Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá hv. 10. þm. Reykv. s., Ágústi Ólafi Ágústssyni, dagsett 11. mars 2005: „Þar sem ég fer í fæðingarorlof frá og með næsta mánudegi, 14. mars, sbr. 12. gr. laga um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum, og sæki ekki þingfundi næstu vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Reykv. s., Einar Karl Haraldsson ráðgjafi, Reykjavík, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Einar Karl Haraldsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Að loknum atkvæðagreiðslum fer fram utandagskrárumræða um málefni Ríkisútvarpsins. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður K. Gunnarsdóttir verður til andsvara.

Virðulegur forseti. Vegna skýrslubeiðninnar vil ég taka fram að fyrir það fyrsta tel ég eðlilegt að sú beiðni verði samþykkt en vil geta þess að áður hafði ámóta beiðni komið fram og unnið hafði verið allverulega í að svara henni. Því var ekki lokið enda kom í ljós að í upphaflegri beiðni var farið fram á töluvert umfangsmikla rannsókn. Síðan varð það samkomulag milli mín og þess sem óskaði eftir skýrslunni að dregið yrði úr úttektinni og í ljósi þess var haldið áfram að vinna skýrsluna, sem er að mestu lokið. Ég tel því að það muni ekki taka langan tíma að verða við því að leggja fram þá skýrslu sem óskað er eftir að verði tekin saman.

Forseti. Hér er fyrst og fremst um tæknilega beiðni að ræða þar sem hæstv. samgönguráðherra hefur lýst sig reiðubúinn að svara með skýrslu þeirri beiðni sem var sett fram fyrir nærfellt einu og hálfu ári og ég fagna því að skýrslan sé loksins tilbúin. Það er að vísu misskilningur hæstv. ráðherra að farið hafi verið fram á viðamikla rannsókn á málinu. Að vísu var farið fram á rannsókn á sviði almannatengsla og félagsfræði sem samgönguráðuneytið hefur kannski ekki mikið vald á, en það hafa aðrir í samfélaginu og ætti að vera auðvelt fyrir hæstv. samgönguráðherra og starfsmenn hans að afla sér þeirra hæfileika og þekkingar eða kaupa hana hjá vel kunnum stofum sem á þessu sviði starfa. Ég fagna því að skýrslan sé loksins á leiðinni og ég fagna því líka að hæstv. samgönguráðherra skuli hafa treyst sér til að láta vinna skýrsluna fyrir minni upphæð en þær 22 millj. kr. sem Davíð Oddsson, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, taldi að skýrslan mundi kosta í sérstöku svari sínu við fyrirspurn á Alþingi í fyrra, sem enn þá er oft vitnað til vegna þess að þetta væri þá ein dýrasta skýrsla sem flutt hefur verið á Alþingi. Ég endurtek því hrós mitt í garð hæstv. samgönguráðherra fyrir að geta svarað skýrslunni með minni kostnaði en Davíð Oddsson, hæstv. ráðherra, taldi þurfa.

Herra forseti. Ég samþykki að sjálfsögðu fyrirliggjandi skýrslubeiðni en vil hins vegar halda því til haga í þessu samhengi að það er eftirspurn eftir fréttum af hinni löngu útrás hæstv. sjávarútvegsráðherra í kynningarstarfi á málstað okkar Íslendinga í hvalveiðimálum almennt. Hvort það spili inn í skýrslu hæstv. samgönguráðherra skal ég ekkert segja um en það er eftirspurn eftir því að heyra frá hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hið viðamikla útbreiðslustarf á málstað okkar gangi. 
            

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan á Alþingi er sammála um mikilvægi þess að fram fari ítarleg umræða um málefni Ríkisútvarpsins enda má heita að neyðarástand ríki á þeirri stofnun. Það er dapurlegt til þess að vita að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi treystir sér ekki til að taka ítarlega umræðu um málið og að við verðum að binda okkur við hálfa klukkustund. Tvær ástæður lágu að baki þeirri miklu umræðu sem fram fór í þjóðfélaginu um málefni Ríkisútvarpsins þar til sú þriðja kom til sögunnar, þ.e. fréttastjóramálið, hin makalausa valdníðsla að ganga þvert á fagleg og eðlileg vinnubrögð við ráðningu fréttastjóra og þess í stað troða í starfið einstaklingi sem lagsmenn forsætisráðherra töldu sig vera í kallfæri við. Þetta skrifast á ábyrgð stjórnarflokkanna, sérstaklega Framsóknarflokksins í þessu tiltekna máli, Framsóknarflokksins sem beitir fulltrúum sínum í útvarpsráði í hagsmunagæslu fyrir Framsóknarflokkinn. Þessi vinnubrögð eru tilræði við Ríkisútvarpið auk þess sem nagað er í stoðir lýðræðisins. Enda þótt hin almenna regla eigi að vera sú að hinu pólitíska valdi sé ekki beitt í Ríkisútvarpinu er sú tenging sem er á milli Alþingis og framkvæmdarvaldsins annars vegar og Ríkisútvarpsins, útvarps í eigu allra landsmanna, hins vegar til þess fallin að hafa áhrif ef um það er sátt og markmið manna að laga það sem úrskeiðis hefur farið. Það er sitthvað að beita áhrifum sínum sér til hagsbóta og annað að koma í veg fyrir misbeitingu valds. Nú er það menntamálaráðherra að beita sér í málinu og lýsa því yfir að á Alþingi sé um það þverpólitísk samstaða að útvarpsstjóri endurskoði fyrri ákvörðun. Ef hæstv. menntamálaráðherra heykist á þessu er hún að bregðast trausti og er að fullu samábyrg spunamönnum Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. forsætisráðherra, en svo eru nefndir áróðursfulltrúar hans sem starfa á kostnað framsóknarmanna og íslenskra skattborgara. Ég nefndi tvær aðrar ástæður fyrir umræðunni um RÚV og ég ætla að víkja að þeim áður en ég kem aftur að fréttastjóramálinu. Í fyrsta lagi er það fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins. Skyldu menn almennt gera sér grein fyrir því að Ríkisútvarpið hefur til ráðstöfunar 15–20% minna fjármagn að raungildi en fyrir tíu árum. Stofnunin hefur brugðist við með þeim hætti að fækka í starfsliði og hefur því verið fækkað um 15% síðan 1996 eða um tæplega 60 manns og fækkunin er ekki í toppinn, hún er í grunninn. Önnur ástæða fyrir umræðu um RÚV er fyrirhugað frumvarp ríkisstjórnarinnar. Vitað er um vilja Sjálfstæðisflokksins, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, en Framsókn er andvíg þótt hún sé í véfréttastíl í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Oft hef ég furðað mig á hve margir eru andvaralausir þegar þeir taka undir söng frjálshyggjumanna um breytingar á RÚV, að sjá ekki klaufirnar og halann á meintum velgerðamönnum úr þessari átt. Sjálfstæðisflokkurinn vill hlutafélagsvæða til að skerða lífeyrisréttindin og síðan selja stofnunina. Til marks um afstöðu sjálfstæðismanna í Ríkisútvarpinu til þeirrar stofnunar og margra opinberra stofnana og fyrirtækja er að þeir ráða iðulega þar til forustu og setja í stjórnir svarna andstæðinga opinbers reksturs, menn sem oft og tíðum eru á kafi í fyrirtækjabransa. Á það t.d. við um núverandi formann útvarpsráðs, Gunnlaug Sævar Gunnlaugsson, sem er umsvifamikill og aðgangsharður í átökum fjárfesta um völdin og alla milljarðatugina sem nú er bitist um á Íslandi. Þetta segir sitt um sjálfsvirðingu þessara manna og að taka að sér verkefni sem þeir segjast vera andvígir, jafnvel fyrirlíta. Einnig er það til marks um afstöðu Sjálfstæðisflokksins og maður spyr sig stundum hvort þetta sé gert til höfuðs stofnununum og í þessu tilviki Ríkisútvarpinu. Skoðun okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er sú að vandi Ríkisútvarpsins sé fjárhagslegs eðlis og stjórnsýslulegs. Þannig viljum við breyta stjórnsýslunni og höggva á þann fáránleika að meiri hluti útvarpsráðs sé í samræmi við stjórnarmeirihluta á þingi. Við höfum sett fram tillögur og meira um það síðar þegar tilvonandi frumvarp ríkisstjórnarinnar kemur fram. En á eitt vil ég leggja áherslu. Við viljum ekki höggva á tengslin á milli Alþingis og Ríkisútvarpsins. Það er nefnilega hægt að vera málefnalegur og sanngjarn þótt menn séu kjörnir sem fulltrúar pólitískra flokka. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins hafa hins vegar sýnt að þeim er ekki treystandi fyrir þeirri ábyrgð sem þeim hefur verið falin. Þess vegna er umræðan á Alþingi núna. Spurningarnar þrjár til hæstv. ráðherra eru eftirfarandi: 1. Hvað á að gera varðandi fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins? 
             2. Hver er tímaáætlun ráðherra ríkisstjórnar varðandi væntanlegt frumvarp? 3. Mun menntamálaráðherra flytja útvarpsstjóra þau skilaboð frá Alþingi sem hér hafa komið fram, að menn telji ráðningu fréttastjóra ekki standast 

Forseti vill vekja hv. þingmanns á því að hann hefur fimm mínútur til umráða og þess vegna er ekki þinglegt að geyma sér að leggja fram spurningar þangað til ræðutíma er lokið og vil ég biðja hv. þingmann að íhuga það eftirleiðis.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þetta tækifæri til að ræða mikilvæg málefni Ríkisútvarpsins þótt við munum vonandi fá aftur tækifæri til þess síðar í vikunni. Það er rétt að geta þess að báðir stjórnarflokkarnir samþykktu áðan frumvarp til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið og geri ég mér því vonir um að við getum rætt það síðar í vikunni á hinu háa Alþingi. En þar sem frumvarpið hefur ekki enn verið lagt fram formlega tel ég eðlilegt að geyma efnislega umræðu um það til 1. umr. um frumvarpið sjálft, enda ekki skynsamlegt að byggja umræðu um mál sem þessi með tilvísunum í vangaveltur í fjölmiðlum sem ekki gefa alfarið rétta mynd af efnisatriðum frumvarpsins. Harma ég slíka umfjöllun enda ekki málinu til framdráttar að umræða um það byggist á öðru en því sjálfu í þeirri endanlegu mynd sem það verður lagt síðan fram í á Alþingi. Hins vegar er mikilvægt að ræða málefni Ríkisútvarpsins á opinskáan og hreinskilinn hátt. Meginástæða þess að ég setti af stað endurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið skömmu eftir að ég tók við embætti menntamálaráðherra er einmitt sú að verulegra breytinga er þörf. Það lagaumhverfi sem Ríkisútvarpið býr við í dag hamlar starfsemi Ríkisútvarpsins að mörgu leyti og dregur úr möguleikum þess til að takast á við þær miklu kröfur sem þjóðin gerir til þessarar mikilvægu stofnunar. Almenn sátt ríkir um það í þjóðfélaginu að hér skuli starfrækt öflugt og vandað ríkisútvarp. Fyrir því er rík hefð, rétt eins og í nær öllum öðrum Evrópuríkjum, og RÚV hefur fyrir löngu markað sér sess sem ein af helstu menningarstofnunum landsins. Ríkisútvarp verður hins vegar að taka breytingum með breyttum tímum, breyttum kröfum og breyttum aðstæðum. Það form sem upphaflega var valið kann að henta illa í dag. Að sama skapi verður stöðugt að ræða hlutverk Ríkisútvarpsins og þær kröfur sem við gerum til þess. Ég hef alla tíð nálgast hlutverk Ríkisútvarpsins út frá þeirri forsendu að það eigi að vera miðill sem stendur öðru fremur vörð um íslenska menningu, jafnt tungu okkar og menningararf sem grósku og nýsköpun í menningunni og samfélaginu. RÚV á að vera miðill sem leggur ríka áherslu á innlenda dagskrárgerð, innlenda sköpun og íslenskt samfélag. Þegar ráðist er í breytingar á Ríkisútvarpinu, sér í lagi á þessum sviðum sem leggja ber áherslu á, á að gera það með því hugarfari að það efli Ríkisútvarpið og geri því betur kleift að sinna skyldum sínum í íslensku samfélagi. Þannig hef ég nálgast málið frá upphafi og um þessi meginsjónarmið hefur ríkt breið samstaða meðal stjórnarflokkanna og að ég tel einnig á milli allra flokka hér á Alþingi. Undanfarna daga hafa staðið harðar deilur í samfélaginu vegna ráðningar nýs fréttastjóra á fréttastofu útvarps. Að sjálfsögðu geta menn haft mismunandi skoðanir á því hvernig best sé að manna einstakar stöður innan Ríkisútvarpsins. Hins vegar liggur jafnframt fyrir að sá einstaklingur sem varð fyrir valinu var talinn hæfur af framkvæmdastjóra fréttasviðs, hann var eini einstaklingurinn sem fékk atkvæði í útvarpsráði og hann var ráðinn af útvarpsstjóra sem er sá aðili sem hvað best þekkir stofnunina og þær þarfir sem hún hefur hverju sinni. Farið var í einu og öllu eftir þeim leikreglum, eftir þeim lögum og hefðum sem gilda um ráðningar við Ríkisútvarpið. Vissulega má deila um hvort pólitískir aðilar í útvarpsráði eigi að hafa skoðanir á því hverjir séu ráðnir til starfa í einstakar stöður. Það er vissulega umdeilanlegt en hins vegar er það samkvæmt núgildandi lögum lögboðið hlutverk fulltrúa í útvarpsráði að nálgast mál með þessum hætti og samkvæmt því hljóta menn að starfa meðan núverandi lög eru í gildi. Ég vek einnig athygli á því að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í útvarpsráði véku sér í þetta sinn undan því að taka afstöðu til þess með hverjum skyldi mæla í stöðu fréttastjóra og fullnægðu þar af leiðandi ekki sinni lögboðnu skyldu. Það er vandséð hvaða úrræði útvarpsstjóri hafði önnur þegar einungis einn umsækjenda af 10 fær stuðning frá útvarpsráði. Það er svo annað mál að núverandi fyrirkomulag við mannaráðningar hefur að mínu mati gengið sér til húðar. Það er von mín að á næstunni munum við í sameiningu takast á við það verkefni að endurnýja lög um Ríkisútvarpið því sjálfu til heilla. Þar ber að leggja áherslu á að þótt Ríkisútvarpið heiti svo samkvæmt gamalli hefð er það útvarp sem er rekið í almannaþágu, það sem kallað er á ensku „public service broadcasting“. Við eigum að miða að því að tryggja Ríkisútvarpinu eðlilegan starfsramma og öruggar tekjur. Þá skiptir jafnframt miklu að menn láti ekki útúrsnúninga og skammtímahagsmuni ráða ferð, heldur ræði málefni Ríkisútvarpsins af heilindum og að sjálfsögðu með hagsmuni þess að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Það var afar athyglisvert að hlýða hér á ungan hæstv. menntamálaráðherra fara yfir málefni nýráðins fréttastjóra á þann hátt sem hún gerði. Það liggur fyrir hvað ráðningu hins nýja fréttastjóra varðar að ófagleg sjónarmið réðu för. Ekki nokkur einustu rök hafa menn getað fundið í þessu máli sem styðja þá leið sem farin var. Menn hljóta að velta því fyrir sér í þessu ljósi að hæstv. menntamálaráðherra sem er ungur og efnilegur stjórnmálamaður stígur inn á þetta svið aðeins með eitt að leiðarljósi, þ.e. að varðveita hið hefðbundna helmingaskiptakerfi sem hér hefur ríkt og ganga þannig inn í valdakerfið. Ekki er reynt að breyta gömlum úreltum hefðum, þess í stað leggja menn lykkju á leið sína til að verja gömul helmingaskiptakerfi sem hafa því miður reynst okkur afar illa. Ég taldi að á árinu 2005 yrðum við farin að leita að nýjum leiðum í þessum efnum og viðurkenna að við búum við allt annað samfélag í dag en við gerðum áður og það taldi ég víst að mundi endurspeglast í vinnubrögðum hæstv. menntamálaráðherra. Hún hefur hins vegar farið í sama far. Við hljótum að spyrja: Hvernig ætlar hæstv. menntamálaráðherra að bera ábyrgð á því upplausnarástandi sem nú ríkir í almannaútvarpi Íslendinga? Ætlar hún að vera sá menntamálaráðherra sem átti stærstan þátt í að grafa undan trausti Ríkisútvarpsins? Er það sá minnisvarði sem hæstv. ráðherra ætlar að reisa sjálfri sér eða ætlar hún að einhverju leyti að bera pólitíska ábyrgð? Á endanum ber hæstv. menntamálaráðherra pólitíska ábyrgð á því ástandi sem nú er við lýði í Ríkisútvarpinu, 

Herra forseti. Grundvallaratriði sem þarf að svara á hv. Alþingi er þetta: Hafa einhver lög verið brotin?  
             Herra forseti. Þessar upplýsingar allar hefur útvarpsstjóri eins og lög gera ráð fyrir. Á þeim grundvelli tekur útvarpsstjóri ákvörðun sína eins og lög gera ráð fyrir. 
             Ef einhver efast um það, að gefnu tilefni, skal það upplýst hér, virðulegi forseti, að útvarpsstjóri Markús Örn Antonsson er eftir bestu vitund minni ekki í dag og hefur aldrei verið skráður í Framsóknarflokkinn 

Hæstv. forseti. Það er mikil ólga í samfélaginu vegna ráðningar fréttastjóra á fréttastofu útvarpsins. Fagleg rök hafa verið hundsuð og ekki valið úr hópi þeirra fimm umsækjenda sem forstöðumaður fréttasviðs mælti með eftir faglegt samráð við starfsmannastjóra og ráðgjafa. Í öllum atvinnugreinum er lögð megináhersla á menntun, reynslu og þekkingu starfsfólksins. Miklu meiri starfsreynsla og þekking á fréttavettvangi var í þessu tilfelli hundsuð. „Okkar fólk í fyrirrúmi“ - svona er framkvæmdin hjá ríkisstjórnarflokkunum, jafnt í stórum sem smáum embættisveitingum. Venja stjórnarflokkanna í embættisveitingum er niðurlægjandi fyrir starfsfólk Ríkisútvarpsins. Það ber að hafna þessari pólitísku aðför að hlutleysi þess. Verklag stjórnarflokkanna er spillt og gengur gegn lýðræði. Þessi pólitíska stýring vanvirðir starfsreynslu fréttamanna og faglegt mat á störfum þeirra. Ákvörðunina á að endurskoða. Það ber útvarpsstjóra að gera strax. Stjórnvöld hafa oft orðið ber að flokkspólitískum ráðningum í áhrifastöður sem gætu gagnast í pólitískum áróðri og skoðanamyndun. Sjálfstæðis- og framsóknarmönnum finnst þetta eðlileg vinnubrögð. Hér á Alþingi var því mótmælt í síðustu viku að stjórnarflokkarnir misnotuðu það vald sem þeir hafa farið með í Ríkisútvarpinu í krafti úreltra stjórnarhátta. Starfsmenn vantreysta útvarpsstjóra, útvarpsráði og stjórnarflokkunum. Ríkisútvarpið er í uppnámi. Við í Frjálslynda flokknum höfum nokkrum sinnum lagt fram á Alþingi þingsályktun um breytt fyrirkomulag á rekstri Ríkisútvarpsins og breytt útvarpsráð. Það er óhætt að segja að sporin hræði í þeirri stefnu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa iðulega lýst að þeir vilji fara, þ.e. að einkavæða Ríkisútvarpið, taka upp hlutafélagaformið. Lýðræðisþróuninni í landinu er hætta búin þegar frjálsræði Ríkisútvarpsins verður afnumið.

Herra forseti. Hún er gagnmerk, lögmætiskenning Hjálmars Árnasonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, að það sé sem sagt alveg nákvæmlega sama hvernig framsóknarmenn og stjórnarflokkarnir misfara með vald, hversu siðlaust og ófaglega þeir standa að málum, svo lengi sem þeir brjóta ekki bókstaflega lög sé það í lagi. Það er lögmætis- eða siðabótarkenning Hjálmars Árnasonar - og verði honum að góðu. Það er mikilvægt að menn hafi í huga að þessi síðustu afrek stjórnarflokkanna í málefnum Ríkisútvarpsins eru ekki einangrað fyrirbæri. Það er ágætlega rakið í yfirlitsgrein í einu dagblaðanna um helgina hvernig 14 ára valdaferill Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu og samstarf núverandi stjórnarflokka í níu ár hefur leikið Ríkisútvarpið, hvernig pólitískar mannaráðningar, sérstaklega í yfirmannastöður, hafa verið reglan. Og nú er komið að Framsókn, spunarokkarnir í Framsókn komu snældu sinni inn í útvarpsráð og í þetta skiptið hjálpaði Sjálfstæðisflokkurinn til. Það er nefnilega komið að Framsókn núna. Framsókn taldi sig eiga stöðuna og fréttastofa útvarpsins hefur ekki verið nógu þæg. Það liggur fyrir að vikapiltar Halldórs Ásgrímssonar hafa skrifað hótunarbréf og sent yfirmönnum í útvarpinu. Það gengur á með hringingum þar sem uppteknir mennirnir, hæstv. ráðherrar, mega vera að því að liggja í yfirmönnum á fjölmiðlum og kvarta undan því eða hótast yfir því að t.d. umfjöllun þeirra um afstöðu ríkisstjórnarinnar og framgöngu í Íraksmálinu hefði alls ekki verið nógu vinsamleg. Svona er þjóðfélagið sem við búum í. Þetta er hugarfarið sem gegnsýrir framgöngu stjórnarflokkanna, og sérstaklega forkólfa þeirra, Halldórs Ásgrímssonar og Davíðs Oddssonar. Það er mál að linni, það er ekki í Ríkisútvarpinu sem þarf að moka út, það er í Stjórnarráðinu sem þarf að moka út og setja á sterkar viftur til að losna við framsóknar-sjálfstæðisódauninn sem er að gera ólíft í þeim híbýlum.

Herra forseti. Sú umræða sem hér á sér stað endurspeglar að mínu mati þann vanda sem Ríkisútvarpið á við að etja. Því er haldið fram að ráðning nýs fréttastjóra hafi verið pólitísk en hins vegar eru ekki bornar brigður á að löglega hafi verið staðið að ráðningunni, enda í samræmi við þau lög sem útvarpsráði er ætlað að vinna eftir og fulltrúar allra stjórnmálaflokka í ráðinu hafa gert í áratugi, líka fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hér á þingi. Að sínu leyti má taka undir það að ráðningin sé pólitísk í þeim skilningi að í stöðu fréttastjóra var ráðinn maður sem pólitískir fulltrúar í útvarpsráði mæltu með og fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu, a.m.k. þegjandi, blessun sína yfir enda greiddu þeir hvorki atkvæði á móti henni né lögðu til að annar umsækjandi yrði tilnefndur. Ég fæ hins vegar ekki séð að ráðningin hafi verið pólitísk í þeim skilningi að fulltrúar stjórnarflokkanna í útvarpsráði hafi verið að koma sínum manni í stól fréttastjóra útvarpsins eins og haldið hefur verið fram. Ekki er maðurinn sjálfstæðismaður, það er alveg á hreinu, og eftir því sem ég best veit er hann heldur ekki framsóknarmaður. Vandi Ríkisútvarpsins er sá að meðan það er í eigu ríkisins og pólitískt skipað útvarpsráð hefur með höndum mannaráðningar innan stofnunarinnar verða slíkar ráðningar alltaf pólitískar í þeim skilningi sem ég hef hér rakið. Þá skiptir engu máli hver er ráðinn. Hefði einhver hinna fimm umsækjenda sem menn telja að gengið hafi verið fram hjá í þetta skiptið verið ráðinn í hlutverk fréttastjóra hefði slík ráðning einnig verið pólitísk. Það helgast einfaldlega af því lagaumhverfi sem stjórnendum stofnunarinnar er gert að vinna eftir. Herra forseti. Að mínu mati hefur rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins, eignarhald þess og stjórnskipulag gjörsamlega gengið sér til húðar. Það er barn síns tíma sem verður að breyta. Sjálfur hef ég verið talsmaður þess að gerðar yrðu róttækar breytingar á Ríkisútvarpinu og mælt fyrir frumvarpi þess efnis. Ég hlýt að fagna því að á næstu dögum muni hæstv. menntamálaráðherra leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið sem ætti að leiða til þess að umræður eins og þær sem hér eiga sér stað í dag muni heyra sögunni til.

Forseti. Það er fróðlegt að heyra í þingmönnum á borð við þá hv. þm. Hjálmar Árnason og Sigurð Kára Kristjánsson. Ef maður slær þeim saman er þetta nokkurn veginn svona: Ríkið á útvarpið, við eigum ríkið, lög segja að við getum ráðið því sem við viljum, þess vegna gerum við það - og hvað eruð þið að röfla? Hvaða læti eru þetta? Ef okkur, sem eigum ríkið, sýnist svo að fimm hæfustu fagmennirnir sem sóttu um séu settir út á guð og gaddinn gerum við það - og bara þegið þið. Ef okkur sýnist svo að taka þann af öllum umsækjendunum sem síst er hæfur og gera hann að fréttastjóra vegna þess að okkur sýnist svo þá bara sýnist okkur svo. Þetta er sem sagt kjarni lýðræðisins í augsýn Sigurðar Kára Kristjánssonar og Péturs Blöndals, hv. þingmanna, og þetta er úrskurður hins lögfróða Hjálmars Árnasonar, hv. þingmanns. Það er fróðlegt að menntamálaráðherra sjálf leggur blessun sína yfir það sem hér hefur gerst, að gengið sé fram hjá fimm hæfum fagmönnum og tekinn sá síst hæfi. Það er auðvitað fróðlegt vegna þess að menntamálaráðherra er tvöfaldur ábyrgðarmaður í þessu máli. Annars vegar vinnur útvarpsstjóri í beinu valdi menntamálaráðherra, er að vísu ekki skipaður af núverandi hæstv. menntamálaráðherra heldur af forverum hennar, og hins vegar leggur Sjálfstæðisflokkurinn til þrjá menn í útvarpsráð og menntamálaráðherra skal skipa formann þess. Formaður útvarpsráðs er þess vegna persónulegur trúnaðarmaður menntamálaráðherra í útvarpsráði. Sá sem nú situr í stóli menntamálaráðherra, hæstv. ráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, losnar ekki undan þeirri ábyrgð. Hún getur ekki skotið sér undan því að eitthvað hafi gengið sér til húðar vegna þess að það sem nú hefur gerst er ákaflega slæmur forboði um þá vinnu sem hér á að fara fram um Ríkisútvarpið sem virðist eiga að ráðherravæða enn þá meira en orðið undir stjórn hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur.

Virðulegi forseti. Skammtímaminnið er mikið og það sannaðist í orðum hv. þingmanns sem talaði á undan mér. Ég veit ekki betur en að hann hafi ítrekað tekið sjálfur þátt í pólitískum ráðningum Ríkisútvarpsins. Það er greinilega búið og gert og annar kafli hafinn. 
             Fyrirsögn umræðunnar er Málefni Ríkisútvarpsins og að sjálfsögðu komumst við ekki hjá því að ræða um fréttastjóramálið. Málið snýst um það að farið var að lögum og útvarpsstjóri ber ábyrgð á ráðningunni. Gildandi lög segja til um það að útvarpsráð eigi að veita umsagnir um umsækjendur og það gerði ráðið. Málflutningur Samfylkingarinnar er ótrúverðugur þar sem samfylkingarmenn hafa tekið þátt í ráðningum. Menn eru afar fljótir að gleyma. Varðandi Ríkisútvarpið munum við sjá frumvarp á næstu dögum þar sem á að breyta lögum um stofnunina. Mér þykir verra að nánast er búið að fjalla um frumvarpið í fjölmiðlum áður en það kemur til kasta Alþingis.

Menntamálaráðherra …

Slík vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Markmið laganna verður að efla rekstur og hlutverk RÚV og það er virkilega tími til kominn, enda eru lögin um RÚV að mínu mati úrelt. Ég veit ekki til þess að Ríkisútvarpið sé til sölu og verð með þeim fréttum að hryggja hv. þm. Ögmund Jónasson. Ég vil að lokum vitna örstutt, með leyfi herra forseta, í ályktun okkar framsóknarmanna þar sem segir: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi.“ Umfram allt verðum við að tryggja rekstur og hlutverk Ríkisútvarpsins og, eins og ég segi, meðan þessi lög gilda eiga menn að starfa samkvæmt þeim en við erum að vinna að því að breyta þeim.

Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason spurði hvort lög hefðu verið brotin. Raunar hefur enginn spurt hann þeirrar spurningar því að enginn hefur sakað stjórnarflokkana um að hafa brotið lög. Þeir hafa gert sig seka um aðra hluti. Þeir hafa lítilsvirt umsækjendur um þetta starf og það er sorglegt að sjá hvernig stjórnarflokkarnir hegða sér og hve aumir útúrsnúningar flokkanna eru í þessu máli. Það sýnir hve aum staða Framsóknarflokksins er, flokkurinn á í miklum vanda og ætlar að bregðast við honum með því að stýra fréttum Ríkisútvarpsins. Það er greinilegt að við flutning hans á mölina - sem var staðfestur þegar formaður flokksins treysti sér ekki lengur til að vera í framboði á landsbyggðinni - virðist hann hafa misst allt jarðsamband  Ég tel að Framsóknarflokkurinn ætti frekar að líta til verka sinna og skoða þau. Fólk sættir sig ekki við þetta. Sjálfur hæstv. forsætisráðherra er flæktur í kvótakerfi sem hann bjó til handa sjálfum sér. S-hópurinn sem er tengdur Framsóknarflokknum fékk Búnaðarbankann fyrir lítið. Það er þetta, sjálf stjórnarstefnan sem er erfið en ekki fréttaflutningurinn. Auðvitað verða fjölmiðlar að segja fréttir og það er ekki hægt að kenna fréttamönnum um spillingaráruna sem liggur yfir Framsóknarflokknum. Menn verða að líta í eigin barm. Auðvitað þurfa aumingja sjálfstæðismennirnir að verja þessa gjörð og það sést best hvað það er erfitt þegar meira að segja vanur maður eins og útvarpsstjóri treystir sér ekki í fjölmiðla, 

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra vék sér undan því að svara þeirri gagnrýni sem hér hefur komið fram. Þetta er allt kerfinu að kenna, segir hæstv. ráðherra, kerfið hefur gengið sér til húðar og því þarf að breyta. Hér hefur verið sýnt fram á að vandi Ríkisútvarpsins er tvíþættur. Hann er fjárhagslegs eðlis og hann lýtur að stjórnsýslu, misbeitingu á valdi. Hvort tveggja er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra og hvoru tveggja er hægt að breyta. Síðan er komið að Framsóknarflokknum og meintu lögmæti spillingar framsóknarmanna. Það var makalaust að hlusta á yfirlýsingarnar sem komu frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég trúi því vel að sá einstaklingur sem í hlut á og var ráðinn sem fréttastjóri sé ekki flokksbundinn framsóknarmaður og sé hinn besti einstaklingur. Um það er ekki verið að ræða. Það er heldur ekki um það að ræða að menn telji að ákvörðun hafi verið tekin á þingflokksfundi Framsóknarflokksins um þessi mál. Það sem um er að ræða er Framsóknarflokkurinn í undirdjúpum, áróðursmeistarar hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar, spunamennirnir svokölluðu því að það vita allir sem vilja vita að nú hvín í spunarokkunum. Hæstv. menntamálaráðherra segir: Menn geta haft sína skoðun á þessari ráðningu. Er það svo í alvöru? Meinar hæstv. ráðherra þetta? Það er auglýst eftir fréttastjóra. 10 manns sækja. Það eru ráðnir ráðgjafar forstöðumanni fréttasviðs til aðstoðar. Þeir komast að niðurstöðu. Það er rætt við alla einstaklingana og menn komast að þeirri niðurstöðu að fimm einstaklingar standi öðrum framar. Enginn þeirra er valinn, heldur sá 

Herra forseti. Í ljósi þeirra orða sem hafa fallið í þessari utandagskrárumræðu er rétt að taka það fram að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei ályktað í þá veru að það eigi að selja Ríkisútvarpið, miklu frekar í þá veru að fara leiðir sem eru til þess fallnar að styrkja það  En eitt er alveg ljóst, sú umræða sem við höfum tekið í dag, þessi utandagskrárumræða, endurspeglar að mínu mati og undirstrikar að það þarf að breyta lögunum um Ríkisútvarpið. Við erum, þingmenn úr öllum flokkum og þá sérstaklega stjórnarandstaðan, að ræða í rauninni málefni Ríkisútvarpsins út og suður. Stundum á að fara að lögum, stundum ekki. Stundum á að fara eftir ályktun útvarpsráðs, stundum. Þegar hv. þm. Merði Árnasyni datt í hug að vera í útvarpsráði og mæla með var það náttúrlega faglegt og átti að fara eftir því en þegar meiri hluti útvarpsráðs mælir samkvæmt lögum með einum ákveðnum umsækjanda er það allt í einu, bingó, ekki faglegt. Þá á ekki að fara eftir lögum. Þessi umræða er út og suður. Stundum á að gera þetta svona og stundum hinsegin, allt eftir því hvernig vindar blása hjá Samfylkingunni og félögum í stjórnarandstöðunni. Það sem skiptir auðvitað mestu máli í þessu öllu saman, herra forseti, er að undirstrika það að við þurfum að ræða málefni Ríkisútvarpsins af yfirvegun. Við þurfum að eyða tortryggni í garð stofnunarinnar og ég sé fram á það að við fáum tækifæri til þess síðar í vikunni. Þá verður á dagskrá frumvarp sem verður til þess fallið að efla og styrkja Ríkisútvarpið með það í huga að það standi undir því hlutverki, því almannaþjónustuhlutverki, sem því ber skylda til að standa undir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Það gerir í stuttu máli ráð fyrir því að opinber birting og framlagning álagningar- og skattskráa landsmanna verði lögð af eins og gert er ráð fyrir í núgildandi lögum, einkum í 98. gr. laganna um tekjuskatt og eignarskatt, að sé lögmæt og að fyrirkomulagið sé með þeim hætti. Ásamt mér flytja þetta frumvarp hv. þm. Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Gunnar Birgisson, Guðjón Hjörleifsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir, Pétur H. Blöndal, Drífa Hjartardóttir og Guðjón Guðmundsson. Eins og áður segir gerir þetta frumvarp ráð fyrir því að opinber birting og framlagning á álagningar- og skattskrám landsmanna þar sem fram koma upplýsingar um skattgreiðslur einstaklinganna verði lögð af. Ákvæði um birtingu slíkra skráa er að finna í 98. gr. núgildandi laga um tekjuskatt og eignarskatt. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Þegar skattstjórar hafa lokið álagningu á skattaðila skulu þeir semja og leggja fram til sýnis eigi síðar en 15 dögum fyrir lok kærufrests skv. 99. gr. álagningarskrá fyrir hvert sveitarfélag í umdæminu, en í henni skal tilgreina þá skatta sem á hvern gjaldanda hafa verið lagðir samkvæmt lögum þessum.“ Í 2. mgr. 98. gr. núgildandi laga segir: „Þegar lokið er álagningu skatta og kærumeðferð, sbr. 99. gr., skulu skattstjórar semja og leggja fram skattskrá fyrir hvert sveitarfélag í umdæminu en í henni skal tilgreina álagðan tekjuskatt og eignarskatt hvers gjaldanda og aðra skatta eftir ákvörðun ríkisskattstjóra. Skattskrá skal liggja frammi til sýnis í tvær vikur á hentugum stað í hverju sveitarfélagi. Skattstjóri eða umboðsmaður hans auglýsir í tæka tíð hvar skattskrá liggur frammi. Heimil er opinber birting á þeim upplýsingum um álagða skatta, sem fram koma í skattskrá, svo og útgáfa þeirra upplýsinga í heild eða að hluta.“ Eins og sjá má af þessum ákvæðum er sú skylda lögð á skattyfirvöld að leggja þessar tilteknu upplýsingar fram og gerir frumvarpið ráð fyrir því að sú skylda verði lögð af. Herra forseti. Áður en ég kem að þeim helstu röksemdum sem liggja að baki frumvarpinu langar mig að fara aðeins yfir forsögu þess að álagningar- og skattskrár eru birtar samkvæmt núgildandi lögum. Réttarsagan í þessu máli segir okkur ýmislegt um grundvöll birtingarinnar. Það er nefnilega þannig að skattyfirvöldum hefur um áratuga skeið verið skylt að lögum að leggja skattskrár einstaklinga fram til birtingar og að auglýsa framlagningu þeirra sérstaklega. Af orðalagi eldri laga um tekjuskatt og eignarskatt er ljóst að tilgangurinn með framlagningu skattskráa hefur verið sá að upplýsa gjaldendur um álagðan skatt á tekjur og eignir hvers og eins en jafnframt að tryggja gjaldendum heimild til að fá upplýst hjá skattyfirvöldum um grundvöll viðmiðunar tekna og eigna til myndunar skattstofns og kæruheimildir vegna slíkra ákvarðana. Enn fremur tryggðu ákvæði eldri laga sérhverjum gjaldanda kæruheimild vegna ákvörðunar skattyfirvalda um skattstofn þriðja manns til tekjuskatts og eignarskatts, þ.e. eldri lög tryggðu einstaklingum heimild til að kæra framtal nágranna síns. Með öðrum orðum var því tilgangur laganna í öndverðu sá að gefa almenningi tækifæri til að kynna sér álagningu á samborgara sína enda var slíkt talið nauðsynlegt til að tryggja að mögulegt væri að ganga úr skugga um að allir skattborgarar landsins greiddu þá skatta sem þeim bæri í samræmi við greiðslugetu og að skattálagning annarra gengi ekki gegn hagsmunum almennings. Voru almenningi því heimilaðar svokallaðar samanburðarkærur ef grunsemdir voru um að tekjur og eignir tiltekinna einstaklinga væru of lágt taldar eða eftir atvikum ótaldar fram. Þessi regla kom m.a. fram í 35. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 74/1921. Í 36. gr. þeirra laga var að finna kæruheimild sem gerði ráð fyrir því að viðkomandi aðili, borgarinn, gæti kært samborgara sinn ef hann teldi að sá hinn sami teldi fram of litlar eignir og lágar tekjur eða gerði það yfir höfuð ekki. Í þessu ákvæði laganna um tekjuskatt og eignarskatt frá 1921 segir m.a.: „Ef einhver er óánægður með ákvörðun skattanefndar um tekjur hans og eign, skal hann bera upp kæru sína brjeflega fyrir formanni skattanefndar fyrir 15. dag aprílmánaðar. Innan sama tíma er hverjum gjaldanda heimilt að kæra yfir því, að skattskyldum manni sje slept eða tekjur og eign einhvers sje of lágt ákveðin, svo og að bera upp aðfinningar um hvert það atriði í skattskránni, sem að einhverju leyti getur snert hagsmuni hans.“ Sambærilegt ákvæði gömlu laganna um tekjuskatt og eignarskatt frá 1921 var síðan að finna í 36. og 37. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt frá 1935 og einnig í slíkum lögum frá 1954. Með setningu laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 70/1962 var gerð veigamikil breyting á þessum fyrrgreindu ákvæðum sem ég hef hér farið yfir. Samkvæmt ákvæðum 39. og 40. gr. þeirra laga var skattstjórum eftir sem áður gert að leggja skattskrár fram í umdæmum sínum. Hins vegar var felld niður sú kæruheimild sem gjaldendur höfðu vegna ákvörðunar skatta á tekjur og eignir þriðja manns. Í greinargerð með frumvarpi til laga um tekjuskatt og eignarskatt sem varð að lögum nr. 70/1962 kemur fram rökstuðningur fyrir breytingunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Fellt er niður ákvæði 2. málsl. 38. gr. núgildandi laga um heimild gjaldenda til þess að kæra út af því, að tekjur og eign annarra gjaldenda sé of lágt ákveðin o.s.frv. Þessu ákvæði mun sjaldan eða aldrei hafa verið beitt, og verður því að teljast óþarft. Auðvitað getur hver gjaldþegn eftir sem áður komið á framfæri við skattstjóra eða umboðsmann hans hverjum þeim upplýsingum og ábendingum, sem hann telur ástæðu til.“ Fram til ársins 1979 lögðu skattyfirvöld einungis fram skattskrár, meðal annars samkvæmt þeim ákvæðum sem ég vék að áðan. Fram að þeim tíma var ekki gerður lagalegur munur á skattskrám annars vegar og álagningarskrám hins vegar. Með setningu laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 75/1981 var gerður slíkur greinarmunur og skattstjórum gert skylt að leggja bæði álagningar- og skattskrár fram árlega, samkvæmt ákvæðum 98. gr. laganna. Með 8. gr. laga nr. 7/1984 var opinber birting og útgáfa álagningar- og skattskráa síðan heimiluð og hefur verið það síðan. Í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis sem fylgdi lagabreytingunni árið 1984 kom fram það álit meiri hluta nefndarinnar að ótvírætt væri að birting upplýsinga úr skattskrá og útgáfa hennar væri í heild til þess fallin að skapa bæði gjaldendum og skattyfirvöldum virkt aðhald og að slík birting gegndi að mörgu leyti sama tilgangi og framlagning skattskráa. Framlagning álagningar- og skattskráa væri þannig hugsuð sem þáttur í virku skatteftirliti og ætlað að koma í veg fyrir undanskot frá skatti. Frá því að síðastnefndu breytingarnar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt voru gerðar hefur framkvæmd laganna verið sú að skattstjórar hafa árlega lagt fram álagningar- og skattskrár í hverju umdæmi og jafnframt hafa efni þeirra verið gerð ítarleg skil í fjölmiðlum. Með frumvarpi þessu sem ég mæli hér fyrir er lagt til að breyting verði gerð þar á. Áður en lengra er haldið, herra forseti, er rétt að víkja að því hvernig sambærilegri löggjöf er hagað á Norðurlöndum. Reglur um birtingu upplýsinga um skattgreiðslur einstaklinga eru þar ekki samræmdar. Ákvæði norskra laga munu vera sambærileg núgildandi ákvæðum íslenskra laga um tekjuskatt og eignarskatt hvað varðar birtingu upplýsinga úr skattskrám. Hins vegar hef ég fyrir fram mig útprentun af frétt sem birtist í Morgunblaðinu 26. október 2003 þar sem fram kemur - þetta er eftirskrift af frétt sem birtist í Aftonbladet - að Norðmenn hyggist leggja fram frumvarp á norska þinginu sem takmarkar þann aðgang sem a.m.k. þá var veittur að skattskrám einstaklinga. Það er ekki síst af fréttinni að dæma að breytingin stafi af því að skattskrár á netinu voru, a.m.k. þá, taldar auka einelti, þar á meðal gagnvart börnum. Margir höfðu haft samband við umboðsmann barna og norska fjármálaráðuneytið og sagt frá því að þessar upplýsingar úr skattskrám væru gjarnan notaðar sem eins konar skemmti- og stríðnisefni gagnvart ungum, norskum börnum. Þetta var útúrdúr. Samkvæmt sænskum lögum hafa þarlend skattyfirvöld haft víðtækar heimildir til að birta upplýsingar um skattgreiðslur einstaklinga. Í dönskum lögum er hins vegar kveðið á um algjöra leynd um skattgreiðslur einstaklinga. Ég vil taka það fram áður en lengra er haldið að eftir því sem ég best veit verður ekki séð og ekki hefur verið sýnt fram á að skattsvik séu umfangsmeiri í þeim löndum þar sem skattskrár eru ekki birtar en í þeim löndum þar sem þær eru birtar. Mér er ekki kunnugt um það og hef ekki séð neinar tölur þess efnis að skattsvik í Danmörku séu umfangsmeiri en í Noregi og Svíþjóð þrátt fyrir að reglur um birtingu þessara upplýsinga séu ekki samræmdar og gangi í rauninni hver gegn annarri eftir því hvaða land á í hlut. Herra forseti. Ef við víkjum þá aftur að núgildandi löggjöf eins og hún er á Íslandi er ljóst að nefna má ýmsa annmarka á henni hvað varðar álagningar- og skattskrár einstaklinga. Tölvutæknin gerir það að verkum að álagningar- og skattskrár eru unnar á tölvutæku formi. Með afhendingu skránna kunna að rísa fjölmörg álitamál. Þannig má nefna að með samtengingu slíkra skráa við aðrar skrár er hægt að kalla fram nákvæmar persónuupplýsingar um alla landsmenn. Slíkar upplýsingar má náttúrlega nota í ýmsu skyni og sú hætta er fyrir hendi að þær kunni að verða notaðar í annarlegum tilgangi eins og reynslan hefur sýnt okkur frá Noregi þar sem börn hafa orðið fyrir einelti og menn þurft að leita til norska fjármálaráðuneytisins og umboðsmanns barna vegna tekna foreldra þeirra sem hafa verið gerðar opinberar. Núgildandi löggjöf leysir þennan vanda ekki að öllu leyti. Samkvæmt lögum ber að leggja álagningarskrár fram síðsumars en endanleg skattskrá er ekki lögð fram fyrr en í janúarmánuði. Ólík ákvæði gilda reyndar um birtingu skránna. Þannig er ótvírætt tekið fram að skattskrá megi birta og gefa út í heild eða að hluta. Um álagningarskrána segir einvörðungu að hún skuli liggja frammi til sýnis í tiltekinn tíma. Ekki er hins vegar kveðið á um í núgildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt hvort afhenda megi skrárnar á tölvutæku formi eða hvort vinna megi úr þeim líkt og tíðkast í fjölmiðlum þó að vera kunni að lög um meðferð persónuupplýsinga kunni að setja slíkri meðferð einhverjar skorður. Herra forseti. Ég vík þá að helstu rökum fyrir frumvarpinu og þeirri breytingu sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Eins og áður segir, og ég hef farið yfir, er ljóst að tilgangurinn með því að skylda skattyfirvöld að lögum til að leggja fram skattskrár einstaklinga var í fyrsta lagi sá að upplýsa gjaldendur um álagðan skatt á tekjur og eignir hvers og eins og grundvöll viðmiðunar tekna og eigna til myndunar skattstofns og kæruheimild vegna slíkra ákvarðana. Í öðru lagi var tilgangurinn sá að tryggja almenningi kæruheimild vegna ákvörðunar skattyfirvalda um skattstofn þriðja manns til tekjuskatts og eignarskatts. Af orðalagi eldri lagaákvæða má ljóst vera að forsenda þess að gjaldendur gætu neytt kæruheimildar sinnar gagnvart þriðja manni var sú að skattskrárnar lægju frammi. Að öðrum kosti hefði almenningi verið ómögulegt að beita kæruheimild sinni. Menn sjá það í hendi sér. Það er alveg ljóst að menn hefðu ekki getað kært nágranna sinn fyrir að svíkja undan skatti nema þeir vissu hvaða tekjur og eignir viðkomandi hefði talið fram. Þegar lögfest var breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt með lögunum frá 1962, sem ég vék að áðan, var þessi kæruheimild gjaldenda vegna skattákvörðunar þriðja manns felld niður. Með því að fella hana niður brustu náttúrlega þær forsendur sem lágu að baki framlagningu skattskráa einstaklinga. Tilgangurinn með því að leggja skattskrárnar fram var ekki sá númer eitt, tvö og þrjú að upplýsa menn um hvaða tekjur allir einstaklingar hefðu, heldur sá að veita þeim kæruheimild og rétt til að beita henni við tilteknar aðstæður. Samkvæmt núgildandi ákvæðum 98. gr. laga nr. 90/2003 hvílir á skattstjórum sú skylda að senda hverjum gjaldanda sérstaka tilkynningu eða álagningarseðla með upplýsingum um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir á viðkomandi skattári. Í slíkum tilkynningum koma fram sömu upplýsingar og birtar eru í framlögðum álagningar- og skattskrám. Frumvarp þetta gerir ekki ráð fyrir að breyting verði gerð á þeirri framkvæmd. Í ljósi hennar verður hins vegar ekki séð að framlagning álagningar- og skattskráa samkvæmt núgildandi löggjöf feli í sér annan tilgang en að gefa almenningi kost á að kynna sér fjárhagsleg málefni náungans. Veigamestu rökin að baki frumvarpinu eru þau, herra forseti, að telja verði að birting álagningar- og skattskráa samkvæmt ákvæðum núgildandi laga brjóti gegn rétti einstaklinga til friðhelgi einkalífs. Fjárhagsmálefni einstaklinga eru meðal viðkvæmustu persónuupplýsinga í nútímasamfélagi sem flutningsmenn telja eðlilegt og sanngjarnt að fari leynt. Ljóst má vera að með framlagningu álagningar- og skattskráa fer fram birting á upplýsingum sem gefa glögga mynd af tekjum nafngreindra einstaklinga. Færa má rök fyrir því að notkun upplýsinganna hafi breyst verulega frá því að tryggja kærurétt gjaldenda gagnvart samborgurum sínum til þess að vera orðnar að þaulskipulagðri markaðsvöru. Í framkvæmd hefur þróunin orðið sú á síðustu árum að framlagning álagningar- og skattskráa hefur orðið uppspretta frétta um fjárhagsleg málefni einstaklinga. Það er orðinn árlegur viðburður að fjölmiðlar vinni upplýsingar upp úr álagningar- og skattskrám um tekjur manna. Birtir eru listar yfir tekjuhæstu einstaklingana í hverri starfsgrein, gjarnan með samanburði frá ári til árs. Leiða má líkur að því, virðulegi forseti, að fjölmiðlaumræða af slíku tagi feli í sér hættu á að einstaklingar verði fyrir óverðskuldaðri áreitni vegna tekna sinna, ýmist vegna þess að þær þyki of háar eða of lágar. Framlagning þessara skráa getur haft fleiri ókosti í för með sér. Birting upplýsinga um tekjur einstaklinga er til þess fallin að grafa undan því trúnaðarsambandi sem viðgengist hefur á vinnumarkaði um launakjör í frjálsum vinnusamningum. Á flestum vinnustöðum eru launakjör starfsmanna trúnaðarmál launþega og vinnuveitanda. Með því að skylda skattstjóra til að leggja álagningar- og skattskrár fram gerir ríkisvaldið þennan trúnað að engu. Allt frá því að lögfest voru lagaákvæði um framlagningu álagningar- og skattskráa fyrir áratugum síðan hafa gríðarlegar umbætur átt sér stað hvað varðar réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkisvaldinu. Og ekki verður annað sagt - og ég hygg að mönnum í hvaða stjórnmálaflokki sem er hvort sem þeir eru stjórnarliðar eða teljast til stjórnarandstöðu sé það alveg ljóst - en að réttur einstaklinga til friðhelgi einkalífs hafi verið bættur verulega á síðustu árum og áratugum. Í því sambandi má nefna setningu laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, lög um skráningu og meðferð persónupplýsinga, stjórnsýslulög og upplýsingalög. Þá hefur í íslenskri löggjöf verið lögð aukin áhersla á vernd mannréttinda, meðal annars með lögfestingu mannréttindasáttmála Evrópu og með endurskoðun á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar 1995 og 1997. Á sama tíma hefur réttarvitund almennings tekið breytingum og ætla má að almennir borgarar geri sér betur grein fyrir réttindum sínum en áður og þeim takmörkunum sem ríkisvaldinu eru sett gagnvart þeim, þar á meðal hvað varðar meðferð ríkisvaldsins og annarra aðila á viðkvæmum persónuupplýsingum. Nægir þar að nefna þær umræður sem sköpuðust á hinu háa Alþingi um meðferð heilsufarsupplýsinga einstaklinga í aðdraganda setningar laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Víða í íslenskri löggjöf er réttur einstaklinga til friðhelgi einkalífs tryggður og hömlur settar við meðferð, birtingu eða opinberun á viðkvæmum persónuupplýsingum einstaklinga. Í því sambandi má nefna 71. gr. stjórnarskrárinnar þar sem friðhelgi einkalífs einstaklinga er vernduð. Sambærilega reglu er að finna í 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu. Einnig má nefna að í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga er kveðið á um friðhelgi einkalífs en skv. 1. gr. laganna er þeim meðal annars ætlað að stuðla að því að með persónuupplýsingar sé farið í samræmi við grundvallarsjónarmið og reglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. Þá er víða í löggjöfinni, og það er dálítið athyglisvert, kveðið á um þagnarskyldu starfsmanna um einkahagi einstaklinga, svo sem um fjárhagsmálefni þeirra. Þannig er skattstjórum, umboðsmönnum skattstjóra, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra ríkisins og yfirskattanefnd bannað, að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um brot í opinberu starfi, að skýra óviðkomandi mönnum frá því sem þeir komast að í sýslan sinni um tekjur og efnahag skattaðila. Hið sama gildir um þá sem veita áðurnefndum aðilum aðstoð við starf þeirra eða á annan hátt fjalla um skattframtöl. Það er dálítið sérstakt að þessum starfsmönnum sé bannað að viðlagðri ábyrgð samkvæmt almennum hegningarlögum að tjá sig opinberlega um þessar upplýsingar. Í 22. gr. lögreglulaga er lögð þagnarskylda á lögreglumenn og annað starfslið lögreglu um atvik sem þeim verða kunn í starfi sínu eða vegna starfs síns og leynt eiga að fara. Þar er m.a. tekið fram að þagnarskyldan nái til upplýsinga um einkahagi manna sem eðlilegt er að leynt fari. Í lögum um fjármálafyrirtæki er ákvæði um bankaleynd fjármálafyrirtækja. Þar er mælt fyrir um að stjórnarmenn fjármálafyrirtækja, framkvæmdastjórar, endurskoðendur, starfsmenn og hverjir þeir sem taka að sér verk í þágu slíkra fyrirtækja séu bundnir þagnarskyldu um allt það sem þeir fá vitneskju um við framkvæmd starfa sinna og varða viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanna þeirra, nema skylt sé að veita upplýsingar samkvæmt lögum. Þá má nefna að í fleiri lögum svo sem í lögum um endurskoðun og í lögum um lögmenn er lögð rík þagnarskylda á hendur þeim starfsstéttum vegna þeirra upplýsinga sem þeir fá í tengslum við störf sín og varða þessi atriði, þar á meðal fjárhagsleg málefni einstaklinga. Í ljósi allra þessara lagaákvæða og gildandi réttar verður að telja að ákvæði núgildandi 98. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, um framlagningu álagningar- og skattskráa séu í verulegu ósamræmi við þessi ákvæði og þær meginreglur sem lögfestar hafa verið í sérlögum um þagnarskyldu um upplýsingar sem varða fjárhagsleg málefni einstaklinga. Auk þess verður að telja að slík framlagning brjóti í bága við þær meginreglur sem 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs byggja á. Þessi framlagning er ekki í nokkru samræmi við þau meginsjónarmið sem þessi ákvæði fjalla um. Flutningsmenn frumvarps þessa telja að gildar ástæður þurfi að liggja til grundvallar löggjöf sem mælir fyrir um svo yfirgripsmikla röskun á friðhelgi einkalífs einstaklinga sem núgildandi löggjöf kveður á um. Með vísan til þess sem ég hef hér rakið verður ekki annað séð en að slíkar ástæður séu fyrir hendi og því nauðsynlegt að gera þær breytingar sem hér er mælt fyrir um og frumvarpið gerir ráð fyrir. Að lokum er rétt að geta þess, herra forseti, og það er mjög mikilvægt að það komi skýrt fram, að frumvarp þetta felur það ekki í sér að neinu leyti að dregið verði úr þeim úrræðum sem skattyfirvöldum er veitt í núgildandi löggjöf til að sinna virku skatteftirliti, bregðast við undanskotum frá skatti eða til að beita öðrum þeim heimildum sem núgildandi löggjöf kveður á um. Alls ekki. Það er ekkert í frumvarpinu sem gerir ráð fyrir því að vígtennurnar verði dregnar úr skattyfirvöldum sem eiga að hafa eftirlit með því að menn greiði skatta sína, enda hygg ég að allir flutningsmenn þessa frumvarps séu þeirrar skoðunar að mönnum beri að greiða þá skatta sem þeim ber. Það kann síðan að vera að menn séu ósammála um hvernig skattheimtunni er háttað. Við flutningsmenn erum engu að síður þeirrar skoðunar að ef við höfum skattareglur beri mönnum að fara að þeim. Gerir frumvarpið því ráð fyrir að núverandi eftirlit verði eftir sem áður í höndum skattyfirvalda. Verði frumvarpið að lögum lýkur einkaskattrannsóknum borgaranna hver á öðrum. Það sem manni finnst dálítið ógeðfellt og ósmekklegt við núverandi kerfi er að það elur á öfund og eftirliti borgaranna hver gagnvart öðrum. Slíkar persónunjósnir og persónurannsóknir einstaklinga eru okkur ekki að skapi. Við teljum nægilegt að fela skattyfirvöldum skatteftirlitið og það eftirlit eigi að vera í höndum þeirra en ekki einstaklinga. Við leggjum því til að 98. gr. um tekjuskatt og eignarskatt verði breytt þannig að opinber birting álagningar- og skattskráa landsmanna verði lögð af. Verði frumvarpið að lögum verður einungis lögð sú skylda á skattstjóra landsins að senda hverjum skattaðila tilkynningu um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir þegar skattstjórar hafa lokið álagningu á skattaðila. Jafnframt verði lögð sú skylda á skattstjóra að auglýsa rækilega, m.a. í Lögbirtingablaðinu, að álagningu sé lokið. Verður skattstjórum síðan gert skylt að senda viðkomandi innheimtumanni ríkissjóðs skrá um þá aðila sem á hafa verið lagðir skattar, svo og samrit til ríkisskattstjóra og ríkisendurskoðanda, en þeim verður ekki gert skylt og verður í raun óheimilt að leggja skattskrárnar fram til sýningar eins og verið hefur a.m.k. frá árinu 1921, eins og ég hef hér rakið. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir prýðilega framsögu. Ég ætla að spyrja hann nokkurra spurninga. Ég get tekið undir það að ákveðin rök eru fyrir því að endurskoða reglur um birtingu skattskráa. Það má t.d. velta því upp hvort það ætti að þrengja að því þannig að það þyrfti að óska sérstaklega eftir skattupplýsingunum þannig að einhverjir sem hafa með málið að gera, t.d. félagsmálayfirvöld, sveitarfélög og fleiri, þyrftu að óska sérstaklega eftir upplýsingunum á málefnalegum forsendum öðrum en hreinni forvitni. Það má vissulega velta því upp hvort hægt sé að endurskoða reglurnar þannig að þetta verði geðfelldara í framkvæmd en nú. Ég hef ákveðna samúð með því viðhorfi og er tilbúinn til að ræða það á málefnalegum forsendum hvernig og hvort við eigum að breyta þessum reglum af því að það er vissulega engum til sóma þegar fólk er að velta sér upp úr tekjum náunga síns einungis til að svala forvitni sinni með frekar ógeðfelldum hætti. Á móti kemur að maður spyr sig spurninga og ég ætla að leggja þær fyrir hv. þingmann. Mun aukin leynd eða algjör leynd yfir skattskránum ekki í fyrsta lagi auka á ójöfnuð þar sem erfiðara yrði að fylgjast með tekjuþróun í samfélaginu og í öðru lagi auka skattsvik þar sem erfiðara yrði að fylgjast með tekjum einstaklinga og fyrirtækja? Hið þriðja er kannski alvarlegasta og stærsta spursmálið. Mundi algjör launaleynd eða skattaleynd ekki auka á launamun kynjanna? Hægt er að fullyrða að ein alvarlegasta meinsemd í samfélaginu núna sé þegar verið er að mismuna kynjum eftir launum þegar um er að ræða tvo jafnhæfa einstaklinga í sömu stöðu. Mundi ekki leyndin auka verulega á launamisrétti kynjanna og hvernig væri hægt að koma í veg fyrir það ef þessar reglur yrðu þrengdar?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir málefnalegar spurningar um þetta frumvarp. Hv. þingmaður spyr hvort það væri ekki hætta á því ef birting þessara skattskráa yrði lögð af að slíkt mundi hafa í för með sér aukin skattsvik. Eins og ég rakti í ræðu minni er löggjöf á Norðurlöndunum ekki samræmd hvað birtingu þessara upplýsinga varðar. Ég nefndi að í norskum lögum eru sambærileg ákvæði okkar lagaákvæðum. Það eru víðtækar heimildir í sænskum lögum fyrir skattyfirvöld til þess að birta þessar upplýsingar. En í dönskum lögum er kveðið á um algjöra leynd um þessi málefni. Samkvæmt rannsóknum bendir ekkert til þess að skattsvik séu umfangsmeiri í Danmörku þar sem leynd ríkir yfir þessum upplýsingum en í Noregi þar sem allt er opið eða þá á Íslandi. Ef menn bera saman Norðurlöndin a.m.k. þá virðist ekki vera samhengi milli birtingarinnar annars vegar og skattsvika hins vegar. Ég hef því ekki áhyggjur af því að skattsvik aukist. Varðandi síðan hina spurninguna um ójöfnuð og launamun kynjanna vil ég nú benda á að í opinberri umræðu eru laun tiltölulega fárra einstaklinga birt og upplýsingar um laun og launamun kynjanna munu eftir sem áður liggja fyrir hjá stéttarfélögunum og hjá viðsemjendunum sem munu þá geta gert rannsóknir á launaþróun sem kann að vera kynjabundin. Ég held að það eftirlit geti eftir 

Virðulegi forseti. Ég verð að ítreka áhyggjur mínar af því að ef aðgengi af skattskránum yrði takmarkað verulega eða lokað fyrir það þá mundi launamunur kynjanna aukast og erfitt yrði að fylgjast með því hver raunveruleg laun kynjanna eru. Upplýsingar hjá stéttarfélögum um samningsbundin laun o.s.frv. gefa ekki nema ákveðna mynd af stöðunni og það hefur komið í ljós að jafnþokkalega og okkur hefur miðað í jafnréttismálum á sumum sviðum á síðustu árum og áratugum þá hefur það einhvern veginn staðið eftir að launamunur kynjanna er verulegur. Uppi hafa verið hugmyndir um róttækar aðgerðir, heimildir til að fara í fyrirtæki og kanna þessa hluti. En ég kalla eftir einhvers konar mótvægisaðgerðum, ef svo má segja, þ.e. ef við færum þá leið að þrengja aðgengi að skattskránum þannig að erfiðara yrði að nálgast þær. En ég held að það sé ótækt að banna það alveg. Við þurfum að hafa aðrar leikreglur þá til að nálgast upplýsingar eins og þessar um laun kynjanna þannig að það liggi fyrir hver þau séu og að karlar og konur njóti sanngirni í því máli og fái almennt sömu laun fyrir sömu störf. Það er algjörlega óþolandi óréttlæti ef svo er, og sem er reyndin, að launamunur kynjanna skipti tugum prósenta. Það er eiginlega lyginni líkast og er eins og margir hafa sagt eitt af alvarlegustu meinum samfélagsins í dag og í þessum þætti jafnréttismála hefur lítið þokast á undanförnum árum. Ég held því að það þurfi að skoða þetta og koma með sannfærandi rök fyrir því hvernig sé hægt að vinna gegn launamun kynjanna þannig að hann mundi ekki aukast ef skattskráraðgangurinn mundi takmarkast eða hverfa.

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að draga beri úr launamun kynjanna. Ég held að það sé sameiginlegt markmið okkar að menn eigi að fá jafnhá laun fyrir sambærileg störf burt séð frá því hvort viðkomandi er karl eða kona. En ég hef aldrei heyrt það áður að birting skattskráa og álagningarskráa einstaklinga hafi nokkuð með þennan launamun að gera. Þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri það. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég er tilbúinn til þess að setjast yfir hugmyndir með honum til þess að skoða hvort hægt sé að fara aðrar leiðir og nýjar til þess að jafna þennan launamun en þær sem hafa verið farnar á síðustu árum og áratugum. En ég held að birting skattskráa hafi ekkert með þetta að gera. Ég bendi á að þegar þessar skattskrár eru lagðar fram þá er nú ekki eins og múgur og margmenni keyri niður á Skattstofu til þess að renna í gegnum skattgreiðslur einstaklinga. Það er ekki þannig. Við vitum alveg hvernig þessar skattskrár eru notaðar. Þær eru notaðar til þess að birta lista í fjölmiðlum yfir tekjur nafngreindra einstaklinga, yfirleitt toppanna í íslensku atvinnulífi og hinna og þessara. Síðan er gefið út tiltekið blað í Reykjavík um tekjur svona 3.600 Íslendinga. Að öðru leyti held ég að þessar upplýsingar séu ekki notaðar í kjararannsóknir eða rannsóknir á ástæðum þess að launamunur kynjanna sé til staðar. Ég hygg að allt aðrar ástæður liggi þeim mismun að baki og að skattskrárnar hafi ekkert með það að gera.

Hæstv. forseti. Að því marki sem íslenskt þjóðfélag er upplýst og opið þá mundi þetta frumvarp, ef að lögum yrði, heldur loka því. Það væri verið að loka einum glugganum, mikilvægum glugga í upplýsingasamfélagi og draga fyrir öll tjöld. Sannast sagna hef ég alltaf furðað mig á því hvers vegna sjálfstæðismenn og einkum Samband ungra sjálfstæðismanna hefur lagt slíkt ofurkapp á þessa stefnu að hlífa sérstaklega stóreignafólki og hátekjufólki við því að upplýst verði um kjör þess. Staðreyndin er sú að þegar skattskýrslur eru birtar skapast umræða um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Ég tel að það sé mjög gott og fjarri því að þetta sé ógeðfellt á einhvern hátt eða óviðeigandi að fjalla um tekjur manna. Það er fullkomlega viðeigandi. En gagnvart hverjum miðar síðan aðhaldið? Í rauninni ekki gagnvart þeim sem eru með miklar tekjur og telja þær fram heldur hinum sem hafa háar tekjur sem allir vita um en telja ekki fram nema örlítinn hluta. Það er talað stundum um vinnukonuútsvar í því efni. Þetta er aðhald á skattsvikarana, á stóru skattsvikarana í samfélaginu. Ég spyr hv. þingmann hvers vegna það sé slíkt kappsmál ungum sjálfstæðismönnum og sjálfstæðismönnum almennt - eða er þetta almennt viðhorf þar? - að stuðla að launaleynd og skattaleynd svo að hátekjumenn geti pukrast með sínar eignir?

Herra forseti. Við sem stöndum að þessu frumvarpi erum ekki að ganga erinda stóreignafólksins og þeirra tekjuháu. Það kemur fram í skýrri greinargerð með þessu frumvarpi að verið er að standa vörð um friðhelgi einkalífsins. Það er verið að tryggja að ekki séu bornar á torg viðkvæmar persónuupplýsingar sem viðurkennt er í allri löggjöf á öllum sviðum að séu viðkvæmar og hafa verið notaðar í annarlegum tilgangi - það vita menn - ekki bara hér á landi heldur líka annars staðar. Við höfum nú verið þeirrar skoðunar að þjóðfélagið eigi frekar að vera opið og gegnsætt, hvort sem það er á þessum sviðum eða öðrum. En það má hins vegar ekki gera það á kostnað þeirrar friðhelgi sem lög tryggja einstaklingum og einstaklingsfrelsinu. Það er grundvöllurinn fyrir því að þetta frumvarp er lagt fram. Við viljum standa vörð um þessi réttindi, standa vörð um það að menn fái að hafa þessi viðkvæmu persónulegu málefni í friði fyrir sig en að þau séu ekki borin á torg fyrir aðra, málefni sem koma öðrum ekki við. En úr því að hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að hann væri frekar hlynntur því að þjóðfélagið yrði opið og þessar upplýsingar birtar hlýt ég að spyrja hann: Ef hann er hlynntur því að upplýsingar eins og þessar séu lagðar fram, álagning á skattskrám, mundi hann þá ekki vilja ganga alla leið og birta upplýsingar um það hversu háar fjárhæðir einstaklingar fá í gengum styrkjakerfi ríkisins, bótakerfið, í gegnum Fæðingarorlofssjóð o.s.frv.?

Hæstv. forseti. Ég legg sannast sagna ekki að jöfnu styrki eða stuðning sem sjúkt fólk fær vegna sjúkdóma sinna og tekna sem fullfrískt fólk aflar sér með vinnu sinni eða hefur sem arð af fjármagni eða eignum, ég legg þetta alls ekki að jöfnu. Að tala um upplýsingar af því tagi sem viðkvæmar persónulegar upplýsingar eða viðkvæm persónuleg málefni minnir mig svolítið á viðtal sem birtist við bankastjóra Landsbankans þegar Landsbankinn var að færa út kvíarnar á Ermarsundi í einni af skattaparadísunum þar. Þá sagði hann í viðtali við Morgunblaðið, mér er þetta minnisstætt, að skiljanlegt væri að stóreignafólk vildi hafa sum sinna stærri mála utan kastljósa fjölmiðla og almennrar umræðu. Það er þetta sem ég er að ræða um. Ég er líka að ræða um þá einstaklinga sem hafa hagnast gríðarlega mikið í íslensku samfélagi á undanförnum árum en vilja fara með þetta í felur. Auk þess hafa margir orðið uppvísir að því að skjóta eignum og tekjum sínum undan skatti. Þarna hefur komið mikið aðhald frá samfélaginu vegna þess að það er opið, vegna þess að almenningi eru upplýsingarnar aðgengilegar hafi aðilarnir verið að heykjast á því að fara sínu fram. Þetta eru bara staðreyndir. Gagnstætt því að reyna að loka samfélaginu og draga fyrir alla glugga vil ég skora á sjálfstæðismenn að stuðla að opnu og upplýstu samfélagi. Eða hvað hafa menn annars að fela? Hvers vegna er það svo persónulega viðkvæmt að birta upplýsingar um tekjur manna?

Herra forseti. Svo ég svari síðustu spurningunni, þá kemur hv. þm. Ögmundi Jónassyni og mér bara ekkert við hvað almennur borgari út í bæ hefur í laun. Það kemur okkur tveimur ekkert við. Við höfum engan rétt á því að vera að grafast fyrir um það í einhverjum skattskrám hvað náunginn í sama stigahúsi og við er með í laun. Hv. þingmaður leggur ekki að jöfnu styrki og bætur sem menn fá greidda úr ríkissjóði, en ég tel að ef menn ætla að vera samkvæmir sjálfum sér og eru almennt þeirrar skoðunar að leggja eigi á borð allar upplýsingar um fjárhag sem og málefni einstaklinga eigi ekki að einskorða það við tekjur eða venjuleg vinnulaun, heldur hljótum við að taka aðrar greiðslur til þeirra inn í dæmið ef menn ætla að vera samkvæmir sjálfum sér, þar á meðal greiðslur úr fæðingarorlofssjóði. Ég mundi telja að það væri mjög athyglisvert að fá upplýsingar um það hvernig þeim er háttað. Mér finnst það hins vegar frekar ógeðfellt. Ég vil benda hv. þm. Ögmundi Jónassyni á að þær upplýsingar sem við tölum um koma sér held ég miklu verr fyrir þá sem eru tekjulágir en þá sem eru tekjuháir. Ég veit ekki betur en tekjuhæstu einstaklingarnir á Íslandi síðustu áratugi hafi verið stoltir af þeim sköttum sem þeir hafa greitt, samanber yfirlýsingar Björgólfs Guðmundssonar í blöðunum, svo ég tali ekki um Þorvald í Síld og fisk í gamla daga. Eins og ég benti á áðan í ræðu minni er það þannig í Noregi og birtist um það grein þann 26. október 2003 þar sem segir að mörg börn og foreldrar barna hafi þurft að leita til umboðsmanns barna og fjármálaráðuneytisins vegna þessara upplýsinga. Ekki vegna þess að börnin hafi skammast sín vegna hárra skatttekna foreldra sinna, heldur lágra.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ágæta yfirferð yfir málið en vil samt bæta nokkru við. Eins og hann gat réttilega um var skatteftirlit og skattrannsóknir mjög fátæklegar í öndverðu og ekki til stofnanir í þjóðfélaginu til að reka þau erindi. Þá var lausn löggjafans fólgin í því að láta hinn almenna borgara stunda skattrannsóknir og skatteftirlit með öðrum borgurum. Frekar ógeðfelld aðferð en hún var nothæf á þeim tíma í staðinn fyrir að stofnanir sinntu þessu. Síðan höfum við tekið upp stofnanir sem gera það að verkum að borgarinn þarf ekki lengur og gerir ekki lengur skattrannsóknir eða hefur eftirlit með samborgurum sínum. Þess vegna er frumvarpið lagt fram því að ákvæðið er löngu orðið úrelt. Ákvæðið hefur engan annan tilgang í dag en að leyfa fólki að hnýsast í eignir og tekjur meðborgaranna, sá fræjum öfundar og óvildar í þjóðfélaginu. Það brýtur auk þess persónuvernd og þá vernd sem fólk þarf fyrir vinum sínum, ættingjum og börnum sem ekki kunna að fara eins vel með peninga og skattborgarinn og mundu ásælast eignir foreldra sinna eða frænda ef þau vissu að þær væru til. Og líka til að vernda fólk fyrir viðskiptavinum sínum. Það er alveg óþarfi að þeir viti hvort menn eigi miklar eignir eða litlar og hvort þær hafi aukist eða minnkað. Auk þess byggir skattskráin eins og hún er lögð fram að einhverju leyti á áætlunum skattstjóra fyrir þá aðila sem ekki hafa talið fram og er þar af leiðandi mjög röng hvað þá varðar og allt of há yfirleitt. Svo er náttúrlega hinn sígildi brandari á hverju hausti, frú forseti, sem maður nær ekki, að einhverjar upplýsingar megi hafa gildi í þrjár vikur og megi vera á prenti í þrjár vikur, en ekki eftir það. Ég hefði gaman af því að vita hvort Frjáls verslun fáist á bókasöfnum og hvort skoða megi hana á Landsbókasafninu þar sem er skylda að afhenda hvert einasta prentað rit. Það er dálítið merkileg mótsögn sem kemur þar í ljós, að skila verði inn gögnum og Landsbókasafnið eigi að hafa öll tímarit og dagblöð, en það megi ekki sýna það. Þetta er náttúrlega mjög skrýtið ákvæði og gefur tilefni til mikilla brandara. Menn hafa talað um vinnukonuútsvar og rétt er að margir aðilar telja fram svo lágar tekjur að mönnum finnst það vera mjög lítið. En er það ekki hlutverk skattrannsóknarstjóra að fara í gegnum það hverjir eru með vinnukonuútsvar í staðinn fyrir að básúna það í fjölmiðlum að þessi og hinn sé með vinnukonuútsvar án þess að geta kynnt sér málið? Er það ekki skattrannsóknarstjóri sem hefur samband við viðkomandi aðila og segir: „Heyrðu, ertu ekki með hærri tekjur?“ Ég mundi telja það. Sá vandi er því að sjálfsögðu leystur í dag. Þó fjölmiðlar og einstaklingar býsnist yfir lágum tekjum einhverra meðborgara sinna gera þeir ekkert með málið. Það er skattrannsóknarstjóri sem getur gert eitthvað í málinu. Ef maður lítur á fjárhagsleg samskipti borgaranna við ríkið eru menn annars vegar að borga skatta sem þeir innheimta fyrir ríkið og skatta sem þeir borga af eigin tekjum og eigin eignum, þ.e. hluta af eignum og tekjum sem ríkið ásælist frá borgaranum. Hins vegar taka menn bætur frá ríkinu, taka bætur úr hinum sameiginlega sjóði allra landsmanna og ég verð að segja eins og er að mér finnst skipta meira máli að upplýst sé um það sem menn fá úr kassanum, hinum sameiginlega sjóði, en það sem þeir eru neyddir til að borga af eigin tekjum og eignum til ríkisins. Mér finnst það skipta meira máli. Ef þær eru sanngjarnar og eðlilegar er allt í lagi að birta þær. Ég sé því ekkert að því að birta bótaskrá og ætti frekar að birta hana en skattskrána. Ég legg til, frú forseti, að menn hugleiði hvort ekki megi birta skrá yfir allar bætur í landinu, því að sjálfsögðu eru þær allar réttmætar og skiljanlegar og allir hafa skilning á því að þær séu svona og svona háar, hvort sem það eru fæðingarorlofsbætur, örorkubætur, bætur vegna barna o.s.frv. Áðan var rætt um upplýsingaþjóðfélag, lokað þjóðfélag o.s.frv. og að undarlegt væri að ungir sjálfstæðismenn, ég er reyndar á listanum líka og er mér heiður að teljast í hópi þeirra, væru að berjast fyrir því að loka á upplýsingar. Ég tel að veita eigi upplýsingar sem skipta aðila máli eins og t.d. hluthafa, á hluthafafundum. Upplýsa á um málefni sem skiptir annað fólk einhverju máli. Það á ekki að upplýsa bara til að upplýsa, það finnst mér ástæðulaust. Allar tölfræðilegar upplýsingar sem til eru um tekjudreifingu og allt slíkt heldur að sjálfsögðu allt áfram, en ekki undir nafni. Upplýsingar til skattstjóra og annað slíkt er óbreytt. Það verður því engin skerðing á skatteftirliti eða skattrannsóknum. Frú forseti. Við erum búin að fella niður eignarskattinn, og ég þarf alltaf að segja það aftur og aftur svo ég trúi því, en ef okkur auðnaðist að taka upp flatan tekjuskatt, segjum einhverja fasta prósentu, t.d. 22%, af öllum tekjum í útsvar og tekjuskatt gætum við fellt niður framtalið. Íslendingar horfa fram á næstu helgi og þarnæstu helgi með ótta í augum og kvíða. Við gætum sleppt því að búa til þennan kvíða á þessum árstíma, á hverju einasta ári fer einn dagur á ári í þá vitleysu að telja fram til skatts, ef okkur bæri gæfa til að fella niður eignarskattinn og taka upp flatan tekjuskatt og taka upp staðgreiðslu af honum, bara nákvæmlega eins og við borgum virðisaukaskattinn. Það er ekki talið fram þegar ég kaupi mér smjör eða sykur eða hvað það nú er og borga af því virðisaukaskatt. Ég þarf ekki að telja það fram. Það er bara tekinn af flatur skattur og svo er það gleymt. Nákvæmlega sama ætti að gera með launin; launin væru borguð út, tekin 22% í skatt og svo mætti maður eiga restina. Það væru aldeilis dýrðardagar ef það væri tekið upp. Frú forseti. Ég er mjög hlynntur frumvarpinu. Ég tel að framlagning skattskráa séu leifar frá gamalli tíð þegar borgararnir voru látnir njósna hver um annan til að stunda skatteftirlit og skattrannsóknir. Til þess höfum við mjög öflugar stofnanir í dag og þær sinna hlutverki sínu fullkomlega og birtingin á þessum upplýsingum hefur ekkert gildi.

Frú forseti. Hér er enn á ferðinni hefðbundin hagsmunagæsla sjálfstæðismanna og forgangsmál ungra sjálfstæðismanna sem virðist brenna mest á þeim í þjóðfélaginu í dag, þ.e. að standa dyggan og öruggan vörð um auðmenn landsins. Nú vilja þeir fela ójöfnuðinn í þjóðfélaginu enn betur. Það er auðvitað ekki að ástæðulausu því sl. 13 ríkisstjórnarár Sjálfstæðisflokksins hafa verið feit ár auðmanna og mögur ár launamanna. Ójöfnuðurinn hefur vaxið svo hröðum skrefum að hann þolir ekki lengur dagsins ljós. Það er svo einfalt. Það verður að fela hann. Hinn raunverulegi tilgangur frumvarpsins er að fela ójöfnuðinn, fela það að atvinnuleysisbætur eru undir fátæktarmörkum og sumir auðmenn landsins hafa tuttugufaldar atvinnuleysisbætur á mánuði, fela það að láglaunafólk, sérstaklega konur í ummönnunarstörfum hafa upp til hópa tuttugufalt lægri tekjur en auðmennirnir. Fela það að það er gríðarlegur munur á heildartekjum karla og kvenna og það sem verst er kannski, eins og minnst hefur verið á, fela hinn kynbundna launamun. Leyndin þar er gróðrarstía kynbundins launamunar og kynbundinn launamunur er stjórnarskrárbrot. Auðvitað þarf að fela það að hinir nýríku auðmenn landsins þéna milljónir á mánuði í tekjur. Auk þess þarf að fela það, sem er reyndar gert, að þeir borga ekki nema 10% af fjármagnstekjunum. Okkur er mismunað. Staðan hefur orðið þannig síðastliðin ár með uppkaupum fyrirtækja og einokun í öllum rekstri að auður hefur safnast með óheyrilegum hætti á fáa menn. Nú hafa hinir sömu auðmenn tæmt möguleika sína hér á landi og horfa til annarra landa. Við heyrðum síðast fréttir um uppkaup í Danmörku þar sem bankastofnun fer í kjölfarið og kannar eignastöðu fyrirtækja innan frá og fer svo í að kaupa. Nákvæmlega eins og var gert hér með óeðlilegum viðskiptaháttum. Svo er þetta kallað útrás, því fallega nafni útrás, þegar farið er með ránsfenginn til útlanda. Maður spyr sig: Af hverju fjárfesta auðmennirnir ekki í íslensku atvinnulífi? Þegar þeir eru búnir að safna sér nægilegum auði hér flytja þeir meira að segja úr landi og búa ekki hér, eru ekki með lögheimili hér. Við náum því ekki einu sinni 22% tekjuskatti af þeim, verði hugmyndir hv. þm. Péturs H. Blöndals að veruleika. Hér í eina tíð voru menn stoltir af því að hafa háar tekjur, voru stoltir af því að hafa komist til álna. Það virðist vera búið, sá tími er liðinn ef undanskildir eru nokkrir auðmenn. Ef til vill voru þeir stoltir vegna þess að það fé var vel fengið. Það er einkennilegt í þessu samhengi þegar maður les þessa tillögu að nú nýlega birti bandaríska tímaritið Forbes upplýsingar um milljarðamæringa þar sem einn Íslendingur komst á lista. Það er einkennilegt að Bandaríkjamenn sem telja sig varðveita fjöregg lýðræðisins, hvorki meira né minna, skuli ekki sjá ástæðu til að banna slíkar birtingar, ég velti því fyrir mér. Ég bendi líka á, af því að hv. framsögumaður hefur gert það mjög að umtalsefni að hér sé um að ræða lögbrot, brot á lögum, hvort ekki sé frekar nær að fara með málið fyrir dómstóla en að vera að hreyfa því á Alþingi með frumvarpsgerð. Svona hefur þetta verið hér um áratugi og það hefur aldrei nokkur maður leitað til dómstóla út af þessu og það er almenn fullvissa í þjóðfélaginu um að þetta standist lög, ella hefði fyrir löngu verið búið að koma í veg fyrir birtingu skattskrár. Ég vil líka minna á í þessu samhengi að eitt stærsta skattsvikamál sem er til meðferðar nú í þjóðfélaginu á rætur sínar að rekja til upplýsinga sem komu eftir birtingu skattskrár. Það er af því að skattrannsóknarstjóri og skattyfirvöld eru ekki alsjáandi, betur sjá augu en auga í þessum efnum. Það er ýmis ójöfnuður sem brennur á almenningi hér í landi, ójöfnuður sem hefur vaxið hröðum skrefum eins og ég hef nefnt. Þetta frumvarp er ekki til þess fallið að bæta lífskjör eða koma í veg fyrir ójöfnuð. Þvert á móti, frumvarpinu er ætlað að fela ójöfnuðinn og það eru auðmenn landsins sem hafa áhyggjur af skattskrám en ekki almenningur, ekki venjulegt fólk, millitekjufólk eða lágtekjufólk, það hefur engar áhyggjur af þessum málum. Ég spyr að lokum: Eigum við ekki frekar að einhenda okkur í það, og þá sérstaklega hinir yngri og upprennandi þingmenn, að vinna gegn stjórnarskrárbrotum sem viðgangast hér á hverjum degi og hverri klukkustund gegn konum? Þá á ég aftur við hinn kynbundna launamun. Er það ekki forgangsverkefni okkar? Það er almennt viðurkennt í þjóðfélaginu að þar sé um stjórnarskrárbrot að ræða. Vilja ekki hv. flutningsmenn frumvarpsins taka höndum saman við mig, flokk minn og aðra sem sinna þessu málefni í Samfylkingunni og Frjálslynda flokknum og vinna gegn þeim stjórnarskrárbrotum? Ég skora á þá hv. þingmenn að taka það upp sem forgangsmál því þetta er óþolandi. Það vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hún leggst gegn þessu frumvarpi.

Frú forseti. Hv. þingmaður gat þess að framlagning skattskrár hefði minnkað kynbundinn launamun. Nú er búið að birta þessar upplýsingar síðan 1929 skilst mér, þessi kynbundni launamunur ætti þá að vera horfinn á svona löngum tíma. Ég held því fram að framlagning skattskrár breyti engu um kynbundinn launamun, ekki nokkrum sköpuðum hlut. Það sem kemur upp um kynbundinn launamun eru t.d. launaupplýsingar sem VR, Verslunarfélag Reykjavíkur kannar og birtir ópersónubundið. Það eru miklu meiri upplýsingar og miklu betri. Og að mögur ár launamanna hafi verið undanfarin ár. Jesús minn, launin hafa hvergi hækkað jafnmikið og á Íslandi síðustu 10–15 árin. Það er leitun að landi þar sem launin hafa hækkað annað eins þannig að það hafa nú ekki aldeilis verið mögur ár launamanna. Launamunurinn verður ekkert falinn þó að ekki séu birtar persónubundnar upplýsingar úr skattskrám, það veit hv. þingmaður mætavel. Þær upplýsingar munu koma fram áfram sem betur fer og hvetja fólk og alla til þess að minnka launamuninn. Ég held því reyndar fram að hann sé ekki stjórnarskrárbrot vegna þess að það getur hver og einn ráðið hvern sem er á launum sem báðir eru sammála um. Hv. þingmaður sagði að menn hefðu verið stoltir af því hér áður fyrr að hafa komist til álna. Það var áður en skatturinn varð svo mikill að menn komast ekki lengur til álna.

Frú forseti. Kynbundinn launamunur, þetta breytir engu, sagði hv. þingmaður. Vissulega gerir það það. Útkoma skattskrár er ekkert úrslitaatriði í þeim efnum og það er ekki besta tækið sem ég sé fyrir mér varðandi það að berjast gegn kynbundnum launamun, en það er eitt tækið sem tekið er í burtu. Önnur eru vissulega betur til þess fallin. Ég vil þá nefna dæmi sem allir þekkja, að konur sem sitja og vinna við hlið karla á stórum vinnustöðum við sömu störf reka sig stöðugt upp undir þetta glerþak launamunar, komast ekkert áfram, hafa ef til vill lengri starfsaldur en fá ekki framgang í stöðum, störfum eða launum. Þetta vita allir. Þess vegna er þessi kynbundni launamunur allt upp í 18% og það er stjórnarskrárbrot. Það er brot á 65. gr. stjórnarskrárinnar. Allt sem er til þess fallið að taka burt vopn gegn kynbundna launamuninum er til þess fallið að viðhalda honum.

Frú forseti. Ég fellst ekki á að birting upplýsinga í skattskrá breyti neinu um kynbundinn launamun. Það er líka búið að birta þær svo lengi að hann ætti fyrir löngu að vera horfinn ef það hefði einhver áhrif. Síðan vil ég nefna að stærstu mál sem hafa uppgötvast, af því að hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að 10% fjármagnstekjuskattur væri afskaplega lágur skattur, eru þau að menn flýja þennan lága skatt. Það er svo merkilegt. Hann virðist vera of hár ef eitthvað er. Nú er ég ekki þar með að segja að menn eigi að flýja skatta, að sjálfsögðu ekki, menn eiga að borga sína skatta og engar refjar með það og ekki að svíkja undan. Svo gat hv. þingmaður þess að menn ynnu hlið við hlið, karlar og konur, með mismunandi laun, 18% launamun. Hvernig stendur á því að atvinnurekandi borgar karlmönnunum hærri laun? Vill hann ekki græða? Af hverju ræður hann ekki fleiri konur og borgar þeim lægri laun? Það skyldi þó ekki einmitt vera skorturinn á því að menn vilji græða sem geri það að verkum að launamunurinn er eins og hann er? Það virðist nú helst vera hjá opinberu fyrirtækjunum þar sem ætti að vera hvað mestur launajöfnuðurinn sem launamunurinn er ekki hvað sístur. Það er einmitt að gerast núna í atvinnulífinu þegar menn fara að gera kröfur um arðsemi að menn eru farnir að ráða fólk eftir hæfileikum, mjög hæfileikaríkt fólk og jafnvel mjög ungt fólk og jafnvel konur, sem betur fer.

Frú forseti. Samanburður á launum fyrir sambærileg störf í skattskrá getur beinlínis leitt í ljós að um er að ræða kynbundinn launamun fyrir sambærileg störf. Svo kom þessi gamli söngur: Vill ekki atvinnurekandinn græða, vill hann ekki ráða hæft fólk og þar fram eftir götunum? Er virkilega verið að halda því fram í okkar þjóðfélagi, vitandi betur, að konur hafi bara lítinn hluta af hæfileikum karla?

Að sjálfsögðu ekki.

Það er það sem raunveruleikinn sýnir og það blasir við.

… hins vegar.

Konur eru ekki valdar og þær eru ekki metnar að verðleikum. Það er eitthvað annað en gróðavon sem rekur menn áfram í þeim efnum en sú staðreynd að konur standa jafnfætis karlmönnum að verðleikum. Það er eitthvað allt annað sem liggur þar á bak við.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem hefur átt sér stað um frumvarpið. Hún hefur reyndar verið dálítið sérstök að mínu mati. Hún hefur ekki nema að litlu leyti snúist um þau prinsipp sem frumvarpið er um, þ.e. friðhelgi einkalífsins og það að menn fái að hafa sín viðkvæmustu málefni í friði fyrir sig en að þau séu ekki borin á torg, heldur hefur umræðan kannski frekar snúist um hinn meinta ójöfnuð í þjóðfélaginu, kynbundinn launamun og stöðu kvenna á vinnumarkaði. Ég bjóst við ýmsu áður en ég fór í umræðuna og mælti fyrir frumvarpinu en ekki þessu atriði. Mig langar til að víkja að örfáum atriðum sem fram hafa komið í umræðunni og skipta líka miklu fyrir það mál sem er til umfjöllunar. Eins og segir í greinargerð með frumvarpinu gerir það ráð fyrir að ekki verði dregið að neinu marki úr þeim úrræðum sem skattyfirvöldum er leyft og veitt í núgildandi löggjöf til að sinna virku skatteftirliti eða til að bregðast við undanskotum frá skatti og til að beita öðrum þeim heimildum sem núgildandi löggjöf kveður á um til að uppræta slíkt framferði. Flutningsmenn frumvarpsins eru á móti skattsvikum, flutningsmenn þess vilja að menn fari eftir þeim lögum sem í gildi eru varðandi skattskyldu og skattgreiðslur, það er alveg klárt. Flutningsmenn frumvarpsins eru hins vegar á þeirri skoðun að slíkt eftirlit eigi að vera í höndum skattyfirvalda en ekki annarra. Við flutningsmenn erum þeirrar skoðunar að leggja beri af einkaskattrannsóknir borgaranna hvers á öðrum. Við teljum að slíkt rannsóknarhlutverk eigi að vera í höndum skattyfirvalda, skatteftirlitsins en ekki annarra. Við teljum að núverandi kerfi sé þannig að það brjóti gegn stjórnarskrárvörðum réttindum borgaranna, það brjóti gegn friðhelgi einkalífs borgaranna. Mér þykir mjög furðulegt að hv. þm. Atli Gíslason, sem talar um að stjórnarskráin sé brotin á hverjum degi, að farið sé á svig við jafnræðisregluna á hverjum einasta degi og málflutningur hans miðar fyrst og fremst að því að vernda þurfi stjórnarskrárbundinn rétt einstaklinga, skuli ekki taka undir þau sjónarmið sem fram koma í frumvarpinu. Þau miða öll að því að vernda rétt einstaklinganna til að fá að vera í friði, til að fá að vera í friði frá ríkisvaldinu og ýmsum aðilum í þjóðfélaginu sem hafa eftirlit með einstaklingum sem ekkert hafa brotið af sér. Einnig vekur furðu að þeir hv. þingmenn sem mæla gegn frumvarpinu eru ekki samkvæmir sjálfum sér. Eins og ég fór yfir í ræðu minni er nánast í öllum lögum, þar sem fjárhagsleg málefni einstaklinga koma til umfjöllunar að einhverju leyti, kveðið á um þagnarskyldu þeirra sem með slíkar upplýsingar fara. Það er gert í lögum um tekju- og eignarskatt. Eins og ég fór yfir mega skattstjórar og umboðsmenn þeirra, ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri eða yfirskattanefnd, ekki að viðlagðri ábyrgð samkvæmt almennum hegningarlögum segja til um neitt sem þeir verða áskynja í störfum sínum. Hægt er að kæra menn fyrir brot í opinberu starfi samkvæmt almennum hegningarlögum ef þeir brjóta gegn þessum fyrirmælum. Í sömu lögum er kveðið á um að þessir tilteknu aðilar eigi að leggja fram skattskrár, um skattgreiðslur allra einstaklinga á Íslandi. Ég fór yfir þær reglur sem gilda samkvæmt lögreglulögum, lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um endurskoðendur og, sem hv. þm. Atli Gíslason þekkir, einnig í lögum um lögmenn. Þar eru reistar skorður við því að lögmenn geti upplýst um persónuleg málefni einstaklinga, þar á meðal um fjárhagsleg málefni. Af hverju skyldi það vera? Það er af því að við höfum komið okkur saman um að fjárhagsleg málefni einstaklinga séu viðkvæmar persónuupplýsingar sem eigi að fara leynt. Ef menn væru samkvæmir sjálfum sér mundu þeir tala gegn þeirri leynd sem öll önnur lög kveða á um varðandi mál eins og þessi. Við flutningsmenn frumvarpsins erum þeirrar skoðunar að skatteftirlitið eigi eftir sem áður að vera hið sama. Ef það væri til að veita þessu máli einhvern forgang væri ég tilbúinn til að tala fyrir því að skattyfirvöld fengju í hendur aukið fjármagn, mannskap eða úrræði til að sinna skatteftirliti. En það væri gegn því að einkaskattrannsóknum hvers borgara gagnvart öðrum mundi ljúka. Hv. þm. Atli Gíslason nefndi í ræðu sinni að með frumvarpinu ætluðu flutningsmenn þess að fela ójöfnuðinn í þjóðfélaginu. Ég skildi ekki hv. þingmann betur en svo að ég og aðrir flutningsmenn værum fylgjandi kynbundnum launamun eða ýttum undir hann. Ef það er ekki misskilningur þá lýsi ég því aftur yfir, sem ég gerði í fyrri ræðu minni, að ég er á móti kynbundnum launamun. Ég er á móti launamun sem byggist á ómálefnalegum forsendum eins og því hvers kyns launamenn eru eða hvernig þeir eru á litinn. Það skiptir mig engu máli. Þegar við sem aðhyllumst sömu stjórnmálaskoðun förum í bakarí, hv. þingmaður, þá spyrjum við hvort brauðið sé gott og hvað það kosti en ekki hvernig bakarinn er á litinn eða hvers kyns hann er. Þetta er bara grundvöllur þeirrar frjálshyggju sem við boðum. Við teljum að kynbundinn launamunur sé jafnmikið mein og hv. þingmaður telur. Þetta frumvarp er hins vegar ekki til þess fallið að ýta undir kynbundinn launamun. Ég bendi hv. þingmanni á að í 2. mgr. 98. gr. núgildandi laga, sem lagt er til að verði breytt, er gert ráð fyrir að skattskrár, sem hér um ræðir, séu lagðar fram til sýnis í tvær vikur á hentugum stað í hverju sveitarfélagi. Ef röksemdir hv. þingmanns ganga upp mætti ætla að allar kjararannsóknir færu fram á þeim tveimur vikum. Auðvitað er það ekki svo. Ég veit ekki betur en að kjararannsóknarnefnd starfi allt árið, á grundvelli upplýsinga sem hún hefur hvaðan sem þær koma. Auðvitað mun kjararannsóknarnefnd gera það áfram. Starf kjararannsóknarnefndar byggir ekki einungis á upplýsingum sem birtar eru í þjóðfélaginu á tveimur vikum - tveimur vikum af 52. Auðvitað er það ekki svo. Þessi málflutningur er algjör fyrirsláttur. Kjararannsóknir og rannsóknir á launamun kynjanna munu eftir sem áður geta átt sér stað, þrátt fyrir að menn hætti að leggja þar fram skattgreiðslur allra einstaklinga á landinu í tvær vikur á ári. Ég get sagt það við hv. þingmann að ég er tilbúinn að taka þátt í því með honum að reyna að útrýma kynbundnum launamun. Ég er ekki viss um að við viljum fara sömu leiðirnar í því sambandi en ég tel að markmið okkar beggja sé hið sama. Frú forseti. Að lokum ítreka ég þakkir mínar til þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni. Það mál sem hér er fjallað um skiptir einstaklinga miklu máli. Það er náttúrlega gamalkunnugt trikk að reyna að slá ryki í augu fólks með því að segja að sá sem hér stendur og flutningsmenn frumvarpsins gæti einungis hagsmuna auðvaldsins í þjóðfélaginu. Það er auðvitað ekki svo. Þetta snýst um að menn fái að hafa einkamálefni sín, sem eru viðkvæm, í friði fyrir öðrum, líka einkareknum skattrannsóknum samborgaranna. Þær eru ógeðfelldar og eru okkur flutningsmönnunum ekki að skapi. Þær eru óeðlilegar og ekki í samræmi við þau meginprinsipp sem önnur ákvæði um sambærileg málefni byggja á.

Frú forseti. Samþætting og aftur samþætting er eitt virkasta úrræðið í jafnréttisbaráttunni. Það er lykilorð. Með því að nota þá aðferð, samþættingu, getur maður varpað ljósi á öll þingmál og skoðað í því samhengi, samhengi jafnréttisbaráttunnar. Það var ég að gera, varpa ljósi jafnréttis á frumvarpið, bregða því undir það ljós og athuga hvort það gagnaðist jafnréttisbaráttunni eða ekki. Niðurstaða mín var sú að svo væri ekki vegna þess að þá væri eitt vopnið til að vinna gegn kynbundnum launamun tekið burt. Ég sagði ekki að það væri mikilvægasta vopnið en ég sagði að það væri eitt vopnið í því vopnabúri. Ég vil líka ítreka, vegna fullyrðinga sem fram hafa komið um að það ákvæði laga um tekjuskatt og eignarskatt sem hér er til umræðu sé brot á stjórnarskránni, að svo hefur ekki verið talið, ella væri löngu búið að nema það úr lögum. Hins vegar heimilar ekkert í lögum kynbundinn launamun og ekkert í mínum orðum mátti skilja á þann veg að ég teldi hv. þm. fylgjandi kynbundnum launamun. Ég eggjaði hann hins vegar til dáða í þeirri baráttu og taldi að hann ætti fremur að gera það að forgangsmáli og áhersluatriði en að fylgja þessu máli eftir. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann væri tilbúinn til þess og ég fagna því. Svo vil ég gera athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um kjararannsóknarnefnd. Hún finnur mun á, þ.e. rannsakar heildartekjur kynja og þar fram eftir götunum, gerir meðaltalsrannsóknir en skoðar ekki einstaklings- og kynbundinn launamun.

Frú forseti. Það má vera að hv. þingmaður þekki rannsóknir kjararannsóknarnefndar betur en ég en ég trúi því ekki að hv. þingmaður telji að kjararannsóknir á íslenskum launamarkaði standi og falli með því hvort skattskrár liggi frammi til sýnis í tvær vikur á hentugum stað í hverju sveitarfélagi. Það getur ekki verið. Við vitum að sambærilegar rannsóknir fara fram hjá stéttarfélögum og öðrum aðilum sem rannsaka kynbundinn launamun og þær rannsóknir hafa ekkert með þá framlagningu að gera. Varðandi flutningsmenn frumvarpsins og kynbundinn launamun þá er það þannig að hv. þingmaður hóf ræðu sína á því að upplýsa okkur um þá skoðun sína að með frumvarpinu hygðust flutningsmenn fela ójöfnuðinn í þjóðfélaginu, þar á meðal var væntanlega hinn kynbundni launamunur. Ekki satt, hv. þingmaður? Þess vegna er eðlilegt að maður dragi þá ályktun að hann telji að flutningsmenn frumvarpsins séu hlynntir kynbundnum launamun fyrst þeir vilja fela hann. En svo er ekki, það er á hreinu. Varðandi það hvort ákvæði 98. gr. skattalaga, um birtingu skattskrár, brjóti gegn stjórnarskránni þá held ég að ég og hv. þingmaður getum verið sammála um að hún brjóti a.m.k. gegn öllum þeim prinsippum sem þau ákvæði sem ég hef farið yfir byggja á varðandi friðhelgi einkalífsins. Hins vegar hygg ég að það hafi aldrei reynt á túlkun þessa ákvæðis, a.m.k. ekki fyrir Hæstarétti enn sem komið er. Því liggur ekki fyrir endanlegt mat og túlkun á inntaki greinarinnar, hygg ég. 
            

Frú forseti. Það voru ekki mín orð að kjararannsóknir stæðu og féllu með skattskrám. Ég held að það sé misskilningur. Hafi ég misst það út úr mér þá er það beinlínis rangt. Ég held því samt enn fram að baktilgangur þessa frumvarps, hvort sem hann er meðvitaður eða dulinn, sé hagsmunagæsla fyrir auðmenn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Málið fjallar um vararefsingu fésektar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Rögnu Árnadóttur og Ásgerði Ragnarsdóttur frá dómsmálaráðuneyti. Þá bárust umsagnir frá lögreglustjóranum í Reykjavík, Sýslumannafélagi Íslands, ríkissaksóknara og Fangelsismálastofnun. Með frumvarpinu er lagt til að lögboðin vararefsing fésekta nái til sekta allt að 300.000 kr. í stað 100.000 kr. eins og nú er og að hærri fjárhæð standi að baki hverjum afplánunardegi vararefsingar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um löggilta niðurjöfnunarmenn sjótjóns og lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Nefndin hefur fjallað um þetta mál, fengið á sinn fund fulltrúa úr dómsmálaráðuneytinu og jafnframt voru boðaðir á fund nefndarinnar ýmsir umsagnaraðilar. Með frumvarpinu er ætlunin að samræma ákvæði laga um löggilta niðurjöfnunarmenn sjótjóns og laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Samkvæmt athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA þykja núgildandi ákvæði um skilyrði um lögheimili til að mega stunda atvinnurekstur fela í sér höft og óbeina mismunun sem ekki fái án réttlætingar samrýmst 31. gr. samningsins um staðfesturétt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Flutningsmenn eru nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar. Ég óskaði sérstaklega eftir því að hv. formaður menntamálanefndar, Gunnar I. Birgisson, yrði viðstaddur umræðuna þar sem hann er ekki aðeins formaður menntamálanefndar heldur einnig formaður stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Honum er málið mjög skylt og ekki síst í ljósi þess að segja má að á undanförnum vikum hafi Lánasjóður íslenskra námsmanna fengið nýtt hlutverk án þess að um það hafi farið fram nokkur umræða. Eftir breytingar á fyrirkomulagi tiltekinnar háskólamenntunar og stofnunar einkarekins háskóla utan um tæknigreinar er sjóðnum ætlað að standa undir stærri hluta reksturs skóla en áður í gegnum námslán til nemenda, í formi lána fyrir skólagjöldum. Það er þróun sem virðist hafin í íslenskum menntamálum á vegum hæstv. menntamálaráðherra án þess að hún hafi beitt sér fyrir því að fram færi umræða um það á vettvangi stjórnmálanna, á Alþingi, um hvort skólagjaldavæða skuli menntakerfið í auknum mæli og að hve miklu leyti. Hvað leyfist okkur t.d. að taka margar námsgreinar út úr hinum opinberu skólum eins og gert var þegar Tækniháskóli Íslands var lagður saman við Háskólann í Reykjavík? Sú staða er núna uppi að ekki er hægt að læra tæknifræði, grunnnám á háskólastigi, nema í hinum einkarekna skóla gegn skólagjöldum. Það má vel vera að það verði að einhverju leyti niðurstaða hinnar pólitísku umræðu að skólagjöld eigi að standa undir auknum hluta háskólastigsins. Menn hafa bent á að háskólamenntun hafi aukist gífurlega, endurskoða þurfi fjármögnun háskólastigsins o.s.frv. Það er allt gott og blessað. Ég og félagar mínir sem flytja með mér þetta frumvarp til laga um lánasjóðinn höfum ítrekað kallað eftir því að hæstv. menntamálaráðherra og forusta yfirvalda í menntamálum beiti sér og taki þá upp almenna og víðtæka umræðu um fjármögnun háskólastigsins, skólagjöld, lán fyrir skólagjöldum eða ekki lán - allt eftir atvikum. Hvernig ætla menn að tryggja jafnrétti til náms ef skólagjöld verða í auknum mæli lögð á háskólanám? Allt er þetta undir og allt er þetta til umræðu. Á liðnum mánuðum höfum við horft upp á það að skólagjöld eða innritunargjöld eru hækkuð í opinberu skólunum. Skólagjöld eru tekin upp í fleiri greinum eins og raunin er með tæknigreinarnar án þess að, eins og ég segi, umræða hafi farið fram um það hvort skólagjöld skuli standa undir auknum hluta námsins. Nú ætla ég ekkert að fortaka fyrir það og hef svo sem sagt það áður að að sjálfsögðu komi vel til greina að til að mynda tiltekið framhaldsnám á háskólastigi sé fjármagnað að einhverjum hluta með skólagjöldum. Ekkert er útilokað í því en umræðan verður að eiga sér stað og skólagjaldavæðing í skjóli myrkurs án umræðu um málið er forkastanleg, má ekki eiga sér stað og á ekki rétt á sér. Þetta rifjast upp í því samhengi að við erum að ræða um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Hann hefur stórpólitískt hlutverk í samfélaginu. Hann er félagslegur jöfnunarsjóður til að veita öllum aðgengi að háskólanámi og framhaldsskólanámi að hluta, verknámi að hluta, án tillits til efnalegs bakgrunns viðkomandi eða bakhjarla hans í lífinu. Lánasjóðurinn hefur að mörgu leyti gegnt þessu hlutverki farsællega. Hann er ein af lykilstofnununum í samfélaginu að mínu mati. Hann er þáttur í grunngerð samfélagsins sem stendur undir velferð og tilteknum jöfnuði og hlutverk hans er stórt í þeirri umræðu allri. Nú er það svo að sjóðnum þarf að breyta að nokkru leyti til að hann geti staðið undir því hlutverki að vera félagslegur jöfnunarsjóður sem tryggir jafnrétti til náms. Þar þarf sérstaklega að breyta því, eins og við leggjum til í frumvarpinu, að ekki skuli krafist annars ábyrgðarmanns á námslán en sjálfskuldarábyrgðar námsmannsins sjálfs. Sé krafist ábyrgðarmanns á lánin er sjálfkrafa verið að mismuna fólki eftir efnalegum bakgrunni af því að sumir, og margir að sjálfsögðu, hafa aðgengi að ágætlega stæðum eða gjaldgengum bakhjörlum í lánastofnununum til að skrifa upp á lánin sín en aðrir hafa það einfaldlega ekki. Til eru margar sögur af því að námsmenn hafi hreinlega horfið frá námi af því að þeir hafi misst bakhjarlinn frá láninu. Þar með er Lánasjóður íslenskra námsmanna hættur að gegna því hlutverki að vera félagslegur jöfnunarsjóður sem tryggir jafnrétti, jöfnuð og velferð í þjóðfélaginu. Það er þó ein af lykilskyldum hans sem hann rækir að mörgu leyti vel en það að krafist sé ábyrgðarmanns á lánin er ákveðin aðför að því hlutverki. Þá leggjum við sérstaklega til að ef námsmaður lýkur lokaprófum á tilskildum tíma samkvæmt reglum viðkomandi skóla breytist 30% af upphæð námslánsins í styrk. Styrkurinn yrði skattfrjáls og óháður tekjum viðkomandi námsmanna. Ljúki námsmaður ekki lokaprófum á tilskildum tíma samkvæmt reglum viðkomandi skóla og geti hann ekki framvísað vottorðum um lögmæt forföll verður ekki um styrkveitingu að ræða. Stjórn sjóðsins sker úr um í vafatilvikum hvort námsmaður telst hafa lokið lokaprófum á tilskildum tíma. Ég held að þessi grein, að hluti námslána breytist í styrk að námi loknu hafi námi verið lokið á tilskildum tíma, sé einnig mjög mikilvæg réttlætisbót í námslánakerfi okkar. Ef við tökum opinberu háskólana, t.d. Háskóla Íslands, er oft haft á orði að þar sé tiltekinn hluti nokkuð lengi að ljúka námi sínu og hefur að sjálfsögðu hinar fjölbreyttustu ástæður fyrir því. Sumir geta ekki stundað háskólanám nema á tilteknum tíma og með miklu hægari yfirferð en aðrir vegna aðstæðna sinna, fjölskylduaðstæðna og atvinnu. Aðrir kjósa það af öðrum ástæðum en það er skoðun mín og okkar flutningsmanna að breyttist hluti námslána í styrk að námi loknu mundu margir koma hlutunum þannig fyrir að þeir yrðu miklu fljótari með nám sitt. Mikil hagkvæmni er fólgin í því og sparnaður fyrir skólakerfið. Innbyrðis og samantekið er ekki um að ræða að mati okkar mikil aukin útgjöld, ef nokkur yfirleitt, vegna þess hve margir mundu ljúka námi fyrr en nú er. Það munum við óska eftir að verði reiknað sérstaklega út á vegum menntamálanefndar þegar málið verður komið þangað. Þá leggjum við til að námslán verði veitt fyrir fram fyrir hvern mánuð, ekki að þau séu greidd eftir á þannig að námsmönnum sé att út í það að taka yfirdráttarlán í bönkum með nokkurs konar veði í væntanlegu námsláni, yfirdráttarlán á okurvöxtum af því að eins og allir vita þá tíðkast okurvextir í íslensku bankakerfi að miklu leyti og sérstaklega þegar kemur að neyslulánum og yfirdráttarlánum til þeirra sem hafa minnst fjárráðin og fæsta möguleikana. Þetta mál tekur á ýmsum hlutum, ýmsum mikilvægum réttlætisbreytingum sem við flutningsmenn teljum að verði að eiga sér stað á Lánasjóði íslenskra námsmanna eigi hann að geta staðið undir því hlutverki sem ég nefndi áðan, sérstaklega í ljósi þess að nú hefur sjóðurinn fengið aukið hlutverk í íslensku menntakerfi, eins og ég segi, án þess að um það hafi farið fram nokkur sérstök pólitísk umræða. Honum er ætlað aukið hlutverk, nú eftir afnám laga um Tækniháskóla Íslands og niðurlagningu þess skóla og sameiningu við annan. Hann á að standa undir auknum rekstri þess nýja skóla. Hann á að veita nemendunum lán fyrir skólagjöldunum. Námslánin eru eins og fram hefur komið niðurgreidd að stórum hluta, þ.e. yfir 50%, þannig að í leiðinni eykur ríkið útgjöld sín til hins nýja skóla í formi niðurgreiddra námslána. Þess vegna hef ég kallað eftir og bent á mikilvægi þess að allt verði tekið undir og staða lánasjóðsins og hlutverk rætt um leið og stjórnmálamenn ræða það hvort skólagjaldavæða eigi íslenskt háskólanám að verulegu leyti eða í meira mæli. Þess vegna óskaði ég eftir því að hv. formaður menntamálanefndar væri við en hann er staddur erlendis, því miður, þannig að ég mun óska eftir því að hann komi að 2. umr. málsins þegar og ef svo skringilega vildi til að málið yrði afgreitt út úr nefnd og kæmi til 2. umr. Það gerist þó eiginlega aldrei með þingmannamál og hvað þá þingmannamál frá stjórnarandstöðunni. Þau eru svæfð í nefnd, sama hversu mikilvæg og áríðandi þau eru eins og þetta mál sem við ræðum hér. Hv. varaformaður menntamálanefndar Dagný Jónsdóttir varð góðfúslega við þeirri ósk minni að vera við umræðuna sem fulltrúi meiri hlutans í nefndinni og fulltrúi hv. formanns Gunnars Birgissonar sem er því miður erlendis en hefði sjálfsagt verið við umræðuna ef hann hefði getað. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Með þessu frumvarpi eru settar fram grundvallarbreytingar á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Lagt er til að námslán verði ávallt greidd fyrir fram fyrir hvern mánuð. Þá er lagt til að krafa um ábyrgðarmenn á lánum verði felld brott úr lögunum enda samræmist hún ekki ákvæðum laganna um jafnrétti til náms. Vitað er um mörg dæmi þess að ungt fólk hefur orðið að hverfa frá áætlunum um frekara nám vegna þess að það hefur ekki getað framvísað ábyrgðarmönnum sem lánasjóðurinn tekur gilda. Hver námsmaður á sjálfur að vera ábyrgur fyrir endurgreiðslu síns námsláns og á að undirrita skuldabréf þess efnis. Stjórn sjóðsins ákveður hvaða skilyrðum lántakandi þarf að fullnægja. Þetta er gamalt baráttumál ýmissa félagslega þenkjandi stjórnmálamanna í gegnum tíðina, kannski það mikilvægasta í þessu lagafrumvarpi okkar þingmanna Samfylkingarinnar sem það flytjum, þ.e. að afnema kröfuna um ábyrgðarmenn á námslán. Hún er ranglát og fyrir henni eru engin sérstök rök. Ég mun sérstaklega óska eftir því í umsögnum um málið þegar menntamálanefnd sendir það út að það verði metið hvert fjárhagslegt vægi þessarar ábyrgðarmannakröfu er. Ég held að það sé eiginlega ekki neitt og engin ástæða er til að ætla að vanskil á námslánum aukist ef námsmaðurinn sjálfur ber ábyrgð á skuldum sínum. Námsmenn eru að sjálfsögðu upp til hópa ábyrgt fólk sem vill standa í skilum og leggur sig fram um að skuldbindingar þess lendi ekki í fanginu á einhverjum bakhjörlum þess, eða ábyrgðarmanni, foreldri, félaga eða vini. Ég er sannfærður um að vanskil mundu ekki aukast þótt við afnæmum þessa fáránlegu og ranglátu kröfu sem gerir ekkert annað en að torvelda efnalitlu fólki, sem hefur hvorki bakgrunn né efnafólk að sækja í, að stunda nám, háskólanám eða verknám. Ekki síður er það mikilvægt í verknáminu, fyrir þá sem hafa lokið grunndeildum í iðnnáminu eins og þær eru og voru, að geta fengið námslán til að taka seinni hluta námsins, ef svo má segja. Það er oft mjög mikilvægt. Forsendur þess að ungir verknemar geti þreytt nám sitt og lokið er að þeir hafi aðgang að námslánum án þess að þurfa að ganga jafnvel á milli hinna og þessara, stundum svo að niðurlægjandi er, og óska eftir því að skrifað sé upp á námslán þeirra þannig að þeir geti stundað nám. Það væri gaman og fróðlegt að láta gera úttekt á því, meta út frá reynslu annarra þjóða o.s.frv. hvort vanskil mundu aukast sem nokkru næmi ef þessi ábyrgðarmannakrafa yrði felld brott úr lögunum. Þá er hin meginbreytingin sem við leggjum til og ég held að sé mjög mikið atriði að verði eitt af stóru skrefunum í íslenskri skólapólitík, þ.e. að hluti af námslánum breytist í námsstyrki. Annars staðar á Norðurlöndunum eru námsstyrkir ekki einu sinni bundnir við að námsmenn ljúki formlegu námi en hér leggjum við til að það verði skilyrði fyrir styrkveitingu, enda held ég að það yrði jákvæður hvati þess að þeir sem hafa nokkurn kost á því ljúki námi sínu hraðar en ella, sleppi því þá kannski að vinna með náminu og taki námslán af því að þeir vita að takist þeim að ljúka námi sínu á tilskildum tíma breytist hluti þess í styrk að náminu loknu. Mikið réttlætismál, jákvætt mál, hvati til að fara í nám. Við vitum það öll að nám er ákaflega arðbært fyrir samfélagið og hver króna sem við setjum í menntakerfið, hvort sem er í gegnum lánasjóðinn, beint inn í skólastofnanir eða öðruvísi, kemur margföld til baka. Þess vegna er skólagjaldavæðing Sjálfstæðisflokksins í íslensku menntakerfi æ dularfyllri og undarlegri og vinnur bókstaflega gegn uppgangi og viðgangi þess að þekkingarsamfélag skjóti almennilega rótum á Íslandi og í íslensku atvinnulífi. Það er alveg sérumræða hvernig ráðherrar Sjálfstæðisflokksins í menntamálum síðustu 14 árin hafa gengið fram, bæði þjóðinni og flokknum almennt til skammar og lítillækkunar, þar sem menntakerfið hefur verið svelt til verulegs tjóns. Á því sér og undan hefur gefið ef við miðum við hvernig aðrar þjóðir, hinar Norðurlandaþjóðirnar og vestrænar þjóðir almennt, standa að menntamálum sínum. Þess má geta að með OECD-mælingunni kemur fram í framlögum okkar til menntamála hvað við erum eiginlega ótrúlegir eftirbátar annarra þjóða. Við verjum minna en einu prósenti, 0,9% af þjóðartekjum til menntamála, á meðan Finnar, Svíar og aðrar Norðurlandaþjóðir eru langt fyrir ofan okkur, á bilinu 3–4% og Bandaríkjamenn eru með 5,2% af sínum þjóðartekjum. Það er til skammar hvernig stjórnvöld standa að íslensku menntakerfi. Það hvernig gengið er fram nú orðið virðist miða að því einu að gengisfella stúdentsprófið með því að skerða það einhliða til að spara peninga og þannig námið stæði verr á eftir. Hitt er svo hvernig á að skólagjaldavæða hluta af háskólastiginu. En hérna er lagt til, eins og segir í greinargerð, með leyfi forseta: „Aðrar breytingar eru þær helstar að lagt er til að þegar námsmaður hefur lokið lokaprófum á tilskildum tíma eða framvísað vottorði um lögmætar tafir á námi breytist 30% af upphæðinni sem hann hefur tekið að láni í óendurkræfan styrk. Styrkurinn yrði hvorki tekjutengdur né skattlagður. Breytingar þær sem hér eru lagðar til taka mið af reglum annars staðar á Norðurlöndum. Í Svíþjóð eru 34,5% af þeirri upphæð sem námsmaður fær til ráðstöfunar á námstíma hreinn styrkur sé miðað við fullt nám en það eru u.þ.b. 7.200 sænskar kr. Annars staðar á Norðurlöndum eru námsstyrkir ekki bundnir við að námsmaður ljúki formlegu námi en hér er lagt til að það verði skilyrði fyrir styrkveitingu.“ Þá teljum við nauðsynlegt að það verði alla vega skoðað að hluti af endurgreiðslum námslána verði frádráttarbær frá skatti og þarf að athuga þann þátt sérstaklega. Við leggjum einnig til að endurgreiðsluhlutfall námslána lækki. Það hefur að hluta verið gert hér fyrr í vetur og var það hið ágætasta framtak og ber að fagna því sérstaklega. Það er kjarabót fyrir þá sem hafa lokið námi, eru með mikil námslán á bakinu, eru að borga upp undir ein mánaðarlaun á ári af námslánum sínum. Þeir standa nú betur að vígi eftir og er það ágætt og ber að fagna því sem vel er gert. Í einstökum athugasemdum við greinarnar kemur fram t.d. um 2. gr. frumvarpsins að við leggjum til ýmsar breytingar, með leyfi forseta: „Lagðar eru til ýmsar breytingar á 6. gr. laganna. Í fyrsta lagi er lagt til að námslán verði veitt fyrir fram fyrir hvern mánuð. Þetta er gert til þess að koma í veg fyrir þá fjárhagserfiðleika sem nemendur lenda í við upphaf háskólanáms. Verði námsframvinda ekki með eðlilegum hætti samkvæmt reglum viðkomandi skóla stöðvast greiðslur námslána, sbr. 4. mgr. 6. gr. laganna. Í öðru lagi er lögð til frekari skilgreining á því hvað sé eðlileg námsframvinda og miðast ákvörðun þess við reglur skóla þar sem nám er stundað. Að lokum eru lagðar til breytingar á reglum um ábyrgðarmenn. Skv. 1. gr. laganna er það hlutverk Lánasjóðs íslenskra námsmanna að tryggja þeim sem falla undir lögin tækifæri til náms án tillits til efnahags. Námslán eiga þannig að tryggja jafnrétti til náms. Ekki getur verið um slíkt að ræða meðan krafist er ábyrgðarmanna fyrir námslán. Því er lagt til að hver námsmaður beri sjálfur ábyrgð á sínu námsláni.“ Þetta er meginatriði og upphaflegi meginhvatinn að þessu frumvarpi sem var í fyrstu gerð flutt af þáverandi hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur. Við fluttum það síðan í nýrri og breyttri mynd á liðnu þingi en það komst aldrei til umræðu í þingsal. Það var síðan endurflutt núna og er nú í fyrsta sinn mælt fyrir þessu máli í sölum Alþingis. Það verður að fróðlegt að fá inn umsagnir um málið og mat á kostnaðaráhrifum þess. Í því felast hagsbætur fyrir samfélagið allt að breyta sjóðnum þannig að hann hvetji í auknum mæli til náms með því að hluti námslána breytist í styrk og eins að ekki verði farið fram á ábyrgðarmenn fyrir lánin og einnig verður fróðlegt að sjá hvort það verði metið svo að vanskil námslána mundu aukast ef ábyrgðarmannakrafan verður felld brott. Ég er sannfærður um að svo sé ekki og er viss um að þegar að því kemur að við breytum lánasjóðnum með þessum hætti þá komi glöggt í ljós að það muni engu máli skipta hvað vanskil varðar. Svo segir um 3. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Lögð er til grundvallarbreyting á lögunum með því að kveða á um í nýrri grein, 6. gr. a, að 30% af upphæð námsláns verði styrkur ljúki námsmaður lokaprófum á tilskildum tíma samkvæmt reglum viðkomandi skóla. Lagt er til að styrkurinn verði hvorki tekjutengdur né skattskyldur. Ljúki námsmaður ekki lokaprófum á tilskildum tíma samkvæmt reglum viðkomandi skóla og geti hann ekki framvísað vottorði um lögmæt forföll verður ekki um styrkveitingu að ræða og námsmaður þarf þá að endurgreiða lán sitt að fullu. Að lokum er lagt til að stjórn sjóðsins skeri í vafatilvikum úr um hvort námsmaður teljist hafa lokið lokaprófum á tilskildum tíma.“ Það má að sjálfsögðu ræða það hvort þörf sé á því að skilyrða það að hluti af lánum, 30% eins og við leggjum hér til, breytist í styrk að námi loknu við námslok eða ekki. Auðvitað yrði það til hagsbóta fyrir enn þá fleiri ef hluti af lánum breyttist í námsstyrki eins og þekkist svo víða á Norðurlöndunum. En mín skoðun er sú að til að byrja með sé skynsamlegt að tengja þetta við námslok af því að það er ákveðinn hvati til að líka fylgjast með því hver áhrifin verða og stíga síðan næsta skref þegar ákveðin reynsla verður komin á það hvernig þetta reynist og hve mikill hvati þetta verður fólki til að ljúka námi á því sem er kallað eðlilegur hraði. Á það hefur verið bent að þeir sem stunda nám í Háskóla Íslands t.d. útskrifist almennt eftir mun lengri námstíma en þeir sem stunda nám í hinum einkareknu skólum og skýrist það að sjálfsögðu af því að þar greiða menn tiltölulega há skólagjöld fyrir hverja önn og það gefur auga leið að það er hvati fyrir fólk til að ljúka náminu á tilsettum tíma en um leið er það hindrun og fyrirstaða fyrir marga að stunda nám almennt ef um er að ræða há skólagjöld og sérstaklega af því að mjög margir hafa ekki aðstæður til að stunda nám á því sem kallað er eðlilegur hraði, þurfa að stunda námið á kannski þriðjungshraða eða hálfum hraða og miklu lengri tíma en ná samt á nokkrum árum að ljúka sínu námi og eru þá miklu betur staddir í samfélaginu. Ég benti sérstaklega á það í upphafi umræðunnar að Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur bæði nýtt og aukið hlutverk í samfélaginu. Mér þykir miður að sjóðnum hafi verið fengið það hlutverk án þess að skólapólitísk umræða færi fram um það á vettvangi Alþingis og annars staðar hvort við ættum að fjármagna háskólanámið að auknum hluta í gegnum lánasjóðinn. Um það bil helmingur námslána er niðurgreiddur þannig að í raun er verið að fara ákveðna baktjaldaleið að því að auka útgjöld ríkisins til viðkomandi skóla en samt er því einnig velt yfir á námsmanninn. Því er undarlegt að þessi umræða skuli ekki hafa verið tekin á réttum forsendum, að mínu mati, og mun ég sérstaklega kalla eftir því við formann menntamálanefndar sem einnig er formaður stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna að það verði skýrt rækilega út fyrir okkur hvaða pólitísku forsendur liggi að baki þessu aukna og nýja hlutverki sjóðsins og hvort tekin hafi verið um þetta meðvituð ákvörðun. Var það t.d. rætt í stjórn lánasjóðsins að þetta nýja hlutverk biði sjóðsins og hvernig vilja menn bregðast við því? Hvað þýðir þetta í auknum útgjöldum fyrir sjóðinn o.s.frv.? Ég spurði hv. formann menntamálanefndar ítrekað að þessu við 1. umr. um afnám laga um Tækniháskóla Íslands og einnig aðeins við 2. eða 3. umr., 2. umr. tel ég. En því svaraði hv. þingmaður ekki í smáatriðum eða neitt sérstaklega þannig að sú umræða bíður betri tíma. Mun ég sérstaklega kalla eftir þeim upplýsingum í menntamálanefnd þegar við förum yfir og ræðum þetta mál að það verði skýrt sérstaklega út hver aðkoma stjórnar sjóðsins var að þessu. Eða var það einhliða ákvörðun hæstv. menntamálaráðherra að velta sjóðnum með þessum hætti inn í það að taka þennan aukna þátt í kostnaði við tilteknar greinar á háskólastigi og við tiltekna skóla á háskólastigi? Hvernig á að jafna það gagnvart öðrum skólum, þ.e. ef það á að gera, o.s.frv.? Þetta kallar á margar spurningar sem skipta heilmiklu máli, skipta meginmáli þegar framtíð sjóðsins er rædd. En þetta frumvarp miðar að því að sjóðurinn geti staðið undir því að teljast félagslegur jöfnunarsjóður sem tryggir jafnrétti til náms og vona ég að þetta mál fái þannig framgang í þinginu að nefndin afgreiði það og það komi fyrir þingið aftur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka flutningsmanni frumvarpsins, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir hans mál. Hann kom inn á margt varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna og ég held nú að við séum svona sammála í meginatriðum um hlutverk hans og þá hugsun að varðveita þann félagslega jöfnunarsjóð sem námsmönnum stendur til boða. Það var mjög ánægjulegt að taka þátt í starfi nefndar sem ég sat í í fyrra sem vann að því að endurskoða lög lánasjóðsins með það að markmiði að lækka endurgreiðslubyrði námslána. Framsóknarflokkurinn var með það á kosningastefnuskrá sinni fyrir síðustu kosningar að endurgreiðsla LÍN yrði lækkuð til samræmis við eldri lánaflokk og það var einnig kveðið á um það í stjórnarsáttmála. Þar stendur eftirfarandi, með leyfi herra forseta: „Lánasjóður íslenskra námsmanna gegni áfram því meginhlutverki að tryggja öllum tækifæri til náms. Hugað verði að lækkun endurgreiðslubyrði námslána og lög um sjóðinn verði endurskoðuð.“ Þetta var gert og niðurstaðan var sú, eins og ég sagði áðan, að endurgreiðslan fór niður í 3,75% og tek ég undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að það er ánægjulegt. Ef ég nefni dæmi um nýútskrifaðan háskólastúdent með t.d. 250 þús. kr. í laun á mánuði þá munar þetta um 30 þús. kr. á ári. Munar nú um minna. Það er því búið að koma endurgreiðslu námslána í fyrra horf, eins og það var áður en það rauk upp úr öllu valdi og er það vel. Hv. þingmaður talaði um ábyrgðarmannakerfið. Það hefur lengi verið til umræðu. Ég man eftir því að hafa upplifað það í fyrrverandi starfi mínu sem framkvæmdastjóri stúdentaráðs að standa frammi fyrir námsmönnum sem ekki gátu leitað til neinna aðstandenda um ábyrgð og gátu þar af leiðandi ekki stundað nám. Við höfðum þessi dæmi. Þess vegna er ég mjög ánægð með þá lendingu sem lánasjóðurinn náði í vetur. Ég held að vert sé að gefa því aðeins tækifæri til að virka, en það varðar það að bankarnir ábyrgjast lánin gegn hóflegri greiðslu. Við vorum nú með þessa hugmynd. Það var samþykkt á flokksþingi okkar framsóknarmanna, man ég, fyrir kosningarnar síðustu að lánasjóðurinn mundi leita annarra leiða til að ábyrgjast lán. Þá vorum við að velta fyrir okkur hugmyndum um það taka þetta í gegnum tryggingafélögin eða reyna að leita einhverra leiða til að landa þessu máli vegna þess að við töldum að það væri ekki kannski fullkominn vilji fyrir því að hætta alveg við ábyrgðarmannakerfið vegna þess að við höfum heyrt að það muni hafa töluverð áhrif á sjóðinn. En það liggja ekki fyrir útreikningar á því. Þetta er sem sagt komið í þennan farveg. Mig minnir að Landsbankinn hafi riðið á vaðið með þetta og stúdentar lýstu yfir mikilli ánægju með þetta. Nemendur greiða þá í þetta gjald sem sagt ákveðið prósentuhlutfall af láninu og mér skilst að þetta séu nokkrir þúsundkallar. Þetta eru ekki háar upphæðir. Ég hef heyrt af foreldrum sem eru gríðarlega ánægðir með þetta og greiða þetta gjald með glöðu geði til að losna við að skrifa upp á lánin. Aðrir bankar hafa fylgt í kjölfarið. Ég held því, eins og ég segi, að þetta sé komið í ákveðinn farveg og vona að þetta haldi áfram að þróast. Það sem ég er mest ánægð með er að nú fá allir þetta tækifæri því að 4 eða 5 þús. kr. verða nú ekki kannski til þess að stoppa námsmann af í þessu. Í þessu frumvarpi er líka komið inn á styrktarkerfið, þ.e. að ákveðinn hluti af námsláninu breytist í styrk ef viðkomandi lýkur lokaprófum á tilskildum tíma. Ég held að það sé nú reyndar ágætt að stuðla að því að fólk fari skilvirkt í gegnum skólakerfið. Það er til hagsbóta. Ég vil þó taka fram að það var einmitt rætt um þetta í þessari nefnd þar sem við unnum að lækkun endurgreiðslubyrðar á námslánum og í áliti nefndarinnar sem var sent til hæstv. menntamálaráðherra var einmitt sagt að sérstök athugun mundi fara fram á kostum og göllum þess að gera frekari greinarmun en nú er gerður á lánaþætti og styrkjaþætti námsaðstoðarinnar. Að mínu mati er mjög mikilvægt að við förum í þessa vinnu, förum í að skilgreina þetta. Við vitum, eins og hv. þm. Björgvin Sigurðsson vitnaði í áðan, að þetta hefur tíðkast á Norðurlöndum með ýmsum aðferðum. En síðan heyrir maður af því núna að einhver lönd vilja fara úr styrkjakerfinu og aftur í lánakerfið. Þess vegna held ég að mikilvægt sé fyrir okkur að fá einhverjar greinargerðir frá þessum löndum um hvernig fyrirkomulagið hefur virkað og hver ástæðan sé fyrir því að þau vilja hverfa til baka, væntanlega út af miklum kostnaði býst ég við. Kveðið var á um þetta í nefndarálitinu sem barst hæstv. menntamálaráðherra og munum við að sjálfsögðu fylgja því eftir að farið verði í þessa vinnu og eðlilegt að lánasjóðurinn haldi utan hana. Ég get ekki ímyndað mér að þetta sé óyfirstíganlegt. Það er ýmislegt í frumvarpinu sem ég tel vera komið í ákveðinn farveg, annað ekki og verður fróðlegt að sjá þær umsagnir sem berast um þau atriði sem út af standa.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, með síðari breytingum, sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Helga Hjörvar og Katrínu Júlíusdóttur. Með frumvarpinu er ætlunin að stíga það skref að lögfest verði ákvæði um sérstaka desemberuppbót til þeirra einstaklinga sem eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Markmið frumvarpsins er að bæta að þessu leyti stöðu þeirra einstaklinga sem heyra undir lög um atvinnuleysistryggingar. Þeir sem eru á vinnumarkaðnum, auk elli- og örorkulífeyrisþega, eiga rétt á sérstakri desemberuppbót og reyndar einnig orlofsuppbót. Elli- og örorkulífeyrisþegar eiga jafnan rétt á 30% uppbót í desember á fjárhæðir tekjutryggingar og tekjutryggingarauka skv. 17. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar, og á fjárhæð heimilisuppbótar einnig. Hið sama gildir um þá sem starfa á almennum vinnumarkaði en þeir eiga almennt rétt á uppbót á laun sín í desembermánuði. Verði frumvarpið að lögum munu þeir sem eiga bótarétt samkvæmt ákvæðum laga um atvinnuleysistryggingar og fá greiddar bætur í desembermánuði eiga rétt á greiðslu sem svarar til 30% af þeirri fjárhæð sem þeir eiga rétt á samkvæmt ákvæðum laganna. Gera má ráð fyrir að kostnaður við þessa breytingu verði tæpar 150 millj. kr. og fer það auðvitað eftir fjölda atvinnulausra á atvinnuleysisskrá í desember hverju sinni. En sú fjárhæð, 150 millj., miðast við fjölda atvinnulausra og greiddar atvinnuleysisbætur í desembermánuði árið 2003. Virðulegi forseti. Það að greiða atvinnulausum sérstaka desemberuppbót þarfnast ekki mikilla skýringa eða rökstuðnings. Allir vita að atvinnulausir er sá hópur sem hefur minnst úr að spila sér til framfærslu og maður skilur reyndar ekki rökin fyrir því að þetta sé eini hópurinn sem skilinn er eftir í þjóðfélaginu og ekki fær sérstaka uppbót greidda. Við þekkjum það sem höfum fylgst með þessum málum að í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur ekki verið farið sérlega vel með atvinnulausa. Það skipti auðvitað sköpum um framfærslu og kjör atvinnulausra árið 1996 þegar kippt var úr sambandi af þeirri ríkisstjórn sem þá sat, sem er sú sama og situr nú, því viðmiði sem atvinnuleysisbætur voru greiddar eftir sem var sérstakur taxti í fiskvinnslu ef ég man rétt. Við fórum yfir það rétt fyrir síðustu kosningar og ég spurði hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra að því hvað atvinnuleysisbætur hefðu orðið háar á árinu 2002 ef þær hefðu fylgt því viðmiði sem þær höfðu á árinu 1996. Þá kom í ljós sem svar við þeirri fyrirspurn minni að atvinnuleysisbætur hefðu þá, á árinu 2002, verið 15 þús. kr. hærri á mánuði en þær voru ef ekki hefði verið klippt á þau tengsl sem atvinnuleysisbæturnar tóku mið af. Þarna voru því atvinnuleysisbæturnar skertar verulega eða um 180 þús. kr. á ári. Það var svo ekki fyrr en fyrir tilstilli verkalýðshreyfingarinnar að atvinnuleysisbætur voru hækkaðar ekki alls fyrir löngu, kannski fyrir einu til einu og hálfu ári. Núverandi ríkisstjórn var því knúin til þess að bæta aðeins kjör tekjulægstu hópanna í þjóðfélaginu, sem eru atvinnulausir. Gerð hefur verið tilraun til þess að fá núverandi ríkisstjórn til þess að greiða atvinnulausum desemberuppbót eins og öllum öðrum. Það var gert við síðustu fjárlagaafgreiðslu en því miður náði sú tillaga ekki fram að ganga. Samt erum við ekki að tala um háa fjárhæð, einungis um 150 millj. kr. Það er ástæða til þess í tengslum við málið að vekja athygli á því að fram kom nýlega í Morgunblaðinu að rúmlega 3 þús. heimili í borginni fá fjárhagsaðstoð. Einnig kom fram að stærsti einstaki hópurinn sem fær fjárhagsaðstoð frá Félagsþjónustunni í Reykjavíkurborg eru atvinnulausir, eða 42%. Þeim hefur fjölgað hlutfallslega sem eru atvinnulausir og fá atvinnuleysisbætur frá árinu 2001, en þá voru þeir um 36%, en eru orðnir 42%. Við erum því að tala um töluvert stóran hóp. Þetta sem ég var að vitna í kom fram í erindi Sigríðar Jónsdóttur, framkvæmdastjóra þróunarsviðs hjá Félagsþjónustunni í Reykjavík, og sagðist Sigríður hafa miklar áhyggjur af hinum atvinnulausu í hópi þeirra einstaklinga sem fengu fjárhagsaðstoð þó þeim hefði fækkað tölulega frá árinu 2003. Ekki síst hafði hún áhyggjur af vaxandi fjölda kvenna í hópi öryrkja sem fengu fjárhagsaðstoð. Allt þetta kemur heim og saman við það sem við höfum séð hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar og ekki síst atvinnulausra, að þeir hafa þurft að leita í verulegum mæli á umliðnum árum eftir fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg og hefur framlagið sem fer til fjárhagsaðstoðar aukist gífurlega mikið á umliðnum árum. Það er líka athyglisvert þegar við skoðum stöðu atvinnulausra að í skýrslu forsætisráðherra um fátækt, sem lögð var fram fyrir sennilega réttu ári, kom fram að tekjur þeirra sem eru í lægstu tekjuhópunum, og í þeim hópi eru atvinnulausir, hafa hækkað hlutfallslega mun minna en hjá þeim efnameiri. Tekjur þeirra lægstlaunuðu hækkuðu á tímabilinu 1995–2002, þ.e. það tímabil sem núverandi ríkisstjórn hefur setið, um 17%, á meðan hækkunin var 45% meðal hinna tekjuhæstu. Það staðfestir það sem við höfum verið að halda fram að bilið milli ríkra og fátækra fer vaxandi í þjóðfélaginu. Við höfum farið í gegnum það og því skal haldið til haga við umræðuna þegar verið er að kalla eftir því réttlætismáli að atvinnulausir fái desemberuppbót líkt og aðrir í þjóðfélaginu, að atvinnulausir þurfa einnig að greiða skatta af þeirri litlu fjárhæð sem þeir fá í atvinnuleysisbætur. Ég hef kallað eftir því, t.d. við hæstv. félagsmálaráðherra, hvort hann telji ekki eðlilegt að þeir sem fái fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögunum, vegna þess að þeir eru svo illa settir að þeir eigi ekki fyrir framfærslu frá degi til dags, að þeir þurfi ekki að greiða skatta af fjárhagsaðstoð. Hæstv. ráðherra taldi enga ástæðu til að hafa eitthvert skattfrelsi varðandi fjárhagsaðstoðina. Samt þurfa þeir sem fá fjárhagsaðstoð oft og iðulega að fá fjárhagsaðstoð til þess að geta greitt skattana til hæstv. fjármálaráðherra. Fjárhagsaðstoðin hefur verið að þyngjast verulega hjá sveitarfélögunum m.a. vegna þess að það hefur verið kippt úr sambandi því viðmiði sem ég nefndi sem atvinnuleysisbæturnar höfðu við laun og sömuleiðis að því er varðar grunnlífeyri og tekjutryggingu elli- og örorkulífeyrisþega. Það hefur orðið til þess að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga hefur vaxið mjög. Af því ég nefndi skattgreiðslur lágtekjuhópanna er það svo að í dag greiðir fólk með 110 þús. kr. í mánaðartekjur tæplega 14% skatt, en greiddi 2–3% af samsvarandi tekjum árið 1995. Skattgreiðslur þess hafa því aukist verulega. Ég vil nefna í þessu sambandi, af því ég er að tala um tekjulægsta fólkið í þjóðfélaginu, að ég hef látið skoða það fyrir mig hvað ríkið hafi sparað sér mikið á því frá árinu 1995 þangað til í desember 2004 með því að klippa á tengsl lífeyris og launa eins og gert var á árinu 1996, að ef grunnlífeyrir og tekjutrygging væri hlutfallslega sú sama eins og hún var á árinu 1995 og ekki hefði verið farið í hinar miklu skerðingar sem ríkisstjórnin hefur farið í hefðu elli- og örorkulífeyrisþegar fengið tæplega 4,6 milljarða meira í sinn hlut á tímabilinu frá árinu 1995–2004. Ríkisvaldið hefur með öðrum orðum haft af elli- og örorkulífeyrisþegum tæpa 4,6 milljarða með skerðingu á grunnlífeyri og tekjutryggingu á þessu tímabili miðað við að hafa ekki klippt á þau tengsl sem voru og þær viðmiðanir sem grunnlífeyrir og tekjutrygging tók mið af. Ég vil einnig benda á að tölur hafa komið fram sem sýna, t.d. hjá ASÍ sem hefur skoðað mjög kjör þeirra lægstlaunuðu í þjóðfélaginu, að hlutfall fátækra skattframteljenda hefur hækkað verulega frá 1995–2001 þegar það viðmið var skoðað, eða úr 8,8% í 13,2%. Þá erum við að tala um 18–20 þús. manns. Sá hópur er reyndar stærri sem er með tekjur verulega innan þeirrar lágmarksframfærslu sem félagsmálaráðuneytið hefur skilgreint sem lágmarksframfærslu fólks, sem ætti að vera um 140 þús. á mánuði, og vantar t.d. um 35 þús. kr. upp á að þeir sem eru með lægstu samsettu bætur almannatrygginga, sem nú eru um 105 þús. kr. ef ég man rétt, hafi sér til framfærslu það lágmarksframfærsluviðmið sem félagsmálaráðuneytið hefur sett fram sem leiðbeiningu um lágmarksframfærslu. Ástæða er til að halda þessu til haga, virðulegi forseti, þegar við ræðum þetta mál, frumvarp um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, til að tryggja örlítið betur stöðu atvinnulausra í þjóðfélaginu í desembermánuði þegar framfærslubyrði heimilanna er þyngst. Ég vil einnig minna á að við höfum rætt á þessu þingi að langtímaatvinnuleysi er orðið ískyggilega mikið og nokkrir hópar virðast vera að festast í langtímaatvinnuleysi. Atvinnuleysi hefur líka vaxið mjög hjá ungu fólki og fram hefur komið að helmingur allra atvinnulausra sé undir 35 ára aldri. Það sem við sjáum líka þegar við skoðum stöðu atvinnulausra er að af þriðjungi þeirra sem eru atvinnulausir eru langtímaatvinnulausir og það fólk hefur verið atvinnulaust í sex mánuði eða lengur. Þegar við skoðum þróunina á langtímaatvinnuleysi er athyglisvert að hlutfall langtímaatvinnulausra hefur hækkað úr 19% af öllum atvinnulausum árið 2002 í 26,4% árið 2003 og þegar ég skoðaði ágúst 2004 hafði hlutfall langtímaatvinnulausra aukist úr 19% árið 2002 í hvorki meira né minna en 34% í ágúst sl. Við erum því að tala um að stór hópur þeirra 5–6 þúsund einstaklinga sem er atvinnulaus, að um þriðjungur þeirra er atvinnulaus og hefur verið langtímaatvinnulaus í sex mánuði eða lengur. Það segir sig sjálft að fólk, ekki síst fjölskyldufólk, þegar fyrirvinnan er kannski atvinnulaus, getur ekki framfleytt sér, hvað þá börnum sínum, miðað við það að hafa einungis 85 eða 90 þús. kr. í atvinnuleysisbætur á mánuði, hvað þá heldur í langan tíma eins og sex mánuði. Þar að auki, virðulegi forseti, er nú verið að taka af þessum nánasarskap í ríkiskassann til fjármálaráðherra. Það er ekki hægt einu sinni að láta þennan hóp, virðulegi forseti, í friði, þ.e. að það þurfi ekki að greiða í okkar sameiginlega sjóð, fólk sem hálfsveltur og á ekki fyrir framfærslu sinni. Enda er það svo og við höfum farið í gegnum það, virðulegi forseti, að fólk sem er með innan við 100 þús. kr. sér til framfærslu er stór hópur, mig minnir að það sé tæplega 30 þúsund manns og sem greiðir til samfélagsins um 2 milljarða eins og dæmið leit út á síðasta ári. Ég vil líka minna á og það er sjálfsagt að halda því til haga að atvinnuleysi hjá konum hefur verið gífurlega mikið á undanförnum mánuðum. Í janúar 2005 var atvinnuleysi alls 3,1% og þar af t.d. á höfuðborgarsvæðinu voru konur 3,5% og karlar 2,7% og þegar landið í heild er skoðað allt saman eru atvinnulausar konur á landinu öllu 3,7% en karlar 2,5%. Við sjáum því að þetta bitnar að verulegu leyti á konum og ungu fólki. Virðulegi forseti. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að ræða þetta mál neitt frekar. Satt að segja geri ég mér ekki miklar vonir um að hæstv. ríkisstjórn snúist hugur og vilji fara að skoða af sanngirni stöðu fátæks fólks og þar með talið atvinnulausra hér á landi. Kallað var eftir aðgerðum fyrir þessa hópa við síðustu kosningar árið 2003. Þar mættu forustumenn allra flokka til að ræða t.d. velferðarskýrslu ASÍ sem vildi taka sérstaklega á og koma á bráðaaðgerðum til að bæta stöðu atvinnulausra og fátæks fólks í þjóðfélaginu. Ekki vantaði að bunan stæði út úr forustumönnum stjórnarflokkanna um að það þyrfti nú að bæta stöðu þessara hópa en lítið hefur verið gert í því máli eins og við þekkjum. Engu að síður er enn einu sinni gerð tilraun til þess að fá ríkisstjórnina inn á þá braut að gera eitthvað í málefnum þeirra verst settu í þjóðfélaginu. Það er auðvitað til skammar og við höfum ekki enn rætt þá skýrslu sem ríkisstjórnin lagði fram fyrir um ári, rétt áður en þingið lauk störfum þannig að ekki gafst tími til að ræða skýrslu forsætisráðherra um stöðu fátækra sem ég nefndi áðan í máli mínu. Þar kom fram að stjórnarflokkarnir skiluðu auðu í því efni. Þeir höfðu engar tillögur fram að færa til að bæta stöðu atvinnulausra eða fátæks fólks hér á landi. Þeir vísuðu á sveitarfélögin og kölluðu eftir því að sveitarfélögin lækkuðu gjaldtöku í leikskólum, sem er auðvitað hið besta mál og ríkið og sveitarfélög eiga vissulega að taka höndum saman um að gera það, en það þýðir ekki að ýta þessu bara á sveitarfélögin og að ríkisstjórnin sé stikkfrí í þessu máli. Ekki veit ég hvort sú opnun sem fram kom á síðasta landsfundi framsóknarmanna verði til þess að stjórnarflokkarnir komi til móts við sveitarfélögin í þessu efni og stígi skref í átt til þeirra þannig að hægt sé að stíga frekari skref í þá átt að leikskólinn verði gjaldfrjáls en það var eina tillagan sem stjórnarflokkarnir höfðu fram að færa um að bæta stöðu fátækra hér á landi. Ég vil halda líka til haga að ég ræddi atvinnuleysi við hæstv. félagsmálaráðherra fyrr á þessu þingi, mig minnir að það hafi verið í október- eða nóvembermánuði. Þá svaraði hæstv. ráðherra því til að nefnd væri að störfum sem væri að fara yfir lögin um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir og tilgangurinn væri að byggja upp skilvirkara og betra stuðningskerfi við atvinnulausa. Við höfum ekkert heyrt af því starfi síðan og hefði verið æskilegt að hæstv. félagsmálaráðherra hefði verið viðstaddur umræðuna og svarað því til hvað hann vildi gera í málefnum þessa hóps og hvort vænta væri niðurstöðu af starfi þeirrar nefndar sem er að vinna að því bæta stuðningskerfi við atvinnulausa. Ég minnist þess einnig að hæstv. félagsmálaráðherra, á fyrstu mánuðum sínum í stóli félagsmálaráðherra, nefndi það líka að hann vildi skoða það hvort ekki væri ástæða til að tekjutengja bætur atvinnulausra með líkum hætti og er sums staðar í nágrannalöndum okkar þannig að atvinnuleysisbætur tækju mið eða væru sem ákveðið hlutfall af tekjum atvinnulausra eins og þeir höfðu tekjurnar þegar þeir voru á vinnumarkaðnum. En það hefur lítið heyrst, virðulegi forseti, frá hæstv. ráðherra um það mál frá því að hann settist í stól ráðherra með þetta loforð á vörunum. En eftir því verður sannarlega gengið. Hér er á ferðinni lítið mál en stórt fyrir þá sem þess munu njóta ef þingið ber gæfu til að samþykkja það. Ég kalla auðvitað eftir rökum ríkisstjórnarinnar og stjórnarliða hvaða ástæða er til þess og hvaða rökum þeir tefla fram fyrir því að atvinnulausir, þeir verst stöddu í þjóðfélaginu sem eiga ekki fyrir framfærslu nema kannski fyrstu tvær vikur mánaðarins eftir að þeir fá atvinnuleysisbæturnar, séu eini hópurinn í þjóðfélaginu sem ekki fái það sem aðrir fá og þar með talið elli- og örorkulífeyrisþegar, sem er uppbót í desember á atvinnuleysisbætur sem mundi um muna í þeim mánuði sem er hvað erfiðastur fyrir fjölskyldurnar í landinu, ef þeir fengju t.d. 30% uppbót á atvinnuleysisbætur í þeim mánuði. Hér er ekki verið að kalla eftir orlofsuppbót eins og margir hafa gert, einungis að stigið sé þó það skref í átt til atvinnulausra að þeir fái sérstaka uppbót í desembermánuði. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. félagsmálanefndar.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir þetta frumvarp og þann rökstuðning sem fram hefur verið færður af hv. flutningsmanni og þann hug sem þar liggur að baki. Enn fremur var farið með mjög fróðlegar tölur sem við höfum heyrt og maður blygðast sín í hvert skipti sem maður heyrir þær eða sér á blaði. Staðreyndin er sú að atvinnuleysisbætur eru og hafa verið um nokkra hríð undir lágmarkslaunum samkvæmt kjarasamningum og undir fátæktarmörkum. Það er af sem áður var þegar það var kappsmál verkalýðshreyfingarinnar að tengja atvinnuleysisbæturnar lágmarkslaunum, þær skyldu aldrei fara neðar. Það get ég gagnrýnt og sú gagnrýni beinist víðar en að ríkisstjórninni. Það er miður að mínu mati að við gerð síðustu kjarasamninga í viðræðum Alþýðusambandsins við ríkisstjórnina skyldi þetta ekki vera tryggt. Sá munur sem er á atvinnuleysisbótum og lágmarkslaunum verður auðvitað verulegri fyrir þær sakir að atvinnulausir njóta ekki kjarsamningsbundinna uppbóta sem þar tengjast og þetta mál lýtur að því að koma desemberuppbót inn í atvinnuleysisbæturnar. Hv. flutningsmaður nefndi einnig orlofsuppbótina og ég verð að segja að tillagan er hógvær. Ég hefði kosið að sjá orlofsuppbótina tekna þar inn og beini því til hv. flutningsmanns að láta skoða það við meðferð málsins í nefnd. Frumvarpið er til þess fallið að færa atvinnuleysisbætur nær lágmarkslaunum og það styður Vinstri hreyfingin – grænt framboð eindregið. Ég get ekki annað en sagt að það væri að mínu mati mun verðugra verkefni fyrir unga sjálfstæðismenn en skattskrártillagan sem við ræddum í dag og ég verð alltaf jafnundrandi þegar ég sit á þingi hvernig sá flokkur raðar verkefnum sínum, hver forgangsröðun þeirra er, vitandi af ástandi atvinnulausra í landinu. Það er gjörsamlega óþolandi að atvinnuleysisbætur séu undir fátæktarmörkum. Það vita svo sem allir að fólk lifir ekki af tekjum sem eru undir 110–120 þús. kr. á mánuði. Og það er jafnóþolandi, gjörsamlega óþolandi, og fyrir það blygðast maður sín líka, að skattleysismörkin skuli vera langt undir lágmarkstekjum til framfærslu eða tæpar 80 þús. kr. Allt þetta tók hv. flutningsmaður fram og rökstuddi svo ágætlega að frekari orð eru óþörf og ég styð frumvarpið heils hugar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma á þeirri almennu reglu að ræður sem forseti Íslands og ráðherrar flytja á erlendu tungumáli í embættis nafni verði íslenskaðar ef þess er óskað. Ástæðan fyrir því að ég legg fram þessa tillögu er sú að þann 21. nóvember 2003 hafnaði skrifstofa forseta Íslands að þýða ræðu sem forsetinn hafði flutt í Columbia-háskólanum í New York en það gerði hann þann 12. nóvember sama ár. Forsetaembættið skýrði synjunina með því að vísa til einhverrar vinnureglu, sagði að það væri vinnuregla opinberra aðila, svo sem ráðherra, að þýða ekki þessar ræður. Þingsályktunartillaga mín felur það í sér að breyta þessari vinnureglu. Það er algerlega óskiljanlegt að æðstu embættismenn þjóðarinnar neiti að þýða ræður yfir á íslensku sem þeir flytja í nafni þjóðarinnar. Það vekur ákveðna furðu að menn skuli neita þessu. Ég hélt að það ætti að vera eitt af forgangsverkefnum bæði forsetans og hæstv. ráðherra að skýra út fyrir þjóðinni hvaða mál þeir flytja fyrir hönd þjóðarinnar. Forsetanum og ráðherrum ætti þess vegna miklu frekar að vera kappsmál að láta þýða ræður sínar. Varla er kostnaðurinn svo mikill, forsetinn flutti á árinu 2002 36 ræður, þ.e. ræður og rit sem hefði þurft að þýða á íslensku. Ég tel þetta það mikið forgangsverkefni fyrir stjórnvöld að ef kostnaður er vandamálið ætti að spara á öðrum sviðum. Til embættisins varði forsetinn 156 millj. kr. Það er ekki það mikill kostnaður við að þýða nokkrar ræður eða nokkra tugi ræðna yfir á móðurmálið að það ætti að standa í veginum, ætti frekar að vera forgangsverkefni æðstu embættismanna þjóðarinnar. Stjórnvöld hafa ýmsa tyllidaga, svo sem 16. nóvember, fæðingardag Jónasar Hallgrímssonar, dag íslenskrar tungu. Stjórnvöldum sem óska eftir því að við vöndum mál okkar ætti að vera kappsmál að þýða einmitt ræður af þessu tagi yfir á móðurmálið. Einnig verður að líta til þess að margt eldra fólk í þjóðfélaginu er ekkert sérstaklega vel að sér í ensku, og svo sem ýmsir aðrir líka. Þessi ræða sem ég fékk ekki þýdda hjá embætti forsetans á íslensku er á mjög flókinni ensku. Þó að ég sé þokkalegur í ensku eru ýmis orð sem vefjast fyrir mér sem ég á erfitt með að átta mig á. Þessi ræða er að mörgu leyti sérstök vegna þess að í henni er fluttur boðskapur hvað varðar t.d. fiskveiðistjórn. Ræðan fjallar um sjálfbærar fiskveiðar. Ég tel að forsetinn hafi dregið upp mjög óraunhæfa mynd upp af íslenska kvótakerfinu og einnig hafi forsetinn dregið upp óraunhæfa mynd af stöðu heilbrigðismála víða á landsbyggðinni. Þess vegna væri nauðsynlegt að ræðan yrði þýdd á íslensku svo að þeir sem ræðan fjallar um gætu tjáð sig um hana. Þannig yrði ákveðið flæði í þjóðfélaginu. Í ræðunni kemur forsetinn inn á ástandið þar sem hann er alinn upp. Hann segist vera alinn upp í litlu sjávarþorpi og ég tel hann vera að tala um Þingeyri. Í ræðunni er sagt frá því að allir, hvar sem þeir búa á landinu, búi við sömu aðstöðu og hafi m.a. jafngreiðan aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Nú er það óvart svo að á árinu 2003 var einmitt ekki starfandi hjúkrunarkona á Þingeyri. Mér skilst að þjónusta hjúkrunarkonunnar nú sé líka nokkuð stopul. Ég tel að miklu betur færi á ákveðnu flæði milli forsetans og þjóðarinnar, hann flytti ekki eitthvert mál á útlensku, færi jafnvel með eitthvað sem kannski á ekki alveg við rök að styðjast. Einnig eru dregnar upp mjög óraunsannar, og villandi vil ég segja, upplýsingar um hve sjálfbært fiskveiðistjórnarkerfið okkar er. Við verðum þó að sætta okkur við annað, staðreyndirnar frá Hafrannsóknastofnun sýna að bæði eru fiskstofnarnir lakari en fyrir daga þessa kerfis sem forsetinn var að mæra í útlöndum og í ofanálag er aflinn helmingi minni. Síðan má bæta við að kerfið hefur einmitt leikið þorp eins og Þingeyri mjög grátt. Því verður ekki á móti mælt. Öll umræða um þýðingar á ræðum æðstu embættismanna er svolítið sérstök í ljósi þess að lagaskylda hvílir á enska boltanum, að hann sé þýddur á íslensku. Æðstu ráðamenn geta hins vegar flutt ræður, mjög miklar ræður, í útlöndum á ensku og enginn fær þær þýddar. Þess vegna ætti það miklu fremur að vera forgangsverkefni að þýða ræður æðstu embættismanna en enska boltann. Mér finnst það liggja í augum uppi. Þetta mál tel ég vera augljóst og snerta líka annað mál sem var rætt hér á síðasta þingi, réttarstöðu íslenskrar tungu, þar sem menn fóru yfir réttarstöðu móðurmálsins. Það ætti að vera sjálfsagt að breyta þessari vinnureglu og ég hef fulla trú á því að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt.

Forseti. Ég tel, hvað sem líður fiskveiðistjórnarkerfinu og einstökum ummælum ráðamanna, að hér flytji hv. þingmaður gott mál og það sé í raun og veru sjálfsagt að Íslendingar geti lesið á íslensku ræður helstu forustumanna sinna sem þeir flytja erlendis á öðrum tungum. Í raun og veru ætti ekki að þurfa að flytja sérstakar tillögur um það, eins sjálfsagt og það er. Þau samskipti sem fara þannig fram eru okkur afar mikilvæg, utanríkispólitík sem fram fer með þeim hætti. Það verður að gera þá kröfu að íslenskir borgarar geti nálgast á móðurtungu sinni allt efni sem embættismenn og stjórnmálamenn bera á borð. Vissulega verður að vera hóf í hverjum hlut og það er ekki víst að þýða þurfi nákvæmlega hvert orð af því sem þessir miklu snillingar láta út úr sér þegar komið er út fyrir landsteinana - og reyndar hér innan lands líka því að menn lenda auðvitað í því að þurfa að tala útlensku hér við erlenda gesti. Þá þurfum við ósköp einfaldlega eitthvert flokkunarkerfi sem gerir ráð fyrir því að hinar opinberu ræður sem samdar eru fyrir fram og menn hafa fyrir að lesa og birta á netsíðum sínum, þeir sem þær hafa, séu þýddar og annað efni sé þá kannski þannig að hægt sé að fá aðstoð eða túlkun við að komast að meiningunni í því. Mér finnst þetta í raun og veru alveg sjálfsagt þó að ég geri mér grein fyrir að það verður að hafa eitthvert hóf í þessu. Ég held að ef menn færa fjárhagsástæður fyrir því að geta ekki orðið við beiðnum af þessu tagi verði þingið að koma til móts við hvert embætti fyrir sig og reikna með því að það kosti ákveðið að halda uppi hinni íslensku tungu. Hv. flutningsmaður Sigurjón Þórðarson minntist að lokum á að þetta væri tengt máli sem flutt var hér í fyrra, og við fluttum reyndar saman ásamt þeim Kolbrúnu Halldórsdóttur, Guðmundi Hallvarðssyni og Hjálmari Árnasyni, hv. þingmönnum, ef ég man rétt, um einmitt réttarstöðu íslenskrar tungu. Ég held að þetta sýni hvað með öðru, enska boltanum, því máli sem hér var illu heilli samþykkt um daginn um Evrópumálin, að heimilt væri að hafa tilskipanir óþýddar í ákveðnum tilvikum, og fjölda annarra dæma sem eru að koma upp, að taka þarf þetta mál föstum tökum. Það þarf að skilgreina réttarstöðu tungunnar. Að mínu viti ætti að setja í stjórnarskrá klausu um það að íslenska sé opinbert tungumál á Íslandi, ásamt svo táknmáli heyrnarlausra - ég held að það yrði eins og ég hef áður rakið hér í salnum heyrnarlausum mjög að gagni ef það yrði gert. Út frá slíku stjórnarskrárákvæði ætti síðan að útbúa lög sem taka eðlilega á þessum málum, gefa íslenskunni allan þann rétt sem hún á skilið en gera jafnframt grein fyrir því hvernig við afgreiðum mál sem liggja á þessum gráu svæðum, á milli móðurtungu okkar og annarra mála, annars vegar alþjóðamálanna, fyrst og fremst ensku, en hins vegar líka annarra mála sem koma okkur við, t.d. mála íbúa eða innflytjenda sem auðvitað eru með nokkrum hætti mál Íslendinga þótt þau séu kannski ekki opinbert mál þeirra. Ég tek undir með flutningsmanni og vil sýna honum stuðning. Ég held að dropinn holi að lokum steininn og við fáum kannski á næstu missirum eða árum það samþykkt að fara í þetta verk, að skilgreina réttarstöðu íslenskrar tungu. Þá er það einn liðurinn að skilgreina líka þann rétt sem íslenskir borgarar hafa til þess að lesa mál forustumanna sinna á erlendum vettvangi án þess að vera miklir málamenn.

Frú forseti. Örstutt. Ég heyrði þau tíðindi nýverið að eitt fyrsta erindið sem barst inn á borð stjórnarskrárnefndar hafi verið frá Íslenskri málnefnd um að íslenskan yrði ríkismál, þess yrði sérstaklega getið í hinum væntanlegu stjórnarskrárbreytingum. Ég tek sjálfur undir þá tillögu að þingsályktun sem hér er til umræðu. Við eigum að sýna eins mikinn metnað fyrir íslenskri tungu og okkur er framast unnt.

Forseti. Þó að í þessu andsvari hafi ekki falist mikil andúð fagna ég upplýsingunum. Ég hef ekki heyrt þetta sjálfur. Kannski er þá styttra í að menn stigi hið fyrsta skref í málinu sem ég hygg að sé rökrétt, það að setja þetta ákvæði í stjórnarskrána, ásamt reyndar, að ég tel, þessu um táknmál heyrnarlausra. Út frá því væri svo hægt að halda áfram starfi sem ég skil ekki í öðru en að allir geti sameinast um því að ég held, hvað sem mönnum finnst um enska boltann hér og Evrópugerðirnar þar, að menn séu allir farnir að finna fyrir þessum vanda. Ef við ætlum að standa í stykkinu gagnvart forfeðrunum, gagnvart fólki hér á landi sem talar erlend mál ekki vel og enginn getur ætlast til þess að tali erlend mál vel, gagnvart niðjum okkar sem eiga rétt á því að fá íslenska tungu í arf, verðum við að fara að bretta upp ermar í þessu efni.

Frú forseti. Ég þakka góðar undirtektir hv. þm. Marðar Árnasonar og Atla Gíslasonar, enda er hér um sjálfsagt mál að ræða í sjálfu sér en samt ekki sjálfsagðara en svo að því hefur verið hafnað. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að það er sjálfsagt að skoða þessa hluti. Þetta varðar þýðingu á heimasíðum þingmanna og fleiri texta. Í afsvari forsetans kemur fram ábending frá forsetaembættinu til þess sem hér stendur að það sé einmitt ræða á xf.is á ensku sem Sigurjón Þórðarson, sá sem hér stendur, hafi skrifað. Ég brást auðvitað við með því að íslenska ræðuna. Mér fannst það eðlilegt. Ég þakka forsetaembættinu fyrir ábendinguna því að eflaust hafa margir farið á mis við efni ræðunnar vegna þess að hún var á ensku. Að sama skapi hefði forsetaembættið átt að taka ábendingum mínum vel, íslenska ræðuna og gera það að vinnureglu. Kannski gerir forsetaembættið það að vinnureglu á næsta fæðingardegi Jónasar Hallgrímssonar. Það væri góð regla og ágætt að nota það tækifæri. Að lokinni umræðunni vil ég vísa málinu til menntamálanefndar.