Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég álít, að þetta mál, sem hér er til 2. umr., hefði gjarna mátt fara til fjhn. Það er góð regla hjá okkur að láta mál fara til n., og hefur það að minnsta kosti komið fyrir, hafi ríkisstj. lagt áherzlu á að fá mál afgr. nógu fljótt, að hún hefur óskað þess, að fjhn. afgr. það á 5 mínútum. Nú var fellt af meiri hl. að láta þetta mál fara til n., og álít ég það vera mjög ópraktíska meðferð á þingmáli. Það var líka annað mál flutt í d., að beiðni hæstv. ríkisstj., sem fjhn. hafði verið beðin fyrir. Fékkst aldrei neinn fundur í fjhn. um það mál, og svo féll málið. Það eru góð vinnubrögð að láta þetta ganga þannig! Ég skal ekki segja, að þannig fari um þetta, en vildi aðeins segja þetta út af atkvgr., sem fór fram hér áðan, því að það hefði ekki tafið málið, þó að fjhn. hefði fjallað um það. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvað ríkisstj. gengur út frá, að þessi fækkun, sem hér á að verða á tóbakinu, muni gefa mikið í ríkissjóð á þessu ári, þannig að hægt verði að gera sér nokkra grein fyrir, hvað þetta mundi þýða miklar tekjur. Það var venjulegt hér áður fyrr, að slíkt var nefnt í grg. En væri það ekki gert, fengu, fjhn. þingsins venjulega upplýsingar um, hvað reiknað var með miklum tekjum af hverjum tekjulið. Mér þætti því vænt um, ef hæstv. fjmrh. vildi gera grein fyrir, hvað hann byggist við, að þetta mundi afla ríkinu mikilla tekna.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. lýsti hér áðan, þá hefur minni hl. iðnn. ekki getað orðið sammála meiri hl. um allar gr. frv. og ber því fram brtt. á þskj. 569, sem nú er nýlega útbýtt. Þegar raforkumálastjóri og raforkuráð sendi brtt. sina við þetta frv., sem hefur að mestu leyti verið tekin upp á þskj. 550, þá var einnig innifalið í þeim brtt. sú málsgr., sem við nú berum fram á þskj. 569, eins og hv. frsm. einnig tók fram. Mér þykir því rétt, að við þessa umr. komi fram það sjónarmið, sem vakti fyrir raforkumálastjóra og raforkuráði, og vildi, með leyfi hæstv. forseta, mega lesa upp úr grg., sem fylgdi þeirri brtt. En þar segir svo: „Til þess að kleift verði að veita einhver lán samkvæmt þessari grein, er því ákvæði bætt inn í, að slíkar lánveitingar sem hér um ræðir verði ekki teknar upp, nema sjóðnum verði um leið séð fyrir auknum tekjum, er því nemi. Fé raforkusjóðs er þegar ráðstafað það langt fram í tímann, að ekki verður hægt að veita nein lán samkvæmt þessum tölulið, nema sjóðnum sé jafnframt séð fyrir auknum tekjum. Ákvæði um lánstíma hafa verið felld niður úr frv., enda gert ráð fyrir, að þetta atriði ásamt fleiri nánari ákvæðum verði ákveðið í reglugerðinni. Lánstíminn mun þá verða ákveðinn í samræmi við meðalendingu rafstöðvanna, sem mun vera 6–8 ár. Ákvæðið um lágmarksstærð hefur einnig verið fellt niður úr frv. og gert ráð fyrir, að það verði tekið upp í reglugerð. Væntanlega verður þar einnig miðað við 4 kílóvatta lágmarksstærð.“ Þetta er það, sem raforkumálastjóri og raforkuráð hefur látið fylgja sinni till., og verði þessi málsgr. felld niður úr þeirri till., þá gerbreytir það frv., og það gæti orðið til þess, gagnstætt tilætlun flm., að ekkert lán yrði veitt á næstu árum til þessara rafstöðva, eftir því sem upplýst er frá raforkumálastjóra, þar sem þegar er búið að ráðstafa langt fram í tímann öllu því fé, sem ætlazt er til, að einnig verði notað til þessara framkvæmda. Því vil ég biðja hann og aðra hv. þm., sem vilja ljá þessu máli lið, að athuga, hvort ekki sé rétt og sjálfsagt að samþ. einnig þessa till. á þskj. 569. Hún er sannarlega ekki borin fram af neinni andúð gegn frv., nema síður sé, heldur af beinni þörf til þess að tryggja, að framkvæmdin verði örugg og að lagafyrirmælin verði annað, en dauður bókstafur. Hv. frsm. sagði, að eins og fjárhag ríkissjóðs væri nú komið, þá gæti það verið sama og að stöðva málið að fullu, ef þessi till. væri samþ. Ég get á engan hátt verið sammála um það, að það velti á því í framtíðinni um afgreiðslu fjárl., hvort þessari upphæð, 100–150 þús. kr., yrði varið til þessara framkvæmda eða ekki. Það verður að sjálfsögðu að vera á mati Alþ. á hverjum tíma, hvort það lætur ákveðna upphæð til þessara útgjalda eða einhverra annarra, en hitt er upplýst í dag, að ef þessi gr. er ekki sett inn í frv., þá verður frestun á framkvæmdum og engin líkindi til þess, að það fáist neitt fé til þessara framkvæmda, nema það verði tryggðar einhverjar tekjur á annan hátt. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða meira um málið og ætla ekki að halda uppi málþófi um það, og mun ekki taka til máls aftur í sambandi við málið, nema sérstakt tilefni gefist til.

Afbrigði um brtt. 569, sem of seint var útbýtt, leyfð og samþ. með 11 shlj. atkv.



Eftir orðum hæstv. ráðh. að dæma er hæsta hækkun, sem hér er um að ræða, 15%. Ég skal játa með hæstv. ráðh., að erfitt er um það að segja, hvaða áhrif þessi hækkun kann að hafa. Ég vil í þessu sambandi minnast á, að sú saga hefur gengið, að áfengistekjurnar hafi undanfarna mánuði minnkað um eitthvað 10%. Þannig að sú hækkun, sem framkvæmd hefur verið á áfenginu, mun jafnvel ekki gera meira, en vega upp á móti þeim minnkandi kaupum, sem þar hafa orðið. Með öðrum orðum, þegar kaup manna á vörunni minnka svona stórkostlega, getur orðið það stórt skarð, sem höggvið er í ríkissjóð með því, að meira að segja svona hækkun geri ekki meira en að halda í horfinu. Og þá erum við komnir að því, að þetta er vegna þess, að sjálfur grundvöllurinn undir atvinnulífinu er að bíla. Það er sjálf afkoma fólksins, sem er að versna það mikið fyrir ráðstafanir ríkisstj., að fólkið hefur ekki efni á að veita sér það, sem það gat veitt sér áður, og þess vegna er hætta á, að svona ráðstafanir verði ekki til þess að skaffa viðbótartekjur í ríkissjóð, heldur aðeins til þess að hindra, að skarð verði í þá áætlun, sem þegar hefur verið gerð. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Ég vil ekki tefja fyrir þessu nú, því að það er óþægilegt að hafa lengi lokað í þessari stofnun, sem er aðalmjólkurkýr hæstv. ríkisstj. En eftir þessum upplýsingum að dæma finnst mér hætta á því, að þetta geri lítið meira, en að vega á móti því, sem áður hafði verið áætlað, þannig að það er ekki víst, að þarna sé um stóra tekjuöflun að ræða upp í þær mörgu milljónir, sem vantar.



Ég vildi aðeins standa upp til þess að mótmæla því, að það sé fyrir gerðir ríkisstj., að menn hafa kannske minnkað við sig brennivínskaup. Hún hefur nú ekki staðið á torgum og gatnamótum til þess að prédika bindindi, hefur enda haft annað að gera, og hafa til þessarar starfsemi valizt ýmsir aðrir góðir menn. En þótt svo væri, að áfengiskaup minnkuðu eitthvað, held ég, að það þyrfti ekki að vera nema hálft hryggðarefni. Annars er það ekki ríkisstj. að ákveða árferði eða aflabrögð. Það vita allir, að hér hefur brugðizt annar höfuðatvinnuvegurinn hátt á annað ár, og það segir til sin, og gæti þá orðið vandi á fyrir hv. 2. þm. Reykv. (EOl) að finna þá stjórn, sem gæti fyllt upp í þau skörð. En megi nokkuð marka sögu þeirra manna, sem hafa litið í kringum sig í nálægum löndum, á alþýða manna hér ekki við verri kjör að búa, en annars staðar. Hitt vita svo allir, að á vissum tíma, þ.e. stríðsárunum og eftirstríðsárunum, var peningaflóðið meira í þessu landi, en dæmi eru til um áður. Nú er ástandið orðið allt annað, því miður. Það sýnir skorturinn á lánsfé hjá bönkunum, að þessir peningar hafa mikið minnkað. Þetta frv. er viðleitni í þá átt að reyna að tryggja það, að gjaldþol ríkissjóðs bili ekki þrátt fyrir örðugar aðstæður. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar, en vildi aðeins mæla gegn þessari staðhæfingu 2. þm. Reykv., að ríkisstj. eigi alla sök á dýrtíðinni. Um það mætti margt fleira segja, en ég býst víð, að sá tími nálgist óðum, að hv. 2. þm. Reykv. geti þar opnað hjarta sitt fyrir stærra söfnuði, en hér er til þess að hlusta á hann, og mun því vera bezt að láta þetta mál ganga sinn gang.



Ég skal alveg fría ríkisstj. af þeim áburði, sem fjmrh. virtist nú taka næst sér af því, sem ég bar á hana, að það væri fyrir hennar aðgerðir, að menn minnkuðu sérstaklega við sig brennivínskaup. Ég býst við, að það sé mjög fjarri því, að ríkisstj. geri nokkrar sérstakar ráðstafanir til þess eða hafi reynt að hindra menn í því að kaupa eða drekka áfengi. En ásökun mín var miðuð við hitt, að ríkisstj. hefði gert ráðstafanir til þess að minnka kaupgetu manna í landinu og rýrt afkomu þeirra og þar með gert þeim erfiðara fyrir að kaupa nauðsynjar sínar. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða dýrtíðarmálin almennt við þessa umr., enda verður það nú ekki í stuttu máli betur gert en ríkisstj. hefur gert í grg. fyrir þessu frv.