Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur tilkynning um að fsp. á þskj. 734, 458. mál, um póstdreifingu í dreifbýli, hafi verið kölluð aftur. Fsp. er frá Ísólfi Gylfa Pálmasyni. Enn fremur hefur borist tilkynning um að fsp. til sjútvrh. á þskj. 616, 361. mál, um áhrif laga nr. 12/1998 á íslenskan sjávarútveg hafi verið kölluð aftur. Sú fsp. er frá Svanfríði Jónasdóttur.

Herra forseti. Við höfum undanfarna daga fylgst með því sem átti að verða upphaf viðræðna Færeyinga við dönsk stjórnvöld um samkomulag eða samning um tilhögun mála á leið Færeyinga til sjálfstæðis. Því miður virðist þetta upphaf ekki hafa tekist sem skyldi og mikið ber á milli sjónarmiða. Nú er það svo að sjálfsögðu að þessi mál verða viðræðuaðilarnir að leysa sjálfir og ég er ekki að taka þetta upp hér á þeim grundvelli að við Íslendingar förum að blanda okkur inn í málin eða taka afstöðu. Hitt er annað mál að við höfum af mjög skiljanlegum ástæðum mikla samúð með málstað frænda okkar Færeyinga og viljum gjarnan styðja þá í því sem þeir ákveða eða vilja sjálfir. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að spyrja hæstv. forsrh. hvort hæstv. ráðherra sjái að við Íslendingar eða íslensk stjórnvöld geti haft hlutverki að gegna í þessu sambandi eða miðlað málum á einhvern hátt. Er hæstv. forsrh. tilbúinn til að skoða það að Íslendingar bjóði fram aðstoð sína eða milligöngu annaðhvort nú þegar eða síðar ef það telst heppilegra, a.m.k. láta það liggja ljóst fyrir og yfirlýst af okkar hálfu að kæmi til okkar kasta eða yrði til okkar leitað þá værum við Íslendingar tilbúnir til að reyna að leika þarna hlutverk eða miðla málum eftir því sem aðstæður mundu bjóða?

Herra forseti. Við höfum haft þá stefnu, ríkisstjórnin, eins og ég hygg langflestir Íslendingar að mál Færeyinga um sjálfstæðisvilja þeirra og viðleitni hljóti að vera mál þeirra sjálfra. Við vitum að þetta er umdeilt mál heima hjá þeim. En um leið og við höfum haft þessa stefnu þá höfum við líka haft þá stefnu að leiti réttkjörin stjórnvöld í Færeyjum okkar atbeina á hverjum tíma til þess að ná sínum málum fram þá viljum við veita þeim þann atbeina sem við megum. Það er rétt hjá hv. þm. að það var augljóst að Færeyingum vinum okkar þóttu þeir kostir sem við þeim blöstu í Kaupmannahöfn á dögunum nokkuð harðir. Ekki skal ég fjalla um það en ég held að mér sé óhætt að segja án þess að það hafi verið rætt í ríkisstjórn að ef aðilarnir báðir mundu til okkar leita um milligöngu í þessu mikilvæga máli þá mundum við ekki skorast undan slíku. Ég hygg að það sé varlegast að hafa ekki stærri eða meiri orð um það. En við mundum ekki að fyrra bragði sýna neina framhleypni hvað það varðar heldur mundum við eingöngu ef til okkar yrði leitað af báðum aðilum, að sjálfsögðu ekki skorast undan því að veita okkar atbeina í máli af þessu tagi sem við þekkjum náttúrlega töluvert til. Við viljum Færeyingum allt hið besta. Það er mjög rík samúð með sjónarmiðum þeirra á Íslandi. En ég hygg að ég taki ekki dýpra í árinni en þetta.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Mér er vel ljóst að það er tæplega við hæfi að svara þessu öðruvísi eða ekki við því að búast að hæstv. forsrh. gangi lengra en svo að lýsa því yfir að yrði eftir því leitað þá værum við Íslendingar tilbúnir til að gegna þarna milligönguhlutverki. Ég vísa einnig í því sambandi til þeirrar ríku hefðar sem er fyrir því í samstarfi Norðurlandaþjóða að bjóða fram aðstoð eða miðla málum ef upp koma vandamál í samskiptum af því tagi sem við erum hér að tala um. Fyrir því er löng hefð að hinar norrænu þjóðir reyni að stuðla að góðum samskiptum og farsælum málalyktum þegar uppi eru viðkvæm samskiptamál af því tagi sem þarna eru augljóslega í núverandi viðræðum, eða sem áttu að verða, milli færeyskra ráðamanna og danskra stjórnvalda um þessi mál. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og ég lýsi því fyrir mitt leyti yfir að ég held að það sé engin spurning að við Íslendingar eigum að láta það liggja alveg ljóst fyrir að við séum tilbúnir til þess að aðstoða eftir því sem við frekast gætum í þessum efnum.

Herra forseti. Mánuðum saman hafa borist fréttir af ófriði og grófum mannréttindabrotum í Tsjetsjeníu. Rússneski herinn hélt sleitulaust og vikum saman uppi loftárásum á byggð ból í Tsjetsjeníu, þar á meðal á höfuðborgina Grosní með þeim afleiðingum að borgin sem áður hýsti um 400 þúsund manns er nú nánast tóm. Talið er að innan við 20 þúsund manns séu eftir í borginni og fulltrúar í sendinefnd Evrópuráðsins hafa lýst eyðileggingu borgarinnar þannig að hún hafi verið eyðilögð skipulega. Þegar Rússar byrjuðu að hafa í hótunum fyrir síðustu áramót um að engu yrði eirt ef skæruliðar gæfust ekki upp og í framhaldinu þegar mörg hundruð þúsund manns voru hrakin frá heimilum sínum krafðist þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þess að Íslendingar og þá hæstv. utanrrh. fyrir okkar hönd kæmi á framfæri hörðum mótmælum við Rússa. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvað hafi verið gert í þessu efni og hvað standi til að gera. Í annan stað vil ég spyrja um mannúðarhjálp gagnvart Tsjetsjenum. Hvernig geta Íslendingar lagt sitt lóð á vogarskálar í því efni og hvað hefur verið afráðið í þeim efnum?

Herra forseti. Við Íslendingar höfum fyrst og fremst fylgst með þessu máli á vettvangi þeirra alþjóðastofnana sem við eigum aðild að og þá fyrst á vettvangi Evrópuráðsins, en eins og kunnugt er var einn hv. þm., Lára Margrét Ragnarsdóttir, með í þeirri eftirlitsnefnd sem fór til Tsjetsjeníu til þess að yfirfara mál þar sem var mjög mikilvægt. Þannig var Evrópuráðinu gefinn aðgangur að málinu og síðan verður það metið á vettvangi Evrópuráðsins, ekki eingöngu á vettvangi þingmanna heldur líka á vettvangi utanríkisráðherranna. En utanríkisráðherrafundur Evrópuráðsins verður að vísu ekki fyrr en í maímánuði. Þessi mál hafa jafnframt verið rædd á vettvangi Atlantshafsbandalagsins og fulltrúar Atlantshafsbandalagsins hafa átt viðræður við Rússa í þessu sambandi. Ég átti fyrir nokkru kvöldverðarfund með Avdeev, fyrsta aðstoðarutanríkisráðherra Rússlands, í Moskvu þar sem við ræddum þetta mál allmikið og ég lýsti yfir miklum áhyggjum af framvindu mála þar. Vandamálið í þessu felst ekki síst í því að það er erfitt að finna samningsaðila í Tsjetsjeníu til að semja við. Auðvitað eru þeir fyrir hendi og á það hefur margoft verið bent. Að því er varðar mannúðarhjálp þá hafa alþjóðlegar mannúðarstofnanir margboðið fram aðstoð og það mun ekki standa á því. En Rússar hafa hingað til staðið í vegi fyrir því að mannúðarhjálp bærist skipulega. Vonandi munu þeir láta af þeirri andstöðu og sérstaklega eftir eftirlitsferð Evrópuráðsins er alveg ljóst að það er mikil þörf á þeirri aðstoð þannig að við Íslendingar munum halda áfram að fylgjast með þessu máli og ræða það á alþjóðavettvangi þar sem við höfum tækifæri til.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Sérstaklega finnst mér mikilvægt að heyra að það er vilji til að kanna hvernig við getum komið að mannúðarstarfi. Það er góðra gjalda vert að við látum til okkar taka í samfélagi með öðrum þjóðum og þá ekki síst Evrópuráðsþjóðunum. Ég set ákveðið spurningarmerki við starf okkar á grundvelli NATO-samstarfsins því að reynslan sýnir okkur að þar vega þyngra þröngir eiginhagsmunir NATO-ríkjanna. Mannúðarsjónarmiðin eru hins vegar víkjandi. Ég tel mjög mikilvægt að Íslendingar afsali sér ekki eigin dómgreind og eigin sjálfstæði og þótt það kunni að vera alveg rétt að það sé erfitt að finna samningsaðila í Tsjetsjeníu þá eigum við að beina skeytum okkar fyrst gegn þeim sem heldur um byssugikkinn gagnvart Tsjetsjeníu. Það eru Rússar og að sjálfsögðu eigum við að koma hörðum og eindregnum mótmælum á framfæri við Rússa sem eru ábyrgir fyrir mannréttindabrotum í Tsjetsjeníu.

Herra forseti. Við erum á engan hátt að afsala okkar sjálfstæðum skoðunum í þessu máli þó að við vinnum að þeim á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Ég tel afar mikilvægt að halda samskiptum Atlantshafsbandalagsins og Rússlands gangandi. Ég tók það jafnframt fram að við hefðum rætt þessi mál beint við Rússa og vitnaði þá til nýlegs fundar sem ég átti í Moskvu. En það er alveg ljóst að Rússar hafa jafnframt miklar áhyggjur af framvindu mála og þeir hafa sýnt a.m.k. lit að undanförnu til að hleypa alþjóðasamfélaginu að þessu máli og ég tel útilokað að lausn náist í þessu mikilvæga máli án atbeina alþjóðasamfélagsins. Hins vegar er alveg ljóst að uppbyggingarstarf og það að koma á friði í þessu hrjáða landi mun taka langan tíma. Þar er mikið starf fyrir höndum og mikilvægt er að vita til þess að áhugi skuli vera á hv. Alþingi fyrir því að við Íslendingar tökum þátt í því uppbyggingarstarfi sem hlýtur að verða þarna fram undan.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þessi svör en ég vil vekja athygli þingheims á orðfærinu sem við notum í tengslum við þetta mál. Fyrir áramótin lýsti forseti Rússlands því yfir að gerðar yrðu árásir á Grosní og Tsjetsjeníu og engu yrði eirt. Í kjölfarið birtist hins vegar í fjölmiðlum á Vesturlöndum víða að Rússar kynnu að vera að mildast og nú tölum við um að þeir sýni lit. Staðreyndin er sú að það hefur verið farið með ofbeldi á hendur íbúum Grosní og saklaust fólk hefur verið hrakið frá heimilum sínum. Mér finnst ófært annað en hæstv. utanrrh. fyrir hönd íslensku þjóðarinnar komi á framfæri mótmælum okkar gegn þessum mannréttindabrotum beint og milliliðalaust.

Herra forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn til utanrrh. vegna ótrúlega úreltra laga sem gilda um erlenda gesti sem koma hingað til dvalar hjá ættingjum sínum án þess að vera að koma hingað til að vinna. Íslendingar sem eiga erlent tengdafólk t.d. í öðrum löndum en EES-ríkjunum geta ekki fengið það í heimsókn til tímabundinnar dvalar nema fara að mjög úreltum aðferðum sem gera þessu fólki illmögulegt að fá þessa gesti og þeim að koma hingað. Þeir fá þriggja mánaða dvalarleyfi í senn en ættinginn hér á landi verður að ábyrgjast ekki aðeins greiðslu farseðils fram og til baka heldur þarf að greiða fyrir fram inn á bankareikning 58 þús. kr. fyrir hvern mánuð, þ.e. áður en þeir fá leyfið. Ég nefni dæmi um íslenskan mann sem er giftur konu frá Filipseyjum. Hann hefur verið giftur henni í 11 ár, á með henni tvö börn og á von á þriðja barninu sínu. Hann hugðist bjóða tengdaforeldrunum, þ.e. ömmunni og afanum, hingað til hálfs eða eins árs dvalar núna þegar þriðja barnið kemur í heiminn. Til að fá leyfið þarf hann að leggja út fargjaldið fyrir þau bæði og leggja 1.400 þús. kr. inn á reikning í banka til að tryggja framfærslu þeirra fyrir fram ef þau ætla að dvelja hjá honum í eitt ár eða 12 mánuði. Ef hann ætti konu frá EES-ríki eða ættingarnir væru að koma þaðan þyrfti hann hvorki leyfi né peninga inni á bankareikningi. Þetta tel ég vera löngu úrelt ákvæði enda lögin frá 1965 og því spyr ég hæstv. ráðherra hvort ekki sé á döfinni að breyta þessum lögum því að með þessum reglum er verið að hindra heimsóknir ættingja t.d. nýbúa hingað því að fæstir eru með upphæðir sem þessar á lausu eða liggjandi á bankareikningum. Ég efast um, herra forseti, að við mundum sætta okkur við svona ef við værum að fara að heimsækja ættingja okkar í öðrum löndum.

Herra forseti. Ég skal játa það að ég er ekki gjörkunnugur þessum reglum. En nú eru hér til umfjöllunar í þinginu bæði þáltill. um svokallað Schengen-samstarf og jafnframt lagafrv. sem tengjast komu og för erlendra manna hingað til lands. Mér þykir eðlilegt að allar slíkar reglur séu teknar til endurskoðunar í tengslum við þessa miklu breytingu því að við þurfum að samræma reglur við önnur Evrópuríki á þessu sviði og það er eðlilegt að þessar reglur eins og aðrar séu teknar til endurskoðunar í þessu samhengi. Það er að vísu ekki gert ráð fyrir því að samkomulagið um Schengen taki gildi fyrr en á næsta ári. Þess vegna höfum við rúmt ár til frekari undirbúnings. En við hljótum að líta á þessar reglur í samhengi við þær miklu breytingar sem þá verða.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur vel í að endurskoða þessar reglur. Ég er á því að það verði að gera þetta. Þetta er gamaldags og úrelt fyrirbæri sem gerir fólki erfitt fyrir, útlendingum sem vilja koma hingað til lengri dvalar til ættingja sinna sem koma frá ríkjum utan EES. Í rauninni er verið að hindra útlendinga í því að heimsækja ættingja sína. Og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann muni gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að breyta þessu og hvort hann sé ekki sammála mér um að svona reglur séu úreltar og okkur til lítils sóma.

Herra forseti. Þessi mál eru nú kannski ekki síst á vettvangi dómsmrn. en hæstv. dómsmrh. hefur upplýst mig um að reglur sem þessar séu til endurskoðunar og ég sagði hér áðan að mér fyndist sjálfsagt að taka þær til athugunar og breyta þeim. Mér heyrist á því sem hv. þm. sagði að ýmislegt mætti betur fara í því sambandi og eðlilegt að þarna verði einhver breyting á. Þarna eru, ef rétt er, mjög háar tryggingar þannig að við í ríkisstjórninni munum taka þetta til frekari athugunar. Ég segi fyrir mig, miðað við þær upplýsingar sem hv. þm. reiddi hér fram, að þá sýnist mér að þörf sé á breytingum á þessu sviði.

Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. fjmrh. og tilefnið er ítrekaðar yfirlýsingar hæstv. landbrh. í svonefndum þjóðlendumálum. Nú er það alkunna að hæstv. landbrh., raunar ásamt hv. 1. þm. Suðurl., Árna Johnsen, gagnrýndi stefnu ríkisstjórnarinnar mjög harðlega á bændafundi á Suðurlandi fyrir ekki margt löngu. En hæstv. landbrh. hefur nú bætt í og á opinberum vettvangi um helgina og raunar í fjölmiðlum í dag hefur hann beinlínis gagnrýnt fjmrn. fyrir stefnumörkun og verklag í þessum efnum. Hann segist í viðtali hafa gert þessi mál að umtalsefni ítrekað á ríkisstjórnarfundum. Gagnrýnisefni hans eru eftirfarandi: Hann telur að formaður svokallaðra þjóðlendunefndar, sem er deildarstjóri í fjmrn., fari í offari í málinu, sé raunar vanhæfur. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hver eru hans viðbrögð við þessu? Í annan stað hefur hæstv. landbrh. fullyrt að kröfur sem unnar eru og eru settar fram í nafni hæstv. fjmrh. séu í engu samræmi við vilja Alþingis í þessum efnum. Hvert er álit ráðherrans á þessu? Ég vil einnig velta því upp hér, herra forseti, af því að auðvitað er hæstv. landbrh. þarna að ræða um málefni sem eru mjög á hans borðum, þ.e. málefni bænda í landinu: Er hér e.t.v. um að ræða djúpstæðari ágreining en ætla mætti í fljótu bragði, þ.e. milli einstakra ráðherra? Er um að ræða mismunandi stefnumörkun ríkisstjórnarflokkanna í þessu sambandi? Er djúpstæðari ágreiningur en í fljótu bragði mætti virðast?

Herra forseti. Í þeim fréttum sem hafa verið að birtast um þetta málefni nú um helgina er nú öllu grautað saman. Fréttin sem hv. þm. las upp úr er gott dæmi um það. Þar var vitnað í deildarstjóra í fjmrn. sem væri formaður í þessari svokölluðu þjóðlendunefnd og héti Hákon Birgisson. Sá maður er nú ekki starfandi í fjmrn. og kann ég engin deili á þeim einstaklingi. 
             Málið er það að samkvæmt þjóðlendulögunum sem hér voru samþykkt fyrir tveimur árum ber fjmrh. að gera kröfur fyrir hönd ríkisins um það hvar hin svokallaða þjóðlendulína eigi að liggja. Til þess að vinna þetta verk af einhverri skynsemi ákvað ég að fela ráðuneytisstjóranum í fjmrn. ásamt öðrum lögfræðingum þar og tveimur öðrum einstaklingum sem til voru kallaðir að undirbúa kröfugerðina og leggja hana síðan fram í mínu nafni. Þetta er það sem hefur verið gert. Það er enginn maður vanhæfur í því starfi, allra síst formaður þessa vinnuhóps sem ég vil alls ekki kalla venjulega nefnd. Hún hefur ekkert verið skipuð formlega. Hún hefur ekkert erindisbréf eins og sumir halda og hafa sagt í fjölmiðlum, hvað þá að hún hafi stöðu að lögum. Þetta er bara vinnuhópur á vegum ráðuneytisins sem er mér til ráðgjafar. Það mál er þá upplýst. Þess vegna er rangt að gera því skóna t.d. að að þessum vinnuhópi eigi að koma einhver önnur ráðuneyti. Það er alls ekki gert ráð fyrir því í lögunum. Að því er varðar síðan kröfugerðina sjálfa þá er hún fram sett á málefnalegum forsendum og reynt að gera hana þannig úr garði að hún styðjist við rök, dómafordæmi og önnur þau sjónarmið sem eðlilegt er að hafa uppi í þessu sambandi. 
             Ég mun svara öðrum atriðum þegar ég kemst að í síðara svari.

Herra forseti. Ég vil vekja á því athygli að ég ruglaði engu saman. Mér er kunnugt um það að annars vegar er um að ræða þjóðlendunefnd, vinnuhóp í ráðuneytinu, og hins vegar svokallaða óbyggðanefnd. En ber hins vegar svo að skilja að hæstv. landbrh. kunni ekki skil á þessu tvennu? Hann hefur upplýst það ítrekað að um þessi mál hafi verið fjallað í ríkisstjórninni. Hefur þá hæstv. fjmrh. ekki reynst kleift að útskýra þessa hluti, því að hér er haft beint eftir hæstv. landbrh.? Að vísu finnst mér slæmt að þurfa að ræða þetta í hans fjarveru en ég hafði trú á að hann yrði hér. En hjá því verður ekki komist því að ítrekað eru fjölmiðlar að fjalla um málið á þessum grundvelli. Ég kalla því enn og aftur eftir því hvort hér sé um meira að ræða en tæknilega útfærslu og verklag og vinnubrögð í þessum efnum eða hvort hér sé um það að ræða að stjórnarflokkarnir séu einfaldlega ekki samstiga þegar kemur að stefnumörkun í þessu stóra máli, því að hér er um mjög veigamikið mál að ræða og mikilvægt að vel sé að verki staðið strax á fyrstu skrefunum.

Ég get nú fullvissað hv. þm. um að það er alveg ástæðulaust að gera því skóna að hér sé stórfelldur pólitískur ágreiningur á ferðinni þó að menn greini kannski á um einstakar kröfur í svona stóru máli. Það sem ég var að segja áðan, herra forseti, er --- bara til þess að menn átti sig á því hvað hér er á ferðinni --- að hér hefur verið sett í gang ákveðið ferli til þess að greiða úr gömlum ágreiningi um það hvar landamerki einkaeignarlanda og almenningseignar liggja. Óbyggðanefndin er ekki skyldug til þess að taka tillit til allra þeirra krafna sem fram koma. Hún starfar ekki eins og dómstóll að því leyti til að hún er ekki bundin af kröfugerð aðila. Hún getur úrskurðað eitthvað allt annað heldur en það sem fram kemur í kröfum aðila. En kröfugerðin á báða bóga er væntanlega hugsuð þannig og byggð upp að auðveldara verði fyrir nefndarmenn að átta sig á aðalatriðum þessa máls, kjarna þessa mál, og komast síðan að skynsamlegri niðurstöðu og það mun nefndin gera að því er varðar þetta tiltekna landsvæði í Árnessýslu nú á þessu ári með vettvangskönnunum, með því að kynna sér öll gögn málsins og ljúka því síðan eins og lögin gera ráð fyrir.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svör hans og útskýringar. Það er hins vegar deginum ljósara að það hlýtur að vera afskaplega óþægilegt, svo ekki sé nú fastar að orði kveðið, fyrir fulltrúa ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjmrh., í þessum efnum, að sitja undir endurtekinni gagnrýni hæstv. landbrh. í þessu máli og svo ég tali nú ekki um þegar hans eigin flokksbróðir, hv. þm. Árni Johnsen, tekur í sama streng. Ég verð því bara að segja að ég hef áhyggjur af þessu máli.

Ég kann vel að meta umhyggjusemi hv. þm. í þessu efni. En þetta mál er nú auðvitað ekki til þess að hafa í neinum sérstökum flimtingum. Hér er alvörumál á ferðinni sem varðar miklu, bæði um hagsmuni bænda og annarra. Aðalatriðið er að leiða þessi mál til skynsamlegrar niðurstöðu. Eitt af verkefnum óbyggðanefndar er jafnframt að leita sátta í þessum málum þegar kröfur aðila liggja fyrir og grennslast fyrir um það hvort það eru sáttamöguleikar eða hvort að úrskurða verður með öðrum hætti og þá getur hugsanlega farið svo að einhver deilumálanna endi fyrir dómstólum. En þannig var þetta ferli byggt upp af hálfu löggjafans hér á sínum tíma og það er bara verið að reyna að vinna eftir þessum lögum eftir bestu getu og í anda þess lagabókstafs sem hér er byggt á.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. dómsmrh. Nú mun svo vera að um þessar mundir er varðskipið Óðinn orðið 40 ára. Það kom í febrúar 1960. Nefnd var að störfum sem vann að athugun og endurskoðun á skipakosti Landhelgisgæslunnar. Það má segja að að sé með ólíkindum að skip sem sé orðið 40 ára sé gert út til leitar og björgunar. Danir hafa aflagt öll þessi skip og tekið upp nýjan skipakost. Frá því varðskipið Óðinn kom fyrst til landsins hefur fiskiskipaflotinn gjörbreyst bæði hvað varðar stærð og vélarafl. Því er mjög nauðsynlegt, ef við ætlum að sinna flotanum og líka dreifðum byggðum landsins svo vel sé, að endurnýja skipakost Landhelgisgæslunnar, sérstaklega þetta tiltekna skip. Það hefur áður komið fram að nauðsynlegt sé að Landhelgisgæslan hafi þrjú skip í rekstri. Af því tilefni var samþykkt þáltill. þess efnis að skipastóll Landhelgisgæslunnar yrði skoðaður. Til þess var skipuð nefnd og ég veit ekki betur en hún sé um það bil að ljúka störfum. Því beini ég fyrirspurn minni til hæstv. dómsmrh.: Hvað líður störfum þessarar nefndar eða endurskoðun vegna endurnýjunar á varðskipum ríkisins?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp og vekja athygli á því hér á hinu háa Alþingi. Ég er honum alveg sammála um að þetta er afskaplega mikilvægt mál. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið mun nefndin skila skýrslu og tillögum um gerð og búnað skipsins mjög fjótlega, jafnvel í lok þessarar viku. Von mín er að smíði geti hafist á næsta ári en hér er auðvitað um að ræða mjög dýrt skip og mikla framkvæmd. Ég hef ekki séð tillögur nefndarinnar enn þá né kostnaðaráætlun en því hefur verið fleygt að kostnaður við smíðina verði 2,5--3 milljarðar kr. Enn er óleyst deila við Eftirlitsstofnun EFTA vegna ákvörðunar um að skipið verði smíðað innan lands en það er unnið að lausn þeirrar deilu. Ég vona að smíði nýs varðskips tefjist ekki um of. Þetta er mjög mikilvægt mál og þýðingarmikið fyrir hagsmuni okkar Íslendinga.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Ég held að allir Íslendingar geri sér grein fyrir mikilvægi málsins bæði með tilliti til, eins og ég gat um áðan, stækkunar fiskiskipastólsins og þeirra starfa sem Landhelgisgæslan sinnir þegar slys og aðrir voveiflegir atburðir eiga sér stað. Það er gott að heyra að málið er senn í höfn. Ég þakka fyrir þetta svar.

Herra forseti. Samkvæmt gildandi ákvæðum laga um stjórn fiskveiða hafa eigendur krókabáta orðið að velja milli eftirfarandi kosta varðandi veiðar báta sinna: 1. Að stunda veiðar með handfærum eingöngu í 40 daga með þeirri takmörkun að þorskafli fari ekki yfir 30 lestir, miðað við óslægðan fisk. 2. Að stunda veiðar með línu og handfærum í 32 daga með þeirri takmörkun að þorskafli fari ekki yfir 30 lestir, miðað við óslægðan fisk. Hver dagur sem línuveiðar eru stundaðar hefur aukið vægi við útreikning sóknardaga. 3. Að stunda veiðar í 23 daga með handfærum eingöngu á tímabilinu 1. apríl til 31. október, án takmörkunar á heildarafla. 4. Að stunda veiðar með þorskaflahámarki sem byggist á veiðireynslu viðkomandi báts, án takmörkunar á sókn og afla í öðrum tegundum. Með lögum nr. 1 14. janúar 1999, eins og þeim var breytt með lögum nr. 9 16. mars 1999, var ákveðið að frá og með fiskveiðiárinu sem hefst 1. september 2000 skyldi sú breyting verða að bátum sem veiðar stunduðu skv. 3. tölul. hér að framan yrði úthlutað sóknardögum til handfæraveiða. Þeim yrði heimilt að stunda veiðar á tímabilinu 1. apríl til 31. október. Þessir sóknardagar yrðu framseljanlegir milli báta samkvæmt ákveðnum reglum þar um. Afli á einu fiskveiðiári ákvarðaði fjölda sóknardaga á árinu á eftir samkvæmt reiknireglu 3. mgr. 6. gr. laga um stjórn fiskveiða. Öðrum bátum, þ.e. bátum sem stunduðu veiðar samkvæmt 1., 2. og 4. tölul. hér að framan, yrði úthlutað aflahlutdeildum, árlegu aflamarki yrði úthlutað í þorski, ýsu, ufsa og steinbít en veiðar á öðrum tegundum yrðu frjálsar. Þetta aflamark mætti aðeins nýta til línu- og færaveiða, krókaaflamark, og yrði ekki frekar en krókaaflahlutdeildin flutt til báts sem hefði aðra gerð veiðileyfis. Í frv. þessu er lagt til að gildistöku ofangreindra ákvæða verði frestað um eitt ár og því verði skipan á fiskveiðiárinu 2000/2001 sú hin sama og á fiskveiðiárinu 1999/2000. Ástæðan er að þessu til viðbótar var reynt, við lagabreytingarnar í janúar 1999, að gefa krókaaflamarksbátum möguleika á að stækka og verða stærri en þau 6 tonn sem áður hafði verið miðað við varðandi krókabáta. Þegar farið var að skoða lagaákvæðin í undirbúningi þess að nýtt fyrirkomulag tæki gildi kom í ljós að möguleikarnir til stækkunar krókabáta höfðu víðtækari afleiðingar í för með sér en ráðgert var í fyrstu. Ég tel því eðlilegt að við þessar aðstæður stígum við eitt skref til baka þar sem greinilega tókst ekki að ná því markmiði sem stefnt var að við lagasetninguna í janúar 1999 og að við bindum aftur stærð krókabátanna við 6 tonn, en að þessi lagagrein verði eins og aðrar til skoðunar í starfi svokallaðrar endurskoðunarnefndar á næstu mánuðum. Nefndinni verði falið að vega og meta hvernig taka eigi næsta skref og ná þeim markmiðum sem ekki tókst að ná með lagasetningunni í janúar 1999. Ég mun fara nánar út hvernig þessu er háttað þegar ég fer yfir einstakar lagagreinar frv. Svo ég fjalli örlítið um 1. gr. frv. þá er í 1. og 2. tölul. greinarinnar frestað um eitt ár að taka upp framseljanlega sóknardaga og jafnframt kveðið á um að fyrirkomulag það sem skýrt er í 3. tölul. hér að framan gildi fyrir fiskveiðiárið 2000/2001. Samkvæmt 5. mgr. 6. gr. er heimilt að flytja sóknardaga á milli báta og þar segir að sóknardagar skerðist með ákveðnum hætti séu þeir fluttir til stærri báts og að þeim fjölgi séu þeir fluttir til minni báts. Þá segir í 5. málsl. 5. mgr. að miða skuli við stærð báta 1. janúar 1999. Hér er lagt til að þessi viðmiðun verði felld brott enda er hún óþörf og getur jafnvel leitt til mjög óeðlilegrar niðurstöðu hafi stærð báts breyst eftir 1. janúar 1999. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að um endurnýjun krókabáta og breytingar á þeim gilda ákveðnar reglur varðandi úreldingu og því er eðlilegast við flutning sóknardaga á milli þeirra að miða við raunverulega stærð báta eins og hún verður þegar reglur um flutning sóknardaga koma til framkvæmda 1. september 2001. Enn fremur er ljóst að í upphafi fiskveiðiársins 2001 fá allir bátar sama sóknardagafjölda. Breytingar samkvæmt 2. gr. lúta eingöngu að því að fresta því um eitt fiskveiðiár að veita veiðileyfi með krókaaflamarki og lengja um eitt fiskveiðiár gildistíma þeirra fiskveiðistjórnarkerfa sem skýrð eru í 1., 2. og 4. tölul. hér að framan. Varðandi flutning þorskaflahámarks milli ára er þó rétt að láta fram koma að miðað er við að heimilt sé hverjum báti að flytja allt að 20% af þorskaflahámarki sínu frá fiskveiðiárinu 2000/2001 til fiskveiðiársins 2001/2002 sem við það breyttist í krókaaflamark í þorski. Í 3. gr. er lagt til að ekki sé heimilt að veita bátum 6 brúttótonn eða stærri leyfi til að stunda veiðar með krókaaflamarki eða stækka krókaaflamarksbáta þannig að þeir verði stærri en 6 brúttótonn. Samkvæmt þeim breytingum sem urðu á ákvæðum um skipan veiða smábáta í upphafi árs 1999 eru engar takmarkanir á stærð þeirra báta sem kost eiga á leyfi til veiða með krókaaflamarki. Krókaleyfi hafa hins vegar frá 1991 verið bundin við báta undir 6 brúttótonnum og skv. 6. gr. laga um stjórn fiskveiða eru leyfi með framseljanlegum sóknardögum bundin við báta undir 6 brúttótonnum. Í þessu sambandi skal þess getið að nokkrir bátar sem eru stærri en 6 brúttótonn en undir 6 brúttólestum eiga rétt á krókaleyfi, enda hafa þeir verið í flokki smábáta fyrir 1991. Með því að afnema stærðartakmarkanir á veiðileyfi með krókaaflamarki kæmi sú staða upp að öll skip sem að öðru leyti uppfylltu ákvæði 5. gr. laga um stjórn fiskveiða gætu fengið krókaaflamarksleyfi. Þótt ekki sé heimilt að flytja krókaaflahlutdeild eða krókaaflamark til báta sem eru stærri en 6 brúttótonn eða 6 brúttólestir samkvæmt ákvæðum 6. mgr. 11. gr. og 8. mgr. 12. gr. er heimilt að flytja almennt aflamark og aflahlutdeild til krókaaflamarksbáta, en 6. mgr. ákvæðis til bráðabirgða XXIV verður ekki túlkuð með öðrum hætti því þar eru aðeins takmarkanir settar á það að flytja krókaaflahlutdeild og krókaaflamark til báta með aðra gerð veiðileyfis. Við flutning almenns aflamarks og aflahlutdeildar til báts með krókaaflamarksleyfi verður í raun sú breyting að hið almenna aflamark eða aflahlutdeild breytist í krókaaflamark og krókaaflahlutdeild. Af framangreindu leiðir að bátar, án tillits til stærðar, gætu fengið leyfi til veiða með krókaaflamarki. Þeir gætu að vísu ekki fengið krókaaflahlutdeild eða krókaaflamark flutt til sín væru þeir stærri en 6 brúttótonn eða 6 brúttólestir en þeir væru frjálsir að veiðum á þeim tegundum sem ekki er úthlutað krókaaflamarki í. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XXIV við lög um stjórn fiskveiða er aðeins úthlutað krókaaflamarki í þorski, ýsu, ufsa og steinbít, en veiðar á öðrum tegundum eru krókaaflamarksbátum frjálsar, sbr. 7. mgr. þess ákvæðis. Gætu því stór línuveiðiskip t.d. stundað óheftar veiðar á grálúðu og karfa en flutt til sín almennt aflamark í þorski, ufsa, ýsu og steinbít eftir þörfum, ef ákvæði þessu yrði ekki breytt. Í seinni málslið þessarar greinar er kveðið á um að bannað sé að stækka krókaaflamarksbáta þannig að þeir verið stærri en 6 brúttótonn. Þykja sömu rök liggja til þess. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum nú er um að fresta gildistökuákvæðum núgildandi laga um stjórn fiskveiða og er ekkert nema gott um það að segja að slíkt frv. komi fram frá sjútvrh. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á því að við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lögðum fram slíkt frv. um frestunarákvæði í byrjun febrúar sl. Það breytir ekki því að það er sama hvaðan gott kemur. Efnislega hef ég ekki neitt sérstakt við frv. sjútvrh. að athuga og tel að það sé í raun og veru þarft vegna þeirra breytinga sem í því eru. Ég mun hins vegar síðar þegar við ræðum næsta mál á dagskrá gera grein fyrir atriðum sem ég hefði talið að sjútvrh. hefði getað tekið upp líka vegna þess að ég tel að þau skipti máli. Í frv. sem við ræðum nú er eingöngu tekið á vanda þeirra manna sem gera út í svokölluðu aflahámarkskerfi eða krókakerfinu almennt. Eins og ráðherrann fór hér yfir eru raunverulega fjögur mismunandi veiðileyfi í gangi í krókakerfinu eða smábátakerfinu og þeim er öllum frestað sem eðlilegt er því verið er að skoða heildarlöggjöfina um stjórn fiskveiða og fara yfir hana í ýmsum atriðum. Vonandi ná menn góðri lendingu um það hvernig stjórn fiskveiða skuli vera á næstu árum eftir næsta fiskveiðiár því fyrir liggur að fiskveiðistjórnarlögunum verður ekki breytt mikið á næsta fiskveiðiári. Þess vegna er nauðsynlegt að taka úr sambandi slík tímaákvæði sem hafa verið að tifa í núverandi lögum um stjórn fiskveiða því að í rauninni er óeðlilegt að alls konar breytingar séu að taka gildi í lögum sem eru í heildarendurskoðun. Ég get alveg verið sammála hæstv. sjútvrh. um það. Það er aðeins eitt efnislegt atriði sem ég vil benda á. Það er e.t.v. örlítið ósamræmi í 2. gr. b-lið, 3. málsl. 4. mgr. þar sem talað er um 20% á milli ára og hins vegar þess sem kemur fram í athugasemdum um 2. gr. en þar segir: ,,Varðandi flutning þorskaflahámarks milli ára er þó rétt að láta fram koma að miðað er við að heimilt sé hverjum báti að flytja allt að 20% af þorskaflahámarki sínu frá fiskveiðiárinu 2000/2001 til fiskveiðiársins 2001/2002 sem við það breyttist í krókaaflamark í þorski.`` Ég velti þessu fyrir mér vegna þess að ef frv. verður samþykkt öðlast lögin þegar gildi og þá finnst mér þrátt fyrir að í b-liðnum sem ég vitnaði til standi að heimilt sé að flytja 20% af þorksaflahámarki frá einu fiskveiðiári yfir á annað, hefði kannski einnig átt að standa í athugasemdunum: frá árinu 1999/ 2000--2001. Það er spurning hvort upp komi einhver mistúlkun. Það ætti ekki að gera það vegna þess að þetta er skýrt í b-lið 2. gr. en út frá athugasemdum um greinina gætu menn farið að misskilja þetta. En auðvitað er það lagatextinn sem gildir, ég vildi bara að þessi ábending kæmi hérna fram. Að öðru leyti get ég tekið undir frv. Það tekur yfir, eins og ég sagði áðan, hluta af því frv. sem ég og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson höfum lagt fram og að því leyti held ég að það falli mjög að þeirri framsetningu. Hins vegar vantar alveg að taka á vanda aflamarksskipa og vanda þeirra sem hafa verið með lítið aflamark og verið mikið í leiguliðaviðskiptum á undanförnum árum.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég er honum sammála að öllu leyti. Ég tel að þetta frv. sé skynsamleg ráðstöfun hjá hæstv. sjútvrh. í ljósi allra aðstæðna, enda lá það reyndar hér fyrir í frumvarpsformi flutt af þeim hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Árna Steinari Jóhannssyni. Með hliðsjón af þeim aðstæðum sem uppi eru, þeirri óvissu sem ríkir í málefnum sjávarútvegsins og hvað varðar sjálfan grundvöll kvótakerfisins væri auðvitað afar sérkennilegt ef menn létu eftir sem áður þennan hluta fiskiskipaflotans sem sótt hefur í öðru fyrirkomulagi einnig ganga inn í þetta sama kvótakerfi við þær aðstæður. Ég minni líka á, herra forseti, að sú niðurstaða sem varð í janúarmánuði 1999 var mjög umdeild og að mörgu leyti tókst ekki að mínu mati nógu vel til þegar þeim hluta smábátaflotans sem hafði sótt á grundvelli sóknartakmarkana eða veiðidaga var gert að velja eina ferðina enn í þvinguðu vali og búinn var til fjórði ef ekki fimmti flokkurinn af fiskveiðistjórnarfyrirkomulagi fyrir þann hluta flotans. Mergurinn málsins er sá, herra forseti, að svo oft og með svo vafasömum hætti er búið að hlutast til um fiskveiðistjórn þessa hluta flotans, minnstu bátanna, og svo mörg eru kerfin orðin og svo oft hafa menn þurft að velja undir þvinguðum aðstæðum að þar er orðin ærin mismunun á og staða aðila mjög ólík. Eina lausnin út úr því væri að sjálfsögðu að stokka spilin algjörlega upp á nýtt og taka upp nýtt samræmt fiskveiðistjórnarkerfi fyrir alla báta af þessari stærð og fyrir allan smábáta- og bátaflotann. Fyrir því eru öll rök, herra forseti, að það mætti gera án þess að það ylli nokkurri röskun eða væri á kostnað annarra í sjálfu sér. Ég sæi fyrir mér að slíkt kerfi væri mun einfaldara og með minni takmörkunum en það sem nú er, fyrst og fremst þá í formi óframseljanlegra hámarka eða þaka varðandi mikilvægustu nytjastofnana en að öðru leyti mundi þessi hluti flotans sækja með tiltölulega frjálsum hætti. Það er það sem hentar best aðstæðum og á best við og sem mætir mismunandi aðstæðum hvað varðar árstíðir, veðurfar og annað slíkt. Það er það sem kemur til móts við öryggissjónarmið og felur ekki í sér þær hættur sem núverandi fyrirkomulag að hluta til hefur gert í þeim efnum þar sem menn sitja uppi með mjög fáa veiðidaga og eru þar af leiðandi undir mikilli pressu að nýta þá til fulls hvernig sem viðrar ef menn hafa farið á sjó á annað borð o.s.frv. Ég ætla ekki að taka tíma í þetta að öðru leyti, herra forseti, en ég leyfi mér að láta þetta sjónarmið koma hér fram í tengslum við frv. hæstv. ráðherra um að fresta gildistöku kvótasetningar þessa hluta smábátaflotans um eitt ár, sem ég tel vera skynsamlega ráðstöfun. Reyndar held ég að menn ættu líka, herra forseti, að velta því aðeins fyrir sér út í hvers konar reikningsskap er komið þegar t.d. á að fara kvótasetja veiðar þessara smáu skipa undir 6 tonnum á tegundum eins og ufsa og steinbít. Trúir því virkilega einhver maður að viðgangi þessara stofna sé stefnt í hættu á einn eða neinn hátt með þeim afar takmörkuðu veiðum sem líklegt er að þessi skip með veiðarfærum sínum séu að taka úr slíkum stofnum? Ég held ekki. Og þar af leiðandi held ég að þetta sé, svo dæmi sé tekið, til marks um þá ofstjórn eða þær ógöngur sem menn hafa í rauninni lent út í hvað varðar þessi mál, þ.e. fiskveiðistjórnina gagnvart smáu fiskiskipunum, og þetta sé til marks um það að þetta kerfi var auðvitað farið að lifa af sjálfu sér og þjóna sjálfu sér miklu fremur en einhverjum skynsamlegum, brýnum eða óumflýjanlegum aðgerðum sem nauðsynlegar voru vegna fiskveiðistjórnar og til að tryggja að ekki væri gengið úr hófi fram í fiskstofnana. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hér hefur þegar komið fram, þ.e. að út af fyrir sig er skiljanlegt að þeim ákvæðum sem eru í þessum lögum verði frestað vegna þess að ef eitthvað er að marka að menn vilji endurskoða lögin um stjórn fiskveiða er kannski ekki ástæða til að einmitt þau ákvæði sem hér er um að ræða gangi til gildis í haust. Ég get þó ekki annað sagt en að þetta mál hefði ég aldrei getað stutt eins og það liggur fyrir. Og það er satt að segja með miklum ólíkindum að stjórnarliðar og þeir sem studdu þetta frv. á síðasta þingi skuli hafa fundið leið til þess að gera það, því að þeir túlkuðu niðurstöðu Hæstaréttar á þann veg að það væri í raun og veru brot á stjórnarskránni að búa til kerfi eins og þetta sem hér er á ferðinni en settu síðan inn ákvæði um trillurnar á sama grundvelli og þeir sögðu að Hæstiréttur hefði dæmt af hvað varðaði stóru bátana. Ég kalla þetta ekki mjög góð vinnubrögð á hv. Alþingi að vinna á þennan hátt og þess vegna mun ég auðvitað ekki geta stutt þetta mál þó að málið standi um það að fresta gildistöku þeirra laga sem hér er um að ræða. Ég skil svo sem vel að menn vilji fresta því og það er ekki óskynsamlegt að skoða það. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann líti svo á þeir sem hafa tekið ákvarðanir á grundvelli þessara laga --- og þeir eru ábyggilega þó nokkrir --- t.d. um að smíða sér skip með það fyrir augum að fá þau í hendur og nýta þau í haust þegar þessi lagaákvæði áttu að taka gildi, og hafa tekið ákvarðanir um þó nokkuð miklar fjárfestingar, eigi að sitja uppi með þetta. Það er a.m.k. ekki að sjá í þessu frv. að neitt tillit sé tekið til þess. Ég geri ráð fyrir því að einhver mál muni koma upp í tengslum við þetta sem megi rekja til þess að menn hafi tekið ákvarðanir. Ég veit reyndar til þess að sumir hverjir hafa selt báta sína með veiðileyfum, látið smíða aðra og ætla sér að nota þetta nýja veiðileyfi í haust á þá. Þeir hafa sem sagt selt veiðileyfin og selt það þeim sem treystu ekki á það að lögin tækju gildi og keyptu af þeim veiðileyfin. Þarna eru örugglega vandræði einhverra. Ég lýsi yfir stuðningi við eina hugsun í þessu frv. sem ég var reyndar ákaflega óánægður með og það er að í raun og veru er verið að leggja af smábátaflokkinn með lögunum eins og þau eru. Það tel ég vera hið mesta óráð, það var inni í frv. og mér skilst að það hafi farið út úr því á milli 2. og 3. umr. eitthvert ákvæði um að bátana mætti stækka eftir að lögin tækju gildi núna næsta haust en það ákvæði hefur verið tekið út vegna þess að ekki þurfti á því að halda því að þá gátu allir fengið veiðileyfi og krókaleyfi á hvað stóran bát sem væri. Þetta er hið mesta óráð að mínu viti því auðvitað þarf að vera hægt að taka ákvarðanir á grundvelli einhvers skipaflokks sem heitir smábáta- eða grunnslóðaveiðiflokkur. Mér finnst full ástæða til að ræða hvar þau mörk eigi að liggja; mér finnst ekki að þau eigi endilega að liggja á sex tonnum. Það getur vel verið að skynsamlegt sé að breyta þeim en þá eiga menn líka að breyta þeim mörkum og hækka þau upp í sjö, átta, níu eða tíu tonn eða hvað menn vilja hafa það og skoða hvað er skynsamlegast í því en hafa þau mörk fyrir hendi til að hægt sé að hafa önnur úrræði fyrir þennan flota. Þess vegna tel ég að það sé góð hugsun á bak við það að breyta út frá þeirri óráðsíu sem ég vil meina að hafi verið þarna í lögunum. Ég hvet til þess að menn velti því fyrir sér, hins vegar er erfitt að ræða þessi mál núna undir þeirri óvissu sem er uppi. Satt að segja finnst mér að menn þyrftu að fara að huga að þessum málum út frá því að hér hafi myndast afstaða út frá nýjum grundvallarforsendum sem menn munu kannski sjá í dómi Hæstaréttar á næstunni, það er ekki svo langt í hann. Ef Vatneyrardómurinn verður staðfestur þurfa menn að taka þessi mál öll upp aftur og skoða. Það er svo sem ekki hægt að spá fyrir um það núna en ég vil óska eftir því að hæstv. ráðherra svari því hvaða skoðun hann hefur á þeim vanda sem menn hafa lent í núna sem hafa tekið ákvarðanir á grundvelli þeirra laga sem liggja fyrir og eru núna að lenda í því að verða fyrir tjónum vegna þess, ef þessi breyting verður gerð á lögunum.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir þeir sem hér hafa talað fagna ég því að þetta frv. er komið fram og tel reyndar að mikil þörf hafi verið á því að fresta gildistökuákvæði þessarar smábátalöggjafar. Eins og við munum var hún sett í skugga hæstaréttardóms sem gerði það að verkum að hugtakið veiðileyfi var fellt niður. Menn töldu sig þurfa að bregðast við því með því að skilgreina annan rétt sem menn hefðu og sá veiðiréttur væri þá skilgreindur í gegnum kvótann. Það var niðurstaða Alþingis á þeim tíma að ekki væri hægt að verja veiðirétt smábátanna nema gera það á þann hátt sem niðurstaða varð um. Ég vil aðeins í þessu sambandi vekja athygli á því og minna á það að á þeim tíma var gagnrýni, sem höfð var uppi, fyrst og fremst sú að menn væru að bregðast of lítið við dómnum en ekki það að menn hefðu farið offari í viðbrögðunum. Ég held hins vegar að sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir núna sé þess eðlis að fullt tilefni sé til að fresta þessari gildistöku og reyna að verja það kerfi sem við höfum búið við og við höfum kallað í meginatriðum þorskaflahámarkskerfið og að hluta til dagakerfið sem hefur í öllum aðalatriðum reynst mjög vel fyrir þennan flokk báta. Nú háttar svo til eins og við vitum að heildstæð endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða stendur yfir þar sem allt fer undir, bæði stóra kvótakerfið, grundvöllurinn sjálfur og líka smábátakerfið eins og það leggur sig. Að mínu mati hefði verið mjög óeðlilegt ef sú nefnd sem vinnur að endurskoðuninni hefði skilað af sér sínu verki núna á haustdögum eins og gert er ráð fyrir og á sama tíma hefði verið að ganga í gildi breyting fyrir nokkurn hluta flotans, sem hefði e.t.v getað gengið í allt aðra átt en menn voru að leggja upp með í þessari endurskoðunarnefnd. Að mínu mati er miklu eðlilegra að við vinnum þannig að málinu að allt sé undir í þessum efnum og endurskoðunarnefndin hafi frjálsar hendur til að móta heildstæðar reglur. Þess vegna fagna ég mjög því frv. sem hér liggur fyrir og tel að það verði til bóta fyrir bæði endurskoðunarvinnuna og alveg sérstaklega þó fyrir þennan bátaflokk, þessa minni báta, sem hafa sannarlega verið að bæta hlut sinn á grundvelli gildandi laga um báta undir sex tonnum. Við þurfum ekki annað en skoða þá reynslu sem er þegar fengin af þessu. Á haustdögum fékk ég svar hæstv. sjútvrh. við fsp. um þróun aflamarks annars vegar og þróun þorskaflahámarksins hins vegar. Þar kemur mjög vel fram að mörg þau byggðarlög, sem hafa verið að tapa kvótum, hafa orðið undir í stóra kvótakerfinu, hafa að nokkru leyti getað bætt sér upp skaðann með því að byggja upp veiðirétt í smábátakerfinu. Auðvitað er skemmst að minnast Vestfjarða í því sambandi þar sem víða hefur orðið ævintýraleg uppbygging í þessu kerfi, sem betur fer, og hefur komið byggðunum til bjargar þar sem illa hefur farið. Til að mynda í heimabyggð minni er veiðirétturinn í þorskaflahámarkinu kominn vel yfir tvö þús. tonn af þorski en hefur hrunið niður í stóra kvótakerfinu. Það er mjög skemmtileg tilfinning og eiginlega ólýsanleg að vera á bryggjunum þegar bátarnir koma að landi, fullir af fiski, í þessum minni höfnum og sjá þessa duglegu ungu menn sem hafa verið að hasla sér völl í þessu kerfi, hafa komist inn í kerfið í gegnum þessa lagasetningu og fylgjast með hvernig þeir bjarga sér. Það er ekkert ofmælt sem kom fram í ræðu formanns Eldingar, smábátafélagsins á Vestfjörðum, þegar hann lýsti tilfinningu okkar sem búum í þessum byggðum að upplifa þessa reynslu. Ég er ekkert að segja að þeir sem stóðu að þessari lagasetningu hafi alveg séð fyrir hinar jákvæðu afleiðingar þorskaflahámarksins. Annars vegar hafa menn ákveðinn grundvöll til að byggja á sem er úthlutunin í þorskinum og hins vegar þá veiðiréttinn og frelsið og möguleikann til að bæta sig með því að sækja í aðrar tegundir. Það er þetta sem hefur verið að skapa þessum byggðum, þessum útgerðum, þessum einstaklingum og fjölskyldum, í öllum tilvikum er hér um að ræða bæði einstaklingsútgerðir og fjölskylduútgerðir, hefur verið að skapa þeim nýja möguleika og miklar tekjur sem hafa tryggt betur stöðu byggðanna. Þess vegna, virðulegi forseti, held ég að það sé skynsamlegt sem hæstv. sjútvrh. er hér að leggja til. Menn hafa aðeins velt fyrir sér hugmyndunum um stækkun þessara báta. Ég vil segja það fyrir mína parta að ég get vel hugsað mér að menn séu ekki bara bundnir við sex tonna báta. Ég held hins vegar ef menn ætla að reyna að verja þetta kerfi í grunninn álíka og það er í dag, að erfitt sé að hugsa sér það að sú stækkun geti orðið mjög mikil. Margir hafa nefnt eitthvað í kringum tíu tonnin því ef menn fara miklu hærra er hætt við að grundvöllur núverandi kerfis, þorskaflahámarkskerfið gæti brostið. Ég get vel hugsað mér að einhver stækkun yrði heimiluð á þessum bátum, t.d. upp í tíu tonn eða þar um bil, sem gætu þá aukið öryggi þeirra sjómanna sem eru að sækja á þessum litlu bátum, oft við erfiðar aðstæður. Auðvitað getur verið að það kalli aftur á móti á eitthvað annað, einhverjar aðrar ráðstafanir sem menn verða að bregðast við en það verða menn þá að hugsa eitthvað frekar. Virðulegi forseti. Ég held að ekki þurfi að hafa mörg orð um þetta mál. Ósk um frestun á þessari lagasetningu hefur verið mjög til umræðu upp á síðkastið, þetta hefur komið fram sem ósk m.a. frá Landssambandi smábátaeigenda, þetta hefur líka komið fram sem ósk frá fulltrúum þeirra sveitarfélaga sem eru háðust þessum veiðum og ég tala ekki um þeirra einstaklinga sem hafa verið að veiða í þessu kerfi. Þess vegna er frv. mjög í þeim anda sem þar hefur verið talað um. Ég tel að með því sé líka verið að leggja grunninn að því að hægt sé að endurskoða þá fiskveiðilöggjöf heildstætt sem við búum við í dag.

Virðulegi forseti. Eins og allflestir þingmenn, sem talað hafa, vil ég lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Ég tel að það sé góðra gjalda vert svo langt sem það nær. Ég vil þó taka sérstaklega undir orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar þeir bentu á það að í þinginu til umfjöllunar seinna í dag frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, þar sem flm. eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og Árni Steinar Jóhannsson. Sá lagatexti sem þar er lagður til gengur lengra að mínu mati og er betri. Það er ástæða til að beina þeim tilmælum til hv. sjútvn. að hún taki bæði þessi frv. og stilli þeim saman og sjái hvort við getum ekki náð út úr því heildstæðari breytingum en hér er lagt til. Ég vil árétta á sama hátt og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, 1. þm. Vestf., að ég tel að sú umfjöllun sem fer núna fram um sjávarútvegsmál, sé bráðnauðsynleg á grunni nýrra hugmynda um stjórn fiskveiða. Varðandi endurskoðunarnefndina um stjórn fiskveiða er algjört lykilatriði að mínu mati að einmitt núna komi fram hugmyndir um breytingar og sýn manna á það hvernig við viljum sjá stjórn fiskveiða í framtíðinni. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, virðulegi forseti. Ég mun styðja þetta lagafrv. og tel að það sé gott innlegg, svo langt sem það nær, þó svo að við hefðum viljað sjá frekari og meiri breytingar í anda þess frv. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson mun tala fyrir á eftir.

Herra forseti. Meginefni þessa frv. er að fresta um ár gildistöku á tilteknum ákvæðum gildandi laga um stjórn fiskveiða sem fela í sér breytingu á veiðum smábáta á þá lund að þær verða kvótasettar í öðrum tegundum en þorski eins og nú er, þ.e. ýsu, ufsa og steinbít. Meginbreytingin, sem leitast er við að ná fram með þessu stjfrv., er að fresta gildistökunni um eitt ár. Eins og kom skýrt fram í máli hæstv. ráðherra liggja rökin nokkuð ljós fyrir. Ég tel mjög skynsamlegt að fara þessa leið, að bíða með að láta hið nýja krókaaflamark taka gildi þar til að menn hafa endurskoðað lögin í heild sinni og komið sér saman um hvernig menn ætla að hafa lagaumhverfið til frambúðar. Mér finnst athyglisvert í þessu að upphaflega þegar það mál kom fram að gera breytingar á lögunum í framhaldi af dómnum í desember 1998 sögðu lögfræðingar okkur að menn yrðu að gera breytingar tiltölulega fljótt til að mæta niðurstöðu Hæstaréttar. Þeir lögðu til að breytingar yrðu gerðar eigi seinna en um sex mánuðum eftir að dómur féll eða menn frestuðu því ekki lengur en til upphafs næsta fiskveiðiárs eftir að dómur féll. Þannig var frv. þáv. sjútvrh. lagt fram. Við umfjöllun í sjútvn. var niðurstaðan að lengja aðlögunartímann frá því kerfi sem menn höfðu og til þess sem er ætlað að taka upp, um eitt ár, þannig að aðlögunartíminn var lengdur upp í eitt og hálft ár. Lögfræðingar töldu þá það á ystu nöf að löggjafinn brygðist ekki við fyrr. Nú er greinilegt að þessar áhyggjur lögfræðinga hafa breyst og því talið óhætt að hafa aðlögunartímann enn lengri eða tvö og hálft ár. Mér finnst nauðsynlegt að vekja athygli á þessu vegna þess að viðbrögð þingsins mótuðust í upphafi mjög af áliti lögfræðinga, þ.e viðbrögð Alþingis við dóminum. Ég tel rökin sem borin eru fram núna vera í fullu lagi af því að menn hafa í lögum ákveðið að endurskoða þessa löggjöf í heild sinni. Því tel ég það fyllilega eðlilegt og uppfylla lagaleg skilyrði þótt aðlögunartíminn teygist eins og raun ber vitni. Mér fannst, herra forseti, nauðsynlegt að halda þessu ákvæði til haga. Það réð miklu um viðbrögðin á sínum tíma en menn hafa eftir að hafa skoðað málið í betra næði komist að þeirri niðurstöðu að hin skjótu viðbrögð sem kallað var eftir hafi ekki endilega verið nauðsynleg. Ég vil víkja að einu atriði, þ.e. mér finnst rétt og skylt að halda til haga breytingum sem Alþingi ákvað að gera í fyrra. Þá kom fram í áliti meiri hluta sjútvn. og hér í máli hæstv. sjútvrh. að opna þyrfti fyrir möguleika smábátamanna til að stækka báta sína. Það kom mjög skýrt fram þegar gerð var grein fyrir þessari brtt. á síðasta ári að ástæða þess að menn lögðu þetta til voru öryggissjónarmið. Menn vita að þeir sem róa á þessum litlu bátum eru ekki jafndreifðir um landið. Útgerð víða á verðurhörðum svæðum er á þá lund að stór hluti hennar fer fram með litlum bátum. Þar er auðvitað helst að nefna Vestfirði. Drjúgur hluti útgerðarinnar þaðan er stundaður af litlum bátum, minni en 6 brúttótonn. Niðurstaða meiri hluta sjútvn. var þá að leggja til af öryggisástæðum að mönnum yrði gert kleift að stækka þessa báta sína. Það lá alveg fyrir að það yrðu ekki róttækar breytingar í útgerðarmunstri á þessum stöðum á næstu árum. Menn sáu því fram á það að útgerð frá þessum stöðum yrði stunduð af litlum bátum í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er ábyrgðarhluti að búa svo um hnútana að menn haldi þeirri útgerð fastri í litlum bátum sem ætlað sé að róa allt árið, sækja afla til að halda uppi atvinnu bæði fyrir sjómenn og landverkafólk. Það gerir það enginn að gamni sínu að búa til þannig lagaumhverfið fyrir þessi landsvæði að menn séu dæmdir til að róa litlum fleytum ár eftir ár. Menn hafa verið heppnir á undanförnum vetrum vegna þess að þeir hafa ekki verið mjög veðurharðir. Komi hins vegar erfiðari vetur eins og mörg dæmi eru um þá geta menn búist við hinu versta ætli menn að halda áfram að stunda útgerð með þessum hætti. Ég vil halda þessu sjónarmiði til haga, að möguleikum manna til að þróa útgerðina frá því sem nú er verði ekki lokað. Það kom mjög skýrt fram í máli hæstv. sjútvrh., hann tók það sérstaklega fram að endurskoðunarnefndinni væri ætlað að skoða hvernig markmiðum sem menn settu sér á síðasta ári yrði best náð. Þau voru að öryggissjónarmiðin réðu því að opnað yrði fyrir möguleika til að stækka bátana. Þeir möguleikar voru ekki mjög rúmir. Í smábátakerfinu, á bátum minni en sex tonn áttu menn að fá möguleika á að stækka þá upp fyrir sex tonn. Menn gátu hins vegar ekki flutt aflahlutdeild frá þeim nema niður á báta sem voru minni en sex tonn og geta ekki flutt aflahlutdeild og aflamark til þeirra. Þetta átti að afmarkast við þá sóknarmöguleika sem viðkomandi bátur hafði þegar stækkunin fór fram, einmitt til að koma í veg fyrir að stórar glufur opnuðust að þessu leyti. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að skoða ábendinginu sjútvrn. í sjútvn. um hugsanlegan möguleika á að stórir bátar gætu skráð sig inn í hið nýja krókaflamarkskerfi. Ég er ekki að öllu leyti sammála því sem fram kemur í grg. um 3. gr., að heimilt sé að flytja aflamark og aflahlutdeild úr stóra kerfinu yfir í smábátakerfið. Það er rökstutt með því að menn séu að gagnálykta frá ákv. til brb. XXIV. Það segir ekkert um það í viðkomandi bráðabirgðaákvæði að það sé heimilt og ég tel mig reyndar geta lesið út úr lögunum allt annan skilning. En til þess að hafa á hreinu hvað menn voru að gera þá eru menn að setja upp tvö aðskilin kerfi, aflamarkskerfið og krókaaflamarkskerfið. Það er ekki gert ráð fyrir möguleikum á að blanda þeim saman, þannig að það sé alveg skýrt. Hins vegar er frávik frá þessu í bráðabirgðaákvæði XXIII þar sem heimilað er að færa aflamark úr stóra kerfinu yfir á svonefnda þorskaflahámarksbáta. Það má gagnálykta út frá því ákvæði líkt og gert er með frv., þ.e. segja að úr því að það er sérstaklega tekið fram í þessu bráðabirgðaákvæði að heimilt sé að flytja yfir á krókabát á þorskaflahámarki aflamark á þorski, þá sé annar flutningur óheimill. Ég tel þannig að túlkunin sem fram kemur í greinargerð með 3. gr. sé ákaflega rúm, rýmri en ég get fallist á. Það breytir því ekki að þegar menn telja glufur í kerfinu umfram það sem ætlað er þá er sjálfsagt og eðlilegt að líta yfir það í nefndarstarfi og búa svo um hnútana að þau markmið sem menn settu sér í upphafi náist.

Hæstv. forseti. Það kemur mjög skýrt fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að hann er ósammála túlkun ráðuneytisins á lögunum. Ég vildi aðeins fá að heyra það skýrar hvort hv. þm. telji þá algerlega óþörf þau ákvæði sem þarna eru sett inn til viðbótar. Það er mikilvægt að fá að vita það. Hins vegar vil ég taka undir með honum í því að auðvitað er mikil nauðsyn á að menn létti af útveginum þeim hömlum sem orðið hafa til þess að menn eru farnir að gera út minni báta en þeir hefðu viljað gera. Spurningin er auðvitað: Hvernig fara menn að þessu? Það dugir auðvitað ekki að létta bara stærðartakmörkunum af því að þessi floti þarf þá á meiri veiðiheimildum að halda. Því stærri og fleiri sem þessir bátar verða því meira þurfa þeir að fá að veiða. Ef menn hleypa stórum bátum inn í þennan flokk þá munu þeir ekki gera annað en útrýma hinum í stórum stíl. Ég tel að það þurfi líka með einhverjum hætti að mynda almennar reglur þannig að hægt verði að opna á milli þeirra kerfa sem verða í gangi. Veiðiheimildir gætu þá farið eftir því hvernig hagkvæmast er að gera út en væru ekki njörvaðar í sömu viðjar og undanfarin ár.

Herra forseti. Ég er á þeirri skoðun að betra sé fyrir sjávarbyggðirnar, sérstaklega minni sjávarþorpin, að hafa tvö kerfi; hafa smábátakerfið og verja það í stað þess að þau renni saman í eitt eins og var lagt til í frv. í desember 1998. Því var síðan breytt í meðförum sjútvn. yfir í tvö kerfi aftur og þar með var smábátakerfið varið. Ég tel mjög þýðingarmikið að hafa leikreglurnar þannig að sem minnstar líkur verði á því að það renni saman við hitt vegna eðlis þess. Þess vegna er ég sammála því sem hér hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni og reyndar einnig hæstv. sjútvrh., að menn verði að gæta þess að breytingar á krókaaflamarkinu eyðileggi ekki það kerfi. Ráðuneytið hefur áhyggjur af því að möguleikar séu á því að það verði eyðilagt með því að stór skip geti skráð sig inn og síðan flutt aflaheimildir til sín úr stærra kerfinu. Það er auðvitað eðlilegt að menn skoði röksemdirnar á bak við það í starfi sjútvn. En ég hef ekki sannfærst um að þetta megi lesa út úr lögunum. Alla vega var það ekki ætlun manna á sínum tíma að ganga frá löggjöfinni um krókaaflamarkið með þessum hætti. Ég undirstrika að sjónarmiðin eru kannski ekki að öllu leyti eins hvað þetta frv. varðar.

Herra forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna um frv. það sem hæstv. sjútvrh. fylgdi úr hlaði. Það er þó sérstaklega varðandi seinni málslið 3. gr. þessa frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þá er óheimilt að stækka bát sem leyfi hefur til veiða með krókaaflamarki þannig að hann verði 6 brúttótonn eða stærri.`` Hér höfum við þingmenn hlustað á það sjónarmið hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem túlkaði og flutti meirihlutaálit sjútvn. þegar þessum lögum var breytt. Hann fjallaði um það öryggissjónarmið sem mest var greinilega litið til þegar takmarkanir á stækkunum báta voru felldar úr gildi. Þó mætti kannski líka segja að það sé meginniðurstaðan af svokölluðu Valdimarsmáli, þeim dómi að ekki væri heimilt að hindra aðgang að auðlindinni og öllu því sem þá kom fram. Ég hef líka hlustað á hæstv. sjútvrh. fylgja þessu úr hlaði og skýra þau sjónarmið sem liggja að baki þessum breytingum. Ekki hafði verið gert ráð fyrir því í fyrstu, eins og hæstv. ráðherra komst að orði, að þetta hefði þá fjölgun í för með sér sem raun ber vitni og með þessu frv. sé verið að stíga eitt skref til baka og binda þessar stærðir fast við 6 tonn og ekkert megi stækka. Ég vil því aðeins nota tækifærið og spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hér sé ekki komið dálítið harkalega í bakið á þeim sem töldu að breytingin mundi standa, þ.e. þegar þessi lög voru samþykkt í ársbyrjun 1999. Er ekki komið harkalega í bak þeirra með því að stoppa þetta af þarna og fresta um eitt ár? Tökum dæmi af útgerðaraðila sem fór strax af stað og tók sig til og stækkaði bát sinn eða keypti nýjan. Hvað á að gera við þann bát sem hugsanlega yrði tilbúinn til veiða, við skulum segja fyrst 15. september eða einhvern tíma rétt eftir 1. september í ár? Ég vildi gjarnan heyra sjónarmið hæstv. sjútvrh. hér á eftir, hvort sá aðili fengi ekki þá þegar að fara á sjó og nota réttindi sín og þá fjárfestingu sem hann er búinn að leggja í og fara að róa. Eða á að skikka hann til þess að bíða í eitt ár með þessum breytingum? Ég er ansi hræddur um, herra forseti, að hér sé verið að koma allharkalega í bakið á mörgum og vildi láta þetta sjónarmið koma fram í umræðum um frv. hæstv. sjútvrh. sem hér er fylgt úr hlaði, og ítreka því spurningu mína til hæstv. sjútvrh.: Hvað skal gera í þessum tilfellum? Það eru örugglega þó nokkuð mörg dæmi í landinu um menn sem treystu á þessa lagabreytingu sem hér hefur verið lýst og fóru af stað og stækkuðu báta sína.

Herra forseti. Það er svolítið merkilegt að upplifa þessa umræðu, einkum af hálfu stjórnarliða, þ.e. hvernig því er stillt upp að hér þurfi að fara að fresta framkvæmd tiltekinna laga eða ákvæða í lögum. Það kemur svolítið á óvart, herra forseti, vegna þess að það var skrifað í textann strax í janúar 1999 að endurskoða ætti lögin. Það er ekkert nýtt sem var að koma upp núna, menn vissu það þá þegar, en settu eigi að síður þau ákvæði inn sem menn hafa reitt sig á og gert áætlanir sínar samkvæmt þeim. Og ekki bara það heldur breyttu menn lögunum líka í vor sem leið, einmitt ákvæðum sem lutu að smábátunum. Ég er því ekki viss um að ég kaupi alveg þau rök að nú þurfi að fresta ákveðnum hlutum af því að verið sé að endurskoða lögin. Menn áttuðu sig kannski ekki á því þegar þessi lög voru sett að þetta væri svona óraunsætt eða yrði e.t.v. ekki framkvæmanlegt af því að það ætti að fara að endurskoða lögin og þurfa þess vegna að grípa til frestunar núna. Mér finnst þetta hins vegar bera vott um óvandaða lagasetningu. Mér finnst þetta bera vott um það hvað menn bera litla virðingu fyrir þeim hópi manna sem stundar smábátaveiðar. Þessi hópur hefur mátt sæta því að hrært er í löggjöfinni og starfsumhverfinu a.m.k. einu sinni á ári, stundum oftar, og menn vita satt að segja sjaldnast hvaðan á þá stendur veðrið. 
             Það er þess vegna ekki óeðlilegt að menn spyrji núna: Hvað um okkur, hvað gerist? Einhverjir eru búnir að gera skuldbindingar, hafa haldið að lögin sem sett voru mundu a.m.k. gilda þar til endurskoðun væri lokið, þ.e. að farið yrði eftir löggjöfinni. Það má vel vera, eins og hér er skotið inn, að einhverjir hafi beðið um breytingar en mér finnst það ekki vera nein afsökun fyrir meiri hlutann á Alþingi þó að hann hlaupi eftir slíku og þurfi síðan að koma til baka og breyta enn á ný. Mér finnst þetta einfaldlega bera vott um óvandaða lagasetningu, um að mál hafi ekki verið hugsuð í gegn. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fjallaði reyndar svolítið um það áðan hversu mikill asi hefði verið á mönnum í janúar 1999 þegar verið var að bregðast við dómi Hæstaréttar frá í desember árinu áður, og að lögfræðingar hefðu haft ýmsar áhyggjur sem menn hefðu tekið mark á á þeim tíma. Það er alveg rétt, menn höfðu vissulega miklar áhyggjur. Það er kannski allt í lagi að rifja upp að það voru tvö frv. sem lögð voru fram upphaflega og aldrei varð nema annað þeirra að lögum, einfaldlega vegna þess að menn voru að fálma dálítið og voru ekki vissir um hvernig ætti að bregðast við, voru þó greinilega með þau pólitísku fyrirmæli að viðbrögð ættu að vera í algjöru lágmarki. Skilaboðin sem komu út úr viðbrögðunum voru líka dálítið sérkennileg eins og menn muna. Annars vegar að allir ættu að geta fengið veiðileyfi og þar með var afnumin í rauninni sú endurnýjunarregla sem var í löggjöfinni, í 5. gr., býsna hörð um hvað menn þyrftu að uppfylla til að geta endurnýjað og stækkað skip sín, en hins vegar var hert á hvað varðaði smábátana og menn þurftu að úrelda þrefalt ef þar átti að stækka bát. Þannig var það, herra forseti, að skilaboðin voru dálítið misvísandi og þeir voru býsna margir hér í þinginu sem þóttust nokkuð vissir um það á þeim tíma að hér væri ekki verið að stíga a.m.k. öll skref rétt. Eitthvað var það nefnt hér áðan að menn hefðu kvartað undan því að þetta væru ekki næg viðbrögð við dómi. Ég mundi frekar orða það svo að menn hefðu talið að ekki væri um rétt viðbrögð við dómi að ræða, að býsna margir hér hafi litið svo á að dómur Hæstaréttar, þó að einungis væri verið að dæma um 5. gr., gæfi vísbendingar sem segðu okkur ýmislegt fleira sem rétt hefði verið fyrir þingið að taka á á þeim tíma og gefa sér örlítinn tíma í það. Það varð ekki, herra forseti. Þess vegna erum við stödd í því umhverfi sem við erum núna, bíðum enn dóms Hæstaréttar vegna niðurstöðu Vatneyrardómsins og auðvitað er það svo að allt þetta umhverfi er mjög ótryggt, allt starfsumhverfi greinarinnar er í svolitlu uppnámi. Ég ætlaði ekki að halda langa ræðu, ég vildi bara koma þessu að. Mér finnst að menn eigi að draga lærdóma af þeirri reynslu sem hér er fengin af endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Menn eru að hlaupa hér til mjög reglulega til að breyta löggjöfinni og e.t.v. of oft. Það væri betra að gefa sér tíma, íhuga málin betur, fara vandlegar yfir þegar lögunum er breytt en reikna síðan með því að þau fái a.m.k. að reyna sig, að menn fái að starfa eftir þeim en þurfi ekki að sæta því að hér sé komið inn með frv. til breytinga svo ört sem raun ber vitni.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir mjög jákvæðar undirtektir sem þetta frv. hefur fengið hjá hv. alþingismönnum. Ég vil taka undir með hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að hrært hefur verið of mikið í smábátalöggjöfinni, það hafa verið gerðar of miklar breytingar á henni á stuttum tíma, en eins og fram hefur komið hafa þessar breytingar ekki allar verið gerðar vegna þess að vilji Alþingis hafi staðið til þess sérstaklega og þær breytingar sem við erum hér að fjalla um koma til af völdum Hæstaréttar þar sem um er að ræða dóm sem Alþingi varð að bregðast við. Og þær breytingar sem lagðar eru til eru gerðar vegna þess að komið hefur komið í ljós að tilteknar breytingar sem gerðar voru í janúar 1999 höfðu meiri og víðtækari afleiðingar í för með sér en ætlað var í upphafi og við því verður að bregðast. Menn hafa velt fyrir sér hvort eðlilegt sé gagnvart Hæstarétti að svo langur frestur verði þar til breytingar sem gerðar eru sem viðbrögð við dómi Hæstaréttar taki gildi. Ég tel að það sé galli að langur tími líði þar til löggjöfin taki gildi sem ætlað er að bregðast við dómi réttarins, en í ljósi þess að enn þá er raunverulega verið að vinna að því að koma löggjöfinni í það form sem hv. Alþingi vill koma henni í til að bregðast við dómi Hæstaréttar, þá tel ég það vera réttlætanlegt. Talað hefur verið um stækkunarmöguleikana sem felast í bráðabirgðaákvæði XXIV og það er í rauninni grundvöllurinn fyrir því að þetta frv. er flutt. Ég er síður en svo að hafna því að það geti orðið niðurstaðan, þannig að smábátarnir geti verið stærri en 6 tonn, ég sé ekki að 6 tonn sé einhver töfratala í því sambandi, en ég tel hins vegar rétt að í því samhengi sem við erum komin með þetta mál núna verði það verkefni endurskoðunarnefndarinnar að vega og meta hvernig við tökum þá skrefið fram á við aftur til mótvægis við það skref sem við værum þá að stíga til baka til fyrra ástands. Síðan hefur verið rætt um þá möguleika að flytja aflahlutdeild eða aflamark úr stóra kerfinu í krókaaflamarkskerfið. Ég held að þeir möguleikar séu ótvírætt fyrir hendi því að hægt er að gagnálykta frá því að óheimilt er að flytja veiðiheimildir eða aflaheimildir úr krókaaflamarkinu yfir á skip sem hafa önnur veiðileyfi. Þar sem það er bannað held ég að menn verði að gagnálykta að það sem ekki er bannað sé þá leyfilegt, sem sé að flytja af skipum með aðra tegund veiðileyfis yfir á skip sem eru með krókaaflamarki. Ég held að umfjöllun hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um möguleika í þorskaflahámarkinu að flytja aflamark úr aflamarkskerfinu yfir í þorskaflahámarksbátana styðji frekar þá skoðun en dregið sé úr gildi hennar. Því að auðvitað má segja að krókaaflamarkskerfið sé skilgetið afkvæmi þorskaflahámarksins, það sé frekari útfærsla á því yfir í fleiri tegundir. Eðlilega hefur verið spurt um þá aðila sem hafa tekið ákvarðanir á grundvelli löggjafarinnar sem hér er verið að ræða um að fresta. Það var erfitt þegar verið var að vinna að gerð frv. að meta að hve miklu leyti aðilar hefðu tekið ákvarðanir á grundvelli þessara ákvæða. En hins vegar um leið og frv. var komið fram fóru að berast upplýsingar um hvernig málum gæti verið háttað að þessu leyti til. Ég tel því eðlilegt að það verði vegið og metið í hv. sjútvn. hvort mögulegt sé að taka tillit til þessara aðila að einhverju leyti. Ég held að erfitt verði að gera það en til þess að allrar sanngirni sé gætt tel ég eðlilegt að það sé reynt og það mun ekki standa á sjútvrn. að aðstoða við að finna einhverja leið sem þar mætti að gagni koma. Ég held hins vegar, herra forseti, að það sem mestu máli skiptir fyrir smábátakerfið í framtíðinni sé að löggjöfin sem um það verður sett verði þannig úr garði gerð að ekki sé sífellt verið að breyta henni, þannig að þeir sem í þessu kerfi vinna geti eins og aðrir þjóðfélagsþegnar notið stöðugleikans og byggt framtíð sína á stöðugu fiskveiðistjórnarkerfi sem þeir geta reitt sig á.

Herra forseti. Bara til að halda sögunni til haga af því að hæstv. ráðherra fór yfir það áðan að breytingin varðandi smábátana hefði verið til að bregðast við dómi þá er það ekki alls kostar rétt. Það var þannig að Landssamband smábátaeigenda hafði átt í viðræðum við sjútvrn. þar sem menn voru að ræðast við undir þeim formerkjum að smábátamenn vildu gjarnan fara að fá traustara starfsumhverfi og reyna þá að semja um hvernig það yrði í grófum dráttum. Það var hins vegar meiri hluti sjútvn. sem í rauninni breytti þeim hugmyndum og setti sínar inn og mér sýnist að við séum enn að fást við þann gjörning. Það má segja að framsal sóknardaganna sé kannski það eina sem úr því efni geti kallast viðbrögð við dómi og nú er verið að fresta því vegna þess, eins og ég gat um áðan, að þá var um að ræða þrengingu á endurnýjunarreglum þannig að það er ekki alls kostar rétt, herra forseti, að þessar breytingar á smábátakaflanum hafi verið viðbrögð við dómi. Ég vil nú meta það svo að þær hafi miklu frekar verið viðbrögð við þeim hugmyndum sem sjútvrn. og Landssamband smábátaeigenda voru sameiginlega komin með til þess að þeirra mati að tryggja öruggt starfsumhverfi smábátanna.

Herra forseti. Ég kannast nú ekki við þessa túlkun hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Ég held, a.m.k. eins og sú saga birtist mér í þingsölum, að sú löggjöf sem við búum við núna hafi verið viðbrögð við dómi Hæstaréttar frá því í desember 1998. Hvað hefði getað gerst ef sá dómur hefði ekki fallið er eitthvað sem enginn okkar veit og ekkert okkar mun nokkurn tíma vita. Þegar litið verður yfir söguna síðar meira þá held ég að öllum muni verða ljóst að löggjöfin eins og hún er nú var viðbrögð við dómi Hæstaréttar í desember 1998.

Herra forseti. Ég hjó eftir því í seinni ræðu hæstv. sjútvrh. að hann fjallaði um að það hefði verið mjög erfitt við samningu þessa frv. að sigla á milli skers og báru hvað þetta varðar og eftir að frv. hafi verið lagt fram hafi upplýsingar borist ráðuneytinu um það að menn hafi tekið lögin góð og gild og farið að stækka við sig bátum. Hæstv. ráðherra sagði líka að það yrði vegið og metið í hv. sjútvn. að taka tillit til þessa en það yrði erfitt. Ég vil bara leyfa mér að vitna aftur í það sem kom hér fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni með öryggissjónarmiðið. En ég get ekki ímyndað mér að það sé erfitt að taka tillit til þessa. Og er það virkilega þannig í þessum lögum þar sem of mikið hefur verið hrært í smábátakerfinu, eins og hæstv. ráðherra sagði, að menn geti ekki notið stöðugleikans? Menn geta með öðrum orðum ekki treyst því sem samþykkt var á hv. Alþingi fyrir rúmlega einu ári síðan. Menn fara að aðlaga sig að því kerfi. Síðan kemur hæstv. sjútvrh. með frv. til þingsins um breytingar, um frestun á tilteknum þáttum. Og þá eiga menn ekki að njóta stöðugleikans heldur kemur löggjafinn og rekur rýting, ef svo má að orði komast, í bakið á þeim sem tóku lögin gild. Og svo verður bara sagt: ,,Þetta var bara allt í plati. Það var vitlaust gefið og við getum ekkert farið eftir þessu. Þið verðið bara að eiga það við ykkur þó að þið hafið treyst á þessi lög og farið út í einhverjar fjárfestingar til stækkunar báta og annað slíkt.`` Er það virkilega þannig í þessum hrærigraut, ef svo má að orði komast, þessum breytingum sem verið er að gera að menn geti ekki treyst því sem hér er samþykkt?

Herra forseti. Þetta var skrýtin ræða og mikil dramatík þegar hæstv. ráðherra er að taka undir með hv. þm. um það að það sé hið besta mál að leita leiða til þess að leysa úr vandanum sem hann var að lýsa. Það sem ég var að segja var að erfitt væri þegar verið væri að vinna frv. að meta hversu umfangsmiklar ákvarðanir menn hefðu tekið á grundvelli laganna og jafnframt hvers eðlis þær ákvarðanir hafa verið. Síðan frv. kom fram þá hafa eðlilega komið fram miklu betri og víðtækari upplýsingar um þetta. Það sem ég var að segja var að ég teldi eðlilegt að það væri vegið og metið hvernig hægt væri að taka tillit til þeirra. En það er hins vegar erfitt, eins og ég sagði, að fresta hluta af löggjöfinni en undanþiggja hluta af henni. Ég sagði að það væri erfitt en ég sagði ekki að það væri ómögulegt. Síðan varðandi stöðugleikann sem hv. þm. minntist á, þá er ég alveg sammála honum í því að það hafa orðið allt of miklar breytingar á löggjöf um smábátana í gegnum tíðina. En það er nú bara einu sinni þannig að löggjafinn hefur það vald að breyta þeim lögum sem hann setur. Ef ég hef skilið skoðanir hv. þm. og flokks hans eða fylkingar rétt þá eru þar uppi miklar hugmyndir um að breyta núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ætti þá honum og flokki hans að vera það ómögulegt til þess að raska ekki stöðugleikanum? Það eru svo sannarlega rök gegn þeim breytingum sem hann og hans flokkur hefur lagt til. En ég mundi samt ekki vilja ganga svo langt að taka löggjafarvaldið af þinginu á þeim grundvelli.

Herra forseti. Aðeins um það mál sem ég hef nú verið að ræða hér og kom fram í fyrri hluta andsvars hæstv. sjútvrh. þá vil ég bara fagna því og taka undir það sem hæstv. ráðherra hefur sagt um þennan þátt sem ég gerði að umtalsefni. Ég ætla ekki að fara út í frekari umræðu um fiskveiðistjórnarkerfið við hann, ekki hér og nú. En ég fagna því sem hér hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra og vil trúa því og treysta að hv. sjútvn. taki þessi atriði til skoðunar vegna þess að það er það langt síðan þessar breytingar voru gerðar og við vitum, eins og hér hefur komið fram, að fjöldi aðila í þessu landi tók sig til eftir þessar breytingar og ætlaði að stækka sína báta. Það liggur alveg ljóst fyrir. Síðan verða hv. þm. og hæstv. ríkisstjórn að eiga það við sig hvort þeir hafi gengið of langt í þessu í janúar 1999. Um það ætla ég ekkert að fjalla. Ég var ekki hér þegar það var gert. En mér finnst grundvallaratriði að það verði ekki komið það harkalega í bakið á þeim sem tóku þetta bókstaflega, hófu framkvæmdir, keyptu báta og tæki og tól til að byggja upp þessa báta, að erfitt verði að lagfæra það heldur verði tekið tillit til þeirra. Og ég treysti öðrum mönnum í þessu kerfi og hv. sjútvn. náttúrlega miklu betur til að vega það og meta en mér í þessum efnum. En mér finnst það einhvern veginn mjög lúalegt og það geti bara ekki gengið að fjárfestingar manna á þessu sviði séu bara gerðar einskis nýtar eða ógiltar í einu vetfangi.

Herra forseti. Ég held að þrátt fyrir mismunandi orðalag séum við hv. þm. Kristján L. Möller samstiga í málinu.

Herra forseti. Það frv. sem ég mæli fyrir er að sumu leyti eigi ólíkt því sem við ræddum áðan og hæstv. sjútvrh. mælti fyrir, þ.e. varðandi frestunarákvæðin. En það er hins vegar þó nokkuð margt annað í þessu frv. sem við flytjum hér, ég og hv. Árni Steinar Jóhannsson, og mun ég nú gera grein efnisatriðum þess. Í a-lið 1. gr. frv. er lagt til frestunarákvæði þess efnis að í stað orðanna ,,1. september 2000`` í 1. mgr. 6. gr. laganna komi: 1. september 2001, sbr. frv. sem við ræddum hér áðan. Í b-lið 1. gr. eru hins vegar lagðir til þrír nýir málsliðir svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hver sóknardagur telst 24 klst. Hvern sóknardag má taka út í tveimur 12 klst. veiðiferðum talið frá upphafi veiðiferðar. Veiðiferð sem er lengri en 12 klst. telst heill sóknardagur.`` Í grg. segir svo um b-lið 1. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Í b-lið er lagt til að lagfært verði það stífa sóknarákvæði að hver af fáum veiðidögum krókabáta í dagakerfi skuli aðeins tekinn og talinn með samfelldri 24 klst. veiðiferð. Þarna er í raun verið að pína sjómenn, unga sem aldna, til þess að vinna óhóflega langan vinnudag sem fær ekki staðist lög og reglur um almenn hvíldarákvæði. Hér er því um þarfa leiðréttingu að ræða. Auk þess geta ákvæði eins og þessi stangast á við öryggissjónarmið. Sjómenn freistast til þess að fullnýta sóknardagana ef á annað borð róður er hafinn þegar þeir eru jafnfáir og raun ber vitni, jafnvel þótt veður versni, og getur slíkt skapað slysahættu.`` Ég held að þarna sé hreyft ákaflega þörfu máli sem ég tel að sé nauðsynlegt að menn ræði. Það er ástæðulaust að hafa lögin áfram eins og þau eru. Þó að þær breytingar sem hér eru lagðar til gildi aðeins til eins árs, þ.e. á meðan heildarendurskoðun laganna um stjórn fiskveiða á sér stað, þá held ég að þarna sé mjög þörf leiðrétting á ferðinni. Það er einfaldlega þannig að þarna er sú stífa regla afnumin að menn skuli ævinlega eyða einum sóknardegi þegar þeir fara til fiskveiða hvort sem þeim tekst að róa í sex klukkustundir eða átta klukkustundir --- þ.e. að þá skuli þær teljast 24 --- og þar með eyða einum af þessum fáu dögum sem menn hafa. Eins og kom hér fram í umræðum um það frv. sem við ræddum hér fyrr þá eru reyndar þrjú sóknarákvæði inni í lögunum um smábátana og mun ég fara yfir þau hér á eftir, en það eru sóknarákvæði þar sem menn hafa hámarkasafla einnig í þorski, annars vegar 32 daga ef þeir stunda línuveiðar og hins vegar 40 daga ef þeir stunda handfæraveiðar gegn því að undirgangast 30 tonna hámarksheimildir í þorski. Ég held að mjög margs konar rök mæli með því að þessu ákvæði sé breytt og farið niður í það að telja tímabilið í tólf klukkustunda tímabilum. Það kann að vera að sumir segi sem svo: ,,Hvers vegna telja menn þetta bara ekki í klukkustundum eins og það er raunverulega?`` Það kann vel að vera að best væri að gera það en ég held hins vegar að svona ákvæði yrði mikil bót. Menn munu velta því fyrir sér og segja sem svo: ,,Er þá ekki verið að gefa mönnum miklu meiri sóknarmöguleika?`` Það getur verið í báðar áttir. Það er einfaldlega þannig að ef mönnum tekst að fara tvo róðra á 24 klst. með því að vera tvisvar sinnum tólft tíma í sjóferð að þá er það nú svo að þeir fara þá tvisvar frá landi og tvisvar að landi þannig að menn eru þá að eyða helmingi meira tíma í siglingu í sólarhringnum. Hins vegar er mönnum gefinn sá kostur að eyða aðeins 12 tímum í staðinn fyrir 24 og þurfa ekki að vera að pína sig upp í það að vera 24 klst. í beit við fiskveiðar. Ég held að þetta ákvæði sé einfaldlega skynsamlegt og líka réttlátt gagnvart vinnutímareglum og út frá öryggissjónarmiðum sem eðlilegt er að taka tillit til. Ég dreg í efa að hægt sé að færa fyrir því rök að þessi sókn svona útfærð verði miklu afkastameiri en sú sem stunduð er í dag fyrir utan það að ég tel að núverandi ákvæði geti beinlínis verið hættuleg og þess vegna sé rétt að hverfa frá þeim og breyta þeim. 2. gr. þessa frv. inniheldur sólarlagsákvæði. Þar leggjum við til að sett verði inn í lögin ákvæði um að núverandi lög um stjórn fiskveiða falli úr gildi 1. sept. 2001, eftir um hálft annað ár. Þetta teljum við eðlilegt að setja inn í lögin, þ.e. að í þeim sé sólarlagsákvæði. Í athugasemdum um 2. gr. segir: ,,Hér er sett inn ákvæði um að lögin falli úr gildi, svonefnt sólarlagsákvæði. Með því er verið að leggja áherslu á að núverandi fyrirkomulag er tímabundið. Í því að takmarka gildistíma laganna felst í senn ákveðin yfirlýsing um að lögin muni breytast, auk þess sem fiskveiðistjórnarkerfið er í annarri réttarfarslegri stöðu sé löggjöfin tímabundin.`` Þingflokkar Frjálslynda flokksins og vinstri grænna hafa lagt fram sérstaka þáltill. um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem vonandi næst að ræða hér síðar í dag. Við teljum að þetta frv. sem við hér ræðum sé í fullu samræmi við hana og hluti framsetningar okkar á stefnumótun til framtíðar við heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Í 3. gr. þessa frv. er um hrein frestunarákvæði að ræða og færðar til dagsetningar, frá deginum í dag til ársins 2001. Þannig er í raun verið að færa til dagsetningar. 3. gr. er þar að langmestu leyti samstofna frv. sem við ræddum hér fyrr að öðru leyti en því að undir c-lið er tekið fram að sóknardagar í ákv. til brb. XXIII skuli einnig vera hægt að telja í 12 klst. veiðiferðum, tímabilum. Í c-lið segir síðan að fjöldi sóknardaga skuli aukinn í hlutfalli við aukinn heildarafla þorsks sem og þorskaflahámark þessara báta og að ákvæðið eigi einnig við um 8. mgr. Um 3. gr. segir í grg.: ,,Í a-, b- og d-liðum er um að ræða að fresta núverandi ákvæðum til bráðabirgða um eitt ár, til 1. september 2001, til samræmis við sólarlagsákvæði 2. gr. frumvarpsins og breytingar sem gerðar eru á 6. gr. laganna, sbr. a-lið 1. gr. frumvarpsins. Í c-lið er lögð til sams konar breyting um heimild til 12 klst. veiðiferðar þeirra sóknardagabáta sem veiðar stunda eftir ákvæði til bráðabirgða XXIII við lögin og lögð er til í b-lið 1. gr. frumvarpsins. Einnig er lagt til að sóknardögum þeirra báta sem starfa eftir 6. og 14. mgr. ákvæðisins, sem og 8. mgr., verði fjölgað í hlutfalli við meiri heildarafla þorsks á næsta fiskveiðiári ef heildarþorskaflinn verður aukinn frá því sem nú er.`` Þá erum við komin að 4. gr. þessa frv. en þar segir: ,,Við lögin bætast tvö ný ákvæði til bráðabirgða.`` Mig minnir að í dag séu bráðabirgðaákvæði við lög um stjórn fiskveiða 27 þannig að hér yrði þá um ákv. til brb. XXVIII að ræða. Þessi ákvæði eru sett fram í a- og b-lið 4. gr. Fyrri liðurinn víkur í raun að því að gera ráðstafanir fyrir annan hluta flotans en bara smábátana. Það sem við höfum rætt hér fyrr í dag varðandi frv. sjútvrh. og hins vegar flest þau atriði sem við höfum rætt varðandi 1., 2. og 3. gr. þessa frv. sem nú er til umræðu snýr nánast eingöngu að veiðum smábátaflotans, þ.e. skipum undir 6 tonnum sem hafa reyndar fjögur mismunandi veiðileyfi eins og áður hefur komið fram. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir breytingum til samræmis við það sem hér mun lagt til varðandi smábátana. Sjútvrh. lagði í frv. sínu til að fresta kvótasetningu á ýsu, ufsa og steinbít í smábátaflotanum. Við leggjum hins vegar til að kvótasetning á ufsa og steinbít verði tekin út úr kvótalögunum, að ekki verði um kvótasetningu að ræða á þessum fisktegundum meðan á þessu endurskoðunartímabili stendur, þar til því lýkur og ný lög um stjórn fiskveiða hafa tekið gildi. Hvort allar þær fisktegundir verða kvótasettar sem nú eru veit enginn. Ég dreg það reyndar mjög í efa ef menn ætla að fara í efnislega skoðun á því hvaða fisktegundir eigi heima í kvótakerfi og hverjar ekki. Mér finnst þurfa sterk rök fyrir því að leggja höft á frelsi manna til að veiða fisk. Þar þarf sterk og efnisleg rök en ekki bara hippusumhapps-tillögur um það að þetta árið skuli kvóti á sandkola, næsta ár skrápflúru og svo koll af kolli. Það verða að vera einhver efnisleg rök fyrir því að fisktegund sé almennt inni í kvótakerfi og þurfi sérstakrar skömmtunar við. Það verður að segjast að varðandi steinbítinn þá verður t.d. engan veginn séð að nokkur ástæða sé til að hafa hann í kvótakerfinu. Þegar lögin voru sett á um stjórn fiskveiða 1984 og kvótakerfið sett á, eins og þeir vita sem þekkja þessa sögu, var fyrst og fremst verið að skera niður þorskaflaheimildir á árinu 1984. Reyndin varð sú að í stað þess að veiða 289 þús. tonn á árinu 1983 þá veiddum við 281 þús. tonn á árinu 1984. Það er þess vegna spurning hvort við þurftum nokkuð að grípa til kvótakerfisins í ljósi þess að það mátti þegar bæta við þorskaflann á árinu 1984. Á árinu 1984 var jafnframt ákveðið að taka steinbít og skarkola inn í kvótakerfið. Þeir sem urðu fyrir mestum niðurskurði í þorski fengu mesta úthlutun í þessum tveimur fisktegundum. Ég held að tvö ár hafi liðið þar til þessar fisktegundir voru aftur teknar út úr kerfinu. Síðan hefur það gerst að þessar göfugu fisktegundir, skarkoli og steinbítur, eru aftur komnar inn í kvótakerfið. Ég hygg að steinbíturinn hafi farið þar aftur inn fyrir rúmum tveimur árum síðan. Þegar maður skoðar fiskveiðisöguna þá er ekkert í henni sem bendir til að nokkur ástæða sé til að hafa steinbítinn inni í kerfinu, hvorki fyrr né síðar. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar, sem er auðvitað hið merkasta plagg eins og venjulega, má sjá að varðandi steinbítinn er ekkert sem bendir til þess að hann sé í mikilli áhættu. Þar kemur m.a. fram að nýliðun í steinbít er mjög góð og hefur verið mjög góð allt frá árinu 1990. Reyndar er búist við því að nú séu að koma inn í stofninn góðir árgangar. Steinbíturinn hefur ekki verið sérlega mikið rannsakaður á undanförnum árum en hér kemur fram að sóknarþungi í steinbít er ekki talinn mikill. Talið er að sóknarþunginn hafi náð hámarki á árunum 1991--1993, þá var steinbíturinn ekki inni kvóta en síðan hafi sóknarþunginn farið minnkandi. Það kemur ekkert fram í plöggum Hafrannsóknastofnunar um að við þurfum að hafa sérstakar áhyggjur af steinbítnum. Ég bið menn að kynna sér skýrslu Hafrannsóknastofnunar. Ég ætla ekki að lesa þetta upp. Þeir sem áhuga hafa á stjórn fiskveiða geta kynnt sér þetta og margir hverjir hafa sjálfsagt kynnt sér það. Um ufsann er það einfaldlega að segja að hann er flökkufiskur og hefur jafnan verið viðurkennt að ufsinn fari hér á milli lögsagna og flakkaði um Norður-Atlantshaf. Ég minnist þess að þegar ég stundaði síldveiðar á árum áður, úr norsk-íslenska síldarstofninum áður en hann hrundi á árunum 1965--1966, vorum við að fá ufsa á öllu svæðinu þar sem við fylgdum síldinni eftir frá Austfjörðum yfir til Færeyja og langleiðina að norsku lögsögunni. Ufsinn er flökkufiskur og um það er ekkert deilt. Það kemur einnig fram í skýrslu Hafrannsóknastofnunar, í töfluriti sem þeir birta, að 60% meira er í árgangi sjö ára ufsa og eldri í veiðinni en menn gerðu ráð fyrir í spá sem hér er birt. Það segir einfaldlega, með leyfi forseta: ,,Hlutdeild sjö ára og eldri ufsa í veiðinni 1998 var 36% en í síðustu úttekt var gert ráð fyrir að fiskar úr þessum aldurshópi yrðu 22% af heildarfjölda.`` Þarna er sem sagt yfir 60% skekkja. Þetta er kannski í samræmi við það sem fiskimönnum hefur fundist koma fram á miðunum í vetur, að það væri meiri ufsi á ferðinni en menn áttu von á. Fiskimenn hafa bent á að ufsaúthlutunin væri of lág miðað við aflahorfur. Það má líka segja frá því að ufsinn var hér í kvóta í mörg ár og veiddist þá ekki upp í mörkin sem sett voru hvorki af Hafrannsóknarstofnun né stjórnvöldum. Þegar úthafskarfinn var kvótasettur á Reykjaneshrygg og skuttogaraflotinn okkar, frystitogaraflotinn að stærstum hluta, fékk úthlutaðar veiðiheimildirnar í úthafskarfa þá átti samkvæmt lögunum um veiðar utan lögsögu að skila ákveðnu hlutfalli af kvótanum utan lögsögunnar til þeirra skipa sem stunduðu veiðar innan lögsögunnar. Og hverju skiluðu menn þá inn? Þá skiluðu menn inn ufsa því að hann var svokallaður pappírsfiskur á þeim árum og tillögurnar um leyfða veiði voru langt umfram það sem veiddist. Þar af leiðandi má segja að ufsinn hafi lengi vel verið frjáls í kvótakerfinu. Svo dróst veiði saman fyrir tveimur eða þremur árum síðan og mönnum sýndist þá eðlilegt að minnka ufsaveiðina. Núna virðist mönnum hins vegar eðlilegt að auka ufsaveiðina en það fær nú ekki svakalega mikinn hljómgrunn uppi á Skúlagötu 4 á Hafrannsóknastofnun. Við teljum eðlilegt, þar sem ufsinn er flökkufiskur og ekkert bendir til þess að steinbíturinn sé í neinni hættu, að meðan á endurskoðun laganna stendur verði gefið það jafnræði með mönnum í stóra kerfinu og smábátakerfinu að ufsi og steinbítur verði tekinn út úr kvótanum. Þar af leiðandi sitji báðir aðilar við sama borð að þessu leyti meðan á endurskoðunartímabilinu stendur. Annað ákvæði til bráðabirgða er í b-lið 4. gr.: ,,Á fiskveiðiárinu 2000/2001 skal allt að 1,5% aflaheimilda af heildaraflamarki þorsks og ýsu úthlutað sérstaklega til aflamarksskipa sem voru minni en 200 brúttórúmlestir 1. september 1999. Skilyrði þess að aflamarksskip fái úthlutun er að skipið hafi hinn 1. september 1999 haft minna aflamark en 80 þorskígildistonn. Úthlutunarréttur hækkar með fækkandi þorskígildistonnum aflamarks viðkomandi fiskiskips niður í 20 þorskígildistonn eða minna miðað við 1. september 1999. Jafnframt er skilyrði að fiskiskipið hafi leigt til sín á Kvótaþingi 40 þorskígildistonn eða meira fiskveiðiárið 1999/2000. Þá þarf aflamarksskip að hafa veitt 75% af aflamarki sínu í botnfiski fiskveiðiárið 1999/2000. Aflaheimildir þessar verða ekki framseldar til annarra fiskiskipa og teljast ekki með þegar veiðiskip uppfyllir 50% veiðiskyldu, samanber ákvæði 12. gr. laga þessara. Heimildum þessum verður aðeins úthlutað til dagróðrabáta. Hámarksúthlutun eftir stærðarflokkum fiskiskipa í brúttórúmlestum annars vegar og þorskígildishámarki hins vegar er sem hér segir:`` Hér birtist síðan tafla sem skýrir sig nánast sjálf. Hún miðar annars vegar við stærð skipanna: frá 0--20; frá 20,1--40; frá 40,1--60; 60,1--100; 100,1--150 og 150,1--200 brúttórúmlesta. Hin viðmiðunin er að skipin hafi ýmist: minni þorskígilsiskvóta en 20 tonn; 20,1--40 tonn; 20,1--40 tonn; 40,1--60 tonn og 60,1--80 tonn. Ef skip hafa meira en 80 þorskígildistonn og eru stærri en 200 brúttólestir, hvort heldur sem er, þá fá þau ekki úthlutun samkvæmt þessari úthlutunartöflu. Eins og menn sjá er þetta gert til þess að koma til móts við þá sem gert hafa út aflamarksskip á undanförnum árum meðan verið er að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða. Það er verið að leggja til að þeim verði úthlutað ákveðnum tonnum fyrir næsta fiskveiðiár. Það er lagt til að í þetta verði sett allt að 1,5% af heimildum þorsks og ýsu. Við höfum farið nokkuð yfir þessar stærðir fiskiskipa og kvótastöðu flotans að þessu leyti og skoðað hversu margir næðu að uppfylla þessi skilyrði, þ.e. hafa leigt til sín meira en 40 þorskígildistonn hafa minna aflamark en kemur fram í töflunni, eða vera undir þessum stærðum, hafa veitt 75% af heimildunum sínum, hafa raunverulega verið í útgerð og hafa verið að greiða stórgreifunum peninga fyrir að fá að stunda fiskveiðar. Þetta er í mörgum tilfellum sjómenn sem voru áður á stærri fiskiskipum þar sem búið er að hagræða, eins og menn kalla það, selja þessi fiskiskip til annarra landa, jafnvel á sóknardaga í Litháen eða Lettlandi eða rússneska eða franska eftir atvikum. Þessi skip og aflaheimildir þeirra kunna að hafa verið seldar úr sjávarþorpunum í kringum land og farið í hina stórkostlegu samþjöppun aflaheimilda þar sem menn sjá framtíð sína í því að fram undan séu hinir góðu dagar sex til sjö stórfyrirtækja í sjávarútvegi sem muni byggja upp Ísland framtíðarinnar. Þetta eru þeir sjómenn sem hafa þarna misst störf; hafa í raun og veru aldrei gert neitt annað en að vera sjómenn og telja sig hafa rétt til þess að stunda fiskveiðar; hafa keypt sér báta og reynt að hefja útgerð og baslast áfram við að gera út; hafa greitt stórgreifunum 100 kr. fyrir kílóið fyrir að leigja til sín aflaheimildir. Í raun og veru er með þessari tillögu gerð tilraun til að leyfa þessum sjómönnum eins og öðrum að lifa af endurskoðunartíma næsta árs og standa uppréttir við það að reyna að stunda fiskveiðar og hafa í sig og á. Við skulum ekki draga fjöður yfir það að tillagan er um að taka kvóta út úr kerfinu, út úr pottinum, og leyfa þessum mönnum að njóta hans án þess að þeir þurfi að borga sægreifunum fyrir. Við teljum að hér sé hreyft réttlætismáli og það sé rétt að þegar verið er að gera bráðabirgðaákvæði um frestun á kvótasetningu innan smábátakerfisins sé með einhverjum hætti líka komið til móts við þau sjónarmið manna sem gera út í aflamarkskerfinu. Stundum hefur verið talað um þennan flota frá 20 eða 10 brúttólestum og upp í 200 sem hinn gleymda flota eða hinn týnda flota. Þetta er sá floti sem hefur verið að leigja til sín hvað mest af aflaheimildum en eins og kom fram í skýrslu sem rædd var á vegum sjútvrh. um Kvótaþing og fleira voru það stærstu útgerðirnar sem höfðu leigt mest frá sér. En þetta er flotinn sem hefur verið að leigja mest til sín í raun og veru. Ef skoðað væri hlutfallslega eru sumir þessara báta eingöngu háðir því að geta leigt aflaheimildir af öðrum. Mér finnst það ekki segja neitt um það að þessir viðkomandi menn eigi ekki rétt til þess að stunda fiskveiðar á Íslandi. Þeir hafa stundað sjómennsku sína í 10, 20, 30 og sumir 40 ár og eiga til þess atvinnurétt eins og aðrir. Ef það er meining stjórnvalda að íslenskir útgerðarmenn einir og sér hafi eignast atvinnuréttindi til að stunda fiskveiðar held ég að það sé algjör misskilningur. Ef það á að mismuna mönnum með þeim hætti áfram sem verið hefur þá tel ég að það gangi aldrei. Þar til viðbótar segir nú í þessari grein að við leggjum til að fiskiskip sem eru með meira en 80 þorskígildi fær ekki úthlutun eins og ég gat um hér áðan. Svo segjum við: Einnig skal þeim útgerðaraðilum sem gera út fiskiskip sem eru minni en 20 brúttórúmlestir að stærð, uppfylla ekki skilyrði 1. mgr. um að hafa leigt til sín 40 þorskígildistonn eða meira á fiskveiðiárinu 1999--2000 og höfðu minna aflamark 1. sept. 1999 en 15 þorskígildistonn, úthlutað allt að 15 tonnum í þorskígildum, þorsks og ýsu. Þó skal þeim aldrei úthlutað meira en aflamark þeirra var þann 1. sept. 1999 og aldrei meira en sá afli sem þau veiddu og lönduðu á fiskveiðiárinu 1999--2000. Ekki er gert að skilyrði að þessi skip hafi leigt til sín viðbótaraflaheimildir. Þar væri í raun og veru verið að koma að vanda sjómanna og eigenda fiskiskipa sem eru minni en 20 brúttórúmlestir, eru með tiltölulega litla þorskveiðiheimildir, hafa ekki verið á leigumörkuðunum, hafa kannski eingöngu verið að gera skip sín út í tvo, þrjá, fjóra mánuði á ári eða eru með veiðiheimildir í öðru en þorski. Við getum tekið grásleppu sem dæmi þar sem menn hafa stundað grásleppuveiðar sem meginatvinnuveg sinn en hafa samt sem áður stundað einhverjar þorskveiðar og eiga tiltölulega lítinn aflakvóta eða hafa tiltölulega lítinn aflakvóta í þorski. Þarna er um tiltölulega fá skip að ræða. Ég hef farið yfir það og skoðað nokkuð gaumgæfilega og mér sýndist að þarna gæti verið um að ræða útdeilingu á um 350 tonnum, 350--400 tonnum því að þau skip sem eru undir 20 brúttólestum og hafa minni þorskígildiskvóta en 15 tonn eru tiltölulega fá. En þetta er líka sá hluti manna sem hafði ekki burðugar tekjur út úr grásleppuveiðum á síðasta ári og mun sennilega ekki hafa það heldur á þessu ári. Þarna er verið að koma til móts við ákveðin sjónarmið og ákveðin réttlætismál. Þegar verið er að gera leiðréttingu fyrir þá sem vinna í smábátakerfinu, krókakerfinu, teljum við eðlilegt að líta líka til þeirra sem eru í aflamarkskerfinu en hafa þar tiltölulega litlar veiðiheimildir og þröngan kost. Við teljum að þær greinar sem ég hef nú rætt séu í raun og veru viðbótargreinar við það sem kom fram í frv. sjútvrh. ásamt þeim ákvæðum að breyta sóknardögum eða mega telja sóknardaga í 12 klukkustunda tímabilum í staðinn fyrir 24. Það er um réttlætismál að ræða til samræmingar við það sem verið er að gera við smábátaflotann að fresta þar kvótasetningu og gefa mönnum aukið frjálsræði til veiða út næsta fiskveiðiár meðan endurskoðun laganna stendur yfir. Rétt er að standa þannig að málum að þessi hluti flotans, sem hefur haft litlar aflaheimildir og hefur í raun og veru verið að greiða auðlindagjald til þeirra stóru á undanförnum árum, fái einhverja aðlögun að því að fá að lifa af endurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna. Eins og allir vita hefur sjútvrh. lýst því yfir að hann telur að það tæki meira en ár að klára að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða. Ég sé að tími minn er búinn en vonandi fæ ég tækifæri til að ræða þetta mál nánar síðar við umræðuna.

Virðulegi forseti. Það frv. til laga sem hér er til umfjöllunar er flutt af hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og þeim sem hér stendur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara efnislega yfir frv., það var gert á mjög skilmerkilegan hátt af 1. flm., Guðjóni A. Kristjánssyni. Í sambandi við fiskveiðiumræðuna tel ég nauðsynlegt að eftirfarandi komi fram: Mjög mikilvægt er fyrir endurskoðunarnefndina um lögin um stjórn fiskveiða að fá fram þau sjónarmið sem eru sett fram til að vinna sér tíma. Það er einnig mjög mikilvægt í umræðunni núna, einmitt fyrir þessa nefnd, að fá fram þau sjónarmið sem flokkarnir standa fyrir til að hægt sé að móta raunverulega vinnu í nefndinni um endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Endurskoðunin fer ekki fram öðruvísi en klárt sé hvert þeir sem takast á á hinu pólitíska sviði vilja stefna. Í því sambandi langar mig til að koma fram á þessum grunni hér að það er algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur að skoða hlutina út frá nýjum sjónarhornum eins og staða mála er í dag. Við eigum á þessari öld, nýrri öld, að nálgast hlutina á róttækan hátt. Við eigum að hefja umræðuna til vegs um veiðarfæri. Hvers konar veiðarfæri viljum við nota? Krafan um vistvæn veiðarfæri er alls staðar uppi á borði í heiminum í kringum okkur. Þar verðum við að líta gagnrýnt á málin. Við verðum að hefja til vegs og virðingar umræðuna um orku og orkunotkun í flotanum. Það er staðreynd að orkunotkun Íslendinga hefur stóraukist með togaravæðingunni og ef ekki hefðu komið til hitaveituframkvæmdir stæðum við raunar mjög illa varðandi þennan þátt málsins. Við verðum að hefja til vegs og virðingar umræðuna um fjárfestingu. Hvers konar samsetningu viljum við hafa út frá fjárfestingu? Venjulegur togari kostar tvo milljarða en t.d. smábátarnir sem við viljum styrkja hlutdeildina í í aflanum kosta aðeins brot af því. Við verðum að hefja umræðuna um vinnuaflið. Hvers konar samsetningu af vinnuafli viljum við hafa? Viljum við hafa þessa stórkostlegu vélvæðingu með miklum tilkostnaði eða viljum við lofa fleirum að njóta þess, bæði til sjávar og í landvinnslunni, til að vinna aflann? Ekki þarf að fjölyrða um byggðamálaþáttinn. Það er ekki eðlilegt að stjórn fiskveiða sé á þeim nótum að í heilu byggðarlögunum, þar sem mörg hundruð manns búa með öllum þjónustuþáttum, geti menn geti átt von á því næsta morgunn að búið sé að malbika yfir kartöflugarðinn þeirra og þeir hafi enga möguleika til þess að afla sér lífsbjargar. Það verður líka að fara með gagnrýni inn í vinnsluferlið vegna hugsunarinnar um nýja stjórn fiskveiða. Hvernig sjáum við framþróun okkar í sambandi við vinnsluna? Hvernig stöndum við að málum þar? Það er himinljóst að virðisaukinn í íslenskum sjávarútvegi vegna vinnslu er mjög lítill miðað við það sem við þekkjum t.d. hjá nágrönnum okkar eins og Dönum. Danir eru með miklu meiri virðisauka vegna fullvinnslu í landi og markaðsmála. Þetta eru hlutir sem við verðum að koma inn í umræðuna. Þessi hörðu viðskiptasjónarmið út frá útgerðarþættinum verður að endurskoða. Þegar þeir þættir sem ég hef verið að tala um, sem eru kannski grundvöllurinn af hugsuninni um vistvænar veiðar, eru allir skoðaðir er ekki víst að þessi hörðu viðskiptasjónarmið sem við höfum keyrt eftir þjóni samfélaginu þegar er litið í heildarsamhengi á málin. Ekki út frá fjárfestingu, ekki út frá orku, ekki út frá hugsuninni um nýjar og bættar aðferðir við að taka fiskinn, og þá á ég við veiðarfæri. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á tel ég ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta frv. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson fylgdi því mjög vel úr hlaði og ég hlýt að fagna því að við flm. að hæstv. sjútvrh. kom hér með frv. sem við ræddum fyrr í dag sem byggir að hluta til á sömu hugmyndum og við getum ekki annað en stutt það. Þetta frv. verður lagt inn til umfjöllunar í sjútvn. og ég bind enn þá miklar vonir við það að hugmyndir okkar nái framgangi í meðhöndlun sjútvn. þannig að frv. okkar verði til grundvallar við þá vinnu sem á síðan eftir að koma út úr nefndarstörfunum. Að svo mæltu vil ég segja að þetta frv. er að hluta til það sama og fram kemur hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég vil árétta það eins og fram kom í framsögu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar að þetta frv. til laga hefur verið á borðum þingmanna frá því í febrúar en hefur ekki fengist rætt fyrr en nú og var tími til kominn að fá þetta innlegg.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um þær frestanir á lögunum sem hér eru lagðar til og vísa til þess sem ég sagði við umræðuna hér á undan. En ég vil fjalla nokkuð um önnur atriði og byrja á því að tala um sólarlagið sem þarna er lagt til að verði í september 2001. Þó að ég hafi stutt slíkt sólarlag í aðdraganda kosninganna, en það var einmitt á stefnuskrá Samfylkingarinnar að menn gæfu sér ákveðinn tíma til endurskoðunar og að lögin rynnu þá út á þeim tíma, tel ég að sá tími sé liðinn sem menn höfðu til þess að bíða eftir sólarlaginu. Mér virðist það vera svo, eins og fleira sem hér hefur komið fram í umræðunni um sjávarútvegsmál, að fjöldamargir þingmenn gefi sér það að Vatneyrardómurinn verði ekki staðfestur og ýmislegt í þessu frv. gerir bókstaflega ráð fyrir að dómurinn verði ekki staðfestur. Ég tel ástæðu til að gera ráð fyrir að svo geti farið en grundvallarafstaðan er þó sú að við eigum að virða þau grundvallarsjónarmið sem eru á bak við atvinnufrelsi og jafnræði til að stunda sjó á Íslandi og það verður ekki gert nema með almennum reglum um sókn á fiskimiðin. Lagt er til að gerðar verði breytingar hvað varðar sóknardagana og þeim verði í raun og veru skipt í tvennt, menn geti farið tólf tíma í einu. Engin spurning er um að ef þetta verður leyft þá geta menn sótt meira en áður. Út af fyrir sig ætla ég ekki að gera neinar athugasemdir við það að menn vilji auka sóknargetu þessa flota, en eitthvað fleira þarf þá að breytast líka einfaldlega vegna þess að sá litli hluti sem þeim flota er ætlaður í kvóta getur aldrei orðið undirstaða að neinni atvinnu fyrir þessa menn til framtíðar. Menn verða þá líka að horfast í augu við það að þeir fái að veiða margfalt það sem gert er ráð fyrir að þeir megi veiða í lögunum. En það er líka annað sem er að og það er að eftir að búið var að breyta 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða er ákaflega erfitt að sjá fyrir sér hvernig eigi að stjórna fiskveiðum með sóknardagafyrirkomulagi því ekki er hægt að takmarka fjölda skipa í hverjum útgerðarflokki nema með einni aðferð. Og sú aðferð væri þá fólgin í því að bjóða veiðileyfin upp. Ég held að af ýmsu sem menn hafa látið sér detta í hug að gera væri það e.t.v. versta aðferðin vegna þess að það mundi þýða að skipta yrði flotanum upp í ótal marga útgerðarflokka því að auðvitað gætu einhverjir smábátamenn sem eru vanir að veiða kannski 15--20 tonn á færi aldrei boðið í á móti þeim sem veiða 200 tonn, þ.e. boðið í veiðileyfin. Ég er því á þeirri skoðun að við verðum að horfast í augu við það að sóknardagafyrirkomulag eins og þetta er ónýtt, og eina leiðin til að leyfa bátum að veiða með einhverju líku fyrirkomulagi er að gefa meira frjálsræði og láta það einfaldlega hafa sinn gang hvað þessir bátar veiða mikið. Það sýndi sig á sínum tíma þegar menn byrjuðu á því að setja sóknardaga á bátana þá fóru menn fyrst að reyna að basla við að ná dögunum og veiðin jókst verulega eftir að takmarkanirnar voru settar, af því að Íslendingar þurfa alltaf að nota alla möguleika sem þeir fá. Meðan þeir höfðu ótakmarkað leyfi til að sækja sjó voru þeir rólegri en þegar þeir fengu þá ögrun að þeir mættu veiða svo og svo marga daga þurftu þeir auðvitað að ná þeim. Það virkaði því nákvæmlega öfugt þegar þetta var sett á á sínum tíma, ég held að menn hefðu betur aldrei gert það. En það er skoðun mín að þarna sé á ferðinni kerfi sem sé vonlaust að geti nokkurn tíma orðið að gagni. Eitt ákvæði í 4. gr. er um að taka steinbítinn og ufsann út úr kvótanum og ég get tekið undir allt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði um það. Mér finnst full ástæða til að menn fari yfir þennan hluta málsins. Þrýstingur hefur verið frá útgerðarmönnum um að koma kvótanum á helst sem víðast og þá hefur ekki endilega verið fyrir hendi rökstuðningur sem byggir á því að einhver nauðsyn sé á því að setja kvóta á viðkomandi tegundir. Mér finnst að það ætti a.m.k. að vefjast fyrir mönnum að fara að setja kvóta á fisktegund sem ekki er í neinni hættu. Vitanlega ættu menn þá að taka slíkan kvóta til endurskoðunar ef það hefur sýnt sig að menn hafi tekið ákvarðanir sem ekki þurfti að taka. Ég er þess vegna sammála því að menn ættu að skoða það allt saman upp á nýtt. Síðan er tillaga, b-liðurinn í 4. gr., um að taka 1,5% aflaheimilda í þorski og ýsu og úthluta þeim sérstaklega til skipa. Þarna er auðvitað á ferðinni góður hugur til að reyna að rétta það sem mönnum finnst vera óréttlæti og ekkert nema gott um það að segja. En það er samt byggt á því sem ég sagði áðan, þ.e. á þeirri hugsun að þetta kerfi verði áfram til staðar og menn hafi áfram rétt til þess að mismuna mönnum með því að handstýra úthlutun á veiðiheimildum. Ég tel að við getum ekki haldið áfram á þeirri braut, auk þess sem þarna er líka gert ráð fyrir að Vatneyrardómurinn verði ekki staðfestur. Ég tel að það sé rangt að gera ráð fyrir að svo geti ekki farið, fyrir utan það að ég hef þá bjargföstu trú að við komumst aldrei út úr þeim vandræðum sem við höfum ratað í í sambandi við stjórn fiskveiða ef við förum ekki að útbúa reglur sem hafa almennt gildi. Þess vegna tel ég að þó að góður hugur sé á bak við það að reyna að rétta hlut þeirra sem hafa farið verr út úr þessu kerfi undanfarin ár, sé sá tími því miður liðinn hjá að standa í slíku því að menn verða að horfast í augu við það að koma á framtíðarskipulagi með almennum reglum. Ég ætla ekki að ræða almennt um fiskveiðistjórnarmálin núna, ég geri ráð fyrir að umræðan haldi hér áfram og við fáum tækifæri til að ræða um þau undir liðnum sem er hér á eftir, þ.e. þáltill. Frjálslynda flokksins og vinstri grænna sem er líka á dagskrá. Ég ætla mér að ræða þar um þau stefnumið sem þar koma fram og hvaða skoðanir ég hef á þeim. Að vísu er þrengri stakkur skorinn fyrir þá umræðu og það hefði auðvitað verið freistandi að ræða um það undir þessu frv. að einhverju leyti en ég ætla nú að neita mér um það og gera það heldur undir þeim lið sem kemur næstur á eftir. Það er eitt sem mig langar þó til þess að segja af því að hér er á ferðinni tillaga um að taka aflaheimildir sem núna eru hjá einhverjum tilteknum hluta flotans eða almennt af honum öllu heldur og dreifa þeim út, að nýlega kom fram skýrsla sem LÍÚ lét vinna þar sem niðurstaðan varð sú að útgerðarmenn sem fengu úthlutað aflaheimildum á grundvelli þess að þeir væru með atvinnuréttindi á sínum tíma mundu nú allir vera búnir að selja þessi atvinnuréttindi sín, nema 19% sem væru eftir. Og það virtist vera að LÍÚ-forustan hafi látið gera þetta sem einhvers konar innlegg í rökstuðning fyrir því að ekki væri hægt að fara til baka. Ég tek þessum tíðindum með miklum fyrirvara. Mér finnst að menn eigi að horfa á þetta frá öðru sjónarhorni, þ.e. að þeir sem seldu frá sér þessi atvinnuréttindi hafi nú kvatt þau og þeir sem keyptu þau hafi ekki verið að kaupa neitt annað en það sem var á boðstólum, þ.e. úthlutunarrétturinn eins og hann var á þeim tíma. Í lögunum um stjórn fiskveiða stóð allan tímann að menn hefðu ekki eignast neinn rétt til frambúðarúthlutunar þó að þeir hefðu keypt kvóta af einhverjum öðrum. Þess vegna finnst mér að umræðan um atvinnuréttindin hljóti þá að taka svolítið mið af því að sá hópur sem nú er með kvóta undir höndum og menn hafa talað um sem atvinnuréttindi þessara manna, hefur minnkað býsna mikið því að það eru þá ekki nema 19% af öllum heila kvótanum sem hægt er að skilgreina á þann hátt. Og ég geri ráð fyrir að það sé býsna stór hluti af þessum 19% hjá stærstu fyrirtækjunum í landinu. Menn hljóta því að þurfa að velta fyrir sér hvernig líta eigi á þennan hluta málsins þegar þetta hefur verið grundvallarrökstuðningur frá ýmsum sem hafa viljað líta á þetta sem atvinnuréttindi, hversu óendanlega lítið í raun og veru er eftir af því sem menn hefðu getað kallað atvinnuréttindi með þeim rökstuðningi sem ég vil taka fram að ég hef aldrei tekið undir. Vegna þess að hafi verið um að ræða atvinnuréttindi manna á þeim tíma og menn viljað líta á atvinnuréttindin til að veiða fisk, og hafi það verið stjórnarskrárvarin réttindi hlýtur að liggja beint við að þeir menn sem héldu áfram að veiða fisk vegna þess að þeir höfðu leigt sér atvinnuréttindi eða keypt af hinum sem höfðu þessi þrjú ár sem notuð voru eða hvað það nú var, hefðu þá verið sviptir þessum stjórnarskrárvörðu atvinnuréttindum. Slík röksemdafærsla getur ekki gengið upp og ég hef reyndar aldrei getað séð hvernig menn hafa getað byggt málflutning á því að kalla kvótaúthlutunina atvinnuréttindi. Eftir að búið var að taka þennan kvóta og úthluta honum hafði honum verið breytt í sérréttindi eða hlunnindi eða eitthvað sem væri í líkingu við slík réttindi. En atvinnuréttindi geta það ekki verið úr því að menn gátu selt einhverjum öðrum þennan rétt. Mér finnst ástæða til að nefna þetta því að það hefur oft verið ofarlega í umræðunni hvað það væri rosaleg árás á þá sem væru í útgerð ef farið yrði að hrófla við þessu kerfi og verið væri að ráðast á fyrirtæki um allt land, en svo kemur bara í ljós þegar þeir skoða þetta sjálfir sem hafa viljað halda þessum röksemdum sem mest til haga að það eru innan við 20% eftir af þessum atvinnuréttindum sem þeir hafa viljað kalla svo. Hæstv. forseti. Ég ætla, eins og ég sagði áðan, að ræða almennt um þessi mál undir næsta lið og hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál. Það er einfaldlega þannig að Vatneyrardómurinn er ekki fallinn í Hæstarétti þó ég telji reyndar líklegt miðað við málatilbúnað og ekki síst eftir að hafa hlustað á hluta af málflutningnum fyrir Hæstarétti og síðan lesið um hann í blöðum að dómurinn verði staðfestur. Það er einfaldlega þannig að ég tel að alþingismenn og ríkisstjórn verði að halda áfram að hugleiða þessi mál og koma með tillögur. Við höfum hins vegar orðið vör við að ríkisstjórnin hefur sagt sem svo: Við skulum bara bíða eftir dómnum og svo bregðumst við við. Mér hefur ekki fundist það viturlegt. Mér hefur heyrst á hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að honum finnist það heldur ekki viturlegt. Þess vegna göngum við út frá því í vinnu okkar þegar við leggjum fram frv. og þáltill. að menn séu að leggja til hægfara breytingar á lögunum, sem við ætlumst til að taki ekki meira en rúmt ár, eða hálft annað ár héðan í frá. Í því máli sem við ræðum vonandi næst á dagskránni segjum við m.a. í greinargerð: ,,Verði Vatneyrardómur hins vegar staðfestur af Hæstarétti óbreyttur er sú aðferð útilokuð sem lýst er í 6. lið hér að framan.`` Það er einfaldlega niðurstaða málsins að verði Vatneyrardómurinn staðfestur höfum við ekki tíma til að sitja yfir því að útfæra lagfæringar eins og hér er lagt til heldur sýnist mér að við verðum að grípa til þess að fara yfir í það að stýra sókn og stýra eftir landhelgislögunum.

Hæstv. forseti. Ég set alls ekki út á það að menn séu að koma með hugmyndir og leiðir. Ég er hins vegar ósammála því að menn eigi að ganga út frá því að hægt sé að halda áfram að mismuna mönnum í þeim leiðum sem menn vilja fara. Það er verið að halda áfram að handstýra þessu og skammta með þeim hætti sem ég tel að geti alls ekki gengið upp hvað varðar þau grundvallaratriði sem ég hef nefnt. Ég á við það þegar ég er að gagnrýna hluta tillagnanna sem hér liggja fyrir. Ég tel hins vegar góðra gjalda vert að menn vilji koma með nýjar hugmyndir. En ég verð að segja að ég er svolítið hissa á að hv. þm. skuli segja að hann hafi trú á því að Vatneyrardómurinn verði staðfestur, hafandi verið að mæla fyrir þessu fyrirbrigði sem hér er, því það gerir ráð fyrir að hægt sé að halda áfram að mismuna mönnum í þessum atvinnuvegi. Hv. þm. gerir líka ráð fyrir að á tiltölulega stuttum tíma verði menn búnir að koma sér upp öðru kerfi þrátt fyrir allt og sá afréttari sem er þarna á ferðinni er hugsaður fyrir tiltölulega stuttan tíma. Eins og ég segi finnst mér að menn eigi fyrst og fremst að fara að huga að almennum reglum sem geta dugað til framtíðar og hætta að reyna að finna eitthvert réttlæti í því kolómögulega kerfi sem er fyrir hendi.

Herra forseti. Undir síðustu orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar get ég alveg tekið. Ég held einmitt að það sem við höfum verið að reyna að gera með því að vinna upp tillögur um það hvernig stefnan gæti litið út í framtíðinni hafi markast af því að við vildum horfa til framtíðar með breyttum aðferðum. Ég veit ekki hvort á að kalla þetta afréttara en út af fyrir sig má alveg kalla það það. Ég vil kalla þetta afréttara á réttlæti, að verið sé að rétta af það óréttlæti sem mönnum hefur verið boðið upp á með því að vera leiguliðar stórútgerðanna að aflaheimildum í fjöldamörg ár. Það er ekki verra en hvað annað að nota þetta orð um það að við séum að rétta af það óréttlæti sem viðgengist hefur. Þess vegna get ég alveg tekið undir með hv. þm. að það megi kalla þetta afréttara. Þetta eru tímabundnar aðgerðir sem við göngum út frá að fái að gilda í eitt ár á meðan verið er að endurskoða lögin. Ef Vatneyrardómurinn verður staðfestur höfum við ekki tíma til að fara þessa leið. Það liggur alveg fyrir. Aðeins út af því að hv. þm. vék að könnun LÍÚ, þá hafði ég ekki áttað mig á því fyrr en í dag, raunar eftir að ég var búinn að vera í viðtali uppi í útvarpi, að sú viðmiðun sem þeir ganga út frá byggist á því að 69,5% hafi skipt um hendur vegna eignabreytinga, þ.e. vegna sölu á aflaheimildum og eignarhlutum í fyrirtækjum. Ekki er endilega verið að tala um að selja aflahlutdeild, heldur eignarhlut í fyrirtækjum. Þannig er verðmætið fundið út. Þegar selt er skip eða hlutabréf er verið að selja hluta af eignarhluta og hluta af aflaheimildum. Ég ætla því að leyfa mér að geyma mér að leggja mikið út af þessari skýrslu LÍÚ.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir allt sem hv. þm. sagði um leiguliðana. Það hefur náttúrlega verið skelfilegt óréttlæti sem menn hafa búið við, verið sviptir atvinnuréttindum sem sjómenn og útgerðarmenn ættu að hafa í útgerð á Íslandi en hafa ekki haft síðan þetta kerfi var sett á. Vissulega á ekki að tala óvirðulega um hugmyndir um að reyna að rétta þann hlut. Hins vegar er ákaflega flókið og snúið að búa til réttlátt kerfi úr því kerfi sem nú er og ekki treysti ég mér til að handvelja þá sem eiga að fá og hafna þeim sem eiga ekki að fá. Þess vegna hef ég lagt á það áherslu, og það er grundvallarafstaða mín, að við eigum ekki að bíða eftir einhverjum Vatneyrardómi. Við eigum að taka afstöðu á grundvelli almennra forsendna. Það höfum við verið að gera í Samfylkingunni og tillögur okkar munu ganga út frá því. Við munum halda okkur við tillögur okkar hvernig sem Vatneyrardómurinn fellur því að þær eru hugsaðar út frá þessu. En það sem hv. þm. sagði um LÍÚ og könnunina gefur mér tilefni til að segja að enda þótt stór hluti af veiðiheimildum hafi skipt um eigendur með þeim hætti að menn hafi selt hlutabréf í fyrirtækjum er enn ein ágæt röksemd fyrir því að aldrei er hægt að tala um þetta fyrirbrigði eins og atvinnuréttindi því þeir sem hafa átt hlutabréf í fyrirtækjum eru ekki endilega menn sem hafa komið nærri því að veiða fisk eða vinna við þennan atvinnurekstur sem slíkan heldur hafa af einhverjum ástæðum átt í þessum fyrirtækjum. Á milli atvinnuréttinda og eignarhalds á hlutabréfum er langur vegur.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en vil þó aðeins víkja að nokkrum atriðum sem komu hér fram. Við vorum búnir að skiptast á skoðunum um forsendur staðfestingar Vatneyrardóms eða ekki og ætla ég ekki að endurtaka það. Mig langar hins vegar að víkja að því ákvæði sem við leggjum til í þessari tillögu um að miðað við 12 klst. róðrarlag sé mönnum heimilt að fara tvær veiðiferðir til þess að telja sólarhringinn. Að þá sé það hægt með því að koma að landi innan 12 klst. og telja tímabilið í 12 klst. tímabili, ef menn fara hins vegar fram yfir þessar 12 klst. þá teljist það sólarhringur. Menn eiga því ekki neitt alfrjálst val þarna. Ég held samt að þetta sé til mikilla bóta út frá ýmsum sjónarmiðum séð, öryggissjónarmiði, eðlilegum vinnutíma sjómanna við fiskveiðar og margt fleira mætti vafalaust tína til. Ég er ekki viss um að það tólf tíma ákvæði, sem við erum að leggja til, sé ákvæði sem eykur sóknarálag geysilega mikið. Í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar kom réttilega fram að meðan menn höfðu aðeins meira frelsi til þessara veiða keyrðu menn ekki eins skarpt og nýttu þessa daga ekki eins rosalega og þeir hafa verið að gera á undanförnum missirum þegar dagarnir eru komnir niður í 23. Við skulum heldur ekki gleyma því ef menn ætla sér að fara tvær tólf klukkustunda veiðiferðir, eða fara alveg yfir í öfgana að breyta 23 dögunum í 46 sjóferðir, þá þýðir það einfaldlega að í siglinguna að og frá landi, að því gefnu að menn séu að sækja á svipuð fiskimið og þeir hafa sótt, eyða menn helmingi meiri tíma. Menn fara sem sagt 46 sinnum á sjó og 46 sinnum í land. Ef ég færi þetta yfir á eitt einfalt dæmi eins og sjósókn frá Ísafirði og aðeins væri um færabát að ræða sem væri í þessu dagakerfi, og menn ætluðu að róa út að Aðalvík, 10--12 mílur undan, þá væru þetta um þrír tímar á hægfara báti, einn og hálfur á hraðfiskibát. Ef ferðin væri farin fjórum sinnum á sólarhring á hraðfiskibát þýðir það sex klst. í staðinn fyrir ef farið væri bara einu sinni á sólarhring og 24 tímarnir nýttir í botn, þá eru bara þrír tímar sem fara í siglingarnar. Þetta getur vegið í báðar áttir. Ég held hins vegar að það sé það mikið réttlætissjónarmið gagnvart þessum mönnum, ég tala ekki um gagnvart eldri sjómönnum, sem eiga báta í þessu dagakerfi, að ekki sé verið að pína menn til að nýta dagana með því að vera 24 tíma á sjó í hverri sjóferð. Mér finnst það ekki ná nokkurri átt. Þar að auki held ég að menn hafi séð það að menn hafa stundum verið að nýta þessa daga það mikið að menn hafa nánast verið með ofhlaðna báta. Ég held að ekki sé rétt af hv. Alþingi að ýta undir slíka sjósókn, þó ekki væri frá öðru en öryggissjónarmiði, ég tala nú ekki um frá eðlilegu sjónarmiði þeirra manna sem eiga að stunda þá hörkuvinnu sem það er að veiða fisk á smábátum, að þeim sé ekki ætlað það að þurfa að vinna í yfir 20 tíma í striklotu. Þetta vildi ég sagt hafa um þessi 12 tíma ákvæði. Ég held að eðlilegt sé að lagfæra þetta. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að meðan dagarnir voru fleiri, var sóknin ekki eins rosalega hörð og hún var þegar menn fóru að fækka dögunum. Það segir okkur það að reglur sem eru komnar í það umhverfi að menn eiga allt sitt undir atvinnu í tuttugu og þrjá sólarhringa á ári, teygja menn sig náttúrlega ansi langt á kostnað eigin starfsþreks og öryggis við fiskveiðar að þessu leyti. Þess vegna held ég að það sé eðlilegt sjónarmið að breyta þessu. Auðvitað verðum við í öllum gjörðum okkar að reyna að útbúa reglur sem eru almennar. Ég geri mér alveg fyllilega grein fyrir því að í því frv. sem er aðeins ætlað að gilda til eins árs er verið að gera sérstakar lagfæringar fyrir hluta af flotanum. En það er verið að gera þær með hliðsjón af því að lagt er til að smábátaflotinn verði ekki kvótasettur og búi við það næsta fiskveiðiár meðan lögin eru í endurskoðun. Þess vegna er eðlilegt að sá hluti sjómanna sem er að gera út skip í almenna aflamarkskerfinu, hefur tiltölulega litlar veiðiheimildir, voru áður á skipum annarra útgerðarmanna sem hafa labbað út úr kerfinu með hagnaðinn sinn, ef hægt er að orða það svo, og ákveðið að selja öðrum eða sameina og taka út hlutaféð, selja hlutabréfin sín og orðið þess valdandi að margir sjómenn víðs vegar um landið hafa misst atvinnu sína og ekki átt annarra kosta völ en að reyna að bjarga sér með einhverjum hætti. Þeir hafa valið að kaupa sér báta með tiltölulega litlar aflaheimildir og sumir keyptu báta fyrir kannski tveim, þrem árum síðan og reiknuðu með að geta gert út á steinbít. Síðan kipptu menn steinbítnum inn í kvótakerfið svona rétt til að hafa gaman af því, ekki af því að fyrir því væru nein fiskifræðileg rök, þau hafa ekki fundist enn. Við teljum því réttlætanlegt að gera eitthvað, þannig að meira jafnræði verði með mönnum þetta endurskoðunarár en er í dag. Í því ljósi er þetta frv. lagt fram. Það er tímabundið eins og kom fram áðan en vonandi tekst mönnum að vinna að endurskoðun þessara laga og ná einhverri sátt um þau því allir þurfa á því að halda að lending náist um þessi mál, þó að ég geri mér auðvitað grein fyrir að sú lending sem ég vil sjá er ekki endilega sú lending sem þeir sem telja sig eiga milljarðana í sjóðnum sætti sig við.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, Jón Bjarnason, Kolbrún Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Sverrir Hermannsson, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Þáltill. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela sjútvrh. í samráði við sjútvn. Alþingis að grípa þegar í stað til eftirfarandi ráðstafana: 1. Afla gagna og undirbúa tillögur um skiptingu fiskiskipaflotans í útgerðarflokka. Dagróðra- og strandveiðiflotinn verði sérstakur útgerðarflokkur með tiltekna hlutdeild í veiðum helstu nytjastofna. 2. Afla gagna og undirbúa tillögur um mögulega byggða- eða svæðatengingu veiðiréttinda með sérstakri hliðsjón af hlutdeild smábáta og strandveiðiflotans. 3. Afla gagna og móta reglur um skilyrði sem leggja eigi til grundvallar því að einstakar tegundir séu kvótasettar. Einnig reglur um hvernig tegundir skulu teknar út úr kvóta þegar forsendur kvótasetningar eru brostnar. 4. Skipa starfshóp um umhverfismál og sjávarútveg sem móti stefnu um hvernig stuðla megi að þróun íslensks sjávarútvegs í átt til vistvænna veiða og sjálfbærrar þróunar, m.a. með sérstakri hliðsjón af skuldbindingum Íslands samkvæmt Ríó-sáttmálanum. 5. Skipa 15 manna ráðgjafarnefnd samkvæmt tilnefningum með fulltrúum allra þingflokka, fulltrúum heildarsamtaka sjómanna, Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands og Vélstjórafélags Íslands, fulltrúa frá Verkamannasambandi Íslands fyrir hönd fiskverkafólks, fulltrúa frá Landssambandi íslenskra útgerðarmanna, fulltrúa frá Landssambandi smábátaeigenda, fulltrúa frá Samtökum fiskvinnslustöðva,`` --- þ.e. bæði með og án útgerðar og því sem í daglegu tali eru kölluð samtök fiskvinnslustöðva --- ,,tveim fulltrúum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, auk formanns sem sjútvrh. skipar án tilnefningar. Hlutverk ráðgjafarnefndarinnar verði að vera samráðsvettvangur allra helstu hagsmunaaðila og vera Alþingi og ríkisstjórn til aðstoðar og ráðgjafar um vinnu og stefnumótun á þessu sviði. Ráðgjafarnefndin skal vera sjútvn. Alþingis og stjórnskipuðum nefndum, auðlindanefnd og nefnd um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða til aðstoðar og samráðs, með reglubundnum hætti.`` Vík ég nú að greinargerðinni: ,,Mikið óvissuástand ríkir nú í málefnum íslensks sjávarútvegs. Til viðbótar langvinnum deilum um stjórnkerfi fiskveiða og mikilli óánægju með ýmsa þætti þess hafa nú komið málaferli og dómar sem valda því að sjálfur grundvöllur fiskveiðistjórnarkerfisins er í uppnámi. Nauðsynlegt er að Alþingi og ríkisstjórn bregðist þegar við þessu ástandi og því er tillaga þessi flutt. Hún felur í sér að Alþingi hlutist til um verkefni sem lúta að gagnasöfnun, tillögugerð og undirbúningi fyrir framtíðarstefnumótun sem sátt geti orðið um. Jafnframt þarf að tryggja að löggjöfin sé í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Fimmti töluliður tillögunnar kveður á um skipun 15 manna ráðgjafarnefndar. Eins og málin standa eiga margir mikilvægir hagsmunaaðilar enga aðild að þeirri vinnu sem fram fer. Nauðsynlegt er að aðilar eins og Sjómannasamtökin, fulltrúar fiskvinnslufólks og sveitarfélaganna séu með í ráðum. Því er lagt til að slík breið ráðgjafarnefnd verði skipuð. Að tillögunni standa þingflokkar Frjálslynda flokksins og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Markmið flokkanna fara saman í ýmsum veigamiklum atriðum hvað varðar sjávarútvegsmál en að öðru leyti er um mismunandi áherslur að ræða. Í fskj. eru því greinargerðir fyrir áherslum flokkanna hvors fyrir sig í sjávarútvegsmálum. Einnig verður flutt frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem felur í sér aðgerðir sem þingmenn flokkanna telja nauðsynlegt að grípa til tafarlaust.`` --- Og ræddum við það hér á undan þessu máli. Í grg. þingflokks Frjálslynda flokksins segir m.a.: ,,Tilgangur með flutningi þáltill. Þingsályktunartillaga um nýjan grundvöll fiskveiðistjórnar á miðunum við Ísland, sem lögð er fram, hefur þann tilgang að koma á nýrri skipan fiskveiðistjórnar. Brugðist er við þeirri réttaróvissu sem hæstaréttardómur í máli Valdimars Jóhannessonar í árslok 1998 og svo nýgenginn héraðsdómur í svonefndu Vatneyrarmáli hafa skapað. Telja þingmenn Frjálslynda flokksins það algert ábyrgðarleysi af hálfu Alþingis og raunar brot á þeim eiðstaf eða drengskaparheiti um verndun stjórnarskrárinnar sem hver þingmaður undirritar að láta eins og ekkert sé þegar veigamiklar efasemdir eru risnar um að lög, sem þingið hefur sett, fái staðist mikilvæg ákvæði stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi og jafnræði þegna lýðveldisins. Jafnframt er gerð tillaga um skipulegt vinnuferli sem er tilraun til sáttagerðar um hvernig mætti feta sig út úr þeim ógöngum sem núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi með óheftum heimildum til framsals og leigu veiðiheimilda hefur leitt yfir þjóðina. Hér fylgir greinargerð sem þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur unnið að undanförnu og er sett fram sem lýsing á því hvernig semja mætti nýja löggjöf um stjórn fiskveiða þannig að lögin uppfylltu jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar og léttu oki misréttis af þjóðinni. Jafnframt skal tryggja í nýrri löggjöf forgang og hagsmuni fólks í sjávarbyggðunum og strandveiðiflotans til atvinnuréttar og fiskveiða á heimamiðum.`` Ég mun síðan grípa niður í grg. á ýmsum stöðum og hér segir m.a. á síðu 3: ,,Það er grundvallaratriði til skilnings á vandanum sem hér er fengist við að menn hætti að tala um kvótakerfi sem er svo stórkostlegt að fram er haldið að heimsathygli veki. Þetta kerfi er samsett úr tvennu sem skoða verður hvort í sínu lagi ef menn eiga að geta rætt fyrirbærið með þeim skilningi á eðli þess sem nauðsynlegur er. Annars vegar er kvótasetning, þ.e. ákvörðunin um það hversu mikið á að veiða af hverri fisktegund til að sú nýting stofnsins þyki innan öryggismarka fyrir viðgang hans og líkleg er til að gefa hámarksafrakstur af honum. Þessi hluti íslenska kvótakerfisins þykir hafa tekist nokkuð vel í samanburði við önnur lönd þótt um ýmis atriði í því efni megi deila.`` Þarna er kannski rétt að staldra aðeins við vegna þess að því hefur löngum verið haldið fram að íslenska kvótakerfið hafi verið að byggja upp fiskstofna hér við land. Ég hygg að slíkt sé ofmælt svo vægt sé til orða tekið. Það er einfaldlega þannig að samkvæmt skýrslum Hafrannsóknastofnunar hefur okkur ekki tekist að ná miklum árangri varðandi uppbyggingu fiskstofnanna annars vegar, a.m.k. verður það ekki séð á þeirri veiði sem þeir hafa gefið á undanförnum árum og er ekki hægt að halda því fram að kvótakerfið hafi sérstaklega fært okkur björg í bú að þessu leyti. Svo ég grípi hér niður í eitthvað má t.d. benda á að veiði á ýsu í 50 ár var að meðaltali 60 þús. tonn. Ýsuafli á Íslandsmiðum í 50 ár, hálfa öld, var að meðaltali 60 þús. tonn. Hann er núna 35 þús. tonn eða 25 þús. tonnum minni en hann hefur verið að meðaltali í hálfa öld þar á undan. Auðvitað hafa þar verið sveiflur og ýsuaflinn hefur mest farið upp í 105 þús. tonn. En það er bara ómögulegt að halda því fram að kvótakerfi okkar Íslendinga hafi neitt sérstaklega verið að byggja upp ýsustofninn, það er ekki svo og ekki er hægt að sýna fram á að svo sé. Og til að upplýsa þingmenn um það þá er hér súlurit af ýsustofninum úr skýrslum Hafrannsóknastofnunar og þar sjá allir hvernig hann hefur þróast á undanförnum árum. Það hefur ekki verið markviss uppbygging þó að ég geri vissulega ráð fyrir því að nú um stundir séu að vaxa upp mjög góðir árgangar af ýsu. Það hefur a.m.k. komið fram í seiðavísitölum undanfarinna ára að ýsuklak hafi tekist vel þannig að miklar líkur eru á því að nú séu að vaxa upp sterkir árgangar í ýsustofninum. Hvort það hefur eitthvað með kvótakerfið að gera ætla ég hins vegar að leyfa mér að draga mjög í efa. Við getum skoðað fleiri fisktegundir til að varpa ljósi á þetta, t.d. karfann. Við höfum verið að veiða að meðaltali 92 þús. tonn af karfa sl. 50 ár en erum núna að veiða 60 þús. tonn úr tveimur stofnum, djúpkarfa- og gullkarfastofninum. Þar vantar því 32 þús. tonn upp á þetta 50 ára meðaltal. Menn geta síðan farið út um allan heim og haldið því fram að okkur hafi tekist óskaplega vel í að byggja upp fiskstofnana. Ég hygg að svo sé ekki og ég hygg að flestir þeir sem stunda karfaveiðar, þ.e. togarasjómennirnir, séu ekki par hressir með það útlit sem er í karfastofninum. Það væri náttúrlega efni í sérumræðu, að taka út karfastofninn og síðustu ákvörðun sjútvrh. um veiðar á úthafskarfanum annars vegar og djúpkarfanum hins vegar. En látum það bíða betri tíma. Það er eins konar vísindaumræða sem gaman væri að skemmta sér yfir með hæstv. sjútvrh. hér í þessum ræðustól. En mér finnst það eiginlega ekki vera efni þessa máls og ætla ekki að teygja það mikið inn í umræðuna. Ég held því áfram í grg.: ,,Hins vegar er úthlutun hins leyfða kvóta sem er allt annað mál og höfuðatriði hins pólitíska ágreinings í þessu mikla deilumáli meðal þjóðarinnar. Fyrirsvarsmenn núgildandi úthlutunar, þ.e. gjafar veiðiréttarins til þeirra sem skip áttu á tilteknu tímabili endur fyrir löngu og afkomenda þeirra, telja þetta hina einu leið til hagfelldrar útgerðar á Íslandsmið. Er þá með öllu litið fram hjá ágöllum úthlutunarinnar, svo sem hróplegu samkeppnisforskoti stóru útgerðanna gagnvart hinum smærri, lokun kerfisins á nýliðun í útgerð, óöryggið sem aðferðin býr sjávarbyggðum, flæði fjármagns út úr greininni þegar útgerðarmenn eða erfingjar þeirra selja hlut ,,sinn`` í ,,sameign þjóðarinnar``, skefjalausu brottkasti fisks sem kerfið leiðir af sér og síðast en ekki síst þeirri taumlausu skuldsetningu sem útgerðin tekur á sig þegar sægreifarnir eru keyptir út úr greininni. Eru þá ótalin stjórnarskrárákvæðin sem fyrr var vitnað til.`` --- Sem nú í raun og veru er verið að fjalla um í Hæstarétti í hinu umdeilda Vatneyrarmáli. Margir þingmenn úr mörgum flokkum hafa á undanförnum árum lýst því hvaða galla þeir teldu fylgja núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Minnist ég þá orða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þegar hann skrifaði sl. sumar í Fiskifréttir að aldrei yrði sátt um að hafa byggðir bjargarlausar við nyrsta haf, kvótalausar og atvinnulausar, og er ég honum algjörlega sammála eins og við höfum reyndar oft verið. Ég tel og reyndar við sem flytjum þessa þáltill. að það verði að stýra saman hagsmunum byggðanna annars vegar og hagsmunum strandveiðiflotans hins vegar og reyna að tryggja að sölurétturinn sé ekki jafnopinn og hann hefur verið og að sá sem skrifaður er fyrir aflahlutdeildinni geti ekki í raun ákveðið einn daginn að héðan í frá muni hann selja aflann óveiddan og eftir sitji fólkið í byggðinni bjargarlaust, atvinnulaust og nánast eignalaust. Þetta er staða sem er því miður komin upp í mörgum byggðum, þ.e. að eignir hafa fallið mikið í verði. Frv. fylgir löng greinargerð sem ég ætla ekki að lesa alla við þessa umræðu en mun kannski vitna í hana hér síðar. Hér fylgir einnig kafli úr málefnabók Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um það hvernig þeir sjá þessi mál fyrir sér. Það sem við erum að leggja hér upp með er að unnið verði að því að finna sátt þar sem hagsmunir fólksins og hagsmunir byggðarlaganna fara saman.

Herra forseti. Ég veiti því athygli að hér er um að ræða sameiginlega till. til þál. tveggja þingflokka á Alþingi. Í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar kom fram áðan að hann vildi takmarka möguleika aðila til þess að selja veiðiréttinn og þá ekki hvað síst með tilliti til hinna smærri byggða sem hafa kannski fyrst og fremst forsendur til áframhaldandi vaxtar eða tilveru ef þær hafa veiðiréttinn. Af því að fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa í umræðu um sjávarútvegsmál gjarnan komið því að að þar á bæ væri heldur andstaða við það að fjármunum væri mikið blandað í þessa umræðu eða að menn væru alltaf að tala um peningamálin, þá vil ég spyrja hv. þm. hvort hann sé þá á þeirri skoðun að það eigi jafnvel að banna mönnum að versla með skip, vegna þess að ef mönnum er bannað að versla með veiðiheimildir þá er hin leiðin eftir sem við þekkjum bæði frá því í gamla daga, þ.e. að menn seldu einfaldlega skipin eða útgerðirnar og þar með var lífsbjörgin aftur tekin frá stöðunum.

Herra forseti. Ég geri mikinn greinarmun á því, hv. þm., hvort menn selja skip eða hvort menn selja atvinnuréttinn burtu. Það var einfaldlega þannig að fyrir daga kvótakerfisins, fyrir daga skrapdagakerfisins, seldu menn skip. Það var hins vegar þannig að þeir sem eftir voru í byggðarlögunum gátu drifið sig af stað á nýjan leik og þurftu ekki að sækja veiðiréttinn undir aðra. Nú er fyrirkomulaginu þannig háttað að ef menn vilja hefja útgerð þá skulu þeir sækja veiðiréttinn til annars manns eða annars félags, annarrar kennitölu. Eins og kemur fram í greinargerð okkar í Frjálslynda flokknum viljum við að mönnum verði gert jafnt undir höfði, að menn geti nálgast þessar heimildir eftir ákveðnum leiðum. Við viljum taka útgerðarflotann og skipta honum upp í a.m.k. þrjá aðgreinda útgerðarflokka, skilgreina strandveiðiflotann sérstaklega og útfæra stýrikerfi fiskveiða sem hentar strandveiðunum og hentar byggðunum og þar sem menn hafa ekki leyfi til þess að selja þennan rétt burtu frá byggðunum, hafi ekki með það að gera. Varðandi stærri flotann höfum við sagt sem svo að eðlilegt sé að skipta frystiskipunum og stóru skipunum upp sér sem eru í alþjóðlegri samkeppni og vera með stýrikerfi á þau þannig að þau geti nálgast sínar aflaheimildir t.d. í gegnum uppboð. Það er hins vegar ekki hægt að sleppa því að stýra þessu uppboði algjörlega, hvorki varðandi útgerðir né skipaflota.

Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þm. um að það er óeðlilegt að það gerist sem skýrsla LÍÚ segir okkur að hafi gerst, þ.e. að ákveðnum aðilum sé úthlutaður aðgangur að auðlindinni og síðan sé þeirra að ákvarða hverjir megi sækja og að það þurfi að sækja veiðiréttinn undir þá. Og af því ég heyri að ég og hv. þm. erum sammála um að það þurfi að ríkja jafnræði í þessum efnum hvað varðar aðgang að aflaheimildum, vænti ég góðs stuðnings hv. þm. þegar kemur að umfjöllun um tillögur Samfylkingarinnar sem byggja á því að menn þurfi ekki að sækja veiðiréttinn undir annan en þann sem er eigandi auðlindarinnar, þ.e. þjóðina eða opinbera aðila fyrir hennar hönd, og að þar ríki jafnræði. Þannig og einungis þannig getum við komist nálægt því ástandi sem ríkti áður en farið var að skammta veiðiréttinn eftir þeim reglum sem við þekkjum núna, þ.e. að viðurkennt verði að um takmarkaðan rétt sé að ræða og því sé eðlilegt að menn greiði fyrir þennan rétt, en það eigi þá við um alla en ekki bara suma eins og nú.

Hæstv. forseti. Það er afskaplega knappur tími að ræða þessi mál undir þingályktunartillöguforminu og því verður þetta kannski dálítið sundurlaust. Mig langar þó til að reyna að nota tækifærið til þess að spyrja hv. tillöguflytjendur hvað standi á bak við þetta. Fyrst langar mig í raun til þess að spyrja upphafsspurningar sem er á þessa leið: Eru flutningsmenn bara sammála um það sem stendur í tillögugreininni? Það er ástæða til þess að bera upp þessa spurningu vegna þess að tillögugreinin fjallar um að afla gagna og skipa starfshópa. Síðan er uppsetning plaggsins með þeim hætti að stefna þeirra er kynnt í sitt hvoru plagginu sem fylgir með og það er að sjá að töluvert mikill munur sé á þessum tveimur stjórnmálaöflum hvað stefnuna sjálfa varðar. Mig langar t.d. að spyrja: Hefur orðið breyting á afstöðu vinstri grænna til framsalsins? Það stendur nefnilega einhvers staðar í greinargerð Frjálslynda flokksins að gert sé ráð fyrir því að selja eigi veiðiheimildir á einhvers konar uppboði hjá stærri flotanum. En hjá vinstri grænum er talað um að skilgreina eigi veiðiréttinn þannig að hann verði hreinn afnotaréttur og síðan er þar talað um framseljanleg veiðiréttindi sem er samkvæmt minni orðabók óbreytt fyrirkomulag hvað varðar sölu á veiðiheimildum. Þá er ég að tala um veiðiheimildir til lengri tíma. Það er ekki lengra síðan en í haust á aðalfundi Samtaka fiskvinnslu án útgerðar þar sem við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vorum báðir ásamt formanni vinstri grænna og hlustuðum á hann útlista stefnu vinstri grænna þannig að ekkert fór á milli mála að hann hafði þá skoðun og þá stefnu að þeir sem hefðu veiðiréttindin ættu að fá að selja þau á einhvers konar blindum markaði, eins og hefur reyndar áður komið fram í tillögum frá formanni vinstri grænna áður en hann stofnaði þann flokk sem hann er nú foringi fyrir. En tillögur hans ganga aftur í stefnu vinstri grænna fyrir síðustu kosningar og ég vek athygli á því að í þeirri stefnu er sagt, og vil ég, með leyfi forseta vitna í það plagg: ,,Meðan framseljanleg veiðiréttindi eru hluti af fyrirkomulagi fiskveiðistjórnunar, verði söluhagnaður veiðiheimilda gerður upptækur gegnum skattkerfið.`` Í þessum tillögum er hvergi tillaga um að afnema þetta kerfi og engar hugmyndir greinilega um hvernig eigi að gera það. Ég verð því að líta svo á að þarna sé á ferðinni sú stefna sem ég var að lýsa hér áðan að eigi að vera óbreytt samkvæmt þessum tillögum. Ég spyr þess vegna um mismuninn á stefnu þessara tveggja hreyfinga hvað þetta varðar. Það er ýmislegt fleira sem ég tel ástæðu til þess að skoða nánar. Í greinargerð um stefnu þingflokks Frjálslynda flokksins stendur, og ég ætla að vitna í 7. lið þar sem talað er um nauðsynlegan undirbúning, með leyfi forseta, svo þetta verði svolítið skýrara: ,,Veiðiheimildum, sem losna undan kvótaúthlutun samkvæmt ofanrituðu, aukningu á leyfilegu veiðimagni samkvæmt nýrri kvótasetningu og nýjum tegundum, sem teknar yrðu undir kvótasetningu, yrði annars vegar úthlutað með því að bjóða veiðiheimildir upp á opnum tilboðsmarkaði á vegum ríkisins og hæstu boð látin ráða og hins vegar með greiðslu aflagjalds hjá strandveiðiflotanum.`` Þetta er nákvæmlega sami grunnur að því að koma veiðiheimildum í hendur manna eins og við höfum verið að tala fyrir hjá Samfylkingunni. En ég spyr: Hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð fallist á þessa leið og eru menn búnir að hverfa frá því sem stóð á bak við hugmyndir þeirra í kosningabaráttunni og ekki bara í kosningabaráttunni heldur líka í haust? Ég spyr líka eftir tillögum um það hvernig eigi að skattleggja kvótagróðann því það var einmitt tillaga vinstri grænna. Kannski er ástæða til að það sé rætt hér í samhengi við þessa umræðu. Mér finnst annars að svolítið vanti í þá hugmynd sem hér er á ferðinni að menn séu að skerpa þennan grundvallar\-ágreining. Mér finnst eins og menn séu dálítið að smokra sér fram hjá honum vegna þess að hann snýst um eignarhaldið að auðlindinni og hefur gert allan tímann. Á meðan menn gera ráð fyrir því á ýmsum stöðum í þessum tillögum eins og hefur komið fram í umræðunni í dag að hægt sé að halda áfram að gera einhvers konar handvirkan mismun á þeim sem stunda sjó á Íslandsmiðum verður þessi grundvallarágreiningur ekki leystur. Ég tel að sú tillaga sem við erum að fjalla um muni ekki færa okkur að markinu nema því aðeins að menn hafi gert upp við sig afstöðuna til grunvallarágreiningsins. Við teljum að það höfum við hjá Samfylkingunni gert og þess vegna eru tillögur okkar ótruflaðar af því sem kemur út úr Vatneyrardóminum. Við teljum að grundvöllurinn eigi að vera jafnræði og réttlæti til starfs og atvinnu í sjávarútvegi. Þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu eru málin ekki eins flókin og þau verða alltaf í umræðunni þegar menn velta sífellt fyrir sér nýjum leiðum til að búa til réttlæti í kolómögulegt kerfi.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar, sem er flutt sameiginlega af þingmönnum Frjálslynda flokksins og Vinstri hreyfingrinnar -- græns framboðs, fjallar eins og stendur mjög skýrt í textanum ekki um fiskveiðistjórnun sem slíka heldur fjallar hún um ákveðinn grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar, ákveðinnar vinnu, ákveðinnar sýnar sem maður nálgast á þá vinnu. Þar eigum við samleið Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn í að vinna þann grundvöll og um það fjallar tillagan fyrst og fremst, um þá vinnu og þann grundvöll sem þarf að leggja í til að vinna síðan þá fiskveiðistjórnun en út frá þeirri sýn sem þar er lögð. Þó margt geti verið sameiginlegt hjá flokkunum er ekki í sjálfu sér neitt samkomulag um útfærslu á einstaka atriðum sem lúta að fiskveiðistjórninni sjálfri. Ég vil láta þetta koma fram í upphafi, herra forseti, til að öllum sé ljóst um hvað till. til þál. fjallar. Með till. til þál. er síðan greinargerð, m.a. frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, sem leggur þar fram áherslur sínar í sjávarútvegsmálum. Þar kemur fram að brýnt er að gera grundvallarbreytingar á fyrirkomulagi fiskveiðistjórnar og móta heildstæða sjávarútvegsstefnu. Í því samhengi er mikilvægt að aðgreina í umræðunni fyrirkomulagsatriði eins og leigu og sölu aflaheimilda í kvótakerfi annars vegar og hins vegar verndunaraðgerðir og fiskveiðistjórnarmarkmið, byggð á áliti vísindamanna auk upplýsinga frá atvinnugreininni sjálfri. Við lifum það einmitt í gegnum fiskveiðistjórnina að þar er á vissan hátt verið að blanda saman annars vegar pólitískum leiðum og rétti til fiskveiða og hins vegar fiskveiðistjórnun og stjórnun á nýtingu úr stofnunum. Því teljum við í sjálfu sér að eigi ekki að blanda saman, við munum hvort eð er þurfa að beita stýringum á það hvort tveggja en kannski ekki endilega þeim sömu. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjum áherslu á að auðlindir sjávar verði raunveruleg sameign þjóðarinnar og fiskveiðistjórn sé ekki stjórnun um eignarrétt og einstökum byggðarlögum tryggður réttlátur skerfur veiðiheimilda og viðunandi öryggi. Eins og hefur rækilega komið fram í umræðum á hv. Alþingi hefur fátt meiri áhrif á byggðir og byggðaröskun og öryggi búsetu í landinu en einmitt rétturinn til að njóta þessara auðlinda og aðgengis að þeim. Það er einmitt óöryggið sem íbúar vítt og breitt um landið, í þéttbýli og dreifbýli búa við, sem er ein alvarlegasta ástæðan fyrir búseturöskuninni. Við leggjum áherslu á að sjávarútvegurinn lagi sig að markmiðun sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni við náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan. Þetta teljum við eiga að vera sýn sem á að vinna eftir og bæði nýting og fiskveiðistjórn á að byggja á. Þetta eigi að draga miklu sterkar inn í bæði aðferðir og aðferðafræði við veiðarnar og við stýringu á sókn í þær. Við leggjum áherslu á að sjávarútvegsstefnan treysti byggð og efli atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstur auðlindanna innan lands. Við leggjum áherslu á að sjávarútvegsstefnan stuðli að réttlátri og jafnri skiptingu gæðanna ásamt jöfnum og góðum lífskjörum þeirra sem starfa við greinina og veita henni þjónustu. Markmiðið er að afraksturinn um nýtingu sameiginlegra auðlinda dreifist réttlátlega til landsmanna allra. Herra forseti. Það er óþolandi að fólk sem árum, áratugum, jafnvel öldum saman, hefur byggt búsetu sína og afkomu og menningu á því að eiga aðgang að fiskimiðum landsins skuli í krafti einhverra fiskveiðistjórnarákvæða vera svipt rétti sínum til þess að stunda þessar veiðar og búa við það óöryggi sem ég lýsti áðan. Fólk sem hefur einmitt unnið í fiskvinnslunni og verið með í því að skapa þá auðlind sem fiskurinn er má ekki vera réttlaust þegar rætt er um öryggi og aðgengi til þessarar auðlindar. Þessu getum við ekki unað. Því legg ég áherslu á að sjávarútvegurinn, ekki síst fiskvinnslan, þróist og verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standa sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti snertir. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að til að ná fram markmiðum farsællar og réttlátrar sjávarútvegsstefnu þurfi að grípa m.a. til eftirfarandi aðgerða: Efla smábáta- og bátaútgerð á nýjan leik. Láta slíka útgerð njóta aukins forgangs á grunnmiðum næst landinu og hvetja um leið til notkunar vistvænna veiðiaðferða, orkusparnaðar og umhverfisvænnar þróunar greinarinnar. Kostir þessarar útgerðar eru einnig þeir að oft er um að ræða einyrkja og fjölskyldufyrirtæki og þannig viðhelst fjölbreytni í greininni, nýliðun á sér frekar stað. Gera á tilraun með fyrirkomulag þar sem mönnum gefst kostur á að sanna getu sína sem dugandi veiðimenn á smábátum yfir sumartímann og öðlast þannig smátt og smátt tiltekna reynslu innan fiskveiðistjórnarkerfisins. Við leggjum áherslu á það að byggð við sjávarsíðuna í sveitum landsins á að treysta með því að tengja við búsetu á jörðunum tiltekinn nýtingarrétt í samræmi við sögulegar nytjar af sjávarfangi. Efling bátaútgerðar almennt og efling fiskvinnslunnar væru jafnframt liður í að treysta stöðu byggðarlaganna. Eitt vil ég líka draga fram, herra forseti, sem við teljum mikilvægt einmitt í því að byggja upp markvissa fiskveiðistjórn en það er að efla rannsóknir og ekki síst á staðbundnum og stofnum og deilistofnum. Sterk rök hníga að því að inn á flóum og fjörðum vítt og breitt um landið séu staðbundnir stofnar sem blandist lítt stofnunum utan þeirra svæða. Auðvitað þýðir ekki að beita einhverjum algildum fiskveiðistjórnarkerfum á landið allt gagnvart þessum stofnum. Herra forseti. Mikilvægt er að ná sátt um stjórn fiskveiða og rétt til þessarar auðlindar. Með þessari till. til þál. erum við að leggja til að unninn verði grundvöllur til þess að vinna nýja fiskveiðistjórnarstefnu á.

Hæstvirtur forseti. Ég tek eftir því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð talar mikið um að tengja við byggðirnar og jafnvel við einstaka bæi. Ég hef einfaldlega áhuga á að fræðast um hvernig menn hugsa sér að tengja veiðiréttindin við og ákveða hve mikið menn eigi að fá að veiða, hvernig eigi að skipta veiðiréttindunum á milli manna sem eru í útgerð þar sem menn eru að tengja þetta við byggðirnar. Ég endurtek spurningu mína frá því áðan hvort Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er sammála því sem kemur fram í, að mig minnir, 7. lið í tillögum frá Frjálslynda flokknum um það að bjóða veiðiheimildir upp. Síðan hef ég mikinn áhuga á því að vita hvernig menn hugsa það og hvernig menn geta fundið réttlátari leiðir til að láta menn hafa veiðiréttindi á grundvelli þeirra markmiða sem þarna eru sett fram um eflingu bátaútgerðarinnar og eflingu fiskvinnslunnar og hvernig beri þá að velja menn til að veiða þennan fisk. Er það kannski hugmyndin að einhvers konar útboð verði á þessum veiðiheimildum? Eða á þetta að fara eftir einhverjum hugmyndum um það hvernig hafi verið staðið að veiðum fyrr á tímum eða á að miða við síðustu ár? Það er ekki björgulegt í sumum byggðum ef það yrði gert. Á að skilja þetta þannig að menn geri bókstaflega ráð fyrir því að svo verði gert? Það er grundvallarspurning hvort þeim verði áfram mismunað sem sækja sjó á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Alþingi Íslendinga er einmitt kjörið til að stýra hlutunum. Ef allir hefðu jafnan sjálftökurétt og þar hlypi hver í kapp við annan og sá fengi sem hlypi hraðast þyrftum við að sjálfsögðu ekkert Alþingi. Auðvitað þurfum við stýringu á hlutunum og út frá pólitískri sýn sem við höfum. Við höfum þá sýn að það eigi að stunda vistvænar veiðar, það eigi að láta byggðirnar njóta forgangs, bundins forgangs til ákveðinna auðlinda, og því þarf að stýra. Við erum ekkert að kinoka okkur við því að það sé gert. Tillaga okkar gengur út frá því að vinna ákveðinn grundvöll, grunnvinnu til að beita einmitt stýringum á. Varðandi vangaveltur eins og þær hvernig megi binda veiðiheimildir við jörð, þetta hefur verið öldum saman og það er eðlilegt að ákveðinn veiðiréttur fylgi jörðum og sé ekkert fluttur þaðan. Ef jörðin fer í eyði færist hann í sjálfu sér ekkert yfir á næstu jörð. Þetta er í sjálfu sér útfærsluatriði. Við leggjum áherslu á að auðlindir sjávarins eru sameign þjóðarinnar og eigi ekkert að lúta einhverjum uppbótareglum í sjálfu sér.

Hæstvirtur forseti. Þarna kom það, Alþingi Íslendinga er kjörið til að stýra og skammta og það hefur Alþingi Íslendinga verið að gera. Það er nákvæmlega þannig sem menn hafa hagað sér og þannig hafa menn litið á hlutverk sitt. Þeir hafa, hér á hv. Alþingi, alveg frá því þetta kerfi var fundið upp, gengið fram, valið úr, stýrt, látið þennan og hinn fá, en annan ekki, og tekið atvinnuréttindin af þeim sem ættu að hafa þau og fært þau öðrum. Þetta er ekki réttlæti. Það verður aldrei búið til réttlæti með þeim aðferðum sem hér var lýst. Hér verða menn að horfast í augu við það að almennar reglur verða að koma til ef það á að vera hægt að koma á einhverju réttlæti. Það að fara núna að skipta upp veiðiréttindum til þess að sækja sjó á milli jarða held ég að muni ekki leysa mörg vandamál þó að það mundi kannski geta bjargað einhverjum bóndanum. En það leysir ekki aðal\-ágreiningsmálið sem uppi er í þjóðfélaginu um hvernig eigi að stýra aðgangnum að fiskimiðunum í heildina. Það verður ekki gert nema með almennum reglum. Það er niðurstaða okkar í Samfylkingunni og ég hefði satt að segja áhuga á því að hafa miklu lengri tíma til að ræða við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um það hvernig þeir sjá þetta fyrir sér svo maður skilji betur hvernig þeir hafa hugsað sér þetta nýja skömmtunarkerfi því að það mun taka því kerfi mjög mikið fram sem verið hefur og þar hafa menn ekki kallað allt ömmu sína fram að þessu.

Herra forseti. Sem alþingismaður kinoka ég mér ekki við að axla þá ábyrgð að taka þátt í að stýra landinu, hvorki hvað varðar þau ákvæði sem lúta að nýtingu og meðferð fiskimiðanna né öðrum verkefnum sem Alþingi er falið að stýra. Ég ítreka það að ef náttúruauðlindin sem slík er bara afhent þeim sem hlaupa hraðast í þessu kapphlaupi þá er það í sjálfu sér ekki stýring sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur áhuga á. Hún hefur áhuga á því að þessar auðlindir séu nýttar á hagkvæman og sjálfbæran hátt í þágu þjóðarinnar allrar og þar sé ekki kerfisbundin mismunun, hvorki hvað varðar byggðir, búsetu né annað því um líkt eins og við nú upplifum, þ.e. það mikla óöryggi sem núverandi fiskveiðistjórn einmitt hefur í för með sér gagnvart hinum dreifðu byggðum. Ég undirstrika þetta óöryggi. Varðandi það þá teljum við að Alþingi hafi á vissan hátt brugðist í stýringu sinni og við leggjum til að tekinn verði upp betri háttur og markvissari.

Herra forseti. Ég ætla að reyna að svara í einhverju því sem kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Ég treysti mér náttúrlega ekki til að gera það í andsvari en skal reyna að vera stuttorður. Í greinargerð Frjálslynda flokksins með þessari þáltill. kemur alveg skýrt fram að við teljum að stöðva eigi framsal og framleigu á veiðiheimildum, þ.e. hvernig svo sem menn útfæra kerfið við að nálgast aflaheimildirnar. Við höfum lýst því í okkar greinargerð að við teljum að það verði að nálgast þær með því að bjóða mönnum upp á jafnræði og við höfum kallað það að setja á einhvers konar stýrt uppboð eða stýrðar leiðir þar sem menn geti nálgast aflaheimildirnar og í okkar hugmyndum höfum við lagt til að það gerðist á fimm árum. Við teljum hins vegar að ekki sé verjandi að þær heimildir geti svo farið í framleigu vegna þess að þá held ég að við værum í raun að bjóða upp á svipað fyrirkomulag og við höfum, þ.e. að menn gætu með einhverju lagi fundið glufur á kerfinu. Við skulum ekki gleyma því og við vitum það öll að við erum afar fundvís á leiðir í svona kerfum. Við finnum endalaust einhver göt og smugur. Við óttumst sem sagt að ef heimilt væri að framleigja þetta og framsal í þessu kerfi eftir að menn hefðu fengið til sín þær heimildir sem þeir hefðu leyfi til að nálgast og hefðu forgang til að nálgast með jafnræðisreglum, eins og við höfum verið að reyna að lýsa í þessum atriðalista sem er hér í 15 atriðum, þá værum við í raun að setja aftur í gang braskið og vesenið og allt saman til lítils unnið. Það væri eðlilegt að hugsa svona kerfi þannig að meginmarkmið þeirra útgerða sem fengju til sín veiðiheimildir væri að veiða þessar heimildir, tekjurnar kæmu sem sagt af veiðunum, það væri meginmarkmið. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir okkur að hugsa þetta þannig að þeir sem eru í útgerð hyggist gera út á veiðiheimildirnar sínar og að með þeirri aðferð sem þeim verður boðin til að nálgast þær, t.d. í stýrðu útboði, séu þeir ekki að ná í meiri veiðiheimildir en þeir ætla sér að nota, sem þeir ætla sér að gera út á og stunda fiskveiðar á. Það fælust því ekki nýir leigumöguleikar í því að kalla fram viðskipti milli manna inni í kerfinu. Ég held að menn ættu ekki að byrja á því. Ef það tækist að búa til texta sem menn gætu sæst á að þessu leyti held ég að menn ættu ekki að byrja á því að halda áfram með braskið. Við sjáum aldrei fyrir endann á því og það hefur best sýnt sig í því kerfi sem við erum með að við sjáum aldrei fyrir endann á því hvernig þetta þróast og hvaða afleiðingar fylgja þessum frjálsa framsalsrétti útgerðarmanna. Ég hef reynt að orða þetta þannig að útgerðarmenn, hverjir svo sem þeir eru, sem vilja stunda fiskveiðar eigi að fá veiðirétt og nýtingarrétt og það eigi að reyna að úthluta honum með sem mestu réttlæti milli manna. Hugmyndir okkar ganga út á að mönnum sé gefin ákveðin aðlögun að þessu kerfi og ég held að sú greinargerð sem hér fylgir með skýri nokkurn veginn hvað við erum að hugsa í því. Ég hef hins vegar sagt áður í þessum ræðustól, síðast í liðinni viku, að ég væri sannfærður um enginn einn þingmaður, hvorki ég né aðrir, fái það eftirsóknaverða hlutverk að fá að mæla fram sinn eigin lagatexta. Þegar niðurstaða fæst sem vonandi verður, verður hún vonandi þannig að sem flestir geti sætt sig við hana. Það mun hins vegar enginn fá sinn óskatexta algjörlega uppfylltan. Ég held að við vitum það öll. Og ég held að við eigum ekki að ætla okkur þá dul að hvert og eitt okkar geti fengið þann texta í svona viðamikil lög sem hann eða hún persónulega óskar eftir eða heldur að sé réttastur. Sjónarmið annarra verða líka að komast að og það mun enginn skrifa sinn óska-lagatexta í þessum lögum.

Herra forseti. Ég hygg að flestir séu sammála um að sjávarútvegurinn sé ein af undirstöðum efnahagsgangverksins í þjóðfélaginu og þess vegna sé eðlilegt að markaðslögmálin ráði þar eins og annars staðar í atvinnulífinu þar sem við gerum kröfur. Ég held að við séum líka sammála um það að þó að hugsjónir eins og þær sem koma fram í lögum dýranna í Hálsaskógi séu fallegar þá eru þær ekki framkvæmanlegar í atvinnurekstri, allra síst í atvinnurekstri sem er í harðri samkeppni. Þess vegna er það alveg rétt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson segir, menn reyna alltaf að finna leiðir. Menn leita leiða og ef einhvers staðar er búin til glufa er farið í gegnum hana. Þess vegna velti ég því fyrir mér --- og þetta eru vangaveltur sem ég vænti að fá viðbrögð við --- hvort aðilum sem meinað er að leigja frá sér veiðiheimildir ef þeir ekki geta veitt sjálfir, muni þá ekki t.d. finna þá leið að leigja frá sér skipið með veiðiheimildunum þannig að annar aðili veiði. Og í öðru lagi hvort hv. þm. sjái mun á því hvort útgerð leigir eða selur frá sér heimildir sem henni voru afhentar í gjafakvótakerfi eða hvort útgerð fær að leigja frá sér heimildir sem hún er áður búin að leigja til sín og þar með að greiða fyrir.

Herra forseti. Ég vil reyna að svara þessu þannig að mér finnst að það starfsumhverfi sem íslenskum útgerðarmönnum er búið til að nálgast veiðiheimildir eigi að hvetja þá til dálítillar ábyrgðar og dálítillar festu og að það eigi ekkert að vera sjálfgefið að menn geti nálgast veiðiheimildir ef þeir ætla sér ekki að nýta þær. Það er hugsanlegt að menn megi færa eitthvað af veiðiheimildum á milli ára. Ég tel hins vegar alveg gjörsamlega útilokað að halda áfram að byggja undir framleigukerfi í hvaða mynd sem það er. Ég held að það muni alltaf kalla fram þá óæskilegu þætti sem við höfum verið að upplifa, m.a. í núverandi kvótakerfi. Þess vegna tel ég að það yrði okkur öllum til góðs að útgerðarmenn vissu það að þegar þeir væru að leigja til sín aflaheimildir þá þyrftu þeir nokkurn veginn að reyna að miða við það að þeir gætu veitt þetta sjálfir. Það kann hins vegar vel að vera að það væri eðlilegt þeir gætu fært á milli ára aflaheimildir sem þeir væru búnir að leigja. En framleigan finnst mér ekki koma til greina.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að það er eðlilegt að ætlast til ábyrgðar af þeim sem fá að nýta sameiginlega auðlind og ég er líka sammála hv. þm. um að það er óeðlilegt að opna á það að menn geti leigt til sín veiðiheimildir umfram það sem þeir ætla sér að veiða. Við hljótum auðvitað að horfa til þess að menn séu þarna að afla sér veiðiréttar fyrst og fremst. Hins vegar vitum við bæði, ég og hv. þm., að ýmislegt getur komið upp á sem gerir það að verkum að menn geta ekki nýtt sér þann rétt sem þeir eru búnir að leigja til sín. Og spurningin er þá þessi: Hvernig bregðumst við við slíku? Ég hef horft til þeirrar hugmyndar að menn gætu skilað inn, en ég geri mér jafnframt grein fyrir því að það verður alltaf það mikil eftirsókn eftir veiðirétti á Íslandsmiðum að hann verður alltaf verðmæti í sjálfu sér. Spurningin er þá þessi: Hvernig er hægt að fá menn til að skila inn slíkum dýrmætum rétti? Eða verða menn að horfast í augu við það að til þess að hér megi verða sú hagræðing sem hlýtur að verða af því að ef einn ekki getur nýtt sér, og við skulum segja að það sé af óviðráðanlegum aðstæðum, þá fái annar að gera það? Hvaða aðferðum getum við þá beitt til þess að gera kerfið það lipurt að slíkt gangi upp? Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að við eigum hér heiðarleg skoðanaskipti um þessa hluti vegna þess að þetta skiptir virkilega máli þegar við erum að þróa nýjar hugmyndir um hvað eigi að taka við af því kerfi sem nú er við lýði.

Herra forseti. Það er auðvitað hægt að finna fjölmargar leiðir til þess að mæta því að mönnum séu ekki settar ósanngjarnar reglur að þessu leyti. Það er t.d. hægt að finna þá reglu að menn geti skilað inn aftur og eigi þá rétt á því að fá greitt 90% af andvirðinu til baka þaðan sem þeir fengu heimildirnar. Ég sé því ekki annað en að auðveldlega sé hægt að mæta slíkum uppákomum. Ég skil áhyggjur hv. þm. þannig að verið sé að velta því upp t.d. hvað gerist ef skip bilar í sex mánuði. Í lögunum núna er m.a. ákvæði um að ef skip bilar í langan tíma þá þurfi það ekki að uppfylla veiðiskylduna, ef ég man rétt. Ég lít því svo á að hér sé bara um hreint útfærsluatriði að ræða og ég get ekki ætlað nokkrum manni það að útfæra lögin þannig að menn stórskaðist á að vinna eftir þeim. Menn hljóta bara að útfæra reglurnar þannig að meginmarkmiðið sé að þeir séu ekki að taka til sín veiðiheimildir með neinu móti öðruvísi en að þeir ætli sér að veiða þær, en ef eitthvað kemur hins vegar fyrir sem gerir það að verkum að þeim tekst það ekki þá eigi þeir einhverja eðlilega útgönguleið sem býður ekki upp á að menn geti braskað með þetta sín á milli.