Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Helstu ástæður þessarar frávísunartillögu af okkar hálfu eru þær að þetta mál er engan veginn nógu vel undirbúið. Á þessu frv. eru mjög alvarlegir ágallar sem lúta m.a. að samkeppnislögum og samhengi þessa máls við þau. Í þriðja lagi erum við algerlega andvíg öllu einkavæðingarbrölti hvað varðar þetta mikilvæga samgöngumannvirki að svo miklu leyti sem slíkt kann að leynast þarna á bak við þessa breytingu rekstrarins í Keflavík yfir í hlutafélag. Við teljum því heppilegast að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar og láta hana vinna heimavinnuna sína.

Herra forseti. Flugstöð Leifs Eiríkssonar og starfsemi þar er gullgerðarvél sem gefur um 1.000 millj. kr. tekjur á ári og eiga þær eftir að fara ört vaxandi. Þegar til lengri tíma er litið eru skuldir flugstöðvarinnar smáaurar einir. Ekki er að undra að fjármálaöflin hafi hvatt sína menn til að hefja einkavæðingu þessa mesta samgöngumannvirkis þjóðarinnar með því að gera það að hlutafélagi. Auðvitað er ömurlegt til þess að hugsa að við stjórnvölinn skuli sitja ríkisstjórn sem þjónar þessum öflum en gætir ekki almannahags, í því efni bæði viljalaus og máttlaus. Þetta er bæði ömurlegt og þetta er líka dapurlegt. Hitt vita svo flestir, að fyrir hæstv. utanrrh. vakir ekki síður að komast í skjól hlutafélagalaga til að véla um mannahald og annað á Keflavíkurflugvelli án óþægilegra afskipta Alþingis. Nú reynir á hvort meiri hluti Alþingis lætur hann hafa sig til þessara verka.

Herra forseti. Samfylkingin hefur setið hjá við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að við teljum að ákvarðanir um rekstrarform Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eigi að bíða þess að endanlegur kostnaður við fyrsta áfanga framkvæmdanna liggi fyrir og höfum fært fyrir því rök í umræðunni. En við höfum líka talað fyrir stöðu starfsfólks eftir áformaða hlutafélagavæðingu flugstöðvarinnar. Þessi tillaga er um að starfsmenn skuli eiga einn fulltrúa í stjórn flugstöðvarinnar og ég hvet til þess að hún verði studd.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það hversu lengi leyfi til framkvæmda telst vera í gildi og í brtt. frá meiri hlutanum og reyndar í frv. sjálfu er gert ráð fyrir að það hafi tíu ára líftíma án þess að framkvæmdir þurfi að hefjast. Tíu ár í umhverfismálum eru afskaplega langur tími, herra forseti, og ég hefði svo sannarlega vonað að brtt. frá minni hluta umhvn. næði fram að ganga sem kveður á um fimm ára líftíma framkvæmdaleyfis áður en framkvæmdir hefjast. Í umhverfismálum eru tíu ár langur tími og á þeim tíma getur margt gerst og sjónarmið fólks breyst. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um umdeilt bráðabirgðaákvæði sem menn hafa haldið fram að gæti mögulega stangast á við Evrópurétt. Það er verið að gefa þeim framkvæmdum sem eru samkvæmt gildandi lögum á undanþágu enn lengri undanþágutíma. Herra forseti. Í fullkomnum heimi væri ekki um neinar undanþágur að ræða frá lögum af þessu tagi. Í brtt. frá mér og hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur er kveðið á um fimm mánaða umþóttunarfrest sem okkur finnst fulllangur. Það mætti alveg strika hann út. Við viljum vera sanngjarnar. En að veita undanþágu allt til til ársloka 2002 er að mínu mati allt of grimmt, herra forseti. Ég segi því já.

Herra forseti. Í frv. er gert ráð fyrir að nýræktun skóga á 40 hektara svæði eða stærra verði tilkynningarskyld til Skipulagsstofnunar og Skipulagsstofnun síðan falið að meta hvort viðkomandi framkvæmd þyrfti á því að halda að fara í mat á umhverfisáhrifum eður ei. Þetta er stærð sem er sannarlega ásættanleg því að 40 hektara svæði er ansi stórt á ákveðnum landsvæðum. Sums staðar þyrfti framkvæmd á þessu tagi að fara í mat á meðan annars staðar þyrfti þess kannski ekki. Hins vegar er líka aðalatriðið hér að í þessum lið við erum að fjalla um nýræktun skóga og ruðning á náttúrulegum skógi sem yrði tilkyningarskyldur til Skipulagsstofnunar. Það er afar mikilvægt að ekki verði leyft að ryðja náttúrulegan skóg. Hér skipta því þessi tvö atriði máli. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að iðnaðarmenn fari að starfa í heilbrigðisþjónustunni í munnholi sjúklings. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í heilbr.- og trn. höfum lagt fram tvær brtt. með velferð sjúklinga í huga í þessu máli. Fyrir liggja þrjár brtt. Við munum sitja hjá við hverja grein frv. og styðja brtt. en að þeim felldum munum við greiða atkvæði gegn málinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um afnám lagaákvæða um skattfrelsi forseta Íslands. Frv. er á þskj. 1388. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, Guðjón A. Kristjánsson og Ólafur Örn Haraldsson. Herra forseti. Í frv. þessu er lagt til að felld verði brott ákvæði í lögum þar sem kveðið er á um undanþágur forseta Íslands og maka hans frá greiðslu skatta og opinberra gjalda. Undanfarin ár hefur oftsinnis kviknað umræða um það í þjóðfélaginu að óeðlilegt sé að forseti lýðveldisins sé undanþeginn greiðslu skatta og opinberra gjalda og hefur verið mjög almenn skoðun að taka beri lagaákvæði þar að lútandi til endurskoðunar. Lýstu m.a. allir forsetaframbjóðendur því yfir fyrir síðustu forsetakosningar í umræðum í sjónvarpssal að þeir væru hlynntir því að skattfrelsi forseta Íslands og maka hans yrði afnumið. Ástæða þess að frv. er lagt fram nú er að þær breytingar sem felast í frv. verða ekki gerðar á kjörtímabili forseta vegna ákvæðis 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir: ,,Ákveða skal með lögum greiðslur af ríkisfé til forseta og þeirra, sem fara með forsetavald. Óheimilt skal að lækka greiðslur þessar til forseta kjörtímabil hans.`` Flutningsmenn telja að nú sé rétti tíminn, þegar kjörtímabili forseta Íslands er að ljúka, að taka ákvörðun um að afnema skattfríðindi forseta Íslands og maka hans. Telja þeir að skattfríðindin séu tímaskekkja og gangi gegn almennum jafnræðissjónarmiðum sem skattalög byggjast á. Þau ákvæði sem kveða á um undanþágu frá skattskyldu, og lagt er til í frumvarpi þessu að falli brott, eru nú í lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990, lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, tollalögum, nr. 55/1987, lögum um tryggingagjald, nr. 113/1990, og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, nr. 94/1996. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. ágúst 2000 þar sem í 6. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands er kveðið á um að kjörtímabil forseta Íslands hefjist 1. ágúst og endi 31. júlí að fjórum árum liðnum. Herra forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að mér finnast vinnubrögðin að því er þetta mál varðar og málsmeðferð fyrir neðan virðingu Alþingis og fyrir neðan virðingu þess embættis sem þetta mál varðar og með öllu óþolandi að þetta mál sé tekið á dagskrá eins og hér hefur verið gert. Málið er tekið til 1. umr. og ætlunin er greinilega að gera það að lögum núna á nokkrum klukkutímum. Þessum vinnubrögðum mótmæli ég. Auðvitað er sjálfsagt að skoða það að afnema skattfrelsi forseta Íslands og maka hans og vissulega er hægt að taka undir að það er á skjön við jafnræðisreglu að forsetinn og maki hans séu undanþegin öllum opinberum gjöldum og sköttum eins og tekjuskatti, eignarskatti, virðisaukaskatti og fjármagnstekjuskatti. En okkur bera skylda til að skoða hver áhrifin af afnámi skattfrelsis forseta Íslands verða og hvaða áhrif það geti haft á launakjör annarra embættismanna. Ég mun óska eftir að það mál verði sérstaklega skoðað í efh.- og viðskn. sem fær málið til meðferðar. Ég vænti þess, herra forseti, að nefndin fái eðlilegan tíma til að fjalla um þetta mál. Það er rétt að þetta mál er ekki að koma fyrir þingið í fyrsta skipti. Það kom bæði fyrir 115. löggjafarþing 1991--1992 og síðan fyrir 120. löggjafarþing 1995. Þá hafði þetta mál miklu eðlilegri aðdraganda en nú er og vinnubrögðin í kringum það voru eðlilegri. Á 120. löggjafarþingi kom málið inn fyrir jólin. Það var sex mánuði til meðferðar í þinginu áður en það var afgreitt úr nefnd með tveimur nál. en að vísu kom það ekki til atkvæðagreiðslu við 2. umr. Athyglisvert er að þegar málið kemur úr nefnd eftir að hafa verið þar í sex mánuði þá vekur meiri hluti allshn. --- þá fór þetta mál til allshn. --- athygli á því að, með leyfi forseta: ,,Kjaradómur ákveður laun forseta Íslands og margra æðstu ráðamanna þjóðarinnar. Hefur dómurinn jafnan reynt að gæta samræmis í ákvörðunum sínum og er því ekki útilokað að hækkun launa forsetans leiddi jafnframt til hækkunar launa annarra embættismanna. Ef svo færi gæti slík breyting ein og sér sett af stað ákveðna keðjuverkun í kjaramálum opinberra starfsmanna.`` Undir þetta rita hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, Jón Kristjánsson, Hjálmar Jónsson, Árni R. Árnason, Ísólfur Gylfi Pálmason og Kristján Pálsson. Það er því ljóst að á þessum tíma höfðu þingmenn áhyggjur af þeirri keðjuverkun sem gæti fylgt því að afnema skattfrelsi forseta Íslands. Ég held að full ástæða sé til þess að hafa þær áhyggjur. Það er alveg ljóst að Kjaradómur tekur í ákvörðunum sínum tillit til þess að laun forsetans og önnur kjör eru undanþegin skatti, en í síðasta úrskurði Kjaradóms segir, með leyfi forseta: ,,Forseti Íslands hefur ætíð verið með hæst laun þeirra sem Kjaradómur ákvarðar laun. Eðlilegt þykir að halda þeirri venju. Sé tekið tillit til skattleysis forsetans eru laun hans þó í raun mun hærri en fram kemur í ákvörðun Kjaradóms.`` Ég held að þetta ætti að vera nægileg vísbending til þess að það er nokkuð öruggt, a.m.k. má segja mjög miklar líkur á því, að Kjaradómur muni ákvarða forsetanum miklu hærri laun ef þetta frv. verður samþykkt. Því hefur verið haldið fram, og mér er sagt að þeir útreikningar komi frá fjmrn., að ígildi skattfríðinda forsetans nemi sem samsvarar milli 700 og 800 þús. kr., þ.e. ef forsetinn nýtir sér að fullu þau skattfríðindi sem hann getur. Nú er ég ekki að segja að núverandi forseti eða aðrir hafi nýtt sér þessi skattfríðindi að fullu vegna þess að þau taka til virðisaukaskatts, tollalaga, fjármagnstekjuskatts og fleiri skattalaga. En hafi það verið nýtt að fullu hefur fjmrn. reiknað þetta út þannig að gera má ráð fyrir að laun hans hækki verulega. Við þekkjum það að samkvæmt úrskurði Kjaradóms hafa laun forsrh. verið ívið lægri en laun forseta Íslands vegna þess að, eins og hér segir í úrskurði Kjaradóms, forseti hefur ætíð verið með hæstu launin sem Kjaradómur ákvarðar, og síðan segir Kjaradómur: ,,Eðlilegt þykir að halda þeirri venju.`` Því má ætla að við þá ákvörðun að breyta nú launum forseta muni fylgja launahækkun til forsrh. og greinilega einnig til handhafa forsetavalds sem hafa haft skattfríðindi þegar þeir eru handhafar forsetavalds og þeir hafa hluta af launum forseta þannig að örugglega mun fylgja þessu launahækkun til hæstv. forseta og annarra handhafa forsetavalds. Ef þetta hjól fer að snúast og þessi spá gengur eftir, sem ég held að sé nokkuð mikið til í, þá koma auðvitað aðrir ráðherrar á eftir þegar forsrh. hefur hækkað vegna þess að mönnum mun örugglega þykja að það sé nokkuð mikill launamunur á kjörum forsrh. og forseta ef laun forseta hækka upp í 1--1,3 millj. en forsrh. situr með 600 þús. kr. laun. Hjólið mun því fara að snúast og sennilega mun þetta leiða til hækkunar hjá öllum sem taka laun samkvæmt ákvörðun Kjaradóms. Þá kemur kjaranefnd á eftir sem ákveður laun fyrir fjölda aðila og þá getum við spurt í lokin: Hvaða áhrif getur það haft ef þessu hjóli er hleypt af stað og æðstu embættismenn ríkisins hækka í kjölfar þess að Kjaradómur úrskurðar nú hækkun á launum forseta? Þetta ber okkur að skoða vandlega og meta vegna þess að það er ekki hægt að segja bara að hér sé ekki verið að ákvarða neina hækkun á launum forseta með því að afnema skattlagninguna, það sé í höndum Kjaradóms. Við getum þá dregið okkar ályktanir af því. Það er ekki vafi í mínum huga, þar sem ljóst er að Kjaradómur hefur í ákvörðun sinni haft hliðsjón af því að forsetinn er ekki skattlagður, að þá hefur það komið þannig fram að laun hans eru lægri og þar með væntanlega líka laun hæstv. forsrh. sem ávallt hefur haft lítillega lægri laun en forseti. Síðan má spyrja hvaða afleiðingar þetta hefur á lífeyrisréttindi vegna þess að þetta hefur ekki bara þau áhrif að við afnemum nú skattfríðindi forseta og síðan gerist ekkert á eftir vegna þess að ef launin hækka, hækka líka lífeyrisréttindi forsetans og væntanlega líka annarra ráðamanna ef laun þeirra hækka líka og þá þarf að meta áhrifin af þessu fyrir ríkissjóð. Maður spyr um tilganginn. Flutningsmenn halda því fram að hér muni raunverulega ekkert gerast nema að skattlagningu á kjörum forsetans verði breytt vegna þess að ríkissjóður yrði jafnsettur á eftir. En ég hygg að þetta gæti haft víðtækari áhrif en menn vilja vera láta. Það má spyrja um önnur lönd. Hvernig er skattfríðindum háttað í þeim löndum sem við berum okkur saman við, þar sem t.d. er forseti eins og hér? Þá mætti kannski líta til Finnlands. Í gögnum sem ég hef undir höndum frá 3. mars 1999 segir að í Finnlandi sé forsetinn undanþeginn skattskyldu hvað varðar laun, eftirlaun maka, barnalífeyri og kostnað við rekstur húsnæðis og annan kostnað greiddan af ríkinu. Kóngafjölskyldurnar í Noregi, Svíþjóð og Danmörku eru undanþegnar álagningu skatta þannig að svoleiðis virðist það vera þar og þekki ég ekki til víðar og mun það vafalaust verða upplýst í efh.- og viðskn. fái hún málið til meðferðar. Herra forseti. Ég held því að við verðum að fara mjög varlega í þessu efni. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. sem er viðstaddur þessa umræðu hvort hann óttist ekki að þetta geti haft þessi keðjuverkandi áhrif sem ég hef nefnt, að ef úrskurður Kjaradóms hækkar laun forsetans, sem ég tel allar líkur á verði þetta frv. að lögum, muni laun annarra embættismanna hækka og þetta gæti haft mjög óæskileg áhrif inn á almenna launamarkaðinn núna eftir að þorri fólks á launamarkaðnum, eða almenni markaðurinn, hefur gert sína kjarasamninga til nokkurra ára. Herra forseti. Ég vil líka vísa til þess þegar ég beini spurningum mínum til hæstv. forseta að dómurinn hefur það hlutverk að gæta samræmis samkvæmt lögum í ákvörðunum sínum og úrskurðum og það er nefnt í nefndaráliti meiri hlutans sem hafði áhyggjur af því fyrir fjórum árum síðan að þessi breyting gæti sett af stað ákveðna keðjuverkun í kjaramálum opinberra starfsmanna. Meiri hluti nefndarinnar taldi í því ljósi að málið þyrfti nánari skoðunar við og fól ríkisstjórninni að kanna áhrif slíkra lagabreytinga og undirbúa frv. um málið ef raunhæft þykir. Þannig var ríkisstjórninni fyrir fjórum árum síðan falið að kanna áhrif slíkrar lagabreytingar og undirbúa frv. um málið ef raunhæft þætti. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort það verk hafi verið unnið, þ.e. að könnuð hafi verið áhrif þessara lagabreytinga, hver hafi verið niðurstaðan þeirrar könnunar. Varð niðurstaðan sú, fyrst ekki hefur komið fram frv. frá hæstv. ríkisstjórn eða forsrh., að ekki væri raunhæft að flytja þetta mál inn í þingið? Mér hefði fundist eðlilegt, líka í ljósi fyrri umfjöllunar Alþingis um málið, að hæstv. forsrh. eða ríkisstjórnin hefði flutt slíkt mál ef ástæða þætti til í ljósi þeirrar athugunar sem henni var falið að gera á sínum tíma. Það hefði verið eðlilegra en að rjúka upp einum eða tveimur sólarhringum áður en þingi lýkur og að nokkrir þingmenn fari þá að flytja þetta frv. gefandi sér að Alþingi hafi lítinn tíma til þess að fjalla um málið og efh.- og viðskn. er sett í þá stöðu að hafa nánast engan tíma til þess að fjalla um það eða áhrifin af því. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, við 1. umr. um málið. Það er líka fróðlegt að vitna í þingmann sem nú er ráðherra og fjallaði um þetta mál á sínum tíma, fyrir átta árum síðan, hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason. Um það að menn greinir nokkuð á um áhrifin af þessu, þ.e. hvort þetta leiðir til þess að laun forsetans hækki, sagði hæstv. ráðherra og þáv. þm. Björn Bjarnason: ,,Ég lít ekki þannig á að verði skattfrelsi forseta afnumið og réttur hans til þess að greiða ekki tolla eigi það að leiða til þess að kjör hans rýrni heldur sé með því verið að stuðla að því að allir borgarar landsins búi við sömu kjör gagnvart skattalögunum.`` Ég hygg því að flestir sem hafi tjáð sig í þessu máli geri ráð fyrir því og gangi út frá því að laun forsetans hækki gangi þessi breyting eftir.

Ég vil minna hv. þm. á að skv. 58. gr. má eigi nema með leyfi forseta lesa upp prentað mál.

Ég þakka kærlega fyrir ábendinguna. Nú hafa þingmenn sem sagt haft fjögur ár til þess að undirbúa þessa lagasetningu frá því að Alþingi fjallaði síðast um málið, en hún er lögð fram nokkrum klukkutímum fyrir þinglok. Ég vil einnig spyrja hæstv. forsrh. í lokin hvort hann teldi eðlilegt ef efh.- og viðskn. kæmist að þeirri niðurstöðu að ákveðin hætta væri því samfara að samþykkja þetta frv., þ.e. að áhrifin yrðu þau að laun æðstu embættismanna í kerfinu mundu hækka í kjölfar þessara breytinga, að skoða það að breyta lögum sem Kjaradómur vinnur eftir eða eftir atvikum lögum um laun forseta Íslands þar sem kveðið væri á um að þessi breyting ætti ekki að hafa þau áhrif að laun toppanna hækkuðu upp úr öllu valdi. Ef efh.- og viðskn. í fyrsta lagi telur þessa hættu vera fyrir hendi, í annan stað ef hún finnur einhvern flöt á því að koma með lagaákvæði í lögin um laun forseta Íslands eða um Kjaradóm, af því að Kjaradómur vinnur eftir ákveðinni forsendu í lögum, um að þessi breyting tryggði að laun annarra mundu ekki hækka, telur forsrh. þá ekki eðlilegt að það yrði skoðað af hv. efh.- og viðskn.? Herra forseti. Ég fæ frv. til skoðunar í efh.- og viðskn. og mun því ekki lengja mitt mál frekar. En ég vildi við 1. umr. láta í ljós áhyggjur mínar um hvaða áhrif það hefði ef þessi leið yrði farin, þ.e. að þetta gæti haft keðjuverkandi áhrif um launakjör hjá hinu opinbera og í annan stað að láta í ljós vanþóknun mína á því hvernig frv. ber að í þinginu.

Herra forseti. Ég tel að sumt af því sem hv. þm. nefndi hafi kannski ekki alveg verið rökrétt því að hv. þm. talaði alltaf um að önnur laun kynnu að hækka ef laun forsetans yrðu hækkuð. Ég hygg að enginn sé með þessum breytingum að tala um að hækka raunlaun forsetans. Segjum sem svo að þingið samþykki að afnema þetta skattfrelsi, sem ég tel skynsamlegt úr því sem komið er, þá er dæmið væntanlega þannig, ef það síðan leiðir til þess að nafnlaun forsetans eru hækkuð, að þá breytist ekkert annað en að laun forsetans eru sjáanleg. Útborguð laun forsetans mundu þá ekki breytast og hlutfallið milli útborgaðra launa forsetans og forsrh. eða ráðherra mundi ekki breytast. Menn hljóta að tala um raunlaun í þessu sambandi. Það er því ekki nokkurt minnsta tilefni til þess, þó að nafnlaun forsetans mundu verða hækkuð án þess að kjör hans batni, að bæta kjör ráðherra, þingmanna eða annarra opinberra starfsmanna. Það er bara ekki nokkur minnsta ástæða til þess því að menn eru ekki að tala um það hér að með því að afnema skattfrelsi forseta séu þeir að hækka laun hans og kjör. Það er alveg fráleitt. Það er ekki minnsta ástæða til að ætla að laun okkar sem hér sitjum ættu að hækka við það að skattfrelsi forsetans verði afnumið. Ég kem því ekki heim og saman. Það eina sem gerist er að laun forsetans verða sjáanleg. Þá halda menn að sagt verði: Ja, fyrst menn sjá hvað forsetinn hefur mikil raunlaun þá sést hve mikill munur er á launum forsetans og forsrh. í dag, sem og annarra ráðherra, og þá muni þeir jafna þann mun. Ég skil þingmanninn þannig. Ég held að svona sé þetta ekki. Ég held að Kjaradómur sem ákvarðar þessi laun viti nákvæmlega hver munurinn er. Hann veit til að mynda að á 580 þús. kr. launum forsrh. og 610 þús. kr. skattfrjálsum launum forsetans --- þetta eru ekki nákvæmar tölur --- er verulegur munur. Við getum reiknað út hver munurinn er. Þeir hafa ekki talið ástæðu til þess að hækka laun forsrh., ráðherra eða þingmanna af því tilefni. Ég sé því ekki minnstu ástæðu til að laun þessara manna mundu hækka við að laun forseta Íslands væru gegnsæ og það sæist hvaða laun hann hefði, ekki hina minnstu. Spurt var hvort nokkur rannsókn hefði farið fram á þessu máli í ráðuneytinu í samræmi við ályktun Alþingis. Ég get ekki sagt að fram hafi farið rannsókn á þessu vegna þess að þetta er í raun ekki hægt að rannsaka. Hins vegar hafa farið fram umræður og verið lagt á þetta mat, verið rætt við ýmsa fróða menn og hefur enginn sem við höfum rætt þetta við í ráðuneytinu talið að þetta ætti að leiða til hækkunar á launum. Það er enginn að tala um að hækka raunlaun forsetans þannig að munurinn á milli launa forsetans og annarra mundi ekki aukast. Það eina sem gerðist væri að launin yrðu sjáanleg. Við vitum að skattareglurnar eiga að vera hlutlausar gagnvart öllum. Eftir síðustu stjórnarskrárbreytingu þar sem jafnræðisreglan var sett hef ég miklar efasemdir um að þetta fyrirkomulag standist, að einum embættismanni, hver sem hann er og hversu virðulegt sem embættið er, sé ætlað skattfrelsi. Hins vegar tel ég hægt að hafa skattfrelsi til að mynda á Nóbelsverðlaunum eða þess háttar vegna þess að það er ekki tengt neinni persónu sem slíkri. Það er almenn regla og hver sem er getur fallið undir hana eftir ákvæðum sem þeir hafa ekki áhrif á sjálfir. Ég tel að það geti út af fyrir sig staðist en þó má vel vera að það sé umdeilanlegt. Þetta er matsatriði. Varðandi sjómenn t.d. þá er um að ræða heila stétt en engu að síður velta lögfræðingar því fyrir sér hvort þau ákvæði standist stjórnarskrá. Ég hef sjálfur ákveðnar efasemdir um að með breytingum á stjórnarskrá standist slíkt. Ég tel til að mynda að sjómannaafsláttur mundi ekki verða veittur í dag. Væru menn að undirbúa slíka löggjöf þá mundu þeir leita lögfræðilegrar álitsgerðar í þeim efnum og ég tel að sá afsláttur yrði ekki veittur væri þetta ekki þegar komið á. Það hefur örlað á vissum misskilningi í kringum þetta mál. Til að mynda hafa menn sagt að menn verði að gera þetta núna vegna þess að ekki megi gera þessar breytingar á miðju kjörtímabili. Það er ekki rétt. Það má gera slíkar breytingar á miðju kjörtímabili. Hins vegar er reglan sú að ef slíkar breytingar eru gerðar á miðju kjörtímabili þá ber að hækka laun forsetans í öllum efnum þannig að hann verði örugglega jafnsettur eftir sem áður. Sé breytingin gerð fyrir upphaf kjörtímabils þá er þetta bara mat Kjaradóms. Ég segi fyrir mig að ég var þeirrar skoðunar áður að það ætti ekkert að hreyfa við skattfrelsi forsetans sem embættis. Ég var ekki hlynntur því hér áður en ég hef hins vegar tekið eftir því að allir forsetaframbjóðendur hafa lagt höfuðáherslu á að þetta væri ósiðlegt og óheppilegt. Fyrrv. forseti hefur lýst því yfir að henni hafi ætíð fundist þetta ógeðfellt. Núv. forseti hefur sérstaklega tekið fram, margoft fyrir kosningarnar, að þetta ætti að afnema og allir hinir frambjóðendurnir tóku það líka fram. Þess vegna er dálítið skrýtið af okkur hér, löggjafanum, að þvinga fólk til að búa við skilyrði sem þeim finnast ógeðfelld og ósiðleg og stór meiri hluti landsmanna, eins og komið hefur fram í könnunum, þykja líka óeðlileg. Reyndar lýsti núv. forseti vor því yfir að forsetar ættu að hafa sams konar laun og ráðherrar eða dómarar í Hæstarétti. Ég er ekki sammála því. Ég tel að forsetinn eigi að hafa hærri laun en það. Hins vegar er það hvorki mitt eða hans að ákveða það. Það er Kjaradóms. Ég tel að þessi tími sé út af fyrir sig þægilegasti og eðlilegasti tíminn til að gera slíkar breytingar, þegar framboðsfrestur er a.m.k. að formi til enn ekki úti, að formi til er enginn maður með bréf upp á að hann verði forseti næsta kjörtímabil. Það hefur enginn bréf upp á það á þessu augnabliki. Þessi tími kann því að vera sá réttasti. Málið er tiltölulega einfalt finnst mér og á að vera það. Þetta mál er bara mál þingsins, finnst mér, og ekki neinna annarra að fjalla um. Mér finnst yfirlýsingar sumra aðila sem þykjast eiga að ráða þessu máli eins og öllum öðrum málum í landinu, en ekki Alþingi, ekki vera heppilegar. Mér finnst engin efnisrök gegn því við núverandi aðstæður að verða við þeim tilmælum og skoðunum sem allir þeir sem boðið hafa sig fram til forsetaembættis síðan 1980 hafa talað um og beðið um. Meira að segja núv. forseti fann að því í blaðaviðtali að Alþingi skyldi ekki hafa klárað málið fyrir kosningarnar 30. júní 1996. Þetta er skoðun þeirra sem í þessum embættum eru, að þeir vilja ekki búa við þetta. Það hefur margoft komið fram. Þess vegna finnst mér skrýtið að við viljum hafa þetta ójafnræði í þjóðfélaginu sem er orðið dálítið úrelt. Af hverju bjuggu þjóðhöfðingjar af konunglegum ættum og kyni ekki við skatta? Það var m.a. vegna þess að þau sjónarmið voru uppi að konungar hefðu hlotið völd sín frá guði og það væri ekki við hæfi að Alþingi eða þing setti skatta, mannlega skatta, á embætti sem guð hafði skaffað. Þannig er það. Mér finnst að þær gömlu leifar sem þetta fyrirkomulag byggir á séu ekkert sem við þurfum að rannsaka sérstaklega. Hversu merkilegir sem við erum og merkileg þá hefur ekkert okkar fengið neitt af embættum sínum frá guði. Hann ber enga ábyrgð á því, kannski sem betur fer. Mér finnst það ekki sambærilegt. Reyndar er það svo að þetta er að breytast. Meira að segja Bretadrottning, sem gegnir einu virðulegasta embættinu, er nú farin að borga skatta, a.m.k. að hluta. Bandaríkjaforseti borgar skatta og þó er gert mjög mikið úr því embætti þar eins og menn vita. Skattfrelsi af þessu tagi er því á undanhaldi. Mönnum finnst það ekki standast í venjulegu ríki að ein persóna sé hafin yfir lög hvað þetta varðar. Til þess rekur enga nauðsyn. Ég held að allir hér inni vilji að forseti Íslands, hver sem hann er, sé vel haldinn af launum sínum. Ég tel að það sé nauðsynlegt og að um það sé ekki deilt. Ég held að þjóðin vilji það enda snýst málið ekki um það. Málið snýst um hvort svona regla eigi við. Hún á bersýnilega ekki við lengur. Það er a.m.k. ekki að jafnaði að menn geti talið það, ekki nútímajafnaðarmenn a.m.k. Og ég sem jafnaðarmaður að nútímagerð tel að það gangi ekki upp. Kannski hafa aðrir jafnaðarmenn aðra skoðun á því eins og gengur en svona lítur málið út frá mínum bæjardyrum horft.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forsrh. á því að ekki eru allir sammála honum um að ekki sé líklegt að þessi breyting dragi dilk á eftir sér. Einn af þeim sem skrifuðu undir nál. meiri hluta allshn. fyrir fjórum árum um að vísa málinu til forsrh. til ríkisstjórnarinnar til athugunar m.a. með þeim röksemdum situr nú í stóli dómsmrh. og það er viðtal í Degi í dag við 1. flm. málsins. Hvað segir hann? Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Kjaradómur hefur ekki að fullu leyti tekið tillit til þess að laun forsetans eru skattfrjáls, því að annars væri hann með lægri laun en forsætisráðherra. En ég reikna með að Kjaradómur taki eitthvert tillit til þessara breytinga, ef þær verða samþykktar.`` Síðan heldur 1. flm. málsins áfram og segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ég reikna með því að hugsanlega verði forsætisráðherra hækkaður eitthvað, vegna þess að hann er þannig í kjörum að margir í ráðuneyti hans eru með hærri laun.`` Fyrsti flm. málsins reiknar með því að þetta mál hafi þau áhrif að laun hæstv. forsrh. verði hækkuð. Það liggur fyrir, virðulegi forseti. Ég vildi bara benda hæstv. forsrh. á þessar umsagnir tveggja aðila, núv. dómsmrh. og 1. flm. málsins. Hvert er málinu vísað, herra forseti? Því er ekki vísað til allshn. eins og gert var fyrir fjórum árum heldur er því vísað, að beiðni flm., til þeirrar nefndar sem á að meta efnalagsleg áhrif af tillögugerð á Alþingi, efh.- og viðskn. 

Herra forseti. Eins og ég hef sagt kunna menn að hafa skiptar skoðanir. Ég er bara spurður um mína skoðun og lýsi henni. Ég get ekki séð að þegar raunlaun forsetans eru ekki hækkuð þá eigi laun annarra að hækka. Ég get bara ekki fengið þá niðurstöðu. Ég nefni annað, fyrst menn nefna forsrh. sérstaklega, en þessi breyting, a.m.k. ef laun forsetans eru ekki hækkuð, hefur örugglega smávægileg áhrif á laun forsrh. til lækkunar. Forsrh. er einn af handhöfum forsetavalds og fær nokkrar upphæðir skattfrjálsar árlega af þeim sökum. Það verður tekið af ef af breytingunni verður þannig að það er augljóst og það eina sem liggur örugglega fyrir er að skattfrjáls laun forsrh. hvað þetta varðar lækka, nema laun forsetans verði hækkuð jafnmikið á móti eins og menn segja, þá skiptir það ekki máli. Þá er það hlutlaust. Ég sé ekki að laun annarra hækki þó að laun forsetans verði sjáanleg. Ég skil ekki af hverju menn vilja ekki að þau séu sjáanleg. Það er enginn að tala um að gera breytingar á þeim, eingöngu að þau verði sjáanleg. Það hlýtur að vera eðlilegast að öll laun í landinu séu sjáanleg. Það hefur ekkert með virðingu forsetaembættisins að gera. Ég skil ekki hvaða titringur og vandræðagangur er hjá sumu fólki út af þessu. Ég skil það ekki nákvæmlega.

Herra forseti. Það er ekkert við því að segja að hæstv. forsrh. sé þessarar skoðunar. Hann hefur fullt frelsi til þess og fullan rétt til þess. En ég leyfði mér að benda á að 1. flm. málsins er á öndverðri skoðun. Hann telur að þessi breyting muni leiða til hækkunar á launum forsrh. og væntanlega annarra ráðherra. Sama máli gegndi um núv. hæstv. dómsmrh. sem skrifaði undir meirihlutaálit allshn. á sínum tíma. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. að einu. Alþingi vísaði málinu á sínum tíma til ríkisstjórnarinnar sem átti síðan að taka við boltanum og skoða málið betur. Það var auðsjáanlega ekki gert. En auðvitað skiptir ekki síst máli eftir þá afgreiðslu hvert er álit þess aðila sem fer með málefni forseta Íslands í ríkisstjórninni. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh.: Var leitað samráðs við hann um undirbúning þessa máls? Var það gert með eðlilegum hætti eins og á að gera eftir þá afgreiðslu Alþingis á málinu fyrir fjórum árum þegar það vísaði málinu til ríkisstjórnarinnar? Var haft samráð við forsætisráðherraembættið um flutning málsins?

Herra forseti. Einn af mínu ágætu fyrirrennurum, lagaprófessor við háskólann, Ólafur Jóhannesson, segir í Stjórnskipunarrétti sínum að mildileg aðferð, ég hygg að það sé orðað þannig, til að koma málum fyrir kattarnef sé að vísa þeim til ríkisstjórnarinnar. Ég er ekki sammála því að það sé endilega aðferðin. Ég tel meira felast í því. En oft vísar þingið málum til ríkisstjórnar vegna þess að það er ekki tilbúið að taka efnislega afstöðu til málsins á þeim tíma. Út af fyrir sig skiptir ekki öllu máli hvað ég segi um þetta eða 1. flm. tillögunnar. Það er ekki okkar að ákveða laun forseta. Það er Kjaradóms. Eins og ég segi, ef launum forsetans er ekki breytt til hækkunar þá geta þau ekki leitt til hækkunar hjá öðrum. Það væri rökleysa og rökvilla. Ég sætti mig ekki við það að menn beiti rökvillum til að komast að niðurstöðu. Varðandi hitt hvort ég hafi vitað af því að vilji stóð til þess hjá flutningsmönnum að flytja þessa tillögu, þá er það svo. Ég vissi af því.

Herra forseti. Ég deili ekki við hæstv. forsrh. um að eðlilegt sé að skoða hvort afnema eigi skattfrelsi forsetans. Ég hef hins vegar sagt að mér finnst til vansa hvernig þetta mál ber að. Við hæstv. forsrh. erum greinilega ósammála um það. En ég hef áhyggjur af áhrifunum af því að afnema skattfrelsið, að þetta geti farið út í launakerfið og hækkað laun embættismanna, þar á meðal forsrh. Hæstv. forsrh. hefur engar áhyggjur af því. Samt segir hæstv. forsrh. að hér sé eingöngu verið að gera laun forseta sýnileg. Ef eingöngu er verið að gera þau sýnileg hlýtur af sjálfu að leiða að ígildi skattfrelsisins birtist þá í hærri launum. Ég vil nefna að fimm sjálfstæðisþingmenn í hv. allshn. og einn framsóknarmaður voru þeirrar skoðunar að þetta gæti haft keðjuverkandi áhrif í kjaramálum opinberra starfsmanna og embættismanna. Þetta eru flokksmenn og félagar hæstv. forsrh. Þeir höfðu þessar áhyggjur á sínum tíma og ég býst við að þeir hafi þær enn. Þess vegna er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessu. Af hverju hefur Kjaradómur ekki hækkað laun ráðherra eða forsrh. hingað til þegar vitað var af skattfrelsinu? Það var vegna þess að þeir segja í úrskurði sínum að þeir telji eðlilegt að halda þeirri venju að forseti Íslands hafi hæstu launin. Fari þeir að hækka laun forsetans núna einmitt vegna þess finnst þeim laun hæstv. forsrh. kannski of lág í samanburðinum. Þá hafa þeir tækifæri til að hækka þau laun og þar með annarra ráðherra og þá er keðjuverkunin farin af stað. Ég óttast þetta. Ég spyr ráðherrann: Telur hann eðlilegt að hækka laun handhafa forsetavalds ef svo fer að Kjaradómur hækki laun forsetans í kjölfar þessara breytinga?

Herra forseti. Hv. þm. virðist alltaf telja að raunlaun skipti ekki máli, að einungis nafnlaun skipti máli. Það er enginn að tala um að hækka raunlaun. Raunlaunin skipta máli. Það er það sem kemur í budduna. Þetta hlýtur fyrrv. ráðherra að vita. Nafnlaunin breytast ekki. Varðandi laun forsrh. var það þannig að mörgum fannst laun forsrh. of lág á tímabili. Þau hafa breyst mjög. Ég tel að laun forsrh. séu, án þess að ég eigi kannski að leggja dóm á það, a.m.k. hæfileg og alls ekki of lág. Mér finnst laun forsrh. ekki of lág. Ég held að forsrh. hver sem hann er sé vel haldinn af þeim launum sem hann hefur núna. Þar hefur orðið breyting á og meira að segja verið gagnrýnt að Kjaradómur hefur hækkað laun ráðherra og þingmanna. Ég ætla ekki að leggja dóm á laun þingmanna en ég tel að laun forsrh. séu sanngjörn, það sé ekki nein efnisleg ástæða til þess að hækka laun forsrh. Ef laun forsetans hækka ekki þó að þau séu öðruvísi skráð, bara vegna þess að skattleysi eigi ekki lengur við, getur það að mínu viti ekki leitt til að laun forsrh. eða annarra ráðherra hækki. Það er bara ekki nokkur minnsta ástæða til þess. Það má vel vera að þetta fyrirkomulag hafi haldið niðri launum þingmanna og ráðherra áður fyrr. Um það var talað og ég heyrði svoleiðis tal, að það væri réttara að hafa laun forsetans hærri en ráðherranna, sem væri að vísu bara plat því að þau væru miklu hærri, og það héldi niðri launum þingmanna og ráðherra. Ég held að þetta eigi ekki við lengur. Ég held að ráðherrar a.m.k., ég skal ekki dæma um þingmennina, séu vel haldnir núorðið miðað við það sem gerist annars staðar í heiminum. Í stærri löndum eru laun þeirra auðvitað aðeins hærri en hér en miðað við alla aðra hluti finnst mér ráðherrar hér núorðið ágætlega haldnir. Ég tel ekki minnstu ástæðu til að Kjaradómur hækki laun annarra út frá því að úreltu ákvæði um skattalög, sem tengist því að við yfirfærðum á forsetaembættið aðstæður konungsembættis í Danmörku sem var talið vera komið frá guði, sé breytt. Ég sé ekki að það hafi nokkur áhrif á laun annarra. Það á ekki að gera það og þarf ekki að gera það.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. virðist afar sannfærður um að það að afnema skattfrelsi forsetans muni engin áhrif hafa, ekki einu sinni þau áhrif að breyta launum forsetans sjálfs. Að vísu væri þá um raunlækkun á kjörum hans að ræða miðað við það sem hann hefur núna. En hvað um það, þetta er sannfæring forsrh. og hana ætla ég ekki að taka af honum. Það segir mér að hæstv. forsrh. mundi þá vera hlynntur því, ef hv. efh.- og viðskn. sem nú mun fjalla um þetta mál finnur leið til þess í lagasetningu, annaðhvort með breytingum á lögum um Kjaradóm eða í breytingu á lögum um laun forsetans, að setja í lög að það að afnema skattfrelsið eigi ekki að hafa nein áhrif til að hækka laun annarra sem Kjaradómur úrskurðar laun fyrir. Ég lít svo á að það hljóti að hafa stuðning hæstv. forsrh. þegar hann er svona innilega sannfærður um að þetta hafi engin áhrif. Ég er aftur á móti langt frá því að vera sannfærð um það. Ég held að við höfum ekki séð til botns í þessu máli gangi það fram sem horfir. Ég spyr forsrh.: Telur hann það ekkert óeðlilegt og til vansa fyrir þingið að afgreiða á einum degi, gegnum þrjár umræður og umfjöllun í nefnd, slíka breytingu á kjörum forseta Íslands? Nefndin hefur ekki einu sinni tíma til að fjalla um áhrifin af þessu, m.a. áhrifin á lífeyrisréttindi o.s.frv. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki hvort hann teldi eðlilegt að hækka laun handhafa forsetavalds ef laun forsetans mundu hækka í kjölfar þessara breytinga.

Herra forseti. Það er afskaplega erfitt að ræða þetta við hv. þm. því að hún virðist rugla stöðugt saman raunlaunum og nafnlaunum.

Nei, nei.

Ég segi: Ef raunlaun hækka ekki þá verður engin breyting. Það er bara verið að afnema skattfrelsið. Þetta snýst ekki um kjör. Hún ruglar þessu stöðugt saman, raunlaunum og nafnlaunum. Hún er í raun að segja við þingheim og landsmenn alla að feluleikur með laun forsetans hafi þýtt að allir aðrir hafi lægri laun. Ef allir hefðu séð hver laun forsetans væru svart á hvítu þá hefðu öll laun í landinu verið öðruvísi, samkvæmt hennar málflutningi. Hún segir að þessi feluleikur hafi verið svo góður til að halda niðri launum opinberra starfsmanna. Hún segir að hætta sé á því að ef menn hætti feluleik með laun forsetans þá hækki laun opinberra starfsmanna. Það getur þingmaðurinn bara alls ekki hugsað sér. Þetta er einhver vitleysa og alger meinloka. Áðan kom fram í hálfgerðu frammíkalli, um laun handhafanna, að ef laun forsetans verða hækkuð, nafnlaunin, þannig að raunlaunin verði þau sömu, hann fái það sama útborgað, þá gerist ekkert með laun handhafanna, þá eru þau bara óbreytt. Þá eru útborguð laun handhafanna óbreytt. Varðandi eftirlaunin. Í lögum segir að fyrrv. forsetar skuli eftir eitt kjörtímabil þiggja 60% af launum forsetans en þeir hafa þau ekki af því að launin eru skattlaus. Þá hafa þeir í raun 25--30% eftirlaun af raunlaunum. 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið sett á dagskrá mál og er mjög skammur tími er ætlaður til afgreiðslu þess í þinginu. Ég mun ræða um það síðar í ræðu minni, þ.e. um aðferðina. Fyrst ætla ég hins vegar að fara yfir þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til og segja álit mitt á því sem þar kemur fram. Í 1. gr. er lagt til að felld verði niður orðin ,,og er undanþeginn öllum opinberum gjöldum og sköttum`` og málsgreinin: ,,Undanþága skv. 1. mgr. nær þó ekki til eftirlauna.`` Þetta á að falla niður úr lögum um laun forseta Íslands. Þetta mun auðvitað hafa víðtæk áhrif á laun forsetans og eftirlaunin, einnig á eftirlaun fyrrv. forseta Íslands og eftirlaun maka fyrrv. forseta Íslands. Það fer auðvitað eftir því hvernig Kjaradómur tekur á málinu ef þessi lög öðlast gildi. Ég bið menn um að gera öðrum ekki upp skoðanir, að menn séu á móti þessu máli, þó að hér séu færð fram ýmis rök fyrir því að skoða þurfi málið. Það er full ástæða til að velta fyrir sér hvað muni gerast. Hæstv. forsrh. sagði áðan nánast beinum orðum að Kjaradómur mundi taka ákvörðun um að hækka laun forseta Íslands þannig að hann fengi útborguð laun eins og hann hefur fengið þegar búið væri að draga skattinn frá.  Hæstv. forsrh. upplýsti áðan að þau laun sem nú væru greidd væru um 580 þús. kr. til hæstv. forsrh. en 610 þús. kr. til forseta Íslands. Eftir að búið yrði að gera þá breytingu sem hér er lögð til og fara að ráðum forsrh. um að reikna upp laun forseta Íslands eins og hann lýsti hér áðan þá mundi forseti Íslands fá yfir 1.300 þús. kr. í laun á mánuði en forsrh. sæti uppi með 580 þús. kr. Mér er til efs að slík staða stæði til lengdar. Ég held að Kjaradómur muni meta launabilið milli forsrh. og forseta Íslands á annan hátt eftir þennan uppreikning. Þegar búið væri að lyfta hæstv. forsrh. í launastigunum eftir þann uppreikning, þá kæmi til mats mismunur launa hæstv. forsrh. og annarra ráðherra. Þannig færðist endurmat Kjaradóms niður launastigann. Auðvitað fer þetta líkt og ég hef hér lýst. Þetta verður allt saman endurmetið. Mér fannst mjög sérkennilegt að hæstv. forsrh. lýsti því skýrt yfir að hann teldi að þetta ætti að hafa í för með sér betri kjör fyrir forseta Íslands en hann hefur núna sem felst þá í verulega hærri eftirlaunum en hann hefði samkvæmt þeim reglum sem nú gilda. Ég tel ástæðu til að það komi fram eftir að nefnd hefur fjallað um málið hvernig þessir hlutir líta út og hvaða upphæðir væri þá um að ræða sem kæmu þá til hækkunar á kjörum forseta Íslands. Samkvæmt lögum eru eftirlaun forseta Íslands 60% af launum forsetans og geta farið upp í 80% hafi forsetinn gegnt embættinu lengur en tvö kjörtímabil þannig að fyrrverandi forseti lýðveldisins fær þá 80% af þeim launum sem þarna yrðu ákveðin. Ekki er verið að leggja til að nein breyting verði á þessu þó að hér hafi komið skýr yfirlýsing um að það eigi að endurreikna launin með þeim hætti sem forsrh. lýsti yfir rétt áðan. Lögð er til breyting á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt og sú breyting fjallar er við það ákvæði að tekjuskattur og eignarskattur skuli felldur niður af forseta Íslands og maka hans. Út af fyrir sig tel ég fulla ástæðu til að endurskoða þessi lög. Enginn má taka orð mín svo að ég sé á móti því að þetta sé endurskoðað. En ég tel að til þess þurfi tíma og menn þurfi að vinna vel það sem hefur verið tekið á dagskrá þingsins. Talað er um að forseti Íslands og maki hans séu undanþegnir. Nú vill þannig til að forseti Íslands er ekkjumaður og ég býst ekki við því að þetta hafi einhverja þýðingu eins og sakir standa. Auðvitað vita menn ekki hver verður forseti Íslands. Það er ástæða til að velta því örlítið fyrir sér hvernig staða mála er. Framboðsfrestur til embættis forseta Íslands rennur út á mánudaginn. Alþingi hefur ákveðið að taka til umræðu að breyta kjörum forseta Íslands og það liggur ekki fyrir hvernig launin verða eftir að búið er að breyta þeim. Hæstv. forsrh. hefur að vísu gefið yfirlýsingu um hvað hann vill en hann lét það fylgja mjög skýrt með að hann réði þessu ekki. Ef það kynni að verða niðurstaðan að engin breyting yrði á launum forseta Íslands, þ.e. launum hans, ekki raunlaunum heldur nafnlaunum, eins og sumir þingmenn hafa látið í veðri vaka að þeir telji enga ástæðu til að vera að hækka neitt við hann, hann eigi bara að borga skatt, kann þá ekki að vera að einhverjir af þeim frambjóðendum sem hafa hugsað sér að bjóða sig fram muni ekki telja að þeir hafi efni á því að takast á hendur þetta embætti? Þá er nánast útilokað að nokkur nýr aðili geti boðið sig fram til embættis forseta Íslands fyrir mánudag því að það þarf að safna meðmælendum og uppfylla þau formlegu skilyrði sem þarf til að bjóða sig fram. Ég veit ekki til þess, a.m.k. hef ég ekki orðið var við það í fréttum að neinn Íslendingur hafi hug á framboði til forseta Íslands nema núverandi forseti og Ástþór Magnússon sem hefur komið fram í fréttum að muni hafa áhuga á embættinu. Það er þá umhugsunarefni hvernig fer ef annar hvor þeirra eða báðir draga sig til baka og ekki verður af framboði þeirra, annars hvors eða beggja. Ég er algerlega ósammála hæstv. forsrh. um að tíminn til að leggja þetta mál fram og afgreiða á hv. Alþingi sé rétt valinn. Ég held að vitlausari tími finnist ekki en þegar framboðsfrestur til embættis forseta Íslands er að renna út. Ég verð að beina því til þeirra sem bera ábyrgð á málinu hvort þeir hafi hugsað út í það hvers konar aðfarir það eru að velja málinu þennan tíma. Mál sem búið er að liggja hjá hæstv. ríkisstjórn í fjögur ár og allir vita hvenær á að kjósa til embættis forseta Íslands kemur fram þegar frestur til að skila framboðum til forsetaembættisins er að renna út. Þvílíkt og annað eins. Hæstv. forseti. Hér er lögð til breyting á tollalögum. Sú breyting felst í því að það eigi að fella niður grein þar sem segir: ,,Forseti Íslands og maki hans skulu undanþegin greiðslu tolla af vörum sem hann flytur inn til eigin nota eða honum eru sendar að gjöf.`` Ég hvet hv. nefndarmenn í efh.- og viðskn. að kanna það hvaða áhrif þessi breyting á lögunum hefur og velta því líka fyrir sér hvort þetta gefi haft það í för með sér að forseti lýðveldisins þurfi að biðjast undan því að fá gjafir. Ekki væri skemmtilegt ef hann teldi sig tilneyddan að biðjast undan því að þiggja einhverjar gjafir af því að hann yrði að leggja út peninga fyrir því að taka við þeim en þetta hafa hv. flm. sjálfsagt skoðað vandlega og geta þá svarað því í umræðunni hvort þetta skiptir einhverju máli. Það er lögð til tillaga um breytingar á tryggingagjaldi og ég vil bera fram þá spurningu til hv. 1. flm. hvaða áhrif þetta hafi. Þetta er einföld undanþága frá lögum um tryggingagjald og ég spyr: Hefur forseti Íslands nýtt sér þessa undanþágu? Mér skilst helst að hægt væri að nýta hana ef forseti hefur með höndum einhvers konar atvinnurekstur og þyrfti að borga tryggingagjald af þeim atvinnurekstri og tekur fólk í vinnu og borgar tryggingagjald af fólkinu sem hann hefur í vinnu. Ég hef áhuga á að vita hvort þetta ákvæði laganna hafi verið raunhæft að undanþiggja forseta frá þessu og hver ástæðan hafi verið því og hvaða áhrif það hefur að taka það síðan af. Síðan er tillaga um að breyting á lögunum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur verði og að forseti og maki hans verði felld þar út sem undanþáguákvæði. Vissulega eru rök fyrir þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram og mér finnst full ástæða til að skoða þetta mál mjög vandlega. Kannski gæti ég hugsað mér að samþykkja þær tillögur sem hér eru þegar og ef ég get verið viss um að þar hafi verið staðið þannig að málum að ég geti verið viss um bæði áhrifin af breytingunni og séð að það sé rétti tíminn og að vel hafi að öllu leyti verið staðið að þessu máli. Það er eitt sem þarf þá að skoða sem ég tel fulla ástæðu til að benda hér á. Er eðlilegt að við afgreiðum þetta mál eitt og sér, breytingar á nokkrum lögum þar sem forseti Íslands hefur fríðindi af ýmsu tagi án þess að velta því fyrir okkur hvort ákvæði um aðra aðila í þjóðfélaginu sem njóta einhvers konar fríðinda samkvæmt jafnvel sömu lögum og forseti Íslands, verði tekin til skoðunar, einnig hvort það eigi ekki að gera breytingar þar. Ég spyr um breytingar á tollalögum. Er það ekki þannig enn að hæstv. ráðherrar hafi t.d. einhver fríðindi samkvæmt tollalögum? Er algerlega búið að skrúfa fyrir það? Hafa hæstv. ráðherrar ekki eitthvað sem heitir aðgangur að áfengi á öðru verði en aðrir? Er það liðin tíð? Ég spyr að því. Hafa hæstv. ráðherrar ekki einhvers konar fríðindi gagnvart tollum af bílum? Eru ekki einhverjar aðrar reglur um þá hvað það varðar en aðrar? Er kannski búið að hreinsa til í kerfinu? Er kannski allt farið? Það kann vel að vera að ég hafi misst af einhverju hvað þetta varðar en hins vegar finnst mér ástæða til þess að það liggi þá fyrir. Eitt er ég þó alveg viss um að ekki hefur verið gert og það er að það eru ýmsir aðilar í þessu þjóðfélagi sem hafa undanþágu til að nýta sér öðruvísi skattareglur en aðrir geta nýtt sér og vaxtatekjur og skattar af hlutbréfum og annað því um líkt kemur ekki jafnt niður á landsmönnum öllum. Ég sé því ástæðu til þess að menn skoði það í heildina og gott væri að út úr þeirri skoðun kæmi að engu þyrfti að breyta og það væri komið á jafnræði og það væri engar undanþágur eða fríðindi lengur í gildi hvað varðar opinbera embættismenn eða aðra aðila í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. að óheimilt væri að lækka laun á kjörtímabilinu. Það stendur í lögum. Hann færði það fram í samhengi við það þegar hann sagði að það væri rétti tíminn valinn núna til að gera þessa breytingu. Hvað þýðir það? Ég skildi það þannig að það gæfi þá einhvern möguleika á því að breyta launum forsetans án þess að koma til fulls til móts við þær hækkanir sem ættu að koma ef allt væri reiknað upp. Þess vegna fannst mér það skjóta skökku við sem hann sagði annars staðar í ræðu sinni. Ef það er niðurstaða hæstv. forsrh. að forseti Íslands eigi að fá þetta bætt að fullu er engin nauðsyn á því að klára þetta mál núna, engin nauðsyn. Það er alveg eins hægt að gera það þá í haust, taka sér tíma til að vinna þetta mál, ganga vel frá því sem hér er verið að gera og rökin fyrir því að málið þurfi að fara í gegn núna eru þá ekki fyrir hendi. Hins vegar ef það er niðurstaðan að menn vilji breyta kjörum forseta Íslands með einhverjum hætti þannig að hann yrði fyrir einhverjum skakkaföllum eða lækkunum á kjörum sínum virðist þessi tími vera nauðsynlegur til að slíkt sé hægt en það var ekki á hæstv. forsrh. að heyra að þannig ætti að standa að málum. Að vísu sagði hann að hann réði þessu ekki. Ég held að ekki sé hægt að halda því fram að þetta hafi ekki áhrif. Ég er sannfærður um að það hefur áhrif, sú hækkun mun færast niður launastigann sem hæstv. forseti Íslands mun fá samkvæmt tillögum hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. mun auðvitað fá mestu hækkunina vegna þess að hann er næstur í skalanum og það verður mestur mismunur sem myndast milli hans og forsetans þegar búið verður að hækka forsetann í launum en aðrir munu líka fá sinn skerf.

Virðulegi forseti. Ég hef lýst því áður hér í ræðustól hvað mér hefur fundist um þá meðferð sem þetta mál hefur fengið og skoðanir mínar eru ljósar í þeim efnum. Sú málsmeðferð sem þingið og yfirstjórn þingsins hefur sýnt af sér í þessu máli er að mínu viti alveg fráleit og þinginu til lítils sóma. Virðulegi forseti. Um hvað snýst þetta mál? Það snýst um að hið háa Alþingi er nú á síðustu klukkustundum þingsins að breyta lögkjörum æðsta embættismanns þjóðarinnar án þess að ég viti til þess að nokkurt samráð hafi verið haft við hann eða nokkurn á hans vegum. Til þess að reyna að skýra hvað hér er átt við þá held ég að nauðsynlegt sé að lesa upp 2. gr. stjórnarskrárinnar. Hún hljóðar svo: ,,Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið.`` Hér erum við því að tala um æðsta embættismann þjóðarinnar og hugmyndafræðin sem býr að baki þessu er sú að við ætlum að breyta lögkjörum hans hér á síðustu klukkustundum þingsins. Málið er tekið inn með afbrigðum, svo mikill var hraðinn. Virðulegi forseti. Við erum að tala um lögkjör sem hafa ríkt í 56 ár og fyrir þann tíma naut ríkisstjóri þessara sömu kjara. Það er ekki eins og þetta hafi komið óvænt upp á. Það er ekki eins og enginn hafi vitað af þessu. Það er einfaldlega þannig að í tæpa sex áratugi hefur þetta verið við lýði. Það er dálítið sérstakt að grípa þurfi til neyðaraðgerða á þinginu og koma málinu á dagskrá með afbrigðum við þessar aðstæður. Virðulegi forseti. Í mínum huga skiptir formið og málsmeðferðin miklu máli því að við erum ekki að tala um hvern sem er. Við erum að tala um þann sem fer með t.d. löggjafarvaldið ásamt Alþingi. Við hljótum að spyrja líka í þessu samhengi: Eru þetta samskipti löggjafarvalds og forseta sem eru mönnum til sóma? Mín skoðun er sú að svo sé ekki. Að hér svona nánast að næturþeli sé samþykkt að taka inn með afbrigðum þingmannafrv. sem kveður á um að breyta lögkjörum æðsta embættismanns þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Það er ekki mikil reisn yfir þessari málsmeðferð. Við hljótum að spyrja: Hvert er markmiðið með þessum breytingum? Þegar þetta frv. sem við ræðum er lesið þá kemur það ekkert fram. Það kemur reyndar fram að prinsipíelt, ef svo má að orði komast, eigi allir að greiða opinber gjöld. Því get ég verið sammála. En það kemur ekkert fram að hvaða breytingu er stefnt með þessu frv. Er stefnt að því að forseti njóti sömu lögkjara áfram eins og hann hefur gert hingað til eða er stefnt að því að lækka laun forseta? Það eru engin svör við þessum spurningum hér. Hins vegar segir, virðulegi forseti, ef ég leyfi mér að lesa upp úr greinargerðinni: ,,Óheimilt skal að lækka greiðslur þessar til forseta kjörtímabil hans.`` Ekki veit ég hvort hér er verið að ýja að því að markmiðið með þessu sé að lækka laun forseta. Um það skal ég ekkert segja því að ekkert segir um það að öðru leyti í greinargerðinni. En ég held að það sé mjög mikilvægt að Alþingi viti hvernig eigi að breyta lögkjörunum. Það er voðalega erfitt að ræða þetta mál undir þeim forsendum að það eigi einfaldlega að breyta, að það sé almennt viðhorf í samfélaginu að allir eigi að greiða opinber gjöld. Undir þetta get ég tekið. En við erum að tala um breytingar á ástandi sem hefur ríkt í áratugi, áratugum saman og mér hefði þótt það lágmarkskurteisi hjá flutningsmönnum að upplýsa þingheim um hvert markmiðið væri með þessu að öðru leyti. En það er ekki gert í þessu máli. Fyrr í umræðunni lýsti hæstv. forsrh. því yfir að hann sæi ekki að breytingar á lögkjörum forseta hefðu áhrif á aðra embættismenn. Vitaskuld getur forsrh. og má og á að hafa sínar skoðanir á þessu máli. En það er ekki eins og þetta mál sé að koma í fyrsta skipti fyrir Alþingi. Það kom fyrir Alþingi 1991 a.m.k. og það kom fyrir Alþingi 1996 og í hvorugt skipti var málið afgreitt. Í áliti meiri hlutans árið 1996 þegar málinu var vísað til ríkisstjórnarinnar hafði núv. hæstv. dómsmrh., Sólveig Pétursdóttir, framsögu um nefndarálit meiri hluta allshn. og ég ætla að vitna til þess, virðulegi forseti, með þínu leyfi. Þar segir: ,,Gera má ráð fyrir að bein laun forsetans yrðu hækkuð ef slík breyting næði fram að ganga.`` --- Það er að heildarlaun forsetans yðru hækkuð tölulega. --- ,,Kjaradómur ákveður laun forseta Íslands og margra æðstu ráðamanna þjóðarinnar. Hefur dómurinn jafnan reynt að gæta samræmis í ákvörðunum sínum og er því ekki útilokað að hækkun launa forsetans leiddi jafnframt til hækkunar launa annarra embættismanna. Ef svo færi gæti slík breyting ein og sér sett af stað ákveðna keðjuverkun í kjaramálum opinberra starfsmanna. Meiri hluti nefndarinnar telur, í ljósi þessara atriða, að málið þurfi nánari skoðunar við og felur ríkisstjórninni að kanna áhrif slíkrar lagabreytingar og undirbúa frumvarp um málið ef raunhæft þykir. Með hliðsjón af framansögðu leggur meiri hlutinn til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Þetta varð niðurstaða meiri hluta allshn. Hún var sú að þessi hækkun mundi að öllum líkindum leiða til keðjuverkunar í hækkun á kjörum opinberra starfsmanna. Þetta varð niðurstaða meiri hluta allshn. á þeim tíma. Ég sat hins vegar í allshn. á þessum tíma og stóð að minnihlutaáliti sem þar var lagt fram og þar er meginatriðið að gagnrýnt er mjög að málið, sem hafði verið til meðferðar í allshn. í sex mánuði, var ekki afgreitt og þar var lagt til að a.m.k. hluti af málinu yrði afgreiddur, enda get ég upplýst það hér, virðulegi forseti, að ég er almennt þeirrar skoðunar að allir eigi að greiða opinber gjöld og hef ekkert farið leynt með það. Hins vegar er málsmeðferð slík að hún er þinginu til vansa. 
             Virðulegi forseti. Vegna frammíkalls hv. þm. er mælt fyrir þessu máli 11. desember 1995. Málið er síðan afgreitt út úr nefnd 4. júní 1996. Þannig var það mál. Það hafði enga umfjöllun fengið á þessum tíma og það er gagnrýnt í þessu nefndaráliti. En þessu máli var síðan vísað til ríkisstjórnarinnar á þeim tíma. Þessu máli var vísað til ríkisstjórnarinnar, hv. þm., og það kom fram hér hjá hæstv. forsrh. að ekkert hefur verið gert í málinu. Hæstv. forsrh. upplýsti það hér reyndar að hann hefði talað við nokkra menn, einhverja lögfræðinga sem höfðu almenna skoðun á því að það væri sennilega sniðugt að ráðast í þessar breytingar einmitt núna. En frekari rökstuðning var ekki að finna í þeim málflutningi. Virðulegi forseti. Það sem ég gagnrýni fyrst og fremst er sú aðferðafræði sem hér er stunduð. Það er ekkert skrýtið þó að málið sé tortryggilegt því að þegar menn lesa greinargerðina, liggur ekki einu sinni fyrir hvert markmiðið er, hvaða áhrif þetta muni hafa á lögkjör forseta o.s.frv. Það liggur nákvæmlega ekkert fyrir. Það liggur bara fyrir að að mati flutningsmanna sé það almennt viðhorf í samfélaginu að skattfríðindi séu tímaskekkja. Undir þetta get ég tekið. En hvert er markmiðið? Hvað á að gera? Hvaða áhrif hefur þetta á lögkjör forsetans? Er ætlunin að lækka hann í launum? Er ætlunin að hækka hann í launum eða hvert er markmiðið? Ég held að það sé lágmarkskurteisi í flutningi þessa máls að hv. flutningsmenn upplýsi okkur um það hver þeirra hugsun er a.m.k. jafnvel þó að það sé síðan Kjaradóms að fjalla um málið. Ég held að það sé alveg lágmark að þeir upplýsi það hvað þeir telja því það hefur verið á flugi, a.m.k. um þinghúsið og meðal annarra hafa sumir hv. flutningsmanna haldið því fram, að til þess að forseti Íslands haldi sínum lögkjörum óbreyttum, þurfi að hækka laun hans upp í 1.300--1.500 þús. á mánuði. Er það t.d. vilji hv. þm. Péturs H. Blöndals sem er 1. flm. málsins, að launin verði hækkuð upp í 1.300--1.500 þús. á mánuði? Ef svo er ekki þá er augljóslega markmiðið með framlagningu þessa frv. að lækka forseta Íslands í launum því til þess að hann haldi óbreyttum launum, þarf að hækka launin sem þessu nemur. Ég held, virðulegi forseti, að það sé mjög mikilvægt, áður en þetta mál fer til efh.- og viðskn. --- þess ber þó að geta að undanförnum tveimur málum, frá 1991 og 1995, um sama efni var vísað til allshn. en nú er ætlunin að vísa þessu til efh.- og viðskn. og hef ég svo sem engar athugasemdir við það því færa má rök að því að ... 

Herra forseti. Hv. þm. spyr hver sé vilji flutningsmanna með þessu máli. Ég get lesið upp úr greinargerð minni hluta allshn. undirritaða af hv. þm. sjálfum, Lúðvíki Bergvinssyni: ,,Með stuðningi við þetta frumvarp er ekki tekin afstaða til launa forsetans heldur til þess eins að forsetinn, maki hans og handhafar forsetavalds greiði skatta eins og aðrir þegnar.`` Þetta skrifar hv. þm. undir 4. júní 1996 örfáum dögum fyrir forsetakosningar. Svo kvartar hann núna undan því að stuttur tími sé til stefnu.

Það var búið að vera hálft ár í þinginu þá.


             Samt kvartar hv. þm. undan því að málið hafi ekki fengist rætt. Það er búið að ræða þetta mál mörgum mörgum sinnum. Það var flutt frv. 1995, 1997 og aftur núna. Þetta er ekkert mál sem er alveg nýtt á döfinni. Hv. þm. er búinn að fjalla um þetta í sinni nefnd, í allshn. 1996 og skrifar undir og 4. júní 1996 segir hv. þm. meira að segja: ,,Því er rétti tíminn nú, þegar forsetakosningar fara í hönd, að taka afstöðu til skattfríðinda forseta Íslands og maka hans.``

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að samkvæmt 58. gr. má eigi nema með leyfi forseta lesa upp prentað mál.

Ég bið forseta afsökunar á því. En hv. þm. segir í þessu nefndaráliti nákvæmlega það sama og hann var að kvarta undan að menn geri ekki í dag.

Virðulegi forseti. Það mál sem hv. þm. vitnar til var flutt fyrir áramótin 1996, það var lagt fram þá. Ef ég man þetta nákvæmlega var mælt fyrir því 11. des. 1995. Málið fékk enga meðferð í allshn. og það var gagnrýnt. Þá hafði málið legið í þinginu í marga mánuði og það er fyrst og fremst gagnrýni mín í málinu að verið sé að koma með málið inn í skjóli nætur án þess að menn upplýsi nákvæmlega um að hverju er stefnt. Það mál hafði komið eðlilega inn. Því var ekki skotið inn kortéri fyrir þingslit. Það hljómaði ekki eins og lélegur brandari í veislu sem var að ljúka. Virðulegi forseti. Það var allt annar bragur á því. En bragurinn á þessu máli er slíkur að fari þetta í gegn held ég að sómi Alþingis bíði hnekki.

Herra forseti. Það mál sem rætt var 1996 var nákvæmlega sama eðlis og núna þannig að þetta mál hefur verið rætt á Alþingi. Það hefur meira að segja verið tekið fyrir í nefnd og það var afgreitt út úr nefnd með meirihlutaáliti og minnihlutaáliti. Meiri hlutinn lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar og minni hlutinn lagði til að það yrði samþykkt. Svo fór aldrei fram atkvæðagreiðsla um málið þannig að málinu var aldrei vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég hef a.m.k. ekki getað fundið það þannig að málið dagaði uppi á þeim tíma. En að segja að það hafi ekki verið rætt er ekki rétt. Það var margrætt og nákvæmlega sama og hv. þm. er að gagnrýna í dag, 13. maí, og framboðsfresturinn er ekki einu sinni útrunninn, það lagði hann sjálfur til 4. júní 1996 þegar framboðsfrestur var útrunninn og kosningabaráttan var á fullu. Þá lagði hann til nákvæmlega það sama. Ég skil ekki þessi rök. Þau snúast allt í einu um 180 gráður.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki alltaf verið einfalt að skilja hv. þm. og svo er ekki nú. Það sem hefur verið gagnrýnt æ ofan í æ er sú aðferðafræði að koma málinu inn í skjóli nætur og ætlast til að þingið afgreiði það. Fyrst og fremst form málsins hefur verið gagnrýnt. Ég hef sagt það í umræðunni að ég sé almennt fylgjandi breytingunni. Ég hef sagt það margoft í umræðunni. Hins vegar hef ég gagnrýnt þá aðferðafræði sem hér er stunduð og ég hef gagnrýnt að þetta skuli vera gert með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég hlýt að óska eftir að hv. þm., sem á væntanlega eftir að taka til máls að nýju, upplýsi okkur um af hverju málið kom ekki fram á réttum tíma. Af hverju var ekki hægt að vinna þetta mál eðlilega? Nú lá það fyrir og hefur legið fyrir lengi að forsetakosningar stóðu fyrir dyrum árið 2000. Það er ekkert nýtt í því efni, ekki nokkur skapaður hlutur. Ef þetta var hv. þm. svona mikið hjartans mál, af hverju var ekki hægt að fylgja eðlilegum leikreglum og þingsköpum í þessum efnum? Við hljótum að velta þessum spurningum fyrir okkur. 
             Virðulegi forseti. Það eru ekki eðlilegar leikreglur að koma með mál af þessum toga sem lúta að æðsta embættismanni þjóðarinnar, þeim aðila sem fer með löggjafarvaldið ásamt Alþingi í skjóli nætur rétt fyrir þinglok. Það er ekki eðlilegt. Enda þurfti að taka málið á dagskrá með sérstökum hætti af því að þetta er ekki eðlileg meðferð. Þess vegna þurfti að taka þetta mál fyrir með afbrigðum. Það er einfaldlega þannig að komi mál ekki fram a.m.k. sex mánuði frá því að þing er sett þarf að taka það á dagskrá með afbrigðum. Við hljótum því að spyrja og þeirri spurningu er ósvarað: Af hverju mátti ekki gera það í þessu tilviki, sérstaklega með tilliti til þess að verið er að fjalla um löggjöf æðsta embættismanns þjóðarinnar?

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um afnám lagaákvæða um skattfrelsi forseta Íslands. Í umræðunni hafa verið látin stór orð falla um málsmeðferð en í huga okkar flutningsmanna er þetta ákaflega einfalt mál. Þetta snýst um að laun séu sýnileg. Um það að laun séu sýnileg í samfélagi okkar hafa verið haldnar margar og langar ræður í þinginu. Þetta snýst um vilja frambjóðenda til forsetakosninga. Allir frambjóðendur til forseta síðast lýstu því yfir að þeim fyndist eðlilegt að greiða skatta eins og aðrir þegnar landsins og mér finnst umræðan um þetta mál ákaflega einkennileg. Talað er um að við flutningsmenn stöndum óeðlilega að málum, komum í skjóli nætur en þegar málið er skoðað grannt þá hafa þeir hv. þm. sem gagnrýna hvað harðast fjallað um málið á svipuðum nótum um árabil. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir skrifaði í Morgunblaðið grein 19. júní 1996 þar sem fyrirsögnin er: ,,Öll rök standa til þess að afnema skattfrelsi forsetans, maka hans og handhafa forsetavalds.`` Það er nál. um frv. til breytinga á launum forseta Íslands sem er afgreitt 4. júní 1996 þar sem gengist er efnislega inn á það að afnema skattfríðindi forsetans og það er því ekki eins og þetta mál sé órætt. Gagnrýnin á formið. Einhvern tíma verða menn að taka af skarið, ef þeir vilja fá breytingar og í svo sjálfsögðu máli þar sem hlutaðeigandi aðilar eru sammála og hafa lýst því yfir á ekki að þurfa að taka svo langan tíma. Spurt hefur verið um hvert sé markmið flytjenda frv., hvort markmiðið sé að rýra launakjör forsetans. Það stendur alls ekki til. Hér er fyrst og fremst um formbreytingu að ræða. Það hefur margoft komið fram í umræðunni að Kjaradómur ákveður kjör forseta Íslands. Ég treysti Kjaradómi fyllilega til að vinna á grunni þessara formbreytinga þannig að kjör forseta Íslands verði svipuð og nú er. Það gefur augaleið og þarf ekki að vera með bókhaldsfabúleringar í þinginu út af svona prinsippbreytingum. Það er grundvallaratriðið. Eins og málið horfir við mér, virðulegi forseti, þá er gagnrýnin á formið eða hvernig þetta er lagt fram hjárænuháttur. Þetta er hræðsla hv. þingmanna við almenningsálitið. Um langt árabil var það þvílíkt viðkvæmnisefni t.d. að ræða kjör þingmanna og þingmenn voru á ákaflega lélegum launum þangað til núna allra síðustu ár vegna þess að ekki mátti ræða það. Hvers vegna? Vegna þess að menn voru hræddir við almenningsálitið fyrst og fremst, tel ég. Þingmenn voru á kjörum bara fyrir örfáum árum, sem voru þannig að hér voru menn eins og ræflar rifnir upp úr svelli. Þjóðin hefur ekki áhuga á því. Þjóðin vill hafa embættismenn sína og þjóðkjörna fulltrúa á góðum launum. Það er misskilningur að halda það að þjóðin sé andvíg því. Það er hjárænuháttur að þora ekki að taka á svona einföldum kerfisbreytingum sem setja alla jafna fyrir skattálögum þar sem fyrir liggur að í raun og veru eru allir sammála þessu og þar á meðal er sitjandi forseti. Hvert er þá vandamálið? Að eyða löngum tíma í að skamma okkur flutningsmenn fyrir aðkomuna er algerlega óþarfi í þessu máli því þegar upp er staðið lýsa menn því yfir að þeir séu sammála í grundvallaratriðum. En hræðslan við það hvernig þetta ber að er alveg ótrúleg. Af hverju þarf maður að vera svona hræddur við þetta? Þetta eru einföld mál. Þetta er búið að vera í umræðunni um áraraðir og það skiptir ekki máli. Það þarf ekkert langan tíma í umræður um þetta. Eftirleikurinn er auðveldur kerfislegur leikur. Þetta snýst um launakjör forseta Íslands og ekki er verið að setja af stað neina rúllettu. Þetta er fyrst og fremst um þau skattfríðindi sem hafa verið. Varðandi laun almennt í landinu held ég að flestir hv. þm. séu sammála um að það ber að hafa laun sýnileg. Við berjumst fyrir því á öllum vígstöðvum. Laun sýnileg. Þannig eiga leikreglurnar að vera og það skrifuðu hv. frambjóðendur til forsetakjörs síðast allir upp á í beinni útsendingu í sjónvarpinu. Í mínum huga er málið ákaflega einfalt og liggur fyrir.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. síðasta ræðumann sem stendur að þessu frv. hvort hann óttist ekkert ef laun forseta Íslands hækki, eins og mér skilst að hv. þm. geri ráð fyrir að í kjölfar þessa hækki laun forseta, að þetta hafi þau áhrif að laun annarra embættismanna hækki sem taka laun samkvæmt Kjaradómi, þar á meðal ráðherra? Hv. þm. vísaði í grein eftir mig frá 1996. Ég hef ekki breytt um skoðun. Ég tel að það eigi að skoða það að afnema skattfrelsið á kjörum forsetans. En ég vil ekki standa að því eins og hér er gert að á einum degi, nokkrum klukkutímum, eigi málið að keyrast í gegnum þrjár umræður og fara í meðferð í efh.- og viðskn. Það er ekki samboðið þinginu í neinu máli og sérstaklega ekki í máli sem lýtur að embætti forseta Íslands. Á sínum tíma, 1995, hafði ég ekki hugmyndaflug til þess að gera mér grein fyrir að þetta gæti haft þau áhrif sem ég er að tala fyrir í dag. En það hefur ýmislegt gerst í Kjaradómi frá 1995 sem gefur mér tilefni til að ætla að slíkt geti gerst að þetta hafi þau áhrif. Við eigum að gefa okkur nægilegan tíma til þess að meta þessi áhrif. Ég hefði haldið að það væri ekki að skapi þeirra sjónarmiða sem vinstri grænir standa fyrir ef þetta fer að ganga eftir öllu embættismannakerfinu eftir að launafólk hefur á almennum markaði þegið mjög lítið úr hendi atvinnurekenda sinna í kjarabætur.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Það er í anda Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að laun séu sýnileg. Það er í anda Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að allir sitji við sama borð varðandi skattamál í landinu. Að halda að þetta skapi einhverja rúllettu --- ég hef enga ástæðu til að halda það. Þetta er um launakjör forseta Íslands og Kjaradómur, kjaranefnd setur sig niður og stillir upp launum forsetans miðað við breyttar forsendur. Ég hef enga ástæðu til að halda að þau verði meiri eða minni. En þau verða sem sagt á nýjum forsendum miðað við það að forseti Íslands greiði skatta eins og annað fólk í landinu. Kjaradómur hefur enga ástæðu til að skoða aðra embættismenn í þessu sambandi. Það er forseti Íslands, sá eini í kerfinu sem er undanþeginn sköttum og það er það mál sem er verið að skoða og það er það mál sem er verið að breyta. Það er ekki verið að breyta gagnvart neinum öðrum.

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekkert vald á málinu eftir að það er komið frá þinginu og farið til skoðunar, t.d. hjá Kjaradómi. Þess vegna hlýtur hv. þm. að taka undir það með okkur að málið fái eðlilega og vandaða umfjöllun í nefnd. Mér finnst ekki boðlegt hjá hv. þm. að kalla það hjárænuhátt að við sem viljum skoða málið teljum að ástæða sé til að óttast afleiðingarnar. Menn töldu ástæðu til að óttast þær árið 1996. Það hefur verið ákveðinn munur á launum forseta Íslands og forsrh., um 30 þús. Kjaradómur hefur skýrt það í úrskurði sínum að hann telji að laun eigi að vera hæst hjá forseta Íslands. Það er full ástæða til að ætla að ef þau laun fara upp í, guð má vita hvað, 1.200--1.400 þús., þá verði laun forsrh. ekki látin sitja eftir. Það er ástæða til að óttast það og að með samþykkt þessa frv. og þeim afleiðingum sem það hugsanlega getur haft værum við enn að auka á tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Þar fyrir utan verð ég enn og aftur að segja, af því að einn af forsetum þingsins sagði það, að mér finnst það ekki boðlegt þinginu og náttúrlega út í hött að kalla það hjárænulegt, eða hvernig sem hv. þm. orðaði það, þegar gagnrýnt er að þinginu skuli boðið upp á að afgreiða þetta mál eins og það ber að. Mér finnst málið til vansa fyrir þingið og embætti forseta Íslands sýnd vanvirðing með svona vinnubrögðum, þó ekki sé nema bara vegna málsmeðferðarinnar, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég tel að í svona málum, þar sem menn kasta málinu á milli sín eins og heitri kartöflu, sé kannski heppilegt að málsmeðferðin sé af þessu tagi, einmitt í málum sem byggjast á hjárænuhætti. Það þarf að taka af skarið og í þessu máli, sem er mjög einfalt, tel ég að þetta sé heppileg leið. En ég get verið sammála hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að þetta eigi ekki að vera regla eða venja. Enn og aftur. Starfskjör forseta Íslands eru auðvitað ákveðin af Kjaradómi miðað við það að hann sé skattfrjáls. Ég ætla ekki Kjaradómi annað en að taka málið upp á nýtt og ákveða starfskjör forsetans miðað við þær breytingar sem hér eru lagðar fram. Það er mjög einfalt í mínum huga. Ég tel að þar séu menn færir um að fara ofan í málin og hugur flm. stendur ekki til þess að hækka eða lækka hin raunverulegu laun forsetans. Fyrst og fremst er hér um að ræða kerfisbreytingu sem gerir launin sýnileg. Flestir hv. þm. ættu að geta verið sammála um að það sé alger nauðsyn í þessu samfélagi og að allir séu jafnir fyrir skattalögum.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það hv. þm. til hróss að hann sagði þó að hann teldi að laun forsetans ættu að hækka sem því nemur að hann haldi óbreyttum kjörum, þau yrðu þá um það bil 1.200--1.500 þús., miðað við þær upplýsingar sem nú liggja fyrir. Hins vegar vil ég spyrja hv. þm., af því af því að honum er svo mikið niðri fyrir í þessu máli og er það mikill prinsippmaður, af því að hann telur að eitt eigi yfir alla að ganga og sum mál þurfi að taka á dagskrá með afbrigðum, þau séu þess eðlis að ekki sé rétt að þau fylgi þingsköpum, efni þeirra séu hjárænuleg, eins og hann orðaði það, og því best að lítil umræða sé um málið: Hvernig stendur á því að þessu frv. fylgir ekki jafnframt breyting á sjómannaafslættinum? Ef þetta er svona gríðarlega mikið prinsippmál að það má ekki bíða, af hverju fylgir þá ekki þessu frv. tillaga um afnám sjómannaafsláttarins? Af hverju fylgdi ekki þessu frv. tillaga um afnám skattfrjálsra verðlauna, Nóbelsverðlauna eða þess háttar, ef slíkt kæmi í hlut Íslendinga? Ef eitt á yfir alla að ganga, af hverju fylgir það þá ekki þessu frv. líka? Ég held að það væri mjög gott að fá upplýsingar um það í þessu samhengi. Það má vel vera að á því sé mjög góð skýring sem ég sé kannski ekki í hendi mér. En ef það liggur svo gríðarlega mikið á að eitt skuli yfir alla ganga, af hverju er þá ekki flutt frv. um að eitt skuli raunverulega yfir alla ganga?

Virðulegi forseti. Málið snýst um embætti forseta Íslands. Það að setja málið á dagskrá með þessum hætti, ég hef útskýrt það, tel ég nauðsynlegt í undantekningartilfellum þar sem menn, kannski af ótta við almenningsálitið, þora ekki að setja það á dagskrá. Þetta er svo viðkvæmt. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að það sé svo erfitt að gera þetta með þessum hætti, þetta sé svo viðkvæmt mál o.s.frv.

Hvernig getur forsetinn talað svona?

Það er það sem hv. þm. sagði. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spyr hvernig forseti geti talað eins og ég geri. Virðulegi forseti, ég tel að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hafi ekkert umboð til að segja mér fyrir verkum um hvernig ég flyt mitt mál í þinginu.

Virðulegi forseti. Það liggur þá fyrir að einn af hæstv. forsetum þingsins telur að sum mál séu þess eðlis að æskilegt sé að viðhafa hjárænugang við meðferð málsins.

Það var ekki einn af forsetum þingsins sem var í ræðustól hér heldur einn af hv. þm., hv. 6. þm. Norðurl. e.

Það er rétt, virðulegi forseti, en á köflum gegnir hann starfi forseta þingsins og situr í forsætisnefnd. En þessi viðhorf liggja a.m.k. fyrir, virðulegi forseti. Ég hlýt þá að spyrja hv. þm. hvort hann muni þá ekki bera fram tillögu um að breyta þingsköpum í þá veru að við sérstakar aðstæður, um mál sem eru hjárænuleg gildi þá allt aðrar reglur. Hins vegar svaraði hv. þm. því ekki, jafnmikill prinsippmaður og hv. þm. er, sem telur að eitt eigi yfir alla að ganga, af hverju ekki var flutt frv. um sjómannaafsláttinn, Nóbelsverðlaunin og allt sem að þessu lýtur. Af hverju fylgdi það ekki í þessum pakka? Það lá gríðarlega mikið á að settar yrðu reglur sem væru þess eðlis að hið sama gilti um alla. Því spyr ég: Af hverju höfðu hv. þm. þá ekki í frv. sínu áform um að taka á öllum þeim sem ekki gilda um sömu reglur og almennt um borgara þessa lands? Ég tel mjög mikilvægt að það liggi fyrir í þessu samhengi.

Virðulegi forseti. Ég skulda hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni engar skýringar á því af hverju ég hef ekki flutt bunka af málum sem eru kannski í skúffu minni. Það er allt annað mál. Þau mál sem hv. þm. nefnir eru miklu flóknari en það sem hér er til meðhöndlunar, miklu flóknari og erfiðari viðureignar. Þetta er einfalt mál sem allir virðast vera sammála um en hins vegar virðast menn kjósa að hengja sig í formsatriði. Ég lýsti því hér áðan að þessi málsmeðferð er ekkert óeðlileg. Þetta mál fer í gegnum þingið samkvæmt þingsköpum. Það er samþykkt að veita afbrigði og þannig er þessu stillt upp. Að halda því fram að við flutningsmenn séum að fara einhverjar krókaleiðir í þessu máli, það er rangt. Hér er farið að öllum reglum þingsins. Það hefur verið samþykkt að setja þetta mál á dagskrá með afbrigðum. Menn hafa kosið að hengja sig í einhver formsatriði út af þessu máli sem þó er einfalt og allir virðast sammála um. Þegar menn eru búnir að úttala sig um hvernig málið er fram komið þá segjast allir vera sammála. Þá á að samþykkja þetta.

Herra forseti. Hér er til umræðu óvenjulegt þingmannamál svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Það fjallar um embætti forseta Íslans og er lagt fram undir lok þingsins. Ég tel að burt séð frá því hvert málið er þá eigi öll þingmál að fá venjubundna þinglega meðferð. Ég get ekki stutt það að mál af þessum toga eða önnur sambærileg séu rifin í gegnum Alþingi með sérstakri flýtimeðferð. Menn verða, burt séð frá málum sem lögð eru fram eða afstöðu þeirra til efnis málanna, að virða starfsreglur þingsins. Þess vegna tel ég það ekki koma til álita að meðferð þessa máls verði með öðrum hætti en venja er til, þ.e. að málið gangi til nefndar. Það varð eðlilega niðurstaðan. Það þýðir ekki að menn þurfi endilega að vera mjög lengi að afgreiða málið. Það fer eftir efni málsins. En menn verða ævinlega, í þessu máli sem öðrum, að muna eftir því að menn mega ekki ganga yfir þingið sjálft. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst afar óþægilegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið, að þetta mál kemur þá fyrst fram á Alþingi þegar ljóst er að núverandi forseti verður áfram forseti. Ég hefði talið mun betri brag á þessu máli ef það hefði verið lagt fram með meiri fyrirvara, fyrr á þessu þingi. Ég held að mönnum hafi ekki verið neitt að vanbúnaði að gera slíkt. Eins og hér hefur rækilega verið tíundað í umræðunni þá hefur þetta mál verið til umræðu fyrr á Alþingi tvisvar sinnum eins og menn hafa farið yfir.

Þrisvar sinnum.

Þrisvar sinnum, segir hv. þm. Pétur Blöndal. Mönnum var ekkert að vanbúnaði að hugsa málið fyrr og leggja það fram tímanlega. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti. Mér finnst óþægilegt að málið skuli svo seint lagt fram að þá liggur í raun fyrir, og mótmæli því hver sem vill, að núverandi forseti verður áfram forseti. Ég er ekki að gera mönnum upp neinar skoðanir eða meiningar í því. Menn mega hins vegar ekki leggja málið þannig fram að hægt sé að tengja saman málið og persónur. Það má ekki vera nokkur minnsti vafi í þeim efnum. Herra forseti. Ég vil benda á að þetta mál hefur mun oftar komið til umræðu en hv. þm. Pétur Blöndal nefnir. Þrisvar sinnum, segir hann, og vísar þar til þingmála um málið. Það er rétt. Hver hefur verið niðurstaða Alþingis í þeim tilvikum? Hún hefur verið sú að Alþingi hefur ekki afgreitt málið. Það er afstaða. Þá hefur málið komið til kasta Alþingis í gegnum aðrar lagabreytingar. Í þeim lagabreytingum hefur komið fram afstaða. Við skulum ekki gera lítið úr því þegar við metum þetta mál og hvaða tökum þingið hefur tekið á því í gegnum árin. Þegar tollalög eru sett árið 1987 er tekin afstaða til þessa máls og sett sérákvæði um forseta Íslands. Þegar sett eru lög um laun forseta Íslands árið 1990 er tekin afstaða til þessa máls, þingið setur fram ákveðna skoðun og lögbindur hana. Þegar sett eru lög um tryggingagjald 1990 kemur þetta mál við sögu og Alþingi tekur afstöðu þar eins og kunnugt er. Þegar sett eru lög um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur árið 1996 tekur Alþingi enn afstöðu til málsins og ákveður að hafa fyrirkomulagið eins og það er. Þannig hefur þetta mál mjög oft komið til meðferðar Alþingis á undanförnum áratug. Niðurstaðan hefur orðið sú að það hefur aldrei afgreitt tillögu um að afnema skattfríðindin en oft afgreitt lög um að viðhalda þeim. Þetta vildi ég draga fram svo að mönnum væri ljóst hver forsagan er. Það segir ekki endilega að menn eigi ekki að skipta um skoðun. Það segir ekki endilega að menn eigi ekki að breyta því. En menn verða að muna eftir þessari forsögu málsins þegar menn flytja ræður um selvfølgeligheder í lagasetningu eins og hv. 1. flm. málsins gerði. Herra forseti. Ég vil líka spyrja: Hvað ætla menn að gera? Það þarf að vera ljóst. Til þess að menn geti orðið sammála um breytingar þarf að vera ljóst hvaða breytingar menn ætla að gera. Það hafa komið fram tvær skoðanir í þeim efnum frá flutningsmönnum málsins. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, sem er einn af flutningsmönnum málsins, segir í viðtali í sjónvarpinu 11. maí eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,... það er ekki verið að tala hér um að rýra kjör forseta Íslands.`` Og hann segir hér í ræðu að aðeins sé um að ræða kerfisbreytingu. Með öðrum orðum, hans tillöguflutningur er sá að engin breyting verði á kjörum forseta Íslands. Fyrsti flm. málsins, Pétur H. Blöndal, hefur aðra skoðun á þessu. Hann telur að breytingin hafi áhrif á kjör forseta Íslands  Þá er það efnisleg umræðan. Ég vil vekja athygli á því vegna þess sem ég rakti um mismunandi skilning tveggja flutningsmanna á frv., að frv. er þannig frá gengið að í því er hvergi minnst á það að ekki eigi að skerða kjör forseta. Það eru aðeins tillögur um að afnema skattfrelsi af tekjum og hlunnindum forseta. Það er hvergi tekið fram í frv. eða greinargerðinni að það eigi að bæta forseta þá breytingu. Það kemur hvergi fram þannig að ef maður les frv. og greinargerðina þá er ekki hægt að álykta annað en að fyrir flutningsmönnum vaki að rýra kjör forseta sem nemur breytingu frv. Frv. er þá ófullkomið að þessu leyti ef það er meining flutningsmanna að ekki eigi að rýra kjör forseta. Menn kunna að segja að ekki þurfi að setja slíkt í frv. því Kjaradómur muni taka málið fyrir. Það má vera. Ég hef ekki haft aðstæður til að kanna það til hlítar. Ég bendi á að þegar málið var hér til umfjöllunar fyrir fjórum árum var leitað umsagnar Kjaradóms og hann hafnaði því að veita umsögn þannig að þingið hefur engar upplýsingar um það hvernig Kjaradómur muni bregðast við lagasetningu af þessu tagi. Í 12. gr. laga um Kjaradóm segir, með leyfi forseta: ,,Kjaradómur og kjaranefnd skulu taka mál til meðferðar þegar þeim þykir þurfa og ætíð ef orðið hafa verulegar breytingar á þeim launum í þjóðfélaginu sem höfð skulu til viðmiðunar samkvæmt lögum þessum eða á störfum þeirra sem úrskurðarvald þeirra tekur til.`` Þarna er kveðið á um hvenær Kjaradómur á að bregðast við breytingum. Samkvæmt þessu eru tvö atriði nefnd, annars vegar þegar þeim þykir þurfa. Það vitum við ekki hvernig Kjaradómur mun túlka. Hann getur tekið það upp þannig að lagabreyting af þessu tagi kalli á að hann komi saman og endurmeti málið. En við vitum það ekki. Hitt atriðið sem hann nefnir er ef breytingar hafa orðið á launum þeirra sem eru til viðmiðunar. Sannanlega verða engar breytingar á launum þeirra við afgreiðslu þessa frv. þannig að það gefur ekki tilefni fyrir Kjaradóm til að koma saman og taka málið upp. Ég held því að ef það vakir fyrir mönnum að gera ekki breytingar á kjörum forseta þá þurfi að skoða málið með því hugarfari að ná því markmiði fram og hugsanlega gera breytingar á frv. í því skyni. Herra forseti. Ég hygg að ég láti þetta duga af minni hálfu við 1. umr. þessa máls. Ég legg áherslu á vandaða og þinglega meðferð. Ég legg áherslu á að menn skoði málið og séu sammála um markmiðið. Ég útiloka ekki að menn geri breytingar. Ég er ekkert endilega fylgjandi því að núverandi fyrirkomulag eigi að vera. En ég vil líka nefna svolítið til varnar fyrir skattalögin. Skattalög eru eðli málsins samkvæmt lög sem mismuna fólki. Ef þau gerðu það ekki væri engin ástæða til að setja svona víðtæk skattalög. Skattalög ákvarða hópum mismunandi skatta. Þau ákveða mönnum líka mismunandi skatta eftir stöðu eða embætti eins og nefnt hefur verið hér í umræðunni. Við höfum dæmi um mismunandi skattalega meðferð, eftir starfi, þ.e. sjómannaafsláttinn, og við höfum fleiri dæmi um misjafna skattalega meðferð, t.d. eru starfsverðlaun eins og Nóbelsverðlaun og reyndar fleiri verðlaun skattfrjáls  Herra forseti. Þá held ég að ég hafi komið því á framfæri sem ég hafði hugsað mér.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir hans ágætu ræðu og biðja hæstv. forseta að taka mig af mælendaskrá vegna þess að ég tel óþarfa að bæta nokkru við eftir ræðu hv. þm. Það er þó eitt í ræðu hans sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Hv. þm. sagði að hvergi kæmi fram í frv. eða greinargerðinni að flutningsmenn teldu að það ætti að bæta kjör forseta við það að þau yrðu skattlögð. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. og ég tel raunverulega að hann hafi jafnvel tekið heldur varfærnislega til orða vegna þess að það er augljóst mál að meginástæða frv., eins og fram kemur í greinargerðinni, er í raun og veru að gera kjör forseta lakari. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: ,,Ástæða þess að frumvarpið er lagt fram nú er að þær breytingar sem felast í frumvarpinu verða ekki gerðar á kjörtímabili forseta vegna ákvæðis 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir: ,,Ákveða skal með lögum greiðslur af ríkisfé til forseta og þeirra, sem fara með forsetavald. Óheimilt skal að lækka greiðslur þessar til forseta kjörtímabil hans.`` Herra forseti. Það kemur greinilega fram að meginástæðan fyrir því að nú er verið að þessu sé að í stjórnarskránni segir að ekki megi lækka laun forsetans á kjörtímabili hans. Herra forseti. Ef það er ekki markmiðið þá er þess vegna ekkert sem segir að nú þurfi að gera þessa breytingu.

Herra forseti. Ég þarf ekki mörg orð þegar ég tek til máls í annað sinn við þessa umræðu. Hún hefur á margan hátt verið mjög fróðleg og ýmislegt komið fram í henni. Mér fannst mjög athyglisvert það sem fram kom í máli hæstv. forsrh. við þessa umræðu. Það er ljóst að hæstv. forsrh. hefur tekið ákveðna forustu við að koma þessu máli í höfn í þinginu og er mjög hlynntur þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til. Hæstv. forsrh. talaði um að hér væri eingöngu verið að gera laun forseta sýnileg. Það sem hæstv. forsrh. sagði, ásamt því sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum sem hér hafa talað og ekki síst því sem hefur verið vitnað til hjá tveimur hv. þm. sem standa að þessu frv., er að ekki er meiningin að rýra kjör forseta Íslands heldur gera menn þvert á móti ráð fyrir, og þar á meðal forsrh. einnig, að ekki verði raunlækkun hjá forsetanum í kjörum og það þýðir auðvitað á mæltu máli að menn gera ráð fyrir að í kjölfar þessa muni Kjaradómur hækka laun forsetans. Það sem menn greinir á um er hvort það muni síðan hafa þær afleiðingar að kjör annarra embættismanna, þar með talið forsrh. og annarra ráðherra, muni hækka í kjölfarið. Hæstv. ráðherra orðaði það svo að hann óttist það ekki, beindi orðum sínum að mér og sagði að það væri nokkuð sem ég gæti alls ekki hugsað mér, þ.e. að kjör annarra embættismanna mundu hækka í kjölfarið og það er auðvitað hárrétt hjá hæstv. forsrh. Ég get alls ekki hugsað mér það að kjör annarra embættismanna muni hækka í kjölfarið á þessari breytingu, ekki síst í ljósi þess sem hér hefur verið að gerast í kjaramálum á vinnumarkaðnum þar sem launafólk á almenna markaðnum hefur fengið sáralítið í sinn hlut og samið til langs tíma. Það má ekki gerast aftur eins og hefur gerst og við höfum orðið vitni að á umliðnum missirum að embættismenn hafa verið að fá gífurlegar hækkanir í gegnum Kjaradóm á meðan fólk á almenna markaðnum, ekki síst láglaunafólk, hefur setið eftir. Það þarf engan að undra þó að við, hv. þm. Samfylkingarinnar sem hér höfum talað, höfum af því nokkrar áhyggjur. Ég vil bara halda því til haga sem fram kemur hjá Kjaradómi sjálfum. Þeir telja eðlilegt að forseti Íslands sé með hæst laun þeirra sem Kjaradómur ákvarðar laun fyrir. Kjaradómur hefur greinilega ekki treyst sér að fara hærra með laun forseta Íslands einmitt út af skattfríðindum sem embættið og forseti hefur notið og þegar Kjaradómur hefur þetta svigrúm eftir að Alþingi hefur samþykkt að afnema skattfrelsi, að geta farið með laun forsetans upp, er alveg ljóst í mínum huga að það mun örugglega verða tekið til skoðunar ef ekki kemur til framkvæmda að hækka einnig laun forsrh., enda hefur verið afar lítill munur á beinum launum forseta og forsrh. Þetta skulu vera lokaorð mín og ég vitna aftur til þeirra sem töldu ástæðu til þess að bera þennan ótta sem við hér færum fram í þessum ræðustól, en það voru þingmenn Sjálfstfl., fimm að tölu í allshn., ásamt einum framsóknarmanni, sem töldu að það mundi setja af stað keðjuverkun í kjaramálum embættismanna og opinberra starfsmanna að fara þessa leið. Ég ítreka að ég er ekki á móti því að skoða það að afnema skattfrelsi forsetaembættisins og forsetans. En ég vil að það beri allt öðruvísi að en nú, að við stöndum að því með öðrum hætti, en hér sé ekki verið að láta þetta frv. fá einhverja flýtimeðferð og það síðan keyrt í gegn með nokkru offorsi. Það þarf helst að vera breið samstaða um þetta mál og menn þurfa að vera vissir um hvað eigi að taka við þegar þetta er afnumið. Á því er ekki neinn beinn skilningur eða samstaða um í þessum þingsal hvað eigi að taka við þannig að markmiðið er nokkuð óljóst með þessu öllu saman. Herra forseti. Þess vegna skulu það vera mín lokaorð að nú þegar frestur til að skila inn framboði til forseta Íslands er að renna út núna á næstu sólarhringum, er alger óvissa um hvaða kjör forseta Íslands verða búin í framtíðinni.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur löngum barist fyrir því að alls konar sporslur og greiðslur komi upp á yfirborðið, bílastyrkir, dagpeningar og því um líkt og að laun séu gagnsæ. Miðvikudaginn 19. júní 1996 skrifar hv. þm. grein í Morgunblaðið rétt fyrir forsetakosningar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þannig var það skoðun minni hlutans að launakerfi ríkisins eigi að vera gagnsætt og eigi það að gilda um æðsta embættismann þjóðarinnar sem aðra.`` --- Svo segir enn fremur: --- ,,Rétti tíminn til að gera þessar breytingar var því nú, í aðdraganda forsetakosninga.`` --- Síðan segir hv. þm. í greininni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í öðru lagi stenst það ekki að þótt laun forseta Íslands yrðu hækkuð vegna afnám skattfrelsis þeirra, sem ég tel ekki sjálfgefið, þá væru engin rök fyrir því að laun annarra embættismanna hækkuðu í kjölfarið.`` Þetta sagði hv. þm. 19. júní 1996, á kvennadaginn. Herra forseti. Hv. þm. segir enn fremur eftirfarandi um það að taka ekki málið á dagskrá og ræða það ekki: ,,Þetta sýnir vel veikleika löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Af hverju var löggjafarvaldið ófært um að taka afstöðu til málsins í atkvæðagreiðslu?`` Hvers vegna ekki nú eins og þá?

Herra forseti. Í fyrsta lagi bar málið að með allt öðru móti fyrir fjórum árum síðan en það gerir nú. Það kom fram í desembermánuði og var afgreitt frá nefndinni í júnímánuði. Nefndin hafði sex mánuði til að fjalla um málið en það átti ekki að keyra það í gegn með því offorsi eins og nú er verið að gera og málið ber að höndum. Ég verð að viðurkenna, og það kom fram í máli mínu áðan, að ég hafði ekki hugmyndaflug þá til þess að skoða það á þann hátt sem nú liggur fyrir að þetta gæti haft áhrif á kjör annarra embættismanna. Það hefur bara ýmislegt verið að gerast í ákvörðunum hjá Kjaradómi sem gefur vissulega tilefni til þess að ætla að þetta hafi þau áhrif sem ég er að nefna. Vissulega hefur margt verið að gerast. Það væri hægt að taka það upp á margvíslegan hátt hvað hefur verið að gerast og hvaða ákvarðanir Kjaradómur hefur tekið raunverulega þvert ofan í það sem hefur verið að gerast á almennum markaði. Einnig er ljóst að í þeim forsendum sem Kjaradómi hafa verið gefnar með lögum sem sett voru á sínum tíma varðandi Kjaradóm kemur fram að hann á að gæta samræmis í ákvörðunum sínum og úrskurðum. Ég tel að ef við skoðum ekki líka þær forsendur og forskrift sem Kjaradómur hefur fengið varðandi ákvarðanatöku sína, þá gæti þetta haft áhrif. Það sem hefur gerst á þessum fjórum árum gefur vissulega tilefni til þess að ætla að þetta geti haft þau áhrif sem við höfum marglýst hér yfir að geti komið fram í kjölfar þeirra breytinga sem nú er verið að leggja til.

Herra forseti. Í fyrsta lagi segir hv. þm. að Kjaradómur muni bregðast öðruvísi við í dag en þá. Er hv. þm. að segja að hann treysti ekki Kjaradómi til að ákvarða rétt um laun æðstu embættismanna þjóðarinnar? Í öðru lagi sagði hv. þm. 19. júní 1996, örfáum dögum fyrir kosningar, að taka ætti afstöðu til þessa máls í atkvæðagreiðslu. Hvernig stendur á því að núna, 13. maí, þegar ekki einu sinni er lokið að skila inn framboði til forsetakosninga, þá er of stuttur tími til stefnu?

Herra forseti. Það að ég treysti ekki Kjaradómi til þess að taka ákvarðanir er nú varla svaravert, en ég geri mér fulla grein fyrir því, sem mér finnst nauðsynlegt að hv. þm. geri sér líka grein fyrir, að Kjaradómur hefur ákveðna forskrift til að vinna eftir samkvæmt lögum frá Alþingi. Við höfum margvitnað í það að hann þarf að gæta samræmis í ákvörðunum sínum, og eins og fram hefur komið í áliti fyrir þremur eða fjórum árum er ekki útilokað að það að hækka laun forsetans geti jafnframt leitt til hækkunar launa annarra embættismanna. Málið bar alls ekki eins að og nú að tveim eða þrem sólarhringum áður en slíta á þingi dúkki hér upp þingmannafrv. Við höfum varla tíma til að skoða það í nefnd, okkur eru ætlaðir einn eða tveir tímar til málsins og ég mun auðvitað gera þá kröfu að nefndin taki sér allan þann tíma sem hún þarf á þessum degi til að fjalla um málið. Það er því mikill eðlismunur á málinu eins og það ber að núna eða eins og það kom fram fyrir fjórum árum.

Herra forseti. Umræðan um þetta mál hefur farið í ýmsar áttir og ég ætla að skýra afstöðu mína til málsins. Ég lít svo á að við afnám á algjöru skattfrelsi forsetans --- eftir því sem ég veit best er hann eini Íslendingurinn sem hefur algert skattfrelsi og er það tryggt í ýmsum lögum --- þá tel ég að það sé sjálfgefið að kjör hans verði bætt eða réttara sagt leiðrétt þannig að hann verði ekki fyrir sérstökum skaða við það að þurfa að greiða skatta af launum sínum. Þetta tel ég sjálfborið og er í raun og veru sama viðhorf og ég hef haft t.d. til sjómannaafsláttarins. Ef breyta á sjómannaafslætti skal það bætt í kjörum. Sá eini maður sem ég veit til að njóti þessa algera skattfrelsis er forseti Íslands og hann hefur látið þá ósk í ljós að hann vilji greiða skatta eins og aðrir. Ég veit ekki um aðra sem skattfrelsis njóta sem hafa óskað eftir því, þar með talin samtök sjómanna eða sjómenn, að þeir hafi sérstaklega óskað eftir því að sjómannaafslátturinn væri afnuminn, og þar af leiðandi held ég að engir eða mjög fáir þingmenn hafi lagt til að skattfrelsi þeirra væri afnumið. Ég minnist þess þó að hafa séð slíkar tillögur fyrir nokkrum árum. En það er einfaldlega þannig að þegar menn, hvort sem það er forseti Íslands eða sjómenn, eru búnir að búa við kjör varðandi skattfrelsi í áratugi, sjómenn hafa búið við hluta skattfrelsis í áratugi, sjómannaafslátturinn er sennilega orðinn yfir 40 ára, þá verður slíkum kjörum ekki breytt án þess að það verði þá metið einhvers staðar annars staðar. Ég tek undir að málið fái vandaða meðferð í nefnd og menn ræði það og skoði á því allar hliðar. Minn vilji til þessa máls er sá að forseti Íslands verði ekki fyrir sérstakri rauntekjulækkun við þessa breytingu og tek ég þar undir orð hæstv. forsrh. en hann telur að þetta eigi ekki að verða til þess að forseti Íslands lækki í launum. Ég vil líka segja að ég er í rauninni mjög ánægður með þau orð sem hafa fallið hjá mörgum þingmönnum við umræðuna, ég held bara flestum sem hafa tekið til máls, í þá veru að laun forsetans verði sýnileg við þessa breytingu. Allir hafa látið þá skoðun í ljós að laun forsetans verði í raun þau sömu og áður eða ég hef skilið orð flestra þannig, ég hef ekki heyrt neinn segja að til stæði að beita sérstakri lækkun á raunlaun forseta, frekar í þá veru að menn hafi staðfest það að slíkt væri ekki til staðar. Þetta er í rauninni sama viðhorf og ég hef haft til sjómannaafsláttarins en spurt var úr þessum ræðustól hvers vegna menn hefðu ekki lagt til að breyta honum. Ég hef litið svo á að ef sjómannaafslátturinn yrði lækkaður með lögum eða reglugerðum eigi að sjá til þess að samhliða slíkri breytingu yrðu laun sjómanna ekki lækkuð. Ef slíkar breytingar ættu að gerast á sjómannaafslættinum, þá ættu raunlaun sjómanna ekki að lækka og það ætti að gilda jafnt hvort sem það væru lagabreytingar eða reglugerðarbreytingar varðandi sjómannaafsláttinn. Ég lít svo á að í báðum þeim tilfellum sem hér hafa verið dregin fram séu þetta kjör viðkomandi, annars vegar forsetans og hins vegar sjómanna, og ef á að breyta þeim þarf að bæta þau á annan hátt. Varðandi spurningu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar hvers vegna menn legðu þá ekki til lækkun á sjómannaafslættinum, þá er það bara einfaldlega þannig að mér er ekki kunnugt um að nokkur samtök eða nokkurt stéttarfélag sjómanna hafi óskað eftir því að fá að greiða meiri skatta. Mér er ekki kunnugt um það. En mér er kunnugt um að forsetaframbjóðendurnir á sínum tíma og þeirra á meðal núverandi forseti lýstu því yfir að það væri eðlilegt að forsetinn greiddi skatt. Ég tel hins vegar eðlilegt við þá breytingu og ítreka það að lokum að raunlaun forsetans breytist ekki og treysti því reyndar að þegar Kjaradómur tekur þessi mál til meðferðar ef þetta verður samþykkt, sem ég vona, muni hann bæta forsetanum að fullu þá breytingu sem verður og mun þá verða komið skýrt fordæmi fyrir því hvernig fara skuli með sjómannaafsláttinn ef honum verður breytt.

Hæstv. forseti. Það er akkúrat um þetta atriði, þ.e. hvort bæta eigi forsetanum fullkomlega það tap í kjörum sem hann yrði fyrir við þessa breytingu, sem afskaplega misvísandi afstaða virðist vera til hjá hv. þingmönnum. Nú heyri ég að hv. þm. sem talaði á undan mér er á þeirri skoðun að það eigi að bæta honum fullkomlega það kjaratap sem hann yrði fyrir við þessa breytingu og ég spyr: Er þá innifalið í því að bæta honum hugsanlegt tap sem hann gæti orðið fyrir vegna annarra fríðinda en þeirra að vera undanþeginn tekjuskatti? Er það þá hugmyndin bak við þessa afstöðu að allt sem forseti hefur fengið í kjörum samkvæmt öðrum lögum sem verið er að breyta eigi að bæta honum í launum? Því það er eina leiðin til að bæta honum slíkt kjaratap sem hann verður fyrir við breytingar á öðrum lögum, það yrði þá að koma inn í launaliðinn hjá honum í staðinn. Er það afstaða hv. þm. að hækka laun forsetans til þess að rétta þau af gagnvart öðrum breytingum á lögum en tekjuskattinum?

Herra forseti. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvernig önnur kjör eins og varðandi tollalög, tryggingagjald og virðisauka hafa verið metin hjá forseta. Mér er hins vegar sagt að varðandi virðisaukaskattinn hafi verið lagt á það mat á einhverjum tímabilum hver sú upphæð væri sem eðlilegt væri að forseti Íslands fengi endurgreidda út af virðisaukaskatti. Ég get sagt það úr þessum ræðustól að ég tel að það sem forseti hafi haft í kjörum verði að meta og líta á það sem starfskjör hans. Það hafa óumræðilega verið starfskjör hans í þessu starfi. Ég geri mér ekki nákvæmlega grein fyrir því um hvaða fjárhæðir er þar að tefla en ég tel að þau skattfríðindi sem forseti hefur haft verði að meta til launa. Ef á að gera þetta algerlega sýnilegt þá verður að meta það til launa.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að hv. þm. geri sér grein fyrir því hverju við eigum von á ef þessi breyting verður. Ætli menn að taka fullt tillit til þess sem forsetinn hefur haft í kjörum munu laun hans hækka býsna mikið og verða mun hærri en þær tölur sem hafa verið nefndar hér fyrr því að bara hækkunin á laununum sjálfum mundi þýða að hann fengi yfir 1.300 þús. kr. í laun á mánuði. Ef öðrum kjörum er bætt þar ofan á veit ég ekki hvaða fjárhæð kæmi út úr því. Ég reikna með því að því hærra sem forseti Íslands fengi út úr þessari breytingu því meiri líkur væru á því að forsrh. Íslands fengi líka leiðréttingu launa sinna í framhaldinu og aðrir embættismenn ríkisins. Ég tel því fulla ástæðu til að menn líti vandlega yfir málið og átti sig á því hvað muni gerast við þessa breytingu og gefi sér a.m.k. góðan tíma. Sé það niðurstaðan sem virðist koma fram hjá flestum ræðumönnum í ræðustóli að það eigi að bæta forsetanum fullkomlega það kjaratap sem hann yrði fyrir þá liggur heldur ekkert á með málið í gegnum þingið núna. Það er hægt að gera þessa breytingu hvenær sem er ef það á fullkomlega að bæta forseta Íslands það sem hann tapaði í kjörum.

Herra forseti. Ég er því fylgjandi að forseti Íslands greiði skatta eins og aðrir þegnar landsins. Laun forseta Íslands eru nú um stundir 615 þús. kr. á mánuði og rúmlega það. Það eru ágæt launakjör jafnvel þótt af þeim launum væru greiddir skattar. Ég vil að það komi fram í ljósi þeirrar umræðu sem hefur farið fram að það er skoðun mín að þótt forseti Íslands greiði tolla og virðisaukaskatt eins og aðrir þegnar landsins finnst mér það ekki rök til þess að hækka hann í launum af þeim sökum. Það finnst mér ekki vera rétt. Þegar ég heyri að mönnum finnist eðlilegt að meta öll þessi skattfríðindi til launa og eru búnir að reikna þessi laun upp í hálfa aðra milljón, 1.200--1.500 þús. kr. á mánuði, þá fyndist mér það ekki ásættanlegur munur á launum í hinu opinbera launakerfi að þar væri yfir fimmtánfaldur launamunur. Ég mundi ekki mæla með slíku, aldeilis ekki. Síðan varðandi Kjaradóm. Menn spyrja hvort honum sé treystandi. Nei, Kjaradómi hefur aldrei verið treystandi. Enda hef ég alltaf lagst gegn því að launakjör embættismanna séu ákvörðuð af Kjaradómi eða kjaranefnd. Þetta á að ákvarðast á vettvangi stéttarfélaganna í samningum eða í einhverjum tilvikum í þessum sal af hv. Alþingi Íslendinga sem á að axla ábyrgðina sjálft. Þegar menn koma hver á fætur öðrum í ræðustól og hlaða upp röksemdum fyrir Kjaradóm til að hreyfa við kjörum háembættismanna í landinu, þótt eitthvað verði hróflað við eða breytt launakjörum forseta Íslands, þá lýsi ég furðu minni á slíkri röksemdafærslu. Kjaradómur hefur jafnan farið sínu fram. Hann hugsar um sína. Ég veit ekki hve oft hann hefur hækkað dómarastéttina í landinu og þykist alltaf vera að færa yfirvinnu inn í launataxtann. Þetta eru bara staðreyndir málsins. Forseti Íslands á að sjálfsögðu að greiða skatta eins og allir þegnar í landinu. Hann á að borga virðisaukaskatt og tolla eins og aðrir þegnar í landinu og það er ekkert sjálfgefið að það eigi að færa launin upp í samræmi við það. Við eigum að búa við réttlátt launakerfi í landinu og það á að gilda um alla þegna landsins.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það á að vera verkefni í kjarasamningum milli stéttarfélaga og atvinnuveitenda að semja um kaup og kjör. En ég sé ekki fyrir mér að myndað verði stéttarfélag utan um forseta Íslands eða ráðherrar stofni með sér stéttarfélag eða þá þingmenn þannig að Kjaradómur verður að taka við úrskurðarréttinum fyrir þá. Ég vildi aðeins vekja athygli hv. þm. á því að það eru fjórir flm. á þessu máli og þeir eru af sitthvorum enda í afstöðu sinni til þess hvaða áhrif málið eigi að hafa. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sem er einn af flm. málsins og talaði hér áðan, er þeirrar skoðunar að það eigi að bæta forsetanum að fullu í beinum launagreiðslum þær kjarabreytingar sem verið er að gera. Mér er kunnugt um það að ef eingöngu væri um að ræða afnám tekjuskattsfrelsisins þá þyrfti, ef ætti að bæta forseta það í launum, að hækka laun hans frá 1.350 upp í 1.500 þús. kr. á mánuði, eitthvað á því bili. Ef menn taka síðan tollanna, virðisaukaskattinn og fleira með, ætli það verði þá ekki farið að nálgast 2 millj. kr. Síðan eru aðrir flm. þeirrar skoðunar að þetta muni engu breyta og eigi ekkert að breyta. Alþingi verður að hafa skoðun á því við afgreiðslu málsins því að þetta virðist vera gersamlega órætt í hópi flm. Þeir vita ekki hvað þeir eru að leggja fyrir Alþingi að afgreiða.

Herra forseti. Það er alveg rétt að þeir aðilar eru til sem ekki geta stofnað stéttarfélag og samið um laun sín þannig enda tók ég það fram að hvað þá aðila snerti væri eðlilegt að Alþingi taki þá ábyrgð og axli þá ábyrgð en skjóti henni ekki til aðila á borð við Kjaradóm. Þetta er umræða sem við margoft höfum átt á Alþingi. Varðandi mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að bæta forseta lýðveldisins upp kjararýrnun sem af þessu hlytist er það því miður ekki á verksviði Alþingis. Við getum lýst skoðunum okkar á því og við höfum gert það. Menn hafa talað tæpitungulaust margir í því efni. Það hef ég gert á meðal annarra. En það er samkvæmt lögum og ákvörðunum Alþingis á verksviði Kjaradóms. Síðan getum við haft á því skoðun þegar hann kveður upp úrskurð sinn og ég hef ekki nokkrar einustu efasemdir um það að ég muni hafa á því skoðun þegar þar að kemur.

Herra forseti. Þegar ég settist inn á þing árið 1974 var sá háttur hafður á að í þinginu var starfandi sérstök þingfararkaupsnefnd sem lagði fyrir Alþingi tillögur um breytingu á launakjörum alþingismanna sem alþingismenn þurftu síðan að afgreiða með atkvæðagreiðslu hverju sinni. Þetta fyrirkomulag var afskaplega mikið gagnrýnt í samfélaginu. Það var mikil andstaða við það, ekki síst hjá forustumönnum verkalýðshreyfingar sem voru andvígir því að alþingismenn fjölluðu sjálfir um kjaramál sín. Niðurstaðan varð sú að taka það vald úr höndum alþingismanna og ráða sjálfir kjörum sínum og setja það yfir í Kjaradóm. Ég stóð að þeirri ákvörðun og ég tel hana vera rétta. Ég tel ekki að alþingismenn eigi að greiða atkvæði um eigin laun. Ég er alveg sannfærður um að ef hv. þm. Ögmundur Jónasson hugsar það mál betur fyndist honum óeðlilegt að ein stétt í landinu, einn hópur í landinu öllu heldur, því að alþingismenn eru ekki stétt, hafi sjálfdæmi um sín eigin kjör.

Herra forseti. Ég held að ég fari rétt með að á danska þinginu sé tekin ákvörðun um launakjör þingmanna. Ég held að ég fari rétt með það. Mér finnst eðlilegt að hafa þennan hátt á. Ég veit hins vegar að mörgum þingmönnum finnst þetta óþægilegt og ég veit að ákvarðanir þingsins hafa sætt gagnrýni í þjóðfélaginu. En sú er sérstaða þingsins og alþingismanna að þeir standa ábyrgir gerða sinna gagnvart þjóðinni í kosningum, þá greiðir hún um það atkvæði hvort hún telji að þeir hafi komið fram af sanngirni, m.a. í þessum málum. Mér finnst eðlilegt að launaákvarðanir alþingismanna séu teknar af Alþingi og menn axli ábyrgð en skjóti henni ekki annað.

Hæstv. forseti. Hv. þm. sagði að menn hefðu verið að hlaða upp rökum fyrir því að Kjaradómur mundi gera eitthvað í málinu og hann sagði líka að Kjaradómur hefði farið sínu fram. Það er nákvæmlega þannig. Menn hafa verið að velta því fyrir sér og haft á því sínar skoðanir hvað Kjaradómur mundi gera í framhaldi af þeirri breytingu sem verið er að tala um að verði að veruleika. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því en hv. þm. sagði að ef forseti Íslands yrði hækkaður í samræmi við þau kjör sem hann hefur núna eftir þessa breytingu yrði gersamlega óásættanlegur kjaramunur meðal opinberra starfsmanna. Mér finnst þetta vera umhugsunarefni og vil spyrja hv. þm. að því. Ég óska eftir því að fá það mjög skýrt fram, er það skoðun hans að þetta frv. eigi að hafa í för með sér verulega kjararýrnum hæstv. forseta Íslands? Mér fyndist t.d. að það væri ágætt að það kæmi mjög skýrt fram hvað menn vilja ganga langt í þessu efni þannig að hv. alþingismenn skilji hver annan, hve langt á að ganga og hverjar hugmyndirnar eru, hve mikið á að lækka laun forseta Íslands, hve mikið á að koma til móts við hann með hækkun á nafnlaunum hans eftir þessa breytingu. Kjaradómur á að ákveða það. Vissulega hljóta menn að svara því á hv. Alþingi hvaða tilgang þeir hafa með þessu máli og hvaða áhrif þeir telja að verði af málinu. Ef það er niðurstaða þeirra að Kjaradómur muni dæma með þeim hætti í málinu að forseti Íslands muni verða fyrir verulegum kjaraskerðingum þá held ég að það sé líka gott að það komi hér fram.

Herra forseti. Það hefur margoft komið fram að með þessu frv. sé kjaramunur gerður sýnilegur. Ef það er staðreynd að kjörin væru metin á 1,5 millj. kr., einhver nefndi núna 2 millj. kr., tuttugufaldur munur og rúmlega þó í kerfinu, þá finnst mér það óásættanlegt. Mér finnst það fullkomlega óásættanlegt og ég samþykki ekki slíkt. Mér finnst eðlilegt að allir launamenn í landinu greiði skatta. Mér finnst eðlilegt að forsetinn greiði tolla og greiði virðisaukaskatt. Mér finnst ekki eðlilegt að það sé bætt upp með launahækkunum. Ég skrifa ekki upp á slíkt.

Hæstv. forseti. Ef það er markmiðið að samræma laun forseta Íslands við laun annarra embættismanna, ef að það niðurstaðan að hans kjör séu miklu hærri en þau eigi að vera, hvað er þá til ráða? Það er bara það eitt til ráða að breyta launakjörum vegna forsetaembættisins þegar kosinn er nýr forseti. Þá er ekki við neinn að sakast og ekki hægt að setja þetta í samhengi við einhverja persónu sem er í embætti forseta Íslands eins og núna. Ég tel að menn eigi bara að velja þann tíma sem eðlilegast er að velja til þess að gera þessar breytingar. Það er greinilegt að sá tími er ekki núna þegar frestur til þess að bjóða sig fram til forsetaembættisins er að renna út.

Herra forseti. Mér finnst menn vera að persónugera þessa umræðu um of. Það er mín skoðun. Hins vegar fyndist mér gott að fram færi um það rækileg umræða á Alþingi hvort sá launamunur sem er að skapast í launkerfinu sé eðlilegur. Ég tel hann vera óeðlilegan. Ég tel að hér sé að skapast ójöfnuður í landinu. Hv. þm. spyr: Hvað er til ráða? Það var einn stjórnmálaflokkur sem efndi til mikillar samkomu fyrir nokkrum dögum og hafði ráðin. Hann sagði: Jöfnum leikina.

Virðulegi forseti. Allt þetta mál og allur þessi málatilbúnaður er okkur til mikils sóma, ekki síst þeim sem standa að flutningi málsins því að þegar til á að taka kemur í ljós að enginn þeirra er sammála öðrum um hver tilgangurinn sé með þessu lagafrv. hvað varðar kjör forseta Íslands. Þrír hv. þm. af fjórum sem flytja málið hafa tjáð sig um þetta í dag og þeir eru eins ósammála um hvað þeir eru að leggja til og hægt er að hugsa sér.

Er þetta ekki bara eitt frv.?

Þetta er eitt frv. en þeir eru eins ósammála um tilganginn og hægt er að hugsa sér. Ég heyri að hv. formanni vinstri grænna líður mjög illa og ég skil það ósköp vel.  Hvað vakir fyrir 1. flm. málsins hv. þm. Pétri Blöndal? Hvernig vill hann breyta starfskjörum þjóðhöfðingja? Því svarar hann á prenti í dag. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Kjaradómur hefur ekki að fullu leyti tekið tillit til þess að laun forsetans eru skattfrjáls því annars væri hann með lægri laun en forsrh. En ég reikna með að Kjaradómur taki eitthvert tillit til þessara breytinga, ef þær verða samþykktar.`` Hann reiknar sem sagt með því að Kjaradómur muni eitthvað hækka nafnlaun forseta Íslands við þessar breytingar en vill þó ekki segja hversu mikið, en eitthvað. Hv. þm. heldur áfram og hann lýsir þeirri skoðun sinni að hann reikni með því --- hv. þm. segir, með leyfi forseta: ,,Ég reikna með því að hugsanlega verði forsrh. hækkaður eitthvað ...`` Skoðun 1. flm. á efni málsins er því sú að Kjaradómur eigi að bregðast við að einhverju leyti og í framhaldi af því eigi að hækka laun forseta Íslands. Þetta er skoðun 1. flm. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, 2. flm., tjáði sig ekki að þessu leytinu til. Hann tjáði sig ekki hvað fyrir honum vakir með því að gerast meðflutningsmaður að þessari tillögu öðruvísi en að hv. þm. sagði að það væri einfaldlega málefni Kjaradóms að taka ákvörðun um það. Sjálfur hafði hann enga skoðun á því. En þingflokksformaður hans sem kom hér og var að fara úr ræðustól sagði að í sínum huga væri hér um að ræða beina launalækkun til forseta Íslands sem væri ekkert of góður til þess að borga skatta af þeim nafnlaunum sem hann hefur í dag og væri ekkert of góður til þess að borga eignarskatta, virðisaukaskatta, tolla o.s.frv. og engin ástæða væri til þess að breyta neinu í þeim efnum  Síðan kom þriðji flutningsmaðurinn, Guðjón A. Kristjánsson, og hvað sagði hann? Sá flutningsmaður sagði að tilgangurinn með þessu frv. væri ekki sá að breyta neinu í kjörum forseta Íslands. Það ætti að hans mati þegar Kjaradómur fer að fjalla um málið að taka tillit til þessara breytinga, afnáms þessara hlunninda, ekki bara hvað varðar tekjuskattinn sem fyrir liggur að mundi hækka nafnlaun forseta Íslands upp í 1.340--1.500 þús. kr. heldur ætti einnig við ákvörðun um launakjör forseta Íslands að taka tillit til annarra breytinga eins og afnáms virðisaukaskatts, afnáms tolla o.s.frv. og að það ætti að færa inn í launin til forsetans. Þá fara þau að nálgast tvær millj. kr. á mánuði. Hins vegar sagði hv. 3. flm. málsins ekki neitt um hvað hann héldi að áhrifin af slíkum ákvörðun Kjaradóms mundu hafa á aðrar stéttir. 
             Þá er komið að fjórða flutningsmanni málsins, þeir eru fjórir, hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni. Honum hefur ekki gefist tækifæri til að tjá sig um málið því að hann er því miður í veikindaleyfi. Engu að síður skiptir það ekki meginmáli því að það eru ekki til fleiri skoðanir á málinu en þessar þrjár. Það er útilokað að hafa fleiri skoðanir á þessu máli en þrjár og þingmennirnir sem flytja málið eru búnir að skipta öllum skoðunum sem hægt er að hafa á áhrifum málsins á milli sín. Þetta er þessari stofnun til mikils sóma. Það er gaman að ganga til afgreiðslu máls sem ekki einu sinni liggur fyrir hjá flutningsmönnum hvað þýðir. Það er von að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé ekkert óskaplega rólegur í þessari stöðu. Ég vil aðeins vísa til þess ...  Herra forseti. Það er ekki mikill virðuleikasvipur á afgreiðsluháttum þessarar stofnunar á síðasta þingfundadeginum.

Virðuleikinn fer eftir þingmönnunum, hv. þm.

Rétt.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er svolítið farinn að undrast þennan málflutning í hv. Alþingi. Er það virkilega svo að hv. alþingismenn taki það eitthvað inn á sig að tala um það hver séu raunveruleg kjör forsetans? Þola menn ekki að tala um það, ef það er þannig, að kjör forseta Íslands jafngilda því að hann hefði fengið útborgarðar 2 millj. kr. og borgaði svo skatta af því? Þola menn það ekki? Er eitthvað vandamál að tala um það? Ef það er svo að þau kjör sem forsetinn hefur núna þýða að brúttólaun hans séu 2 millj. kr. þá er það bara svo. Það breytir ekki raunlaununum því að ef hans kjör eru metin þannig að núverandi laun jafngildi 2 millj. kr. á mánuði þá borgar hann bara skatt af því  Þegar við sjómenn erum að koma í land eftir stóra túra og því er slegið upp í öllum blöðum að einhver sjómaður hafi haft milljón á mánuði, borgar hann ekki skatta af því? Við höfum 245 þús. kr. í skattafslátt á ári, þ.e. sjómannaafsláttinn. Það er samkvæmt lögum og reglum og þú veist alveg um það, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Það þarf ekki að upplýsa það neitt hér. 

Þá er lítill forseti í þér.


             Það er enginn feluleikur í þessu máli. Þetta eru kjör sjómannastéttarinnar sem hún hefur búið við í 40 ár.

Það er alveg eins með forsetann. Þar er enginn feluleikur.

Herra forseti. Þetta var góð ræða vegna þess að hv. þm. kom þarna að kjarna málsins. Það er ekkert feimnismál að ræða málið á þessum nótum við mig eða suma aðra hér inni. Fyrir hverjum er það feimnismál að ræða málin svona eins og hv. þm. hefur gert, að þarna sé um að ræða breytingu sem geti valdið því að nafnlaun forseta Íslands yrðu hækkuð upp í tvær millj. kr. á mánuði. Fyrir hvern er það vandamál? Fyrir hvern er það feimnismál? Það er fyrir meðflutningsmenn hans að málinu. Það er fyrir mann t.d. eins og hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson sem ekki vildi svara því. Það er fyrir mann eins og hv. þm. Ögmund Jónasson sem neitar að horfast í augu við þessar staðreyndir. Þetta er ekkert vandamál í mínum augum. Ég er ekkert feiminn við að ræða þetta því að þetta er kjarni málsins. Og láta menn sér detta það í hug að ef sú verður niðurstaðan af afgreiðslu Alþingis sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefnir, að Kjaradómur komist að þeirri niðurstöðu sem hann var að lýsa, þ.e. að þessi breyting muni kalla á ákvörðun Kjaradóms um tveggja millj. kr. laun fyrir forseta Íslands á mánuði, að þá fylgi hæstv. forsrh. og aðrir ráðherrar og æðstu embættismenn og þingmenn ekki á eftir eins og 1. flm. málsins Pétur Blöndal benti á í viðtali í Degi í dag. Hann taldi ósköp eðlilegt að forsrh. fylgdi á eftir og sjálfsagt aðrir ráðherrar líka. En það er ekkert feimnismál af minni hálfu að ræða málin svona. Það er nákvæmlega svona, herra forseti, sem á að ræða þau því að um þetta snýst málið. Þetta er kjarni málsins sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði og sýnir hvílík órafjarlægð er á milli þeirra þriggja flutningsmanna sem hafa tjáð sig um málið. Þeir eru eins mikið ósammála og hægt er að hugsa sér um það til hvers þetta mál er flutt, hvaða áhrif það muni hafa. Og svo er ætlast til að Alþingi afgreiði svona frv. við þær afstæður í jafnmikilli óvissu þegar einu sinni flutningsmennirnir, herra forseti, koma sér ekki saman um hvað þeir eru að gera.

Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ruglar saman tilgangi og afleiðingum. Tilgangur frv. felst í nafninu. Afnám lagaákvæða um skattfrelsi forseta Íslands. Það er tilgangurinn. Afleiðingarnar liggja í höndum Kjaradóms og hv. þingmenn hafa ekkert yfir honum að segja. Menn hafa tjáð sig um hvernig hann hugsanlega kunni að dæma. Á því geta menn haft alls konar skoðanir. Svo dæmir hann. Við höfum ekkert yfir því að segja. En tilgangur frv., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, er að forsetinn greiði skatta og skyldur eins og aðrir borgarar og spurning mín til hv. þm. er: Vill hv. þm. að forsetinn greiði tekjuskatt, fjármagnstekjuskatt, virðisaukaskatt, tolla og vörugjald eins og annað fólk í landinu? Og vill hv. þm. að laun í landinu séu yfirleitt sýnileg eins og meðflokksmaður hans hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur margoft barist fyrir?

Herra forseti. Ég hef vanist því að menn ræði um að blanda ekki saman orsökum og afleiðingum en ekki því að blanda ekki saman tilgangi og afleiðingum því mjög oft er það eitt og hið sama, tilgangur máls og afleiðingar máls. Það sem ég vildi svara hv. þm. um þetta mál er: Ég tel rétt að taka eigi skattamál forsetaembættisins til skoðunar. En ég tel að það eigi að gera með eðlilegum samskiptum löggjafarvaldsins og þjóðkjörins þjóðhöfðingja. Það hefur ekki verið gert. Ég tel að eðlilegt sé að a.m.k. flutningsmenn málsins hafi gert sér einhverja grein fyrir því hvaða afleiðingar tillögur þeirra kunni að hafa. Þeir eru eins ósammála um það eins og mest getur verið. Ef Alþingi ætlar síðan að afgreiða málið eins og það er í pottinn búið, þá verður Alþingi sjálft að gera grein fyrir því hvað fyrir því vakir með afgreiðslunni. En það að rugla saman tilgangi og afleiðingum hef ég aldrei heyrt. En það er kannski það sem hv. flutningsmenn hafa gert, að þeir hafi ekki áttað sig á að tilgangurinn og afleiðingarnar kunna að vera eitt og hið sama.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni hvort hann vildi að forsetinn greiddi skatta og skyldur eins og annað fólk í þessu landi. Það virðist vera svo erfitt fyrir hv. þm. sem þó hefur verið ráðherra og á þingi í fjölda fjölda ára að gera sér grein fyrir þessari einföldu spurningu. Þetta er einföld spurning. Hún er ekkert flókin. Þetta liggur í augum uppi. Á forsetinn að borga skatta eins og annað fólk í landinu eða ekki? Ég óska eftir hreinu og beinu svari við því en ekki einhverjum útúrsnúningum.

Herra forseti. Það hefur alltaf legið fyrir af minni hálfu að ég tel að rétt sé að skattamál forsetans séu sambærileg og hjá öðrum þegnum eins og ég tel það rétt að ýmis atriði í þeim skattalögum séu endurskoðuð. Eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur bent á eru ýmis undanþáguákvæði í þeim lögum, m.a. sem gilda um hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það eru ýmsar greiðslur til þess hv. alþm. sem ekki eru skattlagðar frekar en til annarra þingmanna.

Ég tek ekki við því.

Ég leyfi mér nú að efa það. Hann er þá eini þingmaðurinn sem ekki gerir það.

Einn af þremur.

Ég tel það alveg sjálfsagt. En málið snýst ekki um þetta. Málið snýst um að --- ég veit ekki betur en að hv. þm. taki við greiðslum dagpeninga sem eru skattfrjálsir.

Ég skila þeim.

Það er bara ekki rétt að hv. þm. skili þeim. En það sem ég ætlaði að taka fram í þessu sambandi var að málið snýst um samskipti löggjafarstofnunar og þjóðkjörins þjóðhöfðingja og þau gerast ekki með slíkum hætti. Þau gerast ekki heldur með þeim hætti að flutningsmenn máls af þessu tagi viti ekki hver er tilgangurinn með flutningnum eða hverjar afleiðingarnar kunna að verða. Þetta er fyrir neðan allar hellur að hegða sér svona á síðustu dögum þingsins. Þetta er ekki í samræmi við þann virðuleikablæ sem við viljum hafa á starfsemi þessarar stofnunar. 

Herra forseti. Það hefur greinilega komið fram í umræðunum að málið er ekki svo einfalt eins og ætla mætti við fyrstu sýn. Fyrst vil ég nefna það sem fram kom hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni bara til þess að ganga úr skugga um hvort ég hafi skilið hann rétt, ég vona að ég hafi misskilið hann. En hjá honum kom fram að ef laun forseta Íslands yrðu hækkuð þannig að hann stæði jafnréttur eftir skattlagningu sem áður, þá yrði launamunurinn hjá hinu opinbera tuttugufaldur og það væri allt of mikið og miklu meira en hv. þm. gæti sætt sig við. Ég skildi hv. þm. þannig að hann liti svo á að forseti Íslands væri hluti af opinberum starfsmönnum. Ég lít svo á að forsetaembættið sé algerlega utan við það og eigi ekki að vera til samanburðar við starfskjör opinberra starfsmanna. Í öðru lagi kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að Alþingi hefði ekkert yfir Kjaradómi að segja, það er mikill misskilningur. Alþingi hefur allt yfir Kjaradómi að segja sem Alþingi kýs. Alþingi setur lög og ef það er skilningur manna og ætlan með þessu frv. að rýra ekki kjör forseta Íslands og vafi leikur á því að Kjaradómur muni bregðast við með þeim hætti að því markmiði verði náð, þá getur Alþingi sett lög sem taka af allan vafa um og ná þessu markmiði sínu fram. Það er mjög einfalt ef menn eru sammála um að það eigi að vera tilgangurinn. Ég vil líka segja að ég hef engan rökstuðning fengið um þær tölur sem ég hef heyrt um mat á skattfrelsi forseta Íslands. Ég hef heyrt hv. þm. Pétur H. Blöndal nefna að það jafngilti því að laun forseta Íslands þyrftu að vera 1.380 þús. kr. ef ég hef tekið rétt eftir. Þingmaðurinn leiðréttir mig ef ég er að fara með rangt mál í þeim efnum en það er kannski ekki aðalatriði málsins heldur hitt að þegar málið hefur verið til umfjöllunar á fyrri þingum hefur verið leitað umsagnar um það en engar upplýsingar hafa komið fram sem gera mönnum kleift að leggja mat á hversu verðmiklar þessar undanþágur eru. Ég hef leitað að þeim gögnum og hef ekki séð tangur né tetur því til stuðnings hvað mætti ætla að þessi hlunnindi séu verðmikil. Ég bið því hv. þm. Pétur H. Blöndal að upplýsa á hvaða upplýsingum og gögnum hann byggir sitt mat. Ég held satt að segja að tölur um 1,5--2 millj. á mánuði séu algerlega fráleitar að svo miklu leyti sem ég hef getað áttað mig á því og reynt að meta hlutina sem er auðvitað út frá mjög ófullkomnum upplýsingum, en ég tel algerlega fráleitt að þetta séu svo háar tölur. Ég vil að lokum segja, herra forseti, að í umsögn um þetta mál frá ríkisskattstjóra fyrir fjórum árum kom fram að það væri kannski ekki rétt að leggja allar undanþágurnar undir sama hattinn. Mér finnst eftir að hafa lesið umsögn ríkisskattstjóra og heyrt hans sjónarmið að nokkuð sé til í því að ekki sé endilega rétt að leggja sömu mælistiku á alla þessa hluti. Ég vil leyfa mér að lesa hluta úr þessari umsögn, með leyfi forseta: ,,Án þess að ríkisskattstjóri leggi það sérstaklega til að reglur um skattfrelsi forseta verði þrengdar frá núverandi fyrirkomulagi þykir mega benda á örfáa þætti sem teljast mega athugunarverðir út frá skattlagningarsjónarmiðum sérstaklega og þá að því leyti að athuga beri þær í ljósi núverandi þjóðfélagsaðstæðna. Um er að ræða reglur um: 1. skattfrelsi maka forseta, 2. skattfrelsi annarra tekna forsetans en beinna forsetalauna úr ríkissjóði, 3. undanþágu forseta frá greiðslu tolla og aðflutningsgjalda ..., 4. undanþágu forseta frá greiðslu virðisaukaskatts af almennum vörum og þjónustu vegna eigin persónulegra þarfa.`` Mér finnst ekki að sömu sjónarmið gildi endilega um öll þessi atriði. Ég segi fyrir mitt leyti að mér er það ekkert sérstakt réttlætismál eða kappsmál að beinar launagreiðslur séu skattlagðar en það skiptir ekki máli ef á að hækka þær á móti skattlagningu. Það kemur út á eitt. Ég hef hins vegar svolitlar efasemdir um skattfrelsi á virðisaukaskatti þannig að ég verð að viðurkenna að mér finnst ekki hægt að líta sömu augum á öll þessi atriði.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir vangaveltur hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um skattlagningu og að sömu reglur eða sömu viðhorf gildi ekki endilega gagnvart allri tegund skattlagningar. Þetta er umræða sem eðlilegt er að fari fram í efh.- og viðskn. sem að mínum dómi hefði betur komið saman fyrr í morgun til að fjalla um þetta mál á málefnalegan hátt. Ég er ekki að segja að hér hafi ekki farið fram málefnaleg umræða en ég tel að mikið af þessari umræðu hefði betur verið komin inni í nefndinni, þar sem margir þeirra sitja sem hér hafa tekið þátt í umræðunni í dag. Mér hefði fundist það að mörgu leyti heppilegra og skemmtilegra. En varðandi þá spurningu sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson beindi til mín, hvernig skilgreina bæri forseta Íslands, hvort hann væri opinber starfsmaður. Forseti Íslands er starfsmaður íslenska ríkisins og þar af leiðandi er hann opinber starfsmaður eins og fjöldi annarra.

Herra forseti. Þá vil ég spyrja hv. þm., formann BSRB, hvort hann álíti þá að kjör forseta Íslands séu viðmiðun fyrir umbjóðendur hans.

Herra forseti. Þegar við tölum um launakjörin á Íslandi horfum við að sjálfsögðu yfir samfélagið allt.

Herra forseti. Nú hefur efh.- og viðskn. gert hlé á fundi sínum og mun hittast aftur um kvöldmatarleytið vegna þess að það mál sem hún vinnur með er ekki til lykta leitt. Við erum búið að vera hér fimm kvöld og fram á nætur, þá lengstu til kl. 4 um nótt. Þetta er að verða aldeilis bærileg vinnuvika og ég sé ekki ástæðu til þess að við höldum áfram í kvöld og fram eftir þessu laugardagskvöldi vegna þess að þeir sem eru á fundi í efh.- og viðskn. í dag og kvöld eiga síðan eftir að vinna nefndarálit. Nú legg ég til, virðulegi forseti, að við gerum hlé á fundinum og hefjum störf aftur á mánudagsmorgni eins og virðulegt þing og venjulegt fólk.

Forseti vill lýsa því yfir að umræður eru að hefjast um vegáætlun og jarðgangaáætlun. Eins og hv. þm. er ljóst og kunnugt var það löngu ákveðið að umræður um þessi mál yrðu í dag. Ég veit ekki betur en ýmsir hv. þm. hafi fundið að því við forseta að hann skuli stundum víkja frá því sem hann hefur áður sagt og ég hyggst taka það til greina.

Herra forseti. Ég held að mjög óráðlegt sé að halda áfram þingstörfum við þessar aðstæður, án þess að menn hafi nokkra hugmynd um hvernig staðið skuli að eðlilegum lokum fyrir þingfrestun. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. forseti gefi sér tíma til að eiga fund með formönnum þingflokka og reyna að ná samkomulagi. Ég tek undir orð þingflokksformanns Samfylkingarinnar. Það er búið að boða efh.- og viðskn. á fund kl. sjö. Það er verið að leita að aðilum sem þar þurfa að mæta til að svara fyrirspurnum frá nefndinni og varð að gera hlé á fundi því að þeir voru ekki tiltækir. Það er ekkert vitað um hvenær nefndin getur lokið störfum. Það á eftir að ganga frá hugsanlegum brtt. og nál. og taka þau fyrir til umræðu. Þá yrði orðið langt liðið ef að því kæmi á aðfaranótt sunnudags. Herra forseti. Ég man ekki eftir því að haldnir hafi verið fundir langt fram á laugardagskvöld í þinglokin við þessar aðstæður. Ég æski þess að hæstv. forseti, sem hefur langa og góða þingreynslu, beiti sér fyrir því í viðræðum við formenn þingflokka að finna eðlilega og skynsamlega lausn á þessu máli.

Ég vil skýra hv. þm. frá því að ég hef þegar rætt það á fleiri en einum fundi með formönnum þingflokka að umræður um vegáætlun og jarðgangaáætlun fari fram á þessum drottins degi.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram liggur fyrir að efh.- og viðskn. gat ekki lokið störfum sínum. Hún verður kölluð saman til fundar nú um kvöldmatarleytið. Við vitum út af fyrir sig ekki hve langur sá fundur getur orðið. Takist að ljúka málinu þarf, eins og fram hefur komið, okkur fulltrúum í efh.- og viðskn. að gefast tími til að ganga frá því þannig að málið sé tækt til 2. umr., m.a. með nefndarálitum. Ég hlýt að fara fram á, ef fram heldur sem horfir að hér eigi að vera kvöldfundur, að hlé verði gert á fundum og störfum þingsins meðan efh.- og viðskn. starfar og meðan við erum að ganga frá hugsanlegum nál. í þessu máli. Ég trúi því ekki, eins og tveir síðustu ræðumenn hafa sagt, að hér eigi að halda kvöldfund þegar vitað er að efh.- og viðskn. getur ekki lokið vinnu sinni. Ég held að það hljóti að vera tímabært að forseti endurskoði hvort hér eigi virkilega að halda fram störfum á þessum degi og í kvöld einnig þegar sýnt er að við munum ekki geta lokið störfum í efh.- og viðskn. fyrr en síðla kvölds. Á þá virkilega að taka þetta umdeilda mál sem við höfum verið að ræða, um afnám á skattfrelsi forsetans, fyrir í skjóli nætur? Ég trúi því ekki.

Hv. þm. hefur langa reynslu af því bæði sem þingmaður og ráðherra að stundum eru tekin fyrir umdeild frv. á Alþingi bæði í skjóli dags og nætur.

Herra forseti. Ég vil að fram komi að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi hafi ekki komið saman til að samræma sjónarmið sín í þessu efni um framvindu þinghaldsins að öðru leyti en því sem rætt hefur verið á fundum þingflokksformanna. Þar hefur það verið samdóma álit að stefna að því að hraða þinghaldinu. Þar til önnur sjónarmið verða uppi eða menn samræma stefnu sína eða sjónarmið á þeim vettvangi mæli ég ekki með því að þinghaldinu verði frestað núna.

Virðulegi forseti. Við áttum fund með forseta einhvern tíma á síðasta sólarhring. Þá var áformað að haga þinghaldi þannig að hugsanlegt væri að ljúka því um þetta leyti, um fjögurleytið í dag, ef vel gengi. Þannig hefur verið haldið á málum á þessum fundi að það hefur reynst ókleift. Ég þarf ekki að rekja ástæður þess. Hér hefur verið minnst á að efh.- og viðskn. mun funda um kvöldmatarleytið. Það á eftir að vinna nál. og það er alveg ljóst að því lýkur ekki fyrr en í kvöld eða nótt. Ég hef lýst því sem minni skoðun að skynsamlegra sé að hefja þingfund á mánudaginn. Það getur ekki verið í samræmi við virðingu þingsins að vinna svona og halda áfram fram á kvöld eða nótt. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ekkert ráðrúm hefur gefist fyrir fundi með forseta. Forseti hefur ekki boðað þingflokksformenn til sín né heldur hafa þeir getað ræðst við í stjórnarandstöðunni. Einn hefur m.a. verið á fundi eftir því sem ég best veit. Þessi mál verður að ræða. Það er ekki hægt að láta eins og eðlilegt sé að halda áfram núna og fram eftir kvöldi.

Herra forseti. Við þessar aðstæður er mjög eðlilegt að spurst sé fyrir um hvaða áform hæstv. forseti þingsins hafi. Mín spurning er þessi: Áformar forseti Alþingis að halda áfram fundum á Alþingi í kvöld, eftir að gert hefur verið hlé fyrir fund efh.- og viðskn., og fara þess á leit við þingið að það mál sem efh.- og viðskn. fjallar um, ásamt nál. með hugsanlegum brtt., verði síðan skilað þegar nefndin hefur lokið störfum og síðan verði haldið áfram og málið afgreitt í nótt?

Herra forseti. Ég vil taka undir það sjónarmið hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, formanns þingflokks Samfylkingarinnar, að eðlilegt er að formenn þingflokka komi saman til fundar með hæstv. forseta Alþingis til að ræða þinghaldið. Af okkar hálfu væri ekkert við það athuga að gera það meðan á umræðu um vegáætlun stæði.

Samkvæmt 63. gr. þingskapa getur forseti heimilað, ef ósk berst um það frá flutningsmanni eða flutningsmönnum og enginn þingmaður andmælir því, að umræður fari fram um tvö eða fleiri dagskrármál í einu ef þau fjalla um skyld efni eða það þykir hagkvæmt af öðrum ástæðum. Nú hefur borist beiðni um að 8. og 9. dagskrármálið verði rædd með þessum hætti, vegáætlun fyrir árin 2000--2004 og 9. dagskrármálið, jarðgangaáætlun fyrir árin 2000--2004, og verður við þessari beiðni orðið ef enginn hreyfir andmælum. Svo er ekki. Ég vil taka það fram vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið um fundarstjórn forseta að ég óska eftir að hitta þingflokksformenn að máli kl. fjögur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndarálitum samgn. um vegáætlun og jarðgangaáætlun, vegáætlun fyrir árin 2000--2004 og jarðgangaáætlun fyrir sama tímabil. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneyti og Helga Hallgrímsson, Jón Rögnvaldsson og Hrein Haraldsson frá Vegagerðinni. Starfshættir við afgreiðslu tillögunnar hafa verið hefðbundnir. Þingmenn kjördæma hafa unnið að skiptingu framkvæmdafjár til almennra verkefna á stofnbrautum, svo og til tengivega, auk þess sem þeir hafa yfirfarið tillögur um stórverkefni sem snerta viðkomandi kjördæmi. Sú endurskoðun á vegáætlun sem nú fer fram er hin fyrsta frá því að samþykkt var langtímaáætlun í vegagerð á Alþingi vorið 1998. Sú áætlun tók til áranna 1999--2010 að báðum árum meðtöldum og var henni skipt í þrjú tímabil sem hvert var til fjögurra ára. Hið fyrsta tók yfir árin 1999--2002 og hið næsta árin 2003--2006. Til að vegáætlun fylgdi þessari skiptingu tók gildandi vegáætlun til fimm ára, þ.e. 1998--2002. Tillagan sem hér liggur fyrir nær einnig til fimm ára, 2000--2004. Við endurskoðunina nú bætast árin 2003 og 2004, þ.e. fyrri helmingur annars tímabils langtíma\-áætlunarinnar. Við næstu endurskoðun vegáætlunar, veturinn 2001--2002, verður langtímaáætlunin einnig endurskoðuð. Tölur í tillögunni eru allar á sama verðlagi, þ.e. áætluðu verðlagi ársins í ár. Við meðferð í samgöngunefnd eru tölur fyrir árin 2001--2004 hækkaðar til áætlaðs verðlags 2001, en tölur ársins í ár eru óbreyttar. Hækkun til 2001 er áætluð um 4,5% og er það í samræmi við forsendur við vinnu að fjárlögum næsta árs. Fyrir þessu þingi liggur till. til þál. um jarðgangaáætlun fyrir árin 2000--2004. Nefndin hefur fjallað um hana og leggur til að hún verði samþykkt. Jafnframt leggur nefndin til að hún verði felld inn í vegáætlunina. Þá leggur nefndin til að inn í vegáætlun verði einnig tekin vegagerð sem nauðsynleg er á Austurlandi í tengslum við fyrirhugaða álverksmiðju á Reyðarfirði og virkjanir tengdar henni. Á tekjuhlið áætlunarinnar eru gerðar þrjár breytingar. Tekinn er inn nýr liður, Sérstök fjáröflun, til að standa undir kostnaði við þá útgjaldaliði sem taldir eru hér á undan. Þessi fjáröflun er 324 millj. kr. í ár og 750 millj. kr. 2001 en hækkar seinni árin. Þessa fjár verður m.a. aflað með sölu ríkiseigna, en einnig er gert ráð fyrir beinum framlögum og lánsfé frá aðilum að orku- og iðjuverum á Austurlandi. Önnur breyting á tekjuhliðinni er sú að liðurinn Geymt í ríkissjóði, 126 millj. kr. árið 2000, er felldur niður. Loks eru tekjur af leyfisgjöldum flutninga taldar sem sérstakur liður og hækka niðurstöðutölur tekna og gjalda um 3 milljarða kr. Gjaldamegin er þessi upphæð færð undir liðinn Umferðareftirlit og þjónusta. Á gjaldahlið áætlunarinnar eru breytingarnar að mestu leyti tengdar þeim nýju verkefnum sem áður er getið. Þannig bætast við þrír nýir liðir í nýjum þjóðvegum, þ.e. liðirnir Jarðgangaáætlun, Orku- og iðjuvegir á Austurlandi og Sérstök verkefni. Fjárveitingar eru til rannsókna og annars undirbúnings jarðgangagerðar 2000 og 2001 og síðan til framkvæmda 2002 og áfram. Byrjað verður á orku- og iðjuvegum í ár og þeim lokið 2003. Þarna er um að ræða fjárveitingar upp á u.þ.b. 1 milljarð. Engin fjárveiting er til sérstakra verkefna í ár en fjárveiting árið 2001 verður 200 millj. kr. og hækkar síðan seinni árin. Sundabraut er meðal sérstakra verkefna og til hennar eru veittar 50 millj. kr. hvort ár, 2003 og 2004, auk þess sem hún fær fjárveitingu undir liðnum Höfuðborgarsvæðið, 2000-- 2002. Þar er um þessar mundir unnið að mati á umhverfisáhrifum og öðrum undirbúningi og er fjármagn fyrir hendi til þeirra verka. Miðað er við að fjár til framkvæmda verði aflað við næstu endurskoðun vegáætlunar eftir tvö ár og að þá komi sérstök fjáröflun til verksins. Um það verður tekin ákvörðun á því stigi málsins. Sundurliðun útgjalda er með hefðbundnum hætti. Skipting fjár til almennra verkefna á stofnvegum er óbreytt frá því sem var, þ.e. öll kjördæmi utan höfuðborgarsvæðisins fá þar jafnan hlut. Þó er vissulega mikill munur á hlutfalli tengivega eftir kjördæmum og má nefna að tvö kjördæmi hafa langhæst hlutfall þeirra, Suðurland 25% allra tengivega og Vesturland um 18% tengivega landsins. Tengivegafé er skipt eftir sömu reglu og áður en reglan tekur tillit til umferðar, ástands veganna og kostnaðar við byggingu þeirra. Verður því að endurreikna skiptinguna á nokkurra ára fresti og hefur það verið gert nú. Breytingar eru ekki stórvægilegar og er miðað við að hin nýju hlutföll í almennri vegáætlun taki gildi 2003. Við meðferð tillögunnar kom í ljós að aðkallandi er að ráðast í ýmis verkefni sem ekki rúmast innan hefðbundins ramma vegáætlunar. Þau stærstu eru á höfuðborgarsvæðinu en einnig er um að ræða verkefni á landsbyggðinni. Leggur nefndin til breytingar sem fela í sér að ráðist verður í umrædd verkefni. Leggur nefndin einnig til að styrkur til sérleyfishafa verði hækkaður vegna slæmrar stöðu þeirra. Þá leggur nefndin áherslu á að almenningssamgöngur á landsbyggðinni verði teknar til sérstakrar skoðunar á næstunni. Nefndin fjallaði sérstaklega um skiptingu fjár til stórverkefna. Sú skipting tekur í ríkum mæli mið af langtímaáætlun. Vegna viðbótarfjár árin 1999--2002 sem ákveðið var af hálfu ríkisstjórnar að veita til vegagerðar á síðasta ári og fjárveitinga til sérstakra verkefna samkvæmt brtt. nú ganga stórverkefnin raunar mun hraðar en langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Meðal stórverkefna er tvöföldun Reykjanesbrautar milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur. Miðað við fjárveitingar getur útboð á fyrsta áfanga verksins farið fram árið 2002 og stefnt er að því að stórum hluta þess, þ.e. tvöföldun milli Straumsvíkur og Keflavíkur, verði lokið 2006. Níu milljarða kr. viðbótarfé er ætlað í mörg brýn verkefni í uppbyggingu vegakerfis landsins á árunum 2000--2004. Þar er um að ræða uppbyggingu Reykjanesbrautar í gegnum Hafnarfjörð, breikkun vegarins milli Reykjavíkur og Mosfellsbæjar, byggingu Suðurstrandarvegar milli Þorlákshafnar og Grindavíkur, byggingu orku- og iðjuvega á Austurlandi, byggingu gatnamóta á höfuðborgarsvæðinu, lagningu vegar yfir Kolgrafarfjörð á Snæfellsnesi, vegabætur við Ísafjarðardjúp og í Barðastrandarsýslu og vegabætur um Uxahryggi og að Dettifossi. Þá er lagt til að fé verði veitt í undirbúning Sundabrautar í Reykjavík og við það miðað, eins og ég gat fyrr, að viðbótarfé komi til við endurskoðun vegáætlunar að tveimur árum liðnum. Ljóst er að þar er um að ræða fjármagn sem kannski nemur um það bil 2 milljörðum á tveimur árum til að unnt sé að fara í þær framkvæmdir. Kostnaðaráætlun liggur ekki fyrir en gæti orðið á bilinu 5--10 milljarðar. Jafnframt er lagt til að veita viðbótarfé sem nemur 100 millj. kr. til almennra framkvæmda í hverju landsbyggðarkjördæmi fyrir sig. Þar er hlutfallið jafnt þó svo verulegur munur sé á hlutfalli tengivega eins og ég gat um fyrr í ræðu minni. Í tillögunni er gert ráð fyrir að fresta framkvæmdum fyrir 585 millj. kr. árið 2000 til ársins 2001. Tillögur nefndarinnar að því hvaða verkefnum verði frestað eru birtar í brtt. og eru fjárveitingar til verkefna sem fresta á að hluta til eða öllu leyti merktar með stjörnu í sundurliðun fjárveitinga. Sérstök samantekt um frestanirnar er í lok liðar 2.5.1 í brtt. nefndarinnar og kemur þar fram sú upphæð sem er frestað hverju sinni. Eru nýir verkefnaflokkar sundurliðaðir með hliðstæðum hætti og hinir hefðbundnu. Nokkrar minni háttar breytingar eru lagðar til á flokkun vega. Þær eru í samræmi við vegalög og leiðir af breyttri búsetu eða annarri aðstöðu. Til að auðvelda samanburð vegáætlunar við fjárlög og samræma hana við aðrar áætlanir innan samgrn. er í brtt. sýnd sérstök uppsetning á tekjum og gjöldum. Nefndin leggur til að tillagan um vegáætlun fyrir árin 2000--2004 verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Svo vikið sé sérstaklega að jarðgangaáætluninni er það niðurstaða samgöngunefndar að jarðgangagerð sé áhrifarík leið til samgöngubóta þar sem þeim verður ekki komið við með öðrum hætti þannig að viðunandi teljist. Með jarðgöngum má rjúfa vetrareinangrun, stækka atvinnu- og þjónustusvæði og tengja saman byggðarlög með þeim hætti að skilyrði skapist fyrir eflingu byggðar og hagstæða íbúaþróun. Fyrstu verkefnin samkvæmt tillögunni eru jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar annars vegar og milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar hins vegar. Þessum verkefnum er ekki raðað. Nefndin er sammála þessu verkefnavali og að mati hennar er eðlilegt að samgönguráðherra taki ákvörðun um tilhögun útboðs verkefnanna þegar rannsóknir eru komnar á það góðan rekspöl að allir helstu þættir framkvæmdanna liggi fyrir. Í því felst meðal annars að ákveða hvort bæði verkefnin verði boðin út í einu eða annað þeirra fyrst. Er reiknað með að rannsóknin taki tvö ár en þó líklega skemmri tíma á Austurlandi. Á árunum 2002--2004 er gert ráð fyrir að árlega verði 1.400 millj. kr. lagðar í þessi verkefni. Samhliða framkvæmdum við þessi tvö verkefni verða hafnar rannsóknir til undirbúnings jarðgöngum á Vestfjörðum og Austfjörðum. Sérstaklega eru nefnd þrjú verkefni sem rannsaka á, þar af verða tvö á Austfjörðum og eitt á Vestfjörðum. Nefndin leggur áherslu á að fjár til að standa straum af kostnaði við jarðgangagerð samkvæmt tillögunni verði aflað sérstaklega með sölu ríkiseigna. Vegáætlun er nú til endurskoðunar og leggur nefndin til að jarðgangaáætlun verði felld inn í hana eins og gert hefur verið. Verður jarðgangaáætlun því hluti vegáætlunar og kemur þar með til endurskoðunar á tveggja ára fresti.

Herra forseti. Þær þáltill. sem hér eru til umræðu eru lagðar fram um það leyti þingi átti að ljúka. Ef ekki hefðu skotið upp kollinum ný þingmál sem taka mikinn tíma hefði verið full ástæða til að fjalla töluvert ítarlega um þá þáltill. sem hér er um að ræða. Verkefnið er náttúrlega ansi mikið og stórt þar sem ætlunin er að ráðstafa til þess rúmlega 60 milljörðum kr. á þeim tíma sem vegáætlun á að ná yfir. Þetta eru háar upphæðir og í sjálfu sér ekki óeðlilegt að í þennan málaflokk renni miklir fjármunir. En þó ber að ítreka að því miður er ekki verið að taka þetta allt saman til framkvæmda. Drjúgur hluti þessa er hefðbundinn og venjubundinn rekstur, til að ryðja snjó af vegum, til viðhalds á vegum og alls sem því fylgir. Á vegum Vegagerðarinnar hafa þingmenn allra kjördæma verið kallaðir til að taka þátt í að vinna þetta verk ásamt henni. Mér finnst full ástæða til að taka það fram og þakka Vegagerðinni sérstaklega fyrir fagleg vinnubrögð. Vinnubrögð Vegagerðarinnar koma þeim sem hér stendur svo sem ekkert sérstaklega á óvart, að kynnast þeim nú í fyrsta skipti sem alþingismaður í samgn. Þeim hefur maður kynnst áður. Þarna er vel að verki staðið, vel haldið um hlutina enda full ástæða til þar sem um mikla peninga er að ræða. Þessi áætlun gerir ráð fyrir að á árinu 2000 verði varið tæpum 10 milljörðum kr. sem eykst svo á næsta ári í 12 milljarða og þá í 13 milljarða síðustu þrjú árin. Þetta eru ansi miklir peningar. Tekjuhliðin hvað varðar bensíngjald og þungaskatt er hefðbundin eins og þarna kemur fram, 9,6 milljarðar árið 2000 og 10,2--10,6 milljarðar áætlaðir árin á eftir. Frá því að þessi þáltill. var lögð fram hefur hún náttúrlega tekið miklum breytingum eins og komið hefur fram og við höfum séð. Fram kemur í nál. að tekna til þessara miklu viðbótarverka, sem koma þó sérstaklega inn á síðari árum þessarar áætlunar eigi að afla með sölu ríkiseigna og/eða lánsfé ásamt endurgreiðslu, t.d. frá Landsvirkjun varðandi orkuvegina fyrir austan. Út af fyrir sig má taka undir það og segja að skynsamlegt sé að þeir peningar sem koma inn fyrir sölu ríkiseigna fari í samgöngubætur jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni. Það er margfalt betra að sjá þá fara í það en í hefðbundinn rekstur ríkissjóðs. Ég er sammála því að þeim er betur varið í samgöngubætur eins og hér er gert ráð fyrir. Þessi áætlun er í töluvert miklu í samræmi við þær miklu áætlanir sem gerðar voru og samþykktar voru 1998, annars vegar langtímaáætlun og hins vegar vegáætlun fyrir árin 1998--2002. Eins og ég sagði áðan hefur margt bæst við milli umræðna, mikil og góð verk jafnt á höfuðborgarsvæði sem landsbyggð þó þess sjái ekki mikil merki strax. Nú árið 2000 eru þetta um 400 millj. sem bætast til verksins, þ.e. 100 millj. til undirbúnings jarðganga og rannsókna fyrir norðan og austan og 300 millj. í Fljótsdal. Árið 2001 munu í kringum 700 millj. bætast við auk áframhaldandi rannsókna við jarðgöng og hönnun og þess háttar, frekari framkvæmda við Fljótsdal og framkvæmda í Reyðarfirði, vega sem kallaðir eru orku- og iðjuvegir og vafalaust er afar brýnt að setja í gang ef --- sá sem hér stendur vonar að svo verði --- hafist verður handa við að byggja stóriðju á Reyðarfirði eins og áætlanir eru um. Þær hafa hins vegar tafist töluvert af ástæðum sem ég ætla ekki að ræða hér. Ég fagna því að þetta er sett inn. Ég held að það sé ákaflega brýnt að menn noti tímann til að búa í haginn. Ef af þessum framkvæmdum verður þarf sannarlega að styrkja þá vegi sem þarna eru. Oft er það svo í litlum byggðarlögum þar sem stórframkvæmdir fara í gang við jarðvegsvinnu og annað, vegna framkvæmda af þessu tagi, við snjóflóðagarða eða annað, að mikil umferð, þungaumferð, gerir það að verkum að vegir viðkomandi byggðarlags tætast upp og þola hreinlega ekki álagið. Á árinu 2001 er í áætluninni einnig gert ráð fyrir að hefja framkvæmdir við Reykjanesbraut í gegnum Hafnarfjörð þannig þá munu, eins og ég sagði áðan, bætast við um 700 millj. Þetta vildi ég aðeins draga fram inn í umræðuna vegna þess að auðvitað koma upp vangaveltur í þjóðfélaginu, á Alþingi og annars staðar um að þetta viðbótarfé sé mikill þensluvaldur í þjóðfélaginu. Þess vegna vildi ég draga fram þær upphæðir sem eru settar fyrir þessi ár og jafnframt ítreka að á síðustu þremur árunum koma aðalupphæðirnar sem eru að detta inn í áætlun núna, stærstu tölurnar, eins og árið 2002 þá fer þetta upp í rúma 2 milljarða og svo koll af kolli. Sérstaklega ber að fagna því sem áætlað er árið 2002 að þar er farið í jaðarbyggir og ferðamálavegi, ef svo má að orði komast, og þar fá hin sex gömlu kjördæmi, hvert og eitt, ákveðnar upphæðir til þess að leggja í safn- og tengivegi og er sannarlega ekki vanþörf á því að fara í það. Sá sem hér stendur hefur spurt hæstv. samgrh. út í þetta fyrr í vetur og fengið svar við vegna þess að þetta er smáinnspýting inn í þann vanda sem er víða á landsbyggðinni þar sem menn komast jafnvel ekki ferða sinna á þessum tíma ársins vegna þess að vegir eru lokaðir vegna aurbleytu. Á höfuðborgarsvæðinu eru settir inn fjármunir til að vinna ýmsar framkvæmdir sem verða sannarlega til mikilla bóta og er mikil þörf á eins og margoft hefur komið fram, mikið umferðaröngþveiti getur myndast, og er peningum varið til gatnamótaframkvæmda og annarra framkvæmda. Af viðbótarfénu kemur árið 2003 og 2004 vegna Reykjanesbrautar og Breiðholtsbrautar, gatnamót eins og við Víkurveg og Vesturlandsveg og við Miklubaut og Kringlumýrarbraut sem er sennilega eitt brýnasta verkefnið. Það er alveg með ólíkindum að þessi mikla umferðaræð, Miklabraut, skuli vera svo mikið ljósastýrð og hún er í raun og veru og það er ekki eingöngu að það séu ljósastýringar á gatnamótum heldur er þarna líka töluvert mikið af gangbrautarljósum. Það er í raun og veru alveg með ólíkindum að á svona miklum umferðaræðum, skuli umferðin vera tafin með þessari ljósastýringu og sannarlega ekki vanþörf á að grípa til aðgerða á þessu svæði. Þarna kemur líka inn undirbúningur vegna Sundabrautar. Það mál er eins og kemur fram í undirbúningsvinnu og hönnun. Hér kemur fram að árið 2002 mun sú undirbúningsvinna vonandi öll verða komin það langt að hægt verður að ákveða leiðina og ganga í fyrsta áfanga sem er yfir Kleppsvíkina og er áætlað að kosti 5 milljarða kr. og þar er líka getið um að fjár verði aflað við næstu endurskoðun eftir tvö ár. Þessu ber að fagna og ekkert nema  
             Þá komum við að Reykjanesbraut og þeim framkvæmdum sem þar eru ætlaðar. Það er hárrétt sem kemur fram í nál. að 20 þúsund bíla umferð er náttúrlega allt of mikil umferð fyrir tveggja akreina veg. Engin spurning er að þarna er mikil þörf á breikkunum og tvöföldun sem þarna eins og reyndar þingmenn höfuðborgarsvæðisins alls jafnt sem Stór-Hafnarfjarðarsvæðisins hafa lagt mikla áherslu á. Auðvitað ber að fagna þessu atriði. Svo við færum okkur aftur aðeins út á land, þá er árin 2002--2004, áætlað að verja 200 millj. kr. til sérstakra átaksverkefna á Vestfjörðum, í því góða kjördæmi. Engan skyldi undra að það þurfi að setja töluverða peninga og spýta svolítið í hvað framkvæmdir þar varðar. Það þekkja þeir sem þurfa oft að keyra vestur og líka þeir sem fara e.t.v. stundum á sumrin. Þetta er það kjördæmi sem er hvað lengst á eftir með venjubundna vegi sem allir tala um að þurfi að vera grundvallaratriði. En auðvitað blandast inn í það að vegagerð þarna er mjög erfið og dýr. Ég hef áður rætt um þá framkvæmd sem lögð er til á Austurlandi og ég vil aðeins ítreka það og segja að litið er á þetta og þarf að líta á þetta sem sjálfstæðar framkvæmdir, ekkert endilega tengdar orku- og iðjuverum þó svo það nýtist þar. Þessar upphæðir byrja ekki að koma inn fyrr en á næsta ári og eru náttúrlega hluti sem á eftir að koma, hvað Landsvirkjun mun greiða mikið af þeim framkvæmdum sem þarna á að fara í. Í sambandi við þá þáltill., sem liggur fyrir líka og sem hæstv. samgrh. mælti fyrir fyrr í vetur, þ.e. þáltill. um jarðgangagerð, og tillaga var um að fella inn í langtímaáætlunina, vegáætlunina, þá er það gert hérna. Ég segi líka alveg hiklaust að ég fagna því mjög að þetta er sett inn og er sammála þeim atriðum sem koma í nál. samgn. og ég tek skýrt fram að ég hafði ekki fyrirvara á því nál. Ég taldi mig ekki þurfa þess, ég þekkti þetta mál það vel. Fram kemur í nál. að þetta sé stór áfangi og miðað við það að stórt alþjóðlegt útboð geti átt sér stað þegar undirbúningi og hönnun hefur verið lokið. Ég er alveg viss um að það verður mjög hagkvæmt fyrir verkkaupa að bjóða þetta út með þessum hætti og fá e.t.v. tilboð í þetta sem gætu verið kannski 8--15% lægri en annars yrðu ef farið væri í þetta hvort í sínu lagi. Ég vil sem sagt fagna því sérstaklega að þetta er tekið inn og tel þetta bæði nútímalega vegagerð á snjóþungum og erfiðum svæðum og þetta er að mínu mati líka töluvert mikil byggðaáætlun. Þarna er gert ráð fyrir því að tengja saman svæði sem munu styrkja ákveðin byggðasvæði eins og Eyjafjarðarsvæðið allt og mynda þar stóran og sterkan kjarna. Ég spái því að fljótlega eftir að framkvæmdir hefjast eða e.t.v. kannski fyrr að sveitarfélög t.d. við Eyjafjörð muni fara að ræða sameiningu. Mér kæmi ekki á óvart að innan 5--7 ára yrði Eyjafjörður frá Akureyri til Siglufjarðar orðinn eitt sveitarfélag, eitt atvinnusvæði, eitt þjónustusvæði og að sú framkvæmd sem hér er lögð til muni hafa það í för með sér að þetta eigi sér stað. Þá er það auðvitað mjög til bóta eins og þáltill. getur um og kveðið er á um þarna að það sé þannig. Herra forseti. Ég gat þess áðan að á lokaspretti þingsins sé ekki ástæða til að lengja umræðuna mjög mikið. Ég sagði þegar vegáætlun var lögð fram að of litlu fé væri varið til vegamála á Íslandi. Ég er þeirrar skoðunar enn þá. Við erum enn með vegi á höfuðborgarsvæðinu sem anna engan veginn umferð og úti á landi sem eru engan veginn boðlegir. Hér hefur verið aukið við þó að það sé mest á síðari hluta, á tveimur síðustu árunum sem verður endurskoðað eftir tvö ár. Sannarlega er þörf á að gera þetta og ég ítreka það sem ég sagði áðan, og ég vona að hér hafi tekist að skapa sæmilega sátt milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar hvað þessar framkvæmdir varðar og jafnframt milli kjördæma þó svo vafalaust vilji alltaf einhverjir fá meira og vilji hafa hlutina öðruvísi. Ég ítreka og segi aðeins í lokin, herra forseti, að ég hefði gjarnan viljað hafa meiri tíma í samgn. til að fara í gegnum þetta en það snýst líka um það að hér eru hlutir lagðir fram með þeim hætti sem ég sagði í upphafi máls míns frá hendi Vegagerðarinnar, sem vinnur þetta á mjög skynsamlegan og faglegan hátt, þetta kemur mjög faglega sett upp til okkar þingmanna svo að málið liggur miklu ljósar fyrir en áður var meðan menn höfðu ekki sömu tækni og þekkingu og tæki til að setja þetta fram eins og nú hefur verið gert.

Herra forseti. Hér eru til umræðu þáltill. um jarðganga\-áætlun og vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Frá því að þessar þáltill. voru fyrst lagðar fram í vetur hafa verið gerðar verulegar breytingar á þeim. Það er tillaga um verulega aukið fé, einkum á síðari hluta þessa tímabils og ber að fagna því. Ég vil fyrst, herra forseti, fara nokkrum orðum um jarðgangaáætlunina fyrir árin 2000--2004 en með henni er einmitt lagt til að ráðist sé þegar í undirbúning og hönnun að jarðgöngum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og miðað að því að þær framkvæmdir geti farið af stað eins fljótt og kostur er. Ég fagna því. Ég vek athygli á því að einmitt þegar í haust við upphaf þings lögðum við þingmenn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði áherslu á að tekið væri á jarðgangamálunum, áætluninni, og varið til hennar fjármagni til þess að koma henni af stað því að þær framkvæmdir hafa legið meira og minna niðri að undanskildum Hvalfjarðargöngunum sem voru sérframkvæmd. Þessu ber því svo sannarlega að fagna og þeirri áætlun sem liggur fyrir um framtíðarjarðgangaáætlanir sem gefst síðan að sjálfsögðu tækifæri til að endurskoða eftir nýjum áherslum á tímabilinu. Ég vil líka vekja athygli á því eða leggja áherslu á að varðandi jarðgöng á milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar sé þess gætt að skoða jafnframt hagkvæmni og möguleika á því að þau jarðgöng gætu opnast inn í Skagafjörð, inn í Fljót, þetta sé allt saman skoðað samtímis þannig að fyllstu hagkvæmni og möguleika sé gætt og þeir nýttir í þessu sambandi. Varðandi vegáætlunina sjálfa vil ég fara nokkrum orðum um þær viðbætur sem þar eru lagðar til, þ.e. viðbætur við orku- og iðjuvegi á Austurlandi og síðan sérstök verkefni. Herra forseti. Fyrst vil ég gagnrýna þau vinnubrögð að koma með áætlun um ákveðin sérgreind verkefni inn í vegáætlunina eins og hér var gert, þ.e. þarna er um hluta af almennri vegáætlun að ræða og ákveðin verkefni síðan tekin út úr. Það hefði verið eðlilegra ef þetta hefði verið rætt eftir þeim hefðbundnu leiðum sem vegáætlun og breytingar á henni eru ræddar og meðhöndlaðar en ekki með einhliða framlagningu eins og hér var gert. Varðandi orku- og iðjuvegi á Austurlandi hefði verið eðlilegra ef Austfirðingar hefðu fjallað sjálfir um þá skiptingu og áherslur sem þar eru lagðar, en ekki með einhliða framlagningu eins og hér er. En örugglega koma þessar vegaframkvæmdir íbúum til góða þó svo vegirnir þurfi ekki endilega að tengjast uppbyggingu á ímynduðum stóriðjuverum. Hvað önnur sérstök verkefni varðar þá koma ný verkefni inn í áætlunina, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Þar er um breytta forgangsröð að ræða í sumum tilfellum frá því sem gildandi langtímaáætlun í vegagerð kveður á um. Ég hef áður sagt skoðun mína á slíkum vinnubrögðum, þ.e. að þetta eigi að lúta almennum og hefðbundnum vinnubrögðum við gerð og endurskoðun vegáætlunar. En að sjálfsögðu ber að fagna því ef ríkissjóður telur sér fært að leggja aukið fjármagn til vegagerðar. Ég vil þó, herra forseti, benda á að í forgangsröðuninni fögnum við auðvitað flýtingu á framkvæmdum t.d. við Kolgrafarfjörð, stórverkefnum á Vestfjörðum og verkefnum í jaðarbyggðum. Auðvitað fögnum við því ef hægt er að taka þá áhættu að leggja í vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og út frá því en ég fagna samt þeim áherslum sem þar eru lagðar upp, þ.e. sem lúta fyrst og fremst að öryggismálum. Þau eru látin njóta viss forgangs í mati á áherslunum. Herra forseti. En fleiri verkefni hefði líka verið ástæða til að skoða þegar farið er út í að breyta áætlunum. Ég leyfi mér að nefna t.d. veginn í Norðurárdal í Skagafirði upp á Öxnadalsheiði. Þar er vegarkafli sem er verulegur farartálmi með þröngum og slæmum brúm og erfiðum vegi. Það hefði verið ástæða til þess að flýta þeim framkvæmdum svo eitthvað sé nefnt, einnig við veginn um Norðausturland, um Bröttubrekku o.fl. Það finnast næg stór verkefni sem hefði verið virkileg þörf á að flýta eins og nokkur kostur er til þess að styrkja samgöngur í landinu. Varðandi fjármögnun sem lögð er til í nýjan flokk sem heitir jaðarbyggir og ferðamannaleiðir vil ég fagna því að gert er sérstakt átak á þessum samgönguæðum, bæði um Uxahryggjarveg og veg að Dettifossi, þó að ég segi, herra forseti, að eðlilegt hefði verið að ákvörðun þessara framkvæmda hefði lotið venjulegum leiðum við endurskoðun og ákvörðun í vegáætlun. Jafnframt vil ég fagna því að á árunum 2002--2004 er lagt til að veittar séu um 35 millj. kr. til viðbótar til tengivega í hinum gömlu kjördæmum á ári. Þó verð ég að segja, herra forseti, að ég hefði gjarnan viljað sjá þessar upphæðir hærri. Það hefði verið í samræmi við yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Það hefði verið í samræmi við yfirlýsingar frambjóðenda og núverandi þingmanna fyrir síðustu kosningar þegar þeir fóru um sveitir og um héruð, ef þessi upphæð væri hærri og ég sakna þess. Ég tel líka að hægt hefði verið að hefja þessar framkvæmdir ekki seinna en árið 2001 því þarna er um afar brýn verkefni að ræða, þ.e. samgöngubæturnar til sveita. Það þarf oft ekki miklar upphæðir til þess að bæta úr. En einmitt á þessum svæðum er verið að leggja niður og sameina skóla og þá lengist akstur með skólabörn. Það er verið að treysta byggð með því að fólk sækir vinnu lengra að og ferðaþjónusta til sveita byggir á góðum vegum þannig að þarna spilar mjög margt saman og hefði verið nauðsynlegt að taka meira tillit til þess. Auk þess eru litlar líkur á að þessi smáu verkefni út um sveitirnar mundu virka þensluhvetjandi. Þau mundu frekar styrkja atvinnu á svæðunum sem virkileg þörf er á. Herra forseti. Þó að við gleðjumst yfir auknum tillögum um fjármagn til vegagerðar vil ég þó mæla þau varnaðarorð að þenslan sem er einkum á suðvesturhorni landsins er á hættulegu skriði, bæði hvað varðar verðbólgu og líka birtist það í flutningum fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það hefði því verið ástæða til að með vegáætlun og jarðgangaáætlun væri enn frekar tekið á málinu og fyrr en áætlunin hér gerir ráð fyrir. Herra forseti. Að síðustu vil ég líka gera athugasemd við það sem kemur fram í báðum till. til þál., bæði um jarðgangaáætlun og vegáætlun, þar sem rætt er um fjármögnun viðbótarframkvæmda sem þar eru lagðar til bæði við jarðgangagerð og vegagerð. Þar er sagt að þessa fjár verði m.a. aflað með sölu ríkiseigna en einnig er gert ráð fyrir beinum fjárframlögum og lánsfé frá aðilum að orku- og iðjuverum á Austurlandi. Þetta stendur í nefndarálitinu um vegáætlun og í nefndarálitinu um jarðgangaáætlun er tilsvarandi texti um að samkvæmt tillögunni verði aflað fjár sérstaklega, m.a. með sölu ríkiseigna. Herra forseti. Fyrir mér er illa ásættanlegt að fé ríkissjóðs sé sérmerkt fyrir fram. Það er bara einn ríkiskassi til, fjáröflun til hans er á einni hendi og ráðstöfun fjár síðan samkvæmt ákvörðun Alþingis á fjárlögum hvers tíma og lýtur þá þar með þeirri þinglegu meðferð sem fjárlög og fjárlagaafgreiðsla fara eftir. Þessar framkvæmdir eiga líka og munu að sjálfsögðu lúta þeirri þinglegu meðferð óháð því hvað hér er verið að setja í skilyrtan texta eða hálfskilyrtan texta. Ég tel mikilvægt, herra forseti, að það komi fram, a.m.k. af minni hálfu, að vegaframkvæmdir sem hér eru nefndar og vegaframkvæmdir út um land eigi ekki að vera skilyrtar því að þessi og hin eignin sé seld, kannski mikilvægar þjónustueignir, þjónustufyrirtæki og þjónustustarfsemi sem einmitt eru að þjóna viðkomandi landshlutum og fólki vítt og breitt um landið þannig að íbúunum sé ekki stillt með þeim hætti upp við vegg. Fyrst og síðast ráða fjárlög og ákvörðun Alþingis öflun ríkistekna, hvort sem þeirra er aflað með sköttum eða sölu á ríkiseignum, og ráðstöfun þeirra er síðan líka háð og fer eftir farvegi fjárlaga og ákvörðun Alþingis á hverjum tíma. Hitt er svo annað mál að mikilvægt er að sem stærstum hluta af fjáröflun ríkisins sé varið til fjárfestingar og atvinnuuppbyggingar, þar á meðal til uppbyggingar samgangna, en sem minnstu til almenns reksturs, þ.e. þá öðru en því sem lýtur að almennri velferðarþjónustu. Herra forseti. Þessi samgönguáætlun, vegáætlun og jarðgangaáætlun, kemur að sjálfsögðu til skoðunar aftur næsta vetur fyrir árið 2001 og síðan árin 2001--2002 kemur til endurskoðunar langtímaáætlun þannig að það sem hér er verið að leggja til til næstu fjögurra ára mun hvort eð er verða að lúta endurskoðun Alþingis og þá geta svo sem verið aðrar áherslur, nýjar áherslur. Vonandi verður staðan sú að við fáum aukið fjármagn til þess að styrkja samgöngur út um land. Ég vil að síðustu, herra forseti, minnast líka á almenningssamgöngurnar sem eru hluti af þessu dæmi. Almenningssamgöngur í landinu standa einmitt afar veikt núna. Við heyrum bæði um sérleyfin og flugleiðirnar, að þar er almenningssamgöngum að fækka. Þarna þarf virkilega að taka til og taka í gagnið nýja stefnumótun, nýja sýn og heildarvinnu fyrir almenningssamgöngur í landinu bæði hvað snertir samgöngur á landi, í lofti og á sjó, þ.e. heildaráætlun þar sem þetta er fléttað saman. Almenningssamgöngur sem lúta að flutningi skólabarna, almenningssamgöngur sem lúta að flutningi fólks til og frá vinnu, allt þetta þarf að flétta saman í eina heild og styrkja. Ég fagna reyndar þeirri vinnu sem þegar hefur verið sett í gang til þess að endurskoða almenningssamgöngukerfið en brýni hæstv. samgrh., ráðuneyti hans og þá sem að þessu koma, að vinna hratt því að erfiðara er að ná boltanum upp eftir að hann hefur fallið niður, en margar almenningssamgönguleiðir eru á fallanda fæti þessa dagana og á næstunni. Herra forseti. Það er fagnaðarefni að geta í þessari samræmdu vegáætlun lagt nokkuð fram með aukinni bjartsýni til þeirra sem þar eiga að njóta. En ég vek athygli á því að meginhluti þeirra tillagna og viðbóta sem hér eru lagðar til koma ekki til framkvæmda fyrr en eftir árið 2002 og síðar. Legg ég því áherslu á að taka megi inn nýjar áherslur og ný verkefni út um hinar dreifðu byggðir landsins til að styrkja búsetuna enn frekar.

Herra forseti. Vegna ræðu hv. þm. hlýt ég að koma því að í fyrsta lagi að jarðgangaáætlunin hvað varðar fyrirhuguð jarðgöng til Siglufjarðar er byggð á mjög vandaðri vinnu sérstaks starfshóps sem skoðaði mjög vandlega og rækilega hvaða leiðir ætti að velja. Í þeim hópi voru m.a. fulltrúar Skagfirðinga og annarra heimamanna sem hagsmuna hafa að gæta og hafa víðtæka þekkingu á því sem þarna þarf að skoða. Það er alveg nauðsynlegt að það komi rækilega fram að hinn svokallaði Lágheiðarhópur vann að undirbúningi málsins og hann komst að þeirri niðurstöðu sem síðan varð að þessari tillögu um jarðgöng frá Ólafsfirði um Héðinsfjörð til Siglufjarðar. Í annan stað vil ég nefna, vegna þess sem hv. þm. sagði, að gert er ráð fyrir að ljúka framkvæmdum við Bröttubrekku á áætlunartímabilinu þannig að ekki er annað hægt að segja en þar sé allbærilega að verki unnið. Og hvað varðar Norðurárdalsveginn í Skagafirði er gert ráð fyrir ríflega 200 millj. á áætlunartímabilínu í þá vegagerð þannig að því mun miða allvel áfram þó það sé vissulega mikilvægt og stórt verk.

Herra forseti. Ég get alveg fallist á það sem hæstv. ráðherra kom inn á um göng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar að gert er ráð fyrir því að sú leið sem hann minntist á verði einn fyrsti kostur sem verði skoðaður. Jafnframt eru aðrir kostir ekki útilokaðir því að þessar leiðir eru fjarri því að vera fullkannaðar. Ég legg áherslu á þetta en geri mér fyllilega grein fyrir hvar fyrstu áherslur hafa legið. Hæstv. ráðherra minntist á veginn um Norðurárdal og á veginn um Bröttubrekku en vegurinn um Norðurárdalinn er bara að hluta til inni á þessari núgildandi áætlun þannig að fjármögnun á þeirri leið liggur ekki fyrir að fullu. Ég lagði áherslu á að þeim framkvæmdum mætti alveg að skaðlausu flýta svo og að taka einbreiðar brýr á þessum vegum. Verkefnin sem má horfa til eru því næg þegar valið er á milli verkefna til að flýta eða finna farveg fyrir aukið fjármagn.

Herra forseti. Aðeins örfá orð við umræðuna nú þegar vegáætlun og jarðgangaáætlun eru komnar til síðari umræðu eftir meðferð í samgn. Ég vildi undirstrika nokkur atriði um afstöðu fulltrúa Framsfl. í nefndinni. Með vegáætluninni eru mörkuð nokkur tímamót. Vegagerð fær vissan forgang í framkvæmdum með þessari áætlun sem er mjög viðamikil. Ef þetta gengur allt saman fram á tímabilinu verður öðruvísi umhorfs í vegakerfi landsins eftir áætlunartímabilið. Raktar er þær brtt. sem gerðar voru í meðförum nefndarinnar en þær eru viðamiklar að vöxtum. Í fyrsta lagi er jarðgangaáætlun felld að vegáætlun. Í öðru lagi er ákveðið að taka upp sérstök verkefni á árunum 2002--2004 upp á liðlega 3 milljarða kr. Síðan er ákveðið að fara í orku- og iðjuvegi á Austurlandi fyrir um 1.000 millj., einnig að efla og auka framlög til ferðamannaleiða og bæta við nokkrum fjármunum í að styrkja almenningssamgöngur á landsbyggðinni sem er afar mikilvægt. Ég vil leggja áherslu á að halda áfram vinnu í þeim málum sem ég veit að hefur verið í skoðun í samgrn. því að skórinn kreppir virkilega að í ýmsum byggðarlögum úti á landi. Í þessi sérstöku verkefni, sem eru upp á 3,2 milljarða kr., hefur verið varið verulegum upphæðum í verkefni á höfuðborgarsvæðinu. Ég vona að með þessari uppsetningu vegáætlunar náist sátt um framlög til vegamála meðal þjóðarinnar. Ég tel afar mikilvægt að ekki ríki styrjaldarástand um þessi mál, það mikilvæga mál sem er uppbygging samgöngukerfisins í landinu. Auðvitað veit ég af langri reynslu af vinnu við þessi mál að það er víða sem skórinn kreppir í vegamálum og það er víða sem fólk verður að búa við það enn þá að fara eftir slæmum malarvegum. Því miður verða þeir kaflar sem eftir eru illþolanlegri og hættulegri eftir því sem vegakerfið batnar. Ég vil halda þessu til haga núna í öllu þessu tali um stór verkefni. Það er svo að vegaframkvæmdir víða um land eru til að bæta vegina þannig að á þeim sé slitlag og um þá sé þolanlegt að fara en á höfuðborgarsvæðinu eru önnur sjónarmið. Það eru öryggissjónarmið, umferðarþungi sem ræður, sem er alveg skiljanlegt. Þessi sjónarmið verður að samræma og ég vona að áætlunin sé lóð á þá vogarskál. Ég vil forðast að tala um vegamál í þeim tón sem ég sá reyndar í einu dagblaðanna í dag þar sem dregið er upp að verið sé að verja þvílíkum upphæðum til vegamála að alveg eins mætti kaupa íbúðir á Spáni fyrir helminginn af þjóðinni fyrir þá upphæð sem varið er til vegamála. Ég vona að þessi tónn sé svolítið einstakur og ég vil forðast að umræða um vegamál og samgöngumál falli í slíka gryfju ef svo má segja. Það er rétt sem hefur komið fram að hér er um áætlun að ræða. Hún verður endurskoðuð. Langtímaáætlun verður endurskoðuð árið 2002. Miklar fjárhæðir eru settar inn í þessa áætlun eftir þann tíma. Umræða hefur verið um hvaða áhrif þessi áætlun hafi á efnahagslífið og þensluna. Ég vil taka fram að víða í þeim landshlutum sem stórframkvæmdir eru samkvæmt þessari áætlun er þenslan minni en á höfuðborgarsvæðinu og við ölum auðvitað þá von og það verður að stýra málum þannig næstu árin að við ráðum við þensluna og getum dregið úr framkvæmdum á einhverjum öðrum sviðum til að vega upp á móti þessu. Ástæða er til að hugleiða þennan þátt málsins. Ég dreg ekkert úr því en vonandi ráðum við við þann þátt og engin ástæða er til að fyllast örvæntingu í því efni. Ég vil einnig koma inn á að það er mikið fagnaðarefni að nú skuli hafa tekist að setja upp langtímaáætlun, að setja upp í rauninni áætlun til fimm ára því að undirbúningur framkvæmda tekur alltaf lengri og lengri tíma. Vegaframkvæmdir fara í umhverfismat. Vegaframkvæmdir eru þáttur af skipulagsmálum þéttbýlisstaða og það er alveg nauðsynlegt að vegaframkvæmdir hafi aðdraganda þannig að Vegagerðin hafi svigrúm og möguleika til þess að vinna málin með viðhlítandi hætti. Ég vil koma inn á þennan þátt málsins sérstaklega og undirstrika þörfina á þessu. Það er mikið verk sem Vegagerðin þarf að vinna í rannsóknum, í undirbúningi að vegaframkvæmdum, í jarðgangarannsóknum svo dæmi séu tekin um stærstu framkvæmdirnar undir þessari áætlun og það er heljarverk að fella stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu að skipulagi þeirra þéttbýlisstaða sem í hlut eiga. Varðandi fjármögnunina sem hefur líka verið til umræðu er rétt að ríkisstjórnin hefur sett sér að nota ágóða af sölu ríkisfyrirtækja til að fjármagna þessar framkvæmdir. Mesti þunginn í því verður á seinni hluta áætlunartímabilsins. Ég tel að þessi aðferð sé góð og gild. Auðvitað verður að vanda undirbúning að sölu ríkisfyrirtækja og það er annar þáttur málsins en ég tel að það sé góð og gild ráðstöfun á þeim fjármunum sem inn koma fyrir þá sölu, hvaða skoðanir sem menn hafa annars á henni, að verja þeim fjármunum til nýrra fjárfestinga. Ef það væri ekki gert, ef þyrfti að afla peninga til þessarar áætlunar með hækkun á bensíni eða beinum skattahækkunum, mundi það hafa mikil verðlagsáhrif. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég fagna því að í þessari áætlun eru framlög til orku- og iðjuvega á Austurlandi sem eru tákn um að ekki muni standa á þeim þætti málsins varðandi þau áform sem eru þar uppi og þessi framlög munu nýtast í almennri vegagerð á Austurlandi vegna þess að þarna er um að ræða vegi sem liggja um byggð milli þéttbýlisstaðanna Reyðarfjarðar og Eskifjarðar. Þetta er líka hluti af hringleiðinni um Lagarfljót sem er vinsæl ferðamannaleið á Héraði. Þarna fara hagsmunir saman, hins almenna efnahagslífs og mannlífs og áformin um þær framkvæmdir þar sem undirbúningur hefur staðið að í nokkurn tíma og ég ætla ekki að rekja það stóra mál hér. Ég vil ljúka máli mínu með því að setja fram vonir um að þessi áætlun gangi eftir því að ef hún gerir það á þessu fimm ára tímabili verður þar mikil bylting í vegamálum en til þess þarf að halda á spöðunum eins og ég kom inn á, bæði í undirbúningi mála og að rannsóknir gangi sem allra fyrst fram. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það varðandi jarðgangarannsóknirnar að farið verði í þær af fullum krafti, fyrst í þær rannsóknir sem varða jarðgöngin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og frá Siglufirði í gegnum Héðinsfjörð til Ólafsfjarðar og ekki síður að unnið verði að þeim rannsóknum sem markaðar eru í jarðgangaáætluninni.

Herra forseti. Nú þegar síðari umræða fer fram um vegáætlun og jarðgangaáætlun fyrir tímabilið 2000--2004 vil ég í upphafi ræðu minnar þakka hv. samgn. fyrir vel unnið verk og einnig þeim embættismönnum sem að undirbúningi þessa máls hafa komið. Það skiptir mjög miklu máli að vel sé unnið í samgn. og auðveldar okkur alla afgreiðslu í þinginu. Ekki fer á milli mála að við höfum verið að ná feiknalega miklum og góðum áföngum í uppbyggingu vegakerfisins á undangengnum árum og ég hlýt að vekja sérstaka athygli á því að mikill áhugi hefur verið fyrir því hjá mjög mörgum þingmönnum og ég held raunar flestum þingmönnum að leggja töluvert fé til uppbyggingar samgöngukerfisins og þeir hv. þingmenn sem hafa setið á stóli samgrh. á undangengnum árum hafa lagt metnað sinn í að ná sem mestum árangri í uppbyggingu vegakerfisins og fyrir það hlýt ég að þakka. Hér erum við að fjalla um bæði vega- og jarðganga\-áætlun, það eru tímamót. Jarðgangaáætlun hefur ekki fengið formlega afgreiðslu í þinginu eins og ég vænti og vona að sú áætlun sem nú liggur fyrir hljóti. Auk þess sem á það er bent hlýt ég einnig að vekja athygli á því að hér er verið að leggja á ráðin um meira fjármagn til vegaframkvæmda en áður hefur verið. Að vísu hefur það verið gagnrýnt að undanförnu í fjölmiðlum en ég hef ekki séð að sú gagnrýni hafi verið þannig að hún eigi að trufla okkur í þinginu og hún hefur raunar sannfært mig fremur en hitt um að við séum á réttri leið. Sú vegáætlun sem við erum að ræða mótast að sjálfsögðu af gildandi vegáætlun sem við höfum unnið eftir og einnig þeirri langtímaáætlun sem er í gildi og verður til endurskoðunar áður en langt um líður. Vinnan við þessa áætlunargerð er þannig að á vegum Vegagerðarinnar og samgrn. er öll forvinna um skiptingu í einstök verk og síðan kemur samgn. að því. En þingmenn kjördæmanna leggja auðvitað mjög mikið í þá vinnu og fjalla um skiptingu verka í hverju kjördæmi fyrir sig og það hefur verið venjan að kjördæmaþingmenn hafi haft mjög frjálsar hendur um skiptingu á einstök verk. Sú jarðgangaáætlun sem hér er til umræðu er felld inn í vegáætlunina hvað varðar skiptingu fjármuna eins og eðlilegt er en auk þess koma síðan inn sem nýmæli það sem kallað er í áætluninni orku- og iðjuvegir. Einnig hlýt ég að nefna það sem er nýmæli þar sem eru jaðarbyggðir og ferðamannaleiðir, en í áætluninni er sérstaklega fjallað um þá þætti áætlunarinnar. Ég ætla aðeins að fara nokkrum orðum um orku- og iðjuvegina. Gert er ráð fyrir framkvæmdum fyrir um milljarð kr. á áætlunartímabilinu við vegi í Fljótsdal og milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar vegna fyrirhugaðrar virkjunar og stóriðjuframkvæmda. Segja má að nokkur áhöld hafi verið um það hvort slíkar framkvæmdir ættu að vera í vegáætlun eða ættu fremur að vera utan hennar og á vettvangi þeirra sem standa að uppbyggingu stóriðjunnar. En vegna þess að þarna er um að ræða vegi sem eru partur af þjóðvegakerfinu og eru í byggð var að okkar mati talið eðlilegt að þeir væru felldir inn í vegáætlunina og kæmu sem partur af henni og er enginn ágreiningur um það. Þarna er um að ræða mjög mikilvæga uppbyggingu vegakerfis á Austurlandi sem nýtist þessum byggðum eins og fram hefur komið í umræðunni. Hvað varðar jaðarbyggirnar og ferðamannaleiðirnar sem eru sérstaklega hluti af áætluninni, vil ég minna á að í byggðaáætlun sem hér var afgreidd var sérstök áhersla lögð á að nauðsynlegt væri að auka fjármuni til uppbyggingar fáfarnari vega í dreifðum byggðum þar sem byggðin ætti undir högg að sækja og atvinnulífið væri veikt. Þess vegna var tekin ákvörðun um að setja 300 millj. á ári árin 2002--2004 til að ná fram mikilvægum áföngum og einnig hvað varðaði ferðamannaleiðir, þ.e. veginn að Dettifossi annars vegar og leiðina frá Þingvöllum um Uxahryggi. Ég held að engum blandist hugur um að vegakerfið að Dettifossi og uppbygging þess frá því sem nú er er mjög mikilvægt. Þetta er mikil náttúruperla og mikill fjöldi ferðamanna sem fer þarna um á hverju ári en auk þess er á það að líta að þar er snjóþungt á vetrum og oft ófært langt fram á vor þannig að þeir sem þyrftu og hefðu áhuga á að fara um þessar leiðir eiga þá oft og tíðum í erfiðleikum með það sem skerðir þá möguleika sem ferðaþjónustufyrirtækin á þessu svæði hafa til að koma ferðamönnum inn á svæðin við Dettifoss. Að hinu leytinu vil ég nefna leiðina frá Þingvöllum um Uxahryggi. Allir vita náttúrlega um þann fjölda ferðamanna sem fer um Þingvelli en inn í Borgarfjörðinn er vaxandi straumur ferðamanna og er mjög mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna í landinu að ná þessari hringleið og auðveldar alla flutninga um þetta svæði og skapar fleiri möguleika og skapar fleiri kosti til að skipuleggja ferðir út frá höfuðborgarsvæðinu frá Suðurlandi og inn á Borgarfjarðarsvæðið. Ég vildi fara stuttlega yfir þetta í upphafi en ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að bæta við fjármunum og taka þar með inn sérstök verkefni var mjög mikilvæg, ekki síst í ljósi þess að hægt hefur á undirbúningi að uppbyggingu stóriðju. Það er því í fyllsta máta eðlilegt að í því ljósi séu lögð á ráðin um að hraða og herða á uppbyggingu samgöngukerfisins á meðan sá slaki er fyrirsjáanlegur í uppbyggingu stóriðjunnar og stórvirkjana. Fyrir lá að jarðgangaáætlun yrði afgreidd í þinginu og jafnframt lá fyrir að strax á þessu ári yrði samkvæmt jarðgangaáætluninni varið 100 millj. til rannsókna og 200 millj. á næsta ári og síðan 1.450 millj. kr. á hverju ári út áætlunartímabilið til þess að hefja framkvæmdir við jarðgöng. Í ljósi þess og einnig að vilji var fyrir því í ríkisstjórninni að leggja milljarð kr. til uppbyggingar iðju- og orkuveganna á Austurlandi, þá er því ekkert að leyna að talið var eðlilegt af ýmsum á hér suðvesturhorninu að huga enn frekar að viðbót inn á það svæði ekki síst vegna þess að umferðin hefur aukist mjög mikið á höfuðborgarsvæðinu og af þeim ástæðum hafa verið vaxandi kröfur um framkvæmdir þar. Þess vegna ber auðvitað að fagna því að tekist hefur sátt um hugmyndir mínar um skiptingu þessara fjármuna og framkvæmda, og ég vil þakka samgn. alveg sérstaklega fyrir afar gott samstarf um þá niðurstöðu sem hér er fengin. Ég hlýt að fara nokkrum orðum um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu ekki síst vegna þess að ýmsir pólitískir andstæðingar mínir hafa reynt að gera það tortryggilegt að við drógum úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu á þessu ári. Ástæðan fyrir því var að sjálfsögðu sú að við settum okkur tiltekin markmið í fjárlögum og niðurstaðan varð sú að eðlilegt þótti að hægja á ferðinni, enda hefur ekkert farið á milli mála að rík ástæða hefur verið til þess að draga úr verktakaumsvifum á höfuðborgarsvæðinu fyrir utan það að ekki hafa öll þau verk verið tilbúin sem gert var ráð fyrir að vinna á grundvelli gildandi vegáætlunar á þessu svæði. Það varð niðurstaðan og hún kemur fram í tillögum samgn. að eðlilegt væri að leggja þær meginlínur á suðvesturhorninu í fyrsta lagi að bæta við fjármunum og hraða framkvæmdum við fjölförnustu brautirnar út frá höfuðborginni, þ.e. annars vegar í gegnum Mosfellsbæinn og hins vegar Reykjanesbrautina og þá fyrst í gegnum Hafnarfjörð og síðan suður á bóginn og í öðru lagi að hraða uppbyggingu gatnamóta eða mannvirkjagerðar á gatnamótum í höfuðborginni. Mér virðist vera býsna góð sátt um þetta og ég hlýt auðvitað að fagna því, en það er virkilega um það að ræða að framkvæmdum verður hraðað þó að einhvers staðar sé reynt að gera lítið úr því. Jafnframt vil ég vekja athygli á því að samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að vinna að undirbúningi svokallaðrar Sundabrautar sem er mjög mikilvæg samgönguleið innan höfuðborgarsvæðisins og inn í Grafarvogsbyggðina og samkvæmt umferðarspám er talið að leggja þurfi á ráðin um þá framkvæmd áður en langt um líður. Gert var samkomulag milli mín og borgarstjóra að hefja nú þegar á þessu ári undirbúning að umhverfismati og ætlaðar til þess 50 millj. á ári út áætlunartímabilið vegna rannsókna, hönnunar og umhverfismats en gert ráð fyrir að við endurskoðun áætlunarinnar, sem verður til afgreiðslu haustið 2002, verði undirbúið að leggja fjármuni til framkvæmda. Ég tel að þetta sé mjög eðlileg tímasetning og í samræmi við það sem búast má við að verði um undirbúning slíkra framkvæmda því að þetta er mjög flókin og viðamikil framkvæmd og mun taka langan tíma að komast að niðurstöðu um umhverfismat. Þetta vildi ég sérstaklega nefna í sambandi við höfuðborgarsvæðið. Aðrar framkvæmdir sem eru í þessum tillögum eru Suðurstrandarvegurinn, sem ég tel að sé mjög mikilvæg framkvæmd til þess að tengja Suðurlandið og Suðurnesin. Ég minni á það ástand sem varð í vetur þegar ófært varð um Hellisheiði og Þrengslin. Þá hefði verið gott að hafa veg með ströndinni til að geta sinnt þeirri þörf sem umferðin kallaði þá vissulega á. Einnig vil ég nefna að gert er ráð fyrir því í þessum sérstöku framkvæmdum að leggja fjármuni til stórverkefna á Vestfjörðum og sömuleiðis stórverkefnis í Kolgrafarfirði á Snæfellsnesi. Samkvæmt þessum brtt. er gert ráð fyrir að leggja aukna fjármuni sem styrk til sérleyfisrekstrarhafa. Það er alveg ljóst að mikil þörf er á því að fram fari endurskipulagning á sérleyfisþjónustunni í landinu. Með fjölgun einkabíla hefur dregið úr notkun þeirrar þjónustu, bæði vegna þess að fleiri eru nú á eigin bílum en einnig hitt að það kann að vera að endurskipuleggja þurfi þjónustuna. Samgrn. hefur lagt á það ríka áherslu að fram fari breyting á skipulagi sérleyfanna og þeirri þjónustu sem sérleyfishafar eiga að veita. Til þess verkefnis gerir áætlunin ráð fyrir auknu fjármagni. Eins og fram kemur í þessum tillögum er reiknað með að fjáröflunin sé annars vegar með sölu ríkiseigna og hins vegar hvað varðar orkuvegina er gert ráð fyrir að Landsvirkjun komi þar nokkuð að og leggi til bæði viðbótarfjármagn vegna aukins kostnaðar við vegi í Fljótsdal og milli fjarðanna og láni sömuleiðis að einhverju leyti til þessara framkvæmda eins og hefur verið venja í þvílíkum tilvikum. Mér er fyllilega ljóst að mjög mörg verk þyrfti að vinna hraðar en hér er gert ráð fyrir. En það varð samkomulag í hv. samgn. um þessar framkvæmdir. Engu að síður veit ég að það hefði þurft og hefði verið vilji fyrir því hjá þingmönnum að setja aukna fjármuni í önnur verk. Þess vegna vil ég láta það koma fram að miðað við þau framkvæmdaáform sem fram koma í brtt. við vegáætlun er ljóst að vegagerð um land allt mun skila vel áfram og margir mjög mikilvægir áfangar nást. Enn verða þó eftir þéttbýlisstaðir sem sækja þurfa tengingu við aðalvegi landsins um malarvegi. Þessir malarvegir eru í misjöfnu ástandi og kalla eftir endurbótum og bundnu slitlagi. Þessir þéttbýlisstaðir eru einkum á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Við næstu endurskoðun vegáætlunar veturinn 2001--2002 verður að taka fjármögnun þessara vegna til sérstakrar skoðunar í því skyni að hraða framkvæmdum og tryggja umræddum þéttbýlisstöðum fullnægjandi vegtengingu. Mun ég beita mér fyrir því að svo verði gert. Ég vil enn fremur taka fram að ég hef lagt fyrir Vegagerðina að flýta eftir því sem kostur er útboðum þeirra framkvæmda sem hafa fjárveitingu samkvæmt vegáætlun. Þetta vildi ég að kæmi sérstaklega fram við umræðuna. Það er mjög ánægjulegt til að vita að á síðustu missirum hefur komið fram að kostnaður við vegagerð hefur verið að lækka þrátt fyrir þenslu á markaði. Útboð, tilboð samkvæmt útboðum hafa verið ótrúlega lág og það er mat mitt og margra annarra að með auknum afköstum og meiri þekkingu vegagerðarmanna kemur fram lægri kostnaður við vegagerðina. Þessu ber vissulega að fagna og þarna er um að ræða þróun, framleiðniaukningu, meiri afköst og betri og meiri árangur á þessum sviðum eins og mörgum öðrum í þekkingarþjóðfélagi okkar. Engu að síður er það svo að vegagerð er afskaplega vandasöm og með auknum kröfum um umhverfismat og meiri og harðari kröfu um betri vegi, betur gerða vegi, verður stöðugt meiri vinna sem þarf að leggja í vegna undirbúnings. Þetta hefur m.a. komið fram sem viðvörunarorð frá þeim ágæta embættismanni vegamálamálastjóra sem hefur vakið sérstaka athygli á því að það þarf meiri tíma til undirbúnings en áður var og áður hefur verið vegna þessa. Við þurfum að taka tillit til þessara aðstæðna og það er eðlilegt að gerðar séu miklar kröfur til vegagerðar um okkar fagra land, um viðkvæma náttúru okkar. Þess vegna þurfum við að sýna Vegagerðinni og hönnuðum tillitssemi og gefa þeim nægan tíma til að vinna sitt verk en auðvitað viljum við, óþolinmóðir stjórnmálamennirnir, helst að allt gerist í gær. Ég hlýt aðeins að víkja nokkrum orðum að þeirri gagnrýni sem hefur komið fram á þessa vegáætlun og jarðgangaátlun frá þeim sem telja sig þurfa að vara þjóðina við fjárfestingum. Það hefur komið fram að undanförnu að ýmsir í þjóðfélaginu hafa látið frá sér fara varnaðarorð. Allt er það gott og ég hef sagt að við þurfum að gæta okkar á því að halda stöðugleikanum. En spjótum hefur sérstaklega verið beint gegn útgjöldum til samgöngumannvirkja. Af þessu tilefni vil ég vekja athygli á því að ég hef ekki séð að sérfræðingar í efnahagsmálum hafi séð ástæðu til að koma fram í fjölmiðla og vekja athygli á þensluhættu eða óeðlilega miklum útgjöldum þó að samningar hafi verið gerðir m.a. með tilstilli þeirra stofnana sem viðkomandi sérfræðingar starfa hjá. Þar er ég að vísa til samninga um stórfellda uppbyggingu verslunar- og þjónustumiðstöðva á höfuðborgarsvæðinu. Þar er um að ræða fjárfestingu sem er ekki síður talin í milljörðum en þau áform um fjárfestingu og framkvæmdir í vegagerð. Ég vil minna á að við gerum ráð fyrir rúmlega 700 millj. kr. útgjöldum samkvæmt þessari áætlun á næsta ári. Ég er ansi hræddur um að það blikni í samanburði við fjárfestingaráform samkvæmt samningum um ýmsar framkvæmdir sem ég vil ekki gera lítið úr á höfuðborgarsvæðinu sem kalla einmitt á aukin útgjöld í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Um leið og forsvarsmenn þessara lánastofnana senda sérfræðinga sína til að gagnrýna okkur fyrir ríkisútgjöld til samgöngumannvirkja skrifa þeir undir samninga sem kalla á aukin útgjöld til samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er nauðsynlegt að draga fram í umræðunni fyrir utan það að sumir af þeim sem hafa verið að leiðbeina okkur hafa verið á höttunum út um allan heim eftir því að fá aðila til að fjárfesta í stóriðju á Íslandi og gera þar með samkvæmt því ráð fyrir stórfelldum útgjöldum. Vonandi tekst það en þetta er engu að síður nokkur þversögn í slíkum málflutningi. Hvað um það. Það er skoðun mín að vegáætlun eins og hún er hér upp sett og verður vonandi afgreidd og jarðgangaáætlun séu fullkomlega í samræmi við þau áform um stöðugleika sem stjórnvöld hafa. Ég treysti því að hv. þingmenn sem hér fjalla um hafi sama skilning. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég undirstrika að bættar vegasamgöngur skipta okkur mjög miklu máli. Í okkar stóra landi hafa flutningar mjög mikla þýðingu. Þeir eru mjög mikilvægir fyrir atvinnulífið. Þeir eru mjög mikilvægir fyrir afkomu þjóðarinnar því þeim mun greiðari sem flutningar eru með sjávarafurðir og þjónustuvarnir um landið þeim mun betri verður afkoma alls almennings. Þróun flutninga hefur hins vegar tekið miklum breytingum að undanförnu. Flutningar hafa, frá því að hafa vera á sjó flust meira yfir á vegina. Það þarf að bregðast við þessu og taka tillit til þess þegar við leggjum á ráðin um ríkisútgjöld og uppbyggingu samgöngumannvirkja. Þess vegna er nú er unnið í samgrn. að samræmdri samgönguáætlun þar sem tekið er tillit til flugsamgangna, hafna- og vegasamgangna. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og vonandi fær þingið áður en langt um líður tækifæri til þess að ræða slíka áætlun.

Herra forseti. Ég get verið hæstv. ráðherra sammála um að allar þessar framkvæmdir eru mjög mikilvægar. En mig langar til vegna þess að ráðherrann gerði Sundabraut sérstaklega að umtalsefni og talaði um fjárveitingar, sem eru ekki háar miðað við hvað sú framkvæmd er dýr þar sem er verið að undirbúa, fara í umhverfismat og annað fyrir þær framkvæmdir. Hann nefnir að samkomulag hafi verið gert við borgarstjórn Reykjavíkur um þær framkvæmdir að farið verði í verkið upp úr 2002. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hversu mikla fjármuni hyggst hann setja í þetta verk eftir árið 2002. Hvernig hyggst hann fjármagna þessa framkvæmd? Nú hefur verið talað um að það verði sérstök fjármögnun á Sundabrautinni og ég hefði ekki talið óeðlilegt að það væri þá sambærileg fjármögnun og er við jarðgangagerðina. Þetta er alveg eins og hæstv. ráðherra sagði mjög áríðandi að farið verði í Sundabrautina sem fyrst og menn sem eru mér reyndari í vinnu samgn., sem voru fyrir mína tíð á þingi, tala um að lögð hafi verið rík áhersla á að Sundabrautin yrði að veruleika mun fyrr en talað er um núna og verður reyndin vegna þess hversu þetta mál hefur dregist, en þá vil ég fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hversu mikla peninga hann ætlar að setja í þetta og hvernig hann hyggst fjármagna framkvæmdina. Ég minni á að þetta er mjög arðbær fjárfesting og því vil ég gjarnan heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst standa að þessu.

Herra forseti. Fyrst vil ég nefna vegna spurninga hv. þm. að samkomulag við borgarstjórann gekk einungis út á að hefja undirbúning að umhverfismatinu en snerist ekkert um tímasetningar framkvæmda. Það er nauðsynlegt að það valdi ekki misskilningi en það varð fullt samkomulag um að ríkið kostar umhverfismatið en borgin sér um skipulagsþáttinn og að þessu er nú þegar unnið. Um það hversu miklir fjármunir komi árið 2002 get ég ekkert sagt. Það er kannski ástæðan fyrir því að ekki er hærri fjárhæð inni á vegáætlun en raun ber vitni að svo mikil óvissa er um það hvernig framkvæmdinni verður háttað að ekki er skynsamlegt að setja inn tölur á þessu stigi. Þær tillögur og þær athuganir sem liggja núna fyrir benda til þess að kostnaðurinn geti legið á bilinu 4,8 milljarðar til 10 milljarðar eftir því hvaða leið er valin yfir voginn. Það skiptir mjög miklu máli að umhverfismatið sé vandað og reynt sé að velja ásættanlega lausn sem er ekki allt of dýr. Ég er sannarlega að vonast til þess að lausnin sem er áætlað að kosti 4,8 milljarða verði ofan á. En á það er að líta að þarna eru Elliðaárnar og er nauðsynlegt að taka mikið tillit til þess umhverfis og gæta þess. Hvað varðar það hvernig eigi að fjármagna þær framkvæmdir held ég að það sé ekki rétt á þessu stigi heldur að gefa neinar yfirlýsingar um það. Það þarf að finna leiðir til þess en það hlýtur að markast af þeim kostnaði sem þarna verður af þeirri framkvæmd.

Herra forseti. Lítið er um svör frá hæstv. ráðherra um þessa framkvæmd og ég verð að segja að það kemur mér á óvart þegar verið er að setja 9 milljarða til viðbótar í vegaframkvæmdir að ekki skuli vera settir meiri peningar í Sundabrautina. Ég furða mig á því reyndar og ég er hissa á þingmönnum höfuðborgarsvæðisins innan stjórnarliðsins að þeir hafi ekki lagt meiri áherslu á hana. Það hefur ekki skilað sér í þeim áætlunum sem komu frá ríkisstjórninni í þeim efnum. Ég hefði gjarnan viljað heyra meira frá hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst fjármagna þetta og hvort hann telji ekki ráðlegt að farið verði í þá framkvæmd og henni hraðað. Annað sem mig langar til að spyrja um sem kom fram í máli hæstv. ráðherra. Hann var að ræða um ýmsa aðila sem hafa verið gagnrýnir á þessar miklu vegaframkvæmdir og talaði alltaf um að sumir segðu þetta og sumir segðu hitt og aðrir segðu eitthvað annað. Getur hæstv. ráðherra ekki talað skýrt og sagt okkur nákvæmlega um hverja hæstv. ráðherra er að tala?

Herra forseti. Hv. þm. kvartar undan því að lítið sé um svör. Ég tel mig hafa gefið alveg fullnægjandi skýringar á því hvers vegna lítið er um svör. Skýringarnar liggja í því að undirbúningur að framkvæmdum við Sundabraut er ekki lengra á veg kominn en raun ber vitni. Ég vil því endurtaka það sem ég sagði áðan að vanda þarf mjög umhverfismat við slíka framkvæmd og það tekur langan tíma. Líka þarf að liggja ljóst fyrir hvernig skipulagi er háttað. Það liggur ekki fyrir af hálfu borgaryfirvalda. Það er mjög flókið hvernig þessi mikla umferðaræð á að koma inn í þetta fullbyggða svæði í Vogunum. Ég er alveg viss um að mörgum íbúum mun bregða mjög við og raunar hefur ýmsum íbúum á þessu svæði, sem sjá fram á að fá miklar umferðaræðar mjög nærri eignum sínum, verið nokkuð brugðið. Þarna þarf að vanda sig og ég held að ekki sé skynsamlegt að flana að neinu í þeim efnum. Hv. þm. undraðist það að stjórnarþingmenn skuli ekki hafa þrýst á um að Sundabrautin fengi fjárveitingar. Ég get sagt hv. þm. frá því að stjórnarþingmenn hafa rætt um framkvæmdir við Sundabraut við samgrh. en það hefur enginn stjórnarandstöðuþingmaður rætt við samgrh. um þessa framkvæmd. Það er því heldur undarlegt að vera að amast við því að hlutirnir gerist ekki en hafi svo ekki nokkra rænu á að hafa fyrir því að beina þeim spjótum til réttra aðila.

Herra forseti. Ég vil aðeins í andsvari þakka hæstv. ráðherra fyrir þá yfirlýsingu sem hann gaf í sambandi við almennar vegaframkvæmdir. Hæstv. ráðherra kom réttilega inn á það að auðvitað væru brýn og stór verkefni sem hefðu þurft að fá meiri úrlausn en hér væri verið að leggja til í áætluninni og viðbótartillögum og nefndi þar sérstaklega tvö svæði og tvö verkefni þar sem væri tenging þéttbýlisstaða sem byggju við malarvegi á norðausturhorni landsins og Vestfjörðum. Ég er svo innilega sammála hæstv. ráðherra sem hugsast getur og ég þakka fyrir þessa yfirlýsingu að þau svæði verði sérstaklega tekin til meðhöndlunar fyrir næstu reglulegu endurskoðun vegáætlunar með það að markmiði að flýta framkvæmdum þar eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég þakka fyrir þessa yfirlýsingu. Ég treysti því að á bak við hana sé fullur vilji og innstæður til þess að þarna megi hraða framkvæmdum en það hefur einmitt verið inntak gagnrýni minnar að hluta til á skiptingu þessa viðbótarfjár nú undanfarna daga að þessi svæði og sérstaklega þó annað þeirra eru alveg utan við þegar kemur að úthlutun þessa viðbótarfjár til almennra vegaframkvæmda. Ég held að sé hollast að halda þeim aðgreindum í umræðunum því þarna er um að ræða aðskilda þætti mála, jarðgangaframkvæmdir, höfuðborgarsvæðið og síðan í einhverjum mæli viðbót við almennar vegaframkvæmdir. Þar verður tæpast um það deilt, herra forseti, að einmitt þessi verkefni sem hæstv. ráðherra nefndi eru í algerum sérflokki hvað varðar stór brýn verkefni sem enn er langt í land með að menn komist í gegnum sem er að ljúka tengingu allra þéttbýlisstaðanna sem enn búa við samgöngur á malarvegum, og gríðarlega mikil verkefni, öll norðausturleiðin frá Húsavík til Vopnafjarðar og síðan ákveðin svæði á Vestfjörðunum. Ég fagna því þessari yfirlýsingu en ætla að öðru leyti að ræða þetta frekar í ræðu minni, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil vegna andsvars hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar vekja athygli á að þær 35 millj. sem koma inn á svokölluð jaðarsvæði á árunum 2002, 2003 og 2004 eru mikilvæg viðbót til þess að geta hert á framkvæmdum við tilteknar leiðir á þessum svæðum og ætti þá og þar með að auðvelda á ná meiri áföngum en okkur hefur tekist hingað til. Það léttir því á, og ég vil undirstrika það, það léttir á þessum svæðum. Engu að síður er alveg ljóst að þarna er um langar leiðir, kostnaðarsama vegagerð og mikla fjármuni að ræða. Það er því nauðsynlegt að huga sérstaklega að þessu. Við höfum hins vegar við þá tillögugerð sem samgn. hefur unnið náð tilteknu samkomulagi sem m.a. hefur haft áhrif á þessar tillögur, að við gerum ráð fyrir mjög miklum útgjöldum til jarðganga í tveimur landshlutum. Það hefur jafnan verið svo að ekki er hægt að skipta sömu fjármununm margsinnis, en ég er engu að síður tilbúinn til að líta á það sem ég sagði í yfirlýsingu minni áðan og leggjast á árar um að ná meiri og stærri áföngum í þeim landshlutum sem ég nefndi.

Herra forseti. Við ræðum hér jarðganga- og vegáætlun sem legið hefur frammi og ég vil segja að hér eru á ferðinni einhverjar stórbrotnustu áætlanir í vegagerð sem hafa komið fram í sögu lýðveldisins ef mætti orða það svo, og óhætt er að þakka samgrh. og ríkisstjórninni sérstaklega fyrir hversu kröftuglega og af miklu þori tekið var á þessum málum. Það var ljóst að úr þurfti að bæta en ég hugsa að enginn hafi gert sér grein fyrir því að af hálfu ríkisstjórnarinnar yrði tekið á þessu af þeim krafti sem hér birtist. Það er að sönnu alltaf hægt að deila um hvernig peningunum er úthlutað þegar kemur að því að úthluta fjármagninu eftir því hvar skórinn kreppir. Ég var einn af þeim sem töldu ástæðu til að gagnrýna jarðgangaáætlun sérstaklega í ljósi þess að mun meira fjármagn vantaði til annarra hluta en þar sem búið er að leysa það mál sé ég ekki að hægt sé að hengja hatt sinn á einhverja sérstaka gagnrýni á jarðgangaáætlunina umfram aðrar áætlanir sem eru til umræðu í leiðinni. Ég mun því fyrir mína parta samþykkja bæði jarðganga- og vegáætlun eins og þær liggja fyrir og fagna því að þar náum við, vona ég miðað við það ástand sem ríkir í þjóðfélaginu í dag, þeim árangri sem að er stefnt. Ég held, herra forseti, að að sjálfsögðu sé ástæða til þess, eins og kom fram í máli hæstv. samgrh., að skoða þau mál sem eru í áætluninni og þau verkefni sem eru í áætluninni og velta því fyrir sér hvort niðurröðun þeirra mætti vera einhvern veginn öðruvísi. Ég hef sjálfur haft mikinn áhuga á því, ef maður lítur yfir landið í heild sinni, að menn einblíndu verulega mikið á það að reyna að ná vegum með varanlegu slitlagi nánast hringinn í kringum landið sem ég held að sé eitthvert mikilvægasta verkefni sem liggur fyrir. Eins og hæstv. ráðherra benti á eru tvö svæði sem eru afskaplega illa sett hvað þetta varðar, norðausturhornið og Barðaströndin og þar er full ástæða til að skoða málin sérstaklega. Mér finnst samt fagnaðarefni að bæði eru ætlaðar 100 millj. í Djúpveginn og aðrar 100 millj. í Barðastrandarveginn sem viðbótarfjármagn sem mun að sjálfsögðu leysa verulega mikinn vanda þar. Það er ekki svo ég viti til gert ráð fyrir því að Melrakkaslétta og það svæði fái mikið fjármagn og þá er spurning hvort leiðin um Dettifoss sé forgangsverkefni umfram það. En ég lít svo á að þingmenn svæðisins hafi ýmsa möguleika til þess að beina fjármagni í þær áttir sem þeir telja mikilvægari ef aðstæður og ástæður eru til þess. Á þessu stigi sé ég ekki neina ástæðu til að fara út í nákvæmar upptalningar. Ég sé ekki annað en að breiddin á þessari fjárveitingu með landið allt í huga hafi tekist mjög bærilega miðað við þarfirnar og við sjáum að tekið er á málum í öllum kjördæmum og hringinn í kringum landið. Þó að við horfum kannski fyrst og síðast á okkar eigin mál þurfum við þó að hafa víðsýni til þess að átta okkur á því að við viljum öll lifa í sátt og samlyndi í okkar stóra og fallega landi. Mig langaði aðeins til að fara stuttlega yfir mál sem heyra til suðvesturhornsins, en hér er að sjálfsögðu margt sem horfir við með öðrum hætti en á landsbyggðarsvæðinu. Þar er bæði um að ræða þéttbýli og landsbyggðarvandamál og þau eru í kringum höfuðborgina það stór að það er í rauninni alveg sérstakt átak að leysa þau og þá sérstaklega Sundabrautina. Þó er gert ráð fyrir 100 millj. í Sundabrautina sem byrjunarframkvæmd, sem er mjög lítið en er fyrsta skref, en fyrst verður náttúrlega að ákveða hvar hún á að liggja. Reykjanesbrautin og Vesturlandsvegurinn eru helstu æðarnar í gegnum bæinn. Þessar tvær leiðir fá verulega aukningu. Vesturlandsvegurinn fyrst og fremst vegna þess að þar hefur umferð farið mjög vaxandi og er komin í 17--18 þúsund bíla á dag. Reykjanesbrautin suður til Reykjanesbæjar er einnig stórt verkefni sem vegna vaxandi bílaumferðar er orðið brýnt. Þess vegna eru lagðar í viðbót 400 millj. til Hafnarfjarðar sem er út af því að þar eru tengingar mjög flóknar og erfiðar sem leiðir til þess að þær verða dýrari en annars hefði þurft. Ég lít svo á að með þessum viðbótarfjármunum muni takast að ná Reykjanesbrautinni í gegnum höfuðborgarsvæðið á þeim tíma sem gert er ráð fyrir í langtímaáætlun þrátt fyrir aukinn kostnað. Í langtímaáætlun og fjögurra ára áætlun sem eru í gildi er tekið á því máli þannig að Reykjanesbrautin í gegnum Hafnarfjörð ætti að vera búin um árið 2004 en Reykjanesbrautin sunnan Hafnarfjarðar ætti að vera búin 2010. Hjá þingmönnum Reykjaneskjördæmis hefur verið mikil samstaða um hvernig leysa eigi þessi samgöngumál. Samstaða hefur verið meðal allra þingmanna um að flýta þurfi kaflanum frá Hafnarfirði til Reykjanesbæjar verulega með því að flytja það fjármagn sem er á langtímaáætlun. Reykjanesbrautin sunnan Hafnarfjarðar er ein af þeim leiðum sem hefur nægjanlegt fjármagn á áætlun en þetta er einungis spurning um hvernig takast eigi að ná því fjármagni fyrr inn í framkvæmdir þannig að brautin verið tvöfölduð fyrr en áætlunin sjálf gerir ráð fyrir. Það má kannski segja að þess vegna séu ekki til aukafjármunir til tvöföldunar Reykjanesbrautar sunnan Hafnarfjarðar. Það þýðir samt ekki að ekki sé fullur vilji og alvara í að tvöfalda Reykjanesbrautina á þeim hraða sem gert er ráð fyrir. Þó svo að orðalag í nál. samgn. sé þannig að hægt væri að misskilja það, þá lít ég ekki svo á að verið sé að tala um einhverjar frestanir, en það segir á bls. 2 í nál. samgn., með leyfi forseta: ,,Meðal stórverkefna er tvöföldun Reykjanesbrautar milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur. Miðað við fjárveitingar getur útboð á fyrsta áfanga verksins farið fram árið 2002 og stefnt er að því að stórum hluta þess, þ.e. tvöföldun milli Straumsvíkur og Keflavíkur, verði lokið 2006.`` Orðalagið ,,stefnt er að því að stórum hluta þess,`` --- þingmenn Reykn. hafa samþykkt fyrir sitt leyti og munu standa við það að sú framkvæmd verði sett af stað árið 2002 og henni verið lokið árið 2006 og því gefur orðalagið sem slíkt ekki nægjanlega sterka mynd af þeim vilja sem er hjá þingmönnum Reykn. á því að leysa þetta mál. Aðrar framkvæmdir sem þingmenn Reykn. hafa lengi barist fyrir og sett er fjármagn í samkvæmt þessari áætlun er Suðurstrandarvegur. En samkvæmt áætluninni fara 49 millj. kr. í Suðurstrandarveg á næsta ári. Bæði Suðurstrandarvegur og Reykjanesbrautin eru í umhverfismati. Ljóst er að undirbúningur undir framkvæmdir tekur einhvern tíma en honum ætti að ljúka á næsta ári þannig að framkvæmdir við Suðurstrandarveg ættu að hluta til að geta byrjað á næsta ári og við Reykjanesbrautina alveg örugglega árið 2002. Suðurstrandarveginn er nákvæmlega sambærileg framkvæmd í mínum huga og jarðgöngin frá Siglufirði til Ólafsfjarðar. Verið er að tengja saman kjördæmi, landshluta sem eru að verða eitt kjördæmi og því voru nákvæmlega sömu rökin á bak við það að flýta Suðurstrandarvegi eins og að setja jarðgöng á milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Flýting og aukafjármagn til þeirrar framkvæmdar er mjög eðlilegt í ljósi þeirra aðstæðna. Upphaf framkvæmda á næsta ári er mögulegt vegna þeirra fjármuna sem þingmenn kjördæmisins voru búnir að ákveða að færu í þann veg. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa fleiri orð um þessa áætlun. Ég held að við getum sagt að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir geti verið mjög ánægðir. Að sjálfsögðu er stefnan að þetta sé ekki bara áætlun heldur að þetta komist í framkvæmd, en menn þurfa samt að standa vaktina. Ég vil að lokum vona að við þingmenn svæðisins eigum gott samstarf við hæstv. samgrh. um að framfylgja þessum áætlunum, við vegagerðarmenn, vegamálastjóra, aðstoðarvegamálastjóra og aðra starfsmenn Vegagerðarinnar sem sjá um þessa framkvæmd. En með því starfsliði, sem ég vil meina að sé afskaplega faglega sinnað fólk, sem hefur unnið af mikilli þekkingu við að byggja upp vegi á Íslandi með ótrúlega litla peninga í höndunum miðað við umfang verka, að þar hafi tekist mjög vel til. Þarna er fólk sem er mjög vel hnútum kunnugt, kann vel til verka og ég hlakka til að vinna með því að þessum málum. Ég þakka að endingu hæstv. samgrh. og ríkisstjórninni fyrir áætlanir þeirra.

Herra forseti. Við erum að ræða vegáætlun og ég verð að hefja mál mitt á því --- án þess að ég ætli að hafa langa umræðu, enda þingfundir búnir að vera hér dag eftir dag og langt fram á nætur, klukkan er að verða sex á laugardegi --- hversu ósátt ég er við það hvernig höfuðborgarsvæðið kemur út úr þessu ári og hversu miklum hluta af framkvæmdum sem búið var að samþykkja í vegáætlun er frestað. Tæplega helmingi af því sem fé sem gert var ráð fyrir að færi til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu er frestað til seinni tíma. Ég er mjög ósátt við það. Aftur á móti verð ég að segja að af þeim 9 milljörðum sem koma sem viðbótarfjármagn til vegagerðar kemur náttúrlega þó nokkur hluti hingað á höfuðborgarsvæðið. Ég fagna því að þar er verið að taka á framkvæmdum sem ég hef sérstaklega lagt mig fram um að þrýsta á bæði í ræðu og riti að farið verði í. Þar vil ég nefna tvöföldun Reykjanesbrautarinnar sem ég tel mjög mikilvægt verk. Það er brýnt verkefni bæði fyrir höfuðborgarbúa og landsmenn alla vegna þess að Reykjanesbrautin er þjóðbrautin úr landi, í Leifsstöð, og mjög mikilvægt er að farið verði í þá vinnu. Ég tel það vera árangur af þrýstingi frá þingmönnum af höfuðborgarsvæðinu og kannski þeim sem hafa setið í samgn. að þarna er tekið á málum. Sama á auðvitað við um Vesturlandsveginn og er það löngu tímabær framkvæmd að tvöfalda hann. Aftur á móti óttast ég svolítið, því miður, að þeir peningar sem eiga að fara í þessar framkvæmdir og er áætlað að fari í framkvæmdir frá árinu 2002--2004 skili sér ekki í ljósi þess hvernig höfuðborgin hefur verið leikin í samgöngumálum. Þó ætla ég ekki að fara að gera því skóna að svo verði og ég tala út frá því og treysti að staðið verði við þau áform gagnvart þessu svæði, höfuðborginni, að fara í þessar framkvæmdir. Það hefur löngum verið talað um hversu mikilvægt og hversu arðbærar vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eru. Þrátt fyrir það hefur verið frestað og dregið saman í framkvæmdum og það hefur alltaf bitnað meira og minna á höfuðborgarsvæðinu. Mér fannst svolítið hjákátlegt þegar hæstv. ráðherra talaði fjálglega um það hvernig þingmenn kjördæmanna hefðu skipt því fé sem kæmi í hlut hvers kjördæmis vegna þess að nánast ekkert eða lítið fé er til skiptanna t.d. í Reykjavík. Ég vil nefna nokkrar framkvæmdir í ár sem gert var ráð fyrir að fara í sem verið er að fresta. Það eru gatnamótin við Víkurveg sem eru mjög umferðarþung gatnamót við Vesturlandsveg og Grafarvog. Þar er verið að fresta framkvæmdum. Gert var ráð fyrir 220 millj. en verið er að fresta 200 millj. í það verk á þessu ári. Ég nefni gatnamót við Breiðholtsbraut. Þar var gert ráð fyrir 211 millj., þar er verið að fresta 190 millj. til þeirra framkvæmda. Það fjármagn sem ætlað er til Hallsvegar um Gullinbrú, þar er ekki framkvæmt því búið er að framkvæma þar og verið er að greiða skuld. Sömuleiðis er verið að fresta framkvæmdum við Hallsveg, þ.e. hringvegur/Höfðabakki, eins og það er kallað á skrá. Þetta er mál sem ég tel ekki viðunandi, að höfuborgin skuli þurfa að sitja undir því núna þegar verið er að setja svona mikla peninga í samgöngumálin að þarna sé skorið af okkur. Ég segi kannski ekki skorið en framkvæmdum frestað sem áttu að vera á þessu ári. Ég vil gera að umtalsefni það mál sem ég og hæstv. ráðherra ræddum í andsvörum fyrr á fundinum en það er Sundabrautin. Ég fagna því að hæstv. ráðherra býður upp í dans hvað það verkefni varðar. Ég hef iðulega rætt þetta mál í þinginu þegar vegamál hafa verið til umræðu og einnig þegar ég hef fjallað um vegamál í fjölmiðlum, hvort sem það hafa verið ljósvakamiðlar eða dagblöð. Þar hef ég lagt mjög ríka áherslu á að farið verði í Sundabrautina og ég mun svo sannarlega ræða þetta mál frekar við hæstv. ráðherra fyrst hann býður upp á það. Ég verð að segja að þegar málin eru rædd í þinginu get ég ekki annað en litið á það sem ákveðinn þrýsting á viðkomandi ráðherra í þeim efnum. Ég fagna því að fara eigi í þessar framkvæmdir í nágrenni höfuðborgarinnar. Höfuðborgin hefur verið svelt hvað varðar vegafé undanfarið, a.m.k. þann tíma sem ég hef setið á þingi og það má ekki ganga þannig áfram. Við megum ekki og munum ekki sætta okkur við það. Þetta er höfuðborg allra landsmanna og það verður að sjá til þess að staðið verði við samþykkta vegáætlun hvað höfuðborgina varðar. Herra forseti. Aftur á móti hef ég haft ákveðnar áhyggjur af þeim fjármunum sem getið er um í nefndaráliti og í tillögum hv. samgn. á þskj. 1373. Það verður að segjast eins og er að sporin hræða þar sem við höfum gengið frá vegáætlun þar sem gert er ráð fyrir ákveðnum fjárveitingum til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu sem síðan hafa ekki skilað sér eða hefur verið frestað. En ég verð að treysta því að hæstv. ráðherra ætli að standa við þetta og þar með tel ég að hann hafi á vissan hátt orðið við kröfum okkar Reykjavíkurþingmanna og þingmanna á höfuðborgarsvæðinu um þessar framkvæmdir. Menn sjá hvernig ástandið er þegar þeir koma til borgarinnar, hvort sem þeir eru að koma af Norðurlandi eða Vesturlandi sem hæstv. ráðherra ætti að þekkja þar sem hann þarf að fara þá leið alloft geri ég ráð fyrir. Að koma inn í borgina á háannatíma er nánast ekki boðlegt. Það er líka staðreynd að bílaeign landsmanna hefur aukist og aukist mun hraðar en menn gerðu ráð fyrir. Ríkisstjórnin hefur verið að gera ýmsar ráðstafanir þannig að mönnum hefur verið gert auðveldara að eignast bíla. Það hafa verið svo bílakaupahvetjandi aðgerðir og auðvitað verða menn að bregðast við því einnig í samgöngumálunum og auka vegafé sem því nemur. Það segir sig alveg sjálft. Varðandi Sundabrautina geri ég mér fulla grein fyrir því að það er ekki auðvelt verk að koma henni fyrir. Ýmsar leiðir liggja fyrir í því máli og hef ég kynnt mér það ítarlega. Þær eru misdýrar eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra í máli hans fyrr á fundinum. En ég er sannfærð um að ef menn hefðu komið sér saman um það þegar þeir voru að raða þessum viðbótarfjármunum niður á framkvæmdir og hefðu ákveðið að setja aukið fé í Sundabrautina, t.d. 2004 eða síðar, þá hefði verið farið í það. Ég er alveg sannfærð um það. Ef til staðar hefði verið raunverulegur vilji ráðamanna að koma því verkefni af stað þá held ég að það hefði verið ákveðin viljayfirlýsing að setja meira fjármagn í það þannig að hægt hefði verið að fara í þá framkvæmd. Þarna er stór og mikil framkvæmd á ferðinni og mun auðvitað taka allnokkurn tíma að verða að raunveruleika. En ég hefði gjarnan viljað sjá að settir hefðu verið meiri peningar í Sundabrautina en til þessa undirbúnings, þ.e. sjá þarna aukið fjármagn til þeirrar framkvæmdar. Ég hefði líka gjarnan viljað heyra frá ráðherra, en ég geri mér grein fyrir að ekki verður unnt að fá svör við því, hvernig hann hyggst standa að fjármögnun og hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála mér í því að fjármögnun Sundabrautar gæti verið sambærileg við jarðgangagerðina, hvort það komi til greina. Ég tel að menn ættu að skoða það að fara sömu leið með Sundabrautina og jarðgöngin. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira en orðið er. En verð að segja að ég er ósátt við það hvernig höfuðborgarsvæðið kemur út, sérstaklega á þessu ári. Ég get ekki sætt mig við það að höfuðborgin búi við þetta ár eftir ár. Ég treysti því að ráðherra standi við þær fyrirætlanir sem koma fram í þessu þingskjali svo að næst þegar við ræðum endurskoðaða vegáætlun verði ekki farið í að draga úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu því að það er ekki hægt að bjóða þessu fjölmenna og umferðarþunga svæði, þar sem gatnamót eru erfið, hættulegir staðir og slysahætta er mikil, frekari frestun á framkvæmdum.

Herra forseti. Ég á ekki sæti í samgn. en mig langar til þess að koma aðeins að þessari umræðu um vegáætlun og leggja mitt af mörkum inn í umræðuna þó að ég ætli ekki að lengja hana fram á kvöldið. Við erum að ræða till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Óðum styttast þeir kaflar á hringveginum sem ekki eru bundnir slitlagi. Næg verkefni eru þó fram undan, í stórverkefnum, safnverkefnum, safnvegum, tengivegum, brúargerð, göngu- og hjólreiðarstígum, svo og endurbótum og viðhaldi vegakerfisins. Sömuleiðis þarf að halda áfram að bæta öryggi á vegum með því að taka af vonda vegarkafla, girða tún og beitilönd, setja rásir fyrir búfé og vegrið þar sem það á við. Hér erum við að ræða vegáætlun og í þessari umræðu erum við að tala um stórframkvæmdir og dýrar framkvæmdir. En mig langar til þess að nota tækifærið og minna á þáltill. á þskj. 605 um rásir fyrir búfé til að koma í veg fyrir slys sem ég hef talað fyrir en ekki komið til afgreiðslu. Þetta er ósköp lítil tillaga. En ég hef trú á því að hún hafi samt mikið að segja inn í alla áætlun Vegagerðarinnar hvar sem vegir eru lagðir. Ekki meira um að, herra forseti. Framlög til vegagerðar hafa sem betur fer hækkað milli vegáætlana en deila má um hvort sú aukning hafi verið nægileg fram til þessa þegar tekið er tillit til byggðaþróunar á sama tíma. Góðar samgöngur eru ein af mörgum forsendum þess að hægt verði að styrkja aftur búsetu á landsbyggðinni. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lögðum fram í vetur þáltill. um sérstakar aðgerðir í byggðamálum. Í tillögunni leggjum við áherslu á að flýta enn frekar almennum vegaframkvæmdum og að til viðbótar tekjum Vegasjóðs og framkvæmdum samkvæmt samþykktri vegáætlun og tillögum byggðanefndar um flýtingu vegaframkvæmda verði varið 1 milljarði árlega næstu fjögur árin til að flýta enn frekar almennum vegaframkvæmdum, auk þess einum milljarði árlega til jarðgangagerðar og að byrjað verði á Austurlandi. Því fögnum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að viðbótarfé komi til vegagerðar. En við erum lítið hrifin af þeim vinnubrögðum sem höfð voru við að afgreiða viðbótarféð í vegáætlunina fyrir tímabilið 2000--2004 og það hefur komið hér fram, herra forseti. Vegaframkvæmdir sem tengjast þessu viðbótarfjármagni koma að mestu til framkvæmda eftir tvö ár og á þar til gefst okkur vonandi tækifæri til þess að vinna að niðurröðun verkefna í kjördæmum landsins í fullu samráði við þingmenn kjördæmanna og Vegagerðina. Þeir fjármunir sem fara til Austurlands tengjast orku- og stóriðjumálum. Þetta eru orku- og stóriðjuvegir. Hugmyndin er sú að leggja veg inn í Fljótsdal, tengja Reyðarfjörð og bæta veginn frá Reyðarfirði yfir á Eskifjörð og yfir Hólmaháls og það er hið besta mál. Hvernig við þingmenn hefðum komið að skiptingu vegafjár ef við hefðum haft pakkann allan opinn skal ég ekkert segja um. Þetta er sú ákvörðun sem tekin hefur verið og auðvitað fagna ég þessum framkvæmdum og vona að þær gangi eftir. Fjármagn til framkvæmdanna er enn óafgreitt og til stendur að fjármagna þær að hluta til með því að selja ríkiseignir. Svo mikil hækkun til framkvæmda á stuttum tíma getur haft þensluáhrif í hagkerfinu. En það verður líka að horfa til þess að þensluáhrifin verða minni við núverandi aðstæður ef framkvæmdirnar verða utan höfuðborgarsvæðisins. Herra forseti. Um vegáætlun í heild má segja að skipting verkefna á milli kjördæma er nokkuð góð, þ.e. lítill ágreiningur hefur komið hér fram enda er fjármagni skipt jafnt á milli kjördæmanna fyrir utan fé til stórframkvæmda eða stórverkefna. Ég vil gera nokkrar athugasemdir við vegáætlun og eiga þær við um Austurlandskjördæmi en það kjördæmi hef ég skoðað öðrum fremur. Fyrst vil ég nefna tengingu af hringveginum til Vopnafjarðar. Það eru a.m.k. fjórar leiðir sem koma til greina við vegalagningu frá Háreksstaðaleið og niður í Vopnafjörð. Valið er erfitt þar sem umhverfið er viðkvæmt og skiptar skoðanir heimamanna um hvar vegurinn eigi að liggja. Því er mikilvægt að fara sem allra fyrst í þá vinnu og velja líklegustu leiðina og undirbúa framkvæmdir með því að gera umhverfismat og setja væntanlegt vegarstæði í mat á umhverfisáhrifum. Það verður örugglega nokkuð langt ferli að staðsetja vegarstæðið og því nauðsynlegt að hefjast strax handa við undirbúning. Annað sem ég vil nefna er vegurinn inn Skriðdal. Fyrir tveimur árum var ákveðið að leggja áherslu á að tengja þéttbýliskjarna með ströndinni og byggja upp veginn með bundnu slitlagi til þess að tengja þessa þéttbýliskjarna. Þessum þætti er nú nær lokið fyrir utan erfiða kafla og svo skriðurnar. Í sumar verður farið í vegagerð hjá Stóra-Sandfelli í Skriðdal. Vegurinn í innsta hluta Skriðdalsins er mjög erfiður, þ.e. þar eru mjóar brýr og krappar og hann er hættulegur á nokkrum stöðum vegna þess að þar eru margar brýr sem standa þannig að brekku fylgir beygja og svo er brú, mjó brú. Langur vegarkafli er einnig enn óuppbyggður og verður að svaði í rigningum og vætutíð. En þar sem áhersla hefur verið lögð á að tengja þéttbýlisstaðina með ströndinni og með fyrirhuguðum jarðgöngum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar hefur vegurinn inn Skriðdal, Breiðdalsheiði og Breiðdalur setið á hakanum, þ.e. innri hluti Breiðdalsins. Þó ber þess að geta að í sumar verður farið í nokkrar vegabætur í Breiðdalnum þar sem verstu kaflarnir eru. Vegna búsetu í Skriðdal og mikillar sumarumferðar er nauðsynlegt að halda áfram að byggja upp veginn og taka af hættulegar brýr og beygjur. Eftir fund með þingmönnum Austurlands og fulltrúum Vegagerðarinnar tel ég að mögulegt sé að gera breytingar innan vegáætlunar og setja inn vegabætur í Skriðdal, ég tala nú ekki um eftir að viðbótarfé hefur komið inn í kjördæmið. Hitt sem ég vildi nefna er Almannaskarð sem er inni í vegáætlun 2004. Vegurinn yfir Almannaskarð er mjög brattur og hættulegur yfir vetrarmánuðina, sérstaklega stórum flutningabílum sem auk þess eru oft með tengivagna. Umferð er hættulegust í hálku og hvassviðri þar sem engin vegrið eru til staðar og þá skapast enn frekari slysahætta. Vegna þessara aðstæðna er nauðsynlegt að hefja strax undirbúning að hönnun og staðsetningu vegarstæðisins. Þetta er viðkvæmt svæði til vegarlagningar því að ekki verður hægt að komast hjá því að skera hlíðina á löngum kafla til að taka af mikinn bratta og auka umferðaröryggi. Tímasetning vegaframkvæmda við Almannaskarð þarf að færast framar. Herra forseti. Skipulagsmál eru á ábyrgð sveitarfélaganna og stór þáttur alls skipulags eru samgönguleiðir innan sveitarfélaganna, innan þéttbýlis og milli landshluta. Framkvæmdaraðilar sem eru að langmestu leyti sveitarfélögin eða Vegagerðin eiga síðan að leggja vegi og brýr eftir samþykktu skipulagi og þetta er öllum ljóst. En skipulag sveitarfélaganna er ekki alltaf tilbúið þegar ákvörðun um vegagerð eða um framkvæmdir eru teknar inni á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Áhersla í skipulagsmálum þróast eftir mismunandi forsendum og koma þær áherslur m.a. fram í staðsetningu vega og hvernig umferð er beint í gegnum og um þéttbýli. Það sem þykir rétt í dag og sjálfsagt getur þótt úrelt innan fárra ára. Það sem helst hefur áhrif á skipulagsmál á undanförnum árum eru breytt viðhorf til umhverfismála og kröfur fólks um að íbúðabyggð sé hlíft við þungri umferð. Því sjónarmiði að beina þungaflutningum og umferðarþunga fram hjá þéttbýli og íbúðabyggð vex stöðugt fylgi og kemur fram í nýjum skipulagstillögum eða úrlausnum eins og nú er víða verið að vinna að. En í gegnum árin hefur þéttbýli myndast og vaxið við þjóðveginn og lengi þótti það kostur að fá umferðina í gegnum bæinn. En á nokkrum stöðum hefur vaxandi umferð og umferðarhraði skapað vandamál hvað varðar eðlilega þróun innan þéttbýlisins og því er verið að skoða möguleika með framhjátengingu fyrir þá umferð sem á ekki erindi inn í þéttbýlið. Herra forseti. Því nefni ég þetta að fram undan eru áætlaðar stórframkvæmdir á Austurlandi í sambandi við virkjun eða virkjanir og stóriðju. Að mínu mati tekur vegáætlun ekki tillit til þessara breyttu aðstæðna, þ.e. af miklum þungaflutningum í gegnum þéttbýli. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa áhyggjum mínum af væntanlegri umferð þungaflutninga í gegnum þéttbýli sem tengjast m.a. efnistöku fyrir fyrirhugað álver. Í dag er áformað að taka efni fyrir byggingu álversins við Jökulsá á Brú og aka því í gegnum þéttbýlið í Fellabæ og á Egilsstöðum. Á Egilsstöðum háttar svo til að umferðinni verður beint um þröng gatnamót í hjarta bæjarins. Umferð verður einnig mikil um Velli og um Hallormsstaðaskóg sem er viðkvæmt útivistarsvæði. Aukin umferð þungaflutninga skapar slysahættu og auk þess verður af því ónæði við íbúðabyggð. Herra forseti. Ég hef ekki gert athugasemdir við þær framkvæmdir sem koma fram í vegáætlun fyrir utan það sem ég lýsti áðan og þeirra að ég hef áhyggjur af því að ekki sé tekið tillit til áhrifa þungaflutninga og aukinnar umferðar í þéttbýli við væntanlegar stórframkvæmdir. Ég vil sérstaklega þakka fyrir þann stuðning sem snýr að sérleyfishöfum. Það á að styrkja þá meira og ég fagna því alveg sérstaklega. Það er mjög mikilvægt að halda uppi samgöngum innan kjördæma eða úti á landsbyggðinni. Ég vil líka fagna því að það eigi að leggja áherslu á uppbyggingu vega í jaðarbyggðum og sérstaklega á Norðausturlandi þar sem langir kaflar eru enn þá malarvegir. Herra forseti. Fylgiskjal með vegáætlun er jarðganga\-áætlun fyrir árin 2000--2004. Ég vil nota þetta tækifæri til að láta í ljós þá skoðun mína að inn í jarðgangaáætlun þurfi að bæta hlut Austurlands miðað við fyrri áætlanir til að styrkja byggð og atvinnu á svæðinu. Það þarf að auka fé til rannsókna frá því sem nú er og byrja af fullum krafti og leggja þá sérstaklega áherslu á Austurland. En göng undir Hellisheiði mundu hafa mikil áhrif á búsetuskilyrði á Vopnafirði og norður á Þórshöfn. Þau mundu styrkja byggð á Héraði og hafa áhrif niður á firði. Þetta er framkvæmd sem gæti kostnaðarlega með jarðgöngum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar uppfyllt fyrri kostnaðaráætlun um jarðgöng á Austurlandi. En ég ætla ekki að fara yfir sögu jarðganga\-áætlana á Austurlandi og þeirra væntinga sem þær áætlanir hafa skapað meðal íbúa fjórðungsins, en það er nauðsynlegt að nú verði staðið við þá jarðgangaáætlun og að byrjað verði sem fyrst á jarðgöngum á Austurlandi.

Herra forseti. Eitthvað það skynsamlegasta ef ekki alskynsamlegasta í stefnu núverandi ríkisstjórnar er að selja ríkisfyrirtæki. Ríkið er með margs konar rekstur og þessi rekstur er að allra dómi mun betur kominn í höndum einkaaðila en ríkisins. Nokkur skref hafa verið stigin í þessa átt með mjög góðum árangri og það hefur staðið til að stíga enn stærri skref. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að verja þeim fjármunum til að gera fyrst og fremst tvennt, borga skuldir ríkisins og bæta samgöngur í landinu. Hvort tveggja er ákaflega brýnt og ákaflega þýðingarmikið fyrir framtíð þessa lands, að borga niður skuldirnar og bæta samgöngurnar. Ísland stendur jafnfætis öllum þeim þjóðum Evrópu og Vesturheims sem best standa sig að öllu leyti nema einu, í samgöngum. Kemur þar náttúrlega til þetta stóra land og þessi fámenna þjóð, en við eigum og ríkið á tugi milljóna bundna í rekstri sem það á ekkert að vera að koma nálægt. Það er mjög skynsamlegt og mjög þýðingarmikið fyrir efnahagsframtíð landsins að þessir fjármunir verði leystir út, þeim verði varið til þess sem ætlað er að borga skuldir og stórbæta vegakerfi og allar samgöngur á Íslandi. Ég er einn af þeim stjórnarþingmönnum sem hefur þótt miða heldur hægt í sölu ríkiseigna hjá núverandi ríkisstjórn. Ég hef fullyrt og trúi því að ganga mætti miklu vaskara þar til verks en gert er. Mikil þörf er á því að gera það vegna þess að það sem á að verja peningunum til, að borga skuldir og byggja upp samgöngukerfi, þar er peningunum mjög vel varið. Það kemur þjóðinni mjög til góða strax á næstu árum. Það eflir atvinnulífið, það bætir atvinnulífið og ekki hvað síst hjálpar það okkar og er hvað brýnast fyrir í þeirri viðleitni okkar að gera allt til þess að byggja þetta land, og að byggja þetta land er verðmæti, gríðarleg verðmæti. Byggðin stendur víða mjög höllum fæti og það mundi og mun hjálpa gríðarlega til að styrkja byggðirnar að geta stigið enn þá stærri og meiri skref til að bæta samgöngurnar. Þessi þáltill. um framkvæmdir í vegamálum og jarðgangamálum er því í sjálfu sér mikið fagnaðarefni og að menn setji enn meiri peninga inn í þessar áætlanir en ætlað var og það er hægt að gera þetta. Það er hægt að gera þetta með því að selja ríkiseignir. Án þess er þetta ekki hægt. Menn verða að muna að það verður að baka kökuna áður en við borðum hana. Þess vegna er brýnt að minna á það hér og nú að forsenda þess að við getum lagt miklu meiri fjármuni til þessara verkefna er sala ríkiseigna og ástæða er til þess að brýna ríkisstjórnina á því að láta ekki deigan síga í því, vera ekki eins og mér finnst hún vera, dálítið hikandi, því að engin ástæða er til að hika. Við eigum stór fyrirtæki sem eru markaðsvara og kæmi sér mjög vel að selja og selja strax. Ef við látum dragast að selja ríkiseignirnar, erum við líka að láta dragast að byggja upp samgöngukerfið. Það er mjög brýnt að byggja upp samgöngurnar, bæði í þéttbýlinu og í strjálbýlinu. Það skilar sér mjög fljótt. Þéttbýlið, Reykjavíkursvæðið, þarf mjög á því að halda að settir séu verulegir peningar til bættra samgangna þannig að ég deili ekki við nokkurn mann um það. Byggðirnar sem standa hvað höllustum fæti þurfa líka gríðarlega á því að halda að við bætum samgöngurnar þannig að ekki eru deilur um það að við séum að gera rétt, ég held að mikil samstaða sé um það að við séum að gera rétt, en við megum samt ekki gleyma því að það þarf að sækja þessa peninga og þeir verða ekki sóttir nema menn herði róðurinn í að selja þessi fyrirtæki. Alltaf hefur verið viðkvæmt að skipta þessu fé eðli málsins samkvæmt vegna þess að þörfin er brýn og því eðlilegt að menn sæki það hart. Ég hef þó alltaf skilið það þannig að menn teldu rétt og skylt að reyna að leita að sem víðtækastri samstöðu um það hvernig þetta verður gert vegna þess að hagsmunirnir eru mjög mismunandi. Ég tel líka rétt og skylt að geta þess hér og dylja engan þess að ég hef orðið fyrir mjög miklum vonbrigðum með það hvernig að þessu hefur verið staðið í þetta skipti, öllum framgangi málsins, og er mjög óánægður, svo mikil skammsýni, svo mikið óréttlæti sem mér finnst vera í þessu. Það eru byggðarlög á Íslandi sem hafa ekki samgöngur nema hluta af ári, kannski hálft árið. Það eru byggðarlögin sem standa hvað veikust. Ég er mjög ósáttur við það hvernig þessu fé er skipt. Þess ber þó að gæta að hér er um áætlun að ræða sem er ætlað að endurskoða á tveggja ára fresti og það er þá ekkert annað að gera en búa sig undir það að reyna að ná vopnum sínum að tveim árum liðnum ef það gæti orðið til þess að leiðrétta það hrikalega óréttlæti sem kemur fram í þessari áætlun.

Hæstv. forseti. Ég mun ekki lengja umræðuna mjög mikið en ég vil nefna nokkur atriði vegna afgreiðslu þessarar vegáætlunar sem mér finnst mikilvæg. Sérstök ástæða er til að fagna auknu fjármagni á síðari árum vegáætlunar, sérstaklega árin 2002--2004. Nauðsynlegt er að leggja upp með þær áætlanir núna þannig að hægt sé að flýta undirbúningi og undirbúa þær framkvæmdir. Áætlanir þurfa að liggja fyrir með nokkrum fyrirvara vegna undirbúnings útboða og umhverfismats. Í þessari áætlun er brugðist við þeirri þörf sem er fyrir úrbætur á gatnakerfinu á höfuðborgarsvæðinu. Hér er einnig brugðist við einstaka verkefnum á Vesturlandi og Vestfjörðum. Hér er einnig gerð tillaga um 300 millj. kr. í tengivegi í jaðarbyggðum og sérstökum ferðamannaleiðum, þ.e. á Uxahryggjavegi og vegi að Dettifossi, sem er alveg gífurlega mikilvægt verkefni með hliðsjón af hagsmunum ferðaþjónustunnar. Einnig eru orku- og iðjuvegir á Austurlandi felldir inn í áætlunina en það er bráðnauðsynlegt að undirbúa væntanlegar virkjunarframkvæmdir með vegagerð að virkjunarsvæðinu. Einnig er augljóst að endurnýja þarf veginn á milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar en þar var á sínum tíma lagt slitlag nánast beint á gömlu moldarvegina. Hæstv. forseti. Ég vil draga það fram að þegar þessu áætlunartímabili verður lokið eru aðeins eftir tveir stuttir kaflar á hringveginum þar sem ekki verður búið að ljúka við bundið slitlag en það er stuttur kafli á Möðrudalsöræfum og Almannaskarðið fyrir austan. Vonandi getum við fundið lausnir á því við endurskoðun eftir tvö ár. Einnig er ljóst að leggja þarf aukið fé í tengingu Vopnafjarðar við hringveginn og flýta þeim verkefnum. Ljóst er að í vegáætluninni er viljayfirlýsing til þess verks og hún kemur skýrt fram í tillögunni með fjárveitingu á árinu 2004. Hins vegar er ljóst að mikil vinna er eftir við umhverfismat og val á vegstæði um Hofsárdal. Vegagerðin hefur þegar hafið þá vinnu af miklum krafti og reiknar með að þeim undirbúningi verði lokið vonandi á árinu 2003 og ekki seinna en á árinu 2004. Það er augljóst mál að tengja þarf Vopnafjörð við hringveginn og miklir hagsmunir eru tengdir því. Um þennan veg fara miklir fiskflutningar og hann er oftar en ekki t.d. á vorin sokkinn svo í drullu að ekki er fært um hann. Þetta er ekki ásættanlegt og verður að finna lausn á að ljúka þeim vegarkafla um leið og tæknilegum atriðum, þ.e. hönnun vegarins og umhverfismati, er lokið. Ég vil leggja áherslu á að við þingmenn Austurlands höfum rætt þetta verkefni í okkar hóp og við Vegagerðina og það er alveg ljóst hver vilji okkar er og Vegagerðin mun vinna samkvæmt því. Ég vil jafnframt fagna þeirri yfirlýsingu sem kom fram hjá hæstv. samgrh. um vegtengingar þéttbýlisstaða á Vestfjörðum og norðausturhorninu. Þetta var mikilvæg yfirlýsing um að við endurskoðun vegáætlunar eftir tvö ár verði fundin lausn á þeim verkefnum og vegarköflum sem þarna er um að ræða. Hæstv. forseti. Það er mikið ánægjuefni að við afgreiðslu þessarar vegáætlunar erum við einnig að fella áætlun um jarðgöng inn í vegáætlun og er þá gamall draumur minn að rætast. Gert er ráð fyrir jarðgöngum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Einnig er gert ráð fyrir rannsóknarfé til Vestfjarða og næstu Austurlandsganga. Þegar áformuðum framkvæmdum er lokið við þau jarðgöng sem við erum nú að taka ákvörðun um er mikilvægt að við verðum búin að rannsaka og vega og meta næstu kosti í þessum efnum. Í tillögunni eru nefnd göng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar og Vopnafjarðar og Héraðs og einnig Eskifjarðar og Norðfjarðar. Augljóst er að nokkuð margir kostir eru fyrir hendi, t.d. á Austurlandi eins og fram kemur í áætlun Vegagerðarinnar. Mikilvægt er að við skoðum samgöngukerfið í heild og við vegum og metum alla möguleika, sérstaklega með tilliti til stækkunar atvinnusvæða. Ég vil í þessu sambandi draga fram sjónarmið sem komu fram í umsögnum frá Austurlandi um jarðgangaáætlun. Í umsögn samgn. Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi kemur fram, með leyfi forseta: ,,Samgöngunefnd SSA fagnar tillögunni og m.a. sérstaklega því að hlutur Austurlands í fyrstu og næstu verkefnum er nú sýnilegri en áður og vilji stjórnvalda skýrari í þeim efnum.`` Síðan er í umsögninni vísað til áætlunar Vegagerðarinnar og með vísan í jarðgangaáætlunina segir síðan, með leyfi forseta: ,,Því telur samgöngunefnd SSA rétt að flýta byrjun framkvæmda við R/F göngin um eitt ár eða til 2001. Sú flýting fellur vel að hugmyndum stjórnvalda um að nýta sem best ,,biðtíma`` þann sem væntanlega myndast m.a. vegna breyttrar áherslu fjárfesta í álvers- og virkjunarmálum á Austurlandi.`` Síðan segir enn fremur varðandi rannsóknarféð, með leyfi forseta: ,,Samgöngunefnd SSA telur rétt að auka rannsóknarfé áranna 2002--2004 úr 50 milljónum hvert ár í 100 milljónir. Einnig komi til 50 milljónir á árinu 2001 til undirbúnings jarðganga á Austfjörðum og Vestfjörðum. Alls aukning til undirbúningsrannsókna 2001--2004 200 milljónir kr.`` Enn fremur segir: ,,Ef bættar vegsamgöngur með jarðgöngum eiga í reynd að gagnast landsbyggðinni í hinni hörðu baráttu við að styrkja byggð þarf framkvæmdahraði að vera mun meiri en fram kemur í tillögunni.`` Síðan er hér reyndar vísað í sölu á ríkisfyrirtækjum og verðmætamat Landssímans. Í umsögn bæjarráðs Seyðisfjarðar segir svo, með leyfi forseta: ,,Bæjarráð Seyðisfjarðarkaupstaðar fagnar tillögunni og sérstaklega hlut Austurlands með ákvörðum um göng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Einnig fagnar bæjarráðið því að í tillögunni er gert ráð fyrir rannsóknarfé til undirbúnings næstu Austurlandsganga. Bæjarráð krefst þess að jarðgöng milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar verði einnig tekin til rannsóknar sem mögulegur næsti kostur Austurlandsganga.`` Enn fremur segir, með leyfi forseta: ,,Bæjarráð Seyðisfjarðar vill minna á niðurstöður nefndar samgönguráðherra sem skilaði áliti sínu í skýrslu 1993.`` Í þeirri nefnd áttu sæti margir valinkunnir menn. Síðan segir í umsögninni: ,,Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að fyrsti kostur varðandi jarðgangagerð á Austurlandi væri jarðgöng milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar. Í skýrslu nefndarinnar er verkefni í þessu þannig lýst: ,,Jarðgöng sem leysa vetrareinangrun Seyðisfjarðar og Norðfjarðar og geta þar með stuðlað að myndun allþétts byggðakjarna á Miðausturlandi með um 7000 íbúum.`` Þær aðstæður og markmið sem vísað er til í skýrslunni hafa ekki breyst.`` Ég vildi að þessi sjónarmið kæmu fram því ekki tókst að ræða þetta mjög ítarlega í samgn. og þess vegna taldi ég ástæðu til að nefna þessar tvær umsagnir sem komu frá Austurlandi. Hæstv. forseti. Sú niðurstaða sem við erum að ná í vegáætlun er ánægjuleg og ber vott um mikla framsýni. Fjármögnun þeirra viðbótarverkefna sem hér er verið að áætla tengjast sölu ríkisfyrirtækja. Hér er ekki verið að skattleggja umferðina til þess að auka framkvæmdir og það er mikilvægt. Hæstv. forseti. Við getum verið stolt við afgreiðslu vegáætlunar 2000--2004.

Herra forseti. Í örstuttu máli vil ég gera grein fyrir eftirfarandi viðhorfum mínum. Almennt er ég hlynntur því að bæta samgöngukerfi landsins og hef talað fyrir auknu fjármagni til vegagerðar. En allt á sinn tíma og fjáröflun þarf að vera á ásættanlegum forsendum. Enda þótt mest af þeim viðbótarmilljörðum, 9 talsins munu þeir vera frá upphaflegri áætlun, sem renna eiga til vega- og jarðgangabóta komi ekki til framkvæmda fyrr en eftir tvö ár, sumt og mikið af þessu fé eftir næstu alþingiskosningar sem er umhugsunarefni út af fyrir sig, þá finnst mér að taka þurfi mið af efnahagsástandinu hverju sinni. Nú kann vel að vera að eftir tvö eða þrjú ár kunni annað að vera uppi á teningnum í þeim efnum en nú er, en ástandið eins og það er núna einkennist af mikilli þenslu og við höfum heyrt varnaðarorð Seðlabankans. Ráðleggingar Seðlabankans ganga út á tvennt: Að nú þurfi að grípa til aðhalds og hvatt er jafnvel til skattahækkana í því efni og í annan stað er hvatt til aðhalds í opinberum útgjöldum. Hvað fyrra atriði snertir hefur Alþingi eða stjórnarmeirihlutinn öllu heldur verið að samþykkja á undanförnum dögum hvert skattalækkunarfrv. á fætur öðru, einkum til hagsbóta fyrir efnafólk. Skattalækkanir sem nema 2--3 milljörðum kr. á ári. Hvað snertir útgjaldahliðina, þá var þetta dæmi um hana. Það var alveg rétt sem kom fram í máli hæstv. samgrh. þegar rætt er um þensluna og fjárfestingar að auðvitað á einkageirinn að bera og axla sína ábyrgð. Hann minntist á miklar fjárfestingar í verslunarhúsnæði á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorninu og það er alveg rétt, en stjórnvöld verða líka að axla ábyrgð vegna þess að ástandið er alvarlegt. Þegar litið er til síðustu 12 mánaða mælist verðbólgan 6% og virðist vera á uppleið. Ég sagði að fjáröflun þyrfti að vera á réttum eða ásættanlegum forsendum. Það er hún að mínum dómi ekki að öllu leyti og er ég sammála því sem hefur oft komið fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem sæti á í samgn. fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Hv. þm. hefur gagnrýnt það að fjáröflun skuli að hluta til komin vegna sölu á ríkiseignum án þess að það sé skilgreint nánar hvað þar sé átt við og ég spyr: Er það Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem á að fjármagna samgöngukerfið eða hvað er það sem vakir fyrir ríkisstjórninni í þeim efnum? Þetta voru þau sjónarmið sem ég vildi að kæmu fram af minni hálfu við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég ætla að stytta mjög mál mitt með tilliti til aðstæðna undir lok þinghaldsins en einhvern tíma hefði maður látið eftir sér að hafa nokkur orð um tímamót af því tagi að hér er verið að afgreiða endurskoðun vegáætlunar og umtalsverðar nýjar ákvarðanir á ferð hvað varðar forgangsröðun til verkefna og fleira. Ég fagna að sjálfsögðu því, eins og ég hef jafnan gert og mun gera, að verið sé að taka ákvarðanir um að verja auknum fjármunum til vegamála. Það hefur verið baráttumál mitt mjög lengi að reyna að hafa þær framkvæmdir sem mestar, enda verkefnin ærin og sér hvergi fyrir endann á. Enn er sjálfsagt fram undan 15--25 ára verkefni hvað það varðar að koma öllu þjóðvegakerfi landsins og helstu hliðarvegum í fullnægjandi horf og það er svo undarlegt að það eru alltaf þessi sömu 15--25 ár sem eru fram undan okkur í þeim efnum. Það er eins og bætist alltaf nýtt við hinn endann. Ég held hins vegar að þó að við séum að tala um slíkt og gleðjumst yfir því og ég er ekkert að gera lítið úr því að verið er að ákveða talsverða raunaukningu fjár til vegamála, þá skulum við líka hafa í huga að umferðin hefur aukist gríðarlega og þörfin hefur aukist gríðarlega. Ef við lítum á þetta í hlutfallstölum erum við þrátt fyrir allt ekki að gera neitt óskaplega miklu betur og reyndar talsvert lakar hvað það snertir en við höfum gert stundum áður. Mikið vantar upp á að við náum þeim hlutföllum sem varið var til vegamála á árunum upp úr 1970 þegar allt upp í 2,28% af landsframleiðslu fóru í slíkar framkvæmdir. Ég held að það sé allt í lagi að menn hafi það í huga að menn eru náttúrlega að tala um breyttar aðstæður, menn eru að tala um miklu meiri veltu í þjóðarbúskapnum og við erum að tala um miklu meiri umferð sem kallar aftur á aukin útgjöld. Ef við lítum líka á raungildi upphæða má til gamans nefna og það kemur fram í skýrslu samgrh. sem dreift var hér fyrir skömmu að á árinu 1973 var varið tæpum 8,6 milljörðum kr. á verðlagi ársins 1999 til vegamála. Á árinu 1999, á því sama ári sem var til viðmiðunar, var varið 9,1 milljarði. Það er allur munurinn. Það er rúmum 500 millj. meira að raungildi þó að þjóðartekjurnar séu miklu hærri á Íslandi í dag en þær voru 1973. Á árinu 2000 á samkvæmt brtt. að verja 9 milljörðum og 802 millj. kr. til vegaframkvæmda og það er eins og ég segi ekki nema rétt liðlega milljarði meira að raungildi en varið var til vegamála 1973 og verður sjálfsagt einhvers staðar undir 1,5% af þjóðarframleiðslunni. En þetta er samt sem áður gleðilegt út af fyrir sig svo langt sem það nær að við erum að ná þarna inn meiri fjármunum á næstu árum og ég held að menn eigi ekki að gera allt of mikið með það hvort þeir peningar koma í gegnum hina mörkuðu tekjustofna Vegagerðarinnar eða beint úr ríkissjóði af þeirri einföldu ástæðu að eins og þessir hlutir hafa þróast, þá renna í ríkissjóð geysilegar skatttekjur af umferð og bílainnflutningi. Heildarskatttekjur sem ríkið --- Vegasjóður og ríkissjóður --- hafa af umferðinni í landinu nálgast um 30 milljarða kr. Í því ljósi erum við ekki að gerast mjög stórtæk í þeim efnum. Þetta getur hæstv. samgrh. haft sér til málsbóta og raka þegar að honum er sótt vegna þess að hér sé gáleysislega verið að ráðstafa fjármunum til þessa málaflokks. Þeir menn sem þannig tala og skrifa þekkja ekki raunveruleikann. Þeir lifa í öðrum heimi en þeir sem samgöngumálin brenna á. Það er algerlega ljóst að ef þjóðin ætlar að lifa góðu lífi í landinu á komandi árum í nútímalegu hátæknisamfélagi verður hún að leggja mikla rækt við þennan málaflokk og ráðstafa í hann miklum fjármunum og það standa öll rök til þess að gera það. Í öðru lagi fagna ég því einnig, herra forseti, að nú á að hefjast handa við jarðgangaframkvæmdir á nýjan leik. Ég verð reyndar að segja að ég græt mjög þau ár sem við höfum glatað í þeim efnum. Við verðum að horfast í augu við að því miður misstum við fram hjá okkur allmörg ár þar sem gat kom í þessar framkvæmdir. Ég er þá að tala um almennar jarðgangaframkvæmdir frá því að þeim lauk á Vestfjörðum eða frá því að greiðslu kostnaðar vegna þeirra framkvæmda lauk. Þó við tækjum frekar síðara ártalið, eins og tveimur árum eftir að framkvæmdunum sjálfum lauk, er komið þriggja til fimm ára gat eftir því við hvað er miðað. Þeim árum höfum við í raun tapað og við gætum verið lengra komin ef mönnum hefði tekist að verja þar samfelldar framkvæmdir. Þetta er að fara af stað á nýjan leik og ég fagna því mjög og kem aðeins betur að því síðar. Ég hef, herra forseti, gagnrýnt einn þátt sérstaklega sem snýr að vinnubrögðum í þessu sambandi. Það snýr að því sem þarna er bætt við í almennum vegaframkvæmdum, hvernig með það mál var farið eða að því var búið. Ég segi sem svo: Jarðgangaframkvæmdirnar voru og eru séráætlun og það lá alltaf fyrir að þannig yrði á því tekið. Það hefur legið í loftinu að eitthvað yrði farið í viðbótarframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu á næstu árum, undan því yrði ekki vikist. Ég er því sammála. Mér hefur lengi verið ljóst að hér bíða gríðarleg verkefni og hef stundum bent á það á undanförnum árum að sú holskefla mundi fyrr eða síðar skella yfir okkur með milljarðaframkvæmdum og gæti að sama skapi orðið þrengra um fyrir framkvæmdir annars staðar í landinu. Mikill bakki er fram undan með margra milljarða og milljarðatuga verkefnum þar sem Sundabraut er stærst og aðrar mjög dýrar lausnir, mislæg gatnamót o.fl. Það er ljóst að ekki verður undan því vikist að fara þarna í framkvæmdir. Ég hef ekki gagnrýnt að bætt sé við fé til almennra vegaframkvæmda heldur hvernig því var skipt í brtt. samgn. og þar hafi ekki allir setið við sama borð. Ég stend við þá gagnrýni og vísa til þess sem ég hef áður sagt í þeim efnum. Herra forseti. Ég fagna að sjálfsögðu einnig þeim almennu framkvæmdum sem þarna á að greiða götu fyrir eins og þverun Kolgrafarfjarðar og framkvæmdum við stórverkefni á Vestfjörðum, þó meira hefði verið. Ég sakna þess hins vegar og hlýt að láta það koma fram að önnur sambærileg stórverkefni, sem mun taka ár ef ekki áratugi að ljúka og eru um flest hliðstæð eins og framkvæmdir á norðausturhorni landsins eða ákveðnir kaflar annars staðar, Norðurárdalur í Skagafirði eða vissir bútar í vegakerfinu á Austfjörðum, skuli þá ekki einnig fá einhverja úrlausn. Það finnst mér ekki sanngjörn skipting á þessu viðbótarfé vegna þess að í mínum huga er um sambærilegan vanda að ræða á þessum stöðum. Hver er t.d. munurinn á milli stórverkefnanna á Vestfjörðum, sem fá þó 200 millj. og það er þakkarvert, og verkefna á norðausturhorni landsins? Hver er hann eiginlega? Framkvæmdirnar á norðausturhorninu eru slíkt forgangsverkefni af hálfu okkar þingmanna Norðurl. e. að við höfum sett hverja einustu krónu af öllu viðbótarfé inn í kjördæmið í það eina verkefni og neitað okkur um það að láta nokkuð renna til annarra framkvæmda. Með því höfum við reynt að undirstrika mikilvægi verkefnisins og forgang en samt er sjálfsagt í besta falli a.m.k. áratugur þangað til við getum séð til lands með að koma leiðinni frá Húsavík til Vopnafjarðar í sæmilegt horf. Þetta er slíkt risaverkefni. Mér hefði fundist að það hefði þurft að fá þarna úrlausn í leiðinni. Ég fagna hins vegar þeirri yfirlýsingu sem hæstv. samgrh. gaf sérstaklega í tengslum við þetta mál þar sem ráðherra nefndi tvö svæði eða verkefni sérstaklega. Það væri tenging þéttbýlisstaðanna á norðausturhorni landsins og á Vestfjörðum sem enn búa við langa kafla af malarvegum sem tengjast þjóðvegakerfinu. Það eru auðvitað eins og mál hafa þróast, þar á meðal sjósamgöngur, algerlega óviðunandi samgöngur. Ég kýs að orða það þannig, herra forseti, að verkefnið sé að koma þessum héruðum landsins í vegasamband á nýjan leik. Þar eru sambærilegar aðstæður og meðan þarna lágu kerruslóðir milli staða. Það að ætla að búa við malarvegi með aurbleytu og þungatakmörkunum fyrir byggðarlög sem orðin eru algerlega háð samgöngum á landi með alla sína flutninga, afsetningu allrar framleiðslu sinnar og alla flutninga inn á svæðið, er bara ekki vegasamband í nútímalegum skilningi þess orðs. Það væri fróðlegt fyrir menn að kynna sér þá miklu erfiðleika sem þetta skapar einstökum fyrirtækjum og hægt er að leggja dæmin á borðin um, sem eru t.d. að reyna að framleiða fersk matvæli til útflutnings með flugi á þessu svæði. Þau búa við þungatakmarkanir í nokkrar vikur, alveg upp í mánuð, á hverju vori og búa t.d. við að það kostar stopp á báðum leiðum þegar komið er inn á slitlagið að þvo bílana því að ekki vilja menn koma með hágæðamatvörur í grútskítugum flutningabílum út á flugvöll eða á markað o.s.frv. Þetta tefur, kostar mikla fjármuni og skapar mikið óhagræði svo ekki sé minnst á ferðaþjónustuaðila og almenning sem þarna geldur fyrir með lökum samgöngum. Ég fagna hins vegar enn á ný, herra forseti, yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að þetta verði sérstaklega skoðað nú milli tímabila og komi inn við næstu endurskoðun vegáætlunar veturinn 2001--2002, ef ég hef tekið rétt eftir, með það að markmiði að hraða þessum framkvæmdum. Við getum þá gert áætlanir og unnið í því ljósi að þarna muni eitthvað rætast úr. Ég fagna að sjálfsögðu fjármunum til vegamála á Austurlandi, þessum milljarði þó að hann sé dálítið sérkennilega merktur. Ég hafði ekki áttað mig á því eftir öll þessi ár að til væru sérstakir vegir sem kölluðust orku- og iðjuvegir. Ég hef aldrei ekið slíka vegi, ég verð bara að játa fáfræði mína, herra forseti. Það væri gaman að fá lýsingu á hvernig þessir vegir eru. Er gult á þeim malbikið eða hvað er svona sérstakt við þá að þeir heita þessu nafni? En þetta eru þó vegaframkvæmdir á þessu svæði og koma þeim til góða þó ég hafi efasemdir um að merkja þetta svona og að þetta sé endilega heppilegasta forgangsröðin. Auðvitað má taka það til skoðunar í framhaldinu en þarna koma fjármunir til framkvæmda sem örugglega koma sér vel. Ekki veitir Austfirðingum af, sem hafa verið grátt leiknir gegnum gylliáform um stóriðju og aðrar miklar framkvæmdir í þeirra fjórðungi sem ekkert hefur orðið af. Við vitum vel að þar er þungt fyrir fæti vegna þess að ýmsir höfðu bundið miklar vonir við þetta sem ganga nú ekki eftir. Varðandi jarðgöngin, herra forseti, þá get ég eiginlega ekki farið úr ræðustólnum nema segja um þau setningu. Þau hafa lengi verið mér hugleikin, ég fagna því mjög að þessar framkvæmdir fara nú af stað og bæði verkefnin eru mjög brýn. Það hefur lengi blasað við að þessi stuttu göng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar væru mjög hagkvæm en það á við um fleiri staði á Austurlandi. Ég tel mjög brýnt að hraða einnig undirbúningi framkvæmda sem tengja Norðfjörð með betri göngum og allt miðsvæðið á Austurlandi og ekki síst Vopnafjörð við Hérað. Fyrr lýkur ekki uppbyggingu strandleiðarinnar, norðausturleiðarinnar úr Ljósavatnsskarði, en hún er komin gegnum jarðgöng undir Hellisheiði yfir á Hérað. Þá er sú stóra tenging byggðanna á öllu norðausturhorni landsins loksins orðin eins og hún á að vera í framtíðinni og enginn efi í mínum huga um að við eigum að stefna að því. Tenging Siglufjarðar er sömuleiðis ákaflega brýn. Menn geta kannski deilt um útfærslu þar en það er engin spurning að það er gífurlegt hagsmunamál fyrir Eyjafjarðarsvæðið og auðvitað fyrst og síðast Siglufjörð, að fá betri tengingu inn á Eyjafjarðarsvæðið, að allt svæðið tengist saman. Ég sé í framtíðinni fyrir mér sams konar byggðatengingu úr Eyjafjarðarbotni frá Akureyri út með Eyjafirði að vestanverðu um Siglufjörð eða Fljót og áfram um Skagafjörð og ,,Þverárhlíðarfjallsdalsheiðarveg``, eða hvað það nú heitir, yfir á Blönduós. Þá er þar kominn stór baugur til norðurs sem tengir alla stóru staðina á Miðnorðurlandi inn í botn Eyjafjarðar. Það er sams konar framtíðarsýn og ég tel að við eigum í sambandi við norðausturhornið, miðsvæði Austfjarða, Vestfirðina og fleiri staði.

Herra forseti. Það er risavaxið verkefni að leggja vegi á Íslandi, ekki síst með tilliti til fámennis. Því er ekki að undra þótt hv. þm. leggi til hugmyndir úr öllum áttum fyrir framtíðina. Fyrir hönd samgn. þakka ég jákvæða umræðu og framtíðarsýnir sem flugu hér um sali. Það er sýnt að sumarið er komið og jafnvel hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gladdist af öllu hjarta yfir því lítilræði sem þessi vegáætlun er, sem hér er lögð til, bæði með hefðbundnum framlögum og viðbótarframlögum. Það er vel. Það er líka nýtt að hv. þm. gleðjist svo innilega sem raun ber vitni hér í ræðustól. Það ber kannski vott um að menn stefni að sama marki. Markmiðið með þessari vegáætlun er að ná árangri. Vonandi horfum við öll björtum augum fram á veginn.

Herra forseti. Meira mundum við nú gleðjast ef búið væri að útvega það fé sem hér er verið að ráðstafa.

Herra forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa til máls og endurtaka þakkir til hv. samgn. sem hefur staðið vel að verki. Það skiptir auðvitað miklu máli að bærileg sátt sé um framkvæmdaáform í vegamálum, ekki síst þegar verða svo mikil kaflaskil eins og nú með þessari áætlun þegar jarðgangaáætlunin er komin til afgreiðslu og orðinn hluti af vegáætlun. Það eru vissulega tímamót. Auðvitað hlýt ég að segja, vegna umræðu um skiptingu, að allt orkar tvímælis þá gert er. Til þess eru þessar áætlanir og ákvæðin um endurskoðun þeirra að færi gefist til að gera breytingar, koma að mikilvægum verkefnum og taka það sem næst er í röðinni. Það er alveg ljóst að við höfum lagt tilteknar áherslur. Það voru framkvæmdir við jarðgöng á Vestfjörðum. Ýmsir höfðu á orði að eðlilegt væri að næst yrði borað á Austurlandi. Aðrir segja að fara megi í aðrar áttir o.s.frv. En þessi fámenna þjóð hefur náð feiknarlega mikilvægum áföngum engu að síður. Við höfum tekið þetta í þeirri röð sem hér hefur orðið samkomulag um á Alþingi og það skiptir auðvitað miklu máli. Verkefnið liggur fyrir og það er alveg ljóst. Áfram verður haldið og ég vona að það náist eins góð sátt árið 2002 þegar endurskoðun fer næst fram. Aðeins að lokum, herra forseti. Auðvitað verðum við að gæta að því --- það vil ég segja í tilefni þess sem hér hefur komið fram --- að ríkisútgjöld verði ekki meiri en efnahagslífið þolir og framkvæmdir og útgjöld verði ekki meiri en svo að allt haldist í jafnvægi. Það er auðvitað deginum ljósara að við verðum að gæta að okkur. Það hafa verið gerðir kjarasamningar og við þurfum að halda stöðugleikanum. Þau framkvæmdaáform sem hér eru í gangi fyrir þetta og næsta ár eru að okkar mati fullkomlega innan þeirra marka sem við gerum ráð fyrir til að stöðugleikinn haldist og forsendur kjarasamninga byggja á. Ég tek þetta fram og tek undir það sem fram kom, m.a. hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Auðvitað þurfum við að gæta þess að ekkert fari úr skorðum. En framkvæmdaáætlanir eins og jarðgangaáætlun og vegáætlun verða að taka mið af fjárlagagerð hverju sinni. Þetta er því eilíft viðfangsefni, að þarna haldist í hendur mikilvæg framkvæmdaáform og geta efnahagslífsins til að standa undir þeim útgjöldum sem við leggjum til. Þetta þurfum við að hafa í huga og muna. Með þeim orðum þakka ég enn og aftur fyrir ágætar umræður, málefnalegar umfram allt, og stórmerkilega veg- og jarðgangaáætlun sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum styðja þessa vegáætlun af því að í henni eru fólgnar mikilvægar framkvæmdir víða um land, almennar vegaframkvæmdir, nýframkvæmdir á sviði jarðgangagerðar, mikilvægar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og fleira mætti nefna. Við höfum hins vegar lýst ákveðnum fyrirvörum við málið og ég vil ítreka þá hér. Þeir lúta í fyrsta lagi að þeirri tengingu við mögulega sölu ríkiseigna sem koma fram í forsendum tillögunnar. Við áskiljum okkur allan rétt í því sambandi og erum ekki að skrifa upp á slíkan óútfylltan tékka gagnvart einkavæðingu. Í öðru lagi höfum við gagnrýnt ákveðin vinnubrögð í sambandi við meðferð málsins á lokaspretti þar sem þingmannahópar kjördæmanna komu ekki með venjubundnum hætti að skiptingu fjár til almennra vegaframkvæmda og einnig höfum við fyrirvara á um þá skiptingu sem slíka, herra forseti.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð studdi allar greinar frv. og þær brtt. sem lagðar voru fram. Við styðjum því frv. í heild með þeim fyrirvörum sem fram komu í máli mínu við 2. umr. og varða aðallega 7. gr.

Herra forseti. Ég fylgi úr hlaði till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 11. maí 2000 eða síðar, ef nauðsyn krefur, enda verði það kvatt saman til fundar á ný eigi síðar en 30. júní 2000.`` Tillagan skýrir sig sjálf.