Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. 1. janúar sl. tók gildi breyting á reglugerð nr. 68/1996, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Reglugerðin fól það í sér að læknar fengju ekki greitt sérstaklega fyrir útgáfu læknisvottorða eins og áður hafði verið, það væri hluti af vinnuskyldu þeirra. Sú stefna að koma öllum vottorðagreiðslum í föst laun lækna er út af fyrir sig í lagi. En það hlýtur þó að gerast þannig að laun þeirra taki mið af slíkum breytingum, annars er um að ræða kjaraskerðingu sem ekki lá fyrir við gerð gildandi kjarasamnings. Fráleitt er að hægt sé að taka ákvörðun sem þessa án samráðs eða samninga við lækna. Breytingin sem tók gildi 1. janúar gerði ekki ráð fyrir að kjör heilsugæslulækna yrðu bætt um leið og reglugerðin tók gildi. Þetta hefur eðlilega valdið óánægju meðal þeirra. En ráðuneytið lét ekki staðar numið við þessa breytingu. 22. mars kom önnur breyting á sömu reglugerð þar sem kveðið er á um að þessar breytingar sem gerðar voru varðandi greiðslur fyrir vottorð nái aðeins til þeirra sem starfa í heilsugæslunni. Virðulegi forseti. Þetta eru með öllu óskiljanleg vinnubrögð. Heilsugæslulæknar hafa um langt skeið búið við allt önnur og lakari kjör en aðrir sérfræðingar. Það hefur m.a. leitt til þess að erfitt reynist að fullmanna þær stöður sem eru í heilsugæslunni, þessari mikilvægu þjónustu innan heilbrigðiskerfisins. Í breytingunni, eins og staðið var að henni, felst ákveðin lítilsvirðing við störf þessarar stéttar. Leitað hefur verið álits umboðsmanns Alþingis á þessari nýjustu breytingu, kjaraskerðingu sem aðeins á að ná til þeirra sérfræðinga sem starfa í heilsugæslu en ekki annarra sérfræðinga. Í svörum frá umboðsmanni Alþingis hefur komið fram að hann hafi þegar haft samband við ráðuneytið vegna þessa máls. Virðulegi forseti. Það er ólíðandi að sérfræðingum sem vinna á heilsugæslu sé gert að búa við önnur kjör en aðrir sérfræðingar í heilbrigðisþjónustunni búa við. Það mun veikja heilbrigðisþjónustuna í heild sinni og er ekki sá sparnaður sem vænast er sé horft til framtíðar. Þess vegna hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. þar sem segir: 1. Hversu háum fjárhæðum er áætlað að útgáfa læknisvottorða skili heilsugæslunni eða heilbrigðisstofnunum eftir breytingar á reglugerð nr. 68/1996, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, sem tóku gildi 1. janúar sl.? 2. Hvað er áætlað að tekjur heilsugæslulækna skerðist mikið við þessar breytingar og er ætlunin að bæta þeim tekjuskerðinguna með einhverju móti? 3. Hyggjast heilsugæslulæknar láta af störfum vegna breytinganna? Ef svo er, hve margir hyggjast hætta og hvernig ætlar ráðuneytið að bregðast við því?

Herra forseti. Hv. 3. þm. Suðurl., Margrét Frímannsdóttir, beindi til mín spurningu varðandi útgáfu læknisvottorða og launakjör heilsugæslulækna. Spurt er: ,,Hversu háum fjárhæðum er áætlað að útgáfa læknisvottorða skili heilsugæslunni eða heilbrigðisstofnunum eftir breytingar á reglugerð nr. 68/1996, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, sem tóku gildi 1. janúar sl.?`` Því er til að svara að breytingin 1. janúar hafði ekki í för með sér breytingar á því að gjöld fyrir læknisvottorð rynnu til heilsugæslustöðva, eingöngu var verið að skerpa á þeirri meginreglu að gjöld sem sjúklingar greiða fyrir þjónustu á heilsugæslustöð skuli greiða stöðinni sjálfri. Í ljós hefur komið að gjöld fyrir hluta vottorða hafa ekki í öllum tilvikum runnið til stöðvanna sjálfra heldur hafa þau runnið til heilsugæslulækna. Á liðnu ári bárust ráðuneytinu kvartanir frá einstaklingum og samtökum vegna þess að viðkomandi töldu hækkanir á gjaldskrám lækna fyrir vottorð vera óeðlilegar og voru af hálfu sumra settar fram efasemdir um réttmæti einhliða hækkana umfram það sem almennt gilti um gjald fyrir útgáfu vottorða. Því er ekki fyllilega ljóst hversu hárri fjárhæð útgáfa læknisvottorða mundi skila heilsugæslustöðvum eða heilsustofnunum. Hv. þm. spurði einnig um ætlaða skerðingu á tekjum heilsugæslulækna við þessar breytingar og hvort ætlunin væri að bæta þeim tekjuskerðinguna með einhverju móti. Ekki liggur fyrir hvort um tekjuskerðingu allra lækna verður að ræða. Tekjur vegna tiltekinna vottorða hafa, eins og áður segir, í mörgum tilvikum runnið til heilsugæslulækna og þar af leiðandi ekki verið færðar til tekna í bókhaldi heilsugæslustöðva eða heilbrigðisstofnana. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá júlí 2001, um greiðslur opinberra aðila til lækna á árinu 2000, kemur reyndar fram að heilsugæslulæknar fái engar greiðslur beint frá sjúklingum. Á einstaka stað hafa greiðslur fyrir vottorð þó verið færðar á viðskiptareikning viðkomandi læknis í bókhaldi stofnunar en í þeim tilvikum má ætla að tekjur fyrir vottorð geti verið á bilinu 200--500 þús. kr. á ári. Vegna framangreinds hef ég óskað eftir því við kjaranefnd að hún úrskurði heilsugæslulæknum laun fyrir vinnu við vottorð í þeim tilvikum þar sem úrskurður kjaranefndar frá 3. mars 1998 hefur ekki gert ráð fyrir greiðslum til heilsugæslulæknanna. Kjaranefnd hefur málið til meðferðar og er úrskurður varðandi launaþáttinn ókominn. Hins vegar hefur kjaranefnd fellt þann úrskurð að útgáfa á vottorðum sé hluti af aðalstarfi heilsugæslulækna og þeim sé ekki heimilt að taka sérstaka þóknun fyrir útgáfu vottorða, umfram það sem kjaranefnd úrskurðar. Hv. þm. spyr að síðustu hvort og þá hve margir heilsugæslulæknar hyggist láta af störfum vegna þessara breytinga og hvernig ráðuneytið ætli að bregðast við því. Því er til að svara að ráðuneytinu hefur borist bréf frá samtals 34 læknum þar sem fram kemur að þeir telji að með því ákvæði reglugerðarinnar sem kveður á um að tekjur fyrir vottorð á eyðublöðum Tryggingastofnunar ríkisins skuli renna til stofnunar hafi ráðningarsamningi þeirra verið sagt upp. Það er af og frá að hægt sé að túlka reglugerðarbreytinguna um áramótin sem ígildi uppsagnar, enda hefur heilsugæslulæknum, samtökum þeirra og reyndar Læknafélaginu, verið tilkynnt með beinum og óbeinum hætti að svo sé ekki. Ráðuneytið hefur í þrígang, fyrst með bréfi dagsettu 18. desember 2001, farið þess á leit við kjaranefnd að launakjör heilsugæslulækna verði tekin til endurskoðunar og tekið verði tillit til tekna sem heilsugæslulæknar hafi af útgáfu læknisvottorða. Er þess vænst að úrskurður þar um liggi fyrir fljótlega og gildi frá 1. janúar. Að gefnu tilefni er rétt að undirstrika að að mati lögfræðinga ráðuneytisins var nauðsynlegt að hnykkja á reglum um greiðslur fyrir útgáfu vottorða. Ég vil einnig ítreka það sem ég hef áður sagt um starfskjör heilsugæslulækna, að standi vilji þeirra til að skipa málum með öðrum hætti en með kjarnanefndarúrskurði er ég tilbúinn að leggja þeim lið í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans við þeim spurningum sem ég lagði fram. En eftir að ég lagði fram þessar spurningar til hæstv. ráðherra hér á Alþingi var þessari reglugerð breytt aftur. Áður mátti ætla að hið sama gilti um alla sérfræðinga í öllum greinum varðandi útgáfu vottorða og eitt ætti yfir alla að ganga. En með reglugerð sem birtist í mars fylgdi bréf frá ráðuneytinu. Þar er kynning á þeirri reglugerð og þeirri breytingu sem þar á sér stað. Þar segir að reglugerðin taki til gjaldtöku heilsugæslustöðva fyrir útgáfu læknisvottorða. Þar er um mjög grófa mismunun að ræða sem ég hlaut að minnast á í fyrri ræðu minni og gera aftur að umtalsefni núna þegar eingöngu er um að ræða sérfræðinga sem eru á sviði heilsugæslu sem þessar breytingar eiga að taka til, ekki annarra sérfræðinga. Ég skil það svo af fréttum sem hafa borist að undanförnu ásamt bréfum sem við hv. þm. höfum fengið frá heilsugæslulæknum, að gífurleg óánægja ríki með þá mismunun sem heilsugæslulæknar búa við miðað við aðrar sérfræðingastéttir. Síðast í morgun er í Morgunblaðinu birt ályktun frá stjórn Félags ungra lækna þar sem þeir beina spurningu til hæstv. ráðherra. Þeir segja: ,,Viljum við þess vegna beina þeirri spurningu til heilbriðgis- og tryggingamálaráðherra hvort það sé stefna hans að leggja niður heilsugæslu í landinu í framtíðinni.`` Þessi spurning er fyrst og fremst sett fram vegna þess að starfsumhverfi heilsugæslulækna verður verra og verra og eins er um svo gífurlega mismunun að ræða í samanburði við aðra sérfræðinga. Við erum áður búin að taka til umræðu mikilvægi heilsugæslunnar og þess að efla heilsugæsluna í landinu. Ég tel að þetta hafi ekki verið spor í þá veru.

Herra forseti. Það er alveg rétt að það er óánægja í röðum heilsugæslulækna sem þetta vottorðamál er hluti af en óánægjan er víðtækari en varðandi það mál eingöngu. Óánægjan er líka til komin vegna starfsumhverfis læknanna. Við þá eru gerðir samningar með öðrum hætti en við aðra sérfræðinga. Það er auðvitað þáttur í því sem hv. þm. bætti við spurningu sína, að aðrir sérfræðingar fá laun sín í gegnum aðra samninga heldur en heilsugæslulæknar. Ég hef verið í viðræðum við forustu heilsugæslulæknanna um hvort hægt sé að breyta starfsumhverfi þeirra með einhverjum hætti. Ég hef ekki lokað á það af minni hálfu. Ég vil samt hafa grundvöllinn í því að heilsugæslan sé grunnþjónusta, þjónusta sem veitt er úti í hverfunum og sé, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, aðgengileg fyrir alla og kosti það sama fyrir alla. Ég útiloka hins vegar hvorki að skoða aðferðina við að gera launasamninga við heilsugæslulækna né að skoðað verði við hvaða starfsumhverfi þeir starfa. Þær viðræður standa yfir. Önnur ástæða óánægjunnar eru deilur sem liggja utan við ráðuneytið, þ.e. viðbrögð aðila úti í samfélaginu sem hafa borið upp á lækna lögbrot og sjálftöku. Þau orð eru ekki mín. Það var hefð fyrir þessu fyrirkomulagi og það hafði viðgengist um nokkurra ára skeið. Ég hef hvorki borið upp á læknana lögbrot né sjálftöku í þessum efnum. Ég vil að það komi fram í þessari umræðu.

Herra forseti. Sjaldgæfir sjúkdómar hafa verið skilgreindir sem sjúkdómar sem hrjá færri en fimm af hverjum tíu þúsund. Hætta er á að þarfir einstaklinga sem hafa sjaldgæfa sjúkdóma verði út undan og þeir njóti ekki eins góðrar heilbrigðisþjónustu og aðstoðar í velferðarkerfinu og fólk með algenga sjúkdóma. Þetta er alþekkt staðreynd um allan heim þar sem áhersla er jafnan lögð á rannsóknir og þróun meðferðar sjúkdóma sem hrjá marga. Afleiðingin er skortur á upplýsingum og skortur á samhæfingu fagaðila sem meðhöndla fólk með sjaldgæfa sjúkdóma. Hins vegar er það svo að þegar taldir eru saman þeir sem eru haldnir sjaldgæfum sjúkdómum af ýmsum toga eru þeir nokkuð margir. Mér er ekki ljóst hve stór þessi hópur er hér á landi en í fyrirspurn minni til hæstv. heilbrrh. beini ég sérstaklega sjónum mínum að börnum með sjaldgæfa sjúkdóma og hvernig þörfum þeirra er sinnt. Vegna aukinnar þekkingar á sjúkdómum lifa einstaklingar í dag með sjúkdóma sem hefði þótt ómögulegt að lifa með fyrir nokkrum árum. Þetta eru oft ólæknanlegir sjúkdómar sem hafa veruleg áhrif á líðan og lífsgæði viðkomandi og fjölskyldu hans. Sjúklingurinn þarf oft að dveljast langdvölum og endurtekið á sjúkrahúsum og þarfnast stöðugrar umönnunar og eftirlits. Auk þess lifir hann og fjölskylda hans undir stöðugu álagi þeirrar vitneskju að sjúkdómurinn geti leitt til ótímabærs dauða ef viðeigandi meðferð er ekki beitt. Sjaldgæfir sjúkdómar eru í mörgum tilvikum lítt rannsakaðir og sjaldnast er um eiginlega vísindalega viðurkennda meðferð við sjúkdómnum að ræða. Hverri rannsókn sem birt er og leiðir til aukins skilnings á eðli sjúkdómsins og möguleika á lækningu, frestun eða linun sjúkdómseinkenna, er tekið sem himnasendingu af þeim sem málið varðar. Í raun er það svo í mörgum tilvikum að sjúklingarnir sjálfir eða foreldrarnir, ef um börn er að ræða, verða ekki síður sérfræðingar í sjúkdómi sínum og barna sinna en heilbrigðisstarfsfólk sem er ábyrgt fyrir meðferð þeirra, enda leggja þeir oft mikið á sig til þess að afla upplýsinga um sjúkdóminn hérlendis og erlendis. Víða erlendis hefur verið komið á fót þjónustumiðstöðvum fyrir fólk með sjaldgæfa sjúkdóma. Í Danmörku hefur slík miðstöð starfað í um 12 ár og með góðum árangri. Hún safnar upplýsingum um sjaldgæfa sjúkdóma, um niðurstöður rannsókna og ráðlagðar meðferðir. Þessar upplýsingar eru gerðar aðgengilegar fyrir fagfólk og foreldra. Þjónustumiðstöðin gefur út upplýsingaefni og veitir fólki ráðgjöf og stuðning til að takast á við heilbrigðisvanda sinn eða barna sinna. Hér á landi eru starfandi samtök undir heitinu Einstök börn. Þetta er stuðningsfélag barna með sjaldgæfa, alvarlega sjúkdóma. Þessi samtök hafa um nokkurt skeið barist fyrir stofnun slíkrar þjónustumiðstöðvar, sem er m.a. forsenda samstarfs við aðrar þjóðir á sama vettvangi. Spurning mín til hæstv. heilbrrh. snýr að því hvort ráðherra telur þörf á að setja á laggirnar miðstöð vegna sjaldgæfra sjúkdóma þar sem m.a. fari fram öflun og miðlun upplýsinga sem og samhæfing á meðferð fólks með sjaldgæfa sjúkdóma?

Herra forseti. Hv. 19. þm. Reykv. spyr um heilbrigðisþjónustu fyrir börn með sjaldgæfa sjúkdóma. Skilgreining á því hvað teljast skuli algengur eða sjaldgæfur sjúkdómur er nokkuð á reiki, bæði hjá börnum og fullorðnum. Fer þetta m.a. eftir því hve langt er gengið í flokkun sjúkdómanna í undirflokka þeirra. Formlegar tölur um fjölda barna með sjaldgæfa sjúkdóma eru því ekki til þó að sjúkdómsskráning sé ítarleg hér á landi og miðist við alþjóðlega staðla og flokkunarkerfi. Undirflokkanir algengra sjúkdóma geta leitt til þess að endanleg greining verður sjaldgæf þó sjúkdómurinn teljist það ekki sem slíkur. Þörfum barna með sjaldgæfa jafnt sem algenga sjúkdóma er fyrst og fremst sinnt af Barnaspítala Hringsins á Landspítala og barnadeild Fjórðungssjúkrahússins á Akueyri sem annast hafa þessi börn á þann hátt sem best verður kosið og telja verður fyllilega sambærilegt við það sem gert er meðal nágrannaþjóða. Ég tel ekki forsendur fyrir að setja á laggirnar sérstaka heilbrigðisstofnun vegna sjaldgæfra sjúkdóma hjá börnum en tel að sinna verði þörfum þeirra sem allra best. Ég bind miklar vonir við og hef miklar væntingar til barnadeildanna, ekki síst Barnaspítala Hringsins, um að geta sinnt börnum með þessa sjúkdóma og þeirra nánustu, starfsfólks og annarra sem að þessum sjúkdómum koma af myndarskap, ekki síst eftir að öll aðstaða Barnaspítalans gjörbreytist og batnar við að flytja í nýtt og glæsilegt húsnæði á hausti komanda, væntanlega í nóvember ef áætlanir standast. Ég tel að jafnhliða þeim flutningi þurfi að vinna að því að bæta og breyta þjónustu spítalans. Ég tek hins vegar fram að hún hefur verið mjög góða miðað við aðstæðurnar sem stofnunin hefur búið við til þessa.

Herra forseti. Þótt hæstv. heilbrrh. hafi ekki treyst sér til þess að nefna fjölda þeirra barna sem greind eru með sjaldgæfa sjúkdóma hér á landi eru í samtökunum Einstök börn 89 fjölskyldur með börn sem eru með yfir 60 greinda sjúkdóma. Fjöldi þeirra er því töluverður. Ég vil líka benda á að hugmyndir um þjónustumiðstöð vegna sjaldgæfra sjúkdóma eru í þá veru að hún verði innan Barnaspítalans. Stöðu þeirra sem eru með sjaldgæfa sjúkdóma og aðstandenda þeirra má lýsa á ýmsa vegu. Sjálfir hafa þeir sagt að þeir hafi orðið undir í umræðunni, hafi lítið verið í umræðunni. Ákveðin óvissa um greiningu á sjúkdómi leiðir oft til ómarkvissrar meðferðar. Greining á sjúkdómnum tekur oft langan tíma, sérþekking er ekki til staðar hér á landi og fagfólk og aðstandendur þurfa oft að leggja mikið á sig til að afla réttra upplýsinga. Þetta er ekki sagt til þess að ásaka einn eða neinn, heldur er þetta það sem fólkið upplifir. Tryggingakerfið er oft óvisst um hvernig það eigi að taka á vanda þeirra og oft þegar fólk hefur tekið ákvörðun um að leita til sérfræðinga erlendis vegna sjúkdómsins tekur við óvissa um hvort tryggingakerfið taki þátt í kostnaðinum. Þetta er ofan á annað líkamlegt og andlegt álag vegna umönnunar viðkomandi sjúklings og óvissu um framtíð hans. Í ræðu minni hér á undan ræddi ég um þjónustumiðstöð vegna sjaldgæfra sjúkdóma sem hefur verið rekin í Danmörku sl. 12 ár. Það hefur verið gert árangursmat á þessari þjónustumiðstöð og m.a. komið fram að sjaldgæfir sjúkdómar hafa orðið sýnilegri. Sjaldgæfir sjúkdómar hafa þannig fengið viðurkenningu fyrir sérstöðu sína, sem sjálfstætt viðfangsefni sem krefst sérstakrar athygli og úrlausna. Aðgangur sjúklinga og aðstandenda þeirra að sérhæfðri þekkingu og ráðgjöf hefur aukist verulega og leitt til betri þjónustu. Upplýsingaöflun og upplýsingamiðlun hefur batnað verulega og nýjustu rannsóknir og meðferðir liggja fyrir. Einnig hafa verið gerðar klínískar leiðbeiningar um ákveðinn fjölda sjaldgæfra sjúkdóma. Ljóst er að þetta er það sem við viljum sjá í framtíðinni og ég legg áherslu á að þörfum þessa fólks sé mætt.

Herra forseti. Ég vil taka það fram að að sjálfsögðu viljum við í heilbrrn. fylgjast sem best með í þessum efnum. Við höfum reyndar haft veður af því sem nágrannaþjóðirnar gera í þessu efni. Ég tel að taka verði þessi mál til umræðu og grípa til aðgerða hjá okkur. Ég tel að það sé tækifæri til þess núna, einmitt þegar verið er að gera stórátak í heilbrigðiskerfinu í bættri þjónustu við börn. Það hefur auðvitað í för með sér endurskipulagningu á starfsemi stærstu stofnunarinnar sem vinnur á þessu sviði. Ég tel að þessi þáttur muni vissulega koma þar inn en ég sagði reyndar í svari mínu að ég teldi að þarna ætti Barnaspítalinn að leika lykilhlutverk. Ég endurtek þakkir til fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp því ég tel að þarna þurfi að fylgjast grannt með og finna út hvernig þessum málum verði best fyrir komið.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmrh. um öryggisráðstafanir lögreglunnar í tengslum við fund utanríkisráðherra Atlantshafsbandalagsins sem eins og kunnugt er verður haldinn í Reykjavík 14.--15. maí nk. Spurningarnar eru eftirfarandi: 1. Til hvaða öryggisráðstafana mun lögreglan grípa í tengslum við fund utanríkisráðherra NATO í Reykjavík 14.--15. maí nk.? 2. Hver er heildarkostnaður ríkisins við þær öryggisráðstafanir? 3. Hver er sundurliðaður kostnaður lögreglunnar við tækjakaup í tengslum við fundinn og í hverju felst sá kostnaður? 4. Hefur sérstök sveit óeirðalögreglumanna verið þjálfuð fyrir fundinn? Ef svo er, hvers vegna, hvert er hlutverk hennar og hver er kostnaðurinn við þjálfun og störf slíkrar sveitar? Eftir að þessi fyrirspurn var lögð fyrir á hinu háa Alþingi birtist frétt í Morgunblaðinu --- það var 12. apríl sl. --- þar sem fjallað var um að lögreglumenn hefðu meiðst á námskeiðum sem haldin væru vegna fundarins, það væri sem sagt verið að halda sérstök þjálfunarnámskeið fyrir lögreglumenn vegna NATO-fundarins, og að verið væri að grafast fyrir um orsakir þessara meiðsla. Ég læt þetta fylgja með, herra forseti, þó að þetta sé kannski ekki aðalatriði fyrirspurnarinnar. Hér má þó t.d. lesa að menn ætla að búa sig undir ýmislegt misjafnt á fundinum í maí. Ég les upp úr fréttinni, með leyfi forseta: ,,Tildrög einna meiðslanna voru rakin til þess að lögreglumanni var falið að leika ,,óeirðasegg`` með því að hlaupa á varnarlínu sem félagar hans mynduðu með lögregluskjöldum. Þegar óeirðaseggurinn lenti á varnarlínunni kom hann illa niður á jörðina og mun hafa lent á steinvölu, svo liðband í fæti varð fyrir hnjaski.`` Ég geri mér fulla grein fyrir því, herra forseti, að lögreglan þarf að vera við flestu búin. En mig langar til þess að inna hæstv. dómsmrh. eftir því hvort það sé hreinlega gert ráð fyrir því að óeirðir verði í borginni vegna þessa fundar. Ég leyfi mér að velta því fyrir mér hvort það sé endilega rétta hugarfarið til þess að nálgast þetta viðfangsefni. Ég geri mér grein fyrir því að það þarf að gæta öryggis þeirra fyrirmenna sem hér verða og fylgdarliðs þeirra, en hingað til höfum við reynst tiltölulega friðsöm þjóð og ég sé það ekki alveg blasa við að óeirðir verði vegna fundarins.

Herra forseti. Eðli máls samkvæmt er ekki hægt að gefa fyrirspyrjanda á þessum vettvangi ítarlegar eða nákvæmar upplýsingar um öryggisráðstafanir lögreglu eða annarra í tengslum við utanríkisráðherrafund Atlantshafsbandalagsins í maí næstkomandi, enda er um að ræða upplýsingar sem bundnar eru trúnaði. Ég vil þó upplýsa að dómsmrh. og utanrrh. fólu á síðasta ári ríkislögreglustjóra yfirstjórn löggæsluverkefnisins og hefur ríkislögreglustjóri unnið að undirbúningi öryggisgæslu í samráði við lögregluliðin á suðvesturhorni landsins. Hér er um umfangsmikinn fund að ræða en hátt í 50 ráðherrar og háttsettir embættismenn munu mæta til fundarins frá jafnmörgum ríkjum. Öryggisráðstafnir eru í samræmi við umfang fundarins, en alþjóðlegar reglur sem farið er eftir við slík tækifæri mæla fyrir um að stranglega skuli tryggja öryggi þessara gesta og það dregur ekki úr þeim þrýstingi sem við, sem gestgjafar fundarins, þurfum að mæta að eftir hryðjuverkaárásirnar á Bandaríkin 11. september búum við í breyttum heimi. Öryggisgæsla lögreglu á fundinum mun eðlilega taka mið af þeirri stöðu. Hvað varðar kostnað vegna löggæslu á fundinum er rétt að rifja það upp að á fjárlögum þessa árs eru veittar 50 millj. kr. vegna kostnaðar við öryggisgæsluna á fundinum. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hvort sú fjárveiting er nægjanleg, en vissulega verður reynt að halda kostnaðinum innan þeirra marka. Sundurliðun vegna einstakra kostnaðarliða liggur ekki endanlega fyrir en í grófum dráttum skiptist fjárveitingin í búnaðarkaup og laun fyrir viðbótarvinnuframlag lögreglumanna sem sérstakt álag vegna fundarins skapar, samtals 45 millj. kr., og síðan þjálfun og annan undirbúning vegna fundarins, samtals 5 millj. kr. Til upplýsingar um umfangið í heild sinni er gert ráð fyrir því að þegar mest verður komi 330 lögreglumenn að löggæslu vegna fundarins. Til samanburðar má geta þess að síðast þegar utanríkisráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins var haldinn hér á landi árið 1987 komu 250 lögreglumenn að löggæslunni. Þá mættu til fundarins 16 ríki, en til fundarins nú mæta ráðherrar frá 46 ríkjum Atlantshafsbandalagsins og samstarfsríkja þess. Umfangið nú er því eðlilega mun meira. Hv. fyrirspyrjandi óskar í síðasta lagi eftir upplýsingum um þjálfun lögreglu fyrir fundinn. Mikilvægur þáttur í undirbúningi ríkislögreglustjóra hefur verið að halda þjálfunar- og kennslunámskeið fyrir lögreglumenn og snýr sú þjálfun að öllum atriðum í tengslum við fund af þeirri stærð sem hér um ræðir. Þeir lögreglumenn sem sinna löggæslu á fundinum verða því undir það búnir að sinna öllu því sem upp getur komið í tengslum við fundinn, þar á meðal að takast á við óeirðir ef slíkt kemur upp. Það er mat þeirra sem koma að undirbúningi öryggisgæslu að ekki séu líkur á óeirðum. En í ljósi þess að slíkt er ekki útilokað væri það ábyrgðarleysi ef lögreglan byggi sig ekki undir að slíkt gæti komið upp. Rétt er að taka það fram að öryggisráðstafanir lögreglu miða ekki að því að kveða niður eða torvelda friðsamleg mótmæli. Það er sjálfsagt og eðlilegt í opnu lýðræðisríki þar sem tjáningarfrelsi ríkir að menn geti komið skoðunum sínum á framfæri óhindrað og mun lögreglan eiga góða samvinnu við þá aðila sem hyggjast standa fyrir friðsamlegum mótmælum í tengslum við þennan fund og skapa þeim aðstöðu til þess. Það hefur hins vegar færst í vöxt og það hefur væntanlega ekki farið fram hjá hv. þm. að friðarspillar hafa sótt opinbera fundi um allan heim að undanförnu eingöngu í þeim tilgangi að efna til ofbeldis- og skemmdarverka. Þeim hefur tekist að dyljast á meðal friðsamra mótmælenda og í rauninni misnota sér hin friðsömu mótmæli í þeim tilgangi að koma af stað uppþotum. Það er því ekki síður hlutverk lögreglu að vernda friðsama mótmælendur fyrir slíkum hópum sem einungis hafa það að markmiði að koma af stað uppþotum og beita ofbeldi sem bitnar jafnt á hinum friðsömu mótmælendum og þeim lögreglumönnum sem stilla eiga til friðar.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna hér og nú að mér þótti það furðuleg fífldirfska af íslenskum yfirvöldum að bjóða Ísland fram undir þennan fund NATO í maí í ljósi þeirra atburða sem orðið hafa erlendis vegna þeirra sem hæstv. dómsmrh. kallaði hér friðarspilla og hafa ferðast á milli slíkra samkoma og sett allt á annan endann. Ég sé ekki hvað getur varið okkur hér gegn því að þessi hópur komi. Ég óttast ekki innlenda mótmælendur. Þeir mótmæla venjulega mjög friðsamlega. En ég satt að segja óttast þetta fólk sem gæti komið frá útlöndum. Þegar lögreglan er nú við æfingar farin að leika óeirðaseggi þá er ekki von að vel fari. Þeim er sjálfsagt ýmislegt tamara. En bara þetta atriði að það stendur að stranglega skuli tryggja öryggi hlýtur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svörin. Ég er svolítið undrandi á því að kostnaðurinn við öryggisgæslu vegna fundarins skuli ekki liggja fyrir. Það er tæpur mánuður til fundarins og ég hefði haldið að áætlanir þar um lægju fyrir. Eins og hæstv. dómsmrh. benti á voru ætlaðar til öryggisgæslunnar 50 millj. kr. á fjárlögum yfirstandandi árs, en ekki er víst það það nægi. Herra forseti. Ég vildi gjarnan vita hvort við séum að tala um einhverjar milljónir í viðbót eða jafnvel einhverja tugi milljóna í viðbót því auðvitað er hér verið að ráðstafa skattfé borgaranna til þessarar öryggisgæslu. Ég ætla ekki að gera lítið úr nauðsyn öryggisgæslunnar. Ég leyfði mér hins vegar að benda á hugarfarið sem því fylgir að búast við óeirðum og ef menn, eins og segir í sportinu, búast við hinu versta. Ég hef sjálf orðið vitni að því við friðsamlegar mótmælaaðgerðir erlendis að það var greinilegt að lögreglan átti von á einhverju allt öðru en við sem vorum að mótmæla ætluðum okkur. Þá getur skapast mjög eldfimt ástand og ábyrgð lögreglunnar er vissulega mjög mikil. Einnig geri ég mér grein fyrir því að auðvitað eru aðstæður aðrar eftir 11. september. En mig langar að inna hæstv. dómsmrh. nánar eftir því hvaða alþjóðlegu reglur hún vísar í sem mæla fyrir um öryggisgæsluna á fundi sem þessum.

Herra forseti. Það er rétt að ítreka það sem ég sagði áðan að við erum skuldbundin samkvæmt alþjóðlegum reglum til að sinna öryggisgæslu með ákveðnum hætti og í samræmi við þá stöðu sem er í heiminum hverju sinni. Við getum ekki vikið okkur undan því á neinn hátt. Ég tel sjálfsagt að útvega hv. fyrirspyrjanda nákvæmar upplýsingar um það efni ef hún óskar eftir því. Það verður að hafa í huga að á þessum dögum verða haldnir fimm mismunandi fundir með aðkomu 46 utanríkisráðherra og alþjóðareglur kalla á að við sinnum öryggisgæslu þeirra með ákveðnum hætti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að ekki liggur enn fyrir hvort fjárveiting dugar til í þessum efnum, en það verður svo sannarlega reynt að halda sig innan þeirra marka. Það er ekki verið að koma upp óeirðalögreglusveit eins og hv. þm. ýjar að í spurningu sinni. Hins vegar er rétt að lögreglan er að búa sig undir að takast á við allt sem upp getur komið í tengslum við fund af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir. Þar á meðal eru óeirðir. Líkurnar á því eru hins vegar ekki miklar eins og ég hef einnig vikið að. Það er á okkar ábyrgð að tryggja öryggi þeirra sem sækja þennan fund og þeim skyldum okkar ætlum við ekki að bregðast. Eins og ég vék að þá liggur ekki fyrir endanleg sundurliðun kostnaðar vegna fundarins en búnaðarkaup eru vissulega stór þáttur í þeim kostnaði. Það verður að hafa í huga í því sambandi að í ljósi umfangs fundarins verður lögregla að vera undir það búin að takast á við það ef reynt verður að efna til uppþota. Það er því fullkomlega eðlilegt að búa lögregluna út með viðeigandi hætti þannig að hún geti tekist á við það sem upp getur komið. Búnaður þessi er fyrst og fremst hugsaður til þess að verja lögreglumenn fyrir árásum ofbeldismanna og koma í veg fyrir að lögreglumenn slasist alvarlega. Varðandi athugasemd frá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur þá var hún ágæt. Það er vissulega rétt athugað hjá henni að við þurfum að fylgjast vel með hugsanlegri komu einhverra slíkra aðila hingað til lands sem vilja e.t.v. koma af stað einhverjum uppþotum og óeirðum.

Herra forseti. Fyrirspurnin sem ég ber fram er í framhaldi af fyrirspurn sem var til umræðu hér á undan. Árið 1999 samþykktu Evrópuþingið og Evrópuráðið að setja af stað sérstaka framkvæmdaáætlun til fimm ára um sjaldgæfa sjúkdóma á sviði lýðheilsu. Þátttaka í þessari framkvæmdaáætlun er opin fyrir ESB-ríkin, EFTA-ríkin, þar á meðal Ísland en einnig Möltu og Kýpur. Markmið áætlunarinnar er að tryggja hágæðaheilbrigðisþjónustu fyrir þá sem þjást af sjaldgæfum sjúkdómum með því að auka þekkingu á slíkum sjúkdómum. Þetta yrði m.a. gert með því að setja á laggirnar samræmt evrópskt upplýsinganet um sjaldgæfa sjúkdóma til að auðvelda upplýsingamiðlum um þá milli fagaðila, rannsakenda og þeirra sem slíkir sjúkdómar hafa bein eða óbein áhrif á. Þetta yrði einnig gert með því að hvetja til og styrkja fjölþjóðlegt samstarf milli faghópa og hagsmunahópa sem láta sig sjaldgæfa sjúkdóma varða. Í framkvæmdaáætluninni er litið svo á að sjaldgæfir langvinnir sjúkdómar sem ógna lífi eða hafa verulega fötlun í för með sér kalli á sértækar fjölþjóðlegar aðgerðir til að auka lífslíkur þeirra sem haldnir eru slíkum sjúkdómum svo og til að auka lífsgæði þeirra og efnahagslegar og félagslegar aðstæður. Þessi framkvæmdaáætlun er til fimm ára og henni lýkur á næsta ári. Töluvert fjármagn hefur verið sett í þessa áætlun. Augljóst er að mikilvægt er að tryggja að Ísland hafi aðgang að slíku fjölþjóðlegu upplýsinganeti um sjaldgæfa sjúkdóma þar sem aðgangur að nýjustu upplýsingum á hverjum tíma er tryggður. Við fyrri fyrirspurn mína áðan kom fram í máli mínu að 60--90 börn hér á landi að lágmarki þjáist af sjaldgæfum sjúkdómum. Ég hefði reyndar kosið að fá nákvæmari upplýsingar um það. Þessar upplýsingar hef ég frá samtökunum Einstökum börnum, en ekki er víst að foreldar allra barna sem falla undir þessa skilgreiningu séu í þeim samtökum. Það er einnig óljóst hve margir fullorðnir hér á landi mundu falla undir þá skilgreiningu að vera með sjaldgæfan sjúkdóm. Ég hef lýst stöðu þeirra hér á landi og nauðsyn þess að taka sérstaklega á þeirra málum. Ein leiðin er þátttaka í fjölþjóðlegu samstarfi sem Evrópuráðið og Evrópuþingið hafa hrint af stað. Því varpa ég fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. heilbrrh.: Á hvern hátt hafa íslensk heilbrigðisyfirvöld tekið þátt í fimm ára áætlun Evrópusambandsins vegna sjaldgæfra sjúkdóma?

Herra forseti. Hv. 19. þm. Reykv. spyr á hvaða hátt íslensk heilbrigðisyfirvöld hafi tekið þátt í fimm ára verkáætlun Evrópusambandsins vegna sjaldgæfra sjúkdóma. Íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa tekið þátt í vinnuhópum um lýðheilsu og tekið þátt í verkáætlunum Evrópusambandsins á því sviði undanfarin ár. Hófst þetta í samstarfi við hin EFTA-löndin, þ.e. Liechtenstein og Noreg, og voru verkáætlanirnar á sviði heilsueflingar, krabbameinsvarna, vímuvarna, heilbrigðisgátar og varna gegn alnæmi og fleiri smitsjúkdómum. Evrópusambandið setti síðan á laggirnar þrjár umfangsminni áætlanir, þ.e. um sjaldgæfa sjúkdóma, slysavarnir og sjúkdóma tengda mengunarvörnum. EFTA-löndin hafa tekið þátt í þessum þremur nýju áætlunum frá byrjun árs 2000 en þá þegar hafði verið ákveðið innan Evrópusambandsins að slá öllum þessum átta áætlunum saman í eina til þess að mæta breyttum tímum og gera áætlanirnar markvissari. Það er gert ráð fyrir að ný og töluvert breytt áætlun um lýðheilsu gangi í gildi í byrjun árs 2003. Íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa einbeitt sér að því að fylgjast vel með starfi nefndarinnar þau þrjú ár sem eftir lifðu af áætlununum þegar þátttaka EES-landanna var samþykkt. Hefur sóttvarnalæknir verið fulltrúi heilbrigðisyfirvalda og tengiliður við áætlunina. Tengist það m.a. tilkynningakerfum um sjaldgæfar sýkingar sem tilkynntar eru sameiginlega innan Evrópusambandsins og EFTA-landanna. Þar sem ljóst var að um tímabundna áætlun yrði að ræða sem fljótlega mundi breytast þótti rétt af hálfu íslenskra yfirvalda að fylgjast vel með starfinu án þess að leggja út í verulegan kostnað við þátttöku. Greinargóðar upplýsingar hafa eigi að síður fengist af gangi mála og hefur þátttaka Íslands takmarkast við að fylgjast á þann hátt með starfi nefndarinnar. Þegar ný verkáætlun Evrópusambandsins tekur gildi í byrjun árs 2003 mun Ísland ásamt öðrum EES-löndum taka þátt í því starfi. Herra forseti. Ég vona að þetta hafi svarað spurningum hv. 19. þm. Reykv.

Hæstv. forseti. Mig langaði bara að hér kæmi fram að þessi mál hafa verið til umræðu á vettvangi Norðurlandaráðs. Læknir sem var formaður í Norðurlandanefnd sem reyndar var lögð af við síðustu áramót við skipulagsbreytingar sem urðu á Norðurlandaráði, beitti sér mjög fyrir þessum málum og að í þeim yrði unnið á vegum Norðurlandaráðs, t.d. að stuðningi við félög sjúklinga mjög fámennra hópa. Þetta hlaut mikinn stuðning og fór svo um áramót inn í velferðarnefnd og er unnið þar sjálfsagt áfram. Þó að ég hafi ekki tök á að fylgjast með því nú í dag veit ég að svo er og mér fannst nauðsynlegt að þetta kæmi fram hér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svör hans og hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir þátttökuna í þessari umræðu. Það er alveg ljóst af upptalningu hæstv. heilbrrh. á þeirri vinnu sem Ísland hefur tekið þátt í á vettvangi Evrópuráðsins og Evrópuþingsins varðandi heilbrigðismál, þ.e. lýðheilsu, heilsueflingu, vímuvarnir og alnæmi, að þegar í dag sjáum við árangur af þessu samstarfi milli Evrópuþjóða og Íslands. Þess vegna fagna ég því sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra, að Ísland hefur tekið þátt í vinnu varðandi sjaldgæfa sjúkdóma þó það hafi ekki verið gert með eins nánum hætti og fyrri verkefni. En það segir okkur í raun hvað þetta samstarf er mikilvægt. Ljóst er að Evrópuþjóðirnar hafa lagt mikið á sig á undanförnum árum til að koma til móts við þarfir fólks sem þjáist af sjaldgæfum sjúkdómum og þessi framkvæmdaáætlun sem hefur verið hér til umræðu um sjaldgæfa sjúkdóma er mikilvægt skref og mikilvæg viðurkenning á þörfum þessa fólks sem líður fyrir að vera með þess konar sjúkdóma. Stærstur hlutinn af þessu samstarfi er að setja upp gagnabanka, fjölþjóðlegan gagnabanka, og augljóst er að Íslendingar hafa mikinn hag af þátttöku í því og það mun til lengri tíma spara mikilvæga vinnu sem annars hefði verið unnin frá grunni hér heima. Ég legg því áherslu á hvað þetta er stórkostlegt tækifæri til þess að byggja upp heilbrigðisþjónustu fyrir verulega stóran hóp sem er í hættu. Ég er ekki að segja að hann sé afskiptur, en hann er í verulegri hættu á að vera afskiptur. Í fyrri ræðu minni við fyrri fyrirspurn lagði ég áherslu á að verulegur árangur hefur náðst í Danmörku á síðustu 12 árum í þjónustu við þetta fólk, einmitt með ákveðnum sérstökum aðgerðum í þá veru.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við að bæta. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa vakið athygli á þessum málum í tveimur fyrirspurnum. Ég ítreka að við ætlum okkur að taka þátt í þessum áætlunum og fylgjast vel með og afla okkur þekkingar og sambanda á þessum vettvangi. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að alþjóðlegt samstarf er afar mikilvægt að þessu leyti og það að læra af reynslu annarra. Það er einn grundvöllurinn að okkar heilbrigðisþjónustu og við þurfum að nýta okkur þá möguleika sem gefast á þessu mikilvæga sviði.

Herra forseti. Í svari heilbrrh. í vetur við spurningu minni um hlutdeild sjúklinga í lyfja- og lækniskostnaði kom fram að hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði hefði vaxið um 80% að raunvirði á árunum 1995 til ársins 2000. Í þessu skriflega svari má sjá verulegar breytingar á greiðsluþátttöku sjúklinga, bæði í lágmarks- og hámarksverði á árinu 2000. Lágmarksgreiðslur höfðu rúmlega þrefaldast og hámarksgreiðslan hækkaði um 50% frá árinu 1995 til ársins 2000. Í könnun á vegum BSRB kemur fram að lyfja- og lækniskostnaður hafi aukist um tugi og í sumum tilvikum hundruð prósenta á umliðnum árum. Í nýrri könnun á lyfjaverði sem ASÍ gerði og birt var nýlega kemur fram að hækkun á greiðsluhlutfalli sjúklinga um síðastliðin áramót hafi öll lent á sjúklingum en apótekin ekki tekið neitt af breytingunum á sig. Mesta hækkun á lyfseðilsskyldum lyfjum á höfuðborgarsvæðinu í þeirri könnun var 28,5% og mesta hækkun hjá lífeyrisþegum 387% á tilteknu lyfi. Í lyfjaverðskönnun sem gerð var, sem byggði á samantekt úr könnunum á lyfjaávísunum úr nokkrum apótekum á landinu, komu fram sláandi niðurstöður um gífurlegan lyfjakostnað elli- og örorkulífeyrisþega. Þar koma allt of oft fram dæmi um að öryrkjar og aldraðir greiði hærri fjárhæð úr eigin vasa vegna lyfja en sem svarar meira en mánaðar lífeyrisgreiðslum, eða 75--80.000 kr. á ári. Í þessari úttekt vari líka dæmi um að öryrki greiddi 170.000 sjálfur í lyf á ári en fengi aðeins 58.000 kr. endurgreiddar. Einnig var dæmi um öryrkja sem greiddi tæpar 130.000 kr. í lyf á ári en fékk aðeins 50.000 kr. endurgreiddar. Herra forseti. Það heyrist æ oftar að aldraðir og öryrkjar hafi ekki efni á að leita sér læknisþjónustu eða kaupa lyf. Þetta er auðvitað svartur blettur á velferðarkerfi okkar sem ekki verður við unað. Ég hef leyft mér, herra forseti, að flytja fyrirspurn til hæstv. ráðherra um lyfjakostnað lífeyrisþega, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Hver var meðallyfjakostnaður árin 2000 og 2001 hjá a. ellilífeyrisþegum, b. örorkulífeyrisþegum? Óskað er eftir upplýsingum um allan lyfjakostnað, bæði fyrir lyf sem Tryggingastofnun tekur þátt í að greiða og lyf sem lífeyrisþegar greiða að fullu. 2. Hversu mikinn afslátt fá lífeyrisþegar hjá lyfjaverslunum að meðaltali?``

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. spyr um meðallyfjakostnað ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega árin 2000 og 2001. Umbeðnar upplýsingar er helst að finna í lyfjagagnagrunni Tryggingastofnunar ríkisins. Þar kemur fram skipting lyfjakostnaðar milli Tryggingastofnunar og sjúklinga fyrir árið 2001 og fyrstu þrjá mánuði ársins 2002. Lyfjagagnagrunnurinn hefur að geyma um 80% allra lyfjaafgreiðslna apóteka árið 2001 og 95% afgreiðslna fyrir fyrstu þrjá mánuði ársins 2002. Sambærileg skipting fyrir árið 2000 er því miður ekki í grunninum. Fjöldi afgreiðslna það ár var ekki talinn nægjanlegur og upplýsingar um lyf sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir ekki fyrir voru ekki skráðar í gagnagrunninn fyrr en um mitt ár 2001. Niðurstöðutölur fyrir árið 2001 hafa verið leiðréttar, m.a. með tilliti til þessa. Hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði er ávallt reiknaður miðað við hámarksverð, þar sem Tryggingastofnun hefur ekki upplýsingar um raunverulegt verð lyfja til sjúklinga. Árið 2001 greiddu elli- og örorkulífeyrisþegar 20,6% lyfjakostnaðar. Til samanburðar var hluti einstaklinga án afsláttar 54,2% af lyfjakostnaði sama ár. Hvað fyrstu þrjá mánuði yfirstandandi árs varðar er hluti elli- og örorkulífeyrisþega 20,7% en annarra 55%. Hlutfallsleg skipting lyfjakostnaðar milli Tryggingastofnunar ríkisins og sjúklinga breyttist því lítið milli ársins 2001 og fyrstu þriggja mánaða ársins 2002 þrátt fyrir að greiðsluhluti sjúklings hafi verið hækkaður 1. janúar sl. Skýringuna er að finna í hærra lyfjaverði en á síðari hluta ársins 2001 hækkaði lyfjaverðið vegna gengisfalls krónunnar. Verðhækkunin lendir að stærstum hluta á Tryggingastofnun ríkisins, þar sem sjúklingur er með fast greiðsluþak, óháð verði lyfsins. Ekki er unnt að finna meðallyfjakostnað á ári fyrir einstaka hópa þar sem Tryggingastofnun er ekki heimilt að vinna upplýsingar á kennitölur úr lyfjagagnagrunninum. Lyfjagagnagrunnur Tryggingastofnunar fer sífellt stækkandi. Daglega fara í gegnum lyfjaeftirlitskerfi stofnunarinnar rúmlega 5.000 færslur sem fara í grunninn. Uppbygging grunnsins og tenging apóteka við hann hefur tekið nokkur ár og gengur rekstur kerfisins orðið vel. Til þess að fá tölfræðilegar upplýsingar úr gagnagrunni sem þessum þarf að vinna mikla forvinnu, bæði við flokkun upplýsinga og forritun við staðlaðar fyrirspurnir. Vinna sem þessi er tímafrek og verður að mestu leyti aðeins unnin af sérfræðingum utan Tryggingastofnunar. Til að mynda kostaði það stofnunina 300.000 kr. í aðkeyptri vinnu að nálgast þær upplýsingar sem hér eru birtar. Það þarf vart að ítreka mikilvægi þess fyrir heilbrigðisyfirvöld að fá nánari upplýsingar um lyfjakostnað Tryggingastofnunar ríkisins áður en ákvarðanir eru teknar um breytingar, ekki síður en að hafa möguleika á að meta áhrif breytinganna. Það er þó verulegur galli á þessari gagnasöfnun að ekki hefur fengist leyfi til að dulkóða sömu kennitöluna alltaf eins þannig að hægt sé að fá nánari upplýsingar um lyfjanotkun og kostnað einstakra sjúklingahópa. Næsta skref stofnunarinnar varðandi lyfjagagnagrunninn er að gera hann notandahæfan, þannig að hægt verði að svara fyrirspurnum úr grunninum á skömmum tíma. Hv. þm. spyr einnig hversu mikinn afslátt lífeyrisþegar fá að meðaltali úr lyfjaverslunum. Því er til að svara að slíkur afsláttur, ef einhver er, er alfarið ákvarðaður af lyfjaverslunum sjálfum. Slíkar upplýsingar liggja því ekki fyrir í heilbrrn. Hins vegar hefur komið fram, í könnunum sem birtar hafa verið í fjölmiðlum, að umræddur afsláttur er mjög breytilegur á hverjum tíma og hvergi nærri sá sami á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Ég vona, herra forseti, að þetta, með þeim fyrirvörum sem ég hef haft um upplýsingaöflun, svari að einhverju leyti spurningum hv. þm.

Herra forseti. Hæstv. ráðherrar eru mjög flinkir við að koma sér hjá að svara því sem um er spurt. Það vafðist ekkert fyrir Ólafi Ólafssyni, fyrrverandi landlækni, að skoða þetta mál og fá dæmi úr raunveruleikanum með því að skoða málið í gegnum kannanir á lyfjaávísunum í apótekum í landinu eins og gert var á hans vegum að ég held. Það var á árunum 1998--2000 og fjöldi lyfjaávísana sem var í úrtakinu var tæp 140 þúsund. Út úr þessu má lesa þær sláandi upplýsingar sem ég var að tala um, að algengt er að elli- og örorkulífeyrisþegar þurfi að greiða 75--80 þús. kr. á ári beint úr eigin vasa í lyf, sem samsvarar eins mánaðar lífeyrisgreiðslu. Og dæmi voru um lífeyrisþega sem greiddi sjálfur 130 þús. í lyf á ári. Nú eru þetta dæmi beint úr raunveruleikanum, herra forseti, þannig að ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra beint, fyrst hann getur ekki svarað fyrirspurn minni, um afstöðu hans til þessara talna sem ég nefni sem eru beint úr því lífi sem elli- og örorkulífeyrisþegum er búið. Telur ráðherrann eðlilegt að svo sé nú komið í þjóðfélaginu að margir aldraðir og öryrkjar eigi ekki fyrir læknisþjónustu eða lyfjakaupum? Ég vil spyrja ráðherrann hvort hann telji ekki eðlilegt að endurskoða endurgreiðsluhlutfallið til elli- og örorkulífeyrisþega. Það gengur auðvitað ekki í velferðarþjóðfélagi að svo sé búið um hnútana að sjúklingar geti ekki keypt sér þau nauðsynlegu lyf sem þeir þurfa á að halda og það sé eilíflega verið að hækka þann kostnað á þeim hópum. Þær tölur sem hæstv. ráðherra nefndi segja okkur auðvitað ekki neitt, en þær tölur úr lífi elli- og örorkulífeyrisþega sem þurfa að eyða eins mánaðar lífeyrisgreiðslum í kaup á lyfjum segja okkur sína sögu og eru auðvitað svartur blettur á þjóðfélaginu. Ég spyr ráðherrann um afstöðu hans til þeirra upplýsinga sem fram komu í þeim könnunum sem Ólafur Ólafsson, fyrrverandi landlæknir, beitti sér fyrir.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr mig um afstöðu til einstakra dæma sem fyrirspyrjandi hefur á reiðum höndum. Ég þekki auðvitað ekki hvað liggur þar að baki en ég get svarað því til að mér finnst þetta háar tölur fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Ég undirstrika það að ég tel að fara þurfi yfir lyfjamálin í víðu samhengi, í fyrsta lagi greiðsluþátttökuna en hún var færð upp til verðlags um síðustu áramót eins og umræða hefur verið um hér í Alþingi. Í öðru lagi verðmyndun og notkun lyfja, ekki er síður ástæða til að fara yfir þau mál og við höfum verið að vinna að þeim málum í ráðuneytinu að undanförnu hvernig sú verðmyndun er. Við höfum verið að skoða m.a. álagningu á lyf og ég varð var við það í fréttum að starfsmenn lyfjaverslana töldu að ef álagningin lækkaði þá mundi það bitna á afslætti til sjúklinga. Þetta er því vandmeðfarið. En ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að auðvitað er full þörf á því að hafa gætur á hvað aldraðir og öryrkjar fara með í lyfjakostnað og við þurfum að bæta upplýsingakerfi okkar í því efni og ég er ekkert að rengja upplýsingar frá háttvirtum fyrrverandi landlækni, þeim ágæta manni, en við þurfum eigi að síður að bæta upplýsinganet okkar.

Herra forseti. Það er þó nokkuð fjallað um agamál í dag þegar skólamál koma til umfjöllunar. Taldar eru fram ýmsar ástæður fyrir því að agavandamál þykja meiri í dag en einatt áður. Eitt af því sem kann að valda er það að nemendur heyra einfaldlega ekki það sem þeir þurfa til þess að geta nýtt sér það sem fram fer. Það er alveg ljóst að ef nemendur ekki heyra þá eru þeir heldur ekki með, taka ekki við fyrirmælum og eru þar af leiðandi hugsanlega reiðubúnari til þess að vera við eitthvað annað en það sem ætlast er til. Erlendar rannsóknir hafa verið gerðar sem sýna að þegar hlustunargeta barna var könnuð, þá kom í ljós að við nokkuð góð skilyrði gátu eðlilega heyrandi börn einungis skilið 71% af orðum kennarans og börn við verstu skilyrði náðu aðeins að skilja 30%. Þetta eru auðvitað mjög alvarlegar tölur, herra forseti, og væri áhugavert að vita hvort eitthvað sambærilegt er á ferðinni hér þó þessi fyrirspurn snúist ekki beinlíns um það. Jafnframt kom fram í þeirri erlendu könnun, sem er frá 1998, að gera mætti ráð fyrir því að 8--10% nemenda yngri en 13 ára gætu átt við námsörðugleika að stríða og þessir nemendur þyrftu þess vegna enn betri skilyrði til að heyra en aðrir. Þá hefur verið sýnt fram á í þessari sömu könnun að 25--30% yngstu barna gætu verið með tímabundna heyrnardeyfu af völdum eyrnabólgu. Í Morgunblaðinu 16. desember 2000 var grein sem fjallaði um heyrnarskaða. Þar var bent á að prófessor í Bandaríkjunum héldi því fram að allt að 75% af framhaldsskólanemum þar hefðu forstigseinkenni viðvarandi heyrnardeyfu. Herra forseti. Slíkar upplýsingar ásamt og með umfjöllun um agavandamál í íslenskum skólum kalla óhjákvæmilega á spurningar um það hvernig þessu sé háttað hér hjá okkur. Því hef ég sett eftirfarandi spurningu fram til hæstv. heilbrrh.: Hve stór hluti barna á grunnskólaaldri er með það alvarlega heyrnardeyfu að ætla má að þeim nýtist ekki til fulls almenn kennsla? Ég vil með þessu undirstrika mikilvægi þess að þau skilyrði séu fyrir hendi að börn nemi þau skilaboð sem þeim eru ætluð, skilaboð kennarans, ella séu þá gerðar ráðstafanir, herra forseti, til þess að svo megi verða.

Herra forseti. Til að svara þessari spurningu var leitað upplýsinga hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni og frá íslenskum yfirlækni heyrnardeildar í Lundi í Svíþjóð við það að undirbúa þetta svar. Vandasamt er að meta hve stór hluti þeirra er sem hafa heyrnardeyfu eða eiga erfitt með að nýta sér til fulls almenna kennslu í grunnskólun landsins. Til að svara því þyrfti að gera allítarlega könnun á umfangi vandans en slíkt hefur ekki verið gert. En nálgast má svarið með því að skoða ýmsar tölur sem geta gefið góðar vísbendingar. Svo virðist sem tíðni alvarlegrar heyrnarskerðingar nýfæddra sé svipuð og í flestum nágrannalöndum okkar, eða um 1,5--2 börn af hverjum þúsund fæddum börnum. Það þýðir að 8--9 börn með verulega heyrnarskerðingu fæðast hér á ári hverju, en að sjálfsögðu sveiflast þessi tala nokkuð milli ára. Hjá um 10--20% þessara barna hrakar heyrninni er árin líða. Mjög mikilvægt er að þau börn finnist sem fyrst svo koma megi að viðeigandi meðferð eða stuðningi. Hér á landi eru nýfædd börn sem talin eru í áhættuhópi skoðuð sérstaklega fljótlega eftir fæðingu. Þessi skimun er samstarfsverkefni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og fæðingardeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Starfsfólk fæðingardeildar flokkar börn eftir áhættu, en starfsmenn Heyrnar- og talmeinastöðvar mæla heyrn barnanna. Þessi skimun nær þó aðeins til hluta fæddra barna en áform eru uppi um að efla hana. Tilraunir eru nú gerðar með skimun á öllum nýfæddum börnum, t.d. í hluta Stokkhólms og víðar í Svíþjóð og þykja þær tilraunir lofa góðu. Heildarfjöldi barna á landinu sem eru með heyrnartæki, eitt tæki eða tvö, eru um 130 börn. Þar af eru um 16 börn á forskólaaldri, þ.e. fædd 1996 og yngri og falla því utan við þann ramma sem hér er til skoðunar. Um 19 börn stunda nú nám í Vesturhlíðarskóla, sem er skóli fyrir heyrnarlaus og alvarlega heyrnarskert börn. Þau börn fá sérhæfða kennslu og nýta sér lítið sem ekkert hið almenna skólakerfi. Því er hér um að ræða 95 börn með heyrnartæki, eitt tæki eða tvö, sem ganga í almenna grunnskóla. Samkvæmt upplýsingum Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar geta aðeins fá þeirra, eða um tíu börn, flokkast með væga heyrnarskerðingu. Þessi flokkun er að sjálfsögðu ekki mjög nákvæm. Því munu vera um 85 börn á landinu öllu á grunnskólaaldri sem búa við töluverða heyrnarskerðingu og stunda nám í grunnskólum landsins. Um fjórðungur til þriðjungur barnanna býr utan höfuðborgarsvæðisins. Þessi börn þurfa öll á einhvers konar aðstoð sérfræðinga að halda og það þarf að fylgjast vel með þeim. Þörf fyrir stuðninginn eykst eftir því sem ofar dregur í grunnskóla og mikilvægt er að þau börn, foreldrar og aðstandendur fái faglegan stuðning við hæfi. Gera verður ráð fyrir að öll þessi börn eigi í vandkvæðum með að nýta sér til fulls almenna kennslu eins og hún er veitt í grunnskólum, en þó er að sjálfsögðu misjafnt hve miklir erfiðleikarnir eru. Með lögum sem samþykkt voru á Alþingi um miðjan desember og tóku þegar gildi var hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar endurskilgreint. Stofnuninni ber nú að halda saman upplýsingum um alla þá sem eru heyrnarskertir, heyrnarlausir eða eru með talmein. Nú er verið að endurskipuleggja tölvukerfi stofnunarinnar en að því loknu getur hún betur sinnt því hlutverki sínu og svör við spurningum eins og þeirri er hér er svarað verða aðgengilegri. Þá ber stofnuninni einnig samkvæmt 2. mgr. 37. gr. sömu laga að sjá um heyrnarmælingar, greiningu og meðferð á heyrnar- og talmeinum, ásamt ráðgjöf, þjálfun og endurhæfingu vegna þeirra. Við yfirstandandi endurskipulagningu stofnunarinnar opnast væntanlega möguleikar á að sinna þessum þætti betur en verið hefur og mun það ekki síst nýtast börnum sem búa við skerðingu á þessu sviði. Þess skal getið að börn hafa forgang að þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvar við mælingar, úthlutun tækja og fleira og svo mun verða áfram. Ég vænti þess að þessar upplýsingar hafi svarað að einhverju leyti spurningu hv. þm.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að Heyrnar- og talmeinastöðin mældi heyrn hjá nýfæddum börnum. En í umræðunni um Heyrnar- og talmeinastöðina var það rætt að stöðin færi kerfisbundið í það að fara í skólana og mæla heyrn hjá börnum í skóla og hefði ég viljað spyrja hæstv. ráðherra hvenær það verði að veruleika. Einnig langar mig að minnast á eitt af baráttumálum talmeinafræðinga, að kennarar fái hljóðnema, bæði til þess að þeir fari betur með helsta vinnutæki sitt, röddina, og einnig til þess að mál kennara nái betur eyrum nemendanna, barnanna í skólanum. Og því velti ég fyrir mér hvort ráðherra telji eðlilegt að slíkir hljóðnemar gætu verið hluti af hjálpartækjum sem Tryggingastofnun ríkisins tekur þátt í að greiða.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir þau svör sem hér komu, þó að þau séu auðvitað afar takmörkuð sakir þess að hann fjallaði einungis um þau börn sem eru það alvarlega heyrnarskert að þau nota heyrnartæki. Sannarlega er það svo að stór hópur barna er hér í skólakerfinu rétt eins og annars staðar, og ég vitnaði þar í erlendar rannsóknir, sem er með heyrnardeyfu sem er hamlandi í námi og verður þess valdandi að þau börn, miðað við þær rannsóknir sem fyrir liggja, nýta sér ekki það sem fram fer með fullnægjandi hætti. Ljóst er að skólahjúkrunarfræðingar mæla heyrn skólabarna og geta gefið kennurum ákveðnar upplýsingar og ráðleggingar. Upplýsingar þeirra liggja greinilega ekki fyrir hjá Heyrnar- og talmeinastöð og væri sjálfsagt og eðlilegt að bæta úr því og væntanlega er það þá meðal þeirra hlutverka sem stöðin hefur í framtíðinni að safna saman ítarlegri upplýsingum. En ég vil vísa til þess, herra forseti, að þessi fyrirspurn mín tengist annarri fyrirspurn sem ég verð með síðar í dag til hæstv. menntmrh. varðandi niðurfellingu gjalda af rafmagnshljóðmagnarasettum til kennslu í skólum vegna þess að rannsóknir hafa sýnt að slíkt magnarakerfi dregur ekki bara úr álagi á rödd kennara heldur heyra börnin betur og slíkt kerfi kemur heyrnarskertum börnum sérstaklega til góða. Þetta hefur þegar verið kannað í íslenskum skólum og liggur fyrir en ekki hefur fengist áheyrn hjá stjórnvöldum varðandi úrbætur þar að lútandi. Þetta er kannski lausn sem er frekar beint að börnum sem vegna eyrnabólgu eða annars eru með heyrnardeyfu án þess þó að þurfa hjálpartæki á borð við heyrnartæki. En ég vænti þess, herra forseti, að í framtíðinni verði auðveldara fyrir þá hæstv. heilbrigðisráðherra sem þurfa á þessu að taka að nálgast upplýsingar og að þær liggi þá fyrir aðgengilegri en virðist vera í dag.

Herra forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram. Varðandi Heyrnar- og talmeinastöðina hefur mikil vinna verið lögð í endurskipulagningu á henni með nýrri löggjöf. Það hefur verið viðfangsefni ráðuneytisins að fást við fjárhagsmál hennar og getu til að sinna því hlutverki sem hún hafði, og hefur nú með nýrri löggjöf. Það hefur verulega áunnist í því og ég vona og veit að hugur forráðamanna þar stendur til að auka þjónustuna, m.a. með því að færa hana út og þar á meðal inn í skólana, án þess að ég geti sagt nákvæmlega á þessari stundu hvenær það verður. Ég tel auðvitað að hljóðnemar í skóla tilheyri búnaði skólans en tek hins vegar undir með fyrirspyrjanda að vafalaust væri hið þarfasta mál að koma slíkri skipan mála á. Vitanlega er ég til viðræðu um slík mál ef heilbrrn. gæti stutt eitthvað við slíkar áætlanir. Auðvitað yrði tekið til skoðunar hvort hljóðnemar gætu flokkast undir hjálpartæki fyrir þá sem á þeim þurfa mest að halda en ég get ekki svarað því úr þessum ræðustól hvernig slík mál yrðu meðhöndluð. Auðvitað finnst mér sjálfsagt að fara yfir þau eins og önnur mál sem upp koma á þeim vettvangi.

Herra forseti. Ég beini fsp. til hæstv. heilbrrh. um það hvort áform séu uppi um að endurskoða reglur um bifreiðakaupastyrki til fatlaðra. Í ljós hefur komið að breyttar reglur sem tekjutengja bifreiðastyrki almannatrygginga fyrir fatlaða gera það að verkum að fólk á vinnumarkaði sem er bundið hjólastól og þarf á sérstökum bílum að halda hefur þurft að hætta vinnu vegna þessara reglna. Það gerir það að verkum að t.d. menntaskólakennari í hjólastól neyddist til að segja upp störfum og fara á tryggingabætur. Nokkrir fatlaðir einstaklingar í sömu stöðu og hann íhuga nú uppsögn starfa sinna og jafnvel hjónaskilnað þar sem tekjur þeirra og makanna koma í veg fyrir að þeir fái bílastyrk. Án bílsins geta þeir hins vegar ekki unnið og vinnutekjurnar duga illa fyrir sérútbúnum bíl sem þeim er nauðsynlegur. Þetta kom fram m.a. á málþingi um endurhæfingu á Degi endurhæfingar 15. mars sl. Þar sagði Jón Sigurðsson líffræðingur og menntaskólakennari frá þessari reynslu sinni en hann hefur verið bundinn við hjólastól í 25 ár. Hann sagði frá því hvað bíllinn væri honum nauðsynlegt hjálpartæki og að hann gæti síst verið án hans. Þar til fyrir þremur árum gat hann fengið styrk fyrir 40% af kaupverði fjölnota bíls með lyftu en þá var reglunum breytt og styrkirnir tekjutengdir þannig að fatlaður maður með yfir tvær millj. í árstekjur, eins og hann sem menntaskólakennari, fær ekki styrkinn. Eins og segir á heimasíðu Tryggingastofnunar hafa reglurnar verið tekjutengdar þannig varðandi þessa sérútbúnu bíla að ef maður er með yfir 190 þús. kr. á mánuði í laun fær hann ekki bílakaupastyrkinn, og tvöföld þessi upphæð er viðmiðunarmark hjóna og sambúðarfólks. Ef maki manns í hjólastól er með meðaltekjur á vinnumarkaði fær sá sem er í hjólastól ekki þennan styrk. Það er auðvitað afleitt þegar reglurnar eru farnar að vinna þannig gegn fötluðum á vinnumarkaði að þeir verða að hætta störfum og fara á tryggingabætur. Þær mega auðvitað ekki virka vinnuletjandi og alls ekki hvetja til hjónaskilnaða eins og komið hefur fram í máli Jóns Sigurðssonar og fleiri sem búa við þessi kjör. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort uppi séu áform um að endurskoða þessar bifreiðakaupareglur þegar þær eru farnar að vinna gegn hagsmunum þeirra sem þær eiga í rauninni að styðja við.

Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. spyr hvort uppi séu áform um að endurskoða reglur um bifreiðakaupastyrki til fatlaðra. Svarið er já. Um nokkurt skeið hefur verið unnið að því í heilbr.- og trmrn. að endurskoða reglur um bifreiðakaupastyrki. Þann 25. jan. á síðasta ári ákvað heilbr.- og trmrh. að skipa nefnd til að endurskoða lög, reglugerðir og vinnureglur varðandi bifreiðamál hreyfihamlaðra. Sérstaklega var nefndinni ætlað að athuga hvort lög og reglugerðir endurspegli nægjanlega þau markmið að gefa hreyfihömluðum tækifæri til að eignast nýjar eða nýlegar bifreiðar ásamt aðstoð við að reka þær. Nefndin var skipuð tveim fulltrúum Öryrkjabandalagsins, tveim fulltrúum Sjálfsbjargar og fulltrúa ráðherra sem jafnframt var formaður. Hún skilaði ítarlegum tillögum og áliti þann 25. apríl á síðasta ári sem hefur síðan verið í áframhaldandi vinnslu innan ráðuneytisins. Stefnt er að því að nýjar reglur taki gildi um nk. áramót og að næsta úthlutun byggist á þeim. Helstu breytingar sem horft er til með nýjum reglum er að leggja niður lánveitingar til bifreiðakaupa á vegum Tryggingastofnunar en hækka í stað þess upphæðir bifreiðastyrkja og fjölga þeim nokkuð. Afgreiðslunefnd verður færð inn til Tryggingastofnunar ríkisins og skipuð af forstjóra í stað ráðherra. Aldur þeirra sem hafa rétt til að sækja um styrk verður væntanlega hækkaður úr 70 í 75 ár, eins og var hér áður fyrr, en aldraðir hafa einkum lagt á það áherslu að aldursmarkið verði aftur fært til fyrra horfs. Á Norðurlöndum gilda nokkuð mismunandi reglur í þessu tilliti, Norðmenn halda sig við 70 ár en Svíar fara ekki yfir eftirlaunamörkin sem eru 65 ár hjá þeim. Bifreiðastyrkir verða veittir, eins og verið hefur, til fjögurra ára og skapast þá fyrst réttur til að sækja um á nýjan leik. Þetta er mun rýmri réttur en annars staðar á Norðurlöndunum en í stað þess má segja að einungis helmingur umsækjenda hefur fengið styrk í hvert sinn og einhverjir lenda því í þeirri stöðu að þurfa að bíða um sinn. Einnig er nauðsynlegt að hafa þessa stuttu fresti þegar fólki er gefinn kostur á að kaupa eldri bifreiðar sem ganga fljótar úr sér. Hugtakið ,,umferðarhömlun`` hefur komið til álita sem betra hugtak en hugtakið ,,hreyfihömlun`` þegar ígrundað er hverjir koma til greina sem réttbærir aðilar. Ýmsir sjúkdómar eins og hjartveiki, lungnaþemba o.fl. geta orsakað að einstaklingur er ekki frekar ferðafær en sá sem hefur misst fótlegg en þarf engu að síður að komast ferða sinna. Það sama má segja t.d. um blinda einstaklinga. Þessi tilfelli þarf að skilgreina mjög nákvæmlega til að ekki leiki vafi á því hverjir koma til greina til veitingar á bifreiðastyrk. Niðurstaðan verður sennilega sú að læknadeild Tryggingastofnunar verður falið að leggja fram skýr skilaboð hvað þetta snertir. Þar sem allflestir umsækjendur eru hreyfihamlaðir og þegar á skrá hjá Tryggingastofnun sem slíkir verður gert ráð fyrir því að þessir aðilar þurfi ekki lengur að gera grein fyrir hreyfihömlun sinni með því að láta vottorð fylgja umsókn. Það má því sleppa öllum vottorðum nema í þeim tilfellum að umsækjandi hafi ástæðu til að ætla að hreyfihömlun hans sé ekki kunn hjá læknadeild eða þá svo lítt kunn að nýtt vottorð geti leitt til hærri styrks. Svo er sennilega í fæstum tilfellum en möguleiki þó. Meðferð bifreiðastyrkja og rekstrarstyrkja, þ.e. hinn svokallaði bensínstyrkur, verður nú á einni hendi í Tryggingastofnun og meðferð öll gerð einfaldari. Gert verður ráð fyrir því að aðgengi að styrkjum verði gert mun frjálslegra og hægt verði að sækja um bifreiðastyrki allt árið í stað einu sinni á ári nú, og að veiting styrkjanna fari fram t.d. fjórum sinnum á ári. Herra forseti. Tillögur að nýrri reglugerð um bifreiðastyrki munu verða tilbúnar til setningar seinna á árinu. Vera má að nauðsynlegt reynist að breyta lagatexta í því sambandi en það mun þá gerast í upphafi næsta þings. Það er von mín að nýtt fyrirkomulag bifreiðastyrkja verði hreyfihömluðum heilladrjúgt til framtíðar. Ég vona að þetta hafi svarað sem mestu af fyrirspurnum hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og fagna þeim. Ég heyri á máli hans að þarna er verið að vinna að því að bæta ástandið til muna. Meðal annars er reyndar verið að tala um að leggja niður lánveitingar til bílakaupa en í tímans rás hafa þær orðið óhagstæðari fötluðum. Bílalánin voru mun hagstæðari fyrir nokkrum árum. Ég fagna því að skilgreina eigi að nýju hreyfihömlunarákvæðið í þessum reglum því að fólk sem er blint eða með lungnaþembu, hjartveikt eða slíkt og á erfitt með að hreyfa sig hefur fallið undir hreyfihömlunarhugtakið, og ekki alveg með réttu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins ítarlegar út í þessar reglur sem á að fara að setja. Í núverandi reglum er tenging við tekjur maka, og ég spyr: Verða þær tengingar aflagðar? Sömuleiðis er eignatenging í gildandi reglum og ég spyr einnig hæstv. ráðherra hvort þær verði teknar út. Fólk fékk ekki styrkinn ef það átti peninga eða verðbréf yfir fjórar millj. Ég vil sérstaklega lýsa yfir ánægju minni með að það eigi að hækka aldursmörkin því að 70 ára reglan var náttúrlega óviðunandi, og að fara upp í 75 ár aftur finnst mér vera mjög til bóta. Ég get ekki séð annað, herra forseti, en að þarna sé verið að laga heilmikið til. Ég trúi því og treysti að sú regla sem hefur haft það í för með sér að fólk hefur þurft að hætta á vinnumarkaði og íhugi jafnvel hjónaskilnað vegna hennar verði sem sagt aflögð og að hér taki við mun réttlátari reglur. Miðað við það sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni hef ég fyllstu ástæðu til bjartsýni.

Herra forseti. Fyrirspyrjandi gerði hér að umræðuefni tekjutengingar. Ég vil víkja aðeins að því máli í þessu andsvari mínu. Það hefur verið til umræðu í þessari endurskoðun hvort rétt sé að beita tekjumörkum vegna eigin tekna og vegna tekna maka þegar of margir umsækjendur eru um of fáa styrki, eins og jafnan er. Reglur tryggingaráðs hafa gert ráð fyrir því að afgreiðslunefnd bifreiðastyrkja geti beitt sér fyrir því að skilja á milli. Reglur annarra Norðurlanda gera ráð fyrir að eigin tekjur og tekjur maka hafi áhrif á veitingu bifreiðastyrkja þannig að þeir fara stiglækkandi, t.d. í Svíþjóð, og detta alveg niður við 160 þús. s.kr. í árstekjur. Ekki verður gert ráð fyrir því í nýrri reglugerð heilbr.- og trmrn. að tekjur muni hafa áhrif á veitingu hærri styrkja þar sem um er að ræða að gefa verulega hreyfihömluðum einstaklingum tækifæri til að stunda atvinnu eða nám. Áhöld eru hins vegar um það enn þá hvort beita eigi þessu úrræði sem síðasta skilyrði af mörgum við veitingu lægri styrkja. Þetta erum við enn að skoða í ráðuneytinu og höfum ekki tekið ákvörðun um það. Einnig erum við að skoða eignamörkin enda eru þau meðal þeirra atriða sem við höfum verið að skoða í þeirri framhaldsvinnu sem er í ráðuneytinu eftir að nefndin sem ég gat um í upphafi hefur skilað áliti.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að koma neinum á óvart í ljósi þeirrar þróunar sem hér hefur verið varðandi fiskveiðistjórnarkerfið að sífellt fleiri skip verða verkefnalaus. Það er stöðugt verið að færa aflaheimildir á færri hendur og af þeim sökum verða stöðugt fleiri skip verkefnalaus. Samkvæmt könnun sem nefnd eða ráð á vegum Hafnasambands sveitarfélaga gerði dagana 4.--7. des. árið 2000 virðist mér sem þá hafi u.þ.b. 160 verkefnalaus skip legið í höfnum landsins, og eru þá ekki talin með flök við strendur. Á þeim tímapunkti var um að ræða 160 skip og ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að þeim hefur fjölgað. Hér er því að minni hyggju um verulegt vandamál að ræða, og enn verulegra í uppsiglingu, því að þessi skip taka mikið pláss. Menn hafa reiknað að þau verkefnalausu skip sem hér hafa verið nefnd taki u.þ.b. 5 km af viðlegukanti, og það segir sig sjálft að þær miklu fjárfestingar sem liggja í höfnum eru dýrar ef þær nýtast ekki til annars en að verkefnalaus skip liggi þar. Það er alveg augljóst að ef ráðast á í förgun á þessum skipum er um gríðarlegan kostnað að ræða. Hér er því að minni hyggju verulegt vandamál í uppsiglingu, og kannski löngu orðið að vandamáli. Kannski má taka sem dæmi að menn hafa reynt að reikna út að þessi 160 skip séu u.þ.b. 37 þús. tonn að brúttóþyngd. Því hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að beina fsp. til hæstv. umhvrh. um úrelt skip í höfnum landsins, sem hljómar svo: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við sífellt vaxandi fjölda skipa sem úreldast í höfnum landsins og nauðsynlegt er að farga? Þó að það komi ekki beint fram í þeirri fsp. sem hér er vænti ég þess að hæstv. ráðherra hafi skilið spurninguna þannig að hér sé verið að kalla eftir þeirri stefnu sem menn hyggjast framfylgja í þessu máli. Það er alveg augljóst að í þetta verkefni verður ekkert ráðist í einu vetfangi, það er allt of stórt til þess, þannig að ég leyfi mér að beina þessari fsp. til hæstv. umhvrh.

Virðulegur forseti. Hér er spurt: ,,Hvernig hyggst ráðherra bregðast við sífellt vaxandi fjölda skipa sem úreldast í höfnum landsins og nauðsynlegt er að farga?`` Því er til að svara að í mars 1999 skilaði starfshópur um úreldingu, niðurrif og förgun skipa áliti sínu. Starfshópurinn fjallaði um tæknilegar lausnir við förgun skipa, reyndi að meta ástandið og gerði grein fyrir því eins og það var í desember 1998. Þá lágu 87 skip og bátar í reiðileysi við strendur landsins. Víða er að finna í fjörum og höfnum landsins skip sem nauðsynlegt er að fjarlægja, eins og hér hefur komið fram. Í mörgum tilvikum er óvíst um eigendur og í öðrum líklega erfitt að treysta á að þeir séu færir um að leysa mál sín þó að ábyrgðin sé augljóslega þeirra. Málefni þetta heyrir undir fjögur ráðuneyti, umhvrn., samgrn., sjútvrn. og dómsmrn. Starfshópurinn taldi þörf á því að breyta löggjöf og skapa hagrænan hvata með myndun sjóðs til að fjármagna fyrirliggjandi verkefni. Nefnd sem fékk það hlutverk að endurskoða lög nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar, í desember 1998, var falið að fara yfir tillögur áðurnefnds starfshóps. Gerði hún þá tillögu að tekið yrði á óreiðuskipum í höfnum í tengslum við afgreiðslu frv. til laga um varnir gegn mengun hafs og stranda en það er til umfjöllunar hér á Alþingi. Gerði nefndin tillögu um að ráðherra skyldi í samvinnu við Hollustuvernd ríkisins, Siglingamálastofnun Íslands, hafnarstjóra og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga gera áætlun um hreinsun stranda og hafnasvæða af skipsflökum og skipum í óreiðu, meta kostnað sem af því leiðir og skuli sú áætlun liggja fyrir eigi síðar en 1. janúar 2004. Í framangreindu frv. er lagt til að hafi skip strandað þannig að því verði ekki komið á flot eða hafi skip legið óhreyft í fjöru í tvö ár beri eiganda þess að fjarlægja það. Telji eigandi slíkt ill- eða ógerlegt er lagt til að honum verði heimilt að leggja fram beiðni til Hollustuverndar ríkisins um að skipið verði óhreyft þar sem það er og að með slíkri beiðni fylgi áhættumat þar sem gerð er grein fyrir umhverfislegum ávinningi ásamt kostnaði við að fjarlægja skipið. Við ákvörðun á slíku yrði Hollustuvernd ríkisins fyrst og fremst að taka tillit til umhverfissjónarmiða, þ.e. hvort betra sé að skipið sé þar sem það hefur strandað í fjöru og hvort það hefur truflandi áhrif á siglingar. Þetta ákvæði setur ákveðna festu í málið til framtíðar samþykki Alþingi frv. Ég teldi því eðlilegt í framhaldi af samþykkt frv. að gerð yrði áætlun um að taka á fortíðarvanda þessa máls. Rétt væri að fela Hollustuvernd ríkisins eða nýrri Umhverfisstofnun í samráði við hlutaðeigandi stjórnsýslustofnun, sveitarfélög og hagsmunasamtök að gera tillögu að lausn og áætlun um kostnað við hana. Stærsta vandamálið er kostnaðurinn við förgun úreltra skipa en eins og áður hefur komið fram er oft enginn eigandi fyrir hendi eða erfitt að finna hann til að láta hann bera þann kostnað. Að undanförnu hefur verið talsverð umræða um þessi mál á alþjóðavettvangi, þ.e. um skylduna til að fjarlægja skipsflök sem liggja í fjörum þannig að hér er ekki um að ræða séríslenskt vandamál og nú er unnið að gerð alþjóðasamnings innan Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar þar að lútandi.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, því miður, að það svar sem ég fékk var kannski ekki í samræmi við þá spurningu sem hér var borin fram. Einnig vil ég segja að það kemur mér dálítið á óvart, af því að ég hef ekki verið neitt á bólakafi í umhverfismálum, að það skuli vera ég sem upplýsi hæstv. ráðherra um það að í desember árið 2000 hafi 160 skip verið verkefnalaus í höfnum. Það kemur mér dálítið á óvart að í raun og veru er ekki að finna neina stefnu, a.m.k. ekki í orðum hæstv. ráðherra, um að ætlunin sé að reyna að bregðast við þessu ört vaxandi vandamáli. Það eina sem kom fram í svari hæstv. ráðherra var að skipaður hefði verið starfshópur árið 1999 sem hefði haft það hlutverk að leggja fram frv. að því er varðar skip sem hefðu strandað við strendur landsins. Ég spurði einnig um hið ört vaxandi vandamál sem felst í verkefnalausum skipum í höfnum, vandamál sem við þurfum að takast á við. Ég var kannski fyrst og fremst að kalla eftir því hvaða hugmyndir og hvaða stefnu hæstv. umhvrh. hefði í þessum efnum. Það er alveg augljóst að það vandamál sem er í uppsiglingu er mikið og það er vaxandi. Þess vegna hefði verið gott, og ég hefði talið það í sjálfu sér ofur eðlilegt, að einhver sjónarmið lægju fyrir, einhverjar hugmyndir um það hvernig ætti að bregðast við vandamálinu. Ábyrgðin er vissulega eigendanna en ég veit að sum fyrirtækin hafa orðið gjaldþrota, og sitt lítið af hverju skýrir veru skipanna. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. umhvrh. hvaða hugmyndir hún hefur til að takast á við þetta vandamál. Það finnst mér vera lykilatriðið en ekki sagnfræðileg upprifjun á því sem gert hefur verið.

Virðulegur forseti. Ég skil spurninguna og það kemur alveg fram að ...

Fjöldi skipa í höfnum, 160 árið 2000.

Hv. þm. er að spyrja um skip sem úreldast í höfnum og nauðsynlegt er að farga. Eins og ég sagði einmitt í svari mínu tel ég rétt að Hollustuvernd ríkisins eða ný Umhverfisstofnun, sem við stefnum á að setja á laggirnar, í samráði við nokkra hagsmunaaðila sem hér voru taldir upp líka ætti að gera tillögu að lausn og áætlun um kostnað. Stærsta vandamálið við úreldingu þessara skipa er kostnaður, sérstaklega þegar menn finna ekki eigendur að skipunum. Auðvitað er meginreglan sú að menn eiga að bera ábyrgð á eigum sínum, menn eiga að koma skipum sínum í úreldingu, menn eiga ekki að skilja skip sín eftir í einhverri höfn og labba í burtu. Þeir sem eiga skipin eiga sjálfir að standa undir kostnaði við að úrelda þau. Það eru fyrirtæki sem taka við slíkum skipum. En vandamálið er gagnvart þeim skipum sem eigandi finnst ekki að  Ég vil fyrst sjá tillögur að lausn áður en ég get eitthvað frekar kveðið upp úr með hvaða leið verður farin. 
            

Herra forseti. Á umhverfisþingi sem haldið var í janúar 2001 lagði hæstv. umhvrh. fram drög að stefnumörkun um sjálfbæra þróun á nýrri öld, stefnumörkun sem ná átti til 20 ára, skiptist í eina 14 kafla og var fylgt úr hlaði með ávarpi hæstv. ráðherra. Stefnumörkunin var rædd á þinginu og boðið var upp á að fólk fengi að taka þátt í gerð hennar þannig að hún var ekki kynnt sem eitthvert endanlegt plagg eða einhver vinna sem lokið væri heldur þvert á móti vinna sem ætti að fara fram með aðkomu almennings og félagasamtaka. Ég hef spurnir af því að einhver hópur fólks hafi farið af stað og tekið áskorun hæstv. ráðherra, lagt upp í þá leið að grandskoða drög þau sem hæstv. umhvrh. lagði fram, gert við þau ýmsar tillögur, sent inn til ráðuneytisins og eiginlega má segja að sagan endi hér því að í öllu falli veit ég ekki hvað gerst hefur síðan félagasamtök og almenningur sendu til umhvrn. hugmyndir sínar og tillögur til að gera þessa stefnumörkun fullburða. Það sem ég veit er að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð tók þátt í þessari vinnu, tók henni fagnandi, sendi inn öfluga umsögn og yfirgripsmiklar tillögur um viðbætur og nýja kafla í stefnumörkunina og eitt og annað. Við skrifuðum með þessum tillögum okkar bréf til ráðuneytisins þann 6. júní 2001 þar sem við gerðum grein fyrir sjónarmiðum okkar, bæði jákvæðum því að mjög margt í þessari stefnumörkun horfir til betri vegar, en svo vildum við líka gagnrýna nokkur atriði. Við töldum einsýnt að það yrði affarasælast að stofna einhvers konar starfshóp sem gæti lagt umhvrn. lið í þessari vinnu því að við töldum að slíkur starfshópur gæti verið mjög gjöfull í áframhaldandi vinnu við stefnumörkunina. Við höfum ekki verið kölluð til í slíkan starfshóp en það kann vel að vera að hann sé að störfum engu að síður. Ég spyr í framhaldi af þessu hæstv. ráðherra: Hvað líður mörkun stefnu um sjálfbæra þróun á nýrri öld sem kynnt var á umhverfisþingi í janúar 2001 og hvernig er háttað þátttöku almennings og félagasamtaka við stefnumörkunina? Í hve miklum mæli er tekið mið af áætlun um sjálfbær Norðurlönd við stefnumörkunina sem er mjög yfirgripsmikil skýrsla sem Norðurlöndin gáfu út á síðasta ári og Ísland á aðild að?

Virðulegur forseti. Varðandi þessa fyrirspurn er því til að svara að stefnumörkunin er langt komin. Stefnt er að því að hún verði tilbúin og gefin út fyrir leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna í Jóhannesarborg í haust um sjálfbæra þróun. Á umhverfisþingi var óskað eftir athugasemdum við fyrstu drög að stefnumörkuninni og bárust 20 slíkar athugasemdir. Haustið 2001 tók til starfa samráðsnefnd ráðuneyta um sjálfbæra þróun sem hafði það hlutverk að ljúka gerð stefnumörkunar stjórnvalda um sjálfbæra þróun auk þess að hafa umsjón með framkvæmd norrænnar áætlunar um sjálfbæra þróun og ræða önnur málefni sem tengjast stefnumótun í henni. Nefndin er undir forustu umhvrn. en auk þess eiga sæti í henni fulltrúar forsrn., fjmrn., iðnrn., landbrn., samgrn. og sjútvrn. Samráðsnefndin hefur unnið að gerð stefnumörkunarinnar síðustu mánuði og hefur þar byggt á fyrstu drögum, athugasemdum sem bárust við þau og samráði við sérfræðinga. Í byrjun mars voru send út önnur drög að stefnumörkuninni til þeirra sem sendu inn athugasemdir á sínum tíma auk frjálsra félagasamtaka sem aðild eiga að formlegu samráði við umhvrn. Samráðsfundur með þessum aðilum var haldinn 12. apríl sl. þar sem þeim gafst færi á að koma með athugasemdir og ábendingar varðandi stefnumörkunina. Þessi drög hafa einnig verið send hagsmunaaðilum til umsagnar. Auk þess er ráðgert að halda sérstakan samráðsfund með fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Staðardagskrár 21 en hann hefur ekki verið tímasettur. Varðandi seinni spurninguna um í hve miklum mæli mið er tekið af áætlun um sjálfbær Norðurlönd við stefnumörkunina er því til að svara að samráðsnefndin sem vinnur að stefnumörkun stjórnvalda hefur einnig á sinni könnu umsjón með framkvæmd norrænnar áætlunar um sjálfbæra þróun. Með því er reynt að tryggja að samræmi sé á milli stefnumörkunar á þessu sviði en einnig við breytingar í framtíðinni. Bæði norræna áætlunin og stefnumörkun íslenskra stjórnvalda eru hugsuð sem leiðarvísir til langs tíma sem verður uppfærður og endurbættur í ljósi reynslunnar og breyttra aðstæðna og áherslu stjórnvalda á hverjum tíma. Tekið hefur verið tillit til áætlunar um sjálfbær Norðurlönd við gerð stefnumörkunarinnar en þó er nokkur munur á áherslum og uppbyggingu þessara áætlana. Þannig eru áherslur norrænu áætlunarinnar að stórum hluta á sviði sameiginlegra verkefna Norðurlandanna, m.a. á vettvangi norrænu ráðherranefndarinnar, auk þess sem lagðar eru línur um það hvernig Norðurlöndin geta beitt sér sameiginlega í fjölþjóðlegu samstarfi. Þannig er einungis hluti framkvæmdarinnar á vegum stjórnvalda heima fyrir í einstökum ríkjum. Stefnumörkun íslenskra stjórnvalda fjallar einnig aðallega um séríslenskar áherslur svo sem varnir gegn mengun hafsins, vernd víðerna, sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins og endurheimt landgæða.

Herra forseti. Ég er nokkuð hissa á að heyra hæstv. umhvrh. lýsa því hér yfir að í byrjun mars hafi verið send út endurnýjuð drög til þeirra sem lýstu áhuga á því að taka þátt í þessari vinnu og að 12. apríl hafi það fólk verið kallað saman til skrafs og ráðagerða. Ég veit ekki betur en að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi lýst sig reiðubúna til að taka þátt í þessari vinnu en mér hefur ekki borist fregn af því að til okkar hafi verið leitað með það að mæta á fund 12. apríl eða yfir höfuð að taka frekari þátt í þessari vinnu. Mér þætti því vænt um að fá að sjá listann yfir það fólk eða þau samtök sem hafa fengið drögin. Það kann vel að vera að bréfið hafi borist þótt það hafi ekki borist til mín og gleymst hafi að láta mig vita af því. En mér þætti alltént vænt um að fá þennan lista. Varðandi hins vegar samanburðinn við áætlun um sjálfbær Norðurlönd er auðvitað alveg ljóst að þó að litið sé að miklu leyti til sameiginlegra verkefna Norðurlandanna er alveg eðlilegt að Íslendingar geri þá kröfu til sinna stjórnvalda að þau taki mið af þótt ekki væri nema bara kaflaskiptingu sem væri sambærileg við áætlunina sem Norðurlöndin gera. Og þar vil ég t.d. vísa til þess að í drögunum sem dreift var á umhverfisþinginu í janúar fyrir tæplega einu og hálfu ári er t.d. enginn kafli um samgöngur sem ég tel að væri alveg lífsnauðsynlegt --- og þá gengur hæstv. samgrh. í salinn --- ég held að það væri alveg lífsnauðsynlegt að hafa kafla um samgöngur í stefnumörkun af þessu tagi. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að ákveðnir þættir í þessum drögum hafi verið túlkaðir mjög þröngt og ég ítreka að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafði mjög margt við þetta að athuga þannig að ég tel það alveg einsýnt að þeir sem hafa lagt þessu verkefni eitthvert lið og sagst vilja vinna að því áfram eiga að sjálfsögðu að fá aðkomu að því. En hæstv. ráðherra hefur náttúrlega ekki svarað neinu um það hvenær við fáum að sjá nýja stefnumörkun því að það er orðið mjög brýnt að við fáum hana hingað.

Virðulegur forseti. Það er ekki alveg rétt að ég hafi ekki sagt hvenær við fáum að sjá nýja stefnumörkun. Í svari mínu kom fram að við erum að vinna að því að klára hana fyrir Jóhannesarborgarfundinn í haust, í lok ágúst, þannig að við kappkostum að reyna að klára þessa áætlun fyrir þann tíma. Ég get hins vegar ekki upplýst á þessari stundu nákvæmlega hvaða dag við gerum það, það er ekki endanlega fyrirséð. Varðandi þá sem sendu inn athugasemdir --- samkvæmt mínum upplýsingum úr ráðuneytinu voru sem sagt send út drög nr. 2 fyrir stuttu, í byrjun mars, til þeirra sem sendu inn athugasemdir þannig að þá hefði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð átt að hafa fengið þann pakka. Ég þarf að láta athuga hvort eitthvað hefur þar misfarist. Þetta var sent til þeirra sem sendu inn athugasemdir á sínum tíma sem er auðvitað eðlilegt, það er fólkið sem hefur áhuga á að taka þátt í þessu starfi, og til frjálsra félagasamtaka. Samráðsfundur var svo haldinn með þessum aðilum. Hér er reyndar ekki tilgreint hverjir ,,þessir aðilar`` eru, hvort það eru e.t.v. bara frjálsu félagasamtökin, en ég skil það svo miðað við upplýsingarnar sem ég hef úr ráðuneytinu að það séu þeir sem hafi sent inn athugasemdir. Ég tel eðlilegt í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að ég fari yfir það í ráðuneytinu hvort einhverjir sem sendu inn athugasemdir hafi ekki verið á þessum lista. Ég tek undir það að auðvitað eiga þeir sem sýna þessu áhuga og hafa burði í sér til að koma með ábendingar að fá að taka þátt í þessari stefnumótun þó að menn séu svo ekki endilega sammála að lokum um hvað fer inn og hvað ekki.

Virðulegi forseti. Ráðherranefnd Norðurlandaráðs fékk Ole Norrback sendiherra og fyrrverandi ráðherra til að vinna skýrslu um réttindi Norðurlandabúa. Þegar áfangaskýrsla var kynnt í vetur vakti hún mikla athygli þar sem í ljós kom að réttindi Norðurlandabúa sem við töldum að væru mjög lík í löndunum eða tryggð réttindi voru afar misjöfn eftir búsetu. Í tengslum við þemaráðstefnu Norðurlandaráðs hér í Reykjavík um helgina voru lokaniðurstöður kynntar ásamt hugmyndum um aðgerðir til úrbóta. Ég vil taka það sérstaklega fram að fram undan er meðferð skýrslu og tillagna af hálfu ráðherraráðs og Norðurlandaráðs en ég taldi fulla ástæðu til að inna hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandaráðs eftir því hvaða þætti í skýrslu við hér á Íslandi þyrftum að taka til endurskoðunar og hvernig unnið verði úr niðurstöðum skýrslunnar. Mikill munur er á skattlagningu í löndunum, á velferðarkerfinu, einkum varðandi ellilífeyri og stefnu í fjölskyldu- og menntamálum, en jafnframt er talað um framkvæmd hjá fyrirtækjum svo sem eins og háan símakostnað á sumum svæðum og flókna bankaþjónustu. Á mörgum þeim sviðum sem ég hef nefnt má rekja mismun til ólíkrar pólitískrar stefnu í löndunum. Í öðrum tilfellum hefur norrænum samningum og ákvörðunum ekki verið fylgt eftir í aðildarlöndunum og á sjálfsstjórnarsvæðunum. Þá gerist það að yfirlýst réttindi sem fólk telur sig hafa við búsetuflutning milli landa reynist ekki til staðar. Fróðlegar upplýsingar þar að lútandi hafa komið frá gagnabankanum ,,Halló Norðurlönd`` en þar hafa yfir 800 fyrirspurnir verið bornar upp. Nokkur dæmi úr skýrslunni langar mig að nefna. Nemendur missa rétt til námslána til framhaldsnáms þegar um er að ræða búsetu á skólaárinu í öðru landi. Hvorki land ríkisfangsins né búsetulandið veitir námslánarétt. Náms- og starfsréttindi frá einu landi eru ekki virt í öðru. Ellilífeyrir, greiddur einstaklingi búsettum í öðru landi, er skattaður í báðum löndunum, atvinnuleysisbætur fást ekki greiddar við flutning frá einu landi til annars. Íslendingur, einstætt foreldri með tvö börn, flutti til Noregs í níu mánuði og fékk engar barnabætur af því að viðkomandi taldist brottflutt frá Íslandi en krafist var eins árs dvalar í dvalarlandinu. Fólk þarf að bíða margar vikur í sumum löndum eftir að stofna bankareikning eða greiðslukort eða annað sem kallar á kennitölu. Í skýrslunni segir að allt of lítil athygli hafi beinst að vandamálum sem tengjast norrænum samningum, aðallega vegna þess að miðstöðvar stjórnsýslu Norðurlandanna hafa ekki séð vandamál í tengslum við þá, eða þekkingu á þeim skortir. Áherslan á Evrópusambandið er sögð annar áhrifaþáttur. Það sem ég hef áhuga á að heyra frá hæstv. samstarfsráðherra er hvað hún hefur skoðað í sambandi við skýrsluna og hvernig hún snýr að okkur hér uppi á Íslandi.

Virðulegur forseti. Varðandi þá fyrirspurn sem hér um ræðir frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur er því til að svara að lokaskýrsla Oles Norrbacks um réttindi Norðurlandabúa var afhent norrænu samstarfsráðherrunum í fyrradag, 15. apríl, hér í Reykjavík í tengslum við þemaráðstefnu Norðurlandaráðs. Svein Ludvigsen, formaður samstarfsráðherranna, og sú er hér stendur tóku við skýrslunni fyrir hönd ráðherranefndarinnar. Fundur í hópi samstarfsráðherranna er hins vegar ekki á dagskrá fyrr en í sumar. Undirbúningur fyrir næstu skref er þó hafinn með það að markmiði að fyrir þann fund verði lögð drög að ráðherranefndartillögu um viðbrögð ráðherranefndarinnar við skýrslunni. Gangi undirbúningurinn samkvæmt áætlun verður tillagan lögð fyrir þing Norðurlandaráðs í haust. Hvað varðar þá þætti skýrslunnar sem snúa að umbótum í löndunum sýnist mér líklegast að um framkvæmd þeirra verði samráð og að löndin verði samferða eftir því sem tök eru á. Ég geri fastlega ráð fyrir að ráðherranefndartillagan taki einnig til a.m.k. hluta þeirra viðbragða sem lagt er til að löndin grípi til einhliða. Skýrslan inniheldur fjölmargar góðar og gagnlegar tillögur sem nauðsynlegt er að skoða grannt með tilliti til viðbragða. Sumar tillagnanna eru auðframkvæmanlegar og mér finnst eðlilegt að þeim verði hrint í framkvæmd innan þess tímaramma sem lagt er til. Styrking á starfsemi þjónustusímans ,,Halló Norðurlönd`` er lykilatriði hvað viðbrögðin varðar en Norræna félagið á Íslandi sinnir þeirri starfsemi fyrir hönd ráðherranefndarinnar. Sú starfsemi verður endurmetin á næsta ári og ég bind vonir við að það endurmat verði grundvöllur þess að starfsemi þjónustusímans verði styrkt og aukin. Það er augljóst að kynning þarf að fara fram innan stjórnsýslunnar á þeim réttindum sem norrænum borgurum hefur verið veitt með samningum milli norrænna ríkja. Sú kynning þarf að vera víðtæk því að ekki nægir að þekking á þessum réttindum sé fyrir hendi í ráðuneytum eingöngu. Hún þarf einnig að vera fyrir hendi hjá starfsmönnum þeirra stofnana sem fara með viðkomandi mál og almenningur leitar til. Eins er augljóst að upplýsingar fyrir almenning um réttindin þurfa að komast á netið og vera þannig aðgengilegar þeim sem á þurfa að halda. Aðrar tillögur eru þess eðlis að það er of snemmt að segja til um hvort og hvenær unnt verður að fylgja þeim eftir með aðgerðum. Þetta mál verður á dagskrá samstarfsráðherranna næstu mánuði og ég mun því síðar á árinu geta lagt fram betri upplýsingar um fyrirhuguð viðbrögð. Að lokum, virðulegur forseti, þakka ég fyrirspyrjanda fyrir að sýna þessu mikilvæga máli áhuga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekki hægt að gefa afdráttarlausari svör á þessu stigi. Mér finnst hins vegar mjög mikilvægt að frá fyrstu stund fylgjum við skýrslunni eftir og áttum okkur á hvað þarf að gera. Við verðum líka að muna að þrátt fyrir að hægt sé að gera samræmdar aðgerðir varðandi ýmislegt sem er fremur einfalt er samt mikill munur á félagslegum réttindum í löndunum. Hér á Íslandi eru t.d. minni réttindi í ýmsum málum er snúa að börnum, barnabætur eru lægri, orlofsdagar vegna veikinda barna fáir, hvers konar umönnunarstuðningur minni, og þetta breytist ekki með útfærslu á samningum Norðurlandaráðs nema ríkisstjórnir breyti um stefnu í þessum málum. Sama má segja um ýmis félagsleg réttindi sem eru mikilvæg fjölskylduúrræði, þar er fremur um pólitíska stefnu og aðgerðir á pólitískum grunni að ræða en samræmd norræn réttindi. Svo er það hitt sem skýrslan bendir í mörgum tilfellum á sem hægt er að laga, almenn réttindi sem eiga að ganga í gildi í næsta landi þegar maður flytur, alveg eins og við búum við sömu réttindi þegar við flytjum á milli staða innan lands. Fyrir utan þau dæmi sem ég tilgreindi þegar í fyrri ræðu minni vega t.d. þungt náms- og starfsréttindi sem fólk hefur gengið út frá að gildi í næsta landi en reynast ekki gera það vegna þess að komulandið gerir kröfur um að ýmislegt sé alveg eins og hjá þeim heima fyrir. En ég geri mér grein fyrir því að við verðum að hafa framhald á þessari umræðu í haust. Ég þakka ráðherranum aftur svörin og hvet til þess að við Íslendingar látum ekki okkar eftir liggja í að reyna að gera það sem hægt er, að þetta góða samstarf sem hefur haft svo góðan orðstír verði virkt.

Virðulegur forseti. Ég er sammála því að við eigum að leggja okkar af mörkum til að viðhalda því góða samstarfi og þeim góðu samningum sem hafa ríkt milli landanna. En það er greinilega víða pottur brotinn eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skýrði áðan og tók upp úr skýrslunni ýmis dæmi. Ég veit þess dæmi að okkar fólk sem fer til Noregs hefur búið sér til einhvers konar einkaupplýsingabanka á netinu og fengið sendar inn ábendingar um hvernig fólk geti náð sér í réttindi sín --- þannig hefur fólk safnað slíku saman sjálft. Það sýnir manni auðvitað að það þarf að koma betri upplýsingum á framfæri, miðlægt, þannig að fólk þurfi ekki að standa í slíku eftir að hafa rekið sig á alls konar veggi. Það er því mjög brýnt að við tökum á þessu máli. Það er of lítil þekking fyrir hendi í stjórnsýslunni. Úr því þarf að bæta og þjónustusíminn ,,Halló Norðurlönd`` er einn af lyklunum til að gera það. Mig langar líka að koma inn á það hér að það sem kom mér svolítið á óvart í þessari skýrslu var að Evrópusamningarnir eru farnir að yfirtaka svo mikið þessa norrænu samninga. Sums staðar eru komnar nýjar reglur sem gilda á öllu ESB-svæðinu og taka gildi hér líka með EES-tilskipunum þannig að við erum auðvitað komin í alveg nýtt umhverfi eftir að þetta Evrópusamstarf varð svona virkt, og mikið og mikilvægt.

Herra forseti. Fyrir allnokkru lagði ég fram fsp. til hæstv. samgrh. um Kísilveg. Það er í framhaldi af því að nokkrum sinnum hefur það komið fyrir að vetrarviðhaldi hefur ekki verið sinnt nema fimm daga vikunnar, þ.e. vegurinn hefur ekki verið mokaður nema svo. Síðan hefur töluverður tími liðið og ýmislegt gerst í vegáætlun og öðru slíku. En ég ætla fyrst að rifja aðeins upp. Kísilvegur, sem er vegur nr. 87, er stofnbraut og liggur frá Mývatnssveit niður á norðausturveg hjá Laxamýri. Vegurinn er alls í kringum 46 km langur. Mývatnssveit og Reykjahverfi má hiklaust skilgreina sem mikið vaxtarsvæði ef vel er á málum haldið og þar með er vegurinn um Hólasand orðinn ein aðalsamgönguæð fyrirtækja í héraðinu, sama hvort um er að ræða ferðaþjónustu eða iðnaðarframleiðslu. Sem dæmi um hve mikið fer um þennan veg má geta þess að heildarframleiðsla Kísiliðjunnar er um 30 þús. tonn og það þýðir að um Kísilveg eru keyrðar 27--30 ferðir á viku, þ.e. 5,4 ferðir á dag, með þessa iðnframleiðslu. Ef við setjum þetta í annað samhengi má segja að um 1.600 40 feta gámar, bara framleiðsla Kísiliðjunnar, hafi farið um þennan veg á síðasta ári. Ef við skýrum enn betur hve mikill flutningur fer um þennan veg er talið að búið sé að flytja um 767 þús. tonn af kísilgúr um hann til Húsavíkur til útflutnings frá 1998 þegar þetta hófst. Þetta, herra forseti, sýnir hvað þetta er mikilvæg samgöngubót og mikilvægur vegur en sá galli er á gjöf Njarðar að hann er ákaflega slæmur. Það eru ekki nema um 26 km af þessum vegi með slitlagi. Eins og allir vita er kísilgúrinn notaður í hreinlætisiðnaði, m.a. til síunar í blóðbönkum og í tannkrem svo dæmi séu tekin. Þess vegna er það ótti þeirra sem við þetta starfa að vegurinn geti haft slæm áhrif á kaup á kísilgúr, jafnvel í framtíðinni. Þess vegna hef leyft mér að leggja fram eftirfarandi fsp. til hæstv. samgrh.: 1. Hver eru áform Vegagerðarinnar um framkvæmdir á Kísilvegi (87) á næstu árum, og hvenær er áætlað að ljúka fullnaðaruppbyggingu þessa vegar með bundnu slitlagi? 2. Eru uppi áform um að auka vetrarþjónustu á þessum vegi, t.d. með snjómokstri alla daga vikunnar?

Herra forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller hefur lagt fram fyrirspurn sem hann hefur gert grein fyrir, sem er í fyrsta lagi: ,,Hver eru áform Vegagerðarinnar um framkvæmdir á Kísilvegi á næstu árum, og hvenær er áætlað að ljúka fullnaðaruppbyggingu þessa vegar með bundnu slitlagi?`` Svar mitt er þetta: Kísilvegur er stofnbraut og liggur úr Mývatnssveit niður á Norðausturveg hjá Laxamýri. Hann er 46 km á lengd og 26,6 km eru lagðir bundnu slitlagi, eins og fram kom hjá hv. þm., en um 19,5 km eru enn malarvegur. Sá kafli sem enn er malarvegur er frá slitlagsenda upp í Mývatnssveit og að slitlagsenda fyrir neðan Geitafell eða um Hólasand allan. Í Reykjahverfi er allur vegurinn með bundnu slitlagi. Áætlað er að kostnaður við að ljúka endurbyggingu vegarins sé um 300--400 millj. kr., nokkuð háð því hve miklar breytingar á veglínu verður talið nauðsynlegt að gera. Í vegáætlun fyrir árin 2000--2004, sem nú er í endurskoðun, er 56 millj. kr. fjárveiting árið 2002 til framkvæmda á Kísilvegi. Kísilvegur var ekki meðal þeirra vega sem skilgreindir voru sem stórverkefni við gerð langtímaáætlunar í vegagerð til 2010 sem samþykkt var á Alþingi 1998. Í samræmi við það hafa fjárveitingar til hans komið af almennum verkefnum í kjördæminu. Vegurinn er hins vegar talinn til grunnnets í tillögu stýrihóps að samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Í samræmi við frv. til laga um samgönguáætlun sem nú liggur fyrir Alþingi á að leggja fram tillögu að samgönguáætlun 2003--2014 á næsta þingi svo og tillögu að fjögurra ára áætlun hennar. Við þá áætlanagerð hlýtur Kísilvegur að koma til skoðunar eins og aðrir vegir í grunnnetinu og þá kemur til kasta hv. þingmanna hvað það varðar. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Eru uppi áform um að auka vetrarþjónustu á þessum vegi, t.d. með snjómokstri alla daga vikunnar?`` Svar mitt er þetta: Samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðarinnar frá desember 2001 er Kísilvegur mokaður fimm daga í viku, þ.e. alla daga nema þriðjudaga og laugardaga og hefur svo verið sl. þrjú ár. Möguleiki er á tilfærslu á dögum í samráði við heimamenn. Snjómokstursreglur eru endurskoðaðaðar á nokkurra ára fresti. Ekki liggur fyrir á þessu stigi ákvörðun um endurskoðun reglnanna og þá heldur ekki áform um aukna þjónustu á einstökum leiðum. Snjómoksturstíðni á Kísilvegi er hin sama og er á leiðinni frá Húsavík um Melrakkasléttu og allt til Bakkafjarðar. Á hringvegi um Mývatnsheiði og áfram frá Mývatni austur á Egilsstaði var við síðustu endurskoðun snjómokstursreglna, þ.e. á síðasta ári, bætt við einum degi þannig að mokað er sex daga í viku þá leið, sem er breyting frá því sem áður var. Sama gildir um veginn frá hringvegi til Vopnafjarðar og raunar einnig milli Vopnafjarðar og Bakkafjarðar, en þar var komið til móts við sérstakar óskir heimamanna vegna samnýtingar grunnskólanna. Með síðustu breytingum á snjómokstursreglum var þjónusta aukin, vetrarþjónusta á umræddu svæði sem var talið afar mikilvægt og ég vænti þess að heimamenn hafi verið sáttir við.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir það svar sem hann veitti við þeirri fyrirspurn sem ég lagði fram um Kísilveg. Það er sannarlega rétt, eins og hér hefur komið fram, að áætlað er að það kosti 300--400 milljónir að klára þann veg. Nú er það svo, herra forseti, að einmitt á þessum tímapunkti eru þingmannahópar, fulltrúar kjördæmanna, að ræða um endurskoðun á vegáætlun, sem er dálítið sérstök vegna þess að hún er eingöngu gerð fyrir árið 2002, eins og fram hefur komið, vegna þess að við erum að samræma þennan tíma og munum ræða þetta frekar í haust. Boðað hefur verið að skera þurfi niður fjárframlög til vegamála á þessu ári upp á næstum því 2.000 milljónir og þingmenn hinna einstöku kjördæma eru nú að ræða þessi mál á þessum tímapunkti. Ég ítreka og vil segja það hér að þessi vegur er ákaflega mikilvægur og ég óttast það að sú krafa gæti komið upp frá erlendum kaupendum á kísilgúr að það efni sem verið er að selja og flytja þarna, verði flutt eftir betri vegi en þarna er, með öðrum orðum, að menn muni ekkert sætta sig við að slíkir flutningar muni eiga sér stað á moldardrulluvegi eins og í raun og veru þarna er, ég tala nú ekki um þegar hann er hvað verstur. Þess vegna ítreka ég það og segi: Það er ákaflega mikilvægt, eins og náttúrlega með marga aðra vegi, að þarna sé tekið á. En ég vil líka ítreka það sem ég sagði áðan um mikilvægi þessa svæðis sem iðnaðar- og ferðamannasvæðis. Rétt í lokin, það er náttúrlega ekki hægt að una við það að svo mikilvægur vegur sem miklir flutningar fara um sé eingöngu mokaður fimm daga vikunnar. Og það er ekki eingöngu moksturinn heldur er vetrarviðhald. Við vitum að vetrarviðhald, hálkuvörn og annað hefur verið lítið og þarna hafa orðið slys og ég tala nú ekki um stór og mikil tjón á bílum sem keyrt hafa um þennan veg.

Herra forseti. Vegna þess sem fram kom hjá hv. þm. þá vil ég vekja athygli á því sem hægt er að sjá í skýrslu Vegagerðarinnar að vetrarþjónusta hefur vaxið hröðum skrefum og kostnaður við hana er töluverður. Það er því nauðsynlegt að minnast þess hver sú þróun hefur verið þegar verið er að gagnrýna Vegagerðina fyrir vetrarþjónustuna. Að hinu leytinu vil ég segja að engar upplýsingar hafa komið til mín um kröfur þeirra sem reka kísilgúrverksmiðjuna um að uppi sé einhver hætta vegna notkunar þessa vegar fyrir þá framleiðslu sem flutt er um veginn til útflutnings, þannig að það kemur mér á óvart ef svo er. En auðvitað þurfum við að hraða uppbyggingu vegakerfisins og það eru margir vegarspottarnir á norðausturhorninu sem ég veit að þingmenn hafa mikinn áhuga á að byrja á framkvæmdum við. Og þá er að velja og hafna og forgangsraða. Að því koma að sjálfsögðu þingmenn hvers kjördæmis þegar það er unnið. En mér er alveg ljóst að Kísilvegurinn svokallaði er meðal þeirra vega sem þarf að flýta framkvæmdum við en allt verður að hafa sinn tíma.

Virðulegi forseti. Eitt af einkennum samgöngumála á Íslandi er að samgöngur eru ríkisstyrktar. Breytir þar litlu hvort um flugferðir er að ræða innan lands eða ábyrgðir sem þarf að gangast í vegna trygginga, hvort um er að ræða rútuferðir, þ.e. styrkveitingar í formi sérleyfa eða hvort um er að ræða bein framlög eins og á milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur. Þetta á einnig við um siglingar sem eru styrktar hér innan lands og leigubifreiðar hafa sérleyfi o.s.frv. Þannig að einkenni á samgöngum á Íslandi er að þær eru ríkisstyrktar. Og í sjálfu sér þarf það ekkert að koma á óvart, a.m.k. hvað marga þá þætti varðar því að við búum, eins og við vitum öll, í strjálbýlu landi og það er ólíklegt að hægt væri að halda uppi þeim samgöngum eins og nú eru nema þær væru ríkisstyrktar á einn eða annan hátt. Í Vestmannaeyjum hafa um nokkuð langt skeið verið miklar umræður um samgöngumál og spurninguna um hvernig þær megi bæta. Kaupstaður eins og Vestmannaeyjar sem er umlukinn sjó á allar hliðar er því mjög bundinn af því að samgöngur séu góðar. Undanfarin ár hefur verið byggð upp góð aðstaða á Bakka, búið er að malbika þar flugbraut og smám saman er verið að byggja þar upp aðstöðu sem skiptir Vestmannaeyinga mjög miklu máli. Hins vegar kemur það í veg fyrir að sá flugvöllur verði nýttur eins og hann ella gæti verið að engar beinar almenningssamgöngur eru milli Bakkaflugvallar og næstu þéttbýlisstaða eða höfuðborgarsvæðis. Nú hef ég ekki nákvæma tölu um þá sem fara um Bakkaflugvöll en ef ég man rétt og hæstv. ráðherra gæti þá leiðrétt mig, þá fara um 20 þúsund manns eða svo um Bakkaflugvöll á hverju ári, jafnvel 30 þúsund, ég man þá tölu reyndar ekki nákvæmlega, en það er a.m.k. verulegur fjöldi. Sá fjöldi væri án efa meiri ef um almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll og næstu þéttbýlisstaði væri að ræða eða höfuðborgarsvæðið. Því er hér fyrirspurn sem ég beini til hæstv. samgrh., en hún hljóðar svo: Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll verði styrktar sérstaklega? Í ljósi þeirra orða sem ég hef látið frá mér fara er alveg ljóst að spurningin lýtur einvörðungu að því hvort pólitískur vilji sé til þess að styrkja almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll eður ei og lýtur spurning mín einungis að því.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spyr: ,,Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll verði styrktar sérstaklega?`` Svar mitt er eftirfarandi: Vegagerðin vinnur nú að gerð skipulags varðandi almenningssamgöngur á landi í samræmi við lög nr. 73/2001, um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi, og einnig með hliðsjón af væntanlegri samræmdri samgönguáætlun. Í skýrslu stýrihóps um samgönguáætlun, sem liggur fyrir, er m.a. gert ráð fyrir að almenningssamgöngum verði haldið uppi til allra þéttbýlisstaða með fleiri en 200 íbúa og að samfélagið tryggi sem flestum íbúum landsins för til og frá höfuðborgarsvæðinu með einhverjum hætti á innan við þremur og hálfri klukkustund. Nánari stefnumótun um þetta efni verður lögð fyrir Alþingi næsta haust. Á síðasta ári var önnur flugbraut Bakkaflugvallar endurnýjuð og lögð bundnu slitlagi fyrir hátt í 50 millj. kr. og á þeim flugvelli er vakt allan daginn en flugvöllur þessi er einstakur fyrir margra hluta sakir og þjónar megnið af árinu eingöngu Vestmannaeyjum. Á flugvelli þessum lenda aðallega mjög smáar flugvélar sem varla fylgja neinni áætlun og því er erfitt um vik að halda uppi áætlunarferðum á landi í tengslum við þær ferðir. Flugsamgöngur eru sem stendur mjög góðar milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Ferjusiglingar eru styrktar milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja og sérleyfi styrkt með Austurleið milli Þorlákshafnar og Reykjavíkur. Í dag er verulegum fjármunum varið af hálfu ríkisins til þess að styrkja samgöngur milli lands og Eyja. Segja má að rekstur Herjólfs með afborgunum og vöxtum af lánum kosti ríkissjóð milli 300 og 350 millj. kr. á ári. Því má fullyrða að tæplega helmingur alls þess fjár sem ætlað er til að styrkja við almenningssamgöngur af fjárlögum til samgrn. renni til verkefna tengdum Vestmannaeyjum. Þeir fjármunir sem ætlaðir eru til þess að styrkja almenningssamgöngur á landi eru takmarkaðir og verður því að gæta þess að fullnægja nefndum grunnmarkmiðum áður en lengra er gengið. Er því ekki gert ráð fyrir því að almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll verði styrktar að svo komnu máli. Rétt er að geta þess í því sambandi að ég hef tekið ákvörðun um að skipa sérstakan starfshóp og hef óskað eftir tilnefningum í hann en sá starfshópur á að fjalla um samgöngur til Vestmannaeyja með þarfir atvinnulífsins, íbúa og ferðaþjónustunnar í huga. Ég hef fengið tilnefningar í þennan starfshóp og vil geta þess sérstaklega við þessa umræðu um fyrirspurnina. Frá Siglingastofnun kemur Gísli Viggósson, frá Vegagerðinni Kristín H. Sigurbjörnsdóttir. Flugmálastjórn skipar einnig í þennan starfshóp og þar er Haukur Hauksson. Samtök atvinnulífsins voru beðin að um að tilnefna fulltrúa og hafa tilnefnt Arnar Sigurmundsson. Vestmannaeyjabær hefur tilnefnt Guðjón Hjörleifsson bæjarstjóra, Þróunarfélag Vestmannaeyja og Ferðamálasamtök Vestmannaeyja hafa tilnefnt Sigmar Georgsson. Formaður þessa hóps er Kristján Vigfússon, starfsmaður Siglingastofnunar. Hlutverk þessa starfshóps er m.a. að gera úttekt á hinum ýmsu kostum sem mögulegir eru til flugs og siglinga milli lands og Eyja í samanburði við þá þjónustu sem boðið er upp á í dag og gera frumrekstraráætlanir fyrir nýja kosti sem vætnanlega verða taldir sem raunhæfir kostir til þess að þjóna Vestmannaeyjum sem eiga svo mjög undir því að samgöngur bæði á sjó og með flugi séu sem bestar. Ég tel einsýnt að hópurinn muni fara yfir og gera tillögur um úrbætur bæði hvað varðar flugið, flug frá Reykjavík til Vestmannaeyja, flug um Bakkaflugvöll til og frá Vestmannaeyjum og einnig að sjálfsögðu hvað varðar framtíðarþjónustu með siglingum. Ég vænti mikils af störfum þessa hóps og hann mun að sjálfsögðu m.a. fara yfir þá styrki sem veittir eru vegna samgangna við Vestmannaeyjar.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og ráðherra fyrir svarið. Ekki þarf að hafa mörg orð um það að samgöngur skipta Vestmannaeyjar verulega miklu máli og það er mjög nauðsynlegt að kanna alla möguleika á að bæta samgöngur milli lands og Eyja, og þess vegna hef ég lagt fram þáltill. um að kanna sérstaklega möguleika á notkun svifnökkva til þess að auka og bæta samgöngur við Vestmannaeyjar. Flugfélag Vestmannaeyja hefur starfað um langt árabil og virkar í raun og veru eins og leigubíll á milli lands og Eyja og veitir afar góða þjónustu og það er auðvitað sjálfsagt að kanna nýja möguleika eins og almenningssamgöngur og á sama hátt er alveg nauðsynlegt að ljúka malbikun á kaflanum frá Gunnarshólma að afleggjaranum við Búðarhól til þess að tengja Bakkaflugvöll enn þá betur við samgöngurnar á landi.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé mjög brýn umræða sem hér fer fram um samgöngur til Vestmannaeyja. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því fyrr en ég koma þangað í þingmannaheimsókn sl. vor hvað samgönguþátturinn er gríðarlegt mál fyrir Vestmannaeyjar og hvað fólk tók það nærri sér þegar verið var að hóta því að hætta flugi til Vestmannaeyja einmitt á þeim tíma sem ég var þarna úti. Mér finnst satt að segja að það eigi alveg að vera til í dæminu, fyrst verið er að styrkja allt milli himins og jarðar, að styrkja sérstaklega samgöngur yfirleitt til Vestmannaeyja þannig að þær megi vera sem bestar. Það er dálítið svifaseinn ferðamáti fyrir fólk að fara með ferjunni til Þorlákshafnar en hún er sjálfsagt ágæt til vöruflutninga. Ég vil vekja athygli á því að sá ferðamáti að fljúga frá Bakka er mjög sveigjanlegur og góður kostur og ég vil líka taka undir að athugað verði með svifnökkva.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fyrirspyrjanda fyrir að koma með þetta mál hér inn og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt fyrir allar eyjarnar okkar sem eru byggðar að við þær séu góðar samgöngur og maður finnur það á ferðalögum að fyrir fólkið sem þar býr er það lykilatriði. Ég held að við séum öll innstillt á það að slíkar samgöngur á að niðurgreiða í verulegum mæli og eftir því sem mér skilst finnst almenningi í Vestmannaeyjum orðið dýrt t.d. að fara með Herjólfi og ég treysti því að á vegum samgrn. verði unnið að þessum málum í heildstæðri mynd fyrir eyjarnar þannig að vel fari alls staðar og það verði ekki þrándur í götu þess að fólk vilji búa þar framvegis. Það er okkur nauðsyn út frá samfélagslegum sjónarmiðum.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin verð ég að lýsa því yfir að það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. ráðherra telur að ekki komi til álita að styrkja almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll. Ég vil líka segja að ég held að það sé að mörgu leyti ágætur kostur að taka upp þá umræðu sem hæstv. ráðherra vísaði til í umræðunni og sagðist hann hafa skipað nefnd til þess að fjalla um það. Hann tilgreindi sérstaklega að fjalla ætti um raunhæfa kosti. Því miður hefur það kannski verið svo að í umræðunni hafi verið spilað ögn á kosti sem er mjög langsótt að telja mjög raunhæfa og ég held að það hafi ekki verið umræðunni til framdráttar. En um leið og hæstv. ráðherra talar um raunhæfa kosti þá er hann að segja að það sé ekki raunhæfur kostur að styrkja almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll. Hæstv. ráðherra færði þau rök fyrir máli sínu að yfirleitt væri flogið þarna á litlum vélum og því erfitt að halda uppi áætlun. Flugleiðin þarna á milli tekur u.þ.b. fimm mínútur og ég er sannfærður um að það flugfélag sem stendur sig framúrskarandi vel í þessu flugi mundi samræma sín flug við slíka áætlun ef þarna væru til að mynda tvær til þrjár ferðir á dag á þennan flugvöll. Og það er dálítið sérstætt í ljósi þess hversu mikilvægar samgöngur við Eyjar og allar byggðar eyjar eru, eins og hér kom fram í umræðunni, að hæstv. ráðherra skuli ekki taka undir þau sjónarmið, sérstaklega í ljósi þess að í samgöngumálum á Íslandi er allt milli himins og jarðar, eins og hér kom fram, styrkt á einn eða annan hátt. Flugferðir eru styrktar, rútuferðir eru styrktar, leigubifreiðar eru styrktar, siglingar eru styrktar. Þess vegna veldur það mér miklum vonbrigðum, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra skuli ekki sjá sér fært að leggja því lið að styrkja almenningssamgöngur við Bakkaflugvöll.

Herra forseti. Fyrst vil ég vekja athygli á því sem hv. þm. sagði undir lokin að leigubílar væru styrktir. Ég kannast ekki við að beinir styrkir séu þar á ferðinni. En ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið sem auðvitað vekur athygli á því stóra verkefni sem er skipulag almenningssamgangna og það styrkjakerfi sem þar er í gangi, og ég vakti meðal annars athygli á að 300--350 millj. eru veittar í beina styrki vegna samgangna við Vestmannaeyjar sem er afar mikilvægt að séu tryggar. Það er ekki rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, Lúðvíki Bergvinssyni, að ég telji ekki raunhæfan kost að styrkja flug á Bakkaflugvöll eða tengingu samgöngunetsins þangað, það kom ekki fram hjá mér. Ég tel að þetta þurfi að skoðast allt saman í samhengi og aðalatriðið er að valdir séu kostir sem þjóna íbúunum. Það er dálítið flókið að hafa almenningssamgönguþjónustu á Bakkaflugvöll vegna þess að ekki er áætlunarflug þangað. Ef þaðan væri áætlunarflug væri viðráðanlegra að eiga við það þannig að þetta þyrfti að skipuleggjast. En hvað um það, sá hópur sem ég sagði frá og á að skoða alla þætti samgöngumála fyrir Vestmannaeyjar mun að sjálfsögðu fara yfir þetta og ég vænti þess að sá hópur geri tillögur sem hægt verður að taka á. Ég get ekki tekið undir það sem hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir sagði að siglingar væru svifaseinn kostur fyrir Vestmannaeyjar. Mér líður alltaf afskaplega vel að sigla með Herjólfi og tel að sú þjónusta sé komin í mjög gott lag núna, ekki síst eftir að ferðum með Herjólfi var fjölgað og þjónustan þar með aukin, þannig að við höfum skipulega verið að reyna að bæta þjónustuna með uppbyggingu á Bakkaflugvelli, með úrbótum á flugvellinum í Vestmannaeyjum og með meiri þjónustu Herjólfs. Það er eðlilegt.

Herra forseti. Hér hefur kannski einhver ruglingur orðið á röðinni, ég var undir það búin að leggja fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. þar sem sú fyrirspurn var á undan á dagskránni en ég er engu að síður tilbúin í fyrirspurn mína til hæstv. iðnrh., ef ég mætti fá blaðið með spurningunum, herra forseti.

Sjálfsagt mál.

Þannig er mál með vexti, herra forseti, að ég hef átt hér orðastað oftar en einu sinni við hæstv. iðnrh. varðandi mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð. Sú umræða kom upp oftar en einu sinni í tengslum við Kárahnjúkavirkjun og umræðuna um þá miklu framkvæmd. Einhvern tíma í því ferli miðju þegar mér hafði ekki tekist að fá svör frá hæstv. ráðherra við spurningum sem ég hafði lagt fyrir hana, þá lagði ég fram á sérstöku þingskjali eftirfarandi spurningar: 1. Hvernig verður farið með mat það sem umsjónarnefnd á vegum Rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma skilaði iðnaðarráðuneyti í október 2001, um gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð? 2. Er fyrirhuguð sérstök kynning á skýrslu nefndarinnar eða útgáfa hennar og tengdra gagna? Rétt er að það komi fram hér, herra forseti, að ég hef nú aflað mér þessarar skýrslu sjálf sem er afar yfirgripsmikil og afar merkt plagg sem þegar í það var efnt var gert ráð fyrir að lægi frammi til skoðunar á sama tíma og mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar, sem var sumarið 2001. Það fór nú svo sannarlega ekki svo, því öllu umhverfismati var lokið áður en vinna við skýrsluna var sett í gang. Það fór heldur ekki svo að hægt væri að taka til umfjöllunar eða kynna þessa sérstöku skýrslu áður en Alþingi var búið að taka ákvörðun um að veita hæstv. ráðherra heimild til að láta virkja Jökulsá á Dal og Jökulsá í Fljótsdal. Það er því alveg eðlilegt að hæstv. ráðherra gefi okkur einhver svör um það hvort hún yfir höfuð ætlar að gera eitthvað við þá skýrslu, eða hvort við getum litið svo á að þetta sé vinna sem er á glæ kastað því það kemur auðvitað fram í skýrslunni þegar hún er skoðuð að talið er að verndargildi svæðisins komi til með að minnka umtalsvert verði af áformum stjórnvalda um Kárahnjúkavirkjun. Þess má líka geta að daginn sem samráðsfundur Landsvirkjunar var haldinn, þann 5. apríl sl., ræddi hæstv. ráðherra um gildi þess að verkefnisstjórn um rammaáætlunina hraðaði störfum sínum þannig að tilbúið yrði bráðabirgðamat fljótlega í þeim efnum. Varðandi allt þetta mat sem verkefnisstjórnin er að vinna er eðlilegt að við fáum að heyra betur af því, hvenær það klárist og hvað hæstv. ráðherra hyggst gera við það?

Hæstv. forseti. Svarið er eftirfarandi: Í ágúst árið 2000 barst umhvrn. yfirlýsing frá níu náttúruverndar- og útivistarsamtökum þar sem þess var farið á leit að stjórnvöld beittu sér fyrir því að verndar- og útivistargildi svæðisins norðan Vatnajökuls yrði metið með faglegum hætti. Þar var bent á að mat á gildi þjóðgarðs norðan Vatnajökuls sem hluta af fyrirhuguðum Vatnajökulsþjóðgarði þyrfti að fara fram, bæði fyrir atvinnulíf og náttúruvernd svæðisins. Umhvrn. ritaði iðnrn. bréf í september þar sem það álit ráðuneytisins kom fram að það teldi erindi þetta tengjast vinnu á vegum rammaáætlunar um virkjun vatnsafls og jarðvarma og óskaði eftir því að iðnrn. kannaði hvort og þá með hvaða hætti verkefnisstjórn rammaáætlunar gæti tekið á þeim þáttum sem nefndir voru í yfirlýsingunni. Verkefnisstjórn taldi sig geta lagt til efni og upplýsingar vegna vinnu sinnar sem komið gætu að gagni við að leggja mat á gildi þessa lands. Var gerð sérstök verklýsing um verkefni sem staðfest var af iðnrh. í desember. Verkið fólst einkum í að meta útivistargildi og verndargildi svæðisins með hliðsjón af þróun ferðamennsku og ferðaþjónustu og hugmyndum um uppbyggingu á nauðsynlegri þjónustu. Verkefnisstjórn fól sérstakri umsjónarnefnd að stýra verkinu undir formennsku forstjóra Náttúruverndar ríkisins sem lagði einnig til starfsmann. Vinna þessi dróst nokkuð á langinn af ýmsum ástæðum og umsjónarnefndin skilaði drögum og skýrslu til verkefnisstjórnar í september 2001 er bar heitið ,,Mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð``. Lauk þá umsjónarnefndin störfum sínum fyrir verkefnisstjórn. Þá vann Þjóðhagsstofnun einnig sérstaka skýrslu fyrir verkefnisstjórn sem bar heitið ,,Efnahagslegt umfang þjóðgarðs norðan Vatnajökuls`` þar sem fjallað var um hinn hagræna þátt þjóðgarðs, ferðamennsku á svæðinu með og án Kárahnjúkavirkjunar. Upp úr þessum gögnum og að fengnu áliti nokkurra sérfræðinga vann síðan verkefnisstjórn sérstaka samantekt og skilaði áliti sínu til mín 9. október 2001, en umhvrn. fékk samrit af svari verkefnisstjórnar. Í kjölfarið var fulltrúa þeirra samtaka er óskuðu eftir þessari vinnu send niðurstaða verkefnisstjórnar. Af ofansögðu má sjá að umsjónarnefndin, sem fyrirspurnin fjallar um, var aðeins vinnuhópur á vegum verkefnisstjórnar sem vann hluta þess verkefnis sem umhverfisverndarsamtök höfðu farið fram á að unnið yrði. Hvað meðferð þessa máls varðar hefur verið tekið tillit til þeirra sjónarmiða er fram hafa komið við þessa vinnu í störfum faghópa rammaáætlunar. Og af hálfu verkefnisstjórnar hefur verið litið á þessi gögn sem undirgögn sem mat og flokkun hennar styðst við. Síðari fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Er fyrirhuguð sérstök kynning á skýrslu nefndarinnar eða útgáfa hennar og tengdra gagna?`` Svo er ekki frekar en gert hefur verið. Eins og ég hef þegar sagt fengu þeir sem óskuðu eftir þessari vinnu öll gögn í hendur fyrir um hálfu ári. Því var ekki talin ástæða af hálfu verkefnisstjórnar eða ráðuneytis til að gefa þessi gögn sérstaklega út. Hins vegar gæti komið til álita, þegar niðurstöður fyrsta hluta rammaáætlunarinnar liggja fyrir, að gefa út þessi gögn ásamt niðurstöðum og öðrum gögnum sem stuðst hefur verið við í starfi verkefnisstjórnar og faghópa. Sem stendur hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það.

Herra forseti. Það voru ekki eingöngu þessi umhverfis- og náttúruverndarsamtök sem óskuðu eftir því formlega að ráðuneytið léti þessa vinnu fara fram. Það gerði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð einnig með formlegu bréfi og ályktun sem send var umhvrh. Það er rétt að það komi hér fram að mér vitanlega hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ekki fengið þessa skýrslu senda þó að flokkurinn hafi óskað þess að skýrsla af þessu tagi yrði lögð fram. Hitt vil ég líka að komi hér fram, herra forseti, að ég er hér með þingskjal nr. 1414 frá síðasta löggjafarþingi, mál nr. 698, sem er svar hæstv. iðnrh. við fyrirspurn minni um viðbrögð við erindi verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Í þessu svari segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Umsjónarnefndin er að leggja lokahönd á fyrstu drög skýrslu sinnar um gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð. Ætlunin er að kynna þau á fundi verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Það fer eftir viðbrögðum verkefnisstjórnar hvenær endanleg skýrsla verður tilbúin. Samkvæmt upplýsingum frá Landsvirkjun verður skýrsla um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar auglýst á næstunni.`` --- Þetta er undir vor 2001, herra forseti. Svo segir undir lok þessa svars: ,,Skýrslurnar ættu því að geta legið frammi á sama tíma.`` Það er alveg ljóst, maður les það úr þessu svari að ráðherrann hefur á þessum tíma gert ráð fyrir að skýrslurnar, sem ég þurfti mikið að hafa fyrir að fá í iðnrn., lægju frammi á sama tíma og mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Það gerðist ekki. Það er auðvitað skammarlegt að ráðherrann hafi ekki lagt þær fram. Hún hefur legið á þessu í ráðuneyti sínu síðan 10. október, daginn sem hún talaði fyrir málinu um virkjun Jökulsár á Dal og Jökulsár í Fljótdal, án þess að segja okkur að skýrslurnar væru þá komnar fram.

Hæstv. forseti. Mér virðist hv. þm. ætla að gera aukaatriði að aðalatriði í þessu máli. Aðalatriðið hlýtur að vera að þessi vinna hefur farið fram. Það liggur fyrir skýrsla. Ég kannast bara ekki við það að hv. þm. hafi þurft að hafa mikið fyrir því að fá hana. Hv. þm. hefur haft hana undir höndum í langan tíma og þegar hún lá fyrir var hún að sjálfsögðu send þeim samtökum sem um hana báðu  Ef vandamálið er eingöngu að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ekki fengið skýrsluna senda með formlegum hætti er mjög fljótlegt að ráða bót á því vandamáli. Eins og ég sagði í svari mínu áðan gefur þarna að líta mikilvægt gagn í sambandi við lokavinnuna, þ.e. þegar 1. áfanga rammaáætlunar verður skilað. Það sem nú er í burðarliðnum er í sjálfu sér bara tilraun til að átta sig á hvernig þessi vinna skilar sér best til þjóðarinnar og þeirra sem koma til með að nýta hana. Þetta er ekki formleg afgreiðsla, sem nú fer fram. Hún verður ekki fyrr en í upphafi næsta árs. Mér finnst að þetta sé allt saman í bærilegu lagi og hv. þingmaður geti verið nokkuð sátt.

Virðulegi forseti. Um nokkurra ára skeið hefur verið uppi ágreiningur milli stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og stjórnvalda. Að því er mér hefur skilist hefur fjmrn. ekki verið sammála stjórninni um fjárhagslegt sjálfstæði sjóðsins gagnvart ríkissjóði. Stjórn sjóðsins fór á síðasta ári fram á það við Sigurð Líndal, fyrrv. lagaprófessor, að hann ynni álitsgerð um réttarstöðu sjóðsins. Niðurstöður Sigurðar Líndals eru athyglisverðar en þar kemur fram að ýmsar athafnir og ákvarðanir stjórnvalda varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð hafi ekki haft lagastoð og í sumum tilvikum sé jafnvel um hreint lögbrot að ræða, sbr. þegar ákvörðun var tekin um flutning sjóðsins úr B-hluta fjárlaga í A-hluta án vitundar stjórnar eða án samráðs við stjórn. Einnig kemur fram að framsetning í fjárlögum fyrir árið 2002 sé ekki í samræmi við ákvæði laga um atvinnuleysistryggingar og laga um tryggingagjald, sjóðurinn hafi sjálfstæðan tekjustofn og löggjöf hafi þróast í þá veru að sjóðurinn yrði óháður framlögum úr ríkissjóði. Þá telur Sigurður Líndal að Atvinnuleysistryggingasjóði verði helst jafnað til sjálfseignarstofnunar undir forræði Alþingis þar sem hvorki stjórnvöldum né stjórn sjóðsins sé heimilt að ráðstafa sjóðnum án takmarkana eins og væri ef hefðbundins skilnings eignarréttarlaga nyti við. Þar segir að óheimilt sé að taka hluta þess fjármagns, sem sjóðnum ber samkvæmt lögum, í ríkissjóð. Hæstv. fjmrh. hefur verið ósammála þessum skilningi en sjóðurinn heyrir lögum samkvæmt undir hæstv. félmrh. og því er fyrirspurnum beint til hans. Hæstv. fjmrh. telur sjóðinn eign ríkisins. Stjórn sjóðsins hefur hins vegar komist að niðurstöðu sem er nær túlkun Sigurðar Líndals og um þetta hafa staðið deilur um nokkurn tíma. Í áliti Sigurðar Líndals segir m.a. að sjóðurinn sé ekki undirstofnun ráðuneyta, afskipti þeirra og ráðherra eigi fremur að vera bundin við samráð og eftirlit og ef ágreiningur rísi milli stjórnar sjóðsins og ráðherra sem ekki tekst að útkljá hljóti að koma í hlut Alþingis að taka á málinu. Nú hefur um langan tíma verið um verulegan ágreining að ræða milli ríkisvaldsins annars vegar og stjórnar sjóðsins hins vegar. En sá ágreiningur hefur ekki verið ræddur hér á Alþingi. Sigurður Líndal skilaði álitsgerð sinni í desember 2001. Í umfjöllun í blaðinu ,,Af vettvangi vinnumála`` sem Vinnumálastofnun gefur út segir í lokaorðum að í kjölfar álits Sigurðar Líndals sé stefnt að því að reyna að leysa úr ágreiningsefnunum með ásættanlegum hætti. Ég beini því svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: ,,Hver eru viðbrögð ráðherra við þeirri niðurstöðu álitsgerðar Sigurðar Líndals um réttarstöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs að ýmsar athafnir og ákvarðanir stjórnvalda varðandi sjóðinn hafi ekki lagastoð og séu jafnvel lögbrot?``

Herra forseti. Álitsgerð Sigurðar Líndals prófessors um réttarstöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs var afhent mér í lok janúar sl. Í kjölfarið hafa fulltrúar félmrn. haldið fundi með fulltrúum fjmrn. og stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem farið hefur verið yfir málin. Á fundinum með fulltrúum sjóðstjórnar lýstu þeir áhyggjum af því að fé Atvinnuleysistryggingasjóðs væri ekki nægjanlega sérgreint í ríkissjóði. Af því tilefni ritaði félmrn. bréf til fjmrn. þar sem óskað var eftir því að það staðfesti með skýrum hætti að sá hluti tryggingagjaldsins sem renna skal í Atvinnuleysistryggingasjóð og er innheimtur á grundvelli laga um tryggingagjald væri sérgreindur í ríkisreikningi og óheimilt að ráðstafa því fé til annarra en Atvinnuleysistryggingasjóðs. Svar hefur borist frá fjmrn. þar sem staðfest var að Ríkisbókhald hefur árlega reiknað út á grundvelli laga um tryggingagjald stöðu óhafins hluta atvinnutryggingagjalds sem markað er til hans. Jafnframt eru sjóðnum færðir til tekna vextir af útistandandi fjárhæð miðað við mánaðarlega stöðu. Vaxtareikningur miðast við vexti ríkisvíxla í útboðum að frádregnu álagi vegna kostnaðar sem nemur 0,25%. Þá er í ríkisreikningi með sérstöku yfirliti gerð grein fyrir stöðu óhafinna framlaga rétthafa markaðra tekna þar sem fyrrgreind krafa Atvinnuleysistryggingasjóðs á ríkissjóð kemur fram. Er sá hluti atvinnuleysistryggingagjaldsins sem ekki þarf að ráðstafa á hverjum tíma til verkefna sjóðsins því sérgreindur í ríkisreikningi sem krafa sjóðsins á ríkissjóð. Í sambandi við stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs vil ég segja þetta: Meginreglan er sú að ráðherrar fari með yfirstjórn stjórnsýslunnar nema hún sé sérstaklega lögum undanskilin, sbr. 13. og 14. gr. stjórnarskrárinnar. Í framkvæmd hefur þó löggjafanum verið talið heimilt að ákveða með lögum að tiltekin starfsemi, t.d. stofnun eða stjórnsýslunefnd, skuli vera sjálfstæð og þar með undanskilin yfirstjórn ráðherra. Beiti löggjafinn þessari heimild sinni afléttir hann jafnframt ráðherraábyrgð af hlutaðeigandi ráðherra, svo og þinglegri ábyrgð gagnvart Alþingi. Ekki var það vilji löggjafans við setningu laga um atvinnuleysistryggingar nr. 12/1997, með síðari breytingum, að Atvinnuleysistryggingasjóður stæði utan við stjórnsýsluna án ráðherraábyrgðar og væri sjálfstæður sjóður. Verður því að telja sjóðinn eign ríkisins og að ríkissjóður beri ábyrgð á skuldbindingum hans enda ekki í lögum að finna takmörkun á henni. Þessi skilningur var áréttaður með bréfi fjmrn. 23. janúar 2001. ,,Skorti Atvinnuleysistryggingasjóð fé ber ríkissjóður ábyrgð á skuldbindingum hans.`` Þessu til stuðnings er kveðið á um það í lögum að félmrh. og fjmrh. komi að ákvörðunum um fjárþörf og ráðstöfun fjár sjóðsins. Því ber að taka fram að þótt tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs séu sérgreindar með lögum og þar með sé á forræði Alþingis að taka ákvörðun um tekjur hans verður ekki litið svo á að hann sé þar með öllu óháður framlögum úr ríkissjóði. Í þessu sambandi má ekki gleyma því að fjármál ríkisins eru í megindráttum ákveðin af Alþingi samanber fjárlögin og það sama á við um alla skattheimtu, sbr. 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Í þessu tilliti hefur Atvinnuleysistryggingasjóður enga sérstöðu en hann byggist á skattheimtu í skjóli valdheimilda ríkisins sem verður að kveða á um í lögum. Þegar um sérgreindan skatt er að ræða er ekki heimilt að nýta þá fjármuni til annars en lög ákveða. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að þeir séu áfram sérgreindir í vörslu ríkissjóðs þar til þeirra gerist þörf nema annað sé sérstaklega tekið fram. Hvað varðar stöðu sjóðsins samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins fólu lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, m.a. í sér umfangsmiklar breytingar á flokkun ríkisaðila í ríkisreikningi og á ýmsan hátt fyllri skilgreiningu á því hvað telst ríkisaðili og ríkisstarfsemi. Starfsemi ýmissa ríkisaðila var endurskilgreind og flokkun þeirra breytt þannig að utan A-hluta ríkissjóðs falla nú einungis þeir ríkisaðilar sem starfa á sviði viðskipta og byggja tekjur sínar á sölu vöru eða þjónustu á almennum markaði. Af þessum ástæðum var m.a. óhjákvæmilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður færðist við gildistöku laganna úr B-hluta ríkisreiknings yfir í A-hluta hans með vísan til þess að starfsemi hans fellur beint undir hina almennu skilgreiningu sem er að finna í 1. tölul. 3. gr. laganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tel að hér hafi verið í stuttu máli reynt að fara yfir þau sjónarmið sem hafa gilt hjá ríkisvaldinu, þ.e. hjá ríkisstjórninni, inni í ráðuneytum varðandi framkvæmd laga um Atvinnuleysistryggingasjóð en ekki þau sjónarmið sem hafa komið upp hjá stjórn sjóðsins. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að eðlilegt væri að fjármunir sjóðsins væru í vörslu ríkissjóðs en niðurstaða prófessors Sigurðar Líndals er með öðrum hætti. Hann segir að fyrir það fyrsta sé stjórninni falið að taka ákvarðanir um ávöxtun fjár sjóðsins og hann telur það m.a. vera eina forsendu þeirrar niðurstöðu að hér sé um ,,sjálfstæða stofnun`` að ræða sem heyri hugsanlega þá helst til Alþingis og að breyta þurfi lögum ef um er að ræða að það eigi að geyma fjármuni sjóðsins í vörslu eða þeir skuli vera í vörslu ríkissjóðs. Það er reyndar niðurstaða Sigurðar Líndals einnig eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan verður þá sú að við gerð fjárlaga og ríkisreiknings hafi verið teknar ákvarðanir sem standast ekki umfram það sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur samþykkt vegna þess að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs fari að fullu með forræði sjóðsins.`` Jafnframt segir í niðurstöðum prófessors Sigurðar Líndals: ,,Flutningur Atvinnuleysistryggingasjóðs úr B-hluta í A-hluta án vitundar stjórnar er ekki í samræmi við lög.`` Heilmiklar ásakanir koma fram í þessari álitsgerð sem Sigurður Líndal hefur unnið og jafnframt var tekin ákvörðun um að reynt yrði að leita sátta milli stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og stjórnvalda. Og ég ítreka þá spurningu mína: Hefur það verið gert?

Herra forseti. Sem svar við þeirri spurningu sem hv. þm. bar fram í lok ræðu sinnar vil ég segja að það hefur verið gert að því leyti til að við leituðum eftir því við ríkissjóð og fengum staðfestingu á að tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs væru sérgreindar, sérstaklega vaxtafærðar og ekki notaðar til annars en á að nota þær. Benda má á að Atvinnuleysistryggingasjóði er tryggð hlutdeild í tryggingagjaldi til að standa undir kostnaði við starfsemi sína. Óumdeilt er að tryggingagjald er skattur. Fjárreiðulögin gilda jafnt að öðru leyti um fjárreiður sjóðsins eftir því sem við á, m.a. um fjárheimildir, framkvæmd fjárlaga og eftirlit. Einungis var um formbreytingu að ræða. Hún laut að flokkun sjóðsins innan ríkisreiknings. Hún hafði að öðru leyti engin áhrif á lögbundna réttarstöðu hans þegar hann var færður úr A-hluta í B-hluta. Verður ekki annað séð en að staða Atvinnuleysistryggingasjóðs innan A-hluta ríkisreiknings sé í samræmi við gildandi lög enda þótt hann hafi verið skipaður í B-hluta ríkisreiknings samkvæmt eldri lögum. Með bréfi dagsettu 25. mars sl. sendi Ríkisbókhald sjóðnum uppgjör vegna ársins 2001. Samkvæmt því var óhafin staða atvinnuleysistryggingagjalds 5.441 milljón í byrjun árs en 7.601 milljón í árslok 2001. Vaxtatekjur af inneign sjóðsins námu 623 millj. kr. í ríkiseign. Ég hef enga trú á því að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði ávaxtað hann betur. Ég tel að núverandi fyrirkomulag sé eðlilegt og rétt og engin lögbrot þarna á ferðinni. Ef einhverjum þykir samt ekki nógu skýrt kveðið á um að svona eigi að fara með sjóðinn, þá er hægt að breyta þeim lögum.

Herra forseti. Árið 2002 er samkvæmt forskrift Sameinuðu þjóðanna helgað varðveislu menningarverðmæta, og er það vel. Í ljós hefur komið að hæstv. ríkisstjórn er að vinna að varðveislu menningarverðmæta Íslands samkvæmt forskrift Sameinuðu þjóðanna því að í desember sl. gaf menntmrn. út fréttatilkynningu sem byggði á minnisblaði frá þáv. hæstv. menntmrh. Birni Bjarnasyni og hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttur en þau höfðu lagt minnisblað fram á ríkisstjórnarfundi sem var samþykkt þar. Minnisblað þetta laut að hugmyndum um að Íslendingar tilnefndu staði inn á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna. Sannarlega tímabært að slíkt verði gert. Herra forseti. Fyrir skemmstu kom upp í hendurnar á mér bók mikil og mjög merkileg sem heitir á skandinvaísku ,,Vor nordiske verdens arv`` eða Okkar norræni menningararfur, og ég verð að segja að mér þótti afar leiðinlegt að sjá að bókin sem fjallar um norræna staði á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna hafði eingöngu að geyma staði frá Svíþjóð, Noregi, Danmörku og Finnlandi. Ég held að löngu sé orðið tímabært að Íslendingar fylli þann flokk þjóða sem hafa tilnefnt staði inn á þessa mjög svo merku skrá. Ég held að það gæti orðið Íslandi verulega til framdráttar, t.d. á sviði ferðaþjónustu, því vitað er að staðir sem eru á þeirri skrá eru staða vinsælastir fyrir ferðamenn til að heimsækja. Í tilefni allra þessara vangaveltna hef ég lagt eftirfarandi fsp. fyrir hæstv. menntmrh.: 1. Hvað líður undirbúningi við tilnefningu Þingvalla og Skaftafells á heimsminjaskrá UNESCO sem ríkisstjórnin samþykkti að hefja 4. desember 2001? 2. Hefur komið til athugunar að vinna að fleiri tilnefningum af Íslands hálfu? 3. Hvernig er háttað samstarfi menntamálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis varðandi þetta málefni? 4. Hvenær má vænta niðurstöðu í málinu?

Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir fsp. Svarið við fyrstu spurningunni hljóðar svo: Samráðsnefnd um samning UNESCO frá 1972 um menningar- og náttúruarfleifð heimsins og þar með einnig um heimsminjaskrána hefur unnið að gerð kostnaðar- og verkáætlunar ásamt starfsmönnum Þjóðminjasafns og Náttúruverndar. Nefndin er skipuð Margréti Hallgrímsdóttur þjóðminjaverði, sem er formaður, Árna Bragasyni, forstöðumanni Náttúruverndar ríkisins, Sigurði Þráinssyni, fulltrúa umhvrn., og Þorgeiri Ólafssyni, fulltrúa menntmrn. Skipuð hefur verið verkefnisstjórn með fulltrúum frá Fornleifavernd ríkisins, Þjóðminjasafni Íslands, Þingvallanefnd, Örnefnastofnun Íslands, Landmælingum Íslands, Náttúruvernd ríkisins, Náttúrufræðistofnun Íslands og þjóðgarðsverðinum í Skaftafelli. Verkefnisstjóri er Stefán Benediktsson, fyrrv. alþingismaður og starfsmaður Náttúruverndar. Stefnt er að því að kynna menntmrh. og umhvrh. kostnaðar- og verkáætlun fyrir lok aprílmánaðar. Gera má ráð fyrir að kostnaður við umsóknirnar verði umtalsverður því þeim þurfa að fylgja nákvæmar náttúrulýsingar og gróðurkort, rökstuðningur fyrir vægi staðanna í menningarlegum eða náttúrufarslegum skilningi, greinargerð um réttarstöðu, ný landakort, loftljósmyndir, friðunar- og verndaráætlanir, fornleifaskrá og margt fleira. Þær stofnanir sem að málinu koma munu leggja fram þau gögn sem fyrir liggja en ljóst er að mikið vantar af frumrannsóknum og gögnum til að uppfylla kröfur UNESCO. Kostnaður við gerð umsóknanna gæti legið á bilinu 10--20 millj. kr. Þar sem ekki liggur fyrir með hvaða hætti verkefnið verður fjármagnað er ekki hægt á þessari stundu að segja hvort hægt verði að leggja fram umsóknirnar fyrir 1. febrúar á næsta ári en stefnt hefur verið að því. Undirbúningur á yfirstandandi ári hefur verið fjármagnaður með framlögum menntmrn. og umhvrn., samtals 500 þús. kr. Svar við annarri spurningu: ,,Hefur komið til athugunar að vinna að fleiri tilnefningum af Íslands hálfu?`` er svohljóðandi: Ekki hafa komið fram neinar hugmyndir eða tillögur í þá veru enda varla tímabært fyrr en umsóknum vegna Þingvalla og Skaftafells hefur verið komið til UNESCO og fyrir liggur hvaða afgreiðslu umsóknirnar fá. Þriðja spurningin er: ,,Hvernig er háttað samstarfi menntamálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis varðandi þetta málefni?`` Svarið er svohljóðandi: Samningur UNESCO frá 1972 um menningar- og náttúruarfleifð heimsins er á forræði menntmrn., og menntmrh. skipaði samstarfsnefndina um hana. Menntmrn. hefur haft fullt samráð við umhvrn. um undirbúning umsókna um íslenska staði á heimsminjaskrá. Fjórða spurningin er: ,,Hvenær má vænta niðurstöðu í málinu?`` Svarið er: Ef umsókn berst til UNESCO fyrir 1. febrúar 2003 má búast við niðurstöðu síðla árs 2004. Margt bendir þó til þess að ekki verði hægt að ljúka gerð íslensku umsóknanna fyrir þann tíma og liggja þá niðurstöður væntanlega ekki fyrir fyrr en í árslok 2005.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. innilega greinargóð svör. Ég fagna því að málið skuli þó vera á þeim rekspöl sem raun ber vitni að kostnaðar- og verkáætlun skuli líta dagsins ljós að öllum líkindum fyrir lok apríl. Það kemur auðvitað dálítið á óvart að heyra hversu umfangsmikil umsókn af þessu tagi þarf að vera og hversu gífurlega kostnaðarsöm hún er. Sömuleiðis kemur það kannski á óvart að mikið af grunnrannsóknum vanti til að við getum veitt allar þær upplýsingar sem UNESCO gerir kröfu um. Það segir kannski svolítið um það á hvaða stigi við erum í rannsóknunum okkar. Við teljum auðvitað að við höfum staðið okkur sæmilega en það er greinilegt að betur má ef duga skal. Ég held, herra forseti, að það sé afar mikilvægt að íslensk stjórnvöld haldi áfram vel á spöðunum í þessu máli þó að kostnaður við umsókn af þessu tagi geti hlaupið á einum eða tveimur tugum millj. Ýmislegt er kannski í sölurnar leggjandi fyrir þann ávinning sem mögulega væri af því að komast í heimsminjaskrána. Það vekur kannski athygli í svari hæstv. ráðherra að enn hafi eingöngu verið settar 500 þús. kr. í undirbúninginn. Það má kannski spyrja hvort það nægi á þessu stigi. Það kann vel að vera, ég þekki ekki þannig til þessarar vinnu. En mér þykir eðlilegt að ég ljúki hér máli mínu með einlægri hvatningu til hæstv. menntmrh. að halda þessu máli vakandi og gera það sem í hans valdi stendur til að íslenskir staðir geti komist inn á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna sem allra fyrst.

Herra forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að umsóknin er yfirgripsmikil og sérstaklega þá heimildasöfnunin og rannsóknirnar sem fylgja. Verkefni af þessu tagi eru eðli síns vegna flókin og það þarf að mynda mikla síu því skráin er verðmæt, einmitt vegna þess að hún er sjaldgæf, og það kostar að koma slíkum stöðum inn á skrána vegna þess að hún er ætluð fágætum menningar- og náttúrufyrirbærum. Í sambandi við Þingvelli er röksemdafærslan öðrum þræði byggð á sérstöðu náttúrunnar og umhverfisins en að mestu leyti er þetta þó tengt sögu og menningu, þróun lýðræðisins og íslenskri og evrópskri menningarsögu. Þar liggja rökin fyrir, þ.e. upplýsingarnar um mikilvægi staðarins. Þá umsókn ætti að vera hægt að vinna án mikils tilkostnaðar. Hins vegar eru náttúrlega margvíslegar aðrar heimildir og rannsóknargögn sem þarf að vinna og því held ég að ekki sé ofáætlað að reikna með þessum kostnaði sem er vissulega mjög mikill.

Herra forseti. Þetta hefur verið langur fyrirspurnadagur með nokkrum utandagskrárumræðum og sérstökum umræðum hér í dag. Nú ber svo við að vikið hefur verið frá dagskránni að nokkru leyti og fsp. verið teknar fram fyrir sem hefur vakið undrun þeirrar sem hér stendur og er búin að vera að bíða eftir að mál komist á dagskrá. Þá kemur í ljós að m.a. er verið að hagræða málum þannig að þingmenn sem eiga að mæta á nefndafundi klukkan átta geti fengið að ljúka sínum fsp. svo þeir komist á nefndafund. Þá spyr ég: Er þetta ný stefna á Alþingi að hér eigi að standa þingfundur en jafnframt eigi að hefja nefndafundi úti á nefndasviði? Það er alveg nýtt og ég vil bara heyra hvaða rök eru fyrir því að grípa til þeirra ráða.

Forseti vill láta þess getið að það er mikið annríki í þinginu og ástæður fyrir því að ýmsum liðum hefur verið vikið út af dagskrá eru margar, m.a. þær að hæstv. ráðherrar hafa verið uppteknir við störf sín annars staðar eins og gengur og gerist. Þess vegna hefur nú, eins og oft áður, verið gripið til þess ráðs að hagræða dagskrá, bæði þingmönnum í vil sem ekki hafa verið í þingsalnum þegar að þeim hefur komið og eins hafa ráðherrar verið fjarstaddir. Nú hyggst forseti kappkosta að halda áfram dagskránni þannig að henni megi ljúka sem allra fyrst.

Herra forseti. Ekki er það svo að sú er hér stendur hafi ekki verið í salnum þegar fsp. sem að henni snúa áttu að koma á dagskrá. Næsta fsp. mín er númer 13 en mér sýnist að við séum búin að afgreiða allflestar fsp. niður að númer 21. Það er samt ekki málið heldur er spurningin sú hvort búið sé að breyta um þá stefnu í þinginu að nefndafundir og þingfundir séu ekki á sama tíma. Og ég þekki allt um það að annríki hafi verið í þinginu á lokadögum þess og ég veit líka hver skapar það annríki. En þetta hefur verið grundvallaratriði. Ýmist eru nefndafundir eða þingfundir. Mér er auðvitað kappsmál sjálfri að ljúka þeim fsp. sem ég á óræddar við hæstv. menntmrh. Þetta er grundvallaratriði sem ég spyr um. Ef þessi stefnubreyting hefur orðið vil ég heyra hvers vegna og við hverja hefur verið rætt um það að hafa þingfund og nefndafundi á sama tíma.

Herra forseti. Ég vil taka það fram sérstaklega í þessu sambandi án þess að líta á það sem gagnrýni á störf forseta að mér var tjáð að fsp. til menntmrh. mundi koma á dagskrá um klukkan sjö. Ég lét þá flýta þeim viðburði sem ég var að sinna svo að ég gæti komið hingað á réttum tíma og ég hygg að ég hafi gert það. Þá var ekki komið að þeirri fsp. þannig að það er ekki að minni beiðni sem gerð hefur verið breyting á þessu máli.

Forseti vill láta þess getið að samkvæmt starfsskrá Alþingis er þetta í raun og veru síðasti möguleiki til að fá svarað fyrirspurnum þingmanna. Enn þá er nokkrum fsp. ósvarað og þess vegna kappkostar forseti að halda dagskrá þannig að svara megi þeim fsp. sem hv. þm. hafa lagt fyrir viðkomandi ráðherra.

Herra forseti. Ég tek undir þá spurningu og í rauninni þá gagnrýni sem fólst í spurningu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Hér lítur út fyrir að halda eigi þingfundi áfram þótt nefndafundir séu að hefjast. Ég get upplýst það hér að sjálf á ég að mæta á nefndafundi, einn klukkan átta og annan klukkan níu. Þetta er ekki samkvæmt þeirri starfsáætlun sem okkur þingmönnum var afhent þegar við komum til þings í haust. Svo er ekki heldur um þann fund sem nú stendur því hann hófst klukkan hálfellefu í morgun. Málið er nefnilega það, herra forseti, að það er ekki lengur farið eftir starfsáætlun Alþingis. Jafnvel þó að ekki sé verið að fara eftir starfsáætlun Alþingis tek ég undir að það er í hæsta máta óeðlilegt að menn ætli hér einnig að fara að brjóta þá venju sem verið hefur, að menn séu ekki með þingfund og nefndafundi á sama tíma. Þingmenn hafa gjarnan viljað fylgjast með þeim fsp. sem hér eru í gangi, koma inn í þær og taka þátt í umræðunni eftir atvikum. Það er beinlínis verið að brjóta á möguleikum og rétti þingmanna með því að vera með þetta hvort tveggja í gangi á sama tíma. Eins og ég sagði verð ég sjálf bundin við nefndastörf frá klukkan átta og annar fundur sem ég þarf að vera á hefst klukkan níu. Svo er um fleiri hér. Það eru þrjár nefndir sem eiga t.d. að funda samtímis klukkan átta. Ég fer því fram á það við herra forseta að sami háttur verði hafður á og endranær, og þessum þingfundi slitið. Það hlýtur að vera einfalt að finna tíma fyrir þær fsp. sem út af standa áður en þingfundum verður frestað fyrir vorið. Það getur varla verið meira mál að finna fsp. þingmanna stað heldur en öllum þeim stóru málum sem mér sýnist að ríkisstjórnin leggi ofurkapp á að verði afgreidd.

Forseti vill láta þess getið að hann freistaði þess að ljúka fsp. Hér er alls ekki um stefnubreytingu að ræða en við hefðum gjarnan viljað láta svara metnaðarfullum fsp. hv. þingmanna. Það er greinilegt að okkur tekst það ekki og því verður forseti við þeirri ósk hv. þingmanna að slíta fundi núna.

Herra forseti. Nú er það alveg ljóst að hæstv. forseti breytir hér rétt. Hann frestar auðvitað fundi vegna þess að hér eru þingmenn að fara á boðaða nefndafundi. Ég vil samt að það komi fram að þær fsp. sem við eigum eftir og erum búin að búa okkur undir verða að komast á dagskrá áður en þessu þingi verður slitið 24. apríl. Ég geri þá kröfu, herra forseti, að það verði rætt í forsn. að fsp. sem út af standa fái sitt eðlilega pláss í dagskrá þingfundanna á næstu dögum.

Forseti vill láta þess getið að þessum skilaboðum verður komið á framfæri í forsn.