Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Klemens Jónsson) Þetta frv. er borið fram af fjhn. og í samráði við hæstv. fjrh. Það vill nú svo vel til, að engin ástæða er til að hafa langa umræðu um þetta mál nú, því að 1. umr. þess er eiginlega um garð gengin. Hún fór fram, þegar háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) bar fram frv. sitt um algert afnám gengisviðaukans. Þá kom flest það fram, sem máli skiftir. Skal jeg því láta nægja nokkrar athugasemdir. Frv. þetta um 25% gengisviðauka kom fram á þinginu 1924 og var borið fram af þáverandi stjórn, vegna fjárhagslegra örðugleika. Var til ætlast, að þetta yrði einungis bráðabirgðaráðstöfun, og í frv. sjálfu var sú takmörkun, að miða gengisviðaukann við gengi sterlingspunds, þannig, að hann skyldi falla úr gildi, ef sterlingspundið væri skráð fyrir neðan 25 kr. Ef það ákvæði hefði staðið óhaggað, hefði hann gengið úr gildi síðastl. sumar, þegar hin snögga breyting varð á gengi pundsins. En fyrir þetta var girt með breytingu á lögum þessum á síðasta þingi, þegar sett voru föst ákvæði um, að hann skyldi gilda til ársloka 1927. En nú lítur út fyrir, að fjárhagur landsins sje kominn í það horf, að ástæða, sje til að ljetta á þessum gjöldum, sem sett voru sem neyðarúrræði á þeim tímum, sem fjárhagur ríkissjóðs var sem örðugastur. Af þessum ástæðum mun háttv. 2. þm. Reykv. hafa komið fram með frv. sitt um að afnema gengisviðaukann með öllu. En fjhn. hefir ekki sjeð sjer fært að ganga svo langt. Hún vill aðeins færa hann af nauðsynjavörum, en láta hann halda áfram á munaðarvörum, svo sem tóbaki, víni o. fl. Eftir þeim upplýsingum, sem nefndin hefir fengið hjá fjrh., nam tekjuaukning af gengisviðaukanum 412 þús. árið 1925, og mundi því verða um 300 þús. kr., sem ljett yrði af landsmönnum með þessu frv. á þessu ári. Jafnframt hefir nefndin athugað, hvort ekki myndi tækilegt að ganga lengra og afnema gengisviðaukann af sykurtollinum, því að sykurinn er óneitanlega orðinn nauðsynjavara, að minsta kosti í sjávarþorpum, og þessi skattur mun láta nærri að vera um 2 aurar á hvert pund. En hún hefir ekki fundið ástæðu til að taka fasta afstöðu til þess að svo stöddu, því að hún ætlar að taka til athugunar, hvort ekki myndi tiltækilegt að ljetta af einhverjum þeim sköttum, er koma hart niður á sjávarútveginum. En hún hefir enga ákvörðun tekið um það ennþá, því að áður en hún kemur með ákveðnar till. í því máli, vill hún sjá, hver útkoma fjárlaganna verður eftir 2. umr. í Nd., því að það er altaf aðalumræða þeirra og á henni má töluvert byggja. En fyr en sú umræða er um garð gengin, kemur nefndin ekki með neinar breytingar. Sje, jeg svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar og vona, að frv. nái fram að ganga, enda þótt margir kunni að hugsa sem svo, að það hefði getað verið víðtækara.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil aðeins lýsa yfir því, að jeg er frv. þessu samþykkur, eins og hv. form. fjhn. gat um, og óska þess jafnframt, að það fái svo greiðan framgang, að það geti fengið staðfestingu konungs fyrir 1. apríl.

Jón Baldvinsson Jeg vil aðeins leita upplýsinga hjá hv. form. fjhn. (KlJ) um það, hvort fjhn. hafi hugsað sjer að koma með breytingar sínar í sjerstökum lagafrumvörpum eða fella þær inn í frv. þetta. Því að ef breytingin á gengisviðaukanum að því er snertir sykurtollinn kemur ekki fram fyr en 2. umr. fjárlaganna er búin hjer í deildinni, má búast við, að hún komist ekki inn í frv. þetta. En það væri óneitanlega æskilegast, að allar þessar breytingar yrðu samferða út úr þinginu. því að það er dálítið óviðfeldið að vera altaf að peðra þessu út smátt og smátt. Þetta vildi jeg fá upplýst, og eins hvort fjlm. hefir tekið til athugunar frv. það, sem til hennar var vísað nú fyrir skömmu viðvíkjandi þessu máli.

Frsm. (Klemens Jónsson) Jeg get fljótlega svarað fyrirspurnum háttv. 2. þm. Reykv. Hann hefði tæplega þurft að spyrja, því að jeg gat þess, að nefndin ætlaði ekki að taka neinar fastar ákvarðanir þessu viðvíkjandi, fyr en 2. umr. fjárlaganna væri búin hjer í deildinni, en það verður sennilega ekki fyr en um það bil, sent frv. þetta á að ganga í gildi. Þá mæltist hann til, að athugun þessara mála væri hraðað, því að hann taldi óviðfeldið að vera að peðra frumvörpum um þetta út smátt og smátt. En þetta hefir oft komið fyrir áður, og hjer býst jeg við, að koma þurfi að minsta kosti með tvö frv. Þá spurðist hann ennfremur fyrir um það, hvort nefndin hefði athugað frv. hans viðvíkjandi þessu máli. Því var vísað til hennar fyrir helgina og lagt fram á fundi hennar síðastl. mánudag, og er því skamt frá liðið og varla viðbúið, að hún færi að athuga það frumvarp fyr en mörg önnur mál, sem lengur hafa legið hjá henni. Jeg geri nú annars, ekki ráð fyrir, að nefndin eyði miklum tíma til að athuga það, því að hún gengur aldrei inn á, að gengisaukinn verði með öllu feldur niður að þessu sinni. Annars geri jeg ráð fyrir, að þannig megi líta á, að nefndin hafi sýnt afstöðu sína til frv. þessa með frv. því, er hjer liggur fyrir og er til umræðu nú.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil byrja mál mitt með því að þakka háttv.allshn. fyrir alúð þá, sem hún hefir lagt við þetta mál, og jafnframt vil jeg þakka fyrir þau viðurkenningarorð, sem hún hefir látið falla í nál. um það, að málið hafi verið vel undirbúið. Háttv. nefnd hefir nú haft mál þetta alllengi til athugunar. En slíkt er ekki að undra, því að það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu mjög mál þetta er viðkvæmt. Öll skattamál eru viðkvæm, en þó eru útsvarsmálin þeirra viðkvæmust, því að þau snerta svo að segja hvern mann í landinu og koma þar við, sem flestum okkar er sárast, en það er við pyngjuna, eftir efnum og ástæðum. Mjer þykir vænt um að sjá í nál., að háttv.allshn. hefir gengið inn á öll grundvallaratriði frv., og þó að henni finnist sumstaðar ekki nógu langt gengið, en annarsstaðar heldur langt, er það ekki nema eðlilegur skoðanamunur, sem jeg mun taka fult tillit til, og mun við atkvgr. sýna það með atkvæði mínu um brtt. Aftur á móti mun jeg eiga bágt með að ganga inn á þær brtt., sem eru brot á þeim grundvallarreglum, sem frv. er bygt á. Skal jeg þá snúa mjer að þeim brtt.háttv. nefndar, sem hún er sammála um og skal fyrst nefna fyrstu brtt. hennar. Mjer væri þökk á, ef hv. nefnd vildi taka hana aftur til 3. umr., því að mjer virðist hún ekki, með því orðalagi, sem á henni er nú, ná þeim tilgangi, sem henni er ætlað að ná. Þá kem jeg að 2. og 3. brtt. nefndarinnar eða rjettara sagt meiri hluta hennar. Um þær er það að segja, að þær raska að nokkru leyti þeim grundvelli, sent frv. er bygt á, sem sje þeim, að sem allra sjaldnast sje lagt á sama gjaldþegn í fleiri stöðum en einum. Mjer er að sönnu ekki vel við þessa breytingu, en get þó sætt mig við hana, ef v ið þetta verður látið sitja. Hinsvegar get jeg ekki neitað því, að talsverð hætta er á, að meira verði flutt milli 8. og 9. gr. frv., ef þessar brtt. verða samþyktar, og teldi jeg það illa farið, því að þá er hætt við, að raskist mjög þau grundvallaratriði, sent frv. er bygt á, og að vjer lendum þá í sama feninu og nú er, eða svipuðu, um álagning á sama gjaldþegn á fleirum en einum stað. En einmitt þetta hefir þótt verstur og tilfinnanlegastur megingallinn á útsvarslöggjöf vorri, vegna þess, hve óvægilega hefir verið lagt á utansveitargjaldendur. Jeg get vel gengið að c- og d-lið 3. brtt., því að þeir miða að því að draga úr álagningu á utanhreppsmenn. Ástæðan til þess, að jeg fór ekki lengra í frv., var sú, að jeg taldi hæpið, að sama þingið, sem samþykti útsvarslög Reykjavíkur 1924, vildi ganga svo langt, sem frv. gerir ráð fyrir, hvað þá heldur lengra. Fleiri af brtt. nefndarinnar snerta ekki aðalgrundvöll frv., og tel jeg ýmsar þeirra til bóta og get greitt þeim öllum atkvæði. Hv. frsm.allshn. (PO) kveðst í raun og veru vera óánægður með ýmislegt fleira, svo sem með nýmæli frv., að yfirskattanefnd skuli úrskurða kærur í stað sýslunefnda. En hann hefir þó ekki komið fram með brtt. um þetta efni. Jeg get að vísu tekið undir þetta með honum, og lýsti yfir því áður, að jeg mundi ekki hafa ráðið til að breyta þessu, ef ekki hefði verið nauðsyn á því vegna breytingar á niðurjöfnunartíma útsvara, því að úrskurða mun þurfa kærur á árinu eftir að sýslufundur er afstaðinn, en hinsvegar alt of kostnaðarsamt að kalla saman aukasýslufundi út af þessum ástæðum. Þá er brtt. á þskj. 125, frá hv.þm. Borgf. (PO), og um hana verð jeg að segja það, að jeg get ekki felt mig við hana og tel, að ýmsum stöðum, eins og t. d. Siglufirði, væri gerður órjettur með henni. Í sambandi við þetta hlýt jeg að taka það fram, að ástæðan til þess, að reglan um, að ekki megi leggja útsvar á upplagðan afla, ef eigandi er búsettur við sama fjörð eða flóa, var feld burtu úr frv. af því, að hún virtist ekki geta staðist samkvæmt þeim grundvallaratriðum, sem frv. er annars bygt á. Þá kem jeg að brtt.hv.þm. Mýr. (PÞ), á þskj. 127 og 149, en jeg skal lofa hv. deild því að vera ekki eins langorður og hv.flm. í gær. En þó kemst jeg ekki hjá því að ræða þessar brtt. Þær sýna án efa, að höfundur þeirra hefir talsvert um þetta mál hugsað og lagt mikla vinnu í það, og þó eru brtt. hans yfirleitt þannig, að jeg get ekki fylgt þeim. Mjer virðist, að þessum brtt. megi skifta í 2 flokka. Annar flokkurinn á að gefa nákvæmar reglur um, hvernig jafna skal niður, en hinn flokkurinn miðar að því að fella burtu ákvæðin um skiftingu útsvara milli atvinnusveitar og heimilissveitar. Jeg mun tala um þessa flokka hvorn um sig, en fyrst vil jeg þó geta þess, að mjer þykir hv.flm. (PÞ) hafa gert till. sínar ákaflega og óþarflega flóknar, sjerstaklega með því að flytja til greinar frv. Og satt að segja öfunda jeg ekki hæstv. forseta, þegar að atkvæðagreiðslunni kemur og hann á að skera úr um það, hvernig á að bera þessar brtt. undir atkvæði. Hvernig á t. d. með atkvæðagreiðslu að slá því föstu, að 6. gr. verði 4. gr. og 25. gr. verði 22. gr., meðan óvíst er, hvort eftirfarandi brtt. verða samþyktar? Það hefði verið hægt að komast hjá þessu með því að segja bara, að greinatalan breyttist eftir atkvæðagreiðslunni. Nokkrar greinar frv. vill háttv.flm. flytja til í frv., ýmist fram eða aftur, og sje jeg ekki ástæðu til að ræða mikið um það, en get þó ekki talið neina nauðsyn á því, enda mun hætt við ruglingi út af slíku. T. d. vil jeg spyrja hv.flm. að því, hver þörf sje á, að 4. gr. eigi að verða 9. gr. og upphaf 4. kafla. Hún verður því aðeins 9. gr., að ýmsar aðrar brtt. verði samþyktar. Mjer finst því, að hv.flm. ætti að taka allar þessar brtt. aftur og laga þær til 3. umr. Jeg skal t. d. benda honum á það, að veslings 4. kaflinn verður fyrirsagnarlaus. ef 10. brtt. verður samþykt. Að því er mjer skilst, lúta brtt. við 4. gr. að því að gefa nánari reglur um, hvernig eigi að jafna niður „eftir efnum og ástæðum.“ Þessi grein verður mjög hart úti hjá hv.þm., því að það er ekki nóg með það að hann geri við hana 8 brtt., heldur ætlar hann líka að flytja hana úr stað. Mjer skildist á hv.þm. í gær, að hann þættist hafa fundið nýtt niðurjöfnunarkerfi, er kæmi fram í 1. brtt. með öllum, hennar töluliðum og undirliðum, latneskum og grískum bókstöfum. En þetta er alger misskilningur. Hjer er ekki um neitt nýtt kerfi að ræða, heldur eina af ótal mörgum aðferðum til þess að jafna niður útsvörum eftir efnum og ástæðum. Jeg get fullvissað hv.flm. um, að eftir frv., eins og það nú liggur fyrir, er alls ekkert því til fyrirstöðu, að sú aðferð sje viðhöfð, sem gert er ráð fyrir í 1. brtt. B. Það, sem skilur, er því ekki annað en það, að hann vill lögbjóða, að allar niðurjöfnunarnefndir hafi þessa aðferð, en jeg og meiri hl. nefndarinnar viljum, að niðurjöfnunarnefndum sje það í sjálfsvald sett. Jeg verð að segja, að jeg tel mjög varhugavert að setja flóknar reglur um niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum, því að slík niðurjöfnun á að vera bygð á mati, enda er það viðurkent í brtt.hv.þm. Jeg hlýt því að leggja á móti öllum brtt. hans og tel, að þær myndu fremur rugla en skýra. Jeg varð hálfhissa að sjá till. um 10 króna nefskatt á hvern verkfæran mann, og vil því í sambandi benda á, að í kaupstöðum eru ekki gerðar skýrslur um verkfæra menn. Jeg skal geta þess, að 1. brtt. við 4. gr. er meinlaus, en alveg þýðingarlaus og spursmál, hvaða skatt á að leggja til grundvallar. En frádrátturinn verður aldrei svo mikill, að hann skifti neinu máli, enda kemur hann fram við framtal til tekju- og eignarskatts. Annars skal jeg geta þess í sambandi við brtt. við 4. gr., að jeg legg ekki mikið upp úr þeirri grein og var satt að segja í efa um það, hvort hún ætti að standa í frv. 3. brtt. a. er alveg óþörf, sbr. 6. gr. III. b. og c. og 3. brtt. c. er bygð á misskilningi, því að sjerhver maður hlýtur að vera heimilisfastur annaðhvort hjer á landi eða erlendis. Sú upptalning er alveg tæmandi - tertjum non datur. Hitt er annað mál, að ekki er víst, að einhver ákveðinn maður eigi neinstaðar lögheimili. Þá kem jeg að öðrum aðalflokki brtt.hv.þm. Hann er þess efnis að útiloka skiftingu útsvara milli sveita, er hann telur mjög erfiða og þunga í vöfum. Jeg skal viðurkenna, að það er talsvert í þessu og að best væri að geta verið laus við skiftinguna. En benda má þó á það, að t. d. Danir og Norðmenn hafa tekið upp þessa skiftingu í lögum um „den interkommunale Beskatning“. Aðalreglurnar, sem þeir hafa farið eftir, eru teknar upp í þetta frv. Þeir hafa reynt þær í mörg ár og hafa þær gefist vel. Eins held jeg, að hjer muni fara, að þær hljóti að gefast vel hjer líka, þegar stundir líða. Má búast við, að þetta verði þungt í vöfumt í fyrstu og að óánægja komi í ljós, en það er ekkert annað en það, sem venjulegt er í þessum og þvílíkum tilfellum, eins og t. d. þegar tekjuskattsframtalinu var komið á. En það hverfur með tímanum, enda sje jeg ekki, að hjer sje um meiri fyrirhöfn að ræða en í rekistefnu þeirri, sem oft verður milli sveita um viðurkenning á sveitfesti manna. En úr þessum höfuðgalla á núverandi útsvarslöggjöf, að of mikið er lagt á utansveitarmenn, vill háttv.þm. Mýr. bæta með því ákvæði, að ekki megi leggja á þá í heimilissveit að því leyti, sem lagt er á þá í atvinnu- eða dvalarsveit. Jeg álít þetta ákvæði lítilsvirði, og mætti nefna dæmi til að sýna það. Hv. þm. játaði, að það væri einn galli á þessu fyrirkomulagi eins og hann hugsar sjer það, sem sje sá, að ekki yrði hægt að taka tillit til ástæðna manna, sem leggja á á utansveitar. Þetta gerir það að verkum, að tímögulegt er að sýna fram á, hvort utansveitarmönnum sje gert rangt til eða ekki, ef tekið er tillit til efna og ástæðna. Þess vegna held jeg, að eina rjetta reglan sje sú, sem frv. gerir ráð fyrir, að lagt sje sem mest á menn á einum stað og í einu lagi og að tekið sje fult tillit til alls efnahags og ástæðna allra. Jeg held, að 11. brtt., við 16. gr. a., hafi ruglast eitthvað, líklega í prentun, nema svo sje, að meira eigi að fella burt úr gr., og veit jeg ekki, hvort hv.þm. hefir athugað það, því að annars kemur til að standa þarna meiningarlaus greinarpartur. Jeg hlýt að leggja á móti þessum flokki brtt.háttv.þm. Mýr. Þær eru um atriði, sem snerta grundvallaratriði frv. mjög verulega það, að leggja sem sjaldnast annarsstaðar á menn en í heimilissveit þeirra. En þeirri reglu vill hv.þm. gerbreyta. Þá sný jeg mjer að brtt.háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), á þskj. 134. Þær eru ekki margar. Sú fyrsta, er um það, að ef hafa þarf aukaniðurjöfnun, þá komi ekki niðurjöfnun á 80 kr. eða lægra aðalútsvar í kaupstöðum og annarsstaðar ekki á 40 kr. eða lægra útsvar. Út af þessu vil jeg segja það, að ef rjett er jafnað niður aðalútsvari, þá verður hitt ekki rjettlátt, að litlu útsvörin hækki ekki eins og þau stóru. En þessi brtt. hefir eitt til síns ágætis, og það er það, að alloft myndi reynast erfitt að innheimta þessi litlu viðbótarútsvör. En jeg býst við, að ekki yrði að jafnaði búið að greiða aðalútsvarið, þegar aukaniðurjöfnun færi fram, svo að viðbótin gæti komið til með að innheimtast með því, svo að þessi brtt. er ekki á rökum bygð frá því sjónarmiði. 2. brtt. get jeg ekki skilið, nema það sje meining hv.þm. að leggja bæði á eign manns í fjelagi og hann sjálfan eða tvíleggja á hann. En í frv. er það óbundið, hvort niðurjöfnunarnefndirnar vilji heldnr leggja á fjelagið eða manninn, sem hefir tekjur sínar af fjelaginu. En annars þarf ekki að kenna niðurjöfnunarnefndunum að leggja á útsvörin. Jeg vil, að þær sjeu sem óbundnastar í því efni, og þann rjett vil jeg ekki taka frá þeim. 3. brtt. er um það, hvort konur geti skorast undan kosningu. Það er gott, að þessi till. kom fram, til þess að fá nú þegar úr því skorið, hvernig þessi háttv. deild lítur á þetta mál, sem var svo umþráttað í hv.Ed. Í stjfrv. er heimilað, að konur megi skorast undan kosningu, og tel jeg frjálslegast að leyfa þeim það. Þetta snertir að vísu ekki málið, en það er gott að fá atkvgr. í eitt skifti fyrir öll um þetta efni, til þess að hafa hana til hliðsjónar, þar sem annað mál, þessu skylt, kemur bráðum til þesarar hv. deildar, og vona jeg þá, að háttv. deildarmenn verði sjálfum sjer samkvæmir. 3 síðustu brtt. eru allar um sama efni, að úrsurði yfirskattanefndar skuli ekki áfrýjað til atvinnumálaráðuneytisins. Þetta ákvæði var sett af því það var álitin rjettarbót fyrir hlutaðeigendur, þó að hinsvegar sje hjer um að ræða starf, sem ekki ætti að liggja undir atvinnumálaráðuneytið. Þó er í þessu ákvæði fólgin trygging fyrir hlutaðeigendur, að þeir nái rjetti sínum fremur, en hinsvegar er ekki svo mikið starf um að ræða, að erfitt verði að inna það af hendi. En jeg læt það ráðast, hvað hv. deild vill hjer að gera. Fyrir mjer er þetta ekkert „princip“-atriði. Jeg sá hjer í morgun 2 brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (KlJ), og held jeg, að jeg sje þeim samþykkur. Þá eru hjer nokkrar brtt. frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), sem jeg ætla ekki strax að taka afstöðu til. Jeg býst við, að hann tali bráðlega fyrir þeim, og ætla jeg að sjá, hvort hann getur sannfært mig um ágæti þeirra. Ætla jeg því ekki að óreyndu að lengja á móti þeim.

Halldór Stefánsson Jeg læt mjer nægja að tala unt brtt. mínar án þess að fara út í almennar umræður um málið, þótt jeg hafi nokkru tilhneigingu til þess. 1. brtt. mín er við 3. gr. og fer fram á það að niðurlag fyrri málsl. 3. gr. falli burt, að útsvör megi ekki fara fram úr 1/5 af meðaltali þriggja síðustu ára, nema með samþykki sýslunefnda eða atvrh. Það er um þetta ákvæði að segja, að með því eru sveitar- og bæjarstjórnir gerðar ómyndugar um fjárhagsmálefni sín. Jeg býst ekki við, að nokkurn tíma yrði farið fram á, að útsvör hækkuðu meira en um fimtung, nema brýn ástæða væri fyrir hendi. Væri þá þetta ákvæði óþarft, því ekki myndi verða neitað um heimild, þegar svo væri ástatt. En hinsvegar er alveg óviðunandi, að hreppsfjelög og bæjarfjelög sjeu gerð ómyndug. Þetta eru gömul ákvæði, sem ættu ekki að standa lengur. Síðari brtt. við 3. gr. er aðeins afleiðing af hinni. Þá kem jeg að 2. brtt., við 6. gr., þar sem farið er fram á, að niðurlag 1. málsgr. falli burtu, að menn þurfi að hafa verið 3 mánuði eða meira heimilisfastir hjer á landi til þess að verða útsvarsskyldir. Það er m. ö. o. enginn munur gerður á því, hvort hlutaðeigendur hafa haft miklar eða litlar tekjur, rekið eða stundað atvinnu mikla eða litla. Með þessu ákvæði er skapað misrjetti milli þeirra, sem búsettir eru hjer alt árið, og hinna, sem búsettir eru hjer skemur. Sá, sem er búsettur hjer alt árið, er gjaldskyldur fyrir hvern einn tíma - hversu stuttur sem hann er -, sem hann hefir atvinnu.  (Atvrh. MG: Hinn verður að borga erlendis)  . Nei. Við eigum að fá rjett til þess að leggja á menn, þótt þeir hafi verið skemur en 3 mánuði hjer á landi, ef menn aðeins hafa stundað eða rekið svo mikla atvinnu, að taki að leggja á hana lágmarksútsvar. Þetta ákvæði frv. gæti líka valdið misrjetti milli manna, sem aðeins hefði vantað lítið á að hefðu dvalið 3 mánuði, og annara, sem dvalið hefðu fulla 3 mánuði. Sá, sem dvalið hefði tæpa 3 mánuði, gæti hafa haft miklu álagshæfari atvinnu en hinn, sem dvalið hefði 3 mánuði eða lengur. Jeg hefi heyrt það sagt, að þetta ákvæði frv. sje í samræmi við það, sem tíðkast erlendis. Jeg veit ekki, hvort svo er, en jeg álít ekki nauðsynlegt að haga löggjöfinni að þessu leyti eins og aðrar þjóðir. Jeg kann ekki við, að þeir, sem búsettir eru hjer stuttan tíma og hafa álagshæfa gjaldstofna, fái forrjettindi fram yfir hina, sem búsettir eru alt árið. Þetta, sem hjer hefir verið sagt, tekur einnig til 3. brtt., við 6. gr. B. l. um sjómenn, sem stunda hjer atvinnu stuttan tíma. Jeg læt það, sem nú var sagt, gilda um þá brtt. líka. 4. brtt. er afleiðing af 2. og 3. brtt. og frvgr. orðuð upp með tilliti til þess, sem fjelli úr 6. gr., ef 2. og 3. brtt. yrðu samþyktar. Þá er 5. brtt., við 7. gr. frv., um það, að niðurlagsorðin í b.-lið „eða í hlutfalli við dvöl“ falli niður. Hjer lítur út fyrir að tímalengdin ein sje gerð að mælikvarða fyrir útsvarsálagningu. Annarsstaðar í frv. er tiltekið, að efni og ástæður ráði útsvarsálagningn, og annað ekki. Enda á það að vera tæmandi. En hjer virðist vera bætt við einu atriði: tímalengd. Jeg álít næst að skilja þetta svona, og ætla þá með dæmi að sýna, hve þetta ákvæði er varhugavert. Jeg tek tvo menn; annar er búsettur árlangt, en hinn 3 mánuði. Þeir hafa jafnar eignir og tekjur, jafnar ástæður. Þá vil jeg spyrja, hvort leggja ætti 4 sinnum minna á þann, sem var aðeins 3 mánuði að byggja upp jafngóðar ástæður, en hinn, sem var heilt ár að því. Nei. hjer kæmi fram ranglæti gagnvart þeim, sem var 4 sinnum lengur að byggja upp jafngóðar ástæður, í því að verða að bera 4 sinnum meira útsvar. Sje þetta rjett skilið, álít jeg, að þessi orð eigi ekki rjett á sjer. Þetta ákvæði er líka í 8. gr. h., og þess vegna gerði jeg brtt. við þá grein, þar sem hún er orðuð um, svo það fellur niður af sjálfu sjer hjer. Þá kem jeg að hinni brtt. við 8. gr., þar sem jeg legg til, að tryggingarfjelög sem starfa á mörgum stöðum, sjeu útsvarsskyld á hverjum stað hlutfallslega eftir því, hve mikil starfsemi þeirra hefir verið þar. Í frv. er ætlað, að þau beri útsvar aðeins þar, sem aðalumboðsmaður þeirra á heima. Mjer finst, að hver staður eigi að njóta hlutfallslega þess starfs, sem þar er rekið, en aftur á móti engin ástæða til þess að draga útsvarstekjur af starfsemi, sem rekin er víðsvegar um landið, til eins staðar. Jeg hefi sett þessa brtt. undir 8. gr., þótt óvíst sje um röðina á frvgr. og hvernig fer um hinar ýmsu brtt. En vegna þess, að jeg býst við að fylgja þeim brtt., sem ganga svo langt að afnema með öllu skiftingu útsvars, þá hefj jeg sett þessa brtt, undir 8. gr., þótt hún að vísu fjelli betur undir 9. gr. ef skifting útsvara verður látin standa að einhverju eða öllu leyti, en þá mætti laga það til 8. umr. Jeg hefi þá stuttlega drepið á þessar brtt. mínar. Veit jeg ekki, hvort jeg hefi getað gert þær skiljanlegar, eða hvort menn hafa getað sannfærst af máli mínu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal svara strax hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Hann hefir ekki getað sannfært mig um það, að óþarft sje að hafa í frv. ákvæði það, er hann vill nema í burtu, að hreppsnefndir þurfi að fá samþykki sýslunefnda og bæjarstjórnir atvrh. til þess að leggja á viðbótarútsvar, sem nemi 1/5 af aðalútsvari. Þetta er gamalt ákvæði, sem miðar að því að láta æðri stjórnarvöld hafa íhlutunarrjett um fjármál hreppa. Það gerir ekki hreppana ómynduga, enda hafa þeir þá verið það hingað til, þar sem þetta ákvæði er í núgildandi lögum. Mjer finst þetta ákvæði vera frekar til bóta, því að það gefur æðri stjórnarvöldum tækifæri til að grípa fram í, ef óvarlega er farið með fjármál hreppanna. Og svo er þess að gæta, að þar sent hreppsnefndir hafa rjett til að leggja á beina skatta, þá er eðlilegt að setja einhvern hemil á þær, og væri því skemd á frv., ef þetta ákvæði væri felt í burtu. 2., 4. og 5. brtt. eru um menn, sem eru að flytja til landsins eða fara úr landi, og um erlenda menn búsetta hjer á landi. Út af því vil jeg aðeins taka það fram, að ákvæði frv. um þetta eru í samræmi við reglur, sem yfirleitt er fylgt við sveitarútsvarslöggjöf annara þjóða. Í reglum þessum er gengið út frá því, að maður, sem flytur, fái að vera skattlaus á nýja heimilinu part úr ári, af því hann geldur skatt á hinu fyrra heimili árið sem er að líða. Þetta er viðtekin regla. Nú erum við að semja við Dani um skattamálin, og jeg býst við, að þessari reglu verði þá slegið fastri. 4. brtt. er bygð á dálitlum misskilningi. Mjer skildist á hv. 1. þm.N.-M., að hann áliti, að þessi orð: „í hlutfalli við dvöl þar“ ættu við atvinnurekstur, en þau eiga við „eða dvelst hjer á gjaldárinu.“ Þetta getur átt við útlendinga, sem dvelja hjer án þess að stunda atvinnu, t. d. auðuga menn, sem eru hjer sjer til gamans. Eftir brtt.hv. 1. þm.N.-M. sleppa slíkir menn við útsvar, en eftir stjfrv. má leggja á þá útsvar, ef þeir dvelja hjer 1/3 ársins. Hv. þm. blandaði þessu saman við menn, er reka hjer atvinnu, en ef hann lítur á 6. gr. 2. getur hann sjeð, að ekkert tímatakmark er sett, þegar um atvinnurekstur er að ræða. Þá er síðasta brtt., og er það sú, sem helst kemur til mála að samþykkja. Skal jeg ekki gera það að kappsmáli, hvort verður. Þessu gætu þó fylgt ýmsir vafningar í framkvæmd, en í raun og veru er hugsunin í brtt. rjett.

Bernharð Stefánsson Jeg skal ekki tefja tímann lengi, enda tel jeg ekki þörf á að tala mikið um einstakar greinar frv. Aftur á móti hefði jeg ýmislegt að segja um málið alment, en það á ekki við við þessa umræðu. Þó að jeg hafi ýmislegt við frv. að athuga, hefi jeg ekki borið fram neinar brtt., en vel má vera, að jeg geri það við 3. umr. Í nál.allshn. á þskj. 124 eru taldir í 4 liðum helstu gallar, sem nefndin telur vera á núverandi útsvarslöggjöf. Um 1. liðinn er jeg samþykkur nefndinni og viðurkenni, að nauðsyn sje á að fá ein lög um þetta efni fyrir alt, og að frv. fullnægir þessu, tel jeg þess helsta kost, því að þannig er bætt úr ósamræmi, sem verið hefir á þessari lögggjöf. Um hina liðina getur frekar orkað tvímælis, hvort eins mikil þörf er þar á breytingum og haldið hefir verið fram. Í 2. gr. frv. er ákveðið, að reikningsár sveita skuli vera almanaksárið. Jeg drap á þetta atriði við 1. umr. og ljet í ljós það álit, að þó að jeg gæti fallist á, að þetta væri hagkvæmt fyrir hreppa, sem eru kauptún, þá efaði jeg, að það væri heppilegt til sveita. Nefndin hefir nú samt sem áður öll fallist á að halda þessu ákvæði, enda hefði þurft að umsteypa frv. töluvert, ef þessu hefði verið breytt. Jeg verð samt að segja, að hvorki ræður hv.frsm. nje annara hafa sannfært mig um nauðsyn þessa ákvæðis. En jeg kannast við, að hjer er ekki um svo þýðingarmikið atriði að ræða, að ástæða sje til þess að gera veður út af því, og þó að telja verði þetta sveitunum frekar til óþæginda, býst jeg ekki við að af því hljótist nein veruleg vandræði, og mætti því sætta sig við það, ef aðrar rjettarbætur fylgdu, sem gerðu meira en vega móti þessum galla; en jeg er því miður ekki viss um, að þær sjeu til í frv. Nefndin telur einn af göllum núgildandi löggjafar þann, að heimildin til þess að leggja á menn útsvar utan heimilissveitar sje orðin alt of víðtæk. Úr þessu á frumvarpið að bæta, og hefir nefndin fallist á þá stefnu. Jeg get fallist á að takmörkun í þessu efni hafi verið nauðsynleg, en jeg verð að segja, að mjer finst frv. sjálft og tillögur nefndarinnar, einkum meiri hluta hennar, ganga of langt í þessu efni. Sjerstaklega er það athugavert, að það er ekki aðeins dregið úr rjetti atvinnusveitar til útsvara, heldur fylgja þessum litla rjetti, sem atvinnusveitin hefir eftir, mjög mikil óþægindi. Jeg á við skiftingu útsvaranna eftir 9. gr. Jeg held, að af þessari skiftingu leiði óþolandi vafstur og skriffinsku, sem hægt hefði verið að komast hjá. Mjer hefði fundist rjettara, að atvinnusveitin, að svo miklu leyti sem hún hefir rjett til útsvara, legði þau á sjálf. Það hefði átt að færa öll ákvæði 9. gr. undir 8. gr. Mjer finst þetta fyrirkomulag, eins og gert er ráð fyrir því, muni vera nær því óframkvæmanlegt. Hæstv. atvrh. telur þetta fyrirkomulag gott og heldur, að mönnum þyki það betra en hitt, þegar þeir fara að venjast því. Hann segir, að svipað fyrirkomulag muni vera í Danmörku og Noregi. Jeg er því ekki vel kunnugur, en jeg held, að í Noregi sje skattur til sveitarfjelaga lagður á með líku móti og tekju og eignarskattur, það er að segja, ekki með handahófsálagningu, heldur hundraðsgjaldi af tekjum og eignum, og er þá miklu hægara að fást við þetta heldur en hjer, þar sem um niðurjöfnun er að ræða eftir efnum og ástæðum. Þó að þetta gangi sæmilega í Noregi, er ósannað, að það gangi vel hjer, þar sem um öðruvísi niðurjöfnun er að ræða. Að því leyti, sem tillögur hv.þm. Mýr. (PÞ) ganga í þá átt að fella niður þessa skiftingu, þannig, að atvinnusveitin leggi á alt það útsvar, sem henni ber að fá, þá tel jeg þær til bóta og mun greiða þeim atkvæði. Jeg tel það fyrirkomulag ganga skemmra í að skerða rjett atvinnusveitarinnar. Þó þykir mjer lágmarkið sett og hátt. Mjer þætti hæfilegt lágmark 1000 kr., og kem líklega með brtt. í þá átt við 3. umr. Þó að frv. og till. meiri hl. nefndarinnar gangi yfirleitt í þá átt að draga úr rjetti atvinnusveitarinnar til útsvara, hefir einum nefndarmanni þó ekki þótt nógu langt gengið og flutt tillögu um að undanþiggja skip greiðslu af upplögðum afla. Hæstv. atvrh. hefir lagt á móti þessar till. og bent á, að Siglufjörður t. d. yrði hart úti, ef þessi till. næði samþykki. Jeg er hæstv. atvrh. þakklátur fyrir þetta Það er svo um Siglufjörð og aðra staði þar sem líkt er ástatt, að þeir mynu verða mjög hart úti, ef þetta yrði samþykt. Jeg álít því tillöguna hættulega. Af henni mundi leiða svo stórfeldan tekju missi fyrir sum sveitarfjelög, að miklum vandkvæðum yrði bundið að breyta niðurjöfnun útsvara svo, að þær tekjur næðust upp á öðrum sviðum. Undanfarið hefir viðleitnin altaf stefnt að því að auka rjett atvinnusveitar. Tel jeg því ekki rjett að snúa við blaðinu eins greinilega og hjer er gert. Það er síður en svo, að atvinnusveitin eigi engar kröfur á hendur aðkomufólks og atvinnurekstrar utan sveitarmanna, sem þar fer fram. Það má benda á margskonar kostnað, sem leggja verður í og aðkomufólk nýtur engu síður en íbúar sveitarinnar, t. d. vegi, vatnsleiðslu, götulýsingu o. fl. Á Siglufirði bætist einn liður við að mestu leyti vegna aðkomufólks, og hann nokkuð hár. Það er kostnaður við löggæslu. Mjer finst ekki fult samræmi í tillögum þeim, sem hv.þm. Borgf. (PO) hefir gert með samnefndarmönnum sínum um ýmsar gjaldakvaðir, og þessari undanþágutill. sama hv. þingmanns. Hann telur t. d. rjett, að útsvar sje goldið af laxveiði í atvinnusveit. Jeg held þó, að oft megi telja laxveiðina einskonar leik, og varla getur þar verið um mikinn atvinnurekstur að ræða. Mjer finst, að atvinnusveitin ætti ekki að vera rjetthærri gagnvart laxveiði en upplagningu á afla skipa. Þar sem jeg á sjálfur enga brtt. við frv., sje jeg ekki ástæðu til að fara frekar út í það að þessu sinni, en mun leggja fleira til við 8. umr. Það er þessi till.hv.þm. Borgf., sem jeg vil sjerstaklega mótmæla, þar sem hún mundi m. a. koma mjög hart niður á mínu kjördæmi, ef hún yrði samþykt.

Þorleifur Jónsson Jeg á ekki neinar brtt. við frv. að þessu sinni. Vil jeg þó leyfa mjer að gera fáeinar athugasemdir. Mjer finst engum efa bundið, að ýmislegt sje í þessu frv. mjög athugavert. Jeg gæti best trúað, að ekki liðu mörg ár þar til kröfur kæmu um breytingar, ef það yrði samþykt nú eins og það liggur fyrir. Það er sjerstaklega eitt atriði, sem jeg vildi minnast á. Það er þessi skifting útsvaranna milli sveitarfjelaga. Jeg hjó eftir því hjá hæstv. atvrh., að hann sagði, að þetta fyrirkomulag væri þekt á Norðurlöndum og hefði gefist nokkurnveginn vel. Hjer fanst felast í orðunum, að hann væri ekki allskostar ánægður með þetta. Það er líka svo, að þetta fyrirkomulag er óþekt hjer, og þó að það kunni að eiga við í nágrannalöndunum, er óvíst, að það eigi við okkar landshætti. Ef skifta á útsvörunum milli sveita eftir ákvæðum frv., leiðir óhjákvæmilega af því vafstur og skriffinsku og tímatöf fyrir hlutaðeigandi sveitarfjelög, og jeg held, að þetta fyrirkomulag muni fljótt mæta óánægju. Jeg skal nefna þann stað, sem jeg þekki best til, Hornafjörð. Þaðan er haldið úti bátum frá Fáskrúðsfirði, Reyðarfirði, Eskifirði, Norðfirði, Mjóafirði og Seyðisfirði, og jafnvel frá Eyjafirði. Jeg er hræddur um, að það verði tafsamt, þegar farið verður að heimta part úr útsvörum á öllum þessum stöðum. Jeg álít rjett að takmarka, að sveitum sje íþyngt vegna aðkomufólks, og það er gert í þessu frv. En þar sem atvinna er stunduð fleiri mánuði, tel jeg rjett, að sveitarstjórnir hafi leyfi til að leggja á hlutaðeiganda, eins og verið hefir. Hjer er aðalgallinn á frv. Þótt hæstv. atvrh. teldi þetta grundvallaratriði, sem ekki mætti missast, tel jeg, að það eigi að fara. Hinsvegar vil jeg geta þess viðvíkjandj brtt.hv. minni hl. allshn. (PÞ), á þskj. 127, við 8. gr. frv., þar sem talað er um skip, sem leggja afla á land og hvernig ná skuli af þeim útsvari, og er þar sagt, að útsvarsupphæðin megi aldrei hærri vera en sem svari 1% af verði afla, sem lagður hefir verið á land, að jeg tel þarna ekki nógu nákvæmlega til orða tekið og hefi það aðallega að athuga við þetta, að ekki verður sjeð af orðalagi brtt., hvort miða skal við verð aflans óverkaðs - þ. e. blautfisksverðið - eða hvort það á að miða við verð aflans í verkuðum fiski, þegar þetta 1% útsvar er reiknað út. Þetta bið jeg hv. minni hl. að taka til athugunar til næstu umræðu, hvort ekki megi orða þetta ljósar. Þá vil jeg geta þess í sambandi við þetta, að það getur ekki komið til mála, að hægt verði að fallast á brtt.hv.þm. Borgf. á þskj. 125, um að láta slíka báta, sem leggja afla á land og dvelja í veiðistöðvum svo og svo lengi, sleppa alveg við að greiða útsvar. Það var að vísu til í lögum áður, að ekki mætti leggja útsvar á skip eða báta nema sjerstaklega stæði á.

Þetta er hliðstætt því

. Nei, enda var þá ekki um neina stórútgerð að ræða, þegar þetta var sett í lög; þá var ekki til nema smábátaútgerð (róðrarbátar), og var átt við það með þessum ákvæðum. Þá er og þess að gæta, að þeir, sem útgerð stunda í öðrum hjeruðum en þeir eiga heima í, njóta allra þeirra hlunninda, sem þau hjeruð hafa að bjóða, er þeir hafast við í, og auk þess geta þessir aðkomumenn valdið hjeraðsbúum ýmsum óþægindum með þarveru sinni. Jeg get t. d. tekið það fram, þessu til skýringar, að í Hornafirði þýðir nú alls ekki að fara á sjó á róðrarbátum síðan aðkomumenn fóru að stunda þaðan mótorbátafiski, en áður en þeir komu til, var þar góður afli oft og tíðum á róðrarbáta. Á róðrarbátunum stunduðu menn handfæraveiði, en nú þýðir ekki neitt að reyna með handfærum innan um alla línukássuna. Þá geta og þessir aðkomumenn orðið til þess að spilla eða eyðileggja önnur hlunnindi, sem þar eru, t. d. æðarvarð. Bátafjöldinn og alt það ónæði, sem af honum stafar, fælir fuglinn á brott af varpstöðvunum, svo eftirtekjan af varpinu verður minni eða alls engin. Það nær því engri átt að nema alveg úr lögum skyldu þessara manna til að greiða útsvar: jeg verð ákveðið á móti því. Þá er enn eitt atriði, sem jeg vil fara um nokkrum orðum, þ. e., að jeg tel það töluvert óhagkvæmara að fela yfirskattanefndum að skera úr útsvarsþrætum, í stað þess að sýslunefndir geri það framvegis eins og hingað til. Þetta mundi t. d. verða mjög óþægilegt í framkvæmd í Austur-Skaftafellssýslu, ef menn þyrftu að sækja kærumál sín fyrir yfirskattanefndinni, sem þar er í Vestur-Skaftafellssýslu, í stað þess að geta skotið þeim til sýslunefndarinnar í Austur-Skaftafellssýslu. Það getur staðið svona á víðar, þar sem tvær sýslur eru um einn og sama sýslumann, að yfirskattanefndjn sje aðeins á einum stað. Jeg veit heldur ekki til þess, að sýslunefndir hafi farið þannig að ráði sínu í þessu, að það þurfi að taka af þeim það vald, sem þær hafa áður haft í þessum málum. Skattanefndir, sem eiga heima langt í burtu, hljóta að hafa verri aðstöðu að ýmsu leyti að úrskurða sanngjarnlega heldur en sýslunefndir. Þess vegna tel jeg skattanefndirnar miður hæfar til að fjalla um þessi kærumál. Jeg hafði ýmislegt fleira að athuga, bæði við frv. og þær brtt., sem fram hafa komið við það, en af því að jeg á sjálfur enga brtt. og málið sjálft er svo stórt og umfangsmikið, að erfitt er að átta sig á því í skjótu bragði, læt jeg hjer staðar numið að þessu sinni.

Klemens Jónsson Eins og jeg sagði við 1. umr. þessa máls, verð jeg að álíta, að þetta sje afarmerkilegt mál og mjög víðtækt, og tel jeg því rjett, að þingið sýni því alla virðingu og leitist við að ganga vel frá því. Jeg efast heldur ekki um, að hv.allshn. hefir lagt mikið verk í að athuga þetta frv., enda sýna það hinar mörgu brtt., sem hún ber fram við frv., en sjerstaklega bera þó brtt.hv. minni hl. (PÞ) vott um mikla vinnu og athugun. Auk þess eru og komnar fram ýmsar aðrar brtt. frá einstökum þm. Hæstv. atvrh. gat þess í ræðu sinni áðan, að hann öfundaði ekki hæstv. forseta þessarar deildar af því starfi að þurfa að bera allar brtt. upp til atkvæða, og get jeg vel tekið undir það. En væri þá ekki fremur full ástæða til að vorkenna hv.þm., sem þurfa að brjóta til mergjar og greiða atkvæði um allar þessar brtt.? Jeg efast fullkomlega um það, að öllum hv.þm. hafi tekist að átta sig til fulls á þessum sæg af brtt. og brtt. við brtt., og jeg mun ekki undrast mjög, þótt einhverjar misfellur verði á atkvæðagreiðslum.

Það er ekki svo erfitt að átta sig á brtt. á þskj. 124

. Jeg beini því til hv. nefndar að athuga þetta vel, þegar málið kemur aftur úr þessum hreinsunareldi, að þessari umræðu lokinni. Að svo mæltu ætla jeg að snúa mjer að nokkrum þeim brtt., sem hjer liggja fyrir, og minnast fyrst á þær, sem jeg tel til bóta. Þá er fyrst 3. brtt. á þskj. 124, um flutning ýmissa gjaldstofna úr 9. yfir í 8. gr. frv., og verð jeg að telja þessa tilfærslu til verulegra bóta; mun jeg fúslega greiða þessari brtt. atkvæði. Næst er 9. brtt. á sama þskj., um gjalddagana. Þeir skulu samkv. frv. vera tveir, bæði í kaupstöðum og eins til sveita. Þetta síðasta er nýmæli og er til bóta, því að það ljettir undir greiðslunni. Sú sama regla, sem nú gildir um vaxtagreiðslu af útsvörum í Reykjavík, ef ekki eru greidd í tæka tíð, á nú að gilda sömuleiðis í sveitunum. Þetta tel jeg varhugavert og bið nefndina að taka það til yfirvegunar á ný. En þótt frv. verði samþ., vil jeg að hv. nefnd athugi, hvort ekki sje fært að lækka þessar rentur, sem nú eru alt of háar. Þá er brtt. á þskj. 127, aðalbreytingartillagan, sem komið hefir fram við frv. og sem mest hefir. verið rætt um, þ. e. um skifting útsvaranna. Jeg drap á það við 1. umr., að jeg teldi þessa skiftingu mjög varasama. Í sama streng hafa flestir þeir háttv.þm. tekið, sem talað hafa til þessa: telja þeir flestir skiftinguna síður en svo til bóta. Jeg endurtek það, sem jeg sagði um þetta við l.umr., að jeg tel það verði vafalaust erfitt og vafningamikið að koma þessari skiftingu í framkvæmd. Hæstv. atvrh. benti á, að þessari reglu væri fylgt í Noregi og gengi vel þar, og má það vel vera; getur vel verið, að þetta gefist vel hjer líka, þegar fram í sækir, en það er enginn vafi á því, að þessi aðferð er mjög flókin og erfið, og því kæmi mjer ekki á óvart, þó að þyrfti að bæta einum manni við í skrifstofu atvinnumálaráðuneytisins aðeins vegna þessa. Jeg hefði helst viljað vera laus við þessa skiftingu, en brtt.hv.þm. Mýr. er ekki síður flókin, og jeg held því, að öllu þessu athuguðu, að jeg greiði atkv. með skiftingu samkv. frv. til 3. umr., og ef ekki fæst þá annað betra, þá með frv. áfram, því jeg er ekki hræddur við það eins og hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), þó að þurfi að breyta lögunum aftur mjög bráðlega. Þetta ber svo oft við, að maður er orðinn vanur því, að frá ári til árs er ávalt verið að breyta einhverju af lagasmíðum undanfarandi þinga. Jeg álít því enga hættu því samfara að láta reynsluna skera úr um þetta atriði. Þessu næst kem jeg að brtt. á þskj. 134, sem hv. 2. þm. Reykv. ber fram um það, að ekki megi leggja útsvar bæði á fjelag og fjelagamann í einu, vegna eignar hans í fjelaginu o. s. frv. Þessi brtt. á við 6. gr. frv. II,1. Jeg hafði ásett mjer að bera fram brtt. um þetta sama efni, en af því hv. 2. þm. Reykv. hefir orðið fyrri til þessa, hlýt jeg að sjálfsögðu að greiða þessari brtt. atkvæði mitt, því jeg tel þessa brtt. sjálfsagða og mjög til bóta á frv. Enn er brtt. frá sama hv.þm., 1. brtt. á sama þskj., og get jeg ekki aðhyllst hana. Hv. þm. (JBald) vill binda viðbótarútsvar við 80 kr. lágmarksútsvar í kaupstöðum, en við 40 kr. útsvar annarsstaðar. Jeg sje ekki, að ástæða sje til að takmarka þetta þannig eða að vera að grípa fram fyrir hendur niðurjöfnunarnefnda í þessum efnum. Jeg sje ekki, að ástæður sjeu til þess að setja þeim reglur, sem þær sjeu rígbundnar við að fara eftir. Það getur verið, að þetta hefði einhvern rjett á sjer, ef upphæðin hefði verið sett að mun hærri, en ella ekki. Sami hv.þm. (JBald) leggur til að fella niður þau ákvæði frv., að úrskurði yfirskattanefnda megi áfrýja til atvinnumálaráðuneytisins. Hv. 2. þm. Reykv. hefir oftlega sýnt það í orði og æði, á þessu þingi sem öðrum, að hann ber ekki neitt sjerlegt traust til landsstjórna yfirleitt. En jeg verð að segja honum fyrir mig, að eftir minni þekkingu á þessum hlutum vil jeg heldur eiga undir úrskurði stjórnarráðsins en úrskurði niðurjöfnunarnefndar eða yfirskattanefndar. Ef mikið fje er í húfi, treysti jeg betur skrifstofustjórum atvinnumálaráðuneytisins en yfirskattanefnd. Hv. þm. hugði, samkvæmt því, sem fram kom í ræðu hans, að atvinnnmálaráðh. sjálfur mundi fella þessa úrskurði, en jeg hygg, að hann hafi nóg annað og þarfara að fást við en starfa að þessu. Jeg veit ekki til, að ráðherra hafi nokkurntíma lagt hönd á úrskurði í sveitarmálefnum. En jeg hygg, að þetta vantraust hv. 2. þm. Reykv. á stjórnunum stafi af því, að hann sje hræddur um, að úrskurðirnir verði gerðir að pólitískum málum, þ. e., að ráðherrarnir muni hlynna að sínum flokksmönnum, en gera hinum órjett, sem á móti eru. Jeg er ekkert hræddur við þetta; en þó svo færi, að þeir gerðu það, væri það eitt hið besta tilefni til eldhúsdagsárása á stjórnina. Jeg held því fram, að þessu sje betur ráðið samkv. frv. en þó brtt.hv.þm. næði samþykki. Um hitt atriðið, hvort það sje rjett að taka úrskurðarvaldið frá sýslunefndum og fá það í hendur yfirskattanefndum, er jeg í meiri vafa. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) kom með dæmi úr sínu kjördæmi, sem sýndi, að þetta gat verið óheppilegt, en þar sem jeg þekki til, gerir þetta minni mun. Þó er sá kostur við yfirskattanefndirnar, að þær eru skipaðar færri mönnum en sýslunefndir, og skattanefndarmenn eru yfirleitt kunnari högum manna en aðrir.

Þetta er ekki rjett

. Jeg skal ekki segja neitt um, hversu þessu er varið í kjördæmi hv.þm. Barð. og rengi hann því ekki, en jeg miða við þær sýslur, sem jeg hefi þekt. Það veit jeg, og jeg giska á, að fleiri hv.þm. þekki svipuð dæmi, að þessi mál um útsvaraálagningu eru sótt af ákaflega miklu kappi. Það eru dæmi til, að menn hafa kært yfir útsvari til 1 kr. eða 1,50 kr. lækkunar, og hafi þeir ekki fengið áheyrn, hafa þeir óðar skrifað kæru til sýslunefndar, - skrifað álnalöng skjöl út af þessu, og þeir hafa ekki látið þar við sitja, heldur lagt á sig langferðalög til að ná tali af sýslunefndarmönnunum um þetta og til að „agitera“ í þeim, ef hægt væri að bjarga þessari einn krónu, eða kr. 1,50, sem í húfi var. Svona var þetta fyrir liðugum 20 árum. Það eru nokkur atriði í frv., sem hv.allshn. hefir ekki hreyft við, en jeg vildi gjarnan, að henni hefði þóknast að krukka eitthvað í. Jeg tók það fram við 1. umr., að jeg teldi það óviðfeldin ákvæði í frv., að heimilt væri að leggja útsvar á mann fyrir að stunda atvinnu í annari sveit eða hreppi, jafnvel þó hann hefði ekki dvalið þar nema einn dag eða tvo; en jeg get ekki skilið 9. gr. frv. á annan hátt. Tökum til dæmis síldarkaupmann, sem kemur til Siglufjarðar, dvelur þar einn dag og kaupir síld sjer til mikils hagnaðar. Jeg sje ekki betur en á hann megi leggja þar útsvar fyrir þetta. Sama gegnir um 6. gr. frv. B. 2. um útsvarsskyldu erlendra laxveiðileigjenda. Mjer þætti gaman að spyrja hv.þm. Mýr. um þetta, eftir hvaða reglum þeir þar í hans kjördæmi fara í álagningu þessara útsvara. Englendingar koma þangað oftlega til veiða, en oftast aðeins stuttan tíma í senn, og jeg veit ekki hvernig farið er að því að jafna niður „eftir efnum og ástæðum“ útsvarinu á viðkomandi „lávarð“, sem þar var við veiðar eina eða tvær vikur. Þetta er að elta menn alt of langt með útsvarsálagningar og þetta er ekki í samræmi við það, sem segir í nál.allshn. um frv., að meðal mestu galla á núverandi löggjöf sje, að heimildin til að leggja útsvör á menn utan heimilissveitar sje alt of víðtæk. Jeg tek undir þetta með nefndinni, en sjálf fer hún þó alt of langt í því að elta menn með útsvarsálagningum, jafnvel þó ekki sje nema um eins dags atvinnu að ræða. Jeg vil skjóta því til nefndarinnar að athuga þetta. Að síðustu fáein orð um tvær brtt. frá sjálfum mjer, á þskj. 169. Um aðra þeirra þarf ekki að fara mörgum orðum; hún er borin fram til skýringar annari málsgr. í 3. gr. frv., en mjer þykir viðkunnanlegra, að svo skýrt sje að orði kveðið, að ekki leiki vafi á, og hefir hæstv. atvrh. fallist á þessar brtt. báðar. En síðari brtt. er um hækkun útsvara. Ef hækka skal útsvar á manni, sem kært hefir útsvar sitt til lækkunar, má ekki hækka útsvar hans, nema hann hafi verið heyrður fyrst. En þetta er á alt annan veg nú. Hafi t. d. einhver kært útsvar sitt til lækkunar og borið sig saman við einhvern góðan kunningja sinn, sem lægra útsvar hafði eða betri kringumstæður, má kærandinn eiga von á því að fá útsvar sitt hækkað, máske um helming, án þess hann hafi hugmynd um það eða hafi átt kost á að gefa upplýsingar um efnahag sinn. Þetta er afar ósanngjarnt, og brtt. mín miðar til þess, að mönnum skuli tilkynt um þetta áður, ef í ráði er að hækka á þeim útsvar. Hæstv. atvrh. hefir sagt mjer, að svona lagað mál hafi nýlega komið fyrir dómstólana, og að hæstirjettur hafi „statuerað“, að niðurjöfnunarnefndin hafi haft lög að mæla. Við þessu er í rauninni ekkert að segja. Þetta eru þau lög, sem nú gilda. En það eru þessi lög, sem jeg vil breyta. Jeg fjölyrði ekki meira um þetta, en jeg vænti þess, að brtt. mínar verði samþyktar og að frv. verði tekið til rækilegrar athugunar á ný í allshn., þegar það er komið úr 2. umr., því jeg tel þess enga vanþörf.

Pjetur Þórðarson Jeg ætla að byrja á því að beina nokkrum orðum til hv. 2. þm. Rang. (KlJ), ef ske kynni, að hann yfirgæfi sæti sitt áður fundi væri lokið. Viðvíkjandi vorkunnsemi við þingmenn, þegar kemur til að greiða atkvæði um þessar brtt., verð jeg að segja það út af ummælum hv. 2. þm. Rang. og ummælum hæstv. atvrh. um örðugleika fyrir hæstv. forseta, að jeg tel það alt of mikið siðferðilegt hirðuleysi, ef hv.þm. yfirleitt eru ekki færir um að athuga sig um þessar brtt. áður en þær eru bornar upp til atkvæða. Ef þeir eru ekki færir um það, þá eru þeir ekki færir um að gera sjer grein fyrir, hvernig málinu víkur við yfirleitt. Annað atriði, sem jeg vildi beina til hv. 2. þm. Rang., var það, að hann ljet í ljós, að þrátt fyrir það, að honum litist örðugt að ganga að því að greiða atkv. með frv., að því leyti sem það hefir ákvæði um að skifta útsvörum milli sveita, þá mundi hann þó heldur taka þann kost að fylgja þessu ákvæði en að ganga að breytingum mínum um að fella þessi ákvæði niður. Það væri af þeirri ástæðu, að mínar breytingar myndu valda meiri örðugleikum. Það myndi verða flóknara að fara eftir þeim, til þess að rjettlátlega væri skipað þessum málum, heldur en ef skiftingarákvæðin kæmust í kring. Þetta hlýtur að stafa af því, að hv.þm. hefir ekki nægilega sett sig inn í samband minna brtt. við aðalefni frv. Jeg veit, að þetta er ekki sprottið af skilningsleysi hv.þm. nje heldur af því, að hann vilji ekki setja sig inn í samband till. við frv., heldur af því, að hann hafi litið of fljótlega yfir það, hversu nauðsynlegt er að gera það. Þriðja atriðið, sem jeg vildi beina til hv.þm., er það, að hann virtist taka fegins hendi á móti og aðhyllast brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald) um það, að fella niður það ákvæði frv., að ekki megi leggja á sömu eignir og sömu tekjur hjá hlutafjelagi og hluthafa. Þetta finst mjer enn sanna það, að háttv.þm. hafi ekki nægilega sett sig inn í þessi ákvæði. Að lokum vildi jeg mælast til þess, að hann tæki sjer enn tíma til að yfirvega þetta mál. Þetta mál er - eins og hann sjálfur sagði - svo mikils vert, að það mun ekki af veita, að góðir menn sem hann gefi sjer tíma til að athuga það ítarlega, svo menn viti, hvað meint er. Og ef eitthvað er óljóst orðað í mínum till. eða annara, að leggja sinn skerf til þess, að það verði leiðrjett. Að svo mæltu skal jeg snúa mjer að hæstv. atvrh. Eftir að hann hafði farið nokkrum lofsorðum um það, að jeg hefði sett mig inn í málið og jafnvel skilið það til hlítar, þá sneri hann sjer að því að skipa brtt. mínum í þrjá flokka. Þessi skifting hjá honum var að sönnu vel skiljanleg og að mörgu leyti greinileg. En mjer er ekki grunlaust um, að hann hafi sjálfur vitað betur en hann ljet í ljós um það, að það má ekki gera neina skiftingu á þessum brtt. Þær eru í svo nánu sambandi hver við aðra, að ef sú fyrsta er feld, þá álít jeg þar með sjálfsagt að taka hinar hjer um bil allar aftur. Fyrsti flokkurinn, sem hann nefndi, á svo skylt við annan flokk, að þar má ekki á milli sjá; hvorugur má án annars vera.  (Atvrh. MG: Ætlar þm. að taka allar till. aftur. ef ein er feld?)  . Að minsta kosti til 3. umr. Jeg sagði, að mjer væri ekki grunlaust um, að hæstv. atvrh. hefði skilið betur en hann hefði látið í veðri vaka. Því mjer þótti hann verja furðu miklum tíma og mörgum orðum til að gera mikið úr því, að jeg hefði með fyrsta flokknum, sem hann svo nefndi, þóst finna upp eitthvert nýtt kerfi, áður óþekt. Jeg ætla ekki að segja margt um þau mörgu orð hæstv. atvrh. til að sýna, að það hafi löngu áður verið kunnugt um þetta kerfi, sem í fyrsta flokki ræðir um. En jeg skal segja honum það aðeins, að þetta var mjer fullkomlega ljóst, að jeg var ekki að finna upp nýtt kerfi, og jeg þóttist ekki í framsöguræðu minni í gær halda því fram, að jeg hefði fundið upp nýjan mælikvarða, sem öðrum var ókunnugt um. Nei, það er þvert á móti. Þessi fyrsti flokkur, sem hæstv. ráðh. talaði um, er aðeins undirstöðuatriði undir þær meginbreytingar, sem jeg vil gera á frv., að útsvarsskiftingin geti fallið niður. Hafi hæstv. atvrh. ekki skilið þetta, þá þykir mjer nokkur ástæða til að ætla, að aðrir hv. deildarmenn hafi ekki skilið það. Um þessar brtt. mínar, sem hann setti í fyrsta flokk, sagði hæstv. atvrh. það, - sem jeg auðvitað áður vissi -, að hver niðurjöfnunarnefnd gæti tekið sjer hvaða reglur sem væri við niðurjöfnun, þessar eða aðrar. Þetta er mjer ljóst, og jeg veit, að það er búið að framkvæma það fyrir löngu í ýmsum sveitum landsins, og er altaf hægt, hvort sem frv. gengur fram óbreytt að því er snertir skiftingu útsvara. En það var ekki þess vegna, að jeg áleit nauðsynlegt að setja í lögin þessar reglur, að jeg álíti nauðsynlegt að framkvæma þær í hverju sveitarfjelagi. Það gæti líka komið einhver annar mælikvarði í staðinn fyrir þessar reglur. En jeg álít hinsvegar engu spilt, þótt slíkur mælikvarði væri ákveðinn með lögum, að svo miklu leyti sem jeg hefi gert í mínum brtt. Það er sannarlega ekki þröngur mælikvarði, að leggja á eftir efnum og ástæðum. Það er aðeins þetta, að það, sem niðurjöfnunarnefndin er vön að skrifa á bak við eyrað svo að segja, eða geyma á vitundinni, - og þá oftast nær nokkuð óljóst -, það ætlast jeg til, að hún sje skylduð til að ákveða og skrá með tölum. Hún á ekki að ákveða þetta fyr en hún er búin að framkvæma alt, sem tilheyrir því að taka til greina alt hugsanlegt, sem tilheyrir gjaldþolinu. Þetta verður hver niðurjöfnunarnefnd að gera, og hjer er engin breyting á öðru en því, að nú á að ákveða niðurstöðu með skráðum tölum, í staðinn fyrir að hafa þetta óskráð á vitundinni, sem engir aðrir geta áttað sig á. En hjer er ekki neitt nýtt kerfi fyrir því, hvernig eigi að meta gjaldþolið. Þá kem jeg að því, sem hæstv. atvrh. vildi hálfpartinn gera gys að, sem mjer fellur svo sem ekki illa, ef aðalatriðið verður skilið. Hann fór að tala um, að það ætti að hækka og lækka þessa meðalhundraðstölu eftir því, sem hæfa þykir. Hjer kem jeg enn að því, að jeg ætlast ekki til, að settar verði neinar þröngar skorður, sem ekki sje hægt að rýmka eftir því, sem á þarf að halda. Það er aðeins hemill, en ekki fastar skorður, og hver niðurjöfnunarnefnd getur hreyft sig eftir því, sem henni þykir við eiga. Þessi hemill er það, að hún á sjálf að búa til gjaldstiga, sem gildi fyrir hundraðsgjald á útsvörum fyrir eitt ár í senn. Þá var jeg áður búinn að útlista, hvaða atriði það eru í þessum flokki brtt. minna, sem eru undirstöðuatriði fyrir því, að ekki verði lagt hlutfallslega hærra útsvar á nokkurn gjaldanda í annari sveit en hann á heima í heldur en lagt er á gjaldendur í þeirri sveit. Því það er sama hundraðsgjald, sem gengur yfir hann og alla aðra í þeirri sveit. Það er rangt, frá mínu sjónarmiði, að ætlast til annars frekar en að lagt sje sama hundraðsgjald á þá og hina, sem heima eiga í sveitinni. Þar með er rutt úr vegi þeim galla, sem nú þykir áberandi í framkvæmdinni, að það sje lagt hlutfallslega hærra á þessa menn en í heimasveitinni.  (Atvrh. MG: En ástæðurnar, koma þær til greina?)  . Jeg sagði, að það væri ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að ástæður manna annarsstaðar sjeu teknar til greina í þessari sveit. Jeg álít fullkomlega rjettlátt og sanngjarnt, að aðeins sje litið á eignir og tekjur manna þar og að því leyti sem þær koma fram þar. Meira sje ekki sanngjarnt að taka til greina um ástæður hans. Það er einmitt vegna þessarar ástæðu, að allir liðir 9. gr. eru færðir í 8. gr., til þess að fella niður skiftingu. Jeg álít það sanngjarnt, að heimasveitin fái þær tekjur allar sem álögustofn, sem ekki eru gjaldskyldar í atvinnusveitinni. Þannig álít jeg, að með öllu þessu sje alveg fyrirbygt, að það sje lagt á sama gjaldþol hjá einum manni í einni sveit og það sem lagt er á hann í annari sveit, og það er sanngirniskrafan á báða bóga í þessu máli. Jeg vil leyfa mjer að nefna dæmi um skiftingu, ósanngirnina, sem felst í henni. Tveir menn, sinn úr hvorri sveit, t. d. í Mýrasýslu leita sjer atvinnu í Reykjavík og þeir fá 2000 kr. í kaup, en annar er aðeins tæpa 3 mánuði. Hinn maðurinn er rúma 3 mánuði og fær sömu upphæð. Sú sveit, sem á manninn, sem ekki var fulla þrjá mánuði, missir einskis í eftir ákvæðum frv. En hin sveitin verður að líkindum að missa 2/3 af því, sem á þennan mann verður lagt. Þetta er ekki sanngjarnt. Jeg álít miklu sanngjarnara að ákveða, að einungis skuli heimilt að leggja í atvinnusveitinni á það, sem er umfram þessar 2000 kr., en alls ekki á þessar 2 þús. kr. í neinum kringumstæðum. Með því að jeg kemst ekki af með mjög stutta ræðu, en hefi orðsendingu fengið frá hæstv. forseta, hvort ekki sje best að fresta umr., þá fellst jeg á það. Jeg þarf enn ýmislegt að segja, en mjer hættir ekki til að gleyma neinu í þessu máli, þótt jeg geymi það til næsta dags.

fjármálaráðherra (JÞ): Jeg leyfi mjer hjer með að leggja fyrir háttv. deild: 1. Frv. til laga um Landsbanka Íslands. 2. Frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að veita ýms hlunnindi fyrirhuguðum nýjum banka í Reykjavík.