að forstjóri Landsbréfa, Gunnar Helgi Hálfdánarson, sagði það mjög skýrt við nefndina að þetta væri það kerfi sem ætti framtíð fyrir sér og það kerfi sem við mundum í framtíðinni búa við. Vissulega hefðu ýmsir agnúar komið fram en þeir væru ekki stórir og nú væri verið að sníða þá af, reynslan kenndi þeim og smátt og smátt mundi þetta kerfi verða eins og við vildum sjá það. En ég legg mikla áherslu á það, virðulegi forseti, að málið verði afgreitt. Þar sem ég tel líka að hér hafi komið fram svör við þeim spurningum sem fram voru bornar af hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldóri Blöndal, þá vil ég fara fram á það við deildina að við afgreiðum þær brtt. sem hér liggja fyrir.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. félmrh. fyrir þær upplýsingar sem hún gaf hér. Hún lauk ræðu sinni með því að segja að hún vænti þess að hún hefði svarað þeirri fyrirspurn sem ég lagði fyrir hana. En ég verð nú að segja eins og er að mér fannst ekki koma beint svar við því sem ég var að spyrja um því mér finnst það liggja í þeim upplýsingum sem hún gaf hér að það sé engan veginn ljóst hvernig verði staðið að þessu máli. Þetta liggur fyrir, það er beðið afstöðu þingflokkanna, þetta liggur í þingflokkunum --- og þegar talað er um þingflokkana þá er að sjálfsögðu ekki átt við þingflokka stjórnarandstöðunnar heldur stjórnarliðsins --- og hún væntir þess að þetta og hitt verði gert. Ég skil það þá þannig að hennar afstaða til þess hvort hún standi að afgreiðslu fjárlagafrv. sé háð því hvort þessi skilyrði verði uppfyllt sem hún tæpti á í sinni ræðu. Það var þetta væntanlega og ég vænti þess sem kom svo skýrt fram í hennar máli og segir okkur að það er engan veginn ljóst hvernig þessi mál verði til lykta leidd eins og þau standa í dag. En það var eitt atriði sem ég gleymdi að spyrja hæstv. ráðherra beint um og það er niðurlag bréfs húsnæðismálastjórnar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, það er fjórði liðurinn: ,,Samþykkt þessa frv. mun leiða af sér mjög aukið vinnuálag í Húsnæðisstofnun ríkisins, sérstaklega hvað varðar tímafreka úrvinnslu greiðsluerfiðleikalána. Því má gera ráð fyrir þörf stofnunarinnar fyrir fjölgun starfsmanna meðan þau mál ganga yfir.`` Ég vil þá spyrja hæstv. félmrh. að því hvort gert sé ráð fyrir því að fjölga starfsmönnum eða með hvaða móti eigi að leysa þennan vanda starfsmanna stofnunarinnar sem ég veit að eru allir af vilja gerðir að greiða sem best fyrir þeim sem þangað þurfa að leita. En eins og fram kom og ég gat um í minni fyrri ræðu, þá hefur það verið erfiðleikum bundið að sinna þessum störfum eins og þarf, einmitt vegna aukins álags út af húsbréfakerfinu. Ég vil láta þess getið að gefnu tilefni vegna ræðu hv. 4. þm. Suðurl. að ekki vakir fyrir okkur að tefja þetta mál. Við skrifuðum undir nál. án fyrirvara, ég og hv. 14. þm. Reykv., sem skrifuðum undir fyrir hönd Sjálfstfl. og munum ekki á nokkurn hátt tefja fyrir framgangi málsins.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Út af síðustu fyrirspurn hv. þm. um það sem fram kemur í bréfi húsnæðismálastjórnar að þess megi vænta að vinnuálag á stofnunina aukist með samþykkt þessa frv. er því til að svara að ég hygg að það geti orðið tímabundið nokkuð vinnuálag meira en er á stofnuninni, sérstaklega fyrstu vikurnar eftir að þetta frv. verður samþykkt. Eins og fram kom hjá formanni félmn. er það allstór hópur sem bíður eftir að fá úrlausn sinna mála gegnum þau ákvæði frv. sem hér eru til umfjöllunar. Ég geri einnig ráð fyrir því að það taki heldur lengri tíma en nú gegnum þessi hefðbundnu húsbréfaviðskipti að afgreiða einstök greiðsluerfiðleikalán. Þau þurfi meiri og ítarlegri skoðunar við en venjuleg húsbréfaviðskipti. Það má því búast við að vinnuálag verði nokkuð aukið og kannski eitthvað lengri afgreiðslutími á að afgreiða þessi greiðsluerfileikalán en er í gegnum hefðbundin húsbréfaviðskipti. Varðandi fjölgun starfsmanna hefur komið fram ósk frá húsnæðismálastjórn um að stöður sem voru veittar tímabundið eða verkefnaráðið í verði framlengdar eitthvað fram á næsta ár. Ég veit ekki betur en að reynt verði að verða við því til þess að mæta þessu álagi.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin muni leggja fram frv. til stjórnsýslulaga. Ég skipaði því, fljótlega eftir að ríkisstjórnin var mynduð, nefnd til þess að útbúa slíkt frv. Reyndar má rekja þennan undirbúning nokkuð lengra aftur í tímann. Á 109. löggjafarþingi var samþykkt frv. sem ég lagði þá fram sem forsrh. um umboðsmann Alþingis. Því frv. fylgdi frv. til stjórnsýslulaga. Var reyndar af flestum, ekki síst löglærðum mönnum, talið afar nauðsynlegt að þau frv. færu saman. Svo varð þó ekki. Þau urðu aðskilin, frv. um umboðsmann Alþingis var samþykkt eins og hv. alþm. vita en frv. til stjórnsýslulaga náði ekki samþykki. Umboðsmaður Alþingis hefur síðan lagt á það mikla áherslu að frv. til stjórnsýslulaga, sem bæði kveður á um hin ýmsu hugtök í stjórnsýslunni og skilgreinir þær skyldur sem á embættismönnum hvíla, yrði lagt fyrir Alþingi sem fyrst. Ég lagði því þetta frv. fram á síðasta þingi og mælti þá nokkuð ítarlega fyrir því. Það fór þá til nefndar sem sendi það til umsagnar og komu ýmsar umsagnir um þetta frv. sem nefndin hefur síðan tekið til nýrrar meðferðar á milli þinga. Nú eru hér í þessari hv. deild þingmenn sem þekkja þetta mál mjög vel. Ég taldi eðlilegt að leggja málið hér fram í þeirri von að það fái nú skjóta meðferð í gegnum þingið. Og með tilvísun til fyrri framsögu sem ég hef haft um þetta mál og þess sem ég veit að er orðið vel kunnugt hér ætla ég ekki að lýsa einstökum greinum frv. heldur láta nægja stutta framsögu og gera að tillögu minni að þessu frv. til stjórnsýslulaga verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Um þetta frv. má hafa þau sömu inngangsorð og ég hafði áðan og vísa í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að skipa skuli nefnd og leggja fram frv. um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Þessi tvö mál, það sem ég mælti fyrir áðan um stjórnsýsluna og það mál sem ég mæli fyrir nú, eru jafnframt nátengd. Reyndar voru þessi mál bæði í einu frv. sem lagt var fyrir 109. löggjafarþing og fékk þá nokkra meðferð. En síðan, í meðferð þeirrar nefndar sem ég skipaði samkvæmt ákvörðun stjórnarsáttmálans, varð niðurstaðan sú að skilja þessi tvö mál að og hafa frv. um stjórnsýslu sér, en frv. um upplýsingaskyldu stjórnvalda annað mál. Sýndist mér þegar þetta var lagt fyrir mig að það séu mörg rök sem að þessu hníga. Það er ekkert síður mikilvægt að setja lög eða reglur um upplýsingaskylduna en um stjórnsýsluna almennt því satt að segja er hér töluvert mikið á reiki. Þetta frv. kveður ekki á um allt það sem skoða þarf í þessu sambandi en skapar þann ramma sem er nauðsynlegur til þess að stjórnvöld geti síðan með reglugerðum sett nánari ákvæði um upplýsingaskyldu, m.a. aðgang að skjölum o.s.frv. Hér eru hins vegar, sérstaklega í 4. gr., heimildir til að takmarka upplýsingaskylduna. Má segja að það sé hvað mikilvægast í því sem hér er lagt fram þótt margt annað sé einnig mikilvægt, eins og t.d. réttur almennings til þess að fá upplýsingar um eigin mál og að ákveðnum tíma liðnum um önnur. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengri framsögu. Ég vísa til þess sem áður hefur verið um þessi mál rætt hér á hinu háa Alþingi og til þeirrar ítarlegu meðferðar sem þetta mál hefur haft og þá þekkingu sem er hér innan deildarinnar á því. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, sem er á þskj. 258. Flm. auk mín eru hv. þm. Eiður Guðnason, Eyjólfur Konráð Jónsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðmundur Ágústsson, Guðrún J. Halldórsdóttir, Halldór Blöndal, Karl Steinar Guðnason, Margrét Frímannsdóttir, Skúli Alexandersson og Valgerður Sverrisdóttir. Þetta frv. varðar 72. gr. umferðarlaganna, þ.e. að á eftir 1. mgr. 72. gr. komi ný mgr. er orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Barn, 12 ára eða yngra, sem hjólar eða er reitt á reiðhjóli, skal nota hlífðarhjálm.`` Ég held, hæstv. forseti, að ég þurfi ekki að hafa mjög langt mál um þetta frv. Við höfum áður flutt frv. þar sem í voru ákvæði sem varða 1. gr. þessa frv. en það náði ekki fram að ganga. Á síðasta þingi fluttu 13 þingmenn þessarar hv. deildar frv. sem laut að notkun bílbelta í aftursætum bifreiða. Það frv. varð að lögum og tók gildi 1. okt. sl. Það ákvæði sem þetta frv. fjallaði um held ég að allir séu sammála um að sé mjög mikilvægt. Það lýtur að því að koma í veg fyrir alvarleg höfuðslys á börnum sem eru á reiðhjólum, en flest slys barna á reiðhjólum verða á börnunum á aldrinum 5 -- 9 ára. Gerðar hafa verið kannanir á vegum Bindindisfélags ökumanna. Hagvangur gerði slíka könnun í janúar 1990. Í henni kom fram að 90% þeirra sem spurðir voru og tóku afstöðu um lögleiðingu reiðhjólahjálma voru hlynntir þeirri ráðstöfun. Það er staðreynd að ár hvert slasast hundruð hjólreiðamanna hér á landi og í flestum alvarlegum reiðhjólaslysum verður höfuðið fyrir höggi við fall eða árekstur. Þess vegna er þetta talin vera eðlilegasta vörnin, að verja höfuð hjólreiðamannsins eins og kostur er. Á nýafstöðnu slysavarnaþingi, þingi sem Umferðarráð stóð fyrir, flutti Tryggvi Þorsteinsson, læknir á slysadeild Borgarspítalans, fyrirlestur um þessi mál, þ.e. hjólreiðaslys á Stór - Reykjavíkursvæðinu. Þar kom fram að 397 einstaklingar hefðu leitað til slysadeildar. Tryggvi lagði mikla áherslu á reiðhjólahjálmana og fagnaði því ef hægt yrði að lögleiða notkun þeirra. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að hafa lengra mál um þetta frv. Mér finnst það skýra sig sjálft. Það eru það margir flutningsmenn að þessu frv. hér í hv. deild. og við höfum svo oft fjallað um þessi mál að ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja það frekar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Hæstv. forseti. Það getur verið að það sé vegna fákunnáttu minnar í þingsköpum og þinglegri meðferð hér að ég skil ekki þessa meðferð. Fyrir augnabliki síðan fékk hv. 2. þm. Norðurl. e. frestun á umfjöllun þessa máls. Svo líður hálftími og þá er allt í einu leyft að fjalla um þetta mál. Það getur vel verið að það sé af því að ég sé svona undarlega illa að mér um fundarsköp og fundarreglur að þetta skuli vera hægt, en kannski getur hæstv. forseti skýrt hvernig stendur á þessu.

Guðmundur H. Garðarsson : Virðulegur forseti. E.t.v. hef ég beðið um orðið of snemma. Er forseti með einhverja skýringu á því hvers vegna þessi háttur er viðhafður? Ég tek undir það sem hv. 18. þm. Reykv. Guðrún J. Halldórsdóttir sagði. Hér var beðið um frest af hálfu eins hv. þm. sem ekki er núna inni í deildinni. Ef forseti hefur á reiðum höndum einhverjar skýringar eða hann hefur haft samráð við hv. þm. Halldór Blöndal vildi ég gjarnan að fá að heyra þær. Annars hlýt ég að taka undir orð hv. þm. Guðrúnar Halldórsdóttur um að þessu máli verði frestað þar til hv. þm. Halldór Blöndal fær tækifæri til þess að fjalla um það með þeim hætti sem hann óskaði eftir.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) : Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að beðið var um frestun vegna ákvæðis til bráðabirgða sem hér er í brtt. að beiðni hv. 2. þm. Norðurl. e. Það var orðið við óskum hans. Hann hefur fengið skýringar á þeim tölum sem þarna er um að ræða. Hér kom Grétar Guðmundsson, fulltrúi félmrn., og ræddi við hann. Eftir því sem ég best veit, eftir að hafa talað við hv. þm., taldi hann í lagi að hér færi fram 3. umr. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem er á þskj. 259 og er frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Frv. er stutt, aðeins tvær greinar. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér 1. gr. frv. en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 1. mgr. 12. gr. laganna bætist nýr töluliður svohljóðandi: Sala á barnabílstólum, bílpúðum sem festir eru með bílbeltum eða öðrum viðurkenndum öryggisbúnaði fyrir börn í bifreiðum, svo og sala á öryggishjálmum fyrir reiðhjóla- eða vélhjólaakstur.`` Gert er ráð fyrir að þessi lög öðlist gildi 1. júlí 1991. Tilgangur þessa frv. er væntanlega ljós. Hann er sá að stuðla að verðlækkun á öryggisbúnaði fyrir börn í bifreiðum og fyrir þá sem aka um á reiðhjólum og vélhjólum með því að fella niður virðisaukaskatt á þessum búnaði en virðisaukaskatturinn nemur 24,5% eins og kunnugt er. Það er talið sannað að slíkur öryggisbúnaður geti orðið til þess að koma í veg fyrir alvarleg slys, hvort sem um er að ræða börn í bifreiðum, á reiðhjólum eða í vélhjólaakstri. Frv. þetta er flutt samhliða frv. um breyting á umferðarlögunum sem ég hef nú fyrir skömmu mælt fyrir og er flutt af mér ásamt fleiri þingmönnum þessarar hv. deildar. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að ég þurfi ekki að hafa mörg orð um þetta frv. svo ljós er tilgangur þess. Ég held að óhætt sé að segja að öllum sé orðið ljóst að það skiptir miklu máli að koma í veg fyrir slys sem verða í umferðinni vegna þess að börn eru á reiðhjólum, eru ekki bundin í bílbeltum og nota ekki hlífðarhjálma. Því þykir flm. þessa frv. nauðsynlegt að stuðla að verðlækkun á þessum öryggisútbúnaði sem er auðvitað töluverður kostnaður fyrir foreldra, annars vegar það sem snýr að hlífðarhjálmum og hins vegar öryggisbúnaði í bifreiðum. En á bílstólum er jöfnunargjald 5% og virðisaukaskattur 24,5% sem gerir samtals 30,7% álag. Af reiðhjólahjálmum eru engin opinber gjöld önnur en virðisaukaskatturinn en hann er 24,5%. Ég þykist vita að margir þingmenn séu ekki mjög áhugasamir fyrir því að bæta við undanþágurnar frá virðisaukaskattinum og ég get vel tekið undir það. En ég tel að svo margar undanþágur hafi nú þegar verið gerðar að þær sem hér eru lagðar til, sem skipta miklu máli fyrir þá aðila sem það varðar, skipti litlu máli fyrir ríkissjóð því ég tel að ekki geti þarna verið um háar fjárhæðir að ræða sem ríkissjóður hagnast á. Hann mundi hins vegar hagnast á því að lækka kostnað af sjúkrahúsvist eða slysum að því leyti sem sá kostnaður er borinn uppi af því opinbera. Að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Virðulegi forseti. Ég vil koma hér í stólinn til þess að styðja tillögu hv. 6. þm. Reykn. um afnám virðisaukaskatts af þessum öryggistækjum. Það er alveg tvímælalaust að ef afnám virðisaukaskatts af þessum tækjum getur orðið til þess að fækka slysunum mun þjóðin græða miklu meira á því en þær krónur sem kæmu í virðisaukasjóð fyrir þau. Það er ekki bara að við spörum okkur sjúkrahússkostnað og einhvern lækniskostnað, heldur erum við að tala hér um öryggistæki fyrir börnin sem eru framtíð þessarar þjóðar. Ég vil þar af leiðandi styðja þetta eindregið.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um slysavarnaráð sem er á þskj. 260. Samkvæmt 1. gr. frv. er tilgangurinn að stofna slysavarnaráð sem heyrir undir heilbrrh. Samkvæmt 2. gr. er hlutverk slysavarnaráðs: að vera ríkisstjórn, ráðherra, slysavarnanefndum í héruðum og öðrum aðilum til ráðuneytis um allt er lýtur að slysavörnum, að gera tillögur til heilbrigðisyfirvalda um áhersluatriði í slysavörnum á hverjum tíma, að sjá um og stuðla að rannsóknum á orsökum og afleiðingum slysa, að samræma störf þeirra aðila sem vinna að slysavörnum, að fylgjast með nýjungum og reynslu annarra þjóða í slysavörnum, að halda landsþing um slysavarnir annað hvert ár. Heilbrrh. skipar sjö fulltrúa í slysavarnaráð, tilnefnda af eftirtöldum aðilum: landlæknisembættinu, og skal sá vera formaður, læknadeild Háskóla Íslands, dómsmrh., Vinnueftirliti ríkisins, Slysavarnafélagi Íslands, Sambandi íslenskra tryggingafélaga og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Slysavarnaráð skal skipað til fjögurra ára í senn og varamenn skulu skipaðir með sama hætti. Í áætlun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um heilbrigði fyrir alla árið 2000 segir m.a. að átak þurfi að gera gegn slysum, þ.e. að fækka dauðsföllum af þeirra völdum um 25% fyrir árið 2000. Hinn 27. febr. 1987 skipaði þáv. heilbrrh., Ragnhildur Helgadóttir, nefnd um varnir gegn slysum. Flutningsmaður þessa frv. var skipuð formaður nefndarinnar. Aðrir nefndarmenn voru: Gunnar Þór Jónsson, prófessor í slysalækningum, Haraldur Henrýsson, þá forseti Slysavarnafélags Íslands, Ólafur W. Stefánsson, skrifstofustjóri í dómsmálaráðuneyti, Sigrún Gísladóttir skólastjóri og Vilborg Ingólfsdóttir hjúkrunarfræðingur sem jafnframt var ritari nefndarinnar. Í nefndinni urðu menn sammála um að með samstilltu átaki þjóðarinnar væri hægt að gera þetta markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar að veruleika hér á landi. Samstilltu átaki taldi nefndin að best yrði náð með því að höfða til hvers einstaklings í því umhverfi sem hann lifir og hrærist í. Þess vegna séu mestar líkur á að það gerist með því að unnið sé markvisst að slysavörnum í hverju byggðarlagi fyrir sig. Á síðasta þingi var lögfest með breytingu á sveitarstjórnarlögum að verkefni sveitarstjórna séu m.a. að vinna að slysavörnum í sveitarfélaginu. Einnig var gerð breyting á lögum um heilbrigðisþjónustu um að heilsugæslustöðvar skuli einnig hafa það verkefni á sinni verkefnaskrá. Þetta voru tvö frv. sem flm. þessa frv. flutti. Eins og áður sagði urðu þau bæði að lögum. Þannig telur flm. að búið sé að stíga það skref að færa þessi mál heim í héruð þannig að það sé best unnið að þeim á hverjum stað fyrir sig. Síðan þurfi að samræma slysavarnir um landið allt. Þetta hefur margsinnis komið fram í ályktunum frá þingum sem haldin hafa verið um slysavarnamál eða umferðaröryggismál. Ein af þeim tillögum, sem fram komu í nefndinni, var að lögfest yrðu sérstök ákvæði um slysavarnaráð. Þetta hefur stundum verið kallað slysaráð og er kannski matsatriði hvort er betra, en ég hallast heldur að því að það lýsi betur tilgangi frv. að tala um slysavarnaráð. Í upphaflegri útgáfu að íslenskri heilbrigðisáætlun, sem lögð var fram á Alþingi í apríl 1987 af þáv. heilbrrh., Ragnhildi Helgadóttur, var lagt til að lögfest yrði sérstakt slysavarnaráð er fyrst og fremst sinnti störfum fyrir opinbera aðila. Fyrir liggur að núverandi heilbrrh., Guðmundur Bjarnason, hefur ákveðið að stofna slysavarnaráð í samræmi við þær tillögur sem fram hafa komið frá nefndinni um varnir gegn slysum. Þetta frv. er því flutt til að fylgja eftir þeirri ákvörðun þar sem flm. frv. telur eðlilegt að lögfesta skuli slíkt slysavarnaráð, enda í samræmi við markmið íslenskrar heilbrigðisáætlunar. Ég tel að það eigi ekki að vera geðþóttaákvörðun hvers ráðherra fyrir sig hvort slíkt ráð sé skipað heldur skuli þetta vera fest í lögum í eitt skipti fyrir öll. Efnisatriði frv. byggjast á þeim hugmyndum sem fram hafa komið í nefndinni um skipan slysavarnaráðs og verkefni þess og eru í samræmi við hugmyndir hæstv. ráðherra um stofnun slíks slysavarnaráðs. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um þetta frv., hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að því verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Jóhann Einvarðsson : Hæstv. forseti. Hér er flutt athyglisvert mál að ýmsu leyti og skal ég ekki gera lítið úr efnisatriðum þess eða því sem er raunverulega upphafið að þessu, þ.e. samþykkt Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um að reyna að draga um fjórðung úr slysum fyrir næstu aldamót. Það sem kom mér til að standa upp nú er að það er raunverulega dálítið sérkennilegt hvernig að þessu er staðið. Ég þekki ekki forsöguna nema að mjög takmörkuðu leyti og mun þá flm. skýra það fyrir mér betur. Ef ég skil rétt hefur flm. verið formaður nefndar sem var skipuð af fyrrv. heilbrrh. til þess að reyna að fylgja eftir þessari samþykkt Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Sú nefnd hefur skilað áliti til heilbrrh. Ég skil það svo eins og grg. ber með sér. Þar kemur m.a. fram að fyrir liggur að núv. heilbrrh. Guðmundur Bjarnason hefur ákveðið að stofna slysavarnaráð í samræmi við þær tillögur sem fram komu í nefndinni. Nú veit ég ekki hvort flm. er orðinn óþolinmóður eftir þeirri framkvæmd ráðherrans. Ég hygg að það sé venja þegar nefndir skila áliti til ráðherra, starfshópur sem er að vinna fyrir ráðuneytin, þá flytji einstakir nefndarmenn ekki slík frv. nema þeir telji fullreynt að ráðherra ætli ekki að fylgja tillögum nefndarinnar eftir. Ég hef ekki rætt við ráðherrann um þetta og hef því ekki svör við þessu en vil þess vegna spyrja flm. hvort hann telji fullreynt að ráðherrann ætli ekki að stofna þetta slysavarnaráð. Og hins vegar hvort ráðherrann telur kannski að ekki sé þörf á sérstakri lagasetningu um það. En ef það liggur fyrir að ráðherrann ætli sér að stofna ráðið og leggja tillögu þar að lútandi fyrir þingið á næstunni, þá finnst mér það dálítið sérkennileg málsmeðferð að einstakir nefndarmenn, jafnvel formenn nefnda sem eru að vinna fyrir ráðuneytin, grípi þá fram fyrir hendur á ráðherra. Þar með er ég alls ekki að gera lítið úr því málefni sem er verið að ræða um en þetta er dálítið sérkennilegt. Ég hef ekki orðið var við það áður í þingsölum að slíkt sé gert fyrr en menn telja það fullreynt að ráðherrar ætli ekki að fylgja slíkum tillögum.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) : Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 8. þm. Reykn. og fyrirspurnar hans til mín varðandi flutning á þessu máli get ég upplýst það að nefndin sem ég minnist á í frv. hefur ekki skilað neinu áliti til ráðherra af þeirri einföldu ástæðu að hún hefur hætt störfum. Hún var skipuð af fyrrv. hæstv. heilbrrh. og af ýmsum persónulegum ástæðum nefndarmanna hefur hún ekki getað lokið sínum störfum. Flm. þessa frv. þótti því nauðsynlegt að koma þessu máli áfram, sem er mitt brennandi áhugamál. Ég gerði það vitandi að hæstv. heilbrrh. hefur nú þegar skrifað bréf og ákveðið að stofna slíkt ráð, en það liggur ekki fyrir að hann ætli að lögfesta slíkt ráð. Það er einungis það sem ég er að leggja áherslu á, fylgja hans ákvörðun eftir með því að leggja til að slíkt ráð verði lögfest. Það er skýringin á þessu máli. Ég tel mig ekki vera á neinn hátt að taka fram fyrir hendurnar á hæstv. ráðherra. Þetta er áhugamál innan þeirrar nefndar sem ég greindi frá. Ég greindi að vísu ekki frá því að hún hafi ekki getað lokið störfum af þeim ástæðum sem ég tilgreindi en sú er ástæðan, við höfum ekki getað skilað af okkur enda var það ekki þessi ráðherra sem skipaði nefndina á sínum tíma heldur fyrrv. heilbrrh. Ég hafði samráð við núv. heilbrrh. þegar hann tók við og innti hann eftir því hvort við ættum að halda áfram störfum og hann gerði ekki athugasemdir við það. Það voru ýmis atriði sem nefndin taldi mjög brýnt að vinna að strax svo að hún gæti haldið áfram sínum störfum. Þeim málum var ekki hægt að sinna. Ég ætla ekki að fara út í það hér af hvaða ástæðum það var, en þetta er ástæðan. Vænti ég þess að hv. 8. þm. Reykn. hafi fengið svör við þessum athugasemdum sínum.

Jóhann Einvarðsson : Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Reykn., flm. málsins fyrir þessar skýringar. Það kom ekki fram, hvorki í hennar máli né í grg., að nefndin væri hætt störfum, af hvaða ástæðum sem það er nú. En það er greinilegt af hennar orðum að það er ekki vegna þess að núv. ráðherra hafi ákveðið að leggja nefndina niður nema síður sé. Þar að auki var ástæðan fyrir spurningunni hjá mér sú að það segir beinlínis í grg.: ,,Fyrir liggur að núverandi heilbrrh., Guðmundur Bjarnason, hefur ákveðið að stofna slysavarnaráð í samræmi við þær tillögur sem fram hafa komið frá nefndinni.`` Svo nefndin virðist vera búin að senda tillögur til ráðherrans. Hvort hann svo ætlar að fylgja þeim eftir eða ekki skal ég ekki segja um, en þetta var ástæðan fyrir því að ég lagði þessar spurningar fram.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég vil skýra þetta aðeins nánar. Það er rétt að auðvitað liggja fyrir ýmis gögn sem þessi nefnd hefur unnið en hún hefur ekki sent þau formlega. Hins vegar hefur ráðherra aðgang að þessum gögnum vegna þess að einn af starfsmönnum nefndarinnar vinnur í heilbrrn., þ.e. á skrifstofu landlæknis. Landlæknir hefur verið mikill baráttumaður, sem ég gleymdi nú að geta um hér og hefði auðvitað átt að geta um sérstaklega, fyrir því að slíkt slysavarnaráð verði stofnað, ásamt fjölmörgum fleiri aðilum sem láta sig þessi mál miklu varða. Og ég gat um það sérstaklega, enda kemur það fram í grg., að ég flyt þetta frv. til að fylgja eftir þeirri ákvörðun ráðherrans að fara að þeim tillögum sem komu fram í nefndinni og hann hefur undir höndum óformlega. Hann hefur aðgang að þessum gögnum en það liggur ekki fyrir að hann ætli að flytja frv. um að þetta verði lögfest heldur ætlar hann einungis að skipa slíka nefnd sem er auðvitað algerlega á hans valdi. En ég vil tryggja að slíkt ráð, svo ég hafi nú rétt orð yfir það, sé lögfest. Þetta verði ekki bara eitthvað sem er tímabundið við geðþóttaákvörðun eins ráðherra heldur að þetta verði lögfest. Og þess vegna er frv. flutt.