Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og áður hefur verið tilkynnt tók Rósa Guðbjartsdóttir bæjarfulltrúi sæti á Alþingi í gær fyrir 1. þm. Suðvest., Þorgerði K. Gunnarsdóttur, sem er í opinberum erindum erlendis. Kjörbréf Rósu Guðbjartsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni, skv. 2. gr. þingskapa.

Rósa Guðbjartsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Upp úr kl. tvö í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram utandagskrárumræða um uppsagnir í fiskvinnslu og atvinnuöryggi í sjávarbyggðum. Málshefjandi er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Matsfyrirtækið Moody's sendi frá sér skýrslu í gær þar sem lagt var mat á lánshæfi ríkissjóðs Íslands. Skýrsluhöfundar ræða þar þá hættu sem stafar af mögulegri kreppu í bankastarfsemi í heiminum og benda á að slík kreppa mundi reyna á þolrif allflestra og langflestra ríkisstjórna heims. Því sé nauðsynlegt að skoða vel hvernig ríki bregðist við verstu mögulegu stöðu sem upp getur komið á fjármálamarkaði. Moody's bendir á að vegna mikilla umsvifa íslensku bankanna á alþjóðavettvangi sé ástæða til að vera sérstaklega á varðbergi þar sem Ísland sé þar með berskjaldaðra fyrir brestum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum en önnur háþróuð iðnríki. Geta ríkissjóðs til að bregðast við slíkum brestum hefur mikið að segja og hefur úrslitaáhrif á lánshæfi ríkissjóðs. Niðurstaða greiningarfyrirtækisins er að Ísland njóti þess við matið hve háar tekjur séu hér á mann, hve aldursskipting þjóðarinnar sé hagstæð, að lífeyrissjóðirnir séu fjármagnaðir að fullu og að innviðir stjórnkerfisins, efnahagskerfisins og félagskerfisins séu traustir. En megináherslan er sú að hin gríðarlega sterka staða ríkissjóðs Íslands tryggi að hægt sé að grípa til allra þeirra aðgerða sem nauðsynlegar eru ef til þess kemur, ef svo ólíklega vill til, að öll ytri skilyrði gangi okkur í mót. Í ljósi þeirra vandamála sem uppi hafa verið á hlutafjármarkaði að undanförnu, og helst má rekja til hræringa á fjármálamörkuðum, tel ég rétt að hæstv. forsætisráðherra geri Alþingi stuttlega grein fyrir afstöðu sinni til þessa mats Moody's. Ég tel jafnframt nauðsynlegt að kalla fram viðbrögð hæstv. forsætisráðherra vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur í fjölmiðlum að úr skýrslu Moody's megi lesa þá niðurstöðu að íslenska krónan sé of lítil fyrir bankakerfið og heppilegast sé að íslensku bankarnir flytji höfuðstöðvar sínar úr landi.

Virðulegi forseti. Álit Moody's, sem birt var í gærmorgun, er mjög jákvætt hvað varðar efnahagsstöðuna á Íslandi og sérstaklega fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Hvers vegna birtir Moody's þessa skýrslu einmitt núna? Ég hygg að það sé vegna þess að þeir telja að þeir þurfi sérstaklega að rökstyðja að þeir hafi gefið ríkissjóði Íslands hæstu lánshæfiseinkunn, eða triple A, AAA, eins og það heitir í þessum bransa. Sú einkunn stendur óhögguð eftir þetta nýja mat og það er gríðarlega mikilvægt. Það er líka rétt að leiðrétta það strax, sem fram hefur komið í fréttum, að það sé niðurstaða fyrirtækisins að best væri að íslensku bankarnir flyttu höfuðstöðvar sínar úr landi. Það stendur ekki í þessu áliti, hvorki er mælt með því né hvatt til þess. Þar stendur hins vegar að ef bankarnir færu úr landi mundi sú óbeina ábyrgð sem talin er hvíla á ríkissjóði vegna starfsemi þeirra minnka, og það er vissulega rétt. Með sama hætti mætti segja að sú ábyrgð mundi minnka verulega ef bankarnir hættu starfsemi sinni. Það er ekki aðalatriðið í skýrslunni. Það sem hv. þingmaður dró fram úr skýrslunni skiptir verulegu máli. Efnahagsaðstæður eru þannig, og er það dregið mjög skýrt fram, að ekki er nein sérstök hætta á ferðum hérlendis jafnvel þótt kæmi til alvarlegrar fjármálakreppu sem þó er talið ólíklegt. Einnig er bent á að fjárhagsstaða bankanna sé traust þrátt fyrir þá erfiðleika sem nú eru á fjármagnsmörkuðunum og það sjáum við líka í þeim uppgjörum sem birt hafa verið á síðasta sólarhring. Ég tel mjög mikilvægt að þetta komi fram, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir greinargóð svör. Ég tel að það hafi komið fram, sem er kjarni málsins, að hvergi í skýrslum Moody's er hvatt til þess að íslensku bankarnir flytji höfuðstöðvar sínar frá Íslandi og ekki er heldur falinn í henni áfellisdómur yfir notkun íslensku krónunnar sem gjaldmiðli fyrir þessa banka. Sú stefna stjórnvalda liggur hins vegar fyrir að auðvelda fyrirtækjum almennt, bönkum og öðrum, að gera upp reikninga sína í starfrækslumynt, þeirri mynt sem meiri hluti starfsemi þeirra er í, og hefur það mikið að segja til að auka sveigjanleika hagkerfisins. Ég vil einnig beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort þetta undirstriki ekki að við þurfum að gæta mjög vel að hag ríkissjóðs, gæta þess að ríkissjóður verði áfram styrk stoð undir fjármálastarfseminni, og hvort ástæða sé til að skoða það vel hvort hægt 

Virðulegi forseti. Það er vissulega hárrétt, sem hv. þingmaður undirstrikaði, og kemur fram í þessu áliti, að grunnurinn að þessu góða mati er að sjálfsögðu hin sterka staða ríkissjóðs sem tekist hefur að byggja upp á undanförnum árum. Vakin er athygli á því í skýrslunni að nettóskuldir ríkissjóðs séu nánast engar og þar af leiðandi sáralitlar í samanburði við aðrar þróaðar þjóðir. Þetta skiptir miklu máli ef reyna skyldi á lánstraust ríkissjóðs, ef ríkissjóður skyldi ákveða að fara á markaðinn til að tryggja stöðu sína eða auka gjaldeyrisforðann í landinu. Ríkissjóður er þess vegna mikilvægur bakhjarl þeirrar miklu, öflugu og jákvæðu fjármálastarfsemi sem hér hefur verið að byggjast upp. Vel má vera að hægt sé með tilteknum ráðum, eins og vikið er að í skýrslunni, að gera enn betur varðandi möguleika á að auka laust fé o.s.frv. Slíka möguleika munum við að sjálfsögðu skoða eftir atvikum á hverjum tíma.

Forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. iðnaðarráðherra en svo vill til að hæstv. ráðherra fer frá og með áramótum sömuleiðis með ferða- og byggðamál. Hann er sem sagt ráðherra ferðamála og byggðamála jafnframt því að vera ráðherra iðnaðarmála. Hæstv. ráðherra skipaði með tilþrifum ferðamálastjóra skömmu eftir áramót. Ætla ég ekki að rekja það mál nánar. Það er nokkuð kunnuglegt af umræðum. En það sem vekur athygli mína er sú staðreynd að meðal umsækjenda var forstöðumaður upplýsinga- og þróunarsviðs Ferðamálastofu en yfir henni er ferðamálastjóri. Ferðamálastofa er með starfsstöðvar bæði á Akureyri, þar sem fimm manns starfa, og í Reykjavík, þar sem um átta manns eru við störf. Þessi umsækjandi sótti um starfið, mjög hæfur og vel menntaður og gegnir trúnaðarstörfum á þessu sviði með ósk eða skilyrðum um að gegna því frá Akureyri, að hafa aðstöðu á starfsstöð Ferðamálastofu á Akureyri. Hann fékk skilaboð frá ráðuneytinu um að þar hefði sú ákvörðun verið tekin að starfið skyldi vera í Reykjavík. Umsögn hans, með þessu tilboði eða skilyrði, var sem sagt hafnað og gefin sú skýring að það væri ákvörðun ráðuneytisins að starfið skyldi vera í Reykjavík. Nú er þetta engu að síður ríkisstjórn sem hefur í stjórnarsáttmála sínum að auglýsa beri störf eftir því sem kostur er án staðsetningar til að auðvelda að flytja verkefni út á landsbyggðina. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra ferðamála, og byggðamála ekki síður, hverju það sætir að svör ráðuneytisins voru á þessa leið. Þetta snýst ekki um hvort niðurstaðan varð að lokum að ráða 

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þessi ríkisstjórn vill flytja störf út á land. Ég hef sagt það mörgum sinnum í þessum sal að ég telji vart verjanlegt hve stór hluti nýrra starfa sem verða til fellur til á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Hefði hv. þingmaður gefið sér tíma þegar hann kom frá útlöndum um helgina til þess að lesa fjölmiðla og starfsauglýsingar hefði hann m.a. séð stefnunni stað í starfsauglýsingu um síðustu helgi þar sem staða forstjóra ríkisstofnunar var auglýst og tekið sérstaklega fram að það væri gert án skilyrða um búsetu eða staðsetningu. Hins vegar er sagt að búsetan þurfi að gagnast viðkomandi stofnun. Að því er þetta einstaka tilvik varðar þá get ég verið alveg fullkomlega ærlegur. Ég frétti fyrst af þessu svari sem hv. þingmaður segir að hafi komið frá ráðuneytinu þegar ég fékk ályktun milli jóla og nýárs, að mig minnir, frá Eyþingi, eða einhvers konar skilaboð frá þeim um það. Þetta tiltekna atriði var ekki frá mér komið og hafði ekki áhrif á mína niðurstöðu. Ég get sagt það hreint út að ég tel að það hefði komið til greina að þessari stöðu væri gegnt frá starfsstöð á Akureyri. En það voru aðrir þættir sem réðu því hver niðurstaðan síðan varð, eins og hv. þingmaður sagði. Henni var náð með svo miklum tilþrifum. Þetta réði því ekki. Mér þykir miður að þetta gerðist og það hefur áður komið fram hjá mér opinberlega. Þetta var ekki stefna ráðuneytisins og er ekki stefna ráðuneytisins.

Herra forseti. Þetta var undarlegt svar. Er það þannig að ráðuneytin starfi stjórnlaust og sjálfstætt og þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar og ráðherrarnir frétti af því eftir á þegar hlutirnir eru afgreiddir með þessum hætti? Það stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar undir millifyrirsögninni Landið verði eitt búsetu- og atvinnusvæði: „Skilgreind verði þau störf á vegum ríkisins sem hægt er að vinna án tillits til staðsetningar og þannig stuðlað að fjölgun starfa á landsbyggðinni.“ Hér var kjörið tækifæri til að gera nákvæmlega þetta. Ferðamálastofa er með öfluga starfsstöð á Akureyri. Prýðilega til þess fallna að þar sitji ferðamálastjóri. 60% umsvifa í ferðaþjónustunni, mælt í gistinóttum, eru á landsbyggðinni eða utan höfuðborgarsvæðisins. Þetta þarf hæstv. ferðamálaráðherra að vita. Hæstv. ferðamálaráðherra ber auðvitað alla ábyrgð á því sem gert er í hans ráðuneyti. Það er allt á hans ábyrgð, jafnvel þótt reynt sé að fara á bak við að starfsmenn hafi gert þetta  Þá er nærtækt að spyrja: Vill ekki ráðherra taka málið upp úr því þetta var 

Herra forseti. Ég endurtek það sem ég sagði hérna áðan. Ég er sammála hv. þingmanni um að það færi ekki illa á því að þessari tilteknu stöðu væri gegnt frá höfuðstað Norðurlands, ekki bara vegna þess að þar eru mikil og vaxandi umsvif í ferðaþjónustu heldur vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að í mörgum tilvikum, t.d. þessu, færi vel á því að yfirstjórn stofnana, ekki síst þeirra sem hafa stórar starfsstöðvar úti á landi, sé þar líka. Hv. þingmaður orðar það með þeim hætti að ráðherra sé að skjóta sér undan. Það er alveg ljóst að ráðherra ber ábyrgð á því sem ráðuneytið gerir í hans nafni og ég er ekki að skjóta mér undan því. Ég hef lýst því skýrt yfir að þetta tiltekna atriði hafði ekki áhrif á ákvörðun mína vegna þess að ég vissi ekki af þessu. Ég vissi ekki af því að þetta hefði gerst. Ég varð þess ekki áskynja fyrr en ég fékk þessi boð að norðan. Hv. þingmaður spyr síðan hvort ekki sé rétt að ráðherra taki á þessu. Ráðherrann hefur tekið á þessu með viðeigandi hætti. 
            

Herra forseti. Það málefni sem ég vil ræða er ekki með öllu alveg óskylt því sem hv. þm. Illugi Gunnarsson vék að áðan og tengist starfsemi íslensku bankanna. Við höfum hlýtt á svör hæstv. forsætisráðherra og ég fagna því að þessi umræða skyldi í raun hefjast áður en ég kom fyrirspurn minni að. Ég verð þó að játa að ég er litlu nær um aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram, bæði í fjölmiðlaviðtölum við hæstv. forsætisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra og síðan í umræðum hér í þinginu, að miklir peningar séu í ríkissjóði. Það hefur heyrst í þessum sal síðan ríkisstjórnin settist að völdum í vor, að hún eigi mikla peninga. Lengra nær stjórnviskan ekki en að til sé fullur poki af peningum. Það hefur ekki einu sinni fengist umræða um það hvernig hann skuli notaður, t.d. í þeirri …  En ég vil ræða sérstaklega um hvort ríkisstjórnin hafi einhver áform uppi til að mæta aðstæðum í hagkerfinu. Ég gef ekki mikið fyrir yfirlýsingarnar í þessum ræðustól rétt áðan, að ríkissjóður eigi peninga ef til kreppu kemur. Samkvæmt öllum alþjóðlegum skilgreiningum á efnahagskreppu er hún löngu skollin á hér með þeim miklu lækkunum sem hafa orðið á hlutafjármörkuðum. Þess vegna spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra: Hvaða leiðir sér hann til að mæta þeim erfiðleikum sem hér eru? Á Íslandi ríkja mjög sérstakar aðstæður miðað við hagkerfi heimsins. Seðlabanki Íslands er einn alminnsti banki landsins. Það skapar mjög óvanalegar aðstæður 

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta þá er langt frá því að hér ríki kreppa og er ástæðulaust fyrir hv. þingmenn að reyna að tala upp kreppuótta í því samhengi. Þótt vissulega hafi ýmislegt gengið á á mörkuðum á síðustu vikum og mánuðum er margt sem bendir til að það ástand sé að batna. Markaðir víða um heim hafa farið upp á síðustu dögum. Þar er ýmsu að þakka eða ýmislegt sem hefur áhrif á það. En hvað varðar skýrslu Moody's sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni og tengdi það við aðgerðir stjórnvalda til að styrkja stöðu sína sem bakhjarl bankanna eða lánveitanda til þrautarvara, þá er niðurstaða skýrslunnar nákvæmlega sú að hún er fyrirtak fyrir ríkissjóð og fyrir bankana. Út af því að Moody's telur líkur á því að íslensk stjórnvöld geti mætt lausafjárbresti, varið innstæðueigendur og forðast greiðsluþrengingar, eins og segir hér, jafnvel við sérstaklega erfið skilyrði. Það er ánægjuefni. Þær blikurnar sem Moody's bendir á að séu á lofti eru þær einar að áframhaldandi vöxtur íslensku bankanna erlendis geti gert það að verkum að erfitt verði að standa undir þessu hlutverki. Það er okkar hlutverk að skoða framtíðina, ef við göngum út frá því að bönkunum muni áfram ganga vel. Siglingin á þeim hefur verið einstök. Það hefur styrkt stöðu okkar í þessum fjármálaþrengingum víða um heim á síðustu vikum hve góð og sterk staða íslensku bankanna er. Þess vegna er margt jákvætt í þessu mati. Þær krossgötur sem lánshæfismatið bendir á eru að áframhaldandi útrás og vöxtur bankanna geti breytt þessari stöðu. Þar er ýmislegt sem hægt er að skoða, sem tengist spurningu þingmannsins áðan, eins og t.d. formlegt myntsamstarf okkar við þau svæði þar sem bankarnir eru umfangsmestir, aukinn varasjóður og gagnkvæmar aðgerðir á milli myntsvæða og bankanna þar, komi til erfiðleika.

Herra forseti. Ég fagna svari hæstv. viðskiptaráðherra. Ég heyri á máli hans að hann hefur hugleitt margt af því sem vinna þarf að. En ég spyr, og ætlast til að fá einhver svör við því hvort þessar hugleiðingar hafi að einhverju leyti náð inn á svið athafna. Það er það sem skiptir máli. Ríkisstjórnin hefur setið það lengi að það er löngu tímabært að hún sýni viðleitni í þá átt að hefja einhverjar viðræður sem lúta m.a. að ábyrgðum í bankakerfinu. Það er rétt að hér stendur margt sterkum fótum. En vissulega hafa orðið þær lækkanir á hlutafjármörkuðum á Íslandi að það er löngu komið að því sem flokkað hefur verið sem kreppa á hlutafjármörkuðum þótt hið sama eigi ekki við um stöðu ríkissjóðs. En fer einhver umræða fram? Eru einhverjar viðræður milli Seðlabanka og ríkisstjórnar, milli bankanna og Seðlabankans, eða þá við okkar nágrannaþjóðir 

Virðulegi forseti. Okkar hlutverk í framhaldi af matinu frá Moody's er að fara yfir hvernig best sé að standa að þessum málum til framtíðar. Einu takmarkanirnar í stöðunni eða fyrir frekari vexti bankanna sem Moody's bendir á eru smæð myntsvæðis okkar. Þá stöndum við frammi fyrir því að vinna úr núverandi ástandi með krónuna sem er fámennt og lítið myntsvæði, þ.e. að grípa til aðgerða eins og ég nefndi áðan, formlegt samstarf í peningamálum, aukinn varasjóður o.s.frv. Eitt af því sem hefur verið gert nú þegar, sem gengið var frá í nóvember var að ég skipaði nefnd til að fara yfir lögin um skráningu hlutafjár í erlendri mynt og skráningu hlutabréfa í erlendri mynt. Henni veitir forstöðu Jón Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri og ráðherra, sem nú er einnig formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins. Þannig að það er ýmislegt í deiglunni. Það er margt verið að skoða og út frá 

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. iðnaðarráðherra sem ráðherra byggðamála og þess sem öðrum fremur ber hagsmuni landsbyggðarinnar fyrir brjósti, gætir að hagsmunum hennar og vinnur að framfaramálum á þeim vettvangi. Eitt af þeim málum sem landsbyggðarmönnum er ofarlega í huga er staðsetning flugvallar í Reykjavík. Það má heita einróma afstaða landsbyggðarmanna að flugvöllurinn eigi að vera áfram í Vatnsmýrinni. Menn líta svo á að það að ætla sér að flytja flugvöllinn þaðan eitthvað annað skaði hagsmuni landsbyggðarinnar og dragi úr því öruggi sem þeir búa við í því ljósi að hafa flugvöllinn staðsettan við helsta sjúkrahús landsmanna og draga úr aðgengi landsbyggðarmanna að stjórnsýslustofnunum ríkisins. Það þarf svo sem ekki að fara fleiri orðum um hversu slæm áhrif það er talið hafa að flytja flugvöllinn úr Vatnsmýrinni.

Hvaða landsbyggðarmanna, þingmanna?

Í síðustu viku bárust tvær góðar fréttir fyrir þá sem vilja hagsmunum landsbyggðarmanna vel í þessum efnum. Annars vegar kom fram í blaði í síðustu viku skoðanakönnun sem dró fram að afstaða Reykvíkinga sjálfra til flugvallarins í Vatnsmýrinni hefur gjörbreyst á einu og hálfu ári. Nú eru um 60% Reykvíkinga á þeirri skoðun að flugvöllurinn eigi að vera í Vatnsmýrinni. Áður voru það aðeins 36%. Það hefur aukist fylgi við flugvöllinn meðal Reykvíkinga sjálfra, um 24%. Í öðru lagi tók við völdum nýr meiri hluti í borgarstjórn Reykjavíkur sem hefur það sem sitt fyrsta verkefni og efst á blaði að hrófla ekki við flugvellinum í Vatnsmýrinni. Mig langar að fá að vita hjá hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann muni ekki fylgja þessum góðu fréttum eftir og leggja sitt af mörkum til að tryggja það að flugvöllurinn verði áfram 

Herra forseti. Hv. þingmaður á að vita það, bæði af fyrri ummælum mínum og skrifum mínum, að mér er ekkert sérstakt kappsmál að vera sammála ríkjandi meiri hluta í Reykjavíkurborg. Það hefur komið fram að meiri hlutinn, sem hefur verið samansettur af 6/7 sömu aðila og eru núna, hefur satt að segja angrað mig töluvert og farið töluvert í taugarnar á mér. Ég hef ekki farið dult með þær skoðanir mínar. Hitt er það að ég óska nýjum meiri hluta, hver sem hann er, velfarnaðar í starfi. Ég mun hins vegar ekki láta af hugsanlegri andstöðu minni við ýmislegt sem ég er ekki sammála hjá þeim meiri hluta. Ég tel að það sé hlutverk okkar allra að hafa sjálfstæðar skoðanir. Hv. þingmaður spyr um afstöðu mína til flugvallar í Vatnsmýri. Ég tel að það sé bitamunur en ekki fjár hvort flugvöllurinn sé í Vatnsmýrinni eða t.d. á Hólmsheiðinni. Hv. þingmaður var til skamms tíma í stjórnmálaflokki sem barðist fyrir því og lagði allt í sölurnar til þess að flugvöllurinn yrði fluttur nokkur hundruð metra út í Skerjafjörðinn. Ég man ekki betur en hv. þingmaður hafi þá verið á því pólitíska skeiði að hann styddi það allt saman með höfuðhneigingum og mikilli lotningu. Nú er það þannig að þeir sem börðust fyrir því hafa hopað á hæli, hv. þingmaður sömuleiðis og er kominn í annan flokk en það gleður mig alla vega að hann hefur staðfestu til að fylgja fyrri sannfæringu sinni. Ég hef alltaf sagt að ég telji að flugvöllurinn eigi helst að vera í Reykjavík. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það séu möguleikar á því að hafa hann í Reykjavík án þess endilega að hafa hann í Vatnsmýrinni. Það er það sem við eigum að skoða, ég og hv. þingmaður og líka sá nýi meiri hluti í Reykjavík sem hv. þingmaður greinilega elskar út af lífinu. Það er kannski það eina sem okkur greinir á í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hugmyndin um Löngusker var skammlíf bóla, hugmynd eins manns sem nú er hættur í stjórnmálum. Afstaða mín hefur um langt skeið verið sú sem hún er enn í dag, að flugvöllurinn eigi að vera í Vatnsmýrinni þar sem hann er. Það sem er mikilvægast fyrir landsbyggðarmenn er að reist verði ný samgöngumiðstöð við þennan flugvöll. Menn þurfa að hafa í huga að það fara fleiri farþegar um þennan flugvöll í dag en fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar þegar hún var tekin í notkun árið 1987. Halda menn að fólk léti bjóða sér þær aðstæður sem eru við þessa flugstöð ef þar ætti að vera millilandaflug? Þetta er ekki hægt, virðulegi forseti, og ég skora á hæstv. iðnaðarráðherra að vinna að því með okkur og fleirum að tryggja það að samgöngumiðstöðin rísi fljótt og vel í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Það er greinilega mikill meðbyr með málinu meðal Reykvíkinga um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur miklu meiri innri þekkingu en ég á því hvort Framsóknarflokkurinn sé bóla og hvort stefnumið hans séu bólur. Hann er sjálfur orðinn bólusettur fyrir Framsóknarflokknum og það er vel. Hv. þingmaður er alltaf að þroskast. Ég get verið honum sammála um margt og samferða um margt. Ég er t.d. mikill áhugamaður um góða flugvelli á landsbyggðinni og af því að hv. þingmaður situr við hliðina á hv. þm. Árna Johnsen þá minnist ég þess að sögulegustu viðskipti mín og hv. þm. Árna Johnsens spunnust einmitt í þessum þingsal út af deilum um flugvöll á Þingeyri. Ég hef engu breytt í afstöðunni til hans, ég tel að það eigi að styrkja hann og marga flugvelli á landsbyggðinni sem ég tel skipta miklu máli að styrkja. Ég gæti nefnt t.d. að ég tel að innan tíðar þurfi menn að huga að því að byggja upp Aðaldælaflugvöll á ný. Svona gæti ég lengi talið. Það sem skiptir máli er að ég og hv. þingmaður erum báðir talsmenn landsbyggðarinnar 

Hæstv. forseti. Tíminn líður. Þannig var að síðastliðið haust kom fram listi, eins og venja er í tengslum við stefnuræðu forsætisráðherra, og þar var gefið upp hvaða þingmál hæstv. ríkisstjórn hygðist leggja fram í vetur. Þetta voru milli 160 og 170 mál. Síðan eru liðnir fjórir mánuðir. Ég fór yfir það í morgun hvað væri komið fram af þessum málum og þau eru 75. Það eru bara tveir mánuðir til stefnu og í raun einn og hálfur því að páskafrí kemur inn í þennan tíma. Ég velti því fyrir mér hvað hæstv. ríkisstjórn sé að gera. Það er mjög gaman á ríkisstjórnarfundum, við lesum um það á bloggsíðum, en það er ekki nóg, það þarf líka að vinna. Ég get tekið sem dæmi: Menntamálaráðherra hefur lagt fram 6 mál af 19, heilbrigðisráðherra 4 af 15, utanríkisráðherra 3 af 23, viðskiptaráðherra 9 af 22, umhverfisráðherra 4 af 12, félagsmálaráðherra 4 af 15 og samgönguráðherra 9 af 15. Það er því kominn fram innan við helmingur þeirra mála sem við eigum eftir að vinna í vetur. Ég get því ekki annað en spurt hæstv. forsætisráðherra hvað líði framlagningu mála hjá hæstv. ríkisstjórn og hvort hæstv. ráðherrar verði ekki að fara að spýta aðeins í lófana ef þetta á allt að klárast, því að það er ekki góður svipur á því ef við verðum með öll þessi mál í maímánuði.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli sakna góðra mála frá ríkisstjórninni en hún veit að sjálfsögðu af langri reynslu í ríkisstjórn að listi sá sem fylgir stefnuræðu forsætisráðherra er alls ekki bindandi. Hann er eingöngu vísbending um það sem ríkisstjórnin hefur í huga að beita sér fyrir á kjörtímabilinu eða réttara sagt á yfirstandandi þingi. Stundum hefur það brunnið við að listinn yfir frumvörp er býsna almenns eðlis, það er t.d. talað um frumvörp um tekjuskatt án þess að láta þess sérstaklega getið hverju þar eigi að breyta. Þetta er meira til vísbendingar en að fullákveðið sé hvort og þá nákvæmlega hvernig og í hvaða búningi frumvörp sem á þessum lista eru verða flutt. Ég lít hins vegar á þessa fyrirspurn þingmannsins sem áskorun til ríkisstjórnarinnar um að gera betur og herða sig í að flytja góð mál og ég mun að sjálfsögðu taka það upp á réttum vettvangi og ræða það við ráðherrana í ríkisstjórninni. Hins vegar hefur ekki verið hörgull á málum til að vinna úr á Alþingi enn sem komið er og vonandi verður það ekki en vissulega er ríkisstjórnin með ýmislegt í pípunum og pokahorninu sem ekki er komið fram og við munum að sjálfsögðu reyna að nota tímann eins vel og hægt er fram á vorið.

Hæstv. forseti. Ég sagði ekkert um það hvort þetta væru yfirleitt góð mál sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja fram en ég vil samt segja það við hæstv. ráðherra að mér finnst í raun vera hörgull á málum, a.m.k. í þeim nefndum sem ég sit. Hæstv. heilbrigðisráðherra er komin með 4 mál af 15. Ég á ekki von á að það verði góð mál sem hann kemur fram með en ef þau koma fram á annað borð væri ágætt að fara að fá þau. Ég geri mér líka grein fyrir að það var ákaflega gott ástand í þjóðfélaginu þegar ríkisstjórnin tók við og þess vegna skil ég mjög vel að ekki þurfi að flytja mörg mál. Engu að síður eru þetta upplýsingarnar sem hæstv. forsætisráðherra gaf okkur á haustdögum að það ætti að flytja upp undir 200 mál. Þau hafa kannski gufað upp flestöll eða kannski getum við fengið eitthvað nánari upplýsingar um öll þessi mál, hvort þau eru í alvöru í pípunum eða hvort hæstv. ríkisstjórn er hætt við að flytja þau.

Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu er hrina uppsagna í fiskvinnslu sem gengið hefur yfir undanfarnar vikur og er bein afleiðing af ákvörðun ríkisstjórnarinnar um þriðjungssamdrátt í þorskveiðum. Augu almennings eru að opnast fyrir því hversu alvarleg staðan er orðin í velflestum sjávarbyggðum landsins og að komið er að ögurstundu í byggðaþróun. Fram undan eru að óbreyttu gífurlegar breytingar í sjávarútvegi. Veiðiheimildir munu sópast á forræði fárra fyrirtækja og í hverju þorpinu á fætur öðru munu störfin hverfa sem dögg fyrir sólu og fólkið á eftir þeim. Óbætanlegt tjón verður unnið á landsbyggðinni ef ekkert verður aðhafst. Það sagði við mig á dögunum gamall maður vestur við Djúp sem starfað hefur áratugum saman við sjóinn: „Þú sérð hvað er að gerast, karlarnir munu selja kvótann sinn hver á fætur öðrum og atvinnan er að hverfa úr plássunum. Eftir nokkur ár verða ekki eftir störf í Bolungarvík nema fyrir 300–500 manna þorp. Sama mun gerast hringinn í kringum landið. Þessar mótvægisaðgerðir eru bara brandari.“ Ég verð að viðurkenna að ég er að mörgu leyti sammála gamla sjómanninum. Störfum í sjávarútvegi hefur fækkað um 6.000 síðan framsal veiðiheimildanna fór að virka um miðjan síðasta áratug. Afleiðingunum er ágætlega lýst í grein eftir framkvæmdastjóra Samtaka sveitarfélaga á Austurlandi sem hann skrifaði á síðasta ári undir fyrirsögninni Rautt flagg uppi. Þriðju deildar sveitarfélögin á landsbyggðinni eiga í vök að verjast. Fyrir niðurskurðinn höfðu gengið yfir miklar þrengingar víða um landið. Árið 2005 hurfu 30% starfa í Súðavík á einu bretti og 7% starfa í Stykkishólmi þegar rækjuvinnslan gafst upp í þessum plássum. Um 300 störf hurfu eins og hendi væri veifað þegar tveimur fullkomnustu frystihúsum landsins var lokað á Ísafirði. Til viðbótar þegar töpuðum störfum munu hverfa um 1.000 störf í sjávarútvegi við niðurskurðinn sem verða á næstu árin og launagreiðslur munu dragast saman um 6 milljarða kr. á hverju einasta ári. Þetta verður ekki tímabundinn samdráttur heldur varanlegur að bestu manna yfirsýn. Þau störf munu ekki koma aftur þótt veiðin verði aukin á nýjan leik. Ríkisstjórnin talar eins og hún geri sér ekki grein fyrir alvöru málsins og heldur að það sé nóg að bjóða fólki upp á að mála hús þar til úr rætist. Á móti þessu áfalli býður ríkisstjórnin upp á mótvægisaðgerðir. Flaggskipið í þeim er 1 milljarður kr. í viðhald opinberra eigna. Settar eru 2 millj. kr. í byggðarlag þar sem nærfellt annar hver maður á atvinnu sína undir sjávarútvegi en 45 millj. kr. í byggðarlag þar sem enginn starfar við sjóinn, þar sem enginn starfar í fiskvinnslu, þar sem er engin höfn, þar sem er ekki einu sinni sjór. Það er alveg óþarfi af hæstv. sjávarútvegsráðherra og félögum hans í ríkisstjórninni að hafa fólk að háði og spotti í þrengingum þess. Sjávarútvegsráðherra á nú þegar að auka þorskveiðar um 40 þúsund tonn. Það er eina mótvægisaðgerðin sem kemur í veg fyrir hrun á landsbyggðinni. Ákvörðun um 130 þúsund tonna veiði næstu árin er ekkert annað en aðför að sjávarplássum landsins. Það er ákvörðun um að hrekja þúsundir manna burt af heimilum sínum og er jafnmikið mannréttindabrot og sjálf löggjöfin um stjórn fiskveiða. Atvinnuöryggi fólks í sjávarútvegi er algerlega óviðunandi að óbreyttum lögum. Krafan þyngist stöðugt um breyttar leikreglur eftir því sem hroki og virðingarleysi ýmissa handhafa fiskveiðiheimildanna verður augljósari. Hver er búinn að gleyma loforðinu: „Guðbjörgin verður áfram ÍS. Hún verður áfram gul og hún verður áfram gerð út frá Ísafirði“? Sambærileg loforð hafa verið gefin og svikin í hverju bæjarfélaginu á fætur öðru um allt land síðustu tíu ár, nú síðast á Akranesi. Þar var gefin yfirlýsing fyrir fáum mánuðum um að flytja alla útgerð og vinnslu til Akraness en þegar borgaryfirvöld vildu ekki leyfa eigendum HB Granda að braska með lóðirnar að eigin vild og hirða gróðann af því þá var blaðinu snúið við og 100 ára sögu Haraldar Böðvarssonar er að ljúka þessa dagana að því er virðist í hefndarskyni. Rúmlega 21 þúsund þoskígildi farin úr bænum. Þarf eitthvað frekar vitnanna við? Það þarf og verður að breyta leikreglunum í íslenskum sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Þær uppsagnir sem hafa orðið í fiskvinnslunni eru vitaskuld grafalvarlegar. Hvernig sem á málin er litið eru það auðvitað slæm tíðindi þegar uppsagnir verða og fólk missir vinnu sína. Í umræðunni hafa þessar uppsagnir nær eingöngu verið raktar til ákvörðunarinnar um að draga úr þorskveiðinni á yfirstandandi fiskveiðiári um rúmlega 60 þús. tonn. Vissulega hlaut sú ákvörðun að hafa áhrif á atvinnustigið í sjávarútveginum. Það að kvótinn er nú minni en sem nemur 60 þús. tonnum af þorski hefur vitaskuld áhrif og það blasti við öllum. Það var af þeim ástæðum sem ríkisstjórnin ákvað jafnframt að undirbúa aðgerðir til að vega upp á móti þeim atvinnumissi sem yrði fyrirsjáanlega vegna samdráttar í þorskafla. Vitaskuld var ljóst að sú atvinnusköpun yrði ekki í sjávarútveginum. Markmiðið var þess vegna að freista þess að stuðla að annarri atvinnusköpun sem einkanlega kæmi að gagni á þeim svæðum sem yrðu fyrir mestu tekjutapi vegna samdráttar í þorskafla. Markmiðið var enn fremur að styrkja sjávarbyggðirnar með ýmsum hætti, svo sem með því að flýta uppbyggingu í samgöngum og fjarskiptum í samræmi við fyrirliggjandi samgöngu- og fjarskiptaáætlanir. Eðli málsins samkvæmt tekur nokkurn tíma að þessar aðgerðir skili sér með beinum hætti. Útboð eru í gangi núna á ýmsum verklegum sviðum sem kalla á fólk til starfa þegar þær framkvæmdir fara af stað. Alþingi ákvað að aflétta kostnaði af sjávarútveginum með verulegri lækkun veiðigjalds og sömuleiðis var ákveðið að skapa Atvinnuleysistryggingasjóði aukið svigrúm svo ekki þyrfti að koma til uppsagna. Þá var Byggðastofnun skapað svigrúm til þess að taka á með fyrirtækjunum. Nú í ársbyrjun er myndin orðið mun skýrari en hún var á haustdögum þegar þessi mál voru til umfjöllunar og hún mun enn skýrast á næstu vikum og mánuðum. Það er ljóst að enn á eftir að taka ákvarðanir um útfærslu ýmissa þeirra. Það er því eðlilegt að farið sé yfir þessi mál í ljósi þeirrar stöðu sem nú er uppi, m.a. með það í huga að beina aðgerðunum inn á þau svæði þar sem þörfin er brýnust. Margar ýkjukenndar og mjög misvísandi fréttir hafa verið sagðar af þeim uppsögnum sem þegar hafa átt sér stað. Ég ætla ekki á nokkurn hátt að gera lítið úr þessum uppsögnum en til þess að fá sem raunsannasta mynd þarf að hafa ýmislegt í huga. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum getað aflað okkur í sjávarútvegsráðuneytinu virðast uppsagnir í bolfisksvinnslu núna ná til um 300 starfsmanna þótt þær séu alls ekki allar varanlegar. Í því sambandi vil ég vekja athygli á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi er ljóst að margar þeirra uppsagna sem rætt hefur verið um hafa ekki komið til framkvæmda og munu ekki koma til framkvæmda fyrr en síðar á árinu. Er það í rauninni í samræmi við það sem flestir álitu þegar ákvörðun var tekin um minnkandi aflaheimildir í þorski. Í annan stað verða menn að hafa í huga að ýmsar þessara uppsagna eru tímabundnar og þess vegna ekki varanlegar. Gleymum því ekki að það hefur verið mjög algengt í fiskvinnslunni undanfarin ár að fiskvinnsla liggi niðri um tímabundið skeið yfir sumartímann. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á reglum og lögum Atvinnuleysistryggingasjóðs gera slíkar ráðstafanir auðveldari. Í þriðja lagi eru dæmi um að önnur sjávarútvegsfyrirtæki á sama atvinnusvæði hafi ráðið það fólk til starfa sem hefur misst vinnu sína vegna uppsagna. Þá eru dæmi um að ný fyrirtæki hafi risið á grunni þeirra sem hafa hætt starfsemi af ýmsum ástæðum, t.d. vegna gjaldþrots. Í fjórða lagi er að nefna að sums staðar þar sem uppsagnir hafa átt sér stað í fiskvinnslu er til staðar umframeftirspurn eftir vinnuafli sem hefur getað ráðið við að ráða það fólk til annarra starfa. Síðast en ekki síst er nauðsynlegt að minna á að uppsagnir í sjávarútvegi eru því miður ekki nýtt fyrirbæri og dæmi um slíkt fjölmörg áður en kom til ákvörðunar um minnkun þorskafla. Ég hef undir höndum tölur frá Hagstofu Íslands sem sýna þetta vel. Ef við skoðum tímabilið 1998–2005, en það eru nýjustu tölur sem Hagstofan hefur til reiðu, kemur í ljós að störfum í fiskveiðum hefur fækkað um tæplega 2.300 og í fiskvinnslu um 1.600. Þetta eru tæplega 4.000 manns á þessu tímabili. Hér eru á ferðinni skipulagsbreytingar sem einkanlega stafa af stóraukinni tæknivæðingu sem leiðir til færri starfa í atvinnugreininni. Hins vegar er athyglisvert að heildarlaun í fiskvinnslu hafa hækkað á þessu tímabili þótt þau hafi dregist saman í fiskveiðum, þó að það sé afar misjafnt eftir landshlutum. Einnig er athyglisvert að sjá hversu menn hafa breytt sóknarmunstri skipanna vegna samdráttarins. Margir höfðu uppi miklar hrakspár þegar ákvörðun um 130 þús. tonna þorskafla var tekin og ýsuaflinn ákvarðaður um 100 þús. tonn. Margir sögðu að þetta mundi þýða að ýsuaflinn næðist ekki heldur. Nú er hins vegar búið að veiða 37% af aflamarki ýsu og 33% af aflamarki í þorski. Yfirgnæfandi líkur virðast á því að aflamark í ýsu verði veitt upp í ár. Þarna kemur ýmislegt til, en ég minni á að í samráði við skipstjórnarmenn var ákvörðun tekin um að opna hólf til ýsuveiða og er sýnilegt að sú ákvörðun hefur ásamt öðrum skilað árangri. Það er ljóst, virðulegi forseti, að hluta þeirrar ákvörðunar sem ég hef rætt hér um má rekja til minni aflaheimilda í þorski en það er alls ekki einhlítt. Þarna koma fleiri þættir til, m.a. annars almennar hagræðingaraðgerðir rétt eins og við höfum séð gerast á undangengnum árum. Samkvæmt opinberum tölum fækkaði starfsfólki í fiskvinnslu um 800 manns á milli 

Herra forseti. Það er staðreynd að fiskveiðistjórnarkerfið er gjaldþrota. Það er staðreynd að markmið núverandi laga hafa ekki náðst og lögin hafa aldrei verið fjær markmiðum sínum en í dag, þ.e. að vernda fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra og treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Það er staðreynd að þörf er á heildarendurskoðun á kerfinu. Það er líka staðreynd að helsti varðhundur þessa gjaldþrota kerfis síðastliðin 17 ár er Sjálfstæðisflokkurinn og hann þverskallast enn við nánast öllum breytingum á þessu kerfi og sveltir Hafrannsóknastofnun og aðra sem stunda rannsóknir á lífríki hafsins fjárhagslega. Jafnframt er það staðreynd að aðgengi íslenskra fiskverkenda sem ekki hafa kvóta hefur verið takmarkað og þeir sitja ekki við sama borð og erlendir fiskverkendur. Það er enn fremur staðreynd að þessi fiskveiðistjórnarstefna Sjálfstæðisflokksins hefur leitt til samþjöppunar veiðiheimilda og brasks með veiðiheimildir og hefur leitt til einokunar og skert eintaklingsfrelsi í sjávarútvegi. Það er staðreynd að mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar hrökkva engan veginn til og koma auk þess allt of seint. Það er líka staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn hefur frá upphafi valdatímabils síns lagst gegn byggðastyrkjum, þó svo að landsbyggðarfólk sé ekki að biðja um styrki, ekki að biðja um ölmusu, heldur að fá að sitja við sama borð og aðrir landsmenn. Það er líka, herra forseti, himinhrópandi staðreynd að öflugasta mótvægisaðgerðin í þessu máli er í höndum Samfylkingarinnar. 

Hæstv. forseti. Það er erfitt þessa dagana fyrir þingmann sem vill kalla sig landsbyggðarþingmann að horfa upp á þróun sem hér á sér stað, ekki hvað síst þar sem ég er stuðningsmaður ríkisstjórnar sem hefur sett sér það markmið að efla landsbyggðina og bæta stöðu hennar gagnvart höfuðborginni. Við vissum það þegar ákveðið var að skera þorskkvótann niður um 30% að því mundu fylgja erfiðleikar í framhaldinu og að mæta þyrfti niðurskurðinum með ýmsum hætti. Því miður virðist það hafa gerst að sum fyrirtæki hafa gripið tækifærið og brugðist við með alvarlegri hætti en búast hefði mátt við og uppsagnir komið fyrr og harkalegri en ég hafði reiknað með. Þar virðist manni oft gilda sjónarmiðið að hagræðingin sé til að gæta hluthafanna fremur en fiskvinnslufólksins og þá einkum þeirra kvenna sem vinna í fiskvinnslunni. Að gætt sé frekar að hag hluthafanna en að tekið sé tillit til byggðasjónarmiða eða reynt að þreyja þorrann þau ár sem kvótaniðurskurðurinn stendur yfir. Um þetta snýst umræðan í augnablikinu. Við áttum auðvitað von á niðurskurði en ekki með þeim hætti sem þetta ber að. Við höfum horft upp á það að sum fyrirtækin ganga fram, jafnvel með kæru á bakinu, í að segja fólki upp og það hefur leitt til þess að í umræðum, m.a. á fundi í gærkvöldi, hafa þingmenn nánast allra flokka sett fram spurningu um það hvort ekki sé ástæða til að breyta kvótakerfinu og grípa inn í. Kannski með líkum hætti og ég vakti athygli á í þinginu í síðustu viku þegar ég benti á að þau fyrirtæki sem fara svona fram hljóti að verða gjalda þess þegar kvóti verður aukinn að nýju, ef þau ætla ekki að taka samfélagslega ábyrgð og stuðla að því að reyna að halda fólki í vinnu og byggðinni á meðan við þreyjum 

Hæstv. forseti. Gagnvart sjómönnum, fiskverkafólki og sjávarútveginum hafa ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hagað sér eins og þorskar á þurru landi. Þeir hafa hvorki heyrt bænir byggðanna né tekið tillit til þess sem fólkið sagði. Þeim mun sorglegra er þetta að hæstv. sjávarútvegsráðherra er náttúrubarn úr sjávarbyggð og átti að geta komið vitinu fyrir heila ríkisstjórn. Við framsóknarmenn vöruðum ríkisstjórnina við að skera svo djúpt og það gerðu margir aðrir aðilar í þjóðfélaginu. Með því að fara upp í 150–160 þús. tonn er jafnlíklegt að hægt sé að byggja upp þorskstofninn en það hefði ekki orðið eins sárt fyrir byggðirnar. Þær hefðu staðið það af sér. Við sögðum fyrir í sumar og margir fleiri hvað mundi gerast. Þá var hlegið að okkur og okkur mótmælt. Nú stendur hæstv. sjávarútvegsráðherra frammi fyrir því. Ég sagði hér í vikunni: Enginn hefur bannað neinum manni að vera vitrari í dag en hann var í gær. Ég spyr því hæstv. sjávarútvegsráðherra af einlægni: Kemur til greina að hann slaki til við núverandi aðstæður, verði vitrari og gefi út veiðiheimildir í þorski upp á 20 þús. tonn til að koma til móts við byggðirnar og draga úr þessu mikla áfalli? Það mundi hafa verulega viðhorfsbreytingu og áhrif í för með sér. Um mótvægisaðgerðirnar þarf ég ekki að ræða. Teknar voru ákvarðanir um þær 11. september síðastliðinn, sem er ljótur dagur í heimssögunni, þó að þeir hafi ekki tilkynnt þær fyrr en 12. september. Þær aðgerðir eru háðung og grín, þær koma hvergi nálægt sjávarbyggðunum og hafa valdið vonbrigðum. Við framsóknarmenn gerðum tillögur um mótvægisaðgerðir til að hjálpa ríkisstjórninni, beinar aðgerðir til stuðnings sjómönnum og launafólki, beinar aðgerðir  
            

Hæstv. forseti. Sjávarútvegsráðherra kemur aldrei svo í ræðustól núorðið eða tekur til máls þar sem vanda landsbyggðarinnar ber á góma að því er varðar niðurskurð á aflaheimildum í þorski, öðruvísi en að byrja ræðu sína á því að segja að ástandið sé grafalvarlegt. Svei mér þá, hæstv. forseti, ég held að hæstv. ráðherra sé ekki orðið sjálfrátt. Hann vissi nákvæmlega í hvað stefndi þegar farið var í að skera svona hastarlega niður þorskaflann. Hann veit líka að þorskstofninn mun ekki hrynja þótt bætt verði við þorskaflann til að laga stöðuna. Það er í raun og veru eina aðgerðin sem getur bætt ástandið í byggðunum eins og það hefur verið að þróast. Hver ber ábyrgð? Það er auðvitað hæstv. sjávarútvegsráðherra sem tekur þessa ákvörðun. Síðan vitnar sjávarútvegsráðherra til þess í röksemdum sínum að áður hafi fólki verið sagt upp í sjávarútvegi. Auðvitað hefur það verið gert en það breytir ekki þeirri ákvörðun sem tekin var um að fara svona hastarlega í niðurskurð í þorskaflanum. Það gat ekki annað en bitnað hastarlega á byggðunum. Þetta er aðför að fólkinu á landsbyggðinni og sjávarútvegsbyggðunum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra væri nær að endurskoða afstöðu sína og átta sig á að það sem verið er að reyna að gera í mótvægisaðgerðum mun ekki bæta ástandið sem fram undan er. Hvernig heldur hæstv. sjávarútvegsráðherra að ástandið verði í lok aprílmánaðar? Hvernig ætlar hann að lýsa því þá? Ætlar hann áfram að segja að ástandið sé grafalvarlegt? Eru það einu viðbrögðin sem eiga að koma hér fram?

Hæstv. forseti. Það eru alvarleg og vond tíðindi þegar við fréttum af uppsögnum fiskvinnslufólks, þau eru vond og þau eru sár. Ég þekki það af eigin raun að það eru tíðindi og veruleiki sem hafa slæm áhrif, sérstaklega á minni byggðarlög þar sem sjávarútvegur er undirstöðuatvinnugrein. Annars staðar er atvinnuástand það gott að skaðinn er minni. Við gátum hins vegar búist við þessum tíðindum eftir ákvörðun um niðurskurð þorskaflahámarksins. Sú ákvörðun var reyndar nauðsynleg vegna ástands þorskstofnsins. Við Íslendingar viljum stunda arðbærar og sjálfbærar veiðar. Þrátt fyrir skoðanir hv. þm. Guðna Ágústssonar, formanns Framsóknarflokksins, er nauðsynlegt að stunda sjálfbærar veiðar.  Það er ekki það eina. Um langt skeið hefur orðið mikill samdráttur í mannaflaþörf í fiskvinnslu. Tækninýjungar hafa orðið til þess að afköst hafa orðið sífellt meiri og algengt er að afköst hafi aukist um helming á síðustu 10–15 árum með helmingi færra fólki þegar horft er til fiskvinnslufyrirtækja. Það á einnig við um fiskiskipin, þau hafa orðið afkastameiri. Hins vegar hefur magn fisks í sjónum því miður ekki aukist. Það leiðir af sér að horfa þarf til nýrra atvinnuhátta vítt og breitt um landið. Í þeim mótvægisaðgerðum sem ríkisstjórnin greip til og boðaði strax í september er gert ráð fyrir að hluti þeirra snúi að nýsköpunarverkefnum. Mikilvægt er að allir leggist á eitt til þess að efla nýsköpun í atvinnulífinu, sérstaklega í hinum smærri byggðum. 

Herra forseti. Ég sat fund ásamt öðrum þingmönnum Norðvesturkjördæmis með bæjarstjórn Akraness og fleirum í gærkvöldi. Þar hafði fyrirtækið HB Grandi einhliða og án nokkurs samráðs við heimamenn ákveðið að loka fiskvinnslu á staðnum nánast algjörlega. Það er fyrirtæki sem starfað hefur óslitið frá 1906, staðið af sér tvær heimsstyrjaldir og efnahagslegar dýfur. Það verður nú að lúta í gras fyrir ranglátu kvótakerfi og einkavæðingu sjávarauðlindanna sem í senn veikja fiskstofnana við landið og rústa atvinnulífi og búsetu í sjávarbyggðum. Um 540 manns, að stórum hluta konur, hefur nú verið sagt upp í fiskvinnslu vítt og breitt um landið á skömmum tíma. Fjármagni hefur verið pumpað út úr sjávarútveginum til óskyldra hluta. Fiskveiðiauðlindin er ekki í reynd eign útgerðarfyrirtækjanna sem nú nýta sér tækifærið og þjappa veiðiheimildum saman og loka fiskvinnslum hringinn í kringum landið í tilefni af niðurskurði þorskveiðiheimilda. Boðað var víðtækt samráð með bönkum, útgerðarfyrirtækjum og sveitarfélögum um aðgerðir hvernig mæta ætti því sem gerðist í sumar. Þetta samráð sést hvergi. Ekki var mikið samráð haft við fyrirtækið sem var að loka á Akranesi, virtist vera. Þjóðin veit að Sjálfstæðisflokkurinn vill óbreytt kvótakerfi. Enginn býst við því að forsætisráðherra Geir Haarde lyfti fingri og aðhafist neitt í þessum efnum frekar en öðru sem steðjar að þjóðinni. Hann hamast við að halda ró sinni. Menn hljóta því að horfa til Samfylkingarinnar, hins flokksins í ríkisstjórn, sem var með mikla svardaga og yfirlýsingar 

Herra forseti. Auðvitað er full þörf nú eins og oft áður á að ræða stöðuna í sjávarútvegi, ræða uppsagnir í fiskvinnslu og atvinnuöryggi í sjávarbyggðum. Ástandið eins og það nú hefur verið allt of lengi þannig, því miður. Á köflum er hins vegar afar sérkennilegt að hlusta á umræður margra hv. þingmanna um hlutverk sjávarútvegs. Það er líkt og hv. þingmenn telji að sjávarútvegurinn einn og sér eigi að sjá um að allar byggðir í landinu haldi sinni stöðu og eflist. Það er auðvitað gamall hugsunarháttur. Hann er horfinn frá flestöllum Íslendingum og ég hélt að hann væri líka horfinn héðan úr þingsölum  Það sem hins vegar er vandamálið og jafnframt umhugsunarefni, sérstaklega fyrir ýmsa þingmenn sem setið hafa í ríkisstjórn mismunandi lengi, er að því miður bregðumst við of seint við. Það sem nú er að gerast, 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta hófs í frammíköllum.

Hæstv. forseti. Afleiðingar kvótaskerðingar í þorski hafa komið fram að hluta til. Mörg hundruð manns í fiskvinnslu og fleiri störfum hefur verið sagt upp frá 1. september. Ríkisstjórnin skapaði væntingar og kynnti svonefndar mótvægisaðgerðir sl. haust en þær hafa reynst alls ófullnægjandi. Segja má að fjallið hafi tekið jóðsótt og fæðst hafi lítil mús. Byggðirnar kalla eftir markvissari aðkomu ríkisins og þar var ekkert samráð haft við nokkurn mann en sumir ráðherrar sögðu að hér væri á ferðinni mestu aðgerðir sögunnar. Þvílík öfugmæli. 
             Sjávarútvegsfyrirtækin, sem eru handhafar veiðiréttarins, verða að sýna samfélagslega ábyrgð hvert á sínum stað. Aðilar í fyrirtækjunum verða að eiga góð samskipti við viðkomandi sveitarfélög, við starfsfólk sitt og samtök þeirra til að leita leiða til þess að vinna úr þeim vanda sem uppi er. Það er ótækt að einstök fyrirtæki virði samfélagið ekki viðlits þegar ákvarðanir eru teknar um aðgerðir sem bitna á atvinnu fólks og hagsmunum sveitarfélaganna eins og dæmi eru um, nú síðast hjá HB Granda. Slík vinnubrögð eru beinlínis til þess fallin að veikja stöðu fiskveiðistjórnarkerfisins. Því miður er útlitið mjög alvarlegt víða um landið. Atvinnuöryggi í sjávarbyggðum er ógnað og slíkar aðstæður kalla á samstillt átak allra til að draga sem mest úr áföllum og þar er ríkisvaldið ekki undanþegið. Ljóst er að ríkisstjórnin verður að bæta ráð sitt í þessum efnum og leggja sig fram um að eiga sem mest samráð við hagsmunaaðila til þess að leita leiða til að draga úr áföllum eins og kostur er. Á það hefur skort og það er ekki til vegsauka fyrir ríkisstjórnina og einstaka ráðherra hennar við þær aðstæður sem nú ríkja. Virðulegur forseti. Mér finnst að við séum hér að ræða harmleik sem er af mannavöldum, þ.e. af völdum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Þegar fyrir lá í september sl. hver niðurskurðurinn í þorskveiðum yrði, sagði formaður Samtaka fiskvinnslustöðva, Arnar Sigurmundsson, að hann teldi að störfum í fiskvinnslu mundi fækka um 500–600 og að störfum mundi fækka í sjávarútvegi samtals um eitt þúsund. Hann hefur reynst sannspár um þetta efni og það hafa engir aðrir betri spámenn komið fram um þetta en hann. Hann sagði líka þá að menn skyldu gera sér grein fyrir því að þegar kvótinn yrði aukinn að nýju yrðu ekki til ný störf, þetta væri varanlegur niðurskurður á eitt þúsund störfum. Hann mun reynast sannspár í þeim efnum líka eins og í hinu fyrra. Mótvægisaðgerðir eru út af fyrir sig góðar aðgerðir og ég hef alltaf stutt þær og talað fyrir þeim. En menn mega ekki gleyma því að þær eru of litlar og koma of seint. Þúsund störf tapast strax og það sem kemur í staðinn eru örfá störf og þau koma löngu seinna. Halda menn að hægt sé að skapa þúsund störf með því að setja 160 milljónir til ferðaþjónustuverkefna eða 200 milljónir til atvinnuþróunar og nýsköpunar? Halda menn það, þegar hvert starf í álverinu á Austurlandi kostar 500 milljónir, hálfan milljarð kr.? Til þess að mótvægisaðgerðir hafi eitthvert gildi þurfa koma til 10 milljarðar eða svo á nokkrum árum. Leggja þarf talsvert fjármagn til verkefna til þess að ná einhverjum árangri. Þessir smápeningar eru aðeins til þess að villa um fyrir fólki, verið er að blekkja fólk með sýndartillögum. Engin alvara er hjá hæstv. ríkisstjórn til þess að skapa ný störf fyrir þessi þúsund. Það á að hrekja fólkið hingað suður í tómu íbúðirnar sem engir kaupendur eru að og bankarnir sitja uppi með, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Borið hefur við í þessari umræðu eins og stundum áður að menn hafa talað um aflaákvörðunina frá því í sumar sem eins konar meinbægni af minni hálfu eða af hálfu ríkisstjórnarinnar, að ríkisstjórnin hafi sest niður og ákveðið að koma með vondar tillögur til þess að láta nógu illt af sér leiða. Það er auðvitað ekki þannig. Fyrir okkur lágu upplýsingar um að viðmiðunarstofninn í þorski væri að dragast saman og, það sem meira er, að það stefndi í að hann drægist enn meira saman á næsta ári. Í ljósi þeirra upplýsinga hlutum við að bregðast við. Það gerðum við með ábyrgum hætti og tókum þá ákvörðun að fara með þorskaflann niður í 130 þúsund tonn á yfirstandandi fiskveiðiári og ekki lægra á því næsta. Hv. þingmenn hafa verið að spyrja eftir því hvort til greina kæmi að auka þennan þorskafla. Fram undan eru mjög viðurhlutamiklar rannsóknir á þorskstofninum, svokallað togararall sem við stóraukum og endurbætum. Vonandi leiðir það til þess að við fáum enn þá gleggri mynd af stöðu þorskstofnsins. Allar umræður um einhverja endurskoðun eru þess vegna alveg ástæðulausar þangað til niðurstaðan af þessum rannsóknum liggur fyrir. Það er athyglisvert í þessari umræðu að sumir hv. stjórnarandstæðingar leggja af stað með aflaákvörðunina eins og þeir séu staddir á einhverjum uppboðsmarkaði. Fyrst kemur talsmaður Framsóknarflokksins og segir: 20 þúsund tonn í viðbót. Þá vill Frjálslyndi flokkurinn auðvitað ekki vera minni og hann tvöfaldar töluna  
             Við tölum hér auðvitað um alvarlega hluti, um framtíð þorskstofnsins. Við ætlum að reyna að byggja hann upp. Meðan við erum að ganga í gengum það leggjum við fram verulegt fé úr ríkissjóði til þess að auðvelda byggðunum að komast í gegnum þrengingar. Nú, þegar við stöndum í þessum sporum eigum við að fara yfir málin og reyna að tryggja að það mikla fjármagn sem við höfum tekið til hliðar til þessara hluta skili sér sem best 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um matvæli, nr. 93/1995. Með þessu frumvarpi er lagt til að tvær nýjar málsgreinar bætist við 14. gr. laga um matvæli. Markmið frumvarpsins er að kveða skýrt á um rekjanleika umbúða, annarra efna og hluta sem ætlað er að snerta matvæli. Jafnframt eru heimildir eftirlitsaðila styrktar og skýrðar. Þetta frumvarp er samið í tengslum við innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1935/2004, frá 27. október 2004, um efni og hluti sem er ætlað að komast í snertingu við matvæli og niðurfellingu á tilskipunum nr. 80/590/EBE og 89/109/EBE. Reglugerðin var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 95, þann 8. júlí 2005. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir að rekjanleika umbúða, efna og hluta sem er ætlað að snerta matvæli skuli tryggja á öllum stigum. Rekjanleiki umbúða, efna og hluta sem snerta matvæli getur í vissum tilvikum verið jafnmikilvægur með tilliti til öryggis matvæla og rekjanleiki matvælanna sjálfra. Efni og hlutir sem ætlað er að snerta matvæli kunna að hafa áhrif á samsetningu matvæla, útlit þeirra, bragð eða lykt. Markmið reglugerðar EB nr. 1935/2004 er m.a. að efni og hlutir sem ætlað er að komast í snertingu við matvæli með beinum eða óbeinum hætti verði að vera nægilega óvirk svo að efni berist ekki í matvæli í því magni sem gæti stofnað heilbrigði manna í hættu eða haft í för með sér óviðunandi breytingu á samsetningu matvæla eða spillt þeim á annan hátt. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir heimild ráðherra til að setja reglugerðir um skyldu framleiðenda og dreifingaraðila til að hafa kerfi og verklagsreglur svo rekja megi feril umbúða milli dreifingaraðila og framleiðenda. Slíkt kerfi er nauðsynlegt til að auðvelda eftirlit, innköllun gallaðra vara, miðlun upplýsinga til neytenda og til að ákvarða ábyrgð þeirra sem eiga hlut að máli. Framleiðendur og dreifingaraðilar umbúða, efna og hluta skulu a.m.k. geta bent á þau fyrirtæki sem efnin og hlutirnir eru afgreidd frá og til. Frumvarpið gerir ráð fyrir tiltekinni varúðarreglu þar sem eftirlitsaðila er heimilt að takmarka eða stöðva dreifingu á vöru ef nýjar upplýsingar eða endurmat á fyrirliggjandi upplýsingum sýna fram á heilsuspillandi áhrif umbúða.

Frú forseti. Hér er verið að flytja frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli sem lýtur fyrst og fremst að rekjanleika umbúða og annarra efna og hluta sem ætlað er að snerta matvæli og allt gott um það. En ég velti fyrir mér lagasetningunni um matvælin sjálf. Ég er ekki viss um að þar sé allur lagagrunnur fyrir hendi til að rekja uppruna og feril matvælanna sjálfra eða hvað hefur í þau verið sett. Það er gott að setja lög og reglur um umbúðir og það er alveg hárrétt að það fylgi rekjanleiki þeirra en ég vil spyrja hæstv. ráðherra um rekjanleika allra þátta sem settir eru í matvörurnar, bæði innlendar og sérstaklega innfluttar vörur. Að því er ég best veit er það enn í ólestri, það eru ekki til skýr lög eða reglur um það og ekki hægt að ganga að samþykktum, m.a. Evrópusambandsins, hvað það varðar. Svo er líka stjórnsýsluleg staða þessa máls. Það er talað um að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga fari með eftirlit með rekjanleika umbúða og annarra efna en hins vegar fer umhverfisráðuneytið með efnin og mengunina ef um það gæti verið að ræða. Ég velti því fyrir mér hvort þarna sé stjórnsýsluleg óvissa um stöðu mála hvort heldur það er hjá landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu eða hjá umhverfisráðuneytinu, leifar af því rugli sem var framkvæmt fyrir jólin að stokka upp stofnanir og skipta þeim upp á milli ráðuneyta án þess að menn sæju fyrir sér allt til enda í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Fyrst út af því síðara atriði sem hv. þingmaður nefndi, þá er það þannig að eins og hv. þingmaður veit var lagabreyting sem tók gildi núna um áramótin sem fól það í sér að við erum einmitt að einfalda þetta eftirlitskerfi til mikilla muna. Það er verið að færa saman eftirlitið á einn stað undir nýrri stofnun, Matvælastofnun, skammstafað MAST. Áður fór þetta eftirlit fram á þremur stöðvum, þ.e. í Umhverfisstofnun, Fiskistofu og Landbúnaðarstofnun. Nú er þetta sem sagt komið undir þessa einu nýju stofnun þannig að ég hygg að þetta mál verði allt miklu einfaldara. Það var eins og hv. þingmaður veit og man hins vegar gert ráð fyrir því að við því fyrirkomulagi sem snýr að sveitarfélögum, heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga, yrði ekki hróflað. Það er alveg rétt að það gæti hugsanlega skapað einhverja árekstra en ég hygg að þeir verði teljandi á fingrum annarrar handar og ég hef ekki miklar áhyggjur út af því. Ég held að það gæti orðið gott samstarf milli eftirlits sveitarfélaga og annarra aðila. Varðandi matvælalöggjöfina almennt eins og hv. þingmaður var að tala um þá er þess að vænta að innan tíðar komi nýtt frumvarp sem felur í sér frumvarp um nýja matvælalöggjöf sem byggir á tilskipunum Evrópusambandsins þar sem m.a. er tekið á þeim hlutum sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Ég er hins vegar alveg sammála honum um að það skiptir máli fyrir okkur sem erum matvælaframleiðendur að allar reglur um uppruna séu sem skýrastar. Við Íslendingar höfum ekkert að fela í þeim efnum, erum góð matvælaframleiðsluþjóð og það er styrkur fyrir okkur og ávinningur fyrir okkur að allar reglur um uppruna og rekjanleika séu sem skýrastar. Þannig getum við sýnt hvar umrædd vara á uppruna sinn og í því felst mikill styrkur fyrir okkar góðu matvælaframleiðslu.

Frú forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hæstv. ráðherra varðandi mikilvægi þess að rekjanleiki bæði vöru og umbúða sé alveg klár, það skiptir miklu máli fyrir okkur sem matvælaþjóð og reyndar ekki síður sem neytendur, að svo sé. Ég hef gagnrýnt það m.a. hvað varðar málflutning þeirra sem vilja frjálsan innflutning á landbúnaðarvörum, að þá stöndum við frammi fyrir því að það er ekki búið að setja neinar reglur sem hægt er að fylgja því eftir hvaða efni eða hvers konar blöndun er í þeim landbúnaðarvörum sem fluttar eru inn en hins vegar erum við með harðar reglur hér innan lands. Ég hefði viljað að hæstv. ráðherra sæi til þess að slík lög, sem kveða skýrt á um rekjanleika efna, yrðu sett sem allra fyrst. Ég vil aftur vekja athygli á þeirri stjórnsýslulegu stöðu sem þarna er uppi. Ég hef ekki miklar athugasemdir við það að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga fari með rekjanleika umbúðanna en mér er nær að halda að Matvælastofnun eigi að fara með það eftirlit sem lýtur að innihaldinu. Þarna erum við því með tvenns konar eftirlit, annað stjórnsýslustig sem fylgist með umbúðunum og hitt sem fylgist með innihaldinu. Auk þess vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það sem stendur í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Ekki verður séð að frumvarpið, verði það óbreytt að lögum, hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð.“ Það má vel vera. En hvað er verið að velta þarna miklum kostnaði og vinnu og ábyrgð á sveitarfélögin? Samkvæmt samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga ber að kostnaðarmeta frumvarp með tilliti til kostnaðar sem sveitarfélögin verða fyrir. Það er gott og vel að sveitarfélögin fái þessi verkefni og heilbrigðiseftirlitið en það verður líka að gera ráð fyrir því hvað það kostar þau, hversu mikið umfang er verið að tala um. 

Frú forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu sem flokksbróðir minn, hv. varaþingmaður Jón Björn Hákonarson, vann einkanlega að í vetur og þann tíma sem hann sat með okkur á þinginu í haust en auk okkar tveggja eru meðflutningsmenn hv. þm. Birkir Jón Jónsson, Atli Gíslason, Jón Gunnarsson, Grétar Mar Jónsson, Karl V. Matthíasson og Einar Már Sigurðarson. Þetta mál snýr að því að við leggjum til að hæstv. landbúnaðarráðherra beiti sér fyrir eflingu íslenska geitfjárstofnsins. Þó að hér sé ekki mál sem lætur mikið yfir sér og mörgum þyki kannski ekki miklu varða við fyrstu sýn þá er það svo að hér eru gríðarleg verðmæti í húfi, menningarsöguleg og náttúrufræðileg verðmæti því að íslenski geitfjárstofninn er enn einu sinni á því stigi að óvíst er um framtíð hans. Það má segja að í sögu geitarinnar hafi þetta hent sig tvisvar sinnum áður svo vitað sé. Við vitum að geitfjárstofninn hefur tvívegis farið niður undir 100 dýr en nú eru taldar í landinu vera um 400 geitur og það er ýmislegt sem ógnar stofninum, einkanlega þær aðgerðir sem ráðist er í vegna riðuveikivarna en það hefur verið ófrávíkjanleg krafa þeirra yfirvalda sem að þeim aðgerðum standa að geitur séu þá skornar á því svæði þar sem útrýma ber riðu, ásamt því að skera sauðfé. Miðað við þær aðstæður sem nú eru og þá þekkingu sem nú er þá er það eðlileg krafa en tilfellið er að það er ekki vitað hvort riða hefur áhrif á geitfjárstofninn eða hvort erfðamengi geitfjárstofnsins sé algerlega frítt við það að geta borið í sér riðu. Það eru ákveðin rök sem benda til þess að það sé auðvelt að rannsaka það og komast að óyggjandi niðurstöðu þar um og þá væri myndin töluvert breytt ef af geitfjárstofnum í landinu stafaði ekki þessi ógn og þess vegna er það eitt af því sem við leggjum til að verði gert og landbúnaðaráðherra beiti sér fyrir, þ.e. að hafnar verði rannsóknir á erfðamengi geitfjárstofnsins og það kortlagt með tilliti til riðuaðgerða. Annað sem er kannski stærsta málið og lýtur beint að fjárhagslegum aðgerðum ríkissjóðs er það að ríkið verji fé beinlínis til að styrkja þá sem halda geitur. Það má auðvitað spyrja að því af hverju ríkissjóður eigi að leggja fé með geitunum en það er einfaldlega þannig að þetta hefur ekki verið arðbær búskapargrein fyrir neinn á síðari árum. Örfáir einstaklingar hafa að vísu reynt fyrir sér með ræktun á svolitlum stofni nú uppi í Borgarfirði og haft af því lítils háttar tekjur en fyrst og fremst hefur þetta verið áhugastarf. Það er auðvitað ekki skylda neins einstaklings að halda þessu áhugastarfi áfram og margir hafa gefist upp á geitarækt eftir fáein ár því að þetta er eins og allt búfjárhald mikil vinna og ekki við því að búast að fólk geri slíkt án þess að hafa nokkuð í aðra hönd. Þess vegna er það í rauninni skylda okkar sem samfélags og kemur heim og saman við samþykktir okkar á alþjóðlegum vettvangi um varðveislu erfðaefnis að gera þær ráðstafanir sem duga til að geitfjárstofninn viðhaldist í landinu. Í dag eru greiddar 5 þúsund kr. með hverri skýrslufærðri geit. Þessar greiðslur hafa verið við lýði nú í nokkra áratugi og hækkað lítillega. Það kann vel að vera að þær hafi hækkað eðlilega miðað við verðlag. Ég man að fyrst þegar ég talaði um þessa geitastyrki þá voru þeir umtalsvert lægri en síðan er komið á þriðja áratug. En það er engu að síður ljóst að þessi styrkur er of lágur til að geitfjárstofninn sé nægilega stór. Það er alveg tvímælalaust að þau tæplega 400 dýr sem nú eru í landinu eru ekki fullnægjandi til þess að við getum sagt að staða stofnsins til framtíðar sé örugg. Þar kemur til m.a. hvað erfðamengið er lítið og skyldleikaræktin verður mikil við þessar aðstæður og síðan sú ógn sem ég nefndi áðan varðandi sauðfjárveikivarnirnar. Þess vegna er ekki um annað að ræða en ríkissjóður þarf, til að mæta skuldbindingum sínum með Ríó-samþykktinni frá 1992 og til að mæta þeirri eðlilegu kröfu að varðveita þennan stofn, svo það fari ekki fyrir honum eins og fór fyrir geirfuglinum, að hann hverfi algerlega af yfirborði jarðar, að hækka þennan styrk. Mig langar aðeins í þessu efni að koma að sögu geitarinnar að því marki sem hún er kunn. Það er talið að þessi stofn hafi verið í landinu allt frá landnámsöld og komi þá líklega frá Noregi. Það er ekki vitað um neinn aðflutning geita frá því land byggðist. Aftur á móti hafa nokkrar íslenskar geitur verið fluttar til annarra landa til skamms tíma a.m.k. og ef til vill enn hefur verið til lítill stofn af þessum geitum í Skotlandi en mun minni en hér heima. Geitur þessar hafa töluvert mikla sérstöðu meðal geita í heiminum að því leyti að þær eru bæði smærri og kannski um sumt harðgerðari enda lifað við aðrar aðstæður en geitur í heitari löndum. Þær hafa líka frábæra ullareiginleika sem hafa orðið til þess að það hefur verið áhugi á stofninum erlendis eins og útflutningurinn til Skotlands sýnir. Íslenska geitin er með svokallaða kasmírull þar sem ull hennar er ekki bara úr togi eins og algengt er með geitur heldur úr þeli og togi. Fínleiki þessarar vöru er mikill og það er kannski önnur ástæða fyrir þá sem vilja sjá það að ríkissjóður og skattgreiðendur, þjóðin sem hefur verið bent á í þessum þingsal í dag að sé eigandi ríkissjóðs, fái eitthvað fyrir sinn snúð með hækkandi framlögum til geitfjárræktar. Þessi skepna sem var áður og fyrr kölluð kýr fátæka mannsins og var leið fátækra búsetumanna til að hafa mjólk ofan í börn sín og naut engrar virðingar á við íslensku kúna, framtíðarhlutverk hennar verður kannski akkúrat á hinum enda mannlífsins, þ.e. að framleiða fyrir okkur fágætar, torfengnar og dýrar lúxusvörur því að afurðir geitarinnar eru mjög merkilegar. Bæði er mjólk geitarinnar sérstæð fyrir það að hún hentar þeim sem hafa óþol gagnvart kúamjólk. Hún er miklu auðmeltari, hún meltist á margfalt skemmri tíma en kúamjólkin og hún hentar því ýmsum hópum sem þurfa á þessu að halda, litlum markaðshópum og þannig hefur hún verið nýtt um nokkurra áratuga skeið þó að sú nýting hafi verið nokkuð óreglubundin. Það hafa ýmsir reynt fyrir sér í þessu, nú síðast bóndi í Borgarfirði með miklum myndarskap en það hefur vantað kannski hinn formlega fagmann fyrir þetta og það sem hefur algerlega vantað er að stækka stofninn verulega þannig að hægt sé að hefja t.d. ostaframleiðslu sem ekki er talið fært að fara út í með svo fáar skepnur. Síðan komum við að ullareiginleikanum sem eru mjög merkilegir líka og bjóða upp á margs konar merkilegt handverk og merkilega framleiðslu og í þriðja lagi býður geitin okkur upp á stökurnar eða geitaskinnið sem er einstakt til bókbands. Allt þetta sem hefur verið nefnt eru vörur eða landbúnaðarframleiðsla sem við sjáum vafalaust aldrei í stórfelldri fjöldaframleiðslu eða í þeim framleiðslugeira að það verði reynt að ná sem lægstu verði á öllu heldur akkúrat á hinum enda geirans, þ.e. í lúxusframleiðslunni og framleiðslu fyrir sértæka markaði en mjög líklega tækifæri í framtíðinni þar sem hlutverk okkar Íslendinga, m.a. í matvælaframleiðslu sem var verið að ræða áðan, verður miklu frekar að vinna að hágæðaframleiðslu en fjöldaframleiðslu. Að öllu þessu sögðu vil ég ítreka ósk okkar flutningsmanna um að landbúnaðarráðherra beiti sér fyrir eflingu geitfjárstofnsins og það sem við leggjum sérstaklega til er í fyrsta lagi að bændur sem vilja vinna afurðir til sölu fái tímabundinn styrk og aðstoð eftir nánara fyrirkomulagi til að koma sér af stað, að geitastyrkirnir á hverja geit verði hækkaðir, að hafnar verði rannsóknir á erfðamengi geitfjárstofnsins þannig að það megi komast til botns í því hvort nauðsynlegt sé að skera geitina þar sem riða kemur upp í sauðfé en riða hefur aldrei komið upp í geitum svo vitað sé. Loks að veitt verði heimild til að flytja sæði milli geitfjárhjarða yfir sauðfjárræktargirðingar. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en vænti þess að landbúnaðarráðherra og ríkisstjórnin veiti þessu máli brautargengi.

Frú forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar er flutt af þingmönnum úr öllum þingflokkum og að mínu mati er afar brýnt að hún verði afgreidd sem allra fyrst, enda stendur þessi búskapur mjög höllum fæti. Það væri afar miður og eiginlega stórslys ef hann legðist af. Þetta er mál sem lætur lítið yfir sér en er að mínu mati stórmerkilegt og varðar ákveðin grundvallaratriði í búskap á Íslandi. Varðar fjölbreytni flórunnar og þar fram eftir götunum, eins og hv. þm. Bjarni Harðarson lýsti svo ágætlega í ræðu sinni. Ég þykist vita og treysti því að hæstv. landbúnaðarráðherra veiti þessu málefni kröftugt lið og geri það strax. Bíði jafnvel ekki eftir því að þingsályktunartillagan verði samþykkt heldur grípi strax inn í. Hann gæti beitt sér fyrir ákveðnum aðgerðum þó að þingsályktunartillagan verði ekki samþykkt fyrr en síðar í vetur. Það er aðalatriði þessa máls, eins og fram kemur í greinargerðinni, að geitfjárstofninn er einstakur í sinni röð. Stofninn er sá hinn sami frá landnámsöld og blöndun við aðra stofna er engin. Heldur hefur hallað undan fæti í þessum búskap síðustu ár - ég held að um 400 vetrarfóðraðar geitur séu hér á landi - og halda má því fram með fullum rökum að stofninn sé í útýmingarhættu. Það hefur staðið í vegi fyrir þessum búskap að ekki hefur fengist leyfi yfirdýralæknis til að flytja geitur á ný svæði sökum varnarlína. Í því sambandi má nefna slys sem varð í Skagafirði þar sem heill geitastofn, sem bundinn var við það landsvæði, var felldur án þess að tryggt væri að hann lifði áfram. Ekki voru teknar úr honum geitur til einangrunar á sóttvarnarstöð og til áframhaldandi ræktunar. Ótrúlega margir eru áhugasamir um þessa geitarækt, bæði sem hliðarbúgrein og annað, en eins og fram hefur komið er bannað að flytja geiturnar á milli svæða og jafnvel innan svæða. Ég vek sérstaka athygli á gagnsemi þessarar ræktunar fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Framleiðsla af þessu tagi skapar fjölbreytni í ferðaþjónustu, ferðamenn sem nýta sér þjónustu þeirra búa þar sem geitur eru ræktaðar geta keypt afurðir þar. Geitfjárstofninn stendur veikt og augljóst að við þurfum að fylgja því sem lagt er til í þingsályktunartillögunni, að styrkja bændur sem vilja vinna þessar afurðir, gera erfðarannsóknir á stofninum og fjölga stofnum með því að hækka greiðslur til búskaparins. Ég vil nefna í þessu samhengi eitt dæmi sem hv. þm. Bjarni Harðarson kom að varðandi búið á Háafelli í Hvítársíðu í Borgarfirði. Það er eitt stærsta geitabú landsins og hefur verið starfrækt í tíu ár. Þar er að finna, að ég hygg, einu kollóttu geiturnar á landinu. Þannig að sá stofn hefur sérstöðu innan sérstakt stofns. Mörg dæmi eru um að þaðan hefur verið seld mjólk til foreldra ungbarna sem hafa haft óþol fyrir brjóstamjólk mæðra sinna. Dæmi er um að barn með langvarandi óþol fyrir brjóstamjólk hafi á einum eða tveimur sólarhringum lagast af þeirri magakveisu sem því fylgdi með því að neyta geitamjólkur í einn sólarhring. Óþolið hvarf og barninu leið betur. Hið sama á við um fólk sem hefur óþol fyrir ýmiss konar mat, geitakjötið virðist henta því fólki afar vel, það veldur ekki óþoli. Þessar afurðir eru í raun og sanni ótrúlegt heilsufæði sem við mættum nota miklu meira af. Að óbreyttu stefnir því miður í að búið að Háafelli á Hvítársíðu verði lagt niður. Ákveðin hætta blasir þar við vegna fjárhagserfiðleika. Ég vil halda því til haga að búið fékk sérstakan styrk frá landbúnaðarráðuneytinu í ráðherratíð hæstv. ráðherra Guðna Ágústssonar. Sá styrkur hefur einhvern veginn fallið milli skips og bryggju. Ég beini því til hæstv. landbúnaðarráðherra að taka þegar í stað upp styrkveitingu til búsins þannig að koma megi í veg fyrir að bóndinn, eða konan sem rekur geitabúið, gefist upp. Hún hefur haldið þessu búi á floti af hreinni hugsjón í tíu ár en oft þrýtur erindið í hugsjónastarfseminni ef skilningur stjórnvalda er ekki fyrir hendi, sérstaklega eftir langan rekstur. Ég vek líka athygli á því að í Borgarfirði er ekki um að ræða riðusvæði en þar hefur garnaveiki komið upp. Ef selja á stofninn frá þessu búi til framleiðslu og ræktunar á öðrum búum er ekkert mál að setja geitur í einangrun og ganga úr skugga um hvort garnaveiki er til staðar eða ekki. Möguleikarnir í geitabúskap eru óendanlegir og sérstaklega ef hann er tengdur ferðaþjónustu og sölu á afurðum beint frá búi til neytenda og ferðamanna sem gista bændur. Ég skora á hæstv. landbúnaðarráðherra að veita þessum búskap í kjördæmi sínu, á Háafelli í Hvítársíðu í Borgarfirði, sérstaka athygli og leita ráða til að koma til móts við bóndann þar til að búskapurinn geti blómgast.

Virðulegi forseti. Það má vera að mörgum þyki lítt merkilegt að ræða hér sérstaklega um stöðu íslenska geitastofnsins en hér hefur verið farið mörgum orðum um mikilvægi hans og mikilvægi þess að viðhalda honum. Staða stofnsins er klárlega áhyggjuefni út frá sögulegu gildi hans og nauðsynlegt er að grípa til úrræða þannig að ekki fjari enn frekar undan þessari starfsemi. En málið er hluti af miklu stærra máli sem tengist framtíð í hefðbundnum íslenskum landbúnaði og byggðaþróun. Íslenskur landbúnaður hefur verið ein af undirstöðum byggðar í landinu. Þróun í hefðbundnum landbúnaði á sennilega ekki minni þátt í þeirri byggðaþróun sem við höfum búið við á undanförnum árum og áratugum en mikil tæknibylting í sjávarútvegi. Málefni íslenska geitastofnsins er hluti af byggðaþróun sem við viljum snúa við. Nú er staðan þannig að búum er að fækka um leið og þau eru að stækka. Að mörgu leyti er það eðlileg hagræðing sem nauðsynleg er í íslenskum landbúnaði. Þeir sem stunda kúabúskap hafa komist ágætlega frá rekstri sínum, afkoma hefur verið þokkaleg. Öðru gildir um sauðfjárbúskap svo ekki sé minnst á þá fáu hugsjónamenn sem stunda hér enn geitabúskap. Í þeim búgreinum hefur um langt skeið ekki verið viðunandi afkoma og lítill möguleiki á því eins og aðstæður eru að auka eða bæta þá afkomu nema til komi tekjur af hlunnindum eða annarri vinnu sem heimilisfólk stundar jafnframt bústörfum. Þeim tækifærum hefur reyndar einnig fækkað mikið, m.a. vegna fækkunar sláturhúsa. Þess má geta að í dag er ekkert almennt sláturhús starfandi á svæðinu frá Selfossi og vestur um til Hvammstanga. Þá hefur fólksfækkun í sveitum landsins leitt af sér minni umsvif verslunar og þjónustu víðast hvar á landsbyggðinni. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum snúa þessari þróun við. Ég þarf ekki að bæta miklu við góðan málflutning þeirra ræðumanna sem talað hafa á undan mér um geitfjárstofninn, góð rök hafa verið færð fyrir því að viðhalda honum og koma þeim til hjálpar sem stunda þann búskap. Ég ætla að leiða hugann að því sem er kannski mergurinn málsins í þessu öllu: Við viljum snúa byggðaþróuninni við. En hvað er til ráða? Ég er á þeirri skoðun að flest okkar séu sátt við víðtækan stuðning við íslenskan landbúnað. Eflaust höfum við mismunandi forsendur fyrir þeirri skoðun okkar. Í því sambandi geri ég mikinn greinarmun á því sem við köllum hefðbundinn landbúnað og framleiðslu á svokölluðu hvítu kjöti sem hefur að mínu mati lítið með byggðaþróun að gera. Við verðum að standa vörð um sögulegt gildi undirstöðuatvinnugreina okkar. Við verðum að horfa til mikilvægis þess að vera sjálfbær í framleiðslu á matvælum og við verðum, og það er einna mikilvægast í þessu sambandi, að viðhalda byggð um landið allt. Til að svo megi vera verðum við með einhverjum ráðum að auka möguleika þeirra er stunda hefðbundinn búskap til að auka tekjur heimilanna. Ég sé ekki aðra leið en að auka möguleika þeirra til frekari vinnslu á afurðum sínum. Með þeim hætti munum við sjá aukna grósku og metnað hjá þeim sem starfa í þessari grein. Í dag stunda hefðbundinn sauðfjárbúskap þeir sem gera það af hreinni hugsjón og hafa tækifæri, eru kannski ekki skuldmiklir, til að nýta afurðir sínar til heimilisins og eru forsjálir í því að haga lífi sínu þannig að það falli að þessum rekstri og þeir geti lifað af honum. Hins vegar eru það þeir sem eru að stækka búin og vilja á þeim grunni, með aukinni hagræðingu og stækkun búa, reyna að ná fram betri afkomu. Ég held að þetta geti allt farið saman. En við þurfum að auka möguleika meðalstórra og jafnvel smærri búa til að viðhalda byggðinni. Víða í Evrópu hefur sú þróun átt sér stað að lítil sláturhús og í tengslum við þau litlar afurðavinnslur hafa skotið rótum. Í ferð sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um landið í haust fundum við virkilega fyrir auknum áhuga bænda á þeim möguleikum. Við fundum sérstaklega fyrir þessum áhuga á þeim svæðum þar sem hefðbundinn landbúnaður á undir högg að sækja og atvinnutækifæri og önnur tækifæri til þess að afla sér lífsviðurværis eru takmörkuð. Mig langar sérstaklega að nefna hér þá feðga á Möðrudal sem reka litla kjötvinnslu þar sem þeir m.a. reykja og vinna enn frekar afurðir sínar, m.a. að einhverju leyti geitakjöt. Við fengum að bragða á ágætis reyktu geitakjöti. Afkoma þeirra er ágæt og þær tölur sem þeir fóru með fyrir okkur um framlegð af kílóaverði voru sláandi. Þessi litla vinnsla er rekin samkvæmt þeim kröfum sem gerðar eru. En til að geta unnið kjötið heima þurfa þeir að flytja sláturfé um langan veg og síðan skrokkana heim aftur. Með breytingum sem gera bændum kleift að auka tekjur heimilanna með því svigrúmi sem þeir þurfa til þess munum við sjá mikla aukningu í vöruúrvali. Ýmislegt bendir líka til þess að við munum sjá betri meðferð á sláturskepnum og þar með oft betri afurðir. Það er t.d. viðurkennt að kjötgallar geta verið í sláturfé af völdum streitu. Orsaka þess er m.a. að leita í löngum flutningum ásamt svelti og ónógri hvíld því fylgjandi. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig það er að flytja sláturfé frá Snæfellsnesi austur á Selfoss, hvers konar meðferð það er á skepnum og hvort við náum með því hámarksgæðum á þeim afurðum sem eru síðan boðnar. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði er þessi umræða um geitastofninn ekki eingöngu bundin við sögulegt gildi hans og mikilvægi þess vegna. Þar er ekki síður um að ræða breytingar sem við verðum að þróa í hefðbundnum íslenskum búskap. Mig langar að vitna í viðtal við Jóhönnu Þorvaldsdóttur, frá Háafelli á Hvítársíðu, í Bændablaðinu fyrir nokkru. Hún segir, með leyfi forseta: „Ég verð aldrei rík af því að vera með þessar geitur. En það er ekki hægt að láta stofninn deyja út þótt ekki væri af annarri ástæðu en þeirri að afurðirnar eru ómetanlegar. Til eru óteljandi sögur um börn sem lifðu á geitamjólk og kjöti, sem aldrei varð misdægurt. Þetta sama fólk hélt eigin tönnum fram á elliár enda eru til rannsóknir, t.d. frá Noregi, sem staðfesta að geitamjólkin hefur verndandi áhrif á tennur. Rannsókn frá Nýja-Sjálandi segir okkur líka að geitamjólk hefur græðandi áhrif á sár í meltingarfærum.“ Rætt hefur verið um lækningamátt þessara afurða. Það mun klárlega getað skapað tækifæri fyrir þá sem stunda þennan búskap í framtíðinni, að búa til afurðir sem þeir geta markaðssett á þeim forsendum. Jóhanna á kannski ekki endilega eftir að verða rík af því að vera geitabóndi en hver veit nema hún eigi eftir að hafa sæmilegt lífsviðurværi af því að framleiða þessar afurðir. Til þess þurfum við að skapa henni og öðrum tækifæri til að gera það heima og auk þar með tekjur heimilis síns. Hver veit, virðulegi forseti, nema styrkir framtíðarinnar í landbúnaði beinist þá að því að hjálpa fólki til markaðssetningar á þeim afurðum sem það framleiðir.

Frú forseti. Tillaga til þingsályktunar um eflingu íslenska geitfjárstofnsins er sannarlega tímabær. Ég vil eindregið taka undir þau orð sem hv. þingmenn hafa látið falla um mikilvægi þess að standa vörð um íslenska geitfjárstofninn og gera þeim sem axla þá ábyrgð kleift að stofninn eflist, fái öryggi og verði varðveittur til framtíðar. Hér hafa verið rakin margvísleg rök fyrir því að svo beri að gera. Bent hefur verið á fjölbreytni í atvinnulífi, nefndar hafa verið sértækar afurðir sem tengjast geitum, bæði mjólk og kjöt. Það hefur verið nefnt hvernig geitfé auðgar dýrasamfélagið okkar og hefur aðdráttarafl fyrir unga sem aldna. Svo má áfram telja. Einnig má leggja áherslu á ábyrgð okkar, ábyrgð íslensku þjóðarinnar, ábyrgð íslenska ríkisins á því að varðveita erfðaefnið sem felst í íslensku geitinni. Við erum þar m.a. bundin af alþjóðasáttmálum sem við höfum skrifað undir, bæði um varðveislu erfðaefnis og einnig um líffræðilegan fjölbreytileika. Því má segja að ef við ekki grípum þegar í stað til aðgerða til að verja og vernda stöðu þessa stofns séum við í raun að brjóta alþjóðasamþykktir sem við höfum gerst aðilar að. Ég tel út frá öllum forsendum þessa máls, bæði hvað lýtur að geitastofninum sem slíkum, ábyrgð okkar og hlutverki og einnig gagnvart þeim einstaklingum sem leggja sig alla fram við að viðhalda þessum dýrum, að okkur beri skylda til að grípa þegar í stað til aðgerða. Það varð slys í haust sem verður að skrifast á ábyrgð hins opinbera, að hafa ekki verið á verði. Því ber skylda til að gæta þess að geitfjárstofninn hverfi ekki. Okkur ber skylda til þess en það slys, þegar geiturnar voru felldar í Skagafirði, má ekki endurtaka sig. Ég tek undir þau orð sem fallið hafa um þetta mál og er reiðubúinn að leggja mitt af mörkum til þess að flýta ferð þessa máls í gegnum þingið. Ég tel reyndar að ráðherra beri lagaskylda til að grípa inn í og tryggja stöðu þeirra sem búa með geitfé og leggja vinnu og allt sitt í að halda í stofninn og hið dýrmæta erfðaefni sem þar er. Honum ber þegar lagaskylda til að grípa inn í og tryggja stöðu og verndun geitfjárins. Eins og hv. þingmenn hafa komið hér inn á er það bæði siðferðisleg og lagaleg skylda okkar að grípa til aðgerða. Þetta skulu, frú forseti, verða mín hvatningar- og lokaorð og ég heyri það á þingmönnum sem hafa tekið til máls að við munum standa saman um að gripið verði til aðgerða til að tryggja stöðu íslenska geitfjárins.

Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið. Ég má til með að þakka fyrir þá góðu umræðu sem farið hefur fram. Eins og komið hefur fram í umræðunum er þetta mál þverpólitískt. Ég vil halda því til haga, þótt ekki hafi fulltrúar allra flokka talað um málið. Mín aðkoma að þessu máli er sú að ég er meðflutningsmaður og ég reiknaði ekki með að það félli í minn hlut að flytja málið. En svo fór með nokkuð litlum fyrirvara. Ég hef orðið þess áskynja að áhuginn á þessu máli er mikill innan allra flokka. Hér vildi vera með okkur í dag hv. þm. Karl V. Matthíasson, sem er einn flutningsmanna, sem er forfallaður en hann er mikill áhugamaður um þetta. Það sem mig langar sérstaklega til að þakka fyrir í þessari umræðu eru orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar um samhengi þessa búskapar og byggðaþróunarinnar. Ég get tekið undir hvert orð sem þar féll. Ég hef sjálfur verið mjög gagnrýninn á þá þróun lengi hvernig við höfum fækkað sláturhúsum í landinu. Ég hygg að þótt langt sé frá Selfossi á Hvammstanga, milli sláturhúsa, sé í raun lengra að fara til austurs í sláturhús. Fé er í dag flutt með bílum yfir hálft landið og jafnvel lengra til slátrunar. Það er ekki góð þróun í íslenskum landbúnaði og er okkur til vansa út frá dýraverndunarsjónarmiðum. Þar höfum við um of hlaupið eftir ímynduðum hagræðingarlögmálum sem ég hef efasemdir um að hafi síðan alls kostar skilað sér því að sláturkostnaður hefur á sama tíma ekki minnkað. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en ég treysti því að hv. þm. Jón Gunnarsson muni fylgja skoðunum sínum eftir. Hann hefur sterkari stöðu til þess en við sem erum í stjórnarandstöðu. Öll sú byggðaþróun og breyting sem getur orðið í sveitum landsins með því að heimavinnsla afurða aukist, heimilt verði að gera fleira á bæjunum en gert er í dag, getur breytt stöðunni á landsbyggðinni mjög mikið. Ég fagna þeim áhuga sem hér hefur komið fram. Mig langar síðan aðeins og þykir rétt að halda því til haga, varðandi fjárupphæðir þær sem fara til geitaræktarinnar, af því að það er tillaga okkar flutningsmanna að fjárframlög verði hækkuð, að hér er ekki um umtalsverða peninga að ræða. Í dag greiðir ríkið fimm þúsund kr. með hverri skýrslufærðri geit. Ef skýrslufærðar geitur eru 400, eins og talið er eða upp undir það þá eru þetta tvær millj. kr. á ári. Það er ekki há upphæð miðað við að um er að ræða mjög brýnt verkefni til framtíðar. Það er aftur á móti ekkert sem segir að um aldur og ævi þurfi að borga styrk með geitum. En skylda ríkisins er að gera það meðan þess þarf. Meðan geitum fækkar er sá styrkur of lágur og væri í raun eðlilegast mælt með lögmálum kapítalismans, hvort geitfjárstyrkurinn sé nógu hár, með því að okkur takist að fjölga geitunum. Helst þyrftu þær að vera svona um þúsund til að erfðamengið sé nokkuð öruggt og staða okkar öruggari en nú er. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem komið hefur fram í umræðunni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Fyrsti flutningsmaður þess er Björn Valur Gíslason varaþingmaður Vinstri grænna og meðflutningsmenn eru Jón Bjarnason og Atli Gíslason. Það er lagt til í 1. gr. þessa frumvarp að á eftir 27. gr. laganna komi ný grein, 28. gr. sem mælir fyrir um að gildistími fiskveiðistjórnarlaganna verði til 1. september 2010 en þá taki gildi ný heildarlög um stjórn fiskveiða. Í 2. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að sjávarútvegsráðherra skuli þegar við gildistöku laga þessara skipa nefnd sem vinni að mótun heildarstefnu í sjávarútvegsmálum sem komi í stað núverandi laga um stjórn fiskveiða. Grundvallarmarkmið slíkra laga, nýrra laga um stjórn fiskveiða, skulu vera að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði óvefengjanlega sameign íslensku þjóðarinnar og að þau tryggi verndun, sjálfbærni og hagkvæma nýtingu sjávarauðlinda og lífríkis sjávar, sem og trausta atvinnu og byggð í landinu. Það er síðan lagt til að í nefndina verði skipaðir tveir fulltrúar allra þingflokka og nefndin eigi náið samstarf við Hafrannsóknastofnun og hagsmunaaðila. Tilgangur þessa frumvarps er að vinna að því að skapa víðtæka sátt um fiskveiðistjórnarkerfið, um sjávarútvegsstefnuna og fiskveiðistjórnarstefnuna og umfram allt að snúa hér vörn í sókn. Sem fyrr segir þá gerir frumvarpið ráð fyrir því að lög um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, í heild sinni falli úr gildi og í stað þeirra komi ný lög um stjórn fiskveiða sem taki gildi frá sama tíma. Með þessu móti er löggjafanum sett nauðsynleg tímamörk til þess að ráðast í þá aðkallandi vinnu í þessum efnum sem til þarf, en um leið er gengið út frá því að allar grundvallarbreytingar fái nauðsynlegan fyrirvara og aðlögunartíma. Flutningsmenn telja mjög mikilvægt að sjávarútvegurinn búi við stöðugleika og að fyrirtæki og starfsfólk í greininni sjái jafnan hvert stefnir í lagaumhverfinu með góðum fyrirvara. Fram hjá því verður ekki litið að óstöðugleiki og óvissa hefur verið fylgifiskur núverandi laga um stjórn fiskveiða fyrir byggðarlög, sjómenn, fiskverkafólk og útgerðir og fiskverkendur því er tímabært að skapa greininni allt annað og betra lagaumhverfi. Frá því að þetta frumvarp var lagt fram hafa orðið vatnaskil í þessu máli. Ég segi vatnaskil og þar er ég að vísa til þess að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur komist að þeirri niðurstöðu vegna kæru tveggja einstaklinga, Erlings Sveins Haraldssonar og Arnar Sævars Sveinssonar, að íslenska ríkið hafi með kerfinu brotið gegn 26. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, þ.e. jafnræðisreglu þessa samnings sem við erum skuldbundin til að hlíta að þjóðarétti. Reyndar er það svo að sams konar jafnræðisregla eða svipuð, þó hún gangi eitthvað lengra, er auðvitað í gildi í íslensku stjórnarskránni. Og við það bætist að við höfum sjálfstætt atvinnufrelsisákvæði í stjórnarskránni. Það kemur fram í niðurstöðu þessarar nefndar að meginálitaefnið var hvort kærendur verði að lögum skyldaðir til að greiða samborgurum sínum fé til að afla sér fiskveiðiheimilda til þess að eiga kost á veiðum. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu eða bendir á þá sérstöðu málsins að nytjastofnar á Íslandi séu sameign íslensku þjóðarinnar og segir beinlínis að kvóta sem hefur verið úthlutað og er ekki lengur notaður af upphaflegum handhafa megi selja eða leigja á markaðsvirði í stað þess að skila honum aftur til úthlutunar til nýrra handhafa samkvæmt sanngjörnum og réttlátum viðmiðunum. Segir nefndin að ríkið hafi ekki sýnt fram á að þetta fyrirkomulag og háttur við innleiðingu kvótakerfisins standist sanngirniskröfu. Þessi niðurstaða nefndarinnar er afar skýr. Leiga og sala á kvóta stenst ekki sanngirniskröfur. Það á að endurúthluta komi slíkt upp á. Það er að berja hausnum við steininn að neita að samþykkja þessa afar skýru niðurstöðu og felur í sér alvarlegar hættur fyrir þjóðina og fiskveiðistjórnarkerfið sem við vildum standa að. Ég vil nefna að það blasir við, frú forseti, að í kjölfar þessa álits mannréttindanefndarinnar munu kærendur fara dómstólaleið á Íslandi til að ná fram fullum réttaráhrifum þessa álits bregðist íslensk stjórnvöld ekki við þessum alvarlegu tíðindum og þessum alvarlega áfellisdómi yfir kvótakerfinu. Það blasir líka við að við endurupptöku refsimáls gegn kærendum til þessarar mannréttindanefndar í Hæstarétti að Hæstiréttur mun sýkna. Það eru, eins og ég hef orðað það áður, mun meiri líkur á því en minni að Hæstiréttur muni sýkna þessa tvo einstaklinga af þeim refsidómi sem rétturinn kvað upp yfir þeim. Komi til þess þá er kerfið allt saman í uppnámi og ég ætla ekki að lýsa því nánar. Þess vegna verðum við að láta hendur standa fram úr ermum og fara í þessa nauðsynlegu og mjög svo tímabæru endurskoðun. Annað væri óábyrgt af stjórnvöldum. Við höfum ekki allan tíma fyrir okkur. Við höfum aðeins tíma til, að ég held, 12. júní næstkomandi til að bregðast við. Og ég hygg, frú forseti, að samþykkt þessa frumvarps sem ég mæli hér fyrir, yfirlýsing, bindandi yfirlýsing til stjórnvalda um að ganga í slíka endurskoðun mundi gefa ríkisstjórninni og þinginu, útgerðarmönnum, fiskverkendum, sjómönnum, tækifæri til að ná sátt um þetta kerfi sem er löngu tímabært. Ég hygg að slík niðurstaða, slík afdráttarlaus yfirlýsing ríkisstjórnarinnar mundi nægja nefndinni sem viðbrögð ríkisstjórnarinnar því það er algjörlega deginum ljósara í mínum augum að kerfi sem fiskveiðistjórnarkerfið verður ekki slegið af á örfáum mánuðum og gjörbreytt. Til þess þarf lengri aðlögunartíma. Frú forseti. Það hafa staðið mjög harðar deilur um stjórn fiskveiða í meira en tvo áratugi og um ekkert annað mál hefur verið tekist á í þjóðfélaginu af jafnmikilli hörku. Ég held því fram að þessar deilur hafi skaðað ímynd sjávarútvegsins og skaðað greinina í heild sinni auk þess að skipa þjóðinni og ekki síst þeim sem starfa í greininni í tvær andstæðar fylkingar. Rætur núverandi laga um stjórn fiskveiða ná aftur til ársins 1983 er sett voru lög um aflamarkskerfi sem giltu fyrst um sinn til eins árs í senn. Með þeim var úthlutuðum aflaheimildum skipt upp á milli skipa í ljósi aflareynslu þeirra síðustu þriggja ára á undan. Lög um stjórn fiskveiða voru síðan samþykkt á Alþingi á vordögum 1990 og leystu af hólmi lögin frá 1983. Með lögum um stjórn fiskveiða varð sú breyting á að veiðiheimildum var ekki lengur úthlutað frá ári til árs heldur til lengri tíma, auk fleiri breytinga sem festu í raun í sessi það stjórnkerfi sem lagt var upp með árið 1983 og kallað hefur verið kvótakerfið. Kerfi sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur nú lýst að gangi gegn jafnræðisreglu þeirrar samþykktar sem nefndin starfar eftir og geri kerfið það er jafnaugljóst að kerfið gengur gegn jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar. Það hefur verið gerður fjölda breytinga á þessum lögum frá því þau voru fyrst samþykkt árið 1990. En þrátt fyrir þessar breytingar þá er markmiðslýsing fiskveiðistjórnarlaganna óbreytt, að vernda fiskstofna, að stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra. Í þriðja lagi að treysta atvinnu og í fjórða lagi að efla byggð í landinu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að markmið þessara laga hafa aldrei náðst og reyndar hafa lögin aldrei verið fjær markmiðum sínum en einmitt í dag. Þvert á markmið núgildandi laga um stjórn fiskveiða sýna rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar að helstu nytjastofnar sjávar standa höllum fæti. Ég ætla mér ekki þá dul að kenna kerfinu einu um. Þar geta komið miklu fleiri þættir. En því miður vegna ónógra rannsókna þá stöndum við í mikilli óvissu um það. En eitt er víst að kerfið og lögin hafa ekki hjálpað upp á. Ég held því fram að þvert á markmið laganna hafi lögin í reynd stuðlað að óhagkvæmri nýtingu sjávarauðlinda með tilheyrandi skuldasöfnun og erfiðleikum í fiskveiðum og fiskvinnslu. Það má segja og halda því fram með fullum rökum að mjög hátt markaðsverð á afurðum okkar hafi bjargað greininni fyrir horn síðastliðin tvö ár. Þvert á markmið laganna hefur störfum í sjávarútvegi fækkað og starfsöryggi þeirra sem byggja afkomu sína á greininni hefur sjaldan verið verra, eins og uppsagnir í greininni nú síðustu missirin bera glöggt vitni um. Þvert á þau markmið laganna að efla byggð í landinu öllu hefur jafnt og þétt dregið úr mætti sjávarbyggðanna um land allt með tilheyrandi byggðaröskun og fólksflótta. Það er algjörlega útilokað í mínum augum, það er algjörlega útilokað þó fleiri þættir kunni að koma þar til, að landslög gangi gegn grundvallarmarkmiðum sínum og það er algjörlega óásættanlegt að lög gangi gegn mannréttindum, þ.e. jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og reglunni um atvinnuréttindi. Því er óumflýjanlegt að hefja þessa heildarendurskoðun á fyrirkomulagi fiskveiðistjórnar og móta heildstæða sjávarútvegsstefnu. Hún þarf auðvitað að taka tillit til verndunar og nýtingarsjónarmiða þar sem sjálfbær nýting sjávarauðlinda er í öndvegi. Það er - og ég árétta það - mikilvægt að landsmenn nái að sameinast um farsæl markmið í sjávarútvegsmálum og þær meginlínur sem þróun greinarinnar á að fylgja á komandi árum. Það verður hreinlega að finna sátt í þessu máli. Það verður að finna málamiðlun. Þau atriði sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum mesta áherslu á í þessari stefnumótun eru meðal annars eftirfarandi: Að auðlindir sjávar verði raunveruleg sameign þjóðarinnar og að einstökum byggðarlögum sé tryggður réttlátur skerfur veiðiheimilda og viðunandi öryggi. Að sjávarútvegurinn lagi sig að markmiðum sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni um náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan. Að sjávarútvegsstefnan treysti byggð og efli atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstri auðlindanna innan lands. Mikill misbrestur er á þessu í dag þar sem fiskverkendur án kvóta sitja ekki við sama borð og erlendir fiskverkendur sem fá í hendur fisk sem fluttur er út óunninn. Hvað er að því að binda þann afla sem ekki er unninn af handhöfum kvóta við það að hann fari á markað þannig að íslenskir fiskverkendur án kvóta og erlendir fiskverkendur geti boðið í þann afla á íslenskum markaði? Það hverfa ótrúlega mörg störf úr íslenskum sjávarútvegi með útflutningi á óunnum fiski. Ég vil líka nefna að ný tækifæri í sjávarútvegi felast ekki síst í aukinni verðmætasköpun. Verðmætasköpun í íslenskum sjávarútvegi hefur aukist undanfarin ár og margar útgerðar- og fiskvinnslustöðvar stunda rannsóknir á því sviði til að auka þessa verðmætasköpum. Sjávarútvegurinn er í raun þekkingariðnaður og það skiptir verulega miklu máli að búa vel að honum og gefa honum tækifæri til þróunar. Það verður að leggja meiri áherslu á þróunarstörf í greininni með aukna fullvinnslu og verðmætasköpun í huga og þar stendur upp á stjórnvöld að skapa skilyrði sem eru raunhæf. Sjávarútvegsstefnan verður líka að stuðla að réttlátri og jafnri skiptingu gæðanna ásamt jöfnum og góðum lífskjörum þeirra sem við greinina starfa og veita henni þjónustu. Markmiðið á auðvitað að vera að afraksturinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda dreifist með réttlátum hætti til landsmanna allra. Sjávarútvegurinn og ekki síst fiskvinnslan verður að þróast þannig að hún verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standi sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað snertir launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti. Ég minni á það, frú forseti, að sjávarútvegurinn á í samkeppni um mannauð, um starfsfólk, við aðrar greinar í landinu, eins og bankastarfsemi og margt, margt annað. Það er nöturlegt til þess að vita hvað við höfum dregist aftur úr varðandi menntun sjómanna og þar fram eftir götunum. Ég man eftir því þegar ég var yngri, ég var reyndar á sjó eitt sumar, að skipstjórar voru gjarnan á aldrinum 22, 23 ára og upp í þrítugt þegar þeir byrjuðu skipstjórnarstörf sín, mörg dæmi þess. Ég hygg að yngsti skipstjórnarmaðurinn á togaraflotanum í dag sé kominn yfir fertugt. Í ljósi þess sem ég hef sagt hér blasir við að stórefla verður alhliða menntun í sjávarútvegi og auka tækifæri fólks til að afla sér frekari menntunar í greininni. Þannig má í leiðinni viðhalda og auka þá þekkingu og færni sem fyrir er í sjávarútvegi. Þar hefði ég viljað sjá mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar, í því að efla menntun og stórefla rannsóknir með milljarða framlögum. Tryggja verður nýliðun í greininni og huga að þjálfun verðandi sjómanna. Stuðla verður að betra jafnvægi og réttlátari leikreglum í samskiptum helstu aðila innan sjávarútvegsins, þ.e. útgerðar og fiskvinnslu, verkafólks og sjómanna, sjávarbyggða og samfélagsins alls. Styrkja verður ákvæði laganna sem setja samþjöppun veiðiheimilda skorður. Undirstrika verður afnotaréttareðli veiðiheimildanna og það verður ekki bara að að draga úr braski með veiðiheimildir, það verður að koma í veg fyrir þær. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna ályktar um það að braskið feli í sér brot á jafnræðisreglu þeirra samþykkta sem nefndin starfar eftir, að framsalið verði stöðvað og fiskur sem er ekki unnin af handhöfum kvóta fari á markað þannig að innlendir fiskverkendur sitji við sama borð og erlendir. Með kerfisbreytingunum verður líka að tryggja stöðugleika og heilbrigt rekstrarumhverfi og gefa aðlögunartíma til þess. Og skoða verður sérstaklega aðstöðumun landvinnslu, sjóvinnslu og útflutnings á óunnum fiski og leita úrbóta í þeim efnum. Flutningsmenn leggja áherslu á nauðsyn þess að ná breiðri samstöðu meðal þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum, hagsmunaaðila og annarra um þetta mikilvæga mál. Það verður að myndast víðtæk samstaða og hugmyndafræðin að baki verður að vera sjálfbær sjávarútvegur. Hornsteinn og leiðarljós allrar stefnumótunar í þessum efnum er sjálfbær og siðferðilega ábyrg nýting lífrænna auðlinda hafsins, nýting sem byggir á rannsóknum, þekkingu og heildarsýn og stuðlar að jafnvægi í búsetu landsins. Sjálfbær atvinnustefna tekur ekki bara mið af lífríki sjávarins, hún þarf í senn að taka mið af umhverfislegum, samfélagslegum og efnahagslegum þáttum með það að markmiði að varðveita náttúru og lífrænar auðlindir hafsins, treysta byggð og atvinnu sem víðast og skapa sem mest verðmæti af sjávarauðlindunum innan lands. Brýnt er að með nýjum lögum um stjórn fiskveiða að litið verði til verndunar og nýtingar lífrænna auðlinda hafsins í heildstæðu samhengi. Það verður að leggja áherslu á víðtækar rannsóknir til að fá sem skýrasta mynd af sem flestum þáttum í vistkerfi sjávar og samspili þeirra. Það er lífsnauðsynlegt að styrkja rannsóknirnar, það er lífsnauðsynlegt að hægt sé að segja með vissu við þjóðina að ákvörðun þorskaflahámarks á þessu fiskveiðiári muni leiða okkur fram á veginn. Það getur enginn sagt það, hvorki vísindamenn né aðrir vegna þess að grunnurinn sem við stöndum á er of veikur, vísindin nægja ekki til. Stórefla verður hafrannsóknir með sérstakri áherslu á að fylgjast með samspili tegunda og það verður að fara að huga að staðbundnum stofnum í þorski og öðru. Það verður líka að fylgjast með þeim lífríkisbreytingum sem átt hafa sér stað í hafinu, breytingum á hitafari vegna áhrifa loftslagsbreytinga og hvaða áhrif það kunni að hafa á viðgang, útbreiðslu og nýtingu sjávarfangs okkar. Við verðum að efla möguleika rannsóknastofnana á að skoða áhrif mismunandi veiðarfæra, bera saman árangur fiskverndaraðgerða, rannsaka áhrif ólíkra veiðarfæra á hafsbotninn og sinna fleiri rannsóknarverkefnum sem ekki hefur verið sinnt sem skyldi vegna fjárskorts í greininni. Hafrannsóknastofnun hefur verið í fjársvelti og aðrar þær stofnanir sem sinna rannsóknum á lífríki hafsins. Við verðum líka að styrkja alþjóðlegt samstarf ríkja við Norður-Atlantshafið vegna þess að þessir stofnar eru á ábyrgð fleiri en einnar þjóðar, fleiri en Íslendinga. Sérstaklega vil ég nefna í þessu samhengi að það verður að skoða áhrif togveiða á uppeldis- og hrygningarstöðvar. Hvaða áhrif hafa gegndarlausar togveiðar með þessum gríðarlega öflugu skipum haft á hrygningarslóð og uppeldisstöðvar seiða? Við vitum það ekki. Við vitum hins vegar að þessar togveiðar hafa víða stórskemmt hafsbotninn, kórallasvæði og þar fram eftir götunum, þar sem seiðin hafast hugsanlega mest við. Það er hryggilegt að á sama tíma og mælt er fyrir um aflahámark í þorski og fleiri tegundum og skerðingu, skuli svæði sem áður voru lokuð fyrir togveiðum hafa verið opnuð til þess að ná í ýsu og fleira. Það er hryggilegt vegna þess að hinn vísindalegi grunnur fyrir þeim opnunum er ekki fyrir hendi. Við verðum að taka mið af alþjóðasáttmálum og samþykktum og lögfesta mikilvæga þætti þeirra er varða m.a. varúðar- og vistkerfisnálgun í fiskveiðum. Fiskurinn í sjónum og hafið á að njóta vafans eins og í allri umgengni okkar við náttúru þessa lands, náttúran á að njóta vafans. Í því samhengi er afar brýnt að þróa vistvænar veiðar. Getum við ekki náð markmiðum okkar og sama afla með vistvænum veiðum sem valda sem minnstum skaða á hafsbotni, lífríki sjávar og uppvaxtarskilyrðum í hafinu, skila hágæðahráefni, nýta sem best orku og valda sem minnstri mengun? Neytendur erlendis sækja í afurðir sem veiddar eru með vistvænum hætti og borgað er mun hærra verð fyrir slíkar afurðir en afurðir sem ekki lúta reglum um sjálfbæra þróun og vistvænar veiðar. Við verðum umfram allt að rannsaka hafsbotninn í þaula og vernda þau hafsbotnssvæði sem skipta mestu máli fyrir nýliðun og hrygningu. Við þurfum að skoða orkunotkunina í sjávarútvegi með því að stuðla að orkusparnaði í nýtingu hennar. Við þurfum að endurskoða þá þætti fiskverndar sem lúta að reglum um löndun meðafla, notkun veiðarfæra, landhelgislínum sem vernda grunnslóðina, friðun svæða og friðun á hrygningartíma. Fiskiskip þarf að flokka meira en hingað til hefur verið gert með hliðsjón af stærð, útgerðarháttum, veiðarfærum o.fl. Við verðum að skoða veiðarfærin og kappkosta að nota ekki veiðarfæri sem eru til þess fallin að skemma hafsbotninn og skemma fyrir uppeldis- og hrygningarstöðvum. Kortleggja verður þessi svæði. Það er nokkur vissa fyrir því að þorskstofninn fari talsvert víða en leiti þegar hann er kominn á hrygningaraldur á sömu slóð og hann ólst upp á. Það eru líka vísbendingar um að hrygningarsvæði séu tiltölulega afmörkuð. Allt þetta þurfum við að fá fullvissu um sem allra fyrst og ég hygg að við ættum að skoða það alvarlega í þessu samhengi að færa togveiðilandhelgina út í 12 mílur og hleypa ekki togveiðum inn fyrir 12 mílurnar nema við séum örugg um að þær valdi ekki skaða. Við vitum fullvel að sums staðar á hafsbotninum er hægt að stunda togveiðar en annars staðar alls ekki. Við ættum að hugsa það til hlítar heimila ekki togveiðar innan 12 mílna nema vita með vissu fyrir fram að við séum ekki að spilla hafsbotni, spilla hrygningar- og uppeldisstöðvum. Ég ætla að halda því hér til haga, frú forseti, að á undanförnum árum hefur orðið umtalsverður ágreiningur milli vísindamanna Hafrannsóknastofnunar annars vegar og sjómanna og útgerðarmanna hins vegar varðandi mat á ástandi fiskstofna og lífríki hafsins og um þær aðferðir sem notaðar eru við stofnstærðarmat fiskstofna. Það má allt eins halda því fram að myndast hafi gjá milli þessara aðila og því miður hafa deilurnar fremur harðnað á síðustu árum en hitt. Við verðum að skapa gagnkvæmt traust milli vísindamanna Hafrannsóknastofnunar og sjómanna og fiskverkafólks og annarra aðila sem stunda rannsóknastarfsemi á þessu sviði. Það er afar brýnt að reynsla aðila sem starfa í sjávarútvegi ásamt vísindalegum rannsóknum haldist í hendur við mat á náttúru hafsins. Það verður að brúa það bil sem þarna hefur orðið milli hagsmunaaðila. Ýmsar leiðir eru færar í þessum efnum. Flutningsmenn þessa frumvarps telja rétt að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skoði það í þaula að hleypa af stokkunum tilrauna- og rannsóknarverkefni, Sjómenn græða hafið, eins og við nefnum það í greinargerð okkar, í samvinnu við sjómenn og útgerðir. Við teljum að semja eigi við fjölbreyttan hóp aðila víðs vegar um landið sem afli upplýsinga og miðli af reynslu sinni af umgengni við hafið og varpi þannig betra ljósi á lífríki hafsins og stöðu fiskstofna. Meðal þeirra verkefna sem nefna má í þessu samhengi er nákvæm skráning afla úr tilteknum veiðarfærum á ákveðnum veiðistöðum, skráning á yfirborðshita og botnhita sjávar á veiðistöðum, söfnun sýna úr sjó og lífsýna úr sjávardýrum, þróun veiðarfæra og veiðitækni o.fl. Til þessa rannsóknarverkefnis, sem ég kalla rannsóknarveiðar og verða stundaðar af fleirum en Hafrannsóknastofnun, verði úthlutað tilteknum aflaheimildum á hverju rannsóknarsvæði eða farið að 3. gr. fiskveiðistjórnarlaga að slíkur afli reiknist ekki til heildarafla samkvæmt kvótakerfinu. Ég hygg að slíkar samanburðarveiðar við atvinnuveiðar, slíkar rannsóknarveiðar mundu til að mynda leiða í ljós nokkuð óyggjandi hvert umfang brottkasts er og fleiri þætti sem er afar brýnt að liggi fyrir skýrar upplýsingar um en að við byggjum ekki á áætlunum án nægs vísindalegs grunns. Ég hygg að sjómenn og útgerðarmenn gætu sótt um að fá aðild að slíku rannsóknarverkefni og fengið rannsóknarheimildir gegn því að sinna skyldum í tiltekinn tíma í samvinnu við Hafrannsóknastofnun og aðrar stofnanir og fyrirtæki á sviði hafrannsókna, veiða og vinnslu. Stórefla verður svæðisbundnar tilrauna- og rannsóknastöðvar sem fylgi þessum tilraunum eftir og hafi eftirlit með framkvæmd þeirra. Vísi að slíkum stöðvum er að finna víða um land. Ég hygg, frú forseti, að það væri snörp mótvægisaðgerð í þeirri erfiðu stöðu sem við erum í núna í sjávarútvegi að efla stórlega starfsemi eða sjávarútvegsrannsóknir frá þeim sjávarbyggðum sem lakast standa í dag, setja milljarða í þetta verkefni, hugsa stórt og fara í það af krafti en ekki byggja á allt of miklum ágiskunum og áætlunum, safna vísindalegum grunni til að taka meðvitaðar ákvarðanir um aflamark o.fl. Ég vil vekja athygli á því líka að fyrir utan Hafrannsóknastofnun og útibú hennar víðs vegar um landið stunda mörg útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki í dag margvíslegar rannsóknir til að efla verðmætasköpun og aðrar rannsóknir. Ég nefni rannsóknir á humri á vegum Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum og þar fram eftir götunum. Þessar rannsóknir í samvinnu við Hafrannsóknastofnun þarf að stórefla. Hverjir eru best til þess fallnir að græða hafið og vernda fiskstofna? Jú, auðvitað sjómenn og útgerðarmenn. Ef ekki er samstaða milli þeirra aðila og hins opinbera þurfum við að tryggja að svo verði. Með slíkum rannsóknarveiðum sem ég nefni hér verður tryggt að allur afli komi í land. Þá fáum við mynd af brottkasti, eins og ég sagði áðan, aflasamsetningu o.fl. Til þessara rannsókna, hæstv. sjávarútvegsráðherra, tel ég jafnframt rétt 

Forseti. Hér er frumvarp um sjávarútvegsmál sem þrír þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði flytja. Maður skyldi þá ætla að í því frumvarpi kæmi fram með einhverjum hætti stefna þess stjórnmálaflokks. Í 11 liðum er hér talið upp hvert sú endurskoðun eigi að leiða sem minnst er á frumvarpinu. Ég verð að segja, að mér finnst, þegar ég horfi á þessa 11 liði, ég sjá fyrir mér svona þriggja áratuga sjávarútvegsumræðu þar sem öll sjónarmið eru sett saman og ekki skeytt um hvort þau falli í raun og veru saman eða hvort þau standa hvert gegn öðru. Sjávarútvegurinn á að vera undirstöðuatvinnugrein á Íslandi, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, en um leið á að haga honum þannig að hann sé eins konar félagsmálastofnun, að hann sjái um réttláta og sanngjarna dreifingu milli þeirra sem þar eiga heima, milli þeirra sem að koma o.s.frv. Hann á að stuðla að betra jafnvægi og réttlátari leikreglum í samskiptum. Í frumvarpinu er orð sem óðum er að úreldast, þ.e. fullvinnsla, og unninn afli. Minnst er á fiskmarkaði en þeir eiga aðeins að ná að því sem núverandi fiskvinnsluhús ekki sinna eða vilja ekki. Það er sem sé ekki tekið undir það baráttumál að allur fiskur fari á markað og þannig verði skapaðar réttlátar leikreglur. Síðan er ákaflega hulduhrútslegt orðalag hér frá þessum þremur VG-þingmönnum um að afnotaréttareðli veiðiheimildanna verði undirstrikað. Það á að taka penna og undirstrika það, afnotaréttareðli, og draga úr braski. Ég vil spyrja sérstaklega um þetta: Hver er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um afnotaréttareðli veiðiheimildanna?

Frú forseti. Mér þykir miður að hv. þm. Mörður Árnason mæti þessu frumvarpi með þeirri neikvæðni sem raun ber vitni og jafnframt útúrsnúningum. Stefna okkar í fiskveiðistjórnarmálum er nokkuð klár og fyrir henni verða gerð betri skil í ræðum þingmanna VG síðar í dag. Það sem gerst hefur hvað varðar afnotaréttareðli fiskveiðiheimilda er að í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða hefur verið búið til eignarréttarhugtak sem velkist mjög fyrir mönnum. Nýtt eignarréttarhugtak, sameign þjóðarinnar. Menn þurfa að skilgreina mjög nákvæmlega eðli afnotaréttar af auðlindum. Það vefst fyrir fólki í dag. Lögfræðingar halda uppi löngum deilum m.a. um hvort ríkið geti leyst til sín aflaheimildir sem gengið hafa kaupum og sölum án greiðslu eða ekki, hvort eignarnámsákvæði stjórnarskrárinnar nái til þessara heimilda sem gengið hafa kaupum og sölum eða ekki. Það er bara alls ekki ljóst í augum fræðimanna og annarra hvað felst í sameignarhugtaki 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Að því er varðar stefnu flokksins að öðru leyti þá leyfi ég mér að vísa í ræður sem félagar mínir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munu flytja hér síðar í dag. Ég ætlast til þess að umræða um málið verði ábyrg og málefnaleg enda er lagt úr vör með þeim hætti.

Forseti. Hv. þm. Atli Gíslason verður að fyrirgefa að þegar mælt er fyrir frumvarpi um sjávarútvegsmál með þeim þokukennda hætti sem raun ber vitni verði viðbrögðin af þessu tagi. Um afnotaréttareðli veiðiheimildanna hlýtur maður að spyrja, þegar tekið er svona til máls um þau: Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð reiðubúin til þess að ganga í það mál með skilvirkum hætti til þess að koma hinu ágæta afnotaréttarlega eðli veiðiheimildanna á, þ.e. að ríkið leysi þær til sín eins og þingmaðurinn hv. sagði - ekki auðvitað allar í einu en með einhverjum þeim hætti að við verði unað - og deili þeim síðan út með réttlátum og sanngjörnum hætti gegn gjaldi fyrir þessi afnot? Þetta er einföld spurning en samt hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki getað svarað henni í öll þau ár sem hún hefur verið til, frá árinu 1999. Þess vegna er enn spurt: Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð tilbúin til þess að gera þetta eða er hún það ekki?

Frú forseti. Ég verð að halda því til haga að í sjávarútvegsstefnu flokksins, sem er ítarleg og ég beini hv. þingmanni til þeirra heimildaskjala, er mælt fyrir um 20 ára fyrningaleið þar sem heimildir gangi til baka. Þeim yrði ráðstafað á nýjan leik. Það er algjörlega ljóst að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur sagt að sala og leiga á kvóta standist ekki jafnræðisregluna og að það standist ekki sanngirniskröfur. Á því verður að taka. Það er líka algjörlega ljóst, hv. þingmaður, að á þessu kerfi og þeim vandamálum sem blasa við er ekki patentlausn. Við leggjum fram hugmyndafræði og stefnu sem hægt er að byggja þessa heildarendurskoðun á og við ætlum okkur tvö og hálft ár í það.

Virðulegi forseti. Auðvitað er þarft verk að leggja fram frumvarp af þeim toga sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa gert hér en þá verður líka að gera þær kröfur að nokkuð ljóst sé hvert stefnt sé með því. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni sem segir að frumvarpið sé mjög þokukennt og óljóst á margan hátt. Ég hef hins vegar lesið út úr frumvarpi vinstri grænna að í því felst viðurkenning á fiskveiðiréttarhugtakinu. Það er að vísu ekki sagt beinum orðum en þegar maður les síðan ýmislegt annað sem þar er sagt, verður ekki önnur ályktun dregin af því. Ég fagna því í sjálfu sér. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þingmönnum að mjög mikilvægt sé að fiskveiðirétturinn sé skýr. Það er örugglega ein forsendan fyrir því að við höfum náð árangri, eins og hv. þingmaður nefndi hér áðan. Við höfum aukið verðmætasköpun okkar og svo framvegis. Ljóst er að ein forsendan fyrir því að við getum sinnt ferskfisksmörkuðum og ýmsum dýrari mörkuðum er að menn hafi nokkra vissu fyrir því hvað þeir geta boðið, hver framtíðin er og þar fram eftir götunum. Mér finnst hins vegar að hlutirnir stangist dálítið á í frumvarpinu. Annars vegar er ýjað að því að skýr fiskveiðiréttur skuli vera með tilteknum kvöðum. Síðan er sagt að mjög mikilvægt sé að sjávarútvegurinn geti skapað vel launuð störf. Það er auðvitað kjarni málsins. Sú staða er uppi að sjávarútvegurinn hefur ekki þá yfirburði sem hann hafði áður. Nú eru komnar aðrar atvinnugreinar sem eru fullfærar um að keppa við sjávarútveginn, bæði um fólk og fjármagn. Þess vegna þarf sjávarútvegurinn auðvitað að hafa öll nauðsynleg tæki til að geta hagrætt, lækka kostnað og auka þannig framlegð og búa svo til forsendur þannig að hann geti borgað há laun. Við verðum þá að gæta þess líka, á sama tíma og menn lýsa þessu sem einu af meginmarkmiðunum, að leggja ekki slíkar kvaðir á sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar að hann geti ekki slegist um fólk og fjármagn, að hann geti ekki hagrætt eins og nauðsynlegt er til þess að verða sú atvinnugrein sem hann þarf að vera í framtíðinni svo að ungt fólk sækist í greinina vegna góðra launa. Er hv. þingmaður ekki að minnsta kosti sammála mér um að sjávarútvegurinn verði þess vegna að hafa þessi tæki til hagræðingar? Er ekki augljóst mál að það muni síðan leiða til þess að fólki fækkar vegna 

Frú forseti. Hæstv. sjávar- og landbúnaðarráðherra. Ég sagði hér fyrr í dag að fiskveiðistjórnarkerfið sé gjaldþrota. Það hefur ekki skilað meginmarkmiðum sínum. Það er óásættanlegt. Aflaheimildir hafa færst á fárra manna hendur. Braskað hefur verið með aflaheimildirnar. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur sagt að það standist ekki jafnræðisreglu þeirra samþykkta sem þeir fara eftir. Greinin stendur afar veikt í dag. Maður veltir fyrir sér hagræðingunni í grein sem er jafnskuldsett og raun ber vitni. Lítið má út af bregða til að greinin fari illa af því hún er svo skuldsett vegna þess að bankarnir hafa verið ábyrgðarlausir í lánveitingum. Segja má að kvóta- og aflahlutdeildin sé komin í hendur bankanna að stóru leyti. Hvað eru menn að hugsa í því samhengi? Það er grundvallaratriði, hæstv. sjávarútvegsráðherra, að endurskoða kerfið út frá reglum um sjálfbæra þróun, að standa á pottþéttum, vísindalegum grundvelli með því að stórefla rannsóknir og viðurkenna þann vanda sem er til staðar og taka höndum saman um að leysa úr honum og skapa sátt í greininni.

Forseti neyðist til þess að minna á hefðbundna ávarpshefð, að þingmenn snúi máli sínu til forseta úr ræðustóli Alþingis. 
            

Virðulegi forseti. Ég hefði nú kosið að hv. þingmaður hefði reynt að fjalla um það sem ég spurði um í stað þess að endurtaka sína gömlu frasa og vera með almennt tal um það sem við fjöllum um hér. Ég hef oft heyrt að þetta er sjónarmið hv. þingmanns í almennu samhengi. En það sem mér finnst skipta miklu máli er að við skiljum þó að minnsta kosti það sem liggur að baki frumvarpinu. Frumvarpstextinn er að því leytinu skýr að gert er ráð fyrir að fyrna eða hafa sólarlagsákvæði í lögum og síðan eigi að setja nefnd í málið. Síðan er reynt með frekar almennum hætti að útskýra að hverju skuli stefnt. Þar er m.a. sagt, sem ég held að skipti miklu máli, með leyfi virðulegs forseta: „Sjávarútvegurinn, ekki síst fiskvinnslan, þróist og verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standi sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað snertir launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti.“ Er ekki alveg ljóst mál að ef við ætlum að ná því markmiði verði sjávarútvegurinn að hafa mjög rúmar heimildir til hagræðingar? Er ekki alveg ljóst mál að sjávarútvegurinn verður þess vegna að hafa möguleika á því að fjárfesta í nýrri tækni? Við vitum alveg til hvers það leiðir. Það leiðir til aukinna afkasta. Það leiðir til þess að starfsfólki mun smám saman fækka, alveg eins og við höfum séð að gerst hefur á undanförnum árum. Það er ekki af illsku stjórnenda fyrirtækjanna sem fólkinu hefur fækkað. Menn hafa reynt að ná niður kostnaði og beitt nýjustu tækni til að geta sótt fram á markaði erlendis og þar hafa menn verið að ná miklum árangri. Tökum dæmi úr uppsjávarvinnslunni, uppsjávarfiskveiðunum, þar sem við höfum séð að náðst hefur mikill árangur í manneldisvinnslu í uppsjávarfiski, eitthvað sem menn létu sér ekki detta í hug fyrir fimm eða tíu árum síðan. Er ekki alveg ljóst mál, virðulegi forseti, að það mun leiða til þess að fólki í fiskvinnslu mun fækka? Og er ekki rétt, af því að hv. þingmaður kallaði eftir efnislegum, málefnalegum umræðum, að menn viðurkenni og gangi út frá því að þannig verði það ef menn ætla að á því markmiði sem vinstri grænir setja hér í einum tölusetta liðnum? 
            

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á ávarpsmistökum mínum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram ýmsar tillögur. Ég ítreka það og geri grein fyrir þeim síðar í þessari ræðu. Við höfum lagt til að afli færist í miklu meiri mæli á markað þannig að íslenskir fiskverkendur án kvóta geti staðið jafnfætis erlendum fiskverkendum sem kaupa óunninn fisk á Íslandi en með því er verið að flytja burt fullt af störfum af landinu. Það blasir við. Það blasir líka við að fulltrúar fiskverkenda án kvóta sem komu á fund sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sögðu að veruleg breyting hafi orðið á síðustu árum, þeir fái ekki fisk. Vandinn sem blasir við og afleiðingar þess eru að markaðir erlendis kunna að tapast. Markaðir sem fiskverkendur hafa ræktað upp og sinnt kunna að tapast og fara í hendur erlendra framleiðenda. Við verðum að horfa til þess. Ég er alls ekki viss um, hæstv. sjávarútvegsráðherra, að einokun, að aflaheimildir færist á stöðugt færri hendur, hækki verð á afurðum okkar, að massaframleiðsla á fiski skapi hærra verð en smáframleiðendur fengju, smáframleiðendur sem framleiða fyrir sérþarfir. Ég er fjarri því að vera viss um það. Ég hygg að minni framleiðendur í sérhæfðri vöru skili meiri hagkvæmni, betri afrakstri og hærra verði en stórframleiðendur. Það hefur margsýnt sig. Aðalatriðið er að við verðum að finna leiðir til að efla fiskstofna við landið. Þar hefur okkur mistekist. Við verðum að setja í þetta stórfé, 

Forseti vill enn minna á hefðbundin ávörp á Alþingi og að þingmenn beini orðum sínum til forseta í máli sínu.

Virðulegi forseti. Við ræðum um lagafrumvarp til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Í grundvallaratriðum er í frumvarpinu lagt til að núverandi kerfi verði lagt niður og ný lög, ný aðferðafræði taki gildi árið 2010. Í greinargerð með frumvarpinu er núverandi kerfi fundið flest til foráttu án þess þó að leggja til, nema í mjög almennum orðum, hvaða leið skuli fara. Hér er því slegið fram að tryggja þurfi byggð í landinu og auka rannsóknir og koma á sjálfbærri nýtingu á náttúruauðlindinni. Við þurfum að stunda vistvænar veiðar. Það er gjarnan fjallað um þetta í umræðunni um nýtingu á náttúruauðlindum, auðlindum sjávar, sem er jafnframt markmiðið með öllum fiskveiðistjórnkerfum. Við skulum minnast þess að núverandi lög voru sett af brýnni nauðsyn til þess að tryggja afkomu og viðgang undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar, þeirrar greinar sem klárlega hefur staðið undir þeim miklu framförum sem orðið hafa á seinni árum. Það er eins og sumir haldi það, maður heyrir það stundum í umræðunni, að sú öfluga fjármálastarfsemi sem hér hefur rutt sér rúms á síðustu árum, svo ánægjuleg sem sú þróun hefur verið, hafi sprottið af sjálfu sér. Auðvitað sprettur hún af þeim grunni sem lagður var af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Ef við rifjum aðeins upp stöðuna í íslenskum sjávarútvegi þegar kvótakerfinu var komið á þá var staðan í greininni almennt mjög erfið. Mörg fyrirtæki voru í rekstrarerfiðleikum og víða óvissa um afkomu fyrirtækja. Við vorum með allt of stóran fiskveiðiflota til að geta með skynsamlegum hætti nýtt náttúruauðlindir okkar. Það má segja að fiskveiðistjórnarkerfið hafi skapað atvinnugreininni forsendur til að skipuleggja veiðarnar út frá veiðiheimildum og þannig hafi náðst hagkvæmni í sókn flotans og verið komið í veg fyrir offjárfestingu í skipum og búnaði. Við bjuggum við ofveiði úr mörgum af helstu nytjastofnum okkar og stefndi í mikið óefni í þeim málum. Ljóst var að stofnarnir þyldu alls ekki þær veiðar sem þá voru stundaðar. Við bjuggum við ótrygga stöðu krónunnar, gengi krónunnar var hreinlega notað til að mæta rekstri fyrirtækjanna, til að hjálpa þeim í gegnum þá erfiðleika sem að steðjuðu með tilheyrandi gengisfellingum, eins og við munum eftir. Við bjuggum við opinbera eigu að hluta til í sjávarútvegi og má þar nefna bæjarútgerðirnar sem síðan hafa allar, held ég, verið lagðar niður og seldar. Við getum svo skoðað hver breytingin er frá þessum tíma og til dagsins í dag. Almennt standa íslenskar útgerðir og útgerðarfyrirtæki traustum fótum. Á undanförnum árum hafa þau skilað miklum tekjum til íslenska þjóðarbúsins. Íslenskur sjávarútvegur er sterkur og nýtur ekki almennra styrkja, sem er nánast einsdæmi miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur veitt fyrirtækjum í sjávarútvegi gott svigrúm til að laga rekstur sinn að sveiflum, bæði í náttúrunni og rekstrarumhverfinu. Hv. þm. Atli Gíslason hélt því áðan fram að þessi fyrirtæki stæðu almennt veikum fótum, þau væru ákaflega skuldsett og þannig, eins og mátti skilja af orðum hans, á barmi gjaldþrots. Hver væri staðan ef sjávarútvegsfyrirtæki okkar væru almennt veik, ef skuldsetning væri umfram það sem eðlilegt má teljast miðað við þá fjárfestingu sem hefur verið í greininni á undanförnum árum? Þá væri traust lánastofnana ekki fyrir hendi og aðgangur að fjármagni ekki fyrir hendi. Hvernig er skuldastaða íslensks sjávarútvegs miðað við skuldastöðu annarra atvinnugreina á Íslandi? Er hún eitthvað verri? Ég held ekki. Íslenskur sjávarútvegur hefur notið trausts lánastofnana og grundvöllurinn að aðgangi að fjármagni til að standa undir endurbótum og framförum í greininni er aflahlutdeildin. Hún er forsenda traustsins. Þess vegna hefur íslenskur sjávarútvegur og íslensk útgerðarfyrirtæki getað byggst upp til framtíðar. Þrátt fyrir erfið rekstrarskilyrði vegna hás gengis krónunnar og hækkandi olíuverðs hefur fyrirtækjum í greininni almennt tekist vel í rekstri sínum. Skuldasöfnun í greininni er ekki óeðlileg miðað við þau verkefni sem hún hefur fjárfest í, þvert á móti hefur komið fram að skuldir greinarinnar hafi ekki vaxið í sama mæli og skuldir heimila og fyrirtækja á undanförnum árum, eins og ég kom hér inn á áðan. Fjárfestingar og hagræðing í greininni hefur skilað sér í byltingu í aukinni nýtingu og verðmætasköpun. Íslenskur sjávarútvegur fær í dag hæsta verð fyrir sínar afurðir á mörkuðum erlendis og það er engin tilviljun. Það er vegna þess að íslenskar sjávarafurðir eru þekktar fyrir gæði og vandaða meðferð. Greinin skipar sér með þeim hætti í fremstu röð á alþjóðavísu. Það er mikil alhæfing og einföldun að tala um að byggðaþróun og samdráttur í strandbyggðum úti um landið sé eingöngu að kenna sjávarútvegsstefnu stjórnvalda. Við vitum það og þeir vita það vel sem um þessi mál ræða og hafa kynnt sér þau. Hv. þingmenn sem hér hafa fjallað um þessi mál vita vel að allt aðrir hlutir ráða þessu, þ.e. að aukin tæknibylting, aukin tækniþróun í veiðum og vinnslu og mjög minnkandi mannaflaþörf er fyrst og fremst orsök þessa. Við í sjávarútvegsnefnd þingsins vorum á ferð um Norður- og Austurland í haust. Okkur var á Neskaupstað glögglega gerð grein fyrir því hvað mannaflaþörfin hefur minnkað í íslenskum sjávarútvegi þegar tekin voru til samanburðar veiðar og vinnsla, hvernig staðið var að því fyrir 20 árum miðað við það sem er í dag og hve miklu færra fólk þarf til að vinna meira magn og verðmætari afurðir en var þá. Ég held að við getum öll verið sammála um að við hefðum gjarnan viljað sjá betri árangur af fiskveiðistjórnarkerfinu en það er langt frá því að hægt sé að tala um gjaldþrot í því kerfi sem við höfum búið við. Það er ekki málefnalegur málflutningur. Við hefðum eflaust viljað sjá helstu nytjastofna sterkari í dag en þeir eru. En það er spurning um það hvort við erum að hengja bakara fyrir smið þegar við ætlum að kenna fiskveiðistjórnarkerfinu um það eða þeirri stefnu sem fylgt hefur verið í veiðum okkar á undanförnum árum og áratugum. Það er umdeilanlegt af hverju stofnarnir eru ekki sterkari en raun ber vitni í dag. Það var mikið hugrekki í ákvörðun sjávarútvegsráðherra og stjórnvalda í haust að fara í fyrsta skipti eftir þeim bestu ráðum sem við höfum frá okkar bestu sérfræðingum. Við höfum veitt heilmikið umfram ráðgjöf. Ég held að frá því að kvótakerfið kom til skjalanna sé það í kringum 1,5 millj. tonn af þorski. Við höfum veitt of mikið af loðnu og um það eru menn sammála í dag og við vitum að t.d. ört vaxandi hvalastofnar við Ísland hafa örugglega gríðarleg áhrif á helstu nytjastofna okkar. Við sjáum reyndar ágætisástand á sumum stofnum. Ég vil t.d. nefna ýsu sem við höfum ekki veitt meira af síðan 1965 og af ufsa höfum við ekki veitt meira síðan 1992 og 1993 og þá hefur náttúrlega nýtt síldarævintýri komið til á síðustu árum. Veiðistjórnarkerfið er stöðugt í skoðun og þróun. Við erum klárlega með tiltölulega veika vísindagrein og ég get tekið undir það með flutningsmönnum þessa frumvarps að við eigum að auka rannsóknir. Við erum að auka rannsóknir. Ég get tekið undir það að við eigum að gera það enn frekar vegna þess að við þurfum miklu meiri þekkingu til að byggja ákvarðanir okkar á í framtíðinni. En það er ekki eins og við höfum ekki verið að gera neitt og þessi lög, sem eru að megninu til síðan 1990, eru alltaf í endurskoðun. Á þeim hafa verið gerðar hátt í 40 breytingar á þessum tíma. Það sýnir að stjórnvöld eru opin fyrir breytingum.  Það er ekki eins og Íslendingar séu einir um þetta vandamál. Það er ekki þannig. Nágrannaþjóðir okkar og þær þjóðir sem við berum okkur helst saman við eru í miklu verri málum þegar kemur að nýtingu sjávarauðlinda. Menn hafa því horft til okkar og þess kerfis sem við notum. Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að svo mikilvægur þáttur í okkar samfélagi sem nýting náttúruauðlinda á borð við fiskistofna í hafinu er sé reglulega til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Við búum við kerfi sem hefur marga kosti og hefur breytt undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar í enn öflugri grein sem skilar þjóðarbúinu miklu meira en fyrr. Allar þær breytingar sem við kunnum að vilja gera á þessu kerfi þarf að ígrunda vel og þau skilaboð sem við sendum frá Alþingi mega ekki verða til að skapa frekari erfiðleika hjá þeim sem í greininni starfa og fjárfest hafa í henni fyrir háar upphæðir á undaförnum árum. Þeir sem eru við þær erfiðu aðstæður sem við búum við í sjávarútvegi í dag, að halda úti þessum rekstri, mega ekki við því að héðan komi ábyrgðarlaus skilaboð sem veikja stöðuna enn frekar. Tillaga eins og sú sem við ræðum hér finnst mér á vissan hátt byrja á röngum enda. Hér er rætt um sjálfbæra nýtingu, um áherslu á byggðasjónarmið og eflingu rannsókna. Við getum verið sammála um þetta, en við skulum fyrst heyra frá hv. þingmönnum tillögur um leiðir áður en við ákveðum að leggja núverandi leið niður á ákveðnum tíma. Það þýðir ekki í þessu mikilvæga máli að við séum vegalaus.

Frú forseti. Það er alveg makalaust að hlusta á ræður eins og hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann ver núverandi fiskveiðistjórnarkerfi þrátt fyrir að nýlega sé fram komið álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi gangi ekki upp, verið sé að mismuna mönnum hvað varðar aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Uppbygging fiskstofnanna hefur ekki tekist. Við veiðum nú 130 þús. tonn af þorski en árið 1984, þegar fiskveiðistjórnarkerfið var sett á, veiddum við 267 þús. tonn af þorski. Útlit var mjög svart og mikill niðurskurður. Okkur sjómönnum var lofað því að ef við færum að tillögum fiskifræðinga í þrjú ár yrðum við væntanlega farnir að veiða um 350–450 þús. tonn á hverju ári. Þegar verið er að tala um stöðu útgerðar á Íslandi fyrir og eftir kvótakerfið má ekki gleyma því að upp úr 1984 byrjuðu menn að flytja fisk út í gámum og fengu þar af leiðandi miklu hærra verð fyrir hann en þeir höfðu haft áður eftir svokölluðu verðlagsráðsverði eða öðrum aðferðum. Við byrjuðum líka að setja fisk á fiskmarkað 1986 og gjaldþrotum fjölgaði töluvert eftir 1984 og voru fleiri gjaldþrot eftir 1984 en fyrir. Ríkisbankarnir voru að grisja fyrirtæki úr á þessum árum. Skuldir í sjávarútvegi eru nú 310 milljarðar, tekjur 130. Af því að þú minntist á síldarævintýri, 1990 veiddum við 120 þús. tonn af síld en nú aðeins 

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa ekki þingmann í annarri persónu.

Virðulegi forseti. Það kemur svo sem ekki á óvart að þeir eru við sama heygarðshornið þessir menn. Málflutningur þeirra verður alltaf minna og minna marktækur enda talar hv. þm. Grétar Mar Jónsson hér með sama hætti og hann gerir yfirleitt um þessi mál. Ég ætla ekki að fara mjög út í umrætt álit nefndar alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Í þeirri nefnd var mikill ágreiningur um niðurstöðuna og það er ágætt að rifja það upp í því samhengi að af þeim löndum sem þar eiga fulltrúa studdu lönd eins og Svíþjóð, Ástralía, Bretland, Japan og Bandaríkin okkar málflutning  Sá ábyrgðarlausi málflutningur sem Frjálslyndi flokkurinn og hv. þm. Grétar Mar Jónsson stendur hér fyrir hefur ekki fleytt þeim lengra í pólitíkinni en raun ber vitni. Það er nefnilega þannig að stöðugur ágreiningur hefur verið um þetta kerfi frá því að það kom fram og um það hafa menn deilt. Menn hafa lagt á borð fyrir kjósendur í þessu landi mismunandi skoðanir á því hvaða leið eigi að fara í þessum efnum og engin haldbær lausn, betri en sú sem við vinnum eftir í dag, hefur komið fram. Ég kalla eftir því að menn 

Frú forseti. Það er alveg ljóst að ríkisstyrkur til íslensks sjávarútvegs er sennilega um þúsund milljarðar. Til hvers þurfti að fella niður 650 milljónir í ár af svokölluðu veiðileyfagjaldi? Það var ætlað að veiðileyfagjald yrði 1.100 milljónir, en að ósk og stuðningi stjórnarliðsins var það lækkað niður í 450 milljónir. Hvers vegna? Var það ekki vegna slæmrar stöðu í íslenskum sjávarútvegi? Það voru alla vega rökin þegar verið var að fara fram á lækkunina. Bankar hafa dregið verulega úr lánum til íslensks sjávarútvegs upp á síðkastið. Frá því að sá niðurskurður var staðfestur af ráðherra að fara með þorskveiðarnar niður í 130 þús. tonn drógu bankarnir verulega úr lánum til íslensks sjávarútvegs, og eftir að mannréttindanefndarálitið kom hefur það nánast alveg stoppað. Það er ömurlegt til þess að vita að hv. þm. Jón Gunnarsson skuli draga álit mannréttindanefndarinnar í efa vegna þess að atkvæðgreiðslan fór 12:6 - þó að það hefði bara munað einu atkvæði væri það ekki rétt. Á kannski að breyta dómum í Hæstarétti ef þeir fara 3:2? Það er ekki gert. Þetta er álit nefndar og það er fáránlegt að vera með þennan útúrsnúning fyrir nú utan það að tveir af þessum sexmenningum lögðu líka fram sérálit sem var miklu nær raunverulega áliti tólfmenninganna sem töldu að verið væri að brjóta mannréttindi. Hv. þingmaður ætti því að átta sig á að hér er verið að brjóta mannréttindi og það hefur verið gert í 24 ár. Við eigum að snúa af villu okkar vegar og laga þetta.

Virðulegi forseti. Enn um umrætt álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Um það munu lögspekingar okkar fjalla. Álitið er í skoðun hjá stjórnvöldum og við skulum bíða niðurstöðu þeirrar skoðunar. Ég ætla ekki að kveða upp úr um það frekar hér. 
             Hvar hafa bankarnir ekki dregið úr lánastarfsemi upp á síðkastið? Í hvaða atvinnugrein hefur ekki dregið úr framlögum eða lánum banka almennt á þessum markaði? Það er nú bara þannig að bankar eru almennt að draga úr lánveitingum sínum við þær aðstæður sem nú eru í efnahagslífinu, það er vitað mál. Það gildir að sjálfsögðu um sjávarútveg eins og aðrar greinar í þessu samfélagi, en það er ekkert frekar í sjávarútvegi en öðrum greinum, alls ekki. Á síðasta fiskveiðiári var fiskveiðigjaldið 450 milljónir og miðað 

Forseti. Ræða hv. þm. Jóns Gunnarssonar var um margt fróðleg. Það kemur þó á óvart að hv. þingmaður skuli koma í ræðustól Alþingis til að halda eins konar varnarræðu fyrir það fiskveiðikerfi sem nú er við lýði án þess að benda á lausnir eða leiðir út úr þeim vanda sem það er nú í og öll þjóðin. Úrskurður hefur fallið og ekki skiptir máli hverrar þjóðar þeir menn eru sem voru í meiri hluta eða minni hluta. Ég vara hv. þingmenn við því að telja upp þjóðerni manna, kyn, litarhátt, trúarbrögð eða annað af því tagi máli sínu til stuðnings eða réttlætingar, það er óvarlegt.  Það er líka staðreynd að 14 árum eftir að þetta stjórnkerfi fiskveiða var sett á fót hefur það ekki náð að gegna meginhlutverki sínu, því hlutverki sem allir voru sammála um á sínum tíma, þ.e. að rányrkju á fiski í sjónum yrði hætt og þorskafli og annar afli úr sjó ykist en minnkaði ekki. Þær tölur sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi hér áðan eru réttar hvað sem segja má um annað í ræðu hans. Hv. þm. Jón Gunnarsson segir sem svo að ekki megi hengja bakarann - þ.e. fiskveiðistjórnarkerfið - fyrir smiðinn. Hann verður þá að 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög varhugavert, eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna, þegar talað er um um álit þessa hóps á vegum Sameinuðu þjóðanna eins og einhvern stóradóm í þessu máli. Það kemur ítrekað fram hjá lögspekingum okkar að þessi hópur fer ekki með neitt dómsvald. Niðurstöður hans eru engan veginn bindandi. Eftir því sem mér er sagt eru fjölmörg dæmi um niðurstöður þessa hóps gagnvart hinum ýmsu málum í mismunandi löndum, álit sem hafa fallið og er síðan ekki endilega breytt eftir. Við munum bíða eftir rökstuðningi íslenskra stjórnvalda og viðbrögðum þeirra við þessu sem verða auðvitað byggð á þeim skoðunum sem nú munu fara fram. Ég vil taka það fram að sjávarútvegsnefnd þingsins hefur hist ítrekað út af þessu máli. Hún hefur fengið á fund sinn fulltrúa allra hagsmunaaðila, eða flestra hagsmunaaðila sem að málinu koma og niðurstaðan er á einn og sama veg. Menn eru ekki almennt búnir að mynda sér skoðun á þessari niðurstöðu að öðru leyti en því að þetta er ekki bindandi og íslensk stjórnvöld þurfa ekki að fara eftir þessu beint en eru auðvitað skuldbundin til þess að skoða málið og gefa greinargerð og skýringar til svars. Þegar hv. þm. Mörður Árnason kemur hér upp og segir að ég hafi komið án þess að nefna neinar lausnir og varið núverandi kerfi án þess að nefna neinar lausnir, þá bendi ég á að ég tel að þetta kerfi sé í meginatriðum að uppfylla þann tilgang sem með því er. Ég bið um það að aðrir komi 

Forseti. Ég held að það sé ákaflega óvarlegt fyrir alþingismann á Íslandi, fyrir mann sem hér situr í umboði þjóðarinnar, að kalla mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hóp. Ég held að það sé engu skárra en það að telja síðan upp þjóðerni, litarhátt og trúarskoðanir þeirra sem sitja í mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Ég segi ekki meira um það. Það er alveg ljóst að við þurfum að gera meira en að fara - ég man ekki hvað hv. þingmaður sagði um þetta, að Íslendingar þyrftu ekki að fara eftir þessu beint. Það er alveg ljóst að við þurfum að bregðast við þessum úrskurði, þessari niðurstöðu. Það getur vel verið að það verði ekki kallað á lögguna til að knýja okkur til afstöðu eða til að taka til ráðstafana eða aðgerða í þessu efni. En það er alveg jafnljóst að virðingu okkar á alþjóðavettvangi og einmitt í hafréttarmálum, í sjávarútvegsmálum, þar sem við höfum sannarlega notið virðingar fyrir frumkvæði og skynsamlegar ráðstafanir á köflum, þeirri virðingu er hætt ef við náum ekki afstöðu í þessu. Það er einmitt hérna á þessum stað sem á að ræða þetta í stað þess að bíða eftir því að einhverjir lögspekingar komist að niðurstöðu. Það verður gert hér á eftir í umræðum um frumvarpið sem Jón Magnússon og fleiri hv. þingmenn standa að. Ég vil hins vegar segja það að ég er alls ekki ósammála hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni um að ýmislegt gott hafi leitt af þeim breytingum sem voru gerðar 1984. Vissulega hefur það gerst. En ég vek athygli á því að hv. þm. Jón Gunnarsson bendir ekki á neinar leiðir út úr þeim vanda, hvorki þeim vanda sem snýr að samfélagi manna  
            

Virðulegi forseti. Tillögur mínar í sjávarútvegsmálum og fiskveiðistjórn eru þær að fylgja þeirri stefnu stjórnvalda sem núna er verið að fylgja og ég hef stutt og styð. Ég er fylgjandi þeim ráðstöfunum sem voru gerðar fyrir þetta fiskveiðiár sem eru einhverjar þær alvarlegustu en jafnframt teknar af mikilli ábyrgð. Það er sú fiskveiðistefna sem stjórnvöld fylgja. Ég er alveg tilbúinn til að skoða aðrar mögulegar leiðir sem geta leitt okkur inn á betri veg í þessum málum. En ég vil þá fjalla um þær málefnalega og sjá þær tillögur koma fram. En þær tillögur sem koma hér fram eru náttúrlega í almennum orðum. Hvalveiðar er eitt af því sem ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar segir til um. Ég er alveg klár á því að það er hægt að draga það inn í umræðuna, vegna þess að ég held að áhrif þess séu hreinlega vanmetin, áhrif hvala á nytjastofna okkar séu hreinlega vanmetin. En ég legg það til að við förum þar að ráðum Hafrannsóknastofnunar eins og í öðrum málum varðandi sjávarútvegsstefnu stjórnvalda. Á Íslandi gilda íslensk lög. Það er Hæstiréttur sem túlkar stjórnarskrána og hefur komist að því að fiskveiðistjórn eins og hún er stunduð í dag sé í samræmi við ákvæði stjórnarinnar. Álit þessarar nefndar Sameinuðu þjóðanna hefur ekki bindandi lagaáhrif á Íslandi. Það er aðeins einn alþjóðasamningur sem hefur verið lögfestur sérstaklega og það er mannréttindasáttmáli Evrópu, eftir því sem mér er sagt. Verði árekstur á milli íslenskra laga og mannréttindasamtaka ganga íslensk lög framar ákvæðum alþjóðasamninga. Ég ætla að ítreka það að ég er ekki að fella neinn dóm í þessu máli. Að sjálfsögðu tökum við þetta álit alvarlega. Að sjálfsögðu verður farið yfir það af 

Hæstv. forseti. Ætli hafi verið tekist á um nokkurt málefni af eins miklum tilfinningahita á undanförnum 20 árum og um fiskveiðistjórnarkerfið? Það er ekkert undarlegt. Einfaldlega vegna þess að þetta kerfi hefur haft örlagaríkar afleiðingar fyrir einstaklinga, fyrir fjölskyldur, fyrir byggðarlög og fyrir atvinnufyrirtæki. Þessi lög hafa því skipt sköpum frá því þau voru sett árið 1983 og síðan fest í sessi með lögum frá árinu 1990. Í öllum flokkum á Alþingi hefur komið fram gagnrýni á þetta kerfi á mismunandi forsendum þó. Þannig var fyrrverandi hv. félagi okkar hér í þinginu, Einar Oddur Kristjánsson heitinn, óþreytandi í að gagnrýna kerfið. Hann taldi byggðalegum sjónarmiðum ekki gert nægilega hátt undir höfði. Hann hafði athugasemdir gagnvart aflamarkshugsuninni og vildi fara sóknarmarksleið í ríkari mæli en lögin og fiskveiðistefnan hafa boðið upp á. Þannig hefur komið fram gagnrýni á þetta kerfi innan Sjálfstæðisflokksins, sennilega minni innan Framsóknarflokksins í tímans rás, sem hefur staðið mjög þéttan vörð kerfið. Frá öðrum stjórnmálaflokkum hefur það verið gagnrýnt á öðrum forsendum einnig. Þá nefni ég Samfylkinguna. Þar hafa ýmsir þingmenn gengið mjög hart fram á undanförnum árum. Ég minnist ræðuhalda hv. þm. Jóhanns Ársælssonar sem var óþreytandi að gagnrýna kvótakerfið og vildi ganga mjög hart fram í að leggja það af á sem skemmstum tíma sem var og stefna Samfylkingarinnar fyrir alþingiskosningarnar 2003. Þá vildi Samfylkingin ganga harðar fram en við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vildum gera á þeim tíma því þótt við vildum fyrna kerfið, leggja það af, þá vildum við gefa okkur lengri tíma til þess, 20 ár. Það fannst mörgum óþreyjufullum félögum okkar vera of langur tími. Einörðust gagnrýni á kvótakerfið hefur vafalaust komið frá Frjálslynda flokknum sem hefur verið óþreytandi í því að setja fram gagnrýni á þetta kerfi. Það sem er samnefnari fyrir gagnrýni þessara þriggja síðastnefndu flokka er sú skoðun að núverandi kerfi festi í sessi einkaeignarhald á auðlindinni. Við höfum reyndar heyrt innan úr Sjálfstæðisflokknum áhyggjur vegna þessa líka. En þetta held ég að sé samnefnarinn fyrir gagnrýnina frá Samfylkingunni, Frjálslynda flokknum og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það var sagt hér fyrr við umræðuna, af hálfu þingmanns Samfylkingarinnar, sem fann þessu frumvarpi okkar í VG margt til foráttu, að hann saknaði þess að sjá ekki stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hvað viljið þið gera, spurði hv. þm. Mörður Árnason, flutningsmenn VG á þessu frumvarpi? Ég vil vísa hv. þingmanni á að lesa tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem við gerum ítarlega grein fyrir því hvernig við höfum viljað fyrna þetta kerfi og hvernig við höfum viljað ráðstafa aflanum. Við lögðum til um síðustu aldamót að hafin yrði línuleg fyrning veiðiréttar um 5% á ári. Við vildum fara hægt í sakirnar fyrstu árin til að auðvelda útgerðinni aðlögun að breyttum aðstæðum. Þá lögðum við til að henni yrði gert mögulegt að halda eftir 3% af þeim 5% sem árlega yrðu fyrnd fyrstu sex árin. Þessum 3% aflaheimilda réði útgerðin sem eins konar biðkvóta sem greitt væri fyrir með sérstökum afnotasamningi við ríkið til sex ára. Að sex árum liðnum bætast þessi 3% aflaheimilda ár frá ári við þær sem fyrndar eru árlega, þ.e. 5%. Með öðrum orðum, við vildum fara hægt í sakirnar fyrstu árin en að 20 árum liðnum værum við búin að fyrna kerfið. Ef hugmyndir okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefðu náð fram að ganga þá værum við núna, á því herrans ári 2008, komin vel á veg með að fyrna kvótakerfið. Hvað vildum við síðan gera við kvótann? Það er synd að hv. þm. Mörður Árnason heyrir ekki þennan lestur. Við vildum að þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrntust á hverju ári yrði boðinn upp á landsmarkaði, útgerðum gefinn kostur á að leigja þær til allt að sex ára í senn. Hér segir, með leyfi forseta, upp úr stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: „Fiskvinnslum sem stunda frumvinnslu sjávarafurða gefist einnig kostur á að bjóða í veiðiheimildir í hlutfalli við raunverulega vinnslu þeirra undangengin ár samkvæmt nánari reglum. Leigutekjum vegna þessara aflaheimilda skal skipt milli ríkis og sveitarfélaga eftir nánari reglum sem settar verði. Annar þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði bundinn við sjávarbyggðir umhverfis landið. Við skiptingu veiðiréttinda milli sveitarfélaga sjávarbyggða og hlutfallslegu umfangi innan greinarinnar að meðaltali síðastliðin 20 ár. Um þessa skiptingu verði settar nánari reglur að viðhöfðu víðtæku samráði þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Hlutaðeigandi sveitarfélög ráðstafa þessum þriðjungi veiðiheimildanna fyrir hönd þeirra sjávarbyggða sem þeim tilheyra. Sveitarfélögin geta leigt út veiðiheimildir eða ráðstafað með öðrum almennum hætti á grundvelli jafnræðis en þeim er einnig heimilt að verja hluta veiðiheimildanna tímabundið til að styrkja hráefnisöflun og efla fiskvinnslu innan viðkomandi byggðarlaga. Þannig öðlast þau tækifæri til að efla vistvænar veiðar, styrkja staðbundna báta og dagróðraútgerð, gæta hagsmuna sjávarjarða og auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í sjávarútvegi. Óheimilt er að framselja byggðatengd veiðiréttindi varanlega frá sveitarfélagi. Kjósi sveitarfélögin að innheimta leigugjald fyrir aflaheimildirnar renna tekjurnar til viðkomandi sveitarfélags. Í þriðja lagi: Síðasti þriðjungur fyrndra aflaheimilda á ári hverju verði boðinn þeim handhöfum veiðiréttarins sem fyrnt er frá til endurleigu gegn hóflegu kostnaðargjaldi á grundvelli sérstaks afnotasamnings til sex ára í senn. Samningnum fylgir sú kvöð að réttindin verði aðeins nýtt af viðkomandi aðila. Ráðstöfun þessa hluta aflaheimilda verði tekin til endurskoðunar áður en 20 ára fyrningartímabilinu lýkur.“ Síðan eru ákvæði í stefnu okkar um nýtingarstuðla, þannig að vistvæn veiðarfæri gefi meiri kvóta, meiri afla en veiðarfæri sem ekki eru talin vistvæn. Hvers vegna, hæstv. forseti, er ég að lesa upp úr stefnumörkun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Ég er að gera það hv. þm. Merði Árnasyni til upplýsinga. Hann spurði hvort við hefðum engar tillögur fram að færa og ég er að vísa til þess að við höfum sett fram ítarlegar tillögur um hvernig taka eigi á þessum málum. Hvernig eigi að fyrna kvótakerfið. En út á hvað gengur þá þetta frumvarp? Gengur það út á að farið verði eftir þeim bókstaf sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur boðað? Nei. Við erum að hvetja til þess að menn hefji sig upp úr hjólförunum. Það erum við að gera. Við viljum hlusta á sjónarmið annarra líka. Við viljum hlusta á sjónarmið Samfylkingarinnar, á sjónarmið Frjálslynda flokksins, á sjónarmið þeirra innan stjórnarliðsins sem eru tilbúin að ljá þessum málflutningi okkar lið. Við viljum reyna að skapa þverpólitíska sátt um að taka raunverulega á þessu kerfi. Þess vegna leggjum við fram þá tillögu að við setjum okkur tímamörk. Sólarlag inn í kerfið. Það er ekkert óskaplega róttækt við það vegna þess að kerfið frá 1983, frá því að kvótalögin voru sett 1983, fram til 1990 þegar lögunum var breytt, eða fram undir það, þá var úthlutað til skamms tíma, fyrst í stað til árs í senn. Þannig að þetta er í rauninni ekki ný hugsun. En það er reyndar nýtt, að hugsa til þess að við reynum í sameiningu að hefja okkur upp úr hjólförunum og smíða fiskveiðistjórnarkerfi á þeim forsendum að sönnu sem við teljum mikilvægastar, að tryggja sameign þjóðarinnar allrar á auðlindinni og að tryggja hér sjálfbæra þróun, sjálfbærar veiðar. Það er nokkuð sem ég hygg að sé hljómur fyrir í öllum stjórnmálaflokkum á Íslandi. Ég hefði haldið það. En hins vegar er það svo, að sumir stjórnmálamenn og flokkar hafa tekið mjög einarða afstöðu með þröngum eiginhagsmunum útgerðarfyrirtækja sem eiga allt sitt undir því, eða líta svo á, að halda einkaeignarhaldinu á auðlindinni og eru síðan með aðra sem leiguliða. Það er fólk sem oft talar fjálglega og rembist mjög, spyr hvort ekki sé fráleitt að setja einhverjar álögur á sjávarútveginn. En hvað eru þeir að gera sjálfir gagnvart sínum leiguliðum annað en að setja á þá óhóflegar og ósiðlegar álögur? Nei, hæstv. forseti. Við erum að leggja fram tillögu sem miðar að því að við öll í sameiningu gerum átak til að lyfta okkur upp úr hjólförunum. En það er mikill misskilningur ef menn halda að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi ekki teflt fram úthugsuðum tillögum um það hvernig eigi að fara að þessu. En við gerum okkur grein fyrir því að við þurfum að ná samstöðu við aðra flokka og við horfum að sjálfsögðu sérstaklega til þeirra sem er annt um að tryggja sameign þjóðarinnar á þessari mikilvægu og ef til vill mikilvægustu auðlind okkar.

Frú forseti. Hér er verið að ræða frumvarp sem vinstri grænir leggja fram en það vill svo til að það er margt sem ég skil ekki og gengur ekki upp í stefnu vinstri grænna í sjávarútvegsmálum. Fyrningarleið og mannréttindamál, ég sé ekki að þetta gangi upp í dag. Ég hefði haldið að fyrningarleiðin þyrfti að vera ljós fyrir 12. júní 2008 en ekki 1. september 2010 bara vegna þessa mannréttindanefndarálits. Ég hef heldur aldrei skilið þegar þeir tala um fisk á markað sem ekki fer í vinnslu, ég hef aldrei náð þeirri hugsun hjá vinstri grænum. Ég hef heldur aldrei heyrt þá tala um að þeir vilji aðskilja veiðar og vinnslu. Afstaða vinstri grænna á haustdögum varðandi veiðileyfagjald, þar sem þeir buðu betur en ríkisstjórnarflokkarnir og vildu afnema það með öllu, kom mér afar spánskt fyrir sjónir þegar við í Frjálslynda flokknum lögðum til að veiðileyfagjald upp á 1.100 milljónir yrði notað handa þeim sem virkilega yrðu fyrir vandræðum vegna atvinnumissis í sjávarútvegi, við vildum að sjómenn og fiskvinnslufólk fengi þetta veiðileyfagjald. Ég minni líka á að formaður Vinstri grænna greiddi atkvæði með frjálsa framsalinu á sínum tíma, 1990, ásamt mörgum öðrum vinstri sinnuðum stjórnmálamönnum þá, sem hefur leitt þetta braskkerfi yfir okkur.

Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ásamt formanni okkar höfum mótað þær tillögur sem ég gerði ítarlega grein fyrir áðan. Ég furða mig pínulítið á þessu þegar við erum að ræða um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum að reyna að einblína á það sem sameinar fremur en hitt sem sundrar. Við erum að hvetja til þess að menn hefji sig upp úr gömlum hjólförum og reyni að byggja á því sem er okkur sameiginlegt, að tryggja sameign þjóðarinnar á þessari mikilvægustu auðlind hennar og smíða kerfi sem byggir á slíkum forsendum. Þetta er verkefnið. Ég fór yfir tillögur okkar um fyrningu kvótakerfisins fyrst og fremst til að svara þeim mönnum sem létu í veðri vaka að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði ekki sett fram tillögur um hvernig ætti að breyta þessu kerfi. Við höfum sett fram mjög ítarlegar og vel útfærðar tillögur hvað það snertir og ég leyfi mér að efast um - með fullri virðingu jafnvel fyrir Frjálslynda flokknum, sem ég hef tekið ofan fyrir hér í umræðunni fyrir einarða afstöðu í málefnum sjávarútvegsins og andstöðu við kvótakerfið - að nokkur flokkur hafi sett fram ítarlegri tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu en einmitt Vinstri hreyfingin – grænt framboð.

Frú forseti. Við höfum verið að brjóta mannréttindi í 24 ár með óréttlátu fiskveiðistjórnarkerfi. Um það held ég að ekki sé ágreiningur hjá þingflokkum á Alþingi að undanskildum Sjálfstæðisflokknum. Fyrningarleið sem á að taka 20 ár eins og vinstri grænir eru að leggja til tel ég taka of langan tíma og tel að það gangi ekki að bjóða fólki upp á slíkt. Ég fékk heldur ekki svar við tveimur atriðum sem ég minntist á. Annars vegar um veiðileyfagjaldið og hins vegar um allan fisk á fiskmarkað. Ég óska eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson útskýri það betur fyrir mér hvað þeir vilja og hvað þeir meina þegar þeir tala um fisk á markað sem ekki er í föstum og beinum viðskiptum. Ég skil þetta ekki og hef aldrei skilið og það er kannski best að gefa hv. þingmanni tækifæri til að útskýra það.

Hæstv. forseti. Það sem fyrir okkur vakir er að koma í veg fyrir að óunninn fiskur verði fluttur úr landi eða sporna gegn því að svo verði gert. Varðandi fyrningarleiðina og að 20 árin taki of langan tíma þá er ég að lýsa því að við erum tilbúin til þess að horfa á aðrar leiðir til að ná því marki að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Við viljum að sönnu og höfum alltaf lagt áherslu á það, við viljum fiskveiðistjórnarkerfi sem verndar auðlindina en við viljum jafnframt kerfi sem er réttlátt og verndar fólk og byggðarlög. Við erum reiðubúin að setjast niður með öllum flokkum, og gerum tillögu um það í frumvarpi okkar, þar sem menn hefji sig upp úr hjólförunum og að sjálfsögðu horfum við þar einnig til þeirra sjónarmiða sem Frjálslyndi flokkurinn hefur teflt fram.

Frú forseti. Hér er um við að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem vinstri grænir hafa lagt fram. Fyrsti flutningsmaður hv. þm. Björn Valur Gíslason er reyndar ekki á þingi núna. Hann er væntanlega að draga björg í bú úti á hafi. Hann er einn af hermönnum þjóðarinnar og hetjum hafsins. Það eru kostir og gallar við þetta frumvarp og mörg atriði er svo sem gott að minnast á og fjalla um en margt af því sem í þessu frumvarpi stendur er einfaldlega bara tínt upp úr lögum um stjórn fiskveiða og lögð er áhersla á að það þurfi raunverulega að standa við það sem stendur í lögum um stjórn fiskveiða. Ætla ég aðeins að minnast á nokkur atriði en ég vil byrja á því að segja að í staðinn fyrir að gildistími núverandi laga er til 1. september 2010 þá hefði ég sagt að gildistíminn ætti að vera til 12. júní 2008 og þá hefðum við þurft, vegna álits mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, að vera komnir með hugmyndir að nýju fiskveiðistjórnarkerfi. Það stóð í frumvarpinu og stendur í greinargerð og í lögunum um stjórn fiskveiða og ef ég man rétt: „Mjög mikilvægt er að sjávarútvegurinn búi við stöðugleika.“ Þetta stendur meira að segja í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Hvað þýðir það? Þýðir þetta atriði í stefnuskránni að menn ætli sér að hafa óbreytt kerfi? Þess vegna vil ég minna á blaðsíðu 2 í þessu frumvarpi í greinargerðinni. Þar voru taldir upp fjórir liðir, þ.e. að vernda fiskstofnana - það er tilgangur kerfisins - að stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra, í þriðja lagi að treysta atvinnu og í fjórða lagi að efla byggð í landinu. Þetta er ekkert nýtt. Þetta stendur í lögum um stjórn fiskveiða í rauninni, kannski sums staðar með öðru orðalagi. Svo er hér eitt sem ég er ekki sáttur við og ég vil lesa upp, með leyfi forseta: „Þvert á markmið núgildandi laga um stjórn fiskveiða sýna rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar að helstu nytjastofnar sjávar standa höllum fæti.“ Það eru reyndar sumir stofnar sem standa höllum fæti en sem betur er ekki allir jafnilla og stjórnvöld eða Hafrannsóknastofnun vill halda. Einn liður hér er menntamál sem ég er mjög sáttur við að standi í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Stórefla verður alhliða menntun í sjávarútvegi og auka tækifæri fólks til að afla sér frekari menntunar í greininni.“ Í dag er staðan sú í menntamálum að sárafáir nemendur eru í Stýrimannaskólanum, nokkru fleiri eru í Vélskólanum þó þetta sé orðið allt í sama skólanum. En það er búið að leggja niður Fiskvinnsluskólann á Íslandi. Það er bara hreinlega búið að leggja hann niður. Svo þegar komið er að liðnum um sjálfbæran sjávarútveg þá stendur, með leyfi forseta: „Sjálfbær sjávarútvegsstefna þarf í senn að taka mið af umhverfislegum, samfélagslegum og efnahagslegum þáttum með það að markmiði að varðveita náttúru og lífrænar auðlindir hafsins, treysta byggð og atvinnu sem víðast og skapa sem mest verðmæti af sjávarauðlindunum innan lands.“ Manni finnst maður hafa heyrt þetta allt áður. Sama á við um þetta, með leyfi forseta: „Brýnt er að með nýjum lögum um stjórn fiskveiða verði litið til verndunar og nýtingar lífrænna auðlinda hafsins í heildstæðu samhengi. ... Nauðsynlegt er að stórefla hafrannsóknir með sérstakri áherslu á að fylgjast með samspili tegundanna og viðgangi staðbundinna stofna.“ Þetta er bara það sem hefur almennt verið orðað í markmiðum ríkisstjórna í gegnum tíðina. „... rannsaka áhrif ólíkra veiðarfæra á hafsbotninn ...“ Þarf þess? Er ekki ljóst í dag að dregin veiðarfæri eru með allt öðrum hætti en staðbundin veiðarfæri? Er það virkilega álit vinstri grænna að nú þurfi að rannsaka það betur? Þetta er hlutur sem hefur alltaf í mínum huga legið í augum uppi. Það kemur hér eitt sem ég hef merkt við plús því ég tel það vera af því góða, með leyfi forseta: „Þróa þarf vistvænar veiðiaðferðir sem valdi sem minnstum skaða á hafsbotni, lífríki sjávar og uppvaxtarskilyrðum í hafinu, skili hágæðahráefni, nýti sem best orku og valdi sem minnstri mengun, m.a. af gróðurhúsalofttegundum.“ Þetta er auðvitað allt hægt að tala um en þetta er ekki að mínu mati það sem við erum að leita eftir. Þetta eru góð markmið sem slík en það er ekki sagt hvernig á að útfæra vinnuna í atvinnugreininni. Síðan kemur eitt í viðbót sem ég merkti við reyndar við með mínus, með leyfi forseta: „Endurskoða þarf þá þætti fiskverndar sem lúta að reglum um löndun meðafla, notkun veiðarfæra, landhelgislínum sem vernda grunnslóðina, friðun svæða og friðun á hrygningartíma.“ Þetta er allt þekkt líka. En það er bara ekki nema mánuður síðan við samþykktum í þinginu frumvarp - reyndar í minni andstöðu og við í Frjálslynda flokknum vorum á móti því - þar sem var verið að fá sterkari heimild fyrir sjávarútvegsráðherra á hverjum tíma til að geta lokað svæðum og opnað svæði. Og hver hefur orðið raunin? Það er búið að opna fullt af veiðisvæðum, bæði fyrir togurum, jafnvel inn fyrir 12 mílurnar og víða upp í fjöru á viðkvæmum svæðum eins og með allri suðurströndinni frá Þorlákshöfn og austur að Ingólfshöfða fyrir snurvoð. Síðan er hér mikill kafli í greinargerð þessa frumvarps sem heitir Sjómenn græða hafið. Þetta er auðvitað mjög fallegt og gott. En hvað með þá togveiðar og snurvoð? Er verið að segja það að eigi hver ekki að nota togveiðarfæri og snurvoð? Það er auðvitað það sem mér finnst að vinstri grænir þurfi að svara fyrir. Neðst á blaðsíðu 4 í þessari greinargerð stendur, með leyfi forseta: „Til þessa rannsóknarverkefnis verði úthlutað tilteknum aflaheimildum á hverju rannsóknarsvæði.“ Þar er verið að tala um að veita mönnum tækifæri til að stunda rannsóknir inni á hverjum flóa og firði eða hvernig sem það er útfært. Hugmyndin að þessu er auðvitað mjög jákvæð. „Sjómenn og útgerðir gætu sótt um að fá aðild að verkefninu og fengið þar með taldar rannsóknarveiðiheimildir, ...“ - þetta er auðvitað mjög gott en það stendur hér til viðbótar þessu: „gegn því að sinna ákveðnum skyldum í tiltekinn tíma í samvinnu við Hafrannsóknastofnunina ...“ Ég er alveg ósammála að svo þurfi að vera því það sem við þurfum að gera í hafrannsóknum á Íslandi er að hleypa fleiri aðilum að til að rannsaka en ekki bara Hafrannsóknastofnun. Hafrannsóknastofnun hefur ægivald yfir flestum rannsóknaverkefnum sem eru í gangi, ræður þar nánast hverjir fá að fara í og hverjir hafa um það að segja, er venjulegast alltaf spurð álits og þarf að gefa álit til sjávarútvegsráðherra hvort þetta verkefni sé skynsamlegt eða ekki. Ég hefði miklu frekar viljað sleppa þarna Hafrannsóknastofnun og segja að stofnanir og fyrirtæki á sviði hafrannsókna, veiða og vinnslu, fengju tækifæri til að vera þátttakendur í þessu. Í þessum kafla Sjómenn græða hafið er verið að líkja þessu við að bændur græði landið. Er það þá vilji manna að leggja þetta að jöfnu? Eru þá ekki vinstri grænir hreinlega að segja að troll með hlerum verði aldrei dregið? Ég sæi ekki einn einasta bónda fyrir mér að ætla að græða landið sitt með því að draga fimm, sex tonna hlera tvo á eftir sér yfir landið sitt, yfir ræktað tún, kjarr eða skóga. Það er ýmislegt sem maður tekur eftir í þessu frumvarpi sem manni finnst dálítið sérstakt. Afstaða vinstri grænna um lokuð svæði í haust, um að loka svæðum sem virka líka í hina áttina - það er hægt að opna svæði og það hefur verið gert í miklu meiri mæli á síðustu mánuðum, að opna svæði fyrir veiðar, bæði togveiðarfæri og snurvoð en að loka örfáum smáræmum undir kóralsvæði. Á þeirri forsendu var frumvarpið lagt fram í haust að þyrfti - sem hefur reyndar aldrei þurft. Það hefur alltaf mátt loka svæðum á Íslandsmiðum til að friða botn eða fisk. Þetta var gert að mínu mati algerlega á röngum forsendum og menn fengnir til að samþykkja þetta í þinginu bæði af þekkingarleysi og sumir voru náttúrlega í blindni að fylgja sínum ráðherra og sínum flokki með að samþykkja svona. Ég tók eftir því áðan að í andsvari sínu var hæstv. sjávarútvegsráðherra að tala um hafrannsóknir og fiskifræði. Hann minntist ekki einu einasta orði á fiskifræði sjómanna. Menn töluðu hér um að rétta hlut fiskvinnslu án útgerðar. Það var ekki minnst á það, hvað þá að leggja til að aðskilja veiðar og vinnslu. Breytingar sem sagt, hverjar sem þær eru, eru ekki þóknanlegar sjálfstæðismönnum og alls ekki sjávarútvegsráðherra sem maður á nú raunverulega erfitt með að kalla hæstvirtan í þingsal á meðan hann lýsir því yfir að hann ætli og telji að ekki þurfi að breyta neinu þrátt fyrir álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna.

Virðulegi forseti. Í frumvarpi því sem liggur fyrir er lagt til að gildistími laga um stjórn fiskveiða standi ekki lengur en til 1. september 2010 en þá taki gildi ný heildarlög um stjórn fiskveiða. Það er ákveðin tilraun til að koma okkur frá því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við í dag. Það er nú einu sinni þannig að um þetta atriði og um þessi mál ríkir engin sátt í þjóðfélaginu. Það verður aldrei sátt um þetta fyrirkomulag í þjóðfélaginu vegna þess að hér er um óréttlæti að ræða. Menn hafa bent á ýmsar leiðir. Flokkar hafa komið sér saman um ákveðna leið til að komast út úr þessum vanda, m.a. bent á ákvæði um að fara svokallaða fyrningarleið þar sem ágreiningur var um á hve skömmum tíma skyldi fyrna þau kvótaréttindi sem útgerðarmenn hafa fengið. Það var ein leiðin. Önnur leið sem um er að ræða er sólarlagsákvæði, að þessi ákvæði kvótakerfis gangi úr sér miðað við ákveðin tímamörk. Það er önnur leið sem er eðlislík fyrningarleiðinni. Þá er miðað við að gjafakvótakerfið falli niður og búið sé að ákveða aðra leið. Nú er það þannig að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur kveðið upp úrskurð og gefur ríkisstjórn Íslands mun skemmri tíma til að fara að þeim ákvæðum og sjónarmiðum sem nefndin hefur sett fram. Það girðir í sjálfu sér ekki fyrir að Alþingi Íslendinga geti sett hér ákveðin markmið, samanber það sem gert er í frumvarpinu. Þau gætu verið innan þeirra marka sem mannréttindanefndin teldi að væri nægileg til þess að komið væri á fullnægjandi ákvæðum í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu svo sem nefndin hefur gert kröfu til. Virtur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra í sínu landi stóð frammi fyrir því að taka ákvörðun um að segja ákveðinni þjóð stríð á hendur en ekki annarri þar sem svipað háttaði til. Þetta var Winston Churchill og hann sagði: Það er fyrsta skylda okkar og frumskylda að leggja nasismann að velli og ég er tilbúinn til að gera bandalag við andskotann til þess að það markmið nái fram að ganga. Fiskveiðistjórnarkerfið okkar er með þeim hætti að ég tel mikilvægt að beitt sé öllum ráðum og að farið sé yfir alla þá möguleika sem fyrir hendi geta verið til þess að koma þessu kerfi frá þannig að við getum búið við frelsi, atvinnufrelsi og mannréttindi og lagt niður það gjafakvótakerfi sem hér er við lýði. Spurningin er með hvaða hætti, það er annað mál. Við eigum ekki að drepa umræðunni á dreif með því að velta fyrir okkur veiðarfærum, aðferðum eða öðru þess háttar. Við eigum að stefna að sameiginlegu markmiði, að losna við gjafakvótakerfið svo að allir borgarar þessa þjóðfélags eigi auðlindina sameiginlega en ekki ákveðnir fáir útvaldir sem hafi allan rétt til hennar, geti nýtt hana, leigt hana, selt hana o.s.frv. Það eru þau atriði sem við þurfum að komast frá þannig að eignarréttur þjóðarinnar á auðlindinni sé virkur. Þjóðin á að hafa möguleika á því að ákveða með hvaða hætti auðlindin skuli nýtt og hafi arð af henni. Þess vegna tel ég að það frumvarp sem hér liggur fyrir sé góðra gjalda vert til að þoka þessu máli áfram. Menn geta velt því fyrir sér hvort gildistími laganna, svo sem fjallað er um í 1. gr., ætti að vera 1. september 2010 eða annar. Fyrir liggur að ef sú nefnd sem lagt er til í 2. gr. kæmist að niðurstöðu fyrr mundi að sjálfsögðu vera hægt að gera þær breytingar. Ég lít þannig á að hér sé fyrst og fremst sem ákveðna viðmiðun að ræða sem bendir til að með þessari aðferðafræði sé lagt til að ákveðið sólarlagsákvæði gildi hvað varðar gjafakvótakerfið. Það er svolítið síðan að menn rifjuðu upp sögu úr landhelgisbaráttu Íslendinga þar sem Íslendingar urðu að heyja harða baráttu til þess að ná fullum tökum á fiskimiðum sínum. Rifjað var upp að fyrst var landhelgin færð út í 4 mílur og þverun flóa og fjarða og síðan í 12 mílur, þá í 50 mílur og loks í 200 mílur. Aftur og aftur neyttu Bretar aflsmunar og fóru með málið fyrir Alþjóðadómstólinn í Haag. Síðar komumst við að samkomulagi og náðum fullum sigri í landhelgismálinu. Þar með varð sameign þjóðarinnar í hafinu í kringum landið raunveruleg eign sem þjóðin hafði með að gera. Bundnar voru miklar vonir við framtíðina eftir að Íslendingar höfðu náð fullum tökum á fiskimiðunum og við sáum fyrir okkur og gerðum ráð fyrir, þegar sigur hafði náðst í 200 mílna baráttunni, að við gætum náð 500 þús. tonnum af þorski að jafnaði árlega þegar við værum einráð á miðunum. Svo fór hins vegar ekki. Svartar skýrslur um ástand fiskstofna við land birtust og allt í einu varð ljóst að ekki var nægjanlegt að hafa komið útlendingunum út úr fiskveiðilandhelginni, meira þurfti að koma til. Ungur sjávarútvegsráðherra þáverandi fékk tillögur frá hagsmunasamtökum útgerðarmanna og gerði þær að sínum og gjafakvótakerfinu var komið á. Allt í einu átti þjóðin ekki rétt til nýtingar á fiskinum í sjónum þrátt fyrir að lög landsins segðu að hann væri sameign þjóðarinnar. Allt í einu var nýtingarrétturinn settur í hendur á hagsmunaaðilum í útgerð og hefur verið þar síðan og orðið forsenda lánveitinga, gengið kaupum og sölum og verið uppspretta arð- og auðsköpunar fyrir þá sem fengu kvótagjafirnar. Nú, um aldarfjórðungi síðar, birtir Hafrannsóknastofnun skýrslu sína og leggur til að hámarksafli á þorski á því fiskveiðiári sem hér um ræðir, verði ekki nema þriðjungur af því sem að var stefnt og við var miðað þegar kvótakerfinu var komið á, að gæti verið árið 2008. Hefði markmiðið með kvótakerfinu náðst þá væri ástandið ekki svona alvarlegt. Forstjóri Hafrannsóknastofnunar sagði á tímabili að það væri vegna þess að stjórnmálamenn færu ekki að tillögum Hafrannsóknastofnunar en það yrðu þeir að gera og það hafa þeir gert að langmestu leyti. Samt sem áður breytir það ekki því að sú kvótastýrða fiskveiðistjórnun sem við höfum haft hefur ekki þjónað tilgangi sínum. Það þýðir að kvótaflokkarnir hafa ekki bara gefið nokkrum vinum sínum afnotarétt af auðlindinni á fiskinum í sjónum, þeir hafa líka ráðið svo ráðum sínum að þeir hafa heimilað þeim að misnota auðlindina. Vísindaleg verndun fiskimiðanna hefur ekki verið til staðar, eins og dæmin sanna, þrátt fyrir að við höfum náð því markmiði sem stefnt var að með fullnaðarsigri í landhelgismálinu. Á þeim tíma mátti renna fyrir fisk og selja afla þegar að landi var komið en svo hefur farið að það er ekki lengur heimilt venjulegum Íslendingi. Fyrir nokkrum dögum ræddum við um frumvarp þar sem venjulegum Íslendingi var meinað að leigja bátinn sinn fyrir sjóstangaveiði. Enn átti því að herða þær takmarkanir sem gjafakvótakerfið býður upp á. Fyrir liggur að kvótakerfið hefur ekki orðið til þess að auka afrakstur af fiskimiðunum, hvað svo sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir. Hér er um svo alvarlegt mál að ræða að menn geta ekki yppt öxlum og látið sem ekkert athugavert sé við kerfið. Það er því grundvallaratriði og eitt af meginatriðum í viðfangsefnum í íslensku þjóðfélagi að taka fiskveiðistefnuna til gagngerrar endurskoðunar með hagsmuni allrar þjóðarinnar fyrir augum. Valdimar Jóhannesson, sem er mikill áhugamaður um þessi mál og kostaði eitt sinn miklum tíma og fé í dómsmál og hafði fullan sigur, hefur bent á ákveðin atriði sem skipta verulegu máli í sambandi við þetta. Þau eru til umhugsunar varðandi það sem við ræðum nú og styðja þá meginhugsun sem hér kemur fram, að koma verði gjafakvótakerfinu út, hvort sem það er gert með sólarlagsákvæði eins og hér er lagt til eða með fyrningu eða öðru. Hann bendir m.a. á að útgerðin skuldi nú mikið og miklu meira en hún gerði við upphaf kvótakerfisins, að rauntölu sennilega þrefalt meira, jafnvel enn meira. Olíunotkun á hverja aflaeiningu í botnfiski hefur meira en tvöfaldast. Heildarstærð fiskiskipaflotans hefur aukist meðan botnfisksaflinn hefur dregist saman og nýliðun í útgerð er nánast útilokuð. Þá er á það bent að aðalvaldurinn í hruni fiskstofna sé kvótastjórnunin og í því sambandi hefur verið bent á sjónarmið sem fiskihagfræðingurinn Parzival Copes hefur sett fram hvað þetta varðar. Hann bendir t.d. á kvótastýrðar fiskveiðar og hrun fiskstofna við Nýja-Sjáland og Kanada. Ekkert af þessu raskar ró kvótaflokkanna, þeirra sem vilja viðhalda óréttlætinu í samfélaginu hvað þetta varðar. Fiskafli hér hefur dregist gríðarlega mikið saman frá því að kvótakerfið var sett á og nákvæmlega sömu hlutir virðast vera að gerast eins og við Nýja-Sjáland og Kanada þar sem fiskstofnarnir hrundu undir kvótastýrðum fiskveiðum. Fiskveiðistjórnarkerfið og lögin og gjafakvótakerfið eru vond lög. Fyrst var okkur sagt að lögin um stjórn fiskveiða væru tímabundin nauðsyn. Síðan hafa menn tekið allt önnur sjónarmið upp og talað um að þetta væri svo mikið og merkilegt og gott kerfi að það yki afraksturinn og nýtingin væri miklu betri. Væri um slíkt að ræða, hvernig stendur þá á því að útgerðin hefur þurft að skuldsetja sig meira og meira á hverju ári í þessu yndislega kerfi þar sem menn beita aukinni hagræðingu og stuðla að aukinni hagkvæmni og aukinni arðbærni í sjávarútvegi? Væru slíkar hugmyndir eða slíkir hlutir sannir sem haldið er fram, þyrfti að sjálfsögðu ekki að auka skuldsetningu í sjávarútvegi. Ég spyr: Þegar kemur til tímabundins samdráttar eins og talað er um í þorskveiðum, eins og ríkisstjórnin hefur ákveðið, hefðu fyrirtæki sem búið hefðu við aldarfjórðungs aukna hagkvæmni og hagræðingu átt að eiga auðvelt með að standa það af sér án þess að til kæmu einhverjar sérstakar aðgerðir ríkisvaldsins, en svo er ekki. Þær þurfa að koma til vegna þess að útgerðin stendur svo höllum fæti þrátt fyrir allt hjal um að kvótakerfið sé svo gott að það hafi leitt svo mikla hagræðingu af sér fyrir útgerðina. Nú rétt fyrir jól þurfti meira að segja að setja sérstök lög til að takmarka og létta af verulegum hluta af svokölluðu auðlindagjaldi vegna þess að svo illa er komið fyrir hinni hagkvæmt reknu gjafakvótaútgerð. Allt rekst þetta hvað á annars horn og sýnir fram á að kvótakerfið er ekki bara óréttlátt, ósiðlegt og andstætt fullum mannréttindum Íslendinga, það er líka óhagkvæmt. Þess vegna samþykki ég hverja þá tillögu sem til þess er fallin að koma gjafakvótakerfinu, stærsta ráni Íslandssögunnar, fyrir kattarnef.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs Björn Valur Gíslason, Jón Bjarnason og Atli Gíslason. Ég vil vekja athygli á því að frumvarpið var lagt fram áður en álit mannéttindanefndar Sameinuðu þjóðanna lá fyrir en í því áliti segir að grundvöllur kvótakerfisins - hvernig veiðiheimildum var úthlutað í upphafi og síðan heimilað að framselja þær eða leigja - stangist á við mannréttindaákvæði Sameinuðu þjóðanna og þar af leiðandi líka á við ákvæði í stjórnarskrá Íslands. Við höfum skuldbundið okkur til að hlíta og verða við áliti mannréttindanefndarinnar og úrskurður hennar áréttar nauðsyn þess að skipulag og stjórn fiskveiða verði tekin til grundvallarendurskoðunar. Það þýðir ekki að stjórnkerfi þurfi ekki að vera til staðar, síður en svo. Það þarf hins vegar að reisa það á öðrum grunni hvað varðar ráðstöfun réttinda til veiða. Við verðum líka að búa við kerfi sem byggist á lögmálum sjálfbærrar þróunar, bæði hvað varðar umgengni við auðlindina og hvernig við vinnum og ráðstöfum auðlindinni í landi. Það er inntak sjálfbærrar þróunar að allir ferlar fylgi þeim lögmálum. Ætli það sé í anda sjálfbærrar þróunar að útgerðarmunstrið krefst stöðugt meiri olíunotkunar? Ætli það sé í anda sjálfbærrar þróunar að fiski sé ekið á flutningabílum landshorna á milli með tilheyrandi kostnaði? Menn kalla það hagræðingu sem í því felst, það er alveg hárrétt, en það kostar sitt. Vinnslan og öll meðferð atvinnugreinarinnar verður að lúta sömu reglum til þess að hámarkshagkvæmni náist hvað varðar þau lögmál sem við viljum starfa eftir til allrar framtíðar eftir bestu vitund á hverjum tíma. Séum við ekki viss á varúðarreglan að gilda, náttúran, lífríkið, auðlindin og umgerð vinnslunnar skal njóta vafans. Mikilvægt er að hafa þetta í huga þegar við tökumst á í umræðum um stjórn fiskveiða. Frumvarpinu sem við flytjum er ætlað að opna glugga, opna nýjar víddir, nýja aðkomu hvað varðar umgengni, stjórnun og meðferð þessarar auðlindar. Eins og fram hefur komið í máli hv. þingmanna Atla Gíslasonar og Ögmundar Jónassonar er grunnstefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjávarútvegsmálum skýr. Síðan sú stefna var unnin, 1999 til 2000, hefur staðan að vísu breyst heilmikið. Við höfum misst stóran hluta af smábátaflotanum en eitt af markmiðunum í stefnu okkar var einmitt að standa vörð um þann flota. Það má allt vinna aftur því að allt eru það mannanna verk. Frumvarp okkar lýtur að því að menn viðurkenni að núverandi stefna er komin í þrot. Það þýðir ekki að allt eigi að gefa laust og allt verði stjórnlaust á morgun. Nei. En það má strax byrja að vinna á þann veg að til bóta horfi. Ég var á fundi uppi á Akranesi í gær með öðrum þingmönnum Norðvesturkjördæmis, bæjarstjórn Akraness, fulltrúum verkalýðsfélagsins á Akranesi, Faxaflóahafna og framkvæmdastjóra Útgerðarfélagsins HB Granda. Í þeirri umræðu kristallaðist það hversu fullkomlega gjaldþrota kerfið er, ekki bara hvernig farið er með fiskveiðiheimildirnar, hvers konar veiðar eru stundaðar, hvort þær séu í anda sjálfbærrar þróunar eða ekki, það eru fáir sem velta því fyrir sér. En það var kannski ekki síst það að sjá hvernig handhafi fiskveiðiheimildanna taldi sig engar skyldur bera gagnvart samfélaginu, það væri eingöngu mál fyrirtækisins með hvaða hætti atvinnurekstrinum, vinnslunni, væri stýrt, hvort hún væri á Akranesi, í Reykjavík, hvort hann seldi eða leigði, hvort hann hætti vinnslu hér eða þar - taldi sig ekki þurfa að hafa um það samráð við heimafólk eða við kjörna fulltrúa bæjarfélagsins. Formaður verkalýðsfélagsins lýsti því á fundinum að hann teldi að viðkomandi hefði brotið lög varðandi réttindi starfsfólks, samráðsskyldu sem bundin er í lög þegar um hópuppsagnir er að ræða - og ætlar verkalýðsfélagið að fylgja því máli eftir. Það er líka andrúmsloftið - ég nefni þetta sem dæmi en það sama gerist hringinn í kringum landið. Er það þetta andrúmsloft, þetta kerfi, þessi framkvæmd sem við viljum hafa? Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði í fréttum í morgun að hann teldi þetta verjanlegt, harmaði þetta en fyrirtæki ættu allan rétt á að gera þetta. Það má vel vera að fyrirtækið telji sig hafa lagalegan rétt sem ég dreg þó í efa. Ég dreg í efa að fyrirtækið hafi rétt til einhliða aðgerða af þessu tagi, ég dreg það stórlega í efa. Það var líka athyglisvert á fundinum á Akranesi að þar tóku til máls menn sem lýstu því yfir að þeir hefðu áður verið talsmenn og fylgjendur kvótakerfisins þó að þeir hefðu að vísu verið búnir að sjá á því annmarka. Nú þegar málið snertir þá beint á staðnum, félaga þeirra og þeirra nánustu - ég er ekki að segja að það hafi skipt sköpum en fólki virðist þá verða ljóst að kerfið gengur ekki upp. Menn kölluðu eftir gjörbreyttum leikreglum. Einhver sagði að hann gæti ekki ímyndað sér að grasrót neins stjórnmálaflokks gæti nú staðið upp og varið óbreytt kvótakerfi þó svo leiðtogar flokkanna berðust um við það á hæl og hnakka. Þegar við vitnum til umræðunnar á vettvangi, stöðunnar þar, held ég að okkur hljóti öllum að vera ljóst að kerfið sem við höfum búið við getur ekki gengið frá neinni hlið. Þetta er að gerast vítt og breitt um landið, hvort sem er í sjávarbyggðum á Snæfellsnesi, Vestfjörðum, Norðvesturlandi, Norðurlandi, Norðausturlandi, og alls staðar eru íbúarnir varnarlausir. Þeir vita ekki nema á morgun verði heimildirnar seldar burt. Upp geta komið allt önnur sjónarmið eins og virtist skína í hjá HB Granda, að einhver lóðamál í Reykjavík og verð fyrir lóðir ráði því hvar fiskvinnslan verður áfram, að það væri ódýrara að láta hús og lóðir standa ónotaðar á Akranesi en í Reykjavík. Ég veit ekki hvort sú er raunin en þessu var haldið fram á fundinum og dapurt ef svo er. Ef einhver er reiðubúinn að verja fiskveiðistjórnarkerfið á þessum grunni þá skil ég ekki hverra erinda hann er að ganga. Alla vega ekki samfélagslegra erinda. Nú virðast fjármálastofnanir, bankar og stórfyrirtæki í sjávarútvegi bindast samtökum um að þjappa veiðiheimildum saman á hendur æ færri manna og loka fiskvinnslum í skjóli umræðu um niðurskurð á þorskheimildum og hremmingum sem því fylgja, sem er allt of mikil einföldun. Þó að sá niðurskurður sé alvarlegur hefur þetta verið komið í gang áður og er hluti af því kerfi sem hefur verið byggt upp og rekið. Niðurskurður á þorskheimildum hraðar eingöngu og keyrir áfram það kerfi sem fyrir var og dregur enn betur fram ókosti þess og þær hættur sem því fylgja. Gerð hefur verið ítarleg grein fyrir innleggi okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessa umræðu og hvernig við sjáum þá vinnu fara í gang. Vel má vera að á því megi síðan finna fleiri fleti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni, 10. þm. Reykv. s., fyrir ágæta ræðu en hann tók undir þau sjónarmið sem við höfum lagt fram í þessum málum, að fagna bæri öllu því sem kæmi fram og gæti nýst til þess að breyta kerfinu. Tillagan er flutt af mikilli alvöru hvað varðar þá stöðu sem nú er uppi í sjávarbyggðunum og umgengni og meðferð auðlindarinnar. Við höfum lagt til hugmyndir um að sjómenn græði hafið. Ég hef í því sambandi vitnað til átaks í landbúnaðinum, hjá Landgræðslunni. Þar höfum við verið í sömu stöðu, landkostir hafa eyðst, beit hefur rýrnað, gróður horfið o.s.frv. Menn eru löngu búnir að sjá að það þýðir ekki að ein miðlæg stofnun annist þetta og svo hagi umhverfið sér með öðrum hætti. Því var gengið til skipulegs samstarfs við bændur um að þeir tækju með formlegum hætti þátt í endurheimt landgæða jafnframt því sem þeir nýttu þau. Mér skilst að nú séu hátt í 700 bændur þátttakendur í verkefninu Bændur græða landið. Sú hugmyndafræði sem liggur þar á bak við er gríðarlega verðmæt fyrir utan verkin sjálf og gjörningana. Ég hef hugleitt, og við flutningsmenn frumvarpsins, hvort ekki megi nálgast umgengnina, nýtinguna og stjórnunina með svipuðum hætti og gert er í landgræðslunni, þar sem staðbundnar eftirlits- og rannsóknastöðvar leiðbeina bændum og taka með þeim þátt í rannsóknum, meðferð, nýtingu og endurheimt landgæða. Nokkrar slíkar stöðvar eru vítt og breitt um landið eins og stórar sameiginlegir afréttir fyrir ákveðin byggðarlög sem hafa þá rétt til að nýta þær samkvæmt reglum og með sjálfbærum hætti og það er hluti af samningunum um búfjárrækt að svo sé gert. Með sama hætti mætti hugsa sér að ákveðin svæði fyrir ströndum landsins tilheyrðu ákveðnum sjávarbyggðum sem liggja þar að og umgengni, meðferð, nýting og rannsóknir á svæðinu væru í höndum staðbundinna leiðbeininga- og ráðgjafarstofnana sem væru í nánum tengslum við og ynnu með sjómönnum sem ættu hlut að máli. Ég held að sú hugmyndafræðilega nálgun, að hver sýni öðrum nærfærni, sjómennirnir, lífríkið, byggðin, í umgengni við auðlindina, komi í veg fyrir að menn hugsi aðeins um skammtímagróða eins og nú virðist vera stefnan í sjávarútveginum. Sú nálgun er í anda sjálfbærrar þróunar og markar framtíðarsýn fyrir atvinnuveginn um ókomin ár.

Virðulegi forseti. Ég fagna því út af fyrir sig að fram skuli fara umræða um það mikilsverða mál sem lýtur að löggjöf og framkvæmd hvað varðar stjórn fiskveiða. Ég mátti til með að koma upp í andsvar við hv. þm. Jón Bjarnason vegna þess að hann vitnaði í orð manna sem flutt voru í gær á lokuðum fundi bæjarstjórnar Akraness með þingmönnum og fleiri aðilum. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér mjög á óvart að fluttar séu út af þeim fundi hingað upp í ræðustól á Alþingi beinar tilvitnanir í ræður einstakra manna. Ég leit svo á að þarna væri mjög mikilvægur og nauðsynlegur samráðsvettvangur, samráðsfundur sem bæjaryfirvöld á Akranesi efna til á mikilvægum tíma í atvinnusögu staðarins. Ég vil leyfa mér, virðulegur forseti, að gera mjög alvarlega athugasemd við slíka framgöngu. Ég átti satt að segja ekki von á því að til þeirra orða sem þar féllu yrði vitnað sérstaklega í ræðustól.

Herra forseti. Ég er sammála því að fundurinn var sem slíkur trúnaðarfundur varðandi það sem sagt var. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur fylgst með því en í viðtölum við fundarmenn í fréttum, í hádegisfréttum og í kvöldfréttum í gær, og í ályktunum bæjarstjórnar Akraness, sem eru opinber gögn, kom þetta sama fram. Ég hef ekki - ég bið þá hv. þingmann að nefna þau orð - nefnt neitt annað en það sem kom fram í fréttum, að mínu viti engin leyndarmál. Ég minni á orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í umræðunni í dag, nákvæmlega sömu orðin og hv. þingmaður lét falla á fundinum á Akranesi. Ég bið því hv. þingmann, sem ég hélt að gerði sér grein fyrir alvarleika málsins, gerði sér grein fyrir því að kvótakerfið væri í gjaldþrota - ég hefði frekar vænst þess að hann gengi til liðs við okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um að það yrði endurskoðað. Hann væri þá sjálfum sér samkvæmur hvað það varðar, mér hefur heyrst, a.m.k. á köflum, að hv. þingmaður tali í þá veruna. Hann hélt opinbera ræðu 17. júní sem hlýtur líka að mega vitna til, hún getur varla verið neitt leyndarmál. Mér þótti það snöfurmannlega gert og hv. þingmaður á hól skilið fyrir að tjá hug sinn tæpitungulaust í þessu máli. Ég hefði frekar viljað að hv. þingmaður slægist í lið með okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að gengið verði með formlegum hætti í endurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna.

Herra forseti. Varðandi það að græða landið eins og bændur gera og sjómenn græði hafið. Mér finnst þetta satt best að segja ótrúleg framsetning á þessu máli. Þeir sem hafa verið eitthvað til sjós vita að troll, dregin veiðarfæri og snurvoð, hafa önnur áhrif á botn en kyrrstæð veiðarfæri, lína, net og handfæri. Togveiðarfæri og snurvoð eru ekki besti kostur varðandi botninn. En það er munur á snurvoð og trolli. Með trolli er farið yfir harðan botn, oft holóttan, og jafnvel oft að menn festi troll á hörðum botni en hlerarnir á stærstu togurunum, orðnir 5–6 tonn hvor hleri, bryðja allt sem fyrir þeim verða. Snurvoðin er yfir höfuð ekki notuð nema á linum botni og þar er munur, töluvert mikill munur. Þetta vita sjómenn. Þetta þarf ekkert að rannsaka. Ef menn eru að tala um þetta í Vinstri grænum, að þeir vilji koma með tillögur að náttúruvernd, uppbyggingu og friðlýsingu á hafsvæðum, eiga þeir bara að segja: Það á að banna snurvoð og botntroll. Ef menn eru að tala um umhverfismál og að það þurfi að vernda botnsvæði eiga þeir bara að þora að 

Herra forseti. Ég var í ræðu minni ekki að fjalla sérstaklega um einstök veiðarfæri en hins vegar bendi ég á að barátta okkar fyrir útfærslu landhelginnar var af tvennum toga. Hún var fyrir því að koma erlendu togskipunum út úr landhelginni, annars vegar í fiskverndarskyni og hins vegar í því skyni að við vildum sjálfir fá að ráða og stjórna auðlindinni. Hugsunin um sjálfbæra þróun var kannski ekki til þá en það var með sama hætti að feður okkar og ömmur vildu umgangast náttúruna. Varðandi það að bændur græði landið þá er það bara svo að maður vitnar oft til uppruna síns. Ég er að hálfu alinn upp við sjósókn og að hálfu við landbúnað. Ég man að faðir minn gerði sér fyllilega grein fyrir því að ekki væri hægt að ganga á auðlindina nema að ákveðnu marki, bæði til lands og sjávar. Það varð líka að næra hana. Ef maður tekur verður maður líka að vera reiðubúinn að næra. Sú hugmyndafræði sem liggur að baki Bændur græða landið - ég er andvígur því að það eigi að tala niður til þeirrar hugmyndafræði eins og mér finnst hv. þingmaður gera. Ég held einmitt að það eigi að upphefja þá hugmyndafræði og færa inn sem víðast. Hana þarf að útfæra eftir þeim aðstæðum sem gerast á hverjum stað. En þessi nálgun, þessi nærfærna nálgun við nýtingu auðlindarinnar er sú sem ég tel að við þurfum að lyfta upp og hafa í hávegum. Þess vegna leggjum við þunga áherslu á 

Herra forseti. Það sem mér finnst vanta í þessa umræðu er að menn segi það sem þeir meina. Menn fara eiginlega eins og kettir í kringum heitan grautarpott, þora ekki að segja það sem þá langar að segja en gefa það aðeins í skyn. Við stöndum frammi fyrir því að með togveiðarfærum veiðum við tegundir eins og humar, rækju, karfa, grálúðu og fleira. Við náum þessum tegundum ekki að nokkru marki nema með togveiðarfærum. Þetta er auðvitað það sem menn þurfa að þora að segja. Ef leggja á til að græða landið þá verðum við að þora að tala um þetta tæpitungulaust. Það finnst mér skorta á í umræðunni. Þegar menn tala um að græða hafsbotninn þá er ljóst að það verður ekki gert með trollveiðum. Það hlýtur að liggja í augum uppi, hv. þm. Jón Bjarnason. Þess vegna þurfa menn bara að koma og segja hvað þeir vilja og leggja til. Þetta er allt þekkt. Það er þekkt hvaða áhrif botntroll hefur á botn. Það er þekkt hvaða áhrif snurvoð hefur á sandbotn, eða drullubotn eins og við segjum stundum. Þetta er allt þekkt en menn þurfa að þora að segja það ef þeir vilja banna sérstakar tegundir veiðarfæra. Þá verða menn að þora að segja það beint en ekki að dansa í kringum þetta eins og köttur í kringum heita grautarskál. Mér finnst að við þurfum bara að ræða þetta, þora að gera það. Það er dálítið skrautlegt að tala þannig. Ekki hafið þið mótmælt mengun á frystiskipum, útblástursmengun. Ekki hafið þið lagt til að friða ákveðin svæði. Þið studduð í haust frumvarp um það, eða ykkar maður í sjávarútvegsnefnd og ég veit ekki betur en þið hafið greitt því atkvæði líka, um að loka kóralsvæðum en 

Herra forseti. Ég hygg að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að veiðarfærin geta haft gríðarleg áhrif enda höfum við lagt á það áherslu og flutt frumvarp um verndun lífríkis á hafsbotni. Það hafa því verið flutt hér mál einmitt sem lúta að þessu atriði af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Í þessu máli segjum við fyrst og fremst: Bíðum við. Við skulum setja sólarlagsákvæði í þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Það gengur ekki upp. Við opnum síðan leið að því hvernig skuli nálgast vinnu við endurskoðun þess. Við leggjum upp ákveðnar forsendur. Stefna okkar er mjög skýr, bæði í sjávarútvegsmálum og öðrum þingmálum sem hafa verið flutt. Við þurfum ekki endilega alltaf að tyggja upp stefnu okkar hér þótt hún sé góð og nefna eigi hana sem oftast. Frumvarpið sem við flytjum nú opnar að okkar mati á víðtæka vinnu þar sem allir koma með sitt inn og reynt yrði ná sátt á besta þekkingargrunni sem til er og endurskoða málið. Það verður þó aldrei gert í eitt skipti fyrir öll. Lífríkið er sem betur fer fjölbreytilegt og þróast áfram til næstu ára þannig að sú umgengni, sú nærfærni við lífríkið er eilíf.

Herra forseti. Þetta hefur verið athyglisverð umræða sem hér hefur farið fram í dag um sjávarútvegsmál og gerist ekki of oft núorðið, að mér finnst, að menn fari í efnislegar umræður um þennan málaflokk. Hann var stundum talsvert fyrirferðarmeiri í umræðum hér á árum áður en aðstæðurnar eru náttúrlega slíkar í dag að það er eiginlega mjög sérkennilegt ef Alþingi lætur ekki þessi mál til sín taka og það með myndugum hætti á þessu þingi og á næstu árum. Mér telst svo til að hér hafi a.m.k. þrír stjórnarsinnar blandað sér í umræðuna, ef ekki með ræðum þá með andsvörum, og af þeim var hæstv. sjávarútvegsráðherra einna hógværastur, einna málefnalegastur vil ég eiginlega segja. Mér fundust innlegg þeirra hv. þingmanna Marðar Árnasonar, með hvers nærveru við erum heiðruð á Alþingi þessa dagana, og Jóns Gunnarssonar satt best að segja ekki rismiklar. Það var komið í ræðupúlt og menn höfðu allt á hornum sér gagnvart því frumvarpi og þeim málatilbúnaði sem hér er reifaður, skömmuðust út í það að tillögur um hvernig breyta ætti fiskveiðistjórnarkerfinu væru ekki algerlega útskýrðar í einstökum atriðum án þess að tala nokkurn skapaðan hlut um hvað þeir vildu sjálfir. Hv. þm. Ögmundur Jónasson svaraði þessu reyndar ágætlega og útlistaði það sem málið ber með sér, að við erum að leggja til og bjóða upp á þverpólitíska endurskoðun, þverpólitíska þátttöku í endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni, af því að við teljum kominn tíma á slíka vinnu og þó fyrr hefði verið. Það hefði verið fróðlegt að heyra frá hv. þm. Merði Árnasyni, sem blandaði sér á þennan hátt í umræðuna einn þingmanna frá Samfylkingurinni, ef ég veit rétt, enn sem komið er, hvað Samfylkingin hyggst fyrir í þessum efnum. Það má væntanlega spyrja á móti. Samfylkingin situr í þessari ríkisstjórn, ber ábyrgð á henni, ber ábyrgð á sjávarútvegsráðherra, ber ábyrgð á viðbrögðum sjávarútvegsráðherra við niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, svo dæmi sé tekið, og hlýtur að hafa einhverjar meiningar sjálf um það hvað hún vill eða vill ekki. Eða er Samfylkingin sátt við að sjávarútvegsráðherra setji undir sig hausinn og boði í raun og veru ekkert annað en algerlega óbreytta kvótastefnu frá dögum Framsóknarflokksins og Halldórs Ásgrímssonar og samstarfs í fyrri ríkisstjórn við Sjálfstæðisflokkinn? Það eru tíu ár síðan síðast var lagt af stað og reynt að efna í einhvers konar heildarendurskoðun á sjávarútvegsstefnunni. Það er ágætt að rifja það upp að fyrir kosningar 1999 lofuðu þáverandi stjórnarflokkar, undir þunganum af mikilli og harðri umræðu um sjávarútvegsmál og megnri óánægju um ástand mála, þjóðarsátt um sjávarútvegsstefnu. Þeir lofuðu þjóðarsátt um sjávarútvegsstefnu og enginn maður var duglegri við að rifja það upp á árunum sem á eftir fóru en guðfaðir Frjálslynda flokksins, fyrrverandi þingmaður, Sverrir Hermannsson. Skipuð var nefnd í september 1999 sem átti að fara í þetta verkefni sem hún skilaði af sér á fyrri hluta árs 2001 og hver var útkoman? Hún varð í raun og veru sú að það var heldur hert á kvótakerfinu vegna þess að í framhaldinu var smábátaflotinn þvingaður inn í það líka í áföngum. Við mótuðum strax á okkar fæðingarskeiði sem flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sjávarútvegsstefnu og gengum frá henni endanlega í kjölfar þessa nefndarstarfs og gáfum hana út. Hún hefur gilt síðan og er að mínu mati ekki lakari en hvað annað sem lagt hefur verið á borðið í þessum efnum. Hún er vissulega barn þessa tíma, það eru í henni kaflar núna sem þarfnast augljóslega endurskoðunar, m.a. allt sem sagt er þar um smábátana vegna þess að þá voru aðstæður þeirra öðruvísi. Við höfum fyllt inn í hana með ályktunum síðan á landsfundum og það liggur allt fyrir. Ég bið menn því ósköp einfaldlega að virða framkomin og fyrirliggjandi prentuð og opinber gögn. Við ætlumst ekki til að þetta endurskoðunarstarf og tilboð um þverpólitíska þátttöku í því fari allt fram á forsendum okkar stefnu. Það er auðvitað eins og hver annar brandari að vera að biðja um slíkt. Það hljóta allir flokkar að koma að borðinu með sínar áherslur - ef þeir hafa þær einhverjar - ef til slíks er efnt. Þannig liggur það. Það er að sjálfsögðu gott og þarflegt og greiðir fyrir slíkri vinnu að það liggi fyrir með sem skýrustum hætti hvernig hver og einn getur séð fyrir sér breytingar í þessum efnum en það klagar ekki meira upp á Vinstri hreyfinguna – grænt framboð en aðra flokka. Er stefna Samfylkingarinnar um tíu ára fyrningu veiðiheimilda enn óbreytt? Hvað er hún að gera til að reyna að ná henni fram? Allar veiðiheimildir í kjölfarið eiga að fara á opinn leigumarkað, hvernig hyggst Samfylkingin útfæra þá stefnu þannig að hún sem slík stuðli ekki að stóraukinni og enn meiri samþjöppun veiðiheimilda þegar þeir stóru í krafti auðsins og aðgangs að fjármagni fara að yfirbjóða veiðiheimildirnar? Þetta væri allt saman fróðlegt að vita. Það vill svo til að fyrir um tíu árum var ég talsvert upptekinn af þessum málum og ég gekk meira að segja svo langt að ég setti saman bókarkorn um sjávarútvegsmál þannig að ég verð varla sakaður um það, a.m.k. persónulega sem einstaklingur og stjórnmálamaður, að hafa ekki reynt að gera sæmilega grein fyrir mér í þessum efnum gegnum tíðina, enda eyddi ég miklum tíma í málflutning og rökræður, greinaskrif og bókarskrif um sjávarútvegsmál á löngu skeiði stjórnmálaferils míns. Ég var formaður sjávarútvegsnefndar í mörg ár og lagði heilmikið af mörkum í þessum efnum, en ég hef kannski gert heldur minna af því núna allra síðustu missirin vegna þess einfaldlega að tími minn hefur bundist af öðru. Ég kíkti aðeins í þetta bókarkorn núna á dögunum og ég verð að segja alveg eins og er að öðrum þræði var ég ánægður með hvað það hefur staðist tímans tönn að mörgu leyti. Að sumu leyti reyndist ég forspár um ýmsa þætti þróunarinnar eins og hún blasti þarna við. Ég var t.d. að bollaleggja um möguleika okkar á því að stórauka verðmætasköpun með vinnslu uppsjávarfiska til manneldis og það hefur margt gengið eftir í þeim efnum. En því miður reyndist ég líka forspár um það að að óbreyttu kvótakerfi mundu verða stórfelldar breytingar í sjávarútvegi, samþjöppun veiðiheimilda, útgerðin yrði einhæfari, við mundum missa fjölbreytnina og það yrði mikil byggðaröskun ef þetta yrði keyrt áfram eins og þá horfði til. Það hefur allt gengið eftir. Það er kannski dálítið sérkennilegt að biðja virðulegan forseta um leyfi til að vitna í sjálfan sig en ég ætla nú að gera það samt, ef ég má aðeins fara inn í texta í þessari bók þar sem fjallað er um stjórn fiskveiða og það sem ég sá þarna fyrir tíu árum fyrir mér að væru mikilvægustu leiðarljósin í þeim efnum. Þar kemur að því sem gerði mig dapran þegar ég fór að rifja upp þessi skrif, það gerði mig dapran að sjá að öll vandamálin blasa enn við óleyst 10, 12 árum síðar, því miður. Það er orðið heldur verra að eiga við þetta og snúnara eftir að búið er að keyra kerfið lengur áfram og það er lengra gengið í þá átt að færa réttinn burt frá fólkinu í sjávarbyggðunum og valda þeirri miklu röskun sem hið óhefta markaðsvædda sjávarútvegskerfi auðvitað gerir. Ég leyfði mér að segja þarna að markmið fiskveiðistjórnar ættu að vera: „a. Að fjölbreytni viðhaldist í útgerð, þ.e. að mismunandi útgerðarhættir, fjölbreytni í stærð skipa og veiðiaðferðum tryggi fjölbreytta þróunarmöguleika og fullnægi þörfum fjölbreyttrar og sérhæfðrar vinnslu.“ Þarna sígur á ógæfuhliðina jafnt og þétt með stefnu í átt til einsleitari útgerðarhátta. „b. Að stjórnunaraðferðir við veiðarnar eða tímabundin rekstrarskilyrði megi ekki verða einhliða ráðandi um þróun fiskvinnslunnar heldur þróist veiðarnar ekki síður í samræmi við þarfir vinnslunnar. Tilkoma kvótakerfisins og bágborin afkoma landvinnslu hefur tvímælalaust veikt stöðu vinnslunnar til að hafa áhrif á þróun útgerðarhátta í sína þágu.“ Er það ekki veruleikinn að kvótalítil eða kvótalaus fiskvinnsla á sér varla lífsvon? „c. Að atvinnuhagsmunir og réttarstaða fiskvinnslufólks og sjómanna ásamt hagsmunum byggðarlaganna verða að fá ákveðið vægi í fiskveiði- og sjávarútvegsstefnu framtíðarinnar. Hvorugt þarf að vera í nokkurri andstöðu við markmið um að hámarka afrakstur lífríkisins og hagkvæmni í rekstri.“ Ætli þetta eigi nú ekki enn við eða um hvað eru menn að tala í mótvægisaðgerðahjali sínu eða öðru slíku? Hvað voru menn að ræða uppi á Akranesi í gærkvöldi t.d.? Ég lagði síðan til eftirfarandi áherslur í sambandi við sjávarútvegsmálin. Mér finnst sumt af því að vísu kannski svolítið hástemmt í dag en læt mig hafa það að vitna í það: „Að mótuð verði og framkvæmd það sem ég hef kallað landvinnslufullvinnslustefna. Stjórnvöld, sölusamtök, atvinnurekendur, verkalýðshreyfing, hagsmunasamtök, byggðarlög og aðrir aðilar sameinist um slíkar áherslur með hámarks verðmæta- og atvinnusköpun að leiðarljósi.“ Síðan var það talið upp að ákveðinn hluti útgerðarinnar gæti þróast sem stærri og öflugri skip og frystiskip til að gera vinnslu eða veiðar og vinnslu mögulegar á úthafinu og sækja á dýpri mið, búa vel að stórri áhöfn o.s.frv. Minni frystiskip yrðu væntanlega við lýði í einhverjum mæli, t.d. í sérhæfðari veiðum og vinnslu. „Að veiðar og vinnsla á sjó yrði í vaxandi mæli undanfari frekari vinnslu í landi.“ Þá voru menn talsvert uppteknir af því að mögulega væri hægt að heilfrysta fisk á fjarlægari miðum til frekari fullvinnslu í landi. Sú þróun hefur kannski ekki orðið stórfelld nema þá helst vinnsla á fiski frá Rússlandi. Ég sá fyrir mér að hefðbundnir ísfisktogarar, einkum þeir stærri, mundu að mestu hverfa á næstu árum, og af hverju? Vegna þess að þar var lengsta úthaldið og þar kom elsta hráefnið að landi, sem ég held að við séum alveg sammála um að svari ekki kröfum tímans í dag, jafnvel þó að menn gerðu allt sem þeir gætu til að hafa meðferð hráefnisins góða um boð en það var ekki óalgengt á sínum tíma að úthald á stórum ísfiskstogurum væri tíu dagar eða jafnvel meira. „Að minni og miðlungsstór fiskiskip með úthaldstíma að hámarki fjóra til sex daga mundu þjóna mörkuðum og vinnslu með ferskt eða ófrosið hráefni og þessi floti yrði mjög fjölbreyttur hvað stærð og veiðiaðferðir snerti. Að fiskmarkaðir yrðu efldir“ - og bíðið nú við - „og sú regla lögfest að allur afli sem ekki fer beint til vinnslu innan lands hjá sama aðila fari um viðurkenndan markað þannig að innlendri fiskvinnslu standi jafnan til boða að bjóða í aflann.“ Ef hv. þm. Grétar Mar Jónsson á í einhverjum erfiðleikum með að skilja hvað við eigum við með þessu þá er það ósköp einfalt, að allur afli sem kemur af miðunum til lands og ekki fer í vinnslu hjá sama aðila innan hans eigin fyrirtækis fari yfir á viðurkenndan markað.  Ég lagði einnig áherslu á að grunnslóðin yrði nýtt og grundvöllur búsetu í minni byggðarlögum tryggður með þróttmikilli smábáta- og bátaútgerð sem hafi vissan forgang til veiða næst landi. Ég verð að segja alveg eins og er, og það er kannski ekkert merkilegt, að ég er í öllum aðalatriðum sáttur við þessar áherslur, þessi markmið og ég mundi leggja og legg það sama til í dag og ég gerði þarna fyrir tíu árum, vegna þess að vandamálin eru því miður öllsömul óleyst. Nú höfum við bara miklu meiri reynslu að baki í því hvað þetta kerfi óbreytt þýðir. Ég vil segja að lokum, virðulegur forseti, að nú þekkja menn auðvitað deilur um kvótakerfið og marga fylgifiska þess og hvað það hefur í för með sér en ein mjög alvarleg staðreynd hefur bæst við og blasir við okkur, ekki ný af nálinni að vísu en kannski vegur hún þyngra núna en nokkru sinni fyrr og það er að kerfinu hefur mistekist megintilgangur sinn, meginmarkmið, sem er hvert? Að vernda og byggja upp mikilvægasta nytjastofn Íslandsmiða, þorskinn. Kvótakerfið var sett á hér í þessum sölum í neðri og efri deild í desember 1983 vegna dökkrar skýrslu um ástand þorskstofnsins sem bráðabirgðaráðstöfun í eitt ár af því að menn höfðu margir illan bifur á því að fara þess a leið en töldu ekki annað skárra í boði í bili. Þegar menn standa frammi fyrir því núna að þetta hefur svo gjörsamlega mistekist, megintilgangurinn með kerfinu, að vernda og byggja upp nytjastofnana, að það hálfa væri nóg, við stöndum verr með þorskinn í dag - ef við treystum á niðurstöður vísindanna sem við höfum kannski ekki annað skárra í höndunum til að gera - en nokkru sinni. Skýrslan síðasta vor var miklu verri en dökka skýrslan vorið 1983. Hvað stendur þá eftir? Ég spyr líka: Hvað þarf til til þess að menn opni augun og fallist á að fara ofan í saumana á þessum hlutum? Þarf þorskstofninn algerlega að hrynja, þarf fyrst að útrýma þorskinum á Íslandsmiðum til þess að menn fallist á að það sé kannski eitthvað að, að við þyrftum kannski eitthvað að fara að gá að okkur? Væntanlega dugar heldur ekki álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eins og þegar má ráða af viðbrögðum ríkisstjórnarinnar við því. Ég tel að sú tillaga eða það frumvarp sem við flytjum hér sé málefnalegt, það sé jákvætt 

Forseti. Ég er nú farinn að sjá eftir því að hafa kallað eftir stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs  Ég held að það þurfi ekkert að koma á óvart að kallað sé eftir þeirri stefnu miðað við þær 11 greinar sem hér eru taldar upp sem markmið endurskoðunarinnar vegna þess að þær greinar stangast hver á við aðra. Og þess vegna spyr maður: Er þetta tilraun til þess að ná einhvers konar málamiðlun eða kalla öll sjónarmið inn í þetta samstarf eða lýsir þetta stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Niðurstaða mín er sú að það sé hvort tveggja. Vissulega sé auga haft á einhverjum sjónarmiðum sem ekki eru sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en síðan lýsi einmitt þessir 11 partar, og það styður síðasti hv. þingmaður sem hér talaði með því að lesa upp úr greinum eftir sjálfan sig sem svipar mjög til þess arna, þversögninni í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjávarútvegsmálum, að þeir ætla annars vegar að hafa fulla hagkvæmni í sjávarútveginum og ætla honum að vera undirstöðuatvinnugrein en hins vegar ætla þeir honum að vera jafngildi einhvers konar byggðastyrkja og byggðaaðstoðar og félagsmálastofnun svo á þriðja vængnum. Þetta gengur því miður ekki upp. Ég fagna því hins vegar að hér hefur komið fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur sett fram fyrningarleið, ákveðna útgáfu af fyrningarleið. Ég tek eftir því að hún er hætt að leggja áherslu á byggðakvóta en ég spyr enn eins og aðrir hafa spurt: Hvað um stefnuna um suman afla á markað, sem mér þykir ekki ganga fullkomlega upp, hvorki í útgáfunni sem hún er höfð í þessari greinargerð né í þeim lestri sem 

Herra forseti. Það er ákaflega gagnlegt að fá hv. þm. Mörð Árnason upp í andsvör og þessi andsvör virðast ætla að verða framlag Samfylkingarinnar til þessarar umræðu. Það var athyglisvert hvernig hv. þingmaður gat haft allt á hornum sér, fyrst gagnvart frumvarpinu og málflutningi þeirra sem að því standa en síðan út í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem næstur kom og talaði á móti frumvarpinu. Þetta fannst mér nú talsverð snilld, að geta verið önugur og haft allt á hornum sér út í ræður sem komu sín úr hvorri áttinni í málinu. Ef við værum að bjóða öðrum flokkum til samstarfs um heildarendurskoðun sjávarútvegsstefnunnar en tækjum fram að það yrði að vera algerlega á okkar forsendum, til hvers væri það þá? Er það það sem hv. þm. Mörður Árnason ætlast til og er að biðja um og er hann kannski óánægður með að við skyldum ekki bara afgreiða málið þannig? Það getur auðvitað hvaða flokkur sem er komið hér með sínar ýtrustu kröfur og sagt: Komið þið nú með okkur í vinnu, við skulum endurskoða lögin en á okkar forsendum, það verður algerlega að vera á þeim forsendum sem við sjáum fyrir okkur í þessu máli. Auðvitað þýðir það ekki neitt. Ef menn ætla að fara í þessa vinnu frá grunni og eru tilbúnir til að gefa upp á nýtt í íslenskum sjávarútvegsmálum verða allir að setjast óbundnir að því borði. Það þýðir ekki að þeir komi stefnulausir þangað, það þýðir ekki að þeir geti ekki lagt sínar áherslur í púkkið, þeir sem hafa þær. Það er þetta sem ég vonast til að hv. þm. Mörður Árnason fáist til að viðurkenna. Ég tel að það sé engin mótsögn í því og mér finnst dapurlegt að heyra hv. þingmann tala eins og það hljóti sjálfkrafa að vera mótsögn að leita leiða til að gera rekstur sjávarútvegsins hagkvæman og hins vegar að innleiða eitthvert réttlæti í þetta kerfi, eitthvert öryggi t.d. fyrir fólkið í sjávarbyggðunum. Það þarf engin mótsögn að felast í því. Til dæmis með því að byggðatengja ákveðinn hluta réttindanna og það er okkar stefna, þannig er hún útfærð, og við höfum gert ráð fyrir því að ef við gætum undið ofan af kerfinu og 

Forseti. Það er óþarfi að vera í vondu skapi þótt bent sé á að þau 11 atriði sett eru fram sem markmið þessarar endurskoðunar stangast hvert á við annað. Það er ósköp einfalt. Þegar spurt er að því, í því ljósi, hver stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er þá er líka óþarft að bregðast illa við. Í þeirri stefnu rekst líka hvað á annars horn  Ég vil hins vegar segja að það er ekki meginatriðið. Meginatriðið í málinu kemur fram í því frumvarpi sem átti að mæla fyrir á eftir þessu frumvarpi og var sett fram sem viðbragð við atburði sem sýnir að kvótakerfið, það kerfi sem menn settu niður á sínum tíma, er að renna sitt skeið og stenst ekki lengur. Ég rakti áðan þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir, annars vegar skerðing á þorskaflaheimildum sem nú er orðin staðreynd og hins vegar úrskurður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Við þurfum núna að fara saman í að mæta þessu tvennu. Við þurfum að gera það á þann veg sem er samkvæmur og svarar bæði líffræðilegu spurningunni, spurningunni um sóknina, og líka spurningum um mannréttindi. Að gefnu tilefni er rétt að upplýsa hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um að Samfylkingin hefur enn sömu stefnu og hún hefur haft áður í öll þau sjö ár sem liðin eru síðan hún var stofnuð, um ótvíræða þjóðareign á aflanum í sjónum og að úthluta eigi afnotaheimildum að honum gegn gjaldi. Þannig sköpum við það réttlæti og jafnræði sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur kallað eftir.

Herra forseti. Þá væri gaman að vita hvað Samfylkingin er að gera í stjórnarsamstarfinu til að koma þessari stefnu sinni fram. Ég hef lítið frétt af því. Ég heyri það ekki á hæstv. sjávarútvegsráðherra að það bóli mikið á því. Ég vísa því einfaldlega til föðurhúsanna að einhverjar sérstakar og augljósar mótsagnir séu í nálgun okkar í þessum efnum. Ég mótmæli því einfaldlega. Það er grundvallarmisskilningur hjá hv. þingmanni. Ég veit ekki hvernig hann nálgast hlutina. Telur hann að þetta þurfi í öllum tilvikum að vera allt eða ekkert, annaðhvort eða. Hv. þingmaður skilur ekki þá útfærslu að allur afli sem ekki fer beint til vinnslu hjá sama aðila skuli fara yfir markað. Verður það að vera svo að annaðhvort allur fiskur eða enginn fiskur fari á markað? Á það að vera eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson ræddi um varðandi botntrollið, annaðhvort alfarið að banna það eða leyfa það í óbreyttri mynd? Er ekki til einhver millivegur? Er ekki t.d. hægt að friða ákveðin svæði fyrir botnveiðum, kóralsvæðin t.d.? Eru menn ekki loksins að manna sig upp í það að sýna lit í þeim efnum, a.m.k. hvað varðar kóralsvæðin fyrir austan og þó fyrr hefði verið. Það er þannig með sjávarútvegsstefnuna að samþætta þarf í henni mörg markmið og ekkert eitt þeirra á að ríkja yfir öllum hinum. Hagkvæmni, að sjálfsögðu þarf að hafa hana í huga og að leiðarljósi, að atvinnureksturinn geti verið hagkvæmur og arðbær og einhver nenni að standa í honum. En það þarf að huga að fleiru, t.d. því að nýtingin sé sjálfbær og við göngum ekki í nafni hagkvæmni á auðlindina þangað til hún verður að engu. Þar erum við strax komin með tvö veigamikil markmið sem verður að samþætta í stefnunni. Það á ekki að nálgast þau þannig að þetta séu mótsagnir. Það er heldur ekki mótsögn í því að leita hagkvæmra leiða í rekstri og leiða réttlætis, atvinnuöryggis og treysta um leið forsendur byggða. Það má ekki vera þannig því að þá erum við að gefast upp.

Herra forseti. Fiskvinnsla án útgerðar hefur ekki sama aðgang að hráefni og fiskvinnsla í samkeppnisútgerð. Þess vegna er ekki hægt að taka mark á tillögum Vinstri grænna um fiskmarkaði, að allur fiskur sem ekki fer inn í fiskvinnslu fari inn á markað. Hann gerir það í dag, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Sú vinnsla sem er að kaupa fisk af sjálfri sér selur þann fisk sem hún vill ekki nýta á markað. Það er bara þannig. Þannig er raunveruleikinn. Samkeppnisstaða fiskvinnslu án útgerðar við fiskvinnslu með kvóta er ójöfn á meðan þeir eru ekki skuldbundnir til að setja allan fiskinn á fiskmarkað. Það væri strax spor í rétta átt, ef allur fiskur færi á fiskmarkað og mundi jafna stöðu fiskvinnslu án útgerðar og annarrar fiskvinnslu í landinu. Aflagjald til hafna markast af fiskverði. Hafnargjöld eru prósenta, 1,28% er aflagjald. Ef aflagjald af bát sem er í eigin vinnslu er bara 130 kr. fyrir kíló af þorski en svo getum við sett fiskinn á markað á sama tíma fyrir 230 eða jafnvel 300 kr. þá er verið að borga helmingi fleiri krónur af bátnum sem landar öllu á fiskmarkað. Ég nefni þetta vegna þess að í gangi eru mótvægisaðgerðir vegna stöðu hafna. Þetta hefði hjálpað höfnum landsins verulega, svo ekki sé minnst á launakjör sjómanna þegar skipt er úr á 130 kr. í 260 kr. eða kannski 350 kr. eins og fiskmarkaðsverð hefur verið á síðustu mánuðum. Þetta skiptir ekki hvað síst máli þegar talað er um þetta.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki rétt að segja að allur fiskur sem ekki fer beint til vinnslu hjá sama aðila í landi fari á markað. Það fer einfaldlega heilmikið af fiski beint frá útgerð í gámum til útlanda inn í erlendar fiskvinnslur. Að því hráefni kemst innlend fiskvinnsla aldrei því að það er aldrei boðið til sölu innan lands.

Jú, jú.

Nei, það er bara ekki þannig. Það fer þó nokkuð af fiski, hefur a.m.k. gert það á undanförnum árum. Þetta hef ég rætt við marga í fiskvinnslu og við þá sem eru þaulkunnugir mörkuðunum. Eftir því sem hráefnið sem fer á markað hefur farið minnkandi undanfarin missiri þá hafa menn m.a. bent á þetta. Það mundi strax laga þeirra stöðu ef svona regla væri sett inn. Svo vil ég spyrja hv. þingmann: Væri þetta a.m.k. ekki til bóta frá núverandi ástandi? Ég held að það hljóti að vera. Af hverju leggjum við ekki til að allur fiskur fari á markað? Jú, það er metið svo af lögfræðingum og þeim sem vel til þekkja að það orki mjög tvímælis að hlutast þannig til um innri rekstrarákvarðanir í einu og sama fyrirtækinu. Ef maður á skip, veiðiheimildir og vinnslu í landi og miðar útgerð sína alfarið við að fóðra sína vinnslu, getur Alþingi þá gripið inn í og sagt við hann: Nei, góði, þú mátt ekki landa í þína vinnslu? Þú verður að setja þann fisk á markað. Ég vil a.m.k. að hv. þingmaður svari mér þá því: Telur hv. þingmaður hægt að ganga svo langt að grípa inn í að því leyti? Ef menn telja að það sé lagalega fært, réttlætanlegt og pólitískur möguleiki þá höfum við ekki hafnað slíku. En það er þessi algeri aðskilnaður sem menn hafa stundum talað um. Ég held að ég hafi aðallega verið sammála öðrum atriðum sem hv. þingmaður tók upp og við þeim þarf ekki svör af minni hálfu. Við erum algerlega sammála um að skoða aðstöðumun landvinnslu og sjóvinnslu. Það þarf líka að skoða aðstöðumun, flutning á óunnum fiski til útlanda gagnvart stöðu vinnslunnar hér heima, ekki síst eftir að kvótaskerðingarálagið er fallið niður. Þar er innbyggður aðstöðumunur, allt vísar í þá átt, og hann er ósanngjarn.

Herra forseti. Æðioft er fiskvinnsla tengd útgerð í samkeppni á mörkuðum og býður í sama fiskinn og fiskvinnsla án útgerðar þarf að bjóða í. Það er mjög erfitt að bjóða upp á það. Þess vegna er best að gera eins og gert er á Englandi, í Þýskalandi, Frakklandi, Danmörku og fleiri löndum, þar sem nánast allur fiskur fer á fiskmarkað. Það er samkomulag við sjómannasamtök í þessum löndum um hvernig skuli ráðstafa afla. Það er byggt á því að menn keppast við að landa fisknum á sem hæstu verði til að sjómenn hafi fullan hlut út úr því. Í íslensku sjómannalögunum stendur að útgerðarmaður skuli ávallt tryggja sjómönnum sínum hæsta verð sem hægt er að fá. Þetta er einn af þeim grunnþáttum sem ekki hefur verið staðið við gagnvart íslenskum sjómönnum í gegnum tíðina. Það er meira að segja til apparat sem heitir Verðlagsstofa sjávarútvegsins sem verðleggur þrjár eða fjórar tegundir af fiski, eins og ég sagði áðan, þorskinn á 130–150 kr. eftir stærð og gæðum en markaðsverð er helmingi hærra, í sumum tilfellum upp í 350 kr. eins og var stundum í haust á stórum og góðum fiski. Þetta finnst mér ekki ganga upp. Bróðurpartinum af öllum þeim afla sem hv. þingmaður talar um að fari í gáma erlendis fer á markað í flestum tilfellum, er verðlagt í gegnum fiskmarkað. Sjómenn hafa fullt kaup út úr því. En nú er komið til fyrirkomulag þar sem íslenskir fiskverkendur fá að bjóða í fisk áður en hann fer í gáma. Þá hafa menn kost á að setja lágmarksverð á fiskinn þannig að þeir vilja oftast nær frekar selja hann til útlanda en selja hann innan lands. Það eru þessir þættir sem maður skilur ekki í stefnu Vinstri grænna, þ.e. út af launum sjómanna. 

Herra forseti. Er þá hv. þm. Grétar Mar Jónsson ánægður með ástandið eins og það er í dag? Telur hann það betra? Eru sjómenn betur settir við núverandi ástand? Ég held að það sé sanngjarnt að maður geri kröfu til þess að hv. þingmaður svari því, ráðist ekki bara á okkur og tillögur okkar og hugmyndir sem við leggjum fram í góðri trú, í þeirri trú að það mundi bæta úr ástandinu frá því sem nú er. Er þetta þá bara allt eða ekkert? Mér finnst að hv. þingmaður skulda okkur svör við því. Ég held að það sé ekki þannig, þótt það sé alveg rétt að í gámaviðskiptunum taki menn mið af markaðsverði og geri upp við sjómenn á þeim grunni, að það sé hið sama og að innlenda fiskvinnslan hafi raunverulega möguleika á að ná í hráefnið. Það þýðir ekki það sama þótt menn hringi og spyrji: Hvað fór ýsan á, hvað fór flatfiskurinn á o.s.frv. á markað og geri upp við sjómennina á þeim grunni. En þetta gætum við skoðað betur og kann að taka breytingum, m.a. eftir því hvaða framboð er á hráefni. Það er alveg rétt að það er mikill aðstöðumunur á fyrirtæki sem á umtalsverðar veiðiheimildir og landar inn í vinnsluna hjá sér og keppir svo á markaði um viðbótarhráefni við aðila sem hafa engar veiðiheimildir. Það er sérstaklega mikill aðstöðumunur ef hinn fyrri aðili fékk sínum veiðiheimildum úthlutað í upphafi án endurgjalds og þær eru fullkomlega afskrifaðar hjá honum og hann hefur þann gríðarlega aðstöðumun sem í því er fólginn. Það þarf hins vegar ekki að vera mikill aðstöðumunur ef slíkur aðili er nýbúinn að fjárfesta í veiðiheimildunum. Það verður auðvitað að hafa það í huga þegar kemur að rekstrarbyrðinni hjá fyrirtækinu. Auðvitað er þetta stanslaust viðfangsefni, að fást við að reyna að setja sanngjarnar leikreglur sem geri mönnum kleift að starfa í þessari grein á jafnræðisforsendum. Um það snýst m.a. það sem verður á dagskrá næst, ef ég veit rétt. Ætli það sé ekki rétt að maður fari að þagna til að gefa þeirri umræðu kost á að komast að.

Herra forseti. Fyrr í dag fór fram umræða utan dagskrár um atvinnuástandið á Akranesi í framhaldi af hópuppsögnum og alvarlegu atvinnuástandi sem þar hefur skapast vegna lokunar á fiskvinnslu í HB Granda. Ég hafði það á tilfinningunni að menn væru að ræða þetta út frá þeirri forsendu að ástandið væri orðið alvarlegt á Akranesi vegna skerðingar á þorskkvóta, vegna þess að fyrirtækið hefði þurft að skera niður starfsemi sína uppi á Skaga vegna minni þorskkvóta og skerðingarinnar frá því í haust. Hinn dapurlegi sannleikur er auðvitað sá að þetta ástand er afleiðing af kvótakerfinu, af fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni. Þetta atvinnuástand er afleiðing af því kerfi sem við höfum búið við og hefur verið til umtals í þinginu í dag og nú liggja hér fyrir tvö mál sem bæði snerta fiskveiðistjórnarkerfið. Annars vegar það mál sem við erum að tala um núna, frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og hins vegar tillaga til þingsályktunar um breytta stjórn fiskveiða í samræmi við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Fiskveiðistjórnarkerfið er svo sannarlega enn á dagskrá. Það er kunnara en frá þurfi að segja hver afstaða mín hefur verið til þess stóra máls á undanförnum árum. Ég hef gagnrýnt gegnum þykkt og þunnt þá sérhagsmunagæslu og þau sérréttindi sem voru á kostnað jafnræðis og jafnréttis og stóðu að baki hugsuninni og hugmyndinni um það kerfi sem við búum við. Afsal á sameign þjóðarinnar var rangt á siðferðislegum, jafnræðislegum og pólitískum forsendum. Þar til viðbótar hefur kerfið meira og minna mistekist að því leyti að stofnarnir hafa hrunið, skuldirnar hafa hækkað, byggðarlög hafa lagst í eyði eða orðið fyrir verulegri fólksröskun og fólki í þessari atvinnugrein hefur verið sagt upp í stórum, stórum stíl. Afstaða mín til þessa fiskveiðistjórnarkerfis hefur ekkert breyst. Ég tel frjálsa framsalið og gjafakvótann vera kannski stærstu meinsemdirnar og tel það vera bæði ranglátt og skaðlegt. Nú hefur það gerst að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur kveðið upp álit sitt í máli sem höfðað var fyrir hönd tveggja einstaklinga sem höfðu sótt sjó án þess að hafa kvóta og þeir hlutu sektir og dóma fyrir þá gjörð sína. Mannréttindanefndin hefur komist að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið á þessum einstaklingum og málið er nú til meðferðar hjá stjórnvöldum, að mér skilst, um það hvernig bregðast eigi við þessu áliti og er jafnvel ýjað að því að ekki sé nein þörf eða krafa um það eða skylda af okkar hálfu að hlýða þessari niðurstöðu mannréttindanefndarinnar. Ég er á þeirri skoðun að það eigi að taka þetta álit eða þennan dóm mjög alvarlega, ég lít svo á að það sé skuldbindandi fyrir íslensk stjórnvöld og það eigi ekki að virða álitið að vettugi. Að því leyti get ég lýst yfir samþykki mínu við tillögu til þingsályktunar um breytta stjórn fiskveiða í samræmi við þennan úrskurð og tel það vera eðlileg viðbrögð að við hlítum niðurstöðu nefndarinnar. Ég get líka lýst yfir stuðningi og skilningi a.m.k. á þeirri tillögu sem hér er komin fram af hálfu vinstri grænna að því leyti að fiskveiðistjórnarkerfið verði tekið til gagngerðrar endurskoðunar og að mikið verði lagt í þá skoðun. Það er hægt er að rífast um einstaka hluti, eins og við höfum hlustað hér á endalaust í dag, en kjarni málsins er sá að þetta kerfi þarf endurskoðunar við, enda er þess getið í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að gerð verði sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða. Þetta er auðvitað yfirlýsing sem gerð var og liggur fyrir frá því að ríkisstjórnin var mynduð og er í eðli sínu það sama og verið er að tala um hér í dag, að gerð verði sérstök athugun á aflamarkskerfinu með hliðsjón af áhrifum þess á þróun byggða o.s.frv. Þetta eru frekar keimlíkar tillögur að því leyti til að farið er fram á gagngera endurskoðun í þeim báðum.  Hvað vill Samfylkingin? spurði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Það er mjög auðvelt og einfalt að svara því. Við í Samfylkingunni höfum verið með þá stefnu í stórum dráttum að taka ætti upp fyrningarleiðina, að staðfesta eigi og viðurkenna að fiskimiðin og auðlindin í hafinu sé þjóðareign og að greitt sé eðlilegt gjald fyrir afnotaréttinn af þeirri auðlind. Þetta er stefna Samfylkingarinnar og hún hefur ekkert breyst svo ég viti til. Hins vegar horfumst við náttúrlega í augu við þá staðreynd að Samfylkingin gekk til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn á síðasta ári og þá rataði ekkert annað að því er lýtur að fiskveiðum inn í þann stjórnarsáttmála en sú setning sem ég nefndi áðan. En eins og veraldarvanir og þaulreyndir alþingismenn átta sig á er ekki allt fengið þegar gengið er til samstarfs við aðra flokka. Við vitum það vel að ekki er meiri hluti fyrir því í þinginu að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu eins og það liggur fyrir í dag. Við heyrðum fyrr í þessari umræðu í hv. þm. Jóni Gunnarssyni þar sem hann lýsti sjónarmiðum sjálfstæðismanna og Sjálfstæðisflokksins að því er ég best skil og reikna með. Við áttum okkur líka á því að Framsóknarflokkurinn, sem hér á allmarga þingmenn, hefur verið hugmyndasmiður og eigandi þessa fiskveiðistjórnarkerfis og hefur ekki verið til viðtals um að breyta því kerfi. Þetta er hin pólitíska staðreynd sem blasir við. Það er alveg sama hvað við, andstæðingar gjafakvótans, flytjum hér heitar og góðar ræður við breytum engu um það meðan hinn pólitíski veruleiki er sá að það skortir meiri hluta í þinginu til að breyta kerfinu, enda er hér raunar ekki verið að gera tillögur um það í sjálfu sér hvernig eigi að breyta því, heldur viljum við að það verði tekið til endurskoðunar í ljósi þeirrar staðreyndar að kerfið hefur brugðist að því er varðar fiskstofnana og að því er varðar byggðirnar svo eitthvað sé nefnt. Herra forseti. Hvernig vinna á úr þessari stöðu er auðvitað álitamál. Ég er þeirrar skoðunar að á þessu stigi málsins sé rétt og skynsamlegt að bregðast við úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna með því að opna kerfið og veita aðgengi að kvótanum og nálgast þetta mál út frá þeirri pólitísku stöðu sem við erum í. Ég fyrir mitt leyti mun halda áfram að tala gegn þessu kerfi og benda á aðrar leiðir, benda á staðreyndir og afleiðingar sem kerfið hefur haft í för með sér og svo verður það náttúrlega að ráðast hvort það ber árangur eða ekki.

Herra forseti. Það er ljóst að við höfum brotið mannréttindi í langan tíma. Kvótakerfið sem við erum með er ónýtt eins og kom fram hjá hv. þm. Ellerti B. Schram. Þess vegna spyr ég: Hvað vill Samfylkingin gera? Ætlar hún að taka þátt í að hunsa álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eða ætlar hún að standa í ístaðinu og gera þá kröfu að farið verði eftir áliti nefndarinnar?  Svo eru menn að velta því fyrir sér að það þurfi að fara að skoða kerfið, endurskoða kerfið. Hvað eru menn að fara? Vita þeir ekki að það er komið álit frá mannréttindanefndinni um að þetta sé ónýtt kerfi? Og svo vitna menn í eitthvað í stjórnarsáttmálanum um að það þurfi að skoða kerfið. Það er ljóst að það verður að borga skaðabætur til margra sem hafa farið mjög illa út úr því, en fyrst og fremst finnst mér að það þurfi að vera skýrt hvort Samfylkingin ætlar að standa í ístaðinu. Ætlar hún að sprengja ríkisstjórnina ef íhaldið vill ná sínu fram með því að gera engar breytingar og jafnvel hunsa algjörlega álit mannréttindanefndar?

Herra forseti. Ég hef ekkert umboð til að gefa einhverjar yfirlýsingar fyrir hönd Samfylkingarinnar en ég get sagt fyrir sjálfan mig að ég mun mæla með því að tekið verði mark á þessum úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það verður svo að koma í ljós hvort tekið verður mark á því. Ég vek enn og aftur athygli á því að Samfylkingin gekk til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn. Ég vek athygli á því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið til viðtals um að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu í neinum grundvallaratriðum. Ég vek líka athygli á því að ekki er meiri hluti í þinginu fyrir verulegum breytingum. Ég hef hins vegar trú á því af góðum kynnum mínum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins að þeir muni hlusta og taka skynsamlega á þessum málum eins og langflestum öðrum, enda erum við í samstarfi, ekki til að sprengja eitt eða neitt, það kemur auðvitað ekki til greina að sprengja eitt eða neitt, heldur flytjum við okkar mál og svo hlustum við á hvað samherjar okkar í Sjálfstæðisflokknum segja. Ég hef ekki neinar áhyggjur af niðurstöðu þessa máls og bind góðar vonir við að menn bregðist við af skynsemi eins og okkar er von og vísa.

Herra forseti. Það er kannski til of mikils mælst að ætlast til þess að þingmaður svari fyrir ríkisstjórn, en ég tel að hv. þm. Ellert B. Schram geti þó svarað fyrir sjálfan sig. Tekur hann þátt í því að snúa út úr eða reyna að hunsa álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Mér finnst það skipta máli að menn standi frammi fyrir prinsippum, ekki bara til að verja ríkisstjórnir eða verja þær falli. Ég dreg mjög í efa fullyrðingu hv. þingmanns um að það sé meiri hluti fyrir því á Alþingi Íslendinga að hunsa álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Að mínu mati eru engar líkur á að svo sé. En það er mjög alvarlegt ef menn ætla að láta það yfir sig ganga að brjóta tilmæli mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna.

Herra forseti. Ég nefndi það sem ég held að við báðir gerum okkur grein fyrir að á hinu háa Alþingi hefur ekki verið og er væntanlega ekki enn þá meiri hluti fyrir því að ganga til þess verks að breyta eða bylta fiskveiðistjórnarkerfinu, ég sagði það áðan og get endurtekið það. Ég er orðinn alveg nógu gamall, og eldri en tvævetur, til að átta mig á því að þessu verður ekki breytt í einu vetfangi, það er ekkert sem við getum búist við, enda er verið að leggja hér til að þetta mál verði sett allt í endurskoðun og það tekur sinn tíma, jafnvel vinstri grænir gefa sér tvö eða þrjú ár áður en nokkur niðurstaða geti fengist af þeirri tillögu sem þeir eru að leggja fram. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég á von á því eða trúi því að menn hlusti og tali saman og skiptist á skoðunum um hvort eitthvað megi betur fara í þessu kerfi. Ég geri mér vonir um það, með vísan til þessa úrskurðar mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, að menn velti því kannski fyrir sér hvort möguleiki sé á að opna kerfið þannig að það verði aðgengi inn í það til að koma til móts við kjarna þessa úrskurðar, sem er fólginn í því að það verði að vera jafnræði til þess að brjóta ekki mannréttindi, þegar um þessi mál er fjallað í áðurnefndum úrskurði.