Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, utanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegur forseti. Í gærkvöldi hélt hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra Jón Bjarnason hreint magnaða ræðu sem gaf innsýn í vinnubrögð ríkisstjórnarinnar en þó einkum og sér í lagi er varðar sjávarútvegsmálin. Hann lýsti meðal annars tilurð eins af gömlu fiskveiðistjórnarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar og í máli fyrrverandi ráðherra kom fram að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og hugsanlega fleiri ráðherrar hefðu tekið virkan þátt í að móta það sem síðar varð að helsta ágreiningsefni málsins og þessir sömu ráðherrar leyfðu sér að gagnrýna opinberlega og kalla jafnvel frumvarpið bílslys eins og hæstv. utanríkisráðherra gerði. Það kom líka fram í máli hv. þingmanns að forusta ríkisstjórnarinnar hefði beitt bellibrögðum eins og ráðherrann orðaði það, hefði viljað fela fyrir almenningi að verið væri að vinna þetta frumvarp og hvers eðlis það væri á meðan verið væri að gera kjarasamninga. Það mátti ekki fréttast hvað ríkisstjórnin ætlaði sér í sjávarútvegsmálum fyrr en búið væri að ganga frá kjarasamningum. Jafnframt upplýsti hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra að hæstv. núverandi forsætisráðherra hefði ekki einu sinni viljað sjá frumvarpið þegar hann kom með það inn í ríkisstjórn. Þá hafði frumvarpið að sögn hv. þingmanns legið í nefndinni mánuðum saman án þess að menn hefðu haft fyrir því að fara yfir athugasemdir við það. Ráðherrann hefði sjálfur tekið upp á því að biðja um athugasemdir í vinnu í ráðuneytinu en vegna þess að málið var komið inn í ríkisstjórn hefði hæstv. núverandi forsætisráðherra ekki einu sinni viljað sjá 

Virðulegi forseti. Ef þetta er lýsing á ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar í gær, sem ég hlífði sjálfri mér við að hlusta á, hefur hv. þingmaður snúið öllu á haus í þeirri ræðu. Í því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur eftir honum úr ræðustól stendur ekki steinn yfir steini, að við höfum verið að fela sjávarútvegsfrumvarpið út af kjarasamningum. Það er auðvitað rangt. Staðreynd málsins er sú að við stöndum núna í lok kjörtímabilsins, þegar eitt ár er eftir, með fiskveiðistjórnarfrumvarpið hjá þinginu vegna þess hve mjög hv. þm. Jón Bjarnason dró þetta mál og var seinn í allri vinnu með það. Hann hafði litla samvinnu við ríkisstjórnina í þessu máli.

Þetta er nú bara ósatt. …

Við þurftum að setja á sérstakar ráðherranefndir til að reyna að flýta þessu máli til að það hefði eðlilegan gang. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessu hjá þingmanninum. Þegar hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, kom loksins með frumvarpið inn í ríkisstjórn vildi hann setja það á vefinn hjá sér án þess að við gætum rætt það eða farið með það inn í þingflokkana. Það eru bara ósannindi sem hér er farið með úr ræðustól 

Virðulegi forseti. Manni er hálfbrugðið yfir þessum hörðu dómum yfir fyrrverandi samstarfsráðherra úr ríkisstjórn og ekki að undra að hv. þm. Jón Bjarnason skuli kalla fram í að hæstv. forsætisráðherra fari með rangt mál. Að minnsta kosti er mjög mikill munur á frásögn hæstv. forsætisráðherra og því sem fram kom í ræðu hv. þingmanns í gær. Yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að hún hafi ekki viljað hlýða á ræðu hv. þingmanns í gær, hlíft sér við því eins og hún orðaði það, hlýtur að vera einsdæmi í vanvirðingu forsætisráðherra við Alþingi. Þær fullyrðingar að hv. þm. Jón Bjarnason hafi dregið frumvarpið og sé helsta ástæðan fyrir því hversu hægt sjávarútvegsmál hafi gengið hjá ríkisstjórninni gengur líka í berhögg við það sem fram kom í ræðu hv. þingmanns í gær þar sem hann gerði 

Hæstv. forseti. Þegar núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra tók við því embætti, um áramótin, einbeitti hann sér auðvitað að þessu fiskveiðistjórnarmáli. Ég held að hann hafi unnið kraftaverk á þessum tíma sem hann hafði til að klára þetta mál sem hann þurfti að skoða næstum algerlega frá upphafi. Ég hef engu við þetta að bæta. Það að hann hafi tekið sér lengri tíma stenst ekki. Það eru ekki nema tveir og hálfur mánuður frá áramótum og ég tel það styttri tíma en hv. þm. Jón Bjarnason hafði. Var hann ekki að dunda við þetta mál í tvö ár með þeirri niðurstöðu sem við sáum á síðasta þingi?

… forsætisráðherra.


            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Frú forseti. Það hefur einkennt þetta kjörtímabil til þessa að ríkisstjórnin hefur verið stefnulaus í stærstu málunum. Við þekkjum það hvernig stjórnarflokkarnir tveir kynna ólíka stefnu og ólíkar áherslur í Evrópusambandsmálunum. Við höfum séð mikil átök. Þó að málið sem snertir rammaáætlun sé ekki komið fram hafa verið mikil átök í því á bak við tjöldin. Ég gæti nefnt fleira en ætla að staldra hér við sjávarútvegsmálin. Er það ekki staðreynd sem forsætisráðherra verður að horfast í augu við að ríkisstjórnin hefur líka verið stefnulaus í því máli? Er það ekki staðreynd að það var lagt upp með það í upphafi þessa kjörtímabils að fyrna allar aflaheimildir? Er það ekki staðreynd að það tók næstum þrjú ár að komast að þeirri niðurstöðu að það væri ekki hægt?  Nú sjáum við að frumvarpið sem lagt hefur verið fram af ríkisstjórninni virðist ætla að setja hvert fyrirtækið á fætur öðru lóðrétt á hausinn. Ætla menn að taka auðlindarentu miðað við eitthvert meðalfyrirtæki eins og menn vildu gjarnan hafa það eða ætla menn að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er í íslenskum sjávarútvegi í dag 

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ríkisstjórnin hefur verið með stór og viðamikil mál undir á þessu kjörtímabili og hefur komið mörgum þeirra í gegn. Vonandi tekst það, þótt stutt sé eftir af þessu kjörtímabili, að koma þeim stóru málum sem hún vill ná fram, eins og fiskveiðistjórnarmálinu, rammaáætlun og svo stjórnarskránni sem við fjöllum væntanlega um í dag ef Sjálfstæðisflokkurinn kemur ekki í veg fyrir það, til að koma því máli í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta eru allt stór og mikil mál og taka mikinn tíma. Varðandi fiskveiðistjórnarmálið tel ég að þau markmið sem við höfum sett okkur hafi náðst. Við erum að vinna í þessu frumvarpi með innköllun og endurúthlutun veiðiheimilda í þessu máli. Við erum að opna kerfið, auka nýliðun og jafnræði í þessari grein sem er mjög mikilvægt. Það sem mest er um vert er að við erum að auka það að arðurinn renni í miklu meira mæli til þjóðarinnar en verið hefur. Við höfum búið við það á þessum uppgangstíma í sjávarútvegi að hann sem hefur haft um 60 milljarða kr. í hagnað á árunum 2009 og 2010, hefur greitt af hagnaðinum til samfélagsins 3–5 milljarða. Það er þetta sem við viljum breyta. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði í gær að við værum að skattleggja sjávarútveginn það mikið að hann gæti ekki staðið undir þessu. Í gær var Grandi tekinn sem dæmi, hann hafði 6,2 milljarða í hagnað í fyrra en greiddi 400 milljónir í skatt. Það var allt og sumt. Hann hefði greitt um 1.600 millj. kr. ef frumvarpið hefði verið orðið að lögum. Svo er það líka rangt sem kom fram hjá hv. þingmanni og fleirum í umræðunni í gær að það væri verið að skattleggja 70% af hagnaði. Hvernig sem þetta er reiknað er það ekki meira  
            

Frú forseti. Hér er rekstrarreikningur Granda fyrir árið 2011. Fyrirtækið Grandi borgaði í tekjuskatt 5,8 milljónir evra á síðasta ári. Við skulum hafa það með í umræðunni. Þegar menn tala um gjaldtöku á einstök fyrirtæki skulum við taka alla gjaldtökuna, bæði tekjuskattinn og veiðigjaldið, en ekki bara taka veiðigjaldið og skoða sem hlutfall af veltunni. Ég er ekki með þessu að segja að Grandi borgi óhóflega mikla skatta og óhóflega mikið veiðigjald. Við höfum stutt hugmyndir um að hækka veiðigjaldið þannig að tryggt væri að fyrirtækin borguðu sanngjarnan hlut. Sannarlega er það rétt að þau hafa sýnt sérstaklega góða afkomu undanfarin tvö ár en við verðum að horfa til lengri tíma og skoða hver afkoma sjávarútvegsins hefur verið til dæmis síðasta áratuginn. Við þurfum að koma á fót kerfi sem þolir sveiflur, t.d. í gengi krónunnar, í stofnunum og á mörkuðum erlendis. Við getum ekki sniðið kerfið þannig 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það þarf að taka tillit til sveiflna í sjávarútvegi. Það er ekki víst að hann búi við þær tekjur sem hann hefur haft undanfarin ár mörg næstu ár þó að menn sjái fyrir sér að það gæti orðið að minnsta kosti næstu 2–3 árin. En við tökum mið af því vegna þess að þær tillögur sem við setjum fram í þessu eru afkomutengdar og taka því mið af afkomu í sjávarútvegi. 

Virðulegi forseti. Í Viðskiptablaði Morgunblaðsins í dag er fjallað um svokallaðan verðtryggingarjöfnuð sem er misvægi milli veðtryggðra eigna og verðtryggðra skuldbindinga fjármálastofnana, ef ég má orða það þannig. Þar kemur fram að verðtryggingarjöfnuður þessi hefur aukist á síðustu þrem árum um 132%. Þar kemur líka fram að sá banki sem eykur hvað mest þennan jöfnuð er ríkisbankinn Landsbanki Íslands. Einnig kemur fram að við hvert prósent sem verðbólgan fer upp hagnast þessi ríkisbanki um 1,3 milljarða kr. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þessi staðreynd sem liggur á borðinu sé í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að draga úr vægi verðtryggingar. Hyggst ríkisstjórnin grípa til aðgerða til að breyta þessu í bankanum sínum sem er ríkisbankinn Landsbankinn? Það er mjög óeðlilegt og hlýtur að vekja upp spurningar hvort ríkisbankinn Landsbankinn spili með í því ferli öllu saman, heildarmyndinni um verðbólgumarkmið og annað sem Seðlabankinn og ríkisstjórnin eru að vinna að. Það er nefnilega óeðlilegt að sjá eina lánastofnun skera sig mjög úr gagnvart hinum varðandi þetta og hefur þar af leiðandi varla mikinn hvata til að draga úr verðtryggingarvæginu meðan þetta er svona. Það vekur raunar athygli að bankinn virðist beina viðskiptavinum sínum inn í verðtryggð lán meðan aðrir virðast beina þeim eða bjóða í það minnsta upp á skýra valkosti varðandi 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að ég tók þetta verðtryggingarmisvægi sem hv. þingmaður nefnir, sem er einkum í Landsbankanum, upp á síðasta fundi ráðherranefndar um efnahagsmál. Við höfðum kallað til fulltrúa Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans þannig að það var aðeins rætt þar og ég held að það sem við sjáum í Landsbankanum um þetta misvægi í verðtryggingunni sýni okkur mjög ljóslega að það eru sterk rök fyrir því að komast út úr verðtryggingunni. Ég tel einboðið að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn skoði hvort ekki sé ástæða til að leiðrétta þetta með einhverjum hætti þegar það liggur fyrir að það er ójafnvægi á eigna- og skuldahlið þegar um er að ræða verðtryggð lán. Maður spyr sjálfan sig um þetta verðtryggingarójafnvægi: Hvernig er þá með innlánshliðina og skuldarana? Hvernig er með vaxtamuninn? Þarf ekki að skoða hann? Er bankinn ekki í færum til þess, þegar staðan er svona, að láta eitthvað af þessu ganga betur til skuldaranna og lækka vextina með einhverjum hætti eða þá að skoða innlánsreikningana sem eru með neikvæða vexti? Mér finnst þurfa að skoða ýmislegt í þessu. Ég held að þetta mál ógni ekki stöðugleika í bankanum heldur hjálpar þetta verðtryggingarmisvægi honum frekar. Ég tel að þetta sé þess eðlis og það mikið, og það í þessum eina banka, að það sé full ástæða til þess og mun beita mér fyrir því að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn skoði þetta sérstaklega 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að þetta hjálpar bankanum í sínum rekstri. En ef þetta verður að sama skapi til þess að ýta verðbólgunni upp með einhverjum hætti eða að bankinn auki þennan jöfnuð má velta fyrir sér hvort heimilin í landinu beri þá ekki tjónið. Ríkisvaldið heldur á eignarhaldinu á þessum banka og ætti þar af leiðandi að geta lagt honum lífsreglurnar. Stendur það til? Ég bendi líka hæstv. ráðherra á að í dag verður dreift máli frá þingflokki framsóknarmanna þar sem meðal annars er gerð tillaga um að settar verði reglur um hámarkshlutfall veðlána í viðskiptabönkunum þannig að það sé tryggt að þessi spírall verði ekki með sama hætti og hann er í dag. Við lögðum áherslu á það í gærkvöldi þegar við vorum að ljúka þingfundi að við vonumst til að þetta mál fái afgreiðslu til nefndar þannig að hægt verði að fara 

Virðulegi forseti. Ég veit út af fyrir sig ekki hvort það er hlutverk ríkisstjórnarinnar að leggja bankanum lífsreglur. Við gefum auðvitað út okkar eigendastefnu en þegar svona mál koma upp hlýtur það að vera verkefni Fjármálaeftirlitsins ekki síst og þá Seðlabankans að skoða þetta mál. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég mundi beita mér fyrir því frekar en ég hef gert að það verði skoðað hvort ekki þurfi að verða einhver leiðrétting á þessu máli og einhverjar leiðbeiningar til bankans til að auka jafnvægi. Við sjáum líka núna hvað er að gerast í útlánaþróun vegna íbúðarhúsnæðis. Fólk tekur í auknum mæli óverðtryggð lán sem hefur auðvitað bæði kosti og galla. Ég vona að það skili einhverjum árangri ef Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn skoða það að beina því til bankans að ná meira jafnvægi en við höfum séð og hv. þingmaður lýsti að því er varðar verðtryggingarmisvægi sem er 

Virðulegur forseti. Það kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni í umræðum um sjávarútvegsmál í gær að Tómas H. Heiðar, sem hefur verið aðalsamningamaður Íslands í bæði makríldeilunni og varðandi hvalveiðar, hafi verið látinn hætta sem slíkur. Aðspurður sagði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á vef mbl.is í gærkvöldi, með leyfi forseta, „að skýringin á þessu væri sú að samningur hefði verið í gildi á milli utanríkisráðuneytisins og sjávarútvegsráðuneytisins“ en væri runninn út. Þetta er rangt svar hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Eftir því sem ég kemst næst var þessi samningur ótímabundinn og honum sagt einhliða upp af utanríkisráðuneytinu. Þess vegna spyr ég hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé ekki rétt hjá mér að þessum samningi sem gerður var á milli ráðuneytanna um Tómas H. Heiðar, sem er þrautreyndur samningamaður og reyndur að því að setja hagsmuni Íslands alltaf efst, standa í lappirnar, gefa ekki eftir og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau lofsamlegu ummæli sem hún lætur falla um aðalsamningamenn utanríkisráðuneytisins. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þar er valinn maður í hverju rúmi og hárrétt hjá henni að þeir hafa allir sem slíkum hlutverkum gegna einungis það að leiðarljósi að ná sem bestum samningum fyrir hönd Íslands. Þannig er það nú. Ég get fullvissað hv. þingmann  Það er rétt hjá hv. þingmanni að í gangi hefur verið samningur milli utanríkisráðuneytisins og sjávarútvegsráðuneytisins frá því í apríl 2009, að ég held, um að tiltekinn hluti af starfskröftum þessa ágæta embættismanns yrði nýttur af hálfu sjávarútvegsráðuneytisins. Það hefur komið í ljós að sá hluti af vinnugetu þessa embættismanns sem fór í þessa tvenna samninga var miklu meiri en um var samið og raunar svo að ég held að það megi segja að það hafi orðið hærra en 100%. Í upphafi var rætt um 30%. Ég hef um nokkurt skeið rætt það við sjávarútvegsráðuneytið, alveg frá því á miðju ári í fyrra, að ljúka þessum samningi af okkar hálfu vegna þess að það er þörf á þessum starfsmanni í mínu ráðuneyti. Hann er eini þjóðréttarfræðingur utanríkisráðuneytisins og yfir það ráðuneyti hafa hvelfst aukin verkefni á því sviði. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fyrir að staðfesta að þetta var samningur sem utanríkisráðuneytið og utanríkisráðherra sagði upp. Hann gaf sínar ástæður fyrir því og of langt mál er að ræða það hér. Þarna upplýsir hæstv. utanríkisráðherra að hæstv. sjávarútvegsráðherra fer með rangt mál í frétt Morgunblaðsins í gær þar sem hann segir að fyrrverandi sjávarútvegsráðherra hefði átt að vita af áðurnefndum samningi sem hefði runnið út. Þetta er einfaldlega rangt og hæstv. utanríkisráðherra var að staðfesta það. Ég vil líka nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. utanríkisráðherra, því að ég er ekki sammála þeirri aðferðafræði að skipta um hest í miðri á í þessu mikilvæga verkefni sem varðar 25–30 milljarða kr. á hverju einasta ári. 

Frú forseti. Út af frammíkalli hér í salnum og út af fyrri orðum hv. þingmanns um það hvort þetta tengist með einhverjum hætti samningum við Evrópusambandið þykir mér rétt að geta þess að þessi embættismaður gegnir meðal annars af minni hálfu mjög veigamiklu hlutverki í þeim samningaviðræðum, bara svo það komi skýrt fram af minni hálfu.  Að því er varðar samningaformennsku er í báðum  
            

Frú forseti. Mig langar undir þessum lið að vekja athygli á miklu og stóru áhyggjumáli sem er ekki nýtt af nálinni á Íslandi en hefur komið dálítið sterklega upp á yfirborðið undanfarið og verið kynnt meðlimum velferðarnefndar, m.a. á fundi í gær og oftar. Það hefur komið upp á yfirborðið í störfum umboðsmanns skuldara og af reynslunni af nýjum greiðsluaðlögunarlögum. Vandinn er sá að það er að koma sterklega í ljós hópur í samfélaginu sem hefur enga eða neikvæða greiðslugetu til að standa straum af láni til húsnæðiskaupa eða húsaleigu, sem sagt hópur sem hefur í raun og veru ekki efni á því að framfleyta sjálfum sér og börnum sínum og hvað þá efni á því að kosta þak yfir höfuðið. Þessi hópur telur hundruð manna og hefur komið mjög augljóslega upp á yfirborðið í störfum umboðsmanns skuldara. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. velferðarráðherra um þetta og spyrja hann einfaldlega hvort eitthvað standi til. Um leið og öll áherslan hefur verið lögð á skuldavanda heimilanna, öll sú réttmæta áhersla, höfum við náttúrlega gleymt því að nú sem fyrr í íslensku samfélagi er einfaldlega stór hópur sem glímir við tekjuvanda. Hann hefur einfaldlega ekki tekjur til að framfleyta sjálfum sér eða standa straum af kostnaði við húsnæði og gildir þá í raun og veru einu og er engin lausn fyrir þann hóp að fella niður skuldir á hann heldur þarf að taka á vandanum tekjumegin. Mig grunar að þetta sé að stórum hluta til barnafólk 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er nefnilega nákvæmlega þannig að þegar menn hafa farið yfir vinnuna hjá umboðsmanni skuldara og greiðsluaðlögunarmálin hefur þetta mál komið upp og við höfum unnið töluvert að því að finna lausnir á þessu. Þetta hefur komið upp í umræðunni um skuldavandann og ég hef vakið athygli á því, meðal annars úr ræðustól, að ég hef haft áhyggjur af því fólki sem kannski er ekki hvað háværast í umræðunni en býr í raunveruleikanum við það að tekjur þess duga varla fyrir nema rétt nauðþurftunum og alls ekki fyrir húsnæði. Það er verkefni bæði ríkisins og sveitarfélaganna að sinna þessum hópi. Umboðsmaður er í svolítilli þröng hvað þetta varðar vegna þess að hlutverk hans varðandi greiðsluaðlögunina er fyrst og fremst að lækka skuldir. Það er náttúrlega full ástæða til að tryggja að fólk fái skuldir hreinsaðar af eins og mögulegt er. Þar hefur náðst verulegur árangur en útkoman er auðvitað dapurleg ef það dugir svo ekki til til að tryggja að fólk hafi húsnæði áfram og geti lifað með sómasamlegum hætti. Menn hafa náttúrlega, þrátt fyrir þetta, horft til leigumarkaðarins og þeirra úrræða sem auðvitað er verið að vinna að og koma inn um áramótin. En það þarf líka að greina þennan hóp mun betur. Það er verið að vinna að því, og mér sýnist kannski fyrst og fremst vera um að ræða þann hóp sem hefur verið glímt við atvinnuleysi og er þess vegna með hvað lægstu tekjurnar. Atvinnuleysisbætur eru þrátt fyrir allt ekki nema 167 þús. kr. en lægstu bætur hjá einstaklingi sem býr einn eru 204 þús. kr. með almannatryggingum og örorkubótum. Það hefur líka sýnt sig að þeir sem hafa börn á framfæri, sérstaklega öryrkjarnir, hafa þokkalega afkomu, þ.e. það eru ekki aðallega þeir sem eru í þessum hópi heldur er þetta fyrst og fremst sá hópur sem býr við atvinnuleysi í augnablikinu. Vinnan við þetta er að fara nákvæmlega yfir þessa greiningu. Rætt hefur verið við sveitarfélögin 

Frú forseti. Ég held að við höfum einstakt tækifæri núna til að taka markvisst á þessum vanda vegna þess að umboðsmaður skuldara er til og þessi hópur er kominn þangað, að stórum hluta til. Það þarf að finna leiðir til að taka á tekjuvanda þessa hóps með öðrum aðferðum en einfaldlega bara að stefna honum í gjaldþrot. Það er engin lausn. Ég held að við horfum hér upp á mjög stóran grundvallarvanda í íslensku samfélagi. Tölur frá Hagstofunni hafa sýnt að allt upp undir fjórðungur þjóðarinnar hefur um langt árabil átt í vandræðum með að ná endum saman. Þess vegna segi ég að við megum ekki bara einblína á skuldavandann, við horfum upp á tekjuvanda hjá stórum hópi og hann birtist þannig að jafnvel þótt við mundum leysa skuldavandann, eins og það er kallað, og koma hér á heilbrigðum lánamarkaði með viðráðanlegum kjörum og viðráðanlegu vaxtastigi mundi samt standa eftir í samfélaginu hópur fólks  
            

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, við þurfum að horfa jafnmikið á tekjuvandann og greiðsluvandann sem verið er að glíma við vegna þess að allt of mikill fókus hefur verið á að ræða bara skuldavandann. Margar leiðir koma til greina en kannski má segja að í fyrsta lagi þurfum við auðvitað að tryggja að þessi hópur fái vinnu. Við þurfum að koma honum í þannig aðstöðu að hann fái betri tekjur en hann hefur í dag og geti þar með framfleytt sér. Það er kannski eitt af stóru vandamálunum. Hér var hrópað utan úr sal að lækka skatta. Það hefur komið berlega í ljós núna í nýjum úttektum og nýjum tölum að þær breytingar sem hafa verið gerðar á skattkerfinu hafa einmitt verið þessu lágtekjufólki helst til bóta þannig að það hefur virkað.  Í mörgum tilfellum er betra að fólk búi áfram í húsunum sínum því að það borgar minna í afborganir en ef það færi á leigumarkaðinn 

Frú forseti. Ég er sammála hæstv. forseta að þetta passi líka undir liðinn um fundarstjórn forseta þingsins því að ummæli forsætisráðherra í ræðustól um mig sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra voru fullkomlega óboðleg.  Hún fór fram með ásakanir um að ég hefði tafið sjávarútvegsfrumvarpið og vinnu við það. Það er fullkomlega rangt. Meira að segja í eitt og hálft ár var það í nefnd undir forustu Guðbjarts Hannessonar, núverandi velferðarráðherra, nærri ári lengur en ætlað var. Ég minni líka á skötuselsmálið sem kom inn í þingið og var ísbrjótur. Samtök atvinnulífsins mótmæltu harðlega að það kæmi inn. Forsætisráðherra beitti áhrifum sínum og reyndi að fá það afturkallað því að Samtök atvinnulífsins höfðu klagað yfir því og sagt það brot á stöðugleikasáttmálanum. Sem betur fór var það samþykkt 

Forseti biður þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að það sé stefna forseta Alþingis að þetta sé barnvænn vinnustaður greiði ég ekki atkvæði með þessari tillögu heldur segi nei. Nú er í uppsiglingu þriðji dagurinn þar sem þingmenn þurfa að tala inn í kvöldið og nóttina. Hér var þingfundi slitið klukkan hálffjögur í nótt þannig að það er greinilegt að ekki er farið eftir þeim hvíldartíma sem starfsmenn á almenna vinnumarkaðnum hafa. Það er fáheyrt að ríkisstjórnin skuli ræða þessi mál, fiskveiðistjórnarfrumvarpið og stjórnarskrána, í skjóli nætur. Hversu miklu lægra kemst ein verklaus ríkisstjórn, að þurfa að koma málunum sínum í gegn á nóttunni? Ég segi nei. 
            

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni sem talaði á undan mér, þetta er þriðja kvöldið í röð sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að keyra okkur inn í nóttina í umræður. Þetta eru ekki vinnubrögð til eftirbreytni og þetta er ekki boðlegt sjálfri stjórnarskrá Íslands. Ég ætla að greiða atkvæði gegn þessari tillögu vegna þess að þetta eru óvönduð vinnubrögð. Þau stafa af skipulagsleysi og ósamkomulagi eins og við sáum hér áðan. Hver höndin er upp á móti annarri og ég segi fyrir mig að ég tel þetta fullkomlega óboðlegt og tek ekki þátt í því.

Frú forseti. Við vitum öll að hér starfar meirihlutaríkisstjórn, við búum við þingræði og við vitum jafnframt að ríkisstjórnin á þessu kjörtímabili hefur stuðst við eins manns meiri hluta upp á síðkastið. Nú er okkur boðið upp á að horfa á hnútuköst milli forsætisráðherra og fyrrverandi ráðherra úr hinum stjórnarflokknum sem hlýtur að vekja upp spurningar um það hvort hér sé í raun og veru meiri hluti fyrir ríkisstjórnarsamstarfinu eins og málum er háttað í dag. Því vil ég að forseti þingsins velti fyrir sér hvort ekki þurfi að fara að gera ráð fyrir sérstakri umræðu um það í störfum þingsins. Þessi staða rifjar jafnframt upp að ríkisstjórnin leitaði eftir stuðningi frá Hreyfingunni rétt fyrir áramótin, óskaði eftir því að Hreyfingin verði ríkisstjórnina vantrausti. Í ljósi þess hversu mikla áherslu ríkisstjórnin leggur nú á að koma hugmyndum um 

Forseti minnir á ræðutíma undir liðnum um fundarstjórn, hann er ein mínúta.

Frú forseti. Ég vil beina því til virðulegs forseta að gerðar verði ráðstafanir svo Alþingi geti í tæka tíð að þessu sinni rækt það hlutverk sitt að veita ríkisstjórninni aðhald þegar kemur að því að gæta hagsmuna Íslands. Við höfum heyrt það hér í dag og raunar í gærkvöldi líka að það er full þörf á því. Upplýsingar um að samningamaður Íslands í viðræðum við Evrópusambandið í makríldeilunni hafi verið tekinn úr því hlutverki, svo ég orði það þannig, eru mikið áhyggjuefni. Það hvarflar varla að nokkrum manni að menn geri slíkt, taki vanan samningamann sem hefur náð góðum árangri, skyndilega úr svo stórum samningaviðræðum án þess að eitthvað búi þar að baki. Lýsingar hv. þm. Jóns Bjarnasonar á þeim brögðum sem ríkisstjórnin hefur beitt og því hversu langt var gengið til að koma honum úr ríkisstjórn, 

Forseti hvetur þingmenn enn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Það er ákveðin ögurstund hjá Sjálfstæðisflokknum og áhugavert að fylgjast með því hvernig hann mun haga þingstörfum sínum í dag enda er, eins og allir vita, mikilvægt að ljúka umræðum um þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá í dag til að atkvæðagreiðslan geti farið fram í sumar. Hvað ætlar hann að gera hér fyrir opnum tjöldum í dag? Hyggst hann beita málþófi til að tefja málið fram yfir miðnætti? Það er hins vegar ánægjulegt að sjá að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram breytingartillögur við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og því er ljóst að vilji Sjálfstæðisflokksins er til þess að málið nái fram að ganga þó að hann hafi einhverjar skoðanir á því hvernig það lítur út á endanum. Óska ég Sjálfstæðisflokknum til hamingju með það og það er ánægjulegt 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ástæða til að svara því sem hér kemur fram frá formanni Sjálfstæðisflokksins og sem maður hefur líka heyrt haldið fram í þessum umræðum síðustu daga, að ríkisstjórnin hafi lofað Hreyfingunni því að stjórnarskrárfrumvarpið færi í gegn ef hún styddi ríkisstjórnina. 

Virðulegi forseti. Við komumst kannski að því seinna hvað er nákvæmlega rétt í þessu máli sem hér er rætt undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þá er ég að vísa í það hvernig þessir samningar Hreyfingarinnar og stjórnarinnar voru raunverulega en það er áhugavert að sjá áherslu ríkisstjórnarinnar þessa dagana. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem vekur hér athygli á því sem hefur komið fram í umræðunni um sjávarútvegsmál, ég ætla ekki að segja að það sé alveg til hliðar, að hv. þm. Jón Bjarnason sem var eini stjórnarliðinn sem stóð í lappirnar í makríldeilunni - við þekkjum það að hv. þingmenn Samfylkingar eru kannski ekki best til þess fallnir að semja við Evrópusambandið svo við tökum ekki dýpra í árinni. 

Tíminn er liðinn.

Við sjáum núna að samningamaðurinn er farinn  
            

Ekki sömu fyrir alla.

Virðulegur forseti. Mig langaði einmitt að ræða hér um fundarstjórn forseta. Ég geri athugasemd við fundarstjórn frú forseta sem ég er annars yfirleitt mjög ánægð með. Hv. þm. Magnús Orri Schram ræddi ekki fundarstjórn forseta undir þessum lið heldur fór í efnislega umræðu um það mál sem er næst á dagskrá og, það sem meira er, gerði grein fyrir meintum skoðunum og sjónarmiðum okkar sjálfstæðismanna. Virðulegur forseti hefur verið að ræða það í hópi okkar þingflokksformanna að efnisleg umræða um þau mál sem hafa verið rædd í fyrirspurnatíma eða undir liðnum um störf þingsins eða eru á dagskrá síðar eigi ekki heima undir liðnum um fundarstjórn forseta og því varð ég fyrir vonbrigðum með hæstv. forseta, að hún skyldi ekki gera athugasemd við þetta. Ég vil bæta því við að þegar þingmaðurinn segir að hér sé komin ögurstund í lífi Sjálfstæðisflokksins vil ég snúa þeim bolta rakleiðis 

Hæstv. forseti. Ég ætla hvorki að syndga á tímamörkum né tala um dagskrármál dagsins í dag og læt þess vegna ósvarað ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams áðan. Einhvern veginn hafði það alveg farið fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram að fyrr í morgun urðu hér nokkur tíðindi, sem eru ekki daglegt brauð á þingi, þau að það kom til harðra orðaskipta og ásakana í báðar áttir frá hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem er þingmaður annars ríkisstjórnarflokksins.

Síðast þegar við vissum.

Það er ekki venjulegt að svona gerist og það gefur auðvitað tilefni til þess að spurt sé um stöðu ríkisstjórnarinnar og ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins hvort ekki verði gefinn tími í störfum þessa þings 

Forseti. Það er fróðlegt að heyra hér bollaleggingar um stöðu ríkisstjórnarinnar en sem betur fer hafa þingmenn, hver og einn og sérstaklega þingflokkarnir, tæki til þess að skera úr um hugleiðingar af því tagi. Fyrir ári leitaði mjög á hug manna, t.d. hv. þm. Bjarna Benediktssonar, einmitt þessi sama spurning og þá voru menn kvaddir heim úr alls konar ferðum til að greiða sérstaklega atkvæði um álitamál af því tagi. Um hv. þm. Jón Bjarnason er það að segja að ég hlustaði líka á ræðu hans þó að ég væri ekki hér í salnum og heyrði það,  
            

Frú forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði áðan að þingmaðurinn Jón Bjarnason væri eini þingmaðurinn sem hefði staðið í lappirnar í makríldeilunni, eins og hann orðaði það. Í þeim orðum felst að þegar hafi verið gerður samningur um makrílinn þar sem íslenskum hagsmunum hafi verið fórnað. Þetta er alrangt, enn sem komið er hefur enginn samningur verið gerður um makrílinn. Þetta ætti þingmaðurinn að vita. Hitt er svo annað mál að það er brýnt hagsmunamál fyrir Ísland að það náist heildarsamningar milli Íslands, Noregs, Evrópusambandsins og Færeyja um nýtingu á makríl. 
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið en fara ekki í efnislega umræðu um málefni sem hafa verið rædd á fyrri stigum þessa þingfundar.

Virðulegi forseti. Ég verð einn af fáum hv. þingmönnum sem mun tala um fundarstjórn forseta undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég held að orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, kalli enn frekar á það að við ræðum þau mál sem hv. þingmaður ræddi undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það var ekki um fundarstjórn forseta þannig að ég ætla ekki að ræða það hér, en ég hvet virðulegan forseta til að sjá til þess að við getum rætt þetta alvarlega mál. Það er augljóst af orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að hér er eitthvað á ferðinni. Við sjáum líka hvað gerðist varðandi samningamanninn, við höfum séð framgönguna gagnvart hv. þm. Jóni Bjarnasyni og núna síðast heyrðum við ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég held að við verðum að ræða þetta brýna hagsmunamál og ég hvet virðulegan forseta til að sjá til þess að við getum rætt það. Hér er um mikla þjóðarhagsmuni að ræða og við þekkjum það hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á málum sem snúa að hagsmunum þjóðarinnar. Ég ætla ekkert að rifja það 

Forseti hefur hlustað á þessar ábendingar.

Virðulegi forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tók málið til meðferðar á tveim fundum í gær. Nokkrar breytingar hafa verið lagðar til í meðförum nefndarinnar í kjölfar fyrri umr. hér í þinginu og athugasemda frá landskjörstjórn. Forstöðumaður Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands mætti og fór með nefndinni yfir þær breytingar sem lagðar eru til en stofnunin hefur verið okkur innan handar við gerð spurninganna sem leggja á fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mun ég nú fara yfir helstu breytingar á þingsályktuninni sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Í fyrsta lagi að á kjörseðli verði stuttur skýringartexti á undan spurningum þannig að enginn þurfi að velkjast í vafa um hvernig stjórnarskránni er breytt og að frumvarp sem lagt er fyrir Alþingi geti tekið breytingum í meðförum þess. Skýringartextinn er svona, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá er breytt þannig að frumvarp er lagt fram á Alþingi. Það er rætt við þrjár umræður og getur tekið breytingum í meðförum þingsins. Verði frumvarpið samþykkt skal rjúfa Alþingi og kjósa nýtt þing. Frumvarpið er þá lagt fram að nýju og samþykki Alþingi það óbreytt taka breytingarnar gildi að fenginni staðfestingu forseta. Stjórnlagaráð hefur skilað Alþingi tillögum að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Verði það lagt fram sem frumvarp á Alþingi fær það þá meðferð sem lýst hefur verið.“ Í öðru lagi, virðulegi forseti, er lögð til breyting á fyrstu spurningunni. Landskjörstjórn fannst spurningin ekki nægilega skýr og gerði sérstaklega athugasemdir við orðin „eftir að tillagan hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga.“ Landskjörstjórn taldi hana fela í sér almennan áskilnað um að efni frumvarpsins kunni að verða breytt. Einnig kom fram í umræðunni hér í fyrradag að ýmsir þingmenn höfðu athugasemdir við orðalagið. Því er gerð tillaga um að spurningunni verði breytt og orðist svo: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? “ Í þriðja lagi er lagt til að svarmöguleikum verði fækkað og að möguleikinn „tek ekki afstöðu“ verði tekinn út. Ýmsir höfðu gagnrýnt þetta og meiri hluti nefndarinnar fellst á að liðurinn sé óþarfur og telur að með því að svara ekki spurningum á kjörseðli, einni eða fleiri, sé í reynd ekki tekin afstaða til þeirra. Hið sama á við ef auðum kjörseðli er skilað. Það bætir því í reynd engu við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar að hafa þennan lið. Í fjórða lagi er orðunum „sem ekki eru í einkaeigu“ bætt inn í spurninguna um hvort vísa megi náttúruauðlind í þjóðareign. Er spurningin nú á þessa leið: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign? Þá þarf enginn að velkjast í vafa um það lengur. Í fimmta lagi er spurningunni sem varðar þjóðkirkjuna breytt. Ég sagði reyndar í framsögu minni við fyrri umr. að það þyrfti að gera. Hún hljóðar nú svo: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Þetta er mjög einfalt, á að nefna þjóðkirkjuna í stjórnarskrá? Sumum og kannski mörgum finnst það mikils virði. Í sjötta lagi er lagt til að prósentur 10, 15 eða 20 í síðari hluta spurningarinnar um þjóðaratkvæði verði tekið út. Meiri hluti nefndarinnar taldi eftir íhugun og athugasemdir að þessi þáttur gæti verið leiðandi fyrir kjósendur. Hef ég nú lokið við að fara yfir þær breytingar sem lagðar eru til. Í nefndaráliti er enn ítrekað að kynning í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar þurfi að vera vel vönduð og umfangsmikil. Kjósendur þurfa að hafa átt auðvelt með að kynna sér efnið allt. Ég treysti þeim til að gera það og þá taka þeir upplýsta ákvörðun. Í nefndaráliti er einnig nefnd sú skoðun meiri hlutans að endanlegt frumvarp Alþingis, að aflokinni síðari samþykkt þess samkvæmt 79. gr. gildandi stjórnarskrár, verði borið undir þjóðina til endanlegrar staðfestingar og gildistöku. Þetta er til að taka af allan vafa um hug nefndarmanna í þessu efni og til að koma í veg fyrir misskilning, sem kannski er einhvers staðar, um að hin ráðgefandi atkvæðagreiðsla sem nú er rætt um sé „atkvæðagreiðslan“ um nýja stjórnarskrá. Loks er nauðsynlegt að kjósendur geti greitt atkvæði þannig að vilji þeirra komi skýrlega fram og getið er um það í nefndarálitinu. Fjöldi spurninga er nokkur og kjósendur geta haft ákveðnar skoðanir varðandi einstakar spurningar en ekki aðrar. Það er mikilvægt að atkvæðagreiðslan endurspegli sem allra best vilja kjósenda og því leggur meiri hluti nefndarinnar áherslu á að kjósendur geti svarað öllum spurningum, sleppt því að svara einstökum spurningum, skilað auðu eða ógilt svör við einstökum spurningum án þess að seðillinn verði ógildur. Þetta er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, og því er lagt til til að enginn velkist í vafa um þetta þegar kemur á kjörstað að á eftir skýringum í inngangi á kjörseðli komi setningin: Kjósendur geta sleppt því að svara einstökum spurningum. Þar með er útlistun minni á nefndaráliti meiri hlutans lokið. Ég tel líka rétt að geta þess að beðið var um álit frá innanríkisráðuneytinu á kostnaðarliðum varðandi þessar kosningar og reiknað þá út frá því hvað gæti sparast við það að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. Innanríkisráðuneytið treysti sér ekki til að gefa nákvæma tölu en af þeim tölum sem við fengum má ráða að sparnaðurinn við að halda kosningarnar samhliða gæti verið 175 milljónir. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að víkja að aðdáendum ævintýrsins um Mjallhvíti og dvergana sjö. Þeir leggja mikið upp úr vönduðum vinnubrögðum, að lýðræðið eigi að njóta sín og virðingu Alþingis megi ei hraka. Ég er þeim hjartanlega sammála að þessu leyti. Hins vegar held ég að þeir telji að stjúpan, galdranornin, sé sú í sögunni sem helst eigi að taka sér til fyrirmyndar í ævintýrinu og það finnst mér ekki gott. Í fyrrinótt dró forsprakkinn upp hina eitruðu snældu og taldi sig geta unnið nokkurn tíma í því að koma í veg fyrir lýðræðið, þ.e. að nú í dag næði vilji meiri hluta þingsins fram að ganga og í sumar vilji þjóðarinnar. Það tókst ekki. Nú eru því góð ráð dýr eins og þau voru hjá norninni í ævintýrinu. Nú tel ég að eitraða eplið birtist í því sem akkúrat hefur gerst hér að nú hafa verið lagðar fram margar breytingartillögur, og það er gott, en á hinn bóginn eigi að ganga til atkvæða þegar líður fram á dag eða seint á kvöld. Þar geri menn ítarlega grein fyrir atkvæði sínu þannig að atkvæðagreiðslan dragist fram yfir miðnætti. Þá standa þeir sem ekki skilja ævintýrið upp sigri hrósandi og kenna lélegri verkstjórn að ekki tekst að halda hér þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða  Virðulegi forseti. Það er ekkert óunnið í þessu máli. Málþóf er það og málþóf skal það heita. Hið eitraða epli hefði verið notað hvort heldur við ættum eftir 11, nú sýnast mér það vera 10 dagar eða 10 tímar. Virðingu Alþingis, ef eitthvað er þá eftir af henni, er betur borgið ef þetta varir bara í 10 tíma en ekki 10 daga. Ég lýsi allri ábyrgð á framgang málsins hér í dag á hendur þeim sem ekki vilja að vilji meiri hluti þings nái fram að ganga og sem ekki vilja að þjóðin fái að lýsa hug sínum til tillagna stjórnlagaráðsins samhliða forsetakosningum í sumar. Engum öðrum en þeim verður um að kenna.

Frú forseti. Við skulum bara tala íslensku hér, það er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans að hafa komið breytingum á stjórnarskrá í fullkominn ágreining alveg frá vorinu 2009. Það er ekki hægt að varpa þeirri ábyrgð yfir á nokkurn annan flokk. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því, af því að meiri hlutinn kýs að blanda þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og skoðanakönnun við forsetakosningarnar og nú liggur það fyrir að núverandi forseti Íslands hefur miklar skoðanir á þessu máli og hann mun ræða það í aðdraganda þeirra kosninga: Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér hvaða afleiðingar það hefði ef núverandi forseti næði endurkjöri og synjaði þessum stjórnarskipunarlögum staðfestingar í fyllingu tímans?

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg spurninguna. Ég ætla ekki að blanda forsetakosningum inn í þetta mál hér. Þegar ég tala fyrir þessari þjóðaratkvæðagreiðslu ætla ég ekki að tala um einstaka frambjóðendur til forsetaembættis þannig að ég verð að láta þingmanninn einan um það í þessum sal.

Frú forseti. Það er sem sagt ekki verið að blanda kosningu um stjórnarskrá saman við forsetakosningar að ákveða að kjósa um breytingar á stjórnarskrá á sama tíma og kosinn er nýr forseti Íslands. Heldur þingmaðurinn virkilega að frambjóðendur til forseta verði ekki spurðir að því hvað þeim finnist um þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem hér er verið að boða? Og hvernig er það, virðulegi þingmaður, gildir ekki enn þá stjórnarskrá lýðveldisins og stendur ekki skýrt í henni að sá forseti sem situr í hvert það skipti, eins og núverandi forseti hefur túlkað það, getur synjað lögum staðfestingar og hefur gert það nú í þrígang? Heldur hv. þingmaður að forseti Íslands kunni ekki að hafa skoðun á því frumvarpi sem hugsanlega kemur út úr þessari fáránlegu vinnu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar?

Virðulegi forseti. Ég endurtek það bara að ég ætla ekki að ræða forsetakosningar í þessum sal. Mér finnst það reyndar frekar undarlegt, ef ég má nota það orð, að taka það upp núna í þessari umræðu að blanda einstökum frambjóðendum inn í hana í ræðustól Alþingis. Það kemur í ljós í kosningabaráttunni og ég treysti fólki alveg hreint til þess að geta haft skoðun í þjóðaratkvæðagreiðslu þó að þeir hafi líka skoðun á því hverjir verða forsetar. Það er nú ljóst að ekki eru allir komnir fram í því og það gæti kannski eitthvað komið okkur á óvart í því hverjir bjóða sig fram til þessa embættis. 
            

Virðulegur forseti. Á tímabili hélt ég að ég væri komin í sögustund í leikskóla undir framsöguræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Hér fer hún einnig fram með ógeðfelldar hótanir um að ef þingmenn samþykki ekki þessa þingsályktunartillögu fyrir klukkan 12 á miðnætti í kvöld sé málið ónýtt. Og hún ætlar sér að kenna stjórnarandstöðunni um það. Virðulegur þingmaður Valgerður Bjarnadóttir veit jafn vel og ég að í þinginu er frumvarp frá þeirri sem hér stendur sem kveður á um að styttra tímamark sé gefið í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur en þessir þrír mánuðir. Ef umræðan dregst fram yfir miðnætti tekur ríkisstjórnin að sjálfsögðu upp frumvarp mitt og leggur það hér fram til að hægt sé að koma þessum kosningum fyrir samhliða forsetakosningum. Mig langar að spyrja þingmanninn: Hefur það verið rætt innan meiri hlutans hvað verður gert við skýrslu stjórnlagaráðs þegar þjóðin 

Virðulegi forseti. Eins og þingmaðurinn veit hefur ekki verið rætt í nefndinni, sem hún á sæti í,  
            

Virðulegi forseti. Það var svo sem mig grunaði, ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki rætt um hvað gerist ef og þegar þjóðin fellir þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. Það hefur ekki verið rætt. Þá skal það upplýst hér að nú þegar hefur verið eytt á bilinu 800–1.000 milljónum af skattfé landsmanna í þetta vitavonlausa ferli frá upphafi. Nú skal enn bætt í og það er verið að tala um það hér að það sparist svo og svo margir tugir milljóna króna við að hafa þessa kosningu samhliða forsetakosningum. Ég ætla að snúa þessu við, virðulegi forseti, kostnaðurinn við forsetakosningarnar eykst vegna þess að hér er verið að fara af stað með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem ríkisstjórnarmeirihlutinn veit ekkert hvað hann á að gera við að afloknum kosningum, enda bera skjölin þess líka merki að þetta er mjög illa 

Í þessu eins og mörgu öðru erum við ekki sammála, við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Ég tel engan vafa á því að þessar tillögur verði samþykktar og ég tel að það komi okkur vel hér þegar við höldum áfram með þessa vinnu næsta vetur sem hún veit svo gjörla hvernig er háttað. 
            

Frú forseti. Mig langar að bera það undir formann stjórnskipunarnefndar hvort það sé ekki rétt hjá mér að allir fræðimenn á sviði stjórnmálafræði og stjórnskipunarréttar hafi verið þeirrar skoðunar, allir þeir sem leitað var til, að tillögur stjórnlagaráðs væru verulega vanbúnar sem grunnur að nýrri stjórnarskrá. Er þetta ekki rétt hjá mér? Í þessu ljósi, sé það þannig, vil ég bera það undir formann nefndarinnar hvort hún telji rétt að mæla með því við þjóðina að tillögur sem eru þetta vanbúnar að mati fræðimanna verði lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Mun hún mæla með því? Telur hún rétt að nota tillögur stjórnlagaráðsins sem grunn að nýrri stjórnarskrá? Þetta hefur ekki komið fram. Það hefur heldur ekki komið fram hvort það sé meiri hluti fyrir því í stjórnskipunarnefndinni á Alþingi að nota þetta sem grunn fyrir nýja stjórnarskrá. Hins vegar hefur verið valin sú leið að vinna ekki með neitt annað. Það hefur verið látið alveg 

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í umræðum hefur verið hér mikill og ítarlegur inngangur að því að leggja fram nýja stjórnarskrá. Hér var til dæmis haldinn þjóðfundur og skipuð stjórnlaganefnd sjö fræðimanna. Þau voru ekki öll fræðimenn í stjórnskipunarrétti heldur valinkunnir borgarar, eins og okkur þykir svo fínt að segja hér. Út úr þeirri skýrslu komu tvær tillögur að stjórnarskrá. Stjórnlagaráð hefur tekið þessa skýrslu og þjóðfundinn og komist að samkomulagi um tillögu sem ég tel mjög góðan grunn að því að semja stjórnarskrá á og ég treysti mér að til standa við það.

Frú forseti. Við vitum þá að þetta er grunnur að einhverri stjórnarskrá. Við vitum þó ekkert hvað menn eru að kalla yfir sig ef menn styðja það að þetta verði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Það fæst ekki önnur niðurstaða en sú að formaður nefndarinnar telji að óbreytt geti tillaga stjórnlagaráðsins ekki orðið ný stjórnarskrá. Mig langar að koma öðru atriði hér að í andsvari. Það stendur til að spyrja hvort náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu skuli lýstar þjóðareign. Er það skilningur formannsins að í þessu sambandi sé vísað til eignarréttar, að þjóðareign í þessu samhengi sé þjóðareign í eignarréttarlegum skilningi þannig að fallist menn á þessa niðurstöðu verði þær auðlindir sem vísað er til eign ríkisins? Þarna er um að ræða þveröfugan skilning borið saman við niðurstöðu stjórnlaganefndar sem einungis var 

Virðulegi forseti. Svo ég reyni að útskýra þetta á mannamáli tel ég að þegar vísað er til þjóðareignar sé það sem sagt ekki í einkaeigu, já, það sem einstaklingar eiga ekki, einhver bóndi einhvers staðar eða einhver annar á einhvers staðar.  Ég vitna til þess hvernig farið hefur verið með þjóðgarðinn á Þingvöllum. Ég er ekki með bókina með mér þannig að ég treysti mér ekki til að fara nákvæmlega með það hvernig það er skýrt en það er 

Virðulegi forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Jóni Kr. Arnarsyni og hv. þm. Valgeiri Skagfjörð lagt fram breytingartillögur við spurningar hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í þessum breytingartillögum eru lagðar fram spurningar til þess að fá fram álit kjósenda á því hvort þeir vilja takmarka rétt sinn til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem snúast um allt annað en þjóðréttarlegar skuldbindingar og skattamál. Ástæða þess að okkur finnst nauðsynlegt að setja inn spurningar um hvort kjósendur geti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um sérstaklega skattamál er Icesave-málið svokallaða. Þjóðin áttar sig kannski ekki á því að með því að samþykkja tillögur stjórnlagaráðsins 

Virðulegi forseti. Ég vil almennt segja að ég held að það sé ekki skynsamlegt að fara með slík mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í tillögum stjórnlagaráðsins hefur forsetinn áfram rétt til að skjóta slíkum samningum til þjóðarinnar. Ég hef mínar efasemdir um það ákvæði en það er þar. Við getum rætt á næsta þingi hvort meiri hluti þings vill eitthvað breyta því en ekki mun ég leggja það til. Ég held að það verði alltaf ýmislegt í stjórnarskrá sem hver og einn er ekki hæstánægður með, það verður aldrei þannig. 

Ég held að það sé afar nauðsynlegt að það sé víðtæk sátt meðal þingheims um þær spurningar sem eru lagðar fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég kannast, virðulegi forseti, ekki við það að eitthvert samráð hafi verið haft um þessar spurningar. 

Við hljótum að íhuga þessar breytingartillögur í dag, þær komu fram í dag þannig að tækifæri hefur ekki gefist fyrr. Þingstörf fara þannig fram að þetta var lagt fram í nefndinni. Það hefur ekkert verið rætt fyrr en í fyrsta skipti í gær þannig að það er varla hægt að ætlast til þess að við höfum tekið tillit til þess. 
            

Hæstv. forseti. Við erum að hefja hér 2. umr. um tillögu sem á margan hátt er mjög sérstæð og er einn af áhugaverðari en um leið undarlegri liðum í því ferli, ef hægt er að kalla það ferli, sem meiri hlutinn á þingi hefur sett upp um breytingar á stjórnarskrá. Meðan á þessari vegferð hefur staðið hafa oft verið teknar ákvarðanir um að breyta um kúrs með ýmsum hætti. Fyrir einhverjum mánuðum síðan var ekkert endilega ljóst að við yrðum í þessum sporum á þessum tíma. Þetta segi ég vegna þess að starfið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd miðaði lengi að því að áður en kæmi til ákvörðunar um þetta, hvort til dæmis ætti að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á einhverju stigi, var ætlunin að láta fara fram á vegum nefndarinnar vinnu við að greina út frá stjórnskipulegum lagatæknilegum sjónarhóli hverju væri nauðsynlegt að breyta í tillögum stjórnlagaráðs. Lengi vetrar stóð ég í þeirri meiningu að ætlun meiri hluta nefndarinnar væri sú að vinna slíka vinnu áður en tekin yrði ákvörðun um hvort og þá hvenær efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu. Núna eftir áramótin varð einhver viðsnúningur í þessu. Það var ekki fyrr en í síðari hluta febrúar sem lá ljóst fyrir að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafði hætt við að láta fara fram á tillögum stjórnlagaráðs það sem menn hafa stundum kalla álagspróf. Það er kannski ekki gott orð en lýsir þó með ákveðnum hætti því sem bjó að baki. Það var sem sagt horfið frá því og ákveðið að vísa tilteknum athugasemdum frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd aftur til stjórnlagaráðs með hugsanlega það að markmiði að gera einhverjar breytingar á tillögunum áður en farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Um þetta má lesa í þingskjölum og þingtíðindum frá því í febrúar. Eftir fund stjórnlagaráðs var ljóst að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlaði sér ekki að gera neinar breytingar áður en efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá birtist í síðustu viku sú tillaga sem hér er til umræðu. Út frá henni tölum við og verðum að taka afstöðu til nokkurra mismunandi þátta sem hana varða. Þetta eru nokkrar spurningar sem við þingmenn þurfum að spyrja okkur. Í fyrsta lagi getur verið álitamál hvort og þá hvenær eigi að eiga sér stað þjóðaratkvæðagreiðsla um breytingar á stjórnarskrá. Það getur verið álitamál, segi ég, við þurfum að taka afstöðu til þess. Í annan stað þurfum við, ef við svörum fyrstu spurningunni með já-i, að taka afstöðu til þess hvenær rétti tímapunkturinn sé til þess að bera tillögur að breyttri stjórnarskrá undir þjóðina. Það er ekki alveg sjálfgefið hvenær það er. Í þriðja lagi, ef við erum búin að komast að jákvæðri niðurstöðu varðandi fyrstu tvær spurningarnar sem ég nefndi, komum við að þriðja verkefninu sem er að móta hinar eiginlegu spurningar sem lagðar eru fram í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem um ræðir. Ég er þeirrar skoðunar að við séum í rauninni með allt þetta undir núna. Við þurfum að spyrja okkur hvort og þá hvenær sé rétt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur að breyttri stjórnarskrá. Við þurfum að velta fyrir okkur hvort rétt sé að það verði gert 30. júní eins og gert er ráð fyrir í tillögu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég vek athygli á að sú dagsetning er ekki náttúrulögmál. Það er ekki náttúrulögmál að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram 30. júní og að það sé með einhverjum hætti girt fyrir það að hún eigi sér stað á öðrum tíma. Það er ákvörðun, ekki náttúrulögmál. Í sjálfu sér er ekkert því til fyrirstöðu, ef til þess stendur vilji meiri hlutans á þingi, að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst, september eða október um tillögur stjórnlagaráðs eða einhverjar aðrar tillögur að breyttri stjórnarskrá. Raunar var því heldur ekkert til fyrirstöðu í október í fyrra þegar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fékk tillögur stjórnlagaráðs til meðferðar í formi skýrslu að leggja fram tillögu af því tagi sem hér liggur fyrir. Meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði getað tekið þá ákvörðun þegar á þeim tímapunkti að það væri rétt að setja þessar tillögur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá heyrðust reyndar raddir í þjóðfélaginu, m.a. frá nokkrum fyrrverandi meðlimum í stjórnlagaráði, um að rétt væri að gera það. Það var eitthvert hik á meiri hlutanum í þessum efnum. Meiri hlutinn taldi á þeim tíma, í haust, að það þyrfti einhver frekari vinna að eiga sér stað áður en efnt væri til þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Nú hefur tíminn liðið, fimm, sex mánuðir. Við höfum vissulega varið töluverðum tíma í nefndinni til að fjalla um þetta mál. Við höfum fengið á fundi nefndarinnar ýmsa sérfræðinga, en líka áhugamenn um viðfangsefnið. Við höfum heyrt þeirra sjónarmið. Afar margir, ég ætla ekki að fullyrða allir en afar margir, þeirra gesta sem til nefndarinnar hafa komið hafa verið þeirrar skoðunar að gera þyrfti talsverðar breytingar á tillögum stjórnlagaráðs áður en hægt væri að líta á það sem fullbúið plagg sem gæti orðið ný stjórnarskrá. Það má segja að afstaða gestanna hafi verið á mjög breiðum skala. Sumir töldu að það þyrfti að breyta fremur litlu, laga ákveðna þætti út frá lagatæknilegu sjónarmiði, lesa betur saman við alþjóðasamninga og eitthvað fleira þess háttar. Aðrir, m.a. fræðimenn á sviði stjórnskipunarréttar og raunar stjórnmálafræði líka, voru þeirrar skoðunar að það þyrfti að gera umtalsverðar breytingar áður en hægt yrði að líta á þetta sem tækan grunn að stjórnarskránni. Þannig er nú reynslan. Það er þetta sem starfið í nefndinni hefur leitt í ljós en engu að síður, eftir nokkurra mánaða starf þar sem sjónarmið af þessu tagi hafa komið fram, hefur meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tekið ákvörðun um að mæla með því við þingið að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs óbreyttar. Ég segi óbreyttar vegna þess að ekki er gert ráð fyrir því að farið verði inn í skjalið eða það neitt lagfært áður en efnt verður til þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Það er verið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögurnar hráar, en jafnframt sagt að auðvitað verði ýmsar breytingar gerðar eftir á. Í upphaflegu tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var talað um að áður en frumvarpið yrði lagt fram yrði textinn samræmdur lögum og alþjóðlegum samningum sem Ísland er bundið af. Það var orðalag af einhverju slíku tagi sem getur þýtt býsna margt. Við þetta voru gerðar athugasemdir af hálfu landskjörstjórnar og fleiri aðila. Meiri hlutinn hefur nú tekið ákvörðun um að leggja til breytingartillögu þar sem þetta orðalag er lagfært upp að vissu marki  Þá spyr ég og vísa aftur til þeirra spurninga sem ég var að velta fyrir mér í upphafi: Er þetta tímabær atkvæðagreiðsla? Er tímabært að efna til atkvæðagreiðslu um tillögur sem þingið, nánast allt hygg ég, er sammála um að þurfi að breyta að meira eða minna leyti? Ég hygg að fáir hér í þinginu séu þeirrar skoðunar að það sé hægt að taka tillögur stjórnlagaráðs eins og þær eru og samþykkja þær óbreyttar sem nýja stjórnarskrá Íslands. Ég hygg að það séu fáir. Það má segja að meginþátturinn í því nefndaráliti sem ég mæli hér fyrir sé vangavelta um hvort menn vilji efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur til breyttrar stjórnarskrár. Þá er eðlilegra að það gerist þegar þingið hefur fjallað um málið, hefur komist að niðurstöðu fyrir sitt leyti um þau álitaefni sem helst eru uppi, þegar tillögurnar eru orðnar þokkalega endanlegar. Nú er verið að leggja til atkvæðagreiðslu um plagg í miðju kafi. Vegna þess fyrirvara sem jafnvel tillöguflytjendur sjálfir gera um síðari breytingar er mjög erfitt að átta sig á hvað já þýðir og hvað nei. Felur já í sér stuðning við tillögurnar óbreyttar? Felur já í sér stuðning við eitthvað í breytingunum? Hvaða leiðsögn, skulum við segja, veita niðurstöður úr atkvæðagreiðslu sem fram fer á þessum tímapunkti? Ég hygg að sú leiðsögn verði óhjákvæmilega mjög takmörkuð. Þess vegna er það útgangspunktur í nefndaráliti okkar hv. þm. Ólafar Nordal að nú sé ekki tímabært að efna til þessarar atkvæðagreiðslu. Ef til þjóðaratkvæðagreiðslu kemur er eðlilegra að gera það eftir málsmeðferð og vinnu af hálfu Alþingis þar sem tekist hefur verið á um og komist að niðurstöðu um álitaefni. Þannig yrðu þær tillögur sem yrðu bornar undir þjóðina að minnsta kosti sæmilega endanlegar og gæfu tiltölulega skýra mynd af því sem í samþykkinu eða synjuninni fælist. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lesa nefndarálit okkar hv. þm. Ólafar Nordal frá orði til orðs. Við áréttum í upphafi nokkur meginsjónarmið um þetta og teljum að tillögur að breyttri stjórnarskrá séu í miðju vinnsluferli og þess vegna sé bæði ómarkvisst og á vissan hátt villandi að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu stigi. Við fjöllum í stuttu máli um forsögu málsins í nefndaráliti okkar og ætla ég ekki að rekja það efnislega hér heldur vísa til þingskjalsins. Við bendum þó á að með þeirri aðferð sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til er enn um sinn frestað því verki hér á Alþingi, sem ég hygg að einhvern tímann þurfi að fara í, að takast á við efnislegar breytingar að stjórnarskrá.

Næsta vetur.

Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir bendir á að það geti orðið næsta vetur. Það er allt gott um það að segja, það er hins vegar ljóst að vinna þingsins við að takast á við efnislegar breytingar mun ekki byrja fyrr en þá vegna þess að með þjóðaratkvæðagreiðslunni er verið að ýta á undan sér því stigi vinnunnar.  Við rekjum í nefndaráliti okkar að við innan Sjálfstæðisflokksins höfum á undanförnum árum, ég mundi segja á undanförnum mánuðum með skipulegri hætti, unnið að tillögugerð sem við væntum þess að geta lagt fram áður en hin efnislega umræða á Alþingi hefst. Við erum nefnilega alltaf að tala um málsmeðferðina og form en á þeim þremur árum sem núverandi stjórnarmeirihluti hefur verið við völd höfum við í þinginu fyrst og fremst tekist á um aðferð en ekki innihald í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Nóg um það. Við boðum það í nefndaráliti okkar að slíkar tillögur muni koma fram af hálfu sjálfstæðismanna í þinginu þegar við tökumst á við efnislegt innihald stjórnarskrárinnar. Við minnum á að þegar liggur fyrir talsverður efniviður til að vinna úr í því sambandi. Við vísum til starfs stjórnarskrárnefnda fyrri ára, m.a. þeirrar nefndar sem starfaði 2005–2007 og kennd hefur verið við Jón Kristjánsson. Með þeirri nefnd starfaði reyndar ráðgjafarnefnd líka sem skilaði góðu verki. Við vísum líka til þjóðfundar sem haldinn var 2010 og mikillar og ítarlegrar skýrslu stjórnlaganefndar sem starfaði á vegum Alþingis 2010–2011. Og við getum þess um leið að í tillögum stjórnlagaráðs sem litu dagsins ljós í fyrrasumar er líka að finna margvíslegar tillögur og sjónarmið sem geta nýst vel í þeirri vinnu sem mun eiga sér stað um breytingar á stjórnarskrá þótt við tökum auðvitað fram að tilurð ráðsins með þeim hætti sem ákvarðanir voru teknar um á Alþingi er stórlega gagnrýnisverð og margar niðurstöður umdeilanlegar. Þá er engu að síður um það að ræða að á vettvangi stjórnlagaráðs fór fram mikil umræða um ýmsa þætti stjórnarskrárinnar og sú vinna er ekki glötuð. Hún liggur fyrir á prenti og getur nýst í vinnu í framhaldinu, hver svo sem afdrif þessa þingmáls verða. Þau eiga eftir að koma í ljós. Ég er almennt þeirrar skoðunar, af því að ég reyni að nálgast málin frá jákvæðu sjónarhorni, að öll sú vinna sem lagt hefur verið í muni með einum eða öðrum hætti skila sér til framtíðar í bættum og betri tillögum að nýjum ákvæðum í stjórnarskrá Íslands. Það segi ég líka um tillögur stjórnlagaráðs þó að ég hafni því hins vegar að rígbinda mig við þær tillögur eins og þær komu fram, eins og sumir kunna að gera. Ég lít á þetta allt saman sem áhugavert og gagnlegt innlegg í umræðuna, efnivið sem ástæða er til að vinna úr. Um þetta ætla ég ekki að hafa lengra mál að sinni heldur snúa mér þess í stað að þeirri spurningu sem lýtur að tímasetningunni. Ég nefndi áðan að sú tillaga að tengja þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs forsetakosningum í sumar er svo langt frá því að vera náttúrulögmál. Það er einföld ákvörðun. Ýmsir aðrir valkostir eru í stöðunni jafnvel þótt menn gætu fallist á þá meginhugsun að efna bæri til þjóðaratkvæðagreiðslu einhvern tímann meðan á vinnsluferlinu stendur. Það er bara ákvörðun. Ég hef leyft mér að segja að þetta væri nánast eins og meinloka. Ákveðnir forustumenn í stjórnarflokkunum og kannski Hreyfingunni líka, a.m.k. í stjórnarflokkunum, festu sig fyrr í vetur við það með pólitískum yfirlýsingum að þjóðaratkvæðagreiðslan þyrfti að fara fram samhliða forsetakosningum. Svo virðast menn bara fastir í því fari og það er orðinn einhver útgangspunktur sem á að ráða öllu í sambandi við framgang og umræður um þetta mál. Það er að mínu mati sú meinloka sem ræður því að það er svona mikil taugaveiklun í sambandi við afgreiðslu þessa máls núna. Það er ekkert sem varðar málið sjálft, ekkert sem varðar vönduð vinnubrögð við breytingar á stjórnarskrá eða neitt svoleiðis. Það er bara það að tilteknir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar kunna að líta svo á að þeir séu búnir að festa sig í einhverjum yfirlýsingum um þessi efni. Nú ætla ég að geta þess og vísa í nefndarálit okkar um það að það geta, svo allrar sanngirni sé gætt, verið bæði kostir og gallar við að efna til kosningar af þessu tagi samhliða forsetakosningum. Við hv. þm. Ólöf Nordal rekjum ýmsa þætti í þessu sambandi í nefndaráliti okkar. Við bendum á í upphafi, eins og ég hef gert nú þegar, að það geti verið ómarkvisst og villandi að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu þegar tillögurnar eru ekki tilbúnar. Það mælir gegn þeim stutta tíma sem er fram að þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. Við bendum líka á að það megi efast um að heppilegt sé að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum vegna þess að áhætta geti verið fólgin í því að blanda saman tvenns konar kosningum sem í eðli sínu eru ólíkar. Það er hætt við að umræða og kynning í aðdraganda kosninganna blandist saman með ýmsum hætti og verði ómarkvissari og ruglingslegri en ella. Athygli kjósenda og fjölmiðla dreifist óhjákvæmilega við þetta. Það getur enginn gert sér grein fyrir því á þessari stundu hver áhrifin eða afleiðingarnar verða. Menn vita það einfaldlega ekki með neinni vissu. Þjóðaratkvæðagreiðsla um risavaxið mál samhliða forsetakosningum er nýmæli hér sem við höfum ekki forsendur til að meta hvernig mun koma út í reynd. Við vekjum líka athygli á því að miðað við daginn í dag er tiltölulega skammur tími til forsetakosninganna sem gerir það auðvitað að verkum að svigrúmið til umræðu og kynningar og þess háttar verður minna en ella. Það er óhjákvæmilegt, það er einfaldlega staðreynd. Við nefnum líka sem rök gegn því að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða kosningum að það skapar ákveðið flækjustig í sambandi við framkvæmd. Það kallar á meiri viðbúnað á kjörstöðum, það kallar á fleira starfsfólk, bæði í kjördeildum og talningu. Það leiðir til að kosningaathöfn verður seinlegri og svo margt má nefna í því sambandi. Einnig hefur verið vakin athygli á því að þar sem meðferð kærumála er ólík annars vegar eftir lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur og hins vegar eftir lögum um forsetakosningar geti skapast óvissa út af kærumálum sem kunna að stafa af einhverjum atburðum eða aðstæðum á kjörstað. Það vitum við ekki og sérfræðingar geta ekki svarað okkur hvernig það nákvæmlega kemur út. Við nefnum það í áliti okkar að sennilega séu þetta leysanleg viðfangsefni og vandamál sem um er að ræða. Engu að síður eru þetta sjónarmið sem þarf að hafa í huga. Svo ég geti fyrir sanngirni sakir þeirra röksemda sem helst hafa verið færðar fram fyrir því að þjóðaratkvæðagreiðsla eigi sér stað samhliða forsetakosningum er annars vegar fjárhagslegi þátturinn og hins vegar sá þáttur að þetta kunni að auka kjörsókn. Við vekjum athygli á þeim upplýsingum sem komu frá innanríkisráðuneytinu og eru sambærilegar við það sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir gat um áðan. Eins og hún gat líka um eru óvissuþættirnir margir. Á þessu stigi er fyrst og fremst um lauslegar áætlanir að ræða. Það er samt ekki ástæða til að efast um að með því að halda þjóðaratkvæðagreiðslu og forsetakosningar samhliða muni sparast peningur.  Það hafa líka verið nefnd sjónarmið um að tvenns konar kosningar sem fara fram samhliða geti aukið kjörsókn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það getur vel verið að það sé líka rétt. Þegar horft er á kjörsóknina í stjórnlagaþingskosningunum sem efnt var til haustið 2010 þar sem kjörsókn var sögulega í lágmarki í landi þar sem kosningaþátttaka er að jafnaði 75%, 85% eða 90% var kosningaþátttaka 35%. Það getur vel verið að með því að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum sé hægt að fá fleira fólk á kjörstað. Ég varpa hins vegar fram þeirri spurningu hvað það segi um þá trú manna á að þjóðin hafi mikinn áhuga á að eiga aðkomu að stjórnarskrárbreytingum sem hér er gengið út frá.  Þegar við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, vegum og metum þessi sjónarmið erum við þeirrar skoðunar að þeir gallar sem eru á því að efna til kosninganna samhliða vegi þyngra þótt við föllumst auðvitað á að fyrir annarri niðurstöðu séu ákveðin rök. Okkur finnst bara vandamálin vega þyngra en kostirnir þegar upp er staðið. Ég ætla að skauta hratt yfir það sem eftir er af nefndarálitinu enda tíminn mjög knappur í þessari umræðu. Ég kem kannski nánar inn á aðra þætti síðar og verð að vísa til dæmis til þess að ég mun ræða breytingartillögur okkar hv. þm. Ólafar Nordal síðar. Þær liggja nú frammi í þingskjölum. Vegna ummæla hv. þm. Magnúsar Orra Schrams áðan bendi ég á að í nefndarálitinu segjum við að meginafstaða okkar sé sú að ekki eigi að fara áfram með þetta mál, það eigi ekki að samþykkja það í þeim búningi sem það er í. Við segjum hins vegar: Ef niðurstaða meiri hluta þingsins verður sú að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, skoðanakannana eða hvernig sem menn nálgast þá orðræðu teljum við að það séu þó nokkrar spurningar sem eðlilegt væri að spyrja meðfram sem eru ekki síður áhugaverðar eða umdeildar en þær sem meiri hlutinn stingur upp á. Þess vegna leggjum við það inn í umræðuna og höfum raunar gert á nokkrum fundum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Flest þau atriði sem við gerum breytingartillögur um hafa verið rædd eða kynnt af okkar hálfu eða að minnsta kosti greint frá því á fyrri fundum að við værum að hugleiða að flytja slíkar breytingartillögur. Eins og ég segi verð ég að ljúka máli mínu von bráðar, en ég vísa til nefndarálitsins um að þrátt fyrir að breytingartillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar séu til bóta svo langt sem þær ná 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir framsöguræðu hans. Hann endaði hana á þeim orðum að þær breytingartillögur sem stjórnarmeirihlutinn gerði í nefndinni hefðu verið til bóta en framsetningin væri enn þá illa ígrunduð. Þær spurningar sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fór fram með í upphafi hlutu náttúrlega ekki náð fyrir augum landskjörstjórnar og því skjali hefur nú verið breytt til bóta. Eftir stendur sá túlkunarvandi sem er í tillögunum. Þingmaðurinn talaði um að kjósendur gætu túlkað spurningarnar með mismunandi hætti. Já, ég tek undir það, en jafnframt tel ég að frjálslega verið farið með túlkanir á því sem kemur út úr þessum spurningum hjá núverandi stjórnvöldum, það er eitthvað sem verður farið frjálslega með. Ég vil spyrja þingmanninn hvað hann telji að gerist hér 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir margt í andsvari hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur en verð þó að hryggja hana með því að ég get ekki svarað þeirri spurningu sem hún endaði á. Ég held að ekkert okkar geti svarað því nákvæmlega á þessari stundu hvernig úrslitin verða, verði á annað borð efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar. Ég held að ekkert okkar geti spáð fyrir um það. Ég held að enn síður getum við spáð um hvernig niðurstaðan, jákvæð eða neikvæð, verður túlkuð í framhaldinu. Við getum þess einmitt í nefndaráliti okkar að orðalag spurninga gefi vissulega töluvert mikið svigrúm. Til dæmis bara stóra málið, það að leggja tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar, hefur afskaplega lítið forsagnargildi um það hvernig einstakar tillögur og einstök ákvæði munu líta út þegar frumvarp verður lagt fram eins og boðað hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég tek nefnilega eftir því að komin er fram breytingartillaga frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem brugðist er við þeirri spurningu sem hv. þm. Birgir Ármannsson varpaði svo oft fram í nefndinni um hvað þeir eigi að gera sem vilja breyta stjórnarskránni sem nú er í gildi en hafa ekki valkosti um það í því þingskjali sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur fram. Þar eru bara ákvæði um það hvort viðkomandi vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Ég fagna því þessari breytingartillögu því að meiri hluti nefndarinnar sinnti þessu ekki og það hefði jafnvel orðið til þess að nei-ið hefði orðið langtum stærra varðandi tillögu stjórnlagaráðs. Nú hefur núverandi ríkisstjórn farið í gegnum tvær þjóðaratkvæðagreiðslur sem voru bindandi samkvæmt stjórnarskrá. Telur þingmaðurinn að ríkisstjórnin þurfi að hugsa sinn gang, 

Hæstv. forseti. Ég held að okkur sé öllum ljóst að orðalag einstakra spurninga í þjóðaratkvæðagreiðslu hlýtur að vera mjög vandmeðfarið. Það geta tvö sjónarmið verið uppi, annars vegar að reyna eftir föngum að einfalda og skýra valkostina eins og kostur er, hins vegar að bjóða upp á fleiri valkosti og fá þá hugsanlega, hugsanlega segi ég, nákvæmari niðurstöðu eða nákvæmari leiðbeiningu út úr atkvæðagreiðslunni, en taka um leið áhættuna af ákveðnum ruglingi. Ég velti þessu einmitt töluvert fyrir mér í sambandi við þá spurningu sem hv. þingmaður vísar til. Niðurstaða okkar hv. þm. Ólafar Nordal var sú að ekki væri sanngjarnt að binda spurninguna við tillögur stjórnlagaráðs sem slíkar. Þess vegna lögðum við fram tillögu, eins og hv. þingmaður vísaði til, til að gefa þeim kost á að tjá afstöðu sína sem annaðhvort vilja engar breytingar á núgildandi stjórnarskrá eða telja rétt að vinna að stjórnarskrárbreytingum á einhverjum öðrum grunni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans. Það var eitt sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í. Nú virðist vera að ríkisstjórnin fylgi ekki þjóðarvilja í mörgum málum. Eitt af þeim málum er Evrópusambandsumsóknin en við sjáum að mikill meiri hluti þjóðarinnar er mjög óánægður með þá vegferð sem ríkisstjórnin er á. Í morgun sýndi nýleg könnun að Samtök iðnaðarins, og þeir sem starfa innan þeirra, eru nú komin í þann hóp sem sýnir mjög sterka andstöðu. Það liggur fyrir breytingartillaga á þskj. 1028 þar sem gert er ráð fyrir því að samhliða þessari kosningu verði þjóðin spurð að því hvort hún vilji draga aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji eitthvað því til fyrirstöðu að spyrja þeirrar spurningar samhliða þjóðaratkvæðagreiðslu og hver afstaða hv. þingmanns er til þeirrar breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Ég hef samúð með því sjónarmiði sem fram kemur í tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um Evrópusambandsaðildina. Ég er henni sammála um að rík ástæða sé til að spyrja um þetta mál á þessum tímapunkti. Ég hef velt því fyrir mér hvort hugsanlega hefði mátt orða hana öðruvísi til þess að hún félli betur sem breytingartillaga að þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. En aðild að Evrópusambandinu er engu að síður stjórnarskrármál þegar við gerum okkur grein fyrir því að aðild að Evrópusambandinu er óhugsandi að núverandi stjórnarskrá. Það er því ekki þannig, eins og látið hefur verið í veðri vaka hér í umræðum, að hér sé um gersamlega óskyld efni að ræða.

Frú forseti. Mig langaði að inna hv. þingmann aðeins betur eftir því hvað hann telji að kunni að búa að baki því að menn vilji ekki setja þessa spurningu fram. Það hefur heyrst hjá einstökum þingmönnum, til að mynda Samfylkingarinnar, að þeir séu mjög mótfallnir því að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Ég vil kannski bara hnykkja á spurningunni: Mun hv. þingmaður styðja þessa breytingartillögu? Hvað telur hann að búi að baki því þegar margir hv. þingmenn segja að ekki sé eðlilegt að spyrja þjóðina að þessari spurningu? Kann að vera að einhverjir hv. þingmenn í stjórnarliðinu séu einfaldlega hræddir við að spyrja hennar sem svarið við henni gæti orðið þeim þvert um geð?

Hæstv. forseti. Ég er kannski ekki í aðstöðu til að skyggnast í hugarheim annarra um þessi efni, en ég held hins vegar, ef ég tala bara út frá eigin brjósti, að miðað við þær ógöngur sem aðildarumsóknarferli að Evrópusambandinu er á margan hátt komið í tel ég eðlilegt að leitað sé eftir afstöðu þjóðarinnar. Ég vek líka athygli á því að til meðferðar er í þinginu tillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um svipað efni sem legið hefur óhreyfð eftir því sem mér best skilst í utanríkismálanefnd um margra mánaða skeið 

Forseti. Við ræðum hér gríðarlega mikið mál. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir greinargott og skilmerkilegt yfirlit yfir afstöðu 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég hlýddi líka á hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur flytja sitt mál í morgun. Í andsvörum þar kom fram að hv. formaður nefndarinnar gat ekki svarað þeirri spurningu hvort einhver fræðimaður sem kallaður hefði verið fyrir nefndina hefði mælt með því að tillögur stjórnlagaráðs gengju fram óbreyttar. Ég hef nokkuð miklar áhyggjur af því ef við hér á þinginu höfum ekki sama skilning á því sem við erum að vinna með. Ég tek eftir því í þeirri spurningu sem sett er fram í breytingartillögu meiri hlutans að þar á að leggja til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá tillögu stjórnlagaráðs í fyrri hluta  Ég vil inna hv. þm. Birgi Ármannsson eftir því hver skilningur hans á þessu er og hvort hann geti staðfest það að einhver fræðimaður hafi mælt með þessu eða gefið okkur nánari upplýsingar um störf nefndarinnar.

Hæstv. forseti. Ég verð að reyna að svara í stuttu máli tiltölulega yfirgripsmikilli spurningu. Fyrst um það að spurt sé hvort leggja eigi tillögu stjórnlagaráðs til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Það getur boðið upp á margvíslegar túlkanir. Það geta verið mikil blæbrigði í sjónarmiðum manna um hvað er að leggja til grundvallar. Ég mundi álíta að orðalagið að leggja til grundvallar geti gefið svigrúm til töluvert viðamikilla breytinga, plaggið lægi engu að síður til grundvallar en breytingar á einstökum ákvæðum, jafnvel einstökum köflum, gætu verið þegar upp er staðið töluvert viðamiklar. Leiðsagnargildi þessarar spurningar er því að mínu mati takmarkað fyrir vikið þó að orðalagið sé töluvert betra en það var í upphaflegri tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, ég vil geta þess líka eins og ég nefndi hér í framsögu minni.

Forseti. Ég ítreka að ég hef allnokkrar áhyggjur af því hvernig málið kemur út úr nefndinni vegna þess að það er augljóst að nefndarmenn hafa mismunandi skilning á ákveðnum grundvallaratriðum varðandi frekara framhald þessa máls. Það er afleitt að mínu mati þó svo að við kunnum að hafa skiptar skoðanir á innihaldi þeirra tillagna sem liggja fyrir. En grundvallaratriðið þegar við vinnum að svona stóru og viðamiklu máli sem varðar stjórnskipan Íslands hlýtur að vera það að við höfum sameiginlegan skilning á þeim grunnhugtökum sem verið er að vinna með. Mér þykir skorta nokkuð á það. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson að því hvernig í rauninni umræðan eða vinnan í nefndinni var í því efni að skiptast á skoðunum um þessa grundvallarþætti og hvort hann deili þeirri skoðun minni eða hvort hún sé rétt í raun að málið sé komið þannig út úr nefndinni að nefndarmenn hafi ekki sama skilning á ýmsum þáttum þessa máls sem lúta að grundvallarspurningum um meðferð þess.

Hæstv. forseti. Til að reyna að svara því í stuttu máli hvað þurfi að koma til til þess að nefndarmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og eftir atvikum aðrir þingmenn komist að sameiginlegum niðurstöðum og sameiginlegum skilningi skulum við alla vega segja, án þess að leggja frekari dóm á það, að það sé töluvert langt í land í þeim efnum, hygg ég. Varðandi vinnuna í nefndinni hafa fjöldamargir fundir verið haldnir um tillögur stjórnlagaráðs, það er rétt að halda því til haga. Flestir þeirra funda hafa verið með þeim hætti að til nefndarinnar hafa komið gestir sem hafa tjáð sig um ýmist tillögurnar í heild eða einstaka kafla þeirra. Mér er óhætt að segja að flestir ef ekki allir þeir fræðimenn sem um þetta hafa fjallað hafa haft meiri og minni athugasemdir við tillögurnar. Ég nefndi áðan að í því væru auðvitað blæbrigði. 

Virðulegi forseti. Þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir yfirferð hans um málið. Við erum sammála um að sú grundvallarvinna sem bíður þingsins á komandi hausti varðandi þetta frumvarp sem við ætlum að leggja fram í haust hlýtur að taka mið af því sem við erum að kalla eftir varðandi þjóðarvilja og afstöðu til einstakra þátta sem meðal annars er verið að leggja fram í þessum spurningavagni. Þess vegna skiptir máli að fá viðbrögð og svör við því inn í umræðuna núna og nýta það tækifæri sem liggur fyrir með væntanlegum forsetakosningum. Ég heyrði á máli þingmannsins að hann taldi þar upp kosti og galla og taldi það vega meira hverjir ókostirnir væru. Ég spyr: Telur þingmaðurinn ekki að það skipti máli að geta nýtt sér hagræðið, ekki endilega fjárhagslega hagræðið sem liggur klárt fyrir upp á einhver hundruð milljóna, 200 milljónir, heldur hitt hagræðið að fá tryggingu fyrir því að við fáum 

Hæstv. forseti. Til að reyna að svara beint því sem hv. þingmaður beinir til mín þá ætla ég að geta þess fyrst að ég er þannig gerður að mér finnst peningalegu rökin skipta talsverðu máli í þessu sambandi. Varðandi síðari liðinn, þ.e. spurninguna um hvort kjörsókn aukist við það að halda þetta samhliða forsetakosningum, þá nefndi ég það í framsögu minni að það kynni að vera rétt ef við reiknum með því að þorri þjóðarinnar hafi ekkert voðalega mikinn áhuga á að kjósa um stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Það er gott að við erum sammála um að það sé þá hvort tveggja, peningalegu rökin og að vænta megi þess að mun stærri hópur landsmanna taki þátt og þjóðarviljinn komi skýrar fram með því einmitt að samnýta þessar kosningar í sumar. Mig langar að spyrja, með vísan til þess að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa lagt hér fram einar fimm breytingartillögur, sumar í nokkrum liðum, og örugglega margar ágætar: Má lesa út úr þessum tillögum breytta afstöðu frá því sem verið hefur af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þessu máli, að með því að leggja þessar tillögur fram sé kominn fram vilji til að láta málið ná fram að ganga og menn vilji freista þess að koma þessum breytingartillögum inn í þann spurningavagn sem við erum að fara af stað með í forsetakosningunum í sumar og hér náist víðtæk og góð samstaða og vilji þingsins fái að koma fram á þessum fundi fyrir miðnætti í kvöld?

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég nefna að ég er á vissan hátt sammála því orðalagi hv. þingmanns að tala um spurningavagn, því að auðvitað ber þetta meiri svip af skoðanakönnun en eiginlegri þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem verið er að leita eftir afstöðu þjóðarinnar í einhverju sem er orðið sæmilega endanlegt eða fullbúið. Þannig að spurningavagn er ágætisorð í þessu sambandi. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að eins og kemur fram í nefndaráliti okkar hv. þm. Ólafar Nordal leggjumst við enn gegn því að þetta mál nái fram að ganga. Það er okkar meginkrafa ef við getum orðað það svo. Hins vegar hefur okkur verið sagt margoft, við vitum það ekki en okkur hefur verið sagt það margoft á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að það sé meiri hluti fyrir þessu máli í þinginu. Ef það nær fram að ganga leggjum við þessar spurningar inn í spurningavagninn vegna þess að við teljum að þetta séu atriði sem mikilvægt er að fá afstöðu fólks til ef þessi leið verður á annað borð farin.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni tengd þeim. Nú er staðan svo hér á landi að við eigum stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og hún rúmast í þessu litla kveri. Að mínu mati eiga stjórnarskrár ríkja að vera stuttar, skorinortar og á skiljanlegu máli. Stjórnarskrá sú sem nú er í gildi hefur verið í gildi um nokkra áratugi og er komin góð dómaframkvæmd á hana. Þeim ákvæðum er snúa að mannréttindum var bætt inn í stjórnarskrána 1995 og hefur þeim álitaefnum sem risu í kjölfar þess að við löggiltum mannréttindasáttmála Evrópu verið svarað í Hæstarétti og eru þá mannréttindi komin hér á lygnan sjó að því leyti hvernig túlka má stjórnarskrána. Nú ber svo við að áhugamál hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, um að umbylta stjórnarskrá Íslands, og ekki nóg með að umbylta stjórnarskránni heldur var farið af stað með að leggja til að henda þeirri gömlu og skrifa nýja, er komið inn í þingið í formi þingsályktunartillögu sem gekk upphaflega út á að spyrja ætti þjóðina hvort hæstv. forsætisráðherra mætti leggja fram frumvarp á Alþingi sem mundi byggja á tillögum stjórnlagaráðs. Heyr á endemi, virðulegi forseti. Þetta gagnrýndi ég um leið og ég sá tillöguna því að í þingkosningum er það svo að þegar þingmaður er kjörinn fær hann fullar heimildir til að leggja fram bæði þingsályktunartillögur og frumvörp á þinginu. En það er eins og hæstv. forsætisráðherra sem er búin að sitja hér lengur en nokkur annar, rúm 30 ár, búin að sitja lengur en leigubílstjóri sem var búinn að vera leigubílstjóri í 25 ár, eins og frægt er orðið, hafi ekki áttað sig á því að hún getur gert þetta óstudd og án þess að fara með það í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hún megi leggja fram afurðina sem hið umdeilda stjórnlagaráð skrifaði, þá skýrslu. Sem betur fer hlustaði meiri hluti nefndarinnar á okkur í minni hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þeirri spurningu var breytt. Það var ekki fyrr en fulltrúar landskjörstjórnar og fagaðilar sem komu fyrir nefndina bentu á að þetta væri ekki alveg nógu faglegt sem upphaflegu spurningunni var breytt. Hún hljóðar þá svo núna, með leyfi forseta: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“ Svarmöguleikarnir eru: „Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.“ Það sem hefur tekið breytingum frá 1. umr. og þar til við ræðum þetta nú er að það er langtum meira afgerandi kveðið á um það hvort fólk vilji fara þessa leið, hvort sú fjárfesting sem hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, upp á 1 þús. millj. kr. eigi að halda áfram eða ekki. Það er kosturinn við þessa breytingartillögu sem nú liggur fyrir. Ef landsmenn safnast saman um að taka þátt í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem stendur til að halda samhliða forsetakosningum og hafna því að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá fer allt það fjármagn, öll sú orka og öll sú vinna sem forsætisráðherra hefur sett þetta ferli í út um gluggann. Mig minnir að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, hafi sagt eða látið hafa eftir sér í fjölmiðlum fyrir örfáum dögum, hvort það var ekki bara í kringum síðustu helgi, að ekki kæmi til greina að henda út um gluggann þeirri vinnu sem þessir aðilar hafa unnið. Þá erum við að tala um ólöglega kjörið stjórnlagaþing sem var breytt í stjórnlagaráð sem er ekki uppspretta frá þjóðinni eins og margir halda. Það var Alþingi sem samþykkti þá aðila inn í stjórnlagaráðið. Við erum að tala um þúsund manna landsfund o.s.frv. Þarna er kveðið skýrt á um hvort þjóðin vill stoppa þetta ferli sem þessir aðilar undir forustu hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hafa lagt í. Þarna er þetta orðið skýrt og tel ég það til bóta. Hins vegar vantar enn þá í þessa tillögu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni hafa að vísu bætt úr með breytingartillögu, þá grundvallarspurningu sem þeir sem á annað borð hafa áhuga á stjórnskipunarmálum sakna kannski: Hefur þú áhuga á að breyta núgildandi stjórnarskrá? Það er grunnurinn sem við eigum að byggja á en ekki að spyrja hvort það eigi að taka upp þessi drög og gera að nýrri stjórnarskrá. Eins og ég kom inn á í upphafi hefur stjórnarskráin okkar staðist vel tímans tönn. Stjórnarskrá Íslands olli ekki bankahruninu og stjórnarskrá Íslands varð ekki til þess að hér sköpuðust þau vandræði sem urðu á haustdögum 2008. Það var fyrst og fremst vegna reglna frá Evrópusambandinu sem við þurftum að innleiða í gegnum EES-samninginn og ekki síður þeirra staðreynda að þeir aðilar sem tefldu djarft fóru hvorki að stjórnarskrá Íslands né öðrum lögum. Hvað hefur ekki birst hér á þessum rúmlega þriggja ára valdatíma þessarar vinstri stjórnar? Jú, ríkisstjórnin hefur ekki farið að tveimur bindandi þjóðaratkvæðagreiðslum. Þá er ég að vísa í Icesave-samningana, frú forseti. Það var bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla í bæði skiptin vegna þess að forsetinn ákvað að vísa samningunum í þjóðaratkvæðagreiðslu sem þýðir að kosningarnar urðu um leið bindandi fyrir stjórnvöld. Þau fóru ekki að því. Ríkisstjórnin hefur fengið á sig hæstaréttardóma, m.a. út af því að lögin sem ríkisstjórnin setti stönguðust á við núverandi stjórnarskrá. Ég segi því, frú forseti, af þessu tilefni: Væri ekki rétt að ríkisstjórnin tæki það fyrsta skref að fara sjálf eftir núgildandi stjórnarskrá í stað þess að leggja það til að þessari góðu stjórnarskrá verði hent og einhverjar nýjar tillögur teknar upp á borðið? Það er alveg dæmalaust hvernig komið er fyrir þessu, en við vitum að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, kennir alltaf öðrum um ófarir sínar. Það birtist hér svo sannarlega í fyrirspurnatíma í morgun þegar formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, spurði út í ákveðið málefni þar sem viðkomandi þingmanni, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, var svo nóg boðið af ósannindum forsætisráðherra og yfirhylmingu með sjálfri sér að hann sá sig knúinn að bera af sér sakir. Réttara sagt ætlaði hann að bera af sér sakir en fékk að koma sjónarmiðum sínum að til þess að leiðrétta bullið í hæstv. forsætisráðherra og fékk að gera það hér undir liðnum um fundarstjórn. Þetta mál sem er til umræðu í þinginu í dag er hér vegna þess að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hefur fundið blóraböggul í stjórnarskrá Íslands og segir að stjórnarskrá Íslands hafi valdið þessu bankahruni. Þetta er ólíðandi. Ég spáði því fyrr í vetur, eftir áramót, að þessi ríkisstjórn mundi ekki lifa deginum lengur en til 31. mars. Mér sýnist málin vera komin á þann stað að ríkisstjórnin sé komin á endastöð, enda er ekki nóg með að hún sé búin að losa sig við hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, heldur er ríkisstjórnin búin að varpa fyrir borð okkar besta samningamanni í sjávarútvegsmálum þar sem mest er þörf núna að standa í lappirnar gagnvart þessari umsókn að Evrópusambandinu. Við vitum hvers vegna það er. Þessi aðili var samningamaður okkar í hvalveiðimálum. ESB bannar hvalveiðar þannig að það þurfti að losa sig við manninn þess vegna og ekki síst vegna þess að Evrópusambandið ásælist mjög þann afla sem við fáum hér að landi eftir að hin nýja auðlind synti inn í landhelgina okkar. Ég er að sjálfsögðu, frú forseti, að tala um makrílinn. Það má hafa mörg orð um vinnubrögð í nefndinni. Ég ætla að hlífa landsmönnum við frásögn af þeim vinnubrögðum sem þar hafa verið ástunduð en í stuttu máli má segja að andinn hafi verið sá að ef við í minni hlutanum hlýðum ekki höfum við verra af. Þetta er búið að vera mjög fróðlegt. Núna er þessi tillaga frá stjórnlagaráði búin að vera í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í rúma fimm mánuði og ekkert hefur verið gert með plaggið. Nú leggur ríkisstjórnin til enn einn tafaleikinn, þann að þessar tillögur frá stjórnlagaráði fari í þjóðaratkvæðagreiðslu 30. júní. Ef það verður samþykkt hér í dag að þessar tillögur fari í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum hefur ríkisstjórninni tekist að tefja málið um tæpt ár eftir að stjórnlagaráð skilaði skýrslu til Alþingis. Hér er talað um að vanda þurfi vinnubrögðin við að setja nýja stjórnarskrá eða breyta henni. Hvers vegna í ósköpunum tók þá ekki hæstv. forseti þingsins við þessum tillögum stjórnlagaráðs? Stjórnlagaráð var á ábyrgð Alþingis samkvæmt lögum. Þegar Hæstiréttur var búinn að ógilda kosninguna til stjórnlagaþings gekk hæstv. forsætisráðherra samt fram og lét kjósa til stjórnlagaráðs þá einstaklinga sem voru kosnir í ógildri kosningu. Hvers vegna í ósköpunum var málið ekki tekið inn í þingið þá? Af hverju fór ekki hæstv. forsætisráðherra fram með málið þá strax sem stjórnarskipunarfrumvarp? Hvers vegna í ósköpunum? Hvers vegna var málinu sturtað inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bara til umsagnar og til að fá til sín gesti? Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur nánast ekki komið að nokkru öðru máli í vetur, en það er ekki til þess að vinna faglega með breytingar á stjórnarskránni. Nei, það var gert til þess að fá gesti á fundi nefndarinnar til að segja álit sitt á tillögum stjórnlagaráðs. Ég fer yfir það í nefndaráliti mínu að þegar ég var að skrifa það hér seint í gærkvöldi mundi ég ekki eftir neinum sérfræðingi sem kom fyrir nefndina og lauk heildstætt lofsorði á tillögur stjórnlagaráðs og taldi þær góðar. Það komu sérfræðingar fyrir nefndina sem voru stjórnlagaráði til ráðgjafar. Stjórnlagaráð fékk nefnilega fræðinga til sín og hafði heimildir til að kalla til sín hvern þann sem það vildi til að hjálpa við að gera heildstætt plagg. Meira að segja þessir sérfræðingar komu fyrir nefndina og sögðu: Við erum bara rasandi bit. Við gerðum ákveðnar tillögur á faglegum grunni út frá lögfræðiþekkingu okkar en þær hafa ekki skilað sér inn í skýrslu stjórnlagaráðs. Svo er viðkvæðið hjá meiri hlutanum: Við látum enga lögfræðielítu stjórna okkur. Það verður sko engin lögfræðielíta sem skrifar nýja stjórnarskrá. Samt er verið að fást við æðstu lög landsins. Það er alveg greinilegt á hvaða leið þessi vinstri stjórn er. Það á að umbylta á allan hátt því góða samfélagi sem við búum í. Það á greinilega að afmá öll þau góðu verk sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn komu til leiðar í íslensku samfélagi á mesta framfaratímabili í sögu þjóðarinnar. Það hafa vinstri menn aldrei þolað. Hér er stjórnarskrármálið og fiskveiðistjórnarkerfið rætt á nóttunni. Þetta er ekki boðlegt, frú forseti. Svo fer formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, í morgun með evrópskar barnasögur fyrir þingheim, steytir hnefann og segir að ef þingmenn stjórnarandstöðunnar muni ekki lúta þeim vilja meiri hluta þingsins hér í dag að samþykkja málið fyrir kvöldið svo það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu skulum við hafa verra af. Virðulegi forseti. Ég læt ekki annan þingmann beita mig eins miklum hótunum og fólust í þessum orðum, enda fór ég í andsvar við þennan ágæta þingmann og benti henni á að það væri engin hætta á ferðum. Ég hef sjálf lagt fram frumvarp í tvígang um að rýmka mætti þetta þriggja mánaða mark um að senda mál í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Af því að það frumvarp kom frá þeim þingmanni sem heldur nú þessa ræðu læðist að mér sá grunur að ríkisstjórnin hafi ekki geð í sér til að koma því á dagskrá, ekki einu sinni til að bjarga eigin málum. Ríkisstjórnin málar sig alltaf út í horn. Þetta starf er eins og tafl og þessi ríkisstjórn lendir alltaf í þrátefli. Það er alveg einkennilegt hvernig að þessum málum er staðið. Svo er kvartað yfir því að við í stjórnarandstöðunni reynum að stoppa þetta mál en við erum búin að hafa allan veturinn til að fara yfir það. Það hafa komið sérfræðingar fyrir nefndina og hreinlega beðið um að þingið taki málið til sín, sérfræðingar sem hafa sagt: Ekki fara með málið í þetta ferli. Það tefur bara málið. Hverju ætlið þið að ná fram með þessari atkvæðagreiðslu? Það skiptir ekki nokkru einasta máli hver kemur fyrir nefndina eða hvað hann segir, það er búið að taka ákvörðun um þetta og svona skal þetta vera. Og við vitum hver stjórnar hér, við vitum hver stjórnar framkvæmdarvaldinu. Þetta er ekki fyrsta málið sem hæstv. forsætisráðherra keyrir áfram í blindni á sinni margrómuðu og umtöluðu þrjósku. Þá ætla ég aðeins að fara yfir þær breytingartillögur sem ég hef lagt til við þessa þingsályktunartillögu. Úr því að meiri hlutinn og ríkisstjórnin ætla að boða til hugsanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum hef ég að sjálfsögðu lagt fram breytingartillögu í þá átt að þjóðin fái í fyrsta sinn að koma að því að segja álit sitt á ESB-málinu. Sumarið 2009 voru í þinginu greidd atkvæði um það hvort senda ætti í þjóðaratkvæðagreiðslu þá tillögu að þjóðin sækti um aðild að Evrópusambandinu. Ég birti úrslit þeirrar atkvæðagreiðslu sem fylgiskjal á bls. 3 í nefndarálitinu en tillagan sjálf er í fótnótu á bls. 2. Flutningsmenn hennar voru hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Þegar þessi tillaga kom inn í þingið fór atkvæðagreiðslan á þann veg að 32 þingmenn sögðu nei, þjóðin á ekki að fá að koma að því að taka ákvörðun um það hvort leggja eigi inn umsókn að Evrópusambandinu, 30 þingmenn sögðu já, að þjóðin ætti að fá að koma að því í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort ætti að leggja inn umsókn, og einn þingmaður sat hjá. Það munaði því einungis tveimur atkvæðum, einu ef við teljum með þann sem greiddi ekki atkvæði. Enginn þingmaður var fjarverandi. Þarna kom í ljós hversu tæpur meiri hlutinn fyrir aðild að Evrópusambandsumsókninni var, enda hefur komið í ljós seinna í ræðu og riti þingmanna Vinstri grænna að þessi meiri hluti var knúinn fram með ofbeldi og hótunum. Það hefur komið fram í ræðu hjá þingmanni Vinstri grænna sem yfirgaf þann söfnuð að hæstv. forsætisráðherra hafi gengið um húsið með hnefann á lofti og hótað þingmönnum því að ef þeir hlýddu henni ekki í þessu máli mundi fyrsta tæra vinstri stjórnin springa. Mikið hefði það verið gott forsjóninni að þessir þingmenn hefðu staðið á sannfæringu sinni á þessum tíma, þá væri kannski öðruvísi umhorfs hér á landi. Það eru að verða liðin þrjú ár síðan þessar hótanir gengu yfir um stjórnarslit hjá vinstri flokkunum. Hefði ríkisstjórnin sprungið þá hefði verið hægt að koma atvinnulífinu af stað og bjarga heimilunum, en eins og allir vita hefur verið status quo í þessu máli, ekkert hefur gerst síðan þá. Öll orka, peningar og mannafli fer í þessa Evrópusambandsumsókn og meira að segja er það besta það að Vinstri grænir voru eini flokkurinn í síðustu kosningum sem var á móti ESB-aðild. Flokkurinn tók til sín mikinn hluta kjósenda í landinu öllu sem vildu ekki ganga í Evrópusambandið. Þegar upp var staðið var búið að semja um það á milli nokkurra aðila innan Vinstri grænna og Samfylkingarinnar að Evrópusambandsmálinu yrði hleypt af stað. Það var gjald þess fyrir hæstv. núverandi efnahags- og skattaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, til að fá að halda stólnum sínum áfram eftir kosningar. Allt þetta mál er ömurlegt og þessum flokkum til mikils vansa. Ég hef lagt fram breytingartillögu ef það verður atkvæðagreiðsla um þetta mál í dag. Með leyfi forseta hljóðar hún svo: „Við 3. efnismálsgrein bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Vilt þú að stjórnvöld dragi aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka?“ Svarmöguleikarnir eru já og nei. Þetta er afar skýrt. Það gladdi mig alveg einstaklega að þetta málefni skyldi vera á dagskrá í dag því að Samtök iðnaðarins voru með fund í morgun þar sem þau kynntu nýja könnum um viðhorf iðnaðarins í landinu til Evrópusambandsins. Það er skemmst frá því að segja að 69% fyrirtækja innan Samtaka iðnaðarins segjast vera á móti aðild Íslands að Evrópusambandinu eða sennilega á móti aðild. Veruleg andstaða er líka við það að Ísland taki upp evru. Þetta eru miklar fréttir. Samtök iðnaðarins eru komin í svo mikla andstöðu við þetta Evrópusambandsferli. Við skulum átta okkur á því hvaða samtök þetta eru. Þetta eru Samtök iðnaðarins sem hafa barist með kjafti og klóm undanfarinn áratug fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið og taki upp evru. Samtök iðnaðarins hafa notað mikla orku samtakanna í að reyna að sannfæra félagsmenn sína um að iðnaðinum væri betur borgið innan Evrópusambandsins. Þetta eru blákaldar staðreyndir. Hvenær ætlar ríkisstjórnin að opna augun fyrir þessu? Eftir að þessi könnun kom út í morgun er þess vegna enn brýnna að breytingartillaga mín um það hvort stjórnvöld eigi að draga aðildarumsókn til baka eða ekki komist inn í tillögurnar og fái að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum og þessum tillögum stjórnlagaráðs. Könnun Samtaka iðnaðarins staðfestir það sem hefur verið að gerast undanfarna mánuði, að í könnunum hefur andstaða við Evrópusambandið aukist sífellt. Til dæmis var gerð könnun á Bylgjunni í síðustu viku þar sem þessi spurning mín var lögð fyrir hlustendur. 68% vildu ekki Evrópusambandsaðild og óskuðu eftir því að stjórnvöld drægju umsóknina til baka. Það er tímabært að ríkisstjórnin horfist í augu við staðreyndir. Það er tímabært að þessi ríkisstjórn sem hefur lítið traust hjá þjóðinni fari nú að fara að þjóðarvilja. Það er nefnilega, frú forseti, annar meiri hluti á Alþingi en hér fyrir utan þetta góða steinhús sem kúrir við Austurvöll. Það er hins vegar ekki viðurkennt. Til að sú breytingartillaga sem ég var að fara yfir um það hvort stjórnvöld eigi að draga aðildarumsóknina til baka eða ekki komist að hef ég þurft að leggja fram aðra breytingartillögu til að þetta samrýmist texta þess þingskjals sem atkvæði verða greidd um. Ég er hér með tvær breytingartillögur í viðbót sem ég ætla að kynna. Breytingartillagan gengur út á það að sjálf þingsályktunartillagan komi til með að hljóða svona: „Tillaga til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd …“ Við 1. mgr. bætist líka nýr málsliður, svohljóðandi: „Einnig skulu greidd atkvæði um það hvort stjórnvöld eigi að draga umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu til baka.“ Þá verður þetta heiti þingsályktunartillögunnar sem kemur inn í texta tillöguskjalsins sjálfs sem kemur svo inn á kjörseðil þannig að ekki fari á milli mála um hvað er verið að greiða atkvæði. Hér liggja fyrir þrjár nánast samhljóða breytingartillögur en það er gert til þess að þetta komi fram sem í fyrsta lagi breytingartillaga, í öðru lagi breyting á tillöguheitinu sjálfu og svo inn í þann skýringartexta sem er hér. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið að benda á að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-tillöguna eigi ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá. Þess vegna verður að koma því að með skýrum hætti að þetta eru tvær aðgreindar tillögur. Fyrr mætti líka vera ef Íslendingar réðu ekki við að kjósa sér forseta, kjósa um aðildina að ESB og kjósa um 6–10 tillögur úr stjórnarskrá. Þau rök eru enn á ný notuð að það verði of flókið að hafa þetta svona. Ég get alveg fullyrt, frú forseti, að það kemur til með að verða langtum meiri umræða um breytingartillögu mína um það hvort áfram eigi að halda aðildarviðræðum eða ekki en tillögur stjórnlagaráðs. Sú tillaga sem snýr að ESB er á þann veg að hún skiptir okkur öll máli og er mjög heit í umræðunni. Tillögur að breytingu á stjórnarskrá eru ekki eins mikið í umræðunni vegna þess að fólk hér á landi er nú að hugsa um að hafa í sig og á. Margt fólk gengur um atvinnulaust. Margt fólk hefur fjárhagsáhyggjur og því fólki eru ekki stjórnarskrárbreytingar efstar í huga. Hér hefur svo oft verið kallað eftir því að það verði mikil kosningaþátttaka um þessar tillögur. Hinn almenni Íslendingur er ekki að hugsa um hvort hér þurfi að breyta stjórnarskrá með eins afgerandi hætti og ríkisstjórnin leggur til eða ekki. Hinn almenni Íslendingur er fyrst og fremst að hugsa um hvort hann eigi fyrir næstu mánaðamótum. Þessu hefur ríkisstjórnin ekki verið að sinna. Ríkisstjórnin hefur ekki verið að sinna heimilum landsins, skuldamálum fjölskyldna og atvinnuuppbyggingu því að allur kraftur ríkisstjórnarinnar fer í þessa ESB-umsókn sem er vitað fyrir fram að er vitavonlaus, vitatilgangslaus og eyðsla á tíma, peningum og orku. Hér hefur ekkert gerst síðan ríkisstjórnin lagði inn þessa umsókn því að það á að svelta okkur inn í Evrópusambandið. Gleggsta dæmið er þegar hæstv. utanríkisráðherra talar um að Evrópusambandið komi til með að bjarga gjaldeyrishöftunum. Þvílíkt og annað eins. Nú er hæstv. utanríkisráðherra búinn að henda út öllu sem heitir Maastricht-skilyrði og annað. Nú á Evrópusambandið að bjarga íslensku þjóðinni frá gjaldeyrishöftunum. Þetta er lítið dæmi um hvernig hægt er að snúa umræðunni. Íslendingar láta ekki hæstv. utanríkisráðherra blekkja sig. Hann hefur það oft verið staðinn að ósannindum að nú eru allir farnir að sjá í gegnum hann. Ég hef ekki í þessari umferð tíma til að lesa upp nefndarálit mitt sem fylgir með breytingartillögunum. Ég kem til með að gera það í mínum seinni ræðum því að þetta er það stórt mál að það er algjörlega óútrætt af minni hálfu. Einnig hefur verið bent á það að þessar góðu breytingartillögur sem hafa komið á þingsályktunartillögunni eru algjörlega óræddar líka í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það hefur verið gagnrýnt mjög hvers vegna þær spurningar sem meiri hlutinn leggur til voru valdar en ekki einhverjar aðrar. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa gert mikla gangskör í því að leggja hér fram breytingartillögur ásamt þingmönnum utan flokka og þingmönnum Hreyfingarinnar. Að lokum í minni fyrstu ræðu segi ég að það sem mér finnst einkennilegast í dag er að þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafa vaðið eld og brennistein í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að uppfylla kröfur Hreyfingarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs. Það er því eftirtektarvert að þegar málið er komið á dagskrá og stendur til að ljúka því í kvöld skuli ekki einn einasti þingmaður Hreyfingarinnar vera á þingi. Hver einasti þingmaður Hreyfingarinnar hefur kallað inn varamann til að afgreiða þetta mál. Það sýnir að hafi verið gerður samningur við Hreyfinguna á sínum tíma um stuðning við ríkisstjórnina er farið að fjara undan 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún fór ágætlega yfir þetta mál eins og það blasir við okkur í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Mig langar aðeins til að spyrja hana um þá atkvæðagreiðslu sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hyggst freista að halda í sumar samhliða forsetakosningum: Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að sú atkvæðagreiðsla muni hafa á forsetakosningarnar sjálfar? Nú hefur meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar viljað halda því fram að þessi atkvæðagreiðsla muni ekki blandast inn í forsetakosningarnar, að hægt sé að aðskilja umræðu um þau mál. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé nokkuð torsótt, sérstaklega af því að forsetaframbjóðendur kunna mjög líklega að verða spurðir að því hvaða álit þeir hafi á einstökum þáttum núgildandi stjórnarskrár, og ef fyrir liggur þar að auki að greiða þurfi atkvæði um svona óljósar spurningar eins og hér er um að tefla finnst manni ekki ótrúlegt að frambjóðendur séu spurðir að því hvað þeim finnist um það. Mig langar til að leita eftir skoðun hv. þingmanns á þessu ráðslagi, að blanda saman forsetakosningum og atkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðsins. Jafnframt, telur virðulegur þingmaður loku fyrir það skotið að hvaða forseti sem kjörinn verður í júní muni, ef honum sýnist svo, beita málskotsréttinum sem hefur nú verið beitt í þrígang og hreinlega neita að skrifa undir ný lög til stjórnarskipunarlaga?

Virðulegi forseti. Hér er spurt um áhrif atkvæðagreiðslunnar á forsetakosningarnar og hvernig þær komi til með að virka saman. Samkvæmt tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á að vera ómögulegt að gera atkvæðaseðil ógildan, því að þótt einhverjir krossar séu hér og þar á atkvæðaseðli á hann að vera gildur seðill. Það eitt er mjög einkennilegt. Það getur til dæmis orðið þannig að 80% mundu greiða atkvæði með eða á móti tillögu minni en kannski bara 20% með tillögu stjórnlagaráðs. Það er vegna eðlis málsins því að Evrópusambandsumsókn er langtum heitari. Varðandi það að greiða atkvæði samhliða forsetakosningum þá hef ég lagt gríðarlega áherslu á það í nefndinni að fullkominn aðskilnaður verði á milli þessara kosninga því að skilin þarna á milli eru mjög óljós og það gilda mismunandi kæruleiðir um kosningarnar ef vafi er um gildi þeirra. Þess vegna legg ég á það mikla áherslu að ef tillögur meiri hlutans ná fram að ganga og hér verður þjóðaratkvæðagreiðsla, að verði þær dæmdar ógildar af Hæstarétti ógildast forsetakosningarnar ekki. Tæpast verður hægt að aðskilja umræður um þessi málefni ef kosningar og atkvæðagreiðsla fara fram samhliða því að væntanleg forsetaefni verða að sjálfsögðu spurð út í tillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. En mér finnst ansi langt seilst í túlkun ríkisstjórnarflokkanna, eins og hún hefur komið fram í mörgum frumvörpum eftir að stjórnlagaráð skilaði tillögum sínum, nú síðast í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu eins og ég benti á í gær. Ríkisstjórnin er farin að sækja sér rökstuðning í lagafrumvörpum í tillögur stjórnlagaráðs sem hafa ekkert lagalegt gildi nokkurs staðar. Það eitt sýnir hvað ríkisstjórnin er komin langt á undan sér. Varðandi hvort forseti, hver sem kosinn verður, geti beitt málskotsrétti sínum á stjórnarskipunarlög sem eru sett í trássi við Alþingi, því að við eigum að vinna að breytingum á stjórnarskrá í samvinnu en ekki í ófriði, kemur auðvitað til greina að sá forseti geri það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Nú hefur það ekki farið á milli mála að hv. þingmaður er mikill andstæðingur þess að Ísland gangi í Evrópusambandið og hefur lagt fram breytingartillögu í þá veru að þjóðin verði spurð að því hvort haldið skuli áfram með aðildarviðræðurnar. Vegna þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið um hvað forsetakosningarnar muni snúast um í raun og veru, þá hefur því verið haldið fram í umræðunni að tillaga þingmannsins eigi ekki við í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. En það er nú svo að í tillögum stjórnlagaráðs er verið að ræða fullveldisframsal. Kann ekki að fara svo, hæstv. forseti, að hvað sem meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kann að finnast eða jafnvel meiri hluta þingsins, að forsetakosningarnar geti einmitt snúist um hvort æskilegt sé að vera með fullveldisframsal í stjórnarskrá? Kann það ekki að vera ein af þeim spurningum sem frambjóðendur til forsetakjörs munu fá og velta fyrir sér, og jafnvel líka hvað þeim finnist um að þjóðin sé spurð að því að hætta við aðildarferlið? Ég spyr til að varpa ljósi á að það er ekki í sölum Alþingis eða hjá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem ákvarðanir eru teknar um hvað umræðan snýst í aðdraganda forsetakosninga.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að að sjálfsögðu er ekki hægt að stýra þeirri þjóðfélagsumræðu sem fer af stað í aðdraganda forsetakosninganna eða hugsanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána vegna þess að það gerist fyrir utan þetta hús. En ég hef bent á og hv. þm. Ólöf Nordal líka, því að við eigum báðar sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þann ágalla sem er til dæmis á þeim tillögum sem valdar voru, af handahófi eftir því sem okkur er sagt, og fara á með í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sagði það eitt kvöldið að í meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem leggur fram þessar tillögur væru fjórir samfylkingarmenn, einn frá Hreyfingunni og einn frá Vinstri grænum og að það endurspeglaðist í þeim spurningum sem voru valdar. Þrjár spurningar frá Samfylkingunni um hvort halda eigi áfram með tillögur stjórnlagaráðs, jöfnun atkvæða milli landsbyggðar og höfuðborgar og aukið persónukjör, allt samfylkingarmál. Þjóðkirkjuákvæðið kemur beint frá vinstri grænum og frá Hreyfingunni hugmyndin um hvort þjóðin geti knúið fram atkvæðagreiðslur. Það er ekki verið að taka á þeim stóru málum sem skipta svo miklu máli, sérstaklega í ljósi reynslunnar vegna núverandi forseta Íslands. Það á ekki að spyrja að því hvort við höfum álit á því hvort forsetinn eigi að hafa málskotsrétt. Ekkert er tekið á þeim málum og svo mætti lengi telja. Enda var fátt um svör í nefndinni. Okkur var sagt að þetta hefði verið ákveðið í samráði við stjórnlagaráð á sínum tíma, á fjögurra daga fundi þar sem stjórnlagaráð boðaði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til sín eitthvert út í bæ. Ég gaf það út í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að þeir sem vildu eiga samtal við nefndina ættu að koma til okkar, þannig að ég var ekki á þessum fundi enda var ráðið náttúrlega ekki til þá samkvæmt lögum því að það hafði skilað inn umboði sínu. En þetta var víst ákveðið í samráði við ráðið, er okkur sagt. 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ákaflega skemmtilega ræðu hér áðan um þetta mál og þingmaðurinn má eiga það umfram aðra þingmenn í þessum sal að geta opnað á nýjar víddir í málum sem við hin höfum kannski ekki oft hugmyndaflug til að gera. Það gerir málin oft skemmtilegri og líklegri til að fá góða umfjöllun í þinginu. Ég hjó eftir einu í fyrri hluta ræðu þingmannsins, sem endurtók sig reyndar nokkuð oft eftir það, um hótanir sem höfðu greinilega beinst að þingmönnum í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann frekar út í þær hótanir sem þarna eiga að hafa átt sér stað. Hvers konar hótanir voru þetta, hver beitti þeim, hvað fólst í þeim og hvernig átti að framfylgja þeim? Ég vil líka spyrja hvort þingmenn minni hlutans hafi gert einhverjar athugasemdir við þær eða kvartað til yfirstjórnar þingsins, jafnvel til þeirra sem fara með öryggismál í þinginu ef þetta hafa verið hótanir af því taginu. Það er auðvitað alvarlegt mál ef þingmönnum er hótað ofbeldi, pólitísku, andlegu eða líkamlegu, það kom ekki fram hvers eðlis hótanirnar voru. Og jafnvel hvort þingmaðurinn telji að þessar hótanir eigi kannski rætur sínar að rekja til ESB-umsóknarinnar, því að þangað virðast liggja margar vondar tengingar í þessu máli sem öðrum að mati þingmannsins. Í það minnsta vil ég spyrja hvort ég geti fengið frekari upplýsingar, og þingið einnig, um þessar hótanir, hverjir hótuðu, hvernig var hótað og hvernig var brugðist við af hálfu minni hluta nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Þetta er afar athyglisverð spurning, sérstaklega er hún athyglisverð af því að henni er beint til mín og sérstaklega athyglisvert að þingmaðurinn haldi að hann fái svar við henni, vegna þess að eins og alþjóð veit setti ég facebook-færslu á vegginn minn fyrir stuttu sem olli þvílíku uppnámi að allt varð vitlaust í þinginu. Hvernig dettur hv. þm. Birni Vali Gíslasyni í hug að ég fari að uppljóstra um það sem gerist inni á nefndarfundi eftir þá útreið sem ég fékk eftir að hafa sett á facebook-síðuna hjá mér upplýsingar sem áttu erindi til allrar þjóðarinnar og vörðuðu stjórnarskrána? Ég var ekki á lokuðum fundi utanríkismálanefndar að ræða þjóðaröryggismál. Varðandi þær hótanir sem ég vísaði í í þingsal fór ég yfir framsöguræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í morgun þar sem hún hótaði þingmönnum stjórnarandstöðunnar því að ef þeir mundu ekki greiða atkvæði um þetta mál í dag, að hleypa þessu í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum, væri það á okkar ábyrgð ef málið fengi ekki framgang. Ég veit alveg hvað felst í því. Að halda áfram að keyra spunann um að það sé fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkurinn sem vilji ekki breyta stjórnarskrá. Innst inni veit þingmaðurinn að tæpast er meiri hluti í ríkisstjórninni fyrir þessu máli sem á að keyra í gegn og ríkisstjórnarflokkarnir eru hálfvegis að vonast til þess að við í stjórnarandstöðunni stundum hér málþóf til að koma málinu frá. Það voru hótanirnar sem ég var að tala um, þau orð sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hafði uppi í morgun.

Virðulegi forseti. Ef hótunin hefur falist í því að reyna að fá stjórnarandstöðuna til að tala fram á miðnætti er það hótun gegn þjóðinni en ekki gegn þinginu eða meiri hlutanum. Ég fékk ekki svar við spurningum mínum því að hv. þingmaður sagði orðrétt að þingmönnum minni hluta í nefndinni hefði verið hótað að þeir mundu hljóta verra af ef þeir hlýddu ekki. Ég ítreka spurningu mína því að ég vonast til að henni verði svarað í síðara andsvari. Hver hótaði hverjum og hver voru viðbrögð stjórnarandstöðunnar eða minni hlutans í nefndinni í þessu máli? Gerði hann athugasemdir eða kvartaði til yfirstjórnar þingsins vegna hótana? Ég held að það sé mjög mikilvægt ef það er þannig að þingmenn upplifi, ég tala nú ekki um á nefndarfundum og í þingsal, að þeim sé hótað því að þeir hljóti verra af ef þeir geri ekki eitthvað sem meiri hlutinn leggur til að verði gert, að upplýst verði um þær hótanir. Ég vonast til að þingmaðurinn svari því skýrar hér á eftir í hverju hótanirnar voru fólgnar o.s.frv. Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann út í stjórnarskrána sem slíka. Ég held að það hafi verið almenn skoðun í samfélaginu eftir hrunið að endurskoða þyrfti ýmsa hluti og þar á meðal stjórnarskrána, það var í umræðunni, ég vil minna á þjóðfundinn og fleiri slíka fundi sem voru haldnir mjög víða um land. Ég sat nokkra slíka fundi og þar kom stjórnarskráin oft til umræðu. Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að ástæða sé til að endurskoða stjórnarskrána sérstaklega og þá hvernig? Í heild sinni, einstaka þætti hennar og þá hvaða þætti? Eða er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að stjórnarskráin eins og hún stendur í dag sé fullgild og óþarfi sé að breyta henni, ekki sé ástæða til að lagfæra neitt sem þar er og hún geti staðið áfram óbreytt?

Virðulegi forseti. Ég ítreka fyrra svar mitt. Þingmaðurinn hlýtur að skilja að eftir þá gagnrýni og útreið sem ég fékk í þinginu fyrir það að hafa sett færslu inn á facebook-síðu mína 20 mínútum eftir að fulltrúar stjórnlagaráðs voru farnir af fundi nefndarinnar, færslu sem olli þvílíku fjaðrafoki í hænsnabúi ríkisstjórnarinnar, get ég ekki tjáð mig um það sem gerist á nefndarfundum, að sjálfsögðu ekki. Er þingmaðurinn kannski að bíða eftir því annarri sprengju í kringum mig? Hvað er maðurinn að fara?  Hann situr ekki í þessari nefnd þannig að þetta verður bara að hanga í lausu lofti en ég var að vísa í hótanir, opinberar hótanir, hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur í morgun um að ef málið kæmist ekki í gegn væri það stjórnarandstöðunni að kenna. Það eru beinar hótanir til okkur um að tala ekki eins mikið í málinu. Hv. þingmaður vísaði til þess að hér hefði orðið mikil lýðræðisbylting um að breyta stjórnarskránni. Ég vil meina að búsáhaldabyltingin hafi jafnvel ekki verið bylting. Vinstri grænir voru þar mjög áberandi og mjög afgerandi, mótmælaskilti voru geymd inni á skrifstofu Vinstri grænna í Reykjavík sem dæmi. Þingmaður flokksins gekk hér um ganga og átti í samskiptum út á Austurvöll þannig að ég hef oft hugsað með sjálfri mér: Kannski var þetta bara engin bylting, þetta var valdarán, þetta var kannski bara valdarán. Við sáum líka hvað hefur gerst í framhaldinu. Vinstri grænir sitja í ríkisstjórn og fitna á fjósbitanum og svíkja öll sín kosningaloforð. Það hefur alltaf komið fram hjá mér, svo að ég svari þriðju spurningunni, að ég vil endurskoða stjórnarskrána á skynsamlegan máta. Ég vil endurskoða þá stjórnarskrá sem er í gildi og ég mundi, ef ég hefði fengið að ráða, fyrst og fremst skoða fullveldisafsalsákvæði sem vantar í stjórnarskrána og að náttúruauðlindirnar verði á einhvern hátt tryggðar í stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Í þingræðu hefur annars vegar verið upplýst um ofbeldishótanir á nefndafundum þar sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði frá því að hún og fleiri nefndarmenn í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi fengið hótanir um að þau hlytu verra af ef þau gerðu ekki eitthvað. 
             Í öðru lagi sagði hv. þingmaður í andsvari áðan að valdarán hefði verið framið á Íslandi þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin fóru úr ríkisstjórn. Mér finnast það mjög alvarlegar ásakanir af hálfu þingmanns úr ræðustól að lýsa því yfir að lögmætar kosningar sem fram fóru vorið 2009 hafi verið valdarán. Ég verð að segja eins og er að það kom mér á óvart að forseti skyldi ekki í það minnsta rísa úr sæti, hvað þá lemja aðeins í bjölluna og minna hv. þingmann á að haga orðum sínum ekki með þeim hætti sem hann gerði áðan.

Virðulegi forseti. Það var farið vel yfir það í morgun hvað ætti heima undir þessum lið, fundarstjórn forseta, og ég tel að sá þingmaður sem talaði á undan mér hafi verið að ræða efnislega um málið en ekki um fundarstjórn forseta. En svo öllu sé til haga haldið þá sagði ég, og ég hvet hv. þingmann til að fá útprentun á ræðu minni, að ég hafi oft hugsað með mér hvort þetta hafi verið bylting eða valdarán vorið 2009. Ég fullyrti ekkert í þeim málum. En ég veit ekki í hvaða skapi hv. þingmaður er í dag. Heilsufar hans einkennist kannski af heilsufari ríkisstjórnarinnar því að hægt er að staðfesta að það er mikið uppnám í herbúðum ríkisstjórnarinnar og það sást best á svörum hæstv. ráðherra í morgun. Svo er forsprakkinn staddur úti í Kanada og allt í klúðri, virðist vera.

Frú forseti. Það er auðvitað ekki hægt að elta ólar við það sem frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kemur  Athugasemd mín felst í ummælum hennar um margfræga og -rædda fésbókarfærslu. Það er rangt sem hv. þingmaður sagði að hún hafi farið á vefinn 20 mínútum eftir að gestir voru á fundinum. 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég er nú svo gáttuð á þessum orðum hv. síðasta ræðumanns því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vissi ekki meira um málið en svo þann sama dag og fésbókarfærslan var sett inn að hún fór með ósannindi úr ræðustól og laug beinlínis upp á mig sem þingmann og það gerði líka hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Þar héldu þær því fram að ég hefði nafngreint einstaklinga á þessum tíma, sem er bara alls ekki rétt enda hefur málið farið sinn feril. Búið er að sanna að í færslunni var hvergi nafngreindur einstaklingur, þar var ekki um trúnaðarupplýsingar að ræða, hún fór inn á vefinn 20 mínútum eftir að gestirnir voru farnir og það vissi enginn hvort verið væri að vísa í sjálfa nefndarmenn eða þá gesti sem komu fyrir nefndina því að þetta var algerlega nafnlaust og einfaldlega skoðun mín, upplifun mín á fundinum. 

Forseti vill biðja hv. þingmann að gæta orða sinna í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Það tók mig nokkurn tíma að finna þingsköpin en ég hef áður bent á það úr þessum ræðustól af sama tilefni að framganga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur braut í bága við ákvæði 19. gr. þingskapa. Þar segir í seinni hluta 1. mgr., með leyfi forseta: „Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi …“ Slíkt leyfi lá að sjálfsögðu ekki fyrir. Ég endurtek: Margumrædd fésbókarfærsla var send út á meðan á fundinum stóð og á meðan gestir sátu enn þá þar inni. Ég vil líka segja að það er ekki aðeins álit mitt heldur einnig hæstv. forseta Alþingis 

Virðulegi forseti. Þetta kemur fundarstjórn forseta kannski ekki beint við en ég get ekki tekið því að ég sé sökuð um að ljúga í ræðustól Alþingis. Það hef ég ekki gert og mun aldrei gera þannig að mér finnst að rétt væri að áminna þingmenn sem bera samþingmenn sína því að þeir ljúgi í þessum sal og í þessum stól. 

Frú forseti. Ég hygg að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi á sínum tíma ekki vitnað með beinum hætti í það sem gerðist á þessum nefndarfundi, en það var ekki það sem ég ætlaði að ræða hér. Í upphafi umræðunnar sagði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir að mikilvægt væri að halda umræðum áfram til að hægt væri að klára málið fyrir miðnætti. Ég beini því til forseta að það er sérstakt að hv. stjórnarþingmenn fari í ræðustól undir liðnum um fundarstjórn forseta með það að markmiði að því er virðist að tefja þingfund. Ég vil bara beina því til hæstv. forseta og þingmanna allra að við höldum áfram umræðum um málið. Það eru margir á mælendaskrá og meðal annars sá sem hér stendur sem hefur í hyggju að flytja ræðu um málið í dag. Það væri jákvætt ef við kæmumst áfram með umræðuna ef hv. stjórnarþingmenn gætu setið á sér með það málþóf sem þeir virðast 

Virðulegi forseti. Það er kannski svolítið barnaskólalegt að taka það fram en ég held að ég hafi varla notað helming af þeim tíma sem ég hafði til framsögu í dag þannig að ég er ekki að lengja tíma minn fram yfir það sem eðlilegt getur talist. Ég kalla það ekki málþóf að vilja bera af sér sakir þegar þingmaður er sakaður um að ljúga í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég held að þessi umræða um fundarstjórn forseta af hálfu stjórnarmeirihlutans hafi í raun verið umfangsmeiri en innlegg þeirra í þetta mál fyrir þinginu á undanförnum vikum og mánuðum. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta að því hvort hún sé ekki sammála mér um að það væri eðlilegt að upphafsmaður þessa máls, sú sem hafði hvað mestan áhuga á því að hér væri kallað saman það sem fyrst átti reyndar að heita stjórnlagaþing en svo stjórnlagaráð og talar nú mjög ákveðið fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu utan þingsala, ætti kannski að koma hér og vera við umræðuna og jafnvel leggja orð í belg. Á ég þar að sjálfsögðu við hæstv. forsætisráðherra sem hefur ekki tekið til máls í þessari umræðu frá upphafi, ekki í fyrri umr. og ekki núna. Mig minnir reyndar að í fyrra, þegar þetta mál var hér til umfjöllunar, hafi hæstv. forsætisráðherra ekki heldur tekið þátt í þeirri umræðu en engu að síður segir hæstv. forsætisráðherra að þetta sé eitt brýnasta málið sem fyrir þinginu liggur og fyrir þjóðina að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um vanbúnar tillögur stjórnlagaráðs. Þetta telur hæstv. forsætisráðherra vera afskaplega brýnt mál, hefur sett þetta á oddinn, hefur ævinlega sagt að hún hafi talað fyrir því áratugum saman að þetta sé eitt af þeim málum sem hún vilji að Alþingi afgreiði. En vill hún koma hér til þings og ræða þetta mál, lýsa sjónarmiðum sínum? Nei, virðulegi forseti, það hefur verið alger vöntun á því. Ég held að það væri skynsamlegt, hæstv. forseti, og ég fer fram á það að gerðar verði ráðstafanir til að kanna hvort hæstv. forsætisráðherra sé í húsi og ég fer fram á það að hæstv. forsætisráðherra komi hingað til þings og verði við umræðuna. Ég hefði verulega mikinn áhuga á að heyra hvað henni finnst um einstakar spurningar sem stjórnarmeirihlutinn og meiri hluti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vill leggja núna fyrir þjóðina í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar eru álitamál sem hæstv. forsætisráðherra hlýtur að hafa miklar skoðanir á og jafnframt það, sem er auðvitað grundvallaratriði, hvaða skoðun hæstv. forsætisráðherra hafi á þeim álitamálum sem kunna að spinnast í kringum forsetakosningarnar vegna þess að menn vilja blanda saman mjög svo eðlisólíkum kosningum þegar annars vegar á að kjósa forseta lýðveldisins Íslands og á sama tíma að gera skoðanakönnun meðal þjóðarinnar um tiltekin álitamál í stjórnarskrá. Ég held að kosningarnar í vor gætu reyndar snúist um dálítið aðra hluti en meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur reynt að sannfæra fólk um, að það sé enginn vandi og það sé reyndar þannig að það sé nánast hægt að stýra því hvað forsetaframbjóðendur ræði í aðdraganda kosninganna. Hvað viljum við að þessar kosningar snúist um? Á að ræða við forsetaframbjóðendur hvað þeim finnist um náttúruauðlindir í þjóðareign, eins og það er orðað í þessum spurningum hv. stjórnarmeirihluta? Á að spyrja um málskotsrétt forseta? Eða á að ræða til dæmis um fullveldisframsal? Um hvað eiga þessar forsetakosningar að snúast? Hv. framsögumaður meirihlutanefndarálits, Valgerður Bjarnadóttir, hélt því fram að auðvitað snúist forsetakosningarnar ekkert um stjórnarskrármálefni. Nei, við séum bara að spyrja grundvallarspurninga. En hvernig ætla menn að koma í veg fyrir að þær geti akkúrat gert það? Hér er um algerlega óskyld mál að ræða, ólíkar kosningar að ræða, og það er óhjákvæmilegt þegar svo er og það er í rauninni verið að kjósa forseta að þarna geti orðið mikil smitun á milli. Mig langar í upphafi áður en ég fer að greina frá sjónarmiðum okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd aðeins að minna á að það vinnulag sem hefur verið viðhaft hér við breytingar á stjórnarskrá, alveg frá upphafi 2009 þegar minnihlutastjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við völdum, hefur verið eintóm sorgarsaga. Það var strax ákveðið þá um vorið, eftir þá erfiðleika sem dundu yfir þjóðina við fall bankanna, að nauðsynlegt væri að breyta stjórnarskránni. Það skyldi verða fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að fara í breytingar á stjórnarskránni. Það skyldi setja af stað stjórnlagaþing og það þyrfti að fara í umfangsmiklar breytingar og það skyldi gera í miklum ágreiningi. Það skyldi ekki fara þá leið, sem hafði verið farin hér áratugum saman, að reyna að leita samstöðu stjórnmálaflokka á Alþingi. Þvert á móti var nánast vilji til þess að slík samstaða væri ekki fyrir hendi og menn létu að því liggja að það væri þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefði aldrei viljað breyta neinu þegar kæmi að stjórnarskránni sem er rangt. Málið var strax sett í mikið átakaferli og það hefur haldið áfram í því átakaferli allt frá þeirri stundu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur að sjálfsögðu barist hatrammlega gegn þeim fyrirætlunum sem voru á vordögum 2009 en áfram skyldi haldið á sömu ágreiningsleiðinni. Áfram valdi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að setja málið í átakafarveg og næst átti að fara í ráðgefandi stjórnlagaþing. Við höfum allar götur frá vorinu 2009 tekist á um hvernig skuli breyta stjórnarskránni. Við höfum minnst rætt um hvað og hverju þyrfti að breyta. Þremur árum seinna, nánast upp á dag, frá því að þessi átök hófust um breytingar á stjórnarskrá er enn gríðarlegur ágreiningur um þetta mál. Ég vil gera orð eins prófessors sem kom fyrir okkur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að mínum þegar hann sagði að líklegasta niðurstaðan úr þessu öllu saman eða ágreiningur sem gæti hugsanlega birst um niðurstöðu þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu væri vegna þess að ekki hafi náðst nein samstaða á Alþingi um málið. Mér finnst það mjög alvarlegt mál. Látum vera í hvers konar búningi þetta mál er, hann er náttúrlega alveg fáheyrður, en að setja málið stöðugt í ágreining og raunar vilja hafa það í ágreiningi veldur manni miklum áhyggjum og er auðvitað algerlega óviðunandi. Það hefur því miður verið einkenni á hæstv. forsætisráðherra, þótt stundum sé talað á þann hátt að það væri mjög gott ef fólk gæti náð samstöðu, að það er allt sett í ágreining, nánast hvert einasta mál. Við getum horft á núna hvernig gengur með fiskveiðistjórnarmálið. Og hvað gerðist hér í morgun? Hvað á það að þýða að hæstv. forsætisráðherra gangi svona fram gagnvart samstarfsmanni í ríkisstjórnarmeirihluta? Hvað á það að þýða? Hvað á það að þýða að koma svona fram? Hversu líklegt er að forsætisráðherra sem kýs að setja mál ævinlega í átök nái þeim árangri sem þarf að ná við stjórn landsins? Stjórnarskrármálið er birtingarmynd af þeim endalausum átökum sem hafa verið í þinginu allt frá því að bankarnir féllu og það sem verra er, stjórnarskráin á að endurspegla slík átök. Þegar að þessum málum kemur, þegar að þessum grundvallarmálum þjóðarinnar kemur eiga að gilda önnur lögmál og menn verða að vanda sig miklu betur en gert hefur verið. Ég vil aðeins ræða áfram um það vinnulag sem hér hefur verið viðhaft og hvernig þetta hefur verið í nefndinni í vetur. Hér í umræðu um fundarstjórn forseta kom nú aðeins fram hvers konar átök hafa verið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ekki um efni málsins heldur bara nánast um samskipti fólks. Við skulum láta það allt liggja á milli hluta. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur þetta mál legið fyrir frá því í byrjun október. Ég hygg að það hafi verið 4. október eða þar um bil sem málið kom inn í þingið. Síðan hefur það verið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í allan vetur. Hvaða efnislega umræða hefur farið fram um álitamál tengd stjórnarskrá? Afar lítil. Hvað hafa menn verið að tala um? Aðferðafræði, hvað eigi að gera við tillögurnar, hvernig sé best að vinna með þær áfram. Höfum við verið að tala um hvaða álitamál væru brýnust í breytingu á stjórnarskrá? Nei, við höfum verið að ræða lauslega embætti forseta Íslands. Er spurt að því í þessari skoðanakönnun? Nei, það er ekki spurt að því. Spyrja menn stjórnskipulegra spurninga, um grundvöll þess hvernig þeir vilja haga stjórnskipun í landinu? Nei, það er ekki spurt að því heldur. Það er ekki verið að spyrja grundvallarspurninga af þessu tagi og þær hafa heldur ekki verið ræddar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Framan af var töluvert rætt um að það væri nauðsynlegt vegna þess að tillögur stjórnlagaráðs hafa fengið töluvert mikla gagnrýni. Menn hafa sagt að þær séu innlegg í umræðu um breytingu á stjórnarskrá. Að sjálfsögðu eru þær innlegg í slíkt alveg eins og aðrar tillögur sem hafa verið til meðferðar í langan tíma í þjóðfélaginu um hugsanlegar breytingar á stjórnarskránni. Sama á líka við um mjög ítarlega skýrslu stjórnlaganefndar sem var reyndar, svo ég taki það fram, nefnd sem sett var á laggirnar í samstöðu í allsherjarnefnd á vordögum 2010 og afrakstur þeirrar vinnu hefur ekki mikið verið ræddur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hreint ekki. Ekki heldur niðurstöður þjóðfundarins sem einnig var afrakstur vinnu allsherjarnefndar. Það hefur ekkert verið rætt. Það hefur heldur ekki verið rætt að þjóðfundurinn komst að allt annarri niðurstöðu í tilteknum málum en stjórnlagaráð gerði. Það hefur heldur ekki verið rætt. Við höfum rætt hvort eigi að fara í það að skoða tillögur stjórnlagaráðs út frá því hvernig einstakar greinar ynnu saman, hvernig hægt væri að koma málinu í búning en aldrei sú brýna efnislega umræða sem þarf að eiga sér stað. Síðan gerðist það skyndilega að meiri hluti nefndarinnar taldi alveg brýnt að ljúka umræðu um málið og fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað gerðist þá? Minni hlutinn er að tefja málið, hann vill fara að ræða málið í þingsal. Hvernig stendur á því? Er minni hlutinn hræddur við þjóðina? Vill hann ekki spyrja þjóðina um það? Er það það sem við blasir? Stjórnarmeirihlutinn reynir að koma þessu inn hjá almenningi í landinu. Það er ekki rétt, það er hreint ekki rétt. Okkar sjónarmið er að fyrsta versið sé að koma sér saman um hverju þurfi að breyta, hvernig það eigi að orðast og hvernig það eigi að líta út. Fyrst á þingið að koma sér saman um hvað það vill fá út úr hlutunum og síðan, þegar slíkri samstöðu er náð og auðvitað getur það tekið dálítinn tíma, sé eðlilegt að fara að kynna málið fyrir þjóðinni. Þetta hafa reyndar nágrannalöndin gert og hér er oft vitnað til nágrannalandanna á stundum sem það hentar. Finnar til dæmis eru mjög góðir í þessu, þeir eru mjög flinkir í því að ná samstöðu innan lands um mikil álitamál og brýn mál. Við getum tekið sem dæmi viðbrögð Finna eftir þeirra mikla efnahagslega áfall þegar þeir ákváðu að þeir þyrftu að líta til langrar framtíðar með hag landsins og unnu að því í langan tíma, í mörg ár, að skapa samstöðu og finna rétta planið til að koma Finnlandi upp úr erfiðleikunum. Það sam gilti þegar kom að breytingum á stjórnarskránni. Finnar leituðust eftir því og höfðu mikið fyrir því að ná nauðsynlegri samstöðu og niðurstaðan var auðvitað allt önnur en sá óskapnaður sem við búum við þegar kemur að stjórnarskrárbreytingum. Hvaða friður verður nú um þetta? Hvaða friður verður um þetta mál? Hann verður ekki mikill. Ég get ekki látið hjá líða að nefna þá raunverulegu stöðu sem er í landinu. Hún er sú að forseti lýðveldisins hefur mjög miklar skoðanir á þessum tillögum. Hann ræddi það hér 1. október á þingsetningardaginn og hann lýsti sinni túlkun á embætti forseta Íslands. Það kom fram sjónarmið hjá fulltrúum í stjórnlagaráði að hann hefði misskilið málið, þau hefðu ekki meint þetta svona en það var engu að síður hægt að túlka það svona. Tillögurnar voru með þeim hætti að forseti og þeir sem líta málið frá þeim sjónarmiðum sem hann var að tala fyrir gátu skilið tillögurnar með þeim hætti, þær voru engan veginn nógu skýrar. Forsetinn blandaði sér hreinlega með þessu inn í umræðu um stjórnskipunarmál. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem forseti hefur gert það. Hann er fyrsti forseti lýðveldisins sem hefur beitt málskotsrétti þjóðarinnar í þrígang og þar með í raun og veru gefið tóninn fyrir það að að óbreyttri stjórnarskrá kunni hvaða forseti sem er að gera nákvæmlega það. Finnst hv. þingmönnum og virðulegum forseta ekki líklegt að forseti lýðveldisins sem nú er í framboði enn á ný muni ræða stjórnskipunarmálin þegar kemur að kosningabaráttunni? Kann ekki vel að vera að hann, verði hann kjörinn eða einhver annar, við vitum ekki hvernig það fer, muni einnig blanda sér í þetta mál næsta vetur þegar, eftir því sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar heldur fram núna, einhverjar tillögur verða lagðar fyrir þingið til efnislegrar meðferðar? Kann það ekki að geta gerst að forsetinn synji þessum lögum staðfestingar? Kann það ekki að geta gerst? Er það útilokað? Er þetta ekki mikilvæg lagasetning? Sagði ekki virðulegur forseti lýðveldisins þegar fjölmiðlalögunum var synjað að gjá hefði myndast milli þings og þjóðar? Sagði hann það ekki einnig í Icesave-málinu að þetta væri mikilvægt hagsmunamál? Er nýtt frumvarp að stjórnarskrá mikilvæg lagasetning? Skiptir máli hvernig búið er um stjórnskipunarmál? Skiptir máli eða veldur það áhyggjum ef vafi er á hvernig einstökum stoðum þar er háttað? Er forseti lýðveldisins ekki búinn að lýsa því yfir að hlutverk hans sé að vera öryggisventill? Kann það ekki að gerast að hann muni stöðva þingið í fyrirætlunum þess um að fara fram með illa ígrundaðar breytingar á stjórnarskrá? Hvers vegna hefur enginn talað um þetta? Hvers vegna hefur þetta ekki verið rætt? Hvers vegna er það svo að það á bara að tala um formlega hlið málsins á fundum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem núna virðast vera orðnir harðlokaðir og nánast má ekkert fréttast hvað þar fer fram? Vilja alþingismenn ekki ræða þessa hluti í þingsal? Er ekki eðlilegt að fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu hafi alþingismenn tekið efnislega umræðu um þessi mál? Er ekki eðlilegt að þeir taki síðan þátt í umræðunni úti í þjóðfélaginu, lýsi skoðun sinni og sínum rökstuðningi? Er það ekki hlutverk alþingismanna? Er það ekki svo samkvæmt gildandi stjórnarskrá að það er einmitt hlutverk þeirra að setja stjórnarskipunarlögin? Hvers vegna er farið svona öfugt í þetta allt saman? Auðvitað er það vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er búin að taka ákvörðun um að það eigi að setja þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er búið að lofa því einhvers staðar í öðrum húsum að þannig skuli það verða. Skiptir efni málsins einhverju máli? Nei, það skiptir ekki máli. Þarf að leita samkomulags við aðra þjóðfélagshópa um þetta, aðra stjórnmálaflokka? Nei, það skiptir engu máli. Það skal bara farið með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu af því að því hefur verið lofað í einhverju leynisamkomulagi allt á forsendum ríkisstjórnarinnar, ekki á forsendum stjórnskipunar Íslands. Ég hlakka til þess að við förum að ræða grundvallarmál í breytingu á stjórnarskrá, ég hlakka til þeirrar umræðu þegar við förum að takast á um hvernig við viljum hafa hlutina og hvað það er sem þarf að breyta og við viljum breyta. Eftir að forseti synjaði fjölmiðlalögunum staðfestingar varð ágreiningur í þáverandi stjórnarskrárnefnd um hvort ætti að gera breytingu á því ákvæði stjórnarskrárinnar. Ekki náðist samkomulag um það af því að þeir flokkar sem þá voru í stjórnarandstöðu vildu ekki breyta því ákvæði. Það kann að vera að það sé breytt núna, það kann að vera. Mér heyrðist reyndar aðeins örla á því eftir Icesave-atkvæðagreiðslurnar að menn væru tilbúnir til að gera slíkar breytingar. Spurningin er: Væri ekki fróðlegt að ræða til dæmis slíka hluti á Alþingi, tala um auðlindaákvæðið og hvað það raunverulega þýðir, hvað það raunverulega merkir? Væri það ekki líka áhugavert álitamál? 
             Væri ekki nær, virðulegi forseti, að hefja þetta mál á réttum enda í stað þess að fara alltaf öfuga leið?

Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem sagt hefur verið um þessa umræðu held ég að ég verði að byrja á því að taka skýrt fram að ég ætla að reyna að koma til móts við stjórnarmeirihlutann einu sinni sem oftar með því að tala sem minnst um þetta mál og reyna að ljúka mér frekar hratt af í ræðuhöldum. Þannig er líklega ekkert því til fyrirstöðu að hægt verði að greiða atkvæði um þetta mál í kvöld ef stjórnarliðar ætla að sleppa því yfir höfuð að tala um það. Þingmenn hafa einmitt verið settir í mjög sérkennilega stöðu í þessu máli því að yfir þeim vofir hótun um að þeir verði sakaðir um málþóf ef þeir segja nokkur orð um þetta mál vegna þess að tíminn sem gefinn er til þess er svo skammur. Ef hver og einn þingmaður héldi tiltölulega stutta ræðu, 15 mínútna ræðu, um þetta mál og andsvör væru við hverja ræðu tæki það líklega í kringum 32 klukkustundir og til þess þyrfti um það bil sjö hefðbundna þingdaga. Ef menn hefðu gert ráð fyrir því að eðlileg umræða færi fram um þetta mál - án þess endilega að taka tillit til þess hversu stórt það er, það snýst um sjálfa stjórnarskrána - ef litið hefði verið á þetta sem hvert annað þingmál og gert ráð fyrir að menn hefðu tíma til að tjá sig um það, segja skoðun sína, velta upp kostum og göllum, hefði tekið nokkra daga að fara í gegnum umræðuna. Nú er ljóst að ef eðlileg umræða ætti sér stað um málið næðist ekki að klára það vegna þess hversu seint það kemur inn til þingsins. Því miður er þetta ekki eina málið frá ríkisstjórninni sem þannig er komið fyrir og raunar er það undantekning ef hin stærri mál ríkisstjórnarinnar komast tímanlega á dagskrá. Það er auðvitað alveg óþolandi að þingmenn þurfi að sitja undir því að ef þeir ætli einfaldlega að halda ræðu um málið og velta því fyrir sér, séu þeir þar með að beita einhverjum brögðum og ætli sér að stoppa það. Eins og ég nefndi í upphafi ætla ég að reyna að koma til móts við stjórnarliða þrátt fyrir þetta og láta eina stutta ræðu nægja þó að vissulega sé tilefni til að halda margar langar ræður um þetta mál og hvernig að því hefur verið staðið. Það er auðvitað með stökustu ólíkindum að þegar um er að ræða breytingar á sjálfri stjórnarskránni sé haldið á málum eins og gert hefur verið í þessu tilviki. Þetta hefur verið samfelld hrakfalla- og klúðurssaga af hálfu stjórnarmeirihlutans og nýjasta klúðrið voru þær sérkennilegu spurningar sem setja átti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að hver einasti fræðimaður sem tjáði sig um málið hafi bent á að þær væru meingallaðar, aðferðafræðin á bak við þær væri stórgölluð. Það er í sjálfu sér mjög sérstakt hvernig mönnum tókst í þessu mikla áhugamáli sínu að setja fram tillögu sem var svo berskjölduð fyrir gagnrýni. Maður hefði haldið að í svona máli sem ljóst mátti vera að yrði umdeilt hefðu menn reynt að vanda sig meira, en svo varð ekki. Settar voru fram illskiljanlegar spurningar, að minnsta kosti óljósar, og í raun fól aðalspurningin í sér nokkurs konar þversögn. Í henni var spurt hvort menn styddu að lögð yrði fram tillaga sem ekki er til og menn hefðu þurft að hafa til að bera spádómsgáfu til að geta tekið afstöðu til spurningarinnar. Búið er að endurorða þessa fyrstu spurningu og gera hana ögn skýrari en viðbótarspurningarnar eru enn þá ákaflega sérstæðar og óljósar. Spurt er um hluti þar sem útfærslan skiptir öllu máli án þess að spyrja um útfærsluna og spurt um hluti þar sem skilgreiningin skiptir öllu máli án þess að skilgreiningin sé látin fylgja. Ég nefni sem dæmi spurninguna um þjóðareign. Þetta mál hefur því ekki lagast eins mikið eins og maður hefði vonast til, því miður, og á víst ekki að gefa tíma til að laga það því til stendur að keyra það í gegn í dag með slíkum hraða að flutningsmenn gefa sér líklega ekki tíma til að fara í andsvör og svara spurningum sem þingmenn kunna að hafa um málið. Ég vil nýta hluta af þeim stutta tíma sem ég ætla að leyfa mér að nota í umræðu um þetta mál til að gera dálitlar athugasemdir við orðræðuna sem viðhöfð hefur verið í umræðu um þetta má en í henni birtist í sinni tærustu mynd sú aðferð sem ríkisstjórnin notar til að stýra umræðunni um sjálfa sig og verja völd sín. Slík orðræða er mjög kunnugleg úr ríkjum þar sem stjórnvöld kenna sig við lýðræði og telja sig fulltrúa fólksins en eru oft og tíðum allt annað en það. Í bók George Orwell 1984 er því lýst hvernig stjórnvöld fundu upp nýtt tungutak til að réttlæta stjórnarfar sitt. Það fól yfirleitt í sér öfugmæli. Þannig hét hernaðarráðuneytið sem stóð fyrir varanlegri styrjöld friðarmálaráðuneytið, kærleiksráðuneytið sá um eftirlit með borgurunum og þvinganir þegar á þurfti að halda og þar fram eftir götum. Hér verðum við hvað eftir annað vör við að stjórnarliðar nota mjög falleg og jákvæð orð en oft í öfugri merkingu. Menn kannast við alla umræðuna um gagnsæi sem átti að vera einkennisorð þessarar ríkisstjórnar en leyndarhyggjan hefur hins vegar aldrei, ég hugsa að ég geti bara fullyrt það, verið jafnmikil á Íslandi eins og nú. Nú er meira að segja orðið bannað að ræða það sem gerist á nefndarfundum. Ég taldi reyndar að nefndarfundir væru til að fá upplýsingar sem menn gætu svo rætt málin út frá í þinginu en nú þora menn ekki lengur að vitna í það sem gerist á nefndarfundum svo leyndarhyggjan er orðin alls ráðandi. Svo er það lýðræðisástin, allt þetta tal um að stjórnarliðar einir séu fulltrúar fólksins og við heyrum aftur og aftur upphrópanir eins og þær frá 1. flutningsmanni þessa máls, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem hrópar aftur og aftur: Eru menn hræddir við fólkið, hræddir við að leyfa fólkinu að segja hug sinn? Þora þingmenn ekki að hlusta á þjóðina, og alls konar slíkar yfirlýsingar sem, eins og ég nefndi áðan, minna óþægilega á stjórnarfarið í löndum þar sem ekki er fjórflokkakerfi heldur í mesta lagi einn flokkur. En hvað er að marka þessar yfirlýsingar? Þær eru þversagnir vegna þess að fólkið sem notar þær sem mest stendur fyrir svona tillögum sem skila í rauninni engu, sem eru til þess hannaðar að blekkja kjósendur svo ríkisstjórnin geti haldið því fram að hún sé að tala máli þjóðarinnar, en notaði þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ætti að vera nokkuð sem menn taka mjög alvarlega, eingöngu til að ná því fram sem alltaf stóð til að ná fram af hálfu stjórnvalda. Hið sama má segja um það þegar því er haldið fram að ríkisstjórnin styðji beint lýðræði og sú tillaga sem við ræðum hér sé til marks um það. Hvað í ferli þessarar ríkisstjórnar gefur til kynna að hún styðji raunverulega beint lýðræði? Ekki neitt. Þvert á móti bendir allt til þess að ríkisstjórnin óttist fátt eins mikið og beint lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að fulltrúar meiri hlutans á þingi hafa hvað eftir annað barist af mikilli hörku og ég leyfi mér að segja ósvífni gegn því að almenningur fengi að greiða atkvæði í stórum málum. Svo kemur þetta sama fólk og veifar tillögum sem eru mjög vanhugsaðar, sem allir sérfræðingar sem þær skoða segja meingallaðar, og telja þær til marks um að það sé lýðræðissinnar. Þetta er kannski það leiðinlegasta við stjórnmálin að hve litlu leyti orð og efndir fara saman en það er þó sérstakt vandamál hjá þessari ríkisstjórn. Það nær í rauninni til allra sviða. Ég ætla ekki að fara að rekja það allt saman hér, talið um skjaldborgina og heimilin hjá ríkisstjórn sem hefur svo glutrað niður öllum tækifærum sem henni hafa boðist til að taka á skuldavanda heimilanna, eða velferðarbrúin sem átti að koma í veg fyrir að fólk fyndi fyrir efnahagslegu áfalli á undanförnum árum. Allt reyndust það innantóm orð. En við höfum þó haft stjórnarskrána, íbúar landsins hafa þó haft stjórnarskrána til að reiða sig á þegar stjórnarfar landsins er með þeim hætti sem ég lýsti, stjórnarfar sem reyndar er svo óstöðugt og óáreiðanlegt að það hefur komið Íslandi á lista yfir lönd þar sem pólitísk áhætta er sérstakt áhyggjuefni fyrir fjárfesta, Ísland er komið á lista með löndum eins og Egyptalandi, Rússlandi og löndum Suður-Ameríku hvað það varðar eftir að þessi ríkisstjórn tók við. En í þeirri pólitísku óvissu höfum við þó haft þann öryggisventil sem stjórnarskráin hefur veitt. Því hefur maður óneitanlega áhyggjur af því ef þeim öryggisventli verður kippt í burtu. Nú er ég mjög hlynntur því að gerðar verði breytingar á stjórnarskránni og hún uppfærð og lagfærð. En ef menn ráðast í þá vinnu á þeim forsendum sem lýst er í þessum tillögum hef ég verulegar áhyggjur af því hvernig það mundi enda. Hætt er við því að þá yrði stjórnarskráin sjálf aðeins liður í að auka á hina miklu óvissu sem ríkisstjórnin hefur við haldið. Nú er ég ekki að segja að tillögur stjórnlagaráðs séu allar ómögulegar. Ég hef sagt frá upphafi að það megi endilega nota þær til að ræða breytingar á stjórnarskránni, en á þeim eru vissulega gallar og ég gef mér það eiginlega að flestir stjórnlagaráðsfulltrúar fallist á að á þeim séu gallar og eðlilegt sé að þingið og sérfræðingar ræði í þaula hvernig megi bæta úr þeim. Þess vegna veltir maður fyrir sér, hverjar eru afleiðingarnar af því ef þessi tillaga, meginspurningin, verður samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvernig ber að skilja það? Á þingið þá að reyna út í ystu æsar að láta stjórnarskrána líta út eins og hún kemur frá stjórnlagaráðinu, jafnvel þó að komi í ljós að ýmislegt megi betur fara? Á þá samt að leitast við að hafa stjórnarskrána eins og hún kom frá stjórnlagaráðinu, svo framarlega sem hún gangi ekki í berhögg við alþjóðasamninga? Hvað ef tillögunni er hafnað, ef menn segja, svo ég vitni beint í tillöguna, með leyfi forseta: „Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi eða nýrri stjórnarskrá“? Á þá ekki að nota neitt úr tillögum stjórnlagaráðs þegar kemur að því að endurskoða stjórnarskrána? Er þá allt sem þar kemur fram komið á bannlista af því að ekki má leggja það til grundvallar, eða skiptir kannski engu hvað menn kjósa í þessu? Menn muni áfram ræða stjórnarskrána og sumir muni tala fyrir tillögum stjórnlagaráðs í mismiklum mæli og atkvæðagreiðslan skipti í sjálfu sér ekki máli. Þetta er eitt af því sem er algerlega óljóst við allt þetta ferli. Hefur það einhvern tilgang annan en að gefa þingmönnum stjórnarliðsins tækifæri til að koma hér upp og halda því fram að þeir séu fulltrúar þjóðarinnar, talsmenn beins lýðræðis, þegar það er einmitt stjórnarandstaðan sem hefur miklu fremur beitt sér fyrir vilja þjóðarinnar og beinu lýðræði á undanförnum árum? Er þetta allt hluti af einhverju sjónarspili? Ef svo er, sem því miður mjög margt bendir til í þessu ferli öllu, er það sérstaklega miður af því að um er að ræða stjórnarskrá Íslands. Maður hefur séð þessa pólitísku leiki hjá stjórnarflokkunum aftur og aftur í hinum ýmsu málum. En að leyfa sér að nota stjórnarskrána í þeim tilgangi er býsna langt gengið. Nú verð ég aftur að hafa þann fyrirvara á að með þessu er ég ekki að segja að allir sem styðja þetta mál eða eru hrifnir af tillögum stjórnlagaráðs séu með einhvers konar leikaraskap, að hugur fylgi ekki máli hjá öllu því fólki. Ég er alls ekki að halda því fram. Ég er bara að segja að þeir sem keyra þetta mál áfram í þinginu á þennan hátt, halda svona á málum, leggja fram svona óljósar spurningar sem maður sér ekki hvað á að koma út úr, keyra málið áfram á nokkrum dögum og búa til slíka tímapressu að þingmenn þora ekki að stíga í ræðustól til að fjalla um málið af ótta við að vera sakaðir um málþóf, það fólk ber ekki næga virðingu fyrir stjórnarskránni. Ég hef fulla samúð með þeim sem eru hrifnir af tillögum stjórnlagaráðsins og stjórnlagaráðsfulltrúum sem hafa lagt á sig mikla vinnu við að undirbúa þetta mál og raunar er verið að gera því fólki grikk, ekki síður en hinum sem hafa efasemdir um það hvernig haldið hefur verið á málinu á Alþingi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um þetta mál en hann fór mjög vel í gegnum það hvernig þetta ferli er komið út í ákveðið öngstræti og er að vissu leyti hrakfallasaga. Hv. þingmaður nefndi áhugaleysi þingmanna um málið en nú hefur umræðan staðið nokkurn tíma, bæði fyrri og seinni, og ekki hafa nándar nærri allir þingmenn á Alþingi tekið þátt í henni og hélt ég þó að þetta væri stórmál. Það er stórmál að senda tillögur að stjórnarskrá til atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni, meira að segja stjórnarskrá sem er óunnin. Hefur hv. þingmaður einhverja skýringu á þessu áhugaleysi þingmanna, á því að menn taka ekki þátt? Í fyrri umræðu tóku alls ekki allir þingmenn þátt. Ég tel að það sé nánast skylda þingmanna að gera það, þeir eru í rauninni stjórnarskrárgjafi, og tjá hug sinn til þess hvort þetta sé skynsamlegt ferli eða ekki. Svo vil ég spyrja hv. þingmann sem er formaður Framsóknarflokksins, en sá flokkur hefur löngum haft mikinn áhuga á því að breyta stjórnarskránni. Ég man eftir ræðum um það langt aftur í tímann og þingmenn Framsóknarflokksins hafa staðið framarlega í því að breyta stjórnarskránni. Hvað í þessu ferli gerir það að verkum að hv. þingmaður styður ekki að þessar tillögur að stjórnarskrá fari í atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni? Hvað er það í þeim sem þingmaðurinn er ekki sáttur við?

Virðulegur forseti. Já, það má taka undir með hv. þingmanni að nánast sé skylda þingmanna að taka þátt í umræðum um breytingar á stjórnarskránni. Hvað varðar spurninguna um það hvers vegna þeir gera þeir það ekki þá held ég að aðallega séu tvær ástæður fyrir því. Annars vegar veit hluti þingmanna, stjórnarliðsins þar á meðal, að þetta er fyrst og fremst sýndarmennska af hálfu stjórnarforustunnar og þeir í raun skammast sín, held ég að megi segja, fyrir það hvernig að þessu er staðið. Svo eru það hinir sem styðja þetta en hafa komið málinu í þá fáránlegu stöðu að tíminn til að ræða það og fara yfir það er svo skammur að ef þeir ynnu þetta almennilega og rökræddu málið við okkur brynnu þeir inni á tíma, þá væri ekki lengur tími til að koma þessu í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að til að svo megi verða þarf að klára atkvæðagreiðslu um málið fyrir miðnætti í kvöld. Þetta er náttúrlega bara enn eitt dæmið um hversu illa hefur verið haldið á þessu máli sem snýst, eins og ég sagði, ekki um innihaldið heldur að búa til umbúðir sem nota má í auglýsingamennsku, lýsa því yfir að menn séu fulltrúar fólksins o.s.frv. Hvað varðar gallana á því hvernig að þessu hefur verið staðið er of langt mál að telja þá upp. Þetta er orðið margra mánaða eða margra ára saga klúðurs á klúður ofan svo ég verð á þessum stutta tíma sem ég hef til að svara að velja bara eitt atriði. Það er akkúrat það skjal sem við ræðum núna. Menn búa til skjal með völdum spurningum, en spyrja ekki um margt af því sem hefur kannski verið aðalmálið í umræðunni um stjórnarskrána, 

Herra forseti. Nú hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd haft þetta mál í drjúgan tíma, það kom inn í þingið 4. október og stuttu seinna var það samþykkt og vísað til nefndar, þannig að hún hefur haft það til meðferðar í fimm mánuði og 16 daga. Ég ætla að bæta við einni spurningu þó að hv. þingmaður eigi eftir einhverju ósvarað: Telur hv. þingmaður það vera eðlilega verkstjórn í svona stóru máli að það taki fimm og hálfan mánuð í nefndinni að fjalla um það? Við heyrum líka að nefndin hafi sjálf ekkert fjallað efnislega um málið, hún hafi fengið til sín sérfræðinga sem allir eða flestir voru á móti þessari tillögu að nýrri stjórnarskrá en hún hafi sjálf ekki fjallað efnislega um málið enda kemur ekki neins staðar fram neitt efnislegt um það. Getur verið að menn ætli að senda í þjóðaratkvæðagreiðslu tillögur að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá fyrir Ísland - þetta eru ekki bara breytingar á stjórnarskrá heldur eitt stykki ný stjórnarskrá - án þess að hafa farið efnislega yfir þær? Getur verið að menn ætli sér að láta hinn almenna kjósanda greiða atkvæði um drög að stjórnarskrá sem ekki hefur verið farið yfir, ekki einu sinni búið að leiðrétta villur, augljósar villur eða annað slíkt? Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki dapur vitnisburður um lélega verkstjórn í þeirri nefnd sem hefur fjallað um þetta í fimm mánuði og 16 daga, og svo erum við komin í tímaþröng og vinnum þetta á nóttunni með afbrigðum og með hraði.

Virðulegi forseti. Ég var ekki búinn að klára athugasemdir mínar við orðalag spurninganna og til hvers þær virðast ætlaðar. Þær virðast í rauninni ekki ætlaðar til að fá neitt nýtt fram heldur frekar til að nýtast í umræðunni af hálfu stjórnarliðsins. En það tengist spurningu hv. þingmanns í seinna andsvari hans, hvað mér þyki um að til standi að láta fólk greiða atkvæði um stjórnarskrá sem ekki hefur verið farið yfir. Það er því miður kannski í samræmi við það sem áður hefur tíðkast á þessum bæ, á ríkisstjórnarheimilinu, og talið sjálfsagt. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra ætluðust til þess að þingmenn flokka sinna greiddu atkvæði um Icesave-samningana án þess að hafa lesið þá yfir, svo að þetta er ekkert nýtt. Við höfum séð þetta áður. Jafnvel í samningum sem snertu hundruð milljarða átti fólk bara að greiða um þá atkvæði án þess að hafa kynnt sér þá eða farið yfir þá. Það má því segja að þetta sé framhald af ákveðinni verklagshefð hjá ríkisstjórninni en sú hefð held ég hins vegar að sé afar óæskileg. Ég get svarað þeirri spurningu hv. þingmanns hvað mér þyki um þessa verkstjórn mjög skýrt: Hún er algerlega óforsvaranleg á Alþingi, ég tala nú ekki um þegar rætt er um stjórnarskrá lýðveldisins, og hefur ekkert með ást á lýðræði að gera. Þetta snýst þvert á móti um að stýra umræðunni í gegnum spuna, orðræðuna og blekkingar frekar en gefa fólki þann rétt sem það ætti raunverulega að hafa til að kveða upp úr um málin. Eins og hv. þingmaður kom inn á höfum við framsóknarmenn haft áhuga á breytingum á stjórnarskránni en það er ekki sama hvernig að þeim er staðið. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Það var eitt atriði í máli hans sem ég vildi inna hann nánar eftir. Það tengist því sem fram kom í lok máls hans um undirbúning og hvernig að verki væri staðið. Nú erum við með fyrirkomulag sem gengur í þessu skrefi út á það að ætlunin er að bera undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu skjal sem flestir, skulum við segja, telja að þarfnist breytinga við. Það er sem sagt ætlunin að koma með skjalið á þessu stigi til þjóðarinnar og óska eftir já-i eða nei-i. Ég hef gagnrýnt þetta í ræðum í þinginu og mér heyrist hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vera sömu skoðunar. Ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um stjórnmál erlendis og fylgist vel með og ég er að velta fyrir mér hvort hann þekki dæmi þess að efnt sé til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur sem eru einhvern veginn í miðju vinnsluferli og ekki fullkláraðar.

Virðulegi forseti. Spurningunni í lokin er auðsvarað. Nei, ég þekki engin dæmi þess en við skulum reyna að ímynda okkur að slíkt gerðist, t.d. í landi eins og Bretlandi, að breskum stjórnvöldum dytti í hug að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu ókláraða tillögu, stjórnvöld ætluðu sér sjálf að klára hana einhvern veginn seinna en ætluðu fyrst að láta almenning kjósa um hana á meðan fólk vissi ekki hvernig hún kæmi til með að líta út. Hvernig yrði umræðan í Bretlandi ef bresk stjórnvöld reyndu slíkt? Menn kæmust ekki upp með það þar. Þar væri ekki hægt að blekkja almenning eða fjölmiðla með hrópum og köllum um að menn væru fulltrúar fólksins. Þar mundu menn lesa um það í öllum blöðum, þeim hægri og vinstri sinnuðu og á miðjunni, dag eftir dag, hversu fráleitt pólitískt bragð væri um að ræða. Þar mundu sérfræðingar og fræðimenn lýsa vanþóknun sinni í fjölmiðlum og umræðan yrði þar krufin til mergjar. Það væri óhugsandi að slík tillaga næðist í gegn í landi með svo þróaða hefð fyrir lýðræðislegri umræðu. Það er mjög erfitt að ímynda sér að þetta gæti gerst mjög víða, þ.e. í þróuðum vestrænum ríkjum. Hins vegar höfum við auðvitað ýmiss konar dæmi um sýndarlýðræði annars staðar en það hefur allt verið að þróast til betri vegar víðast hvar í Evrópu á undanförnum árum. Við skulum bara spyrja okkur um þessar tillögur: Færa þær okkur eitthvað nær því að vita hvað fólk vill? Nei, þær gera það ekki vegna þess hvernig spurningarnar eru orðaðar. Það er hægt að túlka svörin á svo ólíkan hátt. Færa þær okkur eitthvað nær hvað varðar vinnuna við endurskoðun stjórnarskrár? Nei, þetta gerir það ekki, þetta gerir vinnuna enn þá flóknari 

Hæstv. forseti. Hér staldrar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson við marga athyglisverða punkta. Ég deili þeirri skoðun sem kom fram í svörum hans að í löndum, a.m.k. þeim sem við berum okkur helst saman við, sé ekki efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu nema um sé að ræða sæmilega endanlega útgáfu máls. Það er búið að vinna tillöguna, hún er lögð fyrir kjósendur og hún á að vera nokkurn veginn endanleg, alveg sama hvort tillagan er að forminu til ráðgefandi eða bindandi. Það eru hins vegar, eins og hv. þingmaður þekkir, fjölmargar aðrar leiðir til að kanna hug kjósenda, skoðanakannanir og fleira þess háttar sem hægt er að fara í með miklu minna umstangi. Það er jafnvel hægt að ná miklu nákvæmari niðurstöðu um afstöðu til einstakra mála með því að keyra spurningavagna. Reyndar talaði hv. þm. Lúðvík Geirsson tvívegis áðan um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu sem nokkurs konar spurningavagn og ég held að hann hafi hitt naglann á höfuðið í því. Það er verið að setja spurningavagn í form þjóðaratkvæðagreiðslu. Nóg um það, hæstv. forseti. Nú vitum við auðvitað hvernig reglur núgildandi stjórnarskrár um stjórnarskrárbreytingar eru en að því gefnu að meiri hluti í þinginu eða fólk almennt sé þeirrar skoðunar að þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram um tillögur að nýrri stjórnarskrá spyr ég hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvort hann sé mér ekki sammála um að það sé eðlilegast að það gerist þegar búið er að fullvinna 

Að sjálfsögðu væri eina vitið að bera þetta undir þjóðina þegar búið er að fullvinna það, þ.e. þegar komið er eitthvað til að greiða atkvæði um, að menn séu ekki settir í þá stöðu að þurfa að geta sér til um hvernig tillagan muni líta út í framtíðinni. Það má líka spyrja í skoðanakönnunum ef menn vilja taka upp þá stjórnarhætti sem er svo sem áhugaverð stjórnmálafræðileg tillaga, þ.e. að fara að stjórna eftir skoðanakönnunum. Þá mundu skoðanakannanir, eins og í þessu tilviki, reyndar að öllum líkindum gefa betri mynd af afstöðu almennings en að setja óljósar spurningar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er hún fyrst og fremst skoðanakönnun, þó ekki sérstaklega vönduð. Það er hætta á því að mætingin verði mjög takmörkuð og að þeir sem mæta séu þá ekki lýsandi fyrir þjóðina í heild. Jafnframt eru spurningarnar svo óskýrar að þær teldust ekki góðar og gildar í faglegri skoðanakönnun, eins og þingmenn hafa fengið að heyra frá sérfræðingum á því sviði. Ef þetta snerist raunverulega um að kanna vilja almennings og stjórnvöld hugsuðu sér þá að taka ákvarðanir út frá því sem væri vinsælast hverju sinni hjá meiri hluta þjóðarinnar væri bæði einfaldast og gæfi besta mynd af raunverulegri stöðu að framkvæma einfaldlega stóra skoðanakönnun. Svo geta menn farið út í þá umræðu hvort það þýði ekki að það eigi að taka þá stjórnarhætti upp í öðrum málum líka og að við verðum með ríkisstjórn sem verður í því að framkvæma eða leiða í lög niðurstöður skoðanakannana.

Virðulegur forseti. Eitt mikilvægasta málið er varðar uppgjör við efnahagshrunið er að vinna að nýrri stjórnarskrá og að það starf verði unnið í samráði við þjóðina. Auk þess er brýnt að þjóðin fái að greiða atkvæði um hina nýju stjórnarskrá eftir að hún hefur fengið lokaafgreiðslu þingsins. Ástæðan er sú að þingið mun væntanlega gera breytingar á tillögum stjórnlagaráðs í samræmi við umsagnir og umræður um einstök ákvæði sem nauðsynlegt er að bera undir þjóðina. Við ræðum hér tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um tiltekin málefni þessu tengd. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að koma að störfum nefndarinnar á allra seinustu stigum þeirrar vinnu. Þar skrifaði ég undir meirihlutaálit en þó með ákveðnum fyrirvara. Meðal þeirra mála sem rædd hafa verið og gagnrýnd í tillögum stjórnlagaráðs eru ýmsar takmarkanir og fyrirvarar sem gerðir eru á fyrirvörum almennings til að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Sumir þessara fyrirvara geta talist eðlilegir en aðrir orka tvímælis, t.d. að þjóðréttarskuldbindingar Íslands við önnur ríki geta samkvæmt tillögum stjórnlagaráðs ekki farið í þjóðaratkvæði að kröfu almennings. Mér finnst því rétt að spurt sé sérstaklega um þessa þætti í fyrirhugaðri ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafnaði þeirri tillögu á fundi sínum og er það miður. Því hef ég ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur og hv. þm. Valgeiri Skagfjörð lagt fram breytingartillögu við tillögur nefndarinnar. Það er mat okkar sem flytjum tillöguna að margar þjóðréttarskuldbindingar geti verið þess eðlis að mikilvægt sé fyrir þjóðina að geta knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um þau mál. Auðvitað er ekki gott að segja í hverju slík mál væru fólgin en þó mætti hugsa sér að þetta gæti tengst nýtingu náttúruauðlinda, svo sem olíuauðlinda, og flutningi hættulegra efna eða jafnvel vopna ásamt skuldbindingarsamningum við erlend ríki eða stofnanir svo einhver dæmi séu tekin. Á síðustu fundum nefndarinnar voru gerðar breytingar á þingsályktunartillögunni og nefndaráliti sem margar eru mjög til bóta. Ég vil þó sérstaklega benda á að nú kemur fram í áliti nefndarinnar að þegar stjórnarskrá hefur verið afgreidd samkvæmt lögum verði hún borin undir þjóðina til endanlegrar staðfestingar og gildistöku í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Slíkt tel ég afar mikilvægt að sé öllum kjósendum ljóst núna þegar til stendur að leita álits þjóðarinnar um tiltekin afmörkuð mál í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. þm. Ólöf Nordal minntist á það í sinni ræðu hvort meiri hluti nefndarinnar hefði velt fyrir sér hvað gerðist ef forseti synjaði stjórnarskránni. Það eru í sjálfu sér óþarfaáhyggjur miðað við þessa bókun meiri hluta nefndarinnar því að það til stendur að hin endanlega stjórnarskrá fari í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er afar mikilvægt. Annað sem kom inn á síðustu metrunum í starfi nefndarinnar var að spyrja um afstöðu til þjóðareignar á auðlindum í náttúru Íslands, þó með þeim hætti að undanskildar eru þær náttúruauðlindir sem eru í einkaeign enda er það þá í samræmi við tillögur stjórnlagaráðs. Einhverjum kann að bregða við og spyrja hvort þetta þýði að landeigendur geti gengið um landsins gæði að eigin geðþótta, að eignarréttarákvæðið þýði það, ekki síst þeim sem deila þeirri skoðun minni að ein mikilvægasta auðlind náttúrunnar sé gróður landsins og jarðvegur. Satt að segja hefur umgengni okkar við þá auðlind verið mjög ábótavant í gegnum aldirnar og jafnvel einnig síðustu áratugi. Ég bendi því á í þessu sambandi að í tillögum stjórnarskrárnefndar um breytingar á stjórnarskrá eru þau nýmæli að í nýrri stjórnarskrá skuli vera ákvæði um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og eins hitt, sem er kannski enn mikilvægara, að gróður og jarðvegur skuli njóta sérstakrar verndar og að fyrri spjöll skuli bætt eftir föngum. Virðulegur forseti. Ég hef hugsað mér að styðja þingsályktunartillögu hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en hvet um leið alla þingmenn til að styðja breytingartillögu okkar um að kjósendur verði inntir eftir áliti á því hvort útiloka eigi þjóðaratkvæðagreiðslu um þjóðréttarskuldbindingar og skattamál að frumkvæði almennings í landinu.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd. Fyrir liggja nefndarálit og breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar, hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, og enn fremur nefndarálit frá 1. og 2. minni hluta auk þess sem fjöldi breytingartillagna liggur fyrir. Það veldur mér vonbrigðum þegar ég les nefndarálit frá meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að hún hefur ekki leitað umsagna um þetta mál, um ferlið. Finnst mér það vera hroðvirknislega unnið í nefndinni, enda er mikil tímapressa á málinu og það þarf að klárast fyrir kvöldið. Það liggur við að maður sé feiminn við að tala í ljósi þess, en mér finnst ekki hægt að sýna stjórnarskrá Íslands svona lítilsvirðingu, það er bara ekki hægt. Þegar greiða á atkvæði um eitt stykki nýja stjórnarskrá og ferlið í kringum það þætti mér algert lágmark að búið væri að fara í gegnum það efnislega, búið að leiðrétta augljósar villur, búið að laga það sem menn telja að betur megi fara o.s.frv. þannig að menn séu alla vega að greiða atkvæði um sæmilega vitrænt plagg. Nú er ég ekki að segja að það sé ekki vitrænt en komið hafa í ljós ýmsir gallar sem mætti með lítilli fyrirhöfn laga og ég kem inn á það síðar ef ég kemst svo langt í þessari ræðu. Það vantar sem sagt umsagnir frá fólki og sérfræðingum sem kynnu að hafa vit á því í hvaða ferli stjórnarskrá ætti að fara og hvort þetta sé vitrænt ferli sem hér er að fara af stað með þessari þingsályktunartillögu. Meiri hlutinn er ekki viðstaddur umræðuna, alla vega ætti formaðurinn að vera viðstaddur og í rauninni ætti öll nefndin að vera viðstödd, flutningsmenn ættu að sýna sinni eigin afurð þá virðingu að sitja og hlusta á mál manna um þetta nefndarálit. Vildi ég gjarnan, herra forseti, að reynt verði að fara þess á leit að flutningsmenn málsins séu viðstaddir umræðuna. Fyrst er gerð tillaga um ákveðinn formála og síðan almenn spurning um hvort menn séu sáttir við tillöguna og þetta lítur þannig út núna að fyrsta spurningin er: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“ Og þá segja menn: Já, ég vil það eða nei, ég vil það ekki. Um leið og menn segja já eru þeir búnir að taka afstöðu til allra greinanna. Þess vegna velti ég fyrir mér hvað það þýðir eiginlega þegar maður er búinn að segja já og þar af leiðandi við grein sem ég ætla rétt aðeins að fletta upp, herra forseti, en í 1. mgr. 34. gr. stendur: „Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið auðlindirnar, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja.“ Um leið og menn samþykkja stjórnarskrána í heild sinni, ef á að leggja það fram sem frumvarp, eru þeir búnir að samþykkja þetta líka. En svo eru þeir spurðir um þetta atriði, menn eru spurðir um þetta atriði sem þeir eru búnir að samþykkja í spurningunni á undan. Og þeir eru spurðir í spurningu tvö: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Þeir eru búnir að svara þessu, herra forseti. Ef þeir segðu já væru þeir búnir að svara því játandi. Ef þeir segðu nei vildu þeir það ekki, það er reyndar dálítið spurning um hvort þeir vildu þetta atriði eða eitthvert annað, en ef þeir segja já vilja þeir hafa stjórnarskrána svona. Þannig að þeir sem segja já þurfa ekkert að svara spurningu tvö og það kæmi upp mjög skrýtin staða ef þeir segðu nei við því, þá eru þeir komnir í mótsögn við sjálfa sig. Þetta á við um allar spurningarnar. Spurningarnar sem koma á eftir eru í rauninni rökleysa. Mér finnst mjög dapurlegt að þurfa að benda fólki á svona augljósa rökleysu í ferlinu að stjórnarskránni sjálfri. Það sem menn hefðu átt að gera var að spyrja fyrst spurningarinnar: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Og spyrja síðan, þegar menn eru búnir að svara þessum spurningum öllum: Vilt þú samþykkja stjórnarskrána með ofangreindum breytingum sem þú leggur til? Þá væri þetta röklega í einhverju samhengi. Ég veit það ekki, mér finnst þetta bara vera illa unnið og ég er nærri viss um að ef leitað hefði verið umsagna hjá aðilum sem þekkja inn á þessi fræði hefðu menn bent á þessa rökleysu í þeim breytingartillögum sem koma frá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þetta á við um mörg önnur atriði, t.d. spurninguna: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt?“ Þetta er í tillögum stjórnlagaráðs. Menn eru búnir að svara þessu með því að svara almennt um tillögur stjórnlagaráðs. Þetta er bara um breytingartillögurnar. Ég get svo sem tekið fleiri, t.d. breytingartillögu þar sem spurt er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?“ En það er bara ekki minnst á þetta í núverandi stjórnarskrá þannig að það er verið að breyta því í það að hafa persónukjör yfirleitt en ekki í meira mæli. Það sem í dag má líta á sem mjög veikt persónukjör er í kosningalögunum og felst í útstrikunum en sú aðferð hefur reynst mjög veik. Það er vissulega ákveðið persónukjör en það er í lögum en ekki í stjórnarskrá. Við erum að fjalla um stjórnarskrá, við erum að fjalla um grunninn, herra forseti. Svo vil ég geta um það að ef atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu eiga að vega jafnt þá er ekki hægt að ná því fram nema í einu kjördæmi. Nú hafa margir verið hlynntir því að hafa landið eitt kjördæmi og þá ætti spurningin að hljóða þannig og þá ættu menn líka að átta sig á að eitt kjördæmi þýðir meira flokksræði. Núna erum við með sex litla höfðingja í hverjum flokki sem eru fyrstu menn í hverju kjördæmi landsins og enginn þeirra er meiri en annar. En ef landið yrði allt eitt kjördæmi yrði einn eindreginn foringi þingmanna í þeim ágæta flokki og þá vex vald þess foringja mjög mikið og flokksræðið vex mikið og er ekki á bætandi, finnst mér, þegar maður heyrir hérna um kattasmölun og annað slíkt. Það var meira að segja nefnt í skýrslu þingmannanefndarinnar. Við erum því í rauninni að kjósa þarna um hvort við viljum meira flokksræði. Auðvitað má hafa minna misvægi í kosningum. Ég er á móti því að mismuna kjósendum eftir búsetu og vil að ríkisvaldið lagi það misrétti sem er til í dag vegna þess að öll stjórnsýslan er í Reykjavík, og það sé lagað með öðrum hætti en þeim að menn hafi ekki sama lýðræðislegan rétt. Það er hægt að gera á margan annan hátt en svona, t.d. að gera ferðir til stjórnsýslunnar ókeypis sem mér þætti vera eðlilegt. Hvers á maður sem býr á Raufarhöfn að gjalda að það er búið að taka ákvörðun um að hafa stjórnsýsluna í Reykjavík? Mér finnst miklu betra að borga fyrir hann ferðirnar og allt sem hann þarf en að minnka lýðræðið í landinu. Síðan er þarna tillaga um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er reyndar mjög hlynntur þessu. Þetta má samt ekki vera þannig að verið sé að kjósa tvisvar í viku um einhver mál, þröskuldurinn þarf að vera sæmilega hár, en ég tel að þetta væri gott mál í staðinn fyrir hugmyndir stjórnlagaráðs, ég kem reyndar inn á það þegar ég ræði einstök mál og einstakar tillögur. Ég vil þakka hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir að mæta til fundarins þannig að hún geti hlýtt á mál mitt og heyrt það sem ég hef út á þetta að setja. Ég er hlynntur því að sum mál geti farið í þjóðaratkvæðagreiðslu en það þurfa að vera sæmilega háir þröskuldar þannig að við séum ekki að kjósa alla daga og áhuginn dvíni og þátttakan verði kannski 5%. Auðvitað mætti auka hana með því að hafa rafrænar kosningar en það er önnur saga. Það sem rætt er í þessum tillögum er til dæmis að 2% geti lagt fram frumvarp á Alþingi. Mér finnst það fráleitt en ég kem inn á það sérstaklega á eftir. Hins vegar finnst mér vanta að ákveðinn hluti kjósenda geti krafist þingrofs - það væri miklu sterkara en þar þyrfti þröskuldurinn að sjálfsögðu að vera nokkuð hár - að þegar ríkisstjórn er búin að ganga þvílíkt fram af fólki og það næst sæmilegur vilji geti menn kosið um að það verði þingrof og nýjar kosningar. Það þætti mér mjög lýðræðislegt. Ég ætla ekki að fara í gegnum nefndarálit 1. minni hluta, sem eru mínir flokksmenn, ekki nema benda á að það er alveg hárrétt sem þeir benda á að víða er talað um nýja stjórnarskrá. Þetta er ekki ný stjórnarskrá, það er ekki búið að samþykkja hana þannig að þetta er ekki einu sinni stjórnarskrá. Það er ákveðið gildismat í þessu máli. Síðan er nefndarálit frá 2. minni hluta, Vigdísi Hauksdóttur. Hún bendir á að hér hafa nokkrum sinnum komið fram tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu og þær hafa alltaf verið felldar. Og það er svo merkilegt að þær eru felldar af nákvæmlega sama fólki og núna talar mest um lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslur o.s.frv. Ég man að ég flutti í örvæntingu minni - þegar stóð til að samþykkja Icesave flutti ég tillögu ásamt fleiri ágætum þingmönnum um að það mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var fellt af sama fólki og nú talar háværast um að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu og þekki ég ekki neitt mál sem hefði orðið afdrifaríkara fyrir þjóðina og var samþykkt sem lög, en sem betur fer kom forseti Íslands þjóðinni til bjargar og bjargaði okkur frá því að samþykkja þau ósköp sem Icesave var og hefði verið. Þetta eru þau nefndarálit sem hafa komið fram og svo koma hér margar breytingartillögur og ég ætla að fara í gegnum þær. Í fyrsta lagi um hvort draga eigi aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka. Mér finnst það mjög sjálfsögð spurning vegna þess að í þessum drögum eru tvær greinar sem geta gert það að verkum að stjórnvöld geta tiltölulega auðveldlega gengið í Evrópusambandið án þess að spyrja kóng eða prest. Alla vega má túlka það svo í annarri tillögunni að það sé hægt. Mér finnst það bara atlaga að fullveldinu. Ég ætla ekki að orða það neitt nettar. Ég styð því þessa tillögu frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Þá er tillaga frá Lilju Mósesdóttur, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð, hv. þingmönnum, þar sem spurt er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum?“ Þetta finnst mér sömuleiðis sjálfsagt vegna þess sem ég gat um áðan að þarna eru ákvæði um að hægt sé að gera þjóðréttarskuldbindandi samninga án mikilla erfiðleika, en ég hefði vilja bæta við fjárhagslegar skuldbindingar líka. Síðan er tillaga frá 1. minni hluta, Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, hv. þingmönnum, þar sem spurt er: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er falið að stýra myndun ríkisstjórnar?“ - Já eða nei. Ég hef ekki heyrt rök þeirra fyrir þessu, ég missti af því áðan, en tel að þetta gæti verið mjög til skoðunar að þjóðin greiddi atkvæði um þetta hlutverk forsetaembættisins. Síðan er breytingartillaga frá þeim um að orðið „nýrri“ á undan stjórnarskrá sé fellt burt af því að þetta er ekki orðið stjórnarskrá. Ég tek hjartanlega undir það. Einnig er breytingartillaga frá 1. minni hluta þar sem stendur: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana?“ Þetta er verulega veigamikið atriði, herra forseti. Þetta er nefnilega spurningin um hvort við viljum halda því sjálfstæði sem við fengum eftir langa baráttu frá Dönum og hvort við viljum að þjóðin eða kjósendur komi að því að taka slíkar ákvarðanir. Þessa tillögu styð ég mjög eindregið og mættu aðrar tillögur fara út í staðinn, eins og til dæmis hin óljósa tillaga að spurningu um persónukjör. Þá er sömuleiðis tillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem spurt er: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er heimilað að synja lagafrumvörpum staðfestingar og vísa þeim þannig í þjóðaratkvæðagreiðslu?“ Þetta finnst mér líka veigamikið atriði. Þetta er einmitt það sem mestur styr hefur staðið um í 26. gr. og ég var löngum á móti þar til Icesave-málið kom upp, þá sá ég allt í einu nauðsyn á þessu. En það má segja að með því að auka vægi almennings eða kjósenda í ákvarðanatöku þurfi kannski ekki þetta ákvæði. Það sýnir einmitt hvernig svona spurningar geta rekist á. Segjum að þjóðin samþykki að stærri mál skuli fara í kosningu, þá þarf ekki lengur atbeina forseta til að vísa málinu til þjóðarinnar, ekki eins. Þá er breytingartillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að einnig skuli greidd atkvæði um það hvort stjórnvöld eigi að draga umsögn Íslands um aðild að Evrópusambandinu til baka. Ég er nærri viss um, og reyndar styrkja skoðanakannanir þann grun minn, að meiri hluti þjóðarinnar sé ekki hlynntur því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og að enn stærri meiri hluti þjóðarinnar vilji alls ekki ganga í Evrópusambandið. Það er því dálítið undarlegt að menn séu að sækja um aðild að Evrópusambandinu í þeirri stöðu Þar er líka tillaga um að heiti tillögunnar verði: „Tillaga til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd, auk atkvæðagreiðslu um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu.“ Loks er svohljóðandi tillaga frá Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, hv. þingmönnum, annars vegar: „Ég vil að unnið verði að breytingum á gildandi stjórnarskrá án þess að tillaga stjórnlagaráðs liggi þar til grundvallar“ - þ.e. að farið verði í nýja vinnu við breytingu á stjórnarskránni og hins vegar: - „Ég vil að stjórnarskrá Íslands verði óbreytt frá því sem nú er.“ Nú er tími minn búinn og ég verð að biðja aftur um orðið, herra forseti, því að ég á mjög mikið eftir.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu réttlætir málefnalega og góða umræðu. Ég ætla að byrja á því að rifja aðeins upp aðdragandann að því hvers vegna við erum stödd hér í umræðu um leiðbeinandi eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Lagt var af stað í það ferli að breyta stjórnarskrá Íslands en fyrir því hefur lengi verið áhugi að gera bæði hér á Alþingi og í samfélaginu öllu. Það var ákveðið að hafa á því vandaðan og lýðræðislegan undirbúning. Fyrst fór af stað nefnd sérfræðinga sem dró saman í skjöl það helsta sem um þetta hefur verið fjallað, kenningar fræðimanna, hvernig þetta er í nágrannalöndum okkar o.s.frv. Síðan var haldinn þjóðfundur og málið var rætt við stórt úrtak þjóðarinnar. Það sat og vann saman að því að skoða í sínum hópi hvað stæði kannski helst upp úr og þyrfti að breyta. Síðan var kallað saman stjórnlagaráð og tóku 80 þúsund manns þátt í vali þess. Ráðið skilaði niðurstöðu og skipti í sjálfu sér engu máli hvort niðurstöður þess yrðu bindandi eða ekki. Ég lít svo á að þar sé mjög mikilvæga leiðbeiningu að fá enda var ráðið mjög vel saman sett ef menn skoða hvernig fólk valdist þar inn, þar fékkst nokkuð gott yfirlit og nokkuð góður þverskurður af íslensku samfélagi. Síðan erum við komin hér á Alþingi, ekki til að klára mál, ekki til að breyta stjórnarskrá, heldur til að taka eitt skref enn til að tryggja að Alþingi hafi góðan grunn til að takast á við verkefni næsta vetrar sem felur í sér að fjalla meðal annars um tillögur stjórnlagaráðs og aðrar þær tillögur sem hér koma fram. Þá komum við svolítið að þessu ferli, því að ég ætla ekki að fjalla um einstakar breytingar á stjórnarskránni sem slíkar heldur um það ferli sem við erum í raun að greiða atkvæði um nú, þ.e. ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Byrjum á að fara yfir þær tillögur sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til eftir talsvert mikla vinnu og undirbúning og samræðu við sérfræðinga, sem vissulega hafa margar skoðanir og ólíkar, en ég er einn af þeim sem telja, og ég geri ráð fyrir að meiri hluti þjóðarinnar telji það líka, að Íslandi eigi ekki að stýra bara af sérfræðingum og af sérvitringum kannski eða „Besserwisserum“ á þingi heldur eigi að reyna að gera það með einhverjum öðrum hætti. Tillögurnar eru sú afurð sem við erum að skoða hér og nú. Við fengum alla þessa sérfræðinga til fundar við okkur, við höfum hlýtt á ráðleggingar þeirra, þeir hafa lesið yfir þær spurningar sem hafa verið settar fram og landskjörstjórn, sem samkvæmt lögum fer með ákveðið eftirlitshlutverk í þessu efni þannig að spurningar séu ekki hlutdrægar eða leiðandi eða eitthvað þess háttar, hefur tjáð sig og gefið spurningunum sitt græna ljós. Spurningarnar sem lagðar eru til af meiri hluta nefndarinnar eru sex. Annars vegar er þjóðin spurð að því í fyrstu spurningunni hvort það sé vilji hennar að við tökum þær tillögur sem stjórnlagaráð gekk frá og leggjum þær fram sem grunn nýrrar umræðu á Alþingi. Já eða nei. Hins vegar eru valdar nokkrar spurningar, ekki vegna þess að þær þjóni sérstökum pólitískum tilgangi, eins og menn hafa gefið í skyn, heldur fyrst og fremst vegna þess að í þeim er spurt um talsvert mikla nýbreytni sem ég hegg eftir í ræðum sumra þingmanna hér sem rætt hafa efnislega og spaklega um málið að eru nokkuð sammála um að skipti miklu máli. Í spurningu tvö er spurt um náttúruauðlindir okkar, þ.e. náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu manna því að sjálfsögðu ætlar enginn að ganga á einkaeignarrétt manna eða fara í einhvers konar þjóðnýtingu, heldur hitt: Er eðlilegt og rétt að slíkar eignir séu lýstar þjóðareign? Í þriðja lagi er spurt hvort í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi. Eins og við vitum stendur í núgildandi stjórnarskrá að hin evangelísk-lúterska kirkja sé þjóðkirkja Íslendinga. Vilja menn hafa slíkt ákvæði í stjórnarskrá, að það sé alveg bundið með þeim hætti að kirkjan sé nefnd eða á að kveða með öðrum hætti á um kirkjuskipunina? Ég er einn þeirra sem tilheyra þjóðkirkju Íslendinga og ég geri fastlega ráð fyrir því að greiða atkvæði um þetta en ætla raunar að halda mínu atkvæði um það efni fyrir mig. Síðan er spurt: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er? Hv. þm. Pétur H. Blöndal fór vandlega yfir að það sem fólk talar um sem persónukjör í daglegu máli í dag samkvæmt gildandi reglum eru svokallaðar útstrikanir. Þær hafa yfirleitt ekki haft mikil áhrif. Þess eru þó dæmi í sögunni en það er mjög erfitt og þarf mikið til til þess að hnika við einhverju af því sem sumir hv. þingmenn hafa viljað kalla flokksræði, það hefur verið erfitt að eiga við flokksræðið í kosningum. Þarna er verið að spyrja: Væri æskilegt að reyna það, eigum við að leyfa persónukjör? Þetta er ein af þeim ráðleggingum sem við höfum í raun fengið um að væri æskilegt og rétt að gera. Við viljum spyrja þjóðina að því. Í fimmta lagi er spurt: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er eðlileg og rétt spurning. Það er ekki slíkt ákvæði til staðar í stjórnarskránni í dag. Við höfum treyst á að forseti lýðveldisins væri öryggisventill á löggjafarvaldið í þessu efni og það er áfram allt til staðar í tillögum stjórnlagaráðs. Þetta hefur reynst okkur mjög farsælt og ég held flestir séu sammála um að það hafi verið farsæl leið. Þarna er spurt: Er eðlilegt og rétt að þessu valdi sé komið þannig fyrir, að í stað þess að menn safni undirskriftum og fari í kyndilgöngur heim á Bessastaði, geti þjóðin bara sjálf tekið sér þetta vald og komið af stað einhverjum slíkum breytingum á lögum landsins sem æskilegar eru, eða þarf hún að leita eftir persónulegu viðhorfi forsetans hverju sinni? Við vitum að viðhorf þeirra eru mismunandi. Sumir forsetar lýðveldisins hafa talið að þessu hlutverki ætti ekki að beita, aðrir hafa sagt að það væri sjálfsagt að gera það og sumir hafa gengið lengra í því en aðrir eins og sitjandi hæstvirtur forseti hefur gert. Um þetta eru því margar og mikilvægar skoðanir og í þessu felst einfaldlega að spyrja þjóðina: Telur þú að æskilegt væri, til viðbótar því ferli sem nú er til staðar og að sá einstaklingur sem situr á Bessastöðum, forsetinn hverju sinni, ráði - eigum við að leyfa honum að ráða því hvað fer í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki eða viljið þið landsmenn góðir fá að ráða því sjálfir? Þetta er því opnun sem felur í sér opið og lýðræðislegt ferli. Að lokum er spurt: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt? Þetta er gamalt mál, gamalt deilumál raunar sem öll þjóðin hefur fjallað um með ýmsum hætti. Ég er einn af þeim sem munu greiða atkvæði um þetta. Ég fór í gegnum það í huga mínum hvernig þetta væri í mínum vinahópi sem ég á í Reykjavík, hér er ég fæddur og uppalinn. Ég komst eiginlega að þeirri niðurstöðu að líklega mundu flestir í þeim hópi mjög gjarnan vilja hafa hlutina þannig að jafnræði væri á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, en fyrst og fremst vilja náttúrlega allir að þar sé góður friður og samstarf á milli. Þetta eru sem sagt þau mál í tillögum stjórnlagaráðs sem eru nýmæli og það skiptir máli að Alþingi fái leiðsögn um þau fyrir störf sín á næsta vetri og hvernig þjóðinni líst á þau. Ég er því, herra forseti, mjög sáttur við það hvernig á að leggja af stað í þessa leiðbeinandi eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem þingmenn ætla síðan að hafa til hliðsjónar í störfum sínum þegar þeir koma saman að hausti. Þá koma þeir hér sem sjálfstæðir einstaklingar, taka afstöðu eftir þeim skoðunum sem þeir hafa hverju sinni, óbundnir af öðru en sannfæringu sinni eins og stjórnarskrá lýðveldisins góðu heilli gerir ráð fyrir. Ég ætlaði ekki að setja á langa ræðu en sé nú að tíminn líður hratt. Ég vil víkja örstutt að þeim tillögum til breytinga sem hér liggja fyrir. Á fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leitaði ég eftir því þegar fram kom að síðasta fundi nefndarinnar, með formlegum hætti, hvort til væru kannski einhverjar skrifaðar breytingartillögur við þessar tillögur. Þá spurði ég að því hvort í því fælist að ef við mundum ná sátt í nefndinni um að koma með fleiri spurningar, að þeir sem væru með þær spurningar væru til í að koma í þá vegferð með okkur að tryggja að afgreiðslu þessa máls lyki fyrir miðnætti í kvöld með atkvæðagreiðslu, þannig að hægt væri að fara í þjóðaratkvæðagreiðsluna. Eins og þingmenn vita og landsmenn allir er sá frestur sem þarf að líða frá samþykkt Alþingis og þar til þjóðaratkvæðagreiðslan má fara fram þrír mánuðir. Ef henni er ætlað að fara fram meðfram forsetakosningum rennur sá frestur út kl. tólf á miðnætti í kvöld. Ef það hefði verið vilji til þess hjá þeim hv. þingmönnum sem í nefndinni sitja hefðu þeir getað sagt já, við skulum leyfa þjóðinni að tala, líka um það sem við viljum að hún sé spurð um, en svörin voru ekki jákvæð. Engu að síður, það er rétt að hafa þennan formála á því, er það venjulega þannig að menn eiga að semja í góðri trú en ekki semja til að ná einhverju fram fyrir sig en ganga síðan á bak orða sinna þegar kemur að efndum fyrir gagnaðilann. Það er ekki góður siður. Nú ætla ég að víkja örstutt að breytingartillögunum. Fyrsta tillagan er á þskj. 1028 og flutt af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Í henni er lögð til spurningin: Vilt þú að stjórnvöld dragi aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka? Vissulega er þetta mál sem landsmenn allir hafa miklar skoðanir á, en þessi spurning varðar ekki setningu nýrra stjórnarskipunarlaga nema óbeint.

Blanda saman forsetakosningum …

Herra forseti. Má ég biðja um að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gjammi ekki fram í með þeim hætti sem hún nánast gerir í öllum ræðum í þinghúsinu og veiti hv. þingmanni frið til þess að tala, en fari ella á einhvern annan stað.

Ég er að hlusta á ræðu þína.

Herra forseti. Fæ ég ósk mína uppfyllta? Á ég að skilja þetta sem svo að ég fái ósk mína uppfyllta?

Nú er það svo að almenna reglan er sú að þingmenn eiga að gefa ræðumanni kost á að flytja mál sitt og forseti óskar eftir að svo verði áfram.

Takk fyrir, herra forseti. Tillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur snertir álitamál í samfélaginu en á því hvernig eigi með að fara er raunar tekið í annarri tillögu sem lögð er fram af 1. minni hluta nefndarinnar, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal. Í henni er lögð fram spurning um hvort rétt sé að hafa ákvæði í stjórnarskrá um fullveldisframsal eða framsal á ríkisvaldi. Það er spurning sem er þá almenns eðlis og varðar efni stjórnarskrárinnar en þessi spurning hér varðar ekki efni stjórnarskrárinnar eða það mál sem við erum að fjalla um hér heldur leiðbeiningu um allt aðra ákvörðun. Þess vegna er nánast ekki við hæfi að taka hana til umræðu sem tengist þessu máli. Það er kannski heldur ekki skynsamlegt einfaldlega af þeirri ástæðu að þó svo að einhver hluti þjóðarinnar vilji gjarnan ekki að gengið verði í Evrópusambandið og annar hluti vilji það, þá vill enn stærri hluti að þetta gamla deilumál, sem staðið hefur lengi og nánast tvær kynslóðir hafa þurft að sitja undir, verði með einhverjum hætti leitt til lykta í eðlilegum farvegi og greitt um það atkvæði, sem sagt að viðræðurnar verði kláraðar, séð hver niðurstaðan verður og síðan fari það í þjóðaratkvæði. Ég er einn af þeim sem eru þeirrar skoðunar. Ég er ekki sammála því að ganga í Evrópusambandið eftir hvaða skilmálum sem er, langur vegur frá því. Þar skiptir miklu máli niðurstaðan í sjávarútvegsmálum. En hafandi nokkra reynslu af samningaviðræðum veit ég það, ef ég tek dæmi úr mínu nærsamfélagi, að það þætti ekki góður siður í kjaraviðræðum að byrja á því að greiða atkvæði um að menn ætluðu ekki efna til verkfalls. Það mundi veikja samningsstöðuna talsvert mikið. Jafnvel þó að þetta mál yrði afturkallað núna yrði krafan enn þá uppi. Stór hluti Sjálfstæðisflokksins vill að krafan sé uppi, stór hluti Framsóknarflokksins vill að krafan sé uppi, þannig að málið færi ekkert frá okkur, það er blekking. Þess vegna held ég að þessi tillaga sé einfaldlega á röngum stað. Síðan er það tillaga á þskj. 1099 um að spurt verði: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum eða varðandi skattamál? Helmingurinn af þessari tillögu er í raun afgreiddur í tillögum stjórnlagaráðs sem fjalla annars vegar um stjórnskipulegan fyrirvara í þjóðréttarlegum samningum og hins vegar snertir hún framsal á ríkisvaldi sem ætíð þarf þjóðaratkvæði um. Spurningin er því inni í tillögum stjórnlagaráðs og þar af leiðandi er verið að spyrja tvisvar sinnum um sama hlutinn í þessu efni. Hvað skattamálin varðar held ég að reynsla þeirra þjóða sem hafa uppi slíkar reglur sýni að það hafi ekki reynst vel og þess vegna líst mér ekki á þessa tillögu. Síðan er það spurning á þskj. 1102, um þátttöku forseta í að stýra myndun ríkisstjórnar. Ég veit ekki eiginlega hvað átt er við, hvort forsetinn eigi ætíð að vera í forsæti á öllum fundum þar sem rætt er um stjórnarmyndun eða ekki, þannig að spurningin er mjög óljós. Ég er í raun mjög sáttur við það fyrirkomulag sem á er í dag og sé enga ástæðu til að breyta því. Það hefur verið lýðveldinu Íslandi farsælt hingað til og forseti oft komið að því með jákvæðum og góðum hætti. Síðan er á þskj. 1103 fjallað um eitt lítið orð, „nýrri“, það er alveg sárasaklaus og ágæt tillaga. Hið sama má segja um tillögu á þskj. 1004 en þar er lögð til spurningin: Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði um að heimilað verði að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að svo sé, og það er í tillögum stjórnlagaráðs. Þetta er ríkjandi regla samkvæmt gildandi stjórnskipun Íslands og ég skil eiginlega ekki hvaða hóp er verið að spyrja í þessu efni. Það hefur aldrei komið fram í sögu þessa lýðveldis að nokkur einasti Íslendingur vilji framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana án þess að um það fari fram atkvæðagreiðslur, bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur, þannig að ég skil ekki á hvaða leið spurningin er. En hún er saklaus. Síðan er á þskj. 1105 lögð til spurning um hvort forseta verði heimilt að synja lagafrumvörpum staðfestingar. Sú regla er í stjórnarskrá. Ég er mjög sáttur við hana, hún hefur reynst okkur vel, allir þingmenn eru sammála um það og þjóðin er sammála um það. Þetta er góð regla. Það er enginn ágreiningur um hana, um hana er ekkert nýtt í tillögum til stjórnarskipunarlaga, og óvíst um tilganginn með þessari spurningu nema tilgangur tillöguflytjanda sé að ná þessu valdi af forsetanum. Þá skilur maður kannski tilganginn með spurningunni. Næstsíðust er tillaga á þskj. 1107 um valkost um að vinna að breytingum á stjórnarskránni á öðrum grundvelli. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur talað fyrir þessari tillögu af miklum skýrleika og málefnalega og margt má af henni læra. Síðan er hér að lokum tillaga á þskj. 1110 um tvær spurningar, í annarri er spurt hvort tryggja eigi í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að opinberri þjónustu, óháð búsetu, og í hinni er spurt hvort tryggja eigi jafnræði allra manna til þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera. Ég vil nú ekki sjá þann dag ef einhverjum dytti í hug að svara þessum spurningum neitandi. Gildandi stjórnarskrá tryggir jafnrétti og jafnræði allra Íslendinga með nokkrum undantekningum sem meðal annars felast í tiltekinni skiptingu á atkvæðavægi milli kjördæma. Að öðru leyti stöndum við öll jöfn og það er mitt hlutverk sem skattþegns að greiða skatta til að jafna það, hvort sem það kemur að velferðarþjónustunni eða ákvarðanatöku um annað. Hv. þm. Pétur Blöndal kom raunar með ágæta tillögu: Er hægt að leysa þetta með því að vera með ákveðið ójafnvægi en borga hreinlega til dæmis undir læknisferðir fólks af landsbyggðinni til Reykjavíkur eða til að taka þátt í einhvers konar stjórnunarstörfum? Það er gert í flestum tilvikum. Það er ekki gert nógu mikið af því og það má bæta og jafna betur og það þarf að færa meiri þjónustu í það nærsamfélag þar sem hún þarf að vera. Herra forseti. Lokaorð mín í þessu eru einfaldlega þau að hér er margar góðar tillögur að finna í þessum breytingartillögum. Aðrar eru bara alls ekki á réttum stað. Umræðan hefur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verið afskaplega málefnaleg með örfáum undantekningum þar frá og vinnan hefur verið góð. Ég hlakka til þess að hlusta á þingmenn og horfa á þá, kannski í sjónvarpi, takast á um ný stjórnarskipunarlög á lýðræðislegan hátt á komandi vetri.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Magnúsi Norðdahl fyrir ágæta ræðu. Ég kann reyndar ekki við það þegar verið er að gefa tillögum og öðrum þingmönnum einkunn en menn hafa mismunandi stíl. Ég spyr hv. þingmann sem situr í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvort einhver ráðgjafi hafi verið fenginn sem var hlynntur þess ferli. Kom einhver ráðgjafi til nefndarinnar sem ekki gagnrýndi þetta ferli sem verið er að fara út í? Svo sagði hann að spurningarnar þjónuðu ekki pólitískum tilgangi. Sumir hafa einmitt haldið því fram að svo sé. Svo sagði hv. þingmaður að það ætti að leyfa þjóðinni að tala, en um hvað á þjóðin að tala þegar hent er í hana stjórnarskrá sem er ekki búið að vinna efnislega og það þrátt fyrir að komið hafi fram mjög veigamiklar athugasemdir, t.d. það sem ég hef bent á, að á 86 stöðum í stjórnarskránni er vísað til laga frá Alþingi? Réttindi barna skulu tryggð með lögum. Af hverju segja menn bara ekki hreinlega að börn skuli hafa þennan og hinn rétt þannig að stjórnarskráin sé afgerandi og þurfi ekki lög frá Alþingi til að fylla upp í stjórnarskrána? Mig langar til að spyrja um rökleysuna í þessum spurningum. Í spurningunum er víða spurt um hluti sem eru í stjórnarskránni. Það stendur nefnilega í stjórnarskránni að auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru í einkaeigu séu sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Þetta stendur í nýju drögunum og svo er spurt að þessu aftur. Hvað á það að þýða eiginlega? Síðan er í öðru lagi spurt um kirkjuskipanina. Það stendur í 19. gr.: „Í lögum má kveða á um kirkjuskipan ríkisins.“ Þá er búið að taka þjóðkirkjuna út. Og af hverju er þá verið að spyrja fólk aftur að því hvort það eigi að taka út þjóðkirkjuna? Þannig eru allar spurningarnar.

Frú forseti. Spurningarnar voru ekki bara spurningar heldur líka álit hv. þingmanns, en ég reyni að svara um þetta ferli almennt. Ég verð að segja að ég er hlynntur því, ég tel það ekki andstætt neinum þeim hugsjónum eða hugmyndum sem ég hef. Að tala við þjóðina? Já, hvernig tölum við við þjóðina? Við reynum að spyrja hana, við reynum að gera það eftir upplýstu ferli. Við setjum ekki bara skoðanakönnun inn á heimasíðu Samfylkingarinnar og spyrjum hvað henni finnst eða heimasíðu Sjálfstæðisflokksins eða Útvarps Sögu eða eitthvað svona. Við reynum að gera það með einhverjum skipulegum hætti og þetta er tilraun til þess. Síðan er náttúrlega erfitt að svara spurningu sem felur það í sér að verið sé að henda í þjóðina ófullkomnu skjali. Ég get ekki svarað svona spurningu vegna þess að hún er svo gildishlaðin. Hún er líka ósanngjörn vegna þess að þetta plagg er býsna vel unnið. Það er undirbúningsskjal fyrir vinnu næsta vetrar og það er mikilvægt að skilja það. Síðan var spurt um sérfræðingana í þessu ferli. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni finnst mér ekki að bara sérfræðingar og „Besserwisserar“ eigi að stjórna því hvernig stjórnlög verða á Ísland. Þess vegna er mikilvægt að spyrja spurninga. Það er spurt hverjir hafi haft einhverjar skoðanir. Ég tók eftir því að minni hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hunsaði gott boð stjórnlagaráðs um að eiga við það viðræður. Fulltrúar minni hlutans mættu ekki til þess fundar sem var mikil synd, en þar eru saman komnir bæði lögfræðingar, stjórnmálafræðingar, hagfræðingar, venjulegt fólk, bændur og aðrir sem eru miklir sérfræðingar á þessu sviði og höfðu mikið að segja okkur. Þeir voru mjög jákvæðir. Við fengum hluta þessa hóps inn í nefndina og það var jákvætt en ég viðurkenni að lögfræðingarnir eru hræddir  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður notaði þýska orðið „Besserwisser“ sem þýðir maður sem þykist vita meira en hann veit. Mér finnst það harður dómur um sérfræðinga sem kallaðir eru fyrir nefndir á Alþingi að gefa þeim slík nöfn. Ég fullvissa hv. þingmann um að þetta orð hefur ekki jákvæða merkingu í þýsku máli. Ég spurði um þessar spurningar sem öllum er svarað í stjórnarskránni. Með því að greiða atkvæði með stjórnarskránni er fólk búið að taka afstöðu til þeirra. Af hverju er verið að spyrja þeirra aftur? Af hverju er verið að spyrja í þessum nýju drögum aftur sömu spurninga og búið er að taka afstöðu til í stjórnarskránni? Ég nefndi þrjú dæmi, um auðlindirnar, þjóðkirkjuna og persónukjörið, það er í stjórnarskránni líka, í 2. mgr. 39. gr. Það er búið að bera upp allar spurningarnar og ég spurði hv. þingmann um rökfræðina á bak við þetta.

Frú forseti. Það er á sínum stað, að sjálfsögðu, að biðjast velvirðingar á því að nota slettu eins og „Besserwisser“. Það er ekki fallegt orðbragð og ég biðst velvirðingar á því. En er ekki allt innifalið í fyrstu spurningunni? Í fyrstu spurningunni er gert ráð fyrir því að tillaga stjórnlagaráðs verði grundvöllur að vinnu næsta vetrar. Um er að ræða heildstætt skjal þar sem fjallað er á skipulagðan hátt um stjórnskipan íslenska ríkisins. Hún hefur þess vegna ákveðinn tilvistarrétt sem heildstætt skjal. Síðan fór ég yfir það í fyrri ræðu minni í löngu máli að ákveðnir þættir breyta frá núverandi stjórnskipan sem ég held að sé nauðsynlegt að leita álits þjóðarinnar á til að Alþingi hafi betra og veigameira nesti inn í mjög mikilvæga umræðu sem hér á að fara fram næsta vetur.

Hæstv. forseti. Það eru nokkrir þættir sem ég vil víkja að í tilefni af ræðu hv. þm. Magnúsar Norðdahls. Í fyrsta lagi tek ég undir þá ábendingu sem kom fram áðan hjá hv. þm. Pétri Blöndal um að með vissum hætti er verið að spyrja aftur um sömu hluti í hinum sérgreindu spurningum og í almennu spurningunni sem kemur fyrst, þ.e. allir þeir þættir sem vikið er að í síðari fimm spurningunum eru með einhverjum hætti tengdir ákveðnum greinum í heildarplagginu. Með vissum hætti og vissum rétti má því segja að verið sé að spyrja um sama hlutinn tvisvar. Það sem ég vildi vekja athygli á í þessu sambandi er líka að það eru ýmis önnur nýmæli og álitamál sem tengjast tillögum stjórnlagaráðs sem ástæða er til að bera upp verði á annað borð farið út í að keyra svona spurningavagn fyrir þjóðina, eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson orðaði það fyrr í dag. Þar á meðal eru nýmæli eins og fullveldisframsalið sem við hv. þm. Ólöf Nordal höfum lagt fram spurningu um og síðan nokkur atriði sem vissulega hafa valdið umræðum og ágreiningi, t.d. það sem við segjum um stjórnarmyndunarhlutverk forseta. Það hefur ekki lítið verið talað um það og mismunandi túlkanir á því frá því að tillögur stjórnlagaráðs komu fram, ekki síst eftir að forseti Íslands vék að því máli við setningu Alþingis í haust. Að lokum er málskotsréttur eða synjunarvald forseta sem hefur verið mjög umdeilt. Ég veit ekki hvernig niðurstöður úr skoðanakönnun þjóðarinnar um það væru 

Frú forseti. Byrjum á endanum. Það er alveg rétt, stjórnmálamenn hafa verið mjög ósáttir við málskotsrétt forseta. Sem betur fer er ekki verið að spyrja stjórnmálamenn í þessari atkvæðagreiðslu sem nú stendur til að fari fram, góðu heilli. Nú á að spyrja þjóðina, hv. þm. Birgir Ármannsson, og það er gott. Það er erfitt að svara spurningunni aftur um það að eitthvað sé innifalið í því sem áður var vegna þess að ég er búinn að fara yfir það í tveimur andsvörum og ég held að ég láti það duga. Ég er hins vegar sammála þingmanninum um að ef til vill sé rétt að spyrja um eitthvað fleira. Eins og ég sagði við hv. þingmann og hef sagt við hann áður er ég tilbúinn til þess ef það er raunverulegur vilji til þess að ná niðurstöðu um það í góðri trú og ná góðri sátt um það. En aðeins um stjórnarmyndunarhlutverk forseta því að spurningin er svona frá hv. þingmanni í breytingartillögunni: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er falið að stýra myndun ríkisstjórnar?“ Forsetinn hefur hlutverk við myndun ríkisstjórnar og hann hefur farið ágætlega með það. Sumum stjórnmálamönnum líkar það hins vegar ekki, eins og á við um margt annað sem forsetarnir gera. Þess vegna er þjóðin svona ánægð með forsetann, sjáðu til. Ég held að það sé engin ástæða til að spyrja að þessu vegna þess að það hefur verið í farsælum farvegi. Í tillögum stjórnlagaráðs er sú framkvæmd sem verið hefur við myndun ríkisstjórnar fest nokkurn veginn í sessi með nokkuð skýrum hætti. Það geta þó verið á þessu skiptar skoðanir.

Hæstv. forseti. Það er svo margt sem er umdeilt, þar á meðal ummæli hv. þingmanns um forsetann sem ég veit ekki hvort allir í þessum sal mundu taka undir. Ef við erum að horfa á stjórnarmyndunarhlutverkið er þetta engu að síður atriði sem hefur verið töluvert rætt um og um það deilt. Það liggur fyrir að túlkanir manna á þeim texta sem er að finna í tillögum stjórnlagaráðs hafa verið mismunandi. Ýmsir hafa haft betur í þeirri viðureign og ætla ég ekki að skera úr um það, en þarna er um að ræða tilraun af hálfu okkar hv. þm. Ólafar Nordal til að fá fram einhvers konar afstöðu þjóðarinnar. Ég ætlast ekki til þess að fá svarið já eða nei en ef á annað borð er farið út í að keyra spurningavagn finnst mér þetta með forvitnilegri spurningum.

Frú forseti. Það er rétt, túlkanir lögfræðinga eru ýmsar og ég held að ég geti bara endurtekið það sem ég sagði á fundi í gær, það er stundum þannig að það verður fyrst leiðinlegt þegar lögfræðingunum er boðið í partíið. Þingmaðurinn vill að fengin verði fram einhvers konar afstaða til hlutverks forseta. Þar liggur kannski hundurinn grafinn. Spurningin er alls ekki ljós. Hvað þýðir að forseti stýri stjórnarmyndunarviðræðum? Spurningin er þess vegna afskaplega opin.

Eins og „meira mæli“ og svona.

Þetta hefur verið í ágætum farvegi, ég ætla að fyrirgefa þingmanninum frammíkallið því að hann er yfirleitt svo hófsamur og kurteis í framkomu, en þarna hefur þetta mál verið í þokkalegum farvegi og ég sé ekki ástæðu til að breyta því. Tillögur stjórnlagaráðs gera ekki ráð fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst ræða um þá viðkvæmni sem hv. þm. Magnús Norðdahl viðhefur í ræðustól, að geta ekki tekið við margra áratuga hefð um að hér sé kallað fram í fyrir honum. Svona er nú lífið, sumir eru viðkvæmari en aðrir. Það verður að hafa það vegna þess að viðkomandi þingmaður bað forseta um að grípa inn í og áminna mig fyrir það. Ég tala fyrir mig sem einn af minni hlutunum, ég tala ekki fyrir aðra, og hafna þeim málflutningi þingmannsins og gagnrýni að minni hlutinn hafi ekki komið að þessum breytingum og vinnu nefndarinnar. Það er algjör rökleysa og ekki sannleikur eins og felst til dæmis í þeim þingskjölum sem liggja fyrir frá mér sem nefndarmanni í þessu máli. Hér hef ég lagt fram þrjár breytingartillögur. Hér er ég með ítarlegt nefndarálit sem er mjög vel rökstutt. Ástæða þess að þingmaðurinn heldur þessu fram er kannski sú rökleysa sem hann kom með varðandi breytingartillögur mínar, að það eigi ekki við í tilvonandi þjóðaratkvæðagreiðslu að þjóðin verði spurð í leiðinni hvort draga eigi umsóknina að Evrópusambandinu til baka. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að spurning mín sé eðlisólík og ótengd því máli sem greidd eru atkvæði um. Frú forseti. Hvers vegna er Samfylkingin fremst flokka í því akkúrat núna að ekki séu öll mál hæf í þjóðaratkvæðagreiðslu? Af hverju er Samfylkingin núna að fara að stjórna því að það séu bara málefni sem snúa að stjórnarskránni sem mega að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu? Er ekki verið að kjósa, virðulegi þm. Magnús Norðdahl, um forseta og stjórnarskrárbreytingar? Íslensku þjóðina munar ekkert um að bæta við spurningunni: Á að stoppa viðræðurnar við Evrópusambandið eða ekki? Ég vona að Samfylkingin treysti enn þá kjósendum.

Frú forseti. Ekkert verður svarið því að engin var spurningin. Hins vegar hvað varðaði hinar eðlisólíku kosningar sem blandað er saman vek ég athygli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur á að nákvæmlega sama orðalag er notað í niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar og í minnihlutaáliti þeirra hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Ólafar Nordal. Það stendur í því ágæta skjali og ég er sammála þessari niðurstöðu þeirra: „Það er mikið álitaefni að heppilegt sé að blanda tvennum eðlisólíkum kosningum …“ Ég er sammála þessu.

Virðulegi forseti. Úr því að þingmaðurinn fann ekki þá spurningu sem ég var með áðan ætla ég að spyrja á ný: Úr því að stjórnarskipunarkosning er ekki eðlislík kosningu um ESB-umsókn, eru þá ekki forsetakosningar eðlisólíkar stjórnarskipunarkosningum? Þetta er fullkomin rökleysa og ég spyr því þingmanninn beint á ný spurningarinnar sem ég spurði áðan: Síðan hvenær er Samfylkingin orðin hrædd við kjósendur? Síðan hvenær treystir Samfylkingin ekki þjóðinni til að komast að niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu? Er Samfylkingin að víkja af þeirri leið að auka áherslur á þjóðaratkvæðagreiðslur um hin ólíklegustu málefni? Ég minni á að í Sviss eru til dæmis þjóðaratkvæðagreiðslur mjög algengar um alls óskyld mál.

Frú forseti. Enn á ný var spurningin frekar fátækleg en ég ætla að reyna að fá eitthvert efni út úr henni. Það var spurt um nýja kosningu, eðlisólíkt að blanda saman. Já, ég held að hv. þingmaður hafi útskýrt vel hvað ég átti við. Annars vegar talar þingmaðurinn um að vera með forsetakosningar og hins vegar tiltekna þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrármálefni, að þetta séu eðlisólíkar kosningar. Síðan ber þingmaðurinn fram breytingartillögu um það að inn í kosningu um stjórnarskrána sé tekið allt annað og nýtt málefni og þá verði þrjár þjóðaratkvæðagreiðslur. Það segir allt sem segja þarf um það hversu vel þingmaðurinn hefur kynnt sér lög og reglur um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur.

Frú forseti. Áður en ég kem að eiginlegu máli mínu hef ég hug á því að koma í andsvar við hv. þm. Magnús Norðdahl um efnistök í ræðu hans og hyggst koma inn á það sem því tengist síðar í máli mínu. Mig langar að byrja á því að segja að þegar við förum í gegnum þessa umræðu er mjög mikilvægt við umfjöllun um stjórnarskrá Íslands, þetta mikilvæga plagg, þetta grundvallarplagg að öllu okkar samfélagi, að ákveðnar vinnureglur séu hafðar í huga. Það er mjög mikilvægt að þegar vinna við breytingar á stjórnarskrá fer fram sé reynt að gera það á sem víðtækustum grunni og í sátt við sem flesta. Það er einmitt þess vegna sem stjórnarskráin er þannig að það þarf samþykki á tveimur þingum til að koma í gegn breytingum, m.a. til þess að ekki sé ráðist í breytingar á stjórnarskrá nema víðtækur stuðningur sé á bak við það og unnið sé þannig að sem flestir geti staðið að því. Þegar stjórnlagaþingskosning var dæmd ógild á sínum tíma og ákveðið var á Alþingi að grípa inn í hæstaréttardóm með það að markmiði að skipa þá einstaklinga sem kjörnir höfðu verið í ólöglegri kosningu í svokallað stjórnlagaráð þá var fyrsta skrefið stigið í þá átt að gera alla þessa vinnu að pólitískri vinnu ríkisstjórnarflokkanna. Það er mjög alvarlegt og sérstaklega í ljósi þess, eins og ég sagði hér áðan, að breytingar á stjórnarskrá á ekki að vinna með þessum hætti. Í staðinn fyrir að fara með málið ofan í pólitískar skotgrafir, eins og ríkisstjórnarmeirihlutinn gerði með því að skipa stjórnlagaráð, hefði verið eðlilegra að hefja leikinn á ný og kjósa upp á nýtt og gera það þá löglega. Eins og ég segi, sú vinna sem liggur hér til grundvallar er þar af leiðandi unnin á pólitískum forsendum, á forsendum ríkisstjórnarflokkanna og ekki með þeim hætti sem á að vinna svona breytingar. Það er annað í þessari vinnu allri sem við þurfum að hafa hugfast þegar verið er að vinna að breytingum á stjórnarskrá. Það er að gæta að öllu forminu þannig að vinnan við hana verði sem faglegust. Ekki er hægt að segja annað, frú forseti, en að það hafi komið glögglega fram bæði við þessa umræðu og við fyrri umræðu þessa máls hversu lélegur undirbúningurinn hefur verið. Þær spurningar sem lagðar voru fyrir og voru til umræðu við fyrri umræðu voru vægast sagt margar hverjar villandi og alveg ljóst að í þær hafði ekki verið lögð sú vinna sem ber að leggja í svona mál. Það kom fram við fyrri umræðu málsins hjá fjölda þingmanna, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, bæði þingmanna sem tilheyra stjórnarliðinu og stjórnarandstöðuliðinu, að það væri mjög mikilvægt eftir þá umræðu að nefndin tæki málið fyrir og gæfi sér góðan tíma, færi yfir spurningarnar og sendi málið út til umsagnar. Við skulum átta okkur á því að það er almenn vinnuregla hér í þinginu að þau mál sem við ræðum, hvort sem þau eru þingsályktunartillögur eða lagafrumvörp, komi til umræðu í þinginu og fari síðan til umsagnar til umsagnaraðila svo að landsmönnum gefst tækifæri til að veita umsögn um viðkomandi mál. Það tekur jafnan tvær til þrjár vikur. Þá geta einstaklingar, félagasamtök, fyrirtæki og fjöldi aðila, landsmenn allir, veitt málunum umsögn. Það er þannig sem mál eru mótuð áður en þau koma til næstu umræðu. Í þessu máli er hraðinn svo mikill að það er ekki nokkur vilji til að gæta að faglegum sjónarmiðum, þeim eðlilegu vinnureglum sem eiga að ríkja um hvert einasta mál í þinginu og sérstaklega um mál sem tengjast stjórnarskrá Íslands. Þess í stað er málið tekið fyrir í nefnd, tekið úr nefndinni sama daginn og sett aftur á dagskrá. Og þegar hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, mælir síðan fyrir nefndaráliti meiri hlutans, þar sem þingsályktunartillagan hafði ekki farið til umsagnar á milli fyrri og síðari umræðu eins og vaninn er, þá er haft í hótunum við þingmenn. Það er kannski sterkt til orða tekið að segja hótunum, ég ætla ekki að særa hv. þingmenn, en það er komið hingað upp í ræðustól og því haldið fram að þeir sem hyggist tjá sig um málið hér í dag og verði þess valdandi að ekki náist að afgreiða það fyrir miðnætti séu þar með hræddir við þjóðina og þori ekki að horfast í augu við þjóðina. Ég segi bara: Hvers lags bull er þetta eiginlega? Þegar málið er keyrt áfram á þeim hraða að það er ekki einu sinni sent í eðlilega þinglega meðferð til umsagnar heldur á að keyra það í gegn hér á einum sólarhring er það ekki boðlegt þegar um stjórnarskrá lýðveldisins er að ræða. Ég vil þó ekki vera ásakaður fyrir að hindra málið og þora ekki að horfast í augu við þjóðina. Ég er mjög ánægður með að ég skuli vera það heppinn að komast á mælendaskrá nú síðdegis en ekki seint í kvöld eða nótt eins og margir aðrir hv. þingmenn sem hafa áhuga á því að tjá sig um þetta mál. Það vinnulag sem verið hefur á þessu máli er ekki boðlegt og sá málflutningur að þeir þingmenn sem vilja stunda hér faglegri vinnubrögð hvað þetta mál snertir séu ásakaðir um að vilja ekki horfast í augu við þjóðina. Ef horft er til þeirra mála sem verið hafa á dagskrá á þessu kjörtímabili verður til að mynda sá sem hér stendur seint ásakaður um að hafa ekki stutt tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvæg mál. Ég vil nefna í því samhengi tillögu sem kom fram í júnímánuði 2009 um að þjóðin fengi að greiða atkvæði um það hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Sá sem hér stendur studdi þá tillögu. Ekki verður það sama sagt um hv. stjórnarliða marga hverja. Icesave-samningarnir, bæði 1 og 2 - sá sem hér stendur studdi í báðum tilvikum þjóðaratkvæðagreiðslur um þá samninga. En því var ekki fyrir að fara hjá stjórnarliðum, hvort sem voru hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar, með einstaka undantekningum að stuðningur væri við að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um þá samninga. Sú spurning hlýtur að vakna, og ég mun koma betur inn á það hér á eftir, hvort þessir flokkar, Samfylkingin og Vinstri grænir, sem alla jafna hafa státað af því að vilja hafa hér beint lýðræði, 

Já.

Það kemur fram og má lesa út úr þeim spurningum sem lagðar eru fyrir hér af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og eins í þeim málflutningi sem haldið hefur verið á lofti gagnvart einstaka breytingartillögum. Af hverju studdi til að mynda meiri hluti Samfylkingar og Vinstri grænna það ekki á sínum tíma að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave-samningana, 1 og 2? Af hverju studdi meiri hluti þessara flokka heldur ekki að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu? Og hver er þessi skyndilegi áhugi núna á því að eiga samtal við þjóðina? Eru þetta ekki bara orðin tóm? 
             Varðandi margar af þeim breytingartillögum sem fyrir liggja langar mig að fjalla um nokkrar þeirra og velta því upp hver rökin eru fyrir því að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sér ekki ástæðu til að taka undir að þær breytingartillögur verði bornar hér upp. Í fyrstu langar mig að koma inn á breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem snýr að því að samhliða þessari þjóðaratkvæðagreiðslu fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort stjórnvöld eigi að draga aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka. Í fyrstu vil ég segja vegna ræðu hv. þm. Magnúsar Norðdahls hér áðan og fleiri stjórnarliða um að þetta séu eðlisólík mál en þar hafa þeir verið að vitna til einnar setningar í nefndaráliti sjálfstæðismanna sem ég fór að lesa eftir að hv. þingmaður vitnaði í það þar sem segir, með leyfi forseta: „Það er mikið álitaefni að heppilegt sé að blanda tvennum eðlisólíkum kosningum saman með þessum hætti og á margan hátt er ófyrirsjáanlegt hver áhrifin verða.“ En á undan þessari setningu segir: „Þá má efast um að heppilegt sé að efna til slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum, ef til þeirra kemur.“ Mér sýnist á þessu nefndaráliti Sjálfstæðisflokksins að verið sé að tala um að óheppilegt sé að blanda saman kosningum varðandi stjórnlagaráð við forsetakosningar.  Þetta kom meðal annars fram í ræðu hv. þm. Magnúsar Norðdahls hér áðan þegar hann fór að tala um eðlisólíkar kosningar og annað því um líkt en hann fór síðan yfir í að fjalla um að mjög óeðlilegt væri að spyrja þjóðina að því hvort draga ætti umsóknina til baka og fór djúpt ofan í þá umræðu og hver hans sannfæring væri í því máli. Hans sannfæring ræður því og sannfæring Samfylkingarinnar. Samfylkingarmenn hræðast það að niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu ekki í samræmi við vilja Samfylkingarinnar. Það er ótrúlegt að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnin getur síðan á tyllidögum haldið því fram að hún sé fylgjandi beinu lýðræði og öðru slíku. Mig langar, því að það er einmitt góður kafli í nefndaráliti hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um Evrópusambandsumsóknina og af hverju mikilvægt er að kjósa um áframhald þessara viðræðna, að vitna í þennan texta, með leyfi frú forseta: „Síðar“ - eftir atkvæðagreiðsluna um umsókn Íslands að Evrópusambandinu - „hefur komið í ljós að margir stjórnarþingmenn voru beittir hótunum og óeðlilegum þrýstingi í aðdraganda þessarar atkvæðagreiðslu. Það er mikilvægt að það sé skýrt hvort þjóðarvilji sé fyrir ESB-umsókn Íslands. Sú skoðun meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að breytingartillaga á þingskjali 1028 „varði eðlisólíkt og ótengt mál“ en boðað er í þingsályktunartillögu þessari er fráleit og lýsir fyrst og fremst þeirri afstöðu meiri hlutans að einungis skuli kosið um mál sem henta ríkisstjórninni. Þetta lýsir einnig hræðslu við þá staðreynd að stefna ríkisstjórnarinnar í ESB-umsóknarmálinu kunni að vera í andstöðu við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Landsmenn eru fullfærir um að taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu í þessu álitamáli samhliða forsetakosningum.“ Það er með ólíkindum að fylgjast með því hvernig hv. þingmenn og hæstv. ríkisstjórn reyna með klækjabrögðum að koma því inn hjá fólki að ekki sé mögulegt af einhverjum tæknilegum ástæðum að kjósa um þetta mál samhliða forsetakosningunum. Eins og ég sagði benda allar fréttir til þess að það sé að fjara mjög undan þessu eina heilaga máli ríkisstjórnarinnar. Nýjar fréttir í morgun benda til þess að iðnaðurinn, eitt af síðustu hálmstráum Samfylkingarinnar í Evrópusambandsmálum, eða stór hluti þeirra sem eru innan þeirra samtaka sé mótfallinn Evrópusambandsaðild eða um 70%. Það er að gerast á öllum sviðum - ríkisstjórnin er ekki að vinna í samræmi við þjóðarvilja. Það er merkilegt að fylgjast með því í ljósi alls sem á undan er gengið að Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn þess flokks skuli láta Samfylkinguna teyma sig áfram í þessum leik og skuli ekki fallast á það að leyfa þjóðinni að greiða atkvæði um hvort aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu verði dregin til baka. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvað forusta þess flokks er að hugsa varðandi þetta mál. Það er að verða lítill munur á þessum tveimur flokkum og forustumönnum þeirra. Það er að verða lítill munur í þessu máli og mörgum öðrum með einstaka undantekningum. Hvað aðrar breytingartillögur snertir væru margar þeirra vel til þess fallnar að verða bætt við í þennan spurningavagn, ef svo mætti að orði komast. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvað hafi ráðið för þegar þessar spurningar voru ákveðnar. Til að mynda er hér breytingartillaga þar sem 1. flutningsmaður er hv. þm. Jón Bjarnason - sá sem hér stendur er meðflutningsmaður þeirrar tillögu - um að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur opinberri þjónustu, óháð búsetu. Einnig að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera, óháð búsetu. Ég held nefnilega og það hefur komið fram hér í umræðunni að orðalag spurninga skipti gríðarlegu máli í þessu sambandi. Ég er sannfærður um að ef spurt væri spurninga í þessa veruna að eðlilegt væri að spyrja þjóðina að því hvort vilji sé til að styrkja stöðu landsbyggðarinnar og landsins alls, byggðajafnréttis í stjórnarskrá. Hvað varðar aðrar tillögur þá er hér breytingartillaga frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem orðast svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum?“ Þarna er verið að fjalla um Icesave-samningana. Ríkisstjórnin og forusta og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru ekki tilbúin að leyfa þjóðinni að taka ákvörðun um það hvort hún vilji sjálf geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um samninga sambærilega Icesave-samningunum. Þarna kemur enn á ný upp sú spurning, rétt eins og varðandi Evrópusambandsspurninguna, af hverju ríkisstjórnin og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru ekki tilbúin að taka inn spurningar sem ekki henta fyrir fram gefinni stefnu ríkisstjórnarinnar. Það lá ljóst fyrir á sínum tíma að ríkisstjórnarflokkarnir voru mjög andsnúnir því að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave-samningana, eins og ég rakti í máli mínu. Stærstur hluti þingmanna og ráðherra ríkisstjórnarinnar felldi breytingartillögur hér í þingsal við 1. og 2. umr. þess máls sem hefðu sett málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er sannfærður um að það er mikið atriði að spyrja þjóðina að því hvort hún vilji halda þessu ákvæði inni. Síðan er breytingartillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, sem orðast svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana? Já. Nei.“ Það er nefnilega mikil vakning í mörgum nágrannaríkjum okkar um stöðu fullveldis og hversu mikilvægt er hjá þjóðum að halda fullveldi sínu. Umræður til að mynda í Noregi um nýlega skýrslu um úttekt á áhrifum EES-samningsins eru gott dæmi um þetta þar sem Norðmenn fjalla um hve alvarlegt það er hversu mikið fullveldisafsal hafi verið fólgið í EES-samningnum og velta því fyrir sér hvernig eigi að bregðast við þessu og hvernig eigi að draga úr fullveldisafsalinu til Evrópusambandsins án þess þó að skerða möguleikana til frjálsra viðskipta með vörur og að einhverju leyti þjónustu. Ég held að það sé mikilvægt að spyrja að því hvort þjóðin vilji ekki styrkja fullveldið meira en tillögur stjórnlagaráðs gera ráð fyrir. Kann að vera að það sé vilji hjá þjóðinni til að styrkja fullveldið enn frekar í stjórnarskrá en breytingar stjórnlagaráðs gera ráð fyrir? Kann að vera að það sé vilji hjá þjóðinni til að styrkja fullveldið enn frekar í stjórnarskrá en núverandi stjórnarskrá gerir ráð fyrir? Ég held að það sé mikið atriði að spyrja að því fremur en margra þeirra spurninga sem meiri hlutinn leggur til. Nú, frú forseti, sé ég að tíma mínum er lokið. Ég á eftir að fara yfir nokkrar breytingartillögur en vil þó segja í lokin að það er mjög alvarlegt, og endurtaka það, þegar ríkisstjórnin gengur þannig fram að breytingartillögur margar hverjar, hvort sem þær eru frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur eða öðrum, fá ekki brautargengi hér á þeirri forsendu einni saman, og það er ekki hægt að lesa neitt annað út úr því, að ríkisstjórnin vill bara 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Hann er ótrúlegur sá málflutningur að menn séu hræddir við þjóðina af því að þeir séu ekki tilbúnir til að skrifa upp á mál sem er fullkomlega vanbúið og einstaklega illa unnið. Við erum að tala um stjórnarskrá, málið er ekki einu sinni sent til umsagnar, eins og hv. þingmaður nefndi. Þessi málflutningur er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Þessi ríkisstjórn, sem ekki getur unnið einföldustu mál og ekki flókin heldur, virðist ætla að koma hér á elleftu stundu, sem hún gerir alltaf, og segja við okkur hv. þingmenn: Ef þið eruð ekki tilbúnir til að henda öllu frá ykkur og gera það sem þið lofuðuð að gera, sem þið undirgengust samkvæmt stjórnarskránni, eruð þið bara hræddir við þjóðina. Það er náttúrlega ekki boðlegt og fullkomlega fyrir neðan allar hellur. Af því að hv. þingmaður þekkir kannski betur til stjórnarliðsins en margir aðrir, vil ég spyrja: Af hverju er lögð svo gríðarlega áhersla á það hjá hæstv. ríkisstjórn að vera í átökum um öll mál? Ég mundi ætla að hægt væri að ná góðri sátt ef menn mundu vinna málið eins og fólk. Ég held að flestir stjórnmálamenn séu á því að halda fleiri þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég held að flestir ef ekki allir hv. þingmenn vilji sjá einhverjar breytingar á stjórnarskránni þannig að það er vilji til þess að gera breytingarnar, en af hverju er þessi gríðarlega áhersla á að fara í slagsmál út af öllu af hálfu ríkisstjórnarinnar, virðulegi forseti?

Frú forseti. Eins og ég kom að í máli mínu er stjórnarskráin plagg sem við verðum öll að umgangast af mikilli virðingu. Það er ekkert óeðlilegt að tekist sé á í pólitískum málum sem skipt geta mönnum í flokka og það er það sem skiptir mönnum í flokka, en stjórnarskráin er plagg sem við eigum að vinna að breytingum á með öðrum hætti. Ákvæði stjórnarskrárinnar eru þannig að henni verður ekki breytt nema Alþingi samþykki breytingarnar bæði fyrir og eftir alþingiskosningar. Það er einmitt vegna þess að stjórnarskráin á ekki að taka breytingum með nýrri ríkisstjórn eða á hverju ári. Þess vegna er svo mikilvægt að öll vinna við breytingar á stjórnarskrá sé unnin í víðtækri sátt og með aðkomu sem flestra, að sjónarmið sem flestra séu höfð þar að leiðarljósi. Það hefur því miður ekki verið gert í þessu máli. Ég sé það þegar þingsályktunartillaga eins og þessi kemur fram, sem fær ekki einu sinni að fara til umsagnar eins og annars stærstur hluti þingmála, að menn umgangast stjórnarskrána ekki af þeirri virðingu sem henni ber. Varðandi síðan ríkisstjórnina og af hverju hún tekur almennt á öllum málum, hvort sem það eru stórmál eða önnur, með þeim hætti að átök verða um þau, hefur oft hvarflað að mér að hæstv. forsætisráðherra sé ef til vill alin upp við það í pólitík að velja aldrei frið þegar ófriður er í boði. 

Virðulegi forseti. Ég held að ef hæstv. forsætisráðherra sér einhvers staðar frið geti hún ekki hætt fyrr en hún er búin að koma á ófriði. Það er alveg ótrúlegt og þannig er þingferill hæstv. forsætisráðherra búinn að vera. Ég held að það skipti engu máli hvort hæstv. forsætisráðherra hefur verið í litlum flokki, stórum flokki, í samstarfi við hægri flokk eða vinstri flokk, henni hefur ávallt tekist að koma af stað ófriði. 
             Ef einhvern tíma hefur verið nauðsyn til þess hæstv. forsætisráðherra fengi menn til að slíðra sverðin og vinna saman var það við þær aðstæður sem voru hér þegar hæstv. forsætisráðherra tók við völdum. Það er stóralvarlegt mál og það er sláandi að horfa upp á það hvernig hv. stjórnarþingmenn dansa alveg gagnrýnislaust eftir því sem hæstv. forsætisráðherra segir. Þeir sem hafa samvisku hafa yfirgefið skútuna en aðrir standa í beinni röð og elta og hlýða því samviskusamlega og nákvæmlega, alveg sama hvaða vitleysa er borin á borð. Hv. þingmaður spyr: Hvað erum við búin að fá að heyra frá hv. stjórnarliðum sem komu með þetta mál á elleftu stundu vanbúið inn í þingið? Málið hefur ekki fengið venjulega þinglega meðferð þó að það sé almenn regla og hugmyndin með þinglegri meðferð er að mál séu send til umsagnar, ég tala nú ekki um þegar um grundvöll stjórnskipunarinnar er að ræða. Hvernig hefur málflutningur hv. stjórnarliða verið? Það er bara einhver derringur um að við skulum bara feta í fótspor þeirra og … 

Þingmaðurinn er beðinn að víkja úr stólnum þegar forseti slær í bjölluna. Tími hans er útrunninn.

Já, já, það mun gerast, virðulegi forseti. Við munum taka meiri umræðu um þetta.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í máli sínu að í upphafi umræðunnar hefði hv. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sagt að þeir sem yrðu þess valdandi í dag að málið yrði ekki afgreitt fyrir miðnætti yrðu þar með flokkaðir meðal þeirra sem ekki væru tilbúnir til að horfast í augu við þjóðina. Ég fagna því að ég skuli komast á mælendaskrá þetta snemma þannig að ég verði ekki flokkaður af hv. þingflokki Samfylkingarinnar sem andstæðingur þjóðarinnar. Sumir hv. þingmenn tala með klækjamálflutningi um að ekki sé hægt að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um ýmsar breytingartillögur, þar á meðal frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, sem eru flokksfélagar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og frá hv. þingmönnum Vigdísi Hauksdóttur og Lilju Mósesdóttur. Þeir sem það segja eru þeir sem ekki þora að horfast í augu við þjóðina og leyfa þjóðinni að taka afstöðu til spurninga nema þær séu fyrir fram mótaðar af hæstv. ríkisstjórn og henti málflutningi hæstv. ríkisstjórnar í einu og öllu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann kom víða við og er óhætt að segja að sá ágreiningur sem málið hefur verið sett í hefur svo sannarlega ekki verið því til framdráttar svo ekki sé meira sagt. Hv. þingmaður hefur gert hér mjög að umtalsefni þær breytingartillögur sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er með í þessu máli, og raunar þær spurningar sem meiri hluti nefndarinnar ætlar að bera undir þjóðina í þessari skoðanakönnun. Í 111. gr. í tillögum stjórnlagaráðs er ákvæði um fullveldisframsal. Maður mundi ætla að það væri með byltingarkenndari hugmyndum ráðsins að koma með slíkar tillögur. Ef menn vilja spyrja þjóðina einhverra spurninga, eins og meiri hlutinn kaus að gera, blasir við að slík spurning á einna mest erindi við þjóðina. Í þeim spurningalista sem þarna kemur fram er fyrst spurt um tillöguna í heild, hvort hún gæti orðið einhvers konar grundvöllur þingmáls, og síðan eru tíndir út einstaka þættir úr tillögunni sem ég hefði haldið að væru þeir þættir sem mönnum þætti einna mikilvægast að spyrja að. Hv. þingmaður er fyrrverandi þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hafði það á stefnuskrá sinni, og hefur að ég hygg reyndar enn þá, að Ísland eigi ekki að ganga í Evrópusambandið. Hvað telur hv. þm. Ásmundur Einar Daðason að sé ástæða þess að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vilja ekki að þeirri spurningu sé bætt á spurningalistann?

Frú forseti. Ég kom inn á ákvæðið um fullveldisframsal í máli mínu og mikilvægi þess að fullveldi sé tryggt í stjórnarskrá. Ég fjallaði líka um breytingartillögu hv. þingmanns og félaga hennar, hv. þm. Birgis Ármannssonar í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem gert er ráð fyrir því að setja inn spurningu þar sem spurt væri að því hvort þjóðin vildi framselja fullveldið með þessum hætti, vegna þess að ákvæðið í 111. gr. er mikil breyting á stjórnarskránni. Ég kemst ekki að annarri niðurstöðu en þeirri að það stafi einfaldlega af því sem ég rakti í máli mínu áðan, þ.e. að það henti ekki málflutningi ríkisstjórnarinnar. Það hentar þeim ekki að spyrja að þessu vegna þess að þeir óttast að svarið verði ekki það sem ríkisstjórnin vill fá fram. Ríkisstjórnin vill augljóslega ekki að niðurstaðan verði sú að ekki megi framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana því að þá væri grunnurinn undan Evrópusambandsumsókninni farinn, rétt eins og ríkisstjórnin vill ekki að spurt verði að því hvort þjóðin vilji draga aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka því að þá væri grunnurinn undan aðildarumsókninni farinn og líka undan ríkisstjórninni. Varðandi það hvað býr að baki hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna og hæstv. ráðherrum verð ég að reyna að koma inn á það í seinna andsvari mínu því að það verður varla skýrt út á þeim tíu sekúndum sem ég á eftir.

Virðulegi forseti. Mig langar að bæta einni spurningu við. Hér var settur á fót þjóðfundur og hugmyndin með honum var sú að þar væri hægt að spyrja og fá upplýsingar hjá stórum hópi þjóðarinnar um tiltekin stjórnskipuleg efni. Það má svo sem segja að í raun sé búið að fara í það ferli og því þurfi ekki að gera sérstaka skoðanakönnun samhliða forsetakosningunum á þessu ári. Í niðurstöðum þjóðfundarins kom fram, og það kemur í sjálfu sér ekki á óvart, að vilji fundarins var að jafna atkvæðin. Við vitum að þetta er mjög viðkvæmt mál og ég er sjálf þeirrar skoðunar að mjög mikilvægt sé að halda kjördæmaskipaninni og gæta að stöðu landsbyggðarinnar þegar litið er til endurspeglunar á Alþingi. En þetta var niðurstaða þjóðfundarins. Hins vegar er það niðurstaða stjórnlagaráðsins að halda kjördæmaskipaninni. Engu að síður er spurning um þetta mál á spurningalistanum. Af hverju skyldi það vera? Hvaða ástæðu telur þingmaðurinn vera til þess að þeir sem um málið véla vilji engu að síður spyrja um hvort jafna eigi atkvæðisréttinn?

Frú forseti. Varðandi kjördæmaskiptinguna er hún ein af þeim spurningum sem maður veltir óneitanlega fyrir sér. Hvað býr að baki því að spyrja um það? Ef ég man rétt vildi þessi sami þjóðfundur einnig halda fullveldinu mjög sterku inni í stjórnarskrá þannig að orðið hafi breytingar þarna á milli. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér ólíkum niðurstöðum þjóðfundar í þessum efnum og stjórnlagaráðs, sem var reyndar ólöglega kosið, af hverju dregið er fram það sem snýr að kjördæmaskiptingunni en ekki spurt að því hvort þjóðin vilji styrkja fullveldið. Ég rakti í máli mínu hvað býr að baki valinu á spurningunum. Það er ekkert annað en að ríkisstjórnin hefur verið að undirbyggja þann málflutning með ýmsum furðulegum rökum sem ekki eiga sér nokkra stoð, og maður hefur heyrt það hjá einstaka stjórnarliðum í dag, að mikilvægt sé að spyrja einungis þeirra spurninga sem hentar ríkisstjórninni að fá svör við. Þess vegna er ekki spurt um fullveldisafsalið, 

Frú forseti. Við ræðum stjórnarskrána og þær æfingar sem eiga nú að fara af stað um mögulegar breytingar á henni. Það er margt vont við þetta mál og eitt af því er að sjálfsögðu að mörg okkar sem erum til í að gera breytingar á stjórnarskrá, til dæmis að styrkja auðlindaákvæðið svokallaða, höfum því miður enga lyst á að taka þátt í því sem hér á sér stað vegna þess hvernig haldið hefur verið á málinu og hvaða stefnu það hefur tekið. Það hefur líka skort, frú forseti, mjög á það að reynt hafi verið að ná einhvers konar jafnvægi eða sátt á milli þingmanna um leið sem getur orðið til þess að við fáum breytingar á stjórnarskrá. Frá því að ákveðið var að hafa að engu úrskurð Hæstaréttar hefur málið verið í miklu uppnámi og að mínu viti hefur þróun þess farið versnandi dag frá degi. Nú er svo komið að fara á í skoðanakönnun um það hvort þingið eigi að leggja fram frumvarp sem byggir á stjórnlagaráðstillögunum eftir að tekið hefur verið tillit til laga og alþjóðasamninga og þess háttar. Það er ekki búið að fara yfir tillögur stjórnlagaráðs af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ekki er búið að fara yfir hverja eina tillögu, vega hana og meta og finna út úr því hvað þarf að laga og hvað er gott og allt það, það er eftir. Nú segja menn: Það er seinni tíma verk, nú verðum við að athuga hvað þjóðin vill. Jú, það er ekkert athugavert við að einhverjir þingmenn vilji fara þessa leið svo að ég taki það skýrt fram enda skiptar skoðanir um málið, en ég ætla að lýsa persónulegu skoðunum mínum um þetta. Ég held að málið sé komið í miklar ógöngur og tel vandséð hvernig eigi að vinna málið í framhaldinu, hvort sem farið verður í þessa atkvæðagreiðslu eða skoðanakönnun samhliða forsetakosningum eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að ef við ætlum að breyta stjórnarskrá að einhverju leyti þurfi að breyta mikið um takt hér á næstu vikum og mánuðum í þessu máli, það er einfaldlega þannig. Annars horfum við fram á margra mánaða eða jafnvel ára átök og ég ætla að leyfa mér að segja, frú forseti, bara tómt rugl um þetta grundvallarplagg okkar Íslendinga. Í þessari breytingartillögu er spurt nokkurra spurninga. Meðal annars eru grundvallarspurningar, kannski má orða það þannig, um hvað eigi að gera. Síðan eru hér fimm aðrar spurningar sem ég verð að segja að koma mér nokkuð á óvart. Ég er reyndar, forseti, ekki viss um hvort ég er með nýjustu útgáfuna af tillögunni, það væri ágætt ef starfsmenn þingsins gætu laumað henni til mín. Ég greip þetta frammi en mér sýnist að þetta sé ekki rétt.

Hv. þingmaður spyr um breytingartillögu frá meiri hluta nefndarinnar, ekki satt? Hún er á þskj. 1098.

Takk, frú forseti, þetta var kunnuglegt en ekki nógu kunnuglegt. Já, hér er þessi tillaga þar sem búið er að lista upp spurningar og hefur tillagan breyst töluvert frá þeirri tillögu sem ég var byrjaður að lesa upp og eru þær breytingar til bóta eins og þeir sérfræðingar hafa sagt sem komið hafa fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Engu að síður eru enn þá inni þessar spurningar sem ég að minnsta kosti hef ekki fengið neinn botn í af hverju eru þarna, annan en þann að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi mikinn áhuga á því að komast að því hvað þjóðinni finnst um þær og sjálfsagt sé að nota bara ferðina fyrst verið er að fara í þessa atkvæðagreiðslu yfirleitt. Það er væntanlega það sem býr að baki. En þingmenn hafa ýmsar skoðanir á því hvað eigi að spyrja um þegar farið er af stað í svona leiðangur og lagðar hafa verið fram nokkrar breytingartillögur sem lýsa mjög vel þeim mun, ég ætla að orða það þannig, sem er á því sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur mikilvægast að spyrja um versus það sem sum okkar teljum að eigi að vera þarna inni. Meðal annars er hér breytingartillaga sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt fram um að spurt verði hvort draga eigi aðildarumsókn að Evrópusambandi til baka, hvort halda eigi áfram því ferli öllu saman. Það er að sjálfsögðu mjög eðlilegt að nota ferðina, fyrst það á að spyrja um atkvæðavægi, að spyrja þessarar mikilvægu spurningar nú þegar. Það vantar ekkert upp á til að geta spurt þjóðina líkt og í upphafi máls hefði verið hægt að spyrja þjóðina hvort fara ætti af stað í þær viðræður sem farið var í. Þar af leiðandi er að mínu viti engin ástæða sem rökstyður það að ekki eigi að spyrja um þetta, ekki frekar en spurninguna um þjóðkirkjuna. Lögð hefur verið fram tillaga frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, sem er í raun og veru um 26. gr. núgildandi stjórnarskrár, hvort hið svokallaða synjunarákvæði forsetans eigi að vera til staðar eða ekki. Ég velti fyrir mér af hverju þessi spurning er ekki í tillögum meiri hlutans, ég held að þjóðin hafi mikinn áhuga á að tjá sig um þetta ákvæði af fenginni reynslu um það hversu mikilvægt það er og hversu mikilvægt það var að forseti Íslands beitti þessari grein þegar við stóðum í Icesave-deilunum við Breta og við meiri hluta ríkisstjórnarinnar. Það má líka minnast þess að margir fögnuðu mjög þegar forseti beitti synjunarákvæði 26. gr. á svokölluð fjölmiðlalög fyrir nokkrum árum. Ég tek hins vegar undir með þeim sem segja að ekki megi ofnota ákvæði eins og þetta, ég er algjörlega sammála því að nota verður það mjög sparlega. Þingið og meiri hluti þingsins á að sjálfsögðu að ráða för. Það á ekki að vera sífellt að grípa þar inn í, og ég held nefnilega að það hafi ekki verið gert. Það var gert í þessum gríðarlega stóru hagsmunamálum þar sem var löngu ljóst að ætlun þeirra sem vildu samþykkja þetta eða ríkisstjórnarinnar fór algjörlega í bága við það sem þjóðin vildi. Þar af leiðandi brást forsetinn mjög rétt við. Síðan er önnur breytingartillaga frá sömu hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal um hvort í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana. Þetta er mjög mikilvæg spurning, snertir að einhverju leyti þær tilraunir sem eru hér uppi varðandi Evrópusambandið. Mér finnst því mjög eðlilegt að velta því upp af hverju þessar spurningar eigi ekki heima þarna inni alveg eins og aðrar. 
             Síðan er breytingartillaga frá sömu hv. þingmönnum um hvort forseti eigi að stýra myndun ríkisstjórnar. Ég verð svo sem að viðurkenna að ég var ekki búinn að sökkva mér algjörlega ofan í það og finna út hvaða augum ég liti það en ég sé ekkert athugavert við að spurt sé um þetta alveg eins og hinar spurningarnar. Síðan er breytingartillaga frá hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð um að spurt verði hvort almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum. Ég held að mjög áhugavert væri að taka umræðu um hvort þetta ætti að vera í stjórnarskrá og væri sjálfsagt að athuga hug þjóðarinnar til þessarar tillögu. Hér er svo tillaga frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal um tvo nýja valkosti sem eru eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég vil að unnið verði að breytingum á gildandi stjórnarskrá án þess að tillaga stjórnlagaráðs liggi þar til grundvallar“ eða: „Ég vil að stjórnarskrá Íslands verði óbreytt frá því sem nú er.“ Hér er til dæmis valkostur, frú forseti, sem ég mundi vilja haka við, sem er sá fyrri, að vinna að breytingum á núgildandi stjórnarskrá. Ég hef fyrir löngu sagt það í þessum ræðustól að ég tel að allt of mikið hafi verið færst í fang með því að fara í allar þær breytingar sem lagðar hafa verið til og hef aldrei séð þörfina á því að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Ég sé hins vegar fulla þörf á því að fara í gegnum þá sem gildir í dag og gera á henni breytingar sem mér sýnist að þurfi að gera til að bregðast við breytingum í samfélaginu og slíku. Ég hef þar nefnt að ég vilji skoða auðlindaákvæðið, og einnig skipun dómara, ég hef kannski ekki komið fram með það hér og kannski ekki mótað það fyrir mér en ég held að það ferli allt saman þurfi að endurskoða. Svo eru að sjálfsögðu kaflar eins og um mannréttindi og annað sem þarf sífellt að fylgjast með hvort standist tímans tönn. Síðan er hér tillaga frá hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög er varða skattamál. Mér finnst vanta smáútskýringu á því við hvað er átt, hvort það sé hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um það þegar ríkisstjórnin ákveður að hækka skattana í tvöhundraðasta sinn eða hvernig það er, eða hvort hér er verið að tala um einhvers konar alþjóðlega skatta eða annað sem getur komið upp. Ég átta mig ekki alveg á hvað er þarna að baki en tel enga ástæðu til að spyrja ekki um þetta fyrst verið er að fara af stað með svona könnun. Síðan er breytingartillaga frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal um að í breytingartillögum meiri hlutans verði tekið út orðið „nýrri“ en í breytingartillögum meiri hlutans er hvarvetna spurt um hvort í nýrri stjórnarskrá eigi þetta að vera eða hitt. Það kann að vera leiðandi, ég veit það ekki en óþarfi er að taka einhverja áhættu og betra að hafa þetta frekar almennt. Síðan er breytingartillaga frá hv. þingmönnum Jóni Bjarnasyni, Atla Gíslasyni, Lilju Mósesdóttur, Ásmundi Einari Daðasyni og Telmu Magnúsdóttur, þar sem spurt er um jafnræði allra landsmanna þegar kemur opinberri þjónustu, óháð búsetu og þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera, óháð búsetu. Þetta er ekki verri spurning en spurningin um þjóðkirkjuna eða atkvæðavægið, þannig að ég ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst vanta mjög mikið upp á það að einhver rök séu á bak við þær spurningar sem settar eru fram í breytingartillögum meiri hlutans. Ég minntist áðan á tillögu um ákvæði um framsal á fullveldi eða þátttöku í alþjóðasamningum og slíku. Það er full ástæða til að minna enn og aftur á tillögu Vigdísar Hauksdóttur um að greidd verði atkvæði um þetta Evrópusambandsbrölt um leið og atkvæðagreiðslan fer fram, það er full ástæða til þess. Nú hefur komið fram í fréttum í dag, sem er vitanlega ekkert nýtt, en mér skilst að það hafi verið blaðamannafundur í morgun í Brussel þar sem einhverjum íslenskum blaðamönnum var boðið að koma á, ef ég skil þetta rétt. Þar fór starfsmaður miðstöðvar Evrópusambandsins um rannsóknir á stefnumörkun aðildarríkja í engar grafgötur um það að Íslendingar munu ekki fá neinar undanþágur í sjávarútvegi. Við getum bara gleymt því. Það var í morgun sem þetta kom fram á fundinum og kemur reyndar heim og saman við orð herra Stefan Füles frá því 2010. En þetta er ný frétt og ég vona að hún rati til þeirra sem helst þurfa kannski að lesa hana og heyra að þessi ágæti starfsmaður Evrópusambandsins - og ég tek það fram að hann er starfsmaður, við erum ekki að tala um einn af þessum kommissörum á toppnum - metur það svo að við munum ekki eiga möguleika á neinum undanþágum, kannski einhverjum smálagfæringum tímabundið, sjálfsagt að veiða hornsíli eða eitthvað slíkt, en annað fáum við ekki samkvæmt þessu. Í fyrri umr., frú forseti, fór ég yfir ýmsar vangaveltur varðandi þær tillögur stjórnlagaráðs sem eru grunnur að þeirri vegferð sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vill fara í. Það er ýmislegt í bókum stjórnlagaráðs eða þeim drögum sem var skilað hér inn sem maður staldrar við þegar reynt er að skýra greinar og þá hugsun sem er þar á bak við. Töluvert mikið er um að lagt sé til að Alþingi fari í frekari vinnu eða sett séu lög um þetta og hitt, og hitt og þetta skýrt. Mjög mikið er um spurningar sem eru mjög almenns eðlis og í raun ekki kláraðar, þær eru skildar eftir opnar til frekari túlkana og frekari umræðu. Það gengur að sjálfsögðu mjög illa upp að í stjórnarskrá séu margar greinar sem kalli á túlkanir því að að sjálfsögðu mun reyna á það fyrr en síðar fyrir dómstólum. Þá eru það dómstólarnir sem skera úr um það sem stjórnlagaráðið treystir sér ekki til að kveða upp úr um, ef ég hef skilið þetta allt saman alveg rétt. Meðal annars kemur fram í skýringum með 111. gr. þar sem er rætt um framsal valds, með leyfi forseta: „Rætt var í stjórnlagaráði hvort útfæra ætti nánar þá málsmeðferð sem viðhafa ætti vegna afturköllunar áður framselds valds en ákveðið var að falla frá því og eftirláta það venjum og hefð í íslenskri stjórnskipan.“ Nú velti ég því fyrir mér hvort þeir sem eiga að kynna sér tillögur stjórnlagaráðs og hugsanlega kjósa um þær séu allir sérfræðingar í venjum og hefðum íslenskrar stjórnskipunar og hvernig þeir muni skilja þessa grein og taka á henni og hvernig þeir munu vilja hafa ákvæði um hvernig eigi að kalla til baka framsal valds. Ég held að það gæti vafist fyrir fólki því miður. Greinin um framsal valds er ein af þeim greinum sem fer óskaplega mikið í taugarnar á þeim er hér talar, og mér finnst algjör óþarfi að vera með einhvern losarahátt á þessu eða auka hann með þeim breytingum sem þarna er talað um. Síðan eru ýmsir þættir aðrir í tillögunum sem hefði verið ástæða til að spyrja þjóðina um. Hér er til dæmis tillaga um vantraust á ráðherra. Er það virkilega þannig að við viljum að þegar borið er fram vantraust á ráðherra fylgi með tillaga um eftirmann ráðherrans? Hvað þýðir það? Þá er verið að takmarka mjög getu þeirra sem hugsanlega vilja skipta út ráðherra, væntanlega er það yfirleitt stjórnarandstaðan en það getur svo sem vel verið að einhverjir stjórnarliðar mundu vilja taka þátt í slíku. Það takmarkar mjög getu þeirra til að leggja fram slíka tillögu. Við getum séð fyrir okkur að þrír, fjórir flokkar séu í stjórnarandstöðu og að þeir geti komið sér saman um að forsætisráðherra eða einhver annar ráðherra sé ómögulegur og því vilji þeir leggja fram tillögu um vantraust á hann, en það getur verið erfitt fyrir þessa fjóra flokka að koma sér saman um eftirmann. Það sjá allir að þetta gengur ekki upp. Ef í stjórnarskrá á að vera ákvæði um að hægt sé að bera fram tillögu um vantraust á ráðherra eiga þingmenn að sjálfsögðu að geta lagt fram slíka tillögu og einfaldur meiri hluti í þinginu á að ráða því hvernig fer. Þetta er 91. gr. Varðandi forsetakaflann sem ég hef minnst á sem er 26. gr. þá er skoðun mín að sú grein eigi að vera í stjórnarskrá, reynslan sýnir okkur að það sé til bóta, það sé gott að hún sé inni. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að vitanlega er það undir hverjum þeim sem situr í embætti komið hvernig þeirri reglu er beitt. Ég er talsmaður þess að henni sé beitt mjög sparlega en reynslan hefur sýnt okkur að það getur verið þarft og gott að grípa til hennar þegar mikið hefur legið við eins og í þessu ólukkans Icesave-máli sem ríkisstjórnin lagði mjög mikið á sig að reyna að koma á þjóðina, sem okkur tókst nú mörgum hér sem betur fer að koma í veg fyrir að yrði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann fór nokkuð yfir þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram í þessari umræðu ásamt því að fara nokkuð yfir þær spurningar sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur að þurfi að bera undir þjóðina í þessari skoðanakönnun. Mig langar til að varpa því hér fram, ekki síst vegna þeirrar umræðu að hópur fólks vilji ekki breyta stjórnarskránni í tilteknum efnum, heldur vil ég meina að sá hópur vilji ekki gera það á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs, mér urðu það töluvert mikil vonbrigði að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar skyldi ekki líta til þess hóps þegar þær spurningar voru útbúnar til þess að kanna það hversu stór hluti þjóðarinnar væri tilbúinn til að fara í ákveðna endurskoðun á öðrum grunni en þeim sem þarna kemur fram. Það er reyndar á þeim nótum sem við hv. þm. Birgir Ármannsson ákváðum að leggja fram breytingartillögu sem er tvíþætt og snýr reyndar líka að því að komast að því hversu stór hópur fólks vill ekki breyta stjórnarskránni neitt, það kann líka að vera. Mig langar til að biðja hv. þingmann um að svara því eða lýsa sínu viðhorfi til þessa galla, sem ég vil kalla, á þeim spurningum. Enn fremur vil ég spyrja hv. þingmann: Hann nefndi að hann hefði áhuga á að breyta tilteknum þáttum stjórnarskrárinnar, nefndi í því efni auðlindaákvæðið - reyndar er það í ríkisstjórnarsamstarfi okkar tveggja flokka, það var yfirlýst stefna að koma slíku ákvæði í stjórnarskrá - hann nefndi líka skipun dómara. Hvaða aðrir þættir eru það sem hv. þingmaður gæti hugsað sér að lytu að endurskoðun þegar kemur að endurskoðun stjórnarskrárinnar?

Virðulegi forseti. Þær spurningar sem ég fór nú ekki mjög djúpt í að ræða um eru í breytingartillögum meiri hlutans. Ég sagði reyndar að ég skildi ekki alveg hvernig þær eru til komnar því að þær eru ekki til komnar, eins og ég skil málið, með djúpu samtali innan nefndarinnar um það hvort spyrja þurfi þessarar spurningar núna og hún sé svona og svona. Ég hef skilið málið þannig að slíkt hafi ekki farið fram. Þar af leiðandi erum við í svolitlu tómarúmi með það hvernig uppleggið er varðandi þessar spurningar. Ég hef verið þeirrar skoðunar að taka eigi þá stjórnarskrá sem við búum við í dag og gera á henni þær breytingar sem við teljum nauðsynlegt að gera. Þar hef ég nefnt auðlindaákvæðið. Ég tel nauðsynlegt að skýra það og taka af allan vafa um það. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með patentlausnina á því en það þarf að taka umræðuna um orðalagið. Ég hef líka sagt að ég hef verið hugsi yfir skipun dómara, hvernig það er gert. Ég tel fulla ástæðu til að skoða það til að minnka og eyða tortryggni sem mér finnst vera komin upp á síðustu árum um það hvernig dómarar eru settir í embætti. Að öðru leyti hef ég ekki mjög mikið fram að færa varðandi breytingar á stjórnarskrá. Ég held að það sé ekkert svo mikið að þeirri gömlu nema það sem ég sagði áðan, að sífelld vöktun þarf að vera á því að hún fylgi tímans rás eða hvernig sem maður orðar það. Kaflinn um mannréttindin sem er mjög mikilvægur - ef við áttum okkur á því að þar vanti eitthvað 

Hæstv. forseti. Vegna þeirrar umræðu að stjórnarskránni hafi aldrei verið breytt svo neinu nemi þá er það nú reyndar svo að mannréttindakaflinn sem hv. þingmaður nefndi er auðvitað afrakstur endurskoðunar á tilteknum þáttum stjórnarskrár. Það er alls ekki langt síðan hann var settur í stjórnarskrána, það var árið 1995, svo ekki er langt síðan það var gert. Ég held að hægt sé að ná niðurstöðu um skynsamlegt auðlindaákvæði. Í aðdraganda þessarar vinnu vann stjórnlaganefndin sem sett var á laggirnar eftir að allsherjarnefnd í heild sinni komst að samkomulagi um að skynsamlegt væri að setja hana á laggirnar - við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins stóðum að því að það var gert. Hún veltir til dæmis upp áhugaverðum hlutum hvað auðlindaákvæðið varðar. Við getum líka tekið eldri hugmyndir o.s.frv. þannig að ég held að það sé alveg hægt að ná samstöðu um slíka hluti ef maður ákveður að gera það. Hins vegar hefur annað atriði verið mjög umdeilt og var til dæmis umdeilt í þeim stjórnarskrárnefndum sem störfuðu hér áður, og það er staða forseta og ekki síst ákvæði 26. gr. stjórnarskrárinnar. Við vitum það náttúrlega öll sem hér erum að eftir synjun forseta á fjölmiðlalögunum kristallaðist kannski ágreiningur um það ákvæði. Síðan hefur forsetinn tvívegis eftir það beitt 26. gr. Það vekur hins vegar athygli og ég fullyrði það að margir í stjórnarmeirihlutanum eru mjög ósáttir við það hvernig forsetinn beitti því ákvæði í þau skipti þótt það hafi kannski verið með dálítið öðrum hætti, oft umtalað 2004, við skulum láta það liggja á milli hluta. Það vekur hins vegar nokkra undrun að það skuli þá ekki vera ákveðið að nýta þetta tækifæri og spyrja að því 

Virðulegi forseti. Við spyrjum okkur: Af hverju er ekki spurt um þetta atriði þar sem við vitum að þetta er heitt mál eða deilumál eða hvað á að kalla það. Það eru skiptar skoðanir um þetta. Þess vegna hefði verið mjög eðlilegt að leita til þjóðarinnar um það hvort 26. gr. eigi að vera til staðar með einhverjum hætti, óbreytt eða hvernig það væri. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ákveður hins vegar að gera það ekki, telur ekki ástæðu til þess væntanlega, alla vega ekki að svo komnu máli. Það getur vel verið að það verði gert síðar, ég þekki það ekki, en ég hef ekki séð nein rök fyrir því að gera það ekki núna. Ég held að það sé líka mikilvægt að fram komi að í gegnum árin hafa menn verið í viðræðum um breytingar á stjórnarskrá. Kjördæmaskipan hefur verið breytt og mannréttindakaflanum eins og nefnt var hér og ýmsu er búið að breyta. Það var hins vegar þannig að þegar reynt var síðast að breyta stjórnarskránni, þar á meðal var rætt um embætti forsetans og þær breytingar sem einhverjir vildu gera þar, þá mættust stálin stinn. Og það var ekki einn flokkur sem stoppaði það heldur voru það vinstri og hægri sem tókust á um hvernig þetta orð ætti að vera. Þar voru þingmenn vinstri flokkanna, sérstaklega Samfylkingarinnar, ekkert betri en þingmenn Sjálfstæðisflokksins í því að ná eða ná ekki samkomulagi um forsetaákvæðið. Það er bara staðreynd málsins og búið að upplýsa það vitanlega fyrir löngu síðan. Það breytir því ekki, hvað sem sagan segir okkur og hvort það hafi verið auðvelt eða erfitt, að þegar menn eru komnir út í þann farveg að gera skoðanakönnun um málefni sem er mjög umdeilt og heitt, eins og 26. gr. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, ég tel fulla þörf á að greiða sem allra fyrst atkvæði um það sem felst í tillögu hv. þingmanns og flokkssystur hans, Vigdísar Hauksdóttur. Ég tel að það sé mikilvægt til að hreinsa andrúmsloftið og vildi gjarnan að það yrði gert í kvöld. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður var ekki ýkja ánægður með þau drög sem hér liggja undir og lagt er til að verði send í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. þingmaður lýsti þeirri lögmætu skoðun að hann væri býsna ánægður með núverandi stjórnarskrá og teldi að ef það ætti að breyta eða samþykkja nýja stjórnarskrá ætti að gera það á grundvelli hennar. Það er fyllilega eðlilegt sjónarmið og þess vegna vil ég líka segja að ég mundi styðja hér tillögu sem hefur komið fram hjá tveimur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að einn af valkostum í slíkri atkvæðagreiðslu yrði milli óbreyttrar stjórnarskrár eða nýrrar stjórnarskrár sem gerð yrði á grundvelli þeirrar sem nú er í gildi en ekki á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Það er fullkomlega eðlilegt að veita fólki þá valkosti. En ef hann er þessarar skoðunar, er þá ekki eðlilegt að fólk fái að velja þar á milli? Ástæðan fyrir því að ég varpa þessari spurningu til hv. þingmanns er sú að hann er, eins og ég þekki hann, maður orða sinna. Í gær lýsti hv. þingmaður því yfir í fjölmiðlum að Framsóknarflokkurinn tæki ekki þátt í að standa gegn því að stjórnarskrárdrögin yrðu lögð fyrir þjóðaratkvæði samhliða forsetakosningum. Nú spyr ég hv. þingmann: Ætlar Framsóknarflokkurinn að taka þátt í því með Sjálfstæðisflokknum að eyðileggja þann möguleika með því að standa hér í málþófi? Mun Framsóknarflokkurinn greiða fyrir því að það náist að afgreiða þetta mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma í andsvar og sérstaklega þakka ég ráðherranum fyrir að lýsa stuðningi við að tillaga Vigdísar Hauksdóttur komist á dagskrá og að um hana verði greidd hér atkvæði. Eftir því sem ég skildi hæstv. ráðherra er hann stuðningsmaður tillögunnar. Ég fagna þessu mjög og hvet hæstv. ráðherra til að tryggja það í sínum flokki, við sína félaga, að svo verði. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég missti aðeins þráðinn þegar hæstv. ráðherra var að tala um að velja á milli. Síðan spyr ráðherrann hvort Framsóknarflokkurinn ætli að taka þátt í að eyðileggja þann möguleika að kosið verði um stjórnarskrá samhliða forsetakosningum. Í fyrsta lagi er mér ekki kunnugt um að hér sé í gangi eitthvert svakalegt plott um að eyðileggja þann möguleika. Ég bara þekki það ekki, frú forseti, mér hefur ekki verið boðið í slíkan félagsskap ef hann er til. Í öðru lagi held ég að það hljóti að vera undir hverjum og einum þingmanni komið hvort hann nýtir þann ræðutíma sem honum er skammtaður. Mér finnst dapurlegt að stjórnarliðar skuli draga úr mönnum að tjá sig um þetta stóra og mikla mál. Það er mjög mikilvægt að það sé rætt. Hæstv. ráðherra getur þó að sjálfsögðu, eins og alltaf, treyst orðum framsóknarmanna, treyst því sem við höfum sagt á opinberum vettvangi um þetta mál. Við erum ekki að fara að tefja eða eyðileggja eitt eða neitt í þessu máli, það er ekki þannig, frú forseti. En að sjálfsögðu ætla þingmenn Framsóknarflokksins að segja sína skoðun á málinu. Þær skoðanir eru nokkuð ólíkar, það verður að segjast eins og er. Kannski er ekkert athugavert við það þegar við ræðum stjórnarskrána. En ég fullvissa hæstv. ráðherra um að sú 

Frú forseti. Það er rangt til getið hjá hv. þingmanni að ég styðji tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur en ég styð það hins vegar að hún komist á dagskrá og að um hana verði greidd atkvæði. Ég er henni andvígur og mun beita mér fyrir því af mínum litlu kröftum að hún verði felld. Hins vegar er sjónarmið þess ágæta hv. þingmanns fullkomlega eðlilegt. Hún stendur fyrir skoðanastraum sem sjálfsagt er að ryðjist líka hér yfir pontuna. Hitt er svo alveg ljóst hverjum manni sem fylgist með að Sjálfstæðisflokkurinn er í þessari umræðu að reyna að tefja hana til að koma í veg fyrir að það náist að ljúka umræðunni með þeim hætti að hægt verði að samþykkja tillögu um að stjórnarskrárdrögin, með þeim breytingartillögum sem kunna að verða samþykktar, komist til atkvæða samhliða forsetakjöri. Þetta er augljós tilgangur Sjálfstæðisflokksins og spurningin er hvort Framsóknarflokkurinn, sem er sá flokkur sem átti upphafið að stjórnarskrárbreytingunum, ætlar að láta tjóðra sig í enn eitt skiptið við Sjálfstæðisflokkinn. Ég taldi að svo væri ekki  Ég hef ekki reynt Framsóknarflokkinn að því að standa ekki við orð sín og allra síst hv. þingmann. Þess vegna spyr ég: Af hverju tekur Framsóknarflokkurinn þátt í þessu? Af hverju tekur hann þátt í þessum skrípaleik eins og hann birtist hér þegar menn misnota ákvæði þingskapalaga um andsvör? Framsóknarflokkurinn þarf að gera það upp við sig hvort hann vill vera þekktur fyrir að standa fyrir sín orð eða hvort hin 

Virðulegi forseti. Ég var að koma úr heilsufarsmælingu áðan og ég hefði boðið hæstv. ráðherra með ef ég hefði vitað að þrýstingurinn væri farinn að vaxa svona. Ég verð að segja, frú forseti, að ég skil bara ekki hvað hefur komið yfir hæstv. utanríkisráðherra þegar ráðherrann fer hér að tala um að framsóknarmenn hafi flækst inn í einhverja vitleysu Sjálfstæðisflokksins. Nú getur hæstv. ráðherra ekki svarað þannig að ég ætla ekki að spyrja hann neinnar spurningar. Ég fatta ekki alveg hvað hæstv. ráðherra á við. Hér eru örfáir þingmenn búnir að flytja ræður í dag um þetta merkilega mál, stjórnarskrána. Ég hygg að þrír eða fjórir framsóknarmenn séu búnir að tala.

Ég notaði ekki einu sinni allan tímann.

Já, og formaður flokksins notaði ekki einu sinni allan tímann, frú forseti, þannig að ég botna bara ekkert í hvað hæstv. utanríkisráðherra er að fara. Hæstv. utanríkisráðherra talar um að Framsóknarflokkurinn megi ekki láta tjóðra sig við Sjálfstæðisflokkinn.

Hann má það ekki.

Þar er ég hjartanlega sammála honum. Við lambhrútarnir látum slíkt ekki henda okkur, hæstv. utanríkisráðherra, að vera tjóðraðir við einhverja aðra flokka. Mér finnst ágætt að upplýsa hæstv. ráðherra um að ég geri engan mun á því að láta tjóðra mig við Sjálfstæðisflokkinn eða Samfylkinguna, hvort tveggja er slæmt. Það verður ekki þannig að við séum tjóðraðir á einhvern bás með einhverjum öðrum flokkum. Hæstv. ráðherra getur alveg treyst því að framsóknarmenn muni standa við orð sín eins og alltaf. Við erum ekki að fara að skemma það ferli sem hæstv. ráðherra er greinilega mjög annt um að verði hér. Hæstv. ráðherra líkti sjávarútvegsfrumvarpi við bílslys. Það er mín persónulega skoðun, ekki Framsóknarflokksins, að við séum að horfa upp á stórslysamynd eins og þær gerðust bestar á áttunda áratugnum þar sem heilu hnettirnir lögðust í rúst. Slík hryllingsför er það sem við erum að sjá hér en það er mín persónulega skoðun, hæstv. ráðherra, ekki lambhrútanna allra. Ég vil síðan segja við hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, að treysta nú framsóknarmönnum. Við höfum alltaf staðið við okkar orð.

Frú forseti. Það er undarlegt að koma upp í sinni fyrstu ræðu í þessari umræðu og hafa þurft að hlusta á ásakanir um málþóf á meðan maður bíður eftir að komast að í fyrsta sinn í umræðunni. Allar ásakanir um málþóf í þessu máli byggja á því að Sjálfstæðisflokkurinn sé eitthvað tregur við að hleypa málinu áfram á þinginu. Þá er til þess að líta að mál þetta kom til fyrri umr. í þessari viku, í þeirri viku sem nú er að líða, og það var lagt fram í síðustu viku. Það hefur fengið forgang hér í þinginu á dagskrá og þó að ekki hafi verið veitt sérstök afbrigði til að koma því sérstaklega snemma á dagskrá þá er málið í þessu samhengi nýframkomið. Þess vegna er undarlegt að halda því fram að það sé Sjálfstæðisflokknum að kenna að menn séu að renna út á tíma. Ég verð samt í upphafi ræðu minnar að láta þess getið að þar sem þeir sem að málinu standa hafa að sjálfsögðu gert sér grein fyrir að þeir væru að renna út á tíma, ef þjóðaratkvæðagreiðslan ætti að fara fram á grundvelli almennu laganna um þjóðaratkvæðagreiðslur, framkvæmd þeirra, hefði þeim verið í lófa lagið að leggja einfaldlega fram lagafrumvarp og tryggja þannig að sett yrðu á Alþingi sérlög um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá væri engin ástæða til að hafa áhyggjur af þeim tímafrestum sem menn hafa vitnað til í þessu samhengi. Það var ekki gert, heldur var lögð fram á Alþingi þingsályktunartillaga. Þetta vildi ég hafa sagt í upphafi máls míns um málið almennt. Málið hefur tekið breytingum í nefnd á milli umræðna og við erum að ræða hér um þingmálið svo breytt. Fyrst er lagt til að í þjóðaratkvæðagreiðslunni, sem gerð er tillaga um að fari fram samhliða forsetakosningum í sumar 30. júní, verði spurt að því hvort kjósandi vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá hafa legið frammi í þinginu en þær hafa samt ekki fengið efnislega umræðu þar, þær hafa ekki verið ræddar efnislega og einungis verið til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þannig er mál með vexti að nefndin leggur til dæmis ekki fram með málinu umsagnir aðila um tillögurnar. Í þingskjalinu sem kemur hér inn eftir meðferð nefndarinnar er ekki að finna neinar umsagnir sem maður hefði ætlað að væri eðlilegt að lægju frammi fyrir þingmenn til að glöggva sig á. Þó er það svo að fjölmiðlar hafa sinnt þessu hlutverki fyrir hönd nefndarinnar, ef svo má segja, þannig að ég ætla að leyfa mér að vísa í nokkur orð sem hafa fallið í fjölmiðlaumræðu um tillögurnar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að verði bornar undir þjóðina með þessum hætti, þ.e. hvort kjósandi vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Fyrst er að nefna að margt hefur verið sagt í fjölmiðlum af sérfræðingum okkar í þessum efnum, stjórnskipunarfræðingum, hvað varðar þetta ferli. Það var mjög gagnrýnt hvernig staðið var að því að kalla stjórnlagaráð aftur saman og leggja fyrir það spurningar. Við þekkjum það að stjórnlagaráð var ekki fullmannað í þeirri vinnu og formaður stjórnlagaráðs gagnrýndi þann skamma tíma sem ráðinu var gefinn til að bregðast við álitaefnunum sem því voru send. Um þetta hafa ýmsir tjáð sig. „Mér finnst þetta allt frekar óljóst“, sagði Björg Thorarensen, prófessor við Háskóla Íslands, og hefur dregið í efa í umræðu um þetta mál að það sé skynsamlegt að fara með málið fyrir þjóðina áður en þingið hefur tekið afstöðu til þeirra álitaefna sem bera á undir þjóðina. Pawel Bartoszek, sem var fulltrúi í stjórnlagaráðinu, gagnrýndi á sömu forsendum í langri blaðagrein þessa málsmeðferð og alveg sérstaklega gerði hann athugasemdir við að þingið hefði ekki gefið sér tíma til að taka afstöðu til vinnu stjórnlaganefndarinnar. Ekki var hægt að skilja þennan stjórnlagaráðsfulltrúa öðruvísi en að hann teldi ákveðna lítilsvirðingu gagnvart vinnu ráðsins birtast í málsmeðferðinni. Fleiri hafa tjáð sig um málið. „Mér finnst þetta vera allsherjarhandarbakavinna og í raun algjört klúður“, segir Sigurður Líndal, prófessor við Háskólann á Bifröst. Ég gæt haldið áfram að vísa í einstaka fræðimenn sem hafa tjáð sig um málið en ég læt duga að vísa í þessa aðila og bæti því síðan við að Ragnhildur Helgadóttir, sem er prófessor í Háskólanum í Reykjavík, hefur sagt að það sé ekki hægt að nota stjórnlagaráðsfrumvarpið sem nýja stjórnarskrá, því verði að breyta. Fyrir kjósendur liggur það auðvitað alls ekki í augum uppi hverju þarf að breyta. Þingið hefur heldur ekki tekið afstöðu til þess, en meira og minna allir sem hafa tjáð sig um þetta mál og verða að teljast í hópi okkar færustu sérfræðinga í stjórnarskrármálum eða stjórnskipunarmálum hafa haft mikla fyrirvara og sagt að málið sé vanbúið. Þrátt fyrir þetta telur meiri hluti nefndarinnar tímabært að leggja málið í þjóðaratkvæði. Það er gert með þeim hætti að leggja það til við þjóðina eða hún er spurð álits á því hvort hún vilji að tillögurnar verði lagðar til grundvallar, eins og það hljóðar núna eftir breytingar nefndarinnar. Ég er í hópi þeirra sem telja réttast að stjórnarskrá Íslands sem gildir í dag eigi að vera grundvöllur vinnunnar. Þannig var unnið í tíð stjórnarskrárnefndarinnar sem starfaði frá árinu 2007 og skilaði af sér skýrslu. Það þýðir ekki að allt eigi að vera meira og minna óbreytt efnislega í stjórnarskránni en það þýðir að ég tel ekki ástæðu til að breyta öllu í stjórnarskránni. Ég tel til dæmis að kaflar um mannréttindi, svo augljóst dæmi sé tekið, nýjustu kaflarnir, séu ekki komnir á þann aldur að það kalli á sérstaka endurskoðun. Ég tek líka eftir því hér að það er mjög djúpt á því að þeir sem mæla fyrir þessari spurningu vilji sjálfir taka afstöðu til þess hvort frumvarp stjórnlagaráðs sé tækt sem ný stjórnarskrá. Alls konar fyrirvarar eru slegnir um það efni. Þannig mun málið fara frá þinginu og síðan væntanlega í framhaldinu, á grundvelli laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, í kynningu fyrir þjóðina. Maður veltir því fyrir sér, ef þingið getur ekki eftir heilan vetur lagt inn í þingsal fyrir mig sem einn af þingmönnum í þinginu nein gögn, neinar upplýsingar, neinar umsagnir, ekkert um hvaða álitaefni komu upp á við mat á tillögum stjórnlagaráðs: Er sanngjarnt að gera þá kröfu til þeirra sem eiga að undirbúa kynningarefnið fyrir kjósendur í framhaldinu? Er það sanngjörn krafa? Ekki hefur nefndin treyst sér að vinna þá vinnu fyrir mig sem þarf að taka afstöðu til þessa sama máls hér áður en það er sent héðan út. Það bíður sem sagt sérstakrar vinnu vegna þess að Alþingi skal standa fyrir víðtækri kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæði, víðtækri kynningu. Enn hefur ekkert verið unnið í þeim efnum og ég velti því fyrir mér hvernig það verður gert þegar enginn talsmaður í sjálfu sér er fyrir hugmyndinni. Ég nefndi í fyrri umr. þessa máls að það væri harla óvanalegt að haldin væri þjóðaratkvæðagreiðsla um mál sem ekki væri ráðið til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslunni sjálfri og ég nefndi í ræðu minni um málið dæmi frá ýmsum ríkjum um hvernig reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna eru þar og hvernig farið hefur verið með samráð við kjósendur, íbúa í viðkomandi ríkjum, um þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig hefur það ávallt verið að mál hafa fyrst fengið mikla umfjöllun í þjóðþingunum og sum hver verið þar mjög umdeild, önnur minna umdeild, en það hefur alltaf legið fyrir að í þjóðaratkvæðagreiðslunni yrði málefnið ráðið til lykta. Jafnframt hefur það verið svo að það hafa verið talsmenn á þjóðþingunum fyrir ólíkum sjónarmiðum, ólíkum skoðunum. Slíku er ekki til að dreifa hér í dag. Það er enginn sérstakur talsmaður þess að vinna stjórnlagaráðs verði lögð til grundvallar nýrri stjórnarskrá, a.m.k. saknaði ég þess að heyra í þeim þingmönnum í fyrri umr. og hinni síðari sem fer fram í dag. Það koma breytingartillögur við þetta ákvæði, sem ég tel að væri mikil bót að, frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Ég hvet þingmenn til að gera eins og hæstv. utanríkisráðherra ætlaði að gera að styðja þá breytingartillögu. Margt fleira er ástæða til að taka til umfjöllunar hér. Næsta spurning sem lagt er til að greidd verði atkvæði um er hvort menn vilji að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign. Þarna er komin mikilvæg breyting á spurningunni frá því sem var í fyrri umr. með því að skjóta inn orðunum „náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu“. Ég hvatti til þess í fyrri umr. um þetta mál að þeir sem stæðu að þessari tillögu mundu íhuga það að skjóta þessum orðum þarna inn. Eftir stendur spurningin um hvaða skilningur er lagður í hugtakið þjóðareign í spurningunni. Þeir sem hafa kynnt sér vinnu stjórnlaganefndar ættu að skilja hvað ég er hér að fara. Í öðru heftinu af skýrslu stjórnlaganefndar, í 1. bindinu, er langur kafli um hugtakið þjóðareign sem hefur mikla þýðingu í þessu samhengi og skiptir miklu máli að menn kynni sér og ég hef saknað þess að ekki hafi verið tekin dýpri umræða um þær fræðilegu vangaveltur sem þar er að finna í tengslum við framsetningu þessarar spurningar. Málið snýst fyrst og síðast um það að þegar stjórnlaganefnd skilaði af sér tillögu um þetta efni var með hugtakinu þjóðareign ekki verið að vísa til eignar í hefðbundnum eignarréttarlegum skilningi sem til dæmis gæti leitt til ríkiseignar á þeim náttúruauðlindum sem undir ákvæðið féllu þannig að slíkri eign væri jafnað til eignarréttar ríkisins á viðkomandi náttúruauðlindum. Hins vegar var að finna í tillögum auðlindanefndar frá árinu 2000, og það birtist okkur líka hér í tillögum stjórnlagaráðs, aðra nálgun á hugtakinu þjóðareign sem gengur í hina áttina, þ.e. þar sem gengið er út frá því að þjóðareignarhugtakið hafi stöðu í eignarréttarlegum skilningi. Hvaða máli skiptir þetta? Þetta skiptir grundvallarmáli meðal annars vegna þess að í fyrri nálgun stjórnlaganefndar er ekki útilokað að þjóðareign geti verið háð einkaeignarrétti og samhliða þeirri yfirlýsingu að auðlindir í náttúru Íslands væru þjóðareign mundu menn þá í framhaldinu vera með almenna yfirlýsingu um að þær auðlindir bæri að nýta á sjálfbæran hátt landsmönnum öllum til heilla og hagsbóta. Hins vegar er í þeirri útfærslu sem stjórnlagaráð hefur tekið saman og er skyld tillögunni frá auðlindanefnd á sínum tíma látið hjá líða að kveða á í stjórnarskrárákvæðinu um þessa skyldu óháð því hvernig eignarréttarsambandinu er háttað. Ég hallast að því að skynsamlegt væri að setja í stjórnarskrána ákvæði um að auðlindir í náttúru Íslands væru þjóðareign að því tilskildu að skilningur stjórnlaganefndar væri lagður í það hugtak. Þannig væri með ákvæðinu vísað til þeirrar hugmyndar, eins og segir í ágætri grein Skúla Magnússonar í Fréttablaðinu frá því í gær og reyndar er rakið mjög vel í fyrra bindi skýrslu stjórnlaganefndar, að náttúruauðlindir Íslands væru gæði sem þjóðin öll hefði ríka hagsmuni af og að þessu leyti að auðlindir í þjóðareign gætu lagalega verið háðar eignarrétti einkaaðila, þær gætu verið eign ríkisins eða einfaldlega eigendalausar. Í framhaldinu væri svo kveðið á um skyldu hvað varðar umgengni um þessar eignir. Það þyrfti síðan að sjálfsögðu líka að taka sérstaklega á því hvernig færi með nýtingarrétt á þessum auðlindum og það er einmitt hluti af tillögu stjórnlaganefndar. Það kemur upp ákveðið vandamál varðandi þá nálgun sem stjórnlagaráð hefur haft í þessu. Það snýr ekki síst að eigendalausum auðlindum, t.d. vindorku, sólarorku og hreyfingu sjávarfalla. Allt er þetta rakið í þeim heimildum sem ég vísa hér til. Fram hjá þessu hefur verið litið og skautað fram hjá því í allri umræðu í þinginu að því er mér finnst. Í samantekt á bls. 241 í skýrslu stjórnlaganefndar er fjallað um að tillögur um þjóðareign á náttúruauðlindum eigi sér talsverða sögu hér á landi. Það er lagt til að við framsetningu ákvæðis um náttúruauðlindir sé nauðsynlegt að taka afstöðu til afmörkunar hugtaksins náttúruauðlind. Það hefur ekki verið gert. Og síðan að með þjóðareign á auðlindum kunni að vera vísað til þess sem ég var að tala um hér að ríkið fari einfaldlega með yfirráð eða fullveldisrétt yfir auðlindum innan yfirráðasvæðis síns en það geti hins vegar líka verið vísað til þess að hugtakið stæði fyrir einhvers konar eignarréttindi. Menn hafa algerlega skautað fram hjá þessu öllu eins og ég hef rakið hérna. Það er galli við að stilla fram þessari spurningu að við höfum ekki mótað neinn sameiginlegan skilning á því á hvaða grundvelli kjósendur eigi að taka afstöðu til ákvæðisins eða spurningarinnar hvað þessi efni snertir. Það er þó að finna vísbendingu um þetta með því að hér hefur verið skotið inn orðunum „náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu“. Það er þá vísbending um að þeir sem standa að breytingartillögunni, meiri hluti nefndarinnar, séu að byggja á ríkiseignarhugmyndinni. Þannig má segja að með því að fallast á tillögu að þessari spurningu eða með því að fallast á að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign, sé í raun og veru verið að leggja til að eignarhaldi ríkisins verði slegið á þær. Þá koma upp ýmis álitamál, t.d. hvernig menn sjái fyrir sér að ríkið verði beinn eigandi þessara auðlinda og með hvaða réttaráhrifum ríkið verði beinn eigandi auðlindanna. Mér þykir mjög miður að við skulum ekki hafa farið lengra í þeirri umræðu. Mér þykir líka mjög miður að nefndin skuli skila þessu af sér inn í þingið með þetta svona galopið eins og gert er. Umræðan um þetta grundvallaratriði hefur ekki verið tæmd og menn hafa þó haft heilmikið efni til að moða úr á undirbúningstímanum í allan vetur. Þriðja spurningin um það hvort menn vilji að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi hlýtur að vera rakin til tillagna stjórnlagaráðs. Eins og sjá má í undirbúningsgögnunum í skýrslu forsætisnefndar um tillögur stjórnlagaráðs er hugmyndin um að fella burt ákvæðið eins og það hljóðar í dag úr stjórnarskránni fyrst og fremst það að  Frú forseti. Ég verð að halda áfram með athugasemdir mínar í seinni ræðu.

Frú forseti. Ég óttast að það sem hér er að gerast sé það að gömlu afturhaldsflokkarnir tveir, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, séu að læsa saman klónum og beita margvíslegum og slóttugum ráðum til að koma í veg fyrir að fólkið í landinu fái að kjósa um þau stjórnarskrárdrög sem hér eru undir. Ég held að ekkert annað sé að gerast. Það er rangt hjá hv. þingmanni þegar hann segir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki reynt að koma í veg fyrir þessa umræðu. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem beitti hér afli atkvæða fyrir réttri viku til að koma í veg fyrir að þetta mál kæmist á dagskrá þótt hann vissi að það væru tímanlegar nauður á því að ná þeim fresti sem rennur út á miðnætti. Það er síðan Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur verið í forustu málþófs hér í allan dag. Hins vegar kunna sérstakar ástæður að liggja þessu til grundvallar. Ég hjó eftir því að í máli hv. formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, alveg eins og í máli allra annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa talað, er það fyrst og fremst eitt mál sem einkennir ræðuhöld þeirra og það er varðstaða um sérhagsmuni sjávarútvegsins, þeirra sem eru með auðlindina. Það er ekkert annað. Öll ræða hv. þingmanns snerist um það mál, alveg eins og ræður hans um stjórnarskrána hafa hingað til fyrst og fremst haft það að markmiði að reyna að mola undirstöður hins nýja ákvæðis sem menn eru að reyna að koma inn í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindum. Eins og jafnan er það sjávarauðlindin sem er undir. Ég óttast að hér taki gömlu afturhaldsflokkarnir aftur upp varðstöðu um sérhagsmuni sægreifanna. Mér finnst það mjög miður.

Frú forseti. Ég held að það sé kominn tími til að utanríkisráðherrann fari að snúa plötunni við eða skipta kannski um plötu. Það er alveg sama um hvað er rætt hér, fiskveiðistjórn eða stjórnarskrá, alltaf kemur upp gamla rullan um Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn. Það er skiljanlegt í ljósi óvinsælda ríkisstjórnarinnar og fylgishruns Samfylkingarinnar að skjálfti fari um utanríkisráðherrann. Ég bið um frið til að flytja mál mitt í fyrsta sinn í þessari umræðu án þess að sitja undir ásökunum um málþóf. Flutti ég ekki hér málefnalega ræðu? Var ég ekki að tala um efni máls? Var ég eitthvað að blanda óskyldum málum inn í mál mitt? Ég kannast bara ekkert við það. Mig langar til að bera undir hæstv. ráðherra, sem hefur mikla skoðun á því atriði sem ég gerði að umtalsefni og snertir náttúruauðlindirnar og með hvaða hætti við ættum að útfæra nýtt ákvæði um það í stjórnarskránni, hvort hann geti séð fyrir sér að geta stutt tillögur stjórnlaganefndar að slíku ákvæði þar sem væri byggt á því að með tilvísun til þjóðareignar væri meira verið að vísa til fullveldis þjóðarinnar og heimildar okkar á þinginu til að setja lög og reglur og kveða á um skyldu til að nýta auðlindir landsins með sjálfbærum hætti og jafnvel gera nýtingarsamninga og annað þess háttar en að fara ekki hina leiðina sem stjórnlagaráðið hefur lagt til, að með þjóðareignarhugtakinu væri verið að innleiða einhvers konar ríkiseignarfyrirkomulag á þeim náttúruauðlindum sem ekki eru í einkaeigu. Ef ráðherrann kýs að fara síðari leiðina, þ.e. að slá með óbeinum hætti ríkiseign á þær auðlindir sem ekki eru í einkaeigu, með hvaða rökum er það þá gert? Hvað er það sem knýr á um að 

Frú forseti. Ég er ósammála þeirri aðgreiningu sem hv. þingmaður gerði hér í máli sínu gagnvart afstöðunni til náttúruauðlinda. Ég lýsi því yfir, frú forseti, að ég er enn sömu skoðunar og ég taldi að hann væri þegar við urðum sammála, við hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, og sátum báðir í sérstökum starfshópi fyrrverandi stjórnarskrárnefndar, um það hvernig bæri að túlka hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum og sammála um rökstuðninginn líka. Það breytir ekki hinu, frú forseti, að hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, er að reyna að dylja slóð flokksins. Hann er að reyna að fela þá staðreynd að það er Sjálfstæðisflokkurinn sem stendur hér fyrir málþófi til að koma í veg fyrir að fólkið í landinu fái að kjósa um stjórnarskrárdrögin samhliða forsetakjöri. Þess vegna beitti Sjálfstæðisflokkurinn sér gegn því og tókst að koma í veg fyrir að málið yrði rætt hér í síðustu viku, beinlínis til að setja það í þá erfiðu stöðu sem það er núna. Staðreyndin er sú að á miðnætti er úti fresturinn sem við þurfum að uppfylla til að þetta sé hægt.  Ég tel að þetta sé einbeittur brotavilji af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn muni beita sér gegn því að þetta sé hægt þegar vindur fram um vorþingið. Þess vegna tel ég að við eigum að skoða hvort færar séu aðrar leiðir til að fá fram vilja og afstöðu fólksins til þessa máls. Þá vísa ég til þess að það var enginn annar en formaður Sjálfstæðisflokksins sem fann upp þá leið sem byrjuð var í upphafi þessa máls, þ.e. að kveðja til þúsund manna þjóðfundar. Ef þessi einbeitti brotavilji Sjálfstæðisflokksins heldur áfram finnst mér alveg eins hægt að við tökum upp hina gömlu hugmynd Sjálfstæðisflokksins og kveðjum til þúsund manna þjóðfundar og látum hann fara yfir þessi stjórnarskrárdrög, þ.e. ef það er einbeittur vilji stjórnarandstöðuflokkanna að koma í veg fyrir  
            

Frú forseti. Ég held að mótsagnakenndari málflutning hafi ég ekki heyrt í langan tíma. Var ekki sagt hér að Sjálfstæðisflokkurinn hefði átt frumkvæði að því að halda þjóðfund og leita þannig til fólksins? Það er leið sem við stungum upp á til að draga úr starfstíma stjórnlagaráðsins eða stjórnlagaþingsins og spara þjóðinni kostnað af því að hefja hér undirbúning að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Var það ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem lagði til að leitað yrði til fólksins með ákvarðanir um Evrópusambandsaðildarumsóknina og Icesave-samningana? Er það ekki hæstv. ráðherra sem þá forðaðist fólkið? Hvernig litist hæstv. ráðherra á að við leituðum til fólksins í landinu og spyrðum það hvaða fólk ætti að sitja á Alþingi? Eigum við ekki að bjóða fram og halda almennar þingkosningar? Ekki hræðist ég það. Ég er hræddur um að hæstv. ráðherra sé sá sem er hræddur við að spyrja um hug fólksins í landinu. Hins vegar er látið í það skína að Sjálfstæðisflokkurinn óttist álit fólksins í landinu með einhverjum hætti á fullkomlega rakalausum grundvelli. Staðreynd málsins er sú að það hefur legið fyrir alveg frá því að síðast fóru fram forsetakosningar að forsetakosningar færu að þessu sinni fram 30. júní 2012. Engu að síður hafa menn haldið svo illa á málinu að þeir koma fram með þingsályktunartillöguna í þessari viku, sömu viku og fresturinn rennur út, 

Virðulegi forseti. Það er dálítið athyglisvert þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson talar um mótsagnir í þessu máli, tímaskort og þriggja ára tímabil sem hafi farið í ekki neitt og beitir sem einhverju bragði gegn því að hér megi fara fram með þá þingsályktunartillögu sem hefur legið fyrir og allir vita hvaða tímamörk eru á.  Ég segi: Mótsagnirnar og þverstæðurnar í þessu máli byggja á því að Sjálfstæðisflokkurinn, bæði í fyrri umræðu og nú, þótt búið sé að gera ítarlegar breytingar á þessum tillögum, talar á móti þessum tillögum og er alfarið gegn því að þetta fari í atkvæðagreiðslu. Samt flytur hann ítarlegar breytingartillögur. Ég spyr: Er flokknum alvara með þessum breytingartillögum? Ef það er alvara á bak við þær, vill flokkurinn þá að vilji þingsins komi fram í atkvæðagreiðslu um þessar tillögur sem og aðrar? Ef svo er, ætlar þá Sjálfstæðisflokkurinn að virða þau tímamörk sem liggja fyrir, þ.e. að þetta verði afgreitt fyrir miðnætti í kvöld? Eða er þetta bara sýndarmennska sem er sett á svið til að tefja málið?

Frú forseti. Ég get ekki borið ábyrgð á því hvernig mælendaskráin þróaðist hér í dag. Þingmenn frá Samfylkingunni hafa talað. Voru þeir í málþófi? Hér hefur líka talað þingmaður frá Hreyfingunni sem vill framgang þessa máls. Var hann í málþófi? Voru þingmenn Framsóknar í málþófi líka? Nokkrir þingmenn frá Sjálfstæðisflokknum hafa talað. Þeir hafa allir verið í málþófi samkvæmt þessari skilgreiningu. Sjálfstæðisflokkurinn tekur ekki ábyrgð á því að málið er svona seint komið fram. Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft mjög skýra afstöðu til þess að með þverhandarþykkri skýrslu stjórnlaganefndar, niðurstöðum þjóðfundarins og þeirri vinnu sem unnin var í stjórnlaganefnd frá árinu 2007 og áfram sé þingið komið með fullnægjandi gögn til að hefja vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Stjórnarflokkarnir hafa hafnað því. Þeir vilja halda áfram einhvers konar samráðsferli. Nú vilja þeir fara í skoðanakönnun með tugmilljónakostnaði  Vilji menn hins vegar fara í skoðanakönnun fyrir nokkra tugi milljóna og bæta þannig ofan á 600 milljónirnar sem ekki hafa þó dugað til þess að koma fram með frumvarp á þinginu verða menn sjálfir að bera ábyrgð á því. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði í raun og veru allt sem segja þurfti í þessu máli. Hann sagði: Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki skoðanakönnun. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki samráð við þjóðina.

Ég sagði það ekki.

Ég heyrði ekki betur en að hann segði það. Hann vildi ekki þetta samráð. Hann vildi 

Kjaftæði.

Hv. þm. Jón Gunnarsson, ég hef orðið, þú getur örugglega fengið það hér síðar, ég veit ekki betur en að allur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins sé búinn að setja sig á mælendaskrá. Hann fær örugglega þann tíma sem hann vill 

Forseti biður um hljóð fyrir ræðumann og ekki samtöl úr sal.

Það er markmið hans, eins og hefur komið skýrt fram og þjóðin horfir á agndofa, að sjá til þess að þetta mál gangi fram. Það er akkúrat þversögnin og sýndarmennskan í málinu. Formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, svaraði mér engu þegar ég spurði: Hver er meiningin í því að flytja fjöldann allan af breytingartillögum ef menn lýsa því yfir á sama tíma að þeir vilji enga skoðanakönnun, vilji ekki kosningu, vilji ekki samráð við þjóðina? Fólk er tilbúið að leggja fram fjöldann allan af breytingartillögum og láta líta svo út sem það sé efni sem ástæða er til að spyrja þjóðina um. Ég get alveg tekið undir að hér eru ágætistillögur sem væri þess virði að ræða og fara yfir og fá fram vilja þingsins til þess í atkvæðagreiðslu hvort þær spurningar eiga að vera með á þeim spurningavagni í þessari skoðanakönnun sem verið er að fara fram með. Það er verið að fara fram með ráðgefandi skoðanakönnun, þetta er ekki bein þjóðaratkvæðagreiðsla eins og við þekkjum þegar verið er að útkljá mál. Það er verið að leita eftir áliti þjóðarinnar og það er sjálfsagt að við reynum að fá svör við sem flestum spurningum. Ef Sjálfstæðisflokkurinn meinar eitthvað með því að hann vilji fá svör við þessum spurningum afgreiðir hann auðvitað þetta mál í þann tíma að hægt sé að fara fram með 

Frú forseti. Það er verið að fara í ráðgefandi skoðanakönnun, sagði hv. þingmaður. Það er einmitt það sem verið er að gera, þetta er bara skoðanakönnun um mál sem er ekki fullbúið. 

Ja, hér.

Það er helber lygi.

Helblá, væntanlega.

Það er þannig. Hér hrista hausinn þingmenn sem þreytast ekki á því að bera Sjálfstæðisflokkinn og þann sem hér stendur röngum sökum, kannski vegna þess að þeir treysta sér ekki í hina efnislegu umræðu um málið. Ég held að tími sé kominn til þess að þeir stjórnarliðar sem hér eru með frammíköll og skæting tali hreint út um það hvort þeir vilja að tillögur stjórnlagaráðsins verði hin nýja íslenska stjórnarskrá. Þeir eiga þá um leið að tjá sig um ýmsa þætti. Vilja þeir afnema þjóðkirkjuákvæðið í stjórnarskránni? Koma hingað og tjá sig um það, segja hug sinn allan hvort þeir vilji að atkvæðisrétturinn verði jafnaður þannig að þingmönnum á landsbyggðinni stórfækki. Ég kalla eftir því að menn taki afstöðu til grundvallarþátta í þessari stjórnarskrá eins og hún liggur fyrir í drögum. Menn ættu að koma hér upp og sýna einhvern kjark í þessari umræðu, vera ekki með tuð um málþóf 

Eigum við að lengja …?

Þetta er algjör aumingjaskapur.  
             Hv. þingmaður hefur hér spurt hvort þeir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem að breytingartillögunum standa meini eitthvað með þeim. Að sjálfsögðu. Í prinsippinu teljum við ekki þörf á skoðanakönnun á þessu stigi. Við teljum, eins og formaður stjórnlagaráðsins, að kominn sé tími til að þingið vinni vinnuna sína. Þannig er það. 

Eigum við ekki að klára málið þá?

Forseti hvetur þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð, gæta orða sinna og virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil gera hér að sérstöku umtalsefni mitt hjartans mál, tillögur að ákvæði stjórnarskrárinnar um náttúru landsins. 33.–36. gr. fjalla um náttúru og hefur stjórnlagaráð sett fram mjög greinargóðar tillögur um umgengni okkar við hana. Ég gleðst yfir því að ráðið leggi þessa miklu áherslu á vernd náttúrunnar því að það er mér mikið kappsmál að náttúran sé virt og vel um hana gengið. Við lifum í samvist við náttúruna en manninum hættir til að tala um sig sem aðskilinn náttúrunni í stað þess að telja sig hluta hennar. Í samspili manns og náttúru telur maðurinn sig oftast hafa eignarrétt yfir náttúrunni og vita hvernig eigi að nýta hana en ég vil meina að hún eigi sig sjálf. Þá á ég ekki við að við þurfum leyfi náttúrunnar til að umgangast hana heldur er nauðsyn á hugarfarsbreytingu sem felur í sér að náttúran hafi sinn eigin rétt. Ég tel það skyldu okkar að virða rétt hennar til tilvistar og áframhaldandi þróunar á hennar eigin forsendum þótt hún hafi ekki meðvitund til að tala sínu máli. Við getum litið svo á að við virðum hagsmuni hennar rétt eins og við virðum rétt ungbarna sem ekki hafa vitund til að bera fram rétt sinn. Mig langar að segja ykkur sögu af eikartré í Georgíufylki. Eikartré þetta er talið hafa sprottið til lífs upp úr miðri 16. öld og það var á landareign Williams Jacksons. Honum þótti einstaklega vænt um tréð og vildi tryggja verndun þess til framtíðar. Hann fór til sýslumanns og afsalaði trénu og landinu þar í kring til þess sjálfs. Afsal var því að finna hjá sýslumanni um eignarrétt trésins á sjálfu sér. Þetta tré er fallið í dag en á sama stað stendur nýtt tré sem kallað er sonur trésins sem átti sig sjálft. Mér finnst þetta afar falleg saga og í henni felast skilaboð til okkar allra. Þetta var bara innlegg mitt í umræðuna. Ég er alls ekki að tala um að við förum út í slíkar aðgerðir en mér þætti virðingarvert, og ég væri stoltari af stjórnarskrá Íslands, ef talað væri um að náttúran hefði sjálfstæðan rétt og að einstök náttúruvætti væru það sérstök að maðurinn hefði engan rétt til að spilla þeim rétt eins og þau ættu sig sjálf. Ég vil með þessu hvetja til þess að við stöndum vörð um náttúruna og að réttur hennar sé bundinn í stjórnarskrá.

Forseti. Það mál sem hér liggur undir er á margan hátt mjög merkilegt. Öll umræðan um það ber nokkurn keim af því hvernig okkur hefur gengið á undanförnum árum að vinna að framgangi breytinga á stjórnarskrá Íslands og nú hefur dregið til þeirra tíðinda að sjálfur hæstv. utanríkisráðherra er farinn að óttast. Það þóttu tíðindi í eina tíð og þykja enn þegar sá mæti maður er farinn að skjálfa í hnjáliðunum. Hvað skyldi til ráða og bragðs taka þegar svo háttar til hjá hæstv. ráðherra? Jú, að detta í gamla gírinn, efna til ófriðar og kenna einum um eigið klúður, þ.e. ekki hans persónulega klúður, heldur þess flokks sem hann stendur fyrir og í því samstarfi sem hann er í. Hann reynir að koma sökinni af því hvernig komið er yfir á einhvern tiltekinn andstæðing. Hver skyldi það vera? Jú, af sannri háttsemi hefur hæstv. utanríkisráðherra að sjálfsögðu opinberað íhaldssemi sína, hann kemst ekkert út úr því fari að kenna Sjálfstæðisflokknum eilíflega um ófarir síns eigin flokks. Þetta er gömul klisja en hún hefur gagnast ágætlega fram til þessa og jafnvel gekk þetta svo langt að tiltölulega nýr þingmaður á hinu háa Alþingi, hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, gekk í framsögu sinni hér í morgun svo langt að segja að nú væri ögurstund í störfum Sjálfstæðisflokksins á þingi. Línan er sem sagt þegar komin þegar þessir háu herrar sjá fram á eigið klúður. Þeir ætla að koma þessu yfir á aðra því að enginn annar en stjórnin sjálf hefur búið til þessa stöðu. Þau eru fullfær um það og hafa sýnt það til muna betur í öðrum málum en þessu hvernig þeim tekst aðdáanlega að klúðra þokkalega góðri stöðu í sjálfsmark. Umræðan um málþóf er hafin. Við skulum bera þetta saman við fyrri umræðu um málið. Fjöldi þingmanna tók þar til máls, talaði samtals í níu eða tíu klukkustundir. Það eru komnar tæpar sex klukkustundir í þessari umræðu núna og skiptingin liggur þannig að það er einn eða tveir þingmenn frá Vinstri grænum, einn frá Hreyfingunni, tveir frá Samfylkingunni, fimm frá Sjálfstæðisflokknum og fjórir frá Framsóknarflokknum. Ætla stjórnarliðar að tiltaka hvaða þingmenn hafi rétt til að taka til máls í þessari umræðu? Þá væri æskilegt að þeir legðu fram lista sinn um þá sem þeim eru þóknanlegir til að taka hér til máls. Hér eru menn og konur að tala í fyrsta sinn í þessu máli og þætti engum mikið. Maður hefði frekar búist við því af jafnþingreyndum manni og hæstv. ráðherra að kalla eftir því að fleiri fremur en færri tækju til máls í því máli sem hér heyrir undir. Við skulum muna eftir því að frumvarpið kom til forseta Alþingis í júlí á síðasta ári. Hvernig í ósköpunum stendur á því að við skulum þá standa hér á þessum drottins degi, komið fram undir kvöld, og þrasa um hvort nægilegur tími sé til að taka það til afgreiðslu þá leið sem ríkisstjórnin hefur valið að fara með þetta mál? Það getur ekki verið stjórnarandstöðunni að kenna. Það er eitthvað þá í verkstjórninni við þetta mál sem veldur því að okkur hefur ekki unnist betur en raun ber vitni. Þetta vekur mann að sjálfsögðu til umhugsunar um hvernig komið er þegar haft er í huga með hvaða hætti unnið hefur verið að stjórnarskrárbreytingum á síðustu árum. Vissulega hafa nokkrar mismikilvægar breytingar verið gerðar en það nægir í þessu sambandi að nefna störf stjórnarskrárnefndar fyrri ára, þá sérstaklega á árunum 2005–2007. Hér hefur verið nefndur þjóðfundurinn 2010 svo við förum nær okkur í tíma. Stjórnlaganefnd starfaði á árunum 2010–2011 og stjórnlagaráðið á árinu 2011. Það liggja fyrir ótal álitsgerðir, tillögur og gögn. Það er vissulega til nægt efni að moða úr fyrir þingið til að vinna með en af einhverjum ástæðum, og ég kýs að túlka það af þeim sérstaklega sem hafa birst í umræðum um stjórnarliða hér í dag, ná þingmenn ekki saman um að vera ósammála. Það er ekkert óeðlilegt við það að skoðanir séu skiptar um þætti sem verið er að ræða um stjórnarskrármálin. Það er ekkert óeðlilegt við það en í mínum huga er óeðlilegt þegar fyrir liggur hjá öllum flokkum á Alþingi yfirlýstur vilji um að gera breytingar á þeirri stjórnarskrá sem nú er í gildi í landinu. Þá er eitthvað að í því að við náum ekki saman um að koma þeim málum í einhvern þann farveg sem við getum verið sammála um. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um formið, ég er ekki að ræða innihaldið. Hvers vegna eru þessi skilyrði ekki fyrir hendi? Það er engum öðrum um að kenna en okkur sjálfum og það opinberast ágætlega í þessum átökum sem efnt er til að mínu viti að ófyrirsynju. Við höfum ágætt dæmi frá umræðunni í dag sem var upphlaupið í kringum fundarstjórn forseta þegar stjórnarliðar þustu inn og fóru að tala í löngum bunum. Ég tel að þetta verklag, þessi samskiptaháttur, þetta samskiptaform, átakahefðin, sé stærsti einstaki orsakaþáttur þess að þingið nýtur ekki trausts nema um það bil 10% þjóðarinnar samkvæmt þeim skoðanakönnunum sem við höfum fyrir okkur á síðustu missirum. Það er afleitt. Ég hefði álitið að okkur bæri skylda til þess þegar við værum að ræða um og vinna að breytingum á stjórnarskrá landsins að taka tillit til þeirrar stöðu og þess álits sem þjóðin hefur á þeim störfum sem hér eru unnin. Á sama tíma tala menn fjálglega um að það sé einboðið að vísa málum til þjóðarinnar sem allar mælingar sýna að treysta ekki því sem frá okkur kemur. Það liggur fyrir að á því máli sem hér um ræðir og þeim tillögum stjórnlagaráðsins sem fyrir liggja þarf að gera breytingar. Engu að síður eru settar fram í þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir ýmsar þær spurningar sem í raun er svarað í þeirri tillögu að stjórnarskrá sem fyrir liggur og ég nefndi áðan að Alþingi hefði fengið í hendur í júlí í fyrra. Í mínum huga bendir það til þess að við séum þar með komin með tillögu í hendur sem ætlað er að aðstoða þingið við að greiða úr einhverjum ágreiningi sem kann að rísa um einstök atriði væntanlegrar stjórnarskrár. Mér finnst skjóta nokkuð skökku við að við höfum þá ekki einu sinni gert neina tilraun til þess í nefndinni að leiða í jörð þann ágreining sem þar kann að vera. Ég hef sagt í þessari umræðu að við ættum að einbeita okkur að því að taka hana fyrst og fremst um þá leið sem verið er að fara við þessa endurskoðun sem vilji stendur til hjá öllum stjórnmálaöflum hér á þingi að efna í. Ég hef sjálfur tekið þá afstöðu og finnst að við ættum að einbeita okkur að því að ræða þann þátt málsins fremur en innihaldið í því sem við ætluðum okkur að gera. Ég tel að umkomuleysi þingsins í þessu verkefni sé allt of mikið og áberandi og að okkur beri skylda til að greiða úr því fyrst af öllu. Ég tel það forsendu fyrir því að við getum síðan unnið það verk sem bíður þingsins við að vinna þá tillögu sem send verður um síðir í atkvæði þjóðarinnar. Þarna inni eru vissulega álitaefni. Ég hjó eftir því áðan að það var kallað eftir því hvort sjálfstæðismenn stæðu ekki að baki þeim tillögum sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal, lögðu fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Jú, það er svo, en eins og réttilega var undirstrikað áðan leggjast sjálfstæðismenn gegn þessari aðferð, vilja beita sér fyrir því og ná samkomulagi um að þingið einbeiti sér að því að ræða innihaldið og efnisatriði málsins. Ef svo fer að sú tillaga sem hér liggur fyrir fær afgreiðslu og verður afgreidd vilja sjálfstæðismenn flytja þær breytingartillögur, viðbótartillögur á þingskjölum sem hér liggja fyrir. Vissulega er það eðlilegt álitaefni. Ég fagna því að sjálfsögðu að þingmenn hafi tekið undir það úr ræðustóli að það sé eðlilegt að leita eftir því hversu stór hluti þjóðarinnar telur enga ástæðu til að breyta stjórnarskránni. Mér finnst það fyllilega þess virði að það sé rætt. Ég minni einnig á þá hörðu umræðu sem hefur átt sér stað um synjunarvald forseta Íslands. Það er full þörf á að taka djúpa umræðu um það. Eins og ég segi er ég þeirrar skoðunar að meðan við náum ekki saman og getum ekki jafnað ágreining um vinnuaðferðir mun þingið aldrei ná að vinna heildstæða tillögu sem lögð verður fyrir þjóðina. Það fer ekkert á milli mála og við vitum það öll að forræði þessa máls og vinnsla á að vera á höndum þingsins. Ég hefði álitið eðlilegra að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði unnið úr þeim tillögum sem henni bárust og skilað frá sér fullbúnu frumvarpi sem við hefðum síðan tekist á um áður en það færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Af einhverjum ástæðum sem mér eru ekki kunnar, og hef ég þó hlýtt á alla á umræðu sem hér hefur verið í dag, hófst sú vinna ekki. Ég veit ekki til þess að gerð hafi verið nein tilraun til að ná samstöðu um að byrja að vinna úr þeim tillögum sem þinginu bárust í júlí fyrir hartnær ári. Ef við hefðum borið gæfu til að vinna að málinu með þeim hætti stæðum við ekki í þessum sporum hér og værum að þrasa um hvort og af hverju við hefðum ekki komið málinu áfram. Raunar er ekki útséð um það, ég hef ekki hugmynd um hvernig þessu máli reiðir af hér í kvöld. Fjöldinn allur af álitamálum er uppi í þessu efni sem væri hægt að hafa langt mál um, t.d. hvort og hvernig á að gera breytingar á stjórnarskránni og bera undir þjóðaratkvæði. Ég hef lýst þeirri skoðun minni afdráttarlaust að áður en til þess kæmi þyrftu menn að ná samstöðu um hvernig verklagið ætti að vera, hvenær ætti að ráðast í þessar breytingar og á hverju ætti að gera breytingar. Þar kemur harðasti ágreiningspunkturinn um skiptar skoðanir á þeim tillögum til breytinga sem gera á. Það kann vel að vera að ég sé upptekinn af þessari samstöðu sem kann að stafa af því að ég kom í gærkvöldi úr ferð fjárlaganefndar til Stokkhólms, í sænska þingið til að kynna okkur með hvaða hætti Svíar unnu úr sínu efnahagsáfalli 1990. Við horfðum sérstaklega til þess hvernig fjárlagagerðin var. Svíum, frændum okkar, gekk mjög vel að vinna sig út úr því áfalli, fyrst og fremst á þeim grunni að þeir komu sér saman um þær vinnureglur sem fjárlögin áttu að fara í gegnum og hvernig ætti að vinna eftir þeim. Það er algjör samstaða um það á sænska þinginu hvernig fjárlagaferlið er, hverjar vinnureglurnar eru, hver markmiðin eigi að vera o.s.frv. Það skiptir engu máli hvort fulltrúar þingflokka þar eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, þeir fylgja þessu alveg í þaula. Þeir komu sér saman um vinnureglurnar til þess að menn lentu ekki á þeim uppboðsmarkaði sem oft og tíðum spinnst og verður til í kringum einstök mál. Álitaefni um einstakar breytingar verða alltaf til. Við losnum aldrei undan því. Við losnum heldur aldrei undan er það að forræði málsins verður alltaf í þessum sal. Ég tel að það sé hámark vanmáttar þingsins í þessum efnum að ná ekki samkomulagi um það hvað við eigum að gera, hvort við eigum að gera þetta og hvenær. Það færi betur á því að það bryti á því í þingsal þar sem þyrftu að vera meirihlutaákvarðanir með hvaða hætti einstakar breytingar ættu að vera úr garði gerðar. Þetta vildi ég, forseti, láta duga að þessu sinni um það mál sem hér er til umræðu. Ég vona svo sannarlega að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hafi ekki skilið það sem svo að ég hafi verið hér að þvæla í þeim eina tilgangi að tefja fyrir framgangi máls. Ég tel þetta mjög mikilvæg sjónarmið og í virðingarskyni við þingið ætla ég að gefa eftir þrjár mínútur af ræðutíma mínum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann vill ræða það ferli sem við erum í og við höfum ítrekað reynt að ná díalóg um það. Það hefur hins vegar verið farið út og suður í þeim efnum og nú á síðasta degi, þegar við höfum kannski tvo tíma til að ljúka málinu svo að einhver myndarbragur sé á, hafa hellst hér inn tillögur, einar 11 eða 12 eftir því hvernig maður telur, og sér ekki fyrir endann á umræðu um þær og annað. Spurt var að því hér fyrr hvort sjálfstæðismenn meintu eitthvað með þessum tillögum eða hvort þær væru settar fram í því skyni að drepa málinu á dreif. Hv. þingmaður orðaði það einhvern veginn svo að sjálfstæðismenn stæðu jú á bak við þessar tillögur og væru á þeirri skoðun að ef svo færi að þingið ákveddi að láta efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, um það sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fram, þá flyttu þingmenn Sjálfstæðisflokksins tillögur sem hér er að finna á sérstökum þingskjölum til viðbótar. Ég spyr hv. þingmann: Eru þetta skilyrtar tillögur? Í áliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni segir að afstaðan sé klár, að þingsályktunartillagan eigi ekki að ná fram að ganga að mati Sjálfstæðisflokksins - hann segir, með leyfi forseta: „Standi vilji meiri hlutans á Alþingi hins vegar til þess að efna til þessarar atkvæðagreiðslu telja þingmenn flokksins mikilvægt að leita eftir afstöðu kjósenda til fleiri álitaefna.“ Er það svo, hv. þingmaður, að með þessu móti sé meint að fyrst eigi að greiða atkvæði um tillögur meiri hlutans um það hvort efna eigi til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu og ef 

Forseti. Ég vil nú fyrst af öllu segja, í ljósi þeirra orða sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði þess efnis að mesti myndarbragurinn væri af því að ljúka þessu máli á næstu klukkustundum, að ég er ekki sammála henni. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál eigi að fella ef það kemur til atkvæða af þeirri einföldu ástæðu að ég tel nóg unnið að þessu leytinu til og tel full efni til þess fyrir þingið að rækja þá skyldu sína að vinna úr þeim gögnum og þeim tillögum að breyttri stjórnarskrá sem fyrir liggja. Við ættum að einhenda okkur í það verk. Mesti myndarbragurinn sem við mundum sýna í þessu máli væri að ná saman um að þannig ætluðum við að vinna. Af einhverjum ástæðum er mikil andstaða við það hér í þinginu að vinna málið með þeim hætti. Ég kann ekki fullar skýringar á því. Það er engin sérstök skilyrðing í því fólgin að leggja fram tillögu undir þeim skilmálum sem greinir í áliti 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Alls ekki. Það liggur einfaldlega þannig fyrir að í mínum huga er óljóst hvort meiri hluti sé í þinginu fyrir þessari málsmeðferð. Ég tel fullkomlega eðlilegt að láta á það reyna fyrst af öllu hvort meiri hluti sé fyrir slíku áður en menn fara að tala um einhverjar skilyrðingar. Við heyrðum til dæmis með ólíkindum harða umræðu hér á milli núverandi samstarfsmanna í stjórnarmeirihlutanum, forsætisráðherra hæstv. og fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er í mínum huga ekki gott fordæmi sem þar var sýnt og lítill 

Frú forseti. Ég þakka svarið. Í tilefni þeirra orðaskipta sem urðu milli hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Jóns Bjarnasonar vil ég segja að þau kann að greina á um ýmislegt, en eitt er ég sannfærð um að bæði eru þau stuðningsmenn þess að þjóðin fái að greiða atkvæði um það og staðfesta það, og vilji þeirra beggja stendur til þess, að náttúruauðlindir, og þá sérstaklega auðlindir hafsins, verði skilgreindar í stjórnarskrá sem eign þjóðarinnar. Frú forseti. Hv. þingmaður segist ekki viss um hvort meiri hluti sé á þingi fyrir því að fara þessa leið. Ég hlýt að minna hann á að meiri hluti þingsins tók þá ákvörðun 22. febrúar síðastliðinn, með samþykkt sérstakrar ályktunar, að fela hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að leggja fram þingsályktunartillögu þessa efnis í því skyni að hér yrði samþykkt fyrir miðnótt þingsályktun sem gerði kleift að leggja tillögu stjórnlagaráðs og spurningar um tiltekin álitaefni fyrir þjóðina samfara forsetakosningum. Það er kominn heill mánuður síðan þetta var og kannski einhverjum dögum betur. Þá ber svo við eins og ég segi að það hellast hér inn 11 eða 12 tillögur. Ég vil spyrja hv. þingmann af því tilefni, og ég skil ekki af hverju menn hafa ekki undirbúið tillöguflutning sinn betur - í 3. gr. laga nr. 91/2010, um þjóðaratkvæðagreiðslur, framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu, segir skýrt „að í þingsályktun skuli að fenginni umsögn landskjörstjórnar kveðið á um orðalag og framsetningu þeirrar spurningar o.s.frv.“ Það er alveg ljóst að landskjörstjórn hefur ekki fjallað um neitt af þeim spurningum sem hv. þingmenn hafa verið að leggja hér fram í dag. 

Forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að sjálfstæðismönnum er enginn leikaraskapur í hug ólíkt sumum öðrum hv. þingmönnum hér þegar verið er að ræða málefni stjórnarskrárinnar - enginn leikaraskapur, þetta er fullkomin alvara. En hins vegar er umgengni sumra stjórnarliða um þetta mál á þann veg að maður skyldi ætla á stundum að þeir vissu vart á hvaða leið þeir væru. Það kann vel að vera að það sé rétt að hv. þm. Jón Bjarnason og hæstv. forsætisráðherra séu sömu skoðunar varðandi tiltekin atriði í þeim tillögum sem liggja fyrir. Það er hins vegar alveg óhætt að fullyrða að það væri meira í ætt við fyrri umræðu hv. þingmanns að taka örlítið sterkar til orða um þann ágreining sem birtist í þeim orðaskiptum sem fóru á milli þeirra tveggja hv. þingmanns og hæstv. forsætisráðherra hér í morgun. Það er einstæður atburður í sögu þingsins hvernig þau samskipti fóru fram og með ólíkindum að verið sé að bjóða upp á slíkt hér í sölum þingsins þegar fyrrum samstarfsmenn, eða raunar núverandi að einhverjum hluta, eiga í hlut. Orðræða verkstjórnandans til undirsáta síns í þeim efnum var fyrir neðan allar hellur. 
             Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna held ég að þetta sé ákveðinn hluti af því þegar við erum að meta möguleikann á því hvort þetta mál gengur fram í atkvæðagreiðslu eða ekki. Varðandi aðkomu landskjörstjórnar minni ég hv. þingmann á það að það er bara örstutt síðan landskjörstjórn skilaði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd athugasemdum sínum þrátt fyrir allan þennan tíma 

Frú forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að mæla fyrir breytingartillögu sem ég ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni, Lilju Mósesdóttur, Ásmundi Einari Daðasyni og Telmu Magnúsdóttur flytjum við þá þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar, um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd. Ég vil í upphafi lýsa því yfir að ég er almennt mjög fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum um sem flesta þætti, ég tala nú ekki um álitaefni sem geta verið uppi í samfélaginu á hverjum tíma því að mjög mikilvægt er að fá beint samband við þjóðina í sem flestum málum. Ég minni til dæmis á að þegar hér á Alþingi var ákveðið vorið 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu var ég því svo sannarlega andvígur og studdi það að þjóðin yrði spurð áður en farið væri út í þá alvarlegu vegferð. Því miður felldi Alþingi þá tillögu og hóf ESB-vegferðina án þess að vera búið að fá samþykki þjóðarinnar fyrir því að hefja þær viðræður í rauninni þó svo sannarlega hafi Alþingi haft stjórnsýslulegt umboð til að taka þá ákvörðun. En ég er mjög hlynntur því að um slíkar meiri háttar ákvarðanir sé leitað með beinum hætti til þjóðarinnar og eins hvort farið sé í svo mjög alvarlegar og afdrifaríkar vegferðir. Þetta vil ég segja hér því að ég tel að einmitt sú umsókn um aðild að Evrópusambandinu sem var send af hálfu Alþingis, samþykkt með naumasta meiri hluta sem hægt er í rauninni að samþykkja slíkar ákvarðanir með - þeir sem tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu á sínum tíma og studdu það lýstu jafnframt yfir andstöðu sinni við málið, þ.e. umsókn um aðild að Evrópusambandinu, en samþykktu samt að hún yrði send - og ýmislegt í slíku álitamáli hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en sú vegferð væri hafin óháð því hvaða skoðun menn hefðu síðan á því. Þetta vil ég segja í upphafi máls míns. Að öðru leyti ætla ég svo sem ekki að fara mikið almennt inn í það mál sem hér er á dagskrá. Þó vil ég vekja athygli á því hvernig málið hófst á sínum tíma með kosningu í stjórnlagaráð. Einnig vil ég rifja upp og vekja athygli á skipan þess sem var með þeim hætti að það voru sárafáir, hvort það voru tveir eða þrír fulltrúar, sem komu frá hinum dreifðu byggðum. Að öðru leyti var það skipað að stórum hluta fólki af höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að fara að kasta rýrð á fólk eftir búsetu en vil þó minna á að búsetuskilyrði og sýn á svo marga þætti er með ólíkum hætti, því miður, í ýmsum tilvikum á milli þeirra sem eru á höfuðborgarsvæðinu og þeirra sem búa úti á landi. Það hefði því verið betur ef það hefði verið stærri hluti og jafnara hefði verið skipað hvað það varðar. Svo varð ekki og ég minni á að ég sat einmitt hjá þegar verið var að afgreiða það mál á sínum tíma og taldi það ekki vera í þeim farvegi sem æskilegt væri og nægilega trúverðugt enda reyndist nú svo að kosning til stjórnlagaráðs var dæmd ólögmæt og sá hópur sem tók síðan til starfa og vann þetta gerði það að tilhlutan Alþingis með beinum hætti en ekki eins og til var ætlast og stofnað var til í upphafi, að það væri þjóðin sem kysi þann hóp sem fengi þetta verkefni. Það er mjög mikilvægt að menn hafi þetta í huga í öllum þessum aðdraganda. Ég ætla síðan ekki að gera neitt lítið úr vinnu hópsins eða vinnu hér á Alþingi í þessu máli. Ég tel reyndar að Alþingi hefði átt að taka efnislega meiri þátt í vinnunni því það er Alþingi sem ber ábyrgð á breytingum á stjórnarskránni og í sjálfu sér þeirri vinnu sem því tengist, en þetta fór þó í þennan farveg eins og öllum er kunnugt. Þær spurningar sem eru lagðar upp eru í sjálfu sér margar ágætar þannig séð, ég tala nú ekki um þar sem lagt er til í annarri spurningu að náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeign væru lýstar þjóðareign hafi menn á annað borð efast um það, ég tel reyndar að í núverandi stjórnarskrá sé kveðið á um það. En það er alveg sjálfsagt að það sé áréttað og þjóðin spurð hvort ekki sé rétt að gera svo úr því að þetta er í þessu ferli. Það sem ég mun síðan gera sérstaklega að umtalsefni í þessum spurningum, og mínar áherslur eru um það, er spurningin: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar af að landinu vegi jafnt? Að sjálfsögðu vill maður sem mest jafnræði í þeim efnum en þá er líka mjög mikilvægt að menn hugi að því. Um hvaða jafnræði er verið að tala? Í þeirri skýrslu sem stjórnlagaráðið lét vinna og er um margt mjög ágæt, mál eru reifuð frá ýmsum hliðum, þá finnst mér einmitt skorta á að lagt sé mat á það hvernig staðan er í viðkomandi málum núna. Erum við að ná þeim markmiðum sem nú þegar eru í stjórnarskrá eða bundin eru í lögum? Þess vegna legg ég til að þjóðin verði þá líka spurð, ef þessi skoðanakönnun fer áfram, sem er líklegt og er í þeim farvegi, og því flytjum við þessa breytingartillögu: Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur opinberri þjónustu, óháð búsetu? Í öðru lagi: Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera, óháð búsetu? Ég held að mjög mikilvægt sé að þessum málum sé velt rækilega fyrir sér, þ.e. hver staða þeirra er í dag. Vissulega telja margir að þetta sé nú þegar bundið í stjórnarskrá með óyggjandi hætti. En hver hefur verið raunin? Það er eins gott líka finnst mér þegar farið er að velta fyrir sér að atkvæði kjósenda alls staðar á landinu vegi jafnt, sem ég tel að geri í pólitískum framboðum við núgildandi aðstæður. Það sem helst mætti kannski finna þar að er að það þarf ákveðinn fjöldi kjósenda á bak við tilgreint framboð til að fá mann kjörinn á þing, að mig minnir 5%, og ef það nær ekki 5% atkvæðamagni þá fær viðkomandi hópur ekki mann kosinn á þing. Ef við viljum tryggja lýðræðið með mörgum framboðum, og allir hafa rétt til þess, gæti þar orðið býsna stór hópur sem ekki á fulltrúa á þingi. Það finnst mér að hefði þá líka átt að vera viðfangsefni þessa stjórnlagaráðshóps að fjalla um og átta sig á þeirri stöðu, ekki vera svo ofboðslega upptekið af því hvort atkvæðavægi á bak við tiltekna þingmenn í kjördæmi sé endilega jafnt á landinu öllu, heldur horfa út frá þessum sjónarhóli. Eru allir þarna jafnir fyrir lögunum? Varðandi síðan það sem ég legg áherslu á, eins og sagt er í skýrslunni um tillögur stjórnlagaráðs, í aðfaraorðum, með leyfi forseta: „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. […] Ísland er frjálst og fullvalda ríki með jafnrétti, lýðræði og mannréttindi að hornsteini.“ Þá veltir maður fyrir sér hvað réttlátt samfélag er og eins því að allir sitji við sama borð. Er það svo? Mér hefur fundist að það hefði átt einmitt að víkja að því í umfjöllun hópsins. Hvernig er staðan í dag? Og hvar er þá brýnast að taka á? Hafa til dæmis allir, óháð búsetu í landinu, sama rétt og möguleika til menntunar og með sama kostnaði? Nei, það er fjarri því. Fólk sem býr úti á landi þarf að senda börn sín langt frá sér í skóla og greiða af því kostnað auk þess sem það verður ekki að teljast mjög fjölskylduvænt að börnin þurfi að fara að heiman jafnvel ung. Vissulega er verið að vinna að því að koma þessu í betra horf en þetta er ekki svona alls staðar á landinu og það er eins gott að menn leiði líka hugann að því. Við höfum rætt um heilbrigðisþjónustuna. Fólk á landsbyggðinni þarf oft að sækja heilbrigðisþjónustu um býsna langan veg, ég tala ekki um ef það þarf að fara í meiri háttar aðgerð eða jafnvel að fæða barn sem talið er hið besta mál. Við Íslendingar viljum heldur hvetja til þess heldur en hitt að sem flest börn fæðist og við sem bestar aðstæður. En það eru ekki nema örfáir staðir á landinu sem geta tekið á móti barnshafandi konum að uppfylltum skilyrðum. Hvað gerist þá? Jú, það eru ferðalög, kostnaður og fjölskyldulegt álag sem því fylgir. Er þarna jafnræði á ferð? Nei. Í síðari hluta 14. gr. skýrslunnar segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu tryggja aðstæður til opinnar og upplýstrar umræðu. Óheimilt er að skerða aðgang að netinu og upplýsingatækni nema með úrlausn dómara og að uppfylltum sömu efnisskilyrðum og eiga við um skorður við tjáningarfrelsi.“ Mjög gott mál. En hvernig er þetta? Landsbyggðarfólk sem hefur um árabil barist fyrir aðgengi að háhraðatengingum verður kannski að leita til dómstóla til að sækja um að það eigi sama rétt og aðrir til þeirra atriða sem tilgreind eru sérstaklega í frumvarpinu og sýnir að mínu viti vissa vankunnáttu eða verulegan mun á tilveruheimi margra og á því sem birtist þarna og raunveruleikanum úti á landi, því að þessi háhraðatenging sem verið er að leggja áherslu á að allir eigi jafnan og öruggan aðgang að er ekki til staðar víða úti á landi. Veruleikinn í efnisumfjöllun frumvarpsins, þó að það séu allt saman góðar meiningar, er að mínu viti oft og tíðum nokkuð takmarkaður. Við sjáum líka að með gríðarlegri hækkun á eldsneyti, bæði vegna hækkunar á innkaupsverði á olíu og aukinna álaga ríkissjóðs á eldsneyti, gerist það að fólkið sem býr í hinum dreifðu byggðum og þarf að sækja þessa sömu opinberu þjónustu og við erum að tala um verður að borga miklu meira til að geta sótt hana og þarf yfirleitt að aka lengra til vinnu sinnar o.s.frv. Tillögur hafa komið fram að komið verði til móts við þessi atriði, t.d. í gegnum skattkerfið. Þannig er það í sumum löndum að ég held, t.d. í Noregi, þar sem að hluta til er komið til móts við þetta. Þetta er ekki nefnt í skýrslunni, sá mismunur sem nú þegar er til staðar varðandi þau meginmarkmið sem lögð eru til og áhersla er á í þessari skýrslu. Þessir heimar sem verið er að tala um eru því býsna ólíkir. Við höfum talað um og bent á að verið er að fækka hjúkrunarheimilum sem þýðir að eldra fólk þarf að fara lengra og lengra frá fjölskyldufólki sínu til að vera á hjúkrunarheimilum. Ég minntist á heilbrigðisþjónustuna. Ég get líka minnst á almannatryggingakerfið þar sem þátttaka almannatryggingakerfisins í því að sækja þessa þjónustu er kannski bundin við einhvern tiltekinn fjölda ferða og svo punktur. Kostnaðurinn er áfram miklu þyngri á fólkinu sem verður að leita þarna langt. Við vitum að Alþingi kemur saman í Reykjavík og það voru kannski mistök að setja það ekki bara niður á Þingvöllum eða Akureyri eða hafa það til skiptist á öðrum hvorum staðnum alveg eins og við gerum með landsmót hestamanna. Og þá mundi líka byggjast upp önnur aðstaða og þjónusta við það. En það sem er grínlaust í þessu efni er að hér á ákveðnum stað safnast upp öll stjórnsýslan og fólk sem vill taka þátt í starfi stjórnsýslunnar eða ákvarðanatökum á hennar vegum verður þá að koma að stórum hluta hingað til Reykjavíkur til að taka þar þátt. Það er býsna mikill kostnaður sem því fylgir, tími, ferðir og annað því um líkt. Það eru því alls ekki jöfn skilyrði fyrir fólk sem býr úti á landi, fulltrúa sveitarfélaga, stofnana eða samtaka úti á landi að fá að taka virkan þátt bæði í undirbúningi og ákvarðanatöku stjórnsýslunnar sem fer fram hér. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þessari umræðu, úr því að hún er komin á þetta skrið, að horft sé til hins raunverulega jafnræðis. Við getum þá líka talað um fatlaða eða þá sem geta ekki sótt eða farið um með sama hætti og fullfrískt fólk. En ég vildi víkja sérstaklega að hinni búsetutengdu aðstöðu og mismunun sem fólk býr við. Mér finnst ósköp eðlilegt að menn velti fyrir sér kjördæmaskipan og atkvæðum fólks hvað varðar kjör manna, hvort sem er í sveitarstjórnir eða á Alþingi, það er bara mjög eðlilegt en þá verða menn að gera það í réttu samhengi. Umræðan verður að vera í því samhengi að menn ætli sér að ná og horfi til jafnræðis á möguleikum og aðstöðu fólks óháð búsetu og forgangsraða í þá veruna að ná þeim markmiðum. Frú forseti. Þetta voru þau áhersluatriði sem ég ætlaði að leggja fram og hvet til þess að menn horfi á það heildstætt þegar verið er að ræða kjör og aðstöðu fólks. Ég hef sérstaklega gert að umtalsefni aðstöðu fólks eftir búsetu í landinu sem ég tel að þurfi stórlega að bæta og það hefði átt að vera markmiðsgrein í þessari álitsgerð sem við erum að ræða og fjalla um.

Hæstv. forseti. Umræðan sem fram hefur farið til þessa um breytingar á stjórnarskránni hefur fyrst og fremst snúist um aðferðafræði, hvernig eigi að breyta henni. Það hefur verið verkefnið sem stjórnarmeirihlutinn hefur einbeitt sér að síðustu þrjú árin. Hv. þingmaður ræddi viðbótarspurningar í þá skoðanakönnun sem stjórnarmeirihlutinn vill láta gera í júní sumar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvaða áherslumál hann vildi sjá breytt í stjórnarskrá. Það kemur reyndar ekki almennilega fram í þeim spurningum sem menn vilja leggja fyrir en það er alveg ljóst að fyrst og fremst er gengið út frá því að svarað sé spurningum er snúa að tillögum stjórnlagaráðs. Það kann hins vegar vel að vera að stór hluti þjóðarinnar vilji gera breytingar á stjórnarskránni en ekki á þann hátt, en telji engu að síður að breyta þurfi tilteknum þáttum. Svo kann líka að vera að einhverjir vilji engu breyta og ég hefði haldið að eðlilegt væri að sá vilji yrði líka kallaður fram í skoðanakönnun. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða þætti, áhersluþætti, í stjórnarskránni hann telji brýnast að breyta, og í annan stað um skoðun hans á jöfnun atkvæða, af því að hér hefur verið rætt um það. Það er ein af þeim spurningum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til að spurt verði um. Það er nokkuð athyglisvert að í niðurstöðu þjóðfundarins kom fram sú afstaða að jafna atkvæðisréttinn en stjórnlagaráðið komst ekki að þeirri niðurstöðu heldur taldi að menn ættu að halda sig við það sem er í núgildandi stjórnarskrá. Engu að síður kýs meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að spyrja sérstaklega um það.

Frú forseti. Vafalaust má ýmsu breyta í stjórnarskránni og ég legg áherslu á það sem kveðið er á um að náttúruauðlindir séu óskorað í forsjá þjóðarinnar, alveg óskorað. Það sem ég vek hins vegar sérstaka athygli á er að í stjórnarskránni nú þegar eru mörg grundvallaratriði sem allir eru sammála um en ekki hefur enn þá náðst að framfylgja. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að menn horfi til þess líka í umræðunni. Það á alveg rétt á sér að skoða og endurskoða stjórnarskrána en við skulum líka horfa á það sem ekki hefur tekist að framfylgja og spyrja okkur hvers vegna það hefur ekki náðst þrátt fyrir góð orð og góðar yfirlýsingar. Þetta snýst um forgangsröðun og ákvörðun um hana er tekin hér og þá skal Alþingi líka spyrja sig: Hvers vegna er forgangsröðunin þannig að íbúar úti um land hafa til dæmis ekki sama aðgang að heilbrigðisþjónustu og íbúar á höfuðborgarsvæðinu og hún er miklu kostnaðarsamari fyrir þá o.s.frv.? Hvað er gert til að koma til móts við þá og jafna þennan mun? Það finnst mér að eigi að spyrja um. Varðandi það hvaða leið er farin í að ræða um breytingar á stjórnarskránni þá má vafalaust fitja upp á ýmsum leiðum en við skulum líka horfa til þess að við fylgjum eftir því sem nú þegar stendur í stjórnarskrá og við viljum gjarnan og erum öll sammála um að sé framfylgt.

Frú forseti. Mér heyrist að hv. þingmaður sé jafnvel þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að líta á breytingar á stjórnarskránni út frá stjórnarskránni sjálfri; hverju þurfi ekki að breyta í henni, hvað hafi reynst okkur vel og hægt sé að hafa eins og það er, hvað það er sem við höfum kannski ekki passað nógu vel upp á og þurfum að gæta að, og hverju þurfi að bæta við. Hv. þingmaður nefndi til dæmis auðlindamálið. Það er ekkert launungarmál að það hefur verið á stefnuskrá að minnsta kosti þeirra stóru stjórnmálaflokka sem hafa verið á þingi um alllangt skeið. Það stendur auðvitað upp á okkur að ljúka þeirri vinnu. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að skynsamlegt sé fyrir alþingismenn að ræða þessa efnisþætti, takast á um þá eftir atvikum og eftir að slík umræða hefur átt sér stað innan sala Alþingis, af því að það er hlutverk þingsins, sé kominn tími til þess að leita til þjóðarinnar og kalla eftir samtali við hana um það sem rétt væri að breyta.

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá studdi ég ekki þá vegferð sem lagt var upp í og benti á þá veikleika sem komu fram í skipan ráðsins í kosningum þar sem meginhluti hópsins var héðan af höfuðborgarsvæðinu - án þess að ég vilji kasta rýrð á þá einstaklinga - og örfáir af landsbyggðinni. Varðandi vinnuna þá tel ég, eins og ég sagði áðan, að Alþingi hefði átt að fara efnislega ofan í þetta mál áður en það var lagt fram en menn hafa lagt til að fara í þessa könnunaratkvæðagreiðslu fyrst. Þegar málið kemur til raunverulegra kasta Alþingis mun það að sjálfsögðu, að minnsta kosti að mínu mati, horfa út frá þeirri stjórnarskrá sem er nú í gildi því að hún hlýtur náttúrlega að vera sá grundvöllur sem unnið er út frá. Mér kemur ekki til hugar annað. Alþingi sjálft hlýtur því, þegar það tekur í raun vinnuna að fullu til sín, að vinna út frá henni en hefur væntanlega hliðsjón af einhverjum skoðunum sem hafa komið fram.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ágæta yfirferð og alveg sérstaklega þau sjónarmið sem hann kemur með inn í umræðuna, sem eru sjónarmið landsbyggðarinnar. Mig langar til að spyrja hann: Telur hann að jafn atkvæðisréttur allra sé skaðlegur fyrir landsbyggðina í óbreyttri stöðu? Samsinnir hann því sem ég hef haldið fram að vöxtur ríkisvaldsins sem hefur verið gífurlegur á undanförnum áratugum á kostnað almenna atvinnulífsins valdi í rauninni vanda fyrir landsbyggðina því vöxturinn er allur hérna í Reykjavík? Þá vil ég spyrja hvort hann sé sáttur við það sem segir í drögum stjórnlagaráðs um framsal ríkisvalds. Nú hef ég grun um að hv. þingmaður sé ekki hrifinn af því að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu eða gangi þar inn. Hefur hv. þingmaður efasemdir um og óttist jafnvel þær lipru heimildir til framsals ríkisvalds sem finna má í hugmyndum stjórnlagaráðs? Að síðustu langar mig í þessari atrennu að spyrja hann um ferlið. Nú ræðum við þetta mál með afbrigðum og á næturfundum og ég veit ekki hvað og hvað, það liggur ógurlega mikið á og jafnvel svo að menn mega helst ekki tala mínútu lengur. Er hann ánægður með þetta ferli? Finnst honum verkstjórnin vera í lagi hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn sem hefur haft mikinn áhuga á þessu máli en hefur af einhverjum ástæðum dregið lappirnar í því alveg ótrúlega? Nú eru komnir fimm mánuðir og 17–18 dagar frá því að málið var lagt fram í byrjun október og það hefur ekki enn þá verið rætt efnislega, við erum til dæmis núna að ræða um stöðu landsbyggðarinnar í ljósi þessara hugmynda og hvernig þetta hefur til dæmis áhrif í þá átt að Ísland geti gengið í Evrópusambandið viðstöðulaust.

Frú forseti. Varðandi Evrópusambandið þá tel ég náttúrlega að við eigum að hætta þessum viðræðum, það er löngu orðið ljóst að þær eru ekkert á okkar forsendum heldur á forsendum Evrópusambandsins og þar eru sett óaðgengileg skilyrði sem liggja nú þegar fyrir. Það er því alveg ljóst að mínu viti að þar er komið á endastöð. Ég tek undir varnaðarsjónarmið hv. þingmanns og ég geld mjög varhuga við því að menn framselji vald og ákvarðanatöku sem á að vera á höndum Alþingis. Ég legg líka áherslu á að þjóðin hafi rétt til að greiða atkvæði um þjóðréttarlegar skuldbindingar, það er kannski eitt það mikilvægasta sem þjóðin á að eiga rétt á. Flestar ákvarðanir sem teknar eru hafa jú einar og aðrar fjárskuldbindingar í för með sér, beinar og óbeinar, það er alveg sama hver ákvörðunin er. Það er því mjög mikilvægt að menn afmarki ekki um of þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég styð afdráttarlaust að séu sem víðtækastar heimildir fyrir. Varðandi þingmenn og jafnt vægi atkvæða þá spyr ég: Hvenær er vægi atkvæða jafnt og hvert er markmiðið með vægi atkvæða í sjálfu sér? Vægi atkvæða til að hafa áhrif á stjórnsýsluna og þær ákvarðanir sem teknar eru, erum við ekki að tala um það? Jú, að minnsta kosti að mínu mati og það ætti þá að fara yfir. Er það þannig núna samkvæmt núgildandi stjórnarskrá? Hvernig gengur það? Markmiðið í núgildandi stjórnarskrá er hvarvetna að allir séu jafnir þannig að það er ekkert nýtt í sjálfu sér. Ég veit ekki hvort það er svo enn í Bandaríkjunum að höfuðborgin Washington sé ekki með neinn þingmann 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma auga á Washington í þessu samhengi, en telur hann eðlilegt að skerða lýðræðið til að laga mismunandi stöðu fólks í landsbyggð og höfuðborg? Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Segjum að þetta ferli gangi eftir, þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt og við göngum til atkvæðagreiðslu í lok júní, mun hv. þingmaður leggja til og ráðleggja sínu fólki að greiða atkvæði með þessu, þar á meðal að auðvelt sé að ganga í Evrópusambandið, þar á meðal að atkvæðisréttur sé jafn o.s.frv.? Svo vil ég spyrja hann: Sér hann samhengi á milli hrunsins og þeirrar stjórnarskrár sem er í gildi? Er það stjórnarskránni að kenna að hér varð hrun? Mér fannst mjög athyglisvert sem hv. þingmaður sagði að við færum ekki að núgildandi stjórnarskrá. Er þá nokkur von til þess að ný stjórnarskrá breyti einhverju ef við förum ekkert eftir henni?

Frú forseti. Það var ágætt hjá hv. þingmanni að koma inn á lýðræðið og það er einmitt það sem ég tel að hefði átt að ræða mun betur sem forsendu fyrir þeim spurningum sem lagðar eru upp. Tryggjum við nú það lýðræði sem við viljum? Hvernig lýðræði býr fólk við á landsbyggðinni eins og ég er að tala um og hv. þingmaður tók réttilega undir? Þá á ég bæði við einstaklingana sjálfa sem þar búa og sveitarfélög, stofnanir og fleiri úti um land sem eiga rétt á því og við eigum kröfu til þess að þau fái að taka þátt í undirbúningi og ákvarðanatöku stjórnsýslulegra athafna sem fara nánast allar fram hér. Nú þegar er lýðræðishallinn að mínu viti mjög mikill og þegar menn horfa á lýðræðið í heild eiga þeir einmitt að horfa á það í heild en ekki bara afmarkaða þætti. Hvort það breyti einhverju að atkvæðisvægi sé breytt þá er ég ekki viss um það því að ég held að Alþingi þurfi að taka sér tak einmitt í að framfylgja þeim jafnræðishugmyndum, jafnræðiskröfum og jafnræðisreglum sem nú þegar eru bæði í stjórnarskrá og í lögum Alþingis um einstaka málaflokka sem lúta að almennri grunnþjónustu og grunnréttindum fólks óháð búsetu, og það skulum við gera fyrst.

Frú forseti. Mér tókst ekki í fyrri ræðu minni að fara yfir nefndarálit okkar sjálfstæðismanna nema að mjög takmörkuðu leyti. Þegar við erum að tala um það grundvallarplagg sem stjórnarskráin er langar mann að fjalla um mörg atriði en tíminn er mjög knappur og því þarf svolítið að velja úr. Ég verð samt aðeins, vegna ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar og þeirrar breytingartillögu sem hann hefur lagt fram og var reyndar líka efni ræðu hans í fyrri umræðu, að nefna að á vissan hátt er það sem hv. þingmaður fjallar um grundvallaratriði í því hvernig nálgast á stjórnarskrá, hvað það er sem á að vera í stjórnarskrá, hvort hún eigi að innihalda fáar grundvallarreglur, grunnsjónarmið eða hvort hún eigi að vera ítarlegra plagg þar sem tekið er á hlutum sem gætu alveg eins verið í almennum lögum og jafnvel þá í pólitískri stefnumörkun. Hv. þingmaður er mikill talsmaður landsbyggðarsjónarmiða í málflutningi sínum á Alþingi. Það skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli að á Alþingi sé sú breidd að þar sé verið að tala máli dreifðra byggða um leið og við gætum að sjónarmiðum þéttbýlisins. Þá er fyrsta sjónarmiðið kannski - ég vil ekki nýta mikið af tíma mínum í þetta, hann er svo stuttur - þetta: Ef við erum sammála um að vera með byggð í landinu, ef það er almenn stefnumörkun, þá tryggjum við það á vissan hátt með kjördæmaskipaninni. Hún er lykillinn að því að tryggja að sjónarmiðum landsbyggðarinnar eða ólíkum sjónarmiðum á landinu verði mætt. Ég hef aðeins nefnt í andsvörum í dag að það vekur athygli að í tillögum stjórnlagaráðs er ekki horfið frá kjördæmaskipaninni. Niðurstaða þjóðfundarins var á vissan hátt töluvert önnur, en þegar menn vilja útfæra hlutina þá hefur sú ákvörðun verið tekin, a.m.k. af hálfu stjórnlagaráðs, að breyta kjördæmaskipaninni ekki. Hins vegar kemur fram í þeim spurningum sem hér eru fyrir framan okkur vilji meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þ.e. að spyrja hvort eigi að jafna atkvæði. Ég nefni þetta vegna þess að hægt er að nálgast hlutina á svo margan hátt þegar við veltum fyrir okkur efni stjórnarskrár. Mín skoðun er sú að hún eigi að vera knöpp. Mín skoðun er einnig sú að sú tillaga sem er fyrir framan okkur frá stjórnlagaráði sé ruglingsleg, það sé verið að leggja til meginreglur en það sé líka gengið dálítið langt í því á köflum að útfæra hluti. Mér finnst þess vegna að menn hafi farið í báðar áttir þegar ákveðið var hvernig halda skyldi á málum. Aðeins gagnvart þessum spurningum og niðurstöðu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í meðförum nefndarinnar voru gerðar nokkrar breytingar á þeim spurningum sem fyrst voru kynntar. Það var ekki síst gert vegna athugasemdar frá landskjörstjórn og reyndar líka vegna athugasemda frá gestum sem fyrir nefndina komu. Mér finnst þessar breytingar vera betri en upprunalega tillagan þótt enn séu hlutir sem ég tel geta valdið nokkrum ruglingi. Það er kannski helst grundvallaratriðið í fyrstu spurningunni sem er að minni hyggju enn dálítið óljóst í sambandi við hvers konar veganesti Alþingi fær verði af þessari þjóðaratkvæðagreiðslu næsta vetur. Við skulum halda því til haga að efnisleg umræða um stjórnarskrárbreytingar hefur ekki farið fram á Alþingi á öllu þessu kjörtímabili og reyndar ekki heldur í lok síðasta kjörtímabils. Meginþunginn hefur farið í að velta fyrir sér forminu en við erum ekki farin að takast á um efnið og þeir alþingismenn sem ekki hafa setið fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa enn takmarkaðri möguleika á að gera sér grein fyrir því hvar þessi vinna er stödd. Þess vegna finnst mér óþarft að hraða svo vinnu með þetta mál í þingsölum að það megi einungis nýta tvo daga til að ræða það. Þetta finnst mér skipta verulegu máli þegar við tökum afstöðu til þess hvernig þessar tillögur eru búnar. Í nefnd milli umræðna kom landskjörstjórn til fundar og ég held að það sé mikilvægt að það komi fram í umræðunni af því að það hefur ekki enn komið fram að nefndin ræddi töluvert framkvæmd kosningarinnar. Það er auðvitað líka verkefni okkar að velta því fyrir okkur hvernig markmiðunum verður náð í kosningunni. Við skulum ekki gleyma því að það er skammt síðan almennar kosningar voru ógiltar í landinu. Það kann að vera, eins og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur, að með því að blanda saman þessari kosningu og forsetakjöri náist meiri þátttaka. Það verður hins vegar að búa þannig um hnútana að menn geti hvort tveggja greitt atkvæði í forsetakjöri og í þessari atkvæðagreiðslu eða í annarri hvorri atkvæðagreiðslunni. Það kann vel að vera að sumir vilji ekki taka þátt í forsetakjörinu en þeir þurfa engu að síður að hafa möguleika á því að greiða atkvæði í þessari kosningu þannig að fyrst þarf að greiða atkvæði í annarri kosningunni og svo hinni. Þetta kann að skipta máli þegar niðurstöður þessa máls verða skoðaðar. Þetta kann að hafa áhrif á kosningaþátttökuna. Það að ákveða að sjálfkrafa verði meiri þátttaka í kosningum með því að hafa kosninguna samhliða forsetakjöri er ekki augljóst mál. Áhuginn á kosningunni mun auðvitað snúast um það hversu mikill áhugi almennings er á málinu. Það hlýtur að vera grundvallaratriði. Hversu miklu máli telur almenningur það skipta að greiða atkvæði í þessari kosningu? Er það ekki meginmálið? Ég held að það ósamkomulag sem hefur verið á þingi um stjórnarskrármálið um mjög langan tíma sé ekki til þess fallið að vekja sérstakan áhuga almennings á að taka þátt í kosningu þar um. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þeir sem bera þetta mál uppi eigi að líta til þess hversu miklu meira máli það skiptir að ná einhvers konar samkomulagi um breytingar á stjórnarskránni og halda svo áfram frekar en vera stöðugt með þetta mál í ágreiningsfarvegi - stöðugt.  Eins vil ég segja, vegna þeirrar óbilandi trúar meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að nú sé tíminn til að spyrja þjóðina áður en nokkur efnisleg umræða hefur farið fram á þingi, að þjóðfundurinn var auðvitað hugsaður þannig að leita átti til og vinna með stórum hópi fólks að álitamálum tengdum stjórnarskrá. Það var tilgangurinn með því að halda þjóðfundinn. Stjórnskipunarnefnd undirbjó hann sérstaklega og afrakstur hans í kjölfarið til að leggja inn í þessa umræðu. Hvernig stendur á því að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur ekki séð mikilvægi þess að eiga efnislegu umræðu fyrst? Af hverju vilja menn alltaf fara öfugt í hlutina? Númer eitt, tvö og þrjú: Hvernig stendur á því að menn eru svo fastir í því að halda þessa þjóðaratkvæðagreiðslu að unnið sé að því í fullkomnum ágreiningi á hverju einasta stigi málsins? Halda menn að þetta verði málinu til framdráttar til lengri tíma litið? Það er fráleitt að svo verði. Þetta er því miður ávísun á mjög slæleg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að vekja athygli á því að nú þegar klukkan er liðlega átta að kvöldi í síðari umræðu hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins talað í báðum umræðum í þessu máli í ríflega sjö klukkustundir, þ.e. nánast heilan vinnudag. Hér var að ljúka máli sínu hv. þm. Ólöf Nordal. Á undan henni var þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Pétur H. Blöndal, og næstir á mælendaskrá eru sjö þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þeir hafa tíma næstu tvær klukkustundir til að tala. Ef það gengur eftir er Sjálfstæðisflokkurinn búinn að tala í þessu máli samtals í níu klukkustundir.

Hann hefur áhuga á stjórnarskránni.


             Já, það væri áhugavert ef þessar ræður skiluðu einhverju, virðulegi forseti,  Eins og málin standa nú er Sjálfstæðisflokkurinn búinn að tala samtals í sjö klukkustundir og hann er búinn að boða umræður í að minnsta tvær klukkustundir til viðbótar. Ég tel rétt að upplýsa þingheim og almenning sem er að fylgjast með um þessa stöðu mála.

Virðulegi forseti. Þetta er innlegg virðulegs þingmanns Lúðvíks Geirssonar í umræðu um stjórnarskrármál. Þetta er hans innlegg í þetta mikilvæga mál.  Hverjar eru hugmyndir hans í þessu máli? Hvað vill hann leggja á borð?

Engar.

Það liggur engan veginn fyrir hverju hv. þingmaður vill breyta efnislega í stjórnarskránni. Það liggur ekki einu sinni fyrir hvort það plagg sem hér er undir muni koma óbreytt til þjóðarinnar að loknum næsta vetri eða ekki. Hér er enginn maður í stjórnarmeirihlutanum sem vill beinlínis bera ábyrgð á því. Ég sá hæstv. forsætisráðherra bregða fyrir í hliðarsal. Hún hefur ekki einu sinni tekið til máls, manneskja sem hefur talið þetta mál grundvallarmál sitt í marga áratugi.

Rétt.

Hún hefur ekki haldið eina einustu ræðu um þetta mál. Hún fjallar um það á flokksráðsfundum og úti í bæ, en hefur hún komið hingað og lagt málið fyrir þingið? Nei, það hefur hún ekki gert. Ég vildi óska þess, virðulegi forseti, að þingmenn væru tilbúnir að tala efnislega um þetta mál, en það er engin von til þess að hv. þm. Lúðvík Geirsson muni gera það.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gæta orða sinna svona innan allra - 

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að þessar upplýsingar mínar til þingheims og þjóðarinnar hafa stungið einhverja í hjartað. Ég gat ekki heyrt betur en að hv. þm. Ólöf Nordal kvartaði og kveinaði illa undan því að þurfa að horfast í augu við það með hvaða hætti Sjálfstæðisflokkurinn fer fram í þessu máli. Þau verða bara að eiga það við sig sjálf, hv. þingmenn, hvernig þau koma í þetta mál. Ef það liggur svona mikið við að fara í þessa efnislegu umræðu um stjórnarskrána bendi ég hv. þingmönnum vinsamlegast á að við erum að afgreiða þingsályktunartillögu um að fara með málið til þjóðarinnar og leita eftir áliti hennar. Alþingi Íslendinga mun hafa allan næsta starfsvetur. Menn geta þá talað langtum meira en átta eða tíu klukkustundir, menn geta talað mánuðum saman um efnisatriði stjórnarskrárinnar sem verða þá til umfjöllunar og umræðu í þingsölum. Við erum bara að afgreiða allt annað mál hér  Ég ítreka og vek athygli á því að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að tala heilan vinnudag um þetta mál. Hann er búinn að flytja sömu ræðuna og vera í andsvörum við sjálfan sig um sömu atriðin í heilan vinnudag. Formaður flokksins gat engu svarað um það þegar ég spurði hann fyrr í dag hvaða meining væri af hálfu flokksins að flytja fjöldann allan af breytingartillögum og lýsa því yfir á sama tíma að hann væri andvígur málinu, vildi ekki samráð við þjóðina og ekki kosningar. Það er nákvæmlega það sem málið snýst um, Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki að þjóðin fái að segja álit sitt á þessu máli. Hann ætlar að tala þetta mál í hel. Það er klukkutími til stefnu. Það er í höndum þingmanna Sjálfstæðisflokksins einna í salnum. Hann er eini flokkurinn sem heldur uppi málþófi. Það er í ykkar höndum, ágætu þingmenn, hvort þjóðin fær að kjósa 

Virðulegi forseti. Ég er ósköp hrædd um að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum ekki enn náð því hér í dag að tala jafnlengi og formaður Samfylkingarinnar gerði í ræðu þegar hún talaði í rúmar tíu klukkustundir, einu sinni, ein, um eitt mál.  Síðan verð ég að segja alveg eins og er að aðalvandamálið við þetta mál er að hér er enginn sem vill í raun og veru bera ábyrgð á málinu. 

Frú forseti. Við ræðum áfram mjög mikilvægt mál sem er ferli þess hvernig stjórnarskráin á að fara í atkvæðagreiðslu. Menn kvarta undan því að þetta sé komið í öngstræti, vanti tíma o.s.frv. og þá spyr maður sig: Hvernig stendur á því að eftir að hafa haft málið í fimm mánuði í hv. eftirlits- og stjórnskipunarnefnd komi það núna fyrst fram? Hvers lags verkstjórn er þetta? Svo kvarta menn undan því að þurfa að horfast í augu við afleiðingarnar. Halda menn virkilega að það eigi að ræða um stjórnarskrána í einhverjum flýti? Á að fara að múlbinda mig þegar ég ræði um það hvað gerist með stjórnarskrána? Ég neita því. Það vill svo til að Alþingi er stjórnarskrárgjafinn og enginn annar í þessu landi. Alþingi ber ábyrgð á þessu máli frá A til Ö og þeir þingmenn sem ekki þora að koma í ræðustól og ræða um þetta ferli eru að víkja sér undan ábyrgð sem stjórnarskrárgjafi. Ég er furðu lostinn á að ekki skuli hver einasti þingmaður taka til máls um þetta mál, þetta er það veigamikið. Í fyrri ræðu minni var ég kominn í að ræða um breytingartillögur, ég var ekki kominn lengra af því að ræðutíminn er mjög stuttur. Ég tek fram að þegar þingsályktunartillagan um stjórnlagafrumvarpið kom fram hafði maður bara hálftíma til að ræða þetta gífurlega stóra mál upp á 380 málsgreinar sem eiga að vera undirstaða undir löggjöf á Íslandi, vonandi um mjög langa framtíð. Það að ætla sér að skauta létt yfir það finnst mér ekki hægt. Ég skora á þá þingmenn sem hér sitja og hafa ekki tekið til máls að gera það og segja kjósendum sínum hvaða skoðun þeir hafa á þessari stjórnarskrá sem kjósendur eiga að fara að greiða atkvæði um þannig að kjósendur hafi eitthvað til að fara eftir. Í breytingartillögu frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni o.fl. segir, með leyfi forseta: „Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur opinberri þjónustu, óháð búsetu?“ Þarna er verið að tala um að jafnræði sé á milli borgara jafnt í höfuðborg og á landsbyggð. Hv. þm. Jón Bjarnason sem er 1. flutningsmaður þessarar breytingartillögu hefur haldið því fram að þetta sé ekki framkvæmt í dag samkvæmt núgildandi stjórnarskrá, að menn fari ekki að núgildandi stjórnarskrá. Þá er það spurningin: Batnar eitthvað eða breytist ef tekin verður upp ný stjórnarskrá? Er ekki rétt að fara að þeirri stjórnarskrá sem við höfum í dag? Auk þess er önnur spurning sem á að spyrja þjóðina: „Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera, óháð búsetu?“ Þetta er af sama meiði. Hv. þm. Jón Bjarnason vill að aðstaða fólks sem býr á landsbyggðinni sé jöfnuð við aðstöðu þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Ég verð að segja, frú forseti, að við fyrstu sýn virðast mér þetta skynsamlegar leiðbeiningar þjóðarinnar til Alþingis við hönnun nýrrar stjórnarskrár. En þetta er náttúrlega spurningin um að fara að stjórnarskrá því að þar stendur að allir skuli vera jafnir, hvort sem þeir búa á Raufarhöfn eða í Reykjavík. Þá er það síðasta breytingartillagan sem er frá hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð og þar stendur, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem varða skattamál?“ Ég hefði viljað bæta við þarna: og fjármál. Icesave var nefnilega eitt slíkt mál og það er mjög mikilvægt að inni í stjórnarskránni sé möguleiki fyrir Íslendinga, íbúa þessa lands, að stöðva gífurlegar skuldbindingar sem einstakir ráðherrar kynnu að hafa skrifað undir. Þeir gerðu það nefnilega og sem betur fer tókst að stöðva það ferli. Þá er ég búinn að fara í gegnum þær breytingartillögur sem fyrir liggja og við þurfum að taka afstöðu til þegar þessum fundi lýkur og gengið verður til atkvæðagreiðslu. Það er eins gott að menn séu búnir að ræða þessar breytingartillögur og fara í gegnum þær áður en þeir greiða atkvæði um þær - eða er ekki svo, frú forseti? Ég hef þá skoðun. Ég vildi gjarnan heyra skoðanir stjórnarliða á þessum tillögum, t.d. tillögum hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Þá er ég kominn að því að ræða um stjórnarskrána sjálfa. Af hverju skyldi ég gera það, frú forseti? Vegna þess að þjóðin á að fara að greiða atkvæði um hana. Það er ekki alveg sama hvernig hún lítur út. Þjóðin þarf að vita skoðanir þingmanna á þessari stjórnarskrá. Hún á að greiða atkvæði um eitt stykki stjórnarskrá, bæði kosti og galla, og ég vil taka það fram áður en ég segi fleira að ég tel mjög margt gott í þeim hugmyndum sem stjórnlagaráð hafði um nýja stjórnarskrá. Þar er mjög margt gott en það er líka margt slæmt og sumt mjög hættulegt að mínu mati þannig að nú óttast ég, frú forseti, að það ferli sem menn eru að fara í gegnum eyðileggi starf stjórnlagaráðs. Þetta er skemmdarverk á starfi þess. Af hverju? Það kann að vera að þessari hugmynd verði hafnað  Það kann að vera að einhver sé á móti því að hafa jafnan atkvæðisrétt vegna þess að það skekki stöðu landsbyggðar gagnvart höfuðborg. Mörg atriði í þessum hugmyndum kunna að vera gölluð og fólk kann að hafa á móti þeim og felli þá alla stjórnarskrána, líka það góða sem er í henni. Svona vinnubrögð, frú forseti, eru ekki sæmandi. Mér finnst mjög margt gott í vinnu stjórnlagaráðs og mér finnst mjög slæmt að Alþingi skuli með þessu vanhugsaða ferli hugsanlega eyðileggja þá vinnu. Það hefur lítið verið rætt um það hér af stjórnarliðum, þeir hafa reyndar ekki talað neitt voðalega mikið. Þeir hafa lítið rætt um hvað gerist ef þetta verður fellt. Einn sagði reyndar í andsvari að þá yrði það samt lagt fram.

Já?

Já, og hann ætlaði sem sagt ekkert að gefa fyrir álit þjóðarinnar. Þessi kosning skiptir máli ef hún er samþykkt en ekki ef hún verður felld. Það finnst mér ekki hægt. Hins vegar er það margt gott í þessum hugmyndum að ég mundi styðja að menn tíndu það besta úr þeim og breyttu svo núverandi stjórnarskrá í þá veru. Ég tel að þetta ferli sé gert í miklum flýti og sumir hafa meira að segja hvíslað um að þetta sé eitthvert valdabrölt, að Hreyfingin hafi verið keypt til stuðnings við ríkisstjórnina í allt öðrum málum gegn því að leggja stjórnarskrána fram. Ég trúi því ekki, frú forseti, og mér þætti vænt um að einhver fulltrúi Hreyfingarinnar - reyndar er enginn þeirra við. Varamenn þeirra eru samt hér. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir ræðu hans. Ýmis orð hafa fallið úr þessum ræðustóli í þessari viku eins og klækjastjórnmál og annað slíkt. Ég sé ekki betur en að þingmenn Samfylkingarinnar hafi beitt klækjastjórnmálum í dag til þess að beina kastljósinu frá heilsulausri ríkisstjórn. Hér er ekkert málþóf og við þurfum ekki að samþykkja þetta mál fyrir miðnætti í kvöld því að fyrir þinginu liggur frumvarp frá mér, sem farið hefur í gegnum 1. umr., um að stytta þriggja mánaða tímamarkið, að fara megi fram þjóðaratkvæðagreiðsla þótt það séu minna en þrír mánuðir fram að almennum kosningum. Þetta er spuninn og hann er keyrður í botn bara til þess að reyna að koma óorði aðallega á einn stjórnmálaflokk, Sjálfstæðisflokkinn, og svo er Framsóknarflokknum blandað inn í það annað slagið og sagt að við í stjórnarandstöðunni stöndum í málþófi. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á að málið er vanbúið. Þess vegna ætti ríkisstjórnin að sjálfsögðu að vera búin að setja mál mitt varðandi styttri tímamörk í þjóðaratkvæðagreiðslu á dagskrá í stað þess að vera að þenja sig úr ræðustól um að hér sé eitthvert málþóf í gangi, en þetta eru vinnubrögðin sem þessi ríkisstjórn hefur tamið sér. Því langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hverjum er til hagsbóta sá málflutningur Samfylkingarinnar í dag sem fullyrðir úr ræðustóli og í fjölmiðlum að Sjálfstæðisflokkurinn stundi hér málþóf? Hvers vegna er ekki frumvarp mitt dregið upp og málið látið fara í sinn farveg í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og því gefinn sá tími sem 

Frú forseti. Það er einkenni á málþófi að menn endurtaka sig, menn hiksta og tala í hring.  Það sem hv. þingmaður sagði varðandi mál sitt getur verið að það yrði mjög góð lausn fyrir ríkisstjórnina að samþykkja það. Hins vegar held ég að á því séu sálfræðilegir annmarkar.

Sálfræðilegir?

Já, sálfræðilegir, ég sagði það. Bara vegna sálfræðilegrar stöðu ríkisstjórnarinnar gagnvart einstökum persónum munu menn ekki geta með neinu móti staðið að slíku frumvarpi.  Varðandi fullyrðingar um málþóf vísa ég þeim fullkomlega til föðurhúsanna. Ég tel að vandamálið í þessu máli sé að ríkisstjórnin og hv. nefnd sem um það fjallaði hafi ekki haft nógu góða verkstjórn. Málið kom allt of seint fram, það átti fyrir löngu að vera komið til umræðu og menn áttu að geta tekið hér rólega og góða umræðu í dagsbirtu um sjálfa stjórnarskrána. Ég tel að menn eigi að sýna henni þá virðingu.

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt hjá þingmanninum, sú verklausa, heilsulausa ríkisstjórn sem við Íslendingar sitjum uppi með ber sálfræðilega annmarka í brjósti gagnvart flutningsmanni þessa frumvarps, sem þó gæti leyst þetta mál strax í kvöld.  Málið er því komið í pattstöðu, þess vegna skilur maður óróa Samfylkingarinnar í dag. Samfylkingin veit af frumvarpi mínu um styttra tímamark í þjóðaratkvæðagreiðslu en getur ekki hugsað sér að nota það eða að það fái hér framgang vegna þess hver flutningsmaðurinn er. Það er alveg frábær staða sem við erum í í dag og upplýsir svo sannarlega um hversu mikla sálfræðilega erfiðleika þessi ríkisstjórn er að kljást við. Fram kom í máli hv. þingmanns áðan að einhver stjórnarliði hefði sagt í andsvari að færi málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og segir í fyrsta tillögulið, og frumvarp stjórnlagaráðs yrði fellt yrði það samt notað. Er ekki skynsamlegra að taka þær góðu tillögur sem eru í skýrslunni og máta þær við núgildandi stjórnarskrá í stað þess að leggja til að komið verði með algjörlega nýtt plagg sem heita á hin nýja íslenska stjórnarskrá?

Frú forseti. Það er ákveðið sjónarmið að menn noti núverandi stjórnarskrá og breyti henni, kannski hægt og rólega í áföngum, kannski einum kafla á fimm ára fresti, setja mannréttindakaflann fremst, taka síðan ríkisvaldið, stjórnsýsluna o.s.frv. Það eru mörg ágæt atriði sem koma fram í tillögum stjórnlagaráðs. Það gæti verið vinnulag sem við gætum rætt. Hver einasti þingmaður hefur heimild til að leggja fram frumvarp, líka til stjórnarlagabreytinga, og hver einasti þingmaður stjórnarliðsins hefði getað lagt fram akkúrat þá hugmynd stjórnlagaráðs sem frumvarp til stjórnarlagabreytinga hvenær sem er, á hverjum einasta degi, hann gæti gert það í kvöld. Það hafa menn ekki gert. Hvers vegna ekki, frú forseti? Vegna þess að það er svo mikið af veilum í þessu máli, það er svo margt sem þarf að laga. Ég hef nefnt það áður - ég ætla ekki að fara að endurtaka mig, þá er það málþóf - að vísað er í lög í stjórnarskránni. Þar segir til dæmis, með leyfi forseta: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Það þýðir að Alþingi þarf að gera eitthvað til þess að stjórnarskráin verði virk. Það er að finna á 86 stöðum í tillögum stjórnlagaráðs, á 86 stöðum er vísað í að Alþingi geri eitthvað. Ef Alþingi gerir ekki neitt er ákvæðið ekki virkt. Það er miklu betra að segja: Börn eiga rétt á umönnun. Svo mætti bæta við: og framfærslu. Þá liggur það fyrir, þá er það ákveðin undirstaða. Við þurfum að ræða stjórnarskrána með þeim hætti. 
            

Frú forseti. Það er rétt að upplýsa hv. þm. Pétur Blöndal um afstöðu þess sem hér stendur. Það hefur alla tíð verið sannfæring mín að það sé mjög mikilvægt fyrir þessa þjóð að fá að koma að því að semja nýja stjórnarskrá. Sá sem hér stendur hefur að minnsta kosti ekki verið keyptur og það hefur enginn verið keyptur, þetta stjórnarskrármál hefur alla tíð samrýmst stefnuskrá Hreyfingarinnar. Það er mjög mikilvægt mál og ég tel mikilvægt að því verði lokið helst í kvöld, það er mjög mikilvægt. En það er alveg klárt að þingmenn Hreyfingarinnar hafa ekki verið keyptir, ég fullyrði það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgeiri Skagfjörð fyrir þessa yfirlýsingu. Þá vitum við það að þingmenn Hreyfingarinnar hafa ekki gert neitt samkomulag við ríkisstjórnina um að styðja hana í erfiðum málum gegn því að þetta frumvarp fái hraðferð og verði sent til þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar. Það er mjög gott. Það hefur hv. þingmaður upplýst okkur um. Hv. þingmaður vill að þjóðin samþykki þessa stjórnarskrá og að hún verði samþykkt óbreytt. Ég benti rétt áðan á veilu í henni. Á 86 stöðum í þessari nýju stjórnarskrá sem hugmyndin er um að verði stjórnarskrá Íslands, er gert ráð fyrir því að Alþingi geri eitthvað. Þar er verið að framselja stjórnarskrárvaldið yfir til Alþingis og svo sjáum við í auknum mæli að lagasetningarvaldið er framselt til embættismanna með reglugerðum. Það er náttúrlega stórkostleg veiking á stjórnarskránni. Vill hv. þingmaður að þetta sé svona, að við búum til einhverja stjórnarskrá, sem er stórlega veikt vegna þess að í 86 greinum er gert ráð fyrir aðkomu Alþingis til að þær greinar verði virkar? Er ekki miklu betra að stjórnarskráin sé klár og kristaltær og að dómstólar geti dæmt eftir því sem þar stendur en þurfi ekki að bíða eftir einhverri lagasetningu frá Alþingi sem getur verið svona og svona? Mér finnst þetta vera mjög alvarleg veila og er tiltölulega einfalt að laga það. Ég sendi breytingartillögu til umsagnar í nefnd, það er í fyrsta skipti sem þingmaður skrifar umsögn til nefndar, ég hef hvergi nokkurn tíma séð það, en ég neyddist til þess að gera það af því að umræðan var svo stutt. Ég skrifaði 38 síðna umsögn og þar eru breytingartillögur við flestar þessar greinar.

Frú forseti. Þetta er góð og þörf umræða hjá hv. þingmanni. Í öllum góðum handritum í öllum leikhúsum taka handrit breytingum, það er eðlilegt. Upphaflega kemur fram hugmynd og ég veit ekki betur en að þessi kosning snúist um að það plagg sem stjórnlagaráð hefur útbúið og skilað af sér eigi að vera ráðgefandi  Ég tók þátt í þessari vinnu á sínum tíma á þúsund manna þjóðfundi í Laugardalshöll, ég stýrði þar umræðum og fékk tækifæri til þess að nema púlsinn sem þá var í þjóðfélaginu. Þar var þverskurður af þjóðinni og það var mjög góð stemning á fundinum. Hægt er að lesa út úr niðurstöðunum hvað fólk var að hugsa í þessu sambandi. Þar eru meginstef sem kristallast í þeim spurningum sem lagðar verða fram í kosningunni, þær eru tiltölulega einfaldar og það er auðvelt að svara þeim. Það ætti ekki nokkur einasti maður að velkjast í vafa um spurningarnar og þar með fær kjósandinn örlitla innsýn í hvert meginstefið er í þessu plaggi þó að hann hafi ekki lesið það staf fyrir staf. Ég held því að það sé mikilvægt að gera sér einhverja grein fyrir því hvaða hugmyndir búa þarna að baki til þess að hjálpa kjósandanum þó að viðkomandi hafi ekki tekið þátt í þjóðfundinum eða sé á kafi í þessu máli. Þjóðin fylgist klárlega með þeirri umræðu sem fram fer hér og ég held að það sé nauðsynlegt fyrir þá sem starfa í þessu húsi að gæta sóma Alþingis út á við, að við getum staðið með reisn í þessu máli.

Frú forseti. Ég er mjög ánægður að heyra myndlíkingu hv. þingmanns við leikrit, að búið sé að skrifa handrit og að þjóðin eigi að taka þátt í þeim skrifum. Þess vegna er ég núna að fara í gegnum það efnislega þannig að þjóðin geti áttað sig á því hvað stendur í handritinu. Ég vil spyrja hv. þingmann og nota myndlíkingu: Segjum að þjóðin samþykki í sumar handrit að ástarsögu en svo komi Alþingi seinna og breyti því í hryllingssögu. Hvað finnst hv. þingmanni um það?

Virðulegi forseti. Ég vil undir þessum lið fá að beina spurningu til forseta um að hún upplýsi mig og þingheim um hvað hún áætli að langur tími sé eftir af þessari umræðu. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að við áttum okkur á hvað forseti áætli að umræðan muni standa lengi vegna þess að eins og öllum er ljóst gengur sú þingsályktunartillaga sem hér er rædd út á það að samhliða forsetakosningum í sumar fari fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Takist ekki að afgreiða þingsályktunartillöguna fyrir miðnætti mun hún detta dauð niður. Það getur vel að það sé markmið einhverra þingmanna en ég vil fá að beina því til forseta að hún upplýsi mig hversu langan tíma hún áætli að umræðan muni standa vegna þess að ljóst má vera að atkvæðagreiðslan um þingsályktunartillöguna og þær fjölmörgu breytingartillögur sem við hana eru munu væntanlega standa vel á þriðja tíma og því eru að verða síðustu forvöð að geta boðað til þeirrar atkvæðagreiðslu. Ljóst má vera að boða þarf þingmenn í húsið með einhverjum fyrirvara til að hún geti farið fram og ekki síður 

Hæstv. forseti. Ég fylgist af athygli með þeirri taugaveiklun sem virðist hafa gripið suma þingmenn stjórnarflokkanna í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að stjórnarliðið komi hingað upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og tali um fundarstjórn forseta vegna þess að klukkan er einungis hálfníu að kvöldi. Þessir sömu stjórnarliðar höfðu ekki áhyggjur af því þó að þingmenn töluðu til klukkan hálffjögur í nótt og höfðu hvorki áhyggjur af atkvæðagreiðslu né viðveru í húsinu. En þetta er athyglisvert og ég tek undir þau orð síðasta ræðumanni að hér er farið að gæta mikillar taugaveiklunar. Það er alveg sjálfsagt mál og ég skora á forseta þingsins að upplýsa hvenær þessum fundi verði lokið en mér skilst að mælendaskrá sé löng og mig langar til að forseti staðfesti það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir óskir manna um að forseti láti vita hversu lengi þessi fundur eigi að standa. Ég er á mælendaskrá og hef ekki enn komist að til að ræða þetta mál við síðari umr. Það væri voða fínt ef forseti gæti tímasett það en annars er ég frekar róleg yfir þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég fylgdist af athygli með því sem hv. þm. Magnús Orri Schram sagði því að við skulum hafa í huga að allt sem gert er í þessum sal er fordæmisgefandi. Eins og ég skil hv. þm. Magnús Orra Schram og hv. stjórnarliða vilja þeir koma þeirri reglu hér á að þegar þeir vinna ekki mál eins og á að vinna þau, vinna þau ekki eins og gert er vanalega í þinginu heldur koma með þau á elleftu stundu illa undirbúin, þá finnist þeim sjálfsagt að hér fari ekki fram hefðbundin umræða í þingsal. Það er það sem hv. þingmaður var að tala um. Þeir hafa farið, stjórnarliðar, í allrahanda málþóf í dag eins og við vitum og eru að reyna að koma í veg fyrir að hér fari fram eðlileg umræða en eins og komið hefur fram eru margir á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Ég hef ekkert út á fundarstjórn forseta að setja en til að auðvelda forseta fundarstjórn ætla ég að láta þess getið að ég á eftir að nýta þann tíma sem þingsköpin heimila mér í þessari umræðu. Það eru að minnsta kosti 20 mínútur og ég hyggst nýta mér þær og ég ætlast til þess að sá þinglegi réttur minn sé virtur. Síðan vil ég gera athugasemd við orðfæri hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, þingflokksformanns Samfylkingarinnar, að hér sé til einhver lýðræðislegur meiri hluti. Ég er lýðræðislega kjörin á þing jafnt sem aðrir þingmenn sem hér sitja og þeir varamenn sem hér sitja í dag eru það einnig þannig að hér eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar. Hér er enginn lýðræðislegur meiri hluti, frú forseti.

Forseti. Nú skildi ég orð hv. þingflokksformanns Samfylkingarinnar, Magnúsar Orra Schrams, með þeim hætti að það væri ekki verið að reyna að beita þá sem hér vilja tala í þessu máli einhverjum þvingunum eða fá þá ofan af því að ræða þetta mál. Mér fannst hins vegar spurningin eðlileg í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði áðan um mikilvægi atkvæðagreiðslunnar fyrir málið, að hún fari fram fyrir miðnætti þannig að málið fái eðlilegan framgang, 

Virðulegi forseti. Ég hlustaði sömuleiðis með nokkurri athygli á þennan hv. stjórnarliða. Mér sýnist að stjórnarliðar séu að búa til einhvern klækjaleik sem gengur út á 

Virðulegur forseti. Til að ítreka það sem ég sagði áðan, og ég skildi orð hv. þingflokksformanns Samfylkingarinnar með þeim hætti, þá er ekki verið að gera hér neina tilraun til að hefta umræðu um málið nema síður sé. Hér hefur farið fram ákaflega gagnleg og yfirgripsmikil umræða og mér hefur verið lofað yfirgripsmiklum og djúpum ræðum í kvöld af ákveðnum þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem ég bíð spenntur eftir og hvet þá til að tala sem lengst í málinu sem slíku. Við óskum eftir upplýsingum um hvað áætlað er að atkvæðagreiðsla um málið taki langan tíma, þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu geta síðan talað um málið fram í nóttina og til morguns mín vegna, en að við verðum upplýst um hvort til standi að fara í atkvæðagreiðslu um málið í kvöld því að það skiptir máli varðandi framgang málsins.

Þremur spurningum hefur verið beint til forseta. Í fyrsta lagi hversu lengi þingfundur muni standa. Í upphafi þingfundar í dag var samþykkt í atkvæðagreiðslu að þingfundur gæti staðið lengur en þingsköp kveða á um og samkvæmt venju er það fram eftir kvöldi eða inn í nóttina. Í öðru lagi hefur þeirri spurningu verið beint til forseta hversu margir séu á mælendaskrá og hversu löng sú umræða mundi verða. Samkvæmt upplýsingum ritara eru nú 10 þingmenn á mælendaskrá og munu ræður þeirra samkvæmt lauslegri áætlun taka um 180 mínútur eða þrjár klukkustundir. Í þriðja lagi hefur verið spurt hversu lengi atkvæðagreiðsla geti staðið. Samkvæmt upplýsingum þingfundaskrifstofu er þess að vænta að atkvæðagreiðsla um tillögurnar og breytingartillögur geti tekið allt að þremur klukkustundum.

Hæstv. forseti. Áður en ég kem að efnisinnihaldi þessarar ræðu vildi ég geta þess að lengstu atkvæðagreiðslur sem ég hef tekið þátt í í þessu þingi hafa verið um þriggja klukkutíma langar, og það hafa verið atkvæðagreiðslur um fjárlög. Mér þætti með fullkomnum ólíkindum ef sú tímaáætlun sem hæstv. forseti nefnir væri eitthvað nærri veruleikanum í ljósi reynslunnar sem er sú að jafnvel fjárlagaafgreiðsla, þar sem verið er að afgreiða tillögur í heilli bók og breytingartillögur í heilli bók, klára menn á þrem tímum. Það hefur jafnvel gerst þó að þingmenn hafi hvað eftir annað farið í atkvæðaskýringar. Þó að hér liggi fyrir 10 breytingartillögur á stuttu máli þá er þessi þriggja tíma tímaáætlun ansi rífleg. Ég skil ekki að nokkrum manni detti í hug að slík atkvæðagreiðsla geti á nokkurn hátt jafnast á við lengstu atkvæðagreiðslur sem fara fram um fjárlög á Alþingi. Ég rengi ekki að hæstv. forseti hafi fengið þessar upplýsingar frá þingfundaskrifstofu en ég er að velta fyrir mér hvort notaður hafi verið eitthvað vitlaus margföldunarstuðull þegar menn voru að ná þessari niðurstöðu. Ég ætla að koma að efnisinnihaldi málsins og hefði nú haldið að fleiri hv. þingmenn ættu að gera það í þessari umræðu. Ég gat þess í fyrri ræðu minni að ég hefði ekki tíma til að rekja þær breytingartillögur sem ég á þátt í að flytja við tillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en mér finnst nauðsynlegt að geta þeirra í örstuttu máli. Fyrst vil ég segja, bara þannig að enginn þurfi að velkjast í vafa um það, að það er afstaða mín og okkar sjálfstæðismanna í þessari umræðu að þetta mál sé ekki þess eðlis að það eigi að ná fram að ganga. Við teljum að sú atkvæðagreiðsla sem gert er ráð fyrir að verði í sumar sé ótímabær. Við teljum rétt að áður en tillögur af þessu tagi eru settar í þjóðaratkvæði séu þær kláraðar og það var ætlun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þessa þings lengi vetrar. Það var ætlunin að láta vinna í þessu plaggi, láta vinna faglega og fræðilega greiningu á tillögum stjórnlagaráðs, átta sig á hvaða breytingar þyrfti að gera og fara síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn gáfust upp á fyrra verkefninu en ætla að halda sig við það síðara. Þannig er ástandið í þessu. Það er ekki svo að það hafi alltaf staðið til að fara með tillögur stjórnlagaráðs beint í þjóðaratkvæðagreiðslu, það er ekki svo. Ef það hefði verið ætlunin þá hefði það verið gert í október í fyrra þegar málið kom til kasta þingsins. Það hefði verið hægt að gera það í september jafnvel, á þeim stutta þingtíma sem þá var, ef það hefði verið viljinn. Ef það hefði verið mat meiri hlutans hér á þingi að setja ætti tillögur stjórnlagaráðs beint í þjóðaratkvæðagreiðslu óbreyttar þá hefði það verið gert síðasta haust, held ég. En meiri hlutinn ætlaði sér lengst af að vinna tillögurnar betur áður en þetta færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var ekki fyrr en menn gáfust upp á því verkefni að sú leið sem hér liggur fyrir var valin. Ég skil vel þá sem segja: Tillögur að nýrri stjórnarskrá eiga að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, ég skil það vel. En ég geri þá lágmarkskröfu að búið sé að vinna þá vinnu sem þetta þing ætlar sér að vinna í sambandi við málið áður en til þjóðaratkvæðagreiðslunnar kemur, að ekki sé farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og síðan eigi vinnan að fram, síðan eigi að fara í faglega og fræðilega greiningu, síðan eigi að fara í málsmeðferð á Alþingi. Mér finnst það vera að taka hlutina fullkomlega í öfugri röð. Þess vegna, hæstv. forseti, er það grundvallarútgangspunktur minn að það sé rangt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta skjal á þessum tímapunkti, fullkomlega rangur tímapunktur bara þannig að sú afstaða liggi fyrir. Eins og kom fram í nefndaráliti okkar hv. þm. Ólafar Nordal, og eins og kom fram í fyrri ræðu minni, þá teljum við hins vegar að ef meiri hluti þessa þings ætlar að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu af því tagi sem hér er gerð tillaga um, með nokkurs konar spurningavagni eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson kallaði það oftar en einu sinni í umræðunni í dag - ef það er ætlunin þá bendum við á nokkra þætti, nokkur atriði, sem við teldum að eðlilegt væri að spyrja um með sama hætti og gert er í spurningum þeim sem koma fram í tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Við teljum að það sé álitamál sem er ekki síður mikilvægt að fá svör við verði á annað borð farið út í þessa aðferð, verði spurningavagninn keyrður á annað borð. Þessi atriði eru að okkar mati ekki síður mikilvæg, ekki síður áhugaverð, og í sumum tilvikum umdeild, og þau atriði sem spurt er um í tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég ætla að rekja þessar tillögur. Þær eru fimm sem við lögðum fram ég og hv. þm. Ólöf Nordal. Bara til að geta þess þá hygg ég að ég hafi sennilega þrívegis ef ekki oftar á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á mörgum mismunandi fundum nefnt þessi atriði öll eða að minnsta kosti flest. Það var gert af einlægum áhuga á því sem hér liggur fyrir og fyrst þessar tillögur voru ekki teknar upp í breytingartillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar töldum við hv. þm. Ólöf Nordal nauðsynlegt að koma með þær sem sérstakar tillögur. En öll þau atriði sem vikið er að í þessum breytingartillögum hef ég nefnt og við hv. þm. Ólöf Nordal við flest tækifæri sem gefist hafa á undanförnum vikum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, eða alveg frá því að sú áætlun var lögð upp í febrúar sem nú er unnið eftir. Nú er það svo að þessar tillögur eru ekki allar alveg sambærilegar. Þrjár fela í sér nýjar spurningar sem bætt yrði við þann lista sem eiga þá að fara inn í þennan spurningavagn. Ég bið hv. þingmenn að afsaka það að röðin er kannski ekki sú sama og á þingskjölunum en fyrsta tillagan, sú sem er með lægsta númerið á þskj. 1102, er spurning sem við hv. þm. Ólöf Nordal teljum afskaplega mikilvægt að fá fram verði á annað boð farið út í atkvæðagreiðslu af þessu tagi. Það er spurningin: Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er falið að stýra myndun ríkisstjórnar? Af hverju spyrjum við um þetta? Jú, frá því að tillögur stjórnlagaráðs komu fram hafa atriði sem varða stöðu forsetaembættisins verið með þeim umdeildustu. Menn hafa túlkað þau mjög mismunandi. Einstaka fulltrúar úr stjórnlagaráði hafa tjáð sig með tilteknum hætti, fræðimenn með öðrum hætti, forseti Íslands með sínum hætti og þannig hafa margvísleg sjónarmið komið fram um þetta. Þessi spurning, sem gengur út á það að spyrja tiltölulega skýrrar og einfaldrar spurningar, gæti hugsanlega verið til ákveðinnar leiðbeiningar um það hvað fólk vill í þessum efnum, hvaða þátt fólk vill sjá forseta Íslands hafa í sambandi við stjórnarmyndanir. Önnur tillagan, sem er ný spurning líka, er þessi: Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana? Ég hefði haldið að það væri bæði eðlilegt og sjálfsagt að hafa þessa spurningu með vegna þess að þarna er á vissan hátt vísað til ákvæðis í tillögu stjórnlagaráðs sem ótvírætt er nýmæli þar. Það er nýmæli í tillögum stjórnlagaráðs og það snertir líka atriði sem er mjög umdeilt á okkar tímum, umdeilt á vettvangi stjórnmálanna og meðal þjóðarinnar. Á að vera heimilt að framselja fullveldi landsins til alþjóðlegra stofnana? Við teljum að verði þessi leið farin, sem við erum ekki hrifin af, sé eðlilegt að spurning af þessu tagi sé með. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, þá leggjum við fram spurningu um málskotsrétt forsetans, það sem nú er í 26. gr. stjórnarskrárinnar sem er og hefur síðustu tíu árin að minnsta kosti verið með umdeildustu ákvæðum stjórnarskrárinnar. Okkur fannst mjög sérkennilegt að ekki skyldi neitt spurt um það í tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég ætla ekki að gagnrýna meiri hlutann fyrir það en við vildum þá alla vega bæta úr því með því að leggja fram þessa breytingartillögu sem hljóðar þá einhvern veginn á þessa leið: Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er heimilað að synja lagafrumvörpum staðfestingar og vísa þeim þannig til þjóðaratkvæðagreiðslu? Þetta teljum við að sé ákveðin grundvallarspurning þannig að ef það á að keyra spurningavagn þá er að okkar mati eðlilegt að þessi spurning sé með. Fjórða spurningin sem ég nefni, eða fjórða breytingartillagan öllu heldur, snertir fyrstu spurninguna í tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Fyrsta spurningin þar hljóðar nú svo, miðað við breytingartillögu meiri hlutans: Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? Og svarmöguleikarnir eru: 1. Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. 2. Nei. Ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. - Við hv. þm. Ólöf Nordal leggjum til að bætt verði við tveimur valmöguleikum til að gefa kost á að sýna fleiri blæbrigði í afstöðu kjósenda. Valmöguleikarnir sem við bendum á eru annars vegar: Ég vil að unnið verði að breytingum á gildandi stjórnarskrá án þess að tillaga stjórnlagaráðs liggi þar til grundvallar. Við teljum að það séu þó nokkuð margir þeirrar skoðunar að við breytingar á stjórnarskrá beri að ganga út frá þeirri stjórnarskrá sem nú er í gildi. Þar megi ýmsu breyta en ástæðulaust sé að skrifa hana upp á nýtt. Við teljum rétt að þeir sem eru þessarar skoðunar finni svarmöguleika á blaðinu verði á annað borð farið út í könnun af þessu tagi. Við viljum líka gefa þeim kost á að svara með skýrum hætti sem eru bara býsna ánægðir með núverandi stjórnarskrá og vilja ekki að henni sé breytt. Við viljum bjóða þeim upp á þann valkost. Við leggjum til, hæstv. forseti, að þessir tveir nýju valkostir komi í staðinn fyrir síðari valkostinn sem er á þessari spurningu þar sem bara er sagt nei við tillögum stjórnlagaráðs. Við teljum að með því að fá þarna þessa tvo kosti í stað eins áður fáum við skýrari mynd af vilja kjósenda. Á bak við tillögu okkar býr líka sú hugsun, bara þannig að ég segi það eins og það er, að okkur finnst tillaga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ganga út frá því að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni sé að fara eftir tillögu stjórnlagaráðs. Svo er auðvitað ekki og við teljum mikilvægt að leggja fram valkosti sem sýni að svo er ekki. Það er vilji sumra að breyta stjórnarskránni með þeim hætti sem tillaga stjórnlagaráðs gerir ráð fyrir en það er ekki eina leiðin. Það er ekki eins og að ef víki menn frá tillögum stjórnlagaráðs séu menn að segja að ekki eigi að breyta neinu í stjórnarskrá. Við viljum opna möguleika fyrir þá sem eru þessarar skoðunar á þessu spurningablaði. Af sama toga er síðasta breytingartillagan sem ég ætla að nefna. Hún snýst kannski frekar um blæbrigði en annað, og það er að fella úr tillögu meiri hlutans alls staðar þar sem sagt er „nýrri“ stjórnarskrá. Í hverri einustu spurningu er spurt: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði o.s.frv.? Við teljum að það sé með vissum hætti leiðandi af því að ekki er óhjákvæmilegt að þessi vinna endi með því að til verði ný stjórnarskrá. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór í ræðu sinni yfir þær fjölmörgu breytingartillögur sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt við fyrirliggjandi þingsályktunartillögu. Hann sagði meðal annars að þetta væru tillögur sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins vildu gjarnan ná fram og bætti við, með leyfi forseta, „verði á annað borð farið út í könnun af þessu tagi.“ Ég vil vekja athygli hv. þingmanns og annarra í salnum á því að nú er klukkan níu, 21.00. Ég var hér í ræðustóli fyrir réttum klukkutíma síðan og vakti þá athygli á stöðu mála. Þá voru sjö þingmenn Sjálfstæðisflokksins á mælendaskrá, nú eru sex eftir. Þeir eiga um tvær klukkustundir eftir í tíma til að fjalla um það mál sem er á dagskrá. Þá verður klukkan orðin í það minnsta ellefu, klukkustund til miðnættis og ljóst að það verður enginn tími til að afgreiða allt það sem hér liggur fyrir á þeirri klukkustund, það hljótum við þingmenn allir að vera sammála um en við þekkjum og vitum hvaða tími fer í að afgreiða allt sem liggur fyrir þessum fundi. Ég vil því benda hv. þm. Birgi Ármannssyni á að ef hugur fylgir máli og hann ásamt félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum vill gjarnan ná þessum tillögum fram er það alfarið í hendi hans og félaga hans að sjá til þess að það gangi þannig eftir.

Hæstv. forseti. Við höfum nú í tvígang fengið staðfestingu á því að hv. þm. Lúðvík Geirsson kann á klukku en hefur hann einhverja skoðun á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir?

Virðulegi forseti. Já, hv. þm. Birgir Ármannsson, ég kann á klukku. Ég hef samt meiri áhyggjur af því að fulltrúar og þingmenn Sjálfstæðisflokksins kunni ekki á klukku vegna þess að þið gerið ykkur ekki fyllilega grein fyrir því hvað tímanum líður og hvað er í húfi. Þess vegna vil ég koma hér upp aftur og vekja athygli á því að við höfum takmarkaðan tíma til stefnu. Núna eru rétt þrjár klukkustundir í miðnætti. Ef hugur fylgir máli og menn meina eitthvað með þeim ágætu tillögum sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins stendur að og þeir vilja fá þær til þinglegrar meðferðar og afgreiðslu er eins gott að þeir drífi umræðuna af og einhendi sér í þá atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Talandi um tímahrak þá er auðvitað rétt að geta þess að Alþingi og sú nefnd sem við hv. þm. Lúðvík Geirsson eigum sæti í, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, fékk tillögur stjórnlagaráðs til meðferðar í byrjun október. Hálfu ári síðar er ákveðið að leggja þær óbreyttar - ég endurtek óbreyttar - í atkvæði þjóðarinnar á einhverri tiltekinni dagsetningu sem er eins og ég segi ekki náttúrulögmál heldur ákvörðun einhvers fólks. Þegar nefndin og þar á meðal þingflokkur hv. þm. Lúðvíks Geirssonar hafði haft þetta mál í sínum höndum í sex mánuði var eins og menn rönkuðu við sér og segðu: Við erum að falla á tíma. Er það kannski það sem veldur því tímahraki sem hér er um að ræða? Ef ætlunin var allan tímann að leggja tillögurnar óbreyttar í dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu, af hverju var ekki hafist handa við það í október?

Herra forseti. Nú fór maður að þekkja svipinn á Sjálfstæðisflokknum hér undir orðum síðasta ræðumanns. Ég ætla samt að reyna að vera málefnalegri en hv. þm. Birgir Ármannsson, og ég vil spyrja hann vegna þess að hann talaði í viðtengingarhætti um tillögur sínar og Ólafar Nordal, hv. þingmanna og fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég hefði haldið, sagði hv. þingmaður, að það hefði verið rétt að leggja þessar spurningar fyrir þjóðina ef niðurstaða þingsins verður að fara fram með þessar spurningar o.s.frv. Þetta er nákvæmlega það sama og margoft hefur komið fram á fundum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og kemur fram í nefndaráliti á þskj. 1100. Þar segir að afstaða Sjálfstæðisflokksins sé sú að þessi tillaga eigi ekki að ná fram að ganga. Síðan segir, með leyfi forseta: „Standi vilji meiri hlutans á Alþingi hins vegar til þess að efna til þessarar atkvæðagreiðslu telja þingmenn flokksins mikilvægt að leita eftir afstöðu kjósenda til fleiri álitaefna …“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Ber að skilja orð hans áðan og orðin eins og þau birtast í nefndarálitinu sem svo að hér sé um skilyrtar tillögur að ræða? Sem sagt að við afgreiðslu tillagnanna hér á eftir eigi fyrst að greiða atkvæði um það sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til, að farið verði í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og þær spurningar verði lagðar fyrir sem þar er gerð tillaga um, og ef það verður samþykkt að þá fyrst eigi að bera upp tillögur hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins? Ég hlýt að spyrja þessarar spurningar. Þá er tími minn er búinn og ég spyr hinnar spurningarinnar á eftir.

Hæstv. forseti. Ég get hvorki né vil svara hv. þingmanni öðruvísi en svo að við ráðum ekki í hvaða röð spurningar eru bornar fram. Þingsköpin gera það að verkum að við berum fram breytingartillögur, atkvæðagreiðslur fara fram um þær og í lokin eru greidd atkvæði um tillöguna í heild svo breytta. Við gætum hugsanlega haft áhuga á að hafa þetta með einhverjum öðrum hætti en við ráðum því ekki, þetta verður einfaldlega þannig. Í ljósi þess finnst okkur heiðarlegast og eðlilegast að leggja spilin algjörlega á borðið eins og við gerum í nefndaráliti okkar. Við leggjumst gegn tillögunni í heild, við leggjumst gegn því að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla 30. júní. Við höfum ekkert farið í neinar felur með það, við höfum verið skýr í þeirri framsetningu. En verði af atkvæðagreiðslunni viljum við reyna að leggja gott til málanna og þess vegna leggjum við fram þessar breytingartillögur sem við teljum að yrðu til bóta ef þær væru samþykktar.

Herra forseti. Það kynni sem sagt svo að fara, samkvæmt orðum hv. þingmanns, að einhver ein tillaga Sjálfstæðisflokksins yrði sú fyrsta sem hér yrði upp borin.  Hv. þingmaður sagði að það væri ekkert náttúrulögmál að þjóðaratkvæðagreiðslan ætti að fara fram 30. júní nk. Nei, það er rétt, það var ákvörðun Alþingis með ályktun 22. febrúar að stefna skyldi að því að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram þann dag. Það var ekkert „ákvörðun einhvers fólks“, eins og hv. þingmaður sagði. En allan þann tíma höfum við vitað að hverju stefndi. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var falið sérstaklega að undirbúa spurningar til þjóðaratkvæðis á þeim degi. Á síðasta degi hellast inn tillögur frá Sjálfstæðisflokknum, og ég spyr: Er það mjög trúverðugt, herra forseti? Ég spyr hinn löglærða kollega minn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Hvernig finnst honum það ríma við 3. gr. laga nr. 91/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, þar sem segir að í þingsályktun - sem við erum að fara að greiða atkvæði um, vona ég - skuli að fenginni umsögn landskjörstjórnar kveða á um orðalag og framsetningu þeirrar spurningar sem lögð er fyrir kjósendur. Hefur hv. þingmaður og samþingmenn hans fengið umsögn 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt, það væri auðvitað best ef hægt væri að fá umsögn landskjörstjórnar um þessar spurningar, það væri auðvitað langbest,  Ég vil hins vegar nefna það við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að kannist hún ekki við að ég hafi haldið fram þeim sjónarmiðum og þeim spurningum sem koma fram í spurningum okkar Ólafar Nordal, hlýtur hún að minnsta kosti að geta leitað til annarra í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fengið staðfestingu á því að þessi sjónarmið …  
             Hæstv. forseti. Er það þannig að sumir þingmenn mega kalla linnulaust fram í en ekki aðrir? Hér var forseti á forsetastóli áðan sem var með miklar skammir í garð þingmanna sem kölluðu fram í. Burt séð frá því þá hefur það auðvitað legið lengi fyrir að við hefðum áhuga á því að spyrja þessara spurninga. Ég hef með engu móti dulið samnefndarmenn mína í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þess að við kynnum að flytja breytingartillögur af þessu tagi, 

Herra forseti. Við ræðum við síðari umræðu þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitamál þeim tengd. Hér hafa komið þingmenn og talað um að fulltrúar og þingmenn Sjálfstæðisflokksins stæðu í málþófi. Mig langar í upphafi, herra forseti, að fara aðeins yfir það svo að ekki fari á milli mála að það er bundið í þingskapalög hvernig ræða á þingmál hvort heldur eru lagafrumvörp eða þingsályktunartillögur. Það er réttur þingmanna samkvæmt þingsköpum að ræða í síðari umræðu um þingsályktunartillögu af þessu tagi og öllum öðrum toga í 20 mínútur í fyrsta sinn, í tíu mínútur í annað sinn og í fimm mínútur eins oft og þingmaður telur þörf á. Þetta er réttur þingmanna samkvæmt þingsköpum. Samt fer hv. þm. Lúðvík Geirsson í ræðustól og vænir þá þingmenn sem nýta sér rétt sinn til umræðu samkvæmt þingsköpum um málþóf. Af hverju? Jú, vegna þess að þeir eru ekki sammála því sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vill að fari hér í gegn. Þeir vilja fá að ræða þau mál og láta í ljós skoðanir sínar á því og velta upp ýmsum öðrum flötum, en það má ekki vegna þess að það er málþóf. Virðulegur forseti. Það er réttur þingmanns samkvæmt þingsköpum að ræða með þeim hætti sem ég greindi frá um þingsályktunartillögur og því er dónaskapur að væna þingmenn um málþóf áður en þeir hafa í það minnsta tekið einu sinni til máls - einber dónaskapur.  Nú ætla ég að snúa mér að þessari þingsályktunartillögu og því sem liggur fyrir í síðari umræðu. Ég lýsti þeirri skoðun minni í fyrri umræðu að þær spurningar sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lagði fram hefðu eingöngu átt að gefa tvo svarmöguleika, já og nei. Ég fagna því að breytingar hafa orðið á framsetningu spurninganna hvað það varðar. Nú er eingöngu val um já eða nei. Það gefur skýrari mynd af því hver afstaða fólks sem mun kjósa og taka afstöðu til þessara spurninga er þegar þar að kemur. Ég fagna því líka að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar tók að hluta til tillit til þeirra athugasemda sem komu fram í ræðum æðimargra sem og frá landskjörstjórn um að framsetning spurninganna hefði mátt vera betri. Þær breytingar sem hafa verið gerðar eru vissulega til bóta. Virðulegur forseti. Ég er engu að síður, og hef lýst því yfir áður, ósátt við það ferli sem verið er að setja hluta þeirra tillagna sem stjórnlagaráð skilaði í. Ég tel að betur hefði farið hefðu þingmenn rætt saman í þingsal þær tillögur sem liggja fyrir vegna þess að þær eru margar hverjar ágætar. Stjórnlagaráði var falið að endurskoða stjórnarskrána en stjórnlagaráð endurritaði stjórnarskrána. Ekkert í drögum eða tillögum stjórnlagaráðs er eins orðað og í núgildandi stjórnarskrá, ekki ein einasta grein. Stjórnlagaráð hefur því endurritað stjórnarskrána en ekki endurskoðað hana. Mér finnst mikilvægt, virðulegur forseti, að þetta sé sagt margoft vegna þess að ég held að flestir telji að stjórnarskráin hafi verið endurskoðuð og þær tillögur sem liggja fyrir séu endurskoðun á núgildandi stjórnarskrá en ekki endurritun. Ég hefði kosið að þingmenn skiptust á skoðunum um málið og þær spurningar sem liggja fyrir og áætlað er að leggja fyrir þjóðina í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvaða skoðun hefur þingheimur á þessum spurningum? Hver er skoðun þingmanna sem ætla síðan að velta fyrir sér hvort þeir taki tillit til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eður ei í þeim álitaefnum sem hér eru lögð fram? Hver er skoðun meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á þessum spurningum? Það hefur aldrei komið fram, virðulegur forseti. Það eina sem er nokkuð ljóst í þessum sal varðandi tillögur stjórnlagaráðs og ég held að allir þingmenn hafi á einn eða annan hátt lýst yfir að þeir séu sammála um er að auðlindir eigi að vera í þjóðareigu. Menn geta svo togast á um hvað séu auðlindir. Sumir segja að auðlindir séu orkan í iðrum jarðar, fallvötnin sem og fiskurinn eða fiskifangið í sjónum í kringum landið okkar. Í mínum huga eru það auðlindir þjóðarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að þær eigi að vera í eigu þjóðarinnar, þær eigi ekki að vera í ríkiseigu. Þá getum við tekið undir það, eins og hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra sagði í gær, að ráðsmenn fari með eigur þjóðarinnar því að þær séu ekki ríkiseign. Um leið og þær eru ríkiseign eru þær orðnar andlag við skuldir ríkisins og hugsanlega hægt að taka þær upp í skuld ef til þess kæmi. Virðulegur forseti. Fyrstu spurningunni hefur verið breytt. Nú er spurt: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá - það er eins og menn gefi sér að það verði ný stjórnarskrá, ekki endurskoðuð stjórnarskrá að viðbættu því sem menn telja verulega skipta máli að lagfæra heldur komi algerlega ný stjórnarskrá, en ég ætla ekki að gera athugasemd við það - verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeign lýstar þjóðareign? Nú ætla ég að vera svolítið leiðinleg  Virðulegur forseti. Álitamál í tillögum stjórnlagaráðs snúa að fleiri atriðum en hér eru. Hér er verið að ræða náttúruauðlindir eða að auðlindir verði lýstar í eigu þjóðar og við erum að ræða um hvort í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkjuna. Mig langar aðeins að skoða þá spurningu og fá að tjá mig um það mál. Á Íslandi var kristni lögtekin árið 1000. Við höfum síðan byggt á ákveðnum gildum og dyggðum tengdum kristinni trú. Landið okkar er byggt fjölbreyttari þjóðum en áður, fleiri setjast hér að en áður hafa gert. Við eigum hér margt gott fólk sem hefur komið frá framandi löndum, sumir hverjir með aðra trú en kristna trú. Íslendingar eru að sjálfsögðu ekki allir kristnir og velja sumir að standa utan trúfélaga almennt og eru ekki skráðir í þjóðkirkjuna. Af hverju, þrátt fyrir þetta, á þjóðkirkjan ekki að hafa sess í stjórnarskrá? Af hverju vörpum við hugsanlega fyrir róða hluta af þúsund ára sögu þjóðarinnar? Fyrir hvern, fyrir hverja? Mín skoðun er algerlega sú að ákvæði um þjóðkirkjuna eigi að vera í stjórnarskrá.  Við spyrjum líka - og það er rétt að það er þarft - hvort tiltekið hlutfall kosningarbærra manna eigi að hafa rétt til að senda mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég get fallist á það. En ef þjóðin á sjálf eða réttara sagt kosningarbærir íbúar, kosningarbærir þegnar, hluti þjóðarinnar, að geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þá finnst mér að við hefðum þurft að spyrja samhliða hvort forsetinn ætti jafnframt að hafa slíkt vald. Ef við færum þetta vald til þjóðarinnar vil ég að það verði tekið af forsetanum. Svo einfalt er það. Annað tveggja verður þetta vald í höndum kosningarbærra þegna íslensku þjóðarinnar eða það verður eins og það er í valdi forseta Íslands. Í mínum huga geta ekki tveir haft það, ef hægt er að tala um hluta þjóðarinnar eða þjóðina sem einn og forsetann sem annan þótt hann sé hluti af þjóðinni. Þetta vald verður að vera skilgreint á öðrum hvorum staðnum. Fyrir mitt leyti, virðulegur forseti, vil ég frekar fela það þjóðinni en forseta Íslands. Þetta er álitamál í drögum eða tillögum stjórnlagaráðs. Núverandi forseti Íslands stóð í ræðustól og túlkaði þetta ákvæði í tillögum stjórnlagaráðs á mjög afgerandi hátt. Fulltrúar stjórnlagaráðs hafa sagt að hann túlki það ekki eins og þeir hafi ætlast til að það væri túlkað. Þess þá heldur er mikilvægt, ef verið er að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvernig við ætlum að skipa þjóðaratkvæðagreiðslur, að þessi þáttur sé inni hvað varðar forsetann. Mér þykir miður, virðulegur forseti, að svo sé ekki. Við göngum væntanlega til atkvæðagreiðslu um þær tillögur sem hér liggja fyrir, þ.e. tillögur minni hluta stjórnlaganefndar, þær eru tvær, ein tillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og síðan breytingartillögur frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal fyrir utan þær breytingar sem ég var að rekja og tek undir og fagna frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég ítreka, virðulegur forseti, að mér finnst það ferli sem nú er verið að setja hluta þessara tillagna í sérkennilegt. Ég hef aldrei farið í grafgötur með að ég á erfitt með að sætta mig við það. En ég hef aldrei óttast samtal við þjóðina eins og það er kallað. Ég hef alltaf getað talað við fólk og óttast ekki samtal við kjósendur mína eða kjósendur annarra flokka. En mér finnst frekar lágkúrulegur málflutningur ef maður er ekki sammála í einu og öllu því sem liggur fyrir að þá sé maður hræddur, hafi ekki kjark, vilji ekki. Ég frábið mér slíkan málflutning þegar jafnmikilvægt mál og stjórnarskráin er annars vegar, sem og flestöll önnur mál sem við á Alþingi þurfum að ræða - að maður hafi ekki kjark til að tala við kjósendur. Það er lágkúrulegur málflutningur að tala með þeim hætti vegna þess eins að fólk er ekki sammála um leiðir og greinir á um leiðir þó að það geti verið sammála um markmið. Þess vegna erum við í pólitík. Við viljum öll landi og þjóð allt hið besta en við erum í pólitík og þar greinir okkur á um leiðir að markmiðinu. Það er ekki kjarkleysi. Ég ítreka enn, virðulegi forseti, það er lágkúrulegt að tala 

Virðulegi forseti. Orð hér um hræðslu Sjálfstæðisflokksins við álit þjóðarinnar hafa greinilega hitt auman blett. Hv. þingmaður kann að vera saklaus af málþófi en Sjálfstæðisflokkurinn er það sannarlega ekki í þessu máli. Flokkurinn hefur skipulagt á þriðja tug ræðna um þetta litla mál og hálft annað hundrað andsvara sem ekkert tilefni er til vegna þess að flokkurinn er að reyna að tefja tímann fram yfir miðnættið til að beita tæknihindrunum til þess að málið nái ekki fram að ganga. Það er mikilvægt að minni hlutinn hafi rétt til að beita sér til að tefja framgang mála. Þeim rétti hefur alla jafna verið beitt þegar minni hlutinn telur að afleiðingar samþykktar séu mjög alvarlegar og óafturkræfar og einkum snúist að málþófi um löggjöf. En í hvaða tilgangi er málþófi beitt hér? Staðan er einfaldlega sú að meiri hluti þjóðkjörinna fulltrúa á Alþingi vill leita ráðgefandi álits þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjálfstæðisflokkurinn er því ósammála og hann ætlar nú að beita tæknihindrunum til að koma í veg fyrir að þjóðkjörinn, lýðræðislega kjörinn meiri hluti á Alþingi geti leitað þess ráðgefandi álits sem hann vill. Það tel ég að marki nokkuð ný spor í málþófi og hljóti í raun og veru að opna fyrir jafnvel enn alvarlegri hluti í samskiptum minni hluta og meiri hluta til að mynda eins og þann að minni hlutar fari að telja sér heimilt að koma til dæmis í veg fyrir samþykkt fjárlaga á Alþingi og gera með þeim hætti ríkissjóði og ríkinu ófært að starfa eins og gerst hefur í sumum löndum. Ég held að um leið og réttur minni hlutans til að beita ofbeldi með þessum hætti sé mikilvægur þá sé líka mikilvægt að beita honum af hófsemi. Fram að þessu hafa formenn Sjálfstæðisflokksins í stjórnarandstöðu 

Virðulegur forseti. Ég er ekki í málþófi og ég er einna helst á því að þetta andsvar hv. þingmanns hafi verið málþóf.

Virðulegur forseti. Það fer hverjum að verða ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er með þá stöðu í þessu máli að vera með 1:0 og þeir eru búnir að sparka boltanum út af og ætla sér að vinna leikinn með því að vera lengi að ná í hann. Mig langar að beina einni spurningu til hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í ljósi málflutnings hennar: Hvernig má það vera og hvernig fer það saman að talsmenn og þingmenn Sjálfstæðisflokksins gagnrýni stjórnarmeirihlutann fyrir óvandaðan undirbúning og of skamman aðdraganda að spurningum meiri hlutans sem lagðar eru fram en það megi síðan leggja fram breytingartillögur með spurningum sem eigi að samþykkja samdægurs? Hvernig fer það saman? Er það vegna þess að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru þvílíkir snillingar að það þarf enga yfirferð yfir þeirra tillögur? Það fer hverjum manni að verða ljóst, virðulegur forseti, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins skeyta hvorki um skömm né heiður í þessu máli, hvorki um skömm né heiður eins og öll framganga þeirra sýnir.

Virðulegur forseti. Mér þykir harla ósmekklegt að líkja umræðu um stjórnarskrána við kappleik og er ég þó þekkt af því að vera keppnismanneskja í kappleikjum. En að líkja umræðu um stjórnarskrána við kappleik og að einn flokkur sé 1:0 yfir er bara að mínu mati, virðulegur forseti, frekar ósmekklegt. Ég hef sinnt störfum mínum á þingi frá því að ég var kjörin árið 2007 af heilindum og samviskusemi bæði í nefndum og í þingsal og ég get ekki tekið því, virðulegur forseti, að hér sé talað til mín þannig að að störfum mínum sé bæði skömm og annað í þeim dúr. Ég get ekki sætt mig við slíkt. Þess vegna ætla ég ekki að svara hv. þingmanni frekar.

Virðulegi forseti. Ég sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar sé mig knúinn til að beina því til forseta og vekja athygli á því að núna vantar klukkuna 20 mínútur í 10 og samkvæmt þeim upplýsingum sem forseti veitti þingheimi fyrir rúmum klukkutíma má reikna með því að atkvæðagreiðsla um það mál sem er á dagskrá hér taki um þrjár klukkustundir. Fari svo, virðulegi forseti, má ljóst vera að það mál sem hér er á dagskrá og varðar ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar um nýja stjórnarskrá sé dottið niður og liggi dautt. Ég vil nýta þetta tækifæri og óska Sjálfstæðisflokknum hjartanlega til hamingju með þann árangur sem hann hefur sýnt í dag að verða þess valdandi að þjóðin fái ekki að koma að mótun nýrrar stjórnarskrár með þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar.

Hæstv. forseti. Ég hvet hv. þingmann og formann þingflokks Samfylkingarinnar til að tefja ekki umræðuna með þessum tilhæfulausu orðum sínum og hleypa þingmönnum eins og mér, sem hef ekki haldið eina einustu ræðu við þessa umferð málsins, í ræðustól til að flytja mitt mál.

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem er afskaplega stórt. Ég verð að viðurkenna að mér þykir léttúð sumra hv. þingmanna í tengslum við það ekki vera við hæfi og því síður ýmis ummæli sem fallið hafa. Ég skil vel að þeim vandaða þingmanni hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur hafi verið ofboðið eftir andsvarið hér áðan. Við erum að ræða sjálfa stjórnarskrána og ég held að það sé rétt að menn muni að hún er grundvöllur stjórnskipunar landsins, hvorki meira né minna. Allar lýðræðisþjóðir vanda mjög til verka þegar breyta skal stjórnarskrá. En orðræðan hér er á þann veg að það er eins og sumir hv. stjórnarþingmenn hafi gleymt því. Við getum verið ósammála um ýmislegt en ég hélt að við værum sammála um að mikilvægt væri að vanda til verka þegar stjórnarskráin á í hlut og þannig hefur það jafnan verið þegar stjórnarskránni hefur verið breytt. Þegar menn hafa verið að breyta stjórnarskrá þjóðarinnar, sem hefur nú verið gert nokkuð oft, hafa verið settar á stofn nefndir sem kallað hafa til fræðimenn og þá aðila sem best þekkja til og reynt hefur verið að ná fram sem breiðastri samstöðu. Það hefur komið fram að þegar hæstv. fyrrverandi ráðherra Jón Kristjánsson stýrði þeirri vinnu var farið að ósk Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, sem voru þá í minni hluta, um neitunarvald í nefndinni. Af hverju gerði formaður stjórnarskrárnefndar það? Ég býst fastlega við því að það hafi verið til að ná sem breiðastri samstöðu vegna þess hversu mikilvæg stjórnarskráin er. Ég met það svo, virðulegi forseti, að hann hafi gert það vegna þess að hann hafi borið afskaplega mikla virðingu fyrir starfi sínu, að hann hafi vitað hversu mikilvægt það var. Þrátt fyrir að hann hafi örugglega ekki verið sammála, býst ég við, öllu því sem kom fram frá VG og Samfylkingunni vildi hann samt sem áður leita allra leiða til að ná góðri samstöðu við þá flokka. Væntanlega hefði þáverandi formanni stjórnarskrárnefndar verið í lófa lagið að keyra í gegn ýmsa hluti með meiri hluta en ég tel að hann hafi metið það svo að það væri best fyrir íslenska þjóð að grundvöllur stjórnskipunar, stjórnarskráin, breytingar á henni, yrði unninn þannig að góð og breið sátt væri milli aðila, að það væri langbest fyrir þjóðina. Menn koma hingað upp og segja að huga þurfi að framtíðinni, að menn séu ekki alltaf í þeirri stöðu að vera í minni hluta, og það er kjarni málsins. Ég vona það og treysti því að þeir aðilar sem hér hafa talað um að það skipti máli að ná sátt um stjórnarskrá - að það séu ekki orðin tóm heldur verði það þannig meðan þeir komi að málum. Það skiptir máli að vanda til verka þegar við erum að breyta stjórnarskránni og það skiptir máli að hafa sátt um málið. Við vitum, virðulegi forseti, að þetta hefur verið nokkur þrautaganga hjá hæstv. ríkisstjórn. Við skulum bara horfa á það eins og það er. Hér var kosið stjórnlagaþing en því miður tókst ekki betur til en svo að sú kosning var dæmd ógild. Voru það án nokkurs vafa miklir álitshnekkir fyrir íslenska þjóð sem með réttu, að því er ég vil trúa, telur sig vera lýðræðisþjóð til margra alda og með lengri hefð fyrir lýðræði en flestar þjóðir sem við berum okkur saman við. Meiri hluti á Alþingi kaus þá að kjósa stjórnlagaráð sem skilaði nýrri tillögu að stjórnarskrá og þá var málið sent inn í þingið. Sex mánuðum síðar er ekki búið að ná neinni niðurstöðu í þeirri hv. nefnd sem á að fjalla um það mál. Það er engin efnisleg niðurstaða komin hvað þá tillögu varðar eftir sex mánuði. Samt sem áður hefur sú hv. þingnefnd ekki gert mikið annað á meðan, virðulegi forseti, og ég vek athygli á því að sú nefnd á að vera með eftirlit með framkvæmdarvaldinu og er með þó nokkuð af erindum þar sem hún hefur ekki klárað. Þá kemur tillaga um að setja ákveðnar spurningar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Og ég vil vekja athygli á því að þjóðaratkvæðagreiðsla er ekki bara eitthvað sem gert er út í loftið. Það þarf að uppfylla ákveðnar forsendur ef þjóðaratkvæðagreiðsla á að takast vel. Þær þjóðir sem nýta þjóðaratkvæðagreiðslu hvað best og beinar kosningar gera það þannig að hugsun er á bak við þær atkvæðagreiðslur og þær tillögur, tillögur sem lagðar eru fyrir þjóð eða stóra hópa. Við Íslendingar, og það hefur nú ekki verið mikið í umræðunni, vorum með þrjár þjóðaratkvæðagreiðslur á árunum frá 1905–1944. Var það tillaga um að koma hér á skylduvinnu, ein sneri að áfengismálum og síðan fullveldi. Þátttakan í þeim atkvæðagreiðslum var frá 43% upp í 98,4%. Við höfum síðan haldið þjóðaratkvæðagreiðslur um Icesave og atkvæðagreiðslur í sveitarfélögum um það hvort áfengisútibú ættu að vera í viðkomandi sveitarfélagi. Einnig var hér atkvæðagreiðsla, sem lítið hefur verið gert með vegna þess að hún var ekki nógu vel hugsuð, sem var atkvæðagreiðslan um flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Þar var lítil þátttaka og má færa full rök fyrir því að þar hafi ekki verið mjög skýrir valkostir sem meðal annars geta skýrt þátttökuna eða þátttökuleysið. Ég veit ekki betur en menn hafi, hin ýmsu stjórnmálaöfl, síðan haft allra handa skoðanir og stefnur í málefnum flugvallarins. Umrædd atkvæðagreiðsla er flestum gleymd. Ef vel á að ganga með þjóðaratkvæðagreiðslur þá þarf að uppfylla ákveðin skilyrði að mínu áliti og ég held flestra þeirra sem þær skoða. Í fyrsta lagi þurfa spurningarnar að vera skýrar. Ég spyr, virðulegi forseti: Uppfyllum við það skilyrði með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir? Fyrsta spurningin er, með leyfi forseta: Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? Fyrri valkosturinn: Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Hinn valkosturinn: Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Hvað þýðir þetta? Það var skrifuð ný stjórnarskrá. Hvað þýðir það að tillögurnar eigi að liggja til grundvallar nýrri stjórnarskrá? Er verið að tala um það allt saman? Ef það er allt saman hvers vegna stendur það þá ekki þarna? Það getur ekki verið allt saman. Hvað á það þá að vera? Hvaða einstöku þættir eiga þá að liggja til grundvallar? Ekki er það allt, það er alveg ljóst, annars mundi það standa. Og hver á að taka ákvörðun um hvaða þættir í tillögum stjórnlagaráðs eiga að liggja til grundvallar? Ef meiri hlutinn segir nei, hvað þýðir það þá? Má þá ekkert af því sem er í tillögum stjórnlagaráðs vera þarna inni, ekki neitt? Ég veit það ekki. Veit það einhver? Munum við halda næturfundi, kvöldfundi og allra handa fundi til að ræða það þegar niðurstaðan kemur? Spurning nr. 2: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign? Svarmöguleikarnir eru já og nei. Hvaða náttúruauðlind og hvað eru náttúruauðlindir? Hvað er þjóðareign? Veit það einhver? Ég er með grein eftir Skúla Magnússon sem er dósent við lagadeild HÍ. Hann er með ákveðnar skoðanir á því og ég ætla að lesa aðeins úr því það sem ég held að sé kjarni málsins. Hann segir, með leyfi forseta: „Í ákvæði stjórnlaganefndar felst að þjóðareign vísar ekki til einkaréttar í lagalegum skilningi, hvorki ríkiseignar né sérstaks nýs eignarforms. Þvert á móti vísar hugtakið til þeirrar hugmyndar að náttúruauðlindir Íslands séu gæði sem þjóðin öll hefur ríka hagsmuni af, ekki ósvipað því að við, þjóðin, „eigum“ tungu, bókmenntir, landslið í handbolta o.s.frv. Af þessu leiðir að auðlindir í þjóðareign geta lagalega verið háðir eignarrétti einkaaðila, eign ríkisins eða verið eigendalausar.“ - Ég spyr, í ljósi síðustu setningarinnar: Hvað er þá þjóðareign? Ég held við getum alla vega verið sammála um að þetta er ekki mjög skýrt. Spurning nr. 3: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi? Og svarmöguleikarnir eru já eða nei. Ef svarið verður já, hvernig á ákvæðið að vera í stjórnarskránni? Þú getur væntanlega verið með allra handa ákvæði um þjóðkirkjuna, það er ekkert skýrt. Hefði ekki verið eðlilegra að þarna væri þá ákvæði sem menn vildu hafa um þjóðkirkjuna, að fólk mundi kjósa um það? Spurning nr. 4: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er? Valmöguleikarnir eru já eða nei. Hvað þýðir þetta? Þetta segir nákvæmlega ekki neitt. Að vísu er það nokkuð skýrt að ef menn segja nei, þá á væntanlega ekki að gera neitt meira með persónukjör í kosningum til Alþingis. Ég veit ekki hvernig það mundi koma út ef síðan yrði sagt já við því að tillögur stjórnlagaráðs yrðu látnar liggja til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá, en það er kannski aukaatriði. Spurning nr. 5: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um atkvæði kjósenda alls staðar af landinu vegi jafnt? Já eða nei er valkosturinn. Ég mundi segja að þetta væri kannski það skýrasta í þessum tillögum, mér sýnist það. Spurning nr. 6: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Já eða nei. Hvað þýðir þetta? 5%, 1%, 15%, 20%, 30%, 40%, 50%? Þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur eru praktíseraðar þá væri þetta bara mjög skýrt, þarna væri bara ákveðin tillaga. Við erum hér að tala um sex spurningar og í besta falli er ein nokkuð skýr. Aðrar eru þannig að það getur tekið langan tíma, þá væntanlega hjá þinginu sem fær þetta til baka, hvort sem það er í þessum sal eða í viðkomandi nefnd, að reyna að finna út úr því hver vilji fólksins er eftir að það er búið að kjósa í þessari ráðgefandi atkvæðagreiðslu. Það er fleira sem skiptir máli þegar við erum að tala um þjóðaratkvæðagreiðslur. Hversu margir taka þátt í atkvæðagreiðslunni, hvaða áhrif hefur það? Gefum okkur að þetta væru skýrar spurningar, sem þær eru ekki. Ef 10% þjóðarinnar taka þátt í atkvæðagreiðslunni, er það þá bindandi niðurstaða fyrir þingið? 20%? 30%? Segjum að kosningaþátttaka yrði lítil en eitthvað af þessu yrði samþykkt með naumum meiri hluta, síðan kæmi skoðanakönnun eftir hefðbundnum leiðum sem yrði á hinn veginn, hvað þýddi það? Þetta er bara ráðgefandi skoðanakönnun. Gefum okkur að um 30% tækju þátt og að 1. spurningin væri skýr og yrði samþykkt með 51%. Síðan kæmi skoðanakönnun sem sýndi að þjóðin væri í yfirgnæfandi meiri hluta á móti því, hvaða áhrif hefði það? Kynningarmál - nú er það þannig, virðulegi forseti, að ef kosningar eiga að ganga vel þá skiptir afskaplega miklu máli að fólk sé upplýst um það hvað kosið er um. Er það ekki eitthvað sem allir eru sammála um? Viljum við ekki öll að kynning á því sem þarna fer fram sé eins góð og hlutlæg og mögulegt er? Gefum okkur það, sem er ekki, að þetta væru skýrar spurningar. Gefum okkur að það væru tvær andstæðar fylkingar, svipað eins og er bara í Evrópusambandsmálinu - erum við ekki sammála um það í ríkisfjölmiðlum að það sé mikilvægt að sjónarmið beggja komist að? Erum við ekki sammála um að það væri vont ef einungis önnur hliðin væri kynnt, ef það væri bara önnur hliðin sem kæmist að í fjölmiðlum. Fjölmiðlar spila afskaplega stóra rullu í þessu. Ef við gæfum okkur það, sem er ekki, að þetta væru skýrar spurningar - skiptum þeim bara í A og B og segjum að allir fjölmiðlar landsins væru fylgjandi A, væri það ekki eitthvað sem væri óeðlilegt? Vildum við ekki þá að B-hliðin fengi að komast að líka? Hefur eitthvað verið hugsað fyrir þessu? Nei, virðulegi forseti. Við gengum fyrr á þessu kjörtímabili frá lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar var ekki tekið á neinum af þessum þáttum. Þetta var samþykkt 25. júní 2010. Ég benti á þetta í umræðum þá og ég bendi á þetta aftur núna vegna þess að þessir hlutir fara ekki frá okkur. Ef við viljum, og ég er einn þeirra sem vilja það, sjá að þjóðin kjósi um fleiri hluti, ef við viljum gera það af einhverri alvöru þannig að það nýtist þjóðinni þá verðum við að huga að þessum þáttum. Við höfum ekki gert það. Þetta mál ber öll merki þess að ekki hefur verið vandað til verka. Helstu fræðimenn þjóðarinnar á þessu sviði virðast vera sammála um það. Sigurður Líndal, prófessor við Háskólann á Bifröst, sagði til dæmis, með leyfi forseta: „Mér finnst þetta vera alger handarbakavinna og í raun algert klúður.“ Hann telur engan tíma til að undirbúa málið þannig að hægt sé að halda 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er miklu skynugri en svo að hann skilji ekki þær einföldu spurningar sem hér eru til umfjöllunar. Ég vildi aðeins ræða við hv. þingmann um eðlilega, lýðræðislega starfshætti og virðingu meiri hluta og minni hluta hvors fyrir öðrum og sjónarmiðum hvers annars. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið andvígur breytingum á stjórnarskrá og beitt sér mjög í umræðum um málið á fyrra kjörtímabili meðal annars til að varna því framgöngu. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að við munum eiga miklar og langar umræður um stjórnarskrána á næsta vetri, ég geri engar athugasemdir við það og held að við eigum að ná sem víðtækastri samstöðu. Hér er hins vegar ekki verið að leggja til samþykkt eða synjun á stjórnarskránni. Hér liggur fyrir lítið þingmál sem lýtur að því að meiri hluti þjóðkjörinna fulltrúa á Alþingi Íslendinga vill leita ráðgefandi álits þjóðarinnar á ákveðnum spurningum. Ég spyr hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson hvort hann telji ekki í raun og veru að það sé réttur meiri hlutans sem minni hlutanum beri að virða að fá að leggja spurningar fyrir þjóðina sem meiri hlutinn telur að geti hjálpað honum til að glöggva sig á því hvað rétt sé að gera í viðkomandi máli. Er það ekki of langt gengið að minni hlutinn varni því að lýðræðislegur meiri hluti á Alþingi Íslendinga leiti eftir ráðgefandi áliti sem ekki getur skaðað nokkurn mann, sem tekur engar eignir af neinum og ógnar ekki hagsmunum neins í samfélaginu? Er ekki of langt gengið að varna því framgöngu með þessum hætti?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fer fram á það við mig og aðra hv. þingmenn að við sinnum ekki störfum okkar, það er það sem hv. þingmaður er að gera. Ég vek athygli á því að málið fékk ekki þinglega meðferð.  Ég er ekki það skynugur að skilja þessar spurningar og ég er hins vegar alveg sannfærður um að hv. þm. Helgi Hjörvar hlýtur að skilja þær og ég bið hv. þingmann, vegna þess að hann hlustaði á ræðu mína, að útskýra hvað er hér á ferðinni. Ég held að það skipti til dæmis miklu máli að hann útskýri og færi rök fyrir því hvort Skúli Magnússon dósent sé í einhverri eyðimerkurgöngu þegar hann talar um þjóðareign. Er það svo? Segir hv. þingmaður að fræðimaðurinn viti ekkert um hvað hann er að tala? Virðulegi forseti. Ég vísaði í lög um framkvæmd við þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er eitt ár eftir af kjörtímabilinu. Núverandi meiri hluti getur farið í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur eins og þeir vilja en það er alvarlegt mál ef hv. þingmaður fer fram á að við sinnum ekki störfum okkar, því að það er það sem hann er að gera. En úr því að hv. þingmaður fór í andsvar við mig vil ég biðja hann um að útskýra hvað hér er á ferðinni fyrir okkur sem lesum til dæmis greinar fræðimanna sem segja að málið sé algert klúður og að það sé ekki tilbúið, þeir segja meðal annars að það sé mjög óljóst, ég nefni eitt dæmi, þjóðareignina. Er Skúli Magnússon í eyðimerkurgöngu, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Allir þeir sérfræðingar sem Sjálfstæðisflokkurinn óskaði eftir því að kæmu að umfjöllun um málið í nefndinni voru fengnir á fund nefndarinnar þannig að það er alrangt að málið hafi ekki fengið þá reifun þar sem óskað var eftir. Eitt stendur eftir, það álit mitt að það sé réttur lýðræðislega kjörins meiri hluta á þingi að leita eftir ráðgefandi áliti hjá almenningi vegna þess að sú ákvörðun getur ekki skaðað neinn, hún ógnar ekki hagsmunum neins. Ég tel að sé rangt af minni hlutanum að beita tæknihindrunum til að koma í veg fyrir það. Það eru bara tæknihindranir þegar Sjálfstæðisflokkurinn hefur flutt 150 andsvör og hátt í 30 ræður um þetta litla mál. En auðvitað verður að vinna með málið áfram og kosturinn við að hafa þjóðaratkvæðagreiðsluna samhliða forsetakosningum er að þá er tryggð góð þátttaka vegna þess að það er góð þátttaka í forsetakosningum, en vandinn í eins máls atkvæðagreiðslu er því miður sá um allan heim að þar er oft erfitt að ná þátttöku mikið yfir 30%. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvað er þá til ráða ef umræðan á að dragast fram yfir miðnætti? Sér hann það fyrir sér að forsetakosningum yrði seinkað um eina eða tvær vikur til að þriggja mánaða skilyrðið væri uppfyllt? Sér hv. þingmaður fyrir sér að bráðsmellin tillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að stytta fyrirvarana um þjóðaratkvæðagreiðslu væri samþykkt? Eigum við að fá Capacent Gallup til að hringja bara í þessa 200 þúsund Íslendinga, það kostar svipað og þjóðaratkvæðagreiðsla, og leita eftir þessu ráðgefandi áliti þannig eða eigum við að hafa rafræna atkvæðagreiðslu 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi þinglegu meðferðina. Hv. þm. Helgi Hjörvar er vanur maður í pólitík. Hann talar ekki af einlægni þegar hann segir að innan við tveggja tíma fundur, þegar var gengið frá þessum málum, sé eðlileg þingleg meðferð. Ég ætla hv. þm. Helga Hjörvar það ekki og ég met það sem svo að hér hafi verið um grín að ræða seint að kvöldi. Eins máls kosningar skila sér ekki í því að fólk mæti á kjörstað. Er einhver búinn að gleyma Icesave? Var einhver vandi varðandi kjörsókn í Icesave-málinu? Augljóslega vita stjórnarliðar það ekki enn en ég ætla, með leyfi forseta, að lesa 1. gr. í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem samþykkt voru 25. júní 2010: „Álykti Alþingi að fram skuli fara almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni eða lagafrumvarp fer um framkvæmdina samkvæmt lögum þessum. Niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu er ráðgefandi.“ Þetta eru lög frá Alþingi sem samþykkt voru fyrir tveimur árum síðan. Hvað er málið? Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Við ræðum í síðari umr. þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Mér þykir afar leitt hvernig stjórnarliðið, þeir sem bera þessa tillögu uppi, hefur kosið að nálgast þessa umræðu í dag. Hv. þm. Róbert Marshall líkti þessu við kappleik og mikið er búið að gera úr því að við sjálfstæðismenn séum að beita málþófi, við séum að hindra það að lýðræðislegur meiri hluti nýti rétt sinn til að spyrja þjóðina spurninga í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil segja af þessu tilefni að hér er enginn að taka rétt af einum eða neinum. Lýðræðislegur meiri hluti hefur öll tækifæri til að halda eins margar þjóðaratkvæðagreiðslur og honum sýnist en það þarf bara að gæta þess að farið sé að lögum þegar verið er að skipuleggja og undirbúa slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur. Það er það eina sem farið er fram á hér og þegar það er ekki gert er ekki hægt að koma eftir á og væna þá sem alla tíð hafa lýst efasemdum um þá framkvæmd um að beita brögðum við að stöðva mál þegar staðreyndin er sú að ekki var farið að lögum við þessa ákveðnu tillögu og málið þurfti einhvers konar flýtimeðferð. Og það get ég sagt að flýtimeðferð við afgreiðslu svo stórs máls eins og hvernig breyta skuli stjórnarskrá Íslands er ekki í boði. Hún hefur ekki verið í boði allan lýðveldistímann, það hefur verið leiðarstefið í öllum þeim breytingum á stjórnarskrá sem gerðar hafa verið. Það er nefnilega rangt að Alþingi hafi ekki tekist að breyta stjórnarskránni til þessa. Það hefur verið gert margoft, það hefur verið gert í stórum og smáum atriðum. Það er líka rétt að það eru önnur atriði sem ekki hefur verið pólitísk samstaða um að breyta og hvað hefur þá verið gert? Þá hafa þau verið lögð til hliðar eða unnið áfram að málinu þannig að hægt sé að ná um það niðurstöðu sem allir geta verið sáttir við af því að þetta er jú stjórnarskráin og hana ber að umgangast af virðingu. Ég nefndi það við fyrri umr. tillögunnar og vil ítreka það að til marks um hvílík áhersla hefur verið lögð á að ná sátt um stjórnarskrárbreytingar að árið 2005 í tíð núverandi stjórnarandstöðuflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þar sem núverandi stjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu, Samfylking og Vinstri grænir, var sett á laggirnar stjórnarskrárnefnd undir forustu Jóns Kristjánssonar, þáverandi hv. þingmanns Framsóknarflokksins. Þetta var á tíma þegar mikil átök voru um þau atriði í stjórnarskránni sem menn höfðu áhuga á að breyta, þar á meðal málskotsrétti forsetans. Reyndar er það svolítið kúnstugt að nú hafa viðhorfin til þess álitamáls að mörgu leyti snúist við í pólitíkinni vegna þess að þá voru þáverandi stjórnarandstöðuflokkar, Samfylking og Vinstri grænir, mjög áfram um að standa vörð um málskotsrétt forsetans. Við vitum að það viðhorf hefur að vísu breyst. Sjálfstæðismenn höfðu efasemdir um þennan rétt og hafa margir hverjir enn þá og þess vegna náðist ekki samkomulag. Það sem var athyglisvert í þessari vinnu á þeim tíma var að þáverandi stjórnarandstöðuflokkar og núverandi stjórnarflokkar fóru fram á að fá neitunarvald í nefndinni. Minni hlutinn krafðist neitunarvalds í nefndinni. Af hverju? Væntanlega til að tryggja að meiri hlutinn valtaði ekki yfir minni hlutann í svo mikilvægu máli sem endurskoðun stjórnarskrárinnar er. Hvað gerði meiri hlutinn? Jú, formaður nefndarinnar, framsóknarþingmaðurinn Jón Kristjánsson, varð við þessari beiðni og tryggði þar með neitunarvald minni hlutans í þessari mikilvægu nefnd. Af hverju ítreka ég þetta núna? Ég geri það vegna þess að hv. þm. Helgi Hjörvar kemur hér ítrekað og vænir minni hlutann á Alþingi um að taka rétt af meiri hlutanum. Ég er því allsendis ósammála. Í fyrsta lagi snýst þetta um það, eins og ég benti á í upphafi, að meiri hlutinn hefði getað knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu á tilteknum tíma samhliða forsetakosningunum ef vandað hefði verið til undirbúningsins en því var ábótavant. Hinn lýðræðislegi meiri hluti hefur öll tök á því að koma þessari hugmynd og þessari ætlan í framkvæmd hvenær sem hann vill svo framarlega sem hann gerir það rétt. Þetta er mjög mikilvægt. Það sem við eigum að læra af þessu varðar einmitt vinnubrögðin við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Við erum ekki sammála um það. Við sjálfstæðismenn vorum andvígir þeirri leið sem var farin en hún var engu að síður farin þrátt fyrir mótmæli okkar. Nú erum við komin á þann stað að við eigum að staldra við og athuga hvað við höfum gert í þessu ferli. Er kannski möguleiki á að ná saman, ná sameiginlegri niðurstöðu um hvernig halda beri þessari vinnu áfram með því að hvor aðili um sig gefi eftir? Kíkjum á ferilinn. Höfum við haldið því frá þjóðinni að fá álit hennar á stjórnarskránni? Nei, ég vil meina að við höfum ekki gert það. Það hefur komið fram í umræðunni að það var að tillögu okkar sjálfstæðismanna við meðferð stjórnlagaþingsmálsins að settur var á laggirnar þúsund manna þjóðfundur, fólk af báðum kynjum, úr öllum landshlutum og á öllum aldri var fengið til að láta í ljós skoðun sína á stjórnarskránni. Síðan var sett á laggirnar stjórnlaganefnd sem í voru fræðimenn og sérfræðingar sem mér hefur svolítið fundist í þessari umræðu vera komnir úr tísku hjá þeim sem styðja þessa tillögu og ég vara við því. Ég er ekki sérfræðingur í stjórnarskránni, ég er ekki lögfræðingur en ég hef miklar skoðanir á stjórnarskránni og vil leita til sérfræðinga með málefni sem snerta stjórnarskrána vegna þess að þetta er lagagrundvöllurinn sem við byggjum á. Við byggjum löggjöf okkar á þessu, sömu löggjöf og við erum að setja á hverjum einasta degi í þessum húsi og þá verðum við að taka það til greina sem þeir sem gerst þekkja til og eru sérfræðingar á þessu sviði ráðleggja okkur og hvað þeir segja. Þeir hafa nefnilega varað við þessari leið. Stjórnlaganefnd var sett á laggirnar og síðan var efnt til stjórnlagaþingskosninga. Við vitum hvernig sú kosning á endanum fór, Hæstiréttur úrskurðaði hana ólögmæta. Þá var gripið til þess ráðs í þinginu að setja á laggirnar stjórnlagaráð með sömu aðilum - reyndar ekki öllum, einn fulltrúi sem kjörin var til þingsins afþakkaði sætið í ráðinu, en lunginn var úr hópi þeirra fulltrúa sem kjörnir voru til stjórnlagaþings. Ég var ósammála þeirri leið. Mér þótti gengið á svig við dóm Hæstaréttar og það er eitthvað sem ég tel ekki farsælt en þetta var sú leið sem var valin. Stjórnlagaráðið tók til starfa og vann fína vinnu, allt góðir og áhugasamir og mætir einstaklingar sem lögðu sitt af mörkum með aðkomu sinni að þessu verki og skilaði plaggi, drögum að stjórnarskrá sem nú liggur fyrir að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vill fá álit þjóðarinnar á. Það er að verða tæpt að sú atkvæðagreiðsla náist af ástæðum sem ég hef rakið hér, þ.e. vegna þess hve seint tillagan kom fram og hvernig málið var undirbúið, nema menn kjósi að breyta lögum eftir páskahlé, það skal ekki útilokað. Auðvitað hefur stjórnarmeirihlutinn það í hendi sér að koma með frumvarp, sem breytir lögum sem setja þennan ákveðna frest sem við erum að tala um, ef það er eindreginn vilji stjórnarmeirihlutans. Þá við ég leggja þetta inn í umræðuna: Af hverju tökum við ekki það sem við eru búin að fá frá „þjóðinni“, afrakstur þjóðfundarins, afrakstur stjórnlaganefndar, afrakstur stjórnlagaráðs og tökum það til efnislegrar meðferðar í þinginu sem er stjórnarskrárgjafinn, sem er stjórnlagaþing? Af hverju tökum við þetta ekki til efnislegrar meðferðar núna og förum yfir það? Við getum svarað þeirri spurningu fyrst: Viljum við setja alveg nýja stjórnarskrá? Við getum rætt það efnislega, kosti þess og galla. Fyrir fram er ég ekki stuðningsmaður þess en ég er tilbúin til að hlusta á rök. Við getum tekið efnislega umræðu um þau ákvæði sem helst þarf að breyta. Ég tel að stjórnlagaráð hafi gert mistök með því að semja heildstætt plagg, breyta öllu, vegna þess að þá fæ ég á tilfinninguna að verið sé að breyta bara til að breyta. Mér finnst ekki þörf á því. Mér finnst tímasetningin núna þegar við erum nýbúin að ganga í gegnum efnahagsþrengingar og erum enn að því, mér finnst þetta ekki rétti tíminn til að taka stjórnarskrána og kollvarpa henni. En gott og vel. Byrjum á því að fara yfir núverandi stjórnarskrá, þetta plagg, það lætur ekki mikið yfir sér en þetta er plaggið sem við höfum notað frá því að lýðveldið Ísland var sett á laggirnar. Ég verð að segja og lýsa því sem minni skoðun að mér finnst þetta plagg hafa dugað vel, en það er ekki fullkomið og þess vegna skulum við taka þá umræðu. En það er ekki heldur að ástæðulausu sem það er sett í stjórnarskrá og er skrifað inn í stjórnarskrána hvernig skuli breyta henni og það er ekki einfalt. Það á ekki að vera einfalt að breyta stjórnarskrá vegna þess að slíkt á að vera afrakstur ítarlegrar skoðunar, ítarlegrar yfirlegu, ítarlegs samtals þjóðarinnar, þjóðkjörinna fulltrúa. Og það sorglega í þessari vinnu allri er að við virðumst hafa gefist upp á þessu. Mér finnst það of snemmt, mér finnst það ekki fullreynt. Frá því að ég settist á þing - ég er ekki hokin af þingreynslu, ég settist á þing árið 2007 - hef ég hef aldrei tekið þátt í efnislegri skoðun á stjórnarskránni. Við erum enn að rífast um hvernig eigi að breyta stjórnarskránni. Ég gæti gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir hitt og þetta í þessum efnum og að þessi vinnubrögð séu algerlega ótæk en mig langaði til að nýta tíma minn núna í að koma með mitt álit á því hvernig við getum tryggt að öll sú vinna sem farið hefur fram og allt það starf sem óteljandi aðilar hafa innt af hendi og lagt metnað sinn í geti nýst okkur en tökum ekki, bara af því að við erum ósammála í þessum sal, þetta allt og hendum því og byrjum upp á nýtt eða komum hingað aftur og rífumst enn og aftur um hvort og hvernig við eigum að koma þessu máli áfram. Ég held að við ættum að nota páskahléið til að draga andann djúpt og fara yfir þetta mál og setja það í raunverulega skoðun hvort við getum nálgast málið þannig að um það verði sátt. Ólíkt því sem ítrekað er haldið fram er það nú svo að við sjálfstæðismenn erum ekki á móti því að stjórnarskránni sé breytt. Við erum alls ekki á móti því og það sem meira er, við höfum sýnt það og sannað í gegnum tíðina vegna þess að við höfum tekið þátt í öllum þeim stjórnarskrárbreytingum sem gerðar hafa verið. Ég skal alveg viðurkenna það að ég er íhaldssöm þegar kemur að breytingum og aðrir eru róttækari en ég en þá er spurning hvort við getum ekki náð einhvers staðar saman á miðri leið og reynt að finna takt þar sem bæði róttækir og íhaldssamir geta sætt sig við og meira en það, verið ánægðir með afraksturinn. Þetta tókst til dæmis vel þegar mannréttindakaflinn var endurskoðaður í heild sinni. Ég held að þar hafi tekist afar vel til en eitt af því sem ég er ósammála í tillögum stjórnlagaráðs er að þar er hverri einustu grein breytt jafnvel þótt nýbúið sé að yfirfara hann og ég tel einfaldlega ekki þörf á því að breyta bara til að breyta. Við verðum að gæta að því að þetta er grundvöllur annarrar löggjafar og ef við ætlum ekki að setja þjóðfélagið í uppnám næstu árin með mismunandi túlkunum á dómsmálum með tilheyrandi málaferlum þá vil ég meina að íhaldssemi í þessum efnum sé ráðleg. Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hefði viljað heyra sjónarmið stjórnarliða og þeirra sem styðja þessa tillögu um stjórnarskrána, ekki einhverja pólitíska leikjafræði sem mér finnst þetta mál ekki snúast um.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni vék ég að fyrri spurningunum sem lagt er til að rati í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hafði farið yfir fyrstu spurninguna sem snýr almennt að því hvort kjósendur vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá, ég hafði einnig farið yfir það sem fjallað er um í öðrum töluliðum sem snýr að náttúruauðlindum og þjóðareign og svo var ég byrjaður að ræða um þjóðkirkjuna. Mig langar aðeins til að staldra við þjóðkirkjuna í þessari síðari ræðu minni og benda á að í stjórnlagaráðstillögunum er fjallað óbeint um það atriði í 19. gr. en þar er fjallað um kirkjuskipan. Í greinargerð stjórnlagaráðs um þessa grein er að finna, vil ég leyfa mér að segja, nokkuð ítarlega umfjöllun um þau margvíslegu álitaefni sem risu vegna þessarar tillögugreinar. Þar er fyrst að nefna að tillagan felur í sér að það ákvæði stjórnarskrárinnar um að hin evangelíska lúterska kirkja skuli vera þjóðkirkja á Íslandi verði fellt brott. Tillaga stjórnlagaráðs felur það í sér. Eins og lesa má í greinargerð stjórnlagaráðs vekur þetta upp spurningar um það hvort með þessari breytingu sé þá lagt til að gerð verði breyting á kirkjuskipan ríkisins í skilningi núgildandi stjórnarskrár. Það er greinilegt af greinargerðinni að um þetta hafa verið mjög ólík sjónarmið í stjórnlagaráði og sitt sýnst hverjum en þó hefur niðurstaðan orðið sú að fella út þetta ákvæði úr núgildandi stjórnarskrá með nýrri stjórnarskrárgrein og í 2. málsgrein greinargerðarinnar um 19. gr. segir, með leyfi forseta: „Tilgangur greinarinnar er að auðvelda löggjafar- og framkvæmdarvaldi að taka í framtíðinni ákvörðun um kirkjuskipan á Íslandi, ákvörðun sem mun hafa í för með sér þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem þjóðin sjálf ákveður hvernig hún vill haga þessu máli í framtíðinni.“ Stjórnlagaráð hefur litið svo á að með því að áfram lifði ákvæði um að hin evangelíska lúterska kirkja væri þjóðkirkja þá værum við í þeirri stöðu í framtíðinni að við þyrftum að boða til kosninga ef við vildum gera breytingar á því. Við sætum sem sagt uppi með að gera þyrfti stjórnarskrárbreytingu. Það er alveg gilt sjónarmið hjá stjórnlagaráði að auðvelda breytingar en það vantar algerlega hin efnislegu rök að öðru leyti frá stjórnlagaráði um hvort tilefni sé til að gera þá breytingu. Maður spyr sig þegar mælt er með þessu skrefi hvort komið hafi fram krafa um þetta á þjóðfundinum, en svo er ekki. Enga vísbendingu er að finna um það á þjóðfundinum að þjóðfundarfulltrúar hafi gert ákall um að við felldum niður ákvæðið um þjóðkirkjuna. Í þessu sambandi er fróðlegt að fletta upp á bls. 260 í skýrslu stjórnlaganefndar í 1. bindi þar sem fjallað er um fyrirkomulag þjóðkirkjunnar og reyndar um samband ríkis og kirkju frá bls. 258. Þar er til dæmis að finna ágætan kafla sem fjallar um samband ríkis og kirkju í nágrannalöndum okkar. Þessu er háttað með örlítið mismunandi hætti í Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Þýskalandi sem jafnframt er horft til í þessu sambandi. Engu að síður er fróðlegt að velta fyrir sér hvernig þessi ríki hafa haft þetta, hvort þau hafi séð ástæðu til þess á umliðnum árum eða áratugum að fella út úr stjórnarskrá sinni sambærileg ákvæði í þeim tilgangi einum fyrst og frest að gera auðveldara í framtíðinni að breyta kirkjuskipaninni. Í fljótu bragði sýnist mér að svo sé alls ekki. Hér segir t.d. um það sem gilt hefur í Danmörku að þar sé sú regla að konungur eða drottning Danmerkur skuli tilheyra hinni evangelísku lútersku kirkju, það er stjórnarskrárákvæði um það. En það er ekki tilgreint í dönsku stjórnarskránni að það skuli vera þjóðkirkja eða ríkiskirkja. Vegna samhengis hlutanna er ekki tilgreint að það skuli vera þjóðkirkja eða ríkiskirkja sem konungurinn eða drottningin skuli tilheyra. Samkvæmt þessari túlkun dugar að það sé evangelísk lútersk kirkja og má skilja á samhenginu að svo sé, en í 4. gr. segir að þjóðkirkja Danmerkur sé evangelíska lúterska kirkjan og hún njóti stuðnings ríkisins þannig að það er einhver óbein tenging við þetta. Þetta finnst mér vera athyglisvert. Í Noregi er um þetta fjallað í 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þar segir: Allir íbúar ríkisins njóta trúfrelsis hinnar evangelísku lútersku kirkju. Þau trúarbrögð eru opinber trúarbrögð ríkisins. Þeir íbúar sem aðhyllast hana skulu ala börn sín upp í þeirri trú. Þetta er athyglisvert ákvæði: Þeir íbúar sem aðhyllast hana skulu ala börn sín upp í þeirri trú. Þetta eru Norðmenn með í stjórnarskrá sinni. Þeir hafa ekki séð ástæðu til að fella þetta út. Í 4. gr. segir í norsku stjórnarskránni: Konungurinn skal ávallt aðhyllast hina evangelísku lútersku trú, styðja hana og vernda. Það er ekki mjög langt síðan íslenski forsætisráðherrann greindi frá því að hún íhugaði að segja sig úr þjóðkirkjunni. Það var reyndar ekki gefin upp nein ástæða fyrir því en það var engu að síður athyglisvert. Ég veit ekki hvernig það mál endaði. Í Svíþjóð var sænska kirkjan lengst af ríkiskirkja samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar en því var breytt. Árið 2000 var því breytt þannig að kirkjan er nú sérstök lögpersóna eins og önnur skráð trúfélög. Um þá kirkju gilda sérstök lög en ákvæði um hana hafa verið fjarlægð úr stjórnarskránni. Það er þó þannig í Svíþjóð, samkvæmt skýrslu stjórnlaganefndar, að tengsl ríkis og kirkju eru mjög sterk og kirkjan undanþegin ýmsum kvöðum. „Eins og staðan er í dag þá hefur löggjafinn síðasta orðið um málefni sænsku kirkjunnar þótt ósennilegt megi telja að hann fari gegn vilja stofnana hennar með opinskáum hætti“, segir í skýrslu stjórnlaganefndar. Ég ætla ekki að fara yfir þennan kafla í heild sinni með því að rekja bæði dæmin fyrir Finnland og Þýskaland en ég verð hins vegar að lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst það vera nokkuð stórt skref að taka í þeim tilgangi einum að auðvelda breytingar á þessu efni í framtíðinni að fella út ákvæði um þjóðkirkjuna, þjóðkirkju okkar Íslendinga. Sérstaklega finnst mér það eiga við þegar fyrir liggur að ekki hefur komið fram neitt sérstakt ákall um slíkt, hvorki á þjóðfundinum né kannast ég við að sérstakt ákall sé um það á þingi eða komið hafi fram tillaga um það. Loks er við þetta það að athuga að það vekur upp spurningar þegar menn fella ákvæðið út hvort ekki þurfi að fara fram sérstök þjóðaratkvæðagreiðsla um það, en á því er m.a. tekið í greinargerð með 19. gr. Þar segir í stuttu máli að þegar upp hafi komið sú spurning í stjórnlagaráði hvort fara þyrfti fram sérstök atkvæðagreiðsla vegna þessarar breytingar 

Herra forseti. Þetta var efnisleg og góð ræða hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Ég skil ræðu hans þannig að hann muni sem sagt segja já við þessari spurningu þegar að þjóðaratkvæðagreiðslunni kemur. En það þingmál sem við ræðum fjallar um það hvort við eigum ekki að spyrja fleiri en hv. þm. Bjarna Benediktsson þannig að því sé haldið til haga. Ég beini spurningum til þingmannsins og forsendur þeirra eru þessar: 1. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ekki gert breytingartillögu við tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um að þjóðaratkvæði fari fram samhliða forsetakosningum 30. júní næstkomandi. 2. Það er öllum ljóst að frestur til þess að svo megi verða rennur út á miðnætti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 91/2010. 3. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þessara sömu laga skal að fenginni umsögn landskjörstjórnar kveða á um orðalag og framsetningu þeirra spurninga sem lagðar eru fyrir kjósendur. 4. Landskjörstjórn kom á tvo fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og gaf tvær umsagnir um þær spurningar sem ætlunin var að leggja fyrir kjósendur, m.a. var líka gefin umsögn um þá spurningu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vill að komi til afgreiðslu. Þá koma spurningarnar: 1. Hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins fengið umsögn landskjörstjórnar á þeim fjórum spurningum sem eru á þingskjölum 1102, 1104, 1105 og 1107? 2. Fari svo að breytingartillögur hv. þingmanna Ólafar Nordal og Birgis Ármannssonar verði samþykktar hér í kvöld án samráðs við landskjörstjórn, hvaða afleiðingar hefur það á lögmæti þjóðaratkvæðagreiðslunnar og eftir atvikum hvaða afleiðingar hafa þær á lögmæti forsetakosninganna sem 

Herra forseti. Nú er maður settur í dálítinn vanda við atkvæðagreiðsluna ef til hennar kemur vegna þess að það segir í spurningunni eða öllu heldur er henni stillt svona upp, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Ég verð að taka undir með þeim sem hafa bent á það í umræðunni í dag, reyndar er aðeins fjallað um þetta að ég hygg í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, að það er ekki augljóst að maður vilji nýja stjórnarskrá. Kannski viljum við bara stjórnarskrána sem við höfum og breyta henni. Ef það er áskilnaður að maður þurfi bæði að svara því játandi að maður vilji nýja stjórnarskrá og að í henni verði þjóðkirkja getur vel verið að margir lendi í vafa. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að ég hallast að því að halda þjóðkirkjuákvæðinu í gildandi stjórnarskrá. Komið er inn á hvort sú breytingartillaga sem lögð hefur verið fram þurfi ekki að fá umsögn svo sem mælt er fyrir um. Það kann vel að vera. Ég flyt ekki þessa breytingartillögu þannig að ég ætla ekki að taka að mér alla ábyrgð á því hvernig spurningar eru orðaðar og annað þess háttar, hvernig fara ber með þær í þinginu. Ef það stangast á við lög að tefla fram spurningum án þess að hafa borið orðalag þeirra áður undir landskjörstjórn þá er það ekki nógu gott mál. Ég vil ekki úttala mig um hvort það þýði að kosningin verði ólögmæt fyrir vikið. Þar held ég að sé kannski fulldjúpt í árinni tekið. Allt er þetta til komið vegna þess að málinu er teflt fram í algerri tímapressu. Menn hafa haft þrjú ár til að undirbúa spurningar fyrir þessar forsetakosningar 

Herra forseti. Þessi svör voru mjög skýr frá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi: Spurningarnar sem löglærðir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vita að skal bera undir landskjörstjórn og þeir höfðu undir höndum þegar landskjörstjórn kom í heimsókn til nefndarinnar - slík umsögn liggur ekki fyrir. Með þeim hætti hefur Sjálfstæðisflokkurinn ákveðið að leika sér að því að kasta vafa á það hvort þær kosningar sem fram fara 30. júní, verði breytingartillögur þeirra samþykktar sem þeir gjarnan vilja, verði lögmætar eða ekki. Hv. þm. Birgir Ármannsson hafði miklar áhyggjur af því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hugsanlega gætu forsetakosningarnar orðið ólögmætar ef hinar fyrri væru ólögmætar. Herra forseti. Þetta finnst mér vera slæleg, ófagleg og fljótræðisleg vinnubrögð af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins og þeirra þingmanna sem undir hans stjórn vinna. 
            

Herra forseti. Fyrst ein leiðrétting. Hún er sú að Sjálfstæðisflokkurinn flytur ekki þessar breytingartillögur og allar tilraunir til að kenna Sjálfstæðisflokknum sem stjórnmálaflokki um, eins og hv. þingmaður gerir, eru augljóslega vindhögg. Breytingartillögurnar eru fluttar af tveimur fulltrúum í stjórnlaganefnd. Mér finnst alveg þess virði að ræða það hvort þetta atriði gæti mögulega valdið ólögmæti kosningarinnar. Þetta eru tvær óskyldar kosningar, annars vegar til forsetaembættisins og hins vegar þessi skoðanakönnun sem meiri hluti nefndarinnar vill að fari fram. Ég verð að segja að mér finnst mjög langsótt að forsetakosningin kunni að verða dæmd ólögmæt vegna ágalla við framsetningu á spurningum í þessari skoðanakönnun. Samkvæmt lögunum skal Alþingi að fenginni umsögn landskjörstjórnar ákveða orðalag og framsetningu spurninga. Landskjörstjórn hefur umsagnarrétt en hún hefur ekkert úrslitavald um það hvað þingið gerir varðandi orðalag og framsetningu og hefur heldur engan frumkvæðisrétt að nokkru leyti. Ég tel að það þyrftu að vera mjög skýrir efnislegir ágallar á spurningunni, ekki síst í því ljósi að þetta er bara skoðanakönnun, þetta er ráðgefandi óbindandi könnun um spurningar sem ráða engu máli til úrslita. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að með þeim rökum að slík umsögn liggi ekki fyrir væri býsna langt gengið að ógilda alla kosninguna. Allt eru þetta vangaveltur sem eru til komnar vegna þess tímafrests sem meiri hluti nefndarinnar hefur teflt þessu máli í. Ég vek athygli á því að það er í sjálfu sér engin lögbundin nauðsyn að vinna þetta mál á grundvelli þingsályktunartillögu. 

Herra forseti. Ég ræði um tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd. Þetta er fyrsta ræða mín í þessari umferð málsins og ég fagna því að komast að á mælendaskrá þrátt fyrir að ýmsir, að því er mér heyrist, hafi komið og kvartað yfir því í umræðunni í dag að þingmenn nýti sér þann rétt sem þeir hafa til að tjá sig um þau mál sem hér eru á dagskrá. Ég skil einfaldlega ekki þær athugasemdir. Mig langar að byrja á því að lýsa almennt afstöðu minni til stjórnarskrárinnar, til þeirra breytinga og þess breytingaferlis og í rauninni endurritunarferlis sem núverandi ríkisstjórn hefur sett af stað varðandi stjórnarskrána. Ég hef miklar efasemdir um að þörf sé á svo viðamiklum breytingum á stjórnarskránni sem fjölmargir þingmenn hafa talað fyrir á undanförnum árum. Ég lýsi því yfir að ég er frekar íhaldssöm varðandi breytingar en tel þó rétt að þingheimur allur fari yfir það hvaða ákvæði er rétt og tímabært að endurskoða. Það er leiðinlegt að upplifa að menn séu svo heiftúðugir í baráttunni í þessu máli, eins og maður hefur orðið vitni að í kvöld, í stað þess að fara saman yfir þetta verkefni. Við þingmenn lýsum því yfir á tyllidögum að rétt væri að taka upp þau vinnubrögð að við ynnum saman í þinginu, en þegar á reynir er enginn vilji til þess, þvert á móti. Það er mjög sorglegt að upplifa það og sérstaklega í þessu máli sem varðar sjálfa stjórnarskrána. Fyrsta atriðið sem ég staldraði við þegar ég sá málið frá meiri hluta nefndarinnar voru spurningarnar. Hvers vegna voru þessar spurningar valdar en ekki einhverjar aðrar? Það efni sem fyrir liggur frá stjórnlagaráði gefur tilefni til að leggja margar aðrar spurningar fyrir þjóðina. Ég hef, þrátt fyrir mikla umræðu um málið, ekki enn þá áttað mig á því hvers vegna meiri hlutinn ákveður að velja þessar spurningar en ekki ýmsar aðrar. Ef menn velta því fyrir sér hvaða álitaefni það eru sem helst hafa verið uppi á borðinu og verið í umræðunni á undanförnum missirum er það til dæmis embætti forseta Íslands og þær heimildir sem forsetaembættið hefur til að synja lögum staðfestingar.  Hæstv. utanríkisráðherra kallar fram í. Mig langar að gefnu tilefni að benda honum á að hér er hægt að setja sig á mælendaskrá og það er tilefni fyrir ráðherrana að hætta þessum endalausu frammíköllum. Það er ósiður í þinginu og ráðherranum ekki til sóma. Að sjálfsögðu hefur meiri hluti nefndarinnar málið á forræði sínu og ætti þess vegna að vera búinn að útskýra það með ítarlegri hætti en gert hefur verið fyrir mér og öðrum sem hér starfa og þurfa að taka afstöðu til þessa hvers vegna þær spurningar sem hér liggja frammi eru valdar fremur en aðrar  Ég er ekki í ríkisstjórn og sit ekki í nefndum fyrir ríkisstjórnarflokkana og það eru ríkisstjórnarflokkarnir sem hafa forræði á þessu máli. Þeir hafa haft þrjú ár til að vinna að málinu og klára það. Ég trúi því að það sé hjartans mál mjög margra þingmanna í stjórnarliðinu að breyta stjórnarskránni og jafnframt sumra annarra þingmanna eins og til dæmis þingmanna Hreyfingarinnar. Þess vegna er það skrýtið að horfa upp á þau vinnubrögð sem maður hefur orðið vitni að í kvöld, menn eru á handahlaupum að reyna að redda sér í tímapressu og koma einhverjum málum í gegn. Þeir vilja að láta okkur sem reynum halda fram sjónarmiðum okkar  Herra forseti. Í ræðu minni við fyrri umr. þessa máls fór ég yfir þá aðferðafræði sem almennt er beitt þegar spurningar í stórum könnunum eða rannsóknum eru gerðar. Ég fór yfir þær meginreglur sem hafa þarf þar í huga og fór svo yfir þær spurningar sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fram með tilliti til þeirra meginreglna. Það er gott að sjá að meiri hluti nefndarinnar hefur farið yfir þær spurningar sem lagðar voru fram upphaflega og sniðið af þeim ákveðna ágalla. Það er ágætt út af fyrir sig en þó er ekki öllum athugasemdum mínum svarað varðandi þær spurningar sem hér liggja fyrir. Ég ætla rifja það upp í örstuttu máli að við gerð spurninga er mjög mikilvægt að þær spurningar sem lagðar eru fyrir séu mælitæki og það tæki verður að vera áreiðanlegt og réttmætt til að það skili einhverjum árangri, til að maður fái einhverja niðurstöðu sem hægt er að vinna með. Til þess að það sé mögulegt verður fólk sem tekur þátt í könnun eða svarar spurningunum í atkvæðagreiðslu að skilja nákvæmlega hvað meint er með hverri spurningu. Það er grundvallaratriði, annars mundi ég skilja spurninguna á einn hátt, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson á annan hátt og frænka mín, hún Harpa á Bakka, á þriðja veg og svörin yrðu út og suður eftir því. Hvað mundum við gera með slíka niðurstöðu? Þetta er það sem hinn almenni einstaklingur hefur í huga til dæmis við undirbúning rannsóknarverkefnis uppi í háskóla, þetta er það sem hann hefur í huga þegar hann býr til spurningar fyrir rannsókn sína. Í allri slíkri vinnu verður sá sem spyr spurninganna að vanda sig vel í upphafi. Ég held að öllum sé ljóst að hér hefur það ekki verið gert. Það er mikilvægt að nota einfalt og skýrt orðfæri þannig að allir skilji hvað við erum að tala um, að menn varist leiðandi spurningar og spurningarnar þurfa að vera í jafnvægi og þannig að hægt sé að svara þeim á einfaldan hátt. Jafnframt mega spurningarnar ekki vera með yfirgnæfandi vísan í eitthvað sem allir eiga að þekkja en gera það samt ekki og menn forðist þess vegna að svara spurningum, líkt og í fyrri útgáfu þjóðkirkjuspurninganna. Ég fagna því að meiri hlutinn hefur þá séð þá ábendingu að sú spurning var of illa fram sett vegna þess að þar var gert ráð fyrir því að allir sem svara mundu spurningunni í þjóðaratkvæðagreiðslu þekktu núverandi ákvæði í stjórnarskrá. Það hefur verið tekið, búið er að breyta orðalaginu og gera það einfaldara, eins og ég og margir fleiri þingmenn bentu á í gær og það er ágætt. Síðan er eitt atriði sem er mikilvægt, þ.e. að maður forprófi á einhvern hátt þær spurningar sem maður ætlar að leggja fram þegar maður gerir rannsóknir eða kannanir. Vissulega kom fram að landskjörstjórn hefur litið yfir spurningarnar en mér er spurn hvort hægt hefði verið að forprófa með einhverjum hætti spurningarnar þannig að gerð yrði stikkprufa og til dæmis kannað hvort menn skildu almennt efni spurninganna á sama hátt. Í rannsóknum tekur maður lítinn hóp, til dæmis einn bekk sem er að læra aðferðafræði upp í háskóla, og biður hann um að svara stuttum spurningalista og tekur viðtöl við viðkomandi. Þá fær maður tilfinningu fyrir því hvort það sem maður hefur lagt fram sé gott, nægilega vel unnið eða ekki. Það er tiltölulega einfalt og þrátt fyrir að við höfum stuttan tíma til ráðstöfunar tel ég að það hefði verið til bóta að fara þá leið. Kannski er hægt að gera það næst þegar við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Varðandi þær breytingar aðrar sem gerðar hafa verið á þeim spurningum sem meiri hlutinn lagði fram í upphafi er mjög til bóta að svarkostirnir hafa verið einfaldaðir og í flestum tilvikum er einfaldlega hægt að svara já eða nei. Það er gott en engu að síður eru enn þá inni löng svör við fyrstu spurningunni og ég tel fullkomlega óþarft að hafa það þannig. Það væri einfaldlega hægt að hafa bara já eða nei. Ég skil ekki af hverju þetta er gert svona flókið eins og það er þarna. Í annarri spurningu eru tvö orð sem ég tel að gætu valdið ruglingi, þ.e. sem ég gæti skilið á annan hátt en til dæmis hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson, það eru orðin „náttúruauðlindir“ og „þjóðareign“. Það eru orð sem við skiljum hvert og eitt á ólíkan hátt. Ég var þegar búin að fara yfir þjóðkirkjuákvæðið, sem er orðið betra en það var, en ég átta mig ekki alveg á spurningunni og fagnaði því að heyra hv. þm. Bjarna Benediktsson vísa áðan í 2. mgr. 79. gr. núverandi stjórnarskrár í ræðu sinni varðandi með hvaða hætti hægt væri að breyta kirkjuskipan ríkisins. Í 2. mgr. 79. gr. stjórnarskrárinnar okkar, sem er í gildi á Íslandi og verður í gildi þangað til búið er að samþykkja á fullkominn hátt aðra stjórnarskrá, segir, með leyfi forseta: „Nú samþykkir Alþingi breytingu á kirkjuskipun ríkisins samkvæmt 62. gr., og skal þá leggja það mál undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar, og skal atkvæðagreiðslan vera leynileg.“ Hér er gert ráð fyrir sérstakri atkvæðagreiðslu ef breyta á kirkjuskipan ríkisins. Ég hef ekki fengið svar við þeirri spurningu hvort ekki þurfi að fara að því ákvæði núverandi stjórnarskrár að mati meiri hlutans ef gert er ráð fyrir að breyta ákvæðinu frá því sem nú er. Í fjórðu spurningu meiri hluta nefndarinnar er talað um persónukjör. Sú spurning er óbreytt þannig að athugasemdir mínar frá því í ræðu minni fyrir tveim dögum síðan standa óhreyfðar. Þarna er vísað í persónukjör í kosningum til Alþingis. Þar segir, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?“ Þarna er gert ráð fyrir því að allir skilji persónukjör á sama hátt og hvað við er átt varðandi það. Ég er ekki viss um að það sé eitthvað sem allir þekkja til þrautar á þessum sviði. Það er ekki oft notað í kosningum til Alþingis en hægt hefur verið að strika út nöfn af lista. Ég sá það í nefndarálitinu frá meiri hlutanum að hann ætlar sér að fara í mjög mikla kynningu á því hvað stendur í lögum um kosningar til Alþingis varðandi persónukjör. Allt í lagi, það er þá gott að reynt sé að finna einhverja leið til að skýra betur spurninguna en þá kemur sá hluti spurningarinnar betur fram en nú. Hvað þýðir það? Það er mjög óljóst. Í hvaða átt á þetta að breytast?  Síðan kemur fimmta spurningin sem fjallar um jafnt atkvæðavægi. Ég sagði í fyrradag að mér þætti orðalagið óþarflega flókið en kannski hefur verið lagst yfir það í nefndinni og reynt að einfalda það en ekki tekist, ég þekki það ekki, ég sá það alla vega ekki í nefndarálitinu. Síðan fagna ég því að sjötta spurningin hefur verið einfölduð og tekinn út mælikvarðinn þar sem hægt að velja ákveðnar prósentutölur varðandi hversu stór hluti kosningabærra manna má krefjast þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Búið er að taka það út og það er til bóta. Síðan á að koma skýringartexti inn í kjörseðilinn um hvernig stjórnarskrá er breytt. Það er svo sem ágætt en ég vil þó minna á að kjörseðillinn verður að vera einfaldur og ekki of mikið lesmál en þetta er örugglega ágætt nema það stangast á við það sem meiri hlutinn ætlar sér að gera. Ég skil ekki alveg athugasemd í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 3 þar sem fjallað er um gildistöku nýrrar stjórnarskrár, það er sérkafli í nefndarálitinu sem heitir „Gildistaka nýrrar stjórnarskrár“. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn er þeirrar skoðunar að frumvarp Alþingis, að aflokinni síðari samþykkt þess skv. 79. gr. gildandi stjórnarskrár, eigi að bera undir þjóðina til endanlegrar staðfestingar og gildistöku í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þarna gerir meiri hlutinn ráð fyrir því að stjórnarskránni verði breytt á þann hátt að til þess að ný eða breytt stjórnarskrá taki endanlega gildi þurfi að fara fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla að aflokinni síðari samþykkt Alþingis. Það er andstætt núgildandi stjórnarskrá og af einhverjum ástæðum truflar það mig afskaplega varðandi hvernig við eigum að vinna að breytingum á stjórnarskránni. Núna er í gildi stjórnarskrá og við hljótum að þurfa að fara eftir henni þangað til hún fellur úr gildi. Það birtist okkur í þeim texta sem fara á á kjörseðilinn um hvernig stjórnarskrá skuli breytt vegna þess að þar er að sjálfsögðu ekki vitnað í neitt annað en hvernig breyta skuli stjórnarskrá samkvæmt stjórnarskránni eins og hún er núna. Þess vegna skil ég ekki hvernig meiri hlutinn hugsar þetta. Það væri mjög gott að fá útskýringu á því frá nefndarmönnum vegna þess að ég hef ekki fengið hana í dag. Ég geri mér grein fyrir því að fyrir liggur álit einhverra sérfræðinga um að þetta sé fær leið, en ef lögfesta á að stjórnarskrárbreytingar taki ekki gildi fyrr en að lokinni bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu væri rétta leiðin að mínu viti sú að breyta fyrst 79. gr. Það tekur heilt kjörtímabil að gera það eins og sagan segir okkur en það er samt rétta leiðin að mínu mati ef bæta á þessu inn. Það væri mjög fróðlegt að heyra það frá nefndinni hvernig þetta er hugsað. Þetta rímar að minnsta kosti alls ekki við það sem standa á á kjörseðlinum. Frú forseti. Þetta eru þau atriði sem ég taldi rétt að hlaupa yfir varðandi þá þingsályktunartillögu sem liggur frammi og ég fagna því að ég fái að nota ræðutíma minn til þess. Þær meginreglur sem ég vitnaði í varðandi spurningar og uppbyggingu spurningakannana hef ég meðal annars úr Handbók í aðferðafræði og rannsóknum í heilbrigðisvísindum, sem gefin var út af Háskólanum á Akureyri árið 2003, þar á meðal úr 18. kafla sem Þorlákur Karlsson skrifaði, þannig að því sé haldið til haga. Ég gleymdi að minnast á það í upphafi ræðu minnar en hafði gert það í ræðu minni við fyrri umr. Jafnframt hafa komið fram mjög margar breytingartillögur við meðferð málsins frá hinum og þessum þingmönnum. Ég verð að segja að þegar ég undirbjó mig undir þessa ræðu og kynnti mér þau nefndarálit sem fyrir liggja gafst mér ekki tími til að rýna þær breytingartillögur með sama hætti og ég gerði varðandi breytingartillögurnar sem við sáum fyrr í vikunni. Það væri mjög gott ef hægt væri að gefa okkur einhvern tíma til að fara yfir þær vegna þess að fram kom í andsvari áðan að menn hafa áhyggjur af því að engin breytingartillagnanna hefur fengið umsögn frá landskjörstjórn. Ég geri ráð fyrir því að fáar þeirra séu unnar í samráði við til dæmis þá menn í Háskóla Íslands sem hafa atvinnu og mikla reynslu af því að búa til spurningar, þannig að vissulega væri gott ef tími gæfist til að yfirfara tillögurnar áður en þær verða samþykktar, ef svo verður, meðal annars með hliðsjón af þeim meginreglum sem ég fór yfir áðan. Mig langar þó að geta um eina breytingartillögu sem er frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 3. efnismgr. bætist nýr töluliður er orðist svo: Vilt þú að þingmönnum verði fækkað úr 63 í 51?“ Já eða nei. Þetta er dæmi um tiltölulega skýra og einfalda spurningu sem ég tel að sé ágætlega ígrunduð með tilliti til þeirra meginreglna sem ég fór yfir. Ég tel að það væri mjög hollt fyrir okkur öll að fá svar við því hvað þjóðinni finnst um það. Síðan þætti mér best ef til stendur að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu að það jafnframt yrði spurt að því hvort menn vilji yfir höfuð ráðast í grundvallarbreytingar eða viðamiklar breytingar á stjórnarskránni.

Frú forseti. Þetta er nú eiginlega ekki andsvar heldur svar af því að spurt var ákveðinnar spurningar. Þetta er lagatæknilegt atriði og það er hægt er að nálgast það á tvennan hátt. Hægt er að gera það þannig að fyrst sé stjórnarskránni breytt og þetta sett inn en auk þess er hægt að setja þetta inn í bráðabirgðaákvæði í heildstæðri nýrri stjórnarskrá sem tæki þá gildi við tvennar kosningar með þessu ákvæði inniföldu. Að svo búnu færi þjóðaratkvæðagreiðslan fram. Hvers vegna er þetta atriði þarna inni? Ástæðan fyrir því er sú að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er það mjög vel ljóst að það er ekki eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, að Alþingi sé stjórnarskrárgjafinn. Ég held að það hafi verið endurtekið í ræðu hv. síðasta þingmanns sem flutti hér ræðu. Það er ekki svo. Hver er þessi stjórnarskrárgjafi? Það er ekki kóngurinn sem styttan er af niðri við Stjórnarráð. Það er ekki Alþingi Íslendinga. Þeir eru jú formlegur handhafi ákveðins valds. Það er þjóðin sem er stjórnarskrárgjafinn. Það er þjóðin sem skammtar Alþingi vald, það er ekki Alþingi sem skammtar þjóðinni vald. Þetta eru grundvallaratriði í stjórnskipun allra vestrænna ríkja og ég er svolítið hissa á því að menn skuli halda hinu gagnstæða fram.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi hvergi í ræðu minni minnst á stjórnarskrárgjafann en það er náttúrlega búið að halda mjög margar ræður hérna í dag þannig að það er ekkert skrýtið að þetta renni allt saman í eitt. Varðandi 79. gr. vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa sér tíma til að koma hér upp og reyna að útskýra fyrir mér hvað nefndin á við. Engu að síður er ég ekki alveg sannfærð þannig að við þurfum að taka frekari umræðu um það og gefst tími til þess vegna þess að ekki er búið að klára stjórnarskrárbreytingarnar og það er ágætt. Þess vegna finnst mér svolítið stílbrot að hafa þetta inni í nefndarálitinu bara vegna þess að margoft hefur komið fram í máli nefndarmanna að þeir ætli sér ekki að ræða um einstakar breytingar á stjórnarskránni, en engu að síður kemur það hér inn. En eins og hv. þm. Magnús Norðdahl tók fram er þetta tæknilegt atriði en engu að síður er þetta veigamikið atriði vegna þess að í því felst jú breyting á því með hvaða hætti stjórnarskrárbreytingar taka gildi. Það gæti þá farið svo að ef þessi þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram að afloknum tvennum alþingiskosningum yrði þetta allt saman fellt og þá stæðum við eftir með núgildandi stjórnarskrá óbreytta, þannig að menn átti sig á því.

Frú forseti. Við erum í síðari umræðu um tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Margt athyglisvert hefur verið sagt í þessari umræðu en ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni í fyrri umræðu. Það er rétt að stjórnarskráin hefur aldrei sætt heildarendurskoðun og það er eins og það skipti fólk hér mestu máli. Að mínu mati skiptir það mun meira máli hvaða efnisgreinum hefur verið breytt frá því að hún tók gildi. Af þeim 80 greinum sem eru í íslensku stjórnarskránni hefur ríflega 40 greinum verið breytt og það ekki litlum greinum. Ég benti á það að árið 1991 var farið í nokkuð umfangsmiklar breytingar á stjórnarskránni. Árið 1995 var farið í algjöra endurskoðun og settir inn nýir og merkilegir kaflar sem snerta mannréttindi Íslendinga. Árið 1999 var farið í að breyta kjördæmaskipuninni, sem var mikið mál, tók langan tíma, enda þurfti mikla þverpólitíska samstöðu í þeim breytingum, eins og líka var lagt upp með árið 1991 og 1995. Menn lögðu sig fram um að ná sátt, gáfu sér tíma, ráðfærðu sig við sérfræðinga og hlustuðu á fagaðila. Það er meira en gert hefur verið fram til þessa í þessu máli, því miður. Menn reyndu að ná þessum „konsensus“, sáttinni sem er svo mikilvæg þegar stjórnarskráin okkar er annars vegar. Það hefur verið sagt í þessari umræðu að við sjálfstæðismenn viljum ekki breyta stjórnarskránni, að við séum hræddir við þjóðina. Þetta er flokkurinn sem hefur lagt fram að minnsta kosti þrjár tillögur á þessu kjörtímabili um þjóðaratkvæðagreiðslur í málum sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa hafnað að leggja fyrir þjóðina þó að um sé að ræða stór mál. Það kann vel að vera að menn hafi haft ákveðnar ástæður fyrir því en ég var þeim ósammála. Ég var flutningsmaður þeirrar tillögu að bera fyrsta skrefið í umsókninni um aðild að Evrópusambandinu undir þjóðina. Ég er sátt við að farið var í þær viðræður en ég taldi rétt að hafa þjóðina með í upphafsskrefinu sem og í lokaskrefinu. Því höfnuðu stjórnarflokkarnir og reyndar ákveðnir þingmenn þar til viðbótar. Stjórnarflokkarnir höfnuðu líka tillögu okkar sjálfstæðismanna um þjóðaratkvæðagreiðslu sem tengdist Icesave-samningunum. Svo segja menn að sjálfstæðismenn þori ekki að fara með stóru málin fyrir þjóðina þegar sagan segir allt annað, þegar tillögur okkar liggja hér fyrir um allt annað. Að mínu mati er verið að reyna að slá ryki í augu fólks, kannski í þeirri veiku von að menn séu svona fljótir að gleyma þegar að þessu máli kemur. Ég ætla ekki að fara í mikið karp út af þessu. Ég vil hins vegar segja vegna alvarleika þessa máls: Ég viðurkenni að ég er íhaldssöm, enda í þeim flokki, þegar kemur að því að breyta stjórnarskránni, en ég vil breyta ákveðnum ákvæðum. Það hefur lengi legið fyrir að drjúgur þorri Sjálfstæðisflokksins er reiðubúinn í þær breytingar og tillögur þess efnis hafa legið fyrir í gegnum tíðina. Ég hef margoft farið yfir þau atriði úr þessum ræðustól og tel óþarft að fara yfir það aftur. Mér finnst hins vegar sárt, í ljósi þess að menn hafa verið reiðubúnir að breyta stjórnarskránni, að þrjú ár skuli hafa farið til spillis. Við höfum ekki enn sem komið er náð þessari pólitísku sátt - ég ætla þó enn að halda í þá von að á næsta þingvetri náum við meiri sátt um breytingar á stjórnarskránni en nú er uppi í þinginu. Ég held að stórum áfanga hefði verið náð í upphafi þessa kjörtímabils ef við hefðum náð fram ákveðnum veigamiklum breytingum sem sátt hefði getað skapast um, breytingum á auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir að samþykkja, breytingum í þá átt að einfaldara yrði að breyta stjórnarskránni, breytingum á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Ég held líka að stórum áfanga hefði verið náð ef menn hefðu áttað sig á því að menn væru tilbúnir til að fara í breytingar á ákvæðum sem hafa verið mjög til umræðu allt frá 2004 varðandi forsetaembættið, ef menn hefðu fókuserað á þessi stóru ákvæði. Síðast en ekki síst eru það ákvæði sem meðal annars tengjast 79. gr. en líka aðildarviðræðunum við ESB, en ekki síður því sem meðal annars hefur komið fram í Noregi að lýðræðishallinn í tengslum við EES-samninginn er meiri en menn gerðu ráð fyrir í upphafi. Menn vissu af lýðræðishallanum þegar menn gengu að samningunum um Evrópska efnahagssvæðið en síðan hefur komið í ljós að lýðræðishallinn er meiri, meðal annars vegna aukins vægis Evrópuþingsins, minnkandi vægi framkvæmdarstjórnar og margt fleira hefur stuðlað að því að lýðræðishallinn hefur aukist. Hvort sem við samþykkjum aðildarsamning við ESB eða ekki þurfum við að breyta stjórnarskránni, ég held að það liggi alveg ljóst fyrir. Ef menn hefðu sagt já, verið tilbúnir til að fara í þessar breytingar hefði stórum áfanga líka verið náð. Þetta eru fjögur stór atriði sem menn hefðu hugsanlega náð pólitískri samstöðu um og menn eru að missa af því tækifæri vegna flumbrugangs, vegna þráhyggju og pólitísks yfirgangs hvað þetta varðar. Ég ætla hins vegar að halda áfram að fjalla um þingsályktunartillöguna sem slíka. Ég sé að gerðar hafa verið breytingartillögur og ég fagna því. Þó að ég sé ekki efnislega sammála öllu því sem þar kemur fram er ég fegin því að tekið sé tillit til umræðunnar sem hér hefur orðið og athugasemda sem settar voru fram í fyrri umr. um málið. Ég hef sjálf lagt fram breytingartillögu og mun ræða það þegar færi gefst og í samhengi við þingsköp. Ég benti á það við fyrri umr. að mikill vilji virðist vera til þess að setja fleiri mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, ef farið verður eftir tillögum stjórnlagaráðs verður það reyndin. Við höfum hins vegar ekki rætt það og ég held að það sé stóra málið í þessu öllu að við höfum ekki enn fengið tækifæri til að ræða málið efnislega. Við erum enn að ræða formið á því hvernig við ætlum að breyta stjórnarskránni, en höfum ekki enn farið efnislega í umræðu um tillögur stjórnlagaráðs eða aðrar tillögur frá þingmönnum um það hvernig við viljum breyta stjórnarskránni. Ég hef bent á það, eins og ég gat um áðan, að með þeim breytingum sem hugsanlega kynnu að verða á stjórnarskránni, með auknu vægi þjóðaratkvæðagreiðslna, er vægi Alþingis um leið að minnka. Færa má sterk og gild rök fyrir því að verið sé að taka ákveðið hlutverk frá þinginu, sem sumum kann að líka vel. Ég held að við þurfum hins vegar að ræða það vel, fara betur yfir það en gert hefur verið enda höfum við ekkert rætt það. Vegna minnkandi vægis þingsins væri þá hægt að rökstyðja það að fækka þingmönnum úr 63 í 51. Ég held að það sé líka álitamál sem er eðlilegt, fyrst menn eru að bera eitt og annað undir þjóðina, að spyrja þjóðina út í. Ég veit ekki betur en að í þeim kosningum sem reynt var að fara í varðandi stjórnlagaþingið hafi margir frambjóðendur haft þetta atriði efst á stefnuskrá sinni. Af hverju er sú tillaga ekki á meðal tillagna frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar? Ég tel eðlilegt að spurt sé að þessu, ekki síst í ljósi þess að við þurfum að leita ýmissa leiða til að spara í ríkisrekstrinum eins og efnahagsástandið er. Talandi um stjórnlagaþingið og síðan stjórnlagaráðið - það var samþykkt með 30 atkvæðum á þingi að tilnefna 25 manns í stjórnlagaráð - þá fengu menn þá hugmynd að bera tillögur stjórnlagaráðs undir þjóðina. Ég vil í því sambandi benda á merkilega grein eftir Pawel Bartoszek sem að mínu mati er einn áhugaverðasti penninn í fjölmiðlum í dag. Hann var kosinn á stjórnlagaþingið á sínum tíma og fékk mikið fylgi og var síðan einn af þeim 25 sem Alþingi kaus í stjórnlagaráð.

Ég kaus hann.

Já, hæstv. utanríkisráðherra kaus Pawel og ég fagna því, það gerði ég líka og örugglega fleiri sem mundu vilja upplýsa það. Hann er ákveðin rödd sem við eigum að hlusta meira á. Rödd hans endurspeglast mjög vel í þessari grein sem ég ætla að fá að vitna í því að hann kemur mun betur orðum að hlutunum en ég. Ég bendi þingheimi á það sem hann segir um þá leið sem verið er að fara til að reyna að breyta stjórnarskránni. Pawel skrifar þetta í Deiglupistli 21. febrúar 2012, með leyfi forseta: „Síðari umræða um meðferð á tillögum stjórnlagaráðs var ekki þingsins besta stund. Í raun er öll meðferð Alþingis á tillögum ráðsins þinginu til vansa og skipulag þess leiðangurs sem fram undan er með þeim hætti að jafnvel þolinmóðustu farþegarnir geta ekki annað en stigið frá borði. Því miður. Í stuttu máli þetta: Þegar stjórnlagaráðið skilaði af sér verki sínu gerði það það með eftirfarandi orðum í skilabréfi með tillögunum: „Komi fram hugmyndir um breytingar á frumvarpi stjórnlagaráðs lýsa fulltrúar í stjórnlagaráði sig reiðubúna til að koma aftur að málinu áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram.“ Og hvaða tillögur liggja á þessari stundu fyrir af hálfu þingsins varðandi breytingar á frumvarpi stjórnlagaráðs? Engar. Ekki ein einasta. Kannski koma einhverjar fyrir helgi, segja menn. Kannski eftir helgi.“ Þetta er eitt af kjarnaatriðunum sem við sjálfstæðismenn höfum verið að benda á. Við hér í þinginu höfum ekki einu sinni fengið tækifæri eða svigrúm í fundarstörfum Alþingis til að ræða efnislega um tillögur stjórnlagaráðs. Ég hef ekki fengið tækifæri til að ræða efnislega um tillögur stjórnlagaráðs og ég er ekki þar með að segja að ýta eigi þeim öllum út af borðinu, síður en svo. Ég er ekki sammála þeim öllum, það er margt sem mér finnst ekki gott í þeim en líka margt sem ég tel rétt að við fáum tækifæri til að ræða. Við höfum ekki enn fengið það tækifæri. Pawel heldur áfram, með leyfi forseta: „Kannski fær ráðið einhverjar spurningar frá einni þingnefnd. Kannski. En mér sýnist í fljótu bragði að á því hálfa ári sem þingið hefur haft tillögurnar til umræðu“ - hugsið ykkur, hálft ár sem þingið hefur haft þær til meðferðar en við höfum ekki enn fengið að ræða þær hér í þingsalnum - „hafi ekki farið fram neinar raunverulegar efnislegar umræður um inntak þeirra sjálfra. Né heldur hefur þingið farið í þá vinnu að rýna tillögurnar af einhverri alvöru, ýmist til að finna hugsanlega ágalla eða styrkja grundvöll þeirra stjórnarskrárbreytinga sem lagðar hafa verið fram.“ Ég tel að þeir stjórnarliðar sem hafa mikla trú á tillögum stjórnlagaráðs - og það er merkilegt að ég hef ekki enn fengið að heyra skoðanir hæstv. forseta, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, á tillögum stjórnlagaráðs. Ég hef ekki enn fengið að heyra skoðanir fólks eða skiptast á skoðunum við það um tillögurnar. - Það má spyrja: Erum við að sinna okkar vinnu með því að fara þessa leið? Það má efast um að svo sé. Síðan segir Pawel: „Þetta eru forkastanleg vinnubrögð. Það má eflaust reyna að afgreiða alla gagnrýni þeirra sem efins eru um þörf á ítarlegum breytingum á stjórnarskránni með því að þeir“ - eins og til dæmis við sjálfstæðismenn - „vilji ekki leyfa þjóðinni að kjósa um stjórnarskrá“ - hafið þið heyrt þennan frasa einhvern tíma? - „eða með öðrum viðlíka frösum, en staðreyndin er sú að þeir þingmenn sem ýtt hafa þessu máli áfram nú hafa algjörlega vanrækt þær skyldur sem lagðar eru á þá sem stjórnarskrárgjafa.“ Hann bendir á annað athyglisvert atriði: „Aðeins um þjóðaratkvæðagreiðslur því það er nokkuð sem mun vera rætt mikið um í þessu samhengi. Í Sviss fara tillögur sem lagðar eru í þjóðaratkvæði samt í þinglega meðferð. Hinir kjörnu fulltrúar mynda sér skoðun á tillögum sem koma frá almenningi, stundum leggja þeir til við kjósendur að þeir felli tillögurnar, stundum leggja þeir til breytingar sem lagðar eru í atkvæði samhliða. Skylda þinga er ekki minni þótt ferlið endi með þjóðaratkvæði.“ Ég er sammála Pawel í þessu. Þó að við viljum gjarnan að ýmsir þættir gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu verður skylda okkar til að fjalla um málið ekki minni. Ég vil enn og aftur benda á að við erum að fjalla um stjórnarskrána og við erum ekki enn farin að fjalla efnislega um málið. Pawel heldur áfram: „Hér virðast menn hins vegar telja sig sérstaka riddara beins lýðræðis þegar þeir setja hluti í þjóðaratkvæði, án þess að taka til þeirra afstöðu eða skoða þá að nokkru ráði. Staðan er því þessi: Eftir fjóra mánuði verður kosið um einn hlut sem ekki er búið að skoða og nokkra aðra hluti sem ekki er búið að ákveða. Um niðurstöðuna verður rifist. Hvað ef 51% samþykkir tillögurnar? Er mönnum þá stætt á að breyta þeim? Hvað ef 51% fellir? Ætla menn þá að taka því eða reyna að lappa upp á tillögurnar? Hvernig verður farið með úrslit undirspurninganna?“ - Og þær eru orðnar ansi margar eftir breytingar frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. - „Ég hef hvergi séð að þetta væri skýrt. Nefndarálit með tillögunni ber vonir um að „niðurstöður slíkrar atkvæðagreiðslu nýtist Alþingi vel við áframhaldandi meðferð málsins.“ Hljómar nákvæmlega þannig að stjórnmálamenn eigi að lesa í „leiðsögn almennings“ eftir eigin geðþótta. Það er ekki góð hugmynd. Það er vissulega þakkarvert að maður sé í hópi þeirra sem þingið treystir á ný til að hjálpa til við það ferli að leggja til breytingar á stjórnarskrá. En menn þurfa að þekkja sín takmörk. Ráðgefandi stjórnlagaráð mun ekki setja stjórnarskrá. Það mun þingið gera. Og fyrst þingið virðist hvorki hafa skoðun á stjórnarskrá né vilja til að rýna af viti í þær tillögur sem því berast, þá hef ég að sinni takmarkaðan áhuga á að veita því frekari ráð.“ Þetta segir Pawel Bartoszek og skrifar undir þessa grein sem fyrrverandi formaður C-nefndar stjórnlagaráðs. Ég tel þessi orð Pawels umhugsunarinnar virði. Við sem hér erum erum ekki að fjalla efnislega um það sem máli skiptir, um það hvernig við viljum breyta stjórnarskránni. Um það höfum við ekki rætt. Ég vil því, frú forseti, benda á þessi orð Pawels Bartoszeks og um leið ítreka það, sem margoft hefur komið fram af hálfu okkar sjálfstæðismanna, að við erum tilbúin til að taka þátt í að breyta stjórnarskránni. Við viljum gera það þannig að sem víðtækust sátt náist og við viljum vanda til verka í því mikilvæga efni.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að gera þinginu það kunnugt að á stuttum fundi formanna þingflokka fyrir 20 mínútum gerðum við fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna lokatilraun til þess að ná samkomulagi í þessari umræðu og könnuðum hug annarra flokka til þess að ljúka umræðu og að atkvæðagreiðsla mundi hefjast og henni yrði lokið fyrir miðnætti. Öllum er ljóst að til að þetta mál geti gengið alla leið og verði leitt til lykta þarf að ljúka atkvæðagreiðslu fyrir miðnætti. Hins vegar var skýr vilji hjá formanni þingflokks sjálfstæðismanna að svo yrði ekki. Sjálfstæðismenn voru ekki tilbúnir til að koma til móts við okkur og semja um lyktir þessa máls. Fulltrúi Framsóknarflokksins var hins vegar tilbúinn til að gera það og ber að þakka honum fyrir það. Því miður hefur ekki tekist samkomulag með fulltrúum flokkanna um að ljúka þessari umræðu og hefja atkvæðagreiðslu svo að sómi Alþingis verði sem mestur.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram um fund þingflokksformanna ásamt forseta fyrir nokkrum mínútum þar sem var gerð úrslitatilraun til að ljúka þessu máli með atkvæðagreiðslu fyrir klukkan tólf, en hún þarf að fara fram eðli málsins vegna eigi það að ganga sinn farveg eins og ætlast var til. Það tókst ekki. Einn þingflokksformaður lagðist gegn þeim hugmyndum á meðan allir aðrir lýstu sig tilbúna til að leysa málið og semja um að ljúka því fyrir klukkan tólf með atkvæðagreiðslu þannig að það gæti gengið áfram. Það er miður, verð ég að segja, að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins skuli leggjast gegn því að klára þetta mál. Það hefur fyrst og fremst verið Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur reynt að halda því í gíslingu í þinginu með ótrúlegum málflutningi í allan dag, eingöngu til að tefja það, eyðileggja það og koma í veg fyrir að fólkið í landinu fái að segja skoðun sína á því hvernig ný stjórnarskrá lýðveldisins eigi að hljóma.

Virðulegur forseti. Mér finnast það hin mestu öfugmæli að heyra hv. þm. Magnús Orra Schram tala um sóma Alþingis og þetta mál í sömu setningunni og reyna að setja upp eitthvert leikrit til þess að kenna nú Sjálfstæðisflokknum hinum illa um þetta. Staðan er þessi: Ríkisstjórn Íslands hefur haft frá því í október tækifæri til að leggja þetta mál fyrir þingið og ná þessari dagsetningu 30. júní, bera það og hafa um það mikinn tíma og allt samráð sem óskað gæti verið eftir. Það var ekki gert og þess vegna er ríkisstjórn Íslands runnin út á tíma með þetta mál. Það er einfaldlega ekki hægt að kenna einum eða neinum öðrum um það. Ég vil benda á að þetta svokallaða málþóf sem hér er verið að setja á svið er algjörlega 

Þögn í þingsalnum.

að til dæmis sú er hér stendur hefur talað í heilar 20 mínútur í þessu máli. 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og hvetur þingmenn til að virða tímamörk og gefa ræðumönnum hljóð til að flytja mál sitt. Það geta allir komið og tekið til máls um fundarstjórn forseta en forseti mælist til að hv. þingmenn gefi þá hver öðrum hljóð til að taka til máls.

Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði Elínu Árnadóttur, sem fékk hér 20 mínútur til þess að tala í dag. Ég er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég hef látið sjálfstæðismönnum sviðið eftir í dag. Ég hef hvað eftir annað tekið mig af mælendaskrá og flutt mig aftar til að reyna að tryggja að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem er svo mikið í mun að tala hér, tala málið í hel enn eina ferðina, kæmust að í þeirri veiku von að þeir sæju sóma sinn í því að leyfa lýðræðislegum meiri hluta á Alþingi að greiða atkvæði um málið sem hér liggur fyrir. Það var auðvitað borin von og þegar leitað er eftir samkomulagi, gerð úrslitatilraun til að ná samkomulagi um atkvæðagreiðslu, hver skyldi þá hafa verið einn á móti? 

Virðulegi forseti. Það er því miður orðin staðreynd sem maður hefur óttast í allan dag og síðustu daga, Sjálfstæðisflokknum hefur orðið að ósk sinni. Hann hefur með málþófi talað þetta brýna hagsmunamál þjóðarinnar út af borðinu. Hann hefur einn flokka hafnað því að ná samkomulagi um að málið verði klárað og þjóðin fái að ganga til kosninga um atriði sem snúa að stjórnarskrá Íslands samhliða forsetakosningum í sumar. Meirihlutavilji Alþingis hefur verið hunsaður með bolabrögðum lítils minni hluta alþingismanna.  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Hæstv. forseti. Hér stendur enn þá yfir umræða um dagskrármálið og ég mæli með því að hún haldi áfram þar til henni er lokið og ég skora á þingmenn að taka þátt í henni, þá sem vilja koma með efnislegt innlegg í málið, vegna þess að dagsetningin 30. júní getur ekki verið aðalatriðið í þessu máli. Ef þetta snýst um að leita eftir lýðræðislegum vilja þjóðarinnar, ef þetta snýst um samtal við þjóðina, ef þetta snýst um að þingið verði að heyra rödd þjóðarinnar, getur dagsetningin 30. júní ekki verið aðalatriðið. Þá getur hver sem er í þessum þingsal lagt fram breytingartillögu um þessa dagsetningu og þannig getur  
            

Virðulegi forseti. Það er alveg magnað að hlusta á stjórnarmeirihlutann í umræðu um þetta mál. Í dag hefur fundartími sennilega staðið í um 600 mínútur. Tíu af 16 þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hafa tekið til máls í þessari umræðu í takmörkuðum ræðutíma, tíu af 16 þingmönnum. Að saka flokkinn um eitthvert málþóf í þessu merkilega máli  Þannig hefur verið haldið á þessu máli að það er stjórnarflokkunum til mikils ósóma hvernig það hefur gengið fram.  
            

Forseti biður um hljóð.

Virðulegi forseti. Þetta er allt hið undarlegasta mál. Það liggur fyrir að það hefur verið til umfjöllunar í nefnd hér í þinginu í marga mánuði og næg tækifæri hafa verið til að taka það út úr nefnd og afgreiða. Í stað þess kýs stjórnarmeirihlutinn að koma málum þannig fyrir að seinasta daginn áður en umræddur frestur rennur út er málið sett á dagskrá. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að mál af þessari stærðargráðu, sem eru grunnlögin í landinu, eigi að fá lágmarksumræðu. Hér er sagt að við höfum staðið í málþófi og hvað erum við búin að tala lengi í dag, eru það ekki einhverjir átta klukkutímar? 


             Frú forseti. Það var 29. júlí á síðasta ári sem skilabréf stjórnlagaráðs var undirritað. Nú er kominn mars á árinu 2012 og þá er lögð fram tillaga, nokkrum dögum áður en frestur rennur út til þess að afgreiða slíka þingsályktunartillögu á grundvelli laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, um hvort þjóðin vilji nota þá tillögu til grundvallar að frumvarpi fyrir nýja stjórnarskrá. Hvað er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd búin að vera að gera í allan vetur? Koma saman einni lítilli spurningu, það er allt og sumt. Ein lítil spurning um þetta mikilvæga atriði, sem er svona mikið grundvallaratriði. 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Hæstv. forseti. Maður kynni að hafa samúð með sjónarmiðum Sjálfstæðisflokksins um að þeir vildu ræða málin vel og til enda ef ég hefði ekki upplifað þessa stund áður á hv. Alþingi. Fyrir kosningarnar 2009 var rætt hér um hugtakið þjóðareign, hér var rætt um stjórnarskrána, hér var rætt um hvort liðka ætti til varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur  Að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi einhvern einasta áhuga á að breyta stjórnarskránni eru öfugmæli fyrir mig eftir að hafa upplifað og fylgst með þeirri umræðu sem fór fram hér í dag. Menn geta kallað þetta hvað sem þeir vilja en þeir eiga þá að koma fram og segja það hreinskilnislega að þeir óttist að stjórnarskránni verði breytt greinilega í andstöðu við einhverja sem eru Sjálfstæðisflokknum þóknanlegir. 
             Ég lýsi yfir vanþóknun minni á þeirri aðferðafræði sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur beitt ítrekað í þinginu á þeim skamma tíma sem ég haft tækifæri til að vinna hér. 
            

Frú forseti. Það er þyngra en tárum taki að verða vitni að þessum skrípaleik sjálfstæðismanna hér, að verða vitni að því hvernig menn voga sér að beita fundartæknilegum klækjabrögðum til þess að þæfa mál. Þetta er eitt mikilvægasta málið sem kallað hefur verið eftir á þessu kjörtímabili, þetta er eitt af mikilvægustu málunum sem komu upp fyrir síðustu kosningar. Þetta er mál sem þjóðin lætur sig öll varða. Við urðum vitni að því fyrir kosningarnar 2009 hvernig Sjálfstæðisflokkurinn lét í því máli með málþófi og hvernig þeir hafa brugðist við í þessari umræðu frá upphafi. Þeir hafa verið á móti málinu frá upphafi, þeir eru á móti því, þeir ætla að þumbast og þvælast fyrir eins og þeir geta en ekki á málefnalegum forsendum, ekki á grundvelli rökræðunnar heldur með fundartæknilegu þvargi. Þetta er til skammar.

Virðulegi forseti. Það var áhugavert að hlusta hér á hv. þingmann. Ég tók þátt í umræðunni í dag og þá talaði enginn um að þetta væri mikilvægasta málið og að við værum að breyta stjórnarskránni. Af því að hæstv. ráðherra var að vitna í umræðuna þá átti ég hér samræðu við hv. þm. Helga Hjörvar sem fór allt öðrum orðum um þetta og ég þykist vita að hv. þm. Helgi Hjörvar þekki málið betur en hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson, með fullri virðingu fyrir honum. Hér eru til lög, virðulegi forseti, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, og það er bara augljóst að meiri hluti þingmanna, þ.e. stjórnarmeirihlutinn, veit ekki af því. Þeir keyrðu þetta mál í gegn og ef þeir vilja koma með þjóðaratkvæðagreiðslu er það ekkert bundið við kvöldið í kvöld. Hvaða vitleysa er þetta, hvaða þvæla er hér í gangi? Á hvaða tímapunkti varð þetta aðalmálið í umræðunni? Þetta kom ekki fram hér í dag.  
            

Forseti biður um hljóð.

Frú forseti. Það er athyglisvert að hlusta á suma þingmenn sem greinilega er mjög mikið niðri fyrir, eins og hæstv. ráðherra Guðbjarti Hannessyni, sem aldrei hefur tekið til máls í þessari umræðu, aldrei, hvorki við fyrri umr. né í síðari umr., ekki frekar en forsætisráðherrann. Hún hefur ekki einu sinni tjáð sig um málið, mál sem er sagt vera grundvallarmál ríkisstjórnarinnar, eitt af stóru málunum. Ekki eitt orð lagt í belg af forsætisráðherra eða þeim ráðherra sem síðast talaði. Getum við ekki verið sammála alla vega um eitt: Við erum að tala hér um mál sem skiptir miklu fyrir þjóðina, fyrir framtíðina. Það varðar miklu ef menn ætla að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu að við fáum einhver svör sem skipta máli, sem segja einhverja sögu. Mín skoðun er sú og þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunni og haft eitthvert efnislegt innlegg inn í þá umræðu sem þó hefur farið fram að það væru mistök að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum tímapunkti. 

Forseti. Það hefði þurft að vera þannig eftir efnahagshrunið mikla að allir flokkar og pólitísk samtök hefðu getað tekið höndum saman um að reisa landið úr rústum og skapa því nýjan grundvöll og koma því nokkuð á veg. Það hefur hins vegar verið þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið of upptekinn af sorgarferli og sorgarviðbrögðum af ýmsu tagi til þess að geta tekið þátt í því með okkur og sennilega verðum við að virða honum það til vorkunnar að vera staddur í einhvers konar götustrákaleik og gaggóstelpustælum. Við skulum í staðinn strengja þess heit, við hin sem hefur verið falin ábyrgð og höfum umboð,  
            

Forseti vill geta þess að hún hyggst fresta þessari umræðu að loknu máli hv. næsta ræðumanns og slíta þá fundi.

Virðulegur forseti. Nú er orðið ljóst að hluta stjórnarandstöðunnar, nánar tiltekið sjálfstæðismönnum, hefur tekist að koma í veg fyrir að vilji meiri hluta Alþingis nái fram að ganga. Það hafa þau gert með því að tala í tíu tíma um mál sem er fullunnið, mál sem snýst um það hvort fólkið í landinu fái að lýsa hug sínum til þess 30. júní hvort það vilji að ný stjórnarskrá verði samin á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs en það má ekki. Málþófið heppnaðist, sjálfstæðismenn kæra sig kollótta um mikla vinnu sem margt fólk hefur lagt á sig í þessu máli, kæra sig kollótta um það að fjölmargt fólk hefur skoðun á því hvernig stjórnarskráin í landinu á að vera.  Einn hv. fulltrúi Sjálfstæðisflokksins boðaði í framsögu sinni í morgun að Sjálfstæðisflokkurinn ynni að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá og það stendur reyndar svart á hvítu í nefndaráliti 1. minni hluta. Það er sannarlega líklegt að það verði til sátta. En við skulum líka vita að þegar þeir tala um sættir eða sátt eiga þeir við nauðasátt. Þannig er nú það. Virðulegi forseti. Ég fagna því að forseti hyggst fresta þessari umræðu, hún mun engu skila hér í kvöld. Virðulegi forseti. Við gefumst ekki upp, við munum halda áfram að vinna að gerð stjórnarskrárinnar í samvinnu og í samráði við fólkið í landinu en ekki í bakherbergjum með einhverjum útvöldum. Sjálfstæðismenn stoppa okkur ekki í því. 
            

Virðulegi forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á þennan málflutning hér í kvöld. Ég fór yfir það áðan hve fáir í raun úr okkar röðum hafa talað og hve margir eiga eftir að flytja ræður um þetta mál. Það er alveg furðulegt að hlusta hér á málflutning stjórnarþingmanna. Það má ekki skilja stjórnarþingmenn öðruvísi af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram en að þeir séu hættir við þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Má skilja það þannig að þeir séu hættir við þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál?  Þetta eru sömu flokkarnir, þetta er sama fólkið og hafnaði hér þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave, hafnaði hér þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB, hafnaði samtali við þjóðina og kemur svo hér skinheilagt og heldur einhverju allt öðru fram. 

Þegar forseti slær í bjöllu á hann erindi við þingmenn.

Ég heyrði það bara ekki, frú forseti, það var svo mikið skvaldur.

Hv. þingmenn eru beðnir að gæta orða sinna hér í sal. (Gripið fram í: Þegar ræðumaður …) Gæta orða sinna og gefa ræðumönnum hljóð og biður ræðumenn einnig um að gæta orða sinna. (Gripið fram í: Ertu að vísa í ræðuna?)


             Gæta orða sinna og gefa ræðumönnum hljóð og biður ræðumenn einnig um að gæta orða sinna.  Virðulegi forseti. Ég vil bara segja það að lokum að það er náttúrlega engum um að kenna hvernig hér er komið í þessu máli öðrum en stjórnarliðum. Það er haldið þannig utan um þetta mál að það er ekki til neins sóma fyrir neinn  
            

Forseti biður menn um að virða hér tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu sína. Hræðsla Sjálfstæðisflokksins við það að almenningur fái að láta í ljós álit sitt á auknu vægi þjóðaratkvæðagreiðslna og þjóðareign á auðlindum er nú öllum augljós. Með klækjabrögðum hafa þeir komið í veg fyrir, að þeir halda, að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um efnið samhliða forsetakosningum í lok júní nk. Ég hvet eindregið til þess að þrátt fyrir ákvæði laga nr. 91/2010 leiti þingið allra leiða til að þeim takist ekki það ætlunarverk sitt, heldur fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla samhliða forsetakosningunum í júní nk.