Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, voru fluttar hér við afgreiðslu fjárlaganna 2 brtt. um, að Alþ. yrði við ósk Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um launauppbót, en hvorug þessi brtt. fékk náð fyrir augum hv. þm. og voru felldar. Við, sem að þessari till. stöndum, lítum svo á, að ekki megi slíta Alþ. nú án þess að mæta þessum óskum að nokkru leyti, að vísu erum við með lægri upphæð, en áður var krafizt. Önnur till., sem borin var fram við afgreiðslu fjárl., var um 25% hækkun. Hún var felld. Hin fór fram á, að starfsmennirnir fengju 16–17% launauppbót. Hún var einnig felld. Sú till., sem hér um ræðir, fer fram á, að óskum bandalagsins verði mætt með 8% launahækkun, og er þá miðað við, að 25% hækkun hefði numið 12½ millj., og er þá miðað við, að launagreiðslur til þessa fólks nemi alls um 50 millj. kr., og ætti það að vera nærri lagi. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að bandalagið fór fram á launahækkun að afloknu þingi sínu og sýndi með útreikningum, að þeir höfðu orðið aftur úr öðrum stéttum þjóðfélagsins í þessum efnum. Ég skal ekki fullyrða, hvort þessi útreikningur er réttur, en held, að þurfi mikinn útreikning til að komast að hinu sanna. En þó að þeir kæmust að því, að launauppbótin þyrfti að vera 36%, gátu þeir fallizt á að slá af kröfum sínum, þannig að þeir fengju 25% hækkun á laun. Þeir hafa í útreikningum sínum sýnt fram á, að ýmsar stéttir hafa fengið allmikla launahækkun. Ég skal, eins og ég sagði áðan, ekkert fullyrða um það, hvort þessi útreikningur er réttur, enda tel ég víst, að hæstv. ríkisstj. láti kanna, hvort svo er. En ég vil benda á, hvaða hækkun hefur orðið hjá hinum ýmsu stéttum síðan 1946: Tímakaup: Verkakonur A. alm. 32,14% - B. fiskv. 35,71% - C. ræst. 42,85% Verkamenn A. alm. 33,33% - B. skipav. 45,23% Vikukaup: Bólstrarar 26,07% Húsgagnasmiðir við bekkvinnu 9,54% - við vélavinnu 9,33% Skipasmiðir 16,92% Bókbindarar 15,17% Prentarar 21,01% Stélsetjarar 9,20% Klæðskerar 19,23% Bifvélavirkjar 17,24% S3akarar A. 4 ára 34,15% - B. 5 ára 12,24% - C. 6 ára 12,24% Mánaðarkaup: Bifreiðastjórar: Strætisvagna 36,11% Sérleyfisbifreiða 30,00% Farþegabifreiða 36,67% Ég vil benda á það, að launal. eru síðan 1945, en þessi hækkun hefur átt sér stað síðan 1946, og að síðan þessi skýrsla var gerð hafa laun hjá nokkrum félögum hækkað um 3–5%. Þá má geta þess, að í ýmsum ríkisstofnunum, sem heyra ekki undir launalögin, eru laun mun hærri, og sama má segja um laun fólks, sem vinnur hjá einkafyrirtækjum. Ég get bent á það síðar í umr., hver launamismunur þessi er í tölum. Ég hygg, að sterk rök séu fyrir því, að þessi fjölmenni hópur, um 2.000 manns hjá ríkinu og um 700 hjá bæjum, hefur stofnað með sér félagssamtök. Það eru að vísu til menn, sem ekki hafa gengið í þessi samtök. Ég get t. d. nefnt héraðsdómara, sem að vísu hafa félagsskap, en eru ekki í bandalaginu, og mætti nefna einstöku fleiri. Ég hygg því, að þar sem um svona fjölmennan hóp er að ræða, sem hefur sterk samtök, sé ekki rétt að daufheyrast við óskum þeirra, því að ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að a. m. k. láglaunaflokkarnir á launal. eru svo lágir, að það mun vera mjög erfitt að komast af með þeim launum. Og það er því í raun og veru hverjum manni ljóst, að lægstu launaflokkarnir eru þannig settir, að tæplega er hægt að segja, að þeir lifi við mannsæmandi laun. Ég þarf ekki að nefna þær tölur, hvað þær eru lágar. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, er þessum samtökum, sem eru mjög samanþjöppuð og sterk, bannað með lögum að gera vinnustöðvun. Nú er þess að gæta, að ég geri ráð fyrir, að ef þessir menn hefðu þann rétt, sem aðrar launastéttir hafa, mundu þeir að sjálfsögðu beita því vopni, ef ekki væri hægt að mæta óskum þeirra á annan veg. En ég hygg, að sá andi ríki þó í bandalaginu, að menn vilji ekki grípa til þess að brjóta lög og beita því valdi, sem aðrar vinnustéttir beita, þegar ekki er fullnægt þeirra óskum. Nú er það, eins og kunnugt er, Alþingi, sem í raun og veru er atvinnurekandinn í þessu tilfelli, og það veltur því á þegnskap alþm., hvort þeir líta svo á, að þessum starfsmönnum þjóðfélagsins beri nokkrar launabætur. Ég býst við, að ef um almenna atvinnurekendur væri að ræða í þessu tilfelli, mundu þeir sannarlega reyna að koma til móts við marga af þessum starfsmönnum. Og ég gæti e. t. v. bent á einstakar stofnanir, jafnt hjá einstaklingum og félögum og jafnvel hjá félögum, sem hafa töluvert starfslið í þjónustu sinni, eins og t. d. samvinnuhreyfingunni, þar sem fólkið er betur launað en fólk, sem er í sambærilegu starfi hjá ríkinu. Ég hef nokkuð sterk gögn, sem geta sannað þetta mál mitt. Ég hygg þess vegna, að ekki ættu að þurfa að vera neinar deilur á hæstv. Alþ. um að reyna nú að mæta þessum mönnum með nokkrum skilningi. Og þótt ekki sé gengið svo langt að mæta kröfum þeirra að öllu leyti, ætti þó að gera nokkra tilraun til að sýna lit á því að bæta upp laun þeirra, sem a. m. k. að mínum dómi eru verst settir. Till. gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. kynni sér niður í kjölinn, hvort sá útreikningur, sem bandalagið hefur gert, er á rökum reistur, og ef svo reynist, megi ríkisstj. mæta þeim með þeirri upphæð, sem í till. er gert ráð fyrir, þ. e. 4 millj. kr. Það er, eins og segir í grg., ekki neitt rætt um það í till., hvernig eigi að mæta þessum útgjöldum, en bent á það í grg., að helmingur þeirra 8 millj. kr., sem áætlað er, að komi í eignauppgjörinu, geti verið hér til frádráttar. Það er að vísu hvergi ákveðið í l., hvernig þessu fé skuli ráðstafað. En mér er tjáð, að helmingi þessarar upphæðar, sem hér er áætluð 8 millj. kr., muni þegar hafa verið ráðstafað og eftir standi því aðeins 4 millj. Ég veit ekki, hvort þessi upphæð, sem hér er talað um, stenzt áætlun eða ekki, en hef þó nokkuð sterkar heimildir um, að reikna megi með, að svo verði. Ætti því að mega reikna með, að þessi fjárhæð geti komið til greina sem nokkurn veginn afgangseyrir. Ég hef ekki haft tök á að kynna mér það, nema hvað ég hef lauslega fengið fregnir frá mönnum, sem eiga glöggt að vita í þessum efnum. Það mætti að sjálfsögðu færa ýmis sterk rök fleiri en ég hef hér bent á fyrir því, að Alþingi verði við þessum óskum. En þar sem þetta mál er síðasta mál þingsins og flutt á síðasta degi þess, vil ég ekki tefja það með allt of langri framsögu og vænti þess um leið, að ekki þurfi að tefja það með allt of miklum umr. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. geti eða hafi þegar gert sér nokkuð ljósa grein fyrir því, hvort þessar kröfur eru að ófyrirsynju fram komnar eða ekki, og vænti því, að a. m. k. meiri hl. hæstv. Alþ. geti verið okkur flm. sammála um, að bæði sé réttlætismál og viturlegt að verða við þessum óskum. - Ég vænti svo að lokum, að þessari till. verði vel tekið af meiri hl. Alþingis, þegar atkvgr. er fram undan.



Herra forseti. Ég get sjálfsagt orðið við þeirri ósk að verða ekki langorður um þetta mál, en tilefnið til þess, að ég tek til máls, er það, að ég er einn af flm. brtt. við þá till., sem hér liggur fyrir og rædd hefur verið, og er brtt. á þskj. 807. Ég leiði alveg hjá mér að rökræða hér um það, hvernig kjör starfsmanna ríkis og bæja eru, samanborið við aðrar stéttir. Það liggur að vísu fyrir nokkur athugun frá félagsskap starfsmanna ríkis og bæja. En eins og ljóst er af þeirri megintill., sem hér er flutt, og þeirri brtt., sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) og hv. 1. þm. Árn. (JörB), er meginefni þessara till. rannsókn á þessu atriði, og þegar af þeirri ástæðu er óþarfi að ræða um það mál út af fyrir sig. Þetta er sameiginlegt bæði með aðaltill. og þeirri brtt., sem við flytjum hér, að rannsaka þetta mál. En þáltill. og brtt. okkar eiga ekki alls kostar samleið lengra, en um þetta atriði. Í aðaltill. er, eins og hún ber með sér, ákveðið að inna greiðslur af hendi, svo sem þar er tiltekið og lýst hefur verið af 1. flm. till., og á ríkisstj. að ákveða þær greiðslur. Í brtt. er hins vegar svo fyrir mælt, að þegar rannsókn er lokið á högum þessara stétta, skal sú rannsókn lögð fyrir Alþ. eins fljótt og auðið er, sem síðan á að taka málið til athugunar og ráða því til lykta. Þetta er meginmunurinn á þessum tveimur till. Ég get skotið því hér inn í, að viðkomandi brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 815, frá hv. 2. þm. Rang. (IngJ), þá sé ég raunverulega ekki mikinn efnismun á henni, svo langt sem hún nær, og þeirri brtt., sem ég flyt ásamt þeim tveimur hv. þm., sem ég áður nefndi. Það er sem sé tekið fram í brtt. okkar, að rannsaka eigi laun og aðstöðu starfsmanna ríkisins og rannsaka tekjur og aðstöðu annarra stétta, en í þessum orðum felst að sjálfsögðu það, sem sérstaklega er tekið fram í brtt. hv. 2. þm. Rang. um vinnutíma, og læt ég svo útrætt um það. - En það, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, án þess þó að ræða málið svo gaumgæfilega sem það raunverulega ætti skilið og það mál, sem það sérstaklega snertir, dýrtíðina í landinu og fjármál þessa þjóðfélags, - án þess að gera það vil ég vekja athygli á því, að í brtt, okkar er þannig tekið til orða að yfirlögðu ráði, að leggja eigi niðurstöður rannsóknarinnar fyrir Alþingi „hið bráðasta“. Og ég vil jafnframt og ekki síður vekja athygli á því, að um leið og þessi rannsókn er tekin til athugunar af þinginu, eiga að liggja fyrir samhliða till. frá ríkisstj. til viðreisnar varðandi dýrtíðarmál þjóðarinnar. Hér er í raun og veru meginfrávík till. okkar frá þeirri till., sem hér liggur fyrir. Ég er ekki í neinum vafa um, að í raun og veru er fjárhag ríkisins þannig komið, að till. þessar, sem hér er talað um, að leggja eigi fyrir Alþ. hið bráðasta samhliða niðurstöðum rannsóknar á launum og aðstöðu starfsmanna ríkis og bæja og annarra stétta og samhliða því, að fyrir liggi till. frá ríkisstj. um fjárhagslega viðreisn þjóðarinnar, - þessar till. ætti raunverulega ekki að orða svo, að þær verði lagðar fyrir Alþ. hið bráðasta, heldur lagðar fyrir Alþ. þegar í stað. Og það er að mínu áliti ein sú mesta villa, að Alþ. skuli nú hætta störfum án þess að þessar till. séu lagðar fyrir það og teknar til úrlausnar. Það er að mínu áliti ábyrgðarleysi, sem áður en langt um líður sýnir sig, hvaða afleiðingar mun hafa. En það þýðir ekki að tala um það í þessari till. og þýðir ekki að ganga lengra en svo, að það verði gert hið bráðasta. Ég skal ekki fara um það fleiri orðum, því að það er sjálfsagt þýðingarlaust, en vil aðeins leyfa mér sérstaklega að undirstrika þetta atriði með þeim orðum, sem ég hef þegar gert. Það er skoðun mín og - ég hygg óhætt að segja meðfm. minna, að sú úrlausn á máli starfsmanna ríkis og bæja, sem gert er ráð fyrir í þeirri till., sem hér er flutt af hv. 1. landsk. og fleiri þm., sé raunverulega engin lausn á málefni starfsmanna ríkis og bæja. Það má vel svo fara, að sú úrlausn, sem nú er gert ráð fyrir í þessari till., verði orðin úrelt í haust, - ef þá ekki má taka svo til orða, að það sé vafasamt, að það takist að fullnægja þeim greiðslum, sem þannig er gert ráð fyrir. Svo hæpinn er nú fjárhagur ríkisins orðinn, þegar við nú í nótt eða á morgun slítum þinginu og hver fer heim til sín. Það er gert ráð fyrir því í þessari þáltill., sem við flytjum brtt. við, að haldið sé áfram hiklaust á þessari hættubraut. Það á að hækka við starfsmenn ríkis og bæja, þó að afleiðingarnar verði vitanlega þær, sem alltaf hafa orðið, þegar þessar hækkanir hafa verið gerðar, að ósamræmi hefur myndazt því meir, því lengur sem haldið hefur verið áfram á hættubrautinni. Og nú er svo komið í þessu þjóðfélagi, að aldrei eða sjaldan hefur verið meira ósamræmi milli launa og kjara þegna ríkisins, en einmitt nú. Áframhald, sem á að vera til samræmingar, leiðir til sömu niðurstöðu og það hefur alltaf leitt að halda lengur áfram á þessari braut. Við vitum það mjög vel, að fjárl., sem nú voru afgr., eru þau hæpnustu fjárl., sem afgr. hafa verið hér á Alþ. a. m. k. tvo síðustu áratugi. Og að bæta þessum greiðslum þar ofan á eða loforði um greiðslur úr ríkissjóði eða sama sem ríkissjóði, þar sem þannig er séð fyrir tekjum, það er ákaflega vafasamt loforð, eins og ég minntist á áðan. - Ég skal ekkert ræða um það, hvaða afleiðingar það hefur jafnframt, að Alþ. gengur nú þessa braut og lætur það verða sitt seinasta spor áður, en fundum þess er slitið og áður en yfir skellur sú verkfallsalda um landið allt, sem nú er fyrirsjáanleg. Ég álít því, að sá tími sé nú kominn, að öllum ætti að vera það augljóst, með þeim fjárl., sem við höfum nú afgr. á miðju því ári, sem þau eiga að gilda fyrir, og með þeirri verkfallsöldu, sem nú er fram undan, - ég álít, að það ætti að vera öllum ljóst, að það er ekkert happaspor fyrir starfsmenn ríkis og bæja og því síður happaspor fyrir þetta þjóðfélag að láta verða okkar síðasta verk seint á þessum næturfundi að ganga áfram þá braut, sem við höfum gengið nógu lengi. Ég held, að við ættum að snúa okkur að öðrum vinnubrögðum, og það er það, sem þessi brtt. okkar bendir á og miðar til. Ég skal svo ekki lengja þessar umr., en get látið máli mínu lokið, nema sérstakt tilefni gefist til.



Ég vil nú lýsa undrun minni yfir því, að till. á þskj. 800 er fram komin. Við vorum að enda við að samþ. fjárl., og þm. er kunnugt um það, að á þeim fjárl. er ekkert ætlað til hækkunar launa fyrir starfsmenn ríkisins. En þeir, sem flytja till., segja: Það eru væntanlega til 4 millj. kr. af fé, sem eignaruppgjörið kann að gefa, og það er það fé, sem við vísum á. - Það var svo sem auðvitað, að væri einhvers staðar von á fé, væri rétt að vísa á það til eyðslu á þessu ári! Það er það bezta, sem þessir flm. geta lagt til nú á síðasta degi þingsins. Ég verð nú að segja það, að þótt starfsmenn ríkisins, a. m. k. þeir, sem lægst eru launaðir, hafi kannske ástæðu til að kvarta undan dýrtíðinni, koma kröfur þeirra nokkuð seint fram. Þeir hafa ekki látið í sér heyra fyrr en nú í vetur og þá helzt síðustu vikuna. Það kemur varla til, að skórinn hafi kreppt mjög hart að þeim, fyrst ekki hefur komið hljóð úr horni fyrr en nú, enda vitað, að starfsmenn ríkisins eru nú betur launaðir en hinn almenni verkamaður, sem býr við miklu meira öryggisleysi en þeir, sem eru fastráðnir. Hvernig á að fara að því að mæta yfirvofandi verkfalli hjá Dagsbrún og verkalýðsfélögunum yfirleitt, ef Alþ. á nú á síðasta degi að lítt rannsökuðu máli að gefa starfsmönnum ríkisins, sem betur eru settir en verkamenn, vonir um það, að þeim skuli ívilnað og kjör þeirra bætt á þessu ári? Er það ekki að gefa undir fótinn fyrir þá, sem nú vinna að verkföllum, og gefa þeim byr undir báða vængi að gera hærri kröfu,r en þeir annars hefðu gert? Og er þá ekki hið mesta ábyrgðarleysi að koma með svona mál inn í þingið á síðustu stundu? Ég held, að ekki verði um það deilt. Það er vitað, að starfsmenn ríkis og bæja hafa gert kröfur til að fá launahækkun, sem nemi allt að 36%. Það er náttúrlega ekki mikið, sem farið er fram á! Þeir segja, að það sé til þess að fá laun til samræmis við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Það er ekkert minnzt á það, hvað þessir sömu starfsmenn leggja af mörkum til þess að fá laun sín. Það hefur verið upplýst af starfsmannafélaginu sjálfu, að meðalstarfstími starfsmanna ríkisins sé 35½ klukkustund á viku. Það er auðvitað, að ýmsir vinna lengri tíma og aðrir líka skemmri tíma. Þegar talað er um 35½ stund á viku, er það rúmlega 5½ stund á dag, eða m. ö. o. 5 stundir á dag, þegar kaffitíminn er dreginn frá. Nú gera þessir menn kröfu til þess að fá laun í samræmi við þær stéttir, sem hafa miklu lengri vinnudag. Verkamenn verða að vinna 8 stundir á dag og fá þó lægri laun fyrir sína 8 stunda vinnu, en lægst launuðu menn hjá ríkinu. Bændur vinna 12–15 klst. á dag og þannig mætti lengi telja. Er ekki ástæða til þess að krefjast, að þeir, sem fá há laun, leggi fram mikla vinnu? Það er sjálfsagt að borga vel mikla vinnu, en þjóðfélagið stenzt ekki við að borga há laun fyrir litla vinnu. Það hefur sýnt sig undanfarið, að fólk hefur leitað frá framleiðslunni til léttari starfa, og þau störf, sem hér um ræðir, eru flest létt störf, og auk þess er þetta áhyggjuminna líf, en að standa í oft tvísýnum atvinnurekstri. Með því að hafa vinnutímann svona stuttan, er of margt fólk komið að skrifborðunum frá framleiðslunni og öðrum nauðsynlegum störfum. Ég hefði viljað virða það við starfsmenn ríkis og bæja, ef þeir hefðu boðizt til þess að lengja vinnutímann úr 35½ klst. á viku upp í t. d. 48 klst. og hefðu jafnframt óskað hærri launa. Það væri erfitt að standa á móti því og hollt fyrir þjóðfélagið að ganga að slíku. Þá hefðu orðið fleiri til þess að vinna við framleiðsluna og styrkja þannig afkomu þjóðarinnar. Það er kunnugt, að margur atvinnurekstur hér er nú rekinn með tapi, en það er af því, að kaupkröfurnar eru svo háar. Hví gefur ríkið nú tugi millj. kr. með aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum? Af sömu ástæðum. Þetta getur ekki gengið svona áfram. Ef atvinnulífið verður þannig áfram, þá fer svo, að enginn dugandi maður fæst í atvinnurekstur. Afleiðingin verður atvinnuleysi, minnkandi framleiðsla, vaxandi fátækt. Það er fyrst, þegar menn sjá fram á, að hægt sé að stunda atvinnurekstur með hagnaði, sem atvinnulífið getur aftur farið að blómgast. Nú er unnið að því að gera allt að ríkisrekstri, og árangurinn er sá, að hann ber sig því síður, en einkarekstur, þar sem oftast er verr haldið á í ríkisrekstrinum. Þegar ljóst er, að alls staðar er um taprekstur og minnkandi útflutning að ræða, hljóta allir að sjá, hversu alvarlegt það er, þegar út brýzt verkfallsalda með auknar kröfur á atvinnuvegina. Nú virðist svo sem ríkisstj. eða hluti hennar styðji þetta. Mér er sagt, að Alþýðusamband Íslands, sem er nú stjórnað af ríkisstjórnarflokkunum, hafi skrifað verkalýðsfélögunum og hvatt þau til þess að segja upp kaup- og kjarasamningum. Þetta er ótrúlegt, en líklega satt. Ég held að A. Í. hefði heldur átt að beita sér fyrir því, að samningunum yrði ekki sagt upp og ég tel, að til lítils hafi verið barizt að ná A. Í. úr höndum kommúnista, ef síðan á að nota það til þess að hvetja til verkfalla. Svo koma hér ýmsir, sem vilja hækka kaupið, og flytja hér ræður, þar sem þeir segjast vera á móti gengislækkun. Hafa menn nokkurn tíma heyrt slíkt ósamræmi. Ég er á móti gengislækkun, en með þessum aðgerðum er verið að framkvæma gengislækkun og auka tapreksturinn. Og hvar á svo að taka þá peninga, sem þarf til þess að mæta þessum kröfum? Kannske flutningsmenn till. á þskj. 800 vildu benda á það. Ég flyt hér brtt. á þskj. 815 við brtt. á þskj. 807. Hv. þm. Str. taldi, að í aðalatriðum væri mín till. eins og sín till., en það er misskilningur. Í till. hv. þm. Str. segir, að rannsaka skuli aðstöðu alla, og hv. þm. Str. heldur því fram, að með orðinu „aðstaða“ náist allt, sem ég nefni í minni brtt., en það er misskilningur. Í minni brtt. er tekið skýrt fram, að rannsaka skuli vinnutíma ýmissa starfsstétta, og það er meginatriði till. Þar vil ég fá skýrt fram, að menn fái tekjur samkvæmt vinnu sinni. Það er ekki sanngjarnt að borga jafnt fyrir 5 klst. vinnu á dag og fyrir 8–10 klst. vinnu. Ég vænti þess svo, að hv. þm. Str. fylgi brtt. minni á þskj. 815, og þá mun ég fylgja till. hans á þskj. 807, sem ég tel í aðalatriðum góða, því að það er auðvitað sjálfsagt að athuga, hvort starfsmenn ríkisins eru verr settir, en aðrar stéttir, og ef svo er, þá að veita þeim uppbætur á því, en það er ekki hægt á síðasta degi þingsins að sletta í þessa menn 4 millj. kr. af handahófi, og ég vænti þess, að fjmrh. mótmæli þessu frv. og að það nái ekki samþ. þingsins. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, þar sem það hefur verið óskað eftir því, að umr. yrðu ekki langar, en ég vænti þess, að gifta þingsins sé svo mikil, að þessi till. verði felld.



Það eru nú 3 dagar síðar atkvgr. um brtt. við fjárlögin var lokið hér á Alþingi og rösk klst. síðan endanleg atkvgr. um fjárlögin fór fram. Fjárlögin voru afgr. þannig, að útgjöldin voru 287.772 þús. kr., og skilst mér, að þetta sé um það bil 40 millj. kr. hærra en ákveðið var fyrir árið 1948. Það er búið að sitja lengi yfir afgreiðslu þessara fjárlaga. Þingið hefur staðið í 7 mánuði, og fjárlögin voru lögð fyrir það 10–20 dögum eftir, að það kom saman. Þetta er því alllangur tími, og mér skilst, að mest hafi staðið á að finna leiðir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Eins og hæstv. fjmrh. lýsti yfir, bæði er hann lagði frv. fyrir þingið og í útvarpsumræðunum við afgreiðslu fjárl., hafði hann sett sér það mark að afgr. fjárl. tekjuhallalaus og hafði vonazt eftir samstarfi við þingið um það. Útgjöldunum vegna brtt., sem fjvn. flutti nú að síðustu að ósk ríkisstj., en aðrar till. flutti n. ekki, átti svo að mæta með þeirri tekjuaukningu, sem ráðh. flutti till. um á síðustu stundu. Hæstv. fjmrh. var þó hrakinn út af þessari braut, þar sem nú er halli á sjóðsyfirliti fjárl. ½ millj. kr. Það var eðlilegt, að hæstv. ráðh. harmaði þetta og það því frekar sem samstarfsmenn hans í ríkisstj. og flokksmenn hans studdu hann ekki í því að koma fram þeirri stefnu sinni, að tekjur mættu útgjöldunum. Svona stendur þetta þá. Nú skildist mér á ræðu hæstv. fjmrh., að þrátt fyrir það að ýmsar lækkanir á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs hafa verið samþykktar, þá væri hann hræddur um, að sumar þeirra mundu ekki reynast raunhæfar og af því yrði þá aukinn halli. Nú hefur verið settur hér fundur, einni klst. eftir að afgreiðslu fjárl. lauk, og er þar til umr. till. til þál., sem felur í sér, ef hún verður samþykkt, 4 millj. kr. halla á fjárlögum auk þess halla, sem fyrir var, og allra hinna vafasömu lækkana. Í greinargerðinni fyrir till. er sagt, að engin till. sé gerð um, hvernig mæta skuli þessum útgjöldum, og í áframhaldi grg. er bent á, að óráðstafað sé nokkrum hluta eignaraukaskatts og megi því grípa til þess fjár, og mér skilst, að vonir standi til, að þarna sé um jafnháar upphæðir að ræða. Ég verð að segja það, að það er undraverð fáfræði, sem kemur fram hjá flm. till. hvað þetta snertir. Hv. 1. landsk., sem var frsm., rökstuddi þetta með því, að hvergi væru ákvæði í lögum um það, hvernig ætti að ráðstafa þessu fé. Þetta kalla ég furðulega fáfræði. Í lögum um dýrtíðarráðstafanir og eignaraukaskatt segir svo: „Skal sá skattur renna í framkvæmdasjóð ríkisins, smbr. lög nr. 55 1942“, og þar er bætt við, að ef stofnaður verði afla- og hlutatryggingasjóður, þá skuli skatturinn skiptast jafnt milli hans og framkvæmdasjóðs. Þannig er þessu fé ráðstafað í framkvæmdasjóð ríkisins, og um þann sjóð segir svo: „Hlutverk sjóðs þessa er að veita fé til nauðsynlegra framkvæmda í þarfir atvinnuveganna.“ Mér vitanlega er því hér um að ræða fé, sem búið er að ráðstafa, og það þýðir það, að ekkert fé er til, til þess að mæta þessum 4 millj. kr. útgjöldum. Eftir þær yfirlýsingar, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið um, að hann vilji fá hallalaus fjárl., er ekki hægt að skilja þennan hluta grg. öðruvísi en svo, að verið sé að reyna að stjaka hæstv. fjmrh. út úr ríkisstj. Ef þessi till. verður samþykkt, er ekki sýnna, en hæstv. fjmrh. verði að grípa til þess ráðs að segja skilið við ríkisstj. og taka þannig afleiðingum orða sinna, og vissulega væri það karlmannlegra, en að láta bjóða sér þetta. Aðstaða ríkisstj. til þess að mæta þessum útgjöldum er önnur hlið þessa máls. Hin hliðin er sú, hver nauðsyn er á að veita starfsmönnum ríkis og bæja þetta. Það er vitað, að þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram till. og fékk samþ. að stöðva vísitöluna í 300 stigum, þá var það gert til þess að koma í veg fyrir og geta staðið í móti launakröfum almennt, einnig frá starfsmönnum ríkis og bæja. Að því leyti sem hæstv. ríkisstj. kann því að standa á bak við þessa till., sem að vísu hefur ekki komið fram hér í nótt, en eitthvað hef ég heyrt um að, að minnsta kosti stæði einhver hluti hennar að till., þá er það hrein uppgjöf um, að þessi binding vísitölunnar nái tilgangi sínum, þar hafi ríkisstj. algerlega misst marks. Ég verð að segja, að ég er mjög óánægður, þar sem við erum búnir að sitja hér á þingi í 7 mánuði við að reyna að koma saman erfiðum fjárlögum, að verða þá að horfa upp á, að ekkert raunhæft er gert til þess að hamla á móti þeim háska, sem af þessu ástandi leiðir, því að allir viðurkenna, að ekkert hafi verið gert til að lækka verðbólguna, öll hafa úrræðin aðeins verið til bráðabirgða. Það veldur mér einnig miklum áhyggjum, að útflutningur okkar er ekki samkeppnisfær á þeim erlendum mörkuðum, sem við verðum að selja hann á. Það dettur engum í hug, að það sé hægt til frambúðar, að ríkið greiði þann mismun, sem er á framleiðslukostnaðarverði varanna og því verði, sem fæst fyrir þær á erlendum mörkuðum. Að leysa þennan stóra vanda er það verkefni, sem Alþingi hefur alltaf hliðrað sér hjá. Það er og síður en svo, að á þessu sjáist nokkur batamerki. Verðið er fallandi erlendis, samtímis því sem kostnaður vex innanlands. Og ekki bætir úr, að mjög verulegur aflabrestur hefur nú á vertíðinni orðið í allflestum verstöðvum nema Vestmannaeyjum. Ég skil því ekki þá blindu í augum manna, að þeir skuli ekki sjá, að ekki er hægt að bæta stöðugt við nýjum og nýjum útgjaldaliðum eins og gert hefur verið. Þar að auki er nú verið að setja af stað nýja kaupskrúfu á hendur atvinnuvegunum, því að öll stærstu verkalýðsfélögin hafa sagt upp samningum. Ef maður nú lítur á málin eins og þau standa í nótt, þá ætlar Alþingi að ganga á undan og gefa fordæmi með því að samþ. útgjaldatill. sem þessa til starfsmanna ríkisins, því að eins og fram hefur verið tekið, þá gefur það öðrum byr í seglin með kaupkröfur, ef þessi till. verður samþ. Ég vil því alvarlega vara við samþykkt svo gífurlegs útgjaldaauka sem felst í þessari till. og einnig vara við því fordæmi, sem þetta gefur gagnvart þeim aðilum, sem nú eiga að taka upp samninga um launagreiðslur almennt í landinu. Hér er líka farið inn á alveg nýjar brautir, þar sem sagt er í niðurlagi till.: „ Ríkisstj. ákveður í samráði við stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hverjir fái uppbætur greiddar og eftir hvaða reglum.“ Hingað til hefur Alþingi ákveðið launalög og launagreiðslur til opinberra starfsmanna almennt og í einstökum atriðum, en hér er farið inn á alveg nýjar brautir, með því að nú á ríkisstj. að ákveða greiðslur til þeirra í einstökum atriðum ásamt stjórn B.S.R.B. Hér er því um að ræða tvo jafnréttháa aðila, hæstv. ríkisstj. og stjórn B.S.R.B. Mér finnst ekkert líklegra, ef gengið er inn á þessa braut, en að framvegis verði það svo, að Alþingi ákveði einhverja upphæð, sem ganga á til opinberra starfsmanna, en síðan verði henni skipt af ríkisstj. og stj. B.S.R.B. Ég skal nú ekki vera með neinar spár um, hvernig þetta fyrirkomulag mundi reynast. Kannske mundi það verða til góðs, kannske líka öfugt. Ég skal nú ekki fara miklu fleiri orðum um þetta mál. Ég hef gert mitt til að benda á þá gjaldabyrði, sem lögð er á ríkissjóðinn, ef þessi till nær samþykki, því að hún er flutt án þess, að bent sé á nokkrar tekjur upp í þessar greiðslur. Flm. till. segja að vísu í grg., að þetta fé skuli tekið af þeim tekjum, sem ríkissjóður fær af almenna eignauppgjörinu. Helmingi þeirrar upphæðar er þegar ráðstafað í hlutatryggingasjóðinn, eins og ég hef bent á, og hinum helmingnum er þegar ráðstafað í annað og þess vegna ekki hægt að láta það fé ganga upp í þetta líka. Annars má í sambandi við þá leið, sem hér er lagt til, að farið verði inn á, benda á, að hér er um að ræða algera stefnubreytingu hjá Alþingi. Ég get í því sambandi minnt á, að í hv. Nd. var fyrir nokkru á ferðinni frv. um ráðsmann ríkisins. Inn í það var sett ákvæði um, að fulltrúi frá stjórn B.S.R.B. ætti að hafa eftirlit með stjórnarráðinu og öðrum stofnunum ríkisins. Þetta varð til þess, að hæstv. fjmrh. taldi sig ekki hafa gagn af samþykkt frv. og dró það til baka. Sú þáltill., sem hér liggur fyrir, er alveg í samræmi við þessa endemistill., sem varð til að eyðileggja frv. um ráðsmanninn, en það átti að verða til bóta fyrir starfsemi ríkisins að dómi færustu manna, en það voru þaulvanir og reyndir starfsmenn í stjórnarráðinu, sem stóðu að samningu frv. Það er alkunna, að útgjaldaliðir fjárlaganna eru nú áætlaðir 287 millj. kr. Þar að auki eru á heimildabálki heimiluð útgjöld, sem nema nokkuð á annan milljónatug, og býst ég fastlega við, að þeir, sem njóta eiga þeirra heimilda, reki nokkuð eftir, að þær komi til framkvæmda. Þetta er því síður en svo glæsilegt allt saman, þegar undir þessu á að standa hnignandi atvinnulíf, aflabrestur á vertíðum og geysilegur fóðurkostnaður þeirra, sem landbúnað stunda, vegna vorharðinda, því að víða er það svo enn, að varla sér á dökkan díl, svo að gefa verður skepnum inni, á sama tíma sem venjulegt er, að vorgræðingurinn dafni bezt. Það væri því með hliðsjón af þessu ástæða til að gera þá kröfu til þeirra, sem alltaf eru að krefjast nýrra og nýrra útgjalda, að þeir gerðu sér ljóst, hvaða afleiðingar það getur haft og eins hvaða möguleikar eru á að inna þau af hendi. Og ég er hræddur um, að nógu erfitt sé fyrir hæstv. ráðh. að inna af hendi þau útgjöld, sem þegar eru ákveðin, þótt ekki sé enn bætt við 4 millj. kr.

Forseti (JPálm) : Hv. 1. þm. Eyf. hefur kvatt sér hljóðs til að ræða þingsköp.



Herra forseti. Já, það er alveg rétt, ég bað um orðið til að ræða þingsköp. Við þm. höfum nú um hríð haft alllanga vinnudaga og þó sérstaklega nú að undanförnu. Ég sé því ekki, að á það sé bætandi að fara nú að vaka heila nótt yfir þessu máli, og vildi því fara fram á það við hæstv. forseta, að þessu máli yrði frestað og þm. fengju að sofa um stund. Hefði átt að slíta þingi í nótt, þá hefði ég ekki farið fram á þetta, en nú á að halda fund á morgun, og held ég, að réttara sé að ræða þetta mál, þegar þm. eru vakandi, en ekki sofandi. Í öðru lagi vildi ég aðeins víkja að efni þess máls, sem á dagskrá er, því að ég sé ekki betur en þeir hv. þm., sem styðja hæstv. ríkisstj., séu að afturkalla stuðning sinn við hana með því að bera fram till. sem þessa. Eitt af stefnuskráratriðum hæstv. ríkisstj., þegar hún tók við völdum, var, að tilkostnaður ykist ekki. Ýmislegt því viðvíkjandi hefur verið ósjálfrátt, en þetta getur Alþingi ráðið við, og áreiðanlegt er, að af samþykkt þessarar till. hafa engir gagn, en allir skaða.

Forseti (JPálm.): Ég vil taka fram út af ósk hv. 1. þm. Eyf., að það er eftir beiðni hæstv. ríkisstj., að ég ætla nú í nótt að fá úr því skorið, hvort þessi till. kemst til n. eða ekki. Á morgun er nóg að gera, því að þá eru þinglausnir. Ég vil samt biðja þá hv. þm., sem eftir eiga að tala, að lengja ekki umr. um of og vera frekar stuttorða.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að tala langt mál og ætla ekki að fara út í stjórnmálalegar umr., þótt næg tilefni hafi þó gefizt. Ég vil þó í tilefni af hinum löngu ræðum, sem haldnar hafa verið um þetta mál, taka fram, að það er ekki stefnu B.S.R.B. eða Dagsbrúnar að kenna, að þeir nú verða að fá hækkun á kaupi sínu, heldur sök hæstv. ríkisstj., sem svo hefur skert kaupmátt launa, að aðeins til að halda í horfinu verða launþegar að fá 40% hækkun. Á þetta er hægt að færa nægar sönnur, þótt ég sleppi því hér. En til þess að kippa þessu í lag þarf að skipta um stjórn, og ef það er hægt, þá er það margra fjögurra millj. kr. virði. Það hafa verið felldar tvær till. í þessu máli, önnur frá okkur sósíalistum um 25% launahækkun til opinberra starfsmanna og hin frá hv. 4. þm. Reykv, og hv. 3. landsk. um að koma nokkuð til móts við kröfur starfsmanna ríkisins. Ég tel það mjög gott, að þessi till. skuli vera borin fram af þm. úr tveimur stjórnarfl., því að í henni felst viðurkenning á því, að starfsmenn ríkis og bæja þurfi að fá launahækkun. En ástæðan til, að þm. eru nú fúsir til að ganga til móts við sanngjarnar kröfur starfsmanna hins opinbera, mun vera sú, að allur þorri starfsmanna ríkis og bæja hefur ákveðið að leggja niður vinnu, ef ekki verði gengið til móts við kröfur þeirra, þrátt fyrir það að þeim er það bannað með lögum. Ég tel það mjög orka tvímælis, að þessi hækkun muni nægja, eins lág og hún er. Þeir hafa sjálfir lýst því yfir, að 25% sé það minnsta, sem þeir geti sætt sig við, en telja, að 36% þyrfti hækkunin að vera, ef launin ættu að vera í samræmi við það, sem gert var ráð fyrir í launal. Í þessari till. er gert ráð fyrir heimild til að verja 4 millj. kr. til þess að bæta upp launin, og skilst mér, að það muni jafngilda 8% hækkun. Það er því alveg augljóst, að það er algerlega ófullnægjandi. Ég tel því nauðsynlegt að hækka þessa upphæð og mun flytja um það till., en mun þó fara eins vægt í sakirnar og frekast er unnt í þeirri von, að hv. þm. geti fallizt á, sem raunar er nú viðurkennt, að það er full þörf að gera þessu skil, og mér skilst, að það sé viðurkennt af tveimur af flokkum þeim, er að ríkisstj. standa, þó að sumir þm. séu því mótfallnir, eins og umr. sýnir. Ég vil því leyfa mér að flytja ásamt 2. þm. Reykv. till. um, að heimildin verði hækkuð um helming, eða sem svarar 16% launahækkun, og varið allt að 8 millj. kr. í þessu skyni. Hér er aðeins um heimild að ræða, sem er algerlega á valdi ríkisstj., hvernig notuð verður. Samkvæmt þessu mun ég nú leggja fram skriflega brtt. um það, að í stað 4 millj. komi allt að 8 milljónum króna. Leyfi ég mér hér með að afhenda hæstv. forseta hana.

Forseti (JPálm.): Mér hefur borizt till. frá hv. 4. landsk. þm. og hv. 2. þm. Reykv., og hefur 4. landsk. þm. lýst henni. Þar sem till. er skrifleg og þar að auki of seint fram komin, þarf afbrigði til þess að hún verði tekin fyrir. Ég vil því spyrja hv. þm., hvort þeir vilji veita afbrigði.



Herra forseti. Ég skal nú vera stuttorður, því að ég býst við því, að till. fari til n., sem ég á sæti í, og ég geti því talað um hana þar. Þó vil ég segja hér örfá orð. Ég verð að segja það, að ég varð alveg undrandi, þegar ég sá það í dag, að hálftíma eftir að fjárl. voru samþ. og ½ tíma eftir að hæstv. fjmrh. var að lýsa fjárl. ætti að taka þetta mál fyrir. Hæstv. fjmrh. lýsti því áðan, að þingið hefði verið í 7 mánuði að koma fjárl. saman og það hafi ekki tekizt að ná því marki, sem sett hafi verið, að afgreiða fjárlögin hallalaus. En þrátt fyrir það að þingið væri búið að vera í 7 mánuði og þrátt fyrir hækkanir tolla og skatta um tugi milljóna, þá eru fjárl. samt afgr. með greiðsluhalla. Á 22. gr. eru margir liðir til útgjalda, og taldi hann, að ekki mundi unnt að greiða það út nema að litlu leytl. Ég held, að þetta sé rétt. Ég held, að fjvn., sem hefur verið að basla með fjárl., taki þessi rök alveg gild. Þess vegna er það mjög einkennilegt, að menn úr flokki þessa hæstv. ráðh. og öðrum flokki stj., Alþfl., skuli koma með slíkar till., þar sem tveir menn af þeim, sem till. flytja, eru úr fjvn., og ég hélt nú sannast að segja, að þeir ættu að vita, hvernig gekk með afgreiðslu fjárl., og þessir menn voru einmitt á móti mörgum till. til verklegra framkvæmda, því að þeim fannst þau framlög of há, en svo koma þeir með þessa till., eftir að búið er að afgreiða fjárlögin. Ég veit, að það á að samþ. þessa till. með aðstoð kommúnista, það á að nota þá núna með Alþfl. og nógu mörgum sjálfstæðismönnum, því að þeir eru nógu margir, sem leika lausum hala, til þess að tryggt sé, að málið nái fram að ganga. Þetta eru ekki ný vinnubrögð, því að svona hefur verið leikið áður, en þó eru þetta einhver þau allra verstu, sem höfð hafa veríð, síðan ég kom á þing. Ég skal ekki draga það í efa, að starfsmenn hins opinbera kunna að vera illa haldnir, en það verður líka að gera sér grein fyrir því, að það eru fleiri stéttir, sem eru illa haldnar. Og þó eru þeir ekki verr settir en svo, að ég býst við því, að aldrei hafi verið hörgull á mönnum til þessara starfa, heldur þvert á móti hafi leitin þangað í atvinnu verið mest, og það þykir betra að stunda þá atvinnu en aðra. Við vitum það vel, að atvinnuvegirnir eru að kikna undir fólksleysi, og ég býst við, að það sé vegna þess, að fólkið vill heldur stunda launuð störf hjá því opinbera, en vinna að framleiðslustörfum, og bendir þetta ekki til þess, að um verri kjör sé að ræða hjá því opinbera. Það gefur auga leið að athuga vel og gaumgæfilega, hvort afkoma þessara manna sé nokkuð verri, en annarra stétta. Ég held, að svo sé ekki, þó að ég viðurkenni, að það er erfitt fyrir ýmsa af þessum mönnum að standa undir ýmsum gjöldum, t. d. vegna dýrrar húsaleigu o. s. frv., en ef launakjörin væru miðuð við það eitt, þá er ég hræddur um, að 4 millj. hrykkju heldur skammt. Afgreiðsla þessa máls er að mínu viti algerlega ófær, og ætla ég ekki að lengja umr. frekar núna, því að ég vænti þess, að ég fái tækifæri til þess að athuga þetta nánar í fjvn.



Fjárl. eru nú nýskeð afgreidd, að vísu ekki með miklum greiðsluhalla, en þó ekki hallalaus. Full þörf hefði þó verið á því, eins og hagur ríkisstj. er og horfur í atvinnumálunum, að fjárl. hefðu verið afgreidd hagstæðari. Með þeirri gjaldabyrði, sem á ríkissjóði hvílir, - og hún er ekki létt, heldur þyngd, - þá hefði verið brýn þörf á meiri tekjum fyrir ríkissjóð, en í fjárl. eru. Ég hef hins vegar ekki talið það fært að krefjast tekna með auknum álögum til þess að afgreiða fjárl., svo að hægt væri að verða við kröfum um útgjöld á ýmsum sviðum. Ég hef við umr. lýst því, að hvað áætlun tekna snertir hafi ég orðið að tefla á yztu nöf. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, ber alleinkennilega að. Hér er ekki verið að krefjast endurskoðunar launalaganna, sem hefði vel mátt gera í vetur, heldur er sá kosturinn tekinn að heimila ríkisstj. að verja allt að 4 millj. kr. til þess að greiða uppbætur á laun opinberra starfsmanna. Ég skal ekki leggja neinn dóm á þörfina í þessum efnum, en af ástæðum, sem alþm. eru augljósar, sé ég mér ekki fært að mæla með þessari till., sem leggur skyldukvöð, - það má kalla þetta því nafni, því að allir vita, að hér er um meira en heimild að ræða, - á ríkissjóð, án þess að séð sé fyrir sérstökum tekjum á móti til þess að mæta þessum útgjöldum, því að það tel ég engan veginn hafa verið gert, þó að vísað hafi verið til eignakönnunarfjárins, því að eins og ég lýsti yfir vegna fram kominnar fyrirspurnar, þá verður það fé að minni hyggju hvergi nærri því nógu mikill varasjóður til þess að vega upp á móti þeirri vöntun, sem yrði á tekjum ríkisins á fjárl., því að það má alltaf búast við því, að tekjurnar verði eitthvað rýrari, en þær eru áætlaðar. Hafði ég þó ekki, eins og ég lýsti við afgreiðslu fjárl., gert till. um að lækka áætlunina, vegna þess að ég taldi í eignakönnunarfénu nokkurt öryggi til þess að bæta hallann, ef til kæmi. Ég hef því rökstutt, hvers vegna ég get ekki séð mér fært að fylgja þessari till.



Herra forseti. Ég tel það nauðsynlegt að leiðrétta hérna ofur lítinn misskilning, sem átt hefur sér stað í sambandi við þessar umr., og taka af skarið. Það var í sambandi við fé það, sem vísað er til í grg., enda skiptir það verulegu máli. Hv. þm. Borgf. hélt því fram, að hér væri um að ræða eignaraukaskatt, en það eru aðrar tekjur, sem hér er um að ræða, eins og líka kom í ljós í ræðu hæstv. fjmrh., þ. e. a. s. tekjur, sem ríkissjóður á að fá af eignauppgjöri, en eins og öllum er kunnugt, þá fór hér fram um áramótin 1947–48 sérstakt eignaframtal, og þar, sem framtölin voru ekki í samræmi við fyrri framtöl, átti að leggja skatt á. Þó að ekki sé fengin ákveðin niðurstaða af þessu, þá hefur n., sem vinnur að þessu, lokið við það utan Reykjavíkur, og nemur sú upphæð um 4½ millj. kr., og er því ekki óeðlilegt að áætla, að það nemi alltaf 8 millj. kr., þegar allt er komið saman. Ætla ég, að þetta nægi til þess að leiðrétta þennan misskilning. Um sjálfa till. er það að segja, að sumir hv. þm. hafa haldið því fram, að með þessari till. okkar séum við að afturkalla stuðning okkar við ríkisstj., því að hún stefni að því að halda verðlaginu niðri, en þessi tillaga stefni í öfuga átt. Nú má þetta að vísu til sanns vegar færa, svo langt sem það nær. En það þarf ekki að bera okkur flm. þessarar till. það á brýn, að við höfum með henni brotið um blað eða gert okkur seka um nokkurn sérstakan verknað, sem sé öðrum stuðningsmönnum stjórnarinnar óþekkt fyrirbrigði, því að okkur er öllum bezt að kannast við það, að því miður hefur brugðizt á svo mörgum sviðum að koma í framkvæmd hinni veigamiklu stefnu ríkisstj., sem við höfum viljað veita stuðning. Það hefur vissulega brugðizt í fleiri tilfellum en þessu. Við, sem styðjum ríkisstj., verðum að viðurkenna, að við höfum ekki náð því marki, sem til var ætlazt, okkur hefur ekki auðnazt að standa saman um nægilega raunhæfar ráðstafanir í dýrtíðarmálunum, og það er m. a. af þeim ástæðum, að svona till. eru fram bornar. Þegar við studdum ríkisstj. í því að lögleiða vísitölubindinguna, var það á sínum tíma, af andstæðingum stj., talin ráðstöfun til að skerða kjör almennings í landinu. Það er að vísu svo, að sú ráðstöfun varð til þess að draga úr krónutölu þeirri, er launþegarnir fá, en það réttlættist bæði af mér og öðrum stuðningsmönnum stj. með því, að ekki skipti öllu máli um krónutöluna, heldur kaupmátt krónunnar, og að það væri meira virði fyrir launþegana í landinu, að gerðar yrðu raunhæfar ráðstafanir til að halda niðri verðlaginu í landinu og aðrar svipaðar ráðstafanir, sem miðuðu að því að styrkja kaupmátt krónunnar. Á þeirri braut hefur stuðningsmönnum stj. svo hins vegar ekki lánazt að standa nægilega saman. Og í staðinn fyrir það að auka kaupmátt krónunnar, þá hefur hann lamazt á þeim tíma, sem ríkisstj. hefur setið að völdum. Ég segi ekki, að stj. hafi ekki í ýmsum atriðum náð verulegum árangri, þó að ekki hafi náðst sá árangur, sem maður hefði óskað. En þegar svo er komið, verða menn að horfast í augu við staðreyndirnar, og þess vegna er till. eins og þessi nauðsynleg til þess að leiðrétta misræmi, sem fram er komið, m. a. vegna þess, að okkur stuðningsmönnum stj. hefur ekki tekizt að standa nægilega saman um ráðstafanir þess eðlis, að þær hefðu komið í veg fyrir till. eins og hér er borin fram. Og þetta er ekkert einstakt. Sama máli skiptir með sjávarútveginn, bátaútgerðina. Þar hefur okkur ekki lánazt að tryggja afurðunum nauðsynlegt verðgildi miðað við krónuna, til þess að þessi undirstöðuatvinnuvegur gæti borið sig, ábyrgð er bætt á ábyrgð ofan og uppbætur greiddar úr ríkissjóði, sem við viðurkennum allir, að eru ekki nema bráðabirgðaráðstafanir til að draga á langinn þær nauðsynlegu ráðstafanir, sem fram undan eru og verða að koma, til þess að aðalatvinnuvegir landsmanna standi undir sjálfum sér. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á það, að þetta er ekkert einstakt tilfelli. Eins og ég sagði, þá eru mér fullkomlega ljósir þeir vankantar, sem eru á því að gripa til slíkra ráðstafana sem þessara, sem verða að sjálfsögðu til að auka verðbólguna í landinu, eins og menn hafa réttilega margsinnis bent á. Það er sagt, að samþykkt þessarar till. verði til að örva kaupkröfur annarra launþega. Ég efast um, að hún hafi nokkur áhrif í þá átt, því að mótstaðan gegn kauphækkunarkröfum er að lamast, vegna þess að menn sjá, að ríkisstj. hefur ekki getað leyst það verkefni að stöðva verðbólguna í landinu. 1947 fór Dagsbrún út í verkfall eftir tvíræða baráttu um það, hvort segja skyldi upp samningum. Það verkfall stóð langan tíma og bar lítinn árangur, en olli töluverðri óánægju, sem gróf um sig innan raða verkamanna fyrst og fremst, því að þeir voru margir, sem vildu taka þátt í því að vinna gegn verðbólgunni og styðja tilraunir stj. í því mikilvæga starfi. Ýmsir hv. þm. hafa verið að vandlætast yfir þessari till., og þar á meðal þrír hv. fjvn-menn. Ég skil vel afstöðu þeirra. Þeir telja, að erfitt verði að mæta þessum útgjöldum. En það gæti kannske opnað augu þeirra betur, svo að þeir á öðrum sviðum stæðu betur saman að stefnu stj. við að reyna að leysa verðbólguvandamálið. Hv. þm. er það nú betur ljóst, að ekki er hægt að fljóta sofandi að feigðarósi. Þessi leiðrétting, sem hér er farið fram á, er nauðsynleg til að bæta úr misræmi, sem orðið hefur á síðustu árum, vegna þess að okkur hefur mistekizt sá ásetningur, sem við settum okkur þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum. Ef við gerum okkur þetta ljóst, þá verður okkur ljósari nauðsyn þess að standa betur saman hér eftir, en hingað til, við að vinna að aðalmarkmiðum ríkisstj.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja það til, að þessari till. verði vísað til hæstv. ríkisstj., með þeim forsendum, að hún láti gera þær rannsóknir, sem ráð er fyrir gert af hv. flm.

Forseti (JPálm.): Þá er þessari umr. lokið, og fer nú fram atkvgr.



Ég held, að það sé alveg einstakur atburður á Alþingi Íslendinga, að flm. till. sé neitað um að tala um hana. Ég hef beðið um orðið til þess að tala fyrir minni eigin till., en hæstv. forseti tekur sér það vald að neita mér um orðið. Að sjálfsögðu beygi ég mig undir vald forseta, því að hann hefur að sönnu vald til þess að taka af mér orðið, þó að það sé gersamlega móti þingsköpum.

Forseti (JPálm): Ég taldi komið samkomulag um það, að hv. þm. félli frá orðinu, og búið er að slíta umr.



Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum hv. þm. Framsfl. borið hér fram brtt. við aðaltill. í þessu máli, þar sem við leggjum til, að rannsókn fari fram á því máli, sem hér er til umr. Það er áhugamál okkar, að rétt rannsókn fari fram á þann hátt, sem fyrir er mælt í þeirri till. Nú er það venja, hygg ég, að ef máli er vísað til hæstv. ríkisstj., þá er talið, að þar með sé það algerlega úr sögunni. Ég mun því ekki greiða atkv. með till. hv. 2. þm. Skagf. að vísa málinu til stj., en mun að sjálfsögðu fylgja því fast eftir, að brtt. mín verði samþ. og sit því hjá.



Ég geri ráð fyrir, að till., eins og hún liggur fyrir, sé undan rifi hæstv. ríkisstj. runnin, ef ekki báðum. Ég vil prófa, hvort hún er ekki undan báðum rifjum hennar runnin, og því prófi fæ ég ekki framgengt, nema málið komist lengra, og þess vegna segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Skagf. greiði ég ekki atkv.



Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um, að hann leggi á móti því, að þáltill. sjálf sé samþ., þá geri ég ráð fyrir, að hann muni ekki framkvæma hana, þó að hún verði samþ., og segi því já.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Skagf. greiði ég ekki atkv.



Vegna þeirrar till., sem hefur komið fram, um að vísa málinu til n., og þar sem ég geri ráð fyrir, að því yrði þá vísað til fjvn., þykir mér rétt að taka það fram, að ég mun ekki sjá mér fært að ljúka afgreiðslu till. á þeim skamma tíma, sem nú er til þingloka. Það er vitanlegt, að n. hlýtur að klofna um afgreiðslu málsins. Það er rétt, að hv. þdm. viti það, að ef þeir vísa málinu til n., þá er það sama og að till. komi ekki frá n. á þessu þingi. Till. um að vísa þáltill. ásamt brtt. til fjvn. felld með 25:18 atkv. Brtt. 817 felld með 27:10 atkv. Brtt. 815 felld með 23:20 atkv. Brtt. 807 felld með 28:17 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngJ, JG, JS, JörB, PZ, PÞ, PO, SkG, StSt, StgrSt, BÁ, BK, EystJ, HÁ, HelgJ, JPálm. nei: HermG, JóhH, KTh, LJóh, ÓTh, SigfS, SG, SEH, SK, SÁÓ, StJSt, StgrA, ÞÞ, ÁÁ, ÁS, BG, BBen, BrB, EOl, EE, EmJ, FJ, GJ, GÍG, GTh, GÞG, AG, HV. JJós, SB greiddu ekki atkv. 5 þm. (JJ, LJós, ÁkJ, BSt, BÓ) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Ég tel, að helzt sé að treysta stj. að sjá sjálfri, hvað nauðsynlegt sé að gera til þess að firra vandræðum í þessum efnum, sem hér er um að ræða. Ég treysti henni ekki til þess, en ég tel frumtill., sem hér liggur fyrir, líklegri til árangurs og segi því nei.



Ég tel, að hæstv. ríkisstj. þurfi ekki að fá slíka till. samþ. til þess að framkvæma þessa rannsókn né gera till. um þetta efni, og segi því nei. Tillgr. samþ. með 27:20 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EOl, EE, EmJ, FJ, GÍG, GTh, GÞG, AG, HV, HermG, JóhH, KTh, LJóh, ÓTh, SigfS, SG, SEH, SK, SÁÓ, StJSt, StgrA, ÞÞ, ÁÁ, ÁS, BG, BBen, BrB. nei: EystJ, GJ, HÁ, HelgJ, HermJ, IngJ, JJós, JG, JS, JörB, PZ, PÞ, PO, SB, SkG, StSt, StgrSt, BÁ, BK, JPálm. 5 þm. (JJ, LJós, ÁkJ, BSt, BÓ) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Ég er heldur mótfallinn till., en með hliðsjón til verkfalla og annarra slíkra vandræða, sem við erum orðnir vanir, álít ég betra að samþ. hana en að eiga slíkt á hættu. Ég segi því já. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. vísað til síðari umr. með 28:8 atkv.