Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna forfalla hæstv. dómsmrh. vil ég fylgja þessu frv. úr hlaði með fáeinum orðum fyrir hönd ríkisstj., sem stendur að þessu máli. Eins og menn vita, eru tvenn kosningalög, um sveitarstjórnarkosningar annars vegar og alþingiskosningar á hinn bóginn. Helztu ákvæðin eru í lögunum um kosningar til Alþingis, en mjög víða er svo til þeirra vísað í lögum um kosningar til sveitarstjórna. Þessi lög um kosningar til Alþingis eru frá 1942, og voru þá sett mörg nýmæli í lög um þetta efni. Nú má teljast eðlilegt, að endurskoða þurfi löggjöf eins og þessa af og til, enda hefur reynslan leitt í ljós ýmsa agnúa á þessum lögum, sem full ástæða væri til þess að sníða af þeim. Árið 1955 var sett n. til þess að íhuga kosningalögin, og sú n. hefur ekki lokið störfum. En frv. það, sem hér liggur fyrir, miðar að því að fá breytt nokkrum ákvæðum kosningalaganna, sem mönnum virðist reynsla undanfarinna ára bendi ótvírætt til að eðlilegt væri að lagfæra. Þykir þá ekki ástæða til þess, að lagfæring þeirra atriða bíði eftir því, að álit komi um endurskoðun kosningalaganna í heild, - en hitt eðlilegra, að setja nú í lög þessar breytingar. Það skal tekið fram, að þær breytingar, sem hér eru ráðgerðar og stílaðar eru við lögin um kosningar til Alþingis, mundu einnig gilda um kosningar til bæjar- og sveitarstjórna, og þykir mönnum eðlilegt einmitt, að þetta frv. gæti fengið afgreiðslu nú, til þess að þessar endurbætur á kosningatilhöguninni gætu komið til framkvæmda í þeim bæjarstjórnarkosningum, sem eiga nú bráðlega að fara fram. Ég skal þá víkja að þessum breytingum. Þær eru ekki mjög viðtækar, og það er um mjög fá atriði að ræða, og þau eru þannig vaxin, að hv. alþm. eiga áreiðanlega mjög létt með að átta sig á því, sem upp á er stungið, og taka afstöðu til þess. Það er þá fyrst, að gert er ráð fyrir að setja það inn í lögin, að sá, sem greiðir atkv. utan kjörfundar fyrir fram, greini það, svo greinilega sem honum er unnt, hvar hann muni verða staddur á kjördegi, og færi ástæður fyrir því, að hann vill greiða atkv. fyrir fram, og að þessar ástæður skuli færðar til bókar. Þetta virðist alveg eðlilegt til þess að auðvelda eftirlit með, að ekki sé misnotaður réttur manna til þess að greiða atkv. fyrir fram, ef þeir gera ráð fyrir að verða staddir fjarri heimili sínu á kjördegi. En eins og mönnum er kunnugt, þá er það þannig, að atkv. manns, sem hefur neytt atkvæðisréttar síns fyrir fram, er ógilt, ef sannast, að hann sé staddur innan þess hrepps eða kaupstaðar, þar sem hann stendur á kjörskrá, þegar kosning fer fram. Það þykir alveg eðlilegt að lögleiða þetta til þess að reyna að stuðla að þeirri framkvæmd þessa lagaákvæðis, sem löggjafinn hefur ætlazt til, sem sé að fyrirframkosningar eigi sér ekki stað, nema menn ætli raunverulega að vera fjarri heimili sínu á kjördag og þurfi þess. Þá er næst, að í lögunum, eins og þau eru núna, eru skýr ákvæði um, hvenær kjörfundir skuli hefjast. En í framkvæmdinni hefur það orðið mjög óljóst, hvenær kjörfundir skuli enda. Hefur það í framkvæmdinni orðið þannig, að sums staðar hafa kjörfundir náð fram á nótt og kosningum því í raun og veru alls ekki verið lokið sjálfan kjördaginn. Þetta er mjög óviðkunnanlegt og með öllu ástæðulaust, og geri ég ráð fyrir því, að það hljóti að vera fullt samkomulag um að breyta þessu, því að það er vitaskuld vorkunnarlaust að ljúka öllum þessum kosningum sjálfan kjördaginn. Það er ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um þessa sjálfsögðu breytingu, en aðeins vil ég taka það fram, að það hefur orðið villa við undirbúning málsins á síðasta stigi þess, og hún er í því fólgin, að till. ríkisstj. er sú, að lokað verði kjörfundinum kl. 23, en það stendur 22 í frv. Þessi villa hefur orðið í málinu, og fer stjórnin fram á, að hv. nefnd, sem tekur þetta mál til meðferðar, taki þessa breytingu upp frá henni eða þá að stjórnin mun sjálf flytja brtt. um þetta. Þetta bið ég hv. þingdeildarmenn að taka strax til íhugunar. Þá er, að það hefur mjög mikið verið að því gert, að umboðsmenn frá flokkum og listum hafa setið á kjörfundunum, eins og sjálfsagt er, til þess að fylgjast með kosningunni, og þá hefur þessum umboðsmönnum verið falið að skrifa niður, hverjir neyta kosningarréttar síns. Hafa svo þessar upplýsingar verið notaðar til þess að fylgjast ýtarlega með því, hverjir hafa greitt atkv. og hverjir ekki, og þá til þess að ýta á það með öllu móti, að þeir greiði atkv., sem ekki hafa neytt kosningarréttar síns. Mönnum sýnist það vera alveg óeðlilegt og það stuðli ekki að neinu lýðræðislegra sniði á kosningunum, að þetta sé haft á þessa lund, og því er lagt til hér, að það sé ekki heimilt að skrifa á kjörfundinum sjálfum, hverjir greiða atkv., og eru um þetta ákvæði í 3. gr. þessa frv. Þá er nýmæli um meðferð kjörskránna, eftir að kosningu lýkur, og á það að vera til þess að tryggja, að það sé ekki hægt eftir á að grúska í kjörskránum til þess að skoða, hverjir hafi setið heima og ekki neytt atkvæðisréttar síns, því að það sýnist engin ástæða til þess, að slíkt sé mögulegt, ef hægt er að fyrirbyggja það, þar sem það á að vera einkamál manna, hvort þeir kjósa eða ekki. Í núgildandi kosningalögum eru talsverð ákvæði um það, hvað teljast skuli óleyfilegur kosningaáróður. Þeim, sem standa að þessu frv., sýnast þessi ákvæði þurfa að vera nokkru fyllri , en þau eru núna og að sett væru ný ákvæði, sem miðuðu að því að friða sem mest sjálfan kjördaginn fyrir áróðri eða takmarka hann á þær lundir, sem tiltækilegt þykir. En það, sem hér er stungið upp á í þessa stefnu, er að setja það í lög, að áróður á sjálfan kjördaginn á kjörstaðnum og í næsta nágrenni kjörstaðarins sé óleyfilegur, þannig að bannað sé að hafa uppi flokksmerki t.d. á kjörstaðnum og áróður þar eða í næstu húsum og næsta nágrenni. Þetta vænti ég að menn geti sameinazt um. Loks er svo ákvæði um, að banna skuli allar merkingar á bílum eftir flokkum og listum á sjálfan kjördaginn og notkun gjallarhorna í áróðursskyni. Þetta sýnist líka vera algerlega eðlilegt ákvæði. Það er ákaflega hvimleitt, að fólk dragist í dilka við flutninga til kjörstaðarins og allt sé fullt af bifreiðum með flokksmerkjum á sjálfan kjördaginn, en á allan hátt miklu virðulegra og eðlilegra, að þessu sé hætt og menn starfi að þessum málum án þess að hafa svo mikinn áróðursblæ sem er á öllum þessum bílamerkingum og því, sem í sambandi við það stendur, Enn fremur sýnist vera sjálfsagt að banna áróður í gjallarhorn og önnur slík tæki á sjálfan kjördaginn. Allt er þetta, sem hér er stungið upp á í þessa átt, aðeins miðað við sjálfan kjördaginn, til þess að kosningarnar geti farið virðulegar fram, en mögulegt er með þeim hætti, sem nú er á hafður. Loks eru svo ákvæði, sem fela í sér hækkun sekta fyrir brot á kosningalögunum, og það er í samræmi við breyttar ástæður, síðan þau voru sett. Ég vil svo leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. allshn. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Alþingi hefur nú setið að sinni um tveggja mánaða skeið, og ég held, að það sé sannmæli, að bæði þingheimur og alþjóð hafi beðið með nokkurri óþreyju eftir því, að eitthvað kæmi af stórum og merkum málum frá hæstv. ríkisstj. En hingað til hefur lítið á því bólað, og elztu þingmenn hér segjast ekki minnast þess, að slík málefnafátækt og úrræðaleysi hafi fyrr verið á þingi frá hendi ríkisstjórnar, enda hefur það verið svo hér dag eftir dag í deildum þingsins, að málefni hafa vart verið til frá stjórnarinnar hendi eða meiri hlutans, og hafa forsetar haft nokkrar áhyggjur af því stundum. En a.m.k. mun það réttur og almennur dómur, að mjög hafi skort á alla forustu frá hendi ríkisstj. þessa tvo mánuði og algert úrræðaleysi um öll hin meiriháttar mál. Það er þá helzt nú fyrir helgina, að svolítið heyrðist frá stjórninni, þar sem hún kunngerði það öllum landslýð, að í því máli, sem hún hefur talið sitt stærsta mál, sé hún gersamlega klofin og tveir stjórnarflokkanna telji það næstum því landráð meira að segja að ræða um það stefnuskrármál þeirra, að varnarliðið skuli fara úr landi, en einn stjórnarflokkurinn telur nauðsyn, að það fari sem allra fyrst. En nú virðist sem hæstv. ríkisstj. hafi loksins fundið sitt stóra mál, og hún virðist hafa orðið sammála um það að leggja þetta mikla frv. um breytingar á kosningalögum fyrir Alþingi nú, og svo mikið þykir liggja við, að það er tekið á dagskrá hér með afbrigðum til 1. umr., án þess að þdm. hafi átt þess nokkurn kost einu sinni að lesa frv, yfir áður, því að því er útbýtt á þessum sama fundi. Nú skyldi maður ætla, að hér væri um mjög stórt og merkilegt mál að ræða, sem markaði þá stórt spor í stjórnmálasögu landsins. En það er margt, sem kemur manni nokkuð undarlega fyrir sjónir, og skal ég aðeins drepa á örfá atriði þess. Fyrst er þess að geta, að 13. apríl árið 1954 var samþ. þál. í Sþ. um að kjósa 7 manna nefnd til þess að endurskoða lög um kosningar til Alþingis og lög um sveitarstjórnarkosningar. Þessi nefnd var svo kosin þá rétt á eftir, 7 manna nefnd, og hefur hún því setið að störfum nú í tæp fjögur ár. Menn skyldu því ætla að, að því færi að draga, að hún skilaði áliti og tillögum um endurskoðun kosningalaganna. En mér vitanlega hefur ekkert heyrzt frá nefndinni enn þá. Ég vil taka það fram, að það er fleira mishermt eða rangt í þessu frv. heldur en það, sem hæstv. fjmrh. gat um, því að í grg. segir, að árið 1955 hafi verið kosin n. á Alþingi, en það var árið 1954. En hvernig stendur nú á því, að ekki er þá beðið eftir tillögum þessarar mþn., sem Framsfl. hefur formennsku í? Hvers vegna er ekki beðið eftir því, að hún skili þá heildartillögum eða einhverjum einstökum till. í þessu máli? Einhverjar sérstakar ástæður hljóta að liggja til þess, að stjórninni þykir svo mikið við liggja, að hún vaknar nú svo skyndilega af því værðarmóki, sem yfir henni hefur verið þessa tvo mánuði þingsins, og telur nú líf liggja við, að kosningalögunum sé breytt. Hæstv. ríkisstj. á kannske eftir að skýra, hvernig á því stendur, að þessar tilteknu breytingar eru svo ákaflega aðkallandi. Að vísu var búizt við því, að eftir vafalaust margra vikna þóf innan ríkisstj, og stjórnarflokka væri hér lögð til ein meiri háttar breyting, þ.e.a.s. heimild fyrir flokka, sem ekki geta komið sér saman um annað, en að lýsa því yfir, að þeir ætli að vinna saman eftir kosningar, að atkvæði þeirra skuli reiknuð sem eitt. En jafnvel um það hafa þeir ekki getað orðið sammála, a.m.k. bólar ekkert á því í þessu frv. Í samningatilraunum stjórnarflokkanna að undanförnu mun það hafa verið eitt aðalatriðið að koma á slíkum kosningabandalögum. En á það er sem sagt ekki minnzt í frv. Eitt aðalatriði þessa máls mun vafalaust vera það að lögbjóða, að kjörfundi skuli slíta og loka kjörstað kl. 22 á kjördag. Nú kemur það að vísu fram í framsöguræðu hæstv. ráðh., að þetta sé allt saman misskilningur, það hafi alls ekki verið meiningin að loka kjörfundi kl. 22. heldur kl. 23, og má vera, að fleira sé missagt í þessum fræðum, sem kemur þá fram síðar við meðferð n. eða í meðferð þingsins. Nú vil ég taka fram, að ég er einn þeirra, sem telja algerlega ástæðulaust, að kjörfundi sé haldið áfram fram eftir nóttu, og tel eðlilegast og í rauninni eðlilegastur skilningur á núgildandi kosningalögum, að kjörfundi sé slitið á miðnætti, þegar kjördagur er liðinn. Ég hefði talið mjög eðlilegt, ef talinn hefur verið vafi á því, hvernig ætti að skilja kosningalögin að þessu leyti, að því yrði alveg slegið föstu og það gert skýrt, að kjörfundi skuli ljúka, þegar kjördagur er á enda, þ.e.a.s. kl. 24 á miðnætti. Rökin fyrir hinu fæ ég ekki fullkomlega skilið, hvers vegna það á að vera nauðsynlegt að ljúka kjörfundi kl. 23 eða kl. 22, eins og upphaflega hefur verið í frv. En þetta virðist vera mikið áhugamál einhverra aðila, og fást væntanlega í meðförum málsins skýringar á því, hvað þar liggur sérstaklega á bak við. Önnur ákvæði í þessu frv. eru í fyrsta lagi það, eins og segir í 3. gr., að það er óheimilt að skrifa hjá sér, hverjir greiða atkvæði eða hverjir greiða ekki atkvæði. Ég verð að segja, að mér finnst þetta nú harla - ef ég má nota það orð - „ójúridiskt“ orðalag, og veit nú ekki almennilega, hvernig á að túlka það í framkvæmd, þegar farið yrði að kæra mann til refsingar, ef hann hefði leyft sér að skrifa hjá sér nafn einhvers manns, sem væri búinn að kjósa. Þetta er orðað svo almennt: Óheimilt er að skrifa hjá sér, hverjir greiða atkvæði eða hverjir greiða ekki atkvæði, - og eru lagðar refsingar við og þær þyngdar stórum frá þeim refsiramma, sem er í gildandi lögum. Líklega mun nú hugsunin, sem er á bak við þetta, vera sú, að óheimilt sé umboðsmönnum listanna eða frambjóðendum að skrifa niður á kjörfundinum sjálfum, hverjir kjósa, en ákaflega er orðalagið allt saman óljóst og sýnir, að mjög hefur verið kastað höndum til samningar þessa frv. Enn fremur segir í 8. gr. frv., að það varði refsingu allt að 4 þús. kr., ef maður safnar saman upplýsingum eða gefur öðrum upplýsingar um það, hverjir hafi kosið á kjördegi. Það er sem sagt orðið refsivert, ef einn maður, sem veit til þess, að annar hafi kosið, skýrir þriðja manni frá því. Vafalaust vakir þetta ekki fyrir hæstv. ríkisstj., en þannig er frv. samið, að ef það yrði samþ. eins og það liggur fyrir, má enginn maður skýra öðrum manni frá því skriflega né munnlega, hvort þessi eða hinn sé búinn að neyta atkvæðisréttar síns, að viðlögðum háum sektum. Ef sú hugsun er á bak við þetta allt saman, sem ég býst við að sé, þá er a.m.k. nauðsynlegt að gera gagngera breytingu á orðalagi þessara greina beggja, 3. og 8. gr. Þriðja atriðið, sem virðist lögð á áherzla í þessu, er sú að banna að hafa flokksmerki, merki lista eða önnur auðkenni á sjálfum kjörstaðnum, og mun tilgangur vera sá, eins og segir í grg., að halda sem mestum friði um kjördaginn, - hvernig sem hæstv, ríkisstj. tekst að tryggja það í framkvæmd að öðru leyti að halda miklum friði í sambandi við kosningar og kjördag, - en það má vel vera, að þetta yrði til einhverra bóta, að flokksmerki og merki lista yrðu ekki sérstaklega höfð á sjálfum kjörstaðnum, og sé ég ekki, að það sé neitt við það út af fyrir sig að athuga. Þá er enn fremur bannað að hafa flokksmerki, merki lista eða önnur auðkenni á bifreiðum, meðan kjörfundur stendur yfir. Það er harla einkennilegt ákvæði, að á kjördag má í því kjördæmi ekki hafa nein auðkenni á bifreiðum. Hvað þýðir þetta? Ég býst við, að hugsunin, ef einhver hugsun er á annað borð á bak við þetta, sé sú, að flokksmerki og merki lista eigi ekki að hafa þar. En að gefa almennt bann að viðlagðri refsingu við því að hafa bara nokkurt auðkenni á bíl á kjördag, - ja, strangt tekið ætti líklega að framkvæma það þannig, að það yrði að taka númerin af bílunum og annað það, sem kynni að auðkenna bifreiðarnar. Ég bendi á þessi atriði m.a. til þess að sýna, hversu feikilega er kastað höndum til samningar þessa frv., og það er alls ekki sæmandi einni ríkisstj. að leggja svona hrákasmíð fyrir Alþingi. Nú skulum við segja, að það væri aðaltilgangur þessa frv. að friða kjördaginn, eins og hæstv. ríkisstj. kallar það, og vernda kjósendur og þá leynd og frið, sem á að vera um kosningarréttinn, eins og segir í grg. Hvers vegna er þá ekki skrefið stigið lengra og beinlínis ákveðið með lögum að banna alla bílanotkun og alla smölun á kjördag? Það er ekki gert með þessu. En það væri þó vissulega nokkuð róttækt skref, sem mundi miða eitthvað í áttina til að friða kjörstaðina. Ég sé ekki í frv., að í þá átt sé gengið. En ef ákvæði þessa frv., sérstaklega um það að banna umboðsmönnum listanna að skrifa, hverjir neyta kosningarréttar síns, eru hugsuð þannig, að það eigi að skapa mönnum meiri frið og koma í veg fyrir kosningasmölun svokallaða, þá held ég, að þetta sé algerður misskilningur. Ég held einmitt, að þetta mundi verka öfugt. Nú mun það vera þannig og hefur verið um langan aldur hjá öllum stjórnmálaflokkum, að þeir hafa reynt eftir föngum að fylgjast með því jafnóðum, hverjir neyta atkvæðisréttar síns, og þegar liður á kjördaginn, munu kosningaskrifstofur allra flokka gera einhverjar ráðstafanir til þess að reyna að fá þá fylgjendur sína á kjörstað, sem ekki hafa neytt atkvæðisréttar síns. Þannig hefur það nú verið í áratugi. Ef bannað er að fylgjast með því, hverjir eru búnir að kjósa, skilst mér, að afleiðingin hljóti að verða sú, að kjósendur verða fyrir miklu meira ónæði, vegna þess að þessar kosningaskrifstofur hafa þá ekki hugmynd um, hverjir eru búnir að kjósa, og senda þá vafalaust sína fulltrúa eða kosningasmala eða hverju nafni menn vilja kalla þessa starfsmenn eða fyrirgreiðslumenn til hinna og þessara og í mörg hús, þar sem búið er að kjósa. Ég held þess vegna, að hér sé um algera hugsanavillu að ræða; ef tilgangurinn er sá að losa bæði hús og heimili og kjósendur við þetta ónæði, sem stafar af hinum svokölluðu kosningasmölum, þá muni þetta verka alveg öfugt. Ég vildi nú strax við þessa umr. benda á þessi atriði málsins, en að sjálfsögðu verða þau og önnur athuguð nánar í þeirri n., sem fjallar um það, og þá við síðari umr, málsins. En ég vil endurtaka það, að ég tel það mjög eðlilega breytingu á framkvæmd, að kjörfundi sé slitið á miðnætti, og teldi, að út af fyrir sig þyrfti ekki lagabreytingu til þess, væntanlega mundi nægilegt, að ríkisstj. eða dómsmrn. beindi því til kjörstjórnanna, að þessi skilningur væri eðlilegastur á gildandi kosningalögum. En að lokum vil ég segja, að mér þætti ákaflega fróðlegt að fá upplýsingar um það líka, hvað líður starfi þeirrar mþn., sem fyrir tæpum fjórum árum var falið að endurskoða kosningalögin.



Herra forseti. Ég gáði nú þess satt að segja ekki, þegar ég bað um orðið, að ég er í allshn., sem fær málið til meðferðar, og hefði þess vegna getað sparað mér að segja nokkuð núna. En það eru tvö atriði, sem mig langar til að minnast á. Annað er það, að ég held, að 4. gr. geti ekki staðizt, eins og hún er. Það eru nokkuð mörg kjördæmi, þar sem sýslumenn koma ekkert við yfirkjörstjórninni. Það verður að vera sá gangur á því þar, að kjörskrárnar sendist ekki til sýslumanna. Sýslumaðurinn á Ísafirði hefur ekkert að gera með kjörskrárnar úr Vestur-Ísafjarðarsýslu. Það fer um það til yfirmanns kjörstjórnarinnar þar. Og sýslumaðurinn á Akureyri hefur ekkert að gera með kjörskrárnar úr Eyjafjarðarsýslu. Það er yfirkjörstjórnin, sem þarf að fá þær. Þess vegna held ég, að það þurfi að breyta allri greininni á þann hátt að láta senda kjörskrárnar með atkvæðakössunum innsiglaðar til yfirkjörstjórnarinnar og hún eigi að fá þær, en ekki sýslumennirnir, Þetta var annað. Og hitt, sem ég vildi benda á, var það, að ég held, að það vanti tilfinnanlega í þetta frv., úr því að verið er að breyta lögunum, ákvæði, sem gera það að verkum, að allir menn geti neytt síns kosningarréttar, en eins og lögin eru núna, þá er það ekki. Það eru búnar til á tveimur ólíkum tíma ársins kjörskrár, aðrar fyrir hreppsnefndarkosningar og hinar fyrir alþingiskosningar, og menn, sem flytja á milli kjördæma á milli þess tíma, sem skrárnar eru samdar, missa kosningarréttinn á öðrum hvorum staðnum, en aðrir geta kosið á tveim stöðum. Þetta held ég þurfi að athugast líka, þegar nú er verið að endurskoða þessi lög. - En sem sagt, ég gáði ekkert að því, þegar ég bað um orðið, að ég er í n., sem fær þetta til meðferðar, og skal þess vegna ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég held það þurfi að bæta inn í ákvæðum hér að lútandi.



Það voru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 6. þm. Reykv. (GTh) tók fram. Hann sagði, að Alþ. hefði setið í tvo mánuði og menn myndu ekki jafnviðburðalítið þing. Það er nú vitaskuld ekkert nýtt, að Alþ. starfi nokkuð langan tíma þannig, að ekki sé þar mjög margt til meðferðar af stærstu málum á þingfundum. Það vitum við allir, að oft hefur komið fyrir áður og er ekki nema alveg eðlilegt. Þetta er þegar verið er að undirbúa afgreiðslu stærri málanna. Þá er venjulega fátt af þeim til meðferðar á sjálfum þingfundunum. Ég hirði ekki að fara nánar út í þetta, því að það mun bera nánar á góma næstu daga að sjálfsögðu, þetta um vinnubrögð þingsins o.s.frv. Hv. þm. talaði um, að ríkisstj. mundi hafa vaknað af þessu værðarmóki til þess að koma þessu máli á flot, sem hér er verið að tala um. Það er nú vafasamt fyrir hv. þm. og aðra, sem svipað hugsa eins og hann, að álykta sem svo, að stj. sofi, þó að hlé verði á stórmálum á Alþingi. Við höfum reynslu fyrir því, að slík hlé þurfa ekki að vera neinn vottur um svefn í stjórnarherbúðunum. En þetta skýrist náttúrlega allt á sínum tíma um meðferð stærri málanna. Þá vék hv. þm, að nokkrum einstökum atriðum í frv., og ég skal ekki fara langt út í það. Ég skal aðeins minnast á tvennt. Hann sagðist álíta eðlilegt, að það væri hætt kjörfundi kl. 24 og lokið kosningum á kosningadaginn sjálfan, en ekki sjá rökin fyrir því að loka kjörfundi kl. 23. En þau eru rök til þessa, að það er gert ráð fyrir því, að þeir kjósendur, sem hafa gefið sig fram fyrir þennan tíma, kjósi, og ef menn ætla að ljúka sjálfum kosningunum á kosningadaginn sjálfan, verður að hafa þennan hátt á. Þá sagði hv. þm., að það væri mjög óljóst ákvæði hér um bann við því að merkja bifreiðar, því að það væru bönnuð flokksmerki eða önnur einkenni á bifreiðum, og hélt máske, að það leiddi svo af þessu, að menn yrðu að taka einkennisbókstafina af bifreiðunum á kosningadaginn. En vitanlega er þetta fjarri öllu lagi og mun ekki valda neinum vandkvæðum, því að hér er vitanlega átt við, að það sé bannað að setja flokksmerki eða önnur sérstök einkenni. En engum hefur sjálfsagt dottið í hug, að það væri bannað að hafa á bílunum einkennisnúmerin, svo að ég held, að hann þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því.



Herra forseti, Hingað til hefur stefnan jafnan verið sú, þegar breytt hefur verið kosningalögum, að auðvelda kjósendum sem mest að neyta atkvæðisréttar síns. Með þessu hefur verið reynt að tryggja það sem bezt, að lýðræðinu væri fullnægt. Allar breytingar, sem gerðar hafa verið á kosningalögunum, hafa hnigið í þessa átt. Allt annað hefur þótt ósamboðið lýðræðishugsjóninni. Með frv. því, sem lagt er hér fyrir hv. d., er stefnt í þveröfuga átt. Hér er farið fram á að þrengja rétt kjósenda til þess að neyta atkvæðisréttar síns. Hér er með öðrum orðum sporið stigið aftur á bak frá því, sem verið hefur til þessa. Afleiðingin getur auðveldlega orðið sú, að fjöldi kjósenda verði sviptur atkvæðisrétti sínum. Ég tel þessa aðferð gersamlega ósæmilega í lýðræðisþjóðskipulagi og ósamboðið að sýna elzta löggjafarþingi heims slíkt mál sem þetta. Í 2. mgr. 2. gr. þessa frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kjörfundi skal þó eigi slita síðar en kl. 2 á kjördegi. Þeir kjósendur, sem hafa gefið sig fram fyrir þann tíma, eiga þó rétt á að greiða atkvæði.“ Hæstv. ráðh. leiðrétti að vísu þetta: kl. 22, og sagði, að meiningin væri sú, að það ætti að slíta kl. 23. Ég fagna þessu út af fyrir sig, að hæstv. ríkisstj. hefur séð, hvílíkt glapræði hún var að fara út á, og viljað þó leiðrétta að einhverju leyti. Hæstv. ríkisstj. gefur skýringu við þessa grein í athugasemdum, og þar segir svo: „Þetta mundi í framkvæmd verða þannig, að útidyrum kjörfundarhúss yrði lokað kl. 22,“ -þ.e. kl. 23, nú eftir skýringu hæstv. ráðherra, - „og þeir, sem þá væru komnir inn í húsið, gætu kosið.“ Þetta, komnir inn í húsið, þýðir auðvitað það, að þeir séu komnir inn í anddyri hússins. Varla mega þessir menn fara alla leið inn þangað, sem kjördeildirnar starfa, þó að þeir vilji það gjarnan, til þess að geta fengið að neyta atkvæðisréttar síns. En nú vitum við það, að anddyri kjörfundarhúsa eru venjulega mjög lítil og rúma fáa. Lokið dyrunum, segir þá hæstv. ríkisstj. Það er hennar stefna. Enda þótt tugir, jafnvel hundruð kjósenda standi utan dyra, þá skal dyrunum lokað og þeir sviptir atkvæðisrétti, sem utan dyra standa og ekki komast inn í húsin. Mér finnst þetta ekki samboðið lýðræðislandi. Mér finnst, að það sé skylda Alþingis að auðvelda kjósendum sem allra mest að unnt er að neita atkvæðisréttar síns. Ég fyrir mitt leyti hefði ekkert við það að athuga, þó að fyrirskipað væri í lögum, að slíta skyldi kjörfundi kl. 12 á miðnætti. Í raun og veru tel ég alveg sjálfsagt að gera það. Þá er kjördagurinn liðinn. Og venjan er sennilega sú, að þetta sé gert. En þó hygg ég hitt hafi komið fyrir, að kjörfundur hafi staðið eitthvað fram yfir kl. 12 hér í Reykjavík. En að banna kjörfund kl. 10 að kvöldi eða jafnvel þó að það sé 11, sem nú er ætlazt til, það finnst mér ósæmilegt með öllu. Ég mun ekki á þessu stigi málsins ræða ýmis önnur atriði í frv. Mér sýnist í fljótu bragði sem þau sýni flest sömu einkennin, þau einkenni, að hæstv. ríkisstj. sé hrædd, hún óttist dóm kjósenda. Þess vegna vill hún takmarka þeirra rétt til þess að neyta atkvæðisréttar síns. Það er einræðis- og ofbeldisstefna, sem hér teygir sig fram enn á ný.



Það er satt að segja ekki svaravert þetta, sem hv, þm. V-Sk. sagði, í fyllstu merkingu þeirra orða, Hann sagði, að þetta væri ofbeldisstefna, sem kæmi fram í frv., og talaði yfirleitt eins og maður, sem hefur óráð eða talar upp úr svefni. Hann reyndi ekki að færa nokkur rök fyrir þessum gífuryrðum sínum, önnur en þau, að það væri gert ráð fyrir því, að kjörfundi skyldi ljúka kl. 23 að kvöldi, í stað þess sem margir álíti nú, að það sé skylt að ljúka honum klukkan 24, sem sé á sjálfan kosningadaginn. Það er þá þetta, sem hv. þm, leyfir sér að kalla þessum þokkalegu orðum, sem hann viðhafði um málið og ríkisstj. í því sambandi. Þó er gert ráð fyrir því, að þeir, sem hafa mætt fyrir 23, geti greitt atkvæði. Nú vita það auðvitað allir, að það er gersamlega vorkunnarlaust að hafa lokið kjörfundi fyrir þennan tíma, og yfirleitt hefur kjörfundum víðast hvar verið lokið löngu fyrir þennan tíma. En það er aðeins í nokkrum bæjum, ef það er þá nokkurs staðar nema í Reykjavík, sem sá háttur hefur verið uppi hafður, að kjörfundur hefur staðið áfram langt fram á nótt, og það finnst víst þessum hv. þm. sérstaklega eftirsóknarvert, að kjörfundurinn standi langt fram á nótt, til þess, að því er manni helzt skilzt, að það sé hægt að brölta á heimilum manna um nætur, til þess að elta þá til að taka þátt í kosningum. Það er lýðræðishugsjón þessa hv. þm., að slíkt geti haldið áfram. Hvernig í ósköpunum ætti það að vera í anda einræðis og ósamboðið lýðræðishugsjóninni að banna áróður á sjálfan kosningadaginn, á kjörfundinum eða í næsta nágrenni kjörfundarins, að banna flokksmerkingar á bílum og að banna það, að menn sitji inni á kjörfundinum sjálfum og skrifi upp, hverjir kjósa, til þess að geta svo haft afskipti af því, hvort menn kjósa eða ekki? Hvernig í ósköpunum þetta getur talizt ósamboðið lýðræðishugsjóninni og ganga í þá átt að gera kjósendum torveldara fyrir en ella. að neyta atkvæðisréttar síns og hvernig í ósköpunum þetta getur heimfærzt undir ofbeldisstefnu, það er gersamlega ofar mínum skilningi, og því segi ég það, að mér fannst þessi hv. þm, tala eins og hann talaði upp úr svefni hér áðan og a.m.k. fullkomlega meira af kappi en forsjá.



Herra forseti. Það má nú segja, að það lítur út fyrir, að hæstv. ríkisstj. sé farin að taka viðbrögð, þegar höfð eru þau vinnubrögð, að mál eins og þetta er lagt fram prentað frv. á sama þingfundinum og það er tekið fyrir - með afbrigðum náttúrlega. Hæstv, ríkisstj. veit, að hún hefur nægt atkvæðamagn til þess að gera þetta, og skirrist ekki við að láta kné fylgja kviði. Ég verð nú að segja fyrir mig, að ég er ekki búinn að lesa svo yfir þetta mál, sem ég sé fyrst í dag, að ég geti áttað mig á öllum atriðum þess og sízt af öllu á tilganginum. En hann er þó augljós, m.a. af því, hvaða viðbrögð hæstv. ríkisstj. hefur til að koma málinu á framfæri. Hæstv. fjmrh. hefur verið að tala hér um „kl. 23“ í sambandi við eitt ákvæði í frv., þar sem um ræðir, hvenær megi slíta kjörfundi eða eigi að slíta kjörfundi. Það stendur nú skýrum stöfum í 2. gr., síðari málsgreininni, í því prentaða máli, að honum skuli ekki vera slitið síðar, en kl. 22 á kjördag. Klukkan 22, það er klukkan 10 að kvöldi, skilst mér. En svo er hæstv. ráðh. að tala um kl. 23. Ég veit ekki, hvaðan það kemur eða hvort - 

Já.

Nú, það verður þá sennilega leiðrétt í nefnd. En fyrir skömmu, - ég hlustaði nú ekki á sjálfa framsöguræðuna hjá hæstv. ráðh., - en í einni af hans ræðum komst hann svo að orði, þegar hann var að mæla á móti því, að kjörfundur stæði til 24 eða til miðnættis, að ef menn ætluðu að kjósa á kjördag, þá yrðu þeir að kjósa fyrir þann tíma. Nú vitum við allir, að samkvæmt málvenju er dagurinn ekki liðinn, kjördagur stendur til kl. 12 að kvöldi eða klukkan 24, svo að mér finnst eiginlega sjálfsagt, að það sé haft þannig, að það megi ekki slíta síðar en klukkan 12, ef tilgangurinn er að láta kjósendur hafa heimild til þess að nota kjördaginn. Hann er ekki liðinn fyrr en kl. 12, það vita menn. Og þeir, hvort það er hæstv. ráðh, eða hverjir aðrir, sem vilja stytta kjördaginn, hvort það er um einn klukkutíma eða tvo klukkutíma, eins og virðist hafa verið tilgangurinn fyrst, eru með því berlega að þrengja rétt kjósendanna til að nota sitt atkvæði. Hvort sem tíminn er styttur, hvort það er um hálftíma eða tvo tíma eða einn tíma, eins og hæstv. ráðh. vill, þá er það ómótmælanlegt, að með því er gengið á rétt kjósenda um að nota sitt atkvæði. Hæstv. ráðh. hneykslaðist mjög á því, að hv. þm. V-Sk. (JK) taldi, að hér væri verið með spor í einræðisátt. Ja, það er ekki svo mikið til að hneykslast á, vegna þess að meðferð málsins og málið sjálft ber það með sér, að það er verið að þrengja rétt kjósenda og torvelda þeim aðgang að því að nota sinn atkvæðisrétt. Það er ekki hægt að komast hjá því, og þó að hæstv. ráðh. fyrtist svo mjög við það, sem hv, þm. V-Sk. sagði í þessu efni, þá ber málið það sjálft með sér, að það er spor aftur á bak í þessu efni hvað kosningafrelsi og lýðræði snertir, eins og hv. þm. V-Sk. tók fram. Það getur vel verið, að þetta sé mikið nauðsynjamál í augum einhverra stjórnarherra í þessu landi. En hæstv. stjórn getur ekki kippt sér upp við það, þó að á það sé bent, að það eru kynleg vinnubrögð, þegar situr nefnd undir forustu sjálfs aðalstjórnarflokksins, undir forustu Framsfl., er búin að sitja í þó nokkur ár til að endurskoða eitthvað þessa löggjöf, að þá sé hlaupið til á þennan hátt, sem gert er af sama hæstv. flokki og undir forustu hæstv. fjmrh., til þess að gera þessar breytingar, sem hér liggja fyrir og eru sýnilega þær að torvelda einhverjum kjósendum aðgang að því að nota sinn atkvæðisrétt. Það getur vel verið, að hæstv. stjórn finni til þess, að eitthvað þurfi að umbæta í kosningalögunum, en hún ætti þá að láta þann mann, sem er í nefndinni, er hefur endurskoðun kosningalaganna til meðferðar, og er þeirra eigin flokksmaður, fá skipun um að leggja fram þá allsherjar endurskoðun, sem Alþingi hefur ætlazt til að færi fram og Framsfl. ber ábyrgð á að ekki liggur enn þá fyrir. Í stað þess er farið á stað með þetta mál, sem sýnilega er til að þrengja rétt kjósendanna og að því leyti til alveg réttmætt það, sem hv. þm. V-Sk. sagði hér. Hitt getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. finni til þess og stjórnarflokkarnir núna, að þeir eiga eftir að gera einhverja yfirbót á þeirri misnotkun kosningalaganna, sem þeir höfðu við síðustu kosningar og í krafti hvers þeir náðu saman meiri hluta í þinginu, og að það sé hin vonda samvizka hæstv. stjórnarflokka, sem knýr þá til að vera nú með þetta mál og tala um umbætur á kosningalögunum.

Forseti (BSt): Út af því, sem hv. þm. Vestm. minntist á meðferð málsins, vil ég taka það fram, að það er í fyrsta lagi algerlega löglegt, það sem hér hefur farið fram, að málið er tekið fyrir, og þar að auki er það ekkert óvenjulegt, að mál hefur verið tekið fyrir með leyfi hv. d. á sama fundi og frv, er útbýtt. Ég vil benda á, að það kom ekkert mótatkvæði gegn því, að málið væri tekið fyrir á þessum fundi.



Herra forseti. Veðurstofa Íslands var stofnsett árið 1920, ekki með sérstökum lögum, heldur með sérstakri fjárveitingu í fjárlögum. Lög um veðurstofuna voru ekki sett fyrr en sex árum síðar, eða 1926. Síðan hafa þau verið í gildi óbreytt að mestu. Það gefur auga leið, að á svo löngum tíma og einkum með jafnstórkostlegri þróun og miklum breytingum og orðið hafa á þeim málefnum, sem veðurstofunni er ætlað að fjalla um, er vart við öðru að búast, en sú löggjöf, sem upphaflega var um hana sett, sé orðin úrelt og ekki viðeigandi lengur. Það er t.d. athyglisvert, að enn er í gildi það ákvæði úr lögunum um veðurstofuna, að hún skuli ekki hafa öðru starfsliði á að skipa, en tveimur mönnum, forstjóra og fulltrúa. Þetta þótti fullnægjandi upphaflega, og þetta ákvæði hefur staðið í lögunum og stendur enn í dag. Á sama hátt eru að sjálfsögðu þau ákvæði, sem lúta að því, með hverjum hætti veðurstofan skuli starfa og við hvaða viðfangsefni hún skuli fást, með öllu óbreytt frá því, sem við þótti eiga á árunum eftir 1920. Nú er það staðreynd, að síðan veðurstofan var stofnuð, hafa stórfelldar breytingar orðið á þeim verkefnum og viðfangsefnum, sem hún hefur við að glíma. Veðurathugunarstöðvum á Íslandi hefur þannig fjölgað mjög mikið á þessum árum, auk þess sem athugunartímum hefur verið fjölgað stórlega, veðurathuganir í háloftum bætzt við og veðurathugunarskipin þar að auki. Af þessu leiðir, að skeyti þau og upplýsingar, sem veðurstofan fær til að vinna úr á hverjum sólarhring, eru margfalt fleiri, en var í upphafi og þess vegna langtum fleiri og margbrotnari athuganir og útreikningar, sem gera þarf á hverjum sólarhring. Við þetta bætist svo það, að Veðurathugunarstofa Íslands hefur tekið að sér að sjá um leiðbeiningar fyrir millilandaflugið á Norður-Atlantshafi, og í því sambandi hefur hún orðið að setja upp tvær veðurathugunarstofur til viðbótar aðalveðurathugunarstofunni, sem sagt bæta við veðurathugunarstofum á Reykjavíkur- og á Keflavíkurflugvelli. Auk þessa eru svo áhöld og útbúnaður allur, sem veðurstofan þarf að starfa með, orðin miklu meiri og margbreytilegri, en áður var og þess vegna viðhald og smíði slíks útbúnaðar, sem að langsamlega mestu leyti fer fram á veðurstofunni sjálfri, orðið allt annað og margbreytilegra, en áður. Af þessu mætti vera ljóst, að það er að sjálfsögðu óviðunandi lengur fyrir veðurstofuna að búa við löggjöf, sem slær því föstu, að það skuli aðeins vera tveir starfsmenn, forstjóri og aðstoðarmaður, og að starfssvið veðurstofunnar skuli markað eftir þeim sjónarmiðum, sem ríktu 1926, þegar lögin voru sett, enda hefur það farið svo í framkvæmdinni, að það er mjög langt síðan veðurstofan hætti að fylgja þeim lögum, sem um hana giltu. Ég hef því samkv. ábendingu frá veðurstofustjóra gert ráðstafanir til þess, að endurskoðuð væru þau lög, sem um veðurstofuna gilda. Fékk ég Þórð Eyjólfsson hæstaréttardómara til að vinna það verk í samráði við veðurstofustjóra, og hefur hæstaréttardómarinn samið þetta frv. í samráði við veðurstofustóra, auk þess sem frv. hefur verið borið undir veðurfræðinga á veðurstofunni, og allar þær ábendingar, sem frá þeim aðilum komu, voru teknar til greina, að því undanskildu, að einstaka raddir voru uppi um það, að nokkur atriði, sem í frv. eru, skyldu frekar vera í reglugerð, en í lögum, en að athuguðu máli þótti heppilegra að hafa þetta í lögunum sjálfum. Ég ætla ekki að fara að rekja frv. í einstökum atriðum. Ég vil aðeins geta þess, að aðalverkefni frv. er að draga línurnar fyrir því, hvert starfssvið veðurstofunnar skuli vera. Er það gert með þeim hætti, að fylgt er í frv. þeim reglum, sem myndazt hafa á veðurstofunni sjálfri að fenginni reynslu, auk þess sem til hliðsjónar eru höfð þau lög og þær reglur, sem gilda um veðurstofur í sambærilegum löndum. Upptalning sú, sem frv. hefur því að geyma um starfssvið veðurstofunnar, er í rauninni ekki annað, en staðfesting á starfsháttum, sem myndazt hafa, þótt það sé þvert ofan í lög, og staðfesting á því, sem til fyrirmyndar hefur þótt annars staðar, auk þess sem því er nú ekki slegið föstu í frv. eins og í lögunum, að starfsmennirnir skuli vera ákveðinnar tölu, heldur eigi að fara þar eftir þörf og ákvörðun þess, sem fjárveitingavaldið getur á fallizt hverju sinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í einstakar greinar frv., en vil leyfa mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og allshn.