Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 909 um frv. til laga um frestun á verkfalli fiskimanna. Sjútvn. hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sævar Gunnarsson og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Grétar Mar Jónsson, Guðjón Ármann Einarsson, Benedikt Valsson og Aðalstein Valdimarsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Helga Laxdal og Guðmund Ragnarsson frá Vélstjórafélagi Íslands og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Með frumvarpinu er lagt til að fresta verkfalli fiskimanna og tilsvarandi verkbanni út gerðarmanna sem hófst 16. mars sl. frá og með gildistöku laga þessara til 19. apríl nk. Fram kom í máli sjávarútvegsráðherra við 1. umræðu um málið að hann hygðist leggja fram breytingartillögu þess efnis að fresturinn standi til 1. apríl í stað 19. apríl eins og frumvarpið gerir ráð fyrir og styður meiri hlutinn þá tillögu. Þeirri tillögu hefur þegar verið dreift hér á Alþingi. Þegar verkfallið hófst voru óveidd u.þ.b. 130 þús. tonn af loðnukvóta landsmanna. Má ætla að það samsvari allt að 1,5 milljörðum króna í útflutningsverðmætum. Með frestun þeirri sem hér er lögð til er þess freistað að bjarga þessum verðmætum. Einnig er ljóst að verkfall á þessum tíma skaðar mjög vetrarvertíð og getur haft neikvæðar afleiðingar á fiskmörkuðum okkar. Í umræðum í sjútvn. Alþingis nú áðan kom fram að nokkrar meginlínur höfðu myndast um lausn á mjög viðkvæmum og erfiðum deilumálum í þessari kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna, þó fráleitt sé að tala um að um nokkra niðurstöðu hafi verið að ræða. Við verðum hins vegar að vona að sá frestur sem veittur er þegar þetta frv. verður að lögum verði nýttur sem allra best til að ná farsælli niðurstöðu þannig að hægt verði að ljúka samningum og afstýra frekari vinnustöðvun. Undir þetta nál. sem ég hef gert grein fyrir rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og framsögumaður, Árni Ragnar Árnason, Kristinn H. Gunnarsson, Vilhjálmur Egilsson og Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan lýsir andstöðu sinni við það að enn á ný skuli ríkisstjórnin beita sér fyrir því að Alþingi setji lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna þegar til verkfalls er komið. Nú hefur verkfall aðeins staðið yfir í rúma þrjá sólarhringa þegar ríkisstjórnin ákveður að fresta því til 1. apríl nk., gangi sú brtt. eftir sem hér liggur fyrir. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja telur stjórnarandstaðan fulla ástæðu til að óttast, herra forseti, að inngrip ríkisstjórnarinnar muni leiða til þess að samningar dragist enn frekar á langinn en ella hefði orðið því að nokkur skriður virðist hafa verið kominn á viðræðurnar. Samkvæmt upplýsingum frá deiluaðilum virðist sem ekkert samráð hafi verið haft við þá þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að leggja frumvarp fyrir Alþingi sem kvæði á um frestun verkfalls fiskimanna. Meginreglan í vinnurétti er sú að aðilar fái frið fyrir ríkisvaldinu til að semja um kaup og kjör. Það er ábyrgðarhluti að grípa inn í kjaradeilur og í raun lítilsvirðing við samningsaðila að gefa þeim ekki svigrúm til samninga. Aðferð ríkisstjórnarinnar við núverandi aðstæður er sérstaklega ámælisverð þar sem hún er tekin í algeru tómarúmi og án tengsla við þann veruleika að hreyfing var komin á viðræður. Stjórnarandstaðan lýsir allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og mun því greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Árni Steinar Jóhannsson, áheyrnarfulltrúi vinstri grænna í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa: Svanfríður Jónasdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Guðjón Arnar Kristjánsson. Herra forseti. Það sem ég hef lesið, þ.e. álit minni hluta sjútvn., er í hnotskurn viðhorf okkar gagnvart því máli sem hér er til umræðu. Sú niðurstaða er í samræmi við ályktun sem hér liggur einnig fyrir frá sjómannasamtökunum, mótmælum sem bárust inn á fund nefndarinnar. Ég ætla að leyfa mér að lesa hana hér, með leyfi forseta: ,,Samtök sjómanna mótmæla því harðlega íhlutun stjórnvalda í frjálsan samningsrétt með því að fresta löglega boðuðu verkfalli sjómanna á fiskiskipum með lagasetningu. Með þessum afskiptum eru stjórnvöld að grípa inn í kjarasamningsgerð sjómanna í þriðja sinn á undanförnum sjö árum. Engin starfsstétt hefur þurft að þola slík inngrip jafnoft og sjómenn. Samtök sjómanna skora á félagsmenn sína að snúa bökum saman í baráttunni sem fram undan er.`` Undir þetta rita Sævar Gunnarsson, Helgi Laxdal og Grétar Mar Jónsson. Herra forseti. Það virðist nokkuð ljóst að þetta inngrip ríkisvaldsins í samninga hafi komið aðilum á óvart. Svo virðist sem hæstv. ríkisstjórn hafi tekið þá ákvörðun að fresta verkfalli sjómanna án þess að átta sig fyrst á því í hvaða stöðu samningaviðræður voru. Niðurstaða okkar er sú, eftir að hafa hlýtt á samningsaðila, að sá skriður hafi verið kominn á viðræður að í raun sé mikil áhætta, ef nota má það orð, tekin með því að vera að blanda sér inn í það ferli. Það kom fram hjá hv. formanni sjútvn. og framsögumanni meiri hluta að meginlínur hefðu verið dregnar upp í málinu í viðræðum samningsaðila. Ég held, herra forseti, að full ástæða sé til að ætla að þær línur geti riðlast. Það er verið að taka ákveðna pressu af viðræðunum. Það er ljóst að þessi aðgerð ríkisvaldsins veldur mikilli gremju í röðum sjómanna. Það er jafnljóst að bakland samninganefndanna er órólegra nú en áður og ýmsir eru æfir yfir því að þurfa einu sinni enn að lenda í aðgerð sem þessari. Það er alveg ljóst, eins og stjórnarandstaðan segir í minnihlutaáliti sínu, að þessi aðgerð ríkisvaldsins er ekki til að liðka fyrir þeim samningum sem þó virtist vera komin nokkur hreyfing á. Það kom jafnframt fram og er ástæða til að það komi fram hér, að frv. sem fyrir liggur af hálfu samgrh. um mönnunarmál er sá þrándur í götu sem fjallað var um við 1. umr. um málið. Á því þurfa að verða einhverjar breytingar til að menn geti verið sáttir við það sem þar liggur fyrir. Það er eins gott að það komi fram hér, herra forseti. Í lokin vil ég segja þetta: Menn gera nokkuð úr þeim verðmætum sem þjóðarbúið á að verða af ef sjómenn halda áfram í verkfalli. Hins vegar er nokkuð ljóst að störf sjómanna eru þess eðlis að það er nánast sama hvenær á árinu þeir fara í verkfall, alltaf fara verðmæti í súginn, alltaf tapar þjóðarbúið. Herra forseti. Ég held að þjóðarbúið tapi mest á því að halda þessari deilu gangandi í öll þau ár sem hún hefur nú varað. Það er kominn tími til að sjómenn og útvegsmenn fái frið til að ljúka samningum sínum án íhlutunar ríkisvaldsins. Þess vegna, herra forseti, mun stjórnarandstaðan greiða atkvæði gegn þessu frv. Hún vill að sjómenn og útvegsmenn fái að ljúka samningum eins og aðrar stéttir í þessu landi.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram hafa samtök sjómanna mótmælt harðlega því inngripi ríkisstjórnarinnar sem við ræðum í þessu frv. um frestun á verkfallsaðgerðum sjómanna. Í greinargerð meiri hlutans segir eitthvað á þá leið að þessu sé frestað til að nálgast verðmæti upp á 1,5 milljarða, aðallega í loðnu og því sé frestað til 1. apríl nk. Hvað skyldi gerast 1. apríl eða þegar kemur fram í aprílmánuð? Jú, það næsta sem gerist er að það fer að fiskast úthafskarfi. Hvað ætla menn þá að gera? Ætla menn að bíða í þrjá daga eða fimm daga þangað til að gripið verður inn í eða tíu daga? Engar líkur eru til að þetta inngrip í kjaradeiluna liðki fyrir samningum. Það er frekar á hinn veginn að það verði til þess eins, og kom enda fram í samtölum við fulltrúa sjómanna, að þetta gæti frekar orðið til það draga kjarasamninga á langinn og hleypa meiri hörku í deiluna en orðin var. Þegar úthafskarfanum lýkur kemur að norsk-íslensku síldinni. Síðan að humrinum og svona getum við haldið áfram. Það eru nefnilega alltaf einhver tímabil uppi í veiðum fiskimannanna og útgerðarinnar sem eru meira virði fyrir einhvern hluta flotans en annan. Það er afar vandfundinn sá tími á árinu að ekki séu einhver verðmæti sem frestast a.m.k. að veiða meðan verkfallsaðgerðir eiga sér stað. Það er eðli verkfalla að hafa áhrif á það að atvinnustarfsemi stöðvist og menn missa tekjur og báðir aðilar eiga að vera fyrir þrýstingi af þeim sökum og sem ætti þá frekar að leiða til að menn leysi deilur sínar. Hins vegar er það alveg ljóst að samtök sjómanna eru eðlilega ekki að velja sér verkfallstíma eins og, ja, hvað eigum við að segja, á jólum? Nei, sennilega mundu þeir ekki byrja jólin í verkfalli. Svona er nú þessum málum háttað og auðvitað er ævinlega einhver þrýstingur uppi í kjaradeilum sjómanna vegna þess að það eru ævinlega einhver verðmæti sem a.m.k. bíða eða jafnvel fá að synda í sjónum. Loðnan er svolítið sérstök að þessu leyti að hún verður verðlítil og leggst á botninn og stór hluti af henni deyr og nýtist ekki sem verðmætisaukning. Mér finnst hins vegar í þeirri stöðu sem er núna uppi ekki réttlætanlegt að grípa inn í þessa deilu. Viðræður við deiluaðila hafa ekki orðið til þess að ég hafi talið að þessi inngrip núna séu eðlileg. Frekar á hinn veginn að það sé mat mitt að inngrip í þessa deilu geti orðið til þess að samningar dragist á langinn og það komi meiri harka í deiluna. Það er ævinlega þannig þegar gripið er inn í kjaradeilur að þá kemur nokkur stífni á eftir þegar gripið er inn í kjaradeilur með lögum. Það er reynsla sem ég tel mig þekkja nokkuð vel. Aldrei verður gripið svo inn í deilur að þær hafi ekki einhverjar afleiðingar á þau viðhorf samningamanna sem standa að deilunni. Ég ætla ekkert að tefja málið með því að halda langa ræðu þó það væri vissulega gaman að rifja upp tuttugu ára sögu kjaradeilumála sjómanna og alveg ,,sérstök afrek`` LÍÚ í því sambandi, þ.e. afrek manna við það að komast aldrei að samningaborðinu öðruvísi en eiga það víst að sett verði lög á deilurnar. Ég tel að í deilum á undanförnum árum hafi hagsmunir útgerðarmanna oftast nær verið hafðir að leiðarljósi. Ævinlega hefur vantað inn í þessar lausnir að menn gætu búið við eitthvað sem þeir hafa talið eðlilegt eins og í verðmyndunarmálunum og eins og í kvótabrasksmálunum og þar sem menn hafa talið að framtíð þeirra væri nokkuð trygg. Sú staða hefur einfaldlega ekki komið upp við lausn kjaradeilu á undanförnum árum vegna þess að það hefur ævinlega verið haft inni í viðskiptunum að það væru opnar leiðir til að blanda þessu saman, þessum viðskiptum bæði í verðmyndunarmálunum, í beinum viðskiptum og eins í sambandi við tilfærslur á kvótakerfinu. Auðvitað má spyrja sig að því hvort t.d. stærstu útgerðaraðilar og fiskverkendur landsins séu minni þátttakendur í því sem menn geta kallað kvótabrask þegar þeir komast upp með það ár eftir ár að greiða 80 og 90 kr. fyrir þorskinn en aðrir sem selja á mörkuðum eru að selja fiskinn á 140--150 og upp í 200 kr. Hverjir eru þá í meiri kvótaþátttöku, þeir sem gera út á eigin skip og eigin aflaheimildir, selja síðan sjálfum sér á verði sem er langt fyrir neðan það sem eðlilegt getur talist, eða þá hinir sem eru með lítinn kvóta og eru að leigja til sín kvótann á 90 kr. en eru svo að gera upp með kannski 70, 80 kr. til sinna manna? Þetta er staða sem við höfum lent í í mörg ár og sú framtíð að eiga að búa við óvissu í þessum verðlagsmálum og óvissu í sambandi við kvótakerfið er algjörlega óásættanleg. Það getur varla orðið nokkur sátt í því sem menn hafa kallað að leita sátta í sjávarútvegsmálum um það að svona kerfi haldi áfram og verðlagningin og kvótakerfið sé nánast eitt og hið sama.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um frestun á verkfalli fiskimanna. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni skrifa ég undir minnhlutaálit sjútvn. sem áheyrnarfulltrúi. Stjórnarandstaðan lýsir andstöðu sinni við að enn á ný skuli ríkisstjórnin beita sér fyrir því að Alþingi setji lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna þegar til verkfalls er komið. Nú hefur verkfallið aðeins staðið yfir í rúma þrjá sólarhringa þegar ríkisstjórnin ákveður að fresta því til 1. apríl nk. Samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir telur stjórnarandstaðan fulla ástæðu til að óttast að inngrip ríkisstjórnarinnar muni leiða til þess að samningar dragist enn frekar á langinn en ella hefði orðið því nokkur skriður virðist hafa verið kominn á viðræðurnar. Samkvæmt upplýsingum frá deiluaðilum, virðist sem ekkert samráð hafi verið haft við þá þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að leggja frv. fyrir Alþingi sem kvæði á um frestun verkfalls fiskimanna. Meginreglan í vinnurétti er sú að aðilar fái frið frá ríkisvaldinu til að semja um kaup og kjör. Það er ábyrgðarhluti að grípa inn í kjaradeilur og í raun og veru lítilsvirðing við samningsaðila að gefa þeim ekki svigrúm til samninga. Aðferð ríkisstjórnarinnar við núverandi aðstæður er sérstaklega ámælisverð þar sem hún er tekin í algjöru tómarúmi og án tengsla við þann veruleika að hreyfing var komin á viðræður. Stjórnarandstaðan lýsir algjörri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarinnar og mun greiða atkvæði gegn frv. Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að mótmæli hafa komið frá samtökum sjómanna en þau mótmæla harðlega íhlutun stjórnvalda í frjálsan samningsrétt með því að fresta löglega boðuðu verkfalli sjómanna á fiskiskipum með lagasetningu. Þau telja að með þessum afskiptum séu stjórnvöld að grípa inn í kjarasamningagerð sjómanna í þriðja sinn á undanförnum sjö árum. Þau segja einnig að engin starfsstétt hafi þurft að þola slík inngrip jafnoft og sjómenn. Samtökin skora á félagsmenn að snúa bökum saman í baráttunni sem er fram undan. Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að þegar aðilar mættu á fund hjá sjútvn. nú rétt áðan kom öllum mjög á óvart að gripið skyldi til þessara aðgerða. Bæði Sjómannasamband Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Vélstjórasamband Íslands lýstu því yfir að þetta hefði komið þeim algjörlega í opna skjöldu og verið án samráðs við þá. Samkvæmt því mati sem var lagt á málin þar á bæ héldu menn að e.t.v. væru 2--3 dagar eftir í samningaviðræðunum. Ég vil þó taka það skýrt fram að Friðrik Arngrímsson hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, sem kom einnig á fundinn, taldi að lengri tíma hefði þurft en það sem sjómennirnir vildu meina. En upp úr stendur að einhvern tímann verður þessi stétt að fá að semja við eðlilegar aðstæður. Það verður einhvern tímann að taka þann fórnarkostnað sem hlýst af því að þessir aðilar geti komið sér saman um kaup og kjör. Af þeim samtölum sem við höfum átt við sjómennina í dag kemur greinilega fram, og það er nú eitthvað sem hæstv. Alþingi þarf að taka til athugunar, að þeir telja að á sumum sviðum sé ríkisvaldið að leggjast á sveif með andstæðingnum í samningum, þ.e. útvegsmönnum, t.d. með því að vera uppi á borði, eins og fram hefur komið, með tillögugerð um fækkun í áhöfn skipa og breytingar sem á þá að lögfesta. Þetta eru hlutir sem við getum komið að hér og hæstv. ríkisstjórn ætti að taka og gaumgæfa í stað þess að kasta stríðshanska að sjómannasamtökunum. Ég vil enn árétta, virðulegi forseti, að það liggur alveg í augum uppi að einhvern tímann verður að taka fórnarkostnaðinn við það að sjómenn geti samið á eðlilegum nótum. Við höfum verið með löng verkföll hjá öðrum starfsstéttum svo sem eins og kennurum. Þá hefur hæstv. ríkisstjórn ekki talið það til nokkurra vandræða að láta þá starfsstétt heyja margra vikna verkfall. En við gerum okkur öll grein fyrir því að þetta verkfall hefur gríðarleg áhrif fyrir þjóðarbúið. Tölur hafa verið nefndar hér eins og bara í loðnunni upp á einn og hálfan milljarð, þjóðin gerir sér grein fyrir því. En eins og fram hefur komið verður einhvern tímann að taka þennan fórnarkostnað. Frestun er skammgóður vermir vegna þess að það eru aðrar tegundir sem veiðast árstíðabundið. Ef ekki næst samningur á þeim tíma leiðir tíu daga frestur til vandræða í að taka karfann og enn frekari frestur getur leitt af því að vandamál verða í sambandi við norsk-íslensku síldina og humarinn o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en vil lýsa því yfir megnri óánægju með það hvernig staðið er að málum. Það sem er líka umhugsunarvert eins og hefur reyndar komið fyrir í fleiri málum núna undanfarið það er þessi hraði á öllu. Það er eins og ekki sé hægt að vinna þingmál, vinna að málum á eðlilegan hátt, ef það er rétt mat sem fram kemur hjá hagsmunaaðilum að þeir hafi ekki fengið nokkra kynningu á þessu máli, þeir hafi ekki verið neitt hafðir með í ráðum, þeir hafi sumir frétt af þessu í fjölmiðlum. Þetta er náttúrlega algjörlega ótækt og ég tala ekki um hv. þm. sem frétta þetta síðan kannski síðastir allra og sumir úr fjölmiðlum. Þetta eru vinnubrögð sem við getum ekki látið líðast og eiga ekki að líðast á hinu háa Alþingi. Þess vegna mun ég eins og fram kemur í nál. minni hlutans greiða atkvæði gegn þessu frv.

Virðulegi forseti. Það er vitaskuld eðli verkfalla að hafa áhrif. Vitaskuld hafa verkföll í för með sér tjón. Verkfallsaðgerðum er ætlað að knýja á um betra kaup manna og bætt kjör. Menn beita ekki slíkum tækjum nema í neyð. Það eru því heldur sérstæð rök, borin fram ein og sér, að verkfallið valdi tjóni. Við upplifðum það í löngu verkfalli kennara sem hafði veruleg áhrif, þó að kannski hafi verið erfitt að mæla þau fjárhagslega, á það fólk sem varð fyrir barðinu á því. Ekki þótti ástæða til að grípa til aðgerða vegna þess. Við höfum setið á fundi í hv. sjútvn. í tæpan klukkutíma. Þar komu fyrir nefndina allir fulltrúar deiluaðila. Enginn þeirra talaði um að þeir hefðu óskað eftir því að frv. sem við ræðum nú yrði borið fram. Enginn þeirra kvaðst hafa vitað um þetta fyrr en seinni partinn í dag, m.a. lýsti fulltrúi LÍÚ því yfir að hann hefði fyrst heyrt þetta í útvarpinu klukkan fimm. Manni virðist út frá því sem það sé alfarið ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja þetta frv. fram á hinu háa Alþingi. Það kemur hins vegar verulega á óvart í ljósi þeirra yfirlýsinga sem gefnar voru fyrir helgina, að ekki yrði gripið til neinna aðgerða nema samkvæmt beiðni deiluaðila. Ekkert virðist hafa verið að marka þær yfirlýsingar hæstv. ráðherra um að ekki skyldi gripið til aðgerða nema eftir þeim yrði óskað. Staðreyndin er að það hafði ekki slitnað upp úr viðræðunum. Menn sátu við og þeir hafa lýst því yfir að verulega hafi þokast í átt að samningum. Það er mjög alvarlegt að grípa inn í vinnudeilur, sérstaklega þegar deiluaðilar hafa verið samningslausir í rúmlega ár. Á fundi í sjútvn. kom fram að þetta inngrip gæti allt eins leitt til þess að deilan mundi dragast verulega á langinn og mundi hleypa illu blóði í samningsaðila. Um það get ég vitaskuld ekki fullyrt eða aðrir hv. þm. Hins vegar kom þetta viðhorf mjög sterkt fram á fundi sjútvn. Það er því algerlega á ábyrgð hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarinnar ef þetta inngrip mun hafa slík áhrif. Maður veltir því fyrir sér, eins og fleiri hv. þm. hafa gert við þessa umræðu, að sumar veiðiaðferðir eru árstíðabundnar. Við siglum fljótlega inn í það tímabil þar sem menn geta stundað veiðar á úthafskarfa. Það veiðitímabil hefst núna í byrjun apríl og stendur fram undir sjómannadag, ef læra má af reynslunni. Á því tímabili munu hefjast veiðar á norsk-íslensku síldinni. Við getum stjórnað því nokkuð hvenær ársins við veiðum stóran hluta aflans. Loðnuna getum við hins vegar ekki veitt nema á ákveðnum árstíma. Eigi samningsaðilar að búa við það að þegar kemur að því að stunda árstíðabundinn veiðiskap meðan á vinnudeilum stendur þá grípi ríkisstjórnin jafnan inn í með lagasetningu, þá er það fremur alvarlegt. Þá er verulega ástæða til að velta því fyrir sér hvort ástæða sé til að leyfa þessum aðilum að hafa verkfallsrétt? Sá réttur þjónar engum tilgangi ef Alþingi grípur ætíð inn í. Ég held það hljóti af vera eitt af því sem við þurfum að velta mjög vandlega fyrir okkur. A.m.k. var ekki annað að heyra á yfirlýsingum hæstv. ráðherra fyrir helgina en að ekki kæmi til greina að grípa inn í þessa deilu. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur þrátt fyrir allt ákveðið að grípa inn í eins og raun ber vitni. Sú ákvörðun virðist ekki hafa verið þaulhugsuð. Þetta efnislitla frv. kvað á um frestun verkfalls til 19. apríl en eftir nokkur samtöl eða hugleiðingar einhverra var ákveðið að fresta því til 1. apríl. Fyrir því eru heldur engin sérstök rök. Það virðist sem menn hafi verið í tómarúmi og lítt leitt hugann að því hvernig bregðast skyldi við. Það vekur athygli að ákvörðun um að leggja fram þetta frv. kemur í beinu framhaldi af landsfundi Framsfl. þar sem sjávarútvegsmálin voru sett í nefnd fram á haustið.  Það breytir ekki hinu, virðulegi forseti, að við í minni hlutanum lýsum allri ábyrgð á þessu máli á hendur ríkisstjórninni og munum greiða atkvæði gegn frv.

Herra forseti. Það hefur verið ljóst svo mánuðum skiptir í hvað stefndi. Um árabil hefur verið deilt um verðmyndun til skipta milli sjómanna og útvegsmanna og fleira. Ríkisstjórnin kórónaði svo málið með því að leggja fram frumvörp um fækkun í áhöfnum ákveðinna skipaflokka, eftir stærð og vélarafli. Þar á ég við um vélstjóra og stýrimenn. Þessi frumvörp eru einhvers konar þjónkunaraðgerðir við útvegsmenn. Þær aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa virkað sem olía á það deilubál sem logað hefur síðustu ár. Það er ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki staðið undir nafni í þessu máli fremur en í mörgum öðrum sem hún hefur á sinni könnu. Mér er ljóst að lagasetningin sem við erum að fjalla um mun ná fram að ganga. Að mínu mati er hún hins vegar ofbeldisaðgerð gegn sjómönnum. Viðbrögð útvegsmanna hafa einkennst af þeirri vissu að hæstv. ríkisstjórn gripi inn í með lagasetningu á einhvern hátt. Mönnum er ljóst að það verður alltaf tjón í verkfalli og sennilega sjaldan jafnmikið og þegar um er að ræða sjómannaverkfall. Hæstv. sjútvrh. boðaði tillögur um að fresta verkfalli til 1. apríl í stað 19. apríl í frv. upphaflega. Það má auðvitað velta því fyrir sér hver áhrifin verði af þeirri frestun. Menn hafa nokkuð lengi vitað að nokkuð góðar horfur voru á góðum loðnuafla. Samt gengu útvegsmenn að viðræðum með hangandi hendi. Þó ljóst væri að loðnan væri í hvað best veiðanlegu ástandi, verðmætust, styst að sækja hana og með minnstum tilkostnaði, olíukostnaði o.s.frv. þá dugði það ekki. Það dugði ekki í þessu deilumáli. Stjórnvöld grípa hins vegar inn í eftir liðlega helgarlangt verkfall með lagasetningu. Herra forseti. Sá vandi sem við er að etja er í raun fiskveiðistjórnarkerfið og hvernig unnið er eftir reglum þess. Sú framkvæmd er orsakavaldurinn að þessum deilum, sem leitt hafa til verkfalls hvað eftir annað. Við ættum að minnast orða jöfursins Einars Benediktssonar en hann sagði, með leyfi forseta, í kvæði sínu ,,Sjá hin ungborna tíð``: ,,Allt skal frjálst, allt skal jafnt, réttan skerf sinn og skammt á hvert skaparans barn, allt frá vöggu að gröf. Þetta boðorð knýr fram, knýr menn brautina fram undir blikandi merkjum um lönd og um höf.`` Sá framsýni meistari, Einar Benediktsson, vissi að sá guli var utar en hann vissi kannski minna um loðnuna. Hann vissi hins vegar að það var framfaraþörf og að íslensk þjóð varð að sækja þekkingu og nýta þá tækni sem möguleg var og verður. Í því hefur ekkert breyst. Íslenskt samfélag býr enn við að það eru hér sitja að völdum menn sem vilja ekki breyta, eru hræddir við framtíðina og hræddir við breytingar. Það er svo undarlegt hve fáir njóta þess að kvótakerfið sem við búum við hefur skapað nýja aðferð til að hagnast. Það hefur þróast á óhugnanlegan hátt sem hvorki formælendur né andmælendur kerfisins sáu fyrir.

Hæstv. forseti. Enn hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar gengisfellt orð sín. Ekki er langt síðan hér voru digrar yfirlýsingar um að það kæmi aldrei til mála að setja nein lög á þetta verkfall. Hverjir munu trúa þeim næst? Það er alveg öruggt mál að við næstu samninga sjómanna mun enginn trúa því að friður fáist til þess að semja. Sjómenn eru búnir að vera samningslausir í heila 13 mánuði og sex og hálft ár síðan 1985. Núna eru þeir búnir að vera í verkfalli í milli þrjá og fjóra daga. Og þá er brugðið á þetta ráð. Hver eru rökin? Jú, að bjarga eigi loðnuveiðunum. Það eigi að bjarga því sem bjargað verður af því sem hægt er að veiða af loðnu. Meira að segja er búið að reikna út hvað takist að bjarga miklu í nefndaráliti frá meiri hlutanum sem hér er, 1,5 milljarðar. Ég bið menn að muna þetta vel og fara yfir það þegar upp verður staðið hvort þessum 1,5 milljörðum verði bjargað. Það kann vel að vera að þetta verði Matador-peningar, því miður. En þessar aðferðir þar sem meginreglur samninga eru brotnar ár eftir ár og alltaf á sömu aðilunum eru gjörsamlega búnar að eyðileggja möguleika þessara aðila til að semja. Ef þetta gengur fram í þetta skipti, þá held ég að menn geti alveg kvatt þá von að samningar verði eðlilegir í framtíðinni milli þessara aðila. Hver trúir því eftir að búið er að setja lög í fjórða skiptið á u.þ.b. sjö árum á samninga sjómanna að eitthvað þýði að fara í samninga og ætla að klára þá án þess að ríkisstjórnin skipti sér af því? Hver trúir því? Það hefur komið mjög skýrt fram að ekki hefur verið beðið um aðstoð frá ríkisstjórninni í þessu máli. Hún bauð þetta fram. Þetta er bara orðinn kækur hjá ríkisstjórninni. Algjörlega ósjálfrátt er gripið til lagasetningar. Þetta er auðvitað gjörsamlega ófært. Og flumbrugangurinn er slíkur að á nokkrum korterum breytast tillögur ríkisstjórnarinnar úr heilum mánuði niður í tíu daga. Hvað voru menn eiginlega að hugsa? Það hefur ekki verið mikið samband á milli ráðherranna og samningsaðilanna. Það er alveg á hreinu úr því þetta gengur svona fram. Einnig hefur komið fram að farið var að ganga í samningunum. Það er full ástæða til að trúa því að menn hafi verið að stíga fram og nálgast markmiðin, þ.e. ná saman samningum. En ef pressan er tekin af, þá hvað? Er þá líklegt að menn nái samningum? Ég held ekki. Ekki er ástæða til að halda langar ræður yfir þessu. Búið er að leggja málið fram hér. Að tefja málið í þinginu væri fáránlegt vegna þess að málið, eftir að búið er að leggja það hér fram, er farið að virka eins og ríkisstjórnin ætlaðist til. Menn vita að þetta verður klárað. Eina sem við mundum gera með því að tefja framgang málsins væri að koma í veg fyrir að flotinn færi út. Við værum ekki að flýta fyrir samningum. Ég tel að ekki sé ástæða til að hafa hér langar ræður uppi. En ég vil a.m.k. láta mótmæli mín koma hér fram. Það versta er, og ég ætla að endurtaka það, að eftir þetta munu varla margir trúa því að hægt verði að ná fram samningum án afskipta ríkisvaldsins þegar þessir aðilar eiga í hlut. Og það er mikill ábyrgðarhluti að stefna málum í þannig horf eins og hér er komið. Þessu hefur ríkisvaldið náð fram með slíkum endalausum afskiptum að búið er að eyðileggja gjörsamlega þennan samningsgrundvöll. Ég vil, hæstv. forseti, hafa það sem lokaorð mín að ég held að rétt væri að hæstv. ríkisstjórn settist niður og velti því vandlega fyrir sér hvernig mögulegt er, eftir að búið er að fremja þetta axarskaft sem nú á að gera, að reyna að koma einhverju lagi á þessi mál aftur og fá samningsaðila til að trúa því að þeir geti sest við samningsborð eftir þetta án þess að ríkisstjórnin hafi afskipti af því.

Herra forseti. Það hefur verið farið nokkuð ítarlega yfir þetta mál og ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði að ekki væri til mikils að eyða miklum orðaforða í málið í sjálfu sér. Staða málsins er sú að það þarf að vinda sér í að semja vegna þess sem hér liggur fyrir hinu háa Alþingi. Hitt vildi ég líka segja að hér hefur sagan verið rakin, verkfallsferillinn og sá tími sem hefur farið í samningaviðræður milli sjómanna og útvegsmanna á umliðnum árum og það samningsleysi sem sjómannastéttin hefur búið við um langan tíma. Það segir okkur enn um það og er kannski áminning til þjóðarinnar, sá atburður sem hér er að gerast, um mikilvægi sjómannastéttarinnar. En að sama skapi þarf auðvitað að halda öðruvísi á málum en hér er gert. Ég hitti mann hérna úti áðan sem spurði mig um hvað þessi deila snerist. Hann spurði: Hvað er verðmyndun í sjávarútvegi sem mest er deilt um? Hvað er það? Og það er kannski ekki nema von að spurt sé. Það eru ekki margir sem gera sér fulla grein fyrir því, þeir sem eru komnir langt frá sjávarútveginum og eru jafnvel farnir að búa sér til þá mynd að við lifum á einhverju öðru en sjávarfangi. Ég lýsti þessu á einfaldan hátt. Ég sagði: Sú deila er svona. Það eru tvö skip gerð út frá verstöð, annað landar í fiskverkun þar sem útgerðarmaðurinn er jafnframt eigandi, en hitt landar á markað. Þar sem landað er á markað, þar fær áhöfnin 100 kr. fyrir kíló af þorskinum, en þar sem landað er í fiskverkun, þar fær áhöfnin 50 kr. fyrir kílóið. Þetta er deilan í hnotskurn. Þegar menn segja síðan að allt of stuttur tími sé til að semja nú, þá vita deiluaðilar og útgerðin fyrst og fremst allan aðdragandann. Úgerðin veit að það kemur að því að leysa þurfi málin. Ég sagði hér fyrr í kvöld að þetta væri með ólíkindum, ég hefði á tilfinningunni að hjólin væru farin að snúast aftur á bak hjá þeim sem mestu ráða um hvernig á verður haldið í samningaumleitunum. Ég er þess enn fullviss að eitthvað vantar í það sem aðrir hafa tekið upp í samningaumleitunum. Í kjaradeilu við kaupskipaútgerðir hefur stundum verið settur á dómur. En hann hefur þá oftar en ekki farið þannig að sá dómur hefur verið á útgerðarmenn um að gera betur en þeir hafi gert. Það er líklega teljandi á fingrum annarrar handar sem það hefur gerst varðandi fiskiskipin á líklega síðustu fjórum áratugum. Ég vona að það sé ekki það sem þurfi til að koma til að útgerðarmenn komi að samningaborðinu og átti sig á því að ekki er hægt að hleypa öllu í uppnám þegar verkfall er brostið á. Auðvitað er þetta heimaverkefni og vinna sem þarf að takast á við, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Það er ekkert öðruvísi með kjarasamninga milli fiskimanna og útgerðarmanna en annarra aðila í landinu, þar sem menn verða að setjast niður og finna flöt á málinu. Það er of oft búið að velta þessu máli hingað inn í hið háa Alþingi. Og jafnvel sagt sem svo að öðrum aðilanum liggi ekkert á því hann viti hvar málið muni enda. Ég trúi því ekki og það kom fram hjá öllum aðilum sem komu á fund sjútvn. að þeir vissu ekkert um stöðu málsins sem nú er komin upp. Herra forseti. Talað hefur verið um að ekki hafi slitnað upp úr viðræðum, en hins vegar kom fram hjá fulltrúa sjómanna að engar viðræður voru komnar í gang fyrr en verkfallið var að bresta á. Það gefur allri þessari mynd vonda ímynd sem blasir við. Ég er ekki þar með að segja að ábyrgðin sé öll á annan veginn. En auðvitað eru það þó útgerðarmennirnir sem ráða mestu um. Ég lýsti afstöðu minni áðan, herra forseti, að ég mundi greiða atkvæði gegn þessari lagasetningu og þess vegna ritaði ég ekki undir nál. sem hér liggur fyrir. Ég vildi fyrst og fremst gera grein fyrir því, herra forseti.

Herra forseti. Rétt fyrir síðustu helgi lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún mundi ekki blanda sér í kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna með lagaboði. Núna hefur það gerst. Upp rennur mánudagur. Alþingi er boðað til fundar nær fyrirvaralaust til þess að keyra í gegn lagabreytingar sem fresta því verkfalli sem skollið er á. Hagsmunum þjóðarbúsins er stefnt í hættu með verkfalli og það er alveg rétt. Og þess vegna er eðlilegt að menn spyrji hvernig á því standi að til verkfallsátaka hafi komið. Því það viðurkenna allir að miklir hagsmunir eru í húfi, fyrir sjómenn, fyrir fjölskyldur þeirra og fyrir efnahagslífið í heild sinni. Hvernig stendur á því að til verkfallsátaka kemur? Menn skyldu hugleiða það að sjómenn hafa verið samningslausir í 13 mánuði. Í 13 mánuði hafa sjómenn verið án samninga, og við höfum fengið að vita um það í fréttum að útvegsmenn skella skollaeyrum við öllum kröfum þeirra. Það hafa þeir gert. Hverjar skyldu þær kröfur vera? Sjómenn vilja hækka kauptryggingu. Hver skyldi kauptrygging háseta vera? Hún er 86.000 kr. á mánuði. Hvað er það sem sjómenn fara fram á? Þeir fara fram á 120.000 kr. Finnst mönnum þetta vera háar upphæðir? Finnst mönnum þetta vera ósanngjarnar kröfur? Það finnst mér ekki. Hvað er það annað sem menn eru að deila um? Menn eru að deila um verðmyndunarkerfið. Hvers vegna? Vegna þess að sjómenn þurfa að reiða sig á þetta kerfi. Það skiptir sköpum hvernig verðið myndast gagnvart þeirra eigin kjörum. Menn eru að fjalla um tryggingar og slysatryggingar. Gera menn sér grein fyrir því að lífeyrissjóðir sjómanna eru í reynd tryggingarsjóðir útgerðarinnar? Yfir 40% af útstreymi úr Lífeyrissjóði sjómanna er vegna örorku. Iðulega eru greiðslurnar hærri úr lífeyrissjóðunum vegna örorku en vegna lífeyris. Og sjómenn eru að leita leiða til að treysta stöðu sína hvað þetta snertir. Þegar einstaklingur lendir í slysi, þá þurfi hann ekki að geta fært sönnur á hver sökudólgurinn er til að geta notið réttmætra trygginga. Menn eru að deila um lífeyrismál. Sjómenn eru að fara fram á samsvarandi lífeyrisgreiðslur og aðrar stéttir hafa verið að semja um. En gegn öllum þessum kröfum stendur útgerðin. Það er útgerðin sem er að heyja kjarabaráttu gegn íslenskum sjómönnum. Og alltaf geta útgerðarmenn reitt sig á ríkisstjórn hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar. Alltaf. Alltaf sker hún útvegmenn niður úr snörunni. Það er hún að gera núna. Það er það sem er að gerast í þessari deilu sem útvegsmenn eru að heyja gegn íslenskum sjómönnum. Og að sjálfsögðu getur ríkisstjórnin alltaf treyst á liðsmenn sína hér á Alþingi. Alltaf. Halda menn virkilega að þetta sé deilunni til góðs? Eða halda menn að þeir séu að bæta þann farveg sem þessi deilumál hafa verið í á undanförnum árum? Síðan 1987, á 13 árum, hafa sjómenn verið samningslausir í sex og hálft ár. Og nú er það að gerast eftir að þeir hafa verið án samninga í 13 mánuði og barist fyrir þeim kjarabótum sem ég hef nefnt hér, að færa kauptryggingu háseta úr 86.000 kr. á mánuði í 120.000 kr., að bæta tryggingamál sín og lífeyrisréttindi og taka á ranglátu verðmyndunarkerfi, þá gerist það að enn eina ferðina kemur ríkisstjórnin og sker Landssamband íslenskra útvegsmanna niður úr snörunni. Við munum ekki taka þátt í því hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði.