Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alþingi barst í morgun tilkynning frá Bjarna Harðarsyni, 8. þm. Suðurkjördæmis, um að hann segði af sér þingmennsku frá og með deginum í dag, 11. nóvember 2008. Við þingmennskuafsal Bjarna Harðarsonar tekur Helga Sigrún Harðardóttir, framkvæmdastjóri þingflokks Framsóknarflokksins, sæti hans á Alþingi og verður 8. þm. Suðurkjördæmis. Ég vil af þessu tilefni þakka Bjarna Harðarsyni störf hans á Alþingi og þakka honum góð kynni og óska honum og fjölskyldu hans alls hins besta á komandi árum.



Kjörbréf Helgu Sigrúnar Harðardóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Helga Sigrún Harðardóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin sem alþingismaður.

Herra forseti. Í Fréttablaðinu í dag segir frá því að nú sé verið að undirbúa að senda bresk hergögn af stað til Íslands. Í fréttinni kemur jafnframt fram að ef hætta eigi við fyrirhugaðar heræfingar Breta í desembermánuði þurfi að taka ákvörðun um það í dag. Fyrir nokkru lögðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um að fella niður loftrýmisgæslu Breta á Íslandi en hún hefur ekki enn komist á dagskrá þingsins. Hins vegar er ljóst af fréttum að brýnt er að taka af skarið í þessum efnum hið fyrsta. Þegar þetta mál kom til umfjöllunar í fjölmiðlum fyrr í haust var haft eftir þáverandi starfandi utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, í Morgunblaðinu að hann teldi að ekki ætti að fá Breta hingað til lands til að sinna þessari gæslu því það mundi misbjóða íslensku þjóðarstolti. Hann sagði jafnframt að þeim skilaboðum hefði verið komið á framfæri við Atlantshafsbandalagið. Það er ljóst, virðulegi forseti, að við eigum í efnahagslegum átökum við Breta og erum í miðjum klíðum við að byggja efnahagslegar varnir fyrir land og þjóð. Því er eðlilegt að spyrja hvort það sé við hæfi að þjóð sem hefur beitt hryðjuverkalöggjöf á Ísland og Íslendinga komi hingað til heræfinga núna í desembermánuði. Á það að vera jólagjöf til íslensku þjóðarinnar? Ég tek undir orð starfandi hæstv. utanríkisráðherra um að koma breskra hersveita hingað til lands í næsta mánuði misbjóði þjóðinni. Ég vil spyrja hv. formann utanríkismálanefndar, Bjarna Benediktsson, hvort hann sé ekki sama sinnis og hvort hann muni beita sér fyrir því að þingsályktunartillaga okkar vinstri grænna um þetta efni, að heræfingarnar falli niður, nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég held að við sem erum hér í dag gerum okkur öll grein fyrir því að staðan í viðræðum við Breta er gríðarlega viðkvæm. Ég held að við gerum okkur líka grein fyrir þeim miklu hagsmunum sem við höfum af því að ná að lenda þeim viðræðum sem við eigum í við Bretland á vinsamlegum nótum. Er heppilegt að þjóð sem hefur beitt okkur hryðjuverkalöggjöf komi hingað til að annast gæslu landsins? Nei, ég tel að það sé mjög óheppilegt, sérstaklega ef okkur hefur ekki tekist í millitíðinni að finna friðsamlega lausn í viðræðum við viðkomandi þjóð. Við skulum líka hafa í huga hvernig til þessa samstarfs var stofnað. Það var fyrir okkar eigið frumkvæði á vettvangi Atlantshafsbandalagsins þar sem við óskuðum sérstaklega eftir því eftir brotthvarf varnarliðsins frá Keflavík árið 2006 að fundið yrði nýtt fyrirkomulag á loftrýmisstefnunni við Ísland. Á liðsaflaráðstefnum NATO höfum við farið þess á leit við bandalagsþjóðirnar að þær legðu til herafla sinn til þess að sinna þessu verkefni á Íslandi. Þetta hafa ýmsar þjóðir gert. Frakkar hafa komið hingað áður og Bretar eru meðal þeirra sem hafa fallist sérstaklega á þessa beiðni okkar. Þannig að við þurfum líka að hafa í huga að til þessa var stofnað fyrir okkar eigið frumkvæði. Hér er ekki um að ræða tvíhliða samkomulag milli Íslands og NATO heldur fyrirkomulag sem við höfum komið á í kjölfar þess að Bandaríkjaher fór frá Íslandi og það þurfum við jafnframt að skoða í þessu samhengi. Ég tek þó undir með hv. þingmanni að aðstæðurnar eru óheppilegar og það er á allan hátt mjög óheppilegt að þessu loftrýmiseftirliti verði sinnt af Bretum, finnist ekki í millitíðinni ásættanleg lausn á þeim deilum sem 

Herra forseti. Þetta mál er í mínum huga mjög einfalt. Það er algerlega fráleitt við núverandi aðstæður að fá Breta hingað til að leika sér með herþotur sínar yfir jólamánuðinn á okkar kostnað. Ætlum við hvort tveggja í senn að vera á hnjánum í samskiptum við þá og borga svo stórfé fyrir algerlega tilgangslausa sýndarmennsku sem auðvitað er fólgin í því að láta herþotur leika sér suður á Keflavíkurflugvelli eða í háloftunum í jólamánuðinum? Veit einhver til þess að það standi til að ráðast á Ísland í desember?  Var það ekki hæstv. iðnaðarráðherra sem síðast í gærkvöldi sagði í sjónvarpsfréttum að Bretar væru að gera - hvað? Beita okkur ofbeldi. Eiga þá mennirnir sem settu á okkur hryðjuverkalög, og eru samkvæmt yfirlýsingum ráðherra í okkar eigin ríkisstjórn að beita okkur ofbeldi, að koma og passa upp á okkur á okkar kostnað? Þetta nær ekki nokkurri átt. Það á að sjálfsögðu að senda Bretum þau skilaboð að þeir hafi ekkert hingað að gera, þeir skuli frekar reyna að leysa sín deilumál við okkur eins og siðaðir menn á lögmætum forsendum. Hverjir eru erfiðustu andstæðingar okkar Íslendinga um þessar mundir? Það eru ESB-þjóðirnar, það eru NATO-þjóðir. Það er veruleikinn sem menn ættu að horfast í augu við. Það eru þá klúbbarnir sem menn vilja endilega líma sig við, er það ekki? Ég lagði til í utanríkismálanefnd strax fyrir nokkrum vikum síðan að utanríkismálanefnd kæmi þeirri skoðun sinni á framfæri við ríkisstjórnina að við ættum að afþakka þetta eftirlit. Því miður var ekki fallist á það eða það ekki gert. Ég þakka þó formanni utanríkismálanefndar fyrir að segja það sem hann sagði hér og hvet hann til þess í sinni seinni ræðu að taka af skarið einu sinni og segja það sem sína skoðun að við eigum að afþakka þetta.

Virðulegi forseti. Íslenska þjóðin verður að hafa sjálfsvirðingu til að afþakka það að bresku herþoturnar komi hingað til lands. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það að henda hundruðum milljóna í gagnslaust loftrýmiseftirlit ætti að vera forgangsatriði í sparnaði. Við eigum að taka þetta allt, það hefur enga þýðingu, það er enginn sem ógnar loftrými Íslands. Þetta er bruðl sem engin ástæða er til að viðhafa og eins og mál standa núna kemur sérstaklega ekki til greina að hafa þetta áfram. Það verður að taka á því í fjárlögum. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er spurningin um hvaða sjálfsvirðingu við höfum sem þjóð. Höfum við virkilega ekki meiri sjálfsvirðingu en þá að við ætlum að sætta okkur við að þjóð sem algerlega að ástæðulausu beitti hryðjuverkalögum gagnvart Íslandi og íslenskum fyrirtækjum, setti Ísland í hóp með Osama bin Laden og félögum, sé fengin með sín tæki, tól og hergögn til að gæta loftrýmis Íslands? Að breskir hermenn komi hingað, hafi hér aðsetur með sig sjálfa, vopn sín og verjur? Ætlum við virkilega að sætta okkur við það? Ég sætti mig ekki við það. Ég tel að við eigum að taka ákveðna afstöðu til Breta meðan þeir hafa ekki breytt afstöðu sinni gagnvart okkur. Það má hins vegar ekki setja alla í sama hóp. Það er mjög vafasamt, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði áðan, að setja alla í sama hóp eins og mörgum hættir til, t.d. að setja alla alþingismenn í sama hóp þótt það séu í raun bara ríkisstjórnarflokkarnir sem eiga að sæta ábyrgð vegna þeirra efnahagsþrenginga sem við erum í. Við eigum ekki að setja allar NATO-þjóðir eða allar Evrópusambandsþjóðir í sama hóp og Breta vegna þess að það er rangt. Við ætlum okkur ekki aftur í Norður-Kóreustríðið. 


             Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að það takmarkaða loftrýmiseftirlit sem NATO-þjóðir stunda hér hafi lítinn tilgang. Ástæðan er einföld. Þeir sem til þekkja telja enga hernaðarógn steðja að Íslandi í bráð eða lengd og ég er þess fullviss að sú verður niðurstaða svokallaðrar áhættumatsnefndar. Fram hefur komið að nú sé í gangi endurskoðun í utanríkisráðuneytinu á verkefnum tengdum Varnarmálastofnun. Í ljósi breyttra aðstæðna og þeirrar ákvörðunar Breta að beita hryðjuverkalögum til að knésetja íslenskt efnahagslíf tel ég fulla ástæðu til að fresta komu þeirra hingað til lands, a.m.k. á meðan sú endurskoðun fer fram. Að mínu mati er óásættanlegt að þjóð sem beitir hryðjuverkalögum á Ísland komi hingað til að sinna verkefnum tengdum vörnum landsins. 
             Það vakna einnig spurningar um það hvort við getum yfir höfuð verið í varnarbandalagi með slíkri þjóð. Við brottför varnarliðsins var endurnýjaður varnarsamningur við Bandaríkjamenn. Þeir töldu sig á þeim tíma ekki þurfa á íslenska ratsjárkerfinu að halda til að uppfylla þann samning. Í ljósi þess og þeirra aðstæðna sem nú eru komnar upp í íslensku samfélagi tel ég fulla ástæðu til að endurskoða einnig rekstur ratsjárkerfisins og þar með hvort þörf sé á rekstri Varnarmálastofnunar um þessi verkefni. Bent hefur verið á miklu ódýrari og einfaldari leiðir til reksturs kerfisins ef viðræður við NATO leiða til þess að vöktun þess sé nauðsyn. Virðulegi forseti. Við þær aðstæður sem nú eru í okkar samfélagi verðum við að leita allra leiða til að hagræða og draga úr rekstri hins opinbera. Á þessum vettvangi er kjörin leið til þess.

Hæstv. forseti. Það er ekki öll vitleysan eins hvað varðar stöðu mála þessa dagana. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að fyrirhugaðar loftrýmisvarnir Breta eru hluti af áætlun NATO sem við Íslendingar höfum frumkvæði að. En það er vægast sagt óheppilegt að Bretarnir komi hingað núna um þessar mundir og að þeir skuli sýna þann tvískinnung að setja íslenskt fyrirtæki á lista yfir hryðjuverkamenn og ætla svo að koma og sinna loftrýmisgæslu fyrir sömu aðila. Það er náttúrlega alveg ótrúlegur tvískinnungur. Ég hafði satt best að segja haft þá von í brjósti að Bretarnir sjálfir tækju þá ákvörðun að koma ekki hingað við þessar aðstæður. Það liggur svo sem ekki fyrir en allt útlit er fyrir að þeir ætli sér að koma og sinna loftrýmisgæslu þjóðar sem þeir hafa sjálfir sett á lista yfir hryðjuverkamenn og það er alveg með ólíkindum. Ég lýsi þeirri skoðun minni að ég tel að Bretar eigi ekki að koma hingað núna og ég tel að við eigum að ræða það við NATO fyrst og fremst. Þetta er auðvitað „prógramm“ á vegum NATO. Það vekur athygli, hæstv. forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra sem var hér við upphaf umræðunnar og hefur sagt ýmislegt í málinu, gekk út án þess að taka þátt í umræðunni. Ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. iðnaðarráðherra taka þátt í umræðunni á Alþingi þó að hann hafi sagt ýmislegt í fjölmiðlum um málið. En það er eins og annað hjá þessari blessaðri hæstv. ríkisstjórn, menn vita varla hvað þeir tala um.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Karl V. Matthíasson um aukningu á veiðiheimildum sem við megum búast við á næstunni að verði gefnar út, í þorski og síld og öðru, hvort hann telur rétt að aukning í veiðiheimildum fari til handhafa núverandi kvótahafa. Tilefnið er að ég tel að nota eigi tækifærið til að innkalla allar veiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu og bjóða þær upp á opnum markaði.

Nú á forseti úr vöndu að ráða þar sem hv. þm. Karl V. Matthíasson hefur ekki beðið um orðið enn þá - en gerir það hér með og tekur hann til máls. 
            

Herra forseti. Ég biðst afsökunar á þessu. Ég taldi bara svo sjálfgefið að ég mundi svara spurningu sem til mín væri beint. Ég þakka fyrir að hafa fengið orðið. Spurt er: Hvernig á að deila kvótanum út ef gefinn verður út aukakvóti vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í samfélaginu? Það liggur í augum uppi í huga mínum: Þetta er sameign þjóðarinnar og við gerum þetta í þágu lands og þjóðar þannig að við hljótum og reynum að fá sem mest fyrir aflann. Við hljótum að setja hann á almennan markað. Það er eins og gerist með aðrar eignir íslenska samfélagsins, ef deila á kvótanum út er í mínum huga sjálfsagt að hann fari í eðlilegt uppboðsferli. Fyrst hv. þm. Grétar Mar Jónsson vekur máls á þessu eru aðrar spurningar sem vaknað hafa eftir að bankarnir voru þjóðnýttir og eru orðnir eign íslensku þjóðarinnar. Segjum sem svo að banki sitji uppi með útgerð sem fer á hausinn. Hann situr þá allt í einu uppi með þrjú eða fjögur þúsund tonn af þorskígildiskvóta. Þá má líka spyrja: Hvað á að gera við fiskinn, hvað á að gera við aflaheimildirnar? Á bankastjórinn að ráðstafa því eða hverjir eiga að gera það? Það er mjög verðugt að svo sé spurt eins og hv. þingmaður gerði og við hljótum að velta svarinu fyrir okkur. Svarið er að ef gefinn verður út sérstakur kvóti vegna efnahagsráðstafana verður það gert undir allt öðrum formerkjum en verið hefur og því hlýtur hann að fara á markað. Í mínum huga er það svo.

Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðunni að í raun er þverpólitísk samstaða um að það sé mjög óheppilegt að Bretar komi hingað til lands til að taka þátt í loftrýmisæfingum. Þótt enginn fulltrúi Samfylkingarinnar hafi komið sérstaklega í þessa umræðu liggja hér fyrir ummæli þástarfandi utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem hann hefur margítrekað og ekki skipt um skoðun í því efni eftir því sem ég best veit. Ég tel því að hér sé þverpólitísk samstaða um þessa afstöðu. Hv. þm. Bjarna Benediktsson hélt því fram að það hefði verið að okkar frumkvæði sem Bretarnir kæmu hingað til að sinna loftrýmisæfingum. Það er út af fyrir sig rétt en það getur þá líka verið okkar frumkvæði að hafna komu þeirra við þær breyttu aðstæður sem nú eru uppi í samskiptum okkar við Breta, það hlýtur að vera á okkar færi að gera það. Það var sérstaklega ánægjulegt að heyra í máli eins hv. þingmanns Sjálfstæðisflokksins - ég gat ekki séð annað en að þar glitti í andstöðu við aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Velkominn í hópinn, hv. þm. Jón Gunnarsson. Það er alveg ljóst að úr þessari stuttu umræðu berast algjörlega skýr skilaboð frá Alþingi til stjórnvalda, bæði til íslenskra stjórnvalda en líka til Breta um að ekki sé skynsamlegt að fá Bretana hingað til lands við þessar aðstæður. Það er óheppilegt og mundi misbjóða þjóðarstolti Íslendinga. Þess utan hefur hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sagt að það sé sjálfgefið miðað við stöðu mála nú að endurskoða þá fyrirætlan þegar við leggjum sérstaka áherslu á efnahagslegar varnir við þær aðstæður sem við búum við núna. Ég tel því mikilvægt að hv. formaður utanríkismálanefndar taki af skarið hvað það varðar í umræðunni núna á eftir og lýsi þeirri skoðun sinni að það sé ekki bara óheppilegt að Bretarnir komi heldur sé það ástæðulaust. Þeim skilaboðum verði síðan komið af hans hálfu til utanríkisráðuneytisins í kjölfar þessarar umræðu.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að við höfum ekki fengið nein svör við þeirri fyrirspurn sem beint var að hv. formanni utanríkismálanefndar, Bjarna Benediktssyni. Svarið var eins og ekki-frétt eða ekki-svar. Sagt var: Jú, það er óheppilegt að Bretarnir komi en við erum nú í NATO og báðum þá eiginlega um að koma. Ég held að hv. formaður nefndarinnar verði að gefa aðeins skýrari svör ef umræðan á að skila einhverju. Það hefði verið spennandi, virðulegur forseti, að fá svar frá hæstv. iðnaðarráðherra sem sat í þingsal við upphaf umræðunnar og vissi að hann mundi fá fyrirspurn. Þó að það sé ekki skylda ráðherra að vera viðstaddir þennan lið var hæstv. iðnaðarráðherra samt hér við upphaf umræðunnar. Það er rétt sem fram hefur komið, hæstv. ráðherrann hefur verið mjög beittur í þessu máli og talað um að það sé alls ekki við hæfi að Bretarnir komi eins og staðan er núna. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur verið starfandi utanríkisráðherra síðustu daga. Hann er reyndar nýbúinn að afsala sér því. Ef það á að fá Bretana til þess að hætta við að koma er það ekki gert á síðustu sekúndu, það er bara ekki gert þannig, virðulegur forseti. Mér skilst að Bretarnir séu nú að pakka í gáma og undirbúa komu sína. Þess vegna hefði verið fróðlegt að vita hvort hæstv. starfandi utanríkisráðherra, hæstv. iðnaðarráðherra, hefur undirbúið það í stöðu sinni sem starfandi utanríkisráðherra. Það hlýtur að vera, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra hafi gert það. Það hefði verið rétt að það kæmi fram því að þá vissum við öll sem hér erum að Bretarnir væru ekkert á leiðinni. Það er því mikill skaði að hæstv. starfandi utanríkisráðherra skuli ekki hafa verið hér til að svara þeirri spurningu sem ég vildi beina að honum núna, hvort hann hafi undirbúið þetta mál eða ekki.

Virðulegi forseti. Mér finnst mestu máli skipta í tengslum við þessa umræðu að átta sig á því að við eigum í viðræðum við Breta til úrlausnar á þeim ágreiningsefnum sem uppi hafa verið á milli þjóðanna. Á meðan í gangi eru virkar viðræður finnst mér vafasamt af okkur að hlaupa til og grípa til einhverra ráðstafana sem geta mögulega sett þær viðræður í uppnám. Hins vegar ef þær eru strand og sjónarmið okkar fá engan hljómgrunn get ég sagt það fyrir mitt leyti að mér finnst ekki koma til greina að Bretar komi hingað til þess að sinna loftrýmisvörnum. Ég skynja það í þessari umræðu að menn blanda dálítið saman lögum um Varnarmálastofnun, því fyrirkomulagi sem við höfum komið á í loftrýmisgæslu okkar, og þessari einstöku viðveru Bretanna sem fyrirhuguð er í næsta mánuði. Við þurfum að geta aðskilið það í umræðunni, hér er um að ræða hvor sinn hlutinn. Spurningin sem beint var til mín snerist fyrst og fremst um fyrirhugaða komu Bretanna og ég hef lýst sjónarmiðum mínum varðandi hana. Ég vil jafnframt nota tækifærið til þess að taka undir með þeim sem segja að við eigum að horfa til Varnarmálastofnunar og þess tilkostnaðar sem við höfum stofnað til vegna ytri varna okkar þegar við skoðum með hvaða hætti við getum dregið saman í ríkisútgjöldum. Ég tek heils hugar undir með þeim sem segja að sá þáttur ríkisútgjaldanna eigi ekki að vera undanskilinn í þeirri skoðun.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp vegna umræðu um aukningu þorskveiðiheimilda rétt áðan. Ég held að rétt sé að árétta að taki sjávarútvegsráðherra þá ákvörðun að auka þorskveiðiheimildir mun það að sjálfsögðu ganga til þeirra sem tóku á sig niðurskurðinn þegar draga þurfti saman í þorskveiðum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að árétta að það eru þau skilaboð sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur gefið og sem hann gaf þegar sú ákvörðun var tekin. Þeir sem höfðu þorskveiðiheimildirnar með höndum og fengu á sig niðurskurð munu að sjálfsögðu njóta þess þegar hægt verður að auka þorskveiðiheimildirnar á nýjan leik. Það eru skilaboð sem nauðsynlegt er að komi fram í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið þó nokkuð marga aðila á sinn fund bæði frá viðskiptaráðuneytinu, Fjármálaeftirlitinu, bönkunum, skilanefndunum, Lögmannafélaginu og fleirum. Í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar eru lagðar til breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, sem eru nauðsynlegar til að auðvelda ferlið sem fram undan er hjá þeim fjármálafyrirtækjum sem Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir stjórn á, á grundvelli laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Ákvæði frumvarpsins miða í fyrsta lagi að því að heimila skiptastjóra þrotabús fjármálafyrirtækis að annast áfram tiltekna leyfisbundna starfsemi þrátt fyrir að Fjármálaeftirlitið hafi afturkallað starfsleyfi fjármálafyrirtækis. Í öðru lagi miða breytingarnar að því að lengja fresti og auðvelda tilkynningu fyrir aðstoðarmann fyrirtækis sem veitt hefur verið greiðslustöðvun. Loks er í frumvarpinu ákvæði til bráðabirgða sem heimilar frestun fyrirtöku þrátt fyrir að greiðslustöðvun hafi verið veitt fyrir gildistöku laganna. Meiri hluti nefndarinnar leggur til nokkrar breytingartillögur á þskj. 140 sem liggur frammi. Í fyrsta lagi er lagt til að tímamörk greiðslustöðvunar verði lengd enn frekar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og verði tólf vikur í stað sex eins og frumvarpið felur í sér, að héraðsdómari skuli taka greiðslustöðvun fyrir að nýju innan níu mánaða í stað sex mánaða eins og kemur fram í frumvarpinu. Að auki eru breytingartillögur sem varða aðstoðarmann. Nefndinni barst athugasemd frá skilanefnd Landsbanka Íslands þar sem lagðar eru til breytingar á frumvarpinu, m.a. á þann hátt að skilanefnd fjármálafyrirtækja verði falið að sinna hlutverki aðstoðarmanns skuldara sem gert er ráð fyrir í III. kafla laga um gjaldþrotaskipti, nr. 21/1991. Nefndin ræddi þessa tillögu skilanefndar Landsbanka Íslands. Misjöfn sjónarmið komu fram í umræðunum, m.a. um stöðu og hlutverk aðstoðarmanns við greiðslustöðvun og eins um hlutverk, hlutlægni og starfsskilyrði skilanefndanna sem skipaðar eru af Fjármálaeftirlitinu. Niðurstaða meiri hlutans var sú að eðlilegast væri að halda í hið hefðbundna ferli við greiðslustöðvun samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., m.a. til að tryggja eins litlar breytingar á ferlinu og hægt er. Meiri hlutinn leggur þó til að aðstoðarmaður við greiðslustöðvun muni ekki bera fulla skaðabótaábyrgð á framkvæmdum fjármálafyrirtækjanna á greiðslustöðvunartíma. Þessi breyting þykir nauðsynleg til að tryggja stöðu þess einstaklings sem tekur að sér hlutverk aðstoðarmanns og eins að hæfir aðilar fáist í hlutverk aðstoðarmanns við greiðslustöðvun fjármálafyrirtækjanna en hefðbundin starfsábyrgðartrygging lögmanna og löggiltra endurskoðenda, sem hæfir eru til starfa aðstoðarmanna samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., mun tæpast nægja til tryggingar fyrir hugsanlegum skaðabótakröfum í tilfelli fjármálafyrirtækja sem Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir stjórn á. Tillaga meiri hlutans felst þannig í því að við 2. gr. frumvarpsins bætist ákvæði sem tryggir að skaðabótaábyrgð aðstoðarmanns stofnist einungis ef viðkomandi hefur sannanlega, af ásetningi eða með stórkostlegu gáleysi, brotið af sér í starfi. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar á 3. mgr. 103. gr. laga um fjármálafyrirtæki þannig að miða skuli frestdag fjármálafyrirtækis við það tímamark er Fjármálaeftirlitið skipaði því skilanefnd á grundvelli 100. gr. a laganna. Ákvæði laganna mælir nú aðeins fyrir um að frestdagur skuli miðast við það tímamark þegar Fjármálaeftirlitið veitti fjármálafyrirtæki frest í samræmi við 4. mgr. 86. gr. til þess að auka eiginfjárgrunn sinn en að annars skuli miða við þann dag sem héraðsdómara barst krafa Fjármálaeftirlitsins um slit félags. Með þessari tillögu er reiknað með að réttaráhrif frestdags í tilfellum fjármálafyrirtækja þar sem skilanefnd hefur verið skipuð miðist við þann dag þegar skilanefnd er skipuð. Með þessari breytingu er tryggt að heimildir gjaldþrotaskiptalaga til riftunar gerninga tapist ekki þegar skilanefndir eru skipaðar í fjármálafyrirtækjum. Að lokum leggur meiri hlutinn til breytingu sem felur í sér nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í því felst að þegar Fjármálaeftirlitið leitar eftir heimild til greiðslustöðvunar eða framlengingu greiðslustöðvunar fyrir fjármálafyrirtæki skuli slík heimild veitt án tillits til 4. eða 6. tölul. 2. mgr. 12. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Með þessu er átt við að þegar dómari tekur afstöðu til þess hvort skilyrði til greiðslustöðvunar fjármálafyrirtækjanna eru uppfyllt þá skuli 4. og 6. tölul. 2. mgr. 12. gr. ekki eiga við. Breytingartillögum meiri hlutans er ætlað að auðvelda enn frekar ferli við gjaldþrot og greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja undir stjórn Fjármálaeftirlitsins og telur meiri hlutinn að frumvarpið og breytingarnar á því verði til þess að hámarka eins og kostur er verðmæti eigna fjármálafyrirtækjanna og að framkvæmdin verði þannig til hagsbóta fyrir kröfuhafa fjármálafyrirtækjanna ásamt því að skapa aftur traust á íslenskt fjármálalíf. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Höskuldur Þórhallsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita: Ágúst Ólafur Ágústsson, formaður viðskiptanefndar, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Birkir Jón Jónsson, Jón Gunnarsson og Björk Guðjónsdóttir. Það er afar mikilvægt fyrir okkur að endurheimta traust á íslenskt fjármálalíf. Liður í því er að sjálfsögðu að hámarka verðmæti gömlu bankanna og gera þeim mögulegt að koma til móts við kröfuhafana í eins sterkri stöðu og hægt er. Tilgangurinn með frumvarpinu er að auðvelda það ferli sem fram undan er og að verja eignir fjármálafyrirtækjanna sem nú lúta stjórn skilanefndanna til þess að hámarka virði eigna þeirra og krafna. Þetta þarf að gera í þágu hagsmunaaðila og ekki síst í þágu kröfuhafanna sjálfra. Meðal eignanna sem þessir bankar eiga eru útibú og útlánseignir, m.a. með þátttöku þessara banka í lánum, millibankalánum og stórum lánum, og svo auðvitað ýmsar kröfur á aðila víða um heim. Við kjöraðstæður er um gríðarleg verðmæti að ræða. Mögulega verða kröfuhafar hluthafar í gömlu bönkunum.  Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að frestir verði lengdir í tengslum við greiðslustöðvun, komi til hennar. Þessir frestir eru ekki síst til að ná utan um kröfuhafana og til að gefa þeim rými til að stilla sér saman í hópa sem þeir eru þegar að gera. Ég ítreka að það er mikilvægt að við náum góðri samvinnu við þá og að þeir komi að endurskipulagningarferlinu sem fram undan er. Virðulegi forseti. Óskað hefur verið eftir að málið fari aftur til nefndar fyrir 3. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutanefndaráliti mínu sem fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í viðskiptanefnd. Meginmarkmið þessa frumvarps er að gera breytingar á núgildandi lögum er snúa að gjaldþrotaskiptum og greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja sem Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir stjórn á. Frumvarpið er afsprengi laga nr. 125/2008, svonefndra neyðarlaga, sem samþykkt voru á Alþingi 6. október sl. Vinstri hreyfingin – grænt framboð studdi þá að málið yrði tekið fyrir með afbrigðum og fengi skjóta afgreiðslu í ljósi þess að frumvarpið væri illskásti neyðarkosturinn í stöðunni. Hins vegar sat Vinstri hreyfingin – grænt framboð hjá við endanlega afgreiðslu málsins með vísan til þess meðal annars að ríkisstjórnin bæri ein ábyrgð á efnahagshruninu og auk þess hefði hún ekkert samráð haft við stjórnarandstöðuna við undirbúning málsins. Þá hafi einnig verið óljóst hvernig heimildir samkvæmt frumvarpinu yrðu nýttar og hvernig framkvæmdin mundi takast til. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vildi ekki bera ábyrgð á því fyrir fram hvernig til mundi takast. Frumvarpið sem hér er rætt sýnir að ástæða var til að efast allverulega um það og kem ég betur að því síðar. Minni hluti viðskiptanefndar hefur kynnt sér efni þessa frumvarps eins og kostur er með mjög stuttum fyrirvara og við sérstakar aðstæður. Málið er eins og neyðarlögin borið fram af viðskiptaráðherra án samráðs við stjórnarandstöðuna og lítið ráðrúm gefið til að gaumgæfa málið í nefnd, þótt nú séu liðnar rúmar fimm vikur frá setningu neyðarlaganna og þessi viðbrögð hefðu hugsanlega átt að koma mun fyrr. Það er líka illt, herra forseti, að ekki skuli við meðferð málsins í þingnefnd hafa verið kallað eftir skriflegum umsögnum hagsmunaaðila. Það er ekki í þeim anda sem mælir fyrir um vönduð vinnubrögð við lagasetningu. Þá hefur þess ekki verið gætt að leita skriflegra umsagna og kalla til alla þá hagsmunaaðila sem málið varðar, svo sem réttarfarsnefnd, okkar æðsta sérfræðingahóp í réttarfarsmálum, innlenda kröfuhafa, smærri kröfuhafa í bönkunum, sem geta orðið fórnarlömb nauðasamninga og greiðslustöðvunar og fjárfesta. Ég vil þó halda kröfu minni til haga - ég óskaði eftir því með tölvupósti sl. föstudag við staðgengil formanns nefndarinnar, varaformann nefndarinnar - að réttarfarsnefnd kæmi fyrir og skilaði skriflegri umsögn. Benedikt Bogason frá réttarfarsnefnd kom á fund viðskiptanefndar 10. nóvember sl. en tók þar fram að nefndin hefði ekki fjallað um málið. Lögð er mikil áhersla á að frumvarpið nái fram að ganga fyrir fyrirhugaðan fund skilanefnda bankanna með erlendum kröfuhöfum sem fram fer á morgun, fimmtudag og föstudag, allt án haldbærra skýringa. Af hverju er nauðsynlegt að flýta afgreiðslu frumvarpsins með þessum hætti og skoða það ekki í víðu samhengi? Minni hlutinn telur að það sé ólíðandi að löggjafarvaldið sé sett í þá aðstöðu að þurfa að afgreiða jafnafdrifaríkt mál, sem kann að hafa jafnafdrifaríkar afleiðingar, frá Alþingi í flýti og óðagoti vegna meintrar pressu frá erlendum kröfuhöfum. Ég óskaði eftir því á fundi nefndarinnar að þetta yrði skjalfest. Það kom ekkert fram. Gengur vilji erlendra kröfuhafa framar vönduðum löggjafarstörfum? Gengur vilji erlendra kröfuhafa framar innlendum kröfum, þeim smærri kröfum sem kunna að verða fórnarlömb í greiðslustöðvun? Hagsmuna þeirra er nefnilega betur gætt innan gjaldþrotaskipta. Þá vísar minni hlutinn til þess að neyðarlögin hafi fyrst og fremst verið sett til að vernda íslenskt hagkerfi, tryggja hagsmuni almennings á Íslandi og skapa skilyrði fyrir stöðugleika í efnahagslífinu. Því sé einkennilegt að nú eigi að víkja frá grundvallarskilyrðum í íslenskum gjaldþrotalögum sökum meintrar pressu frá erlendum kröfuhöfum og órökstuddra staðhæfinga þeirra og ég ítreka það, órökstuddra staðhæfinga þeirra um að það þjóni betur hagsmunum hinna gjaldþrota banka að fara í greiðslustöðvun og síðar hugsanlega nauðasamninga. Séu bankarnir í raun gjaldþrota, eins og fullvissa virðist vera um, nema hugsanlega hvað Kaupþing varðar, það var upplýst á fundum nefndarinnar, er þeim engu síður skylt að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta þrátt fyrir þær breytingar sem frumvarpið boðar. Vísast þar m.a. til laga um hlutafélög og laga um fjármálafyrirtæki og kem ég betur að því síðar. Hér er vert að benda á að á fundi með viðskiptanefnd kom fram hjá fulltrúum viðskiptaráðuneytisins, Fjármálaeftirlitsins og skilanefnda bankanna að erlendir lánardrottnar vildu að farið væri í þekkt og viðurkennt ferli gagnvart þeim bönkum sem hér um ræðir. Hver eru þá rökin fyrir því að afnema nú þýðingarmikil ákvæði gjaldþrotaskiptalaga, sem er fordæmalaust hérlendis sem erlendis, og fara út í greiðslustöðvun og hugsanlega nauðasamninga sem eru óþekktar leiðir gagnvart fjármálafyrirtækjum sem eru de facto gjaldþrota? Aðspurður á nefndarfundi viðskiptanefndar þekkti fulltrúi Fjármálaeftirlitsins ekki til slíkra dæma erlendis. Sem sé, við erum að fara inn í óvenjulegt ferli sem ekki er þekkt, hvorki hér á landi né erlendis og að ég skil best, þvert á vilja hinna erlendu lánardrottna. Hvaða tilgangur er á bak við það? Einnig skal því haldið til haga að fulltrúi skilanefndar Kaupþings tjáði viðskiptanefnd á fundi 7. nóvember sl. að bankinn fullnægði núgildandi skilyrðum laga fyrir greiðslustöðvun. Boðaðar breytingar, þ.e. afnám 4. og 6. töluliða 2. mgr. 12. gr. gjaldskrárskiptalaga, eru þar með óþarfar gagnvart þeim banka. Minni hlutinn telur að við þær aðstæður sem nú eru uppi sé enn brýnna en ella að vandað sé til lagasetningar og breytinga og að ekki sé gripið til illa ígrundaðra úrræða sem kunni, og það eru töluvert miklar líkur á því, að skaða almenning, almenningsálitið og þjóðarbúið enn frekar þegar til framtíðar er litið. Ég nefni bara eitt dæmi. Segjum að þessi leið greiðslustöðvana og nauðasamninga verði farin og standi í allan þann tíma sem boðaður er með frestunum, ef það mistekst og búið fer svo í gjaldþrotaskipti, hvað erum við þá búin að gera með því að tefja tímann með þessum hætti? Minni hlutinn telur að frumvarpið í upphaflegri mynd með ákveðnum breytingum kunni að hafa verið þarft. Sama gildir um breytingartillögur varðandi svonefndan frestdag en leggst eindregið gegn frumvarpinu að öðru leyti og munum væntanlega sitja hjá um þetta frumvarp nema hvað varðar 4. og 6. tölulið sem ég mun a.m.k. greiða atkvæði gegn. Vel má vera að þörf sé á að tryggja eins og kostur er með lagabreytingum heimildir hinna gjaldþrota banka til að geta haldið starfsemi sinni áfram til að lágmarka tjón þeirra og þar með kröfuhafa og þar með þjóðarbúsins. Slíkar heimildir, til að lágmarka tjón, til að halda áfram rekstri, er hins vegar þegar að finna í núgildandi lögum um gjaldþrotaskipti, nr. 21/1991, sem taka einnig til fjármálafyrirtækja samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, ég vísa þar sérstaklega til 72. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Rekstur þrotabúa bankanna sem fjármálafyrirtækja er einnig háður núgildandi lögum um fjármálafyrirtæki. Telji Fjármálaeftirlitið að lagaheimildir skorti til að veita þrotabúum bankanna starfsleyfi er unnt að bæta úr því með einfaldri lagabreytingu án þess að setja gjaldþrotalög og tengd lög í uppnám. Á fundi viðskiptanefndar um frumvarpið 7. nóvember sl. voru kynnt til sögunnar ný og einkar umdeilanleg ákvæði til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki, aðeins um hálfum sólarhring eftir að viðskiptaráðherra mælti fyrir frumvarpinu á Alþingi. Það verða að teljast ámælisverð vinnubrögð og sýnir glöggt að hið upphaflega frumvarp var vanhugsað. Þar er boðað, eins og ég sagði áðan, ákvæði þess efnis að svonefndur frestdagur við gjaldþrotaskipti miðist m.a. við það tímamark er skilanefndir voru skipaðar. Þetta er þarft ákvæði. Hins vegar eru boðaðar þær breytingar, samanber ákvæði til bráðabirgða, að felldir verði niður 4. og 6. töluliðir 2. mgr. 12. gr. gjaldþrotaskiptalaga, þegar fjármálafyrirtæki leitar eftir greiðslustöðvun samkvæmt kröfu Fjármálaeftirlitsins á grundvelli 100. gr. a. laga um gjaldþrotaskipti. Með frumvarpinu er verið að víkja frá tveimur grundvallarskilyrðum sem fram koma í lögum um gjaldþrotaskipti, varðandi skyldu dómara að synja um heimild til greiðslustöðvunar. Dómara er beinlínis skylt að synja um greiðslustöðvun ef fyrirtæki er gjaldþrota. Minni hlutinn telur að með þessum breytingum sé verið að tryggja að þeir bankar sem sannanlega eru komnir í gjaldþrot fái ekki synjun dómara um greiðslustöðvun og geti því í framhaldinu leitað nauðasamninga. Vert er að benda á að þessi gjaldþrotaskiptalög, sem eru að verða 100 ára gömul með breytingum, eru byggð að norrænni fyrirmynd og frávik frá afar mikilvægum skilyrðum gjaldþrotaskiptalaga við þessar sérstöku aðstæður, eins og stefnt er að með frumvarpinu, eru til þess fallin að valda tortryggni og grafa undan trausti okkar jafnt innan lands sem og á alþjóðavísu. Algerlega ástæðulaust er að grípa til þessara breytinga á lögunum meðan skilanefndirnar hafa ekki séð fyrir endann á því hver staða bankanna er. Það var líka upplýst á fundum viðskiptanefndar og ég ítreka að þetta getur líka orðið á kostnað smærri innlendra hluthafa. Hér ráða ferðinni hagsmunir stórra erlendra lánardrottna. Það kom margsinnis fram á fundum nefndarinnar. Var það tilgangur neyðarlaganna? Ætluðum við ekki að verja Ísland og íslenskan almenning? Ég vil taka undir og minni hlutinn áréttar þau sjónarmið sem fram komu á fundi nefndarinnar hjá Steinunni Guðbjartsdóttur, sem situr í skilanefnd Glitnis, að óeðlilegt væri að víkja frá tilgreindum skilyrðum gjaldþrotaskiptalaganna. Minni hlutinn telur nefndar breytingar vanhugsaðar og ófaglegar og þær eru ekki skoðaðar í víðu samhengi eins og nauðsyn ber til. Þær eru skoðaðar mjög þröngt en ekki í víðu samhengi. Þær heimili greiðslustöðvun og hugsanlega nauðasamninga fjármálafyrirtækja sem eru gjaldþrota og séu til þess fallnar að valda tjóni og fjölda málaferla. Ríkið kann auk þess að verða skaðabótaskylt vegna þessara breytinga bæði gagnvart kröfuhöfum og ekki síður fyrirtækjum í öðrum rekstri á Íslandi sem kunna að verða gjaldþrota. Það skal ítrekað að þrátt fyrir umræddar breytingar á ákvæðum 12. gr. gjaldþrotaskiptalaga er umræddum fjármálafyrirtækjum, og Fjármálaeftirlitinu að sjá til þess, að viðlagðri refsingu engu síður skylt að gefa sig upp til skipta á grundvelli annarra ákvæða laga og greiðslustöðvun ólögleg samkvæmt þeim. Ég kem betur að því síðar en vil benda á það og fullyrða bæði af reynslu minni sem lögmaður og lögfræðingur og viðtölum við þá lögmenn sem best til þekkja í réttarfari í dag að gjaldþrotaskiptaferlið er traustara, vandaðra og gegnsærra ferli og tryggir betur réttarstöðu kröfuhafa og er mun betri og faglegri kostur fyrir þá en greiðslustöðvun og nauðasamningar. Það er nú einu sinni þannig. Ég ítreka að sú hætta er fyrir hendi að leið greiðslustöðvunar og nauðasamninga tefji ferlið sem geti leitt til frekara fjártjóns og þar getur ríkið orðið skaðabótaskylt, eins og áður er rakið. Minni hlutinn fullyrðir að með gjaldþrotaskiptaferli sé hægt að ná öllum markmiðum greiðslustöðvunar og nauðasamninga og gott betur, öllum þeim markmiðum sem hv. formaður viðskiptanefndar lýsti í ræðustól áðan, og gott betur vegna þess að ferlið er vandaðra. Ég leyfi mér að ítreka að engin haldbær rök studd skjalfestum gögnum hafa komið fram á fundum viðskiptanefndar um frumvarpið sem mæla með þessu greiðslustöðvunar- og nauðasamningaferli. Ég held því fram, sem er auðvitað alvarlegt mál, að þessi breyting á gjaldþrotaskiptalögunum, 4. og 6. töluliður 2. mgr. 12. gr., feli í sér í sér brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Hvað með önnur fyrirtæki í landinu sem munu á næstu mánuðum fara í þrot? Mun verða vikið frá sömu skilyrðum og hér er verið að mæla fyrir gagnvart bönkunum? Hvers eiga þau að gjalda? Ég ætla ekki að nefna nein fyrirtæki en það eru stór fyrirtæki á Íslandi sem slaga upp í þessa banka og standa illa, hvers eiga þau að gjalda? Við höfum búið við farsælt gjaldþrotaskiptakerfi í um eina öld og það er glatað að fórna því með vanhugsuðum tillögum sem ekki hafa verið skoðaðar í víðara samhengi, hv. þm. Jón Magnússon, sem á að vita betur.  Það sama gildir um lengda fresti. Þeir eru umdeilanlegir og við getum ekki stutt frumvarpið í þessari mynd og ég fyrir hönd þess minni hluta sem ég stend að geri kröfu til að frumvarpið verði samið frá grunni. Þessi sjónarmið mín eru ekki gripin úr lausu lofti. Benedikt Bogason, einn alfærasti réttarfarssérfræðingur okkar og fulltrúi í réttarfarsnefnd, tók fram á fundi viðskiptanefndar 10. nóvember að frumvarpið, með áorðnum breytingum, kæmi sér spánskt fyrir sjónir. Hann tók fram að réttarfarsnefnd hefði ekki fengið frumvarpið til skoðunar og nefndin sem slík ekki komið að málinu. Það er auðvitað með ólíkindum. Við höfum sérstaka réttarfarsnefnd til að gaumgæfa það að breytingar á réttarfarslöggjöf okkar séu haldbærar og hún kemur ekki að málum. Í henni sitja eins og ég ítrekaði færustu sérfræðingar Íslands í réttarfari. Þeir hafa allir uppi þessi aðvörunarorð. Benedikt Bogason benti enn fremur á að greiðslustöðvun og nauðasamningar væru réttarúrræði í þágu skuldara, ekki kröfuhafa. Menn skyldu átta sig á því. Hann tók skýrt fram að þrátt fyrir tillögur um að fella niður 4. og 6. tölulið 2. mgr. 12. gr. gjaldþrotaskiptalaga, sem ég hef gert að umtalsefni, væri þeim bönkum sem væru raunverulega gjaldþrota skylt að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta og þar vísa ég í 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki þar sem minnsti vafi á því að eignir hrökkvi fyrir skuldum á að leiða til þess að Fjármálaeftirlitið á að hafa frumkvæði að gjaldþrotaskiptum. Það stendur í þessari grein. Sama gildir um hlutafélagalögin. Nú stöndum við frammi fyrir því að það á að fara að undanþiggja tvo töluliði til að komast í greiðslustöðvun en engu að síður stendur að fyrirtækjum, sem skulda meira en þau eiga, sé skylt að fara í gjaldþrotaskipti. Í lagagreininni er talað um að þegar óvíst sé að eignir hrökkvi fyrir skuldum þá eigi að fara í skipti. Einber vafi skyldar Fjármálaleftirlitið til að gera kröfu um gjaldþrotaskipti. Benedikt Bogason vísaði einnig til 105. gr. laga um hlutafélög. Hann varaði enn fremur við hugsanlegri bótaábyrgð ríkisins og taldi að verið væri að fara inn á einkar varhugaverðar brautir, eins og ég orðaði það í nefndaráliti minni hlutans. Hann sagði reyndar og notaði þannig orð, hann taldi að við værum að fara inn á jarðsprengjusvæði, það var ekki minna. Hann tók líka skýrt fram að gjaldþrotaferlið væri tryggara ferli fyrir kröfuhafa. Það er fyrir kröfuhafa. Af hverju er þá verið að fara út í nauðasamninga sem eru úrræði fyrir skuldarana að kröfu erlendra lánardrottna? Hvað hangir á þeirri spýtu? Það er illt í efni þegar réttarfarsnefnd er hunsuð með þeim hætti sem raun ber vitni og fyrir mér óásættanlegt að menn leiki sér með réttarfarslögin með þessum hætti. Það er mín eindregna skoðun að það stefni í réttarfarslegt og þjóðhagslegt slys ef gjaldþrota bönkum verður beint í farveg greiðslustöðvunar og nauðasamninga. Það er þess vegna sem ég legg til í minnihlutaálitinu að frumvarpið komi aftur til viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. og þar verði leitað skriflegs álits réttarfarsnefndar að undangengnum fundi hennar um málið, formlegum fundi og formlegum efnistökum réttarfars utan um málið. Það blasir við. Minni hlutinn telur, herra forseti, að mörgum spurningum sé ósvarað hvað frumvarp þetta varðar og þær breytingar sem lagðar hafa verið til á því. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar varðandi framtíðarskipan fjármálafyrirtækja á Íslandi, hv. formaður viðskiptanefndar? Hver eru framtíðaráformin? Hver á framtíðarskipunin að verða? Þessari spurningu og fleirum verður viðskiptaráðherra og ríkisstjórnin að svara afdráttarlaust. Í Morgunblaðinu í morgun komu fram ákveðnar upplýsingar um þetta mál. Er það tilgangur laganna að í landinu starfi sex bankar? Það kom fram í ræðu hv. formanns viðskiptanefndar að það ætti að stíla upp á það að bankarnir héldu áfram starfsemi, þeir byrjuðu upp á nýtt og erlendir kröfuhafar kæmu inn sem hluthafar, þ.e. við fengjum þá væntanlega þrjá erlenda banka til Íslands til viðbótar við þrjá ríkisbanka. Eða hangir e.t.v. á spýtunni að sameina eigi síðan þessa erlendu þrjá banka ef allt gengur nú upp við ríkisbankana og einkavæða þá? Hafa menn virkilega ekki fengið nóg af einkavæðingunni, hinni sex ára gömlu einkavæðingu sem hefur leitt þjóðina í mestu ógæfu efnahagsmála sem hún hefur upplifað? Er ekki nóg komið? Hvernig á að varða leiðina fram á við? Hvað er verið að gera? Eða eins og einhver maður úti í bæ sagði, er þetta bara valdabarátta? Er þetta valdabarátta Fjármálaeftirlitsins við ríkisstjórnina og Seðlabankann? Er verið að búa til ríkisstjórn Íslands hjá Fjármálaeftirlitinu inni á Suðurlandsbraut? Er það það sem verið er að gera? Hvað er verið að gera? Hver er tilgangurinn með þessum breytingum? Það verða að koma skýr svör við því. Það er óhjákvæmilegt. Það er algerlega óhjákvæmilegt að það komi fram hvert menn eru að stefna. Ætla menn ekki að læra af reynslunni? Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið eins og það er lagt fyrir af meiri hluta viðskiptanefndar en vil mæla svo fyrir tveimur öðrum breytingartillögum sem ég þarf ekki að skýra, þær liggja frammi á þingskjali. Minni hlutinn leggur til þær breytingar á frumvarpinu að kjararáði verði falið að ákveða laun og starfskjör bankastjóra og annarra starfsmanna fjármálafyrirtækja sem eru í meirihlutaeigu ríkisins. Átt er við þá starfsmenn fjármálafyrirtækjanna, bankastjóra og aðra æðstu starfsmenn, sem ekki taka laun samkvæmt kjarasamningum vegna eðlis starfanna og samningsstöðu. Minni hlutinn telur að með slíkri lagasetningu, með slíkri breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, verði alfarið snúið af braut þeirrar öfgafullu launaþróunar, ofurlaunaþróunar, sem orðið hefur eftir að bankarnir voru einkavæddir. Við teljum að nú séu, í eitt skipti fyrir öll, herra forseti, dagar ofurlauna, bónusgreiðslna og kaupréttarsamninga liðnir. Eðlilegt sé að miða laun bankastjóra og annarra æðstu starfsmanna við laun ráðuneytisstjóra og forstöðumanna ríkisstofnana. Brýnt er að gætt sé innbyrðis samræmis í starfskjörum ríkisstarfsmanna með tilliti til starfa og ábyrgðar. Það er ekkert sem réttlætir það að ríkisbankastjórar og aðrir yfirmenn fjármálafyrirtækja ríkisins séu á sérkjörum og ofurlaunum, eins og raun ber vitni. Ekkert réttlætir það og þjóðin kallar á breytingu og hrópar á breytingar í mótmælum sínum gegn ríkisstjórninni. Minni hlutinn gerir kröfu til þess að snúið verði þegar í stað af þeirra braut ofurlauna og græðgi, siðspillandi græðgi, sem gegnsýrt hefur þjóðfélagið undanfarin allt of mörg ár, með hörmulegum afleiðingum. Ég þarf ekki að skýra út hvernig kjararáð vinnur. Það eru vönduð vinnubrögð þar. Menn fá að tjá sig, gagna er aflað og þar fram eftir götunum og vísað í lögin um kjararáð. Minni hlutinn leggur einnig til þær breytingar, nú þegar bankarnir eru orðnir í meirihlutaeigu ríkisins, að þeir lúti ákvæðum stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og upplýsingalaga, nr. 50/1996. Minni hlutinn telur að slík lagasetning muni tryggja réttaröryggi og jafnræði borgaranna í samskiptum við bankana og auka gegnsæi. Sá leyndarhjúpur sem umlukið hefur starfsemi þeirra banka sem hér um ræðir hefur verið gróðrarstía misréttis og hefur, ásamt öðru, leitt til efnahagshrunsins. Það er fjallgrimm skoðun mín. Að lokum ítreka ég að málið fari til nefndar á nýjan leik og ítarlegrar skriflegrar umsagnar réttarfarsnefndar verði aflað og frumvarpið skoðað í víðara samhengi. Hagsmunir hinna erlendu kröfuhafa á fundum með skilanefndum á morgun, fimmtudag og föstudag réttlæta ekki að hér sé afgreitt frumvarp sem ekki er vandað að efni og gerð.

Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar finnst mér rétt að undirstrika ákveðna þætti. Hann byggir málflutning sinn á því að það frumvarp sem hér er til umræðu og þær breytingar sem þar eru lagðar til séu gerðar af einhverri sérstakri gæsku eða góðsemi í garð erlendra kröfuhafa, að það sé rótin að þessu. Svo er auðvitað ekki. Eins og svo margt annað í því ferli sem við fáumst við þessa dagana er undirrótin að því að þetta frumvarp er flutt sú að verið er að gæta íslenskra hagsmuna. Það er hagsmunamál Íslendinga, íslenska ríkisins og íslensks almennings að sem mest fáist fyrir þær eignir sem íslenskir bankar hafa átt erlendis. Frumvarpið er einfaldlega liður í ráðstöfunum til þess að tryggja að svigrúm gefist til þess að fá sem mest fyrir þær eignir sem eru úti um allan heim á vegum íslensku bankanna. Þetta er auðvitað bara partur af þeim ráðstöfunum. Þetta er rótin að því að farið er út í þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til en ekki einhver góðvild eða umhyggja fyrir erlendum kröfuhöfum eins og mátti ráða af mörgu í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Ég held að við verðum að hafa þetta í huga. Hagsmunir okkar sem heildar eru að sem mest fáist fyrir eignirnar í þessum búum, búum gömlu bankanna. Margvíslegir hagsmunir sem tengjast því en það er grundvallaratriðið og það sem við verðum að hafa í huga þegar við afgreiðum þetta mál. Þetta er vissulega óvenjulegt mál og ég held að enginn okkar, frekar en þegar við settum neyðarlögin, hefði kosið að vera í þeim sporum að þurfa að afgreiða þessar breytingar. Hins vegar koma 

Herra forseti. Ég ítreka enn og aftur að á fundum viðskiptanefndar komu fram skýringar á því að víkja með jafnafdrifaríkum hætti frá ákvæðum gjaldþrotaskiptalaga, að það væru hagsmunir hinna erlendu kröfuhafa. Ég spurði hvort einhver gögn væru á bak við það. Eru einhver skjalfest gögn? Er einhver greinargerð eða álit? Er einhver rökstuðningur? Nei. Svo kemur aftur þessi þversögn. Þegar erlendir lánardrottnar biðja um þekkt ferli, af hverju er þá búið til afbrigðilegt ferli sem hvergi þekkist í Evrópu? Af hverju eiga þingmenn að samþykkja frumvarp sem byggir á meintum fullyrðingum eða meintum skoðunum erlendra kröfuhafa án þess að þeir hafi nokkru sinni komið til viðskiptanefndar? Án þess að þeir hafi nokkurn tímann lagt fram eitt einasta skjal eða blað um vilja sinn. Er furða þótt ég dragi þær ályktanir sem ég gerði í ræðu minni? Það er líka þekkt að við nauðasamninga eru hagsmunir minni kröfuhafa verr varðir. Þetta nauðasamningakerfi er lokað og ekki eins gegnsætt. Gjaldþrotaskiptaferlið er gegnsætt. Það er lýðræðislegt og opið. Það tryggir rétt allra og getur staðið í mörg ár. Það er hægt að reka þrotabúið áfram. Fyrir því er dæmi um tryggingafélag sem varð gjaldþrota fyrir allmörgum árum síðan og var í rekstri í ein átta, níu ár á eftir. Þannig að þetta frávik er mér óskiljanlegt.

Herra forseti. Við höfum farið vel yfir þessa þætti í viðskiptanefnd og fjallað um þá á nokkrum fundum nefndarinnar. Þeir sem að þessum málum hafa komið, hvort sem um er að ræða viðskiptaráðuneytið, Fjármálaeftirlitið eða skilanefndarfólk, að kannski einum fulltrúa undanskildum, eru sammála um að sú leið sem hér er lögð til sé til þess fallin að koma í veg fyrir stórfelldan eignabruna erlendis. Það er alltaf hættan í þessum málum, sérstaklega þegar um er að ræða fyrirtæki af þessari stærðargráðu með hagsmuni og tengsl út um allan heim, að lendi eignirnar inn í hefðbundið gjaldþrotaskiptaferli verði nauðsynlegt að selja þær á verði sem ekki er það hagstæðasta sem hægt er fá fyrir viðkomandi eign. Þetta er auðvitað ákveðinn liður í að reyna að koma í veg fyrir það. Annað atriði skiptir líka máli í þessu sambandi. Það er að einmitt um þessar mundir, áður en í rauninni er hægt að segja til um hvort fyrirtækin eru gjaldþrota eða ekki, þarf um leið að verja ýmsar eignir bankanna erlendis fyrir ásókn einstakra kröfuhafa. Í nefndinni kom mjög skýrt fram að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu til þess fallnar að koma í veg fyrir að einstakir kröfuhafar geti með réttarfarslegum aðgerðum í öðrum löndum í raun skert verðmæti þeirra eigna sem enn eru í þessum búum. Það er skýringin á því að menn sitja ekki bara rólegir, halla sér aftur og sjá svo til hvort niðurstaðan eftir einhvern tíma verði sú að þörf sé á gjaldþrotaskiptum. 

Herra forseti. Hér er enn fullyrt og ég segi: staðhæfulausar fullyrðingar. Það er ekkert á bak við þessi orð, engin skjöl, engin gögn, ekki neitt. Allir sammála um þessa leið. Því fer bara víðs fjarri. Flestir lögmenn sem ég hef talað við og fulltrúar réttarfarsnefndar eru allsendis ósammála þessari leið. Það sé verið að taka mikla áhættu. Það sé verið að samþykkja frumvarp án þess að skoða það í víðu samhengi við önnur fyrirtæki sem kunna að verða gjaldþrota. Síðan er fullyrt að það muni verða eignabruni og þar fram eftir götunum. Þetta eru sömu staðhæfingarnar sem ekki hafa verið studdar rökum eða skjölum. Ég leyfi mér að ítreka það, hv. þm. Birgir Ármannsson, að innan gjaldþrotaskiptaferlis er hægt að tryggja þetta allt saman. Það liggur fyrir. Tilgangur gjaldþrotaskiptaferlis er að hámarka og varðveita eignir. Ég ítreka að það ferli er gegnsærra og mun betra. Innan gjaldþrotaskiptaferlisins er líka hægt að verjast ásókn erlendra kröfuhafa og úrræðin eru betri ef eitthvað er. Þeim mikilsverðu spurningum sem ég hef varpað fram hefur ekki verið svarað vegna þess að nefndin hefur ekki leitað umsagna, ekki kallað fyrir sérfræðinga. Hún hefur ekki einu sinni gefið réttarfarsnefnd kost á að funda um málið og skoða það. Þetta er allt með miklum ólíkindum og ég verð að fordæma þessa málsmeðferð.

Virðulegi forseti. Ég get sagt eins og hv. þm. Atli Gíslason að við frjálslynd sátum hjá við afgreiðslu neyðarlaganna á sömu forsendum og vinstri grænir gerðu en þó til viðbótar vegna þess að við töldum okkur ekki hafa þær upplýsingar í höndum sem réttlætt gætu að við segðum já við afgreiðslu neyðarlaganna. Við sátum hjá. Við bárum ekki ábyrgð á því ástandi sem komið er, við berum ekki ábyrgð á því efnahagsöngþveiti sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa leitt yfir þjóðina. Það var ástæðan, við vildum í sjálfu sér ekki hindra framgang þeirrar lagasetningar sem var hugsanlega fær til að bjarga þó því sem bjargað var en við gátum ekki greitt því atkvæði að öðru leyti. Hvað er svo aðalatriðið í sambandi við þá lagasetningu sem hér er um að ræða? Eftir langa ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar þar sem hlaupið var úr einu í annað skorti á að menn greindu á milli aðalatriðis og aukaatriðis. Ég tek það fram að ég er samþykkur nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar, ég gerði fyrirvara í nefndinni um ábyrgðarhlut þeirra sem fengnir væru til að hafa með fjármálafyrirtæki að gera. Gerð var breyting sem liggur fyrir í breytingartillögum í 1. tölulið d sem ég sætti mig við. En aðalatriðið í þessari lagasetningu er að heimila skiptastjóra þrotabús fjármálafyrirtækis að annast áfram tiltekna leyfisbundna starfsemi þrátt fyrir að starfsleyfi fjármálafyrirtækisins hafi verið afturkallað. Og í öðru lagi að lengja fresti og auðvelda tilkynningar um það sem þar er um að ræða. Þetta á að reyna, þetta er markmiðið með þessari lagasetningu. Þá er spurningin hvort handverkið er eðlilegt, þ.e. hvort það frumvarp sem hér liggur fyrir er eðlilegt og í samræmi við það sem ætlast er til, hvort það brjóti gegn einhverjum ákvæðum, eins og hv. þm. Atli Gíslason minntist á áðan, brjóti hugsanlega gegn jafnræðisreglu. Að sjálfsögðu verður að skoða öll slík atriði því að lög verða að standast ákvæði stjórnarskrár. Ég tek það fram að ég tel að lagasetningin, eins og hún lítur út með þeim breytingartillögum sem meiri hluti viðskiptanefndar gerir tillögu um, brjóti ekki gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár, m.a. vegna þess að hún tekur til allra einsleitra fyrirtækja hvað þetta varðar. Með tilliti til þess er því ekki um brot á jafnræðisreglu að ræða að mínu viti. Ég tel að þau viðbrögð sem hér um ræðir og það að kalla erlenda kröfuhafa að borðinu komi allt of seint fram, í raun hefði átt að kalla þá miklu fyrr að borðinu og áður en neyðarlögin voru sett. Það hefði virkilega orðið til þess að um raunverulega jákvæða viðleitni væri að ræða til að koma í veg fyrir eignabruna, koma í veg fyrir það efnahagshrun sem er orðið að veruleika. Þar kom í ljós ráðaleysi stjórnarflokkanna að grípa ekki til aðgerða, koma ekki með viðbrögð fyrr en of seint eins og í öllum þessum tilvikum. Þau vandamál sem um er að ræða bentum við ítrekað á í ræðustól Alþingis, stjórnarandstaðan, að dökk ský væru að hrannast upp við sjóndeildarhring og hinir svörtu riddarar efnahagslægðar væru að geisa af stað og við því yrði að bregðast. Ítrekað bentum við ríkisstjórninni á þetta og vöruðum hana við. Það kallaði ekki á nein viðbrögð og hæstv. forsætisráðherra sagði síðastliðið sumar, aðspurður um hvers vegna heimild Alþingis til að taka erlent lán væri ekki nýtt, að e.t.v. væri best að gera ekki neitt. Það hefur heldur betur sýnt sig að sú niðurstaða hæstv. forsætisráðherra var röng. Það hefði þurft að gera eitthvað í staðinn fyrir að gera ekki neitt. Þá vil ég ítreka það sem hefur aftur og aftur komið fram í umræðunni að íslensku fjármálafyrirtækin sem nú hafa verið tekin, þ.e. Kaupþing banki, Landsbanki Íslands og Glitnir banki, áttu nóg af íslenskum krónum eftir því sem fullyrt er en þau vantaði gjaldeyri. Af hverju vantaði þau gjaldeyri? Þau vantaði gjaldeyri til að standa við erlendar skuldbindingar sínar vegna þess að lánalínur lokuðust eftir að Lehman Brothers fór á hausinn og Seðlabanki Íslands og ríkisstjórnin höfðu ekki gætt að þeirri frumskyldu sinni að hafa nægjanlegan gjaldeyri tiltækan til að geta veitt eðlilega fyrirgreiðslu. Meðal annars vegna þess að Seðlabankinn og ríkisstjórnin voru sammála um það síðastliðið sumar að það besta sem hægt væri að gera í stöðunni væri að gera ekki neitt. Þegar við stöndum síðan frammi fyrir því ástandi sem hér er um að ræða er alveg makalaust að stjórnarliðar skuli ekki viðurkenna ábyrgð sína á því, ástand sem þeim verður fyrst og fremst kennt um. En við getum aldrei farið til baka í mannkynssögunni, við getum aldrei snúið tímanum við og við erum komin á þann stað þar sem spurt er: Með hvaða hætti og hvernig getum við lágmarkað tjónið, takmarkað það tjón sem verður? Og þá er spurningin: Höfum við möguleika á því að bjarga verðmætum? Ég tel svo vera. Ég tel að það geti verið raunhæfur möguleiki til að bjarga verðmætum að fá erlenda lánardrottna sem og aðra stóra lánardrottna að borðinu - og þeir sem mestu máli skipta varðandi gömlu viðskiptabankana eru að sjálfsögðu erlendu lánardrottnarnir - að fá þá til að koma til að athuga hvort þeir vilji ásamt öðrum innlendum aðilum aðstoða við að gera hugsanlega takmarkaðar eignir í dag að raunverulegum verðmætum í framtíðinni. Þá skiptir líka máli hvaða stefnu við ætlum að taka. Ég sem málsvari neytenda hef talið mikilvægt - vegna þess að lánamál okkar hafa verið í ákveðnu öngþveiti, íslenskir lántakendur hafa þurft að greiða mun hærri vexti, verðtryggingu, en gerist í okkar heimshluta - að við fengjum raunverulega samkeppni á bankamarkaði þannig að ungt fólk á Íslandi, íbúðarkaupendur og aðrir nytu sambærilegra lánakjara og um ræðir í okkar heimshluta. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort nauðsyn væri á því að við fengjum erlent fjármálafyrirtæki til að koma hér á raunverulegri samkeppni. Ég tel að svo geti vel verið og því kunni að bjóðast ákveðin tækifæri í því að fá hingað erlend fjármálafyrirtæki sem hafa hagsmuna að gæta vegna þess að fyrirtækin eigi inni í viðkomandi lánastofnunum sem nú gætu fallið undir það lagafrumvarp sem hér er um að ræða, að þau komi að, taki þátt í og komi þess vegna jafnvel að áframhaldandi rekstri þess eða þeirra fjármálafyrirtækja sem um gæti verið að ræða. Ég sé ákveðna möguleika felast í því að samþykkja þetta frumvarp og þess vegna styð ég það. Að mínu mati hefði átt að beita þessu og fara þessa leið strax, byrja á henni án nokkurs fyrirvara en setja neyðarlögin til vara ef hitt hefði ekki dugað, en úr því sem komið er förum við ekki aftur á bak í tímanum heldur gerum það besta úr stöðunni eins og hún liggur fyrir núna. Það finnst mér vera grundvallaratriði. Ég mótmæli því sem kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar áðan þegar hann talaði um að með frumvarpinu sé verið að fara að vilja eða hagsmunum erlendra kröfuhafa. Ég tel að ekki sé um neitt slíkt að ræða. Þetta hefur fyrst og fremst með það að gera að við gætum okkar eigin hagsmuna, hagsmuna sem þjóðar. Við erum að hugsa um að það tjón sem þegar hefur orðið verði eins lítið og mögulegt er. Því miður er það svo að ríkisstjórnin hefur ekki greint Alþingi frá því hvað um geti verið að ræða, hvaða vandamál geti verið um að ræða í efnahagslífinu, hvaða skuldbindingar við þurfum hugsanlega að taka á okkur. Almenningur í landinu gerir ráð fyrir því að þarna sé um verulegan skaða að ræða sem nemi hundruðum milljarða íslenskra króna. Um það get ég ekkert sagt eða fullyrt meðan engar haldbærar upplýsingar liggja fyrir um það atriði en hvað sem því líður skiptir máli að þessi fjárhæð verði sem lægst. Ég er tilbúinn að gera það sem þarf, að sjálfsögðu innan lagalegra og siðrænna marka, til að tjónið verði sem minnst. Hv. þm. Atli Gíslason gerði í minnihlutaáliti sínu og ræðu sinni áðan íslensku gjaldþrotaskiptalögin að sérstöku umtalsefni. Þar mátti helst skilja að þau lög fælu í sér eins fullkomna lagagerð og um gæti verið að ræða á þessu sviði löggjafarinnar. Ég er einfaldlega ekki sammála því mati hv. þm. Atla Gíslasonar. Ég tel gjaldþrotaskiptalögin að mörgu leyti gölluð. Ég tel t.d. að í þeim lögum þyrfti að vera meira svigrúm fyrir fólk og fyrirtæki til að komast hjá því að lenda í gjaldþrotameðferð. Við höfum ekki, andstætt því sem um er að ræða á öðrum Norðurlöndum, sérstök ákvæði og sérstaka löggjöf um greiðsluaðlögun sem heimilar skuldugum einstaklingum að leita til dómstóla til að fá úrskurð þeirra um hvað viðkomandi geti í raun greitt af áhvílandi skuldum vegna þess að það er nú þannig í lífinu að blóð verður ekki kreist undan nöglum þar sem allt blóð er þorrið. Ég sat á sínum tíma í stjórn Neytendasamtakanna og sem málsvari neytenda gerði ég kröfu til þess ítrekað að sérstök ákvæði um greiðsluaðlögun yrðu sett í íslenska löggjöf en hef því miður talað fyrir daufum eyrum hingað til. Því hefur verið lofað nú í vandræðagangi ríkisstjórnarinnar að setja þessi nauðsynlegu ákvæði. Það er eitt af því sem gæti orðið til þess að lagfæra gjaldþrotaskiptalögin sem að mínu viti eru gölluð og þarfnast breytinga. Ég get því ekki tekið undir með hv. þm. Atla Gíslasyni að hér sé um slíka ofurfullkomnun í löggjöf að ræða að ekkert betra geti komið í staðinn. Varðandi tillögur minni hluta nefndarinnar, þ.e. þær sem hv. þm. Atli Gíslason stendur að, vil ég taka sérstaklega fram að ég styð þá tillögu hv. þingmanns sem kemur fram í 1. tölulið þeirra, breytingu við 50. gr. laganna um að við hana bætist við ný málsgrein um kjararáð sem ákveði laun og starfskjör bankastjóra fjármálafyrirtækja. Ég styð þá tillögu og tek hana eiga fullkomlega rétt á sér og jafnframt þá tillögu sem af sjálfu leiðir í 4. tölulið, þ.e. ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þm. Atli Gíslason gat um áðan að við eigum að sjálfsögðu að miða launakjör ríkisstarfsmanna í ríkisbönkum við launakjör annarra opinberra starfsmanna. Af sjálfu leiðir að ég tek undir þá tillögu og kröfu þingmannsins um að frumvarpið gangi til nefndar á milli 2. og 3. umr., m.a. til að fjalla um þær breytingartillögur sem hv. þingmaður hefur lagt fram. Ég tel miklu máli skipta varðandi hin opinberu fjármálafyrirtæki sem nú hafa tekið til starfa að við vöndum mjög vel til þess með hvaða hætti þau starfa og hvernig starfskjörum verður háttað í þessum nýju fyrirtækjum. Það skiptir máli að við búum ekki til nýja ofurlaunastefnu í fjármálakerfinu. Af hverju ættu bankastjórar ríkisbanka að hafa hærri laun en forsætisráðherra? Hvaða rök mæla fyrir um það, er nokkur glóra í að þannig skuli það vera? Ég tel svo ekki vera þó að ég sé ekki endilega að mæla með því að laun forsætisráðherra eigi að vera einhver algild viðmiðun, síður en svo. Að öðru leyti vil ég benda á atriði sem koma fram í greinargerð minni hlutans þar sem segir m.a. að minni hlutinn telji breytingar vanhugsaðar og ófaglegar. Að sjálfsögðu eru þessar breytingar ekki vanhugsaðar, að sjálfsögðu er búið að hugsa þær breytingar, annars væru þær ekki komnar hér á blað. Hugsanlega hefði mátt vinna þær betur en þær eru ekki vanhugsaðar og þær eru að sjálfsögðu ekki ófaglegar heldur. En hér er komið að spurningu um handverk og hvort eðlilegra hefði verið að hafa handverkið með einhverjum öðrum hætti en hér um ræðir. Í sjálfu sér koma ekki fram í tillögum minni hlutans raunverulegar tillögur um breytingar á handverki, hins vegar er talað um að við eigum eingöngu að miða við lög um gjaldþrotaskipti og er vísað til þess. Þar með get ég ekki séð annað en að minni hlutinn sé í raun á móti frumvarpinu og hefði verið eðlilegra að lýsa fullri andstöðu við það og leggja hugsanlega fram breytingar. Ég get ekki séð annað en að verið sé að lýsa andstöðu við frumvarpið í heild. Ég hef áður minnst á að ég telji að hér geti ekki verið um brot á jafnræðisreglu að ræða þar sem frumvarpinu er ætlað að gilda um öll sambærileg fyrirtæki. Það er alsiða í íslenskri löggjöf og talið að það sé ekki brot á jafnræðisreglu þegar löggjöf tekur jafnt til allra þeirra aðila sem atvinnugrein eða atvinnustarfsemi sinna, þannig að ég tel ekki rétt að þarna geti verið um brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að ræða.

Hvað með sparisjóðina?

Í sjálfu sér geta sparisjóðirnir fallið undir þetta ef þeir lenda í sama farvegi. Það má miklu frekar velta því fyrir sér hvort neyðarlögin fólu í sér brot á jafnræðisreglu miðað við þau ákvæði sem þar gilda um sparisjóði, hv. þm. Atli Gíslason, og við getum þess vegna tekið umræðu um það en það hefur ekkert með þessa löggjöf að gera. Þá segir í minnihlutaálitinu að það væri þjóðhagslegt slys ef gjaldþroti á bönkum verði beint í farveg greiðslustöðvunar og nauðasamninga. Af hverju væri það þjóðhagslegt slys? Hvað gerir það að verkum að slíkt væri þjóðhagslegt slys? Það er verið að reyna að takmarka tjón eins og við höfum sagt en í hverju gæti hið þjóðhagslega slys verið fólgið? Ég fæ ekki komið auga á að um slíkt gæti verið að ræða. Síðan er spurt: Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um framtíðarskipan fjármálafyrirtækja? Ég get tekið undir það í minnihlutaálitinu að að sjálfsögðu ber að krefja ríkisstjórnina svara um hvaða framtíðarskipan menn hafa varðandi þá starfsemi. Eins og ég gat um áðan var ég einnig sammála því að kjararáð taki afstöðu til og fjalli um laun og starfskjör bankastjóra. Mér finnst það mjög góðar tillögur og hefði átt að vera í upphaflega frumvarpinu að sú stefna væri mörkuð sérstaklega af Alþingi. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið. Við eigum að víkja af braut ofurlauna. Við eigum að taka það upp sem skiptir kannski svo miklu máli í íslensku samfélagi, að hér gildi ákveðinn jöfnuður en ekki sé gríðarlegur launamunur á milli lægstu og hæstu launa eins og verið hefur í mörgum tilfellum í okkar þjóðfélagi. Virðulegi forseti. Ég styð það frumvarp sem hér liggur fyrir og þær breytingartillögur sem lagðar eru fram og get fallist, eins og ég sagði, í tveim tilvikum á breytingartillögur minni hlutans sem ég tel eiga fyllilega rétt á sér þó að þær komi eiginlega sem algjörar viðbótartillögur við fyrirliggjandi frumvarp. Ég gat þess áðan að ég hefði haft ákveðinn fyrirvara um ábyrgðina, þ.e. það sem kemur fram í 1. tölulið, staflið d, í breytingartillögum á þskj. 140, þ.e. ábyrgð sem varðar brot af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Ég hefði viljað hafa ábyrgðina meiri en féllst á það til málamiðlunar að þessi ábyrgð væri þó fyrir hendi.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. Jón Magnússon, sem er í stjórnarandstöðu rétt eins og sú sem hér stendur, sat hjá við afgreiðslu neyðarlaganna eins og þingmenn Vinstri grænna og Frjálslyndra gerðu. Að hann sem hefur verið gagnrýninn á margt það sem hér hefur verið gert frá mánudeginum svarta, 6. október, skuli nú styðja ótrúlega mikil frávik frá grunnreglum í íslensku réttarfari og frávik frá gjaldþrotaskiptalögunum til þess að undanþiggja gömlu bankana, sem eru de facto gjaldþrota, frá því að fara í gjaldþrot. Hv. þingmaður styður, að því er virðist, að Fjármálaeftirlitinu sé heimilað að reka áfram gömlu bankana í allt að 24 mánuði eins og hv. viðskiptanefnd leggur hér til. Það undrar mig að hv. þm. Jón Magnússon skuli treysta stjórn og framkvæmdastjóra Fjármálaeftirlitsins betur en hefðbundnu ferli sem þekkt er og reynsla er af í landinu í ein hundrað ár. Ég tók eftir því að hv. þingmaður nefndi ekki réttarfarsnefnd. Hann lýsti ekki stuðningi við þá kröfu hv. þm. Atla Gíslasonar að kalla réttarfarsnefnd saman þannig að hægt væri að fá formlegt álit nefndarinnar og skoðun á þessum gerningi því að ljóst er að leitað var til formanns nefndarinnar. Ekki náðist að kalla hana saman yfir helgina. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann styðji ekki í það minnsta þá tillögu um vinnulag á milli umræðna hér á þinginu.

Virðulegi forseti. Jú, ég styð að málið sé lagt fyrir réttarfarsnefnd og að kallað sé eftir áliti hennar. Að sjálfsögðu eigum við að vanda til allrar lagagerðar. Jafnvel þótt liggi á má Alþingi aldrei falla í þá gryfju að afgreiða lög án þess að fyrir liggi að þau hafi fengið eðlilega þinglega meðferð þannig að ég get alveg tekið undir það sjónarmið. Hvað erum við að tala um? Erum við að tala um að Fjármálaeftirlitinu séu falin einhver sérstök völd með frumvarpinu? Já, að því leyti að það á að hafa ákveðið eftirlit. En hvaða handverk er hér um að ræða? Það er heimild til þess að leitað sé eftir að fjármálafyrirtæki geti starfað áfram. Síðan er ráðinn lögmaður eða löggiltur endurskoðandi af fjármálafyrirtæki til að aðstoða við að koma nýrri skipan á fjármál og hann á að sjá um að hægt sé að koma starfsemi fyrirtækisins í eðlilegt horf. Fjármálaeftirlitið kemur ekki að því nema sem eftirlitsaðili, eins og ég skil það lagafrumvarp sem hér liggur fyrir. Þarna er beitt vissum afbrigðum frá gjaldþrotaskiptalögunum til að heimila hraðvirkari og einfaldari meðferð til að ganga fyrr fram og kanna vilja kröfuhafa. Ég get ekki séð að beita þurfi sérstakri innköllun. Þarna er um miklu hraðvirkari meðferð að ræða og að mörgu leyti gagnsærri en gengur og gerist, alla vegana á upphafsstigi skipta samkvæmt gjaldþrotaskiptalögunum. Ég fæ ekki því skilið þessa ofurástúð vinstri grænna á gjaldþrotaskiptalögunum. 
            

Herra forseti. Ég þakka yfirlýsingu um stuðning við að réttarfarsnefnd verði kölluð saman og málið fái að því leyti eðlilega þinglega meðferð. Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir, ríkið tók yfir bankana með neyðarlögunum. Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar reka þessa banka núna. Samkvæmt því eru Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar skuldarar eða eigendur í anda gjaldþrotaskiptalaganna. Það er með hagsmuni þeirra í huga sem reka á þessi fyrirtæki áfram í allt að 24 mánuði héðan í frá eða eftir að þeir fá greiðslustöðvun. Ég fæ annað ekki séð en að það sé nákvæmlega það sem ég sagði, að menn treysti stjórn og framkvæmdastjóra Fjármálaeftirlitsins betur til að reka bankana áfram frekar en að setja þá í eðlilega skiptameðferð vegna þess að þeir eru de facto gjaldþrota. Hv. þingmaður talar um ást vinstri grænna á gjaldþrotaskiptalögunum. Ég skal ekki lýsa þeirri ást hér. Ég tel að það megi margt bæta í þeirri löggjöf en hér er ekki verið að gera það. Hér er verið að taka úr sambandi grundvallaratriði í gjaldþrotaskiptalögunum. Ef menn hafa eitthvað upp á gjaldþrotaskiptalögin að klaga og vilja breyta þeim, af hverju gildir það þá ekki um alla? Af hverju gildir það ekki um öll fyrirtæki? Við fáum fregnir af því núna dag eftir dag að fyrirtæki koma inn til gjaldþrotaskipta. Skyldu nú ekki einhver þeirra vilja fá þá undanþágu og það frávik frá lögunum sem hér er verið að lýsa, hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Það er nú kannski mergurinn málsins að full ástæða væri til að gera breytingar á gjaldþrotaskiptalögunum. Eins og ég gat um í ræðu minni mundi það skipta máli ef rýmri heimildir væru í gjaldþrotaskiptalögunum til að lengja frest og auðvelda bæði einstaklingum og fyrirtækjum að komast  Af því ég hef sagt það opinberlega get ég ítrekað það hér: Ég tel að handverkið í sambandi við ákvæði neyðarlaganna hafi að hluta til verið óeðlilegt. Það sem Fjármálaeftirlitinu var fengið að gera varðandi bankana og skipan skilanefnda hefði átt að vera á forræði Seðlabanka Íslands. Ég hef lýst því yfir að ég geti ekki séð annað en að með því að fela Fjármálaeftirlitinu það verk sem raunverulega hefði átt að heyra undir Seðlabanka Íslands hafi ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir í raun lýst afgerandi vantrausti á Seðlabanka Íslands. Það var Seðlabanki Íslands sem yfirbankinn í landinu sem átti að koma að því verki en ekki Fjármálaeftirlitið. Fjármálaeftirlitið er eftirlitsaðili og það var að mínu viti óeðlilegt í neyðarlögunum svokölluðu að hafa þann háttinn á. Ég hef ítrekað lýst þeirri skoðun minni. En Seðlabankanum var greinilega ekki treyst til þess að vinna þetta verk. Það þurfti einhver annar að gera það og kannski var Fjármálaeftirlitið til þrautavara besti kosturinn hvað það varðar. Ég get ekki séð annað en að við séum hér eingöngu að veita rýmri heimildir, frávik, til þess að takmarka tjón og draga úr hættunni á því að eignir skerðist. Þess vegna skiptir máli að þetta frumvarp 

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn lítum svo á að þetta frumvarp sé í raun framhald á þeim neyðarlögum sem við samþykktum fyrr í haust. Við framsóknarmenn ákváðum að styðja þá lagasetningu þó að ég hafi í ræðu sett marga fyrirvara við það frumvarp. Það er kannski líkt og með þetta frumvarp að þar voru ákveðnir hlutir sem að mínu mati brjóta gegn stjórnarskrárréttindum eigenda og jafnræðisreglu. Ég lýsi yfir vissum vonbrigðum með að þetta mál skuli hafa verið keyrt í gegn. Það var skiljanlegt með neyðarlögin á sínum tíma að það var ekki eftir neinu að bíða þar en þótt það sé brýnt að fá fyrirtækin, þ.e. gömlu bankana, inn í eitthvert ferli, annaðhvort greiðslustöðvun eða gjaldþrotameðferð, þá tel ég að nokkrir dagar til eða frá hefðu ekki skipt þar höfuðmáli. Hugsanlega hefði málið átt að fara fyrir réttarfarsnefnd og það hefði átt að skoða það ítarlegar af viðskiptanefnd og þeim nefndum sem fjölluðu um málið. Varðandi þetta sérstaka mál þá munum við framsóknarmenn styðja þetta frumvarp. Við teljum að það ferli sem hófst með neyðarlögunum verði að halda áfram og að störf skilanefndanna megi ekki stöðva í miðju ferli. Það er enginn annar kostur í boði en að skilanefndirnar fái að klára þetta mál og með þeim breytingum sem eru boðaðar í frumvarpinu þó að ég telji að það hefði kannski mátt gera það með öðrum hætti en niðurstaðan hefur verið, bæði í frumvarpinu og einnig í áliti meiri hluta nefndarinnar. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég er á nefndarálitinu en eins og í neyðarlögunum ætla ég að lýsa þeim fyrirvörum sem ég geri við þetta frumvarp. Með neyðarlögunum var í rauninni farið í þá aðgerð að skipta bönkunum í tvennt og stofnaðar skilanefndir. Því miður hefur það valdið vissum vandræðum í ferlinu og ég held að þingið og þingmenn ættu að skoða það mjög alvarlega að fara aftur yfir neyðarlögin. Ég harma að það hafi ekki verið gert vegna þess að ég hef tekið eftir því bæði hjá þingmönnum stjórnarandstöðu og stjórnarþingmönnum að þar eru ýmsir fyrirvarar gerðir við það hvort ekki hafi einhvers staðar verið gerð mistök á leiðinni. Mig langar að benda á að við það að eignir bankanna voru færðar yfir til nýju fyrirtækjanna meðan skuldirnar voru skildar eftir þá eru önnur fjármálafyrirtæki, hin svokölluðu minni fjármálafyrirtæki og sparisjóðir í landinu sett í mikil vandræði. Vandræðin lýstu sér kannski hvað best þegar Seðlabankinn gerði veðköll í þær tryggingar sem þeir áttu í skuldum, þ.e. í kröfur litlu fjármálafyrirtækjanna á hendur viðskiptabönkunum sem rýrnuðu mjög þegar ákveðið var af hálfu Fjármálaeftirlitsins að þær færu inn í gömlu bankana á meðan eignirnar voru skildar eftir í nýju bönkunum. Hitt atriðið varðar sérstaklega peningamarkaðssjóðina. Það má segja að með neyðarlögunum hafi rétthæfi krafna verið breytt. Margir litu þannig á að þegar þeir settu peningana sína inn í peningamarkaðssjóði þá væri það í rauninni einhvers konar innlán, peningamarkaðssjóðirnir áttu að gera það að verkum að það var hægt að deila innláninu á marga banka þannig að það væri ekki bara trygging fyrir því í einum banka heldur í þremur og um leið áttu náttúrlega skuldabréf og víxlar bankanna að vera mjög tryggar fjárfestingar. En nú sér maður að það hefur verið farið út í einhvers konar, að mínu áliti, undarlegar aðgerðir þegar bankarnir eru sjálfir að kaupa verðlaus skuldabréf og víxla eigin peningamarkaðssjóða en sýna sömu eignum annarra minni fjármálafyrirtækja lítinn áhuga. Það er auðvitað skiljanlegt vegna þess að markaðsvirði þessara eigna er afskaplega lítið og ég held að engum manni mundi detta í hug að fara að kaupa skuldabréf af gömlu bönkunum eins og staða þeirra er núna. Svo ég fari örstutt yfir frumvarpið þá gerir meiri hluti nefndarinnar þær breytingartillögur að frestir eða tímamörk greiðslustöðvunar verði lengdir enn frekar og ég lýsi mig samþykkan þeim breytingum. Ég held að það sé einfaldlega verið að liðka til og gera þá framkvæmd sem hér er boðuð raunhæfari en ella. Í nefndinni var mikið rætt um það hlutverk sem aðstoðarmaður á að hafa þegar hann kemur inn í skilanefndir bankanna. Það er þannig að skilanefndir hafa verið að störfum í margar vikur og eytt gríðarlega miklum tíma í að setja sig inn í þau gríðarlega flóknu mál sem bankarnir eru og hvernig eigi að fara með meðferð eigna þeirra. Það komu óskir frá skilanefndunum um að lögunum yrði breytt á þann hátt að aðstoðarmennirnir yrðu ekki fengnir eða þá að aðstoðarmaðurinn mundi einfaldlega koma inn úr skilanefndinni. Því miður var því hafnað og ég held að um leið hafi tilgangurinn með frumvarpinu aðeins rýrnað vegna þess að þegar aðstoðarmaðurinn kemur þá á hann að hafa það hlutverk að vera í sambandi við kröfuhafa og er í rauninni sá aðili sem tekur stærstu ákvarðanirnar. Hann á að bera ábyrgð á þeim verkefnum og þeim framkvæmdum sem skilanefndirnar munu gera. Það liggur í augum uppi að það verður gríðarlega erfitt fyrir þann aðila og tekur tíma að setja sig inn í öll þessi verkefni. En meiri hlutinn ákvað að fara þessa leið til þess að liðka aðeins fyrir þessu, að aðstoðarmaðurinn muni ekki bera skaðabótaábyrgð á framkvæmdum fjármálafyrirtækjanna á greiðslustöðvunartíma. Þetta er í anda þess að starfsmenn Fjármálaeftirlitsins bera heldur ekki ábyrgð eða skilanefndirnar bera ekki ábyrgð á þeim verkefnum sem þeir inna af hendi og kannski eðlilegt að það sé samræmi þar á milli. En á móti kemur að það eru mörg fyrirtæki út um allt land sem eiga í miklum greiðsluerfiðleikum og þar mundu þeir aðstoðarmenn sem þurfa að fara að taka við búi í greiðslustöðvun svo sannarlega vilja líka að það verði gert algjörlega ábyrgðarlaust. Ég er því ekki sannfærður um að það skref sem er verið að stíga í þessari breytingartillögu sé rétt og set fyrirvara við það ákvæði. Meiri hlutinn hefur einnig lagt til að 4. og 6. töluliður 2. mgr. 12. gr. laganna, um gjaldþrotaskipti, sé í rauninni tekinn úr sambandi. Eins og ég skil þetta er það í rauninni til þess að forða fyrirtækjunum frá því að fara í gjaldþrotameðferð. Ég vil taka undir með hv. þm. Atla Gíslasyni að ég sé í sjálfu sér ekki mikinn mun á þessum tveimur leiðum sem þarf að fara. Ég tel að það sé mjög óráðlegt að við séum að taka svona skilyrðisgreinar og í þessu tilviki ýta þeim til hliðar en önnur stór fyrirtæki verða að lúta sömu skilyrðum. Í mínum huga er þarna verið að mismuna aðilum. Því miður verð ég að segja að tilgangurinn með þessum lögum og neyðarlögunum er einfaldlega það mikill að það hefur verið mat manna að það hafi verið í lagi undir þessum kringumstæðum að brjóta hugsanlegt jafnræði. En ég skal ekki spá um hvernig hin mörgu mál sem væntanlega verða rekin út af þessum lögum munu fara. Það er líka stórt atriði í þessu máli og í mínum huga mjög mikilvægt, að fyrirtækin fari í gjaldþrot til þess að þeir sem hafa verslað með hlutabréf geti fengið tapið af hlutabréfunum jafnað á móti söluhagnaði og það er ekki heimild til þess öðruvísi en undir gjaldþrotaskiptum og mjög mikilvægt að það hefði gerst nú fyrir áramót. Ég tel að þessi lög muni gera það að verkum að það muni því miður ekki verða þannig. En vonandi munu aðrir hagsmunir vega upp á móti því. Í niðurlagi meiri hluta viðskiptanefndar er sagt að breytingartillögunni sé ætlað að auðvelda frekar ferlið við gjaldþrot og greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja undir stjórn Fjármálaeftirlitsins. Eins og ég vék að áðan þá tel ég að þar séu ýmsir fyrirvarar og ég held að það hefði verið hægt að fara aðrar leiðir til þess að ná sömu markmiðum en hér eru farnar. Við framsóknarmenn munum þó samþykkja þessi lög. En ég ítreka þá fyrirvara sem ég hef gert. Varðandi þær breytingartillögur sem hafa komið frá fulltrúa Vinstri grænna í viðskiptanefnd, hv. þm. Atla Gíslasyni, þá tel ég þær margar vera mjög góðar og virkilega þess virði að fara yfir þær. En þær bárust því miður ekki nefndinni þegar hún fjallaði um málið og þess vegna munum við framsóknarmenn sitja hjá þegar greidd verða atkvæði um þau ákvæði. En ég hefði svo sannarlega viljað skoða sérstaklega ákvæði 1. liðs breytingartillagnanna þar sem segir að við 50. gr. laganna bætist ný málsgrein svohljóðandi: Kjararáð ákveður laun og starfskjör bankastjóra fjármálafyrirtækja sem eru í meirihlutaeigu ríkisins og annarra starfsmanna þegar svo er háttað um laun þeirra og starfskjör að þau geta ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu, samanber 1. gr. laga nr. 47/2006, um kjararáð. Þetta ákvæði er vissulega þess virði að það hefði verið skoðað meira og hugsanlega fengið umsagnir vegna þess að þó að þetta hljómi vel þá er þetta kannski ekki alveg jafneinfalt og það hljómar. Því sjáum við framsóknarmenn okkur ekki fært að samþykkja breytinguna eins og hún er en munum sitja hjá við afgreiðslu þessarar breytingartillögu sem og annarra.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu en taldi óhjákvæmilegt að fjalla í nokkrum orðum um frumvarpið sem hér liggur fyrir. Eins og þingheimi er kunnugt upphófst ferlið með setningu neyðarlaganna þar sem skilanefndum var falinn rekstur þeirra banka sem teknir voru yfir af hálfu Fjármálaeftirlitsins. Skilanefndirnar hafa síðan rekið þessa banka og fara með það hlutverk enn þó að það sé reyndar nokkur ofrausn að kalla þessi fyrirtæki banka við núverandi aðstæður enda almennri bankastarfsemi að mestu lokið. Frekar er um að ræða verkefni sem líkjast skilastarfi í þágu kröfuhafa eins og nafnið skilanefnd ber með sér. Nýir bankar hafa verið settir á fót og eignir hafa verið fluttar til þeirra. Eftir stendur hvað gera skuli við þær eignir sem eftir standa í gömlu bönkunum. Í því frumvarpi sem hér er lagt fram er greitt fyrir því að unnt verði að nýta fyrirkomulag greiðslustöðvunar fyrir þessa banka. Ástæða þess er sú að að öðrum kosti blasir einfaldlega við hefðbundin gjaldþrotameðferð. Að óbreyttu mundi það leiða til verulegs tjóns fyrir alla þá sem hagsmuna eiga að gæta, sem eru einkanlega þeir sem kröfur eiga á hendur hinum gömlu bönkum. Flestar af þeim eignum sem bankarnir eiga eru útlán og eignarhlutir í fjármálafyrirtækjum. Þessar eignir eiga það sammerkt nú um stundir að vera afskaplega verðlitlar. Hitt er þó alveg ljóst að ef tækifæri gefst til að reka þessar skeljar eða hræ, eins og sumir vilja kalla hina gömlu banka, um einhverja tíð og skapa rekstrarforsendur fyrir þeim rekstri standa vonir til að meira verði úr þessum eignum. Það er heldur ekki óhugsandi að kröfuhafar geti séð sér í hag í því - margir eru stórir erlendir bankar - að greiða fyrir slíkum rekstri með því að veita rekstrarlán til slíks rekstrar og fá á móti hag af því þegar verð eignanna hækkar á síðari stigum. Eins og allir vita er stærsti hlutinn af vandamálinu og það sem setti íslensku bankana í þrot, skortur á aðgengi að lausafé. Ef erlendir kröfuhafar væru tilbúnir til þess að koma þarna að og greiða fyrir lánsfé til þeirrar starfsemi sem enn er í gömlu bönkunum kann það að reynast allra hagur. Hér hefur nokkuð talað um að allt sé þetta gert í þágu erlendra kröfuhafa og víst er að það skiptir miklu enda er markmið þessa ferlis auðvitað að tryggja hag kröfuhafanna allra. Það er hins vegar ekki síður mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að eins vel takist til við varðveislu verðmæta og mögulegt er. Orðspor Íslands er í húfi sem og virðing Íslands meðal erlendra viðskiptamanna. Það er mjög mikilvægt að við gerum sem mestan mat úr eignunum við þessar erfiðu aðstæður og á okkur hvílir rík skylda í því efni. Við eigum mikið undir því að fyrir þessar eignir fáist eins mikið fé og mögulegt er enda kemur ávinningurinn af slíku til frádráttar því sem ella kann að falla á íslenska skattborgara í ábyrgðum vegna starfsemi íslensku bankanna á erlendri grundu. Það er einnig ljóst að ef ekki kemur til annað tveggja, umgjörð nauðasamninga eða gjaldþrotaskipta, standa skilanefndirnar og gömlu bankarnir berskjaldaðir fyrir handahófskenndum aðgerðum einstakra kröfuhafa, annaðhvort kyrrsetningum á fjármálafyrirtækjum eða á eignarhlutum bankanna í samsettum lánum. Því verður auðvitað að verjast. Það er mjög mikilvægt fyrir íslenska skattborgara og auðvitað fyrir alla kröfuhafa að jafnræðis kröfuhafa sé gætt sem kostur er og það verður ekki mögulegt nema komið sé í veg fyrir að einstaka kröfuhafar geti leitað kyrrsetningar á greiðslum sem íslensku bönkunum ber að fá úr einstökum lánum sem þeir hafa veitt eða átt hlutdeild í að veita á erlendri grundu á undanförnum árum. Gjaldþrot er auðvitað valkostur en það er eðli gjaldþrotaskipta að í því felst að verið er að loka rekstri þess félags sem komið er í gjaldþrot og fá fyrir það fé kröfuhöfum til handa. Það er jafnframt ljóst að þó hér hafi verið nefnt eitt fordæmi fyrir því að rekið hafi verið um eitthvert skeið tryggingafélag á Íslandi eftir gjaldþrotaskipti er það undantekning en ekki regla. Hin almenna regla í íslenskum gjaldþrotarétti er að rekstri þeirra fyrirtækja sem verða gjaldþrota er sjálfhætt eftir að gjaldþrotaskipti hefjast. Það er af þessum ástæðum og jafnframt vegna þess að skilanefndirnar telja æskilegt að hafa sveigjanleika um mögulegt framtíðarfyrirkomulag eignanna að farin er sú leið hér að greiða fyrir því að unnt sé að nýta það svigrúm sem felst í heimildum til nauðasamninga. Það er nauðsynlegt til að verja heildarhagsmuni fyrir aðgerðum einstakra kröfuhafa. Það er nauðsynlegt til að verja hagsmuni íslenskra skattborgara og það er ekki síst nauðsynlegt til þess að verja heildarhagsmuni allra kröfuhafa í búið, jafnt hinna smærri sem hinna stærri. Hv. þm. Atli Gíslason málaði nokkuð dökka mynd af þeirri aðgerð sem hér er lögð til og telur að hún sé fyrst og fremst í þágu stærri kröfuhafa. Ég tel þvert á móti óbreytt ástand vera það hættulegasta af öllu fyrir smærri kröfuhafa þegar einstakir stórir kröfuhafar geta í krafti stærðar sinnar og aðstöðu handlagt eignir íslensku bankanna á erlendri grundu án tillits til hagsmuna hinna smærri. Ég tel ekki nokkra ástæðu til að kvíða hag hinna smærri kröfuhafa í hefðbundnu greiðslustöðvunarferli að hætti íslenskra laga. Þvert á móti er það ferli sem er vel þekkt og reynt og hefur gefist vel. Mér þættu það allsérkennileg skilaboð ef skilaboð löggjafans væru þau að greiðslustöðvunarferli samkvæmt íslenskum lögum væri óáreiðanlegt og í því fælist mismunun kröfuhafa minni kröfuhöfum í óhag. Það þættu mér sérkennileg skilaboð frá Alþingi á þessum tíma til þeirra fyrirtækja sem nýta sér nú hvert á fætur öðru möguleika til nauðasamninga í gegnum greiðslustöðvunarferli. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Hér hefur nokkuð verið rætt um aðkomu réttarfarsnefndar og ágæta framsögu fulltrúa nefndarinnar, Benedikts Bogasonar, fyrir viðskiptanefnd. Sá merki lögfræðingur hafði margt athyglisvert um málið að segja. Ég tel fulla ástæðu til þess að við nýtum það tækifæri sem skapast nú með því að vísa málinu til nefndar milli 2. og 3. umr. til þess að óska eftir formlegu áliti réttarfarsnefndar. En málið er vel úr garði gert og er sannarlega til þess fallið að verja meiri hagsmuni jafnt skattborgara sem kröfuhafa.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður Árni Páll Árnason sagði hér áðan: Gjaldþrot er valkostur. Hv. þingmaður, þetta er rangt. Mönnum er einfaldlega skylt að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta þegar þeir standa ekki undir skuldbindingum sínum. Það er ekkert valfrelsi í því. Það sem verið er að gera með þessu frumvarpi er að taka þá skyldu af gömlu bönkunum - sem hv. þingmaður nefndi því virðulega nafni „hræin“ hér áðan - að reka megi bankana áfram í allt að 24 mánuði enda þótt öllum megi ljóst vera að þeir eru de facto gjaldþrota og standa ekki undir skuldbindingum sínum. Hv. þingmaður virtist mér rugla því algjörlega saman hverra hagsmuna er gætt annars vegar þegar verið er að setja fyrirtæki í gjaldþrot og hins vegar þegar verið er að setja fyrirtæki í greiðslustöðvun. Í greiðslustöðvun er verið að vonast til þess að hægt verði að reka fyrirtækið áfram og þá er greiðslustöðvunin gerð með hagsmuni eigandans - eða skuldaranna, Fjármálaeftirlits, skilanefnda ríkisins - að leiðarljósi. En þegar um gjaldþrotaskipti er að ræða er búið rekið til hagsmuna fyrir kröfuhafa, þá sem eiga eignir inni í viðkomandi fyrirtæki. Gjaldþrot er ekki valkostur. Gjaldþrot er skylda og verið er að taka það af hér. Síðastliðinn fimmtudag mælti hæstv. viðskiptaráðherra fyrir því frumvarpi sem hér er til 2. umr. og gerði grein fyrir því að þar væri um tvenns konar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki að ræða vegna þrots bankanna og í kjölfar neyðarlaganna. Annars vegar yrði skiptastjóra þrotabús fjármálafyrirtækis heimilað að annast áfram tiltekna leyfisbundna starfsemi enda þótt Fjármálaeftirlitið væri búið að taka leyfið af fyrirtækinu. Hins vegar miðuðu breytingarnar, að sögn hæstv. ráðherra, að því að lengja fresti og auðvelda tilkynningu fyrir aðstoðarmann fyrirtækis sem veitt hefur verið greiðslustöðvun. Þetta kynnti hæstv. ráðherra síðdegis á fimmtudaginn í síðustu viku. Þá var klukkan um hálffimm, ef ég man rétt. Rúmlega hálfum sólarhring síðar eða svo kom hv. viðskiptanefnd saman. Ég vil taka fram að allir sem þar töluðu tóku vel í málið. Gerðir voru eðlilega fyrirvarar við að málið bar brátt að. Hv. þm. Atli Gíslason lýsti fyrirvörum sem við höfum við þá lagaumgjörð sem nýju bönkunum er ætlað að starfa eftir og boðaði breytingartillögur sem hér hafa séð dagsins ljós á sérstöku þingskjali og snúa sérstaklega að launakjörum æðstu yfirmanna í þessum bönkum, að taka ofurlaunastefnuna af í eitt skipti fyrir öll og að bankarnir sem nú eru að fullu í eigu ríkissjóðs lúti stjórnsýslulögum og upplýsingalögum. Ég gæti auðvitað rakið í stuttu máli þau prinsipp sem við vinstri græn teljum að rekstur bankanna eigi að byggjast á. Þeir eiga fyrst og fremst að vera þjónustustofnanir við almenning í landinu en ekki dótakassi fyrir fjármálaspekúlanta og nýríka nonna í samfélaginu eins og verið hefur. En ég var þar komin í máli mínu, herra forseti, að morguninn eftir framsögu hæstv. ráðherra kom hv. viðskiptanefnd saman. Þá lágu fyrir í löngu og ítarlegu máli breytingartillögur frá viðskiptaráðuneytinu, frá ráðuneyti hæstv. viðskiptaráðherra sem hafði ekki í einu orði getið þeirra um hálfum sólarhring fyrr. Hér er allt á eina bókina lært. Ríkisstjórnin vinnur gjörsamlega án samráðs í þinginu. Ekki nóg með það. Hæstv. ráðherra sagði hér, og ég les orðrétt með leyfi forseta, í framsöguræðu sinni: „Traust og gagnsæi eru þarna algjör lykilorð.“ Traust og gagnsæi eru þarna algjör lykilorð, sagði hæstv. ráðherra. Síðan hélt hann áfram máli sínu og hélt því vandlega leyndu að hann ætlaði sér að leggja fyrir viðskiptanefnd tillögur um allt annað, sem sagt að taka gjaldþrotaskiptalögin úr sambandi. Nú hefur hv. viðskiptanefnd gert þessar tillögur að sínum og í nefndaráliti meiri hlutans segir á blaðsíðu 2 þegar búið er að rekja í löngu máli frestina og starfsleyfið sem framlengd eru, með leyfi forseta: „Að lokum leggur meiri hlutinn til breytingu sem felur í sér nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í því felst að þegar Fjármálaeftirlitið leitar eftir heimild til greiðslustöðvunar eða framlengingu greiðslustöðvunar fyrir fjármálafyrirtæki skuli slík heimild veitt án tillits til 4. eða 6. tölul. 2. mgr. 12. gr. laga um gjaldþrotaskipti og fleira.“ Sem sagt: Dómari má ekki samkvæmt þessu úrskurða fyrirtækin gjaldþrota. Hann bannar þeim að fara í greiðslustöðvun enda þótt ljóst sé að þau eru gjaldþrota. Ég tel, herra forseti, að það sé algjörlega nauðsynlegt að fá upplýsingar um hverjar ástæðurnar eru fyrir svona „drastískri“ aðgerð. Af hverju er verið að gera þetta? Er það virkilega svo að það eigi að fara að reka hér sex banka á grunni þeirra þriggja sem fóru á hausinn í byrjun síðasta mánaðar? Á að reka gömlu bankana í allt að 24 mánuði í greiðslustöðvun og síðan þrjá nýja banka sem verið er að reyna að koma á lappirnar? Það sem þarf að gera hér er að gera upp bú gömlu bankanna, því fyrr því betra. Það þarf að taka búin til skipta. Það þýðir ekki að allt færi hér á brunaútsölu, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan, þvert á móti. Í gjaldþrotaskiptaferlinu er jafnræði kröfuhafa tryggt. Þar með er alveg útilokað að verið sé að þjónka undir stóra erlenda banka sem hafa greinilega bundist samtökum og koma í einum hóp með hirð lögfræðinga á morgun og hinn, stórir þýskir, breskir og amerískir bankar, kannski hollenskir líka. Það eru þeir sem setja skrúfstykki á hæstv. ráðherra viðskiptamála. Hann kiknar auðvitað í hnjánum og kippir gjaldþrotaskiptalögunum úr sambandi. Ég átta mig ekki á því hvað hér er í gangi. Það er þagað yfir þeim ástæðum sem hér liggja að baki. Það vantar algjörlega skýringar á því hvað menn eru að fara og það eru engin gögn, eins og hv. þm. Atli Gíslason hefur ítrekað bent á, sem liggja frammi um nauðsyn þess að gera þetta á þennan hátt. Það er sama virðingarleysið fyrir þingi og þjóð og ríkisstjórnin hefur sýnt allt frá því að vandinn varð opinber í byrjun októbermánaðar. Öllu er haldið leyndu. Þetta er ríkisstjórn sem ekki treystir þingi og þjóð fyrir því hvað hún er að pukrast með. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan að mikilvægt væri að verja hagsmuni skattgreiðenda og það væri gert með þessu frumvarpi. Ég verð að segja alveg eins og er að ég treysti ekki Fjármálaeftirlitinu og skilanefndunum til þess að gæta hagsmuna skattgreiðenda í þessu máli. Ég vil helst ekki að þessir aðilar stjórni bönkunum, þrotabúum þeirra, deginum lengur. Við skulum ekki gleyma því að þeir hafa þegar sent hverju einasta mannsbarni á landinu 625 þús. kr. reikning. Hvers vegna? Til þess að hægt sé að uppfylla yfirlýsingar hæstv. viðskiptaráðherra um að greiða öllum allt út úr sjóðum enda þótt að sjóðirnir séu tómir og skuldabréfin og hlutabréfin sem í þeim eru séu algjörlega verðlaus. Það voru einfaldlega teknir peningar úr ríkissjóði og fluttir á milli. Hverjum á svo að senda reikninginn? Skattgreiðendum, hv. þm. Árni Páll Árnason. Þetta eru þau verk sem búið er að vera að vinna frá því að skilanefndirnar tóku við undir forustu og eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Fyrst ég nefni eftirlit Fjármálaeftirlitsins verð ég að segja eins og er að það var nú ekki par gott eftirlitið sem Fjármálaeftirlitið hefur haft með starfsemi bankanna á undangengnum árum. Hér er verið að tala um að Fjármálaeftirlitið eigi áfram að hafa eftirlit með sjálfu sér í rekstri bankanna í allt að 24 mánuði. Það var ekki par gott eftirlitið þegar útrásarvíkingarnir voru byrjaðir að setja hér allt á hvolf. Og það var ekki par gott eftirlitið þegar verið var að heimila Icesave-reikningana og meira að segja að heimila nýja lánalínu í Hollandi eftir að ljóst mátti vera - Fjármálaeftirlitinu var það alla vegana ljóst, það er skjalfest - að Icesave-reikningarnir í Bretlandi voru að sliga þjóðarbúið. Nei, Fjármálaeftirlitið hélt sínu striki. Þess vegna segi ég: Það verður að fást upp á borðið af hverju menn ætla að láta Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar halda þessu rugli áfram í allt að 24 mánuði í stað þess að fara í lögformlegt, viðurkennt ferli sem þekkt er um alla norðanverða Evrópu á grunni laga sem þekkt eru í norrænum rétti og á grunni reynslu sem gerir öllum kröfuhöfum, innlendum sem erlendum, stórum sem smáum, jafnt undir höfði. Það væri gaman að fara nánar út í hvernig maður sér hina nýju banka og hið nýja umhverfi sem við þurfum að byggja upp þegar þessari hrinu lýkur. Eitt er víst, herra forseti, að við getum ekki byggt upp á sama grunni. Við verðum að fara að setja stopparann á þetta lið. Við verðum að fara að hætta þessu pukri. Við verðum að fara að hleypa fólki með heilbrigða, almenna skynsemi að þessu máli og lofta út úr herbergjunum. Ég tel að það megi vel lengja fresti í gjaldþrotalögunum og það megi kveða á um ábyrgðir eins og hér er gert í þessu frumvarpi vegna þess hve gífurlega háar fjárhæðir er um að ræða. Ábyrgðarsjóðir endurskoðenda og lögmanna geta eðlilega ekki staðið fyrir því. En að öðru leyti lýsi ég fullri andstöðu við þetta frumvarp. Það á að loka gömlu bönkunum, það á að gera búin upp, það á að setja eignir og skuldir venjulegra Íslendinga, innlán og skuldir, inn í nýju bankana. Ríkið þarf að koma með hlutafé þar inn og við þurfum að geta hafið rekstur þeirra á réttum grunni. En gömlu bankana eigum við ekki að láta Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar vera að leika sér að í 24 mánuði í viðbót.

Virðulegi forseti. Mér finnst undarlegt að hlusta á hv. þingmann. Ég skil ekki hvaða nauður rekur þingmenn Vinstri grænna til að reyna að láta að engu verða verðmæti sem liggja í þessum bönkum. Hv. þingmaður sagði að loka ætti bönkunum tafarlaust, það væri grundvallaratriði og skipti miklu máli að þessu ferli yrði lokið strax. Fyrir liggur að það er fjármálakreppa í heiminum. Fyrir liggur að vaxandi efnahagskreppa er í heiminum. Fyrir liggur að verðmæti þessara eigna, sem margar voru keyptar dýrum dómi fyrir nokkrum árum, eru nú í sögulegu lágmarki. Þá hlýtur maður að spyrja: Þarf ekki ansi sterk rök fyrir því að ákveða að ljúka gjaldþrotaferli á þessum tímapunkti þegar allir vita að það mun þýða hámarkstjón fyrir kröfuhafa? Það mun þýða hámarkstjón fyrir íslenskan almenning sem mun þá þurfa að bera að fullu þær byrðar sem menn eru að vonast til að fá eignir upp í úr þessum búum. Þetta er algjörlega fráleitur málflutningur og undarleg framganga gagnvart almenningi og skattborgurum í landinu. Almenningur í landinu, sem þarf nú að horfast í augu við að bera að einhverju leyti kostnað vegna atvinnustarfsemi sem einstaklingar stofnuðu til í fyrirtækjum, á betra skilið. Almenningur á ekki að þurfa að bera allar þessar byrðar við erfiðasta ástand sem hægt er að hugsa sér, ef hægt er að finna á því fræðilegan flöt að reka þessar eignir áfram um einhvern tíma til þess að reyna að fá fyrir þær meira verð. Tilgangurinn er sá að íslenskir skattborgarar þurfi ekki að hafa af þessum málum meira tjón en nauðsynlegt er.

Herra forseti. Ég get endurtekið það sem ég sagði áðan: Ég er ekki að tala um að ljúka gjaldþrotaskiptum þessara fyrirtækja í dag eða á morgun. Ég er að tala um að taka fyrirtæki sem eru sannarlega gjaldþrota, sem eru gjaldþrota de facto, til gjaldþrotaskipta. Hv. þingmaður veit sem lögmaður að hægt er að gera nákvæmlega það sama undir gjaldþrotaskiptum og gert er í greiðslustöðvun. Það er hægt að leita nauðasamninga. Það er hægt að reka fyrirtækin áfram og hefur margoft verið gert. Nefnd hafa verið dæmi þess að fyrirtæki hafi sem slík verið rekin í átta ár með þeim hætti. Það er enginn að segja að með því að taka þessi bú til gjaldþrotaskipta sé verið að setja allt á brunaútsölu. Það sem við erum að segja er að með því er verið að fara með hlutina inn í þekkt gagnsætt opið ferli sem mismunar ekki kröfuhöfum og er ekki undir stjórn Fjármálaeftirlitsins eða þeirra sem skipaðir voru í skilanefndir gömlu bankanna. Við skulum muna að með neyðarlögunum voru bæði Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar gerðar ábyrgðarlausar. Með frumvarpinu sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir því að aðstoðarmaður í greiðslustöðvun, aðstoðarmaður við Fjármálaeftirlitið og skilanefndina, verði líka ábyrgðarlaus. Ég segi alveg hreint eins og er, hv. þingmaður, að ég tel eðlilegra að við göngum fram í þessu máli samkvæmt þeim lögum sem gilt hafa í landinu í hundrað ár. Það er langt í frá að nauður þurfi að reka til að selja allar eignir á brunaútsölu. Það hefur aldrei tíðkast, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Það hefur víst tíðkast almennt séð að selja eignir um leið og hafist er handa um gjaldþrotaskipti. Almenna reglan á Íslandi hefur verið sú að rekstur búa hefur verið í lágmarki eftir að gjaldþrotaskipti eru hafin og reynt hefur verið að koma eignum í verð hratt og örugglega. Hér eru sannarlega aðrir og ríkari hagsmunir af langtímarekstri og það kann jafnvel að vera möguleiki að forða mjög miklu tjóni. Mér finnst líka mjög sérkennileg sú aðför að faglegum heiðri þess fólks sem situr í skilanefndum bankanna sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir setur hér fram. Úr ræðustóli Alþingis falla sleggjudómar yfir þessu fólki og því starfi sem það er að vinna. Ég held að mjög vel hafi verið unnið af skilanefndunum og af fyllstu fagmennsku á undanförnum vikum og algjörlega fráleitt að vera með sleggjudóma sem ekki er nokkur fótur fyrir. Þetta er líka staðfesting á því sem ég hef oft sagt úr þessum ræðustól að lengi má manninn reyna þegar á hólminn er komið og á það í þessu tilviki við um þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Að hér skuli vera lýst sérstakri tiltrú á hundrað ára gömul gjaldþrotalög. Það hljóti að vera eðlilegt að nota þau af því þau eru hundrað ára gömul. Sannast þá hið fornkveðna að hér er um að ræða afturhaldssamasta róttæklingaflokk sem um getur á byggðu bóli - óbreytt ástand er alltaf betra en breytingar og að framfarir eru nú eitthvað það sem þessi flokkur getur aldrei hugsað sér.  Fyrir liggur að hætta er á að verðmæti fari forgörðum. Fyrir liggur að mun ríkari hagsmunir eru af því að reka þessar eignir áfram en að láta fara fram gjaldþrot en þá er samt sagt að hundrað ára aðferðin sé betri en að reyna eitthvað nýtt.

Herra forseti. Það sem skiptir máli hér er að fara í gagnsætt opið ferli. Það má vera hundrað ára gamalt og það er þá bara því til hróss vegna þess að erlendir sem innlendir kröfuhafar þekkja það ferli. Hæstv. ríkisstjórn hefur hins vegar valið þá leið að gera allt fyrir luktum dyrum. Koma hér inn með mál algjörlega án ráðslags við stjórnarandstöðuna. Og ég endurtek: Það er vegna þess að hún treystir hvorki þingi né þjóð fyrir því sem hún er að pukrast með. Hv. þm. Árni Páll Árnason endurtók það hér að ástæðan fyrir því að nauðsynlegt sé að kippa gjaldþrotalögunum úr sambandi sé sú að sú stórfellda vá sé annars fyrir dyrum að þessar eignir fari forgörðum. Þess eru mýmörg dæmi að þrotabú hafi verið rekin um lengri eða skemmri tíma. Það fer allt eftir hagsmununum. Sjálf þekki ég mjög vel til reksturs slíkra búa og af því að hæstv. iðnaðarráðherra er genginn í salinn er ég hér að tala um laxeldisstöðvar sem fóru margar hverjar á hausinn á árum áður, voru teknar til gjaldþrotaskipta. Þær voru auðvitað reknar meðan fiskurinn var að vaxa til þess að fá verðmæti út úr því. Það var ekkert vit í því að slátra fiskinum meðan hann var ekki sláturhæfur. 
             Þetta er það sem skiptir máli við rekstur gjaldþrotabúa. Það er að fá sem mest út úr eignunum og að það sem út úr þeim fæst skiptist jafnt á milli kröfuhafa með tilliti til hagsmuna þeirra. Ekki með tilliti til eigendanna, ég tala nú ekki um þeirra sem hafa verið að pukrast með eignirnar undanfarnar vikur. Ég mótmæli því harðlega að ég hafi gert aðför að faglegum heiðri þeirra manna sem skipa skilanefndirnar enda þótt ég hafi leyft mér að gagnrýna að þeir hafa sent 

Hæstv. forseti. Það er virðingarvert hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að krefjast þess að hér verði vandaður málflutningur og að vanda þurfi til við uppbyggingu nýrra banka, fá nýja sýn og nýjar áherslur. Undir þetta get ég tekið heils hugar. Það sem vakti forvitni mína var að í ræðu hv. þingmanns komu ýmsar upplýsingar sem ég hef ekki skjöl fyrir og hef ekki heyrt fyrr. Hér er fullyrt að verið sé að greiða úr sjóðum skattborgara - frá ríkissjóði væntanlega, því að það er umboðsaðili skattborgara - u.þ.b. 620 þús. kr. á mann og það hafi verið gert í einhverjum leyniherbergjum og ákveðið án vitneskju annarra. Þetta eru upplýsingar sem ég hef ekki fengið og væri gaman að heyra hvaðan viðkomandi hv. þingmaður hefur þær. Einnig er fullyrt að Fjármálaeftirlitið hafi skjalfest, svo að ég hafi orðrétt eftir hv. þingmanni, „að ljóst var að Icesave var að sliga þjóðfélagið þegar hollenska útibúið var stofnað“. Þarna eru upplýsingar sem ég hef ekki heyrt fyrr en hér og vil þá biðja hv. þingmann að gefa mér upp með hvaða hætti hann hafi fengið staðfestingu á þessu þar sem svo er látið sem þetta sé öllum ljóst. Mér finnst það ábyrgðarhluti þegar hv. þingmenn koma hér í ræðustól og feykja upp moldviðri og auka þannig á óvissu og tortryggni í samfélaginu, sem er af ýmsum ástæðum mikil fyrir. Ég held að mjög mikilvægt sé að hv. þingmaður geri grein fyrir því hvað átt er við með „bakherbergjum“ og hverjir hafi verið þar og þá inn á hvaða einstaklinga á að hleypa lofti svo að þeir lifi betur. 

Frú forseti. Ég vil gjarnan ræða þetta í góðu tómi við hv. þm. Guðbjart Hannesson. Hann kvartar undan því að hafa ekki séð nein skjöl um að það hafi kostað hvert einasta mannsbarn á landinu 625 þús. kr., ekki 620 þús. kr., að greiða 75–85%, það var nokkuð misjafnt eftir bönkum, af peningamarkaðssjóðunum sem vitað er að voru kannski svona 60–70% tómir, ef ekki meira í sumum tilfellum. Það þarf engan sérfræðing til þess að deila 200 milljörðum kr. með íbúafjölda landsins og fá þessa tölu út.  Ég ætlaði að reyna að svara því  
            

Hæstv. forseti. Það fór eins og mig grunaði að þessir 200 milljarðar kr. sem við höfum heyrt um og vitum að hefur verið kostað til þess að bæta stöðu peningamarkaðssjóðanna, að hv. þingmaður viðurkennir að hafa ekki hugmynd um hver greiðir það en ber það samt upp að það séu skattgreiðendur. Að því er ég best veit er það greitt af eignasafni allra þriggja bankanna. Hafi svo verið á ég erfitt með að sjá að hægt sé að líta svo á að ríkissjóður eigi að þurfa að greiða það sérstaklega. Mér finnst mikilvægt að menn séu með réttar upplýsingar, ef hv. þingmaður veit betur og veit að ríkissjóður á að greiða þetta  
             Varðandi þessar tilvitnanir sem ég var með: Það var skjalfest að ljóst var að Icesave væri að sliga þjóðfélagið. Mér finnst mjög mikilvægt þegar menn taka svona til orða að þeir geti staðið við orðin. Það er nóg af yfirboðum í alla vega yfirlýsingum í þingsal um ástandið,  
            

Gefa ræðumanni hljóð.

Ég biðst undan því að þingmenn eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir komist upp með að kalla þá sem hafa verið að vinna trúnaðarstörf á vegum ráðuneyta og embættismenn í skilanefndum - að kalla þá lið sem vinni einhver óheillaverk í bakherbergjum, herbergjum sem þurfi að hleypa lofti inn í. Mér finnst þetta ekki sæmandi umræða og biðst undan því að sitja undir þessu hér í þingsal, takk.

Frú forseti. Ef það eru ekki skattgreiðendur sem eiga að greiða 200 milljarða kr. reikninginn sem fór í að borga út úr sjóðunum, hver er það þá? Hver á að borga þetta? Þannig vill til að bankarnir sem keyptu þessi verðlitlu og verðlausu bréf af gömlu bönkunum eru orðnir ríkisbankar og það liggur fyrir að það er verkefni ríkissjóðs að leggja þeim til hlutafé og rekstrarfé, m.a. til þeirra verka sem þeir nú þegar hafa framkvæmt, sem er að kaupa þessi verðlitlu og verðlausu bréf, þar á meðal bréf í stórum fyrirtækjum sem eru í greiðslustöðvun. Ég vil nefna hér fyrirtækið Stoðir, sem áður var FL Group. Hvað skyldu bréf þess fyrirtækis hafa verið keypt á mikið og hver á að borga það? Auðvitað kemur reikningurinn til skattgreiðenda, hv. þingmaður. Menn mega ekki vera svona viðkvæmir fyrir gagnrýni. Það kann vel að vera að hv. stjórnarþingmenn viti ekkert meira um það sem er að gerast en við stjórnarandstöðuþingmenn. Þá skora ég líka á ykkur að viðurkenna það  
            

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að það er mjög mikilvægt að menn læri af þessari reynslu allri og ekki bara Íslendingar heldur öll heimsbyggðin því að hér hafa komið í ljós ákveðnir gallar í kerfunum. Ég nefni t.d. gagnkvæmt eignarhald, það er ákveðinn galli í öllum kerfunum hvað það er orðið víðtækt um allan heim. Ég nefni jöklabréfin sem hrönnuðust upp á Íslandi og við þurfum að læra af. Ég nefni Icesave sem er veila í regluverki Evrópusambandsins og þyrfti að læra af, ekki bara við heldur Evrópusambandið sjálft, hvernig einkafyrirtæki virðast geta „skuldbundið skattgreiðendur“ í gæsalöppum, því að sjálfsögðu gera þeir það ekki, á endanum tekur skattgreiðandinn, þ.e. Alþingi, ákvörðun um þetta. Þegar skuldarar lenda í vandræðum er það ráð allra góðra manna að þeir snúi sér til kröfuhafa og opni gluggaumslögin. Þetta á við um einstaklinga, þetta er fyrsta ráð sem menn gefa skuldurum í vandræðum; opnið þið gluggaumslögin og hafið þið samband við kröfuhafa. Þetta er einmitt það sem íslensku bankarnir og íslenska þjóðin á að gera núna, hún á að hafa samband við kröfuhafa og hún er að því. Það frumvarp sem við ræðum hér er liður í því. Mér þótti því dálítið slæmt að hv. viðskiptanefnd hafði ekki fengið á sinn fund fulltrúa þessara kröfuhafa. Nú veit ég það og hér hefur komið fram í umræðum að það eru mjög stórir kröfuhafar, verulega stórir kröfuhafar, það eru þýskir bankar sem sennilega eiga yfir helminginn af þessum kröfum, þessum gífurlegu kröfum sem íslensku bankarnir skulduðu. Þeir eru þarna sem fulltrúar þýskra sparifjáreigenda, sem hafa lagt þetta fé inn, og það er mjög mikilvægt að þeir séu - þeir verða náttúrlega aldrei sáttir við niðurstöðuna - með í að móta niðurstöðuna og verði eins sáttir og hægt er, þ.e. ef við ætlum að eiga viðskipti við þá í framtíðinni, sem er líka mjög mikilvægt fyrir atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að við vinnum með kröfuhöfum að lausn þessa vanda. Hinn venjulegi Íslendingur lagði ekki inn á og leyfði ekki reikninga Icesave í Hollandi. Hann stóð ekki að því að veita lán til þýskra banka þannig að hann ber enga ábyrgð nema það að fá að halda velvild í þessu alþjóðlega umhverfi. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur, bæði gagnvart Icesave-reikningunum og gagnvart þessum stóru kröfuhöfum, að menn séu eins sáttir og hægt er og að lausnin sé unnin í sátt við þá kröfuhafa sem gera kröfu á Íslendinga. Jafnframt, og ég undirstrika það, þurfa þeir að skoða hvað mikið er hægt að leggja á íslenska þjóð og hvað mikið er skynsamlegt að leggja á íslenska þjóð þannig að hún brotni ekki undan því og skili eins miklum afrakstri og afköstum og við höfum gert hingað til og verði ekki brotin í því starfi.

Virðulegi forseti. Það er bara eitt atriði sem mig langar til að koma inn á í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Hann beindi þeim tilmælum til viðskiptanefndar að hún fengi á sinn fund erlenda kröfuhafa. Ég tel að það sé afar vel til fundið af hálfu hv. þingmanns að benda á það en vil þó taka fram að við í stjórnarandstöðunni höfum ítrekað krafist funda í viðskiptanefnd og líka óskað eftir upplýsingum, t.d. varðandi viljayfirlýsinguna sem hefur verið gerð við Holland. Það er nú ekki lítið mál hvað kemur til með að standa í henni. Er búið að semja við Hollendinga um greiðslu á einhverjum hluta þeirra krafna sem þeir eiga á okkur? Við höfum líka farið fram á það t.d. að nýju bankastjórarnir komi á fund viðskiptanefndar, viðskiptaráðherra, bara svo að hann geti upplýst um það ferli sem á sér stað, hvað er í gangi og kannski til þess að svara óteljandi spurningum sem brenna á nefndarmönnum og hafa því miður komið fá svör við. Ég vil þó hrósa bæði formanni og varaformanni viðskiptanefndar fyrir að halda mjög ítarlega fundi nánast upp á hvern einasta dag. Ég vil þá kannski spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort ekki væri vert að skoða það að viðskiptanefnd og efnahags- og skattanefnd komi saman og ræði þessi mjög svo brýnu mál. En ég tek undir að það er mjög góð ábending að fá erlenda kröfuhafa á fund nefndarinnar.

Frú forseti. Við þessu er bara eitt að segja: Ég hef unnið með hv. formanni viðskiptanefndar að því að taka á þessum málum öllum. Við vinnum vel saman og komið hefur til tals að halda slíkan sameiginlegan fund og væri ég alveg til í það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Viðsnúningur í efnahagsmálum þjóðarinnar stefnir fjölmörgum heimilum í landinu í hættu. Óhjákvæmilegt er að grípa til aðgerða tafarlaust til að mæta vanda fólks sem stendur frammi fyrir ört vaxandi greiðslubyrði lána, verðlækkun eigna sinna, lækkun kaupmáttar og í sumum tilvikum atvinnumissi. Nú þegar hefur komið í ljós að töluverður hópur fólks getur ekki staðið undir skuldbindingum sínum og að óbreyttu mun þeim fjölga á næstu vikum og mánuðum. Mikilvægt er að bregðast hratt og örugglega við þessum breyttu aðstæðum og þegar um miðjan nóvember kynnti ég fjölmargar aðgerðir sem unnar voru af ráðuneyti mínu í samvinnu við Íbúðalánasjóð til að mæta vanda lántakenda sjóðsins. Fæstar aðgerðanna kröfðust lagabreytingar og eru þegar komnar til framkvæmda á grundvelli reglugerðarbreytinga eða breytinga á verklagi Íbúðalánasjóðs. Aðgerðirnar í frumvarpinu, sem ég mæli fyrir, eru þær einu sem krefjast lagabreytingar af þeim aðgerðum sem kynntar voru í síðasta mánuði. Helstu aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til eru: Íbúðalánasjóður getur nú boðið viðskiptavinum sínum að greiða ekki af höfuðstóli láns heldur einungis vexti og verðbætur í tiltekinn tíma. Þykir það líklegt til að leysa úr greiðsluvanda lántakenda. Lántakandi getur nú komist hjá nauðungarsölu með greiðslu þriðjungs af vanskilum sínum í stað helmings áður. Lántakandi, sem hefur keypt nýtt húsnæði en ekki tekist að selja eldra húsnæði sitt vegna sölutregðu á fasteignamarkaði, getur að ákveðnum skilyrðum uppfylltum fengið frest á greiðslu afborgana lána. Íbúðalánasjóður hefur breytt verklagi við innheimtu vangoldinna skulda og bíður nú með sendingu greiðsluáskorunar í fjóran og hálfan mánuð frá gjalddaga í stað tveggja og hálfs áður. Þá hefur tími sem fólk hefur til að flytja úr íbúð sem það missir á nauðungarsölu verið lengdur úr einum mánuði í þrjá. Framantaldar heimildir koma til viðbótar eldri úrræðum sem felast m.a. í skuldbreytingu vanskila, lengingu lána og frystingu afborgana í allt að þrjú ár. Fyrstu tíu mánuði þessa árs voru umsóknir vegna greiðsluerfiðleika til Íbúðalánasjóðs 718, sem er 127% aukning miðað við sama tíma fyrir ári. Um helmingur umsóknanna barst sjóðnum í september og október og á fyrstu ellefu dögum þessa mánaðar hafa bæst við tæplega 140 umsóknir. Vanskil eru verulegt vandamál og í upplýsingum frá Creditinfo á Íslandi frá 29. október kemur fram að tæplega 14.000 heimili eru á vanskilaskrá eða tæplega 8% allra fjölskyldna í landinu. Eitt úrræðanna sem gripið hefur verið til er að efla Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Um miðjan október var stöðugildum þar fjölgað um fjögur. Nú er til skoðunar hvort setja eigi stofnuninni stað í lögum og víkka starfsemi hennar fyrir fólk, líka á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Frumvarpið sem ég mæli hér fyrir miðar að tvennu. Í fyrsta lagi felur það í sér heimild Íbúðalánasjóðs til að lengja lánstíma vegna greiðsluerfiðleika í allt að 30 ár í stað 15 ára nú. Annars vegar verði heimilaður lánstími skuldbreytingarlána vegna tímabundinna greiðsluerfiðleika lengdur úr 15 árum í 30 ár. Hins vegar verði Íbúðalánasjóði heimilt að lengja upphaflegan lánstíma lánasjóðsins vegna greiðsluerfiðleika um allt að 30 ár í stað 15 ára eins og nú er. Með aðgerðunum er reynt að hjálpa fólki að standa undir skuldbindingum sínum. Þessi breyting ásamt öðrum greiðsluerfiðleikaúrræðum sem fyrir hendi eru geta stuðlað að því að fólki takist að standa undir greiðslubyrði sinni. Breytingin nýtist helst þeim sem eiga stutt eftir af lánstímanum eða þeim sem hafa í góðærinu valið þá leið að taka lán til tiltölulega fárra ára en geta nú lengt lánstímann í ljósi breyttra aðstæðna. Ég vil nefna dæmi af áhrifunum. Miðað við lán þar sem eftirstöðvar eru 20 millj. kr. og lánstíminn 27 ár er greiðslubyrðin um 103 þús. kr. á mánuði nú. Ef lánstíminn er lengdur um 15 ár verður greiðslubyrðin 84 þús. kr. á mánuði eða 19 þús. kr. lægri. Miðað við lengingu lánstíma í 55 ár yrði greiðslubyrðin um 77 þús. kr. á mánuði eða 25 þús. kr. lægri en ella. Í öðru lagi tekur frumvarpið til aðgerða vegna fólks sem ekki getur og mun ekki geta staðið undir afborgunum af húsnæðislánum sínum þrátt fyrir úrræði eins og skuldbreytingu, lengingu lána, frystingu afborgana eða greiðslufrest. Fólks sem á í svo miklum vanda að það getur ekki átt íbúðir sínar áfram. Því er lagt til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að leigja eða fela öðrum með samningi að annast leigumiðlun með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur leyst til sín á nauðungarsölu. Samkvæmt úttekt sem Landsbankinn gerði í sumar voru nærri 2.400 íbúðir á höfuðborgarsvæðinu óseldar. Er þá átt við íbúðir sem voru ýmist alveg tilbúnar eða langt komnar í byggingu. Þá eru ótalin hundruð íbúða á landsbyggðinni og í nágrenni höfuðborgarsvæðisins. Inni í þessum tölum eru ekki heldur upplýsingar um fjölda húsgrunna eða lóða sem eru tilbúnar fyrir framkvæmdir. Áætlað er að lóðir og húsgrunnar á höfuðborgarsvæðinu séu um 3.500. Upplýsingar um leiguverð á almennum markaði eru ekki aðgengilegar en samkvæmt upplýsingum frá leigumiðlunum gætir lækkana á húsaleigu. Þá munu vera dæmi um að fólk leigi eignir sínar frekar út undir kostnaðarverði en að hafa engar tekjur á móti útgjöldum vegna húsnæðisins. Virðulegi forseti. Heimild Íbúðalánasjóðs til að leigja eða fela öðrum að annast leigumiðlun íbúðarhúsnæðis er lögð til með það að meginmarkmiði að gera leigjendum íbúða sem sjóðurinn hefur eignast á nauðungaruppboði vegna greiðsluerfiðleika leigufélaga og eigendum íbúða sem hafa misst þær vegna greiðsluerfiðleika kleift að búa áfram í íbúðarhúsnæðinu í tiltekinn tíma gegn leigu. Fólki sé þannig forðað frá því að þurfa að hrekjast úr húsnæði sínu með litlum fyrirvara og án þess að eiga í önnur hús að venda. Gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um þessa heimild sjóðsins í reglugerð svo sem skilyrði fyrir beitingu úrræðisins, forsendur fyrir ákvörðun leigu og mögulega tímalengd leigusamninga. Rétt er að taka fram að ekki er gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóður eigi og leigi íbúðarhúsnæði til lengri tíma heldur er fyrst og fremst um skammtímaúrræði að ræða sem nota ber í þágu íbúa húsnæðisins sem um ræðir. Leiguheimildin til Íbúðalánasjóðs gerir honum jafnframt kleift að gæta hagsmuna sinna og hafa arð af húsnæði sem hann eignast þar til hægt er að selja það á markaði. Eins og áður sagði getur sjóðurinn falið öðrum að annast útleigu samkvæmt samningi og bind ég miklar vonir við að góð samvinna náist við sveitarfélög og fleiri aðila um að finna lausnir fyrir þá sem standa í þeim sporum að missa húsnæði sitt. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarps um aðgerðir í húsnæðismálum vegna greiðsluvanda lántakenda Íbúðalánasjóðs. Aðgerðir sem þar eru boðaðar eru nauðsynlegar en fleira þarf að koma til. Nú er í smíðum í ráðuneyti mínu frumvarp sem ég vonast til að geta lagt fyrir Alþingi á allra næstu dögum og felur í sér aðgerðir til að jafna greiðslubyrði fólks og draga úr misræmi milli launa og lána. Þá hefur fjármálaráðuneytið kynnt frumvarp sem miðar að því að fella tímabundið niður stimpilgjöld vegna skilmálabreytinga og skuldbreytinga lána sem ætti að auðvelda fólki að endurskipuleggja fjármál sín. Einnig er væntanlegt frumvarp sem lengi hefur verið beðið eftir um greiðsluaðlögun, sem er sambærilegt lögum sem lengi hafa verið í gildi hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. Þetta úrræði hefur gefist vel þegar ekkert hefur blasað við heimilum nema gjaldþrot. Virðulegi forseti. Í lok umræðunnar óska ég eftir að frumvarpinu verði vísað til meðferðar í félags- og tryggingamálanefnd og vænti þess að það geti fengið skjóta meðferð.

Frú forseti. Ég lýsi eindregnum stuðningi þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við aðgerðirnar sem hér eru lagðar til og eru til þess fallnar að styrkja Íbúðalánasjóð í því mikilvæga hlutverki sínu að koma í veg fyrir að menn missi íbúðarhúsnæði sitt vegna erfiðleika í fjármálum og bankamálum þjóðarinnar. Hér er gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóður geti lengt lánstíma skuldbreytingarlána og nýrra lána og lengt upphaflegan lánstíma eldri lána vegna greiðsluerfiðleika, í báðum tilvikum um allt að 30 ár í stað 15 ára eins og nú er. Auk þess er gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóður geti við sérstakar aðstæður leigt fyrrverandi húseiganda íbúðarhúsnæðið svo hann þurfi ekki að fara burt af heimilinu. Þetta er mjög mikilvægt atriði og ég vil rifja upp að tveir virtir hagfræðingar skrifuðu á dögunum grein í Morgunblaðið þar sem þeir stungu upp á því að ríkið, Íbúðalánasjóður, gæti eignast hlut á móti eigendum íbúðarhúsnæðis sem síðan gætu eins og með kaupleigu eignast hlut sinn aftur. Ég tel mjög mikilvægt að hv. félagsmálanefnd skoði vandlega tillögur hagfræðinganna við afgreiðslu málsins. Þó að ekki sé um mikil útgjöld að ræða úr ríkissjóði - það kemur fram að áætlað er að lenging lánanna og fleiri aðgerðir sem hér eru raktar kosti um 21,5 millj. kr. - er þetta gríðarlega mikilvægt. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að áætlað er að 2–2,5 stöðugildi muni bætast við hjá Íbúðalánasjóði. Ég spyr af þessu tilefni hæstv. ráðherra um framtíð Íbúðalánasjóðs: Hvað líður málskoti gömlu bankanna til ESA í þeim tilgangi að loka Íbúðalánasjóði í núverandi mynd sem félagslegum íbúðalánasjóði með ríkisábyrgðum? Ég held að það hafi verið mikið gæfuspor að fyrrverandi ríkisstjórn tókst ekki að ganga á milli bols og höfuðs á Íbúðalánasjóði. Ég vil minna á af þessu tilefni að eitt af því sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði til á síðasta ári að ætti að gera í efnahagsmálum Íslendinga var að taka ríkisábyrgðir af Íbúðalánasjóði í þeim tilgangi að koma öllum íbúðalánum inn á markaðinn. Það er frábært að við eigum þennan öfluga, félagslega sjóð, við þurfum að styrkja hann og ég vona að hæstv. ráðherra sé mér sammála um það. Það mun ekki standa á þingmönnum Vinstri grænna að greiða götu frumvarpsins sem sannarlega er gott, en ég vil samt sem áður formsins vegna minna hæstv. ráðherra á það að það er ekki verra að hafa samráð við stjórnarandstöðuna fyrir fram við gerð þingmála þegar óskað er eftir skjótri afgreiðslu í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Hér er komið til umræðu frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, þar sem fyrst og fremst er verið að breyta heimildum til lengingar á skuldbreytingarlánum í Íbúðalánasjóði, úr 15 árum í 30 ár, til þess að létta greiðslubyrði hjá þeim sem eru að lenda í vandræðum eftir hrun bankanna. Opnað er fyrir þann möguleika að Íbúðalánasjóður geti leigt út húsnæði sem hann eignast ef fólk lendir í þroti og tryggt að eigendur íbúðanna, sem áður voru, eigi rétt á því að búa þar áfram. Þessum tillögum ber að fagna og þær bætast við tillögur sem áður hafa komið fram, og fleiri eru raunar í farvatninu, í sambandi við það með hvaða hætti við getum tryggt hag heimila og einstaklinga á þessum miklu umbrotatímum í þeim þrengingum sem fyrirsjáanlegar eru vegna vaxandi atvinnuleysis og minnkandi greiðslugetu. Varðandi það að geta leigt út húsnæði Íbúðalánasjóðs væntir maður þess að lífeyrissjóðir reyni með einhverjum hætti að taka upp sömu reglur og tryggi þá að menn, enn fleiri en Íbúðalánasjóður getur tryggt, geti verið öruggir með að geta búið áfram í húsnæði sínu. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra gerði grein fyrir ýmsum öðrum breytingum. Þetta er í raunveruleikanum aðeins hluti af breytingum sem þegar hafa komið til framkvæmda með reglugerðarbreytingum í Íbúðalánasjóði, reglur sem ríkisstjórnin hefur óskað eftir að nýju ríkisbankarnir taki upp í öllum afgreiðslum sínum varðandi greiðsluerfiðleikaúrræði, þær reglur sem Íbúðalánasjóður hefur haft auk þeirra viðbótarreglna sem þar hafa komið upp, að þær verði einnig látnar gilda um ríkisbankana, þau úrræði sem þeir nota gagnvart skuldunautum sínum. Á sama tíma hef ég væntingar um að þeirri hugmynd verði fylgt eftir að öll íbúðalánin færist til Íbúðalánasjóðs einfaldlega vegna þess að ég met það þannig að taka þurfi til í lánasafninu og það verði erfitt að gera það í einstökum bönkum og erfitt að samræma þau kjör sem þar eru í boði varðandi ýmis úrræði. Ég hef verið svo heppinn að fá tækifæri til að vinna með ráðuneytinu og hæstv. félagsmálaráðherra að ýmsum hugmyndum - að safna saman, get ég frekar orðað það - þeim hugmyndum og þeim vangaveltum sem komið hafa fram í blaðagreinum, í tölvupósti sem við höfum fengið, umræðum hér í þinginu, frá stjórnarandstöðunni, í umræðum í félags- og tryggingamálanefnd og víðar. Við höfum verið að skoða hvaða möguleikar eru til enn frekari úrræða varðandi það að bæta hag heimilanna. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra gerði einmitt grein fyrir þessum hugmyndum í félags- og tryggingamálanefnd síðasta mánudag en þar eiga allir flokkar þingsins fulltrúa. Það er brýnt að allir þessir aðilar leggist á eitt um að reyna að ná fram sem allra hagstæðustum tillögum til að tryggja að við lendum ekki í vandræðum með heilu hópana af fjölskyldum, nógir eru erfiðleikarnir samt. Það er eitt af því brýnasta að við getum tryggt fólki afkomu og húsnæði í þessum þrengingum. Við erum nú að fjalla um frumvarp um atvinnuleysistryggingar og heimild til þess að vera með fólk í hlutastarfi á móti tekjutengdum atvinnuleysisbótum. Sú tillaga liggur fyrir þinginu og hefur verið til umfjöllunar í félags- og tryggingamálanefnd og kemur væntanlega úr nefndinni á morgun og vonandi til afgreiðslu á fimmtudaginn. Það er sem sagt annað mál sem er komið svona langt. Áður hefur verið upplýst að verið er að vinna tillögur varðandi greiðsluaðlögun, þ.e. að breyta gjaldþrotalögunum þannig að hægt sé að vinna að greiðsluaðlögun einstaklinga þar sem reynt verði að stilla saman tekjur og mögulega greiðslugetu fólks og með einhverjum hætti reynt að frysta greiðslur á lánum á meðan fólk er að fara í gegnum þennan vanda. Í þessu samhengi er rétt að ítreka að ég held að við þessi tímamót í fjármálalífi okkar eigum við að öðlast nýtt hugarfar gagnvart bæði þeim sem taka lán og þeim sem veita lán. Það er mjög forvitnilegt að skoða Evrópusamþykktir og tilskipanir sem hafa verið gefnar út á sl. ári. Evrópuráðið fjallaði um vandkvæðin sem fylgdu þá aukinni skuldsetningu heimila og einstaklinga, varaði við þessu flæði peninga þar sem bankarnir nánast ýttu lánum að lántakendum. Í þeim hugmyndum sem þar eru settar fram og þeirri umræðu sem fram kemur í þessari tilskipun er ítrekað að ábyrgðin á slíkum lánum hlýtur alltaf að vera bæði lánveitandans og lántakandans. Hingað til hefur það verið þannig í íslensku kerfi að það er fyrst og fremst lánveitandinn sem er varinn í öllum aðgerðum þegar fólk kemst í vandræði. Ég held að það sé mikilvægt að á þessu verði breyting þannig að menn verði vandaðri við lánveitingar í nýju bönkunum og setji sér betri reglur varðandi útlán. Einnig hefur komið fram að verið er að ræða um afnám stimpilgjalda og alls kyns kostnaðar. Þeir sem vilja breyta lánum hafa þurft að borga stimpilgjöld og ýmsan annan kostnað. Það er verið að reyna að koma þessu inn í þingið og tillögum um það með hvaða hætti er hægt að gera þetta. Það hefur einnig verið í umræðunni hvort breyta hefði átt með einhverjum hætti uppgreiðslugjaldinu þannig að fólk sem á kost á því að breyta lánum eða færa sig á milli með einhverjum hætti geti gert það án þess að bera mikinn kostnað. Það hefur einnig komið fram í umræðunni, og ástæða til þess að halda því til haga, að ítarlega hefur verið rætt um innheimtuaðgerðir og send hafa verið tilmæli til allra ráðuneyta og stofnana ríkisins um að milda eins og kostur er innheimtuaðgerðir gagnvart einstaklingum. Opinberum innheimtuaðilum átti líka að veita enn frekari heimildir til sveigjanleika í samningum um gjaldfallnar kröfur er taki mið af mismunandi aðstæðum einstaklinga. Það er ljóst að það eru mjög þröngar skorður sem innheimtuaðilar hafa varðandi úrræði en það eru sem sagt tilmæli um að þetta verði rýmkað. Þá þarf að huga að því að við höfum heimildir til þess að skuldajafna á móti tekjum eins og t.d. barnabótum og skuldajafna það á móti opinberum gjöldum. Það hefur verið tillaga okkar að þetta verði afnumið og einnig að vaxtabótum verði ekki heimilt að skuldajafna á móti lánum úr Íbúðalánasjóði. Þetta eru allt saman fyrirheit og hlutir sem eru í vinnslu og ástæða til þess að fylgjast með og reyna að ýta á eftir að komi til afgreiðslu á viðeigandi stöðum. Einnig hefur verið rætt um það hvort með einhverjum hætti sé hægt að hámarka innheimtukostnað og jafnvel verið rætt um hvort hægt sé að setja einhver lög um dráttarvexti vegna þess að þegar stýrivextir eru settir jafnhátt og nú er þarf það ekki að vera lögmál að ofan á það leggist jafnháar upphæðir og verið hefur þannig að menn séu að borga 26–28% í dráttarvexti. Allt þetta skiptir máli til þess að létta á heimilum og einstaklingum þannig að þeir geti tryggt afkomu sína. Einnig hefur verið rætt um það, og starfandi hefur verið hópur sem ég vænti að skili af sér á næstu dögum, hvernig meðhöndla eigi verðbólgu og verðbætur á lánum. Varað er við því í grein í Morgunblaðinu í dag, eftir Jón Steinsson og Gauta B. Eggertsson, að hrófla við vísitölunni. Ég held engu að síður að mikilvægt sé að tryggja að afborganir af lánum verði ekki langt umfram það sem launavísitalan mælir nú þegar skerðing verður á launum og jafnvel lækkanir - að eitthvert samræmi verði á milli í þeirri úrlausn sem þar verður fundin. Ég vænti þess að þingheimur fái að heyra niðurstöður þessarar nefndar á allra næstu dögum. Hagsmunir námsmanna hafa verið töluvert til umræðu og brugðist var við með aðgerðum til að tryggja hagsmuni námsmanna erlendis. Það voru tillögur sem unnar voru af Lánasjóði íslenskra námsmanna eftir fund í menntamálanefnd en þangað barst bréf frá Samtökum íslenskra námsmanna erlendis. Síðan hafa komið tölvupóstar um að þessar aðgerðir dugi ekki og verður að skoða það. Þó verður að fagna því hve skjótt var brugðist við en það veldur okkur vandræðum hve illa gengur að koma gjaldeyri á milli landa og hversu lágt gengið er í augnablikinu, hversu mikið þarf að borga fyrir erlenda gjaldmiðla. Eitt af því sem hefur verið nefnt í umræðunni og er mikilvægt að ræða í þinginu, og koma því þá til afgreiðslu þar, er með hvaða hætti er hægt að heimila að viðbótarlífeyrissparnaðurinn sé nýttur til að greiða niður lán. Þetta er ekki alveg auðvelt vegna þess að þar er um að ræða sérvarinn rétt sparifjáreigenda og þetta er ekki aðfararhæft í gjaldþrotamálum þannig að mikilvægt er að gæta þessara sjóða fyrir einstaklingana. Með sama hætti hafa margir haft samband og óskað eftir því að þeir fái að nýta sér að opna þessa reikninga og greiða niður lán sín til þess að forða sér frá þrotum og ég tel nauðsynlegt að koma til móts við það. Sú ósk hefur verið studd af samþykktum ASÍ-þingsins nú nýlega þar sem bent er á að rétt sé að skoða þessa leið. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur rætt um Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, sem hefur fengið gríðarlega aukið hlutverk og þar er búið að bæta við mannskap. Ég tel mjög mikilvægt að fylgja því enn frekar eftir þannig að opnaðar verði skrifstofur úti á landi á stærri stöðum þar sem fólk getur fengið aðstoð við að setja heimilisbókhaldið upp að nýju og stilla saman útgjöld og tekjur. Eins þarf að ná samstarfi við þá aðila sem hafa verið afar iðnir og duglegir við að vinna í þessu erfiða ástandi, sem eru verkalýðsskrifstofurnar, skrifstofur sveitarfélaganna og ýmis félög sem hafa gegnt þar mjög mikilvægu hlutverki. Hægt væri að tína til ýmis fleiri atriði sem hafa verið til skoðunar og munu verða til skoðunar áfram. Sjálfur hef ég væntingar um það að mjög fljótlega komi fram heildstætt yfirlit yfir það sem hefur verið gert og það sem ákveðið hefur verið að gera til að létta undir með heimilunum. Ég held að það sé mikilvægt til þess að létta af áhyggjum heimila og einstaklinga í þeirri stöðu sem nú er. Óvissan er næg, hafandi ekki fengið svör um afgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um fyrirgreiðslu þaðan og traustsyfirlýsingu við íslenskt efnahagslíf. Við verðum enn að bíða þar, að því er virðist, en á sama tíma væri afar mikilvægt að við reyndum að skapa heildarmynd um þær hugmyndir sem eru í farvatninu og ákveðið hefur verið að grípa til og það sem þegar hefur verið gert. Mörgum er nefnilega ekki fyllilega ljóst til hvaða aðgerða hefur verið gripið nú þegar. Það er að vísu líka vegna þess að í byrjun, þegar menn voru að biðja bankana um að fylgja eftir reglum Íbúðalánasjóðs varðandi greiðsluerfiðleikaúrræði, hlýddu bankarnir ekki strax og það skapaði óöryggi þegar fólk fór að mæta í bankana og fékk misvísandi svör. Ég ætla að vona að búið sé að laga það að mestu eða alveg og að framhaldið verði auðveldara. Það er líka ljóst í þessari umræðu allri að mjög mikilvægt er að sveitarfélögin fái tækifæri og aðstoð frá Alþingi til að geta gripið til aðgerða. Við höfum fyrir því heimildir nú þegar að í einstökum skólum hefur fólk dregið börn út úr skólamáltíðum, jafnvel dregið úr tómstundaiðkun þeirra eða þátttöku í heilsdagsvistun, lengri viðveru, eða tómstundaskólum. Það er mjög alvarlegt ef það sverfur svo að að fólk geti ekki sinnt þessum úrræðum áfram sem hingað til. Þarna verða sveitarfélögin að grípa inn í, standa vaktina mjög vel. Það getur vel verið að við þurfum að grípa til þess að hafa ókeypis skólamáltíðir og lækka gjaldtökur eða hafa ókeypis ýmis þau úrræði sem sveitarfélögin hafa verið að gera. Það er þó ljóst að sveitarfélögin eru ekki það öflug að þau muni gera þetta án aðstoðar frá ríkisvaldinu. Þarna er kannski verið að tala um væntingar fram í tímann en ég tel samt mikilvægt að við öll, þingmenn og almenningur og þeir sem hafa verið að bera fram tillögur, drögum fram tillögur okkar og úr því verði svo skilvíslega unnið og skipulega. Að við reynum í sameiningu að sigla samfélagi okkar í gegnum þennan brimskafl og náum þeirri lendingu að hér geti fjölskyldur og einstaklingar staðið með fullri reisn innan skamms tíma.

Frú forseti. Ég tek eftir því að í þessu ágæta frumvarpi, sem ég styð, er talað um leigu í skamman tíma ef fólk hefur misst húsnæði sitt. Ég held að það væri allt í lagi að hafa það eitthvað neglt niður hvað er skammur tími. Væri forvitnilegt að fá að vita það hjá hv. formanni félagsmálanefndar. Ég hefði haldið að þetta þyrfti að vera til þriggja ára að lágmarki á sanngjörnu verði, þ.e. að leigan verði ekki of há. Við horfum upp á að lánveitendur eru tryggðir með belti og axlabönd og jafnvel bleyjur gagnvart lántakandanum. Ég vil endilega skoða hvort ekki er hægt að leyfa fólki að fara í séreignasparnaðinn til að bjarga sér út úr erfiðleikum ef það getur orðið til þess að hjálpa því. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram frumvarp um stimpilgjöldin nú á haustdögum og leggjum til að þau verði felld alfarið niður, ekki tímabundið eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, ég hefði viljað að menn skoðuðu það. Það eru 3.000 íbúðir lausar í dag á markaðnum og það gefur augaleið að leiguverð á öllu íbúðarhúsnæði mun lækka mjög skart á næstunni. Síðan er það verðtryggingin sem mér finnst að þurfi að taka á og skoða hvort ekki er hægt að finna einhverjar leiðir út úr henni. Varðandi neyðarstofur í sveitarfélögum er það mjög gott, að koma því upp, 

Hæstv. forseti. Það er ljóst að í þeim breytingum á lögum sem hér eru lagðar til er ekki tekið fram hversu langan tíma þetta muni gilda. Það er talað um til skamms tíma einfaldlega vegna þess að Íbúðalánasjóður er ekki stofnaður sem leigustofnun heldur fyrst og fremst sem lánastofnun til íbúðarhúsnæðis. Það er reiknað með því að sjóðurinn geti sjálfur sett sér reglur. En það er jafnframt tekið fram að félögin, þ.e. sjóðurinn muni örugglega leita til þeirra stofnana eða þeirra fyrirtækja sem hafa verið á leigumarkaði til að sjá um umsýslu þannig að ekki þurfi að byggja upp stóra umsýslu fyrir Íbúðalánasjóðinn varðandi útleigu. En alls staðar þar sem verið er að setja inn tímabundin ákvæði varðandi þær lausnir sem hér eru til umræðu þá er það bara staðfesting á því að við þurfum á hverjum tíma að endurmeta þetta mjög hratt. Við vitum ekki hvert ástandið verður eftir tvo, þrjá eða fjóra mánuði. Það getur orðið miklu verra. Það getur orðið miklu skárra fljótlega, eða um mitt næsta ár. Þess vegna er í nánast í öllum þeim tillögum sem hér koma fram sett inn ákvæði um að þetta sé metið eftir skamman tíma. Það þýðir ekkert að fella út, þvert á móti tel ég að menn verði að meta það þegar þar að kemur hvort markaðurinn sé orðinn eðlilegur og hvort fólk geti bjargað sér án þess að sjóðurinn sé milliliður. Það er svona megininntakið og meginskýringin á þessum tímasetningum en að öðru leyti lít ég ekki þannig á að athugasemdir hv. þingmanns hafi verið fyrirspurn eða athugasemd heldur hans eigin bollaleggingar og get tekið undir margt af því sem hann sagði.

Frú forseti. Ég var að tala um leigu til skamms tíma og það auðvitað skiptir máli hvort það eru tveir, þrír mánuðir eða eitthvað rúmlega það, hálft ár eða hvort vandamál er svo stórt að um verði að ræða tvö eða þrjú ár. Ég hef talið það. Ég hefði líka viljað að þó að þetta væri bara til tveggja eða þriggja ára þá hefði viðkomandi leiguaðili möguleika á að kaupa viðkomandi húsnæði aftur á einhverju matsverði. Það vantar meira inn í frumvarpið til þess að það verði virkilega gott, t.d. að verðtrygging verði endurskoðuð og opnaðar verði neyðarstofur fyrir fólk sem jafnvel mun lenda í verulegum hörmungum eins og við má búast. Fjöldi fólks á nú þegar orðið mjög erfitt, sér ekki til sólar og sér ekki neina von í sínum málum. Það þarf að reyna að mæta þessu fólki með einhverjum hætti. Við höfum lagt það til að byrjað yrði á því að frysta í þrjá mánuði alla verðtryggingu og allar skuldir af erlendum lánum, a.m.k. hjá þeim sem þess óska á meðan það skýrist hvað þetta verður alvarlegt og hvað verður hægt að gera því það er bersýnilegt að það dregst á langinn enda eru nú komnar fimm vikur frá því að bankarnir hrundu. Það er ekkert að sjá og það er ekki verið að senda nein skilaboð til fólksins. Þetta er í fyrsta skipti sem við sjáum eitthvert hænufet stigið í rétta átt. Fólk veit 

Hæstv. forseti. Ég held að mér sé óhætt að segja við hv. þingmann að það verður enginn borinn út á götuna af Íbúðalánasjóði á næstu mánuðum eða árum. Það verður þá að hafa verið eitthvað annað en greiðslugetan sem veldur á þeim tíma. Tímasetningarnar verða endurnýjaðar jafnóðum og metnar. Ég trúi ekki að það komi til þess nema um sé að ræða einhver langvarandi vanskil aftur í tímann sem tengjast ekkert þessari uppákomu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það vanti meira. Ég nefndi það áðan að ég vildi sjá heildstæðan pakka sem tæki á þessum málum í heild. En það væri þá fyrst og fremst til að sýna hvað er verið að gera og hvað er í undirbúningi. Það verður ekki allt klárað með einni lagasetningu og ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að við tökum þessu jafnóðum og það er tilbúið að koma inn í þingið. Sem betur fer er það nú þannig að það eru ekki mjög margir sem hafa lent í miklum vandræðum nú þegar en það mun aukast mjög hratt og þess vegna þurfum við að höndla það. Það er okkar hlutverk að tryggja að fólk sé rólegt. Það skiptir líka miklu máli að þingmenn tali ekki ótta í fólk og láti, af einhverjum annarlegum hvötum, í það skína að ekkert sé verið að gera. Það er búið að gera heilmikið. Það er búið að endurreisa og tryggja að hér verði bankastarfsemi. Það er búið að setja út reglur varðandi Íbúðalánasjóð. Það er verið að vinna að því að koma þessu á. Forseti ASÍ stjórnar hópi sem á að fjalla um verðtrygginguna og ég lýsti því yfir áðan að vonandi skilar sá hópur af sér nú í vikunni. Þetta er að gerast allt saman á þessum dögum. En það er alveg hárrétt að það er ekki búið að stilla pakkanum upp í heild. Kannski getum við það seint vegna þess að það þarf að grípa til nýrra úrræða á hverjum tíma. Aðalatriðið er að við sýnum einbeittan vilja til að reyna að tryggja að fólk, heimili og einstaklingar lendi ekki í þrotum og að fólk búi ekki við sára fátækt 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur mælt fyrir. Ég vil í örfáum orðum segja að ég fagna frumvarpinu. Ég held að í því séu ákveðnir þættir sem eru til bóta, sérstaklega í því ástandi sem við erum í í dag. En auðvitað er það svo að það er tiltölulega stutt liðið síðan efnahagslegar hremmingar riðu yfir þjóðfélagið og við erum að sjálfsögðu ekki farin að sjá afleiðingarnar af því enn þá og því ekki hægt að sjá í dag hvernig þetta muni allt saman þróast. En auðvitað gerum við ráð fyrir því að mörg heimili muni lenda í ákveðnum vandræðum með að greiða af húsnæðislánum sínum. Það er eitthvað sem við sjáum fyrir okkur. Það frumvarp sem hér er til umræðu felur í sér úrræði til þess að bregðast við slíkum vanda og það er vel. Þó svo að að öðru leyti sakni maður þess að ríkisstjórnin kynni ekki áætlanir varðandi framgang mála eins og við hv. alþingismenn höfum margoft rætt þá saknar maður þess að ríkisstjórnin skuli ekki hafa einhver plön varðandi það hvernig eigi að bregðast við. En auðvitað er von til þess að þau birtist. Aðeins örlítil spurning til hæstv. ráðherra þótt þetta atriði hafi að vísu verið rætt í andsvörum áðan. Það var talað um að húseigendur sem missa húsnæði geti fengið viðkomandi íbúðir leigðar til skamms tíma. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvaða tíma er þar verið að tala um? Mér fannst svarið í andsvari frekar óljóst. Og einnig hitt hvort gert verði ráð fyrir því að viðkomandi aðilar sem fá að leigja íbúðir með þessum hætti hafi einhvers konar forkaupsrétt á því húsnæði eftir að fjárhagur vænkast. Varðandi Íbúðalánasjóðinn að öðru leyti þá er auðvitað búið að ræða ýmsar aðgerðir til þess að koma til móts við hugsanlegan vanda húseigenda. Ég vil hins vegar leyfa mér af þessu tilefni að brýna hæstv. ráðherra í því að gæta að hagsmunum Íbúðalánasjóðs. Það er auðvitað hægt að ganga svo langt í aðgerðum að fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs sé stefnt í tvísýnu en það þarf að gæta að fjárstreymi Íbúðalánasjóðs. Mín aðvörunarorð eru því einfaldlega þau að þess sé gætt að ganga ekki það nærri fjárhagslegri stöðu sjóðsins að við lendum í vandræðum með hann þegar frá líður. Það er auðvitað mjög mikilvægt að gæta að því þó svo að við viljum öll finna leiðir til að koma til móts við vanda þeirra sem skulda Íbúðalánasjóði. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að hafa þetta öllu lengra. Ég lýsi stuðningi við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það kom fram í umræðu áðan hversu vel það kemur sér fyrir okkur núna að hafa Íbúðalánasjóð. Það var gerð hörð hríð að þeirri stofnun fyrir nokkrum árum af hálfu bankanna og ýmissa annarra aðila. Við framsóknarmenn fórum með félagsmálaráðuneytið á þeim tíma og beittum okkur í því að verja stöðu Íbúðalánasjóðs. Það var eins gott að það var gert því í þeirri stöðu sem við erum í núna er Íbúðalánasjóður til staðar, öflug stofnun og það kemur sér vel. Það var eitt atriði sem var vikið að áðan, varðandi ESA. Ég hef reyndar spurt hæstv. ráðherra að þessu áður. En eftir þá umræðu hef ég það einhvern veginn á tilfinningunni að sjónarmiðin í ríkisstjórninni séu ekki alveg eins rakin og þá kom fram hjá hæstv. ráðherra. Ég vil því endurtaka spurninguna: Hvað verður með það mál sem liggur fyrir ESA, eftirlitsstofnuninni, þ.e. kæru bankanna á hendur Íbúðalánasjóði? Nú hefur ríkið eignast alla þessa banka og því held ég að það sé mikilvægt að skera úr um í eitt skipti fyrir öll hvað verður með það mál og því leyfi ég mér að beina þeirri spurningu aftur til hæstv. ráðherra þó að við höfum rætt það áður.

Hæstv. forseti. Ég held að best sé að byrja á að þakka almættinu fyrir að við skulum enn þá hafa Íbúðalánasjóð og geta byggt á honum í þessum skelfilegu þrengingum sem við, íslenska þjóðin, erum að lenda í. Mér sýnist frumvarpið sem lagt er fram af hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sé mjög til bóta. Brugðist er við því ástandi sem uppi er - og hefur svo sem verið gert fyrr af hæstv. ráðherra með heimildum sem falla innan núverandi laga um Íbúðalánasjóð - með því að afla lagaheimilda til viðbótar svo Íbúðalánasjóður megi leigja út íbúðir eða fá leigumiðlun til að sjá um útleigu á íbúðarhúsnæði og um það verða síðan settar nánari reglur af ráðherra. Einnig er gefinn kostur á að lengja lánstíma allt frá 15 árum og upp í 30 ár þegar fólk lendir í greiðsluerfiðleikum. Báðar aðgerðir lagafrumvarpsins, sem er ekki margar lagagreinar, eru til mikilla bóta í því erfiða ástandi sem við búum við. Að mínu viti, hæstv. forseti, er eitt meginverkefna okkar að bregðast við því að fjölskyldur lendi ekki á hrakhólum með þeirri miklu greiðslubyrði sem lendir á venjulegu fólki sem átti sér einskis ills von, eða ekki í þeim mæli sem hér hefur verið í kjölfar fjárglæfra - held ég að sé óhætt að segja um starfsemi bankakerfisins og afleiðingar hennar fyrir íslensku þjóðina og almenning í landinu. Við erum í neyðaraðgerðum til að reyna að bregðast við því sem upp kemur og ég fagna frumvarpi hæstv. ráðherra og lýsi yfir stuðningi okkar í Frjálslynda flokknum við aðgerðirnar sem hér eru boðaðar. Ég held að einnig sé mjög mikilvægt að horfa til þess á komandi vikum hvernig við skoðum hina svokölluðu verðtryggingu sem mælir lánin hratt upp í núverandi ástandi, svo hratt að nánast er eignabruni hjá fólki auk þess að á sama tíma eru líkur á að íbúðaverð hrynji hratt og lækki verulega. Hver sem lítur á verðtryggingu og þróun íbúðaverðs veit að fólk sem taldi sig vera í ágætismálum í fasteignakaupum fyrir rúmu ári síðan og eiga þó nokkrar milljónir í eignum þrátt fyrir að hafa nýlega fest kaup á húsnæði, hefur misst þá eign og skuldirnar munu halda áfram að vaxa með þeim hraða sem fylgir núverandi ákvæði um lánveitingar, verðtryggingu vegna verðbólgunnar og vísitölutrygging lána. Upphæðir í gengislánum hafa farið enn hraðar upp en þar er sá munur á að takist okkur að stilla gengi krónunnar af - hvernig svo sem við förum að því - munu þær skuldbindingar lækka verulega miðað við það sem nú er, en það er auðvitað háð þeirri miklu óvissu sem er um gjaldeyri okkar og hvar við getum í raun og veru fest íslensku krónuna. Í því sambandi, hæstv. forseti, hef ég miklar efasemdir um að okkur takist að ná krónunni í eðlilegar viðmiðanir með svokallaðri flotaðferð, ég er mjög efins um það. Efasemdir mínar aukast bara eftir því sem dagarnir líða og við gætum þurft að fara aðra leið sem er þá að halda uppi skömmtun gjaldeyris um einhvern tíma og reyna þannig að festa krónuna niður og byggja upp gjaldeyrissjóð í landinu. Það er ákvæði um að við skráum gengið fast og skömmtum gjaldeyri. Hvorugur kosturinn er góður en ég held að óvissan um flotkrónuna sé orðin óhemjumikil og mikil hætta á því að við náum ekki valdi á krónunni með þeim hætti þótt ég voni það ef niðurstaðan verður að fara þá leið. Ég vil líka vekja athygli á því að verðbólgan og viðmið hennar, verðtryggingin, er auðvitað ákvörðun sem tekin var og er mannanna verk og væntanlega okkar þingmanna á löggjafarþinginu að ákveða það hvaða viðmiðunum við ætlum að halda uppi í verðtryggingum. Það er starfshópur ef ég veit rétt á vegum félags- og tryggingamálaráðherra sem skoðar sérstaklega hvernig eigi með að fara en ljóst er að Íslendingar munu ekki ráða við verðtryggingar lánaskuldbindinga eins og þær eru nú. Hæstv. forseti. Ég tel að nú muni reyna á með hvaða hætti við ætlum að bregðast við því að lagfæra verðtrygginguna sem verið hefur hérlendis. Vísitöluverðtrygging krónunnar sem við höfum búið við mörg undanfarin ár er allt annað fyrirkomulag en gerist í löndunum í kringum okkur. Þar sem þetta eru mannanna verk getum við tekið ákvörðun um að viðmiðunin við verðtrygginguna verði einhver önnur, taki t.d. mið af launaþróun eða reiknist ekki að fullu eins og nú standa sakir. Mér sýnist að ef verðtrygging verður reiknuð að fullu næstu mánuði inn á skuldir heimilanna muni verða slíkur eignabruni í landinu hjá venjulegu fólki að fæstir sem eitthvað skulda muni eiga neitt í íbúðum sínum. Það getur ekki verið markmið okkar, hæstv. forseti, að eignir fólks séu engar þegar upp er staðið eftir þessa kollsteypu, þrátt fyrir að við viljum reyna að hafa einhverja tryggingu fyrir því að innborganir og inneignir fólks, þar með taldir lífeyrissjóðirnir okkar, brenni ekki algerlega upp. Ég held að allir þingmenn hljóti að vera tilbúnir til að skoða málin í því ljósi. Hvernig stilla á þá viðmiðun skal ég ekki fullyrða um en hún er auðvitað vandasöm því hún virkar ekki bara á þá sem skulda, hún virkar líka á þá sem eiga fjármuni og þá horfum við mest til lífeyrissjóðanna. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að við núverandi aðstæður ætti að frysta algerlega verðbólgureikning inn á lán og hæstv. ráðherra hefur þegar komið því í verk að fólk getur fengið að fresta afborgunum af lánum til talsvert langs tíma en greiðir þá væntanlega vexti. Þar er reynt að koma til móts við þær einkennilegu aðstæður sem íslenska þjóðin hefur nú lent í. Hæstv. ráðherra vék líka að stimpilgjöldunum. Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa lagt til að stimpilgjöld af öllum viðskiptum með húsnæði og samningum sem tengjast því verði felld niður og ég heyrði á máli hæstv. ráðherra að unnið væri að afnámi stimpilgjalda svo fólk gæti m.a. endurskipulagt lán sín án þess að borga stimpilgjöld. Ég fagna því en tel að stíga eigi skrefið til fulls þegar kemur að húsnæðisskuldbindingum fólks og fella stimpilgjöldin niður að öllu leyti þegar fólk fjárfestir í húsi eða þarf að breyta kjörum á skuldasamningum sínum. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að margir sem fjárfestu í nýrri íbúð og ætluðu að selja þá eldri hafa lent í vandræðum vegna þess að markaður fyrir íbúðir hefur hrunið og mönnum hefur ekki tekist að selja eldri íbúðir. Þær eru væntanlega í leigu en við vitum, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, að fleiri þúsund íbúðir standa til boða á höfuðborgarsvæðinu. Mig minnir að tala þeirra sé einhvers staðar í kringum 2.500 eða 2.700 þannig að allar líkur eru á því að leiga muni einnig lækka og þar af leiðandi minnki tekjur fólks sem hefur leigt íbúðir sem það hefur ekki getað selt og það mun enn auka á vanda vegna verðtryggðra skulda og skulda sem bundnar eru í erlendum lánum, erlendum gjaldeyri og aukast hratt við núverandi aðstæður. Hæstv. forseti. Ég tel að hér séu góð skref stigin og vænti þess að það sem hæstv. ráðherra lýsti í ræðu sinni gangi eftir, sérstaklega í ljósi þess sem hæstv. ráðherra nefndi að þeim sem nú sækja um lausnir vegna stöðu sinnar, greiðsluerfiðleika og þess er varðaði Íbúðalánasjóð og húsnæðislán hefði fjölgað um hundruð síðustu vikur og það sýnir okkur í hvers konar erfiðleika við stefnum. Þess vegna segi ég enn og aftur að ég þakka guði fyrir að við eigum Íbúðalánasjóð og getum notað hann í þessum þrengingum og viðhaldið honum og vænti þess að hæstv. ráðherra haldi áfram að vinna að stefnumótuninni sem hún hefur lýst og að mjög fljótlega komi niðurstaða úr nefndinni sem skoðar verðtrygginguna. Ég tel, eins og ég hef lýst í máli mínu, að við því verði að bregðast sérstaklega. Fólk muni ekki ráða við verðtrygginguna eins og hún gengur upp núna í verðbólgunni og ég tala nú ekki um ef verðbólga stendur í einhvern tíma eða vex enn. Eignabruninn er svo hraður þegar á móti fer lækkandi verð á viðkomandi eignum að nánast allt brennur upp sem fólk hafði eignast og komið sér upp. Við verðum auðvitað að reyna að bregðast við því með öllum tiltækum ráðum, bæði fyrir heimilin í landinu og lán fólks. Hinn hluti málsins er að reyna að halda uppi atvinnu í landinu. Eitt meginmálið sem við stöndum frammi fyrir nú er að reyna að tryggja það að atvinna haldist og fólk lendi ekki í atvinnuleysi ofan í auknar skuldir og erfiðleika. Þar finnst mér skorta, alla vega af því sem ég hef skynjað, beinar tillögur og ákveðnar lausnir. Ég skynja á verkum ráðherra sem mælir fyrir þessu máli í dag að þar er unnið nokkuð markvisst í ýmsar áttir við að taka á vandamálunum sem fram undan eru en mér finnst skorta á það varðandi atvinnulífið. Ég held að menn verði að setja upp aðgerðaáætlun fyrir minni fyrirtæki. Við megum ekki missa frumkvöðlana og þá sem reka einstaklingsfyrirtækin. Þau eru venjulega undirstaða þess að stærri og arðvænlegri atvinnufyrirtæki verði til í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Við ræðum breytingar á lögum um húsnæðismál. Frumvarpið er ekki mikið að vöxtum, þrjár greinar. 3. gr. kveður á um gildistöku, 1. gr. um að heimila Íbúðalánasjóði að annast leigumiðlun með íbúðarhúsnæði og 2. gr. gengur út á það að heimila að lánstími skuldbreytingalána sem Íbúðalánasjóði er heimilt að veita lánþegum sínum vegna tímabundinna greiðsluerfiðleika verði lengdur úr 15 árum í 30. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þessar tillögur séu þáttur í aðgerðum sem félags- og tryggingamálaráðherra hafi gripið til í samvinnu við Íbúðalánasjóð til að rýmka heimildir og fjölga úrræðum sem Íbúðalánasjóður hefur til að koma til móts við lántakendur sem lenda í greiðsluvanda og síðan er rakið hvernig líklegt sé að sá vandi fari vaxandi vegna þeirra erfiðleika sem við stöndum frammi fyrir. Um heimildir Íbúðalánasjóðs til að annast leigumiðlun þá er getið um það í greinargerð hvernig þetta taki á þremur þáttum: Í fyrsta lagi að heimildin verði nýtt til að gefa leigjendum íbúðarhúsnæðis sem Íbúðalánasjóður hafi eignast á nauðungaruppboði kost á að leigja íbúð áfram. Í öðru lagi að Íbúðalánasjóður geti við sérstakar aðstæður boðið fyrrum eiganda íbúðarhúsnæðis að búa í húsnæði áfram í tiltekinn tíma. Og í þriðja lagi er heimildin hugsuð til að tryggja að Íbúðalánasjóður geti gætt hagsmuna sinna og haft arð af íbúðarhúsnæði sem kemst í eigu sjóðsins. Allt er þetta góðra gjalda vert og nokkuð sem ég kem til með að styðja en ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að þótt þetta sé gott mál erum við náttúrlega bara að pissa í skóinn okkar. Hér er enn eina ferðina verið að lengja í hengingarólinni. Ríkisstjórnin er nýbúin að heimila vaxtahækkun um 50%, stýrivextir voru hækkaðir að skipun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um 50% upp í 18 prósentustig, nokkuð sem smitaði inn í allt vaxtakerfi landsmanna. Það eru nokkur áhöld um hver hafi ákveðið þetta og er kapítuli út af fyrir sig hvernig ríkisstjórnin fer undan í flæmingi. Það eru alls kyns útgáfur um þetta, hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi fyrirskipað þetta, hvort Seðlabankinn hafi ákvarðað þetta eða hvort ríkisstjórnin hafi ákveðið þetta. Það sem ég held að sé hið rétta í málinu er að þetta sé samkvæmt forskrift Alþjóðagjaldeyrissjóðsins uppáskrifað af ríkisstjórn en framkvæmt af Seðlabanka vegna þess að hann hefur hið lögformlega ákvörðunarvald með höndum. Þetta er vandinn sem við stöndum frammi fyrir, ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að keyra upp vaxtaskrúfuna. Vextir á lánum Íbúðalánasjóðs eru núna 5,4%, þ.e. 5,4% ofan á verðbólgu, verðbólgu sem núna mælist um 16%. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að lán Íbúðalánasjóðs bera núna í reynd vexti upp á 21,4–21,5%. Hvað þýðir það? Það þýðir 250 þús. kr. á hverja milljón. Gera menn sér grein fyrir þessu? Gera menn sér grein fyrir því að við erum að tala um 2,5 millj. á ári fyrir hverjar 10 millj. sem fjöldi fólks skuldar? Þetta er náttúrlega hlægileg aðgerð ef út í það er farið hjá ríkisstjórn sem keyrir upp vaxtaskrúfuna á fyrirtækin og heimilin í landinu. Hér kemur eins konar afsökunarbeiðni, lenging í hengingaról, þetta er ekkert bjargráð fyrir fólkið og fyrirtækin, það er bara verið að lengja í hengingarólinni. Allar tillögur sem koma frá stjórnvöldum núna skuldurum til handa eru í þessa veru, þ.e. að fresta greiðslu á lánum frá einu upp í þrjú ár, færa þessar byrðar yfir á höfuðstólinn eftir þrjú ár en þá verður mannskapurinn náttúrlega leiddur upp í gálgann að nýju með þessum þungu klyfjum. Það er ekkert verið að létta á þeim, ekki neitt. Við skulum því hafa það hugfast, hæstv. forseti, að við búum við ríkisstjórn sem er að torvelda lántakendum, hvort sem það eru íbúðarkaupendur eða fyrirtækin í landinu, að ráða við skuldbindingar sínar. Þetta er bara til að lina þjáningarnar um stundarsakir. Það er ekki verið að gera neitt annað. Síðan er annað sem ég vildi gjarnan koma inn á vegna þess að við höfum rætt um verðtrygginguna. Ég held að það hljóti að vera keppikefli og markmið að losna við verðtryggingu á lánum. Hins vegar hef ég ákveðnar efasemdir um að afnema verðtryggingu á lánum í óðaverðbólgu einfaldlega vegna þess að það þýðir þyngri raunvexti í núinu. Það er það sem gerist. Ég hef grun um að hæstv. forseti sé sammála mér hvað þetta snertir enda sitjum við saman í félagsmálanefnd þingsins. Hann gerir grein fyrir afstöðu sinni síðar. Vandinn við verðtrygginguna er nefnilega sá að verðtryggð lán eru dýrari kostur fyrir lántakandann þegar upp er staðið en í núinu eru greiðslur af verðtryggðum lánum ekki eins miklar og af óverðtryggðum lánum. Allar skýrslur sem gerðar hafa verið um þetta efni hafa sýnt okkur að greiðslukvöðin, greiðslan í núinu af verðtryggðum lánum er minni en af óverðtryggðum lánum vegna þess að hluti greiðslunnar frestast og færist yfir á höfuðstólinn síðar. Þetta er vandinn. Hins vegar er það svo að lántakandinn greiðir meira þegar upp er staðið og aftur segi ég: Það er dýrt að vera fátækur. Verðtryggðu lánin eru dýrari þegar upp er staðið þó að greiðslubyrðin sé minni í núinu. Þess vegna tel ég að það sé ekki ráð að afnema verðtrygginguna í óðaverðbólgu en hins vegar á það að vera markmið okkar. Þegar þjóðarsáttarsamningarnir svokölluðu voru gerðir árið 1990 var rætt um það og ákvæði var í samningunum eða í markmiðslýsingu sem kom frá ríkisstjórninni og aðilum vinnumarkaðarins um að ráðist yrði í afnám verðtryggingar samfara því að verðbólgan yrði keyrð niður. Það hlýtur að vera sameiginlegt keppikefli okkar og markmið að losa okkur við verðtrygginguna fyrr en síðar en að afnema hana núna er einvörðungu ávísun á meiri greiðslubyrði fyrir þann sem er að greiða af lánum. Hæstv. forseti. Það sem ég vildi leggja áherslu á er þetta: Ríkisstjórnin er í þessu máli að grípa til ívilnandi aðgerða en þær gera ekkert annað en að lengja í hengingaról fólks, fólkið verður leitt upp í gálgann síðar. Það er ekki verið að létta byrðarnar og ríkisstjórnin er búin að skrifa upp á þyngri skuldabyrðar með því að fallast á afarkost Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að færa vaxtastigið upp og það er vandinn sem við stöndum frammi fyrir fyrst og fremst.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti athyglisverða ræðu um verðtrygginguna og talar fyrir því að hún verði látin mæla áfram í núverandi ástandi. Hann kemur réttilega inn á að búast megi við að verðbólgan fái ákveðið eldsneyti með stýrivaxtahækkuninni en gleymir þó að segja af hverju hagfræðingar hafa mælt með þeirri leið, margir hverjir, en það er þó þannig að ráðleggingarnar eru alltaf misvísandi. Meginrökin fyrir stýrivaxtahækkuninni voru að aðalhvati verðbólgunnar í dag sé gengi krónunnar og að sem allra fyrst þurfi að reyna að ná tökum á því gengi og þetta sé ein leiðin til þess. Ég ætla ekki að fullyrða hvort þetta tekst eður ei en treysti þó á að spá Seðlabankans, sem er mjög svartsýnisleg, um að meðalverðbólga verði þrátt fyrir þessar aðgerðir milli 4 og 5% á næsta ári, ef ég man rétt, gangi eftir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því að ég heyrði ekki margar tillögur um hvernig ætti að gera þetta. Það mátti þó helst skilja af máli hans að verðbólgan og allt mundi lagast ef ríkisstjórnin viki og efnt yrði til kosninga eða eitthvað slíkt, því að hann gefur í skyn að það sé eingöngu ríkisstjórnin sem sé vandamálið. Ég hef kvartað yfir því undanfarið, bæði í félags- og tryggingamálanefnd og almennt, að það sé lítið um úrræði en meira um gagnrýni og mig langar því að heyra hvernig eigi að tryggja að þetta misgengi verði ekki ef ekki má hrófla við verðtryggingunni og hvernig hv. þingmaður ætlar að tryggja að við náum tökum á genginu, þessari veiku krónu okkar, vitandi að hann hefur ekki áhuga á að skipta um gjaldmiðil, og hvaða tillögur hann hefur til lausnar á þessu máli þannig að alþjóð fái að heyra það.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi legg ég til að menn hætti að tala gjaldmiðilinn niður eins og Samfylkingin hefur gert og við reynum að sameinast um að tala hann upp. Ástæðan fyrir því að vextirnir voru hækkaðir sem þessu nemur, um 50% fyrir fáeinum dögum, er sú að stjórnvöld eru meðvituð um að inni í fjármálakerfinu er mikið erlent fjármagn sem leitar út og til að freista þessa fjármagns að halda sig áfram inni í íslensku fjármálaumhverfi eru vextirnir hækkaðir þannig að eigendur þessa fjármagns sjái hag sinn í því að halda því áfram þar. Síðan búum við við þá ógæfu að hafa ríkisstjórn og hæstv. ráðherra sem lýsa því yfir um leið og þetta er gert að þetta muni vara mjög stutt sem er náttúrlega yfirlýsing í garð þeirra sem eiga fjármagnið um að hypja sig úr landi sem allra fyrst. Þetta er náttúrlega eins mótsagnakennt og ruglað hvernig stjórnvöld standa að þessu en þetta var ástæðan fyrir því að menn færðu upp vextina til að halda í fjármagnið og reyna að draga úr fjármagnsstreyminu úr landinu. Hvað við getum síðan gert til að hamla gegn þessu vegna þess að við komumst ekki inn í annan gjaldmiðil þótt við gjarnan vildum eða vilji væri til þess, við gerum það ekki næstu mánuðina. Það er tvennt: Að reyna að ganga eins langt í að stýra og festa gengið og við getum, hvort sem við færum þá út í eitthvert flot að einhverju marki, og að reyna að róa markaðinn, reyna að hamla gegn því alla vega að Íslendingar fari með fjármagn sitt úr landi. Þá ríður á að samfélagið allt og pólitíkin öll og jafnvel Samfylkingin líka sameinist um að reyna að skapa þessa ró. Þetta er bara samfélagslegt átak sem við þurfum að ráðast í. Þetta er tillaga út af fyrir sig. Og af því að hv. þingmaður telur 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að meginskýringin á gengi gjaldmiðilsins sé sú að ríkisstjórnin er að tala gjaldmiðilinn niður eða réttara sagt Samfylkingin. Samfylkingin sem talaði fyrir aðild að Evrópusambandinu og fór með það í atkvæðagreiðslu árið 2001 og fékk flokkssamþykkt fyrir því að hafa þetta sem meginstefnu, talaði fyrir því löngu, löngu áður en kom til nokkurra erfiðleika í efnahagslífi þjóðarinnar og hefur talað fyrir evru í mörg ár einmitt til að tryggja að hér sé stöðugra umhverfi, öruggari gjaldmiðill sem geti tryggt afkomu fólks. Hv. þingmaður bendir réttilega á að tillögur um stýrivaxtahækkun eru einmitt til að halda fjármagninu heima og að fjármagnið í sambandi við jöklabréfin streymi ekki jafnhratt út. En hv. þingmaður gleymir að nefna að lífeyrissjóðir landsins eiga mikið fjármagn erlendis og eins og kom fram í aðdraganda bankahrunsins var rætt um að reyna að færa það fjármagn heim. Ein rökin fyrir því að lífeyrissjóðunum sé gert kleift að koma heim með þetta fjármagn hafa líka verið að þeir komi þá inn í tryggt umhverfi þannig að þeim sé óhætt að vera hér með þessa fjármuni. Það er auðvitað eitt af því sem maður hefði viljað sjá, að lífeyrissjóðirnir gætu með tryggum hætti komið heim með sinn gjaldeyri og lagt hann til inn í uppbygginguna hér heima. Sagt er að það sé ákveðin mótsögn í því að þetta vari stutt en auðvitað hafa allir átt þá ósk að við náum tökum á gjaldmiðlinum, krónunni í þessu tilviki, þannig að hann verði á einhverju eðlilegu gengi. Það komu ekki fram margar tillögur um hvernig hægt væri að festa hann en þarna er valin ein aðferð til að reyna það. Tekst það eða tekst það ekki? Það er ekki mitt að svara því en mikill meiri hluti hagfræðinga hefur mælt með þessari leið og þess vegna er hún lögð til. Markmiðið er að ná tökum á verðbólgunni með því að laga gengið og þar með kostnað heimilanna. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gefur í skyn að ég hafi talað um að meginástæða þess að verðgildi krónunnar hafi hrapað sé afstaða Samfylkingarinnar, hún hafi talað gjaldmiðilinn niður. Ég hef aldrei sagt það. Auðvitað eru ástæðurnar allt aðrar fyrir þeim hremmingum sem við stöndum frammi fyrir. Ég frábið að snúið sé út úr orðum mínum með þessum hætti. Ég sagði hins vegar að það skipti miklu máli við þessar aðstæður að við sameinuðust um að skapa ró á fjármálamarkaði, einnig Samfylkingin sem hefur talað gjaldmiðilinn niður. Ef við ætlum að fara út á þá braut sem mér sýnist við gera með einhverri blöndu af því að hleypa krónunni á flot og hafa hemil á henni, það virðist mér vera sú formúla sem er uppi núna, tala ég fyrir því að við sameinumst um þá leið. Ég sagði ekkert annað. Þegar talað er um lausnir sem menn hafa vil ég nefna tvennt: Ég sagði að við hefðum ekki átt að handstýra vöxtunum upp á við eins og gert var. Ég tel það mjög varhugavert vegna þess ...  Síðan er ég með hugmyndir um hvernig 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál. Hér hefur farið fram ágæt umræða. Það eru ekki deilur um frumvarpið í sjálfu sér. Ég mun styðja það, greiða atkvæði með því. Verið er að grípa til ráðstafana sem eru eðlilegar og heppilegar til að létta fólki um stund. Ég bendi einvörðungu á að það er mótsögn fólgin í því að segjast vera að bæta stöðu skuldara um leið og vextirnir eru hækkaðir sem kemur til með að kyrkja heimilin og fyrirtækin. Það sem mig langaði til að bæta við er að það er mikilvægt að menn skoði aðrar leiðir líka, t.d. breytingu á vísitöluútreikningum. Komið hefur fram í félagsmálanefnd af hálfu hæstv. ráðherra að uppi séu ráðagerðir t.d. um að skoða útfærslu sem gangi út á að reikna mismuninn á þróun almennrar vísitölu og launavísitölu og skjóta mismuninum þar á milli á frest inn í framtíðina. Það er tillaga sem kom fram á 9. áratugnum og aftur á þeim 10., svo að ég vitni í núverandi hæstv. forseta þingsins. Hann var einn af þeim sem fluttu slíkt frumvarp 1992 eða 1993. Það er ágæt hugsun finnst mér. Spyrja mætti einnig hvort ganga eigi lengra og að skoða hvort launavísitalan eigi kannski að vera sú vísitala sem miðað er við þegar lánin eru annars vegar. Ég geri það að tillögu minni, það er nokkuð sem við ættum að taka til skoðunar. Þegar ég tala um vísitöluna og afnám vísitölu á verðtryggðum lánum er ég einvörðungu að meina að mér finnst það vera æskilegt markmið inn í framtíðina að ná verðbólgunni niður og koma vísitölubindingu lána út úr heiminum. Það finnst mér vera æskilegt markmið vegna þess að óverðtryggð lán eru ódýrari lán þegar upp er staðið. Það er staðreynd. En í óðaverðbólgu og mikilli verðtryggingu eru það engu að síður lán sem fólk ræður betur við að greiða af en af óverðtryggðum lánum. Það eru hlutir sem við þurfum einfaldlega að skoða, ekki á einhvern „popolískan“ hátt, við þurfum að skoða hvernig það kemur raunverulega út fyrir skuldtakandann þannig að við tryggjum að raunvextir séu sem allra lægstir, byrðarnar sem allra minnstar á honum en jafnframt, þegar til lengri tíma er litið, að huga að fyrirkomulagi sem gerir lántökuna eins ódýra og kostur er.

Hæstv. forseti. Mig langar að ræða aðeins um það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði um en tel rétt að gera það í ræðu frekar en í andsvari vegna þess að þá hef ég aðeins lengri tíma til að ræða málin. Það sem ég vék að í máli mínu varðandi verðtrygginguna var að ég benti á að við núverandi ástæður þyrftum við að frysta ástandið meðan við erum að ná tökum á þeim vanda sem við erum í, þ.e. varðandi uppreikning lána og því að fólk skuli þurfa að greiða þau til langrar framtíðar. En megininntakið er að reyna að afnema verðtrygginguna. Ég geri mér grein fyrir því að það er erfiðara og snúnara að öllu leyti að afnema verðtryggingu þegar verðbólgan er mikil og í því ástandi sem nú er en allt að einu, þetta eru jú mannanna verk, eins og kom réttilega fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Það eru mannanna verk að ákveða hver viðmiðunin er. Ég leyfi mér að halda því fram að núverandi viðmiðun sé alls ekki heilög. Það eru engin rök fyrir því að byggja á henni til framtíðar, þ.e. að vera með sérstaka vísitölutryggingu á krónunni miðað við verðbólgu. Vissulega er ástæða til að menn horfi frekar til launavísitölunnar og miði við hana. Allar þessar viðmiðanir, vísitölur, geta gengið í ýmsar áttir. Þó held ég að það sé meira samræmi í því að horfa til launavísitölunnar en annars vegna þess að tekjur fólks aukast þá væntanlega samhliða því að lánin hækka ef menn miða við launavísitöluna. En í dag horfum við á kaupmátt launþeganna hrapa niður en lánin hækka um leið. Þar við bætist svo eignabruninn. Það er því ekki bara verið að gera eignir fólks verðlausar eins og hlutirnir ganga núna heldur vaxa skuldirnar miklu hraðar en tekjurnar. Það er algerlega andstætt hagsmunum launafólks að hafa ástandið eins og það er. Hvað er þá til ráða? Það eru auðvitað margar aðferðir. Menn geta ákveðið að breyta vísitöluviðmiðuninni í framtíðinni. Ég minni líka á að þegar verðtrygging var sett á fyrir mörgum árum kom hún í áföngum. Þá var það pólitísk ákvörðun og lagaákvörðun að ákveðinn hluti húsnæðismála, sem mig minnir að hafi verið 45%, tæki upp fulla verðtryggingu þegar það var gert. Síðan minnir mig að verðtryggingin hafi verið sett á í öðrum áfanga og svo að fullu en það hafi tekið einhver ár. Ég hef ekki flett þessu upp nákvæmlega en ef minni mitt bregst mér ekki var þetta einhvern veginn svona. Verðtryggingin kom í áföngum. Ég var að byggja á þessum tíma og tók lán sem ekki var verðtryggt og það hvarf bara á verðbólguárunum. Næsta lán var svo að hluta til með verðtryggingu og síðan var að lokum full verðtrygging á lánum og byggingu lokið. Þetta eru mannanna verk og mannanna viðmiðanir. Eins og nú háttar til þegar við horfum á fjölskyldur tapa öllum eignum sínum í lækkandi kaupmætti í yfirstandandi erfiðleikum í þjóðfélaginu getum við ekki litið vísitölu verðtryggingar sem svo heilaga að hvergi megi að henni koma. Það er alveg útilokað að mínu viti. Hvort við gerum það með því að taka upp viðmið við launavísitölu eða hvort við ákveðum einfaldlega að í 20% verðbólgu megi aldrei reikna hærri verðtryggingu en t.d. 10% eru það bara aðferðir út af fyrir sig. Ég skal ekki fullyrða um hvaða aðferð er best í þessu en við óbreytt ástand getur íslenska þjóðin alls ekki búið.

Virðulegi forseti. Ég stend upp í lokin aðallega til að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram og ýmsar þær athugasemdir og ábendingar sem komið hafa fram. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni og reyndar fleirum að vitaskuld er frumvarpið sem hér um ræðir ekki nægilegt til að taka á þeim mikla vanda sem blasir við heimilunum í landinu. Eins og ég minntist á í framsögu minni sjáum við sjá verulega aukningu umsókna um greiðsluerfiðleikalán t.d. hjá Íbúðalánasjóði, 127% aukningu á fyrstu 10 mánuðum þessa árs í samanburði við stöðuna á sömu mánuðum á sl. ári og við sjáum verulega aukningu núna á fyrstu 11 dögum þessa mánaðar. Ljóst er að frumvarpið dugar hvergi eitt og sér en ég kom inn á það að við höfum þegar gripið til ýmissa aðgerða í samráði og samvinnu við Íbúðalánasjóð sem ég ætla ekki að endurtaka hér og þetta er einn liður í því máli. Ég minni líka á að það er auðvitað eins og hér kom fram full ástæða til að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. Að hluta til taldi ég mig gera það með því að fara í félags- og tryggingamálanefnd og gera grein fyrir þeim helstu málum sem eru til skoðunar til að verja heimilin vegna greiðsluerfiðleika og fór yfir þau mál sem við erum að skoða. Teknar hafa verið upp allar þær tillögur sem hafa komið fram opinberlega í þessu máli og þær allar skoðaðar. Sumar sem hér hafa verið nefndar, eins og að meta hvort lífeyrissjóðir eða Íbúðalánasjóður fái heimild til að fjárfesta í húsnæði að hluta eða í heild og leigja aftur til einstaklinga, eru í skoðun. Það virðast vera ákveðnir erfiðleikar í því en engum hugmyndum sem koma utan frá er kastað út af borðinu. Þá er ég að tala um hugmyndir frá öðrum en stjórnarliðum. Allt er skoðað sem við fáum upp á borðið og engu er kastað að óathuguðu máli. Þannig eru ýmsar hugmyndir enn til skoðunar sem við munum væntanlega sjá á næstu dögum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi eitt atriði sem við erum að skoða. Það er að koma í veg fyrir misgengi lána og launa. Ég mun vitaskuld hafa samráð við stjórnarandstöðuna um það mál, ég tala nú ekki um ef við þurfum að flýta því á þinginu. Þá má ekki bara skella málinu inn í þingið og ætlast svo til að það sé afgreitt á örstuttum tíma. Ég vil skoða það með stjórnarandstöðunni ef það kemur snöggt upp. Eins nefndi ég frumvarp um greiðsluaðlögun sem ég tel afar brýnt að afgreiða, helst fyrir jól. Ég vildi gjarnan sjá það afgreitt fyrir jól en það er aðallega á forræði dómsmálaráðherra. Ég vonast til þess að við getum samþykkt málið fyrir þann tíma og það virkilega hjálpar fólki sem komið er í þá stöðu að sjá ekkert fram undan nema að missa heimili sín. Það hefði fyrir löngu átt að vera búið að afgreiða málið á þinginu þar sem við höfum rætt það í svo mörg ár. Það hefur verið í gildi á hinum Norðurlöndunum lengi og hefur gagnast þar vel. Ég tel líka brýnt að við sjáum fyrr en seinna í land varðandi heildstæða aðgerðaáætlun sem við grípum til til að verja heimilin og fyrirtækin í landinu. Það er mjög brýnt að slík aðgerðaáætlun sjái dagsins ljós. Ég ætla ekki að endurtaka þau úrræði sem við fórum yfir í félags- og tryggingamálanefnd. Það er ýmislegt sem við þurfum að skoða. Ég held að við hljótum t.d. að skoða dráttarvaxtafyrirkomulagið sem er með allt öðrum hætti en á hinum Norðurlöndunum. Hér höfum við stýrivexti plús ákveðið vaxtaálag sem er mjög hátt á Íslandi samanborið við á hin Norðurlöndin. Vaxtaálagið er á bilinu 7–15% og Seðlabankinn hefur í langan tíma nýtt sér 11% ofan á stýrivexti sem er náttúrlega glapræði eins og staðan er nú. Dráttarvextir eru nú hátt í 30%. Þetta er ein af þeim hugmyndum sem við höfum verið að skoða. Annað er mjög mikilvægt og kom fram hjá ýmsum þingmönnum, þ.e. að standa vörð um Íbúðalánasjóð - eða eins og einn þingmaður sagði, guð hjálpi okkur ef hann væri ekki til núna. En við verðum auðvitað að passa upp á að allar aðgerðir sem við förum í taki mið af fjárhagslegri stöðu sjóðsins, að við gerum ekkert sem setji Íbúðalánasjóð á hliðina. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við höfum það í huga. Ég get verið sammála ýmsu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson og reyndar einnig því sem síðasti ræðumaður sagði um verðtrygginguna en ég held að eins og staðan er núna sé ekki tímabært að afnema hana. Þá yrðu innleiddir hér mjög háir vextir og ég hygg að aðgangur að lánsfé yrði mjög erfiður ef við afnæmum verðtrygginguna í þessari stöðu en það er eitthvað sem við hljótum að stefna að í framtíðinni. Varðandi leiguna sem hér hefur verið nefnd sem er partur af frumvarpinu sem við ræðum hefur lengst af verið heimilt að leigja íbúð sem Íbúðalánasjóður yfirtekur í einn mánuð. Það er ekki langt síðan það var framlengt í þrjá mánuði og lengur ef um var að ræða börn á skólaaldri sem voru í slíkri íbúð. Við erum auðvitað að tala um lengra svigrúm í breytingunni sem við gerum nú og opna fyrir, eins og hér hefur komið fram, að gerðir séu samningar t.d. við sveitarfélögin um leigu á íbúðum. Ég held að það sé jákvæð aðgerð í þeirri stöðu sem við erum í núna. Ég hef þessi orð ekki fleiri en þakka fyrir umræðuna og vonast til að sem fyrst verði hægt að afgreiða frumvarpið sem lög frá Alþingi.

Hæstv. forseti. Það mál sem ég mæli fyrir og flutt er af þeim sem hér stendur ásamt hv. þm. Grétari Mar Jónssyni er gamall kunningi í sölum Alþingis, hefur verið flutt þó nokkrum sinnum í þinginu og margir þingmenn hafa kynnt sér það vel og því er ekki nauðsynlegt að fara í mjög langa ræðu um efni þess. Það byggir á því að auka réttindi launafólks, tryggja að ef kjarasamningar dragast mjög á langinn eigi launafólk, þegar þannig hagar til að ekki kemst á kjarasamningur mánuðum saman, rétt á sambærilegum launabreytingum og öðrum launamönnum hafa verið tryggðir fyrir sömu tímabil eða ár ef svo hagar til að gerð kjarasamninga dregst verulega á langinn. Vissulega er dæmi til þess að gerð kjarasamninga hafi dregist mánuðum saman og jafnvel árum saman. Í fylgiskjali með þessu máli er tafla sem sýnir m.a. hvernig kjarasamningar sjómanna hafa iðulega dregist á langinn og þeir hafa búið við fjöldamörg samningslaus tímabil, það er rakið í sérstakri töflu alveg frá 1985 og fram til 2004. Það kemur í ljós ef menn líta á þessa töflu að kjarasamningar sjómanna hafa stundum dregist um hálft annað ár, iðulega í meira en ár og nokkrum sinnum í 10–11 mánuði. Það liggur því alveg ljóst fyrir að launþegasamtök lenda stundum í því að vera með lausa kjarasamninga, ekki bara mánuðum saman heldur árum saman. Þetta hefur átt sér stað hjá fleiri samtökum launafólks en fiskimönnum þó að það dæmi sé tekið hér og sýnt sem rökstuðningur fyrir því að huga að þeirri réttarbót sem hér er lögð til. Réttarbótin felst í því að lög um stéttarfélög og vinnudeilur yrðu algjörlega óbreytt nema því aðeins að það dragist í meira en sex mánuði að koma á kjarasamningi. Sú breyting sem hér er lögð til á lögunum hefur enga virkni fyrr en menn hafa staðið uppi með það að vera með engan kjarasamning í sex mánuði, þá fer hún að hafa virkni og kveður á um að þá sé lögbundið að þegar semst virki upphafshækkun kjarasamninga aftur fyrir sig í tíma og endi með því, ef kjarasamningar dragast lengur en tólf mánuði eða meira, að þá gildi sú lausn sem kemur út úr kjarasamningnum frá upphafsdegi þess að kjarasamningur féll úr gildi. Þannig er eiginlega settur inn í þetta annar hvati en nú er í kjarasamningsgerðinni, þ.e. að eins og nú er þá geti það geti verið hagur atvinnurekanda að draga kjarasamningsgerð um langan tíma vegna þess að umsamin ákvæði til hækkunar á launaliðum eða öðrum kjörum komi þá ekki til framkvæmda nema frá og með þeim degi sem samningar komast á, hvort sem það verður eftir níu mánuði, tólf mánuði eða eitt og hálft ár eða jafnvel hátt í tvö ár, eins og má finna dæmi um. Þarna væri verið að tryggja að það skapaðist ákveðin réttarstaða til handa launþegunum um að ef ferlið dregst um sex mánuði byrji það að virkja aftur fyrir sig til þriggja mánaða og ef það dregst aftur um sex mánuði til viðbótar virki það um einn mánuð í viðbót aftur fyrir sig fyrir hverja tvo sem samningar dragast og hækkunarákvæði yrðu þá frá og með því að kjarasamningur féll úr gildi eftir heilt ár. Þá er það orðið sjálfkrafa lögbundið að hver svo sem upphafshækkun samninganna yrði þegar um væri samið gilti hún frá upphafsdegi. Vissulega hefur það færst í vöxt á undanförnum árum að í kjarasamningum hefur verið stundum kveðið á um að ákveðnar hækkanir tækju ekki gildi bara frá undirritun samninga heldur virkuðu aftur fyrir sig en yfirleitt hefur það ekki verið frá því að kjarasamningur féll úr gildi heldur hafa þarna verið talsverð tímabil á milli og mislöng eftir stéttum og átakapunktum og hægt að finna því dæmi í stéttabaráttu Bandalags háskólamanna og fleiri stétta, sjúkraliða o.s.frv., sem slík lagaákvæði sem hér um ræðir mundu þá ná til ef svo hefði gengið til í kjarasamningsferlinu. Hér er því verið að leggja til réttarbót launþegum til handa en ég ítreka að þó svo að það dragist að gera kjarasamninga í allt að sex mánuði hefur þessi tillaga að lagabreytingu engin áhrif, enga virkni. Virknin byrjar ekki fyrr en samningar hafa verið lausir í sex mánuði eða lengur og leiðir að lokum til þess að það verði lögbundið að umsamin ákvæði gildi frá upphafstíma þess þegar samningur féll úr gildi ef það fer á annað ár að dragist að gera kjarasamning. Þetta er meginefni frumvarpsins og þar sem það hefur áður verið til umfjöllunar í hv. þingi hefur það verið sent til launþegasamtaka. Ég kíkti á umsagnir sem bárust í fyrra, því að við erum búin að flytja þetta mál í nokkur skipti, eins og ég gat um áður. Hér er t.d. umsögn frá Farmanna- og fiskimannasambandinu þar sem það lýsir sig algjörlega sammála markmiðum frumvarpsins og telur að í ljósi reynslunnar sé í raun um mikið réttlætismál að ræða. Sama má segja um umsögn Félags vélstjóra og málmtæknimanna þar sem farið er yfir þau rök sem í frumvarpinu eru og síðan segir í niðurlagi, með leyfi forseta: „Í ljósi þessa er hér um verulega réttarbót að ræða sem Félag vélstjóra og málmtæknimanna styður“ - heils hugar. Alþýðusambandið sendi umsögn um málið á síðasta ári og þar er ekki tekið undir að það efni sem hér um ræðir verði lögfest á þinginu enda sé það hlutverk heildarsamtaka launamanna að semja um kaup og kjör en jafnframt er tekið fram í umsögn ASÍ að sambandið undirstriki og taki undir það með flutningsmanni að mikilvægt sé að nýir kjarasamningar komist á um leið og eldri samningar renna sitt skeið eða sem fyrst þar á eftir. Síðan minnir Alþýðusambandið á að það hefur verið reynt að taka upp breytt verklag um svokallaðar viðræðuáætlanir sem voru settar inn í lög um stéttarfélög og vinnudeilur fyrir nokkrum árum í tengslum við gerð kjarasamninga og eftirfylgni með framkvæmd þeirra. Ég held að menn séu sammála um að í mörgum tilfellum hafi það verið til bóta þó að það sé ekki algilt að það hafi gengið neitt betur að ná málunum saman með því markmiði. ASÍ segir svo í niðurlagi máls síns að þó að það sé ekki fylgjandi því að þetta verði sett í lög sé sambandið samt sammála flutningsmanni um þau markmið sem frumvarpið ber í sér, þ.e. að koma fram kjarasamningum með virkari hætti og skilvirkari hætti en kannski verið hefur og tryggja að á rétt launamanna sé ekki gengið mánuðum og árum saman án þess að réttarstaða þeirra sé aukin. Um það snýst þetta mál, hæstv. forseti, og ég vænti þess að þingheimur sjái að það sé rétt að taka þetta mál til gaumgæfilegrar skoðunar. Í ljósi þess sem hæstv. forseti þingsins sagði við setningu þings, að eðlilegt væri að mál kæmu hér aftur inn til umræðu og atkvæðagreiðslu og afgreiðslu, þá vænti ég þess að um málið verði fjallað í nefnd og í 2. umr. og það komi til afgreiðslu í þinginu. Því miður hefur það ekki verið þannig undanfarin ár heldur hefur málið yfirleitt verið látið frjósa í nefndum þingsins, eins og oft tíðkast um mál sem þingmenn flytja í hv. Alþingi. Ég ítreka að ég tel að við séum að bæta réttarstöðu launþega. Við erum að vísu að setja meiri pressu á atvinnurekendur, að meiri ávinningur sé að því að ljúka samningsgerð en að láta hana bíða og lenda undir þeim lagaákvæðum að þetta virki aftur fyrir sig í tólf mánuði. Ég held að það sé rétt að þessi hvati sé óbreyttur í sex mánuði en eftir það telji hann hratt á atvinnurekendur sem þurfi þá að taka mið af því að upphafshækkunin skellur á þá hvort sem þeir vilja eða vilja ekki.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég ætla ekki að fara ofan í það eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur gert, hann hefur útskýrt það. Ég tel mikla þörf á að frumvarpið verði samþykkt. Ég sé fyrir mér að verkalýðshreyfingin í landinu þurfi að fara í mikla baráttu til að bæta kjör sinna manna á næstu árum. Ég held að þetta sé góður liður í því að tryggja að kjarasamningar náist fyrr en ella og það skiptir þá ekki máli þó það dragist aðeins, þeir taka gildi sex mánuðum eftir að síðasti kjarasamningur rann út. Verkalýðsfélög og stéttarbarátta - viðræðuáætlun er venjulegast byrjuð áður en samningar renna út. Æðioft er það þannig að þrátt fyrir viðræðuáætlanir gengur ekkert fyrr en búið er að hóta verkfalli eða menn hafa boðað til verkfalla, þá nást samningar. Við þurfum ekki að ímynda okkur að í framtíðinni verði mjög auðvelt hjá verkalýðshreyfingunni að ná kjarasamningum. Það verður erfiðara nú en nokkurn tíma áður vegna þess að atvinnulífið stendur illa. Að öllum líkindum verður að stórum hluta uppstokkun í atvinnulífinu og af því leiðir að við erum komnir á ákveðinn byrjunarreit aftur, 50 ár aftur í tímann eða 40, það er óljóst. Erfiðleikarnir verða væntanlega miklir í samskiptum atvinnurekenda og launþega. Enn og aftur segi ég því að þetta góða frumvarp á fullan rétt á sér og hvet ég þingmenn til að styðja það. Staðan er sérkennileg, hér í þingsalnum eru þrír þingmenn Frjálslynda flokksins, einn frá Sjálfstæðisflokknum og einn frá Vinstri grænum. Verið er að ræða frumvörp og er lítil sem engin þátttaka hjá þingmönnum í þeim umræðum.  Þegar maður uppgötvar slíkt afskiptaleysi og litla umræðu í fjölmiðlum um þau mál sem við flytjum finnst manni reyndar stundum líkast því að um einelti sé að ræða. Í sambandi við ýmsa spjallþætti á útvarpsrásum og í sjónvarpsþáttum höfum við verið hunsaðir. Í sjálfu sér kemur það ekki á óvart, við þetta megum við búa, við sem erum í litlum þingflokki. Auðvitað verður bót á því með tíð og tíma. Við eigum eftir að stækka og fá fylgi og sérstaklega þegar fólk áttar sig á öllum þeim góðu tillögum sem við flytjum hér og viljum fá aðra þingmenn til að ræða við okkur um. Okkur finnst því dapurlegt til þess að vita að þingmenn skuli ekki taka meiri þátt í umræðunni.

Forseti vill geta þess, vegna þess sem fram kom í ræðu hv. þingmanns, að mun fleiri þingmenn eru staddir í húsinu en eru hér í þingsal í augnablikinu.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Jón Bjarnason, en ásamt honum flytja tillöguna sá sem hér stendur og hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þuríður Backman, Kolbrún Halldórsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að undirbúa að strandsiglingar verði hluti af vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Ráðherra móti stefnu og aðgerðaáætlun og leggi fram lagafrumvörp í þessu skyni, ef með þarf, þannig að ríkið geti tryggt reglulegar strandsiglingar til allra landshluta með því að bjóða út siglingaleiðir. Ráðherra láti meta kostnað við að halda uppi reglulegum strandsiglingum um allt land miðað við skilgreinda þjónustu og geri tillögur um siglingaleiðir sem bjóða á út. Ráðherra skili niðurstöðum til Alþingis eigi síðar en 1. mars 2009.“ Ég legg áherslu á að það er kannski mikilvægara nú en oft áður að þessi tillaga verði tekin alvarlega. Hér voru strandsiglingar um áratugaskeið við Íslandsstrendur, mikið var fjárfest í höfnum og mannvirkjum sem síðan hafa ekki verið nýtt sem skyldi. Öllum sem skoðað hafa málið ber saman um að frá umhverfislegu sjónarmiði og þjóðhagslegu er þetta skynsamleg ráðstöfun. Það virðast allir leggjast á sveif í orði en skort hefur á að menn séu tilbúnir að fylgja þessu eftir í verki. Þessi tillaga hefur verið lögð fram áður, og nokkuð oft, á 127., 128., 131., 132., 133. og 135. löggjafarþingi, og er nú lögð fram að nýju, örlítið breytt. Ég vísa til umræðu sem fram hefur farið um þetta þingmál í þingsal. Ég vísa til greinargerðar sem fylgir frumvarpinu og ætla ekki að fjölyrða um það meira. Ég legg til að málinu verði vísað til samgöngunefndar að umræðu lokinni.

Herra forseti. Þessi ágæta þingsályktunartillaga um strandsiglingar á fullan rétt á sér með tilliti til þess að nú stöndum við kannski frammi fyrir því að hafnir víðast hvar eru illa nýttar hringinn í kringum landið og vegir á landinu þola illa þá þungaflutninga sem eru í dag. Ef hægt væri að auka flutninga með skipum hringinn í kringum landið væri það til góðs fyrir vegakerfið okkar, ég tala nú ekki um ef litlir peningar verða til á næstunni í viðhald og viðgerðir og nýlagningu vega. Það er kannski ekki mikið sem þarf að segja um þetta og ég hvet þingheim allan, hvar sem hann er staddur, og ef hann er að hlusta og horfir á og fylgist með þeim umræðum sem hér eru í gangi, að hann nýti sér það og veiti þingsályktunartillögunni brautargengi.

Hæstv. forseti. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum hér er gamall kunningi eins og fleiri mál sem mælt er fyrir í dag og er um strandsiglingarnar. Sá sem hér stendur er einn af flutningsmönnum tillögunnar og telur að hún eigi fyllsta rétt á sér, hún sé bæði þjóðhagslega hagkvæm og einnig umhverfislega hagkvæm. Hún muni leiða til þess að þjóðvegir landsins verði ekki fyrir því mikla álagi sem er í dag vegna þungaflutninga meðal annars og eðlilegt sé að tekist verði á við málið. Það er líka eðlilegt að vekja athygli á því að krafa hefur verið um að reyna að koma strandsiglingunum á á nýjan leik, við Íslendingar erum ekki einir um að ræða það eða vilja framkvæma það. Á vegum Evrópusambandsins hefur verið lagt til - þeir hafa heimilað fyrir sitt leyti sérstaka styrki, að ríkisstjórnum sé heimilt að styðja við strandflutninga með því að styrkja flutningana og efla þannig samkeppnisstöðu sjóflutninga. Núverandi hæstv. samgönguráðherra hefur iðulega talað fyrir því að eðlilegt væri að koma upp strandflutningum á nýjan leik og tryggja að þeir komist á með því að taka m.a. á því að bjóða út ákveðnar siglingaleiðir sem njóti þá ákveðinna styrkja o.s.frv. Það er svo sem ekki mikið meira um þetta að segja. Þessi þingsályktunartillaga hefur, eins og ég segi, oft verið flutt hér áður. Ég vænti þess að hún fái nú afgreiðslu. Ég tel það til mikilla bóta, hæstv. forseti, eins og ég sagði áður, bæði þjóðhagslega og umhverfislega, að standa að því að sjóflutningar við strendur Íslands verði aftur settir á laggirnar umfram það sem nú er með okkar ferjuflutningum, sem eru á þremur stöðum, þ.e. til Vestmannaeyja frá Þorlákshöfn og yfir Breiðafjörð og síðan á Eyjafirði út í Hrísey og Grímsey. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að málið fái jákvæða umfjöllun og komi hér inn í þing að nýju eftir þá umfjöllun og fáist afgreitt sem ályktun Alþingis við 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um líkantilraunir vegna stórskipabryggju í Vestmannaeyjum. Meðflutningsmenn eru hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, Guðni Ágústsson, Kjartan Ólafsson, Björk Guðjónsdóttir, Grétar Mar Jónsson og Bjarni Harðarson. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta nú þegar hefjast handa um líkantilraunir í líkanstöð Siglingastofnunar til að undirbúa gerð stórskipabryggju í Vestmannaeyjum. Kannaðir verði þrír valkostir, norðan Eiðis, innan hafnar og utan hafnar í Skansfjöru gegnt Klettsvík,“ - þ.e. í innsiglingaleiðinni inn í Vestmannaeyjahöfn - „en þessi þrjú svæði hafa verið til umfjöllunar hjá hafnarstjórn Vestmannaeyja. Mikilvægt er að reikna með a.m.k. tveggja skipa viðleguplássi eða um 500 m kanti.“ Þetta er ákaflega brýnt mál, í hnotskurn vegna þess að breytingar eru að verða á flutningaskipum landsins og á næstu árum má reikna fyllilega með því að til komi skip sem muni ekki geta lagst að bryggju í Vestmannaeyjum. Vestmannaeyjar eru stærsta útflutningshöfn landsins utan Reykjavíkur. Vestmannaeyjar eru fyrst og fremst útflutningshöfn og þess vegna skiptir ákaflega miklu máli að ekki sé slugsað við að klára það sem gera þarf í undirbúningi þessa máls. Það liggur ljóst fyrir eins og ég sagði að á næstu árum verða þær breytingar á flutningaskipaflota Íslendinga að skipin munu stækka og þess vegna kann þessi vandi að koma upp. Skip eru á ferðinni á öllum tímum sólarhrings til og frá Eyjum. Vestmannaeyjar eru með um 10% af öllum afla landsins og það gengur ekki að þær yrðu úr leik hvað varðar útflutning landsins, það segir sig sjálft. Þetta er þess vegna brýnt verkefni, nauðsynlegt og full rök fyrir því. Auk flutningaskipanna er mjög vaxandi umferð stærstu farþegaskipa heims til Íslands og mikilvægt að þriðji mest sótti ferðamannastaður landsins um áratugaskeið hafi alla möguleika á þeim vettvangi og til þess þarf auðvitað að bæta aðstöðu á stórskipasvæðum. Það yrði bæði mikil tekjuöflun fyrir Vestmannaeyjahöfn og það yrði jafnframt mikil búbót fyrir ferðaþjónustu í Vestmannaeyjum. Siglingastofnun hefur að beiðni hafnarstjórnar Vestmannaeyja unnið frumathuganir á umræddum þremur valkostum, en mikilvægt er að mati flutningsmanna að öll hönnun og líkantilraunir miði a.m.k. við tveggja skipa stórskipakant. Mikilvægt er að hraða líkantilraunum eins og kostur er og vinda bráðan bug að því að byggja upp þessa aðstöðu í Vestmannaeyjahöfn. Stórskipakantur utan Eiðis, norðan Eiðisins, norðan Heimaeyjar, er fýsilegasti kosturinn vegna nálægðarinnar við aðalathafnasvæði Vestmannaeyjahafnar og möguleika til landauka, en Skansfjara, sem er vestan við Vestmannaeyjahöfn, er einnig magnaður möguleiki þótt aðgengi inn á hafnarsvæðið sé þar ekki eins auðvelt. Stórskipakantur við Lönguna í Vestmannaeyjahöfn yrði við þröngar aðstæður og gæfi ekki mikið svigrúm til mannvirkjagerðar á landi auk þess að mikil höfuðsynd yrði að byggja að sjálfri Löngunni sem er náttúruparadís í sjálfri Vestmannaeyjahöfn og magnað útivistarsvæði framtíðarinnar. Þar er nú eini staðurinn sem hafið kyssir rætur Heimakletts innan hafnar. Engu að síður er þetta valkostur sem þarf að kanna og skynsemin verður að ráða. Auðvitað þyrfti um leið, ef könnuð yrði aðstaða fyrir stórskipalægi við Lönguna, að gera sams konar úttekt við Nausthamarsbryggju því að ekki gæti verið nema eitt stórskipalægi undir Löngunni og þá yrði hitt að vera við Nausthamarsbryggju gegnt Löngunni. Miklir möguleikar eru á efnistöku í brimvarnar- og hafnargarða í Vestmannaeyjum, en reikna má með að a.m.k. 500.000 rúmmetra þurfi í garða hvort sem er utan Eiðis eða til móts við Ystaklett. Ég bendi á að 500.000 rúmmetrar í garða eru um það bil einn þriðji af því sem menn setja í flóðvarnargarða, snjóflóðagarða bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum. Þetta eru því ekki tölur sem ættu að valda því að mönnum bregði í brún, þetta er einfaldlega það magn sem reikna má með og sem betur fer er það mjög aðgengilegt í Vestmannaeyjum. Möguleikar eru á efnistöku í nýja hrauninu austur á Urðum, vestur á Skönsum undir Klifi og svo sjálf hrauntungan sem teygði sig inn í miðjan Vestmannaeyjabæ, um 20 m þykk og þekur með þeirri þykkt um 93.000 fermetra lands eða um 1,3 milljónir rúmmetra af mikið til massífu bergi sem auðvelt væri að sprengja. Þessi möguleiki hefur ekki verið ræddur hingað til. Þarna liggur mikið verðmæti bundið og örstutt að flytja það hvort sem er austur á Skansfjöru eða norður fyrir Eiði. Um 250 stór flutningaskip og farþegaskip koma til Vestmannaeyja á ári þannig að segja má að skip af stærstu gerð séu nær daglega alla virka daga í Vestmannaeyjahöfn. Það sýnir umfangið og hversu brýnt er að þessir hlutir gangi fyrir sig og menn sitji ekki uppi með það að þessi skipafloti geti ekki athafnað sig í Vestmannaeyjahöfn til að sækja þangað verðmæta útflutningsvöru. Komur fiskiskipa af öllum stærðum skipta þúsundum í Vestmannaeyjahöfn á hverju ári. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það er mikilvægt fyrir eina öflugustu verstöð landsins og þá sem skilar mestu hráefni utan Reykjavíkur að meta nú þegar valkostina og áætla kostnað við þá. Allar tafir geta skapað mikið vandamál og nú þegar hefur Vestmannaeyjabær fjármagn af sinni hálfu í verkefnið. Það sýnir líka þungann sem þetta verkefni kallar á að unnið sé af festu og einurð. Það er svigrúm í líkanstöð Siglingastofnunar að ganga til þessara verkefna og koma því á hreint hvað er fýsilegast, hvað það kostar og þá er hægt að hnýta upp verkefnið og engin ástæða til að hanga neitt yfir því nema síður sé, virðulegi forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að málinu verði vísað til samgöngunefndar Alþingis. Málið er samþykkt af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra og þurfum við ekki að ræða það frekar.

Herra forseti. Ég er einn af meðflutningsmönnum hv. þm. Árna Johnsens á þessari þingsályktunartillögu og það þarf ekki að fara mörgum orðum um hana. Þetta er byrjunin á því að fara í verulegar hafnarbætur í Vestmannaeyjum sem byrjar með því að gert er líkan og valin höfn og eins og hv. þingmaður minntist á eru valkostirnir þrír. Ég fyrir mitt leyti er mikill áhugamaður um hafnargerð og hef velt þeim málum dálítið fyrir mér, enda hef ég setið í hafnarnefnd í Sandgerði í 24 eða 25 ár og fengist þar við mörg skemmtileg verkefni á þeim tíma. Ég held að við ættum að skoða fyrst hvað er æskilegast að skoða og að mínu mati er fýsilegasti kosturinn að fara utan við Eiðið. Það er kannski dýrasta framkvæmdin en hún mundi til framtíðar litið verða besti kosturinn og í svona tilfellum þegar fara á í stórar framkvæmdir eins og þessa er dálítið hættulegt að hugsa í árum eða um einhver peningavandræði sem við erum kannski akkúrat í í dag. Við þurfum að hugsa þetta dálítið stórt til framtíðar litið. Það er gleðilegt að vita að Vestmannaeyjabær eða Vestmannaeyjahöfn er búin að tryggja fjárframlag sitt í þennan gjörning. Það er auðvitað hið besta mál og mjög af því góða. Það er rétt að 10% af öllum afla á Íslandsmiðum er landað í Vestmannaeyjum og þegar við í Frjálslynda flokknum verðum búnir að breyta um fiskveiðistjórnarkerfi mun sú tala væntanlega hækka verulega 

Hæstvirtur.

Hæstvirtur, fyrirgefðu. Enn einu sinni gleymi ég hvernig ég á að ávarpa ráðherra og þingmenn og orða þetta rangt. Það þarf ekki mörg orð um þetta mál en enn og aftur furða ég mig á því hve fáir þingmenn eru í salnum til að ræða þessi mál. Við erum hér aðeins tveir þingmenn úr Suðurkjördæmi, einn úr Samfylkingunni og reyndar þrír úr Frjálslynda flokknum. En mér finnst það dálítið sorglegt að þingmenn Suðurkjördæmis skuli ekki taka þátt í umræðunni með okkur.

Herra forseti. Ég er bara venjulegur íslenskur alþýðupungur þannig að mig skiptir engu þó að hv. þm. Grétar Mar Jónsson ávarpi mig ekki rétt. Titlar og tog um þá skipta engu máli. Ég hef aldrei setið í hafnarnefnd eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson en mér er það ógleymanlegt í fyrsta skipti sem ég kom til Vestmannaeyja og sigldi þangað inn á skipi sem mér fannst nokkuð stórt, lítill togari sem ég var þar á. Síðan hafa mér alltaf verið nokkuð hugleikin hafnarmál Vestmannaeyinga og ég geri mér grein fyrir því að þar er að finna líklega fræknustu sjósóknara á Íslandi. Ég kem hér aðallega til að lýsa yfir stuðningi við þessa tillögu sem hv. þm. Árni Johnsen er 1. flutningsmaður að. Hv. þingmaður flutti mörg góð rök fyrir því að hefja ætti þessar tilraunir sem eru þá undirbúningur að því að byggja stórskipahöfn af því tagi sem hér var lýst. Það sem mér er kannski hugleiknast er sú staðreynd að ég held að slík höfn sé algerlega nauðsynleg til að skjóta styrkari stoðum undir möguleika Vestmannaeyinga á sviði ferðaþjónustu. Ég held að fram undan séu kaflaskipti, mjög góð, varðandi ferðaþjónustu í Eyjum. Það liggur fyrir að innan skamms verða komnar mjög góðar samgöngur upp á land. Sömuleiðis er það svo í Vestmannaeyjum að þar eru menn að leggja mjög traustar undirstöður að ýmsum nýjum seglum í ferðaþjónustu sem beinlínis varða eyjarnar. Þegar höfn af þessu tagi er komin getur hún tekið við þeirri nýju kynslóð skemmtiferðaskipa sem nú er að ryðja sér til rúms. Þau eru mjög stór og fara stækkandi og þau þurfa höfn af þessu tagi. Þá er það algerlega kjörið að skip sem kæmu og gætu notið þessarar nýju stórskipahafnar í Eyjum legðust þar upp að og afsettu þar alla sína farþega og sigldu síðan til Reykjavíkur fyrir Reykjanesið. Farþegarnir mundu nota dag eða tvo eða þrjá til að skoða eyjarnar, færu síðan upp á land og notuðu síðan hinn fræga gullna hring Suðurlands frá hinni leiðinni sem er öfug við þá hefðbundnu og fara til Reykjavíkur og hitta skipið þar og halda svo áfram leið sinni í kringum landið. Í dag er það þannig að það koma stór skemmtiferðaskip til Reykjavíkur, leggjast þar að og farþegarnir fara í rútum um Suðurlandið, náttúrlega aldrei til Eyja, og koma svo aftur til Reykjavíkur. Þarna mundu þeir sjá miklu meira af landinu en spara líka heilan dag með þessari aðferð þannig. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt til að skjóta stoðum undir ferðaiðnað í Vestmannaeyjum og ég er sannfærður um að hann á eftir að verða mjög blómlegur. Stundum er talað um að í ferðaþjónustu þurfi að vera það sem menn kalla á íslensku „Vá!-effektin“. Þau áhrif skapast náttúrlega fyrst og fremst af hinni einstöku og stórbrotnu náttúrufegurð í Eyjum. Stundum finnst mér reyndar að Vestmannaeyingar, eins og hv. þm. Árni Johnsen sem þykir ákaflega vænt um Eyjarnar, séu svo hagvanir og heimavanir að þeir skynji kannski ekki alveg sjálfir, af því að þeir lifa við þessa stórbrotnu náttúru á hverjum degi, hvað þetta er mikilfenglegt. Hvergi í heiminum er hægt að sjá náttúru af þessu tagi og jafnstórbrotið landslag, eldfjallalandslag. Um þetta eru auðvitað Eyjamenn núna að reisa söfn eins og safnið sem er til þess að varða inn í framtíðina minningar og menjar t.d. um hin merku eldgos sem sem betur fer leiddu ekki til neinna hamfara á sínum tíma en var einhver stórbrotnasti atburðurinn í Íslandssögunni. Og sú staðreynd að það tókst á þeim tíma, með guðs hjálp, að koma í veg fyrir að nokkur slys yrðu á mönnum er líka eitt af því sem á skilið að menn reisi minnisvarða og söfn um. Það ásamt ýmsu öðru sem eyjunum tengjast, eins og hið einstaka fiskasafn sem þar er og ég tala nú ekki um fuglalífið sem þar er alveg einstakt. Allt þetta laðar ferðamenn til Eyja. Það hefur hins vegar verið svo, sökum þess hvernig samgöngum er háttað, að ferðamenn hafa ekki átt eins greiða för út í Eyjar og æskilegt væri. En með höfn af þessu tagi opnast algerlega nýir möguleikar á þessu sviði og það er sérstaklega út frá því sem ég sem ferðamálaráðherra kem hér upp og lýsi eindregnum stuðningi við þessa góðu tillögu.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim umræðum sem orðið hafa um þessa tillögu og ekki síst fagna ég ummælum hæstv. iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem voru mjög jákvæð og á rökum byggð. Það er líka skemmtilegt að heyra hæstv. iðnaðarráðherra fjalla um orður og titla og má kannski setja það í hnotskurn með tengingu við Vestmannaeyjar og vitna í eitt af ljóðum Ása í Bæ, með leyfi virðulegs forseta, þar sem Ási segir í brag um Sævar í Gröf: Látum þá bítast um arð og auð eignast banka og hrað gleðjast við orður og gáfnafrauð, við gefum skít í það. Þetta er góð pólitík að mínu mati þó að allt sé gott í hófi. Það er mikilvægt að lögð sé áhersla á það sem ég vék að í upphafsorðum mínum, að gerð sé úttekt á þessum þremur valkostum. Við erum allir sammála um að æskilegast væri að ná aðstöðu norðan við Eiðið en það verður að ráðast af því hvað kostar að gera það og þarf að meta hvort unnt er að fara í svona framkvæmdir eða ekki. Það kann vel að vera að það yrði til að mynda helmingi ódýrara að gera ferjulægi við Skansfjöruna en Eiðið. Það væri hægt að gera þar tveggja skipa lægi á meðan sama aðstaða fyrir eitt skip kostaði það sama við Eiðið. Það eru hlutir sem menn þurfa að meta og þess vegna er verið að óska eftir líkanaprófi frá Siglingastofnun sem getur og kann að meta þessa hluti. Menn átta sig ekki alltaf á því að í stórskipahöfnum má meðalölduhreyfingin ekki fara upp fyrir 26 sentimetra eða þar um bil. Það er ekki mikil hreyfing. Þess vegna þurfa mannvirkin að vera gerð þannig að oft er flóknara að byggja þau upp en menn ætla í fyrstu. Menn sjá fyrir sér að ölduhreyfingin geti verið miklu meiri án þess að vera til vansa fyrir slíka höfn en þannig eru alþjóðareglurnar og við þurfum að hugsa um það. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. iðnaðarráðherra að það er sorglegt að stærstu skemmtiferðaskip heimsins skuli sigla fram hjá paradís eins og Vestmannaeyjar eru fyrir ferðaþjónustuna þar sem er bæði lifandi náttúra og eldfjallasvæði sem er eins og kjörið safn á alþjóðavísu þótt víðar væri leitað, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson hefur stundum sagt. En þetta eru möguleikar sem við eigum að rækta og sækja í því að í þessu felst mikil tekjuöflun og atvinnusköpun. Við verðum að halda til haga aðgengi að þeim perlum sem við eigum. Margt eigum við ógert í þeim efnum. Án þess að það komi þessu máli beinlínis við vil ég minna á Þríhnúkagíg sem situr enn óbættur hjá garði. Stærsti hellir í heimi sem ekki er einu sinni aðgengi að enn þá fyrir ferðamenn þó að áratugir séu síðan hann fannst. Þar er slælega að verki staðið af hálfu okkar Íslendinga og við þurfum að bæta úr því. Varðandi stórskipabryggjuna eru rökin fyrst og fremst þau að Vestmannaeyjar eru ein öflugasta útflutningshöfn landsins og við þurfum að geta sinnt þeirri þjónustu við breyttar aðstæður. Búbótin felst í auknum möguleikum í ferðaþjónustu með heimsóknum stærstu farþegaskipa heims sem hafa stóraukist norður í höf á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Það er mjög ánægjulegt að heyra hæstv. iðnaðarráðherra taka svona vel í þessa tillögu okkar þingmanna Suðurkjördæmis sem flytjum þessa þingsályktunartillögu. Auðvitað eru ómældir möguleikar í ferðamannaþjónustu í Vestmannaeyjum og það er gott að vita af því að hæstv. iðnaðarráðherra verður hjálplegur við að byggja hana upp og aðstoða Vestmannaeyinga og aðra landsmenn við það. Þingsályktunartillagan gengur út á að finna staðsetningu og áætla kostnaðarverð á þeim þremur stöðum sem koma til greina. Ég hvet menn til þess að horfa á þetta sem framtíðarverkefni og horfa þá ekki endilega á ódýrustu lausnina strax ef það þýðir að fara þarf fljótlega aftur í auknar framkvæmdir. Ef til vill má lengja uppbygginguna þótt hún verði dýrari fyrir utan Eiði en inni í höfninni. Þrengslin inni í höfninni verða nokkur hvort sem byggt er á móti Klettsvík eða innan hafnar og erfiðara verður að athafna sig þar, sérstaklega í vondu veðri. Hv. þm. Árni Johnsen minnist á helli í Kópavogi - eftir því sem ég best veit er hann staðsettur í Kópavogi.