Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna): Í dag eru liðin 100 ár frá fæðingu síra Matthíasar Jochumssonar. Ég vil biðja hv.þdm. að votta hinu ástsæla öndvegisskáldi þjóðarinnar virðingu sina með því að risa úr sætum sínum. [Allir þdm. stóðu upp.]

forseti (StJSt): Áður en fundi er slitið, leyfi ég mér að vekja athygli á því, að í dag eru liðin 100 ár frá því að þjóðskáldið fræga, Matthías Jochumsson, fæddist. Minning hans er nú í heiðri höfð um land allt. Ég vildi mega biðja hv.þdm. að heiðra minningu þessa ágæta þjóðskálds með því að standa upp úr sætum sínum. [Allir þdm. stóðu upp.]

Frsm. (Finnur Jónsson) Þetta frv. er komið frá hv.Ed. og var upphaflega flutt þar eftir tilmælum stj. skuldaskilasjóðs. Sjútvn. hefir athugað, frv., og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. með þeirri breyt. við 2. gr., að í þrotabúi eða skuldafrágöngubúi lántakanda skuli lán úr skuldaskilasjóði njóta forgangsréttar samkv. 84. gr. skiptalaganna 1 stað 81. gr. eins og frv. gerir ráð fyrir. Eins og frv. kom frá Ed. áleit n., að það gengi fulllangt í því efni. Hefir hún átt tal við form. skuldaskilasjóðs, og taldi hann sanngjarnt að gera þessa breyt. á frv. frá því, sem það kom frá Ed. Að öðru leyti leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Þetta frv. er komið til sjútvn. frá atv.- og samgmrn. En eftir að n. hafði afgr. málið eftir þeim gögnum, sem fyrir lágu frá ráðuneytinu, barst henni erindi um það frá fiskimatsstjóra, og voru í því nokkur atriði, sem n. vildi taka til greina. En að mestu var það umsetning og orðabreyt. á því, sem nú er í 1., og lítilsháttar efnisbreytingar. Í frv. á þskj. 416 hafði n. tekið upp nýmæli frá fiskimatsstjóra, er n. fannst ástæða til að hafa eins og segir þar í 1. gr. um að skylda eigendur fiskgeymslu- og verzlunarhúsa að hreinsa árlega bæði hús og áhöld úr gerlaeyðandi efni. Í hinu nýja frv., sem fiskimatsstjóri sendi n. eftir að hún hafði afgr. frv. á þskj. 416, var sérstaklega eitt atriði, sem n. fannst ástæða til að taka upp. Er það ákvæðið um að veita ráðuneytinu heimild til að veita undanþágu frá mati, þegar svo stendur á, að saltaðan fisk á að senda út í því skyni að afla nýs markaðs eða um er að ræða vöru, sem er frábrugðin venjulegum saltfiski, svo að líklegt sé, að matsmenn skorti þekkingu til að meta gæði hennar. Þetta ákvæði tók n. upp í brtt. á þskj. 490, og í því sambandi fannst n. ástæða til að semja alveg upp 1. gr.l. nr. 46 frá 3. sept. 1931. Er þar tekin upp breyt. 1. gr. á þskj. 416. Að öðru leyti er gr. stytt og færð til betra máls. Sem sagt á þskj. 490 er 1. gr. eins og n. fannst rétt að hafa hana, en á þskj. 416 breyt. við 2. gr.l. 1931. Aðrar breyt. fannst n. eftir atvikum ekki .

Frsm. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Eins og grg. þessa frv. ber með sér, þá er frv. flutt eftir sameiginlegri ósk ríkisstj. og tóbakseinkasölu ríkisins. Efni frv. er í stuttu máli það, að framvegis verði sígarettur tollaðar án umbúða í staðinn fyrir það, að hingað til hafa þær verið tollaðar með umbúðum. Þetta er í framkvæmdinni þannig, að tollurinn á sígarettum hækkar að sama skapi og þungi á þeim mundi minnka við þetta. Hinsvegar er ekki gert ráð fyrir, að þessi tollbreyt. hafi nein áhrif á verðlag þessarar vöru, enda má ráða það af grg. frv., að svo er ætlazt til, að verðlagið haldist óbreytt. Hinsvegar er gert ráð fyrir því, að þessi lagabreyt. gildi ekki lengur en ríkiseinkasalan er starfandi, með tilliti til þess, að framkvæmd tollákvæðanna svo breyttra yrði þá erfiðari, og þyrfti þá að taka hana til sérstakrar athugunar, ef breytt yrði verzlunarfyrirkomulaginu. Ástaðan til þess, að farið er fram á þessa breyt., er sú, að eins og þessi l. eru nú, þá skapast tilhneiging til að flytja þessa vöru inn í sem óvönduðustum umbúðum, og getur það haft áhrif á gæði vörunnar. Það þykir því ekki rétt, að löggjöfin stuðli að því, að umbúðir séu sem lélegastar og vörugæði þar með minni en þau ella geta verið. Þykir því rétt að verða við tilmælum tóbakseinkasölunnar um að breyta tolllögunum að þessu leyti.

Frsm. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Allshn. hefir orðið sammála um að mæla með frv., en þó með nokkrum breyt., sem að vísu eru mest formbreytingar, þannig að ákvæði færast á milli greina og greinar eru orðaðar um án þess að meining frv. breytist. Helzta nýmælið er við 2. gr. Þar er bætt við ákvæði um það, að þær stofnanir, sem samið er við um að taka við fávitum til hjúkrunar eða námsvistar, hafi þeim starfsmönnum á að skipa, sem fullnægi skilyrðum kennslumrh. um undirbúning eða reynslu í starfinu. N. lítur svo á, að þörf sé að hafa í frv. ákvæði þessu til tryggingar. Þá hefir n. borið fram tvær brtt. við 3. gr., önnur þeirra er aðeins orðabreyt., sem leiðir af breyt. á 1. gr. Hin breyt. er við síðari málsgr. greinarinnar og er um það atriði, að í stað þess að ákveða í frv. að sett séu sérstök lög, þegar skólaheimili eru komin, um skólaskyldu þeirra fávita, sem hægt sé að kenna, þá finnst n. réttara, að þegar skólaheimili eru orðin nægileg í landinu, þá verði af kennslumálaráðh. sett ákvæði með reglugerð um þetta efni, og þá jafnframt um nauðsynlega sérmenntun fávitakennaranna. Við 5. gr. hefir n. einnig gert nokkra breyt., en hún er að mestu formsbreyt. og gert ráð fyrir nánari ákvæðum með reglugerð. Við 6. gr. er aðeins formsbreyt., og finnst n. betur fara, að ráðh. skipi eftirlitsn. með heimilum þessum og hælum heldur en heilbrigðisstjórn setji hana. N. lítur svo á, að lögin séu þörf og eigi fullkominn rétt á sér. Hinsvegar er ekki gert ráð fyrir útgjöldum til byggingar heimilanna nema jafnóðum og fé er veitt til þeirra í fjárl., svo fullkomlega er tekið tillit til getu ríkissjóðs. Um bráðabirgðaákvæðið, um greiðslu á kostnaði af framfærslu fávitanna, nægir að vísa til þess, að það bráðabirgðarákvæði gengur ekki eins langt eins og bráðabirgðarákvæði annars Frv., sem hér er borið fram að tilhlutun ríkisstj. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um málið, nema tilefni gefist til þess, en legg til, að það nái fram að ganga.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta mál er flutt fyrir beiðni hæstv.atvmrh. af meiri hl. allshn. Málið hefir ekki enn verið athugað af n., en það verður gert. Ég ætla ekki nú að fara neitt út í frv., en því fylgir ýtarleg grg., og má að miklu vísa til hennar, og vil ég mælast til, að málinu verði vísað til 2. umr.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Þegar fyrst var farið að undirbúa löggjöf um þetta efni, þá var það aðaltilgangurinn, í fyrsta lagi að skapa heilbrigt verð á sláturfjárafurðum innanlands, og í öðru lagi, sem er í nánu sambandi við það, að sjá um, að innlendir markaðir yrðu ekki ofhlaðnir. Þegar útlendu markaðirnir fóru að þrengjast og það fór að koma fyrir, að verðið varð þar óviðunandi lágt, þá var það bersýnilegt, að menn mundu. hver sem betur gæti, reyna að koma út afurðum sínum innanlands. Og með ótakmörkuðum flutningi til beztu markaðsstaðanna var bersýnilegt, að leitt gat til mikils glundroða. En þegar tekið var að semja og samþ. þessi l., þá snerist þetta að nokkru leyti í höndunum á löggjafanum, og l. eins og frá þeim var gengið báru ekki mikil merki þess, að það ætti að taka tillit til allra þeirra, sem kæmu til með að hafa sláturfjárafurðir til sölu, og þá náttúrlega ekki heldur þeirra, sem þurftu að nota þær afurðir. L. urðu því, eins og frá þeim var gengið, frekar bannlög en fyrirgreiðsla fyrir kjötsölu. Ég var aldrei í vafa um það, að hversu viturleg og alúðleg sem framkvæmd l. yrði, þá væru þau samt svo gölluð, að ekki yrði unnt að framkvæma þau á þann hátt, að þau ekki, beinlínis og óbeinlínis, sköðuðu fjölda þeirra manna, sem sláturfjárafurðir hafa til sölu. Eftir að l. voru gengin í gildi, þá reyndi ég að kynna mér, hvernig reynsla bænda hefði orðið af þessari löggjöf, og hvar sem ég hefi hitt menn að máli úr bændastétt, þ. e. a. s. úr flokki þeirra bænda, sem hafa stundað sauðfjárrækt, þá hefi ég spurt þá einmitt um þetta. Og sökum þess að ég var með nokkuð róttækar brtt. við frv., þegar það var á ferðinni, og hafði líka rætt nokkuð um það opinberlega síðan, þá hefi ég fengið fjölda bréfa frá bændum um þetta efni. Og mér virðist af þeim röddum, sem þar hafa til mín borizt, mega vel finna, hvað það er, sem bændur hafa helzt út á kjötlögin að setja, en svo kemur undir úrskurð þeirra, sem um þetta mál fjalla, hvort þessar aðfinnslur eru á rökum byggðar, og et svo reynist, hvort hægt er að bæta úr þeim ágöllum. Það, sem menn setja langmest út á þessi l., er það, að sauðfjáreigendur séu að óþarflega miklu sviptir umráðaréttinum yfir þessari eign sinni. Það er vitað, og á það benti ég, þegar l. voru samþ., að fjöldi bænda hefir þá aðstöðu, að hann þarf ekki að kaupa neina vinnu til þess að koma þessum vörum sínum á markað, og ekki heldur til þess að selja þær. Og það er svo um þá, sem hafa lítil bú, að afkoma þeirra er ákaflega mikið undir því komin, að þeim sé unnað þess að vera vinnumenn hjá sjálfum sér, þ. e. a. s., að þeir megi vinna allt, sem þeim er unnt, til að koma þessum afurðum í verð. Margir eru svo settir, að þeir geta annazt að öllu leyti slátrunina, verkun kjötsins og sölu þess. Og ef að öðru leyti eru settar reglur, sem koma í veg fyrir, að þetta frjálsræði geti orðið til að offylla markaðinum innanlands, sem tilraun var gerð til með því að skipta landinu niður í verðjöfnunarsvæði, þá er ómögulegt að færa nein rök fyrir því, að nein nauðsyn sé á að taka þetta frjálsræði og þennan bjargræðisveg af mönnum, sem eiga sláturfé. Annað atriði, sem menn setja mjög mikið út á. er það, að ekki hafi tekizt að hafa nauðsynlegt skipulag á kjötsölunni innanlands, heldur hafi markaðurinn verið offylltur á sumum stöðum. Þeir, sem nú borga verðjöfnunargjaldið og fá það ekki endurgreitt, ætlast til, að eitthvað komi á móti þeirri greiðslu. Og það getur þá varla verið annað en það, að sá markaður, sem þeir geta notað og þeim er ætlaður samkv. l., verði ekki offylltur frá þeim stöðum, sem eiga að njóta verðjöfnunargjaldsins. Ég undrast það ekki, þó að gallar yrðu á framkvæmd þessara l. í byrjun. Ég held, að ég hafi sagt frá því, þegar l. voru samþ., að ég hafi gengið út frá því sem sjálfsögðum hlut, að þessum l. yrði að breyta, kannske oftar en einu sinni, af því að þau grípa svo mikið inn á framkvæmdasviðið. Það væri því óhugsandi annað en að reynslan yrði þar að leiða menn víða á réttar leiðir. Má því vel vera, að þetta atriði út af fyrir sig gæti orðið leiðrétt. En samt sem áður hefir mér ekki þótt öruggt, að í l. stæði aðeins heimild til að takmarka flutning milli verðjöfnunarsvæða, heldur að kjötverðlagsn. væri skylt að gera þetta eftir því sem þörf krefur, svo að markaðurinn geti orðið hæfilega fylltur, en ekki offylltur. Eins og hv.þdm. munu hafa séð, þá eru till. mínar aðallega miðaðar við þetta tvennt: Að tryggja það fullkomlega, að markaðurinn verði hvergi offylltur, svo að menn brenni ekki inni með kjötbirgðir, sem þeir hafa greitt verðjöfnunargjald af, og verði svo að banna sumarslátrun, til að fá tíma til að svæla út gömlu kjöti. Í öðru lagi miða breyt. mínar að því, að hver, sem getur séð sjálfur um að koma þessari vöru sinni í verð án milliliða, hann sé að því algerlega frjáls. - Ég er alveg sannfærður um, að breyt. í þessa átt geta ekki skaðað nokkurn mann. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að fara lengra út í þetta. Læt ég þetta því nægja sem framsöguræðu, en geri ráð fyrir, að málið verði athugað í n., og þá að líkindum landbn. - Ég vil þó geta þess að lokum, að hæstv. forseti hefir tjáð mér, að hann hafi dregið að taka þetta mál á dagskrá vegna þess, að hann hafi verið beðinn að bíða eftir því, að hægt væri að afla ýmissa upplýsinga viðvíkjandi málinu, og var það ekki nema sjálfsagt. En hann hefir aftur á móti heitið því, að hann skyldi hraða ferð þess gegnum þingið, til þess að vinna upp þann drátt, sem hann taldi réttmætt að hafa á því að taka frv. á dagskrá. Vil ég svo að lokum beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, sem ég geri ráð fyrir, að verði hv. landbn., að hún geri sitt til, að þetta loforð hæstv. forseta verði ekki að engu, heldur geri hún það, sem í hennar valdi stendur, til að greiða fyrir málinu, svo að það geti komizt áfram með sómasamlegum hraða.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Það er rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að ég mæltist til þess, að hæstv. forseti tæki þetta mál ekki á dagskrá fyrr en komnar væru til kjötverðlagsnefndar upplýsingar um það, hverjar kjötbirgðir væru til þann 1. nóv., og í gær komu til mín þær síðustu. Mér skilst, að ein höfuðástæðan til þess, að hv. 6. þm. Reykv. finnur sig knúðan til að bera nú fram þetta frv., sé sú, að kjötsölulögin hafi ekki náð tilgangi sínum. Þetta telur hann sig hafa fengið að vita í bréfum frá bændum og einnig í munnlegu samtali við þá. Birtir hann svo í grg., eins og þessu til sönnunar, kafla úr 15 bréfum. Á þessu ári hefi ég ferðazt um 12 sýslur landsins og talað við ca. fjórða hvern bónda, og ég hitti samtals 5 - fimm - bændur, sem voru óánægðir með kjötlögin. Þrír af þeim eru meðal þeirra, sem hafa ritað þessi 15 bréf, sem hv. 6. þm. Reykv. birtir hér í grg. Nú er það að segja um fjögur fyrstu bréfin, úr Vallahreppi, Helgustaðahreppi, Jökuldalshreppi og Fellahreppi, að þessir fjórir hreppar skipta allir við sama verzlunarsvæði. Og þar hefir reynslan orðið sú, að bæði kaupmaðurinn á Eskifirði og kaupfélag Reyðarfjarðar, sem þeir verzla við, gáfu 6 aurum hærra fyrir hvert kg. af kjöti 1934 en 1933. Að öðru leyti þurfa tvö af þessum bréfum frekari upplýsinga við. Bóndinn í Helgustaðahreppi segir, að hann hafi verið þvingaður til að leggja sláturfé inn hjá félagi, sem svo hafi hætt störfum, svo að hann hafi ekki getað fengið innieign sína útborgaða. Það kom fyrir tvo, sem höfðu slátrunarleyfi 1934, að þeir hættu verzlun þegar sláturtíð var úti. Annar var kaupmaður, hitt var kaupfélag. Tveir bændur áttu inni fyrir kjöt hjá kaupfélaginu, og það er annar þeirra, sem skrifar hv. 6. þm. Reykv. Það getur verið, að einhverjir af þeim, sem áttu inni hjá kaupmanninum, hafi skrifað líka, en þau bréf eru þó ekki birt. Ef til vill hafa þeir ekki skrifað, en þeir eru fleiri en tveir, sem eiga þar inni fyrir kjötinnlegg 1934. - En hvort þessi bóndi hefir verið neyddur til að verzla við kaupfélagið, eins og hann segir í bréfinu, það sést bezt á því, að fyrst og fremst var þarna auk kaupfélagsins kaupmaður, sem hafði líka slátrunarleyfi, og meira að segja lagði þessi bóndi inn sláturfé hjá honum, eftir því sem hann segir sjálfur, og þar að auki hafa nú um langan tíma aðeins þessir tveir aðilar slátrað á þessum stað, svo að þar hefði verið alveg eins ástatt að þessu leyti, hvort sem kjötlögin hefðu verið til eða ekki. Bóndinn úr Fellahreppnum talar um, að slátrunin þar hafi byrjað svo seint 1934, að öll sumarslátrun á Seyðisfirði hafi eyðilagzt. Í fyrra var slátrað á Seyðisfirði 40 kindum fram að aðalsláturtíð, og slátrunin byrjaði 1. sept. Í sumar var byrjað að slátra í ágústbyrjun, og var slátrað fram að aðalsláturtíð 76 kindum. Munurinn er 36 kindur. Það er allt tjónið, sem hlotizt hefir af því, hvað slátrun byrjaði seint á Seyðisfirði í fyrra. Þá koma tvö bréf úr Skagafirði. Annar af þeim bændum, sem þar skrifa, er settur í skakkan hrepp, en það gerir nú ekkert til. Þessir bændur hafa um þrenna möguleika að velja í sinni verzlun. Í einum staðnum var verðið 20 aurum hærra 1934 en 1933, í öðrum staðnum var 1. flokkur 3 aurum hærri 1934 en 1933 og 2. flokkur 8 aurum hærri, og í þriðja staðnum munaði það 10 aurum, sem verðið var hærra 1934. Og svo kvarta þessir menn undan tjóni vegna kjötlaganna. Ég veit ekki, í hverjum af þessum þremur stöðum þessir menn hafa verzlað, og veit það þó. Sá, sem er í Hólahreppnum, hefir verið í 10 aura hækkuninni, og sá, sem er talinn í Hofshreppi, hefir verið í 20 aura hækkuninni að langmestu leyti. Þetta er tapið, sem þeir hafa orðið fyrir! Þá eru tvö bréf úr Húnavatnssýslu. Þau eiga að vera frá bændum, en annað er nú reyndar frá kaupmanni, en það gerir nú minna til, - en þarna hefir líka orðið hækkun. Svo eru tvö bréf af verzlunarsvæði Ísafjarðar. Þar er hækkunin úr 73 aurum í 85 aura. En það skal viðurkennt, að annar af þeim, sem þarna kvartar, nafni minn úr Grunnavíkurhreppi, hefir alveg sérstöðu að þessu leyti. Hann hefir nú í meira en 20 ár slátrað heima og verkað kjötið með því allra bezta móti, sem hægt er að verka það, og því fengið fyrir það hærra verð en aðrir hafa fengið. Því getur vel verið, að þessi bóndi hafi ekki orðið aðnjótandi þess hagnaðar, sem lögin annars veita, nema þá að litlu leyti. Næst skrifar bóndi úr Reykhólahreppi og kvartar yfir lögunum. Þar var kjötverðið 63 aurar 1933, en 79,4 aurar 1934. Svo er bóndi úr Tálknafjarðarhreppi. Þar var verðið 60 aurar 1933, 82 aurar 1934. Þá er bréf úr Breiðavíkurhreppi. Þar var verðið 66 aurar 1933, en 80 aurar 1934, og annað bréf úr Stykkishólmshreppi. Þar hækkaði verðið úr 75 aurum og upp í 86 aura. Síðast er svo bréf úr Stafholtstungum. Það, sem sá bóndi hefir að kvarta yfir, er 13 aura hækkun. Með þessu vil ég þá hafa sýnt fram á það, að kjötverðið hefir hækkað á hverjum einasta af þeim stöðum, sem þessi bréf eru komin frá, og svo kvarta bréfritararnir undan því, að kjötlögin hafi gert þeim skaða! Í þessu sambandi er rétt að gera sér það ljóst, hvað það er, sem bændur landsins hafa fengið alls í hækkuðu verði vegna kjötlaganna. Í greinargerð frumv. er sagt berum orðum, að það sé ekki neitt. Þar er sagt, að tilgangur laganna hafi verið að hækka verðið til bænda, en þetta hefði alveg mistekizt. Þetta stendur í grg., bls. 3. Til þess að finna hið rétta í þessu efni, lagði ég vinnu í það í gær, eftir að kjötverðlagsnefndin hafði fengið að vita, hvaða verð kaupfélögin hefðu borgað til bænda á hvern flokk af kjöti árið 1933 til 1934. Ég hefi skýrslur frá 1934 um það, hversu mikið kjötmagn hefði verið hjá hverju einstöku félagi, og gekk út frá því, að kjötmagnið hefði verið það sama 1933 og 1934. Það er ekki víst, að svo hafi verið, en nær verður ekki komizt enn með samanburðinn. Þegar ég var þannig búinn að sjá, hvað kaupfélögin hefðu borgað til bænda fyrir allt kjötið, þá deildi ég kjötþunganum í þá tölu. Þá kom það út, að meðalverð fyrsta flokks dilkakjöts var hjá kaupfélögunum 84,2 aurar hvert kg. Árið áður var það 74 aurar. Munurinn er því 10,2 aura hækkun. Nú er það við þennan reikning að athuga, að hér er ekki allt kjötið tekið með. Alls féllzt til 4446000 kg. af dilkakjöti. Þar af hafði ég gögn um mestallt það, sem til kaupfélaganna kom, eða tæpa 34 af kjötmagninu. Hitt, eða 1/4, var hjá kaupmönnum og einstaka félögum, sem mig vantaði gögn frá, og leyfði ég mér að ganga út frá, að þeir hefðu yfirleitt greitt sama verð fyrir kjötið og kaupfélögin. Og gangi ég út frá því, þá kemur það út, að fyrir verðhækkunina hafa bændur fengið árið 1934 513281 kr. meira en fyrir sama kjötmagn árið áður, og er þá bætt við verðhækkun á geldfjárkjötið, sem var nokkru meiri pr. kg. en á dilkakjötinu, enda komst það t. d. á Kópaskeri í 1,05 verð pr. kg. Nú er enn tvennt við þetta að bæta. Frysta kjötið féll á erlendum markaði um 61/2 eyri hvert kg., eða 103165 kr. allt það freðkjöt, sem út var flutt. Það kom ekki fram árið 1934, af því að þá voru kjötlögin komin og bættu það upp. Má því bæta þessari upphæð við hagnaðinn. Saltkjötið féll líka um 4 aura kg., eða samtals 37837 kr., og má auðvitað eins bæta því við. Það eru því samtals 654293 kr., sem bændur hafa hagnazt vegna kjötlaganna. Og svo segir hv. 6. þm. Reykv., að þeir hafi haft skaða af þeim og því beri að breyta lögunum. Hafa hv.þdm. heyrt meiri öfugmæli? Nú veit ég, að hv. 6. þm. Reykv. segir: „Þarna er ríkisstyrkurinn meðtalinn.“ Það er rétt. Hann var 150000 kr. árið 1934, en 96700 kr. árið 1933. Munurinn er um 53 þús., og má draga hann frá hagnaðinum. Kemur það þá í ljós, að bændur hafa kjötlaganna vegna fengið 600 þús. kr. meira fyrir kjötið árið 1934 heldur en árið 1933, þegar engin kjötlög voru, og þó nokkru meira en fram kemur í tölunum, og það kemur til af því, að árið 1934 var takmarkið milli 1. og 2. flokks fært úr 13 kg. niður í 12 kg., svo að árið 1934 hefir farið í 1. flokk mikið kjötmagn, sem hefði ekki getað lent þar samkv. þeirri flokkun á kjöti, sem var árið 1933. Það skapar bændur mikla hækkun, sem kemur ekki fram í þessum útreikningi. - Með þessu verður hv. 6. þm. Reykv. að viðurkenna það, að sú ásökun í garð kjötlaganna, að þau hafi ekki megnað að færa bændum neina hækkun, er ekki rétt. Þá segir hv. 6. þm. Reykv. og fleiri, að raunin hafi orðið sú, að við, sem höfum átt að sjá um framkvæmd kjötsölulaganna, höfum hreint og beint ekkert gert til þess að vernda innlenda markaðinn, enda sé svo komið hvað hann snerti, að hreinn voði sé fyrir dyrum hér í Reykjavík, því að hingað sé kjötinu hrúgað „að vestan, austan og norðan“, eins og það var orðað í einu bréfinu sem til okkar var sent til að krefjast þess, að við stöðvuðum flutning á kjöti hingað í bæinn. Þessu er því að svara, að strax í haust voru gerðar ýtarlegar ráðstafanir í þessu efni. Þeim, er fengu sláturleyfi, var aðeins leyft að selja ákveðinn hluta af kjötmagni sláturfjárins innanlands, og miðað við það, að ekki kæmi meira á innanlandsmarkaðinn en seldist á honum í fyrra. Þetta hafði þau áhrif, að nú er um 50 smálestum minna af freðkjöti hér í Reykjavík en var á sama tíma í fyrra, og af birgðunum, sem nú eru hér, eru. um 80 smál. verkaðar þannig, að það má flytja þær út, ef á þarf að halda. Þrátt fyrir þetta segja þessir góðu menn, að markaðurinn sé yfirfylltur. Vita þeir, hvað þeir eru að segja? Þá talar hv. (6. þm. Reykv. mikið um það, að ekki hafi verið hægt að fá að byrja slátrun sauðfjár í haust eins snemma og í fyrra eða undanfarið, og hafa sjálfstæðismenn og fylgifiskar þeirra gengið svo langt að láta það í veðri vaka, að tjónið af þessu hafi verið svo mikið, að jafnvel þó að eitthvað fengist hærra fyrir kjötið vegna kjötsölulaganna, þá myndi það ekki gera betur en vega á móti því tjóni, sem kjötframleiðendur hefðu beðið vegna þessarar minnkuðu sumarslátrunar. Til þess nú að sýna hv. þingmönnum, hvílíkum firrum hér er verið að halda fram, þá hefi ég aflað mér upplýsinga um það, hvenær slátrun sauðfjár hafi byrjað hér í Reykjavík nú síðastl. 5 ár. Árið 1931 byrjar hún 1. ágúst, 1932 28. júlí, 1933 15. júlí, 1934 1. ágúst og nú 1935 14. ágúst. Á þessu sést, að nú í ár byrjar slátrunin aðeins 13 dögum seinna en 1934, en þá voru sem kunnugt er engin kjötsölulög á þeim tíma. Þau komu fyrst til framkvæmda 1. sept. Undanfarin 5 ár hefir sumarslátrunin verið 3000-4000 fjár í ágúst hér í Reykjavík og nágrenni. Þá mun láta nærri, að slátrað hafi verið um 1000-1500 kindum minna í sumar en t. d. í fyrra, og er það reiknað hlutfallslega eftir dagafjölda. Það eru öll býsnin, og sjá því allir, hvílíkt tjón slíkt getur verið fyrir allt að 2000 bændur, sem hér eiga hlut að máli. Það er svona liðlega hálft lamb á bónda! Ég tel mig nú hafa sýnt það með skýrum rökum, að verð það, sem bændur fengu fyrir kjöt sitt 1934, hafi verið allt að 600 þús. kr. hærra en þeir fengu 1933, sem kemur þannig út, að þeir hafa fengið um 1/2 millj. í peningum og losnað við 100 þús. kr. verðfali, sem óneitanlega hefði komið, ef kjötsölulögin hefðu ekki verið sett. Tapið vegna minni sumarsölu er alls ekki teljandi. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég leyfa mér að víkja nokkrum orðum að frumv. hv. 6. þm. Reykv. Það virðist óneitanlega liggja alleinkennileg hugsun bak við þetta frv., ef það er þá nokkur hugsun, annað en fimbulfamb út í loftið og tilraun til að láta bera á sér. Það er t. d. gert ráð fyrir, að í kjötverðlagsnefndinni starfi menn til skiptis, útnefndir af bæjar- eða sveitarstjórn fjölmennasta bæjar- eða sveitarfélags á hverju kjötverðlagssvæði. Sér nú ekki hv.þm., hver fjarstæða þetta er, að láta t. d. mann koma austan af Seyðisfirði eða vestan af Ísafirði til þess að sækja fundi með nefndinni, sem haldnir eru vikulega að sumrinu seinni partinn og svo til daglega í september og október. Þá er og lagt til, að verðjöfnunargjaldið verði borgað „prósentvís“ af nettóverði í stað þess, sem það nú er miðað við kg., og að það falli í gjalddaga um leið og slátrun fer fram, eins og nú er. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvernig t. d. kaupfélag Svalbarðseyrar hefði átt að greiða verðjöfnunargjaldið í fyrra „prósentvís“ af verði, sem það er ekki búið að ákveða ennþá. Ræðumanni ætti að vera kunnugt, að ekki má selja nema ákveðinn hluta af freðkjötinu til Englands fyrir áramót, og eigi kjöt að vera til á innlenda markaðinum, skilur hv. 6. þm. Reykv. væntanlega, að það selst ekki allt í sláturtíð. Enginn getur því sagt, hvert kjötverðið verður til bænda, fyrr en kjötsölunni er lokið. En þó á að reikna verðjöfnunargjaldið af þessu óþekkta kjötverði að haustinu um leið og slátrun fer fram. Gott væri að fá upplýst, hvernig þetta ætti að gerast. Annars er það svo, að ég býst ekki við, að hv.þm. skilji bið minnsta í því, sem hann er að bera fram í frv. Hv. flm. sagði hér á dögunum um sjálfan sig, að hann væri drenglyndur maður. Hvort svo er. skal ég engan dóm á leggja, en sé hann drenglyndur maður, þá vænti ég, að hann sjái villu síns vegar og taki frumv. aftur, og það helzt nú þegar.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, þá sé ég ekki ástæðu til að fara út í einstök atriði frv. þessa nú, en mun hinsvegar svara hv. 2. þm.N.-M. nokkrum orðum, því að hann virtist svo ánægður með sjálfan sig, en það yrðu sár vonbrigði fyrir hann, ef enginn virti hann svars. Hann sagði, að hann hefði ekki hitt nema eina 5 bændur á öllu landinu, sem ekki væru ánægðir með kjötsölulögin. Þetta er slík fjarstæða, að það er helzt engin ástæða til að mótmæla henni, því að ég veit það ofurvel, að hv.þm. er svo kunnugur bændum landsins, að hann hefir hitt mörgum sinnum fleiri bændur, sem telja kjötsölulögin einskis nýt og aðeins til hins verra. Hann vildi halda því fram, að bændur hefðu fengið stórum hærra verð fyrir kjöt sitt vegna kjötsölulaganna. Það er vitanlega ekki lengi gert að þylja upp úr sér heil býsn af órökstuddum tölum, eins og hv.þm. gerði nú, og segja svo, að samkv. þeim sé þetta svona og svona. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort þessi umræddu lög hafi orðið þess valdandi, að kjötverðið hafi hækkað frá því, sem það annars hefði orðið, og svo hitt, hvort þær breyt., sem ég vil láta gera á lögunum, myndu hafa það í för með sér, að kjötið lækki frá því, sem það er nú. Það, sem ég held eindregið fram, er það, að kjötsölulögin hafi ekki orðið til þess að hækka kjötverðið frá því, sem það annars hefði orðið. Eins og kunnugt er, þá hefir Sláturfélag Suðurlands og kaupfélag Borgfirðinga ráðið kjötverðinu hér sunnanlands og kaupfélag Eyfirðinga á Akureyri, og yfirleitt á því verðlagssvæði. Allir þessir aðilar hafa hag af því að halda kjötverðinu sem hæstu, og myndu því eðlilega hafa sett það eins hátt og tækilegt hefði verið án þess að skaða markaðinn. Enda er það vitanlegt, að Sláturfélag Suðurlands hefir verið pínt af verðlagsnefnd til þess að borga kjötið hærra verði til meðlima sinna heldur en raunverulega var hægt að borga það, enda mun það svo, að orðið hafi að lækka verðið til bænda um 14 aura pr. kg. Þá er það og ennfremur vitanlegt, að bændur þeir, sem hv. 2. þm.N.-M. var að tala um fyrir austan og norðan, fengu bæði verðjöfnunargjaldið og ríkissjóðsstyrkinn til viðbótar við það verð, sem þeim var ákveðið í sláturtíðinni, svo það er margt, sem grípur hér inn í. Má því með sanni segja, að útreikningar hv.þm. hafi allir verið út í loftið. Hann þykist vera ákaflega kunnugur, telur sig t. d. vita, hverjir skrifi mér, hverjir hafi tapað á kjötsölulögunum og hverjir eigi innieignir o. s. frv. o. s. frv. En um þetta er vitanlega mjög illt að vita, og vart nokkrum kleift. En hvað sem þessu líður, þá er það á allra vitorði, svo ekki verður um deilt, að þessi hv.þm. hefir gert sitt í kjötverðlagsnefndinni, að því er snertir framkvæmd kjötsölulaganna, bændum til tjóns og vandræða. Það er vitanlega ekki hægt að koma í veg fyrir það, að menn misnoti vald sitt, en það ráð er jafnan fyrir bendi að láta slíka menn leggja niður störf sín og skipa betri og hæfari menn í þeirra stað, og það er það, sem a. m. k. þarf að gera í þessu tilfelli. Það þarf tafarlaust að skipta um formann kjötverðlagsnefndar. - Ég vil í þessu sambandi geta þess, að það er ekki sama, hvernig kjötið er flokkað. Eins og kunnugt er, þá er mikil kjötsala til Siglufjarðar seinni part sumars. Áður var það svo, að bændurnir fóru sjálfir með kjöt sitt þangað og seldu það í 2 flokkum, en nú verður allt kjöt að flokkast í 6 flokka, og ræður þá af líkum, að lakasta kjötið verður ekki verðhátt. Þetta hefir að sjálfsögðu mikla þýðingu fyrir seljendurna, og ég fæ ekki annað séð en að það megi vera samkomulag á milli seljenda og neytenda, hvernig það kjöt er flokkað, sem selt er til neyzlu strax. Hitt er annað mál, þó að það kjöt sé strangt flokkað, sem ætlað er til útflutnings. Af því að hv.þm. var að gorta af hinu háa verði, sem bændur hefðu fengið fyrir kjöt sitt í fyrra, þá ætla ég að lofa honum að heyra eina kjötinnleggsnótu, sem ég hefi hér í höndunum. Bóndinn lagði inn 12 kindur og fékk fyrir þær allar 138,41 kr. Kjötið var flokkað í 6 flokka. Fyrir hæsta flokkinn, nr. I, til útflutnings fryst, fékk hann 0,12 pr. kg. Fyrir II. flokk, sömuleiðis til útflutnings fryst, fékk hann 0,64. Það, sem salta þurfti af þessu kjöti, var flokkað í 3 flokka, b., c., d., og fékk bóndi 0,70 fyrir hvert kg. af b-flokki, 0,52 fyrir e, og 0,30 fyrir d. Fyrir það, sem svo lenti í 2. flokki til söltunar, fékk hann 0,20 pr. kg. Ég verð nú að segja það, að afskaplega hefir verðið verið lágt árið áður, ef í þessu verði hefir verið mikil hækkun frá því, sem það var þá. Á þetta verð var svo eftir uppbótin frá ríkinu og verðjöfnunargjaldið. - Hann var svo sem ekki á því, hv.þm., að viðurkenna það, að innanlandsmarkaðurinn væri yfirfylltur, og því til sönnunar sagði hann, að nú væri hér í Reykjavík 50 tonnum minna til af freðkjöti heldur en verið hefði á sama tíma í fyrra. Ég vil nú spyrja hv.þm.: Veit hann kannske ekki, að hingað til Rvíkur er flutt freðkjöt utan af landi allt árið um kring? Svo það sannar ekkert, hvað hér er til á hverjum tíma; kjötið er bara geymt úti á landi til þess að flytjast hingað þegar hentast þykir. Þetta er því blekking hjá honum, sem ekki þýðir fyrir hann að reyna að afsaka, frekar en alla framkvæmd kjötsölulaganna. Að sumarslátrunin hafi aðeins byrjað lítið eitt seinna í sumar en venjulega, er eins og annað hjá þessum hv.þm. staðlausir stafir. Slátrun byrjaði hér venjulega um miðjan júlí og var komin í fullan gang í júlílok eða fyrst í ágúst, og venjulega seldust 1000 skrokkar á hverjum laugardegi. Þó leyfir hv.þm. sér að segja, að það hafi aðeins munað 1000 skrokkum í allt, sem minna hafi selzt í sumar en undanfarið. Slík framkoma sem þessi er að slást við staðreyndir. Þá var hann að tala um það, að það væri firra hjá mér að ætla að miða verðjöfnunargjaldið við prósentur, og spurði, hvernig ég ætlaði að fara að því að reikna það út, eins og t. d. í því tilfelli, þar sem ekki væri farið að ákveða kjötverðið ennþá frá í fyrra. Mér kemur ekkert við, þó að ekki sé búið að reikna kjötverðið út ennþá hjá sumum kaupfélögum frá því í fyrra. Hjá kaupfélögunum er hvort sem er allt ein grautargerð; þar eru bændur t. d. látnir fá það fyrir kjöt, sem þeir í raun og veru fá fyrir gærur, o. s. frv. Ég mun svo ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri. Allt, sem hv.þm. hefir sagt um það, að bændur hafi fengið svo og svo mikið hærra verð fyrir kjöt sitt vegna kjötsölulaganna, er, eins og ég hefi sýnt, út í loftið. En ég sé enga ástæðu fyrir hann að setja sig á móti því, að þær umbætur séu gerðar á lögunum, sem frv. mitt fer fram á, þó aldrei nema hann hafi matarást á þeim, því að ég get glatt hann með því, að enda þótt mestu gallarnir væru sniðnir af lögunum, þá er ekki loku skotið fyrir, að pláss kunni að vera fyrir hann áfram í verðlagsnefndinni, enda þótt mér þyki nokkuð vel skammtað, að rétta að honum 5 þús. kr. bitling fyrir hin lélegu störf hans þar.