Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv., sem hér er til umræðu, er lagt til, að reglulegt Alþ. 1960 komi saman ekki fyrr en mánudaginn 10. okt. n.k., ef hæstv. forseti Íslands tiltekur ekki annan samkomudag fyrr á árinu. Það má segja, að þetta frv. sé gamall kunningi, það hefur komið fram á undanförnum árum, öllum hinum síðari. Aths., sem fylgir frv., gerir grein fyrir ástæðum þess. Reglulegur samkomudagur Alþingis á að vera eigi síðar en 15. febr. Þessu þingi, sem nú situr, verður þá, eins og allir vita, ekki lokið, og er þess vegna lagt til, að Alþ. komi saman ekki síðar en 10. okt. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frv., vegna þess að öllum er ljóst efni þess og þekkja öll þau fordæmi, sem fyrir því eru. Ég hefði viljað mælast til, að það væri afgr. nefndarlaust, ef enginn mælir því gegn, en ef einhver er mótfallinn, þá þarf það engum að gera neitt mein, því að frv. þarf ekki að verða afgr. fyrr en svo, að fyrir 15. febr. hafi það öðlazt lagagildi. Vil ég þess vegna, herra forseti, leyfa mér að mælast til, að það fengi nú afgreiðslu á 3 fundum í röð, nema ef einhver mælir því gegn, þá fer það væntanlega til allshn. Allur er varinn góður. Ef mönnum fyndist það, þá mætti það fara til allshn.



Herra forseti. Í Morgunblaðinu í dag gaf að líta svo hljóðandi frásögn, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur gefið út hvíta bók um efnahagsmálin, þar sem gerð er grein fyrir þróun þeirra mála undanfarin ár og þeim till. sem stj. hefur lagt fyrir Alþ. eða hyggst að flytja á næstunni til viðreisnar. Þessi hvíta bók er gefin út til þess, að þjóðin eigi sem hægast með að kynna sér allar hliðar þessara mála. Verða næstu daga gerðar ráðstafanir til þess að dreifa bókinni um land allt. Í henni eru fyrst og fremst álitsgerðir þær, sem fylgja viðreisnartill. ríkisstj. á Alþ. Jafnframt eru þar 2 nýir kaflar. Er hinn fyrri þeirra um tryggingamálin, en hinn síðari um skattamál.“ Svo þegar við komum hingað til fundar nú í dag, þá er búið að dreifa þessari bók, sem Viðreisn kallast, á borðin hjá þm., og þegar maður fer að fletta þessari bók, sem kölluð er hvít bók og framan á er skjaldarmerki Íslands, þá kemur það í ljós, að þessi bók er hið mesta áróðursrit fyrir þeim till., sem ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ. eða hyggst að leggja fyrir Alþ. á næstunni, en jafnframt eru í henni margvíslegar duldar og beinar árásir á aðra. Þetta rit er fullt af blekkingum um þau mál, sem liggja fyrir þinginu. Og þessu riti á skv. upplýsingum stjórnarblaðsins Morgunblaðsins að dreifa um land allt, inn á hvert og eitt einasta heimili í landinu. Það mun að vísu vera síður með sumum þjóðum að gefa út svokallaðar hvítar, bláar eða jafnvel gular bækur, en ég hef haldið, að þær hvítu bækur, sem þannig hafa verið gefnar út, hafi verið þannig úr garði gerðar, að það hafi verið í þeim skýrslur, ákveðnar, og tilgreint, eftir hverja þær væru og hvaðan þær væru fengnar, en ekki ósvífin áróðursrit eins og hér á sér stað. Ég verð að lýsa minni mestu furðu yfir því, að ríkisstj. skuli leyfa sér að gefa út slíkt rit sem þetta og dreifa því þannig út á ríkisins kostnað. Ég verð að telja það mjög furðulegt af ríkisstj., og ég verð að telja það alveg sérstaklega vítavert af ríkisstj. að fara þannig að. Það fer ekki á milli mála, eins og ég þegar hef sagt, að þetta er mjög lævíslegt og ósvífið áróðursrit. Og ef byrjað er á þessu, hvar endar það þá, hvar eru mörkin? Getur þá ekki ríkisstj. haldið áfram og farið að gefa út á kostnað ríkissjóðs alls konar áróðursrit? Það kemur sjálfsagt einhver ríkisstj. á eftir þessari ríkisstj. Ég veit ekki, hvort hún verður betri eða verri. En það er áreiðanlegt, að með svona fordæmi, sem gefið er, þá er auðveldari eftirleikurinn fyrir þá, sem á eftir koma. Ég leyfi mér að víta þetta fordæmi, sem hér er gefið. En jafnframt vil ég beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðh., - og má ekki minna vera en þeir svari þessu. Bók þessi eða bæklingur er einstaklega úr garði gerður. Ég fæ ekki séð, að á honum sé neins staðar tilgreindur höfundur. Ég fæ ekki séð, að á honum sé nokkurs staðar tilgreindur útgefandi. Ég fæ ekki séð, að á honum sé nokkurs staðar tilgreindur prentstaður. Allt er þó þetta, eftir því sem ég veit bezt, skylt að gera skv. íslenzkum lögum, þegar um prentuð rit er að tefla. Það má vera, að það komi hér enn fram, að þessi hæstv. ríkisstj. telji sig ekki þurfa að fara eftir íslenzkum l. í einu eða neinu. En ég vil leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., sem hér eru staddir: Hver er höfundur eða höfundar að þessu áróðursriti? Það virðist nú ekki fara á milli mála, að það sé ríkissjóður, sem er útgefandinn, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, og því vildi ég leyfa mér að spyrja: Hvað kostar útgáfa og dreifing þessa bæklings? Og í þriðja lagi: Hvar er að finna heimild til fjáreyðslu í því skyni að gefa út og dreifa þessum bæklingi?



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) deildi hér nokkuð á ríkisstj. fyrir að hafa gefið út þessa hvítu bók, Viðreisn. Ég treysti mér ekki almennilega til að gera mér fulla grein fyrir, hvað hátíðlega eigi að taka svona ádeilur. Þessi hv. þm. var staðinn að því, þegar ég hlustaði á hann seinast, að segja allt annað sem vísindamaður eða prófessor heldur en hann segir sem þm. Hann var staðinn að því af stéttarbræðrum sínum á móti lögfræðinga, - það var víst hæstv. fjmrh., sem stóð hann að því. Ég veit því ekki svo vel, hvort ég á að halda, að þetta sé alvara eða spaugi blandið, ef svo má segja. Ég veit, að hann er ekki gamall í hettunni sem þm., en hann hlýtur að muna það, að það er altítt, að gefnar séu út slíkar bækur. Ég held, að hans flokkur hafi staðið mjög fast að þessu. Hann gerði Gulu bókina úr Bláu bókinni, og einhverju slíku, án þess að fjárveitingar væru til þess veittar. Og ég tek ekki á móti neinum ámælum, eða a.m.k. get ég huggað hann með því, að ég taki mér ekki nærri neinar slíkar ádeilur fyrir að hafa gert þá skyldu mína eða við í stj. að reyna að gera almenningi sem gleggsta grein fyrir þessu mikla máli. Örlög þjóðar okkar geta oltið á því, að fólkið fái upplýsingar um þetta og þær sem allra gleggstar. Þetta, sem þarna er borið fram, er það, sem ríkisstj. telur sín sterkustu rök fyrir að gera þessar róttæku till. um breytingu á efnahagskerfinu. Ég veit ekki með vissu, hvað þetta kostar enn þá. Það er nú stundum þannig, að maður getur ekki alveg fyrir fram séð reikninginn, - það verður að sjálfsögðu greitt úr ríkissjóði, eins og slíkar bækur hafa alltaf verið greiddar. Á undanförnum árum hafa margar slíkar bækur verið gefnar út, líka alveg eins á síðari árum, t.d. eins og um landhelgismálið. Ég man ekki, - það var eitthvað það þriðja, sem hv. fyrirspyrjandi spurði um, hver væri höfundurinn, hvað það kostaði og með hvaða heimild, - var það ekki? Það er með þeirri heimild, sem annars vegar felst í öllum fordæmunum um þetta, og hins vegar verð ég að segja það, að mér finnst það ákaflega góð heimild að þurfa að gera þjóðinni sem gleggst skil fyrir þessu stórkostlega máli. Ég skal svo ekki neitt vera að hnotabítast við hv. þm. út af þessu, líka eins og ég segi, ég get ekki gert mér fulla grein fyrir því, hvað honum er alvara með af því, sem hann segir, og hvað hann segir sem þm. og hvað hann segir sem vísindamaður, sbr. það, sem ég áðan sagði um hans framkomu í Sþ., síðast þegar ég hafði þá ánægju að hlusta á hann þar.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. telur, að það sé ekkert við það að athuga, sem nú er upplýst, að áróðursrit er gefið út af hálfu ríkisstj. og á ríkisins kostnað og þessum ritum dreift út á kostnað ríkisins. Fyrir þessu séu fordæmi og við þetta sé ekkert að athuga. Ég held, að fordæmi fyrir því að gefa út slíkt áróðursrit og senda það út á ríkisins kostnað, séu ekki til staðar, og ég vildi þá gjarnan fá að heyra það. Það er kannske eitt gamalt mál, sem helzt nálgaðist þetta, þar sem þó voru aðeins birtar staðreyndir. En svokallaðar hvítar bækur, bækur, sem ríkisstj. gefur út á kostnað ríkisins og dreifir út á kostnað ríkisins, eiga að vera skýrslur, sem ekki eru umdeildar, heldur sameiginlegt mál þjóðarinnar. Ef þessi skýrsla, sem hér er birt, ætti að vera eitthvað svipuð þeirri bók, sem gefin var út um landhelgismálið, þurftu hér að vera á ferðinni í þessari bók sameiginlegar skoðanir þjóðarinnar á málunum. Það er enginn ágreiningur um landhelgismálið og enginn ágreiningur um þann málstað, sem þar var túlkaður. Þar er enginn ágreiningur milli flokka og þess vegna undir öllum kringumstæðum heimilt að gefa út slíka bók og hefur ekki verið að því fundið af neinum. Ef þessi bók ætti að vera hliðstæð bókinni um landhelgismálið, hefði hæstv. ríkisstj. átt að spyrjast fyrir um það hjá stjórnarandstöðuflokkunum, hvað þeir vildu birta af skýrslum um sínar skoðanir, til að birta þær jafnframt fyrir þjóðinni, því að það er enginn kominn til að segja það nema einræðisstjórn, að skoðanir ríkisstj. séu það, sem endilega þurfi að halda að þjóðinni, og það sé henni fyrir beztu. Hæstv. ráðh. segir, að það hafi verið mikil nauðsyn að túlka þessi mál fyrir þjóðinni. Hver segir, að það sé nauðsynlegt að túlka eingöngu málstaðinn frá annarri hlið? Það fer ekki milli mála, að þetta að gefa út bækur og dreifa þeim á ríkisins kostnað er ákaflega varhugavert fordæmi og miklu umhugsunarverðara en menn í skjótri svipan kannske átta sig á. Það var talað um það og að því var fundið, að ekki hefðu verið gefnar út skýrslur um úttektina, sem hefði átt að gera á þjóðarbúinu og var raunverulega gerð. Það var farið nákvæmlega í gegnum það af þeim, sem nú er efnahagssérfræðingur ríkisstj., hvort hægt væri að gefa út þessar skýrslur, og þótti undir engum kringumstæðum fært nema gefa þær út orðréttar undir nafni þess hagfræðings, sem skýrslurnar hafði ritað. M.a. er hér hagfræðingur til staðar í hv. deild, sem var leitað til um það, hvort það mætti birta eftir honum hagfræðilegar skýrslur og upplýsingar, vegna þess að það þótti ekki fært að gera það nema með hans leyfi, að draga hans nafn inn í þær umr. og birta eftir honum skýrslur. En hér er engu slíku til að dreifa. Hér er birt rit frá ríkisstj. án þess að tilgreina höfund, kostnaðarmann, ábyrgðarmann, prentstað. Og skiptir það kannske ekki allt saman meginmáli, þó að þær reglur séu allar saman brotnar. En það orkar ekki tvímælis að mínu áliti, að ef það er heimilt að gefa út rit eins og þetta og dreifa því út, þá er alveg eins heimilt, að ríkisstj. fari að gefa út blöð annað slagið á ríkisins kostnað, eins og einræðisstjórnir gera í öðrum löndum. Það er enginn stigmunur á því. Það er enginn stigmunur á því að gefa út nafnlaust áróðursrit og dreifa því út á ríkisins kostnað á hvert heimili og að gefa út blöð annað slagið og dreifa út um landið á kostnað ríkisins og á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Og ef þetta á að vera leyfilegt, þá er það jafnframt leyfilegt. Slíkt fordæmi liggur fyrir í þessu verki, sem hér hefur verið framið.



Herra forseti. Tveir hv. stjórnarandstæðingar hafa gagnrýnt það hér harðlega, að það rit, sem lagt hefur verið á borð okkar, hafi verið gefið út af hálfu ríkisstjórnarinnar. Annar þeirra komst þannig að orði, að hér væri um áróður og blekkingar að ræða. Það hefur að vísu ekki verið bent á neitt ákveðið í þeim upplýsingum, sem í þessu riti liggja fyrir, sem hægt sé að kalla áróður eða blekkingar. Hvað sem því líður, er sjálfsagt ýmislegt í þessu riti, eins og öðru, sem um efnahagsmálin er skrifað, sem orkar tvímælis. Um það skal ég ekki ræða hér, enda gefst til þess ærið tóm, þegar efnahagsmálafrv. í heild verður til umr. hér í hv. deild. En það, sem var tilefni þess, að ég stóð hér upp, er það, að hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) hélt því fram, að hér væri um algert einsdæmi að ræða og því gefið hættulegt fordæmi. Það rifjast nú upp fyrir mér einmitt í þessu sambandi, að ég lenti í því fyrir um það bil 30 árum að reiða heim langa leið heilar klyfjar af riti, sem þáverandi ríkisstj. gaf út og voru upplýsingar um ýmis hennar afrek. Verk þetta hlaut síðar nafnið „Verkin tala“ og var mjög umdeilt. En það var hv. Framsfl., sem þá fór með stjórn í landinu. Svo háttar til, þar sem ég ólst upp í einni af uppsveitum Húnavatnssýslu, að reglulegar póstferðir voru frá Blönduósi til uppsveitanna, en að þessu sinni var pósturinn veikur, svo að þeim, sem bréfhirðingar höfðu með höndum, var þá falið að sækja, hann sjálfir til bóndabæjar skammt frá Blönduósi, og var mér falið þetta sem unglingi. Pósturinn hafði að jafnaði verið svo lítill, að hann komst fyrir í einni hnakktösku, og þannig útbúinn fór ég á bréfhirðingarstaðinn. En þegar til kastanna kom, voru þarna tveir þungir póstpokar, svo að ekki hefði veitt af klyfjahesti til þess að koma þessu til skila. Er það eitt af því versta, sem ég lenti í næstu nótt, að koma þessu einhesta heim. - Hvað sem öðru líður, er því víst um það, að það er ekki um neitt einsdæmi að ræða fyrir því, að ríkisstj. hafi talið nauðsynlegt að gefa út rit, sem höfðu að geyma ákveðnar og sem nánastar upplýsingar um viss umdeild verk, sem hún hefur haft með höndum eða á prjónunum, því að víst var um það, að bók þessi var ferföld að stærð á við þann bækling, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Mig langar aðeins til í þessu sambandi, án þess að ég ætli að ræða þetta mál frekar, - hæstv. forsrh. hefur svarað því nokkuð, - en mig langar aðeins til að bera fram eina fsp. til hv. 2. þm. Vestf. (HermJ). Kom það nokkurn tíma til tals í vinstri stj. að gefa út skýrslu um efnahagsmál, svipaða og skýrslu þá, sem hér hefur verið útbýtt? Og ef svo er, að það hafi komið til tals og jafnvel að það hafi komizt á það stig, að ákveðnum manni hafi verið falið að vinna verkið, hverjum var þá falið að vinna það og hvers vegna kom ekki bókin út?



Herra forseti. Það hefur verið greinilega á það bent í þessum umr. hér utan dagskrár, að hér sé um mjög óvenjulegan hátt að ræða í sambandi við dreifingu á því riti, sem lagt hefur verið á borð þm. og auglýst hefur verið í blöðum, a.m.k. í Morgunblaðinu, og útvarpi, að ætti að senda inn á sérhvert heimili á landinu. Það hefur verið bent á það, að hér sé um rit að ræða, sem túlkar einungis sjónarmið eða skoðanir ríkisstj. og þeirra flokka, sem hana styðja, en í þessu riti felst ekki grg. um viðhorf þjóðarinnar í heild til þess máls, sem hér er fjallað um, og þess vegna er þetta rit ekki neitt sambærilegt við hvíta bók um landhelgismálið, sem þó hefur verið tekin hér til samanburðar og minnt á af hæstv. forsrh. Í landhelgismálinu stendur þjóðin einhuga, og hvít bók, sem gefin er út um það efni, er túlkun á málstað íslenzka ríkisins og íslenzku þjóðarinnar í heild gagnvart öðrum þjóðum. En í þessu riti felst einungis túlkun á skoðunum þingmeirihl., sem styðst við tæp 55% af íslenzkum kjósendum. En meginefni þessa rits er grg. með frv., sem mun verða eitt hið mesta átakamál milli þingmanna og þingflokka nú á þessu þingi. Og þeir, sem líta öðruvísi á málið en fram kemur í þessu riti, eru kjörnir hingað inn á löggjafarþingið af rúmlega 45% kjósenda í landinu. En það er meira, sem er eftirtektarvert í þessu efni. Það þarf ekki annað en líta á, hvernig ritið er að formi til, að það er öðruvísi frá því gengið en venja er um hlutlausar skýrslur, sem ríkisstj. gefur út. Þetta rit er greinilega sett upp með áróðursblæ, eins og slyngur blaðamaður hefði um það fjallað. Ef við lítum á 1. blaðsíðuna, sem skiptist í 2 kafla, þá er í fyrri kaflanum, sem er tæp hálf blaðsíða, fjórum sinnum lögð áherzla á, hvað ríkisstj. gerir. Það er 4 sinnum endurtekið í fyrsta kaflanum á 1. bls. þessa rits. Það er ekki íslenzka þjóðin eða þjóðarheildin, sem þar er talað um, heldur ríkisstj. Og ef við flettum þessu riti, þá er það greinilegt, að það er frá því gengið með áróðursblæ blaðamanna, en ekki fyrst og fremst sem hlutlausu riti eða opinberri skýrslu af hálfu stjórnarvaldanna. Ég skal nefna örfá dæmi þessum orðum til stuðnings. Ég fletti upp bls. 28. Þar stendur á miðri bls. stór kaflafyrirsögn, þar sem fjallað er um bætur, sem tryggingarnar eiga að greiða, - þar stendur stór kaflafyrirsögn: „Greiðast að fullu úr ríkissjóði.“ En þegar lesið er efni málsins, þá er þetta tekið aftur að verulegu leyti, eins og raunar í grg. með frv. Í efni málsins segir undir kaflafyrirsögninni: „Þá er rétt að geta þess, að fjölskyldubæturnar eiga nú að greiðast að fullu úr ríkissjóði, sem og verulegur hluti af þeirri almennu hækkun bótanna, sem hér var vikið að. Að öðru leyti skiptast byrðarnar á ríkissjóð, hina tryggðu, atvinnurekendur og sveitarsjóði í sömu hlutföllum og verið hafa.“ Efnið er sem sé ekki í samræmi við kaflafyrirsögnina, því að hér í efni málsins er talað um að skipta byrðum á ríkissjóð, hina tryggðu, atvinnurekendur og sveitarsjóði, en kaflafyrirsögnin er með áróðursblæ blaðamannsins um, að það greiðist að fullu úr ríkissjóði. Ég skal nefna annað dæmi. Ég fletti upp á bls. 40. Þar er önnur kaflafyrirsögn: „Innflutningshöftin hverfa.“ En í efni málsins er þetta tekið aftur að verulegu leyti, því að þar segir m.a.: „Í reynd mundi þetta,“ - þ.e.a.s. skipun innflutningsmálanna, - „þýða, að innflutningur þessara vörutegunda yrði lítt takmarkaður frá jafnkeypislöndunum, eins og verið hefur undanfarið.“ Og svo er sagt hér aftur, að af þessum 40% yrði mikill hluti fluttur inn frá jafnkeypislöndunum, þannig að innflutningur samkv. leyfum frá frjálsgjaldeyrislöndum yrði varla meiri en 10–15% af heildarinnflutningi. En í kaflafyrirsögninni er þessu stillt upp með áróðursblæ: „Innflutningshöftin hverfa.“ Ég ætla að nefna þriðja dæmið. Ég fletti upp á bls. 29. Þar er yfirlit, tafla, sem ber fyrirsögnina: „Yfirlit um bótaupphæðir nú og samkv. nýjum lögum.“ Og svo kemur þar neðan undir: „Núgildandi lög um almannatryggingar.“ Og svo aftan við: „Ný lög.“ Og undir þeirri fyrirsögn eru tölur - nýjar tölur um bótaupphæðir almannatrygginga. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hver hefur sett þessi nýju lög, sem hér er vitnað til í þessari bók? Ég hafði ætlað, að löggjafarvaldið væri enn hjá Alþ. Íslendinga, og mér er ekki kunnugt um, að það sé einu sinni búið að leggja hér fyrir frv. um þetta efni. En í þessari bók, sem sagt er að sé hlutlaus skýrsla gefin út af ríkisstj., eru samt tilgreindar ákveðnar bótaupphæðir skv. nýjum l. um almannatryggingar, en ekki samkv. till., sem ríkisstj. hyggist leggja fyrir Alþ. Með þessu er Alþ., löggjafarsamkoman, lítilsvirt, ekki aðeins stjórnarandstaðan, heldur engu síður stuðningsmenn ríkisstj., því að hér er beinlínis þessu stillt þannig upp, að allt sé fyrir fram ákveðið í þessum nýju l., og það á að senda þessa skýrslu inn á hvert heimili landsins og segja þar fyrir fram: Svona verða bótaupphæðirnar, þarna má ekki hagga stafkrók. - Hvers virði eru þá störf þm. í n. og yfirleitt aðstaða þeirra við löggjafarstarfið, þegar svona er, þegar þetta er tilkynnt inn á hvert heimili landsins fyrir fram? Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. En þegar ég annars vegar fletti þessari bók og sé, hvernig efni málsins er þar stillt upp, og heyri hins vegar í útvarpi þær tilkynningar, sem komu í því í gær og svo er endurtekið í blöðum, þá finnst mér hér sannarlega vera efni á ferð, sem vert er að vekja athygli á.



Herra forseti. Það hefur nú orðið frekar fátt um svör, sem vænta mátti, hjá hæstv. ríkisstj. Ég leyfði mér að beina til hennar þremur fyrirspurnum. Ég spurði í fyrsta lagi, hver eða hverjir væru höfundar þessa rits. Því fékkst ekki svarað. Og einhvern veginn er það nú svo, að þetta rit er þannig úr garði gert, að það virðist svo sem enginn hafi viljað leggja þar nafn sitt við. Ég spurði í öðru lagi, hvað kostaði útgáfa og dreifing þessa rits. Því fékkst ekki svarað. Hæstv. forsrh. var svo léttlyndur að lýsa með fáeinum orðum eins og í spegli þeim hugsunarhætti, sem nú mun ríkja hjá hæstv. ríkisstj. Hann sagði, að það væri ekki verið í upphafi alltaf að skoða það, hvernig reikningurinn mundi síðar líta út. Og í þriðja lagi spurði ég að því, hvar væri að finna heimild til þessarar fjárgreiðslu, sem varið væri í þessu skyni. Hæstv. forsrh. gat ekki bent á neina heimild fyrir þessari greiðslu. Hann vitnaði aðeins til þess, að það hefði áður tíðkazt, að slíkar hvítar bækur hefðu verið gefnar hér út. Honum til hjálpar hefur svo komið hv. 11. þm. Reykv. og hefur reynt að nefna dæmi þess, að slíkt hafi áður átt sér stað. Það eru í fyrsta lagi ákaflega léttvæg rök stundum að vísa til þess, sem áður hefur gerzt. Ef það var rangt fyrir 30 árum að gefa út þessa bók, sem vitnað var í, Verkin tala, eins og mér skildist á hv. 11. þm. Reykv., þá verð ég að segja, að það er einkennileg afsökun að benda á það sem rök fyrir því, að þeir megi nú haga sér á sömu lund. Það er eins og þegar götustrákar eru að tala saman og segja: Þú gerðir þetta, þú ert ekki betri. - Það eru áþekk rök. Og hitt fær auðvitað engan veginn staðizt, að vitna í þessu sambandi til þeirrar hvítu bókar, sem gefin var út um landhelgismálið á sínum tíma. Þar gegndi vitaskuld allt öðru máli. Þar var um mál að ræða, sem þjóðin öll stóð einhuga að, og þar var verið að gera eða reyna að gera tilraun til þess að skýra málstað Íslands og Íslendinga gagnvart útlöndum. Ég vil þó þar með segja, að ég vil engu lofsorði ljúka á þá bók, hvorki hér né annars staðar. En hæstv. forsrh. kom hér upp í pontuna til þess eins, að því er virtist, að vilja hafa eitthvert framhald á umr., sem áttu sér stað fyrir nokkru í Sþ., og þóttist þá þess umkominn að bera fram vítur í minn garð fyrir mína framkomu þá. Ég mun nú ekki taka við neinum vítum af hæstv. forsrh. varðandi mína framkomu þá né endranær. Hæstv. forsrh. var þá eitthvað að finna að því, að það væri ekki sæmilegt fyrir mann í minni stöðu - eða manni í minni stöðu væri sæmra að vera við mitt aðalstarf heldur en að vera að gantast á þingi eða að gantast í stjórnmálum, eins og hann orðaði það. Já, það er svona, - hugsunarhátturinn er þessi. Ef það eru andstæðingar, þá skal þeim ekki leyfast þetta. En nú ætla ég bara að spyrja hæstv. forsrh., - ég ætla ekki að taka hans tilmæli neitt til greina, en ég ætla að spyrja hann, hvort hann hafi ekki fundið neitt að því á sínum tíma eða beint þeim tilmælum til hæstv. fjmrh., þegar hann gegndi þeirri stöðu, sem ég gegni nú, að hann skyldi ekki vera að gantast neitt í pólitík, hann skyldi vera á sínum stað. Ég ætla að beina þeirri fyrirspurn líka til hans, hvort hann hafi ekki áður, þegar hæstv. dómsmrh. gegndi þeirri stöðu, sem ég nú gegni, beint til hans þeim tilmælum að vera ekki að gantast neitt í pólitík. Hæstv. dómsmrh. var að vísu ekki þá kominn á þing. En ég held, að ég muni það rétt, að hann hafi boðið sig fram við hverjar alþingiskosningar, sem áttu sér stað á þeim árum. Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort hann hafi ekki ráðlagt kollega mínum, hv. 11. þm. Reykv. (ÓB), að draga sig í hlé frá pólitík og vera ekki að gantast í pólitík. Og það mætti fara lengra aftur í tímann og nefna þá menn, sem horfnir eru héðan. Þá þótti ekkert athugavert, að þeir væru í pólitík, þó að þeir væru þá í stöðum hliðstæðum minni. En það er þetta, sem er einkenni á Sjálfstfl. svo oft, að hann vill ekki unna öðrum þess, sem hann telur sér leyfilegt. Annars verð ég að segja það, að ég held, að það verði sjálfsagt hægt að segja margt gott um hæstv. forsrh. Og vafalaust verður margt enn þá betra sagt um hann, þegar hann er allur. En ég held, að það verði aldrei um hann sagt, að hann hafi verið sérstakur siðapostuli. Og ég held, að því verði tæplega haldið fram, að hann hafi verið þess umkominn að veita öðrum þm. áminningu. Ég læt mér hans vitnisburð í léttu rúmi liggja. En það liggur fyrir hér skjalfestur í alþingistíðindum vitnisburður um þennan hæstv. ráðh. frá hæstv. ráðh., samverkamanni hans, viðskmrh., og ef hann óskar eftir, þá er hægt að rifja þann vitnisburð upp. Og á meðan sá vitnisburður stendur óhaggaður, þá held ég, að hæstv. forsrh. ætti ekki að leggja það í vana sinn að vera að kenna öðrum framkomu hér á Alþingi. Hæstv. forsrh. var að tala um það, að hann vissi ekki, hvort ég talaði hér í alvöru eða einhverju glensi um þetta. Ég vil segja honum það, að ég tala hér í fyllstu alvöru og ég tala hér í nafni allra þeirra mörgu kjósenda, sem hafa sent mig á þing og vilja ekki, að það sé á kostnað ríkissjóðs dreift út áróðursritum, sem ganga gegn þeirri stefnu, sem þeir aðhyllast. Þeir mótmæla og ég mótmæli í þeirra nafni þeirri hlutdrægni, sem hér er höfð í frammi, og ég ítreka það, og það þarf ekki að benda raunar á fleiri dæmi en hv. 5. þm. Austf. (PÞ) benti hér réttilega á, að það úir og grúir í þessum bæklingi af allra ómerkilegasta áróðursvaðli, sem líka er að vænta, þegar enginn fæst til þess að gangast við faðerni hans og enginn vill leggja nafn sitt við þennan bækling. Það er alveg auðséð, að með þessu hátterni eru tekin upp þau vinnubrögð, að hver óhlutvönd ríkisstj., sem er hér eftir, getur farið að gefa út áróðurspésa æ ofan í æ á kostnað ríkissjóðs og getur farið að styrkja sín málgögn og kosta þau undir alls konar yfirskini. Þetta er óhæfilegt, og það er fyllsta ástæða til að taka þetta mjög alvarlega. Og við, sem erum fulltrúar annarra flokka en þeirra, sem standa að ríkisstj., mundum vissulega bregðast skyldu okkar, ef við bærum ekki hér fram á þessum vettvangi hin alvarlegustu mótmæli gegn þessu og vöruðum við þeirri braut, sem hér er farið inn á. Það mun sannast að þessir háu herrar munu á næstunni fá að heyra mótmæli hvaðanæva að af landinu út af þessum aðförum. Og það er alveg óhæfilegt, eins og hv. 5. þm. Austf. benti á, hvernig hér er farið með sannleikann í þessu máli. Það má t.d. til viðbótar því, sem hv. þm. nefndi, benda á þau ummæli, sem hér eru höfð um greiðsluhallann við útlönd, og þá töflu, sem þar er sett upp, sem er virkilega villandi og ósæmilegt af nokkrum fræðimanni að láta frá sér fara, eins og svo greinilega kom fram í þeirri ágætu ritgerð, sem dr. Benjamín Eiríksson birti í dagblöðunum í gær. Það verður ekki hrakið, að þessi tafla, sem sett er þarna upp um greiðsluhallann við útlönd, er algerlega villandi og blekkjandi. Það er svo, að í þessum pésa úir og grúir af blekkingum, fyrir nú utan þær fyrirsagnir, sem settar eru inn í þetta rit. Ég verð að segja það, að ég harma, að ríkisstj. skuli hafa farið inn á þessa braut. Það er stórhættuleg braut, og það er skylda allra alþm., sem vilja standa í ístaðinu fyrir sína kjósendur og fyrir lýðræðið í landinu, að mótmæla þessum aðgerðum.



Herra forseti. Þeir, sem hér hafa talað af hálfu ríkisstj„ ráðherrar og 11. þm. Reykv., telja, að hér sé ekki vikið frá venjulegum vinnuaðferðum. En þeir hafa ekki nefnt nema eitt dæmi um vinnuaðferð, sem ætti að vera hliðstæð því, sem hér um ræðir. Og það er, þegar gefin var út bókin Verkin tala. Þessu hefur nú verið svarað. Það má vel vera, þó að ekkert stæði nema skýrslur í Verkin tala, skýrslur um það, sem hafði verið gert, og það eitt, - það má vel vera, að það hafi verið vafasamt af þeim ráðh., sem fyrir því stóð. En þó var ekki neinu svipuðu þar til að dreifa eins og á sér stað í þessu áróðursriti, sem hér er birt. Og ég man eftir því, að þessar skýrslur, sem þáverandi dómsmrh. stóð fyrir að birta um framkvæmdir, eingöngu um framkvæmdir, þær entust stjórnarandstöðunni í mörg ár til að útmála það sem eitt óskaplegasta hneyksli, sem hefði komið fyrir í stjórnmálasögu Íslands, og var ekki um annað meira rætt árin á eftir en þessar skýrslur, sem hefðu verið gefnar út á ríkisins kostnað. Nú hafa hv. forsvarsmenn þess að gefa út þetta rit látið liggja að því, að til hafi staðið að gefa út rit eitthvað svipað þessu af þeirri ríkisstj., sem ég veitti forstöðu. Ég sagði frá því, áður en hæstv. ráðh. spurði um það, að það hefði staðið til, og ég sagði frá því, hvers vegna það hefði ekki verið framkvæmanlegt. Það var vegna þess, að rétt áður en stjórn hæstv. núv. forsrh. lét af völdum, hafði hann fengið 4 hagfræðinga, þ. á m. Ólaf Björnsson, hv. 11. þm. Reykv., til þess að semja skýrslu um fjárhagsástandið. Þegar kom til þess að birta skýrslu, sem var talað um að gefa út sem fjölritað plagg til þm. og annarra, sem vildu afla sér upplýsinga um fjárhagsmálin, þá strandaði það á því, að sá maður, sem beðinn var um að athuga þetta verk, taldi m. a., sem rétt var, - og ríkisstj. var honum sammála um það, - að ekki kæmi til mála að birta einn einasta staf úr skýrslu þeirri, sem hafði verið samin stuttu áður en stj. sú, sem ég veitti forstöðu, tók við, nema þeir færu í gegnum það staf fyrir staf. Ef þá væri breytt skýrslunni, svo að hún yrði ekki eins löng, þá yrðu þeir að semja útdráttinn að öllu leyti og birta sitt nafn í sambandi við hann, að það færi ekki á milli mála, þ. á m. 11. þm. Reykv., sem var að tala hér. Og í þessu var, eins og þeir ráðh., sem hafa séð þessar skýrslur, vita, ekkert nema blákaldar skýrslur um staðreyndir, um gjaldeyrismál, innflutning, útflutning, gjaldeyrisástand o.s.frv. Næstu skýrslur, sem var aflað, voru frá tveimur útlendingum. Þær voru langar, og hagfræðingur sá, sem átti að athuga það að gefa út þetta uppgjör, taldi jafnframt, að það kæmi ekki til mála, að það væri hægt að birta neitt af þessu, nema þeir gerðu útdráttinn og settu sitt nafn neðan við skýrslurnar, - og jafnframt neitaði hann að gefa út sínar eigin skýrslur og að nokkur gerði það, nema hann gerði sjálfur útdráttinn af þessum skýrslum. Allt voru þetta undantekningarlaust skýrslur um það, sem ég greindi áðan, en enginn slíkur áróður kom til mála eins og er í þessu riti, sem ég kem aðeins síðar að. Og ég veit ekki til þess, að það hafi nokkurn tíma verið orðað né neinum dottið í hug að senda út slíkar skýrslur, dreifa jafnvel slíkum skýrslum út um allt landið á ríkisins kostnað, þó að ekki væri í þeim neinn áróður. Þær áttu fyrst og fremst að vera gerðar fyrir þingið og þá menn, sem óskuðu eftir að afla sér upplýsinga um málin, að dreifa út slíkum skýrslum kom vitanlega aldrei til mála, hvað þá heldur áróðursriti eins og því, sem hér er um að ræða. En að hér sé um áróðursrit að ræða, leynir sér ekki, þegar maður lítur á ritið. Og ég skal benda ykkur bara aðeins á fáein atriði, lesa af fyrstu siðunum: „Ný stefna mörkuð.“ Já, sú er nú ný, þessi stefna. Við þekktum nú, held ég, þessa stefnu fyrir svona 30–40 árum. Sumir halda, að þetta sé ein harðvítugasta íhaldsstefna, sem hér sé endurvakin. Svo kemur: „Heilbrigður grundvöllur.“ Eru allir sammála um það, að hér sé um heilbrigðan grundvöll að ræða? Heilbrigður grundvöllur. Ég held, að þeir séu a.m.k. eins margir meðal þjóðarinnar, sem álíta, að þar sem talað er um heilbrigðan grundvöll, þar sé vægast sagt um vafasama fullyrðingu að ræða, svo að ekki sé meira sagt. Og svo kemur þriðja, ef maður heldur áfram: „Bótakerfið afnumið.“ Sömu mennirnir, sem hafa haldið því fram og með réttu, að niðurgreiðslur og uppbótagreiðslur séu eins og rétthverfa og ranghverfa á sama hlutnum, halda nú fram, að bótakerfið sé afnumið. Fyrst og fremst er nú eftir þeim loforðum, sem landbúnaðinum hafa verið gefin, bótakerfi í þrengri merkingu þess orðs ekki afnumið. Það hefur verið lofað að greiða með útfluttum landbúnaðarafurðum. En við vitum það, að niðurgreiðsla á vöruverði innanlands til þess að halda niðri dýrtíð er vitanlega ekkert annað en hluti af uppbótakerfi. Það er bara fyrirkomulagsatriði að greiða niður vörur innanlands til þess að halda niðri dýrtíðinni, til þess að framleiðslan geti borið sig, til þess að hún geti selt vöru sina fyrir viðunandi verð á erlendum markaði, eða nákvæmlega sama aðferðin og að gera það ekki, en greiða síðan uppbót á vörurnar, sem fluttar eru út. Menn hafa lengi verið sammála um það, að niðurgreiðslurnar og uppbæturnar eru, eins og ég sagði áðan, ranghverfa og rétthverfa á sama hlutnum. Þannig úir og grúir af fullyrðingum. „Tekjuskattur er felldur niður.“ Hér er beinlínis sagt ósatt. Tekjuskatturinn er alls ekki felldur niður, - bara hreinlega skrök. Svona heldur áfram hver fullyrðingin eftir aðra. Og ég fullyrði það, eins og ég sagði áðan, og það mun ekki verða hrakið, að ef á að vera leyfilegt að gefa út áróðursrit eins og þetta, fullt af skröki og blekkingum og á ekkert skylt við hlutlausar skýrslur um efnahagsmálin, - ef það er leyfilegt að gera slíkt, þá er alveg eins leyfilegt fyrir ríkisstj og raunar nákvæmlega það sama að gefa út annað slagið stjórnarblað, einu sinni í viku eða einu sinni í mánuði, og senda inn á hvert heimili í landinu. Ég sé engan mun á því og þessu verki: að gefa út skrökrit um efnahagsmálin, eingöngu út frá sjónarmiði ríkisstj. og stjórnarflokkanna. Og það er sannarlega fordæmi, sem er ekki neitt smávægilegt í þessu landi, ef það á að líðast, að stjórnarflokkar fari að gefa út á ríkisins kostnað blöð og áróðursrit, því að þá erum við komnir inn á svið, sem er alveg nýtt fyrir þessa þjóð.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, enda er nú ekki fyrst og fremst þetta mál hér á dagskrá, og mér ber auk þess fremur að vera við umr. um efnahagsmálin, sem fara nú fram í hv. Nd., en það er það mikla mál, sem við erum að glíma við þessa dagana og ég hef þann heiður að flytja fyrir hönd ríkisstj. Út af því, sem hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) sagði, vil ég aðeins segja það, að það er náttúrlega örðugt að ganga úr skugga um, að allir séu sammála um efni skýrslu, sem kynni að vera gefin út af ríkisstj., því að jafnvel innan sömu flokka greinir menn stundum á í skoðunum um mikilvæg mál, og það er tæplega hægt að gera þá meginkröfu, sem hann gerir, að það verði að vera alveg ágreiningslaust allt, sem í skýrslunni stendur, ef á að vera heimilt að gefa hana út. Hitt get ég fremur skilið, að hann segir, að það sé ekki rétt að gefa út svona skýrslur nema allir, sem eiga í þeim hlut, vilji viðurkenna þann málflutning, sem við er hafður í skýrslunni. En ég get þá líka staðhæft, að allir þeir, sem hafa beinan og óbeinan hlut átt að þessari skýrslu, eru efnislega algerlega sammála hverju orði, sem þarna er flutt. Þetta er grg. frv. Fyrirsagnirnar - það kann að mega finna eitthvað að þeim, það finnst mér nú aukaatriði, en um sjálft efni málsins, skýrsluna, er enginn ágreiningur á milli þeirra, sem á henni bera ábyrgð eða að henni hafa unnið. Og varðandi þau höfuðádeiluatriði, sem hv. þm. beindi að stjórninni, segi ég það, að ég hygg ekki, að það hneyksli neinn, ekki heldur svo reyndan stjórnmálamann sem hann er, að hér sé sagt, að ný stefna sé mörkuð. Við erum með þessari stefnu, ef tekst að framkvæma hana, að snúa við af braut uppbótakerfisins, sem við höfum gengið á, hann og ég sameiginlega og raunar flestir aðrir, alllengi, svo að það eru alger straumhvörf, ef þetta verður framkvæmt. Það kann að vera, að hann greini á við mig um, hvort sá grundvöllur, sem við stóðum á, er heilbrigður. Ég tel það ekki. Ég tel, að við höfum alveg verið í feninu og ekki getað fótað okkur þar lengur. Við sjáum það miklu betur nú en við gerðum, þegar við sameiginlega fyrir 10 árum lögðum út á þessa hættulegu braut uppbótanna, og mér dettur ekki í hug, að það sé hans braut fremur en mín. Ég hugsa, að ég hafi átt meiri þátt í að leggja inn á brautina heldur en hann, en hann var mér þó alveg samþykkur um það, sem þá var gert. Ég hef ekki sagt, að bótakerfið sé afnumið. En það er náttúrlega ekki sama, hvort við notum 1400 millj. í þessu skyni eða hvort við forðum bændum frá því mikla böli, að hætt sé að greiða niður framleiðsluvöru bændanna, sem auk þess mundi náttúrlega, eins og nú er ástatt, hafa m. a. þær afleiðingar, að börnin gætu ekki fengið mjólk nema að mjög takmörkuðu leyti. Hv. þm. þykir ofmælt, að tekjuskattur sé felldur niður. Það er rétt, hann er ekki felldur niður. Af hátekjumönnum er hann ekki felldur niður. En hann er felldur niður af öllum almennum launatekjum, eins og tekið er fram í stefnuskrá ríkisstj. Þannig greiða hjón með 3 börn engan tekjuskatt af 100 þús. kr. Það voru nokkur stóryrði í ræðu hv. þm., sem ég sé enga ástæðu til að svara, enda var það miklu minna en hann hafði lært af hinum siðferðisfullkomna manni, siðferðispostulanum, hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), sem margir brosa að vegna þess, hversu hátíðlega hann tekur sjálfan sig. Ég hélt ég þyrfti nú ekki að vera að upplýsa þennan mann um það, hverjir eru höfundar þessarar skýrslu. Auðvitað ber ríkisstj. alla ábyrgð á henni. Hún er höfundur skýrslunnar. Þetta eru hennar skoðanir, sem þarna koma fram. En þær eru studdar í öllum aðalefnum og þær beinlínis standa á grundvelli þeirrar þekkingar, sem hagfræðingarnir hafa miðlað okkur. Hv. þm. hneykslast mjög á því, að ég get ekki alveg upplýst í dag, hvað bókin kostaði. Ég efast um, að hann hefði sjálfur vitað það í mínum sporum, því að hann hefur verið að láta háskólann gefa út eða gefið sjálfur út sínar eigin bækur án þess að vita fyrir fram, hvað þær mundu kosta. En með hvaða heimild, - og það var þýðingarmesta spurningin, - með hvaða heimild er skýrslan prentuð? Rétt eins og það hafi aldrei komið fyrir, að nein ríkisstj. hafi varið fé úr ríkissjóði án heimildar. Ég man nú ekki sannast sagna, hvað fjáraukalögin eru há árlega, en þessi síðustu, sem birt hafa verið fyrir árið 1956, sem ég hef hér, nema 113 millj. kr., fyrir það eina ár. Það er til viðbótar við þau gjöld, sem veitt eru í fjárlögum 1956. Þá voru veittar kr. 113212982,48 til gjalda þeirra, sem tilfærð eru í 2. gr. Það ætti því engum að þurfa að koma á óvart, að ríkisstj. hafi ekki fyrir fram samþykkt fjárlaga. Það er eins og annað, að þessi hv. þm. með sinni ágætu þekkingu, sem ég dreg ekki í efa á lagasviðinu, hefur ekki enn þá nægjanlega gefið sér tíma til að kynna sér margt, sem að hans núverandi störfum lýtur, og það virðist alveg koma honum á óvart, að nokkurn tíma sé greitt nokkuð úr ríkissjóði án fyrirframheimilda. Ég man t.d. eina af mínum syndum. Ég held ég hafi verið forsrh., þegar Skálholt var vígt. Þá var haldin veizla af einum hæstv. þáv. framsóknarráðherra. Hún kostaði á annað hundrað þús. kr. Okkur láðist að kalla saman aukaþing til þess að spyrja, hvort við mættum brúka þessa peninga. Nei, það má kannske finna að þessari sérstöku fjáreyðslu vegna eðlis hennar frá sjónarmiði stjórnarandstæðinga, en að láta sem það sé einhver goðgá, að fé sé án fyrirframheimildar greitt úr ríkissjóði, það get ég ekki talið eðlileg rök af hendi lagaprófessors. Ég gat nú ekki annað en brosað. Mér varð á að vitna til áðan, að Framsfl. hefði gert eitthvað. Þá flaut nú fyrst yfir hjá þessum hv. þm., að bera sig saman við fordæmi Framsfl. Það fannst honum bara að tala alveg eins og götustrákur, hreint eins og götustrákur. Ég hef margviðurkennt, að fordæmi Framsfl. er á mörgum sviðum til viðvörunar, en ekki til eftirbreytni. En það hlægir mig, þegar þessum hv. þm. þykir það einhver goðgá að leyfa sér að halda, að einhvers skjóls sé að leita í fyrri gerðum ríkisstj., ef í ríkisstj. eru framsóknarmenn. Þeir séu svo berir að misbrestum í sínum aðgerðum, að það sé alveg hrein fjarstæða, að nokkur stjórn megi taka þá sér til fordæmis. Og ég skal reyna að hafa þetta hugfast, að muna það, að a.m.k. að hans dómi má alls ekki nefna Framsfl. frekar en það væri fjandinn sjálfur. Ég held, að það hafi verið hann, þessi hv. þm., sem sérstaklega benti á, að skýrslan um greiðsluhallann væri mjög villandi. Hún er að einu leyti villandi, sem ég efast um að hann hafi gert sér grein fyrir, en er mjög þýðingarmikið. Þar eru allar tölur miðaðar við, að dollarinn væri 16 kr. Þess vegna er greiðsluhallinn í krónum, sem við höfum verið að tala um, nærri helmingi minni en hann ætti að vera, svo að þjóðin fengi rétta mynd af, hve hræðilegar greiðsluhallinn er. Þar er alltaf miðað við 16 kr. En hann veit sjálfur eða honum bæri að vita það, að ef þessu er breytt í meðalgengi innflutnings og útflutnings og verðlag á dollaranum í innflutningi og útflutningi eins og Framsóknarstjórnin skildi við, þá má hækka þessa tölu um 80–90% , svo að að svo miklu leyti sem þessi hv. þm. er að tala um villandi myndir þarna, þá liggja þær í því, að dollarinn er reiknaður á 16 kr., í staðinn fyrir að meðalgengið er yfir 29 kr. í innflutningi og útflutningi, eins og það hefur verið og er í dag. Að lokum sagði þessi hv. þm., að það mundi nú sjálfsagt margt sæmilegt um mig sagt, þegar ég væri dauður. Ég vildi nú heldur, að hann vildi byrja strax að segja eitthvað af því, sem honum finnst. Ég finn það, að hann hefur hreint ekki svo mikla skömm á mér, eins og sumir aðrir. En ég segi honum að gæta sín gegn ofmati á mér. Ég er enginn risi í einu né neinu. En hann má ekki í alvöru halda, að minn dómur velti á því, hvað hæstv. núv. viðskmrh. hafi einhvern tíma sagt um mig, frekar en hans manngildi verður fundið út úr mínum orðum, - eða kannske mitt af því, sem hv. þm. sagði um mig, þó að hann væri góður í minn garð, eða t.d. manngildi hæstv. fyrrv. forsrh., sem þarna situr, á því, sem ég hef sagt um hann - eða hann um mig. Nei, það er staðreynd, sem allir vita, að hér á þingi eru menn taldir vera góðir vinir og vildu fegnir kannske margt fyrir hvern annan gera. En það eru fáir, sem unna hinum sannmælis, þegar þeir eru að skammast eða rífast á þinginu, svo að mér finnst það nú eitt, sem muni venjast af þessum hv. þm., að halda, að manngildið finni hann í þingtíðindum með því að lesa yfir, hvað andstæðingarnir segja hver um annan. Ég hygg, að manngildið geti þeir fundið, þess manns, sem um er að ræða, og líka þess manns, sem er að ræða illa um náungann, með því að sjá, hvernig við hugsum hver um annan og hvað við mundum gera hver fyrir annan, ef hinum lægi á. Það er til skammar á Alþingi, hvað menn spara - ja, ég segi ekki lofið, en rétt mat á náunganum. En ég hygg, að það sé einstakt aðalsmerki á okkur Íslendingum, að þrátt fyrir þetta, þessar ofsaskammir, sem eru blettur á þinginu, þá unnum við hver öðrum sannmælis, - ég tala nú ekki um þegar fáir heyra eða þegar maður hugsar sjálfur, - og viljum allt það bezta. Ég verð svo að láta þessi orð nægja hér og ætla nú að hlýða á umr. um efnahagsmálin. Ég mun hins vegar koma inn, ef ég heyri hér þrumur eða sé eldingar, svo að ég geti þá komið og tekið þátt í leiknum áfram.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. er ámælisverð fyrir að gefa út þennan bækling sinn, aðallega og fyrst og fremst vegna þess, að útgáfa hvítrar bókar um efnahagsmál er ótímabær á þessu stigi. Tveir stjórnmálaflokkar, sem nú mynda ríkisstj., hafa lagt fram till. um lausn efnahagsmála og boðað fleiri till. um sama efni án þess að hafa lagt þær fram. Málið er enn til umr. hér á hinu háa Alþ., og þær umr. mega heita á byrjunarstigi. Enn þá er ekki séð, hver verður endanleg niðurstaða í þessu máli eða hver afgreiðsla Alþ. á því verður. Það má vænta brtt. við fram komnar till. hæstv. ríkisstj., og meira að segja eru komnar fram brtt. og það frá hv. stjórnarliðum. Allt þetta mál, lausn efnahagsvandans, er mjög viðkvæmt mál og umdeilanlegt mál, sem snertir hagsmuni allra stétta þjóðfélagsins. Að gefa út hvíta bók á þessu stigi málsins tel ég vera ámælisvert. Í þessari bók er túlkuð einhliða skoðun hæstv. ríkisstj. á málunum og það gert, eins og þegar hefur verið sýnt fram á í þessari umr., einhliða og með miklum áróðurskeim. Þetta ber að vita hæstv. ríkisstj. fyrir. Hitt er svo annað mál, að útgáfa hvítrar bókar um efnahagsmál getur vel átt rétt á sér, en útgáfan er ekki tímabær nú. Allt öðru máli hefði gegnt um, ef hæstv. ríkisstj. hefði gefið út sína hvítu bók um efnahagsmál að afgreiðslu hins háa Alþingis lokinni og nefnt þá t.d. bókina Viðreisn - ekki greinargerð um till. ríkisstj. í efnahagsmálum, heldur ráðstafanir í efnahagsmálum eða lög Alþingis um efnahagsmál. Ég vildi láta þetta koma fram. Mér finnst þessi útgáfa sérstaklega forkastanleg fyrir það, á hvaða tíma hún kemur fram.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vil aðeins taka undir þá hörðu gagnrýni og þau mótmæli, sem hér hafa verið borin fram gegn útgáfu þess rits, sem við þm. höfum fundið á borðum okkar nú í gær og í dag. Það er algert rangnefni að kalla þetta hvíta bók. Þegar talað er um hvíta bók eða bók með einhverjum lit, sem algengt er í diplomatísku máli, þá er það varnarrit fyrir afstöðu heillar þjóðar, sem hún er algerlega sammála um. Þegar ríkisstjórn getur talað í nafni heillar þjóðar gagnvart öðrum þjóðum, þá er það hvít bók, blá bók, eins og tíðkast að nefna það hjá ýmsum þjóðum. Þetta rit á ekkert skylt við slík rit. Hér er ekki talað í nafni þjóðarinnar. Hér eru ekki bornar fram skoðanir eða stefna, sem túlkar afstöðu allrar þjóðarinnar. Það er þegar játað af hæstv. ríkisstj., að hún er höfundur þessa rits, bókaútgefandinn. Það má því líta svo á, að hver einasti ráðherra í hæstv. ríkisstj. sé sammála um allar þær furðulegu staðhæfingar, sem þar eru bornar fram. Ég slæ því föstu. Allir eru samábyrgir fyrir þeim staðhæfingum, sem hér eru bornar fram. Það liggur í augum uppi, og er þegar sannað í þessum umr., að útgáfa þessa rits er í fyrsta lagi lagabrot. Það er brot á gildandi lögum um prentað mál í þessu landi, og ætti ríkisstj. ekki að vera fyrst til þess að brjóta þau lög, þó að þau séu nokkuð gömul og úrelt. En hæstv. ríkisstj. hefur nú játað, að hún sé höfundur og útgefandi þessa rits, og þannig má segja, að þó að þess sé ekki getið, sem á að vera getið lögum samkvæmt, þá sé það nú upplýst. En það, sem er miklu alvarlegra í mínum augum, er það, að hér er brotið í bága við allar venjur, sem hafa verið taldar góðar lýðræðisvenjur í þessu landi, um útgáfu og áróðursstarfsemi ríkisstjórna. Hér er notað fé þjóðarinnar allrar í fullkomnu heimildarleysi, því að því verður ekki mótmælt, að það liggur engin heimild fyrir frá Alþingi um að verja einum eyri af fé þjóðarinnar í útgáfu þessa rits, - það er gert í algeru heimildarleysi, og er hæstv. fjmrh., sem stendur að þessu, auðvitað fyrst og fremst ábyrgur fyrir því. Það væri hægt að nota stór orð um þetta, en ég nota ekki stærri orð en þetta. Fé þjóðarinnar allrar - mitt og okkar allra - er hér tekið í fullkomnu heimildarleysi til þess að gefa út áróðursrit um pólitíska stefnu hæstv. ríkisstj. í ákveðnum málum. Það er það, sem er nýtt. Í því sambandi álít ég það aðalatriðið, hvort allir hv. þm., sem annars eru stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. standa með henni, eru reiðubúnir til þess að standa með henni að þessu lýðræðisbroti, og það skal reyna á það hér á hv. Alþingi, þó að síðar verði. Ef svo reynist, þá er sköpuð ný venja á Íslandi. Þá verður hverri ríkisstj. héðan af heimilt samkvæmt venju, sem meiri hluti Alþingis hefur skapað, að gefa út áróðursrit á kostnað þjóðarinnar fyrir sína pólitísku stefnu, í hvaða máli sem er, jafnvel að fara að gefa út pólitískt blað fyrir sig og sína stefnu, því að á því er enginn munur, hvort það er eitt rit, sem er dreift inn á hvert heimili landsins, eða blað, sem kemur út að staðaldri. Það skal verða reynt á það, hvort allir hv. þm., sem styðja hæstv. ríkisstj., standa með henni að þessu lýðræðisbroti. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. starfar ekki svo lýðræðislega, að hún spyrji alla stuðningsmenn sína fyrir fram um stuðning þeirra við aðgerðir sínar og stefnu. Það hefur komið fram fyrr. Það leikur ekkert á tveimur tungum og þarf ekkert um það að deila, að hér er ekki um neinar almennar skýrslur um hagfræðileg efni að ræða. Hér er áróðursrit, áróðursgreinar með furðulegustu staðhæfingum, sem alveg er óhætt að staðhæfa að hagfræðingar landsins í heild sinni eru ekki sammála um. Það er langt frá því. Það er ekkert almennt álit hagfræðinga, sem kemur fram í þessari skýrslu að þessu leyti. Hér eru pólitískar greinar og ekkert annað. En þessu riti fylgja að vísu skýrslur, þar sem tölur eru látnar tala í töflum. Og ég vil taka til dæmis eitt atriði í þeim skýrslum, það er í töflu 2 á bls. 43 í þessu riti. Þar eru gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar brúttó árið 1959 taldar hafa verið 1466 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj. og þá alveg sérstaklega hæstv. fjmrh. og viðskmrh.: Hvaða hagfræðingur eða hvaða hagfræðistofnun í þessu landi treystir sér til þess nú í nær hálfnuðum febrúar 1960 að gefa þær upplýsingar, að gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar 1959 hafi verið 1466 millj. kr.? Er það Seðlabankinn? Er það hagfræðideild Seðlabankans? Er það Hagstofa Íslands? Eða er það efnahagsmálaráðunautur ríkisstj., sem ég vil segja að leyfi sér að fara með þessar tölur? Þegar þetta rit kemur út, 10. febr. 1960, liggja fyrir upplýsingar um gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar á hinu liðna ári, 1959, nægilega glöggar til þess, að það megi gera sér grein fyrir þeim, svo að ekki skakki tugum milljóna, varla milljónum. Ég segi hiklaust fyrir fram, áður en ég fæ svar hæstv. fjmrh. eða hæstv. viðskmrh. um það, hvaða hagfræðingar eða hvaða hagfræðistofnun hafi gefið þessar tölur, - þá segi ég fyrir fram: Þessi tala, sem stendur í þessu riti, er fölsuð, vísvitandi fölsuð, ef hún hefur verið gerð sem áætlun, löngu áður en þetta rit var gefið út, en þetta rit kom út í gær, og á því á þjóðin að byggja og draga sínar ályktanir, og þessi tala er notuð sem undirstöðutala til þess að hugsa út frá um efnahagsmál Íslendinga, eins og þau standa nú í byrjun árs 1960. Ég skora á hæstv. ráðherra að gefa hér upp heimildarmenn sína að þessari tölu, að þessari hagfræðilegu fræðslu, sem þeir veita þjóðinni 10. febr. 1960 um gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar 1959. Ég álít ekki tilefni til langra umræðna um þetta mál á þessu stigi. Ég álít, að hér sé um svo alvarlegt mál að ræða, að það verði að taka fyrir síðar hér á Alþingi, hvort það eigi að vera helguð venja samkvæmt ákvörðun meiri hluta Alþingis, að ríkisstj. geti gefið út slíkt pólitískt áróðursrit eða blað, eins og um er að ræða.



Herra forseti. Það þarf ekki nema fáeinar setningar til að svara þeirri fsp., sem þm. beindi sérstaklega til okkar ráðherranna, sem staddir eru hér í deildinni. Hann spurði, hvaðan talan 1466 millj. um gjaldeyristekjur þjóðarinnar 1959 væri komin, hvernig á henni stæði. Þeir, sem bókina hafa fyrir framan sig eða hlutaðeigandi opnu, sjá, að yfirskriftin yfir þeirri töflu, sem þessi tala er úr, heitir „áætlanir“. 



Herra forseti. Ég get vel skilið það, að stjórnarliðinu liggi nú mikið á að skera niður þessar umræður, því að það leynir sér ekki, að þeir skammast sín undir niðri fyrir athæfið, sem þeir eru nú uppvísir að. Það hefur komið hér greinilega fram og rökstutt rækilega, að þessi hvíta bók, sem þeir kalla, en ætti að heita bláa bókin, alveg eins og Morgunblaðsbækurnar, sem gefnar eru út í kosningum, er blekkingarit, gefið út á ríkiskostnað. En í hvaða tilgangi eru þeir að gefa út þetta rit? Þeir vita, að aðgerðir þeirra í efnahagsmálunum fá þær undirtektir hjá þjóðinni, að þeir grípa til örþrifaráða til þess að reyna að bjarga sér. Þetta er tilefnið til útgáfu bókarinnar. Uppsetningin á ritinu er alveg eins og það væri tekið upp úr Morgunblaðinu. Og af því að þessir tveir flokkar kunna ekki við að slá Alþýðublaðinu og Morgunblaðinu í eitt rit og gefa það út á sinn kostnað, þá taka þeir þetta ráð. Þetta er örþrifaráð til að reyna að bjarga sér út úr erfiðleikunum og vandræðunum, þegar þeir heyra alls staðar að á landinu, hvernig tekið er efnahagstillögum þeirra, sem nú eru bornar fram. Svo er þetta kórónað með því, að þeir, sem eru blekktir, eru látnir borga blekkingarnar, það er alveg sérstætt. Sá eini maður, sem hefur þó komið upp í stólinn til þess að reyna að verja gerðir stjórnarinnar, hv. 11. þm. Reykv. (ÓB), hafði ekkert að segja annað en að hann hafi þurft að reiða bækur, þegar hann var unglingur, - bækur, sem hann vissi ekkert, hvað var í, því að hann hafði ekki vit á því þá, svo að hann hefur ekki verið gamall. Já, fólkið er látið borga blekkingarnar. Morgunblaðið gat ekki borgað þær né Alþýðublaðið, ríkissjóður verður að borga þær. Annars er það kannske það táknrænasta við þetta rit, að ekki einn einasti sérfræðingur, ekki einn einasti hagfræðingur lætur nafn sitt þar nálægt. Enginn veit, hvað er tilbúningur ríkisstj. sjálfrar og hvað er frá hagfræðingum eða sérfræðingum. Ekki einu sinni hv. 11. þm. Reykv. lætur nafn sitt þarna. Og í skjóli þess, að allt sé frá sérfræðingum komið og hagfræðingum er þessu dreift út um landið. Nú hefur einn hagfræðingurinn tekið sig til og skrifað opinberlega, meira að segja í sjálft Morgunblaðið, mótmæli gegn þeim staðhæfingum, sem standa í þessu riti. Hæstv. forsrh. ætlaði að fara að verja gerðir sínar með því, að það hefðu verið samþ. fjáraukalög. Ríkisstjórnir þyrftu oft að eyða peningum í hluti, sem væri ekki vitað um fyrir fram, og þess vegna þyrfti að fá samþ. á Alþ. fjáraukalög. M.ö.o.: ef þeim dytti nú í hug að gefa hreinlega út Morgunblaðið, þá er það allt í lagi, bara ef það eru lögð fram fjáraukalög á eftir. Það eru röksemdir þetta! Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál, enda munu þessar 3 mínútur, sem stjórnarliðið hefur ákveðið að skammta mönnum, sennilega liðnar. En ég vil enda með því, að ég tel þetta ótvírætt hneyksli og ég tel það alveg skýlaust, að hneykslið er til komið af því, að stjórnarliðið sér, hvernig þjóðin tekur undir þær aðgerðir, sem flokkarnir eru nú að bera fram á Alþ.



Það skulu ekki einu sinni verða 3 mínútur, herra forseti. - Hæstvirtir ráðherrar, sem ég beindi hér ákveðinni áskorun til um að geta um heimildarmenn að þeirri tölu, sem ég nefndi um gjaldeyristekjur Íslendinga 1959, gátu ekki eða virtust ekki. geta gefið upp þessa heimildarmenn, hvorki menn né stofnanir. Ég veit, að það er enginn hagfræðingur eða hagfræðistofnun til, sem vill standa við það, að gjaldeyristekjur Íslendinga 1959, eins og þær eru kunnar í dag, séu þetta. Hæstv. viðskmrh. sagði sér til varnar, að taflan væri að sjálfsögðu samin fyrir áramót. En hún er lögð fram 10. febr. fyrir Alþ. og þjóðina til þess að draga síðar ályktanir af um afkomu þjóðarinnar á árinu 1959, og er vitanlegt, að það eru til nú fáanlegar miklu nákvæmari tölur, svo nákvæmar, um gjaldeyrisafkomu þjóðarinnar á árinu 1959, að ég fullyrði, að það þyrfti ekki að skakka mörgum milljónum á endanlegu uppgjöri. Mér er sagt, að þessar áætlanir um gjaldeyristekjur 1959, 1960 og alveg upp í 1963 hafi verið samdar í október eða nóvembermánuði s.l. af efnahagsmálaráðunaut ríkisstj. En það er allt annað að gera áætlun um gjaldeyristekjur ársins 1959 í október eða nóvember eða að segja í febrúar, hvað þær hafi orðið, og það er það, sem er verið að segja hér. Hæstv. ráðh. hafa sem sagt ekki getað nefnt nokkurn heimildarmann sinn að þessu veigamikla atriði til upplýsingar fyrir Alþ., hvað gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar voru á árinu 1959. Þeir geta það ekki. Ég veit, að þeir þora ekki að nefna efnahagsmálaráðunaut ríkisstj., Jónas Haralz. Ég veit, að þeir þora ekki að nefna hagfræðideild Landsbankans, Seðlabankans. Ég veit, að þeir þora ekki að nefna Hagstofu Íslands. En þeir menn, sem hafa lagt þessar upplýsingar um gjaldeyristekjur Íslendinga á árinu 1959 fyrir Alþ. nú í gær og fyrir þjóðina, dreifa því út meðal hennar næstu daga, þeir eiga að biðjast afsökunar, og það á að gefa út aðra bók, viðbót við þessa bók, til leiðréttingar og afsökunar á þessum fölsuðu upplýsingum. Á 26. fundi í Nd., 11. febr., utan dagskrár, mælti