Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir hlýða að mæla nokkur orð fyrir þessu frv. Ég vil taka það fram, að það var annað frv. á mínum vegum hér áðan fyrir d., frv. til l. um ríkisborgararétt, en þá var ég bundinn við umræður í hv. Nd., var þar að halda ræðu um frv., sem þar var lagt fyrir þingið, og er þar enn eitt dæmi þess, að það er ómögulegt fyrir ráðh. að tvískipta sér og því með öllu ómaklegar þær stöðugu aðfinningar, sem eru af hálfu vissra manna hér í d. yfir því, að ráðh. séu ekki ætíð viðstaddir. (Forseti gripur fram í.) Ég er ekki að beina þessu til hæstv. forseta, en ég held, að það séu engar ýkjur, að þó að hann sé ekki með aðfinningar, þá sé minn ágæti vinur, hv. 1. þm. N-M., stundum með aðfinningar, meira að segja svo alvarlegar, að hann hefur lýst því yfir, að hann vildi ekki greiða atkv., ef ráðh. væri ekki viðstaddur. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, ættleiðingu, þá er það svo, að ættleiðingar fara mjög í vöxt. Því hefur mjög fjölgað, hversu mörg börn eru ættleidd, og þykir þess vegna hlýða, að um það sé sett löggjöf til að tryggja betur, en hingað til hefur verið, að ættleiðing verði öllum aðilum til góðs, og þá auðvitað fyrst og fremst því barni, sem verið er að ættleiða. Á það hefur nokkuð þótt skorta að undanförnu, að það væri skoðað sem skyldi, að barnið kæmist í hendur foreldra, sem líklegir væru til þess að veita því gott uppeldi. Segja má raunar, að dómsmrn. gæti sett um það strangari reglur, en enn hafa gilt, án þess að ný löggjöf kæmi til, en ég hygg þó, að það sé til bóta og til öryggis að setja um þetta löggjöf, og það er því frekar ástæða til þess, sem nú fyrir skömmu var mjög aukinn erfðaréttur ættleiddra barna, og þá þeim mun sjálfsagðara, að tryggilega sé gengið frá sjálfri ættleiðingunni. Eins og ég segi, má deila um það, hvort þetta frv. sé mjög mikilsvert, en það er enginn vafi, að það horfir í rétta átt og getur ekki leitt til annars en góðs. Ég vil því eindregið mælast til þess, að frv. fái greiða afgreiðslu og verði afgreitt á þessu þingi. Ég vil leggja til, að það gangi til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Þegar var verið að ræða hér um breytta skipun á prestaköllum landsins í fyrra, þá var sett inn í það frv. sem 7. gr. grein, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Andvirði prestssetra þeirra, sem lögð verða niður samkv. lögum þessum, skal verja til húsbygginga og annarra endurbóta á prestssetrum í viðkomandi prestaköllum.“ Þegar n., sem skipuð var í þetta mál, mþn., hafði það til meðferðar, þá lagði hún til, að breytt yrði til um prestssetur á nokkrum stöðum á landinu og prestar færðir úr fámennari stöðum og í fjölmennari, eins og hún líka lagði til, að sameinuð yrðu nokkur prestaköll og tilfærsla prestssetra af þeim sökum. Hún hafði það ákveðið í huga, að þær jarðir, sem þannig hyrfu sem prestssetur, og þar sem sú breyt. hefði í för með sér, að nauðsyn krefði, að byggð væru upp ný prestssetur, yrðu seldar og andvirði þeirra varið til þess að byggja upp hin nýju prestsseturshús, og sem vilji n., sem hafði lagt þetta til á ýmsum stöðum, kemur þetta allt fram í 7. gr. frv., sem Alþingi samþykkti og enginn hafði neitt við að athuga. Þess vegna lít ég nú svo á, að í sjálfu sér þurfi engin sérstök lög til þess að selja þau prestssetur, sem hér er um að ræða; það orkar ekki tvímælis, að það á að flytja prestana frá þeim, orkar ekki tvímælis, að prestur á að sitja á Hólmavík og þarf að hafa húsnæði þar. Og þá hef ég skilið, að það væri ákveðinn vilji Alþingis, sem samþykkti þessa 7. gr. mótatkvæðalaust, að andvirði þessara jarða yrði varið til þess að byggja yfir prestinn á Hólmavík. Hins vegar líta lögfræðingar svo á, - sumir að minnsta kosti, - að það sé ekki beint sagt, að það eigi að selja prestssetrin, heldur sé ákveðið í 7. gr., að ef þau séu seld, þá skuli verja andvirðinu til húsbyggingar á nýjum prestssetrum. Því var það, að hæstv. landbrh. lagði fyrir þessa d. frv. það, sem hér liggur fyrir. Ég er nú einn af þeim mönnum, sem telja, að yfirleitt eigi ekki að selja þær jarðir, sem eru í eign hins opinbera, heldur koma ábúðinni á þeim allt öðruvísi fyrir. En ég viðurkenni það, að stundum liggja atvikin þannig, að það getur verið réttmætt, og þó að ég sé ekki fýsandi, að þessar jarðir séu seldar, þá legg ég það samt til og tel mig gera það í samræmi við almennan vilja allra þm. í fyrra, þar sem enginn greiddi atkvæði á móti 7. gr. Ég hef þess vegna reynt að kynna mér og einnig nefndin sem heild, hvernig það liggi með þessar jarðir, sem þarna er um að ræða. Þær eru nú taldar í frv. tvær, og prestssetrin eru ekki í raun og veru nema tvö, en fasteignirnar eru þrjár og í þremur hreppum. Það er fyrst og fremst Kollafjarðarnes, þar sem setið hefur prestur nokkuð lengi, og ætlazt er til, að það prestakall leggist niður og sóknirnar skiptist milli Prestsbakka, önnur, og Hólmavíkur hin. Í nál. hef ég gefið eins tæmandi upplýsingar eins og ég hef getað fengið upp viðvíkjandi jörðinni. Þetta er dálítil hlunnindajörð. Það er á henni bæði reki, dúnn og selur, en ekki mikið af neinu, dálítið af því öllu, tiltölulega mest af reka, og geri ég ráð fyrir, að þessi jörð mundi seljast fyrir í kringum 60 þús., þótt ég þori ekki að segja það. Það kemur náttúrlega til álita, hvort það ætti að selja þessa jörð eins og aðrar opinberar jarðir á fasteignamati og með þeirri kvöð, að hún verði gerð að ættaróðali. Eins og málið liggur, þar sem beint er ætlazt til, að andvirði þessara jarða renni til byggingar prestsseturshúss og spari þar með ríkissjóði peninga og það fáist upp úr þeim byggingum, sem ríkið á á jörðinni, það, sem það raunverulega er virði, og með tilliti til þess, að ekki hefur farið fram mat lengi á fasteignum, þá sá n. sér ekki fært að leggja til, að þær yrðu seldar með þeirri kvöð, að þær yrðu gerðar að ættaróðali og eftir fasteignamati, en það tvennt heyrir saman að lögum. Þess vegna leggur hún til, að þessi jörð sé seld frjálsri sölu og matsmenn meti hana, ábúandi fái að sitja fyrir og svo náttúrlega hreppurinn, að lögum, en ef hvorugur þeirra vill, þá sé ekki endilega bundið við matsverðið, heldur komi þá til það verð, sem hægt er að selja hana hæst á, jafnvel þótt það verði hærra en matsverðið. Kollafjarðarnesinu fylgir sjóður, sem er fyrningarsjóður prestsseturshússins, sem þar er. Hann er ekki hár, liðlega 5 þús. kr., en vitanlega telur n., að hann eigi ekki að fylgja með í sölunni. Húsið verður selt í því ástandi, sem það er, en ekki eins og þegar það var nýtt, en sjóðurinn er ætlaður til þess að geta endurnýjað húsið, þegar það er gengið úr sér, og hann fær sá bóndi eðlilega ekki til afnota, sem jörðina kaupir. Staður í Steingrímsfirði er prestssetur, en það verður flutt að Hólmavík eftir lögunum. Ég hef líka reynt að afla mér upplýsinga um það. Það fylgir því önnur fasteign, sem hefur fylgt staðnum lengi, Ásmundareyjar, sem heima fyrir eru kallaðar Ásmundarneseyjar, varpeyjar, sem liggja í Bjarnarfirði; rétt undan landi Ásmundarness. Bóndinn í Ásmundarnesi eða eigandi Ásmundarness á hólma innan um þessar varpeyjar, og hann hefur oftast séð um þær fyrir prestinn á Stað, - fyrir bóndann núna seinni árin, af því að presturinn hefur ekki setið þar, - af því að þær liggja svo langt frá, að það er útilokað, að hægt sé að sinna þeim frá Stað. Já, ég segi nú, að það sé útilokað. Það er nú kannske ekki alveg rétt núna eftir svona tvö ár, þá verður líklega kominn bílvegur á milli, og þá er það ekki orðið nema svona 11/2–2 tíma keyrsla á bíl, og úr því væri náttúrlega hugsanlegt að nytja þær frá Stað. En eins og aðstæðurnar hafa verið, þá hefur það verið óhugsanlegt að nytja þær frá Stað, enda aldrei gert, heldur hefur Staðarprestur alltaf látið annan nytja þær annaðhvort fyrir sig eða borgað honum sérstaklega fyrir eða þá leigt honum þær alveg. Það hefur verið sitt á hvað. Þessar þrjár fasteignir lítur n. svo á að verði að seljast hver í sínu lagi. Við höfum samþ. hér annað frv. um ítök, þar sem við ætlumst til, að ítökin fylgi yfirleitt eða a.m.k. geti yfirleitt fylgt þeim jörðum, sem hægast eiga með að nytja þau. Þá er náttúrlega í hæsta máta óeðlilegt að fara að selja Ásmundareyjarnar með staðnum, til þess svo rétt á eftir að láta eiganda Ásmundarness, sem á þar land að, aftur kaupa þær undan staðnum. Þess vegna leggjum við til, að þetta sé selt í þrennu lagi og frv. breytt eftir því. Ég sagði, að ég gerði ráð fyrir, að Kollafjarðarnes mundi seljast fyrir 50–60 þús. Ég geri ekki ráð fyrir, að Staðurinn eyjalaus seljist fyrir nærri svo mikið. Ég gæti hugsað, að hann seldist fyrir 30–40 þús. og eyjarnar fyrir annað eins, svo að upp úr þessu öllu hefðist eitthvað dálítið á annað hundrað þús. kr., kannske upp undir 150 þús. kr., upp í það hús, sem þá þarf að byggja á Hólmavík yfir prestinn. Við leggjum þess vegna til, að frvgr. sé breytt og hún orðist eins og stendur á þskj. 364, þar sem taldar eru upp þessar þrjár fasteignir, sem metnar eru hver um sig fasteignamati, og það sé heimilt að selja þær allar eftir matsverði dómkvaddra manna, og ef þeir, sem eiga forkaupsrétt á þeim fyrir það, vilja ekki sæta því, þá séu þær seldar þeim, sem hæst verð vill bjóða, og andvirðinu sé ráðstafað samkv. 7. gr. l. um prestaköll, og gerum við það af því, að það má deila um það, hvort allt andvirði Kollafjarðarness á að renna til prestsseturshúss á Hólmavík. Ef það þyrfti að byggja á Prestsbakka, þá væri eðlilegra, að Prestsbakki nyti einhvers af andvirðinu. Það kemur náttúrlega í sama stað niður, þar sem ríkissjóður kostar það, sem þetta ekki hrekkur til, á báðum stöðunum. Þess vegna skiptir það ekki máli, en til þess að vera vissir um að koma ekki þar með ágreining um það, hvernig andvirðinu er varið, þá settum við í gr., að því skyldi verja eftir 7. gr. l. um skipun prestakalla frá síðasta þingi. - Afleiðingin af því, ef þessi breyt. okkar yrði samþ., yrði sú, að fyrirsögn frv. þyrfti að breytast, Ásmundareyjarnar bætast við. Annað held ég ekki að ég þurfi að taka fram um málið. Það eru ýmis atriði í raun og veru, sem komið hafa fram við athugun þessa máls, þ. á m. það, að þessi tvö prestssetur hafa ekki verið endurmetin til afgjalds síðan 1920, og þó mæla l. svo fyrir, að það skuli endurmeta heimatekjur presta, þ.e. afgjald þeirra eftír jarðirnar, sem þeir nytja, á 10 ára fresti. Sýnir það, að þeir ráðherrar, sem setið hafa í kirkjumrn. síðan 1920, hafa ekki hugsað um að láta þetta fara fram. - Það kom líka annað í ljós við þessa athugun. Það er það, að prestarnir eru einu embættismennirnir, sem sitja við húsnæðiskjör, sem eru sérstök í lögum, þar sem ákveðið er, að presturinn skuli greiða 320 kr. á ári fyrir húsnæði. Á það hefur að vísu núna alveg nýlega verið lögð vísitala, svo að þeir greiða 3 sinnum það, 960 kr. Það er svipað og við í ríkisskattanefndinni metum ýmsum sýslumönnum og öðrum opinberum starfsmönnum á mánuði fyrir það húsnæði, sem þeir nota, meðan prestarnir eru látnir greiða þetta á ári. Í sömu l. er ákveðið, að ríkið skuli leggja til 12.000 kr. til að byggja prestsseturshús. Nú hafa allir fundið, að sú upphæð var orðin of lítil, og svo hefur verið lagt í prestsseturshúsin miklu meira, líklega nokkurn veginn eins og þau hafa þurft oft og einatt. En hin talan, 320 kr., afgjaldið, sem 12.000 kr. voru miðaðar við á sínum tíma, hefur alltaf verið látin halda sér og aldrei rukkuð af þeim hærri húsaleiga, en 320 kr. á ári, með vísitölunni nú síðustu tvö árin, áður vísitölulaust, svo að ríkissjóður hefur leikið sér að því að fleygja frá sér tekjum þarna, bæði í afgjaldinu eftir húsin og eins afgjaldinu eftir jarðirnar, sem þeir búa á, þar sem þeir búa enn þá í sömu leigu og var 1920, þegar brauðamatið fór fram, þótt það sé í l. ákveðið, að það skuli endurnýjast og endurskoðast á 10 ára fresti. Þetta komumst við að raun um í n., þegar við fórum að athuga frv., og þar sem nú einn ráðh. er hér við, - það er að vísu ekki ráðh., sem þetta heyrir undir, - þá vildi ég gjarnan beina því til hæstv. ríkisstj. að athuga þessi mál. Þarfir ríkissjóðs eru vafalaust alveg nógar fyrir féð, þótt það sé ekki leikið sér að því að sleppa tekjum, sem ríkissjóði ber eftir lögum, eins og eftirgjaldi eftir prestssetrin, sem vafalaust mundi verða annað núna, en það var 1920.



Herra forseti. Ég hef lagt fram nál. á þskj. 355, og get ég látið í höfuðatriðum nægja að vísa til þess og skal ekki vekja umr. að óþörfu í deildinni. Eins og komið hefur fram í umr. þessum, þá hefur n. - ja, það er óhætt að segja - þríklofnað. Þó er það þannig, að við hv. 1. þm. N-M. erum sammála um að leggja til, að frv. það, sem hér liggur fyrir, nái fram að ganga, en meiri hl. n. hefur aftur á móti lagt til, að það verði afgreitt með rökstuddri dagskrá og sett til athugunar nýrrar nefndar. Ég álít, að það muni ekki verða til bóta, að ný n. verði skipuð, því að sú nefnd, sem hefur haft þetta mál til meðferðar, mþn., var skipuð ágætum mönnum, og skoðanir manna eru svo skiptar í þessu máll. að ég hygg, að lítið verði þar úr bætt. Þegar ég segi, að skoðanirnar séu skiptar, þá á ég ekki við það, að þær séu skiptar um tilganginn nema að nokkru leyti, heldur aðferðirnar til þess að ná honum. Allir eru sammála um, að það þurfi að draga úr óhóflegri meðferð áfengis hér á landi, en það, sem menn eru ósammála um, eru leiðirnar, hvernig á að gera það. Sumir álíta, - og þeir eru því miður að mínu áliti of margir, - að það verði bezt gert með alls konar tálmunum á meðferð vínsins, en ég álít, að þær verki að sumu leyti alveg í gagnstæða átt við það, sem þær eiga að gera, og að sem frjálsust meðferð þess sé til bóta. En þá undirskil ég það auðvitað, að þeir menn, sem eru bókstaflega drykkjusjúkir, fái þá lækningu, sem ríkinu ber skylda til að láta þeim í té fremst af öllum sjúklingum, vegna þess að ríkið gerir sér beinlínis sjúkleika þeirra að féþúfu. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum, en minnast nokkuð á brtt. þær, sem ég hef leyft mér að leggja fram. 1. brtt. er við 7. gr., um áfengt öl. Í 2. lið 7. gr. frv. er lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að veita Áfengisverzlun ríkisins leyfi til að brugga áfengt öl, sem hafi inni að halda meira en 2¼% af vínanda að rúmmáli, en áður en ríkisstj. veiti það leyfi, þá skuli hún bera það undir atkv. allra kosningabærra manna í landinu til samþykkis eða synjunar, hvort það skuli gert. Það hefur vakið ákaflega miklar deilur undanfarin ár, hvort rétt sé að leyfa bruggun og sölu áfengs öls. Ýmsir halda því fram, að það muni verða mjög til skaða, en ég er alveg á gagnstæðri skoðun. Ég álít, að bruggun áfengs öls og sala muni draga mjög mikið úr nautn sterkari og skaðvænni áfengisdrykkja. Ég geri ráð fyrir, að fyrst í stað - kannske einn, tvo, þrjá mánuði - muni eitthvað aukast drykkjuskapur, en að því búnu muni þetta breytast og draga mjög úr honum. Um þetta getur enginn sagt með neinni vissu fyrir fram. Þarna er hver skoðunin upp á móti annarri. Það eina, sem úr þessu getur skorið, er reynslan. Ég tel því, að Alþ. eigi þegar í stað að leyfa bruggunina, en skjóta því svo undir dóm þjóðarinnar innan hæfilegs tíma, sem ég hef metið tvö og hálft ár, hvort haldið skuli áfram á þeirri braut eða ekki. Þá hefur nokkur reynsla fengizt fyrir því, hvernig þetta fyrirkomulag gefst, svo að kjósendur geta greitt atkv. um það, ekki eftir einhverri tilfinningu eða órökstuddri skoðun, heldur samkvæmt skoðun, sem byggist á reynslu. Í sambandi við þetta legg ég til smávægilega breytingu við 3. mgr. greinarinnar, um framleiðslutoll á öli og endurgreiðslu tolls af öli, sem selt kann að verða til útlanda eða til varnarliðsins hér, og legg ég í nál. sérstaka áherzlu á, að verði öls verði stillt í hóf, því að öðrum kosti dregur það ekki úr nautn sterkara og óhollara áfengis. Þá hef ég gert smávægilegar brtt. við 12. gr. 1. brtt. er þess efnis, að Sambandi matreiðslu- og framreiðslumanna sé gefinn kostur á að segja álit sitt um, hvort veitingahús þau, sem veitingaleyfum á að úthluta til, séu talin 1. flokks. Virðist það ekki ósanngjarnara, að þeir hafi atkv. um það, en aðrir aðilar, sem eru nefndir í greininni. Þá hef ég lagt til, að c-liður 12. gr. falli niður, en hann er þess efnis, að eigi skuli greitt þjórfé eða þjónustugjald af sölu áfengra drykkja né veitingahús launi starfsfólk sitt með hundraðsgjaldi af sölu þeirra. Ég tel, að þetta ákvæði sé mjög vanhugsað og misráðið. Hingað til hefur það verið þannig, að þjónar hafa fengið kaup sitt greitt með þjónustugjaldi, sem neytendurnir hafa greitt í sambandi við kaup á þeim vörum, sem veitingahús láta í té. Ef það væri ekki gert og veitingahúsaeigendur ættu að launa þá með föstu kaupi, þá hlyti það óhjákvæmilega að hafa í för með sér hækkun bæði á mat og öðrum vörum, sem veitingahúsið selur. Í mörgum greinum þessa frv. kemur sú meginstefna fram, að áfengið verði sem dýrast. Þarna er alveg snúið við og verið að lækka áfengið á kostnað annarra vara, sem sumpart eru algerðar nauðsynjavörur, eins og matur, og sumpart viðurkenndar munaðarvörur. Ég tel, að þetta stefni í öfuga átt og að hagur veitingamanna sé ekki þannig, að þeir geti borið kaupgreiðslur til þjóna án þess að hækka aðrar vörur að sama skapi. Eftir þeim skýrslum, sem hér liggja fyrir, mun það vera um 20 þús. kr. að meðaltali, sem þjónar fá sem þjónustugjald af áfengi, og í þjónafélaginu eru 48 menn, sem starfa hér á landi, fyrir utan skipin. Það mundu því vera upp undir 960 þús. kr., sem þyrftu þá að leggjast á aðrar vörur. 3. brtt. mín við þessa grein er, að fellt verði niður úr 6. málsgr. það ákvæði, að setja megi það skilyrði fyrir því, að leyfðar verði vínveitingar, að dans fari ekki fram í þeim salarkynnum veitingahúsa, þar sem vín er veitt. Þetta tel ég að sé misráðið, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið. Mér hefur verið sagt, að t. d. á Hótel Borg hafi verið gerð tilraun með að hafa viss kvöld í viku klassíska músík í stað dans, en það hafi verið hætt við þá tilraun, vegna þess að drykkjuskapur reyndist þá mun meiri en þegar dansað var. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, en leyfi mér að leggja til, að frv. nál fram að ganga með þeim breytingum, sem ég hef stungið upp á, og sjálfsagt fleiri breyt. Ég get t. d. fallizt á ýmsar brtt. frá hv. þm. Barð., og ég hefði viljað koma fram með aðrar breyt., en sá ekki ástæðu til að gera það fyrr en útséð væri um, hvernig fer með rökstudda dagskrá meiri hl. n.



Herra forseti. Það leikur ekki á tveim tungum, að ástandið í áfengismálunum hér á landi er engan veginn eins og bezt væri á kosið og í engu samræmi við þá menningu, sem þjóðin hefur tileinkað sér á öðrum sviðum. Því er að vísu haldið fram, að einstaklingur hér drekki minna magn af vínanda árlega en einstaklingar annarra þjóða, miðað við það, að heildarmagninu, sem drukkið er, sé deilt jafnt niður á alla íbúana, unga sem gamla, og það sé þó nokkur vísbending um það, að þjóðin sé ekki drykkfelldari, en aðrar þjóðir, nema síður sé. En sé þetta staðreynd, þá er hitt þó jafnvíst, að engin þjóð fer eins illa með þann skammt, sem drukkinn er, eins og Íslendingar, því að það er öllum kunnugt, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að hvergi annars staðar ber eins mikið á ofdrykkju og hér á landi, að of margir menn verða hér vesalingar fyrir ofnautn áfengis, að margir menn verja of miklu af rýrum tekjum sínum til áfengiskaupa og að allt of mikið af siðleysi og hrjúfu framferði fylgir vínnautninni, að ógleymdum lögbrotum, yfirsjónum og beinum glæpum, er rót sína eiga að rekja til vínnautnar. Ölæði einstakra manna - oft og tíðum aðeins örfárra manna, sem ekki kunna sér hóf í vínnautn, setur mark sitt og svip á samkomur utan húss og innan, á umferð í bæjum og borgum, á ferðalög með skipum, bílum eða hvers konar farartækjum og oft á þann hátt, að bæði er að því leiðindi og vansi, jafnvel þótt ekki stafi meiri erfiðleikar af. Algengt er, að slíkur skortur á siðfágun í almennri umgengni komi fram í meira eða minna ríkum mæli við alls konar tækifæri, bæði hjá lærðum sem ólærðum, háum sem lágum. Og til eru menn, sem álíta það engan löst í fari sínu, - það vekur í hæsta lagi meðaumkun, en aldrei fyrirlitningu, - og enginn maður, hversu hátt settur sem hann er í þjóðfélaginu, missir snefil af virðingu sinni eða völdum fyrir skort á háttvísi eða framið siðleysi undir áhrifum víns, þótt hann ætti sér aldrei uppreisnar von, ef hann fremdi sams konar verknað ódrukkinn. Að vísu skal maður sæta refsingu samkv. lögum, ef hann gegnir embætti eða starfi ölvaður, einkum ef slys hlýzt af. En virðingu sinni heldur hann óskertri eftir sem áður, enda getur enginn dómstóll dæmt hana af mönnum annar, en almenningsálitið. Og þó kann verknaður, sem hann fremur undir áhrifum víns í starfstíma og bakar honum sekt, að valda þjóðinni miklu minna tjóni en hinn, sem framinn er í veizlusölum eða á öðrum mótum utan starfstíma og lagafyrirmæli ná ekki yfir. Um þessar staðreyndir er raunverulega enginn ágreiningur. Menn líta svo á, að með breyttri áfengislöggjöf mætti bæta úr því, sem miður fer í fari manna, sem vínsins neyta, annaðhvort með því að hafa áhrif á það magn, sem drukkið er í landinu, eða beinlínis með því að skapa aðra og betri meðferð áfengis, eða með hvoru tveggja. Kemur þetta berlega fram hjá þeim aðilum, sem lagt hafa til, að lögin yrðu endurskoðuð, eins og nú skal greina. 1. Í þáltill. um endurskoðun löggjafarinnar, sem flutt var á þingi 1950, segir, að hún sé flutt í þeim tilgangi að stuðla að hóflegri og skynsamlegri meðferð áfengra drykkja. 2. Nefndin, sem hafði málið til meðferðar í þinginu, er sammála um, að löggjöfina þurfi að endurskoða og þá vitanlega með það markmið fyrir augum að fá tryggt í l., að misnotkun áfengis geti minnkað, en ekki vaxið. Hæstv. dómsmrh. tekur það fram, að löggjöfina verði að endurskoða, svo að skynsamleg og hófleg notkun áfengis geti átt sér stað. Vill hann láta þá skipun verða á þessum málum, að drykkjuskapur geti minnkað og orðið sem hneykslisminnstur. Nefndinni er ljóst af þessum ummælum, hvert átt hefði að vera markmið þeirrar endurskoðunar á áfengislöggjöfinni, sem henni var falið. Þykir því rétt að gera sér grein fyrir því, hvort þessu höfuðtakmarki er náð með því að samþ. óbreytt frv. það, sem hér er til umr., eða hvort nauðsynlegt þykir að gera á því einhverjar breytingar, og þá hverjar þær skuli vera. Það vekur strax athygli, að í ummælum þeim, sem ég hef lýst hér og n. hefur að leiðarvísi við sín störf, þar sem henni voru engar reglur settar, hvernig þeim skyldi hagað, koma hvergi fram óskir um það eða fyrirmæli, að l. skuli endurskoðuð með það fyrir augum að takmarka neyzlu áfengra drykkja í landinu. Og þegar till. er borin fram um það í n. að setja beint inn í l., að tilgangur þeirra sé sá að stuðla að því, að meðferð áfengis verði með þeim hætti, að neyzla þess verði takmörkuð sem mest má verða, þá er sú till. felld af 4 nm. gegn atkv. tillögumanns. Hins vegar er sett inn í 1. gr. frv., að tilgangur l. sé að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess, allt eins og frómar óskir komu fram um í fyrrnefndum ummælum um málið. Ummæli um þessa grein í 5. kafla grg. benda þó ótvírætt til þess, að skoða beri þetta atriði aðeins sem lögskýringar atriði. Verður ekki annað séð en að meiri hl. n. hafi frá upphafi verið því gersamlega andvígur að miða endurskoðun l. einmitt við það að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess, eins og var þó beinlínis tilætlunin með endurskoðuninni. Ef n. hefði raunverulega gert sér það ljóst, að henni bar að vinna að endurskoðun með það eitt sem höfuðsjónarmið, hefði hún ekki einasta sleppt þeirri athugasemd, sem hún lætur fylgja við 1. gr., heldur og orðað greinina þannig, að enginn vafi væri um tilgang l., og miðað síðan aðrar greinar frv. við það, að þeim tilgangi yrði náð, svo framarlega sem fyrirmæli l. væru ekki sniðgengin. En það er langt frá því, að þessi stefna sé mörkuð með því frv., sem hér er til umr. Baráttan í áfengismálunum hefur staðið um aldir, og hún á sjálfsagt enn eftir að standa um aldir. Er alveg nauðsynlegt að gera sér þetta ljóst. Ekki einasta hér á landi, heldur um allan heim skiptast menn í tvo meginflokka í baráttunni um þetta mál. Annar flokkurinn vill takmarka eða útiloka alveg allt áfengisböl með því að takmarka sölu áfengis á einn eða annan hátt eða útiloka það að fullu og öllu, gegn vilja annarra, sem ekki vilja lúta þeim fyrirmælum. Hinn flokkurinn vill draga úr áfengisbölinu eða útiloka það alveg með lagafyrirmælum og fræðslu um það, hvernig menn eigi að neyta víns, og hafa þá sem mest frjálsræði í því efni, en láta menn jafnframt bera ábyrgð gerða sinna og sæta sektum, ef brugðið er út af fyrirmælum l. hér að lútandi. Hvor flokkurinn um sig hefur þá bjargföstu trú, að lokatakmarkinu verði um síðir náð, ef þjóðin vildi aðeins skipa sér fast um þeirra stefnumál. Og með því að nauðsynlegt er fyrir löggjafann að marka skýrt aðra hvora stefnuna með þeim l., sem væntanlega verða samþ. um þetta mál á þessu þingi, er rétt að gera sér ljóst, hvaða erfiðleikum er að mæta í baráttunni að lokamarkinu, hvor stefnan sem tekin er. Skal þá fyrst athuga þá aðferðina að takmarka með lögum sölu, tilbúning og innflutning áfengra drykkja eða banna þá að fullu og öllu. Fyrsti og stærsti erfiðleikinn á þessari leið er andúð þeirra mörgu manna, sem ekki vilja lúta slíku banni og viðurkenna ekki, að þess sé þörf. Sem bein afleiðing af þessu fylgja síðan lögbrotin, ekki einasta þau að afla sér vínfanga óleyfilega til þess að fullnægja misjafnlega sterkri nautn, heldur og engu síður tilhneiging sumra manna til þess að auðgast á lögbrotunum, gera það að beinum og arðvænlegum atvinnuvegi að brugga áfengi, flytja það og selja til manna, sem allt vilja til vinna að eignast það. Þessi sterka tilhneiging einstakra manna til að auðgast á lögbrotum þróast ekki einasta við algert aðflutnings- og sölubann áfengis. Hún þróast einnig alls staðar við takmörkun á sölu áfengis í einni eða annarri mynd. Hin þungu sektarákvæði frv. í sambandi við leynivínsölu í landinu, sem fullkomlega er gert ráð fyrir að haldi áfram, þótt frv. verði að l., eru sterkasta sönnunin fyrir því, að takmörkunin skapar þetta ástand, og verður löggjafinn því að gera sér alveg ljóst, að það verður ekki fyrirbyggt við frekari takmörkun, nema síður sé. Að vísu má með takmarkalausum fjáraustri, fjölmennu eftirliti og háum viðurlögum draga eitthvað úr slíkum lögbrotum, en reynslan hefur sýnt, að þau verða á engan hátt fyrirbyggð, enda mundi slíkt beinlínis skapa grundvöll fyrir því, að hægt væri að bera fé á þá menn, sem eftirlitsins ættu að gæta. Annar mjög veigamikill erfiðleiki að takmarkinu eftir þessari leið eru tekjur þær, sem ríkissjóður hefur af áfengissölu í landinu, og það er einmitt þessi staðreynd, sem veldur því, að flm. þáltill., þn., sem um hana fjallaði, hæstv. dómsmrh. og meiri hl. n., sem samið hefur frv., vilja engir leggja til, að það sé megintilgangur l. að draga úr áfengisneyzlunni í landinu. Sérhver takmörkun, sem hefur það í för með sér, að neyzlan minnki, minnkar að sama skapi tekjur ríkissjóðs. Og hversu mjög sem menn eru fylgjandi verulega minnkandi sölu áfengis, eru þeir ekki jafnákaft fylgjandi því, að tekjur ríkissjóðs minnki eða að taka á sig aukaskattbyrði, vegna þess að tekjurnar minnka af þessum ástæðum. Hversu miklu síður verður þá hægt að fá aðra menn, sem halda vilja öllum gáttum opnum, til þess að sætta sig við slíka skattaukningu? Þetta er ein meginástæðan fyrir því, að fjöldi manna vill útrýma áfengisbölinu, ef unnt er, að öðrum leiðum en með því að draga úr neyzlunni. Því er að vísu haldið fram og það með allmiklum rétti, að samfara tekjumissi ríkissjóðs fylgi einnig margvísleg útgjaldalækkun, en bæði er það, að almennt er ekki litið svo á, að hún mundi nema nokkuð nálægt því, sem tekjurýrnuninni nemur, og auk þess er vitað, að svo bezt væri um raunverulega útgjaldalækkun að ræða, að unnt yrði að fyrirbyggja neyzlu að öðrum leiðum, en um þá erfiðleika hef ég þegar rætt. Stærsti erfiðleikinn á hinni leiðinni er hið mannlega eðli með öllum sínum kostum og göllum. Það er síður en svo órökrétt hugsun eða smávægileg hugsjón að vilja þjálfa svo og þroska mannlega dómgreind, skapgerð og vilja, að menn séu sér þess meðvitandi. hvað er rétt og rangt í þessum málum, og hafi þá jafnframt bæði vilja og þrek til að framfylgja því. Og því verður ekki neitað með nokkrum rökum, að það væri það langæskilegasta, að takmarkinu yrði náð að þessum leiðum. Hitt má öllum vera ljóst, að sú barátta verður líka bæði löng og hörð áður en lýkur. Einmitt vegna þess, hversu árangurinn af haftastefnunni hefur orðið sáralítill, og jafnframt vegna hins, hversu mikilli mótspyrnu það mætir, að ríkissjóður missi tekjurnar af áfenginu, er engan veginn útilokað, að margir af þeim mönnum, sem skoða það sem meginatriði baráttunnar, að dregið sé úr áfengisbölinu, hvaða leið sem farin er, vilji ljá því fylgi að reyna uppeldisleiðina, svo fremi að einhver trygging sé gefin fyrir því, að árangurs sé að vænta af þeirri baráttu almennt. Frv. það, sem hér er til umr., markar hvoruga þessa stefnu. Það ruglar svo kyrfilega báðum þessum ólíku stefnum saman, að ómögulegt yrði að greina á milli, hvorri stefnunni það væri að þakka, þótt einhver bót fengist á þessu eða hinu, sem miður fer í áfengismálunum. Þetta er að mínu áliti langmesti ágallinn á frv. Frá mínu sjónarmiði gefur það þá heldur engin fyrirheit um endurbætur á því ófremdarástandi, sem í þessum málum er, þótt það verði að l., eins og n. hefur skilað því til þingsins. Þar með er ekki sagt, að verk n. sé einskis nýtt, síður en svo. Þær upplýsingar, sem hún hefur aflað, eru margar hverjar mjög merkar og vel þess virði, að þeim sé gaumur gefinn, enda sumar hverjar beinlínis blys, er menn hefðu gott af að taka sér í hönd, sem ráfa í sífelldu myrkri í þessum málum, þó að þau því miður hafi ekki reynzt nægilega sterk leiðarljós fyrir n. til þess að leiða hana á beina braut. Er enda sýnilegt, að á móti hafa mætt fyrir fram ákveðnar, óskyldar skoðanir í málinu samfara fjötrum við embætti og atvinnu, og þurfti að sjálfsögðu mikinn manndóm til að hrista af sér slíka hlekki, svo að hægt væri að hugsa og starfa algerlega frjálst í málinu, en á því hefði verið mikil nauðsyn. Ég skal þá fara hér nokkrum orðum um hinar einstöku greinar frv., um leið og ég geri grein fyrir brtt. mínum á þskj. 111. Ég hef áður minnzt á 1. gr. frv. og gert henni nokkur skil og skal ekki endurtaka það, en aðeins benda á, að orðalag hennar sannar hvað bezt, að meiri hl. n. hefur enga ákveðna stefnu í málinu. Hefði svo verið, hefði í framhaldi af því, sem þar er sagt, þurft að koma með, með hvaða hætti og að hvaða leiðum stuðla skyldi að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess. En þess er stranglega gætt að minnast ekkert á það í greininni. Ég legg því til, að 1. gr. frv. verði orðuð á þann veg, sem segir í 1. brtt. minni á þskj. 111, og hljóði svo: „Tilgangur laga þessara er sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli, sem því er samfara.“ 2. gr. frv. gefur ekki tilefni til umr., þar sem hér er aðeins um skilgreiningu að ræða. Síðasti málsliður 3. gr. segir, að óheimilt sé að flytja til landsins öl, sem hefur inni að halda meira en 2¼% af vínanda að rúmmáli. En með því að væntanlega er ekki hugsað að flytja nokkurt öl til landsins, enda hefur það ekki verið gert um langan aldur, þykir eðlilegt að orða þennan málsl. á þann hátt, sem ég legg til í 2. brtt. minni, sem er við 3. gr., að 3. málsl. orðist svo: „Þó skal óheimilt að flytja til landsins öl.“ Í 4. gr. frv. er það nýmæli, að bannað er að flytja inn nokkuð af þeim áfengisforða, sem í skipunum er. Tel ég það ekki einasta í samræmi við ákvæði 3. gr., heldur og sjálfsagt spor í áttina að því marki að draga úr áfengisneyzlunni í landinu, án þess að það skaði tekjur ríkissjóðs, eins og virðist vera tilætlun meiri hl. nm. Það er vitað, að ríkissjóður hefur engar tekjur af því áfengi, sem þannig er flutt inn. Hitt er sýnilegt, að úr því að þetta spor er stigið, þá er alveg óhjákvæmilegt að ganga enn lengra og leyfa ekki neinn forða í skipi óinnsiglaðan, svo lengi sem skip er innan þeirra takmarka, sem ekki má veita vín. Að leyfa þessi fríðindi er í engu samræmi við tilgang l. og einungis til þess að mismuna þegnum þjóðfélagsins, þar sem einum er frjálst að hafa um hönd vörutegund undir hagkvæmari skilyrðum, en öðrum. Þetta hefur að sjálfsögðu ekki verulega fjárhagslega þýðingu, hvorki fyrir neytendur né fyrir ríkissjóðinn, hvort það er leyft eða ekki. En það verða engin frambærileg rök færð fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt, eðlilegt eða sanngjarnt. En aftur á móti má færa mörg rök fyrir því, að jafnan verði freisting fyrir þá, sem þannig eiga áfengi, að koma því á land, og opni það þeim þá einnig leið til þess að láta ekki staðar numið við þennan skammt. - Ég hef því lagt til í 3. brtt. minni, .a-lið, að síðasti málsl. 3. mgr. falli niður. Verði þessi till. mín samþ., þarf einnig að samþ. b- og c-liðina, þar sem þeir eru afleiðing af fyrri samþykkt, og væri því rétt að bera þá upp alla þrjá saman. - Í d-lið er lagt til, að fyrirmælin nái einnig til flugvéla. - Þá hefur mér þótt rétt að leggja til, að fyrirmælin nál einnig til innlendra skemmtiferðaskipa, en herskip og erlend skemmtiferðaskip séu undanskilin. Mælir ekkert með því, að innlend skemmtiferðaskip séu undanþegin lögunum. Það er vitað, að hér á hv. Alþ. munu ákvæði 2. mgr. 7. gr., um heimild til þess að brugga áfengt öl í landinu, valda einna mestum deilum, enda hefur þetta ákvæði einnig valdið miklum ágreiningi í mþn. Það má sjálfsagt lengi deila um það, hvort öldrykkja örvaði þjóðina til ofdrykkju eða drægi úr henni. Hafa verið færð margvísleg rök að þessu, bæði með og móti, sem reynslan ein fær þó skorið úr um, svo að ekki yrði um deilt lengur. Það er engan veginn rökleysa að ætla, að neyzla sterkari drykkja minnkaði við öldrykkju, einkum þegar ríkisstofnun hefur það jafnan í hendi sér að minnka innflutning og sölu sterkra drykkja, ef hún hefur annað léttara að bjóða og sýnilegt er, að ríkissjóður hefur sama hag af þeirri sölu. Er það skaði, að n. hefur ekki svo að séð verði, gert á þessu neinn samanburð eða látið athuga þetta atriði út af fyrir sig, sem þó hefði verið mjög fróðlegt að fá einhverja hugmynd um. Ef gera mætti ráð fyrir því, að annar hver maður á landinu drykki eina hálfflösku á dag af öli, og ég er ekki viss um, að það eitt út af fyrir sig þætti vera nokkur ofdrykkja, - þá mætti gera ráð fyrir því, að tolltekjurnar einar gæfu ríkissjóði 15 millj. kr. á ári, en það er rúmlega þriðjungur af áfengistekjunum nú. Mætti þá minnka innflutning og sölu áfengra drykkja sem því svaraði án þess að rýra tekjur ríkissjóðs, og er það jafnan á valdi hæstv. ríkisstj., auk þess sem það er ávallt á hennar valdi að auka eða draga úr eða hætta alveg bruggun öls, ef sýnilegt er, að það leiddi ekki til þess að draga úr ofdrykkju. Fyrir þessum staðreyndum falla öll rök fyrir því, að það sé einhver voðalegur glæpur að gera þessa tilraun. Ég held einmitt miklu frekar, að ef það skyldi koma í ljós, að ölið út af fyrir sig skapaði lakara ástand í landinu en nú er, - og það tekur ekki langan tíma að fá úr því skorið, - þá hafa þeir mörgu menn, sem eru á móti ölbruggi svo miklu sterkari málstað á eftir við að fá því aflétt, en þeir hafa nú við að standa á móti því. Og tilhliðrun á einu sviði til þess að skapa sér sterkari aðstöðu á öðru eða síðar fyrir málið í heild er sannarlega engin goðgá til þess að ná settu marki í merku máli. En hvað svo sem þessu líður, þá er það alveg útilokað að finna nokkur rök fyrir því, að það sé að vinna gegn útrýmingu áfengisbölsins í landinu að vera því fylgjandi, að þjóðin fái með atkv. sínu að segja til um það, hvort hún vilji bruggun öls í landinu eða ekki. Þeir menn, sem slíku halda fram, verða sannarlega ekki teknir alvarlega, þegar þeir samtímis krefjast þess, að þjóðin fái sjálf að segja til um það með atkv. sínu, hvort leyfðar skuli áfengisútsölur eða ekki í einstökum héruðum. - Ákvæði 2. mgr. 7. gr. ákveður ekkert annað en einmitt þetta, að leita skuli álits hjá þjóðinni sjálfri um það, hvort bruggun öls skuli leyfð. Það hefur því miður allt of oft borið við í þessu heita deilumáli um áfengisneyzluna í landinu, að þeir menn, sem af einlægni og áhuga hafa beitt sér fyrir áfengisvörnum í margvíslegum myndum, hafa beinlínis veikt málstaðinn og gert honum meira tjón en gagn með sumum af þeim fyrirmælum, sem þeir hafa barizt fyrir að lögfest yrðu. Og það er áreiðanlega kominn tími til þess fyrir þá að viðurkenna þetta og athuga, hvort ekki finnast aðrar heppilegri leiðir að því marki, sem þjóðinni væri svo mikils virði að náð yrði, þ. e. að útrýma sjálfu áfengisbölinu. Ég tel langeðlilegast, að inn í þessa grein verði einnig sett það ákvæði, að jafnframt því, sem fram skuli fara þjóðaratkv. um það, hvort leyfa skal að brugga áfengt öl í landinu, skuli og fara fram atkv. um það, hvort þjóðin vilji algert aðflutningsbann og sölubann áfengis á ný. Hefur þetta engan kostnað í för með sér, þar sem spurningin getur verið á sama seðli, en sanngjarnt að verða við þeirri kröfu og ekki einskis vert að vita vilja þjóðarinnar um þetta atriði nú. Í 4. brtt. minni á þskj. 111, fyrri mgr., er tekið upp allt það, sem nú er í 7. gr. frv., og er því ekki ástæða til þess að ræða þau atriði nánar. Hins vegar þykir mér rétt að lesa hér upp síðari mgr., þar eð hún inniheldur þau nýmæli, sem gert er ráð fyrir að taka upp í frv. En þessi 2. málsgr. í till. minni á þskj. 111 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú fer fram þjóðaratkvæði um leyfi til að selja öl í landinu samkv. fyrirmælum þessarar greinar, og skal þá jafnframt og á sama hátt láta fara fram atkvgr. um það, hvort þjóðin kýs frekar algert aðflutnings- og sölubann áfengis eða áframhaldandi innflutning og sölu þess með þeim takmörkunum. sem l. þessi mæla fyrir um. Komi í ljós, að meiri hluti þeirra, sem atkv. greiða, aðhyllist algert aðflutnings- og sölubann áfengra drykkja, skal Alþingi það, sem kemur saman næst eftir að þetta er kunnugt, gera till. um nýja tekjustofna til ríkissjóðs, er komi í stað ágóðans af áfengissölunni og jafngildi þeim tekjum, og láta síðan fara fram þjóðaratkvæði um þær till., á sama hátt og fyrir er mælt í þessum lögum. Verði þær till. samþ. með meiri hluta greiddra atkv., ber samstundis að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að banna innflutning og sölu áfengis í landinu.“ Ég skal út af þessari brtt. minni taka fram hér, að ég er fús til samvinnu um að breyta þessari 2. mgr. enn, þannig að það sé hægt að láta fara fram þjóðaratkvæði um málið í heild á fyrsta stigi. Og ég skal athuga það nánar, ef dagskráin verður felld og frv. nær fram að ganga. Með þessu móti, sem ég hér hef lýst, verður hægt að ganga úr skugga um það, hvort þjóðin virkilega vill algert áfengisbann í landinu og hvort hún vill leggja á sig þær kvaðir, sem því eru samfara, og þá á hvern hátt. Allt umtal um áfengisbann, án þess að þær ráðstafanir, sem hér er bent á, séu gerðar, er raunverulega marklaust hjal. Við samþykkt þeirrar till., sem ég ber hér fram, fæst úr því skorið, hvort þjóðin vill raunverulega leggja það á sig, sem nauðsynlegt er til að útrýma áfengisbölinu með þessari aðferð. Þeir hv. þingmenn, sem ekki vilja fylgja henni vilja þá ekki heldur áfengisbann í þessu landi. 5. brtt. mín er um það, að andvirði fyrir upptækt áfengi renni í áfengisvarnasjóð. Ég hef aldrei getað fellt mig við það, að menningarsjóður hafi tekjur sínar, sem hann notar til þess að greiða kostnað af menningarmálum þjóðarinnar, frá því sorglegasta ómenningartákni, sem sá hluti þjóðarinnar er brennimerktur með, er ekki kann sér hóf í öl- eða víndrykkju, enda miklu eðlilegra, að féð sé notað til þess að fyrirbyggja frekara tjón af ofdrykkju. Það eru ekki heldur neitt sérstaklega þeir menn, sem njóta styrks úr menningarsjóði, sem eru blysberar fyrir þeirri stefnu að útrýma áfengisbölinu úr landinu, svo að af þeim ástæðum er ekki heldur sjálfsagt, að þetta fé renni til þeirra, og vísa ég hér einnig til þeirra ummæla, sem ég hafði í sambandi við umr. um breyt. á l. um menningarsjóð. 6. brtt. mín er um það, að óheimilt sé að gefa veitingamönnum afslátt frá söluverði áfengis. Það mun hafa viðgengizt lengi vel, að Hótel Borg fengi ákveðinn afslátt af viðskiptum við Áfengisverzlunina, en fyrir atbeina fjvn. var þessu hætt 1947 og hefur væntanlega ekki verið tekið upp aftur, enda engin þörf. Þetta ákvæði á því að samþykkja. Samkv. ákvæðum 10. gr. er ætlazt til þess, að aðeins verði heimilað að hafa útsölustaði í kaupstöðum. Er þetta takmörkun frá því, sem nú er, þar sem íbúum í kauptúnum og einnig í sveitum er heimilt með atkvgr. að kveða á um þetta, til eða frá. Í framkvæmdinni hefur þetta sjálfsagt enga þýðingu. Sem betur fer sækjast íbúar kauptúna, þorpa og sveita almennt ekki eftir því, að komið sé þar upp útsölu á áfengi, og er það vel. En þegar það er kunnugt af margra ára reynslu, að þeir eru í þessu máli framar kaupstaðabúum, þá er það nokkuð hjákátlegt, að með lögum skuli vera tekinn af þeim sjálfsákvörðunarrétturinn í þessu máli. Einmitt það að láta þá halda þessum rétti áfram er styrkur fyrir þá, sem berjast fyrir útrýmingu áfengis, að benda á, að svo og svo mörg héruð hafi útrýmt áfenginu af frjálsum vilja og fullum skilningi á þörfinni fyrir því. Þetta verður líka því torskildara, þegar frv. gerir samtímis ráð fyrir því að auka sölumöguleikana í kaupstöðunum með því að fjölga þar veitingastöðum, og sýnir það bezt, hversu sáralítið samræmi er í löggjöfinni. Þegar svo enn eru athuguð ákvæði 13. gr. um, að ekki má selja vín nema gegn staðgreiðslu og að ekki má senda það gegn póstkröfu, og enn fremur ákvæði 19. gr., þar sem þung refsing liggur við, að vín finnist í bifreið, ef ekki er unnt að færa sterkar líkur fyrir því, að eigandinn ætli sér að drekka það sjálfur, þá er tvöföld ástæða til þess að breyta þessu ákvæði. - 7. brtt. mín miðar að því að svipta ekki neinn þessum sjálfsákvörðunarrétti, meðan hann er viðurkenndur í máli þessu fyrir nokkurn aðila. Ég get búizt við því, að þeir menn, sem spyrna vilja við því, að áfengisveitingastöðum verði fjölgað í landinu, muni benda á, að þessi till. mín sé rýmkun frá því, sem ákveðið er í frv. Er það út af fyrir sig rétt. En eins og ég hef tekið fram áður, er hér um réttlætiskröfu að ræða, sem á engan hátt skaðar sjálft málefnið, en getur hins vegar orðið því styrkur, ef rétt er á haldið, og ber því að samþykkja þessa till. Í 8. brtt. minni legg ég til, að 12. gr. frv. verði breytt algerlega. Hefur mér þótt rétt að orða 1. mgr. um eins og sjá má á a-lið till. og breyta henni. Meginbreytingin er fólgin í því, að veitingastaður, sem leyfi fær, skal vera fyrsta flokks að dómi ríkisstj., en ekki gistihúseiganda, enda skýrari ákvæði um reglu, snyrtimennsku og annað í sambandi við útbúnað veitingastaða. Enn fremur er nánar tiltekið um bann við greiðslu fyrir að bera fram vínföng. Tel ég, að þessar brtt. séu mjög til bóta. - Till. undir b-lið miðast hins vegar við, að fyrri till., nr. 7, hafi verið samþ. Er þar því um afleiðingu að ræða. - C-liðurinn, sem er till. um, að 3. mgr. falli niður, er vegna þess, að þau ákvæði greinarinnar eru sumpart óþörf, eftir að mínar till. um 7. gr. hafa verið samþykktar, og sumpart er ekki eðlilegt, að undanþága frá almennu reglunni sé gefin á þann hátt, sem þar er gert. En þessi liður till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Utan kaupstaða er dómsmrh. og heimilt, að uppfylltum skilyrðum a-c-liða 1. mgr., að veita veitingahúsum leyfi til vínveitinga, ef telja má, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn, enda mæli áfengisvarnanefnd með leyfisveitingunni.“ Ég sé, eins og ég hef tekið fram, enga ástæðu til þess að hafa þessa grein og hef því lagt til, að hún falli niður, og vænti ég, að hv. d. geti fallizt á, að greinin eigi að falla niður, og samþ. því þessa till. mína hér að lútandi. - D- og e-liðir eru afleiðing af fyrri samþykktum, hafi þær verið gerðar. 9. brtt. mín, við 15. gr., er um það að fella niður heimild til að taka upp skömmtun á áfengi með reglugerð. Í mþn. var mjög rætt um skömmtun á áfengi, og kom þar fram till. um að taka hana upp. Þykir mér rétt að taka hér upp kafla um þetta atriði úr skýrslu n., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Annar nm. (B. T.) gerir svofellda grein fyrir afstöðu sinni til skömmtunar: Svíar hafa reynt skömmtun (Brattskerfið) um aldarfjórðung, og hefur hún ekki gefizt betur en það, að áfengislagan. sú, sem þar hefur starfað undanfarið (frá 1944) hefur orðið sammála um að leggja til, að skömmtun verði afnumin. Þetta sýnir, að reynslan hefur hlotið að vera slæm af skömmtunarreglum þeim, er kenndar eru við Ivan Bratt. Aðalatriðið er það, að vonir manna um minnkandi áfengisnautn vegna skömmtunarinnar hafa brugðizt verulega. Svíar drekka mest allra Norðurlandabúa, um 50% meira á hvert mannsbarn, en Norðmenn. Tilgangur skömmtunarinnar var m. a. sá að koma í veg fyrir, að drykkjumenn gætu náð í áfengi, þar sem þeir voru úfilokaðir frá því að fá áfengisbók, en reynslan leiðir í ljós, að þetta hefur alveg misheppnazt, eins og sést af því, að um ¾ af ofurölvun meðal Svía lengi undanfarið á sér stað meðal manna, sem hafa enga áfengisbók, þ. e. eru útilokaðir að l. frá því að ná í áfengi hjá einkasölunni. Þetta er rothögg á skömmtunina. Annað er rétt að nefna. Um leið og fólk verður fulltíða (21 árs) í Svíþjóð, fær það leyfi til þess að fá áfengisbók upp á vasann. Þetta verður til þess, að mjög margir, bæði karlar og ekki síður konur, fara að ná sér í áfengi. Þeir hugsa sem svo: Það er sjálfsagt að nota réttindin. - Það líta margir svo á, að meðal réttinda, sem fylgja því að verða fullveðja, sé það að fá sér á pyttluna! Með þessu er eins og verið að „löggilda“ áfengisnautnina fyrir hvern einstakling. ef svo mætti að orði kveða.“ Þetta er sérgrg. stórtemplars í n. Má telja það alveg furðulegt, að sömu menn sem fært hafa svo skýr rök fyrir því, að ekki eigi að taka upp skömmtun, skuli svo síðar leggja til að heimila hana í frv. Er þetta ein sönnun þess, hversu mál þetta hefur allt verið laust í böndunum hjá n. 10. brtt. mín er við 16. gr.

Mundi ekki hv. þm. vilja geyma ræðu sína þangað til seinna á fundinum?

Ég tel það nú rétt, því að ég á sjálfsagt eftir að tala í hálftíma enn. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði lýst hér áðan 9 af mínum brtt. og skal nú halda áfram ræðu . minni. 10. brtt. mín er við 16. gr. og er í tveim liðum. Fyrri liðurinn er um það, að niður falli tvö orð, sem eru óþörf, ef síðari liðurinn er samþ., sem er ný mgr. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áfengi má ekki veita neinum, sem er bersýnilega ölvaður eða svo mjög undir áhrifum víns, að hann gæti ekki hófs í siðgæði eða brjóti almennar umgengnisvenjur á veitingastað. Skal viðkomandi veitingamaður, eftirlitsmaður með áfengisveitingum eða veizlustjóri láta þegar fjarlægja hvern þann, sem þannig er ástatt um, og ber að stöðva allar veitingar á staðnum, unz það hefur verið gert. Þessi ákvæði gilda einnig um áfengisveitingar samkv. 20. gr. þessara l.“ Með þessari till. er lögð meiri ábyrgð á herðar veitingamanni, veizlustjóra og eftirlitsmanni, sem ég ætlast til að skipaður verði, og lýst verður ákvæðinu um það síðar, er rætt verður um 14. brtt. Ef rýmka á um sölu áfengis samfara því, sem útrýma á áfengisbölinu og kenna mönnum að fara sómasamlega með neyzlu áfengra drykkja, verður að hafa eftirlit með því, að fyrirmælum l. sé hlýtt, og eins að gefa mönnum aðhald í sambandi við meðferð vínsins. Þeir menn, sem kynnu að verða andvígir þessari till. og öðrum, sem á eftir fylgja um sama efni, eru þá jafnframt andvígir því, að samfara frelsi í notkun áfengis komi batnandi umgengnisvenjur og meira öryggi fyrir þá, sem umgangast menn, sem víns neyta, en taka sjálfir ekki þátt í því. 11. brtt. mín er um, að ný grein komi á eftir 20. gr., svo hljóðandi: „Eftirlitsmaður með áfengisveitingum skal hafa aðgang að hverjum þeim stað, þar sem leyft hefur verið að veita áfengi, jafnt í félögum og veizlum sem á opinberum veitingastöðum, og ber honum að sjá um, að fyrirmælum þessara l. sé hlýtt, og kæra yfir, ef brotið er út af. Honum skal enn fremur heimill aðgangur að hvers konar mótum og samkomum, ef grunur leikur á, að þar sé haft vín um hönd. í því skyni að gæta þess, að ölvun eigi sér ekki stað, sem fer í bága við fyrirmæli og tilgang þessara l. Heimilt er honum að afla sér þar hvers konar sönnunargagna, sem hann telur nauðsynleg til sönnunar brotum á l. þessum.“ Miðar þessi brtt. að því sama og 10. brtt., að tryggja, að vínnautn sé ekki misnotuð og þó einkum að umgengnisvenjur og góðir siðir séu ekki virtir að vettugi. 12. brtt. mín er um, að ný grein komi á eftir 25. gr., svo hljóðandi: „Sé það á almannavitorði. að fyrirmæli 21.–25. gr. þessara laga hafi verið brotin á ákveðnum samkomum, eða ef sterkur grunur liggur á því, að svo hafi verið, ber að láta fram fara réttarrannsókn á meintum brotum, þótt engin kæra hafi komið fram, svo að upplýst verði á þann hátt, hvort um meint brot hafi verið að ræða eða ekki.“ Það er á almannavitorði, að mörgum skemmtunum er beinlínis spillt með návist manna, sem ekki gæta hófs í neyzlu áfengis. og þarf oft ekki nema einn mann eða fáa menn til þess að spilla samkomum. Þykir rétt, að það varði sektum, og eru fyrirmæli þessi til að fá það upplýst, þótt engin kæra hafi beinlínis borizt um brot ákveðins aðila. 13. brtt. er umorðun á 26. gr. frv. Ég tel rétt, að áfengisvarnaráðunautur eigi jafnframt að vera áfengisvarnalæknir. Það er alveg vitað, að það líður ekki á löngu, þar til mætt verður þeirri kröfu þjóðarinnar að setja sérstakan lækni yfir öll áfengismálin í landinu. Og þá á sá maður einnig að vera áfengisvarnaráðunautur stjórnarinnar í öllu því, sem þessi mál snertir. Það er of mikil skammsýni að binda þetta starf við mann, sem nú gegnir því, þótt hann sé í alla staði ágætur maður. Það væri því mikið víxlspor að ganga ekki frá þessu atriði þegar í upphafi eins og eðlilegast er að hafa það í framtíðinni. 14. brtt. mín er um það, að ný grein komi á eftir 27. gr. og orðist svo: „ Dómsmrh. skipar eftirlitsmenn með neyzlu og meðferð áfengis á öllum þeim stöðum í landinu, þar sem leyfðar eru útsölur og veitingar áfengis, svo marga sem þurfa þykir að dómi áfengisvarnaráðs. Skal þeim skylt að fylgjast með því, að fyrirmælum l. sé hlýtt í hvívetna, og bera fram kærur á hendur þeim, sem brotlegir hafa gerzt. Gerist eftirlitsmaður brotlegur um meðferð og sölu áfengis eða hylmar yfir með öðrum, sem gerzt hafa brotlegir, eða vanrækir á einn eða annan hátt starf sitt, svo að lögbrot verði öðrum auðveldari, skal hann sæta ábyrgð samkv. l. þessum. Að öðru jöfnu skulu meðlimir áfengisvarnanefndar ganga fyrir sem eftirlitsmenn, enda skal ávallt leita álits áfengisvarnaráðs, áður en ráðh. skipar slíkan starfsmann. Á þeim stöðum, sem útsölur eða veitingar áfengis eru ekki leyfðar, skal eftirlitsstarfið falið áfengisvarnanefndum þar, og ber þeim þá að hafa eftirlit með mótum og samkomum, sem haldnar eru á því svæði, sem þeim tilheyrir. Eftirlitsmenn geta hvenær sem er krafizt aðstoðar lögreglumanna, ef þeim þykir ástæða til í sambandi við brot á l. þessum. Ráðherra setur reglugerð um störf eftirlitsmanna og laun þeirra.“ Eins og greinin ber með sér, er ætlazt til, að komið sé upp fullkomnu eftirlitskerfi með framkvæmd l., og hef ég nokkuð rætt um það hér að framan. Það væri ekki óeðlilegt að spyrja, hve mikinn aukinn kostnað slíkt eftirlit mundi hafa í för með sér. Út af því vil ég taka fram: Lögin eru einskis nýt, ef ekkert eftirlit á að hafa með þeim. Í frv. er gert ráð fyrir, að komið sé á áfengisvarnanefndum eftir þörfum og að þær fái laun. Þeirra er því að hafa eftirlitið. Kostnaðurinn fer sjálfsagt eftir því, hve fólksfrekt eftirlitið er. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að eftirlit með bifreiðum í landinu kostar nú um eina millj. kr. Tel ég, að enginn vilji draga úr því, ef það á að kosta fleiri slys. En því verður ekki á móti mælt, að misnotkun áfengis í landinu nú, gerir miklu meira tjón, en öll bifreiðaslysin til samans, eins og ég er líka víss um, að fyrir þá upphæð, sem greidd er fyrir bifreiðaeftirlit, má skapa öruggt eftirlit með áfengisneyzlu í landinu. 15. brtt. mín er umorðun á 30. gr. frv. og hljóðar svo: „Í öllum skólum, er opinbers styrks njóta, skal fara fram fræðsla um áhrif áfengisnautnar. Sérstaka áherzlu skal leggja á að upplýsa, hvaða áhrif ofnautn áfengis hefur á líkama mannsins, vinnuþrek, siðferðisþroska hans og sálarlíf, á heimili manna, umgengnisvenjur og almenna siðfágun, á fjárhag einstaklinga og þjóðarinnar, á öryggi í vandasömu starfi og atvinnu manna almennt. Enn fremur skal veita fræðslu um það, hver sé öruggasta leiðin til að forðast ofnautn áfengis. Áfengisvarnaráði skal skylt að sjá svo um, að skólarnir eigi þess jafnan kost að fá hentugar kennslubækur og kennslukvikmyndir, eftir því sem við á á hverju skólastigi allt frá barnaskólum til háskóla. Ráðherra setur nánari fyrirmæli með reglugerð um kennslustundafjölda í hverjum skóla, prófstig o. fl., er að námsgreininni lýtur, að fengnum till. frá áfengisvarnaráði. Skylt skal öllum sóknarprestum landsins að hafa eftirlit með því, að börn og unglingar hafi fengið þá fræðslu, sem ákveðin er í barnaskólum samkv. fyrirmælum þessarar greinar, og er það skilyrði fyrir fermingu barna, að þeim hafi verið kennd sú námsgrein.“ Eins og tekið er fram í grg. frv., þá er 15. gr. nú í l. og hefur verið það alllengi, en árangur af fyrirmælunum er ekki ærið fyrirferðarmikill. Þegar þess er minnzt, hvernig blysberar þjóðarinnar, stúdentarnir, venjulega eyða fyrstu dögunum að lokinni langri skólagöngu, hvernig þeir síðar heiðra aðra menntastofnun, háskólann, með fyrstu nærveru sinni í félagsskap með eldri stúdentum og hvernig þeir síðar á ævinni minnast þessara merkisdaga, getur maður ekki komizt hjá því að viðurkenna, að þessari kennslugrein skólanna hlýtur að vera eitthvað verulega ábótavant, og er það ekki hvað sízt orsök þess, að þetta vandamál þjóðarinnar er enn ekki leyst sem skyldi. Samkv. 20. gr. frv. varðar við l., ef starfsmaður ríkisins er ölvaður, þegar hann er að gegna embætti sínu. Prófessorar, prestar, kennarar eða hvers konar fræðarar hinna ungu í þjóðfélaginu eru ekki taldir vera að gegna embætti sínu þær stundir, sem þeir eru í hófi, hvort heldur það er fámennt eða fjölmennt, og ná þá að sjálfsögðu ákvæði 22. gr. frv. ekki yfir neitt af því, sem menn kunna þar að leyfa sér. Þó gæti svo farið, að ofnautn áfengis slíkra manna þar orsakaði meira tjón, en þó að hún kæmi fyrir við embættisverk, ef svo illa tækist til t. d., að fordæmið brenndi sig í vitund ungra viðstaddra manna, sem ályktuðu, að umgengnisvenjur slíkra tignargesta hlytu að vera fyrirmynd, sem ekkert væri við að athuga. Í sambandi við þetta atriði þykir mér rétt að benda á kafla í grg. frv. á bls. 11., rómv. II, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrsta ráðstöfun stjórnarinnar til þess að koma í veg fyrir brennivínsofdrykkju á Íslandi eru fyrirmæli í konungsbréfi 3. júní 1746 til biskupanna á Íslandi, þar sem lagt er fyrir þá að sjá um, „að prestar og aðrir haldi sig frá drykkjuskap“. - Í erindisbréfi handa biskupunum, útgefnu 1. júlí 1746, er svo fyrir mælt, að drykkjuskapur presta skuli sæta viðurlögum, einkum ef prestar láta sjá sig drukkna í verzlunarstöðum. Þessi fyrstu stjórnarfyrirmæli gegn ofdrykkju á Íslandi eru gefin út að ráði Lúðvigs Harboe, er sendur var hingað til lands til þess að kynna sér ástandið í skólum og kirkju. Reit hann stjórninni rækilegt bréf um drykkjudrabbið á Íslandi, og telur hann till. Jóns biskups Árnasonar um brennivínsbann bæði kristilegar og nauðsynlegar.“ Það vakti athygli mína, að prestar mega ekki samkv. hirðisbréfinu láta sjá sig drukkna í verzlunarstöðum. Hvað gat legið á bak við þessi fyrirmæli annað, en vitneskjan um það, að það gat valdið tjóni að hafa slíkt fyrir öðrum, þar sem fjölmenni var? Hvað mundi þá hafa verið sagt um það, að þeir væru á þann veg þátttakendur í mannmörgum, virðulegum hófum? Ég held, að þegar menn hafa áttað sig á kjarna þessa máls, þá verði þeir mér sammála um það, að nauðsyn beri til að samþ. þessa till. 16. brtt. mín er um það, að allar sektir samkv. l. skuli renna í áfengisvarnasjóð, en að greitt verði það, sem á kann að vanta til að standast kostnað við framkvæmd l., af ágóða Áfengisverzlunarinnar, í stað þess að ákveða hundraðsgjald af hagnaðinum. 17. brtt. mín er um það, að 32. gr. frv. falli niður. En sú gr. ákveður, að 6% af ágóða Áfengisverzlunarinnar skuli lagt til hliðar í næstu 5 ár til þess að sinna sérstökum verkefnum, sumum alveg óskyldum þessu máli og sumum, sem tryggt hefur verið fé með gildandi l. Tel ég rétt að fella þessa grein niður. Aðrar till., 18.–24., eru til samræmingar, ef till. mínar eru samþ., og þurfa ekki skýringa við. Ég hef þá gert ýtarlega grein fyrir till. mínum og lýst afstöðu minni til þessa máls. Að ég hef lagt svo mikla vinnu í að athuga þetta mál og ganga frá brtt. við frv., þótt ég eigi ekki sæti í þeirri n., sem það hefur haft til meðferðar, kemur til af því, að ég álít, að hér sé til umr. eitt af vandamestu málum þjóðarinnar, sem hv. alþm. megi ekki greiða atkv. um nema hafa áður kynnt sér það út í æsar. Ég er að sjálfsögðu fús til þess að hafa um það fulla samvinnu við n., sem hefur málið til meðferðar, svo og hvern annan hv. þm. um að fylgja öðrum brtt., ef þær ná frekar því marki, sem að ber að stefna, þ. e. að útrýma áfengisbölinu. En ég get ekki sýnt það ábyrgðarleysi í þessu stóra máli að vera með að vísa því frá, eins og meiri hl. n. leggur til. Vil ég þar með skjóta mér undan þeirri ábyrgð, sem því fylgir að setja þjóðinni ekki áfengislöggjöf, vitandi það, að sú áfengislöggjöf, sem hún nú býr við, bakar þjóðinni meira tjón, en mælt verður í krónum, og mun ég því greiða atkv. á móti hinni rökstuddu dagskrá.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að hér er um mikið vandamál að ræða, þar sem eru áfengislögin og hvernig hægt sé að koma í veg fyrir óhæfilega notkun áfengis. Þess vegna eru mér það vonbrigði, að meiri hl. hv. n., sem um þetta mál hefur fjallað hér, skuli leggja til, að málinu sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, án þess að leggja nokkuð sjálfstætt til málanna. Það er að vísu gefið í skyn, að sú n., sem um þetta hefur fjallað og skipuð var af dómsmrh., hafi ekki verið rétt valin, og að því fundið, að hvorki hafi í henni átt sæti umboðsmenn eða fulltrúar Stórstúkunnar né kvennasamtakanna. Sannleikurinn er sá, að í þessa n. voru valdir menn, sem allir höfðu um þessi mál fjallað á einn eða annan veg og vænta mátti, að væru kunnugir bæði óskum manna í þessum efnum, - ólíkum óskum manna, en ekki einhæfum frá tilteknum hópum, - og eins menn, sem gera má ráð fyrir, að væru kunnugir raunverulegu ástandi og hvar væri helzt umbóta þörf. Og ég vil halda því fram, að sú n., þar sem Brynleifur Tobíasson er, verði ekki talin vanskipuð af hálfu bindindismanna í þessu landi. Ég hygg, að það séu fáir núlifandi Íslendingar, sem eigi lengri og heilsteyptari sögu í bindindismálunum heldur en einmitt Brynleifur Tobíasson, enda hefur hann gegnt æðstu trúnaðarstörfum innan góðtemplarareglunnar, svo að vanskilið er, að þaðan hefði annar hæfari maður orðið nefndur. Á sama veg vil ég halda því fram, að þar sem málið hefur nú legið í fullan 1½ mánuð - nær 2 mánuði, geri ég ráð fyrir - hjá hv. allshn. þessarar d., þar sem hinn ágæti kvenskörungur, hv. 8. þm. Reykv., á sæti, þá sé fyllilega séð  Ég tel þess vegna þær aðfinningar, sem komið hafa fram gegn skipun n., tilefnislausar og tel litlar líkur benda til þess, að málið yrði nær afgreiðslu, þótt hin rökstudda dagskrá væri samþ. Það er einnig ljóst, að af samþykkt hennar mundi leiða verulegan drátt málsins, drátt, sem þeir ættu allra sízt að óska eftir, sem hæst hafa nú um það, hvílíkt vandræðaástand sé í þessum efnum. Og ég vil fyllilega taka undir það og lýsa því sem minni sannfæringu, að núverandi ástand í þessum efnum sé allt annað, en gott, þótt vandinn sé hins vegar miklu meiri að benda á, hver úrræði eigi að verða til bóta. Það er vitað, og hefur sérstaklega verið um það rætt, að deilt hefur verið á ríkisstj. og þá mig sérstaklega sem dómsmrh. fyrir tvö atriði í framkvæmd þessara l., annars vegar framkvæmd á vínveitingaleyfum svo kölluðum og hins vegar varðandi héraðabönn. Um það fyrra er það að segja, að ákvæði l., eins og þau eru, eru nánast óframkvæmanleg. Og frá þeim hefur verið brugðið allt frá því að áfengislögin fyrst voru sett, misjafnlega mikið, en sama eðlis lengst af allan tímann. En það liggur líka í augum uppi, að ef það þótti ástæða til þess að hafa vínveitingar á einstöku stað í Rvík fyrst þegar Spánarundanþágan var veitt, sem mig minnir að hafi verið 1922, þegar hér voru rúmlega 20 þús. manns, þá er auðvitað óframkvæmanlegt að ætla að hafa vínveitingar einungis á einum stað nú, þegar íbúar Rvíkur eru orðnir nær 60 þús., ef menn á annað borð vilja hafa vínveitingar á veitingastöðum, en það getur verið deiluefni. Menn geta haldið því fram, að engar slíkar veitingar eigi að eiga sér stað. En ef þær á annað borð eiga að eiga sér stað, þá er það óhafandi fyrirkomulag að hafa þetta aðeins á einum stað og ætla að banna með öllu leyfisveitingar annars staðar. Það dylst heldur ekki, að margt af því, sem er ömurlegast við drykkjuskap hér á landi, kemur af því, að segja má, að hann sé ekki leyfður í húsum inni. Menn mega að vísu drekka í sinum einkahíbýlum, - sem betur fer vilja margir forðast það, - en á veitingastöðum mega menn yfirleitt ekki hafa vin um hönd. Menn eru þess vegna reknir út í skúmaskot, upp í bifreiðar og ýmsan ósæmilegan máta til þess að neyta þeirra vínfanga, sem þeim eru þó löglega seld og þeir eru löglega að komnir. Það væri skiljanlegt, að ríkið vildi alls ekki selja vín. En hitt er óskiljanlegt, að ætla að selja mönnum vín í jafnríkum mæli og gert er, en banna mönnum síðan að neyta þess á siðsamlegan og hófsamlegan hátt.

Eða flytja það heim til sín. Nú má ekki flytja það í bil.

Þetta eru nú ýkjur hjá okkar góða hæstv. forseta. En nokkur vandræði kunna að vera á því að koma því heim til sín, ef menn kaupa mikið. Það mun satt vera. Ég vil þess vegna eindregið halda því fram, að það hafi verið af ríkri nauðsyn, að ekki hefur verið hægt að framfylgja til fullnustu hinum óframkvæmanlegu boðum löggjafans um það, hvernig vínveitingaleyfum eigi að koma fyrir. Og þegar af þeirri ástæðu er alveg nauðsynlegt, að löggjafinn kveði á um, hvaða skipun á að taka upp í þessum efnum. Annaðhvort að menn segi: Vínveitingar á opinberum veitingahúsum eiga alls ekki að eiga sér stað. - Þá er sjálfsagt fyrir löggæzluna að fylgja því fram, og ekki skal á því standa þann tíma, sem ég hef hennar yfirstjórn. Að öðrum kosti verði settar framkvæmanlegar reglur um það, hvenær þetta eigi að vera leyfilegt, en ekki óframkvæmanlegar eins og nú. Ég legg á það ríka áherzlu, að Alþingi taki afstöðu til þessa atriðis á einn eða annan veg nú þegar, einmitt vegna þess, að ég tel, að núverandi fyrirkomulag sé óviðunandi, m. a. vegna þess, að Alþingi hefur verið kunnugt árum saman, að á þessu er hafður tiltekinn háttur, en engu að síður ganga stöðugar ákærur á dómsmálastjórnina í landinu fyrir það, að hún brjóti vilja Alþingis í sinni framkvæmd, þótt Alþingi viti, hvernig framkvæmdin er. Þess vegna tel ég það - og legg á það höfuðáherzlu, að nauðsynlegt sé fyrir Alþingi að samþ. ekki með þögninni, eins og hingað til, það, sem gert hefur verið, heldur kveða upp úr og segja um það, hvern hátt eigi að hafa á þessu. Í því sambandi vil ég ekki reyna að hafa áhrif á skoðun eins eða neins hv. alþm. Það verður hver að gera upp við sig, eftir því sem hann telur að fenginni reynslu. Ég hef um það ákveðna sannfæringu, að það mundi verða til þess að draga úr drykkjuskap og koma þessu í skaplegra horf, ef í þessu yrði haft meira frelsi og meira tillit tekið til staðreyndanna heldur en verið hefur fram að þessu. Ég tek alveg undir ummæli hv. þm. Barð. um það, að það er enginn efi á því, að þessi miklu ofbönn, sem verið hafa í þessum efnum hér að undanförnu, - án þess þó að algert bann væri, sem einnig er óframkvæmanlegt, - þau horfa ekki til góðs, heldur skapa einungis spillingu og vandræði. Hitt skal ég játa, að ef um það væri að ræða, að hægt væri að hafa algert áfengisbann, og ef það væri framkvæmanlegt, þá fylgir svo mikið böl áfengisneyzlu, að það væri vissulega takandi til athugunar. En þessari leið er alls ekki að heilsa. Hún er engan veginn fyrir hendi. Annað atriði, sem ég legg mikla áherzlu á, að Alþingi skeri nú úr á einn eða annan veg, er um afstöðuna til svo kallaðra héraðabanna. Um héraðabönnin voru sett lög 1943, en bætt var við viðbót um það, að þau ætti ekki að framkvæma, ef talið væri, að þetta kæmi í bága við samninga ríkisins við önnur lönd. Ég þori að fullyrða, að þá þegar hafi öllum alþm. verið ljóst, að þá voru engir slíkir samningar fyrir hendi. Ákvæðið var einungis sett vegna þeirrar tvöfeldni, sem er í þessum málum. Menn vilja setja upp fagrar samþykktir, en ætlast svo alls ekki til þess, að þeim sé framfylgt, og ætla svo að leggja þá byrði á stjórnarvöldin að standa í vegi fyrir þeim samþykktum, sem Alþingi hefur gert að nafninu til, en meinar ekkert með, enda er reynslan sú, að allar ríkisstj., sem verið hafa frá 1943, - og þær hafa verið skipaðar fulltrúum allra stjórnmálaflokkanna í landinu, - hafa verið sammála um að láta þessi lög ekki koma í gildi. Ég tel miklu eðlilegra, að Alþingi hreinlega segi til um: Vill það leyfa héraðabönnin, eða vill það ekki leyfa héraðabönnin? Það er ósköp einföld atkvgr. að taka afstöðu til þess. Að öðru leyti skal ég ekki fara að rekja hér einstakar brtt. eða einstök atriði. Um þau er það eins og annað, að sitt sýnist hverjum. Ég legg á það áherzlu, að ef menn ætla að samþ. ölbrugg, þá samþ. Alþingi ölbruggið sjálft, eftir atvikum með tilvísun til þjóðaratkvgr., en láti það ekki í vald ríkisstj. Það er miklu betra fyrir Alþingi sjálft að segja til um þetta, en skjóta sér ekki undir siðari ákvörðun ríkisstj. Ég hef ekki borið fram brtt. um þetta á þessu stigi, vegna þess að ég óska eftir því að sjá, hvernig atkvgr. um hina rökstuddu dagskrá fer og um þær brtt., sem nú eru þegar komnar við þessa grein. En ef frv. nær til 3. umr., eins og ég vonast eftir, þá mun ég flytja brtt., til þess að þetta atriði verði alveg ótvírætt. Ég tel það höfuðskyldu Alþingis í þessu efni að segja hreinlega til um vilja sinn, en vera ekki með fyrirmæli, sem annars vegar eru sannanlega óframkvæmanleg og hafa alltaf verið framkvæmd öðruvísi, en orðin standa til og fullar ástæður er hins vegar hægt að færa fyrir, að Alþingi ætlist ekki til, að séu framkvæmd. Slíka afstöðu Alþingis tel ég vera því ósamboðna. Og vegna þess að rökstudda dagskráin ætlast til að viðhalda þessu óhæfilega ástandi, þá vil ég mælast til þess, að menn felli rökstuddu dagskrána, en samþ. það í frv., sem hverjum um sig finnst vera eðlilegt til þess að draga úr hinu mikla drykkjuskaparböli, sem ég skal allra manna sízt gera of lítið úr né láta svo sem ég sé ekki við það hræddur, því að það er ég vissulega. En þó að ég sé um ýmis atriði áfengisbölsins ósammála þeim, sem halda, að því sé hægt að útrýma með bönnum og höftum, þá er það ekki vegna þess, að ég geri mér miður grein, en þeir fyrir því, hversu alvarlegt það er, heldur vegna þess, að ég tel, að reynslan sé þegar búin að sanna, að sú bannleið horfi til ófarnaðar, en ekki til góðs.



Herra forseti. Ég var því miður ekki viðstödd, þegar hæstv. ráðh. byrjaði ræðu sína, en mér var sagt það af þeim, sem viðstaddir voru, að hann hefði haft þau ummæli, að Brynleifur Tobíasson hefði verið fulltrúi Stórstúkunnar í þeirri mþn., sem undirbjó áfengislagafrv. það, sem hér liggur fyrir, og að það hefði svo mátt lita á mig sem fulltrúa kvenna í allshn., sem hefur haft málið til meðferðar, og svo voru höfð eftir orð um það, að það hefði legið 3engi hjá þeirri n. Ég vildi nú bara vísa til bréfs Stórstúkunnar, sem ég ætla að hafi verið birt í mörgum ágætum blöðum, þ. á m. í Morgunblaðinu, en við höfum ekki birt með nál. okkar, þar sem Stórstúkan segir, að hún hafi engan þátt átt í skipun n. til þess að endurskoða áfengislögin. Og það má sjá af þeim ummælum, sem fram koma í því bréfi, að Stórstúkan lítur svo á, að væru áfengislögin haldin í þeirri mynd, sem þau eru, þá mundi það vera betra, en ef farið væri að setja l. svipuð þeim, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Varðandi mig sem fulltrúa kvennasamtakanna d Alþ., þá vil ég hreint ekki út af fyrir sig bera það af mér, en hæstv. dómsmrh. er það eins kunnugt og okkur hinum, að það vinnst ekki tími til þess að gera mjög mikil verk í þeim mörgu n., sem við sitjum í, og með því að einmitt kvennasamtökin í landinu töldu þau nýmæli sem í frv. felast, vera til tjóns fyrir þetta mál, þá þótti mér rétt, að málið yrði tekið til annarrar athugunar og að við mundum vera betur sett með þau l., sem nú gilda, heldur en þó að það yrði farið að gera samþykktir úr þessu frv. En ég skal bæta því við, að þau atriði, sem ég er alveg sérstaklega andvíg, eru nýmæli í þessu frv. Það er t. d. ákvæðið um heimild til þess að brugga áfengt öl í landinu. Það er eitt af nýmælum frv. og eitt af þeim stærri, og það er ákvæði, sem ég er algerlega andvíg og tel að mundi leiða til aukinnar áfengisnautnar. Gegn 12. gr. frv., sem er um það, að dómsmrh. geti veitt fleiri veitingahúsum en einu leyfi til vínveitinga, hafa komið mótmæli frá öllum þeim félagssamtökum, sem um þetta hafa skrifað. En þau hafa ekki stefnt í sömu átt. Frá þeim félagssamtökum, sem óneitanlega vinna eftir allri sinni getu að því að draga úr böli áfengisnautnarinnar, hafa komið samþykktir um að fella niður greinina, en þó hefur verið talið, að þar væri eitt ákvæði til bóta, sem sé það, að eigi skyldi greiða þjónustugjald af áfengum drykkjum. En það kom líka bréf um það ákvæði frá einu félagi, sem taldi yfirleitt allt gott í frv., og það var samband veitingamanna. Það taldi frv. yfirleitt mjög sæmilega gott að undanskildu þessu atriði, að banna skyldi að greiða þjórfé. Þegar frv. kemur hér í þingið með þeim undirbúningi, að það er unnið af n., sem raunverulega er ekki studd af neinum félagssamtökum í landinu, sem að þessum málum vinna, þannig að eftir á koma félagssamtökin, sem við yfirleitt tökum mikið tillit til í málflutningi, og neita því að hafa haft nokkuð með þessi mál að gera og neita því að vilja hafa með þau að gera í þessari mynd, þá sé ég ekki, að það sé nein önnur leið fyrir hendi, en að taka málið upp til nýrrar endurskoðunar og að sú endurskoðun yrði þá að vera byggð upp eins og gert er ráð fyrir í rökstuddu dagskránni, að þegar frá byrjun sé þessum samtökum sýndur sá trúnaður, að þau séu tekin með til starfans. Vegna þess að við trúum í raun og veru á það, - það er ekki tómt orðagjálfur, - að allir vilji draga úr ofnautn áfengis í landinu og því böli, sem af því leiðir, og það megi þá finnast einhver leið, sem – ég þori ekki að segja allir, en allflestir gætu orðið sammála um í þessu efni, þá tel ég, að þetta þurfi að gera. En það fæst ekki með því að koma með frv., sem undirbúið er með þeim hætti, sem hér hefur verið gert, til samþykktar. Það verður að vinna það upp frá byrjun með því fólki, sem hefur sýnt mestan áhuga í starfi varðandi þessi mál. Ég mun svo, þegar til atkvgr. kemur, taka afstöðu til brtt., ef svo skyldi fara mót von minni, að rökstudda dagskráin yrði felld, en ég vil geta þess, að ég get verið samþykk mjög mörgum af brtt. hv. þm. Barð., og sama er að segja um brtt. þær, sem hv. 1. þm. N-M. hefur flutt. En það er eitt í þessu frv., sem ég veit ekki, hvernig Alþ. ætlar sér að afgreiða á þessari stundu, og það eru ákvæði, sem gera ráð fyrir því að taka töluverða fjármuni frá ríkissjóði til áfengisvarna, sem er í sjálfu sér mjög nauðsynlegt, en það vantar bara, hvað þá á að koma á móti til þeirra þarfa, sem þetta fé er nú ætlað til á fjárlögum. Það er náttúrlega mál, sem þarf að taka afstöðu til, ef á að samþ. frv. eitthvað nálægt því, sem það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað á mestan hluta þess, sem hér hefur verið rætt um þetta mikla vandamál, og lært af því sitthvað, eins og vænta má. Mér þykir dálítið undarlegt, að það skuli vera lagt til að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá á þeim forsendum einum, að víss félagssamtök í landinu hafi ekki sérstaklega verið að spurð, og þá einkum að mér skilst Stórstúkan, þó að vitað sé, eins og hæstv. dómsmrh. upplýsti, að einhver mætasti maður og mesti áhrifamaður í áfengisbaráttunni, Brynleifur Tobíasson, sem hefur verið og er alltaf mjög framarlega í bindindisstarfseminni í landinu, hafi verið meðal þeirra, sem störfuðu að undirbúningi þessa frv. Mér virðist, að þetta mál sé nú það mikið vandamál, hvernig á að fara með sölu áfengra drykkja í landinu, að það verði vandfundin þau félagssamtök eða þeir menn, sem á nokkrum fundum í n. geta útbúið það frv. eða þær till. í þessu máli, sem allir væru ánægðir með sem lausn, og hvað þetta sérstaka frv. snertir, þá efast ég ekki um, að margt í því horfir til bóta. Það er að vísu tekið fram af hálfu meiri hl. þeirrar hv. n., sem hefur með málið að gera hér í hv. d., að ýmis nýmæli, sem frv. flytur, hafi ekki verið geðþekk þeim og að n. hafi orðið vör við mikla andstöðu gegn þessum nýmælum. En það er látið algerlega ósagt, hvaða nýmæli það eru, nema ég heyrði, að því skaut núna fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., að það væri t. d. það, að leyft væri eða gert væri ráð fyrir, að leyfa mætti öl með vissum styrkleika. Látum það gott heita að fella sig ekki við sum nýmæli, sem í frv. eru. Það er þá hægast að greiða atkv. á móti þeim atriðum, hirða þá það eitt, sem horfir til bóta, eða fara þá leið, sem tveir hv. dm. - og þrír þó með hv. frsm. 2. minni hl. - hafa valið sér, að bera fram brtt. til endurbóta á því, sem hv. dm. óska. Ég heyrði það í ræðu hæstv. ráðh., að hann lagði mikla áherzlu á að fá skýrari línur í löggjöfina um þetta atriði. Það er ekki í fyrsta sinn, sem ég hef heyrt þann hæstv. ráðherra tala á þá leið, því að ég veit, að honum er það mjög mikið áhugamál að fá endurbætur á áfengislöggjöfinni, og að um endurbætur á ýmsum hlutum áfengislöggjafarinnar sé að ræða í þessu frv., geri ég ráð fyrir, að ekki verði mikill ágreiningur um hjá þeim, sem líta vilja á málið frá hlutlausu sjónarmiði. Það var minnzt hér - ég held, að það hafi verið í ræðu hæstv. ráðh. - á héraðabönn, sem eins og nú er ástatt er varla hægt að koma fram samkv. núgildandi l. Ég veit, að það hefur vakið mikla óánægju einmitt í mínu kjördæmi, að neitað hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar að láta fara fram atkvgr. um það, hvort bæjarbúar þar, í Vestmannaeyjum, vildu hafa áfengisútsölu þar framvegis eða ekki. Það er ekki laust við, ég held, að mér sé óhætt að fullyrða það, - að margir álíti, að það sé einmitt dómsmrn., sem hafi þar staðið í vegi, þó að vitað sé, að það er ekki það eitt, heldur ríkisstj. öll, sem hér á hlut að máli, og í rauninni er höfuðgallinn, að núverandi löggjöf er svo óskýr í þessu efni. Ég ímynda mér þess vegna, að þeir hv. áhugamenn fyrir því að útiloka áfengið frá sölu í mínu kjördæmi mundu fagna því, að löggjöf væri sett, sem hefði skýrari og ákveðnari ákvæði um þetta efni, þannig að fólkið ætti kost á því að ráða því sjálft, hvort það vildi hafa útsöluna. Og með þessu frv., ef samþ. væri, væri greiðari leið að því að fara þessa sjálfsögðu og lýðræðislegu leið hvað þetta atriði snertir. Það dylst engum, að undanfarið hafa verið uppi háværar raddir um óstand í áfengismálunum hjá þjóðinni, og af hálfu sumra blaða hér hefur verið svo að segja stanzlaus áróður gegn einni vissri stjórnardeild, dómsmrn., og dómsmrh. kennt um allt það, sem aflaga fer í framkvæmd áfengiseftirlitsins nú hjá þjóðinni. En þegar borið er hér fram frv. til umbóta á áfengislöggjöfinni, þá kemur meiri hl. þeirrar n., sem með þetta fer, og vill nú skjóta þessu enn á frest og kveðja marga aðila til nýrra ráðagerða, eins og hin rökstudda dagskrá ber með sér. Í framkvæmdinni mundi þetta þá þýða það, að öllum umbótum og lagfæringum á núverandi - að því er vitrustu menn segja í þessum efnum - óframkvæmanlegu áfengislöggjöf væri skotið á frest um óákveðinn tíma. Nú, það getur vel verið, að það sé einmitt keppikefli þeirra manna, sem vilja halda uppi af pólitískum ástæðum áframhaldandi áróðri og ásökunum í garð framkvæmdavaldsins í þessu efni. En þá tel ég, að ekki sé gengið að þessu verki af heilum hug, ef svo er stefnt. Ég sagði áður í þessari ræðu, að hér væri um það mikið vandamál að ræða, að ég byggist ekki við, hvaða aðilar sem þar væru að verki, að það yrði lagt fram hér frv., sem allir segðu um: „Hér horfir allt til bóta,“ - og þannig frv., að allir væru ásáttir um það, enda er þess varla að vænta. En stig af stigi ætti þó að mega lagfæra hina helztu ágalla, sem nú eru á áfengislöggjöfinni, og það, sem ekki væri lagað í þessari atrennu, væri þá vegur að breyta aftur með nýjum breyt. og ef til vill nýrri allsherjar athugun, en sú allsherjar athugun getur fjarska vel farið fram, þó að stigin séu þau spor, sem til bóta horfa í bili. Í andróðri þeirra, sem talað hafa gegn frv., hef ég ekki orðið var við það, að þeir tækju munninn svo fullan að telja, að ekkert horfi til bóta í þessu frv., enda mun það vera víðs fjarri, því að hér er margt skýrara og ákveðnara í frv., heldur en til er í l. og þess vegna vissulega hægara að hafa myndarlega og holla framkvæmd á áfengiseftirlitinu, ef meginhluti þessa frv. næði fram að ganga. Ég heyrði að því sjónarmiði skaut upp hjá hv. frsm. núna síðast, að þar sem í þessu frv. eða í brtt. væru gerðar tilraunir til að draga í sérstaka sjóði eða kroppa í áfengisgróða ríkisins, þá væri til athugunar, hvernig þá ætti að bæta það á annan veg. Ef á málið er litið frá því sjónarmiði að ríkið þurfi endilega að hafa áfengisgróðann í fullum mæli eins og hann hefur verið og er í dag, þá getur orðið fjarskalega erfitt að fá þá, sem þannig hugsa, inn á neinar þær umbætur, sem kynnu að draga úr neyzlunni, en þetta fannst mér vera orðin þungamiðjan hjá hv. frsm., sem hér talaði næst á undan mér. Ég fyrir mitt leyti ætlast ekki til þess, að ég sé skoðaður neinn baráttumaður í áfengis- eða bindindismálum. En ég vil líta á hverja þá tilraun, sem gerð er til þess að hafa meiri siðmenningarbrag á þessum málum heldur en nú er, - sérhverja þá tilraun, sem miðar að því að taka af okkur það óhjákvæmilega óorð, sem á okkur fellur í þessu efni, t. d. í augum allra þeirra manna annars staðar frá, sem hér ferðast og hér koma, - allar þær tilraunir, sem miða í þá átt að bægja áfenginu frá unglingunum í þjóðfélaginu sérstaklega. Þessum tilraunum vil ég taka vel, og ég vil ekki verða til þess að tefja framgang einnar einustu umbótatillögu í þessu máli, sem ég álít að sé framkvæmanleg og horfi til bóta. Þess vegna greiði ég atkv. á móti þessari dagskrá, því að með henni, þó að það sé fært í þann fallega búning, að það þurfi að senda málið enn á milli Heródesar og Pílatusar, er stigið spor til að viðhalda enn þá því óstandi, sem er, og til að spyrna á móti þeim umbótum, sem í frv. kunna að felast. Af því að sá hv. frsm. meiri hl., sem ég minntist á áðan, er nú kominn inn í d., vil ég endurtaka það, sem ég sagði hvað snerti nýmælin, sem hv. frsm. segir að séu illa séð, að það er hægðarleikur fyrir t. d. hv. meiri hl. n. og hv. d. að vera á móti þeim atriðum í þessum till., sem þeim ekki líka, þó að frv. sem heild sé ekki fært fyrir ætternisstapa. Af því álit ég að sé skylt, ekki einasta hv. meiri hl., heldur hverjum einasta þm., að gera þær umbætur í þessu vandamáli í bili, sem hægt er. Í hinni skeleggu ræðu, sem hv. þm. Barð. hélt hér áðan, mátti fjölmargt sjá, sem er rétt athugað, og ekki hvað sízt var það sláandi röksemd frá hans hálfu, að óhófleg vínnautn kennara og leiðandi manna einmitt á opinberum stöðum, - ég er alveg sammála hv. þm. um það, - er miklu hættulegri, en þó að þeir yrðu fyrir þeirri hrösun að koma drukknir að starfi. Þegar um það er að ræða, að eftirbreytni geti haft skaðleg áhrif á óþroskaðar sálir, þá er það vissulega rétt, sem hv. þm. tók fram, að miklu hættulegust eru þau áhrif, sem stafa þannig út til unglinganna umflotin af geislabaugi veizlugleði og hátíðahalda. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég vildi gera grein fyrir afstöðu minni til hinnar rökstuddu dagskrár, sem mig satt að segja furðar að skuli hafa komið fram. Ég er algerlega á móti henni, af því að ég vil taka öllum umbótum, sem hægt er að fá á þessu máli í bili, og ég vil líka óska þess, að þeir áhugamenn, - hvort heldur þeir eru innan félagssamtaka eða annars staðar í landinu, - sem framhaldandi geta bent á enn meiri umbætur í þessu efni, geri það og að slíkar till. geti náð fram að ganga hjá löggjafarþinginu á sínum tíma. Þar sem áfengislöggjöfin er stórgölluð og eiginlega illframkvæmanleg eða óframkvæmanleg eins og hún er, þá er vissulega nauðsynlegt að gera umbætur þær, sem hér liggja fyrir. Ég á þar ekki sérstaklega við hið svo kallaða nýmæli um ölið. Ég er ekki að tala um það. Það geta allir greitt atkvæði á móti því, sem vilja, og svo framvegis. En ákvæði l. um héraðabönn og því um líkt, sem hér er um að ræða, eru nauðsynleg og eiga það ekki skilið, að þeim sé hafnað, eins og nú er ástatt í áfengismálum hjá þjóðinni yfirleitt.



Herra forseti. Ég er í þeim meiri hl. hv. allshn., sem stendur að því að leggja til, að þessu frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Þessi till. nefndarmanna hefur mætt gagnrýni allmargra þeirra hv. þdm., sem þegar hafa talað hér, og er ekki aðeins talið ónauðsynlegt að vísa málinu frá og ástæður n. fyrir því ekki nægjanlegar, heldur jafnvel hitt, að með því sé n. að sýna málinu í heild fjandskap og gera tilraun til þess að tefja fyrir því, að gerðar séu þær „lagfæringar“, eins og það er orðað, á áfengislöggjöfinni, sem nauðsynlegar séu og felist í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hv. frsm. n. hefur nú fært fram þau rök, sem meiri hl. hennar hefur fyrir því að vilja vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá, og hefur þá getið þess, sem rétt er, að meginástæðan, sem fram er færð í rökstuddu dagskránni, er sú, að við undirbúning málsins, þ. e. a. s. þá endurskoðun, sem framkvæmd var á áfengislöggjöfinni af mþn., sem til þess var skipuð, hafi ekki verið nægilega tekið tillit til þeirra félagssamtaka í landinu, sem mest hafa látið þessi mál til sín taka og á einn eða annan hátt varðar það mestu, að vel sé ráðið fram úr því efni, sem hér er um að ræða. Ég held, að það sé alveg rétt, þrátt fyrir þau mótmæli, sem hér hafa komið fram. Þrátt fyrir það að - eins og nefnt hefur verið hér - Brynleifur Tobíasson, sem er mikill bindindismaður og hefur um langt skeið starfað í hópi góðtemplara hér á landi, ætti þarna sæti í n., þá er ekki hægt að segja þar með, að Stórstúkan hafi átt þar nokkurn hlut að máli, því að hann var, eins og líka hefur verið nefnt, skipaður þarna sem starfsmaður ríkisins, sem áfengisvarnaráðunautur eða hvað það nú er kallað, en ekki sem fulltrúi Stórstúkunnar. Og það hefur komið fram, að Stórstúkan telur ekki koma fram í því frv., sem hér liggur fyrir, þau sjónarmið, sem ríkjandi eru í Stórstúkunni, enda stafar það náttúrlega líka af því, að þessi fulltrúi bindindismannanna - eða sem mætti kalla fulltrúa bindindismannanna, þótt hann væri það ekki formlega - var yfirleitt ofurliði borinn í n. um öll hin veigamestu atriði, sem þar voru rædd, og þess vegna koma ekki heldur nema að mjög litlu leyti fram í þessu frv. þær till., sem hann gerði. Samtök kvennanna, sem hafa ekki aðeins mikinn áhuga á þessum málum, heldur líka vegna stöðu konunnar í þjóðfélaginu og á heimilinu alveg sérstaklega mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við það, hvernig með þessi mál er farið, áttu engan fulltrúa í n., og þeirra sjónarmið hafa þess vegna alls ekki komið fram, en hins vegar borizt til n. blátt áfram tilmæli um það, að ný endurskoðun færi fram á áfengislöggjöfinni, þar sem samtök kvenna fengju aðstöðu til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri við sjálfa endurskoðunina. Þessi samsetning n., sem að verulegu leyti var skipuð sem sagt starfsmönnum ríkisins, hefur þá líka orðið til þess, að myndazt hefur þar meiri hluti, sem veldur því, að í því frv., sem hér liggur fyrir, koma fram sjónarmið, sem eru í verulegum atriðum - og í þýðingarmiklum atriðum - gagnstæð sjónarmiðum bindindismannanna í landinu. Það er tekið fram hér í l. gr. frv., að tilgangur laganna eigi að vera „sá að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess“, - menn hafa nú hnotið um þetta orðalag, sem von er, og hafa nú komið fram brtt. um það, - þar stendur: „að vinna að hóflegri meðferð áfengis“. Það þýðir nú náttúrlega alls ekki það sama og að vinna á móti meðferð áfengis í landinu, heldur jafnvel það gagnstæða, enda sýnir það sig, að meginefni frv. er alls ekki það að stuðla að einu sinni hóflegri meðferð, heldur þvert á móti er það í raun og veru að stuðla að aukinni meðferð áfengis í landinu, rýmka um þau ákvæði, sem hafa verið til þess að hindra það, að áfengi væri um hönd haft, þó að þau ákvæði hafi nú því miður ekki verkað eins mikið og þurft hefði að vera. En meginnýmælin í frv. eru einmitt um það að rýmka um þessi ákvæði og þannig beinlínis að stuðla að aukinni meðferð, aukinni neyzlu áfengis í landinu. Það eru í raun og veru þau helztu atriði, sem hv. þm. Vestm. nú síðast var að tala um, að ekki mætti stöðva þetta frv. vegna þeirra umbóta og lagfæringa, sem í því fælust. Meginefni frv. er því þvert á móti hitt, að skapa aðstöðu til þess að koma á framfæri til landsmanna meira áfengi heldur en gert hefur verið. Þar má fyrst og fremst nefna ákvæðið um sterka ölið. Það er alveg nýmæli í áfengislöggjöfinni, og auðvitað verður ekki hægt að líta á það öðruvísi, en þannig, að það sé tilraun til þess að koma á framfæri við landsmenn, ja, að minnsta kosti nýrri tegund áfengis. Þó að reynslan ein auðvitað geti skorið úr því til fulls, þá er það að minnsta kosti álit mjög mikils fjölda manna og þar á meðal álit mitt, að það mundi verða til þess að auka áfengisneyzlu í landinu. Sömuleiðis er eitt af helztu nýmælum frv. það, að áfengi skuli veitt á miklu fleiri opinberum stöðum, en nú er leyfilegt samkvæmt gildandi áfengislöggjöf, þ. e. a. s., að veitingahúsum almennt yrði veitt veitingaleyfi, ef þau fullnægja þeim skilyrðum, sem fyrir því eru sett í lögunum og yfirleitt eru þannig, að í framkvæmdinni mundu ekki verða mikil vandkvæði á því fyrir veitingahúsin nokkurn veginn almennt að fá þetta vínveitingaleyfi. Það er annað meginnýmælið í frv., og ég held, að það mundi ekki verða til þess að draga úr áfengisneyzlu í landinu, heldur þvert á móti til þess að auka hana. Þessi sjónarmið, sem þannig hafa orðið ofan á hjá þeirri n., sem skipuð var til þess að endurskoða áfengislöggjöfina, eru sem sagt í andstöðu við þær hugmyndir, sem bindindismenn í landinu gera sér um það, hvernig eigi að fara að því að draga úr áfengisneyzlunni. Þess vegna álít ég, að það séu full rök fyrir því, sem meiri hl. n. vill láta gera í þessu máli, þ. e. að vísa því frá þinginu nú og láta fara fram nýja endurskoðun á áfengislöggjöfinni, þar sem fulltrúar bindindismannanna í landinu eigi fyllilega kost á því að koma fram sinum sjónarmiðum, frekar en var í þeirri n., sem þetta hafði með höndum. Það má til viðbótar við þetta, - þar sem það styður að því, hversu telja megi, að þessum undirbúningi hafi verið hagað á ófullnægjandi hátt hvað þetta snertir, - benda á það, að hv. dm. virðast ekki líta þannig á þetta frv., að það sé sérstaklega fullkomið eða vel frá því gengið, því að það eru nú ekki færri, en á milli 60 og 70 brtt., sem þegar er búið að leggja fram hér í deildinni við þetta frv., og hafa verið boðaðar fleiri brtt., ef málið gangi lengra áfram. Ég held, að þetta sé líka nokkur vottur um það, að hv. dm. séu ekki sérlega ánægðir aneð það frv., sem hér liggur fyrir, heldur telji, að þörf sé á að gera á því mjög viðtækar og gagngerar breytingar. Hitt veit maður, hvernig er að ætla að umsteypa í meðferð þingsins svo stórum lagabálki sem hér er um að ræða og í jafnvandasömu máli sem þessu. N. treysti sér ekki til þess að gera það og valdi því þessa leið, sem meiri hl. hennar hefur nú lagt til, þ. e. a. s., meiri hl. hennar treysti sér ekki til þess, með þeim tíma, sem hún hefur til starfa, ásamt afgreiðslu fjölda annarra mála, sem til hennar er vísað, og ég er nokkuð hræddur um það, að þegar hv. þdm. eiga nú að fara að greiða hér atkv. um allar þær brtt., sem hér liggja fyrir, þá geti það orðið nokkuð handahófskennt, hvað ofan á verður, og svo gæti nú farið, að þegar frv. kæmi til 3. umr. eftir þá meðferð, þá yrði það nú kannske ekki á þá leið, sem ákjósanlegast mætti heita. Ég er nokkuð hræddur um það. Ég held, að hitt væri miklu réttara, sem meiri hl. n. leggur til, eins og málið nú horfir við, að þetta sé unnið betur utan þings á þann hátt, sem ætlazt er til með rökstuddu dagskránni. Ég ætla ekki að fara að ræða í einstökum atriðum þær brtt., sem hér liggja fyrir. Þær eru, eins og ég nefndi áðan, mjög margar, og ég ætla ekki að fara að ræða þær í einstökum liðum, á meðan ekki er enn þá séð, hvort rökstudda dagskráin verður samþykkt eða ekki. En ég get ekki varizt því að minnast ofur litið á þá ræðu, sem hv. þm. Barð. flutti hér áðan, og þá í því sambandi örfáar af þeim till., sem hann flytur. Við vitum það nú allir hér, hv. þdm., og að sjálfsögðu fjöldi annarra einnig, að hv. þm. Barð. er ákveðinn bindindismaður, neytir sjálfur ekki áfengis og allajafna þegar slík mál sem þessi hafa verið á dagskrá hér í þinginu, þá hefur hann gerzt talsmaður bindindismanna, og ég býst við, að hann hafi talið sig gera það enn í þeirri löngu og ýtarlegu ræðu, sem hann flutti hér áðan. Ég heyrði hana ekki alla, en nokkuð af henni samt, og ég gat nú ekki varizt því að lita svo á, að það væri í raun og veru ekki bindindismaðurinn Gísli Jónsson, sem var að tala í ýmsum köflum þeirrar ræðu, heldur væri það fyrst og fremst formaður fjvn. Hv. þm. Barð. leggur þar t. d. til - eða tekur það upp úr frv. að vísu - í brtt., sem hann gerir við 7. gr. frv.. að leyfð sé bruggun á sterku öli, - tekur það upp úr 7. gr. frv. í sína brtt. Það stendur nú hér á þskj. 111,4, í brtt. hv. þm., með leyfi hæstv. forseta: „Þó skal ríkisstj. heimilt að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda meira en 2¼% af vínanda að rúmmáli, enda verði tollar og skattar greiddir af því öll eftir sömu reglum og gilda um annað öl, sem framleitt er í landinu.“ Síðan er gert ráð fyrir, að ef þetta verði samþykkt með þjóðaratkvæði, þá sé hægt að leyfa sölu á þessu öll bæði innanlands og til útflutnings. Hv. þm. Barð. gerir sem sagt ráð fyrir því, að þessi háttur verði tekinn upp, ef það verður samþykkt við þjóðaratkvgr., og sönnunin fyrir því, að hann geri áreiðanlega ráð fyrir því, að þetta geti komið til framkvæmda, er sú, að hann talaði um það í sinni ræðu og er búinn að gera um það útreikninga, að ef þetta verði gert, þá geti ríkið fengið af þessu tekjur, sem nemi 1/3 af þeim tekjum, sem það nú hefur af áfengissölu ríkisins, svoleiðis að hv. þm. talaði um það sem líklegan möguleika, að þetta verði gert og að af þessu fái ríkið mjög miklar tekjur. Að vísu bætti hann því svo við, að þegar þessar tekjur væru fengnar með þessum hætti, þá gæti ríkisstj. takmarkað starfsemi áfengisútsölunnar með því að flytja þá minna af áfengi til landsins og selja minna af því heldur en gert hefur verið, sem þessu næmi. En mér dettur nú satt að segja ekki í hug, að hv. þm. Barð. geri ráð fyrir því í fullri alvöru, að ef svona væri komið og ríkið væri búið að fá þessar tekjur eftir þessari leið, þá færi ríkisstj. að leggja sérstakar hömlur á starfsemi Áfengisverzlunarinnar. Ég held, að hún hafi mjög vel þegið þær tekjur, sem af henni hafa fengizt að undanförnu í ríkissjóðinn, og anundi halda áfram alveg eftir sem áður að stuðla að því, að þær yrðu sem mestar og að þessar tekjur af sterka ölinu yrðu aðeins til viðbótar því, sem ríkið fær nú og mundi halda áfram að fá frá áfengisútsölunni. Ég held, að þarna hafi komið fram sjónarmið fjvn.-mannsins, en alls ekki það sjónarmið, sem bindindismaðurinn Gísli Jónsson hefur svo oft túlkað fyrir okkur hér í þinginu og víðar. Sama virðist koma fram í annarri brtt., við 10. gr. frv., þ. e. 7. brtt. á þskj. 111, þar sem talað er um útsölustaði áfengisins. Það hefur verið svo undanfarið og er gert ráð fyrir því í frv., að þessir útsölustaðir verði leyfðir aðeins í kaupstöðum og ekki víðar, en í þessari brtt. hv. þm. Barð. er gert ráð fyrir því, að það megi leyfa útsölustaði, ja, mér skilst eiginlega svo að segja hvar sem er á landinu, ef atkvgr. á viðkomandi stað leyfir það, - ekki aðeins í bæjum og kaupstöðum, eins og nú er gert, heldur í „bæjar- eða sýslufélagi, sem í hlut á“, eins og hann orðar það í sambandi við atkvgr. um þetta efni. Hann virðist þarna sem sagt ganga lengra, heldur en verið hefur í gildandi lögum og heldur en gert er ráð fyrir hér í frv. í því efni að leyfa möguleika á því að setja upp áfengisútsölur svo að segja hvar sem er á landinu. Þarna kemur aftur fram, að því er mér virðist, þetta sjónarmið fjvn.-mannsins að halda opnum sem mestum möguleikum fyrir ríkissjóð til þess að afla tekna, einnig þótt það sé í sambandi við áfengissölu. Mér kom þetta dálítið á óvart, og ég vil nú álita, að þetta sé ekki neinn vottur um hugarfarsbreytingu hjá hv. þm. hvað bindindissemi snertir, heldur sé það bæði þetta, sem ég hef verið að tala um, að hann sé of haldinn þarna sjónarmiði fjvn.- formannsins, og svo líka hitt, sem ég nefndi áðan, að það er enginn hægðarleikur að ætla sér að fara að umsteypa frv. slíku sem þessu í fljótum hasti við meðferð málsins í þingdeildinni. Og þetta mun líka vera vottur um það, að hv. þm. hafi haft heldur nauman tíma til þessa, þó að hann hafi í það ráðizt af miklum dugnaði eins og endranær, og að þess vegna séu þessar tillögur hans og enda ýmsar aðrar brtt., sem fram hafa komið við frv., ekki nægilega hugsaðar, og niðurstaðan af öllu þessu mundi þess vegna verða sú, sem ég líka gat um áðan að ég óttaðist nokkuð, að afgreiðslan á brtt. og þar með á frv. í heild, ef það heldur áfram, mundi verða nokkuð handahófskennd, og niðurstaðan gæti orðið sú, að það, sem út úr afgreiðslunni kæmi, eins og málið nú horfir við og með þeim undirbúningi, sem það hefur fengið, yrðu engan veginn neinar umbætur á núverandi áfengislöggjöf, heldur til þess að stórskemma hana á ýmsan hátt. Þar á ég þó sérstaklega við þau tvö meginatriði, sem ég nefndi áðan, bruggun sterks öls og fjölgun veitingastaða, og e. t. v. samkvæmt þeim brtt., sem hérna væru, fjölgun útsölustaða í talsvert stórum stíl. M. ö. o., niðurstaðan yrði sú, að samkvæmt þeirri áfengislöggjöf, sem kæmist í gildi við samþykkt þessa frv., yrði stuðlað að aukinni áfengisneyzlu í landinu, þvert á móti því, sem átti að vera tilgangurinn með endurskoðun áfengislöggjafarinnar og að nokkru leyti er látið í veðri vaka með þessu frv. hér, þó að meiri hl. mþn. hafi vegna þeirra sjónarmiða, sem þar voru ofan á, jafnvel ekki tekizt betur en 1. gr. frv. ber vott um að dylja þann tilgang, sem raunverulega liggur á bak við þetta frv. Ég mun þess vegna, þrátt fyrir þá gagnrýni, sem komið hefur fram á afstöðu meiri hl. n. hér, halda fast við þá afstöðu, að réttast sé að vísa frv. frá, eins og málum nú er komið.



Herra forseti. Ég fór ekkert inn á það í minni frumræðu hér áðan að ræða meðferð málsins í hv. allshn. eða hinar einstöku till., sem fram hafa komið, en skal nú ræða það mál nokkru nánar og þó einkum og sér í lagi að gefnu tilefni frá hv. 4. landsk. þm., sem dró algerlega ranga ályktun áðan í ræðu sinni af mínum till., vegna þess að hann gaf sér ekki tíma til að hlusta á mína ræðu og þau rök, sem ég færði fram þá fyrir mínu máli. Það er eitt af hinu sorglega tákni um andvaraleysi hv. meiri hl. n. í þessu máli, að hvorki hv. 4. landsk. þm. né hv. form. n. hefur sýnt þessu máli svo mikla virðingu, ef svo mætti segja, eða sýnt svo mikinn áhuga fyrir því, að þau hafi einu sinni fengizt til þess að vera hér við umræðurnar, og ekki heldur gefið sér tíma til þess að minnast nokkurn skapaðan hlut á málið í heild. Ég skal út af því leyfa mér að tilkynna hv. 4. landsk., að þegar þessi fundur var settur hér, hafði ég sem form. fjvn. verið búinn að ákveða fjvn.- fund með hvorki meira né minna en fjórum gestum, sem þurfti að ræða við, en ég taldi það þingskyldu mína að fresta þeim fundi og mæta hér við umræðu í einu mesta alvörumáli þjóðarinnar, á meðan hv. form. n. og allur meiri hl. sýnir þessu máli svo mikla lítilsvirðingu, að þeir hlaupa hér eins og kindur út og inn af stekk. Þetta er alvaran, sem þessir hv. þm. hafa sýnt í þessu máli. Skal ég ræða hér nokkru nánar þessa hlið málsins. Ég vil hér m. a. benda á, að í nál. á þskj. 343 eru aðeins örfáar línur um þetta mál. Það er ekki einu sinni hugsað um það að láta fylgja nál. bréf eða skjöl, sem n. höfðu borizt. Því er haldið alveg leyndu fyrir hv. þm., svo að þeir fá ekki einu sinni að sjá, hvað í þeim skjölum er. Auk þess hefur hv. frsm. n. alveg gleymt því að lesa nokkuð upp af þessum gögnum hér. Það er eins og hann hafi verið haldinn fyrirskipun, annaðhvort frá hæstv. fjmrh. eða frá félagssamtökunum, um það, að hann mætti ekkert um þessi mál ræða hér, hann mætti sem minnst skipta sér af því og helzt ekki vera við, þegar málið væri rætt. Þannig er frammistaða hv. frsm. meiri hl. í málinu. Hann sagði hér áðan setningu, sem mig stórfurðaði á og verður að skoðast sem stórpólitísk yfirlýsing hér í hv. Alþingi. Hv. frsm. meiri hl. og hv. form. n. sagði, að hann væri hér fulltrúi kvensambandanna á Alþingi.  Ég vil í sambandi við rökstuddu dagskrána leyfa mér að benda á, að eftir því sem upplýst er í grg., sem ég efa mjög að hv. allshn. hafi nokkurn tíma lesíð, sendi mþn. frv. mörgum aðilum til umsagnar. Verður ekki séð, að n. sé þetta kunnugt, enda mun hún ekki hafa lagt svo mikla vinnu í þetta mál, að hún hafi einu sinni kynnt sér grg. Það hefur að minnsta kosti ekki komið fram, hvorki í umr. hér né heldur í nál., að hún viti nokkuð um málið sjálft eins og það liggur fyrir í þinginu. En ég vil benda hv. form. n. á það, að hér stendur á bls. 16, með leyfi hæstv. forseta: „Hún tók saman fáeinar spurningar (þ. e. a. s. mþn.) varðandi nokkur atriði í sambandi við áfengismálin. Spurningar þessar sendi n. 94 aðilum, - opinberum starfsmönnum og fyrirsvarsmönnum félagssamtaka - sem líklegt þótti að rækilega hefðu hugleitt þetta mál eða hefðu vegna starfa síns eða af öðrum ástæðum sérstaklega náin kynni af vandamálum í sambandi við meðferð áfengra drykkja. Því miður svöruðu aðeins 54 aðilar fyrirspurnum n. og sumir þeirra vikust raunar að mestu undan að svara spurningunum beint.“ Veit hv. form. allshn. um þessi ummæli hér í grg.? Og ef hann veit um þessi ummæli í grg., þá er það hreint og beint manndómsleysi að leggja til að vísa þessu máli frá á þeim rökum, sem hann dregur fram á þskj. 343. Hér hefur mþn. einmitt, eins og ég tók fram í mínni ræðu, aflað ákaflega merkra upplýsinga, innt ákaflega merkilegt starf af höndum í sambandi við undirbúninginn á þessu frv., þó að ég sé henni ekki sammála um niðurstöðurnar. Þessar spurningar eru hér allar til staðar. Svörin eru hér einnig, og hv. allshn. hafði nægilegt efni til að vinna úr til þess að skapa sér einhverja sjálfstæða skoðun í þessu máli. Og ég er alveg viss um það, þó að málið verði sent til nýrrar mþn., sem skipuð er á þann hátt, sem ætlazt er til í rökstuddu dagskránni, að þá koma hér fram á Alþ. fjöldamargar brtt. við það frv., sem þannig kynni að verða lagt fram. Þær kunna að verða 70, og þær kunna að verða tvisvar sinnum 70, svo að sú ástæða er alveg markleysa eln, að víkja frá sér ábyrgð fyrir það, að ekki sé búið að undirbúa málið nægilega vel af þeim, sem til þess voru kjörnir. Þá sagði hv. 8. þm. Reykv. einnig, að „vegna ýmissa atvika, sem ég tel vera til tjóns, þykir mér betra að láta málið bíða“. Ætlar hv. form. allshn. virkilega að telja okkur trú um það hér í Ed., að þegar málið kemur á ný frá þeim mönnum, sem hér er rætt um að eigi að hafa það til meðferðar og undirbúnings næst, þá verði ekki þar einhver atriði, sem betra væri að láta bíða heldur en að, skapa sér þá ábyrgð að taka afstöðu til þeirra? Ég held, að þetta sé eitt skýrasta tákn um manndómsleysi í stóru máli. Og ef alltaf á að vísa máli frá af því, að það séu einhver atriði, sem að dómi viðkomandi aðila eru til tjóns, þá á maður að kasta frá sér þingmannsábyrgðinni um það og búa til rökstudda dagskrá og vilja ekki sinna málinu. Ég hefði búizt við allt öðru af þingfulltrúa kvensambandanna, sem hefur það á dagskrá sinni að vilja vinna á móti áfengisbölinu í landinu. Meiri manndómur var í því að segja: Ég greiði atkv. á móti þessum atriðum, sem málinu eru til tjóns, og ég tala á móti þeim og berst á móti þeim með hnúum og hnefum, og ég birti öll þau skjöl, sem komu til n. sem mótmæli gegn þessum ákveðnu atriðum. - Í þessu var einhver manndómur. Sannleikurinn er sá, að hv. form. n. og allur meiri hl. hv. allshn. hefur tekið það aumasta hlutverk hér, sem hægt var að taka. Það er að vísa frá máli, sem ekki þolir bið að bætt sé. Og hvers vegna er það gert? Annaðhvort af því, að þessir hv. menn eru bundnir í flokksfjötra og hafa ekki lengur heilbrigða, sjálfstæða skoðun í málinu, eða þeir óttast það, að meiri hl. Alþ. gangi á móti þeim í málinu. Annað getur ekki verið. En fyrir fram er það alls ekki vitað, síður en svo, og alls ekki á þessu stigi málsins er það vitað, að meiri hl. hv. alþm. gangi á móti málinu þann veg að vilja ekki bæta úr því böll, sem vitað er að er í áfengismálunum. Það væri þá fyrst á siðara stigi málsins, er vitað væri, að búið væri að skemma frv. eða færa það í það horf, að menn, sem vildu þessu máli vel, gætu ekki samþ. það, að þeir hefðu getað borið fram rökstudda dagskrá og sagt, að vegna þess að málið sé ekki komið í það horf, sem við viljum, þá berum við dagskrána fram. En það er ekki þannig farið að. Ég verð að segja það, að ég hef aldrei þekkt jafnauma afstöðu í jafnstóru máli eins og hér er á ferðinni: að vera búin að halda þessu máli í n. síðan þing byrjaði, vera búin að fá viðtöl við fjölmarga menn, vera búin að fá fullt af skjölum, birta ekkert af þessu, segja ekkert frá þessu í ræðum né ritum hér, vera ekki við, þegar málið er til umr. og koma svo með fáar línur og segja: Við óskum eftir, að málið sé drepið, svo að ófremdarástandið í málunum geti haldið áfram hjá þjóðinni að minnsta kosti heilt ár enn. - Svo leyfir hv. form. sér að segja, að hann sé fulltrúi kvensamtaka Íslands. Ég mótmæli því alveg. Ég vildi heldur, að hann vildi viðurkenna hér, að hann sé fulltrúi síns flokks, sem hefur sent hann á þing og merkt sér hann hér. Þá segir hv. frsm., að það hafi komið mótmæli frá öllum um fleiri útsölur. Hvers vegna er alþm. leynt þetta hér? Hvers vegna mega þeir ekki sjá þessi mótmæli, og hvers vegna mega alþm. ekki vita, hvað þau hafa inni að halda, á hverju þau eru byggð, hvort þau eru samstæð sókn gegn ölinu, eða hvort þau eru samstæð sókn gegn einhverju öðru? Hvaða leyndardómur hvílir yfir þessu starfi nefndarinnar? Svo segist hann líka hafa fengið bréf frá sambandi veitingamanna. Hvers vegna má Alþ. ekki fá að sjá þessi bréf? Hvers vegna voru þau ekki birt líka? Þau hefðu þá a. m. k. legið fyrir sem þskj. Ef rökstudda dagskráin er samþ., þá hefðu þó a. m. k. hinir nýju aðilar, sem áttu að vinna að þessu máli eftir uppástungu hv. meiri hl., haft öll þessi gögn í einu skjali til þess að sækja í sína vitneskju og hafa sem leiðarljós við undirbúning löggjafarinnar fyrir næsta þing, en það má ekki heldur vera þannig. Og svo segir hv. frsm., þegar koma mótmæli frá samböndunum, að ekki sé hægt að gera annað en að vísa því frá. Ja, er það nú nokkur manndómur hjá þm., ef mótmæli koma frá einhverjum samböndum eða einhverjum mönnum, að þá eigi menn að leggja niður sína eigin sjálfstæðu skoðun, leggja niður rófuna og segja: Ég vil ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls? - Ég held, að slíkir þm. ættu ekki að bjóða sig fram oftar, því að það er þó fyrst og fremst á valdi þm. að síðustu að segja eitthvað til um mál, sem afgerast á, á Alþ. Þeir áttu að hafa nægilegan manndóm og vizku til þess að geta greint illgresið frá kjarnanum í öllum þeim ummælum og öllum þeim mótmælum, sem komu fram, og segja: Þetta er kjarni málsins. Þessu fylgi ég, hinu hafna ég. En það er ekki það, sem verið er að gera hér, síður en svo. Ég verð að segja það, að ég vildi ekki óska þess, að hv. meiri hl. þessarar n. yrði valinn af neinum samböndum kvenna eða karla til þess að undirbúa málið í mþn., - þessi meiri hl., sem ekki er fær um að mynda sér neina sjálfstæða skoðun í slíku máli sem hér er á ferðinni, en vill aðeins nota málið sem auglýsingastarfsemi til þess að láta fólkið trúa því, að það sé fylgjandi því, sem það er ekki fylgjandi í raun og veru. Það er alveg sýnilegt, að einmitt þessir menn vilja viðhalda um langt skeið enn þá því ófremdarástandi, sem nú er ríkjandi í þessum málum. Ef þessi till. verður samþ., þá er það alveg raunveruleiki, að það verður ekki breytt um í þessum málum fyrr en næsta Alþ. hefur fengið tækifæri til þess að segja álit sitt um málið á ný, ef það þá liggur fyrir. Og ef það þá liggur ekki fyrir í meira samhengi en það liggur fyrir nú, þá komast þessir hv. þm., ef þeir eiga að fjalla um það, í nákvæmlega sama vanda, því að ég get alveg fullvíssað þessa hv. þm. um það, að það koma eins mörg mótmæli gegn hvaða niðurstöðu sem menn fá í þessu máli, svo stórt mál er það og svo flókið mál er það. Þá segir hv. 8. þm. Reykv., og þar kom nefnilega fálkinn að hjartanu: Hvar eiga að koma á móti tekjurnar á þessu fjárhagsári, ef frv. er samþ.? - Það hefur mjög mikinn kostnað í för með sér að samþ. frv., eins og ég einmitt minntist á í ræðu mínni. Það má gera ráð fyrir, að eftirlitið eitt kosti ef til vill 1 millj. kr. Og þá segir hv. þm.: Hvar á að taka tekjur á móti þessu til að standast þennan kostnað? - En ég vil þá spyrja, hvar eigi að koma tekjur á móti, þegar búið er að útiloka sölu áfengis í landinu, eins og kvenfélagasambandið óskar eftir að verði gert. Hvar á þá að taka tekjur á móti? Þar er þó um að ræða hvorki meira né minna en yfir 50 millj. Hér er ekki um að ræða nema innan við 1 millj. eða kannske mínna en það til þess að forða verulegu tjóni hjá þjóðinni, bæði siðferðislega, andlega og líkamlega. Og því sér hv. 8. þm. Reykv. ofsjónum yfir, og það er gott, að kvenfélagasamböndin í landinu viti það; það er gott, að þau viti það, að hv. 8. þm. Reykv. þorir ekki að standa frammi fyrir sínum hæstv. fjmrh., af því að hann er flokksmaður hans, til þess að vera með því, að 1 millj. kr. eða minna en það sé lagt úr ríkissjóði. til þess að þetta mál nái fram að ganga til úrbóta á ástandinu í landinu eins og það er nú. En þarna kom að því, að hann varð tveim herrum að þjóna. Hann var annars vegar að þjóna kjósendunum úti í bænum, heldur, að hann sé að gera þeim gott með því að sýna ekki þennan manndóm, sem ég hef lýst hér, passar sjálfan sig með því að vísa málinu þannig frá, en er svo að þjóna í fullri einlægni sinum ágæta flokki og hæstv. fjmrh. um það að hjálpa til að minnka ekki söluna á áfengi í landinu og minnka ekki eymdina, sem því fylgir, og það er miklu þyngri dómur. Veit hv. þm., hvernig Framsfl. hefur farið með þessi mál á undanförnum þingum? Ég vil benda honum á það, ef hann ekki þekkir söguna um það, hvernig hann svipti mestu vesalinga landsins, drykkjumennina, þeirra heimili til þess að geta gefið það einum sínum ágæta flokksbróður. Ég vil minna hv. 8. þm. Reykv. á það, hvernig hann síðan vann að því að reyna að koma upp öðru heimili á Úlfarsá, sem aldrei hefur orðið að heimili, af því að bak við það lá engin löngun til þess að gera þar heimill. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda honum á, hvernig Framsfl. stöðvaði á síðasta þingi það mál, sem gekk hér í gegnum þessa hv. d., að byggja að nýju heimili yfir drykkjumenn, og að það voru fulltrúar Framsfl. í Nd., sem stöðvuðu málið. Ég vil enn fremur benda honum á, hvernig hann hefur sífellt látið einn af sinum bindindispostulum, Halldór sálmaskáld, halda uppi áróðri gegn þessum málum, hvernig hann er sífellt látinn gera kröfu á Reykjavíkurbæ um að setja upp drykkjumannahæli á Korpúlfsstöðum, bara til þess að slá ryki í augun á fólkinu, en stendur svo algerlega á móti því, að notuð yrðu hundruð þúsunda, sem liggja í sérstökum sjóði hjá ríkissjóði, sem ákveðið hefur verið með lögum að ætti að inna þetta verk af hendi. Ég vil benda honum á þessa raunasögu Framsfl. í þessu máll. og á bak við rökstuddu dagskrána liggur einmitt þessi stefna Framsfl., þessi raunalega stefna Framsfl. í áfengismálunum, bein fyrirskipun til hv. form. n. um að fara þannig með málið. Öðruvísi verður þetta ekki skilið. En þá skal hv. 8. þm. Reykv. ekki vera að flagga með því, að þetta mál sé neitt hugsjónamál fyrir hann, því að það er það ekki lengur. Hv. form. n. lýsti því yfir áðan, að hann væri sammála mörgum af mínum till. Hvers vegna tekur þá ekki hv. þm. upp hér baráttuna fyrir þeim till., sem hann er raunverulega sammála um, 1 staðinn fyrir að vísa málinu frá? Og hvers vegna tekur ekki hv. 4. landsk. upp það af mínum till., sem er til bóta fyrir málið sjálft? Látum vera, að hann felldi í burtu þær till., sem hann telur vera til bölvunar, en hann á þá að minnsta kosti að taka upp þær till., sem eru til bóta, til þess að sjá, hvort ekki sé hægt að fá þær inn í frv. Og það er fyrst á síðara stigi málsins, að menn, sem einhverja ábyrgð hafa, geta leyft sér að koma fram með rökstudda dagskrá, af því að þá sé málið ekki komið í það form, sem þeir óska eftir, þá sé málíð í lakara formi heldur en gildandi löggjöf. En sannarlega ber öllum hv. þm. skylda til að reyna að bræða hér saman, ef mögulegt er, þær tillögur, sem gera málið þannig úr garði, að það fari út úr þinginu sem betra mál heldur en löggjöfin er í dag, þótt ekki náist allt, sem menn helzt óska. Ég er hér fullkomlega til viðtals um það að fylgja þessu máli, þó að ég fái ekki allar till. mínar samþ. Það er svo, þegar á að ræða um stór mál og mörg sjónarmið koma fram, að menn geta ekki búizt við að fá allt, sem þeir vilja, en ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að það sé ekki hægt að bræða hér saman vilja hv. þm. um það að laga það ófremdarástand, sem nú er í áfengismálunum á Íslandi, þó að ekki sé hægt að stíga þar fullt skref á einu þingi. Ég ætla þá að segja hér nokkur orð í sambandi við ræðu hv. 4. landsk. og skal nú ekki tefja lengi hæstv. forseta. Hann segir, að það séu meginatriði í frv. að auka vínnautnina í landinu, t. d. ölið. Það er nú alveg sýnilegt, að maður, sem fullyrðir þetta, hefur annaðhvort ekki lesið frv. eða ekki kunnað að draga réttar ályktanir. Það er ekki einn einasti stafur um það í frv., að það skuli veitt öl innanlands til sölu fyrr, en það sé búið að greiða um það atkv. meðal þjóðarinnar, og þá er það þjóðin, sem segir til um það. Og á þá þjóðin ekki að fá að ráða eins miklu í þessu máli og meiri hl. allshn.? Þá segir hann, að það eigi að neyta áfengis á fleiri stöðum, en nú er og að þetta sé rýmkun frá núgildandi löggjöf. Það er alveg rétt. Við höfum mismunandi skoðanir á því, bæði ég og hæstv. dómsmrh. og margir aðrir, að það sé ekki til tjóns, en ef hv. 4. landsk. telur, að það sé tjón að þessum till., hvers vegna berst hann þá ekki fyrir því og sér, hvað hann fær marga menn með sér, að hrinda þessum ákvæðum úr frv., svo að hann síðar geti séð, hvernig frv. er, þegar það kemur til 3. umr., þá síðast beitt sínu atkvæðavaldi til þess að fella frv., ef það er ekki komið í það horf, sem æskilegt er, áður en það fer hér úr þessari hv. d. Í því væri miklu meiri manndómur. Svo segir hann, að það sé rétt, að bindindismenn komi þar sínum sjónarmiðum á framfæri. Ég hef nú lýst því hér áður, hvernig bindindismenn og þeirra fulltrúar höfðu öll tækifæri til að koma fram sínum sjónarmiðum við mþn., ekki einasta vegna þess, að þeir áttu þar einn fulltrúa, sem er einn af þekktustu bindindisfrömuðum landsins, heldur einnig vegna þess, að til þeirra eru sendar spurningar, sem þeir eiga svo að svara, auk þess sem þeir gátu svo að sjálfsögðu gert alls konar herferð á sjálfa n., bæði með bréfum, erindum og samtökum, og það er þá fyrir megnasta áhugaleysi þessara manna, ef þeir hafa ekki komið þar fram áhugamálum sínum eða sjónarmiðum. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði hér áðan um brtt., 70 að tölu. Þær munu verða 70 eða miklu fleiri, frá hvaða mönnum sem frv. kemur um þetta mál. Hann hélt, að það yrði allmikið handahófsverk, þegar menn ættu að fara að greiða atkv. um hinar einstöku till. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að það er aðeins handahófsverk þeirra þm., sem ekki treysta sér til þess að greiða atkv. eftir sannfæringu sinni, því að þeir gætu ruglazt í fyrirskipunum frá sínum flokkum. Ef það skyldi fara svo, að inn færu einhverjar till., sem ætlazt væri til að væru felldar, eða felldar aðrar, sem ættu að komast inn, þá rugluðust þeir í ríminu og gætu þá ekki fylgt lengur þeirri línu, sem þeim væri fyrirskipað. Það er eins og á meðan kennt var í skólunum utan að og menn gátu lesið heilar greinar, ef þeir voru ekki truflaðir, en ef þeir voru truflaðir í lestrinum, þá fór allt út um þúfur, og þeir urðu að byrja framan frá. Og mér virðist einmitt, að hv. meiri hl. n. sé haldinn slíkum sjúkleika í sambandi við þetta mál, að hann hafi enga sjálfstæða skoðun og fari eftir fyrirframgerðum skipunum sinna flokksmanna. Þá sagði hv. þm., að hér hefði talað meira form. fjvn. en bindindismaðurinn Gísli Jónsson. Ég vil nú benda honum á í sambandi við þau rök, sem hann færði fram fyrir því, - og hann vísaði til 7. gr., - að sá kafli, sem hann vísar í, er í l. í dag. Það er í l. í dag og hefur verið samþ. hér í þ., að það megi brugga öl fyrir setuliðið. Og það er ekkert sagt hér annað í minni till. Það er hins vegar alveg skýrt tekið fram, að þetta öl megi ekki selja innanlands fyrr en farið hefur fram þjóðaratkv. um það mál. Ég held bara, að það komi hér ekkert fram sjónarmið form. fjvn. Það er nákvæmlega sama sjónarmið eins og ég hef alltaf haft hér áður í þessu máll. Þessi grein var samþ. hér með mínu atkv. Ég man nú ekki, hvort hún var samþ. með atkv. hv. 4. landsk., en það er ekkert nýtt í því máli. Og dagskráin raskar þessu ekkert, þó að hún verði samþ. Þessi ákvæði standa enn. Þau eru alls ekkert frá mér. Þau eru bara tekin upp hér til þess að sýna þetta í einni heild. Það eru því ekkert annað en falsrök, sem hv. 4. landsk. segir um það, að ég sé hér að boða einhverja sérstaka aukna víndrykkju í landinu. Auk þess vil ég segja hv. þm. það, að ég hef ekki verið sannfærður um það enn, að það sé ekki einmitt hægt, eins og ég tók fram í minni ræðu, að draga úr bölinu með því að leyfa öldrykkju í landinu. Ég er alls ekki sannfærður um það, að það sé ekki hægt. Hins vegar legg ég til í minni till., að þetta sé látið á vald þjóðarinnar sjálfrar. Er hægt að sýna meira frjálslyndi í máli heldur en það? Þessi hv. þm. er að reyna að telja hv. meðbræðrum sinum hér í þinginu og systrum, eins og hæstv. forseti sagði áðan, trú um það, að það sé sama og að leyfa ölbruggun í landinu og ölsölu að vera með því, að málið gangi undir þjóðaratkv. Það eru tvö alveg óskyld atriði. - Sömuleiðis segir hann, að 7. brtt. mín bendi til þess, þar sem ég vilji leyfa víðar útsölur heldur en nú er, og vísar þar til minnar brtt. í sambandi við héraðabönnin. Hann hefur bara ekki hlustað á mín rök þá, og ég nenni nú sannarlega ekki að vera að endurtaka þau, og sérstaklega ekki þegar komið er fram yfir fundartímann. En ef hv. þm. hefði hlustað á mín rök, þá vissi hann það, að hér var um hreint réttlætismál að ræða til styrktar bindindisstarfseminni í landinu, en ekki til óþurftar fyrir hana. Hann sagði að síðustu, að till. mínar sýndu það, að ég hefði haft of nauman tíma til að hugsa um þær. Það getur vel verið, að ég hafi haft of nauman tíma til að hugsa um till. Ég hef samt sem áður haft meiri tíma til þess að hugsa um þetta mál, þó að mér bæri ekki skylda til þess sem nm., heldur en hv. allshn. hefur haft til þess að hugsa um það, því að hún hefur bókstaflega ekki sinnt málinu. Hún hefur að vísu sent út fyrirspurnir. Hún hefur leyft sér að bíða aðgerðalaus eftir svörunum. Og þegar svörin koma, þá velur hún þann kostinn að gefa út nokkrar línur í nál., sem hvorki segir eitt né annað um málið. Það er ekki minnzt á allar þær brtt., sem ég gerði á þskj. 111. Það er ekki minnzt á það í nál., og þó bar n. skylda til þess að athuga þær brtt. allar, sjá, hvernig þær féllu inn í frv. sjálft, og gera sér grein fyrir því, hvernig frv. þá liti út, ef þær hefðu allar verið samþ., eða leggja til að taka það af þeim, sem gott og gilt var frá hennar sjónarmiði, en ekkert af þessu hefur n. gert - ekki eitt einasta atriði. Það er ekki minnzt á þetta. Ég skal ekkert segja um, hvort till. hafi verið lesnar í n., en af þeim skjölum, sem fyrir liggja, eða þeim upplýsingum, sem komið hafa fram, er ekki sýnilegt, að það hafi verið lögð nein vinna í að athuga þessi mál. Sannleikurinn er, að ég hef lagt mjög mikla vinnu í þetta mál, og það er vegna þess, að ég tel, að þetta sé eitt af allra stærstu málum, sem fyrir þessu þingi liggja, og ég tel, eins og ég sagði áðan, að það sé alveg óverjandi að ljúka svo þessu þingi, að ekki verði efnislega greidd atkv. um þetta mál, og jafnvel þótt það nái ekki fram að ganga, þá er það höfuðnauðsyn fyrir þá menn, sem samkv. dagskránni ættu að taka málið til meðferðar á ný, að vita um afstöðu manna hér í þinginu til málsins. Þess vegna má ekki undir neinum kringumstæðum fella frv. nú við þessa umr. eða vísa því frá með því að samþ. dagskrána. Það, sem er réttast, er því að samþ. frv. hér, láta það ganga til Nd. og láta hv. Nd. fara um það höndum í n. og sjá síðan, þegar svo langt er komið, hvort þá sé ekki búið að betrumbæta frv. svo, að það sé orðið betra, en núgildandi lög. En þeir menn, sem ekki vilja það, taka þá ábyrgð á sig, að ófremdarástandið haldi áfram, og þeir skulu sannarlega verða sóttir til þeirrar ábyrgðar á næstu tímum.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera örstutta grein fyrir atkv. mínu um sum atriði þessa máls, en áður en ég vík að því, get ég ekki látið hjá líða að mótmæla algerlega þeim sleggjudómum, sem hv. þm. Barð. hafði hér um það, að hv. S. þm. Reykv. hefði fengið fyrirskipanir í þessu máli frá sínum flokki. Það hefur verið svo, ekki einasta í Framsfl., heldur - held ég - í öllum flokkum þingsins, að þetta mál hefur aldrei verið flokksmál, og hv. 8. þm. Reykv. hefur aldrei fengið neinar fyrirskipanir frá Framsfl. í þessu máli.  En þetta, sem ég ætlaði að gena grein fyrir mínu atkv., er í stuttu máli það, að vissulega tel ég, að þörf hefði verið á því að bæta áfengislögin að ýmsu leyti, en ég skal játa það, að ég er ákaflega trúdaufur, einkum eftir að hafa séð vinnubrögð hv. allshn. í málinu, eða meiri hl. hennar, um, að þau lög, sem kynnu að verða sett hér, yrðu til mikilla bóta. Þess vegna hefði ég fyrir mitt leyti haft tilhneigingu til þess að samþ. frestun á málinu, ef það hefði verið rökstutt á skynsamlegan hátt. En sú dagskrártill., sem hér liggur fyrir á þskj. 343 frá hv. meiri hl. allshn., er þannig, að ég álít það alveg fráleitt og jafnvel hreint hneyksli, ef hv. d. fer að samþ. slíka dagskrártill. Efri deild Alþingis getur þó að minnsta kosti ekki samþ. hrein ósannindi, eins og í dagskrártill. eru, þar sem þar er tekið fram, að fulltrúi Stórstúku Íslands hafi ekki átt hér neinn hlut að máli. Mér þykir nú margt fara að horfa undarlega við, ef Brynleifur Tobíasson má ekki teljast fulltrúi Stórstúku Íslands. Hann hefur um langan tíma verið stórtemplar og er einn af kunnustu templurum landsins, eins og hér hefur verið tekið fram. Þess vegna tel ég það ósannindi í dagskrártill., að fulltrúi frá Stórstúku Íslands hafi ekki tekið þátt í þessu starfi. Fyrir utan þetta fæ ég nú ekki skilið það, eins og nú horfir við og eftir að kvenfólk hefur fengið algerlega jafnrétti við karlmenn, hvers vegna það eigi endilega að vera tvær konur í ráðum um þetta. Ég held, að hvert lagafrv. eigi að undirbúa þannig að fá til þess hæfa menn, án tillits til þess, hvers kyns fólkið er, sem að þessu starfar. Ég veit ekki, hvaða sérstöðu konur hafa í þessu, satt að segja. Það var að vísu einu sinni svo, að konur höfðu þá sérstöðu að því er áfengismál snerti, að þær yfirleitt drukku ekki, eins og karlmennirnir gera og gerðu, en sá tími er liðinn. Ég veit ekki betur, en að konur neyti víns alveg eins og karlmenn, eða svo til. Með þessu er ég ekki að segja það, að konur megi ekki taka þátt í undirbúningi þessa máls, en að það sé út af fyrir sig ástæða til að vísa málinu frá, að konur hafa ekki átt fulltrúa í mþn., það fæ ég ekki skilið. Og hvers vegna er það þá ekki líka haft á móti framgangi málsins, að félög karlmannanna sem slík hafa ekki átt fulltrúa í n.? Það hafa þau ekki heldur átt. Það hefur sem sagt ekki verið farið eftir kynjum í þessu efni. Ég get því ómögulega annað en greitt atkvæði á móti þessari dagskrártill., sem hér liggur fyrir, þrátt fyrir það þótt ég hafi litla von um það, að á þessu þingi verði samþ. löggjöf í þessu efni, sem sé til mikilla bóta. Ég ætla ekki að fara að rekja þær brtt., sem hér liggja fyrir, enda yrði það of langt mál, að minnsta kosti á þessum fundi, sem nú er að ljúka. Þó get ég ekki stillt mig um að minnast á eina brtt., sem liggur fyrir, og það er 4. brtt. hv. þm. Barð., um það í höfuðdráttum, að það skuli fara fram þjóðaratkvæði, ekki einasta um það, hvort áfengi sé leyft í landinu, heldur líka um það, hvort þjóðin fallist á að taka á sig þá skatta, sem óhjákvæmilegir eru í staðinn fyrir áfengissöluhagnaðinn. Hv. þm. Barð. tók það fram í sinni ræðu hér fyrr í dag, að hann væri fús að athuga það, hvort atkvgr. um þessi tvö atriði ætti ekki að fara fram í einu lagi, og væri fús til að athuga það fyrir 3. umr., ef till. hans næði fram að ganga nú. Ég álít, að þetta sé alveg nauðsynlegt. Ég álít, að eins og allt þetta mál horfir við, þá eigi að fara fram þjóðaratkvæði alveg tvímælalaust um það í einu lagi, hvort þjóðin aðhyllist áfengisbann, og þá um leið, hvort hún er fús til að taka á sig þá auknu skatta, sem af því mundi leiða. Ég mun því greiða atkvæði með þessari brtt. hv. þm. Barð., í þeirri von, ef hún verður samþ., að með okkur tækist þá samvinna um að breyta þeim ákvæðum nokkuð fyrir 3. umr. Mín skoðun á þessum málum er í stuttu máli sú, að það séu í raun og veru ekki nema tvær leiðir í þessum málum. Önnur er sú að gera tilraun til þess að útiloka áfengi með öllu, og ef þjóðin vill það og vill fórna einhverju fyrir það, þá er sjálfsagt að reyna það. Hin leiðin álít ég að sé aftur á móti sú að vera ekki að hafa óþörf lagaákvæði og reglugerðarákvæði um alls konar takmarkanir og höft, sem allir vita að eru ekki til annars, en þess að brjóta og er ekki hægt að hafa öðruvísi. Ég minni aðeins í þessu sambandi á eitt atriði, sem hér hafa verið töluverðar deilur um á Alþingi fyrir stuttu - ekki á þessu þingi. Það var um bann við því að flytja með sér áfengi í bil. Ætli það sé nú ekki nokkurn veginn flutt áfengi í bílum um landið, eftir að þessi lög voru sett, eins og áður? Ég hugsa það. Ég hugsa, að lítið hafi dregið úr því, að áfengi sé flutt í bílum. Og svona er um fleira. Í sambandi við þetta vil ég aðeins drepa á 10. gr. frv., sem slær því föstu, að héruð, þ. e. a. s. kaupstaðir, geti ákveðið með atkvgr. að afnema áfengisverzlun. Ég álít, að slíkt ákvæði sé ákaflega vafasamt til bóta, á meðan áfengissala er í landinu á annað borð. Ég veit ekki betur, en að í allflestum héruðum þessa lands gildi eins konar héraðabann. M. ö. o., það er svo um flest héruð, að þar er alls engin útsala áfengis. Það er t. d. engin útsala áfengis í Skagafirði, Húnavatnssýslu o. s. frv. En það er bara drukkið alveg eins í þeim héruðum eins og í þeim héruðum, sem áfengisútsölurnar hafa. Ég held því, að þetta geti ekki aukið hófsemi eða dregið úr áfengisnautn á nokkurn hátt, en það geri annað, það auki leynisölu áfengis. Það er enginn vafi á því. Það kann að vera, að leynisala sé atvinnuvegur, eins og hv. þm. Barð. segir, en það er sá atvinnuvegur, sem ég held að Alþingi eigi ekki að vera að hlynna að. Þess vegna mun ég, ef frv. verður ekki vísað frá, greiða atkvæði á móti 10. gr. frv., þótt nokkur hluti hennar þurfi nú reyndar að standa. Það má þá bæta þeim atriðum inn aftur við 3. umr. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, þótt margt fleira mætti um þetta mál segja, en ég vil endurtaka það, að ég vil frábiðja mér og mínum flokki öll brigzl um það, að þm. lúti hér fyrirskipunum, að minnsta kosti míns flokks, og ég held yfirleitt, að þetta mál sé ekki flokksmál, hvorki málið í heild né einstök atriði þess, í nokkrum flokki.



Herra forseti. Samkvæmt l. nr. 7 frá 1928 er stofnaður Menningarsjóður, og hlutverk hans er að styðja almenna menningu í landinu, rannsókn íslenzkrar náttúru og þróun þjóðlegrar listar. Þetta var upphaflega hlutverk sjóðsins. Hlutverk hans er því mjög mikilvægt, en frá öndverðu hefur hann haft of litlar tekjur til að geta gert því þau skil, sem æskilegt hefði verið. Með l. nr. 70 frá 1936 var því ákvæði bætt í frumlögin, að sjóðurinn skyldi fá árlega af óskiptum rekstrarhagnaði Áfengisverzlunar ríkisins í viðbót við aðrar tekjur upphæð, sem nægði til þess, að sjóðurinn hefði í heildartekjur 50 þús. kr. á ári. Aukatekjur sjóðsins hafa mjög þorrið á síðari árum, og áðurnefnd lagabreyting hefur lítið bætt úr fjárþörf hans, vegna þess að tekjurnar hafa að engu leyti haldizt í hendur við hækkun nauðsynlegra gjalda vegna vaxandi dýrtíðar á síðari árum. Sjóðurinn getur því ekki innt af hendi hlutverk sitt, nema honum verði séð fyrir auknum tekjum. Frá öndverðu hefur áfengissölu í landinu verið ætlað alveg með sérstökum hætti að tryggja tekjur sjóðsins, og er með frv. þessu, sem hér er lagt fram, fylgt sömu stefnu með því að ætla sjóðnum 1% af tekjum Áfengisverzlunar ríkisins. Ef sjóðnum væru tryggðar þessar tekjur, þá telja forráðamenn hans, að hann mundi geta mjög sómasamlega innt af hendi það hlutverk, sem honum var í öndverðu ætlað. Ég leyfi mér að leggja til að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr., en þar sem frv. kemur frá n., þá mun ég ekki gera till. um, að frv. verði vísað til n.



Herra forseti. Það er sýnilegt, að ef þetta frv. verður samþ. eins og það liggur hér fyrir, þá er fé tekið beint úr ríkissjóði samkvæmt fyrirmælum 1. gr., og er þá bundið með l., að þessi upphæð skuli ávallt greiðast til þessa verkefnis, hvernig sem háttar um hag ríkissjóðs. Ég tel þetta óheppilegt, og hefði slíkt sízt átt að koma frá hæstv. ríkisstj. sjálfri eða frá hæstv. menntmrh. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að ég er á móti frv. eins og það er nú. En það er einnig önnur ástæða, sem gerir það að verkum, að ég er á móti frv., og það er, að því fleiri menn eða stofnanir sem eiga afkomu sína undir ágóða Áfengisverzlunarinnar, því örðugra mun reynast í framtíðinni að útrýma áfengisbölinu í landinu. Og sízt af öllu ætti hæstv. menntmrh. og stjórn Menningarsjóðs að vinna að því, að svo yrði. Og það er meginástæðan fyrir því, að ég er á móti frv. eins og það er. Hæstv. ráðh. fór rangt með það, sem hann sagði hér áðan, að það verði fylgt sömu reglu og áður. Áður hefur þessi sjóður haft tekjur sínar af sektum í sambandi við brot á áfengislöggjöfinni, og það er allt annars eðlis heldur en hitt, að hann eigi að hafa hluta af tekjum Áfengisverzlunarinnar.  Að lokinni þessari umr. óska ég mjög eftir því, að frv. verði vísað til hv. menntmn., og það alveg sérstaklega vegna þess, að það kemur fram í grg., að nm. áskilja sér rétt til að fylgja frv. eða vera á móti því eins og venja er til, þegar um flutning á frv. er að ræða fyrir hæstv. ríkisstj. Ég óska því eftir, að frv. verði vísað til n., svo að hún fái tækifæri til þess að athuga málið og gefa út um það nál. eins og hver önnur mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 341, er um breytingu á l. um almannatryggingar og snertir aðeins ellilífeyrisþega, sem dvelja á elliheimili eða hliðstæðri stofnun. Það er nú þannig, að mönnum ber ekki saman um það, hvort það muni vera alveg rétt. sem er þó ofan á um greiðslu ellilífeyris að hjón hafi saman lægri lífeyri en ef tveir einstaklingar væru. En það er alveg áreiðanlegt og víst, að ef annað eða bæði af hjónum dvelja á elliheimili eða sjúkrahúsi. þá þurfa þau fulla ellilífeyrisuppbót alveg eins og einstaklingar. Fyrri till. í þessu frv. gengur út á það, að þessu skuli vera breytt þannig. Nú er að vísu í l. frá 1951 ákvæði um það, að það sé heimilt, ef hjón eru eigi samvistum af heilsufarslegum ástæðum eða öðrum, ef tryggingar á að meta jafngildar, að úrskurða hvoru hjónanna um sig fullan einstaklingslífeyri. En hér er gert ráð fyrir því, að þetta skuli verða að reglum. Í l. um almannatryggingar frá 1946, sem frv. þetta er til breytinga á, er gert ráð fyrir því, að það sé heimild til þess að hækka lífeyri ellilífeyrisþega, ef hann dvelur á elliheimili eða hjúkrunarheimili, um allt að 40%, ef um það er sótt. Einnig segir þar, að Tryggingastofnunin geti séð ellilífeyrisþega fyrir vist á elliheimili, og mundi þá væntanlega liggja í því, að Tryggingastofnunin ætti að greiða að minnsta kosti þau 40% umfram venjulegan ellilífeyri, sem gert er ráð fyrir í greininni. Í till. þeirri, sem hér er lögð fram í þessu frv., er gert ráð fyrir því, að þetta skuli verða að reglu, og er það eingöngu gert með það fyrir augum, að það gamla fólk, sem dvelur á þessum hjúkrunarstofnunum, skuli ekki þurfa ævinlega að ganga bónarveg að því að fá þessa hækkun, sem því er nauðsynleg, ef það á að komast af með þau gjöld, sem því er ætlað að greiða og nauðsynlegt er að það greiði á þessum stöðum. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri. Legg ég til, að málinu verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Mér þykir rétt, enda þótt þetta frv. væntanlega fari til heilbr.- og félmn., sem ég á sæti í, að vekja athygli á nokkrum atriðum í sambandi við þetta frv. nú þegar við 1. umr. Eins og flm. tók fram, þá er meginefni þessa frv. það að breyta tveim tilteknum heimildarákvæðum í almannatryggingalögunum í fasta reglu, þannig að stofnunin sé skuldbundin til að greiða þá upphæð, sem þar um ræðir, hvernig sem á stendur hjá hlutaðeigandi manni. Eins og hv. dm. og öllum er kunnugt um, þá er sú almenna regla í tryggingalögunum, að þær bætur, sem lögákveðnar eru, skuli greiddar hlutaðeigandi bótaþegum. Hins vegar, ef ástæða sé til að auka við þær upphæðir, sem l. ákveða, þá er það í heimildarformi, þannig að stjórn Tryggingastofnunarinnar getur metið það og ákveðið sumpart eftir reglum, sem ríkisstj. setur, hvort heimild þessi skuli notuð eða ekki. - Ég held því, að ef þessi tvö atriði, sem þetta frv. fjallar um, yrðu tekin úr heimildarákvæðum og breytt í fasta og lögboðna reglu, þá væri ástæða til að taka mörg fleiri heimildarákvæði l. á sama hátt. Um 1. gr. er það að segja, að ég geri ráð fyrir, að þótt hún yrði samþ., þá mundi það því nær enga breytingu gera á framkvæmd l. Yfirleitt er framkvæmdin sú, að ef hjón eru á spítala eða elliheimili, þá er þeim greiddur tvöfaldur einstaklingslífeyrir, enda litið svo á, að þá komist þau undir ákvæði um að þurfa sérstaka hjúkrun og umönnun og því sé þá eðlilegt, að svo sé gert. Þó kann að vera, ef svo stendur á, að efnahagur hjóna er sá, að þau eiga ekki rétt til nema sáralítils lífeyris vegna efnahags, t. d. ekki nema fjórða parts af fullum lífeyri eða eitthvað slíkt, þ. e. a. s., ef þau hefðu nokkurn veginn lífvænlegar tekjur, - þá kann að vera, að í einstökum tilfellum hafi heimildarákvæðið ekki verið notað. En ég vil fullyrða, að að því er snertir 1. gr., þá má heita, að það mundi enga breytingu gera á framkvæmd laganna. Að því aftur á móti er snertir 2. gr., gegnir nokkuð öðru máll. Á elliheimilum dvelja að sjálfsögðu bæði menn, sem geta verulega greitt fyrir sig sjálfir og hafa nokkrar tekjur, og líka þeir, sem engar tekjur hafa eða litlar umfram þá lífeyrisupphæð, sem þeir njóta frá Tryggingastofnuninni. Langflestir þeir, sem þar dvelja, fá hækkun allt að 40% - langflestir, en þó eru þar menn, sem hafa það háar tekjur, að þeir eiga ekki rétt á fullum lífeyri, kannske ekki einu sinni hálfum lífeyri og það væri að sjálfsögðu, miðað við aðra bótaþega, ekkert réttlæti í því að greiða þeim þá fullan lífeyri með 40% álagi, þó að þeir eftir ákvæðum l. hefðu ekki rétt til að fá kannske nema fjórða partinn af lífeyri. Þar er mismunað þannig, að þeim, sem betur er settur, er greitt meira en hinum, sem verr er settur. Auk þess skal ég benda á það, að í sambandi við þá breytingu, sem gerð var á ríkisframfærslulögunum fyrir nokkru í þá átt, að nú teljast gamalmenni, sem haldin eru ellisjúkdómum, til ríkisframfærslusjúklinga, þá var samið við ríkisstj. um það, að með öllum þeim, sem undir þessi ákvæði ríkisframfærslulaganna komast og fá því ókeypis vist á sjúkrahúsi eða heilsuhæli, skyldi greiddur af tryggingarinnar hálfu lífeyrir að viðbættum 20%. Það var gert með tilliti til þess, að ýmsir þessara manna áttu kannske ekki rétt á lífeyri eða ekki nema mjög litlum. Ef þessi 2. gr. yrði samþ., þá mundi af því leiða mjög verulega röskun á framkvæmd þessa ákvæðis l., svo að ég held, að það þurfi að athugast betur en nú þegar hefur verið gert. Mér þótti rétt að benda á þetta nú þegar við þessa umr., þó að ég geri ráð fyrir, að frv. fari til heilbr.- og félmn. og verði athugað þar.

Frsm. meiri hl. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Ég vil nú segja það um hv. þm. Barð., að hann kom hér nú upp í ræðustólinn svona eins og maður kannast bezt við hann frá þingum á undan. Hann hefur ekki náð sér eiginlega almennilega niðri fyrr, en núna við þetta tæki hér og notaði nú sína þekktu sanngirni og meðferð á sannleikanum, eins og maður veit að honum er svo vel gefið. Það kann að vera, að hann geti sett mikið út á störf meiri hl. n. og þá sjálfsagt með miklum rétti. Ég skal ekki bera það af okkur. En ég vissi það nú ekki fyrr, að það væri nein algild regla, að það væru yfirleitt birt öll skjöl, sem nefndum berast, eða umsagnir. Ég hefði nú talið, að það væri eiginlega matsatriði hverju sinni og það væri kannske síður, þegar menn eru ekki á sama máli, eins og hér er, sem skjöl væru birt, og af þessum sökum tók meiri hl. n. það ekki upp hjá sér að birta þessar umsagnir. Þessi skjöl eru hverjum manni til sýnis, hvar og hvenær sem er, og það kann vel að vera, að þau verði þá eftir þessa ræðu hv. þm. Barð. hér eftir birt. Ég skal ekki segja um það, en ég frábið mér allar dylgjur um leynd með þessi skjöl. Þau eru öllum til afnota, sem vilja nota þau. Ég geri nú ráð fyrir því, að ef það, sem hér var sagt áður, kæmi fram í stálþráðinn, þá mundi það koma fram, að það var hæstv. dómsmrh., sem talaði um mig sem fulltrúa kvenna hér á þingi, og ég mun hafa sagt eitthvað í þá átt, að ég bæri það ekki af mér, og ætla ég að standa við það. Svo læt ég útrætt um það að öðru leyti. Hv. þm. Barð. getur skemmt sér við það og notað sína krafta í það að ræða um það, hvers fulltrúi ég sé og hvers ekki. Ég hef aldrei dregið neina dul á það. Varðandi þetta frv., sem hér liggur fyrir, þá eru aðallega í því fjögur nýmæli frá núgildandi l. Og mig hefði nú langað til að spyrja hv. þm. Barð., vegna þess að hann er svo óspar á hnúturnar til mín og annarra, sem eiga þátt í áliti meiri hlutans, hvort hann hafi nokkurn tíma lesið áfengislöggjöfina sjálfa eins og hún er, því að spurningin er, hvað mundi nú verða eftir af þessu frv. til bóta, þegar búið væri að taka út þau meginatriði, sem eru ný í því umfram það, sem finnst nú í áfengislöggjöfinni. Ég ætla, að það mundi verða lítið. Þessi fjögur atriði er aðallega að finna í 1. gr. frv.. þar sem segir, að tilgangur laga þessara sé að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess. Ég get sagt það fyrir mig, og ég mæli þar áreiðanlega fyrir munn margra, að þessu nýmæli er ég algerlega mótfallin, og flestir þeir, sem ég hef samband og samvinnu við, eru það einnig. Sama er að segja um það nýmæli, sem felst í 7. gr., í fyrsta lagi um þjóðaratkvgr. um bruggun áfengs öls og svo um það, að þá skuli að þeirri þjóðaratkvgr. afstaðinni verða veitt hér áfengt öl í landinu. Sama er að segja um þriðja atriðið, um það að fjölga stöðum, þar sem áfengi skuli vera á boðstólum, eins og ætlazt er til með 12. gr. að sé gert. Þar stangast nokkuð sjónarmiðin um það. Sumir vilja breyta því á einn veg og aðrir á annan. Þetta er líka nýmæli. Svo er nýmælið, sem átti eitthvað að hanka mig á og minn flokk, eða sérstaklega það, að ég hefði farið eftir einhverjum fyrirskipunum, en það er að veita aukið fé til áfengisvarnamála út af fyrir sig. Það er fjórða nýmælið í þessu. Það er sjálfsagt allt gott um það að segja, en þetta er ekki í l. eins og þau eru. En ég vil nú segja við hv. þm. Barð., að það er nefnilega eitt ástandið í áfengismálunum og hvernig á að laga það og blöð, frv. og brtt. eru þá allt annað, og sannleikurinn er sá, að væri hægt að framkvæma þau áfengisl., sem við nú höfum, væri hægt að framkvæma þau með því fé, sem veitt er til áfengisvarna núna, - það mætti sjálfsagt vera meira, - þá væri áreiðanlega hægt að gera mikið gagn. Og ég sé ekki að orðið geti til nokkurra bóta það frv., sem hér liggur fyrir, þegar búið væri að fella úr því, segjum þau þrjú meginatriði, eða aðallega þau tvö meginatriði, sem það blátt áfram snýst um, það er hægt að segja það  
             Það er aðeins varðandi það, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði áðan. Hann var á móti rökstuddu dagskránni út af því, að honum fannst ekki vera sagt satt í henni. Ég hef nú alltaf skilið það svo, að ef talað væri um fulltrúa einhvers einhvers staðar, þá sé sá fulltrúi tilnefndur af honum sjálfum, en ekki tekinn af einhverjum sem slíkur. Og ég held, að það sé alveg rétt, að sem slíkur fulltrúi hafi herra Brynleifur Tobíasson ekki verið í þessari n., sem vann að áfengislagafrv., þannig að það er ekki um neina rangfærslu að ræða í áliti meiri hlutans. Svo spyr hv. 1. þm. Eyf., hvers vegna tvær konur eigi að vera í þessari n. Ég álít bara, alveg frómt frá sagt, að það sé alls ekki rétt að ganga fram hjá konum, þegar þessi mál eru til athugunar. Þær hafa alveg sérstakra hagsmuna að gæta vegna heimila sinna, vegna manna sinna og barna í þessu sambandi. Einnig hafa þær sýnt það með störfum sinum í félagsmálum á þessu sviði, að þær hafa mikinn áhuga, og þess vegna hefði þegar í byrjun átt að taka þær með til ráða, og ég álít, að það eigi að gera það í framtíðinni. Við í meiri hl. vildum láta það koma fram í okkar rökstuddu dagskrá. Það er nú orðinn langur fundartími hjá okkur. Ég hygg, að ég láti þessu lokið. Ég vildi bara segja það, að ég var um það leyti, sem hér voru umr. áðan, að gegna öðrum störfum fyrir hv. allshn., en hef nú fengið orð í eyra fyrir það. Það verður nú svo að vera, en ég ætla ekki hér að fara að deila neitt á aðra flokka fyrir störf þeirra í þessum málum. Ég segi það, sem ég hef sagt áður: Ég trúi því, að allir vilji það bezta í þeim, og þrátt fyrir það, þótt hv. þm. Barð. hafi nú endilega hreint þurft að koma að sinni venjulegu góðgirni í minn garð og í garð míns flokks, þá ætla ég að láta þeim orðum algerlega ósvarað að þessu sinni. Það getur vel verið, að það gefist einhvern tíma tækifæri til þess, - ja, kannske fyrir aðra, sem eru kunnugri málunum en ég, og líka aðra, sem þekkja hans málflutning frá fleiri árum en ég hef gert og geta þá svarað honum í þeim tón, sem vert er. En ég vil ekki taka upp það í þessu máli að fara út í flokkadeilur, þó að honum hafi þótt það hæfa í því máli, sem hann telur svo þýðingarmikið.