Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Gíslason): Allshn. hefir athugað frv. eftir meðferð þá, er það hefir fengið í hv. Nd., og hefir n. orðið sammála um að leggja til, að úr því væri aftur fellt ákvæðið um, að Óskari Sövik yrði veittur ríkisborgararéttur. Í desember síðastl. var þetta mál tekið fyrir á þinginu, og féllst hv. Nd. á, að honum yrði veittur rétturinn, en allshn. Ed., er fékk málið síðar til meðferðar, vildi ekki fallast á þetta að svo stöddu, og varð það ofan á hér í hv. d. Ástæður n. voru í fyrsta lagi, að 6 mánuði skorti á, að hann hefði dvalið hér hinn fyrirskipaða árafjölda, þótt allt væri satt, er hann sagði um þetta, og í öðru lagi þótti n. óvíst um heimilisfang hans hér á landi fyrstu árin þrjú, eða 1930–1933, og í þriðja lagi var ekki vitað, að hann hefði þá greitt hér á landi lögboðin gjöld. Auk þess vantaði vottorð yfirvaldanna á þeim stöðum, þar sem hann hafði dvalið, um það, að hann hefði ekki gerzt brotlegur við íslenzk l., en slík vottorð þarf að hafa, bæði héðan og úr heimalandi hlutaðeiganda, til þess að geta öðlazt hér borgararétt. Af þessum ástæðum var þetta ekki samþ. hér í d. Þegar málið kom svo hingað aftur frá hv. Nd., hafði í engu verið bætt um þessa ágalla umsóknarinnar, nema í því, að skemmri tími var eftir af þeim 10 árum, sem maðurinn skyldi hafa dvalið hér á landi, og því taldi n., að enn vantaði skilyrði til þess, að unnt væri að veita réttinn. En eftir að n. bar fram brtt. sína, hefir nokkuð verið úr bætt verstu ágöllunum á umsókninni. Maðurinn hefir lagt fram vottorð frá nokkrum lögreglustjórum á þeim stöðum, þar sem hann telur sig hafa dvalið árin 1930–1933, um að hann hafi ekki gerzt brotlegur við íslenzk l. Auk þess hefir n. borizt skeyti frá sýslumanninum í Húnavatnssýslu, þar sem hann er nú búsettur, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Óskar Sövik sýndi hér skrifstofunni í dag vegabréf útgefið Osló 16/4 1930 til Íslands, gildandi til 16. apríl 1932. - Jafnframt fullyrðir Sövik undir eiðstilboð hann hvergi átt heimili erlendis eftir að hann fluttist þá hingað og ekki vitað annað en hann ætti heimili hjá Stefáni Runólfssyni, Reykjavík, meðan. Sýslumaður Húnavatnssýslu.“ Ég skal geta þess í sambandi við yfirlýsingu þá, er hann hefir gefið undir eiðstilboð um að hann hafi ekki átt lögheimili annarstaðar þessi ár, að hegningarvottorð, gefið út í Noregi 1938, er stílað upp á Oskar Sövik, Grytten, Noregi. Af því virðist sem hann hafi þá verið búsettur í Noregi. Þetta getur að vísu, verið að skilja svo, að hann hafi einhverntíma verið búsettur á þessum stað, eða að hann hafi aldrei slítið heimilisfangi sínu og verið búsettur á báðum stöðunum, hér og þar, eða í þriðja lagi, að um annan Oskar Sövik sé að ræða. Af hálfu rafveitu Austur-Húnavatnssýslu, er hann hefir starfað hjá, hefir verið lagt mikið kapp á að koma því til vegar, að honum yrði veittur ríkisborgararéttur hér, því að mönnum fellur þar vel við hann, telja hann vel til starfans hæfan og vilja ekki missa hann. N. hefir borizt símskeyti frá rafveitunni, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir hönd rafveitu Austur-Húnavatnssýslu, svo og eigenda hennar, sýslusjóðs Austur-Húnavatnssýslu, Kaupfélags Húnvetninga og Blönduóshrepps, er hér með skorað á Alþingi að veita Oskari Sövik rafveitustjóra. Blönduósi, ríkisborgararétt samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi. Er því að óreyndu treyst, vegna hagsmuna þessa héraðs, að óverðskuldað brauðníð á hendur þessum manni, er náð hefir eyrum þingmanna, hafi á þá þau ein áhrif, er slíku hæfa.“ Af þessu skeyti er augljóst, að þeir, sem hafa manninn í þjónustu sinni, leggja mikið kapp á, að honum sé veittur rétturinn, sjálfsagt vegna þess, að þeir vilja ekki missa hann úr þjónustu sinni. Þó er augljóst af því, sem ég hefi sagt, að skilyrðum samkvæmt l. um ríkisborgararétt er ekki í öllu fullnægt. Fyrst vantar vottorð hlutaðeigandi yfirvalda hér á landi um, að hann hafi dvalið hér allan tímann, og eins um það, hvar hann hafi dvalið. Það er vitað, að bæði árin hefir hann farið utan og dvalið í Noregi 2½ mánuð. Og ef litið er á vottorð lénsmannsins í Grytten, er vafamál, hvort hann hefir nokkurntíma slitið heimilisfangi sínu þar. En með hliðsjón af yfirlýsingu þeirri, er hann hefir gefið undir eiðstilboð, um að hann hafi ekki átt heimilisfang erlendis eftir að hann fluttist hingað, hefir meiri hl. n. fallizt á að taka aftur brtt. á þskj. 473 um að synja um ríkisborgararéttinn. En minni hl., hv. 2. þm. S.-M., hefir ekki viljað fallast á þetta, og till. þessi er því eftir sem áður hans. Nú er það athugavert, hvort ekki eigi á þessum tímum að fylgja fast fram l. um ríkisborgararétt hér á landi, því að búast má við, að á slíkum tímum leiti hingað margir útlendingar til þess að reyna að fá hér fótfestu. Alþ. verður að standa fast á því, að erlendum mönnum verði ekki veittur slíkur réttur, nema þeir uppfylli öll nauðsynleg skilyrði. Það mætti e. t. v. líta svo á, að það væri ekki vinsamlegt gagnvart frændþjóð vorri Norðmönnum á þessum tímum, er þeir þurfa á öllum mönnum sínum að halda til að verja land sitt, að veita norskum mönnum ríkisborgararétt hér á landi, þar sem það gæti orðið til þess, að þeir fengju ekki tækifæri til að gegna skyldum sínum við föðurland sitt. Þó hefir n. fallizt á að taka brtt. aftur, og stafar það af því, að þó að Alþingi veiti þessa heimild, verða hlutaðeigandi útlendingar að sanna ríkisstj. innan 12 mánaða, að þeir séu leystir frá ríkisborgararétti í landi sínu. Það er því á valdi stj. í Noregi, hvort þessi maður verður leystur frá borgararétti þar. Því teljum við óhætt að heimila þetta.

*Ingvar Pálmason: Eins og hv. frsm. allshn. tók fram, hefi ég ekki getað fallizt á að taka aftur brtt. á þskj. 473. Hann rakti málið allýtarlega og viðurkenndi, að það væri frávikning frá gildandi l. að veita þennan rétt. En ég vildi vekja athygli á því, að hér skakkar talsvert miklu, því að manninn vantar vottorð, sem sanni búsetu hans hér fyrstu þrjú árin. Ég álít það skilyrði í l. jafntvímælalaust og önnur skilyrði 1. Mér skildist hv. frsm. byggja afstöðu sína aðallega á því, að hlutaðeigandi hefði undir eiðstilboð lýst yfir því, að hann hefði ekki átt heimili í Noregi þessi ár, en svo er síðari framburður hans, að hann hafi ekki vitað betur en hann hefði átt heimili hjá Stefáni Runólfssyni, en sá framburður er ekki gefinn undir eiðstilboð. Þetta gerir aðstöðu hans allmiklu lakari, því að hann gæti t. d. hafa orðið landshornamaður á þessu tímabili. Svo vantar vottorð frá Stefáni Runólfssyni, sem hann á að hafa dvalið hjá, um að hann hafi átt heimili þar, en það liggur aðeins fyrir vottorð um, að hann hafi unnið hjá Stefáni. En þó að maðurinn hafi unnið hér 7–8 mánuði á ári, farið síðan til Noregs um haustið og komið aftur að vori, þá vinnur hann sér ekki heimili hér með því. Hann segist hafa farið til Noregs í jólaleyfi, og getur það staðizt, því að hann vinnur við rafveitu, og hún hefir líklega hætt að starfa í desember. Hann kemur svo aftur næsta vor. Hann segist hafa dvalið í Noregi ca. 2½ mánuð, en þeir gætu líka verið 3. Við getum ekki fundið neina afsökun fyrir því, að hér sé vikið frá fyrirmælum l. Því vil ég óska þess, að málið verði látið ganga undir atkv. Ég álít, eins og hv. frsm., að okkur beri að framfylgja stranglega fyrirmælum l. í þessum efnum. Það er varhugavert að veita ívilnanir frá l., því að slíkt getur boðið öðru heim. Þá er vottorðið frá yfirvöldum í Noregi um, að hann hafi ekki framið þar afbrot gegn l. En þar er sagt, að hann hafi átt heima í Noregi árið 1936. Þetta gerir málið ekki auðveldara fyrir manninn. Það eru að vísu möguleikar til þess, að ekki sé hér átt við þennan mann, og vottorðið eigi við annan Sövik. En að öðru ósönnuðu, er rétt að ganga út frá, að vottorðið sé rétt gefið, enda er engin ástæða til að koma með getgátur um þetta. Það getur vel verið sannleikanum samkvæmt, að þessi maður hafi ekki tekið út neina hegningu í Noregi. Þá vil ég að síðustu minnast á það, sem mér virðist meiri hl. ætla að fljóta á. Hann vill sýna fram á, að ef maðurinn vill öðlast þennan rétt, verði hann að sanna fyrir dómsmrn., að hann sé laus við ríkisborgararétt í Noregi. En þetta kemur ekkert málinu við, þegar Alþ. úrskurðar, hvort fara skuli að l. eða ekki. Ég veit ekki, hvernig stendur á því skeyti, sem eigendur rafveitunnar á Blönduósi hafa sent þm., vegna einhvers orðróms, sem þeim kynni að hafa borizt til eyrna. Ég hefi ekki heyrt þennan orðróm, en mér þykir leiðinlegt, að eitthvað óhreint skuli liggja á bak við, ef dæma skal eftir líkum, og yfirleitt finnst mér þetta mál sótt meira af kappi en forsjá. Ég tel mjög varhugavert fyrir þingið, þar sem öll gögn vantar til að geta veitt þennan rétt, að sækja málið af svo miklu kappi, þar sem tæplega er þörf á því. Það eru ekki neinar líkur til þess, að rafveitan hætti að njóta starfskrafta þessa makalausa manns. Ég hefi séð bréf frá eftirlitsmanni rafstöðva, og þar segir hann, að þessum manni beri tvímælalaust að veita atvinnuréttindi hér á landi. Ég get látið þetta nægja, en vil aðeins bæta við, að fyrir allshn. Ed. liggur nú umsókn frá manni, sem heitir Benedikt Nielsen og er fæddur í Danmörku. Hann er búsettur á Seltjarnarnesi, kvæntur íslenzkri konu og á með henni eitt barn. Hann er búinn að vera hér í 11 ár og umsókninni fylgir vottorð frá húsbændum hans um, að hann hafi átt lögheimili hér öll þessi ár. Öll plögg með umsókninni eru í lagi, að undanteknu því, að hegningarvottorð vantar frá Danmörku. Meiri hl. allshn. hefir ekki séð sér fært að veita þessum manni ríkisborgararéttindi, og ég er alls ekki að mótmæla þeirri ákvörðun n. Ég vil aðeins taka fram, að verði þessum Sövik á Blönduósi veitt ríkisborgararéttindi, þá tel ég tvímælalaust rétt af hálfu Alþ. að veita Nielsen einnig réttindin. Ef við berum það saman, hvort er meira atriði, að maðurinn hafi ekki uppfyllt búsetuskilyrði eða vantar vottorð um að hafa ekki verið dæmdur fyrir nein afbrot í föðurlandi sínu, þá virðist mér sízt meiri ástæða til að synja Nielsen um réttindin, þar sem fyrir liggja sannanir um, að hann hafi átt hér heima í 11 ár. Einnig liggur fyrir vottorð frá viðkomandi lögreglustjóra um, að hann hafi ekki verið dæmdur í þessi 11 ár. Þrátt fyrir það er ósannað, að hann hafi ekki verið dæmdur í föðurlandi sínu, en eftir nútíma réttarfarsreglum væri maðurinn búinn að fá uppreisn á þessu tímabili. Frá mínu leikmannssjónarmiði séð skiptir ekki meira máli, þó að þetta atriði vanti til þess að uppfylla ákvæði laganna, heldur en það skilyrði, sem ég tel, að Sövik vanti. Með þessu er ég ekki að segja það, að Alþ. beri að veita Nielsen ríkisborgararétt. En ég lít þannig á málið, að verði Sövik veittur ríkisborgararéttur, yrði Nielsen beittur ósanngirni. Ég sé ekki ástæðu til að karpa meira um þetta mál. Ég og hv. frsm. allshn. höfum skýrt það svo, að það hlýtur að vera hv. þdm. ljóst. Ég vænti þess, að hv. d. fallist á, að eins og nú standa sakir er mjög varhugavert að víkja frá lagafyrirmælum um þessi atriði. Þess vegna er ekki rétt að veita þessi réttindi, fyrr en öll skilyrði hafa verið uppfyllt af hálfu umsækjanda.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég vil ekki blanda mér inn í deilur um þetta mál. Ég mælti með því í vetur, að þessi Óskar Sövik fengi ríkisborgararétt, og þá lágu ekki þau gögn fyrir, sem menn eru nú ekki sammála um. Ég legg mikið upp úr því, að maðurinn hafi hegningarvottorð, en þar sem nú tekur ekki nema einn dag að afla sér þess, ætti ekki að standa á því. Mér er kunnugt um, að í Danmörku er dómseftirlitið fyrir allt landið á einum stað, og þar er hægt að fá hegningarvottorð fyrir alla danska borgara. Það ætti því að vera mjög auðvelt að afla sér þess með símskeyti. Ég ætla ekki að fara inn á þetta mál, en vil aðeins taka fram, að Alþ. verður nú samkvæmt ákvæði í l., sem hér um gilda, að vera kviðdómari í því, hvenær þau skilyrði eru fyrir hendi, sem krafizt er. Það er ekki hægt undir þessum kringumstæðum að heimta alveg „júridiskar“ sannanir, eins og fyrir venjulegum dómstóli. Menn hugsa ekki út í það að afla sér þessara sönnunargagna, sem þeir myndu ekki þurfa að nota fyrr en eftir 10 ár. En hér verður að fara eftir því, sem er satt og rétt í þeim gögnum, sem fyrir liggja um þessi mál. Umsækjandinn hefir vegabréf með höndum, sem er óræk sönnun þess, að hann hafi farið hingað heim á hinum tiltekna tíma. Hann fer að vinna við rafveitur, og mönnum er kunnugt um, að slík vinna útheimtir stöðug ferðalög. Þess vegna verður hann ekki strax heimilisfastur hér og getur ekki komið með vottorð um lögheimili hér á landi fyrr en 1936. Hann tekur þannig til orða, að hann hafi verið „hjemmehörende“ í Noregi, en við vitum, að hann dvelur hér, þó að honum hafi láðst að fá sér lögheimili í landinu. Það er mjög algengt um Íslendinga, sem dvelja langdvölum úti í löndum, að þeir halda áfram að eiga lögheimili í sínu byggðarlagi hér heima. Stundum er heimilisfangið ekki látið falla niður af vangá, jafnvel þó að maðurinn borgi sína skatta og skyldur annarstaðar. Þegar öll þessi atriði eru tekin til greina, er ekki vafi á því, að mikið má um þetta mál deila. Það, sem kom mér aðallega til að minnast á þetta, er símskeyti, sem okkur hefir borizt. Þar er látið orð falla um einhvern orðróm, sem kynni að ganga, og vil ég skýra þetta nánar. Deila hefir risið upp milli rafveitunnar á Blönduósi og eigenda ár þeirrar, sem vatnið er tekið úr. Mikið vatn hefir þurft til rafveitunnar, svo að nota varð mestallt vatnsmagn árinnar. Nú hagar svo til, að lax gengur upp í ána, en sökum þess, hve vatnið er lítið, hefir laxveiði stórlega minnkað síðan rafveitan tók til starfa. Bændur þeir, sem eiga ána, hafa krafizt þess, að nægilegt vatn gæti runnið, til þess að laxinn kæmist óhindraður upp í vatnið til að hrygna. Af þessu hefir skapazt mikil deila og gremja meðal bændanna, sem hefir að nokkru leyti bitnað á rafveitustjóranum. Mér er þetta persónulega kunnugt, því að stjórnarráðið hefir þurft að jafna málið milli þessara aðila. Þarna hefir skapazt þræta út af laxinum, eins og oft áður hefir átt sér stað á okkar landi, því að laxinn er okkar mesta þrætuepli. Aðrar orsakir til óánægju er þarna ekki um að ræða, og þetta er sá orðrómur, sem minnzt var á í símskeytinu. Ég vil líka benda á það atriði, að nú er Noregur í stríði, og það er á valdi Norðmanna sjálfra, hvort þeir leyfa honum að afsala sér norskum ríkisborgararéttindum. Ég held líka, að enginn vafi sé á því, að vottorðið eigi við þennan mann. Er tæplega hugsanlegt, að annar maður heiti þessu sama nafni og sé frá sama byggðarlagi, enda sýnir vegabréfið, að ekki getur verið um annan mann að ræða. Nú verðum við að taka tillit til þess, að ef maðurinn hefði unnið í þágu ríkisins, þurfti hann aðeins að eiga hér heima í 5 ár. Hann hefir að vísu ekki verið starfsmaður ríkisins, en unnið þó í þágu hins opinbera. Þó að ekki sé tekið þannig til orða í l., má um það deila, hvort menn, sem hafa unnið í þágu bæjar- og sveitarfélaga, komi í þessu tilfelli undir sama ákvæði og starfsmenn ríkisins. Það hefir líka mikið að segja, að allir, sem hafa haft hann í þjónustu sinni, láta vel yfir störfum hans. Ég býst ekki við að taka frekari þátt í þessum umr. Ég tel, að þennan Nielsen þyrfti ekki að skorta hegningarvottorðið, og gæti afgreiðsla málsins beðið einn eða tvo daga, svo að hann gæti útvegað sér það frá Danmörku.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Hæstv. forsrh. talaði um, að ef maðurinn hefði unnið í þágu sýslufélaga, væri það svipað því að hann ynni hjá ríkinu. Ég get ekki verið á sama máli og hann hvað þetta snertir. Þá myndi verða vikið frá skýru ákvæði laganna, og um það er ekki að ræða í þessu tilfelli. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði að því er snertir vottorð Söviks frá sýslumanni um að hann hafi ekki á þessum árum átt heima í Noregi og ekki vitað annað en að hann ætti heimili hjá Stefáni Runólfssyni í Reykjavík, þá er það alger misskilningur. Sýslumaður hefir átt að vita fyrir víst, hvort hann ætti heimili í Reykjavík, og virðist svo, sem um hvorttveggja hafi verið að ræða. Það, sem minni hl. allshn. telur að vanti til þess að Sövik geti öðlazt ríkisborgararéttindi, eru fullnægjandi skýrslur um, að hana hafi átt hér heima fyrstu 3 árin, og þá séu ekki uppfyllt þau skilyrði, sem eru í gildandi l. Það er ekki heldur hægt að veita honum ríkisborgararéttindi fyrr en norska stjórnin hefir gefið honum yfirlýsingu um, að hann sé leystur frá norskum ríkisborgararétti.

*Ingvar Pálmason: Ég skal fúslega viðurkenna það, að þegar til lagakróka kemur, þá standa þeir betur að vígi hv. 11. landsk. og hæstv. forsrh. heldur en ég. Þó að ég gangi inn á, að það geti verið eðlilegt, að útlendingar, sem flytjast hingað, gæti þess ekki í byrjun að útvega sér lögheimili hér og geti ekki unnið sér inn réttindin á þeim tíma, þá lít ég þannig á, að það verði að koma þeim sjálfum í koll, en ekki vera tekið gott og gilt af hálfu Alþ., þegar veita skal þessi réttindi. Ég vil skjóta því fram sem minni skoðun, að eftir íslenzkum lögum get ég ekki unnið mér neinn rétt í neinni sveit landsins, þó að ég stundaði þar atvinnu mína. Ég mundi innvinna mér skyldur, en ekki réttindi. Þó að ég sækti atvinnu í annað hérað, hefði ég mitt lögheimili annarstaðar, og ég veit ekki betur en að lög landsins mæli svo fyrir, að hver maður hafi lögheimili, ef hann vill innvinna sér ríkisborgararéttindi. Hér er því ekki til að dreifa. Maðurinn vinnur aðeins hér á landi, en borgar alla sína skatta í Noregi. Lögin eru nú einu sinni svona. Og það er tvímælalaust, að með því að veita þessum manni ríkisborgararétt er vikið frá ákvæðum l. Mér er sama um það, hvort þessi skýrsla kom frá forsrh. eða ekki, og hvernig stendur á þessari ábendingu eigenda rafstöðvarinnar á Blönduósi viðvíkjandi einhverjum orðróm. Ég læt það inn um annað eyrað og út um hitt. Mér er sama, hvort það er út af einhverju landi eða húsi eða krakka, - það hefir engin áhrif á málið í mínum augum. Það, sem hér skiptir máli, er, hvort á að víkja hér frá fyrirmælum l. að því er snertir þennan mann eða ekki. Samanburð á því, hvort þetta atriði í fyrirmælum l. sé minna virði en önnur, leiði ég hjá mér. Það er viðurkennt, að lagalegum skilyrðum sé ekki fullrægt, og þess vegna held ég fast við það, að brtt. á þskj. 473 verði samþ., en hún er um það, að nafn þessa manns verði fellt úr frv. áður en gengið verður til atkv. um frv.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. S.-Þ., hv. 5. landsk. og 1. þm. Eyf. Þarf afbrigði til þess, að hún megi koma til meðferðar.



Við þm. Eyf. flytjum hér 3 brtt. á þskj. 509. - 1. brtt. er viðvíkjandi Eyjafjarðarbraut. Það er brtt. við sjálf l., um að lengja þessa braut ofurlítið eða þann hluta hennar, sem er þjóðvegur, þannig að í staðinn fyrir að þjóðvegurinn endar nú hjá Saurbæ, verði hann látinn enda hjá Jórunnarstöðum. Ég skal játa, að ég veit ekki nákvæmlega, hvað þetta er langt frá Saurbæ og inn að Jórunnarstöðum, en það mun ekki vera nema mjög stuttur spotti. Ég hygg, að það sé a. m. k. ekki yfir 10 km. Þá eru tvær brtt. við XII. lið á þessu sama þskj. Fyrst um Hörgárdalsveginn frá Hörgárbrú hjá Möðruvöllum að Hallfríðarstöðum. Orsökin til þess, að við bárum þessa brtt. fram hér, um nýjan veg um Hörgárdalinn, er einkum sú, að þessi sveit er að því leyti ekki í tengslum við aðalvegasambandið, að það liggur enginn þjóðvegur í Skriðuhrepp neinstaðar. Nú hagar svo til, að ef þessi till. okkar um Hörgárdalsveginn yrði samþ., þá myndi þessi vegur liggja frá Möðruvöllum inn Hörgárdalinn að dalamótum Hörgárdals og Öxnadals vestan við ána. En austan við ána liggur Þelamörkin, og um hana er þjóðvegur. Nú kynni að þykja óþarft að leggja þannig vegi hlið við hlið, jafnvel þótt áin sé á milli, sem vanalega er ófær, a. m. k. þegar hún er í vexti. Við höfum því afráðið flm. að taka þessa till. aftur, en ætlum í þess stað að leyfa okkur að bera fram aðra skriflega brtt. einnig um Hörgárdalsveg, frá vegamótum hjá Bægisá að Hörgárbrú í Skuggahvammi. Með því móti er aðaltilgangi okkar náð, að þarna sé hægt að tengja saman þjóðveginn inn Þelamörkina og Öxnadalinn við veginn í Hörgárdal. En þessi vegur, sem við stingum hér upp á í skrifl. brtt., að tekinn verði í þjóðvegatölu, er miklu styttri heldur en hinn, og auk þess er það bílfær vegur, svo að ekki yrði nema um viðhald að ræða. En vegurinn frá Möðruvöllum inn Hörgárdalinn er ólagður nema tiltölulega stutt braut, og er því vitanlega miklu minni kvöð lögð á ríkissjóð með því að samþ. þá skrifl. brtt., sem ég hefi nú lýst, heldur en að samþ. þá brtt., sem er á þskj. 599. Ég vona því fastlega, að þessi brtt. verði samþ., því að ég hygg, að það sé nú ekki orðið ýkja víða á landinu, sem sveitirnar eiga við það sama að búa eins og t. d. innri hluti Skriðuhrepps í Hörgárdal að því er samgöngur snertir. Þá er 2. brtt., eða stafliður b, á sama þskj., um það að taka upp í þjóðvegatölu veginn að Árskógssandi frá þjóðveginum, sem liggur út ströndina. Mér finnst þetta mjög hliðstætt því, að hv. Nd. tók inn á frv. veginn frá þjóðveginum að Hjalteyri, og í samræmi við það, sem áður hefir verið gert í sambandi við vegal., að tengja kauptún og þorp við aðalvegakerfið í landinu. En á Árskógssandi er, eins og hv. þm. vita sjálfsagt, þorp með allmörgum íbúum. Ég skal þó geta þess, að þessi brtt. var borin fram í Nd., þegar frv. var þar fyrir þeirri hv. d., og var þar felld. Það kynni því að mega ætla, að hv. Nd. yrði ófús til þess að taka við þessari till. aftur, þó að brtt. yrði samþ. hér í hv. d., og mun ég því af þeirri ástæðu bera mig saman við meðflm. minn um það, hvort ástæða sé til að halda þessari till. til streitu. En ég vona, að a. m. k. verði fyrri till á þskj. 509 og skrifl. brtt., sem ég mun nú biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir, báðar samþ., úr því að það virðist hafa orðið ofan á hér í hv. d. á annað borð að gera breyt. á vegal. og taka nýja vegi upp í tölu þjóðvega. Úr því að svo er, hygg ég, að fullyrða megi, að það sé ekki farið fram á annað en það, sem er fyllsta sanngirni, samanborið við önnur héruð, þó að farið sé fram á, að þessir stuttu vegakaflar séu teknir í þjóðvegatölu. Hinsvegar skal ég játa, að ég tel það töluvert vafasamt, hvort rétt sé að breyta vegal. nokkuð á þessu þingi, en ef svo verður gert, verð ég að halda fast við þessar till. okkar.

Forseti (EÁrna): Mér hefir verið afhent svofelld skrifl. brtt. frá þm. Eyf.: [Sjá þskj. 524]. Þarf afbrigði til þess að hún megi koma til meðferðar.



Herra forseti! Ég vil fyrst leyfa mér að finna að því - þó skal ég ekki fara um það mörgum orðum - að mál eins og þetta sé hespað hér í gegn með þeim hraða, að það fæst hvorki tími til þess að taka framkomnar brtt. fyrir á nefndarfundi né heldur tími til þess að tala við vegamálastjóra, sem á að hafa stjórn þessara mála með höndum, og ekki tími til þess fyrir einn einasta hv. þm. að átta sig á, hvaða brtt. þeir kynnu að vilja gera við vegal. Ég sé ekki, að sé nein ástæða til þessa. En afleiðingin hefir orðið sú, að það liggja fyrir skrifl. brtt. jafnvel frá sömu þm., sem áður eru búnir að bera fram brtt. Þetta sýnir ljóslega, hversu mikið flaustur þetta er. Þm. koma nú með skrifl. brtt. við brtt., sem þeir báru hér fram í gær. Þetta er óforsvaranlegt, og ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann hraði yfirleitt ekki svona málum. Það er ekki þörf að hafa það þannig við mál, sem þurfa að athugast vel. N. hefir engan fund getað haldið um brtt., sem nú liggja fyrir, og ekki getað athugað þær, ekki getað borið þær undir vegamálastjóra, ekki getað fengið upplýsingar um lengd veganna og ekki heldur, hvar á vegi héruðin eru stödd um að leggja þessa vegi, og ekki getað athugað, hvað það kostar árlega - yfirleitt ekki getað aflað sér neinna upplýsinga um þetta. Vegna þess og þess flýtis, sem er á þessu, hefi ég leyft mér að bera fram brtt. við þskj. 517 og 518, og skal ég nokkuð greina frá þeim. Fyrri brtt. á þskj. 517 fer í þá átt að leiðrétta það, sem hv. þm. S.-Þ. taldi í sinni ræðu í gær, að ekki væri tími til að leiðrétta. Það var vegurinn í Austur-Skaftafellssýslu. Það eru þarna á parti settir tveir vegir hlið við hlið annarsvegar eins og leið liggur yfir Mýrarnar, en hinn vegurinn um Melatanga. Nú myndi ég líta svo á, að Melatangavegur ætti að vera í A-fl. og kostaður að öllu leyti af ríkinu. Hinn vegurinn, sem myndi hverfa, ef fyrri till. mín yrði samþ., myndi eiga að vera í B-fl., sem væri að mestu leyti kostaður af viðkomandi héruðum. Ég hefi samt sem áður komið með till. um að fella niður 1. gr. l. frá 1928, þannig að ekki verði þarna tveir vegir hlið við hlið að öllu leyti kostaðir af ríkinu. Og í samræmi við þetta er 2. brtt., að e-liður frv. falli niður. Það kom hér í d. greinilega fram í gær, að meiri hl. af þeim hv. þm., sem atkv. greiddu, en minni hl. þó af þdm., vildu ekki, að nú væri farið að endurskoða vegalöggjöfina og láta slá á frest þessum samþykktum, þar til sú rannsókn væri búin, heldur vildu þeir fá þetta fram nú, án þess þó að kæmi rödd á móti því, að rétt væri að flokka vegina eins og ég legg til og láta héruðin borga nokkurn hluta af nýlagningu þeirra og e. t. v. viðhald, þó síður viðhaldið. Þetta er orsök þess, að ég legg til, að við frv. berði bætt tveimur gr., fyrst aftan við 12. gr., um það, að þessir vegir, sem nú fara í frv., skuli hvað nýlagningu snertir kostaðir að 2/3 af ríkinu, en að öðru leyti af héruðunum. Það, sem fyrir mér vakir með þessu, er að koma þeirri skiptingu á þetta, sem mér finnst eðlilegast, að sé í framtíðinni. Þó skal ég viðurkenna, að í frv. eru tveir vegir, sem ég tel, að ríkið verði að kosta að öllu leyti. En þegar málið er afgr. í þessu flaustri á svo skömmum tíma, sá ég ekki ástæðu til þess að taka þá út úr, heldur verði þeir með í þessu tilfelli. Ég geri ráð fyrir, að ekki liði mörg ár, þangað til að vegirnir verða flokkaðir, og þá megi laga þetta. En það, sem fyrir mér vakir með því að setja þetta ákvæði inn, er, að frekar sé von um, að þá stöðvist ekki vinna í vegum, sem byrjað hefir verið á að leggja. Með því að taka inn í l. ákvæði um þetta vona ég, að í framtíðinni teygist þessir vegir áfram af þeirri fjárveitingu, sem nú er til þeirra ætluð og kallað til sýsluvega. Í öðru lagi legg ég til, að aftan við frv. komi ný gr., bráðabirgðaákvæði, og þar geri ég ráð fyrir, að ekkert sé lagt fram af ríkissjóði til viðhalds þeirra vega næstu tvö árin, sem nú verða samþ. í þessu frv., sem þó í fjárl. er búið að samþ. fé til, en héruðin verði á þessum tveim árum að sjá um viðhaldið. Þetta er til þess að reyna að tryggja það, að ekki sé dregið úr því fé, sem ætlað er að leggja í þessa vegi, með því að dreifa því yfir þessa vegi. Með þessum tveimur brtt. vænti ég, að náist þó það heilbrigði í þessum málum, að vegagerð geti haldið áfram í landinu með líkri þróun og nú er, en ekki þurfi að stöðvast vegalagningar á einum 20 stöðum, eins og orðið hefði, ef frv. hefði verið samþ. óbreytt, þar sem ekkert fé er fyrir hendi annað en fjárframlögin til sýsluvegasjóðs og úr hreppasjóðum, en frá hæstv. Alþ. er einskis fjár að vænta, þar sem búið er að samþ. fjárl. fyrir bæði þessi ár, án þess fé sé ætlað þar í þessu skyni. Ég legg því til, að þessar tvær nýju gr. verði samþ., og legg ég aftur á móti miklu minna kapp á, að 1. og 2. brtt. mín verði samþ., og þó að þessi tvöfaldi vegur í Austur-Skaftafellssýslu verði lagður í bili, þá geri ég ráð fyrir, að vegamálastjóri muni gera lítið til þess að halda honum við, svo það kemur þá ekki svo mjög að sök, þótt hann sé lagður, þótt ekki sé það vel viðkunnanlegt, að tveir vegir liggi samhliða í sömu sýslunni með fárra km. millibili, sem báðir eru kostaðir af ríkinu, þegar svo þar að auki eru ekki nema 0,2 km. eftir af sýsluvegunum í sýslunni, sem ekki eru komnir á ríkið. Þá á ég brtt. um, að við bætist nýr vegur frá Hallormsstað og inn að brúarstæði á Jökulsá í Fljótsdal.



Ég vil benda á, að hér liggja orðið fyrir allmargar brtt., sumar þeirra skriflegar, og nokkrar þeirra eru í raun og veru mjög þýðingarmiklar, eins og t. d. sú, sem gerir ráð fyrir, að byrjað verði að flokka vegina og fjárframlagi ríkissjóðs verði hagað með tilliti til þess, í hvaða flokki vegurinn er. Þetta finnst mér svo þýðingarmikið, að það sé nokkurt flaustur að ganga til atkv. um slíkar till. án þess að n. fái íhugað þær. Það voru í gær skiptar skoðanir og karp um það, hvort brýn þörf væri á að taka nýja vegi inn í vegalögin. Mér finnst, að ekki þyrfti að vera neitt karp um málið eins og það er nú, en að það ætti að íhugast nánar í n. Ég vil gera það að till. minni, að umr. verði frestað og málinu vísað til aðgerða hv. samgmn. á ný, og ekki gengið til atkv. fyrr en n. hefir haft tíma til þess að athuga málið.

* Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson): Ég held, að það sé óþarfi að fara að vísa þessu máli á ný til n., eins og hv. 1. þm. N.-M. talaði um. Fyrir það fyrsta er viðvíkjandi aðalatriðinu, sem hv. 1. þm. N.-M. talaði um, meiri hl. samgmn. sammála, því að ég, sem var í minni hl. að öðru leyti, vil nú skapa meiri hl., ef þess er þörf, með hv. form. n., um að styðja þessa till. Það kom til orða í n., að það væri sameiginlegur vilji til fyrir því að bæta inn svona „klásúlu“. Ég álít, eins og hv. 1. þm. N.-M., að þetta sé spor í rétta átt, sem gert hefir verið með þessum viðbótartill. En að því leyti, sem hv. 1. þm. N.-M. sér ekki ástæðu til að vísa þessu til n. og sagði, að þessu væri hraðað um of á síðustu stundu, þá er eins og menn, sem svona tala, hafi aldrei verið á þingi fyrr. Það ganga oft stærstu málin í gegnum þingið síðustu dagana með afbrigðum og næturfundum, og þetta er eitthvert það aumasta mál, samanborið við þau stórmál, sem verið er að afgreiða nú síðustu daga þingsins, án þess að menn geti um þau hugsað. Þegar svo þess er líka gætt, að meiri hl. samgmn. er fullkomlega andstæður málinu og hefir óskað að eyða því og hefir gert till. til að fella það, þá vil ég mótmæla því, að málinu sé vísað til n. til frekari rannsóknar. N. er þegar búin að sýna, að hún hefir ekki annan áhuga fyrir málinu en að stöðva það. Ég hefi ekki á móti því, að þetta mál verði fellt, ef verkast vill, eða látið daga uppi, af því að ekki vinnst tími til að afgreiða það, en að verið sé að leika sér með það á þennan hátt, því mótmæli ég, því að það eru engin skynsamleg rök fyrir því, að framhaldsathugun á málinu sé nauðsynleg, og þó menn kynnu að vilja athuga það nánar, þá er ekki nauðsynlegt, að það sé gert á þessu þingi. Ég hefi ásamt 2 öðrum hv. þm. borið fram skrifl. brtt. um, að ekki einungis nýlagning vega, heldur einnig viðhald þeirra verði kostað af sýslunum þar til öðruvísi verður ákveðið, og þar með höfum við þessir þremenningar sýnt, að við viljum viðhalda sambandinu við sýslurnar og áhugann þar fyrir þessum málum, og þótti ekki ástæða til að skera þráðinn þarna á milli alveg sundur, eins og annars hefði verið gert. Út af annari till. hv. 1. þm. N.-M. vil ég bera fram mótmæli, ekki einungis fyrir mína hönd, heldur einnig fyrir hv. þm. V.-Sk. og vegamálastjóra, því gr. um veginn í Vestur-Skaftafellssýslu er orðuð af vegamálastjóra og þessum hv. þm. og því engin ástæða til að vísa því til n.. af því að þessum atriðum óskar vegamálastjóri ekki, að sé breytt, því að eftir því, sem hv. þm. V.-Sk. segir mér, þá vill hann einmitt fá þennan veg, og það situr ekki á þessari hv. d. að fara að hræra í því. Það er margt gott að segja um till. hv. 1. þm. N.-M. um veginn niður Fljótsdalshéraðið. Það er ein af fegurstu sveitum landsins og þarna má búast við, að komi brú á fljótið, áður en langt um líður, og verður þá vegakerfi Fljótsdalshéraðsins miklu betra en nú, þar sem eru tveir þjóðvegir, sinn hvorum megin við fljótið. Mér þykir vænt um, að hv. 1. þm. Eyf. gat fallizt á að taka aftur till. sína um veginn á Árskógsströndinni, því að ef málið hefði þurft að fara þannig aftur til hv. Nd., hefði það getað fellt það. Þessi litla breyt., sem hv. 1. þm. Eyf. gerði, er réttmæt og eðlileg samgöngubót frá Bægisá yfir í Hörgárdal, og hún er vissulega til bóta. En ég mótmæli því kröftuglega sem nm. í samgmn., að málið verði sett til n., því það er aðeins til að drepa það, en menn verða þá að hafa hug til þess að drepa það í d.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifleg brtt., sem er gerð við brtt. á þskj. 468, 2, frá hv. 5. landsk. þm. Það er aðeins formbreyting vegna breytts orðalags í frv., en brtt. var upphaflega gerð við frv. eins og það var við 1. umr. Þar sem komið hefir fram till. um að fresta málina og vísa því til samgmn., verður sú till. borin undir atkv.