Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um heimild til þess að fella niður aðflutningsgjald af kaffi og sykri er runnið frá rótum þeirrar jurtar, er gróðursett var við sáttagerðina í síðasta verkfallsmálinu. N. sá ekki ástæðu til að snúast gegn frv. þessu og mælir með því, að það verði samþ., enda var áður í l. heimild til þess fyrir ríkisstj. að lækka um helming aðflutningsgjald af sykri, og því er ekki eins mikill tekjumissir fyrir ríkissjóð að þessu frv., þar sem það er ekki nema helmingur af aðflutningsgjaldinu, sem nú bætist við þá upphæð, sem áður var búið að sleppa af þeirri tegund, þ.e. sykri. Sem sagt leggur n. til við hv. d., að hún samþ. frv. þetta.



Herra forseti. Hv. frsm. lýsti því, að n. stæði óskipt að þessu frv. og legði til, að það verði samþ. óbreytt, en ég hef á þskj. 534 skrifað undir með fyrirvara og skal hér með gera grein fyrir afstöðu minni til frv. Frv. það, sem hér um ræðir, er á þskj. 516. Er það eitt af nokkrum frv., sem hæstv. ríkisstj. ber fram til uppfyllingar samningi, er hún hefur gert til lausnar viðtæku verkfalli, er nokkrir ábyrgðarlausir æsingaseggir komu af stað meðal þjóðarinnar og í fyrsta skipti í sögunni er beinlínis stefnt að löggjafarþinginu. Viðurkenni ég þann mikla vanda, sem hæstv. ríkisstj. var sett í með því verkfalli, sem þannig var komið á í landinu, og þótt ég enn fremur viðurkenni, að nokkurt eða jafnvel mjög mikið fjárhagslegt tjón hefði af því hlotizt fram yfir það, sem þegar var orðið, að láta Alþ. sjálft ákveða á þinglegan hátt, hvernig svara skyldi hinum áður óþekktu kröfum, sem gerðar voru til þess í sambandi við kaupkröfur stéttarfélaga, þá tel ég þó, að sá kosturinn hefði verið skárri en hinn, sem tekinn var, að semja um margvíslegar breytingar á lögum landsins utan þingsalanna, á meðan Alþ. sat að störfum, eins og gert hefur verið beinlínis í trausti þess, að hægt væri að beita flokksvaldi til fylgis við frv., svo að samkomulagið yrði á þann hátt lögfest. Ég er út af fyrir sig ekki efnislega andvígur því frv., sem hér um ræðir: Mun ég því geyma mér að ræða þetta nánar, þar til þau önnur frv., sem borin eru fram af hæstv. ríkisstj. í sama tilgangi og ég er efnislega andvígur, koma hér til umr. En vegna þess, hvernig frv. þetta er til komið, og vegna þess, að ég er slíkri málsmeðferð andvígur, þótt ég sé efnislega samþykkur frv., mun ég ekki taka þátt í afgreiðslu málsins og því sitja hjá við atkvgr.



Herra forseti. Það má segja varðandi breyt. á almannatryggingalöggjöfinni, að það tíðkist nú hin breiðu spjótin, því að eitt allra síðasta verk Alþ. á s.l. ári, áður en jólaleyfi hófst, var að samþ. breyt. á þessari löggjöf. Nú er hér enn borið fram frv. á þskj. 519 til breyt. á sömu löggjöf. En til allra hluta liggja einhverjar ástæður og eins til þess, að ríkisstj. ber hér fram stjórnarfrv. varðandi þessar breyt. Eins og hv. alþm. er kunnugt, þá stóð hér viðtækt verkfall um þriggja vikna tíma fyrir áramótin. Ríkisstj. gekk í að reyna að miðla málum þar, svo að samkomulag næðist, og í tillögum, sem ríkisstj. bar fram til lausnar vinnudeilunni og urðu eitt mesta eða stærsta skrefið til þess að leysa þá vinnudeilu, sem þar var um að ræða, voru till. varðandi almannatryggingarnar. Í 5. lið þessara till. ríkisstj., sem voru uppistaða í samkomulagi í vinnudeilunni, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjölskyldubætur verða auknar þannig, að á 1. verðlagssvæði verða greiddar fyrir 2. barn að meðtalinni vísitölu kr. 612.00 og fyrir 3. barn kr. 912.00, miðað við vísitölu 153. Á 2. verðlagssvæði verða bætur greiddar hlutfallslega í samræmi við þetta. Nú eru fjölskyldubætur ekki greiddar fyrr en við 4. barn. - Ekkjur og ógiftar mæður skulu njóta sömu fjölskyldubóta og hjón vegna barna sinna, en þeim eru nú ekki greiddar slíkar bætur.“ Það er þessi liður í till. ríkisstj. varðandi lausn vinnudeilunnar, sem er aðalgrundvöllur þess, að þetta frv. er hér borið fram nú. Annars skal ég geta þess um frv. eins og það hér liggur fyrir á þskj. 519, að inn í frv. eru tekin þau lög, sem samþ. voru hér á þinginu rétt fyrir jólin, og er það samkv. ábendingu skrifstofustjóra Alþ. til þess að auðvelda þetta og færa þau saman í eitt, en vera ekki með að minnsta kosti mörg lagafrv. frá sama Alþ. varðandi sömu l. Þannig eru bæði 1. og 2. gr. í þessu frv. úr þeim l. og sömuleiðis 4. gr. með örlítilli breyt., aðeins afleiðingu af því, sem þá gerðist. En 3. gr. þessa frv. fjallar einmitt um fjölskyldubætur, aukningu á þeim á þeim grundvelli, sem ég hef nú lýst, og þarf ég í raun og veru ekki að hafa meiri grg. fyrir því, en ég hef þegar sagt, ásamt því, sem stendur hér í athugasemdum við frv. Þar er allýtarleg grg. um það, til hvað margra barna þetta mundi taka og hvað þetta muni kosta, eftir því sem hægt er að gera sér grein fyrir því, sem er þó ekki algerlega fyllilega. Ég lít nú þannig á þetta mál, að auk þess sem þetta var liður í að leysa þá deilu, sem ég hér hef nefnt, þá sé eitt það nauðsynlegasta í okkar tryggingarmálum almennt og okkar afstöðu gagnvart borgurum landsins að styrkja þá, sem ala upp börnin, eða aðstoða þá, sem ala upp börnin. Það er náttúrlega mikið álitamál, hvar eigi að byrja í þessu efni. Þó er það ekkert einsdæmi með okkur Íslendinga, að byrjað sé á fjölskyldubótum við annan krakka, því að það þekkist víðar, að slíkt sé gert. Og ég get sagt það frá mínu sjónarmiði skoðað, að ég tel það vera bót á tryggingalöggjöfinni, að slíkar breyt. eins og þessar séu gerðar, eingöngu út frá því almenna sjónarmiði, að það sé það fólk í þjóðfélaginu, sem helzt verði að taka tillit til og reyna að aðstoða eftir föngum, sem hefur börn á framfæri sínu og elur þau upp fyrir þjóðfélagið. Yfirleitt hefur að undanförnu oft og tíðum verið gerður allt of lítil] munur á aðstöðu þess fólks og einhleyps fólks, sem ekkert leggur til þess að ala upp þjóðina á þennan hátt, og hefur það valdið ýmiss konar misrétti á ýmsan hátt. - Ég vildi láta þetta fylgja, þó að ég viti það og taki það greinilega fram, að þessi breyt. á almannatryggingalöggjöfinni hefði ekki komið fram af hálfu ríkisstj. nema sem liður í þeim samningum, sem urðu fyrir áramótin. Önnur nýmæli í þessu frv. eru í raun og veru afleiðing af þessu, eins og 5. gr. er, þar sem til þess að mæta þeirri útgjaldaaukningu, sem þetta hefur í för með sér samkv. 3. gr. og áætlað er að muni nema í kringum 14 millj. kr. á ári alls, er gert hér ráð fyrir breyt. á iðgjöldum og framlagi. Það er líka mjög greinilega skýrt hér í athugasemdum við frv., og sé ég því ekki ástæðu til að vera að lesa það hér upp eða fara fleiri orðum um það, þar sem hv. alþm. hafa greinargóða skýrslu um það hér. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. Ég vil aðeins taka það fram, sem ég hef reyndar gert áður, að ríkisstj. stendur öll að því og það af þeim ástæðum, sem ég hef þegar lýst hér áður. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eins og hæstv. forsrh. gat um, þá er hér um mjög veigamiklar breyt. á almannatryggingunum að ræða. Útgjöld trygginganna aukast samkv. þessu milli 15 og 16 millj. kr., og skiptist sú aukning hér um bil eins og ég mun nú greina. Gert er ráð fyrir því, að viðbót við fjölskyldubæturnar kosti samtals í kringum 121/2 millj. kr., og svarar það til þess, að það þurfi að hækka tekjustofna trygginganna um 15%. Mæðralaunin er gert ráð fyrir að kosti um 11/2 millj. kr., og svarar það til 2% hækkunar á tekjustofnum trygginganna. Grunnhækkanir eða hækkanir á almennum bótum verða því samtals 14 millj. kr., eða rétt í kringum 17% frá því, sem áður var, og þarf því að hækka tekjustofnana sem því svarar. Auk þess er í samningi þeim, sem hæstv. forsrh. gat um, ákveðið, að kaupgjald láglaunafólks skuli greitt með vísitölunni 158 eða 5 stigum hærri, en almennt kaup. Þessi hækkun kemur að sjálfsögðu á allar bætur og nemur þá einnig um 3%, þannig að sú hækkun, sem leiðir af lagasetningu þessari í sambandi við samninginn, nemur um 20% á öll útgjöld stofnunarinnar, og þá hækka að sjálfsögðu tekjurnar alveg tilsvarandi. Til viðbótar þessu kemur svo sú hækkun, sem leiðir af vísitöluhækkuninni frá 1952–53 og nemur 5 stigum, úr 148 upp í 153 stíg, miðað við desembervísitölu. Sú hækkun gefur kringum 4–5%, þannig að heildarhækkunin á útgjöldum Tryggingastofnunarinnar verður eitthvað milli 24 og 25%, eða fast að fjórðungi frá því, sem verið hefur, og af því er hér um bil fimmti hlutinn vegna almennrar vísitöluhækkunar, en hitt er afleiðing af þeim samningum, sem nú hefur verið greint. En því verður ekki neitað, að hér er um mjög verulegar breyt. á almannatryggingalögunum að ræða og verulega víkkun á þeirra starfssviði, og mér þykir rétt að taka það fram, að ef leitað hefði verið til tryggingaráðs og spurt, hvernig það teldi heppilegast að ráðstafa 14–15 millj. kr. tekjuauka, þá hygg ég ekki, að till. tryggingaráðs hefðu orðið í fullu samræmi við það, sem lagt er til í þessu frv. Ég tel rétt að gefa einnig örstutt yfirlit yfir, hvað fæst fyrir þetta fé, sem hér er um að ræða, og skal viðurkenna það, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að það er alveg rétt, að með þessum breyt., sem gerðar eru, er fyrst og fremst litið á hag og aðstöðu barnanna, sem upp eiga að vaxa, og er það að sjálfsögðu alveg réttmætt. Samkv. frv., ef það verður að l., taka viðbótarfjölskyldubæturnar til um 19 þús. barna, sem ekki hafa fengið barnalífeyri áður. Þar af eru um 6 þús. börn, sem eru í fjölskyldum með 4 eða fleiri börn í fjölskyldu og hafa því notið nokkurra fjölskyldubóta áður, en hjá þeim öllum bætast við 2 börn í hverri fjölskyldu. En við bætast svo milli 8 og 9 þús. fjölskyldur með milli 13 og 15 þús. börn, sem engra fjölskyldubóta hafa notið til þessa. Í viðbót við þetta er svo gert ráð fyrir, að mæðralaun verði greidd ekkjum og ógiftum mæðrum, sem hafa fleiri en 1 barn á framfæri og nú njóta barnalifeyris. Barnalífeyririnn er nú á 1. verðlagssvæði, miðað við vísitölu 150, - það er betra að reikna með þeirri tölu, - 3..600 kr. á ári. Samkv. frv. á nú að greiða mæðralaun eins og þar segir í viðbót við þennan barnalífeyri, og nema þá mæðralaunin, eins og segir á bls. 4 í grg. frv., með 2. barni á 1. verðlagssvæði 620 kr., ef börnin eru þrjú 1.550 kr. og ef börnin eru fjögur 3.410 kr. í viðbót við þann barnalífeyri, sem greiddur er. Þetta svarar til þess, að ekkja eða ógift móðir með 4 börn fær samtals með þeim greitt í mæðralaun og barnalífeyri rétt í kringum 18 þús. kr., og er það vissulega ekki meira en eðlilegt er, en með hverju barni, sem umfram er, eru svo greiddar 5.400 kr., miðað við vísitölu 150, þannig að ekkja, sem hefði 7 börn á framfæri, fengi með þeim rétt í kringum 35 þús. kr. auk þeirra bóta, sem hún sjálf gæti notið, og ef um öryrkjahjón væri að ræða, mundi lífeyrir til þeirra nema að minnsta kosti 10–11 þús. kr., þannig að tekjur til styrktar heimilisins þar yrðu eitthvað yfir 46 þús. kr. Nú má í sjálfu sér segja, að það sé rétt, sem hæstv. forsrh. drap á áðan, að leggja beri hina mestu áherzlu á að tryggja líf barnanna sem allra bezt, og því er ég fullkomlega sammála. En ekki fæ ég neitað því, að það er nokkurt ósamræmi í því að minni hyggju og frá trygginganna sjónarmiði séð, að barnalífeyrir og mæðralaun til samans skuli nema um 5.500 kr. á barn, meðan lífeyrir til aldraðs fólks er ekki hærri en kringum 6.300 kr. Mismunurinn, um 12%, eða um 800 kr., er óeðlilega lítill að minni hyggju. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að hjá ýmsum þjóðum er byrjað að greiða fjölskyldubætur fyrr, en ætlað er með þessu frv., t.d. hjá Svíum. Þar er byrjað að greiða með 1. barni strax og svo með hverju barni í fjölskyldunni. Greiðslan nemur þar - eða nam siðast þegar ég víssi á s.l. ári 260 sænskum kr. á ári, eða rétt um 820 ísl. kr., og var jöfn með öllum börnum frá því fyrsta og hversu mörg sem börnin voru. Hér var aftur á móti sú leið farin á sínum tíma að byrja fjölskyldubæturnar síðar, en greiða aftur hærri fjölskyldubætur á barn. Mér þykir rétt að gera grein fyrir þessu. En þrátt fyrir þessar athugasemdir mínar verð ég að telja, að með þessu sé mikil bót gerð á tryggingalögunum, því að í sjálfu sér fyrir almenning í landinu verður mikill fengur að þessu, þótt, eins og ég áðan sagði, ýmislegt annað mundi að dómi tryggingaráðs og Tryggingastofnunarinnar án efa hafa verið talið meira aðkallandi, ekki sízt með tilliti til þess, að einhver talsverður hluti af þessum bótum, sem um er að ræða, rennur til fólks, sem ekki hefur brýna nauðsyn til þeirra, vegna þess að fjölskyldubæturnar eru greiddar að fullu án tillits til efnahags eða tekna. Hins vegar er enn þá, eins og hæstv. forsrh. er kunnugt um, ellilífeyrir og örorkulífeyrir takmarkaður þannig, að hann minnkar eða fellur niður, þegar ákveðnu tekjumarki er náð. Annað atriði er það, sem ég get ekki látið vera að benda á í þessu sambandi, og það er það, að vafasamt er, þegar tryggingalögunum er breytt jafnmikið eins og nú er gert, að eðlilegt sé að halda sömu reglum og gilda í l. nú um niðurjöfnun kostnaðarins á þá aðila, sem bera hann. En samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að tekjurnar séu fengnar á sama hátt eins og verið hefur. Af því leiðir t.d., að iðgjald kvænts karlmanns á 1. verðlagssvæði, t.d. hér í Reykjavík, hækkar um 142 kr. frá því, sem það var á s.l. ári, eða rétt í kringum 24.5%. Af þessu eru um 122 kr. vegna þessa frv. eða samningsins, en 20 króna liður vegna almennrar vísitöluhækkunar. Þegar þess er gætt, að iðgjöldin eru nú lögð á alla menn á aldrinum 16-66 ára og að tekjur þeirra hljóta að sjálfsögðu að vera mjög mismunandi og minnst væntanlega hjá yngstu og elztu aldursflokkunum, þá er það augljóst, að það er ákaflega örðugt að halda óbreyttri ákvörðun iðgjalda án þess að láta hækkunina koma jafnt á iðgjöldin öll. Enn fremur verður ekki komizt hjá að viðurkenna þá staðreynd, að seinni árin hefur gengið ákaflega örðuglega í mörgum tilfellum að innheimta framlag sveitarfélaganna, einkum ýmissa kaupstaðanna, bæjarfélaganna. Það var á síðasta ári innan við 16 millj. kr., en hækkar nú upp í 19.9 millj. kr. Ég vil ekki leyna því, að ég ber nokkurn kviðboga fyrir, ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir, að það valdi sérstökum örðugleikum að innheimta þessa hækkun á framlögum sveitarfélaganna. Ég held því, að það hefði verið æskilegt, um leið og þessi breyt. var gerð, að ekki hefði verið ákveðið, eins og mér skilst að hæstv. ríkisstj. hafi gert, að halda fast við þær reglur um tekjuöflun, sem eru gildandi í lögum. Grundvöllurinn breytist samkv. þessum nýju bótaákvæðum, og var því eðlilegt og nauðsynlegt að athuga jafnframt um tekjuöflun. Ég skal að vísu viðurkenna það, að þær áætlanir, sem hér er byggt á, eru harla lauslegar, því að engar skýrslur liggja fyrir um fjölda barna í þeim fjölskyldum, þar sem 2 og 3 börn eru á framfæri. Því er ekki séð með vissu, hver kostnaðurinn verður. Af því og reyndar öðrum ákvæðum laganna leiðir það, að fyrir árslok 1954 þarf að fara fram heildarendurskoðun á þessari löggjöf allri, eins og að vísu er bent til hér í grg. Verða þá að sjálfsögðu þau atriði, sem ég hef drepið hér á, tekin til athugunar, og ef til vill reynt að færa þau meira til samræmis heldur en tekizt hefur að gera að þessu sinni. - því má kannske skjóta inn i, hæstv. forseli, að á bls. 4 í 3. línu að neðan, í grg. um 5. gr., stendur, að framlag ríkisins verði 33.4 millj., en á að vera 32.4 millj. Það er prentvilla. Það mætti kannske bara leiðrétta það í skjalaparti. 
             Loks vil ég taka það fram, að það er alveg bersýnilegt, að útgjöld vegna mæðralauna og fjölskyldubóta samkv. þessu frv. hljóta mjög að aukast á næstu árum. Fæðingum hefur fjölgað mjög núna seinustu 6–7 árin og eru nú komnar nokkuð yfir 4 þús. á ári. Fjölgun barna á aldrinum innan 16 ára er talið líklegt að muni verða um 1.500 á ári núna næstu árin. Og þar sem 3 börn eða fleiri eru fyrir í fjölskyldu, kemur sú fjölgun öll í hæsta flokk fjölskyldubóta, þ.e.a.s. gömlu ákvæðin, 1.200 kr. á 1. verðlagssvæði. Það má því gera ráð fyrir, að þessi útgjaldaliður stofnunarinnar hljóti að aukast talsvert mikið á næstu árum, þó að ekki séu neinar skýrslur til um það, hvernig þessi aukning skiptist á fjölskyldurnar eftir því, hvað mörg börn eru í fjölskyldunni. Mér þótti rétt að taka þetta fram nú þegar til skýringar frv., en vil jafnframt undirstrika það, að þrátt fyrir það þó að ég telji, að aðrar breyt. hefðu kannske kallað meira að heldur en þessar, þá tel ég, að með þessu sé löggjöfin mikið bætt, svið trygginganna aukið og í mörgum tilfellum þar, sem nauðsyn er fyrir hendi, og mun því greiða frv. þessu atkv. Mér hefur skilizt, að efni frv. sé fastmælum bundið milli hæstv. ríkisstj. og atvinnurekenda annars vegar og verkalýðssamtakanna hins vegar, þannig að þýðingarlaust sé að bera fram brtt., og mun því ekki gera það að svo stöddu a.m.k. Ég vil því fyrir mína hönd og Alþfl. mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, ef ekki liggja fyrir frá þeim aðilum, sem samninginn hafa gert, óskir um einhverjar breyt. þar á. Þó skal ég geta þess, að það er eitt atriði hér í sambandi við niðurlag síðustu málsgr. 3. gr., sem ég mun leyfa mér að ræða við þá n. um, sem fær málið til meðferðar, og ef til vill er ástæða til að athuga nánar en gert hefur verið. - Ég mun sem sagt styðja að því, að þetta frv. nái fram að ganga, og mæla með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú í framsöguræðu sinni lýst því, hvers vegna þessar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni eru nú fram komnar, og lét fylgja, að hér væri um að ræða samning, sem ríkisstj. öll stæði óskipt að, og ég geri því ráð fyrir, að það verði torvelt að koma fram þar nokkrum umbótum á eða nokkrum breytingum við löggjöfina eins og hún er sett hér fram, og harma ég það raunverulega mjög. Ég skal ekki mjög á þessu stigi málsins ræða það efnislega, hversu heppilegt það er fyrir þingræðið í landinu, að hæstv. ríkisstj. semur um víðtækar breytingar á viðkvæmri og mjög þýðingarmikilli löggjöf á meðan Alþ. situr. Ég skal geyma mér það þangað til ég hef tækifæri til þess undir öðrum kringumstæðum og ekki eyða tíma hv. d. til þess að ræða það atriði, en vil aðeins á þessu stigi málsins leyfa mér að fullyrða, að annars vegar skil ég vel þann vanda, sem hæstv. ríkisstj. var í, en hins vegar er ég ekki sammála um, að ekki hefði mátt fórna allmiklu fé til þess að grafa ekki rætur undan Alþ. með slíkri framkomu sem hefur verið höfð hér í sambandi við þessi mál. Ég skal hins vegar ekki fara út í það frekar nú. En hitt harma ég enn meir, að úr því að hæstv. ríkisstj. þótti nauðsyn til bera að breyta þessari löggjöf, þá skyldi ekki vera leitað til þeirra aðila, sem samning löggjafarinnar hefur jafnan hvílt á frá upphafi og breytingarnar jafnan hafa hvílt á öll þau ár síðan löggjöfin var samþykkt, og á ég þar m.a. bæði við heilbr.- og félmn. þessarar d., sem hefur borið hitann og þungann af þessu máli allan tímann, úr því að til þeirra manna var hægt að ná, svo og við tryggingaráð, því að það er áreiðanlegt, eins og hv. 4. þm. Reykv. tók fram áðan, að það voru ekki fyrst og fremst þessi atriði, sem þeir aðilar hefðu óskað eftir að breytt væri í löggjöfinni. Og ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að í lögum nr. 112 frá árinu 1952, sem gengið var frá hér á síðustu dögum á undan þinghléi, þá var það gert til þess að mæta óskum hæstv. ráðh. og af skilningi á fjárþröng ríkissjóðs og hins vegar vegna fjárhagsörðugleika trygginganna sjálfra að fresta ákvæðunum samkv. 4. gr. þeirra laga til ársins 1954. Ég mun nú undir meðferð þessa máls, og það er þess vegna, sem mér þótti rétt að taka til máls nú þegar við 1. umr., gera ítrekaðar tilraunir til þess að fá þessu lagaákvæði breytt. Ég get ekki undir neinum kringumstæðum fellt mig við né viðurkennt, að úr því að einhver möguleiki er fyrir hendi að eyða svo mörgum milljónum í tryggingarnar eins og hér er gert, þá séu þeir skildir eftir úti á hjarninu, sem mest og frekast þurfa þess með að, að þeim sé hlúð. Ég vil segja hæstv. ráðh. frá því strax, að við mig getur ekkert samkomulag orðið um þessi atriði nú, þó að ég hefði við hann fullt samkomulag um það, þegar lögin voru samþykkt í desembermánuði, að gagnrýna hann ekki fyrir að verða að víkja frá þeim loforðum, sem hann gaf þinginu á sínum tíma um það atriði. Ég mun því gera þá breyt. í n. og reyna að koma henni fram, að annaðhvort verði þessum takmörkunum eitthvað breytt eða að tíminn a.m.k. verði allverulega styttur, eða hvort tveggja. Ég vil í sambandi við þessa löggjöf, sem nú er hér til umr., mega spyrja hæstv. ráðh.: Er það tilgangur hæstv. ríkisstj., að hér sé um frambúðarlöggjöf að ræða, eða er það aðeins tilgangurinn, að þetta sé látið ná yfir ákveðið tímabil, þó að það sé ekki tekið fram í löggjöfinni? Og sé hér um ákveðna framtíðarlöggjöf að ræða, þá vildi ég einnig mega spyrja hæstv. ráðherra, hvaða tryggingar Tryggingastofnuninni séu settar til þess, að hún þurfi ekki að svíkja þessi loforð í framtíðinni. Þegar tryggingalöggjöfin var byggð upp í fyrstu, stóð einmitt um þessi atriði hörð barátta á milli mín annars vegar og hv. 4. þm. Reykv. hins vegar, að það yrði ekki settur meiri þungi á tryggingarnar í upphafi heldur en svo, að það væri alltaf öruggt, að ekki þyrfti að hverfa aftur til baka og svíkja bótaþega, - þyrfti ekki að draga úr þeim greiðslum, sem honum frá upphafi væru ætlaðar. Og barátta mín fyrir því að fá aukinn tekjustofn til almannatrygginganna, m.a. allt erfðafé, er byggð á þessum skilningi mínum á nauðsyn Tryggingastofnunarinnar til þess að þurfa ekki að svíkja þegnana í framtíðinni. Þeim óskum frá minni hálfu hefur ekki verið mætt nema að litlu leyti, þar sem ekki hafa verið teknir upp neinir öruggir, fastir tekjustofnar fyrir Tryggingastofnunina, heldur verður hún að treysta á ríkissjóðinn og afkomu hans eins og hún kann að vera á hverjum tíma. Og ég tel það vægast sagt ákaflega mikla bjartsýni að ætla sér nú að leggja 19 millj. kr. nýja byrði á Tryggingastofnunina, nema því aðeins að það sé einhvern veginn séð fyrir þessum málum í framtíðinni, - nema hér sé um að ræða einhverja bráðabirgðalausn. Þá vil ég einnig í sambandi við þetta leyfa mér að spyrja: Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér að tryggja greiðslurnar frá sveitarsjóðunum eða gera þeim mögulegt að standa undir þeirri 4 millj. kr. nýju byrði, sem ætlazt er til hér að lögð sé á þá í sambandi við þessa löggjöf? Mér er vel kunnugt um þau kvein, sem hafa komið frá sveitarstjórnarfélögunum, m.a. vil ég minna á kröfur þeirra og kröfugöngur hér til Alþingis um að fá ákveðinn hluta af söluskattinum, vegna þess að þau þóttust þá ekki geta staðið undir þeim byrðum, sem þegar var búið að leggja á. Það hefur ekki verið mætt minni kröfu hér í hv. Alþ. um að afnema tekju- og eignarskattslögin til þess að gefa sveitarsjóðunum enn meiri möguleika til að afla sér tekna, og það hefur ekkert verið létt af sveitarsjóðunum, að mér sé kunnugt um, í sambandi við löggjöf á þessu þingi, en nú er bætt a.m.k. 4 millj. kr. við, og þess vegna vil ég gjarnan spyrja: Hvað hefur ríkisstj. hugsað sér að gera í sambandi við tryggingu á greiðslum frá sveitarsjóðunum, ekki einasta á þeim upphæðum, sem samkv. gildandi löggjöf ber að greiða til trygginganna, heldur og að viðbættri þeirri upphæð, sem hér um ræðir? Hv. 4. þm. Reykv. minntist nokkuð á þá hættu, sem hann teldi að væri fyrir hendi á þessu sviði, og er ekki ástæðulaust að minna á það, þegar um málið er rætt. Ég vil enn fremur leyfa mér að spyrja: Hvaða tryggingu getur ríkissjóður gert eða gefið fyrir því, að atvinnurekendur geti greitt sinn hlut? Það er viðurkennt í þessu verkfalli, ekki einasta af almenningi, heldur og alveg sérstaklega af þeim mönnum, sem komu verkfallinu af stað, að það sé alveg útilokað, að atvinnurekendur geti tekið á sig nokkra byrði í sambandi við kröfur þeirra. Samt sem áður er hér lögð allveruleg byrði á atvinnurekendur í auknum gjöldum til trygginganna í sambandi við lausn verkfallsins og vinnudeilunnar. Ég vil einnig spyrja um, hvaða réttlæti var í því að leggja hér ákveðna byrði á aðra aðila, einstaklinga, sem ekkert kom þessi deila við, eins og gert er með þessari löggjöf, sem hér er á ferðinni. Auk þess er nú tekið úr einum vasanum og látið í annan hjá þessum sömu mönnum, þar sem þeim eru að vísu gefin þau fríðindi að fá meðlög með börnum, en hins vegar eru þó hækkuð öll gjöld til trygginganna hjá öllum vinnuþiggjendum, einnig hjá þeim, sem lágt eru launaðir. Ég hygg, að það hefði verið miklu eðlilegra, skynsamlegra og að ég ekki tali um, hvað það hefði verið miklu þinglegra, að öll þessi mál hefðu veríð rædd hér í þingi, áður en gengið var frá þessum samningum. Mér er það alveg ljóst, að það hefði að vísu kostað eitthvert fjárhagslegt tjón fyrir þjóðina að bíða eftir því einhverja ákveðna daga, að þessi mál hefðu fengið þinglega meðferð, en mér er þá líka ljóst, að það kann að kosta miklu meira tjón fyrir þjóðina, ef á að fara inn á þá braut og halda áfram á þeirri braut, sem hér hefur verið mörkuð. Þess er kannske ekki að vænta, að hæstv. ríkisstj., þó að hún þekki vel þessi mál, sýni jafnmikla þekkingu á hverju smáatriði eða jafnvel veigamiklum atriðum þessa máls eins og þeir menn, sem hafa orðið að bera hita og þunga dagsins af málinu allt síðan það fyrst kom hér fyrir Alþingi. Og ég verð að segja það, að ég er eiginlega alveg undrandi yfir þessari málsmeðferð. Ég hef ekki enn gleymt þeirri baráttu, sem ég hef átt við Framsfl. til tryggingar því, að hægt væri að uppfylla þau loforð, sem á sínum tíma voru gefin bótaþegunum. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að það urðu um þetta hörð átök hér á siðasta Alþ. rétt fyrir þingslít, þar sem hann af sérstökum ástæðum gat ekki verið við umræður og þar sem Framsfl. í annað skipti gerði stórkostlegar tilraunir til þess að rýra möguleika trygginganna til þess að standa undir sínum loforðum og sínum skyldum. Það er því sannarleg hugarfarsbreyting, þegar hæstv. ráðh. lýsir því yfir, að honum sé það gleðiefni, að þessi löggjöf sé nú fram komin, og hann áliti, að það sé einmitt þetta, sem hafi þurft að koma inn í löggjöfina, þó að ekki hafi verið nauðsynlegt eða hafi verið knúið fram undir þeim kringumstæðum, sem hann gat um. Ég veit það, að ef sú barátta hefði ekki verið háð og Framsfl. hefði þá komið fram því, sem þá var stefnt að, að rýra svo sjóði trygginganna sem hann vildi og illu heilli var að nokkru leyti gert, þá hefði nú tryggingin staðið enn verr til þess að geta mætt þeim álögum, sem hér eru nú á hana lagðar. Ég vildi enn fremur leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra, hvort það teldist samningsbrot, - ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. geri allmiklar kröfur til þess, að það verði ekki farið lengra í þessu máli heldur en þó það, að það sé hægt að halda þann samning, sem hún hefur gert hér fyrir utan þingið og meðan þingið sat, - hvort það mundi teljast samningsbrot, að sett væru inn skerðingarákvæði í sambandi við fjölskyldubæturnar, þannig að þær yrðu þó ekki greiddar neinum aðila, sem hefði hærri laun en þeir aðilar, sem börðust fyrir sínum launatekjum í sambandi við verkfallið. Ég læt mér ekki detta í hug, að hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér það að vera með þeim samningum, sem hún gerði, og þeim lagabreytingum, sem hún er að gera, að tryggja hag þeirra manna í landinu, sem engin ástæða þótti til að gera kröfur um bætur fyrir og engin ástæða var til að auka tekjur hjá, eins og hæst launuðu mönnunum í landinu, en sannarlega koma þeir einnig til að njóta þeirra hlunninda, sem hér um ræðir. Ég mun því gera tilraun til þess í n. að fá því breytt, að hér sé sett inn skerðingarákvæði, þannig að þessar fjölskyldubætur skuli þó ekki veittar til þeirra manna, sem hafa ákveðnar tekjur, eftir því sem kann að verða samkomulag í nefndinni um, að það takmark verði sett. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég aðeins leyfa mér að benda á, hvernig tryggingalöggjöfin var raunverulega hugsuð í upphafi. Það var hugsað að hafa sambland af tryggingum og framfærslu fyrir fólkið, svo að fólkið væri öruggt um að geta lifað, þó að það hefði litlar eða engar aðrar tekju,r en frá Tryggingastofnuninni. Þetta var nú frumskilyrðið. En það var jafnframt hugsað, að hér skyldi vera um tryggingastarfsemi að ræða, þar sem menn ættu kröfu á að geta fengið út úr tryggingunum m.a. sín ellilaun, eftir að hafa greitt inn í tryggingarnar ákveðinn árafjölda, hvort sem þeir þurftu á því að halda eða ekki, alveg eins og maður á heimtingu á að fá brunabótagreiðslu fyrir sitt hús, ef það brennur, hvort sem hann hefur verið ríkur eða fátækur. Og það er einmitt þessi þátturinn í tryggingalöggjöfinni, sem í framtíðinni kemur til þess að gera löggjöfina vinsæla og treysta hana á allan veg, en í upphafi hefur valdið því, að hún hefur ekki notið þess skilnings hjá fólki, sem hún hefur þurft. Ég hef hvað eftir annað orðið þess var, að fólk skilur ekki, hvers vegna fátækur maður, sem orðinn er 67 ára eða eldri, fær ekki hærri ellilaun, en veitt eru, en annar, sem er efnaðri, getur fengið sömu laun, og eftir því sem ætlazt er til í framtíðinni, þá geta allir fengið eftirlaun, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir, þegar viðmiðunin er afnumin. Þetta hafa menn ekki skilið enn, vegna þess að þeir hafa ekki skilið tryggingarþátt trygginganna. En nú er tryggingin komin inn á allt annað svið og það mjög óheppilegt svið að mínu áliti. Nú er hún komin inn á að vera miðlari á milli atvinnurekanda og atvinnuþiggjanda í landinu, og það er sannarlega hættulegt stig. Þessi löggjöf, sem á að byggja upp betra þjóðfélag heldur en nokkru sinni hefur verið á Íslandi og áreiðanlega og tvímælalaust er bezta og skynsamlegasta löggjöf, sem við höfum gert hér á Alþ. á hinum síðari tímum, er dregin inn í harðar verkfallsdeilur og pólitískar deilur til þess að verða þar knöttur á milli þeirra manna, sem þar deila, og það tel ég alveg voðalegt fyrir þetta mál. Og ég veit sannarlega ekki, hvar bótaþegarnir standa í þessu landi, þegar þeir eiga alla sina afkomu undir því annars vegar, að ekki séu settar gersamlega óhæfar kröfur í sambandi við greiðslu launa, og hins vegar ekki nægjanlega sterkir menn til þess að standa á móti þeim kröfum og ganga þá á tryggingarnar til þess að láta þær leysa vandamálin. Ég harma það mjög, að hinn ágæti hæstv. heilbr.- og félmrh. skyldi láta leiða sig út í þessa óhæfu. Og ég vonast til þess, að hann verði fús til þess að leysa Tryggingastofnunina út úr þessum vanda svo fljótt sem verða má. Einmitt þess vegna vildi ég mega spyrja: Teldi hann ekki rétt, úr því sem komið er, að inn í þessa löggjöf væri sett, að tryggingalöggjöfin öll skuli nú endurskoðuð þegar á þessu ári og nýjar till. lagðar fyrir næsta Alþingi, ef okkur kemur saman á yfirstandandi ári? Ég mun gera tilraun til þess einnig að fá það ákvæði sett inn í frv., því að svo mikið rothögg hefur Tryggingastofnunin fengið við það að blanda henni í vinnudeilur, að það er ekki vanþörf á, að það sé tekið til raunverulegrar athugunar nú þegar á þessu ári, hvernig hægt sé að tryggja það, að það verði aldrei framar gert.



Herra forseti. Ég mun nú ekki fara að tala langt mál hér, þó að ýmislegt, sem fram hefur komið hér, einkum í ræðu hv. þm. Barð., gæti gefið tilefni til þess. Ég sé þó ekki ástæðu til þess. Ég vil fyrst fara nokkrum orðum um það, sem hv. 4. þm. Reykv. tók hér fram. Hann lýsti stuðningi sínum við frv. og tók það fram, að hér væri um mikla endurbót á almannatryggingalöggjöfinni að ræða, og stakk það mjög í stúf við það, sem hv. þm. Barð. lauk máli sínu á, en mér virtist hann telja, að hér væri um tilræði við tryggingalöggjöfina að ræða, sem hlyti að leiða til þess, að hún eiginlega yrði að engu á næstu árum, svo að það er allmikill meiningamunur á milli þessara ágætu þdm. um þetta atriði. Hv. 4. þm. Reykv. sagði að vísu, að ef Tryggingastofnunin hefði verið einráð um það, hvernig 14-15 millj. kr. nýjum tekjum fyrir Tryggingastofnunina yrði varið, þá væri hann ekki viss um, að þessi leið hefði verið farin á þennan hátt, sem gert hefði verið. Þetta get ég vel skilið. Það er alltaf meiningamunur um þessa hluti. En Tryggingastofnunin undirbjó nú þetta frv. eins og það liggur fyrir og það án þess að gera nokkrar ákveðnar, sterkar till. um aðra leið í málinu eins og komið var, þó að mér væri ljóst, að forstjóri trygginganna, hv. 4. þm. Reykv., frá upphafi hefði nokkuð aðra skoðun á málinu. Ég veit það, að þessi hækkun fyrir tryggingarnar, hækkun á iðgjöldum, hækkun á framlagi sveitarsjóða og ríkissjóðs, atvinnurekenda o.s.frv. er ekkert gamanmál. En bæði hv. 4. þm. Reykv. og eins hv. þm. Barð. tala um þetta mál eins og hér hafi aðeins af hálfu ríkisstj. verið lögð fram till. um það að eyða í fjölskyldubætur þeirri upphæð, sem hér er um að ræða, og að ekkert annað hefði skeð. En hvað hefði skeð gagnvart tryggingunum, ef það hefði orðið stórfelld grunnkaupshækkun og allar afleiðingar af því? Það er ekki til neins að tala um málið á þessum grundvelli. Það er eins og þessir hv. þdm. hafi hálft í hvoru dottið niður til okkar úr Mars eða einhvers staðar annars staðar að eftir áramótin núna og ekkert áttað sig á því, hvað var að gerast hér síðustu vikurnar fyrir áramótin. Það var þetta, sem ríkisstj. stóð líka frammi fyrir í þessu máli og það gagnvart tryggingunum eins og öðru í sambandi við þetta, að það var alveg greinilegt, að málinu mundi ekki ljúka á annan veg en þann, að þarna yrði um veruleg útgjöld að ræða fyrir tryggingarnar, á hvern hátt sem það kæmi fram. Ég ætla ekki að fara að rökræða það hér, hvort það hefði verið heppilegra fyrir þær, þó að almenn grunnkaupshækkun, með öllum sínum afleiðingum, hefði orðið, heldur en sú leið, sem farin er. Ég held, að það sé ekki rétt að gera það í sambandi við 1. umr. þessa máls núna. Það væri eðlilegra, að það gerðist á annan hátt hér á hinu háa Alþ. Hv. 4. þm. Reykv. tók það fram, að hann hefði álitið, að þar sem svona mikil aukin gjöld væru lögð á tryggingarnar, þá ætti að breyta því hlutfalli um greiðslur, sem verið hefði. Það hefur verið skoðun núverandi ríkisstj., að það kæmi ekki til mála að breyta því hlutfalli elns og nú er, og það verður að bíða eftir þeirri almennu endurskoðun, sem á að fara fram á tryggingalöggjöfinni lögum samkv. nú eftir skamman tíma, en það er nú mjög farið að styttast til þess tíma, er sú endurskoðun á að fara fram, svo að það er ekki langt að bíða hvað það atriði snertir. Hv. þm. Barð. lagði hér fram allmargar spurningar. Ég treysti mér nú kannske ekki til að svara þeim öllum, að minnsta kosti ekki á fullnægjandi hátt, en ég vil þó segja nokkur orð út af því. Hv. þm. talaði um, að með þessum ákvörðunum ríkisstj. og þeim þætti, sem hún hefði átt í þessu máli varðandi launadellurnar milli vinnuþega og atvinnurekenda, þá hefði hún unnið á þann hátt, að hún væri með því að grafa rætur undan þingræðinu. Ég verð nú að játa það, að mig algerlega furðar á þessum ummælum hv. þm. Barð. Ekkert veit ég náttúrlega um það, hvort hann hefur ekkert vitað um þetta mál eða gang þess, meðan á því stóð, þó að ég verði að láta þá skoðun í ljós, að ég er nokkuð undrandi yfir því, ef það hefur algerlega farið fram hjá honum. En ríkisstjórn, hvaða ríkisstjórn sem er, verður oft að taka ákvarðanir fyrir sig, en samkv. þingræðisreglum mun hún standa við þær, og það er ég viss um, að þessi ríkisstj. gerir. Hún mun vissulega taka afleiðingum af því, ef Alþ. fellst ekki á gerðir hennar í þessu máli, og ég get sagt hv. þm. Barð. það, að hvorki hann né aðrir munu þurfa að draga ríkisstj. hér út úr þingsölum eða úr stólunum hérna. Hún mun áreiðanlega taka afleiðingunum af því, ef þingið er á móti henni í þessu máli, og það er elnmitt hið rétta þingræði á hverjum tíma, að ríkisstj. sé ávallt reiðubúin til að taka afleiðingunum, ef hún gerir hluti, sem löggjafarvaldið getur ekki fallizt á. Þess vegna tel ég mjög óviðeigandi af hv. þm. Barð. að tala á þann hátt, að með þessu hafi ríkisstj. verið að grafa rætur undan þingræðinu, og viðhafa önnur stóryrði á svipaðan hátt. Það má náttúrlega alltaf um það deila, hvort rétt hefði verið, að almennar umr. hefðu farið fram um þetta mál hér á Alþ., eins og hv. þm. Barð. sagðist álíta að hefði átt að gera. Það er atriði, sem alltaf má deila um, á hvern hátt slíkt fer fram. Hv. þm. spurði um það, hvort það væri tilgangurinn, að hér væri um framtíðarlöggjöf að ræða eða ekki. Frv. ber það nú með sér, að það er ætlazt til, að þetta frv. eða þau ákvæði, sem í því eru, gildi á sama hátt og önnur ákvæði í almannatryggingalöggjöfinni, en vitanlega eru þau undirorpin þeim almennu ákvæðum um endurskoðun, sem nú stendur alveg fyrir dyrum, og vitanlega eru þau frekar sett inn, þó að þetta væri athugað dálítið fljótlega, af því að vitað var, að Alþ. sjálft hafði ákveðið, að þessi endurskoðun skyldi fara fram innan skamms. Ég sé nú eiginlega ekki ástæðu til að segja annað um það. Þá spurði hv. þm., hvernig ríkisstj. ætlaði að tryggja sveitarsjóðum tekjur til að standast þessi útgjöld. Það er í raun og veru ekki ríkisstjórnarinnar að gera það. Það er Alþingis frekar, og Alþ. hefur þegar gert ráðstafanir í þessu efni og í samráði við ríkisstj. með skipun milliþn. í skatta- og tollamálum, ekki einungis ríkisins, heldur sveitarfélaganna líka. Þessi n. hefur nú starfað á s.l. ári, en hefur ekki enn lagt fram till. Og ég veit ekki, á hvern hátt ætti að taka það mál annan en að endurskoða skattalöggjöfina og sveitarstjórnarlöggjöfina, og þessi endurskoðun stendur yfir, eins og við vitum. Hvaða tryggingu er hægt að veita atvinnurekendum? spyr hv. þm. einnig. Það voru atvinnurekendur, sem samþ. þetta samkomulag, og vildi ég því leyfa mér að óska eftir, að hann legði þessa spurningu fyrir atvinnurekendurna sjálfa, a.m.k. er ég þess ekki umkominn að svara fyrir þá í þessu tilliti. Þessu var ekki neytt upp á neinn aðila af hálfu ríkisstj., síður en svo. Þetta var lagt fram, ef það gæti orðið til þess að leysa það vandræðaástand, sem við öll vitum að var hér ríkjandi meðan verkfallið stóð yfir. Þá er eitt atriði, sem hefur verið komið hér inn á, - ég man ekki, hvort það var af báðum ræðumönnum, en að minnsta kosti af hv. þm. Barð., út af þessum auknu fjölskyldubótum vegna barna. Hv. þm. tók það fram, að það væri ekki ástæða við svona miklar bætur að láta þær ná til þeirra, sem væru bezt launaðir og hefðu hæstar tekjur. Þetta er vitanlega sjónarmið, sem er mjög athugunarvert og mikið má ræða um út af fyrir sig, en hitt er nú víst, að grundvöllur tryggingalöggjafarinnar alveg frá grunni er sá, að hér sé ekki um beina framfærslu að ræða, þannig að misjafnlega sé skipt á milli manna, þeir séu látnir sitja fyrir, sem versta hafa aðstöðuna, heldur er hér um það að ræða, að það eru einstaklingarnir sjálfir, sem kaupa sér þessa tryggingu og eiga síðan að fá hana óskerta, hvernig svo sem efnahagsástæður þeirra eru. Þetta er sá mikli meginmunur á milli framfærslu og tryggingastarfsemi, og ég vil taka það fram, að ég er að minnsta kosti ekki við því búinn enn að hverfa frá þessum grundvelli. Vitanlega verður þetta eitt af þeim atriðum, sem sjálfsagt verður nákvæmlega að athuga við endurskoðun á tryggingalöggjöfinni, hvort það eigi að gera einhverjar breyt. á þessu í vissum tilfellum eða ekki, og er langt frá því, að ég segi, að það gæti ekki komið til athugunar, að einhver væru þau svið innan trygginganna, sem það gæti komið til greina að breyta að einhverju leyti frá. Ég álít, að þegar hv. þm. Barð. lætur svo ummælt, að hér sé verið að vega að almannatryggingunum og þessi nýju ákvæði, sem hér er um að ræða, verði til þess að gera löggjöfina að meira eða minna leyti ómögulega, þá sé allt of mikið mælt og hv. þm. trauðla meini þetta, þó að hann slái þessu nú fram þannig. Hv. 4. þm. Reykv. viðurkenndi það, að eitt það allra nauðsynlegasta í tryggingamálum væri að tryggja barnafjölskyldur, enda virðist mér það ljóst. Og mér hefur alltaf virzt í gegnum alla okkar löggjöf, skattalöggjöf og annað slíkt, að þar hafi verið vegið allt of hart að einmitt barnafjölskyldunum. Það eru þó einmitt barnafjölskyldurnar, sem við mesta erfiðleika hafa alltaf að etja fjárhagslega og nauðsynlegast er að aðstoða í þjóðfélaginu. Við verðum að treysta því, og ekki sízt í okkar stóra landi, að það fólk í landinu, sem við eigum mest að þakka, sé fólkið, sem er að ala upp börnin og fjölga fólkinu. Til hvers værum við að berjast hér í okkar stóra landi, ef við hefðum ekki von um það, að þjóðinni fjölgaði allverulega til þess að byggja þetta stóra land betur en við gerum nú og nytja það betur, og þess vegna álít ég, að einmitt þessi leið sé réttmæt. Það skal viðurkennt, að það er kannske hægt að ganga of langt á þessari leið, samanborið við aðra. Og ég þori ekkert að fullyrða um það, að hér sé algerlega verið á réttum punkti hvað þetta atriði snertir og að það geti ekki verið, að einhverjir aðrir þættir þarna séu nú orðnir of veikir, eins og t.d. það, sem hv. þm. Barð. nefndi og hann sagðist hafa gengið til móts við mig um fyrir áramótin, að skerðingarákvæðið gagnvart gamla fólkinu yrði látið haldast þangað til endurskoðun tryggingalöggjafarinnar færi fram. Ég er honum þakklátur fyrir þá afstöðu, sem hann tók þá. Skal ég viðurkenna, að það eru engin brigðmæli frá hans hendi, þó að hann nú taki upp allt aðra afstöðu gagnvart því ákvæði, því að það var gert með það fyrir augum, að ekki yrðu frekari breyt. gerðar á löggjöfinni. En ég mun nú beita mér á móti því, að farið verði að taka það mál upp, eftir því sem ég get hér á Alþ., þrátt fyrir það atriði. Ég lofaði því áðan, að ég mundi ekki tala mjög langt mál að þessu sinni um þetta, og sé þá ekki ástæðu til þess að ganga lengra í því. Ég vil taka það fram og beina því til hæstv. forseta, að það stendur nú svo illa á, að ég þarf endilega að vera kominn annað klukkan 3, og ef hv. þdm. hafa hér eitthvað að segja, sem þeir vilja að ég hlusti á, þá mundi ég nú frekar óska eftir því, að umr. yrði frestað. Ég geri ekki ráð fyrir, að það skipti miklu máli, hvort henni er lokið nú eða ekki.



Herra forseti. Það var aðeins út af ummælum hæstv. ráðh. þess efnis, að Tryggingastofnunin eða ég hefði ekki lagt fram neinar ákveðnar, sterkar till. um breyt. á þessum ákvæðum, sem í samningnum eru. Ég vil ekki neita því, að mig furðar á þessum ummælum hæstv. ráðh. Það er rétt, að ég annaðist það að semja þessar nýju greinar ásamt skrifstofustjórum stjórnarráðsins, en mér var tjáð sem bein fyrirmæli frá hæstv. ríkisstj., að okkar verkefni væri ekki annað, en að setja upp í frumvarpsform efnið í þeim samningi, sem hæstv. ríkisstj. var búin að ganga frá, og ekki væri óskað eftir því, að till. til breyt. kæmu fram. Ég skildi það svo, að það þýddi ekki að bera fram neinar breyt., því að þetta væri fastmælum bundið með þeim samningi, sem hæstv. ráðh. gat um. Mig furðaði því á ummælum hæstv. ráðh. um þetta efni. Hæstv. ráðh. spyr, hvort grunnkaupshækkun hefði verið heppilegri fyrir fjárhagsafkomu trygginganna heldur en þessar breyt. Það vil ég ekki ræða neitt um, það er í sjálfu sér ástæðulaust. Það má taka það á ýmsa vegu. En í sambandi við þau ummæli vil ég segja, að ég verð að harma það, að það skyldi nú þurfa til verkfalls að koma í 19 daga til þess að fá það, sem fram fékkst, þ.e.a.s. breyt. á tryggingalöggjöfinni, sem er hreint löggjafaratriði, og breyt. á verðlaginu, sem er hreint framkvæmdaratriði. Það var hvort tveggja á valdi hæstv. ríkisstj. að undirbúa, án þess að til verkfalls þyrfti að koma. Ég verð að harma það, að þess þurfti, þó að ég út af fyrir sig telji, að sú niðurstaða, sem fékkst, sé mjög sæmileg, og eins og ég áðan sagði, að þær breyt. í heild sinni, sem gerðar eru á tryggingalöggjöfinni, séu tvímælalaust til hagsbóta fyrir almenning í landinu og aukið svið trygginganna og þær bættar á margan hátt. Úr því skal ekkert dregið. Þá vil ég einnig geta þess út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um ummæli mín, að ekki væri eðlilegt að hafa sömu reglur um öflun tekna nú eftir þessa breyt. eins og áður, að till. komu engar fram frá mér eða tryggingaráði um breyt. á þessu af sömu ástæðu og ég áðan greindi. Það voru bein fyrirmæli frá hæstv. ríkisstj., að fjárhagsgrundvellinum yrði ekki breytt, þ.e.a.s., að ekki yrði breytt reglunum um, í hvaða hlutfalli kostnaðurinn skyldi borinn af þeim aðilum, sem nú standa undir honum. Eins og hæstv. ráðh. veit, þá lágu fyrir fyrirmæli frá ríkisstj. um það efni. Hv. þm. Barð. taldi vafasamt, að atvinnurekendur gætu risið undir þeim auknu gjöldum, sem þessi löggjöf legði á þá. Ég vil nú upplýsa í því sambandi, að það er nú tiltölulega litið. Tryggingastofnunin áætlar, að það séu eitthvað rösklega 21/2 millj. kr., sem framlag atvinnurekenda samkv. 112. gr. hækkar með þessu samkomulagi. Út af ummælunum um skerðingu og fyrirspurn hv. þm. Barð. í því sambandi vil ég segja, að ég er alveg sammála hæstv. ráðh. í því. Ég held, að það væri mjög óheppilegt, ef tekin yrði upp í sambandi við fjölskyldubæturnar bein tekjuviðmiðun. En ekki get ég fellt niður að benda á, að eftir þá hækkun, sem nú er gerð á þessum bótum, þá stingur það mjög í augu að halda óbreyttum eidri skerðingarákvæðum varðandi greiðslu elli- og örorkulífeyris, því að eftir að búið er að gera þær breyt. á greiðslum með börnum, sem í þessu frv. felast, þá er þegar orðið mjótt bilið þar á milli hvað upphæðir snertir, en gamla fólkið er þó búið að búa langan aldur og leggja starf sitt og fjármuni til ríkisheildarinnar og ætti því ekki að hafa lakari aðstöðu hvað þetta snertir en hinir, sem eru að ala börnin upp. Ég skal svo, þar sem hæstv. ráðh. er tímabundinn og fleiri á mælendaskrá, láta þetta nægja, en aðeins endurtaka það, að það má enginn skilja svo orð mín og ábendingar í sambandi við frv., þó að ég telji, að ég hefði kosið, að fénu væri varið á annan hátt og annan veg, að ég telji ekki að með þessu séu tryggingarnar, skoðað frá sjónarmiði þeirra, sem þeirra njóta, stórum bættar frá því, sem áður var.



Herra forseti. Ég vil, áður en hæstv. ráðh. fer úr d., aðeins biðja hann að hlusta á leiðréttingu mína, þar sem hann hélt því fram, að orð mín mætti skilja svo, að þetta frv. væri rothögg fyrir tryggingarnar. Þar er um meginmisskilning að ræða. Ég sagði, að það væri rothögg fyrir tryggingarnar, ef þær með samningum milli ríkisstjórnar og atvinnurekenda eða atvinnuþiggjenda ættu að verða sá aðili, sem þær eru gerðar að hér, og það er allt annars eðlis. Ég vil biðja hæstv. ráðh. að athuga þetta. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að við hefðum komið eins og ofan úr skýjunum hér í þessu máli nú eftir áramótin. Þetta er alveg misskilningur. Það var ekkert hægara fyrir hæstv. ráðh. heldur en einmitt að hafa fullt samkomulag við heilbr.- og félmn. þessarar hv. d., sem hann vissi vei að ávallt hafði þessi mál til meðferðar, og leita samvinnu við hana um að leysa þau vandamál, sem stóðu í sambandi við lausn þessara mála. Mér hefur verið alveg ókunnugt um, að vinnudeilan væri leyst á þennan hátt, sem hér um ræðir; og að lausn hennar þyrfti að kosta þessa stofnun svo mikið sem það hefur gert, er ég fyrst að fá að vita nú. Ég vil svo aðeins að síðustu benda hæstv. ráðh. á það, að það er einn reginmisskilningur, að ríkisstj. hafi ekki gengið hér í meðferð málsins á þingræðið, því að ríkisstj. hefur ekkert leyfi til að gefa út brbl. á meðan þing situr, og hví skyldi hún þá hafa leyfi til að gera samninga til þess að bylta um fleiri lagabálkum án þess að spyrja þingið um á meðan það situr? Það er því sannarlega ekkert ofmælt hjá mér í sambandi við það mál. Ég skal svo ekki tefja hæstv. ráðh. hér frekar út af þessu máli, en vildi mega hafa fullt samstarf við hann í sambandi við þær brtt., sem ég er alveg óhjákvæmilega neyddur til þess að bera fram í sambandi við umr. í nefndinni.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að lengja þessar umr., enda þarf ég að fara burt. En út af síðustu ummælum hv. þm. Barð. verð ég þó að endurtaka það, sem ég áðan sagði, að þau ummæli hans eru algerlega órökstudd, að vegið hafi verið að þingræðinu með gerðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Hv. þm. ber það saman að gefa út brbl. meðan þing situr, sem allir vita að ekki er leyfilegt samkv. stjórnarskránni, og að ríkisstj. verði að gera einhverja samninga eða leggja fram till. varðandi samninga, eins og hér hefur verið gert, meðan þingið situr. Þetta er náttúrlega sitt hvað, eins og hv. þm. veit. Annað er brot á stjórnarskránni, en hitt er hvergi bannað og væri ekki hægt að banna, því að hvað ætli það séu margir samningar, sem ríkisstj. verður að gera iðulega meðan Alþ. situr? Hitt er allt annað mál, að ég hygg, að ríkisstj. geri aldrei slíka hluti nema hafa samstöðu með þeim flokkum, sem hún styðst við í þinginu, þannig að hún viti nokkurn veginn, að hún hafi þingræðisvald á bak við sig. Og það var það, sem ég sagði við fyrri ummælum hv. þm., að ef ríkisstj. hefði brotið af sér, þá væri hún nú komin hér til þess að standa fyrir gerðum sínum hér á Alþ. og mundi víssulega taka afleiðingum af því, ef Alþ. væri ekki sammála henni, eða meiri hluti Alþingis, hvað þetta snertir. - Það var aðeins þetta, sem ég vildi taka fram.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langa framsögu um mál þetta. Þetta er gamall gestur hér í deildinni, og hefur þetta mál satt að segja ekki reynzt neinn aufúsugestur, heldur með leiðinlegri gestum, sem hingað hafa komið. Eins og nál. ber með sér, þá var n. frekar óljúft að staðfesta þetta frv. og leggja til um samþykki þess. En að athuguðum öllum aðstæðum og eins og hér var komið, að samningar voru á bak við hjá skólastjórum um þetta norðanlands, og einnig það, að áður, tvisvar til þrisvar hér á s.l. þingum, hefur sams konar mál verið samþykkt hér, þá sá hún ekki ástæðu til þess að bregða fæti fyrir það nú í þetta skipti. Þannig skrifaði meiri hl. n. undir þetta álit sitt. Aftur á móti voru tveir af nm., sem lítið vilja leggja til málanna og ég vænti að snúist ekki gegn því, eftir því sem þeir hafa áður sagt, og kemur það flatt upp á mig, ef þeir gera það. Annar þeirra er ekki maður, sem segir eitt í dag, en annað á morgun, sbr. áfengislögin. Hygg ég því, að n. eða þessi meiri hl. n. megi hér vera óáreittur með sitt álit í þessu. En ég segi frá mínum bæjardyrum, - og við segjum allir, að við viljum og óskum þess og getum þess í nál., að það fyrirkomulag verði sett á um þetta, að það þurfi ekki að vera að þvælast með þetta leiðindafrv. lengur hér í n. og það verði lögfest, en ekki látin vera hangandi heimild fyrir stjórnina til þess að gera það, sem henni sýnist í þessu máli, og vera svo að álasa henni annað veifið fyrir það, sem hún kann að hafa gert, og kannske álasað fyrir vanrækslusyndir. Þess vegna verð ég að taka það fram, að það er nauðsynlegt, að þetta mál verði fullkomlega lögfest, en verði ekki lafandi lengur, sem heimild hér að liðnu næsta skólaári.



Ég hef, herra forseti, lesið nál. með athygli og hlustað á hina ágætu framsöguræðu hv. frsm. og játa, að ég er ekki miklu nær eftir en áður um rök, þó að ég hafi heyrt nokkrar niðurstöður, og skal ekki furða mig á því, þótt n. gengi illa að komast að ákveðinni niðurstöðu og finna glögg rök, þar sem hinn fjölfróðasti og skeleggasti nm. hefur neitað að taka afstöðu til málsins. Nú vil ég skora á hann, okkur til leiðbeiningar, hv. 1. þm. N–M., að herða upp hugann og kveða upp úr, hver skoðun hans er í málinu. Enn fremur vil ég spyrja hæstv. forseta, hvort það sé ekki skylda nm., sem kosnir eru til þess að leiðbeina þingmönnum og athuga mál - og sitja hér í rauninni á launum ríkisins til þess að taka þátt í þingstörfum, - hvort það sé ekki skylda þeirra að láta uppi álit um þau mál, sem send eru til þeirrar nefndar, sem þeir eiga sæti í, og vil þess vegna fara þess á leit, að hæstv. forseti hlutist til um það, ef hv. þm. fæst ekki til þess ótilneyddur, að hv. þm. N-M. gefi út nál.

Forseti (BSt): Út af ummælum hæstv. ráðh. vil ég taka það fram, að það er að sjálfsögðu ætlazt til þess, að nefndarmenn taki afstöðu til þeirra mála, sem vísað er til þeirra n., sem þeir eiga sæti í. Hins vegar þekki ég engin ákveðin ákvæði þingskapa, sem heimíli forseta að beita þvingunarráðstöfunum við þessa menn, t.d. að setja þá í fangelsi upp á vatn og brauð eða eitthvað slíkt 



Herra forseti. Hæstv. ráðh. mátti vera það ljóst eftir umr. um þetta mál hér á undanförnum þingum og atkvgr., að ég hef yfirleitt staðið ákveðið á móti þessu máli. Ég skal ekki nú fara að endurtaka neitt af þeim ummælum, sem ég hef þá haft. Nú kemur þetta mál í nýju ljósi á þann hátt, að skólarnir, sem þarna er um að ræða, gagnfræðaskólinn, sem er á Akureyri og á að vera og kenndur er við Þorstein M. Jónsson, og gagnfræðaskólinn, sem á ekki að vera og kenndur er við menntaskólann, eru búnir að gera með sér samkomulag og fyrir fram að ákveða, hvernig nemendur á Akureyri skuli skiptast á milli þessara skóla eftir prófum og því, hvar þeir búa í bænum. Þegar nú eitt bæjarfélag og tveir skólar eru búnir að koma sér saman um þetta, þá hef ég sagt formanni menntmn., Þorsteini Þorsteinssyni, á fundi þar, að ég mundi ekki skipta mér af málinu, ég mundi láta það hlutlaust, hvorki mæla með því né á móti því, að þeir gerðu þetta samkomulag og reyndu það. En mér mundi sjálfum, ef ég ætti heima á Akureyri, þykja fjandi hart að vera ekki frjáls að því, í hvaða skóla ég setti mín börn. Og hvað lengi þetta samkomulag stendur hjá Akureyringum sjálfum, það skal ég láta ósagt. Ég mun þess vegna, eins og ég hef sagt við hv. form. n., láta málið afskiptalaust og lofa þeim að sjá, hvernig þetta samkomulag, sem skólarnir innbyrðis - og bæjarfélag Akureyrar sjálfsagt líka - virðast hafa komið sér saman um, reynist, og því ekki skipta mér af málinu.



Herra forseti. Það er einungis til þess að afla mér frekari fræðslu. Er það þá ekki rétt skilið, að hv. þm. N-M. vilji láta málið afskiptalaust vegna þess, að hann telji, að með frv. sé verið að beita slíkri kúgun við borgara Akureyrar, að hann mundi telja það alveg óviðunandi, ef hann byggi þar sjálfur?  
            



Herra forseti. Landbn. var sammála um að flytja frv. þetta, sem hér liggur fyrir, samkvæmt ósk hæstv. landbrh., en hafa þó óbundnar hendur um málið og þar af leiðandi geta fylgt brtt., sem koma fram, og komið fram með brtt. í þessu máli. Eftir því, sem mér er frekast kunnugt um mál þetta, og eftir þeim gögnum, sem hér liggja fyrir frá veiðimálanefnd á þskj. 529 og einnig frá veiðimálastjóra á sama þskj., þá sýnist þess allmikil þörf, að frv. þetta nái fram að ganga. Það vita allir, að það er hin mesta nauðsyn á því að rækja og koma upp klakstöðvum til fiskiauka, sérstaklega lax og svo einnig silungs. Er von um það, að fjársterkur aðili eða aðilar fáist til þess í sameiningu við ríkisstj. að koma upp þess háttar klakstöð, og hef ég heyrt tilnefnda hér rafveitustöðina hér við Elliðaárnar. En samt sem áður vil ég benda á það núna hér við 1. umr., að ég tel það rétt - og n. mun gera það í samráði við landbrn. eða hæstv. landbrh. - að athuga um, hvort ekki sé rétt að koma fram með breytingar á frv. þessu. Fyrst og fremst geri ég ráð fyrir, að frv. þurfi umorðunar við og sé réttara, að 1. gr. frv. sé orðuð um, þó að efni sé ekki breytt. En samt sem áður er ein efnisbreyting, sem ég tel alveg nauðsynlega, þar sem ég held, að sé ekki, og hef ekki orðið var við, að væri heimild í klaklögunum til að hafa klakstöðvar fyrir silung, þar eð eingöngu virðist hafa verið miðað við laxaseiði og laxaklak í klaklögunum, og því þarf að breyta því. Eftir því, sem ég hef heyrt á landbrh. og hann mun sennilega gera hér frekar grein fyrir, þá er murtan í Þingvallavatni mjög líklegur klakfiskur eða réttara sagt mjög seljanleg vara og þá er ekki síður með regnbogasilunginn, þennan nýja fisk, sem verið er að gera tilraun á hér, svo að þess vegna held ég að væri rétt, svo að ekki geti misskilizt, að hafa hér silungaklak líka samhliða.  En þá er það annað, sem hér er um að ræða, og það er það, að verðið á hinum seldu laxaseiðum, sem lögboðið er eftir klaklögunum, er 8 krónur á þúsund. Má ekki fara hærra, og er sjálfsagt að hækka það verð, og kemur þar einn tekjuauki. Tekjur af þessu og til þessara framkvæmda hafa verið lögboðnar í l. um klaksjóð og eru 3 aurar af veiddum laxi og seldum á innlendum markaði. Það er og einnig gert ráð fyrir þar, að 16 þús. séu lagðar fram úr ríkissjóði til þessarar stofnunar, og mun það, eftir því sem mér hefur skilizt, vera tiltækt hjá ríkissjóði og ekki þurfa þar að koma veitingar til, en ég veit það, að hinir höfðinglegu fjárveitingamenn hér munu ekki hika við það, þegar þeir sjá, að hér er um jafnnauðsynlegt fyrirtæki að ræða og þar sem sannast að segja, eftir því sem þeir sjálfir segja, blæs ekki svo byrlega með sölu á öðrum fiski hér, að leggja eitthvað fram til að koma upp slíkri fiskrækt sem hér ræðir um og vitandi vits um, að það væri seljanlegur fiskur, sem ekki þyrfti að sitja með árum saman í íshúsum, áður en honum er komið á útlendan eða innlendan markað. Ég verð að segja það, að það er ekki svo margt hér um feita drætti að afla sér markaðsvöru, sem er vel seljanleg og útgengileg og lítur út fyrir að verði til ágóða fyrir ríki og þjóð, að það sé rétt að setja þar fót fyrir, þó að nokkrar þúsundir kosti. En þá vil ég taka eitt fram. Hér er mál ekki útkljáð enn um það, hvað einstaklingar vilji leggja fram, og getur vel komið til mála, að þeir verði ekki ófúsir á að leggja fram einmitt til þessara framkvæmda með ríkinu til þess að fá sinn hlut, af því að þeir sennilega sjá þar betri leik á borði, en að dunda við sumar sjávarfiskveiðarnar, sem ekki virðast geta háa vexti af þeirra innstæðum. Þess vegna held ég, að mjög sé varhugavert að synja ríkisstj. um þessa heimild, og ég býst við því, að hæstv. landbrh. muni ekki flana svo að málum, að hann sjái ekki fótum ríkisins í þessu efni nokkuð forráð, og ég hygg það, ef hann leggur sig vel fram í þessum málum, að honum sé ekki ósýnna um það en hverjum öðrum borgara að halda sér og ríkinu þar .á þurru og ganga ekki of djúpt í vatnið.



Herra forseti. Ég sé, að það gætir kannske nokkurs misskilnings um það, hvað farið er fram á með þessu frv., því að það var spurt um það, hvað þetta mundi kosta, og mér virtist liggja í því, að þar væri gengið út frá, að hér væri um algert nýmæli að ræða, en það er það ekki nema að litlu leyti. Í 3. gr. l. nr. 36 frá 1937, um klaksjóð og heimild fyrir ríkisstj. til þess að reka klakstöðvar og til leigunáms í því skyni, stendur, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal heimilt að reisa a.m.k. 2 klakstöðvar, og skal hvor eða hver stöð geta framleitt allt að 2.5 millj. laxaseiða. Skal minnst 10% af árlegri seiðaframleiðslu“ o.s.frv. Þessi heimild hefur þess vegna alltaf verið í l. og gert ráð fyrir því, að það fé, sem safnast í klaksjóðinn, verði notað til þess að reisa þessar stöðvar, að minnsta kosti tvær eða fleiri. En ég hef nú satt að segja verið það íhaldssamur, skulum við segja, í þessu máli, að ég hef ekkert viljað við þessi klakstöðvamál fást núna undanfarin ár, vegna þess að það hefur enginn sérfróður maður starfað hjá ríkinu í þessum málum lengst af, þegar ég hef verið ráðh. Á fyrsta árinu, sem ég var landbrh., voru fullgerðar teikningar af fremur lítilli klakstöð, sem veiðimálastjóri hafði gert till. um, eftir þeim nýjasta útbúnaði, sem á þeim stöðvum er, en það er nú stöðugt að breytast, því að menn eru einatt að læra í þeim efnum, og var þá gert ráð fyrir því, að reist yrði lítil stöð hér inni við Elliðaár í staðinn fyrir þá stöð, sem Rafveita Rvíkur rekur, og yrði hún nokkru fullkomnari, en þessi stöð, sem nú er rekin. En eins og kunnugt er, hefur rafveitan rekið með mjög góðum árangri slíka klakstöð, og er fiskigengd í Eiliðaánum haldið við í mörg ár, að því er álitið er, með þessari klakstöð. Má t.d. nefna það, að tvær ár, sem voru alveg laxlausar, Botnsá í Botnsdal hér inn af Hvalfirði og Brynjudalsá, sem er þar rétt hjá, hafa báðar fengið seiði úr klakstöðinni við Elliðaár, og í þessum ám báðum er mjög mikil laxgengd núna. Menn héldu, að það mundi nú ekki takast með Brynjudalsá, en það sýndi sig á síðasta ári og árinu þar á undan, að laxgengdin var þar mjög mikil. Þessi laxaseiði, sem eru alin upp þarna við Elliðaárnar, eru af þeirri laxategund, sem í Elliðaárnar gengur, frekar lítil tegund, sem fer sennilega heldur fyrr í sjó, en aðrar tegundir og er minni þegar hún kemur aftur í árnar. Þessa tegund er gott að ala upp til þess að setja í vatnslitlar ár eins og þessar tvær, sem ég nefndi, Botnsá og Brynjudalsá. En það er álitið, að þessi stöð þarna við Elliðaárnar sé ekki á neinn hátt einhlít, vegna þess að þeir, sem sérfróðastir eru um þessi mál, eru allir sammála um það, að ekki megi ala upp þessa laxategund til þess að setja hana í stærri vatnsár, vegna þess að eftirtekjan eftir þessa laxategund er miklu minni, þar sem laxinn er svona smávaxinn,, og þeir telja þess vegna, að koma þurfi upp fullkomnari laxastöð, þar sem alinn er upp bæði sá lax, sem er af þeirri tegund, sem gengur í Elliðaárnar, smærri lax og aðrar stærri tegundir, þar sem laxinn verður á svipuðum tíma og Elliðaárlaxinn þetta 14 og upp í 20 pund. Er þetta hverjum manni skiljanlegt. Þeir telja, að þessi lax sé orðinn þetta lítill vegna þess, að hann hefur gengið í lítil vatnsföll, og sé önnur tegund og það sé óheppilegt að útbreiða hann í vatnsföll, þar sem eru skilyrði til þess að gangi stórlax og alist upp stórlax, og þetta sé orðið að verulegu tjóni, að Elliðaárlaxinum hefur verið blandað í önnur vatnsföll, þar sem skilyrði væru til þess að hafa stórlax með miklu meiri eftirtekju, en er eftir Elliðaárlaxinn. Þess vegna var það, að fyrsta árið var búið að gera teikningu að litilli klakstöð þarna við Elliðaárnar og leita sér upplýsinga um nýjustu gerð þessara stöðva, bæði frá Norðurlöndum og víðar að, frá Kanada og Bandaríkjunum, en í þeim svifum sagði núverandi veiðimálastjóri upp sínu starfi. Það er enginn sérfróður maður um þessi mál hér, og ég taldi, að það gæti ekki komið til mála að reisa þessa stöð, án þess að sérfróður maður væri í ráðum um það, hvernig stöðin yrði úr garði gerð, því að það væri mjög bagalegt, ef reist yrði slík stöð, þótt hún sé ekki stór og kosti ekki mikið, - ég kem inn á það aðeins síðar, - þannig, að það verk væri á eftir tímanum. En til þess að draga úr þeim kostnaði, sem ríkið þyrfti að hafa af slíkri stöð og starfrækslu hennar, var komið á samkomulagi milli rafveitunnar og ríkisstj. um það að reisa og reka stöðina í sameiningu, sameina litlu stöð rafveitunnar þessari fullkomnari stöð og reka stöðina í sameiningu, einnig með tilliti til þess, að það er álitið, án þess að vera að fara langt inn á það mál, að hægt sé að stytta uppeldistíma seiðanna með því að nota heita vatnið, því að eins og sennilega flestir vita hér, þá vaxa seiðin ekki nema fram á haustið, þangað til vatnið fer ofan í 4 gráður. Þá hættir vöxturinn og seiðið tekur ekki neina fæðu, þarf enga fæðu og vex ekki neitt yfir vetrartímann, en byrjar svo vöxt sinn aftur, þegar hitinn vex í vatninu á vorin. En þeir álíta, að það mætti stytta þennan tíma - og telja það fullreynt - með því að veita heitu vatni í kerin, þar sem laxaseiðin eru alin upp, og láta þau taka fæðu allan veturinn og halda áfram að vaxa, þangað til þeim er sleppt, nota þannig vetrartímann eins og sumartímann til vaxtar með því að hafa vatnið hæfilega volgt. Úr framkvæmd þessa samkomulags við rafveituna varð síðan ekki neitt, þegar maðurinn fór og við biðum eftir sérfræðingi, sem átti að taka, pilti, sem var að stunda nám erlendis og bjóst víð að taka próf þá og þegar, en því miður hefur ekki lokið sínu prófi enn, og um aðra sérfróða íslenzka menn hefur ekki verið að ræða. Varð það síðan niðurstaðan, að veiðimálastjóri, sem hafði sagt upp starfi, tók við því aftur og kom þá að nýju með þessa samninga við rafveituna, sem ef til vill geta einnig orðið samningar við Stangaveiðifélag Rvíkur, sem á tiltölulega mikið fé í sjóði og kannske væri heppilegt að væri þarna aðili, með því að þeir mundu kaupa mikið af seiðum. Þeir gætu fyrst og fremst lagt fjármagn í þetta, þeirra dugnaður mundi koma þarna til að reka þessa stöð sem mest og þeir mundu verða stórir kaupendur á seiðum, vegna þess að þeir hafa nokkuð margar ár í takinu. En þegar við fórum að athuga í rn. um þessa framkvæmd, þá rákum við okkur á 3. gr., þar sem stendur: „Ríkisstjórninni skal heimilt að reisa“ o.s.frv. Og við töldum ekki heimilt að skýra greinina þannig, að við megum gera þetta í samfélagi við aðra, hvorki rafveituna, Stangaveiðifélagið né aðra, í 3. gr. sé aðeins heimild fyrir rn. til þess að reisa þessa stöð eða þessar stöðvar, að minnsta kosti tvær, ef fé er fyrir hendi, en við höfum ekki heimild til þess að taka aðra í félag við okkur, nema sérstök lagaheimild frá Alþingi komi til, og það er ekki annað, sem farið er fram á hér. Það má svo sem benda á það, að það er alveg rétt, sem hér hefur verið tekið fram í framsögu, að það væri ef til vill eðlilegt að breyta um leið, - ég get fallizt á það, að þarna mætti ala upp fleira en laxaseiði, þarna mætti ala upp silungaseiði og gera aðrar tilraunir. Það mundum við nú sennilega telja okkur heimilt að gera, þótt ekki stæði sérstaklega í lögum, en viðkunnanlegast er að hafa það þar einnig. Þótt ég sé ekki fróður um þessi atriði, þá veit ég þó svo mikið um þau, að það mætti gefa um þau ýmsar eftirtektarverðar upplýsingar. T.d. má það varla fara fram hjá okkur, að Danir, sem ekki hafa neitt betri skilyrði til þess að ala upp nytjafiska en við, seldu fyrir 3 árum fyrir 2 millj. til Bandaríkjanna og selja núna fyrir 30 millj. silung, sem er alinn upp á búgörðum, sem hafa þá atvinnu eina að ala upp silung, en þetta mál allt saman er órannsakað hjá okkur. Þetta er mikið svo kallaður regnbogasilungur, sem þeir ala upp. Við vitum ekkert um það, hvaða fiskur það kann að vera hér hjá okkur, sem er eins hentugur fiskur til fóðrunar, uppeldis og sölu og regnbogasilungurinn. Við vitum t.d., að það er geysilegur markaður fyrir murtu, hefur alltaf verið nægilegur markaður fyrir murtu í Frakklandi og núna aftur í Bandaríkjunum. Við vítum ekkert um, hvað tekur mörg ár að ala hana upp, hvað hún er hentugur silungur til uppeldis. Við vitum ekkert um þær mörgu urriðategundir, sem eru hér í vötnum, hvað þær eru hentugar til uppeldis. Við vitum ekkert með Íshafsbleikjuna, hvort hægt er að taka hana og ala hana upp. Víð vitum bara, að Svíar hafa komizt svo langt í þessu uppeldi, að þeir ala upp laxinn og sleppa honum aldrei í sjó, og hefur tekizt að fá af honum sama keim eins og hann kæmi úr sjó, en þeir nota mikið sérstakar tegundir, sem þeir hafa komizt að, hvað nota sem fæðu í sjó, m.a. rækjur. Þetta mál er allt órannsakað, og ég vil bara benda á, að það, sem við erum hér að fara fram á, er eiginlega að draga úr þeim útgjöldum, sem gert er ráð fyrir í lögunum um klaksjóð að ríkið hafi af þessum málum, og reyna að fá áhuga rafveitunnar, sem hefur reynslu í þessu máli, sameina það sérþekkingu veiðimálastjóra og áhuga þeirra veiðímanna, sem ef til vill vilja taka þátt í því að reisa slíka klakstöð og reyna að hrinda þessu máli lengra áleiðis. Það er margt, sem er órannsakað í þessu. Til dæmis heldur veiðimálastjóri því fram, að það hafi ákaflega litla þýðingu að setja þessi seiði í ár, þar sem lax sé fyrir, það sé bezt að friða laxinn, þar sem hann er fyrir, og láta hann sjá sjálfan fyrir fjölguninni. Hins vegar sjáum við það á þeim dæmum, sem ég nefndi um Botnsá og Brynjudalsá, að þar eru tvö dæmi, sem skera alveg úr og enginn fræðimaður leyfir sér að mótmæla, að þar er geysileg laxagengd. Það er mikil laxagengd í báðum þessum ám, þar sem enginn lax var áður og eingöngu voru sett seiði, sem alin voru upp og sleppt þangað sem pokaseiðum. En nú er sú nýja aðferð að ryðja sér til rúms einnig að ala laxinn upp, þangað til seiðin eru 12 cm löng. Það er miklu dýrara að vísu, en þá er talið að farist miklu minna af þeim en þegar seiðunum er sleppt sem pokaseiðum. Allt þetta er órannsakað mál, og þessi stöð, sem á að reisa þarna við Elliðaárnar og gera ríkinu eins fjárhagslega auðvelt og hægt er, er fyrsta sporið í þá átt að geta unnið í þessum málum eitthvað svipað því, sem aðrar þjóðir hafa unnið, og er þó alveg vafalaust, að við höfum hér betri skilyrði, en næstum nokkur önnur þjóð í þessum efnum. Meðal annars eigum við veiðivötn uppi um heiðar, sem eru alveg ósambærileg við nokkur önnur veiðivötn í heiminum. Fiskisældin er það mikil. Og þetta er allt óplægður akur, vandamál, sem að vísu þessi stöð leysir ekki nema að litlu leyti, en það er þó að minnsta kosti fyrsta sporið í áttina.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð til að láta í ljós ánægju mína yfir því, að skriður kemst á þetta mál á þann veg, sem hér er til stofnað. Við, sem höfum setið nokkuð lengi hér á Alþingi, munum eftir því, þegar Þórður heitinn Flóventsson frá Svartárkoti fræddi þm. og aðra hér meðal okkar þjóðar um möguleikana á laxayrkju. Síðan er alllangt um liðið, og því miður hefur langur tími liðið, sem ekki hefur verið hagnýttur sem skyldi í þessu efni. Þórður Flóventsson var mikill áhugamaður og sérfræðingur í þessum efnum, líklega ekki skólalærður, en sérfræðingur af guðs náð. Ég tel það alveg tvímælalaust stórt áhugamál fyrir íslenzku þjóðina, að gaumur sé gefinn að þeim möguleikum, sem í því eru fólgnir að ala upp nytjafiska, hverju nafni sem þeir nefnast, í vötnum landsins. Get ég af eigin reynslu staðfest það, sem fram kom hjá hæstv. ráðh. um eina fisktegundina, það fyrirbrigði, sem ég hef haft talsverð afskipti af og niðursuðuverksmiðja Sölusamlagsins hefur haft til sölu, murtuna, að hún þykir svo merkilegur og góður fiskur í Bandaríkjunum, að ég hef það fyrir satt, að henni hafi verið hleypt þar inn til sölu þrátt fyrir það, þó að almennt sé litið hornauga til innflutnings á ýmsum vatnafisktegundum og þær tegundir jafnvel útilokaðar frá því að seljast á amerískum markaði. En murtan hefur þótt það hnossgæti, að þeir hafa aldrei fengið af henni nóg og tæpast hægt að segja, að þeir hafi spurt um verðið. Þannig gelur það vel verið með fleiri vatnafiska. Ég játa fyrir mitt leyti, að ég er ófróður í þeim efnum, en ég tel víst, að hér sé mikið og veglegt verkefni fyrir framtíð þessarar atvinnugreinar og að einmitt það að koma þessu máli nú í nýjan farveg sé rétt spor, og í því sambandi vildi ég benda þeim, sem með málið fara, á það, sem í rauninni segir sig þó sjálft, að sérþekkingu á þessum efnum hefur okkur lengi skort. Og þó að ég dragi ekki í neinn efa, að veiðimálastjórinn, sem var og er kannske nú orðinn aftur, hafi góða þekkingu á þessu sviði, þá mun það borga sig vel að spara ekki allt of mikið í því efni, en styðjast við hina beztu sérfræði í þessu efni og afla þannig landinu hinnar beztu þekkingar á þessu sviði, hvort sem hún er útlend eða innlend. Ég vildi segja þessi orð til þess að láta í ljós fyrir mitt leyti ánægju yfir því, að þessu - í mínum augum - stórmáli er hér að nýju hleypt á flot og á þann veg, að því er virðist, að líkindi geta orðið til þess, að meiri framkvæmdir og gerhugsaðri í þessu efni geti átt sér stað framvegis, en verið hefur. Ég hygg, að það sé síður, að okkur hafi skort fjármuni til þess arna, en hitt, að okkur hafi skort allt of mikið þekkingu á málinu. Það er, eins og hæstv. ráðh. tók fram, alveg órannsakað mál, í hvað mörgum greinum hægt er í þessu landi að koma upp og auka viðgang nytjafiska í vötnum.

Forseti (BSt): Þetta frv. er flutt af n. að beiðni landbrh., en nm. áskilja sér að nokkru leyti óbundnar hendur, og þykir mér því rétt samkvæmt venju hér, að frv. sé vísað til nefndarinnar.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af landbn. eftir beiðni manna utan þings, sem eru dálítið kunnugir málum sitt á hvað um landið. Það kom hér fram í fyrra, þegar verið var að ræða um prestaköllin, að ýmsar prestssetursjarðirnar væru misjafnlega setnar. Það kom þá fram hér, að sumir prestarnir byggju ekki á jörðunum nema að litlu leyti, heldur leigðu þær út til annarra og þá oft fyrir töluvert hærra, en þeim væru metnar þær, enda hefði hv. kirkjumrn. síðan 1920 ekki séð ástæðu til að láta fara fram nýtt mat á heimatekjum presta, þó að það eigi alltaf að gera það á 10 ára fresti, og af því væri þetta orðin þó nokkur féþúfa fyrir prestana. Þó er það fyrir sig, þó að þeir geti eitthvað grætt á því, hitt er verra, að með því að leigja jarðirnar svona frá ári til árs láta þeir níða jarðirnar. Það er til prestssetranefnd, sem í mun vera skrifari biskups og skrifstofustjóri í kirkjumrn. og landnámsstjóri og mun eiga að gera till. um það, af hvaða prestssetrum þeir teldu rétt að taka land til að búa til á nýbýli. Þar sem samkomulag hefur um það náðst við prest og kirkjumálastjórn, hefur það verið gert á einstaka stað. Á öðrum stöðum hefur ekki náðst samkomulag um það. Það hefur setið þar prestur, sem hefur að vísu ekki nytjað jörðina, hefur viljað leigja hana út sjálfur, og hann hefur verið kosinn af prestakallinu upp á það að hafa prestssetursjörðina til umráða og því engu hægt að breyta. Það, sem þetta frv. fer fram á, er að heimila kirkjumrh., ef bæði skipulagsnefnd prestssetranna og nýbýlanefnd telja æskilegt, að einhverri prestssetursjörð sé skipt, og ekki fæst um það samkomulag við prestinn, að taka hluta af jörðinni leigunámi af prestinum og setja hana á erfðaleigu. Það er sem sé varaskeifa til þess að geta látið skiptingu fara fram á þeim prestssetrum, ef prestarnir standa á móti því og ekki næst samkomulag um að gera það. Í þeim tilgangi er það flutt. Og það getur vel verið, að núna á stundinni gripi það ekki til nema svona 7–8 prestssetra, sem ekki næst samkomulag um og eru nídd af prestunum, sem á þeim sitja, og aðrir menn hafðir að féþúfu í gegnum þetta af prestunum. Ég skal nú ekki, nema af sérstöku tilefni, fara að lýsa neinu af þeim prestssetrum, en ef á þarf að halda, er ég tilbúinn. Að vísu veit hver maður, hvernig með þau er farið. En ég geri það ekki, nema sérstakt tilefni gefist. Það gæti líka vel verið, að við það, að þetta frv. kemur hér fram og er rætt, færi líkt og með prestakallafrv.; það var rætt hér í fyrra, og það var verið að segja, að ég væri að skamma prestana, en það húsvitjuðu nærri 50 prestar á árinu, 3 árið áður og 4 í ár. Þessa þýðingu hafði það, að við vorum að víta þá hérna fyrir það, hvernig þeir ræktu sitt starf. Það gæti vel verið, að það færi eins með þetta. Það gæti orðið til þess, að þeir bættu ráð sitt, að þetta frv. kæmi hér fram og þeir heyrðu, að því væri gaumur gefinn, hvernig þeir færu með jarðirnar. Það gæti vel verið, að það hefði þá þýðingu, að einhverjir af þeim hættu að fara illa með jarðirnar, þó að það dagaði uppi. Ég ætla svo ekki að hafa þetta lengra. Ég hygg, að það skipti engu, hvort því er vísað til nefndar eða ekki. Það er kannske rétt að gera það eftir þeirri venju, sem hér er komin á.

Það er nú ekki beint venja. N. flytur þetta fyrirvaralaust.

- Við flytjum þetta fyrirvaralaust. Við munum athuga það milli umr., en ég býst ekki við, að við komum með miklar breyt. á því, og þó má vera, að við gerum það.



Herra forseti. Ég skal nú ekki ræða mikið um þetta frv. hér, sem fyrir liggur. En vegna þess að hæstv. landbrh. er við, þá vildi ég ræða hér um mál, sem er mjög þessu skylt og raunverulega snertir það nokkuð. Er það í sambandi við, hvernig farið hefur verið með kirkjujörðina Brjánslæk. Þar hefur nú einmitt verið skipt hálfri jörðinni, samkv. l. geri ég ráð fyrir, og það hefur orðið til þess, að það er útilokað um aldur og ævi að fá nokkurn prest á jörðina. Það hefur verið margreynt síðan þetta var gert, en það hefur verið gengið svo frá þeim málum, að það er enginn prestur, sem vili koma nálægt því að búa á jörðinni, eftir að búið er að gera þessi skipti. Og ef nú á að stíga lengra það spor, þannig að fáist nú prestur til þess að búa á jörð og vilji vera þar áfram og jörðinni á svo að skipta og hann vill ekki gefa eftir sinn rétt, þá megi taka það af honum leigunámi, þá finnst mér nú gengið heldur langt í þessu máli. Og ég vildi mjög mega vænta þess, að hæstv. ráðh. léti fara fram gagngerða endurskoðun á því, hvernig hefur verið farið með þetta höfuðból og hvort ekki sé hægt að kippa því aftur í lag. 



Herra forseti. það munu nú ekki hafa verið gerðar ráðstafanir viðkomandi prestssetrinu á Brjánslæk, meðan ég hef verið kirkjumrh., og ég er þess vegna ekki svo kunnugur, að ég geti gefið neinar upplýsingar, sem að gagni koma um það mál. En það kom þarna fram hjá hv. þm. Barð., að þessu mundi vera skipt samkv. till. nýbýlastjórnar. Ég geri líka ráð fyrir, að það sé rétt, að það hafi verið gert. Það er ekki ástæða til þess viðkomandi þessu máli að fara að lengja um þetta umr. Það er vitað mál, að sumir prestar hafa notað aðstöðu sina eða misnotað, hvort sem maður vil] heldur segja, til þess að leigja prestssetrin fyrir allháa leigu og hafa af því verulegar tekjur. Og það hefur verið mjög illa séð, sem eðlilegt er. Nú er það þannig, að n., sem á að gera till. um skipun prestssetra, á einnig að gera till., ef ég man rétt, um þetta atriði, hvaða prestssetrum megi skipta, hver séu nægilega stór til þess, og í þeirri n. er sá maður, sem mest hefur með þessi mál að gera, nýbýlastjórinn, Pálmi Einarsson, ásamt þeim tveimur mönnum, sem hv. 1. þm. N-M. nefndi hér, skrifstofustjóri í stjórnarráðinu og ritari biskups. Ég efast ekkert um það, að það er rétt, að einstaka prestar hafa notað þetta sem verulega tekjulind og það á ekki alveg viðkunnanlegan hátt. Hins vegar má gæta að sér, alveg eins og hv. þm. Barð. sagði, að ganga ekki of langt í þessu efni og skipa því í hóf, og mér virðist nú satt að segja, að ef þessar n. eiga að fjalla um það, sem þarna ræðir um, þá muni nú vera nokkur trygging fyrir því. Það verður að segja það eins og er, að þess gætir miklu víðar en hjá prestum, að menn séu landsárir hér í þessu landi, þar sem hefur verið búskapur, sem hefur verið rekinn með rányrkju. Menn verða að skilja það, að það skilur eftir hjá þeim, sem búskap stunda, vissa tegund af eftirsókn, sem gengur úr hófi fram, eftir landi. Það vita flestir, sem þekkja íslenzka bændur. Það er ekkert við því að segja. Það hefur verið stunduð hér rányrkja. Þeir hafa orðið að gera það um aldir. Og síðan lifir það í þjóðinni, alveg eins í prestunum, að það sé ómögulegt að búa nema hafa svo og svo stórt land. Þetta veit nú hv. 1. þm. N–M. áreiðanlega eins vel og aðrir. Það verður að segja það eins og er, að þessi tilfinning, sem er kannske helzt til rík hjá prestunum, er ákaflega rík hjá mörgum öðrum, sem stunda búskap. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, að þetta mál gangi fram. En það þarf að athuga það gaumgæfilega í n., og væri ástæða til þess að ræða það við þá n., sem fer með skipun prestssetra, hvað hún hefur í þessum málum gert og hvað ríka ástæðu hún sjái til þess að gera slíka skipun sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem þarna liggur fyrir. Mér finnst það alveg sjálfsagður hlutur, þar sem n. starfar í þessu máli, að ræða við hana um málið. Það er ekki alveg eins einfalt og hv. 1. þm. N-M. talar um að taka á þessu máli. Ég get nefnt dæmi. Það er óánægja út af Brjánslæk. Það er t.d. ekki að leyna því, að það er dálítil óánægja út af Árnesi í Árneshreppi, sem er svo stór jörð, að prestur hefur litið með hana að gera. Presturinn, sem kemur þangað núna, hefur skilning á þessum málum, og þess vegna getur þetta nú gengið eins og það er, en áður var mikil óánægja út af því. Og það er ekki að leyna því, að það stóð nokkuð í vegi fyrir því, að það fengist prestur til þess að koma þangað, að þar er búið að skipta landinu. Það verður að ganga að þessu með gát.