Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg hefi ekkert um frv. þetta að segja að svo stöddu. Læt nægja að vísa til nefndarálitsins á þskj. 198 og til þeirra skjala, sem lögð hafa verið fram um málið. Vil svo leggja til fyrir nefndarinnar hönd, að frv. verði samþykt með þeirri breytingu, sem nefndin leggur til.

Forseti (G. B.) Hjer þarf tvöföld afbrigði frá þingsköpum til þess að mál þetta megi koma til umræðu, því að ekki er liðin nema ein nótt frá útbýtingu frumvarpsins, og í öðru lagi er það of seint fram komið. - Að fengnu leyfi stjórnarinnar mun jeg því bera það undir háttv. deild, hvort hún leyfi þessi afbrigði.

Karl Einarsson Jeg lít svo á, að eigi geti komið til mála, að háttv. deild fari að brjóta stjórnarskrána með því að leyfa ekki frv. þessu að koma til umræðu, því að þingmönnum er heimilt að koma fram með frumvörp á hvaða tíma sem er, meðan þing stendur.

Guðmundur Ólafsson Jeg veit eigi betur en í 19. gr. þingskapanna sje kveðið svo á, að þingmenn megi eigi bera fram frumvörp eftir að mánuður er liðinn frá þingbyrjun, nema með leyfi þingdeildarinnar. Mjer þætti því gott að fá upplýsingar um það, hvort aldrei gæti komið til mála, að ákvæði þetta kæmi til framkvæmda, því að það er óviðkunnanlegt að það standi þar, ef víst er að það getur aldrei komið að notum.

Flm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Frv. það, sem hjer er flutt af mjer og hv. 2. þm. G.-K. (B. K.), mun af sumum verða talið miða til þess að lækka tekjur ríkissjóðsins, og mjer kemur það ekki að óvörum, að einhver kynni að hugsa til þess að snúast á móti því, undir því yfirskyni, að svo sje. Mig langar þó til þess að reyna að færa rök fyrir því, að óttinn um þetta sje á sáralitlum rökum bygður. Straks þegar kunnugt varð í Noregi á síðastliðnu vori, að þingið hefði samþykt 3 kr. toll á hverri síldartunnu og ekki væri heldur nein von til þess að nokkuð af þessum geipiháa tolli yrði endurgoldið, hvernig sem atvinnureksturinn gengi, þá hurfu norskir útgerðarmenn, sem áður höfðu rekið atvinnu hjer við land, að því ráði að koma sjer algerlega undan þessum tolli, salta utan landhelginnar og nota þá heldur ekki íslenskan vinnukraft við þá söltun. Afleiðingin af þessari ráðabreytni norskra útgerðarmanna varð sú, að því er skýrt er frá í einu fiskiblaði Norðmanna, „Fiskets Gang“, 4. jan. þ. á, að á síðastliðnu ári veiddu Norðmenn hjer við land 83417 tunnur af síld og fluttu til Noregs, án þess að borga af því nokkurn toll til ríkissjóðsins. Að nafninu til er öll þessi veiði tekin utan landhelgi og söltuð þar, en að svo hafi ekki verið í raun og veru, á það bendir Otto Tulinius, sem er þessu máli gagnkunnugur, í febrúarblaði Verslunartíðindanna þetta ár, að um 50 þúsund tunnur ápakkaðrar síldar muni hafa verið saltaðar í heimildarleysi í landhelgi. Þetta sýnir allvel, að hverjum notum þessi ráðstöfun hefir orðið, hver virðing henni hefir verið sýnd, bæði af útlendum mönnum og hjerlendum, því varla mun svo, að ekki hafi fleiri verið vitandi um þetta. En það, sem hjer skiftir mestu máli, er þetta: Af þessum 83417 tunnum síldar, sem veiddar voru hjer við land af Norðmönnum sumarið 1921, fjekk ríkið alls engan útflutningstoll, en hefði þessi tollur ekki verið ákveðinn nema 1 króna af tunnu, má ætla, að ríkið hefði fengið tollinn af allri þessari síld. En jafnframt er hjer eins að gæta, sem mikla þýðingu hefir, að síldin frá árinu 1921 er öll seld, svo þegar ný síld kemur á markaðinn á næsta sumri, verður ekkert fyrir af gamalli síld. Auk þess gekk norska veiðin vel síðastliðið ár og var víst rekin af flestum með ágóða. Þessar góðu horfur eru þess valdandi, að norskir útgerðarmenn hugsa mjög til hreyfings um að auka síldveiðina á næsta sumri, og er fullyrt, að þeir muni á þessu komandi veiðiári halda úti tvöföldum skipakosti til veiðanna, samanborið við það, sem var í fyrra. Nú vil jeg spyrja háttv. deild og hæstv. stjórn: Vilja þær með ósanngjarnri löggjöf svifta landið öllum vonum um tolltekjurnar af þessari síld, er ætla má, að útlendingar veiði hjer við land, og það þegar að svo miklum mun á næsta sumri? En jafnframt því sem landið með slíkri ráðstöfun sviftir sig öllum vonum um tolltekjur af síldveiði útlendinganna, sviftir það sig líka miklum tekjum af aðflutningi útlendrar vöru, svo sem kolum, salti, veiðarfærum, neysluvörum, og hafnargjöldum. Hvað miklu þetta muni nema, treysti jeg mjer ekki til að áætla, en hinu vil jeg halda fram, að landið muni um þetta. Hjer er enn ótalinn verslunarhagnaður þeirra manna, sem versla við skipin, og verkalaun þeirra íslenskra manna, er ynnu við síldarsöltun útlendinga í landi. Talið er, að vinnulaun fyrir hverja fullsaltaða tunnu sjeu um 5 krónur, og getur þá hver og einn áætlað um það, hvern óhag landsmenn bíði af því, að atvinnan við síldarsöltunina fer algerlega forgörðum. En við þetta bætist svo það, eftir því, sem skýrt er frá í blöðum að norðan, að íslenskir útgerðarmenn þar hafa við orð að taka upp sömu aðferð eins og Norðmennirnir til þess að komast undan tollinum. Jeg get nú vitanlega ekkert um það fullyrt, hve mjög þar fylgi hugur máli, en hitt vil jeg fullyrða, að það væri höfuðskömm íslenska löggjafarvaldinu að reka atvinnurekendurna út í þetta. Og ef málið er athugað með dálítilli gætni, held jeg, að löggjafarvaldið megi vara sig á þessu. Innihald síldartunnunnar hjer á landi er talið um 10 króna virði, og þótt atvinnurekandinn geti hagnast á þessum atvinnurekstri sínum, svo að hann gæti átt afgangs 3 krónur af hverri tunnu, þá - ja, hvað skeður þá - ríkið tekur allan gróðann, hvern eyri. Finst mönnum þetta vera rjettlát lög, eða rjettlátir þeir löggjafar, sem halda vilja slíkum lögum óbreyttum? Afleiðingin af þessari löggjöf er auðsæ. Atvinnurekendurnir biðja um undanþágu frá þessu tollgjaldi, alt að % af tollinum. Þeir demba á stjórnarráðið skilríkjum og reikningum, sem eiga að sýna og sanna, að þeir hafi tapað á atvinnurekstrinum. Slík skilríki liggja nú fyrir hinu háa stjórnarráði, að því er mjer skilst án þess að nokkur starfsmaður stjórnarinnar hafi tíma til þess að athuga þau. Að minsta kosti hefir mjer ekki tekist að fá að vita, hve mikið muni verða að gefa eftir af þeim tolli, sem greiddur var af síldveiðum innlendra manna árið 1921. Verði þessi tollur lækkaður niður í 1 krónu, geri jeg ráð fyrir því, að útgerðarmennirnir geri sjer miklu síður títt um það að sanna það fyrir hinu háa stjórnarráði, að þeir hafi beðið halla af rekstrinum. Þetta skiftir þá miklu minna máli fyrir þá, og jafnvel þótt hallinn kynni að verða einhver af rekstrinum, mundi margur varla telja tilvinnandi að fara að rekast í eftirgjöfinni við stjórnarráðið, þegar um lítið fje væri að ræða. Jafnvel gæti komið til mála að fella niður alla eftirgjöf á síldartolli, ef tollurinn væri lækkaður, en fram á það er þó ekki farið í þessu frumvarpi, er hjer liggur fyrir, enda tel jeg það ekki rjettlátt. Jeg held, að ekki þurfi fleira um þetta að segja, til þess að sanna það, að landið hafi beðið tjón af háa tollinum, og það haldi áfram að bíða tjón af honum, ennþá meira tjón, bæði ríkissjóður og fjöldi einstaklinga. Hitt mun ekki þykja fullsannað, að vissa sje fyrir því, að útlendingar fari aftur að salta í landi og borga hjer toll, ef þessi tollur er færður niður um 2/3. Það er ekki hægt að sanna það, sem ekki er fram komið, en jeg hefi borið þetta mál undir ýmsa menn, sem þessu eru kunnugir, og þeir telja ekki vafa á því. Auðsjáanlega eru nokkur, jafnvel mikil vandkvæði á því að salta utan landhelginnar. Það má meðal annars sjá af því, að haldið er áfram að salta í landhelginni eftir sem áður, þótt gert sje gagnstætt lögum, jafnvel saltað uppi í landsteinunum. Brotin eru bersýnilega framin af því, að ilt er að vera utan landhelginnar, en mennirnir samningsbundnir um það að reyna að koma sjer undan tollinum, sem litið er á sem ójafnaðartoll. Jeg tel alveg víst, að vilji þingið sýna sanngirni og lækka tollinn niður í 1 krónu, þá muni öllum slíkum samtökum vera slitið. Líkurnar fyrir því, að ríkið muni tapa fje á tolllækkuninni, sýnast mjer vera sáralitlar, en aftur töluverðar fyrir því, að það muni græða á henni. Um innlendu síldveiðina er annars örðugra að tala, af því að við vitum ekki, hvað hún gefur af sjer í ríkissjóðinn. Veiðin er talin um 100000 tunnur. Það, sem hún þá gefur af sjer, er einhversstaðar milli 100000 og 300000 krónur, en líklega verður það miklu nær fyrri tölunni. Af því við vitum ekki um þessar tölur, hvorki á síðastliðnu ári nje hvað framtíðin geymir í skauti sínu, þýðir ekki að gera nákvæmar áætlanir. Jeg held, að enginn muni þora að fullyrða, að útlendingar vilji ekki vinna það fyrir þessa 1 krónu af tunnu að salta í landi, að lögin hafi þegar orðið til svo mikilla óheilla, að ekki megi kippa þessu aftur í liðinn, að minsta kosti á næstu árum. En setjum þó, að svo færi. Þá ber að líta á síldveiðamar sem algerlega innlendan atvinnuveg, sem þá að minsta kosti hlýtur að vera algerlega jafnrjétthár eins og hver annar atvinnuvegur í þessu landi. En er honum þá sýndur sami sómi eins og öðrum atvinnuvegum landsins? Það sjest best af útflutningsgjaldinu, sem við einmitt höfum nú til meðferðar hjer í þessari háttv. deild. Þar er aðeins gert ráð fyrir 1 árs framlengingu á þessu 1% útflutningsgjaldi af íslenskum vörum öðrum en síld. Í umræðunum um það mál hefir það komið ljóslega fram, að það er vilji þingsins að verða af með gjaldið eins fljótt og þess er nokkur kostur, og þó er hjer ekki um meira gjald að ræða en svo sem 400000 krónur. En á þessari einu vöru - síldinni - er útflutningsgjaldið margfalt, jafnvel þótt tollurinn væri ekki nema 1 króna, og enginn fer hjer fram á, að tollurinn falli niður eftir 1 ár. Finst mönnum þá, að verið sje að gera ósanngjarna kröfu fyrir hönd þessa atvinnuvegar? Væri ekki sá hugsunarháttur rangsnúnari en svo, að ætlandi væri íslenskum alþingismönnum ? Afleiðingin af þessum háa 3 króna tolli á þennan íslenska atvinnuveg, sem verið hefir svo dropsamur fyrir ríkið og verður það væntanlega ennþá betur í framtíðinni, ef sæmilega er að honum farið, er sú, að tollurinn sýgur merg og blóð úr honum. Atvinnuvegurinn er áhættusamur, það vita allir, en einna áhættusamastur þó fyrir aðgerðir ríkisvaldsins. Það er orðið of títt í þessu landi að fara út í jöfnuð og meting milli atvinnuveganna, telja suma þeirra miklu æðri og göfugri en hina. Það yrði of langt mál að fara hjer út í þetta, en fremur er þessi metingur ógeðslegur og viðleitnin til rökfærslunnar oft hin herfilegasta. En hver tilgangurinn er þessarar rökfærslu, það vita allir. Hann er sá, að láta einn atvinnuveg landsins lifa eins og sníkjudýr á öðrum atvinnuvegum. Vjer könnumst allir dálítið við sníkjudýr. Það er eðli þeirra og náttúra að lifa á dýrum, sem standa þeim miklu ofar í dýraríkinu. Þau hafa reyndar enga verulega hugmynd um þessi dýr, sem þau lifa á, en eðlishvatir þeirra eru svo ríkar, að þau kunna þá list að sjúga blóð þeirra og líkamssafa og nærast af þeim, verða þeim oft og tíðum að fjörlesti. Jeg vil ekki trúa því að óreyndu, að íslenska ríkisvaldið vilji taka svo óþyrmilegum tökum þennan yngsta og að mörgu leyti þroskavænlega höfuðatvinnuveg landsins, og vænti þess þess vegna, að bæði þing og stjórn líti á málavexti með sanngirni og geri frumvarp þetta að lögum.

Fjármálaráðherra (Magn. J.) Það er ekki mikið, sem jeg hefi að svara þessari ítarlegu ræðu háttv.flm. (S. H. K.). Mjer finst, að það hefði átt betur við, að það, sem hjer er borið fram, hefði verið fram borið þegar lögin komu fyrst fram. Um hagnaðinn af þessu verður í sjálfu sjer ekkert sagt, og reynslan af þessum síldartollslögum, sem nú eru í gildi, er mjög stutt. En við sumt, sem háttv.frsm. tók fram, má þó gera athugasemdir strax. Hann sagði, að Norðmenn veiddu og söltuðu síldina jafnvel í landhelgi. Þetta er engin ástæða fyrir tolllækkun, því það er ekki afleiðing af því, hve tollurinn er hár, heldur af því, hversu gæslan er lítil. Þess vegna þarf að bæta hana, en ekki lækka tollinn, til að kippa þessu í lag. Fremur fanst mjer það veigalítil ástæða, að vinna Íslendinga við síldarsöltun hjá Norðmönnum, sem veiða hjer við land, yrði lítil eða engin. Slíkri 1–2 mánaða selstöðuvinnu og þessari, sem hjer er um að ræða, get jeg ekki lagt mikið upp úr og sje ekki, að það sje á nokkurn hátt sá atvinnuvegur, sem leggja á mesta rækt við. Háttv. flm. (S. H. K.) talaði um það að ósæmilegt væri að beita einstakan atvinnuveg órjetti, og mintist í því sambandi á aðra atvinnuvegi sem blóðsugur. Býst jeg við, að háttv.þm. taki þar nokkuð djúpt í árinni. Jeg fyrir mitt leyti tel það mestu blóðsugu þessa atvinnuvegar, sem hjer er um að ræða, ef síldin kemur ekki. Annars tek jeg það fram, að jeg tala hjer um síldveiði í landhelgi, því utan landhelgi eru Íslendingar jafnsettir Norðmönnum. Norðmönnum er fyllilega frjálst að veiða utan landhelgi, og ómögulegt er að meina Íslendingum þeim, sem það vilja, að gera slíkt hið sama. Ef þeir vilja það og telja það borga sig, þá þeir um það. Hitt er vitanlegt, að er um síldveiði í landhelgi er að ræða, þá eru það hlunnindi tilheyrandi öllu landinu, að geta notfært sjer þá landhelgisveiði. Ennfremur má geta þess um síldveiði, að þó hún að vísu þurfi töluverðan undirbúning, þá er sá munurinn á henni og t. d. garðrækt, að menn þurfa ekki að sá eða þ. h. á undan henni. Annars er að mínu viti aðalatriðið það í þessu máli, að mjög lítil reynsla er fengin fyrir því, hvernig gjaldið reynist. Þar á einmitt við það, sem háttv.flm. sagði, að enn væri ekki útreiknuð endurgreiðslan á síldartollinum. Það er alveg rjett. En jeg skal þó geta þess, að nú er verið að því í stjórnarráðinu. Til þess að tollurinn verði endurgreiddur þarf að sannast, hvern árangur atvinnureksturinn hefir borið. En þar sem skýrslurnar eru ekki allar komnar stjórninni í hendur, er þeirri rannsókn ekki lokið.

Sigurður Jónsson Háttv. sessunautur minn fór mörgum orðum um frv. þetta og skýrði það vel frá sínu sjónarmiði. Annars hefir það ekki verið venja hjer í deildinni að vera margorður um frv. við 1. umr. Mig langar til að fara hjer nokkrum orðum um eitt sjerstakt atriði í ræðu hv.flm. (S. H. K.), sem jeg get ekki látið ómótmælt. Jeg skal geta þess áður, að jeg greiddi atkvæði mitt með því að leyfa þessi afbrigði frá þingsköpum aðeins vegna þess, að hæstv. forseti var því heldur meðmæltur  Þá kem jeg að þessu atriði, sem jeg vildi mótmæla. Háttv. flm. talaði mikið um þá miklu atvinnu, sem menn færu á mis við hjá Norðmönnum, vegna þess að þeir verkuðu ekki síld sína í landi. - Jeg fyrir mitt leyti get ekki litið svo stórum augum á þetta atvinnutjón landsmanna, og svo mun vafalaust vera um fleiri en mig. Bæði er það að um þennan tíma árs, sem um slíka vinnu er að ræða, er meira en nóg um aðra vinnu og auk þess er mjer kunnugt um, að þeir menn, sem notið hafa þessarar vinnu hjá útlendum síldveiðimönnum, hafa flestir borið lítið úr býtum, að minsta kosti mikið minna en þeir gátu fengið í sveitum, og það nærlendis. Og að mínu viti er ekki útlit fyrir, að þetta breytist. Þetta atriði verð jeg því að telja frv. heldur til mótmæla en meðmæla  (S. H. K.: Jeg hefi ekkert um þetta sagt)  . Þá kem jeg að niðurlagsorðum háttv. ræðumanns. Það eru sjerstaklega þau, sem jeg get eigi þolað. Hann talaði um, að það væri metingur á milli atvinnuvega landsins. Jeg kannast eigi við, að það hafi átt sjer stað á hinu háa Alþingi. Hafa máske á fyrri þingum fallið nokkur kesknisorð í þá átt, en á síðari þingum alls ekki. Eða var nokkur metingur milli atvinnuveganna á síðasta þingi, er rætt var um lán til botnvörpunganna? Nei, því fór fjarri. Ennfremur verð jeg að telja það allsendis ósæmilegt af háttv.þm. að tala um einhvern atvinnuveg sem sníkjudýr á hinum. Jeg leyfi mjer að skora á hv. ræðumann að kveða upp úr með, hvern atvinnuveg hann átti við með þeim orðum. Á jeg bágt með að trúa því, að hann geti sannfært mig eða aðra deildarmenn um að þau orð sjeu maklega mælt. Ennfremur talaði háttv. ræðumaður eitthvað um það, að síldarútvegurinn væri þroskavænlegasti atvinnuvegur landsins.  (S. H. K.: Jeg sagði þroskavænlegur.)  , og verð jeg að lýsa yfir því, að jeg tel dóm hans ómaklegan bæði nú, og býst við að hann reynist það einnig síðar meir.

Karl Einarsson Jeg vil ekki blanda mjer í deilur háttv.þm. um þetta mál. En það kom mjer ekki á óvart, það sem háttv.flm. sagði um veiðiskap og söltun á síld ýmsra útlendinga hjer við land, enda var mjer kunnugt um það áður. En það gleður mig, að því hefir verið lýst hjer í þessari háttv. deild, og því fremur, sem jeg efast ekki um, að hv. ræðumaður hefir haft góðar heimildir fyrir sjer. Norðmenn veiddu hjer við land síðastliðið ár 83 þús. tn. af síld, en af henni var enginn tollur greiddur. Býst jeg ekki við, að neinir málsmetandi menn hefðu haldið þessu fram, ef það væri ekki rjett. Sje svo, að þessu sje rjett lýst, þá verð jeg að álíta, að stjórninni hafi ekki farist vel með gæsluna enda hefir því verið mótmælt, að hún hafi verið í sæmilegu standi. Hjer var í raun og veru aldrei nema eitt skip til gæslu í senn, en það er vitanlega allsendis ónóg, enda sýndi það sig að vera svo. Stjórninni var boðið eitt skip í viðbót til gæslu, en hún hafnaði því boði; kvaðst ekki hafa fje til þess að halda því úti. Verð jeg að telja slíkt mjög vafasama sparsemi, að aðrir komist undan lögboðnum gjöldum, svo að margfalt meira fje tapast en það, sem átti að spara, auk þess, sem virðingin fyrir lögum landsins hlýtur að bíða mikinn hnekki við slíkt. Það gleður mig, að hæstv. fjrh. hjelt því fram, að vegurinn til þess að laga þetta væri ekki sá að lækka tollinn, heldur að auka gæsluna. Hinsvegar held jeg ekki, að það sje rjett að lög um landhelgi, sem nú eru á leiðinni, hafi nokkur áhrif á þetta. Stjórnin hefir lagaheimild og óskir frá Alþingi um að gæta landhelginnar sem allra best, ekki aðeins um síldartímann, heldur altaf, og hefir hún því fulla heimild til þess að nota fje til þessa. Jeg verð að játa, að sá atvinnuvegur, sem háttv.flm. mun hafa haft í huga, er hann talaði um sníkjudýrið, getur ekki lagst niður, og jeg get ekki lagst á móti því, að stjórnin verndi fiskiveiðar landsmanna. Annars skal jeg geta þess, að jeg tel það, sem áfátt er um þessi mál, ekki þinginu að kenna, heldur hæstv. stjórn, er ekki hefir fundist við eiga að framkvæma skipun þingsins í þessum efnum. Að endingu skal jeg taka það fram, að jeg er alveg sammála háttv. 3. landsk. (S. J.) um atvinnu landsmanna við síld hjá útlendingum. Jeg gef yfirleitt lítið fyrir þá atvinnu; tel hana eigi til frambúðar, því öllum þorra manna verður lítið úr því fje, sem þeir fá fyrir hana. Hafa menn oft við hana eytt besta tíma ársins, sjer til lítils gagns og öðrum atvinnuvegum til stórtjóns.

Halldór Steinsson Jeg furða mig mjög á því, að þetta frv. skuli fram komið hjer í deildinni. Ekki vegna þess að það er svo seint á ferðinni; það hefir tíðkast hjer áður; heldur vegna þess, að það er ekki borið fram til þess að vernda hag Íslendinga, heldur Norðmanna. Hefði jeg eins getað búist við að heyra ræðu háttv.flm. flutta af vörum Norðmanna. Háttv. ræðumaður hjelt því fram, að við mistum tekjur af síldveiðum Norðmanna, sökum þess, hve tollurinn væri hár. Þetta er að mínu viti hinn mesti misskilningur. Jeg er sannfærður um, að Norðmenn myndu haga sjer eins og þeir álíta sjer þægilegast og fyrir bestu, hvort sem tollurinn er heldur 1 króna eða 3 krónur. Háttv. flm. gat þess ennfremur, að nú væri svo langt komið, að Íslendingar sjálfir væru farnir að hugsa um að salta síld sína utan landhelgi. Jeg hygg, að þessi fullyrðing hans sje algerlega gripin úr lausu lofti, eingöngu vegna þess, að það borgar sig alls ekki fyrir Íslendinga að gera slíkt. Það hefði fyrir þá tiltölulega miklu meiri kostnað í för með sjer en fyrir Norðmenn. Það væri líka því síður ástæða til þessa fyrir Íslendinga, þar sem þeir fá endurgreidda tvo þriðju af tollinum, ef ekki um beinan hagnað er að ræða af síldarsölunni. Tollurinn getur því ekki orðið mjög tilfinnanlegur fyrir þá. Háttv. ræðumaður fáraðist mjög yfir því, að þetta og undanfarandi þing skyldu halda svo fast við útflutningsgjald þetta. Jeg skal játa það, að jeg tel öll slík gjöld mjög óeðlileg, en sökum þess, hve örðugur hagur ríkissjóðs nú er, þá álít jeg, að ekki verði hjá þeim komist. - Jeg skal leyfa mjer í þessu sambandi að taka það fram, að jeg álít, að síldarútvegurinn hafi hvergi nærri orðið harðast úti, því ef vel gengur, þá er það mesti gróðaatvinnuvegur. Og með eftirgjöf á tveim þriðju hlutum tollsins er Íslendingum gert mjög mikið hægra fyrir. Að endingu skal jeg taka það fram, sem jeg hefi áður sagt, að jeg tel þetta frv. fram komið eingöngu vegna Norðmanna.

Flm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg finn mjer skylt að færa háttv. deildarmönnum, sem andmælt hafa frv. mínu, bestu þakkir mínar fyrir mótmælin, því betri meðmæli get jeg ekki kosið. Þessir háttv. ræðumenn hafa annaðhvort alls ekki eða lítið minst á aðalkjarna málsins. Að minsta kosti hefir enginn gert það að neinu gagni, nema ef vera skyldi háttv.þm. Snæf. (H. St.). Þó virtist mjer hann misskilja mig algerlega. Hjer hefir svo að segja eingöngu verið talað um aukaatriðin, svo sem um atvinnu þá, sem Íslendingar fengju við síldarsöltun hjá útlendingum. Jeg hefi aldrei haldið því fram sem neinu aðalatriði. Aðalatriðið er það, hvað rjett er og hvað sæmilegt. Þó er jeg ekki svo stórlátur, að jeg ekki meti það einnig, að Íslendingar fá eina bestu atvinnuna, sem býðst, sem sje við síldarsöltun. Hefir það oft og mundi enn geta numið miklu fje. Því hefir verið hreyft, að þetta verði aðeins að eyðslufje hjá sumum mönnum, og má það vel vera. En því aðeins væri rjett að gera mikið úr því, ef aðrir peningar yrðu ekki mönnum að eyðslueyri. Jeg fyrir mitt leyti skil ekki eðlismuninn á því, að vinna að söltun á síld eða aðra sjávarútvegsvinnu, svo sem þorskvinnu. Það, sem inn fæst fyrir slíka vinnu, verður einnig oft að eyðslufje. En jeg læt mjer ekki slíkt vaxa svo mjög í augum, því jeg veit, að það eru þúsundir í þessu landi, sem fara vel með fje sitt, er þeir vinna sjer inn um bjargræðistíma þjóðarinnar. Veit, að þeir með því fje ala sómasamlega önn fyrir húsi sínu og heimili. Jeg get fullyrt, að svo er um flesta þá, sem á Siglufirði vinna þó um undantekningar sje vafalaust að ræða. Þaðan kemur fjöldi manns á haustin með fulla vasa af peningum. En þetta er ekki aðalatriðið, heldur hitt, hvort lögin eru rjettlát og hagkvæm. Jeg hefi fært rök fyrir mínu máli. Hinir hafa engin rök haft fram að færa. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í upphafi ræðu sinnar, að jeg hefði átt að halda ræðu mína í fyrra, er lögin voru samþykt. Nei, nú var einmitt tíminn til þess, af því að í fyrra var fjárhag ríkisins þannig varið, að við gátum ekki hafnað neinu frv., sem miðaði að því að auka tekjur ríkisins, jafnvel þótt það væri ekki rjettlátt. Þess vegna var ekki tímabært þá að halda slíka ræðu, - en nú er það. Þó að þessi gæsla hefði verið, sem fjármálaráðherra og háttv.þm. Vestm. voru að tala um, þá hefði það ekki leitt til þess, að tollur hefði fengist af þessum 83 þús. tunnum, heldur ef til vill einhverjar sektir fyrir lögbrot. En aðalatriðið í þessu máli er ekki það, að Norðmönnum þykir tollur þessi óhepplegur, heldur líta Íslendingar einnig á hann sem ósanngjarnan og óviðunandi. Jeg hjó eftir því hjá hæstv. fjármálaráðherra (Magn. J.), að ekki væri hægt að banna íslenskum ríkisborgurum að fara út úr landhelgi. Slíkt er lítilla þakka vert. - Þetta er vitanlega rjett. En áherslan liggur ekki á því, heldur hinu, að hjer er verið að neyða menn til að fara út úr landhelginni. Jeg sje ekki, að það sjeu nein rök í þessu máli, að ekki sje sáð til síldarinnar. Aðalatriðið er það, að uppskeran er töluvert mikil og kostar mikla fyrirhöfn, án þess að sáð hafi verið. Háttv. 3. landsk. (S. J.) mótmælti einhverju, sem jeg hafði sagt og hann taldi miður viðeigandi. Jeg vildi ekki hafa hagað orðum mínum svo, að þessi hv. sessunautur minn og vinur hneykslaðist á því, en jeg held, að það sje of mikil tilfinningasemi að móðgast af því, sem jeg sagði. Jeg vildi ekki fara meiðandi orðum um landbúnaðinn eða fulltrúa hans yfirleitt, en jeg taldi vítaverðan þann meting, sem verið hefir milli atvinnuveganna og aðallega hefir verið alið á af flokksblaði sessunautar míns. Jeg sagði ekki, að landbúnaðurinn væri sníkjudýr eða vildi vera það, en ýmsir þeir, sem þykjast vera leiðtogar hans, vilja láta hann verða það, og það er dálítið annað. Þá vil jeg vísa á bug ummælum háttv.þm. Snæf. (H. St.), að ræða mín hefði frekar verið flutt fyrir Norðmenn en Íslendinga. Jeg var stórhissa á þessum miður viðeigandi ummælum, og stórhissa á því yfir höfuð, hve ummæli mín hafa verið fljót að leka úr honum. Jeg flyt þetta frv. af því, að jeg tel það hefði verið þinginu til skammar, ef það hefði ekki komið fram. Jeg veit, að öðrum hefði átt að standa það nær, en úr því að þeir gerðu það ekki, þá geri jeg það. Jeg geri það ekki af hvötum neinna annara en sjálfs mín. Jeg bjóst ekki við, að jeg þyrfti að upplýsa það. Það var rangt hjá háttv.þm., að tollurinn væri aðeins ein króna, ef enginn hagnaður væri, því að þá fengju útgerðarmenn endurgreidda tvo þriðju, en ef hagnaðurinn er nákvæmlega 3 kr. á tunnuna, þá verður tollurinn 3 kr. og hagnaður enginn. Þá var það ekki rjett, að jeg hefði verið að fárast yfir útflutningsgjaldinu. Jeg mun sjálfur mjög bráðlega leggja til, að það verði samþykt. Jeg benti aðeins á það til samanburðar og gat þess, að þó að margir teldu það varasamt, þá væri síldartollurinn þó miklu ósanngjarnari. Það hefi jeg sýnt fram á með rökum, sem ekki hafa verið hrakin.

Halldór Steinsson Háttv. flm. (S. H. K) tók það sárt, að jeg skyldi telja hann málsvara Norðmanna hjer, og hann tók að afsaka sig á allar lundir. Mjer kom ekki til hugar, að hann hefði verið látinn flytja frv. af einhverjum öðrum, en hins er ekki að dyljast, að gagnið af því er aðallega Norðmannamegin. Það er rjett, að ef hagnaður er aðeins 3 kr. á tunnu, þá tekur ríkið alt, en ef hagnurinn er 30–40 kr. á tunnu, þá tekur ríkið einnig aðeins 3 kr. Og útgerðarmenn munar ekkert um að greiða þessa upphæð, ef gróði er. Háttv. þm. (S. H. K.) sagði, að mótmælin gleddu sig, vegna þess, að í þeim væru engin rök. Jeg bið háttv.þdm. að minnast þess, hvað fram hefir verið flutt gegn frv., og bera það síðan saman við t. d. greinargerð frv. og ræðu þessa háttv.þm. Hann hefir aðeins slegið því fram, að ef tollurinn yrði lægri, þá mundu Norðmenn flykkjast inn í landið. Þetta eru engin rök. Það væri öðru máli að gegna, ef háttv.þm. gæti sannað, að þessar 83 þúsund tunnur, sem Norðmenn veiddu hjer við land, hefðu komið inn í landið, ef tollurinn hefði verið lægri, en jeg býst við, að honum reynist það erfitt.

Flm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Örfá orð út úr síðasta atriði í ræðu háttv.þm. Snæf. (H. St.). Jeg hefi bent á það, að fyrir 1921 höfðu útlendingar ekki þá aðferð að koma sjer undan tolli með því að salta utan landhelgi, og er óhætt að setja þá aðferð þeirra í samband við 3 kr. tollinn. Það mæla því allar líkur með því, að ef tollurinn verði lækkaður, flytji þeir aftur inn í landið. Það er vitanlega ómögulegt að sanna þetta, því að það er óframkomið, en það er hugsunarrjett að álykta, að svona muni fara. Lengra verður ekki komist í þessu efni. En þó að þetta kæmi Norðmönnum ekkert við, þá vil jeg vara háttv.þdm. við því að taka svo þrælslega fyrir kverkar eins af atvinnuvegum landsins, en það er gert, ef þessi tollur er látinn halda áfram svo hár.