Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Bjarkey Gunnarsdóttir kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 806, mál 460, um lækkun höfuðstóls verðtryggðra fasteignalána.

Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 919, um greiðslur erfingja ábyrgðarmanna af námslánum, frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Jafnframt hefur forseta borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 772, um aðlögun að Evrópusambandinu, frá Guðbjarti Hannessyni.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Í dag bárust fréttir um væntingavísitölu Gallups sem tók óvænta dýfu í aprílmánuði. Þær niðurstöður sem mesta athygli vekja í fregnum af þróun væntingavísitölu eru að aukinnar svartsýni gætir fyrst og fremst meðal þeirra sem eru í tekjulægsta hópi íslensks samfélags. Farið er nokkuð nákvæmlega yfir þetta í fréttum. Þar hefur svartsýnin hjá tekjulægsta hópnum aukist verulega. Þannig mældist undirvísitala fyrir svarendur með tekjur undir 250 þús. kr. á mánuði 48 stig nú í apríl, samanborið við 93,4 stig í mars. Vísitalan hrapar því um 45 stig milli mánaða. Á sama tíma lækkar undirvísitala þeirra sem hafa tekjur yfir 550 þús. kr. á mánuði um tæp 14 stig og fer niður í 98,9 stig. Þarna sjáum við dálítið merkilega þróun og hún vekur spurningar: Af hverju hrapa væntingar þeirra sem eru í tekjulægsta hópnum? Ástæða þess að mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um þetta er sú að ójöfnuður er eitt helsta viðfangsefni stjórnmála samtímans. Það á við ekki bara hér á Íslandi heldur um heim allan. Þróunin, sérstaklega í vestrænu ríkjunum og Bandaríkjunum auðvitað, hefur verið sú að auður hefur færst á æ færri hendur þannig að sú þróun sem sjá mátti í vestrænum ríkjum á árunum 1945–1980 í átt til aukins jafnaðar hefur gerbreyst. Þó að jöfnuður hafi aukist á Íslandi á síðustu árum, ekki síst vegna ýmissa aðgerða sem var gripið til af hálfu fyrri ríkisstjórnar í skattkerfinu og víðar, velti ég fyrir mér hvort þetta hrap væntinga tekjulægsta hópsins sýni að menn hafi áhyggjur af því að ójöfnuður sé að aukast. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi áhyggjur af þessari þróun og hvort hann telji það mjög mikilvægt að stjórnvöld setji sér einhver markmið sem þau vilja ná hvað varðar jöfnuð í samfélaginu. 
            

Virðulegi forseti. Væntingar fólks byggjast oft og tíðum á umræðunni, á því sem þeim er sagt. Ég óttast því að ræða eins og hv. þingmaður flutti hér sé ekki til þess fallin að skapa miklar jákvæðar væntingar hjá þeim tekjulægstu. Ef við hins vegar lítum á staðreyndirnar hafa þeir þrátt fyrir allt ástæðu til að gleðjast yfir því að hér sé komin ný ríkisstjórn vegna þess að nú er ójöfnuður á Íslandi minni en hann var nokkurn tímann á síðasta kjörtímabili. Hann hefur verið að þróast mjög í rétta átt. Augljóslega jókst jöfnuður við það að tekjuhæstu hóparnir misstu töluvert af tekjum sínum vegna bankahrunsins, en nú sjáum við áframhald á þeirri þróun í tíð þessarar ríkisstjórnar þar sem ójöfnuður er nú orðinn sá minnsti að minnsta kosti frá árinu 2005. Ef við berum okkur saman við önnur lönd er hlutfall barnafátæktar það fjórða lægsta í heimi á Íslandi og Gini-stuðullinn margnefndi er með því sem best gerist í heiminum. Það þýðir ekki að menn geti leyft sér að vera værukærir. Svona árangur næst ekki nema menn gæti þess að bæta stöðugt kjör þeirra lægst launuðu og enn er allt of stór hópur í íslensku samfélagi sem býr við allt of lök kjör. Þessi ríkisstjórn mun einbeita sér að því að halda áfram að bæta þau kjör. Reyndar bötnuðu kjör þeirra lægst launuðu alveg sérstaklega síðast þegar þessir tveir flokkar sem nú mynda ríkisstjórn, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, voru við stjórnvölinn. Í 12 ár jókst kaupmáttur verkamanna á Íslandi, frá árinu 1995–2007, ár eftir ár eftir ár. Það er eina skiptið í Íslandssögunni sem hefur eingöngu verið kaupmáttaraukning ár eftir ár eftir ár.

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að hæstv. forsætisráðherra haldi að það að taka til umræðu viðfangsefni stjórnmálanna, það að ég sem hv. þingmaður leyfi mér að taka til umræðu helstu viðfangsefni stjórnmálanna, jöfnuð og ójöfnuð, hafi þau áhrif að væntingavísitala tekjulægsta hópsins hrapi. Mér fannst hæstv. forsætisráðherra gefa það í skyn hér að það væru ræður eins og þær sem ég flutti hér áðan, tveggja mínútna ræða þar sem ég spyr hæstv. forsætisráðherra afar kurteislega hvaða markmið hann hefur um að auka jöfnuð í samfélaginu, og það að leyfa sér að hafa skoðun á málum og ræða málin, sem verði til þess að væntingavísitalan hrapi. Þetta finnst mér ekki trúverðugur málflutningur. Ég verð þá að segja það sem hæstv. forsætisráðherra kom ekki að í svari sínu að vissulega er það rétt að margt sem síðasta ríkisstjórn gerði varð til þess að auka jöfnuð. Að sjálfsögðu vonumst við til þess að sú þróun haldi áfram. Ég hef þó áhyggjur af því að þær breytingar sem hafa verið boðaðar, ég nefni bara niðurfellingu á auðlegðarskatti sem dæmi, gætu orðið til þess að ójöfnuður ykist á nýjan leik 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er rétt að geta þess að núverandi ríkisstjórn gerði engar breytingar á áformum síðustu ríkisstjórnar um auðlegðarskatt. Það er ekki heldur rétt sem hv. þingmaður heldur fram, að ég sé að setja út á það að hún taki þessi mál til umræðu. Þvert á mót tel ég mjög æskilegt að menn ræði sem mest um stöðu þeirra sem standa verst að vígi efnahagslega vegna þess að eingöngu með umræðu um vandann er hægt að leysa hann. En það er ekki hægt að leysa vandann nema með því að nálgast hann út frá staðreyndum. Sem betur fer er staðreyndin sú að frá því að þessi ríkisstjórn tók við hefur dregið úr ójöfnuði á Íslandi. Það er sama hvaða mælikvarði er lagður á það. Þess vegna get ég svarað spurningu hv. þingmanns um markmið ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar á þann hátt að markmiðið er að sjálfsögðu að halda áfram að ná árangri við að draga úr ójöfnuði eins og ríkisstjórnin hefur gert á fyrsta ári sínu í embætti og sagan sýnir að það má ætla að verulegur árangur muni nást í því áfram. Því hafa menn ástæðu til að vera bjartsýnir.

Virðulegur forseti. Mig langar að nota tækifærið og eiga örlítinn orðastað við hæstv. félagsmálaráðherra um mál sem ég tel, og margir aðrir telja, mikið mannréttindamál og varðar rétt fatlaðs fólks til sjálfstæðs lífs sem er meðal annars kveðið á um í sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem við höfum samþykkt og undirritað. Ein besta leiðin til að fatlað fólk njóti réttar síns til sjálfstæðs lífernis er að innleiða notendastýrða persónulega aðstoð. Hér í þingsal var samþykkt einróma sumarið 2010 að það skyldi koma á og tryggja í lögum fyrir árslok á þessu ári að notendastýrð persónuleg aðstoð yrði einn af meginvalkostum í þjónustuformi fyrir fatlað fólk á Íslandi. Notendastýrð persónuleg aðstoð snýst einfaldlega um að fötluðu fólki er þar með tryggð aðstaða til að ráðstafa lífi sínu eftir eigin höfði, ákveða einfaldlega sjálft hvenær það skiptir um sokka eða þvær á sér hárið eða horfir á ensku knattspyrnuna eða gerir hvaðeina annað sem fólk almennt kýs að gera í lífinu. Margar þjóðir hafa innleitt þetta sem þjónustuform. Ég fór sjálfur fyrir verkefnisstjórn um innleiðingu á notendastýrðri persónulegri aðstoð, er kunnugt um það að tilraunaverkefni sem kveðið er á um í lögum gekk ágætlega. 50 slíkir samningar um notendastýrða persónulega aðstoð voru gerðir hér á landi og hafa tryggt þeim einstaklingum sjálfstætt líf. Núna vil ég einfaldlega spyrja hæstv. félagsmálaráðherra, og vonast eftir góðum og uppbyggilegum svörum, hvort ekki miði vel í því að skrifa frumvarp til laga um að innleiða notendastýrða persónulega aðstoð sem þjónustuform fyrir fatlað fólk á Íslandi og hvort það komi ekki örugglega inn í þingið í haust.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður tel ég að NPA, notendastýrð persónuleg aðstoð, skipti verulega miklu máli og sé þjónustuform sem við eigum að horfa til hvað varðar fatlaða einstaklinga. Það eru hins vegar fjölmargir aðrir þjónustuþættir sem þarf að huga að samhliða. Eins og hv. þingmaður veit ágætlega sem fyrrverandi formaður þeirrar verkefnisstjórnar sem var skipuð um NPA-verkefnið tók töluverðan tíma að koma verkefninu af stað. Það tafðist umtalsvert miðað við þann tíma sem var í upphafi áætlað að mundi taka til þess að ná að prufukeyra og reyna hvernig væri best að hátta þessu. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið frá verkefnisstjórninni má telja að það þurfi hugsanlega lengri tíma til að átta sig á því hvernig sé best að halda utan um þetta verkefni. Ég hef í hyggju, ég náði því því miður ekki á þessu þingi, fyrir tímafrest, að koma til dæmis inn með frumvarp sem snýr að því að gefa aðilum vinnumarkaðarins tækifæri á því að semja um aukinn sveigjanleika þegar kemur að vinnutíma starfsfólksins sem hefur sinnt þessari þjónustu. Ég vonast til að geta komið með það inn í haust. Það mun að sjálfsögðu taka ákveðinn tíma að finna hvernig því verður best háttað. Ég tel að þetta verkefni sé svo mikilvægt, og ég veit að hv. þingmaður er mér sammála hvað það varðar, að það skipti verulega miklu máli að við vöndum okkur við það og fáum þá reynslu sem við ætluðum okkur að fá þegar við fórum af stað með þetta tilraunaverkefni.

Virðulegur forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þessu. Mér finnst algjörlega ástæðulaust að gera ráð fyrir að verkefnið þurfi að frestast. Verkefnisstjórn um notendastýrða persónulega aðstoð varði miklum tíma í undirbúningsvinnu og gagnaöflun og gerð handbókar um notendastýrða persónulega aðstoð og leiðbeinandi reglna um hvernig framkvæma skuli notendastýrða persónulega aðstoð á Íslandi og allt á það að nýtast til þess að gera frumvarp að lögum um innleiðingu á þessu þjónustuformi. Síðan er núna komin upp undir ársreynsla á tugum samninga um notendastýrða persónulega aðstoð þannig að það á allt að nýtast líka. Ég sé ekki neinar forsendur fyrir einhverjum töfum í þessu máli. Það gleður mig að hæstv. ráðherra er sammála mér um það að hér er um mjög brýnt mannréttindamál að ræða. Stundum er talað um kostnað í þessu, að það kosti eitthvað sérstaklega mikið að fatlað fólk geti ráðið sér aðstoðarfólk. Við skulum horfa á ábatann í þessu líka, ég hvet ráðherrann til að gera það, að notendastýrð persónuleg aðstoð er ódýrasta leiðin 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir hvatninguna en ítreka það sem ég sagði í fyrra svari mínu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt, af því að við erum að tala um svona stórt mál, mannréttindamál eins og hv. þingmaður nefnir, að við vöndum okkur við innleiðinguna og séum með alla þá þætti sem menn hafa verið að skoða á hreinu. Það er ljóst eins og ég benti á að gera þarf að gera ákveðnar breytingar og fá reynslu á það sem snýr að vinnutíma starfsfólks. Ég vil líka benda á að það má gera ráð fyrir að hingað komi þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Þar munum við að sjálfsögðu ræða um það hvernig við viljum sinna þjónustu við fatlað fólk með sem bestum hætti. Við vinnum að sjálfsögðu mjög náið með sveitarfélögunum sem sinna þessari þjónustu um hvernig sé best að hátta henni. Ég vil að lokum nefna þátt sem ég ber kannski ekki minni vonir til en hv. þingmaður, NPA sem snýr að notkun velferðartækni í þjónustu, m.a. við fatlaða einstaklinga. Ég held að þar opnist gífurlega mikil tækifæri á næstu árum og ég hvet þingmanninn til að mæta 

Hæstv. forseti. Já, ég hef kosið að nota mér þennan dagskrárlið í þingstörfum til að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem jafnframt er 1. þingmaður Norðausturkjördæmis og ber þar með mikla ábyrgð, fer samkvæmt hefð í þingmannahópnum fyrir forustu um málefni kjördæmisins, um hina miklu vá, þá grafalvarlegu stöðu sem við stöndum frammi fyrir á Djúpavogi og Húsavík vegna uppsagna og lokunar fiskvinnslufyrirtækisins Vísis á Djúpavogi og Húsavík, og svo auðvitað á Þingeyri líka. Á Djúpavogi stendur þetta þannig að 4 þús. tonna afli er að fara úr byggðarlaginu, úr vinnslu í fiskvinnsluhúsinu á þessum stað, og 50 manns eru að missa vinnuna. Sama er á Húsavík og jafnframt á Þingeyri. Það sem gerir stöðuna enn alvarlegri er það sem fyrirtækið boðar og segir í fréttatilkynningu, að það muni stuðla að og beita sér fyrir og liðka til fyrir flutningum allra þessara starfsmanna til Grindavíkur til að hefja þar störf og býður jafnframt peningalega aðstoð við þessi vistaskipti. Sveitarstjórnir þessara sveitarfélaga hafa fundað með okkur, þingmönnum kjördæmisins, sem hæstv. forsætisráðherra og margir stjórnarliðar hafa því miður ekki getað mætt á, eins og á fund sem haldinn var austur á landi þar sem aðeins einn stjórnarþingmaður mætti, sem er grafalvarlegt vegna þess að þar voru menn að ræða þessa stöðu. Nú er liðinn einn mánuður frá því að þetta gerðist og fréttir berast um að flutningar séu að hefjast. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra um mótvægisaðgerðir vegna forsendubrestsins á þessum stöðum: Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera í þessum málum? Hvað ætlar hv. 1. þingmaður Norðausturkjördæmis að gera í þessum málum? Hvaða tillögur hefur ríkisstjórnin fram að færa um úrlausnir? Og hvenær?

Virðulegur forseti. Ég tek undir það mat hv. þingmanns að staðan í þessum sveitarfélögum sem hann nefndi er mjög alvarleg og kallar á sértækar aðgerðir ef ekki tekst að leysa úr málum. Mér skilst reyndar að einhverjar viðræður standi enn yfir en ég hef, þrátt fyrir að ég hafi ekki verið með á einhverjum fundi sem hv. þingmaður mætti á, fundað sérstaklega með sveitarstjórnarmönnum úr þessum sveitarfélögum. Ég fylgist grannt með þróun mála á þessum stöðum, hef gert þeim grein fyrir því að ég telji það kalla á sértækar aðgerðir ef ekki leysist úr málum. Stjórnmálamenn verða hins vegar að gefa sveitarstjórnarfólki á hverjum stað líka svigrúm til að vinna að lausn mála í stað þess að skipa fólki að leysa þau á tiltekinn hátt. Ég ætla því að leyfa mér að eiga áfram gott samráð við sveitarstjórnarmenn á þessum stöðum, ræða við þá um hvaða lausnir kunna að vera fyrir hendi en við þingmenn munum ekki taka einhliða ákvörðun um að það eigi að vera tiltekinn atvinnurekstur á tilteknum stað eða að við ætlum að afhenda ákveðnar aðgerðir án samráðs. Við verðum að eiga samráð til að þær aðgerðir sem kann að verða ráðist í skili sem mestum árangri.

Hæstv. forseti. Já, við þurfum að hafa samráð um það. Við höfum tekið ákvarðanir á Alþingi sem hafa mjög alvarleg áhrif á þessum stöðum. Ég segi að við getum ekki beðið lengur, það er bara ekki hægt. Þess vegna verða stjórnvöld að sýna strax hvað við ætlum að hafa í boði. Þarna snýst þetta um fisk og kvóta. Við eigum að segja það skýrt núna að 1. september á nýju kvótaári tökum við frá 2–4 þús. tonn af nýrri úthlutun í þorskafla og setjum í þessar samfélagslegu aðgerðir sem þarf að gera þar sem handhafar kvótans í dag sem axla ekki þá samfélagslegu ábyrgð fyrir að hafa kvótann að láni frá þjóðinni að halda áfram á þessum stöðum heldur tilkynna þetta á fimm mínútna fundi, birta fréttatilkynningu næst á eftir og boða þessa hreppaflutninga í framhaldi af því. Það er ótrúleg ósvífni, að mínu mati. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að boða þessar aðgerðir sem fyrst og segja hvað við ætlum að gera og hvað komi í staðinn. Þá er ég viss um 

Virðulegur forseti. Ég ítreka fyrra svar í þá veru að stjórnmálamenn segja ekki fólki um allt land við hvað það eigi að vinna, menn senda ekki frá sér tilskipanir um það hver eigi að vera lausnin á hverjum stað, heldur ræða við þá sem best þekkja til, þá sem búa á stöðunum og hafa verið kosnir til að vera í forsvari fyrir sveitarfélögin 

Er þetta það eina sem þú hefur að segja við fólkið á þessum stöðum?

Til máls tekur … 
            

Þú ætlaðir að setja það á hausinn.


             
            

Landið væri á hausnum ef þú hefðir náð þínu fram.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að byrja á því að óska hæstv. forsætisráðherra gleðilegs sumars. Af því að nú er liðið eitt ár frá alþingiskosningum er kannski kominn tími til að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvar eru 300 milljarðarnir? Þá á ég auðvitað við þá 300 milljarða sem hæstv. forsætisráðherra boðaði að mundu skapast í samningum við þrotabú föllnu bankanna. Af því að við vitum út af fyrir sig að þessir 300 milljarðar eru enn ekki í húsi hjá forsætisráðherra er kannski rétt að óska eftir að heyra frá honum hvað hann hefur gert og til hvaða ráðstafana hann hefur gripið til að tryggja að þessir peningar skili sér. Sömuleiðis hvort það sé enn mat hans að það sé raunsætt að 300 milljarðar fáist í þessum samningum. Eftir að hafa skoðað nokkuð stöðuna vil ég bæta aðeins í og spyrja forsætisráðherra hvort hann telji það ekki vanmat, hvort gjaldeyrishöftin og hin erfiða staða þjóðarbúsins leyfi það nokkuð að losa um gjaldeyrishöftin með aðeins 300 milljarða niðurfærslu á þessum eignum. Er þörfin til þess að leysa megi landið úr gjaldeyrishöftum og endurheimta hér efnahagslegt sjálfstæði ekki meiri en 300 milljarðar? Ég veit að forsætisráðherra hefur takmarkaðan tíma en ég hugsa líka að ýmsir spyrji sig hvort þetta svigrúm, ef og þegar það skapast, verði nýtt til þess að auka við þá leiðréttingu sem boðuð hefur verið. Mega skuldug heimili þá vænta meiri stuðnings en gert er ráð fyrir á þinginu núna? Er þá ekki óhjákvæmilegt ef á að skapa þessi miklu verðmæti úr þessum samningum eða uppgjörum föllnu bankanna að í því felist sala á viðskiptabönkunum 

Virðulegur forseti. Ég heyri ekki betur en að hv. þingmaður sé nú farinn að tala um einhverja aðra 300 milljarða en þá 300 milljarða sem hann og nokkrir samflokksmenn hans reyndu að stimpla inn að framsóknarmenn hefðu talað um að þyrfti í skuldaleiðréttingu. Við ítrekuðum einmitt í ein fjögur ár að skuldaleiðrétting mundi ekki kosta það mikið þó að nokkrir af þingmönnum Samfylkingarinnar hafi hugsanlega haldið því fram. Nú er talað um 300 milljarða svigrúm við uppgjör slitabúa föllnu bankanna og afléttingu hafta. Ég hef aldrei sagt að það yrðu endilega 300 milljarðar í því svigrúmi, ég hef hins vegar svarað því til þegar ég hef verið spurður að ég teldi að 300 milljarðar væru ekkert sérstaklega hátt mat hvað varðaði hugsanlegt svigrúm. Það veltur að sjálfsögðu á því hvernig greiðslujöfnuður landsins þróast. Eins og staðan er nú get ég alveg tekið undir mat hv. þingmanns ef það var rétt skilið að hv. þingmaður teldi æskilegt að það næðist meira svigrúm en 300 milljarðar. Það er hins vegar ekki gefið að sú verði niðurstaðan. Aðalatriðið er að svigrúmið sé það mikið að það leyfi afléttingu hafta. Með öðrum orðum er svigrúmið sem slíkt, sú tala, ekki endanlegt markmið. Endanlegt markmið er að hér náist niðurstaða sem leyfir afléttingu hafta, svigrúmið verði það mikið að hægt verði að aflétta höftum. Þá er spurningin: Hvað þarf til þess? Jú, það sem þarf til þess umfram annað er að menn nái ásættanlegum nauðasamningum. Á síðasta kjörtímabili var ekki mikill hvati til þess. Slitabúin voru meira að segja skattfrjáls, sluppu við að greiða skatt sem nú nemur um 30 milljörðum kr. á ári, svoleiðis að nú eru að minnsta kosti 

Virðulegur forseti. Ég er ánægður að heyra að við erum sammála í því, við hæstv. forsætisráðherra, að 300 milljarðar eru sannarlega varlega áætlaðir um það svigrúm sem þarf að skapast í þessum samningum ef það á að vera hægt að aflétta hér gjaldeyrishöftum og endurheimta efnahagslegt sjálfstæði. Ástæðan fyrir því að það er hins vegar mögulegt er það frumvarp sem ég hafði framsögu fyrir 12. mars 2012 og felldi þessi þrotabú undir höftin. Það var að frumkvæði síðustu ríkisstjórnar. Ég spyr hins vegar: Hvað er verið að gera núna? 

Virðulegur forseti. Þarna tókst hv. þingmanni að komast í heilhring. Annars vegar taldi hann mikilvægt að menn færu að huga að því að bankarnir tveir, Arion banki og Íslandsbanki, yrðu seldir og hins vegar nefndi hann að ekki væri gott að bankarnir yrðu seldir þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur væru í ríkisstjórn. Þessar áhyggjur hv. þingmanns eru þá væntanlega ástæðulausar. Ég tel ekki að það sé endilega til þess fallið að leysa þessi mál í heild að búið verði að selja þessa banka. 
             Hins vegar eru kannski helstu tíðindin í þessum fyrirspurnatíma að þingflokksformaður Samfylkingarinnar er loksins búinn að viðurkenna að svigrúmið margumrædda sem við framsóknarmenn töluðum mikið um í aðdraganda síðustu kosninga verði að vera til. Ekki nóg með það, heldur er hv. þingmaður greinilega farinn að gera ráð fyrir því að það styttist í að svigrúmið verði til og þá um leið aukist væntingarnar. Hann er farinn að segja: 

Svaraðu spurningunni.

Það eru gleðileg tíðindi, virðulegur forseti, að þingflokksformaður Samfylkingarinnar skuli boða hér að það sem við 

Svara spurningum …


            

Herra forseti. Manni er eiginlega orða vant eftir þessi síðustu orðaskipti varðandi það sem snýr að sjávarútvegsmálum og því sem hæstv. forsætisráðherra var hér spurður um. Ég velti því fyrir mér hvort hann sé ekki almennilega samfélagslega tengdur. Hvar hefur hann verið? Sveitarstjórnarmenn hafa kallað eftir samskiptum. Í okkar kjördæmi, Norðausturkjördæmi, hefur ítrekað verið beðið um fundi þar sem óskað hefur verið eftir samræmingu um þessi mál. Að gefa sveitarstjórnarfólki tækifæri til að ráða fram úr málunum? Þau eru búin að vera hér með blóðuga fingur að klóra í ráðuneytið eftir aðstoð. Hvers lags eiginlega vinnubrögð eru þetta að láta svona út úr sér? Mér er algerlega orða vant. Að skikka fólk til vinnu? Áttar hæstv. ráðherra sig ekki á því að það er ekki aðra vinnu að hafa? Þetta er einn stærsti vinnustaðurinn á Djúpavogi þannig að fólk hefur ekki til annars að hverfa og þess vegna erum við að tala um hreppaflutninga sem eru náttúrlega óboðlegir, að eitt sveitarfélag leyfi sér að koma svona fram við annað sveitarfélag eins og hér er verið að gera. En hæstv. forsætisráðherra virðist ekki hafa neinar tilteknar áhyggjur af þessu, sveitarfélögin eigi bara að ræða þetta sín á milli og hann ætlar að fylgjast með. Ja, það er nefnilega það. Það er kannski í lagi að heilu byggðarlögin leggist af? Það virðist vera, að minnsta kosti miðað við þessi svör. Ég ætlaði að taka þátt í umræðu um veiðigjöldin. Mér er mikið niðri fyrir og ég þarf að draga andann djúpt til að ná úr mér reiðinni sem kom upp við þessi svör hæstv. ráðherra. Við vitum það öll að þetta mál hefur verið umdeilt í samfélaginu í langan tíma, allt sem snýr að fiskveiðistjórnarkerfinu, veiðigjöldunum. Það er í sjálfu sér bara eðlilegt, þetta er undirstöðuatvinnuvegurinn, einn af þeim, og hefur auðvitað bein og óbein áhrif á flest okkar. Stór hluti byggða landsins hefur mótast með einum eða öðrum hætti í gegnum sjávarútveginn og á síðari tímum ekki síst í gengum kaup á kvóta. Fjársterkir aðilar hafa keypt upp kvóta sem hefur svo hægt og bítandi safnast á fárra hendur. Eftir hafa setið íbúar byggða, sem áður höfðu lífsviðurværi sitt af sjávarútvegi, í átthagafjötrum og það er það sem er að gerast í því máli sem við vorum að ræða hér, á Djúpavogi og á Þingeyri. Sem betur fer hafa einhverjar byggðir haft tök á að spyrna við fótum og hafa getað hafist handa á ný við að tryggja áfram búsetu í sinni heimabyggð, en það er ekki alls staðar raunverulegur kostur. Það breytir því þó ekki að almenningi í landinu þykir rétt og sanngjarnt að þeir aðilar sem nýta auðlindina greiði fyrir hana sanngjarnan arð. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að málið sem er hér til umfjöllunar sé vandræðalega seint fram komið. Sú heildarendurskoðun sem lofað var á sumarþinginu hefur ekki litið dagsins ljós og framtíðarsýn er því ekki sjáanleg. Þessi sama ríkisstjórn hafði oft hátt um það á síðasta kjörtímabili og taldi þá ríkisstjórn verklausa lengst af. Ég get ekki séð mikið eftir þessa nýju, ungu hægri ríkisstjórn sem taldi þó að hægt væri að kippa öllu hér í liðinn og redda á skömmum tíma. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir, algert virðingarleysi fyrir litlu sjávarbyggðunum. Í útvarpinu í gærmorgun kom fram hjá sjávarútvegsráðherra að hann teldi jafnvel enn of langt gengið gagnvart útgerðinni er varðar greiðslu fyrir afnot af sjávarauðlindinni og formaður atvinnuveganefndar hafði rætt breytingar á frumvarpinu áður en ráðherrann náði að mæla fyrir því. Virðulegi forseti. Við gerð fjárlaga fyrir réttum fjórum mánuðum ákvað ríkisstjórnin að hækka álögur á komugjöld á sjúkrastofnanir um 90 millj. kr. og álögur á námsmenn um 180 millj. kr., svo dæmi sé tekið. Minni hlutinn þurfti líka að berjast fyrir desemberuppbót fyrir þá sem minnst hafa. Því miður eru stjórnarflokkarnir enn við sama heygarðshornið því að nú ber svo við að fjármálaráðherra telur að sá milljarður, sem nú er verið að gefa útgerðinni í viðbótarafslátt af veiðigjöldum á næsta ári og tæpir 2 milljarðar á því næsta, séu smáaurar sem þarf ekkert að ræða nánar. Það kom líka fram hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þegar hann gegndi starfi fjármálaráðherra á dögunum að að hans mati þyrfti ekki að bregðast við fyrirsjáanlegu tekjutapi ríkissjóðs vegna lægri veiðigjalda. Að sjálfsögðu hljótum við að þurfa að bregðast við lækkun ríkistekna upp á 1 milljarð ef halda á í hallalaus fjárlög nema ríkisstjórnin hafi ákveðið að hverfa frá því að þau verði hallalaus. Það hlýtur að vera ábyrg fjármálastjórn að ríkisstjórnin geri grein fyrir því hvernig hún hyggst haga ríkisútgjöldum til móts við þær lækkanir sem hér eru boðaðar. Fjármálaráðherra hlýtur að hafa þá skyldu að gera þinginu grein fyrir hvar hann hyggst skera niður ríkisútgjöld upp á tæpa 3 milljarða til að koma í veg fyrir að ríkissjóður verði rekinn með tapi. Sem nefndarmaður í fjárlaganefnd óska ég eftir að fjárlaganefnd fái málið til umsagnar og að eftir því verði leitað hvernig á að mæta þessu tekjutapi á þessu ári og því næsta. Af því að á dagskrá dagsins í dag er frumvarp um opinber fjárlög er vert að velta því upp hvort hægt sé að taka svona ákvarðanir sem skipta milljörðum eftir að fjárlög hafa verið samþykkt þegar og ef þetta nýja frumvarp verður samþykkt. Virðulegi forseti. Eitt af því sem gildandi veiðilög kveða á um er að tryggja þjóðinni hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar. Í samræmi við þann tilgang í upphaflegu lögunum voru skýr tengsl á milli auðlindarentunnar í fiskveiðum og veiðileyfagjaldanna. Í reynd fjölluðu þau mest um það hve stóran hlut eigendur auðlindarinnar, þ.e. þjóðin, fengi af umframarðinum eða rentunni eða öllu heldur eftir það sem hefur verið kallað EBITDA og mikið rætt, og hve stóran hluta útgerðin fengi til viðbótar við allan rekstrarkostnað og eðlilegan hagnað af þeim fjármunum sem þær hafa lagt fram. Með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar eru þessi tengsl rofin og ekkert rökrænt samhengi er lengur á milli tilgangs laganna og ákvörðunar veiðigjaldanna. En markmiðið með því að setja ákvæði um auðlindir landsins í stjórnarskrá er auðvitað að tryggja aðkomu þjóðarinnar að þeim, m.a. hvað varðar umgengni við þær, stjórnun á nýtingu þeirra og það er eitt af því sem m.a. getur tryggt búsetu í öllu landinu. Með lögum um veiðigjald á útgerðarfyrirtæki fá hinir sameiginlegu sjóðir aukinn hluta af hagnaðinum af fiskstofnum þjóðarinnar. Nú hefur hin unga hægri stjórn ákveðið að ríkið verði af tæpum 19 milljörðum á þrem árum og telur sig ekki þurfa að bregðast við því. Hvers lags málflutningur er þetta? 19 milljarðar í ríkiskassann á þremur árum hljóta að skipta máli, a.m.k. ef við þurfum að leggja á aukin komugjöld eða innritunargjöld, eða hvað það nú heitir, í skólum og heilbrigðisstofnunum, þá skiptir það augljóslega máli. En það skiptir máli hverjir geta borgað. Ég er sannfærð um að almenningur í landinu kaupir ekki þau rök að veiðigjöld séu ósanngjörn, að þau séu allt of há og muni verða til þess að útgerðir fari á hausinn, að þau íþyngi um of litlum og meðalstórum fyrirtækjum, að þau leggist fyrst og fremst á landsbyggðina, að þau skerði laun sjómanna, þau mismuni útgerðum eftir því hvaða veiði þær stunda og að þau standi í vegi fyrir nýfjárfestingum og endurnýjun. Það er nefnilega þannig með þessi lög, hvort sem er um fiskveiðistjórn eða veiðileyfagjald, að öll lög er hægt að lagfæra, en það er eitt að lagfæra eitt og annað að leggja það nánast af, eins og t.d. var gert síðastliðið sumar og hér er áframhald á því þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra segir að hann telji að hér sé enn of langt gengið. Við hljótum þá að búast við því að lögð verði fram tillaga um að lækka gjaldið enn frekar. Nú er svo komið að horfið er frá auðlindagjaldi sem tekur mið af afkomu á nýtingu auðlindarinnar. Þess í stað á veiðigjaldið að verða föst krónutala á hverja fisktegund að teknu tilliti til úthaldsdaga, aflamagns og verðmætis einstakra tegunda. Samkvæmt frumvarpinu verður ekkert lágmarksgjald eins og verið hefur hingað til og ég held að ekki hafi verið neinn ágreiningur um, en miðað við krónugjald á hvert kíló er ljóst að mörg fyrirtæki munu greiða vel undir núverandi lágmarksgjaldi og margir jafnvel lítið sem ekkert þegar tekið hefur verið tillit til skulda. Engin málefnaleg sjónarmið eru færð fyrir því í greinargerð frumvarpsins hvernig heildarfjárhæð veiðigjalda er fengin. Engar talnalegar forsendur er að finna í greinargerðinni, aðeins tölum slegið fram sem hafa enga efnislega þýðingu og varpa engu ljósi á niðurstöðuna. Í greinargerðinni kemur fram sú aðferðafræði sem látið er í veðri vaka að verði notuð við ákvörðun heildarveiðileyfagjalda, að þau séu reiknuð sem hlutfall af EBT-hagnaði. Þá verður maður að gera ráð fyrir að það sé vísbending um það sem koma skal. Þá eru endanlega slitin tengslin milli veiðileyfagjalda og auðlindarentunnar. Í þeim lögum sem í gildi eru er gjaldtaka miðuð við það sem eftir stendur þegar sjávarútvegurinn hefur dregið frá rekstrarkostnað, raunverulegar fjárfestingar og eðlilegan hagnað. Það er vert að halda því til haga að allur fjármagnskostnaður er dreginn frá hvernig sem hann er til kominn. Það þýðir að ekkert tillit er tekið til tekna af peningalegum eignum sem kunna að standa á móti skuldum, svo sem arðs af hlutabréfum eða vaxtatekjum af skuldabréfum. Það má því velta fyrir sér hvort þessi breyting geti orðið hvati til að auka skuldsetningu sem aftur lækkar veiðigjöldin vegna frádráttar af skuldum og fjármagnskostnaði, hvort kvótaverð geti hækkað og hvort samþjöppun sé líkleg til að aukast. Allt okkar atvinnulíf byggist meira og minna á auðlindanýtingu hvort sem litið er til orkugeirans eða ferðaþjónustunnar, sem byggir starfsemi sína meira og minna á íslenskri náttúru. Svo er einnig með sjávarútveginn og þess vegna skiptir verulega miklu máli að greinar sem nýta og byggja afkomu sína að svona miklu leyti á auðlindum þjóðarinnar greiði fyrir það hóflegt og sanngjarnt auðlindagjald. Þau skoðanaskipti sem átt hafa sér stað gegnum tíðina snúast ekki um að einhverjir vilji knésetja atvinnugreinina heldur að við sem byggjum landið finnum fyrir því að þau fyrirtæki sem nýta sameiginlegar auðlindir og eru með sérleyfi til að nýta þær greiði eðlilegt gjald fyrir afnotin. Kröfurnar sem við vinstri græn höfum gert til sjávarútvegsins eru ekki þess eðlis að fyrirtækjunum blæði, heldur að þau greiði sanngjarna þóknun fyrir nýtinguna. Það sem eftir stendur í rauninni er það sem þeim ber að greiða þegar allt hefur verið dregið frá. Það er vegna þess að hugmyndin um að auðlindagjald sé greitt af nytjastofnum sjávar er réttlætismál. Fall krónunnar skapaði sjávarútveginum sterka stöðu og miklar tekjur en á sama tíma skertist hagur heimilanna í landinu. Vöruverð hækkaði, tekjur ríkissjóðs minnkuðu og því má segja að til hafi orðið tekjufærsla sem nam tugum milljarða frá almenningi til fárra eigenda stórútgerða. Lögin um veiðigjöld voru ekki einungis sett sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur sem hluti af stefnumótun í auðlindamálum og það kom svo skýrt fram í tengslum við stjórnarskrárvinnuna síðastliðið vor þar sem gert var ráð fyrir að auðlindir þjóðarinnar ættu í eigu þjóðarinnar. Því miður gera þær breytingar sem hér eru boðaðar þá vinnu að engu því að ekki á lengur að tengja veiðigjöldin við auðlindaarðinn. Virðulegi forseti. Við eigum að hafa að leiðarljósi að lögin um veiðigjöld eru tilkall þjóðarinnar til arðs af fiskveiðiauðlindinni. Arðurinn er réttmæt eign þjóðarinnar og má aldrei verða einkaeign fárra. Veiðigjöldin eiga ekki að vera skattheimta, það er mjög mikilvægt að þau séu ekki skattheimta. Þau eiga að vera afnotagjald af eign þjóðarinnar, fiskveiðiréttinum, og við gerum það með því að innheimta auðlindaskatt til að tryggja þjóðinni arð af eigin auðlind.

Herra forseti. Við ræðum enn um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld. Umræðan hefur verið nokkuð málefnaleg. Menn hafa reyndar blandað inn í hana öðrum þáttum eins og réttlætismálum og öðru slíku sem getur líka verið málefnalegt að ræða. Það góða, að mínu mati, við þetta frumvarp er að það er til bráðabirgða og það slæma er hvað það kemur seint fram, það hefði mátt ræðast betur. Af hverju er gott að það er til bráðabirgða? Vegna þess að það framlengir ákveðið kerfi sem hefur verið við lýði nokkuð lengi og er að mínu mati ekki gott. Ég ætla að fara betur yfir það. Hugmyndin gengur út á að menn reikni út meðalgengi allra fyrirtækja í sjávarútvegi og landvist að einhverju leyti. Það er reiknað eins og við séum Íslandsútgerð hf. Við reiknum út meðalhagnaðinn o.s.frv. Þegar menn eru búnir að reikna út meðalhagnaðinn og miða við ákveðna ávöxtunarkröfu á skuldum og eigin fé og öðru slíku þá komast menn að því að þarna er einhver umframarður og við ætlum að taka hluta af honum til fyrirbæris sem kallast þjóð. Mjög margir þingmenn setja samasemmerki milli þjóðar og ríkis, sem ég geri ekki. Þetta gerir að verkum að menn kalla eftir upplýsingum til þess að reikna út stöðu Íslandsútgerðar hf. og hafa þær sem bestar og sem hraðastar. Eðli máls samkvæmt eru þær alltaf á eftir - alltaf. Við gætum tekið upp ársuppgjör, hálfsárs eða jafnvel mánaðarlega, en það yrði samt sem áður alltaf eitthvert tímabil sem við vissum ekki neitt. Nú erum við í þeirri stöðu að við vitum ekki neitt. Við erum með mjög gamlar upplýsingar frá 2012, sem við byggjum ákvarðanir á. Auðvitað breytist heilmikið á þeim tíma og staðan getur bæði batnað og versnað. Einkenni á öllum svona kerfum sem er stýrt ofan frá er að menn þurfa að vita þetta, þurfa meiri upplýsingar og svo taka menn ákvarðanir. Hér er verið að ræða um verð á loðnu, makríl o.fl. Hv. þingmenn á löggjafarsamkundu Íslands standa í púlti og ræða um hluti sem ætti eiginlega að ræða á stjórnarfundum eða hjá framkvæmdastjórn fyrirtækis. Við erum sem sagt búin að taka að okkur þetta hlutverk. Við erum farin að skattleggja mismunandi eftir tegundum - ósköp sniðugt - og þetta er bara orðið eins og fundur, ekki einu sinni í stjórn útgerðarfyrirtækis heldur í framkvæmdastjórn sem hittist daglega til þess að fara í gegnum markaðsmál og annað. Munurinn er sá að við erum ekkert að hætta okkar eigin fé, eins og væntanlega gerist með stjórnina í framkvæmdastjórninni, heldur erum við að sýsla með fé útgerðarinnar sem getur farið illa vegna ákvarðana okkar. Staðan var best eftir hrun þegar krónan féll og útgerðin gat selt mikið. Það sem gerðist í rauninni þegar krónan féll var að launin lækkuðu - útgerðirnar skulda flestar gengistryggð lán þannig að það breyttist ekki mikið með skuldirnar. Íslensku launin í frystihúsunum og yfirleitt alls staðar lækkuðu nema hjá sjómönnum því að þeir eru á hlut. Þeir eru nefnilega með gengistryggð laun og það gleymist oft. Það er reyndar að koma í ljós núna síðustu daga að þau laun eru orðin svo há að menn eru farnir að selja skuttogarana sem vinna aflann að fullu og flytja vinnsluna inn í land þar sem launin eru miklu lægri og eru borguð í íslenskum krónum og hafa setið eftir eftir hrunið. Útgerðin hefur gengið mjög vel eftir hrun og sýnt mikinn hagnað, a.m.k. fyrir afskriftir og fjármagnsliði. Nú eru vísbendingar um að staða sé orðin verri og markaðsmálin séu ekki eins góð o.s.frv. Þá þurfum við náttúrlega á hinu háa Alþingi, af því við vinnum með Íslandsútgerð hf., að taka ákvörðun og lækka gjöldin til þess að allt fari ekki í óefni. Síðan hefur líka komið í ljós að það er ákveðin stærðarhagkvæmni í útgerð eins og víða annars staðar og litlar útgerðir standa illa þrátt fyrir að menn hafi verið með ákveðin tonn sem þeir fengu ókeypis. Nú er verið að breyta því í krónur, 250 þús. kr., sem svarar til 21 tonns af þorski eftir verðmiðanum sem við erum búin að setja á þorskinn. Þeir fá sem sagt að veiða 21 tonn, þ.e. 250 þús. kr. í fyrirtækjaafslátt fyrir hvert fyrirtæki til þess að vega upp á móti því að stærri einingar eru hagkvæmari og skila meiri arði. Þannig vinnur Alþingi eiginlega gegn hagræðingu í greininni. Í þessu frumvarpi er margt merkilegt. Á bls. 8 eru t.d. mjög skemmtilegar stærðfræðiformúlur sem gleður hjarta mitt sem stærðfræðings, en ég er ekki viss um að allir skilji þær í hörgul. Það sem meira er, það er búið að hverfa frá þorskígildi sem var mælikvarði á hvað einstaka tegundir gæfu hátt verð í sölu. Mismunandi loðna gefur mikið minna á kíló en þorskurinn o.s.frv. Hér er búið að taka inn kostnaðinn við að veiða viðkomandi tegund. Þar erum við náttúrlega að útfæra enn betur kerfi okkar um Íslandsútgerð hf. Það er í sjálfu sér jákvætt. Það er enn í gangi að þeim er hlíft sem mynduðu skuldir við kaup á aflaheimildum, eins og löngum í þessu landi, herra forseti, skuldurum er hlíft, það er alltaf verið að hlífa þeim. Hinir sem lögðu fram eigið fé, tóku lán annars staðar og lögðu fram eigið fé eða áttu eigið fé til þess að mæta þessum kaupum fá ekki neitt, sem mér finnst vera mjög ósanngjarnt. Ég hef aldrei getað sætt mig við að þeir sem mynduðu skuldir til að kaupa aflaheimildir skuli njóta einhverrar fyrirgreiðslu umfram þá sem notuðu eigið fé til þess. Þetta frumvarp framlengir um eitt ár ástand sem ég kallaði í gær sovétkerfi. Í Sovétríkjunum á sínum tíma var það reynt í miklum mæli og gafst hreinlega ekki vel vegna þess að það vinnur alltaf eftir á og kemur ekki með bestu lausnirnar. Maður spyr sig: Af hverju notum við þetta ekki víðar? Af hverju höfum við ekki ríkisbakarí eða ríkismatvöruverslun eða ríkisskóverslun þar sem Alþingi Íslendinga mundi ákveða verðið á brauði og kruðeríi o.s.frv.? Það er vegna þess að sumir hafa uppgötvað, herra forseti, gildi markaðarins. Sumir hafa uppgötvað að verð getur verið myndað á markaði, það þarf ekki endilega að stýra því öllu ofan frá. Flestar þjóðir í heiminum aðhyllast reyndar þá kenningu í flestum greinum. Við gerum það líka í flestum greinum nema í sjávarútvegi. Auðvitað ætti auðlindarentan, sem menn tala um að eigi að vera sanngjörn og hæfilegt gjald fyrir notkun á auðlindinni, að ákvarðast á markaði. Það er alla vega mín kenning.  Ég hef hins vegar gengið lengra og komið með þá hugmynd að dreifa kvótanum á þjóðina. Jón og Gunna mundu reyna að selja sínar aflaheimildir og þá kæmist meira jafnræði á milli kaupenda og seljenda á þessum markaði og þingmönnum dytti ekki í hug að taka kvótann af Jóni og Gunnu, sem mundu kveinka sér við það, og dreifa til góðra verkefna eins og gert er á Vestfjörðum og víðar með byggðakvóta og öðru slíku. Við það að setja kvóta á markað, hvort sem ríkið yrði seljandi eða Jón og Gunna eins og ég hef lagt til, þá mundi myndast markaðsverð á kvótanum. Þá mundi myndast markaðsverð á þessari auðlindarentu og hún kæmi fram hjá þeim sem seldi kvótann en þá mundu menn eflaust hafa áhyggjur af því að kvótinn færi mismunandi til byggða landsins. Það sem kæmi í ljós væri að þeir sem gætu veitt ódýrast og selt dýrast byðu mesta auðlindarentu fyrir þá auðlind sem menn tala um sem kvóta. Mér finnst að menn þurfi að skoða þetta. Við getum ekki lengur verið með kerfi þar sem hv. þingmenn sitja og ræða um hvort ávöxtunarkrafan eigi að vera 8%, 9% eða 11% í þessari grein eða hvernig markaðsaðstæður eru hverju sinni, hvort hægt sé að hækka skattinn eða lækka hann eftir því hvernig markaðsaðstæður séu, heldur á að fela það aðilanum sjálfum með markaði. Þeir aðilar sem veiða geta boðið í kvótann. Ég held að menn þurfi að gera það. Ég vonast til þess að núna í sumar, þegar á að vinna að gerð varanlegs frumvarps um eignarhald á kvóta, hafi menn þetta í huga. Það þarf líka að gæta að hagsmunum þeirra sem hafa kvótann í dag. Við getum ekki tekið allt af þeim í einu. Þeir hafa fjárfest í skipum og öðru slíku og það mundi fara illa með útgerðina. Við þurfum að taka tillit til þess að þeir þurfa að afskrifa þessa eign á löngum tíma. Í mínum hugmyndum gerði ég ráð fyrri því að þetta yrði afskrifað á 40 árum, þ.e. 2,5% á ári. Meðallíftími yrði 21,5 ár eða eitthvað svoleiðis. Ég held að menn ættu að stíga það skref. Það gengur ekki að vera með kerfi þar sem öllu er í rauninni stýrt ofan frá með ákvörðun Alþingis um verð á veiðiheimildum og verð á hinu og þessu. Skattlagningin er komin niður í það að við erum farin að tala um skattlagningu alveg niður í humar, keilu, kolmunna, löngu, rækju o.s.frv. Sérstakt gjald á rækju er til dæmis núll. Það er vegna þess að það eru svo fáir sem vilja veiða rækju sem stendur, ólíkt því sem áður var. Taflan sem er á bls. 2 í frumvarpinu mun vera til endalausra skoðana á hinu háa Alþingi, á hverju einasta ári, vegna þess að aðstæður eru stöðugt að breytast. Stundum er dýrt að veiða gullkarfann, í annan tíma ódýrara o.s.frv. Stundum fæst hátt verð fyrir humarinn, í annan stað lágt verð. Þetta mun allt breytast. Það er nefnilega svo erfitt að stýra breytilegu verði. Það þekkja þeir sem eru í atvinnulífinu. Verð á olíu hækkar og verð á fiski hækkar eða lækkar og verð á rafmagni og laun, gerðir kjarasamningar o.s.frv., og þá breytast allar forsendur og þá breytist allur reksturinn. Þetta erum við á hinu háa Alþingi í raun að gera fyrir alla útgerðina í landinu og þurfum þá að gera sem oftast því að aðstæður breytast. Ég geri ráð fyrir að menn þurfi árlega að breyta töflunni á bls. 2 til þess að taka mið af þeim breytingum sem verða á markaði, verði og kostnaði við veiðar.

Herra forseti. Ég er mjög hrifinn af þessari hugmynd um að allir landsmenn fái sinn hlut af kvótanum. Það yrði þá gert út frá sanngirnissjónarmiðum gagnvart þeim sem hafa kvótann í dag, hann yrði færður til landsmanna á einhverju tímabili, hvort sem það eru 10, 20, 40 ár. Það er eitthvað sem mundi þurfa að ræða út frá sanngirnissjónarmiðum. Mig langar að spyrja þingmanninn út frá þeirri grunnforsendu sem eignarrétturinn grundvallaðist á upprunalega og byggist m.a. á hugmyndum Johns Lockes. Það er einungis hægt að fá eignarrétt á sjálfsprottnum auðlindum, auðlindum sem koma frá náttúrunni, með því að erfiði komi þar við sögu og að uppfylltum tveim frumskilyrðum. Annað skilyrðið er að nægilega mikið sé eftir af gæðum fyrir aðra þannig að jafnræðisreglan sé uppfyllt og hitt skilyrðið er að ekki má eyða þessum gæðum, það má ekki fara svo illa með þau að þau skemmist. Þannig verður að hafa sjálfbærniregluna líka að leiðarljósi. Það verður síðan að taka tillit til komandi kynslóða og barna o.s.frv. Þetta eru ekki eignarréttindi sem er úthlutað til fólks sem það getur síðan framselt, heldur er þetta nýtingarréttur. Maður hefur þá einn hluta af 320 þúsund í nýtingarrétt og getur leigt hann út en getur ekki framselt hann að eilífu, hann verður ekki eignarréttur. Síðan þegar maður deyr taka komandi kynslóðir við nýtingarréttinum. Þetta verður áfram sjálfsprottin auðlind sem allir hafa jafnan rétt til þess að ganga í og nýta. Ef þeir kjósa að gera það ekki sjálfir skuli þeir leigja hann til einhvers annars, þannig að hann ónýtist ekki. Þá mundi skapast markaður um réttinn. Þeir sem væru í bestri stöðu til að bjóða í kvótann, eins og hv. þingmaður segir, væru þeir sem gætu boðið hæst verð fyrir hann og gætu haft veiðarnar sem ódýrastar, byðu upp á skilvirkni.

Herra forseti. Fyrir 100 eða 200 árum voru þær auðlindir sem við köllum svo í dag ekki auðlindir. Sjávarútvegurinn kostaði mannslíf, mjög mörg mannslíf. Ég held að árið 2002 sé fyrsta árið sem enginn maður fórst við Ísland í sjávarútvegi. Allar götur, alla Íslandssöguna, hefur sjávarútvegurinn kostað mannslíf, þ.e. hann var ekki ódýr, það var ekki ókeypis að sækja sjó. Orkan eða fallvötnin voru til bölvunar í hverri sveit, drápu hesta og hund, stundum mannskapinn líka. Það var ekki fyrr en mannvitið kom til og skipin urðu nægilega örugg að auðlindin myndaðist. Mannauðurinn gerði fallvötnin að verðmæti. Þannig mynduðust þessar auðlindir. Þær eru mannvit í grunninn. Þegar menn þurftu að takmarka aðgang að sjávarútveginum, þegar það stefndi í ofveiði eða bara hreinlega að fiskstofnarnir þurrkuðust upp vegna þess að skipin voru orðin svo góð, vegna þess að mannvitið hafði gert skipin svo góð, þurftu menn að takmarka aðganginn. Takmörkun á aðgangi þýðir alltaf í vissum skilningi eignarréttur. Íbúðir okkar eru lokaðar, ég get læst íbúðinni minni, það er takmörkun á aðgangi, það er bara ég sem hef aðgang að íbúðinni, það helgar minn eignarrétt. Ef allir hefðu aðgang að íbúðinni minni væri ekki mikils virði að eiga þá íbúð. Það að takmarka aðganginn að auðlindinni bjó til verðmæti. Um þau verðmæti deilum við, eignarréttinn á aðganginum. Um það hefur ekki náðst sátt eftir að aðgangurinn var takmarkaður. Það hefur bara ekki náðst um það sátt. Menn segja að það þurfi að borga þjóðinni fyrir aðganginn að auðlindinni með sanngjörnum hætti og um það snýst deilan. Mér finnst að við eigum bara að setja aðganginn til þjóðarinnar fyrst hún er sögð eiga þetta. Jón og Gunna fái aðganginn til nægilega langs tíma og geti ráðstafað honum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í megindráttum að þetta er sameiginleg auðlind. Auðlind er kannski nýtt hugtak þegar verið er að tala um þetta eða ekki, fallvötnin voru ekki auðlind í það minnsta en fiskurinn hefur alltaf verið auðlind. Jarðir sem lágu annaðhvort að sjó eða við á þar sem hægt var að veiða fisk voru alltaf verðmætari en aðrar. Grunnhugmyndin er að sjálfsprottin gæði sem koma frá náttúrunni sjálfri eru sameiginleg eign. Þetta er grunnforsendan sem kemur fram þegar menn skilgreina eignarréttinn fyrir nokkrum öldum síðan. Auðlindin er sameiginleg og hugmyndin er að hún eigi að vera sameiginleg meðal Íslendinga. Það kemur fram í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða eins og þau eru. Þetta er sameiginleg eign þjóðarinnar, sama hvað menn vilja segja um það þá stendur það nú samt í lagatextanum. Ef auðlindin er sameiginleg eign og ekki á að fara þá leið að við höfum öll jafnan rétt til að ganga í hana, þó að sett væri þak á það hvað við mættum veiða mikið til þess að tryggja sjálfbærni hennar eins og þarf að gera, eitthvert kvótaþak, eða takmarka aðgang með veiðidögum, sama hvernig aðgangur er takmarkaður til að tryggja sjálfbærni þá förum við þessi leið. Fyrst við megum ekki öll ganga jafn mikið í þessa auðlind og ákveðnir aðilar hafa fengið rétt til að ganga í hana og útiloka aðra erum við með núgildandi fyrirkomulag. Þótt við séum skotnir í hinu fyrirkomulaginu er það ekki að fara að gerast. Það sem hefur gerst og mun áfram gerast er að ákveðnir aðilar fá rétt til að sækja í auðlindina og aðrir ekki. Þetta eru sjálfsprottin náttúruleg verðmæti og grundvöllurinn að eignarrétti og nýtingu þeirra er sá að auðlindin er sameign. Þegar menn fá þau hlunnindi að sækja í auðlindina verður að sjálfsögðu að tryggja að réttlát renta 

Ég tel reyndar, herra forseti, að takmörkunin hafi í fyrsta lagi bjargað þessari auðlind. Ef aðgangur hefði ekki verið takmarkaður, ef löggjafinn hefði ekki komið til, ríkisvaldið, væri búið að veiða síðasta þorskinn,  Við ræðum hér frumvarp um það hvernig eigi að láta þá sem njóta aðgangs í dag borga fyrir aðgang að auðlindinni, að þessari takmörkuðu auðlind. Það er gert að mínu mati með mjög fátæklegum hætti vegna þess að það liggur ekki einu sinni fyrir hvað sanngjarnt og hæfilegt gjald fyrir aðgang að auðlindinni þýðir. Það liggur ekki fyrir. Menn eru ekki einu sinni sammála um það. Sumir segja að það eigi að vera 25%, aðrir segja að það sé 50% af umframrentu, sem er eitthvert hugtak sem menn hafa líka búið til. Menn þurfa því í raun að búa til líkan, ríkismódel, og þurfa að hafa upplýsingar aftur í tímann og þeir standa alltaf frammi fyrir þessu vandamáli. Hins vegar ef Jón og Gunna fengju þetta til sín og reyndu að selja sinn kvóta mundi myndast verð á aflaheimildum, veiðiheimildum. Fyrst myndast verð á því hvað það kostar mikið að veiða t.d. 1% af afla við Ísland. Þegar búið væri að breyta því yfir í fisktegundir kæmist líka á markaður með veiðar í einstökum fisktegundum, löngu, þorski o.s.frv. Svoleiðis kerfi mundi búa til markað sem mundi leysa það vandamál sem við reynum að leysa í þessu frumvarpi og munum þurfa að leysa á hverju einasta ári.

Virðulegi forseti. Mér finnst alltaf dálítið erfitt að eiga samtal í þessum málum því að ef maður er gagnrýninn á að menn ætli að lækka veiðigjöld á útgerðina í landinu er því tekið þannig að maður sé á móti þeirri atvinnugrein. Undir því þurfum við að sitja sem höfum verið þeirrar skoðunar að greiða eigi til þjóðarinnar og þá í gegnum ríkið sem heldur utan um auðlindir og auðlindastýringu í landinu fyrir þjóðina, að greiddur verði til þjóðarinnar sanngjarn hlutur af auðlindarentunni sem sannarlega hefur skapast í sjávarútvegi á undanförnum áratugum og ekki síst þeim síðustu, sem eru næst okkur í tíma. Ég kalla þess vegna eftir því að við hér á þingi setjumst niður og skoðum fyrir alvöru alla þá vinnu og stefnumörkun sem hefur átt sér stað á því sviði hingað til. Það eru til skýrslur eftir skýrslu þar sem um þessi mál er fjallað á yfirvegaðan hátt og færð fyrir því mjög góð og ítarleg rök að eðlilegt sé að þjóðin fái sýnilegan hluta af auðlindarentunni til sín. Einhverra hluta vegna endum við þó í þeirri stöðu sem við erum í núna, vegna þess að það var síðasta ríkisstjórn sem ákvað að hrinda í framkvæmd stefnumörkun sem hefur átt sér stað og hefur verið í vinnslu áratugum saman er það brýnasta verkefni þessarar ríkisstjórnar að vinda ofan af því og þá einhvern veginn. Það er verið að vinda ofan af mjög vandaðri stefnumótunarvinnu sem býr að baki þeirri lagasetningu sem átti sér stað á síðasta kjörtímabili, það er verið að vinda ofan af vandaðri vinnu á mjög flausturslegan hátt og með afleiðingum sem ég tel að muni enda með því að deilurnar um sjávarútveginn, fiskinn í sjónum, eignarréttindi og annað tengt því verði erfiðari en við höfum séð áður. Það er verið að kasta stríðshanska með þeirri tillögu sem hér er og líka með aðferðafræði ríkisstjórnarinnar í málaflokknum. Virðulegi forseti. Ég talaði um stefnumótun. Á síðasta kjörtímabili var mjög góðri skýrslu skilað af svokallaðri auðlindastefnunefnd sem skoðaði auðlindamálin í heild sinni til ná utan um þau og koma með tillögur um hvernig við ættum að fara með þau, bæði hvað varðar stýringu á þeim og gjaldtöku. Sú vinna síðustu ríkisstjórnar fór ekki fram í neinu tómarúmi og það er alveg merkilegt þegar maður les þá skýrslu hversu mikill samhljómur er i henni og í skýrslu og tillögum auðlindanefndar frá árinu 2000, sem ég hvet alla þingmenn til að lesa líka. Það var engin vond vinstri stjórn sem ætlaði að kippa fótunum undan sjávarútveginum í landinu, sem lagði til aukna gjaldtöku á nýtingu auðlinda. Það var á miðju ríkisstjórnarskeiði núverandi stjórnarflokka og ég man ekki betur en formaður þeirrar nefndar hafi komið úr Framsóknarflokknum. Þverpólitískt hafa menn því komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegt sé að þjóðin eigi ríkara tilkall til hlutdeildar í auðlindarentunni en Alþingi hefur lagt af stað í að framkvæma, fyrir utan það sem lagt var af stað með í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þegar við erum að tala um auðlindarentu erum við oft spurð að því hvað auðlindarenta sé. Auðlindastefnunefnd skilgreinir hana þannig að auðlindarentan myndist til að mynda í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda og að auðlindarentan sé sá umframhagnaður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt allan rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst. Við erum að tala um að fá hlutdeild í þessu, hlutdeild í þeim umframhagnaði sem verður til í greininni vegna sérleyfa sem menn hafa til að sækja aðföngin til matvælaframleiðslu sinnar. Það eru nú öll ósköpin sem verið er að kalla eftir. Við lendum í því að þessi ríkisstjórn ákveður í staðinn fyrir að horfa á stefnumörkunina frá árinu 2000 og tillögurnar sem komu fram þar, í staðinn fyrir að horfa á stefnumörkunina sem kemur fram í tillögunum og í skýrslunni árið 2012, sem kallast að miklu leyti á við stefnumörkun og tillögurnar frá árinu 2000, að líta á það sem sitt allra fyrsta verk á Alþingi þegar ný ríkisstjórn er komin að breyta þessu einhvern veginn, þannig að þetta lækki nú alveg örugglega. Það er gert í staðinn fyrir að horfa á þetta í því samhengi að þarna er ekki um að ræða tekjustofn fyrir ríkissjóð vegna þess að ríkissjóður er í vandræðum heldur býr að baki hugmyndafræði sem er þekkt úti um allan heim. Og þegar þessum gerningi er lokið, og menn halda því fram að þetta sé gert vegna þess að annars færi útgerðin almennt á hausinn, koma rúmum mánuði síðar, þegar ríkið hefur afsalað sér tekjum upp á 3 milljarða það árið, fréttir af því að þrjú fyrirtæki í landinu sem eru í blönduðum leiðum hafi skilað hagnaði upp á 28 milljarða og séu að greiða út arð til sinna eigenda upp á 5 milljarða. Hvernig hefðu þessir 3 milljarðar getað sett alla greinina á hliðina? Það er þetta sem við erum að tala um. Þetta eru stærðirnar. Þess vegna nefni ég það hér. Ég hef ekkert á móti því að menn hagnist í sjávarútvegi. Ég er hins vegar á móti því að það komi ekkert af umframhagnaðinum, við erum alltaf aðeins að tala um umframhagnaðinn, til þjóðarinnar í gegnum ríkissjóð, það er það sem ég er á móti. Þessi ríkisstjórn er ekki að afsala sér nauðsynlegum tekjum í ríkiskassann. Hún er að segja að þjóðin eigi ekki tilkall til réttlátrar hlutdeildar í umframhagnaðinum og það er grundvallaratriði sem um ræðir, þar greinir okkur á. Það er beinlínis rangt að breiða yfir þetta með því að segja: Þið settuð auðlindagjöld á útgerðina vegna þess að ykkur vantaði fjármuni í ríkiskassann. Menn ættu að lesa tillögur auðlindanefndar frá árinu 2000 og líka tillögur auðlindastefnunefndar frá árinu 2012 og þá sjá þeir að þarna býr að baki mjög ítarleg og vönduð stefnumótunarvinna. Virðulegi forseti. Mig langar að kalla eftir því að við í þinginu ræðum þetta meira á þeim nótum og tölum um hlutina eins og þeir eru. Ef menn eru á því að umframhagnaðurinn eigi alfarið að fara til þeirra sem veiða á að segja það hreint út. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þjóðin sem á auðlindina, sem þeir sem sækja hana eru með sérleyfi til að nýta, eigi að fá hlutdeild í umframhagnaðinum. Það er mín afstaða. Það er afstaða Samfylkingarinnar. Frekjan er ekki meiri en það. Kröfurnar eru ekki meiri en það að við fáum eðlilega hlutdeild, þjóðin sjálf sem á auðlindina. Hættum að tala í upphrópunum og skoðun stefnumörkunina, hún er góð. Þetta er góð vinna og hún er mikilvæg. Ég tel að það sé miklu erfiða að starfa í þessari grein í þeim ófriði sem um hana hefur ríkt en menn gera sér grein fyrir. Sá ófriður sem um hana hefur ríkt er ekki síður komin frá þeim sem telja sig vera að þjóna hagsmunum greinarinnar. Hvernig getur það þjónað hagsmunum greinarinnar að skera sig þannig úr að hún er líklega eina atvinnugreinin í landinu sem þarf ekki að greiða fyrir aðföng sín? Þannig getur það ekki verið vegna þess að það verður alltaf ákveðið ranglæti í því, sérstaklega þegar um er að ræða takmarkaðar náttúruauðlindir sem menn fá sérleyfi til að nýta. Aftur að skýrslunum sem ég er að fjalla um. Þær eru býsna góðar báðar tvær. Þar er verið að fjalla um auðlindarentuna sem ég tel mjög áhugaverða umfjöllun og er hún skilgreind eins og ég greindi frá áðan. Í skýrslu auðlindanefndar er líka bent á að meðal þeirra atriða sem viðhalda eða ýta undir myndun auðlindarentu eru aðgangs- eða magntakmarkanir þar sem úthlutað er sérleyfum eða takmörkuðum nýtingarrétti. Auðlindarentan verður til vegna sérleyfanna, vegna þessara takmarkana. Það er ekki verið að deila um þetta. Það er á þeim grunni sem við erum að tala um að eðlilegt sé að þjóðin fái hlutdeild í þessu. Einnig kemur fram í skýrslunni að í greinum sem byggja á sérleyfum til nýtingar auðlinda telji auðlindastefnunefnd nákvæmara að lýsa framlegðinni sem vergri hlutdeild fjármagns og auðlinda. Með því að bæta auðlindinni sjálfri við hugtakið er verið að viðurkenna að hún sé veigamikill hluti þeirra verðmæta sem skapar framlegð í greininni. Þá er líka fjallað um hvernig tilkall ríkisins sem eiganda eða umsjónaraðila auðlinda til auðlindaarðsins, sem við höfum verið að ræða hér, eða auðlindarentunnar sé almennt talið hafa minni neikvæð áhrif á rekstur og hvata í viðkomandi atvinnugrein en hefðbundin skattheimta eða önnur gjaldtaka. Sú aðferðafræði sé því miklu betri en að fara í beina skattheimtu. Það er jafnframt fjallað um þetta í ítarlegri stöðuskýrslu OECD um Ísland frá því í júní árið 2011 þar sem segir að frá sjónarmiði efnahagslegrar hagkvæmni sé auðlindarentuskattur í grundvallaratriðum besta skattlagningin því að það skekki ekki efnahagslegar ákvarðanir og leggi þar af leiðandi ekki á neinar aukabyrðar. Síðan segir í skýrslunni að frá árinu 2012 að hlutfall áætlaðrar auðlindarentu sem ríkið gerir tilkall til sem eigandi eða umsjónaraðili sé mismunandi eftir auðlindum en undantekningarlaust sé gert ráð fyrir að hluti hennar falli til sérleyfishafanna sjálfra. Það er aldrei verið að tala um að þeir sem hafi sérleyfin fái enga hlutdeild í umframarðinum. Hér á landi tökum við mjög lítinn hluta í veiðigjöldum, meira að segja vonda vinstri stjórnin tók aðeins lítinn hluta af hinum skilgreinda og vel þekkta umframhagnaði. Nú á að minnka það enn frekar og það tel ég afar vonda ákvörðun og að við séum komin aftur á braut deilna í þessum málum. Þá vil ég nefna að í skýrslunni frá árinu 2000 er beinlínis lagt til varðandi náttúruauðlindir í þjóðareign að lagareglur um allar náttúruauðlindir verði samræmdar og það verði tekið upp nýtt ákvæði í stjórnarskrá um þjóðareign náttúruauðlinda sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Þetta ætti þá við allar auðlindir sem tilheyra þjóðlendum, svo og nytjastofna og aðrar auðlindir innan íslenskrar efnahagslögsögu. Um þetta var síðan lögð til sú meðferð náttúruauðlinda að það giltu ákveðnar meginreglur og meðal annars, og þetta er í kafla 2.6.1., að lagt væri á afnotagjald til að standa undir kostnaði ríkisins af rannsóknum og eftirliti með nýtingu auðlindanna. Síðan segir, næsta tillaga: Þjóðin fái sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting auðlindanna skapar. Þetta er sú umræða sem við höfum farið í gegnum hér sl. áratugi 

Hæstv. forseti. Fyrr á tíð, fyrir ekki svo ýkja mörgum áratugum, var bæjarútgerð eða Bogesen í hverju plássi, hverjum byggðakjarna, við sjávarsíðuna, eða blanda af þessu tvennu, bæjarútgerðinni og einkaframtakinu, sem áttu það sammerkt að eiga tengingu inn í samfélagið, voru tengd inn í það samfélag sem þessir aðilar voru sprottnir upp úr, hvort sem það var bæjarútgerðin eða útgerðarfyrirtækið á staðnum. Við innleiðingu kvótakerfisins er hoggið á þessi tengsl, þessi samfélagslegu tengsl, og við þekkjum öll úr síðari tíma sögu illar afleiðingar kvótakerfisins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að það hefði gerst í seinni tíð að menn hefðu uppgötvað gildi markaðarins á þessu sviði sem öðrum og rakti ýmis dæmi þessa um miðstýringu í austurvegi og ágæti markaðsbúskapar á Vesturlöndum. Vandinn er sá að hagsmunir fyrirtækis og eigenda atvinnutækja þurfa ekki að fara saman við samfélagslega hagsmuni. Þessir hagsmunir eru ekki endilega hinir sömu. Þegar fiskvinnslufyrirtækið Vísir skoðar bókhald sitt kemst það að raun um að með því að loka tveimur vinnslustöðvum og færa áherslurnar á hina þriðju, sem er í eign fyrirtækisins, muni að öllum líkindum takast að spara í bókhaldinu, þá eru ótaldir hinir samfélagslegu ókostir sem fylgja því að tugir manna, í sjávarbyggðunum sem lokað er í, missa sína vinnu. Nú eru menn að horfa upp á það að fyrirtækið er að bjóða starfsfólkinu í öðrum landshlutum vinnu á þeim stað sem starfsemin verður flutt til, í Grindavík; en eins og við þekkjum af fréttum lokar Vísir á Húsavík og Djúpavogi. Þarna hefur það því gerst að Bogesen, sem áður var á sínum stað í sinni byggð, hann er farinn að dírigera fólki í öðrum hornum landsins. Þetta er það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar gildi markaðarins. Þá spyr ég um gildi samfélagsins og hvers það er megnugt til að koma til móts við fólk sem er að glata vinnunni vegna aðgerða af þessu tagi. Ég tek undir með þeim sem hafa vakið máls á því hér í þingsal að ríkisvaldið verður á einhvern hátt að grípa í taumana með einhverjum ívilnandi aðgerðum, einhverjum aðgerðum til að forða fólki á þessum stöðum frá atvinnumissi. Við erum búin að sjá mörg dæmi þessa á undanförnum árum, en þetta er með verri dæmum alla vega úr seinni tíð. Þarna þarf eitthvað að gerast. Ég vil taka undir með þeim sem hafa hvatt til þess. Hvernig á að afla samfélaginu tekna af sjávarauðlindinni? Við erum búin að ræða það í þessum sal, sennilega meira en flest önnur mál, og hafa skoðanir verið mjög skiptar. Ég var löngum á því máli að við ættum fyrst og fremst að gera þetta í gegnum tekjuskatta, skatta á arð og skatta á tekjur, tekjur fyrirtækjanna, þess starfsfólks sem vinnur hjá fyrirtækjunum, arðinum sem fyrirtækin skapa og þar fram eftir götunum. Það sem ég sá ámælisvert við kvótakerfið var fyrst og fremst sú eignamyndun sem þar var að eiga sér stað og framsalið, þar sem handhafar kvótans fóru að leigja hann öðrum útgerðarmönnum sem ekki höfðu kvóta á hendi. Þetta voru þeir annmarkar sem ég sá fyrst og fremst á kvótakerfinu, ekki tekjuhliðin. Síðan tóku viðhorf mín að breytast. Endahnúturinn á þá þroskasögu mína var rekinn í mótmælunum sem fram fóru hér fyrir utan alþingishúsið árið 2012 þegar við ræddum um auðlindagjald á sjávarútveginn. Reyndar kom hið endanlega sjokk ekki fyrr en nokkru síðar og mun ég víkja að því hvað það var sem breytti afstöðu minni. Það var eftir sumarþingið fyrir tæpu ári. Þá fór fram hér í þingsal mikil umræða um lækkun gjaldanna á útgerðina og við í stjórnarandstöðunni andæfðum því mjög ákveðið. En úti fyrir þinghúsinu var grátið. Stærstu útgerðarfélögin stefndu öllum sínum flota hér í Reykjavíkurhöfn og síðan kom mannskapurinn hingað upp á torfuna hér fyrir fram og mótmælti meintum misráðnum ráðagjörðum þáverandi stjórnar, höfðu gert það, en núna var ekkert um mótmæli vegna þess að stjórnin var að verða við óskum þeirra í reynd. Líður nú og bíður, en ekki lengi. Skömmu eftir að þingið fer heim er farið að boða til aðalfunda í útgerðarfyrirtækjunum. Og viti menn, þeir sem höfðu grátið hæst og mest og haft sig mest í frammi, bæði hér fyrir utan og í fjölmiðlum, sýndu fram á bærilegan hag. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum greiddi í arð fyrir tæpu ári ef ég man rétt yfir eitt þúsund milljónir króna - yfir eitt þúsund milljónir króna í arð - þeir sem höfðu borið sig svona illa. Samherji sýndi fram á meiri gróða en nokkru sinni í sinni sögu. Þegar þetta bætist ofan á hitt, að við höfum orðið vitni að því að leiguliðar sumra þessara aðila - sumra, segi ég, vegna þess að ekki hafa öll útgerðarfélög tíðkað framleigu á kvóta - en sum þessara félaga höfðu látið leiguliða sína greiða sér ofan í sína vasa miklu hærri upphæðir en óskað var eftir að nú yrðu látnar renna í ríkissjóðinn. Þá segi ég: Eftir þetta var trúverðugleiki þessara aðila farinn í mínum huga, hann var farinn. Þá segi ég, vegna þess að við þurfum alltaf að laga okkur að aðstæðum: Við verðum að hugsa aðrar og nýrri leiðir. Ég gerði það í mínum huga. Þar með var ég kominn á sveif með gjaldinu fyrir aðgangi að sjávarauðlindinni. Þar með höfðu sjónarmið mín hvað þetta snertir breyst. Annað er það sem ég hef jafnan viljað leggja áherslu á, það er að með þeim lögum sem við setjum og þeim ramma sem við ákveðum verði tryggður ákveðinn fjölbreytileiki í útgerðinni og að við setjum ekki litlu fyrirtækjunum um of stólinn fyrir dyrnar. Ég hef sannast sagna áhyggjur af því sem er að berast frá smábátasjómönnum sem telja að þær breytingar sem hér er verið að gera komi ekki nægilega til móts við minnstu útgerðirnar. Landssamband smábátaeigenda óttast að verði frumvarpið óbreytt að lögum muni það hafa í för með sér fækkun smærri fyrirtækja - á þessa leið segir í fréttatilkynningu frá þessum aðilum. Ég er ekki að fara hér í ræðu minni inn í einstaka þætti þessa frumvarps, til þess hefði ég þurft að sitja vel og lengi í þeim nefndum sem eru að fjalla um frumvarpið, en ég er að tala hér um hin almennu prinsipp, hin almennu grundvallarsjónarmið. Ég horfi líka á það sem segir í greinargerð með frumvarpinu, þá ekki síst það sem kemur frá fjármálaráðuneytinu um áhrifin á tekjur ríkissjóðs. Hér segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum fyrir aflaheimildir verði 1 milljarði kr. minni á árinu 2014 en áætlað er í gildandi fjárlögum og 1,8 milljörðum kr. minni á árinu 2015 en áður var áætlað, eða samtals 2,8 milljarðar kr. á þessum tveimur árum.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Á þessu stigi liggja ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóðs. Að óbreyttu má því gera ráð fyrir að staða ríkissjóðs muni versna á árunum 2014 og 2015 frá því sem áður var áætlað.“ Já, segir þá fjármálaráðherrann. Ætla menn alveg óháð stöðunni í atvinnugreininni að skattleggja hana, óháð því hvernig henni vegnar? Nei, við erum að reyna að búa til kerfi sem er raunsætt að þessu leyti, en þarna er verið, og það var hugsun okkar í fyrri ríkisstjórn, að búa til ákveðna fasta stærð, að aðgangurinn að sjávarauðlindinni kostaði tiltekna peninga á sama hátt og það kostaði tiltekna peninga að leigja kvóta fyrir þá sem ekki höfðu hann á hendi, og var sóttur í hendur útgerðarfyrirtækja sem bjuggu yfir kvótanum. Við skulum hafa það í huga að við erum væntanlega öll sammála um að við þurfum að reka heilbrigðiskerfi, skólakerfi, við þurfum að hafa vita til að lýsa skipunum, við þurfum að hafa veðurþjónustu, við þurfum að hafa innra stoðkerfi í samfélaginu, samgöngur til að flytja fiskinn og aðrar vörur og fólk á milli staða og við þurfum að fá peninga til að fjármagna þetta. Við stöndum frammi fyrir því að spyrja: Hverjir eiga að greiða? Eru það ekki þeir sem eru aflögufærir? Eru það ekki þeir sem geta borgað eigendum sínum 1.100 milljónir í arð á einu ári? Eru það ekki þeir sem eiga að láta eitthvað af hendi rakna en ekki hinir sem hafa búið við óbreyttan lágan kaupmátt í langan tíma, eða jafnvel kaupmáttarskerðingu, eða þeir sem hafa ekki vinnu, búa við orkumissi? Er þetta ekki fólkið sem við eigum að láta peninga renna til en ekki taka frá? Ég hefði haldið það. Ég hefði haldið að útgerðin væri aðeins stærri í andanum en raun ber vitni. Og ég hefði haldið að stjórnarmeirihluti sem vildi vera sanngjarn, ekki bara í orðum heldur í verkum, tæki öðruvísi á þessum skattamálum en gert er með þessu frumvarpi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001. Í frumvarpinu er sett fram ný eiginfjár- og arðgreiðsluregla fyrir Seðlabanka Íslands. Þetta er gert til að koma fjárhagslegum samskiptum ríkissjóðs og Seðlabankans í fastara form en nú er og þar með treysta fjárhagslegt sjálfstæði Seðlabanka Íslands. Fjárhagslegt sjálfstæði seðlabanka felur í sér þrennt: í fyrsta lagi að bankinn hafi sjálfstæðan rekstur og þurfi því ekki að reiða sig á opinber framlög með sama hætti og aðrar ríkisstofnanir, í öðru lagi að bankinn hafi fjárhagslegan styrk sem geri honum kleift að hrinda í framkvæmd þeim aðgerðum sem ráðast þarf í til að uppfylla markmið bankans og í þriðja lagi að stofnanaumgjörðin er lýtur að fjárhagslegum samskiptum seðlabanka og ríkissjóðs stuðli að því að æskilegum fjárhagslegum styrk sé viðhaldið. Í frumvarpinu eru þessi sjónarmið höfð að leiðarljósi. Reynslan sýnir að þær aðstæður geta skapast að fjárhagsleg staða seðlabanka almennt setji stefnumörkun þeirra á sviði peninga- og gjaldeyrismála skorður sem kemur niður á árangri þeirra við að tryggja verðstöðugleika. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að mat á eiginfjárviðmiði Seðlabankans byggi á reglu sem treysti þessa stöðu bankans. Til grundvallar frumvarpinu liggur starf vinnuhóps sem fjármálaráðuneyti og Seðlabanki Íslands komu á fót í upphafi árs 2012 til að endurskoða fjárhagsleg samskipti ríkissjóðs og bankans. Meðal þess sem hópurinn tók til skoðunar voru reglur um ráðstöfun árlegs hagnaðar Seðlabankans og mat á eigin fé bankans. Hópurinn hafði til hliðsjónar skýrslur og ráðgjöf utanaðkomandi sérfræðinga auk þess sem litið var til löggjafar um seðlabanka í Danmörku og Finnlandi. Samstaða var um það innan vinnuhópsins að núgildandi regla um ráðstöfun hagnaðar Seðlabankans tryggði ekki fjárhagslegt sjálfstæði bankans á fullnægjandi hátt og gæti í sumum tilvikum gengið gegn markmiðum peningastefnunnar. Þannig getur komið til greiðslu hagnaðar til ríkissjóðs þrátt fyrir að eiginfjárstaðan sé talin ófullnægjandi, jafnvel þegar hún er neikvæð. Þá gæti núverandi umgjörð sömuleiðis leitt til þess að eiginfjárstaða bankans yrði mun sterkari en þörf er á. Í ákvæði 34. gr. laga um Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að árlegur hagnaður greiðist í ríkissjóð ef honum er til að dreifa, óháð því hvert eigið fé bankans er. Eiginfjárstaðan hefur aftur á móti áhrif á það hversu hátt hlutfall hagnaðarins skuli greitt í ríkissjóð. Ef eigið fé bankans svarar ekki að lágmarki til 2,25% af fjárhæð útlána og innlendrar verðbréfaeignar lánakerfisins í lok árs skal aðeins greiða þriðjung hagnaðarins en annars tvo þriðju hluta hans. Engar algildar reglur eða viðmið eru til um eigið fé seðlabanka. Þörfin fyrir eigið fé seðlabanka getur samkvæmt því verið mismunandi frá einu ríki til annars eftir stefnu í peninga- og gjaldeyrismálum á viðkomandi stað, eðli þeirra markmiða og verkefna sem þeim eru falin og sömuleiðis efnahagsumhverfi. Æskilegt er að eiginfjárstaða seðlabanka sé þannig að hún tryggi nauðsynlegar tekjur til að standa undir starfsemi bankans og veiti svigrúm til að mæta tapi ef áhætta er til staðar á efnahagsreikningi eða stafar af óvissu í rekstrarumhverfinu. Við mat á óvissu er meðal annars tekið tillit til áhrifa af væntanlegum og mögulegum breytingum á eignum og skuldum Seðlabankans vegna þjóðhagslegra aðstæðna, fyrirkomulags gengis- og peningamála eða, eins og nú háttar til, aðlögunar sem þörf er á vegna áhrifa fjármálakreppunnar á efnahag bankans. Í frumvarpinu er lögð til sú meginregla að þegar hagnaður er á starfsemi Seðlabanka Íslands verði honum varið til greiðslu í ríkissjóð enda sé hann ekki lagður við eigið fé. Ef mat á eigin fé bankans reynist vera undir þeim eiginfjárviðmiðum sem lýst er í 2. mgr. greinarinnar skal leggja árlegan hagnað við eigið fé hans að því marki sem þörf er á til að þeim verði náð. Í þessu samhengi er þó rétt að taka fram að reikningsskilareglur bankans gera ekki ráð fyrir að óinnleystur bókfærður hagnaður í uppgjöri bankans geti myndað grundvöll til greiðslu hagnaðar til ríkissjóðs. Í samræmi við það mun Seðlabankinn halda sérstakan reikning, gangvirðisreikning, meðal eigin fjár, sem ætlað er að halda utan um hreyfingar vegna hagnaðar og tapa sem myndast hafa vegna verðbreytinga á markaði. Þessi reikningur mun einkum halda utan um gangvirðisbreytingar vegna gengis krónunnar og verðbreytingar á erlendum eignum og skuldum. Í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði sérstök eiginfjárregla sem mati á eiginfjárviðmiði Seðlabanka Íslands er ætlað að byggjast á. Samkvæmt reglunni skal matið byggt á tveimur meginþáttum. Í fyrsta lagi er um að ræða mat á tekjum og gjöldum af eignum og skuldum bankans. Samkvæmt því á að miða við að tekjur bankans af þeim eignum sem fjármagnaðar eru með skuldum sem ekki bera vexti skuli að lágmarki standa undir rekstrarkostnaði bankans. Í öðru lagi er um að ræða mat á þeirri áhættu og óvissu sem bankinn stendur frammi fyrir á hverjum tíma. Mat þetta varðar tvennt, annars vegar mat á áhættu sem er til staðar á efnahagsreikningi bankans og metin er með skilgreindri tölfræðilegri aðferðafræði og hins vegar mat á óvissu um rekstur bankans sem metin er á grundvelli sviðsmyndagreiningar sem nær til næstu þriggja ára. Í ákvæði 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að Seðlabankinn meti eiginfjárviðmið bankans árlega en sú ákvörðun ræður því að hve miklu leyti hagnaður verður greiddur í ríkissjóð eða honum ráðstafað til að styrkja eigið fé bankans. Þegar mat bankans liggur fyrir er lagt til að það verði sent þeim ráðherra er fer með málefni ríkissjóðs til skriflegrar umsagnar þar sem honum er gefinn kostur á að lýsa sjónarmiðum sínum áður en ákvörðun um eiginfjárviðmið og ráðstöfun hagnaðar er tekin. Eins og fram kemur í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að bankaráð Seðlabankans, sem hefur eftirlit með því að bankinn starfi í samræmi við lög sem um starfsemi hans gilda, staðfesti ákvörðunina. Að lokum er lagt til í 4. mgr. 2. gr. að ríkissjóður gefi út stofnfjárloforð sem geri bankanum kleift á hverjum tíma að uppfylla eiginfjárviðmið. Í loforðinu felst að ríkissjóður skuldbindur sig til að leggja bankanum til eigið fé í formi markaðshæfra ríkisskuldabréfa fyrir allt að 3% af vergri landsframleiðslu sem bankinn getur innleyst. Má nefna í því sambandi að í umfjöllun þess vinnuhóps sem unnið hefur að samningu frumvarpsins hefur verið gengið út frá því að til innlausnar gæti komið ef eigið fé bankans færi niður fyrir samtölu eiginfjárþáttar samkvæmt a-lið 2. mgr. og 1. tölulið b-liðar sömu málsgreinar, þ.e. ef eigið fé bankans færi niður fyrir samtölu þessa eiginfjárþáttar. Seðlabankinn mun á grundvelli loforðsins geta kallað eftir auknu framlagi ríkissjóðs ef fyrirsjáanlegt er, samkvæmt framangreindu mati, að eigið fé bankans dugi ekki til að mæta lágmarksþörf þrátt fyrir að bankinn haldi eftir hagnaði og leggi við eigið fé sitt. Áður en að innköllun kemur skal því fyrst ganga úr skugga um hvort hægt sé að ná æskilegri tölu með því að halda eftir hagnaði og bæta við eigið fé. Mat þetta skal byggt á spá um ráðstöfun hagnaðar næstu þriggja ára. Fyrirkomulagið um innkallanlegt eigið fé mun gera Seðlabankanum kleift að vera með betri eiginfjárstöðu en ella. Ekki á að leika nokkur vafi á að efnahagsreikningur bankans sé nægjanlega sterkur til að beita stjórntækjum bankans þannig að markmiðum þeim sem bankanum eru sett sé náð. Þá er einnig um að ræða hagstæða fjárhagsráðstöfun fyrir ríkissjóð. Fjármagn er ekki bundið í bankanum á sama tíma og það er hafið yfir allan skynsamlegan vafa að Seðlabankinn hafi aðgang að þessu fjármagni sem eigin fé. Lagt er til að nánar verði kveðið á um tilhögun þessa í samkomulagi milli ríkissjóðs og Seðlabankans. Áhrifin á fjárhag ríkissjóðs felast í því að með þessu verður hægt að lækka stöðu innborgaðs eigin fjár um 26 milljarða kr. Þeim fjármunum verður varið til að lækka það skuldabréf sem ríkissjóður gaf út til að styrkja eigið fé bankans í kjölfar veðtapa sem bankinn varð fyrir við fall fjármálafyrirtækja á árinu 2008. Með því dregur úr vaxtakostnaði um 1,3 milljarða kr. og skuldsetning ríkissjóðs lækkar um 26 milljarða kr., þ.e. nálægt 1,5% af landsframleiðslu. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem fær málið til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa framsögu. Um margt birtast góð markmið í þessu frumvarpi. Í því fjárlagafrumvarpi sem var samþykkt fyrir jól var gert ráð fyrir framlagi í ríkissjóð úr Seðlabankanum út frá þessari lækkuðu stöðu þeim megin, þ.e. skuldabréf sinnum 10 milljarðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra svo ég skilji: Þýða þessir 26 milljarðar að þarna bætast við 16 milljarðar? Eru þessir 10 milljarðar sem var gert ráð fyrir í fjárlögum inn í ríkissjóð hluti af þessum 26 milljörðum, bætast við hina 16? Þetta er þá nánast eins og einskiptisframlag, eins og ég skil þetta, þetta eru ekki rekstrartekjur, og er þá hugsunin sú að þessir fjármunir verði allir nýttir til að lækka skuldastöðu ríkissjóðs?

Virðulegi forseti. Undir lok síðasta árs var gengið frá því milli ríkissjóðs og Seðlabankans að vinna að nánari útfærslu á skilmálum þess skuldabréfs sem rann út í lok ársins 2013. Það er rétt sem hér er rakið, í fjárlögum yfirstandandi árs var ekki gert ráð fyrir að það kæmi til vaxtagreiðslu af því skuldabréfi. Í umræðu um það mál á sínum tíma lét ég þess getið að ég teldi óeðlilegt að á sama tíma og eigið fé Seðlabankans hefði styrkst jafn mikið og raun ber vitni á undanförnum árum hefði ríkissjóður þessa miklu vaxtabyrði af skuldabréfinu. Nú er lokið vinnu við að uppfæra eiginfjárviðmið fyrir Seðlabankann. Samhliða því hefur verið gengið frá endurgerð skilmála skuldabréfsins. Það felur í sér að vextir verða reiknaðir á það skuldabréf sem liggur í Seðlabankanum útgefið af ríkissjóði, þ.e. skuldabréfið hefur þá verið endurútgefið með óverðtryggðum vöxtum, og þannig munu falla til vaxtagreiðslur á þessu ári ólíkt því sem gert var ráð fyrir í fjárlögunum. Á móti kemur einskiptisgreiðsla til ríkissjóðs og heildaráhrifin af þessu hvoru tveggja eru að greiðslunum er öllum ráðstafað til lækkunar á skuldabréfinu sjálfu og mun þannig vaxtabyrðin lækka um rúman 1 milljarð eins og ég rakti í mínu máli. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um opinber fjármál sem lagt hefur verið fyrir Alþingi á þskj. 869, mál 508. Frumvarpið felur í sér heildarlöggjöf um fjármál ríkis og sveitarfélaga þar sem áhersla er lögð á langtímastefnumörkun opinberra fjármála og aukinn aga við framkvæmd fjárlaga. Meðal markverðra nýmæla í frumvarpinu eru strangar fjármálareglur um afkomu- og skuldaviðmið sem lögbinda að ríkissjóður verði að jafnaði rekinn með afgangi og að skuldir ríkisins fari ekki yfir 45% af landsframleiðslu hverju sinni. Markmið nýrrar löggjafar er að nýta betur almannafé og stuðla með styrkri efnahagsstjórn að stöðugleika og sífellt betri lífskjörum. Frumvarpinu má skipta í fjóra meginþætti. Í fyrsta lagi felur það í sér skilgreint og formlegt ferli um langtímastefnumörkun og samhæfingu í fjármálum ríkis og sveitarfélaga. Í öðru lagi er í frumvarpinu mælt fyrir um vandaðan undirbúning frumvarps til fjárlaga og breytta framsetningu þess til að styrkja fjárlagaferlið og tryggja yfirsýn. Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til að eftirlit með framkvæmd fjárlaga verði styrkt til að draga úr frávikum og í fjórða lagi felur frumvarpið í sér breytingar á reikningsskilum ríkisins og upplýsingagjöf um opinber fjármál til að tryggja gagnsæi. Vinna við gerð frumvarpsins hófst fyrir rúmum tveimur árum. Ýmsar ástæður lágu til þess að tímabært var talið að endurskoða lög um fjárreiður ríkisins sem tóku gildi árið 1998, en þau lög voru mikilvægt skref í átt til aukinnar festu og aga við fjárlagagerð og framsetningu fjárhagsupplýsinga. Brýnt er að efla enn frekar stefnumörkun og aga í fjármálum hins opinbera og leggja áherslu á forgangsröðun útgjalda til lengri tíma, einnig að auka samhæfingu við gerð áætlana hjá ríki og sveitarfélögum um umfang starfsemi sinnar, framkvæmdir og afkomu. Þá hefur þáttur Alþingis í stefnumörkun um þróun opinberra fjármála ekki verið sem skyldi og á vettvangi þess hefur of lítið verið fjallað um horfur og framþróun ríkisfjármálanna eða fjármála sveitarfélaga til lengri tíma. Fjölmörg ríki hafa á síðustu árum endurskoðað löggjöf sína um opinber fjármál til að stuðla að sjálfbærni og stöðugleika á grunni langtímastefnumótunar. Við undirbúning frumvarpsins var því horft til þeirra áherslna sem einkennt hafa breytingar á löggjöf annarra ríkja um opinber fjármál, til að mynda á Norðurlöndum. Meginatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Stefnumörkun um opinber fjármál mun framvegis ná til ríkis og sveitarfélaga og þeirra stofnana og fyrirtækja sem eru að hálfu eða meiri hluta í eigu þeirra. Hér er um grundvallaratriði frumvarpsins að ræða. Gildissvið þess er í samræmi við markmið þess um heildstæða stefnumörkun um opinber fjármál til lengri og skemmri tíma. Stefnumörkun um opinber fjármál mun byggja á skýrum ferlum og fært í lög að hún skuli reist á eftirtöldum grunngildum: Sjálfbærni, varfærni, stöðugleika, festu og gagnsæi. Lögð er áhersla á formlegri stefnumótun og til lengri tíma en áður hefur tíðkast. Samkvæmt frumvarpinu mun stefnumörkunin einkum birtast á tvennan hátt. Annars vegar skal hver ríkisstjórn leggja fram á Alþingi fjármálastefnu í upphafi kjörtímabils. Í fjármálastefnu skal setja fram meginmarkmið næstu fimm ára um þróun opinberra fjármála, þar með talið um afkomu og efnahag ríkis og sveitarfélaga, auk þess sem greint skal á almennan hátt frá því hvernig markmiðunum verði náð. Hins vegar er gert ráð fyrir að ríkisstjórn leggi fram fyrir 1. apríl ár hvert fjármálaáætlun þar sem meðal annars eru sett eru fram ítarleg markmið um þróun opinberra fjármála fyrir bæði ríki og sveitarfélög til fimm ára og gerð grein fyrir tekjuöflun og skiptingu útgjalda milli málefnasviða, sem verða 32–34 talsins. Fjármálaáætlun felur því í sér nánari útfærslu á markmiðum fjármálastefnu og greinir frá lykilforsendum fyrir gerð frumvarps til fjárlaga sem lagt er fram að hausti. Þá greinir frumvarpið frá fjölmörgum skilyrðum sem áskilið er að fjármálastefna og fjármálaáætlun mæti undir öllum kringumstæðum. Hér er til að mynda um að ræða afkomu- og skuldaviðmið sem ég nefndi hér áðan, öðru nafni fjármálareglur, sem tryggja eiga sjálfbærni opinberra fjármála til lengri tíma. Í fyrsta lagi skal heildarafkoma yfir fimm ára tímabil ávallt vera jákvæð og árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu. Í öðru lagi skulu heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum en að viðbættum sjóðum og bankainnstæðum, vera lægri en sem nemur 45% af vergri landsframleiðslu. Í þriðja lagi skal stuðla markvisst að niðurgreiðslu skulda. Þannig er gert ráð fyrir að ef skuldahlutfallið er hærra en 45% skuli sá hluti sem umfram er lækka að meðaltali á hverju þriggja ára tímabili um að minnsta kosti 5% á hverju ári. Þessi skilyrði, þessar fjármálareglur frumvarpsins, setja ákvörðunum um umfang starfsemi hins opinbera og þróun fjármála þess skorður. Flest ríki innan OECD hafa á undanförnum missirum tekið upp fjármálareglur af einhverjum toga og eru áhrif þess almennt talin mjög jákvæð. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir stofnun fjármálaráðs. Hlutverk þess er að leggja mat á hvort fjármálastefna og fjármálaáætlun fylgi grunngildum frumvarpsins og öðrum tölulegum skilyrðum þess, þar með talið fjármálareglum. Stofnun fjármálaráðs er liður í því að veita löggjafar- og framkvæmdarvaldi faglegt aðhald og stuðla að auknum trúverðugleika opinberrar fjármálastjórnar. Fjármálaráð eru starfrækt víða um heim og reynsla af starfsemi þeirra þykir góð. Það er grundvallaratriði í þessu samhengi að fjármálaráðið sé sjálfstætt, óháð og faglega skipað. Eitt af mikilvægari nýmælum frumvarpsins felst í breyttri framsetningu fjárlagafrumvarpsins. Tilgangurinn er að gera Alþingi betur kleift að greina áherslur og forgangsröðun fjárlagafrumvarps. Framsetningu fjárlaga er breytt á þann veg að útgjöldum verður skipt milli 32–34 málefnasviða þó að útgjöld verði einnig eftir sem áður skilgreind á grundvelli verkaskiptingar framkvæmdarvaldsins, þ.e. eftir ráðuneytum. Þetta þýðir að meginframsetningin er á grundvelli málefnasviðanna en frumvarpið mun engu að síður einnig bera með sér hvernig fjárheimildir flokkast niður á ráðuneytin. Til viðbótar við breytta framsetningu fjárlagafrumvarpsins er í frumvarpinu gert ráð fyrir vandaðri stefnumótun fyrir málefnasvið og málaflokka sem hlutaðeigandi fagráðherra ber ábyrgð á. Í stefnu fyrir málefnasvið og málaflokka skal meðal annars greint frá gæða- og þjónustumarkmiðum og hvernig markmiðum verði náð með tilliti til fjármuna. Lögð er áhersla á að tryggja samræmi stefnumótunar ráðherra og þeirra markmiða sem fram koma í fjármálaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt. Stefnumótunin er enn fremur grunnur ráðstöfunar fjárheimilda til málefnasviða og málaflokka eins og hún birtist í fjárlögum ár hvert. Forsenda stefnumótunar fyrir málefnasvið er ríkt samstarf ráðuneyta og stofnana, m.a. um gerð þriggja ára áætlana stofnana. Í þeim skal sýna hvernig áætlaðar fjárveitingar til stofnana samræmast annars vegar markmiðum í rekstri hlutaðeigandi stofnunar og hins vegar þeim gæða- og þjónustumarkmiðum sem fram koma í stefnumótun málefnasviðsins. Samráð var haft við forstöðumenn ríkisstofnana við gerð þessa nýmælis frumvarpsins og er almenn samstaða um mikilvægi þessa í samskiptum ráðuneyta og stofnana. Enn fremur eru skyldur ráðherra gagnvart stofnunum betur skilgreindar og ábyrgðarskil skýrð. Það er mikilvægt að gefa þessari áherslubreytingu í frumvarpinu gaum. Með því að þessi stefnumótun verður sett fram samhliða fjárlögunum er aukin mjög krafa til ráðuneytanna um að gera grein fyrir því hvert stefnir í stóru málefnasviðunum sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Með þessu eru lagðar töluvert auknar byrðar á ráðuneytin. Þetta mun kalla á meiri langtímahugsun, ekki bara í fjármálaráðuneytinu og meðförum málsins á þingi, heldur í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins. Mikilvægur liður í undirbúningi þess að frumvarpið geti tekið gildi sem lög er að ráðuneytin nýti vel tímann til að undirbúa sig fyrir slíka stefnumótun og áætlanagerð. Eins og áður segir hefur verið ágætt samstarf við helstu stofnanir og forstöðumenn þeirra vegna þessara áherslubreytinga og ég hef hér komið inn á það að skyldur ráðherra gagnvart stofnunum eru betur skilgreindar og ábyrgðarskilin skýrari. Það felur meðal annars í sér að ráðherra þarf að svara forstöðumönnum sem hafa vakið athygli á því að fjárheimildir viðkomandi árs eru of knappar til að standa undir þeim gæða- og þjónustumarkmiðum sem á viðkomandi stofnun hvíla og gefa leiðbeiningar um það hvernig viðkomandi forstöðumaður eigi að bregðast við stöðunni. Í þessu efni er rétt að hafa í huga að í frumvarpinu er jafnframt gert ráð fyrir því að ráðherrann fái í hendur tæki til að bregðast sjálfur við en þannig er að fjárveitingar til ríkisaðila og til verkefna verða sýndar í sérstöku fylgiriti með fjárlögum en umræður um fjárheimildir til einstakra stofnana og viðfangsefna hafa oft reynst tímafrekar í þinglegri meðferð og ég vil leyfa mér að segja á köflum ómarkvissar. Sú breyting að tiltaka fjárveitingar til ríkisaðila í sérstöku fylgiriti er liður í því að beina umræðu um fjárlögin í markvissari og um leið efnislegri umræðu á Alþingi um almenna stefnu í ríkisfjármálum frekar en um einstakar fjárráðstafanir. Á þetta ekki síst við í efnahagslegu samhengi. Þetta felur ekki í sér að tekið sé með nokkru móti frá þinginu að hafa skoðanir á fjárveitingum til einstakra ríkisaðila. Þær munu einmitt liggja frammi í fylgiritinu til umræðu í þinginu en meginhugsunin er sú að sú heildarmynd og þau heildaráhrif sem fjárlagafrumvarpið hafi á ríkisfjármálin til lengri tíma eigi að vera í forgrunni. Það leiðir síðan af eðli máls að breytingar geta orðið á fjárlagafrumvarpinu í þinginu sem aftur muni leiða til þess að fylgiritið þurfi að taka breytingum. Í þessum skilningi er fylgiritið ekki lagt fram fyrir Alþingi til samþykktar sem lög heldur er það einmitt fylgirit með fjárlagafrumvarpi. Þetta er þáttur sem ég geri ráð fyrir að þurfi góða yfirferð í þinginu, ekki síst í nefnd sem um málið fjallar. Miklu skiptir að vel takist til og að góð almenn sátt verði um þessa breytingu á framsetningu fjárveitinga eins og ég hef hér rakið. Ég nefndi í upphafi að stefnt er að auknum aga við framkvæmd fjárlaga með þessu frumvarpi. Framkvæmd fjárlaga verður tengd langtímastefnumótun þar sem framkvæmdin miðast ekki aðeins við yfirstandandi ár heldur styður hún við þá langtímastefnu sem mörkuð hefur verið. Í þessu skyni er lögð áhersla á stefnumótun stofnana og virkara eftirlit hvers ráðherra með útgjaldaþróun málaflokka og ábyrgð forstöðumanna á rekstri ríkisaðila. Markvissara eftirlit er enn fremur tengt ákvæðum sem leiða til aukins sveigjanleika hvers ráðherra til að bregðast við frávikum og óvæntri þróun. Samhliða meiri festu og aga við framkvæmd fjárlaga er mikilvægt að tryggja greinargóðar og tímanlegar upplýsingar um stöðu og þróun fjármála hins opinbera svo hægt sé að bregðast við óvæntum atvikum og frávikum. Þannig skal ráðherra fjármála birta ársfjórðungslega upplýsingar um þróun lykilstærða í fjármálum opinberra aðila. Þá felst í frumvarpinu nýmæli er snýr að ársskýrslu um starfsemi síðasta árs sem hverjum ráðherra verður gert að birta. Í henni skal gera ítarlega grein fyrir niðurstöðu útgjalda innan málaefnasviða og málaflokka hans samanborið við fjárheimildir og einnig varðandi fjárveitingar til ríkisaðila og verkefna. Fyrir utan fyrrgreind atriði eru fjölmörg önnur ákvæði í frumvarpinu sem miða að því að tryggja Alþingi betri stöðu til að fylgjast með framkvæmd fjárlaga og veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hér er að sjálfsögðu komið inn á ákveðið grundvallaratriði í þessu máli. Í þessu efni hefur meðal annars verið horft til þess að á undanförnum árum og áratugum hefur verið rík tilhneiging til þess að það verði talsverður útgjaldaauki þegar borið er saman við upphaflegt fjárlagafrumvarp, sem sagt eftir samþykkt fjárlaganna. Bæði getur slíkur útgjaldaauki átt rætur sínar að rekja til ákvarðana sem þingið hefur tekið og ekki mikið við því að segja þar sem löggjafinn hefur þá séð ástæðu til að gera breytingar á frumvarpinu en hitt er verra að það hefur verið of algengt að viðbótarútgjöld komi til sögunnar á grundvelli fjáraukalaga, ákvarðana sem teknar eru eftir að fjárlög hafa verið samþykkt. Það má svo sem segja það sama um fjáraukalögin, það er lítið við því að segja þegar óvænt og ófyrirséð útgjöld koma til sögunnar eftir samþykkt fjárlaga en verra er hins vegar að það hefur of mikið borið á því í gegnum árin að einfaldlega séu teknar sjálfstæðar, nýjar ákvarðanir um útgjöld á yfirstandandi fjárlagaári án þess að hægt sé að færa fyrir því nægilega gild rök að þau útgjöld hafi með öllu verið ófyrirséð eða óvænt þegar fjárlög voru ákveðin. Allir þeir þættir sem hér eru nefndir færa þinginu betri verkfæri til að fylgjast með því hvernig fjárlagaframkvæmdin gengur eftir og þar er að sjálfsögðu meðal annars horft til framúrkeyrslu einstakra aðila í ríkisrekstrinum, hvort sem um er að ræða stofnanir og aðra rekstraraðila eða einfaldlega bundin útgjöld sem fara fram úr því sem áður hafði verið áætlað. Það hefur að jafnaði verið meginorsök þess að farið hefur verið fram úr áætlunum sem fylgt hafa fjárlagafrumvarpinu að ýmis bundin útgjöld hafa farið fram úr því sem áður hafði verið áætlað. Ég vil sömuleiðis vekja undir lok ræðu minnar athygli á mikilvægi þess að það er í höndum þingsins, sem hefur að vori til lagt upp allan grunninn fyrir fjárlagagerðina, að standa svo við þann ramma sem ákveðinn hefur verið að vori og gera ekki neinar grundvallarbreytingar á fjárlagafrumvarpinu sem kemur fram að hausti og á að hafa tekið mið af þeim ákvörðunum sem þingið hafði þegar tekið fyrr á árinu. Það er í höndum þingsins sjálfs að gæta þess að frumvarpinu verði ekki breytt með þeim hætti að ákvörðun þingsins sjálfs frá því fyrr á sama ári verði breytt í grundvallaratriðum nokkrum mánuðum síðar. Þetta tel ég að stórum hluta til verkefni sem snýr að því að ná samstöðu um ákveðna hugarfarsbreytingu á Alþingi þegar kemur að meðferð fjárlaga, umræðu um fjárlög, langtímastefnumörkun og breyttu verklagi. Ég verð að segja eins og er að ég tek eftir því að þvert á flokka hér í þinginu virðist vera ágæt samstaða um að gera þær meginbreytingar sem felast í þessu frumvarpi. Ég hef fundið fyrir því enda á frumvarpið rætur sínar að rekja til fyrra kjörtímabils. Vinna við það hefur staðið yfir í um tvö ár eins og ég hef þegar rakið. Ég fagna því andrúmslofti sem ég finn fyrir í þinginu þegar málið kemur fram og vonast til þess að samstaða haldist um að gera þær breytingar sem í frumvarpinu felast. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir stefnumótun í opinberum fjármálum, fyrir aukinn aga í ríkisfjármálunum og til þess að leggja grunn að auknum stöðugleika í efnahagsmálum almennt séð í landinu. Ég vil að lokum nefna nokkrar breytingar sem verða á framkvæmd reikningshalds og uppgjöri ríkisins verði frumvarpið að lögum. Í frumvarpinu er þannig gert ráð fyrir að tekið verði mið af alþjóðlegum stöðlum fyrir reikningsskil opinberra aðila, auk þess sem fylgja skal viðurkenndum og almennum reikningsskilaaðferðum. Þetta hefur meðal annars þau áhrif að fastafjármunir verða eignfærðir og þar með fæst skýrari mynd af hreinni eign ríkissjóðs ár hvert og breytingum milli ára. Greiningaraðilar munu eiga auðveldar með að leggja mat á framvindu opinberra fjármála en slíkt á að leiða til aukins trúverðugleika. Verði frumvarpið samþykkt á Alþingi á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir því að gildistaka þess verði 1. janúar 2015. Áætlað er að innleiðing helstu efnisþátta taki tvö til þrjú ár en það er einkum aðlögun að kröfum um stefnumörkun í opinberum fjármálum, stefnumótun fyrir málefnasvið og málaflokka, sem ég vék að fyrr í ræðu minni, og áhrif nýrra reikningsskilastaðla sem mest áhrif hafa á umfang innleiðingarinnar. Fyrsta frumvarp til fjárlaga samkvæmt frumvarpinu yrði lagt fram haustið 2016 vegna fjárlaga ársins 2017. Þá er gert ráð fyrir að ráðherra leggi fyrir Alþingi fyrstu fjármálastefnu og fjármálaáætlun eigi síðar en 1. apríl 2016. Ég hef nefnt ágæta sátt sem ríkt hefur um vinnu þessa máls. Hún nær út fyrir veggi þingsins. Það hefur meðal annars verið ágæt sátt um málið við sveitarfélögin, sérstaklega Samband íslenskra sveitarfélaga, og eins hagsmunasamtök á vinnumarkaði. Rætt hefur verið um frekara samstarf milli Sambands íslenskra sveitarfélaga, innanríkisráðuneytis og fjármála- og efnahagsráðuneytis á vettvangi samstarfsnefndar ríkis og sveitarfélaga sem starfar á grundvelli sveitarstjórnarlaga. Virðulegi forseti. Ég vil láta þess getið að síðast þegar Alþingi ákvað að gera grundvallarbreytingar á lögum um fjárreiður ríkisins ákvað Alþingi að kjósa sérstaka nefnd til að fara með málið. Það endurspeglaði mat þingsins á sérstöðu og mikilvægi þeirrar lagasetningar. Þetta var gert árið 1995 og í þá nefnd völdust þingmenn úr fjárlaganefnd og einnig einhverjum öðrum nefndum þingsins. Ég ætla ekki að leggja til að slík nefnd verði kosin að svo stöddu enda er frumvarpið lagt fram á Alþingi fyrst og fremst til kynningar. Ég geri ráð fyrir að það gangi til fjárlaganefndar, fái þar að minnsta kosti kynningu, einhverja lágmarksmeðferð í ljósi þess að fáir dagar lifa eftir af þingstörfunum. Það mikilvægasta er að það fari út í umsagnarferli og okkur gefist þannig tækifæri til þess að rýna athugasemdir sem fram kunna að koma og eftir atvikum bregðast við þeim áður en málinu verður aftur teflt fram hér í haust. Möguleikinn á því að kjósa sérstaka nefnd eins og gert var árið 1995 finnst mér að eigi að koma til skoðunar milli þingflokkanna í sumarhléi. Ég geri engan áskilnað um að málið fari í slíkan farveg og veit að það er mikill áhugi á málinu í fjárlaganefnd. Þar hefur einnig byggst upp ákveðin reynsla og þekking á akkúrat þessu máli sem er mikilvægt að nýtist í framhaldinu en ég leyni því ekkert að í mínum huga er mikið lagt á fjárlaganefnd með því að taka þetta stóra mál og hafa það til umfjöllunar og meðhöndlunar samhliða fjárlagafrumvarpinu á haustdögum. Þetta er nokkuð sem við tökum til umræðu milli þingflokka í þinghléi í sumar, geri ég ráð fyrir, en ég er sannfærður um að við náum góðri samstöðu og sátt um þetta eins og málið í heild sinni. Að minnsta kosti standa vonir mínar til þess, ég tel að það sé mikið framfaraskref stigið með þessu máli. Þau viðfangsefni sem frumvarpinu er sérstaklega beint að eða þau verkefni sem úr þarf að leysa eru alkunn þingmönnum. Jafnvel þótt fyrri löggjöf hafi reynst á margan hátt ágætlega og reyndar alveg prýðilega til þess að leggja grunn að ríkisfjármálunum fram til þessa getum við núna stigið næstu stóru skref til að uppfæra löggjöfina á þessu sviði og tryggja að við náum enn betri árangri í þessum efnum á komandi árum. Ég vil meina að þessi löggjöf muni færa okkur í fremstu röð þeirra þjóða sem hafa tekið löggjöf sína á þessu sviði til endurskoðunar á undanförnum árum. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og til fjárlaganefndar til þess að fjalla um málið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágætt starf og ágætt frumvarp sem hér kemur fram. Þetta er mjög veigamikið og tekur á mörgum þáttum og verður spennandi að sjá hvernig tekst til í framkvæmd þess því að það er náttúrlega framkvæmdin sem skiptir mestu máli. Mig langaði að spyrja örlítið um atriði varðandi 43. gr., þ.e. um eignir ríkissjóðs. Hvernig fer með þjóðlendur sem ríkið sló eign sinni á fyrir nokkrum árum og voru áður einskis manns land? Er mikið um frávik frá 43. greininni því að þar stendur að fjármálaráðherra skuli fara með eignir ríkissjóðs nema lög og stjórnarfyrirmæli kveði á um annað? Svo vildi ég spyrja því að þarna er mjög skemmtilegt ákvæði um hvað ríkið megi skulda mikið o.s.frv.: Hvernig hyggjast menn fara með risaskuldir eins og í A-deild og B-deild LSR, annars vegar 60 milljarða og hins vegar 400 milljarða? Hvernig hyggjast menn svo fara með það sem sjaldan er rætt um, skuldbindingar vegna Tryggingastofnunar ríkisins, almannatrygginga? Við getum að sjálfsögðu ekki hætt að borga lífeyri bara sisona. Það er í rauninni mikil skuldbinding fólgin í Tryggingastofnun. Hafa menn skoðað það eitthvað nánar að taka á þeirri skuldbindingu?

Virðulegi forseti. Reglan um að í fjármálaráðuneytinu séu vistaðar helstu eignir ríkisins og því ráðuneyti falin umsjá þeirra og varðveisla er meginreglan samkvæmt frumvarpinu. Eins og segir í frumvarpinu þurfa sérlög eða stjórnvaldsfyrirmæli að kveða á um annað. Ég vil bara segja að þetta er yfirgnæfandi meginregla samkvæmt frumvarpinu og í sjálfu sér ekki ætlunin að gera neinar breytingar frá gildandi réttarástandi um þetta, þar með talið um þjóðlendurnar. Ef ég skildi fyrirspurnina rétt laut hún að því hvernig meðferð á slíkum eignum yrði samkvæmt ríkisreikningi eða uppgjöri ríkisins. Það er eitt af álitamálunum hvernig framsetningin á að vera samkvæmt alþjóðlegum reikningsskilum og stöðlum á efnahagsreikningi ríkisins. Við sjáum þetta þannig fyrir okkur að allar helstu byggingar t.d. í eigu ríkisins verði færðar á efnahagsreikninginn eigna megin og allar meiri háttar nýframkvæmdir eins og í brúm og meiri háttar vegaframkvæmdum. Það er kannski meira álitamál með það vegakerfi sem að öðru leyti er þegar til staðar. Það verður heilmikið verkefni fyrir Fjársýsluna að koma á fót stofnefnahagsreikningi á grundvelli breyttra reikningsskila, en hún mun m.a. þurfa að fela það í sér að það kemur til afskrifta á eignastofninum og þannig munum við hafa betri yfirsýn yfir það hvort opinber fjárfesting 

Herra forseti. Ég spurði jafnframt um skuldbindingar vegna LSR og alveg sérstaklega TR, Tryggingastofnunar ríkisins, og vildi kannski fá svar við því í seinna andsvari hæstv. fjármálaráðherra. Mig langaði líka að vita um skuldahlutfallið sem menn munu stefna að, hvort það sé ráð til lengri tíma að stefna að því að ríkissjóður verði almennt séð skuldlaus og alveg sérstaklega þar sem það er ákveðið í lögum að sveitarfélögin verði skuldlaus í framtíðinni. Það ætti náttúrlega að vera markmið allra að gera þessi kerfi þannig að þau fjármagni sig með sköttum hverju sinni á hverjum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á þær miklu skuldbindingar sem ríkið er í ábyrgð fyrir eins og hann hefur iðulega gert og snúa m.a. að lífeyrisskuldbindingum ríkisins sem eru mjög umfangsmiklar og fjallað er um í frumvarpi til fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Það er mikilvægt að þeim verði ávallt haldið vel til haga í öllum upplýsingum um stöðu ríkisins. Varðandi hins vegar Tryggingastofnun ríkisins þá gegnir aðeins öðru máli hvað slíkar skuldbindingar snertir. Þær skuldbindingar geta annars vegar ráðist af mannfjöldaþróun í landinu og það hversu margir á vinnumarkaði geta staðið að baki þeim sem eru komnir á lífeyrisaldur eða þiggja örorkulífeyri á hverjum tíma. Hins vegar geta slíkar skuldbindingar líka tekið breytingum til hækkunar eða jafnvel lækkunar ef þingið tekur ákvörðun um að skerða þau réttindi sem þar er um að ræða. Þau réttindi eru því ekki jafn föst í hendi til langs tíma og þegar áunnin lífeyrisréttindi sem eru í lífeyriskerfinu. Mér fannst rétt að nefna þetta í þessu samhengi. Að öðru leyti vék hv. þingmaður að þessum skuldbindingum í víðara samhengi, sem ég tel að nýjar reikningsskilareglur muni betur en samkvæmt núgildandi lögum vera teknar til í uppgjöri.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að fagna nú þegar þetta frumvarp er komið fram. Ég held að þar sé mikilvægt plagg á ferðinni og vona að sátt verði að minnsta kosti um meginmarkmið þess. Nefndir þingsins munu fara vandlega yfir það og sjálfsagt gera einhverjar breytingar, en það er mjög mikilvægt að meginstefnan haldi sér. Fjórir fjármálaráðherrar hafa komið að samningu frumvarpsins og úr þremur flokkum, það ætti að auka líkurnar á því að góð sátt náist um málið í þinginu en eins og margoft hefur komið fram er nauðsynlegt að við aukum aga í ríkisfjármálunum. Við höfum verið sökuð um að slugs hafi verið á hlutunum og lausatök. Þó að að einhverju leyti hafi tekist að auka agann eftir hrun höfum við ekki náð þeim stað sem löndin í kringum okkur, sem við viljum helst bera okkur saman við, hafa náð í þessum efnum. Þetta frumvarp ber með sér stefnumörkun í opinberum fjármálum eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur farið mjög vel yfir og ég ætla ekki að fara að endurtaka það allt saman. Mig langar þó til að skerpa á nokkrum atriðum sem mér finnst skipta mestu máli hvað varðar frumvarpið. Stefnumörkunin er til lengri tíma. Gert er ráð fyrir að hún sé vandaðri og formfastari en tíðkast hefur. Það er það sem við höfum þurft á að halda, að ákveðnir ferlar séu settir niður og formfesta sé í ferlinu. Grunngildin sem frumvarpið byggir á eru afar mikilvæg; það er sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki, festa og gagnsæi. Það sem hv. fjárlaganefnd mun gera, hvort sem það verður fjárlaganefnd eða önnur sérnefnd, er að fara ítarlega yfir hverja einustu grein og máta hana við þessi grunngildi. Þetta eru þær stoðir sem frumvarpið stendur á og skipta mjög miklu máli. Það er augljóst að það er eftirsóknarvert að ríkisfjármálin séu sjálfbær, að við náum skuldunum niður á það stig að svo verði. Með varfærninni skiptir máli að við leggjum raunsætt mat á breytingar og tökum okkur tíma til að vega og meta og setjum upp skilvirkt eftirlit. Þessi grunngildi eru afar mikilvæg og þurfa að vera sýnileg sem rauður þráður í gegnum frumvarpið. Það er líka mjög mikilvægt fyrir okkur hér í þinginu að fá til umræðu fjármálastefnu nýrrar ríkisstjórnar til fimm ára. Það skiptir mjög miklu máli að hægt sé að skerpa línurnar, að það komi strax fram í upphafi kjörtímabils og í störfum nýrrar ríkisstjórnar hvernig áætlunin á að líta út til næstu fimm ára og hún sé tekin fyrir í þingi og ekki síður að fjármálaáætlunin, sem er byggð á þessari stefnu, sé tekin fyrir og um hana sé rætt eins og þingsályktunartillögu í þinginu; að það sé gert snemma á árinu mun auðvelda stjórnsýsluna heilmikið. Það er til hagsbóta fyrir bæði stofnanir og ráðuneyti að fá þetta upp á borðið snemma á árinu og vinna síðan fjárlagafrumvarpið eftir þeim meginlínum sem þar koma fram. Það eykur líkur á að hægt sé að sætta sjónarmið. Við höfum verið að glíma við það hér að heilmikil leynd hvílir yfir fjárlagafrumvarpi þar til það kemur fram að hausti, þá fyrst koma upp ágreiningsefni og lítill tími til að útkljá málin. En með þeirri nýbreytni sem boðuð er í frumvarpinu held ég að líkur aukist á að vinnubrögðin verði vandaðri og að sátt náist. Eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á hér áðan er líka búið að blanda þinginu í málið á fyrri stigum og þannig erum við orðin samábyrg svo að mér líst afar vel á þessa breytingu. Það er ekki nóg að hæstv. fjármálaráðherra sé tilbúinn til að fylgja lögunum eftir verði frumvarp þetta að lögum, heldur þurfum við öll að gera það, ekki bara ráðuneytin heldur líka við alþingismenn, við þurfum öll að vera tilbúin til að gangast undir þann aga sem frumvarpið boðar. Það er það sem verið er að kalla eftir. Þar eru til dæmis mjög strangar reglur, en mikilvægar og nauðsynlegar að mínu mati, skilyrði fjármálastefnunnar og fjármálaáætlunarinnar sem hæstv. ráðherra taldi hér upp áðan, en mig langar að endurtaka það. Skilyrðin eru að heildarafkoma yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæð og árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu. Miðað við núverandi landsframleiðslu eru það 45 milljarðar kr. Það má fara niður að þessu marki, en til fimm ára þarf staðan að vera jákvæð og heildarskuldir að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum og að viðbættum sjóðum og bankainnstæðum að vera lægri en sem nemur 45% af vergri landsframleiðslu. Ef skuldahlutfallið er hærra, eins og það er nú, þarf að lækka skuldir á hverju þriggja ára tímabili um að minnsta kosti 5% á hverju ári. Þetta eru 17 milljarðar miðað við stöðuna eins og hún er núna. Það þarf auðvitað að máta þessi skilyrði við skuldastöðuna eins og hún er núna eins og fram kom í andsvörum hér áðan. Við þurfum líka að máta þetta við aðrar áskoranir eins og til dæmis lífeyrisskuldbindingarnar. Hvernig ætlum við að vinna á þeim? Hvernig ætlum við að taka á aldurssamsetningu þjóðarinnar sem er að breytast? Það felur líka í sér áskoranir. Þetta þarf allt saman að mátast saman. Eins og staðan er í ríkisfjármálunum er alveg augljóst að þetta gerir miklar kröfur til breytinga. Verklag er samt skýrara og því fagna ég. Við þurfum á skilyrðunum að halda. Mér líst ekki illa á þessi skilyrði, en það er nauðsynlegt að máta þau við stöðuna eins og hún er og hvernig við sjáum hlutina þróast. Síðan er til dæmis hægt að takast á um fjármálaráðið. Einhverjir gætu haft þá skoðun að ekki væri nauðsynlegt að hafa svona hlutlægt fjármálaráð, en það er starfrækt í nær öllum nágrannaríkjum Íslands og menn mæla með því og segja að það hafi jákvæð áhrif á aga í ríkisfjármálum. Eins og hæstv. ráðherra fór hér yfir ber frumvarpið með sér umtalsverða fækkun á fjárlagaliðum. Talað er um málefnasvið og málaflokka, að ráðherrarnir fá aukið vald til að taka stefnuna og heildarupphæðina og brjóta það niður í smærri liði sem síðan verður fjallað um í skýrsluformi á Alþingi. Ég held að þetta skipti líka mjög miklu máli til að við náum að hífa okkur upp á stefnuplanið, heildarstefnuplanið, og hvernig við viljum sjá skiptinguna milli málaflokka, að það sé meira látið í hönd framkvæmdarvaldsins að skipta því niður á stofnanir. Auðvitað getum við gert ráð fyrir því að ráðherrar fari ekki algjörlega í andstöðu við þingið í þeim efnum, enda þurfa þeir að standa skil á þeirri skiptingu frammi fyrir Alþingi, en ég held að þetta sé samt sem áður til bóta og hjálpi okkur til að fara upp á svalirnar og líta yfir sviðið. Þannig að ég mæli með þessu. Eins er með reikningsskilin, að það séu staðlar sem hjálpa okkur hér í þinginu að máta okkur við önnur ríki, draga hlutina skýrt fram. Það hjálpar okkur við að meta hlutina. Þannig þurfum við einmitt að láta þetta liggja. Virðulegur forseti. Það er önnur nýjung hér sem ég fagna alveg sérstaklega sem er sú að lögfesta kynjaða fjárlagagerð. Ég held að það sé mikið framfaraskref. Kynjuð fjárlagagerð snýst ekki bara um að auka jafnrétti. Konur og karlar eru ekki nefnd í fjárlögunum, en samt snúast þau um og hafa áhrif á líf allra í landinu, mismunandi eftir kynjum. Það er því nauðsynlegt að greina hlutina og gera hlutina þannig að við getum metið, áður en fjárlagafrumvörp eru lögð fram til samþykktar, hvaða áhrif ákvarðanirnar hafa á kynin. Þetta getur verið mikilvægt, ekki bara út frá jafnréttissjónarmiði heldur líka út frá byggðasjónarmiði. Við getum verið að taka ákvarðanir hér á Alþingi sem hafa áhrif á byggðirnar, sem hafa áhrif á það hvar konur vilja til dæmis búa; og sú byggð er í vanda þaðan sem ungu konurnar flytja af því að þær vilja búa annars staðar. Þetta er því ekki eingöngu eitthvert kvennajafnréttismál, heldur líka byggðamál. Einnig er kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð ætlað, verklag allt í kringum það, að bæta hagstjórn og fjárlagagerð þannig að við förum betur með opinbert fé. Ég er afar stolt af því að við skulum setja það verklag í lög og ánægð með að því skuli vera fylgt eftir. Við höfum frá árinu 2009 unnið með kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð í ráðuneytunum og í mörgum sveitarfélögum og menn vilja halda því áfram. Auðvitað erum við núna í lærdómsferli. Við þurfum að láta tæknina vinna með okkur af því að nú erum við meira að greina gögnin eftir á. Við erum kannski núna að taka fjárlög og spyrja okkur eftir á: Hvernig var þetta nú, hvaða áhrif höfðu þau? Við þurfum að komast í það að geta sagt fyrir fram til um það hvaða áhrif fjárlögin muni hafa á kynin. Virðulegur forseti. Þetta frumvarp, verði það að lögum, mun hafa margþætt áhrif á stjórnsýsluna. Auðvitað þurfum við að hafa aðdraganda að því hvernig við innleiðum málið, en það skiptir mjög miklu að við náum um það góðri sátt, vegna þess að það að breyta hegðun okkar til betri vegar mun taka á. Það mun taka á okkur öll. Við þurfum stanslaust að vera með gildin góðu sem eru undirstaða fyrir þetta frumvarp til að minna okkur á hvert við viljum stefna í þessum efnum. En enn og aftur, virðulegur forseti: Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið fram og ég hlakka til að vinna með það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fagna því að þetta frumvarp skuli komið fram. Ég fagna líka orðum þingmannsins þegar hún ræddi um stefnumörkun í opinberum fjármálum, hina svokölluðu fjármálastefnu, sem lögð er til lengri ára, lögð fram í formi þingsályktunartillögu sem þingið samþykkir. Síðan kemur að seinni hluta þeirrar gerðar. Hv. þingmaður nefndi að það tæki á okkur þingmenn að koma að fjármálastefnu og fjárlagagerð með þeim hætti sem lagt verður upp hér og við ræðum hér um aga og festu. Ég spyr hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér að við sem þingmenn einstakra kjördæma, sem og einstakra málaflokka, munum, hafandi samþykkt stefnu til lengri tíma, síðan standast þá freistingu sem kemur að þegar fjárlög hvers árs eru lögð fram, hvort þingmenn almennt standist þá freistingu að fara ekki í kapphlaup fyrir sitt kjördæmi eða sinn málaflokk. Þetta frumvarp til laga byggir á því, að mínu mati, að þingmenn standist þá freistingu. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þetta er einmitt það sem ég var að reyna að ýja að hér áðan í ræðu minni, að við þurfum að taka það svolítið í okkur sjálf ef við ætlum að láta þetta allt ganga upp. Ég held reyndar að þingmenn muni aldrei hætta að slást fyrir sín kjördæmi eða fyrir sinn málaflokk, en ég held að sú barátta verði tekin á öðrum stað. Við byrjum á að tala um það þegar fjármálaáætlunin er lögð fram og þá getum við farið í það hvernig skiptingin á að vera á milli málasviða og málaflokka. Þar verður heilmikil pólitík og það er spurning hvað verður þar ofan á. En það sem verður að breytast og fylgir þessu frumvarpi - ég veit ekki hvað ég á að kalla það en það er þegar menn fara að slást fyrir sína stofnun, ég vil fá milljón kr. meira þangað og 2 milljónir eiga að fara í hitt verkefnið o.s.frv. Það er þetta sem verður frá okkur tekið. Ef við ætlum að fara inn í þetta ferli allt saman og þessar breytingar verðum við að vera tilbúin að leggja þetta frá okkur. Við verðum áfram með pólitíkina og stefnuna og kjördæmin undir, en við horfum meira yfir sviðið hvað það varðar en látum hitt öðrum eftir.

Virðulegi forseti. Ég ætla eins og fleiri að koma örstutt inn á þetta afar viðamikla og flókna frumvarp sem ég er bara búin að lesa lauslega, vil ég segja, vegna þess að þetta er mjög yfirgripsmikið mál. Við fengum kynningu á því í haust og mér skilst að það hafi ekki tekið miklum breytingum síðan þá og ég hef ekki rekið mig á annað við lesturinn, á þeim tíma sem ég hef haft til að lesa frumvarpið. Ég segi eins og þeir sem hér hafa talað að ég held að þetta sé að mörgu leyti gott frumvarp og tímabært. Það er hins vegar alveg örugglega eitt og annað sem þarf að breyta í því og ekki eru allir sammála um það eða sáttir við það því þetta eru mjög róttækar breytingar, þetta er ekki einfalt. Ég vil fyrst fagna því að hér er lagt til enn frekara samráð við sveitarfélögin. Ég tel það af hinu góða að þeir sem sjá um hin opinberu fjármál hafi með sér aukið samstarf. Sveitarstjórnir hafa tekið í æ meira mæli við verkefnum frá ríkinu og gert er ráð fyrir þeirri þróun í framtíðinni þannig að það er mjög mikilvægt að þetta sé vel rammað inn og ég fagna þessari auknu samvinnu. Ég tek undir með öðrum ræðumönnum að hér er lagt upp með vandaðri og formfastari vinnu en verið hefur og allir geta verið sammála um þau grunngildi sem hér eru lögð til. Ég held að enginn geti sett sig upp á móti því að reka ríki og sveitarfélög með sjálfbærni, varfærni, stöðugleika, festu og gagnsæi að leiðarljósi. Hitt er svo annað mál, eins og kom fram í máli hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur áðan, að sú nefnd sem fer yfir málið - og ég gat ekki heyrt betur en að hæstv. ráðherra boðaði það að önnur nefnd en sú sem hér stendur situr í, fjárlaganefnd, gæti allt eins unnið þetta mál - þarf að skoða hverja einustu grein í ljósi þessara gilda. Ég fagna því líka að kynjuð hagstjórn sé hér sett í lög. Ég tel að það þurfi að horfa á allt þetta frumvarp með hana að leiðarljósi. Ég tel að það að lögfesta þessi grunngildi ætti að gera alla þá sem hafa yfir höfuð einhvern áhuga á fjármálum ríkis og sveitarfélaga mun meðvitaðri um það sem til þarf, þ.e. um þau skilyrði sem ríki og sveitarfélög eru háð varðandi afkomu og skuldir. Eins og hér var komið inn á á að leggja fram fjármálaáætlun að vori, þ.e. þingsályktunartillögu um slíka áætlun. Ég tek undir að það gefur væntanlega tækifæri til að ræða málin til hlítar og eykur líkur á því að hægt sé að ná einhvers konar samkomulagi. Ég er þó ekki neitt sérstaklega bjartsýnni núna en við gerð síðustu fjárlaga eða fjárlagagerðir fyrri ára um að það eitt að leggja fram flókið frumvarp um opinber fjármál verði til þess að pólitískar sögulegar sættir náist í stefnumörkun, hvort sem það er í skattstefnu eða annarri tekjuöflun eða útgjaldaþróun eftir málefnasviðum. Ég er ekki viss um það og held að fólk megi ekki alveg gleyma sér í því efni. Þrátt fyrir að sá rammi sem hér er lagður til sé vissulega af hinu góða er auðvitað ljóst að pólitískra sjónarmiða gætir undir. Eins og hér hefur komið fram og kemur fram í 7. gr. eru sett þrjú skilyrði fyrir fjármálastefnunni. Í fyrsta lagi skuli heildarafkoma yfir fimm ára tímabil ávallt vera jákvæð og árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu. Þetta eru háleit markmið, góð en háleit markmið. Heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum en að viðbættum sjóðum og bankainnstæðum, séu lægri en sem nemur 45% af vergri landsframleiðslu. Þetta eru líka háleit markmið. Hið sama gildir um skuldahlutfallið sem er þriðji liðurinn. Ef skuldahlutfall samkvæmt 2. tölulið er hærra en 45% skal sá hluti sem umfram er lækka að meðaltali á hverju þriggja ára tímabili um a.m.k. 5% á hverju ári. Þetta er ein af áskorunum frumvarpsins, að ná þessum markmiðum. Eins og hér hefur komið fram og kemur fram í frumvarpinu þarf að greiða niður um 17 milljarða á næstu árum til þess að ná viðmiðum um skuldaþakið fyrir utan vaxtakostnað. Þetta eru því háleit markmið, en það er alltaf gott að stefna hátt og reyna að takast á við verkefnin. Í frumvarpinu kemur fram að skipa eigi fjármálaráð og ég tek undir með þeim sem rætt hafa um það hér að alltaf koma upp ákveðnar spurningar um hvernig eigi að skipa slíkt ráð. Hér kemur einungis fram að Alþingi skipi tvo menn í ráðið og forsætisráðherra skipi einn. Maður veltir alltaf fyrir sér því fyrirkomulagi að allir aðilar séu eingöngu skipaðir af ríkisstjórn, en það er svo sem ekki tekið fram, bara sagt að Alþingi skuli tilnefna tvo menn. Ef til vill þurfum við að hugleiða hvort stjórnarandstaðan geti sameinast um einn aðila af þessum þremur þannig að meiri möguleikar séu á því að tryggja meiri sátt við framkvæmd þessarar stefnu. Varðandi fjárheimildir kemur fram á bls. 33 að gert sé ráð fyrir að ráðherra skilgreini málefnasvið og málaflokka, að undangengnu samráði við einstaka ráðherra og að fengnu áliti reikningsskilaráðs ríkisins. Síðan er talað um að hluti af markmiðinu með þessu sé að veita þeim, sem gegna því hlutverki að halda útgjöldum innan fjárheimilda, auknar heimildir til að stýra útgjöldum innan málaflokkanna. Þeim aðilum verði því um leið falin aukin ábyrgð. Af því að hér var í ræðu og í andsvörum rætt um kjördæmaþingmenn og kjördæmapot vil ég nefna að það er umhugsunarefni hvort stjórnarandstaðan verði svolítið vopnlaus. Í fylgiriti með fjárlagafrumvarpi eiga ráðherrar að sundurgreina útgjöld og ef það rit inniheldur allar stofnanir sem við höfum verið að vinna með hér gæti svo farið að ef ég mundi nú vilja auka framlög í mínu kjördæmi til Háskólans á Akureyri gæti ég hugsanlega lagt til þá aukningu en hún færi bara inn í það, ef samþykkt yrði að ramminn yrði hækkaður. Ég væri ekkert endilega örugg með að sú hækkun færi til tiltekinnar stofnunar, þótt ég geri nú ráð fyrir að hægt sé að ná einhvers konar samkomulagi um það. Auðvitað veit ég að það verður ekki bæði haldið og sleppt, það er líka hluti af þessum breytingum, en ég hef nokkrar áhyggjur af því að fylgiritið verði ekki lögskýringargagn, það hafi í rauninni enga stöðu. Ég held að þetta eigi eftir að verða eitt af því sem við ræðum svolítið þegar fram líða stundir, eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Þrátt fyrir að þingmenn hætti auðvitað ekki að berjast fyrir kjördæmi sínu eða einstökum stofnunum þrengir þetta samt sem áður verulega að hinum venjulega þingmanni, því þetta er jú komið til framkvæmdarvaldsins sem hefur þetta allt í hendi sér. Ég hef svolitlar áhyggjur af þessu en geri mér líka grein fyrir að stundum þarf að ganga alla leið. Ég er þó ekki orðin sátt í hjartanu við þessa tillögu. Hér kemur fram að ekki einungis fjármálaráðherra eigi að upplýsa fjárlaganefnd um stöðu og framvindu fjármálaáætlunar heldur líka aðrir ráðherrar, a.m.k. tvisvar á ári. Ég held að það hafi svo sem gerst, þótt það hafi ekki verið fest í lög, að ráðherrar hafa komið fyrir fjárlaganefnd og gert grein fyrir framvindu mála. Það er kannski ágætt að þetta sé fest í lög þannig að þeir skorist ekki undan því að koma. Þannig að ég tel að það sé af hinu góða. Lítið hefur verið rætt um það hér, ég heyrði ráðherra ekki tala um það en kannski fylgdist ég ekki nógu vel með, hversu langan tíma á að innleiða efnisþætti frumvarpsins. Talað er um að það taki tvö til þrjú ár. Ég hef áhuga á því að vita og vona að ráðherrann svari því á eftir þegar hann lokar þessari umræðu í bili hvað hann telur að taki lengstan tíma og hvað megi innleiða fyrst. Ef þetta frumvarp verður tekið fyrir í haust og samþykkt fyrir áramótin sjáum við það fyrir okkur að þingsályktunartillagan verði lögð fram næsta vor, að ári eða hvað? Mér finnst ekki koma hér fram í hvaða áföngum eigi að innleiða efnisþætti frumvarpsins. Ég hefði viljað sjá það. Síðan velti ég fyrir mér afnámi markaðra tekna. Nú er það frumvarp til meðferðar í fjárlaganefnd. Fellur það um sjálft sig? Eða falla niður, miðað við þetta frumvarp, allar markaðar tekjur, hver ein einasta, eða verður eitthvað eftir? Það væri áhugavert að vita það. Að lokum, virðulegi forseti, lýsi ég ánægju minni með að þetta frumvarp sé fram komið þótt ég telji að við þurfum að fjalla mjög ítarlega um það. Þetta er mjög viðamikið og flókið mál. Ég mundi líka vilja heyra hjá hæstv. ráðherra hvað það er sem þarf að breyta í þingsköpum. Til dæmis er talað um að tillögur til breytinga á fjárlagafrumvarpi eigi ekki að hafa neikvæð áhrif á tekjujöfnuð ríkissjóðs. Ég held að það hljóti að þurfa að gera einhverjar breytingar á þingsköpum til þess, að minnsta kosti verði að liggja fyrir hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að breytingartillögur verði þingtækar. Það væri áhugavert að heyra ráðherrann svara því.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um opinber fjármál. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu hefur frumvarpið verið alllengi í smíðum og að því máli hafa komið fleiri en einn og fleiri en tveir ráðherrar og flestallir núverandi þingflokkar á Alþingi á fyrra kjörtímabili og svo þessu. Það sýnir kannski stærð málsins betur en nokkuð annað að undirbúningstíminn er búinn að vera langur og ítarlegur. Ég ætla í framhaldi af fínum umræðum hv. þingmanna sem hafa talað á undan mér um þetta frumvarp að leyfa mér að prjóna nokkur atriði þar við. Ég get í öllum aðalatriðum lýst ánægju minni með þær ræður sem hafa verið fluttar og er sammála efni þeirra. Ég held að mikilvægt sé að við ræðum í framhaldinu að þetta frumvarp mun breyta heilmiklu fyrir okkur sem störfum í stjórnmálum og breyta mögulega ásýnd stjórnmálanna líka. Ég held að það geti verið kostur, til viðbótar því að ná betri stjórn á fjármálum ríkisins og þeim góðu og göfugu markmiðum og gildum sem hafa verið gerð hér að umtalsefni. Það að ný ríkisstjórn skuli koma til síns fyrsta þings með útfærða fjármálastefnu hlýtur að breyta nokkuð ásýnd kosningabaráttunnar, í aðdragandanum að ný ríkisstjórn verður mynduð. Þetta mun væntanlega knýja stjórnmálaflokkana til þess að tala skýrar um stefnumál sín í ríkisfjármálum til lengri tíma og meiri tími mun þurfa að fara í þann málaflokk í stjórnarmyndunarviðræðum til að berja saman slíka stefnu sem verður kannski til þess að til leiks komi ný ríkisstjórn og nýir þingmenn í upphafi hvers kjörtímabils með nokkuð skarpa sýn á stefnu í ríkisfjármálum til kjörtímabilsins, sem er vel. Þetta tel ég sé að eitt af þeim atriðum sem geta leyst úr læðingi jákvæða krafta og mjög mikilvægt fyrir kjósendur að átta sig á því svo að þeir geti staðsett sig betur gagnvart framboðum á hverjum tíma. Annað sem ég vildi fjalla um út frá því sem ég nefndi um kjósendur og lýðræðið bætir kannski nokkru við það sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir ræddi hér áðan. Það snýst um framsetningu á fjárlögum. Hér er talað um málefnasvið og málefnaflokka. Síðan gerði ráðherra að umtalsefni fylgiskjal með fjárlagafrumvarpi hvers árs þar sem fjárveitingar til málefnasviða verða brotnar niður á einstaka málaflokka og stofnanir og verkefni. Ég ætla að leyfa mér að bæta svolitlu við það og lýsa því yfir að ég deili áhyggjum hv. þingmanns sem talaði á undan. Mér sýnist að með ákveðnum rökum sé verið að færa verkefnið svolítið til andlitslausra embættismanna. Kjósendur hafa kannski minni tök á að kreista frambjóðendur á hverjum tíma til þess að tala skýrt um ákveðna málaflokka. Það verður þá lögð meiri áhersla á að tala um málefnasviðin og áherslurnar í framboðunum, en ég held að við þurfum að ræða það mjög ítarlega í umfjöllun um þetta frumvarp hvernig við ætlum að komast hjá því að færa í meira mæli uppskiptingu þessara fjármuna til þeirra sem ég vil kalla andlitslausa embættismenn, með fullri virðingu fyrir öllum embættismönnum á Íslandi, að sjálfsögðu. Að mörgu leyti mundi þetta létta líf alþingismanna. Ég hef alveg áttað mig á því á stuttri þingsetu að þetta getur orðið til þess. Þess vegna kvikna kannski þær áhyggjur að maður yrði minna í skotlínunni í einstökum málaflokkum. Ég held að það sem stendur í frumvarpinu um skyldur og ábyrgð ráðherra gagnvart forstöðumönnum stofnana og verkefna sé ákaflega jákvætt, sem sagt að leiðbeiningarskylda ráðherra verði ríkari með þessu nýja fyrirkomulagi en verið hefur. Það hefur einmitt skort á það undanfarin ár að forstöðumenn hafi getað átt samtal við fjármálayfirvöld eða fagráðherrana um það hvernig þeim beri að forgangsraða fjármunum til þess að uppfylla þau lögbundnu verkefni sem stofnanirnar eiga að uppfylla. Við heyrum forstöðumenn segja að stundum hafi vantað skýrari sýn. Ég held að þetta sé mikil framför, en þá veltir maður fyrir sér hvort í frumvarpinu felist nægilega sterk verkfæri til þess að ráðherrarnir geti bæði sinnt leiðbeiningarskyldu sinni og gefið forstöðumönnunum það aðhald í framhaldi sem þeir þyrftu á að halda. Leiðir þetta til þess að við þurfum fleiri embættismenn eða stærri ráðuneyti til þess að fylgjast enn nánar með rekstri fyrirtækja og stofnana? Hvernig getum við annars hugsað okkur að við leysum úr þessu verkefni? Það kom fram hér í stuttu andsvari hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur áðan við ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um freistnivanda þess að standa ekki við fjármálaályktunina sem er samþykkt að vori. Ég held að nákvæmlega einn af meginkostum þessa nýja frumvarps sé að þinginu skuli vera gert skylt að smíða rammann sem fjárlögin verða samin eftir. Þau koma þá kannski ekki jafn mikið á óvart þegar þau birtast loks á haustdögum. Ég tek alveg undir umræðurnar í andsvörum hér áðan um það hvernig við ætlum síðan að tækla það. Við verðum alltaf að muna að við búum í landi sem hefur sveiflukenndari þjóðarbúskap en mörg önnur. Vonandi erum við að færast frá því að vera svo háð gæftum og fiskverði. Auðvitað hefur efnahagur okkar og þjóð þróast að því leyti að við erum minna háð því, en ég held að umræður um grundvallarstefnu í fjárlagagerðinni að vori geti orðið mikið til bóta. Þótt ég hafi setið kynningu á þessu frumvarpi og lesið það þokkalega ítarlega vaknaði sú spurning hvort ástæða væri til að virkja fleiri fagþingnefndir í þinginu í aðdraganda að slíkri þingsályktunartillögu og ræða um stefnu í þeim málaflokkum sem heyra undir þær fagnefndir. Þetta er eilítill prjónaskapur aftan við þær ræður sem hafa verið fluttar hér á undan og voru að mínu viti eðlileg fyrstu viðbrögð. Við höfum spreytt okkur eilítið á ákveðnum köflum eða ákveðnum hluta þessa frumvarps. Við í fjárlaganefndinni höfum á þessum þingvetri rætt um að afnema þá aðferð að merkja tekjur ríkissjóðs. Við höfum ekki alveg sleppt því að spreyta okkur á því að ræða um efnis þessa frumvarps. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að mikilvægt sé að fagna því að frumvarpið sé komið fram og við fáum kost á því að setja það í almennt umsagnarferli og fá ákveðna mælingu á efnisþáttum þess svo að við séum betur undir það búin að fjalla um það á haustdögum. Ég mundi bara vilja enda þessa ræðu mína á því að nefna sérstaklega, af því hæstv. fjármálaráðherra gerði það að umfjöllunarefni hér, að mér fyndist fara vel á því að sú fjárlaganefnd sem sendir málið til umsagnar nú á vordögum og tekur væntanlega til við að vinna úr þeim umsögnum geti verið ágætlega undirbúin og tekist á við það að vinna úr frumvarpinu þegar það kemur aftur til þingsins í haust.

Frú forseti. Mér sýnist margt í frumvarpinu vera til bóta. Það setur skýran ramma utan um það hvernig fjárhagsáætlanir ríkisins skuli vera. Ég er þó með smáathugasemdir. Það sem mér finnst vera gott við það er að tekið er mjög skýrt á fjármálastefnunni sem sett er í upphafi, og sett er til fjögurra ára ef ég man rétt. Henni er skipt í eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi, markmið um umfang, afkomu og þróun eigna, skulda o.s.frv. Markmiðið er mjög skýrt. Í öðru lagi að í greinargerð komi fram hvernig grunngildum verði fylgt. Markmiðið er mjög skýrt og svo greinargerðin, hvernig skuli ná markmiðum. Og í þriðja lagi, þótt það sé ekki nefnt í lið eins og var í drögunum, skal í fjármálastefnu staðfest að stefnan sé samkvæmt þeim grunngildum sem talin eru upp. Þetta er mjög gott verklag, að setja skýrt markmið hvernig á að ná því fram og svo grunngildin sem skulu fylgja við það að fara þá leið að leiðarenda. Stefnumörkunin er virkilega góð; sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki, festa og gegnsæi. Ég held að nokkuð ljóst sé og örugglega enginn sem mótmælir því að þetta mun setja mikla festu og aga í ríkisfjármálin, sem er mjög mikið til bóta. Ég vil gera athugasemd við fjármálaráð og skipan þess. Ráðherra skipar þrjá menn í það, tveir eru tilnefndir af Alþingi en aftur á móti verður formaður nefndarinnar sá sem forsætisráðherra skipar. Við erum að tala um fjármálastefnu sem er stefna um það hvernig skuli verja almannafé, sem er jú það verkefni sem Alþingi á að hafa með höndum. Mér finnst það því skjóta svolítið skökku við að það sé forsætisráðherra sem skipar formann ráðsins sem á að meta þá stefnu. Ég mundi frekar segja að þingið ætti að skipa formanninn út af því að buddan, peningavaldið, er hjá þinginu. Sér í lagi vegna þess að það sem verið er að gera með frumvarpinu, sem þarf að skoða verulega vel, er að verið er að færa budduna, budduvaldið, töluvert til ráðuneytanna. Í staðinn fyrir að Alþingi ákveði alla þessa liði lætur Alþingi ráðuneyti, málaflokka og undirflokka þar, fá ákveðna pyngju sem þeir eiga síðan að útdeila. Það er því klárlega verið að færa fjárúthlutunarvald Alþingis til ráðuneytanna. Á móti kemur að það verður allt í miklu fastari skorðum og það ferli miklu faglegra hvernig stefnan er sett, hvernig á að ná henni fram og hvaða gildum skuli fylgja að því marki. Það eru því kostir og gallar í þessu. Við þurfum að ræða það mjög vel í nefndinni hvernig þetta fjármálaráð er skipað og passa það að formaðurinn þar sé skipaður af þinginu og svo í kjölfarið að meta það mjög varlega hvort þingið sé tilbúið og það sé réttlætanlegt að færa, eins og fyrrverandi hv. þingmaður hér í ræðustól nefndi, þetta vald til embættismanna.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um málið. Komið hafa fram mörg ágæt sjónarmið í umræðunni í dag sem snúa einmitt að grundvallarbreytingum sem frumvarpið mun hafa í för með sér. Ég vil staldra við nokkra þætti. Í fyrsta lagi vil ég staldra við það sem snýr að framsetningu fjárlagafrumvarpsins og því að í meginatriðum verður framsetningin ekki lengur byggð á flokkun milli ráðuneyta heldur á framsetningu sem horfir til málefnasviða og síðan hinu að fjárveitingarnar séu ákveðnar í sérstöku fylgiriti. Í umræðunni var vakin athygli á því að það þrengdi möguleika þingsins til að taka endanlegar ákvarðanir um fjárveitingar til einstakra ríkisaðila. Það er út af fyrir sig rétt svo langt sem það nær vegna þess að ef meiri hluti er fyrir því í fjárlaganefndinni að gera breytingar á fjárheimildum til einstakra málaflokka með sérstakri skýringu um að framlög þyki vanta til tiltekinna stofnana, er augljóst að slíkt mundi í framhaldinu hafa í för með sér uppfærslu á fylgiritinu og í öllum tilfellum er gert ráð fyrir því að fylgiritið verði hvort eð er uppfært til samræmis við þær breytingar sem þingið kann að gera á frumvarpinu í þinglegri meðferð. Því er hins vegar ekki að leyna að það er meðal markmiða frumvarpsins að beina sjónum meira að langtímaþróun og þá ekki síst þróun á einstökum málefnasviðum. Það birtist með margvíslegum hætti. Það birtist í fyrsta lagi í þessari framsetningu, en þar horfum við til málefnasviðanna á komandi fjárlagaári en líka fram í tímann. Það birtist einnig í kröfunni sem lögð er á einstök ráðuneyti um að skila áætlun um þróun málefnasviðanna hvað varðar gæði og þjónustustig á viðkomandi málefnasviðum og hvernig stofnanaumgjörðin á að standa undir þeim kröfum, annars vegar með þeim faglegu áherslum sem ráðuneytið leggur til grundvallar, og hins vegar hvernig fjárlagafrumvarpið og fjármálaáætlunin styður við þær áherslur. Það er því alveg skýrt markmið með frumvarpinu að beina sjónum meira að heildarmyndinni. Með því er á engan hátt vegið að möguleikum þingsins til þess að taka til umræðu fjárheimildir einstakra stofnana. Ég sé það gerast þannig hér í þinglegri umræðu að viðkomandi fagráðherrar verði beðnir um að gera grein fyrir því hvernig skiptingin er í fylgiritinu og færa fram rök eða skýringar á því hvernig hún skiptist t.d. í menntamálum milli þeirra stofnana sem heyra undir menntamálaráðherra eða í heilbrigðismálum milli þeirra stofnana sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Hér í þinginu getur farið fram mjög málefnaleg umræða um að frekari framlög kunni að skorta til einstakra slíkra stofnana. Það verður þá á faglegum forsendum og viðkomandi fagráðherra fær tækifæri til þess að bregðast við þeim athugasemdum. Eins og áður segir getur þingið síðan gert breytingar á heildarframlögunum til málaflokkanna og haft þessar skýringar. En ég ætla ekki að draga fjöður yfir það að því markmiði væri hins vegar fórnað að taka umræðu í þinginu um breiðu línurnar, um heildaráhrif frumvarpsins, um þróunina í ríkisfjármálum fram í tímann litið ef þingið festist í umræðu um fylgiritið. Ef krafturinn í umræðunni fer í að ræða um skiptingu fjárheimilda þeirra fjárveitinga sem er að finna í fylgiritinu missir málið marks. Ég vona að það gerist ekki. Höfum það líka í huga að innan fjárlaga ársins er gert ráð fyrir því að fagráðherrann fái möguleika á því að færa til fjárveitingar milli einstakra stofnana. Svo lengi sem ekki er verið að færa milli rekstrar og stofnkostnaðar eða tilfærslna getur ráðherrann fært rekstrarframlag frá einni stofnun til annarrar. Slíkt gæti verið raunhæft þegar áætlanir um t.d. nemendafjölda í tiltekinn skóla reynast rangar og hafa verið ofáætlaðar á meðan fjárveiting til annars skóla var vanáætluð. Við því getur ráðherrann brugðist innan fjárlagaársins með því að beita sér fyrir uppfærslu á fylgiritinu. Það þýðir að innan fjárlagaársins getur þingið veitt viðkomandi fagráðherra faglegt aðhald á því sviði sem hann ber ábyrgð á, t.d. í tilvikum eins og því sem ég hef hér rakið, og krafið viðkomandi ráðherra svara um það hvers vegna hann nýti ekki það svigrúm sem honum hefur að lögum verið fært til þess að styðja við viðkomandi stofnun sem hann ber ábyrgð á með breytingum á fjárveitingum. Í því tilviki er hægt að gera slíkar breytingar án þess að atbeina þingsins þurfi til. Það tel ég að muni geta markað talsvert samskipti þingsins við einstaka fagráðherra vegna fjármála þeirra stofnana sem hann ber ábyrgð á í framtíðinni. Fleira barst í tal í umræðunni. Ég vil aðeins staldra við umræðu um fjármálareglurnar sem mér heyrist að fái hér ágætis hljómgrunn. Í fyrsta lagi vil ég nefna að ég tel fulla ástæðu fyrir okkur Íslendinga til að setja strangar fjármálareglur. Það tel ég að sé skynsamlegt, ekki síst í ljósi þeirrar nýfengnu reynslu sem við höfum af því hversu miklu það skiptir fyrir ríkið að vera í færum til þess að grípa inn í ef mikill samdráttur verður í efnahagsmálum. Það var einkum sérstaklega sterk staða ríkissjóðs sem gerði okkur kleift að taka lán hér í efnahagsáfallinu sem skall á 2008, sterk staða ríkissjóðs var forsenda bæði fyrir aðgengi að lánsfé og þokkalega bærilegum lánskjörum miðað við aðstæður eins og þær voru á þeim tíma. Síðast en ekki síst var sterk staða ríkissjóðs yfir höfuð aðalforsenda þess að ríkissjóður þoldi slíka lántöku, að mögulegt var að taka lán upp á 5 milljarða dollara, eins og íslenska ríkið gerði hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum samstarfsþjóðum, Norðurlöndunum og öðrum þjóðum sem tóku þátt í því prógrammi. Ekki var nóg með að mögulegt var að taka 5 milljarða dollara lán, heldur var hægt að leyfa því að gerast á árunum í kjölfarið að ríkissjóður væri rekinn með nokkur hundruð milljarða halla. Það var hvort tveggja mögulegt án þess að ríkissjóður væri til langframa kominn í öngstræti, það var eingöngu vegna sterkrar stöðu ríkissjóðs í upphafi. Af þessu má draga þann lærdóm að í framtíðinni getur skipt sköpum að hafa nýtt góðu árin til þess að greiða niður skuldir. Skuldaviðmiðið sem er að finna í frumvarpinu er nokkru stífara, strangara en ríkin á evrusvæðinu eru almennt með til viðmiðunar. Ég sé fyrir mér að þegar að því kemur í framtíðinni að við höfum dregið úr skuldsetningu vegna gjaldeyrisvaraforðans kunni að vera ástæða til þess að taka skilgreiningu á skuldaviðmiðinu til endurskoðunar og jafnvel hverfa frá því að horfa til skuldsetningar sem innstæður eru á móti, eins og er í raun og veru verið að gera hér, verið er að horfa sérstaklega til þeirra aðstæðna að það sé á vissan hátt óeðlilegt að taka með í brúttóskuldastöðu ríkisins skuldir sem til eru komnar vegna gjaldeyrisvaraforðans, en í framtíðinni er full ástæða til þess að taka það til endurskoðunar. Þá er ég einkum að vísa til þess að við höfum náð að draga úr þessari skuldsetningu, að taka það til endurskoðunar og fella þetta viðmið út án þess að breyta hlutfallinu, þ.e. að miða áfram við 45% en ekki 60% skuldaviðmið, eins og algengt er að aðrir geri. Það hefur svo sem ekki mikið borist í tal hér í dag, en í frumvarpinu er að finna eins konar ventil fyrir ríkisstjórnina til þess að geta leyft fjárlagahalla við sérstaklega erfiðar aðstæður. Af efnahagskrísunni frá 2008 má draga þann lærdóm að fjármálaregla á borð við þá sem er að finna í frumvarpinu geti við mjög sérstakar aðstæður verið of ströng fyrir ríkið. Þess vegna er að finna í frumvarpinu sérstaka undanþáguheimild til að hverfa frá fjármálareglunni ef efnahagsáföll hafa dunið yfir eða eru yfirvofandi. Það dugar ekki fyrir ríkisstjórn að lýsa því einfaldlega yfir að nú skuli horfið frá fjármálareglunni, heldur gerir frumvarpið kröfu til þess að ráðherra fjármála komi til þingsins með sérstaka þingsályktunartillögu og leiti samþykkis fyrir því að vikið verði tímabundið, en reglan gerir ráð fyrir því að hægt sé að víkja allt að tvö ár frá fjármálareglunni frá þessum reglum. Ég tel að þetta sé ekki bara skynsamleg regla í ljósi þess að reynslan sýnir, ekki bara hér á landi heldur líka annars staðar, að það kann að vera ómögulegt annað en að takast á við meiri halla en reglan gerir ráð fyrir til skamms tíma, en sérstaklega tel ég það til þess fallið að auka agavald og eftirfylgni þingsins með fjármálum ríkisins að ráðherrann þurfi að leggja fram sérstakt þingmál og að efnt sé til sérstakrar umræðu í þinginu um hvort tilefni sé til og hvort skilyrði laga séu uppfyllt fyrir því að víkja frá fjármálareglunni og hvort ríkisstjórn viðkomandi tíma hafi tekið sér of mikið eða rétt svigrúm til þess að víkja frá fjármálareglunni. Þetta kallar að mínu viti ávallt á sérstaka umræðu og er gott fyrirkomulag. Það er líka mikilvægt að hafa það í huga í tengslum við skylduna til þess að lækka skuldahlutfall ríkisins að það eitt að viðhalda nafnvirði skuldanna frá ári til árs á tímabili þar sem hagvöxtur er í landinu, þar sem landsframleiðslan er að vaxa, mun leiða til þess að hlutfallið er sífellt að batna vegna þess að skuldirnar sem hlutfall af landsframleiðslu eru á niðurleið. Það mundi teljast lækkun á skuldum ríkissjóðs að láta tryggja slíka framþróun á ríkisfjármálunum. Heilt yfir litið er það langalgengasta leið ríkja til þess að lækka skuldahlutfall sitt að halda einfaldlega skuldunum í skefjum, að láta þær ekki vaxa og fá síðan hagvöxt í framhaldinu, enda eru fá ríki í miklum færum til þess að fara í meiri háttar uppgreiðslu skulda þegar þær hafa náð þeim hæðum sem við ræðum hér. Þó vil ég nefna að við Íslendingar eigum óvenju góð færi á því að lækka skuldastöðuna þar sem hún er að hluta til komin vegna eignamyndunar í fjármálafyrirtækjum og Landsbankaeignin, sem heimildir hafa staðið til í fjárlögum að selja í nokkur ár. Það er kannski augljósasta tækifæri okkar til þess að selja eign í þeim tilgangi sérstaklega að draga úr skuldsetningu. Að svo mæltu vil ég þakka fyrir málefnalega umræðu. Ég heyri að málinu er vel tekið og ég vænti góðs samstarfs við alla þingflokka um framhaldið.

Frú forseti. Það er bara spurningin sem ég nefndi áðan um fjármálastefnu - hérna segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn skal, eftir að hún er mynduð, móta fjármálastefnu sem ráðherra leggur fram á Alþingi í formi tillögu til þingsályktunar …“ Þeir sem eiga að meta hvort fjármálastefnan standist þessi lög er hópur sem er nefndur fjármálaráð. Það kemur í 13. gr., með leyfi forseta: „Ráðherra skipar þrjá menn í fjármálaráð til þriggja ára í senn. Skulu tveir skipaðir samkvæmt tilnefningu Alþingis og einn samkvæmt tilnefningu forsætisráðherra, og skal sá jafnframt vera formaður.“ Markmið eða hlutverk fjármálaráðsins er að leggja mat á hvort fjármálastefna og fjármálaáætlun fylgi þeim grunngildum sem talin eru upp. Það sem ég er að velta fyrir mér er stefnan og áætlunin sem er á hendi ríkisstjórnarinnar en þeir sem eiga að meta hvort hún uppfylli lögin eru einn aðili skipaður af ráðherra sjálfum og hann er formaður og svo tveir tilnefndir af þinginu og er nokkuð ljóst að annar þeirra verður sá sem stjórnarmeirihlutinn skipar og ríkisstjórnarflokkarnir. Það er svolítið óeðlilegt að ríkisstjórnin hafi þá tvo í þessu ráði sem meta hvort hún uppfylli skilyrði laganna. Við mundum aldrei sætta okkur við svona fyrirkomulag þegar kæmi að dómstólum eða einhverju slíku. Það er mjög óeðlilegt fyrirkomulag að aðili A eigi að meta hvort aðili B fari eftir lögunum, en hann er skipaður af aðila B. Ég vil spyrja ráðherra út í þetta.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa athugasemd. Hún er alveg gild, þ.e. það skiptir sköpum að fjármálaráðið sé sjálfstætt í sínum störfum og óháð pólitískum afskiptum. Í 13. gr. er í fyrsta lagi reynt að tryggja að í ráðið skuli þeir einir veljast sem geti talist óvilhallir. Það eru gerðar ákveðnar menntunarkröfur með því að fara fram á framhaldsnám á háskólastigi á fræðasviði sem lýtur að hlutverki ráðsins, að þeir sem veljast í ráðið hafi einhverja þekkingu á opinberum fjármálum og jafnframt setur fjármálaráðið sér sjálft starfsreglur. Hlutverkið er fest í lögum. Það má alveg hafa skoðanir á því hvernig best væri að velja í ráðið. Ég geri ráð fyrir því að þegar til þess kemur muni það grundvallast á samkomulagi í þinginu, þ.e. samtali milli þingflokka um það hvernig best sé að skipa ráðið hverju sinni. Það kemur ekki fyrir fram í veg fyrir ágreining að menn hyggist eiga samtal, en trúverðugleiki þess álits sem fjármálaráðið mun gefa á framkvæmdinni og stefnumörkuninni er undir. Það þjónar best hagsmunum ríkisstjórnarinnar, meiri hlutans á þingi hverju sinni, að skipa þannig í fjármálaráðið að athugasemdir þess séu hafnar yfir gagnrýni eða að skipunin sé augljóslega 

Frú forseti. Það er einmitt þetta sem ég er að setja fingurinn á, sem hæstv. ráðherra er að nefna, að allt veltur þetta náttúrlega á trúverðugleika ráðsins. Það þýðir að á þeim forsendum verður ríkisstjórnin að passa sig að velja einhverja sem geta tryggt þann trúverðugleika að svo miklu leyti sem hægt er, en það að gera valferlið öðruvísi mundi tryggja það betur. Það að menn séu menntaðir á einhverju sviði það er menntun, eins og stjúpfaðir minn sagði þegar ég spurði hann um það. Hann var ofursti í bandaríska hernum. Ég spurði hann hvort Bandaríkjaforseti gæti verið spilltur, hvort hann gæti misnotað aðstöðu sína og völd. Hann sagði, með leyfi forseta: „No, they educate these men.“ - Eða: Nei, þeir mennta þessa menn. Menntunin mun ekki hafa áhrif á það. Það sem mun aftur á móti hafa áhrif er hvernig menn eru skipaðir og hver skipar þá. Það mun draga úr trúverðugleika þegar ríkisstjórnin hefur meiri hluta þeirra manna í ráði sem á að meta hvort ríkisstjórnin fari eftir lögunum. Það mun hafa áhrif ef þetta verður niðurstaðan eða lendingin. Að lokum langar mig að spyrja hvort þetta frumvarp taki að einhverju leyti á freistnivandanum sem allar ríkisstofnanir standa frammi fyrir, að eyða að minnsta kosti því sem hefur verið úthlutað og þá fara þær oft yfir línuna því að ef þær gera það ekki fá þær minna næst, hvort þetta frumvarp taki að einhverju leyti á þeim vanda.

Frú forseti. Varðandi freistnivandann er áfram gengið út frá því að stofnanir geti tekið með sér ákveðið hlutfall af fjárheimildum líðandi árs yfir á næsta ár til þess að ekki sé freisting til staðar til þess að ráðstafa allri fjárheimildinni á yfirstandandi ári. Það er ekki grundvallarbreyting á þessu. Það má síðan alltaf ræða það hvar mörkin eigi að liggja, hversu hátt hlutfall heimildar yfirstandandi árs sé eðlilegt að flytjist milli ára, en í grundvallaratriðum er gengið út frá því að ráðuneytin fylgist með því að gildar ástæður séu til þess að láta fjárheimildir flytjast milli ára. Varðandi hitt atriðið skulum við hafa það í huga að jafnvel þótt okkur tækist að standa þannig að skipan fjármálaráðsins að með öllum ráðum hefði verið lágmörkuð sú áhætta sem þingmaðurinn gerir að umtalsefni, þ.e. að aðilar sem þar taki sæti eða verði skipaðir séu með einhverjum hætti vilhallir stjórnvöldum á hverjum tíma, þá kemur það ekki í veg fyrir að ólíkar skoðanir kunni að vera í samfélaginu, m.a. á pólitískum forsendum, á því hvort ríkisstjórn þess tíma sé á réttri leið. Tökum sem dæmi hvort ríkisfjármálin séu til þess fallin, eins og hefur verið rætt undanfarna daga í þinginu, að auka jöfnuð og hvort stefnan sé til þess fallin og nái þeim markmiðum eða hvort önnur markmið eigi að vera æðri í ríkisfjármálastefnunni. Um þetta verður endalaust tekist á. Hagfræðingar munu áfram skiptast í a.m.k. tvö ef ekki þrjú