Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil nú segja það fyrst, að síðari ræða hv. 1. þm. Vestf., Steingríms Hermannssonar, olli mér miklum vonbrigðum. Erindi hans þá upp í ræðustólinn var það eitt að reyna að bera af sér, að hann væri óánægður með stefnu ríkisstj. í orkumálum, og talaði um í því sambandi, að svo virðist sem maður þyrfti að vera varaþm., til þess að maður sæi það. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta. En það væri kannske rétt að spyrja hv. þm., hvers vegna hann er með tillöguflutning og alls konar ábendingar um orkumál, ef hann er eins ánægður með ástandið og hann vildi vera láta í sumum köflum ræðu sinnar. Herra forseti. Ég var með ýmislegt, sem mig langaði til þess að segja við hæstv. orkumrh. 
             Á meðan verið er að leita að hæstv. orkumrh., ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að hafa eftir nokkur orð í grg. með þáltill. hv. 1. þm. Vestf. o.fl. á þskj. 49 um undirbúning að næstu stórvirkjun, en þar segir m.a: „Virkjunarrannsóknir utan Þjórsársvæðisins hafa verið takmarkaðar og dreifðar og segja má, að þær hafi verið reikular og án markmiðs.“ Þetta eru þau ummæli, sem hv. þm. hafði á fyrri hluta þessa þings um þessi mál  „Virkjunarrannsóknir utan Þjórsársvæðisins hafa verið takmarkaðar og dreifðar, og segja má, að þær hafi verið reikular og án markmiðs. Líklega hefur mestu fjármagni verið varið til rannsókna á flutningi Jökulsár á Fjöllum og Jökulsár á Brú yfir í Fljótsdalshérað. Þessar hugmyndir hafa verið óljósar, ekki síst með tilliti til þess, að aldrei hefur þeirri spurningu verið svarað, hvernig ætti að nýta þau 1000 MW, sem þannig fengjust. Þó hefur verið litið á aðra virkjunarmöguleika. Af þeim virðast álitlegastir annars vegar virkjun Dettifoss og hins vegar virkjun Blöndu. Þó er einnig rætt um virkjanir í Skagafirði og stóra jarðhitavirkjun á Kröflusvæðinu. Að öllum líkindum eru allir þessir valkostir álitlegir, og e.t.v. skiptir ekki höfuðmáli, í hvaða röð þeir eru valdir. því virðist auðvelt að einbeita rannsóknum að einum ákveðnum stað, sem yrði valinn með tilliti til hæfilegrar stærðar.“ Það, sem ég hef hér lesið, er það, sem er afmarkað með greinaskilum í grg. með þáltill. hv. 1. þm. Vestf. Það, sem kemur fram, er þetta, að aðalrannsóknirnar virðast vera á flutningi Jökulsár á Fjöllum og Jökulsár á Brú yfir í Fljótsdalshérað. Síðan segir þm.: „Þó hefur verið litið á aðra virkjunarmöguleika.“ Ekki er nú virðulegt orðalagið, ef um skipulegar rannsóknir hefur þarna verið að ræða. Og hv. þm. telur á þessari stundu, þ.e. á fyrri hluta þings, að þá hafi helst komið til greina, - virðist álitlegast annars vegar virkjun Dettifoss og hins vegar virkjun Blöndu“. Eftir þetta nefnir þm. virkjanir í Skagafirði og stóra jarðhitavirkjun á Kröflusvæðinu. Ég veit ekki, hvernig hv. þm. ætlar að standa við öll orðin, sem hann sagði stundum á síðasta fundi, enda kom í ljós annað veifið, að það hefur aðeins bráð af þm. og hann talaði út úr pokanum, hann kom til dyranna eins og hann var klæddur, eins og þegar hv. 1. þm. Vestf. lýsti ástandinu í orkumálum Norðlendinga. Þá sagði hann orðrétt í ræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Og áreiðanlegt er það, að orkumál Norðurlands eru þó alveg sérstakur kapítuli í þessu öllu saman. Það öngþveiti, sem þar var orðið, m.a og ekki síst fyrir aðgerðarleysi eða fyrir fálm þeirra manna, sem fóru með þessi mál þá hjá hæstv. fyrrv. ríkisstj. Þetta eru staðreyndir í málinu.“ Hvað hefur verið gert síðan? Mér er ókunnugt um, hvað hefur verið gert síðan gagnvart þeim vanda, sem nú blasir við okkur á næstu 2–3 árum. Ég veit, að hæstv. orkumrh. minnist þess, að hann sendi einu sinni frá sér grg. í nafni sins rn., þar sem m.a var sagt, að sú lína, sem nú er lögð milli Akureyrar og Sauðárkróks, mundi leysa vanda Norðl. e. til ársloka 1975, en þá mundi blasa við enn á ný orkuskömmtun á Norðurlandi. Ég spurði hæstv. orkumrh. að því hvað eftir annað í minni síðustu ræðu, hvernig hann ætlaði að bregðast við vanda Norðlendinga núna, við þeim orkuvanda, sem nú blasir við. Ráðh. fór að tala almennt um það, að einhvern tíma í framtíðinni mundi skapast hér markaður fyrir, ég man nú ekki orðalagið, en geysilega mikill markaður. Hann minntist í því sambandi ekki á orkuviðskipti Íslendinga og Norðurlandabúa, eins og hann gerði á síðasta Norðurlandaráðsfundi, vék ekkert að því núna, en hann sá ástæðu til að gera lítið úr smáveitunum. Ég held, að við getum látið okkur nægja að tala um þær, hað sé rétt að kasta málinu ekkert á dreif og halda sér við þetta. Núna fyrir hádegið var að hringja til mín bóndi úr Norður-Þingeyjarsýslu. Hann sagði mér, að hann væri búinn að sækja um að fá hálft kw. fá rafmagn fyrir súgþurrkun og til húsahitunar og væru fleiri bændur í Norður-Þingeyjarsýslu búnir að biðja um þetta. Þeir hafa ekkert svar fengið frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þeir eru búnir að leggja 100 þús. kr. í það að leggja rafstreng heim að býlum sínum fyrir súgþurrkunina. Þeir eru búnir að leggja 60 þús. kr. í það að kaupa rafmagnsmótor til þess að drífa áfram heyblásarana, sem kosta önnur 60 þús. kr. Og þeir fá ekkert svar um það, hvort þeir eigi von á raforku. Ég spurði í ræðu minni s.l. mánudag, hvort þetta fólk ætti von á því að fá nokkurt rafmagn. Því var ekki svarað. Ég spurði líka, hvort þeir menn, sem búið er að svíkja um rafmagn í Þistilfirðinum, sem eru búnir að biða mánuð eftir mánuð eftir rafmagni, sem var lofað rafmagni í sept., sem var lofað rafmagni fyrir fyrstu snjóa, sem var lofað rafmagni fyrir áramótin og sem var lofað rafmagni núna í febr., hvort þeir ættu von á því að fá rafmagn fyrir næsta haust. Afsökunin er alltaf sú sama: Það vantar spenni. - Hvernig er með þessa spenna hjá orkumrh? Er ekki hægt að panta spenni? Í sumum tilfellum er þarna um ný hús að ræða. Þessu fólki var lofað, að það fengi rafmagnshitun. Það er ekki einu sinni miðstöð í þessum húsum. Ætlar hæstv. orkumrh. ekkert að koma inn á þetta? Ég spurði hæstv. orkumrh. líka að því, hvort Rafmagnsveitur ríkisins mundu verða við tilmælum stjórnar Laxárvirkjunar um að neita alfarið, öllum þeim, sem sótt hafa á Norðurlandi um húsahitun með rafmagni, neita þeim um það. Og á það bann að standa til 1977 eða 1978? Hvað á það að standa lengi? Menn þurfa að fá að vita þetta. Þessu var ekki svarað. Það er verið að tala um þá miklu orkusölumöguleika, sem við hefðum einhvern tíma í fjarlægri framtíð. Ég tók eftir því, að einn af stuðningsmönnum hæstv. orkumrh., 3. þm. Norðl. v., er búinn að flytja með öðrum þm. tvær þáltill., síðan umr. voru s.l. mánudag, báðar um orkuveitu í Norðurl. v. Ég veit ekki, hvort ég á að angra hæstv. ráðh. með því að lesa þá lýsingu, sem þar er á ástandinu, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þrátt fyrir fyrirsjáanlegan raforkuskort á Norðurl. v. hefur orkumrh. fram til þessa ekki veitt heimild fyrir Svartárvirkjun né heldur virkjun í Fljótaá, og engar horfur eru á, að hann veiti slíka heimild nema samkv. beinum fyrirmælum Alþ.“ Enn fremur segir með leyfi forseta: „Það er alkunna, að raforkumál Norðurlands eru í mesta ólestri. Fljótvirkasta og ódýrasta leiðin til að ráða bót á orkuskorti á Norðurlandi v. á næstu árum er að virkja Fljótaá strax og tengja Skeiðsfossvirkjun við Skagafjarðarveitu, byr,ja á Svartárvirkjun, en vinna samhliða að undirbúningi stærri virkjunar eða virkjana.“ Þetta er mat eins af stjþm. Það hefur legið í orkumrn., - ég held, að þeir séu uppgefnir á því að leita eftir svari, það hefur kannske komið núna seinustu víkurnar, - beiðni um það að stækka gufuveituna í Námafjalli. Hæstv. orkumrh. svaraði því ekki, þegar ég spurði hann um það síðast, og ég vil ítreka þá spurningu. Ég er sammála hæstv. orkumrh. um það, að sú tíð er liðin, að Orkustofnun geti bara anað áfram án þess að tala við kóng eða prest, án þess að taka tillit til sjónarmiða heimamanna. Við verðum líka að hlusta á það, sem þeir segja. Við verðum að hafa náttúruverndarsjónarmið í huga, við megum ekki gleyma menguninni. Ég spurði þess vegna: Hafði hæstv. orkumrh., áður en hann lagði hér fram frv. um virkjun í Námafjalli, gengið úr skugga um það, hver væri vilji og hver væri skoðun hreppsnefndar Skútustaðahrepps um þetta mál? Ég hef ekki fengið svar við því. Ég spurði hæstv. orkumrh. einnig: Er það í undirbúningi í stjórn Laxárvirkjunar, er það í undirbúningi hjá Rafmagnsveitum ríkisins eða Orkustofnun að beita almennum hömlum gegn frekari raforkunotkun á Norðurlandi? Ég á t.d. með því við stjórn peningamála. Er hugsanlegt t.d., að lánastofnanir og opinberir sjóðir muni leggjast gegn því, að orkufrekur iðnaður á okkar mælikvarða verði staðsettur á Norðurlandi vegna þess ástands, sem nú er í orkumálum þar? Við þessu fékk ég ekki svar. Og hæstv. ráðh. kom ekki inn á það, hvaða ráðstafanir hann hefði hugsað sér að gera á s.l. ári til þess að brúa bilið 1974, 1975 og 1976. Ég gat ekki annað en brosað, þegar því var haldið fram af þessum báðum fulltrúum ríkisstj., hv. 1 þm. Vestf, og hæstv. orkumrh., og annar þeirra sagði, að olíuskorturinn í heiminum hefði ekki orðið að raunveruleika fyrr en síðustu dagana fyrir áramótin, og hinn sagði, að þetta hefði orðið jafnóvænt og eldgosið í Vestmannaeyjum. Ástandið var þó þannig t.d. í Englandi, s.l. sumar, að breska ríkisstj. var búin að láta dreifa skömmtunarseðlum á bensini í öll pósthús í Englandi og gat tekið upp skömmtun samdægurs á bensini, ef hún taldi sig hafa þörf á því. Það var í júlímánuði, sem það var gert opinbert. Og allt s.l. ár voru opinskáar umr. um það á alþjóðavettvangi, hvaða stefnu þessi mál mundu taka. Menn voru búnir að gera sér grein fyrir því hvarvetna í heiminum, nema þá kannske í stjórnarherbúðunum hér, að það gat dunið yfir þá og þegar stórhækkað verð á olíu og takmarkanir á sölu olíu. Þetta lá alveg ljóst fyrir, ég tala nú ekki um, þegar farið var að líða á sumarið og var farið að nálgast það, að setja þurfti fram fjárlagafrv., þá var þetta orðið deginum ljósara og algert ábyrgðarleysi af ríkisstj. að ætla ekkert fjármagn til þess að flýta fyrir virkjunarrannsóknum og gera áætlanir í þá veru. Það getur vel verið, að með mikilli mælsku sinni, orðkynngi og snjöllum röksemdaflutningi takist hæstv. orkumrh, að sýna fram á, að ég og ýmsir aðrir hafi verið jafnilla á vegi staddir með að skilja þetta eins og hann. En það breytir ekki því, að það var hæstvirts orkumrh. að marka stefnuna í þessum málum og það var embættisskylda hans sem orkumrh. að sjá þarna nokkuð fram í tímann, hans pólitíska og embættislega skylda, og þarna brást hann. Þetta kom þessum hæstv. ráðh. algerlega í opna skjöldu, og af því súpum við seyðið núna, m.a Norðlendingar, þannig að menn eru orðnir hræddir við að setja niður atvinnurekstur og annað á Norðurlandi af ótta við orkuskort. Af þessu tilefni spyr ég líka, vegna þess að það hefur komið fram í margvíslegum orðsendingum frá iðnrn. eftir stjórnarskiptin, að þar hefur verið tekið undir þær skoðanir, sem m.a voru grundvöllurinn og oft hafa komið fram, m.a hjá mönnum eins og Jónasi G. Rafnar og hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni, á liðnum árum, að það er eitt grundvallaratriðið fyrir iðnaðarlega uppbyggingu á Akureyri og annars staðar á Norðurlandi, að rafmagn þar verði ekki dýrara til atvinnurekstrar heldur en í Reykjavík. Þetta hefur verið þungamiðjan í orkustefnu sjálfstæðismanna s.l. ár og allt frá því að Laxárvirkjun var reist. Ég spyr af þessu tilefni: Ætlar orkumrh. að beita sér fyrir því, eins og hann hefur gefið fyrirheit um margsinnis í opinberum tilkynningum frá sínu rn., að raforka frá Laxárvirkjun verði ekki dýrari en hér sunnanlands? Ætlar hann að gera viðhlítandi ráðstafanir til að tryggja það? Megum við treysta því, að það sé rétt, sem hann segir um það? Verður eitthvað að marka það? Það er mikið grundvallaratriði fyrir okkur að vita um þetta, algert grundvallaratriði. Við erum mjög óttaslegnir og vitum raunar ekki, hvernig á að halda á málunum, eins og ég sagði um daginn. Þriðja hver króna fór á s.l. ári í bein olíukaup hjá Laxárvirkjun, og ástandið verður sannarlega ekki betra núna, bæði vegna mjög aukinnar orkunotkunar, sem að vísu er reynt að halda niðri með margs konar hömlum, og vegna stórhækkaðs verðs á olíu. Ég hef svolítið gaman af því, þegar hæstv. ráðh. er að segja, að við sjálfstæðismenn séum á móti stórvirkjunum, við séum á móti því að tengja saman orkuveitusvæði, og þegar þessi hæstv. ráðh. er að hrósa sér af því hér í ræðustól, að hann hafi viljað byggja Sigölduvirkjun sérstaklega til þess að láta húsahitun með rafmagni taka við. Ég spyr hæstv. orkumrh.: Er það misminni mitt, að Austri hafi skrifað grein, þar sem hann gat þess m.a. að eina virkjunin á Íslandi, sem væri fullrannsökuð og mætti ganga í af fullum krafti, væri Laxárvirkjun og hún gæti dugað bæði Norðlendingum og Sunnlendingum? Er þetta rangminni hjá mér? Það væri svolitið fróðlegt að vita það. Ég man ekki betur en það hafi verið ráðist að fyrrv. orkumrh. fyrir það, að Búrfellsvirkjun væri ekki nógu vel athuguð. Það má fletta upp í ræðum margra. Það hafa ekki allir menn alltaf verið samkvæmir sjálfum sér í öllu því, sem þeir hafa sagt. Og í sambandi við það að tengja saman orkuveitusvæði vil ég segja það, að ég ætlast til þess af þessum hæstv. ráðh., að hann lesi þau þskj., sem koma fram um orkumál. og ég bendi þá m.a til þess, að ég hef ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárusi Jónssyni, flutt þáltill. um það hér á Alþ., að þegar í stað skuli virkjað í Kröflu og jafnframt skuli haldið áfram virkjunarrannsóknum í Jökulsá á Fjöllum með stórvirkjun þar í huga og samtengingu við önnur orkuveitusvæði. En við erum hins vegar þeirrar skoðunar, það hefur margoft komið fram, bæði hjá okkur og hjá mörgum forustumönnum norðanlands, þ. á m. núv. formanni Sambands sveitarfélaga á Norðurlandi, bæjarstjóranum á Húsavík, á orkufundinum nú í nóv., það hefur komið fram hjá stjórnarformanni Laxárvirkjunar og ótalmörgum forustumönnum í sveitarstjórnarmálum norðanlands, að við teljum, að eins og staðið hefur verið að hugmyndum um línulögn norður, sé ekki fullnægt þeim kröfum, sem við gerum til öryggis fyrir rafmagnstruflunum á Norðurlandi, allra síst þegar húsahitun er höfð í huga. Það gladdi mig að heyra það hjá hæstv. orkumrh., þegar hann lýsti því yfir, að einhvern tíma fyrir þinglok mundi maður eiga von á ráðstöfunum í sambandi við það að lækka olíukostnaðinn til húsahitunar. Eins og fram hefur komið, hygg ég, að vilji muni vera til þess hjá öllum þingflokkum að leysa þetta mál. Og ég legg mikla áherslu á, að það mál er mjög knýjandi, og ég legg áherslu á, að þarna er ekki um neina skyndihjálp að ræða, sem á að standa stuttan tíma. Þarna er um það að ræða, að Íslendingar verða að leggja á sig mikla skattlagningu á næstu árum, vegna þess að hér hefur ekki verið staðið nógu vel á verðinum um það að virkja innlenda orkugjafa. Það er sem sagt enginn skyndiskattur, sem þarna kemur. Nú er það auðvitað hugleiðing í mikla ræðu og mikla heimspeki, hvaða þjóð í heiminum ætti fremur sjálfsvirðingar sinnar vegna að leggja áherslu á það að nýta innlenda orkugjafa heldur en við Íslendingar. Það er að sjálfsögðu skylda okkar við mannkynið, vegna þess að við höfum mikið af orku og við getum framleitt hana án þess að það hafi mengun í för með sér. Hvort tveggja, virkjun gufuafls og virkjun vatnsafls, er algerlega laust við mengun. Við höfum þarna miklar skyldur, og við eigum að ganga á undan. Ég tek undir með það með hæstv. orkumrh., að við megum gjarnan setja okkur mark eins og það að reyna að bæta úr orkuþörf annarra þjóða í heiminum einhvern tíma í fjarlægri framtíð. Við eigum að setja okkur slíkt mark. Og ég ætla að vona, að sá svipur verði á næsta fjárlagafrv., sem lagt verður fram á Alþ., að stjórnarmeirihl. geri sér grein fyrir þessu, að við höfum vel efni á því, Íslendingar, að leggja töluvert fjármagn fram til þess að afla orku. Og ég mótmæli því algerlega þegar ábyrgir menn eru að tala eins og smávirkjanirnar skipti engu máli. Margt smátt gerir eitt stórt, og ætli það væri ekki svolítill munur að geta stöðvað dísilrafstöðina á Akureyri og notað í staðinn t.d. Skeiðsfossvirkjun, þótt hún sé lítil. Hún er kannske of nálægt höfuðstöðvum formanns Alþb. til þess, að það megi virkja þar að mati hæstv. ráðh. Ég hef nú talað lengur en ég ætlaði, en það er sennilega vegna þess, að ég beið lengur eftir ráðh. en ég ætlaði. Það verða mín síðustu orð, að ég vænti þess, að hæstv. ráðh. treysti sér til að svara þeim spurningum, sem brenna á vörum okkar Norðlendinga um þetta: Eru í undirbúningi einhverjar hömlur við frekari raforkunotkun? Á að stöðva raforku til húshitunar á Norðurlandi? Er stefnan sú að halda annarri notkun í lágmarki? Og að síðustu ætla ég að ítreka þá spurningu, sem ég spurði að s.l. mánudag og var ekki svarað. Okkur var lofað því, að það yrði borað með gufubor við Kröflu nú í sumar. Ég er feginn því, ef ég hef misskilið það, en mér skildist, að enn væri ekki séð, hvaða bor ætti að nota næsta ár, bor Hitaveitu Reykjavíkur væri upptekinn allt næsta ár, og það væri skemmtilegt, að það kæmi fram.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Það er auðheyrt, að hv. þm. Halldór Blöndal er kennari og búinn að fá alllanga þjálfun í því starfi, því að hann stendur gjarnan hér og yfirheyrir okkur, bæði ráðh. og aðra þm., eins og býsna harðvítugur kennari og ætlast til þess, að menn kunni nú aldeilis lexíurnar sínar. Það mætti æra óstöðugan, ef ég ætti að fara að svara öllum þeim spurningum, sem þessi hv. þm. hefur borið fram. Sumum er raunar nýbúið að svara hér á þingi. Það hafa verið bornar fram formlegar fsp., m.a um framgang sveitarafvæðingar og þær tafir, sem á því hafi orðið, þ.e. í Þistilfirði. Þessu var svarað hér á Alþ. skömmu fyrir jól, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. geti mjög vel kynnt sér það af þskj. Það hafa orðið tafir vegna þess, að efnispantanir, sem gerðar voru, það dróst afhending á þeim. Það eru Rafmagnsveitur ríkisins, sem annast það verk, en ekki iðnrn., og er óþarfi fyrir hv. þm. að spyrja, hvað menu séu að gera í iðnrn., af hverju þeir panti ekki spenna. Það er ekki verkefni rn. að gera slíkt. Það gera þær stofnanir, sem falið er það verkefni, og Rafmagnsveitur ríkisins gerðu þetta. Hins vegar hefur dregist afgreiðsla á þessu, eins og oft vill verða og eins og hætt er við, að geti orðið í ríkara mæli núna, vegna skorts á ýmsu, sem þarf til framkvæmda, þannig að í því þarf áreiðanlega mun meiri fyrirhyggju en við höfum oft sýnt. Ég lýsti því yfir hér í þinginu, að mér þætti það mjög miður, hvað þessar framkvæmdir hefðu dregist, og við munum að sjálfsögðu leggja á það áherslu við þær stofnanir, sem undir rn. heyra, að að þessu verði unnið öfluglega. Hv. þm. spurði, hvernig hugsunin væri að leysa orkuvandamál Norðlendinga. Nú ætla ég ekki að fara út í neinar sögulegar upprifjanir eða deilumál um orkuvandamál Norðlendinga. En ég minntist á það í síðustu ræðu, að þar hefðum við tekið við ákaflega erfiðu vandamáli. Það var fyrirhugað, að aðalraforkuframkvæmdin á Norðurlandi yrði í Laxá, og var þar tekin ákvörðun um leyfi til virkjunar, eftir að fyrrv. ríkisstj. féll, án þess að búið væri að leysa þau vandamál, sem þeirri virkjun væri tengd. Ég skal ekkert vera að rifja upp, hvernig það mál hefur gengið, en sem betur fór tókst okkur að ná sáttum í því máli. Það mál hefur verið mjög kostnaðarsamt, og það er dæmi um það, hvernig ekki á að halda á framkvæmdum í þessu þjóðfélagi, ef við viljum reyna að tryggja, að menn geti staðið saman að gagnlegum verkefnum. Vandi Norðlendinga er sá, að þessi virkjun, sem fyrirhuguð var þarna, var ákaflega stór. Hún verður ekki svona stór. Það er ekki lagaheimild frá Alþ. fyrir meira en 12 MW virkjun, eins og kunnugt er ,enda þótt leyft væri að byrja framkvæmdir við virkjun, sem var miðuð við miklu stærra virkjunarstig. Það var ekki einu sinni haldið þannig á málum að tryggja heimild Alþ. til þess. Vandi Norðlendinga stafar að sjálfsögðu af þessu. Önnur heimild, sem fyrir lá, var virkjun við Svartá. Það vita allir, að þar komu upp deilumál af svipuðu tagi. N., sem falið hafði verið að kanna, hvort hægt væri að ná samningum við landeigendur, greindi frá því, að svo væri ekki og við vitum ákaflega vel. að það voru þarna einstakir bændur, sem höfðu hug á því að fara í alveg sams konar hörkuandstöðu og bændur við Laxá, tryggja sér lögbannsheimildir og fleira þess háttar. Þarna er um að ræða umhverfisvandamál og náttúruvandamál, sem verður að taka tillit til. eins og þessi hv. þm. viðurkenndi, þannig að það þótti ekki ráðlegt að leggja í slíkt. Ég tel alveg sjálfsagt, að það verði athugað gaumgæfilega, hvort ekki sé rétt að heimila Siglfirðingum að ráðast í virkjun Fljótaár, ef óskað er eftir því af hálfu bæjarstjórnar Siglufjarðar. Þar er hins vegar um mjög litla virkjun að ræða, 1.6 MW, að því er ég hygg, en það ætti að vera hægt að koma henni í gagnið, ef rösklega er að unnið, á einu ári eða svo. En þetta leysir ekki mikinn vanda, dregur svolítið úr dísilkeyrslu, en það er ekki hægt að tala um þetta sem neina frambúðarlausn á orkuvandamáli Norðlendinga. Skjótvirkasta leiðin til að koma einhverri umtalsverðri orku inn á þennan markað er sú samtenging Suður- og Norðurlands, sem hafist verður handa um nú á þessu ári og ég geri mér vonir um, að verði komin í gagnið á næsta ári. Með þessu móti kemst umtalsverð orka frá Suðurlandi inn á svæðið í flestum tilvíkum. Það er að vísu rétt, það tekst ekki að vetrarlagi, þegar kemur upp slíkt ástand eins og við kynntumst í vetur, þegar Búrfellsvirkjun nægði engan veginn fyrir markaðinn hér á Suðvesturlandi og varð að taka upp skömmtun gagnvart Álbræðslunni og Áburðarverksmiðjunni. Er augljóst mál. að í slíkum tilvikum leysir þetta ekki vandann, þá verða varastöðvar að grípa inn í til að brúa þetta bil. Það verður að byggja upp myndarlega varaaflstöð á Akureyri, og á henni þurfa Norðlendingar að halda. Hvort hún kemur árinu fyrr eða árinu seinna en raforkuöflun þarna, skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli. Sú vararafstöð, sem verið er að byggja þar upp og þarf að byggja þar upp, er stöð, sem verður að vera þar til frambúðar til öryggis. Hún verður að koma. Í þriðja lagi liggur hér fyrir þetta frv. um 55 MW virkjun á Kröflusvæðinu, sem tryggir ákaflega mikla aukningu á orkuframleiðslunni fyrir norðan og gjörbreytir högum þess landsfjórðungs og raunar Austfjarða líka, þegar búið er að koma á þeirri samtengingu, sem er forsenda allra skynsamlegra aðgerða og allrar skynsamlegrar stefnu í orkumálum. Þangað til þessi mál leysast koma upp margvisleg erfið vandamál. Það er staðreynd, að eftirspurn eftir raforku hefur aukist að miklum mun örar á síðustu árum en reiknað hefur verið með í raforkuspám. Það er verið að reikna með því í spám, að árleg aukning sé um 7%. Þetta er hins vegar mjög nátengt ástandinu í atvinnumálum og efnahagsmálum. Ég man eftir því, að í tíð fyrrv. stjórnar, þegar erfiðleikarnir í efnahagsmálum voru hvað mestir, datt þessi aukning niður í 1% á ári. Nú á síðustu árum hefur hún hins vegar rokið langt, langt upp fyrir þessi 7%. Aukningin hjá Rafmagnsveitum ríkisins á árinu 1972 var um 17%. Aukningin á Austfjörðum á síðasta ári var um 24%. Þegar skortur er á raforku, leiðir það að sjálfsögðu til vandkvæða. Það er erfitt að uppfylla allar óskir manna um húshitun og aðrar þarfir. Húshitunarmarkaðurinn á Íslandi er feiknalega stór. Ef ætti að fullnægja honum öllum, þarf virkjun, sem framleiddi um 1000 gwst. Sú virkjun er ekki tiltæk, og það þýðir ekkert að segja við mig, hvað ég ætli að gera til þess að tryggja, að allir, sem óska eftir raforku í hús sín, geti fengið raforku. Ég hef ekki önnur ráð til þess heldur en reyna að stuðla að því, að við flýtum virkjunarframkvæmdum eins og við erum menn til. Hitt er svo aftur vandamál. sem menn verða að velta fyrir sér af fullu raunsæi, hvernig á að bregðast við óskum um rafhitun húsa, þegar vitað er, að orkan frá vatnsaflsvirkjun muni koma eftir tiltölulega stuttan tíma. Þá tel ég, að það sé alveg einsætt, að semja beri við slíka húseigendur um það, að þeir taki upp rafhitun í húsum sínum, það verði að brúa bilið með því að selja þeim orku, þótt hún sé dýr í framleiðslu, m.a frá dísilstöðvum, til þess að búa þar í haginn fyrir væntanlegan markað. Þetta er matsatriði rafreiknanna á hverjum stað. Ég tel, að það eigi að taka mið af þeim ásetningi okkar Íslendinga allra, núv. stjórnar og ég vona stjórnarandstöðunnar líka, að reyna að flýta þessum framkvæmdum eins og mögulegt er. Ég hef ekki neinn hug á því að beita þarna almennum hömlum. Ég hef hug á hinu, að reglunum sé beitt eins langt og hægt er til þess að búa í haginn fyrir það, að þessi markaður nýtist til raforku eins fljótt og verða má. En það er ekki hægt að selja aðra orku en þá sem tiltæk er. Hv. þm. sagði, að það hefði átt að vera embættisskylda mín að sjá fram í tímann um það, sem gerðist í olíumálunum, á s.l. hausti. Nú þykir mér kröfugerðin fara að verða býsna mikil. Ég veit ekki betur en þessir atburðir hafi dunið á Vestur-Evrópubúum býsna óviðbúnum. Það er að vísu rétt, það var búið að prenta skömmtunarseðla í ýmsum löndum. En menn áttu ekki von á því, að þetta dyndi yfir á þann hátt, sem það gerði, og með svo skjótum hætti sem það gerði. Ég held, að ekki sé ætlast til þess, að það sé embættisskylda nokkurs ráðh. að hafa þvílíkt véfréttaskyn, að hann viti óorðna hluti á slíkan hátt. En við Íslendingar erum þrátt fyrir allt betur undir það búnir en aðrir að takast á við þennan vanda. Það hefur mikið verið talað um það hér, að verið sé að keyra rándýrar dísilstöðvar. En menn virðast gleyma því, að þessi dísilkeyrsla er ekki nema sáralítið brot af raforkuframleiðslunni á Íslandi. Árið 1972 var rafmagnsframleiðsla frá dísilstöðvum aðeins 2.5% heildarraforkuframleiðslunnar á Íslandi, og þetta hlutfall mun hafa verið öllu lægra á síðasta ári, vegna þess að þá kom í gagnið stækkunin á Búrfellsvirkjun. Ef maður litur á heildarframleiðsluna, er þetta lítið brot, og það er að sjálfsögðu mikið keppikefli að losna við dísilkeyrslu, eftir því sem hægt er. Það verður aldrei hægt að losna við hana að fullu. Við munum áreiðanlega þurfa að hafa slíkar varastöðvar víða um land til þess að grípa til þeirra, þegar erfiðleikar steðja að. En að sjálfsögðu er okkur kappsmál, að raforkuframleiðsla á þennan hátt verði sem allra minnst. Og hún er ákaflega lítil, sem betur fer. Hv. þm. taldi, að ríkisstj. hefði ekki lagt fram nægilegt fjármagn til rannsókna í sambandi við virkjunarmál og m.a. ekki á fjárlögum þessa árs. Þetta er ekki rétt hermt hjá hv. þm. Hann var víst ekki hér á þingi fyrir áramót, en þá gerðist það við 3. umr. fjárlagafrv., að teknar voru inn mjög verulegar upphæðir, milli 200 og 300 millj. kr., ef ég man rétt, einmitt til rannsókna og kaupa á tækjum í sambandi við orkurannsóknir, og var m.a gert ráð fyrir kaupum á nýjum gufubor. Ég held, að fjárframlög til raforkumála hafi margfaldast í tíð núv. ríkisstj. Ef maður ber saman framlög á fjárl. og framkvæmdaáætlun annars vegar á árinu 1970, síðasta heila viðreisnarárinu, og hins vegar á fjárl. þessa árs, 1974, þá er þar, ef ég man rétt, um hvorki meira né minna en fjórföldun að ræða. Við höfum lagt mikla áherslu á að hraða framkvæmdum á þessu sviði. Við höfum verið með í gangi samtímis Lagarfossvirkjun og Mjólkárvirkjun á Vestfjörðum, og við höfum hafist handa um Sigölduvirkjun. En þetta þarf allt saman að auka, og eins og ég greindi frá, þegar fyrri umr. um þetta frv. fóru fram, var einmitt lögð á það áhersla af núv. ríkisstj. að bregðast þannig við orkuskortinum og síhækkandi verði á olíu að flýta öllum áformum um nýtingu innlendra orkugjafa, og á það bæði við um hitaveitur og um raforkuframleiðslu, sem hægt væri að nota til upphitunar húsa. Ég geri mér vonir um, að bráðabirgðaskýrsla frá því verkfræðifyrirtæki, sem falið var að annast þessa athugun í sambandi við Orkustofnun, muni fljótlega liggja fyrir, og mun ég þá að sjálfsögðu þegar í stað gera Alþ. grein fyrir þessu. En það er augljóst mál. að sú þróun, sem orðið hefur síðustu mánuði, leiðir til þess, að á ýmsum stöðum, sem voru hikandi um það, hvort þeir ættu að ráðast í hitaveitur, vegna þess að þar er um mjög verulegan stofnkostnað að ræða, jafnvel þótt reksturinn kynni að vera hagkvæmari, þá er það ekkert álitamál lengur, að það ber að ráðast í slíkar framkvæmdir eins fljótt og auðið er. Og það er einnig augljóst mál. að því er ég hygg, að eftirspurn eftir húshitun með raforku verður miklu, miklu meiri nú en okkur óraði fyrir aðeins fyrir 1–2 árum. Það hefur verið þannig með húshitun með raforku, að hún hefur ekki verið ýkjamiklu ódýrari en húshitun með olíu. Hins vegar fylgja henni ýmsir aðrir kostir, sérstaklega ef menn geta byggt hús sín þannig, að þau séu miðuð við upphitun með raforku. Þá er þar um lægri byggingarkostnað að ræða, og því fylgja aðrir kostir einnig. Þetta er mun hreinlegri aðferð til hitunar o.s.frv. En þjóðhagslega séð jafngildir húshitun með raforku gjaldeyrisöflun í verulega miklum mæli, þannig að ég tel, að þar sé um framkvæmd að ræða, sem kalli á stórauknar framkvæmdir í raforkumálum. En þar er að sjálfsögðu ekki aðeins um virkjanir að ræða, þar er um það að ræða, að tengja verður saman öll orkuveitusvæðin, styrkja dreifikerfin ákaflega viða, þannig að þarna er um að ræða ákaflega mikla fjárfestingu. Ég hygg, að um þetta verðum við að gera áætlun allmörg ár fram í tímann, eftir því sem við erum menn til að reyna að spá um framgang slíkra verkefna, og við verðum að láta verkefni af þessu tagi hafa algeran forgang. Að þessu er nú unnið á vegum rn., og eins og ég sagði áðan, vona ég, að hægt sé að leggja fram fyrstu drög að slíkri framkvæmdaáætlun, áður en mjög langur tími líður. Ég held, að hér sé um mál að ræða, sem er þess eðlis, að mjög sé æskilegt, að um það geti tekist sem víðtækust samstaða meðal þm. Ég held, að landsmenn sjái allir sameiginlega, hversu brýn þessi þörf er, og ég hygg, að það sé ætlast til annars af okkur alþm. en við eyðum allt of miklum tíma í að þrátta og þrasa hér um það, hvað gert hafi verið á undanförnum árum, hverjir hafi séð rétt og hverjir hafi séð rangt, eða þrátta um það, hvort ráðast eigi í einhverja virkjun upp á 3–4 MW á einum stað eða öðrum. Málið er miklu stærra og alvarlegra en svo, að við eigum að halda þannig á. Þingflokkur Sjálfstfl. hefur sent ríkisstj. bréf, þar sem hann leggur áherslu á það sjónarmið sitt, að einmitt þessum verkefnum beri að hraða. Það bréf er alveg í samræmi við þær aðgerðir, sem ég beitti mér fyrir, að ráðist yrði í, þegar vitað var um olíukreppuna í haust, og ég fagna því að sjálfsögðu að hafa stuðning Sjálfstfl. við þessa almennu stefnu. Ég hef hug á því, að við reynum sameiginlega að finna framkvæmdaröð, sem menn geti komið sér sæmilega saman um. Ég fagna því líka, að Sjálfstfl. hefur lýst stuðningi sínum við þá hugmynd, að gerðar verði ráðstafanir til að draga úr þeirri miklu mismunun, sem upp mun koma milli þess helmings landsmanna, sem nú verður að hita hús sín með olíu, og hins vegar helmingsins, sem nýtur hitaveitu. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði, þetta er vandamál. sem mun verða vandamál hjá okkur um alllangt árabil. Við getum að vísu flýtt hitaveituframkvæmdunum. Það er um það bil helmingur þjóðarinnar, sem nú hefur hitaveitu, og er talið, að hægt sé að koma þeirri prósentu upp í 60–70% af þjóðinni, sem búi við hitaveitu, en að 30–40% verði þá að fá rafhitun, og það mun að sjálfsögðu taka lengri tíma. Það mun taka lengri tíma bæði að leggja á ráðin um skynsamlegar virkjunarframkvæmdir í því sambandi og að byggja dreifikerfið. Auk þess er þetta fjármögnunarvandi fyrir einstaklinga, hvernig þeir eiga á skynsamlegastan hátt að breyta upphitunaraðferðum í húsum sínum. Hafi ég gleymt að svara einhverjum af þeim fjölmörgu fsp., sem hv. þm. beindi til mín, bið ég hann að hafa á því þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þingsköpum, að bera þær fram skriflega, og ég skal þá reyna að greiða úr því, eftir því sem ég er maður til. Ég hef ekki allt í kollinum. Það getur vel verið, að það sé ætlast til af nemendum þessa hv. þm., að þeir kunni lexíurnar sínar þannig, að þeir geti þulið þær frammi fyrir honum, þegar honum dettur í hug að spyrja um eitthvað, en þá er ég ekki nægilega góður nemandi í hans augum. Hitt skiptir hins vegar öllu máli, að ég þykist hafa orðið var við, að það er full samstaða um þetta frv., um heimíld til virkjunar við Kröflu og við Námafjall, og þeirri samstöðu hlýt ég að fagna. Það kom þarna upp vandamál, eins og ég sagði áðan, á þessu tímabili, og ég held, að við verðum að leggja á ráðin um það, hvernig við getum komist yfir þann vanda með sem bestum hætti. En ef við lítum svolítið lengra fram í tímann, tel ég, að við Íslendingar eigum miklu láni að fagna að því er snertir orkumál. Þar er um að ræða auðlindir, sem eru langt, langt umfram það, sem við þurfum að nota aðeins til okkar daglegu, persónulegu þarfa, til húshitunar og lýsingar á híbýlum okkar. Við getum áreiðanlega byggt á þeim mjög verðmæta framleiðslu. Hv. þm, minntist á, hvort það væri stefna ríkisstj., að ekki skyldi risa stóriðnaður á Norðurlandi, ekki orkufrekur iðnaður. Því fer mjög fjarri. Ég tel það vera ákaflega mikilvægt atriði, að meiri háttar fyrirtæki af slíku tagi rísi ekki aðeins hér á Suðvesturlandi, heldur einnig á Norðurlandi og Austfjörðum, þar sem aðstæður eru hentugar til þess. Og þær aðstæður eru vissulega hentugar bæði á Norðurlandi og Austfjörðum. Bæði á Norðurlandi og Austfjörðum er hægt að ráðast í mjög verulega stórar virkjanir, eins og hv. þm. minntist á. Um Dettifossvirkjun er fullnaðarkönnun á virkjunaraðstæðum að verða lokið, og ég geri ráð fyrir því, að iðnrn. fái lokaskýrslu um hann mjög fljótlega. Þá verða menn að vega það og meta, hvenær skynsamlegt er að ráðast í þá virkjun. En þá virkjun yrði greinilega að tengja við einhvern orkufrekan iðnað, sem mundi þá að eðlilegu rísa á Norðurlandi. Ég ætla, að það hafi verið ein af mistökunum í stefnu viðreisnarstjórnarinnar, að stórframleiðsla á ódýrri raforku var einvörðungu bundin við Suðvesturland. Það stuðlaði að misræmi á milli byggða á Íslandi. Ég held, að það verði að vera takmark okkar að byggja á því sviði, að landsmenn allir sitji við sama borð, og það gerist ekki í raun og veru fyrr en við erum búnir að koma upp einu samfelldu raforkukerfi um landið, sem getur tryggt, að raforku verði unnt að selja á sama verði á öllum heildsölustöðum um allt land. Þá fyrst er búið að tryggja jafnrétti á þessu sviði. Og ég hygg, að þessi miðlungsvirkjun, þessi myndarlega miðlungsvirkjun á Kröflusvæðinu, eigi eftir að reynast drjúgur þáttur í þeirri þróun.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki mjög þessar umr., en vil hefja mál mitt með því að taka undir með hæstv. ráðh., að orkumálin eru svo alvarlegs eðlis, að það er full ástæða til, að við þm. tökum allir höndum saman, hvar í flokki sem við stöndum, til þess að leita bestu lausnar til að ráða bót á þeim orkuskorti, sem óneitanlega er hér á landi, ekki síst með tilliti til þess ástands, sem er í orkumálum og um öflun olíu til orkuframleiðslu, svo að eitt mikilvægt atriði sé tekið sérstaklega fram. En þótt ég sé sammála hæstv. ráðh. að þessu leyti, finnst mér mjög áberandi í málflutningi ráðh., að þegar hann á í hlut og hans stjórnarathafnir eða athafnaleysi, þá vill hann hafa samstöðu og frábiður sér gagnrýni, um leið og hann ætlar sér frelsi til þess að hafa uppi harða dóma um athafnir forvera sins og fyrrv. ríkisstj. í orkumálum. Þá er sjálfsagt að nota stóryrði og sleggjudóma í svo ríkum mæli, að manni blöskrar. En um leið og komið er við hans eigið skinn, biðst hann vægðar og æskir samstöðu. Þetta finnst mér fremur leiðinlegur bragur á málflutningi ráðh. Um leið og ég tek undir, að við skulum leita samstöðu til úrlausnar vandamálunum, eins og þau blasa við nú, þá hygg ég, að hann ætti hvorki að taka svo óstinnt upp gagnrýni stjórnarandstöðunnar, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals, í þessum umr. né endranær. Það, sem olli því, að ég kvaddi mér hljóðs, er, að hæstv. ráðh, notaði það sem dæmi, sem slegið er upp í Þjóðviljanum, að orkusölusamningurinn til Álverksmiðjunnar í Straumsvík sé þannig úr garði gerður, að um helmingur raforkunnar í landinu fari til Álverksmiðjunnar, en hún greiði fyrir það magn aðeins 10% af því, sem greitt er fyrir raforku í landinu. Þetta finnst mér óheiðarelgur samanburður, svo ég segi það hreinskilinslega, vegna þess að hér er ekki um sambærilega raforkusölu að ræða. Það er allt annað að selja raforku til eins aðila í heildsölu og ekki hægt að miða við það orkusölu til hvers einasta heimilis og notenda í landinu í smásölu hins vegar. Dreifikerfið er ákaflega dýrt, eins og sjá má af því, að Rafmagnsveitur ríkisins eru reknar með miklum halla vegna hins víðtæka og mikla dreifikerfis, sem þær verða að byggja, þótt þáttur í þessum halla sé einnig að sjálfsögðu líka, að raforka er á vegum Rafmagnsveitna ríkisins framleidd með olíu. Hér er sem sagt alls ekki um sambærilegar tölur að ræða, sem hæstv. ráðh. leyfir sér að viðhafa hér í alvarlegum umr., sem hann segir þessar umr. vera hér á hv. Alþ. Nú vil ég fara fram á það við hæstv. ráðh., að við gætum komið okkur saman um það eða a.m.k. að hann hefði ekki neitt við það að athuga, að ég legði það til í stjórn Landsvirkjunar, að Landsvirkjun eða trúnaðarmenn hennar og ráðh., ef hann óskar eftir, geri nokkurn samanburð á því t.d., hver væri nú fjárhagur Landsvirkjunar, ef orkusölusamningurinn við ÍSAL hefði ekki verið gerður og þar af leiðandi ekki ráðist í Búrfellsvirkjun, en treyst á dreifðar smávirkjanir, eins og hæstv. ráðh. vildi, áður en ráðist var í Búrfellsvirkjun, og var enn þeirrar skoðunar, um það bil sem til hans var leitað sem nýskipaðs orkumrh., að jafnvel væri hagkvæmara að gera heldur en að ráðast í Sigölduvirkjun. En þá tók hann sér nokkurn frest og lét Orkustofnun kanna það, hvort smærri virkjanir væru e.t.v. ekki hagkvæmari heldur en að nota heimild Alþingis, sem hafði verið samþykkt í tíð fyrrv. ríkisstj. um virkjun við Sigöldu og í Hrauneyjarfossum. Hann komst fljótlega að raun um það, að fyrri forsendur og útreikningar, sem fyrrv. ríkisstj. hafði byggt á, þegar hún lagði til, að virkjað yrði við Sigöldu eða í Hrauneyjarfossum, hefðu við full rök að styðjast, og ríkisstj. veitti leyfi fyrir Sigölduvirkjun, eins og farið var fram á. Ég tel mjög æskilegt, að þvílíkur samanburður sé gerður af hlutlausum aðilum, svo að það séu ekki uppi sleggjudómar hér á Alþ. og tíma alþm. eytt frá mikilvægari störfum, svo að það séu ekki uppi sleggjudómar hér viðhafði fyrr í umr. Ég vil líka leggja til, að áður en gengið er frá orkusölusamningi við járnblendiverksmiðju, ef hún verður reist við Hvalfjörð, verði gerður ítarlegur samanburður á því, hvernig háttað sé tekjum af orkusölu til ÍSALS, því afli og orku, sem sú orkusala tekur af Búrfellsvirkjun, og byggingarkostnaði Búrfellsvirkjunar annars vegar og á sama hátt séu grandskoðaðar væntanlegar tekjur af orkusölu til járnblendiverksmiðjunnar, það afl og orku, sem hún tekur af Sigölduvirkjuninni, og byggingarkostnaður Sigölduvirkjunar hafður til samanburðar. Það má vel vera, að nú þyki orkuverðið, sem samið var um til ÍSALS, vera lágt, eftir að orkuverð hefur farið svo stórhækkandi í heiminum sem raun ber vitni um. En við megum þá ekki gleyma því, að byggingarkostnaður hefur líka hækkað og byggingarkostnaður Sigöldu er allt annar á framleidda kwst. eða afl og orku, sem sú virkjun lætur í té, en var, þegar Búrfellsvirkjun var gerð. Loks er þar svo til að taka, að það, sem auðvitað ræður úrslitum um, hvort rétt var að gera samninginn við álverið í Straumsvík um orkusölu til þess, er, hvort sá orkusölusamningur var til þess fallinn, að verð á raforku til heimila og atvinnurekstrar í landinu yrði lægra en ella, yrði lægra en án þess að slíkur samningur yrði gerður. Slík rannsókn og athuganir gerðar af hlutlausum aðilum, sem ég mun leggja til, að hjá Landsvirkjun fari fram, og ég treysti, að hæstv. ráðh. styðji mig í, að verði gerðar, eiga auðvitað að leiða í ljós, hvaða rafmagnsverð við mundum búa hér á landi, ef álsamningurinn hefði ekki verið gerður. Hæstv. ráðh, sagði, að hann hefði fyrstur komið auga á húshitunarmarkaðinn. Ég held ekki, að það sé alveg rétt, að hann hafi einn haft hugmynd um, að þessi markaður væri til staðar, en vil taka undir það með honum, að auðvitað er rétt og nauðsynlegt að nýta þennan markað einmitt sem undirstöðu fyrir stærri virkjunarframkvæmdir en ella væri hægt að ráðast f, því að almennt talað eru stærri virkjunarframkvæmdir hagkvæmari en hinar smærri. En þá verð ég að segja einnig, að hæstv. ráðh. hefur, að því er ég best fæ séð, vanrækt algerlega að skapa skilyrði fyrir lausn húshitunarvandamálsins. Við vitum, að það er búið að skrúfa fyrir frekari húsakyndingu með hafmagni á Norðurlandi, frekari leyfi eru ekki veitt. Hér á orkuveitusvæði Landsvirkjunar er ástandið e.t.v. ekki miklu betra, og þar er ekki eingöngu fyrirstaðan sú að vísu, að framleiðslugeta vatnsaflsstöðva Landsvirkjunar er takmörkuð. Ástæðan er ekki eingöngu sú, því að Landsvirkjun gerði sérstakar ráðstafanir, eftir að olían fór að hækka í verði, til þess að skapa betri kjör þeim, er vildu hita hús sín með rafmagni, en þá strandar það í sveitum Suðurlands á því, að dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins getur ekki borið frekari flutning og getur ekki tekið á sig meira álag, þannig að margir, sem sótt hafa um leyfi til húsakyndingar eða aukinnar rafmagnsnotkunar, fá ekki þessa orku keypta. Hæstv. ráðh. getur ekki afsakað sig með aðgerðaleysi fyrrv. ríkisstj. Það er nú komið nokkuð á þriðja ár, meira en 5 misseri, sem hann hefur setið í ráðherrastól, og ástandið hjá Rafmagnsveitum ríkisins er núna það, að 350–400 millj. kr. vantar til þess, að þær geti staðið við skuldbindingar sínar á yfirstandandi ári. Þetta er fjárhagsvandi, einn af mörgum, sem ekki var leystur við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin. Hæstv. ráðh. hrósaði sér af því, að hann hefði aflað fjármagns til aukinna raunsókna og framkvæmda á sviði orkumála við 3. umr. fjárlaga fyrir jólin. Það er rétt, að þá var sett inn í heimildarákvæði fjárlaga heimild ríkisstj. til handa til að afla fjármagns, hundruð milljóna, en þess fjármagns hefur enn ekki verið aflað og þess fjármagns er ekki getið í niðurstöðutölum fjárlaga, þannig að það var eingöngu verið að benda á vandann, en hann er enn óleystur. Herra forseti. Ég gæti lengt þessar umr. með því að drepa á fleiri atriði, en það er ástæða til að ætla, að bæði þessi mál komi aftur til umr. hér í d., svo og að orkumál verði til umr. í ýmsum myndum á þessu þingi, og skal ég því láta þetta nægja að sinni.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. þm. Geir Hallgrímsson talaði um, að það væri ekki vert að eyða tíma Alþ. í deilumál í sambandi við þessi mikilvægu mál. Ég átti ekki upptök að þessum deilum. Ég flutti hér framsöguræðu fyrir frv. til l. um virkjun við Kröflu eða Námafjall, sem ég held að hafi verið alveg málefnaleg og áreitnislaus, og ég stuðlaði ekkert að því, að hér yrði hafinn neinn eldhúsdagur um þetta mál. Það hefur hins vegar þróast þannig. Og ég ætla ekki að fara að halda neinum deilumálum áfram sem heitir. Hv. þm. Geir Hallgrímsson benti á að það væru ekki sambærilegar tölur að um orkusölu til Álverksmiðjunnar og almenna orkusölu í landinu, og það er alveg rétt. Sá markaður, sem þarna er selt til, er allt annars háttar, og það er rétt, að það er reikningslega hagkvæmt að selja þá raforku á lægra verði en raforku, sem nýtist miklum mun verr. En verðmunurinn á þessu er skelfilega mikill og í engum skynsamlegum hlutföllum. Það var viðurkennt, að þetta verðlag væri ákaflega lágt, þegar samningurinn var gerður, og var erfitt að finna hliðstæður í nokkrum samningum, sem gerðir voru þá. Því var lofað, þegar fyrsti samningurinn var gerður, að við næsta orkusölusamning til álbræðslunnar yrði samið um hærra raforkuverð. Á þetta var raunar lögð áhersla í skýrslum frá Alþjóðabankanum. En þá gerðist sá undarlegi hlutur, þegar samið er um viðbótarsölu fyrir álbræðsluna, að þá er samið um sama lága verðið. En það var ekki aðeins, að það væri samið um þetta lága verð. Það var ekki hægt að fá þar inn ákvæði um, rað þetta raforkuverð yrði endurskoðað á samningstímanum. Þetta lága raforkuverð átti að haldast óbreytt í 25 ár, ef undan er skilin mjög óveruleg breyting, sem átti að miðast við tilkostnað við rekstur Búrfellsstöðvar, sem er nú ekki svo mjög mikilvægt atriði, eftir 15 ár, ef ég man rétt. En raunveruleg endurskoðun á ekki að koma fyrr en eftir 25 ár, þ.e. á árinu 1997, og ég þekki ekki neinn aðila, sem hefur gert orkusölusamning af þessu tagi. Það er algert glapræði að gera slíkan samning. Við vitum núna, hvað þessi samningur er orðinn fjárhagslega óhagstæður. En ég er hræddur um, að við eigum eftir að sannreyna það enn betur, og ég vil nú fara fram á það við hv. þm. Geir Hallgrímsson og aðra þá, sem báru ábyrgð á samningunum við álbræðsluna, að þeir reyni ekki í ákafa sínum að halda því fram, að þetta raforkuverð sé ákaflega hagstætt, vegna þess að ég ræddi þessi mál við forustumenn Alusuisse í haust og benti þeim á, að með tilliti til þeirra stórfelldu breytinga, sem orðið hefðu, litum við á það sem sanngirnismál, að þeir féllust á, að hægt væri að taka þennan orkusölusamning til endurskoðunar, og þeir hafa á það fallist, að það væri hægt að taka upp viðræður af vissu tagi. Ég held, að staða okkar í þeim viðræðum yrði ögn betri, ef ekki væru Íslendingar hér að halda því fram þvert ofan í allar staðreyndir og þvert ofan í heilbrigða skynsemi, að þarna sé um ákaflega hagstætt verð að ræða. Hv. þm. hélt því enn fram, hann er búinn að halda því fram margsinnis, á hverju einasta þingi, að ég hafi verið andvigur Búrfellsvirkjuninni. Ég átti sæti hér á þingi, þegar lögin um Búrfellsvirkjun voru samþykkt. Þau voru samþykkt einróma af þm. allra flokka, af mér eins og öðrum. Það yfirgengur minn skilning að geta haldið þessu fram endalaust. Ég hélt, að hv. þm. Geir Hallgrímsson væri grandvarari en svo að hann þyrfti á slíkum málflutningi að halda. Hitt er alveg rétt, að ég gagnrýndi kostnaðaráætlanir, sem gerðar voru í þessu sambandi. Ég hélt því fram og það var ekkert, sem ég fann upp sjálfur, heldur studdist ég þar við álitsgerðir þeirra manna, sem mesta reynslu og þekkingu hafa, að rennslisvirkjun á þessum stað hlyti að leiða til þess, að þarna yrði um að ræða alvarlegar ístruflanir, ef það kæmu harðir frostakaflar á vetrum. Ég færði fyrir því margvisleg rök sem ég sótti til þessara sérfróðu manna. En þetta var allt saman haft að engu, vegna þess að það mátti ekki reikna þennan tilkostnað við að koma í veg fyrir slíkar ístruflanir inn í rekstrarkostnað Búrfellsvirkjunar, svo að hægt væri að rökstyðja þetta afar lága raforkuverð, sem samið var um til álbræðslu. Við vorum sem betur fer svo heppnir, jafnvel eftir að stöðin kom upp, að það reyndi tiltölulega litið á þetta. Það komu ekki alvarlegir frostakaflar þessa vetur. En slíkir frostakaflar hafa komið nú í vetur. Og þá var sem betur fer komin í gagnið Þórisvatnsmiðlun, sem bjargaði því, sem bjargað varð við þessar aðstæður. Ef hún hefði ekki verið komin, hefði þarna skapast algert neyðarástand. En þrátt fyrir Þórisvatnsmiðlunina þurfti að keyra allar tiltækar varaaflsstöðvar hér í Reykjavík og heildarkostnaðurinn af því hafði farið yfir 10 millj. kr., jafnframt því sem varð að skammta mjög verulega til álbræðslunnar og til Áburðarverksmiðjunnar í vetur.  Hv. þm. sagði, að ég hefði tekið mér frest, þar til ég féllist á till. Landsvirkjunar um að ákveða virkjun við Sigöldu. Þetta er alveg rétt. Ég kem í ráðuneytið sem nýr maður, og ég taldi, að það væri skylda mín að bera saman þá valkosti, sem þar kynni að vera um að ræða. M.a. var litið á gamla áætlun um gufuaflsvirkjun í Hveragerði, hefur komið til mála að skjóta inn einhverri virkjun af því tagi. Ég taldi rétt, að ég skoðaði þetta gaumgæfilega, það væri mitt hlutverk, til þess væri ég þarna. En það var eins með Sigölduvirkjun og Búrfellsvirkjun, að það var samþykkt einróma hér á þingi heimild til að ráðast í hana. Ég rifjaði það hér upp um daginn, að ég hefði ásamt Lúðvík Jósepssyni flutt till. í sambandi við breyt. á l. um Landsvirkjunina, að Landsvirkjunin hefði það sem verkefni að stuðla að aukinni húshitun í landinu. Þetta felur ekki í sér, að ég þykist fyrstur manna hafa látið mér koma þetta til hugar. Því fer víðsfjarri. Þetta hafa margir menn séð lengi. En hitt er staðreynd, að till. flutti ég og þessi till. var samþykkt, og á grundvelli þessarar samþykktar féllst Landsvirkjun á að miða Sigölduvirkjun við innlendan markað, við húshitunarmarkað og við samtengingu. Það voru áform fyrrv. ríkisstj., frá þeim var greint opinberlega, að það væri ekki hægt að ráðast í Sigölduvirkjun nema tengja hana við orkufrekan iðnað, að öðrum kosti væri þetta ekki framkvæmanlegt. Þessu var lýst yfir meira að segja skömmu fyrir kosningar 1971. En það var haldið þannig á þessu máli, að það var sótt um lán hjá Alþjóðabankanum til Sigölduvirkjunar og einvörðungu vísað á innlendan markað í því sambandi, þ.e.a.s. að flýta húshitunarframkvæmdum eins og hægt væri og að reyna að tryggja, að þessi stöð hefði aðgang eð sem stærstum innlendum markaði. Þessi áform voru ekki fyrir fram á neinn hátt í sambandi við neinn orkufrekan iðnað. Í sambandi við Búrfellsvirkjun muna menn ákaflega vel, að samningarnir við Alusuisse voru gerðir áður en Búrfellsvirkjun komst upp, og þeir voru forsenda þess, að Alþjóðabankinn vildi veita lán til Búrfellsvirkjunar. Við komumst þarna í ákaflega hvimleiða sjálfheldu. Erlendur aðili fékk þá samningsstöðu við okkur, að ef við féllumst ekki á eða næðum samkomulagi við hann um raforkuverð, þá lenti allt í vandræðum með sjálfa virkjunina. Í slíkri stöðu megum við að sjálfsögðu ekki vera. Mér þótti mjög fróðlegt, þegar hingað komu sérfróðir menn frá Alþjóðabankanum til þess að fara ofan í þessi áform, að þá sögðu þeir mér frá því, að það, sem þeim þætti raunsæjast af okkar hálfu, væri einmitt að nýta þennan húshitunarmarkað, sem tiltækur væri í landinu, og tengja saman orkuveitusvæðin. Þeir töldu þetta vera eitt mesta gildi þessara áætlana um Sigölduvirkjun. Hvort Sigölduvirkjun hefur orku aflögu til þess að tengja hana við orkufrekan iðnað, það er atriði, sem við þurfum að skoða mjög gaumgæfilega. Áður en olían hækkaði, gat maður varla séð fyrir nema nokkuð hægfara þróun húshitunarmarkaðarins, vegna þess að þeir, sem væru búnir að koma sér upp olíukyndingu í húsum sínum, mundu varla fara að breyta því, nema þá að gerðar væru þær breyt. sem nú hafa gerst, þannig að það var aðallega reiknað með nýjum húsum, að ný hús kæmu inn í þetta kerfi. En nú hafa þessar aðstæður sem sagt gerbreyst og þessi markaður, sem er fyrir í landinu sjálfu, er það stór, að hann gæti tekið við allri orku frá Sigölduvirkjun. Þetta eru að sjálfsögðu aðstæður, sem við verðum að vega og meta, hvernig við eigum að ráðstafa þessari orku og hvernig við getum ráðstafað henni, því að það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það þarf að auka dreifikerfið til mikilla muna, til þess að við getum komið þessari orku á framfæri. Hv. þm. vildi gera lítið úr þeirri ákvörðun Alþ. að veita fé í fjárlögum, eftir að ljós voru þessi vandkvæði, talaði um, að það hefði aðeins verið tekið inn á heimildarlið. Það er á 1. síðu fjárlaga, ef hv. þm, vill líta á þau, tekin upp sérstök fjáröflun til framkvæmda á sviði orkumála, 476.3 millj, kr., og þetta var allt saman sundurliðað, og ef hv. þm. hefur fylgst með því, hvernig frá fjárlögunum var gengið, þekkir hann þessa sundurliðun í einstökum atriðum. Þarna var um að ræða mjög stórfelldar hækkanir frá því, er frv. var lagt fram í upphafi.



Herra forseti. Það eru nú orðnar alllangar umr. um þetta frv. og orkumálin í heild og hefur margt spunnist hér inn i. Ég ætla að fara um þetta nokkrum orðum og vil þá byrja á að fjalla um síðustu orð hæstv. ráðh. Það er mjög athyglisvert að heyra, að svo mikil orkuþörf er hjá okkur landsmönnum á svæðum, sem ekki hafa heitt vatn, að það er markaður fyrir afkastagetu Sigölduvirkjunar. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., af því að hann greindi frá því í ræðu sinni og var búið að tilkynna það áður, að nefnd væri að starfa á vegum rn., er mundi kanna markað fyrir innlenda orku, hvort sú n. mundi taka það með í myndina, að öll hús á Íslandi gætu fengið innlendan orkugjafa, heitt vatn eða raforku, til húsahitunar.  Í öðru lagi vil ég fjalla aðeins um 1. gr. frv. Þar segir svo, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa og reka jarðgufuaflsstöð.“ Ég er efnislega með frv., en vildi þó lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel, að það eigi eindregið að fela Norðurlandsvirkjun þetta. Það er mín skoðun. Þó að Orkustofnun hafi rekið nú um sinn gufuaflsstöð í Mývatnssveit, tel ég, að það sé ekki í verksviði Orkustofnunar að annast rekstur væntanlegrar gufuaflsvirkjana víðar, bæði við Kröflu og annars staðar í landinu. Þessi stofnun hefur ákveðið verksvið, rannsóknir, skipulagningu og uppbyggingu á þessu, en svo eiga aðrir aðilar að reka stöðvarnar. Ég vil lýsa þeirri afstöðu minni, að ég tel rétt, að þetta sé eins og segir þarna í 1. mgr., en ekki vera að hafa einhverja aðra í huga og alls ekki Orkustofnunina sem slíka. Í öðru lagi vil ég minna á það, að ég flutti hér sem 9. mál á s.l. þingi till. til þál. ásamt Stefáni Gunnlaugssyni um lánsfé til hitaveituframkvæmda. Þar var skorað á ríkisstj. að gera þegar í stað ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum lán til hitaveituframkvæmda. Ég rakti þetta í nokkuð langri framsögn, undir þetta var tekið og þessari till. var vísað til hæstv. ríkisstj. Hefur eitthvað gerst í þessu efni? Það var þegar vitað, að a.m.k. á Reykjanessvæðinu og fáeinum stöðum úti á landi voru þegar í fyrra mikil áform uppi um að efla hitaveitu á svæðinu, og fyrst og fremst skorti mörg hundruð millj. kr. til framkvæmda. Nú knýr á að gera þetta, og e.t.v. mun n., sem starfar að þessum málum núna, einnig fjalla um þennan þátt í framkvæmdunum. Hér þarf geysimikið fjármagn. Það hefur verið sagt frá því opinberlega núna, að sparnaður af hitaveitu yrði gífurlegur á þessu svæði, sem nær þó bara til Reykjavíkur og nágrennis. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir í sjónvarpsþætti fyrir nokkrum víkum, að það var talinn a.m.k. sparnaður um eða yfir milljarð króna. Miðað við vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í að leysa vandamál, væri ekkert óeðlilegt, að hún setti flatan skatt á heita vatnið, eins og gert er um loðnuna. Það eru alveg sömu vinnubrögð. Það þarf enginn að kippa sér upp við eitt eða neitt í því efni í dag. Það þarf heldur enginn að kippa sér upp við eitt eða neitt, þó að það yrði uppskerubrestur á kartöflum, laxveiðibændur borga hallann. Það er ekki nokkurt vandamál lengur til. Hún situr sjálf róleg, svo að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því, að hún leysi ekki vandamál þeirra, sem nota olíu úti um allt land. Það verður auðvitað gert á kostnað þeirra, sem hafa heitt vatn, þar sem þeir munu þéna um eða yfir milljarð. Það er óvefengjanlegt. því skyldu þeir ekki borga 200-300 millj. til baka, því að þeir fá skyndilega hagnað? Ég býð eftir því, að það verði samstaða um svona vinnubrögð á Alþingi og að sjá, þegar stærsti stjórnmálaflokkur landsins hefur það að markmiði sínu að vernda eðlilega starfsemi í landinu og frelsi einstaklingsins. Það er verið að ræða frv. um þennan skatt í Nd., og einn af forustumönnum þess flokks lýsti yfir samstöðu um það í gær. Ég hugsa, að hann hafi gert sér grein fyrir því, hvað í frv. felst. Það er ekki framar vandamál til, þegar þessum vinnubrögðum er beitt. Það er bara fært með einföldu pennastríki á milli eftir þörfum, og allt í lagi með það. Ef þjóðin er komin inn á slík vinnubrögð, þá er það mjög nauðsynlegt, að það komi fram. Þó að ein starfsgrein lendi í vanda á Íslandi með orkuskort eða eitthvað annað, þá er það bara fært einfaldlega á milli og samþykkt á Alþ. með pomp og prakt. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég vænti þess, að þessi mál, þó að um hafi verið deilt, fái góða lausn, vegna þess að eins og kom fram hjá sumum ræðumönnum, er samstaða um að flýta fyrir því. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að það passar ekki að vera að deila mikið um hið liðna og kýta um það, hver hafi gert meira eða minna. Aðalatriðið er, að við leysum þennan vanda, en ekki með þeim vinnubrögðum, sem felast í því frv., sem er verið að ræða um nú í Nd.



Herra forseti. Ég vil fyrst að gefnu tilefni orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar, segja það, að við sjálfstæðismenn höfum tekið skýrt fram, að til lausnar þeim vanda, sem fólki er búinn vegna hækkandi olíuverðs til húsakyndingar, viljum við alls ekki leggja skatt á hitaveitur eða hitaveitunotendur, vegna þess að við teljum, að slíkur skattur mundi tefja fyrir hitaveituframkvæmdum og útbreiðslu hitaveitna. Hæstv. ráðh. sagði, að orkusölusamningurinn við ÍSAL væri algert glapræði. Þetta eru stór orð. Það, sem undrar mig mest, ef þessi orð hans hafa við rök að styðjast, er, að hann skyldi skipa sama forstöðumann samningaviðræðna inn í orkusölu til járnblendiverksmiðju og var formaður samningaviðræðna um orkusölu til ÍSALS. Ef orkusölusamningurinn við ÍSAL var algert glapræði, þá er undarlegt að treysta sama forstöðumanninum fyrir forsjá mála varðandi orkusölusamninginn við járnblendiverksmiðjuna. Ég held, að þetta dæmi staðfesti það, að hæstv. ráðh. trúi ekki sínum eigin orðum.  Þá vildi ég minna hæstv. ráðh. á það, að orkuverðið í samningunum við ÍSAL var einn liður í margþættum samningi. M.a. var samið um ákveðið fyrirkomulag skattgreiðslna, sem tryggir skattgreiðslu þessa fyrirtækis, hvort sem það græðir eða tapar. En ef það græðir, sem allar líkur eru til, sem betur fer, að verði fremur venjan heldur en hitt, munu þessir skattar nema um helming ágóðans, og af því má draga þá ályktun, að við munum alla vega fá í okkar hlut, þegar til lengdar lætur, helming af ágóðanum í ríkissjóð. Þar af leiðandi tökum við ekki nema helming af þeirri orkuverðshækkun, sem á sér stað á því tímabili, sem verksmiðjan sýnir hagnað. Það er engum vafa bundið, að orkuverðið til ÍSALS, miðað við daginn í dag, er lágt, þótt það hafi verið hagstætt, þegar á allt var litið, miðað við aðstæður, þegar samningurinn var gerður. Ég er því alveg sammála ráðh, um, að það er full ástæða til þess að fara fram á endurskoðun þessa orkuverðs við ÍSA L. Benda má á, að í áætlunum um Sigölduvirkjun er gert ráð fyrir sölu á 20 MW til Álverksmiðjunnar í Straumsvík. Þess vegna er alls ekki rétt hjá ráðh., að í áætlunum um Sigöldu sé ekki gert ráð fyrir neinni sölu til orkufreks iðnaðar. Það er gert ráð fyrir því, í öllum rekstraráætlunum, sem Alþjóðabankanum voru sendar að 20 MW af afli Sigöldu verði ráðstafað til Álverksmiðjunnar. Það er eftir að semja um verðið, og er mjög eðlilegt og sjálfsagt, að þá verði tækifærið notað og samið um nýtt verð á þeirri orku, sem nú þegar fer til fyrirtækisins. Þarna hafa stjórnvöld tæki í höndunum til þess að fá hærra orkuverð, því að þessi viðbót í álframleiðslu er tiltölulega kostnaðarminni fyrir ÍSAL og því hagræði fyrir verksmiðjuna að fá þetta viðbótarrafmagn til ráðstöfunar. Þarna hafa stjórnvöld í hendi sér tæki til þess að fylgja markaðnum að því er orkuverð snertir, og auðvitað var ráð fyrir því gert upprunalega, að slík tæki væru í höndum stjórnvalda, ef einhver breyting yrði til hækkunar orkuverðs, þannig að ég held, að hæstv. iðnrh. sé engin vorkunn að fá fram endurskoðun á orkuverði til ÍSALS, miðað við þessa staðreynd málsins. Þá er hæstv. ráðh. að halda því fram, að hann hafi ekki verið andvígur Búrfellsvirkjun. Það er alveg rétt, að hann greiddi atkv. með Búrfellsvirkjun. En forsenda Búrfellsvirkjunar, fjármögnunarforsenda hennar, var orkusölusamningurinn til álversins, enda gat ráðh. um það síðar í ræðu sinni. Þótt þarna hafi verið um tvö aðskilin frv. að ræða, voru þau samtengd að því leyti, að það hefði ekki verið unnt að afla fjármagns til Búrfellsvirkjunar, ef ekki hefði verið tryggð orkusala, því að þessi samningur um orkusölu var í raun og veru það veð, sem Alþjóðabankinn og aðrar lánastofnanir, sem veittu lán til Búrfellsvirkjunar, höfðu til tryggingar því, að lán þeirra yrði endurgreitt. Þegar hæstv. ráðh. hrósar sér af því, að hann hafi tekið í taumana og ráðið því, að Sigölduvirkjun væri eingöngu miðuð við innlendan markað, er það ekki rétt, eins og ég gat um áðan, að því er snertir 20 MW væntanlega sölu til ÍSALS. En að svo miklu leyti sem það er rétt, þá hefur það haft mjög óheillavænleg áhrif, tafið framkvæmdir við Sigöldu um a.m.k. eitt ár og orðið til þess, að Sigölduvirkjun verður langtum dýrari en hún hefði þurft að verða, og getur leitt til þess, að orkuskortur verði hér tilfinnanlegur, áður en Sigölduvirkjun er lokið. Það, sem ég á við með þessum orðum, er, að Alþjóðabankinn taldi þessa virkjun ekki lánshæfa fyrr en ári seinna en ella, ef hún átti að byggjast á innlendum markaði í svo stórum mæli sem hæstv. ráðherra vildi. Hefði verið til staðar orkusölusamningur til stóriðnaðar eða almennt til iðnaðar, sambærilegur við þann orkusölusamning, sem nú er verið að semja um til járnblendiverksmiðjunnar, án þess að ég geti á þessu stigi málsins dæmt um, hvort þar er um æskilegan samning að ræða eða ekki, þá hefði Sigölduvirkjun getað verið ári fyrr á ferðinni og orðið þeim mun ódýrari, sé litið til þeirra verðhækkana, sem við höfum búið við. Auk a.m.k. ársfrestunar á Sigölduvirkjun, hefur Alþjóðabankinn einnig í stað þess að veita 15 millj. dollara lán lækkað það niður í 10 millj. dollara lán og bundið lánveitinguna því skilyrði, a.m.k. enn sem komið er, að miðað er við tvær vélasamstæður í Sigölduvirkjun í staðinn fyrir fjórar. Það átti að bíða með þriðju vélasamstæðuna, 50 MW af 150 MW, þar til síðar, að markaðurinn stækkaði. Viðhorf Alþjóðabankans breytist vonandi, og umsókn hefur verið send til hans um að breyta þessari afstöðu, þegar litið er á það, að vonir standa til, að markaðurinn stækki örar en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir. Þá hlýt ég að minna hæstv. ráðherra á, að það var ekki ætlunin, að Búrfellsvirkjun stæði ein sér um langt árabil. Það var ætlun fyrrv. ríkisstj. að það yrði mjög fljótlega ráðist í aðrar virkjanir, í Þjórsá og Tungnaá. Með tilliti til þess var eðlilegt, að miðlunarmannvirki yrðu byggð þegar í stað og í beinu framhaldi af Búrfellsvirkjun, einmitt með tilliti til virkjunarframkvæmda við Sigöldu og Hrauneyjarfoss. Ég vil minna hæstv. iðnrh. á það, að ákvörðunarástæða ráðunauta Landsvirkjunar, þegar þeir ráðleggja stjórn Landsvirkjunar að ráðast frekar í Sigölduvirkjun en Hrauneyjarfossvirkjun, var sú, að það yrði beint framhald af virkjunarframkvæmdum í Tungnaá og í beinu framhaldi af Sigölduvirkjun yrði ráðist í Hrauneyjarfossvirkjun. Ef búist hefði verið við, að eitthvert hlé yrði á milli virkjana við Sigöldu og Hrauneyjarfoss, var hagkvæmara að virkja Hrauneyjarfoss fyrr. Það var þessi stórhugur í virkjunarmálum, sem einkenndi áform fyrrv. ríkisstj., en hefur að nokkru leyti strandað eða a.m.k. tafist, vegna þess að hæstv. iðnrh. hefur ekki fylgt þeim áformum fram sem skyldi.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Út af því sem hv. þm. Jón Ármann Héðinsson sagði í sambandi við 1. gr., þar sem hann virtist telja, að iðnrn. hefði dottið í hug, að Orkustofnun ætti að starfrækja þessa virkjun, þá hefur það aldrei staðið til. Það er talað um að fela þetta verkefni væntanlegri Norðurlandsvirkjun, og eins og ég gat um í framsögu um þetta mál, geri ég mér vonir um, að Norðlendingar sameinist um slíkt orkuöflunarfyrirtæki í landsfjórðungi sínum. Ég held, að það sé ákaflega mikilvægt að tryggja samheldni og samstöðu manna um allt Norðurland og koma í veg fyrir, að þar séu uppi sífelldar deilur um, hvar eigi að ráðast í næstu minni háttar virkjun. Ég held, að félagslega séð sé ákaflega mikilvægt, að þessi skipulagsbreyting verði, og ég geri mér vonir um, að hún muni ná fram að ganga. Í þessu sambandi má svo benda á, að Laxárvirkjun hefur bent á sig sem virkjunaraðila. Rafmagnsveitur ríkisins eru líka virkjunaraðili úti um landið, þannig að þarna er ekki um að ræða Orkustofnun sem slíka. Ég held, að það þýði ekki mikið, að við hv. þm. Geir Hallgrímsson stöndum í ákaflega löngum deilum um liðna atburði. En ég vil mótmæla því alveg sérstaklega, hvernig hann reyndi að skýla fyrrv. ríkisstj. á bak við Jóhannes Nordal seðlabankastjóra. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri stóð í mikilvægri samningagerð fyrir fyrrv. ríkisstj., vegna þess að það er á allra vitorði, að hann er mjög hæfur maður og vinnur verk sín af mikilli samviskusemi og þekkingu. En auðvitað mótar hann ekki stefnuna. Það er ríkisstj., sem greinir honum frá því, hvernig hún hugsi sér, að samningar eigi að vera. Það er ríkisstj., sem mótar stefnuna að sjálfsögðu. Ég hef ekki átt vitundarögn erfitt með að starfa með Jóhannesi Nordal. Hann er mjög hæfur maður, eins og ég sagði áðan. En ég geri auðvitað grein fyrir mínum stefnumálum í þessu sambandi, og hann hefur að sjálfsögðu tekið tillit til þeirrar stefnu í störfum sínum. Þannig störfum við að sjálfsögðu, ríkisstj. með embættismönnum. Embættismennirnir viðurkenna að sjálfsögðu, að það sé hlutverk ríkisstj. að marka stefnuna, og þeir líta á það sem skyldu sína að reyna að vinna sem best í haginn fyrir slíka stefnumörkun. Það eru því ósannindi með öllu, ef hv. þm. ætlar að fara að gera Jóbannes Nordal ábyrgan fyrir ákvörðunum fyrrv. ríkisstj, í raforkumálum. Hv. þm. sagði, að í áformum Landsvirkjunar væri gert ráð fyrir 25 MW sölu til Álverksmiðjunnar. Það er alveg rétt, að álbræðslan hefur mikinn hug á því að lengja skála sinn og bæta við hann. Það er tiltölulega lítill tilkostnaður fyrir bræðsluna að ráðast í þessa aukningu, og sameiginleg aðstaða er þarna nægileg fyrir alla slíka framleiðslu. Hins vegar er ekki um það að ræða, að neinn slíkur samningur verði gerður af hálfu ríkisstj. við ÍSAL, nema það komi til. að hægt verði að taka allan samninginn frá 1966 til endurskoðunar.  (Geir H.: Það var einmitt það, sem ég var að benda á)  Hv. þm. var að benda á, að það væri hægt að fá hærra verð fyrir þessi 20 MW, sem er um að ræða. En það mundi í sjálfu sér ekki leysa neinn vanda. Vandinn er sá, að það verður að taka allan samninginn frá 1966 til endurskoðunar, og í því sambandi er aðstaðan ákaflega erfið, vegna þess að í samningnum er ekki neitt tangarhald til að taka slíkt upp. Við eigum það þá undir sanngirni okkar viðsemjenda, hvort þeir samþykkja það eða ekki. Ef þeir vilja halda fast á sínu máli, geta þeir að sjálfsögðu neitað því, að um nokkra endurskoðun gæti verið að ræða. Ég veit ekki um neinn samning af slíku tagi, sem er þannig, að í honum séu ekki einhver ákvæði um það, að einhverjir óvæntir atburðir gerist, einhverjir ófyrirsjáanlegir atburðir, þegar menn eru að semja til jafnlangs tíma og til aldarfjórðungs, sé það forsenda þess, að hægt sé að taka samninginn til endurskoðunar. Ég sagði raunar við forráðamenn Alusuisse, að ástæðan fyrir því, að slíkt ákvæði væri ekki að finna í samningnum, hlyti að vera það, að báðir aðilar hefðu talið það svo sjálfsagt, að óþarfi væri að taka það fram. Þetta er góðviljaðasta túlkun, sem hægt er að finna á þessari makalausu staðreynd. Hv. þm. sagði, að ákvörðunin um að miða Sigölduvirkjun við innlendan markað hefði frestað framkvæmdum við virkjunina um eitt ár. Ég hef nýlega gert grein fyrir því, að það hefur ekki verið um neina frestun að ræða af hálfu rn. Öll erindi Landsvirkjunar til rn. hafa verið afgreidd umsvifalaust. Formleg umsókn um virkjunarheimild til Sigölduvirkjunar var afgr. í rn. á einum degi. Ég bar það upp við ríkisstj. daginn eftir að beiðnin var send, og hún var afgreidd daginn eftir. Hins vegar er Landsvirkjun sjálfstætt fyrirtæki, eins og vitað er. Hún er sameignarfyrirtæki ríkisins og Reykjavíkurborgar, og svo er í stjórn hennar oddamaður, sem báðir aðilar koma sér saman um. Þessi sjálfstæða stofnun leysir sín vandamál án þess að leita til eignaraðila nema í einstökum tilvikum. Hafi þarna verið um einhverjar annarlegar tafir að ræða, hefur það verið hjá sjálfri Landsvirkjunarstjórn, en ekki eignaraðilunum. Ég veit ekki til þess, að Reykjavíkurborg hafi tafið nokkurn skapaðan hlut í þessu sambandi. Hins vegar er afar fróðlegt að heyra, að Alþjóðabankinn hafi verið að reyna eftir þessum leiðum að hafa áhrif á stefnu og ákvarðanir íslenskra stjórnarvalda. Alþjóðabankinn hefur reynt þetta áður og gert þetta áður, og er það að sjálfsögðu mjög hart undir því að búa, að erlend peningastofnun skuli hlutast til um stefnumörkun okkar Íslendinga í mjög mikilvægum málum. Þetta gerðist á sínum tíma í sambandi við Áburðarverksmiðjuna, eins og menn muna, þegar þar var troðið inn á síðustu stundu hinum annarlegu ákvæðum um, að Áburðarverksmíðjan skyldi vera hlutafélag að forminu til, þó að það væri aldrei annað en form, bara til að uppfylla viss skilyrði hjá Alþjóðabankanum. Á sama hátt var Alþjóðabankinn í raun og veru hinn ráðandi aðili, þegar gengið var frá framkvæmdum við Búrfellsvirkjun. Það er alveg rétt, sem hv. þm. segir, að það var auðveldara að fjármagna Búrfellsvirkjun með því að semja um orkufrekan iðnað þegar í upphafi. Hins vegar man ég vel eftir því, að þegar bornar voru saman þessir valkostir og borið var saman 20 ára bil. að í lok 20 ára kom þetta út á svipaðan hátt, hvort sem þessi orka var seld þegar í upphafi til orkufreks iðnaðar eða þetta látið þróast smám saman á innlendum markaði. Að 20 árum liðnum verður þessi munur eyddur. Vandinn var sá, að það hefði orðið að taka á sig í upphafi æðimikla fjárupphæð, meðan ekki var tiltækur markaður til annars. Hins vegar er það atriði, sem vert er að velta fyrir sér núna, hvort við værum ekki æðimiklu betur staddir, þegar orkuskortur blasir við okkur, m.a. vegna ástandsins í olíumálum, ef við hefðum tiltæka orku frá Búrfellsvirkjun. Eins og ég hef tekið fram, er u.þ.b. helmingurinn af þeirri raforku, sem framleidd er á Íslandi, á vegum Búrfellsvirkjunar. Alþingi hafði heimilað fyrrv. ríkisstj. að leggja háspennulínu til Norðurlands í sambandi við Búrfellsvirkjun, tengja saman Laxárvirkjun og Landsvirkjun, þannig að Laxárvirkjun yrði hluti af Landsvirkjun. Ef þetta hefði verið gert, væri ástandið á Norðurlandi allt öðruvísi núna en það er. Það er auðvitað ákaflega auðvelt að vera vitur eftir á um alla hluti, og mér getur hætt við því að vera vitur eftir á, ekki síður en öðrum mönnum. Engu að síður er það, held ég, grundvallarstaðreynd, að við verðum að miða stefnuna í raforkumálum eins og öðrum málum við hagsmuni okkar sjálfra. Við verðum að taka mið af því, að við erum að reyna að efla okkar eigið efnahagskerfi, alla þætti þess, þ. á m. orkukerfið, og það verður að vera leiðarljósið, en ekki einhver annarleg arðsemissjónarmið, sem erlendar bankastofnanir kunna að vera með og miðaðar eru hverju sinni við líðandi stund. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að fyrirhugað var að ráðast þarna í frekari virkjunarframkvæmdir, en þau miðlunarmannvirki, sem hafa bjargað Búrfellsvirkjun nú í vetur, voru ekki reiknuð inn í stofnkostnað Búrfellsvirkjunar. Þess vegna koma þau dæmi, sem hann er að nefna um undanhaldssemi og þess háttar, engan veginn rétt út. Það er miðað við grundvöll, sem er allt annar en sá, sem varð í raun og veru. Það er miðað við kostnað, sem er aðeins hluti af þeim kostnaði, sem við höfum orðið að leggja í til þess að geta framleitt þessa raforku. En sem sagt, ég geri mér vonir um, að þetta frv. komist til n. á þessum fundi.