Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það hefir þótt vera misbrestur á því, að umbúðir undir útflutningsvörur væru eins vandaðar og nauðsynlegt er, til að tryggja gæði vörunnar. Á Alþingi 1920 kom fram till. til þingsályktunar þess efnis að skora á stjórnina að setja sjerstök lög um tunnugerð. Þar sem ekki eru til verksmiðjur hjer til að smíða nógar tunnur handa landsmönnum, var þetta ekki framkvæmanlegt. Hins vegar líta flm.till. þó svo á, að rjett væri að brýna það fyrir matsmönnum að hafa eins gott eftirlit með því eins og mögulegt væri, að umbúðirnar væru í sem bestu lagi. Hefir það mjög mikið að segja, að tunnurnar sjeu vel gerðar, hreinar og vel útlítandi. Þetta væntum við að náist, ef landsstjórnin, og þá sjerstaklega hæstv. atvrh. (Kl. J.), vildi senda umburðarbrjef til matsmanna, þess efnis, að þeir hafi sem best eftirlit með þessu.  (Atvrh. Kl. J.: Það skal verða gert)  . Býst jeg við, að slík hvatning myndi hafa góð áhrif, enda er þess engin vanþörf, að þetta komist í betra horf en verið hefir, því umbúðir hafa verið mjög misjafnar og eftirlit ekki eins gott og æskilegt væri. Vona jeg nú, þar sem hæstv. atvrh. (Kl. J.) hefir tjáð sig fúsan til að verða við tilmælum okkar tillögumanna, að till. hafi tilætluð áhrif og þetta komist brátt í viðunandi horf.

Pjetur Þórðarson Jeg hefi ekkert á móti því, að slík till. sem þessi komi fram, því hún gerir líkast til hvorki til eða frá til umbóta. En jeg vildi aðeins leyfa mjer að koma fram með gleggri skýringu á tildrögum till., að því er snertir umbúðir um kjöt. Jeg skal þá fyrst geta þess, að hjer hefir um hríð legið frammi í lestrarsal erindi frá tunnusmið nokkrum hjer í bænum, sem smíðar mikið af tunnum. Þetta erindi bendir á dæmi, er gerst hafi á Vesturlandi 1919, um slæman frágang þessara umbúða, og talið er mjög viðsjárvert. Þar er gefið í skyn, að sökin sje hjá matsmönnum. Ekkert slíkt hefir þó komið fyrir þar, þá eða síðan. En ári fyr höfðu komið á þennan sama stað tunnur ónothæfar, en ætlaðar undir kjöt, og voru þær frá höfundi erindisins sjálfum. Tel jeg ræðu hv.frsm. (J. A. J.) að sumu leyti brjóta í bága við þetta og stinga ekki á rjettum stað á kýlinu. Mjer er kunnugt um það, að kjötmatsmenn, að minsta kosti á Suður- og Vesturlandi, hafa látið sjer mjög ant um, að allra sjálfsagðra reglna væri gætt, og gert sjer alt far um að stuðla að því, að varan yrði sem best vönduð. Tel jeg yfirleitt litla eða enga ástæðu til að vefengja áhuga þeirra og samviskusemi í starfinu, en það virðist till. gera. Hins vegar skal jeg geta þess, að þetta erindi, er jeg gat um, er einmitt komið frá þeim manni, sem engin fyrirmynd hefir þótt í tunnugerð. Hafa tunnur einmitt frá honum þótt mjög misjafnar, og sumar ónothæfar með öllu. Hafa matsmenn haft í hyggju að koma fram með ákveðna till. í þá átt, að ekki verði flanað að því að taka tunnur af þessum manni, að minsta kosti ekki án öruggrar tryggingar fyrirfram um nothæfi þeirra. Vildi jeg aðeins vekja athygli manna á því, að ekki er heppilegt, að slík till. sem þessi beinist í öfuga átt við það, sem vera ber, þannig, að of mikið traust verði borið til þessarar verksmiðju, en sökinni kastað á matsmenn, sem vitanlega hafa gætt allrar varúðar. Vona jeg, að hæstv. stjórn taki þetta til athugunar. Annars held jeg, hvað það snertir að tryggja vöndun umbúðanna, að þá geti hvorki þessi till. nje afskifti hæstv. stjórnar af matsmönnum áorkað meira en matsmenn gera og hafa gert. Jeg get ekki stilt mig um að geta þess, að vottorð, sem jeg hefi hjer fyrir framan mig og borist hafa mjer í tilefni af þessu máli, eru alveg gagnstæð málstað þess manns, sem hið margnefnda erindi hefir samið. Er jeg og þess fullviss, að matsmenn eru nú alráðnir í að láta einskis ófreistað til þess að tryggja það, að óvöndun vörunnar eða illur frágangur verði ekki til þess að spilla markaðinum. Á þetta vildi jeg aðeins benda, með því að mjer virðist till. þessi bera með sjer, að um sljólegt eftirlit matsmanna sje hjer að ræða. þætti mjer og vænt um að heyra frá hæstv. stjórn eitthvað um þetta, og hvort ekki liggi fyrir hjá henni tillögur um þetta mál, fram komnar frá matsmönnum sjálfum, sjerstaklega þó yfirmatsmönnunum við kjötmatið. Annars ber ekki að skilja orð mín svo, að jeg sje á móti þessari till., en jeg vildi aðeins vekja athygli manna á því, að hættan kemur ekki æfinlega úr þeirri áttinni, sem menn vænta helst.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það, sem hv.þm. Mýra. (P. Þ.) bar fram, á alls ekki við um till. okkar. Hann vildi halda því fram, að þetta væri gert í þágu einhvers tunnusmiðs hjer í Reykjavík, en það er alls ekki. Jeg er þeirrar skoðunar, að ef tunnur, gerðar hjer á landi, reynast dýrari en erlendis frá, eða verri, þá eigi ekki að kaupa þær. Hv. þm. (P. Þ.) gaf það í skyn, að tunnur frá einhverjum sjerstökum beyki hjer í bænum hefðu reynst illa. Jeg þykist vita, við hvað hv.þm. á með þessu skrafi, og skal skýra hv.þm. frá, að alt er það á misskilningi bygt, sem þm. Mýra. (P. Þ.) segir í þessu tilfelli. Tunnurnar voru upphaflega ætlaðar undir lýsi og af beykinum seldar sem lýsistunnur, en eins og menn vita, eru þær tunnur ekki brendar innan, eins og sjálfsagt er að gera með eikartunnur, sem á að láta kjöt í. Er því engin furða, þótt þær hafi ekki reynst sjerlega vel, og verður beykinum tæplega með nokkurri sanngirni kent um þetta. Annars endurtek jeg það, að þetta kemur ekkert við ástæðunum fyrir till.

Bjarni Jónsson Eins og hv.flm. (J. A. J.) gat um áðan, þá kom fram á þinginu í fyrra till. til þingsályktunar, sem gekk í líka átt og þessi. Jeg gerði þá ítarlega grein fyrir skoðun minni í þessu máli, og þarf jeg því ekki að vera margorður nú. Þá komu nægar sannanir fram til þess, að auðsætt var, að full ástæða var til að biðja stjórnina um að hafa nákvæmt eftirlit með matsmönnum, svo að vanræksla þeirra yrði ekki til þess að spilla vöruverði voru á erlendum mörkuðum. En ef vel á að vera, þá þarf hjer fleira að gæta en að matsmenn geri skyldu sína. Ríkið ætti einnig að hafa hönd í bagga með þeim mönnum, sem starfa að umbúðagerð þessari. Er t. d. full ástæða til að gæta þess, að þeir menn einir fáist við slíka smíði, sem lært hafa til hennar og eru sínu starfi vaxnir. Er það auðsætt, að eftirlitið eitt, hversu gott sem það væri, er ekki einhlítt til að gera eina ógallaða tunnu, ef engum er á að skipa við starfið, sem kann að smíðinni. Býst jeg t. d. við, að mönnum kæmi saman um það, að sá maður væri ekki alllíklegur til húsagerðar, sem aðeins kynni að reka nagla. Það er eins um tunnusmiði sem aðra menn, að þeir verða að læra sitt handverk, til þess að verða færir um að leysa það vel af hendi. Nú er mjer kunnugt um það, að maðurinn, sem erindið sendi, er ef til vill sá eini hjer á landi, sem kann að þessu starfi. Auk þess er hann vandvirkur maður, og dreg jeg því í efa, að við eigum nú sem stendur völ á öðrum betri til verksins. Tel jeg nú rjett fyrir stjórnina að setja reglur um það, hvaða hæfileika og kunnáttu sá maður þarf að hafa, sem vill taka að sjer þessa smíði. Ætti hún helst að heimta sveinsbrjef af þeim, ekki síður en af öðrum mönnum, sem við vandasama smíði fást. Þó að hæstv. stjórn geti ekki haft eftirlit með umbúðum alls varnings, sem fer út úr landinu, er samt mikil trygging í því falin, að hún hafi hvöt frá hv. Alþingi til þess að láta menn sína hafa strangt eftirlit með því, að umbúnaður varningsins sje vandaður, og halda að mönnum að skemma ekki vöruna með illum umbúnaði. Það er áreiðanlegt, að illur frágangur og þar af leiðandi ill sala á afurðum landsins hefir orðið okkur að meira fjártjóni en öll eyðsla þingsins, þó að tekinn sje með allur gjaldaliður fjárlaganna. Jeg tel sjálfsagt, að till. verði samþykt, og efast ekki um, að hæstv.stjórn geri sjer alt far um að efla eftirlitið og láti menn hafa hitann í haldinu til að gera sitt besta í þessu efni.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Það er í rauninni sorglegt, að svona löguð till. skuli þurfa að koma fram, að hv. Alþingi skuli þurfa að skora á stjórnina, að hún brýni það fyrir eiðsvörnum mönnum, að þeir geri skyldu sína. Að till. þessi er fram komin sýnir, að matsmennirnir hafa ekki samviskusamlega rækt starf sitt, því jeg geng út frá, að hún hafi ekki verið borin fram að nauðsynjalausu. En úr því að hún er fram komin, og jeg geng út frá, að hún verði samþykt, þá er ekki nema sjálfsagt að verða við henni, og mun jeg eigi láta langt um líða, áður en brýnt verður rækilega fyrir hlutaðeigandi mönnum að gæta þess vandlega, að engin vanræksla eigi sjer stað í þessu efni. Hv. þm. Mýra. (P. Þ.) sagði, að fyrir nokkrum árum hefðu kjöttunnur reynst gallaðar, og skaut þeirri fyrirspurn til stjórnarinnar, hvort eigi hefði verið kvartað undan því við stjórnarráðið, sjerstaklega út af tunnum frá einum manni hjer í Reykjavík. Jeg hefi spurt skrifstofustjórann að þessu, en hann sagði, að það hefði aldrei verið kvartað undan umbúðum um kjöt, en aftur á móti hefðu fyrir nokkrum árum verið megnar kvartanir undan síldartunnum. Mun að miklu leyti illum umbúnaði að kenna, hve lágt verð var á síldinni þá. Þetta var þá tekið til athugunar og brýnt fyrir matsmönnunum að hafa eingöngu góðar tunnur. Skrifstofustjórinn sagði sömuleiðis, að fyrir tveimur árum hefði verið kvartað undan, að saltið í kjöt væri ekki gott, og mun það hafa spilt fyrir kjötmarkaðinum þá. Frekari upplýsingar um þetta get jeg ekki gefið, en mun að sjálfsögðu verða við þessari till.