Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa eftirtaldar tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Utanrmn.: Sigríður A. Þórðardóttir formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Allshn.: Þorgerður K. Gunnarsdóttir formaður og Jónína Bjartmarz varaformaður.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að varaþingmaður Samfylkingarinnar í Vestfjarðakjördæmi, Sigríður Ragnarsdóttir skólastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Karl V. Matthíasson, 2. þm. Vestf.`` Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Sigríði Ragnarsdóttur sem er nú 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Vestf. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund áður en þingfundur hófst til að fjalla um kjörbréfið.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd kom saman og fór yfir kjörbréf Sigríðar Ragnarsdóttur, 1. varaþm. Samfylkingarinnar í Vestfjarðakjördæmi, sem landskjörstjórn gaf út 4. október sl. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Sigríðar Ragnarsdóttur verði samþykkt.

Kjörbréfanefnd leggur til að kjörbréfið verði samþykkt og lít ég svo á að það sé samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Sigríður Ragnarsdóttur hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Sigríður Ragnarsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Við setningu Alþingis sagði forseti Íslands að breytt hlutföll auðs og áhrifa settu í æ ríkara mæli svip á samfélagið. Forseti sagði að líkt og í mörgum nágrannalöndum hefði verið leitast við að draga úr mætti almannavaldsins. Nefndi hann að nýjar leikreglur kynnu að eiga þátt í þessu. Forseti sagði einnig að Íslendingar hefðu notið þess að hér hefur þróast opið og lýðræðislegt þjóðfélag þar sem viðunandi jafnvægi hefur ríkt og hvorki óhóflegur auður né annarleg áhrif skákað þeim rétti sem umboðið frá fólkinu veitir. Hér hafi ríkt samstaða um samfélagsgerð sem þjónaði best hagsmunum lands og þjóðar. Forsetinn varpaði fram þeirri spurningu hvort þessi samfélagsgerð væri að breytast. Nú er það svo að margir hafa áhyggjur af samþjöppun valds og auðs í þjóðfélaginu sem ógnað getur almannahagsmunum og má víða sjá slíka samþjöppun í atvinnugreinum eins og á matvælamarkaðnum, hjá trygginga- og olíufélögunum og á fjármálamarkaðnum. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann sé sammála þeim ummælum forsetans að breytt hlutfall auðs og áhrifa setji í æ ríkara mæli svip sinn á samfélagið og þá um leið hvort hæstv. forsrh. telji ástæðu til þess að bregðast við þeirri miklu samþjöppun á valdi og auði, einokun og fákeppni sem virðist vera sívaxandi í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Ég hef haft það sem reglu að vera ekki að gefa orðum forseta Íslands sem flutt eru við hátíðleg tækifæri einkunn á einn eða annan hátt og ætla að halda mig við þá niðurstöðu. Í öðru lagi lít ég svo á að ekki sé hægt að benda á nokkurt land í heiminum þar sem mismunur á stöðu þegnanna í efnalegu tilliti sé minni en hér gerist. Á hinn bóginn er sjálfsagt og eðlilegt að við spyrnum fast við fótum gegn fákeppni á öllum sviðum því að samkeppnin er vafalítið, og vafalaust, öllum til heilla.

Herra forseti. Í mínum huga er það eðlilegt að þingmenn geti brugðist við því sem forseti Íslands segir úr ræðustól en auðvitað verður hæstv. forsrh. að hafa sína skoðun á því. En ég beindi líka spurningu til hans varðandi þann þátt hvort hann teldi ástæðu til þess, hæstv. forsrh., að bregðast við þeirri miklu samþjöppun á valdi og auði, einokun og fákeppni sem virðist vera vaxandi í þjóðfélaginu. Nú er ég að beina þessu sérstaklega til forsrh. og vitna þá ekki í forsetann. Ég er auðvitað gjörsamlega ósammála forsrh. um að ekki sé mikil misskipting í þjóðfélaginu. Ég held þvert á móti að við höfum séð það á undanförnum missirum að misskipting fer vaxandi, bilið milli ríkra og fátækra eykst, og við þurfum ekki annað en að sjá tölur sem hafa komið frá ýmsum hjálparstofnunum, félagsmálasamtökum og fleirum um það að fátækt fer vaxandi í þjóðfélaginu. En ég beini þessari spurningu beint til forsrh. og sleppi þá að vitna í forseta Íslands.

Herra forseti. Ég taldi mig hafa svarað því atriði sérstaklega sem ég taldi að við gætum gert betur. Ég nefndi það sérstaklega að ég teldi að misskipting auðs væri minni hér á landi en nokkurs staðar annars staðar og þess vegna væri ekki ástæða til að grípa í því tilliti til sérstakra aðgerða. Á hinn bóginn hefur mér þótt miður hvað fákeppni hefur færst í aukana hér. Ég tel augljóst að því meiri sem fákeppnin er því lakara sé búið að öllum almenningi í landinu. Samkeppni er almenningi holl og heppileg. Svo vil ég nota tækifærið til að óska hv. þingmanni til hamingju með stórafmæli á dögunum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir hamingjuóskir þó að ég kjósi að eyða þeim fáu dýrmætu mínútum sem ég hef í annað en þakka fyrir góða afmæliskveðju. Ég fagna því þó að hæstv. forsrh. viðurkenni að hér ríkir fákeppni og hún hefur farið vaxandi í tíð ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Við erum t.d. núna að fara inn í mikla fákeppni og samþjöppun í fjármálalífinu og í bankakerfinu og mér finnst hæstv. forsrh. hafa þar gjörsamlega snúið við blaðinu. Það eru ekki nema nokkur ár síðan hæstv. forsrh. sagði að varðandi eignarhald í bönkum væri æskilegt að ekki væru nema 3--8% í sömu eigu, og hæstv. forsrh. taldi óæskilegt að einn aðili eða skyldir aðilar eignuðust 30--40% í bönkunum. Það er einmitt það sem er að gerast. Og ef hæstv. forsrh. hefur áhyggjur af einokun og samþjöppun á hann auðvitað að bregðast við því sem nú á sér stað varðandi kaup og sölu á bönkunum.

Herra forseti. Það má til sanns vegar færa að ég hafi nokkuð breytt um afstöðu í þeim efnum sem snúa að dreifingu eignarhluta í fjármálastofnunum, ekki vegna þess að ég hafi ekki talið og telji ekki enn að það sé í sjálfu sér æskilegt ef hægt er að tryggja slíka dreifða eignaraðild. Ég tel í mínu hjarta að það væri æskilegt. En ég hef þóst sjá af reynslunni að slík ákvæði, þótt sett væru, séu í rauninni haldlítil. Þess vegna er betra að hafa fyrirkomulagið gagnsætt og eðlilegt og ekki reyna að setja reglur sem erfitt er að halda uppi. Samfylkingin hefur vakið athygli á háu matarverði hér sem ég held að sé gott framtak. Ég tel sjálfsagt að við förum ofan í það, sjáum af hvaða rótum það er runnið og skoðum það sameiginlega.

Herra forseti. Um síðustu helgi stóð Rauði kross Íslands fyrir söfnun meðal landsmanna til að afla fjár til að standa straum af neyðaraðstoð til landa í sunnanverðri Afríku þar sem nú er yfirvofandi hungursneyð. Að mati þeirra sem gerst til þekkja þarf alþjóðasamfélagið að gera stórátak ef ekki eiga að verða þar miklar hörmungar á næstu mánuðum. Landsmenn tóku mjög vel við sér og talið er að safnast hafi um 25 millj. kr. Á hinn bóginn er frammistaða íslenskra stjórnvalda og íslenska ríkisis þegar kemur að því að leggja sitt af mörkum ekki jafnglæsileg. Ísland ver einu lægsta ef ekki allægsta hlutfalli sem þekkist meðal þróaðra ríkja til þróunarsamvinnu og neyðaraðstoðar og sú tala stendur óbreytt milli ára, er um 0,12% af landsframleiðslu og óbreytt í fjárlagafrv. fyrir næsta ár ef ég hef lesið rétt. Ég vil því af þessu tilefni spyrja hæstv. utanrrh. hvort ríkisstjórnin hafi rætt þann möguleika að auka nú þessar fjárveitingar til neyðaraðstoðar og/eða þróunarsamvinnu, t.d. með því að bæta við öðru eins til neyðaraðstoðar í sunnanverðri Afríku á móti því sem Rauði kross Íslands safnaði meðal landsmanna um síðustu helgi. Ég teldi það ekki ofrausn. Satt best að segja er núverandi framlag í litlu samræmi við hinn góða efnahag sem talsmenn ríkisstjórnarinnar guma mjög af þegar það þykir henta. Frammistaða okkar Íslendinga er hörmulega bágborin á þessu sviði ár eftir ár og áform sem menn settu sér fyrir nokkrum árum um að þoka þessu hlutfalli upp á við hafa ekki náð fram að ganga. Það tilefni sem nú gefst til þess að taka sérstaklega á í þessum efnum ætti að nota. Ég bendi á að í hlut eiga m.a. ríki þar sem Ísland hefur reynt að standa fyrir þróunaraðstoð undanfarin ár, eins og Malaví.

Herra forseti. Ég tel það afar þakkarvert hvernig landsmenn hafa brugðist við því ákalli sem kom frá Rauða krossi Íslands um helgina vegna hjálparstarfs í Suður-Afríku. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði að Íslendingar koma mjög að málum í þessum heimshluta og við höfum átt prýðilega samvinnu við Rauða kross Íslands um þessi mál. Ríkisstjórnin hefur lagt fram dálitla fjárhæð vegna þessa ástands en þess ber að geta að það er enginn sérstakur fjárlagaliður sem gert er ráð fyrir að komi til þessa málaflokks þannig að það verður ávallt að vera af því litla ráðstöfunarfé sem ríkisstjórnin hefur til almennra mála, og það hefur verið gert. Við höfum átt í viðræðum við Rauða kross Íslands út af þessu máli. Rauði krossinn hefur m.a. lagt mikla áherslu á sunnanverða Afríku en gert ráð fyrir því að ríkissjóður komi þá að einhverju leyti til hjálpar vegna hjálparstarfs í Palestínu þar sem Rauði krossinn hefur líka lagt mikla áherslu á hjálparstarf. Ég reikna með að ríkisvaldið komi eitthvað til móts við þær óskir. Á undanförnum árum höfum við í vaxandi mæli smátt og smátt verið að auka framlög okkar til þróunarsamstarfs. Ég geri mér grein fyrir því að þar er á engan hátt fullnægt öllum þörfum. Við höfum hins vegar ákveðið að fara frekar hægt í sakirnar og ég tel að það hafi verið farsælt. Það er ekki nóg að setja meiri og meiri peninga til þessara mála heldur verðum við að vita hvaða verkefni það eru sem við erum að leggja í. Sem betur fer hefur verið hægt að auka þetta lítillega á hverju ári en ég geri mér fulla grein fyrir því að þörfin er gífurleg.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Ég deili ekki við hann um að að sjálfsögðu þarf að undirbúa þróunaraðstoð og leggja góðan grunn að slíku. Maður hefur því sætt sig við að það taki sinn tíma að auka fjárveitingar til Þróunarsamvinnustofnunar. En því miður eru þær bara ekki að aukast. Hlutfall framlaga Íslendinga stendur í stað þriðja árið í röð ef engar breytingar verða gerðar að þessu leyti á fjárlagafrv. Varðandi það að ekki sé fjárveiting á fjárlögum yfirstandandi árs til að mæta tilfallandi verkefnum af þessu tagi sem koma upp fyndist mér vel koma til álita að hafa heimildir, t.d. á heimildagrein fjárlaga, fyrir ríkisstjórn í samráði við Alþingi til að mæta slíkum tilfallandi uppákomum. Við þurfum í sjálfu sér ekki að láta þetta vefjast fyrir okkur núna því að fjáraukalagafrv. liggur á borðum þingmanna. Því eru afar hæg heimatökin að setja inn heimildir til að auka fjárveitingar til neyðaraðstoðar og ég skora á þingmenn að taka það til skoðunar að tvöfalda framlag til Rauða krossins.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanrrh. varðandi tengsl Íslands og Evrópusambandsins og og áhrif þess á íslenskan sjávarútveg. Eðlilega snýst mikið af þeirri umræðu sem hefur farið fram um mögulega inngöngu Íslands í Evrópusambandið um sjávarútveg. Íslendingar eiga mikilla hagsmuna að gæta í þeirri grein. Aðild að ESB kemur því vart til greina nema hagsmunir hennar séu tryggðir. Ég held að flestir séu sammála um það. Ég var sjálfur upphaflega þeirrar skoðunar að aðild kæmi ekki til greina vegna þess að við mundum þá þurfa að afsala okkur yfirráðum yfir auðlindinni. Ég mundi sjálfur aldrei vera reiðubúinn til að mæla með aðild ef það væri niðurstaðan. Ég hef hins vegar farið í gegnum þá texta og þau dæmi sem eru fyrir hendi og ég hef komist að þeirri niðurstöðu að hin upphaflega skoðun var röng. Ég tel að margar vísbendingar séu uppi um að sérstaða Íslands yrði metin. Í umræðunni hefur hins vegar alloft komið fram, ekki síst upp á síðkastið hjá ýmsum málsmetandi stjórnmálamönnum, að þeir telji litlar sem engar líkur á því að sérstaða Íslands í sjávarútvegsmálum yrði metin. Nú er það svo, herra forseti, að líkast til hefur enginn íslenskur stjórnmálamaður, líklega enginn Íslendingur, haft jafnmikil samskipti við Evrópusambandið eðli máls samkvæmt og hæstv. utanrrh. Hann hefur átt viðræður um þessi efni. Það hefur komið fram í viðtölum við hann --- hann sagði það m.a. í viðtali við Stöð 2 fyrir skömmu --- að hann teldi að ákveðin merki væru um það frá Evrópusambandinu að það væri reiðubúið að taka mikið tillit til sérstöðu Íslendinga. Hann sagði reyndar að slíkum skilaboðum hefði verið komið á framfæri við sig. Mér finnst nauðsynlegt að það liggi fyrir í umræðunni með hvaða hætti þessi skilaboð voru og hvers eðlis þau voru og vil því spyrja hæstv. utanrrh.: Hvers eðlis voru þessi skilaboð og í hverju fólust þau?

Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég hef ekki átt í viðræðum við Evrópusambandið um þessi mál. Hitt er annað mál að það liggur ljóst fyrir að ef Ísland gengur í Evrópusambandið þá þurfum við að sjálfsögðu að undirgangast sjávarútvegsstefnu þess. Það eru ekki líkur á því að við fáum einhverja undanþágu frá þeirri stefnu. Hins vegar er ljóst að það er ýmislegt sem hægt er að gera innan sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar. Málið snýst um að meta hvort menn telja líklegt að þar fáist niðurstaða sem Íslendingar gætu sætt sig við. Á það getur að sjálfsögðu ekki endanlega reynt nema í samningaviðræðum við Evrópusambandið ef Íslendingar kjósa að sækja þar einhvern tímann um aðild. Ég hef sagt að um það séu ýmis teikn á lofti að hægt væri að koma ýmsum málum fyrir innan núverandi sjávarútvegsstefnu. Hins vegar er það mjög umfangsmikið mál og flókið og ekki hægt að fara nánar út í það í stuttum fyrirspurnatíma. Ég hef lagt fram ákveðnar hugmyndir á þessu sviði. Þær liggja fyrir á prenti. Ég hef fengið ákveðin viðbrögð við þeim frá vissum aðilum en eins og menn vita er Evrópusambandið samband margra ríkja, 15 ríkja. Þeim fer auk þess fjölgandi. Þess vegna er takmarkað hægt að taka endanlega mark á viðbrögðum ákveðinna aðila. En endanlega getur ekki á það reynt nema í samningaviðræðum við þessi samtök.

Herra forseti. Ég er sammála hæstv. utanrrh. um að ekki sé hægt að fá endanlega úr því skorið hverjir hafa rétt fyrir sér og hverjir rangt varðandi hagsmuni sjávarútvegs þegar kemur að aðild að Evrópusambandinu nema með því að ganga til samninga. Um það er ég hæstv. ráðherra sammála. Það hefur verið mín skoðun að menn ættu að skilgreina samningsmarkmið, fara í viðræður af fullri alvöru og leggja það síðan undir dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. ráðherra segir í svari sínu við mig að þar séu teikn á lofti um að tekið verði tillit til sérstöðunnar. Það vissu margir. En hæstv. ráðherra hefur gengið mun lengra í viðtölum við fjölmiðla. Hann hefur sagt, svo ég vísi orðrétt til viðtals við hann á Stöð 2: ,,Slíkum skilaboðum hefur í reynd verið komið á framfæri við mig.`` Hvaða skilaboð voru þetta?

Herra forseti. Ég hef sagt að ákveðin teikn séu á lofti. Það er mikið að gerast á vettvangi Evrópusambandsins. Það eiga sér stað samningaviðræður við margar þjóðir, við Möltu, Lettland, og Pólland, og hv. þm. geta lesið ýmislegt út úr þeim samningaviðræðum sem þar hafa átt sér stað. Ég hef lagt fram hugmyndir um að komið verði upp sérstöku stjórnunarformi á Norður-Atlantshafi. Það liggur fyrir og út af fyrir sig hafa margir tekið vel undir þær hugmyndir. En ég get ekkert farið nánar út í það enda getur ekki reynt á þær nema til raunverulegra samningaviðræðna komi um þessi mál. En það hlýtur að vera af hinu góða að settar séu fram hugmyndir um hvernig þessum málum gæti verið komið fyrir þannig að menn geri sér grein fyrir málunum. Það hef ég gert. Ég hef hins vegar ekki tekið endanlega afstöðu til þess 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. dómsmrh. Fyrirspurnin varðar ættleiðingu barna þegar annað foreldri hefur átt við veikindi að stríða en hefur náð sér eftir viðhlítandi meðferð. Fyrirspurn mín er eftirfarandi: Er útilokað fyrir hjón að ættleiða barn ef annar aðilinn hefur einhvern tíma átt við alvarleg veikindi að stríða en hefur náð góðum bata en hinn aðilinn er hins vegar fullfrískur? Ef svo er, hver er ástæðan?

Virðulegi forseti. Þetta er vissulega vandmeðfarinn málaflokkur og viðkvæmur eins og við öll vitum. Ég tel rétt að láta þess getið að þessi mál fá alltaf mjög vandlega skoðun, sérstaklega vandaða skoðun. Leitað er umsagna sérfræðinga, fengin umsögn frá barnaverndarnefndum á viðkomandi stað o.s.frv. En segja má að grundvöllur fyrir ættleiðingu, þ.e. þegar barn er gefið til foreldra, sé að foreldrarnir hafi bæði félagslega getu og aðstæður, þ.e. líkamlegar og andlegar, til að ala barnið upp til fullorðinsára. Þetta er sú viðmiðun sem er uppi. En þó að þessi mál fái góða skoðun geta komið upp svona vafatilvik og þess vegna er hægt að vísa þeim til sérstakrar ættleiðingarnefndar sem í eiga sæti bæði lögfræðingur, læknir og sálfræðingur sem meta hvert vafatilvik. Ég tel að það hafi verið mikilvæg réttarbót fyrir almenning þegar þessari nefnd var komið á fót. Slík vafatilvik fá þá sérstaka skoðun hverju sinni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svörin. Ég geri mér glögga grein fyrir því að hér er um mjög viðkvæm mál að ræða. Hins vegar er þetta auðvitað hrapallegt óréttlæti í samfélaginu sé um hjón að ræða. Annar aðilinn er fullfrískur og hinn aðilinn hefur náð sér eftir erfið veikindi en þessir aðilar fá ekki að ættleiða börn. Við erum fullgildir þjóðfélagsþegnar hvort heldur við höfum veikst eða ekki. Í svona tilfellum, ef konan gæti eignast barn á eðlilegan hátt, gæti auðvitað enginn bannað það. Við getum í raun ekki ákveðið, þrátt fyrir tæknina, hvort við veikjumst eða ekki eða hvenær við deyjum. Mér finnst því full ástæða til að vekja athygli á þessu máli. Eins og ég sagði áðan er hér um hróplegt óréttlæti að ræða sem mér finnst full ástæða til að breyta.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. að þetta getur virst ósannagjarnt. Það sem við verðum hins vegar að hafa í huga eru hagsmunir barnsins. Þeir eru ráðandi í þessum málum. Það eru sameiginlegar viðmiðunarreglur sem eru víðast í gildi, sérstaklega á Norðurlöndum. Sjálfsagt eru þessar grundvallarreglur víðast hvar við lýði í hinum vestræna heimi. Það eru líka ýmsir alþjóðlegir samningar sem við þurfum að meta hverju sinni, t.d. Haag-samningurinn sem bindur okkur við það að uppfylla ákveðnar kröfur sem ýmis ríki gera. Þegar við erum að tala um ættleiðingar barna frá útlöndum þá setja flest lönd fram mjög ákveðnar kröfur sem við hér á Íslandi verðum hreinlega að fallast á og fara eftir til þess að geta viðhaldið slíku sambandi. Ég vildi láta þetta koma skýrt fram en tek undir með hv. þm. að að öðru leyti geti þetta virst svolítið ósanngjarnt, sérstaklega þegar maður sér erfiðleika margra barna í heiminum.

Herra forseti. Við höfum að undanförnu fylgst með fréttum af stóraukinni samþjöppun í útgerð og fiskvinnslu hér á landi, nú síðast með kaupum Eimskipafélagsins í Haraldi Böðvarssyni hf. á Akranesi. Það er ljóst að byggðarlögin og heimaaðilar missa nú hver af öðrum forræði yfir auðlindum sínum í hendur risafyrirtækja. Sjálfsforræði margra byggðarlaga og atvinnuöryggi er stefnt í aukna óvissu. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann deili ekki með mér áhyggjum af þeirri geigvænlegu samþjöppun sem er að verða í íslenskum sjávarútvegi, þeirri óvissu sem það skapar fyrir mörg byggðarlög ef þessi þróun heldur áfram. Reyndar er hún nú þegar orðin geigvænleg. Hyggst hann beita sér fyrir aðgerðum til þess að snúa þessari þróun við og styrkja og efla þar með stöðu og öryggi byggðarlaganna vítt og breitt um landið? Mun hann beita sér fyrir aðgerðum í þá veruna? Ég held að það sé afar brýnt.

Herra forseti. Þar sem hv. Alþingi deilir a.m.k. að hluta til áhyggjum með hv. þm. um að samþjöppun í sjávarútvegi í of miklum mæli sé óæskileg, þá setti Alþingi fyrir fjórum árum lög um að takmarka hámarkshlutdeild í heildaraflamarkinu. Það er núna í fyrsta skipti sem reynir á þessa hámarkshlutdeild og mér virðist því að ekki sé nein sérstök ástæða í dag að grípa til einhverra aðgerða eða leggja fram einhverjar breytingar í þá veru sem hv. þm. var að tala um. Hv. Alþingi sá þessa þróun fyrir. Hv. Alþingi setti þar af leiðandi takmörk. Yfir þetta mál var farið á síðasta þingi og gerðar á því örlitlar breytingar. Á þær breytingar reynir ekkert í því tilviki sem hv. þm. er að tala um þannig að það hefur ekkert breyst frá því að þessi lög voru sett þangað til Alþingi fór síðast yfir þau sem ætti að kalla á það að gripið væri til sérstakra aðgerða.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að Alþingi samþykkti lög sem áttu að veita vissa takmörkun og var það nokkru meiri takmörkun heldur en hafði verið gert ráð fyrir í viðkomandi frv. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vöruðu við því að þau mörk væru allt of rúm sem mér virðist nú vera að koma á daginn. Ég held að það sé fyllilega ástæða til að skoða þessi mál aftur og vita hvort ekki beri nauðsyn til að þrengja þarna að því að það er alveg ljóst að sú þróun ef hún heldur áfram sem nú er mun enn auka á óvissu og ósjálfstæði byggðanna sem treysta svo mjög á sjávarútveginn. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að skoða þetta mál og kanna hvort ekki sé rétt að hann beiti sér hér á Alþingi fyrir því að þessi mörk verði þrengd og kanna hvernig það megi styrkja og efla sjálfsforræði byggðanna yfir þessum náttúruauðlindum sínum. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að endurskoða þessi lög með það að markmiði.

Herra forseti. Hvað kom á daginn? Ég átta mig ekki á því hvað hv. þm. er að tala um. Hvað kom á daginn? Það kom á daginn að Alþingi sá fram í tímann að það gæti gerst að fyrirtæki yrðu sameinuð og ákvað að setja því ákveðnar skorður fyrir fram. Nú reynir á þá löggjöf. Hvað er þá komið á daginn? Það er ekkert komið á daginn varðandi samþjöppunina. Það hefur ekkert gerst vegna samþjöppunarinnar sem hefur komið á daginn. Hins vegar eru miklar breytingar að eiga sér stað í sjávarútveginum, miklar tækniframfarir. Það þarf færra fólk þannig að það hefur áhrif á fyrirtæki og byggðarlög en það kom ekkert á daginn annað en það að Alþingi sýndi forsjálni og það út af fyrir sig er ekkert nýtt.

Herra forseti. Sem betur fer hefur Alþingi örlítið snarpari sýn á þessu heldur en hæstv. sjútvrh. og skerpti á þeim tillögum sem hæstv. ráðherra hafði lagt fram. Ég vil benda hæstv. sjútvrh. á hvað er að gerast í sjávarplássunum vítt og breitt um landið. Það sem er að gerast á Vestfjörðum, Vesturlandi nú síðast á Akranesi, að forsjá heimaaðila hverfur þar á þeim fiskveiðiheimildum sem tilheyrðu heimaaðilum í hendur eins stórfyrirtækis. Það má vel vera að það gangi um tíma en óöryggið sem byggðarlögin búa við eykst með slíkum aðgerðum. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að taka þá á með Alþingi um að snerpa þessar reglur á ný.

Herra forseti. Í síðustu viku ræddum við þáltill. á þskj. 3, mál nr. 3, um matvælaverð. Í þeirri umræðu ræddi ég nokkuð um það að frá Alþingi hefðu á sl. vetri verið afgreidd lög um lækkun á grænmetisverði. Þegar ég skoða betur þau fylgigögn sem þessari þáltill. fylgja kemur í ljós eins og raunar kom að hluta til fram í umræðunni í síðustu viku að stuðst er við framreiknaðar tölur frá árinu 1998 og í þeim framreikningi kemur greinilega fram mikil hækkun á matvælaverði á Íslandi. Jafnframt kom fram í umræðunni að það kynni að vera vegna gengisbreytinga sem hér voru á þeim tíma. En nú hef ég leitað mér frekari upplýsinga um þetta mál og náði í upplýsingar frá Eurostat þar sem til eru rauntölur til 2001, ekki framreiknaðar tölur frá 1998 heldur rauntölur þeirra 15 Evrópusambandslanda sem áður var getið í þáltill. Þá kemur í ljós að þessi mismunur er ekki nærri svo mikill sem haldið er fram í þeirri þáltill. sem hér hefur verið kynnt og sýnir það að mínu mati nokkuð að þetta mál hefur verið hroðvirknislega unnið af hálfu þeirra sem fluttu tillöguna á Alþingi og þyrfti í raun að lagfæra greinargerð tillögunnar til samræmis við rauntölur Eurostat en þær eru mun lægri. Í umræðunni í síðustu viku kom lítt fram um gæði hinnar íslensku matvöru og hins innlenda þáttar matvörunnar. Mér fyndist eðlilegt að fjallað væri um það nokkrum orðum að þegar við erum að bera saman verð þá verðum við að bera saman gæði vörunnar. Ég held að óyggjandi sé að íslenska varan tekur um margt fram þeirri vöru a.m.k. sem kemur frá Suður-Evrópuríkjunum. Þá hefur ekki komið nógu skýrt fram í þessu máli að virðisaukaskattur á matvöru innan þessara 15 Evrópusambandslanda er mjög mismunandi allt frá því að vera nánast við núllið og upp í 25% og sá þáttur skiptir auðvitað máli og hefði þurft að koma fram nákvæmar en í þáltill. Samkeppnisstofnun hefur gert ýmsar úttektir og verðkannanir hér á landi undangengin ár sem ég hef lítils háttar kynnt mér og það væri full ástæða til að koma þeim þætti málsins inn í tillöguna þannig að hún sé þá víðtækari og frekari upplýsingar þar inni. Þá væri í raun jafnframt svarað mörgum þeirra spurninga sem spurðar voru í síðustu viku. Einnig kom fram í umræðunni að ekki væri sama í hvaða löndum við værum að bera saman annars vegar matvælaverð og hins vegar laun. Það kemur í ljós í gögnum sem ég hef aflað mér að því hærri sem launin eru í hinum 15 þjóðlöndum sem miðað er við þeim mun hærra er matarverðið. Það háttar þannig til að hér erum við með tiltölulega há laun og hátt matvælaverð og í þessu riti erum við með tiltölulega há laun og hátt matarverð. Við getum farið til landa eins og Póllands og Tyrklands þar sem eru lág laun og lágt matarverð. Þannig verðum við að bera þetta saman og það hefði verið hyggilegt að þetta hefði fylgt þáltill. þannig að við værum með öll gögn málsins saman komin. Ég vil vitna enn og aftur til þeirrar umræðu sem varð í síðustu viku en þá nefndi hv. þm. Kristján Möller að flutningskostnaður hefði veruleg áhrif á matvælaverð hér á landi. Ég hygg að það sé alveg rétt og það þurfi að íhuga frekar. Vil ég í því sambandi minna á ferð sem hv. iðnn. fór til Sauðárkróks, en á fundi þar með fulltrúum frá Byggðastofnun o.fl. kom skýrt fram að Evróputilskipun, svokölluð vökulög sem voru samþykkt hér á hinu háa Alþingi, gera það að verkum að flutningskostnaður hefur hækkað um a.m.k. 7%. Sumir tala um 10% vegna þessara tilteknu laga sem við erum að framfylgja. Þetta á jafnframt við um fleiri flutningsleiðir, fleiri en langferðabifreiðir. Þetta á jafnt um hópferðarekstur þeirra sem reka hópferðabíla og annarra. Þeir hafa þurft að taka á sig kostnaðarhækkanir vegna þessa. Svo ég vitni enn einu sinni í umræðuna í síðustu viku þar sem talað var um fólk sem hefði minna á milli handa, þá vil ég minna á það í þessari umræðu að nú á haustmánuðum stendur yfir sláturtíð. Það er einhver alódýrasti matur sem okkur Íslendingum gefst kostur á að kaupa og við höfum lifað á í gegnum aldir. Nú háttar svo til að fólk kaupir ekki slátur og tekur ekki slátur nema að litlu leyti og því er nánast fleygt. Ég vil benda því ágæta fólki á, hvort sem það hefur mikið eða lítið milli handa, að með því að sýna hagsýni í innkaupum og nýta ódýra matvöru er hægt að bæta margt í sínu heimilishaldi. Í umræðunni kom jafnframt fram hvað væri til úrbóta til að ná matarkostnaði niður. Ég vil varpa því fram til flutningsmanns hvort sú hugmynd væri ekki athugunar verð að hér væri komið upp mörkuðum, þ.e. mörkuðum beint frá bændum til neytenda þannig að við gætum hreinlega sparað milliliðakostnað sem er greinilega mjög hár í landinu. Að lokum vil ég, herra forseti, fagna þessari umræðu. Ég vænti þess og vona að hún megi skila okkur fram varðandi matarverð, en ég vil að hún sé fagleg og að farið sé vel í saumana á þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. ræðumanni fyrir innlegg hans og þátttöku í umræðunni um matarverðið. En það sem hann kemur inn á, þ.e. markaðir til lægra verðs eða val á vöru vegna gæða vörunnar, hefur ekkert með tillögu mína að gera. Tillaga mín er um það að við látum fara fram könnun á því hvað myndar matarverðið, hvaða hlekkir það eru í samsetningu matarverðs sem eru ólíkir í löndunum fimm, Norðurlöndunum, og hvað veldur því að matarverðið er hæst á Íslandi og í Noregi. Hann talar um ófagleg vinnubrögð. Ég vil mótmæla því. Þegar ég er að vinna málið þá er eina skýrslan sem til er hjá Hagstofunni norska skýrslan sem unnin er af rannsóknastofnun landbúnaðarins í Noregi. Hún byggir á nákvæmlega sömu tölum og Eurostat sem við erum í samvinnu við um úttektir á þessum málum. Þar er 31 ríki sem gerir samanburð og samanburðurinn er unninn út frá meðaltali í 15 Evrópusambandslöndum. Suður-Evrópa lækkar eflaust þetta meðaltal en Norður-Evrópa með Þýskalandi, Danmörku, Finnlandi, Svíþjóð og Englandi hækkar það eflaust líka. En samanburðurinn er Norðurlönd við meðaltalið. Ég greindi frá því í framsögu minni, herra forseti, að taflan frá Eurostat með samanburðinum til 2001 hefði komið fram eftir að ég var búin að skila inn málinu. En tilhneigingarnar eru allar þær sömu. Það er ekki grundvallaratriði hvort það er 54% hærra eða 64%. Í nýju tölunum er lægsti munurinn 103 á fiski og gleðilegt ef við höfum náð því niður. Annars erum við með tölur alveg upp í 170 og þar í milli niður í 140 í samanburðartölunum. Ég greindi líka frá því --- herra forseti, ég vil taka fram að ég er í andsvari, ég er með ræðu síðar, en ég sé það skyndilega hér að tímamælingin er á eins og ég væri að flytja ræðu. Ég held að ég megi bara tala tvisvar sinnum og hef kosið að vera síðasti ræðumaður í þessari umræðu.

Þá verð ég að biðjast afsökunar á því að hafa ekki veitt því athygli þegar hv. þm. sagði það. En þá hefur hv. þm. lokið ræðutíma sínum.

Þá hef ég lokið fyrra svarinu en ég hef greint frá niðurstöðum Eurostat í framsögu minni. Þetta er faglega unnið, það er ótvírætt að matur er dýr hjá okkur og tillaga mín er að við finnum hvaða þættir það eru sem hækka matarverð.

Herra forseti. Ég nefndi það hér áðan að í síðustu viku var hreinlega beðið um úrbætur af ræðumönnum sem tóku þátt í umræðunni um hvar við gætum leitað leiða til að ná milliliðakostnaði niður. Og þess vegna sagði ég það áðan í ræðu minni að við skyldum skoða það að fá markaði. Ég nefndi ekki hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur í því sambandi heldur var í umræðunni í síðustu viku spurt og kallað eftir úrbótum. Þess vegna nefni ég þessa markaði. Það er alveg hárrétt, þeir eru ekki nefndir í þáltill. Markaðir hvers konar, bændamarkaðir, eru mjög þekkt fyrirbrigði í Evrópu og hafa verið reyndir hér og ég tel að við eigum að skoða þá leið. Varðandi tölur Eurostat þá komst ég einfaldlega yfir þær upplýsingar 2001 sem eru nýjustu tölur og þær sýna nokkru lægri mismun milli Íslands og þessara 15 Evrópulanda og það er mjög gleðilegt. Það eru réttar tölur, það eru tölur frá 2001. Og að tala um að það muni litlu þegar við tölum um á annan tug prósenta, ég er ekki alveg sáttur við það.

Virðulegi forseti. Staðreyndin er sú að á síðasta vetri kom fram í svari frá ráðherra Hagstofu að þróun vísitölu á Íslandi samanborið við vísitölu á Norðurlöndum hefði verið mjög óhagstæð. Það varð til þess að ég fór að skoða þessi mál. Töflurnar í greinargerð eru til stuðnings því að nauðsynlegt sé að við gerum úttekt á þessum málum, finnum út hvað veldur háu verði í framleiðslunni --- við vitum að það er ekki hátt verð til framleiðandans í kjötvöruframleiðslu t.d. --- og hvað skapar hátt verð í innflutningi. Og þegar við höfum séð hver er munurinn á Norðurlöndunum á hlekkjunum í þeirri verðlagningu þá getum við gripið til stjórnvaldsaðgerða þar sem það á við. Síðan er ekkert nema gott um það að segja að hér verði settir á laggirnar markaðir, ég tek undir það með hv. þm. Það hefur bara ekkert með þessa tillögu að gera. Einnig vil ég geta þess, virðulegi forseti, að matarkönnunin er búin til í þrennu lagi. Það tók þrjú ár að búa hana til og við höfum þrisvar tekið þátt í henni, 1995, 1998 og 2001. Og það er einn þriðji af samanburðinum tekinn á hverju ári og hinir þættirnir eru framreiknaðir. Þetta eru 550 vörueiningar og margar tegundir, þetta er gífurlega umfangsmikill samanburður og miklu umfangsmeiri en þyrfti í raun að vera til að leiða í ljós ákveðnar staðreyndir í þessu máli sem ég er að draga fram. Ég fagna því mjög að hafa fengið góðar undirtektir, ekki síst hjá forsrh., um að ástæða sé til að skoða samsetningu vöruverðs til að finna þessa hluti út. Sumt getum við lagað í fyllingu tímans þegar við fáum þekkinguna með stjórnvaldsaðgerðum. Að öðru leyti verðum við e.t.v. að styrkja Samkeppnisstofnun til að hún virki eins og henni var ætlað.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að verð til bænda hér á landi er í mörgum tilfellum mjög lágt og sérstaklega á kjötmarkaðnum, það er alveg ljóst. Og við hefðum gjarnan viljað sjá það verð endurspeglast úti á markaðnum til neytenda og það er svo sannarlega hlutur sem þarf að skoða í frekari athugun á þessu máli. Ég vil endurtaka það að ég er hlynntur því að þessi mál verði skoðuð en ég vil að það verði fullkomlega gert á faglegan hátt og það verði gert með því að nýjustu tölur verði notaðar, sem eru tölur frá Eurostat árið 2001.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið fjallað þó nokkuð mikið um þessa tillögu og ég held að megi segja að allflestir eða allir ræðumenn séu í sjálfu sér jákvæðir gagnvart henni. En ég vil undirstrika og taka undir með þeim sem benda á nauðsynina á því að útvíkka sjónarhornið sem unnið er út frá. Menn hafa komist að því að vöruverð er miklu hærra hér og öll viljum við lægra vöruverð í landinu, það gefur augaleið. Það er sameiginlegt markmið allra en þá er það spurningin um aðferðafræðina við að gera það. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, flm. tillögunnar, benti á að það þyrfti að fara í stjórnvaldsaðgerðir. Það liggur nú kannski fyrir í dag hverjar sumar af þessum stjórnvaldsaðgerðum þyrftu að vera því að allflestir hafa bent á flutningana sem eru gríðarlega dýrir í svona stóru landi. Það er til aðferð við að takast á við þann vanda, t.d. vegur flutningskostnaðurinn þungt í vöruverði. Menn hafa bent á og ég nefndi í umræðunni þá gríðarlegu fjárfestingu sem hefur verið í verslun hér. Auðvitað lendir það á á neytandanum að fjármagna slíkt og það eru gríðarlegar fjárfestingar eins og þjóðin veit sem við höfum farið í hvað varðar verslunina. Í þriðja lagi er það vinnsla afurðanna og þar hafa nú heldur betur orðið tilþrif á síðustu missirum, t.d. hvað varðar sameiningu mjólkurbúa, búið er að taka gríðarlegan pening út úr afurðastöðvunum af fyrri eigendum, sláturhús hafa farið á hausinn o.s.frv., þannig að þar liggja náttúrlega gríðarlegir peningar sem leggjast á pyngju neytandans. Ég tek því undir, virðulegi forseti, með þeim sem telja nauðsyn á því að breikka þessa umræðu þannig að við getum tekið á öllum þeim póstum sem augljóslega samkvæmt könnunum og úttektum eru að langmestu leyti innanríkisvandamál hér vegna þess að eins og fram hefur komið í umræðunni er innflutt landbúnaðarvara sem er keypt á heimsmarkaði til landsins ekki hlutfallslega lægri. Það má segja að innflutta varan standi heldur betur samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafa verið fram. Það er því margt sem bendir til þess að taka þurfi til hendinni að langmestu leyti hér heima fyrir og ég vil árétta að það er fjárfestingaþátturinn, flutningskostnaðarþátturinn og úrvinnsluþátturinn sem þarf að ráðast á hvað þetta varðar. Að öðru leyti vil ég segja, virðulegi forseti, að ég fagna því að þessi tillaga er komin fram og auðvitað, eins og ég sagði áðan, styðja allir vinnu sem miðar að því að koma niður vöruverði í landinu þannig að það verði til hagsbóta fyrir landsmenn alla og alla neytendur hér.

Herra forseti. Við höldum hér áfram að ræða þá till. til þál. sem þrír þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt á hinu háa Alþingi, sem er um það að athuga og kanna hverjar orsakir eru fyrir háu matvælaverði á Íslandi samanborið við önnur Norðurlönd og ríki Evrópusambandsins. Út af fyrir sig hefur þetta verið mjög góð umræða sem hér hefur farið fram og ég hef bent á að við erum að ræða um samanburð á matvælaverði milli Norðurlanda og Evrópusambandsins og Íslands, og ég hef enn fremur bent á að við þingmenn Samfylkingarinnar erum líka í annarri þáltill. að fjalla um mismun á vöruverði milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar, sem er ekki minni og ekki minni ástæða til að fara í gegnum og skoða. Ég kem að því síðar, herra forseti. En auðvitað er það mjög skrýtið, eins og kemur fram í þeim töflum sem fylgja með þáltill. t.d. um verð á sjávarafurðum, að á árinu 2000 voru sjávarafurðir 12% dýrari hér á landi en í Evrópusambandslöndunum 15 sem tekin voru með í dæmið. Út af fyrir sig er e.t.v. ekki svo gott að bera þetta saman en þó vil ég vekja athygli á einu sem hefur komið fram í könnun sem Morgunblaðið gerði í tveimur verslunum á Spáni og Íslandi. Þetta er athugun frá því í apríl á þessu ári og leiddi í ljós að matarkarfan sem könnuð var var þrefalt dýrari á Íslandi en á Spáni og það kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Fyrir þá sem hafa verslað á þessum stöðum í sumarfríum sínum þá sjá menn hvað það er. En það vakti sérstaklega athygli mína í könnun Morgunblaðsins og í þeirri grein sem skrifuð var í framhaldi af henni að íslenskur saltfiskur er dýrari á Íslandi en á Spáni. Saltfiskur sem er framleiddur á Íslandi er dýrari á Íslandi en á Spáni, og það er sem sagt eftir að búið er að selja hann út, flytja hann með væntanlega íslenskum fraktskipum, keyra hann sennilega um Spán í járnbrautarlest, og kominn í verslun á Spáni er saltfiskurinn dýrari á Íslandi en á Spáni. Það er náttúrlega alveg sérstakt mál út af fyrir sig og vekur ótal spurningar. Í greininni sem skrifuð var í Morgunblaðið kom fram að íslenskur saltfiskur á Spáni kostaði 654 kr. kg á sama tíma og íslenskur saltfiskur kostaði 958 kr. kg í Hagkaupum, sem er mjög hliðstæð þeirri verslun sem borin var saman við á Spáni. Það er náttúrlega alveg einstakt að þetta skuli vera svona. Og það vekur auðvitað upp spurningar um verð á fiskafurðum hér á Íslandi úti í búð. Það er ansi sérstakt að eitt kíló af ýsu skuli kosta 1.100--1.200 kr. kg, að fiskur sem veiddur er hérna rétt fyrir utan jafnvel, kominn í búð skuli kosta 1.100--1.200 kr. kg. Mér er nú ekki kunnugt um, herra forseti, hvað svínahamborgarhryggur kostar í dag en ég efast um að hann sé mikið dýrari, að maður tali nú ekki um verð á hvítu kjöti. Til þess að sýna fram á fáránleikann í verðlagningunni skilst mér að um tíma hafi lúðukílóið kostað yfir 2.000 kr. út úr búð á Íslandi. Og vel þekkt er góð saga af undirbúningi fermingarveislu þar sem hætt var við að hafa lúðu vegna þess að hún þótti svo dýr en svínahamborgarhryggurinn sem notaður var í veislunni kostaði ekki nema 1.200 kr. Lúðan átti á sama tíma að kosta 2.200 kr. Þetta sýnir náttúrlega fáránleikann. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir því, sem er aðalatriðið, að gripið verði til opinberra aðgerða við að skoða vöruverð og hvernig það þróast hér. Vegna þess að ég minntist á tillögu sem við, aðrir þingmenn Samfylkingarinnar, höfum flutt um flutningskostnað innan lands ætla ég líka rétt í lokin að mótmæla því sérstaklega sem hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, sagði í ræðu um þetta mál síðast þegar það var rætt. Hann fullyrti sömu vitleysuna og hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni, hann sagði að flutningskostnaður á Íslandi hefði lækkað. Þetta segi ég nú, herra forseti, í tilefni af þessari umræðu og því sem kemur fram í annarri þáltill. sem við, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar, flytjum. Hún snýst um að kanna vöruverð og vöruverðsmyndun milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Þar kemur í ljós að það er vel þekkt að yfir 100% verðmismunur er á milli vöru sem er seld til verslunar á höfuðborgarsvæðinu og til smáverslana á ýmsum stöðum úti á landi, jafnvel í verslunum sem verslunarkeðjur á höfuðborgarsvæðinu reka, eins og Bónus. Hvað er það annað en flutningskostnaðurinn sem ræður þar stórum hluta, sérstaklega þungaskattshækkun og aðrar opinberar álögur frá hendi ríkisins á flutningskostnað? Það er sundurliðað í töflu í þessu þingskjali sem ég vitnaði til og við getum séð að flutningskostnaður frá Reykjavík og t.d. austur á norðausturhornið getur verið 30--35 kr. á kíló ef ég tek bara eitt dæmi, t.d. eitt kíló af kaffi eða eina fiskibolludós eða eitthvað svoleiðis. Ef þetta er flutt í litlum einingum getur kostað svona mikið að flytja það. Þetta er merkilegt. Ég vil andmæla hér, herra forseti, að flutningskostnaður hafi lækkað. Þetta er vitleysa og þetta er hlutur sem við verðum að skoða líka, ekki síður en það sem hér er talað um, mun á Norðurlöndunum og Íslandi. Ég held að full ástæða sé til þess, herra forseti, og vitna ég enn í þessa þáltill. sem ég er flutningsmaður að ásamt mörgum öðrum. Hún fjallar um það að kanna áhrif þungaskatts og hvað það er sem lyftir vöruverði upp á landsbyggðinni sem raun ber vitni í samanburði við höfuðborgarsvæðið. Þar hika ég ekki við að halda því fram að flutningskostnaður ráði mjög miklu. Þess vegna andmæli ég þeim fullyrðingum sem hér hafa komið fram, og ég vitnaði til áðan, um það að flutningskostnaður hafi lækkað. Það kannast enginn við. Og þess eru mörg dæmi að flutningskostnaðurinn sé töluvert hærri en verðið á vörunni sjálfri. Þess vegna segi ég að hann spilar auðvitað inn í verðið alveg eins og það er full ástæða til þess að ætla að hinn mikli flutningskostnaður vegi örugglega mjög þungt í hinu háa vöruverði sem við eigum við að etja á Íslandi, e.t.v. vegna lítillar samkeppni á vöruflutningi til landsins eða flutningi á hráefni til endurvinnslu hér.

Herra forseti. Aðeins út af þessu máli um matvælaverð, um þá þáltill. sem hér liggur fyrir og þá miklu umræðu sem farið hefur fram um hana, vil ég segja að mér finnst það gleymast hvað matvælaverð hefur breyst mikið úti á landi. Með tilkomu stórmarkaða á suðvesturhorninu sem hafa náð verulegri markaðsstöðu þar hafa þeir einnig séð sér hag í því að flytja starfsemi sína út á land, og það er ekki einn heldur fleiri sem hafa gert það. Ég get tekið sem dæmi Samkaup í Reykjanesbæ sem hefur opnað útibú á Ísafirði, á Egilsstöðum og víðar og með því náð niður matarverði. Bónus hefur gert það sama. Hagkaup hefur gert það sama. Þessir stóru markaðir hafa orðið mikil búbót fyrir fólk úti á landi. Ég held að menn megi ekki gleyma því hversu gríðarlega matvælaverð hefur lækkað úti á landi miðað við höfuðborgarsvæðið á allra síðustu árum. Það er fyrst og fremst út af því hvað við höfum getað byggt upp sterkar matvörukeðjur með ýmsum hætti sem hafa haft bolmagn til þess að setja upp alvöruverslanir um allt land. Þær koma að sjálfsögðu í staðinn fyrir kaupfélögin sem hafa lagt upp laupana. Þau gátu samt aldrei haldið niðri því matvælaverði úti á landi sem stórmarkaðirnir hafa getað gert og munur á verði úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu er orðinn sáralítill. Svo má endalaust velta fyrir sér hvers vegna við höfum ekki sambærilegt matvöruverð á Íslandi og úti í Evrópu þar sem best háttar til. Allar þær niðurgreiðslur sem þar eru hafa komið inn samtímis, sérstaklega á landbúnaðarafurðum og svo að sjálfsögðu einnig í sjávarútveginum þar sem verulegir styrkir hafa áhrif á verð og afkomu útgerða og bænda. Ég held því að mjög erfitt sé að meta þetta svona saman. Reyndar er þessi samanburður í tillögunni gamall og eftir því sem ég get best séð er verið að tala um úttekt sem gerð var fyrir tveimur árum. Síðan er hún framreiknuð með einhverjum vísitölum sem ég er ekki alveg viss um að geti passað inn í myndina þegar verið er að tala um matvöruverð í dag. 
             Ég ætla aftur á móti ekki að efast um að ekki sé hægt að ná meiri árangri í því að lækka matvöruverð á Íslandi, um það getum við öll verið sammála. En ég held að við verðum samt að taka inn í þær staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir. Við erum eyþjóð. Það verður alltaf dýrara að kaupa vörur hér en í framleiðslulandi, einfaldlega vegna fjarlægðar okkar frá framleiðslulandinu. Og samkeppnin er því miður minni hér en á meginlandi Evrópu, einfaldlega vegna smæðar okkar. Það er ljóst að þeir aðilar sem hafa náð yfirtökum á matvælamarkaðnum hafa aðeins sofið á verðinum, hafa ekki tekið þann sjálfsagða pól í hæðina að takmarka hagnaðinn, skulum við segja. Ég geri ráð fyrir því að til að menn sjái myndina fyrir sér í réttu ljósi, og við séum að tala um réttar tölur í þessu, verði unnið að því að fá úttekt með þessum samanburði og réttri dagsetningu, úttekt sýnilega öllum þannig að við getum talað um verð dagsins eins og það er í dag en ekki fyrir tveimur árum.

Herra forseti. Þessi umræða hefur verið mjög góð. Hins vegar gengur málflutningurinn hjá sumum þingmönnum alveg fram af mér. Það er eins og þeir detti í að reyna að finna það út að ég hafi unnið illa að þessu máli, að upplýsingar í því gefi það til kynna að matvara sé hærri á Íslandi en hún í raun er. Þessu er alveg öfugt farið. Öll mín vinna byggist á upplýsingum frá Hagstofu Íslands. Grunnurinn og það sem skiptir mestu máli er svar frá hæstv. forsrh., ráðherra Hagstofu, í fyrra sem nær til ársins 2000 þar sem kemur í ljós að frá því að vísitala matvöru var sett á 100 á milli Norðurlanda 1996 hefur matvara á Íslandi hækkað langmest, þ.e. til ársins 2000 í 113,7. Ég óskaði eftir því í haust að Hagstofan skoðaði hvort öðruvísi vísbendingar væru á milli áranna 2000 og 2001 en áranna á undan, hvort von væri til þess að matvaran væri að lækka. Niðurstöðuna fékk ég senda frá Hagstofunni og því miður er það ekki svo. Á meðan Noregur lækkar úr 113,3 í vísitölunni niður í 111,3 hækkum við úr 113,7 upp í 121,5. Þetta er grunnurinn. Ég er búin að lýsa nokkrum sinnum í þessari umræðu að samsetning á samanburðinum í þeim töflum sem ég hef fengið frá Hagstofunni, upp úr skýrslunni sem norska hagstofan vann upp úr sömu tölum og Eurostat vinnur, herra forseti, nær yfir þrjú ár í einu og þess vegna sveiflast örlítið til hvaða matvörur eru teknar fyrir hverju sinni. Ég er búin að útskýra það mjög vel og ég hefði glöð notað tölurnar frá Eurostat máli mínu til stuðnings en það eru ekki tölurnar sem skipta máli heldur úttektin sem við ætlum, vonandi, að gera.

Herra forseti. Það er einmitt úttektin sem við ætlum vonandi að gera --- ég vona að við sjáum þá einhverja úttekt sem er nær tímanum í dag en tveggja ára gömul úttekt. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því að þær skoðanir sem hv. þm. vitnar hér í gefi einhverja vísbendingu um að vöruverðið á Íslandi hafi ekki lækkað í takt við það sem hefur þá gerst í Noregi. Mér finnst samt ekki ástæða til þess að mála skrattann á vegginn og segja að hér sé allt ómögulegt og hér sé vöruverð að fara úr böndunum en alls staðar annars staðar í heiminum sé þetta miklu betra. Þetta er ekki þannig. Og eins og ég sagði áðan hefur vöruverð úti á landi stórlækkað með tilkomu stórmarkaða sem hafa sett upp verslanir sínar í stærstu þéttbýliskjörnum landsins. Vöruverð þar er það sama og hjá þessum stórmörkuðum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er algjör bylting úti á landi í vöruverði. Þessi þróun er augljóslega mjög jákvæð og mér finnst alveg ástæða til að halda því á lofti þegar verið er að tala um matvælaverð almennt. Og ég hef ekki orðið var við að hv. flm. Rannveig Guðmundsdóttir hafi yfirleitt minnst á það. Við getum öll sameinast um að reyna að lækka vöruverð á Íslandi. Þá er það spurning hvaða aðferðir eru notaðar til þess. Sjálfstfl. hefur beitt sér fyrir því að lækka skatta t.d. á fyrirtæki, tekjuskattar hafa lækkað, sem á að koma út sem lægra vöruverð hjá verslunum.

Herra forseti. Ég skil það núna að þingmaðurinn hefur alveg misskilið þingmálið sem ég er að flytja. Hann heldur að nýja könnun þurfi til að bera saman vöruverð. Það er reyndar lítil tillaga á borðinu sem ég mælti fyrir um leið og ég mælti fyrir þessu máli sl. fimmtudag og óskaði eftir að færi beint til nefndar vegna þess að það væri eðlilegt að umræðan um þessi tvö mál færi fram samtímis, um að jafnaðarlega verði borið saman vöruverð og birt opinberlega þannig að við getum fylgst með því hvernig staðan er hjá okkur. Samanburðurinn snýst um Norðurlönd. Herra forseti. Tillagan er um að finna út hvaða þættir það eru sem mynda vöruverðið, annars vegar í innlendri framleiðslu og hins vegar í innfluttri matvöru, og kanna hvað það er í hverjum þeim þætti sem er svo ólíkt hjá okkur að vöruverðið er eins hátt og raun ber vitni. Herra forseti. Ef við ætlum að nálgast einhvern sannleik til þess að geta gert þær breytingar sem þarf til að okkar fólk, okkar þjóð, standi líkt að vígi og nágrannaþjóðirnar þurfum við að fá ákveðna þekkingu. Þingmálið er um þessa úttekt, ekki samanburðinn á matvælaverði. Og ég verð að geta þess, herra forseti, að samkvæmt svari hæstv. forsrh. um vísitölur á Norðurlöndunum stóð vísitalan hjá okkur árið 1990 í rúmum 90. Hún er núna komin í 121,5. Í Finnlandi stóð hún í 103. Hún er búin að hækka upp á tímabilinu en er aftur þarna, árið 2000, samkvæmt svari ráðherra, komin í 103,9. Þetta gerist núna í nágrannalöndunum. Við erum ekki að tala um Evrópu almennt eða Suður-Evrópu, heldur Noreg, Svíþjóð, Danmörku og Finnland. Og, herra forseti, öll Norðurlöndin nema Danmörk eru með 12% í virðisaukaskatt á matvöru og við með 14%. Danir eru með 25% en eru langt undir okkur í verðlagi. Þetta eru staðreyndirnar sem blasa við.

Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki misskilið neitt tilgang hv. þingmanns með þessum málflutningi sínum í þinginu síðustu daga. Það vita allir að tilgangurinn er sá að reyna að telja fólki trú um að það sé miklu eðlilegra fyrir okkur að ganga í Evrópusambandið því að þá mundu allar vörur á Íslandi lækka. Það er einmitt það sem var meiningin að koma á framfæri með þessum málflutningi. Það er augljóst að við þurfum ekki að deila mikið um tilganginn. Við getum aftur á móti rætt lengi um það hvernig vöruverð á Íslandi hefur þróast og af hvaða ástæðum, hvaða áhrifavaldar það eru sem breyta vöruverðinu fram og til baka. Eins og ég sagði áðan beitti Sjálfstfl. sér fyrir því að skattar voru lækkaðir á fyrirtæki. Það er eitt af því sem hefur væntanlega áhrif á verðlagningu vöru og þjónustu. Menn hafa með ýmsu móti reynt að lækka vöruverð. Það er ekki langt síðan Alþfl. sálugi beitti sér fyrir því að hér var lagður á matarskattur upp á 24,5%. Eftir að Alþfl. hætti í ríkisstjórn var þessi matarskattur lækkaður þannig að matvöruverð hefur lækkað líka af þeim ástæðum. Ef við förum að rifja upp söguna má benda á ýmsar augljósar vísbendingar um að af hálfu Sjálfstfl. hefur ekki staðið á að reyna að halda þannig á spilunum að verð á matvöru á Íslandi sé með því lægsta sem þekkist.

Virðulegi forseti. Mér fannst ræða hv. þm. Kristjáns Pálssonar alveg með ólíkindum, að ég tali ekki um andsvörin þar sem mér finnst einhvern veginn eins og hv. þm. sé rétt að koma í salinn og átta sig á hvað við erum að ræða hér. Hv. þm. sagði í fyrri ræðu sinni áðan að vöruverð hefði stórlækkað úti á landi, lækkað gríðarlega. Þetta er bæði rétt og rangt. Það er rétt að vöruverð hefur lækkað á nokkrum stöðum úti á landi þar sem stórmarkaðir hafa sett sig niður. Það er þekkt að vöruverð í t.d. Bónus, sama hvort verslunin er á Smáratorgi, Ísafirði eða Akureyri, er það sama. Það fyrirtæki heldur í raun og veru uppi ákveðinni flutningsjöfnun. En þar fyrir utan held ég að þetta sé ekki rétt. Við þekkjum mun á vöruverði sem getur verið frá 60% og upp í 108% eins og ég hef rætt um áður. Við þekkjum það á algengum vörutegundum, bæði innfluttum og framleiddum hér á landi. Ef við förum vítt og breitt um landið sjáum við þennan mun þannig að það er út í hött, hæstv. forseti, að fullyrða að vöruverð hafi lækkað án þess að taka fram að það er bara á nokkrum stöðum. Það eru mjög margir staðir á landsbyggðinni sem búa við gríðarlega hátt vöruverð og þar vegur flutningskostnaðurinn, sem sjálfstæðismenn hafa verið í broddi fylkingar með að hækka, mjög þungt eins og áður hefur komið hér fram. Herra forseti. Ég vil andmæla því og mótmæla þeirri fullyrðingu sem hér er reynt að setja fram. Ég bið bara fólk af landsbyggðinni að dæma sjálft. Það er fullfært um það, þekkir vöruverðið sem því er boðið og það þekkir líka og veit hvernig þetta er annars staðar.

Herra forseti. Hv. þm. sagðist halda að vöruverð væri einungis jafnað hjá Bónus þar sem sú keðja væri, og væri sama verð hjá Bónus úti á landi og hjá Bónus á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að Samkaup séu með sama vöruverð um allt land. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með könnun hérna fyrir framan mig frekar en hv. þm. Kristján Möller. Hagkaup hefur sett sig niður á suðvesturhorninu öllu og einhvern tíma var það líka á Akureyri. Þegar við tölum um örfáa staði erum við að tala um helstu staði í hverjum landshluta. Við getum verið að tala um Ísafjörð, Akureyri, Egilsstaði, Selfoss og Vestmannaeyjar. Við erum að tala um allmarga staði, þá staði sem landsbyggðarfólk leitar yfirleitt til um þjónustu, hefur tækifæri til að versla í þegar það er í kaupstaðarferð. Það er nákvæmlega það sama og fólk þarf að gera í nágrannabyggðum. Sunnlendingar fóru í ákveðnar verslunarferðir á höfuðborgarsvæðið um tíma. Þetta hefur gerst alls staðar þangað til menn hafa getað dregið til sín þessar stóru verslanir á ákveðna staði. Það styrkir náttúrlega byggð á þessum svæðum. Við megum ekki gera lítið úr því sem hefur náðst fram með samtakamættinum. Allmargir hafa lagt hönd á plóg til að reyna að fá þessa aðila til að hjálpa sér að lækka vöruverð, þingmenn og sveitarstjórnarmenn og fólkið í þessum plássum, og það skiptir máli. Ég held að ekki sé neitt óeðlilegt við þann málflutning sem hér hefur verið hafður uppi um þessi mál.

Herra forseti. Hér er talað af fullkominni vanþekkingu á högum landsbyggðarbúa, bæði hvað varðar vöruverð og eins um verslunarhætti. Ég vil benda hv. þingmanni á að kíkja á þskj. 18 sem verður vonandi rætt næstu daga, um vöruverð á landsbyggðinni þar sem hægt er að sjá nýlega könnun. Eins og hér er talað opinberast líka fullkomin vanþekking á því hvar íbúar á landsbyggðinni geta verslað, t.d. á Ísafirði, Akureyri, Egilsstöðum o.s.frv. Ég segi, herra forseti, að þarna er talað af vanþekkingu og ég stend við það orð. Ætlar hv. þm. t.d. íbúum Raufarhafnar, Þórshafnar og Vopnafjarðar að aka í hvert skipti til Akureyrar til matarinnkaupa? Gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir að á þessum stöðum eru reknar verslanir sem þjóna viðkomandi byggðarlögum en þær verslanir sitja engan veginn við sama borð til vöruinnkaupa og verslanir annars staðar. Hvers vegna? Vegna flutningskostnaðar að stærstum hluta. Gerir hv. þm. sér grein fyrir því að það kostar 30--35 kr. á kíló að flytja vörur frá höfuðborgarsvæðinu og t.d. á þessa staði sem ég nefndi? Hvert fer þessi flutningskostnaður annað en þráðbeint út í verðlagið? Það er alveg rétt að það er hægt að afgreiða hlutina með því að segja að íbúar þessara og hinna staða skuli bara nota hinar miklu ,,þjóðbrautir`` og ,,hraðbrautir`` --- sem þarna eru sem sumar hverjar ætti ekki einu sinni að kalla vegi --- að ætla fólki að aka nokkur hundruð kílómetra leið til að komast í eðlilegt vöruverð. Ég segi, herra forseti, að umræðan á auðvitað að snúast um hvernig hægt er að jafna vöruverð á þessum smástöðum þannig að íbúar sitji við sama borð og annars staðar á landinu.

Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. hefði komið á fleiri staði en Siglufjörð. Mér finnst hv. þingmaður tala eins og enginn hafi farið um landið og kynnt sér hvernig aðstæður eru almennt hjá fólki. Ég veit bara að vestur á fjörðum fara Súgfirðingar núna í gegnum göng til Ísafjarðar. Þetta er mjög þægilegur ferðamáti og þar geta menn valið um margar verslanir og fengið vöruverð lægra miðað við þau útibú sem eru á þessum stöðum. Reyndar eru orðnar mjög fáar verslanir á þessum minnstu stöðum. Það er kannski ein sjoppa við hliðina á bensínstöðinni. Ég held að hv. þingmaður þekki í rauninni ekki orðið aðstæður úti á landi. Ég skora á hann að fara og kynna sér málin áður en hann heldur áfram með þann málflutning sem hann hefur haft uppi. Það er alveg augljóst mál að hv. þm. hefur ekki hugmynd um það hvaða vegabætur hafa átt sér stað í landinu á undanförnum árum. Það eru líka göng frá t.d. Flateyri og yfir á Ísafjörð.

Hvað með Raufarhöfn?

Það er malbikaður vegur frá Súðavík til Ísafjarðar og það er búið að lagfæra veginn frá Bolungarvík þannig að þetta er mjög auðveld leið fyrir allflesta Vestfirðinga. Auðvitað eru til þeir staðir sem eru verr settir en aðrir en það er samt gríðarlega mikilvægt fyrir þá staði að geta þó leitað inn á þessa þéttbýliskjarna sem við erum örugglega sammála um að eru staðir eins og Akureyri fyrir Norðurland. Ég veit ekki annað en t.d. Siglfirðingar hafi lagt ofuráherslu á það að fá göng frá Siglufirði yfir á Eyjafjarðarsvæðið til að geta tengst Akureyri. Var það ekki til þess að fá betri þjónustu? Hver er ástæðan fyrir því að gera þessi rokdýru göng fyrir 1.500 Siglfirðinga? Það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því. Það hlýtur að vera vegna þess að hv. þm. gerir ráð fyrir því að Siglfirðingar fái betri þjónustu, þar á meðal lægra vöruverð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa afbragðsgóðu og að mestu leyti málefnalegu umræðu. Mjög margir hafa tekið þátt í henni og dregið fram ólík sjónarmið. Og það er samhljómur með þingmönnum um að matarverð er hátt hér enda er þetta mál stutt rökum þar að lútandi, og þau rök er að fá frá Hagstofu Íslands, fyrst og fremst í svari frá hæstv. forsrh. sl. vor. Það ber að fá úr því skorið hvað veldur þessu háa matarverði og síðan að skoða hvað hægt er að gera og hvaða vilji er til að breyta því. Hins vegar verð ég að segja að líka hafa komið fram mjög annarleg sjónarmið varðandi þessi mál í umræðunni, svo sem eins og þegar reynt er að halda því fram að þetta sé viðunandi eða að við, sem Íslendingar, eigum að láta yfir okkur ganga að hafa hærra matarverð ,,af því``-eitthvað. En þetta mál snýst um lífskjör og okkur ber að skoða lífskjör á Íslandi samanborið við næstu nágrannalönd. Ég beini sjónum að samanburði við Norðurlöndin. Það er líka athyglisvert og hefur komið fram í umræðum sl. viku --- ég vakti athygli á því í inngangi --- að tvennt ber hæst í útgjöldum heimilanna, háan húsnæðiskostnað og hátt matarverð. Þetta eru mjög þýðingarmiklir þættir í högum fjölskyldunnar. En ég hef líka bent á annað í umræðunni. Tökum ungt fólk sem við segjum frá þekkingarsamfélaginu. Við tölum um að gera ungu fólki kleift að mennta sig til þess sem hugurinn stendur til, við bendum á að veröldin öll er orðin einn vinnumarkaður og að ungt framsækið fólk frá Íslandi geti farið hvert sem er til starfa og sé samkeppnisfært. En við viljum fá ungt fólk hingað heim til að byggja upp gott samfélag hér og taka þátt í því sem fram undan er hér, njóta þekkingarinnar. Hver er þá staðan? Ungt fólk fer út til að mennta sig. Hér eru lakari kjör en á öllum Norðurlöndunum hvað varðar stuðning við námsmenn. Fólkið kemur svo --- vonandi --- heim og hvað bíður þess þá? Miklu þyngri og erfiðari húsnæðismarkaður en nokkurs staðar annars staðar, m.a. mjög vanþróaður leigumarkaður og há húsaleiga. Ef fólk er komið með börn og heimili, hvað blasir þá við? Ofboðslega hár matarkostnaður. Við erum að tala um lífskjaraþróun og vilja til þess að skoða hvað við getum haft og gert öðruvísi. Ég held að hver og einn sem skoðar þessi mál hljóti að spyrja sig hvað valdi því að Ísland og Noregur búa við svo hátt matarverð en aðrir ekki. Að hluta til hefur virðisaukaskattur átt þátt í háu matarverði í Noregi. Noregur var með jafnháan virðisaukaskatt og Danmörk. Munum það að Danmörk er með 25% virðisaukaskatt en þar er samt miklu lægra matarverð en hjá okkur. Önnur lönd eru með 12% og Norðmenn eru nú búnir að lækka skattinn hjá sér niður í 12% til að lækka matarverðið. Ég hef, herra forseti, óskað eftir því að kannaðar verði orsakir mismunandi matvælaverðs á Norðurlöndum, að fram fari nákvæmur samanburður á matvöruframleiðslu og verslunarháttum. Ég hef kallað eftir að fram fari samanburður á skilyrðum sem matvælaframleiðslu og matvöruverslun er búin og hvort ólík tenging Norðurlanda við Evrópusambandið hafi áhrif á mismunandi þróun matvælaverðs í löndunum. Ég hef áhuga á að vita það. Það er ekki vegna þess að ég sé búin að ákveða að ganga skuli í Evrópusambandið. Að þessu hef ég unnið síðan sl. vetur. Jafnframt er hér tillaga um að skoða reglulega matarverð á Íslandi samanborið við Norðurlöndin og Evrópusambandið. Hvers vegna? Vegna þess að allar samanburðarkannanir sem við höfum oft verið að taka þátt í byggjast á samanburði við meðaltalsverð á Norðurlöndum. En af hverju er ég að flytja þessa tillögu? Það er vegna þess sem fram kom í svari hæstv. forsrh. í fyrra. Ég óskaði eftir því að ef veruleg frávik væru í þróun vísitölu milli landanna, Norðurlandanna, þá yrði grafist fyrir um ástæður þess. Er skýringa að leita í mismunandi tengslum ríkjanna við Evrópusambandið? Eru það mismunandi framleiðslu- og verslunarhættir eða sérstakar verndaraðgerðir í þágu innlendrar framleiðslu í þessum löndum? Í svarinu segir: ,,Ekki eru tök á að ráðast í nákvæman samanburð á matvöruframleiðslu og verslunarháttum á Norðurlöndunum, né þeim skilyrðum sem þeim greinum sem hér um ræðir, þ.e. matvælaframleiðslu og matvöruverslun, eru búin í hverju landi um sig.`` Þetta er eðlilegt að fram komi í svari við fyrirspurn um þróun vísitölunnar. Þegar ég fór að kanna hvaða upplýsingar lægju fyrir, þá lágu þessar upplýsingar ekki fyrir. Menn skulu gera sér grein fyrir því að hæstv. forsrh., jafnönugur og hann er gagnvart öllum málum þar sem Evrópusambandið er nefnt --- meira að segja ef talað er um samanburð á verði matvæla í 15 löndum Evrópusambandsins er það nóg til að kveikja ólundina og fýluna í viðbrögðum --- hefur samt sagt, herra forseti, í viðtali um helgina að matvöruverð hefði ekkert með Evrópusambandið að gera og segir um Samfylkinguna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þess vegna finnst mér að þessir aðilar eigi að segja okkur með hvaða hætti þeir vilja lækka matvöruverð. Við munum aldrei ná því niður í það sem gerist á Suður-Ítalíu, Suður-Spáni, Grikklandi og öðrum slíkum löndum sem lækka þetta meðaltal.`` Við þessu segi ég að það er ólíklegt að verðið lækki svo mikið. Það held ég að engum detti í hug. En það er hugsanlegt að við gætum náð því niður í svipað verð og í Finnlandi, Þýskalandi og Svíþjóð. Á sama tíma og Finnland hefur náð matarverði í sumum vöruflokkum niður fyrir meðaltal í Evrópusambandslöndunum hefur orðið 30% kaupmáttaraukning í Finnlandi, eftir efnahagslægð sem var hjá þeim. Það er bent á 25% kaupmáttaraukningu á nokkurra ára tímabili hjá okkur. Við erum líka búin að fara í gegnum efnahagslægð. En matvöruverðið er allt annað. Enn eitt, herra forseti. Forsrh. segir hins vegar sjálfsagt að rannsaka verðmyndun á matvöru og segist vilja sjá um hvað þetta snýst og hvað menn vilji gera í því, t.d. Samfylkingin. Þetta ítrekaði hæstv. forsrh. í svari sínu til Jóhönnu Sigurðardóttur um annað mál í óundirbúnum fyrirspurnum í dag. Þetta er það sem skiptir máli. Við verðum, sem hann tekur undir að þurfi að gera, að rannsaka verðmyndunina eins og ég er að leggja til. Þegar það liggur fyrir þá vitum við og getum skoðað hvað vilji er til að gera. Ég get ímyndað mér að mat Samfylkingarinnar verði annað og e.t.v. verði tillögur hennar um breytingar, komist hún í ríkisstjórn, aðrar en hjá Sjálfstfl. Stefna og viðmið flokkanna eru það ólík. Það á hins vegar eftir að koma í ljós. Hér hefur verið talað um ýmislegt og ég minni á það sem fram kom í máli Margrétar Frímannsdóttur fyrir helgi þegar hún vitnaði í plagg frá bændum í nautakjötsframleiðslu. Þeir bentu á að þegar miðað væri við hvað kæmi til bænda, miðað við 280 kg skrokk og nær 69% nýtingu, þá fara 86 þús. til bóndans. Verðið fyrir allt er síðan 234 þús. kr. Þá get ég spurt: Ætli slátrun og vinnslu séu búin önnur skilyrði hjá okkur en í þessum þremur Norðurlöndum? Við vitum það ekki. Fyrst er að kanna það. Er það smásöluheimildin? Er þar eitthvað óhóflega farið með? Er virðisaukaskatturinn jafnlágur hjá okkur og löndunum þremur? Út af orðum hv. þm. Kristjáns Pálssonar hér áðan vil ég segja að mér fannst ósæmilegast í málflutningi hans þegar hann reyndi að gera málflutning minn í þessu máli tortryggilegan með því að benda á að í upphafi síðasta áratugar hafi Alþfl. viljað leggja á matarskatt. Alþfl. og Sjálfstfl. unnu saman í ríkisstjórn að því að breyta söluskattskerfinu sem var orðið mjög götótt. Flokkarnir komust að þeirri niðurstöðu að taka upp virðisaukaskatt. Fyrst hugsuðu menn með sér að notast mætti við sömu aðferð og Danir hafa, Danir sem eru með miklu lægra matarverð en við en eru með fullan virðisaukaskatt á þessari matvöru og koma til móts við barnafjölskyldur með öðrum aðgerðum. Niðurstaðan varð að gera það ekki heldur lækka virðisaukaskatt á matvælum í 14%. Þetta var fyrir meira en 10 árum síðan. Þetta varð niðurstaða þessara tveggja flokka í ríkisstjórn. Hvað mér fannst um það er aukaatriði. Hvort mér fannst það góður kostur eða ekki, sem kom í þeirri stjórnartillögu að hafa 25% virðisaukaskatt á öllu sem aðgerð gegn undandrætti og öðru slíku, er alveg sér mál. Það kemur þessu máli bara ekkert við. Niðurstaðan var að hafa lægri skatt á matvörum og ég veit ekki annað en að full sátt hafi verið um það síðan. Herra forseti. Samhliða jákvæðum undirtektum hjá hæstv. forsrh. í viðtali sem ég var að vitna til um að skoða þetta mál segir hann að þetta hafi ekkert með Evrópusambandsaðild að gera. Ég undirstrika það jafnframt að þingmálið mitt snýst ekki um Evrópusambandið. En auðvitað gæti það haft með matarverð að gera velji eitthvert land að ganga til liðs við Evrópusambandið. Það er a.m.k. ljóst að það gerðist í Finnlandi. Í Finnlandi ákváðu bændur að þeir vildu fara í Evrópusambandið af því að þeir sögðu að þrýstingur og breytingar á vegum Alþjóðaviðskiptaskrifstofunnar væru þess eðlis gera mætti ráð fyrir enn meiri þrýstingi á að opna landamæri og opna markaði. Þeir töldu að miðað við skilyrðin og verndina í Evrópusambandinu vildu þeir heldur þangað inn. Þetta voru viðhorf þeirra. Ég er ekki að gera þeirra viðhorf að mínum. En auðvitað getur matarverð og breytingar á því tengst aðild að Evrópusambandinu. Þetta þingmál er um samanburð á milli Norðurlandanna. Ef við ætlum ekki í Evróupusambandið, sem mér heyrist ekki síst niðurstaða Sjálfstfl., þá er það svo að ef Sjálfstfl. ætlar að bjóða þegnum sínum hið sama og önnur Norðurlönd þá verður hann að vita hvar skóinn kreppir til að geta breytt ástandinu. Það hefur forsrh. mjög oft gert í umræðunni. Hann hefur sagt: Við getum gert þetta allt sjálf. Það er rétt. Ef við ákveðum að standa utan Evrópusambandsins, allir flokkar, þá held ég að Samfylkingin muni velja að taka á þessum málum sjálf heima með þeim aðgerðum sem eru færar þegar vandamálið er þekkt. Annað, herra forseti, ætla ég að nefna. Matarverð er gífurlega mikilvægt vegna þess að það er inni í neysluvísitölunni. Eftir 11. sept. hækkaði neysluvísitalan t.d. meira en menn bjuggust við. Af hverju var það? Það er af því að matvaran hækkaði meira en menn höfðu átt von á. Hækkunin á neysluvísitölunni, sem m.a. hefur áhrif á lánin okkar og vísitölu þeirra var vegna matvöruverðs. Það skiptir því máli fyrir afkomu heimilanna og lífskjörin í landinu hvert matarverðið er og hvernig við getum haldið utan um það, hvernig við höldum utan um neysluvísitöluna þannig að hún fari ekki úr böndunum. Frá 1995 hefur neysluvísitalan verið notuð til að mæla verðtryggingu sparifjár og lánin. Annað vil ég nefna sem fram kom við þessa umræðu. Mig langar að svara Steingrími J. Sigfússyni sem var að velta því fyrir sér hvort ekki hefði orðið mikill munur á matarverðinu á árinu 2001 vegna þess að þá varð mikil gengisbreyting. Því er til að svara að í þessum PPP-samanburði sem við tökum þátt í, sem snýr að 550 vörueiningum og mörgum tegundum hverrar einingar á þriggja ára könnunarfasa og 1 / 3 á hverju ári, er búið til hlutfallslegt verðlag, eins konar nýtt gengi með jafnvirðisbreytingu. Notast er við hlutfall á milli þess gengis og gengis krónunnar. Allt er gert til þess að reyna að ná hlutfallslegum samanburði milli landanna. Ég hef sagt frá því fyrr við þessa umræðu að á milli áranna 1999 og 2001 fórum við í þessu hlutfallslega verðlagi úr 153 í 154, sem var minna en munurinn í Noregi. Noregur var að skauta upp fyrir okkur núna, ekki það að við værum að lækka svo mikið heldur fór Noregur úr 151 í 172. Hann er mjög faglega unninn, þessi Eurostat-samanburður sem norska hagstofan byggir á og tölurnar frá rannsóknastofnun landbúnaðarins í Noregi eru byggðar á tölum Eurostat sem ég hef mikið rætt um við Hagstofuna. Aðeins í lokin, herra forseti, af því að það er alltaf verið að tala um verð í Suður-Evrópu og hvort við ætlum að ná því sama. Nei, við munum ekki gera það. En við skulum hugsa um það sem hv. þm. Kristján Möller nefndi hérna áðan varðandi saltfiskinn. Lax er einnig miklu ódýrari á Spáni en hér. Hann kostar helmingi meira hér. Ef við færum nú að bera saman kjúklingaverð, þá er það 178 kr. á Spáni en 655 kr. á Íslandi. En við erum ekki að bera þetta saman. Við erum að bera saman Norðurlöndin og gera ljóst að við getum með breytingum hér heima komið verðinu niður í það sem norrænum íbúum býðst.

Herra forseti. Ég held að allir þingmenn og landsmenn, ég tala ekki um kaupmenn, vildu hafa sama vöruverð hér og þar sem það er lægst í heiminum. Það vilja allir. Allir reyna að vinna að því marki. En við þurfum ekki að láta segja okkur neitt um hvað hefur mest áhrif á vöruverð. Það eru að sjálfsögðu skattlagning og stærð neytendamarkaðarins. Þetta tvennt hugsa ég að hafi einna mestu áhrifin á hvernig verð þróast. Auðvitað hefur það svo áhrif hvað þarf að flytja mikið af þeirri vöru sem neytt er frá öðrum löndum. Þessir þættir eru augljóslega þannig og markaðurinn er mjög smár. Framleiðsla vörunnar er í allt of mörgum tilfellum ekki á Íslandi. Hv. þm. getur ekki fundið út, þó að við gerðum allt sem við hugsanlega getum til að lækka verðið og þó að við gengjum í Evrópusambandið, að við fáum hér sama verð og best gerist í Evrópusambandinu. Mér finnst dálítið merkilegt, herra forseti, að heyra hv. þm. tala um að það sé ósæmilegt hjá mér að minna á matarskattinn. Auðvitað er ekkert ósæmilegt við það. Mér finnst ósæmilegra þegar hv. þm. leyfir sér að tala þannig til hæstv. forsrh. að hann sé bara með fýlu og ólund og það sé það eina sem hann geti gert þegar eitthvað sem tengist Evrópusambandinu er til umræðu. Ég skil ekki af hverju hv. þm. leyfir sér yfirleitt að tala með þessum hætti. Mér finnst hv. þingmenn Samfylkingarinnar oft og tíðum leyfa sér að tala mjög óviðurkvæmilega um ráðherra ríkisstjórnarinnar án þess að þeir séu í salnum.

Herra forseti. Það er nú erfitt að tala til þeirra eða um þá, hæstv. ráðherrana, vegna þess að þeir eru aldrei í salnum, ekki ef við erum að flytja góð mál. En það er fjarstæða að halda því fram að ég sé bara óánægð með viðtal við hæstv. forsrh. í DV því ég var að enda við að lýsa því yfir að ég væri mjög ánægð með það --- jafnólundarlegt og mér fyndist viðtalið og mér finnst það og mörgum finnst það og talað er um það í öllum heitu pottunum og hvar sem er --- að hann skuli taka undir að skoða eigi vöruverðið. En ég brosi svolítið að því að hann skuli í leiðinni spyrja um hvað Samfylkingin ætli að gera, því það er til þess að vita hvað unnt er að gera sem þetta mál er flutt. Og hann tekur undir það og það finnst mér mest um vert. Auðvitað er það svo að í verði innfluttrar vöru skipta innkaupin máli, flutningskostnaðurinn og samkeppni í flutningi til frá landinu, sem ekki er nú mjög mikil núna, heildsala og smásala og skattlagning og almennt það umhverfi sem fyrirtækjum er búið. Það má vel vera að það eigi eftir að lagast miðað við það sem þingmennirnir hérna hafa sagt. Framleiðslan er síðan annar þáttur og ég hef þegar rekið það. Ég hef verið að flytja hér og gert mjög vel grein fyrir því að þetta mál snýst um að kanna hvers vegna vöruverð er hærra, leiða í ljós ólíka þætti og hvað menn eru síðan tilbúnir að gera til að breyta því. Um það snýst málið. Hins vegar er allur samanburður við Evrópusambandið --- það er alveg ljóst að þau lönd sem hafa gengið til liðs við Evrópusambandið hafa lækkað vöruverð umtalsvert. Það er ljóst að Noregur er með hærra matarverð en Svíþjóð eftir að Svíþjóð gekk í Evrópusambandið. Það er umræða sem kviknar af þessari umræðu. En það er ekki umræðan sem þetta mál snýst um. Og það er ekkert nema gott um það að segja að við höfum opinn huga, ræðum í allar áttir um allt sem getur lotið að því að kanna hvernig við getum bætt lífskjör hér á landi.

Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að tefja þetta mikið lengur. Ég held að allir geti tekið undir það með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að allir eigi að reyna að sameinast um það að hafa matvöruverð sem allra lægst á Íslandi og þar hafa margir þættir áhrif. Og eins og ég hef margítrekað hafa skattar að sjálfsögðu mikil áhrif og Sjálfstfl. hefur beitt sér sérstaklega og ríkisstjórnin í því máli. Ég veit ekki betur en hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin hafi margoft reynt að hafa áhrif á verð með aðkomu sinni í fjölmiðlum, í almennri umræðu um að þessir stóru aðilar sem ráða matvælamarkaðnum hagi álagningu sinni þannig að vöruverð sé í hófi. Það er ekki hægt að ásaka ríkisstjórnina né þingmenn stjórnarmeirihlutans fyrir að hafa sofið á verðinum, en við fögnum því að sjálfsögðu að fá eins mikla aðstoð við það að halda niðri vöruverði og kostur er. Þess vegna held ég að umræðan sem slík sé alltaf góð og í rauninni nauðsynlegt að halda henni vakandi.

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega ánægð með að niðurstaða þeirrar umræðu sem farið hefur hér fram á tveimur þingdögum, tveimur af þremur fyrstu þingdögum þessa nýsetta þings, er að menn eru sammála um að leita skýringa á hinu háa matarverði. Ég lít svo á að ég megi gera ráð fyrir því að menn muni sameinast um að afgreiða þá tillögu sem hér er flutt sem fyrsta þingmál Samfylkingarinnar á fyrsta þingdegi úr nefnd og legg það til, hæstv. forseti, að málunum tveimur sem ég hef mælt fyrir verði vísað til allshn. Ég lít svo á að jákvæðar undirtektir forsrh. þýði að þetta mál muni frá brautargengi. Ég hlýt hins vegar að vekja athygli á því að það er ekki svo að við höfum nýtt öll tækifæri sem við höfum haft til þess að hafa áhrif á matarverðið. Hér fór fram heit umræða á fimmtudaginn og hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á Samkeppnisstofnun og notaði tækifærið í þeirri umræðu til að senda henni tóninn. Það er nefnilega þannig að við getum gert Samkeppnisstofnun að miklu tæki varðandi alla samkeppni á matvörumarkaði, en við höfum ekki gefið henni öll tæki sem henni væri þarft að hafa og þess vegna er ekki hægt að segja að menn hafi verið að gera það sem hægt að gera. Við eigum eftir að taka á þessu máli. Önnur lönd hafa tekið á því með ýmsu móti og tækifæri gefst þegar sú úttekt liggur fyrir sem hér hefur verið mælt fyrir að fram skuli fara. Ég þakka ágæta umræðu.

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að blanda mér í umræðuna í örstuttu máli, vegna þess að ég held að hér sé hreyft góðu máli sem við þurfum vissulega að skoða. Sögusagnir fara af því að stórverslanir hafi haft nokkuð hönd í bagga með og áhrif á hvaða vörur komi inn í verslunina og jafnvel notað útilokunaraðferðir þá reynt hefur á í því sambandi og jafnvel stuðlað þannig að óeðlilegu vöruverði. Ég nefni t.d. kaupmann úti á landi sem nefndi mér dæmi um innlenda framleiðslu sem hann var að gera pöntun á en sagði jafnframt þegar hann var að lýsa því hvers vegna hann ætlaði að hætta að versla sem kaupmaður úti í hinni dreifðu byggð, að þá kom í ljós að varan sem hann var að kaupa og stóð á hlaði framleiðenda í Reykjavík, hann átti þá eftir að borga flutningskostnað og síðan átti eftir að leggjast annar kostnaður á vöruna, var nokkuð dýrari en hún var í hillum hjá Bónusverslunum til dæmis. Ég tel því að það sé margt sem þurfi að athuga í samþjöppun smásöluverslunar eins og hún hefur orðið nú að undanförnu. Það er full ástæða til þess. Og um leið og hér koma skilaboð frá Alþingi um að eðlilegt og sjálfsagt sé að skoða þetta, þá erum við að styrkja Neytendasamtökin og auðvitað að senda skilaboð til Samkeppnisstofnunar um að þarna sé eitthvað sem eðlilegt og sjálfsagt sé að skoða enn frekar en gert hefur verið. Hér hafa menn verið að tala um fákeppnina og smæð þjóðarinnar sem hafi veruleg áhrif á vöruverð í samanburði við hin Norðurlöndin og það er eðlilega rétt. Við getum t.d. nefnt sem dæmi að 40 feta gámur í flutningi frá Singapúr til Rotterdam er á svipuðu verði og frá Rotterdam til Reykjavíkur. Þar kemur t.d. hagkvæmni stærðarinnar og stærð skipa sem flytja þetta mikla magn frá Singapúr til Rotterdam. Ég tek alveg undir að það er eitt og annað sem þarf að skoða, líka þau rök sem hér hafa verið færð fram fyrir þeim verðmuni sem er í ýmsum löndum og jafnvel hefur verið nefndur hér og til tekinn. Það er bara hluti af málinu. En kjarni málsins er sá sem ég tek hér undir og vildi tjá mig um í örstuttu máli að ég tel að full ástæða sé til að skoða þetta mál til hlítar, vegna þess að það skiptir afar miklu máli fyrir heimilin að hér sé ekki látið viðgangast að menn séu afskiptalausir í smávöruversluninni eins og við höfum séð hana þróast. Og það er umhugsunarefni hvers vegna svo mikil samþjöppun hefur viðgengist á þessum markaði sem raun ber vitni um og sú spurning hlýtur að vakna hvort Samkeppnisstofnun hafi ekki haldið vöku sinni í þessu máli. Ég trúi ekki öðru en að það mál sem hér er flutt muni fá brautargengi á Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir þessar jákvæðu undirtektir og þau sjónarmið sem hann kom með inn í þessa umræðu. Þetta er afar mikilvæg umræða og þetta er afskaplega stór þáttur í kjörum fjölskyldnanna. Ég er mjög bjartsýn eftir þessa umræðu að samstaða verði um að láta könnun á orsökum hins háa matvælaverðs fara fram og að við eigum þá möguleika á því eftir að það hefur gerst, á nýju þingi að afloknum kosningum, að sýna hvers við erum megnug og hver vilji er til þess að grípa til þeirra aðgerða sem þarf. En við skulum líka muna það af því að í umræðunni hefur talsvert verið talað um fákeppni, og við skulum þá heldur ekki gleyma því að samkeppni hefur verið að minnka á mörgum sviðum eins og t.d. í vöruflutningunum, að þegar við tölum um fákeppni í versluninni og að bregðast verði við henni ef hún hefur orðið orsakavaldur í því að vöruverð lækkar ekki þegar það lækkar annars staðar, þá verðum við líka jafnframt að gera Samkeppnisstofnun kleift að bregðast við með öllum tiltækum hætti. Ég þakka þessa umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um útsendingar sjónvarps og útvarps um gervitungl. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta gera á vegum Ríkisútvarpsins áætlun um kostnað og tæknilega útfærslu á því að senda dagskrár útvarps og sjónvarps um gervitungl, svo og kostnað við búnað til að taka á móti þessum sendingum. Einnig komi fram áætlaður stofnkostnaður jarðstöðvar til að senda dagskrár til gervitungls og árlegur rekstrarkostnaður hennar.`` Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Halldór Blöndal, Drífa Hjartardóttir og Einar K. Guðfinnsson. Það er svo að mörg þúsund Íslendingar búa við þau skilyrði að hafa lélegan eða engan aðgang að útsendingum Ríkisútvarpsins, einkum sjónvarpsins en einnig í nokkrum mæli útvarpsins. Það á við um fólk í dreifðum byggðum landsins, þar sem móttökuskilyrði eru slæm, og Íslendinga erlendis, en stærsti hópurinn er sjómenn á farskipum og fiskiskipum. Móttökuskilyrði sjónvarps hafa verið mjög misjöfn á hafinu umhverfis landið. Þau hafa verið allgóð frá Faxaflóa austur að Ingólfshöfða, afleit út af Austurlandi og gloppótt fyrir Norðurlandi, Vestfjörðum og suður fyrir Snæfellsjökul. Skilyrðin eru skárri þegar háþrýstisvæði er yfir landinu. Sjómenn segja að móttökuskilyrðin hafi versnað á undanförnum árum. Móttökuskilyrði útvarps eru einnig misjöfn en bötnuðu mjög á hafinu með tilkomu langbylgjusendinga frá Gufuskálum og Eiðum, en um sendana þar er útvarpað blandaðri dagskrá Rásar 1 og Rásar 2. Þessar sendingar nást allt til Færeyja, eða u.þ.b. 500 sjómílur. Í sparnaðarskyni hafa langbylgjusendingar nýlega verið skertar og stuttbylgjusendingar aflagðar, en þær náðust um allan heim. Það er mikið öryggismál að bæta sendingar ljósvakamiðlanna til fiskimiða og farskipaleiða, t.d. til að fylgjast með aðvörunum um hættu, svo sem fárviðrisspám og tilkynningum um ís. Bent hefur verið á að engin veðurspá er gerð nema á Íslandi fyrir siglingaleiðina Bandaríkin--Nýfundnaland--Ísland. Það er skoðun flutningsmanna að meðan ríkið stendur fyrir rekstri sjónvarps og útvarps og skyldar lansmenn til að greiða afnotagjöld, verði að leita allra leiða til að koma sendingum þessara fjölmiðla til sem flestra Íslendinga. Árið 1995 samþykkti Alþingi þáltill. sem ég flutti um athugun á þeim kostum sem í boði væru til að bæta útsendingar sjónvarps og útvarps til fiskimiðanna við landið. Í framhaldi af því fékk menntmrn. greinargerð um þessi mál frá útvarpsstjóra. Þar kom fram hverjir möguleikarnir væru á að bæta þessar útsendingar og hvað það mundi kosta. Þar kom fram að stækkun dreifikerfis sjónvarps svo það næði út á fiskimiðin væri gríðarlega dýr, eða allt að 850 millj. kr. á verðlagi þess árs. Þá var tækniþróun ekki talin komin á það stig að sjónvarpssendingar um gervihnött væru vænlegur kostur. Á þeim árum sem síðan eru liðin hefur notkun gervihnatta aukist mjög og kostnaður því lækkað. Þess má geta að norska sjónvarpið sendir efni sitt til fiskimiðanna gegnum gervihnött. Með slíkum sendingum gæti íslenska sjónvarpið slegið tvær flugur í einu höggi, sent efni sitt til þúsunda sjómanna sem stunda störf sín á þeim hafslóðum þar sem útsendingar nást ekki í dag og jafnframt til þeirra staða á landinu sem búa við óviðunandi móttökuskilyrði sem eru því miður víða á landsbyggðinni. Árið 1999 lagði ég fram fyrirspurn hér á Alþingi þar sem ég spurði hver yrði stofnkostnaður og árlegur rekstrarkostnaður við að senda dagskrár útvarps og sjónvarps um gervitungl til fiskimiðanna umhverfis Ísland og þeirra staða á landinu þar sem móttökuskilyrði eru óviðunandi. Í svari hæstv. menntmrh. kom fram að kostnaður við samsendingar sjónvarps- og útvarpsdagskrár um gervitungl mundi vera á bilinu 60--80 millj. kr. á ári og stofnkostnaður við jarðstöð til sendinga dagskrár um gervitungl væri um 10 milljónir. Þar kom jafnframt fram að sérstakan móttökubúnað þyrfti til að taka á móti þessum sendingum. Fyrir skip þyrfti búnaðurinn að vera stefnuvirkur, óháður veltingi og stefnu skipsins og kostaði um 2 millj. kr., en á landi þyrfti búnað sem kostaði 120--200 þús. kr. Í svari hæstv. menntmrh. kom jafnframt fram að gjörbylting hefði orðið í tæknibúnaði á þessu sviði á árunum 1995--1999 og að þær kostnaðartölur sem fram komu í svari hans og þær hugmyndir sem menn hefðu um hlutverk gervitungla við miðlun á sjónvarpsefni væru þess eðlis að þennan kost bæri að skoða af fullri alvöru. Auk þess væri ljóst að kostnaður við slíkar sendingar mundi frekar lækka en hækka. Í greinargerð Boga Ágústssonar til útvarpsstjóra frá 20. nóv. 1998 kemur fram að heppilegustu gervitungl til sendinga til Íslands og miða umhverfis landið væru Intelsat 707 eða Thor II, en bæði þessi gervitungl eru rekin af norska símafyrirtækinu Telenor. Þar kemur einnig fram að sendingar frá þessum gervitunglum næðu til allra fiskimiða umhverfis Ísland, en mundu ekki gagnast á fjarlægari miðum, svo sem í Smugunni, því hún liggur utan geisla fyrrnefndra gervitungla. Þá segir í greinargerð Boga Ágústssonar að slíkar sendingar mundu jafnframt nýtast Ríkisútvarpinu að nokkru leyti til stofndreifingar innan lands og að einstöku bæir sem ekki njóta útsendingar Ríkisútvarpsins nú mundu geta tekið við útsendingum beint frá gervitungli. Nú eru liðin tæp þrjú ár síðan þessar upplýsingar komu fram hér á Alþingi og vonandi hefur kostnaður lækkað eins og hæstv. ráðherra spáði í svari sínu. Þess vegna finnst okkur flutningsmönnum þessarar tillögu tímabært að fá fram nákvæma áætlun um kostnað og tæknilega útfærslu á því að senda dagskrár útvarps og sjónvarps um gervitungl. Hafi þessi kostnaður enn lækkað eins og spáð var fyrir þremur árum, er þetta orðið vel viðráðanlegt og ég ítreka að meðan við búum við skylduáskrift að Ríkisútvarpinu verður að leita allra leiða til að koma sendingum þess til sem flestra Íslendinga. Vænlegasta leiðin til þess er tvímælalaust útsendingar um gervitungl. Sendingar frá landi eru varla raunhæfar og vísa ég þar aftur til greinargerðar Boga Ágústssonar til útvarpsstjóra 20. nóvember 1998, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sjónvarpssendingar eru tæknilega mögulegar frá mastrinu á Gufuskálum. Slíkur sjónvarpssendir næði sirka 30 mílur frá landi í þær áttir sem sjónlína er. Hann mundi hins vegar ekki ná til miða út af Vestfjörðum. Fjárfestingarkostnaður yrði á bilinu 20--30 millj. og rekstrarkostnaður 2--3 millj. á ári. Gera má ráð fyrir að þær tölur sem nefndar eru í greinargerðinni frá 8. desember 1995 hafi hækkað um sirka 10%, en það er þumalfingursáætlun. Mikið af kostnaði er í erlendri mynt og þó að ekki hafi orðið miklar breytingar á gengi, er einnig verðbólga í þeim löndum þar sem tækin yrðu keypt. Annar meginþáttur í kostnaði eru vinnulaun sem hafa hækkað meir en 10% á þeim þrem árum sem liðin eru frá útreikningnum. Niðurstöður greinargerðarinnar eru annars í megindráttum: 1. Það er ómögulegt að ná til allra miða umhverfis Ísland með hefðbundnum sendum í landi. 2. Kostnaður við stækkun dreifikerfis sjónvarps svo unnt væri að senda sjónvarpsmerki 50--60 sjómílur á haf út yrði a.m.k. 850 millj. kr. Rekstrarkostnaður dreifikerfis sjónvarps mundi tvöfaldast. Þarna er miðað við að senda merkið eins langt og tæknilega er unnt. 3. Kostnaður við nýjar FM-stöðvar sem næðu 50--60 sjómílur á haf út yrði a.m.k. 650 millj. kr. fyrir hvora rás útvarps. Rekstrarkostnaður dreifikerfis útvarpsins mundi þrefaldast. Þarna er einnig miðað við að senda merkið eins langt og tæknilega er unnt. 4. Með því að setja upp senda þar sem ódýrast og auðveldast er og geta sent sjónvarpsmerki til 30--40% miða og FM-útvarp til 50% miða, yrði kostnaður a.m.k. 310 millj. fyrir sjónvarp og a.m.k. 64 millj. kr. fyrir hvora rás útvarpsins. Rekstrarkostnaður dreifikerfis sjónvarps ykist um 24 millj. og útvarps um 11 millj. fyrir hvora rás. 5. Miðað er við að viðtakendur noti besta mögulega viðtökubúnað.`` Tilvísun lýkur í greinargerð Boga Ágústssonar. Af þessu má sjá að sjónvarpssendingar á haf úti eru vart raunhæfar frá landi og því telja flutningsmenn nauðsynlegt að kanna til hlítar möguleika þess að senda dagskrá útvarps og sjónvarps um gervitungl. Ég legg til að þessari tillögu verði að lokinni fyrri umræðu vísað til síðari umræðu og hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Mér finnst hér hreyft mjög áhugaverðu máli en verð að viðurkenna að ég þekki ekki þessi mál nægilega vel og það vakna hjá mér spurningar. Það kemur fram í greinargerð með frv. að langbylgjusendingar hafa verið skertar og stuttbylgjusendingar aflagðar. Auðvitað höfum við öll fundið það þegar við erum á ferðalagi um landið eða stödd einhvers staðar þar sem eru orðnar miklar fjarlægðir að mjög erfitt getur verið að ná bæði útvarpi og sjónvarpi. Það er full ástæða til að skoða hvernig úr því sé unnt að bæta. En nú hefur það gerst t.d. hvað Evrópu varðar að hægt er að ná fréttum í útvarpi og sjónvarpi í mörgum löndum í gegnum tölvuna, til óblandinnar ánægju ýmsum þeim sem búa erlendis og langar að fylgjast með heima. Ég átta mig ekki á hvernig tengingar það eru. Mig langar að spyrja 1. flm. og frsm. í þessu máli: Ef farið yrði út í þetta og unnt reyndist að hefja útsendingar sjónvarps og útvarps í gegnum gervitungl, yrði þetta þá sérstök viðbót við það sem er fyrirhugað að byggja upp hér innan lands með öðrum og hefðbundnum hætti eða mundi þetta í einhverju breyta þróun uppbyggingar innan lands? Eiginlega er spurningin um það hvort það að skoða útsendingar um gervitungl mundi vera eitthvað sem gæti orðið í auknum mæli, ekki endilega til fjarlægra staða eða staða sem erfitt er að ná til, heldur eitthvað meira sem við höfum ekki gert ráð fyrir að fara í. Hefur þetta áhrif á þróunina innan lands varðandi útvarps- og sjónvarpssendingar?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. góð orð í garð okkar tillögumanna. Þetta er náttúrlega eitt af því sem yrði væntanlega skoðað í þeirri athugun sem við óskum eftir að verði hrundið af stað. Ég hef nú reyndar ekki hugsað þetta út frá þessum vinkli. Ég hef fyrst og fremst verið að hugsa um sendingar til sjómanna á hafi úti og til þeirra staða á landinu sem eru afskekktir og ná ekki sendingunum í dag. Það mun kosta talsvert að taka á móti þessum sendingum þannig að ég á nú satt að segja svona að óathuguðu máli ekki von á því að aðrir en þessir aðilar mundu leggja í þann kostnaði í fyrsta umgangi. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að maður staddur erlendis getur náð fréttum í gegnum tölvu og reyndar gegnum GSM-síma. Það er til mikilla bóta. En ég held að þetta mál, að senda sjónvarpið til þeirra þúsunda sem ekki ná því í dag, fyrst og fremst náttúrlega sjómannanna á hafi úti, sé mikið réttlætismál, eins og ég sagði í ræðu minni, og að meðan Íslendingar eru skyldaðir til að borga áskrift að þessum ágæta miðli eigi þeir rétt á að fá þessa þjónustu ef það er nokkur möguleiki að veita hana. Mér sýnist á þeim tölum sem ég vitnaði í úr svari hæstv. menntmrn. á Alþingi 1999 að þetta sé mjög raunhæfur kostur. Þess vegna leggjum við til að þetta verði athugað mjög vandlega á næstunni.

Ég þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni þessi svör. Ég tek undir það að mikilvægt er að skoða hvað hægt sé að gera til að allir geti náð fréttum og útsendingum. Ég er stuðningsmaður þess að hér séum við með öflugt ríkisútvarp og að hér sé tryggt að haldið sé utan um menningardagskrár og öryggisútsendingar. En þá verður líka slíkt útvarp að ná til allra og allir eiga rétt á því að geta náð slíku útvarpi og slíku sjónvarpi. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að skoða hvernig hægt sé að leysa þau mál og hvort lausnin sé gervitungl. Svar þingmannsins upplýsti mig líka um að það er nú sennilega ekki líklegt að þetta hafi breytingar í för með sér gagnvart almennum áskrifendum að Ríkisútvarpi og sjónvarpi.

Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni áhugavert mál, þ.e. að láta gera á vegum Ríkisútvarpsins áætlun um kostnað og tæknilega útfærslu á því að senda dagskrár útvarps og sjónvarps um gervitungl. Hún gæti orðið mjög gagnleg og ekki einungis til þess að varpa ljósi á megintilgang þáltill. sem er að ná til þess stóra hóps, einkum og sér í lagi sjómanna á farskipum og fiskiskipum, sem hefur ekki aðstöðu til þess að nýta sér sjónvarpsútsendingar og slæma aðstöðu til að nýta sér útvarpsútsendingar. Ég hygg að þetta hafi meira gildi því það eru byggðir á Íslandi sem eiga að heita í þeirri stöðu að geta nýtt sér útsendingar útvarps og sjónvarps, en aðstæður eru þannig að þessar útsendingar eru hreint ekki viðunandi. Því er mjög athyglisvert að kanna hvaða áhrif útsendingar um gervitungl gætu haft á þá valkosti sem við stöndum frammi fyrir til þess að bæta stöðu þessara byggðarlaga. Þetta eru byggðarlög sem ekki eru í sambandi við Ríkisútvarpið, ná ekki útsendingum þess. En svo eru líka önnur sem ná þessum útsendingum en við þær aðstæður að það er nánast varla við það unandi. Þessi athugun ætti því að geta orðið gagnleg bæði beint og óbeint miðað við það hvernig hún er lögð upp. Það er að sjálfsögðu svo að meðan ríkið stendur fyrir sjónvarps- og hljóðvarpsrekstri og landsmenn allir taka þátt í því að greiða þessa þjónustu þá er mjög mikilvægt að þjónustan komi til allra og sjálfsagt réttlætismál.

Herra forseti. Hér er rædd tillaga til þingsályktunar um útsendingar sjónvarps og útvarps um gervitungl sem ég er meðflutningsmaður að og tel hið merkasta mál, einkum í ljósi þeirrar öru þróunar og verðlagsbreytinga sem hv. frsm. kom hér inn á, þ.e. hve mikil breyting hafi orðið á kostnaðarþætti þessa máls. Af því að hv. þm. Guðjón Guðmundsson kom inn á visst mál sem kom fram í svari frá útvarpinu varðandi mastrið á Gufuskálum er rétt að minna aðeins á það. Það var á þeim tíma þegar radarstöðvar voru reistar á Gunnólfsvíkurfjalli og Bolafjalli. Þá höfðu menn það í huga að þaðan væri væntanlega hægt að senda útvarps- eða sjónvarpsdagskrá á miðin sem mundi þó skammt duga, eins og fram kom í framsöguræðu hv. 1. flm. Hann kom líka inn á það að væntanlega væri búnaður um borð í t.d. hverju kaupskipi, og sagði að kostnaður væri þar rúm milljón. En ég vildi aðeins upplýsa það að svo hröð er þróunin í þessu máli að Alþjóðaflutningaverkamannasambandið hefur unnið að því ásamt öðrum aðilum að þróa búnað sem yrði notaður um borð í skipum, einkum þá sem snýr að tölvutækninni, og hann byggist á því að skipverjar á kaupskipunum geti ástundað nám, fjarnám, og jafnframt yrði mjög auðvelt að ná sambandi við fjölskylduna. Fyrst þegar lagt var af stað með þetta, fyrir líklegum einum fjórum árum, var talað um að hver mínúta í notkun á þessum hugbúnaði mundi kosta 7--8 dollara en nú eru nýjustu tölur um að mínútan muni kosta um 2 bandaríkjadollara þannig að við sjáum hve geysilega ör þróunin er í þessu. Það sem hins vegar hefur valdið mönnum mestum töfum í þessum búnaði eru einmitt, eins og komið var hér inn á áðan, móttökutæki um borð í þessum skipum sem enn þá eru nokkuð viðkvæm fyrir hreyfingu skipsins, þ.e. að sending til skipsins skilar sér ekki eins og best verður á kosið ef skipið er í miklum sjógangi. Hins vegar eru þeir að ná tökum á þeirri tækni þannig að þess verður ekki langt að bíða að það vandamál verði leyst. En ég bendi hér á, eins og kom fram hjá framsögumanni, að þrátt fyrir geysilega lækkun á þessum búnaði frá því að þessu máli var fyrst hreyft hleypur kostnaðurinn á hundruðum milljóna. Það er dálítið athyglisvert líka að hafa fylgst með því að kristileg stöð hér á Íslandi er nú farin að senda út héðan til Norðurlandanna og víðar í Evrópu þannig að það segir sig sjálft að þessi tækni er sem sagt hér við bæjardyr okkar og kostnaður allur með ólíkindum orðinn miðað við það sem áður var. Vissulega verður því hægt að nota þennan búnað. Ég efast ekki um það, eins og hv. menntmrh. kom hér inn á áðan, að þetta er búnaður sem þarft er að skoða. Þegar eru orðin dæmi um það úr byggðarlagi hans að sjómenn á togurum norðan lands eru komnir í fjarnám. Auðvelt verður að fá upplýsingar frá Alþjóðaflutningaverkamannasambandinu um hvernig til hefur tekist. Ég veit að hugbúnaðarfyrirtæki í Reykjavík var í samstarfi við Eimskipafélag Íslands um þróun þessa búnaðar en veit ekki hvernig framvinda máls er. En eins og ég hef vitnað hér til er hafsjór af upplýsingum hjá Alþjóðaflutningaverkamannasambandinu um þetta mál og ábyggilega um tæknibúnaðinn. Mér sýnist því ekki langt í að Íslendingar allir og sjómenn sem á miðum eru muni njóta sjónvarps og útvarps í enn betra og ríkara mæli en nú er. Það mun þá líka gefa sjómönnum tækifæri til þess að stunda ódýrara fjarnám en nú hefur verið. Ég á von á því að þessi ágæta þáltill. fái skjóta meðferð og afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka þær jákvæðu undirtektir sem þetta tillögukorn okkar félaganna hefur fengið. Sérstaklega vil ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að vera við þessa umræðu og taka jafnjákvætt undir efni hennar og hann gerði í ræðu sinni. Það er auðvitað afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra hafi áhuga á málinu og það kom berlega fram að svo er. Eins og kom fram í ræðu minni hef ég verið að flytja þetta mál af og til síðan 1995 með einum eða öðrum hætti. Það hefur komið fram að kostnaður við að koma þessum sendingum á haf út og til hinna dreifðari byggða hefur hrunið á þessu tímabili og er kannski 1 / 10 eða 1 / 15 af því sem hann var fyrir 7 árum. Þess vegna förum við fram með þessa tillögu, við viljum láta skoða þetta alveg í botn. Og mér segir svo hugur að ekki sé langt í að útsendingar útvarps og sjónvarps um gervitungl verði að veruleika. En ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem hér hafa talað, og sérstaklega hæstv. ráðherra fyrir mjög jákvæðar undirtektir.