Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brtt. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 596 frá meiri hl. landbn., er árangur þeirrar viðleitni, sem síðasta umr. þessa máls gaf tilefni til, og laut að brtt., sem þá voru lagðar fram í þessu máli. Ég þarf ekki að rekja hér frekar aðdraganda þess máls, en brtt. er fram komin, m.a. fyrir ósk hæstv. fjmrh. um, að n. sæi sér fært að gera till. um, að skotið væri inn í frv. heimild til fjársöfnunar meðal almennings til þess að standast stofnkostnað áburðarverksmiðjunnar, og athugaði, hvort ekki væri möguleiki fyrir stofnun hlutafélags í sambandi við það. Brtt. er árangur af samstarfi landbn. og þeirra hæstv. ráðh., sem hér eiga helzt hlut að máli, en einn hv. nm. hefur óskað, að hafa óbundnar hendur með sína afstöðu í málinu. Ég þarf ekki að ræða till. mikið eða málefnið, þó að mælgin sé hér í hávegum höfð, því að málið skýrir sig sjálft. Það má ef til vill deila um það atriði, hvort það sé eðlileg hlutföll, að væntanlegir hlutafjáreigendur hafi tvo af fimm stjórnarmeðlimum, en það sýnir m.a., að hæstv. ríkisstj. hefur ekki sýnt ágengni í því að varna þeim að hafa stjórnaraðstöðu í fyllstu hlutföllum við framlög þeirra. Í brtt. er gert ráð fyrir, að framlög skuli nema minnst 4 millj. kr., að meðtaldri 1 millj. kr. úr rekstrarsjóði áburðarsölu ríkisins, til þess að verksmiðjan skuli rekin sem hlutafélag. Það kunna að vera einhverjir, sem vilja hafa þetta öðruvísi, en þeir munu þá gera grein fyrir sinni afstöðu nú við umr. málsins, en það varð að samkomulagi hjá þeim aðilum, sem um þetta hafa fjallað, að standa að þessari brtt. Það er þess vegna ósk meiri hl. landbn., að frv. nál fram að ganga með þessu innskoti.



Herra forseti. Vegna fram kominnar brtt. á þskj. 596, sem þegar hefur verið lýst, vil ég lýsa því yfir, að ég mun taka aftur brtt. mína á þskj. 534, ef brtt. á þskj. 596 verður samþ., en annars óska ég eftir, að hún komi til atkvgr. Ef hæstv. forseti álítur réttara, að brtt. mín komi fyrr, þá er meiri vandi að fara með málið. En í þessa brtt. á þskj. 596 er tekinn meginþátturinn úr minni brtt., og ég get því tekið mína brtt. til baka, svo framarlega að vissa sé fyrir því, að brtt. á þskj. 596 verði samþ., sem ég geri ráð fyrir. Ég er fyllilega sammála hv. landbn. og mun því fylgja brtt. Að vísu eru í síðustu málsgr., þar sem ákveðið er um rétt ríkisins í sambandi við hlutafé, dálítið óvenjulegt ákvæði, sem hefur ekki verið sett inn í önnur l., nema í sambandi við Útvegsbankann. En mér finnst ekki óeðlilegt, að ríkið, sem ætlar sér að eiga svona mikinn hlut í verksmiðjunni, hafi þá meiri atkvæðarétt, en minni hlutinn, og geri ég ekki ágreining um það.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. landbn. tók fram, þá er ég ekki flm. þessarar brtt., og vil ég með nokkrum orðum gera grein fyrir minni afstöðu. Í frv., eins og það var lagt fyrir Alþ. af hæstv. ríkisstj. og eins og það er nú, er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram eða útvegi algerlega stofnfé fyrirtækisins og að það sé rekið sem ríkisfyrirtæki að öllu leyti og á ábyrgð ríkisins. En með brtt. hv. 1. þm. Reykv., sem hér er flutt á þskj. 412, er gert ráð fyrir því, að leitað sé eftir framlögum einstakra manna eða félagsstofnana innanlands og ef ákveðin upphæð hlutafjár fáist, þá skuli ríkið leggja fram það, sem á vantar; og fyrirtækið þannig gert að hlutafélagi. Enn fremur er gert ráð fyrir því í sömu till., að heimilt sé að greiða öðrum hluthöfum, en ríkinu 7% í arð. Þessi brtt. hefur verið tekin upp af meiri hl. landbn., að verulega miklu leyti. Að vísu er ekki gert ráð fyrir því ákvæði nú í brtt. meiri hl. n., að þeir hluthafar, sem leggja fram fé á móti ríkissjóði, séu rétthærri, en ríkissjóður, með sitt hlutafé, eins og gert er í till. á þskj. 412. Hins vegar verð ég að segja það, að mér finnst, að hér sé þeim hluthöfum, sem ætlað er að leggja fram mjög lítinn hluta af heildarstofnfé verksmiðjunnar, gert mjög hátt undir höfði með rekstur hennar, eins og þetta er í till. á þskj. 596. Ég skal taka það fram, að ég er út af fyrir sig ekki á móti því að athuga alla hugsanlega möguleika á því að fá einstaklinga eða stofnanir til að leggja fé í þetta fyrirtæki, en það verða að mínum dómi að vera einhver takmörk fyrir því, hvað þessir aðilar, sem leggja fram sáralítið brot af stofnfénu, fái mikinn rétt á móti ríkinu um stjórn þessa fyrirtækis. Og ég sé ekki betur, eins og gengið er frá þessu á þskj. 596, en það sé til þess ætlazt, að þeir menn, sem aðeins láta þetta litla brot af stofnfénu, fái 2 menn í stjórnina af 5, sem þar eiga að vera. Þykir mér með því of lítið tryggður réttur ríkisins, þó að það sé meiri hluti. Með því að gera áburðarverksmiðjuna að hlutafélagi. er grundvallaratriðinu, sem málið byggist á, breytt. Það er gert ráð fyrir því í þessari brtt., að leitað sé eftir hlutafé innanlands, hjá stofnunum og einstaklingum, og að ríkissjóði sé heimilt að leggja fram fé úr rekstrarsjóði áburðarsölu ríkisins, eina millj. kr. Út af fyrir sig hef ég ekki á móti því, ef áburðarsala ríkisins getur misst þetta fé, að hún leggi það fram, og tel þetta ekki stórt atriði, en þar með er líka gert ráð fyrir því, að þeir aðilar aðrir en ríkissjóður, sem leggja fram fé, þurfi ekki að leggja fram nema 3 millj. kr. í hlutafé af 44 millj. kr., sem fyrirtækið á að kosta. Auk þess á ríkið að taka. lán eða leggja fram á einhvern hátt og ábyrgjast 34 millj. kr. í viðbót, og fyrir því á ríkissjóður að vísu að fá þá tryggingu, að Alþ. á að kjósa 3 menn í stj. Hins vegar eiga svo þessir aðilar, sem leggja fram þessar 3 millj. kr., að geta fengið allt að 6% vexti af sínu hlutafé, sem þeir leggja fram. Ég gat ekki fallizt á, að fyrirkomulaginu væri breytt á þennan hátt, að fyrir svona lítið hlutafjárframlag frá einstaklingum og stofnunum skyldi því grundvallaratriði breytt að gera verksmiðjuna að hlutar félagi og reka hana sem slíka og ríkið skyldi þá þurfa að ábyrgjast 41 millj. kr., en svo fengju þeir aðilar, sem aðeins legðu fram 3 millj. kr. af 44, réttinn til þess að ráða stjórninni að 2/5 hlutum. Af þessum ástæðum gat ég ekki fallizt á það að verða fim. þessarar till.

Atvmrh. (Bjarni. Ásgeirsson): Herra forseti. Eins og ég skýrði frá síðast, þegar þetta mál var til umr., þá hafði ríkisstj. undirbúið frv. og borið það fram í því formi, að gert var ráð fyrir, að þetta fyrirtæki yrði reist og rekið af ríkinu, og eins og ég sagði, þá voru þær fyrirmyndir að nokkru leyti sóttar í eldri l., eins og l. um síldarverksmiðjur ríkisins. Var þetta gert vegna þess, að við töldum, að það væri útilokað með jafnrisavaxið fyrirtæki og þetta á íslenzkan mælikvarða að koma því upp nema fá til þess beinan stuðning ríkisins.... Ég var kominn að því að ræða um það í sambandi við þær brtt., sem fram hefðu komið hér í hv. Ed. um það, að skotið væri inn í frv. ákvæði um það, að heimilað væri að gera tilraun til að safna eigin fé til verksmiðjunnar sem framlögum bæði frá einstaklingum, félögum og að nokkru leyti frá ríkinu sjálfu, sem kæmi til viðbótar, sem á vantaði þar til vissu lágmarki væri náð með hlutafé. Þegar hér var komið og með því að hæstv. fjmrh., sem tók þátt í þessum umr., mælti mjög eindregið með þessari breyt., fannst mér sjálfsagt að taka till. um hana til athugunar og ræða bæði við tillögumennina og hv. landbn. um þetta atriði. Ég vil ekki bera ábyrgð á því að beita mér gegn slíku ákvæði um, að tilraunir yrðu gerðar til þess að afla þessu fyrirtæki viðbótarfjár til stofnunar þess fram yfir það, sem ákveðið var í frv. sjálfu, og ég vildi ekki bera ábyrgð á því að eiga það á hættu, að málið e.t.v. strandaði hér í þessari hv. d. fyrir þær sakir, að þetta ákvæði fengist ekki sett inn í l. Auk þess væri þessu fyrirtæki mikill styrkur að því að geta fengið inn í fyrirtækið sem eigið fé, ef ég mætti svo segja, eða áhættufé, sem það undir öllum kringumstæðum á að halda í fyrirtækinu og ekki að greiða niður eins og almennt lánsfé. Og þó að það sé ekki nema einn fjórði hluti af því, sem gert er ráð fyrir, að verði stofnkostnaður fyrirtækisins, þá er þetta mikill stuðningur fyrir fyrirtækið. Það varð því að samkomulagi milli hv. landbn. og ríkisstj., get ég sagt, að gera þessa tilraun, sem getur, eins og ég sagði áðan, orðið mikill styrkur fyrir verksmiðjuna, ef það tekst að innbyrða þannig 10 millj. kr. fyrir þetta fyrirtæki í eigin fé. Hins vegar setur það málið í enga hættu, þó að þetta ákvæði verði sett inn í lögin, því að ef ekki tekst að fá þetta fé á þennan hátt, þá heldur málið áfram á þeim grundvelli að öllu leyti, að því er til stofnkostnaðarins kemur, sem lagður var í frv. í upphafi. - En úr því að búið er að taka upp þessa stefnu, að þetta fyrirtæki geti orðið rekið sem hlutafélag, get ég ekki fallizt á það hjá hv. 8. landsk., að það séu óeðlileg forréttindi eða fríðindi, sem prívatkapítalinu er veitt með þessu frv. og brtt. n., þar sem gert er ráð fyrir, að prívatkapítalið og hluti af rekstrarsjóði áburðarsölu ríkisins geti orðið 4 millj. kr., en þá komi 6 millj. kr. á móti sem framlag frá ríkinu, og ef svo verði, fái prívatkapítalið að kjósa tvo menn af fimm í verksmiðjustjórnina, m.ö.o. hlutfallslega jafnmarga og hluti sá, sem prívatkapítalið og rekstrarsjóður áburðarsölu ríkisins legði fram af því fé, sem væri lagt fram alls sem óafturkræft hlutafé. Samkv. þessum brtt. leggur ríkið 3/5 hluta af höfuðstólnum og fær 3/5 í stjórn fyrirtækisins, en aðrir leggja fram 2/5 hluta af höfuðstólnum og fá 2/5 hluta í stjórninni. Hitt er annað mál, að það lánsfé, sem til verksmiðjunnar væri fengið, er með ábyrgð ríkissjóðs. Það er rétt, það er ætlazt til þess. En þá er fyrst þess að geta, að þó að ríkið að sjálfsögðu sé þar í hættu, þá er hlutaféð fyrsta áhættuféð, og þannig kemur ábyrgðin þyngst niður á þá aðila, sem leggja það fram að tveimur fimmtu hlutum, en það eru einstaklingar og hlutafélög og ríkissjóður hvað snertir rekstrarsjóð áburðarsölu ríkisins. En ríkissjóður fær að sjálfsögðu ákvörðunarrétt innan þessara hluthafa að tiltölu við framlag sitt. Og þeim, sem falið verður af ríkinu að fara með þetta fé, sem yrði framlag úr rekstrarsjóði áburðarsölunnar, honum verður falið það þannig af ríkisins hálfu, að ríkið fái þar eðlilega þátttöku, þannig að ríkið fari að einum fjórða hluta með ákvörðunarrétt um valið á þessum 2/5 hlutum verksmiðjustjórnarinnar. Og ég sé ekki, enda þótt ríkið ábyrgðist þarna fyrir þetta fyrirtæki allmikið fé, að það sé verið að skapa með því sérstakt fordæmi. Ríkið er nú þegar í ábyrgð fyrir marga tugi fyrirtækja, bæði fyrirtæki einstaklinga og félaga, á ýmsan hátt. Og það er ekki gerð nein krafa til þess, þó að ríkið gangi þannig í ábyrgðir samkv. l., eins og það hefur gert, að það fái neinn sérstakan rétt til stjórnar á viðkomandi fyrirtækjum. Þær stjórnir, sem með þau fyrirtæki fara, eru kosnar af hluthöfum samkv. hlutafélagalögunum eða af þeim félögum, sem reka fyrirtækin og eiga einhvern hlut í þeim, hverju um sig. En ríkið hefur ekkert með rekstur þessara fyrirtækja að gera að öðru leyti. Ég sé því ekki ástæðu til þess, enda þótt ríkið ábyrgðist lán fyrir þetta hlutafélag og það allmikla fúlgu, að gerðar séu kröfur til þess, að ríkið hafi ríkari afskipti af málum þessa hlutafélags heldur en það hefur af málum annarra hlutafélaga, sem ríkið ábyrgist lán fyrir. Ég sé ekki, - þó að farið sé inn á þessa leið, - að óeðlilegt sé, að hluthafarnir, aðrir en ríkissjóður, fái þarna rétt til áhrifa á stjórn og rekstur þessa fyrirtækis á móts við þau hlutafjárframlög, sem þeir leggja í fyrirtækið, sem er fyrsta áhættufé verksmiðjunnar. Ég vil því endurtaka það, að ég óska eftir því, að þessi brtt. verði samþ., og það fyrst og fremst af þeim ástæðum, að ég vil ekki bera ábyrgð á því að hrinda frá þessu fyrirtæki hugsanlegum 10 millj. kr. sem eigin fé og áhættufé í þetta fyrirtæki, ef þess er kostur, að það verði lagt í þetta fyrirtæki sem slíkt, og að fyrir þær sakir, að þessum möguleika væri hafnað, kynni þá svo að fara, að fyrirtækinu yrði fjár vant, og tel ég því rétt, að þessi heimild verði sett inn í lögin og notuð, ef kostur er. En hins vegar sé ég ekki, að fyrirtækinu sé nein hætta búin, þó að þetta ákvæði sé samþ., því að nái þetta ekki fram að ganga, þegar til stofnunar verksmiðjunnar kemur, þá er hin leiðin opin eftir sem áður, sem í frv. er nú gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég sé, að meiri hl. hv. landbn. hefur tekið upp að mestu leyti brtt. mína á þskj. 412, að vísu með nokkrum breyt., en þó ekki miklum. Ég fyrir mitt leyti get vel gengið inn á þessar breyt., sem eru fólgnar í því, að þarna í brtt. er ætlazt til þess, að lagt sé fram úr rekstrarsjóði Áburðarsölu ríkisins óafturkræft fé, sem nemi einni millj. kr., og þá komi þrjár millj. sem framlag frá einstaklingum eða félögum í stað 2,5 millj. kr., sem ég lagði til í minni till. Enn fremur er hér í þessari brtt. heimilað að greiða hluthöfum arð af fé þeirra allt að 6%, en ég hafði lagt til, að það yrðu greidd 7%. Mér þykir þetta að vísu nokkuð lágt til tekið í brtt. meiri hl. hv. n. Þó er það ekki frágangssök. Það, sem vakir fyrir mér í þessu efni, er ekki það fyrst og fremst, að einstaklingar og félög geti haft miklar tekjur af þessu fé, sem þessir aðilar leggja þarna fram, heldur það, að sá ágóðahluti, sem viðkomandi fyrirtæki geti greitt undir þessum kringumstæðum og þegar það getur gert það, sé þó það mikill, að fé einstaklingsframtaksins sæki í slík fyrirtæki, en að það sé ekki þannig, að það forðist þau. Og mér hefði þótt hæfilegt, að þetta hefði orðið 7%. Og svipuð fyrirtæki í Danmörku, sem danska ríkið á í, minnir mig, að greiði 10% sem hámark í arð á ári til hluthafa. Þess ber að gæta, að slík fyrirtæki greiða ekki þennan arð, nema fyrirtækin beri sig svo vel, að arðinn sé hægt að greiða. - Þá er nokkur breyt. í brtt. n. á tölu þeirra manna, sem skipa eiga stjórn verksmiðjunnar, og er hér lagt til, að þeir séu fimm í stað þriggja, og sé ég ekkert við það að athuga út af fyrir sig. En kannske er þetta heppilegt að því leyti, að ef ekkert verður úr þessu, þá þarf ekki að gera breyt. á þeirri gr. frv., sem um þetta fjallar.



Herra forseti. Eins og ég áður sagði, mun ég fylgja þessu frv., enda þótt ég beri mikinn kvíðboga fyrir því, að það verði viðbót við þau pappírslög svipaðs eðlis, sem undanfarin þing hafa ungað út. Ég vil þó taka það fram, að frv., eins og það verður eftir samþykkt þessarar brtt. á þskj. 596, verður ósköp leiðinlegt. Það gerir ráð fyrir þessu eða hinu. Og það gerir ráð fyrir möguleikum fyrir tvenns konar stjórn fyrir þetta fyrirtæki o.fl. o.fl., sem á þó ekki nema önnur að starfa, ef til kemur. - En með tilliti til þess, að þetta er allt framtíðarmál, sem vafalaust verður breytt aftur í samræmi við það, sem uppi verður endanlega með þessa verksmiðju, ef það heppnast að koma henni áfram, þá mun ég þó fylgja þessu þannig tvíræðu öllu, í því trausti, að það verði fært í heilsteyptan búning, þegar verksmiðjan kemst á laggirnar, og líka til þess að hægt sé að hafa báðar leiðirnar opnar, meðan á undirbúningi verksmiðjunnar stendur, sem að vísu getur orðið nokkuð lengi. Ég mun því fylgja frv., þó að ég sé mjög hræddur um, að það verði viðbót við þá hálfu tylft slíkra laga, sem Alþ. hefur samþ. áður af pappírslögum, sem ætlazt var til, að yrðu framkvæmd, en ekkert hefur orðið úr og maður hefur ekkert heyrt talað um, að þessi hæstv. ríkisstj. eða fyrrv. ríkisstj. hafi reynt neitt til að gera neina framkvæmd úr.



Ég ætlaði aðeins að segja örfá orð um þetta mál og lýsa afstöðu minni til þess. Ég er málinu mjög fylgjandi og skal láta í ljós, að ég tel þá brtt., sem fram er komin á þskj. 596 og hæstv. landbrh. hefur nú nýskeð mælt með, mjög spilla málinu, ef hún verður samþ., og mun ég greiða atkv. gegn henni, þó að ég hins vegar hiklaust greiði atkv. með málinu, þó að hún verði samþ. En ég tel þó þá viðbót við frv. frá því, sem það var borið fram af hæstv. ríkisstj., spilla því mjög. Ég tel, að þetta fyrirtæki hafi verið hugsað þannig, að það ætti fyrst og fremst að vera til þess að framleiða nauðsynjavöru til þess að greiða fyrir öðrum aðalatvinnuvegi þjóðarinnar og það með sem ódýrustum hætti. Ég hafði haldið, að hér væri ekkert pláss fyrir prívatkapítalið til þess að græða á þessu fyrirtæki. Ég mun greiða atkv. á móti þessari brtt., en með málinu, jafnvel þó að það spillist af samþykkt hennar.



Herra forseti. Örfá orð úr af ræðu hæstv. landbrh. Ég vil byrja á þeirri setningu, sem hann sagði síðast, að hann vildi ekki hrinda frá þessu fyrirtæki hugsanlegri von um 10 millj. kr. framlag, sem hann taldi, að mér skildist, að ráðið gæti úrslitum um það, hvort fyrirtækið kæmist upp eða ekki. Í raun og veru voru röksemdir hans byggðar mjög á því, að vonir gætu verið um þetta framlag. En í till. sjálfri er í raun og veru ekki gert ráð fyrir þessu framlagi nema úr ríkissjóði að undanskildu þriggja millj. kr. framlagi, því þó að gert sé ráð fyrir 10 millj. kr. framlagi sem hlutafé, þá á ríkissjóður að leggja fram 7 millj. kr. af þessu fé. Það getur verið, að svo háir vextir, eins og hér er gert ráð fyrir, dragi nokkuð prívatkapítal í þetta fyrirtæki, og hefði þetta verið haft eins og til var tekið í brtt. hv. 1. þm. Reykv., hefði kannske dregizt meira prívatkapítal í það. En mér virðast litlar líkur vera til þess, að þetta geti orðið meira, en þrjár millj. kr. Og ég sé ekki, að fyrirtækið verði stórum öruggara með að komast á fót, þó að það væru útvegaðar þrjár millj. kr. í stofnfé á þennan hátt. Ríkið mundi koma fyrirtækinu upp nokkurn veginn jafnt, hvort sem það ætti að sjá um þessar 41 millj. kr. til þess eða 44 millj. kr. Mér virðast þetta því vægast sagt mjög veik rök hjá hæstv. landbrh. Þá taldi hann, að ég hefði gert of mikið úr því, að þeim, sem legðu prívatkapítalið fram, væri gefið of mikið vald um stjórn þessa fyrirtækis, þar sem það á að tilnefna tvo menn af fimm í stjórn þess, þó að það hefði 2/5 af hlutafénu, en ríkið tilnefndi 3/5 af stjórninni og hefði 3/5 af hlutafénu. Hann taldi þetta eðlileg hlutföll, en gerði lítið úr því, að ríkið ábyrgðist hinar 34 millj. kr., sem auk þessara 10 millj. þarf til stofnkostnaðar fyrirtækisins. Og hann talaði um, að ríkið ábyrgðist lán til annarra hlutafélaga. Ég held, að það sé ákaflega lítið um það, að ríkið standi í ábyrgðum fyrir hlutafélög. Ég man að vísu eftir, að á síðasta þingi var samþ. ábyrgð ríkisins fyrir láni til h.f. Skipanaust,  Í samræmi við þetta leyfum við okkur, ég og hv. 6. landsk. þm., að bera fram brtt. við þessa brtt. á þskj. 596 um, að í stað „Sameinað Alþingi kýs þrjá“ komi: Sameinað Alþingi kýs fjóra. Og í öðru lagi: Í stað „Hluthafar, aðrir en ríkissjóður, kjósa tvo stjórnarnefndarmenn“ komi: Hluthafar, aðrir en ríkissjóður, kjósa einn stjórnarnefndarmann. - Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifl. brtt., sem hv. þm. hafa heyrt. Fyrir henni þarf tvenns konar afbrigði. Hún er of seint fram komin og auk þess skrifl. Vil ég leita þeirra hér með. ATKVGR. Afbrigði um skrifl. brtt. (sjá þskj. 609) leyfð og samþ. með 10 shlj. atkv.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ef ég leitaði, þá býst ég við, að ég mundi finna hlutafélag, sem ríkið hefur gengið í ábyrgð fyrir. Ég man eftir þremur auk þeirra, sem nefnd hafa verið. Annars ætla ég ekki að lengja umr. með því að munnhöggvast við hv. 8. landsk., þegar skilningurinn er svo bágborinn, að hann sér ekki, að fyrirtækið er betur sett, ef það fær 10 millj. kr., heldur en ef það á að vera komið undir því fé, sem veitt kann að verða til þess í fjárl. Hér er því þó slegið föstu, að ríkissjóður eigi að afhenda 6 millj. kr. í viðbót við þær 4 millj., sem einstaklingar eða félög legðu fram. Ef hann er svo skyni skroppinn, að hann skilur ekki, að fyrirtækið er betur sett með þessu en peningum, sem kannske verða aldrei veittir, eða lánum, þá þýðir lítið að ræða þetta við hann. Sannleikurinn er sá, að hann heldur áfram að þvælast fyrir málinu án frambærilegra raka.



Herra forseti. Ég vil eindregið mæla gegn því, að þessi till. verði samþ., um, að hluthafar samkvæmt till. á þskj. 596 fái bara einn af fimm mönnum í stj. verksmiðjunnar í stað tveggja. Ef þessi till. verður samþ., gerir það brtt. tilgangslausa. Ég get ekki séð, að nokkur muni hafa áhuga á því að leggja peninga í fyrirtæki. jafnvel þó að það sé eins vinsælt og nauðsynlegt og þetta, ef sýnilegt er, að löggjafinn gengur þannig frá málinu, að leggja á fram fé, en engin ráð eða áhrif í stj. fyrirtækisins koma á móti. Það, sem vakti fyrir mér, var að komast fram hjá hreinum ríkisrekstri og fá persónulega gagnrýni frá þeim, er hagsmuna hefðu að gæta í fyrirtækinu. Með því móti yrði fyrirtækið rekið betur en tíðkast um ríkisfyrirtæki. Við höfum reynslu af ríkisfyrirtækjum og vitum, að þau eru öll illa rekin og með tapi. Það er ekkert nýtt, að ríkið taki þátt í hlutafélögum með einstaklingum, ég get nefnt sem dæmi raftækjaverksmiðjuna í Hafnarfirði. Það er talsvert stórt fyrirtæki, en það vill svo til, að ríkið hefur þar lítil áhrif, og það er kannske ástæðan fyrir því, hvað fyrirtækið gengur vel. Þau tvö ár, sem ég var fjmrh., kom aldrei til kasta ráðuneytisins um áhrif á fyrirtækið. Að vísu var einn maður skipaður til þess að hafa þessi mál með höndum, en ríkissjóður virðist hafa gleymt fyrirtækinu, og það er kostur. Þetta er myndarlegt fyrirtæki, sem gengið hefur prýðilega, og ég vænti þess, að það eigi eftir að eflast. Þá má líka nefna Útvegsbankann. Að vísu er það svo, því miður, að ríkissjóður hefur of sterk ítök í Útvegsbankanum, og væri betra, að ríkissjóður hefði ekki bæði tögl og hagldir þar, en þó er um hlutafélag að ræða, þar sem talsverður hluti fjármagnsins er í höndum einstaklinga. Það hefur ekki borið á því, að þetta skemmdi rekstur bankans nema síður væri.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. gat ekki stillt sig um að segja, að ég væri bara að þvælast fyrir málinu, eins og ég hefði gert frá byrjun. Mér kemur þetta ekki á óvart. Þetta er sá tónn, sem venjulegur er, þó að ekki sé annað gert en að benda á augljósa galla. Hæstv. ráðh. spurði, hvort ég væri svo skyni skroppinn, að ég skildi ekki, að fyrirtæki, sem fengi 10 millj. kr., væri betur sett en ef það þyrfti að vera komið undir því, að fé yrði veitt til þess í fjárl. eða að taka allt að láni. Það er rétt og það skil ég, en ég vil aftur spyrja hæstv. ráðh., af því að hann sagði, að ríkið væri með þessu skyldað til þess að leggja fram 6 millj., en annars færi framlag ríkisins eftir því, hvað veitt yrði í fjárl., - verður ekki nákvæmlega jafnerfitt fyrir ríkið að leggja fram þetta fé, hvor leiðin sem farin er? Ég fæ ekki betur séð. Þar sem sagt er, að ríkissjóður leggi fram 6 millj. kr. og sjöunda millj. á að koma frá Áburðarsölu ríkisins, er gert ráð fyrir því, að það verði bara 3 millj., sem koma frá prívatkapítalinu. Ég er þakklátur fyrir ræðu hv. 1. þm. Reykv., því að þar kom greinilega fram, hvað vakir fyrir stuðningsmönnum till. Hann sagði, að hluthafar mundu ekki leggja fram fé til fyrirtækisins án þess að hafa þar yfirráð.

Ég sagði ekki yfirráð, ég sagði ráð.

Það er nokkuð svipað. Þeir vilja fá svo mikil ráð, að þeir eigi tvo af fimm stjórnarmeðlimum, og hv. þm. heldur því fram, að þeir muni ekki leggja fram fé, ef þeir fái bara einn af fimm. Ég vildi benda á, að einn maður mundi nægja til þess að gagnrýna rekstur fyrirtækisins, ef það yrði illa rekið, eins og sumir telja, að öll ríkisfyrirtæki séu, en það fær maður nú að heyra næstum daglega í þingsölunum, og ætla ég ekki að ræða það. En ég vildi benda á annað. Það getur farið svo, og ef til vill er að því stefnt, að þeir, sem eiga prívatkapítalið, reyni að ná meiri hl. í stj. verksmiðjunnar. Þeir eiga svo mikil ítök í Alþ., að þeim verður ekki skotaskuld úr því að fá meiri hl. í stj. Ég vildi beina því til hæstv. landbrh., hvort hann hefur gert sér það ljóst, er hann gekk inn á þessa till. Hv. 1. þm. Reykv. sagði líka, að ríkissjóður hefði lagt fram fé til Raftækjaverksmiðjunnar í Hafnarfirði og um það hefði aldrei verið nein rekistefna og kostur, að ríkissjóður hefði gleymt þessu. Það er kannske þetta, sem vakir fyrir fylgjendum till., að ríkissjóður gleymi því, sem hann leggur fram til verksmiðjunnar. Ég vildi beina því til hæstv. ráðh., hvort hann vilji ekki athuga þetta líka. Það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um Útvegsbankann, kemur ekki þessu máli við, og fer ég því ekki út í það.



Herra forseti. Með því að brtt. mín á þskj. 534 er í meginatriðum tekin í þessa till. og ég hef sagt, að ég mundi taka hana aftur, ef þessi till. verður samþ., og vegna þeirrar deilu, sem um málið er, þykir mér rétt að skýra afstöðu mína. Ég tel rök hæstv. ráðh. rétt og held, að hv. 8. landsk. taki þau ekki gild ,vegna þess, að hann er ekki kunnugur rekstri hlutafélaga, en ekki af skilningsleysi eða illgirni. Sannleikurinn er sá, að með því að fara inn á þessa braut, eru fyrirtækinu tryggðar 10 millj. kr. sem fyrsta áhættufé, og það er ekki lítils vert. Það gæti farið svo, að þessi 25% nægðu, til þess að koma fyrirtækinu á fjárhagslegan grundvöll. Þá þyrfti ríkið aðeins að leggja fram 7 millj. kr., 6 millj. auk einnar millj. frá Áburðarsölu ríkisins. Það er þá engin goðgá að hugsa sér, að hægt mundi vera að fá fasteignalán er næmi 25% og lán út á annan veðrétt með ábyrgð ríkissjóðs. Ef það tekst að skapa fyrirtækinu fjárhagslegt öryggi á þennan hátt, þá þarf ríkissjóður ekki að leggja meira fé fram. Fari svo, að þess verði þörf, halda hluthafarnir áfram að leggja inn nýtt hlutafé eða gengið verður að fyrirtækinu, og þá fellur úr það, sem lagt hefur verið fram sem stofnfé. Hv. 8. landsk. hefur sennilega ekki gert sér það ljóst.

Jú, jú.

Úr því að hv. þm. segir jú, jú, er það eitthvað annað en ókunnugleiki, sem veldur andstöðu hans. En fyrir mér vakir einnig annað, og þess vegna er ég ekki sammála hv. 1. þm. Reykv., sem leggur mikla áherzlu á vextina. Meginatriðið er, að samstarf verði milli ríkisins og einstaklinganna. Það er því ekki rétt að beita ósanngirni frá byrjun. Þess vegna er ég fylgjandi því, að stj. verksmiðjunnar verði skipuð eins og sagt er í till. á þskj. 596. Mér finnst sanngjarnt, að hluthafar, aðrir en ríkið, fái tvo menn í stj., og tel þau rök, er hv. 8 landsk. hefur komið fram með gegn því, fölsk. Ef þeir fengju bara einn, gæti svo farið, að ríkissjóður ætti einnig þann mann, og þá væri öll stj. í höndum ríkissjóðs. Þá yrði ekki um neitt daglegt samstarf að ræða, en upp úr því legg ég mjög mikið. Ég hygg, að það hafi vakað fyrir hæstv. ráðh., og að hann hafi hugboð um, að félagssambönd bænda séu fús að styðja þetta mál. ekki til þess að fá 6 eða 7% vexti, heldur til þess að hjálpa því áfram, svo að það nái fram að ganga. Ég greiði því atkv. með till. eins og hún er, en er á móti þeim brtt., sem fram hafa komið.



Eftir að hæstv. forseti hefur sagt, að ekki sé hægt að taka till. aftur, þegar séð er, hvernig fer um till. á þskj. 596, verð ég að taka till. mína á þskj. 534 aftur nú, en geri það að sjálfsögðu í því trausti, að hin till. verði samþ. Brtt. 609 felld með 9:3 atkv. Brtt. 596 samþ. með 9:3 atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 9:3 atkv. og endursent Nd.



Ég hef orðið var við það nú og oft áður, að hæstv. forseti heyrir stj. játa afbrigðum, þegar ráðherrastólarnir eru tómir. Hann getur eins spurt minn stól, og þess vegna greiði ég ekki atkv.

Forseti (BSt) : Ég lít á það sem form, að þetta er borið undir hæstv. stj., en það er ekki form hvað hv. d. snertir. Annars er vafasamt, hvort þarf að bera þetta undir hæstv. stj., þó að ég hafi haldið sömu reglu og verið hefur um þetta.



Herra forseti. Í þeirri upphæð, sem Búnaðarfélag Íslands fær, eru 170 þús. kr., sem veittar eru til búnaðarsambandanna. Í þessu frv. er farið fram á 300 þús. kr. framlag í Framfarasjóð íslenzkra búnaðarsambanda. Ég hygg, að það hafi vakað fyrir flm., að þar með væri talin þessi upphæð, 170 þús. kr. Mér þykir rétt að benda á þetta, áður en málið fer í n., og vænti þess, að hv. landbn. taki það til athugunar, hvort eigi sé rétt, að af þessari upphæð skuli ganga fé Búnaðarfélagsins í sjóðinn, svo að upphæðin lækki í 130 þús. kr. nema ætlunin sé að greiða í sjóðinn 300 þús. kr. úr ríkissjóði auk hins, sem er framlag Búnaðarfélagsins. Að öðrum kosti þarf að taka það fram í frv., hvort þetta viðbótarfé er aðeins hluti af því, sem á að fara í þennan sjóð, eða ekki.



Ég tel þetta nokkuð mikið fjárhagsmál og legg því til, að málinu verði vísað til fjhn.

Eingöngu fjárframlag.