Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Helgason) Um þetta frv. er ekki margt að segja fyrir n. hönd. Eins og sést á nál., leggur n. til að samþ. það óbreytt. Að vísu hefir einn nm., hv.þm. Borgf., skrifað undir nál. með fyrirvara, sem ég geri ráð fyrir, að hann geri sjálfur grein fyrir. Eins og hv.þdm. hafa tekið eftir, þá er hér um tiltölulega litla breyt. að ræða á ullarmatslögunum. Aðalbreyt. er þessi, sem felst í 2. gr. frv., að einn af 4 yfirullarmatsmönnum verði formaður þeirra. Það virðist ofureðlilegt, að til þessa ráðs sé gripið, þar sem margsinnis hefir komið í ljós, að ullarmatið er ekki alltaf framkvæmt eins og æskilegt væri, svo að full þörf er að samræma það betur. Virðist þetta helzta ráðið, sem er fyrir hendi, að skipa einn mann til að hafa aðaleftirlit. Hér er ekki út í stórt lagt. Yfirmatsmenn hafa áður haft 400 kr. árslaun, en hér er lagt til að bæta 400 kr. við þennan eina mann, m. a. af því, að búizt er við, að hann hafi meiri ferðalög. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu fyrir þessu máli. Hæstv. stj. hefir í aths. sínum við frv. skýrt svo greinilega frá tilganginum með því.

Pétur Ottesen Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, af því að ég er ekki jafnsannfærður um það og hv.frsm.n., að vandkvæðum eða missmíðum, sem e. t. v. hafa verið á ullarmatinu undanfarið, verði kippt í lag með frv. þessu. Það er náttúrlega svo, eftir því sem mér skilst, að það veldur mestu um það, hvernig matið tekst hjá ullarmatsmönnum, sem sjálfir skoða ullina og flokka hana. Samkv. þar til settum reglum, sem fyrst voru gefnar út áður en 1. um ullarmat voru samþ. 1916, sem svo voru aftur endurnýjaðar 1926, þá er mjög skýrt kveðið á um það, hvernig eigi að meta og flokka ull. Yfirullarmatsmennirnir, sem eru og hafa verið fjórir, hver í sínu umdæmi, hafa vitanlega ferðast um á þessum svæðum, þeir tala við ullarmatsmennina og sýna þeim á verklegan hátt, hvernig eigi að fylgja og framkvæma þessar settu reglur um ullarmat. Ennfremur hafa þessir yfirullarmatsmenn haft fundi með sér á fárra ára millibili, og ef farið er eftir reglum, sem settar eru um þetta, þá er mér sagt, að þessir menn ættu að koma saman á þessu ári. Þetta er vitanlega gert til þess, að þeir beri ráð sín saman og ræði um framkvæmd ullarmatsins, svo að þeir fylgist alltaf með og haldist í hendur um það, að samræma ullarmatið svo sem hægt er með slíku eftirliti með ullarmatsmönnum, þeim mönnum, sem raunverulega framkvæma ullarmatið. Ég er þess vegna ekki trúaður á það, að þótt tekinn sé einn af þessum 4 ullarmatsmönnum og hann gerður að nokkurs konar yfirmanni, svo að það vald, sem nú liggur í höndum 4 manna, verði þannig lagt í hendur eins, að í þessu út af fyrir sig liggi sú trygging, sem til verulegra bóta má verða á því, sem áfátt kann að vera um ullarmatið. Ég held, að það, sem þar kann að vera áfátt, liggi að einhverju leyti í mistökum, sem orðið hafa á framkvæmdum hjá þeim eiginlegu ullarmatsmönnum. Og ég sé ekki, að þau mistök geti ekki orðið eftir sem áður, þótt yfirstj. sé færð í þetta horf. Önnur ástæðan til þess, að einhverju kann að vera áfátt í þessu efni, liggur áreiðanlega í því fyrst og fremst, að ullargæðin eru í einstökum héruðum ákaflega mismunandi. T. d. er ull á Norðurlandi og jafnvel vesturhluta landsins og norðausturhluta talin vera miklu betri en hér á Suður- og Suðausturlandi, sem að nokkru leyti getur átt rót sína að rekja til fjárstofnsins eða kynferðis fjárins, en hinsvegar líka mikið til veðurfarsins. Hér á Suðurlandi er miklu meiri úrkoma og óstöðugri veður en á Norðurlandi, og af því leiðir, að ullin verður þelminni, en togmeiri heldur en á Norðurlandi. Í þriðja lagi eru náttúrlega mikil vandkvæði á því að flokka ull, svo að nokkur veruleg trygging sé í fyrir kaupendur. Enda er hún ákaflega misjafnlega vel þvegin, og ýmiskonar meðferð hennar er mismunandi frá því að hún er tekin af kindinni og þangað til hún er flutt á verzlunarstaðinn. En öll meðferð á ullinni hefir ákaflega mikil áhrif á gæði hennar, þegar á að fara að vinna úr henni dúka. Það er þess vegna mjög margt, sem kemur til greina og erfitt verður að yfirstíga í þessu efni. Það eru mjög miklir annmarkar á því með núv. fyrirkomulagi að geta yfirleitt látið ullina njóta álits hjá kaupendum á erlendum markaði. Viðvíkjandi verkun ullarinnar býst ég við, að stórt spor væri stigið með því einu að koma upp þvottahúsum fyrir ullina, eins og víða gerist annarsstaðar, og raunar er nokkur vísir til hér á landi. Þetta út af fyrir sig hygg ég, að væri mikilsvert til þess að vanda verkun ullarinnar og auka henni álit. Ég vildi aðeins drepa á þessi atriði, og sem sagt, ég hefi ekki beint lagzt á móti þessu frv., en í fyrirvara mínum felst fullkomið vantraust á því, að með þessari breyt. sé stigið verulegt spor í áttina til þess að auka eða bæta samræmi matsins. Þetta er ekki fjárhagsatriði hvað útgjöldin snertir, þar sem gert er ráð fyrir að hækka laun eins af matsmönnunum. Auk þess má náttúrlega búast við, að ferðakostnaður hans verði miklu meiri en hinna, þar sem mér skilst, að hann hljóti að eiga að ferðast ekki einungis um sitt eigið svæði, heldur víðar og víðar. En það er ekki eftir því að sjá, ef maður gæti gert sér von um verulegan árangur af starfinu. En ég get ekki annað en gert mér litlar vonir um árangur af þessari breyt. út af fyrir sig. Ég vil minna á það, að fyrir allmörgum árum lá fyrir þinginu frv. eða till. um breyt. viðkomandi fiskmatinu, líkt og hér er farið fram á um ullarmatið. Ýmsir, sem þóttust vel þekkja til þessara hluta, létu þá í ljós mjög mikið vantraust á því, að fiskimatinu væri í nokkru betur borgið með slíkri breyt. Niðurstaðan varð sú, að Alþingi féllst ekki á till., sem þá lágu fyrir, og vildi heldur búa við það skipulag, sem verið hafði.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég vil þakka hv.n. fyrir þær undirtektir, sem þetta smáfrv. hefir fengið í hennar höndum. Og ég get einnig verið þakklátur fyrir þær bendingar, sem komið hafa frá þeim hv.nm., sem skrifaði undir nál. með fyrirvara. Hv. þm. Borgf. lýsti yfir því, að hann sé ekki jafnsannfærður sem hinir um það, að veruleg bót væri fengin með þeirri breyt. á l., sem hér um ræðir. Það þykir nú yfirleitt bót á vinnubrögðum, að verkstjóri sé einn, en ekki 4, að húsbóndi sé einn, en ekki margir. Stjórninni hefir litizt, að nokkur vinningur væri fyrir hana að hafa sérstakan mann sér við hönd, sem stj. ætti aðgang að til þess að úrskurða eða hafa að ráðunaut, þegar þyrfti að úrskurða um ágreining út af ullarmati. Ráðuneytinu þykir þægindi að geta snúið sér til eins sérstaks manns, sem hafi einskonar löggildingu til að vera ráðunautur stj. í þessum efnum. Það er ekki allsjaldan, að kvartanir koma, bæði frá útlendum og innlendum mönnum, um það, að samræmis sé ekki nægilega gætt. Og þar sem ráðuneytið hefir í hyggju, eftir að hafa fengið upplýsingar frá þeim mönnum, sem með útfl. og ullarmat hafa að gera, að taka til yfirvegunar, hvort ekki þyrfti að gera nokkra breyt. á reglum þeim, sem settar hafa verið um flokkun ullar, þá þótti í sambandi við þær fyrirhuguðu reglur hentugra, að þessi breyt. væri áður komin í kring. Það er náttúrlega rétt fram tekið hjá hv.þm. Borgf., að margt af þessu misræmi, sem verið hefir á ullarmatinu, er að kenna mistökum hjá undirullarmatsmönnum. En það má vænta þess, að þegar skipaður er einn yfirullarmatsmaður, þá geri hann sér meira far um að geta verið betur vakandi um eftirlit með því, að ullarmatsmenn úti um landið geri skyldu sína. Eftirlitið ætti því að verða betra en ráðuneytið nú á kost á, ef það hefir engan slíkan yfirmann í þjónustu sinni. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. einnig benti réttilega á, að ullargæðin eru mjög mismunandi í einstökum héruðum landsins, þá vildi ég minna á, að það mun vera regla yfirleitt, þegar ull er seld út úr landinu, að ekki fylgi einungis matsvottorð, heldur og merki, er sýni, úr hvaða landsfjórðungi ullin er. Það er vitanlegt, að 1. flokks sunnlenzk ull er ekki seld sama verði og 1. flokks norðlenzk ull. Ég veit ekki betur en að þegar ullin gengur kaupum og sölum, þá sé þeirrar reglu venjulega gætt, að tala um t. d. 1. flokks sunnlenzka ull, vestfirzka, norðlenzka o. s. frv. Hv. þm. Borgf. benti einnig réttilega á það atriði, sem stj. hefir tekið til íhugunar, en það eru þvottahúsin. Ég býst við, að með tímanum þyki það eina fullkomna ráðið til þess að fá það samræmi í ullarmatið, sem æskilegt væri, að koma upp þvottahúsum. En hinsvegar þótti stj. ekki að svo komnu máli tími kominn til þess að gera neitt frá löggjafarvaldsins hálfu í því að fyrirskipa um almenn þvottahús fyrir ullina. Hinsvegar vill stj. vinna að því eins og hún getur á öðrum vettvangi. Hv. þm. Borgf. lagði ekki svo mjög mikið upp úr þessari hækkun á launum ullarmatsformanns, en óttaðist, að ferðakostnaður hans mundi aukast allmikið. En þá vil ég benda á, að þótt ferðakostnaður ullarmatsformanns verði e. t. v. nokkru meiri, þá mun aftur sparast nokkuð við fundi ullarmatsmanna. Það mun stundum. a. m. k. reynast svo, að ferðakostnaður eins manns kringum landið verði ekki dýrari en ferðakostnaður þriggja ullarmatsmanna, sem koma hingað til Reykjavíkur til þess að sitja fund með fjórða ullarmatsmanninum hér. Að öðru leyti finnst mér ekki ástæða að fara fleiri orðum um þetta að svo stöddu.

Pétur Ottesen Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál. Það er rétt hjá hæstv.atvmrh., að þegar um einhverja ákveðna framkvæmd eða eitthvert ákveðið verk er að ræða, fer yfirleitt vel á því, að þar sé einn húsbóndi eða verkstjóri settur yfir. Hitt er vitanlega takmarkað, hvað einn húsbóndi getur komizt yfir að sjá um verk á stóru svæði eða hafa umsjón með því, eins og það er takmarkað, hvað einn verkstjóri getur stjórnað stóru verki. Ég vil bæta því við það, sem ég sagði áðan um þetta mál, að ef ofan á verður að gera frv. þetta að 1., þá fyndist mér ekki úr vegi að setja inn í það eitthvert ákvæði í þá átt, að þessum formanni ullarmatsmanna væri gert að skyldu að fræða landslýðinn um meðferð og verkun ullar, á þann hátt, sem heppilegast þætti. Að því leyti, sem hann getur ekki veitt slíka fræðslu á ferðalögum sínum um landið - því á þeim nær hann ekki til nema tiltölulega fárra manna -, hugsa ég mér, að honum væri lagt á hendur að flytja erindi í útvarpið um þessa hluti, svo oft sem ástæða þætti til. Mætti að slíku verða nokkur leiðbeining um meðferð ullarinnar í landinu. Ég veit ekki, hvort nauðsynlegt er að hafa um þetta föst ákvæði í frv. Líklega er þó rétt, að það komi fram í 1., að þetta sé skylda, sem á ullarmatsformanni hvílir, jafnframt því sem honum er með þeim veittur nokkru meiri réttur hvað launagreiðslu snertir.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Út af síðustu aths. hv.þm. Borgf., um það, að æskilegt væri e. t. v. að setja inn í frv. ný ákvæði um, að yfirullarmatsmaðurinn væri skyldur til að hafa á hendi nokkra fræðslustarfsemi, m. a. að flytja útvarpserindi um ullarverkun, þá skal ég taka það fram, að ráðuneytinu þótti ekki ástæða til að setja í frv. ríkari ákvæði í þessa átt heldur en þar eru um það, að ullarmatsmanni beri að veita ullarmatsmönnum fræðslu um ullarmatið. En í frumuppkastið að frv. vorum við að hugsa um að setja samskonar ákvæði, sem hv.þm. talaði um. Við nánari athugun þótti þó ekki ástæða til að taka þetta fram í l., heldur væri réttara að taka það fram í erindisbréfi ullarmatsformannsins. En þætti n. tryggilegra að taka þessi ákvæði upp í frv., þá er síður en svo, að ég sé því nokkuð mótfallinn.

Flm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég hafði nú búizt við meiri stuðningi frá hv.l.þm. Reykv. en ræða hans bar vott um. Annars þætti mér gaman að fá að vita, hvort hann væri með eða á móti þeirri stefnu, sem í frv. felst, jafnvel þó að eitthvað sé í því, sem ekki er í þingmálafundagerðunum. Ég treysti því, að þessi hv.þm. láti ekki sitt eftir liggja til að auka við þá kosti, sem þegar eru á frv. Annars þótti mér kenna nokkurrar léttúðar hjá hv.þm. í tali hans um frv:, þegar þess er gætt að líklegt er, að það gæti orðið til að létta undir með hinum fátækari stéttum í ekki allóverulegum mæli á þessum erfiðu tímum. Margir fátæklingar hafa kosið hv. 1. þm. Reykv. á þing, og má ganga út frá því sem vísu, að hann vilji létta byrði þeirra. Ég veit vel, að frv. nær ekki til fastra embættism., nema menn vilji færa hámarkið neðar, sem mér finnst geta komið til mála. Hinsvegar nær það til margra starfsmanna við einkafyrirtæki, og jafnvel þótt frv. yrði til þess, að þessi laun. lækkuðu svo, að lögin næðu ekki til þeirra, ætti það að verða atvinnulífinu ávinningur. Um laun bankaeftirlitsmannsins er það að segja, að þau hafa verið 16 þús. kr., unz nú, að einn bankinn hefir neitað að greiða sinn hluta. Frv. er ekki samið með það sérstaklega fyrir augum að ná til þessa manns, enda virðist þegar vera búið að framkvæma sparnað í launagreiðslum til hans. Út af ræðu hv. 2. landsk. þarf ég lítið að segja. Frv. segir, að hlunnindi forsrh. og menntaskólarektoranna skuli vera undanþegin þessum skatti, og sýnir það, að frv. ætlast til, að skatturinn sé lagður á hlunnindi yfirleitt. Annars má taka skýrar fram um þetta, ef þörf þykir á. Hv. þm. talaði um, að Reykjavík myndi verða hart úti, ef frv. væri samþ. óbreytt. Þetta kann rétt að vera, en mér þykir ekki ósennilegt, að frv. stuðlaði að því, að lífsvenjur manna breyttust til hófsamlegri hátta, og á þann hátt yrði bæjarfélaginu einnig ávinningur að frv. Ennfremur veit ég, að hv.þm. hefir tekið eftir því, að gert er ráð fyrir því í frv., að nokkur hluti þeirra tekna, sem mundu fást, ef frv. verður að lögum, á að ganga til samvinnuútgerðar í bæjum. Slíkt mundi koma í góðar þarfir hér í Reykjavík, þar sem einmitt slík útgerð er í undirbúningi í samræmi við þær breytingar, sem verið er að gera á höfninni hér. Ég gæti því hugsað, að Reykjavíkurbær mundi njóta góðs af þessum skatti, bæði vegna þessa og eins hins, sem til sérstakra bæjarfélaga á að ganga sem hjálp gegn atvinnuleysi af völdum kreppunnar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég þakka meiri hl. n. fyrir að hafa tekið frv. til flutnings. Bankanum er vitanlega nauðsynlegt nú eins og á síðasta ári að hafa rekstrarfé fyrir sjávarútveg og annan atvinnurekstur, sem er á hans vegum. Á síðasta ári hefir bankinn farið tryggilega með þessa heimild og einungis verið keyptir „liquid“ víxlar fyrir lánsféð. Þessum lánum hefir einungis verið varið til stuðnings þeim atvinnurekstri, sem hefir skilað starfsfé sínu aftur. Ég vænti þess, að hv. Alþingi treysti stjórn bankans til að halda uppteknum hætti og geti fallizt á að veita ríkisábyrgðina. Ég skil fyrirvara hv. 2. þm. S.-M., en tel þó heppilegra að láta l. gilda framvegis þangað til þingið kippir að sér hendinni, því það er jafnopin leið til þess, ef óánægja skyldi vakna í þessu sambandi. Það er fyrirsjáanlegt, að bankinn þarf að hafa um nokkurra ára skeið slíka rekstrarlánsheimild, sem varla fæst nema með ábyrgð þingsins. Erlendir viðskiptabankar hafa síðari árin jafnan heimtað ríkisábyrgð fyrir rekstrarlánum til íslenzkra banka og atvinnuvega.

Flm. (Magnús Jónsson) Mér þykir vænt um, að hæstv. fjmrh. tekur mjög lipurlega í þetta mál, eins og líka búast mátti við. En vegna einnar athugasemdar hans vil ég taka það fram, sem ég gleymdi að benda á áðan, en kemur skýrt fram í till. sjálfri, að þar er gert ráð fyrir, að sumir embættismenn úti um land kæri sig ekki um að fá laun sín útborguð annarsstaðar en hér í Rvík, vegna þess að þeir þurfi að nota þau eða einhvern hluta þeirra hér. Í till. stendur, að skorað sé á stj. að láta greiða embættismönnum utan Rvíkur, þeim sem þess óska, laun sín á næsta pósthúsi. Það væri alveg rétt, að þeir embættismenn, sem vilja fá laun sín greidd utan Rvíkur, þyrftu að óska sérstaklega eftir því, því þeim getur ekki verið mikil óþægindi að því að taka laun sín hér, sem ekki vildu ómaka sig til að senda ríkisféhirði línu um, að þeir óskuðu að fá þau greidd heima fyrir. Sá örðugleiki, sem felst í því, að launin eru ekki alltaf greidd út óskoruð, hefir líka verið tekinn til athugunar. Á spjöldum þeim, sem ríkisféhirðir lætur kvitta á, er tekið fram, hvaða laun þessi og þessi embættismaður á að fá, og hvaða frádráttur kemur þar til greina. Þessi spjöld ætti að mega senda út um land fyrir nokkra mánuði í einu. Vegna þess hvað samgöngurnar eru strjálar, þurfa pósthúsin að fá fyrirskipanir um, hvað þau eiga að greiða, fyrir lengri tíma í einu; annars hefði sennilega verið heppilegra að senda mánaðarlega ávísanir. Ég get vel sætt mig við, að till. sé vísað til n., og leitar hún þá væntanlega umsagnar fjármálaráðuneytisins um málið.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég þarf aðeins lítilsháttar að svara hv.flm. út af þessari seinni ræðu hans. Hann er að gera leik að því að flækja sig í einskonar neti, sem hann vefur í þessu máli. Hann talar um, að þessar tekjur muni verða 2,4 millj. í Reykjavík, en svo er sagt í grg.: „Hér verður engin tilraun gerð til að spá, hve miklu þessar tekjur myndu nema“. Það er sem sé í grg. ekki gerð nein tilraun til að áætla, hve mikið af þessum 2½ millj. kr. mundi koma með þessum skatti. Það er mikil ástæða til að halda - og má alveg ganga út frá því sem gefnu -, að mikill hluti þessarar upphæðar kæmi ekki þegar til framkvæmdanna drægi á þessu frv. Í grg.hv.flm. er ýmislegt, sem bendir í þessa átt. Ég veit ekki, hvoru á að treysta, því sem þar stendur, eða ræðu flm. Hv. flm. lézt skilja mig svo, að ég hefði verið að finna að því, að frv. næði ekki til konunglegra embættismanna, en svo var ekki. Ég var bara að benda á það, að í frv. fælist alls ekki sú skoðun, sem virðist eiga nokkrar rætur með þjóðinni, og fundargerðir nokkurra þingmálafundargerða vitna um, að laun embættismanna séu of há. Það er fráleitt, að þessi skoðun liggi á bak við þetta frv., heldur alveg öfugt, því með því er slegið föstu, að 8 þús. kr. séu þurftarlaun, og þar sem engir embættismenn nema ráðherrar hafa svo há laun, er óbeinlínis sagt, að embættismenn hafi ekki þurftarlaun. Þetta frv. fer því alveg í öfuga átt við þær till., sem hv.flm. las upp úr þingmálafundargerðunum. Annars er mér ekki vel ljóst, hvers vegna ekki á að reikna til tekna hlunnindi þeirra, sem hafa 8 þús. kr. laun, hvort það er af því, að hv.flm. hafi þessar tekjur auk hlunninda, eða af einhverju öðru, en ekki virðist það ákvæði færa frv. nær skoðunum almennings. Hinsvegar tel ég, að skoðun almennings í þessu efni sé algerlega röng, laun embættismanna séu frekar of lág heldur en hitt. Almenningur mun ekki hafa fylgzt með því, að laun embættismanna hafi lækkað mikið hin síðari ár, ég hygg allt að því um 1/3 frá því þau voru hæst. En það er eins og þetta sé ekki komið inn í meðvitund almennings, þó dýrtíðaruppbótin hafi fallið úr 137% í 15%, eða m. ö. o. sé sama sem horfin. Allt þetta almenna tal um há laun embættismanna er því órökstutt og byggt á misskilningi. Ég upplýsti í fyrri ræðu minni, að frv. næði ekki til bankaeftirlitsmannsins, því laun hans hafa lækkað á síðari árum niður fyrir 8 þús. kr. vegna ókunnugleika hv.flm. hefir hann því skotið hér hjá marki. Það kann að vera, hefði hann fylgzt betur með um þessi laun, að hann hefði við samningu frv. reynt að hitta þau, en eins og frv. liggur hér fyrir, má hann slá því alveg föstu, að það hefir ekki tekizt. Ef hitt er aftur á móti meining flm., að fara að innheimta skatt af tekjum manna á undanförnum árum, svo sem af 40 þús. kr. launum bankastjóra Íslandsbanka eða 16 þús. kr. launum bankaeftirlitsmannsins, þá hygg ég, að sú innheimta geti orðið erfið, auk þess sem frv. gerir ekki ráð fyrir því. En þessar bollaleggingar hv.flm. staðfesta það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að frv. væri byggt á tekjum manna á undanförnum árum, en ekki á yfirstandandi tíma.

Forsrh.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég skil hv. 5. landsk. svo, að hann fylgi frv., ef ábyrgðin er bundin við eitt ár, og mun það vera af því, að hann sér, að ótti hans á síðasta þingi við þessa ábyrgð hefir ekki rætzt, heldur hafa bæði bankinn og atvinnuvegir landsmanna haft mikið gagn af þessari ráðstöfun síðasta þings. Og ég vænti, að sama gagn geti af hlotizt nú á yfirstandandi ári.

Jón Baldvinsson Ég hefi áður bent á það, að þjóðhagslegur sparnaður væri að því, að laun háttlaunaðra starfsmanna við einstök fyrirtæki lækkuðu nokkuð frá því, sem nú er. Ég álít, að frv. nái til þessara starfsmanna, nema þeirra, er vinna við félagsfyrirtæki, og ég tel það kost á frv., að gert er ráð fyrir, að þeim tekjum, sem af því kunna að koma, verði varið til sérstakra verkefna. Við jafnaðarmenn höfum jafnan haldið fram stighækkandi skatti, eins og tillögur fulltrúa okkar í skattanefnd bera ljósastan vott um. Hinsvegar erum við ekkert hrifnir af að vera að samþykkja skattalög fyrir stjórn, sem sýnir sig fjandsamlega verkalýðnum og ver fé ríkissjóðs til að kosta ríkislögreglu og annars álíka þarflegs. Því tel ég það kost á frv., að hv.flm. skuli draga fé það, sem kann að aflast samkv. því, undan ráðstöfunarrétti þeirrar stjórnar, er hann styður. Þó er ég honum ekki fyllilega sammála um það, hvernig fénu skuli varið. Líklegt er, að bæjarsjóður Reykjavíkur myndi missa nokkurs í, ef frv. yrði að lögum, því að allmikið af útsvörum hvílir einmitt á háum tekjum. Ég tel því rétt, að talsvert af fé því, sem kynni að aflast samkvæmt frv., rynni í sjóð þess bæjar- eða sveitarfélags, sem féð kemur frá. Nokkra fleiri smíðagalla hefi ég þótzt sjá á frv., en þetta getur nú lagazt í meðferðinni. Frv. gerir eingöngu ráð fyrir skatti á hreinar peningatekjur, en ekki á hlunnindi, sem þó eru oft veruleg. Ég þekki t. d. mann, sem hefir 8000 kr. árslaun og frítt húsnæði, hita og ljós, sem óhætt er að reikna á 4000 kr. Þessi maður kæmi því ekki undir lögin, þó að hann hafi raunverulega 12000 kr. árslaun. Ég mun fylgja frv. þessu til nefndar, en mun hinsvegar koma fram með brtt. um það, hversu fénu skuli varið, og ef til vill gera tillögur um að laga aðra smærri smíðagalla. Ég álít, að frv. geti orðið grundvöllur fyrir þeim vilja, sem kemur fram í þeim þingmálafundagerðum, sem hv.þm. las upp, og tel það því spor í rétta átt.

Flm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég varð nú ekki fyrir þeirri ánægju, sem ég þó bjóst við, að hv. 1. þm. Reykv. lofaði mér beinum og óbrigðulum stuðningi við þetta frv. Aftur á móti varð ég fyrir þeirri sorg, að heyra það, að embætti bankaeftirlitsmannsins er svo hrapallega launað sem hann upplýsti. Það skyldi þó aldrei vera, að launin greiddust ekki samkv. lögunum fyrir það, að sumir þeirra, sem eiga að greiða þau, geri verkfall.

Launin eru greidd lögmælt mánaðarlega

. Það er ekki fyrir það, að ég get vel skilið slíkt verkfall.

Þetta er tómur misskilningur, ég fæ laun mín öll greidd

. Mér þykir það mjög gleðilegt, að þetta verkfall, sem áreiðanlega er skollið á, skuli ekki enn hafa snert sjálfan bankaeftirlitsmanninn, heldur aðeins ríkissjóðinn, þó það sé ekki alveg útilokað, að svo geti farið, að það komi fram gagnvart bankaeftirlitsmanninum líka. Ég skil ekkert í því, að hv. 1. þm. Reykv. skuli ekki átta sig á því, að eignarskattur, útsvar og tekjuskattur er dreginn frá tekjunum áður en skatturinn er ákveðinn, og þrátt fyrir það er alveg víst, að skattur samkv. þessu frv. mundi hér í Reykjavík einni saman nema verulegri fjárhæð. Ég held, að ótti hv. 1. þm. Reykv. við það, að till. þær, sem borgararnir hafa samþ. á þingmálafundunum, hafi átt eingöngu við konunglega embættismenn, sé alveg ástæðulaus. Ég get t. d. sagt honum þær fréttir frá einum fundi, sem haldinn var í Rangárvallasýslu, því kjördæmi, sem flokkur hv.þm. hefir meiri hl. kjósenda í og fyrra þingsæti, að bændurnir samþykktu tillögu um hátekjuskatt, og þessi skattur átti ekki aðeins að ná til embættismanna, heldur allra þeirra starfsmanna stofnana og fyrirtækja, sem hafa svo háar tekjur, að skatturinn næði þeim. Þetta var á fundinum á Stórólfshvoli. Það vantaði þó ekki, að hv. 1. þm. Rang., sem þar var staddur og sjálfur hefir 20 þús. kr. laun fyrir eitt sitt verk, reyndi að halda þessu sama fram og hv. 1. þm. Reykv., að af svo sem engu sé að taka, og þess vegna sé varla leggjandi út í slíka skattapólitík. En þrátt fyrir fortölur þessa hv.þm. og þrátt fyrir vinsældir hans og einnig þó á fundinum væri meiri hlutinn flokksmenn hans og kjósendur, þá samþykktu þeir engu að síður með öllum greiddum atkv.till. um hátekjuskatt af öllum tekjum, sem færu yfir visst lágmark. Þetta sýnir, að bændur vilja, að þeir spari, sem hafa háu launin, hvort sem það eru konunglegir embættismenn, atvinnurekendur, bankamenn eða aðrir starfsmenn fyrirtækja og stofnana, og eins þó þeir hafi laun sín eftir samningi við bæjarfélög. Hv. þm. virtist hræddur um, að ég slægi hendi á móti till. um það að láta skatt þennan ná til tekna undir 8 þús. kr., en það er alveg ástæðulaus ótti; það er ekkert í frv., sem bendir á það. Hinsvegar vil ég benda á það, að margir hafa verið nálægt þessu takmarki; t. d. var á fundi í Norður-Ísafjarðarsýslu samþ.till. um 10 þús. kr. hámarkslaun, nema handa ráðherrum. Þetta sýnir, að kjósendurnir álíta, að það eigi að taka toppinn af háum tekjum. Þetta frv. er hvorki miðað við mig né bankaeftirlitsmanninn. Hv. þm. veit um starfsmenn ríkis eða stofnana, sem studdar eru af ríkinu, sem hafa í árslaun frá 20 til 26 þús. kr. Þessar tekjur má skerða með skatti. Kjósendurnir í Norður-Ísafjarðarsýslu vilja, að þessar tekjur lækki í 10 þús. kr. Þeir telja, að engir eigi að hafa hærri tekjur, nema ráðherrar, en sú undantekning var raunar óþörf, því enginn ráðh. hefir svo há laun, nema forsrh., og um hann er gerð undantekning í frv. Ég hefi talað við marga menn víðsvegar að um þessa hluti, og menn hafa nefnt sem hámark ýmsar upphæðir skattfríar, 10 þús. kr. sumir, aðrir 9 þús. kr. eða 8 þús., og enn aðrir jafnvel 5 til 6 þús. kr. En þetta er auðvitað hlutverk þingsins, að ákveða hámarkið. Raddirnar um, að það eigi að taka toppinn af, eru háværar, og ég get sagt hv.þm., að það getur komið til mála að lækka takmarkið. Það er aðeins spursmálið, hve mikið treystir hv.þm. sér að taka af þeim, sem hæst hafa. Ég hefi gert ráð fyrir, að komið gæti til mála að byrja neðan við 8 þús. kr., og er við því búinn að taka við brtt. í þá átt. Umhyggja sú, sem hv.þm. bar fyrir mér, er alveg óþörf. Ég beygi mig fyrir því, þó byrjað yrði á 4 til 6 þús. kr., og mun styðja þá þm., sem vilja lækka takmarkið og treysta sér til að fylgja því.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki ástæðu til annars en að taka vel meginhugsun þessarar till., þeirri, að embættismönnum sé gert sem hægast fyrir að fá laun sín greidd. En það getur verið spurning um, með hvaða hætti það verður bezt gert hér á landi, og hvað mönnum kemur bezt. Ég veit, að það yrði ekki öllum embættismönnum til þæginda að fá öll laun sín útborguð á næsta pósthúsi, eins og hv.þm. var að tala um. Sumir hafa miklar útborganir hér í Reykjavík og vilja því gjarnan hafa umboðsmann hér. Fyrir hina, sem heldur vildu fá launin heim til sín, ætti að vera hægt að finna eitthvert heppilegt fyrirkomulag. Annars er það nú þegar svo í mörgum tilfellum, að bankarnir taka við launagreiðslum úr ríkissjóði og láta útibúin greiða þau til hlutaðeigenda heima fyrir. Á sama hátt mætti e. t. v. láta pósthús annast útborgun launa, og er það þó örðugra hér á landi en annarsstaðar, vegna hinna seinu samgangna. Einkum mun það valda örðugleikum, að í mörgum tilfellum fá menn ekki laun sín greidd út óskoruð. Ýmiskonar frádráttur kemur til greina, sem stundum er mismunandi hina ýmsu mánuði ársins og ekki fyrirfram vitanlegt, hvað miklu hann nemur. Af þessum ástæðum og fleirum þykir mér rétt, að till. sé vísað til fjhn., og geri það að till. minni. Það er æskilegt, að rækilega sé talað um þetta við póstmeistarann og ríkisféhirði áður en till. er afgr. En ég get fúslega tekið undir það með hv.flm., að ástæða sé til að gera meira heldur en undanfarið hefir gert verið til þess að embættismönnum úti um land verði hægra að ná launum sínum.

Flm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Sú hugmynd, sem liggur til grundvallar fyrir því, að þetta frv. er borið fram, hefir talsvert verið rædd síðustu mánuðina og hefir hlotið meira fylgi en almennt gerist um nýjar tillögur í þessum efnum. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að á meðan þeir erfiðleikar haldast, sem nú þjaka nálega öllum landslýð, verði lagður á nýr skattur, sem renni í sérstakan sjóð, sem síðan verði notaður til hjálpar atvinnurekstri landsmanna og erfiðlega stöddum sveitarfélögum. Það hefir oft verið um það rætt og ritað, að á stríðsgróðaárunum og upp úr þeim hafi mjög raskazt og færzt til misræmis launagrundvöllur ríkisins og ýmsra einstaklingsfyrirtækja. Undir lok stríðsáranna og nokkur árin næstu hækkuðu laun við einkafyrirtæki og stofnanir gífurlega. Það var í lok þess tímabils, eða eiginlega þegar kreppan var að byrja, að hinn kunni samningur var gerður við mann, sem ráðinn var bankastjóri við einn bankann hér. Var sá samningur gerður til 10 ára og skyldi bankastjórinn hafa 40 þús. kr. árslaun. Samningur sem þessi hlaut vitanlega að draga dilk á eftir sér. Og þó má rekja dýpri rætur að þessu. Sá maður, sem valinn var í þessa bankastjórastöðu, mun hafa haft mjög háar tekjur í sinni „prívat“ starfsemi. Svo var og um ýmsa starfsemi hér þá. Sú stóra tekju- og eyðslubylgja, sem þá skall yfir, gerði það að verkum, að skipstjórar á togaraflotanum voru ráðnir fyrir tugi þúsunda króna, og gátu jafnvel fengið þau laun, þó útgerðin tapaði stórum, því svo var frá samningum gengið. Þessi flóðbylgja færðist brátt yfir fleiri og fleiri svið. T. d. stórhækkaði kaup við verzlanir, einkum forstjóra og hátt settra skrifstofumanna. Í bönkunum bar fordæmið fljótlega ávexti. Laun bankastjóra höfðu verið 6000 kr. og voru það fram yfir stríð. En er, í skjóli hátekna einstaklingsatvinnurekstrarins, laun eins bankastjóra höfðu verið hækkuð jafngífurlega og áður er lýst, voru laun hinna bankastjóranna við sama banka bráðlega hækkuð upp í 25 þús. kr. og laun þjóðbankastjóranna jafnframt upp í sömu hæð og hinir lægra launuðu bankastjórar höfðu við Íslandsbanka, enda engin sanngirni að launa þeim miður betur unnið starf. En á meðan öllu þessu fór fram, urðu þeir, er sátu í embættum samkv. launalögum, er samin höfðu verið fyrir stríð, við lág laun að búa. Má þar til nefna presta, sýslumenn og kennara, einnig póst- og símamenn. Þessir menn, og sérstaklega þó þeir síðasttöldu, hafa allan tímann setið við lág launakjör. Þar hefir gamla fyrirkomulagið haldizt við. Má vel vera, að það teljist sæmilegt nú, miðað við getu þjóðarinnar, og verði því við hæfi næstu árin. Gullöld sú, sem skapaði háu launin við einstaklingsfyrirtæki, Eimskipafélagið, banka og fleiri slíkar stofnanir, er nú liðin hjá og engin von um nýja slíka gullöld næstu árin. Ríki og bæjarfélög, einkum hér í Reykjavík, hafa smátt og smátt sogazt inn á braut kauphækkunar. Dugandi menn til slíkra opinberra starfa, er kunnáttu þurfti til, var ekki hægt að fá á annan hátt. Dæmi er um það frá undirbúningi Alþingishátíðarinnar. Við, sem sæti áttum í undirbúningsnefndinni, leituðum mikið að duglegum manni til að veita forstöðu margháttuðum undirbúningi, er fram þurfti að fara. Við fengum að vísu góðan mann. En greiða þurfti honum 15 þús. kr. árslaun meðan á verkinu stóð. Þau laun taldi hann sig hafa við það fyrirtæki, er hann rak. Þessi háu laun, sem greidd hafa verið við fjölda stofnana og einstaklingsfyrirtækja og að nokkru leyti hafa færzt yfir á launamenn þess opinbera, hafa haft í för með sér margháttaða eyðslu. Þeir, sem hæst launin höfðu, voru að vísu færir um að standa undir henni, en margir, sem ekki gátu; hafa þó elt tízkuna, sem þannig hefir skapazt. Svo er t. d. með óhófsbyggingar síðari ára. En á margvíslegan annan hátt hefir verið, og er enn, lifað miklu hærra en nauðsynlegt er og forsvaranlegt, þegar miðað er við lífskjör og lifnaðarháttu alls almennings. Hálaun og óhófseyðsla eru að vísu alltaf óheppileg frá þjóðhagslegu sjónarmiði. En á sérstökum erfiðleikatímum, eins og nú eru, er slíkt alveg óþolandi. Á þingmálafundum þeim, sem haldnir hafa verið nú í vetur, hefir það líka komið í ljós, að kjósendur hafa ámálgað mjög við þm. sína, að komið verði skipun á launamálin. Að vísu kemur það nokkuð í ljós, að menn hafa naumast nógu gott yfirlit yfir launamálið sem heild, né ósamræmi það, sem er á milli hinna eldri og nýrri launaákvæða. Einnig hafa ekki allir áttað sig á því, að vafasamt er, að það stæðist fyrir dómstólum, þótt farið yrði að lækka laun einstakra embættismanna t. d. niður í það, sem prestar hafa nú. Þá þarf það enn að athugast, að ef laun embættismanna eru lækkuð, án þess að launakjör þau, er einstaklingsfyrirtæki bjóða, lækki tilsvarandi, þá yrði afleiðingin sú, að enginn dugandi maður fengist í störf þess opinbera. Það er því ljóst, að ef launalækkun er framkvæmd, þá þarf hún að ná til allra, annars flytjast beztu mennirnir að þeim eldinum, sem helzt brennur. Það væri líka hart og óréttlátt, ef t. d. ógiftur kontoristi fær óáreittur að taka 10 þús. kr. laun, sem dæmi eru til, en farið er að lækka við prófessora, sýslumenn eða aðra lægra launaða starfsmenn hins opinbera. Niðurstaðan verður því sú, að ef launalækkun er framkvæmd, þá þarf hún og á að ná til allra, sem sitja á háum launum. En afleiðing þess er sú, að fara verður skattaleiðina til að ná því marki. Hún ein er fær um að ná til frumuppsprettu þeirrar, er kom af stað hálaunum og óhófseyðslu, sem er launagreiðsla atvinnufyrirtækjanna, eins og áður er lýst. Eins og nú stendur er ríkið og bæjarfélög, t. d. Reykjavík, rekið með tekjuhalla. Stafar það vitanlega að talsverðu leyti af kaupgreiðslum. En sú krafa, sem hæst ber á og er eðlileg, er sú, að ríkið komi til hjálpar atvinnuvegunum með því að styrkja framleiðendur. Til þess þarf vitanlega fé. Enn hafa engin frv. til fjáröflunar í þessu augnamiði komið fram. En það er ljóst, að slíkt fjáröflunarfrv. verður að ná til þeirra, er mest hafa. Þetta frv. er því einnig borið fram með þetta fyrir augum og er því bæði skattafrv. og launafrv. - Grg. frv. gefur bendingu um, hvers vænta hefði mátt af því 1931. En vitanlega yrði um miklu minna að ræða en þar er nefnt. Bæði má gera ráð fyrir því, að laun hafi lækkað nokkuð síðan, og ennfremur má búast við, að skattur sem þessi myndi þrýsta niður kaupgjaldi. Ætti það að verða til þess að setja vissan sparnaðarblæ á lifnaðarháttu manna og til hagshóta þeim atvinnufyrirtækjum, er launin greiða. Eins og sjá má af frv., hefi ég lagt til, að því fé, sem fengist á þennan hátt, verði varið til stuðnings atvinnurekstri bæði til sjávar og sveita og til hjálpar bágstöddum sveitarfélögum. Meðan þessi hugsun, sem kemur fram í frv., var fyrst til umr. í blöðum og annarsstaðar, gátu menn látið sér detta í hug, að skattur þessi næði einnig til atvinnufyrirtækja. En frv. ber með sér, að svo er ekki gert. Það kæmi heldur ekki til mála. Þar er það stighækkandi tekjuskattur, sem á að samræma skattgreiðslurnar. Það má vera, að framkvæmd á l. sem þetta frv. gerir ráð fyrir, valdi nokkrum erfiðleikum. Hugsa má sér það, að atvinnufyrirtæki reyni að fara í kringum þau með launagreiðslu á óeðlilegan hátt. Við þessu eru að vísu nokkrar skorður reistar í frv., og er það verk skattan. að sjá um, að slíkt verði ekki gert. Vera má, að um þetta þurfi gleggri ákvæði, en út í það fer ég ekki að sinni. Aðeins vil ég leggja áherzlu á, að það er andi frv., en ekki form, sem ég vil að haldist óbreytt. Ég gat þess í upphafi máls míns, að hugmyndinni um hátekjuskatt hefði verið óvenjulega vel tekið. Í öllum þeim þingmálafundargerðum, sem nú liggja frammi í lestrarsal Alþ., er máli þessu hreyft, beint eða óbeint. Er sjaldgæft, að nokkru máli sé svo vel tekið, og vil ég, til sönnunar því og með leyfi hæstv. forseta, lesa upp það, sem þar segir um þetta mál. Í Vestur-Skaftafellssýslu er á þingmálafundum í Vík í Mýrdal 10. febr. síðastl. og ýmsum fleiri stöðum skorað á Alþ. að samþ. „hátekjuskatt svo háan, að enginn hafi hærri framfærslutekjur en kr. 8000.00“. Till. alstaðar samþ. í e. hlj. Að Stórólfshvoli í Rangárvallasýslu 11. febr. síðastl.: „Fundurinn skorar á Alþingi að samþ. hátekjuskatt, er gildi meðan kreppa sú, sem nú er, varir, og sé þannig, að hann byrji við 3500 kr. og fari stighækkandi að 8000 kr. og taki þá allt, sem þar er fyrir ofan“. Samþ. með shlj.atkv. Á þingmálafundum Árnessýslu voru shlj.till.samþ. einróma: „Fundurinn skorar á Alþingi að hækka skatt á hátekjum og óhófseyðslu“. Í Vestmannaeyjum 7. febr. síðastl.: „Að laun einstakra embættis- og starfsmanna, sem á ríkisins vegum eru, séu samræmd og hálaun færð niður að miklum mun“. Á Akranesi 11. febr.: „Fundurinn skorar á þingmenn kjördæmisins að styðja að því, að fram komi á næsta Alþingi frumvarp um hálaunaskatt, sem tekinn sé af launum, er fara yfir 8000 kr. með dýrtíðaruppbót, þannig að það, sem er fram yfir 8000 kr., falli til sjóðs, sem nefnist atvinnubótasjóður, sem síðar sé varið til atvinnubóta á erfiðum tímum“. Till. samþ. með shlj.atkv. Héraðsráð Dalasýslu samþ. 6. febr.: „Taka hátekjuskatt af nettótekjum yfir 7000 kr. .... að samantalin laun embættismanna fari ekki fram yfir 8000 kr.“ . Héraðsmálafundur V.-Ísafjarðarsýslu 29.-31. jan. 1933 samþ.: „Fundurinn telur, að nauðsyn beri til að skattleggja allar hátekjur umfram það, sem nú er“. Á Ísafirði er 24. febr. samþ. í e. hlj.: „.... Einkum leggur fundurinn sérstaka áherzlu á, að sérstakur hátekjuskattur verði nú þegar lagður á skattskyldar tekjur yfir 6000 kr. . ...“. Í V.-Húnavatnssýslu, á Hvammstanga, 28. jan., er samþ. með 30:2 atkv.: „Fundurinn skorar á Alþingi að setja lög um hálaunaskatt, er nemi allt að helmingi þeirra launa, er ríkið greiðir starfsmönnum sínum fram yfir fjögur þúsund krónur til hvers þeirra árlega“. Á Blönduósi 25. jan. var samþ. með 30:6 atkv. - og víðar á fundum í sýslunni var í e. hlj. samþ. svipuð till.: „Fundurinn telur óumflýjanlegt, vegna núverandi kreppuástands, að komið sé á sérstökum hátekjuskatti, eða aðrar þær ráðstafanir gerðar, er komi í veg fyrir, að nokkur einstaklingur í landinu hafi hærri laun eða persónutekjur en 8000 kr. næstu ár“. Á Stóru-Ökrum í Skagafirði var samþ. einróma 27. jan.: „Fundurinn skorar á næsta Alþingi að samþ. ríflegan tekjuskatt af hátekjum. En hann telur það hátekjur, sem er umfram rífleg þurftarlaun“. Á Sauðárkróki 28. jan. og á Hofsósi 4. febr. er samþ. einróma : „Fundurinn skorar á Alþingi að samþykkja ríflegan tekjuskatt af hátekjum, sem eru umfram hæfileg þurftarlaun, allt að 8000 kr. En þurftarlaun séu ákveðin með hliðsjón af framfærslukostnaði í hverjum landshluta og tillit tekið til ómegðar“. Í Saurbæ í Eyjafirði 13. nóv. f. á.: „Fundurinn skorar á Alþingi að setja nú þegar hámark á laun allra starfsmanna ríkisins; telur hann 6000 kr. hæfileg hæstu laun. Ennfremur telur fundurinn sjálfsagt, að tekið verði tilsvarandi af launum annara starfsmanna þjóðfélagsins með skatti“. Á Þelamörk 29. jan. og í Öngulsstaðahreppi 31. jan. var till.samþ. um að hækka skatt af hátekjum“. Í S.-Þingeyjars., á Laugum 23. jan. og Svalbarðsströnd 15. febr.: „Fundurinn skorar á næsta Alþingi að setja lög um hálaunaskatt, er gildi á meðan verið er að koma á launajöfnuði hjá embættismönnum þjóðarinnar. Bendir fundurinn á, að á þann hluta launa, sem fer yfir 6000 kr., skuli lagður 50% skattur, og fari skatturinn stighækkandi, þannig að af launum, sem fara yfir 8000 kr., skuli greiddur 75% skattur“. Á Egilsstöðum á Völlum er samþ. 15. des. f. á.: „Fundurinn skorar ....... b. Setja hátekjuskatt, sem tekur í ríkissjóð allar tekjur manna, sem umfram eru þurftarlaun þeirra, 5-6 þúsund kr.“. Á Seyðisfirði 4. febr. er samþ. í e. hlj.: „Fundurinn skorar á Alþingi að setja sérstök lög um hátekjuskatt, er fyrst og fremst renni í sérstakan sjóð til atvinnubóta, og miðist skatturinn við það, að tekjur einstaklings umfram 8 þús. kr. renni til sjóðsins, enda sé hlutaðeigandi sveitarfélögum bættur upp útsvarsmissirinn“. Á Fáskrúðsfirði 29. jan. og Firði í Mjóafirði 9. febr. er samþ. „Að hækkaður verði verulega skattur af hátekjum og stóreignum“. Og í A.-Skaftafellssýslu er samþ. í e. hlj.: „Leggur fundurinn til, að hátekjur verði drjúgum skattlagðar“. Fleiri fundargerðir liggja ekki frammi nú. En samþykktir þessar sýna, að alstaðar hefir mál þetta verið ofarlega í hugum manna. Og alstaðar, að undanteknum tveimur tilfellum, þar sem samtals eru 8 mótatkv. hafa till. þessar verið samþ. einróma.

Flm. (Magnús Jónsson) Það hafa nokkrir embættismenn búsettir utan Reykjavíkur haft orð á því í minni áheyrn, að þeim væri töluverð óþægindi að því að geta ekki fengið laun sín greidd mánaðarlega svo nærri heimilum sínum, að þeir gætu hafið þau sjálfir og ráðstafað þeim. Að laun embættismanna eru öll greidd hér í Reykjavík gerir það að verkum, að þeir, sem fjarri búa, verða að vera sér úti um umboðsmann hér til þess að hefja launin og senda sér þau eða ráðstafa þeim á annan hátt. Þótt þetta sé ekki stórvægilegt, getur það haft dálítinn kostnað í för með sér. Embættismaðurinn getur oft þurft að setja sig í samband við umboðsmann sinn, hringja hann upp í síma, og ef honum liggur á að ráðstafa laununum heima hjá sér, verður hann venjulega að fá þau í símaávísun. Við þetta er ekki mikill kostnaður að vísu, en þó er réttara að vera laus við hann, ef það er hægt án verulegra örðugleika. Ég færði þetta þess vegna í tal við mann einn, sem á að þekkja allra manna bezt til þessara mála, og spurði hann, hvort hann sæi nokkra „tekniska“ örðugleika á því að láta greiða laun embættismanna hvar sem væri á landinu. Kvaðst hann ekki sjá nein vandkvæði á því, enda mundu launagreiðslur vera þannig framkvæmdar víðsvegar í öðrum löndum. Það mætti nú e. t. v. hafa ýmsar aðferðir við útborgun launa úti um land. Það væri t. d. hægt að láta útibú bankanna greiða launin, þar sem þau eru. Þó held ég, að einlægast sé að láta þá stofnun, sem ríkið sjálft ræður og peningaviðskipti hefir um allt landið, svo að segja fram til allra dala og út á hvert nes, annast þetta, en það er pósturinn. Það virðist muni vera tiltölulega auðvelt að láta pósthúsin borga út launin, og það ætti að verða kostnaðarlítið. Ég hefi heyrt, að t. d. í Danmörku sé höfð sú aðferð, að starfsmönnum ríkisins, sem búa utan Kaupmannahafnar, séu fyrir hver mánaðamót sendar ávísanir, sem þeir geta svo hafið hvar sem þeir vilja. Þetta er auðvelt þar, sem hægt er að koma ávísunum um svo að segja allt landið á einum degi. Hér finnst mér mundi vera auðvelt að láta pósthúsið gefa slíkar ávísanir á pósthúsin úti um land. Svo greiddi ríkissjóður pósthúsinu hér í Reykjavík launaféð í stórum upphæðum, til þess að ávísa út um landið. Launagreiðslunum hér mun vera hagað þannig nú, að notuð er einskonar spjaldskrá, þar sem hver starfsmaður ríkisins kvittar á sitt spjald fyrir hverja mánaðargreiðslu. Þegar fengin væri skýrsla yfir, í hvaða pósthúsi hver starfsmaður ríkisins úti um land vildi fá sín laun greidd, þyrfti ekki annað en senda þeim þessi spjöld, og myndu svo pósthúsin senda þau suður aftur „kvitteruð“ þegar árinu er lokið. Þetta virðist mjög einfalt. Hitt er annað mál, að stj. mun að sjálfsögðu, ef till. þessi verður samþ., leitast við að finna hina heppilegustu og einföldustu aðferð til þess að framkvæma þetta. Ég skal fyrir mitt leyti ekkert hafa á móti því, að umr. sé frestað og málið sett í n., ef sá hæstv. ráðh., sem þetta heyrir undir, óskar þess, þó sjálfur telji ég enga þörf á því, þar sem ég hefi borið till. undir einn þann mann, er bezta þekkingu á að hafa á þessum efnum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Á síðasta þingi var ríkisstj. veitt heimild með 1. til þess að ábyrgjast f. h. ríkissjóðs bráðabirgðalán handa Útvegsbankanum, allt að 100 þús. sterlingspund. Heimild þessi var aðeins veitt til eins árs, og var ekki af bankanum notuð nema að nokkru leyti, eða nálægt 60 þús. sterlingspund. Ég hefi leitað upplýsinga um það, hvort lán þetta hefir verið endurgreitt, og er mér tjáð, að það sé nú að mestu greitt, en það, sem enn sé ógreitt, verði greitt einhvern allra næstu daga. Að öðru leyti tel ég rétt að taka það fram, að ég hefi aflað mér kunnugleika um afkomu þessarar stofnunar síðastl. ár, og frá bankaráðinu hefi ég fengið þær upplýsingar, að reksturinn hafi gengið sæmilega síðastl. ár og eftir vonum. Ársreikningar bankans fyrir síðastl. ár kváðu vera um það bil að verða fullgerðir og munu koma fyrir almenningssjónir innan ekki margra daga. Nú hefir hæstv. fjmrh. farið þess á leit við fjhn., að hún flytti frv. til bráðabirgðalaga um samskonar ábyrgðarheimild handa ríkisstj. handa Útvegsbankanum og á jafnhárri upphæð. Hefir meiri hl. fjhn. orðið við þessari ósk hæstv. ráðh. og flutt frv. eins og það kom frá honum. Ég skal þó taka það fram, að meiri hl. n. breytti orðalagi á einum stað í grg. frv., þar sem n. vildi ekki gera grg. að öllu leyti að sínum orðum. Í grg. stóð, að hentugra þætti, að lög þessi væru látin gilda um óákveðinn tíma en ekki aðeins til árs í senn. Þessu breytti n. þannig, að bankinn teldi þetta hentugra. Vænti ég, að hvorki hæstv.forsrh. eða bankinn hafi neitt við þessa breyt. að athuga. Hinsvegar er því þannig farið með mitt fylgi við frv., að ég tel vafasamt, að ég hefði getað flutt það annars. Frv. er sem sé að því leyti breytt frá því í fyrra, að nú á það að gilda um óákveðinn tíma, en í fyrra var heimildin aðeins veitt til eins árs. Eins og hv.þm. skilja, er á þessu tvennu sá meginmunur, að með því að veita heimildina til óákveðins tíma afsalar þingið sér rétti til þess að hafa eftirlit með því, hvernig láninu reiðir af. Ég tel, að í sjálfu sér sé réttara, að eftirlitið sé hjá Alþingi. Nú er það ekki svo að skilja, að ég vantreysti þeirri ríkisstj., sem nú situr að völdum, né nokkurri annari stj., er við kynni að taka, heldur er það hitt, að ég tel eðlilegast, að eftirlit þetta sé hjá Alþingi. Ég skal játa, að ég er ekki alveg fullráðinn um það, hvort ég flyt brtt. um þetta atriði frv. eða ekki, en ég vil a. m. k. við þessa umr. slá þennan varnagla með því að taka fram, að þess muni mega vænta, að brtt. um þetta komi fram. Ég vil strax við þessa umr. taka fram, að þess er vænzt af bæði meiri og minni hl. n., að ríkisstj. sjái um, að það sé öldungis tryggt, að lánið greiðist upp árlega, og það mun mega fullyrða, að vilji þingsins sé sá, að þetta lán verði ekki fast. Hinsvegar tel ég enga þörf að mæla með frv. að öðru leyti. Ég hygg, að hv.þm. muni skilja, að hjá því verður ekki komizt að veita þessa heimild til stuðnings fyrir bankann. Eftir því sem mér er tjáð, þá veltur á miklu, að þessir möguleikar séu ekki útilokaðir, því að lánskjör þau, sem bankinn hefir notið við þessar lántökur, er mér tjáð, að séu hagstæð og að viðskiptamenn, sem lánið hafa veitt, hafi reynzt hinir liðlegustu og gefið a. m. k. von, ef ekki loforð, um, að viðskiptin haldi áfram, ef því skilyrði verði fullnægt, að ríkissjóður ábyrgist lánið. Ég sé ekki ástæðu frá hendi meiri hl. n. að láta fleiri orð fylgja frv. að sinni. - Ég get eins gert ráð fyrir því, að ég beri fram brtt. við frv. við 2. umr. Mér þykir rétt að skýra frá því, að þess megi vænta, þó að ég sé flm. frv.

Jón Baldvinsson Hv. þm. játaði, að skattur samkv. þessu frv. kæmi hart niður á Reykjavíkurbæ, því að meiri hlutinn mundi koma þaðan. Þó það muni reynast rétt, eins og hv.flm. álítur, að skatturinn mundi verða eitthvað lægri í framkvæmdinni heldur en þær tekjur námu, sem hann hefði náð hér 1931, þá kemur hann alltaf afarþungt niður á bæjarfélaginu. Það er sagt, að þessar tekjur hafi þetta ár numið 2½ millj. kr. Nú er það svo, að útsvörin í bænum, sem eru svipuð þessari upphæð, eru að verulega miklu leyti tekin af háum tekjum, en með þessum skatti mundi erfiðara að ná útsvari af þessum tekjum. Nú þegar það er hinsvegar skylda bæjarfélagsins að sjá um, að atvinnulausir menn í bænum fái atvinnu, en sú skylda, sem það hefir ekki getað nægilega staðizt hin síðari ár, fyrir það, að bæjarfélagið þykir sig vanta til þess fé, þá sjá allir, að ekki er fært að taka af þessum tekjum Reykjavíkurbæjar til þess að létta áhrif kreppunnar í öðrum landshlutum, heldur verður þetta fé að koma aftur frá ríkissjóði til atvinnubóta í Reykjavík, en ekki að leggjast við almennar tekjur ríkissjóðs. Þetta fann ég, að hv.flm. skildi og játaði. Ég mun því flytja þáltill., ef frv. fer áfram gegnum deildina, þess efnis, að tryggja þeim sveitarfélögum, sem harðast verða úti vegna þessa skatts, að féð verði veitt til atvinnubóta á þeim stöðum. Það gleður mig, að hv.flm. hefir enga bakþanka út af orðalagi 1. gr. frv. En hjá því getur ekki farið, að þeir, sem þessa grein lesa, stanza við. Ég vona, að hæstv. forseti taki ekki hart á mér, þó ég víki hér að einstakri gr. frv., þó við 1. umr. sé. Í niðurlagi 1. gr. eins og það er orðað í frv., er talað um tvennskonar undanþágur frá skattinum, annarsvegar almenn húsnæðishlunnindi, en hinsvegar risnufé forsrh. og skólastjóra menntaskólanna. Þetta virðist mér benda til þess, að ætlazt sé til, að húsnæði sé almennt undanþegið þessum skatti. Nú hefir hv.flm. upplýst, að það sé ekki meiningin, en samt tel ég nauðsynlegt, að sú n., sem væntanlega fær frv. til meðferðar, athugi þetta nægilega vel, og ef svo reynist sem mér sýnist, að orðalagið þyki ekki nógu skýrt, þá verði flutt brtt. við þessi atriði síðar undir meðferð málsins.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) Við þm. Skagf. flytjum hér á þskj. 69 frv. til l. um samþykktir um mat á heyi til sölu. Hér er um nýmæli í löggjöfinni að ræða, og skal ég því með örfáum orðum skýra frá, hvað fyrir okkur vakir. Heyið mun vera sú vara, sem einna misjöfnust er að gæðum af vörutegundum þeim, sem nú ganga hér kaupum og sölum. Fyrst og fremst er hey mjög mismunandi að gæðum frá náttúrunnar hendi. Auk þess er hirðingu heysins þannig varið, að það getur tekið mjög miklum breytingum, og fóðurgildi þess mjög rýrnað frá því það er slegið og þangað til það er orðið þurrt. Margt fleira kemur til greina, svo sem þroskaskeið jurtanna þegar slegið er, geymsla heysins o. s. frv. Af þessum ástæðum er verðgildi heysins ákaflega mismunandi. Og þegar fram fer sala milli aðila, sem ekki geta náð saman, þannig, að kaupandinn getur ekki séð heyið hjá seljanda, þá getur verið erfitt fyrir kaupanda að fá rétta hugmynd um hverskonar vara það er, sem hann kaupir. Á síðari árum hefir sala heys farið mjög vaxandi í ýmsum héruðum, jafnframt því sem kauptún og kaupstaðir hafa stækkað og búfé þar fjölgað. Er orðið um allmikla verzlun að ræða á þessu sviði. Nú er það víst, að sumstaðar hefir orðið vart allmikils ágreinings milli kaupanda og seljanda, þannig, að þegar heyið kemur til kaupandans, telur hann ekki hafa verið skýrt rétt frá um gæði þess. Hefir þetta valdið deilum og jafnvel málarekstri, sem er að öllu leyti mjög óheppilegt. Vitanlegt er líka, að til eru óprúttnir seljendur á þessu sviði eins og öðrum, sem telja heyið, sem þeir hafa á boðstólum, betra en það er, og skaða með því ekki einungis sjálfa sig, heldur og alla, sem við heysölu fást í nágrenni við þá. Orkar því ekki tvímælis, að oft getur verið nauðsynlegt, að fram fari einhverskonar opinbert eftirlit eða mat á þessari vöru. Þó leizt okkur flm. frv. ekki ráðlegt að leggja til, að gert væri að skyldu að meta allt hey, sem selt er, hvar sem er á landinu. Teljum við heppilegra að byrja með því að setja heimildarlög um þetta efni, svo hægt sé að ákveða heymat í einstökum sýslum eða hluta af sýslum, þar sem mest þörf þykir á því. Geri ég þó ráð fyrir, að síðar verði tekið fastari tökum á þessu máli og fyrirskipað mat á heyi um allt land. Frv. þetta flytjum við þm. Skagf. fyrir tilmæli Búnaðarsambands Skagafjarðar. Í Skagafirði er um allmikla heysölu að ræða, einkum til Siglufjarðar. Þar er afstaðan þannig, að erfitt er fyrir kaupendur og seljendur að ná saman, eða fyrir kaupandann að skoða heyið, sem hann ætlar að kaupa. Við lítum svo á, að hér sé um nokkra tryggingarráðstöfun að ræða, þannig, að kaupandinn hafi nokkru meiri vissu fyrir, að heyið sé eins og það er sagt vera, þegar það hefir verið metið af þar til skipuðum manni, heldur en þegar einungis gildir umsögn seljandans sjálfs. Jafnframt á þetta að koma í veg fyrir, að einstakir óprúttnir menn geti spillt fyrir öðrum, sem hey selja. Ég sé ekki ástæðu til við þessa umr. að fara út í einstakar greinar frv. Það má vel vera, að þörf sé á einhverjum breyt. á því, og vænti ég þess, að n., sem fær málið til meðferðar, athugi það vel, þar sem hér er um nýmæli að ræða. Erum við flm. vitanlega fúsir til samvinnu í því efni. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vona, að hv.þdm. leyfi frv. að ganga til 2. umr. Legg ég til, að því verði vísað til hv. landbn.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Ég vil fyrst leyfa mér að benda á, að alstaðar í frv., þar sem tilgreind er 6. gr. 1., á það að vera 7. gr. Þetta er ritvilla, sem hv.þm. eru beðnir að afsaka og hæstv. forseti að taka til athugunar og leiðréttingar við atkvgr. Landbn. flytur þetta litla frv., og má nánast skoða það sem till. um smávægilegar leiðréttingar á l. um búfjárrækt frá 1931. Aðalbreyt. er í 1. grein. Þar er lagt til, að niðurjöfnunargjald nautgriparæktarfélaganna megi taka lögtaki. Þessi heimild var í nautgriparæktarlögunum frá 1928, en féll niður þegar þau voru felld inn í búfjárræktarlögin 1931. Það þykir hafa komið í ljós, að óheppilegt sé, að þessi heimild falli niður, og er því lagt hér til, að hún sé tekin upp aftur. Um 2. og 3. gr. frv. er ekki ástæða til að fjölyrða. Þar er um mjög smávægilegar breyt. að ræða, sem nægilega er gerð grein fyrir í grg., og vísast því til hennar.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég vil benda á, að þessar þingmálafundargerðir, sem hv.flm. hefir verið að lesa upp, fjalla um allt annað en það, sem kemur fram í frv. Þær tala einvörðungu um lækkun launa embættismanna, en sá skattur á tekjum manna, sem lagður er til í frv., er utan og ofan við laun flestra þeirra, eins og hv.flm. hlýtur að vera kunnugt. Annars fer frv. að verða skiljanlegt, þegar athugað er, hvernig það er orðið til. Grundvöllurinn virðist vera sá, að Eggert Claessen hafi einhverntíma verið ákveðnar 40 þús. kr. í bankastj.laun. En af þessum launum geta þó engar tekjur komið í ríkissjóð, því að launin eru ekki lengur til. Sama er að segja un 16 þús. kr. laun bankaeftirlitsmannsins. Þau heyra fortíðinni til, og laun hans nú myndu ekki falla undir þennan nýja skatt. Það er því augljóst, að frv. snertir næstum enga opinbera starfsmenn. Um aðra starfsmenn er óhætt að segja það, að búast mætti við, að tekjur yrðu litlar af launum þeirra, vegna þess að fyrirtækin færu vart að greiða mönnum mikið fram yfir 8000 kr. með það fyrir augum, að það, sem fram yfir væri, rynni í ríkissjóð, en ekki til starfsmannanna sjálfra. Hvort reynt yrði að fara í kringum lögin í launagreiðslum til þessara manna, skal ég ekki segja um, en augljóst er, að tekjur ríkissjóðs af launum þeirra yrðu litlar, og næstum engar af launum opinberra starfsmanna.

Jónas Jónsson Þegar þessi heimild var samþ. fyrir nokkrum missirum, talaði ég á móti henni út frá þeim röksemdum, að ekki væri sýnilegt, að þessi banki mundi standa sig vel, þó sem betur fer hafi annað orðið upp á síðkastið. Ég álít, að það sé veruleg hætta á því að láta slíka heimild gilda til margra ára. Það er ekki af neinni tortryggni til þeirra manna, sem stjórna bankanum, heldur aðeins af nauðsynlegri varfærni, sem þarf að hafa við í þessu efni, því eins og áður hefir verið tekið fram, þá stafa lánin til þessa banka af því, hversu Íslandsbanki var illa staddur, þegar hann fór á höfuðið, og hvaða erfiðleika hann leiddi yfir þjóðina. Yfirleitt eru þær fjárupphæðir, sem hafa verið lánaðar í Englandi handa bankanum, bæði stofnfé og rekstrarfé, er fraus inni, í raun og veru fastar í bankanum en lausar í Englandi. Ég álít óhyggilegt að auka varanlegar skuldbindingar í þessu efni með þeirri reynslu, sem maður hefir fengið.

Jónas Jónsson Það er aukaatriði í svona vinsælu máli hér í d., hvort einn eða annar sé með því, og ég kom alls ekki inn á það. Ég talaði um það, sem getur orðið deiluatriði, sem skiptir máli, hvert ábyrgðin skuli gilda til eins eða fleiri ára.