Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. í þessu frv. felst það, að dánarbætur vegna lögskráðra sjómanna eru hækkaðar talsvert frá því, sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum um almannatryggingar. T.d. hækka ekkjubætur úr rúmum 14 þús. upp í rúm 36 þús. kr. Er þetta frv. fram horið í samræmi við samkomulag, sem varð milli samtaka sjómanna og útvegsmanna í kjaradeilu þessara aðila um s.l. áramót, en þá var gefið vilyrði um það af ríkisvaldinu, að frv. um umrædda lagabreytingu skyldi borið fram. Þetta hefur í för með sér allmikla útgjaldaaukningu fyrir sjómannatrygginguna. Hún mun nema tæpum 800 þús. kr. En iðgjöld munu verða hækkuð til sjómannatryggingarinnar um ca. 6 kr. á viku til þess að mæta þessari útgjaldaaukningu. - Heilbr.- og félmn. varð á einu máli um að mæla með samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til meðferðar í fjhn. hv. d., skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Þegar mál þetta var tekið til 2. umr. á síðdegisfundi, var ég fjarstaddur, bundinn við önnur skyldustörf, og gat því ekki þá gert grein fyrir því, í hverju fyrirvari minn er fólginn, en ég vil nú leyfa mér að gera það með örfáum orðum. Þegar málið var rætt í n., vakti ég athygli á því, að reglurnar, sem nú giltu um heimild til sérstakra fyrningarafskrifta, væru að ýmsu leyti ófullkomnar og jafnvel varhugaverðar. Í þessum reglum felast geysileg skattfríðindi til handa þeim fyrirtækjum, sem þessi heimild tekur til. En reglunum er að ýmsu leyti ábótavant. Það er t.d. sérstök nauðsyn á að setja þá um leið miklu ýtarlegri og strangari reglur en nú gilda um heimild til þess að draga viðhaldskostnað eigna frá tekjum, áður en skattur er á þær lagður. Enn fremur benti ég á, að nauðsynlegt væri að setja sérstakar reglur, sem gera það að verkum, að þær tekjur, sem verða skattfrjálsar vegna hinna háu fyrningarafskrifta, yrðu skattlagðar, ef hlutaðeigandi fyrirtæki eða atvinnurekandi selur eign sína. Það er sjónarmið út af fyrir sig að veita fyrirtækjum mikil skatthlunnindi með háum fyrningarafskriftum, meðan framleiðslutækin eru í eigu skattgreiðandans, en það er fráleitt að láta þessi skattfríðindi haldast, eftir að eigandi framleiðslutækisins hefur selt það með miklum hagnaði. Ég kvaðst vilja bíða eftir því, hvort von væri á einhverjum breytingum um þetta efni í skattafrv. hæstv. ríkisstj. Ein gr. þar fjallar um nokkra breytingu í þessu efni, þar sem svo er kveðið á, að fyrningar, sem áður hefðu verið skattfrjálsar, skyldu verða skattskyldar, ef eignin væri seld fyrir verð, sem væri hærra en bókfært verð, en þó á þessi skattskylda ekki að ná til fasteigna og skipa. Ég tel mjög varhugavert, að skattfrelsið skuli eiga að haldast af fyrningu skipa, sem heimilt er að afskrifa á fimm árum samkv. þessu frv., ef samþ. verður, og mun ég bera fram brtt. um það efni. En hitt þyrfti einnig, ef haldið er áfram á þessari braut að veita jafngífurleg skatthlunnindi og gert er með þessum háu fyrningarafskriftum, að gera öll þessi ákvæði ýtarlegri og þó alveg sérstaklega að takmarka heimild manna til þess að draga frá tekjum viðhaldskostnað af þessum eignum. Mér skilst, og styðst það raunar við nokkra athugun, að ef þessi ákvæði fá að gilda áfram, eins og gert er ráð fyrir í frv., og venjur skattanefnda hvað snertir heimild til frádráttar á viðhaldskostnaði, þá sé svo um ýmis fyrirtæki, ég nefni hraðfrystihús sem dæmi, að það er varla hugsanlegt, að þau græði svo mikið, að þau geti ekki komizt undan að greiða skatt, með tilliti til þeirra fyrningarreglna, sem hér er gert ráð fyrir, og gildandi venja um viðhaldsfrádrátt. En það nær auðvitað engri átt að hafa skattareglur þannig, að fyrirtæki, þótt þau stórgræði, skuli geta komið sér undan skattgreiðslu beinlínis samkv. gildandi lagareglum. Hér þyrfti því talsvert um að bæta, ef þessar reglur eiga að halda áfram að vera í gildi. Sumpart er hægt að laga þetta við meðferð tekjuskattslaganna, og mun ég á þeim vettvangi gera till. um það. En ég vildi ekki láta umr. málsins ljúka í d. án þess að gera grein fyrir þessum sjónarmiðum, sem ég einnig vakti athygli á í hv. fjhn. Fyrirvari minn var þessu atriði bundinn.

Forseti (SB) : Það hefur komið fram ósk um að fresta umr., og verður við henni orðið. Málið er tekið út af dagskrá.



Á þskj. 502 hef ég flutt brtt., er skoða má sem varatillögu við þá brtt., sem nú er greitt atkv. um. Ég vil styðja það, að hv. d. marki þá stefnu í málinu, sem hér er lagt til, og segi já.



Ég tel, að með samþykkt þessarar brtt. hv. þm. Borgf. væri staðfest það skipulag, sem nú er í áfengismálum, og tel það, eins og ég hef áður lýst, óviðunandi og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Þetta frv., sem er flutt af hv. landbn. þessarar d., hefur nú gengið í gegnum hv. Ed. og tekið þar þeim einu breytingum, að upphæðin, sem um er að ræða, er hækkuð um þriðjung, frá 800 þús. upp í 1200 þús. Eins og gefur að skilja, þá fagnar landbn. þessarar d. þessari breytingu, og vil ég fyrir nefndarinnar hönd mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. um Kirkjubyggingasjóð hefur verið rætt á fundum heilbr.- og félmn., og hefur n. samþykkt samhljóða að mæla með samþykkt þess. Eins og fram kemur í grg. frv., þá eru kirkjur viða orðnar mjög lélegar og þurfa gagngerðra endurbóta eða endurbyggingar við, en margir söfnuðir hins vegar svo fámennir, að þeim er þetta torvelt eða ókleift, eins og byggingarkostnaði er nú háttað, nema þeir fái verulega aðstoð hins opinbera. Mér virðist raunar, að nauðsynlegt sé að athuga vel í sambandi við kirkjubyggingar, hvort ekki sé skynsamlegt og sjálfsagt að byggja saman kirkju og skóla eða samkomuhús og kirkju, þar sem svo hagar til, að það gæti hentað. Við þetta verður kostnaður við byggingu þessara stofnana viðráðanlegri, einkum í fámenni. Og þó hefur reynslan sýnt, að þetta getur mjög vel farið saman. Þetta er raunar heldur ekki óalgengt, jafnvel hér í sjálfum höfuðstaðnum, að söfnuðir noti hátíðasali skólanna, sem hér hafa verið byggðir, fyrir messur sínar, og þó hefði þetta verið miklu hægara, að nota hátíðasalina, ef í upphafi hefði verið ráð fyrir því gert, að þeir yrðu einnig notaðir sem kirkjur. Það er nokkuð byrjað á þessu úti um landið, að byggja saman skóla og kirkju. Ég hygg, að fræðslumálastjórnin hafi fallizt á, á einum tveimur stöðum á landinu a.m.k., að skólar, sem verið er að byggja, verði þannig, að jafnframt sé hægt að nota þá sem kirkjur. Enn um sinn verður þó sennilega að byggja allmikið, af nýjum kirkjum og þó einkum að hressa upp á og gera við þær eldri, þannig að þær séu viðunanlegar. Virðist sú upphæð, sem gert er ráð fyrir í frv., vera hófleg til þess. Nefndin ræddi einnig um brtt. hv. þm. N-Þ. við frv. Þær fjalla aðallega um nefndarkosningu til ráðstöfunar þessa fjár, sem lagt verður í Kirkjubyggingasjóð, og töldu nm. óþarfa umstang að vera að kjósa til þess fimm manna nefnd, mundi vera nægilegt að láta þrjá menn úthluta fénu, eins og gert er ráð fyrir í frv., nefnilega biskup landsins, sem átti í raun og veru að vera í báðum þessum nefndum, húsameistara ríkisins og þriðja mann, sem kirkjumrh. skipar. N. leggur sem sagt til, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þetta frv. verði samþ. óbreytt:



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við þetta frv. á þskj. 444. Fyrri brtt. er um það, að stjórn Kirkjubyggingasjóðs sé skipuð fimm mönnum, biskupi landsins og fjórum mönnum öðrum, sem kosnir séu í landsfjórðungunum, einn úr hverjum landsfjórðungi. af sóknarprestum og formönnum sóknarnefnda samkv. reglum, sem um það eru settar. Hér verður um að ræða, ef frv. gengur fram, nokkuð stóra lánsstofnun, og virðist mér að naumast sé hægt að ætlast til þess, að biskup landsins taki það að sér einn að veita lán úr þessari stofnun, og því rétt, að þarna sé kosin stjórn af þeim, sem einkum fjalla um þessi mál í sóknum, sóknarprestunum og formönnum sóknarnefndanna, þannig að kosinn sé einn maður úr hverjum landsfjórðungi. Sumum kann að virðast þetta heldur þungt í vöfum, en ég vil benda á það, að til þess að slík kosning gæti farið fram, er ekki nauðsynlegt að boða til fundar; heldur gæti fyrirkomulagið verið eitthvað svipað og t.d. þegar biskup er kosinn, að menn fái senda atkvæðaseðla. En hvernig svo sem þessu yrði fyrirkomið, finnst mér það ekki óeðlilegt, að yfir þessum sjóði sé einhver stjórnarnefnd, eins og tíðkast þegar á að veita lán, jafnvel þó að um minni upphæðir sé að ræða heldur en þær, sem þessi sjóður fær nú til umráða, Hin brtt. er við 3. gr. og er um lán til endurbóta eldri kirkna. Gert er ráð fyrir því í 2. málsgr. 3. gr., að til endurbóta eldri kirkna megi ekki veita hærri lán en sem svarar 1/4 kostnaðar. Mér virðist, a.m.k. við fljóta athugun, að það sé ekki sanngjarnt, miðað við þau lán, sem á að veita til nýrra bygginga, að kveða svo á, að undir engum kringumstæðum megi lána meira en 1/4 kostnaðar út á endurbyggða kirkju. Ég þekki dæmi þess, að kirkjur hafi verið endurbyggðar með mjög miklum tilkostnaði, þannig að heita mega sem nýjar. Þó er þar um endurbyggingu að ræða, og mætti samkv. þessu ákvæði ekki veita nema kostnaðar. Hins vegar treysti ég mér ekki að svo stöddu til þess að koma fram með brtt. um að setja þarna annað hlutfall í staðinn og lagði því til, að það væri á valdi sjóðsstjórnarinnar að ákveða lán til endurbóta á eidri kirkjum, því að þau lán er ekki hægt að veita samkv. sömu reglum og til nýrra kirkna. En ég hef nú í dag verið að ræða þetta víð fleiri, sem hafa áhuga á að breyta þessu ákvæði, og þess vegna ætla ég að taka 2. lið brtt. aftur til 3. umr. Mun ég þá athuga nánar í samráði við aðra, sem áhuga hafa á þessu, hvort þetta gæti orðið eitthvað nánar tiltekið í nýrri brtt., sem fram væri borin.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Fjhn. hefur athugað þetta frv. og gefið út nál. á þskj. 518. N. sendi málið til raforkumálastjóra og fékk umsögn hans um það. Var umsögn hans á þá leið, að hann taldi ekkert athugavert við það, að þetta frv. yrði samþ., þ. e. a. s. þessi heimild veitt, sem þar er farið fram á, en lagði til, að smábreytingar yrðu gerðar á frv., og höfum við tekið að mestu til greina till. hans um það efni og berum því fram þrjár brtt. við frv. á þskj. 518. Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv. og er um það, að heimildin nái til að virkja Dynjandisá eða Mjólká í Arnarfirði. Þetta taldi raforkumálastjóri að væri rétt að setja inn í frv., þannig að hægt væri, þegar rannsóknum væri lokið, að velja það af þessum tveimur vatnsföllum, sem hentara þætti. Þá er gerð hér till. um breyt. á 4. gr. frv. Sú gr. fjallar um vatnsréttindi í Dynjandisá, og er þar mælt svo fyrir, að ríkisstj. geri þegar ráðstafanir til að tryggja sér þau réttindi, en eftir ábendingu frá raforkumálastjóra leggur n. til, að þetta verði sett í heimildarform, - ríkisstj. verði heimilað að festa kaup á vatnsréttindum í ánum fyrir botni Arnarfjarðar, ef viðunandi kjör fást. Raforkumálastjóri benti á, að það gæti verið heppilegra við samninga um þetta mál, að ríkisstj. hefði ekki ákveðin fyrirmæli um að kaupa þessi réttindi. Þá er og nokkur breyting, sem við leggjum til að gerð verði á 5. gr. frv., og er það einnig um það, að þar verði sett inn heimild um að endurgreiða kostnað, sem sveitarfélögin á Vestfjörðum hafa greitt vegna undirbúnings Vestfjarðavirkjunar, en ekki bein fyrirmæli um greiðslu á þessum kostnaði. Það lágu ekki fyrir hjá n. neinar upplýsingar um það, hve mikill þessi kostnaður væri, og þykir okkur réttara að breyta frv. í þetta form. Tveir nm., hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) og hv. þm. A-Húnv. (JPálm), geta þess í nál., að þeir leggi áherzlu á, að undirbúningur þeirrar virkjunar, sem frv. fjallar um, verði ekki látinn tefja þær sérvirkjanir, sem hafa verið undirbúnar á Vestfjörðum. Út af þessari aths. þeirra vil ég taka það fram, að ég tel, að það sé ekki hægt fyrir þn. að hafa áhrif á það, í hvaða röð framkvæmdirnar verða, enda ekki til þess ætlazt af þn., að hún geri það, þar hljóta sérfræðingar, sem um þessi mál fjalla og hafa framkvæmdirnar með höndum, að gera sínar till., og er þetta svo ákveðið, eins og lög gera ráð fyrir, af þeim ráðh., sem fer með raforkumál. Það er ekki á annarra manna færi að dæma um það en sérfróðra manna um þessi efni, hvar hagstæðust virkjunarskilyrði eru á hverjum stað á landinu, og geta þeir því ekki, sem skipa fjhn., að mínu áliti lagt til, að neinar samþykktir verði gerðar um það atriði, enda er það ekki heldur þannig, að þessir tveir hv. nm. hafi flutt um það neinar ákveðnar till., heldur aðeins skilst mér, að þetta sé ábending frá þeim eða nokkurs konar fyrirvari, um leið og þeir mæla með frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. fjhn. og hv. frsm. hefur tekið fram, þá mælir n. einróma með því, að þetta frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún leggur til, að það verði fært í heimildarform. Og n. er öll á einu máli um það, að á því sé mikil nauðsyn, að þau byggðarlög, sem þarna eiga hlut að máli, fái raforku sem fyrst. Hins vegar hefur það komið í ljós, að ekki er lokið rannsóknum á því, hver leiðin er hagkvæmust af þeim, sem til greina hafa komið, og okkar athugasemd, mín og hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), byggist alls ekki á því, að rétt sé að tefja neitt fyrir þessari virkjun, sem þarna er fyrirhuguð. Ekki heldur dettur okkur það í hug, að nokkur þn. geti ráðið því til úrslita, hver röð verður á þessu höfð, en okkur er kunnugt um, að það er ein sérvirkjun, sem er á fjærsta staðnum af Vestfjarðasvæðinu, sem er Bolungavík. Hún er búin að vera í undirbúningi mjög lengi, og við vitum ekki annað en að þar séu allar áætlanir og rannsóknir klárar, og er okkar athugasemd beinlínis miðuð við það, að við viljum ekki láta samþykkt þessara laga tefja neitt fyrir framkvæmdum á þeim stað, og það er síður en svo, að það sé nokkur andúð, sem í því felst til þess, að þeir aðrir staðir, sem hlut eiga að máli, geti fengið raforku frá þessari fyrirhuguðu virkjun, ef það að lokinni rannsókn reynist svo, að það sé hagkvæmara að virkja þarna en að virkja á öðrum stöðum á þessu stóra svæði. - Þetta vildi ég aðeins fyrir okkar hönd taka fram.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka hv. n. fyrir það, að hún mælir með samþykkt þessa þýðingarmikla máls fyrir byggðirnar á Vestfjörðum. Ég og við flm. höfum ekki neitt á móti þeim brtt., sem n. leggur til að frumkvæði raforkumálastjóra. Heimildin er t. d. rýmkuð, þegar hún er miðuð við Dynjandisá eða Mjólká í staðinn fyrir að í frv. var einungis miðað við Dynjandisá. En vel getur komið til mála, að það verði niðurstaðan, þegar rannsókn raforkumálastjórans lýkur nú í lok aprílmánaðar, eins og lofað hefur verið, að þá sýnist það hagkvæmara að setja aflstöðina við Mjólká en við Dynjandisá, því að það eru betri skilyrði til þess, að ég hygg, að leiða Dynjandisá í Mjólká uppi á fjöllunum heldur en gagnkvæmt. Sama máli er að gegna um þær heimildir, sem n. leggur til að felldar verði inn í frv. Ef röggsamleg framkvæmd fylgir þeim heimildum, má það gilda einu, hvort það eru fyrirmæli eða í heimildarformi, og verður vitanlega að ganga frá þeim atriðum, ef á annað borð notuð er heimildin í 1. gr. um virkjun Dynjandisár eða Mjólkár. Þá vil ég aðeins fara nokkrum orðum um það, sem bæði hv. frsm. og hv. þm. A-Húnv. sögðu hér áðan viðvíkjandi eldri heimildum um smávirkjanir eða sérvirkjanir á Vestfjörðum. Ég vona, að enginn hv. nm. hafi verið þeirrar skoðunar, að það gæti verið um annaðhvort að ræða samvirkjun fyrir Vestfirðina eða virkjunina, sem þegar er heimiluð í lögum fyrir Bolungavík, því að það er ekkert „annaðhvort eða“ þarna, heldur miklu fremur „bæði og“, því að þótt byggð verði virkjunin í Bolungavík, er jafnóleyst virkjunarmálið fyrir Suðureyri í Súgandafirði, Flateyri við Önundarfjörð, Þingeyri við Dýrafjörð og þá náttúrlega þar að auki bæði Bíldudal og Patreksfjörð. En ég skil, að það gæti litið þannig út fyrir lítt kunnugum, að varðandi eldri heimildina til virkjunar Fossár í Bolungavík, þá væri verið að hverfa frá þeirri heimild, þurrka hana út með þessum nýju, víðtæku heimildum til stórvirkjunar fyrir Vestfirði, en það er ekki ætlun okkar flm. Ég skal upplýsa, að það liggur fyrir skjallega umsögn raforkumálastjóra um þetta atriði. Sú umsögn er í ársskýrslu Sambands íslenzkra rafveitna, sem gefin var út s. l. sumar, og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Einnig ber að geta þess, að háspennulínur liggja að verulegu leyti í töluverðri hæð yfir sjávarmáli og bilunarhætta því tiltölulega mikil. Allar aðstæður eru líka mjög erfiðar, og er því hætt við, að það geti tekið langan tíma að gera við línubilanir. Af þessu leiðir, að rekstraröryggisins vegna mun vera óhjákvæmilegt að reisa varastöðvar í kauptúnunum, þó virkjun Dynjandisár eða önnur samvirkjun fyrir Vestfirði verði framkvæmd.“ M. ö. o., raforkumálastjórinn hefur litið svo á, að þótt samvirkjun yrði framkvæmd fyrir Vestfirði, yrði að reisa öryggisstöðvar inn á þetta kerfi vegna bilunarhættu og hættunnar á, að lagfæringar, viðgerðir, gengju seint. Hann hefur hugsað sér þessar öryggisstöðvar fyrst og fremst sem mótorstöðvar, en samkv. heimildinni frá 1950 var ætlunin að byggja 400 kw. vatnsaflsstöð í Fossá í Bolungavík. Nú hagar þannig til, að einn hæsti og erfiðasti fjallgarðurinn, sem háspennulínan frá Dynjanda yrði að leggjast yfir, er Breiðadalsheiði, en norðan Breiðadalsheiðar liggur Bolungavíkurkauptún, Hnífsdalskauptún, Súðavíkurkauptún og Ísafjarðarbær, og samtals er í þessum kauptúnum og kaupstað 4200 manns, meira en helmingurinn af þeim mannfjölda, sem á að njóta raforkunnar frá allri heildarvirkjuninni. Ég tel því, að það liggi mjög augljóslega fyrir, að til þess að byggja þær nauðsynlegu öryggisstöðvar á norðurhluta kerfisins, sem er fyrir á fimmta þúsund manns, sé nokkuð sjálfsagt að byggja aflstöðina í Bolungavík sem öryggisstöð og að sú heimild sé notuð alveg jafnt fyrir það, þó að hin víðtæka heimild um Dynjandisvirkjunina sé samþykkt. Og ég skal leiða rök að því, að ég tel meira að segja mjög heppilegt að byrja þessar framkvæmdir á Bolungavíkurvirkjuninni, vegna þess að það þarf nú þegar að gera stórkostlegar breytingar eða aukningu á mótorstöðinni, sem nú er í Bolungavík, og mundi sennilega taka til sín allt að einni millj. króna að framkvæma þá aukningu, ef ekki verður virkjað í Fossá í Bolungavík, en sú virkjun er áætluð 3–4 millj. kr. Þá væri með byggingu aflstöðvarinnar í Fossá í Bolungavík búið að byggja öryggisstöðvarnar, sem þyrfti norðan Breiðadalsheiðar, inn á kerfið. Engin rök þarf að flytja fyrir því, að sú öryggisstöð verði, með því að hún sé vatnsaflsstöð, ódýrari í rekstri fyrir framtíðina og viðhaldskostnaður hverfandi og veitti meira öryggi en mótorstöð. En það eru fleiri kostir, sem fylgja þessu, og m. a. þeir, sem nú skal greina. Bolungavíkurstöðin yrði þá tengd inn á heildarvirkjunina frá Dynjanda í framtíðinni og byrjað á því auðvitað að tengja saman Bolungavíkurveitu og Ísafjarðarveitu. Þegar búið væri - sem ætti að vera hægt eftir sumarið í sumar - að byggja Bolungavíkurveituna, þá tel ég, að það væri heppilegast - og það yrði rætt við raforkumálastjóra og raforkumálaráðh. að byggja háspennukerfið frá þessum aflstöðvum og vestur yfir til Súgandafjarðar, Önundarfjarðar, Dýrafjarðar og vestur á virkjunarstaði við Arnarfjörð. Þá er það unnið, að þessi pláss hafa þegar eftir eitt ár fengið raforku, sem nægir þeim fyllilega yfir sumarmánuðina. Það er búið að leysa raforkumál þeirra að nokkru leyti strax í byrjun stórvirkjunarinnar. Og það er enn fremur búið að leysa annan vanda, sem er nauðsynlegt að leysa, og það er það, að raforka sé tiltæk á virkjunarstaðnum við Dynjanda, þegar virkjunin byrjar þar. Þar á að flytja byggingarvörur og vélar og tæki upp á fjöll, og það er ákaflega erfitt og dýrt, ef ekki er næg orka á staðnum. Það að vera þess vegna búinn að fá gegnum háspennulínuna, sem lögð sé frá aflstöðvunum í Bolungavík og á Ísafirði vestur um á virkjunarstað, tryggir næga orku meðan hin dýra mannvirkjagerð stendur við Arnarfjörð, þar sem aðalorkuverið á að byggja. Það yrði enn fremur búið að venja Þingeyringa, Flateyringa, Súgfirðinga og Bolvíkinga á fulla raforkunotkun frá þessum virkjunum norðan Breiðadalsheiðar, og það þýðir stórbætta rekstrarafkomu hins mikla og dýra mannvirkis strax, þegar það væri byggt og farið væri að framleiða raforku, sem er mikill kostur. En að því er Bolungavíkurvirkjunina snertir skapast við þetta sú óvenjulega aðstaða, að öll raforka, sem þetta litla 400 kw. orkuver framleiðir, selst fullkomlega frá þeirri fyrstu stundu, sem vélarnar byrja að snúast. En það eru einmitt fyrstu árin, sem venjulega eru erfið öllum vatnsaflsstöðvum, þegar þarf langan tíma þar á eftir, kannske árum saman, að venja fólkið við raforkunotkunina. Það væri þess vegna búið að vinna þetta: að byggja öryggisstöðina, sem nauðsynlegt er samkvæmt áliti raforkumálastjóra að byggja norðan Breiðadalsheiðar, með vatnsaflsstöðinni litlu í Bolungavík. Það yrði búið að tryggja öllum kauptúnunum í Vestur-Ísafjarðarsýslu vestur til Arnarfjarðar næga raforku að sumrinu, og það væri búið að tryggja raforku á virkjunarstað til þess að gera byggingu orkuvers og aflstöðva við Dynjandisá og Mjólká ódýrari og auðveldari, þegar raforka væri þar á staðnum. Ég tel, að þetta mál liggi því ákaflega augljóst fyrir og mjög á þá lund, sem hv. þm. A-Húnv. gerði hér áðan grein fyrir í samræmi við það, sem hann vildi tryggja. Það á því ekki að geta orðið ásteytingarsteinn fyrir neinn, að málið liggur nú þannig fyrir, að áherzla er lögð á þetta tvennt: að fá heimildarlög til þess að virkja Dynjandisá eða Mjólká við Arnarfjörð, sem er einasti möguleikinn til þess að tryggja Patreksfirði, Bíldudal, Þingeyri, Flateyri og Suðureyri fullnægjandi raforku, - það er engin leið til þess að gera það á annan hátt, nema þá með rándýrri raforku, framleiddri með mótorstöðvum, - og jafnframt að byggja fyrir framtíðina öryggisstöð fyrir á fimmta þúsund manns, sem undir öllum kringumstæðum þarf að byggja hvort sem er. Ég vil því vona, að með samþykkt þessa frv. sé búið að veita þær heimildir, sem verða að vera fyrir hendi, til þess að lagður sé grundvöllurinn að úrlausn raforkumálanna fyrir 7 þús. manns í öllum kauptúnum Vestfjarða og Ísafjarðarkaupstað. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá mælum við allir flm. frv. með því, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hv. n. hefur lagt til, og eins og ég hef nú útlistað, þá tel ég, að þær ábendingar, sem liggja fyrir frá tveim hv. nm., dragi á engan hátt úr því, að það sé rétt fyrir hv. Alþ. að veita þessa víðtæku heimild í viðbót við þær heimildir, sem fyrir eru. Er þar að mínu áliti engu verið að hagga og ekki verið að afturkalla neinar þær fyrri heimildir, sem veittar hafa verið til smávirkjunar eins og Bolungavíkurvirkjunarinnar.



Út af ummælum hv. 3. landsk. (HV) í upphafi ræðu, sem hann flutti nú áðan, vil ég aðeins geta þess, að það var áreiðanlega öllum nm. í fjhn. ljóst, að með samþykkt þessa frv. var ekki verið að hrófla á neinn hátt við eldri lögum um heimildir til framkvæmda á þessu sviði í þessum landshluta, og verði þetta frv. samþ., þá er þarna aðeins um viðbótarheimild að ræða og víðtækari en áður var í lögum. Hitt nefndi ég, að ég teldi, að það væri ekki hægt fyrir n., enda ekki til þess ætlazt af henni, að segja neitt til um það, hvernig framkvæmdinni yrði hagað, í hvaða röð þær heimildir yrðu notaðar, sem fyrir hendi eru, eða hverjar af þeim yrðu notaðar. Það er vitanlega framkvæmdavaldið, sem ákveður það að fullrannsökuðu máli.



Herra forseti. Það er í sambandi við þær brtt., sem hérna liggja fyrir, og þann fyrirvara, sem að nokkru leyti er þar gerður af tveimur hv. þm. fjhn., að ég gjarnan vildi nota þetta tækifæri til þess að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. í sambandi við þessa virkjun, sem hérna er lagt til að samþykkja og ég er algerlega fylgjandi fyrir mitt leyti, og í sambandi við þá virkjun, sem nokkuð hefur borið á góma hér, um Fossá í Bolungavík. Þegar rætt er um það, í hvaða röð svona stórvirki skuli gerð, þá getur það náttúrlega legið á valdi Alþ. að taka ákvarðanir um það, þó að hitt sé hins vegar sá eðlilegi hlutur og sú eðlilega aðferð, að láta hæstv. ríkisstj. um slíkt. Lögin um virkjun Fossár í Bolungavík voru samþ. 1951, og því er nú lýst yfir af tveimur hv. fjhn.-mönnum, að þeir álíti, að þetta frv. eigi ekki að neinu leyti að tefja þær sérvirkjanir, sem þarna hafa verið undirbúnar á Vestfjörðum, svo sem Bolungavíkurvirkjunina, og enn fremur hafa af hv. 3. landsk. (HV) verið færð fram ýmis rök fyrir því, að heppilegt væri að leggja í þessa virkjun jafnvel á undan Dynjandisvirkjuninni. Nú er ástandið þannig hjá okkur í þinginu, að hæstv. ríkisstj. hefur enn þá ekki komið fram með neitt viðvíkjandi rafmagnsmálunum og engin yfirlýsing liggur fyrir frá henni um, hvernig gengur með lánsfjárútvegun til þeirra, og komið samt þetta langt fram á þing. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvernig stendur þetta mál viðvíkjandi Fossá og Dynjanda? Er það fyrirætlun ríkisstj. að leggja í Fossárvirkjunina á undan, eins og margt virðist mæla með og eins og virðist vera vilji fyrir hjá ýmsum þm.? Ég álít, að sú ríkisstj., sem gert hefur rafmagnsmálin að sínu höfuðmáli, hljóti að vera búin að skapa sér nokkurn veginn hugmyndir um, hvernig hún ætlar að fara að í þessum efnum, og ætti þess vegna að geta gefið okkur núna svör um, hvað hún ætlar sér þarna og í hvaða röð eigi að taka þetta fyrir. Þau þætti mér mjög vænt um að fá. Hins vegar vil ég geta þess, að ef það er ekki hægt, þá er náttúrlega enn alveg fullur möguleiki fyrir þessa hv. d. að setja við 3. umr. málsins ákvæði inn í þetta lagafrv. um þessa aðferð eða hvaða aðferð skuli viðhöfð um þessa virkjun, og að sumu leyti væri það eðlilegt, svo framarlega sem allt er enn þá óákveðið frá hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þessu vildi ég aðeins skjóta hér fram, ef hægt væri að fá þetta upplýst frá hæstv. ríkisstj., en mundi þá annars, ef það ekki fengist, athuga betur undir 3. umr., hvort hægt væri að tryggja þarna nokkra breytingu á.