Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á 190. þskj. höfum við hv. 2. þm. Rang. borið fram brtt. við 5. tölulið 2. gr. frv. Hún er um það, að aftan við liðinn bætist: „enda komi samþykki ríkisstj. til“. Við eigum við það, að skýrt verði að vera, að ríkisstj. og Viðskiptaráðið skuli vera sammála. En í brtt. á 176. þskj. frá meiri hl. fjhn. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. geti notað þessa heimild og falið ráðinu framkvæmd hennar án tillits til þess, hvort það er ríkisstj. samþ. eða ekki. Okkur hv. 2. þm. Rang. þykir þetta ekki heppilegt. Annars ætti málið að liggja svo ljóst fyrir, að ekki væri ástæða til að ræða það frekar. Ég mun ekki heldur ræða um önnur atriði frv., nema sérstakt tilefni gefist.



Ég vildi biðja hæstv. forseta að sjá um það, að leiðrétt yrði prentvilla í 2. gr. frv. Þar er í 6. lið talað um l. nr. 9 frá 1942, en á að vera l. nr. 79. Einnig er prentvilla á 186. þskj. Þar stendur í fyrirsögn þskj. orðið „gjaldeyrisverzlun“, en á að vera „gjaldeyrismeðferð“.



Ég gerði grein fyrir því við 2. umr., að ég teldi nauðsynlegt að breyta 1. gr. frv., ef ekki kæmi neitt fram frá hæstv. stj., sem benti til, að hún ætlaði að hafa samvinnu við þ. um þetta. Ég ætla því að leyfa mér að bera fram skrifl. brtt., sem er svo hljóðandi: 1. gr. orðist svo: „ Ríkisstj. skipar fimm manna n., er nefniat Viðskiptaráð, og jafnmarga varamenn, er sæti taki í ráðinu í forföllum aðalmanna eða ef sæti verður laust um stundarsakir. Fjórir nefndarmanna séu skipaðir eftir tilnefningu þingflokkanna, einn eftir tilnefningu hvers þeirra, en fimmti maðurinn sé skipaður án tilnefningar, og sé hann formaður nefndarinnar“. Ég hef við 1. og 2. umr. gert grein fyrir nauðsyn þessarar brtt., og mun ég því ekki ræða hana frekar að þessu sinni, en óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari skrifl. brtt.

Forseti (JJós): Hv. dm. hafa heyrt skrifi. brtt. hv. 2. þm. Reykv. Til þess að hún geti komið hér til umr. og atkvgr., þarf afbrigði frá þingsköpum.



Herra forseti. - Sumir hv. þm. hafa haldið því fram, að hér væri á ferðinni n. miklu valdameiri en aðrar n., sem nú eru starfandi hér á landi. Þetta kann að vera rétt, en ég tel það eftir atvikum þessari ráðstöfun til gildis. Ég bið hv. þm. að athuga, að þetta vald hefur þegar verið gefið n. manna, ekki 5 mönnum, heldur 10, undir eftirliti núverandi ríkisstj. Og nokkur munur er á því, hvort þetta vald er fengið 5 mönnum eða 10 undir eftirliti stj. En raunverulega er stj. ekki fengið með þessu neitt vald umfram það. sem hún hefur nú, og því er hér í rauninni um formsatriði að ræða. Slíkar n. sem þessi hafa ekki áður verið skipaðar af Alþ., og má auðvitað deila um það, hve heppileg slík nefndarskipun sé, en úr því mun verða skorið, þegar til framkvæmdanna kemur. Stj. leggur því megináherzlu á það, að hún fái að ráða vali manna í þessa n., en þetta kemur ekki á neinn hátt í bága við þann vilja hennar að hafa góða samvinnu við Alþ.



Hér er komin fram brtt. á 180. þskj. frá hv. þm. V.-Sk., og vil ég lýsa yfir þeirri ósk minni, að hún nái samþykki. Ég tel, að hún þurfi ekki að hafa í för með sér aukin útgjöld ríkissjóðs, og er hún þess vegna meinlaus. Ég hef átt tal um þetta við hv. samnm. mína í fjhn., og eru þeir mér sammála. Skal ég svo ekki orðlengja þetta.



Eins og ég hafði boðað við 2. umr. þessa máls, þá flyt ég nú brtt. á þá leið, að 3. liður í 1. gr. orðist svo: „Varnargarða innan Háamúla í Fljótshlíð og sunnan Markarfljótsbrúar undir Eyjafjöllum, eftir því sem þurfa þykir til að verjast eyðingu gróðurlendis á þessum slóðum.“ Eins og ég tók fram við 2. umr., þá eru með þessu frv. felld niður og takmörkuð réttindi sveitarinnar til framlaga úr ríkissjóði frá því, sem verið hefur til byggingar annarra vatnagarða í Innhlíðinni en um getur í frv. Ef fleiri yrðu gerðir, þá kæmu þeir undir lægra framlag úr ríkissjóði. En þar sem ætlunin með þessu máli hér í þinginu er sú, að það verði til hagsbóta fyrir sveitirnar í kring, til að létta á þeirra framlagi, eins og annars hefur orðið, þá taldi ég einnig sjálfsagt, að þetta yrði leiðrétt til samræmis. Ég gat þess einnig, að eftir samveitingu vatnanna væri hætt við flóðum í Markarfljóti. Mér þykir sanngjarnt, að varnir vegna þess verði greiddar að sama hluta og 3. liður í 1. gr. eða jafnvel að öllu leyti, þar sem hér er um samgöngunauðsyn, en ekki landvörn að ræða. Ég væri svo þakklátur hv. fjhn., ef þetta yrði samræmt eftir till. minni.



Herra forseti. - Það er nokkuð langt síðan þetta mál fór til n. N. hefur gert sér far um að vanda afgreiðslu þess og kynna sér undirtektir þeirra, sem hlut eiga að máli, um breyt. þær, sem frv. gerir ráð fyrir. N. sendi málið til umsagnar sjóðastj. sjálfri, sem sjálfsagt var, enn fremur stjórn Fiskifélags Íslands, Fiskimálan. og stjórn Farmanna– og fiskimannasambands Íslands. N. hafa borizt bréf frá öllum þessum aðilum, og má segja, að undirtektirnar séu hvetjandi til þess, að frv. verði samþ., en ýmislegt er þó tekið fram í þessum álitum um breyt., sem æskilegar þykja, og skal ég leyfa mér að minnast á þau atriði, hvert út af fyrir sig. Álitsgerðirnar eru hins vegar svo langar, að ég vil ekki lesa þær upp í heild, það mundi taka of langan tíma og tefja afgreiðslu málsins að óþörfu. Ég kem þá fyrst með álit stjórnar sjóðsins. Hún segir, að hún telji frv. mjög mikla endurbót, ef að l. verði, og vill eindregið mæla með lögfestingu þess ákvæðis, að sjóðurinn fái þann hluta útflutningsgjalds, sem nú rennur í ríkissjóð, og telur, að á þann hátt verði mjög sómasamlega séð fyrir lánsþörf sjóðsins. Stjórnir sjómanna- og farmannasambands Íslands og Fiskifélagsins mæla með því, að lántökuheinaild sú, sem nú er í l., sé látin standa. Þessar óskir hefur n. tekið til greina. Þá segir stjórn fiskveiðasjóðs, að hún hafi ekki orðið vör við nokkra óánægju með vaxtakjör, en í frv. er gert ráð fyrir, að vextir séu lækkaðir. En það er ekki von, að stjórnin hafi orðið vör við óánægju, það er skammt síðan vextir voru lækkaðir, og menn hafa orðið þeirri lækkun fegnir og þá ekki verið með umkvartanir um vaxtakjörin, þegar búið var að breyta þeim. En ég gerði nægilega grein fyrir því við 1. umr., að vextir mættu vera lægri en þeir eru, ef sjóðurinn starfaði með eigin fé. Stjórn sjóðsins segir ekki nema gott um það að veita byggingarstyrki, eins og nú er háttað byggingarkostnaði, en álítur, að það mundi vera hægt að ná sama árangri með því að veita áhættulán út á 2. og 3. veðrétt, en engan styrk. Ég segi fyrir mig, að ég álít, að slík áhættulán mundu á engan hátt geta komið í staðinn fyrir styrkveitingar. Styrkveitingar eru ætlaðar til að jafna óeðlilegt verðlag og fyrir efnalitla menn, sem þurfa að byggja. En áhættulán með háum vastakjörum eru ekki fyrir efnalitla menn. Stjórn sjóðsins hefur tekið fram, að hún vilji aðeins bera fram eina ósk, sem sé, að ákvæðin una lánsheimild handa sjóðnum standi. Fiskifélagið sendir stutta álitsgerð og lýkur lofsorði á frv. í heild, en leggur til, að úthlutun styrkja samkv. 6. gr. sé falin Fiskifélaginu. Hún telur ekki eðlilegt, að lánveitandi sjálfur greiði styrkinn. Þá skal ég víkja að því, sem fiskimálan. segir. Hún lýkur lofsorði á frv. í heild, en finnst eðlilegt, að fiskimálan., sem hefur úthlutað styrkjum, geri það einnig framvegis. Fiskifélag Íslands gerir eina aðra brtt. þess efnis, að útflutningsgjald fyrir s.l. 2 ár, þ.e. 1941–1942, verði greitt til fiskiveiðasjóðs. Þetta gat n. ekki fallizt á að taka upp, bæði vegna þess að sjálf sjóðsstjórnin telur, að sómasamlega sé séð fyrir sjóðsútgjöldum á þessum tíma, og svo mun það vera álit nm., að það sé þegar búið að ráðstafa svo miklu af tekjum úr ríkissjóði, að hæpið sé, að hægt yrði að mæta þessari kröfu, þótt ekkí sé hægt að segja, að hún sé ósanngjörn. Þá er álit Farmanna- og fiskimannasambandsins. Það kemur fram með till. um nýtt frv. Þar er farið fram á, að auk útflutningsgjalds fái sjóðurinn 1/2% þannig, að útflutningsgjaldið yrði meira en Ennfremur, að sjóðnum séu greiddar beint úr ríkissjóði 3 millj. kr. á ári. þangað til hann er orðinn 25 millj. króna. Þá er líka lagt til að hækka rúmlestatölu skipa, sem ættu að njóta styrksins. Svo koma fleiri till., sem n. þóttu ekki til bóta, eins og það, ef afborganir og vextir eru ekki greiddir nákvæmlega á réttum tíma, þá sé lagt á 1% í dráttarvexti fyrir hvern hálfan mánuð, sem náttúrlega er alveg óþekkt fyrirbrigði hjá okkur að leggja slíkar byrðar á atvinnuveg, sem gengur jafnstopult og sjávarútvegurinn. Þar við bætist, að afborganir og vextir séu ekki greiddir innan 6 mán., þá sé láninu sagt upp og gengið að fyrirtækinu. Þetta teljum við ekki samrýmast þeim skilyrðum, sem útgerðin á við að búa í misjöfnu árferði. Auk þess, sem þegar er getið, hefur n. borizt bréf frá Vestmannaeyjum, þar sem óskað er eftir, að lögfest verði að veita byggingarstyrki. Slíkar áskoranir hafa nm. borizt nokkuð viða að á einn eða annan hátt. Ég skal svo víkja nokkrum orðum að brtt. frá meiri hl. sjútvn. á þskj. 164. N. hefur fallizt á að verða við þeim óskum, sem fram hafa komið um að fella niður 2. gr. frv., en það er till. um að fella niður lántökuheimild sjóðsins. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni, hvers vegna ég legði til, að lántökuheimildin yrði niður felld, og þarf ég ekki að endurtaka það. Ég skal þó í þessu sambandi aðeins geta þess, að það er vani, þegar ríkissjóður eða hið opinbera þurfa að taka lán, þá koma þeir og óska eftir lántökuheimild, þegar lántökuþörf skapast. Hins vegar er hér gert ráð fyrir lántökuheimild, án þess að lántökuþörf sé fyrir hendi. Það eru engar líkur til, að sjóðnum yrði neitað um lántökuheimild, ef þörf hans ykist svo, að hann þyrfti á auknu fé að halda. Samt sá ég ekki ástæðu til að setja mig upp á móti þessari ráðstöfun, þar sem þeir, er hlut eiga að máli, virðast yfir höfuð vilja, að lántökuheimildin haldist. En að taka lán með háum vaxtakjörum - og koma því svo ekki út - er dýr ráðstöfun, en í trausti þess, að stj. sjóðsins verði svo forsjál, að hún fari ekki illa með lántökuheimildina, gátum við fallizt á að verða við þessum tilmælum og leggjum því til, að það standi þá áfram, að sjóðnum sé heimilað að taka 4 millj. kr. lán. Í öðru lagi leggur n. til, að bæta við 3. gr. l., sem fjallar um það, til hverra hluta skal veita styrki. En þarna ætti að bætast við nýr liður, c-liður, um, að styrkurinn nái til dráttarbrauta. Þetta er náttúrlega ákaflega nákomið útgerðinni og aðeins gleymska, að það var ekki með frá upphafi. Af þessu leiðir einnig, að breyta verður 4. till. í nál., en hún mælir fyrir um það, eftir hvaða mælikvarða styrkir skuli veittir til mismunandi hluta, og þarf þá að bæta þar við dráttarbrautum. Aðalbreytingin, sem n. leggur til, að gerð verði á frv., er við 6. gr., einkum við síðari mgr. a-liðar, en hún fjallar um, eftir hvaða reglum styrkir skuli veittir. Ég geri ráð fyrir, að þm. hafi lesið nál. og skal því aðeins geta um hina efnislegu breyt. án þess að lesa upp úr álitinu. Með breyt. er fyrst og fremst sett hámark um styrki. Mega þeir nema allt að 25% af kaupverði eða byggingarkostnaði, en þó ekki yfir 75 þús. á skip. Þetta þótti n. nauðsynlegt að taka fram, vegna þess að menn eru farnir að byggja svo stór skip nú, að vel gæti verið, ef ekki væri sett ákveðið hámark um styrkveitingar, en aðeins miðað við ákveðinn hluta byggingarkostnaðar, að styrkurinn gæti numið 1/4 millj. kr. eða meira. Þá hefur n. sett inn nokkur atriði um það, til hvers eigi að taka tillit við veitingu styrkja, t.d. hvort umsækjandi hefur útgerð að aðalatvinnuvegi. Það virðist sjálfsagt, að ef ekki er hægt að fullnægja öllum styrkbeiðnum, þá sitji þeir fyrir, sem hafa aðallífsframfæri sitt af útgerðinni, áður en þeir, sem stunda hana sem „spekulation“, koma til greina. Þá er einnig tekið fram, að við ákvörðun fjárhæðarinnar sé tekið tillit til efnahags umsækjanda og í hve mikilli dýrtíð er byggt. Það er gert ráð fyrir, að styrkir verði aðallega veittir, á meðan byggingarkostnaður er svo gífurlegur sem hann nú er, en fjari út, er dýrtíðin lækkar. Það mætti jafnvel taka svo til orða, að þegar verðlagsvísitalan væri komin ofan í visst mark, þá yrðu styrkir ekki veittir, en það þótti ekki þurfa að fara svo nákvæmlega í sakirnar, og lét n. þetta nægja. Svo hefur n. bætt við, að sett sé reglugerð um styrkveitingar og þar sé lögð refsing m.a. við því að brjóta þau skilyrði, sem um styrkveitingar verða sett í l. og reglum. Eins og áður er getið, þá eru tveir aðilar, sem telja heppilegt, að þeir hafi með úthlutun styrkja að gera. Við treystum þeim báðum til að úthluta styrkjunum, en það hefur orðið ofan á að láta það haldast óbreytt eins og það er í frv., að stjórn sjóðsins geri það. Það, sem upphaflega vakti fyrir mér sem flm. frv., var, að stjórn fiskveíðasjóðs hefði bezta aðstöðu til að afla sér allra upplýsinga, sem nauðsynlegt væri að hafa, og mundi því standa bezt að vígi með að geta úthlutað styrkjunum skynsamlega. En það er alls ekki þannig, að við vefengjum, að aðrir áður nefndir aðilar séu færir um að gera það og mundu gera það eftir beztu samvizku. Af því það hefur orðið nokkuð mikið umtal um þessa styrki, þá þótti rétt að afla upplýsinga um nýbyggingar skipa s.l. 2 ár, einkanlega til að ganga úr skugga um, hvort einhver stífla væri í nýbyggingum og hvort hár byggingarkostnaður mundi ekki stöðva byggingarframkvæmdir og leiða til þess, að fiskiflotinn drægist saman og skipakosturinn kynni að ganga til þurrðar. Það er vitanlegt, að mörg skip farast á hverju ári, og auk þess gengur alltaf úr nokkur hluti skipastólsins fyrir aldurs sakir. Á því ári var byrjað á smíðum 10 báta, sem voru allir smáir, eða samtals 219 smálestir, og enginn var fullgerður á því ári. Ef maður nú athugar, hversu mikið þessir bátar hefðu kostað, þá lætur nærri, að það hefði orðið um 8 þús. kr. á smálestina, og styrkurinn hefði því orðið í kringum 438 þús. kr. alls á þessar 219 smálestir, og það getur ekki talizt mikið fé. Þessum bátum var lokið árið 1942, en það ár var svo aftur hafin smíði 12 báta, er samtals voru 814 smálestir. Mikið af þessari smíði hefur nú stöðvazt, og mér er kunnugt um, að sumir bátarnir verða eigi fullgerðir nema hjálp berist. Sem sagt, það er mjög hætt við, að hið háa verðlag nú muni stöðva viðhald flotans, því að það er ofvaxið einstökum mönnum að láta smíða skip sökum dýrleika, og er þeim því nauðugur sá kostur að bíða, þar til verðfallið kemur að stríðinu loknu. Við þessari hættu er nauðsynlegt, að löggjafarvaldið sjái í tíma, en það verður aðeins gert með því að veita styrki til smíða á skipum og bátum. Það má segja, að n. hafi verið sammála um frv. að undanskildum einum hv. þm., sem varð viðskila við okkur hina. Hann hefur skrifað nál., sem ég mun ekki fara út í að svo stöddu, en bíða þar til hann hefur túlkað mál sitt. Ég vil að lokum fela málið afgreiðslu hv. d. og vona, að hún flýti því sem mest, svo að það komist til hv. Ed. hið fyrsta.



Herra forseti. - Það mun mega telja rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að í n. hafi verið gott samkomulag um aðalatriði þessa frv. Eigi að síður kom n. þó ekki saman um afgreiðslu þess héðan úr hv. d. Ég vil nú gera grein fyrir, hvernig á því stendur, að n. klofnaði um mál þetta og ég er nú í minni hluta. Álit minni hl. er birt á þskj. I83, og var því útbýtt á þessum fundi. Ég geri því ekki ráð fyrir, að hv. þm. hafi kynnt sér það rækilega, og vil þess vegna rif ja upp það, sem í nál. stendur, með nokkrum orðum. Frv. þetta er um breyt. á l. nr. 110 9. okt. 1941, um fiskveiðasjóð Íslands. Þar er aðallega um fjórar breyt. að ræða. Í fyrsta lagi er lagt til, að útflutningsgjald það af sjávarafurðum, sem nú rennur í ríkissjóð, renni framvegis í fiskveiðasjóð. Þetta tel ég skipta mestu af þeim nýmælum, sem í frv. felast. Það er næsta mikilsvert fyrir sjávarútveginn að fá þennan tekjustofn í sínar hendur. Það hefur oft komið til greina hér á hv. Alþ. að gera þessa breyt., en hefur hingað til strandað á því, að ekki hefur verið talið fært að svipta ríkissjóð þessum tekjustofni. Nú er nokkuð öðru máli að gegna, og er það því álit mitt, að þessa breyt. eigi að gera nú, því að efamál er, hvort betra tækifæri gefist síðar. Annað aðalatriði frv. er, að lántökuheimild fiskveiðasjóðs, sem nemur allt að 4 millj. kr., falli niður. Þriðja atriðið er um að lækka útlánsvexti sjóðsins úr 41/2% niður í 3%. Fjórða atriðið er um, á hvern hátt verja skuli hluta af útflutningsgjaldi fiskveiðasjóðs, og gerir frv. ráð fyrir, að þriðjungi þess fjár auk 2 millj. kr. sérstaks framlags úr ríkissjóði sé varið til að veita styrki til skipakaupa og skipabygginga allt að 14 hluta kostnaðarverðs. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir, að stj. fiskveiðasjóðs, sem er nú stj. Útvegsbanka Íslands, úthluti styrkjunum. Auk áðurgreindra fjögurra aðalatriða eru í frv. nokkur minni ákvæði, og eru þau helzt, að lán megi greiða í þrennu lagi, meðan á byggingu skips stendur, og að eingöngu 1. veðréttar lán séu heimil úr sjóðnum. Ég vil minna á, að síðast var l. um fiskveiðasjóð breytt á Alþ. 1941, eða fyrir aðeins 11/2 ári síðan. Aðalbreyt. þá voru í því fólgnar, að sjóðnum var fenginn í hendur 1/4 hluta af útflutningsgjaldi ríkissjóðs, lántökuheimild hans var hækkuð upp í 4 millj. kr. úr 11/2 millj., og er það öfugt við það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þar eð lántökuheimildin á samkvæmt því að falla niður, hann fremur var árið 1941 lánstíminn lengdur úr 12 upp í 15 ár og útlánsvextir lækkaðir úr 51/2% niður í 41/2%, og þar með færðir í samræmi við vexti af landbúnaðarlánum, sem eru nú 4–5%. Ég hef nú í stærstu dráttum rifjað upp þetta frv., sem hér er til umr., og enn fremur, hvenær síðast voru gerðar breyt. á l. og hverjar þær voru. Ég kem þá að því, sem hv. frsm. meiri hl. minntist á, þ.e. að sjútvn. hafi ákveðið að leita álits sérfróðra manna um frv. Frumvarpið var sent fimm aðilum til umsagnar, og eru þeir: fiskveiðasjóður, Fiskifélag Íslands, fiskimálan., Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Landssamband útgerðarmanna. Hv. frsm. láðist nú að geta þess, að fimmta aðilanum hefði verið sent frv. til umsagnar, en sú vansögn meiri hl. mun e.t.v. stafa af því, að ekkert svar hefur enn þá borizt frá þeim aðila. E.t.v. mætti draga þá ályktun af því, að þeim aðila þætti lítið til koma nýmæla þeirra, sem í frv. eru, en þó skal ég ekkert fullyrða, að það sé af þeirri ástæðu, sem ekkert svar hefur borizt. Frá fjórum þessara stofnana, fiskveiðasjóði, Fiskifélaginu, fiskimálanefnd og Farmanna- og fiskimannasambandinu, hafa borizt svör til n., og hv. frsm. meiri hl. hefur rakið þessar umsagnir allýtarlega. Ég vil segja það um þessar umsagnir hinna fjögurra aðila, að mér virðist, þegar þær eru athugaðar gaumgæfilega, að það sé eitt atriði, sem þessar fjórar stofnanir séu sammála um, að stefni til bóta, og það er, að fiskveiðasjóður fái umráð yfir útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. En þegar þessa er sleppt, þá virðist mér stofnanirnar ekki vera hlynntar frv., því að yfirleitt er svo, að hin ákvæði frv. sæta ýmist mótmælum einnar eða fleiri þessara stofnana og stundum allra. - Allar eru þær mótfallnar því að fella niður lántökuheimild sjóðsins, og ein stofnunin vill hækka hana, enda hefur meiri hl. lagt til, að sú gr. frv., sem um þetta fjallar, verði felld niður, en það er 2. gr. Viðvíkjandi vaxtahækkuninni telur stjórn fiskveiðasjóðs eigi ástæðu til, að sú breyt. verði gerð, hún telur hækkunina, sem gerð var árið 1941, nægilega, og mér hefur skilizt, að eigi hafi borizt neinar umkvartanir um of háa vexti frá viðskiptamönnum sjóðsins. Hins vegar eru hinir þrír aðilarnir hlynntir þessari breyt. Mér fyrir mitt leyti finnst eðlilegast, að útlánsvextirnir séu ákveðnir með hliðsjón af vöxtum svipaðra tegunda lána hér á landi, enda getur það verið mjög erfitt fyrir Alþ. að vera sí og æ að breyta þessum ákvæðum án þess að taka önnur lánakerfi landsins til meðferðar. Þetta mun hafa vakað fyrir stj. fiskveiðasjóðs ásamt því, að eigi hafi neinar kvartanir borizt henni um of háa vexti. Þá mun ég víkja nokkrum orðum að styrkjunum. Sá háttur tíðkaðist fyrir stríð að veita styrki til byggingar fiskibáta. Styrkúthlutun þessi náði til allmargra fiskibáta. Síðar, þegar hagur útgerðarinnar batnaði, féll þessi starfsemi niður. Nú gerir frv. ráð fyrir, að þetta sé tekið upp á ný og sett í samband við fiskveiðasjóð. Umsagnir áðurnefndra stofnana um þetta atriði eru yfirleitt á móti því, að lánstofnun úthlutaði styrkjum. Stj. fiskveiðasjóðs og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands leggja eigi áherzlu á, að styrkjaleiðin sé farin. Farmanna- og fiskimannasambandið virðist hafa tekið þetta mál ýtarlega til athugunar og gerir margar till. um það. Það leggur áherzlu á, að þeir, sem byggja skipin, eigi kost á lánum út á 2. og 3. veðrétt. Það virðist leggja áherzlu á, að þeir, sem byggja skipin, geti fengið sem mest fé upp í stofnkostnað, þó að þeir verði að taka það að láni. Þeirra hugmynd er, að 1. veðréttar lánin séu með lágum vöxtum og góðum kjörum, en svo sé líka hægt fyrir fiskveiðásjóð að lána út á síðari veðréttina, svo að upphæðin, sem samtals sé hægt að fá, geti orðið talsvert há, en leggja minna upp úr, þó að vextir séu hærri af þessum 2. og 3. veðréttar lánum, áhættulánum, sem þeir kalla svo. Það er sammála öðrum um, að úthlutun styrkja, ef þeir eru greiddir, eigi ekki að vera í höndum þeirrar stofnunar, sem annast lánin, og telur, að hún eigi að vera í höndum fiskimálanefndar. Um minni háttar atriði, sem ég nefndi áðan, er sama að segja, að þau fá ekki alls kostar góðar undirtektir. Stjórn fiskveiðasjóðs virðist því andvíg, að lánin séu borguð í þrennu lagi, en vill fá að veita bráðabirgðalán, meðan skip eru í byggingu. Ég gat um það áðan, að Farmanna- og fiskimannasambandið hefði gert mjög ýtarlegar till. um þetta mál, einna ýtarlegastar af þessum aðilum. Hefur það gert fleiri till., sem standa í nánu sambandi við þetta mál. T.d. stingur það upp á því að koma á sérstakri tryggingu fyrir sjóveðshættu, svo að skipin verði veðhæfari en ella. Það hefur beint því til sjútvn., að settar verði tvær n., sem sérstaklega athugi tvö atriði: hvaða stærð og tegund fiskiskipa sé hentugust hér við land og hvaða tegundir mótorvéla séu hentugastar. Farmanna- og fiskimannasambandið beinir því til sjútvn., að hún gangist fyrir, að tvær n. séu settar til að athuga þessi mál, og séu í annarri n. vélfræðingar. Mér virðist þessi till. vera mjög í samræmi við till., sem fram hefur komið á Alþingi um mþn. í sjávarútvegsmálum. Ég hef þá rakið þessar umsagnir, sem n. hafa borizt. Út úr þeim les ég þetta, og það virðist mér hver maður hljóta að gera, sem les þær nákvæmlega, að þar er talið mjög æskilegt, ef hægt er, að útflutningsgjaldið fengist úr ríkissjóði sem fastur tekjustofn til sameiginlegra þarfa sjávarútvegsins. Um hin atriðin er yfirleitt ágreiningur, sums staðar mikill ágreiningur. Um sum atriðin, t.d. hver eigi að úthluta þessum styrkjum, er það svo, að allir, sem þar hafa verið spurðir ráða, leggja á móti, að það sé eins og í frv. Niðurstaða mín við lestur þessara umsagna og eftir nána athugun á málinu er því sú, að að svo stöddu beri, með hagsmuni sjávarútvegsins fyrir augum, að leggja áherzlu á, að þessi tekjustofn fáist sjávarútveginum til handa, en hin atriðin. séu öll þannig vaxin, að rétt sé, að þau fái nánari athugun, a.m.k. til næsta Alþingis, sem nú mun skammt að bíða. Það verður að reyna að sameina þau sjónarmið, sem fram hafa komið í þeim stofnunum, sem þessu máli eru kunnugastar og hafa gefið n. upplýsingar sínar og ráð. Ég gæti trúað, að til þess að hægt væri að koma styrktarstarfseminni á, yrði að gera ýmsar breyt. á málum sjávarútvegsins, sem er ekki hægt að gera nema að undangenginni vinnu mþn., og þess vegna sé það beint skilyrði til þess, að þessu máli verði ráðið farsællega til lykta, að slík athugun fari fram í mþn. Ég hef þess vegna lagt til í n., að n. beiti sér fyrir þeirri afgreiðslu, að ríkissjóður gefi nú þegar eftir þennan tekjustofn, útflutningsgjaldið. Mér virtist eðlilegast, að það væri gert á þann hátt, að borið væri fram sérstakt frv. um þetta atriði út af fyrir sig, - það þarf ekki að koma við l. um fiskveiðasjóð og óþarft að blanda því þar inni, - og hins vegar, að n. stytti þá till., sem fram hefur komið um skipun mþn. í sjávarútvegsmálum, og að því lýtur sú rökstudda dagskrá, sem minni hl. n. hefur leyft sér að bera fram á þskj. 183. Í samræmi við þessa afstöðu hefur minni hl. einnig borið fram frv. til l. um nýbyggingarsjóð fiskiskipa. Það liggur hér fyrir, er 102. mál, á þskj. 165, og er 9. mál á dagskrá í dag. Ég ætla auðvitað ekki að ræða það mál sérstaklega nú, en af því að ekki virðist komizt hjá því í sambandi við þá afgreiðslu, sem minni hl. leggur til, að höfð verði, vil ég geta þessa frv. lauslega. Þar er lagt til, að útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem nú rennur í ríkissjóð, verði frá 1. jan. 1943 tekið til geymslu í svokallaðan nýbyggingarsjóð fiskiskipa, sem frv. gerir ráð fyrir, að verði stofnaður undir umsjón ríkisstj. Minni hl. hefur svo hugsað sér þá meðferð málsins, að mþn. í sjávarútvegsmálum tæki til athugunar í samráði við ýmsar stofnanir þau atriði önnur en fjáröflunina, sem í frv. því felast, sem hér liggur fyrir. Þegar því væri lokið og n. hefði gert till. sínar, sem ég vil vænta, að geti orðið þegar á næsta þingi, þá verði teknar nánari ákvarðanir um það, hvernig nýbyggingarsjóði yrði varið. Út í það fer ég ekki frekar nú, en geri það í sambandi við frv. sjálft, þegar það kemur hér til umr. Ég skal, áður en ég lýk máli mínu, minnast á þær brtt., sem meiri hl. sjútvn. hefur borið fram á þskj. 164. Ég get sagt það, að ef Alþingi á annað borð vill afgr. þetta frv. nú þegar, að verulegu leiti ofan í ráðleggingar þeirra stofnana flestra, sem sérþekkingu hafa á málefnum sjávarútvegsins, þá mundi ég telja þessar till., sem fyrir liggja á þessu þskj., heldur til bóta. Svo er að segja um fyrstu brtt. Ég tel hana ótvírætt til mikilla bóta. Eins er með brtt. við 2. og 3. gr. Ég tel rétt, að lánveitingarheimild til dráttarbrauta sé innan þeirra takmarka, sem reglur um sjóðinn setja. Um 4. brtt. vil ég segja það, að mig furðar nokkuð á því, fyrst meiri hl. fór að reyna að búa til lagaákvæði um þetta efni, að hann skyldi ekki gera tilraun til að hafa þau nokkru ákveðnari. Þessi 4. liður í brtt. n. er breyt. við 6. gr. frv., en hún er um styrkveitingar til fiskiskipa. Hv. frsm. meiri hl. gerði nokkra grein fyrir þessari breyt., m.a. því, að binda hámark styrksins við 75000 kr. En auk þess virðist meiri hl. hafa hugsað sér með þessu ákvæði að koma í veg fyrir, að styrkurinn fari til óverðugra. Hann vill tryggja, að styrkurinn renni til að byggja fiskiskip fyrir menn, sem lifa á að stunda fiskiveiðar. Ég geri að vísu ráð fyrir, að takast mætti að setja ákvæði þessu til tryggingar, þó að meiri hl. virðist ekki hafa tekizt það. Og vera má, að hv. 6. landsk., sem hefur hér nokkurn fyrirvara og áskilur sér rétt til að flytja brtt., hafi verið ljóst, að þessi ákvæði, sem í brtt. felast, mundu ekki vera sérstaklega þýðingarmikil. Meiri hl. n. gerir ráð fyrir, að stj. setji reglugerð um þessar styrkveitingar og í reglugerðinni skuli vera ákvæði til tryggingar því, að styrkirnir verði ekki misnotaðir með því að verzla með þá eða á annan hátt. Einnig er þar ákvæði um, að við úthlutun styrksins skuli taka tillit til þess, hvort umsækjandi hafi áður stundað sjómennsku eða útgerð sem aðalstarf. Það er ekkert tekið fram um, að hann þurfi að hafa stundað sjómennsku eða útgerð sem aðalstarf um það leyti, sem hann hóf að byggja skipið, heldur aðeins að hann hafi stundað hana einhvern tíma áður, og er ekki mikil stoð í slíku ákvæði. Svipað er að segja um fyrirmælin um, að í reglugerðinni skuli vera ákvæði til tryggingar því, að styrkirnir verði ekki misnotaðir með því að verzla með þá eða á annan hátt. Þetta eru svo ónákvæm fyrirmæli sem verða má, ef á annað borð eru sett fyrirmæli. Annars virðist mér, að fyrir meiri hl. n. hafi hér vakað eitthvað svipað og þeim, sem gengust fyrir, að hin svokallaða 17. gr. var sett inn í jarðræktarl., því að með henni átti að koma í veg fyrir, að verzlað væri með jarðræktarstyrkinn. Ég hafði talið sjálfsagt, að þessi ákvæði yrðu fyrst og fremst sett í l. sem leiðbeining fyrir reglugerð á sínum tíma. En allt um það sýnir þessi till. meiri hl. viðleitni í rétta átt og að meiri hl. hefur gert sér ljóst, að tryggja þarf, að styrkurinn verði ekki seldur, og því mundi ég telja rétt að samþ. þessa till., ef frv. á annað borð væri samþ. En þó væri mjög æskilegt að sjá framan í þau róttækari úrræði, sem hv. 6. landsk. virðist hafa hugsað sér til að tryggja, að styrkurinn verði ekki seldur. Niðurstaða mín verður því þessi, og skal ég ljúka máli mínu með því, að rétt sé að afgr. frv. með þeirri rökst. dagskrá, sem ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 183 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að Alþingi samþykki frv. til l. um nýbyggingarsjóð fiskiskipa ag till. til þál. um mþn. í sjávarútvegsmálum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá: Hins vegar vil ég mæla með því mjög ákveðið og mun gera það síðar í sambandi við frv. til l. um nýbyggingarsjóð fiskiskipa, að nú verði gerð alvara úr því, að sjávarútveginum verði afhent útflutningsgjaldið af sjávarafurðum til sameiginlegra þarfa hans og þá sérstaklega til nýbyggingar fiskiskipa. Finnur Jónsson: Það er mjög ánægjulegt að heyra hv. þm. N.-Þ. lýsa yfir því, að nú sé réttur tími til þess að afhenda sjávarútveginum útflutningsgjald af sjávarafurðum til þess að byggja upp fiskiflotann. Mér þykir vænt um, að hv. þm. N.-Þ. er nú kominn á þessa skoðun, en að öðru leyti þótti mér ekki vænt um, hvernig hann á ýmsan hátt afflutti það frv., sem hér er til umr., og gekk jafnvel svo langt, að hann gaf rangar skýringar á þeim umsögnum, sem um frv. hafa komið frá ýmsum stofnunum, sem sjávarútveginn varða. Hann sagði m.a., að umsagnirnar væru á móti því, að styrkveitingar ættu sér stað til bátabygginga.  Ég vil nú spyrja hv. þm. N.-Þ., hvað hann vilji gera í þessu máli. Hann hefur að vísu lagt fram frv. um nýbyggingarsjóð fiskiskipa, en annars lítur hann svo á, að málið eigi að bíða þar til væntanleg milliþn. í sjávar útvegsmálum hefur lokið störfum sínum, en sú n. er ekki skipuð enn þá. Hún á, segir hann, að vera búin að skila till. fyrir næsta þing, sem á að hefjast í febrúar. Ég sé ekki, hvernig það má verða, enda tel ég að ekki sé hægt að bíða með þetta mál eftir till. slíkrar n. Og þó að málið sé leyst eins og stungið er upp á í þessu frv., eru eftir næg verkefni handa mþn. þessari. Þetta, sem hér er farið fram á, virðist ekki mikið í samanburði við alla þá styrkjasúpu, sem ausið er í landbúnaðinn og skiptir tugum milljóna, en það, sem farið er fram á með þessu frv., er, að fiskveiðasjóði sé veitt 2 millj. kr. tillag úr ríkissjóði á árinu 1943 og honum skilað útflutningsgjaldinu, sem hv. þm. N.-Þ. viðurkennir þrátt fyrir sitt þröngu sjónarmið, að sjóðurinn eigi fullan rétt á að fá. Ég sé ekki, að nokkur hv. þm. geti haft nokkuð á móti þessari úrlausn, því að hér er víst ekki um að ræða meiri upphæð en svo sem tólfta hluta af því, sem landbúnaðinum er veitt á þessu ári. Það er að vísu ánægjulegt að geta veitt landbúnaðinum háa styrki, en það verður líka að sjá um, að sjávarútvegurinn hafi skilyrði til að geta starfað.



Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. sjútvn., en áskil mér rétt til að flytja brtt. við það, ef brtt. koma yfirleitt fram hér í hv. d. Ég er ekki alls kostar ánægður með frv., sérstaklega að því er eina breytinguna snertir, e n tel þó ekki að svo stöddu rétt að vera á móti því af þeirri ástæðu. Frv. felur aðallega fjórar breytingar í sér. Fyrst er sú, að fiskveiðasjóður skuli fá 13/8% af útfluttum sjávarafurðum í stað 1/3%, eins og nú er. Allir nm. virðast sammála um þetta. Í öðru lagi er sú breyting, að útlánsvextir sjóðsins lækki úr 41/2% í 3%. Fjórir nm. voru sammála um, að þetta væri bæði æskilegt og mögulegt. Hv. þm. N.-Þ. hefur að vísu ekki lýst sig andvígan þessu, en telur hins vegar nauðsynlegt, að útlánsvextirnir verði ákveðnir með hliðsjón af vöxtum af landbúnaðarlánum. Þriðja breytingin er sú, að stofnuð verði sérstök deild í sambandi við fiskveiðasjóð, er hafi með höndum úthlutun styrkja til smíða á fiskibátum, og er sú breyting veigamest. Fjórða breytingin varðar reglurnar fyrir útborgun lána úr sjóðnum. Afstaða mín til frv. er nú sú, að ég tel ekki æskilegt að fara lengra út á styrkjabrautina en gert hefur verið. Að vísu eru erfiðleikar sjávarútvegsins miklir vegna gífurlegs kostnaðar við skipasmíðar, en ég tel réttara að lyfta undir með útveginum með því að veita honum aukin starfslán, sem séu vaxtalaus, a.m.k. á fyrsta ári. Um þetta álit mitt gat ég í sjútvn., en n. þótti ekki tiltækilegt að gera breyt. í þá átt, ag ég bar því ekki fram brtt. um þetta, þar sem aðeins er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Þessir styrkir samkv. frv. eru varla ætlaðir nema til eins árs. Ætlazt er til, að ríkissjóður leggi fram 2 millj. kr., en ekkert er tekið fram um það, hve mikið af því eigi að nota þegar í stað, og liggur næst að ætla, að allt eigi að nota þegar á þessu ári. Ég tel því ekki rétt að standa á móti fyrr nefndu framlagi í þetta eina skipti, en í framtíðinni teldi ég réttara að veita vaxtalaus lán. Hv. þm. N.-Þ. minntist á umsagnir nokkurra málsmetandi aðila um frv. þetta, meðal annars umsögn farmannasambandsins, sem vill láta lána fé til skipa allt að 200 smál. að stærð og leggur til, að skipaðar verði n. til að athuga, hvaða stærðir og tegundir fiskiskipa séu hentugastar hér á landi og hvaða tegundir véla heppilegastar. Er full ástæða til að skipa mþn. til að athuga þessi og önnur atriði, sem hér koma til greina, eins og hv. þm. N.-Þ. benti á. En þó að skipun slíkrar n. sé í ráði, þykir mér það ekki réttlæta andstöðu við það, að veittur sé nú styrkur til eins árs til skipa innan við 150 smálesta stærð. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að sá ágreiningur, sem kom fram í sjútvn., snerti í rauninni aðeins tvö atriði, annars vegar vextina, hins vegar styrkina, en ágreiningur var enginn um efnishlið málsins. Og mitt sératkvæði er eingöngu viðvíkjandi styrkjunum, því að ég tel, að ef farið væri út á þessa styrkjabraut, þá mundi það koma í ljós í framtíðinni, að erfitt yrði að setja fullnægjandi skorður við því, að þeir yrðu misnotaðir.

Forseti (EmJ): Þar sem enn eru allmargir á mælendaskrá og engin tiltök sýnast vera að ljúka málinu á þessum fundi, tek ég það hér með út af dagskrá.