Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vildi vekja máls á því við hæstv. ríkisstj., að í Morgunblaðinu, sem út kom í morgun, er skýrt frá mjög veglegri dagskrá, sem á að hafa í ríkisútvarpinu 1. des., og verður að telja það mjög vel farið, að svo skuli gert. Hins vegar er skýrt svo frá í þessu blaði, að dagskráin hefjist klukkan 13 og ljúki klukkan 24, en ameríska og enska setuliðið annist tímann frá kl. 13-14, og verði dagsins minnzt þar á ýmsan hátt, en að því loknu taki ríkisstjóri Íslands til máls. Ég vildi nú spyrjast fyrir um það hjá ríkisstj., hvort hér mundi ekki fara eitthvað á milli mála um þessa frásögn, eða hvort ríkisstj. þyki vel við eiga, að dagskrá ríkisútvarpsins á fullveldisdegi okkar hefjist á því að okkar ágætu gestir byrjuðu dagskrána á undan ríkisstjóra. Ég vona, að þetta hafi farið eitthvað á milli mála hjá blaðinu, því að þótt við viljum unna okkar gestum alls málfrelsis í útvarpinu og munum taka á móti öllum heillaóskum þeirra með ánægju, þá finnst mér ekki viðeigandi að þeir byrji dagskrána, ef þeirra útvarp er einn þátturinn í íslenzka ríkisútvarpinu á fullveldisdaginn, eins og fram kemur í Morgunblaðinu.



Herra forseti: Hæstv. dómsmrh. er ekki viðstaddur, en útvarpið heyrir undir hann, en mér er ekkert kunnugra um þetta mál en þeim hv. þm., sem spurði. En ég skal koma þessari aths. hv. þm. Ísaf. til viðeigandi ráðh., og hef ég ekki meira um málið að segja að svo stöddu.

dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Herra forseti. Ég var ekki hér í upphafi fundarins, en mér hefur verið sagt, að hv. þm. Ísaf. hafi gert fyrirspurn til mín út af dagskrá útvarpsins 1. des. n. k. Það var sagt hér í blöðunum í morgun, að setuliðin ensku og amerísku önnuðust útvarpsdagskrána þann dag milli kl. 13 og 14, og hv. þm. mun ekki hafa fundizt það viðeigandi, og beindi hann til mín fyrirspurn þessu viðvíkjandi. Ég get lýst því yfir, að mér var alls ókunnugt um, hvernig ætlunin væri að haga þessu, þar til ég las frásagnir blaðanna í morgun. Eins og hv. þm. mun kunnugt, þá er það ekki ráðh., heldur útvarpsráð, sem ákveður dagskrá útvarpsins, en nú vill svo vel til, að hv. 1. þm. Reykv., sem er formaður útvarpsráðs, er hér viðstaddur og getur því væntanlega gefið upplýsingar um þetta. Mér hefði fundizt rétt, að ríkisstjóri hefði flutt sína ræðu áður en dagskrá setuliðanna byrjaði, í stað þess að gert mun ráð fyrir, að ræða hans komi þar næst á eftir, en eins og ég tók fram, þá er það ekki ráðh., sem ákveður þetta, en mér þætti vænt um, ef form. útvarpsráðs gæti gefið skýringu á þessu.



Herra forseti. Það ætlast sjálfsagt enginn til þess, að æðsti yfirmaður útvarpsins, hæstv. dómsmrh., hafi afskipti af dagskrá þess daglega, en það gegnir nokkuð sérstöku máli með þennan dag. Það, sem einkum stakk mig, var frásögnin í Mbl., þar sem talað var um samfellda dagskrá útvarpsins í 12 klst. og að henni verði þannig hagað, að setuliðnn annist tímann milli kl. 13 og 14. Sé þessi frétt röng, þá er gott að taka því, en þó er einkennilegt, að útvarpsráð skuli láta birta þetta svona, en ef það er rétt, að setuliðin hafi tekið að sér þennan tíma, þá verð ég að segja, að mér finnst það mjög óviðeigandi. Nú getur verið, að setuliðin vilji gjarnan taka þátt í hátíðahöldunum þennan dag og hyggist að sýna okkur þannig vinsemd, en það má benda þessum ágætu gestum okkar á það, að áður, þegar við höfum minnzt þessa dags, þá hafa þeir dregið sig í hlé og látið sem, minnst á sér bera bæði á götunum og annars staðar. Ég er með þessu ekkert að amast við þeim sérstaklega, er þessi tilhögun finnst mér óviðeigandi.



Herra forseti. Ég tók einnig eftir þessu, sem sagt var í blöðunum í morgun um samfellda dagskrá útvarpsins í nær 12 klst. og einnig, að setuliðin mundu annast tímann milli kl. 13 og 14. Ég held, að það hljóti að vera klaufalega sagt frá þessu í blöðunum og að þetta sé einkum að kenna smekkleysi þeirra, sem settu þessa frétt í blöðin, og að þeir kunni ekki að gera greinarmun á dagskrá íslenzka útvarpsins og dagskrá setuliðsins. Ameríska setuliðið hefur venjulega þennan tíma í útvarpinu, og það kemur dagskrá íslenzka útvarpsins ekkert við, og hygg ég því, að þetta hljóti að vera þannig, að hin samfellda dagskrá íslenzka útvarpsins hefjist raunverulega ekki fyrr en kl. 14. Ég hygg því, að hér sé um misskilning að ræða, sem sé fyrst og fremst smekklausri frásögn að kenna. Annars hefði mér fundizt eðlilegra að haga þessu þannig þennan dag, að íslenzka útvarpið hefði haft samfellda dagskrá, sem hefði hafizt strax að loknu hádegisútvarpi. Sem sagt, ég held, að þetta hljóti að vera misskilningur, en annars kemur það í ljós, því að hv. 1. þm. Reykv. mun nú hafa kvatt sér hljóðs, og hann getur væntanlega gefið fulla skýringu á þessu.



Herra forseti: Það hefur ekki verið algengt, að dagskrá útvarpsins hafi verið rædd hér á Alþ., eins og nú í Sþ. í dag. Ég er því ekki undirbúinn að svara þeirri fyrirspurn, sem hér hefur komið fram. Annars skal ég segja það, að frá þessari dagskrá hefur enn ekki verið gengið alveg í útvarpsráði, og mér er ekki kunnugt um það, hvaðan blöðin hafa fengið þessa umræddu fregn. Ég las þessa fregn í blöðunum fyrst nú eftir hádegið og varð þá undrandi yfir þessu, því eins og ég sagði, þá hefur alls ekki verið gengið frá þessari dagskrá, en það mun verða fundur í útvarpsráði seinni partinn í dag til þess að ganga endanlega frá henni og ég ætlaði að bíða með frekari athugun á þessari frétt, þangað til ég kæmi á þann fund. Annars er mér að vísu ekki alveg ókunnugt um þetta mál. Ætlunin var að hafa sérstaklega þjóðlega og veglega dagskrá í útvarpinu þennan dag og þá svo, að hún yrði samfelld frá kl. 11 f. h. til kl. 24, þá hefði dagskráin hafizt með messu kl. 11, síðan hefði komið hádegisútvarp, þá ræða ríkisstjóra, síðan hefði þetta verið tengt við hátíðahöld stúdenta í háskólanum kl. 15, þá tæki svo við samfelld dagskrá úr útvarpssal í þrjá tíma, þar sem brugðið væri upp myndum úr sögu þjóðarinnar, og svo að lokum kvölddagskráir, sem lýst hefur verið. Eins og menn sjá, er hvergi í þessu tími fyrir erlenda setuliðið nema sá tími, sem er milli hádegisútvarpsins og ræðu ríkisstjóra. Í þann tíma hefur enn ekki verið fyllt upp, en nú fyrir tveimur dögum var mér sagt frá því, að ameríska útvarpið vildi gjarnan fá tíma einhvern tíma að deginum, og er þetta þá sá eini tími, sem til mála gæti komið, af þeim ástæðum. En svo er þó komið, af ástæðum, sem ég sé ekki ástæðu til að greina, að þessi tími mun einnig vera fastur. Aðalupplýsingar mínar í þessu máli eru þær, að enn hefur ekki verið gengið frá þessari útvarpsdagskrá, og veit ég ekki, hvernig þessar upplýsingar hafa komizt í blöðin.



Ég vænti þess, að útvarpsráð taki til greina þær athugasemdir, sem komið hafa fram í ræðum hv. þingmanna um þetta mál. Það er lítt viðunandi meðferð, sem þessi hátíðisdagur okkar á að sæta skv. frásögnum blaðanna, ef sannar væru. Hvergi er sagt frá tilhögun hátíðahaldanna á sama hátt, hvorki í Morgunblaðinu, Þjóðviljanum né Alþýðublaðinu. Vænti ég þess fastlega, að formaður útvarpsráðs taki þessar athugasemdir til greina.



Ég vildi aðeins benda á það, hvort hæstv. forseta þyki sæmandi, að slíkt hégómamál sem þetta sé rætt hér.

Forseti (GSv) : Það er atriði, sem forseti verður að dæma um sjálfur.



1. flm. þessa máls, hv. þm. G.-K. (ÓTh), er veikur, eins og kunnugt er. Ég vildi því með örfáum orðum fylgja þessari þáltill. úr hlaði hér á Alþ. Í rauninni þarf ég ekki frekar að gera frekari grein fyrir till. en gert er í grg., en í till. er farið fram á að fela ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Siglufjörð 6 millj. kr. lán til virkjunar Fljótaár, samkvæmt l. nr. 35 2. apríl 1943, gegn tryggingu, sem ríkisstj. tekur gilda. Ríkisstj. hefur samþ. að veita ábyrgð af sinni hálfu til þessarar virkjunar, en eins og upplýst var, þegar málið var á ferðinni, hefur komið á daginn, að þessi upphæð er ófullnægjandi til þess að hrinda virkjuninni í framkvæmd. Hins vegar mun Siglufjörður hafa tryggt sér nægilegt lánsfé til þess að framkvæma virkjunina, þegar það er til staðar, að stj. veiti ábyrgð af sinni hálfu samkvæmt þeirri heimild, er hún hefur í l. til þess. Það hefur alltaf verið haft það form að veita ríkisstj. slíka heimild án þess beinlínis að fyrirskipa henni að veita ábyrgð fyrir hönd ríkisins. En núverandi stj. hefur óskað eftir því, að hún hefði um það bein fyrirmæli frá Alþ., að hún skuli veita þessa ábyrgð, og þess vegna er þessi þáltill. komin fram. Ég vildi mega vænta þess, að meiri hl. Alþ., sem á sínum tíma var fylgjandi því að setja l. nr. 35 1943, um heimild handa stj. til þess að veita slíka ábyrgð, yrði einnig sammála um að fela stj. að framkvæma lögin á þann veg, að ábyrgðin væri veitt. Virkjunin er þegar hafin, og það má ekki stöðva hana fyrir þær sakir, að ekki væri ábyrgð ríkisins fyrir hendi, þar sem heimild er í l. fyrir því að veita ábyrgðina. Ég vildi mega vænta þess, að Alþ. samþ. þessa till., svo að verkið gæti haldið áfram þann veg, sem til var stofnað í öndverðu.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Það er rétt, sem hv. flm. gat um, að ríkisstj. sá sér ekki fært að veita ábyrgð fyrir umræddum 6 millj. kr. til þessarar virkjunar, en það hefur þegar verið gefin ábyrgð á þeirri fjárhæð, sem hún taldi sig geta gefið, 3 millj. kr. Ef þessi till. verður samþ., mun stj. að sjálfsögðu framfylgja þessari ályktun, þar sem hún fer fram á að fela stj. að inna þessa skyldu af hendi. En ég vildi gjarnan í þessu sambandi spyrja hv. flm., hvort það sé nokkuð nýtt í þessu máli, hvort nokkrar nýjar áætlanir muni nú liggja fyrir, sem geti gefið það í skyn, að þessi ábyrgð, sem hér um ræðir, muni ekki verða fullnægjandi fyrir Siglufjarðarkaupstað.



Mig langar að spyrjast fyrir um það hjá flm., hvernig beri að skilja þetta í ályktuninni: „gegn veði í virkjuninni“. Það er til 1., 2., 3., 4. og 5. veðréttur, en mig langar að heyra það hjá þeim, hvort það sé ætlun þeirra, að ríkisstj. hafi 1. veðrétt í fyrirtækinu eða ríkisstj. eigi að veita ábyrgð, ef hún fær eitthvert veð, án tillits til þess, hvort aðrir hafa þar forgangsrétt eða ekki.



Út af fyrirspurn hæstv. fjmrh. um það, hvort eitthvað væri nýtt í þessari áætlun, sem gæfi það til kynna, að þetta mundi verða dýrara en áður hefur verið gert ráð fyrir, vil ég segja það, að mér er ekki kunnugt um það og get hvorki svarað því til eða frá, þar sem ég hef ekki sérstaklega innt eftir því, og get ég því ekki svarað fyrirspurn hæstv. ráðh. um þetta atriði. Eins og ég gat um í frumræðu minni, er tilgangur flm. sá, að l. nr. 35 2. apríl 1943 yrðu framkvæmd, eins og venja hefur verið með slíka löggjöf áður. En hins vegar get ég vel skilið séraðstöðu ríkisstj., að hún vilji fá bein fyrirmæli til þess að framkvæma ákveðna hluti, sem Alþ. hefur gert ráð fyrir.



Enda þótt ég sé á móti því, að þessi tilhögun sé höfð á, þá sé ég ekki annað, úr því að byrjað er á verkinu, en að því verði að halda áfram, og segi ég því já.



Eins og hv. þm. muna, þá var ég á móti því, að þessi ábyrgð væri veitt og ráðizt í þessar framkvæmdir, en úr því að Alþ. hefur samt sem áður samþ. þessi lög, þá þykir mér tilhlýðilegt, að sá meiri hl. standi við fyrirheit sín, og ég mun ekki standa á móti því fyrir mitt leyti og greiði því ekki atkvæði.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Árn. greiði ég ekki atkvæði.



Með sömu forsendum og hv. 1. þm. Árn. greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Þessi þál. till. fer fram á að fela ríkisstj. að láta gera línurit yfir vegi landsins, svo að þm. geti áttað sig betur á því, hvar gerðir hafa verið akfærir vegir, og hægara sé fyrir þá að dæma um ástandið í vegamálum landsins, þegar skipt er því fé, sem til vega er lagt á hverjum tíma. Vegamálastjóri gaf mér þær upplýsingar, að hægt væri að láta gera þetta með lítilli fyrirhöfn. Það liggja fyrir hjá honum gögn, sem að þessu lúta. Kostnaður yrði lítill, en hagræði mundi verða mikið að þessu fyrir þm. Ég vænti þess, að ekki þurfi að senda málið til n., þetta er svo einfalt mál, og óska, að gert verði út um það fyrir lok þessarar umr.



Ég tel það, sem þessi till. fer fram á, í sjálfu sér þarft, en hún gengur ekki nógu langt og nær því ekki tilgangi sínum. Það þarf að liggja fyrir, hvað margir bæir í hverri sýslu hafa þá aðstöðu að geta flutt að sér og frá á bíl, á kerru eða bara á klökkum. Með því fæst samanburður á, hvernig sýslurnar eru veglagðar, en ekki, þó að lengd veganna nú sé þekkt, því að sýslubúar hafa lítið gagn vega, sem liggja gegnum sýslurnar, en fram hjá bæjum. Till. þarf að vera fyllri en hún er hér, og legg ég til, að henni verði vísað til n.

Flm. (Gísli Jónsson) : Ég skal ekki hafa á móti því, að það komi línurit yfir þá vegi, sem liggja heim á bæina. Hv. 2. þm. N.-NI. mælir með því, að till. verði vísað til n. En ég vil benda honum á, að till. var útbýtt 20. okt. og ekki tekin fyrr en þetta til umr., svo að það væri sama og að drepa málið að fara að vísa því til n. nú í þinglokin. En það er nauðsynlegt, að málið nái fram að ganga, honum og hans sýslubúum til gagnsemdar jafnt og mér og mínum sýslubúum.

Flm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef lagt fram ásamt fleirum þessa till. varðandi greiðslu uppbóta á landbúnaðarafurðir. Samkvæmt upplýsingum frá ráðh. eru engar skýrslur hjá ríkisstj. um það, hvernig uppbæturnar skiptast og að þeirra skýrslna yrði ekki krafizt, nema fyrir lægi áskorun í þá átt frá Alþingi. Það er ekki rétt, að ekki séu til upplýsingar um, hvernig uppbæturnar skiptast á sýslur og bú í landinu. Engar upplýsingar eru til um, að þetta fé komi allt til skila, því að ég legg ekki mikið upp úr þeim árituðu kvittunum, sem verið er með. Legg ég áherzlu á, að það fáist nákvæmar skýrslur í þessu efni, og óska, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.

Skúli Guðmundsson Hv. 1. flm. þessarar till. hefur nú farið um hana nokkrum orðum og gert grein fyrir því, af hverju hún er fram borin. En efni till. er það að fela ríkisstj. að heimta sundurliðaðar skrár yfir úthlutun verðuppbóta skv. þál. frá 1942, á framleiðslu ársins 1942. Hv. þm. segir till. ekki fram komna af því, að hann efist um, að uppbæturnar komist með skilum til þeirra, sem þær eiga að fá, heldur af því, að bæði þm. og allur almenningur hafi áhuga á að fá að vita, hvernig féð skiptist milli héraða og bænda, hve mikið komi í hluta hvers. Út af þessu vil ég segja það, að ég er hræddur um, að þótt þessar skýrslur væru fengnar, mundu þær ekki gefa glöggt yfirlit yfir þessi atriði, því að fleiri njóta góðs af verðuppbótunum en þeir, sem taka beinlínis á móti þeim. T. d. má taka útflutt kjöt 1942 og verðuppbót á það. Vegna þess að það var vitað, er slátrun sauðfjár hófst haustið 1942, að tryggt var sama verð fyrir það kjöt, sem út yrði flutt, og það, sem selt yrði á innlendum markaði, varð engin togstreita milli þeirra verzlana, sem annast kjötsöluna, um að selja frekar til neytenda innan lands en til útlanda. Það var því í mörgum tilfellum tilviljun ein, sem réð, hverjir fluttu kjötið út og hverjir seldu það á innlendum markaði. Þar réð mestu um, hvort auðveldara var fyrir verzlanirnar að koma vörunni til sölu á innlendan markað eða flytja hana út. Og fleira kom þar til greina. Um það bil ¼ hluti af kjötframleiðslu ársins 1942 var fluttur úr landi. Frá sumum samvinnufélögunum var helmingur og frá sumum meira en helmingur fluttur til útlanda, en frá öðrum var allt selt innan lands. T. d. var kjöt úr nokkrum héruðum Dalasýslu, Austur-Barðastrandarsýslu og Strandasýslu innanverðri selt allt á innlendum markaði. En frá sumum stöðum við Húnaflóa t. d. var kjötið allt fryst og flutt úr landi. Af þessu leiðir, að Dalamenn fá engar útflutningsuppbætur beinlínis, en njóta þeirra þó óbeinlínis þannig, að þeir fá að nota innlenda markaðinn. Allir fá sama verð fyrir kjötið að lokum, hvort sem selt er utan lands eða innan. Af þessu má sjá, að þótt þessar skýrslur yrðu fengnar, mundu þær ekki gefa gagnlegar upplýsingar. En ef flm. vilja fá upplýsingar um tekjur bænda á þessum tíma eða öðrum, yrði þeim tilgangi betur náð með öðru móti, t. d. með skýrslusöfnun yfir heildartekjur þeirra á ýmsum tímum. Ég vildi láta þetta koma fram, áður en málið færi til n. Þá er annað atriði. Hér er talað um að leggja fyrir stj. að greiða uppbætur til bænda þeirra, sem framleiddu vöruna. Uppbótunum hefur alltaf verið úthlutað til framleiðenda, hvort sem þeir hafa verið bændur eða aðrir. Þegar Englendingar greiddu okkur fé fyrir markaðstöp, skipti útflutningsnefndin því niður á útfluttar afurðir. Það fé gekk til framleiðenda, og hefur þeirri reglu verið fylgt síðan. En flm. þessarar till. vilja breyta þessu og beinlínis skipa svo fyrir, að skipta skuli uppbótunum milli bænda, en aðrir framleiðendur eiga ekki að koma til greina. Það skal játað, að það eru fyrst og fremst bændur, sem koma til greina við þessa úthlutun, en auk þeirra eru þó margir, sem hafa notið uppbótanna. Á flestum sveitaheimilum eru fleiri en bændurnir, sem eiga fé og selja afurðir, og virðist mér einkennilegt, ef þeir eiga að verða út undan. Víða þar, sem ég þekki til í sjávarþorpum, eru líka menn, sem eiga talsvert margt fé og framleiða meira en þeir nota sjálfir og selja því afurðir. Það er ekkert réttlæti í því, að þeir verði útundan við úthlutun uppbóta. Þetta vildi ég láta koma fram til athugunar fyrir n., sem málið fær til meðferðar. Ég vil ítreka, að ég tel, að litlar hagfræðilegar upplýsingar muni fást með þeirri skýrslusöfnun, sem hér er farið fram á. Aðrar leiðir eru betur til þess fallnar, ef menn vilja fá upplýsingar um tekjur bænda, því að það verður ekki glögg mynd, sem fæst með þessu móti.



Herra forseti. Þessi þáltill. hefur verið flutt af þremur hv. þm., hv. þm. Ísaf., einum hv. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf. Mig langar nú til að beina því til hv. þm. Ísaf., að í fyrra áttu íbúar Ísafjarðarkaupstaðar 754 kindur - eða eins og níu meðalbændur - og lögðu inn í verzlanir á Ísafirði 680 gærur og fá borgaðar uppbætur á þær. Þeir lögðu inn á sjöunda hundrað kg. af ull og fengu uppbætur borgaðar á það. Þetta eru kaupstaðarbúar á Ísafirði. Hvers vegna á ekki að láta þá fá uppbætur á afurðir sínar af þessu tagi eins og aðra framleiðendur? - Hér í Reykjavík eru 1585 kindur. Í fyrra lögðu fjáreigendur hjer inn fjórtán hundruð sextíu og nokkrar gærur. Hvers vegna mega þeir ekki fá uppbætur á þessar vörur? Hvers eiga þeir að gjalda? - Á Siglufirði var í fyrra 2081 kind. Þar voru lagðar inn í fyrra um 1900 gærur. Hvers eiga þeir að gjalda þar, ef þeir mega ekki fá uppbætur á þessar vörur? Hví mega þeir ekki vera með? Hvers vegna vilja þessir hv. flm. þáltill. setja kjósendur sína, sem eru sauðfjáreigendur, þannig að þeir séu verr settir að þessu leyti, þannig að þeir fái ekki uppbætur á afurðir sínar? Hvers vegna mega þeir ekki að þessu leyti hafa jafnrétti við bændur, sem framleiða sauðfjárafurðir, sem hv. þm. Siglf. kallar sauðbændur? Kannske það sé af því, að hann vilji koma á þá því nafni með tilliti til þess, að stundum er talað um, að menn séu sauðarlegir, eða kannske hann vilji kalla þá sauðnaut? Ég hef ekki heyrt þetta orð sauðbóndi fyrr. - 18% af öllu sauðfé í landinu í fyrra var í eigu annarra en bænda. Nú ætlast þessir menn, hv. flm. þessarar till., til þess eftir orðalagi till., að það sé bara heimilt að greiða bændum uppbætur á sauðfjárafurðir og aðrar landbúnaðarafurðir. Hinir eiga ekkert að fá. Hvort þeir ætlast til þess, að þær uppbætur, sem eftir innlögðum gærum, ull og kjöti þessara sauðfjáreigenda, sem eru ekki bændur, eiga að greiðast, skiptist á milli bænda, skal ég láta ósagt. Mér er það ekki ljóst. En ég tel alveg tvímælalaust, að þessar uppbætur eigi að fara til þeirra, sem framleiða vörurnar, hvort sem þeir eru bændur eða ekki og hvort sem þeir eiga heima á Ísafirði, Siglufirði eða í Reykjavík, og það sé í raun og veru meining þessara hv. flm., en hér sé bara um svona mikla fljótfærni og flumbruskap að ræða. Meining þeirra hefur verið að seilast til bænda eftir þessum leiðum eins og ýmsum öðrum hér í þinginu. Og þá hafa þeir í bráðlætinu, þessir hv. flm., gleymt því, að aðrir en bændur áttu hér líka hlut að máli, og þess vegna er það sennilega, sem þeim hefur sézt yfir þá. Ég hygg, að þetta sé nú þannig. Hvað þetta að öðru leyti snertir, þá þarf náttúrlega ekki langt að fara til þess að finna, hvernig það skiptist á býli eða hreppa eða sýslur, sem greitt er í uppbætur. Það eru á hagstofunni framtöl, er sýna, hve margt sauðfé er á hverju býli, og einnig hve margt fé er í eigu annarra en bænda víðs vegar á landinu. Þar er hægt að sjá tölur, sem að nokkru leyti, en ekki að öllu leyti segja til um það, hvernig þetta fé hefur skipzt. En ég held nú, að þó að maður gæti útvegað þessum hv. þm., sem flytja þáltill., tölur, sem tækju til þrettán þúsund og nokkurra manna, en það er tala sauðfjáreigenda í landinu nú, og segði þeim, hvað hver um sig af þessum þrettán þúsund og nokkrum mönnum hefur haft mikið kjöt, gærur og ull, sem þeir hafa selt, og hvað þeir hafa fengið mikið inn fyrir það, þá mundi enginn af þessum flm. þáltill. nenna að lesa það. Það yrði því unnið fyrir gýg, þeir mundu ekki hafa gagn eða skemmtun af því. En ef þeir vildu fara niður á hagstofu og gá að, hverjir þessir þrettán þúsund og nokkrir framleiðendur eru, hvar þeir eiga heima o. s. frv., þá geta þeir gert sér grein fyrir því, hvernig þessar uppbætur skiptast milli þeirra í aðalatriðum, því að það er lagt inn yfir 99% af gærum af öllu sláturfé. Það er miklu eðlilegra að taka uppbætur á útflutt kjöt þannig, að það komi jafnt yfir alla, heldur en þær komi til reiknings til þeirra einna, sem eiga það kjöt eða lagt hafa inn það kjöt, sem út er flutt, því að það er tilviljun, hvaðan það kjöt er, sem út er flutt. Það er ekki rétt að taka Ísafjörð, sem hefur ekki getað fryst skrokka í heilu lagi, út úr þannig, að ætlast til þess, að framleiðendur, sem þar leggja inn kjöt, komi undir þau ákvæði, sem gilda um útflutt kjöt í þessu tilliti, en ekki sé gerður jöfnuður á milli þeirra og hinna, sem hafa aðstöðu til að frysta kjöt í heilum skrokkum. - Annars er það tilviljun, hvaða staðir á landinu flytja út kjöt.

Flm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Það lítur út fyrir, að sumir menn hér á Alþ. séu orðnir svo hvumpnir, að ef minnzt er á eitthvert mál, sem við kemur sveitunum, og þeir bera það ekki fram sjálfir, þá halda þeir, að það sé verið með ofsóknarherferð á bændur. Ég fæ ekki skilið, að ekki megi vita, hvernig uppbæturnar skiptast á héruð og bú á landinu, án þess að það sé skoðað sem eltingarleikur við bændur og ákúrur gagnvart þeim. Mér finnast svona ummæli ekki vera svaraverð, eins og hér hafa komið fram frá þessum mönnum í þessu máli. Það hefur hingað til þótt viðeigandi, að hægt væri að gefa skýrslur um það, hvernig með fé úr ríkissjóði væri farið. Og það sýnist ekki úr vegi að fá að vita, hvernig þetta fé hefur skipzt, sem greitt hefur verið í uppbætur á landbúnaðarafurðir. Ég mótmæli því alveg, að þetta mál sé nokkur ofsóknarherferð á hendur bændum, og vil biðja þá, sem hafa haldið því fram, og sérstaklega hv. 2. þm. N.-M., að taka þau ummæli aftur. Ég vil geta þess, að með vilja var þessi þáltill. orðuð nokkuð öðruvísi en þáltill., sem samþ. var 31. ágúst 1942. Og ef þeir, sem hér hafa talað, muna eftir þeirri þáltill., mundu þeir geta skilið, hvers vegna þetta er dálítið öðruvísi orðað. Í þál. frá því í ágúst 1942 er sagt, með leyfi hæstv. forseta, að það eigi að greiða uppbætur „til þess að útflytjendur fái sama verð fyrir það kjöt, komið í skip í útflutningshöfn, eins og heildsöluverð er á kjöti á innanlandsmarkaði á sama tíma“. Þar er gert ráð fyrir, að útflytjendum sé greitt, en ekki bændum, verðjöfnun á kjötinu. Síðar í þál. er svo talað um gæruuppbætur og ullaruppbætur, og það er komið til af því, að það á að greiða verðuppbætur á ull og gærur, sem afhentar eru til útflutnings 1942, og virðist miðað við það, að framleiðendur fái hlutfallslega ekki lægra verð fyrir þessar vörur en þeir fengu árið 1940 o. s. frv. Það er m. ö. o. þannig, að því er slegið föstu í þál., að útflytjendur eigi að fá kjötuppbótina, en bændur eigi að fá uppbótina á ull og gærur. Geta þeir hv. forsvarsmenn bænda skýrt það, hvers vegna þessu er skipt þannig? Hvers vegna má ekki ákveða, að það séu bændur sjálfir, sem fá uppbæturnar á þessar vörur allar, en ekki útflytjendurnir? Í þáltill. þeirri, sem nú liggur hér fyrir til umr., er þetta gert það einfalt, að það er lagt fyrir ríkisstj., að framleiðendur fái uppbæturnar beint til sín 



Herra forseti. Ég held, að það sé komið fram, að þessi þáltill. sé óþörf og óframkvæmanleg, þó að eftir henni ætti að fara. Og það hafa verið færð rök fyrir því af öðrum hv. þm. Að hún sé óþörf, byggist á því, að hver einasti bóndi á landinu veit það, - og það er sannarlega búið að minna hann á það nú um nokkurra ára skeið, - að hann fær þessar uppbætur. Og það mætti vera meiri sofandahátturinn af bændum, - og það eru kannske sumir, sem halda, að þeir séu eins og sofandi skepnur, - ef þeir vissu það ekki, að það er búið að greiða þeim uppbætur úr ríkissjóði, sem þeim - og þeim einum - eru ætlaðar. Og það þarf ekki að halda, að þeir gangi ekki eftir að fá þær uppbætur, sem þeim ber að fá samkv. þál., sem samþ. hefur verið um það. Og þegar það er athugað, að meiri hlutinn af þessari verzlun fer gegnum hendur félaga, sem bændur sjálfir eiga og stjórna, þá þarf enginn að ætla, að þessar uppbætur komist ekki til bænda. Og ég vil benda á, að þegar þessi þáltill. kom fram, þá var þegar búið að greiða mikið af þessum uppbótum. Og það hefur einnig verið gert síðan, þannig að meiri hlutinn af þessum uppbótum hefur verið greiddur. Þessi þáltill. kemur því eftir dúk og disk og er því óframkvæmanleg. Ég vil því vegna þessa leyfa mér að bera hér fram rökst. dagskrá í málinu svo hljóðandi: „Þar sem uppbætur þær, sem tillagan ræðir um, eru nú að mestu greiddar og þegar af þeim ástæðum ekki unnt að framkvæma það, sem till. mælir fyrir um, þá sér Alþingi ekki fært að samþykkja hana og tekur fyrir næsta mál á dagskrá“. Vil ég afhenda hæstv. forseta þessa dagskrártill. með tilmælum um, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

Forseti (GSv): Það liggur hér fyrir rökst. dagskrá skrifl. frá hv. þm. Mýr., eins og lýst var. Ég vil leyfa mér að leita afbrigða fyrir því, að hún megi koma fyrir hér til umr. og atkvgr.



Herra forseti. Mér er óskiljanlegt, hvernig stendur á því, að ekki má láta almenningi í té skýrslu um það opinberlega, hvernig þessar uppbætur skiptast niður á einstaka framleiðendur í landinu. Mér datt ekki í hug, að nokkur maður mundi ganga á móti því, og þær mótbárur, sem hér eru bornar upp, er erfitt að sanna. Einn hv. þm. segir, að þetta sé ekki hægt, vegna þess að þetta sé um garð gengið, það sé búið að greiða þetta fé. Og þá á þetta ekki að vera hægt, sem farið er fram á í þáltill., rétt eins og þetta hafi verið greitt til bænda án þess að taka kvittanir fyrir. En þar sem ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi verið greitt án þess, ætti að vera auðvelt að fá þetta fram. - Annar segir, að þetta, sem hér er borið fram, sé í svo miklu ósamræmi við það, sem til var ætlazt, að ekki sé hægt að láta þessar upplýsingar í té. - Sá þriðji segir, að listinn yfir þetta mundi verða svo langur, að það mundi ekki verða hægt að lesa hann. Það eru hans rök, því að þarna séu þrettán þúsund og nokkrir menn, sem um sé að ræða, það sé því engin leið að lesa hann. Og svo á grundvelli þessara ákaflega sterku raka(!) heldur hv. þm. Mýr. því fram, að þessi þáltill. sé óframkvæmanleg og óþörf, og vill vísa henni frá umr. og afgreiðslu. Ég skil nú ekki, hvaða hag fulltrúar bænda hafa af því að neita almenningi um að fá að vita, hvernig 15,5 millj. kr. hefur verið skipt á milli landsmanna. Með þessari till. er ekki farið inn á það, að hverfa eigi frá þessum uppbótagreiðslum eða neitt slíkt, vegna þess að þetta er þegar ákveðið áður, að vísu með till., sem ákaflega mikið var flaustrað gegnum þingið og illa var orðuð, þannig að ég býst við, að menn séu búnir að leggja sinn skilning í það mjög svo óljósa orðalag, sem gildi. Það er ekki heldur ætlunin með þessari till. að ákveða um það orðalag. En um það, að það séu ekki aðrir en bændur, sem eigi að fá þessar uppbætur eftir þessari þáltill., er það að segja, að það er vitanlega fjarstæða, sem ekki er hægt að taka alvarlega. Þáltill. þessi er svo skýlaus, að það er ekki hægt að misskilja hana. Framleiðendur þessara vara, sem um ræðir í þáltill., eru kallaðir bændur. Maður getur sagt, að sá launamaður, sem er í kaupstað og á skepnur eða hefur búskap, sé bóndi að því leyti, og það er heimilt að nota um hann orðið bóndi í þessu sambandi. Og það er ætlazt til þess, að skrá sé gerð yfir alla, sem hafa fengið þessar uppbætur úr ríkissjóði, en þar sé engin undantekning gerð. En önnur hlið þessa máls, sem fyrir okkur flm. vakti líka, er sú, sem snýr að bændunum sjálfum, en það er, að þessar uppbætur fari til þeirra, sem framleitt hafa þessar vörur, og það sem stytzta leið, sem sagt sem allra beinast úr ríkissjóði til þeirra, sem þær eiga að fá, en að kaupfélög og Samband íslenzkra samvinnufélaga geti ekki hnoðað þetta fé milli sín til þess að fá af þessu fé vexti í eitt eða tvö eða jafnvel í þrjú ár. Við vitum, hvers kyns hraði á því hefur verið, þegar Samb. ísl. samvinnufélaga hefur átt að koma fé áleiðis. Og við vitum, með hvílíkri ófyrirleitni því fyrirtæki er stjórnað. Og þess vegna er full ástæða til þess, að þingið tryggi sér það, þegar það er búið að ákveða, að greiða skuli 15,5 millj. kr. úr ríkissjóði af fé til bænda, að þessum félögum sé ekki leyft að hnoða því fé á milli sín ár eftir ár. Ég tel fulla ástæðu til að ætla, þrátt fyrir það að hv. þm. Mýr. segi, að búið sé að borga þetta fé til bænda, að það sé ekki rétt. En sé það rétt, er ákaflega auðvelt að gefa afrit af þeim kvittunum, sem frá þeim hefur verið tekið á móti, sem eiga að fá þessar uppbætur. Ég býst við, að þeir séu fáir, sem búnir eru að fá þetta fé, en þó eiga að fá það. En hæstv. Alþ. getur vitanlega ekki fallizt á, að þessi félög, sem ég hef nefnt, séu lengi að hnoða þetta fé á milli sín og taki þannig vexti af ríkisfé.



Herra forseti. Það er vert að taka eftir því, sem hefur komið fram hjá hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Siglf. Sá fyrrnefndi kemur nú fram og lýsir yfir, að hann sé því samþykkur, að í staðinn fyrir orðið „bændur“ komi framleiðendur landbúnaðarvara eða eitthvað slíkt. Viðurkennir hann þar með að hafa hlaupið á sig. Hann er því sá iðrandi maður, sem játar sína yfirsjón og vill bæta úr. - En hv. þm. Siglf., sem er lögfræðingur, vill láta alla, sem eiga kindur, heita bændur - og vill þá víst kalla þá sauðbændur í virðingarskyni, sbr. grg. fyrir till. Ég virði hv. þm. Ísaf. fyrir afstöðu hans, því að ég veit, að hún lýsir drengskap hans, en afstöðu þm. Siglf. get ég ekki virt. Hv. þm. Ísaf. spurði, hvernig skilja bæri, að þál. talaði um að borga uppbætur á kjötið til útflytjenda, en á ull og gærur ætti að borga uppbótina til framleiðenda. Mér skildist hann ekki skilja, af hverju þetta er orðað svo. Nú var ég ekki flm. þessarar till. og meira að segja greiddi ekki atkv. með henni, en svo mikið er ég þó inni í íslenzkum verzlunarháttum, að ég skil, á hverju þetta er byggt. Hann veit það vafalaust, að ekki er flutt út kjöt frá öllum verzlunum landsins og það er hending, hvaða verzlanir það eru, sem tekið er frá kjöt til útflutnings. Hann veit líka, að það fer ekki nema nokkur hluti af kjötinu út. Ég hugsa mér, að hann, sem er dálítið vanur útgerð, muni t. d. einhvern tíma hafa selt saltsíld fleirum en einum kaupanda, og er hér um bil alveg viss um, að hver tunna hefur ekki verið gerð upp eftir því til innleggjenda, hver fékk hana. Það, sem hér er um að ræða, er það, að einn flytur eitthvað út af kjöti, selur nokkuð á staðnum og nokkuð til Reykjavíkur og á það útflutta koma uppbætur. Allt, sem inn kemur fyrir kjöt, gerir meðalverð, alveg eins og fyrir síldina. Þess vegna er ómögulegt að segja, hvaða maður átti kjötið, sem flutt var út. Það varð að koma sem meðalverð, af því að það fékkst minna fyrir útflutta kjötið en fékkst fyrir það á innanlandsmarkaðinum. Þess vegna þurfa útflytjendur að fá uppbætur, því það er ekki hægt að segja, hvaða framleiðandi á að fá þær. Þess vegna er með nokkrum rétti hægt að segja, að uppbætur á útflutt kjöt séu á allt selt kindakjöt í landinu. Hvað gærurnar snertir, kemur hver einstakur framleiðandi fyrir sig, og uppbæturnar eru borgaðar til hans gegnum útflytjendur. Ég get ekki skilið, hvernig hv. þm. Ísaf. ætlast til þess, að engir milliliðir séu milli útflytjenda og framleiðenda, sem taki við uppbótunum. Það er einn gæruútflytjandi hér, sem flytur árlega út lítinn hluta af gærunum, en það eru allt gærur, sem þannig eru til komnar, að þær eru af heimaslátruðu fé þrjár, fjórar eða fimm frá hverjum manni, og á þann hátt fær hann þessar 1000–2000 gærur, sem hann flytur út. Hvernig ætlast hv. þm. Ísaf. til þess, að einhverjir bændur austan úr sýslum, sem láta þrjár til fimm gærur til útflutnings, fari í ríkissjóðinn og fái uppbætur á þær. Ekki getur hann sannað, að hann hafi flutt þær út, og ekki, fyrir hvaða verð. Mér skilst, að óhjákvæmilegt sé að hafa milliliðinn. Hann flytur út og fær uppbæturnar. Annars eru útflytjendur tiltölulega fáir, en það er ekki rétt hjá hv. þm. Ísaf., þegar hann í þessu sambandi talar um, að það sé bara um samvinnufélögin og félög bænda að ræða. Það er ekki rétt. Það eru um 17% af kjöti, 20% af ull og 21% af gærum, sem flutt eru út af öðrum árið 1941. Þetta er kannske ekki mikið, en það sýnir, að hann verður að snúa geiri sínum eilítið að kaupmönnum líka, þegar hann er að reyna að ná til bænda. Ég lít alveg sömu augum á þetta og hv. þm. V.-Húnv., að till. sé óþörf og markleysa og það væri réttast að drepa hana umsvifalaust, en það er kannske mildara með rökstuddri dagskrá. Að till. er óþörf, byggist á því, að langi flm. að fá þessar upplýsingar, eru þær miklu fljótfengnari og auðveldari á þann hátt að vita, hvað hver maður á margar kindur. Það eru náttúrlega dálítið þyngri gærur á einum stað en öðrum, en í stórum dráttum geta þeir fengið að vita þetta gegnum vorframtöl. Þeir eru hér að tala um að gefa kvittun frá framleiðendum. Það held ég, að komi ekki til nokkurra mála, a. m. k. ekki um sumt af því. Trúlegt er, að kvittanir séu til fyrir sumu, en fyrir sumu alls ekki. Það er alls ekki hugsanlegt, hvernig taka á kvittanir t. d. fyrir kjöt. Við skulum segja, að kaupfélögin hafi flutt út 50 tonn af hverjum 1000, sem þau hafa fengið, og að verðuppbætur á þetta kjöt hafi gert meðalverðið nokkrum aurum hærra. Hvernig á að taka kvittun fyrir því frá framleiðendum? Það er ekki til í dæminu. Það verður þá að hækka allt kjötverðið eins og það leggur sig. Aftur er hægt t. d. með gærur að láta kvittun, enda hygg ég, að hjá öllum samvinnufélögunum séu færðar sér uppbætur á gærum og ull. Ég vænti, að þessi rökstudda dagskrá verði samþ. og hv. þm. Ísaf. skilji, á hverju það byggist, að ekki er orðað á sama hátt með kjötið sem gærurnar. En vera má, að einhverjir af flm. hennar útskýri þetta nánar, ef það skilst ekki af því, sem ég hef sagt.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan, en sé í rauninni ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta, enda hafa ýmsir þm. fært fram rök fyrir því, að þessi till. sé óþörf. Ég hygg, að þessi till. sé borin fram af misskilningi af mönnum, sem þekkja ekki til sölu landbúnaðarafurða. Ég ætla ekki að halda því fram, að hún sé borin fram af fjandskap við landbúnaðinn eða þá, sem fara með sölu landbúnaðarafurða. Ég held, að þessir menn þekki ekki til verzlunarhátta, sem gilda um landbúnaðarafurðirnar. Þessi till. er algerlega óframkvæmanleg, að því er snertir kjötið. Það veit ég, að þm. skilja, þegar þeir hafa fengið upplýsingar um það. En það má vorkenna þeim, sem hafa ekki komið nærri þessu, þó að þeir geri sér þetta ekki ljóst. Hv. þm. Ísaf. segist ekki skilja, hvers vegna sumir þm. séu á móti því að gera skrá yfir uppbæturnar, en það er meira en skrá, því að það segir, að það skuli vera með áritaðri kvittun viðtakanda. Það segir svo: „... að uppbæturnar greiðist bændum þeim, er vöruna framleiddu, enda krefji ríkisstjórnin útflytjendur um sundurliðaðar skrár yfir úthlutun uppbótanna með árituðum kvittunum viðtakenda“. Það hefur áður verið tekið fram, að það séu fleiri en bændur, sem eiga landbúnaðarafurðir, svo sem ull og gærur. Nú hafa flm. haldið því fram, að allir, sem eiga ull og gærur, eigi að fá uppbætur. Fyrst svo er, eru það ekki aðeins bændur, heldur líka fjórir til fimm menn á heimilinu, sem selja inn ull og gærur, vinnufólk, börn bónda o. s. frv. Ef allt þetta fólk á að gefa kvittanir, held ég, að það verði erfitt fyrir kaupmenn og verzlunarstjóra að fá þær. Þetta veit ég, að flm. skilja, er þeir hafa fengið upplýsingar um það, og ég veit, að þeir sannfærast um, að þetta er óþarft og óhagkvæmt. Það er víst, að þótt verzlanir sendu út um sveitir, um leið og uppbæturnar eru útborgaðar, með það fyrir augum að fá kvittanir fólksins, mundu þær ekki ná þeim, vegna þess að þeir, sem lögðu inn, eru ekki heima. Þeir eru til sjós eða við vinnu í kaupstöðum. Það er þess vegna ómögulegt að ná í þessa menn. Svo er það ekki venja að borga þessar uppbætur beinlínis út í peningum. Bændur og þeir, sem leggja inn, leggja inn í reikning. Síðan eru þessar vörur borgaðar einhverju áætluðu verði, því að vörurnar eru teknar í umboðssölu, en fullnaðarverðið er gert upp, þegar varan er seld. Það er stundum langt að bíða eftir fullnaðaruppbótum, og það er vegna þess, að varan er ekki seld fyrr en seint. Það er t. d. fyrst í haust, sem verðuppbæturnar fyrir ullina 1941 eru að koma. Það er fyrst nú. Það er ekki venjulegt, að það gangi svona seint, en fyrst gekk seint að selja, og svo hefur dregizt hjá ríkissjóði að inna þessar greiðslur af hendi. Ég sagði, að það væri ekki venja að greiða þessar vörur nákvæmlega, þegar þær væru lagðar inn, en það er venja að láta bændur og aðra innleggjendur fá út á vörurnar, eftir því sem beðið er um, - ekki nákvæmlega það, sem innleggið gerir, heldur það, sem beðið er um og álitið er, að reikningurinn þoli. Kaupmennirnir og kaupfélögin skila þessum uppbótum. Það geta menn verið vissir um. Og af því leiðir það, að þessi till. er óþörf. Það hefur verið talað það mikið um uppbætur á landbúnaðarafurðum, að bændur fylgjast vel með því, hvað þeir eiga að fá. Þeir fylgjast vel með því, hvað söluverðið er á ull og gærum, og þeim er kunnugt, hvaða verð er á kjötinu. Það er óhætt að upplýsa þá menn, sem standa að þessu, um það, að bændur nútímans eru ekki þannig gerðir, að þeir geri sér ekki fyllilega grein fyrir því, hvað þeir eiga að fá, og ég vil upplýsa þessa hv. flm. um það, að ef þeir hafa þær hugmyndir um bændur, að þeir séu eins og sauðir eða naut, sem fylgjast ekki með, hvað þeir eigi að fá, þá er það misskilningur. Ef til vill er þessi till. fram borin af því, að þeir geri sér rangar hugmyndir um mennina. Hv. 1. flm. talaði um, að eðlilegt væri, að uppbæturnar gengju beint til framleiðenda. Það kemur enn fram hjá þessum flm., að hann þekkir ekki til verzlunarhátta með landbúnaðarvörur. Allir, sem til þess þekkja, vita, að það verða að vera milliliðir, sem taka þessar vörur til sölumeðferðar, sem taki við uppbótum úr ríkissjóði og dreifi þeim út til viðtakenda. Hitt veit ég, að nógu yrði að sinna í ráðuneytinu, ef setja ætti þar upp skrifstofu til þess að úthluta uppbótum til allra, sem ættu að fá þær. Ég held, að það sé óþarfi að fjölyrða um till. Ég vona, að flm. séu það skynsamir, að þeim sé nú ljóst, að hún er í senn óþörf og vitlaus. Það má einnig benda á það, að þessar uppbætur, sem till. er um, hafa þegar verið greiddar, og má segja, að till. sé of seint fram komin, og hlýtur þingið af þessum ástæðum að samþ. hina rökst. dagskrá, sem hér hefur verið lögð fram, og vonast ég til, að flm. geri sig ánægða með þá afgreiðslu eftir þær upplýsingar, sem þeim hafa verið gefnar.



Herra forseti. Mér datt ekki í hug, að ég mundi taka til máls af því að ég gerði ekki ráð fyrir, þegar farið var fram á, að umr. yrði frestað og málið sett í n., að það yrði þetta málþóf, sem orðið hefur um till. Ég hafði ekki gert ráð fyrir, að ástæða yrði til fyrir mig að taka til máls. Þessar umr. byrjuðu strax á útásetningi á till., og hefur allmikill hluti af umr. verið um það að sýna, að við, sem flytjum hana, ætlum að hafa af nokkrum hluta af framleiðendum landbúnaðarafurða þær verðuppbætur, sem þeim ber, þar sem við tölum um, að bændur eigi að kvitta fyrir. Nú vita menn það fyllilega, að með þessu er átt við framleiðendur til sveita, því að það eru mest bændur, og ég get tekið undir það, sem 1. flm. sagði, að sé orðalaginu áfátt, er hægt að breyta því, en það gefur ekkert tilefni til þeirra ummæla, sem þessir menn hafa látið falla um málið, því að þeir eru það vitibornir menn, að þeir vita, að sé orðalagið ekki greinilegt, er sjálfsagt, að við meðferð í n. verði það gert greinilegra. Annars er rökst. dagskráin, sem fram er komin, einkennilega rökstödd, því að rökstuðningur hennar er sá, að af því að Alþingi sjái sér ekki fært að samþykkja till., skuli það ekki gert. Ég held, að það komi venjulega fram í atkvgr., hvort hægt sé að samþykkja eða ekki, og atkvgr. fari fram eftir venjulegum þingsköpum. En hvað það snertir, sem komið hefur fram í umr., að till. sé óþörf, vil ég taka það fram, að þáltill. frá 31. ágúst 1942 varð til með talsvert undarlegum hætti. Eins og menn kannske muna, fer hún fram á greiðslur úr ríkissjóði, sem enginn þm. gat sagt um, hvað miklar yrðu. Sumir gizkuðu á 10 milljónir, aðrir 20 milljónir og enn aðrir 30 milljónir, og þótti ekki nema sjálfsagt að brjóta skýlaus fyrirmæli til þess að koma till. gegnum þingið, svona stórkostlegu fjárhagsmáli, án þess að hafa um það tvær umr. Við það var ekki komandi. Þegar svo er í pottinn búið frá Alþingi, að samþ. eru með einfaldri þál. fjárframlög, sem enginn veit, hvað mikil eru, og ekki þykir ástæða til að láta fara fram um slíkt tvær umr., þykir mér því tæplega við bætandi, að þm. séu að tala um, að menn þurfi ekki að gefa aðra tryggingu fyrir því en sín ærlegu andlit, - ég efast ekki um, að þau eru ærleg, - en það er ekki svo mikið að ætlast til, að þessir menn útvegi og leggi fram kvittanir þeirra manna, sem féð á að ganga til. Ég efast ekki um, að það er auðvelt. Ég vil upplýsa það, að það eru margir menn meðal bænda, sem halda, að féð komist ekki á sinn stað, og það er eins gott fyrir þessa menn að eyða þeirri tortryggni. Hún er ekki hjá mér, en það eru margir, sem hafa sagt í mín eyru, að þeir vissu ekki, hvað þeir fengju. Ég hitti í sumar ýmsa menn úr bændastétt, sem höfðu ýmsar sögur að segja, þar á meðal það, að verðuppbæturnar kæmu ákaflega misjafnt niður. Í einhverri beztu sauðfjársveit á Íslandi eru borgaðar kr. 4.00 á kg. „Þá fáið þið einhverja uppbót“, sagði ég. En þeir sögðu: „Við sjáum aldrei einn eyri af því“. Ég er ekki í vafa um, að þetta er rangt. Þessir menn fá uppbæturnar, en það rétta á að koma fram. Ég vil taka það fram, að mér kom ekki til hugar, þegar ég gerðist meðflm. að þessari till., að nokkur væri á móti því að afla slíkra kvittana, og kom mér það nokkuð ókunnuglega fyrir sjónir, að menn gætu verið á móti þessu. En ég meinti meira en það, sem sagt er á þskj. 205. Ég meinti, að það skyldu ætíð koma kvittanir fyrir uppbætur úr ríkissjóði, til þess að menn geti séð, hver fyrir sig, hvort hlutur þeirra er fyrir borð borinn. Ég get sagt það, að það kom fram mikil óánægja í mín eyru út af skiptunum á verðlagsuppbótunum. Það er svo komið, að uppbætur á landbúnaðarafurðir eru komnar út fyrir þann grundvöll, sem þeim var ætlaður í fyrstu, - að sjá um, að menn fengju sæmileg laun fyrir vinnu sína, og er nú svo komið, að þetta er orðin viðbót við gróðann. Það er ekkert leyndarmál, að bændur, a. m. k. langflestir, hafa sagt, að árið 1942 hafi verið allra bezta búskaparárið, sem hér hefur verið líklega síðan á landnámstíð, og menn hafi grætt meira en dæmi væru til áður. Enda er það víst rétt, að sá, sem á 300 dilka, getur búizt við að fá 6000 til 8000 kr. í uppbætur, en sá, sem á ekki nema 50 dilka, fær aðeins nokkur hundruð krónur. Þetta þarf að endurskoða, og ég held, að það væri líka æskilegt að athuga, hvernig þetta skiptist um sveitir landsins. Hv. 2. þm. Rang. sagði hér, að við þekktum ekki til þeirra verzlunarhátta, sem tíðkaðir væru með landbúnaðarafurðir. Það er að sönnu alveg satt, en ýmsar spurnir hefur maður af því, - þar á meðal það, að ekki er óalgengt að víkja til milli tegunda þannig að taka hluta af andvirði einnar vörutegundar og láta hana koma til góða annarri vörutegund hjá sama bónda. Vera má, að með þeirri tilfærslu milli vörutegunda komi allt í sama stað niður, svo að hver fái sitt. En þetta er ekki venjulegt eða eins og önnur viðskipti. Það eru sjálfsagt dálítið fágætir verzlunarhættir, ef satt er, sem bændur hafa sagt mér að það hafi verið haft mikið af þeim með því að leggja á þá gjöld í sambandi við sauðfjárslátrun og taka af þeim garnir fyrir ekkert eða sama og ekkert, og margt fleira segja þeir einstakt um verzlun með landbúnaðarafurðir. Ég get ekki dæmt um þetta af eigin reynd, en það hefur áreiðanlega við nokkuð að styðjast. Það var ekki rétt hjá hv. 2. þm. Rang., að bændur fylgist almennt vel með því, hvað þeir fá fyrir sínar afurðir. Þeir fylgjast ekki vel með því. Greindustu og menntuðustu bændur eru oft lítt kunnugir því, hvernig þeim er reiknað verð afurðanna.



Ég mun láta mér nægja mjög lítinn tíma, þótt ég hefði annars allmörgu að svara, ef ég vildi elta ólar við alla, sem talað hafa. Það hefur verið reynt að setja okkur, flm. till., á skólabekk, en skýringarnar, sem okkur hafa verið gefnar á málavöxtum, hafa farið í sína áttina hver. Ýmist hefur því verið borið við, að ekki væri hægt að fá þennan lista, eða, að hann yrði allt of langur, svo að enginn mundi lesa hann o. s. frv. Það hefur komið sitt lítið úr hverri átt. Ég hefði gjarnan viljað fallast á breytt orðalag á till., ef betra þætti, en mér skilst ekki, að breyta þurfi henni til þess, að hún geti náð markmiðinu. Ef t. d. bóndi hefur innifalið sláturfé barna sinna í því, sem hann lagði inn, greiðir hann þeim að sjálfsögðu uppbæturnar. Það breytir engu um það, sem hér er deilt um, þótt hv. 1. þm. N.-M. sé með bollaleggingar um smávægileg framkvæmdaratriði. Það hefur komið fram alveg nýtt í málinu, síðan umr. byrjuðu. Ég hef sagt, að í upphafi málsins hafði ég engan grun um annað en að bændur fengju uppbætur sínar. Ég varð hissa, er ég sá lista yfir kröfur til slíkra uppbóta, sem fengnar hafa verið lögfræðingi í Rvík til innheimtu. Kröfulistinn er upp á 30 þús. kr., ýmist smáupphæðir eða eitt til tvö þús. frá hverjum kröfuhafa. Hvernig eiga þessir framleiðendur að tryggja sig gegn valdhöfum verzlunarinnar, ef lagaréttur þeirra er ekki greinilega tryggður? 



Herra forseti. Aðalefni þessarar till., sem ég flyt hér ásamt hv. þm. Snæf., er það, að ríkisstj. verði falið að skipa þriggja manna n. til þess að undirbúa setningu lagaákvæða um slysatryggingu íþróttamanna. Í till. er gert ráð fyrir, að einn nm. skuli skipaður samkvæmt tilnefningu Í. S. Í. og annar samkvæmt tilnefningu Tryggingastofnunar ríkisins. Það er gert ráð fyrir, að n. hafi hraðan á í störfum sínum - og hafi lokið þeim og skilað áliti fyrir 15. febr. n. k. Við höfum flutt þessa þáltill. í samráði við forseta Í. S. Í. og íþróttafulltrúa ríkisins. Grundvöllur hennar er sá að tryggja íþróttamönnum bætur fyrir meiðsl, sem þeir kunna að hljóta á æfingum og kappleikum. Teljum við brýna nauðsyn bera til að setja löggjöf um þessi efni. Það verður að játa, að það er alveg óviðunandi fyrir íþróttamenn að búa við það, ef þeir slasast við íþróttaiðkanir sínar, að þeir fái engar bætur, hvorki slysabætur né aðrar, þótt þeir verði lengi frá störfum og verði að liggja á sjúkrahúsi, með ærnum kostnaði. Það er álit okkar, að úr þessu beri að bæta. Þjóðfélagið hvetur ungt fólk mjög til þess að stunda íþróttir. Það er því naumast sæmilegt að láta íþróttamenn búa við það öryggisleysi, sem þeir nú búa við í þessum efnum. Íþróttamenn hér í Reykjavík hafa reynt að bæta nokkuð úr þessu hér með því að stofna svo nefndan slysasjóð íþróttamanna, en hann nær einungis til íþróttamanna hér í Reykjavík og er auk þess lítils megnugur, þar sem tekjur hans eru rýrar, einungis 5% af aðgangseyri að kappleikum og íþróttamótum hér í Reykjavík, enda nemur hann nú ekki nema rúmlega níu þús. kr. Það er því augljóst, að bætur úr honum eru alveg ófullnægjandi. Svo er hitt, að hann nær aðeins til íþróttamanna í Reykjavík, en íþróttamenn, sem koma utan af landi og slasast á kappleikum hér, fá engar bætur úr honum. Við teljum eðlilegast, að ákvæði um slysatryggingu íþróttamanna verði tekin upp í alþýðutryggingalögin, en það verður auðvitað þessarar n. að ákveða, hvaða leið muni bezt að fara. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessa till. Ég geri ráð fyrir, að allshn. fái hana til meðferðar, en vegna þess, hve seint hún kom fram, vil ég mælast til þess við hv. n., að hún reyni að hraða afgreiðslu þessa máls sem mest, til þess að það geti fengið fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. - Vil ég svo að lokum leggja til, að málinu verði vísað til síðari umr. og allshn. að lokinni þessari umr.