Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti ! Þetta frv. hefur verið til athugunar í fjhn. meðan ég var fjarstaddur. Hins vegar var ég á þeim fundi, þegar málið var afgr., og samþykkur þeirri afgreiðslu, sem það fékk hjá n., þótt ég hins vegar hefði kosið, að eftirlitið væri nokkru fyllra en það er í frv., þar sem búizt er við, að frv. það, sem fyrir þinginu liggur um eftirlitsmenn við sparisjóði, muni ekki ná fram að ganga. Skv. þessu frv. er ætlazt til,. að eftirlitið verði eingöngu hjá ráðherra. Nú er sá ráðh., sem með þessi mál fer, ekki staddur í d., en ég hefði viljað beina því til hans, hvort hann gæti ekki lýst yfir því, að sérstakur maður yrði látinn hafa þetta eftirlit á hendi. Er full þörf á því, að þetta eftirlit sé framkvæmt af nákvæmni, því að sparisjóðirnir eru bæði margir og stórir, og 2–3 þeirra reka fullkomna útibússtarfsefni. Ég tel því ekki réttmætt, að eftirlitinu verði kippt í burtu. Þá er annað atriði, að kostnaður við eftirlitið er með þessu frv. eingöngu lagður á ríkissjóð. Tel ég, að sparisjóðirnir geti greitt sjálfir fyrir eftirlitið, en ekki eftir þeirri reglu, sem hefur verið látin gilda, þ. e. eftir viðskiptaveltunni, því að það er ekki réttur mælikvarði. Hins vegar ætti að miða við innlánsupphæð, eða öllu frekar við nettóágóða. Ég vildi aðeins skjóta þessu að, áður en gengið er til atkvæða.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Mér er kunnugt um og get lýst yfir því f. h. hæstv. ráðh., að ætlazt er til, að sérstökum manni verði falið eftirlit með sparisjóðunum. Fleira þarf ekki að taka fram út af ræðu hv. þm.

Frsm. (Árni Jónsson) : Herra forseti! Um þetta frv. er hið sama að segja og þau tvö, er síðast voru hér afgreidd: Það er flutt af hv. menntmn. Nd. að ósk dóms- og kirkjumrh., en undirbúið af biskupi samkv. áskorun sameiginlegs fundar sóknarnefnda, safnaðarfulltrúa og presta þjóðkirkjusafnaðanna í Reykjavík. Frv. er um breyt. á l. um sóknargjöld. Aðalbreyt. er sú, að prestsgjaldið, sem um ræðir í 1.–4. gr. l. um sóknargjöld frá 30. júlí 1919, falli niður. Ástæðan til þeirrar niðurfellingar er sú, að prestsgjaldið er ekki orðið annað en venjulegt gjald til ríkissjóðs, og þykir því ekki ástæða til að afla þessara sérstöku tekna með nefskatti fremur en annarra tekna ríkissjóðs. Fjármálaráðun. hefur og lýst yfir því, að það telji tekjur af þessu gjaldi tæplega þess virði, að það bæti upp fyrirhöfnina við innheimtu gjaldsins. Þá er 7. gr. l. frá 1909 breytt þannig, að í stað orðanna „enda nemi framlög þau, er söfnuðurinn greiðir árlega til prests og kirkju, eigi minna en sem svarar 2.25 kr. fyrir hvern safnaðarlim, 15 ára eða eldri“ í síðari hl. 2. málsgr. komi orðin: enda nemi framlög þau, er söfnuðurinn greiðir árlega til kirkju, eigi minna en sem svarar því, er meðlimum hans ella hefði borið að greiða til þjóðkirkjunnar. Undanþegið þessu gjaldi er sömuleiðis allt rúmfast fólk 67 ára eða eldra. Svo er það, að kirkjugjaldið skal nú miða við almanaksár, í stað þess, að áður var það miðað við fardagaár. - Loks er breyting á 10. gr. Í stað þessarar málsgr. í niðurlagi gr.: „Fyrir þá, sem eru á sveitarframfæri, getur húsráðandi krafizt endurgjalds úr sveitarsjóði“ komi orðin: fyrir gjaldskylda styrkþega greiðir hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarsjóður sóknargjöld. Ég held, að ég hafi þá talið aðalbreyt., sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og treysti svo því, að hv. d. láti það ganga áfram til 3. umr.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti! Sú brtt., sem ég minntist á á laugardaginn, að væri í prentun, er nú fram komin, og stendur sjútvn. samhuga að henni. Þessi brtt. er á þskj. 639, og þar sem fram var komin önnur till. frá sömu n., sem gekk skemmra, er hún breyt. á þeirri till. Svo er til ætlazt og eiginlega lofað af hæstv. ríkisstj., að í Nd. verði gerð breyt. á stríðstryggingu ísl. sjómanna, sem stendur í nánu sambandi við þá breyt., sem er farið fram á að gera á 1. um Stríðstryggingafélag íslenzkra skipshafna. Miðar þessi breyt. að því að gera Stríðstryggingafélaginu kleift að færa niður iðgjöld af vélbátaflotanum í bærilegt horf, frá því sem nú er, en allir telja, að með þeim sé bundinn óbærilegur baggi þessari útgerð, baggi, sem menn hafa sennilega ekki gert sér grein fyrir, hve þungur yrði, þegar sú heimild var sett að láta stríðstryggingar ná til allra fiskiskipa hér við land. Sú brtt., sem sjútvn. flytur, ætti að gera stríðstryggingunni kleift að lækka iðgjöldin til nokkurra muna, ef breyt. á stríðsslysatryggingu sjómanna, sem verður flutt í Nd., gengur þar í gegn. Að iðgjöldin hafa verið ákveðin svo há, þ. e. 21 kr. og rúmlega 50 aur. á viku á hvern mann, stafar af því, að í 1. eins og þau eru og eftir reglug. virðist það vera skylt að skoða sem slys af ófriðarorsök, ef bátur ferst við strendur landsins og orsök er að öðru leyti ókunn, jafnvel í því veðri, sem alls getur verið von. Stríðsslysatryggingin tók upp þá stefnu að skoða sem stríðsslys hvarf vélbáts á þessari vertíð og gerir því ráð fyrir, að innheimta verði iðgjöld, svo sem ég hef lýst, frá því um áramót. Nú er venjuleg slysatrygging óháð þessari tryggingu, og kostar hún 4 kr. á viku fyrir hvern mann. Þessar tryggingar samanlagðar mundu nema á 16. þús. kr. árlega t. d. á 30 tonna bát, sem fer einn á síld og auk þess er gerður út á vertíð hér syðra og að einhverju leyti á haustvertíð. Þó er ótalið, að víðast er eigendum bátanna gert að skyldu að greiða eitthvert gjald til sjúkratryggingarinnar. Í öllum helztu verstöðvunum hefur innheimta þessa háa iðgjalds komið sem reiðarslag nú um vertíðarlokin, því að fæstir útgerðarmenn munu hafa gert sér grein fyrir því, að til slíks mundi koma. Sums staðar hefur verið talið lítt þarft að hafa stríðstryggingu fyrir fiskibáta við strendur landsins, en það geri ég ekki að mínum orðum. Hafa mótmæli borizt víða að. En þetta mál hefur líka aðra hlið, þ. e. að séð sé fyrir því, að aðstandendur þeirra sjómanna, sem kunna að farast, standi ekki alveg berskjalda, ef slík slys ber að höndum. Sú nauðsyn er ekki minni en verið hefur. Það viðurkennir sjútvn. líka, og er því lausn málsins í því fólgin að breyta löggjöfinni um Stríðstryggingafélag ísl. skipshafna þannig, að komið geti til álits stigmunur á því, að hve miklu leyti skuli líta á bátstapa undir óþekktum kringumstæðum sem verandi af völdum ófriðar, og fari þá bætur eftir því, sem álitið er líklegt í hvert skipti. Ef þannig þykir alveg óhugsandi, að bátstapi geti verið af völdum ófriðar, er heimilt að fella niður með öllu ófriðarbætur, og kemur þá aðeins hin venjulega slysatrygging. Þessar takmarkanir eru óhjákvæmilegar, ef unnt á að vera að hafa iðgjöldin svo í hófi, að bátaflotinn geti risið undir þeim. - Þessi ákvæði snerta aðeins fiskibáta við strendur landsins, en ekki báta eða skip í millilandasiglingum. Það er öllum ljóst, að tryggingar á lifandi og dauðu eru nauðsynlegar, en þeim verður að vera hagað á þann veg, að viðkomandi atvinnuvegur geti risið undir þeim, hvað iðgjaldagreiðslur snertir, því að öðrum kosti sprengja þær sig sjálfar. Og ef framfylgja ætti núverandi reglugerðarákvæðum og kröfum tryggingar stjórnarinnar á hendur bátaútveginum, yrði það til þess að koma málinu í óefni. Í mótmælum víðs vegar að hafa menn sagt, að þeir sjái sér ekki fært að halda þessari útgerð áfram, ef svo hár tryggingarskattur verður af þeim krafinn. Í breyt. þeirri, sem áformað er að gera á hinum 1. í Nd., er gert ráð fyrir, að ríkissjóður taki að sér að greiða nokkurn hluta af tryggingariðgjöldunum. - Ég vildi aðeins bæta þessu við til skýringar. Loks er það svo 2. brtt. okkar, sem er þess efnis, að aftan við 6. gr. 1. bætist: og hvíla sem lögveð á skipinu. - Við sáum okkur ekki annað fært en að setja þetta ákvæði, svo að iðgjöldin náist inn. Ég vona svo, að hv. d. fallist á þessar brtt., er ég hef hér lýst.



Þegar þetta mál var á dagskrá hér í gær, óskaði ég þess, að það yrði ekki tekið til umr., vegna þess að ekki var útséð um samkomulag við ríkisstj. Þetta samkomulag mun þegar tryggt og verður borið fram í Nd. af allshn., sem hefur þetta mál til meðferðar þar. Þegar þetta frv. kom hingað í hv. d., þá vildi ég ekki vera flm. að því, vegna þess að í frv. er ekki gert ráð fyrir mannbótum, þegar um slys er að ræða, sem ekki er fyllilega upplýst, hvernig að höndum hefur borið. Þegar þessi trygging komst á, þá var gert ráð fyrir, að fyrir slys, sem verða af ósönnuðum orsökum, komi fullar bætur. Þetta var tekið eftir enskri fyrirmynd, því lík ákvæði eru í hliðstæðum tryggingarfélögum hjá Bretum. Nú á að fara að breyta þessu, og tel ég það ekki rétt. Síðasta málsgr. 1. gr. l. um Stríðstryggingafélag íslenzkra skipshafna hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Trygging samkv. l. þessum tekur einnig til þess, er skipshöfn ferst með skipi, sem týnist án þess að spyrjist, hversu týnzt hefur.“ Hér er því tvímælalaust gert ráð fyrir að bæta fyrir slys, sem verða af óvissum orsökum. Með því að fella úr gildi þessa málsgr., eða hér um bil, þá er farið í bág við grundvöll þann, er var fyrir tryggingunum. Þess vegna get ég ekki verið með að gera þessa málsgr. óvirka og get þar af leiðandi ekki fallizt á frv. eins og það er á þskj. 568. Eins og kunnugt er, þá breyttust öll skilyrði til fiskveiða hér við land síðast liðið haust, þegar Bretar tilkynntu, að tundurdufl yrðu lögð víða á fiskimiðum í kringum landið. Þetta gerði fiskveiðar ótryggar. Hæstv. félmrh. lét þá leita álits sérfróðra manna um hættu þá, er stafaði af þessum tundurduflalögnum. Þeir álitu áhættuna mikla að stunda fiskveiðar á eða í námunda við þessi svæði. Í 1. gr. 1. nr. 66 frá 7. maí s. 1. er heimild fyrir ráðh. til ákvörðunar um hættusvæðin. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggingin nær til þeirra skipa, sem sigla á svæðum, er félagsmálaráðh. ákveður á hverjum tíma með reglugerð: Svo var reglug. sett um þetta þ. 24. des. 1940, og nær tryggingin til allra íslenzkra fiskiskipa, 12 rúmlesta eða stærri. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til þessarar reglug. Nú kom til kasta stríðstryggingarstjórnarinnar að ákveða iðgjöldin, og valt þar á miklu. Svo varð dráttur á að innheimta iðgjöldin, og var ekki hafizt handa fyrr en um mánaðamótin apríl-maí þ. á. Þá kom í ljós, að þau voru ákveðin helmingi lægri en skipa, sem sigla til útlanda. Greiðsla fyrir mann var 21.50 kr. á viku. Þetta er saga málsins í aðalatriðum. Þetta hefur verið rætt í n., og ég þakka nm. fyrir þann skilning, sem þeir vildu sýna í þessu, um að lækka iðgjöldin, en kippa ekki af tryggingum, sem sjómenn gátu vænzt, ef slys ber að höndum. Nú er svo, ef skip ferst hér við ströndina, að fyrir því liggja óþekktar ástæður, þegar enginn er þar til sagna. Því hefur verið haldið fram, að bátur frá Ísafirði hafi farizt á dufli, en enginn er þar til sagna. Eins er með togarann Gullfoss. Sumir telja, að hann hafi farizt af hernaðaraðgerðum, aðrir, að hann hafi farizt af völdum óveðurs. Vegna þess hve 1. gr. tryggingarl. var „absolut“, þá væru allir þessir menn tryggðir, en brtt. hafa nú komið fram, sem heimila að draga úr greiðslu um þriðjung, eða tvo þriðju hluta, allt eftir því, hve stríðsorsakir eru mikið valdandi slysinu. Ég mun ekki hafa þetta miklu lengra, því að þetta liggur ljóst fyrir, en ég þakka meðnm. mínum fyrir góðar undirtektir viðvíkjandi minni till., því þá er mínum aðaltilgangi náð. Ég hef verið með í þessum brtt. eftir að hafa rætt við tryggingarstjórnina og séð, að ekki fékkst heppilegri lausn málanna. Við höfum orðið fyrir tilfinnanlegu manntjóni á þessum vetri, og sjóðurinn hefur næstum gengið upp til mannbóta. Nú verðum við að byggja á bjartsýni og vona, að slysin minnki, því að ef þau vaxa, þá er hætt við, að iðgjaldagreiðslan verði of lítil. Hér er reyndar um misjöfn sjónarmið að ræða, en ég vona, að þetta gangi samt hljóðalítið, það sem eftir er, og ég tek undir með öðrum hv. þm., að þessi gjöld voru þungur baggi fyrir hin smærri skip, og jafnvel óviðráðanleg.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta, því að það hefur verið skýrt af hv. frsm. og hv. 2. landsk. - Ég vil aðeins geta þess, að stjórn stríðstryggingafélagsins hefur gert, í samráði við mig, brtt. við þessi 1., en það hefur dregizt að leggja þær fyrir hv. Alþ., og var það fyrst og fremst vegna þess, að ég var hræddur um, að það kynni að spilla samningum þeim, sem yfir hafa staðið milli útgerðarmanna og sjómanna. Svo kom fram í málinu það, sem hefur verið rakið hér í hv. d., að eigendum fiskiskipa þætti ófært að standa straum af iðgjöldunum. Svo var málið tekið upp að nýju, og ég get lýst því yfir, að ég er sammála þeim brtt., sem hv. n. hefur borið fram. Nýlega hefur hæstaréttardómur fallið um greiðslu bóta, og af forsendum dómsins mátti ráða, að ef slys yrði af ófriðarástæðum, þá skyldu bætur koma, en að öðrum kosti niður falla. Þess vegna tel ég betra að lækka bætur heldur en að menn fái annaðhvort allt eða ekkert. Í Nd. er til umr. breyt. á 1. nr. 66 7. maí 1940, um stríðsslysatryggingu sjómanna, að lækka iðgjöldin, og gerði það þá útgerðarmönnum auðveldara að tryggja sjómenn, og trygginguna um leið víðtækari, þ. e. til hinna smærri fiskiskipa, og réttur sjómanna yrði betur tryggður en áður.