Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf um forföll þingmanns frá Gunnari Örlygssyni, hv. 10. þm. Suðvest., dagsett í dag, 15. febrúar, sem hljóðar svo: „Þar sem ég verð í feðraorlofi næstu tvær vikur, samanber 12. gr. laga um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum, og sæki ekki þingfundi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varaþingmaður minn í Suðvesturkjördæmi, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Jafnframt vill forseti vekja athygli á því að settur hefur verið upp í þingsalnum sá búnaður sem hv. þingmaður þarf að nota við störf sín.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 7. þm. Norðaust., Kristni H. Gunnarssyni: „Það tilkynnist hér með að ég hef í dag gengið í þingflokk Frjálslynda flokksins.“

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á skipun nefnda: Jón Kristjánsson hefur verið kjörinn varaformaður landbúnaðarnefndar. Guðjón Ólafur Jónsson hefur verið kjörinn varaformaður umhverfisnefndar.

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til forsætisráðherra og spyr hvað ríkisstjórnin og ráðherrar hyggist gera eða hafi gert vegna þeirrar ráðstefnu sem hér er fyrirhuguð, eða hvataferðar skulum við segja sem hér er fyrirhuguð á næstunni á vegum samtaka eða aðila í klámiðnaðinum. Eins og ég sagði virðist vera um hvataferð að ræða og hvataferðir lúta að því að efla tengsl fólks í tilteknum fyrirtækjum og starfsgreinum og sameina, eins og þar stendur, skemmtun og starf. Þessar ferðir eiga með öðrum orðum að efla viðskiptatengsl og þróa ný viðskiptatækifæri. Klámiðnaðurinn er eins og við öll vitum órjúfanlega tengdur bæði vændi og mansali og þetta hvort tveggja eru hliðargreinar í klámiðnaðinum. Klámiðnaðurinn er iðnaður sem við viljum ekki að festi rætur hér á landi. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það, virðulegur forseti, að þessi iðnaður brjóti gegn mannhelgi og kynfrelsi fólks. Þetta er með öðrum orðum mengandi iðnaður sem við kærum okkur ekki um hér á Íslandi. Þessi iðnaður elur á mannfyrirlitningu, eða kannski ættum við heldur að segja að hann ali ekki síst á kvenfyrirlitningu. Þessi iðnaður meiðir fólk. Þegar um það er að ræða að 150 aðilar hyggjast koma hingað til lands í hvataferð snýst málið um siðræn viðhorf og ekki lagatæknileg og þó að ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta viðfangsefni sé ekki alveg einfalt er það einu sinni þannig að þar sem er vilji, þar er vegur. Stígamót sendu bréf til þingmanna, borgarstjórnar, lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins, ríkislögreglustjóra og ríkisstjórnar Íslands og nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra, af því að ég veit að þetta hefur verið rætt í ríkisstjórninni: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmann hvað það varðar að við viljum ekki að hinn svokallaði klámiðnaður nái fótfestu á Íslandi. Ég segi það fyrir mig, og tala þar áreiðanlega fyrir hönd annarra þingmanna og Íslendinga almennt, að ég hef óbeit á klámiðnaðinum og öllum afurðum hans. Flest venjulegt fólk hefur andstyggð á þeirri starfsemi sem honum tilheyrir, hvort sem það er vændi, mansal eða annað þess háttar, sérstaklega það sem snýr að illri notkun á börnum. Nú er mér ekki ljóst hvort þeir aðilar sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni eru komnir hingað til lands til að stunda starfsemi af þessu tagi hér á landi. Mín persónulega skoðun sem ég var að lýsa og sem áreiðanlega flestir þingmenn deila getur hins vegar vart gefið tilefni til að hefta för þessa fólks nema ljóst sé að um ólöglegt athæfi af þess hálfu sé að ræða eða slíkt sé í uppsiglingu. Það er lögreglunnar að fást við slík mál og það hefur komið fram að lögreglan hefur tekið áskorun Stígamóta alvarlega og er með það mál til rannsóknar. Ég vænti þess að ef ólöglegt athæfi sannast með einhverjum hætti á þessa aðila eða áform um slíkt muni lögreglan grípa í taumana með viðeigandi hætti. Þannig er þetta mál vaxið eftir því sem ég best fæ séð, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Eins og ég kom inn á áðan snýst þetta, held ég, ekki bara um persónulegar skoðanir okkar hvers fyrir sig heldur held ég að okkur öllum sé það ljóst að það stangast á við siðræn viðhorf okkar Íslendinga að þeir sem eru með skipulagða starfsemi í kringum klámiðnaðinn komi til Íslands í hvataferðir. Þegar skoðuð er heimasíða þessara aðila kemur í ljós að erindið er m.a. eins og segir, og nú vitna ég í þetta á ensku, með leyfi forseta, „… a chance to conduct business, meet new people and discuss business developments“ o.s.frv. Hér er greinilega um viðskiptatækifæri að ræða af hálfu þessara aðila. Því spyr ég forsætisráðherra aftur hvort ekki sé þá leið að koma þeim skilaboðum til þessara aðila að hingað séu þeir einfaldlega ekki velkomnir. Það er aldrei að vita þá hvernig tekið verður á móti þeim 

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér heimasíðu þessara aðila en ég geng út frá því að lögreglan á Íslandi muni tryggja það að íslenskum lögum verði framfylgt gagnvart þessum hópum jafnt sem öðrum sem hingað kunna að koma í annarlegum tilgangi.

Frú forseti. Frá því hefur verið greint í fréttum þessa dagana, bæði í gær og í dag, að til standi að einkavæða Iðnskólann í Reykjavík, undirbúningur að því sé á fullu og til standi að færa rekstur þess skóla til einkafélags sem verði í eigu atvinnurekenda, þ.e. eins og gert er ráð fyrir að hálfu í eigu Landssambands íslenskra útvegsmanna og að hálfu í eigu Samtaka iðnaðarins. Með þessum áformum stendur til að einkavæða einn stærsta framhaldsskóla landsins, með um 2.200 nemendum, með um 120 fastráðnum kennurum auk fjölda annarra starfsmanna. Í fréttum er greint frá því að þessi áform hafi verið kynnt starfsmönnum skólans aðeins fyrir nokkrum dögum en samt eigi einkavæðingin að koma til framkvæmda á þessu ári. Það hefur einnig komið fram í fréttum nú, m.a. í dag, að samtök kennara innan skólans hafi andmælt þessu afdráttarlaust. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra um áformin um þessa einkavæðingu, hvaðan þau séu komin, á hvaða stigi þau séu og hver framvinda þessa máls verði af hálfu ráðherra. Er það t.d. rétt að tekin hafi verið ákvörðun um það nú þegar að segja öllu fólki upp miðað við 1. maí? Hver er staða þessara áforma um einkavæðingu skólans? Ætlar ráðherra sér að einkavæða Iðnskólann á síðustu dögunum áður en hún hverfur úr embætti menntamálaráðherra við næstu kosningar?

Frú forseti. Það er rétt sem komið hefur fram, það eru einstakir aðilar sem hafa komið að máli við mig og kynnt hugmyndir sem tengjast hugsanlegri sameiningu Iðnskólans í Reykjavík, sem er einn stærsti framhaldsskólinn, við Fjöltækniskóla Íslands. Þetta eru til að mynda Samtök iðnaðarins og skólameistarar beggja skóla, og það er líka rétt að undirstrika að strax og ég heyrði af þessum áformum og hugmyndum - það er líka rétt að undirstrika að við erum enn að fara yfir þessar hugmyndir, þetta er enn á hugmyndastigi. Það er ekki komið að ákvarðanatöku - taldi ég rétt að kynna hugmyndirnar fyrir Kennarasambandi Íslands og gerði það strax við formann KÍ. Það var haldinn fundur í Iðnskólanum í Reykjavík þar sem þessar hugmyndir voru reifaðar og ræddar, þá ekki síst með tilliti til þess að þaðan sem hugmyndin að þessu og frumkvæðið er komið, þ.e. hjá þeim sem standa að Fjöltækniskóla Íslands, hefur sagan sýnt okkur að einkavæðing hefur skilað afskaplega góðu inn í skólasamfélagið. Menn sem voru andsnúnir þeirri einkavæðingu á sínum tíma eru núna hlynntir henni og telja að það hafi verið farsælt skref í skólamálum að einkavæða Fjöltækniskóla Íslands. Menn hafa reynsluna og söguna til að styðjast við ef það á að fara í þessa sameiningu. En það er rétt að undirstrika að það er ekki komið það langt að menn séu farnir að ræða um, eins og hv. þingmaður spurði um, uppsagnir o.fl. Málið er ekki komið á það stig. Við erum enn að fara yfir þessi mál í ráðuneytinu og að sjálfsögðu verður leiðarljósið - ég gat þess strax á mínum fyrsta fundi með viðmælendum mínum - í menntamálaráðuneytinu náttúrlega fyrst og fremst það að þessi sameining mundi þá stuðla að eflingu starfsmenntanámsins og iðnnámsins og það yrði skólasamfélaginu öllu til heilla. Að sjálfsögðu ber okkur skylda til að fara yfir allar góðar hugmyndir í þá veru.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra verður að tala skýrar. Hún talaði eins og að hugmyndir væru komnar utan úr bæ um einn stærsta framhaldsskóla landsins sem heyrir undir ráðherra og hún ber ábyrgð á. Mér finnst þetta kæruleysislegt. Það stendur líka í fréttinni, með leyfi forseta: „Undirbúningur sameiningar skólanna hefur staðið yfir í allnokkurn tíma og er nú á lokastigi.“ Hverju svarar hæstv. ráðherra? Er þetta mál sem ráðherra kemur ekkert við? Ég krefst þess að ráðherra svari því hvar þetta mál er statt af hálfu ráðherrans sem ber ábyrgð á því. Eru það áform ráðherrans að láta þessa einkavæðingu koma til framkvæmda í vor eins og fréttatilkynning frá þessum aðilum segir til um og ráðherra ætti að vera fullkunnugt um? Ráðherra verður að svara skýrt en viðhafa ekki svona undanbrögð.

Frú forseti. Það er alveg skýrt af minni hálfu. Við erum að fara yfir þessar hugmyndir og þá m.a. hvernig hægt er að standa að hugsanlegri sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands. Við erum að fara yfir þær hugmyndir sem hafa verið reifaðar við okkur. Við höfum líka komið fram með ákveðnar hugmyndir af okkar hálfu um hvað hægt er að gera til að efla starfs- og iðnnám í landinu. Við vitum alveg og það hefur m.a. verið samhljómur innan þessa salar, að við viljum gera margt til að efla og styrkja stöðu starfsnáms á Íslandi. Hluti af því er að efla enn frekar tengsl atvinnulífsins við starfsnámið. Um það höfum við, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, verið sammála. Þess vegna ber mér að sjálfsögðu skylda til þess að fara gaumgæfilega yfir þær hugmyndir sem nú eru á mínum borðum varðandi hugsanlega sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands. Það er ekki komið að ákvarðanatöku því margt á eftir að skoða og huga betur að. Ég vil m.a. geta þess að í þessu sambandi hafa verið ræddar ýmsar hugmyndir í tengslum við svonefnda fagháskóla. Það mál þarf að skoða mun betur en gert hefur verið og við þurfum að fara m.a. yfir þau mál miklu betur til að hægt verði að taka ákvörðun í tengslum við þá sameiningu sem tengist framhaldsskólaumræðunni. En málið er ekki komið á það stig að hægt sé að taka ákvörðun hér og nú.

Frú forseti. Ég veit ekki annað en þessi stærsti iðnskóli landsins, stærsti framhaldsskóli landsins, hafi gengið mjög vel. Aðalvandinn hefur verið fjárskortur, sem hefur einmitt verið eitt af vandamálunum hjá þessari ríkisstjórn, hve naumt fé hefur verið skammtað til starfsnámsins og það hefur komið hart niður á Iðnskólanum eins og öðrum. Ég spyr ráðherrann: Ætlar ráðherra að láta þetta koma til framkvæmda nú í vor? Ætlar ráðherra að einkavæða Iðnskólann án þess að það komi til umræðu á þingi? Ráðherra verður að svara því hvort á að taka einn stærsta framhaldsskóla landsins og einkavæða hann bara af því að hæstv. ráðherra langar til að einkavæða skólann. Það verða að koma rök. Við krefjumst þess að málið komi inn á Alþingi og við ræðum það þar, en ráðherra fái ekki að ráðskast með stærsta framhaldsskóla landsins eins og hann sé hennar einkamál, frú forseti.

Frú forseti. Ég held að þurfi ekki að vera neitt svona offors í þessu máli. Það er alveg ljóst að búið er að kynna málið öllum hlutaðeigandi sem að málinu koma. Kennarasamband Íslands er vel með á nótunum og hefur fylgst með málinu og mun verða áfram upplýst um það. Það sama gildir að sjálfsögðu um starfsmenn Iðnskólans í Reykjavík. Það er ekki komið að því að taka ákvörðun í málinu. En á hinn bóginn er alveg ljóst að ég og hv. þingmaður erum á öndverðum meiði. Ég er alveg sannfærð um að einkarekstur í skólakerfinu hefur leitt til farsældar fyrir allt skólasamfélagið. Við erum með góð dæmi um það hvort sem það er Landakotsskóli, Ísaksskóli, Fjöltækniskóli Íslands eða aðrir skólar. Hins vegar er leiðarljósið í menntamálaráðuneytinu það að við skoðum ekki sameiningu bara til að sameina. Slík sameining verður að hafa í för með sér eflingu viðkomandi skóla, eflingu viðkomandi námsgreina og ef svo er þá ber okkur að sjálfsögðu skylda til að skoða þær hugmyndir sem leitt geta til þess að starfsnámið, sem okkur er öllum umhugað um, verði sterkara og betra en áður. En við viljum fá atvinnulífið mun sterkara inn í skólasamfélagið en verið hefur fram til þessa.

Frú forseti. Þjónustusamningur ríkisins við SÁÁ rann út í lok árs 2005. Fram hefur komið í fjölmiðlum að töluverður halli er á rekstri SÁÁ sem mun leiða af sér niðurskurð á þjónustu við áfengis- og vímuefnasjúklinga eða þá jafnvel gjaldþrot á starfseminni allri. Heilbrigðisráðherra hefur lagt fram fjárlög án þess að gera þjónustusamning við SÁÁ og hafa verið gerðar athugasemdir við þau vinnubrögð m.a. af Ríkisendurskoðun. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ráðherra hyggist gera nýjan þjónustusamning við SÁÁ og þá hvenær.

Virðulegur forseti. Ég hefði gjarnan viljað vera búin að gera þennan þjónustusamning. Við höfum átt í viðræðum við SÁÁ og þær viðræður standa yfir nú sem stendur. Ég vona að við séum að þokast í átt að samkomulagi. Á fjárlögum þessa árs eru, að mig minnir, 574 eða 576 milljónir settar til þjónustu SÁÁ. Þarna er um raunhækkun að ræða en samt hafa menn ekki náð saman enn sem komið er. En við erum öll af vilja gerð að ná þessum þjónustusamningi og ég vona að það muni takast. Vegna þessarar fyrirspurnar vil ég líka benda á að utandagskrárumræða er fyrirsjáanleg á miðvikudaginn um áfengis- og vímuefnameðferð og þá gefst þingmönnum kostur á að ræða þessi mál frekar. Við erum öll af vilja gerð að reyna að ná samningum en það þarf tvo til og menn þurfa að vera ásáttir um hvaða upphæð á að renna til samningsins en fjárlögin binda auðvitað hendur okkar að vissu leyti. Það eru 574 eða 576 millj. kr. settar til þessarar þjónustu og spurning hvort við getum hækkað þá upphæð eitthvað. Um það standa þær viðræður sem nú eru í gangi og ekki er búið að ljúka. Það eru ýmis mál sem eru flókin til úrlausnar varðandi þjónustusamninginn og þar get ég nefnt bæði fasteignaskatta og lífeyrisskuldbindingar. Það er ekki allt á valdi heilbrigðisráðuneytisins, fjármálaráðuneytið er allt af vilja gert líka. Þessi mál eru því öll til skoðunar núna og vonandi náum við samningum sem fyrst, en ég get ekki lofað því nákvæmlega hvenær það verður.

Frú forseti. Það var eins og við mátti búast, þetta er allt í skoðun og þarna virðist vera þrasað á milli tveggja ráðuneyta. Eða átti ég ekki að skilja það þannig að það þyrfti tvo til til að semja? Eða er það þá kannski SÁÁ sem er vandamálið í þeim samningaviðræðum? Það virðist vera, frú forseti, að einhver tregða sé komin upp þarna á milli, annars vegar heilbrigðisráðuneytisins og hins vegar SÁÁ. Maður hefur tekið eftir þessu nokkuð oft síðustu missiri og ég er farinn að efast um að fullur vilji sé hreinlega til að gera þennan samning. Þess vegna spyr ég ítrekað: Hvenær ætla menn að ljúka þeim viðræðum? Það á löngu að vera búið að því og hafa einmitt verið umræður í Alþingi síðustu vikurnar hversu miklu máli það skiptir að gerðir séu þjónustusamningar við slíkar stofnanir. Ég ítreka þá spurningu, hvenær ætlar ráðherra að klára þennan samning sem á að vera fyrir löngu lokið?

Virðulegur forseti. Það er alls ekki þannig að eitthvert þras sé á milli tveggja ráðuneyta, eins og hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson gaf í skyn. Hins vegar eru sum þau atriði sem SÁÁ hefur viljað ræða um við okkur á forræði fjármálaráðuneytisins. Það er eins og með marga aðra þjónustusamninga, þeir eru ekki allir algerlega hreinir á hendi eins ráðuneytis. Það þurfa fleiri að koma þar að og mikill vilji er til þess í fjármálaráðuneytinu. En þeir tveir aðilar sem þurfa að sjálfsögðu að ná saman eru SÁÁ og ríkið, hið opinbera, og að því er stefnt. Við eigum viðræður við þá og ég tel að það starf sem þeir hafa verið að vinna að sé mjög gott og brýnt og þótt samningurinn sé runninn út er unnið áfram eftir þjónustusamningnum 

Virðulegi forseti. Byggðaráð Skagafjarðar bókaði eftirfarandi á fundi þann 23. janúar sl., með leyfi forseta: „Fyrir dyrum stendur undirritun vaxtarsamnings Norðurlands vestra sem áformuð er þriðjudaginn 30. janúar nk. Fulltrúar úr sveitarstjórn Sveitarfélagsins Skagafjarðar, ásamt sveitarstjóra, áttu af því tilefni óformlegan fund föstudaginn 19. janúar sl. með forsvarsmönnum atvinnufyrirtækja í Skagafirði, sem ráð er fyrir gert að eigi beina aðild að samningnum. Var fundurinn haldinn að frumkvæði þeirra. Eftir vandlega yfirferð málsins komust aðilar að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að fara þurfi betur yfir ýmis atriði áður en lokið er gerð vaxtarsamnings fyrir Norðurland vestra, svæði sem samkvæmt nýlegri skýrslu Byggðastofnunar og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er eitt tveggja svæða á landinu þar sem hagvöxtur var minni en enginn eða -6% á árunum 1998–2004. Fram komu miklar efasemdir um að samningurinn eins og hann lítur út samkvæmt fyrirliggjandi drögum skili árangri í uppbyggingu atvinnulífs á svæðinu, og mun meira fjármagn og frekari aðgerðir þurfi til. Byggðaráð Skagafjarðar fer þess því á leit við aðstandendur vaxtarsamningsins að formlegri undirritun hans verði frestað um sinn og felur sveitarstjóra að koma óskinni á framfæri við hlutaðeigandi aðila og óska jafnframt eftir því við iðnaðarráðherra að komið verði á fundi með fulltrúum ríkisstjórnarinnar og heimamanna til að ræða veika stöðu Norðurlands vestra …“ Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að norðanmenn hafi nokkuð til síns máls í gagnrýni sinni á þau samningsdrög sem fyrir liggja og ef svo er, hvernig hann hyggist koma til móts við íbúa Norðurlands vestra.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn sem fjallar um mál sem er einmitt til vinnslu og athugunar í iðnaðarráðuneytinu um þessar mundir, vaxtarsamningur fyrir Norðurland vestra. Þetta er svæði sem stendur mjög höllum fæti eins og hv. þingmaður nefndi og við þurfum að taka virkilega vel á. Reyndar er það svo að þau drög að vaxtarsamningi sem liggja fyrir eru, að því er ég ætla, ágæt og árangursvænleg svo langt sem þau ná. En það er alveg rétt sem kom fram að þess var farið á leit að reynt yrði að fá meira fjármagn inn í þennan samning, ekki aðeins af hálfu ríkissjóðs heldur einnig að fá meiri þátttöku samtaka sveitarfélaga og fyrirtækja í þeim vaxtarsamningi. Við fengum þessa ályktun og við höfum fengið samsvarandi erindi frá fleiri aðilum og að sjálfsögðu var undirritun samningsins slegið á frest og haldið áfram að vinna að málinu því þetta er mjög brýnt. Fyrir liggur að þarna eru margvísleg vandamál sem þarf að taka á. Við höfum ekki enn þá leyst þetta, enda hefur ekki verið ákveðið hvenær samningurinn verður undirritaður en ég fullvissa hv. þingmenn um að málið er í alvarlegri athugun og vinnslu.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að um er að ræða annað tveggja svæða á landinu þar sem hagvöxtur hefur verið neikvæður um langt árabil, eða átta síðastliðin ár af þeim tólf sem Framsókn og Sjálfstæðisflokkur hafa haldið um stjórnvölinn í landinu. Aðeins er gert ráð fyrir 60 millj. kr. á allt Norðurland vestra á þriggja ára tímabili í þennan samning og þetta eru auðvitað smáaurar. Þetta er minna en Kaupfélag Skagfirðinga leggur eitt til þróunar skólamála í Skagafirði. Þetta eru smáaurar þegar við erum að tala um svæði sem hefur verið vanrækt jafnhroðalega eins og við þekkjum að hefur verið gert á Norðurlandi vestra og reyndar á Vestfjörðum líka þar sem sama smánarupphæðin var sett í vaxtarsamning. Það er skaði að því að vera að byggja upp falskar vonir eins og gert er með vaxtarsamningum sem allt of litlir peningar eru í. Ég spyr því: Hvenær má búast við að í ljós komi hvað á að gera til að betrumbæta þennan samning?

Hæstv. forseti. Ég fullyrði að fyrir liggur, m.a. í þeim gögnum sem vísað er til um hagvöxt á undanförnum árum, að það er ekki stjórnarstefnan sem um er að ræða í því sambandi heldur samsetning atvinnulífsins og hversu það einkennist af frumframleiðslugreinum sem eru í mikilli hagræðingu og umbreytingu og ekki hafa komið önnur atvinnutækifæri í nægilegu magni og hraða á sama tíma í staðinn. Við erum að vinna að þessu verkefni núna. Ég get ekki skýrt frá því í svari við óundirbúinni fyrirspurn á hvaða stigi það er einmitt í dag eða á þessari stundu en unnið er að þessu af mikilli alvöru, enda er mikil nauðsyn að það takist að bregðast vel við og auka fjármagnið. En við verðum auðvitað líka að hafa það í huga að vaxtarsamningar ganga ekki fyrst og fremst út á það að fjárveitingar séu úr ríkissjóði heldur ganga þeir fyrst og fremst út á það að vera samstarfssamningur við aðila í héraði um framfarir og uppbyggingu.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra að uppistaða atvinnulífsins á Norðurlandi vestra einkennist af frumgreinaatvinnulífi, þ.e. sjávarútvegi og landbúnaði. En það er ekki nóg með það, heldur hefur ríkið dregið saman í opinberum störfum á þessu svæði sem bætir að sjálfsögðu gráu ofan á svart. Það hefur ekki verið gengið til samstarfs við heimamenn. Skollaeyrum hefur verið skellt við öllu því sem frá heimamönnum hefur komið til þessa, með öðrum orðum hefur þetta svæði eins og mörg fleiri úti á landsbyggðinni og þá sérstaklega á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra verið vanrækt. Við það er ekki hægt að búa. Hugsanlega, frú forseti, má búast við að núna rétt fyrir kosningar komi einhver vottur af viðleitni en það er of seint í rassinn gripið því að íbúum á Norðurlandi vestra fækkar og fækkar eins og á Vestfjörðum. Það er til skammar að láta hlutina gerast þannig árum saman án þess að bregðast við.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður noti um þetta óþarflega sterk orð og óþarflega hörð áfellisorð. Ég held að þessi þróun þarna sé alvarlegri en svo að hún verði afgreidd með einföldum stóryrðum. Vissulega hefur verið unnið að því að fjölga þarna opinberum störfum. Ég nefni umsjón með fæðingarorlofi og ég nefni önnur verkefni á vegum félagsmálaráðuneytisins en það er mjög mikilvægt og er sameiginlegt markmið, vonandi okkar allra, að vinna að byggðaframförum með jafnræði að leiðarljósi og einnig með það að leiðarljósi sem er grundvallaratriðið í vaxtarsamningunum að virkja og efla og styrkja frumkvæði heimamanna sjálfra.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra út af grunnskólum landsins. Hæstv. ráðherra sagði í viðtali við Ríkisútvarpið á fimmtudaginn í síðustu viku að hún teldi að stefndi í verkföll í grunnskólum landsins og þá má rifja það upp að fyrir tveimur árum setti ríkisstjórnin lög á kjaradeilu grunnskólakennara. Ríkisstjórnin rak þá aftur til starfa hundóánægða inn í skólana og síðan þá hefur verið mikil ólga í grunnskólum landsins. Núna er hún að brjótast upp á yfirborðið og teflir í mjög alvarlega stöðu. Það er undiralda í skólunum og meðal kennaranna og þeir tala sjálfir um hópuppsagnir. Hæstv. ráðherra talar um að stefni í verkfall. Ég vildi því spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hún hefði komið að málinu, hvaðan hún hefði þær upplýsingar að það stefndi í verkfall að hausti og til hvaða ráða hæstv. ráðherra vill grípa. Hún ber ábyrgð á menntun barna í landinu, og ekki síst út af því að ríkisstjórnin rak kennarana hundóánægða til starfa fyrir tveimur árum hefur síðan blasað við að í óefni stefndi í skólunum. Nú er að sjóða upp úr, grunnskólakennarar eru mjög óánægðir með störf sín og kjör. Það gefur augaleið og hæstv. ráðherra hefur staðfest það með því að segja að hún telji að verkföll séu í uppsiglingu. Þá vildi ég nefna það að í skýrslu OECD sem kom út fyrir nokkrum dögum kemur fram að Íslendingar eru varla miðlungar í menntun. Kemur auk þess fram að fimmtungi skólabarna líður illa og er mjög einangraður. Þetta er mjög alvarleg staða og afleit og hæstv. ráðherra ætti að bregðast einhvern veginn við því um leið og hún tekur utan um þetta ástand sem er að skapast í skólunum og getur orðið til þess að mikið atgervi í kennarastéttinni fari út úr skólunum í haust með mjög alvarlegum afleiðingum fyrir skólastarf í landinu þannig að skólarnir verði í annað sinn á tveimur árum lamaðir vegna deilna um kjör kennara. Á því ber ríkisstjórnin ábyrgð. Hún skammtar sveitarfélögunum tekjustofnana. Hún rak kennarana með lagasetningu aftur til starfa. Hæstv. ráðherra verður að koma að málinu í þetta skipti og reyna að koma í veg fyrir að í sama óefni stefni.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að geta þess að ég svaraði aðspurð hvernig mér þætti ef stefndi í verkfall og þá sagði ég að það væri ólíðandi staða. Ég tel það ólíðandi ef málum er þannig hagað að við stefnum í verkfall. Ég vil enn og aftur ítreka það sem hæstv. forsætisráðherra gerði í svari við fyrirspurn þess sama hv. þingmanns og kemur hingað upp varðandi þetta mál að þetta mál er hjá sveitarfélögunum og er málefni sveitarfélaga og grunnskólakennara. Það er samt ekki þannig að við sem hér erum séum skoðanalaus eða getum leyft okkur það. Hins vegar bind ég enn miklar vonir við það að sveitarfélögin, Kennarasambandið og Félag grunnskólakennara nái saman því að málið er brýnt og það er ólíðandi að samfélagið verði aftur á innan við þremur árum hugsanlega heltekið af verkföllum. Við vitum hvaða alvarlegu afleiðingar það getur haft fyrir börnin okkar og allt skólastarfið. Hagsmunirnir eru ríkir og þeir eru miklir. Ég sagði líka í þessu viðtali og verð að segja það alveg eins og er að ég hefði kosið að sjá samningsaðila nýta betur þann tíma sem núna er liðinn frá því að verkfallið átti sér stað. Þá er ég að tala um að við verðum að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Kennarar eru ekki á háum launum. Til þess að hafa góða kennara inni í skólunum og halda þeim þurfa þeir að fá betri laun. Núverandi aðferðafræði dugar hins vegar skammt til að hækka kennara í launum. Þess vegna hef ég kosið að menn færu almennt séð, og breitt, yfir skólastarfið. Skólarnir hafa breyst mjög mikið á síðustu árum. Ábyrgð kennara er mun meiri í dag en hún var á árum áður og þess vegna þarf að fara á víðtækum grundvelli yfir málefni grunnskólakennara og hvernig kennsluhættirnir hafa þróast. Þess vegna segi ég að ég hefði viljað sjá tímann nýttan betur.

Frú forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra, það er algjörlega ólíðandi ef stefnir í aðra kjaradeilu á svo skömmum tíma, annaðhvort fjöldauppsagnir eða annað verkfall. Hæstv. ráðherra sagði áðan að tíminn hefði ekki verið nýttur vel og er hægt að taka undir það. Þess vegna er ástæða til að varpa því upp í umræðum um þessi mál að hæstv. ráðherra taki það formlega upp við sveitarfélögin í landinu og forustumenn kennara hvort það fyrirkomulag að launanefnd fari með þessi mál fyrir öll sveitarfélögin í viðræðum kennara sé ekki orðið úrelt, hvort það fyrirkomulag hafi ekki dæmt sig úr leik, hvort fyrirkomulagið tefli ekki skólastarfi í voða ár eftir ár aftur og aftur. Þetta þarf að endurskoða. Ráðherrann ber hiklaust ábyrgð á þeim málaflokki að tryggja grunnskólamenntun barnanna. Ríkisstjórnin setti lög á kennaradeiluna fyrir tveimur árum og ber því enn þá ríkari ábyrgð á málum en ella. Þess vegna verður hæstv. ráðherra að taka utan um málið og kanna hvort ekki megi koma í veg fyrir að stefni aftur í óefni, skólastarfinu í voða og hvort þessar leiðir verði ekki að kanna.

Frú forseti. Það er samt einkennilegt að þegar við ræðum málefni sveitarfélaganna, þegar málefni koma upp eins og þau sem tengjast og eru í samskiptum milli sveitarfélaga og kennara, komi Samfylkingin sem hefur alltaf ítrekað það - hér mátti ekki ræða það að leggja ákveðnar álögur á sveitarfélögin varðandi einkaskóla og sjálfstæða skóla af því að þá kom Samfylkingin og talaði um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga en síðan þegar við komum að þessu máli gufar sá sjálfsákvörðunarréttur upp og sveitarfélögin eiga allt í einu ekkert að hafa um málið að segja, ég á að taka launanefndina af og skipta mér beint af málinu. Ég tel mikilvægt að ábyrgð sveitarfélaga sé rík, og hún er rík. Sveitarfélögin axla hana, skólastarfið hefur tekið miklum framförum á undanförnum árum. Sveitarfélögin verða líka að skoða það sérstaklega hjá sér og mér sýnist formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga sérstaklega hafa lagt sig fram í þeim efnum að reyna að nálgast hlutina á nýjan hátt. Ég held að báðir samningsaðilar verði að axla ábyrgð í þessu máli og reyna að hugsa málið upp á nýtt þannig að það verði skólasamfélaginu og börnunum okkar til heilla. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það þarf að skoða málin út frá öðrum sjónarhornum.

Frú forseti. Það vafðist ekki fyrir ríkisstjórninni og hæstv. menntamálaráðherra að vaða á skítugum skónum yfir sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna þegar lög voru sett á kjaradeilu kennara fyrir tveimur árum. Það vafðist ekki fyrir hæstv. ráðherra að vaða yfir sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna í fyrra þegar lög voru sett um einkarekna grunnskóla. Hér er enginn að kalla eftir því að það sé vaðið yfir sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna. Samfylkingin hefur talað fyrir því umfram annað að tekjustofnar sveitarfélaga verði styrktir og endurskoðaðir þannig að sveitarfélögin, bæði smá og stór, geti staðið undir því risastóra verkefni og þeirri miklu ábyrgð að reka grunnskóla landsins. Síendurteknar vinnudeilur, hópuppsagnir og verkföll gefa einfaldlega afskaplega sterkar vísbendingar svo að vægt sé til orða tekið um að það þurfi að endurskoða og styrkja tekjustofnana. Sveitarfélögin bera ekki þá ábyrgð heldur ríkisvaldið sem verður að koma að málinu með því að styrkja tekjustofnana. Ríkisstjórnin setti lögin á kjaradeiluna og þess vegna getur hæstv. menntamálaráðherra ekki sagt: Þetta kemur mér ekki við, ég ber ekki ábyrgð á málinu. Hæstv. ráðherra ber beina ábyrgð á þessu máli.

Frú forseti. Hér var um beina skattahækkunartillögu að ræða. Það er alveg ljóst að það kom fram í máli hv. þingmanns. Við verðum þá að hafa það hugfast - ég vona að allir séu mér sammála um að við viljum ekki verkföll í grunnskólum landsins. Það þarf að skoða þessi mál upp á nýtt. Við viljum og við þurfum á góðum kennurum að halda í skólastarf okkar. Mestu og stærstu hagsmunirnir eru að hafa góða kennara. Til þess þurfum við að launa fólkinu vel en núverandi aðstæður bjóða ekki upp á það. Það þarf að endurskoða allt heila kerfið til að reyna að finna tækifæri til að hækka laun kennara út frá öðrum forsendum en gengið hefur verið út frá fram til þessa. Ég hef hins vegar lagt mig í líma við það að reyna að koma til móts við tillögu frá Kennarasambandinu og ýmsum öðrum til að skoða m.a. kennaranámið heildstætt. Ég held að það sé brýnt að við tökum inn í þetta aukin tækifæri í kennaranámi, auknar kröfur til kennaranáms og skoðum það m.a. að lengja það eins og við höfum rætt áður í þessum þingsal.

Forseti vill láta þess getið að hann mun freista þess að fram fari atkvæðagreiðsla um þennan dagskrárlið að umræðu lokinni núna seinna í dag eða jafnvel í kvöld.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir tímabilið 2007–2010. Fyrr á þessu þingi mælti ég fyrir samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018 sem er stefnumótandi og rammaáætlun, en samgönguáætlun fyrir tímabilið 2007–2010 er sundurliðuð fjögurra ára áætlun fyrir fyrsta tímabil hennar. Hér verður að gera skýran greinarmun á. Fjögurra ára áætlunin er í eðli sínu eingöngu fjárhags- og framkvæmdaáætlun. Segja má að margt sameiginlegt sé með undirbúningi fjögurra ára samgönguáætlunar og tólf ára áætlunarinnar. Uppbygging áætlunarinnar er í samræmi við lög um samgönguáætlun, nr. 71/2002. Hér er í þriðja sinn lögð fram fjögurra ára áætlun um rekstur og uppbyggingu samgangna sem tekur til allra samgöngugreina. Miklar kröfur eru gerðar til uppbyggingar samgöngukerfisins af hálfu sveitarstjórna, hagsmunaaðila og almennings í landinu. Eins og áætlunin ber með sér eru verkefnin fram undan stór og þrátt fyrir að meira fé sé veitt í þennan málaflokk á áætlunartímabilinu en áður fyrr er ógerningur að verða við óskum allra. Þeir áfangar sem stefnt er að á tímabilinu munu samt sem áður stórbæta samgöngur um landið og í sumum tilfellum verður um kúvendingu að ræða. Þar valda jarðgöng mestum straumhvörfum. Í þessari ræðu vil ég kynna fyrir hv. alþingismönnum helstu áhersluþætti í samgönguáætluninni. Eins og venja er gerir áætlunin ráð fyrir verulegum framkvæmdum í hafnargerð, rekstri flugmála, vegagerð og síðast en ekki síst í öryggismálum samgönguþáttanna. Í samgönguáætlun þessari er áhersla fyrst og fremst lögð á uppbyggingu vegakerfisins með sama hætti og tiltekið er í tólf ára áætluninni. Litið er svo á að byggingu nýrra flugvalla og nýrra hafna sé að mestu lokið nema sérstakar aðstæður kalli á annað sem nánar verður greint frá hér á eftir. Framkvæmdir í höfnum og flugvöllum miðast að því að bæta aðstöðu og bregðast við auknum kröfum og þróun á sviði flugs og siglinga. Í áætlun þessari er einnig unnið að því að bæta samgöngur fyrir ferðaþjónustuna með ýmsum aðgerðum og kem ég að því síðar. Heildarfjármagn til samgöngumála hefur stóraukist á undanförnum árum. Í samgönguáætlun 2007–2010 heldur þessi þróun áfram. Tillagan gerir ráð fyrir að tæplega 130 milljörðum kr. verði varið til samgöngumála næstu fjögur árin og þar af renni tæplega 106 milljarðar kr., rúmlega 81%, til vegamála. Til samanburðar var áætlað að 86 milljarðar rynnu til samgangna 2005–2008 og þar af um 73% til vegamála. Hluti þessa fjármagns, 15 milljarðar á þessu tímabili, kemur af söluandvirði Símans. Í áætluninni er gert ráð fyrir því að nokkrar framkvæmdir og verkefni á sviði flugmála, siglingamála og vegamála verði fjármagnaðar með sérstakri fjáröflun á áætlunartímabilinu. Um er að ræða viðamikla útgjaldaliði sem ekki verður ráðist í innan heildarramma og samgönguáætlunar tímabilið 2007–2010. Um er að ræða byggingu samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll. Tekin er í notkun norðaustur-/suðvesturbraut á Keflavíkurflugvelli, flugbraut á Akureyri verður lengd, ný Vestmannaeyjaferja mun sigla vonandi milli Vestmannaeyja og Bakkafjöru, upphaf breikkunar vega út frá Reykjavík til austurs og norðurs og Vaðlaheiðargöng. Þannig er gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun til vegagerðar að upphæð 9,5 milljarðar, til flugmála að fjárhæð 3,8 milljarðar og til siglingamála 1,6 milljarðar. Sérstök fjáröflun eins og það hugtak er sett fram í þessari áætlun getur verið með ýmsum hætti. Þar getur verið um að ræða einkaframkvæmd byggða á fjáröflun með notendagjöldum eða sambland af notendagjöldum, ríkisframlagi og framlagi einkaaðila. Einnig getur verið um að ræða hefðbundnar framkvæmdir byggðar á hefðbundnum útboðum en í þeim tilvikum byggist þá sérstök fjáröflun alfarið á sérstöku ríkisframlagi eða lántöku sem felur í sér að ríkið greiði framkvæmdina á lengri tíma en nú er venjan. Hér er ekki tekin bein afstaða til þess með hvaða hætti þessi verkefni verði boðin út en þess í stað er vísað til álits nefndar sem ég skipaði um einkaframkvæmd í samgöngum. Með einkaframkvæmd er átt við að einkaaðilum verði falið samkvæmt samningi að annast hönnun, framkvæmd, rekstur og fjármögnun tiltekinna verkefna sem almennt samkomulag er um að opinberir aðilar sinni í þágu almennings. Á undanförnum árum hefur verið unnið að mörgum brýnum verkefnum á sviði flugmála. Helstu verkefni sem fyrirhuguð eru á næstu fjórum árum eru fyrrnefnd bygging samgöngumiðstöðvar í Reykjavík og lenging Akureyrarflugvallar auk þess sem norðaustur-/suðvesturbraut Keflavíkurflugvallar verður tekin í notkun á ný á sama tíma og samsvarandi braut á Reykjavíkurflugvelli verður lokað. Meðal annarra framkvæmda í áætluninni má nefna uppsetningu blindflugskerfis og lagfæringar akbrautar og flughlaðs á Akureyri, uppsetningu aðflugsljósa á Egilsstöðum, öryggissvæði bætt í Vestmannaeyjum, endurnýjun ljósabúnaðar og stefnusendis á Ísafirði og lokið við uppsetningu aðflugsbúnaðar á Þingeyrarflugvelli. Þá eru endurbætur á Bíldudalsflugvelli í áætlun. Á 2. og 3. tímabili verður metin þörfin fyrir lengingu Egilsstaðaflugvallar eins og ég gat um í ræðu minni um tólf ára áætlunina. Í fjögurra ára áætlun er gert ráð fyrir að verja 9,3 milljörðum kr. til siglingamála, þ.e. mun hærri fjárhæð en í síðustu áætlun sem skýrist eingöngu af uppbyggingu fyrirhugaðrar Bakkafjöruhafnar. Eftir 2008 er gert ráð fyrir að ný hafnalög verði að fullu komin til framkvæmda og renna þá framlög til hafnarmannvirkja nær eingöngu til minnstu hafnanna og hafna sem búa við erfið hafnarskilyrði frá náttúrunnar hendi. Styrkir til hafnargerðar eru fyrst og fremst til að endurbæta og byggja ný viðlegumannvirki til að mæta þörfum þróunar fiskiskipaflotans. Stærstu verkefni af þessu tagi eru í höfninni á Rifi, Grundarfirði, Patreksfirði, Tálknafirði, Bolungarvík, Ísafirði, Hólmavík, Akureyri, Húsavík, Hornafirði, Vestmannaeyjum og Grindavík. Unnið verður að stofndýpkunum, m.a. í höfnunum á Rifi, Ólafsvík, Siglufirði, Grímsey, Hornafirði, Þorlákshöfn og Grindavík auk reglubundinna viðhaldsdýpkana í höfnum á um 15 stöðum á landinu. Stefnt er að því að styrkja skjólgarðinn í Ólafsvík, Bolungarvík, Dalvík og Breiðdalsvík og byggja nýja skjólgarða á Reykhólum, Sauðárkróki, Siglufirði og Þórshöfn, og hafnsögubátar verða keyptir fyrir hafnir Fjarðabyggðar, Þorlákshafnar og Grindavíkur. Ný uppbygging á ferjuhöfnum á Brjánslæk og Dalvík verður samstarfsverkefni Siglingastofnunar Íslands, Vegagerðarinnar og viðkomandi sveitarfélags. Eftirfarandi eru helstu áfangar og áherslur í rekstri Siglingastofnunar næstu fjögur árin: Umfang siglingaverndar vex í kjölfar stóraukinna umferðarflutninga og skemmtiferðaskipa en markmiðið er að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms og hafnarsvæða gegn hvers kyns hryðjuverkaógn. Af sömu ástæðum mun umfang eftirlits með erlendum skipum sem taka höfn hér á landi, svonefnt hafnarríkiseftirlit, aukast. Áhersla verður lögð á að koma upp tækjum og búnaði til að fylgjast sem best með ferðum skipa um íslensku efnahagslögsöguna með sérstakri áherslu á stóru olíu- og gasflutningaskipin sem leið eiga fram hjá landinu. Einnig eru til skoðunar hugmyndir um að afmarka siglingaleiðir við strendur landsins. Í þessu samhengi gegnir vaktstöð siglinga mjög viðamiklu hlutverki í samstarfi við Landhelgisgæslu. Skoðaðir verða kostir þess og gallar að heimila útgerðum minni skipa að framkvæma að ákveðnu marki skoðun skipa sinna. Haldið verður uppi öflugu starfi við gerð ýmiss konar fræðsluefnis og leiðbeininga undir merkjum áætlunar um öryggi sjófarenda. Unnið verður að ýmsum rannsóknum, svo sem öldufarsreikningum og áframhaldandi þróun upplýsingakerfis um veður og sjólag. Virðulegur forseti. Mikið fjármagn þarf til reksturs og þjónustu á vegakerfinu og fer sú fjárþörf stöðugt vaxandi. Sama er að segja um viðhald veganna. Ekki verður fjölyrt frekar um þessa liði umfram það sem ég tiltók í ræðu minni um tólf ára samgönguáætlunina en þó er rétt að minnast á tvö atriði. Allar almenningssamgöngur utan þéttbýlis falla undir vegamál og annast Vegagerðin umsjón þeirra. Útgjöld til þessa liðar eru rúmlega 1 milljarður kr. á ári. Þjónustusamningum um rekstur ferja og áætlanaleiða í flugi hefur verið komið á eftir útboð og unnið hefur verið að endurskipulagningu sérleyfisleiða og þjónustusamningar gerðir við sérleyfishafa um allt land. Hefur sá hluti almenningssamgangna einnig verið boðinn út á markaði. Í áætluninni er að finna sérstakan lið, öryggisaðgerðir, og er rétt að benda á að mjög mikið af nýbyggingarfé fer til verkefna sem stuðla að auknu öryggi á vegunum. Dæmi um þetta er breikkun brúa en ég vek athygli á því að á undanförnum fimm árum hefur einbreiðum brúm fækkað um 79, þ.e. tæplega 16 brýr á ári að jafnaði. Umferðaröryggisáætlun er nú öðru sinni hluti af samgönguáætlun frá því að málaflokkurinn fluttist til samgönguráðuneytisins 1. janúar 2004. Á þeim tíma hefur mikil áhersla verið lögð á mótun heildarstefnu og framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum og um leið að stilla saman krafta stofnana og annarra aðila sem fara með umferðaröryggismál. Gert er ráð fyrir að til umferðaröryggisáætlunar verði varið alls 1.763 millj. kr. á tímabili áætlunarinnar. Fjármagnið kemur að hluta af vegáætlun, alls 1.283 millj., en af umferðaröryggisgjaldi og sérstakri árlegri fjárveitingu til umferðaröryggismála koma samtals 480 millj. kr. á tímabilinu. Þetta er rúmlega 220 millj. kr. aukning frá fyrri áætlun og vek ég alveg sérstaka athygli hv. þingmanna á þeirri staðreynd. Þar með viljum við undirstrika þörfina fyrir áherslur og aukningu í því starfi sem lýtur að umferðaröryggismálum. Mótuð var umferðaröryggisáætlun þar sem sett voru fram markmið stjórnvalda um aukið umferðaröryggi en meginmarkmiðin eru sem fyrr að fjöldi látinna í umferðinni á hverja 100 þús. íbúa verði ekki meiri en þar sem lægst gerist hjá öðrum þjóðum árið 2016. Þetta er mjög mikilvægt markmið. Valdar hafa verið aðgerðir og verkefni með hliðsjón af virkni þeirra til fækkunar slysa og lækkunar slysakostnaðar. Helstu aðgerðir til að ná markmiðunum eru eftirfarandi: Stóraukið eftirlit með hraðakstri, bílbeltanotkun og ölvunarakstri, aukin áhersla á sjálfvirkt myndavélaeftirlit, breyttar áherslur í áróðri þar sem horft er til vitundarvakningar í ríkari mæli, heildarendurskoðun á umferðarfræðslu, ökunámi og ökukennslu og að skylda ökunema til æfinga á aksturskennslusvæðum. Ég hef farið nokkrum orðum um skiptingu fjár milli kjördæma undir liðnum Almenn verkefni og tengivegir. Við afgreiðslu fjögurra ára áætlunar árin 2005–2008 var liðnum Almenn verkefni skipt á milli kjördæma, annarra en Reykjavíkur, samkvæmt reiknireglu sem tók tillit til heildarlengdar vega, umferðar og lengdar vega með malarslitlagi. Verður þessi regla að teljast sanngjörn og verður henni haldið við gerð þessarar áætlunar. Fjármagni til tengivega er nú skipt í samræmi við reiknilíkanið þar sem tekið er tillit til hlutfallslegrar lengdar vega og umferðar. Varðandi ferðamannaleiðir og vegi um þjóðgarða er með áherslum hér leitast við að koma til móts við þarfir greinarinnar í heild. Ferðaþjónusta í landinu byggir í ríkum mæli á góðum samgöngum. Við gerð þessarar áætlunar var veitt fé til Lyngdalsheiðar, Suðurstrandarvegar, Uxahryggjarvegar, Útnesvegar um Snæfellsnesþjóðgarðinn og Dettifossvegar með Jökulsá á Fjöllum. Allt verða þetta að teljast mikilvægir ferðamannavegir. Virðulegur forseti. Með þessari tillögu til þingsályktunar sem ég hef hér mælt fyrir er horft fram á veginn. Margir stórir áfangar munu nást. Í hnotskurn má segja þetta: Þessi fjögurra ára áætlun byggir á heildstæðri stefnu og skýrum markmiðum tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun 2007–2018. Áætlunin gefur skýra og heildstæða sýn af samgöngumálum og setur flugmál, siglingamál og vegamál í samhengi, m.a. með því að skilgreina grunnnet samgangna. Byggt er á mikilli reynslu færustu sérfræðinga landsins í stofnunum ráðuneytisins og á vinnu samgönguráðs. Þetta er hinn trausti grunnur sem ég byggi á við gerð áætlunarinnar. Hér er hugsað stórt og hér er hugsað til framtíðar. Gert er ráð fyrir meiri og dýrari framkvæmdum en nokkru sinni. Það er sannfæring mín að ég hafi vilja þjóðarinnar með mér í þessu máli. Þjóðin vill verja verulega meiri fjármunum en áður til samgöngumála. Það er sú staðreynd sem ég bið Alþingi að taka tillit til. Virðulegi forseti. Ég hef nú mælt fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun 2007–2010. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Í þessu andsvari mínu spyr ég hæstv. ráðherra um lagalegar heimildir fyrir því að Spölur hf. geti haldið óbreyttu gjaldi í gegnum göngin til að fjármagna aðrar vegaframkvæmdir. Í frétt frá 15. janúar 2001 segir, með leyfi forseta: „Fulltrúar Spalar og Vegagerðarinnar hafa undirritað samkomulag þar sem kemur fram að samningsaðilar séu sammála um nauðsyn framkvæmda við hringveginn á Kjalarnesi og við Hvalfjarðargöng“ og að þeir hafi ákveðið að lækka ekki gjöldin í gegnum Hvalfjarðargöngin heldur taka peningana, 15–20% sem getur numið 200–300 millj. kr. á ári, til að fjármagna aðrar vegaframkvæmdir en snerta Hvalfjarðargöngin. Ég spyr ráðherra: Er þetta lagalega heimilt?

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið áður var það á grundvelli laga sem hv. þm., þáverandi samgönguráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, fékk samþykkt hér á Alþingi að innheimt er gjald fyrir notkun jarðganganna. Á sínum tíma lánaði Vegagerðin Speli fjármuni til þess að geta staðið við þær skuldbindingar að greiða arð til hluthafa. Samkvæmt samkomulaginu er gert ráð fyrir því að þetta lán verði endurgreitt inn til Vegagerðarinnar að nýju og þeir fjármunir m.a. nýttir til þess að undirbúa framkvæmdir við næsta áfanga við gerð jarðganga og framkvæmdir við breikkun vegarins að jarðgöngunum, eins og fram kom hjá hv. þingmanni. Spölur er því í fullum rétti til að nýta fjármuni sem hann innheimtir til þess að greiða skuldir sínar.

Frú forseti. Ég dreg þetta stórlega í efa. Þegar ákveðið var að fara út í Hvalfjarðargöngin með þessum hætti og innheimta veggjöld var það að mínu viti algjörlega bundið við þá framkvæmd eina, ekki að hægt væri að taka veggjaldið til þess að fjármagna hinar ýmsu vegaframkvæmdir. Í þessu samkomulagi Vegagerðarinnar og Spalar er verið að tala um tvöföldun Hvalfjarðarganga, Vesturlandsveg um Kjalarnes og Sundabraut. Ég spyr hvort það eigi að fara að nota Hvalfjarðargöngin sem tekjustofn fyrir almenna vegagerð í landinu. Ég mótmæli svona löguðu og spyr ráðherra: Er hann sammála því að þetta sé gert, að Hvalfjarðargöngin séu notuð sem almennur tekjustofn? Ég held að það ætti frekar að stefna að því að fella þessi gjöld niður en að vera að nota þau sem tekjuöflun fyrir aðrar vegaframkvæmdir. Ég spyr því ráðherra: Er hann sammála því að gjaldið í Hvalfjarðargöngin sé notað til almennrar fjáröflunar 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður reynir náttúrlega að gera málið tortryggilegt og gengur út frá röngum forsendum. Það stendur hvergi í þessu samkomulagi Spalar og Vegagerðarinnar að til standi að nýta fjármuni vegna innheimtu af gangagjaldinu til framkvæmda við Sundabraut. Ég veit ekki hvar þingmaðurinn hefur fengið þær hugmyndir. Þetta er einn allsherjarmisskilningur hjá hv. þingmanni. Þetta samkomulag er gert til þess að greiða fyrir framkvæmdum og undirbúningi vegna breikkunar jarðganganna, framkvæmdum á veginum. Það er mat forsvarsmanna Spalar að það sé mjög mikilvægt og skipti mjög miklu máli og Vegagerðin telur að það skipti mjög miklu máli að nýta sér þekkingu og reynslu forsvarsmanna Spalar til þess að taka þátt í þessu verkefni á þeim nótum sem samningurinn gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra segir að þjóðin standi með sér í að gera stórátak í vegagerð. Ég hugsa að það sé rétt samanber boðskap formanns Samfylkingarinnar sem vill beita sér fyrir stórátaki í samgöngumálum. En ég spyr: Er það trúverðugt þegar hæstv. núverandi ríkisstjórn með samgönguráðherra í broddi fylkingar kemur hér og boðar þetta átak vegna þess hvað sporin hræða í niðurskurði eftir kosningasamgönguáætlanir undanfarinna alþingiskosninga? Á undanförnum þremur árum hafa framkvæmdir verið skornar niður fyrir 6 milljarða miðað við það sem boðað var rétt fyrir kosningar. Þar að auki hefur ríkisstjórnin sett sem gjaldalið á Vegagerðina ýmsa þætti eins og ferjur, áætlunarflug, sérleyfi á landi og annað sem má telja upp á einn og hálfan milljarð kr. án þess að tekjustofn komi til Vegagerðarinnar vegna þessa. 

Virðulegur forseti. Það væri fróðlegt að vita hvort hv. þingmaður er á móti því að við styrkjum ferjusiglingar til Grímseyjar, svo tekið sé dæmi, það væri fróðlegt að vita það.

Nei, …

Og einnig hvort þingmaðurinn hafi ekki tekið eftir því að það er verið að grafa jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og það er búið að opna jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og um Almannaskarð og það hafa staðið yfir framkvæmdir um allt land. Hefur þingmaðurinn ekki farið um Tjörnes t.d.? Hér er stöðugt talað eins og það hafi verið eingöngu niðurskurður. Það er verið að reyna að blekkja þjóðina og það er alveg stórundarlegt ef Samfylkingin ætlar að ganga til þessara kosninga með það eina vopn að reyna að telja þjóðinni trú um að þeir hlutir sem hafa verið að gerast hafi ekki verið að gerast. Það hefur verið í gangi meiri framkvæmdahrina á sviði samgöngumála en nokkru sinni hefur áður verið og við ætlum okkur 

Virðulegi forseti. Það er sannarlega rétt að það hafa orðið áfangasigrar í samgöngumálum, ekki veitir af. Ég mun koma að því á eftir í ræðu minni og fjalla um tekjuhliðina og gjaldahliðina. En ég spyr hæstv. ráðherra: Er það rangt hjá mér að samgönguvegaframkvæmdir hafi verið skornar niður á undanförnum þremur árum um þrisvar sinnum 2 milljarða, eða 6 milljarða kr.? Er það rangt hjá mér, virðulegi forseti, að inn á vegáætlun séu komnir gjaldaliðir upp á einn og hálfan milljarð kr. vegna ferjusiglinga, áætlunarflugs, sérleyfa á landi og annars slíks, en tekjustofn hafi ekki komið á móti til Vegagerðarinnar? Tekjustofn Vegagerðarinnar hefur ekki verið aukinn samfara þessu. Virðulegi forseti. Til þess að spara hæstv. samgönguráðherra svarið er ég auðvitað hlynntur styrkjum til ferja, áætlunarflugs, sérleyfis á landi og öðru slíku en ég tel að það eigi að koma tekjustofnar með, en ekki að slíkt sé tekið af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar sem áttu að renna til vegagerðar eins og var áður en þessir liðir komu inn sem gjaldaliðir.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað alltaf hægt að segja sem svo að við ættum að hækka skatta, leggja á sérstaka ferjuskatta, leggja á sérstaka styrkjaskatta vegna flugs á jaðarsvæði o.s.frv. En við höfum valið þann kostinn að auka framlög til samgöngumála og nýta þau m.a. í þetta verkefni sem hv. þingmaður nefndi. Allar þær frestanir - og hv. þingmenn tala alltaf um niðurskurð, en það hefur ekkert verið skorið niður. Við höfum frestað framkvæmdum vegna þenslu á vinnumarkaði. Við höfum ekki skorið niður og allar þær frestanir eru inni í samgönguáætluninni. Til viðbótar bættum við 15 milljörðum við vegna símasölunnar, þannig að tal um að niðurskurður sé í gangi er rangt. Hv. þingmenn ættu að lesa samgönguáætlunina betur heima. Allar frestanir eru komnar inn aftur.

Virðulegi forseti. Þegar maður les samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra kemur manni í hug saga eftir Sigurð Nordal sem heitir Ferðin sem aldrei var farin. Hér er á ferðinni einhvers konar óskalisti, einhver stærsti kosningavíxill Íslandssögunnar í formi óskalista samgönguráðherra sem nú er að ganga til kosninga eftir 60, 70 daga, eftir 16 ára veru í samgönguráðuneyti Sjálfstæðisflokksins, sem er saga svikinna kosningaloforða í samgöngumálum, saga eilífra niðurskurða fyrr og áður boðaðra tillagna í samgöngumálum. Nú á að fara ferðina sem aldrei var farin. Nú á að gera allt fyrir alla. Nú er hægt að kynna til sögunnar stóra og mikla samgönguáætlun þar sem á að verja tugum milljarða í vegabætur og fleiri framkvæmdir, allt sem var ekki hægt að gera á 16 ára vanrækslutímabili Sjálfstæðisflokksins í samgönguráðuneytinu. Hvernig eiga kjósendur, íslenska þjóðin, að trúa því, hæstv. ráðherra, að þetta eigi að ganga eftir í ljósi svikasögunnar? Er þetta ekki ferðin sem aldrei var farin?

Virðulegur forseti. Ég veit ekki á hvaða ferð Samfylkingin er en mér sýnist að sú ferð hefði ekki átt að hefjast ef marka má málflutning hv. þingmanna. Hv. síðasti ræðumaður talaði eins og hann hafi ekki verið upplýstur eða alls ekki tekið þátt í umræðu, hvað þá að hann hafi tekið eftir því sem hefur verið að gerast á undangengnum árum. Ég ætla að biðja hv. þingmann, vegna þess að hann er með þessi stóryrði um samgönguáætlunina, að hugleiða hvort það góða fólk sem hefur unnið við gerð samgönguáætlunarinnar hljóti ekki að undrast stóryrði hans. Ég hlýt að beina athygli hv. þingmanns að því að lesa ályktun Samtaka verslunar og þjónustu sem birtist á heimasíðu samtakanna um þessar mundir þar sem samgönguáætluninni er sérstaklega fagnað. 

Nú er hæstv. samgönguráðherra, frú forseti, á fleygiferð frá sínum eigin pólitíska óskalista. Það er eitthvert fólk úti í bæ sem bjó til samgönguáætlun. Þetta er að sjálfsögðu pólitísk forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og frá því getur hæstv. ráðherra ekki flúið nú þegar hann sér fram á það eftir umræðuna um þessa áætlun og hina lengri að það er ákaflega erfitt að taka mark á þessu. Hitt sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um er að þingmaðurinn fyrrverandi og frambjóðandi sjálfstæðismanna í Suðurkjördæmi, Árni Johnsen, sem situr í 2. sæti á framboðslistanum í því kjördæmi og Vestmannaeyingur með meiru, sagði í Morgunblaðsgrein og fréttum Stöðvar 2 um helgina að það væri óboðlegt með öllu að ljúka ekki við rannsóknir á jarðgangagerð og hunsa þannig álit hinna og þessara sérfræðinga. Hæstv. ráðherra hefur sagt að það sé ekki á ferðinni, það eigi að fara í Bakka og við hljótum að túlka það sem endanlegan dauðadóm yfir gangahugmyndinni. Því hlýtur maður að spyrja: Hver er stefna hæstv. fjármálaráðherra, flokksbróður samgönguráðherrans? Og hver er stefna Sjálfstæðisflokksins í málinu? Er það kannski þriðja leiðin, önnur en Árna Johnsens, önnur en Árna Mathiesens? Hver er stefna sjálfstæðismanna í þessu stóra máli í kjördæminu?

Virðulegur forseti. Það hefur margsinnis komið fram hver stefna samgönguráðherra og hver stefna ríkisstjórnarinnar er í þessu máli. Það var samþykkt á Alþingi fjárveiting til þess að hefja rannsóknir og halda áfram rannsóknum vegna Bakkafjöru þannig að það liggur alveg fyrir. Það er stjórnartillaga sem við erum að fjalla um hér. Hún gerir ráð fyrir framlögum, fjárveitingum til framkvæmda við Bakkafjöruhöfn. Það væri hins vegar fróðlegt að vita hver stefna Samfylkingarinnar er, hver stefna hins ágæta þingmanns, Björgvins Sigurðssonar er í þessu máli. Leggur hann til að við hættum við rannsóknir við Bakkafjöru og hefjum rannsóknir við jarðgöng eða hver er afstaða hans? Ég bíð eftir að heyra það.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að þýfga hæstv. samgönguráðherra um efni sem var rætt hér fyrir helgi í tengslum við samgönguáætlun hina lengri sem gildir til 2018. Það er vegna hjólreiða- og göngustíganna. Eins og kunnugt er þá er til umfjöllunar í samgöngunefnd frumvarp til vegalaga þar sem segir í 27. gr., með leyfi forseta: „Í samgönguáætlun er heimilt að veita fé til almennra hjólreiða- og göngustíga meðfram umferðarmestu þjóðvegum samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð skal að höfðu samráði við sveitarfélög.“ Í samgönguáætlun, hvort sem litið er til hinnar lengri eða styttri, eru akkúrat engir fjármunir til gerðar hjólreiða- og göngustíga. Hins vegar eru í þeirri áætlun sem hér um ræðir 240 milljónir til gerðar reiðvega. Ég þekki það að auðvitað þarf að vera lagastoð fyrir fjárútlátunum en að því gefnu að bæði þessi mál fari í gegn fyrir þinglok þykir mér 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru ekki sérstaklega eyrnamerktir fjármunir til göngustíga eða hjólreiðastíga í þessari áætlun. Nú er það þannig, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, að það skortir lagaheimildir sem við gerum ráð fyrir að afla með breytingum á vegalögunum og um það er verið að fjalla í hv. samgöngunefnd. Ég lít svo á að fyrst og fremst verði að huga að gerð hjólreiðastíga og göngustíga í tengslum við skipulagningu og breytingar á vegakerfinu og það eigi í framtíðinni að verða hluti af kostnaði við gerð vega að taka tillit og taka inn brautir fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur. Ég lít því svo á að í heildarfjármunum sem við höfum til ráðstöfunar til vegagerðar þurfi að taka 

Frú forseti. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að það geti skoðast í hv. samgöngunefnd að við gerum þar tillögur eftir að hafa lokið umfjöllun um frumvarp til vegalaga og væntanlega afgreitt það þannig að hægt sé að gera breytingartillögu við samgönguáætlanirnar sem við munum hafa til umfjöllunar líka og gera ráð fyrir því að hægt sé að verja fjármunum til þessara framkvæmda. Ef svo er ekki gert þá sitjum við uppi með tvær langtímaáætlanir, þá lengri til 2018 þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum fjármunum til slíkra framkvæmda og væntanlega á að leggja hér einhverja nýja vegi, nýjar stofnbrautir eða þjóðvegi og setja göngustíga og hjólreiðastíga meðfram þeim á næstu 10 árum. Ég sé því ekki annað, frú forseti, en við verðum að gera ráð fyrir því að það sé hægt, fyrir utan þær framkvæmdir sem þyrfti helst að fara í strax varðandi að leggja hjólreiða- og göngustíga meðfram þjóðvegum sem nú eru.

Virðulegu forseti. Það er auðvitað alveg hárrétt að það þarf að tryggja fjármuni til þessara verkefna. Þetta er heilmikill kostnaður. En það sem ég held að hljóti að verða næsta verkefni er að vinna að skipulagsmálunum, að skipuleggja hvar eigi að gera ráð fyrir hjólreiðabrautum og göngustígum sem falli undir verkefni þessara samgönguaðgerða þannig að við eigum nokkuð langt í land. Við höfum ekki gert ráð fyrir þessu hingað til, við erum að opna á þetta núna. Þar með þurfa sveitarfélögin og ríkið að sameinast um að leggja á ráðin um það hvernig staðið verður að þessu. Þetta er mjög flókið og kostnaðarsamt mál en við þurfum að taka tillit til þess og við þurfum að gera ráð fyrir þessum stígum í þágu umferðaröryggis og aukins hreyfanleika, ekki síst í þéttbýlinu.

Hæstv. forseti. Sú tillaga til þingsályktunar sem við ræðum nú er svokölluð stutta áætlun eða frá 2007–2010. Í stuttum andsvörum hafa menn tekist á um trúverðugleika þessarar áætlunar með tilliti til fyrri reynslu en ég ætla ekki að gera meira úr því hér, virðulegi forseti, heldur segja það eitt að Samfylkingin hefur sagt það og formaður okkar hefur boðað það á fjölmörgum fundum út um allt land, að verkefni á næsta kjörtímabili sé stórátak í samgöngumálum. Ég held að það sé kannski líklegast, virðulegi forseti, að sú samgönguáætlun sem hér er boðuð með töluvert auknu fé komist til framkvæmda ef Samfylkingin kemst til valda, miðað við það sem við höfum sagt að ekki er hægt að gera allt í einu. Það er ekki hægt að fara líka í byggingu álvers, stórstækkun í Straumsvík eða Helguvík, byggja Landspítala og annað, enda styður hæstv. samgönguráðherra það og telur að þá þurfi að skera annað niður. Virðulegi forseti. Það er sannarlega þannig að framlag til vegamála, til vegagerðar - ég ætla bara að halda mig við vegagerðarþáttinn núna - sem hlutfall af landsframleiðslu hefur lækkað frá árinu 1970 úr 1,7% niður í 0,9% árið 2005. Þetta er framlag til vegamála sem hlutfall af landsframleiðslu. Á sama tíma eða frá 1995, frá upphafsári núverandi hæstv. ríkisstjórnar, hefur skattheimta og tekjur ríkissjóðs af umferð og bílainnflutningi aukist úr 3,7% árið 1995 sem hlutfall af landsframleiðslu í 4,8% árið 2005. Þetta er á því ári sem við erum að tala um að heildartekjur ríkissjóðs, skattheimta ríkissjóðs af bílainnflutningi og bílaumferð væru tæpir 50 milljarðar kr. Á því ári runnu einungis 14 milljarðar til Vegagerðarinnar. Þetta sýnir í hnotskurn, virðulegi forseti, hvers vegna við þurfum að fara í stórátak í samgöngumálum. Það er vegna þess að það hefur ekki verið veitt nægjanlega mikið fé til vegamála sennilega flestöll árin sem ríkisstjórnin hefur setið, fyrir utan stórar og miklar áætlanir sem stundum hafa komið fram, t.d. á kosningaárunum 1999 og 2003, en voru svo skornar niður árin þar á eftir. Má ég líka, virðulegur forseti, á þeim stutta tíma sem ég hef, minna á aukna skattheimtu þegar breytt var úr þungaskatti yfir í olíugjald. Eins og fram kom í umræðum um langtímaáætlun og ég kem kannski að því síðar, þá voru tölur um selda lítra af olíu rangar, viljandi eða óviljandi, svo munaði 50 millj. lítra og tekjur ríkissjóðs eingöngu af því eru um það bil 2 milljarðar kr. og þar að auki 410 millj. í virðisaukaskatt. Og til að hafa sagt það í ræðu minni, virðulegi forseti, þá hefur Vegagerðinni verið falin umsjón og fjármögnun á t.d. ferjusiglingum, áætlunarflugi til nokkurra staða úti á landi, sérleyfi á landinu, öryggismálum, reiðvegum og öðru sem má koma upp í 1,5 milljarða kr. sem eru gjaldaleiðir Vegagerðarinnar. Hæstv. samgönguráðherra leiðréttir mig þá á eftir ef einhverjir markaðir tekjustofnar hafa komið til Vegagerðarinnar vegna þess þessara þátta. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. samgönguráðherra að snúa út úr og spyrja hvort sá sem hér stendur sé þá á móti þessum þáttum. Nei, ég er það ekki.

Það mætti halda það.

Ja, það mætti halda það og hæstv. ráðherra getur dregið þá ályktun sem honum sýnist en ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann ánægður með að þessar gjaldaleiðir séu komnar inn, án tekjuliðar miðað við það sem ég er búinn að segja áður um skattinnheimtuna af bílainnflutningi og umferðarnotkun? Á mannamáli þýðir þetta að það er minna fjármagn, það eru minni peningar til framkvæmda sem æpa og kalla á okkur út um allt land, jafnt á landsbyggð sem á höfuðborgarsvæði. Virðulegi forseti. Það er líka svo að samfara mikilli bílanotkun hefur krafan um vetrarþjónustu verið aukin mjög og menn hjá Vegagerðinni hafa talið að ekki sé ætlað nægilegt fé til þess. Og auðvitað eykst mjög þörfin á viðhaldi á vegum og þá sérstaklega vegna þess að strandsiglingar hafa verið lagðar niður og allir flutningar eru komnir upp á vegina, allir þungaflutningar sem auðvitað stórskemma vegina. Þess vegna er það röng stefna hjá núverandi ríkisstjórn að fara ekki að tillögu Samfylkingarinnar um að taka upp strandsiglingar á ný með eða án útboðs og með eða án peningameðgjafar frá ríkissjóði vegna þess að það mundi spara stórt í öðrum málum. Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði. Ég er alveg sannfærður um að þjóðin vill átak í vegamálum og það kallar á okkur út um allt land. Þess vegna er það eins og ég sagði í upphafi máls míns að við í Samfylkingunni með formann flokksins í broddi fylkingar höfum greint frá því hvernig Samfylkingin vill sjá samgönguátak til næstu átta ára sem ætti að hefjast strax á næsta ári. Virðulegi forseti. Í þeim stutta tíma sem ég hef nú í fyrri ræðu minni ætla ég að ræða annars vegar um þá miklu umferðarteppu sem er á höfuðborgarsvæðinu á mestu álagstímum dagsins vegna mikillar aukningar bíla og þess að almenningssamgöngur eru því miður allt of lítið notaðar á höfuðborgarsvæðinu og að hins vegar að á mörgum stöðum úti á landi er þetta spurning um hvort menn komist frá einum stað til annars. Mér finnst oft best að taka sem dæmi veginn yfir til þess fallega byggðarlags Vopnafjarðar en sá vegur verður ekki kláraður og Vopnafjörður ekki kominn í eðlilegt vegasamband fyrr en sennilega árið 2010. En þannig er, virðulegur forseti, að á vorin þegar þungatakmarkanir eru á veginum þá er ekki hægt að flytja framleiðsluafurðir sem mest eru unnar á Vopnafirði, þ.e. fisk, frá bænum vegna þungatakmarkananna. Mér finnst í rauninni, virðulegi forseti, að ríkisstjórn með forsætisráðherra í broddi fylkingar ætti að biðja Vopnfirðinga og ýmsa aðra aðila úti á landsbyggðinni afsökunar á því að vegir skuli ekki vera orðnir betri en raun ber vitni núna, árið 2007. Niðurgrafnir vegir, handónýtir þegar frost er að fara úr jörðu og ekki hægt að fara um þá, ég tala nú ekki um það sem fjallað er um í umferðaröryggisáætlun en þar eru ágætismarkmið eins og t.d. með stórgrýti og annað slíkt meðfram vegum. Mér er aftur hugsað til vegarins til Vopnafjarðar. Virðulegi forseti. Það er erfitt að fara í gegnum þetta á aðeins átta mínútum og þess vegna mun ég fara betur yfir þetta í seinni ræðu minni og þá sérstaklega yfir hluti sem snúa að mínu kjördæmi. Þá mun ég ræða hina miklu einkaframkvæmd Vaðlaheiðargöng sem á að fara í og ég styð heils hugar og sem auðvitað á að tengja við lengingu flugvallarins á Akureyri, og hina löngu tímabæru framkvæmd við ný Norðfjarðargöng sem má segja að séu á svokölluðum Ó-vegi, þó að nafnið byrji ekki á ó, stórhættulegur vegur og svo þær vegaframkvæmdir sem nauðsynlegar eru til þess að koma vegasambandi til ýmissa staða úti á landi og í mínu kjördæmi inn í nútímann. Að þessu mun ég koma í seinni ræðu minni, þá mun ég fara betur yfir þessi atriði. En að lokum vil ég ítreka, virðulegi forseti, að það er æpandi þörf á miklum framkvæmdum í samgöngumálum. Það veitir sannarlega ekki af því að gera eins og gert er í þessari áætlun og þyrfti sennilega meira til og það er m.a. vegna þess að mörg undanfarin ár hefur ekki nægjanlegt fé verið veitt til vegamála eins og ég hef gert að umtalsefni.

Virðulegi frú forseti. Hér hefur hæstv. samgönguráðherra mælt fyrir þingsályktun um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Ég tek heils hugar undir þau orð hæstv. ráðherra að ég held að þjóðin vilji raunverulegt stórátak í samgöngumálum, í vegamálum, í endurbótum á vegum vítt og breitt um landið. Ég held að hún vilji það. En ég held líka að þjóðin krefjist þess að fyrirheit um slíkt stórátak séu gefin af trúverðugleika, að áreiðanleika, að þjóðin geti vænst þess að staðið verði við þau fyrirheit. Þar held ég að sé vandinn hjá hæstv. ráðherra því eiginlega alveg sömu orð, nákvæmlega sömu meiningar sagði sami hæstv. samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, fyrir fjórum árum þegar verið var að leggja fram metnaðarfulla samgönguáætlun til næstu fjögurra ára, rétt fyrir kosningar, þá voru einmitt viðhöfð þau sömu orð, að þjóðin vildi stórátak í vegamálum. En hver varð svo raunin? Við höfum upplifað niðurskurð. Strax á fyrsta ári var niðurskurður á vegáætlun, niðurskurður í heildinni á tímabilinu einhvers staðar milli 6 og 7 milljarðar kr., símapeningar sem áttu að koma til vegaframkvæmda á þessu ári, árið 2007, sem gumað var af, voru líka skornir niður þannig að trúverðugleikinn, frú forseti, er ekki mikill hjá hæstv. ráðherra. Það er miður því enginn hefði viljað frekar en ég að ráðherra hefði staðið við vegáætlunina sem lögð var fram fyrir fjórum árum sem hefur síðan verið skorin niður. En þetta segir okkur enn frekar hversu brýnt það er að ráðist verði í stórátak í samgöngumálum á næstu fjórum árum en það gerist ekki undir forsæti núverandi samgönguráðherra. Ég held a.m.k. að þjóðin treysti honum ekki frekar en reynslan sýnir hvernig tekist hefur til á undanförnum fjórum árum þar sem niðurskurðinum hefur verið beitt. Þau rök sem hæstv. ráðherra kom áðan með voru að fresta framkvæmdum og beita niðurskurði á framkvæmdum vegna þenslu í samfélaginu, það er alveg hárrétt. Ríkisstjórnin valdi að hvetja til og láta ráðast í stórframkvæmdir í stóriðjumálum og virkjunarmálum og sú var ástæðan fyrir því að fresta varð framkvæmdum í vegamálum. Enn er ríkisstjórnin uppi með sömu áform, það eru áform um stórvirkjanir í Þjórsá, það eru áform ríkisstjórnarinnar um stækkun álvers í Straumsvík, um nýtt álver í Helguvík, um álver á Bakka við Húsavík sem mun þegar það kemst í fulla stærð krefjast raforku úr jökulánum í Skagafirði, úr Skjálfandafljóti. Þetta allt er á framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar upp á fleiri hundruð milljarða kr. og með slíkri framkvæmdaáætlun í stóriðju- og virkjunarmálum verður ekki mikið úr vegagerð. Það er því afdráttarlaus vilji okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að nú verði sett stóriðjustopp, það verði ekki farið í nýjar framkvæmdir, hvorki í stórvirkjanir né í stækkun eða ný álver. Það verði sett stopp. En í staðinn einhendi menn sér í stórátak í vegamálum og í samgöngumálum. Þetta er krafa okkar, ekki aðeins út frá hagsmunum þjóðarinnar, íbúanna út frá aukningu og bættum samgöngum heldur einnig vegna þess að þessi stóriðjustefna skaðar bæði náttúruna og efnahagslífið eins og við höfum orðið rækilega vitni að á undanförnum árum. En stóriðjustefnan, virkjunaræðið gengur ekki upp samtímis því að ætla að gera stórátak í vegagerð. Það hefur verið reyndin síðustu fjögur ár og það verður svoleiðis áfram. Ég ætla aðeins að víkja að því sem ég minntist á í andsvari við hæstv. ráðherra um vegagerð, um Spöl. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að einmitt undir forsæti Steingríms J. Sigfússonar samgönguráðherra, sem var sennilega með einum duglegustu og röskustu samgönguráðherrum sem við höfum haft, það heyrir maður a.m.k. sagt á Vestfjörðum, var ráðist í vegagerð við Hvalfjarðargöngin. En ég hef litið svo á að sú framkvæmd, sú ákvörðun að innheimta þar veggjald hafi verið tekin af illri nauð, fjárhagsvanda í þeirri stöðu sem var, en það væri algerlega bundið við að það gjald ætti að renna til að greiða niður göngin, kostnað við göngin eins og samkomulag var um. Það mætti ekki að taka gangagjaldið vegna Hvalfjarðarganga til að fjármagna aðrar framkvæmdir eins og nú virðist eiga að gera þar sem undirritað hefur verið samkomulag að því er virðist milli fulltrúa Spalar og Vegagerðarinnar um að verðgildi núverandi Hvalfjarðarganga verði hið sama til ársins 2018 en muni ekki lækka líkt og svigrúm hefði ella verið til eins og segir í ályktun eða áliti, með leyfi forseta: „Með þessu hyggst Spölur safna fé til að geta borgað hluta af kostnaðinum við ný jarðgöng.“ Hérna er svo einnig lagt til að litið verði á þetta sem eina heild, þ.e. nýjan veg um Kjalarnes og Sundabrautin er líka nefnd í þessu sambandi. Þarna tel ég vera farið inn á stórhættulega braut og ég dreg í efa að þetta sé löglegt. Og hvort sem það er löglegt eða ekki þá er það siðlaust ef það á að fara að nota gjaldið um Hvalfjarðargöngin til að fjármagna aðrar framkvæmdir í vegamálum. Ég hefði hins vegar talið að það væri mun nær að leita leiða til að fella niður þetta gjald. Hvernig ætla menn að standa að því? Það er verið að tala um að setja vegi í einkaframkvæmd og láta einkaaðila fá að leggja veginn austur fyrir fjall frá Reykjavík en þar er ekki endilega verið að tala um að taka upp sérstakt veggjald. Með hvaða rétti ætla menn þá að halda uppi veggjaldi gegnum Hvalfjarðargöngin sem eru jú orðin hinn eiginlegi þjóðvegur? Þess vegna spyr ég, frú forseti, í fyrsta lagi um lögmæti þessa og svo hvort ráðherra finnist það ekki vera siðlaust að nota veggjald um Hvalfjarðargöng til þess að fjármagna aðrar óskyldar framkvæmdir. Spölur var stofnaður utan um þessa afmörkuðu framkvæmd en ekki einhverjar aðrar framkvæmdir, ekki einu sinni ný jarðgöng og ekki heldur til að leggja veg um Kjalarnes sem þó er brýnt og ég er ekki að draga úr því. Þessar framkvæmdir eru brýnar, þ.e. nýr vegur um Kjalarnes og vafalaust er líka komið að breikkun Hvalfjarðarganganna en það á ekki að fjármagna með því að skattleggja þá sem fara um göngin nú.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að hv. þingmaður notaði langmestan hluta ræðutíma síns til að tala um andstöðu við stóriðju og ímyndaðan niðurskurð framkvæmda. Hann fór ekki á nokkurn hátt efnislega ofan í þær tillögur sem hér eru, það hvarflaði ekki að honum. Hann kom hvergi að því að taka afstöðu til einstakra verkefna, taka afstöðu til flugvalla, hafna og vegagerðar heldur fyrst og fremst að velta sér upp úr því á alla enda og kanta hvort ekki sé líklegt að einhverju verði frestað. Er þetta málefnaleg umræða, virðulegur forseti, og tala síðan um rekstur Spalar og reyna að gera það tortryggilegt að fyrirtækið Spölur, sem hefur fulla heimild til þeirrar starfsemi sem þar fer fram, sé í samstarfi við Vegagerðina? Ég er satt að segja alveg undrandi á þessum rýra málflutningi þingmannsins sem sér það eitt í framtíðinni að það sé nauðsynlegt að hætta við framkvæmdir á sviði uppbyggingar orkufreks iðnaðar. Ég hef sagt það, virðulegur forseti, að ég tel komið að því að við verðum að gera það stórátak sem boðað er í samgönguáætluninni og að allt annað eigi að víkja fyrir þeim áformum sem fram koma í henni. Hv. þingmaður vék lítið að þessu og við fengum lítið að vita um það hvort þingmaðurinn mundi greiða atkvæði með áætluninni. Það væri fróðlegt að vita það.

Frú forseti. Þetta sýnir afstöðu hæstv. ráðherra. Ég bendi honum á að þingsályktunartillagan fer til samgöngunefndar til meðferðar. Hvort sem ráðherra líkar það betur eða verr fer hún þar til meðferðar og  Hitt vil ég ítreka að það þýðir ekki að stinga höfðinu í sandinn, það verður að vera fjármagn til að ráðast í þessar framkvæmdir. Það verður líka að vera svigrúm í efnahagskerfinu. Í þessari fjögurra ára áætlun er gert ráð fyrir líklega einum 10 milljörðum kr. í fjármögnun bara út í loftið, ekkert sagt hvar eigi að taka það fé, einkaframkvæmd, lánsfé eða hvað. Mér finnst það óábyrgt.

Hvernig vill þingmaðurinn taka á því?

Ráðherra á að taka afstöðu til þess að þarna skuli ráðist í þetta, en ekki með einhverjum loðnum yfirlýsingum um með hvaða hætti verði unnið. Hæstv. ráðherra sagði sjálfur í ræðu áðan að hann hefði orðið að fresta framkvæmdum í sumar, vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og Norðausturlandi, vegna stóriðjuþenslunnar. Þetta voru orð ráðherra sjálfs þannig að þetta sýnir í hnotskurn hvernig þetta hefur verið. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við ræðum samgönguáætlun að átta okkur á að hún er ekkert einangrað fyrirbrigði. Hún verður að fá pláss í efnahagskerfi þjóðarinnar. Rökin fyrir niðurskurði í samgönguáætlun og vegaframkvæmdum á síðustu árum hafa verið þessi gríðarlega uppbygging stóriðju. Ef ætlunin er að halda því áfram, eins og sumir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa ítrekað hér í ræðustól, verður ekki svigrúm fyrir þessar framkvæmdir sem hæstv. ráðherra mælti fyrir, sem allar eru brýnar og nauðsynlegar og ég ítreka það. Og þó að hæstv. samgönguráðherra segði hér, og ég tek undir það með honum, að þessar vegaframkvæmdir ættu nú að hafa forgang hafa þær ekki haft það síðustu árin eins og raun ber vitni í þeim niðurskurði sem hefur verið framkvæmdur. Það verður að hafa í huga. Í seinni ræðu minni kem ég inn á 

Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um markmið okkar í samgöngumálum, markmið um það hvernig við stöndum að uppbyggingu, framkvæmdum og rekstri samgöngukerfisins þannig að þingmaðurinn þarf ekkert að efast um það hver vilji minn eða ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna er. Vilji okkar birtist í samgönguáætluninni. Það verður fróðlegt að heyra síðan hvort hann sé ósammála þeim áformum sem gera ráð fyrir sérstakri fjáröflun til að komast í þessar framkvæmdir. Það eru ýmsar leiðir til þess eins og fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni og í ræðu minni og það á að sjálfsögðu eftir að útfæra það í smáatriðum. Samgönguáætlun hefur þann tilgang að marka stefnu og það er aðalatriði málsins að vilji stjórnvalda komi fram. Það er reynt að gera það tortryggilegt að við séum að fjalla um samgönguáætlunina í lok kjörtímabilsins. Það er hins vegar lagaskylda, og hv. þingmenn verða að fallast á það hvort sem þeim líkar það betur eða verr að fara yfir samgönguáætlun og fjalla um hana í samgöngunefnd o.s.frv. Þetta er lagaskylda okkar og undan henni verður ekki vikist. Ég tel að akkúrat núna sé hinn rétti tími til þess að flokkarnir segi hvað þeir vilja í samgöngumálum. Stjórnarflokkarnir hafa markað sína stefnu, hún kemur fram í samgönguáætluninni. Ég bíð eftir því að heyra hvað Vinstri grænir vilja. Hver er stefna þeirra í samgöngumálum, bara að vera á móti öllum tillögum? Það væri fróðlegt að heyra það.

Frú forseti. Þetta er ómerkilegt hjá hæstv. ráðherra. Auðvitað er hæstv. ráðherra illa við að vitnað sé til árangurs hans sem ráðherra og hvernig staðið hafi verið við vegáætlun síðustu fjögur árin. Verkin tala. Þar hefur verið beitt niðurskurði og var þó áætlunin allt of veik fyrir. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefðum viljað leggja enn meiri áherslu á vegaframkvæmdir síðustu fjögur árin þannig að það eru verkin sem tala. Varðandi þá áætlun sem við erum að ræða, fjögurra ára áætlunina, er hún meira framkvæmdaáætlun. Ég bið hæstv. ráðherra að átta sig á því að við erum hér í rauninni að tala um framkvæmdaáætlun en ekki viljayfirlýsingu þó svo að það sé vilji þingsins að þessari áætlun verði fylgt. Samgöngunefndin mun fara yfir það og bæta þar um. Þetta þarf allt að vera raunhæft og við þurfum að hafa fjármagn til þess. Mér finnst ekki vera raunhæft að vera með óútfyllta fjármögnun á þeim vegaframkvæmdum sem hérna er verið að tala um að ráðast í upp á yfir 10 milljarða kr. sem á bara að taka einhvers staðar. Mér finnst það ekki ábyrg eða raunhæf stefna, frú forseti, þó að þessar framkvæmdir séu allar brýnar. Það er mjög mikilvægt að við þær verði staðið og að þá sé líka lögð áhersla á að á fjárlögum verði tryggt fjármagn til að ráðast í þessar framkvæmdir en ekki láta þetta bara óútfyllt. Ég kem svo betur að einstaka framkvæmdum í seinni ræðu minni en bendi á að ein af leiðunum sem hér eru lagðar til til þess að fjármagna almennt vegakerfi í landinu er að halda áfram veggjaldi í gegnum Hvalfjarðargöngin, miklu hærra gjaldi 

Það er rangt sem hv. þingmaður segir.

Hæstv. forseti. Ég verð að játa það að eftir yfirgripsmikla ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar er ég ekki miklu nær um raunverulegan vilja Vinstri grænna í samgöngumálum, hver eiginleg stefna þeirra er nema þeir vilja gera meira og þeir vilja gera betur. Mér finnst það vera nokkuð almenn stefna. Hins vegar varði hv. þingmaður nokkuð drjúgum hluta ræðu sinnar í að fjalla um stóriðju. Hann lýsti því hvernig hitinn og þenslan í efnahagslífinu hefur orðið til þess að nokkrum samgönguframkvæmdum var frestað til að slá á þenslu. Hv. þingmaður fór miklum orðum um það hvernig ríkisstjórnin hefði með atvinnustefnu sinni - og rétt að minna hv. þingmann á að sú atvinnustefna er til þess að skapa verðmæti - leitt til frestunar á framkvæmdum. Gerði hv. þingmaður hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkana mjög ábyrga fyrir því. Nú háttar svo til, virðulegi forseti, að í mínu kjördæmi fellur drjúgur hluti af Hellisheiðinni undir hið fagra Suðurkjördæmi. Eins og hv. þingmaður ugglaust veit er Hellisheiðin orðin svona eins og oststykki, sundurboruð vegna þess að þar er unnið að framkvæmdum vegna raforkuframleiðslu. Og hvert skyldi þessi raforka eiga að fara? Eins og hv. þingmaður ugglaust veit hefur verið gerður samningur á milli Orkuveitu Reykjavíkur og Alcans í Straumsvík sem ætlar að stækka. Hverjir stóðu að þeirri samþykkt hjá Orkuveitu Reykjavíkur? Það var stjórn Orkuveitunnar, m.a. með innan borðs fulltrúa Vinstri grænna, Tryggvi Friðjónsson held ég að hann heiti. Ég spyr því hv. þingmann: Er þá ágreiningur um þetta innan Vinstri grænna eða telur hv. þingmaður 

Frú forseti. Nú deila Framsóknarflokkurinn og Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki sömu skoðun á uppbyggingu í stóriðju. Við höfum meira að segja lagt fram tillögu á Alþingi um að setja stopp á frekari stóriðju, bæði af umhverfisáhrifum og einnig vegna þess að efnahagsástandið þolir það ekki. En það má Framsóknarflokkurinn eiga að hann heldur sig blint og afdráttarlaust við sína stóriðjustefnu og er ekkert að hlaupa frá henni. Bara gott eitt með það, álver á Húsavík og virkjanir í jökulánum eru aðalbaráttumál framsóknarmanna í Skagafirði, síðan nýtt álver í Helguvík og stækkun í Straumsvík. Framsóknarflokkurinn er mjög afdráttarlaus í að það skuli virkjað og það skuli koma álver í hvern fjörð. Það kemur einhvers staðar niður og endurspeglast í niðurskurði á vegaframkvæmdum á Norðausturlandi og Vestfjörðum vegna stóriðjuframkvæmda einmitt í ár. Ég studdi ekki stækkun á álverinu á Grundartanga þegar það var rætt á Alþingi. Ég taldi að við værum komin með nóg. Ég studdi ekki að ráðist yrði í að virkja Norðlingaölduveitu, eins og framsóknarmenn vildu, fyrir álverið á Grundartanga. Ég gerði það ekki. Hins vegar er ég ekki aðili að einhverri afgreiðslu í Reykjavík en mér finnst að þarna megi líka setja stopp. Mín skoðun er sú að það eigi að setja stopp, yfirfara þessi mál og setja bara fullkomið stopp. Framsóknarmenn eru aftur á móti á hinni skoðuninni, þetta skal allt saman keyrt áfram.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður svaraði hvorugri spurningunni sem ég lagði fyrir hann. Ég skal þá bara endurtaka þær, önnur er hvort hv. þingmaður telji að Vinstri grænir beri enga ábyrgð á þeirri uppbyggingu sem á sér stað á suðvesturhorninu með samningi Orkuveitu Reykjavíkur við Alcan í Straumsvík, um stækkun á Alcan í Straumsvík. Það var samþykkt einróma í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur með atkvæði Vinstri grænna, við skulum halda því til haga. Það er ekki mjög gömul samþykkt. Er hv. þingmaður farinn að hlaupa frá þeirri samþykkt fyrir hönd Vinstri grænna eða var þetta einstaklingsframtak fulltrúa Vinstri grænna í Orkuveitu Reykjavíkur? Auðvitað bera þá Vinstri grænir ábyrgð á því sem fram hefur farið á suðvesturhorninu eins og aðrir. Með ræðu hv. þingmanns og andsvari hans áðan eru þó Vinstri grænir augljóslega að hlaupa frá ábyrgð sinni, hlaupa frá verkum sínum, og þykir mér heldur lítilmannlegt. Hv. þingmaður nefndi ýmsa staði á landinu. Hann nefndi m.a. Húsavík. Kannast hv. þingmaður við það að Húsavíkurlistinn svokallaði hafi boðað og auglýst eftir fjárfestingum í nágrenni Húsavíkur vegna Þeistareykja til uppbyggingar á stóriðju, til uppbyggingar á álveri? Ég veit ekki betur en að Húsavíkurlistinn hafi m.a. verið skipaður Vinstri grænum. Kannast hv. þingmaður við það? Nú skora ég á hv. þingmann að svara þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar en fara ekki að tala um allt aðra hluti.

Frú forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason er kominn býsna langt frá umræðunni um vegamál. Engu að síður tengist það því að Framsóknarflokkurinn velur stóriðju  Varðandi það sem hv. þingmaður spyr hér um Orkuveitu Reykjavíkur var starfandi R-listi í Reykjavík sem var með meiri hluta. Ég er í sjálfu sér ekkert ábyrgur fyrir því hvað þar hefur verið gert eða samið um frekar en hægt er að draga einhverja aðra til slíkrar ábyrgðar sem eru ekkert þar með.

Bera Vinstri grænir ábyrgð? Svaraðu spurningunni.

Á ég að bera ábyrgð á R-listanum? Mér dettur það ekki í hug.

Vinstri grænir.

Vinstri grænir áttu þá aðild að R-listanum samkvæmt því samkomulagi sem þar var lagt upp  Ég greiddi ekki atkvæði með stækkun á álverinu á Grundartanga, taldi vera nóg komið. Ég studdi ekki það sem framsóknarmaðurinn ætlaði að keyra hvað harðast hér í gegn, Norðlingaölduveitu,  Af því að hv. þm. Hjálmar Árnason veltir því fyrir sér, vill Hjálmar Árnason taka ábyrgð á 

Forseti beinir því til þingmanna að stunda ekki samræður hér við þann sem er í ræðustóli og hefur orðið.

Það er alveg hárrétt, frú forseti, og framsóknarmönnum líður illa af stóriðjustefnu sinni en hún fylgir þeim. Þetta allt samt hefur áhrif á það að maður getur ekki bæði fjármagnað vegi, stórátak í vegamálum, og líka staðið fyrir einhverri stóriðjustefnu og stórframkvæmdum upp á fleiri hundruð milljarða kr. í stóriðjumálum. Þetta er bara sú staðreynd. Ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum segja stopp við frekari stóriðju og nú gerum við stórátak í vegamálum. Það er það mikilvægasta sem á að ráðast í.

Virðulegi forseti. Sú áætlun sem hæstv. ráðherra mælir hér fyrir sýnir áform ráðherrans og ríkisstjórnarinnar um framkvæmdir á næstu fjórum árum. Víst er að ekki er margt í þessari áætlun þess eðlis að um það sé mikill ágreiningur, fremur að menn velti fyrir sér í hvaða röð eigi að vinna verkin og á hvaða tíma fremur en hvort yfir höfuð eigi að ráðast í framkvæmdirnar. Hins vegar hljóta menn að draga það fram að sporin hræða menn frá því að trúa að áformin verði að veruleika eins og þau eru sett hér fram. Við höfum reynsluna á líðandi kjörtímabili sem er á þá lund að áætlunin sem gengið var með til kosninga sem samþykkt Alþingis um framkvæmdir, þá næstu fjögur árin, reyndist ekki mjög marktækt plagg. Bæði var að verkefnum var frestað frá einu ári til annars eða þarnæsta og eins hitt að fjármagn var flutt á milli landshluta og notað á öðrum stöðum en upphaflega var gert ráð fyrir og sýnt fyrir síðustu alþingiskosningar. Nægir að minna á fjármagn sem átti að nota til vegaframkvæmda í Barðastrandarsýslu en var flutt þaðan og notað annars staðar, út af fyrir sig í þarfar framkvæmdir en bætti ekki úr þar sem ástandið var slæmt, og er enn. Það sem er athyglisvert að mínu viti er í fyrsta lagi það hversu litlu fé menn verja í raun til framkvæmda í samgöngumálum og af því að vegamálin eru það sem fé er fyrst og fremst varið til í þessari áætlun vil ég draga það fram að samkvæmt tillögunni er ekki gert ráð fyrir því að ráðast í framkvæmdir á þessu ári fyrir meira en u.þ.b. 10 milljarða kr. Hins vegar á á næstu þremur árum þar á eftir að verja frá 14 og upp í 20 milljörðum kr. auk framkvæmda sem á að fjármagna með sérstakri fjáröflun. Það fé sem lagt er fram til framkvæmda er því í raun og veru ákaflega lítill hluti af þjóðarframleiðslunni, framkvæmdir þessa árs upp á 10 milljarða kr. eru ekki nema um 1%, og innan við 1% af vergri landsframleiðslu. Jafnvel þó að menn leggi saman allar framkvæmdir í vegamálum á kjörtímabilinu, eða því næsta, á næstu fjórum árum, er það ekki meira en 60–70 milljarðar kr. ef ég tek með sérstöku fjáröflunina. Það er ekki nema brot af framkvæmdum og fjárfestingu í þjóðfélaginu á einu ári. Þetta er ákaflega lítill hluti af umsvifum þjóðfélagsins og ákaflega lítill hluti af útgjöldum ríkissjóðs sem menn verja til þessa málaflokks. Það er aðalástæðan fyrir því hversu uppsöfnuð þörf er fyrir framkvæmdir í vegamálum og reyndar öðrum samgöngumálum að allt of litlu fé hefur verið varið til þess að halda í við þróunina. Við höfum dregist aftur úr með samgöngukerfi okkar. Þó að það hafi í sjálfu sér tekið framförum eins og gengur þegar menn bæta við það sem áður var komið duga þær ekki til að halda í við framfarirnar á öðrum sviðum þannig að þarfirnar vaxa upp og listinn yfir það sem út af stendur lengist. Ég tel, virðulegi forseti, að menn eigi að setja meira fé til samgöngumála. Fyrst ráðist var í að selja Landssímann og hann var seldur fyrir nærri 67 milljarða kr. er mín skoðun sú að menn eigi að verja því fé öllu á næstu fjórum árum til samgöngumála, ekki bara 15 milljörðum kr. Þar munar liðlega 50 milljörðum kr. sem yrði frekar varið til samgöngumála ef farið yrði eftir þeim sjónarmiðum. Mér finnst eðlilegt að sú eign sem þjóðin átti í Símanum verði áfram eignuð samgöngumálum en breytist þá úr eignum Símans yfir í samgöngumannvirki. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég gera athugasemdir við þau áform sem má lesa út úr þessari skýrslu að það eigi að gera upp á milli vegfarenda eftir því í hvaða átt þeir fara út frá höfuðborgarsvæðinu. Það gengur ekki, virðulegi forseti, til lengdar að ætla sér að taka gjald af vegfarendum um stofnvegi landsins frá Reykjavík vestur og norður um en ekki til Suðurnesja eða Suðurlands. Mín skoðun er sú að það eigi að leggja af gjaldið um Hvalfjarðargöngin og ríkið eigi að yfirtaka skuldir Spalar og ég er ekki sammála því að ráðist verði í að fjármagna úrbætur á Vesturlandsvegi með sérstakri fjáröflun ef það felur í sér að sú sérstaka fjáröflun eigi að leggjast á vegfarendur. Virðulegi forseti. Ég tel að það eigi að leggja mikla áherslu á að bæta samgöngukerfið þannig að það þjóni landsmönnum en sérstaklega eiga menn að huga að því að bæta það þar sem atvinnu- og íbúaþróun er óhagstæð vegna þess hversu slæmt samgöngukerfið er. Í þessari áætlun eru jákvæðir hlutir í þeim efnum, bæði á leiðinni til Vestmannaeyja sem ég tel út af fyrir sig skynsamlega lausn, að byggja höfn í Bakkafjöru og tengja eyjarnar landinu með betri hætti en verið hefur. Í öðru lagi er til verulegra bóta að mínu viti að bæta úr samgöngumálum á norðausturhorni landsins, í Þingeyjarsýslunum og þar, og mér sýnist að í þessari áætlun náist góðir áfangar í þeim efnum. Í þriðja lagi, þar sem ástandið er kannski einna verst á landinu, á Vestfjörðum, eru miklir peningar til úrbóta á því landsvæði en þar stendur líka mikið út af, virðulegur forseti, og ég held að Alþingi verði að gera betur í þeim efnum en gert er ráð fyrir í þessari áætlun. Það er ekki eðlilegt og á engan hátt hægt að sætta sig við það að fólki hefur fækkað í þeim landshluta um 20% á liðlega einum áratug. Það er enn fremur fyrirsjáanlegt að fólki muni halda áfram að fækka þar jafnt og þétt ef ekki verða stórfelldar breytingar til hins betra í atvinnu- og samgöngumálum. Það vantar mikið á í þessari áætlun að menn nái þeim stóru áföngum sem þarf til að snúa þessari þróun við. Það þarf að bæta við fjármagni til að ráðast í jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar samhliða þeim jarðgöngum sem áformuð eru á næstu fjórum árum og það þarf meira fjármagn til að ljúka uppbyggingu vegar um Strandasýslu og Barðastrandarsýslu, virðulegi forseti. Þetta er það helsta sem ég finn að þessari áætlun, hversu langt í land menn eiga til að ná ásættanlegri niðurstöðu á þessum verstu svæðum landsins þrátt fyrir ýmislegt ágætt í áætluninni.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja það sem fram kom í ræðu minni hér fyrir helgi að ég tel að með þessari samgönguáætlun og eins með langtímaáætlun sé of lítil áhersla lögð á að ljúka við hringveginn, sem er yfirlýst markmið okkar sjálfstæðismanna að gert skuli og hefur verið samþykkt á landsfundum í 12, 14 ár að við eigum að setja okkur markmið í þeim efnum. Auðvitað ber þessi samgönguáætlun keim af því og ég hlýt að gagnrýna það. Ég hlýt einnig að vekja athygli á því að verið er að stytta leiðir víðs vegar um landið og þá kemur tvennt fyrst upp í hugann úr því að ég talaði um hringveginn og horfði til þess hluta landsins, að óhjákvæmilegt er að svo fljótt sem auðið er verði lagður vegur úr Langadal og Svínvetningabraut. Þetta er leið sem hæstv. samgönguráðherra hefur lagt áherslu á í þinginu hvað eftir annað og ég álít að það sé kominn tími til að standa við það, líka vegna þess að vegurinn frá Blönduósi upp Langadal er gamall og slitinn orðinn og nauðsynlegt að byggja hann upp, nema ráðist verði í þessa vegstyttingu á Svínvetningabrautina. Þetta hvort tveggja fer saman. Hins vegar er það Öxi. Öxi er að vísu ekki á hringveginum en Öxi styttir leiðina um 60 km þegar farið er til Egilsstaða og vegna þess að áhersla hefur verið lögð á það af hæstv. samgönguráðherra og ýmsum öðrum hversu gott það sé að færa byggðir saman vil ég minna á að verið er að tala um það nú að Djúpivogur og Fljótsdalshérað verði að einu sveitarfélagi, sem auðvitað kallar á veginn um Öxi. Þetta hvort tveggja, styttingin í Langadal eru 16–17 km og 60 km í Öxi, eru nauðsynlegar styttingar á þessari leið hringinn í kringum landið. Ég vil einnig vekja athygli á því og beina því til formanns samgöngunefndar þar sem gert er ráð fyrir brúarbyggingum í Skriðdal á árinu 2010 sýnist mér sem vanta muni upp á að fé nægi til að leggja vegina að brúnum en lítið gagn er að brúm án vega. Ég vil enn fremur leggja áherslu á, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að verulegt fé er ætlað til styrkinga og endurbóta og ég álít að nefndin þurfi að árétta og taka skýrt fram að tími sé kominn til þess að styrkja veginn milli Akureyrar og Reykjavíkur og breikka hann þannig að hann hafi fullan burð og nái sem víðast 8,5 m að minnsta kosti. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega tala um veginn um Kræklingahlíðina næst Akureyri. Þar er mikil umferð og slysatölur sýna að tími er til þess kominn og það fyrir löngu að sú leið sé gerð öruggari, en ég sé ekki að gert sé ráð fyrir því í samgönguáætlun að að því sé hugað en á hinn bóginn mikið talað um öryggismál í umferðinni. Mér varð það á þegar ég var að ræða um langtímaáætlun að segja að ekki væri gert ráð fyrir frekari framkvæmdum innan þjóðgarða í langtímaáætlun. Þetta er ekki rétt hjá mér, það var þarna skotið á milli dálka „þjóðgarðsvegir“ sem ég ekki tók eftir, 800 milljónir á öðru tímabili og 600 milljónir á hinu þriðja. Undir þessum titli, þjóðgarðsvegir, hafa verið þrír vegir, það eru Uxahryggir, það er vegurinn fyrir Snæfellsjökul og það er Jökulsárvegur eða Dettifossvegur réttara sagt. Á öðru tímabili eru 800 milljónir kr. ætlaðar í þjóðgarðsvegi. Það rétt dugir til að ljúka veginum frá hringvegi niður í Kelduhverfi, rétt dugir, kannski 10 milljónum of mikið, sem er innan allra skekkjumarka. Þar sem við erum að tala um Vatnajökulsþjóðgarð tel ég óhjákvæmilegt að þær fjárhæðir verði markaðar Dettifossvegi. Raunar hefði ég kosið og óskað eftir að í skammtímaáætlun yrði bætt við nægilegu fé til að hægt yrði á næstu fjórum árum að koma veginum upp í Hljóðakletta sem væri staðfesting á því að þingheimur vildi virkilega Vatnajökulsþjóðgarð og staðfesting á því sem menn hafa við mig sagt sem með mér hafa farið þessa leið að hún sé til skammar. Ég vil fagna því sérstaklega að bundið slitlag verður lagt á veginn til Kópaskers nú á þessu sumri. Ég hafði reynt að ýta á það fyrr að farið yrði í þá vegagerð vegna þeirra tafa sem orðið hafa á veginum um Hófaskarð, en það var því miður eins og að kalla í klettinn, ekkert svar, en nú loksins er svo komið að fallist hefur verið á að vegurinn sé boðinn út og það verði gert nú á næstu dögum og er það í samræmi við heilbrigða skynsemi og rétta framkvæmd að menn reyni að skjóta til fjárhæðum og nýta það fjármagn sem til veganna er lagt. Að síðustu hlýt ég, formaður samgöngunefndar, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að beina því til nefndarinnar hvort ekki sé unnt að flýta því að vegurinn um Hólmaháls verði boðinn út, hann er tilbúinn í útboð. Þetta er orkuvegur. Hann kostar um 500 millj. kr., 94 milljónir eiga að renna til hans á næsta ári, 406 milljónir eftir tvö ár. Það er víða svo um mitt kjördæmi að fjárveitingar berast ekki fyrr en kannski einu eða tveim árum eftir að framkvæmd lýkur. Skil ég raunar ekki hvernig á því megi standa, t.d. um Skjöldólfsstaðamúlann, hvers vegna síðasta fé sem til hans rennur skuli vera eftir tvö ár þegar verið er að bjóða verkið út nú. 

Virðulegi forseti. Þó að margt hafi komið hér fram á fimmtudaginn þegar við ræddum langtímaáætlunina langar mig samt sem áður að spyrja hv. þingmann, af því að hann lýsti því yfir þá að hann væri ánægður með að lenging Akureyrarflugvallar væri ekki kláruð fyrr en haustið 2009, og spurning mín til hv. þingmanns er einfaldlega þessi, virðulegi forseti: Er hv. þingmaður virkilega enn þá ánægður með að lenging Akureyrarflugvallar skuli ekki komast í gagnið fyrr en haustið 2009?

Hver segir það, að það sé ekki fyrr en 2009?

Frú forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Ég er mjög ánægður yfir því að Akureyrarflugvöllur skuli vera inni á samgönguáætluninni, ánægður yfir því og þakklátur, það var brýnt að lengja flugvöllinn. Auðvitað hefði verið óskaplega gott ef búið væri að lengja flugvöllinn, má eins spyrja hvort hv. þingmaður sé ekki ánægður með að hann skuli ekki hafa verið lengdur fyrir tíu árum. Aðalatriðið í mínum huga er að búið er að ná þessum áfanga, það verður ráðist í lengingu flugvallarins og síðan kemur að því að búa flugvöllinn fullkomnum tækjum, eins og ég veit að við báðir viljum gera.

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki ánægður með að framkvæmdum skuli ekki ljúka fyrr en svona seint vegna þess sem ég hef áður sagt. Þetta er samkeppnishindrandi fyrir þá fraktflutninga sem eiga að fara frá þeim velli. Fyrirtæki sem hefur stofnað fraktflutningafélag og ætlar að flytja m.a. ferskan fisk frá Akureyrarflugvelli þarf að gera það þannig að fulllesta vélina af fiski og fljúga suður til Keflavíkur, millilenda þar og taka eldsneyti til að geta flogið til Evrópu. Ég er ekki ánægður með það, virðulegi forseti, að þetta sé ekki fyrr en haustið 2009, eins og hv. þm. Halldór Blöndal er. Ég hef aðra spurningu varðandi þetta svæði vegna þess að það er okkur mjög kært, mér og hv. þm. Halldóri Blöndal: Er hv. þingmaður ánægður með það að ekki skuli vera minnst á stækkun flugstöðvarinnar á Akureyrarflugvelli?

Frú forseti. Ég hef ekki séð verkáætlun um hvenær eigi að bjóða út Akureyrarflugvöll, það getur vel verið 

Frú forseti. Eðlilegt er að umræður um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010 blandist eitthvað samgönguáætlun fyrir 2007–2018 líkt og gerðist fyrir helgi þegar hin lengri var rædd. Ég verð að biðja virðulegan forseta að leyfa mér að blanda örlítið saman þeim áætlunum því að þannig var mál með vexti að ég gat því miður ekki tekið þátt í umræðunum sem voru hér síðasta fimmtudag en ég mun þó reyna að halda mér við útgangspunktinn í áætlun næstu fjögurra ára. Ljóst er að með svo stórt og viðamikið plagg eins og hér er til umræðu skiptir máli að það sé trúverðugt. Því er eðlilegt að ýmsir hv. þingmenn hafi komið nokkuð inn á það að rifja upp söguna í þeim efnum. Þannig hefur þetta verið nokkur undanfarin kosningaár að fagrar áætlanir hafa litið dagsins ljós en því miður hefur ekki tekist að framkvæma þær eins og áætlanir hafa gert ráð fyrir. Það er mjög miður, sérstaklega í þessum málaflokki sem er svo mikilvægur og svo stór, í raun og veru sá málaflokkur sem við eigum að leggja hvað mesta áherslu á vegna þess að í öllum samanburði við aðrar þjóðir erum við hvað mest á eftir öðrum í samgöngumálum. Þess vegna er eðlilegt að hæstv. samgönguráðherra leggi á það mjög mikla áherslu, og ég þykist greina það í málflutningi hæstv. ráðherra að hann hefur sjálfur af því nokkrar áhyggjur að það muni ekki takast að standa algjörlega við þá áætlun sem hér er lögð fram af töluverðum metnaði. Hæstv. ráðherra hefur lent í því á undanförnum árum að þurfa að draga saman seglin vegna þess að ríkisstjórnin hefur tekið um það ákvarðanir. Ég trúi því vel að ekki sé öfundsvert fyrir hæstv. ráðherra að sitja undir slíkum ákvörðunum og þess vegna er trúverðugleiki samgönguáætlunar brenndur af sögunni, þ.e. að ekki hafi alltaf tekist að standa við áætlanirnar, því miður. Það er eðlilegt að fara örlítið yfir vinnubrögðin við gerð slíkrar áætlunar. Mikilvægt er þegar við erum að fjalla um svo stóran og mikinn málaflokk að reynt sé að ná sem víðtækastri samstöðu um slíka áætlun. Ég tók eftir því í umræðunum síðasta fimmtudag að hæstv. ráðherra sagði að hann hefði valið það vinnulag sem nú er vegna reynslu sinnar af því vinnulagi sem áður var. Ég tek hæstv. ráðherra fyllilega trúanlegan, því að ég hef ekki reynslu af því vinnulagi sem áður var, sem hæstv. ráðherra taldi hafa ýmsa galla, og ég efast ekki um að svo hafi verið, varla hefur það verið fullkomið. En ég tel að ekki sé endilega búið að finna hina réttustu leið til að vinna slíka áætlun. Ég hefði haldið t.d. að eðlilegra hefði verið þegar áætlunin kom úr - eigum að segja sérfræðinganefndinni - og fór til hæstv. ráðherra og síðan í þingflokka ríkisstjórnarinnar, að þá hefði verið eðlilegt á þeim tímapunkti að gerð hefði verið tilraun til að ná víðtækari samstöðu, þ.e. að þá ættu allir þingflokkar aðkomu að málinu. Það væri líka trúverðugra ef allir hefðu komið að málinu og við náð sameiginlegri niðurstöðu. Þá skipti raunverulega ekki svo miklu máli þó að ríkisstjórnarskipti yrðu á milli, því þá væru allir að því leytinu til tengdir áætluninni. Hv. þm. Halldór Blöndal fór í sögulegri upprifjun yfir það hvað oft samgönguáætlun hefði verið marklítið plagg, af ýmsum ástæðum. Ég ætla ekki að fara að eyða tíma mínum í að rifja það upp en hv. þingmaður talaði af mikilli reynslu, bæði sem fyrrverandi ráðherra og maður sem setið hefur mjög lengi á þingi. Það voru vissulega aðvörunarorð sem menn eiga að hlusta á. Ég tel að með því að þróa vinnubrögðin væri hægt að tryggja sem mesta samstöðu um málið. Frú forseti. Ég sagði að hæstv. ráðherra hefði á stundum sagt, bæði í þinginu og ég tala nú ekki um í viðtali, sem er á margan hátt býsna gott, í Morgunblaðinu síðasta fimmtudag, þar sem hæstv. ráðherra fer m.a. yfir þetta mikilvæga plagg og leggur gífurlega mikla áherslu á að nú sé komið tímabil stórátaks í samgöngumálum. Ég vil taka alveg sérstaklega undir þetta með hæstv. ráðherra. Þetta er auðvitað gífurlega mikilvægt og þetta er hlutur sem á að hafa forgang á ýmislegt annað. Hins vegar er sérkennilegt að sjá það haft eftir hæstv. ráðherra að ástæðan fyrir því m.a. að ekki hafi verið hægt að standa við síðustu samgönguáætlun og að draga hafi þurft saman seglin sé, eins og sagt er orðrétt, með leyfi forseta: „… að hægja á ferðinni vegna áhrifa af uppbyggingu stóriðjunnar.“ Ég verð að segja, frú forseti, að það kom mér mjög á óvart að hæstv. ráðherra skyldi fara í þetta skjólið, fara í sama málflutning og við höfum heyrt Vinstri græna fara yfir, að allur vandi okkar í efnahagsmálum sé stóriðjuframkvæmdunum að kenna. Ég vil leyfa mér, frú forseti, að mótmæla þessu. Ég tel að þenslan á allt öðrum sviðum hafi haft miklu meiri áhrif sem kallað hafi á að menn hafi gripið til þessara ráða heldur en stóriðjuframkvæmdirnar. Í rauninni lá það fyrir allan tímann hvaða áhrif stóriðjuframkvæmdirnar mundu hafa og ef eitthvað er hafa áhrifin verið minni á efnahagslífið en menn gerðu ráð fyrir. Þess vegna á ekki að þurfa að að grípa til slíks rökstuðnings. Frú forseti. Þröngt er skorinn stakkurinn í ræðutíma hér og ég verð því að stikla mjög á stóru og ætla að fara aðeins yfir misræmi sem ég hef orðið var við í texta og tillöguflutningi. Þar á ég við jarðgöng. Rétt er að eyða nokkrum orðum í að fagna alveg sérstaklega þeirri stefnubreytingu sem hefur orðið á því að binda sig ekki við að eingöngu séu ein jarðgöng í gangi í einu heldur á nú að tvöfalda það og hafa a.m.k. tvenn í gangi í einu. Það er fagnaðarefni og það meira að segja svo að jafnvel þrenn verða í gangi í einu ef fram heldur sem horfir. Þetta tel ég auðvitað afar mikilvægt og fagna því að svo sé gert. Síðan er rétt að fagna því líka að nú virðist vera á öllum landsvæðum kominn mikill áhugi fyrir jarðgöngum. Við heyrum það á höfuðborgarsvæðinu að rætt er mikið um að Sundabraut fari að hluta til í jarðgöng, talað er um jarðgöng undir Öskjuhlíð. Það er mikið fagnaðarefni að umræðan sé komin á þetta stig og að meginhluti þjóðarinnar sé búinn að átta sig á hversu jarðgöng eru mikilvægar framkvæmdir í samgöngubótum. Misræmið, frú forseti, sem ég ætlaði að vekja athygli á er að í langtímaáætluninni segir: „Rannsóknir, hönnun og annar undirbúningur Norðfjarðarganga fer fram 2007 og 2008 og verða göngin boðin út á árinu 2009.“ Síðan þegar fjármagnsstreymið er skoðað til þeirra framkvæmda kemur í ljós að engir fjármunir eru til framkvæmdarinnar fyrr en 2011. Nauðsynlegt er, frú forseti, að hæstv. ráðherra skýri það hvernig á að brúa bilið frá því að göngin verða boðin út 2009 en ekkert fjármagn komi fyrr en 2011. Og hvers vegna sama orðalag er ekki notað varðandi Norðfjarðargöng og notað er varðandi tengingu Óshlíðarganga og síðan þeirra ganga á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar, þ.e. að þau göng, Arnarfjarðargöngin svokölluðu, eigi að hefjast strax að lokinni vinnu við Óshlíðargöng. Hvers vegna er ekki notað nákvæmlega sama orðalag varðandi það að Norðfjarðargöngin eigi að hefjast strax að loknum framkvæmdum við Héðinsfjarðargöng, sem er hugsunin? Ef ég man rétt úr viðtali við hæstv. ráðherra í Morgunblaðinu, þá eiginlega kemur fram að þannig sé þetta hugsað. Hér þarf því að skýra texta eða a.m.k. að samgöngunefnd fari þá almennilega yfir málið og skýri það betur hvernig brúa eigi bilið þarna á milli eða að hæstv. ráðherra skýri hvort einhverjar setningar hafi dottið út úr textanum. Frú forseti. Tími minn er búinn og ég verð því 

Virðulegur forseti. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með hv. þingmanni að það er ekki eingöngu þenslan eða áhrif frá stóriðjuframkvæmdum sem hafa leitt til þess að vinnumarkaðurinn kallaði eftir að við hægðum á. Það er alveg ljóst að byggingariðnaðurinn fór mjög bratt áfram, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, en stóriðjuframkvæmdirnar fyrir austan og þessi ógnarsprenging í byggingariðnaðinum á höfuðborgarsvæðinu, og raunar langt út fyrir það, hafði mikil áhrif sem leiddi til þess að ríkisstjórnin varð að grípa til þeirra aðgerða sem hún gat. Niðurstaðan varð sú að hægja á framkvæmdum í vegamálum. Ég geri engar athugasemdir við þessar skýringar hv. þingmanns og tek í rauninni undir þær að þessu leyti. Hvað varðar misræmi í texta er ekki um það að ræða. Við erum með tilteknar fjárveitingar í heildina í jarðgangaframkvæmdirnar. Ég geri ráð fyrir því að það verði hægt að fara í gegnum Héðinsfjarðargöngin seint á árinu 2009 og að framkvæmdum verði síðan endanlega lokið væntanlega á árinu 2010 þótt búið verði að opna. Síðan vitum við ekki hvaða tilboð við fáum í jarðgöngin til Bolungarvíkur en við gerum ráð fyrir því að fjárveitingar komi til jarðganga til Neskaupstaðar. Útboðið gerir ráð fyrir því að verktakar fái greiðslur nokkru eftir að framkvæmdir eru hafnar og það er ekkert sem bannar það. Það ætti að vera rými til 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýringarnar. Misræmið sem ég fjallaði um var annars vegar gagnvart lokum Héðinsfjarðarganganna og hins vegar gagnvart lokum Óshlíðarganganna, þ.e. að Arnarfjarðargöngin ættu að hefjast strax en sá texti varðar ekki Norðfjarðargöngin. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi skýrt þetta nægilega til að við áttum okkur á því að hér eru menn að velta því fyrir sér að í útboði gæti hugsanlega samist um lán frá verktökum eða gjaldfrest. Það er vissulega ekki útilokað og hugsanlega gætu líka lántökur komið inn þannig að það er fagnaðarefni að hæstv. ráðherra tekur af allan vafa í þessu og skýrir málið verulega. Það er hins vegar spurning hvort hæstv. ráðherra geti einnig í seinna andsvari sínu tekið undir að það væri eðlilegt að nýta þann tíma sem áætlaður er fyrir rannsókn á Norðfjarðargöngunum til að velta fyrir sér þeim möguleika sem nefndur er á Miðausturlandi, þ.e. að þau göng sem þar er rætt um verði skoðuð í samhengi. Það er alveg augljóst mál að það verður alltaf að líta á Norðfjarðargöng svokölluð sem fyrsta áfanga í göngum á Miðausturlandi ef þau eru ekki gerð samhliða. Það hlýtur að vera eðlilegt að rannsóknirnar séu settar þannig upp að sá möguleiki sé til staðar að þetta verði gert sem heildarframkvæmd. Ég vitna í orð hæstv. ráðherra um að þar sé hugsanlegt að semja við verktaka um málið, líkt og hæstv. ráðherra talaði um, að þrátt fyrir að göngin yrðu boðin út árið 2009 en ekki áætlaðir peningar fyrr en 2011 væri hægt að brúa það bil með samningum við verktaka.

Virðulegur forseti. Ég bara undirstrika það sem nauðsynlegt er að sé alveg skýrt, áætlanir okkar gera ráð fyrir því að framkvæmdir við Óshlíðargöngin byrji eins fljótt og nokkur kostur er. Hönnun verður sett á fulla ferð og vonandi dregst það ekki. Þau verða unnin samhliða Héðinsfjarðargöngunum og síðan er gert ráð fyrir því að útboðið, svo að það sé bara undirstrikað, á Neskaupstaðargöngunum, verði á árinu 2009 og að Arnarfjarðar-/Dýrafjarðargöngin fari af stað og verði þá boðin út þannig að hægt verði að setja þau í framkvæmd strax og Bolungarvíkurgöngin eru tilbúin. Þannig er þetta hugsað. Hvað varðar aðrar jarðgangaframkvæmdir á Miðausturlandi þarf í samstarfi við sveitarfélögin að velta fyrir sér þessu heildarskipulagi samgöngukerfisins þar sem mætti leysa sumt með því að grafa göng eins og hefur verið talað um. Auðvitað þarf að miða við að ekki verði búið að byggja yfir alla hugsanlega jarðgangamunna á Austurlandi þannig að það verði að hætta við jarðgöng þess vegna. Mér finnst t.d. að kirkjan á Eskifirði hefði betur verið einhvers staðar annars staðar, hún er nákvæmlega þar sem jarðgangamunnur ætti helst að vera. Það er á margt að líta í þessu og sveitarfélögin og Vegagerðin þurfa að skoða heildarskipulagið og marka til langs tíma þær ákvarðanir sem tengjast stórum ákvörðunum eins og þeim hvar jarðgöng eigi að koma, hvar þau eigi að tengja saman byggðirnar. En nú eru menn farnir að tala um svo stórfelldar framkvæmdir og bjartsýnin svo mikil í kjölfar stjórnarstefnunnar að það ber að fagna því að stjórnarandstaðan 

Frú forseti. Það er rétt að eftir þessa löngu stjórnarsetu bíða verkefnin um allt land. Þau eru óþrjótandi. Þess vegna erum við að tala um að tími sé kominn til að gera stórátak í samgöngumálum. Hefðu samgöngumálin verið í þessum forgangi væri kannski ekki sama þörfin. Það er eðlilegt að við fögnum því að umræðan um samgöngumál, ég tala nú ekki um jarðgangamál, er komin á það stig að það er hægt að ræða þau út frá allt öðrum forsendum en áður var. Ég endurtek að ég fagna því alveg sérstaklega. Ég verð hins vegar að segja að ég átta mig ekki alveg á því hvernig á því stendur að það þarf tvö heil ár, þ.e. bæði 2007 og 2008, til að rannsaka Norðfjarðargöngin ein og sér. Ég hefði ekki talið að svo langan tíma þyrfti til þess. Ég vek athygli samgöngunefndar á því að það mál verði skoðað alveg sérstaklega, þ.e. hvort ekki sé hægt að flýta þessu útboði og ég vitna enn í ummæli hæstv. ráðherra um að hægt sé að bjóða út hluti án þess að fjármagn sé tryggt á þeim sama degi. Hugsanlega má brúa það bil á annan hátt. Það er líka hárrétt hjá hæstv. ráðherra, og þess vegna vakti ég einmitt athygli á því, að hugmyndir um tengingu byggða á Miðausturlandi kalla á að þeim rannsóknum verði flýtt sem verða má þannig að hægt sé að komast að sem skynsamlegastri niðurstöðu og einnig, eins og hæstv. ráðherra benti á, að ekki sé byggt fyrir þau svæði þar sem menn telja eðlilegt að jarðgöngin komi. Það liggur á þessum skipulagsmálum. Þess vegna er brýnt að rannsóknunum verði hraðað eins og kostur er og að við komum því þar af leiðandi inn að það sé framtíðarhugmynd, sem er vonandi enn styttri en margur heldur, að við gjörbreytum samfélaginu á Miðausturlandi með þeim göngum sem nauðsynleg eru til þess að öll byggðarlögin þar fái að njóta 

Frú forseti. Ég ræddi þessi mál í allítarlegu máli þegar langtímaáætlunin var á dagskrá fyrir helgina og ég vísa til þeirra fyrirvara og þeirrar gagnrýni sem ég setti fram þá á ýmislegt varðandi m.a. vinnubrögð og skort á samráði og öðru slíku og eyði ekki tíma í að fjölyrða meira um það. Í fyrsta lagi vil ég um flugmálin segja, að þó að það sé góðra gjalda vert að þar glittir í löngu tímabærar framkvæmdir við Akureyrarflugvöll - þ.e. að lengja brautina og gera þann flugvöll þannig úr garði að það sé með viðunandi öryggi hægt að reka þaðan áætlunarflug, farþegaflug og fraktflug, sem ég held að sé nú alveg sýnt að full þörf er fyrir og markaðslegar forsendur eru til staðar fyrir ef aðstæðurnar eru bættar - þá er gallinn auðvitað sá að þar er um að ræða hina svokölluðu sérstöku fjáröflun sem ekki er í hendi og í rauninni bara gefinn upp boltinn með að það geti verið allt hvað verkast vill, einkafjármögnun, lántaka eða eitthvað annað. Það yrði auðvitað dálítið kúnstug niðurstaða ef síðustu 700 metrarnir á flugbraut væru í einkaframkvæmd en afgangurinn, þeir tvö þúsund eða tæpir sem fyrir eru, væru opinbert mannvirki. Yrði þá tekinn flugtollur á endanum sem bættist við? Ég held að það hefði bara einfaldlega átt að taka um það ákvörðun að í þá framkvæmd yrði ráðist og setja þá inn fjárveitingar með hefðbundnum hætti til hennar. Það væri ákaflega praktískt að vinna saman lengingu Akureyrarflugvallar og gerð Vaðlaheiðarganga því að ljóst er að það mætti koma fyrir verulegum hluta af kjarnanum úr göngunum Eyjafjarðarmegin með þeim hætti sem yrði ákaflega praktískur bæði frá framkvæmdinni séð og umhverfislegu tilliti. Varðandi Egilsstaðaflugvöll er náttúrlega enn lengra inni í framtíðinni að framkvæmdir komist þar af stað og um þær búið með svipuðum hætti, því miður ekki fyrr en á öðru og þriðja tímabili langtímaáætlunar. Um vegáætlun gildir aftur það sama að þar eru stór verkefni sett í hina svokölluðu sérstöku fjármögnun og þar eru á ferð stór loforð sem ekki er þar með ljóst hvernig reiðir af. Ég hef líka sagt að mér finnst því miður verulega á skorta að einfaldlega miði nógu hratt í hinni almennu vegagerð. Það eru t.d. mikil vonbrigði að sjá að hringvegurinn mun ekki klárast samkvæmt þessu, ekki bara á þessum fyrstu fjórum árum heldur í raun á öllu tímabili þessarar langtímaáætlunar, ef ég hef séð rétt, þ.e. ekki verður kominn á samtengdur vegur yfir Öxi eða Breiðdalsheiði, ekki í Lóninu og malarkaflar verða áfram á meginleiðum eins og norðausturleiðinni, t.d. á Langanesströnd, a.m.k. lengi vel framan af áætlunartímabilinu. Það eru ósköp einfaldlega gríðarleg verkefni eftir í almennri vegagerð. Má ég þá minna á að drjúgir kaflar á hringveginum þarfnast nú endurbyggingar, þ.e. þeir eru einfaldlega ekki byggðir miðað við þann staðal og þann burð sem þarf til að þola þungaflutninga nútímans. Jafnvel þó svo að ný ríkisstjórn byði nú út með myndarskap strandsiglingakerfi og það tækist að koma einhverju af þungaflutningum af vegunum og á sjóinn, þar sem þeir eiga auðvitað betur heima, þá verða áfram miklir flutningar á landi, það er augljóst mál, og vaxandi umferðarþungi kallar á úrbætur. Það er einn vegaflokkur sömuleiðis sem ég tel að menn verði að setja stóraukinn kraft í byggja og það eru tengivegir. Til dæmis er það þannig á Norðurlandi meira og minna öllu, og vissulega eru fleiri svæði sem búa við slíkt, en ég held þó að Norðurlandið hafi þarna nokkra sérstöðu vegna hinna gríðarlega löngu dala sem iðulega eru þannig að vegir eru með báðum hlíðum, a.m.k. einn vegur fram slíka dali frá þjóðveginum eða þá út á nes eins og á við um Norðurland vestra, t.d. Vatnsnes og Skaga. Þarna eru gríðarlega miklir og langir malarvegir, 30–40 og upp í 60–70 ára gamlir sem hafa í besta falli fengið svona sæmilegt viðhald en með fáum undantekningum eru þetta vegir á þeim aldri að þeir þola náttúrlega ekki á nokkurn hátt nútíma flutninga og umferð. Það er gríðarmikið verkefni af þessu tagi sem bíður og sáralítið miðar með á Norðurlandi vestra, á Norðurlandi eystra og auðvitað víðar um land. Ég hygg nú að Norðurlandið, eins og ég segi, og kannski að einhverju leyti Austurland hafi þarna umtalsverða sérstöðu. Ekki verður undan því vikist að ráðstafa umtalsverðum fjármunum og að mínu mati meiri fjármunum en þarna eru settir í hin almennu vegagerðarverkefni á landsbyggðinni ef menn ætla ekki að sætta sig við að þó nokkuð mikið verði eftir af þeim verkefnum þegar áætlunartímabili langtímaáætlunarinnar lýkur, hvað þá þeim fjórum árum sem hér eru undir. Ég vil síðan nefna aðeins einstök mál önnur eins og Ólafsfjarðarmúla, jarðgöng þar. Það er að mínu mati óumflýjanlegt að taka lagfæringar á þeim inn í áætlun. Gera þarf könnun á því hvernig á að standa þar að verki. Kannski má tvískipta henni þannig að gera brýnustu úrbætur strax. Þar er stórvarasöm blindbeygja í norðurendanum sem þarf að taka af og auðvitað styttist í að þau þurfi að tvöfalda. Þau eru barn síns tíma, búin að þjóna hlutverki sínu vel í 16 ár eftir nokkra daga. Þess vegna er alveg ljóst að miðað við þann undirbúning og þann tíma sem þarf í að leggja grunn að því sem þarna verður gert verða þau kannski orðin 20–25 ára gömul áður en ráðist verður í eiginlegar framkvæmdir. Með tilkomu Héðinsfjarðarganga mun umferð þarna auðvitað stóraukast og það verður enn tilfinnanlegra að hafa Ólafsfjarðarmúlagöngin eins og þau eru úr garði gerð. Norðfjarðargöng eru auðvitað gríðarlega brýn. Enginn vafi er á því í mínum huga að byggðapólitískt séð eru þau brýnust allra ganga eystra, en þó verð ég náttúrlega að segja að mér finnst sárt að sjá ekki jarðgöng undir Hellisheiði eystri einnig á áætluninni. Ég tel það í raun miklar brigður frá því sem alltaf hefur verið gert ráð fyrir, að þau yrði göng númer - ja, lengst af var nú tekist á um það hvort þau ættu að vera göng númer eitt eða tvö á Austurlandi. Þau hafa þurft að sæta því að þoka undan öðrum og ég hefði talið að menn ættu að hafa þau þarna inni áfram, enda augljóst mál að þeirri miklu fjárfestingu sem fólgin er í uppbyggingu norðausturleiðarinnar með ströndinni allt úr Ljósavatnsskarði og um Vopnafjörð, lýkur auðvitað ekki. Hún er ekki fullkláruð fyrr en komin eru jarðgöng undir Hellisheiði eystri. Þá er líka komin þar leið með byggð og með sjó og sem þræðir byggðakeðjuna sem er á margan hátt miklu betri flutningaleið og öruggari vetrarleið en að fara yfir öræfin, þó að það hafi að vísu gengið betur en bjartsýnustu vonir stóðu til vegna þess hversu vetur hafa verið mildir að undanförnu. Eitt er víst og það er það, virðulegur forseti, að ærin eru verkefnin og þau verða ekki unnin nema til þess komi fjármunir. Þeir eru vissulega miklir sem frá umferðinni renna í opinbera sjóði og ég held að það sem þurfi að tryggja sé að umferðin fái til sín það sem þarf í þessar nauðsynlegu úrbætur og vegaframkvæmdir og samgönguframkvæmdir haldi fyllilega þeim hlut af þjóðartekjum sem 

Herra forseti. Það kvað við nokkuð annan tón hjá hv. þingmanni nú í ræðu um skammtímaáætlun en langtímaáætlun. Hins vegar kemur fram hjá hv. þingmanni að honum finnst að ekki gangi nóg með að loka hringveginum, og það má til sanns vegar færa, að meiri fjármuni vanti til áætlunarinnar. Mig langar að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hvernig honum lítist á að fá nýja fjármuni annars staðar frá sem yrðu lagðir til samgöngumála og þá til nýrra framkvæmda sem ekki eru á áætluninni núna, eins og hún lítur út hér fyrir þinginu, þ.e. að fyrirtækinu Norðurvegi ehf. yrði heimilað að leggja veg um Kjöl sem mundi skapa þá möguleika að stytting yrði á leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar, gríðarlega mikil stytting milli byggðarlaganna á Suður- og Norðurlandi þar sem augljóslega gætu skapast ný tækifæri og möguleikar varðandi ferðaþjónustu. Slíkur vegur yrði auðvitað fjármagnaður á markaðnum og síðan yrði hann greiddur til baka líkt og Spölur gerði með Hvalfjarðargöngin. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig honum lítist á slíka framkvæmd og hvort við ættum ekki að taka hana inn í þá samgönguáætlun sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Það kvað nú ekki meira við annan tón í ræðu minni nú frá því sem var fyrir helgi en svo að ég vísaði einmitt til þess í upphafi að ég hefði komið þar með ýmiss konar gagnrýni á framfæri og þyrfti ekki tímans vegna að endurtaka það. Ég held að fróðlegt væri fyrir hv. þingmann - ég að sjálfsögðu skorast ekki undan að svara - að spyrja sinn eigin flokksbróður og hæstv. samgönguráðherra að þessu. Ég sé nú ekki annað en að þessi vegáætlun sé gerð þannig úr garði að hún horfi til styttingar á núverandi þjóðvegi 1 þar sem þeir möguleikar eru til staðar og væntanlega er það þá ekki í þeim anda sem hv. þm. Kjartan Ólafsson vill að menn fari með veg um Kjöl og þvert fyrir friðlandið í Guðlaugstungum og niður í Skagafjörð. Ég hef áður opinberlega látið efasemdir mínar í ljós um þá framkvæmd. Ég tel að það orki mjög tvímælis að fara af stað með þeim hætti, hvað varðar það fyrirkomulag sem þar er ætlunin að hafa, að loka Kjalvegi hinum forna og fara að selja einkaaðila í hendur leyfi til að taka þar veggjald. Ég er hræddur um að það verði ekki mjög vinsælt, fyrir utan að um slíka vegagerð uppi á miðhálendinu hef ég grundvallarefasemdir. Vandinn er sá, hv. þingmaður, eins og ég hélt að við hefðum rætt en greinilega ekki með tæmandi hætti síðast þegar við áttum orðaskipti um samgöngumál, að það verða engar barbabrellur framkvæmdar með því að láta einkaaðila fá einkaleyfi til að rukka vegtoll eða fá áskrift að greiðslum úr ríkissjóði í formi skuggagjalda. Það eru bara sömu tveir aðilarnir sem borga fyrr eða síðar með einum eða öðrum hætti, það er umferðin sjálf eða skattgreiðendur. Við eigum því ekki að reyna að vera uppi með neinar sjónhverfingar í þessum efnum heldur leita hagkvæmustu leiða. Við vissar aðstæður eins og þær sem voru til staðar á sínum tíma varðandi Hvalfjarðargöng, eins og segja má að séu til staðar varðandi Vaðlaheiðargöng, þar sem býðst stytting en menn eiga hjáleiðina færa, 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vakti athygli á því sem er alveg rétt, að vinna þarf vel að því að byggja upp tengivegina og við gerum ráð fyrir því í samgönguáætluninni að auka framlög til uppbyggingar tengiveganna, en verkefnin eru geysilega mikil. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á bls. 115 í þingsályktunartillögunni. Þar er tafla yfir lengd þjóðveganna á landinu samtals. Þar kemur fram að t.d. Suðurkjördæmi er með 3.555 km á meðan Suðvesturkjördæmi er með 274 km og Reykjavíkurkjördæmi með 115 km meðan Norðvesturkjördæmi er með í heildina 5.091 km og Norðausturkjördæmi með 4.003 km í vegum. Tengivegirnir - af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi þá sérstaklega - í Suðurkjördæmi eru 1.105 km, í Norðausturkjördæmi 1.037 og í Norðvesturkjördæmi 1.753 km. Það eru því mjög margir kílómetrar í hverju kjördæmanna en langlengstu tengivegirnir eru í Norðvesturkjördæmi. Þar er vissulega verk að vinna og við þurfum að vinna vel að því að tryggja fjármuni til þess að þarna verði hægt að gera verulegt átak í uppbyggingu tengiveganna og það er hin nýja stefnumörkun sem fram kemur í áætluninni, að við viljum láta verulega meiri fjármuni þar inn.

Virðulegur forseti. Það er nú ekki tilefni til mikilla svara svo sem af minni hálfu nema að þakka hæstv. ráðherra fyrir að vekja athygli mína á þessari töflu og okkar annarra hér. Ég hafði ekki séð hana en hún fellur ákaflega vel að þeirri tilfinningu sem ég hef haft og ég vitnaði einmitt til norðurkjördæmanna, að þar væru tengivegir og reyndar landsvegir geysilega miklir og út úr því kemur auðvitað þetta langa vegakerfi upp á rúma 5.000 km í Norðvesturkjördæmi og rúma 4.000 km í Norðausturkjördæmi og það passar prýðilega við það að þarna eru enn gríðarlega mikil óunnin verkefni í almennri vegagerð. Ég leyfi mér að fullyrða líka, bara miðað við staðþekkingu á Suðurlandi, að á Suðurlandsundirlendinu eru menn miklu lengra á veg komnir með að byggja þessa vegi upp og leggja þá bundnu slitlagi. Það er ólíku saman að jafna í uppsýslum, bæði Árnes- og Rangárvallasýslu borið saman við það sem er almennt reglan t.d. á Norðurlandi vestra og Norðurlandi eystra, þar sem vegir eru almennt malarvegir, því miður, enn þá. Það eru rétt allra umferðarþyngstu vegirnir inn frá Akureyri og aðeins í Svarfaðardal sem komnir eru með slitlagi, annars má heita reglan að þeir vegir séu malarvegir á þeim aldri sem ég tilgreindi. Þarna eru því gríðarleg verkefni sem skiptir sköpum að takist að ráðast í. Það er ekki bara fyrir sveitabæi og byggð á þessum stöðum heldur er vaxandi ferðamannastraumur og vaxandi orlofshúsabyggð o.fl. sem kallar á þetta yfir sumartímann og verður tilfinnanlegra með hverju árinu sem líður að hafa þá vegi í góðu ástandi. Það verður líka að horfast í augu við þá staðreynd að fólk er almennt orðið miklu óvanara því en áður var að aka á malarvegum og umferðaröryggi kallar á að á þessu sé tekið alveg sérstaklega þess vegna. Það er bara þó nokkuð algengt að verða að fólk veigri sér við að fara út af bundnu slitlagi enda bílar ekki endilega til þess gerðir lengur sem fólk notar dagsdaglega. Það er því sama 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir viðbrögðin. Það er alveg ljóst að við eigum þar sameiginlegt áhugasvið sem er að leggja áherslu á uppbyggingu þessara vegarkafla. Það er annað en hægt er að segja um hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem eru allt of fáir hér inni til að hlusta á það sem ég ætla að segja og stangast algerlega á við afstöðu okkar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Í grein sem birtist í Blaðinu um helgina eftir Helga Hjörvar er fjallað um þá ósvinnu ráðherra Sjálfstæðisflokksins að leggja fram samgönguáætlun með þeim áherslum sem þar koma fram. Þar segir, með leyfi forseta: „Sem kunnugt er hefur mikill áhugi verið í tíð þessarar ríkisstjórnar á jarðgangagerð milli fáfarinna staða. Svo fáfarinna raunar að fréttir herma að þau nýjustu séu notuð til kappakstursæfinga, enda ótrúleg framför á snjóþungum svæðum að fá yfirbyggðar kappakstursbrautir með þessum hætti án nokkurs tilkostnaðar.“ Þetta er afstaða þingmanns Samfylkingarinnar, Helga Hjörvars, og í þeirri umræðu sem við eigum núna um tengivegi og uppbyggingu á landsbyggðinni er þetta náttúrlega alveg ótrúlegt innlegg. Þetta er leiðin sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar vilja fara gagnvart landsbyggðinni. Ég fagna þess vegna viðbrögðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar við ræðum um tengivegi.

Nú fór í verra, herra forseti, ég ætla algerlega að halda mig utan við þessi orðaskipti hæstv. ráðherra og þess þingmanns Samfylkingarinnar til hvers hann vitnaði hér en ekki fundust mér …  Auðvitað er veruleikinn sá að hægt er að rökræða og takast endalaust á um forgangsröðun í málaflokki af þessu tagi þar sem verkefnin eru nánast ótæmandi, fjármunirnir takmarkaðir og auk þess ekki heppilegt að hafa uppi mjög miklar sveiflur í framkvæmdastigi af þessu tagi. Það leiðir mig til þess að rifja upp, svo ég skilji ekki við hæstv. ráðherra alveg í svona góðu skapi, að auðvitað er þetta hringl með framkvæmdir í vegamálum búið að vera stórskaðlegt á undanförnum árum. Ég ætla að vona að nú bregði til betri tíðar í þeim efnum, að samgöngumál og framkvæmdir í samgöngumálum verði ekki endalaust notuð eins og jójó og dregið sundur og saman eftir einhverjum pólitískum hagsmunum, sýndarmennskutilburðum til að takast á við þenslu í hagkerfinu og hagstjórn, sem er bara allt tómt rugl. Vegna þess að auðvitað skipta einhver hundruð milljóna, eða 1 eða 2 milljarðar til eða frá í almennum samgönguframkvæmdum sem dreifast á fjölda smærri og meðalstórra verktaka, engum sköpum í því borið saman við milljarðatuga og hundruð milljóna stóriðjufjárfestingarnar og þensluruglið sem vitleysan í húsnæðislánakerfinu og annað slíkt hefur leitt yfir okkur. Þessu verður að linna. Það verður að komast aftur á stöðugleiki og áætlanir verða að halda, menn verða að taka sjálfa sig alvarlega og bera virðingu fyrir því sem þeir setja frá sér og fá samþykkt á Alþingi. Ég vil bara segja að ég ætla að vona að við þurfum aldrei aftur að upplifa annan eins hringlandahátt með framkvæmdastig og áætlanir á þessu sviði og við höfum mátt gera undanfarin ár.

Hæstv. forseti. Við ræðum samgönguáætlun hina styttri, til fjögurra ára. Þar er af nógu að taka eins og í hinni sem áður var rædd. Mig langar í upphafi máls að tala aðeins um bundið slitlag og vegi með bundnu slitlagi. Það er rétt að krafan er að vegir séu almennt lagðir bundnu slitlagi hvar sem er á landinu. Samt er það svo að sum landsvæði eins og norðausturhornið og Vestfirðir búa enn þá við mikinn fjölda kílómetra af vegum sem ekki eru lagðir bundnu slitlagi. Horft er til þess að gera þar verulegt átak í vegaframkvæmdum, sem menn höfðu reyndar gert sér vonir um að unnar yrðu hraðar og ekki frestað eins og gert var á síðasta ári. Það er önnur saga en menn þóttust vera að hafa sérstök áhrif á þenslu hér á landi með því að fresta vegagerð á þeim landsvæðum þar sem engin þensla hefur verið mælanleg, eins og á Vestfjörðum og norðausturhorninu og þar sem byggðaskýrslur sýna að er hvað mest fólksfækkun hér á landi svo dæmi sé tekið. Það er einnig athyglisvert að vegir innan sveita eru einnig langflestir, á þeim landsvæðum sem ég nefndi, með malarlagi enn þá og má segja að það sé kannski aðeins á suðvesturhorni landsins, þ.e. að hluta til í sveitunum á Suðurlandi, sem búið er að binda vegi með bundnu slitlagi þó að það sé vissulega af nógu að taka þar einnig. Það er fjöldamargt annað en stofnvegirnir sem taka þarf á varðandi endurbyggingu og uppbyggingu vega með nútímalegu sniði. Sífellt færri kunna að bregðast við í akstri á malarvegum og við sjáum að þeir sem lengstum hafa ekið á bundnu slitlagi bregður oft mjög þegar þeir þurfa að aka á þjóðvegum og akstursleiðum sem ekki eru með bundnu slitlagi og kunna kannski ekki að bregðast við því. Það á t.d. við um ferðamenn sem hingað koma í sívaxandi mæli á hverju ári og við ætlum vissulega að bjóða ferðamönnum að ferðast um landið og þarna er auðvitað ein af þeim hættum sem mæta þeim þegar þeir aka á vegum sem þeir kunna illa að bregðast við. Það á vissulega líka við um Íslendinga sem sjaldan aka á malarvegum. Þetta eru svona almenn inngangsorð, hæstv. forseti, en nauðsynlegt að vekja athygli á þessu. Mig langar að víkja að einu atriði sem ég hef m.a. bent á á fundum á Norðurlandi vestra og það er þverunin yfir Hrútafjörð. Krafa hefur verið um það frá heimamönnum að þverunin yfir Hrútafjörð og ný brú þar sé eins utarlega eða norðarlega á leirunum og mögulegt er til að stytta vegalengdir milli Stranda annars vegar og þeirra sem austan við Hrútafjörð búa hins vegar. Þar eru líka þjónustusvæði fyrir byggðirnar á innanverðum Ströndum. Ég hef litið svo til að það væri í rauninni mjög áhugavert að færa veginn yfir Hrútafjörð eins norðarlega og mögulega væri hægt. Hvers vegna hef ég lagt áherslu á það? Það er m.a. vegna þess að ef við lítum á vegalengdir og möguleika á akstursleiðum frá Norðurlandi til Reykjavíkur, sérstaklega á það við þegar veður eru vond og færð erfið um Holtavörðuheiði, þá er stundum mjög auðvelt að fara Laxárdalsheiðina. Eftir því sem við færum hinn nýja veg, sem á hvort eð er að gera yfir Hrútafjörð, norðar á leirurnar styttum við vegalengdina fyrir þá sem koma frá Akureyri og ætla til Reykjavíkur og þurfa einhverra hluta vegna, vegna veðuraðstæðna eða annarra aðstæðna, að komast leiðar sinnar. Þá gætu menn farið Laxárdalsheiði og væntanlega verður hún einhvern tíma lögð bundnu slitlagi í framtíðinni en þar er um veg að ræða sem er miklu lægra yfir sjó en Holtavörðuheiðin. Það er oft hægt að fara yfir Laxárdalsheiði þó að menn bíði í röðum eftir að fara Holtavörðuheiðina og komist ekki yfir hana.

En þá er Brattabrekkan.

Já, Brattabrekkan, ég veit alveg um hana en það er líka til vegur sem heitir Heydalur og er enn þá vestar, þannig að ef menn þurfa nauðsynlega að komast sína leið þá komast þeir hana í stað þess að bíða kannski í sólarhring í Staðarskála eða í Hrútafirði. Ég hef verið að benda á þetta. Brattabrekka er, eins og hún er lögð nú, ekki lengur brött brekka heldur með 6–7 gráðu halla og mjög góður vegur. Hún er oft fær, hygg ég, og jafnvel stundum þegar Holtavörðuheiði er ófær. Það er einfaldlega vegna þess hvernig veður eru í Hrútafirði og hinn sterki norðan- og norðaustanstrengur sem liggur inn allan Hrútafjörð og yfir á Holtavörðuheiði. Auðvitað getur hann líka legið yfir Laxárdalsheiði og yfir í Hvammsfjörð og það þekkja þeir sem þar hafa ekið um. Ég vil benda á þetta og tel að það sé áhugavert upp á framtíðina að gera að horfa til þessa. Hæstv. forseti. Ég sé að tíminn flýgur frá mér og ég kemst mjög lítið áfram í því að rökræða um einstök svæði en það er nauðsynlegt að gera undir fjögurra ára áætluninni. Ég bendi t.d. á að 23 snjóflóðasvæði eru skráð á Óshlíðinni. Guð láti gott á vita ef við ætlum að leysa þann vanda, sem við erum búin að eyða 900 milljónum í viðhald á undanförnum árum, með því að gera þar jarðgöng sem væntanlega munu verða mjög viðhaldslétt eins og þau jarðgöng sem þegar hafa verið gerð. Ég nefni Vestfjarðagöngin með 82 millj. kr. viðhald á 10 árum og Hvalfjarðargöngin með 175 millj. kr. viðhald með öllum þeim akstri sem þar er síðan þau voru tekin í notkun, fyrir utan það umferðaröryggi sem við fáum með gerð jarðganga og styttingu leiða á milli svæða. Einn af þeim þáttum sem ég ætla að víkja að í næstu ræðu minni er tenging byggðanna og hvernig hægt er að efla byggðina og tengja m.a. suðurhluta Vestfjarða og norðurhlutann þannig að þar verði um samfellt þjónustu- og byggðasvæði að ræða sem getur hæglega orðið með því að standa þar rétt að hlutunum. Einnig er hægt að leggja veg úr Ísafjarðardjúpi og undir Kollafjarðarheiði og tengja þannig saman væntanlega splunkunýjan veg eftir þrjú, fjögur ár sem liggur yfir firðina og inn Kollafjörð í Djúpi og hins vegar nýjan veg fyrir Reykjanes og Vatnsfjörð til Ísafjarðar. Þegar þessar leiðir verða orðnar klárar vantar aðeins að komast þarna á milli til þess að vera á 

Virðulegi forseti. Ég ætla að hnykkja hérna á nokkrum áhersluatriðum sem ég hef haldið fram, bæði í andsvörum við umræðuna um tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir næstu fjögur ár og eins þá lengri til ársins 2018 af því það er margt sem flæðir þarna á milli. Fyrst vil ég benda á að við lestur þessarar áætlunar þá minnir það mjög á söguna eftir Sigurð Nordal um ferðina sem aldrei var farin. Nú leggur Sjálfstæðisflokkurinn fram í miklu riti nokkuð umfangsmikla áætlun í samgöngu- og vegamálum þar sem stór markmið koma fram og það má segja að þar eigi að gera allt fyrir alla. Nú á að bæta upp fyrir sextán ára vonbrigðasögu í samgönguráðuneytinu. Nú koma öll stóru fyrirheitin fram. Nú á allt að gera. Vanrækslusyndirnar á að hreinsa upp núna með þessu plaggi, nokkrum dögum fyrir kosningar og þess vegna er fyrsta stóra spurningin sú, hversu trúverðugt er plaggið? Þar er margt efnislega sem þarf að hafa orð á líka. Eitt af umdeildustu eða mest umræddu samgönguverkefnum næstu ára er tvöföldun á Suðurlandsvegi. Að því er virðist hefur náðst pólitísk sátt um að fara þá leið að vegurinn verði 2+2 en ekki 2+1. Ég óska eftir því að hæstv. samgönguráðherra svari því af hverju ekki segir skýrum orðum í áætluninni að vegurinn eigi að vera 2+2 og pólitískt vilyrði fengið fyrir því að ferlið fari í gang. Ég hef gagnrýnt þetta í umræðunni um lengri áætlun og ætla að endurtaka það hér. Hér er lagt til að framkvæmdin öll verði í einkaframkvæmd, sérstök fjármögnun o.s.frv. En það segir ekkert um það skýrum orðum hvaða leið eigi að fara heldur þarf að túlka kostnaðartölur þannig að hér eigi að vera fjórfaldur vegur en ekki þrjár akreinar. Gott og vel. Hæstv. ráðherra hefur fullyrt að vegurinn verði 2+2 og fjórar akreinar og þess vegna hlýtur það að vera skoðað í samgöngunefnd að það verði kveðið skýrt upp úr með það í áætluninni hvaða leið eigi að fara þannig að það verði ekki hægt að nota það sem einhvers konar skjól síðar, eftir einhvern niðurskurð eins og var hérna fyrir tveimur árum og fjórum árum, þegar áætlunin svo gengur ekki eftir. Þá tel ég mikilvægt að umræðu um samgöngumál Vestmannaeyinga sem mikið hafa verið í deiglunni, verði lokið. Það liggur fyrir að á tíu árum hefur Vestmannaeyingum fækkað 1.000 manns, 100 á ári að meðaltali á þessum tíu árum Það er gífurlega hröð og neikvæð þróun og að sjálfsögðu stórsér á samfélaginu á eftir. Það sem skiptir mestu máli og er þverpólitísk samstaða um, bæði á sveitarstjórnarstigi og hér á Alþingi, er að fara í bráðar samgönguframkvæmdir sem koma samgöngumálum milli lands og Vestmannaeyja í varanlegt, ásættanlegt og nútímalegt horf. Þar er fyrst og fremst rætt um tvo kosti að ræða. Það er annars vegar að byggja höfn í Bakkafjöru og hins vegar sú umræða sem lengi hefur átt sér stað en kannski aldrei verið tekin mjög alvarlega og snýr að jarðgöngum á milli lands og Eyja. Það eru mjög öflugir aðilar í Vestmannaeyjum sem reka pólitíska baráttu fyrir því að það verði leitt til lykta. Ingi Sigurðsson, fyrrverandi bæjarstjóri í Vestmannaeyjum, formaður Ægisdyra, hefur fjallað mjög ítarlega um málið. Og síðan frambjóðandi sjálfstæðismanna og fyrrverandi alþingismaður, Árni Johnsen, sem er í öðru sæti á lista sjálfstæðismanna í Suðurkjördæmi og talar þvert gegn stefnu hæstv. samgönguráðherra í málinu. Þess vegna kalla ég eftir því að hæstv. fjármálaráðherra, leiðtogi sjálfstæðismanna í Suðurkjördæmi, taki þátt í þessari umræðu og segi hver sé hans skoðun. Hefur hann kannski þriðju leiðina, aðra en samgönguráðherra og Árna Johnsen? Árni Johnsen segir í grein í Morgunblaðinu, 15. febrúar, daginn sem við ræddum lengri áætlunina, með leyfi forseta: „Það er óboðlegt að ljúka ekki rannsóknum á jarðgangadæminu og það er jafnóboðlegt að hunsa þá virtu innlendu og erlendu vísindamenn sem hafa lagt fram niðurstöður í skýrslu, …“ Það er mjög hávær krafa margra úti í Eyjum að það verði rannsakað til hlítar hvort þetta sé tæknilega mögulegt, pólitískt mögulegt og hvort fjárhagslega sé mögulegt að ráðast í gangagerð. Fyrr eigi ekki að leiða framtíð samgöngumálanna til lykta. Ég hef kallað eftir skýrum viðhorfum hjá hæstv. ráðherra í þessa veru og spurt hvort samgönguáætlun næstu fjögurra ára sé dauðadómur yfir fyrirætlunum margra Vestmannaeyinga um jarðgöng á milli lands og Eyja með því að þar eigi ekki að skera úr um það með rannsóknum áður en ákvörðun verður tekin um hitt. Þetta hlýtur hæstv. samgönguráðherra að skýra við umræðuna. Ég tek undir þá kröfu að það eigi að rannsaka til hlítar hvort þetta sé mögulegt. Það er talað um að það kosti á bilinu 40–80 millj. kr. að rannsaka þetta að fullu og öllu. Það hefur verið rætt um að einkaaðilar skuli koma að því o.s.frv. Ég held að það þurfi að tryggja fjármagn í rannsóknirnar þannig að málið sé leitt til lykta og síðan verði farið af fullum krafti í þá framkvæmd sem ofan á verður. Þess vegna hef ég óskað eftir því að Sjálfstæðisflokkurinn gangi í takt og hafi skýra stefnu í þessu máli af því hann hefur það ekki samkvæmt umræðu síðustu daga þar sem einn helsti leiðtogi Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, Árni Johnsen, hefur talað þvert gegn stefnu hæstv. samgönguráðherra og annarra sjálfstæðismanna í málinu. Hitt sem ég vil nefna er að tíu ára gamalt kosningaloforð um Suðurstrandarveg hefur aldrei gengið eftir og veginum verið frestað aftur og aftur og það er dapurlegt, virðulegi forseti. Sá vegur var settur á áætlun á sínum tíma sem sérstök samgönguframkvæmd út af kjördæmabreytingum þegar Suðurkjördæmið mikla varð til. Síðan hefur veginum verið frestað aftur og aftur og það sem er búið núna eru innkeyrslur í Grindavík og Þorlákshöfn og allan veginn á milli vantar. Nú er gert ráð fyrir því að honum verði lokið eftir fjögur ár héðan í frá. Það er að sjálfsögðu ekki boðlegt. Það er allt of lítill framkvæmdahraði. Auk þess má fullyrða að það kosti íslenska skattgreiðendur verulega fjármuni að vera alltaf að bjóða út einstaka stubba í veginum í staðinn fyrir að bjóða út alla framkvæmdina í einu og ljúka henni á tilteknu tímabili. Og allt það hálfkák og eilífu frestanir sem einkenna sögu Suðurstrandarvegar er einn sorglegasti minnisvarðinn um samgönguárin sextán hjá Sjálfstæðisflokknum. Það þarf að ljúka því verki. Það er ekki boðlegt að Suðurstrandarvegur sé alltaf látinn mæta afgangi. Hann var settur inn á símapeningaáætlunina fyrir fjórum árum sem sérstök framkvæmd, þegar honum hafði verið lofað fjórum árum áður sem samgönguframkvæmd sem kæmi ekki við aðrar í kjördæminu, einungis út af kjördæmabreytingunum þá til að tengja svæðin tvö með einhverjum félagslegum hætti. Þetta eru svona nokkur af stærstu verkefnunum sem ég vildi nefna og tengjast þessari áætlun. Miklu máli skiptir að hæstv. samgönguráðherra skýri og skerpi sýn sína í þessum málum sérstaklega, enda allt risastórar samgönguframkvæmdir.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað afar mikilvægt að undirstrika það að Suðurstrandarvegur hefur aldrei komist inn á áætlun fullfjármagnaður. Það blasir alveg við og hefur legið fyrir og þingmenn sem hafa kynnt sér þau mál þekkja það. Auðvitað væri æskilegt að við gætum lokið tilteknum vegaframkvæmdum. Hins vegar lít ég svo á að um það hafi verið mikil sátt, m.a. hjá þingmönnum að leggja megináherslu á tvöföldun Reykjanesbrautarinnar, klára þá framkvæmd, og svo hins vegar að leggja alla áherslu á Suðurlandsveginn, þ.e. að leggja veginn austur fyrir fjall sem allra fyrst, fullbyggðan að Selfossi. Það er nú hinn kaldi veruleiki stjórnmálamannanna að þurfa að gera upp á milli, forgangsraða. Ég tel að það sé miklu skynsamlegra að hægja á framkvæmdum, ég segi ekki hægja á heldur taka minni áfanga í Suðurstrandarvegi en þeim mun stærri áfanga og hraðari á Suðurlandsvegi til þess að tryggja umferðaröryggi. Þar er umferðarþungi. Auðvitað væri skemmtilegt og gott að geta klárað Suðurstrandarveginn. Ég tek undir það. En því miður, við þurfum að forgangsraða. Ég tel að þetta sé rétt forgangsröðun. Hvað varðar Bakkafjöruna og jarðgöng þá er ég búinn að svara þessari spurningu þingmannsins svo oft að ég tel ekki ástæðu til að halda fleiri ræður um það. En ég bíð eftir svarinu frá honum. Hver er afstaða hans? Vill hann setja 50, 60, 70, eða 100 millj. kr. í jarðgangarannsóknir á sama tíma og við erum á grundvelli samþykktar Alþingis að undirbúa Bakkafjöruhöfn?

Virðulegi forseti. Ég tel að við eigum að setja fjármagn í það að ljúka nauðsynlegum rannsóknum sem snerta jarðgöng milli lands og Eyja. Það getur vel verið að það komi út úr því að ekki sé tæknilega eða fjárhagslega hægt að ráðast í gangagerðina og þá erum við búin að ná sátt á meðal Eyjamanna sjálfra og annarra sem málið varðar að það verði farið í aðra framkvæmd sem er þá væntanlega höfn við Bakkafjöru. Þannig að ég tel því að við eigum að setja fjármagn í það til að ljúka þessu máli og koma í veg fyrir frekari deilur um það. En hvað varðar Suðurstrandarveginn, að hann hafi aldrei verið fullfjármagnaður og honum verið frestað aftur og aftur, þá er saga þess vegar nokkuð sorgleg. Hann hefur verið svikinn mörgum sinnum og sér ekki enn þá fyrir endann á honum. Það var aldrei lagt þannig upp þegar hann var settur á áætlun upphaflega og lá kjördæmabreytingunni til grundvallar, að hann ætti að hafa áhrif á aðrar framkvæmdir. Hæstv. samgönguráðherra og forustumaður ríkisstjórnar sagði úr þessum ræðustóli á þeim tíma að Suðurstrandarvegur væri sérstök samgönguframkvæmd sem hefði ekki áhrif á aðrar samgönguframkvæmdir í kjördæminu. Hann yrði ekki til þess að velja þyrfti á milli Suðurstrandarvegar og annarra áríðandi verkefna, eins og t.d. tvöföldun Reykjanesbrautar, núna tvöföldun Suðurlandsvegar, sem er að mínu mati eitt allra mikilvægasta vegaverkefni á landinu öllu núna, út af umferðarþunganum á þeim vegi og út af slysatíðni o.s.frv. Um það hefur náðst sátt og samstaða á síðustu missirum. Það er mikið fagnaðarefni. En það stóð aldrei til þegar Suðurstrandarvegi var lofað, og væntingar íbúa í Grindavík, Þorlákshöfn og víða annars staðar keyrðar upp til himinhæða út af hinu nýja vegi, að hann yrði alltaf fórnarlamb annarra og meiri áríðandi framkvæmda. Því auðvitað liggur meira á út frá sjónarmiðum umferðaröryggis að klára jafnumferðarþungan veg og Suðurlandsveg frekar en Suðurstrandarveg. En valið stóð aldrei þarna á milli. Það átti aldrei að forgangsraða honum fyrir aftan aðrar 

Virðulegi forseti. Til þess að hægt sé að segja að eitthvað hafi verið svikið þá þarf að liggja fyrir að einhverju hafi verið lofað. Það var tekin ákvörðun um að hefja framkvæmdir við endurbyggingu Suðurstrandarvegarins og síðan er tekin ákvörðun um það á Alþingi í hvaða áföngum það er gert. Þannig að það er ekkert svikið. Við erum að taka ákvörðun um það núna að taka næsta áfanga. Hvað varðar samgöngur við Vestmannaeyjar þá liggur það fyrir að ef við förum í að rannsaka jarðgöng sérstaklega þá munum við að sjálfsögðu stöðva aðrar rannsóknir. Við getum ekki gert ráð fyrir öðru en það verði að velja annaðhvort fjöruna eða göngin. Ef við ætlum að stöðva það þá er árs frestun á öllu heila ferlinu. Bakkafjörurannsóknin og undirbúningurinn er í fullum gangi. Ég geri ráð fyrir því að í marsmánuði liggi fyrir upplýsingar þannig að hægt sé að taka ákvörðun. Ef við mundum stoppa það núna og setja peninga í rannsóknir vegna jarðganga, þá er það ákvörðun um að tefja og seinka öllu þessu ferli. Það er alveg nauðsynlegt að hv. þingmenn átti sig á þessu. Við getum ekki gert hvort tveggja. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefði því getað tekið afstöðu til þessa máls og lagt meiri áherslu á jarðgöngin með því að greiða atkvæði gegn því að við settum af stað rannsóknir og undirbúning vegna Bakkafjöru. Það hefði verið hin eðlilega afstaða þingmannsins, að gera þar upp á milli, forgangsraða. Leggja sína áherslu í málið.

Virðulegi forseti. Þessi nauðhyggja er auðvitað alveg út í hött. Til að velja á milli þessara tveggja samgöngukosta þar sem við leiðum til lykta um langa framtíð, um áratuga skeið, samgöngur milli lands og Vestmannaeyja þarf að sjálfsögðu að rannsaka báða kostina til hlítar. Það hefur ekki einu sinni legið fyrir hvort mögulegt sé að byggja höfnina í Bakkafjöru. Um það deila vísindamenn og bændur og þeir sem þekkja þar til í fjörunni út af landfræðilegum ástæðum þar. Það er eins og með göngin. Í fyrsta lagi hefur verið rætt um að göng kosti alveg frá 18 milljörðum kr., sem kom í áætlun frá norskum sérfræðingum sem Árni Johnsen kom fram með á sínum tíma, upp í 60–70 milljarða kr. sem var í áætlun sem kom fram frá Vegagerðinni fyrir einhverjum missirum. Slíkar tölur og slíkt misræmi á milli talnanna setur málið að sjálfsögðu fyrst og fremst bara í uppnám. Það veit enginn hvað þetta kostar og það veit enginn hvort þetta er tæknilega mögulegt. Það er ekki hægt að velja á milli þessara tveggja kosta. Það væri að sjálfsögðu alveg fráleitt að fresta rannsóknum í Bakkafjöru út af hinu. Það þarf að leiða báða kostina til lykta og ná sátt um málið í Eyjum sem annars staðar. Hvað varðar Suðurstrandarveginn, þá var ekki minna við haft fyrir fjórum árum en að þáverandi forsætis- og utanríkisráðherrar Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson héldu sérstakan blaðamannafund þar sem þeir lofuðu sérstökum samgönguframkvæmdum til að rífa upp efnahagslífið á þeim tíma. Þar var Suðurstrandarvegurinn númer eitt, þó að væri búið að marglofa honum áður. Nei, það er ekki hægt að svíkja það sem ekki var lofað. Ég hugsa að engum vegspotta á Íslandi hafi verið lofað oftar en Suðurstrandarvegi og enginn jafnoft verið svikinn og Suðurstrandarvegur. Það er bara staðreynd málsins. Davíð Oddsson fór með það í pokanum á sínum tíma að hafa lofað þessum vegi sérstaklega fyrir fjórum árum, af samgönguráðherra. Ég veit ekki hvort hann var forspurður eða ekki í því máli. En honum var lofað sérstaklega þá 

Hæstv. forseti. Hér á örfáum mínútum ætla ég að gera grein fyrir nokkrum áhersluatriðum. Hæstv. samgönguráðherra kynnir þingi og þjóð tillögur til þingsályktunar um samgönguáætlun, annars vegar til skamms tíma og hins vegar til lengri tíma, þ.e. á árunum 2007–2010 og hins vegar fyrir árin 2007–2018. Ákaflega metnaðarfull áætlun, segir hæstv. ráðherra. Menn minnast þess að hið sama var uppi árið 2003 þegar talað var fyrir væntanlegum samgöngubótum. Þóttu mér athyglisverðar þær upplýsingar sem fram komu í máli hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur við þingumræðuna á fimmtudag þar sem hún sýndi okkur hvernig ráðherrar gerðust sérlega metnaðarfullir á kosningaári. Í þessari þingsályktunartillögu er vissulega að finna metnaðarfull verkefni en reynslan kennir okkur að kosningaloforðin hafa ekki alltaf staðist. Kosningaloforðin sem gefin voru fyrir kosningarnar 2003 rýrnuðu um heila 6 milljarða á því kjörtímabili sem í hönd fór, um upp undir 2 milljarða á ári að jafnaði ef ég man rétt. Annars ræddi ég talsvert um áherslur okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þess efnis að líta bæri á samgöngumálin heildstætt. Við eigum ekki einvörðungu að einblína á vegi þegar um er að ræða að flytja fólk og varning landshluta á milli, að ekki sé minnst á þungavarning, heldur einnig á háloftin og sjóinn. Það er slæm þróun sem orðið hefur á Íslandi hvað það snertir að flutningar á þungavöru séu allir komnir af sjónum og upp á vegina. Við höfum talað fyrir því á undanförnum þingum að gert verði átak til að koma að nýju á reglulegum sjóflutningum. Menn hafa leitað ýmissa skýringa á því að sjóflutningar hafi lagst af og það kom fram í umræðunni um daginn að sjóflutningar hafi jafnvel reynst ódýrari, en flutningsaðilar hafi engu að síður valið annan kost og þá var bent á það á móti að menn horfðu til öryggis, reglubundinna siglinga og annarra slíkra þátta. Ég vek enn og aftur athygli á því að þingmenn úr öllum flokkum hafa tekið undir þau sjónarmið sem við höfum hamrað á í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, um að átak verði gert til að efla strandsiglingar. Annars hét ég hæstv. samgönguráðherra því að segja örfá orð um einkaframkvæmd í vegagerð, stytti mál mitt eins og hann man á fimmtudagskvöldið en hét því að segja örfá orð um þann þátt. Ég vek athygli á því að á vegum hæstv. ráðherra sjálfs var skipuð nefnd til að fara sérstaklega í saumana á einkaframkvæmdinni í vegamálum. Nefndin sem skilaði af sér í desember var síður en svo mótfallin því að skoða þann kost, en í niðurstöðum sem birtast með skýrslu nefndarinnar segir m.a., með leyfi forseta, á þessa leið: „Með einkaframkvæmd, sem byggist á veggjöldum, má auka tekjur til vegamála. Einkaframkvæmd er að mati nefndarinnar álitleg leið í samgönguframkvæmdum, ef hún að núvirði er ódýrari kostur en eiginframkvæmd, ef hagkvæm leið til gjaldtöku er fyrir hendi“ o.s.frv. Ef, það eru þessi stóru „ef“. Staðreyndin er sú að í skýrslum sem gerðar hafa verið erlendis og ég hef nokkuð kynnt mér hef ég ekki fundið dæmi um annað en að einkaframkvæmdin hafi reynst dýrari kostur fyrir skattborgarann en sú leið sem hefðbundið er að fara. Augljóst er að einkafyrirtæki sem tekur að sér einkaframkvæmd í vegagerð sem öðru ætlar að sjálfsögðu að hagnast á þeirri framkvæmd, taka arð út úr henni. Þar er komin augljós skýring fyrir því að einkaframkvæmdin er yfirleitt dýrari. Sömu tónar eru slegnir í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í fyrravor. Þar er einnig varað við því, a.m.k. sett fram varnaðarorð hvað þetta snertir, og þess vegna hef ég alltaf furðað mig á því hve ákafur hæstv. samgönguráðherra er í að opna faðm sinn fyrir þeim sem bjóða þessa lausn. Ég minni aftur á að hér er ég ekki að tala fyrir því að framkvæmdin verði unnin á vegum opinberra aðila að öllu leyti. Við vegagerð eru verkin boðin út og verktakafyrirtæki koma að framkvæmdinni. Í einkaframkvæmdinni er hins vegar fyrirtækið sem stendur að framkvæmdinni einnig skattheimtumaðurinn þó að við þekkjum líka hinn kostinn, svokölluð skuggagjöld. Þetta er einfaldlega afar varasöm leið. Ég furðaði mig á því hve ákafur hæstv. ráðherra var í að taka í mót tilboði aðstandenda Norðurvegar ehf. Hæstv. ráðherra var eins og ástfanginn unglingur þegar tilboð þeirra kom fram, með opinn faðminn, hafði að vísu uppi varnaðarorð, sló ýmsa varnagla og benti á að þessi leið yrði að sjálfsögðu að fara í umhverfismat og að aðstandendur yrðu að hyggja að slíkum kostum. En það er augljóst hvert hugur hans stefnir. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann líti ekki á það sem sitt meginhlutverk að þjóna skattgreiðendum í þessu landi. Getur verið að honum finnist hann hafa 

Virðulegur forseti. Fjárfestar - og nú vil ég biðja hv. þm. Ögmund Jónasson að hlusta - ég held að væntanlegir fjárfestar sem vilja leggja fjármuni sína í einkaframkvæmd hafi uppi alveg sömu sjónarmið og þeir sem reka lífeyrissjóðina. Þeir vilja hafa eitthvað fyrir sinn snúð, þeir vilja ávaxta sitt pund í þágu tiltekins verkefnis, lífeyrissjóðirnir í þágu þess verkefnis að halda uppi öruggri ávöxtun á eignum lífeyrissjóðanna og svo vilja þeir sem eiga fjármuni og vilja fjárfesta í framkvæmdum fá eitthvað fyrir sitt með sama hætti. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt og engin ástæða til að gera það neitt tortryggilegt. Ástfanginn unglingur fer yfirleitt varlega og er hikandi þannig að mér líkaði ágætlega þessi samlíking. Ég hef að sjálfsögðu tekið þessu öllu með tilteknum fyrirvörum. Ég fagna því hins vegar að til séu aðilar sem eru tilbúnir að fara út í einkaframkvæmd og feta þannig í fótspor þeirra sem lögðu grunninn að einkaframkvæmd á Íslandi sem var gert með Hvalfjarðargöngunum. Ég tel að Hvalfjarðargöngin séu svo gott dæmi í langflestum atriðum að við eigum að horfa til þess. Eini gallinn var sá að í upphafi var vegna reynsluleysis gengið of langt í því að tryggja ávöxtun og þar kemur einmitt að því sem hv. þingmaður gerði tortryggilegt, að ávöxtunarkrafan hjá eigendum Spalar var allt of há. Þeim var gefið allt of mikið eftir í samningum með ávöxtunarkröfuna eins og að hafa ávöxtunina fullverðtryggða, hlutaféð var fullverðtryggt og ríkið tók að sér 

Hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra líkar það vel að vera líkt við ástfanginn ungling þegar hann opnar faðm sinn fyrir einkaframkvæmdarmönnum á sviði vegamála. Ég hef meiri áhyggjur fyrir hönd skattgreiðandans vegna þess að það sem hér er um að ræða og það sem reyndar kom fram í skýrslunni sem ég vitnaði til er að menn hyggja að leiðum til að ná meira fjármagni inn í vegasamgöngur, ekki satt? Það er það sem þetta gengur út á. Hver kemur til með að greiða það? Það eru þeir sem fara um vegina. Það sem hæstv. samgönguráðherra leggur með öðrum orðum til er að álögur verði auknar á umferðina í landinu. Út á það ganga rannsóknarskýrslur sem unnar eru á hans vegum. Nei, hæstv. ráðherra, þar sem þessi leið hefur verið farin, einkaframkvæmd í grunnþjónustunni og einnig í vegamálum - ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra þekkir til einkaframkvæmdarinnar á Ermarsundi þegar grafið var undir það sund og breska og franska ríkisstjórnin komu aftur og ítrekað fram með stóraukið fjármagn inn í þá framkvæmd - hefur verið á það bent sem skýringu fyrir því að einkaframkvæmdin hefur reynst dýrari er að í fyrsta lagi er fjármagnið dýrara - fjármagnið er dýrara fyrir einkaaðilann - og í öðru lagi er einkaaðilinn að taka arð í eigin vasa upp úr vasa umferðarnotenda, ökuþóranna sem fara um vegina. Þetta er ástæðan fyrir því að einkaframkvæmd í vegamálum 

Virðulegur forseti. Um allar jarðir í Evrópu er mikill vilji til þess af hálfu stjórnvalda að ná fjármunum inn í uppbyggingu samgöngukerfisins, ekki bara frá skattgreiðendum heldur einnig frá öðrum fjárfestum og framkvæmdaraðilum sem vilja bæta samgöngukerfið. Ég held að það sé ekki svo langt á milli okkar hv. þingmanns í þeim efnum, við viljum báðir finna leiðir til að hraða uppbyggingunni og gera hana hagkvæma. Einu sinni var það svoleiðis, virðulegur forseti, að það voru tómir ríkisstarfsmenn meira og minna sem byggðu vegi á Íslandi. Yfir sumartímann sópaðist að fólk með haka og skóflur og vagna og byggði vegi og fékk laun greidd beint frá ríkissjóði. Síðan þróaðist þetta þannig að í dag er það allt boðið út. Það er boðin út framkvæmd og það er boðin út hönnun að langmestu leyti, þó ekki öllu. Núna vil ég leggja áherslu á einkaframkvæmd þannig að við stígum næsta skref, leitum leiða til þess að reka einhvern hluta af samgöngukerfinu eins og Spölur gerir núna á sem hagkvæmastan hátt, að við bjóðum út hönnunina, framkvæmdirnar og reksturinn á einhverjum tilteknum samgöngumannvirkjum í þeim tilgangi að skattgreiðendur þurfi að borga sem minnst. Ég vil stíga næsta skref sem er það að leita leiða til að fá eins ódýrt fjármagn og nokkur kostur er. Ég held því, virðulegur forseti, að þegar allt kemur til alls séum við á svipuðu róli, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, við viljum finna leiðir til að byggja upp samgöngukerfið með eins hagkvæmum hætti og nokkur kostur er. Ég tel t.d. að það væri mjög æskilegt 

Hæstv. forseti. Við erum eflaust sammála um ýmsa þætti en um eitt erum við ekki sammála, að tala eigi af lítilsvirðingu um ríkisstarfsmenn með haka og skóflur sem lögðu vegi fyrr á tíð.

Það var ekki af lítilsvirðingu gert.

Nei, en var eitthvað slæmt eða athugavert við það að starfsmenn ríkisins hafi unnið þessi verk?  Hæstv. ráðherra talar um áhuga fyrirtækja og fjármálamanna á að bæta vegasamgöngur í landinu. Ég hef áhyggjur af því að þessir aðilar fái of mikil völd í hendur og að þeir taki frumkvæðið eins og við höfum séð með þessa áhugamenn um Kjalveginn, aðstandendur að Norðurvegi ehf. Við sjáum það víðar í landinu að þessir aðilar, þessir fjárfestar og peningamenn eru að reyna að taka frumkvæðið út úr þessum sal. Það finnst mér óeðlilegt. Þetta á að vinna á faglegum nótum í samráði við sérfræðinga á ýmsum sviðum en slíkir aðilar eiga ekki að vera stefnumótandi. Ég tel það vera mjög varhugavert. Varðandi lífeyrissjóðina þá haga þeir sér eins og hver annar fjárfestir. Samkvæmt lögum ber þeim að leita ávöxtunar þar sem hún er hæst eða býðst hæst hverju sinni, að vísu að því tilskildu að fjárfestingin sé örugg. Lífeyrissjóðirnir eru eins og hver annar fjárfestir. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að halda eigi 

Virðulegi forseti. Ég er eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson áhugamanneskja um að koma flutningi af vegunum á sjó ef mögulegt er vegna þess að ég tel að það sé hagkvæmara fyrir umhverfið, betra fyrir umhverfið og öruggara fyrir okkur vegfarendur. Ég veit líka að það er ódýrara fyrir þá sem eru að flytja og þar með ætti það að vera ódýrara fyrir neytendur en kostar hins vegar, eins og hv. þingmaður benti á, stundum bið fyrir okkur neytendur. Það ætti hins vegar að vera allt í lagi svo framarlega sem við þurfum ekki að bíða eftir nýmeti. Við hv. þingmenn eigum okkur samherja í þessari baráttu sem er Evrópusambandið, því að Evrópusambandið samþykkti nýlega, í desember, annan áfanga áætlunar sem heitir Marco Polo, sem miðar að því að færa flutning af vegunum á haf og vötn eftir því sem kostur er. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér þessa áætlun vegna þess að ég held að hún geti verið tæki í baráttunni fyrir hann og okkur saman og líka vegna þess að mér sýnist að ekki sé lögð sérstök áhersla á að kynna þessa áætlun á Íslandi. Ég tók eftir því að á heimasíðu þessarar áætlunar er t.d. vísað á tiltekinn aðila í Noregi, sem er líka aðili að þessu eins og Ísland, en það er ekki um slíkt að ræða á Íslandi. Þess vegna spyr ég hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér þessa áætlun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni viðbrögðin og fyrir spurninguna. Nei, ég hef ekki kynnt mér þessa áætlun sérstaklega en mér er kunnugt um að innan Evrópusambandsins eru sterk öfl að verki sem vilja efla umhverfisvernd og þetta kemur mér í reynd ekki á óvart. Ég tek undir með hv. þingmanni að strandsiglingarnar hafa allt til að bera til að geta verið ódýrari og hagkvæmari kostur fyrir samfélagið í heild sinni en rándýrir uppbyggðir vegir sem eiga að anna þungaflutningum. Ég tek einnig undir það sem fram kemur í máli hv. þingmanns að með tilliti til umhverfisins er þetta miklu heppilegri leið. Ég hef ekki kynnt mér þessa áætlun sérstaklega en þetta hefur engu að síður verið tónninn í tillögugerð okkar á þinginu og við umræðu síðastliðinn fimmtudag gerði ég ítarlega grein fyrir þingmáli sem þingflokkurinn allur stendur að undir forustu hv. þm. Jóns Bjarnasonar og hefur verið flutt margsinnis á þinginu.

Virðulegi forseti. Það kemur mér ekkert sérstaklega á óvart þó að hv. þingmaður hafi ekki kynnt sér þessa áætlun og jafnvel ekki heyrt um hana, því að eins og ég sagði áðan hefur ekki verið lögð áhersla á það af hálfu samgönguráðuneytisins, eftir því sem mér sýnist, að kynna þessa áætlun. Það má að vísu finna hlekk inn á hana á vef Siglingamálastofnunar en það er a.m.k. það eina sem ég hef fundið hér innan lands. Það er synd því að ekki er aðeins um það að ræða að þetta geti nýst okkur beinlínis við uppbyggingu á flutningaleiðum innan lands heldur sýnist mér eftir lauslega yfirferð að þarna gætu tæknifyrirtæki á Íslandi líka átt von á stuðningi því að m.a. er verið að bjóða styrki til að þróa nýja tækni til orkunýtingar en eins og við vitum er slík tæknifyrirtæki einmitt að finna á Íslandi. Ég vona að gerð verði bragarbót á þessum kynningarmálum af hálfu Íslands. Mér sýnist það vera til fyrirmyndar hvernig staðið er að málum í Noregi því að strax er kominn fram aðili sem á að kynna málin enda hafa Norðmenn staðið sig mjög vel í því að nýta tækifæri sem felast í samstarfi við Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að taka heils hugar undir áherslur í máli hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur og vil segja að lokum að það væri óskandi að við gætum sameinast um það á þinginu að færa þjóðinni þá gjöf að gera strandsiglingar að veruleika að nýju.

Virðulegi forseti. Þegar maður tekur til starfa sem alþingismaður er margt að læra. Ég hugsa að ekki sé til það starf á Íslandi sem fræðir viðkomandi einstakling jafnmikið og starf alþingismannsins. Mér varð fljótlega ljóst hversu vegamálum var illa komið í Norðvesturkjördæmi og þó sérstaklega á Vestfjörðum. Þetta kjördæmi hefur langlengsta vegakerfið af öllum kjördæmum landsins eða 42% af öllu vegakerfi Íslands. Það kom fram í máli hæstv. samgönguráðherra áðan, hann vísaði í töflu, að það er eiginlega sama í hvaða vegaflokk við leitum alls staðar er Norðvesturkjördæmi á toppnum og ef við tækjum saman lélegt ástand vega værum við líka með Norðurland vestra og sérstaklega Vestfirði á toppnum. Vestfirðir eru sérstaklega illa settir hvað varðar samgöngur á landi og kemur engum á óvart því að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum kappkostað að halda því á lofti og vekja athygli á því. Það sem kom mér á óvart þegar ég fór að skoða þessa áætlun var hversu tæpt er teflt í því efni sem er í rauninni öryggistæki Vestfjarða númer eitt á eftir vegunum, þ.e. flugsamgöngur. Það koma fram atriði á bls. 69 í þessari samgönguáætlun sem mér eiginlega hnykkti við að lesa, virðulegi forseti, og ég ætla að fá að vitna í. Hér segir nefnilega um blindflugsaðbúnað á Ísafirði: „Þessi tæki eru orðin yfir 20 ára gömul og erfitt að fá varahluti. Tækin byggjast á svonefndri „back course“-tækni sem ekki er lengur leyfð samkvæmt alþjóðastöðlum.“ Í næsta kafla fyrir neðan, um flugbrautarljós, segir, með leyfi forseta: „Kant- og þröskuldsljós á flugbraut Ísafjarðarflugvallar eru 45 W og komin til ára sinna.“ Þetta var um ástand öryggistækjanna á Ísafjarðarflugvelli. Rétt fyrir ofan stendur um Þingeyrarflugvöll, með leyfi forseta: „Árið 2007 mun fara fram öryggisúttekt til athugunar á möguleikum fyrir nætursjónflug til flugvallarins.“ Það þýðir að gagnvart þessum flugvelli, sem við vitum með sjálfum okkur að mun geta þjónað mun betur en Ísafjarðarflugvöllur og sem reiknað er með að taki við öryggishlutverki fyrir sjúkrahúsið á Ísafirði, fyrir heilbrigðisþjónustu á Vestfjörðum, er ekki meiri metnaður en þetta og að á Ísafjarðarflugvelli eru tækin orðin úrelt og varla hægt að fá varahluti og ekki leyfð samkvæmt alþjóðastöðlum. Ég verð að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann skammist sín ekki fyrir þetta. Er þetta viðunandi, hæstv. forseti? Á bls. 125 stendur, með leyfi forseta: „Nefnd um einkaframkvæmd, sem samgönguráðherra skipaði á síðasta ári, hefur nýlega skilað skýrslu til ráðherra þar sem m.a. er sett fram eftirfarandi álit: a. Markaðir tekjustofnar til samgöngumála standa að margra mati ekki undir brýnum framkvæmdum. Því er mikilvægt að finna fjáröflunarleiðir til þess að sinna slíkum samgönguframkvæmdum.“ Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Eru tekjustofnarnir sem koma inn fullnýttir? Við vitum að árlega eru gerðar áætlanir en við vitum líka að tekjurnar eru meiri en áætlanir gera ráð fyrir, því að umferð hefur aukist mun meira en við gerum yfirleitt ráð fyrir. Því er spurning mín: Eru tekjustofnarnir nýttir eða er afgangur árlega af þessum tekjustofnum sem ekki er nýttur? Hæstv. ráðherra þrætir stöðugt fyrir að það sé niðurskurður á framlagi til vegamála. Það tekur því varla að elta ólar við það en hins vegar er ómótmælanlegt að árlegur niðurskurður hefur verið um 2 milljarðar síðustu þrjú ár í röð, samtals 6 milljarðar. Þetta heitir niðurskurður og ekkert annað. Viðhaldsfé hefur nánast verið hið sama mörg undanfarin ár, ég er ekki að tala um fjögur eða fimm ár heldur áratugi. Þjóðvegurinn norður er meira og minna allur ónýtur og stórhættulegur og það verður að fara í að byggja hann upp. Mig langar að lokum, virðulegi forseti, að vitna hér í bls. 60 þar sem fjallað er um markmið um jákvæða byggðaþróun sem mér fannst líka athyglisvert en þar segir, með leyfi forseta: „Það er því ljóst að við forgangsröðun fjármagns verður t.d. ekki eingöngu tekið tillit til arðsemi framkvæmdar því að oft vega mjög þungt rök um frumtengingu byggða. Eftirfarandi verkefni falla að þessu meginmarkmiði: a. Metin verði áhrif bættra samgangna á byggðaþróun. Hér er um að ræða verkefni sem fyrst og fremst fælist í því að draga saman á einn stað þá þekkingu sem fyrir hendi er á þessu sviði og aðeins afla nýrrar ef þörf er talin á.“ Hér sé ég að komið er verkefni fyrir Byggðastofnun og mig langar að spyrja ráðherra hvort ekki sé alveg öruggt að þetta verkefni fari þangað, því að eins og við vitum er það meðal lögskipaðra verkefna stofnunarinnar að rannsaka byggðaþróun og hvað megi verða til bóta í því efni. Það er líka talað um ítarlegar rannsóknir á ferðavenjum og að þær fari fram á vegum Vegagerðarinnar og Flugmálastjórnar. Það er sama um það að segja að ég vona að þetta verkefni verði fært til Byggðastofnunar ef það er ekki þar nú þegar, því að þetta fellur algjörlega heim og saman við það sem sett er fram í titlinum Markmið um jákvæða byggðaþróun. Síðan ætla ég að taka undir með þeim sem talaði áðan um nauðsyn þess að Vegagerðin taki tillit til ferðaþjónustunnar. Við höfum fengið kvartanir frá ferðaþjónustaðilum vegna slæms ástands á vegum og nýverið fékk ég t.d. bréf frá ferðaþjónustubændum á Dæli í Vestur-Húnavatnssýslu sem hafa orðið fyrir því að vegi í sveitinni 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi markaða tekjustofna. Eins og fram kemur í áætluninni blasir það auðvitað alveg við að til vegagerðar erum við að gera ráð fyrir því að leggja fram fjármuni langt, langt umfram markaða tekjustofna. Við erum að gera ráð fyrir því að bein framlög úr ríkissjóði aukist verulega mikið þannig að hinir mörkuðu tekjustofnar til vegagerðar og til Vegasjóðs eru ekki nema hluti af þeim tekjum sem við höfum til þess að greiða rekstur og fyrirhugaðar framkvæmdir. Það er nauðsynlegt að það komi fram. Hvað varðar aðflugsbúnað m.a. á Ísafjarðarflugvelli og Þingeyrarflugvelli, að þó að þarna sé tekið þannig til orða að búnaðurinn sé kominn til ára sinna þá liggur það alveg fyrir að honum er viðhaldið og hann er fullfær um að gegna hlutverki sínu þó að næsta kynslóð slíks búnaðar sé nú komin til skjalanna. Þess vegna er gert ráð fyrir að á þessu ári og því næsta verði þetta allt endurnýjað. Hins vegar bæði hvað varðar Ísafjarðarflugvöll og Þingeyrarflugvöll þá þarf umfangsmiklar rannsóknir og þróun og einnig þjálfun flugmanna til þess að geta nýtt t.d. Þingeyrarflugvöll þannig að aðflugstækni og blindflugstækni sé nýtt til hins ýtrasta, svo ég tali nú ekki um næturflug en það liggur alveg fyrir að ekki er gert ráð fyrir næturflugi til Ísafjarðar. Hins vegar standa vonir til að næturflug verði mögulegt á Þingeyrarflugvelli 

Virðulegi forseti. Ég var reyndar að spyrja um markaða tekjustofna undanfarin ár, hvort þeir hefðu verið nýttir eins og þeir reyndust vera en ekki aðeins eins og þeir voru áætlaðir, en látum það nú vera. Varðandi aðflugsbúnaðinn stendur í áætluninni sem við erum að fjalla um á bls. 73, um tækjabúnað á flugvöllum í flokki 2: „Búnaður flugvallarins skal þannig samsettur að allur búnaður sem er í notkun í aðflugi skal uppfylla það skilyrði að bilun í einu tæki valdi ekki röskun á aðfluginu.“ Ég er satt að segja ekki viss um, miðað við það sem ég las hér áðan, að þetta standist allt saman en ég vona það þó. Varðandi næturflugið er mér fullkunnugt um að aldrei hefur staðið til að reyna að koma á næturflugi til Ísafjarðar því að landfræðilegar aðstæður leyfa það einfaldlega ekki. Öðru máli gegnir um Þingeyri, þar getum við væntanlega komið upp næturflugi, sem er mjög mikilvægt vegna öryggisaðstæðna á þessu svæði landsins sem við vitum hvernig er landfræðilega. Mér finnst því ekki vel að málum staðið að það eigi ekki að fara í grundvallarrannsóknir fyrr en á þessu ári, sérstaklega með tilliti til þess að það hefur komið hvað eftir annað til álita að hætta að staðsetja sjúkraflugvél á Ísafirði, sem hefur fyrir tilstilli stjórnarandstöðunnar, hygg ég vera, og mótmæla heiman að, fengist í gegn að yrði staðsett þar áfram.

Virðulegur forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er ekki skortur á fjármunum sem leiðir til þess að ýtrasta aðflugstækni er ekki komin til skjalanna á Þingeyrarflugvelli heldur að það tekur tíma bæði hjá flugfélögunum og Flugmálastjórn að þróa slíka tækni og það er verið að vinna að því þannig að ég held að það sé ekki rétt fyrir okkur hv. alþingismenn að setja okkur á mjög háan hest gagnvart þeirri vinnu. Við höfum væntanlega takmarkaðar upplýsingar til þess að taka afstöðu til þess. En í þessari áætlun er lagt til að byggja upp slíka aðstöðu, byggja upp þennan búnað og byggja upp aðstæður á Þingeyrarflugvelli eins góðar og nokkur kostur er til þess að hægt sé að nýta hann fyrir sjúkraflug og allt annað flug. Það er ríkur vilji til þess af hálfu samgönguyfirvalda og flugfélaganna að standa þannig að málum að flugöryggið sé sem mest og best og það er það sem er látið ráða för. Flugöryggið er látið ráða för þegar ákvarðanir eru teknar um uppbyggingu þessara tækja.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst það frekar klént hjá hæstv. ráðherra, sem hlýtur að eiga að marka stefnuna í því hvernig mál þróast, að vera að reyna að koma sök yfir á flugfélag og Flugmálastjórn. Það hlýtur að vera hlutverk hæstv. ráðherra í samvinnu við samgöngunefnd og þingið að setja stefnuna og setja markið á viðunandi hátt, sem að sjálfsögðu hefur ekki verið gert í þessu efni frekar en öðrum þar sem metnaðarleysi ræður ríkjum, svo ég noti nú ekki sterkari orð sem mig eiginlega langar til þess að nota. Ég ætla að sleppa því.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007 - sem er nú hafið - til 2010. Fyrir helgi var rædd samgönguáætlun til tólf ára. Því miður var ég vant við látin á þeim tíma og komst ekki í umræðuna en hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðu grein fyrir afstöðu okkar til langtímaáætlunar í samgöngumálum þannig að ég held að okkar afstaða hafi komið vel fram. Það væri margt hægt að segja um þessa þingsályktunartillögu. Í fyrsta lagi, eins og margoft hefur komið fram, harma ég hversu seint hún kemur fram því að það skiptir öll byggðarlög miklu máli að vel sé staðið að samgönguáætlun og ekkert síður á höfuðborgarsvæðinu en úti um allt land. Það er viðurkennt og löngu viðurkennt að samgöngumál og góðar samgöngur séu ein besta forsenda fyrir jákvæðri byggðaþróun og uppbyggingu bæði búsetu og atvinnu úti um allt land þannig að það er til mikils að vinna að standa vel að gerð þingsályktunartillögunnar og að fjármagn sé nægilegt til þessa verkefnis. Ég tel líka mikilvægt að við horfum á þessar samgönguáætlanir út frá sjálfbærri þróun samgangna á Íslandi. Þá verður að hafa í huga að við höfum með aukinni velsæld og möguleikum á að eiga stór og mikil farartæki, og í raun og veru með mjög lélegum almenningssamgöngum, stuðlað að því að einkabílisminn er orðinn mjög mikill og við höfum dregið úr því sem við höfðum áður, þ.e. skipaflutningum hringinn í kringum landið. Þetta hefur leitt til þess að bæði almenna umferðin og ekki síður þungaflutningar hafa aukist. Krafa fólks sem býr um landið allt, eða krafa kaupmanna getum við sagt, hefur líka stuðlað að því að hafa sem minnstan lager, hafa sem minnstan kostnað og hafa lagerinn í raun og veru í flutningum á milli staða og því er krafan um daglegan akstur mikil. Ég tel að hugarfarsbreytingu þurfi hjá þjóðinni til að breyta þessu. Við verðum að horfa á þetta heildrænt út frá hagsmunum okkar og út frá hnattrænu sjónarmiði og út frá þeirri markaðssetningu sem við höfum reynt að stuðla að, að efla hér ferðaþjónustu og þá atvinnugrein sem hefur hvað hraðast vaxið, að hvetja erlenda ferðamenn til þess að koma hingað til þess að njóta landsins og náttúrunnar, og hluti af samgöngum okkar er hluti af þeirri ímynd. Því miður tel ég að við höfum ekki staðið okkur sem skyldi þannig að ég tek undir orð hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað það varðar. Ég gagnrýni líka þær sveiflur sem hafa orðið í tekjum til vegagerðar eða samgangna því að þær hafa verið mjög sveiflukenndar. Það hafa verið gefin mikil loforð rétt fyrir kosningar og síðan hafa þau loforð verið svikin. Því tel ég að með samgönguáætluninni, bæði langtíma- og til fjögurra ára, sé það í raun og veru bindandi fyrir þingið að standa við áætlunina. Það eru svo margir sem verða að aðlaga sig þessari áætlun og hafa væntingar og það er illa gert að byggja upp væntingar og standa síðan ekki við þær. Í því sambandi vil ég nefna jarðgöng undir Hellisheiði eystri sem virðast hafa dottið alveg út úr langtímaáætluninni, þau eru a.m.k. ekki í fjögurra ára áætluninni og ég tel það miður því að þessi jarðgöng eru búin að vera það lengi inni og það hefur skapað væntingar. Samgöngur milli Vopnafjarðar, upp á hringveginn og yfir á Hérað eru alls ekki viðunandi og verða ekki á næstu árum og þar af leiðandi verður svæðið ekki sem eitt atvinnusvæði og getur ekki byggt á þeim styrk sem það hefði ef þarna væru jarðgöng. Þessi áætlun byggir bæði á flugi og höfnum, vegum og jarðgöngum. Ég vil nefna nokkur dæmi en annað verður að bíða síðari umræðu. Ég fagna því að farið verður að huga að lengingu Akureyrarflugvallar. Það þarf að koma inn töluvert fjármagn og huga miklu meira að uppbyggingu á Egilsstöðum í tengingu við flugið, bæði hvað varðar byggingar en ekki síður hvað varðar ákvörðun um stækkun flugvallarins. Þetta hangir allt saman, nú er nýbúið að ganga frá aðalskipulagi á Fljótsdalshéraði og þar er gert ráð fyrir breytingum á þjóðbraut vestan við bæinn en það stendur líka til að byggja nýja brú yfir Lagarfljót, sú sem nú stendur var byggð 1905 og er komin til ára sinna og er alveg ótrúlegt hvað hún hefur staðist tímans tönn. Þarna verður allt að fara saman, það þarf að skoða þetta heildrænt, lengingu á flugbrautinni, nýja legu þjóðvegar og legu Lagarfljótsbrúar. Þetta er stórt og mikið verkefni sem ég tel að margir þurfi að koma að og horfa á þetta í miklu stærra samhengi en að taka út einstaka búta. Við verðum að horfa til lengri framtíðar en þeirrar sem við gerum ráð fyrir í fjögurra ára áætluninni 


            

Hæstv. samgönguráðherra verður gerð grein fyrir því að fundur sé hafinn og hv. þingmaður óski eftir því að hann komi í salinn.

Herra forseti. Ég á erfitt með að hefja mál mitt fyrr en hæstv. ráðherra gengur í salinn - hann bregst snarlega við.

Ég var á leiðinni.

Ég ætlaði nefnilega að ræða það upphlaup hans áðan að bregða sér í ræðustól með úrklippu úr Blaðinu og lesa upp úr grein hv. þm. Helga Hjörvars, náttúrlega úr samhengi við það sem raunverulega er fjallað um í þeirri grein. Ég hef heyrt hv. þm. Halldór Blöndal setja fram margvíslegar athugasemdir við samgönguáætlun. Ég hef enn fremur lesið greinar eftir hv. frambjóðanda Sjálfstæðisflokksins, Árna Johnsen, þar sem gerðar eru athugasemdir við stefnuna sem tekin er í samgöngumálum varðandi Vestmannaeyjar. En ekki hvarflar að mér að draga þá ályktun að þó að þessir hv. þingmenn hafi einhverjar skoðanir á samgönguáætlun sé þar með verið að lýsa stefnu Sjálfstæðisflokksins. Með sama hætti tel ég óviðeigandi af hæstv. ráðherra að hann sé að klípa eitthvað út úr tiltekinni blaðagrein og fullyrða að þar sé verið að lýsa stefnu Samfylkingarinnar í samgöngumálum. Mér fannst þetta satt að segja vera ólíkt ráðherranum og ódýrt og ekki í takt við þann málflutning sem hann jafnan hefur í ræðustól á hinu háa Alþingi. Þegar ég átti börn á unga aldri hafði ég það fyrir sið, eins og margir aðrir, að biðja þau um að leggja fram óskalista þegar nær dró jólum, óskalista um það hvað þau vildu fá í jólagjöf. Stundum fékk ég langa og skemmtilega lista og auðvitað var eitthvað valið úr til að gefa. Mér kemur þetta til hugar þegar ég lít yfir þær samgönguáætlanir sem hér eru lagðar fram og eru til umræðu. Þær eru nokkurs konar óskalisti, kosningagjafalisti þar sem kennir margra grasa. Fyrir vikið eru náttúrlega margar ágætistillögur fram komnar. Áætlunin er metnaðarfull og hægt er að taka undir hana að langmestu leyti. Þetta eru sem sagt vonir okkar og draumar um það sem gera skal á næstu árum og ekki gagnrýni ég það sérstaklega. En því miður, þrátt fyrir að þarna sé dengt inn óskum og vonum til næstu tíu ára, er það svo að ýmislegt vantar upp á í samgönguáætlun. Þá er fyrst að telja það sem snýr að höfuðborginni, það er það sem ég ætla að tala um a.m.k., og það var reyndar það sem hv. þm. Helgi Hjörvar gerði að umtalsefni í títtnefndri blaðagrein. Hann lýsti yfir vonbrigðum sínum með þær áætlanir sem snúa að Reykjavík og taldi upp það sem á vantaði í þeim efnum. Núverandi borgarstjórn, sem skipuð er að meiri hluta til Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, hefur gert áætlanir sínar um gatnaframkvæmdir og samgönguáætlanir hér í borginni. Margt af því er í samræmi við fyrri áætlanir sem þáverandi meiri hluti borgarstjórnar lagði áherslu á. Ég held að í stórum dráttum megi segja að þeir sem stýra Reykjavíkurborg séu nokkuð sammála um á hvað beri að leggja höfuðáherslu í samgöngumálum í Reykjavík. Þrátt fyrir að þessar tillögur þeirra hafi verið lagðar fram eru þær ekki nema að mjög takmörkuðu leyti á blaði í samgönguáætluninni sem lögð er fram af hæstv. samgönguráðherra. Nefna má Sundabrautina sem er í uppnámi vegna þess að þar er ekki tjaldað nema til hálfrar nætur. Það getur varla verið auðvelt fyrir menn að fara af stað með lagningu Sundabrautar án þess að vita hvar sú braut á að enda og hvort endar nái saman í fjármögnun á þeirri miklu framkvæmd. Mýrargötustokkur, sem hefur verið á dagskrá í Vesturbænum með hliðsjón af Örfirisey og Mýrargötunni og hafnaruppbyggingu, er ekki á áætlun á næstu fjórum árum. Göngin sem menn hafa lagt til að yrðu lögð í gegnum Öskjuhlíðina, sem ekki aðeins Reykjavíkurborg heldur nágrannasveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eru sammála um að sé ein mikilvægasta samgöngubót sem hægt er að ráðast í, eru ekki á dagskrá fyrr en í fyrsta lagi árið 2018. Talað hefur verið um stokk undir Miklubrautina og það mál hefur nú fengið aukna þyngd með því að menn hafa uppgötvað að á þeim slóðum er mikið svifryk og nauðsynlegt að grípa til einhverra aðgerða. En þessi stokkur undir Miklubrautina er ekki sjáanlegur á blaði og er alls ekki á dagskrá. Gert er ráð fyrir fjárveitingu til nýlegra gatnamóta Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar upp á tíu milljarða. En það er samdóma álit þeirra sem að því máli koma að það þurfi a.m.k. tíu milljarða í viðbót vegna samgöngumannvirkja og tengibrauta. Það skortir sem sagt helminginn upp á að hægt sé að leggja í það verkefni. Ég held að það hljóti að vera mikið áfall fyrir núverandi meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur að lesa þessa samgönguáætlun og sjá hve lítið tillit hefur verið tekið til óska þeirra. Maður spyr sig að því hvort borgarstjórnin hafi kannski gleymt að koma því á framfæri við hæstv. ráðherra hvaða mál hún leggur mesta áherslu á. Ég vil enn fremur nota þetta tækifæri, þó að það gildi ekki um þessa fjögurra ára áætlun, og gera athugasemd við þær ráðagerðir að byggja samgöngumiðstöð, sem á að kosta þrjá milljarða, við núverandi Reykjavíkurflugvöll. Þetta er áætlun sem gildir til 2018 og ég geri þessa athugasemd með vísan til þess að gert hefur verið samkomulag milli samgönguráðuneytis og Reykjavíkurborgar um status quo með öllum sínum fyrirvörum til 2016, en hérna er um að ræða áætlun til 2018. Ég held að mjög misráðið sé að leggja fé í byggingu á samgöngumiðstöð á þessum stað þar sem allsendis er óvíst hvort flugvöllurinn fer eða ekki. Það liggur fyrir að gert er ráð fyrir því að einhverjar niðurstöður um frekari rannsóknir verði lagðar fram fyrri hluta árs 2007 sem geti kannski ráðið úrslitum um það hvort flugvöllurinn verður þarna áfram til langrar framtíðar eða ekki. 
             Ég vil svo að lokum, ef ég má aðeins syndga upp á náðina, spyrja: Af hverju er ekki gert ráð fyrir fjárveitingu til hjólreiðastíga í þessari samgönguáætlun eins og um var talað fyrr í vetur?

Virðulegur forseti. Vegna ræðu hv. þm. Ellerts B. Schrams vil ég setja fram nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi eru 20 milljarðar á áætluninni vegna Sundabrautar en það nær reyndar aftur fyrir fjögurra ára áætlunina vegna þess að við gerum ekki ráð fyrir því að framkvæmdir geti hafist við Sundabraut fyrr en eftir e.t.v. eitt og hálft ár eða tvö. Við gerum ráð fyrir því að þegar það liggur fyrir hvor leiðin verður valin, innri leiðin eða Sundagöng, munum við sjá fyrir endann á því. Fyrir þessi fjögur ár og þær mögulegu framkvæmdir sem gætu orðið á Sundabrautinni liggur það alveg fyrir að í það verkefni eru til fjármunir. Hvað varðar Mýrargötuna gerum við ráð fyrir tiltekinni fjárhæð til framkvæmda við hana. Það verður væntanlega þannig að hún fari í stokk og samið verði um hlutdeild ríkisins í henni. Hvað varðar Kringlumýrarbrautina liggur það náttúrlega fyrir að R-listinn frestaði öllum framkvæmdum þar með því að hafna mislægum gatnamótum. Það er því ekki á áætlun að fara fyrr í mislæg gatnamót þar því að fjárfest var fyrir háar fjárhæðir í ljósastýrðum gatnamótum. Það er skýringin á því að ekki er gert ráð fyrir að fara á næstu fjórum árum í meiri framkvæmdir við þá braut en raun ber vitni. Hvað varðar samgöngumiðstöðina þá varð það samkomulag milli borgaryfirvalda, og þar á meðal R-listahópsins, að fara í samgöngumiðstöð. 

Herra forseti. Tíminn er svo takmarkaður, maður hefur ekki tíma til að spyrja og hvað þá að svara, og hef skilning á því ef maður þarf að kveðja sér hljóðs margoft. Ég hef upplýsingar um það, herra forseti, að þessi Mýrargötustokkur er alls ekki á dagskrá fyrr en 2011 eins og ég skil þessa áætlun, eins og hún liggur fyrir. Það er ekki í samræmi við þær áætlanir og óskir sem Reykjavíkurborg hefur sett fram. Ég heyrði því miður ekki hvort hæstv. ráðherra var að tala um Miklubrautina eða Kringlumýrarbrautina.

Kringlumýrarbrautina.

Þá ítreka ég þær athugasemdir mínar að ég sé að 10 milljarðar eru til ráðstöfunar vegna þessara miðlægu gatnamóta en allir eru sammála um að aðra 10 milljarða þurfi til að skapa þarna umferðarvæn gatnamót vegna tengibrauta og annarra samgangna sem liggja að þessum mikilvægu gatnamótum. Ég held að þetta sé því ekki fullnægjandi svar.

Virðulegi forseti. Hvað varðar gatnamótin á Kringlumýrarbrautinni þá er aðalatriði þess máls að búið var að undirbúa það að setja af stað umhverfismat vegna mislægra gatnamóta við Kringlumýrarbraut. Það var stoppað af borgaryfirvöldum fyrir tveimur árum. Þá var farið út í aðrar framkvæmdir, ljósastýrð gatnamót, að vilja R-listans. Þess vegna eru ekki inni á fjögurra ára áætlun margir milljarðar til að fara í þau gatnamót en engu að síður gerum við ráð fyrir framkvæmdum, bæði við Kringlumýrargatnamótin og tengingum inn í stokk niður undir Lönguhlíðina. Hvað varðar hjólreiðastíga sem hv. þingmaður nefndi er, eins og ég svaraði fyrr í dag, gert ráð fyrir því í nýjum vegalögum að taka hjólreiðastígana inn. Ég svaraði því í dag að við þurfum að gera ráð fyrir því, þegar sú löggjöf hefur verið samþykkt og afgreidd, að hjólreiðastígar verði teknir inn þar sem það á við í samningum borgarinnar og Vegagerðarinnar og kosta hjólreiðastíga þar sem samkomulag verður um að þeir séu lagðir af heildarfjármögnun samgönguáætlunar. Aðeins út af því sem var tilefni þess sem hv. þingmaður talaði um í upphafi sem voru athugasemdir mínar við málflutning Helga Hjörvars. Það er alrangt eins og hann leggur þetta upp í grein sinni í Blaðinu, sem ég vitnaði til, vegna þess að höfuðborgin fer ekki illa út úr þessari samgönguáætlun. Í höfuðborginni eru tæplega 3% af vegakerfi landsins en höfuðborgarsvæðið fær rúm 37% af 

Herra forseti. Ég ætla ekki að þrátta við hæstv. ráðherra um hvort þetta sé mikið eða meira eða mest en ég vildi gjarnan vera fluga á vegg þegar hann flytur núverandi meiri hluta borgarstjórnar þessar fregnir, hvað borgin fær mikið út úr þessari samgönguáætlun. Það er a.m.k. ekki í samræmi við mínar skoðanir.

Hæstv. forseti. Í þeirri fjögurra ára áætlun sem við ræðum hér eru mörg ágæt mál og í heildina séð held ég að ekki sé mikill ágreiningur um það sem í henni er þó að það sé áherslumunur og menn vilji auðvitað sjá sumar framkvæmdir ganga hraðar en raun ber vitni samkvæmt henni. Ég tek undir það sem menn hafa sagt að við verðum bara að vona að þessi áætlun um að hrinda í framkvæmd því sem hér er til lagt fái að standa og að ekki verði talin ástæða til að hrófla við því af þeim stjórnendum sem sitja munu eftir næstu kosningar. Ég tel að þessar framkvæmdir í vegamálum hjá okkur eigi að hafa forgang og þá verða menn líka að horfast í augu við það að þurfa að veita þeim þann forgang. Það gerist ekki sisvona af sjálfu sér, það þarf þess vegna að hafa áhrif á aðrar framkvæmdir í landinu. Það er ekki líklegt að menn standi við þessa samgönguáætlun ef ýtrustu framkvæmdir fara á fulla ferð eins og menn áætla nú í stóriðju og öðrum slíkum málum. Það er full ástæða til að taka undir það sem menn hafa sagt um þessa hluti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það hringl sem hefur verið á þessum málum á undanförnum árum en vonast bara til að það sé að baki og menn hætti því, því að landsbyggðin má ekki við því að bíða eftir þeim samgöngubótum sem eru í þessum áætlunum og þó meira væri. Samfylkingin hefur lýst því yfir að hún vilji gera átak í samgöngumálum og það átak á síst að standa að baki þeim áætlunum sem hér eru uppi. Ég er því vongóður um framhaldið hvað þetta varðar. Ég leyfi mér að ræða málin dálítið vítt og breitt í þessum ræðutíma vegna þess að það hefur verið gert við þær umræður sem hér hafa verið, bæði um langtímaáætlunina og þessa. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. samgönguráðherra hvort ekki sé ástæða til að skoða sig um í því að undirbyggja hagkvæmari gerð jarðganga heldur en nú er. Ég spyr hvort ekki sé skynsamlegt að skoða það hvort ríkið eigi ekki að fjárfesta í bor til að heilbora göng í landinu. Það er ekki þar með sagt að ríkið eigi að bora göngin, slíkt er hægt að bjóða út. Það hefur komið fram og kom fram í viðtölum við þá sem höfðu áhuga á að fara í slíka heilborun ganga á Austfjörðum að það væri ekki hægt nema hafa verkefni fram í tímann, ekki væri hægt að kaupa slíkan bor og vita ekki um verkefni lengra fram í tímann og þurfa kannski að keppa um þau verkefni sem koma á markaðinn eða sitja uppi með það að hafa ekki verkefni fyrir slíkt verkfæri. Það er hins vegar ljóst að það stendur til að bora jarðgöng. Nóg er af verkefnum fram undan fyrir slíkt verkfæri og þess vegna væri ráð að skoða hvort ríkið eigi ekki með einhverjum hætti að sjá til þess að slíkt verkfæri sé til staðar og sé til reiðu til að nýta við slíka jarðgangagerð. Ég kem þessu á framfæri og spyr hæstv. ráðherra hvort menn hafi skoðað þann möguleika. Síðan langaði mig til að ræða um eitt mikilvægt atriði og það eru framkvæmdirnar norðvesturtengingin frá borginni, Sundabrautin, breikkun Hvalfjarðarganga og áframhaldandi vegur upp í Borgarfjörð sem eru ekki á þessari fjögurra ára áætlun sem slíkar, það átak allt saman. Eitt er þó ljóst að á þeim fjórum árum sem fram undan eru þurfa menn að taka ákvörðun um það og helst sem allra fyrst hvernig leysa eigi úr því að auka afköst Hvalfjarðarganga. Þar hafa verið uppi fleiri en einn möguleiki. Þetta er atriði sem menn þurfa að fást við. Ég varð fyrir vonbrigðum með það að Grunnifjörður sem ég hafði einhvers staðar heyrt hæstv. ráðherra lýsa yfir að hann væri sammála að ætti að fara inn á langtímaáætlun sást ekki þar, sú leið milli Akraness og Borgarness sem ég hef lengi litið á og margir aðrir sem framtíðarleið fyrir þjóðveg 1. Mér er fullkunnugt um að gerðar hafa verið athugasemdir við þessa leið vegna skipulagsáætlana sveitarfélaganna þarna en þær athugasemdir eru byggðar á miklum athugunum og ég tel mjög nauðsynlegt að gerður verði samanburður á þessum tveimur leiðum, annars vegar þeirri leið sem vegurinn liggur núna og hins vegar leiðinni fyrir framan fjörðinn sem Akurnesingar og sveitarstjórnarmenn á þessu svæði, bæði í Borgarnesi og í Hvalfjarðarstrandarhreppi, hafa viljað láta skoða vandlega. Þessi leið er að mínu viti mjög líkleg til að verða talin með umhverfismati miklu betri en sú leið sem núna liggur í kringum þennan fjörð og þar af leiðandi um vatnsupptökusvæði alls fjarðarins en þessi fjörður er á Ramsar-áætlun. Það hlýtur að vera a.m.k. einnar messu virði að bera saman þessar leiðir. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með það að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa séð til þess að þetta verkefni kæmist inn á langtímaáætlun sem framtíðarlega vegarins. Ég geri hins vegar ráð fyrir að hægt sé að fara í slíkt umhverfismat þrátt fyrir það því það hlýtur að þurfa að skoða hvernig framtíðarlegan á að vera þegar menn ætla að stefna að tvöföldun vegar á leiðinni upp í Borgarnes eins og að er stefnt. Þetta verða að vera lokaorð mín í þessari ræðu því að tíminn er stuttur en ég vildi koma þeim málum að sem ég hef nefnt.

Virðulegur forseti. Fyrst um það sem hv. þingmaður spurðist fyrir um varðandi heilborun jarðganga en það hefur ekki verið skoðað eða verið á dagskrá. Við höfum litið svo á að eðlilegt væri að gera ráð fyrir að verktakarnir veldu sér leið til að bora og það hefur ekki verið talið hagkvæmt að nýta sér þessa heilborunartækni í þau jarðgöng og þá lengd á jarðgöngum sem við höfum verið að miða við. Hvað varðar vegarlagningu yfir Grunnafjörð þá fer ekkert á milli mála að ég hef talið það æskilegt ef hægt væri að finna leið til að tengja saman Akranes- og Borgarnessvæðið, stytta þá leið mjög verulega, en skipulagsyfirvöld hafa ekki fallist á þá leið, aðalskipulag sveitarfélaganna, enn sem komið er af þeirri ástæðu að þarna sé um mjög viðkvæmt svæði að ræða út frá umhverfissjónarmiðum eins og fram kemur í umhverfismatsskýrslunni. Þess vegna er sú vegarlagning ekki inni sem verk en yrði að sjálfsögðu skoðuð umsvifalaust ef sveitarfélögin, skipulagsyfirvöld og umhverfisyfirvöld í landinu samþykktu þann kost. Það þarf að fara í umhverfismat með þetta. Virðulegi forseti. Ég hef ekki tíma til að fara nánar ofan í önnur atriði en læt þetta duga í bili.

Hæstv. forseti. Vilji sveitarfélaganna liggur fyrir hvað þetta varðar. Hins vegar hafa skipulagsyfirvöld sett fótinn fyrir málið og ég væri í sjálfu sér ekkert ósáttur við það ef það væri byggt á umhverfismati en það umhverfismat hefur aldrei farið fram. Mér finnst það lágmarkskrafa að fram fari umhverfismat og að þessar leiðir verði bornar saman á þann hátt sem eðlilegt er hvað slíkt varðar, því að margt bendir til þess að niðurstaðan yrði sú að það væri miklu betra að aðalleiðin lægi fyrir framan fjörðinn en í kringum hann. Ég talaði við aðila sem tóku þátt í þessari ákvörðun skipulagsyfirvalda og í ljós kom að þeir höfðu gert ráð fyrir að vegurinn fyrir framan fjörðinn væri einungis tengivegur milli Akraness og Borgarness en ekki aðalleiðin á þjóðvegi 1. Ég veit ekki hvaðan þeir fengu þá speki að líta þannig á málið því að það er allt annað mál ef menn líta á þetta með þeim hætti og þá skil ég niðurstöðuna. Auðvitað verður maður að gera ráð fyrir að þarna verði um aðalleiðina að ræða og ákvörðun um það skiptir miklu máli varðandi það hvernig menn ganga frá hugmyndum um breikkun Hvalfjarðarganga. Þetta er stórt mál sem þarf að skoða og ég er á þeirri skoðun að þarna þurfi að fara fram umhverfismat til að eðlilega og rétt sé staðið að málum. Ég er hins vegar algerlega sáttur við það ef það verður niðurstaðan úr umhverfismati að betra sé að vegurinn liggi í kringum fjörðinn en fyrir framan hann. 

Virðulegur forseti. Ég vil undirstrika að ég lít svo til að þegar farið verður í að leggja veg yfir Grunnafjörð verði það að vera meginleið sem tengdi saman landshlutana, ekki bara byggðina í Borgarnesi og Akranesi. Það er umfangsmikil aðgerð og taka þarf tillit til þess. Ég vil undirstrika að þetta er núna í höndum sveitarfélaga og skipulagsyfirvalda og setja verður verkið í umhverfismat. Hvað varðar tengingar norðvestur, eins og hv. þingmaður nefndi, gerum við ráð fyrir að með hinum sérstöku fjármögnunaraðgerðum verði farið í það, sem er geysilega mikilvægt, sérstaklega á Kjalarnesinu og síðan áfram norður. Við gerum ráð fyrir að þau verkefni verði reyndar aðallega á síðari tímum langtímaáætlunarinnar en að nokkru leyti á fyrsta tímabilinu. Við sjáum því fram á betri tíð hvað það varðar.

Herra forseti. Ég og hæstv. ráðherra erum sammála að þetta eigi að vera aðalleiðin sem þarna er verið að tala um yfir Grunnafjörð. Hins vegar er ekki hægt að búa við það ef ekki er hægt að kalla fram umhverfismat til að bera leiðirnar sama og ég trúi ekki öðru en sá slagur vinnist með einhverju móti. Mig langar til að víkja aðeins að því sem ég nefndi í ræðu minni, þ.e. að stjórnvöld íhugi á einhvern hátt að koma að því að hér verði til reiðu tækni sem felst í heilborun jarðganga. Fram hefur komið að aðilar sem vildu fara af stað með slíka tækni voru tilbúnir til að leggja í jarðgangagerð á Austfjörðum en til að það væri hagkvæmt töldu menn að fara þyrfti í a.m.k. tvenn eða þrenn jarðgöng vegna þess að það væri ekki hægt að fara af stað með svo dýr tæki öðruvísi en verkefni væru til staðar. Ég held að það hljóti að vera hægt að finna leið til að skoða slíka tækni, ef hún hentar, nú er ég ekki að fullyrða það. En mér finnst ástæða til að menn skoði málið með það fyrir augum að nýta slíka tækni ef hún getur komið að gagni við þá jarðgangagerð sem fram undan er. Mér sýnist að mögulegt eigi að vera að búa til einhvers konar félag, og ríkið gæti þá komið að á einhvern hátt til að tryggja fjármögnun þess, sem gæti þá leigt þennan bor til þeirra aðila sem vildu fara í slíkar framkvæmdir þegar þær yrðu boðnar út. Mér finnst vera ástæða til að skoða þetta og það er þá a.m.k. þeirrar messu virði að sjá hvort þetta getur gengið upp, því greinilegt er að jarðgöng með þessum hætti eru miklu ódýrari en með þeirri tækni sem er yfirleitt notuð.

Hæstv. forseti. Ég sagði það í fyrri ræðu minni að ég ætlaði að nota þessa ræðu til að fara aðeins yfir staðbundin verkefni í kjördæmi mínu ásamt því að ræða kannski örlítið meira þar sem frá var horfið varðandi samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil einnig segja fyrir það fyrsta að það er auðvitað synd, vegna þess hve stuttur tíminn er, að menn skuli ekki mikið ræða siglingaáætlun, flugáætlun eða aðra hluti sem eru í vegáætluninni eins og umferðaröryggismál, sem er töluvert metnaðarfullt í þessu plaggi, eða almenningssamgöngurnar sem einnig er minnst á. En af því að ég nefni almenningssamgöngur er ég hiklaust á þeirri skoðun að ríkisvaldið eigi að koma til móts við sveitarfélögin með því að fella sem mest niður af opinberum álögum, bæði vegna kaupa á strætisvögnum og öðrum slíkum tækjum. Eins held ég að við ættum að setja þá algerlega á gjaldfrjálsa olíu, eins og þeir hafa reyndar sótt um, og sleppa í staðinn afslættinum sem þeir fá. Þannig komi ríkið til móts við sveitarfélögin til að freista þess að auka almenningssamgöngur. Við sjáum það í vögnum á höfuðborgarsvæðinu að almenningssamgöngur og þetta strætisvagnakerfi er ákaflega lítið notað nema kannski rétt á smáálagstímum á morgnana og svo seinni part dags. Það gæti þá kannski orðið til þess að farin verði sama leið og þeir fóru á Akureyri, þ.e. að gera strætisvagnaferðir gjaldfrjálsar og viti menn, notkunin jókst auðvitað mikið við það. Í öðru lagi er Sundabraut sem er ekki sérmál höfuðborgarbúa heldur okkar allra, því hún á að vera aðalinnkeyrslan til höfuðborgarinnar og við notuð hana mikið. Þeir 20 milljarðar sem ætlaðir eru í þetta verk, þeir 8 milljarðar 2007–2010 sem koma af símapeningunum og svo þeir 12 milljarðar sem eru á öðru tímabilinu, 2011–2014, sem eru undir sérstakri fjáröflun, eiga að duga miðað við að innri leiðin sé farin. En ég vil segja, virðulegi forseti, eftir að hafa farið á fjölmennan fund íbúasamtaka sem haldinn var við Sundabraut fyrir um einu ári þar sem verið var að sýna hvernig Sundabrautin var þar hugsuð, þ.e. að hún ætti að koma yfir að landi, ef svo má að orði komast, þá held ég að sú leið sé bara gersamlega ófær, það sé ekki hægt gagnvart íbúum þessa svæðis að koma með svona fjölfarna braut, aðalinnkeyrslu til borgarinnar, þar að landi. Þess vegna held ég að fara verði jarðgangaleiðina, þar sem komið væri upp á Laugarnestanga, ef ég man rétt. En ef sú leið verður farin kemur það auðvitað upp að peninga vantar upp á miðað við það sem hér er sagt. En Sundabraut og aðrar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eru ekki síður áhugamál landsbyggðarbúa vegna þess að við horfum á þetta í einni heild alveg eins og við væntum þess og vonum að höfuðborgarbúar horfi á framkvæmdir úti á landi ekki sem framkvæmdir fyrir þá íbúa sem þar eru heldur fyrir Íslendinga alla og þá sem hingað koma. Virðulegi forseti. Aðeins yfir í mitt kjördæmi. Þar kem ég fyrst að því sem ég tel brýnast í jarðgangamálum á því svæði en það er nýbygging Norðfjarðarganga. Ég hef sagt það í stuttum andsvörum að ég tel þar of hægt farið. Of seint er að bjóða þau út haustið 2009 og að framkvæmdir hefjist ekki fyrr en árið 2010 og göngin verði tilbúin 2013. Þetta er einfaldlega allt of seint miðað við þær stóru og miklu framkvæmdir sem hafa átt sér stað fyrir austan til að tengja Neskaupstað enn betur þeirri framkvæmd. Vegurinn um Oddsskarð, og er óskiljanlegt hvernig hann hefur verið lagður í 630 metra hæð, er barn síns tíma og engu hættuminni vegur en t.d. Óshlíðin. Þarna þarf að finna leið til að flýta þessu og ég er sannfærður um að ef stefna Samfylkingarinnar verður ofan á í komandi kosningum og Samfylkingin kemst til valda mun þetta samgönguátak kannski ganga betur eftir og þá hygg ég að að flýta þurfi ýmsum verkefnum eftir það stóra og mikla átak sem átt hefur sér stað fyrir austan. Ég er auðvitað að segja þetta í sömu andrá og ég segi að fresta eigi stóriðjuframkvæmdum, sérstaklega í Straumsvík og Helguvík. Vopnafjörður. Ég hef sagt það fyrr og ætla að segja það enn einu sinni vegna íbúa á norðausturhorninu en þar á að tengja með nýjum vegi milli Öxarfjarðar og Þistilfjarðar eða svokallaðri Hófaskarðsleið. Þetta eru vegir sem eru í hryllilegu ástandi og er okkur ekki samboðið að bjóða fólki upp á árið 2007. Þess vegna ítreka ég það og segi að ég held að samgönguráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar eigi að biðja íbúa þess svæðis afsökunar á því hversu samgöngur til þeirra eru lélegar eins og þær eru í dag. En sem betur fer stendur þetta til bóta og á fyrsta tímabilinu til 2010 á að klára veginn til Vopnafjarðar. Þó kom fram á fundi með þingmönnum Norðausturkjördæmis hjá Vegagerðinni í morgun að a.m.k. 200 millj. kr. vantar til að þær áætlanir gangi eftir en vonandi finnast þeir peningar svo að hægt verði að klára. Ýmsar aðrar vegaframkvæmdir eru í kjördæminu svo sem framkvæmd sem núna er í útboði um Arnórsstaðamúla þar sem verið er að klára að leggja veginn bundnu slitlagi frá Akureyri til Egilsstaða. Stórframkvæmd bíður okkar á veginum yfir Öxi sem er stytting, eins og komið hefur fram í dag, um tæpa 60 kílómetra á hringveginum og er auðvitað nauðsynlegur þáttur, ég tala ekki um ef verið er að ganga til sameiningar sveitarfélaga þ.e. Djúpavogshrepps við Fljótsdalshérað, þá mun þetta stytta leiðina mjög þar á milli. Síðan er vegurinn um Skriðdal, þjóðveg 1, þar er líka verkefni fyrir, og segja má að ánægjulegt hafi verið að sjá það í morgun, á þeim umrædda fundi sem ég gat um, að brýrnar þrjár sem eftir eru í Skriðdal, sem koma inn á þetta ár núna, verða kláraðar. Virðulegi forseti. Stórt og mikið verkefni hefur verið unnið af Norðlendingum af fyrirtæki sem heitir Greið leið ehf. að undirbúningi Vaðlaheiðarganga. Sú undirbúningsvinna er alveg frábær og hefur verið gaman að fylgjast með hve faglega hefur verið unnið. Nýlega var úrskurðað að Vaðlaheiðargöng þyrftu ekki að fara í umhverfismat þannig að það tefur þá ekki framkvæmdina. Þær þrisvar sinnum 100 milljónir sem settar eru í áætlunina fyrir árin 2008, 2009 og 2010 eru vonandi nægjanlega há upphæð til að áform í samgönguáætlun, þ.e. að Vegagerðin taki strax - og ég tek skýrt fram, virðulegi forseti, eins og þar stendur og legg áherslu á það sem sjónarmið mitt, að hefja verði viðræður strax við þetta fyrirtæki um hvenær einkaframkvæmd á Vaðlaheiðargöngum geti hafist. Og ég hika ekki við að segja, virðulegi forseti, og segi enn einu sinni að þær þyrftu að hefjast sem fyrst, m.a. til að láta þær hanga saman við lengingu flugvallarins á Akureyri vegna þess að ég hef margoft sagt að æskilegt væri að nota það kurl sem kemur úr Vaðlaheiðargöngum, sennilega 40–50% af því sem þar kemur, í lengingu flugbrautarinnar á Akureyri. Það er mjög hagkvæm framkvæmd og ber að gera á þann hátt. Virðulegi forseti. Margt fleira mætti ræða um í samgöngumálum í kjördæmi mínu. Ég nefni rétt í lokin tengivegi sem eru mjög langir í kjördæminu eins og komið hefur fram. Á því tímabili sem nú er að hefjast, 2007–2010, fyrsta hluta áætlunarinnar, er aðeins varið tæpum einum milljarði í tengivegi og hliðarvegi alla í kjördæmi mínu og fram kom í morgun að þar eru menn að reyna að stagbæta og setja inn spotta hér og spotta þar, en þörfin er brýn. Þá kem ég að því á lokasekúndu minni hér, virðulegi forseti. Þörfin er svona brýn vegna þess að fjárveitingar margra undanfarinna ára hafa verið allt of litlar miðað við hvað þörfin er mikil. Virðulegi forseti. Þar sem ég á sæti í samgöngunefnd hlakka ég mikið til að takast á við þetta verkefni á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Þessi samgönguáætlun er fyrir margra hluta sakir mjög góð. En að mínu mati verður Alþingi að horfa lengra fram í tímann. Alþingi verður að vera meira afgerandi og koma með skýrari framtíðarsýn, til þess erum við kjörin hingað og það er það sem kjósendur ætlast til af okkur. Fyrir margra hluta sakir verður jarðgangagerð stærri og stærri hluti vegakerfisins í framtíðinni. Í hlutarins eðli eru jarðgöng sennilega öruggasti hluti vegakerfisins. Þau eru alltaf þurr, þar snjóar ekki o.s.frv. Jarðgöng eru líka umhverfisvæn þar sem þau stytta gífurlega vegalengdir og þau eru líka náttúruvæn þar sem þau breyta umhverfinu minna en vegir. Á næstu tíu árum eru aðeins fimm jarðgöng á áætlun og þar af er byrjað á Héðinsfjarðargöngum og Óshlíðargöng eru tilbúin til útboðs. Það sem ég vil að verði gert er að taka ákvörðun um jarðgangagerð til næstu 15–20 ára og bjóða þau út í einum pakka. Sem dæmi jarðgangagerðin sem verður að koma í Norðausturkjördæmi: Lónsheiði, undir Berufjörð milli Breiðdalsvíkur og Stöðvarfjarðar, milli Stöðvarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar, milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, milli Norðfjarðar og Mjóafjarðar, milli Mjóafjarðar og Seyðisfjarðar, milli Reyðarfjarðar, Eskifjarðar og Héraðs, milli Héraðs og Vopnafjarðar og Vaðlaheiðargöng. Með þessu geta verktakar keypt nýjustu og bestu tæki sem völ er á hverju sinni í heiminum. Tæknin og ekki síður reynslan munu flytjast milli ganganna þar sem sami verktaki væri með þau öll. Verktími er það langur að hann væri vel viðráðanlegur fyrir stærri íslensku verktakana. Með því er hægt að ná mun betri samningum við verksalana og landinn getur kortlagt framtíðina. Það er ámælisvert að jarðgöng milli Neskaupstaðar og Eskifjarðar séu ekki tilbúin til útboðs. Þar þarf að byrja ekki seinna en á morgun. Ég þekki persónulega breytingu við að fá jarðgöng því ég bý á Fáskrúðsfirði og var vitni að því hvers konar samgöngubót það var þegar Fáskrúðsfjarðargöng voru tekin í notkun. Okkur fannst heimurinn skreppa saman, svo einfalt var það. Næststærsta höfn landsins verður í Fjarðabyggð og ekki síst þess vegna er nauðsynlegt að bæta samgöngur eins hratt og mögulegt er til að nýta betur þá kosti sem þessi nýja höfn mun gefa. Ein af forsendum af góðri útkomu með sameiningu fjarðanna á Miðausturlandi í eitt sveitarfélag eru greiðar samgöngur og það er líka forsenda fyrir því að svæðið verði eitt þjónustu- og atvinnusvæði. Með því að ráðast í slíkt útboð eins og hér er lýst væri auðvelt að gera mestallt Austurland að einu sveitarfélagi. Alþingi ætti að sjá sóma sinn í því að taka vel undir þetta því þetta var eina sameiningin sem var samþykkt á síðustu tilraun til fækkunar sveitarfélögum. Ég legg áherslu á að Alþingi samþykki að leggja til peninga til rannsókna á þessu sem og öðrum hugsanlegum jarðgöngum nú þegar. Vægt er til orða tekið að ömurlegt er að hlusta á deilur um jarðgöng milli lands og Eyja meðan enginn veit hvort hægt er að bora þar á milli. Við verðum að einbeita okkur að þeirri vinnu til að Eyjamenn, þingmenn og aðrir landsmenn fái vitneskju um hvaða kostir eru í framtíðinni fyrir samgöngur milli lands og Eyja. Það er óþolandi að menn eyði tíma og orku í þras um hvað eigi að gera meðan ekki liggja fyrir nauðsynlegar upplýsingar um hvaða kostir eru færir og það stendur upp á Alþingi í dag. Eins finnst mér leiðinleg umræða hjá sumum þingmönnum að líkja Fáskrúðsfjarðargöngum við yfirbyggða kappakstursbraut. Þeir ættu að líta sér nær, ég sé dæmi nánast í hverri viku sem menn eru teknir fyrir ofsaakstur á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það var síðast um helgina sem lögreglan á Reykjavíkursvæðinu var í eltingaleik við einhverja kappakstursmenn. Það þarf ekki jarðgöng til. Í leikskóla væri svona umræða bull. Til gamans má geta að mesti hraði sem lögregla hefur radarmælt í Fáskrúðsfjarðargöngum er 124 km hraði. 124 km hraði mundi ekki þykja fréttnæmt á Stór-Reykjavíkursvæðinu.

Virðulegi forseti. Samgönguáætlunin sem hér hefur verið lögð fram og við höfum rætt í dag, fjögurra ára samgönguáætlun, fer til samgöngunefndar eftir umræðuna hér. Ég sit í hv. samgöngunefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þar gefst okkur tækifæri til að fara nánar í einstaka þætti áætlunarinnar og hafa jafnvel áhrif á forgangsröðun og einstök verkefni eftir því sem hægt er í nefndarstarfinu. Það sem ég ætla að víkja aðeins að eru m.a. þingmál sem ég og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram varðandi nokkrar áherslur í samgöngumálum. Ég vil fyrst minnast á strandsiglingatillöguna, sem við fluttum hér fyrst, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í líklega ein fimm ár en síðustu þrjú árin ásamt þingmönnum Frjálslynda flokksins, um að taka upp strandsiglingar og að ríkið beiti sér fyrir því að það verði gert og styðji við það, hvort sem það yrði með útboði og stuðningi við það eða með hvaða hætti það væri en það væri mjög mikilvægt að koma þeim á. Þetta höfum við ítrekað í umræðum okkar um samgöngumálin. Þetta mál hefur fengið góðar undirtektir á Alþingi en minna verið um framkvæmdir en ég vona að þetta verði tekið alvarlega. Það er önnur tillaga sem ég vil líka minnast á og ég hef flutt, eða þingmál í þessa veru, síðan ég kom á þing og það eru nú orðin sjö ár síðan eða þetta er áttunda árið. Það er tillaga um áherslur í uppbyggingu og viðhaldi á safn- og tengivegum eða þeim vegum sem liggja að aðalhringveginum inn til dala og út til stranda. Í rauninni eru þetta þeir vegir sem eru svo mikilvægir fyrir bæði athafnalíf og búsetu og hvaðeina í hinum dreifðu byggðum landsins. Ég hef flutt þingsályktunartillögu til að árétta þetta og mun ég vitna í hana. Það er nú svo að góð mál sem við flytjum fást oft ekki tekin á dagskrá og þannig er með þetta mál sem ég lagði fram strax á haustdögum og hefur ekki enn fengist tekið á dagskrá en þar stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að hrinda í framkvæmd sérstöku átaki í viðhaldi og uppbyggingu héraðsvega sem flokkast samkvæmt vegalögum oftast undir safn- og tengivegi. Sérstaklega skal hugað að lagningu bundins slitlags á þessa vegi. Til þess verði varið a.m.k. 4 milljörðum kr. sem dreifist jafnt á næstu fimm ár. Komi sú fjárveiting til viðbótar þeim fjármunum sem ætlaðir eru þessum vegaflokkum í samgönguáætlun.“ Ég hef lagt það til á undanförnum árum að gert verði átak í þessum vegum, safn- og tengivegum, þessum sveitavegum. Þarna er um gríðarlega hagsmuni að ræða fyrir byggðina og búsetuna. Börn er keyrð langan veg í skóla og fólk þarf að sækja vinnu. Þessir vegir er líka mikilvægir fyrir alla aðdrætti. Þarna er um að ræða malarvegi sem hafa á undanförnum árum og jafnvel áratugum fengið sáralítið eða ekkert viðhald. Sá hópur sem býr við þessar aðstæður getur ekki kallað til stórs fjölmenns fundar, ekki svona almennt, en þó held ég, herra forseti, að flest bréf sem við þingmenn fáum séu áskoranir einmitt frá einstökum íbúum, heimilum, sveitarstjórnum, félagasamtökum út um allt land, áskorun um átak í þessum sveitavegum. Menn hafa rætt þar um nauðsyn þess að koma slitlagi á þessa vegi þó svo að það þýddi ekki að þeir ættu að bera sama hraða eða sömu umferðarþyngd og stofnbrautir eða aðrir vegir með bundnu slitlagi en eitthvað mun þetta stangast á við einhverjar reglugerðir og lög, að ef vegir eru með bundnu slitlagi þurfi þeir að bera ákveðinn hraða, 80–90 kílómetra hraða. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra hvort það hafi verið skoðað að gera sérstakt átak í að leggja bundið slitlag á þessa vegi þó svo að þeir uppfylli ekki þessi skilyrði, þ.e. þennan mikla hraða og burð, því að það skiptir máli fyrir byggðirnar að hafa góða vegi með bundnu slitlagi þó svo að þeir uppfylli ekki þessar kröfur. Þessa tillögu hef ég lagt fram og ég sakna þess að ekki skuli vera gert öflugra átak í þessari fjögurra ára samgönguáætlun hvað varðar þessa vegi, safn- og tengivegi, sveitavegi. Þeir hafa dregist mjög aftur úr á undanförnum árum, það er viðurkennt, og í þingsályktunartillögu okkar eru tölur sem sýna að viðhald og uppbygging á þessum sveitavegum hefur dregist hlutfallslega mjög mikið saman. Ég sakna þessa, ég hefði viljað sjá hér gert stórt átak í þessum vegum því að þeir eru forsenda fyrir hina dreifðu byggð inn til dala og út til stranda. Vissulega er örlítið bætt í en það er samt svo lítið miðað við þörfina og þá vanrækslu sem þessir vegir út um landið hafa orðið að búa við. Hægt er að velta fyrir sér einstökum framkvæmdum en við gerum það í samgöngunefnd með hv. formanni Guðmundi Hallvarðssyni, ágætum formanni samgöngunefndar. Ég velti þó fyrir mér t.d. hver sé staða Breiðafjarðarferjunnar Baldurs. Það stendur bara að dregið verði úr stuðningi við starfsemi hennar en ég gat ekki lesið úr textanum raunverulega framtíðarsýn fyrir hana. Ég tel mikilvægt að Breiðafjarðarferjan Baldur fái stuðning. Hún er mikilvæg samgönguleið, bæði til flutninga og eins fyrir fólk og vörur og einnig fyrir ferðaþjónustuna en ég get ekki lesið út úr textanum þarna hver sé framtíð hennar en ég legg áherslu á mikilvægi hennar. Það má nefna fleiri vegi, veginn norður Strandir sem hefur verið vanræktur vegna þess að menn þykjast ætla að fara í einhverja aðra framkvæmd. Vegurinn norður Strandir, norður á Hólmavík, norður á Drangsnes og norður í Árneshrepp, er mikilvæg samgönguleið sem hefur verið vanrækt miðað við að hún er jú bara tilbúin til að ráðast í hana. Mér finnst allt of lítið gert þar í þessari áætlun og sömuleiðis gengur allt of hægt með veginn út Barðaströndina 

Hæstv. forseti. Það er nú svo með vegasamgöngurnar að lengi er hægt að ræða þær og verður það ekki tæmandi af minni hálfu í seinni ræðunni. Leiðir flestra landsmanna liggja einhvern tímann til höfuðborgarinnar og sumra oft á ári og það skiptir því máli hvernig aðgangurinn að höfuðborginni er. Lagning Sundabrautar skiptir þar verulegu máli ásamt því að byggja upp Vesturlandsveginn til að auka öryggi og umferðarmöguleika inn til borgarinnar því það þekkja allir þá töf sem verður í umferðinni inn í borgina nánast á hverjum einasta degi. Það eru vissulega framkvæmd sem liggur á og skiptir máli fyrir alla landsmenn. Í byggðaáætluninni segir m.a. að Byggðastofnun skuli í samvinnu við Vegagerðina leggja mat á verkefni í samgöngumálum sem miða að eflingu byggða og atvinnulífs í landinu. Í því sambandi vil ég ræða nokkur atriði. Í fyrsta lagi, ef við tökum Vestfirðina sem eru það svæði í Norðvesturkjördæmi sem á einna lengst í land með góðar samgöngur inn á þjóðveg landsins, þá eiga Vestfirðingar um þrjár leiðir að velja til að komast inn á aðalþjóðveginn, hringveginn, þ.e. um Strandir og yfir Holtavörðuheiði um Hrútafjarðarbotn og tengjast þannig inn í Borgarfjörð, um Dali yfir Bröttubrekku og einnig í Borgarfjörð og síðan er leiðin frá Stykkishólmi yfir Vatnaheiði, ferjuleiðin, líka samgönguleið Vestfirðinga, sérstaklega af suðurfjörðunum, til höfuðborgarsvæðisins. Síðan liggur leið höfuðborgarbúa og þeirra sem sækja Vesturland og Norðvesturland heim í öfugar áttir. Ég vék í fyrri ræðu minni í dag örstutt að því hvaða möguleikar gætu legið í því að færa veginn í Hrútafirði norður á leirurnar og stytta þar með akstursleiðina ef á þyrfti að halda með því að fara yfir Laxárdalsheiði og síðan Bröttubrekku eða þá alla leið vestur í Heydal. Þetta á náttúrlega fyrst og fremst við þá daga sem ófært er yfir Holtavörðuheiði, því að sú þjóðleið mundi vera farin að öðru jöfnu. Við reynum auðvitað að horfa til þess á Vestfjörðum að ná hringtengingu um Vestfirði. Þess vegna hefur verið lögð mikil áhersla á það á undanförnum árum að gera jarðgöng úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð því að þar losnum við við fjallveg sem er mjög hár og erfiður, sem er Hrafnseyrarheiðin, og síðan hlíðina inn Arnarfjörðinn og inn í botn á Mjólkárvirkjun eða í Borgarfjörð. Með því að gera þau jarðgöng sem þar eru fyrirhuguð og eru nú komin á þessa áætlun væri loksins verið að opna þann möguleika að þessar byggðir á norðanverðum Vestfjörðum og sunnanverðum Vestfjörðum tengdust saman sem byggðarkjarni sem gæti sótt þjónustu og samskipti allan ársins hring til svæðanna norður og suður. Þess vegna þarf í framhaldi af því að gerð eru jarðgöng úr Dýrafirði í Arnarfjörð að tryggja samgönguleiðirnar við suðurfirðina og þá eigum við eftir Dynjandisheiðina eða einhverja aðra leið sem væri fær til þess að tengja saman byggðirnar. Ég hef löngum litið svo á að tengingin í Arnarfjörð væri áfangi í því að tengja saman stystu mögulegu leið á milli Bíldudals annars vegar og Ísafjarðar hins vegar, eða Vesturbyggðar og Ísafjarðarsvæðisins. Til þess að gera það tel ég, vegna þess að við höfum mótað okkur þá stefnu í Frjálslynda flokknum að það eigi almennt að fara láglendisleiðir ef þær eru færar, að þá þurfi að minnsta kosti að gera ein jarðgöng í viðbót til að leysa það að komast á láglendisvegi til Bíldudals. Það þarf sem sagt að fara úr Dynjandisbotni yfir í Langabotn. Það er bara svoleiðis, hæstv. forseti, ef menn ætla raunverulega að tengja þessar byggðir saman með stystu mögulegu leið, þ.e. akstursleiðina annars vegar á milli Vesturbyggðar og til Ísafjarðar og öfugt. Menn hafa kannski veitt þessari hugmynd litla athygli fram til þessa en ég held að við verðum að spyrja okkur að því hvað það er nákvæmlega sem við viljum fá út úr þessari samtengingu. Jú, við viljum fá samtengingu byggðanna, ná sameiginlegu þjónustusvæði, sameiginlegu samskiptasvæði með nákvæmlega sama hætti og við náðum með göngunum undir Breiðadals- og Botnsheiðar, við Suðureyri, Flateyri, Þingeyri og Dýrafjörð. Það getum við gert, þetta eru ekki þær vegalengdir. Ef það er gert og horft á láglendisvegi er hægt að gera það með skynsamlegum hætti. Það líka einn möguleikinn að færa vegarstæðið á Dynjandisheiði og koma því upp úr snjó á þeim köflum og færa það vestar en það er uppi á heiðinni í dag, því að það liggur náttúrlega undir fjallshlíð sem fyllist af snjó í öllum austan- og norðaustanvindum og vegarstæðið upp á heiðina getur örugglega ekki verið þar. Ég held hins vegar að ef við viljum virkilega líta til framtíðar ættum við að skoða þessa hugmynd um jarðgöng yfir í Langabotn. Hreyfa ekkert við Langabotni sem er í raun og veru mjög fallegt náttúruverndarsvæði en fara hins vegar á rifinu fyrir framan fjöruna yfir fjörðinn og með veginn út að sunnanverðu og síðan yfir í fjöruna í Trostansfirði án þess að hreyfa við hvorugum fjarðarbotninum eða því skóglendi og því náttúrusvæði sem þar er. Ég held að menn ættu að athuga þetta og ég vil varpa þessari hugmynd hérna fram vegna þess að ég tel að hún sé allrar skoðunar virði. Með þessu mundum við ná láglendisvegi á milli allra þessara staða og það er það sem við þurfum. Við þurfum að losna við að fara yfir þessa fjallvegi því að enda þótt snjólétt hafi verið í landinu undanfarin ár munu örugglega koma snjóavetur á komandi árum og áratugum eins og jafnan hefur verið á Íslandi. Ísland færist ekkert úr stað og jafnvel þó að einhver hlýnun verði þá er ekkert samasemmerki milli hlýnunar og úrkomu. Úrkoman til fjalla verður snjór eftir sem áður, hæstv. forseti. Við erum ekki að horfa til þess að Ísland sé komið á breiddargráðu Kanaríeyja eða eitthvað slíkt. Þetta verða menn að hafa í huga. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra að velta þessu máli vandlega fyrir sér og hvert framhaldið eigi að vera þegar við erum búin að gera göngin yfir í Arnarfjörð sem er bráðnauðsynlegt til að losna við þann fjallveg sem hindrar algjörlega samgöngur á milli suður- og norðursvæðis Vestfjarða, þ.e. Hrafnseyrarheiðin. Það þarf líka að gera átak í veginum milli Hólmavíkur og Drangsness og koma bundnu slitlagi á hann þannig að þeir staðir hafi eðlilegar samgöngur, það þarf að lagfæra veginn norður á Strandir til að nýta þá ferðamannamöguleika sem þar eru og samgöngur fyrir það fólk sem þar býr. Hæstv. forseti. Sá tími sem er ætlaður í þessar umræður er svo naumt skammtaður að maður ryður ekki úr sér nema kannski helmingnum af því sem maður vildi tala um en ég vænti þess 

Herra forseti. Þessar umræður um samgönguáætlun til fjögurra ára hafa verið nokkuð athyglisverðar og kannski má segja að ræður einstakra þingmanna hafi borið þess merki hvaðan af landinu þeir koma. Það er kannski eðlilegt og í ljósi þess mun ég fyrst og fremst fjalla um þann þátt þessarar áætlunar sem snýr að mínu kjördæmi, þ.e. Reykjavíkursvæðinu. Það má vel halda því fram að það sé rétt að ræða um samgöngumál sameiginlega fyrir Reykjavík og Suðvesturkjördæmið, þ.e. Stór-Reykjavíkursvæðið, vegna þess að allt er þetta partur af sama samgöngunetinu sem erfitt er að slíta í sundur. Herra forseti. Það er ýmislegt í þessari samgönguáætlun sem ástæða er til að fagna en þó eru þarna atriði sem ég tel ástæðu til að gera athugasemdir við. Sérstaklega vil ég nefna að það er einkar ánægjulegt fyrir okkur Reykvíkinga og raunar alla landsmenn að í samgönguáætlun þessari sem hér er verið að ræða og sömuleiðis í langtímaáætluninni er gert ráð fyrir lagningu Sundabrautar, einhverju mesta baráttumáli okkar Reykvíkinga, og raunar allra landsmanna, í samgöngumálum. Nú loksins sér fyrir endann á biðinni og það verður hægt að hefja framkvæmdir við Sundabraut, framkvæmd sem vinstri menn í Reykjavík stóðu svo allt of lengi í vegi fyrir að hægt yrði að fara út í. Ég vil líka nefna annað sem er sérstakt ánægjuefni varðandi þessa samgönguáætlun og það er að nú er gert ráð fyrir því að farið verði í hina gríðarlega mikilvægu framkvæmd við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Hringbrautar, að koma þar upp mislægum gatnamótum á hættulegustu gatnamótum landsins. Þetta er annað verkefni sem vinstri menn í Reykjavík hafa komið í veg fyrir að komið yrði á koppinn en sem betur fer sjáum við Reykvíkingar og reyndar aðrir íbúar höfuðborgarsvæðisins loksins fram á að eitthvað verði gert í þessum málum. Ég nefni líka sem dæmi um mikilvægar samgöngubætur á Stór-Reykjavíkursvæðinu framkvæmdir við Reykjanesbrautina og þá kannski helst gatnamótin við Bústaðaveg sem ástæða er til að lagfæra sökum umferðarþunga. Hið sama verður sagt um samgöngumannvirki við Hlíðarfót sem auðvitað munu skipta verulegu máli þegar fyrirhugaðar háskólabyggingar verða reistar þar. Þá má ekki gleyma því að við sjálfstæðismenn höfum lengi talað fyrir samgönguumbótum á Kjalarnesi, helst breikkun vegarins þar vestur á land sem hefur verið hættulegur. Ég sé ekki betur en að í þessari áætlun sé gert ráð fyrir bragarbót þar á. Þessu ber að fagna og ég lýsi því hér yfir að ég er geysilega ánægður með þessa þætti áætlunarinnar. Hitt er svo annað mál að það er ekki allt í þessari samgönguáætlun sem ég felli mig við. Þá eru það fyrst og fremst áform sem fram koma í áætlunum um að byggð verði samgöngumiðstöð í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Ég get sem Reykvíkingur ekki fellt mig við það að dýrmætasta byggingarsvæði höfuðborgarinnar verði áfram lagt undir flugvöll. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé ekki skipulagslega skynsamlegt fyrir höfuðborgarsvæðið að halda flugvellinum í Vatnsmýrinni. Mér er fullkunnugt um viljayfirlýsingu borgarstjóra og samgönguráðherra um þessi málefni en ég lýsi mig mótfallinn því að reist verði samgöngumiðstöð í Vatnsmýrinni, einfaldlega vegna þess, eins og ég sagði áðan, að ég tel að þarna sé um að ræða dýrmætasta byggingarsvæði höfuðborgarinnar. Það hlýtur að vera hægt að finna flugvallarstæði einhvers staðar annars staðar en á þessu svæði. Ég held að ef við værum að byrja að byggja Reykjavíkurborg upp í dag yrði flugvellinum aldrei valinn staður í Vatnsmýrinni, mönnum kæmi það ekki til hugar. Ég geri ráð fyrir því að þessari miklu samgöngumiðstöð sé ætlað að hýsa farþega sem ferðast með strætó, langferðabifreiðum og leigubílum, og síðan flugfarþega. Það eru náttúrlega þeir síðastnefndu sem mestu máli skipta. Almenningssamgöngur eru á fallanda fæti eins og menn þekkja og ég tel óráð að fara í 3 milljarða kr. fjárfestingu utan um slíkan rekstur, hvað þá á besta byggingarsvæði landsins. Það sem er verst í þessu máli að mínu mati er að með því að gera ráð fyrir byggingu samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýrinni er verið að festa flugvöllinn í sessi, en það er verið að gera það bakdyramegin. Hverjum dettur í hug að þegar þessi samgöngumiðstöð hefur verið reist, þessi mikla fjárfesting upp á 3 milljarða kr. verður orðin að veruleika, verði hún rifin ef menn skipta um skoðun og ákveða að færa flugvöllinn eitthvað annað? Auðvitað mun það ekki gerast. Það er ekki raunhæft að halda því fram að ráðist verði í slíka aðgerð þegar miðstöðin hefur verið reist. Ég tel það skyldu mína að koma þessu sjónarmiði mínu hér á framfæri. Það eru vonbrigði að ráð sé gert fyrir þessari samgöngumiðstöð en ég fagna því þó að ekki sé gert ráð fyrir beinum fjárframlögum úr ríkissjóði, heldur sérstakri fjáröflun. Ég hefði talið skynsamlegra að eyða fjármunum til samgöngumála í önnur verkefni á Stór- Reykjavíkursvæðinu. Hægt væri að telja upp ýmis verkefni, en ég tel eins og ég sagði áðan að það sé ekki borginni okkar til hagsbóta að völlurinn verði áfram í Vatnsmýrinni. Ég tel að með því að gera ráð fyrir byggingu samgöngumiðstöðvar fyrir heila 3 milljarða kr. á þessu svæði séu menn að sýna viðleitni til þess að festa flugvöllinn í sessi til framtíðar á þessu mikilvæga svæði fyrir okkur Reykvíkinga. Því er ég einfaldlega mótfallinn.

Virðulegi forseti. Hér hafa verið góðar umræður um þetta mál sem er vissulega þess eðlis að menn láti til sín taka og í sér heyra og skiptist afstaða manna nokkuð eftir því til hvaða byggðarlags þeir telja sig. Er ekki óeðlilegt að mönnum sýnist sitt hvað um þessa samgönguáætlun. Ég verð þó að segja vegna orða síðasta ræðumanns að þingmenn Reykjavíkur eru auðvitað hver með sitt sjónarmið líka. Af því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson taldi sig sem þingmann Reykjavíkur þurfa að koma því sérstaklega að að hann væri andvígur uppbyggingu samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll er ég algjörlega á öndverðum meiði við hann. Ég tel að einn af styrkleikum höfuðborgar séu góðar samgöngur á sjó, landi og í lofti. Það eru ekki mörg ár síðan Lundúnabúar töldu ástæðu til að byggja upp öflugan innanlandsflugvöll í miðri borg, töldu að það yrði styrkleiki fyrir borgina að bæta samgöngur svo um munaði. Við höfum líka öll orðið vör við það í Reykjavík að umferð hefur nokkuð aukist um Reykjavíkurflugvöll vegna flugvéla sem koma að og fara frá landinu, litlar einkaþotur. Hins vegar hefur snertilendingum og lendingum vegna kennslu fækkað verulega. Við höfum horft til þess að Reykjavíkurflugvöllur hefur skaffað um 1.200–1.400 mönnum atvinnu, það eru bæði störf á flugvellinum og afleidd störf í kringum þá þjónustu sem þar er veitt. Við höfum líka orðið vör við það að peningaleg velta í kringum Reykjavíkurflugvöll er á bilinu 12–14 milljarðar á ári, og hvaða aðili sem stýrir höfuðborg Íslands mundi virkilega leggja sig fram um að kasta þessum atvinnutækifærum og fjármunum á glæ? Er hún rétt, sú hugsun þessara manna sem segja: Ja, eitt dýrasta byggingarland á höfuðborgarsvæðinu er Vatnsmýrin? Er þá litið til allra átta, sem eðlilegt er þegar horft er til samgöngumála og við sjáum fyrir okkur það umferðaröngþveiti sem þegar hefur skapast í hjarta borgarinnar og ef það ætti að fara að byggja upp 15 eða 20 þús. manna byggð í Vatnsmýrinni og flugvöllurinn færi? Ég sé það ekki fyrir mér og m.a. vegna þess sem ég hef hér talið upp eru annmarkar á því að leggja Reykjavíkurflugvöll niður. Síðast en ekki síst, eins og ég gat um, megum við ekki gleyma einum stærsta tilgangi höfuðborgar ef við viljum að hún beri það nafn með rentu, að hún á að þjóna landsmönnum öllum. Það er eðlilegt að til þeirrar áttar sé litið og við megum ekki og getum ekki, þingmenn Reykjavíkur, litið svo á að Reykjavík sé sérstakt og afmarkað svæði sem ekki eigi að líta til annarra átta en bara innan marka Reykjavíkur. Það skiptir okkur verulegu máli að vera í góðum og skipulögðum samgöngum við hina dreifðu byggð og þess vegna er eðlilegt að flugvöllurinn verði áfram í Vatnsmýrinni. Ég minnist þess að fyrir nokkuð mörgum árum átti ég í miklu orðaskaki við fyrrverandi samgönguráðherra vegna ástands Reykjavíkurflugvallar, lendingarljósa, mikils vatnsaga á vellinum og þeirrar lagfæringar sem auðvitað var nauðsynlegt að gera á Reykjavíkurflugvelli til að hann stæðist kröfur varðandi öryggismál. Var jafnvel orðið hættulegra í miklu vatnsveðri fyrir flugvélar að taka á loft en að lenda og lendingarljósin voru orðin úrelt og gömul. Sem betur fer tóku fleiri þingmenn Reykjavíkur til máls í þeirri orrahríð allri og það varð úr sem betur fer að gert var stórátak í lagfæringu Reykjavíkurflugvallar. Hitt er svo aftur dálítið merkilegt þegar menn fara að ræða um flugstöðina þegar núna loksins á að fara að losna undan húsnæði - eigum við að kalla það samgöngumiðstöð sem var og er á Reykjavíkurflugvelli? - gömlum bröggum frá seinni heimsstyrjöldinni sem hefur verið lappað upp á á sama tíma og búið er að byggja og gera það vel fyrir flugstöðvar annars staðar og jafnvel svo vel að sumar þeirra standa auðar og ónotaðar. Allt um það, við sjáum þó fram undan bót á aðstöðu fyrir flugfarþega og líka þann möguleika að geta enn skilið meira í sundur þá farþega sem fara t.d. í ferðir til Grænlands eða að millilandaflugið verði aðskilið eins og kröfur eru uppi um í dag af öryggisástæðum. Ég andmæli því að verið sé að festa flugvöllinn í sessi bakdyramegin eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom inn á, það er rangt. Þetta liggur svo opið fyrir og ljóst að það þarf ekki að sækja í nein bakherbergi hvað hér er verið að gera. Eins og ég sagði áðan tel ég sem þingmaður Reykvíkinga að okkur beri fyrst og fremst að þjóna allri landsbyggðinni. Reykjavíkurflugvöllur er vel staðsettur þar sem hann er og þegar til framtíðar verður litið mun hann verða mjög aðlægur umferðinni og valda því að flug verður áfram mikilvægt fyrir okkur í samgöngumálum hér á landi. Ef eitthvað er er ég sannfærður um að flug mun enn frekar ýta undir að fleiri farþegar muni nota sér þá þjónustu sem í boði er hér varðandi samgöngumál á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hv. þingmönnum fyrir mjög góðar umræður og málefnalegar. Þetta eru afar mikilvægar umræður því um stórt mál er að ræða sem þarf að fara rækilega yfir og auðvelda þannig hv. samgöngunefnd að taka það til meðferðar. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til að fara yfir þau atriði sem hér hafa verið rædd efnislega. Ég held að hv. þingmenn þekki afstöðu mína til mála eins og Reykjavíkurflugvallar, innanlandsflugsins eða samgöngumiðstöðvar o.s.frv. sem var nú síðast til umræðu. Ég ætla því ekki að lengja þennan fund með frekari ræðuhöldum en þakka þingmönnum fyrir mjög málefnalega umræðu í öllum meginatriðum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Frumvarpinu er ætlað að leysa af hólmi lög um veitinga- og gististaði, hluta áfengislaga og lög um heimild til að marka skemmtunum og samkomum tíma. Það er afrakstur starfa dómsmálaráðuneytis og samgönguráðuneytis auk þess sem fulltrúar umhverfisráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga komu að því. Megintilgangurinn með frumvarpinu er að einfalda leyfisveitingar til reksturs veitinga- og gististaða og draga úr þeim fjölda gagna sem nú þarf. Einnig er tilgangurinn að gera lagaumhverfið sem um þessa starfsemi gildir skýrara og einfaldara og það sé að finna í einum lagabálki í stað þess að vera á víð og dreif í löggjöfinni eins og nú er. Þá felast í frumvarpinu breytingar á gjaldtöku sem almennt hafa í för með sér minni álögur á starfsemina en samkvæmt gildandi lögum. Ég tel rétt í upphafi að fara yfir það í örstuttu máli hvernig staða leyfismála á þessu sviði er samkvæmt gildandi lögum. Ef ætlunin er að opna veitingastað þarf almennt að sækja um sex leyfi. Þar er fyrst að nefna að liggja þarf fyrir byggingarleyfi sveitarstjórnar vegna húsnæðis sem reksturinn er fyrirhugaður í. Í öðru lagi er veitingarekstur háður starfsleyfi heilbrigðisnefndar. Í þriðja lagi þarf að sækja um veitingaleyfi sem gefið er út af lögreglustjórum og grundvallast það á þeirri starfsemi sem ætlunin er að fari fram á staðnum, t.d. hvort um er að ræða kaffihús eða skemmtistað. Veitingaleyfið felur þó ekki í sér heimild til að selja eða veita áfengi heldur þarf til þess sérstakt áfengisleyfi sem gefið er út af sveitarstjórn. Það er fjórða leyfið sem þarf að sækja um. Í fimmta lagi þarf staður sem ætlar að hafa opið lengur en til kl. hálftólf að kvöldi að hafa sérstakt skemmtanaleyfi sem gefið er út af lögreglustjóra. Sjötta leyfið er síðan tóbakssöluleyfi sem gefið er út af heilbrigðisnefndum. Öllum þessum leyfum fylgir síðan mismunandi umsóknarferli og gagnaöflun. Það hefur verið talið frekar þungt í vöfum og kallað á margs konar snatt og snúninga þeirra sem vilja reka veitinga- eða gististaði. Þessi leyfi hafa einnig mismunandi gildistíma sem þýðir að endurnýja þarf þau á mismunandi tímum. Auk þess þarf við endurnýjun sumra þeirra að fara í gegnum sama ferlið og þegar sótt var um leyfið í upphafi. Eins og sjá má af þessu eru mál að því er varðar rekstur veitinga- og gististaða á hendi margra og kerfið langt frá því að vera einfalt og aðgengilegt fyrir þá sem þurfa þessi leyfi. Eins og áður sagði er megintilgangurinn með frumvarpinu að einfalda og gera skýrara það lagaumhverfi sem þessi starfsemi býr við, sérstaklega leyfisveitingar og gagnaöflun. Allnokkur aðdragandi er að frumvarpinu enda hefur á undanförnum árum mikið verið rætt um að einfalda þurfi leyfisveitingar og draga úr þeim fjölda leyfa sem þarf að afla fyrir þessa starfsemi. Frumvarpið á sér þó nokkurn aðdraganda og má rekja upphafið allt til ársins 2002. Í október það ár barst umhverfisráðuneytinu bókun samtaka heilbrigðisnefnda þar sem fram kom nauðsyn þess að samræma skilgreiningarhugtak er varðar veitinga- og gististaði og vinnubrögð þeirra ráðuneyta og stofnana sem koma að þessum málum. Í framhaldinu boðaði umhverfisráðherra til fundar með fulltrúum samgönguráðuneytis, dómsmálaráðuneytis, Hollustuverndar ríkisins, heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga og Samtaka ferðaþjónustunnar og varð það niðurstaða fundarins að settur yrði á fót starfshópur ráðuneytanna sem skyldi gera tillögur að m.a. einföldun leyfisveitinga. Var meginniðurstaða starfshópsins sú að sameina þyrfti einhver leyfanna og koma útgáfu þeirra á eina hendi. Í framhaldinu var samgönguráðuneytinu fengið umboð til að fela lögfræðingum í þessum ráðuneytum auk fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga að gera tillögur að nauðsynlegum lagabreytingum. Hópurinn skilaði bráðabirgðaniðurstöðu í maí 2006 þar sem lögð var til veruleg einföldun leyfisveitingakerfisins. Í kjölfarið var fulltrúum dómsmálaráðuneytis og samgönguráðuneytis í starfshópnum falið að semja lagafrumvarp í samræmi við tillögurnar. Frumvarpið sem hér er kynnt er afrakstur þeirrar vinnu. Við samningu þess var haft víðtækt samráð við hagsmunaaðila, bæði leyfishafa og leyfisveitendur, sérstaklega Reykjavíkurborg og lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu en gera má ráð fyrir að þessir aðilar komi að langflestum leyfisveitingum á þessu sviði. Í frumvarpinu sem hér er lagt fram er að finna ýmis nýmæli og breytingar á gildandi lögum og er rétt að rekja í stuttu máli það helsta. Fyrst ber að nefna að lagt er til að yfirstjórn mála er varða veitinga- og gististaði færist frá samgönguráðuneyti til dómsmálaráðuneytis. Tillaga þessi grundvallast á því að í frumvarpinu er lagt til að leyfisveitingar verði í höndum eins aðila og á sá aðili undir það ráðuneyti. Þá er lögð til sú breyting á gildissviði frumvarpsins að það sé einnig látið ná til sölu og veitingar áfengis. Þar með eru ákvæði um sölu og veitingu hvers kyns veitinga, bæði í föstu og fljótandi formi, áfengra eða óáfengra, að finna í sama lagabálki. Samhliða þessu er lagt til að þau ákvæði áfengislaga sem fjalla um veitingar áfengis verði felld niður. Ein af mikilvægustu tillögum frumvarpsins er að núverandi veitinga- og gistileyfi og áfengisveitinga- og skemmtanaleyfi verði sameinuð í eitt leyfi sem kallast rekstrarleyfi. Þar með er afnumið það fyrirkomulag að sækja þurfi um þrjú aðskilin leyfi til starfseminnar sem undir frumvarpið fellur og felur það í sér mikla einföldun og hagræðingu fyrir umsækjendur. Af þessari sameiningu leyfa í eitt rekstrarleyfi leiðir að leyfisveitandi verður einungis einn og er lagt til í frumvarpinu að sýslumönnum verði falin leyfisveitingin en á höfuðborgarsvæðinu verði það lögreglustjóri sem gefur út leyfin í hans stað. Í tillögu þessari felst að útgáfa áfengisleyfa er flutt frá sveitarstjórnum enda lagt til í frumvarpinu, eins og áður sagði, að ákvæði gildandi áfengislaga um veitingu áfengis verði felld niður og í stað þess fjallað um veitingu áfengis í frumvarpinu. Þá er lagt til að hægt verði að sækja um starfsleyfi heilbrigðisnefnda samhliða rekstrarleyfi en frumvarpið gerir ráð fyrir að slíkt starfsleyfi sé áfram ófrávíkjanlegt skilyrði rekstrarleyfis. Til einföldunar er gert ráð fyrir að umsækjandi geti sótt um þetta leyfi um leið og hann sækir um rekstrarleyfi. Rétt er að taka fram að frumvarpið gerir ráð fyrir að áfram þurfi byggingarleyfi sveitarstjórnar þar sem það á við og er gert að skilyrði að það liggi fyrir við umsókn enda er það skilyrði þess að starfsemi sé heimil í viðkomandi húsnæði. Flokkun gisti- og veitingastaða er breytt verulega frá gildandi lögum. Felast breytingarnar í því að lagt er til að flokkunin miðist við þá starfsemi sem fer fram og þau áhrif sem hún kann að hafa á umhverfið í staðinn fyrir að miða flokkun við búnað eða úrval veitinga eins og nú er. Hér er ekki um neinar sérstakar efnislegar breytingar að ræða á því hvaða starfsemi er leyfisskyld frá því sem er í gildandi lögum heldur snúa breytingarnar að því hvernig þessir staðir eru flokkaðir. Með þessu verður auðveldara fyrir leyfisveitendur og umsagnaraðila að meta hvaða skilyrði þarf að setja fyrir rekstrinum eftir áhrifum á umhverfi og aðstæðum hverju sinni. Þá er að nefna annan mikilvægan tilgang frumvarpsins sem varðar einföldun á umsóknarferli. Sú einföldun felst fyrst og fremst í því að hægt verður að sækja um rafrænt auk þess sem gagnaöflun getur verið rafræn þar sem því verður við komið. Einnig verður lögð til sú mikilvæga breyting að gagnaöflun sé takmörkuð við umsækjanda og forsvarsmenn lögaðila eingöngu. Þá má nefna þá breytingu sem frumvarpið felur í sér, að settar eru skýrar reglur um þær umsagnir sem leita skal áður en rekstrarleyfi er gefið út. Áfram er gert ráð fyrir að leita skuli umsagna ákveðinna aðila en hins vegar er lagt til að umsagnir verði bindandi. Þar með verður óheimilt að gefa út rekstrarleyfi ef einhver umsagnaraðila leggst gegn því. Með þessu er verið að lögfesta það fyrirkomulag sem hefur hingað til gilt í framkvæmd, sem sé það að þótt umsagnir séu ekki bindandi samkvæmt gildandi lögum er ávallt farið eftir þeim. Mikilvæg tillaga frumvarpsins snýr að gildistíma rekstrarleyfis en lagt er til að leyfið gildi í fjögur ár. Með tillögunni er afnuminn sá mismunandi gildistími leyfanna sem nú þarf og er það til mikillar einföldunar og hagræðis fyrir rekstraraðila, svo sem vegna endurnýjunar. Í frumvarpinu er lagt til að endurnýjunarferlið verði einfaldað til muna. Felst það fyrst og fremst í því að hægt verði að endurnýja leyfið án þess að fram þurfi að fara umfangsmikil gagnaöflun eða umsagnarferli eins og samkvæmt gildandi lögum. Það gildir þó fyrst og fremst fyrir þá sem hafa verið með reksturinn í lagi á leyfistíma og ef ekki er um neinar breytingar að ræða á starfseminni. Þá er í frumvarpinu kveðið á um tilkynningarskyldu þeirra aðila sem hafa eftirlit með þeirri starfsemi sem fellur undir frumvarpið á grundvelli annarra laga, svo sem heilbrigðisnefndar, Vinnueftirlits, slökkviliðs og lögreglu. Skulu þessir aðilar tilkynna leyfisveitendum allar alvarlegar athugasemdir við reksturinn. Er m.a. gert ráð fyrir því í frumvarpinu að leyfisveitandi líti til þeirra athugasemda við endurnýjun auk þess sem hann skal leita þeirra upplýsinga sem hann telur nauðsynlegar. Í frumvarpinu er einnig fjallað um leyfi sem þarf í einstökum tilvikum og eru lögð til skýrari ákvæði en samkvæmt gildandi lögum. Hér er um tvenns konar leyfi að ræða, annars vegar tækifærisleyfi fyrir einstökum atburðum og skemmtunum sem fram fara utan staða sem hafa rekstrarleyfi og hins vegar tímabundin áfengisveitingaleyfi vegna sölu eða afhendingar áfengis við einstök tækifæri í atvinnuskyni. Þá eru lögð til í frumvarpinu skýrari viðurlög við brotum. Helsta nýmælið er að lagt er til að lögreglu verði gert skylt að loka stöðum sem stunda starfsemi sem ekki er rekstrarleyfi fyrir eða samrýmist ekki gildandi rekstrarleyfi. Hefur þótt skorta slík ákvæði í gildandi lög og það hefur leitt til þess að ekki hefur verið hægt að grípa nógu tímanlega til nauðsynlegra aðgerða gegn þeim sem eru brotlegir til að það komi að gagni. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu á flokkun staða og sameiningu leyfa í eitt rekstrarleyfi leiða óhjákvæmilega til breytinga á gjaldtökunni. Sú breyting sem mestu skiptir er að skemmtanaleyfi í þeirri mynd sem það er nú er fellt niður án þess að annað gjald komi í staðinn og þýðir þetta verulega minni álögur á þá staði sem áður þurftu skemmtanaleyfi. Ég hef nú stuttlega, virðulegur forseti, rakið helstu breytingar og nýmæli sem felast í frumvarpinu en auk þess er að finna þar skýrari reglur er varða breytingar á leyfi og leyfishafa og einnig um synjun, brottfall, afturköllun og sviptingu rekstrarleyfis. Þær reglur miða að því að reglur um þetta séu skýrar og að réttaröryggis rekstrarleyfishafa sé gætt. Þá er lagt til að meðal skilyrða fyrir rekstrarleyfi sé að umsækjandi sé skuldlaus við skattinn og hafi sent viðeigandi tilkynningar til skattyfirvalda um reksturinn, svo sem vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu skatta. Einnig er lagt til að tryggingar sem handhafar áfengisveitingaleyfis þurfa nú að leggja fram verði afnumdar enda er um sérstaka tryggingu að ræða sem enginn annar atvinnurekstur býr við nema um neytendavernd sé að ræða en svo er ekki í þessu tilviki. Ég tel ekki ástæðu til að orðlengja frekar þær breytingar og þau nýmæli sem felast í frumvarpinu. Ekki er vafamál að um mikilvæga löggjöf er að ræða. Eins og rakið var í upphafi hefur lengi verið þrýst á að gildandi lögum verði breytt og reglur um leyfisveitingar og annað sem þessa starfsemi varðar gerðar einfaldari og skýrari. Ég tel að með frumvarpinu sé að verulegu leyti komið til móts við þær kröfur án þess þó að á nokkurn hátt sé slakað á öryggiskröfum og nauðsynlegu eftirliti, svo sem vegna hollustuhátta, eldvarna og vinnuöryggis. Þvert á móti tel ég að í frumvarpinu felist skýrari rammi um þessa starfsemi og því sé auðveldara um vik að gæta öryggis og almannaheilla auk þess sem skýrt er kveðið á um úrræði ef út af er brugðið. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég held að verið sé að mæla fyrir ákaflega þörfu máli varðandi einföldun á leyfisveitingum og öðru slíku. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. samgönguráðherra. Túlkanir á svokölluðum leyfum varðandi útihátíðir og framkvæmd á þeim hafa löngum verið mismunandi. Það hefur að sumu leyti snúið að sýslumannsembættum og lögregluembættum að því er varðar kostnað, en það hefur oft verið skilyrt í leyfum að menn sæju fyrir ákveðinni gæslu. Leyfishafar útihátíða sæju fyrir ákveðinni gæslu og greiddu hana o.s.frv. Ég veit að hæstv. samgönguráðherra kannast við þessa umræðu úr kjördæmi sínu þar sem menn hafa verið að gagnrýna hvaða álögur væru settar á þá sem vildu halda útihátíðir úti á landi annars vegar og hins vegar hafa menn vitnað til útihátíða hér í Reykjavík að því varðar leyfi og kostnað o.s.frv. Ég heyrði ekki, eða tók þá ekki eftir því, að hæstv. ráðherra viki að því með einhverjum hætti. Ég geri mér grein fyrir því að hluti þess máls tengist dómsmálum og dómsmálaráðuneyti og kostnaði við lögreglueftirlit. En þetta hefur samt verið tengt við veitinga- og skemmtanaleyfin úti á landi eins og ég veit að hæstv. ráðherra veit.

Virðulegi forseti. Það var svo sem við því að búast að blessaðar útihátíðirnar kæmu til tals þegar verið er að fjalla um skemmtanaleyfi, svo vinsælar sem þær eru nú.  Í samræmi við 17. gr. frumvarpsins eru útihátíðir hluti af þessu kerfi og þar er um að ræða svokölluð tækifærisleyfi sem sækja þarf um fyrir einstakar skemmtanir og atburði sem fram fara utan veitinga- og gististaða í atvinnuskyni, eru til þess fallnar að valda ónæði vegna hávaða og kalla á eftirlit og/eða löggæslu. Þarna er sem sagt partur af þessu leyfisveitingakerfi en þarna er einnig verið að einfalda. Ég vona að með þessari einföldun allri, og það snýr að öllum þáttum og líka útihátíðum, geti kostnaður orðið minni. Ég vona að umhverfið verði allt skipulegra og aðgengilegra fyrir þá sem standa í rekstri, hvort sem um er að ræða veitingahúsarekstur eða skemmtanahald og hvort sem starfsemin er úti eða inni. Tilgangurinn er sá að einfalda hið flókna kerfi sem hefur verið við lýði og vonandi lækka kostnaðinn þegar fram líða stundir.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ég tel að hann hafi í svari sínu gefið þær skýringar að einnig væri stefnt að einföldun og samræmingu að því er varðar leyfi á útihátíðum. Ég fagna þeim skilningi ráðherrans á þessu frumvarpi. Við fáum þetta svo til umfjöllunar í samgöngunefnd og er gott að hafa þar það veganesti sem er svar ráðherrans við fyrirspurn minni.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur flutt frumvarp til laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Ekki er annað hægt en að taka undir það sem sagt er í athugasemdum um þetta lagafrumvarp, sem er markmiðslýsingin. Þar segir, með leyfi forseta: „Megintilgangur frumvarpsins er að einfalda leyfisveitingar til reksturs veitinga- og gististaða og draga úr þeim fjölda leyfa, gagna og umsagna sem umsækjendur þurfa nú að afla til að hefja slíkan rekstur. Þá er einnig lagaumhverfi fyrir þessa starfsemi gert einfaldara og skýrara með því að kveða á um leyfisveitingar í því sem næst einum lagabálki í stað margra.“ Virðulegi forseti. Ég vil gera smáfyrirvara við mál mitt. Ég hef ekki farið yfir allar greinar þessa frumvarps. Það var annar fulltrúi Samfylkingarinnar í samgöngunefnd sem hafði það verkefni en hann þurfti að fara út á land á fund. Ég hef því ekki lesið þetta algjörlega í gegn. En miðað við þá athugasemd sem kemur fram í fyrsta kafla og ef markmiðslýsingin um allt annað í þessu frumvarpi er á þennan veg sé ég ekki annað en þetta sé hið besta mál. Það er verið að einfalda þann skóg leyfa sem þarf til þess að hefja starfsemi af þessu tagi, eða endurnýja leyfi til hennar. Það þarf að fá byggingarleyfi sem fer í gegnum byggingar- og skipulagsnefnd og væntanlega byggingarfulltrúa. Það þarf starfsleyfi sem fer í gegnum heilbrigðisnefnd og hægt er að kæra til umhverfisráðherra. Tóbakssöluleyfi sem er á verkssviði heilbrigðisnefndar og hægt er að kæra til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Veitingaleyfi sem lögreglustjórar veita og fjalla m.a. um fjárráð og forræði bús sem heyrir undir samgönguráðherra og má ábyggilega kæra þangað líka. Svo kemur áfengisvarnaleyfi sem lögreglustjórar og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna annast og sveitarstjórn gefur út og má ábyggilega kæra til dómsmálaráðherra. Síðast en ekki síst er það skemmtanaleyfi, en sækja þarf um sérskemmtanaleyfi eftir því hvort skemmtanir eru lengur en til kl. 23.30 eða eitthvað öðruvísi en það. Sinni lögreglustjóri slíku leyfi má kæra ákvörðunina til dómsmálaráðherra. Virðulegi forseti. Með fyrirvara um ýmsar aðrar greinar er þessi lagahreinsun, ef svo má að orði komast, eða lagabreyting, hið besta mál. Þetta er sett saman í einu frumvarpi frekar en að staga í mörg önnur lög um þessi atriði. Það er líka til bóta, og dálítið skrýtið að það skuli ekki hafa verið komið á áður, að hægt sé að sækja um þessi leyfi á rafrænan hátt. Það þarf ekki að orðlengja þetta frekar. Það kemur fram í III. kafla, og er ákaflega vel sett upp, hvað verið er að gera. Helstu breytingar eru settar upp í einum sex til átta liðum, og staðfestir það sem áður hefur verið sagt um einfaldleikann. Ég setti ákveðinn fyrirvara við mál mitt og vil í því sambandi nefna 5. gr. Mér sýnist að verið sé að rýmka örlítið reglur um dvöl ungmenna yngri en 18 ára á veitingastað sem hefur áfengisleyfi. Ég ætla ekki að efna til mikilla umræðna um það í sjálfu sér. Ég hygg að okkar í samgöngunefnd bíði að fá umsagnir og álit frá ýmsum sem ekki vilja mikið hreyfa við þeim málum. En það er dæmi um tvískinnung að 18 ára unglingur megi koma inn á veitingastað þar sem áfengi er selt en megi ekki kaupa það eða drekka það þar. Ég þori ekki að ræða frekar þessa 5. gr. af ótta við að espa fólk upp til umræðna. En aðeins varðandi 17. gr., um tækifærisleyfi. Ég held að það heiti svo, já, tækifærisleyfi. Það er, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gat um áðan, leyfi sem hægt er að sækja um vegna útihátíða og annarra menningarviðburða sem haldnir eru vítt og breitt um landið. Þar er höfuðborgin Reykjavík meðtalin en þar fer menningarnótt fram. Ég hef gaman af að benda á þá mismunun sem er á mörgum sviðum og segi því enn og aftur frá því þegar við héldum síldarævintýri á Siglufirði á fyrstu árunum. Aðsóknin var mikil en það var kostnaður sveitarfélaganna, hvað þau þurftu að borga mikið með síldarævintýrinu, sem gerði útslagið. Það var svo sem ekkert sem við sáum eftir, það var meðvituð ákvörðun um markaðssetningu. En ég minnist þess hvað mönnum fannst blóðugt þegar reikningurinn kom frá sýslumanni fyrir löggæslukostnaði á viðkomandi hátíð. Síðan ætla ég að setja þetta í samhengi og benda á aðstöðumuninn sem er til staðar. Þegar Reykjavíkurborg heldur menningarnótt þarf dálítinn fjölda lögreglumanna til en Reykjavíkurborg greiðir ekkert fyrir þann löggæslukostnað. Ég er ekki að kalla eftir því að Reykjavíkurborg verði endilega rukkuð, en ég kalla eftir jafnræði milli sveitarfélaga og milli þeirra sem halda menningartengdar hátíðir, sama hvort þær heita færeyskir dagar, síldarævintýri, menningarnótt eða annað. Það hlýtur að eiga að gæta jafnræðis á milli aðila, sama hvað hátíðin heitir og sama hvar hún er haldin. Virðulegi forseti. Í samgöngunefnd, þar sem ég sit, verður farið yfir þetta mál sem er töluvert stórt. Þetta er stórt frumvarp upp á einar 36–37 blaðsíður. Vonandi er blaðsíðufjöldinn til vitnis um það hve mikið þarf að hreinsa til, lagfæra og einfalda. Í lögunum sem út úr þessu koma verða blaðsíðurnar vonandi færri en þær eru nú í öllum þeim lagabálkum sem fjalla um þessi mál.

Hæstv. forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 127/2006, um breytingu á XXII. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 2005/56/EB, um samruna hlutafélaga yfir landamæri. Eins og með fyrri ákvarðanir er gerð grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með tillögunni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Tilskipunin sem hér um ræðir snertir innri markaðinn og er ætlað að koma til móts við þörf m.a. hlutafélaga í mismunandi ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu til að hafa með sér samvinnu og sameinast, en lagalegir og stjórnsýslulegir erfiðleikar hafa haft áhrif á þessu sviði. Með tilskipuninni er hlutafélögum auðveldaður samruni milli landa, m.a. með tilliti til aðildar starfsmanna og í góðu samræmi við fyrra samkomulag á því sviði eins og greint er frá í tillögunni. Til að ákvæði tilskipunarinnar gildi þarf að koma til samruni hlutafélaga frá minnst tveimur EES-ríkjum, m.a. samlagshlutafélaga og jafnvel einkahlutafélaga. Ríkin geta ákveðið hvort tilskipunin nái einnig til samvinnufélaga. Þau geta og á grundvelli almannahagsmuna og með vissum skilyrðum lagst gegn samruna. Í tilskipuninni er m.a. að finna ákvæði um samrunaáætlun, rannsókn óháðs sérfræðings á henni, meiri hluta atkvæða á hluthafafundum í samrunafélögum, verndarráðstafanir til handa lánardrottnum og skýrslu um áhrif samruna á starfsmenn. Viðskiptaráðherra hefur þegar lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um samvinnufélög og lögum um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur sem ætlað er að innleiða þau ákvæði tilskipunarinnar sem snúa að viðskiptaráðuneytinu. Einnig er unnið að innleiðingu tilskipunarinnar í félagsmálaráðuneytinu en 16. gr. tilskipunarinnar heyrir undir það ráðuneyti. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þingsályktunartillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Hæstv. forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 92/2006, um breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 2006/2004, um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri reglugerð sem hér um ræðir. Reglugerð 2006/2004 varðar samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd. Markmið reglugerðarinnar er að tryggja eftirfylgni við lög á sviði neytendaverndar og virkni innri markaðarins með því að koma á samstarfi stjórnvalda yfir landamæri. Ástæðan er sú að með auknum viðskiptum yfir landamæri verður æ algengara að neytandinn og fyrirtæki sem hann á í viðskiptum við séu ekki í sama landi. Án samstarfs milli stjórnvalda er mun erfiðara fyrir þau stjórnvöld sem gæta eiga réttar neytenda í sínu landi að rannsaka og draga til ábyrgðar erlend fyrirtæki, sem gerst hafa brotleg við lög um neytendavernd. Gildissvið reglugerðarinnar takmarkast við brot á neytendaverndarlöggjöf yfir landamæri. Ýmis svið eru sömuleiðis undanskilin gildissviði reglugerðarinnar, svo sem alþjóðlegur einkamálaréttur og réttarfarsleg samvinna í einkamálum og opinberum málum. Reglugerðin mælir fyrir um að hvert land skuli tilnefna tiltekið stjórnvald sem aðaltengilið í samstarfinu. Jafnframt skal hvert land tilnefna önnur stjórnvöld í samræmi við skyldur þeirra í tengslum við tilteknar tilskipanir. Þau stjórnvöld sem tilnefnd hafa verið skulu veita sambærilegum aðilum í öðrum EES-ríkjum gagnkvæma aðstoð við tiltekið mál komi fram slík beiðni. Aðstoð stjórnvalds getur falist í rannsókn, heimsókn á starfsstöð fyrirtækis eða jafnvel beitingu þvingunarúrræða. Unnið er að innleiðingu reglugerðarinnar í viðskiptaráðuneytinu og verður frumvarp þess efnis lagt fyrir Alþingi fljótlega. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Hæstv. forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 59/2006, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun nr. 2005/68/EB um endurtryggingar. Eins og með fyrri ákvarðanir er gerð grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er ákvörðunin prentuð sem fylgiskjal með tillögunni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Tilskipun 2005/68/EB gildir um sjálfstæðan rekstur endurtrygginga af hálfu endurtryggingafélaga sem stunda eingöngu endurtryggingastarfsemi og sem staðsett eru innan Evrópusambandsins. Eftir upptöku gerðarinnar í EES-samninginn munu reglurnar gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Tilskipunin gildir ekki um vátryggingafélög og ekki um endurtryggingar sem eru með ríkisábyrgð. Í tilskipuninni er mælt fyrir um hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að geta hafið rekstur endurtryggingafélags en þau lúta einkum að öflun starfsleyfis frá viðeigandi eftirlitsaðila sem hér á landi verður Fjármálaeftirlitið. Fáist starfsleyfi skal það gilda á öllu efnahagssvæðinu. Um þrenns konar starfsleyfi getur verið að ræða, þ.e. leyfi sem nær til skaðaendurtrygginga, lífendurtrygginga eða hvers konar endurtrygginga. Meginákvæði tilskipunarinnar fjalla um skilyrði reksturs endurtryggingafélags en þau er að finna í fjórum aðgreindum köflum og er sagt frá efni hvers þeirra í tillögunni sjálfri. Kaflarnir fjalla um meginreglur og umfang eftirlits með endurtryggingastarfsemi, reglur um vátryggingaskuld sem og um gjaldþolsviðmið og ábyrgðarsjóð og loks um afturköllun starfsleyfis. Þá geymir tilskipunin fyrirmæli varðandi a) takmarkaðar endurtryggingar, b) stofnsetningarrétt og þjónustufrelsi, c) endurtryggingafélög með höfuðstöðvar utan Evrópusambandsins en starfsemi innan þess og d) dótturfélög móðurfélaga sem lög þriðja ríkis gilda um. Unnið er að innleiðingu tilskipunarinnar í viðskiptaráðuneytinu og er gert ráð fyrir að frumvarp þess efnis verði lagt fyrir Alþingi á næsta þingi. Ekki er fyrirséð að þær breytingar sem tilskipunin kallar á verði viðamiklar enda er markmið tilskipunarinnar að færa reglur um rekstur endurtryggingafélaga til samræmis við gildandi reglur um rekstur frumtrygginga. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga, um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að breyta 10. gr. laga nr. 125/1999, um málefni aldraðra, þannig að þeir sem hafa fjármagnstekjur skuli greiða gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Í núgildandi 10. gr. laganna segir að Framkvæmdasjóður aldraðra skuli fá sértekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggi á þá sem skattskyldir eru samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Hér er lagt til, eins og áður sagði, að þeir sem hafa fjármagnstekjur greiði einnig gjald í framkvæmdasjóðinn. Undanþegnir gjaldskyldu samkvæmt núgildandi lögum eru börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Einnig eru þeir undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn sem nemur 1.080.067 kr. eða lægri upphæð. Samkvæmt frumvarpinu er áfram gert ráð fyrir því að þessir aðilar séu undanþegnir gjaldskyldu og til þess að finna tekjuviðmiðunina þegar um hjón eða samskattað fólk er að ræða skal skipta sameiginlegum fjármagnstekjum jafnt á milli þeirra. Þá hafa skattstjórar einnig heimild til að fella gjaldið niður af öldruðum og öryrkjum undir 70 ára aldri sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum og ekki er gert ráð fyrir að það breytist. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði óbreytt, en það er núna 6.314 kr. á hvern gjaldskyldan aðila samkvæmt lögum nr. 1/2006. Í 11. gr. laga um Ríkisútvarpið ohf. er fjallað um sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins en þar segir að undanþegnir gjaldinu séu þeir einstaklingar sem ekki skuli sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra eða skuli fá það gjald fellt niður samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga, nr. 125/1999, um málefni aldraðra. Samkvæmt þessu eiga að gilda sömu reglur um undanþágur frá gjaldskyldu vegna Ríkisútvarpsins ohf. og vegna gjaldskyldu í Framkvæmdasjóð aldraðra. Gera má ráð fyrir að með frumvarpinu fjölgi gjaldendum sjóðsins um 1,5% frá því sem nú er. Ef miðað er við sömu forsendur og liggja að baki áætlun um tekjur sjóðsins á árinu 2007 fjölgar gjaldendum um 2.600 og tekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra aukast um 16 millj. kr. Virðulegur forseti. Í mjög samandregnu máli er hér verið að bæta þeim við sem borga nefskatt í Framkvæmdasjóð aldraðra, bæta þeim við sem hafa fjármagnstekjur, en þeir hafa hingað til ekki greitt þennan nefskatt. Verði frumvarpið að lögum mun það sama gilda um Ríkisútvarpið ohf., en það var gagnrýnt þegar það frumvarp var til umfjöllunar í þinginu á sínum tíma að þeir sem voru með fjármagnstekjur eingöngu sluppu við nefskattinn. Ég tel mjög æskilegt að frumvarpið hljóti afgreiðslu á vorþingi og leyfi mér að leggja til að því verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Í stuttu andsvari get ég einungis sagt að það er ágætt að ríkisstjórnin skuli bregðast við því sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, og sá sem hér stendur, margtók fram og benti á í umræðum þegar verið var að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag, að 2.200 einstaklingar sem á síðasta ári greiddu aðeins 10% fjármagnstekjuskatt greiddu ekki í Framkvæmdasjóð aldraðra og þyrftu því ekki að greiða nefskatt til Ríkisútvarpsins eins og fjallað var um í þeim lögum sem að vísu er ekki fyrr en 2009. Virðulegi forseti. Ég hef aðeins eina spurningu til hæstv. heilbrigðis- og tryggingaráðherra: Er ríkisstjórnin að bregðast við þeirri gagnrýni sem kom fram frá stjórnarandstöðunni í umræðu um Ríkisútvarpið? Hún fær þá plús fyrir að bregðast fljótt við. Það er þá eins og svo oft áður að fulltrúi stjórnarandstöðunnar þurfti að vekja ríkisstjórnina af værum svefni.

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin er ekki að bregðast sérstaklega við orðræðunni sem átti sér stað á fyrri tíð varðandi bæði framkvæmdasjóðinn og Ríkisútvarpið ohf. Þetta var rætt í okkar hópi og eftir þær umræður var ákveðið að bregðast við. Ég veit hins vegar að stjórnarandstaðan hefur verið á þessari skoðun, a.m.k. margir sem hafa tjáð sig. Mér heyrist að menn séu sammála um þetta. Það er vilji ríkisstjórnarflokkanna að stíga það skref að undanþiggja ekki þá sem borga einungis fjármagnstekjur, hvorki gagnvart nefskatti til Ríkisútvarpsins ohf. né til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Mér heyrðist hv. þingmaður segja að um 2.200 gjaldendur væri að ræða en þeir eru 2.600 miðað við þær upplýsingar sem við höfum. Framkvæmdasjóðurinn fær sem sagt 16 millj. kr. út úr þessari breytingu. Ef ég á að setja það í tölulegt samhengi við annað dugar það ekki fyrir einu rými í uppbyggingu. Það kostar rúmlega 18 milljónir að byggja eitt rými, þ.e. bara stofnkostnaðurinn. En við teljum rétt að nálgast þetta á þann veg að allir borgi, líka þeir sem eingöngu hafa fjármagnstekjur.

Hæstv. forseti. Það var nokkuð merkilegt að heyra svarið við andsvari hv. þm. Kristjáns Möllers. Hæstv. ráðherra upplýsti að ríkisstjórnin hefði rætt þetta mál í sínum hópi en ekki tekið það sérstaklega upp vegna umræðu stjórnarandstöðunnar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ef þetta atriði var rætt í ríkisstjórninni og menn töldu það eðlilegt og réttlætanlegt hvers vegna í ósköpunum lögðu menn þetta frumvarp ekki fram fyrir áramót og létu skattstofninn taka gildi frá og með 1. janúar 2007 en ekki 2008? Þarf alltaf að sparka í rassinn á ríkisstjórninni til þess að hún geri eitthvað?

Virðulegur forseti. Þetta var skoðað í okkar hópi og niðurstaðan varð sú að flytja þetta frumvarp. Uppspretta málsins er í þeim lögum sem nú eru til umfjöllunar en ekki í frumvarpi um Ríkisútvarpið ohf. Eftir að hafa skoðað þessa hluti og rætt í okkar hópi teljum við eðlilegt að stíga þetta skref. Ég býst við að þetta mál fái nokkuð skjóta afgreiðslu þar sem um það ríkir breið pólitísk samstaða. Vissulega tengjast önnur mál þessari umræðu og menn geta skoðað það í heilbrigðisnefnd hvort skoða eigi einhvern stærri hóp. Lögaðilar hafa verið nefndir í því sambandi, sá hópur er ekki tiltekinn í frumvarpinu, ég vek athygli á því, þess er ekki krafist að þeir borgi þennan nefskatt. Við töldum ekki rök til þess en heilbrigðis- og trygginganefnd getur skoðað það. Nefskatturinn er tekinn af fólki með fjármagnstekjur en ekki af lögaðilum eða fyrirtækjum. Röksemdin var sú að lögaðilar eða fyrirtæki nýttu sér ekki beint þessa þjónustu heldur fólk af holdi og blóði. Sjóðurinn byggir upp úrræði fyrir fólk sem í framhaldinu nýtir sér þjónustuna.

Hæstv. forseti. Þetta svar var eiginlega enn merkilegra en það fyrra. Hæstv. ráðherra tók sérstaklega fram að þessi aðgerð hefði ekki komið til þegar verið var að ræða Ríkisútvarpið ohf. heldur ætti upptök sín í þeim lögum sem verið er að leggja til breytingar á. Fyrri staðhæfing stendur þá, ekki þótti ástæða til að taka þetta mál upp fyrr en vakin var athygli á því af hálfu stjórnarandstöðunnar. En guð láti gott á vita, ég tek undir það með hæstv. ráðherra. Ég held að það þvælist ekki mikið fyrir okkur að fara með þetta í gegnum þingið.

Herra forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra frá 1999. Þar fjöllum við um 10. gr. laganna, um greiðslu í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þeir sem hafa fjármagnstekjur bætast í þann hóp sem greiðir umræddan nefskatt til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Það er vissulega verið að breyta þessum hlutum, herra forseti, vegna þess að stjórnarandstaðan hefur veitt ríkisstjórninni aðhald. Stjórnarandstaðan vakti athygli á þessu og krafðist réttlætis í þessari skattlagningu. Hingað til hafa þeir sem hafa greitt fjármagnstekjuskatt ekki greitt þennan nefskatt og nú er ríkisstjórnin að bregðast við þeirri gagnrýni. Það er hálfhjákátlegt þegar ráðherra reynir að halda því fram að þetta mál sé framhald af umræðu í ríkisstjórninni. Umræðan í ríkisstjórninni er sprottin af því að stjórnarandstaðan hefur vakið athygli á þessu, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði það mjög rækilega í umræðu um annan nefskatt sem var nefskatturinn til Ríkisútvarpsins ohf. Mig langar í þessu samhengi að ræða hversu óréttlátir nefskattar í rauninni eru. Þeir bitna misjafnlega á fólki því að allir greiða sömu upphæð hvort sem þeir hafa háar tekjur eða lágar. Mér fannst líka svolítið sérkennilegt að ráðherra skyldi taka það sérstaklega fram að gjaldið væri óbreytt, 6.314 kr. á hvern gjaldanda. Við erum nýbúin að breyta þeirri upphæð þannig að ekki á að þurfa að nefna það hér. Þessu var breytt rétt fyrir áramót í þinginu og upphæðin var hækkuð eins og hún gerir árlega. Ég hef gagnrýnt nefskatta nánast í hvert skipti sem við höfum rætt þá. Þeir skila sér því miður illa til þeirra verkefna sem þeir eru settir í. Við vitum að nefskatturinn í Framkvæmdasjóð aldraðra hefur alls ekki skilað sér. Í mjög langan tíma, í á annan áratug held ég, hefur rúmlega helmingur af honum skilað sér í uppbyggingu hjúkrunarrýma fyrir aldraða. Það er lýsandi dæmi um það hvernig þessir nefskattar hafa virkað. Svo langt sem það nær er ég sammála því að þeir sem eru með fjármagnstekjur eigi að greiða þennan nefskatt, fyrst við erum á annað borð með hann, og hann á að skila sér í þau verkefni sem til var ætlast. Varðandi athugasemdirnar segir, og ráðherra kom inn á það í máli sínu áðan, að undanþegnir gjaldinu séu börn innan 16 ára, þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs og aldraðir og öryrkjar undir 70 ára aldri sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum. - Þó það nú væri að við færum ekki að rukka fólk á dvalar- og hjúkrunarheimilum, sem er jafnvel bara með vasapeninga, rúmar 23 þús. kr. á mánuði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, fyrst tækifæri gefst til þess, hvort hún telji, í ljósi þess hvað fólk á hjúkrunarheimilum þarf að greiða fyrir í hverjum mánuði, að 23 þús. kr. í vasapeninga sé ásættanleg upphæð til þeirra sem ekki hafa annað. Í fyrradag fékk ég póst frá manni sem hafði samband við mig vegna móður sinnar sem er á hjúkrunarheimili en hún hefur alla ævi átt við sjúkdóm að stríða. Hún var öryrki áður en hún kom inn á hjúkrunarheimilið, nú er hún öldruð og er eingöngu með vasapeninga. Hún þarf að greiða nánast alla þá upphæð í þjónustu, annars vegar hárþvott og hárgreiðslu eftir vikulegt bað sem henni er boðið upp á á hjúkrunarheimilinu - ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún telji það nægilegt fyrir fólk sem hefur getað farið í sturtu á hverjum degi heima hjá sér að því sé boðið upp á bað einu sinni í viku. Hún lætur sem sagt laga á sér hárið eftir þetta vikulega bað og síðan eru það snyrtivörur og annað sem fólk þarf að nota á hjúkrunarheimilinu eins og heima hjá sér. Þessi kona, móðir mannsins sem hafði samband við mig, er á níræðisaldri og nú þarf hún ný gleraugu og þau kosta 50–60 þús. kr. Hún hefur alls ekki efni á því að kaupa ný gleraugu fyrir afganginn af vasapeningunum, sem er enginn. Ég spyr hæstv. ráðherra, fyrst við erum að ræða hér um málefni aldraðra: Hvaðan á þessi kona að fá peninga fyrir nýjum gleraugum? Er ætlast til að kona á níræðisaldri fái ekki ný gleraugu síðustu æviárin af því að hún er í þeirri stöðu að vera á hjúkrunarheimili og heimilið borgar ekki hjálpartæki eins og gleraugu? Það er enginn stuðningur nema um sé að ræða sértæk gler í gleraugunum, sem ekki er í þessu tilviki. Þessi gamla kona hefur sem sagt ekki efni á því að fá ný gleraugu. Á hún að búa við það það sem eftir er ævinnar að geta ekki nýtt sér þá sjón sem hún hefur með hjálp gleraugna? Mig langar að benda á þetta vegna þess að tekið er sérstaklega fram að þetta fólk greiði ekki í framkvæmdasjóðinn. Herra forseti. Á dagskrá eru tvö frumvörp, bæði til bóta held ég. Verið er að gera breytingar á lögum um málefni aldraðra á sama tíma og hæstv. ráðherra er nýbúin að lýsa því yfir, þ.e. í haust, að taka eigi málaflokkinn til gagngerrar endurskoðunar. Hæstv. ráðherra tilkynnti að hún mundi setja starfshóp í það í haust. Sá starfshópur hefur ekki enn verið kallaður saman nú þegar innan við þrír mánuðir eru til kosninga. Hæstv. ráðherra kemur með tvö frumvörp í þingið um breytingar á lögum um málefni aldraðra sem samtök aldraðra, þ.e. bæði Landssamband eldri borgara og Félag eldri borgara í Reykjavík, hafa ítrekað bent á að þurfi að endurskoða í heild. Hvernig stendur á því að ekki er búið að kalla þann hóp saman sem á að fara í þessa vinnu og hefði getað hafið vinnuna í haust? Hvernig stendur á því að þessi vinna er ekki farin af stað núna rétt fyrir kosningar? Var það einungis sýndarmennska að lýsa því yfir á blaðamannafundum með miklum lúðrablæstri að fara ætti í þessa vinnu eða hvað ræður því að sú vinna er ekki farin í gang? Ég verð að spyrja um þetta í ljósi þeirrar umræðu sem nú fer fram um breytingu á lögum - og ég ætla að nefna Aðstandendafélag aldraðra, AFA, sem einnig hefur farið fram á að farið verði í að endurskoða þessi lög í heild. Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra út í þetta atriði og svo stöðu hjúkrunarsjúklinga sem hafa eingöngu vasapeninga, eins og aldraða konan sem ég nefndi. Hvernig á að ráða bót á því að hún geti fengið það hjálpartæki sem hún þarf til þess að geta nýtt sér sjónina það sem eftir lifir ævinnar?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hafa orðið um þetta mál. Ég fagna því að almennt er því vel tekið. Mig langar fyrst að nefna að varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra hefur málum um langt skeið verið þannig háttað að hluti af fjármunum sjóðsins hefur farið í rekstur. Misjafnlega háar upphæðir hafa verið nýttar í rekstur og þær hafa verið að lækka hin seinni ár. Mig minnir að um 200 millj. kr. hafi farið í rekstur upp á síðkastið. Náðst hefur samkomulag um að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að það fjármagn sem hefur farið í rekstur fari ekki lengur í reksturinn heldur verði það tekið beint af fjárlögum og rekstrarféð fari í uppbyggingu rýma. Hins vegar verður áfram gert ráð fyrir því að sjóðurinn geti styrkt verkefni sem stuðla að uppbyggingu í öldrunarþjónustu, eins og ýmis þróunarverkefni og annað slíkt. Það er ekki þannig að allt fjármagnið fari undanbragðalaust í uppbyggingu rýma heldur mun rekstrarféð fara í það. Um þetta náðist samkomulag á milli stjórnvalda og eldri borgara, en Ásmundur Stefánsson, fyrrverandi forseti ASÍ og núverandi ríkissáttasemjari, stýrði því nefndarstarfi. Ég tel að mjög góður árangur hafi náðst úr því nefndarstarfi. Þar á meðal náðist sú niðurstaða að breyta nýtingu á rekstrarfénu, þ.e. að það fari í uppbyggingu á rýmum. Sú er sem sagt orðin niðurstaðan og þetta þrepast inn á næstu tveimur árum. Þá fer þetta fjármagn í uppbyggingu rýma. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingmenn geri sér grein fyrir því að við höfum byggt upp mjög mörg rými á Íslandi, mörg hjúkrunarrými, og við vistum hærra hlutfall aldraðra á stofnunum en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Það er búið að byggja upp geysilega mörg rými. Við ætlum að bæta við 374 rýmum á næstu fjórum árum. Ég tel að það sé mjög líklegt, þó ég geti ekki alveg fullyrt það, en sé ekki hvernig hægt er að rökstyðja að svo sé ekki, að við séum þá búin að byggja upp nægjanlega mörg rými í landinu til langs tíma. Það byggi ég á því að þegar við erum að skoða sambærilegar tölur í nágrannaríkjunum eru færri rými þar. Við þurfum aftur á móti að auka heimaþjónustuna, erum að því smátt og smátt, og ríkisvaldið hefur stóraukið heimahjúkrun. En það er hneyksli að mínu mati og grafalvarlegt að sveitarfélögin hafa upp til hópa ekki staðið sína plikt. Meira en helmingur sveitarfélaga hefur dregið úr félagslegri heimaþjónustu fyrir aldraða. Þetta vilja þau sjálfsagt ekki heyra nefnt en á þann veg er niðurstaða Ríkisendurskoðunar í skýrslu sem kom út í lok árs 2005, frekar nýleg skýrsla. Þar er tekið viðmiðunartímabil 1999–2003. Mér finnst það t.d. mjög eftirtektarvert að Reykjavíkurborg hefur ekki aukið þjónustuna en öldruðum hefur þó fjölgað á þessum tíma. Mér finnst mjög alvarlegt að Reykjavíkurborg skuli hafa verið stikkfrí í þessu, að auka ekki félagslega heimaþjónustu fyrir aldraða. Þaðan hefur aldeilis heyrst hljóð úr horni og stjórnvöld hafa verið gagnrýnd. Ég held að menn ættu að líta sér nær. Önnur sveitarfélög, ég nefni Kópavog, Garðabæ, Seltjarnarnes, Reykjanesbæ og Ísafjörð, hafa dregið úr þjónustu, þau hafa sem sé fækkað þeim tímum sem eldri borgarar hafa fengið í félagslegri þjónustu. Þjónustan hjá þessum sveitarfélögum hefur minnkað. Hvað er á seyði? Mér finnst þetta mjög alvarlegt. Á sama tíma eykst óöryggi eldri borgara. Fólk sem hefði betur fengið heimaþjónustu fyllist óöryggi og aðstandendur líka. Það fær ekki þá þjónustu sem það á rétt á, það er verið að draga úr henni. Það fyllist óöryggi og þá eykst þrýstingur á biðlistum. Sveitarfélögin hafa að verulegu leyti brugðist í öldrunarmálum, því miður. Því þarf að breyta. Ég tel mikilvægt í því sambandi að færa málefni aldraðra til sveitarfélaganna. Þá er ábyrgðin þar og þá geta menn einhent sér í að standa betur að málum. Þá tækju sveitarfélögin að sér heimahjúkrunina, sem nú er hjá ríkinu, og líklega færu heilsugæslan og minni sjúkrahús yfir líka. Minni sjúkrahúsin eru að verulegum hluta að verða öldrunarstofnanir. Ég tel að árangur náist með því að færa þetta á eina hendi. Hin leiðin væri að færa þetta allt yfir til ríkisins, þ.e. að taka félagsþjónustu sveitarfélaga fyrir aldraða yfir til ríkisins. Ég á ekki von á því menn vilji upp til hópa gera það og því er fyrsta skrefið að færa málefni aldraðra yfir til sveitarfélaga. Ég ætla að koma lítillega inn á það í seinni hluta ræðu minnar út af spurningum hv. þm. Ástu Ragnheiðar. Hvað varðar vasapeninga og gleraugu hef ég ekki undir höndum nein gögn. Ég get tekið það mál upp við hv. þingmann síðar, ég ætla ekki að gera það að sérstöku umtalsefni í umræðu um Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hef lýst því yfir að ég vilji endurskoða lögin um málefni aldraðra. Nú höfum við lagt fram tvö frumvörp sem snúa að lögum um málefni aldraðra, lítil frumvörp. Þau eru innihaldsrík en ekki er um að ræða heildarendurskoðun laganna, langt frá því. Þó að ég hefði á fyrsta degi mínum í embætti heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sett af stað endurskoðun á lögum um málefni aldraðra efast ég um að við værum með heildarendurskoðun í höndunum í dag því að það er talsvert verk. Það hefði ekki skipt sköpum, þessi frumvörp hefðu eigi að síður verið lögð fram. En það er rétt að ég vil láta fara yfir lögin um málefni aldraðra. Það er hagsmunamál Landssambands eldri borgara og er ég sammála þeim. Ég hef lýst því yfir að ég vilji fara út í þá heildarendurskoðun og er því hissa á því að alltaf er talað eins og einhver andstaða sé í ráðuneytinu eða hjá ráðherra. Svo er alls ekki. Ég hef beðið í margar vikur eftir tilnefningum í tvær nefndir. Önnur nefndin á að fara í endurskoðun á lögum um málefni aldraðra og hin nefndin á að skoða tilfærslu þjónustu við aldraða til sveitarfélaga. Um er að ræða tvær stórar og mikilvægar nefndir sem snúa að kjarnanum í þessum hagsmunamálum. Við erum tilbúin með allar tilnefningar. Ég er tilbúin með formenn í þessar nefndir. Ég get upplýst það hér að Jón Kristjánsson, fyrrverandi heilbrigðisráðherra og núverandi hv. þingmaður, hefur tekið sér að leiða fyrri nefndina og Einar Njálsson, sem hefur m.a. verið sveitarstjóri í nokkrum sveitarfélögum, Árborg, Grindavík og Húsavík, og hefur geysilega mikla reynslu af starfsemi sveitarfélaga, hefur tekið að sér að leiða þá síðarnefndu. Ég hef beið í margar vikur eftir tilnefningu - frá hverjum? Jú, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég get ekki sett nefndarstarfið af stað fyrr en þeir eru komnir með tilnefningu, mér finnst ekki við hæfi að setja af stað nefndarstarf sem lýtur að starfssemi sveitarfélaga nema sveitarfélögin séu til staðar. Ég var beðin um skilning, beðin að bíða eftir tilnefningu frá þeim og ég hef gert það. Farið var fram á að beðið yrði með tilnefningar þangað til samráðsfundum Sambands íslenskra sveitarfélaga, fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra lyki. Sá fundur var síðasta föstudag, 16. febrúar. Ég hafði samband við forustu Sambands íslenskra sveitarfélaga í dag og fékk þau svör að tilnefningarnar verði tilbúnar næsta föstudag. Ég hef verið að velta því fyrir mér, af því að ég hef beðið þessa viku eftir tilnefningunum, hvort óheppilegt hafi verið að taka það í mál að bíða. Ég hefði kannski átt að setja nefndarstarfið af stað og segja: Þið komið með ykkar fulltrúa þegar ykkur hentar. En svona er maður liðlegur við sveitarfélögin. Ég ákvað að bíða eftir því að þeir tilnefndu fulltrúa þannig að hann gæti verið með frá upphafi. Það er ástæðan fyrir því að nefndin sem ég hef beðið með í höndunum mun ekki verða til fyrr en um næstu helgi. Ég vona að nefndarstarfið skili sér og breytingar verði til bóta. Þá er ég mjög upptekin af því að sveitarfélögin taki við málefnum aldraðra. Ég held að það gæti orðið mikilvægt og gott skref. Ég óttast hins vegar að sveitarfélögin telji sig ekki fá nægjanlega mikið fjármagn með málaflokknum. Þegar upp er staðið held ég að öll umræðan muni ganga út á það hve mikið fjármagn á að færast með málaflokknum þegar hann fer yfir. Ég tel að menn verði að lenda því með grundvallarbreytingum á tekjustofnum sveitarfélaga, það verði ákveðið kvitt og klárt þegar málaflokkurinn fer yfir og það verði málefni sveitarfélaganna eftir það að sinna þjónustu við aldraða, bæði félagslegri heimaþjónustu og heimahjúkrun og væntanlega þá heilsugæslunni inn á sjúkrahúsin. Þetta er allt að fara af stað en sökum liðlegheita við sveitarfélögin hef ég ekki viljað setja vinnuna í gang nema þau sætu við borðið frá upphafi. Það er skýringin á þessu. En Landssamband eldri borgara veit að mikill vilji er til að fara í gang með þessa vinnu og það hefur skilað inn tilnefningum sínum. Það er alls ekki neitt upp á þau að klaga. Þau eru tilbúin með sitt fólk í þetta starf.

Herra forseti. Nokkur atriði sem ég ætla að nefna í svari hæstv. ráðherra til mín vegna þess sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Aldraðir eru mjög ósáttir við að verið sé að taka fé úr framkvæmdasjóðnum í alls konar verkefni. Ég hef fengið að heyra það frá fulltrúum þeirra. Ég ætla að vekja athygli á því að það er ekki verið að setja alla peningana úr framkvæmdasjóðnum í uppbyggingu fyrr en eftir að hæstv. ráðherra er hættur á ráðherrastóli. Að minnsta kosti er ekki verið að setja alla peningana sem koma inn í hann á þessu ári í uppbyggingu heldur bara helminginn. Það segir manni auðvitað að það er verið að setja helminginn af peningunum sem áttu að fara uppbyggingu á þessu ári, í uppbyggingu, hinn helmingurinn fer í annað. Þannig að það er alveg ljóst. Mér finnst algerlega ástæðulaust að hæstv. ráðherra sé að bíða eftir sveitarfélögunum með þessa vinnu, ef hún ætlar í þessa vinnu á annað borð, sveitarfélögum sem hafa dregið úr þjónustu. Hæstv. ráðherra gagnrýnir sveitarfélögin og Reykjavíkurborg fyrir að draga úr þjónustu en ég verð að segja það hér að hæstv. ráðherra á nú aðild að stjórnarmeirihlutanum þar. Og ég verð að segja ríkisvaldið hefur líka veitt allt of litla heimaþjónustu. Ég ætla bara að nefna sem dæmi sem ég fékk í gær um 96 ára gamla konu í Reykjavík sem er blind og er með göngugrind. Eina þjónustan sem hún fær eru fimm mínútur á morgnana frá borginni til að klæða hana og fimm mínútur á kvöldin frá ríkinu til að hátta hana. Það er nú öll heimaþjónustan sem 96 ára gömul kona, sem er blind og á erfitt með að hjálpa sér sjálf, fær 

Virðulegi forseti. Það fé sem hefur farið úr Framkvæmdasjóði aldraðra til reksturs rýma fer samkvæmt samkomulaginu sem var náð við Landssamband eldri borgara í tveimur þrepum allt yfir í uppbyggingu rýma. Það er alveg ljóst. Varðandi biðina út af sveitarfélögunum þá er þessi bið í viku í viðbót. Ég velti því fyrir mér núna hvort það hefði átt að bíða, af því þetta varð löng bið. En af tillitssemi við sveitarfélögin, sem skipta auðvitað mjög miklu máli því ef þau vilja ekki taka málaflokkinn þá kemur ekkert út úr þessu nefndarstarfi. Ég taldi því rétt að bíða eftir að þau kæmu með sinn fulltrúa áður en nefndarstarfið hæfist. Varðandi heimaþjónustuna þá hefur ríkið stóraukið framlög til heimaþjónustu. Stóraukið ár frá ári. En meiri hluti sveitarfélaga hefur dregið úr heimaþjónustu fyrir aldraða. Það er nú bara hinn kaldi raunveruleiki í þessu. Á meðan ríkið hefur verið að bæta við í þjónustunni, þá hafa sveitarfélögin, þ.e. meiri hluti þeirra, meiri en helmingur þeirra, dregið úr þjónustunni. Að vísu hafa sum aukið hana sem betur fer. Það væri rosalegt ef alls staðar hefði verið dregið úr þjónustu. En mér finnst það samt grafalvarlegt að sveitarfélögin sem gegna svo miklu hlutverki í þjónustunni skuli vera að draga úr slíkri þjónustu. Þessi félagslega heimaþjónusta fyrir aldraða er yfirleitt fyrsta þjónusta sem fólk fær þegar því hrakar. Það er yfirleitt ekki þannig og á ekki að vera þannig að þá komi strax heimahjúkrun inn með fagaðila og hjúkrunarfræðinga. Það á fyrst að koma hin félagslega heimaþjónusta, nema menn séu þeim mun veikari. Þannig að það er grafalvarlegt að meiri hluti sveitarfélaga skuli vera að draga úr þessari þjónustu. Ég kalla það hneyksli.

Herra forseti. Mér finnst það bara hneyksli þegar fólk sem er orðið fullorðið og þarf aðstoð til að búa heima, fær ekki viðunandi þjónustu. Þannig er það því miður í dag. Það er fjöldi fólks heima, annaðhvort að bíða eftir að komast inn á hjúkrunarheimili eða þá að það er að reyna að vera heima hjá sér og vill vera heima eins lengi og það getur. Það fær ekki þjónustu við hæfi. Það fær allt of litla þjónustu. Það getur kannski verið heima af því að ættingjarnir hjálpa þeim. Ég er alveg sammála því að það á að færa málaflokkinn yfir til sveitarfélaganna. Það er stefna Samfylkingarinnar. Við höfum talað fyrir því og þannig á þetta auðvitað að vera. Þetta er nærþjónusta og hún á að vera á einni hendi. Annars er þessi þjónusta bara ekki viðunandi. En ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún dæmið sem ég nefndi áðan viðunandi, um 96 ára konu sem er að reyna að vera heima, að hún fái fimm mínútur á morgnana og fimm mínútur á kvöldin, bara til að vera háttuð og klædd? Ég veit að hæstv. ráðherra er sammála 

Virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu ekkert tjáð mig um einhver einstaklingsmál. Ég get það ekki. Ég verð að treysta á að heimahjúkrunin meti það faglega hvað hver þarf á að halda og félagsþjónusta sveitarfélaga geri það líka. Ég verð að bera traust til þeirra um það mat. En varðandi það að færa málaflokkinn til sveitarfélaga, sem við erum sammála um, ég og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, þá vil ég draga það fram sem ég hef velt svolítið fyrir mér varðandi tilflutninginn á fjármagni. Maður heyrir dálítið hjá sveitarfélögunum, það er ekki niðurstaða, en það sem maður heyrir er að það er hægt að skoða þetta, en að lokum þarf að ákveða hvaða fjármagn fer á milli. Af því það er erfitt og flókið þá verður kannski hægt að setja upp eitthvert fyrirkomulag sem væri þannig að málaflokkurinn færi yfir til sveitarfélaganna og fengi x krónur með, og svo væri það til endurskoðunar eftir einhvern ákveðinn tíma. Þetta þýðir að menn skrifa opinn tékka og ég held að stjórnvöld, 

Hæstv. forseti. Þetta er svolítið merkilegt sem hér kom fram. Hæstv. ráðherra furðar sig á því að mörg sveitarfélög eigi í basli við að standa við skuldbindingar sínar. Það var svolítið merkilegt að ráðherrann skuli undra sig á því. Það er einfaldlega þannig að það er tekjusamdráttur í mörgum sveitarfélögum og það hafa verið birtar um það skýrslur nýlega að á sumum svæðum landsins hefur efnahagsbatinn verið niður á við, með mínus. Og fólki hefur fækkað alveg geysilega á sumum landsvæðum, upp í 25–30% frá 1997–2006. Sveitarfélögin eru auðvitað að reyna að baslast við að veita sem besta þjónustu. En þegar þau eiga í raun og veru ekki næga fjármuni til að veita þjónustuna, þá kemur auðvitað að því að menn eru einhvers staðar að reyna að skera niður. Ég hygg að tekjuvandi sveitarfélaganna sé að verða eitt stærsta vandamálið sem þarf að taka á í þessu þjóðfélagi, hæstv. forseti, og þar kemur auðvitað margt til. Það eru m.a. einkahlutafélögin, það dregur úr tekjum til sveitarfélaga í gegnum þau. Þeir sem greiða reikning upp á fjármagnstekjuskatt greiða ekki endilega útsvar til sveitarfélaganna o.s.frv. Þannig að þetta kemur víða við, hæstv. forseti, og það er almennur tekjusamdráttur á sumum svæðum landsins, eins og hæstv. ráðherra hlýtur að vita. Til dæmis er mjög mikil fólksfækkun á Norðvesturlandi, Vestfjörðum, Norðausturlandi og á Suðausturlandi í mörgum sveitarfélögum og þá er auðvitað erfitt að veita fulla þjónustu og sveitarfélögin eiga hreinlega erfitt að standa undir því sem þeim ber þó lagaleg skylda til.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki svona einfalt eins og hér er verið að draga upp. Af hverju í ósköpunum eru Kópavogur, Garðabær, Seltjarnarnes og Reykjanesbær að draga úr félagslegri heimaþjónustu fyrir aldraða? Þetta eru ekki sveitarfélög sem eru í neinu basli. Þetta eru sveitarfélög sem eru í vexti og sókn. Þetta eru meðal ríkustu sveitarfélaga landsins. Þetta eru ekki sveitarfélög sem eru að basla. Alls ekki. En þetta eru sveitarfélögin sem hafa dregið úr félagslegri heimaþjónustu fyrir aldraða samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þannig að þessi röksemdafærsla heldur ekki. Það eru hugsanlega einhver sveitarfélög sem hafa þurft að draga úr þjónustunni af því þau eru í basli. En þetta heldur ekki. Sú röksemdafærsla heldur ekki gagnvart stóru sveitarfélögunum hér á höfuðborgarsvæðinu sem hafa verið að draga úr þjónustu við aldraða. Mér fannst mjög eftirtektarvert í kosningabaráttunni fyrir sveitarstjórnarkosningarnar síðasta vor, að þá var sameiginlegur kór sveitarfélaga að gagnrýna stjórnvöld út af málefnum aldraðra. Sameiginlegur kór og m.a. þeirra sveitarfélaga sem ég er búin að lesa hér upp að drógu úr þjónustunni við aldraða meðan ríkið hefur verið að auka þjónustuna og bæta við fjármagni. Þá er verið að skerða tímana sem þessi stóru sveitarfélög settu inn í málefni aldraðra. Þannig að þetta er ekki svona einfalt að fátæk sveitarfélög séu að draga úr. Það eru líka forrík sveitarfélög sem gera það.

Hæstv. forseti. Þetta var nú nokkuð merkilegt. Þetta er samstarfsflokkur Framsóknarflokksins í ríkisstjórn sem stjórnar í sveitarfélögunum í Reykjavík, Garðabæ og Kópavogi eða er ekki svo, hæstv. forseti?  Þannig að það er greinilegt að hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri gerir í samstarfi ríkis og sveitarfélaga ef þessar fullyrðingar ráðherrans eru réttar. Ég get svo sem ekkert dregið það í efa, hef engin rök til þess. En það sýnir að forgangsröðun ráðandi flokka í ríkisstjórninni er sú að draga úr þjónustu við eldri borgara. Það var ákaflega merkilegt að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli gefa slíka yfirlýsingu hér.

Virðulegi forseti. Þetta er bara ekkert merkileg yfirlýsing. Þetta eru upplýsingar úr skýrslu Ríkisendurskoðunar sem allir þingmenn hafa getað lesið, hægri eða vinstri ef þeir hafa viljað, frá október árið 2005. Þar stendur þetta svart á hvítu. Þegar reiknaðir eru upp tímarnir sem fara í félagslega heimaþjónustu fyrir aldraða hjá sveitarfélögunum, þá stendur Reykjavíkurborg í stað á meðan öldruðum hefur væntanlega fjölgað. Þannig að Reykjavíkurborg er þá væntanlega að draga hlutfallslega úr þjónustunni. Og Framsóknarflokkurinn átti aðild að því. Þetta var undir forustu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, formanns Samfylkingarinnar, sem ætlar núna að reyna að slá í gegn með einhverjum yfirboðum. En undir forustu hennar í Reykjavík á árunum 1999–2003 var hlutfallslega dregið úr félagslegri heimaþjónustu. Það eru Kópavogur, Garðabær, Seltjarnarnes, Reykjanesbær og Ísafjörður, sem eru tilgreind sérstaklega í skýrslunni. En þar eru ekki tilgreind öll sveitarfélögin. Það er örugglega hægt að fá upplýsingar um það. Svo eru tilgreind sveitarfélög sem hafa aukið. Það eru því þessi ríku og sterku sveitarfélög hér á höfuðborgarsvæðinu, mörg þeirra, sem hafa dregið úr þjónustu sinni við aldraða. Sveitarfélögin sjálf. Það finnst mér grafalvarlegt.

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra flutti athyglisverða ræðu um margt, og ágæta. Miklar vangaveltur um málefni aldraðra og framtíðarhugmyndir þar að lútandi. Ekkert nema gott um það að segja ef ekki væri fyrir þá sök að kjörtímabilið og valdatími Framsóknarflokksins er nær á enda runninn. Ekkert upp á eldri borgara að klaga, segir hæstv. heilbrigðisráðherra og vísar þar í skipan í nefnd en hún bíður reyndar eftir tilnefningum frá þeim. Vandinn er sá að eldri borgurum finnst ýmislegt upp á ríkisstjórnina að klaga, þá ríkisstjórn sem hefur setið hér að völdum - þá er ég að vísa í samstarf Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks - síðan vorið 1995. Eftir því sem ég best veit hefur Framsóknarflokkurinn farið með heilbrigðisráðuneytið allan þann tíma. Eldri borgarar og samtök eldri borgara eru mjög óánægð með framgöngu Framsóknarflokksins í heilbrigðismálum á þessum tíma. Það höfum við heyrt aftur og ítrekað. Og nú spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Er við hæfi á síðustu metrum kjörtímabilsins að skipa í nefndir sem eiga að hafa með framtíðarstefnumótun að gera? Ég hef vissulega verið fylgjandi slíkri stefnumótun og slíku nefndarstarfi, en 

Virðulegur forseti. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu að þetta nefndarstarf fari í gang. Verði stjórnarskipti sem enginn auðvitað veit, það er bara eitthvað sem kemur í ljós, og komi hér nýr meiri hluti sem vill breyta þessu nefndarstarfi þá gerir hann það. Það er ekkert nýtt í því. Þannig er alltaf unnið. Stjórnsýslan getur ekki stöðvast af því að kosningar eru í nánd, alls ekki. Ég hefði gjarnan viljað að þetta nefndarstarf hefði verið komið á núna en eins og ég sagði áðan kaus ég af tillitssemi við sveitarfélögin, sem skipta auðvitað geysilega miklu máli í þessu, að bíða eftir því að þau kæmu með fulltrúa sína í báðar nefndirnar, bæði til að endurskoða lögin um málefni aldraðra og að fara í þá vinnu að skoða hvernig færa eigi málaflokkinn til sveitarfélaga. Mér fannst eiginlega ekki við hæfi að byrja þetta nefndarstarf nema þeir sætu við borðið en því miður hef ég þurft að bíða þennan tíma eftir þeim. Þannig er það, það er ekki á allt kosið í þessu. Landssamband eldri borgara þekkir til þessa vilja míns og það hefur skilað inn tillögum sínum um fólk til að vera í samstarfi við okkur í þessum tveimur nefndum. Ég tel ekki að stjórnsýslan og stefnumótunin eigi að stöðvast þó að kosningar séu í nánd en fari svo að nýr meiri hluti taki við stjórn getur hann aflýst þessu starfi eða breytt því eða sameinað nefndirnar í eina eða guð má vita hvað. Það er allt opið í þessu eins og öllu öðru og það er ekkert nýtt.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hæstv. heilbrigðisráðherra að það væri óeðlilegt að stjórnsýslan stöðvaðist í aðdraganda kosninga en spurningin er hvort hún eigi að örvast í aðdraganda kosninga eins og yfirleitt vill verða. Ég hafði orð á því í þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum, í tilefni af einhverjum framtíðarnefndum og loforðum inn í næsta kjörtímabil, að ráðuneytin breyttust í aðdraganda kosninga og yrðu að eins konar kosningaskrifstofum stjórnarflokkanna. Það verður fylgst mjög rækilega með stjórninni hvað þessu viðkemur og mér fyrir mitt leyti finnst mjög óviðkunnanlegt þegar ráðherrar gæta ekki hófs í aðdraganda kosninga.

Virðulegur forseti. Vegna þess nefndarstarfs sem er að fara í gang núna og hefst væntanlega strax eftir helgi, þá eru alla vega allar tilnefningar loksins komnar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, þá tel ég að það nefndarstarf sem þá verður komið í gang muni nýtast hvort sem það verður sama ríkisstjórn eða sami ráðherra sem fer með málaflokkinn. Ég vildi gjarnan fara með þennan málaflokk áfram, þetta er geysilega spennandi málaflokkur. Ég tel að nefndarstarfið muni nýtast, það er oft þannig í nefndarstarfi að mjög mikil gagnaöflun fer fram í upphafi og ég hef því engar áhyggjur af þessu. Ég held að það sé gróði að byrja á þessu starfi og svo verða menn bara að sjá hvernig það þróast. Þetta er geysilega flókið verkefni, báðar nefndirnar standa frammi fyrir mjög flóknu verkefni þannig að það mun taka tíma. Ég held að ég geti fullyrt að engar tillögur verði á okkar borðum á næstu mánuðum, þetta er það flókið og stórt verkefni.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að fyrirbyggja að einhvers misskilnings komi til með að gæta varðandi það sem ég hef sagt. Ég er í sjálfu sér ekki að leggjast gegn þessari nefndarskipan og vil á engan hátt bregða fæti fyrir hana. Ég er einvörðungu að vekja athygli á því að kjörtímabil ríkisstjórnarinnar er á enda runnið og hún á að gæta hófs þegar kemur að vangaveltum um framtíðina. Menn geta gert það í kosningaloforðum og kosningabæklingum, ekki í bæklingum sem framleiddir eru á kostnað skattborgarans, það á að gera á kostnað flokka og koma fram í nafni flokkanna. Ég er að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir þetta. Ég hef orðið þess var að undanförnu að ráðherrar eru margir að færa sig upp á skaftið og ég kvíði þeim tíma þegar þingi lýkur. Það er stefnt að því að ljúka þinghaldinu um miðjan marsmánuð og mér segir svo hugur að þá fyrst verði skærin tekin fram fyrir alvöru og þá hefjist miklar borðaklippingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að vistunarmat aldraðra, þ.e. faglegt einstaklingsbundið mat á þörf aldraðra einstaklinga fyrir vistun í dvalar- eða hjúkrunarrými eða önnur úrræði verði fært frá þjónustuhópum aldraðra á hendur fárra faghópa sem sinni því hlutverki eingöngu. Markmiðið með þessu er að stuðla að auknu samræmi við gerð vistunarmats og tryggja eins og kostur er faglegar og samanburðarhæfar niðurstöður matsins um allt land. Þetta er í samræmi við tillögur Ríkisendurskoðunar í stjórnsýsluúttekt á þjónustu við aldraða frá því í október árið 2005. Í þeirri skýrslu sem við gerðum hér að umtalsefni áðan benti Ríkisendurskoðun á að vísbendingar væru um að þjónustuhópar aldraðra hefðu misgóðar forsendur til að sinna þessu hlutverki og kanna þyrfti hvort ekki ætti að fækka hópunum og veita þeim betri fræðslu í þeim aðferðum sem beitt er við að meta vistunarþörf einstaklinga. Samkvæmt núgildandi fyrirkomulagi eru þjónustuhópar á landinu um 40 talsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra skipi þriggja manna nefndir fagfólks og jafnmarga varamenn með sömu menntun og aðalmenn til að sinna vistunarmati aldraðra. Nánar verður kveðið á um framkvæmd og fyrirkomulag vistunarmatsins í reglugerð en fyrirhugað er að fagnefndir sem sinna vistunarmati verði 6–9 á landinu öllu. Skynsamleg nýting dvalar- og hjúkrunarrýma ræðst að verulegu leyti af framkvæmd vistunarmats og vistun aldraðra á stofnanir. Miklu skiptir að einstaklingar fái þá þjónustu sem þeir þarfnast á því þjónustustigi sem best hentar þörfum þeirra á hverjum tíma. Stefna stjórnvalda í málefnum aldraðra er sú að styðja aldraða til að búa sjálfstæðri búsetu á eigin heimili eins lengi og unnt er eins og kveðið er á í lögum um málefni aldraðra. Kannanir hafa sýnt að aldraðir vilja almennt búa heima eins lengi og kostur er með eða án heimaþjónustu. Engu að síður er hlutfall aldraðra á stofnunum hér á landi nokkuð hátt í samanburði við nágrannaþjóðir okkar. Kannanir sem heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur staðið fyrir hafa leitt í ljós að hátt hlutfall aldraðra sem búið er að meta í þörf fyrir vistun á dvalar- eða hjúkrunarheimili geti að eigin mati og að mati aðstandenda sinna búið áfram heima við óbreyttar aðstæður og enn fleiri með auknum stuðningi. Þetta bendir til þess að biðlistar gefi að einhverju leyti ranga eða villandi mynd af raunverulegri þörf fyrir stofnanarými. Langir biðlistar hafa tilhneigingu til að lengjast vegna þess að fólk telur að með því að skrá sig tímanlega á biðlista geti það tryggt sér þjónustu þegar það þarf hennar mögulega með í framtíðinni. Ég bendi aftur á það sem rætt var áðan að þar sem dregið hefur verið úr félagsþjónustu fyrir aldraða hjá sveitarfélögum hefur það skapað óöryggi sem eykur þungann á að fólk vilji fara á biðlista. Þegar öldrunarstofnanir taka inn nýja vistmenn ber þeim að láta þá ganga fyrir sem lengst hafa beðið með brýna eða mjög brýna þörf fyrir vistun samkvæmt vistunarmati. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að vistunarmat sé unnið á eins faglegan og samræmdan hátt og kostur er til að tryggja að þeir fái hjúkrunarrými sem helst þurfa á því úrræði að halda og að enginn sé vistaður á stofnun á röngum forsendum án þess að þörf eða vilji sé fyrir hendi. Samkvæmt frumvarpinu mun ríkissjóður að öllu leyti taka á sig kostnað vegna vistunarmats en gert er ráð fyrir að meðalverð hvers mats verði á bilinu 35–40 þús. kr. eða um 60–70 millj. kr. á ári miðað við sama fjölda mata og gerð hafa verið að undanförnu. Er þá get ráð fyrir fækkun matsnefnda og auknu hagræði sem felst í því að hver nefnd vinni mun fleiri möt. Miðað er við að breytingin taki gildi 1. janúar 2008. Með þessu er verið að taka að hluta til kostnað af sveitarfélögunum sem mun þá lenda á ríkinu í stað þeirra. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að frumvarp þetta hljóti afgreiðslu á vorþingi svo unnt sé að hefja undirbúning að þeim breytingum sem frumvarpið felur í sér. Því leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Ríkisendurskoðun bendir á það fyrir rúmu ári, í október 2005, að gera þurfi þessar breytingar, að samræma þurfi vistunarmatið, að gera þurfi þessar breytingar sem verið er að leggja til. Hér kemur frumvarp sem ráðherra leggur til að gert verði að lögum á vorþinginu en það á ekki að taka gildi fyrr en í janúar 2008. Hvers vegna er verið að bíða með það til janúar 2008? Hæstv. ráðherra á eftir innan við þrjá mánuði í embætti og Ríkisendurskoðun bendir á þetta fyrir rúm ári. Hvaða slóðaháttur er þetta? Við vitum að það er alls ekkert samræmi í vistunarmatinu. Það sjá allir sem hafa fylgst með þessum málaflokki. Ég verð að segja, herra forseti, varðandi þetta tal um gerð hafi verið könnun á því hve margir sem eru á hjúkrunarheimilum gætu að eigin mati verið heima hjá sér, að þá er ég alveg sannfærð um að það eru ekki hjúkrunarsjúklingarnir á höfuðborgarsvæðinu því að þar kemst enginn inn á hjúkrunarheimili nema … 

Virðulegur forseti. Hér er alltaf verið að stagla á því að hæstv. ráðherra eigi þrjá mánuði eftir í embætti. Það veit bara ekki nokkur lifandi maður. Það getur farið þannig að ráðherrann verði áfram í þessum stól og ég sækist eftir því.  Ég tel að það þurfi að undirbúa þessa breytingu. Þess vegna er sett inn í frumvarpið að hún eigi að taka gildi 1. janúar 2008. Meti heilbrigðis- og trygginganefnd það svo að þetta geti tekið skemmri tíma er það þá til skoðunar. Ef þingið vill að þetta nýja fyrirkomulag taki gildi fyrr sé ég alveg ákveðin rök fyrir því líka en það verður auðvitað að vera hægt að koma þessum nefndum upp, þessum 6–9 fagnefndum, og það tekur örugglega tíma. Þær þarf að skipa og setja þetta nýja fyrirkomulag í gang. Þetta er það mat sem við höfðum á gangi mála, að eðlilegt væri að gefa þennan aðlögunartíma ef frumvarpið yrði samþykkt, væntanlega um miðjan mars. Þingið á að ljúka vinnu í kringum 15. mars. Varðandi þá sem eru á biðlista þá höfum við gert rannsóknir á biðlistum í Hafnarfirði og Reykjavík. Það er verið að vísa í þá biðlista, það er hátt hlutfall sem er á þeim biðlistum sem telur sig geta verið áfram heima og líka aðstandendur þeirra. Reyndar voru þeir líka spurðir í Hafnarfirði sem komnir voru inn á stofnun og þeir töldu sig hafa getað verið lengur heima með auknum stuðningi

Herra forseti. Auðvitað vilja allir vera heima hjá sér eins lengi og þeir geta. En ég verð að segja að ég er ekki viss um að fólk sem er komið inn á hjúkrunarheimilin eftir langa og erfiða bið í brýnni þörf átti sig alltaf á því hvort það geti verið heima. Að minnsta kosti getur það ekki verið heima með þá lélegu heimaþjónustu sem boðið er upp á hérna á höfuðborgarsvæðinu. Hún er ekki viðunandi og með þá þjónustu er ekki hægt að vera heima nema aðstandendur búi í sama húsi og hinn aldraði eða að þeir komi og hjálpi honum, þannig að hann geti verið heima. Þannig er ástandið í heimaþjónustunni á höfuðborgarsvæðinu núna. Það líður varla sá dagur að það hafi ekki einhverjir samband við mann út af því að þeir eru að gefast upp á því að vera með sína nánustu heima, jafnvel á biðlista, og eru að kikna undan þjónustuleysinu. Ég bendi á mjög vandaða umræðu sem var í Kastljósi sjónvarpsins fyrr í kvöld um alzheimersjúklinga og aðstandendur þeirra. Þar var talað við aðstandendur alzheimersjúklinga og kom mjög vel í ljós hve mikill skortur er á þjónustu við þann hóp. Það á örugglega eftir að koma enn betur í ljós enda kom það vel fram í umræðu sem við áttum hér í vetur að þar er víða pottur brotinn. En þetta tal allt saman um það að fólk geti verið lengur heima, það getur ekki verið lengur heima nema það fái viðunandi þjónustu og hún er ekki til staðar í dag, a.m.k. ekki í Reykjavík og ekki á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegur forseti. Þær rannsóknir sem hafa verið gerðar bæði í Hafnarfirði og í Reykjavík á biðlistunum sýna að bæði þegar hinn aldraði sjálfur og aðstandendur svara spurningunum kemur í ljós að það er nokkuð hátt hlutfall sem búið er að meta í þörf fyrir vistun og til dvalar á hjúkrunarheimili, eru komnir með vistunarmat, sem geta að eigin mati og mati aðstandenda sinna búið áfram heima við óbreyttar aðstæður og enn fleiri með auknum stuðningi þannig að þetta eru mjög sterkar vísbendingar um að biðlistarnir gefa villandi mynd. Hið sama blasir við þegar skoðað er að við hýsum hlutfallslega fleiri aldraða inni á stofnunum en nágrannaríki okkar. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að þessir biðlistar gefa villandi mynd. En ég er sammála því að heimaþjónustan er það sem á að fara í að skoða og ríkið hefur aldeilis staðið sig í að auka hana. Framlög til heimahjúkrunar frá heilsugæslustöðvunum hafa verið stóraukin. En ég hef miklar áhyggjur af sveitarfélögunum sem hafa annaðhvort staðið í stað eða hlutfallslega dregið úr þjónustu eins og Reykjavíkurborg og það er ekki lítið sveitarfélag. Það er yfirburða stærsta sveitarfélagið í landinu. 1999–2003 stóð tímafjöldinn í stað meðan öldruðum fjölgaði þannig að það segir manni bara að hlutfallslega er verið að draga úr þjónustunni og í þessum stóru sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu, eins og í Kópavogi, Garðabæ, Seltjarnarnesi, Reykjanesbæ og á Ísafirði, þar er verið að draga úr þjónustunni. Þetta segir mér að sveitarfélögin sérstaklega þurfa að bæta þjónustuna við aldraða heima og svo þegar við erum búin að byggja upp 374 rými þá erum við líklega búin að byggja upp nóg af rýmum.

Hæstv. forseti. Já, hér er verið að leggja upp með verulega breytingu á svokölluðu vistunarmati með því að fækka starfshópum úr 40 niður í 6–9 og færa kostnaðinn yfir á ríkið frá sveitarfélögunum. Ég sé hins vegar í umsögn fjármálaráðuneytisins að talað er um að þessi kostnaður verði á bilinu 60–70 millj. kr., að mati fjármálaráðuneytisins. Ef maður hins vegar skoðar það að 340 möt hjá Reykjavíkurborg kosta 20 millj. og 400 þús. kr., miðað við að hvert þeirra kosti 60 þús. kr., þá sýnist mér að það sé ekki víst að menn séu að spara með þessu fyrirkomulagi og ég dreg þá ályktun vegna þess að hér erum við að fækka þessum hópum niður í 6–9 á landinu öllu og ráðherra leggur það upp að hér sé verið að stofna til þess að auka faglegt mat o.s.frv. og skal ekki gert lítið úr því. En ég sé ekki í umsögn fjármálaráðuneytisins hvernig þeir í raun og veru meta þetta. Við erum að tala um 1.700 vistunarrými á landinu öllu og ef þau eru áfram 1.700 eða fjölgar, þá geri ég ráð fyrir að það þurfi allverulegan ferðakostnað ef nefndirnar eiga að vera fáar, ferða- og dvalarkostnað, og það lendir væntanlega á ríkinu. Ég dreg það því mjög í efa að hér sé verið að setja fram réttar tölur varðandi kostnað og að nefndum fækki þá held ég að kostnaður við ferðalög og ég tala ekki um að þegar eru teknir inn í þetta fagaðilar eins og læknar og hjúkrunarfólk þá kostar það auðvitað sitt. Ég spyr ráðherrann hvort hann telji að þær tölur sem hér er rætt um fái yfirleitt staðist.

Virðulegur forseti. Það er ekki tilgangur frumvarpsins að spara en mér fannst eins og hv. þingmaður gæfi það í skyn. Það er ekki tilgangurinn. Tilgangurinn er að auka faglegt mat og samræma matið. Nú eru hóparnir 40 og það komu ábendingar frá Ríkisendurskoðun - það þurfti svo sem ekki þær til, því þetta hafa menn sagt líka í ráðuneytinu og þeir sem þekkja öldrunarþjónustuna best, að matið er mjög ósamræmt í dag. Það þarf að auka faglega aðkomu að því hvernig er metið og mér finnst það bara vera réttindi hinna öldruðu að fá faglegt og gott mat sem er samræmt á milli svæða. Það er tilgangur frumvarpsins. Varðandi kostnaðarútreikninga fjármálaráðuneytisins þá geri ég ekki athugasemdir við þá útreikninga. Við gáfum þeim auðvitað ákveðnar upplýsingar sem við höfðum um hvað mötin kostuðu eða hvað menn töldu að mötin kostuðu og ferðakostnaður og annað slíkt, ég get ekki dregið þessa útreikninga fjármálaráðuneytisins í efa en mér finnst alveg eðlilegt að heilbrigðisnefndin skoði það og ef eitthvað er að kostnaðarmatinu þá þarf auðvitað að skoða það. En ég hef ekki forsendur til að draga það í efa á þessu stigi.

Hæstv. forseti. Hér segir að meðalkostnaðurinn við matið í Reykjavík sé 60 þúsund. Hér er gert ráð fyrir að meðalkostnaðurinn við matið verði 35–40 þús. Svo segir hæstv. ráðherra að ekki sé ætlunin að spara í þessu en það virðist vera gengið út frá því að kostnaðurinn minnki um hvorki meira né minna en lágmark 20 þús. að meðaltali í hverju mati þrátt fyrir að hér sé verið að setja inn fagaðila sem væntanlega taka kaup fyrir vinnu sína. Og miðað við að þeim fækki þá hlýtur ferðakostnaður að aukast þó ég geri ekki lítið úr því að það fólk sem vinnur þessi verk og með því að það sé sama fólkið að vinna það að ekki sé það á mörgum stöðum þá fylgir því fagþekking og hóparnir verði kannski betur hæfir til að vinna þessa vinnu. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég átta mig alls ekki á því hvernig þessi tala, 35–40 þúsund, er fengin þegar hvert mat kostar 60 þús. í dag og átta mig ekki á því að þessar upplýsingar skuli vera byggðar á upplýsingum heilbrigðisráðuneytisins sem það hafi gefið fjármálaráðuneytinu. Mér finnst vanta mikið upp á það að hér séu réttir útreikningar kostnaðarlega séð og ég tel að þegar til kemur að nefndunum verði fækkað þá hljóti ferðakostnaður og dvalarkostnaður að aukast, fyrir utan það að við erum að setja fagfólk inn í þessar nefndir. Mér vitanlega er það fólk ekki með minni laun en það hefur verið í þessum nefndum áður þó að ég viti ekki nákvæmlega hvernig þær hafa verið skipaðar, hæstv. forseti. En ég verð að segja að ég leyfi mér að draga þá útreikninga sem hér eru settir á blað mjög í efa.

Virðulegur forseti. Ef ég les þetta upp úr umsögn fjármálaráðuneytisins eða kostnaðarmatinu þá kemur fram að samkvæmt frumvarpinu mun ríkissjóður að öllu leyti taka á sig kostnað vistunarmata en gert er ráð fyrir að meðalverð hvers mats verði á bilinu 35–40 þús. kr. eða 60–70 millj. kr. á ári miðað við sama fjölda mata. Er þá gert ráð fyrir fækkun matsnefnda og auknu hagræði sem felst í því að hver nefnd vinni mun fleiri möt. Þarna er sem sagt verið að reyna að vigta það inn í að þetta eru færri nefndir og það felst aukið hagræði í því að hver nefnd vinni mun fleiri möt. Auðvitað á talan að vera rétt og mér finnst eðlilegt að heilbrigðisnefndir skoði það hvort einhverjar líkur séu á því að kostnaðarmatið sé rangt en aðalmálið er, kannski óháð tölunni nákvæmlega, að ríkið ætlar að borga þetta og ríkið mun taka það á sig þannig að hluta er verið að létta kostnaði af sveitarfélögunum og þá verða mun hreinni línur í því hver ber þennan kostnað. Við viljum gjarnan hafa rétt kostnaðarmat en ég get a.m.k. ekki dregið niðurstöður fjármálaráðuneytisins í efa, ég hef ekki forsendur til þess.

Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið til máls, af því verið er að ræða hjúkrunar- og vistunarmál, vegna þess hvernig ástandið er. Hæstv. ráðherra segir að við séum að hýsa hlutfallslega fleiri inni á stofnunum en nágrannalöndin. Það þarf að skoða í því ljósi að enn þann dag í dag erum við með hjúkrunarheimili annars vegar og dvalarheimili hins vegar. Ef við horfum á það allt í einum pakka sem stofnanir er kannski ekkert óeðlilegt að niðurstaðan sé sú að við séum að hýsa hlutfallslega fleiri. En það er eftir sem áður staðreynd að hjúkrunarheimili vantar. Það vantar fleiri hjúkrunarpláss. Í dag bíða hátt í 400 manns eftir hjúkrunarvist. Yfir 900 manns eru í þvingaðri samvist með öðrum ókunnugum, einum, tveimur, jafnvel fleirum, í herbergi. Á föstudaginn kannaði ég hversu margir væru á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem kæmust ekki þaðan út vegna þess að ekki eru til hjúkrunarrými fyrir þá. Þeir eru 70 núna um helgina, 70 manns. Við þekkjum líka dæmi um hjón eða pör sem hafa verið aðskilin, ekki endilega svo margir sem hafa verið vistaðir hvor á sínu heimilinu þó of mörg dæmi séu um það, alls ekki mörg en of mörg. Það gerist líka að annar aðilinn fer inn á hjúkrunarheimili, flytur að heiman inn á stofnun, en makinn eða sambýlisaðilinn er eftir heima. Við þekkjum alveg hvaða áhrif það hefur. Það hefur margoft komið fram hjá þeim sem fjalla um heilbrigðismál að við það að skilja aldraða að á þennan hátt hrakar heilsu þeirra og vanlíðan eykst. Þau dæmi sem hafa verið í fjölmiðlum undanfarið, og nú síðast dæmið á Akureyri, sýna hvaða áhrif það hefur á heilsufar fólks að lenda í þessu. Ég er með bunka af ályktunum sem voru samþykktar á aðalfundi Félags eldri borgara í Reykjavík á laugardaginn, í fyrradag. Það er greinilegt að öldruðum er það mikið áhyggjuefni hvernig ástandið er í þessum málum, í hjúkrunarmálunum, hvað varðar stöðu fólks sem bíður, sérstaklega hér í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu, og hvað varðar það fólk sem lendir í aðskilnaði. Á aðalfundinum var samþykkt ályktun þar sem segir, með leyfi forseta: „Aðalfundur Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni, haldinn á Hótel Sögu 17. febrúar 2007, skorar á heilbrigðisráðherra og landlækni að þeir beiti sér nú þegar fyrir því að stjórnum og starfsfólki hjúkrunarheimila verði gert óheimilt að stía öldruðum hjónum í sundur þegar annað þeirra þarf nauðsynlega á vistun að halda. Stjórnendum verði gert skylt að finna ráð til að hýsa hjónin saman óski þau eftir því.“ Áskorunin var samþykkt samhljóða á aðalfundi Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni. Í greinargerð með áskoruninni er vitnað í þau dæmi sem hafa verið í fréttum, í Morgunblaðinu var í fyrradag fjallað um þessi dæmi. Það þarf að vera sveigjanleiki í þessari þjónustu. Ef maki þarf að flytja af heimili sínu inn á stofnun ætti að vera hægt að bjóða hinum aðilanum, þó að hann sé kannski ekki það illa farinn að hann fái vistunarmat upp á það að hann þurfi að fara á hjúkrunarheimili, að koma og dvelja hjá maka sínum og greiða fyrir það eins og það kostar. Einhver sveigjanleiki þarf að vera til staðar. Við sjáum hvernig fólki hrakar og er áður en varir orðið heilsulaust og komið á biðlistann. Ég nefndi það í andsvari áðan að fólk fái ekki vistunarmat af því að það er ekki orðið nógu veikt. Um það var í fréttum dæmi frá Akureyri. Maðurinn var eftir heima en konan hans var komin inn á hjúkrunarheimili. Hann komst ekki á biðlista vegna þess að hann var ekki orðinn nógu veikur.  Fullorðinn maður kom að máli við mig og sagði: Ég hefði aldrei trúað því að við hjónin þyrftum að skilja áður en dauðinn aðskildi okkur. Þetta sagði hann við mig eftir að konan hans var komin inn á hjúkrunarheimili og hann gat ekki fengið að fylgja henni inn í þá litlu íbúð sem hún fékk þar, eða herbergi. Það þarf að skoða þessi mál frá fleiri hliðum. Þegar við erum að bera okkur saman við nágrannalöndin verðum við að horfa á dvalarheimilin annars vegar og hjúkrunarheimilin hins vegar. Það vantar hjúkrunarheimili. Þar bíða 400 manns í brýnni þörf. Þar eru 70 inni á Landspítala. Þar eru yfir 900 í þvingaðri samvist o.s.frv. með ókunnugum. Þar er vandinn. Þar er stóri vandinn. Þann vanda verður að leysa þó svo við séum með stóran hóp fólks inni á dvalarheimilum. Ég gat ekki annað, virðulegi forseti, en komið inn á þennan þátt. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra og ég þarf sjálfsagt að spyrja hana að þessu síðar vegna þess að spurningin er óviðbúin: Hvað líður bættri þjónustu við alzheimersjúklinga? Þeir voru til umræðu í kvöld í Kastljósinu. Hvað líður því að bæta úr hvíldar- og skammtímavist fyrir þá? Þar er vandinn stór og sú skammtímavist sem þeim stendur til boða er ekki boðleg. Hún er inni á Landakoti innan um fársjúkt fólk. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra áður en ég lýk máli mínu: Hver er staðan hjá þessu fólki sem ég vakti athygli á fyrr í vetur? Þar er afleit þjónusta þó svo margt mjög gott sé t.d. gert í dagvistunum. Það vantar mikið upp á. Öldruðum er að fjölga og þar með öldrunarsjúkdómum eins og alzheimer.

Hæstv. forseti. Það mál sem við ræðum er í sjálfu sér áhugavert. Ef hægt er að veita aukna heimaþjónustu fyrir eldri borgara er það gott. Eldri borgarar vilja auðvitað búa á heimilum sínum svo lengi sem þeir geta og það má auka tíma þeirra á eigin heimili með aukinni aðstoð. Þá getur fólk búið á heimili sínu við óbreyttar aðstæður. Það er út af fyrir sig alveg hægt að taka undir þá hugsun og þau markmið sem mér sýnist á frumvarpinu og greinargerðinni að ráðherrann sé að stefna að með því m.a. að breyta faghópunum í sex til níu fagnefndir o.s.frv. Það kann að stuðla að skynsamlegri nýtingu á dvalar- og hjúkrunarrými og það er eftirsóknarvert markmið. Ég hugsa að enginn á hv. Alþingi leggist gegn því að það sé í sjálfu sér æskilegt markmið að þeir sem það vilja, og geta fengið aukna þjónustu til þess, geti búið heima. Það getur vissulega orðið til þess að fleiri rými losni fyrir þá sem þurfa nauðsynlega á því að halda. Undir það sjónarmið og markmið er alveg hægt að taka, hæstv. forseti. Í greinargerðinni segir að kannanir, sem heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur staðið fyrir, hafi leitt í ljós að nokkuð hátt hlutfall aldraðra sem búið er að meta í þörf fyrir vistun á dvalarheimilum geti að eigin mati og mati aðstandenda búið áfram heima við óbreyttar aðstæður og enn fleiri með auknum stuðningi. Ef það er rétt sem hér er sagt er eftir miklu að slægjast. Það er af hinu góða og mun létta á þeirri þörf sem er til staðar í þjóðfélaginu fyrir hjúkrunar- og dvalarheimili. Út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt að skoða þessi mál og stefna að því að með auknum stuðningi geti fleiri aldraðir búið heima hjá sér en nú er og að enginn sé vistaður á stofnunum á röngum forsendum án þess að þörf eða vilji sé fyrir hendi, eins og einnig segir í greinargerðinni. Þegar ég kom upp í andsvari áðan, hæstv. forseti, staldraði ég aðeins við kostnaðinn og vinnufyrirkomulagið við að ná fram því vinnuferli sem hér er lagt upp með. Ég er ekki dómbær á það hvaða árangri við munum ná eftir þessari leið. Það er annarra fagaðila að leiða það í ljós og það kemur væntanlega í ljós síðar. En ég spyr: Hvar verða þessir hópar staðsettir á landinu? Hefur hæstv. ráðherra gert sér grein fyrir því hvar þessir hópar verða staðsettir, í hvaða sveitarfélögum? Að sjálfsögðu verða hópar á Reykjavíkursvæðinu og á þéttbýlisstöðunum sunnan lands. En hvernig hyggst hæstv. ráðherra dreifa þeim um önnur kjördæmi þannig að nýting verði sem best á þessum starfshópum? Eftir sem áður er um geysivíðfeðm svæði að ræða og ferðast þarf á milli staða. Væntanlega ætla menn að leggja mat á viðkomandi á þeim stað sem hann dvelur, þ.e. ef menn ætla að skoða heimilisaðstæður og aðra kosti sem snúa að viðkomandi þegar verið er að leggja mat á það hversu vel hann er í stakk búinn til að dvelja áfram á heimili sínu eða á hvern hátt viðkomandi sveitarfélag eða byggðakjarni geti veitt þá þjónustu sem verið er að leita eftir. Ég hef skilið hæstv. ráðherra svo að verið sé að stefna að því að draga úr því sem kallað hefur verið hjúkrunarvist og efla þá frekar þjónustu við þá sem geta verið heima. Það kann að vera ágætt markmið ef hægt er að ná því fram. En þá segi ég: Hvar verða þessir hópar staðsettir, hvaða kostnaður fylgir því og hvernig tekst þá sú framkvæmd? Ég gerði athugasemdir við útreikningana sem fylgja með frá fjármálaráðuneytinu og eru byggðir á upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingaráðuneytinu eftir því sem hæstv. ráðherra upplýsti áðan. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég dreg mjög í efa að þær tölur sem hér eru settar á blað séu eitthvað í námunda við raunveruleikann. Það verður þá rosalega mikil hagræðing út úr þessu máli ef svo verður. Talað er um að kostnaður við hvert mat fari úr 60 þús. kr. niður í 35–40 þús. kr. þrátt fyrir að við setjum fagaðila í þetta sem væntanlega verða þá staðsettir vítt og breitt um landið og þurfa að ferðast milli staða. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur verið tekið tillit til þess hvernig samgöngur eru á milli landshluta o.s.frv. þegar verið er að velja hópunum stað? Ég nefni stað eins og Vestfirði. Þar er stundum ekki akfært vikum saman á milli norður- og suðursvæðis. Það batnar nú vonandi eftir þrjú til fjögur ár þegar búið er að gera eina holu í viðbót. Ég legg þessar spurningar fyrir hæstv. ráðherra og vona að hún reyni að svara því sem ég er að veltast með. Þetta mál er vafalaust til komið vegna þess að við erum í miklum vanda. Við höfum ekki næg úrræði fyrir eldri borgara til þess að vistast á hjúkrunarheimilum, stofnunum eða dvalarheimilum. Hér er verið að segja að það megi gera miklu betur í því að aðstoða fólk við að vera heima og það fái þá notið þeirra gæða að fá að búa áfram á eigin heimili með aukinni þjónustu. Undir það markmið er hægt að taka, hæstv. forseti. Þetta mál verður væntanlega leitt til lykta í nefnd. En ég spyr hæstv. ráðherra enn og aftur hvort ráðuneytið hafi raðað því niður fyrir sig hvar þetta þyrfti nú að vera staðsett ef miðað er við sex til níu starfshópa og miðað við að þeir geti þjónustað landið á sem bestan hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hafa skapast. Nú er klukkan að ganga tólf og það er gott að henni fer að ljúka, þessari ágætu umræðu. Aðeins varðandi uppbyggingu öldrunarþjónustu almennt. Það er rétt sem hér kom fram að hún skiptist m.a. í rými sem kallast hjúkrunarrými og svo dvalarrými. Hér áður fyrr voru dvalarrýmin mjög mörg og ég tel að svo hafi háttað til að í dvalarrýmin hafi oft verið settir mjög frískir einstaklingar. Það er svolítið merkilegt að horfa til baka  Dvalarheimilin eru nú meira og minna að breytast yfir í hjúkrunarrými. Á hverju einasta ári erum við að breyta ákveðnum fjölda dvalarrýma yfir í hjúkrunarrými. Það er vegna þess m.a. að það ágætlega fríska fólk sem fór á sínum tíma á dvalarheimili er margt hvert orðið mjög veikt og þungt í þjónustu, þannig að þetta eru orðnir hjúkrunarsjúklingar. Ég tel að þróunin verði sú að dvalarrýmum fækki stórlega og ég tel reyndar brýnt að svo verði. Ég held að þau hverfi ekki algerlega. Það má vera að eðlilegt sé að hafa einhver dvalarrými til staðar af hreinum félagslegum ástæðum. En almennt er það gamli tíminn að setja fólk inn á dvalarrými sem er tiltölulega frískt. Á næstunni munum við byggja 374 rými eins og komið hefur fram. Þar af eru 110 á Suðurlandsbraut en verið var að taka skóflustunguna í jarðvegsvinnunni þar um daginn. Það mál hefur tafist, m.a. út af því að fyrirtækið sem ætlaði að fara í það verk gat ekki fjármagnað sig og einnig vegna ýmissa skipulagsmála. Á því heimili verður sérstök deild fyrir geðsjúka aldraða, sérhönnuð. Þar verður einnig hægt að hýsa alzheimersjúklinga. Það eru því ákveðin nýmæli í því heimili. Svo byggjum við 90 rýma heimili á Lýsislóðinni svokölluðu, Seltjarnarnesbær og Reykjavíkurborg eru með í því. Einnig verða byggð 174 ný rými þar fyrir utan og eru þau aðallega á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. í Kópavogi, Mosfellsbæ, Garðabæ, Hafnarfirði - á landsbyggðinni er það í Reykjanesbæ, á Selfossi og á Ísafirði. Á næstu fjórum árum verða miklar framkvæmdir á þessum stöðum og þessi undirbúningsvinna er öll í gangi, farin af stað. Ég tel hins vegar að stóra verkefnið varðandi uppbyggingu, sem er kallað steypuvinna, sé að endurbyggja gömul rými. Við sjáum fyrir endann á því að byggja upp ný rými sem geta sinnt þörfinni  Ég tel mjög eðlilegt að þetta verði næsta stóra uppbyggingarmálið í öldrunarþjónustunni varðandi framkvæmdir og það sem eigi að koma næst í röðinni fram yfir það að byggja yfir fullfrískt fólk. Ég sé ekki tilgang í því að byggja yfir fullfrískt fólk. Hér hefur komið fram að það ætti að hýsa frískt fólk á hjúkrunarheimilunum og það ætti þá að borga fyrir sig með einhverjum hætti. En í dag er það þannig að hjúkrunarheimilin eru fyrir þá sem þurfa á hjúkrun að halda. Þetta eru þannig heimili. Og sambýli fyrir fatlaða eru fyrir þá sem eru fatlaðir og þurfa mikla þjónustu. Það er ekki verið að byggja yfir fjölskylduna alla í einum pakka. Þetta á líka við um sjúkrahúsin, þau þjónusta þann sem er veikur. En aðstandendur eiga að geta komið í heimsóknir og verið í samvistum við sína nánustu. En í grunninn er hugsunin ekki sú að aðstandendur gisti á þessum þjónustustofnunum. Að vísu gista foreldrar barna á Barnaspítalanum. En það er talið rétt og er tiltölulega nýlegt fyrirkomulag. Með nýjum Barnaspítala var hægt að bjóða upp á góðar aðstæður fyrir foreldra að gista hjá börnunum sínum. En við höfum forgangsraðað hingað til í þessu samfélagi, við erum aðallega að þjónusta þá sem eru veikir og fatlaðir. Hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni kom fram að það væri virðingarvert að ýta undir það að fólk gæti búið sem lengst heima og að það endurspeglaðist í þessu frumvarpi. Það er vissulega rétt. En það er bara klippt út í pappa í lögum um málefni aldraða. Þar stendur að stuðla eigi að því að aldraðir búi sem lengst heima, það er hin almenna stefnumótun sem bæði þing og ráðuneyti hafa fylgt. Varðandi vistunarmatið hefði ég viljað sjá að gerðar yrðu ákveðnar kröfur áður en verið er að taka fólk í vistunarmat, t.d. kröfur um yfirlýsingu frá heilsugæslunni, heimahjúkruninni og frá félagsþjónustu sveitarfélaga um að þau úrræði væru fullreynd, ekki væri lengur hægt að þjónusta viðkomandi eldri borgara heima. Það þarf að fara yfir það með miklu nákvæmari og heildstæðari hætti en nú gengur og gerist. Spurt er hvar hóparnir verði staðsettir. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að nánar verði kveðið á um fjölda nefnda, starfssvæði þeirra, framkvæmd og fyrirkomulag vistunarmatsins í reglugerð. Fyrirhugað er að fagnefndirnar sem sinna vistunarmati verði sex til níu á landinu öllu. Ekki er búið að skipta landinu upp í þessi svæði. Ég slæ því bara hér fram að þau gætu verið kjördæmaskiptingin. Það eru sex svæði. Sums staðar gætu það verið of stór svæði. Hér voru Vestfirðirnir nefndir. Það er hugsanlegt að slíkt svæði yrði t.d. klippt upp í tvær einingar. Ég slæ þessu fram hér í umræðunni. Það er ekki frágengið hvernig starfssvæðin muni nákvæmlega líta út. Faghóparnir þurfa ekki endilega að vera á einhverjum einum stað. Þetta geta verið þrír aðilar hver á sínum staðnum á viðkomandi starfssvæði og þeir geta farið um. Þannig að ég tel ekki að það þurfi að skapast einhver togstreita um hvar þessir hópar verði staðsettir, og svo fara allir að rífast um það að vilja hafa þá í sínu sveitarfélagi og á sínu svæði. Ég tel alveg eins líklegt að þeir verði ekki staðsettir neins staðar, þ.e. svona fýsískt. Að þetta verði sem sagt þrjár manneskjur sem geti búið og starfað hver á sínum staðnum þess vegna. Virðulegi forseti. Ég er ánægð með þessa umræðu og vænti þess að heilbrigðis- og trygginganefnd fari vel yfir málið. Ég tel ástæðu til þess, af því hér hafa komið fram ítrekaðar ábendingar um kostnaðarmatið, að heilbrigðisnefnd skoði hvort það standist ekki. En alla vega hef ég engar forsendur til þess að draga það í efa á þessum tímapunkti.

Hæstv. forseti. Kostnaðarmatið er metið niður í 35–40 þús. kr., hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef ég hef tekið vitlaust eftir, en mér fannst hún tjá það í fyrri ræðu sinni að matið af hendi fjármálaráðuneytisins hefði m.a. verið unnið upp úr upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingaráðuneytinu. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því. Þá hlýtur það líka að vera þannig að þau vistunarmöt sem hafa farið fram úti á landi hljóta að hafa kostað miklu minna en 60 þús. kr. eins og hvert mat kostaði á Reykjavíkursvæðinu, og útreikningar séu þá byggðir á því. Þess vegna spyr ég og vænti þess að hæstv. ráðherra hafi einhverjar upplýsingar um það: Var kostnaður miklu minni við þessi möt úti á landi en lagt var upp með á Reykjavíkursvæðinu þar sem upplýst er að meðalkostnaðurinn hafi verið 60 þús. kr. á hvert mat? Ef svo er, hefur þetta þá verið skoðað sérstaklega með tilliti til árangurs annars vegar á landsbyggðinni og hins vegar á Reykjavíkursvæðinu, bæði kostnaðarlega og framkvæmdarlega?

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður taldi sig hafa heyrt. Það er venjulega þannig að ráðuneytin gefa ákveðnar upplýsingar til fjármálaráðuneytisins þegar kostnaðarmat er unnið en síðan er það fjármálaráðuneytið sem fer yfir og klárar matið og kemur með sín viðhorf miðað við þá þekkingu sem þar er innan dyra. Ég gef mér því að heilbrigðisráðuneytið hafi komið með ákveðnar upplýsingar inn í þetta kostnaðarmat. Hvað þær upplýsingar voru nákvæmar þekki ég ekki í grunninn. Ég er ekki með það sundurgreint hér og nú hvað matið í þessum 40 vistunarmatshópum kostaði. Það eru 40 vistunarmatshópar sem hafa verið að störfum og ég er ekki með það sundurgreint hvað matið kostaði á hverjum stað. En hér kemur fram að meðalkostnaður borgarinnar, sem auðvitað sér í mörgum tilfellum um slíkt mat, var tæplega 60 þús. kr. á hvert mat. Ég vil draga það fram aftur, eins og kemur fram í kostnaðarmatinu, að gert er ráð fyrir fækkun þessara matsnefnda og þó að fagfólk verði þar innan dyra er fækkunin mikil, úr 40 í 6. Það verða sem sagt færri sem koma að matinu en starfskrafturinn verður dýrari. Í því er talið aukið hagræði að hver nefnd vinni mun fleiri möt. Þetta kostnaðarmat fær því alveg staðist. Ég hef engar forsendur til að draga það efa. Mér finnst samt eðlilegt að menn ræði það í nefndinni.