Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru utanríkisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég vil draga það fram sem allir vita og er því miður þau sorgartíðindi að hjúkrunarrýmum á kjörtímabilinu hefur fækkað og það nokkuð. Biðlistar eru langir og þeir lengjast enn. Sjúkrahúsin eru núna full af fólki sem bíður eftir því að komast inn á hjúkrunarheimili. Ég veit til dæmis að 1/3 af sjúkrarúmum á Selfossi eru núna notuð fyrir fólk sem þarf að komast á hjúkrunarheimili sem er svo brýnt að byggja upp. Í því samhengi vil ég spyrja hæstv. ráðherra um fyrirhugaða uppbyggingu í Hafnarfirði, 60 rýma hjúkrunarrýmisuppbyggingu á Völlunum sem menn hafa rætt um að fara af stað með. Það er rétt að draga fram að í fjárlögum þessa árs er enn þá ekkert um það hvernig eigi nákvæmlega að veita fjármagn í þá uppbyggingu, en gott og vel. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann geti hugsað sér uppbyggingu á Sólvangi í Hafnarfirði, ekki síst í ljósi þess að nú eru breyttar forsendur. Hjúkrunarrýmum hefur ekki bara fækkað á kjörtímabilinu heldur eru í raun aðrar forsendur uppi nú en voru á sínum tíma þegar tekin var ákvörðun um uppbyggingu á Völlunum. Í skýrslunni frá árinu 2006, sem snertir m.a. Sólvang í Hafnarfirði, er gert ráð fyrir því að framtíð Sólvangs verði tryggð. Þess vegna vil ég í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra: Getur hann tekið undir með mér að ekki sé rétt að loka þessu máli fyrr en við erum búin að tryggja uppbyggingu á Sólvangi? Verður kannað hvort sá kostur að byggja upp á Sólvangi verður tekinn fram yfir þann að byggja upp á Völlunum, ekki síst í ljósi þess að á Sólvangi er heilsugæsla fyrir? Í kringum Sólvang er m.a. Höfn, íbúðir fyrir aldraða og aðstandendur þeirra sem eru á Sólvangi. Er ekki skynsamlegra að fara betur yfir forsendurnar og skoða hvort ekki sé raunhæfara og hagkvæmara fyrir ríkið að byggja upp á Sólvangi þar sem þjónustan er til staðar en á Völlunum? 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að hjúkrunarrýmum hafi fækkað á kjörtímabilinu sem er rétt, en á sama tíma hefur sambýlum, þvinguðum sambýlum eða fjölbýlum fækkað og búið miklu betur að þeim sem búa á hjúkrunarheimilum víðast hvar um landið. Það er rétt sem hv. þingmaður kom að að á nokkrum stöðum var farið út í svokallaða leiguleið þar sem gerður var samningur við sveitarfélög sem fjármögnuðu með lántöku byggingu á nýjum hjúkrunarheimilum. Þannig átti að fjölga rýmum á höfuðborgarsvæðinu, m.a. í Hafnarfirði, Seltjarnarnesi, Kópavogi og í Mosfellsbæ. Heimilið er að klárast í Mosfellsbæ og reyndar líka í Garðabæ en á Seltjarnarnesi, í Kópavogi og Hafnarfirði hafa þessar framkvæmdir ekki farið í gang, illu heilli, því við viljum gjarnan að þær geri það. Það er alfarið í höndum bæjaryfirvalda í Hafnarfirði hvernig þau fara í þessar framkvæmdir í heimahéraði enda eru það bæjaryfirvöld sem taka á sig skuldbindinguna, ríkið skuldbindur sig til að greiða leiguna til baka. Ég ætla því ekki að blanda mér í þær deilur. Við höfum að sjálfsögðu verið í viðræðum við Hafnarfjörð og sendar hafa verið áminningar og fyrirspurnir um það hvort þeir ætli ekki að ráðast í framkvæmdir, því það er mikilvægt að fá þessi rými og fjölga hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu. En við munum ekki blanda okkur í innanbúðardeilur hjá bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði hvað þetta varðar. Sólvangur er sérmál sem hefur verið í skoðun í framhaldi af lokun St. Jósefsspítala og rekstursins þar og er í sérstöku ferli, þannig að ég ætla ekki að blanda því í þessa umræðu.

Frú forseti. Það er sem sagt staðfest. Hjúkrunarrýmum hefur fækkað. Það er eitthvað sem við vissum fyrir. En ég vil ítreka spurningu mína: Er ráðherra reiðubúinn að skoða hvort ekki sé hagkvæmara, skynsamlegra og einnig fljótlegra, til að mæta þeirri brýnu þörf sem er á hjúkrunarrýmum á landinu, að byggja strax upp á Sólvangi? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra nánar um Sólvang því að hvort sem mönnum líkar það betur eða verr erum við Hafnfirðingar tortryggnir varðandi breytingar sem snerta Sólvang. Af hverju? Jú, meðal annars vegna þeirra loforða sem við fengum en voru svikin af hálfu ríkisstjórnarinnar og tengjast lokun St. Jósefsspítala sem er í dag því miður ekkert annað en draugahús. Það er mikil og sterk saga tengd Sólvangi. Það skiptir máli. Sólvangur er nokkurn veginn í miðbæ Hafnarfjarðar. Þess vegna spyr ég ráðherra öðru sinni að því hvort hann taki ekki undir með mér að réttast sé að ekki verði farið í framkvæmdirnar á Ásvöllum fyrr en búið er að tryggja að Sólvangur fái ákveðið hlutverk, 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki alveg hvaða loforð hv. þingmaður er að herma upp á mig, því þau loforð sem hv. þingmaður ræðir um hafa að minnsta kosti ekki verið gefin af mér. Hvort við séum reiðubúin að skoða ákveðnar lausnir varðandi Sólvang og Vellina þá er það auðvitað í höndum bæjaryfirvalda, eins og ég sagði áður, hvort þau óski eftir því að þær viðræður fari fram. Við erum að sjálfsögðu ávallt tilbúin að ræða við bæjaryfirvöld í Hafnarfirði og höfum gert það varðandi nýtinguna á húsnæðinu hjá St. Jósefsspítala og framtíðina þar á svæðinu. Varðandi það hvar sé fljótlegast að útvega rými hefur verið í skoðun fyrirspurn frá Reykjavíkurborg um viðbótarrými sem er stutt í. Ákveðnar stofnanir geta bætt við sig rýmum ef við höfum fjármuni til að fjármagna þau. Vífilsstaðir eru að losna núna þegar Garðbæingar fara með sitt hjúkrunarheimili þaðan. Við eigum því ýmsa kosti í stöðunni og einmitt þessa klukkutímana og dagana er verið að skoða hvernig hægt er að bregðast við til að tryggja að fólk sitji ekki fast á sjúkrahúsum og komist í hjúkrunarrými. Ég ítreka að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. velferðarráðherra til hamingju með nýjan stuðningsflokk ríkisstjórnarinnar, Bjarta framtíð, sem og þann bakstuðningshóp sem felst í stuðningi regnbogadrengjanna sem eru að undirbúa framboð. Nú er ljóst að ríkisstjórnin mun hafa tíma til loka kjörtímabilsins til að vinna að góðum málum og koma þeim í gegnum þingið. Ég vil því spyrja hæstv. velferðarráðherra að hvaða verkefnum sé verið að vinna í ráðuneytinu vegna skuldsettra heimila og hvort við í þinginu getum átt von á því að hingað inn komi einhverjar lagabreytingar eða fyrirmæli sem þurfi að breyta í lögum til að geta komið til móts við skuldsett heimili, ekki síst í ljósi þess að þessa dagana og vikurnar hefur fólk í vaxandi mæli verið að missa húsnæði sitt. Ég spurði hæstv. innanríkisráðherra um daginn hvort verið væri að vinna að slíkum verkefnum í ráðuneyti hans og þar varð nú fátt um svör. Nú spyr ég hæstv. velferðarráðherra ekki síst vegna búseturéttarformsins þar sem eru félög eins og Búseti, samvinnufélög og sameignarfélög, sem eru gjarnan fyrir 50 ára og eldri, eru með verðtryggð lán sem hafa eins og allir aðrir lent í hinum stökkbreyttu aðstæðum og geta ekki staðið við sitt. Þeim standa nú til boða mjög harðir skilmálar af hendi Íbúðalánasjóðs um afskriftir og niðurfellingu þar sem menn tapa öllu sínu og það sem verra er, tapa búseturéttinum líka. Hann virðist ekki vera tryggður í lögum. Því spyr ég, frú forseti, hæstv. velferðarráðherra hvort verið sé að vinna að einhverju í þessa veru í ráðuneytinu. Megum við búast við því á næstu dögum að ráðuneytið leggi fyrir þingið einhverjar 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég held að sé gríðarlega mikilvægt að við ræðum einmitt þessi mál. Hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni má vera ljóst að við unnum gríðarlega góða skýrslu um húsnæðismálin og hvað þyrfti að gera varðandi þá þætti, einmitt til að jafna stöðu leigjenda og þeirra sem eignast íbúðir á markaðnum, vegna þess að það hafði misfarist. Við höfðum rústað félagslega íbúðalánakerfinu í tíð ónefndra flokka, svo maður móðgi nú engan, fyrir hrun og leigumarkaðurinn hafði í rauninni lagst í rúst fyrir hrunið vegna þess að menn höfðu farið út í byggingarfélög og selt svo meira og minna ofan af þeim sem þar voru að leigja. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á. Það er mjög mikilvægt að við reynum að halda í húsnæðissamvinnufélögin og þau félög sem enn þá lifa, bæði námsmannafélögin og Félagsbústaði, Brynju o.s.frv. Að þessu öllu er unnið. Það á ekki að þurfa lagabreytingar hvað þetta varðar sérstaklega en það gæti þurft styrkingu á lagaumhverfinu, sem væntanlega kemur inn í haust, sérstaklega fyrir búsetafélögin og samvinnufélögin. Að því hefur verið unnið og verður skýrslu skilað um þau úrræði. Að öðru leyti er hárrétt líka hjá hv. þingmanni að stöðugt hefur verið unnið að úrlausnum vegna skuldavandans og greiðsluvandans. Mjög fljótlega er von á skýrslu þar sem farið er yfir það hver staðan er nákvæmlega í þeim málum, hvað hefur áunnist og hvað er ógert. Það hefur margoft komið fram í umræðunni varðandi útfærslu okkar á 110%-leiðinni að þar hefur okkur vantað úrræði fyrir þá sem voru með lánsveðin. Það er enn þá verið að vinna í því. Það er líka að sjálfsögðu verið að skoða hvernig hægt er að halda áfram vaxtabótagreiðslum og fleiri þáttum sem þar koma til. Ég held að öllum sem hafa komið að þessum málum og þar með Framsóknarflokknum sé ljóst að það eru engar einfaldar lausnir í þessu. Ég held að öllum eigi að vera ljóst, eftir allar þær tilraunir sem hafa komið fram, að lausnirnar eru ekki einfaldar, og enda yfirleitt tillögur framsóknarmanna á 

Virðulegur forseti. Í sporum hæstv. velferðarráðherra hefði ég nú sleppt því síðasta, nú þegar við stöndum hér á síðustu dögum þingsins eftir fjögurra ára kjörtímabil og svörin eru svo rýr sem raun ber vitni. Svo virðist hæstv. velferðarráðherra vera búinn að gleyma því, eins og hæstv. forsætisráðherra sem var þá félagsmálaráðherra, að Samfylkingin hefur haft völdin í þessum málaflokki síðastliðin sex ár og hefur því haft nægan tíma til að grípa til þeirra úrræða sem hún hefði talið nauðsynleg og líkleg og hefði átt að vera fyrir löngu búin að skipa nefnd, í stað þess að bíða nú eftir að slík nefnd skili af sér næsta haust. En það er ljóst að ekki verður ekki tekið á þessum málum fyrir lok þessa kjörtímabils ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, hvorki varðandi styrkingu búseturéttarins né verða lagðar fram raunverulegar tillögur um skuldamál heimilanna, þrátt fyrir að við 

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að hver einasta tillaga sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram hefur verið skoðuð og nánast hver og ein dæmd sem eitthvað annað en hún átti að vera, einhver einföld patentlausn. Því miður. 
             Svar mitt varðandi þessa nefnd snerti eingöngu lagaumhverfi búsetu- og samvinnufélaga, enda var spurningin um það. Það er búið að vinna nefndarvinnuna með hitt, en það hefur reynst þrautin þyngri að endurreisa Íbúðalánasjóð eftir þær skelfingarbreytingar sem voru gerðar á honum 2004.  Við erum líka að fá á okkur búsetuform eins og t.d. það sem kom upp varðandi Eir þar sem menn hafa verið að nota lausnir sem því miður var ekki lagaumhverfi í kringum. Fólk var látið skuldbinda sig til kaupa á húsnæði án þess að hafa nokkrar tryggingar fyrir því að menn gætu staðið við það. Þau eru ansi mörg verkefnin sem við höfum 

Virðuleg forseti. Það er fullt tilefni til að ræða við hæstv. velferðarráðherra en ég var búinn að biðja um annað, það er best að halda sig við það. Mig langar a spyrja hæstv. innanríkisráðherra út í mál sem hefur verið okkur framsóknarmönnum sem og mörgum öðrum þingmönnum mjög hugleikið, það eru öryggismál borgaranna. Ég huga hér að löggæsluáætlun sem var samþykkt að vinna og starfshópur var settur í. Það skiptir okkur miklu máli að við gerum okkur grein fyrir því hvert umfang löggæslunnar þarf að vera og kostnaður. Það skiptir okkur líka miklu máli að geta horft til framtíðar og áttað okkur á hvað löggæslan þarf mikla fjármuni því að fjármunum ríkissjóðs verður að sjálfsögðu ekki ráðstafað margoft. Við þurfum að horfa til margra þátta í framtíðinni, atvinnumála sérstaklega og auðvitað heimilanna. Varðandi löggæsluáætlunina langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvar sú vinna er nákvæmlega stödd, hvort skýrslan sem átti að vinna sé tilbúin, hvort ráðherra hyggist kynna hana eða leggja hana fyrir Alþingi. Ég held að ráðherra ætti í það minnsta að dreifa skýrslunni til þingmanna ef hún er tilbúin. Mig langar í framhaldinu að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að þetta verk verði klárað sé því ekki alveg lokið á næstu dögum því að það er mikilvægt við sjáum þessa skýrslu, hún komi fram í dagsljósið. Ég hygg að töluvert sé búið að vinna í henni og að menn hafi áttað sig á því hver þörfin sé og hvert beri að stefna. Samhliða þessu er að sjálfsögðu verið að vinna að þjóðaröryggisstefnu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt áherslu á. Þetta hangir kannski að einhverju leyti saman. Mig langar að forvitnast um þetta hjá hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Því er til að svara að þessi skýrsla er tilbúin. Um er að ræða skýrslu sem byggir á samþykkt Alþingis um að þverpólitísk nefnd yrði skipuð til þess að fara í saumana á löggæslumálunum og gera tillögur um áherslur fram í tímann. Það er síðan undir fjárveitingavaldinu komið, að sjálfsögðu, hvernig til tekst að framfylgja þeim óskum sem fram koma í þessari skýrslu, en í henni koma fram hvaða áherslur þessi þverpólitíska nefnd vill leggja um uppbyggingu löggæslunnar á komandi árum. Skýrslan er á leiðinni inn í þingið, ég vil ekki segja á næstu klukkutímum en á næstunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Það er ágætt að vita að skýrslan er tilbúin. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra geti dreift henni til þingmanna þó svo að erfitt kunni að vera að fjalla um hana hér á þeim stutta tíma sem eftir lifir þings. Ég held í það minnsta að mikilvægt sé að koma afurðinni til þingsins. Það er líka ánægjulegt, ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt, að nokkur samstaða skuli vera um það sem fram kemur í skýrslunni, þ.e. að leggja hana fram með þessum hætti. Væntanlega er lagt til einhvers konar framhald ef að líkum lætur, en að sjálfsögðu er svolítið verið að geta í eyðurnar akkúrat núna. Það er ánægjulegt að skýrslan sé að koma og gott ef ráðherra gæti dreift henni til okkar allra á næstunni.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega ástæðulaust fyrir mig að koma aftur í ræðustól til að ítreka það sem ég sagði áður, að skýrslan er á leiðinni. Þarna er um að ræða þverpólitíska samstöðu um ábendingar til Alþingis á komandi kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Síðastliðið haust var boðið út sjúkraflug fyrir landið allt. Ákveðin mistök voru að mínu mati augljós í því útboði, m.a. vegna þess að útboðið var ákveðið með mjög stuttum fyrirvara, nokkurra daga fyrirvara, og útboðsreglurnar voru ekki bundnar við almennar kröfur í flugi eða almenna þjónustu heldur við eitt fyrirtæki á Íslandi. Meira að segja vélarnar sem fyrirtækið átti voru nánast tilgreindar. Þetta var ekki útboð. Þetta var úthlutun. Dráttur á þessu útboði varð vegna þess að uppi höfðu verið hugmyndir um að Landhelgisgæslan gæti tekið að sér þetta flug. Það er reyndar algjörlega óraunhæft. Það vita allir sem vinna og þekkja til flugs. Það er tíu til fimmtán sinnum dýrara að reka sjúkraflug með þyrlum en tveggja hreyfla vélum sem fullnægja öllum kröfum. Þar fyrir utan geta þyrlurnar ekki og sinna ekki nema um 10% af sjúkraflugi á landinu. Þær eru góðar í sérstökum tilvikum en ekki í hinu almenna sjúkraflugi, hvorki með tilliti til tímasetningar né þjónustu sem skiptir máli. Hæstv. velferðarráðherra gaf í skyn í haust að unnið yrði að því að breyta þessum reglum og færa þær til skynsamlegra horfs þannig að hægt væri að reikna með þjónustu með tilliti til ákveðinna landsvæða. Auðvitað hentar til dæmis ekki Vestmannaeyjum og Hornafirði að hafa sjúkraflug frá Akureyri. Það bara hentar ekki. Það er alveg út úr kortinu. Þótt Mýflug hafi sinnt þessu flugi vel yfir landið í heild þá hentar þetta ekki. Ef hægt er að hafa sjúkraflug til að mynda í Vestmannaeyjum  Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé byrjaður að vinna að undirbúningi þessa máls sem skiptir mjög miklu máli fyrir öryggisþjónustu í sjúkraflugi í landinu.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á spurningunni, þ.e. hvort byrjað sé að vinna að næsta útboði.

Ég spurði að því.

Það er nýbúið að bjóða út, það er ekki byrjað að vinna að nýju útboði. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að ósk kom um það frá Landhelgisgæslunni að skoðað yrði hvort hægt væri að gera út flug frá Akureyri með þeim flugflota sem þeir hafa, bæði þyrlunum og flugvél þeirra. Í sjálfu sér er þeirri vinnu ekki lokið enda er það undir innanríkisráðuneytinu komið að vinna þá vinnu og skoða með hvaða hætti hún eigi að vera. Varðandi útboðið að öðru leyti þá var það unnið af fagfólki og ég ætla ekki að blanda mér í það. Ég þakka þingmanninum fyrir að nota hér þau orð að ég hafi „gefið í skyn“ því að þegar um þetta var fjallað á sínum tíma var sagt að ég hefði gefið loforð. Það var algjörlega rangt enda hef ég aldrei gefið neitt loforð, hef ekkert umboð til þess og aldrei stóð til að gefa eitthvert loforð um það að flug yrði með einhverjum ákveðnum hætti. Á sínum tíma, ef ég fer rétt með, var talað um að sjúkraflugvélar yrðu staðsettar á þremur stöðum. Ég held að Ísafjörður hafi verið inni upphaflega, Vestmannaeyjar og síðan Akureyri. Þetta hefur þróast yfir í það að allt flug er gert út frá Akureyri. Það er teiknað upp miðað við staðsetningu og líka miðað við hvar þyrlurnar eru staðsettar í dag hvernig við þjónustum landið best. Við höfum því miður ekki haft efni á því að bæta aftur við og taka upp sjúkraflug frá fleiri stöðum eftir hrun. Okkur veitir ekki af að bjarga og tryggja það að þjónusta sé sem best á þessum stöðum, þá á ég við á heilbrigðisstofnunum sem skiptir mjög miklu máli. Þar hafa Vestmannaeyjar verið í dálitlum erfiðleikum. Við þurfum að fylgjast með því og reyna að hjálpa þeim að klára sín mál. Það hefur verið í forgangi umfram það að bæta við viðbótarvélum enda hefur Mýflug, eins og hv. þingmaður kom ágætlega að, sem var aftur lægst í því útboði sem hér er um að ræða, þjónað og sinnt þessu mjög vel og verið til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Mýflug var eina fyrirtækið sem bauð í þetta verkefni fyrir allt landið svo að það er ekki skrýtið að þeir hafi verið lægstir. Hitt var ekki tekið gilt. Ég get alveg staðfest að það hefur verið ranglega sagt að ráðherra hafi lofað einhverri niðurstöðu, en ráðherra sagði að það yrði tryggt að sjúkraflugvélin sem er rekin í Vestmannaeyjum gæti boðið í verkefnið. Það sagði hann. Það er ekki loforð, það er alveg klárt. Þannig var það orðað. Þá taka menn mark á því. Þetta þarf að gera: Það er ekki verið að tala um að fjölga sjúkraflugvélum, vélin er til staðar, búin að vera sjúkraflugvél í 15 ár og sinna Vestmannaeyjum mjög vel sem þýðir að hún hefur bjargað mörgum mannslífum því að oft er ekki hægt að lenda í Vestmannaeyjum þó að hægt sé að taka á loft þaðan. Til þessa verður að taka tillit. Þess vegna óska ég eftir því að ráðherra geri nú 

Hæstv. forseti. Það kann að vera orðhengilsháttur að ég geri athugasemd við það orðalag að ég hafi ætlað að tryggja að hægt yrði að bjóða í. Ég sagði að við mundum kanna hvort ekki væri heimilt að setja frávikstilboð. Ég taldi raunar að það gilti almennt um útboð að fyrirtæki gætu sent inn frávikstilboð og óskað eftir því að vera þátttakendur, hvað viðkomandi flugfélag gerði ekki. Aftur á móti voru sendar inn athugasemdir þar sem beðið var um breytingar á útboðinu. Sú beiðni fór formlega leið og var hafnað af útboðsaðilum með tilliti til öryggisatriða. Þar skorti mig alla þekkingu eða vilja til þess að fara gegn þeim sérfræðingum sem þar komu að verki. Þess vegna var þetta boðið út með þeim hætti sem lagt var upp með af þeim aðilum sem best kunna til. Ég get fullyrt að það var ekki gert til að tryggja einhvern einn aðila eða útiloka einhverja aðra heldur fyrst og fremst til að tryggja að flugið yrði viðunandi og það yrði áfram gert út frá Akureyri eins og lagt 

Virðulegi forseti. Við í hv. atvinnuveganefnd Alþingis höfum til meðferðar tvö frumvörp frá hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrími J. Sigfússyni um ívilnunarsamninga vegna uppbyggingar kísilverksmiðju á Bakka við Húsavík. Ég fór aðeins yfir málið með hæstv. umhverfisráðherra í síðustu viku en fannst ég ekki fá nægilega skýr svör frá henni þá. Það er auðvitað þekkt að orkufrekur iðnaður og uppbygging í stóriðju er ekki eitt af uppáhaldsmálum hæstv. ráðherra. Hún hefur sett við það ákveðna fyrirvara þar sem óneitanlega er um að ræða mengandi starfsemi. Ég vil því til að taka af allan vafa í málinu spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort hún styðji ekki þau mál og hvort nokkur ágreiningur sé um þau í stjórnarflokkunum. Ég óska eftir því að fá skýr svör vegna þess að auðvitað er mjög mikilvægt þegar við afgreiðum málið á síðustu metrum þingsins, svo mikilvægt mál sem er eiginlega fyrsta alvörufjárfestingin á þessu kjörtímabili, beina erlenda fjárfestingin, að vita hver afstaða ráðherrans er.

Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt að eiga orðastað við hv. þingmann og ég tala nú ekki um þegar hann kýs að eiga orðastað við þá sem hér stendur um sömu málin viku eftir viku. Hann vísar til þess að ekki hafi verið um nógu skýr svör að ræða síðast þegar við áttum orðaskipti og ég vænti þess þá að við eigum eftir að hittast nokkrum sinnum út af málinu. Hann spyr um afstöðu mína til ívilnanasamninga vegna þeirra áforma sem eru uppi í Bakka. Ég sagði síðast í ræðustól og ég segi það enn að hafa þarf varann á þegar um er að ræða slík áform. Ég kem til með að segja það aftur ef hv. þingmaður óskar eftir því. Ég spyr hver eigi að standa vörð um náttúruverndarsjónarmið ef ekki umhverfisráðherrann. Hver á að standa vörð um umhverfismálin og umhverfissjónarmiðin ef ekki umhverfisráðherrann? Ég veit að hv. þingmaður þekkir til þess í sögunni að ekki er endilega staðinn slíkur vörður af hendi þess sem gegnir því embætti en meðan ég gegni því embætti tel ég að þurfi að gæta þeirra sjónarmiða. Einmitt þess vegna tel ég að þó að orkunýtingarsvæðið sé komið í nýtingarflokk rammaáætlunar þurfi eftir sem áður að hafa varann á. Ég tel að eftir sem áður þurfi að hafa varann á að því er varðar Bjarnarflag, að því er varðar Kröflu og að því er varðar Þeistareyki og önnur áform sem eru fyrir norðan. Ég tel að þurfi að hafa varann á að því er varðar mengunarmál í kringum væntanlega uppbyggingu. Ég tel að líka þurfi að hafa varann á, af því að ég veit að hv. þingmaður hefur áhuga að því, að því er varðar olíuleit á Drekasvæðinu. Það á að hafa varann á og það á að stíga mjög varlega til jarðar í öllum þeim efnum. Ég væri ánægð ef hv. þingmaður deildi með mér brotabroti af þeirri afstöðu.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað ekki svar við spurningu minni, enn og aftur. Hæstv. ráðherra ýjar að því að ég muni þurfa að spyrja aftur og aftur. Það hlýtur að vera krafa þingsins að ráðherrar gefi skýr svör um þau mál sem verið er að spyrja um. Það liggur fyrir að þarna er verið að fara í mikla uppbyggingu á stóriðju. Frumvarpið er lagt fram af leiðtoga hæstv. ráðherra Svandísar Svavarsdóttur, hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Ég spyr enn og aftur: Er umhverfisráðherra, eins og ég skil það, andvígur málinu? Ég kýs að skilja orð hennar þannig, nema hún leiðrétti mig, að hún setji mikinn fyrirvara við málið og sé þannig andvíg því. Það hangir mikið á spýtunni. Þetta er fyrsta skrefið í mikilli uppbyggingu. Fyrirtækið hefur þau áform að stækka verksmiðjuna tvöfalt eftir einhvern tíma. Það hefur borist erindi til fjárlaganefndar frá öðru sambærilegu fyrirtæki, 

Virðulegi forseti. Það er svo að á yfirstandandi þingi og í tíð núverandi ríkisstjórnar hafa verið stigin mörg og mikilvæg skref í þá veru að tryggja skýrari ramma að því er varðar ívilnanir fyrir fyrirtæki og uppbyggingu.

Ég er ekki að spyrja um það.

Við höfum viljað hafa þær reglur skýrar og það hefur skipt miklu máli að ekki sé um að ræða tilviljanakenndar ákvarðanir hvað varðar einstök uppbyggingarsvæði. Þarna er um að ræða fleiri störf á megavött en hafði verið gert ráð fyrir varðandi álversuppbyggingu, það er jákvætt. Um að ræða slíka breytingu á lagaumhverfi að viðkomandi fyrirtæki þarf að kaupa losunarheimildir, það er jákvætt. Hins vegar þarf ívilnanaáætlunin hér að standast ríkisfjármálaáætlun og um ræðir töluvert fé úr opinberum sjóðum, úr ríkissjóði. Ég vænti þess að við hv. þingmaður deilum áhuga á því að öll útgjöld úr ríkissjóði séu vel ígrunduð.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? 

Frú forseti. Frumvarpið og nefndarálitið sem við ræðum er afleiðing þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki tekist að leysa úr vandamálum fyrirtækja í landinu. Enn einu sinni þarf að framlengja bráðabirgðaákvæði vegna þess að fyrirtækin búa við mjög slæma stöðu og eru auk þess vanbúin að fjármagni. Þrátt fyrir það er ég sammála tillögunni vegna þess að hún er ívilnandi fyrir fyrirtækin og nauðsynleg í þeirri stöðu sem þau eru í í dag en ég bendi á aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem hafa algerlega brugðist.

Virðulegi forseti. Þetta er ágætismál og dæmi um þá eindrægni sem stundum ríkir í störfum þingsins. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á tollalögum sem allir nefndarmenn, níu talsins, í efnahags- og viðskiptanefnd standa heils hugar á bak við án nokkurs fyrirvara svo það sé sagt. Frumvarpið rífur ekki upp andagiftina í manni eða kveikir mikinn innblástur en það fjallar um að dreifa gjalddögum á álögðum aðflutningsgjöldum og vörugjöldum vegna uppgjörstímabila á því ári sem stendur yfir. Málið hefði átt að taka fimm til tíu mínútur í þinginu en var rætt af mikilli andagift í sex klukkutíma af einörðum stuðningsmönnum málsins sem tókst að leggja sitt af mörkum til að tefja framgang þess í þinginu. En ég er ánægður með þá miklu samstöðu sem ríkti um málið bæði í nefndinni og þingsalnum og tel að það sé merki um bjartari tíð í þingstörfunum.

Virðulegi forseti. Þótt við séum sammála um málið, ég og hv. þm. Skúli Helgason, er ég á þeirri skoðun að við höfum rætt það nóg og er ekki viss um að rétt sé hjá hv. þingmanni að leggja ætti í frekari ræðuhöld út af því. Málið sýnir tvennt. Það þarf ekki að fara efnislega í að allar þær yfirlýsingar hv. stjórnarliða um að kreppan sé búin á ekki alveg við rök að styðjast. Þess vegna förum við fram með þetta mál í sátt og samlyndi. Ég vil vekja athygli hv. stjórnarliða á því að þeir eru að viðurkenna hið augljósa, að skattar og gjöld hafi áhrif á rekstrarumhverfi fyrirtækja. Ég hvet hv. stjórnarliða til að hugsa um það því að miðað við umræðuna sem hefur verið í þingsölum fram til þessa hefur það samhengi ekki verið hv. stjórnarliðum mjög ljóst.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Skúla Helgasyni að málið var rætt heilmikið og af talsverðum innblæstri. Margt í samfélaginu er skýrt og skýrðist eftir þá umræðu, m.a. að allir eru sammála, held ég, um að málið sé gott. Í athugasemdum með frumvarpinu er eftirfarandi setning sem ég ætla að fá að lesa, með leyfi forseta: „Frumvarpinu er ætlað að bregðast tímabundið við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja.“ Við ræddum vantraust hér áðan, í lok kjörtímabilsins. Kjörtímabilinu er að ljúka. Greiðsluvandi fyrirtækja og heimila er enn til staðar og óleystur en þetta hjálpar vissulega aðeins til.

Virðulegi forseti. Allt kjörtímabilið hefur verið kallað eftir því að hæstv. ríkisstjórn reyndi að leggja sitt af mörkunum til að bæta rekstrarskilyrði atvinnulífsins. Á síðustu dögum kjörtímabilsins leggur hæstv. ríkisstjórn sitt af mörkunum í þeim efnum með því að fresta nokkrum gjalddögum. Það er atvinnustefnan í hnotskurn. Nú verður hins vegar að viðurkenna að þetta er ekki í fyrsta skipti sem svona frumvarp kemur fram á þessu kjörtímabili. Það hefur verið fastagestur í sölum Alþingis. Það er í raun og veru atvinnustefna hæstv. ríkisstjórnar, að fresta gjalddögum af því að verið er að viðurkenna að rekstrarumhverfi fyrirtækjanna er ekki sem skyldi. Þótt málið hafi ekki hreyft við andagift hv. þingmanna Samfylkingarinnar varpar það engu að síður ákveðnu ljósi á atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Hún er: Frestum vandanum.

Frú forseti. Hér er um lítið en mikilvægt mál að ræða. Fyrir jólin samþykktum við breytingar tengdar svokölluðum sykurskatti. Hér er um að ræða breytingar á því máli sem fela það í sér að koma til móts við hagsmunaaðila og líka við ábendingar tollstjóra til að bæta málið. Er sjálfsagt að verða við þeim og gott að nefndin hefur afgreitt málið frá sér með þeim mikilvægu breytingum sem þar eru. Þær eru eingöngu til að bæta málið að ósk þeirra sem greiða þurfa þessa tolla og líka að beiðni tollstjóra til að einfalda málið og gera það betra á alla lund. Því legg ég til að frumvarpið verði samþykkt og vonast til þess að um breið samstaða verði um það í þessum sal.

Virðulegi forseti. Farið var fram með málið fyrir jól þar sem því var lýst að hér væri um mál að ræða sem ná ætti ákveðnum lýðheilsumarkmiðum og væri til þess fallið að einfalda vörugjaldakerfið. Eftir að hafa skoðað málið er niðurstaða mín sú að þetta hlýtur að vera einhver svartur húmor hjá ríkisstjórnarflokkunum því að málið nær þeim markmiðum að lækka verð á karamellum og súkkulaði og síðan er það orðið svo flókið að þrátt fyrir ágæta yfirlegu fyrir jólin sitjum við uppi með handónýtt mál og erum að hamast við að reyna að laga það, enda er hér farin leið sem aðrar þjóðir hafa gefist upp á. Það er ekki nokkur einasta leið að taka þátt í þessari vegferð ríkisstjórnarflokkanna þannig að ég legg til að menn greiði ekki atkvæði með málinu.

Frú forseti. Fyrir þrem mánuðum og þrem vikum kom hæstv. ríkisstjórn með frumvarp um svokallaðan sykurskatt sem samþykkt var á Alþingi. Ég er á móti svona neyslustýringu af því að ég er á móti því að við reynum að hafa vit fyrir fullorðnu fólki. En núna er ég kominn í mikinn vanda vegna þess að nú er komin fram frumvarp sem lagar villur sem menn gerðu í öllum flýtinum við fyrra frumvarpið. Ég get ekki greitt atkvæði gegn því að laga villur, eða hvað? Ég verð að greiða atkvæði með því en ég get heldur ekki greitt atkvæði með sykurskatti þannig að ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðsluna. En þetta sýnir hversu fáránlega illa er unnið að málum á Alþingi. Og fyrir utan það að fram komi leiðréttingar í frumvarpinu kemur nefndin svo með viðbótarleiðréttingar þannig að endalaust má leiðrétta. Ég bíð bara spenntur eftir næstu leiðréttingu og veit ekki hvernig ég á þá að greiða atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Skúla Helgasyni þótti nokkuð langur sá tími sem fór í að ræða það mál sem afgreitt var í atkvæðagreiðslu hér á undan. Það er ágætt að hafa það í huga þegar hv. þingmenn kvarta yfir umræðu hér eða finna að eða gera athugasemdir að málið sem við erum að fást við núna er akkúrat dæmi um það þegar þingið flýtir sér um of, gerir mistök. Núna þurfum við að leiðrétta mistök og reyndar eru allir sammála um að málið er arfavitlaust frá grunni. Ég yrði ekki hissa þótt þetta væru ekki síðustu leiðréttingarnar sem við þurfum að gera á málinu áður en við þurfum að henda því út í hafsauga, vonandi, síðar meir. Við mættum læra af því. Nú er svo komið að búið er að ákveða að setja á kvöldfund. Það er langur listi mála sem ríkisstjórnin hefur lýst yfir að hún vilji koma í gegn á þeim örfáu dögum sem eftir eru af þessum þingi. Hver skyldi nú verða villuhættan af því öllu saman, öllu bröltinu og því að ríkisstjórnin getur ekki tekið ákvörðun um  
            

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um metnaðarfulla áætlun í barnavernd. Meiri hluti nefndarinnar gagnrýnir hversu seint hún kemur fram og að ekki sé tryggt fjármagn í alla þætti hennar. Þar vil ég helst nefna fjármagn til nýrrar stofnunar sem gerir okkur kleift að uppfylla barnasáttmálann sem við lögfestum á dögunum og framlög til þess að efla Barnahús til framtíðar og vegna þess óvenjulega ástands sem þar er vegna fjölda barna sem nú leita þangað vegna kynferðisbrota. Samfylkingin mun greiða atkvæði með þessari áætlun enda er hér um stefnumarkandi plagg að ræða. Við lítum svo á að í kjölfarið verði ráðherra og ríkisstjórn að forgangsraða fjármunum þannig að hægt verði að framfylgja áætluninni.

Virðulegi forseti. Þó að þessi áætlun sé kölluð framkvæmdaáætlun þá er hún það ekki í raun. Áætlunin gildir í um eitt ár og felur í sér ramma utan um núverandi starfsemi og almenna stefnumótun. Meginhluta þess tímabils sem áætlunin tekur til, sem er árið 2013, hefur ramminn þegar verið ákveðinn með fjárveitingu. Áætlunin er því miður ekki nægilega markviss. Enginn tímarammi er markaður fyrir einstök verkefni, ekki er neins staðar að finna kostnaðargreiningu á þessum verkefnum eða vegna áætlunarinnar í heild og er hvergi gert ráð fyrir hinni nýju meðferðarstofnun, sem áætlað er að kosti um 250 millj. kr., á fjárlögum yfirstandandi árs. Engu að síður skrifum við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir undir nefndarálitið með fyrirvara. Við vekjum athygli á þeirri gagnrýni sem fram kemur hjá meiri hlutanum í þessum efnum. Það kom auðvitað til greina að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Við töldum hins vegar ekki óeðlilegt að afgreiða málið í ljósi þess að í raun og veru værum við að uppfylla ákveðin lagaleg skilyrði 

Hæstv. forseti. Ég tel ekki tilefni til að ganga gegn því mati meiri hluta nefndarinnar að rétt sé að samþykkja þessa áætlun. Ég vil þó beina því til umhugsunar til hv. þingmanna: Hversu metnaðarfull er sú áætlun sem menn samþykkja án þess að hafa hugmynd um hvernig þeir ætla að framkvæma hana?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þessi áætlun fari hér í gegn. Menn hafa gert athugasemdir um að áætlunin hefði átt að koma fram fyrr, ég leyni því ekki. Í öðru lagi þarf að skerpa á því í þinginu að kostnaðarmat skuli liggja fyrir við slíkar framkvæmdaáætlanir, en það er alls ekki áskilið. Það er svipað og að við fáum hér í gegn barnasáttmála sem samþykktur er með töluvert þungum kvöðum í þinginu. Ég fagna því líka en það þýðir að ríkisstjórnin sem framkvæmdarvald verður að grípa inn í og framkvæma það sem þar er sett fram sem verkefni frá þinginu. Hér eru tvö verkefni nefnd, að við þurfum að styrkja Barnahús og að við þurfum að vinna að því að koma hér á stofnun sem uppfyllir barnasáttmálann. Það verður okkur hvatning til að gera betur í mikilvægum málaflokkum, en ég þakka fyrir að framkvæmdaáætlunin skuli fara í gegn.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga skuli hafa verið samþykkt. Það er skylda þingsins að leggja fram þingsályktunartillögu og framkvæmdaáætlun í barnavernd. Því miður kemur hún nokkuð seint fram þannig að hún er eingöngu til eins árs. Það er mikil hvatning í breytingartillögunni sem meiri hlutinn lagði til og við höfum núna samþykktir um að áætlunin verði virkari í framtíðinni, að þingið og ríkisstjórn á hverjum tíma hafi meiri samvinnu um áætlunina og að eftirfylgni þingsins með henni verði meiri. Barnavernd er mikilvægur málaflokkur. Við höfum e.t.v. ekki sinnt þeim flokki nægilega, ekki verið nægilega vakandi. Því höfum við fengið að finna fyrir og heyra um á undanförnum dögum. Ég hvet til þess að Alþingi  
            

Virðulegi forseti. Barnaverndarmálin eru einhver þau mikilvægustu sem við fáumst við um þessar mundir. Þessi áætlun er í raun og veru engin framkvæmdaáætlun, hún gildir að mestu leyti bara fyrir árið 2013. Þar er þegar búið að marka fjárhagslegan ramma, það gerðum við með afgreiðslu fjárlaga núna fyrir áramótin, þannig að þetta er í raun ekki nein framkvæmdaáætlun í þeim skilningi. Þess vegna er mjög mikilvægt þegar við lesum áætlunina að lesa hana með fjárlögunum því að það eru þau sem munu þegar allt kemur til alls marka þann ramma sem starfsemin þarf að rúmast innan. Við vitum að það eru gríðarleg viðfangsefni fram undan sem taka þarf á með margs konar hætti. Því er ekki svarað í áætluninni, það verða menn að hafa í huga og gera sér alveg fullkomlega grein fyrir. Varðandi hina nýju meðferðarstofnun sem rætt er um og menn telja sig skuldbundna af eftir samþykkt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, er gert ráð fyrir því í kostnaðaráætlun að hún kosti 250 millj. kr. í rekstri á ári hverju 

Frú forseti. Það er mjög ánægjulegt að greiða atkvæði um þessa tillögu og ég þakka hæstv. forseta fyrir að bera fram tillögu þessa efnis ásamt fjölda annarra hv. þingmanna að þess mannréttindaáfanga verði sérstaklega minnst með hátíðahöldum og fræðistörfum sem náðist fyrir tæpum 100 árum þegar konur fengu kosningarrétt sem og alþýða fólks. Þá fagna ég því að í nefndaráliti sé tekið fram að 200 afmælishátíð Jóns Sigurðssonar hafi kostað um 94,8 millj. kr. og beri að hafa það til hliðsjónar þegar ákveðnir verða fjármunir fyrir þetta verkefni. Ég vil bæta því í sarpinn að þegar 100 ára heimastjórnarafmælinu var fagnað árin 2003–2004 voru framlög 60,5 millj. kr. Ég treysti því að frú forseti sjái til þess að sú fjárhæð verði framreiknuð.

Virðulegi forseti. Ég var svo lánsamur að sitja í hv. nefnd þegar gengið var frá þessu máli og var algjör samstaða um að minnast þessara merku tímamóta með veglegum hætti. Þó er rétt að fram komi að nefndin áréttar að umfang hátíðahalda og fjöldi viðburða muni að sjálfsögðu ráðast af því fjármagni sem Alþingi samþykkir að veitt verði til verkefnisins í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það breytir því ekki, virðulegi forseti, að þetta er að verða mikill kærleiksvinnustaður því að enn og aftur ríkir algjör sátt um mál hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn munum að sjálfsögðu styðja tillöguna. Ég treysti því fullkomlega að þessa áfanga verði minnst með viðeigandi hætti. Okkur ber skylda til að fagna því þegar minnst er árangurs í jafnréttisbaráttu sem og annarra mikilvægra daga eða áfanga í sögu þessarar þjóðar sem við erum svo stolt af. Við tökum að sjálfsögðu tökum undir að þessum áfanga verði fagnað með viðeigandi hætti.

Frú forseti. Ég styð tillögu um að halda upp á afmæli 100 ára kosningarréttar íslenskra kvenna, en þó aðallega vegna þess að í tillögunni stendur að blása skuli til nýrrar sóknar í jafnréttismálum. Það er nefnilega þannig að í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar hafa jafnréttismálin farið halloka. Launamunurinn hefur aukist,  
            

Frú forseti. Hérna greiðum við atkvæði um mikla prýðistillögu sem flutt var af nokkrum hv. þingmönnum, Jóni Gunnarssyni og fleirum, þar sem innanríkisráðherra er falið að gera samkomulag við Slysavarnafélagið Landsbjörgu um endurbætur og viðhald björgunarskipa árunum 2014–2021. Nefndin telur einsýnt að þörfin fyrir björgunarskip sé mikil og fari vaxandi og að áríðandi sé að leita til vel búinna björgunarskipa. Brýnt sé að allur útbúnaður til björgunar- og slysavarna sé ávallt í fullkomnu ásigkomulagi enda sé réttur tækjabúnaður nauðsynlegur hluti af hverri björgunaraðgerð. Í allsherjar- og menntamálanefnd var mikil samstaða um að þetta væri eitt af þeim þingmannamálum, sem svo eru kölluð, sem væri mjög áríðandi að afgreiða úr nefndinni áður en þingveturinn væri úti og gæti gengið til atkvæða í þingsal, sem nú er að gerast, og fagna ég því mjög. Þetta er eitt af mörgum góðum þingmannamálum sem komu úr flokkunum í allri sinni fjölbreytni og er ánægjulegt að það sé komið á leiðarenda til atkvæða í Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með formanni allsherjar- og menntamálanefndar, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, hér er á ferðinni mikið framfaramál sem allsherjarnefnd hefur sameinast um. Það er ánægjulegt, en samkvæmt tillögunni er innanríkisráðherra falið að gera samkomulag við Slysavarnafélagið Landsbjörgu um endurbætur og viðhald björgunarskipa á árunum 2014–2021. Hér er á ferðinni mikið nauðsynja- og framfaramál. Ég sé ástæðu til að þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni sérstaklega fyrir að hafa haft forgöngu um þetta mál. Ég þekki það á eigin skinni að hann hefur margoft bankað upp á í mínum ranni og hvatt til þess að við huguðum að þessum úrbótum. Síðan hafa þingmenn úr öllum flokkum komið að málinu, bæði með hv. þm. Jóni Gunnarssyni og síðan allsherjarnefnd núna, þannig að sýnt er að það verður að veruleika og því ber að fagna.

Virðulegur forseti. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur 14 stór björgunarskip hringinn í kringum landið ásamt fjölda smærri báta. Þrátt fyrir að áhafnir þessara skipa vinni starf sitt allt í sjálfboðavinnu er rekstur þeirra einn dýrasti þátturinn í starfsemi félagsins. Þessi skip komu flest til landsins á síðasta áratug og er komið að því að fara í viðhaldsátak til þess að lengja líftíma þeirra. Félaginu er ofviða að gera það án aðkomu hins opinbera og því fagna ég mjög að Alþingi skuli stíga þetta skref í dag. Ég þakka meðflutningsmönnum mínum úr öðrum flokkum fyrir stuðning þeirra við málið, hæstv. innanríkisráðherra fyrir hans stuðning og nefndinni fyrir vel unnin störf. Ég fagna því að Alþingi skuli sýna sjálfboðaliðastarfinu í landinu þann stuðning sem raun ber vitni í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í fyrsta lagi eru lagðar til tvær breytingar á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða. Tillögur þessar eru byggðar á niðurstöðu nefndar sem fékk það hlutverk að endurskoða fjárfestingarheimildir sjóðanna í bráð og lengd, en það er mat hennar að rétt sé, með vísan til aðstæðna á markaði, að auka svigrúm sjóðanna til fjárfestinga á meðan unnið er að heildarendurskoðun á fjárfestingarheimildum til lengri tíma. Annars vegar er lagt til að lífeyrissjóðum verði heimilt að fjárfesta fyrir allt að 25% af hreinni eign sjóðsins í óskráðum verðbréfum. Gert er ráð fyrir að heimildin verði tímabundin. Gert er ráð fyrir að framboð skráðra hlutabréfa muni aukast lítillega á komandi mánuðum, hins vegar er ekki útlit fyrir mikla útgáfu nýrra skráðra skuldabréfa næstu missirin, m.a. vegna minni lánsfjárþarfar ríkissjóðs, sem er ánægjuefni í sjálfu sér. Aðrir fjárfestingarkostir sem ekki teljast til óskráðra verðbréfa eru einkum sjóðfélagalán og innstæður. Ekki er útlit fyrir mikla aukningu sjóðfélagalána og innstæður lífeyrissjóða eru þegar orðnar mjög háar og er æskilegra að þær minnki frekar en aukist. Því er fyrirsjáanlegt að framboð af skráðum fjárfestingarkostum muni ekki duga til þess að anna eftirspurn lífeyrissjóðanna á næstunni, en fyrir liggur að fjárfestingarþörf nemur um 100–130 milljörðum króna árlega. Í ljósi þess er lagt til að heimilt verði að fjárfesta aukið hlutfall hreinnar eignar í óskráðum verðbréfum eða sem nemur fjórðungi eins og áður sagði. Hins vegar er lagt til að heimild lífeyrissjóða til þess að eiga allt að 20% hlutafé í samlagshlutafélögum verði framlengd um eitt ár, til 31. desember 2014, en auðveldara er fyrir lífeyrissjóði að standa að samlagshlutafélagi ef hlutdeild hvers og eins má vera allt að 20%. Í öðru lagi er lagt til að mælt verði fyrir um að greiði launagreiðandi inn á skuldbindingu sína við lífeyrissjóð sem nýtur bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga með óskráðum skuldabréfum verði sjóðnum heimilt að eiga slík skuldabréf óháð fjárfestingartakmörkunum 36. gr. laganna. Er breytingunni ætlað að greiða fyrir samningum milli lífeyrissjóða sem njóta bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélags og launagreiðenda sem tryggðu starfsmenn í sjóðunum og ábyrgjast greiðslur til þeirra úr sjóðunum. Ákvæðið sem hér er lagt til hefur ekki áhrif á stöðu bakábyrgðaraðila. Á næstu árum er ljóst að við þurfum að auka verðmætasköpun í hagkerfinu og afla meira en við eyðum. Til að tryggja það markmið er mikilvægast að auka atvinnuvegafjárfestingu. Lítil og meðalstór fyrirtæki í vexti þurfa fjármagn til að geta aukið framleiðslu sína, sinnt þróunarstarfi og nýsköpun og fjölgað starfsmönnum. Mörg þessara fyrirtækja eru ekki tilbúin til að taka það stóra skref sem full skráning á markað felur í sér en engu að síður munu þessi fyrirtæki fjölga störfum hvað mest á næstunni og auka útflutningsverðmæti þjóðarbúsins, sem við þurfum svo sannarlega á að halda. Vegna þessa hafa talsmenn tækni- og hugverkageirans talað ötullega fyrir því að lífeyrissjóðirnir fái tímabundnar heimildir til að eiga hærra hlutfall af óskráðum bréfum. Bara sú breyting getur falið í sér allt 100 milljarða innspýtingu í vaxandi íslensk fyrirtæki á næstu missirum. Atvinnulíf okkar munar um minna. Af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins var engu að síður lögð áhersla á að fara að öllu með gát. Því var nefnd um endurskoðun á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða falið að meta tímabundna rýmkun þá sem hér er lögð til til að eiga óskráð bréf. Nefndin starfar undir formennsku Gylfa Magnússonar, dósents við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, og er einnig skipuð fulltrúum Fjármálaeftirlitsins, Seðlabanka Íslands, Landssamtaka lífeyrissjóða, fjármála- og efnahagsráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Einhugur var í nefndinni um að leggja til framangreinda breytingu og fagna ég því. Nefndin mun starfa áfram að ítarlegri endurskoðun á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóðanna og skila lokaskýrslu sinni fyrir lok maímánaðar. Það kom líka skýrt fram á tækni- og hugverkaþingi, sem margir þingmenn sátu, að töluverður áhugi var á þessu vegna þess að þessi fyrirtæki þurfa svo sannarlega á innspýtingu að halda. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna og yfirferðina á frumvarpinu þar sem í raun er verið að bregðast við þeim aðstæðum sem eru á markaðnum með því að rýmka heimildir lífeyrissjóðanna til að fara í þessar breytingar á fjárfestingarheimildum. Mig langar aðeins að inna hæstv. ráðherra eftir einu, sérstaklega í ljósi þess að við samþykktum lög á laugardaginn sem sneru að gjaldeyrishöftum. Á meðan gjaldeyrishöftin eru, telur hæstv. ráðherra að fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóðanna við þau skilyrði, þó að þessi rýmkun hér eigi sér stað, sé nægjanlegt til að lífeyrissjóðirnir geti í raun og veru farið - ég veit ekki hvort ég á að orða það svona - í eðlilegar fjárfestingar? Hvort þessi heimild sé nægilega rúm og geri það að verkum að lífeyrissjóðirnir geti farið í þær fjárfestingar sem þeir nauðsynlega þurfa til að fjárfesta fyrir þær inngreiðslur á lífeyri sem koma inn í sjóðina?

Frú forseti. Ég hef áður sagt að mér finnast gjaldeyrishöftin eða fjármagnshöftin sem við búum við hér á landi í dag illu heilli til þess fallin að skekkja alla stöðu á markaði. Þau gera það að verkum að í raun og veru verður ekkert eðlilegt í gangi. Þess vegna höfum við lagt svona mikla áherslu á að finna leið út úr þeim og það er sú vegferð sem við lögðum upp í á laugardaginn. Ég fagna því sérstaklega að svo góð samstaða hafi náðst um það. Ég held að kosningar í þessu sambandi eigi ekki að skipta neinu máli heldur eigum við að stíga samhent inn í það verk vegna þess að það snýst fyrst og fremst um að verja íslenska hagsmuni alla leið og standa saman um það. Ég tel fjármagnshöftin okkur til vansa og öllu fjárfestingarumhverfi á Íslandi, sama hvort það eru lífeyrissjóðir eða aðrir. Þau hamla því líka að erlendir aðilar komi hingað til að fjárfesta og þess vegna verðum við að leggja í þann leiðangur að afnema þau.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það að ákveðið skref var stigið hér að taka tímasetningarnar úr sambandi til að veita aukinn þrýsting og um það er ekki pólitísk deila. Ég er líka þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að breið samstaða ríki um þetta á Alþingi því að öðruvísi getur það ekki farið nægilega vel að mínu mati, þannig að þetta verði ekki eitthvert pólitískt flopp. Það verður náttúrlega að vera samstaða um þessa hluti. Mig langar að ítreka aðra spurninguna til hæstv. ráðherra áðan, sem hún hafði ekki tíma til að svara í stuttu andsvari, sem snýr að því umhverfi sem lífeyrissjóðirnir eru í ef gjaldeyrishöftin verða í einhvern tíma, sem ég er auðvitað sammála hæstv. ráðherra um að eru mjög slæm. Telur hún að lífeyrissjóðirnir eða markaðirnir - verið er að opna þarna á frekari heimildir, telur hún að það sé nægjanlegt í kannski eitt eða tvö ár eða guð má vita hvað? Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því?

Forseti. Talið er að fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna sé á bilinu 100–130 milljarðar árlega. Þarna opnast að minnsta kosti svigrúm fyrir fjárfestingar upp á 100 milljarða. Þá er ekki þar með sagt að þeir muni nota það allt saman þó að það svigrúm sé gefið vegna þess að þeir vilja auðvitað fara varlega og sérstaklega þegar um er að ræða óskráð bréf. Þarna er að minnsta kosti opnað fyrir auknar fjárfestingar lífeyrissjóðanna upp á 100 milljarða. Svo verðum við bara að sjá hvernig menn nýta það. Þetta er kannski ekki neitt úrræði sem dugar lengi, sérstaklega í ljósi þess að við erum hreinlega í þeirri stöðu að vera með ákveðna hættu á töluverðum skekkjum í markaðsbúskap okkar hér á landi á meðan við erum með gjaldeyrishöftin eða fjármagnshöftin, eins og þau eru nú kölluð, við lýði.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er vissulega vonbrigði. Með því á að gera lífeyrissjóðunum kleift að stunda áhættufjárfestingar. Í frumvarpinu er ákvæði um að lífeyrissjóðir geti fjárfest í óskráðum verðbréfum. Samkvæmt rannsóknarnefnd lífeyrissjóðanna má rekja hluta af bókfærðu tapi lífeyrissjóðanna, sem núna er komið upp í 520 milljarða, til þess að þeir fjárfestu í óskráðum verðbréfum. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra af hverju verið er að veita þessa heimild í ljósi reynslunnar af hruninu. Ég vil líka fá að vita hvers vegna lærdómur er ekki dreginn af hruninu og hvers vegna ekki er farið í kerfisbreytingu á lífeyrissjóðakerfinu þegar það liggur ljóst fyrir að við töpuðum á því kerfi í hruninu og að það er allt of stórt fyrir íslenskt hagkerfi.

Forseti. Í fyrsta lagi þetta. Það varð alveg gríðarlegt hrun líka í skráðum hlutabréfum og á verðgildi þeirra í hruninu. Það var því ekkert gefið með það að þó að lífeyrissjóðirnir fjárfestu á sínum tíma í skráðum hlutabréfum að það færi eitthvað betur, þeir töpuðu heilum hellingi á því líka, þannig að það er nú eitt. Ég tel að með þessu séum við að gera gott að því leytinu til að það er orðin gríðarlega mikil fjárfestingarþörf af hálfu lífeyrissjóðanna og það er líka gríðarlega mikil þörf úti í atvinnulífinu fyrir aukna atvinnuvegafjárfestingu. Það er orðin gríðarleg þörf fyrir fjármuni inn í lítil og meðalstór fyrirtæki sem ekki hafa tök á að fara inn í skráningarferli strax. Þess vegna tel ég að sú niðurstaða sem nefndin kemst að, sem m.a. Fjármálaeftirlitið á sæti í, sé til góðs. Heildarendurskoðun á lífeyrissjóðakerfinu er í gangi eins og ég hef áður átt samtal við hv. þingmann um.

Virðulegi forseti. Ég vil minna á tillögur rannsóknarnefndar lífeyrissjóðanna. Ein af þeim tillögum er einmitt um að fella úr gildi heimildina til að lífeyrissjóðir geti fjárfest í óskráðum bréfum vegna þess að hlutfallslega töpuðu þeir mest á óskráðum hlutabréfum. Þeir fjárfestu auðvitað mest í skráðum hlutabréfum enda hafa verið mörk á því hvað þeir geta fjárfest mikið í óskráðum verðbréfum. Virðulegi forseti. Ég held að kominn sé tími á það að ræða hérna af alvöru nauðsynlegar breytingar á lífeyrissjóðakerfinu, aðrar breytingar en þær að skerða þurfi lífeyrisréttindi vegna taps sjóðanna og hækka iðgjaldagreiðslur úr 12% í 15,5%. Það þarf að breyta kerfinu þannig að vægi almannatryggingakerfisins verði meira og sjóðmyndunarkerfisins minna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara í gegnum frumvarpið sem snýst jú fyrst og fremst um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna en fjallar lítið um skyldutryggingar lífeyrisréttinda, eins og frumvarpið heitir og gæti kannski misskilist. Á áðurnefndu tækni- og hugverkaþingi, þar sem hæstv. ráðherra var ásamt þeim sem hér stendur og nokkrum fleiri þingmönnum, var rædd tillaga frá frambjóðanda Framsóknarflokksins í Reykjavík, Frosta Sigurjónssyni, um að heimila lífeyrissjóðunum að kaupa bréf á svokölluðum First North markaði sem gæti að einhverju leyti opnað fyrir lífeyrissjóðina að taka þátt í fjárfestingum sem væru svona aðeins víðari og heimila fyrirtækjum að skrá sig þar og minnka þar af leiðandi áhættuna á þessari innanlandsbólu sem ellegar er fyrir hendi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort aðrar leiðir hafi verið skoðaðar en það einungis að hækka þakið úr 20% í 25%.

Frú forseti. Ég lýsti því á áðurnefndu tækni- og hugverkaþingi að ég væri mjög hlynnt því að skoða þá tillögu alvarlega. Mér finnst þetta góð hugmynd frá fulltrúa Framsóknarflokksins. Ég held að það sé sjálfsagt að skoða það sem næsta skref í þessu efni og mun óska eftir því að nefndin skoði það mál sérstaklega.

Ég þakka jákvæð viðbrögð hæstv. ráðherra gagnvart þessari ágætistillögu og vil jafnframt fylgja því þá eftir og spyrja hvort ráðuneytið og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi ekki vaxandi áhyggjur af því bóluhagkerfi sem er að myndast hér innan lands með gríðarlegri fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna á innanlandsmarkaði, allt að 130 milljörðum árlega. Og hvort sú leið sem hér er opnuð, um að geta fjárfest fyrir 100 milljarða til viðbótar í óskráðum félögum, geti ekki hugsanlega leitt til skorts á raunverulegum fjárfestingartilfellum og að menn taki óvarlegar ákvarðanir í þessu efni. Og hvort í frumvarpinu, hvort það standi einhvers staðar, ég hef ekki séð það alla vega, sé reynt að feta varlega þessa braut, eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan. Er einhvers staðar í frumvarpinu tekið á því að 

Frú forseti. Samkvæmt lögum um lífeyrissjóði hvílir mjög þung og rík skylda á stjórnarmönnum í lífeyrissjóðum að sinna skyldu sinni, þ.e. að hámarka arðsemi sjóðanna. Ég held að sú skylda sé orðin ríkari nú og ríkari kröfur eru gerðar til stjórnarmanna. Hún á auðvitað að vera sá öryggisventill sem til þarf svo að menn fari að öllu með gát í þessu efni. Þeir hafa gert það hingað til, þ.e. eftir hrun, í þeim óskráðu bréfum sem þeir hafa verið að fjárfesta í. Ég er alveg sannfærð um að þetta geti orðið gríðarlega mikilvægt fyrir atvinnulífið vegna þess að við eigum mjög mikið af sterkum, stöndugum og vel stöddum fyrirtækjum sem þurfa sárlega á innspýtingu að halda. Ég á von á að þetta gæti orðið verkfæri til þess að svo geti orðið og þannig aukið nauðsynlega innlenda atvinnuvegafjárfestingu.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé hugleitt í alvörunni að frumvarpið verði samþykkt, það eru þrír starfsdagar eftir hjá Alþingi. Í öðru lagi vil ég spyrja: Nú hefur raunávöxtun á markaði lækkað úr 4% niður í 2%, jafnvel 1,9%. Lífeyrissjóðirnir eiga sífellt erfiðara innan gjaldeyrishafta að fá fjárfestingartækifæri. Getur það ekki leitt til þess að bólumyndun verði, t.d. í hlutabréfum sem hafa hækkað mjög mikið frá hruni, mjög mikið? Og ekki er búið að laga það sem var meinið hérna fyrir hrun, sem var raðeignarhald og krosseignarhald og olli miklum og gífurlegum afskriftum, milljarðatugum, því að ekki reyndist vera raunveruleg eign inni í félögunum. Stendur ekki til að laga þetta yfirleitt? Síðan er spurningin hvort heppilegt sé í þessari stöðu að slaka á kröfu með litlu hlutafélögin, hvort þurfi þá ekki að herða mikið á því að menn stundi þá áhættudreifingu að vera að fjárfesta í mörgum félögum, og eins það að menn fari mjög varlega í fjárfestingar.

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan eru mjög ríkar kröfur gerðar til þeirra stjórnarmanna sem í lífeyrissjóðunum sitja, settar eru mjög þröngar skorður utan um lífeyrissjóðina og í lögum. Ég held að eðlilegt sé að nefndin fari vandlega í gegnum það og þá þær vangaveltur sem hv. þingmaður er með og lesi og fari í gegnum þau lög samhliða skoðun á þessu. Varðandi það hvort málið verði samþykkt eða ekki þá hefur það verið á dagskrá hér í þó nokkurn tíma. Það er eitthvað síðan það var lagt fram og er núna að koma til 1. umr. Ég hefði gjarnan viljað fá það inn fyrr en það voru öfl hér innan húss sem ákváðu að tala mikið og eyða drjúgum tíma í ýmis mál í þinginu sem hefur valdið því að málið kemur hingað inn nokkrum dögum seinna en ég vænti. Ég vona að nefndin líti svo á að málið sé það mikilvægt að það geti komist til nefndar og í gegnum þingið. Varðandi bólumyndunina, ég hef ekki áhyggjur af því að þetta mál eitt og sér muni valda slíku. Ég hef hins vegar áhyggjur af því ef okkur tekst ekki að vinna okkur út úr fjármagnshöftunum á næstu árum. Þess vegna erum við lögð af stað í þann leiðangur að taka fast utan um það mál til að ná árangri á því sviði.

Frú forseti. Ljóst er að það er snjóhengjan sem heldur raunvöxtum niðri eða þrýstir þeim niður og eykur auk þess samkeppni um þá litlu fjárfestingarkosti sem eru í boði fyrir utan það að fjárfesting er í lágmarki þrátt fyrir lækkun vaxta, sem er dálítið merkilegt. Sem sýnir það að mjög mikil vantrú og lítið traust er á markaðnum. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara því með áhættuna, það er verið að slaka á kröfum, verið er að auka heimildir til að fjárfesta. Nú er það þannig að mjög fáir stjórnarmenn í lífeyrissjóðunum hafa sagt af sér eða hætt þrátt fyrir mikið tap lífeyrissjóðanna í hruninu. Hvað veldur því eiginlega að það gerist ekki? Það ber enginn ábyrgð. Varðandi það sem er í 1. gr., að launagreiðendur fái að greiða sína skuld. Þarf ekki að setja á það takmörk í lengd, hvað skuldabréfið má vera til langs tíma?

Frú forseti. Ég held að eðlilegt sé að hv. þingmaður fari enn og aftur yfir þessi atriði, þá tengd lögunum um lífeyrissjóðina. Ég hef trú á því að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn, sem sitja í þeirri nefnd sem komst að þeirri niðurstöðu að heimila þetta, telji varnaglana nægjanlega þannig að menn fari varlega í þessum efnum. Ég veit hins vegar að gríðarleg þörf er á fjárfestingum inn í íslensk fyrirtæki í dag. Menn eru, eins og hv. þingmaður kom inn á, enn þá ragir við að fjárfesta í litlu og meðalstóru fyrirtækjunum en það er von okkar að með þessu máli takist að koma fjármunum þar sem á þarf að halda inn í fyrirtæki sem eru með litlar skuldir, eru með sterka stöðu en þurfa ákveðna innspýtingu til að taka næstu skref í sínum vexti. Það er markmiðið með frumvarpinu og ég vona svo sannarlega að það leiði til þessa. Næsta skref er síðan að reyna að örva fjárfestingu í litlum og meðalstórum fyrirtækjum með því að veita fjárfestum eða sjóðum ákveðnar ívilnanir í gegnum skattkerfið til að gera það. Og vonandi náum við líka samstöðu á næsta þingi um slíkt verkefni.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, þ.e. fjárfestingarheimildir. Hér erum við að fara í ákveðnar tímabundnar aðgerðir til að rýmka þær heimildir sem lífeyrissjóðirnir hafa til fjárfestingar. Við gerum okkur auðvitað öll grein fyrir því hvers vegna það er gert. Við erum í lokuðu hagkerfi með gjaldeyrishöft og fjárfestingarmöguleikar lífeyrissjóðanna eru því miður ekki miklir. Það liggur síðan fyrir að ríkið mun draga verulega úr útgáfu á ríkisskuldabréfum og við þekkjum stöðuna hjá Íbúðalánasjóði þar sem ekki er þörf fyrir að fara í frekari útboð því helsta vandamál hans er auðvitað uppgreiðsla lána. Það er margt sem spilar hér inn í. Það er nauðsynlegt að taka undir það sem hefur komið fram í andsvörum að hér verði að fara varlega. Þó svo að það megi kannski líta á þetta þannig að hér sé verið að rýmka tímabundið heimild til lífeyrissjóðanna að fjárfesta í óskráðum bréfum er mikilvægt að fara varlega með þessa heimild og ég geng út frá því sem vísu að lífeyrissjóðirnir muni gera það. Við vitum að ný fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna er í kringum 120–130 milljarðar á ári. Samkvæmt þessu frumvarpi geta þeir farið að hámarki upp í 100 milljarða eða svo, en það er auðvitað ekki sjálfgefið að þeir muni nýta allar þær heimildir sem hér um ræðir. Við verðum að átta okkur á því í hvaða umhverfi lífeyrissjóðirnir eru. Gjaldeyrishöftin, sem við erum öll sammála um að eru mjög óæskileg og ekki góð, brengla í raun og veru alla samkeppnisstöðu, hvort heldur lífeyrissjóðanna eða annarra. Það er staðreynd. Því fyrr sem við komumst út úr þeim því betra. Það er hins vegar hægara um að tala en úr að leysa, það verður bara að viðurkennast, en við höfum ýmsar leiðir til að vinna úr þessu og mikilvægt að sú breiða pólitíska samstaða sem hefur verið um það mál og hvernig beri að leysa það haldist. Maður fær nánast á hverri einustu viku frásagnir af því hvernig menn eru farnir að ganga um gjaldeyrishöftin, misnota þau eða kannski er réttara að segja nýta sér þau. Það er gríðarlega mikilvægt að nálgast hlutina út frá þessum þáttum. Ég vil líka koma aðeins inn á það sem mér hefur stundum fundist vanta í umræðuna og snýr að því þegar lífeyrissjóðirnir selja erlendar eignir úti og koma inn með erlendan gjaldeyri til að taka þátt í því að losa svokallaða snjóhengju. Frægasta dæmið er kannski svokallað Avens-samkomulag sem var gert fyrir tilstuðlan Seðlabankans sem lífeyrissjóðirnir tóku þátt í þegar jöklabréfin voru keypt af seðlabankanum í Lúxemborg. Ég held að við verðum að setja þetta í aðeins stærra samhengi. Ég hef haldið því fram og mér finnst það blasa við að þegar lífeyrissjóðirnir koma inn með ákveðnar upphæðir, segjum bara 100 milljarða til að losa um snjóhengjuna, þá megum við ekki líta þannig á að öll upphæðin fari til þess verkefnis að losa um hengjuna, hún sé þetta stór hluti af því, vegna þess að um leið og gjaldeyrishöftin verða afnumin verða lífeyrissjóðirnir að fara og fjárfesta erlendis í mjög ríkum mæli. Ég hef því sett spurningarmerki við þetta og sagt: Ef sjóðirnir koma inn með 100 milljarða þá má líta svo á að við séum að tala um í kringum 10% af því vegna þess að þörfin hjá lífeyrissjóðunum til fjárfestingar eftir að gjaldeyrishöftin hverfa liggur út. Við erum að flytja inn gjaldeyri og skipta á svokölluðu skiptiverði Seðlabankans sem er auðvitað mjög brenglað en síðan þurfa þessar krónur að fara aftur út í gjaldeyri. Ég hef stundum lagt þetta upp þannig að lífeyrissjóðirnir komi með fjárhæðir inn í landið til að taka þátt í að leysa snjóhengjuna og það megi ræða um þær upphæðir sem kannski 15–20% af því sem þær eru vegna þess að þegar búið er að skipta gjaldeyrinum yfir í krónur þarf að skipta krónunum aftur yfir í gjaldeyri þegar búið er að afnema gjaldeyrishöftin. Ég held að við þurfum að ræða þetta út frá þeim grunni vegna þess að mér hefur fundist þetta oft vanta inn í umræðuna þegar menn hafa sagt að verið sé að leysa snjóhengjuvandann með tilstuðlan lífeyrissjóðanna. Menn verða að átta sig á því að um leið og gjaldeyrishöftin hverfa þurfa lífeyrissjóðirnir að fjárfesta enn frekar erlendis. Síðan er það þessi mikilvæga spurning sem við þurfum að taka inn í umræðuna: Hverjir eru eiginlega möguleikarnir fyrir lífeyrissjóðina að þrífast í þessu lokaða hagkerfi með gjaldeyrishöftin? Það er nánast algerlega útilokað. Það kemur af stað ákveðinni eignabólu í fasteignaverði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það hafa margir miklar efasemdir um hver innstæðan sé í raun og veru fyrir þeim hækkunum á hlutabréfum sem eru á skráðum markaði. Við þurfum að átta okkur á þessu, hvort við séum að fara í svipað far og var fyrir árið 2008. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við áttum okkur á umfanginu. Síðan komum við líka að afkomubata lífeyrissjóðanna og hvað er að gerast í rekstri þeirra, það er mikilvægt að reyna að átta sig á því, það hef ég reyndar ekki alveg getað gert sjálfur. En við sjáum hvað er að gerast núna, menn eru að færa inn mikinn hagnað á árinu 2011 og 2012, annars vegar vegna þess að seldar eru erlendar eignir og koma með gjaldeyri inn til landsins á mjög skökku gengi og hins vegar hefur verðtryggingin áhrif á eignastöðu lífeyrissjóðanna. Þess vegna verður maður að setja ákveðin spurningarmerki við það hver afkomubati lífeyrissjóðanna er í raun og veru, við verðum að horfa á þetta í hinu stóra samhengi. Það gefur augaleið að þegar menn létta á rekstrinum með því að skipta erlendum eignum koma þeir fjármunir inn á allt öðru gengi sem brenglar heildarmyndina að mínu mati. Það er mikilvægt að menn átti sig á því hvernig þetta á sér stað. Við megum heldur ekki gleyma því að við erum annars vegar með opinberu sjóðina og hins vegar með almennu sjóðina. Öll vitum við af ríkisábyrgðinni sem snýr að opinberu sjóðunum og gríðarlega mikilvægt að menn átti sig á hvað það þýðir og ræði hvernig megi leysa þetta. Það eru gríðarlega háar tölur í opinberu sjóðunum í skuldbindingum, í B-deildina er búið að færa inn tæplega 400 milljarða skuldbindingar. Það er reyndar bara minnst á A-deildina í skýringum með ríkisreikningi. Það er ekki búið að færa skuldbindingarnar inn. Hv. fjárlaganefnd hefur gert athugasemdir við það og við unnum skýrslu fyrir lokafjárlög 2011 þar sem bent er á að það verði að fara að taka ákvörðun um það hvort færa eigi þetta sem skuldbindingu inn í ríkisreikning. Okkar mat er að svo þurfi að gera, það sé ekki nægilegt að hafa þetta bara sem skýringar í ríkisreikningnum. Það beri að fara með hlutdeildina eða skuldbindingarnar hjá A-deildinni með sama hætti og gert hefur verið með skuldbindingar B-deildarinnar og færa inn í ríkisreikninginn. Það er gríðarlega mikilvægt að það verði gert. Síðast en ekki síst, af því að ég nefni A-deildina, ætla ég að segja það úr þessum stóli að það er gríðarlega mikilvægt að við tökum hreinskipta umræðu - og ég hvet hæstv. ráðherra til þess og hef reyndar sagt það við hann á nefndarfundi - um það sem snýr að því ágæta fólki sem situr í stjórn A-deildar eða opinberu lífeyrissjóðanna fyrir hönd fjármálaráðuneytisins. Af hverju segi ég þetta? Það er vegna þess að skuldbindingin í A-deildinni er alltaf að aukast og það er vitað að hækka þarf iðgjaldsgreiðslur um 4% á ári til að standa undir lífeyrisskuldbindingum í A-deild. Þetta þýðir í kringum 4 milljarða á ári. En ég hef haldið því fram að með því að gera þetta ekki svona sýnum við ekki raunrekstur ríkissjóðs. En af hverju set ég þetta í þetta samhengi? Og af hverju skyldi ég nefna þetta ágæta starfsfólk sem þarna situr? Vegna þess að það hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar í opinberum gögnum, og ég hef sagt þetta hér áður og ætla að gera það einu sinni enn, að fulltrúar launþegahreyfinganna hafa borið fram tillögu um að hækka útgjöld eða hækka iðgjaldið um 4%. Það var fellt af fulltrúum fjármálaráðuneytisins sem eiga sæti í sjóðnum. Af hverju var þetta gert? Það var þráspurt um þetta á fjárlaganefndarfundi og það var í raun ekkert erfitt að fá svörin, ég fékk meira að segja í hendurnar afrit af fundargerð. Fulltrúar launþegahreyfinganna sem báru upp þessa tillögu nánast vissu að hún yrði felld en lögðu hana fram bara út af sinni persónulegu stöðu sem fulltrúar í stjórn sjóðsins. Það er mikilvægt að hafa í huga ef þetta kemur upp aftur seinna. Það er mjög skýrt kveðið á um það í lögum um A-deildina, þegar hún var stofnuð, að hún ætti að vera sjálfbær og hækka þyrfti iðgjöldin eða, eins og Fjármálaeftirlitið heldur fram og deilur standa um, skerða réttindi. Það eru deilur um það. Meiri hlutinn á Alþingi hefur brugðist við með því að hækka svokölluð vikmörk, þ.e. það má fara undir ákveðið hlutfall án þess að þurfa að hækka iðgjaldið. En þetta þurfum við að hafa á hreinu og sérstaklega í gögnum þingsins því það getur auðvitað komið upp sú staða - við skulum ekki útiloka það, maður útilokar ekki neitt, alla vega ekki ég - að vísað verði til þess að þær upplýsingar hafi komið fram á fundi fjárlaganefndar um að fulltrúar launþegahreyfinganna hafi lagt fram þessa tillögu, eftir að hafa fengið lögfræðilegt álit, vegna sinnar persónulegu stöðu sem stjórnarmenn í sjóðnum. Þess vegna er mikilvægt að þetta komi hér fram ef vísað verður til þessa einhvern tíma seinna. Síðan vil ég líka tala um annað sem snertir lífeyrissjóðina. Við eigum að taka heiðarlega umræðu til að mynda um svokallaðan Framtakssjóð sem sjóðirnir tóku sig saman um og fóru í miklar fjárfestingar og keyptu upp fyrirtæki. Ég er hér um bil sannfærður um að ákveðin íslensk fisksölukeðja sem þeir eignuðust og seldu svo aftur - þ.e. Landsbankinn var búinn að selja hana, tekur hana aftur inn og Framtakssjóður tekur hana og síðan er hún seld og haldið eftir ákveðnum hlutum, til að innleysa töluverðan hagnað. Þeir leystu út töluverðan hagnað, en ég held að þetta geti haft mjög slæm áhrif inn í framtíðina út af aðgengi að fiskafurðum og sölu þeirra. Sú staða getur klárlega komið upp. Við sáum það bara í fréttum fyrir ekki svo mörgum vikum síðan þar sem fram kom að menn eru enn með íslenska vörumerkið, Icelandic-merkið, og síðan kom það upp á markaðnum í Bandaríkjunum að það var verið að pakka inn kínverskum fiski og flytja inn undir því vörumerki. Það verður að horfa á þessar fjárfestingar og meta heildstætt fyrir þjóðfélagið. Það má ekki vera þannig að lífeyrissjóðirnir, svo ágætir sem þeir eru eflaust margir hverjir, geti bara vegna einhverra stundarhagsmuna farið í fjárfestingar, tekið þær eignir og síðan selt kannski með miklum hagnaði vegna þess að það getur auðvitað enginn keppt við lífeyrissjóðina í fjárfestingum. Þeir eru eins og stundum er sagt ríki í ríkinu, sérstaklega núna þegar aðgangur að fjármagni er eins og hann er. Þeir stjórna að langstærstu leyti, ef ekki öllu leyti, því sem snýr að fjárfestingum og fjárfestingargetu í íslenska hagkerfinu. Við verðum að átta okkur að því að ef verið er að rétta af reksturinn hjá þeim með þeim hætti að þeir innleysi mikinn hagnað á stuttum tíma - ég nefndi áðan þegar þeir koma inn með gjaldeyri og skipta honum yfir í íslenskar krónur myndast mikill hagnaður, sérstaklega eins og í því tilfelli sem ég nefndi áðan með Avens-samkomulagið. Í því tilliti verðum við að átta okkur á því að fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna eftir að gjaldeyrishöftunum verður aflétt mun liggja út úr landinu vegna þeirrar skekkju sem komin er í eignasafnið. Það er því mikilvægt að hafa þetta allt í huga, sérstaklega í ljósi stöðu opinberu sjóðanna. Við erum með ríkisábyrgðir á skuldbindingum sjóðanna sem eru núna komnar vel á fimmta hundrað milljarða kr. og árið 2024 förum við fram af hengifluginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór töluvert yfir almennt umhverfi lífeyrissjóðanna til fjárfestingar og nefndi Framtakssjóðinn og fleira til. Vonandi eru flestir alþingismenn sammála því að það var mjög bagalegt að við skyldum tapa vörumerkinu sem hv. þingmaður ræddi hér um, tapa því í hendur aðila sem geta í rauninni pakkað vöru sem á ekkert skylt við Ísland og selt undir merkinu Icelandic, væntanlega, ef ég man þetta allt saman rétt. Ég velti fyrir mér hvort við höfum látið nóg í okkur heyra varðandi þá ákvörðun á sínum tíma að láta þetta ganga okkur úr greipum. Hugsanlega höfum við gert mistök með því að grípa ekki inn í með einhverjum hætti, ekki að ég viti hvernig það hefði verið hægt. Mig langar að biðja þingmanninn að fara nánar yfir það sem hann nefndi í ræðu sinni. Ég verð að viðurkenna að ég kom inn í salinn síðar og náði því ekki alveg byrjuninni á því sem þingmaðurinn talaði um þegar hann talaði um persónulega stöðu þeirra sem voru í stjórn lífeyrissjóðs, væntanlega opinbera sjóðsins, ef ég heyrði rétt. Gæti hann útskýrt það aðeins nánar fyrir mér hver áhættan var eða fyrir hvað menn voru að girða, ef ég hef skilið hv. þingmann? Það væri gott að fá útskýringar á því. Einnig langar mig að spyrja þingmanninn hvort hann taki undir þau orð sem féllu hér áðan um að það gæti verið varhugavert að auka eða leyfa meiri fjárfestingar í óskráðum bréfum í ljósi þess hve lífeyrissjóðirnir töpuðu gríðarlega miklu fjármagni, væntanlega einhverju af slíkum bréfum, í bankahruninu. Það verður líka að viðurkennast að kostir sjóðanna eru ekki mjög margir í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Aðeins að fyrstu spurningu hv. þingmanns sem snýr að lífeyrissjóðunum og sölumerkinu sem ég hef fjallað um, þá held ég að þetta sé gríðarlega mikilvægt í stöðu lífeyrissjóðanna á fjárfestingarmarkaði því að það er enginn með neitt sambærilegt - það hefur í raun og veru enginn neitt í þá að gera, þeir hafa 120–130 milljarða og rúma 10 milljarða í hverjum einasta mánuði til þess að fjárfesta til viðbótar við það sem þeir eru með. Við þekkjum auðvitað stöðuna á Íbúðalánasjóði, við þekkjum stöðuna í sambandi við ríkissjóð, það er verið að draga úr, þannig að möguleikarnir eru mjög litlir. Það sem ég vil meina með þessu er að lífeyrissjóðirnir sjálfir verða og stjórnendur þeirra - og ég er ekki að halda því fram að það sé ekki þannig - og hæstv. ríkisstjórn eða fjármálaráðherra að eiga samtal um þá miklu ábyrgð sem snýr að þessum hlutum þegar menn yfirtaka fyrirtæki eins og þetta. Mín persónulega skoðun er að þarna hafi verið gerð stór mistök sem muni bitna á okkur í markaðssetningu á íslenskum fiski. Hitt sem hv. þingmaður spurði um snýr að stöðu þeirra einstaklinga sem sitja í stjórn opinberu sjóðanna. Það er klárt að annaðhvort þarf að hækka iðgjöldin um 4% eða skerða lífeyrisréttindin. Það standa hins vegar ákveðnar deilur um hvort það sé heimilt innan A-deildarinnar. Fjármálaeftirlitið var á þeirri skoðun að það væri heimilt, en látum það liggja á milli hluta. Ég var bara að draga þá einstaklinga sem sitja í stjórn fyrir ríkisvaldið, eða fyrir hönd hæstv. fjármálaráðherra, inn í umræðuna því að þetta er mjög mikilvægt og þess vegna segi ég það úr þessum ræðustóli til þess að setja það í þingtíðindin: Af hverju skyldu fulltrúar launþegahreyfingarinnar fá lögfræðilegt álit um að leggja fram tillögu sem er felld af fulltrúum fjármálaráðuneytisins? Til þess að hugsa um persónulega stöðu sína sem einstaklingar, ekki neitt annað. Þess vegna er mikilvægt að þetta komi hér fram að mínu mati. Mér hefði ekki liðið vel ef ég hefði ekki komið þessum upplýsingum til þingsins.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að þetta hljómar allsérstakt fyrir mér. Mér sýnist að þarna sé í það minnsta verið að koma á framfæri einhverjum upplýsingum eða girða fyrir að menn verði ásakaðir fyrir einhver mistök eða einhverjar afleiðingar síðar. Það er vitanlega ljóst að mikla fjármuni vantar í opinberu sjóðina líkt og hina almennu. Þegar öllu er á botninn hvolft þá er það bara þannig. Einhver hundruð milljarða vantar, ef ég man rétt, inn í hvort apparat - ég ætla bara að orða það á þann hátt. Það er hins vegar alveg ljóst að lífeyrissjóðunum sem og öðrum fjárfestum er býsna þröngt sniðinn stakkur á Íslandi í dag þegar hægt virðist ganga að koma Kauphöllinni af stað, alla vega þannig að hægt sé að fjárfesta þar. Lífeyrissjóðirnir liggja á miklum peningum sem þeir þurfa að koma í fjárfestingar til að standa undir því hlutverki sem þeim er ætlað. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé einhvers konar neyðarráðstöfun af hálfu ríkisstjórnarinnar að grípa til þess að hækka prósentuna sem sjóðirnir geta fjárfest fyrir í óskráðum bréfum og einnig breytingar varðandi samlagsfélög, hvort það sé ekki bara staðfesting á því sem mörg okkar hafa haldið fram, að hér þurfi að verða til umhverfi þar sem lífeyrissjóðir og aðrir fjárfestar geti komið fé sínu í framkvæmd eða vinnu, ef ég má orða það svo. Það er líka spurning hvort hv. þingmaður hafi einhverja skoðun á því, þar sem mér skilst að nú sé bundið í lög að lágmarksávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna skuli vera 3,5%, hvort það standi í vegi fyrir því að lífeyrissjóðir fjármagni eða geti komið að verkefnum með ríkisvaldinu, þ.e. sú prósentutala sem nefnd er í lögum.

Virðulegi forseti. Fyrst að því síðasta sem hv. þingmaður nefndi, ávöxtunarkröfu upp á 3,5% sem er á lífeyrissjóðunum. Það hefur auðvitað margoft verið rætt en við í hv. fjárlaganefnd höfum til að mynda aldrei tekið það til efnislegrar skoðunar. Ég treysti mér því ekki til þess að vera með neinar yfirlýsingar um það eða upplýsingar fyrir hv. þingmann. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að menn skoði þetta umhverfi í heild sinni. Þetta er góð ábending hjá hv. þingmanni og ég tek undir hana. Ef við höldum okkur við A- og B-deildina er B-deildin með þeim hætti að búið er að færa tæpa 400 milljarða sem skuldbindingu á ríkissjóð. Við munum eftir því 1998 þegar A-deildin var stofnuð að sú ákvörðun var tekin út frá því að menn voru með þetta mikla fjall fyrir aftan sig, það hafði safnast upp, og þeirri vitleysu skyldi hætt eða þeirri stefnu. Þá var sagt: Nú skulum við stofna A-deild og loka B-deildinni til þess að við munum geta rekið lífeyrissjóðakerfið og gjöld launagreiðenda á núvirði. Við settum þetta fram í minnihlutaálit okkar í hv. fjárlaganefnd og bentum á að það þyrftu að vera 4 milljarðar til viðbótar í útgjöldum ríkissjóðs á gjalddagahliðinni fyrir árið 2013 til að standa undir þessum hluta skuldbindingarinnar. Ég hef oft varað við þessu. Skuldbindinga vegna A-deildarinnar er getið í skýringum í ríkisreikningi og um þær hefur komið sú ábending frá hv. fjárlaganefnd, sem engar deilur eru um, að taka þurfi ákvörðun um - og það er ætlast til að það verði gert í síðasta lagi fyrir lokafjárlög fyrir árið 2012 sem er í meðförum núna - með hvaða hætti beri að færa þetta, hvort það sé nóg að geta þess í skýringum eða hvort þurfi að færa þetta inn sem skuldbindingu. Það er auðvitað mikilvægt því að upprunalega þegar A-deildin var stofnuð ætluðu menn að hætta að safna skuldbindingum. Svo getum við auðvitað tekið langa umræðu um það umhverfi sem við búum við og aðstæður akkúrat á þessum tíma en ég get ekki séð annað en að við séum á nákvæmlega sömu leið með A-deildina og 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir innlegg hans við þessa umræðu. Þar sem hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd býr hann oft yfir upplýsingum sem aðrir óbreyttir þingmenn hafa ekki aðgang að. Því vildi ég spyrja hv. þingmann meðal annars út í það sem kom fram í andsvörum við hæstv. ráðherra áðan, um hættuna á því að hér gæti eða sé jafnvel að skapast bóluhagkerfi þar sem lífeyrissjóðirnir hafa sannarlega úr miklum fjármunum að spila og geta ekkert farið með þá nema á innlendan hlutabréfamarkað eða skuldabréfamarkað. Hefur eitthvað verið fjallað í fjárlaganefnd um þá hættu sem margir hafa bent á að sé nú þegar fyrir hendi? Hér hefur líka verið rætt að við séum nokkuð jákvæð gagnvart því að auka möguleika margra óskráðra félaga. Það hefur ekki verið virkur hlutabréfamarkaður hér á landi fyrir skráð félög. Menn hafa kannski ekki treyst sér til að fara í það ferli þar sem mörg fyrirtæki á Íslandi eru lítil eða frekar smá. Þarna mundi þá vissulega koma möguleiki fyrir slík fyrirtæki að sækja sér fjárfestingarfé og þá um leið tækifæri fyrir lífeyrissjóðina. Hefur sú hætta sem menn hafa bent á og kemur fram í skýrslu lífeyrissjóðanna, að menn hafi tapað fjármunum á óskráðum félögum, eitthvað verið metin í fjárlaganefnd? Hefur þessi umræða komið upp í tengslum við einhver önnur mál áður en þetta frumvarp kom hingað inn? Að öðrum kosti er augljóst að þetta mál þarf að fara til gagngerrar skoðunar hvað þennan þátt varðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður spyr hvort við höfum tekið mikla, djúpa, efnislega umræðu í hv. fjárlaganefnd sem snúi að fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna. Við höfum ekki gert það. Við áttum hins vegar fundi með fulltrúum opinberu lífeyrissjóðanna því að opinberu sjóðirnir falla undir ríkið en ekki almennu sjóðirnir. Við vitum alveg hvernig það virkar, ef þeir tapa eða geta ekki staðið undir greiðslum þá skerða þeir bara réttindin, við þekkjum það. Hins vegar höfum við oft rætt það sem snýr að opinberu sjóðunum. Síðasti fundur sem við áttum með þeim var einmitt núna í vetur þegar gengið var frá svokölluðum gjaldmiðlasamningum við tvo banka þar sem þeir lokuðu þeim samningum. Þá var farið lauslega yfir þetta. Ég spurði forsvarsmenn lífeyrissjóðanna þá um þann þátt sem ég kom inn á í ræðu minni, hve mikils það væri metið þegar þeir koma inn með erlendar eignir og skipta yfir í krónur. Á svo háu gengi myndast mikill hagnaður hjá lífeyrissjóðunum en auðvitað er fjárfestingarþörf þeirra fyrst og fremst erlendis. Hún er þegar orðin röng og þarf að réttast, þ.e. þeir þurfa að fjárfesta mun meira erlendis en þeir hafa gert nú þegar. Þörfin er uppsöfnuð. Ég spurði og þeir tóku undir og samþykktu það sem ég sagði, þ.e. að ekki væri hægt að líta á það þannig að verið væri að minnka snjóhengjuna um nákvæmlega sömu upphæð og komið var með inn vegna þess að fjárfestingarþörfin beinist út þegar þeir losna. Það er kannski einn af þeim þáttum sem ég get svo sem sagt við hv. þingmann í lok andsvarsins. Mér hefur oft fundist, til dæmis í nefndastörfum þó að það sé mjög fínt í hv. fjárlaganefnd, vanta mun meiri tíma til að taka svona umræður og eiga góðan tíma til að spá og spekúlera, hvort sem það er um þetta eða eitthvað annað, en því miður höfum við ekki náð að þróa það nægilega mikið á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Annað atriði sem mig langar að koma inn á og hann ræddi nokkuð í ræðu sinni varðar Framtakssjóð lífeyrissjóðanna. Um leið og við erum með væntingar um að þessi hækkun á þakinu veiti nýjum sprotafyrirtækjum, vaxandi fyrirtækjum aukna möguleika á að sækja sér fjárfestingarfé þá höfðu menn nákvæmlega sömu væntingar þegar Framtakssjóður Íslands var stofnaður. Þá var einmitt talað um að hann mundi fjárfesta í nýjum og vaxandi fyrirtækjum. Nú hefur því miður reynslan verið sú, held ég að megi segja, alla vega hvað mig varðar, að Framtakssjóðurinn hefur meira eða minna keypt fyrirtæki út úr hinum föllnu bönkum og endurfjármagnað þau og selt síðan aftur. Og eins og hv. þingmaður kom inn á held ég að menn hafi gert hrapalleg mistök með því að selja Icelandic-merkið. Telur hv. þingmaður að falskar væntingar gætu falist í því að hækka þetta þak í 25%, að þarna séu möguleikar á að fara inn með aukið fjármagn á nákvæmlega sama hátt og Framtakssjóðurinn átti að gera? En hann valdi síðan að koma ekki að nýjum fyrirtækjum heldur kaupa fyrst og fremst gömul fyrirtæki, sem voru komin í gjörgæslu bankakerfisins, oft og tíðum með mismunandi og stundum alvarlegum afleiðingum á samkeppnismarkaði. Er ekki hættan einfaldlega sú að vegna þröngra ákvæða sem lífeyrissjóðirnir hafa, þrátt fyrir að þetta hljómi vel, sé þetta takmarkandi þáttur og verði kannski ekki nýttur eins og menn sjá möguleika á þegar þeir setja tölurnar á blað?

Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður nefnir hérna, að þó svo að menn hækki þessi mörk og séu að reyna að bregðast við ástandinu þá átta þeir sig ekki á því, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan, hvort menn mundu nýta allar þær heimildir sem fyrir lægju. Það verður bara að skýrast í framtíðinni. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að átta sig á því að þetta mál er í 1. umr. og á eftir að fara til nefndar og þá skoða menn það auðvitað mun betur en kannski er hér í 1. umr. þar sem er bara verið að kalla eftir viðhorfum og athugasemdum. Það er bara verið að reyna að bregðast við því umhverfi sem er fyrir hendi, hvort þetta er akkúrat rétta leiðin eða besta ætla ég ekki að fullyrða neitt um, en meðan við erum í lokuðu hagkerfi með gjaldeyrishöft og í raun með svo mikla þörf lífeyrissjóðanna til fjárfestingar þá held ég að við þurfum að fara yfir málið þannig að allir fylgist að. Þess vegna nefndi ég ábyrgð lífeyrissjóðanna. Ég held ekki að þeir hafi misnotað heimildina en hins vegar er dæmið sem ég tel að þyrfti að skoða betur, sem sneri að Framtakssjóðnum þegar hann seldi Icelandic-merkið eða hluta af því, sláandi. Þá er mjög mikilvægt að stjórnvöld og hæstv. ráðherra séu í nánu samstarfi við þessa aðila um það hvernig menn sjái markaðinn þróast þannig að ekki sé verið að búa til eignabólur sem geta svo komið í bakið á okkur. Það er gríðarlega mikilvægt að farið verði vel yfir þetta mál fyrir 2. umr. til að menn átti sig á því hvort einhverjar hættur séu fyrir hendi. Maður sér það ekki í fljótu bragði en það getur auðvitað verið og þó að verið sé að slaka á kröfunum væntir maður þess að lífeyrissjóðirnir muni ekki fara yfir strikið. Það eru auðvitað mjög strangar reglur um hvernig þetta skuli gert en það er nokkuð sem verður að skýrast.

Virðulegi forseti. Við ræðum í 1. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þar er um að ræða breytingar sérstaklega varðandi fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna. Þetta er mál sem ég veit að kemur til vegna beiðni eða alla vega í samvinnu við fyrirtækin hér í landinu, lítil og meðalstór, sem kalla eftir aukinni fjárfestingu. Við þekkjum það og það er jákvætt að verið sé að leita leiða til þess að auka möguleika fyrirtækjanna í landinu til að sækja sér fjármagn til fjárfestingar. Við höfum talað um það hér í þessum stóli, talað okkur hás síðastliðin fjögur ár yfir því að ekki séu nægileg tækifæri til þess. Að því leytinu til er það jákvætt en ég hlýt að spyrja, virðulegur forseti, af hverju hæstv. fjármálaráðherra leggur þetta mál svona seint fram? Núna er 11. mars, það er mánudagur og við eigum að ljúka þingstörfum á föstudaginn samkvæmt starfsáætlun. Þetta mál er í 1. umr. og nú er ekki hægt að kenna stjórnarandstöðunni um að hafa verið í málþófi um þetta mál þar sem við erum í 1. umr. Er virkilega ætlast til þess að málið verði klárað á fjórum þingdögum? Að það eigi að fara til nefndar, umsagna verði leitað, gestir verði kallaðir til og málið verði afgreitt á þeim örfáu,  Þetta er kannski ekki stærsta málið og þó, það lætur lítið yfir sér, er ekki nema fjórar greinar, en þarna er um talsvert háar fjárhæðir að ræða. Við vitum að lífeyrissjóðirnir í landinu eiga fleiri þúsund milljarða til ráðstöfunar og aftan á umslagi er reikningur hv. þm. Péturs Blöndal hér í hliðarsal fyrir mig, ég treysti hv. þingmanni betur að reikna aftan á umslag heldur en sjálfri mér, sem segir mér að þetta gætu verið 120 milljarðar í ársráðstöfun sem bætist við hjá lífeyrissjóðunum þegar er hækkað úr 20% í 25%. Þarna er um umtalsverða fjármuni að ræða af því sem mætti kalla skyldusparnaði þjóðarinnar. Nú er ég ekki að ætla að allir þessir 120 milljarðar tapist, þvert á móti, í þessum bransa er það sem betur fer þannig að sum viðskiptatækifæri eru heppilegri en önnur. En við hljótum að gera ráð fyrir því að eitthvað af þessum fjármunum tapist þannig að fara þarf ákaflega vel yfir þetta og ég vil nota tækifærið og hvetja lífeyrissjóðina til þess að sýna ákveðna varúð. Hægt er að setja þetta í samhengi við annað stórmál sem við ræðum hér nánast upp á hvern einasta dag og við höfum verið að gagnrýna hæstv. ríkisstjórn fyrir að taka ekki nægilega vel á og það er úrlausn í skuldavanda heimilanna. Lífeyrissjóðirnir töpuðu miklum fjármunum í hruninu, ætli það hafi ekki verið í kringum 600 milljarðar sem töpuðust. Ég leyfi mér að fullyrða að ekki hafi mikill hluti þess fjár sem tapaðist verið vegna húsnæðislána eða lána til heimilanna í landinu. Þar eru lífeyrissjóðirnir nefnilega með belti og axlabönd og hafa ekki þurft að afskrifa. Þeir hafa í raun ekki tekið í mál að afskrifa á heimilin eða greiða úr þeim vanda sem heimilin urðu fyrir við hrunið eða eftir hrun. Ef maður setur málið í þetta samhengi, hér gæti verið um að ræða 120 milljarða króna sem eru ætlaðir til fjárfestinga í óskráðum fyrirtækjum sem menn vita ekki hvernig reiðir af. Það getur leitt til mikillar eftirspurnar eftir lánsfé og ég er ekki að ætla mönnum að það hafi í för með sér óvarkárni, en menn verða að gera ráð fyrir því. Þá er spurningin, væri hægt að nýta þessa fjármuni lífeyrissjóðanna, eða hliðra til reglum þeirra líka, til þess að koma með einhverjum hætti til móts við þann vanda sem þeir sem eru með lán hjá lífeyrissjóðunum og hafa lent í vanskilum búa við. Er hægt að nota tækifærið og finna einhverjar leiðir til þess að auka þær heimildir? Það eru fyrirtæki í landinu sem kalla eftir fjárfestingu. Það eru tækifæri hér vítt og breitt og ég held að mjög mikilvægt sé að við förum vel yfir hvaða áhrif það getur haft þegar við opnum fyrir svona heimildir. Hvers konar árangri hafa lífeyrissjóðirnir náð í fjárfestingum sínum af þessum 20% sem þeim er heimilað núna? Ég kalla eftir því að í nefndinni liggi upplýsingar fyrir, eða kallað verði eftir þeim, um hvaða kröfur er ætlað að gera á móti, gegn þeirri heimild sem er hér. Mig að spyrja varðandi annað atriði sem einnig er verið að breyta varðandi skuldbindingar launagreiðenda. Í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofunnar segir, með leyfi forseta: „Breytingar sem koma fram í þessu frumvarpi geta liðkað fyrir samningum lífeyrissjóða við launagreiðendur sem vilja standa við skuldbindingar gagnvart lífeyrissjóðum og því haft þær afleiðingar að slíkar skuldbindingar innheimtist betur en ella.“ Ég vil spyrja í framhaldi af þessu: Er mikið um vanskil af hálfu launagreiðenda til lífeyrissjóðanna? Er það almennur vandi sem verið er að girða fyrir með þessari breytingu? Er þetta eitthvað nýtt, er þetta eitthvað sem er til komið núna eftir hrunið eða er þetta eitthvað sem hefur verið almennur vandi? Mér þykir athyglisvert að verið sé að leggja til breytingar með þeim hætti að launagreiðandi geti greitt inn á skuldbindinguna með útgáfu skuldabréfa sem ekki eru skráð á skipulögðum markaði og að þeir aðilar sem tryggðu starfsmenn í sjóðum með bakábyrgð ríkis- eða sveitarfélaga ábyrgist í einhverjum mæli hver fyrir sinn hóp greiðslur úr þeim. Ég spyr hvort þetta sé viðvarandi vandamál og hvort þetta sé eitthvað sem er nýtilkomið. Virðulegi forseti. Þó að málið láti ekki mikið yfir sér er það ekki eins lítið og það lítur út fyrir að vera. Því hlýt ég að ítreka spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra um hvort ætlunin sé að klára málið á þessu þingi, af hverju í ósköpunum það er svona seint fram komið og hvort það sé lagt fram í samráði við lífeyrissjóðina, í samráði við fyrirtækin eða hvort það sé að undirlagi hæstv. fjármálaráðherra. Er þetta sambærilegt við það sem er að gerast annars staðar eða er þetta vandi sem við erum að glíma við á Íslandi vegna gjaldeyrishaftanna? Ef ég fæ ekki svör við þeim hér hjá hæstv. fjármálaráðherra þá óska ég eftir því að þeim verði svarað í nefndinni. Síðan vil ég ítreka spurningu sem ég var með, hæstv. fjármálaráðherra brá sér úr salnum, um hvort að mikil vanskil séu af hálfu launagreiðenda vegna iðgjalda starfsfólks síns til lífeyrissjóðanna, vegna þess að hér er verið að gera breytingar á lögunum í þeim tilgangi að auðvelda launagreiðendum að standa við skuldbindingar sínar. Virðulegur forseti. Ég hef nefnt hér nokkur atriði sem vöktu athygli mína við fyrstu sýn í þessu máli og hvet hv. nefnd til þess að fara vel yfir það og trúi því varla að það eigi að klárast á þessu þingi, en hlakka til að heyra svör hæstv. fjármálaráðherra.

Frú forseti. Í fyrsta lagi kom málið í þingið fyrir tveimur vikum og er búið að vera nokkrum sinnum á dagskrá. Það er eitt þeirra mála sem ekki hefur náðst að mæla fyrir hér sökum þess að stjórnarandstaðan taldi sig þurfa að ræða hér einstaka mál mjög ítarlega, eins og sagt er. Ég hefði gjarnan viljað að málið hefði farið í nefnd fyrir tveimur vikum en þetta er staðan í þinginu og þess vegna er ekki mælt fyrir málinu fyrr en nú. Þannig er það nú. Málið er afar brýnt, ekki aðeins vegna lífeyrissjóðanna, þeir þurfa auðvitað að fjárfesta og hafa óskað eftir því að fá aukið svigrúm til þess, en ekki síður vegna ákalls fyrirtækjanna í landinu. Ég óskaði eftir því að nefnd skoðaði málið þar sem í eiga sæti fulltrúar Fjármálaeftirlitsins, Seðlabanka Íslands, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þeir fulltrúar fara nú í gegnum allar fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna. Var það gert vegna þess þrýstings sem skapast hefur af hálfu lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem ekki munu strax fara í það ferli að skrá sig á markað, enda það eru ekki mörg fyrirtæki þar enn þá, því miður. Það er auðvitað æskilegt að sem flest skrái sig þar. Þessi fyrirtæki óskuðu eftir þessu og því bað ég nefndina um að skoða málið þar sem ég vildi fara að öllu með gát. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það væri æskilegt tímabundið vegna þess að á meðan við erum með fjármagnshöft ríkti hér óeðlilegt ástand. Ég taldi eðlilegt og sjálfsagt að verða við þessu vegna þess að það er gríðarleg þörf fyrir atvinnuvegafjárfestingu. Við erum með sterk fyrirtæki þó að þau séu ekki skráð á markað. Örfá íslensk fyrirtæki eru skráð á markað og hin eru mörg hver mjög sterk og stöndug og þurfa bara örlitla innspýtingu í gegnum fjárfestingu frá ábyrgum aðila sem getur stutt viðkomandi til lengri tíma til þess að taka næstu skref í starfsemi sinni. Þess vegna er þetta mál lagt fram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og get alveg tekið undir síðustu orð í ræðu hennar um að mikilvægt sé að íslensk fyrirtæki, sem eru svo fá skráð á markaði, hafi tækifæri og leiðir til þess að sækja sér fjármagn frá jafntraustum aðilum og lífeyrisjóðunum. En það höfum við vitað um dálitla hríð og verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með svör hæstv. ráðherra. Mér fannst það vera mjög léleg afsökun hjá henni fyrir því að við værum að ræða þetta mál í seinustu þingvikunni að það hefði verið lagt fram fyrir tveimur vikum og ekki komist til umfjöllunar. Ákall fyrirtækjanna, skýrslan og nefndin sem hæstv. ráðherra nefndi er væntanlega ekki nýr vandi. Það er ekki nýtt. Var það að gerast fyrir tveimur vikum? Ég held ekki. Málið kemur hingað inn allt of seint. Jafnvel þótt það hafi komið 28. febrúar, fyrir tveimur vikum, er það að sjálfsögðu allt of seint þegar um er að ræða mál sem lætur lítið yfir sér en er stórmál. Ég er ekki að segja að þetta sé vont mál en við verðum að vinna það vel. Ég leyfi mér að halda því fram, einmitt vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að hún vildi fara að öllu með gát, að það sé ábyrgðarleysi að ætla þinginu svo skamman tíma í að fjalla um þetta mál. Mér finnst það einkar sorglegt þegar um er að ræða mál sem við gætum öll náð samkomulagi um ef rétt væri að því staðið vegna þess að ég sé jákvæðar hliðar á því að íslensk fyrirtæki fái tækifæri til þess að leita sér fjármagns. En það er ekki sanngjarnt af hæstv. 

Herra forseti. En það er einfaldlega þannig. Málið var til dæmis á dagskrá í síðustu viku ásamt öðrum málum sem komu seinna inn en þetta, til dæmis Bakki. Þá samdi stjórnarandstaðan um það hvaða málum henni var þóknanlegt að hleypa hér í gegn. Þetta mál var því miður ekki eitt af þeim þó að ég hefði gjarnan viljað að svo væri. Þessa dagana búum við við slíkt ofríki stjórnarandstöðunnar að mál eru tekin hér í gíslingu. Síðan fara þau mál til nefnda sem henni eru þóknanleg. Svo einfalt er það. Menn sáu það allir í síðustu viku þegar málið á var á dagskrá ásamt fleiri góðum málum. Þegar þessi ósk kom til mín taldi ég það ábyrgðarfyllstu leiðina að óska eftir því að nefnd, sem sér um heildarendurskoðun á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóðanna og sem í eiga m.a. sæti fulltrúar Seðlabankans og líka fulltrúar Fjármálaeftirlitsins, færi yfir málið. Það skiptir miklu máli að þessir aðilar séu sammála því að það sé gert, það er ábyrg niðurstaða þannig að málið kemur gríðarlega vel undirbúið hingað til þings þar sem þeir hafa nú þegar fjallað um það. Ef þingið treystir sér ekki til þess að fara með málið í gegn verður svo að vera. En ég legg málið engu að síður fram þó að ég hefði gjarnan viljað gera það fyrr og þó að það hafi ekki hlotið náð fyrir augum stjórnarandstöðunnar í samningum fyrir helgi. Ég tel það brýnt og ef þingið treystir sér ekki til að samþykkja það þá er það bara þannig. En hér legg ég málið inn vel tilbúið og vel rökstutt og vona að þingheimur sjái sér fært að samþykkja það af því að 

Virðulegur forseti. Það er algjörlega forkastanlegt af hálfu ráðherrans, sem ég veit að gengur gott eitt til með þessu máli, að bjóða upp á svona málflutning, að málið hafi ekki verið rætt vegna þess að stjórnarandstaðan hafi hér eitthvert dagskrárvald. Hér er að störfum ríkisstjórn, alla vega að nafninu til, sem hefur með forgangsröðun verkefna í landinu að gera. Við höfum alveg séð hvaða mál eru í forgangi af þeim sem koma inn í þingið. Það eru breytingar á stjórnarskránni sem keyrðar hafa verið á dagskrá og tíma sóað, leyfi ég mér að segja - sóað. Ef hæstv. ráðherra vill ekki að málið lendi í einhverju endatafli á þinginu á hún að sjálfsögðu að koma fram með það í tíma þannig að hægt sé að vinna það vel. Það var það sem ég var að gagnrýna áðan. Ég kaupi alveg skýringar hæstv. ráðherra um að samstarfið á milli nefndarinnar sem vinnur að breytingum á lögum um heimildirnar og þeirra sem þar eiga í hlut hafi verið gott og að menn leggi málið inn vel undirbúið, en það er samt allt of seint. Hvenær skilaði nefndin af sér? Er það eitthvað nýtt? Af hverju kom málið ekki fyrr inn? Hæstv. ráðherra, sem hefur setið á þingi og er að verða þingreyndasta konan eftir kosningar, ætti að vita að það er ekki boðlegt að láta góð mál eins og þessi, sem við getum svo sannarlega náð samkomulagi um, fara í þá hít 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja hana út í þá staðreynd, sem blasir við og ég hygg að sé eina ástæða þess að þetta frumvarp er komið til þingsins, að möguleikar lífeyrissjóðanna á fjárfestingum eru mjög takmarkaðir þessa dagana, meðal annars vegna gjaldeyrishaftanna, sem við erum reyndar erum nýbúin að afreka að gera nánast óendanleg. Við lýstum því alla vega yfir nú í vikunni að þeim málum ætti að breyta. Hvað sem okkur finnst um að taka út eitthvert ákvæði um gjaldeyrishöft þá gerðum við það nú. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef aukin fjárfesting hefði átt sér stað þetta kjörtímabil þegar fjárfestingin hefur verið í algjöru lágmarki, hefði það ekki flýtt fyrir og hafa áhrif á afnám gjaldeyrishaftanna og um leið auka möguleika lífeyrissjóðanna á því að fjárfesta? Við vitum að einhver fjárfestingarverkefni hafa ekki gengið eftir sem menn ætluðu sér að fara í á kjörtímabilinu. Því spyr ég hvort það sé ekki afleiðing af höftunum að lífeyrissjóðirnir skuli þurfa að bjóða fjárfestum upp á að auka heimildir til þess að fjárfesta í óskráðum bréfum og svo framvegis. Það er alveg ljóst að þörf lífeyrissjóðanna til þess að fjárfesta á næstu árum er upp á mörg hundruð milljarða til þess að standa undir þeim lögum og skyldum sem um þá gilda. Eins og fram kemur í frumvarpinu er um að ræða 

Virðulegur forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að innra með mér bærðust blendnar tilfinningar á laugardaginn þegar við sameinuðumst um það hér, þingheimur, að gera gjaldeyrishöftin ótímabundin. Þeirri ákvörðun fylgdi hnútur í maganum, en mikilvægu skilaboðin þar voru þau að þingheimur stendur saman í þessu stærsta hagsmunamáli sem þjóðin stendur frammi fyrir í samningum við erlenda kröfuhafa. Það voru skilaboðin sem verið var að senda með því, en ég vona svo sannarlega að við berum gæfu til þess að afnema þau fyrr en síðar. Frá þeirri stefnu hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokkurinn að minnsta kosti ekki hvikað. Hv. þingmaður spyr um hvort lítil fjárfesting hér á landi síðastliðin ár sé kannski ástæða þess að við stöndum enn þá í þeim sporum að glíma við umrædd gjaldeyrishöft. Ég tel það. Ég tel að síðustu fjögur ár séu ár hinna glötuðu tækifæra. Það er alveg sama hversu oft hæstv. ríkisstjórn segist ekki hafa með neinum hætti komið í veg fyrir atvinnusköpun og fjárfestingu innlendra eða erlendra aðila, við vitum að það er ekki rétt. Við vitum til dæmis að fyrir tveimur til þremur árum leituðu hér fjölmargir aðilar eftir fjárfestingu. Skilaboðin sem komu frá stjórnvöldum voru hins vegar þessi: Við viljum ekkert með ykkur hafa. Það var alltaf eitthvað að þannig að sá gluggi lokaðist.

Níu fjárfestingarsamningar …

Jafnvel 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk í andsvörum.

Og hæstv. ráðherra að hætta að gjamma fram í og  
             
            

Virðulegi forseti. Ég fullvissa forseta um að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er pollróleg.

… Takk.

Það þekki ég. Við ræðum þetta stórmerkilega mál. Því er skipt í þrjá meginliði og er eðlilegt að menn velti fyrir sér þeirri tillögu um að auka svigrúm lífeyrissjóðanna. Það er einnig eðlilegt að menn hafi aðeins varann á og sýni því skilning vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru varðandi möguleika á fjárfestingum. Það sem mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í er hvort þingmaðurinn hafi velt fyrir sér lagarammanum sem lífeyrissjóðunum er settur varðandi fjárfestingar; þeir þurfa að skila að lágmarki 3,5% ávöxtun til þess að standa undir þeim ábyrgðum sem þeir hafa. Er ástæða til þess í fullri alvöru að endurskoða lögin? Mér sýnist að lífeyrissjóðirnir hafi ekki treyst sér til þess að koma að verkefnum af hálfu ríkisins þar sem þessi ávöxtunarkrafa hefur staðið í veginum. Það kann að vera mjög einfölduð mynd hjá mér en eins og ég hef skilið þessi mál, eins og þau hafa verið skýrð hér í þinginu, til dæmis vegna fjárfestinga í vegamálum og Vaðlaheiðargöngum og öðru slíku, er þetta eitt af málunum sem komið hafa í veg fyrir að lífeyrissjóðirnir hafi treyst sér í slík verkefni. Því hljótum við eðlilega að spyrja hvort ástæða sé til að fara yfir lagaumgjörðina sem kallar þessa prósentutölu fram.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er sjálfsagt ástæða til þess að fara vel yfir þessi mál og auðvitað þurfa þau alltaf að vera til skoðunar í samræmi við þær aðstæður sem uppi eru á hverjum tíma. Þetta frumvarp er til komið vegna þeirra aðstæðna sem eru á fjármálamarkaði núna og vegna þess að við erum með gjaldeyrishöft og vegna þess að lífeyrissjóðirnir hafa mikið fjármagn sem þeir vilja nú nota til að fjárfesta. Þess vegna er ég ekki með nokkrum hætti að sópa málinu út af borðinu. Það sem ég var að gagnrýna hæstv. ráðherra fyrir var hversu seint málið er fram komið. Varðandi fjárfestingarnar og í framhaldi af því sem hv. þingmaður spurði um í fyrra andsvari og varðandi frammíkall hæstv. ráðherra um að hér hafi verið gerðir níu fjárfestingarsamningar á kjörtímabilinu, vil ég segja að það er ekki nóg fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera fjárfestingarsamning. Við vitum til dæmis alveg nákvæmlega hvernig fjárfestingarsamningurinn vegna álversins í Helguvík fór í gegnum þingið. Ráðherrabekkurinn var í öllum litum á atkvæðatöflunni. Við vitum líka að ráðherrar í ríkisstjórninni - ég undanskil hæstv. fjármálaráðherra þó sérstaklega - hafa ekki allir meint eitthvað með þeim fjárfestingarsamningi og hafa ekki farið eftir honum eða staðið við hann frekar en svo marga aðra samninga sem hér hafa verið gerðir. Það merkilega er að nú, nokkrum dögum fyrir þinglok, sér hæstv. ríkisstjórn allt í einu ljósið. Hæstv. atvinnu-allsherjar-nýsköpunarráðherra kemur hér með 3,4 milljarða króna ívilnunarpakka fyrir eitt fjárfestingarverkefni norður 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, sem er nú heilmikið nafn. Frumvarpið snýr að stærstum hluta að fjárfestingarheimildum lífeyrissjóðanna en það er í þremur liðum. Eins og fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjallar 1. gr. um að auðvelda launagreiðendum að standa við skuldbindingar sínar gagnvart lífeyrissjóðum með þeim hætti að gefa út skuldabréf sem ekki eru skráð á skipulegum markaði og lífeyrissjóðunum skal þá heimilt að eiga slík skuldabréf, óháð takmörkum greinarinnar. Þetta er gert til þess að þau fyrirtæki sem hafa greitt vegna starfsmanna sinna í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna geti greitt þarna inn á skuldbindingar sínar það sem þau hafa þurft að gera, til að mynda verðtryggða hluta þess. Í öðru lagi er hér bráðabirgðaákvæði, framhaldsákvæði, sem heimilar lífeyrissjóðunum að fjárfesta í samlagsfélögum umfram mörk, það er framlengt frá árslokum 2013 til ársloka 2014. Í þriðja lagi eru takmörk lífeyrissjóðanna til að fjárfesta í verðbréfum, sem ekki eru skráð á skipulegum markaði, hækkuð til bráðabirgða, úr 20% í 25%, og á sú heimild einnig að renna út í árslok 2014. Ég mun aðallega fjalla um síðasta hluta frumvarpsins hér. Ég vil þó í upphafi hafa orð á því hversu seint þetta mál kemur hér inn. Ég hlustaði á ræður hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og andsvör við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur þess efnis að það sé stjórnarandstaðan sem stjórni dagskrá þingsins. Ég verð að segja að ég hef nú sjaldan heyrt aðra eins vitleysu. Til að mynda vitum við í stjórnarandstöðunni ekkert um það hvernig á að ljúka þessu þingi á þeim örfáu dögum sem eftir eru. Við vitum ekki einu sinni neitt um dagskrá morgundagsins, hvað þá meir. Vissulega höfum við hér dagskrá í dag og ég held að stjórnarliðum, ekki síst ráðherrum, hefði verið nær að hlusta á okkur framsóknarmenn þegar við bentum á að tíminn liði hratt og brátt yrði stutt til þingloka - við höfum bent á þetta í hvert sinn sem þingfundi lýkur, honum er frestað eða annað í þeim dúr - og því þyrftu menn að setjast niður í tíma og ákveða hvaða mál væru forgangsmál. Einstakir þingmenn í ýmsum nefndum hafa haldið sínum málum á lofti og reynt að yfirtaka nefndirnar. Ég nefni sem dæmi atvinnuveganefnd, þar sem ég á sæti, þar sem hálfum mánuði var eytt í risastórt frumvarp hæstv. atvinnuvegaráðherra um breytingar á stjórn fiskveiða, mál sem ekki er enn komið á dagskrá og ég sé ekki að verði klárað frekar en mörg önnur á þeim skamma tíma sem eftir er til þingloka. Ef menn hefðu nú sest yfir það og ríkisstjórnin hefði komið sér saman um forgangsmálin hefði það létt mönnum róðurinn að geta undirbúið sig undir þær umræður sem þurfa að fara fram og taka þau mál á dagskrá sem allir eru sammála um að skynsamlegt sé að ljúka. Það eru fjölmörg mál, herra forseti, sem þingmenn eru sammála um að horfi til heilla fyrir land og þjóð. Það mál sem við ræðum hér er vissulega jákvætt á mjög margan hátt. Ég nefndi áðan helstu atriði þess og í flestum tilvikum er málið ívilnandi. Það á annars vegar að hjálpa fyrirtækjum til að standa við skuldbindingar sínar svo að betri skil verði á greiðslum og hins vegar fá lífeyrissjóðirnir auknar heimildir til fjárfestinga. Við þekkjum það að í því ástandi sem er hér á Íslandi með gjaldeyrishöft þá er geta lífeyrissjóðanna eða þörf fyrir fjárfestingar alveg gríðarleg. Margir hafa bent á að nú þegar séu farin að sjást merki um svokallað bóluhagkerfi þar sem lífeyrissjóður A kaupir hlutabréf og selur síðan lífeyrissjóði B sem hækkar verðið og svo kemur lífeyrissjóður C og hækkar verðið enn frekar; og hækkanir á hlutabréfum hafa verið grunsamlega miklar, skulum við segja, á liðnum mánuðum. Þannig að það að veita lífeyrissjóðunum heimild til þess að hækka þakið hvað það varðar að kaupa í óskráðum félögum, úr 20% í 25%, mun án efa vera hvetjandi í þetta bóluhagkerfi en um leið er þetta jákvætt gagnvart fjölmörgum fyrirtækjum sem ekki hafa burði, vöxt eða stærð á þessum tímapunkti til að vera skráð á markað, að geta sótt sér fjárfestingarfé til lífeyrissjóðanna. Þeir hafa úr að spila allt að 130 milljörðum á ári. Þessi aukning gæti skilað um 100 milljarða aukinni fjárfestingu og ekki veitir af, herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum á undanförnum dögum - og ég tók það nú til umræðu í dag við vantraustsumræðuna - hefur fjárfesting verið í sögulegu lágmarki í mjög langan tíma og allt þetta kjörtímabil. Hún hrundi við hrunið og fór mjög langt niður, var um 12% eða 10% af landsframleiðslu, 12–13%. Í opinberum spám, eftir þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru á Bakka við Húsavík, er gert ráð fyrir að fjárfesting verði um 16% af landsframleiðslu. Þá benda aðilar vinnumarkaðarins á, hvort sem það eru launþegahreyfingarnar eða samtök atvinnurekenda, að það sé engan veginn nóg, að það skorti um 100 milljarða fjárfestingu á ári til að hún geti orðið ásættanleg, hún þurfi að vera yfir 20% á hverju ári í allnokkurn tíma til að koma almennilega fótum undir efnahagslífið, til að tryggja öllum þeim sem eru atvinnulausir í dag og nýjum árgöngum sem eru að koma inn á vinnumarkaðinn atvinnutækifæri við hæfi. Herra forseti. Ég verða að segja að ég er nokkuð jákvæður gagnvart þessari breytingu, þ.e. að auka heimildir lífeyrissjóðanna, þó svo að ég sé með nokkra fyrirvara, eins og ég hef sagt, um að skoða þurfi hvort þetta muni stuðla að bóluhagkerfi og einnig hvort, eins og ég nefndi í andsvari við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, verið sé að skapa væntingar á síðustu dögum þingsins, rétt fyrir kosningar, um að möguleiki sé á 100 milljarða fjárfestingu á ári. Þær væntingar munu aldrei standast vegna þess að lífeyrissjóðirnir munu aldrei ganga svo langt, tækifærin eru of óljós, þessir fjárfestingarmöguleikar eru ekki nægilega tryggðir og menn munu ekki þora að fara út í þessar fjárfestingar. Ég spyr hvort verið sé að vekja væntingar sem síðan verði ekki að veruleika. Herra forseti. Ég bendi á fordæmið með Framtakssjóðinn sem lífeyrissjóðirnir stofnuðu ásamt Landsbankanum. Þá voru miklar væntingar um að sá sjóður væri að fara inn á atvinnumarkaðinn til að taka þátt í uppbyggingu á nýjum fyrirtækjum, á nýjum atvinnutækifærum, og fjölga störfum. Reyndin varð sú að Framtakssjóðurinn fór meira og minna í að kaupa eldri fyrirtæki, sem voru komin í gjörgæslu bankanna eða gjaldþrota inn í eignarhaldsfélög bankanna, endurskipuleggja þau og selja aftur. Þar af leiðandi sköpuðust engin ný störf, þetta hafði vægast sagt vafasöm áhrif á samkeppni í sumum tilvikum, alla vega settu margir spurningarmerki við þá samkeppni sem menn þurftu að búa við, þeir sem voru áfram að berjast á markaði á eigin fótum með stökkbreyttar skuldir, að keppa við fyrirtæki sem höfðu farið þarna í gegn og voru með lífeyrissjóðina og Landsbankann á bak við sig. Þessi tillaga, sem hér er kynnt sem 3. gr., þessi hugmynd, var meðal annars kynnt sem hugmynd Samfylkingarinnar á síðastliðnu tækni- og hugverkaþingi og fékk þar fyrstu einkunn, skoraði hæst í atkvæðagreiðslu meðal þeirra sem sátu þingið. Margir voru mjög jákvæðir gagnvart þessu vegna væntinga um að þarna gætu skapast góðir möguleikar fyrir fyrirtæki að sækja sér fé til fjárfestinga. Á þessu þingi, eins og ég nefndi í andsvari við hæstv. ráðherra, vorum við framsóknarmenn einnig með nokkrar tillögur og ég nefndi eina tillöguna og spurði hæstv. ráðherra út í hana. Það er tillaga sem ég ætla aðeins að fjalla um undir lok míns máls, þ.e. að lífeyrissjóðirnir megi kaupa í félögum á svokölluðum First North markaði. Flutningsmaður þeirrar tillögu á umræddu tækni- og hugverkaþingi var Frosti Sigurjónsson, frambjóðandi Framsóknarflokksins í 1. sæti í Reykjavíkurkjördæmi norður, og gengur hún út á það að rýmka þurfi heimildir lífeyrissjóðanna til að kaupa í smáum og meðalstórum félögum. Skref í þá átt er að hlutabréf á First North flokkist sem skráð verðbréf. Það kom fram í greinargerð, sem Frosti kynnti á áðurnefndu þingi, að smá og meðalstór fyrirtæki eru lykillinn að atvinnusköpun í landinu og að nauðsynlegt sé að auðvelda þeim aðkomu að virkum hlutabréfamarkaði svo að þau geti betur nýtt tækifæri sín og dafnað af krafti og einnig sé mikilvægt að lífeyrissjóðunum verði auðveldað að fjárfesta í smáum og meðalstórum fyrirtækjum, en þau skapa, eins og flestir vita, flest störf og hafa mikla vaxtarmöguleika. Allt eru þetta góð markmið. Kauphöll Íslands starfar samkvæmt reglum sem sniðnar hafa verið að þörfum milljónaþjóða þar sem fyrirtæki geta almennt orðið stærri en hér og hægt að gera meiri kröfur til þeirra varðandi skráningu en mjög fá íslensk fyrirtæki hafa því miður skráð sig í Kauphöllina. Þau fyrirtæki sem eru orðin nægilega öflug til að geta uppfyllt kröfur um skráningu sjá ef til vill ekki mikinn hag í því að þiggja skráningu á svo litlum markaði og skrá sig frekar erlendis. First North markaðurinn er aftur á móti sniðinn að smærri fyrirtækjum og hann gerir ívið minni kröfur til fyrirtækja þó að vissulega séu þær ríflegar fyrir smá fyrirtæki. Afar fá fyrirtæki hafa þó ráðist í skráningu á First North markaðnum og nærtækasta skýringin er sú að kaupendur vanti og hlutafélög sem skrá sig á First North teljast nefnilega ekki vera skráð, eins og áður hefur verið komið inn á, og lífeyrissjóðunum eru settar miklar skorður um kaup á óskráðum félögum. Ég vil þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að taka jákvætt í þetta og það hefði vissulega verið jákvætt ef þessi tillaga hefði jafnframt ratað hér inn í frumvarpið. En eins og ég kom inn á í upphafi máls míns veit ég ekki hvort þessi vika muni duga okkur til að klára þetta mál sem á margan hátt er jákvætt og rennir stoðum undir atvinnulífið í heild sinni. Eins og við þekkjum eru um 90% fyrirtækja á Íslandi lítil eða smá og meðalfyrirtæki langsamlega stærsti hluti í fyrirtækjaflóru landsins. Það var reyndar ein spurning sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra en gafst ekki tækifæri á þeim skamma tíma sem gafst til andsvara, en það er mál sem ekki er í þessu frumvarpi og ekki heldur í ívilnunarfrumvarpinu, í máli nr. 502, en hefur ítrekað komið fram á tækni- og hugverkaþinginu um það hvort - og var reyndar í frumvarpi um ívilnanir en Eftirlitsstofnun EFTA kippti því út sem ólöglegum ríkisstuðningi, sem ég hef nú ekki alveg skilið, en það er sem sagt skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa í nýsköpunarfyrirtækjum. Ég sakna þess að ríkisstjórnin hafi ekki nýtt sér tímann í vetur til að koma því góða máli hér inn í frumvarpsformi til að við getum lokið því. Herra forseti. Eins og ég sagði er ég frekar jákvæður gagnvart þessu frumvarpi. Það þarf augljóslega að skoða það, sérstaklega með tilliti til þess hvort væntingavísitalan fari of hátt, en kannski verði ekki eins margir sem muni nýta sér þessi úrræði meðal annars vegna hættu á bóluhagkerfi eða hættu á að fjárfestingarnar séu ekki nægilega tryggar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ástæða sé til taka málinu almennt jákvætt þótt það veki sannarlega upp ýmsar spurningar. Mér er alveg ljóst að málið er þannig vaxið að við því er að búast að efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég geri ráð fyrir að fái það til meðhöndlunar, þurfi að leggjast dálítið yfir það. Það sem mér finnst athyglisvert er að skoða hvað er í rauninni verið að gera hérna. Annars vegar er verið að opna eða reyna að auðvelda fyrirtækjum, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu, að standa skil á greiðslum sínum til lífeyrissjóða. Það vekur aftur upp hugrenningatengsl við málið sem við ræddum nokkuð fyrir helgina og fól í sér aukna greiðslufresti fyrir fyrirtæki að standa skil á opinberum gjöldum sem undirstrikar auðvitað þá rekstrarlegu stöðu sem atvinnulífið á Íslandi er almennt talað í. Í raun og veru er þetta viðbragð við því, enn eitt viðbragðið. Í stað þess að reyna að búa til almennrar leikreglur fyrir fyrirtækin er verið að reyna að búa til útgönguleiðir fyrir þau með auknum gjaldfrestum, með því auðvelda fyrirtækjum að standa skil á greiðslu til lífeyrissjóða o.s.frv. Á hinn veginn er verið að bregðast við því óeðlilega ástandi sem er uppi í þjóðfélaginu í dag með gjaldeyrishöftum. Gjaldeyrishöftin voru rædd á laugardaginn, eins og við munum, og var reynt að setja þau inn í ákveðinn ramma sem þingið sameinaðist um. Í þessu frumvarpi er í rauninni verið að bregðast við þeim veruleika sem fyrirtækin standa frammi fyrir, gjaldeyrishöftunum. Þau gera það að verkum að fyrirtækin, eða lífeyrissjóðirnir öllu heldur, eiga mjög fáa fjárfestingarkosti innan lands og geta ekki sinnt möguleikum sínum á ávöxtun með því að fara með hluta af fjármunum sínum til útlanda, sem væri mjög æskilegt, til að geta haldið uppi ávöxtuninni. Þess vegna er verið að opna slíkar leiðir, til að auðvelda fyrirtækjunum að taka þátt í því að kaupa  Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki eins og ég að þarna birtist okkur í raun og veru 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það að vera í atvinnurekstri í gjaldeyrishöftum, þar sem sérstaklega lífeyrissjóðirnir hafa orðið verulega umframgetu til fjárfestinga en takmarkaða fjárfestingarkosti, eru mjög óheppilegar aðstæður, ekki hollar neinu samfélagi og alls ekki til lengri tíma. Það er brýnt að við finnum einhverja leið til að komast út úr þeim. Ein leið væri auðvitað að heimila lífeyrissjóðunum með einum eða öðrum hætti að taka þátt í fjárfestingum erlendis, heimild sem þeir hafa ekki almennilega í dag. Ég held að rétt sé að þörf þeirra, bara miðað við löggjöf eins og hún var, til að fjárfesta erlendis til þess að dreifa áhættunni sé orðin verulega brýn. Annar kostur væri auðvitað að taka umræðu um hvort lífeyrissjóðirnir ættu að eiga möguleika á að eiga hluti í grunnþjónustufyrirtækjum á Íslandi og þá um alla tíð, vera ekki að kaupa og selja eins og til að mynda Landsnet. Ég hef stundum talað fyrir því að ef stofnað væri eitt hlutafélag um dreifihluta raforkukerfisins væri lífeyrissjóðunum gert kleift að kaupa í því af því að þær tekjur eru „regúleraðar“ og 3,5% ávöxtun væri tryggð. Þá gætu lífeyrissjóðirnir sannarlega ávaxtað pund sitt nægilega samkvæmt lögum til að tryggja landsmönnum lífeyri en um leið tekið þátt í því að byggja upp grunnþjónustuna. Þá umræðu þarf vissulega að taka og verður þörf á ef ástandið varir áfram.

Virðulegi forseti. Það er stundum talað um kostnað okkar af gjaldeyrishöftunum. Kannski hefur það verið svolítið óljóst í huga okkar í hverju slíkur kostnaður getur falist. Eins og hann birtist gagnvart lífeyrissjóðunum er enginn vafi á því að kostnaðurinn við gjaldeyrishöftin felst m.a. í því að lífeyrissjóðirnir verða af mögulegum fjárfestingartækifærum erlendis sem gætu gefið þeim aukna arðsemi til að standa undir þeim greiðsluskuldbindingum sem þeir takast á hendur þegar við greiðum peningana okkar í lífeyrissjóðina. Það er annars vegar og hins vegar er auðvitað hitt, sem skiptir mjög miklu máli, að lífeyrissjóðirnir geti vegna eðlis síns dreift áhættu sinni. Út af fyrir sig get ég því líka alveg tekið undir að ekki sé óskynsamlegt að opna heimildir til að þeir taki þátt í að kaupa verðbréf, hlutabréf sem er ekki á skráðum markaði, m.a. líka til að dreifa áhættu sinni og hafa ekki öll eggin í sömu körfunni. Það sem maður veltir hins vegar fyrir sér, og er auðvitað hlutur sem þarf að fá svarað, er að þegar lífeyrissjóðirnir fara af stað og kaupa í óskráðum bréfum, hvort sem það eru verðbréf, skuldabréf, hlutabréf eða eitthvað af þeim toganum, þekkjum við líka að lífeyrissjóðirnir gera ávöxtunarkröfu, þeir þurfa að hafa drjúga ávöxtun til að standa undir greiðsluskuldbindingum sínum af miklu fé eins og allir vita. Þegar um er að ræða óskráð bréf er því að minnsta kosti sú áhætta til staðar að arðsemiskrafan geti orðið meiri vegna þess að meiri áhætta kann að vera fólgin í því að kaupa óskráð bréf en skráð. Það er þó ekki einhlítt eins og ég ætla að fara aðeins yfir í ræðu minni á eftir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann óttist ekki að við þær aðstæður þegar mjög er kallað eftir fjármunum inn í atvinnulífið geti niðurstaðan orðið sú að ávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna verði býsna há, þeir muni þá eingöngu fara í fyrirtæki sem sýna mjög góða arðsemi og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og ég kom inn á í ræðu minni held ég jafnvel að væntingarnar geti verið mun meiri en niðurstaðan, einfaldlega vegna þess að lífeyrissjóðirnir verða að fara varlega og eiga að fara varlega. Ég minni á umræðu þar sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir talaði um skýrslu um lífeyrissjóðina og að tap lífeyrissjóðanna á fjárfestingum í óskráðum félögum hefði verið umtalsvert. Ég held að það muni meðal annars verða til þess að menn vilji ganga nokkuð varlegar. Það er líka, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, augljós kostnaður af gjaldeyrishöftunum. Annars vegar er verið að missa af tækifærum erlendis þótt vissulega megi segja að þau séu ekki alls staðar svakaleg þar sem lægð er í efnahagslífi um allan heim eða mestan hluta þess heims sem liggur okkur næst, ekki síst í Evrópu og að hluta til í Bandaríkjunum líka. Hins vegar er það sá kostnaður sem er erfitt að meta því að ef þeir gríðarlegu fjármunir sem lífeyrissjóðirnir eru lokaðir með inni í landinu búa til nýtt bóluhagkerfi með tilheyrandi vandræðum sem síðan hrynur er það auðvitað kostnaður sem við viljum aldrei sjá aftur.

Herra forseti. Þetta er nú eiginlega ekki andsvar, þetta er meira svar, vegna þess að hv. þingmaður spurði mig spurningar sem snerist um skattaívilnanir vegna fjárfestinga í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það hefur lengi verið mikið áhugamál okkar og núverandi ríkisstjórnar að koma því áfram. Hv. þingmaður veit hvernig það fór á sínum tíma. Við lentum í ákveðnum mótbyr hjá ESA. En við höfum í vetur verið í samráði við þá og farið mjög vel yfir málið. Við erum komin með ákveðna lendingu sem ég tel að sé afar góður kostur. En svo var það einfaldlega þannig að það átti eftir að skrifa frumvarpið. Við sáum ekki fram á að koma því í gegn á þessu þingi, því miður. Frumvarpið verður þá tilbúið fyrir nýja ríkisstjórn til að taka í gegn. Ég er alveg viss um að ég og hv. þingmaður, eða hver svo sem þar mun sitja, ættum að geta sameinast í því á nýju þingi að styðja þann sem það flytur ötullega í að koma því í gegn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að nýta tækifærið og svara mér. Ég tek undir að þetta er mjög jákvætt verkefni sem mun skila miklu fyrir þennan hluta fyrirtækjanna, sprotafyrirtækjanna og nýsköpunarfyrirtækjanna, sem munu að ég held eiga erfitt með að sækja sér fé samkvæmt þessari leið, að auka heimild lífeyrissjóðanna til fjárfestinga, þar sem ég held að þeir muni ganga mjög varlega þar um. En ég verð að segja eins og er að ég undrast það að þetta hafi tekið þennan tíma vegna þess að eftir þeim upplýsingum sem ég hef eru sambærileg kerfi til bæði í Hollandi og Svíþjóð. Eiginlega er merkilegt að okkar frumvarp sem kom fram hjá ríkisstjórninni fyrir tveimur árum hafi ekki verið sniðið betur að þeim fyrirmyndum. Og að ESA hafi verið að setja hornin í okkur þar sem sambærilegir hlutir eru til í þeim tveimur ESB-löndum.

Forseti. Ég held að í því tilfelli hafi það einfaldlega verið svo að kappið var mikið af okkar hálfu. Við töldum þetta vera þannig mál að við vildum svo gjarnan ganga ef til vill lengra og menn gengu þarna aðeins og langt. Núna erum við komin að niðurstöðu sem ég tel að eigi eftir að gagnast vel. Við verðum svo að vona, ég og hv. þingmaður, að í fjármálaráðuneytinu verið ráðherra sem er sömu skoðunar og við og leggi málið þá fram. Ef ekki, ættum við kannski að geta sameinast um að gera slíkt saman á næsta þingi vegna þess að ég held að mikilvægt sé að gera það. Við þurfum að koma af stað fjárfestingu. Mörg fyrirtæki eru í góðri stöðu í dag en þurfa innspýtingu til að taka næstu skref í starfsemi sinni og þurfa þar af leiðandi fjármagn. Ég held að þetta mál muni skipta gríðarlega miklu, alveg eins og það sem við hv. þingmaður erum að tala um núna. En ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður segir að hugsanlega muni smærri fyrirtækin ekki hagnast á þessari leið en þau munu svo sannarlega gera það á hinni, þ.e. skattaívilnunum. Þetta tvennt ætti því að geta gefið fyrirtækjum í landinu töluverða innspýtingu og það er gott að við getum reynt að sameinast um það. Ég vona svo sannarlega að efnahags- og viðskiptanefnd sjái sér fært að afgreiða málið á þessu þingi þannig að lífeyrissjóðirnir geti farið að setja þessa 100 milljarða inn til verka í atvinnulífinu og stuðlað þannig að vexti í samfélaginu, sem við þurfum sárlega á að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að skýra málið en ég sakna þess að ekki skuli hafa tekist að koma því hingað inn á þessum tíma. Ég get lýst því yfir um leið að það hefur verið á stefnuskrá okkar framsóknarmanna um langan tíma að þetta úrræði yrði sett inn í þann hluta sem snýr að hinu opinbera, að hvetja til fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtækjum og tryggja þar með fjölbreytt atvinnulíf í landinu. Ég get lofað stuðningi við það, hver sem verður ráðherra og hver sem þarf að ýta við viðkomandi ráðherra á þeim tíma. Sjáum til með það, herra forseti.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir hversu iðin hún hefur verið við að sitja umræðuna og svara fyrirspurnum. Ég ætla að vona að ekki verði lát á því þó ég sé mættur í ræðustól, ég er nefnilega með nokkrar fyrirspurnir. Í fyrsta lagi geri ég athugasemd við það, eins og fleiri, að þetta mál er lagt fram 28. febrúar 2013, þ.e. fyrir 10, 12 dögum síðan og dálítið undarlegt ef menn ætlast til þess að það verði samþykkt á þessu þingi. Það sem ég ætlaði að byrja á að tala um er 1. gr., sem fáir hafa talað um. Þá kem ég að spurningu til hæstv. ráðherra: Hvaða aðilar eru það fyrir utan ríkið sem geta notað sér 1. gr.? Nú greiðir launagreiðandi inn á skuldbindingu sína við lífeyrissjóð sem nýtur bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélags og svo framvegis. Þarna er um að ræða alls konar fyrirtæki og stofnanir. Sú var tíðin að menn fóru dálítið frjálslega með heimildina um aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég held að starfsmenn ASÍ hafi verið tryggðir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, starfsmenn Búnaðarsambandsins hvort sem er og meira að segja starfsmenn stjórnmálaflokka held ég að hafi verið flokkaðir þarna inni. Það er reyndar dálítið langt síðan, en þessar skuldbindingar eru enn þá til. Það er nefnilega það merkilega, herra forseti, að lífeyrisskuldbindingar eru mjög langlífar. Maður sem greiðir um þrítugt inn í lífeyrissjóð getur átt rétt á lífeyri þegar hann er 90 ára, 60 árum seinna. Það er þetta sem er að fara með til dæmis Grikki og fleiri. Lífeyrisskuldbindingum er auðvelt að lofa en erfitt að halda, við skulum segja það þannig. Lífeyrisskuldbinding vegna B-deildar LSR sem þessi grein á við um er um 400 milljarðar, sem sagt að mestu leyti ógreiddir 400 milljarðar. Þá gengur hæstv. ráðherra í salinn. Hann hefur verið iðinn við að svara fyrirspurnum sem ég tel vera mjög jákvætt, ég var einmitt að hrósa hæstv. ráðherra hér áðan. Þá kem ég með spurningu til ráðherrans: Hvaða launagreiðendur falla undir 1. gr.? Nú geri ég ekki ráð fyrir því að ráðherrann hafi það á takteinum, en ég taldi upp nokkra eins og starfsmenn stjórnmálaflokka, ASÍ og fleiri sem einu sinni áttu rétt þarna. Það er löngu afnumið að ég held, en réttindin eru þarna inni og það á eftir að greiða þau. Ég sit í hv. nefnd sem fær þetta væntanlega til umsagnar og ég sakna þess, herra forseti, að aðrir úr nefndinni fyrir utan herra forseta eru ekki hér staddir, en ég mun færa nefndinni þessa umræðu svo fremi sem menn fylgist ekki með henni í gegnum sjónvarp. Ég reikna með að nokkuð skrautleg flóra af fyrirtækjum beri þessa skuldbindingu. Sveitarfélög eða fyrirtæki sveitarfélaga skulda að sjálfsögðu inn í Lífeyrissjóð sveitarfélaga. Síðan eru ýmis fyrirtæki sem frá fornri tíð áttu réttindi, þau sitja áfram meðan viðkomandi starfsmenn eru á lífi. Inni í B-deildinni eru furðulegir hlutir eins og 30 ára hámark á iðgjaldagreiðslu sjóðfélaga. Eftir 30 ár fellur hún niður. Það er reglan um 95 ár, það er þegar samanlagður starfsaldur og ævialdur er 95 ár þá getur maður farið á lífeyri. Það þýðir það að við einstaka tilfelli getur maður farið á lífeyri 59 ára. Það minnir mig á það, herra forseti, að það er einmitt lífeyrisaldur hjá Grikkjum, þeir fá 90% af launum 59 ára. Ágætt væri að fá upplýsingar um þessi fyrirtæki og ekki væri verra að fá upphæð skuldbindingarinnar sem hvert og eitt þeirra skuldar, ekki bara hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins heldur líka hjá Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga og hjá sveitarfélögum. Ég tel mikilvægt að þær upplýsingar komi fram vegna þess að þetta eru jú allt skuldbindingar sem skattgreiðendur eða útsvarsgreiðendur bera ábyrgð á og mér finnst að þeir eigi að fá að vita það. Greinin segir að fyrirtæki geti greitt skuldbindingarnar með skuldabréfi, gefið út skuldabréf. Það er á margan hátt jákvætt, herra forseti, vegna þess að þá er búið að formgera skuldina. Hún er þá með ákveðnum gjalddögum, þá fara menn að borga væntanlega og eru neyddir til. Það sem vantar inn í þessa grein er að afmarka þarf til hversu langs tíma skuldabréfið má vera. Það ætti að vera nokkurn veginn í takt við skuldbindingu viðkomandi fyrirtækis eða launagreiðanda, stofnunar eða hvað það nú er. Ég geri ekki ráð fyrir því að menn geti fengið meiri ábyrgðir á bak við þetta. Skuldabréfið er nákvæmlega jafnmikils virði og ábyrgðin sjálf. Þá kemur að annarri spurningu varðandi 1. gr.: Hefur reynt á það að launagreiðandi hafi ekki getað staðið við skuldbindingar sínar? Nú er yfirleitt ekki bakábyrgð til dæmis hjá stjórnmálaflokkum, þeir geta jafnvel lognast út af. Hvað gerist með slíkar skuldbindingar, ef um það er að ræða? Hefur reynt á að slík skuldbinding hafi ekki verið greidd? Hvað gerist þá með viðkomandi réttindi? Svo vil ég hvetja hæstv. ráðherra til þess að ganga til samninga við opinbera starfsmenn um þessa skuldbindingu þannig að hún sé alla vega sett inn í fjárlög. Hún er ekki inni í fjárlögum, hvorki varðandi B-deildina né A-deildina. Þar hrannast upp skuld þó A-deildin hafi verið sett á koppinn árið 1997 í aðlögunarsamningum við opinbera starfsmenn með því augnamiði að hún stæði undir sér. Þangað áttu allir nýir starfsmenn ríkisins að borga og hún átti að standa undir sér. Hún gerir það ekki, herra forseti. Það þarf að hækka iðgjaldið sennilega um 4% af launum opinberra starfsmanna ef ekki meira og þarna vantaði síðast þegar ég vissi 57 milljarða, litla 57 milljarða. Það er eitt af stóru götunum í fjárlagafrumvarpinu sem ekki er fyllt. Annaðhvort fara menn þá leið eða hækka iðgjaldið sem þýðir 4 milljarðar á ári um ókomna framtíð. Þá er iðgjaldið komið upp í 19,5% hjá opinberum starfsmönnum. Það er vegna þess að réttindi þeirra eru sem því nemur betri heldur en réttindi á almenna markaðnum og þá er eins gott að menn meti það í sambandi við kjarasamninga að launin séu sem því nemur lægri. Þá held ég að ég sé búinn með 1. gr. Þá kemur að 2. gr. sem fjallar um að framlengja ákvæði um að menn megi eiga skuldabréf um eitt ár og eins er framlengt ákvæði um að menn megi eiga skráð skuldabréf. 3. gr. fjallar um að lífeyrissjóðirnir megi eiga óskráð hlutabréf. Eftir hrun þá hrundu skráð hlutabréf lífeyrissjóðanna í verði. Það væri nú alveg umræðunnar vert, herra forseti, að fara í gegnum af hverju það gerðist og hvort sé búið að laga það. Ég held því fram að hringeignarhald og raðeignarhald á hlutabréfamarkaði hafi valdið því að fyrirtæki sýndu miklu hærra eigið fé heldur en raunverulega var til staðar, enda hefur komið í ljós aftur og aftur eftir hrun að í sæmilega stöndugum fyrirtækjum var ekkert eigið fé. Þetta var allt saman eitt hjóm og loft. Það er ekki búið að laga. Maður hefur jafnvel grun um að verið sé að vinna svona áfram. Mér finnst að lífeyrissjóðirnir sem halda áfram að fjárfesta í skráðum félögum ættu að skoða sinn gang og athuga hvort ekki sé ástæða til að gera alla vega þá kröfu að fyrirtæki lýsi því yfir að þau muni ekki stunda hringeignarhald. Það er alltaf stjórn hlutafélags sem ákveður að kaupa hlutabréf í einhverju fyrirtæki einhvers staðar úti í heimi og sá peningur fer hugsanlega í hring þannig að það er stjórnin sem kemur að því að ákveða hringeignarhald. Mér finnst að það ætti að vera bannað og hef reyndar flutt um það frumvarp í tvígang. Mér finnst að stjórnirnar gætu lýst því yfir gagnvart lífeyrissjóðunum að þeir munu ekki stunda slíka hringferla fjár. Hringferlar fjár eru stórhættulegir og sýna einhverja allt aðra og miklu betri stöðu hjá fyrirtækinu heldur en er til staðar. Vandinn með lífeyrissjóðina er að þetta er skyldusparnaður. Ég ætla að vona að menn geri sér grein fyrir því. Frjáls sparnaður heimilanna er mjög lítill, hann fer hratt minnkandi og er núna eitthvað um 450 milljarðar. Hann var 700 milljarðar fyrir hrun á sama verðlagi og fellur mjög hratt. Hvort tveggja fjárfestingar lífeyrissjóðanna og frjáls sparnaður, þ.e. frjáls sparnaður og skyldusparnaður, er í hörkusamkeppni við snjóhengjuna sem eru krónur sem útlendingar eiga hér á landi. Sú mikla krónueign þrýstir niður vöxtum, bæði hjá innstæðueigendum og hjá lífeyrissjóðunum. Það sýnir að ávöxtunarkrafa á markaði er komin undir 2% á vissum ríkispappírum. Lágmarksávöxtunarkrafa á markaðnum er komin langt undir það vaxtaviðmið sem lífeyrissjóðirnir starfa eftir, sem á eftir að valda þeim miklum vanda. Það sýnir sig að skyldusparnaður hjá lífeyrissjóðunum var geysilega mikill til að byrja með þegar lífeyrissjóðirnir byrjuðu að starfa. 1969 voru kjarasamningarnir og 1974 var skylduaðild sett í lög. Eftir það byrjuðu að koma inn peningar inn í lífeyrissjóðina og þeir borguðu lítinn lífeyri til að byrja með. Núna hafa lífeyrisgreiðslurnar vaxið mjög hratt. Þær eru komnar upp í 70–80 milljarða á ári. Að því kemur að þær verða jafnháar og iðgjöldin, sem eru 90–100 milljarðar. Á þeim tímapunkti munu lífeyrissjóðirnir hætta að útvega atvinnulífinu og íbúðakaupendum lánsfé. Ég veit ekki til þess, herra forseti, að neinn sé að velta fyrir sér þeim tímapunkti. Ég held að ráð væri að farið yrði að kanna hvenær lífeyrissjóðirnir verða komnir í jafnvægi, hvenær þeir hætta að skaffa sparifé. Hvenær hættir þessi skyldusparnaður að vera sú uppspretta sparifjár sem hann hefur verið síðustu 40 árin? Innlendur sparnaður er mjög laskaður. Þá er spurningin: Hvar fær unga fólkið lán til kaupa á íbúðum og hvar fá fyrirtækin lán til að fjárfesta þannig að þau geti skapað atvinnu? Þetta er eitthvað sem mér finnst menn verði að skoða í þessu sambandi, en frumvarpið sem við ræðum hér er einmitt til að bregðast við því að lífeyrissjóðirnir hafi ekki markað fyrir sitt fé. Þeir eru lokaðir frá útlöndum. Það er efni í heila ræðu, held ég, að fara í gegnum af hverju það er mikilvægt fyrir þá að fjárfesta í útlöndum, af hverju þeir geti ekki fjárfest bara á Íslandi. En ég geld mikinn varhuga við 3. gr. vegna þess að það eru svo miklir peningar í lífeyrissjóðunum og það er svo mikil áhætta fólgin í því að fjárfesta í fyrirtækjum sem ekki eru skráð á markaði. Við getum lent í því að lífeyrissjóðirnir fjárfesti of mikið, of hratt, að þeir gæti ekki að sér eins og skyldi. Það er á grundvelli þessarar víkkuðu reglu sem eykur heimildir þeirra um 5%, úr 20% í 25%, sem eru um 120 milljarðar ef við gerum ráð fyrir því að eignir eru um 2.400 milljarðar. Þess vegna held ég að sé mjög mikilvægt að hv. nefnd fari mjög vandlega í gegnum málið og kanni hvort þurfi að setja fleiri varnagla gegn því að ekki verði mikið tap hjá sjóðunum út af einmitt 3. gr. Þá er hugsanlegt að sjóðstjórnir og aðrir muni kenna Alþingi um að hafa víkkað út 3. gr. án þess að hugleiða nákvæmlega hve mikil áhætta er fólgin í henni. Nú hef ég sagt þetta, herra forseti, þannig að alla vega ég get vísað í það seinna meir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól; ég vil meina að þingmaðurinn hafi mjög yfirgripsmikla þekkingu og reynslu af lífeyrismálum og fjármálamarkaðnum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hversu raunhæft markmið eða raunhæf skilyrði það eru sem lífeyrissjóðunum eru í rauninni sett með þeim lögum sem eru í gildi varðandi ávöxtunarkröfu þeirra upp á 3,5%. Er það ekki þannig að síðastliðin ár hefur sú ávöxtun ekki náðst? Ég velti því um leið upp við hv. þingmann hvort mikilvægt eða rétt sé að endurskoða löggjöfina sem setur það skilyrði. Ef við reynum að horfa til framtíðar, hvað þýðir það ef við verðum áfram með þá kröfu en hún næst ekki? Hvaða áhrif mun það mögulega hafa á stöðu lífeyrissjóðanna og þeirra sem þiggja greiðslur í framtíðinni? Mér þótti áhugavert þegar hv. þingmaður talaði um þá áhættu sem felst að sjálfsögðu í því að auka eða gefa frekari heimildir til að fjárfesta í óskráðum bréfum. Ég velti því upp við hv. þingmann hvaða aðrar leiðir séu færar til að koma öllum þeim fjármunum sem lífeyrissjóðirnir eru með hjá sér í vinnu, ef má orða það svo, á næstu árum og næstu missirum. Ég hygg að það sé í kringum 350–500 milljarðar sem þarf að ávaxta á næstu árum. Hvernig á að gera það ef ekki með aðgerðum eins og þeim sem er verið að boða hér?

Herra forseti. Ég er ekki í stakk búinn til að svara strax hvað gerist varðandi ávöxtunarkröfuna eins hv. þingmaður nefndi hana. Í raun er hún ávöxtunarviðmið vegna þess að sú ávöxtun er notuð við útreikning lífeyrissjóðanna og miðar að því að ungir sjóðfélagar séu jafnsettir öldruðum, þ.e. þeir sem eru að byrja í lífeyrissjóðunum séu jafnsettir þeim sem eru að fara á lífeyri og á að taka mið af langtímaávöxtun lífeyrissjóðanna. Þegar viðmiðið var ákveðið 1980 var reiknað með að 3,5% yrði meðalávöxtun. Það hefur reynst vera rétt síðan þá. Núna horfum við fram á að fáir ávöxtunarkostir eru í boði og lítill hugur í fólki. Ávöxtunarkrafan á spariskírteinum er komin niður fyrir 2% raunávöxtun, sem segir mér að annaðhvort þarf að takmarka fjármagn í umferð með því til dæmis að semja við kröfuhafana um að krónueignirnar gufi upp í einhverjum skilningi, eða stórauka fjárfestingargleði í íslensku atvinnulífi. Annað þarf að skerða. Ég get komið með töflu sem ég er með í frumvarpi um að sjóðfélagar kjósi stjórnir lífeyrissjóða. Ég er einmitt með töflu um hvernig það virkar þegar ávöxtunarviðmiðin eru lækkuð. Það þýðir annaðhvort stórhækkuð iðgjöld eða mikla skerðingu á lífeyri. Varðandi hvað hægt er að gera með það mikla fjármagn sem lífeyrissjóðirnir þurfa verðum við að fara að búa til fjárfestingartæki og fjárfestingargleði ef við ætlum að fjárfesta innan lands. Það er kannski aðallega það seinna sem er mikilvægt, að fólk og fyrirtæki séu tilbúin til að fjárfesta.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að auka þurfi fjárfestingargleðina og það er ágætlega orðað. Það er alveg ljóst að auka þarf fjárfestingar. Ekki bara til að lífeyrissjóðirnir hafi svigrúm eða tækifæri til að ávaxta fjármuni sína, heldur að sjálfsögðu líka til koma til móts við aðra sem vilja fjárfesta og leggja fjármuni í samfélagið og í einhver verkefni sem geta svo vonandi skilað arði til samfélagsins. Maður veltir því væntanlega fyrir sér hvort einhver hætta sé á, og kannski er rétt að spyrja hv. þingmann um áhættuna, að verið sé að einhverju leyti að ýta undir svipaða hluti og voru í gangi fyrir nokkrum árum þegar menn fjárfestu mikið í óskráðum bréfum sem teljast væntanlega áhættumeiri en þau skráðu. Ég er ekki mjög góður í því, ég viðurkenni það, en ef ég skil þetta rétt er meiri áhætta í óskráðum bréfum. Ég velti fyrir mér hvort verið sé að taka of mikla áhættu með því að rýmka heimildirnar til að fjárfesta í óskráðum bréfum. Það þarf þó ekki endilega að vera. Þrýstingurinn hlýtur að vera nokkuð mikill á lífeyrissjóðina að koma fjármunum út, koma þeim í fjárfestingar. Fá fyrirtæki í Kauphöllinni eru til þess bær að taka við mikið af fjármunum frá lífeyrissjóðunum eða skipta um eigendur að bréfum. Þegar einn eða fáir stórir aðilar skipta þeim á milli sín að hlýtur að sjálfsögðu að verða til einhvers konar spírall sem getur varla endað nema á einn hátt og við þekkjum það allt of vel á Íslandi. Þar er ég að vísa til þess að af því lífeyrissjóðirnir halda á Framtakssjóði ásamt ríkisbankanum Landsbankanum hlýtur maður að velta fyrir sér áhrifum af öllu því 

Herra forseti. Það er ákveðin þversögn í gangi á Íslandi. Vextir fara lækkandi og eru í sögulega í lágmarki. Ég man ekki eftir svona lágum vöxtum í mjög langan tíma, frá því að verðtryggingin var tekin upp, maður þarf að fara aftur til þess tíma þegar fjármagnið var brennt upp í verðbólgu á Íslandi. Þar sem vextir eru mjög lágir kynni maður að halda að allt færi í gang í fjárfestingu en svo er ekki. Ég held að um sé að kenna meðal annars stóraukinni skattlagningu á hagnað fyrirtækja, á vexti af innstæðum og öðru slíku. Búið er að keyra niður viljann til að fjárfesta og menn nenna því ekki lengur. Það fyrir utan er gífurleg flæking á öllu skattkerfinu sem er mjög skaðlegt. Ég held að það sé ástæðan fyrir þversögninni, fyrir því af hverju allir eru ekki á fullu að fjárfesta núna. Svo vantar líka eitt: Traust. Það vantar eiginlega pólitískt traust á því að það borgi sig að fjárfesta. Ég held að eftir alla umræðuna um fjármagnseigendur sem eru ljótir og vondir menn vilji enginn vera fjármagnseigandi. Þar af leiðandi er ekkert fjárfest og enginn sparar. Það er nefnilega þannig að menn kalla sparnaðinn, eða innstæðuna, fjármagnseiganda. Lífeyrissjóðurinn sem er þvingaður sparnaður heimilanna er kallaður fjármagnseigandi. Heimilin eru því fjármagnseigendur í vondum skilningi. Ég held að það sé ástæðan fyrir þversögninni sem er í gangi, lágum vöxtum og lítilli fjárfestingu. Því þarf að breyta með því að bæði að einfalda skattkerfið og að sjálfsögðu aflétta þeim sköttum sem hæstv. ríkisstjórn hefur sett á.

Herra forseti. Hv. þingmenn. Ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns. Þar var margt áhugavert sem ég tel eðlilegt að nefndin skoði, t.d. hvað varðar tímalengdina á skuldabréfunum og annað slíkt. Hann spurði hvaða launagreiðendur það væru sem féllu undir 1. gr. Ef ég náði því rétt eru það þeir sem greiða í opinbera sjóði, sé það rétt sem stendur þarna. Það eru sjóðir sem eru með bakábyrgð ríkis og opinberra aðila. Ég þekki hreinlega ekki hvort dæmi eru um að launagreiðendur hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar. Ég skal gjarnan kanna það eftir umræðuna hér svo það liggi fyrir ef óskað er eftir því þegar nefndin byrjar að vinna málið. Hv. þingmaður nefndi samninga við opinbera starfsmenn út af lífeyrissjóði þeirra. Það er svo að núna er í gangi virkt samtal milli fjármála- og efnahagsráðuneytisins við opinbera starfsmenn um þau mál. Það er von mín að menn geti farið að ljúka því svo einhver mynd af því hvernig við komum því fyrir inn í framtíðina fari að líta dagsins ljós. Ég hef lagt mikið kapp á að svo verði. Ég á von á því að menn fari að skila einhverju á vordögum en þetta er flókið mál og flókin staða. Það er alveg ljóst að ríkið hleypur ekkert frá skuldbindingum sínum. Þær eru þungar og erfiðar og við hlaupum einfaldlega ekki frá þeim. Á því þarf að taka. Um það erum við, ég og hv. þingmaður, hjartanlega sammála. Þetta er uppsafnaður vandi margra ára en það breytir því ekki að einhver þarf að taka á honum. Það munum við gera.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir góð og greið svör. Það er mjög ánægjulegt að hún skuli taka þátt í umræðunni sem verður miklu liprari fyrir bragðið. Ég hlakka til að sjá listann yfir þá launagreiðendur sem geta notað 1. gr. Það er alls ekki þannig að um sé að ræða launagreiðendur sem greiða laun í dag, langt í frá. B-deildinni var lokað fyrir nýjum sjóðfélögum 1997. Allir sem höfðu greitt fram að þeim tíma og voru greiðendur á þeim tíma héldu áfram að greiða í hana. Það er því náttúrlega fjöldi fólks sem greiddi einhvern tímann í hana og er annaðhvort komið á lífeyri eða farið í önnur störf en á réttindi. Það er þannig að fyrirtækinu eða stofnuninni ber að borga hækkun á lífeyri en ríkissjóði, sem bakábyrgðaraðila, ber að borga skuldbindinguna sjálfa ef hækkun á lífeyri dugar ekki til. Þess vegna er það hagur ríkissjóðs að verðbólga sé sem mest. Það er svo merkilegt. Þá hækka launin meira og stofnanirnar og fyrirtækin borga meira inn ef þau geta. Þá reynir á það sem verður mjög athyglisvert og ég fékk ekki svar við: Hvað gerist ef fyrirtæki eða stofnun getur ekki staðið við greiðslu á lífeyrishækkunum sem þeim ber að greiða samkvæmt lögum og viðkomandi fyrirtæki verður greiðsluþrota? Ég hlakka til að sjá lista yfir þau fyrirtæki. Við munum þá fara í gegnum hvort ekki þurfi að bæta við greinina að tímalengd skuldabréfsins sé í samræmi við tímalengd skuldbindingarinnar eða eitthvað slíkt, ekki lengri alla vega. Ég held að sú grein verði til bóta að því leyti að fyrirtækin eða stofnanirnar verða að koma með ákveðið greiðsluplan.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að mæla fyrir þessu frumvarpi og fyrir að vera hér og svara þeim fyrirspurnum sem hafa komið fram. Það er að sjálfsögðu mikilvægt þegar við horfum á lífeyriskerfi landsmanna að allir geri sér grein fyrir því að lífeyriskerfi í hvers konar mynd sem það kann að vera er að sjálfsögðu afar mikilvægt fyrir samfélag okkar og að við séum með kerfi sem menn geta greitt til eða í það minnsta horft til þegar þeir fara að huga að hinum góðu árum, ef ég má orða það þannig. Kerfi okkar Íslendinga byggir á þremur meginstoðum sem eru sameignarlífeyrissjóðir, frjáls eignarsparnaður og almannatryggingar. Við vorum einmitt að ræða hér breytingar á almannatryggingunum fyrir skömmu sem er gríðarlega stórt og mikið mál sem er nú farið til nefndar, en vandséð að hægt væri að klára það á þeim fáu dögum sem eftir eru vegna umfangs þess máls einfaldlega. Hér er komið annað mál sem varðar nokkrar breytingar, sér í lagi fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóðanna. 1997 voru sett lög um lífeyrissjóði sem setja þeim ákveðnar takmarkanir eða skorður og viðmiðanir varðandi fjárfestingar. Samkvæmt skýringum með þeim lögum eru þau meðal annars til þess að takmarka áhættu og tryggja réttindi. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að það fari saman. Lífeyrissjóðum á Íslandi hefur fækkað töluvert síðan þessi lög voru sett. Í dag eru þeir eitthvað í kringum 30, ég hef ekki töluna alveg á hreinu. Munurinn á milli réttinda innan almenna lífeyrissjóðakerfisins og hins svokallaða ríkiskerfis er eilíft til umræðu, eðlilega. Ég held að sé mikilvægt að koma því hér á framfæri að umræða um lífeyrisréttindi tekur gjarnan mið af því að jafna beri réttindin en ekki endilega að setja einhverjar skorður við því í hvaða sjóði menn greiða lífeyri. Ég tek að sjálfsögðu undir það að við verðum að reyna að jafna þessi réttindi. Það hefur því verið athyglisvert að fylgjast frá fyrstu hendi með tveimur einstaklingum sem búa saman. Annar þeirra þiggur greiðslur úr almenna lífeyrissjóðakerfinu en hinn úr ríkistryggðu sjóðunum. Búið er að skerða töluvert mikið greiðslur úr hinum almenna lífeyrissjóði en ekki úr hinum. Að sjálfsögðu er það vegna þeirrar ábyrgðar sem þar er til staðar. Við höfum verið að velta því fyrir okkur í þessari umræðu hvaða leið sé verið að fara með því að auka svigrúmið fyrir því að fjárfesta í óskráðum bréfum. Fram komu hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur ýmis varnaðarorð gegn því að rýmka þetta og vitnaði hún þá í söguna og reynsluna sem við höfum af fjármálahruninu, hinu alþjóðlega fjármálahruni sem varð í heiminum og náði að teygja arma sína hingað. Íslenskir lífeyrissjóðir töpuðu, ef ég man rétt, um 500 millj. kr. Í dag er neikvæð staða þeirra eitthvað svipuð tala, held ég, þ.e. tryggingafræðileg staða. Við erum því alltaf að tala um miklar upphæðir og háar. Það væri forvitnilegt fyrir nefndina sem fær þetta mál til meðferðar, væntanlega efnahags- og viðskiptanefnd, að velta fyrir sér hve stór hluti af því sem tapaðist af eignum lífeyrissjóðanna var í óskráðum félögum. Ég er ekki, virðulegur forseti, með þessu að segja að ég muni leggjast gegn þessu frumvarpi. Ég vil þó koma hér ákveðnum varnaðarorðum á framfæri. Við skiljum þörf lífeyrissjóðanna fyrir því að fjárfesta, að geta uppfyllt þær kröfur sem til þeirra eru gerðar, en að sama skapi er eðlilegt að við setjum spurningarmerki við þetta og veltum því fyrir okkur hvaða áhrif það kunni að hafa. Menn hafa skiptar skoðanir á þessu máli öllu, frá A til Ö, þ.e. hvernig lífeyrissjóðirnir starfa og hvernig þeir ávaxta sitt pund eða krónur o.s.frv. Það kom fram hér áðan að frá 1980 - ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi nefnt það ártal - hefðu þeir staðið undir þessum 3,5%. Mig minnir hins vegar að síðastliðin tíu ár hafi ávöxtunin verið rúmlega 2%. Allt liggur þetta nú fyrir einhvers staðar skráð niður. Það er um að gera að velta því fyrir sér þegar svona mál kemur upp og við förum að ræða þá þörf sem er til staðar að lífeyrissjóðirnir eru að sjálfsögðu, eins og ég sagði áðan, geysimikilvægur þáttur í samfélaginu. Þeir eru líka mikilvægur þáttur af viðskiptalífinu. Í sjálfu sér má velta fyrir sér hvort þetta sé óeðlilegt eða eðlilegt þegar fyrir liggur að þörf þeirra fyrir fjárfestingar til að uppfylla skyldur sínar snýst um nokkur hundruð milljarða á næstu missirum og árum. Við hljótum að þurfa að eiga samtal við þessa aðila um það hvernig best sé að sjá til þess að þeir geti staðið undir hlutverki sínu ef menn hafa engar aðrar lausnir til að mæta þessum þörfum og kröfum. Það kemur fram í frumvarpinu að fjárfestingarþörfin sé 100–130 milljarðar kr. á ári. Það eru að sjálfsögðu gríðarlegir fjármunir og skiptir miklu að þeir verði til þess að frekari fjárfestingar aukist til þess að hér verði vöxtur í efnahagslífinu og störfum fjölgi. Það er mikilvægt að lífeyrissjóðirnir spili með öðrum aðilum og leikendum á þessum velli til að ná slíkum markmiðum. Frumvarpið er í sjálfu sér ekki margar greinar. Það er hins vegar innihaldið sem kannski er eðlilegt að menn velti vöngum yfir. Hér hefur 1. gr. verið gerð að umtalsefni, sem fjallar um, eins og segir í greininni, að nú greiði „launagreiðandi inn á skuldbindingu sína við lífeyrissjóð, sem nýtur bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélags, með því að gefa út skuldabréf sem ekki eru skráð á skipulegum markaði“. Það er í rauninni verið að auka þarna svigrúm til þess að auðvelda launagreiðendum að standa við þær skuldbindingar sem þeir hafa tekist á hendur. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir það í máli sínu þegar hann mælti fyrir frumvarpinu. Einnig er hér bráðabirgðaákvæði sem heimilar lífeyrissjóðum að fjárfesta í samlagsfélögum, eins og það er orðað. Samlagsfélag er félag þar sem einn eða fleiri félagsmenn deila ábyrgð. Það er annað félagsform en á hlutabréfamarkaðnum og er kannski ágætt að það svigrúm aukist líka. Í þriðja lagi er hér talað um takmörk lífeyrissjóða til að fjárfesta í verðbréfum sem ekki eru skráð, eins og ég nefndi áðan. Þau eru hækkuð úr 20 í 25% til bráðabirgða. Það er ekki gott að spá fyrir fram hver áhrifin verða af þessu. Ég veit þó að lífeyrissjóðunum hugnast þetta ágætlega, enda þurfa þeir eins og áður hefur komið fram að koma þessum fjármunum í ávöxtun einhvers staðar eða gera tilraun til þess. Að sama skapi eru lífeyrissjóðir ekki hafnir yfir það - ég veit að þeir ætlast ekki til þess - að störf þeirra séu rýnd og gagnrýnd ef því er að skipta. Það er óhætt að lýsa ákveðnum vonbrigðum með það sem fram kom í ræðu hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, 1. þm. Norðvesturkjördæmis, að Framtakssjóðurinn sem er að stærstum hluta í eigu lífeyrissjóðanna skyldi hafa selt og þar með misst frá sér vörumerkið Icelandic sem hv. þingmaður benti á að er nú notað yfir kínverskan fisk sem er pakkaður einhvers staðar og seldur undir þessu merki á mörkuðum. Hvað sem kann að vera sagt um gæði þessa hráefnis og svo framvegis þá hlýtur það að vera markmið okkar að hvika hvergi eða gefa neinn afslátt af þeim auðlindum sem við erum hvað þekktust fyrir, þ.e. að skila hreinum og góðum afurðum sem eru framleidd í besta mögulega umhverfi. Það er í rauninni sorglegt að við skyldum tapa þessu vörumerki. Við því er væntanlega ekkert að gera eins og staðan er í dag. Herra forseti. Mig langar að nefna það sem hefur komið fram að ástæðan fyrir því að þessi leið er farin er að sjálfsögðu sú að það vantar fjárfestingarkosti fyrir lífeyrissjóðina. Ætla mætti að hagur þeirra lægi einnig í því að aðstoða stjórnvöld á hverjum tíma við að ná stöðugleika í efnahagsmálum og atvinnumálum með því að horfa til fjárfestinga sem gefa af sér arð og leiða á endanum til þess að við getum afnumið fjármagnshöft hér o.s.frv. þannig að allra hagur verði ofan á þegar horft er til framtíðar. Ég hef reynt að koma á framfæri ákveðnum áhyggjum vegna þeirrar heimildar sem verið er að útvíkka hér. Eins og ég sagði áðan kann vel að vera að hjá því verði ekki komist. Ég held að hins vegar að eðlilegt sé að gera þá kröfu til þeirra sem stjórna lífeyrissjóðunum að mjög varlega sé farið og gætt að því að sagan endurtaki sig ekki. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að ef hér væri meiri stöðugleiki og meira traust væru fjárfestingar örugglega á meiri ferð en verið hefur. Mörg fyrirtæki þurfa á fjármagni að halda í nýsköpun og öðrum greinum. Vonandi getur þetta mál með einhverjum hætti komið hjólunum af stað nái það fram að ganga. Það er eðlilegt að gera þá kröfu til nefndarinnar að vandlega verði farið yfir málið og kostum og göllum velt upp, áhættan metin og í framhaldinu verði ef til vill lagðar til einhverjar breytingar eða í það minnsta slegnir varnaglar í nefndaráliti sem væntanlega mun fylgja með afgreiðslu nefndarinnar. Forgangsverkefni okkar allra er að sjálfsögðu að koma hjólum atvinnulífsins af stað og lækka um leið skuldir og koma heimilunum á snúning. Ég hef oft gagnrýnt tregðu lífeyrissjóðanna til að koma að því verkefni. Það kemur þeim væntanlega ekkert á óvart að ég geri það hér með aftur. Svigrúm þeirra til slíks er að þeirra mati lítið. Við erum bara ósammála um það. Mér finnst eðlilegt að gera þá kröfu að sjóðirnir sýni því fólki sem greiðir í lífeyrissjóðina og mun að sjálfsögðu taka út úr þeim þegar aldurinn færist yfir, unga fólkinu í dag, möguleika á að lifa þokkalegu lífi á, ekki bara á efri árum heldur líka þeim árum sem tíminn á að vera hvað bestur. Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja að sinni. Ég held ég hafi komið þeim varúðar- og hugðarefnum sem ég var með á framfæri. Ég vona að nefndin fari vel yfir málið eins og ég sagði áðan.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér er ekki mikið að vöxtum, en er hins vegar þýðingarmikið frumvarp sem við verðum að velta fyrir okkur í ljósi þeirrar stöðu sem annars vegar er uppi í efnahagsmálum og fjárfestingarkostum sem geta mögulega blasað við okkur og hins vegar þurfum við að ræða þetta í samhengi við lífeyrissjóðina og uppbyggingu þeirra. Nú er það þannig að lífeyrissjóðir á Íslandi eru gríðarlega öflugar stofnanir, einhverjar mikilvægustu stofnanir okkar samfélags. Þegar við ræðum um þá verðum við fyrst og fremst að hafa eitt í huga en það er að lífeyrissjóðir hafa eingöngu eitt hlutverk, eina skyldu og það eru skyldurnar við það fólk sem hefur lagt fjármuni sína inn í þessa sjóði ásamt atvinnurekendum sínum til að búa í haginn fyrir efri árin. Lífeyrissjóðirnir hafa hins vegar tvíþætt hlutverk með höndum, annars vegar að vera ávöxtunaraðili fyrir lífeyri fólks til að nýta við efri árin og síðan hitt, sem mér finnst oft gleymast í þessari umræðu, að lífeyrissjóðirnir eru í eðli sínu samtryggingarsjóðir. Þeir fjármunir sem við leggjum inn í okkar lífeyrissjóði á ævinni eru ekki okkar eign í þeim skilningi að við getum vænst þess að þeir fjármunir skili sér að öllu leyti til baka til okkar af því lífeyrissjóðirnir hafa þetta samtryggingarhlutverk. Í hverju felst það samtryggingarhlutverk? Jú, lífeyrissjóðirnir eru þannig uppbyggðir að þeim er ætlað að mæta lífeyrisþörf okkar þegar við erum komin á efri ár á lífeyrisaldurinn eftir 67 ára aldur, síðan eru þeir líka þannig hugsaðir að þeir koma til skjalanna þegar þannig stendur á hjá einstökum sjóðfélögum að það fólk hefur til dæmis orðið fyrir örorku á ungum aldri, makamissi eða einhverju slíku. Þá eru þessar greiðslur þannig uppbyggðar að þær ráðast ekki af þeim fjármunum sem viðkomandi einstaklingar hafa lagt inn í þessa sjóði, heldur er það sameiginlegt verkefni okkar allra, lífeyrisþeganna í þessum sjóðum, að takast á hendur að aðstoða það fólk sem verður fyrir tekjuskerðingu af ýmsum ástæðum, til dæmis þeim tveimur sem ég nefndi hér áðan. Þess vegna er samtryggingarkerfi lífeyrissjóðanna uppbyggt svona. Þetta hlutverk er mjög mikilvægt. Hugsum okkur einstakling sem verður fyrir örorku á unga aldri og hefur ekki eðlilegar atvinnutekjur, fær sína framfærslu, að minnsta kosti að hluta til, út úr lífeyrissjóðunum. Þetta hlutverk er þess vegna mjög mikilvægt og spilar saman með okkar almannatryggingakerfi. Að mínu mati hefur í meginatriðum tekist mjög vel til við uppbyggingu lífeyrissjóðanna. Það er auðvitað mjög margt sem við getum gagnrýnt í þeirra fari. Við getum gagnrýnt það að á fyrsta áratug þessarar aldar hafi fjárfestingar þeirra ekki skilað eðlilegri arðsemi eftir bankahrunið. Það kom fram að lífeyrissjóðirnir urðu fyrir gríðarlega miklu tapi eins og við þekkjum. Það breytir því ekki að lífeyrissjóðirnir hafa verið að eflast mjög mikið á undanförnum árum og ég held að það sé rétt að fara með nokkrar tölur í því sambandi. Á árunum 1998–2012 fimmfölduðust eignir lífeyrissjóðanna, jukust úr 407 milljörðum kr. í tæpa 2.100 milljarða kr. Það jafngildir því að eignir þessara sjóða hafi vaxið um 14,6% á ári. Nú er talið að eignir þessara sjóða, hrein eign til greiðslu lífeyris, sé í kringum 2.500 milljarða kr. sem er rúmlega tvöföld þjóðarframleiðsla okkar. Þessar eignir voru sem dæmi í árslok 2011 128,7% af landsframleiðslu, en nýlegustu tölur benda til þess að þessar eignir lífeyrissjóðanna hafi um síðustu áramót verið um 140% af landsframleiðslunni. Þetta eru gríðarlega miklar tölur. Í fyrsta lagi eru þær svona mikilvægar við það hlutverk sem lífeyrissjóðunum er ætlað, en skapa líka ákveðinn vanda sem þeim sem eru stjórnendur lífeyrissjóðanna er lagður á herðar, sem er það að ávaxta þetta mikla fé. Þarna skiptir óskaplega miklu máli að vel takist til, vegna þess að ávöxtun fjárins mun ráða því hvernig lífeyrissjóðirnir geti axlað þá skyldu sem er hlutverk þeirra númer eitt, tvö og þrjú, að ávaxta þetta fé lífeyrisþeganna, fólksins sem hefur greitt inn í lífeyrissjóðina. Ef illa tekst til um lífeyrisgreiðslurnar eru lögin einfaldlega þannig að ef lífeyrissjóðirnir standa ekki undir þeirri ávöxtun sem þeir þurfa að standa undir ber þeim lagaleg skylda til að skerða lífeyrisréttindi fólks. Það er nákvæmlega það sem lífeyrissjóðirnir urðu að gera í kjölfar bankahrunsins 2008. Þó ávöxtunin á síðasta ári hafi verið svona góð eins og við þekkjum var þetta engu að síður reynslan sem menn urðu að ganga í gegnum á tímanum eftir árið 2008. Þessir lífeyrissjóðir sem eru almennu sjóðirnir eru auðvitað öðruvísi settir en lífeyrissjóðir ríkisins. Á bak við lífeyrissjóði ríkisins er ríkisábyrgð og ríkið hefur ekki staðið við þær skuldbindingar að greiða inn í þessa sjóði. Ríkisvaldið stendur hins vegar á bak við sjóðina og er ábyrgt fyrir því að greiða út lífeyrinn án skerðingar þegar þörfin kallar hverju sinni. Setjum nú þetta mál í aðeins meira samhengi. Það kemur fram í greinargerð sem fylgir frumvarpinu að talið sé að ávöxtunarþörf sjóðanna á ári sé á bilinu 100–130 milljarðar kr., þ.e. það sem kemur inn í sjóðinn á hverju ári er þessi tala, 100–130 milljarðar kr., sem gerir það að verkum að þessir sjóðir þurfa sem sagt að ávaxta og finna ávöxtunarmöguleika fyrir 100–130 milljarða kr. á ári. Þetta svarar til þess, svona gróflega talið, að fjármunirnir sem þurfa að leita sér ávöxtunar á hverjum tíma, til viðbótar við það sem fyrir er í sjóðunum, eru í kringum 10 milljarðar kr. á hverjum einasta mánuði. Það eru 500 millj. kr. á hverjum virkum degi sem stjórnir sjóðanna þurfa að finna ávöxtun fyrir, það er raunverulega bakgrunnurinn að því máli sem við erum hér að ræða um. Nú þekkjum við að aðstæður í landinu eru mjög sérstakar, við búum við mjög ströng gjaldeyrishöft og ávöxtunarmöguleikarnir eru ekkert mjög miklir. Það er mikið framboð af fjármunum, ekki síst frá lífeyrissjóðunum, eins og ég var að nefna, 500 milljónir á hverjum virkum degi sem þeir þurfa að finna nýja ávöxtun fyrir. Þar er ekki um mjög auðugan garð að gresja. Ávöxtunarmöguleikar á ríkisskuldabréfum fara eðlilega minnkandi og fjárfestingartækifæri innan lands eru mjög takmörkuð. Við sjáum í þeim hlutafjárútboðum sem hafa átt sér stað á skráðum hlutabréfum í Kauphöll Íslands að lífeyrissjóðirnir hafa verið mjög stórvirkir. Þeir halda utan um þessa miklu sjóði og hafa séð sér færi á því að ávaxta þessa fjármuni með því að leggja fé í þessar fjárfestingar í skráðum fyrirtækjum. 
             Eins og við vitum var það þannig fyrir bankahrunið 2008 að þessir sjóðir voru að leita ávöxtunar víða, bæði erlendis og síðan í hlutabréfum í skráðum fyrirtækjum. Við sáum líka reynsluna sem þar varð. Þau fyrirtæki fóru í mjög mörgum tilvikum á hausinn. Bankakerfið okkar eins og það lagði sig og var langsamlega viðurhlutamest á hlutabréfamarkaði, þá alveg sérstaklega á skuldabréfamarkaðnum. Þar gengu skuldabréf líka kaupum og sölum og þar á meðal skráð verðbréf sem voru í eigu fyrirtækja sem störfuðu á markaði. Margir þeirra sem þurftu að ávaxta laust fé gripu til þess ráðs að kaupa þessi skuldabréf sem nægar tryggingar voru taldar fyrir. Þessi fyrirtæki voru að skila glæsilegum ársuppgjörum eins og við vitum með háu veltufjárhlutfalli, greiðslugetu, og þeir sem voru að kaupa þessi skuldabréf gerðu það í þeirri góðu trú að með því að fyrirtækin væru að selja þessi skuldabréf, skráð bréf, í eigu fyrirtækja sem voru skráð á markaði, töldu menn sig vera býsna örugga með sig. Þessi starfsemi varð til dæmis til þess að margir sparisjóðir fór mjög illa, ekki vegna þess að þeir hafi sýnt einhvern glannaskap, heldur vegna þess að þeir voru að fjárfesta í þessum skuldabréfum, skráðum skuldabréfum í eigu fyrirtækja sem voru skráð á markaði. Þessir aðilar gerðu það í góðri trú í þeirri von að þeir gætu verið nokkuð tryggir með eignir sínar sem voru í formi slíkra skuldabréfa. Það er athyglisvert í þessu sambandi að í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins, í athugasemd hérna við 3. gr. frumvarpsins, kemur fram að fyrir bankahrunið 2008 hafi heimildir lífeyrissjóða til að kaupa óskráð verðbréf verið 10%. Nú veit ég ekki nákvæmlega, man það reyndar ekki alveg, hvort lífeyrissjóðirnir á þessum tíma hafi nýtt sér að fullu að kaupa óskráð verðbréf allt að 10% af sínum eignum. Sem afleiðing af bankahruninu haustið 2008 var gerð sú lagabreyting að þessi heimild sjóðanna var hækkuð um helming, úr 10% í 20%. Vakin er á því athygli að við hrunið hafi lífeyrissjóðakerfið orðið fyrir miklu tjóni, sérstaklega urðu fjárfestingar þeirra í ýmsum skráðum bréfum, verðbréfum, bæði hlutabréfum og skuldabréfum, illa úti. Þetta er nokkuð athyglisvert. Þá virðist mér staðan hafa verið sú að vegna þess að skráðu bréfin hurfu nánast út af markaðnum í mjög miklum mæli hafi staðið eftir stærra hlutfall af heildareignum lífeyrissjóðanna í óskráðum bréfum sem hafi orðið þess valdandi að þessi heimild var hækkuð upp í 20%. Stærsta atriði þess frumvarps sem við ræðum nú er einmitt það að hækka nú enn heimildirnar í sjóðunum til þess að kaupa verðbréf í óskráðum fyrirtækjum úr 20% í 25%. Það vekur strax ákveðnar spurningar. Þegar við erum að stíga þetta skref upp í 25% verðum við að velta aðeins fyrir okkur þróuninni og spyrja okkur spurninga í þessum efnum - 10% fyrir árið 2008 og fram á árið 2008, 20% frá árslokum 2008 og nú erum við að tala um að fara með þetta upp í 25%. Rökin eru auðvitað augljós. Það er ekki margra kosta völ við fjárfestingar. Ég vakti athygli á því hér áðan að finna þyrfti ávöxtunarmöguleika fyrir 500 millj. kr. á hverju einasta degi, hverjum einasta virka degi sem lífeyrissjóðirnir starfa árið um kring, þetta ár, næsta ár o.s.frv., þannig að það er greinilega ekki mjög margra kosta völ. Ávöxtun á innstæðum í bönkum er lág, miklu lægri en ávöxtunarkrafan sem lífeyrissjóðirnir eru að gera. Það er því ekkert óeðlilegt að lífeyrissjóðirnir velti því fyrir sér hvort ekki þurfi að opna á frekari möguleika. Þá eru ekki margir kostir og því horfa menn til þessara óskráðu bréfa. Nú sýnist mér að reynslan frá því í bankahruninu bendi til þess að það sé síst af öllu áhættumeira, ef menn vanda sig, að kaupa slík verðbréf, hvort sem það eru hlutabréf eða skuldabréf í óskráðum fyrirtækjum. Frá sjónarhóli lífeyrissjóðanna hljóta menn þó fyrst og fremst að vera að velta fyrir sér öryggi þessara fjárfestinga. Þess vegna kemur strax upp í hugann með hvaða hætti lífeyrissjóðirnir mundu nálgast þetta. Hver verður ávöxtunarkrafa þeirra við kaup á óskráðum bréfum, hvort sem um er að ræða verðbréf eða skuldabréf eða hlutabréf? Má ekki búast við því að ávöxtunarkrafa þeirra verði talsvert há? Munu þeir ekki gera miklar arðsemiskröfur einmitt í ljósi þess að ákveðin áhætta kunni að vera í því fólgin að kaupa í litlum fyrirtækjum, meðalstórum fyrirtækjum sem ekki eru skráð á markaði sem ekki lúta því aðhaldi sem Kauphöllinni er ætlað að veita og Fjármálaeftirlitið að tryggja með eftirliti sínu? Þetta eru auðvitað allt saman spurningar sem koma upp. Það breytir því ekki að ég er fyrir fram fremur jákvæður fyrir þessari breytingu, bæði frá sjónarhóli lífeyrissjóðanna sem þarna geta verið að finna sér ávöxtunarleið á tímum sem slíkar leiðir eru vandfundnar. Jafnframt hlýtur maður líka að líta þannig á að lífeyrissjóðirnir hafi ákveðnar skyldur og það hafi ákveðið gildi fyrir lífeyrissjóðina að geta fjárfest í þessum litlu fyrirtækjum. Þar fer atvinnusköpunin fram, þar verða flestu störfin til, þessi fyrirtæki skortir oft á tíðum fjármagn. En spurningin sem ég tel að þurfi að svara, og verður væntanlega reynt að leita svara við í efnahags- og viðskiptanefnd, er hvað ætla megi að ávöxtunarkrafan verði almennt há af hálfu lífeyrissjóðanna í slíkum bréfum sem munu auðvitað lúta annars konar lögmálum en ávöxtunarkrafan sem kallað er eftir í skráðum bréfum, hvort sem það eru hlutabréf eða skuldabréf.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sagði. Ég hef tilhneigingu til að vera jákvæður gagnvart því frumvarpi sem um ræðir. Staðan er hins vegar sú að frumvarpið kemur afar seint inn í þingið og er til umræðu á degi sem miðað við starfsáætlun ætti að vera einhver af allra síðustu starfsdögum þingsins. Það gerir það auðvitað að verkum að eigi að ljúka meðferð þess fyrir þinglok verður að hafa mjög hraðar hendur og vissulega vekur það ákveðnar áhyggjur í ljósi þess að um töluvert viðkvæmt svið er að ræða. Fjárfestingar lífeyrissjóðanna eru gríðarlega mikilvægar. Þær eru auðvitað gríðarlega mikilvægar í ljósi þess að lífeyrissjóðirnir þurfa að ávaxta fé sitt með skynsamlegum hætti til að vera í stakk búnir til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart eigendum lífeyrisins eða rétthöfum. Á sama hátt skipta lífeyrissjóðirnir gríðarlega miklu máli sem fjárfestar í samfélaginu og sem öflugustu aðilarnir á þeim markaði, ef svo má segja. Málið er því þess eðlis að það ætti undir eðlilegum kringumstæðum að fá mjög gaumgæfilega yfirferð á vettvangi þeirrar þingnefndar sem fær það til meðferðar, efnahags- og viðskiptanefndar. Ég vona að jafnvel þótt tíminn sé naumur skoði nefndin málið með í rauninni báðar hliðar í huga, þá möguleika sem felast í frumvarpinu en líka með hliðsjón af þeirri áhættu sem getur vissulega falist í því að rýmka heimildir að því marki sem er gerð tillaga um. Eins og bent hefur verið á í umræðunni er enn er verið að auka eða rýmka heimildir til fjárfestinga í óskráðum bréfum þótt til takmarkaðs tíma sé. Þegar það er borið saman við þær viðmiðanir sem voru taldar eiga við á árum áður, 10%, er auðvitað um veruleg frávik að ræða. Það hlýtur að leiða huga manna að áhættu sem kann að felast í því vegna þess að almennt er litið svo á að fjárfestingar í óskráðum bréfum séu áhættusamari en fjárfesting í skráðum bréfum. Þótt fjárfesting í hlutabréfum eða skuldabréfum sem skráð eru á skipulögðum markaði sé ekki áhættulaus, eins og dæmin sanna, er fyrir hendi ákveðin upplýsingaskylda og krafa eða skilyrði sem þarf að uppfylla til að bréf fáist skráð á markað. Þegar slíkum skilyrðum er ekki til að dreifa má undir almennum kringumstæðum gera ráð fyrir því að áhættan geti verið meiri. Upplýsingakröfur eru ríkur þáttur í starfsemi skipulagðra markaða, bæði fyrir hlutabréf og skuldabréf, og regluverkið allt á að tryggja að upplýsingar til fjárfesta séu sem ríkastar og áhætta þar með takmörkuð. Því er auðvitað ekki til að dreifa hvað varðar óskráð bréf en engu að síður má ætla að stofnanafjárfestar eða atvinnufjárfestar á borð við lífeyrissjóði nálgist fjárfestingar í slíkum bréfum af varfærni og leggi sitt besta mat á þær fjárfestingar sem um er að ræða. Þrátt fyrir að hægt sé að ætlast til varfærni af þeim sem hafa með þær fjárfestingar að gera verður auðvitað ekki hjá því komist að benda á að fjárfestingar í óskráðum bréfum leiða almennt talað til meiri áhættu en fjárfestingar í skráðum bréfum. Að þeim varnaðarorðum sögðum vil ég taka undir það sjónarmið sem kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra áðan að í rýmkuðum heimildum af því tagi felist líka miklir möguleikar. Eins og bent hefur verið á í umræðunni eru fjárfestingarmöguleikar í landinu takmarkaðir. Fjármagnshöft og almennt umhverfi gerir það að verkum að þeir möguleikar sem eru fyrir hendi fyrir lífeyrissjóðina til að fjárfesta í dag eru þrengri en oftast hefur verið á undanförnum árum. Hlutabréfamarkaðurinn hefur ekki náð sér almennilega á strik eftir hrun og möguleikar þar eru takmarkaðir. Það er ákveðin hætta á því að vegna takmarkaðs framboðs fjárfestingarkosta verði hugsanlega ákveðin eignabóla, óeðlileg hækkun á þeim eignum sem eru til staðar vegna þess að miklir fjármunir leita á sömu slóðir. Að því leyti virðist tillagan í frumvarpinu ekki óskynsamleg, að fjölga þeim möguleikum sem lífeyrissjóðirnir hafa í því sambandi. Það út af fyrir sig er að sjálfsögðu jákvætt. Það er líka jákvætt, eins og bent hefur verið á í umræðunni, að með þessu eykst svigrúm lífeyrissjóða til að fjárfesta í smærri fyrirtækjum sem eru ekki komin á þann stað að fullnægja skilyrðum til að fara inn á skráða hlutabréfamarkaði eða skuldabréfamarkaði, fyrirtæki sem eru hugsanlega í nýsköpunarstarfsemi, tækniþróun eða á öðrum slíkum sviðum. Þannig áttar maður sig á þeim möguleikum sem fylgja í því sambandi, möguleikum til að fá inn fjármagn í nýsköpunarstarfsemi í meira mæli en ella. Það er auðvitað jákvætt og því ber að fagna. Engu að síður er full ástæða til að nálgast efni frumvarpsins af varfærni og nauðsynlegt að fara vel yfir það. Þær tillögur sem er að finna í frumvarpinu eiga vissulega rætur að rekja til starfsnefndar sem hefur starfað að því marki á undanförnum mánuðum að fara yfir fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða. Það má ætla að innan tiltölulega skamms tíma liggi fyrir endanlegar tillögur frá þeirri nefnd. Það sem um ræðir eru auðvitað fyrst og fremst bráðabirgðaákvarðanir eða bráðabirgðaráðstafanir sem gilda í eitt ár eða til ársloka 2014. Framtíðarstefnan mun síðan ráðast af þeim ákvörðunum sem verða teknar á grundvelli ráðlegginga nefndarinnar þegar þær liggja fyrir. Ég verð að segja að það hefði að sönnu aukið svigrúm þingsins ef málið hefði komið fyrr inn, ef málið hefði ekki borið að með þeim hætti sem um ræðir. Hverju sem um er að kenna gerir það auðvitað að verkum að þingið er sett í nokkuð þrönga aðstöðu til að afgreiða málið. Undir venjulegum kringumstæðum væri eðlilegt að mál af slíku tagi færi til umsagna hjá þeim aðilum sem hafa bæði hagsmuni en líka sérþekkingu á því sviði en verði sú stefna tekin af hálfu hv. efnahags- og viðskiptanefndar að ljúka umfjöllun málsins fyrir þinglausnir í vor er ljóst að tíminn til þess verður allskammur og yfirferð málsins þar af leiðandi nokkuð snöggsoðin. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir þetta held ég að full ástæða sé fyrir okkur þingmenn til að taka málið til jákvæðrar skoðunar, reyna að vinna í því eins og hægt er á þeim tíma sem er til ráðstöfunar og reyna eftir föngum að afla þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á áhrif þeirra breytinga sem um ræðir, en það er ekki áhættulaust. Það er ljóst að til að fjölga fjárfestingartækifærum í landinu þarf að verða veruleg breyting á umhverfi atvinnulífsins. Við höfum áður, og nú á síðustu dögum, rætt mikilvægi þess að losna við gjaldeyrishöftin sem vissulega skipta máli í þessu sambandi en það skiptir líka máli að skref verði tekin af hálfu Alþingis og stjórnvalda í þá átt að auka möguleikana í atvinnu, auka svigrúm atvinnulífsins, auka svigrúm fyrirtækja til að ráðast í ný verkefni, ráðast í fjárfestingar og búa til hagkvæmara og hagstæðara umhverfi fyrir innlenda aðila til að leggja fé sitt í atvinnurekstur. Gerist það ekki er vandséð að við komumst út úr þeirri þröngu stöðu sem er rótin af því vandamáli sem frumvarpinu er ætlað að leysa. Það má því segja að frumvarpið eins og það kemur fyrir sé enn ein afleiðingin af því kreppuástandi sem við búum við og enn ein afleiðingin af því að atvinnulífið hefur ekki náð sér á strik aftur eftir hrun. Atvinnulífið hefur ekki náð vopnum sínum, ef svo má segja, og umhverfið sem meiri hluti þings og stjórnvöld hafa boðið atvinnulífinu upp á er ekki til þess fallið að hvetja menn til að fara út í ný verkefni, nýjar fjárfestingar, nýjan atvinnurekstur. Frumvarpið er því ákveðinn plástur. Það má færa ágæt rök fyrir þeim tillögum sem hér eru en auðvitað hlýtur okkur að vera efst í huga að reyna að komast út úr þeim kringumstæðum sem kalla á skyndi- eða bráðabirgðalausnir af því tagi sem hér er að finna. Það verður ekki gert að óbreyttri skattstefnu. Það verður ekki gert að óbreyttri atvinnustefnu. Vonandi birtir til með hækkandi sól í vor en meðan staðan er eins og hún er hvað varðar almenna fjárfestingarmöguleika í landinu, almenna möguleika atvinnulífsins til að vaxa og dafna, er hætt við að við þurfum að vera í því að setja plástur af þessu tagi á sárið sem að sjálfsögðu er ekki hægt að líta á sem varanleg úrræði eða varanlegar lausnir heldur eru það einhvers konar bráðabirgðaráðstafanir þangað til fer að birta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um málefni lífeyrissjóðanna og þær breytingar sem verið er að leggja til, þ.e. að rýmka heimildir þeirra til að kaupa í óskráðum félögum. Ég ætla reyndar að geyma það viðfangsefni til ræðu minnar hér á eftir. Meðal annars er í 1. gr. talað um lífeyrissjóð sem nýtur bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga en nú er það svo að ekkert hefur verið gert í því að taka á þeim skuldbindingum sem A- og B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins er gagnvart skattgreiðendum. Hallinn á B-deildinni er um 400 milljarðar kr. og á A-deildinni 57 milljarðar kr., þ.e. hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, 457 milljarðar kr. Reynt var að bregðast við þessu fyrir hrun með því að greiða reglulega af hálfu ríkissjóðs inn í lífeyrissjóðina til að minnka þessar skuldbindingar en ekkert er minnst á það í ríkisreikningi að skattgreiðendur skuldi þarna 457 milljarða kr. Mér finnst það þá ekki gefa rétta mynd af stöðu ríkissjóðs í dag. Ég vil inna hv. þingmann eftir því, vegna þess að við erum ekki að tala um neinar smáupphæðir hér, 450 milljarða eða þar um bil, hvort hann hafi ekki áhyggjur af þeim skuldbindingum sem virðast hlaðast upp frá ári til árs og hvort hann sjái það fyrir sér í framtíðinni að óhjákvæmilegt sé að taka á þessu viðfangsefni og kannski með það að markmiði að reyna þá um leið að jafna lífeyrisréttindi landsmanna.

Hæstv. forseti. Ég fór vísvitandi ekki inn á þessar brautir í ræðu minni vegna þess að hér er um risavaxið viðfangsefni að ræða sem fellur strangt til tekið utan gildissviðs þessa frumvarps. Það breytir því ekki að við stjórnmálamenn getum ekki horft fram hjá því að þarna er um að ræða viðfangsefni sem við þurfum að takast á við á næstu árum. Segja má að þegar veigamiklar breytingar voru gerðar á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna, fyrir einum og hálfum áratug eða svo, hafi menn annars vegar ætlað að vinna á uppsöfnuðum eldri vanda en hins vegar að byggja kerfi sem gæti orðið, eins og vinsælt er að segja í dag, sjálfbært, þ.e. gæti staðið undir sér sjálft með svipuðum hætti og lífeyriskerfið á hinum almenna markaði gerir. Nú sýnist manni að reynslan sé því miður sú að það hafi ekki tekist, alla vega ekki tekist sem skyldi. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson bendir hér á þá hefur ríkið, fyrst og fremst ríkið, sem launagreiðandi ekki tryggt þá fjármögnun hins opinbera lífeyriskerfis sem nauðsynleg væri til að það gæti staðið undir sér sjálft og gatið er alltaf að stækka. Þarna er því um að ræða vandamál sem þarf að takast á við á komandi árum. Ég ætla ekki að hætta mér inn á svið kjarasamninga opinberra starfsmanna varðandi lífeyrisrétt þeirra en það er hins vegar ljóst að ef ekki verður með einhverjum hætti tekið á þessu þá erum við að tala um að innan einhvers tíma, einhverra ára eða í mesta lagi áratuga, þá stöndum við frammi fyrir svipuðum vanda og er fyrir hendi víða í Evrópu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst einfaldlega um svo stórt mál að ræða, þegar við ræðum málefni lífeyrissjóðanna, að óhjákvæmilegt sé að ræða þennan hluta málsins, sérstaklega vegna þess að þessar skuldbindingar birtast ekki í ríkisreikningi. Þær eru „faldar“ þar og sýna þar af leiðandi ekki rétta mynd af stöðu ríkissjóðs. Það var kannski þess vegna sem ég vildi beina þessari fyrirspurn til hv. þingmanns. Mig langar í seinna andsvari mínu að spyrja hv. þingmann, út af rýmkun á heimildum lífeyrissjóðanna til að kaupa í óskráðum félögum, hvort það sé þá ekki ljóslifandi dæmi þess að mönnum hafi ekki tekist í kjölfar hrunsins að byggja upp íslenskan hlutabréfamarkað. Það er alveg ljóst að með því að lífeyrissjóðir kaupi í óskráðum félögum þá er gegnsæið ekki eins mikið eins og félög sem þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði og eru skráð í Kauphöll Íslands, hvort ekki sé nauðsynlegt að ráðast í einhvers konar átak til að efla íslenskan hlutabréfamarkað. Ég velti því fyrir mér hvort menn eigi að stuðla að nýju að einhverjum aðgerðum til að hvetja fólk til sparnaðar, mögulega með einhverjum skattafslætti. Að sjálfsögðu þurfum við að draga lærdóm af því hruni sem varð og af einhverjum brotalömum í regluverkinu en það er alveg ljóst að það hlýtur að vera öllum til hagsbóta að sem flest fyrirtæki, alla vega af stærri gerðinni, séu skráð í Kauphöllinni þannig að viðhlítandi upplýsingar um reksturinn komi þar inn. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé mér sammála um að efla þurfi íslenskan hlutabréfamarkað þannig að lífeyrissjóðir þurfi þá ekki í eins miklum mæli að kaupa í óskráðum félögum.

Hæstv. forseti. Ég get svarað síðustu spurningu hv. þingmanns með jákvæðum hætti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt og gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að ýta undir hlutabréfamarkað hér með það að markmiði að sem flest fyrirtæki verði á skipulögðum skráðum markaði þannig að viðskipti með bréf þeirra, hvort sem það eru hlutabréf eða skuldabréf, geti farið fram eftir þeim reglum sem kauphallarviðskiptum eru sett. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt. Það eru vissulega vonbrigði að ekki skuli meira hafa gerst á undanförnum árum. Auðvitað var eðlilegt í kjölfar hrunsins að hlutabréfamarkaður yrði fyrir miklu áfalli. Við vitum um afdrif mjög margra þeirra fyrirtækja sem áður voru á hlutabréfamarkaði og það er ekkert skrýtið að þar skuli hafa orðið bæði sú gríðarlega fækkun sem varð á félögum á markaði og líka ákveðin tortryggni eða ótti við að fjárfesta með þeim hætti sem menn höfðu áður gert. Þetta var bæði hrun í raunverulegum viðskiptum en líka hrun á trausti, fram hjá því verður ekki horft. Hlutabréfamarkaðurinn á Íslandi hefur ekki náð sér upp úr því. Ég er þeirrar skoðunar að með annarri stjórnarstefnu hefði mátt ýta meira undir uppbyggingu atvinnulífsins en gert hefur verið. Ég held að önnur skattstefna, önnur stefna varðandi starfsumhverfi fyrirtækja, og annað andrúmsloft í garð atvinnulífsins af hálfu stjórnvalda og meiri hluta þings, hefði verið jákvæð í þessu sambandi. En ég tek það fram að það er ekki skrýtið að það skuli hafa tekið tíma að ná sér á strik aftur en ég er þeirrar skoðunar að það hafi gerst allt of hægt.

Virðulegi forseti. Við ræðum mjög áhugavert mál sem snýr að fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða. Þetta er að vísu ekki mjög tæmandi mál að því leytinu til að tiltölulega litlar breytingar hafa verið ræddar en ég hefði viljað ræða þetta í stærra samhengi, þ.e. hvernig við viljum sjá fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna. Ég tel - hef sagt það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og hef sagt það í mörg ár - að við höfum gert mikil mistök fyrir löngu síðan þegar við vorum að ákveða fjárfestingarheimildir fyrir lífeyrissjóði okkar. Ég tel að þau mistök hafi verið að stefna ekki að því að lífeyrissjóðirnir fjárfesti svo til að öllu leyti í útlöndum. Þá er ég einfaldlega að hugsa til þess að við erum 320 þúsund manna þjóð, við sem búum hér eigum allt undir því hvernig gengur hér á landi. Við eigum oftar en ekki húsnæðið okkar, atvinnuna og í rauninni allt okkar líf, öll eggin eru í sömu körfu. Það er því óskynsamlegt að setja lífeyrissjóðina, því að þetta eru lífeyrissjóðirnir okkar sem við ætlum að lifa af, líka í þá körfu sem Ísland er. Það kom nú á daginn, virðulegi forseti, að alþjóðlegt bankahrun varð sem kom mjög hart niður á Íslandi. Og að auki út af mistökum stjórnmálamanna okkar varð fasteignahrun. Það er ekki oft en það gerist að í heiminum verða áföll og sveiflur bæði á fasteignamarkaði og sömuleiðis hlutabréfamarkaði og svo sannarlega eru bankakreppur ekki eitthvað sem er alveg nýtt. Eitt af því sem reyndist okkur vel var að lífeyrissjóðirnir máttu eiga 50% í útlöndum, en eignirnar voru um 25% eða 30%, ef ég man rétt, eitthvað slíkt. Þær eignir stóðust hins vegar og var mjög gott að þeir skyldu eiga þær eignir í útlöndum og það kom afskaplega 

… tvöfölduðust að verðgildi, í krónum.

Hv. þingmaður kallar að þær hafi tvöfaldast að verðgildi. Það er bara heilbrigð skynsemi að vera ekki með alla áhættuna á sama stað. Þegar gekk illa á Íslandi var gott að eiga varasjóði í öðrum löndum. Því miður höfum við jafnt og þétt minnkað erlendu eignina, hún er núna í kringum 20% í sjóðunum og það er hættulega lágt. Í rauninni hefðum við frekar átt að setja gólf, við hefðum átt að setja lög sem kváðu á um að lífeyrissjóðirnir ættu í það minnsta 50% í útlöndum. Ég held að vísu að 70–80% hefði verið betra vegna þess að ég held - þetta eru risastórir sjóðir, þeir eru mjög stórir og það er jákvætt, það væri gott að við værum búin að leggja fyrir bæði fyrir lífeyrinum og sömuleiðis er ákveðin trygging í þessu sem er mjög góð - að hættulegt sé að vera með þetta allt saman hér á sama stað, í lokuðu hagkerfi með fjármagnshöft. Ef annað áfall yrði núna á Íslandi værum við ekki á sama stað og við vorum hvað varðar lífeyrissjóðina fyrir bankahrunið. Það eru líka afleiddar afleiðingar, sem eru slæmar. Ég tel að ef íslensku lífeyrissjóðirnir hefðu ekki fjárfest eins og þeir gerðu innan lands - þeir fjárfestu innan lands af því að ávöxtunin var svo gríðarlega góð, hún var alltaf betri en annars staðar, þeir hefðu væntanlega kvartað þá undan því að geta ekki fengið eins góða ávöxtun af því að hér var allt á fleygiferð innan lands, í það minnsta héldum við það - þá hefðum við séð ýmsa minni veikleika eða vandræði, það hefði örugglega ekki verið jafnmikil hækkun og ekki jafnmikil bóla, því að þegar svona risi er á íslenskum markaði finna menn eðli málsins samkvæmt fyrir því. Ég stóð að því að þegar við hækkuðum þakið - ég held að þegar ég kom inn á þing árið 2003 hafi sjóðirnir mátt eiga um 30% í útlöndum - þá fórum með það upp í 50%, en við hefðum betur gengið miklu harðar fram og sett hér reglur sem kvæðu á um að þeir þyrftu að setja að lágmarki helminginn af eigum sínum í útlönd. Ég tel að við eigum að stefna að því, og gaman væri að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað það varðar, Mín skoðun er að við eigum að setja áætlun til langs tíma. Ég veit að ekki er gerlegt að breyta þessu á einni nóttu, það segir sig sjálft, en ég held að við eigum að setja stefnuna á að auka hlutdeild lífeyrissjóða, eignir lífeyrissjóða erlendis jafnt og þétt þar til við erum búin að ná um 70–80% af eigunum í það minnsta. Við skulum alveg átta okkur á því líka að lífeyrissjóðirnir, og þeir eru ekki öfundsverðir hvað það varðar, þurfa að fjárfesta um hundruð milljarða á hverju einasta ári í þjóðfélagi sem er, eins og staðan er núna, mjög lokað og lítið er um fjárfestingarkosti. Og mikil hætta er á því að við séum að búa til bólu vegna þess að lífeyrissjóðirnir komast ekki með fjármagnið sitt neitt annað en að vera með það hér. Ég hefði gjarnan áhuga á að heyra hjá hæstv. ráðherra hvað honum fyndist um þá hugsun, um aukna áhættudreifingu og að við mundum þá fjárfesta aukinni hlutdeild lífeyrissjóðanna í erlendum eignum. Að vísu má segja að ef einhver eign er sambærileg við þær erlendu er það væntanlega eignin í orkufyrirtækjunum og stóriðjunni, ég hugsa að það sé svona næst því, kannski í sjávarútvegi. Þá er ég að vísa til þess að þær atvinnugreinar eru með tekjur í erlendum gjaldmiðlum. Ef við gæfum okkur til dæmis að lífeyrissjóðir mundu eiga í orkuveri sem framleiddi í stóriðju væru samningarnir þannig að tekjurnar kæmu í erlendum gjaldmiðlum og auðvitað gilti hið sama ef lífeyrissjóðirnir ættu í til dæmis álveri, að þá væru tekjurnar einnig í erlendum gjaldmiðlum. Þetta er samt sem áður staðsett á Íslandi og þess vegna er ákveðin áhætta sem því fylgir, og það er áhætta alls staðar. En þetta eru þær innlendu eignir sem kæmust næst því að vera erlendar og við værum þá að fá erlendar tekjur inn í lífeyrissjóðina. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég er opinn fyrir þeim hugmyndum. Ef við hugsum þjóðfélag okkar sem eina heild eru lífeyrissjóðirnir okkar - alla vega er hugmyndin sú og það er það sem gerist að þeir sjá okkur fyrir lífeyri. Þetta er einhvers konar sameign okkar allra, þó svo að hún sé ekki ríkiseign og ég held að það væri óskynsamlegt. En við njótum góðs af ávöxtuninni. Við erum stór álþjóð, við erum mjög stór á því sviði, því má eiginlega segja að það sé ákveðið slys að eignarhlutur Íslendinga í álinu er mjög lítill, ég held að sögulegar skýringar séu á því, og ég er ekki viss um að það sé sérstaklega jákvætt. Ég átta mig alveg á því og ég skil þá umræðu. Ég skil að menn hafi áhyggjur af því að orkuauðlindin og þar af leiðandi orkufyrirtækin, sem oft og tíðum eru í einhvers konar einokunaraðstöðu, að þau séu í eigu einkaaðila. Ég get skilið áhyggjurnar af því en ég held að við ættum að skoða það gaumgæfilega hvort við getum komið í veg fyrir þá galla sem hugsanlega gætu hlotist af því að hleypa lífeyrissjóðunum í það að eiga einhverja hluta þar inni, því að flest orkufyrirtækin eiga það sameiginlegt að geta tekið mikið meira af lánum. Ef við erum að fara í nýjar virkjanir eða virkja á nýjum stöðum tel ég að við ættum að skoða það mjög vel með opnum huga hvort lífeyrissjóðirnir í stað þess að vera lánveitendur geti orðið eigendur og notið þá arðsins af þeim fyrirtækjum eða orkuverum næstu áratugi og jafnvel árhundruð. Vandinn núna er sá - og það er væntanlega þess vegna sem við erum að fara í þær leiðir að auka heimildir fyrir fjárfestingar í óskráðum bréfum, sem er svo sannarlega ekki áhættulaust. Og það er ekkert áhættulaust. Það sem við höfum haldið fram að væri áhættulaust er bara ekki áhættulaust. Meira að segja ríkisskuldabréf eru ekki áhættulaus. Við höfum fundið fyrir því í þessu alþjóðlega bankahruni að álagspróf sem hafa verið á banka voru skoðuð sérstaklega eftir bankahrunið og þau voru endurnýjuð hjá Evrópusambandinu. Og þau áttu að vera alveg 100%. En við sáum það til dæmis að belgíski bankinn, Dexia, fór á hausinn, ég held sex vikum eftir að hafa staðist með glans nýtt álagspróf sem var niðurstaða samvinnu á vettvangi Evrópusambandsins. Hver var ástæðan fyrir því? Jú, öll opinber skuldabréf, þ.e. gefin út af ríki og sveitarfélögum, voru afgreidd sem áhættulaus. Ef banki - þessi banki var svo sem ekki eini bankinn sem var í því - var með nógu hátt hlutfall af slíkum skuldabréfum eða lánum í eignasafni sínu þá stóðst hann prófið vegna þess að þá var þetta áhættulaus eða lítill rekstur. Ríkisskuldabréf Grikklands og fleiri landa voru allt annað en öruggir pappírar og ég tala nú ekki um ákveðin sveitarfélög. Það er bara þannig, virðulegi forseti, að ekkert er öruggt í þessu, það er ekki til nein örugg fjárfesting. Ef svo væri væri þetta ekki vandamál. Þess vegna skiptir máli að dreifingin sé sem mest þannig að ef eitthvað lætur undan, gjaldþrot verða einhvers staðar, greiðsluföll eða vandræði hjá aðilum, hvort sem það eru opinberir eða einkaaðilar, að vera þá ekki með öll eggin í sömu körfunni. Ég tel að lífeyrissjóðirnir séu afskaplega mikilvæg stoð í þjóðfélagi okkar og við eigum að líta á þetta í heild sinni. Þess vegna skiptir miklu máli að við dreifum áhættunni og hún sé ekki öll hér á landi. Við þurfum ekki að sækja fyrirmyndirnar langt. Norski olíusjóðurinn er gott dæmi þar um en hann, eftir því sem ég best veit, fjárfestir eingöngu í erlendum fyrirtækjum og á ekki að fjárfesta í Noregi. Ég held að enginn stjórnmálamaður eða aðili í Noregi vilji snúa af þeirri braut, að meginstefi til í það minnsta, af augljósum ástæðum. Þess vegna hefði ég viljað sjá, virðulegi forseti, í frumvarpinu aðeins meiri framtíðarsýn. Fram kemur að sérstök nefnd hefur verið að störfum undir forustu Gylfa Magnússonar sem átti að endurskoða þessi ákvæði. Ég skil ekki alveg af hverju - úr því að menn fóru í þá vinnu, sem er svo sannarlega þörf - við sjáum ekki meiri framtíðarsýn í þessu og hugsum ekki til lengri tíma. Miðað við núverandi aðstæður er ljóst að við getum ekki gert róttækar breytingar á fjárfestingarheimildunum en við verðum að hafa einhverja sýn í þessu. Ég vil heyra sjónarmið hæstv. ráðherra um það, svo að ég endurtaki það nú aftur. Ég hefði viljað sjá að við settum okkur markmið um það að auka verulega hlutdeild lífeyrissjóðanna í fjárfestingum í öðrum löndum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég tek undir með hv. þingmanni um þau áhyggjuefni sem komu fram í máli hans og varða fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóðanna, sem þetta frumvarp snýr að. Það var eitt sem ég hjó sérstaklega eftir í máli hv. þingmanns sem mig langaði að spyrja hann frekar út í. Hv. þingmaður kom inn á það að lífeyrissjóðir ættu í auknum mæli, ef ég skildi hv. þingmann rétt, að fjárfesta í orkufyrirtækjum og öðru slíku vegna þess að það væru innlendar eignir sem skiluðu erlendum gjaldeyri inn í rekstur lífeyrissjóðanna. Mig langar að spyrja að því, kannski ekki að ástæðulausu vegna þess að formaður Sjálfstæðisflokksins m.a. opnaði á það í viðtali fyrir ekki svo löngu síðan og sagðist vera fylgjandi því að hluti Landsvirkjunar yrði seldur til lífeyrissjóðanna. Síðan var einhver umræða um að þetta hefði verið samþykkt á landsfundi Sjálfstæðisflokksins en það mun nú ekki hafa verið, að því er ég best veit. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður á við Landsvirkjun í þessu samhengi. Væri hv. þingmaður opinn fyrir því að lífeyrissjóðirnir fjárfestu í Landsvirkjun eða er hv. þingmaður sammála okkur framsóknarmönnum meðal annarra að Landsvirkjun eigi ávallt að vera í eigu ríkisins líkt og flokksþing Framsóknarflokksins ályktaði um? Mig langaði að spyrja hv. þingmann að þessu og hvort hann hafi átt við þetta sérstaka dæmi þegar hann var að tala um fjárfestingar lífeyrissjóðanna í orkugeiranum og í orkufyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég vil velta einu upp áður en ég svara þessu: Hver er munurinn á því að lífeyrissjóðir láni orkufyrirtækjum eða eigi í þeim? Ef illa gengur illa hjá viðkomandi orkufyrirtæki, hvað gerist þá? Hvað ef við ætlum núna að fara í nýjar virkjanir og við þurfum fjármagn í það? Er óeðlilegt að lífeyrissjóðirnir sem lána í það fái að njóta arðsins ef af arði verður? Ég held að í öllum tilfellum hafi svo verið með virkjanir á Íslandi, sem betur fer. Eins og ég nefndi skil ég að menn vilji ekki að einhverjir einstaklingar komist í þá stöðu að geta átt orkufyrirtæki hér eða einstakar virkjanir, í það minnsta ekki þær sem selja til landsmanna beint og ég er ekki að tala um það. En ég verð að viðurkenna að þegar ég lít á virkjanir, ég tala nú ekki um þær sem selja til stóriðju, sé ég fjárfestingar sem geta skilað arði til eigenda sinna um áratugi, jafnvel árhundruð. Við vitum það eftir þau áföll sem lífeyrissjóðirnir hafa orðið fyrir að það er svo sannarlega ekkert öruggt í þessu. Ég sé þess vegna mjög góð tækifæri fyrir íslenska lífeyrissjóði að ávaxta peninga sína til góðs fyrir sjóðfélaga. Ég held að það væri afskaplega óskynsamlegt að ræða það ekki málefnalega, 

Virðulegi forseti. Þarna greinir mig og hv. þingmann á. Það er ekkert athugavert við það að lífeyrissjóðirnir komi með fjármagn inn í einstök fyrirtæki og einstakar virkjanir í formi lánsfjár eða með öðrum sambærilegum lánasamningum. En með beinum eignarhlut í fyrirtæki eins og Landsvirkjun, gulleggi þjóðarinnar sem áætlað er að muni skila tekjum í ríkissjóð, tugum milljarða innan ekki svo margra ára - það er annað mál. Ég verð að segja að það hryggir mig mjög ef þetta er stefna Sjálfstæðisflokksins í þessum málum. Ég vil ítreka að Framsóknarflokkurinn ályktaði sérstaklega um þetta á flokksþingi sínu þar sem lagst var algerlega gegn því að Landsvirkjun yrði seld, hvort heldur til einkaaðila eða lífeyrissjóðanna. Landsvirkjun á að vera í eigu ríkissjóðs eins og hún er í dag. Það hryggir mig mjög ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að gera það að stefnu sinni, til að liðka fyrir fjárfestingum fyrir lífeyrissjóðina sem er vissulega merkilegt, að við seljum það gullegg þjóðarinnar sem orkufyrirtækið Landsvirkjun er til lífeyrissjóðanna. Ég fylgdist mjög vel með þessu máli á landsfundi Sjálfstæðisflokksins þar sem ég er mikill áhugamaður um að Landsvirkjun verði áfram í eigu hins opinbera. Það gladdi mig, svo að ég segi það, að sjá að Sjálfstæðisflokkurinn tók þetta atriði út úr ályktunum sínum áður en það var afgreitt. Ég vil hvetja hv. þingmann til að snúa af þessari villubraut en um leið vera opinn fyrir því að skoða hvernig við getum á öðrum sviðum gert lífeyrissjóðunum mögulegt að fjárfesta í íslensku samfélagi. Ég hef eins og hv. þingmaður áhyggjur varðandi það fjármagn sem lífeyrissjóðirnir þurfa að koma í ávöxtun. 

Virðulegi forseti. Fjárfestingar lífeyrissjóðanna í íslensku atvinnulífi eru bara mjög vandmeðfarnar. Fjárfestingar Framtakssjóðs til dæmis hafa verið umdeildar, þrátt fyrir að ég viti og efist ekkert um að þeir sem eru þar í forsvari hafi reynt að vanda sig eins og hægt er og þeir hafa aðeins 5 milljarða til ráðstöfunar - þeir geta farið í nokkra tugi milljarða - sem er lítið hlutfall af heildareignum sjóðanna. Þetta hefur vægast sagt verið umdeilt enda kemur þar algjör risi inn á markaðinn og keppir við mjög litla aðila. Það er því ekki margt sem lífeyrissjóðirnir, sem ég endurtek að eru í eigu okkar allra, þeir eru í eigu sjóðfélaga, meira að segja er stór hluti lífeyrissjóðanna með ábyrgð skattgreiðenda, geta fjárfest í. Það eru nú fleiri fyrirtæki en Landsvirkjun, þrátt fyrir allt mun Orkuveita Reykjavíkur skila miklum tekjum og arði til eigenda sinna á næstu áratugum og ég veit ekki um neitt orkufyrirtæki á Íslandi eða neinar virkjanir sem hafa orðið úreltar, þær hafa allar staðið við sitt þó að þær hafi verið mjög lengi til. En gefum okkur að lífeyrissjóðirnir geti ekki komið sem beinn eigandi inn í Landsvirkjun - það er enginn að tala um að gefa neitt, ég veit ekki til þess að neinn sé að tala um það, því að menn þurfa að borga rétt verð fyrir það - hvað þá með nýjar virkjanir, hvernig eiga menn að fjármagna þær? Ef orkufyrirtækin eru það skuldsett að þau geta ekki tekið lán …  
            

Herra forseti. Ég lauk ekki alveg við að klára nokkur atriði varðandi þetta frumvarp. Í fyrsta lagi hlýtur maður að spyrja sig: Af hverju þarf þær fjárfestingarreglur sem eru í 36. gr. laganna um lífeyrissjóði? Af hverju þarf að hafa vit fyrir stjórnum lífeyrissjóðanna að þessu leyti, af hverju geta þær ekki unnið og búið sjálfar til reglur um fjárfestingar til að vinna eftir? Því er til að svara, herra forseti, að ríkið skuldbindur alla launþega þessa lands að greiða í lífeyrissjóði. Atvinnurekandinn greiðir 8% og þeir sjálfir 4%, yfirleitt eru þetta um 12%. Hjá ríkisstarfsmönnum er þetta 15,5% samanlagt, en þyrfti að vera 19,5%. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Þessi mikla skylda, skyldusparnaðurinn í lífeyrissjóðina, gerir að verkum að ríkið hefur talið sig nauðbeygt til að hafa eftirlit og setja reglur um hvernig þessum peningum er ráðstafað. Þess vegna erum við að setja hér reglur um að víkka út ákveðnar heimildir og leyfa lífeyrissjóðunum að fjárfesta meira í óskráðum bréfum. Það þýðir náttúrlega aukna áhættu og hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar þarf að skoða það. Ég lofaði líka að nefna vaxtaviðmið lífeyrissjóðanna, sem sumir kalla ávöxtunarkröfu, 3,5%. Í lögunum stendur að eftir 40 ára venjulega iðgjaldagreiðslu eigi sjóðfélagarnir að eiga 56% af launum sem lífeyri. Þetta er mjög háleitt markmið og er mjög háð því hvað hægt er að ná mikilli raunávöxtun umfram laun á starfstíma mannsins. 
             Í frumvarpi sem ég flutti, mál 401, þar sem ég geri ráð fyrir því að sjóðfélagar kjósi sjóðstjórnina enda eru þeir þeir einu sem eiga réttindi hjá lífeyrissjóðunum, þeir einu sem eiga réttindi á móti þeim miklu fjármunum sem eru í lífeyrissjóðunum, var ég með viðauka sem nefnist vaxtaviðmið lífeyrissjóðanna 3,5%. Í honum fjalla ég um það hvað iðgjaldið þyrfti að vera ef ávöxtunarkrafan eða raunvextirnir lækkuðu. Þeir eru núna 2%, þeir eru komnir undir 2%. Samkvæmt töflu sem ég fékk útreiknaða þyrfti iðgjaldið að hækka úr 12% í 17,2%, það er 5,2% hækkun á iðgjaldi yfir alla línuna, allan launamarkaðinn. Það eru gífurlegar hækkanir. Eða það þyrfti að skerða lífeyri á samsvarandi hátt til lífeyrisþega eða að hækka mætti ellilífeyrisaldurinn, en hvert 0,5% prósent í raunávöxtun þýðir þriggja ára hækkun á ellilífeyrisaldri þannig að það gengur mjög hægt. Þetta var um vaxtaviðmiðið. Það er eingöngu sett fram til að jafna stöðu yngri og eldri sjóðfélaga þannig að þeir séu jafnsettir. Og ef ekki næst sú raunávöxtun sem gert er ráð fyrir þarf að grípa til ráðstafana; hækka iðgjaldið eða skerða réttindin, sem er ekki hægt samkvæmt þessari reglu í lögunum um lífeyri sem 56% af launum. Þá er ekkert eftir nema hækka iðgjaldið eða hækka ellilífeyrisaldurinn. Svo langar mig að tala aðeins um það af hverju er slæmt að lífeyrissjóðirnir geti bara fjárfest innan lands. Þegar lífeyrissjóðirnir fjárfesta innan lands má segja að þjóðin í heild sinni skuldi sjálfri sér þá eign sem er í lífeyrissjóðunum. Ef lífeyrissjóðirnir hefðu ætíð fjárfest innan lands þá kemur að því, þegar þeir þurfa á fjármagni að halda, þegar þeir hætta að dæla peningum út í atvinnulífið, sem stafar af því að lífeyrir hækkar og hækkar og iðgjaldið stendur í stað sem hlutfall af launum, að þeir fara jafnvel að taka peninga til baka úr atvinnulífinu. Og það verður ekki greitt af neinum öðrum en launþegum þess tíma. Ef við ætluðum því að byggja upp raunverulegt lífeyriskerfi sem fólk gæti notið þyrftu lífeyrissjóðirnir að fjárfesta erlendis. En þeir þurfa ekki bara að fjárfesta erlendis heldur þarf þjóðin í heild sinni að flytja út gjaldeyri, hún má ekki mynda skuldir á móti eins og hún hefur reyndar gert alla tíð. Það yrði því að taka upp algjörlega nýja stefnu um að fjárfestingar lífeyrissjóðanna i útlöndum yrði nettóútstreymi gjaldeyris. Og þá mundi það gerast, þegar við þyrftum á peningum að halda til að borga lífeyri, að útlendir aðilar, útlendir launþegar mundu borga það en ekki innlendir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Á undanförnum mánuðum hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið haft til skoðunar þrjú atriði í lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda vegna athugasemda ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA. Þau varða samruna fyrirtækja yfir landamæri, skattlagningu á lágskattasvæðum og skattskyldu starfsmannaleigna. Miðað var við að á þeim yrði tekið í þessu frumvarpi í þeim tilgangi að uppfylla skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum, en að mati ESA er í umræddum ákvæðum laganna gerður greinarmunur á grundvelli þjóðernis sem felur í sér mismunun sem er ekki í samræmi við grunnreglur EES-samningsins. Við vinnslu frumvarpsins kom hins vegar í ljós að breytingar á ákvæði því er tekur til skattlagningar við samruna hlutafélaga eru flóknari en virtist í fyrstu. Litið hefur verið til norsku reglnanna um samruna yfir landamæri við endurskoðun þeirra íslensku, en þær falla ekki fyllilega að íslenskum skattalögum þannig að ekki var auðvelt að aðlaga þær beinlínis að okkar reglum og því þarf að skoða málið betur. Þeirri vinnu verður nú hraðað og er stefnt að því að frumvarp þess efnis verði lagt fram á haustþingi á þessu ári með það auðvitað fyrir augum að uppfylla skyldur Íslands samkvæmt EES-samningnum. Þar af leiðir eru í frumvarpinu einungis lagðar til breytingar á ákvæðum er tengjast skattlagningu vegna eignarhalds á lágskattasvæðum og líka erlendum starfsmannaleigum. Ég geri þá grein fyrir hvorri tillögu um sig. Hvað varðar þær breytingar sem lagðar eru til vegna erlendra starfsmannaleigna eru þær til að koma til móts við formlega tilkynningu ESA þar sem fram kemur það álit að íslenskar reglur sem kveða á um að notendafyrirtæki beri ábyrgð sem launagreiðandi, hafi starfsmannaleiga ekki staðið réttilega skil á staðgreiðslu, brjóti í bága við EES-samninginn þar sem ákvæðið taki eingöngu til erlendra starfsmannaleigna samkvæmt orðanna hljóðan. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu vegna þessa gengur út á að taka af allan vafa um að í þeim tilfellum þegar notendafyrirtæki ber ábyrgð sem launagreiðandi, hafi starfsmannaleiga ekki staðið réttilega skil á staðgreiðslu, eigi það við hvort sem um er að ræða innlendar eða erlendar starfsmannaleigur með staðfestu í öðru ríki innan EES, öðru EFTA-ríki eða Færeyjum. Þá er í frumvarpinu lagt til að breytingar verði gerðar á ákvæði tekjuskattslaga á skattlagningu vegna eignarhalds á lágskattasvæðum, svokallaðar CFC-reglur. Er það gert til að koma til móts við þær athugasemdir ESA að í ákvæðinu sé ekki að finna skilgreiningu á hugtakinu „raunveruleg atvinnustarfsemi“ og skilgreining hugtaksins í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum er lögfesti ákvæðið sé of þröng. Því er lagt til með þessu frumvarpi að fjármála- og efnahagsráðherra verði gert skylt að skilgreina hugtakið „raunveruleg atvinnustarfsemi“ í reglugerð ásamt nánari ákvæðum um framkvæmd ákvæðisins. Þá er lögð til breyting á heiti ákvæðisins þannig að ekki leiki vafi á því um hvað ákvæðið fjallar en það fjallar um skattlagningu vegna eignarhalds á lágskattasvæðum og gæti heitið „erlends“ í fyrirsögninni valdið misskilningi. Lagt er til að sérstaklega verði kveðið á um að tap sé eingöngu hægt að færa á móti hagnaði lögaðila á lágskattasvæði, þ.e. CFC-félaga, sem eru í eigu íslenskra félaga eða einstaklinga. Hér er um að ræða áréttingu og ítarlegri skilgreiningu á reglu sem ákvæðið felur nú þegar í sér. Lögð er til sú breyting að fella brott skyldu ráðherra til að birta lista yfir þau lönd og svæði sem skattlagning samkvæmt CFC-ákvæðinu tekur til. Svokallaður svartur listi yfir lágskattaríki getur hvorki talist bindandi né tæmandi þar sem endanlegt skatthlutfall þeirra félaga, sjóða eða stofnana sem hafa þar skattalegt heimilisfesti liggur ekki fyrir nema eftir nákvæma yfirferð skattyfirvalda. OECD hefur nú hætt útgáfu skilgreinds lista yfir lágskattaríki enda hafa öll ríki sem áður voru á slíkum lista skuldbundið sig til þess að veita upplýsingar um skattamál á grundvelli samninga. Að lokum er rétt að geta þess að ekki er talið að breytingarnar muni hafa áhrif á útgjöld og tekjur ríkissjóðs verði frumvarpið óbreytt að lögum. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að þessari lokinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. Það tekur á EES-reglum og efnahags- og viðskiptanefnd þingsins flytur þá breytingu við 86. gr. laganna að við bætist ný málsgrein svohljóðandi: Í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði skal kröfu, samkvæmt 1. mgr., fylgja rökstuðningur eða drög að ályktun til félagsstjórnar eigi síðar en viku fyrir boðun aðalfundar samkvæmt fresti í 1. eða 2. mgr. 88. gr. a. Kröfu má gera síðar en þó í síðasta lagi tíu dögum fyrir aðalfundinn. Félagsstjórn skal að minnsta kosti þremur dögum fyrir fundinn upplýsa hluthafa með öruggum hætti um kröfuna og eftir atvikum tillöguna, svo og eftir atvikum endurskoðaða dagskrá fundarins, t.d. á vef félagsins. Í 2. gr. þessa frumvarps segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Hér flytur efnahags- og viðskiptanefnd frumvarp sem snertir EES-reglu. Hún flytur það frumvarp sameiginlega og stendur öll nefndin á bak við þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, með síðari breytingum. Aftur er það efnahags- og viðskiptanefnd öll sem flytur sem flytur þrjár breytingar við 15. gr. laganna og 32. gr. laganna. Við breytum 15. gr. þannig að við 2. mgr. bætist nýr töluliður um að endurskoðandi gæti að fyrirmælum laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Svo bætist við ný málsgrein um að endurskoðendaráð hafi heimild til samvinnu við eftirlitsaðila í ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins um upplýsingaskipti og eftirlit með endurskoðendum og endurskoðunarfyrirtækjum félaga sem eru með skráða skrifstofu utan Evrópska efnahagssvæðisins en gefa út verðbréf sín sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði hér á landi. Í 2. gr. frumvarpsins bætist við 32. laganna nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig eru innleidd ákvæði ákvörðunar framkvæmdastjórnarinnar 2010/485 um hæfi lögbærra yfirvalda í Ástralíu og Bandaríkjunum samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/43 og ákvæði ákvörðunar framkvæmdastjórnarinnar 2011/30 um jafngildi opinberra eftirlits-, gæðatryggingar-, rannsóknar- og viðurlagakerfa fyrir endurskoðendur og endurskoðunarfyrirtæki í tilteknum þriðju löndum og umbreytingartímabil vegna endurskoðunarstarfsemi endurskoðenda og endurskoðunarfyrirtækja í Evrópusambandinu sem eru frá tilteknum þriðju löndum, eins og þær voru teknar upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 161/2011 og 32/2012. Virðulegi forseti. Ég ítreka að hér leggur nefndin til breytingar á þessum lögum til að koma til móts við alþjóðlegar skuldbindingar okkar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Nefndin í heild leggur til tvær breytingar við þessi lög: Sú fyrri er að við 2. mgr. 19. gr. laganna verði eftirfarandi breyting gerð þannig að greinin orðast svo: Sérhver fasteignasali skal greiða árlegt eftirlitsgjald í ríkissjóð að fjárhæð 75 þús. kr. til að standa straum af kostnaði við störf eftirlitsnefndar Félags fasteignasala. Gjalddagi gjaldsins er 1. júlí. Ef gjaldið er ekki greitt innan 30 daga frá gjalddaga skal greiða dráttarvexti af því samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu. Gera má aðför án undangengins dóms til fullnustu vangoldnu eftirlitsgjaldi, ásamt áföllnum vöxtum og dráttarvöxtum. 2. gr. frumvarpsins hljóðar svo: Við 2. mgr. 20. gr. laganna bætist nýr stafliður, svohljóðandi: að fasteignasali gæti að fyrirmælum laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Virðulegur forseti. Ég ítreka að nefndin stendur öll að baki þessum breytingum til að uppfylla skuldbindingar okkar gagnvart EES-samningnum.