Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mjer er ekki vel ljóst, hvers vegna farið er fram á þessa breytingu, og vildi því fá fullkomnari skýringu á því. Á síðasta þingi var vegurinn gjörður að flutningabraut, og fylgdi það með, að landssjóður sæi um, að vegurinn yrði gjörður góður, eftir því sem gildir um flutningabrautir. Nú er hjer farið fram á þá breytingu, að vegurinn sje gjörður að þjóðvegi; fylgir þá að eina með, að vegurinn verði ruddur og gjörður greiðfær fyrir hesta. Þetta eru lítil hlunnindi, borið saman við flutningabraut. Viðhaldið fer eltir því, samkvæmt 16. gr. vegalaganna, hvort akfærir vegakaflar, sem þessi áreiðanlega er, nái að kauptúni eða liggi í bygð. Ef svo er, þá er það viðkomandi sýslufjelaga að annast um viðhald vegarins, en ekki landssjóðs. Jeg fæ ekki betur sjeð en að hjeruðunum beri eftir sem áður að halda vegi þessum við. Þetta er ef til vill misskilningur, en sanngirni er engin í því, að landssjóður haldi vegi þessum við, sem svo mannmörg hjeruð og bæir standa að, ekki síst þegar fátækar sveitir verða víða að bera viðhald sinna vega. Jeg get ekki verið samdóma landsverkfræðingnum um það, að ókleift sje að finna nokkurn ábyggilegan mælikvarða fyrir notkunarhlutföllum vegarins, ef viðhaldakostnaðinum yrði jafnað niður á hjeruð þau og kaupstaði, sem nota veginn. Nefna mætti að Reykjavík sæi um 1/3 hluta viðhaldains, Hafnarfjörður 1/3 og Gullbringusýsla 1/3 hluta. Kjósarsýsla slyppi við allan kostnað, þar sem hún hefir ekki not vegarins. Jeg vildi því óska, að háttv. flutningsmaður frumv. skýrði þetta nánar. En þótt vegurinn yrði gjörður að þjóðvegi, þá ætti ekki að koma til tals, að landssjóður greiði viðhaldskostnað.



Jeg hefi eiginlega ekkert sjerstakt um þetta mál að segja, annað en það, að jeg er þakklátur háttv. Ed. og tel það vel farið, að hún hefir samþykt frumvarpið um sjerstakar dómþinghár í Öxnadals- og Árskógshreppum. Að vísu er frumvarpið að því leyti breytt, að sjerstakar dómþinghár skuli einnig vera í Reykdæla- og Aðaldælahreppum í Þingeyjarsýslu. Þessari viðbót hefi jeg alls ekki neitt á móti, þar sem mjer er kunnugt um, að þar hagar eins til og í Öxnadals- og Árskógshreppum, að þeir eiga fundarhús hvor um sig, og er þá sjálfsagt, að þeir njóti sömu rjettinda og hlíti sömu lögum, sem hinir hrepparnir. Jeg vil því leyfa mjer að leggja til, að frv. verði samþykt óbreytt, eins og það kom frá háttv. Ed.



Þetta litla frv. er, eins og menn hafa sjeð í nefndarálitinu og heyrt af umræðum um málið hjer í deildinni, einungis um það, að breyta örlitlum kafla á vegi í Dalasýslu, og er það alveg samkvæmt áliti sýslunefndar í Dalasýslu og landsverkfræðingsins. Nefndin hefir tekið upp tillögu hans, bæði hvað viðhald vegarins snertir og að þjóðverarkaflinn, sem fellur úr sje gjörður að sýsluvegi. Jeg sje ekki ástæðu til, að halda langa ræðu fyrir þessu máli; það er svo sjálfsagt og einfalt, að þess ætti ekki að gjörast þörf.

Framsögum. (Bjarni Jónsson) ; Það stendur alveg eins á með Hafnarfjarðarveginn og veginn í Dalasýslu, að málið er næsta einfalt, og virðist því vera sjálfsagður hlutur, að frv. þetta verði samþykt. Jeg hefi látið prenta álit frá landsverkfræðingi, og þarf því ekki langa ræðu. Allir sjá, að hjer er um nauðsyn að ræða, og málið virðist ofur skiljanlegt. Aðalástæðan fyrir því, að eigi er lagt til, að Hafnarfjarðarvegur sje gjörður að sjerstökum vegi, er sú, að rannsóknir vantaði um, hversu mikil umferð er eftir veginum og fleira þar að látandi. Því er heldur ekki hægt að segja, hvort tiltækilegt sje að gjöra sporbraut eftir veginum. Tillögur landaverkfræðinga og fjárlaganefndar eru þær, að landssjóður taki að sjer viðhald vegarins sem hvers annars þjóðvegar. Kæmi þá trauðla fyrir, að vegurinn yrði lítt fær vegna torfæra, eins og verið hefir. Jeg vona, að menn sjái, að nauðsyn ber til þessa, sem frumvarpið fer fram á, og sjálfsagt sje því að samþykkja.



Jeg askal ekki fara langt út í lögskýringar á málinu, en vandræðin stafa af því, að nokkur kafli vegarins liggur í Kjósarsýslu, en þar sem hún hefir ekki nein not vegarins, afsegir hún að viðhalda þessum vegarkafla, sem eðlilegt er. Um þetta þyrfti því sjerstök lagaákvæði, og ekki gott að skylda aðra sýslu til að annast viðhald vegar, sem liggur utan takmarka hennar. En hins vegar ekki sanngjarnt að skylda Kjósarsýslu til að annast viðhald vegar, er hún hefir ekkert gagn af. Vill ekki einu sinni hafa vegarkaflann í tölu sýsluvega. Hjer sjá allir að er um vandkvæði að ræða. Aðalatriðið er hjer það; að rannsókna þarf við, til þess að sjá með vissu, hvernig heppilegast verði að láta haga til með veg þenna, hvers konar vegur þetta eigi að verða í framtíðinni. En þar til þær rannsóknir yrðu gjörðar og málið komið í kring, ætti ekki að neyða sýslurnar til að halda honum við. Það er þetta, sem frumv. fer fram á, að vegurinn sje gjörður að þjóðvegi, þar til rannsóknir sjeu gjörðar, og landssjóði sje á meðan gjört að skyldu að viðhalda honum. Jeg sje ekki ástæðu til að metast á um viðhald á vegum, nje vitna í vegagjörðir í sveitum, því að þar er landssjóðsstyrkurinn meiri en hjer í Reykjavík og Hafnarfirði. Væri síst þörf að telja eitthvert lítið viðhaldsfje eftir þessum bæjum, þar sem hjer er 1/6 hluti þjóðarinnar. Ekki gjöri jeg það, þó jeg vilji sem mestar umbætur á vegum í Dalasýslu. Mjer virðist Alþingi ætti sannarlega að fara hjer eftir tillögum landaverkfræðings; þær eru ekki þann veg, að mönnum þurfi að standa stuggur af þeim. Og dýrara verður fyrir landssjóð, ef umræður verða hjer langar, en þó að frumvarpið nái fram að ganga.



Jeg skal vera stuttorður; en viðhald vega er svo þýðingarmikið mál, að ekki dugar að ganga alveg þegjandi fram hjá viðhaldi þessa vegar. Hvað það snertir, að vegurinn geti ekki talist flutningabraut, þá er sú ástæða lítils virði. Vegurinn er notaður til hvers konar vöruflutninga. En að ókleift sje að skipa fyrir um þann vegarkafla, sem liggur í Kjósarsýslu, get jeg ekki fallist á. Þó er það mikil bót í máli, ef lands sjóður á að eins um fáein ár að annast viðhald vegarins, þótt lítil sanngirni sje í því, að skella viðhaldinu á nokkurn hátt á hann. Jeg óttast að eins, að langur tími líði, áður en það kæmist á annan rekspöl. Að vegurinn sje nú illur yfirferðar, eða jafnvel ófær um suma tíma árs, er einungis þeim til skammar, er nú eiga að annast viðhald hans.



Jeg skal geta þess, að milli þingsáltill. um endurskoðun vegalaganna, er síðar kemur fram, og þessara vegamála er engin mótsetning. Hún er ekki fram komin til þess að hefta þau. Jeg skal svo snúa mjer að þessu síðasta vegamáli, sem er enn þá einfaldara og sjálfsagðara en hvert hinna, því að sá vegur, sem þar er um að ræða, er eini þjóðvegurinn á landinu, sem 14. gr. vegalaganna nær ekki til, og breytingin,sem hjer er farið fram á, er, að feld sje burt fyrri málsgr. 18. gr. vegalaganna, til þess að þessi vegur falli undir sömu ákvæði og allir aðrir þjóðvegir. Þetta sýnir, að hjer er um svo sjálfsagða sanngirniskröfu að ræða, að jeg þykist ekki þurfa að orðlengja þetta meira, en vona að það verði samþykt mótmælalaust.



Þetta mál horfir nú alt öðru vísi við en nefndin hafði ætlast til. Fyrir henni vakti, að póstsparisjóðir yrðu hentug viðbót við aðra sparisjóði í landinu og kæmu einkum þeim sveitum að gagni, sem erfitt eiga með að ná til sparisjóðs. Brtt. nefndarinnar við 2. gr. trygði það, að póstsparisjóður yrði ekki beinn keppinautur við venjulega sparisjóði, en við 2. umr. var hún feld, og hljóta því póstsparisjóðirnir eftir frumv., eins og það .er nú, að verða beinir keppinautar sparisjóða vorra. Afleiðingin af þessu er sú, að svo framarlega sem póstsparisjóðir þrífast, hrakar sparisjóðum hjeraðanna að sama skapi. Sparifje víðs vegar um land rennur þá alt til Reykjavíkur, og hjeruðin missa þessar einu peningalindir, sem þau hafa nú. Þau missa ekki eingöngu fjeð, heldur fá oftast miklu lakari lánskjör í bönkum, þó fje fengist þar, en þau fá nú í sparisjóðunum. Í augum sumra manna er það mikill kostur við póstsparisjóði, að stjórnin fái mikið fje milli handa, geti notað það í stað útlendra lána, keypt fyrir það íslensk verðbrjef o. þ. h. Jeg tel vafasamt, að þetta sje rjett á litið. Ef sparifje hjeraðanna þurkast burtu og flytst til Reykjavíkur, þá neyðast þau til að leita lánafjár þaðan. Fjeð vex ekki í landinu, þótt flutt sje það úr hjeruðunum til Reykjavíkur. Eins og frumv. horfir nú við, get jeg alls ekki greitt því atkvæði mitt.

Benedikt Sveinsson Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að jeg myndi koma fram með brtt. til 3. umr. Jeg hætti þó við að koma með ýmsar brtt., sem jeg hafði ætlað mjer að gjöra, og ljet við lenda, að bera fram tvær brtt., sem prentaðar eru á þgskj. 268. Fyrri brtt. er við 8. gr., um að lengdur verði frestur sá, sem póststjórnin hefir til að lækka lækka vexti, að í stað tveggja mánaða komi þrír mánuðir: Jeg færði rök fyrir því við 2. umr., að þessi frestur væri of stuttur, því að ef tilkynning um vaxtalækkun kæmi út rjett eftir að póstur færi frá Reykjavík, yrðu eigendur að innlögum ekki búnir að fá vitneskju um það, fyrr en eftir tvo mánuði. Jeg hygg því, að háttv. deild fallist á, að þessi breyting sje til bóta. Hin brtt. er við 9. gr., viðvíkjandi uppsagnarfrestinum: Mjer þótti þessi uppsagnarfrestur nokkuð langur, einkanlega fyrir Reykjavík. Brtt. fer í þá átt, að ekki þurfi neinn uppsagnarfrest hjer á staðnum. Sumir eru nú ef til vill hræddir um, ef ótti kæmi upp, að menn hefðu ekki hemil á sjer og kynnu að rífa út alt fjeð í einni svipan, svo að póstsparistjóðurinn yrði ráðþrota. En hjer stendur öðru vísi á en í almennum sparisjóðum, því að fyrst og fremst er hámark inneignar í hverri viðskiftabók að eins 2000 kr., og annað það; að hjer er ekki um valta stofnun að ræða, þar sem sjálfur landssjóður hefir ábyrgð á öllu fjenu. Þegar þetta hvort tveggja helst í hendur, hygg jeg að engin hætta geti verið á því, að skelkur komi mönnum til að rífa fje sitt út, enda mætti þá finna einhver ráð til bráðabirgða, ef til kæmi að á því þyrfti að halda, en það getur ekki komið fyrir. Jeg hygg, að það yrði einungis til að auka trafala og óþarfa akriftir, að vera að hafa þessa fresti fremur vi3 þessa sparisjóði heldur en aðra, þegar um litlar upphæðir er að ræða. Jeg býst því við, að menn kannist við, að þessi brtt. sje til bóta og algjörlega hættulaus. Jeg hafði hugsað mjer að koma líka með brtt. út af sparimerkjunum. Eins og jeg sagði við 2. umr., myndi verða miklu betra og umsvifaminna að nota frímerki heldur en sparimerki. Fyrst og fremst myndi tilbúningur þeirra kosta talavert og svo myndi þurfa að gjöra sjerstaka skilagrein fyrir þessum merkjum, sem aldrei myndu þó seljast nema að mjög litlu leyti. Hitt fyrirkomulagið, að lofa mönnum að kaupa frímerki og nota þau eins og sparimerki, er svo miklu umsvifaminna, að á þessu tvennu er enginn samanburður. En sá hængur er þó á, að til þess að þetta gæti orðið, yrði að breyta póstlögunum lítilsháttar, því að þar er svo ákveðið, að þeir, sem kaupa frímerki í heilum örkum, fái afslátt af verði þeirra. Þennan afslátt, sem nemur 4%, þyrfti að afnema. Jeg gat ekki komið fram með með frumv. þess efnis, og sparisjóðanefndin hefir ekki heldur gjört það. Það er þó athugavert við þessa breytingu, að hún myndi hafa í för með sjer dálitla lækkun á tekjum póstmanna í landinu. Að vísu fá þeir ekki hundraðagjald af þeim frímerkjum, sem þeir láta af hendi í heilum örkum, en 4% af því, sem þeir selja í lausasölu. Ef gjöra má ráð fyrir að það nemi 150,000 kr. á ári, sem selt er á öllu landinu, þá yrði hundraðsgjaldið 6000 kr., sem yrði beinn gróði landssjóðs, ef þessu gjaldi væri slept. Sanngjarnt væri má ske að fara bil beggja og lækka þetta gjald um helming eða niður í 2%, og láta póstmenn hafa það af öllu því, sem þeir seldu, en kaupendur ekkert. Væri ef til vill rjettara, að haga því þannig, til þess að póstmenn mistu einskis af þeim hlunnindum, sem þeir hafa. Þá mætti einnig nota frímerkin sem sparimerki. Jeg bendi að eins á þetta, en býst tæplega við, að hægt sje að laga það hjeðan af á þessu þingi. Jeg er ekki flutningsmaður þessa frv., heldur hefir sparisjóðanefndin borið það fram. Það er undarlegt, að háttv. framsm. nefndarinnar (G. H.) sækir nú fast fram á móti þessu frumv., sem hann hefir sjálfur verið með í að flytja inn á þingið. Aðalástæða hans er sú, að póstsparisjóðirnir muni verða keppinautar sparisjóða út um land og draga fje þeirra til Reykjavíkur. Þessi ótti hefir komið fram hjá honum og háttv.þm. Ak. (M. K.), að sparisjóðir hjeraðanna muni þverra að sama skapi og menn leggja fje inn í póstsparisjóð. Eftir því, sem mjer hefir skilist, hafa flutningsmennirnir þó ekki óttast þetta. Háttv. frsm. (G. H.) gat þess, að nefndin hefði. ekki viljað setja neitt lágmark vaxta, en bjóst við að þeir mundu verða hjer um bil 2–3%, eða með öðrum orðum mun lægri en hjá öðrum sparisjóðum. Jeg býst við, að þá geti naumast verið um neina samkepni að ræða, nema þar sem svo stæði á, að sparisjóður væri svo illa ræmdur, að menn væru hræddir um fje sitt í honum, og vildu heldur leggja fje sitt inn þar, sem það væri trygt, þótt vextirnir væru nokkru lægri. Jeg get nú búist við, að póststjórnin sjái sjer fært að hafa vextina eitthvað hærri en þetta, þó þeir yrðu lægri en í öðrum sparisjóðum, til þess að þeir stæðu betur að vígi. Það er alveg sjerstakt verkefni, sem þessum póstsparisjóðum er ætlað að inna af hendi. Þeir eiga að taka við því fje, sem menn vilja heldur eiga trygt í vörslum landastjórnarinnar heldur en annarstaðar og hægra er að koma af sjer í póstsparisjóði heldur en í hina. Í sumum sveitum eru engir sparisjóðir til, og getur það, hvað erfitt er að ná til sparisjóða, oft og tíðum orðið til þess, að menn leggi ekki inn smáupphæðir, sem svo verða að eyðslufje. Í öðru lagi hafa fæstir sparisjóðir opna afgreiðslu nema 1–2 stundir á viku, en póstsparisjóðirnir eiga að vera opnir allan daginn. Þetta er einhver helsti kosturinn við slíka sjóði. Það er alveg rjett, sem hv.frsm. (G. H.) tók fram, að í Þýskulandi eru póstsparisjóðir ekki komnir í framkvæmd, vegna þess, að þeir þóttu koma í bág við hagsmuni annara sparisjóða. Rjettara hefði þó verið að segja, að þeir hafi þótt koma í bág við hagsmuni starfsmanna sparisjóðanna, því að eins og nærri má geta, eru sparisjóðir svo að segja á hverju strái í jafnþroskuðu menningarlandi, og mesti fjöldi manna hefir atvinnu við þá. Það er ekkert undarlegt, þótt mönnum hafi þótt athugavert að svifta allan þann fjölda manna atvinnu sinni og því hikað við, að setja póstsparisjóði á stofn þar í landi. Þannig var það líka í Noregi og Danmörku, að póstsparisjóðir mættu helst andróðri þeirra manna, sem störfuðu við sparisjóði. En hvarvetna þar, sem póstsparisjóðir hafa komist á, er það almennt álitið, að þeir auki sparifje manna, það er að segja, að menn hafa lagt miklu meira fje til geymslu en annars. Hinn geysilegi þroski, sem þeir hafa náð í Ameríku, sýnir ljóslega, að þeir hafa áunnið sjer traust manna og eru alment álitnir koma að góðu gagni. Jeg býst ekki við, að þeir orki hjer neinni stórbyltingu á peningamarkaðinn, hvorki að þeir steypi sparisjóðunum nje að ógrynni fjár safnist saman á einum stað. En hitt dylst mjer ekki, að þeir myndu auka sparnað í landinu, auk þess sem mönnum yrði hægara aðstöðu, að skifta við þá og þeir yrðu tryggari en kostur er á um aðra sjóði. Jeg gjöri annars ráð fyrir, að einhverjum hjer í deildinni sje skyldara en mjer, að taka þetta mál undir sinn verndarvæng og læt því úttalað að þessu sinni.

Ráðherra: Jeg hefi leyft mjer að koma fram með eina brtt. á þingskj. 259, um að stytta fyrningarfrestinn úr 50 árum niður í 20 ár. Mjer sýnist það vera heppilegra, að færa þetta í samræmi við 2. gr. laga nr. 14, 20. okt. 1905, um fyrningu skulda. Jeg kynni betur við, ef nefndin hefir ekki neitt á móti því, að sami fyrningarfrestur gildi einnig um þessa kröfutegund.

Matthías Ólafsson Jeg vil stuttlega gjöra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Jeg hafði hugsað mjer að greiða atkvæði í þessu máli alt eftir því, hvernig færi með sparisjóðslögin. Ef jeg væri búinn að sjá, að sparisjóðirnir yrðu ekki tryggari en þeir eru, eins og þeir fóru hjer úr deildinni, myndi jeg greiða atkv. með þessu frumv., því að jeg vil, að til sje í landinu sjóðir, sem menn geta borið fult traust til. En ef frekari trygging fæst fyrir sparisjóðunum, vildi jeg greiða atkvæði á móti þessu frumv., af því, að það myndi spilla fyrir starfsemi sparisjóðanna, þannig, að það fje, sem nú er notað til margra nytsamra fyrirtækja úti um land, myndi að miklu leyti renna til póstsparisjóða. Jeg staðhæfi, að stjórnarfrumv. miðar til þess, að tryggja sparisjóðina og gjöra þá eins óhulta eins og þessa. Að svo komnu tek jeg enga afstöðu í þessu máli.

Framsm. (Guðmundur Hannesson) Það er hverju orði sannara hjá háttv. þingm. N.-Þing. (B. S.), að þegar litið er til vaxtanna, þá eru þeir minni í póstsparisjóðum en annarstaðar, þar sem hægt er að ávaxta sparifje. En reynslan hefir orðið sú ytra, að margir menn hafa litið síður á það, þótt vextirnir væru lægri, en þótt meiru máli skifta, að geymsla fjárins væri trygg, og lagt því fje sitt í póstsparisjóði. Líklegt að mönnum færi eins hjer í þessu efni. Þó taldi nefndin, að það mundi vega hjer þyngra, að menn vilja gjarna dylja, að þeir eigi fje í sjóðum. Þess vegna senda sveitamenn fje til Reykjavíkur í stað þess, að láta það í hjeraðssjóði, þó þeir kynnu að vera góðir, og dregst fjeð þannig úr sveitunum. Kæmust póstsparisjóðir á stofn myndu slíkir menn nota þá frekar en hjeraðssjóðina. Erlendis safna menn miklu fje; þar eru miljónir verkamanna o. fl., er fá alt af kaup sitt greitt á viku hverri, og kemur vel, að geta fyrirhafnarlítið komið því, er kann að verða afgangs þörfum, í póstsparisjóð. En hjer fá flestir afgangsfje sitt greitt á vissum tímum árs, tvisvar eða þrisvar, og geta venjulega komið fjenu á sparisjóð hjeraðsins fyrirhafnarlítið. Hvað starfstímann snertir má gjöra ráð fyrir, að póstsparisjóður sje lengur opinn á degi hverjum, en ekki mun þetta miklu skifta úti um land, því sparisjóðirnir munu gjöra sitt til að afgreiða menn, ef nauðsyn krefur, á hvaða tíma dags sem er.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Það er kunnugra en svo, að frá þurfi að segja, að ýmsir, bæði einstakir menn og heil hjeruð, eru mjög óánægð með ýms ákvæði í vegalögunum frá 1907. Og vegalagafrumvörpin, sem nú eru hjer á dagskrá, þrjú í röð, sýna þetta líka best. Þau eru öll til þess gjörð, að gjöra breytingar á rangsleitnum fyrirmælum vegalaganna, og eiga að bæta úr göllunum á þeim. Sjerstaklega vil jeg minna á það, að þótt nú verði samþ. frumvarpið um Stykkishólmsveginn svo kallaða og að viðhald hans yrði framvegis kostað af landssjóði, samkvæmt þeirri venju, sem ella gildir um aðra þjóðvegi landsins, þá vona jeg, að háttv. deild verði mjer samdóma um það, að þótt þessi eini galli á vegalögunum yrði þar með lagaður, þá sjeu svo margir eftir samt, að ástæða sje til þess, að endurskoða lögin öll frá rótum. Og mín till. fer nú fram á það, að stjórnin sjái um, að það verði gjört, helst af öllu fyrir næsta þing. Jeg tel það góðan vott um væntanlegt fylgi háttv. deildar við þetta mál, að háttv.þm. S.-Þing. (P. J.), sem áður hefir oftast sett sig á móti öllum breytingum á vegalögunum, hefir nú verið hlyntur þeim breytingum, sem hjer hafa legið fyrir. Þetta er vottur um það, að annmarkarnir á lögunum eru að verða augljósari, einnig þeim háttv. þingmönnum, sem áður höfðu talið þau góð og gild. Skifting laganna á vegunum í þjóðvegi og flutningabrautir er mjög af handahófi gjörð og ósamrýmanleg, þegar bornir eru saman einstakir kaflar. Þannig liggur það nær, að álíta allan veginn austur um Árnessýslu og Rangárvallasýslu þjóðveg en flutningabraut. Og sama er að segja um ýmsa aðra póstvegi og vegi, sem tengja sveit við sveit, og sveitirnar við höfuðstað landsins, eins og t. d. vegurinn frá Blönduósi um Húnavatnssýslu, og fleiri vegir. Jeg skal kannast við það, að hjer verður oft erfitt að draga merkjalínur á milli, en eftir því sem vegunum fjölgar, þá verða þær þó auðdregnari en 1907, áður en gjörðar voru margar þær bætur og breytingar, sem nú eru orðnar. Tímarnir breytast, og það er ekki von, að lög, eins og þessi, geti átt sjer langan aldur. Því valda kröfur tímans og breyttir hagir og samgöngur. Þetta hefir háttv. deild líka viðurkent, með því að samþykkja frumvörpin um Dalaveginn og Stykkishólmsveginn. Jeg hefði nú fyrir mitt leyti álitið það æskilegast, að láta alt breytingakák bíða, þangað til lögunum yrði breytt í heild sinni, en af því jeg hefi talið þessi frumvörp, sem hjer hafa legið fyrir, vera heldur til bóta en hitt, þá hefi jeg verið með þeim. En þótt þau verði samþykt, þá álít jeg engu síður þörf á gagngjörðri endurskoðun á vegalögunum, og því vona jeg, að till. mín á þgskj. 228 verði samþykt. Eins og jeg hefi sagt, er grundvöllurinn undir þessari skiftingu á þjóðvegi og flutningabraut ekki traustur nje eðlilegur. Það verður að finna annan, og þá verður um leið að sjá um það, að einstökum hjeruðum sje ekki gjört rangt til með lagningu og viðhaldi vega. Viðhaldið er þegar orðið þungt í þeim hjeruðum, sem búin eru að fá vegi, svo að nokkru nemi, og það verður enn tilfinnanlegra með hverju ári. Nú leggja margar sýslur kapp á það, að leggja sýsluvegi í ákafa og fá til þess styrk úr landssjóði. Jeg tel það ekki eftir, en afleiðingin verður sú, að þessir nýju vegir krefjast enn meira viðhaldskostnaðar, og það kostar meira viðhald á akfærum vegum en að ryðja vegi og brúa keldur, eins og áður var siðurinn. Flutningabrautir eru nú að komast upp víða, smátt og smátt, og þegar viðhald þeirra kemur á sýslufjelögin, auk allra sýsluveganna, þá verður það tilfinnanlegur skattur, og hann er meira að segja þegar orðinn það sumstaðar. Jeg skal ekki fara út í það, hvaða leið ætti að fara, til þess að fá komið á meiri jöfnuði og sanngirni í þessu efni. Sumir hafa álitið, að til mála gæti komið, að láta hjeruðin borga nokkurn hluta viðhaldsins á flutningabrautunum, t. d. 1/3 eða helming. Jeg segi ekkert um það, en hitt segi jeg, að að svo búið má ekki lengur standa; annars eru allar horfur á því, að fara kunni um fleiri vegi eins og veginn vestur um Mýrarnar, að þeim verði svo illa við haldið, að til vandræða horfi. Um þann veg var svo ástatt, að hjeraðsmenn orkuðu ekki að halda honum við, með fram af því að hann mun hafa verið illa gjörður í fyrstu, og svo getur víðar verið. Þá verður að líta á það, að sýslurnar hafa engan tekjustofn, til þess að svara þessum gjöldum, nema verkfæramenn, og það væri mjög gott, ef hægt væri á einhvern hátt að bæta úr þessu. Þess vegna fer seinni liður tillögunnar fram á það, að stjórnin leitist við, að finna tekjustofna handa sýslufjelögunum, til þess að þau geti staðist kostnaðinn af vegaviðhaldinu, að svo miklu leyti sem hann kynni að verða á þau lagður. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þetta mál, en vænti hins besta um það, að tillagan verði samþykt.

Sveinn Björnsson Þetta er án efa mikils vert mál, og skal jeg ekki að svo stöddu fara mikið út í ástæður háttv. flutningsmanns fyrir tillögunni, en að eins taka það fram, að úr því að fram er komin tillaga um endurskoðun á vegalögunum og breytingar á ákvæðum þeirra, um viðhald flutningabrauta o. s. frv., þá hefði um leið verið rjett að athuga, hvort ekki væri ástæða til að breyta til um vegagjörðaraðferðina, sem hingað til hefir tíðkast, um suma vegina að minsta kosti. Það hefir sýnt sig, að viðhald veganna hefir orðið afardýrt, þar sem flutningamagn er nokkuð að mun. Svo dýrt, að það hefir kostað sama sem nýjan veg á fáum árum. Og þetta mál, sem hefir svo mikla fjárhagslega þýðingu, að ekki má dragast, að það verði athugað, og jeg hygg að þetta, hve þungbært viðhaldið verður, eigi rót sína í því, hve vegirnir eru í fyrstu - ja, illa gjörðir þykir nú líklega of mikið sagt, en ófullkomnir skulum við segja. Ef jeg hefði athugað þetta nógu snemma, þá hefði jeg komið fram með brtt. við þessa þingsál.till.  (Sigurður Sigurðsson: Það má taka hana út af dagskrá í þetta sinn)  . Já, það var einmitt það, sem jeg vildi spyrja um, hvort mönnum þætti það ekki rjett. Og enn fremur vildi jeg skjóta því að þeim, hvort ekki væri ástæða til þess, þegar um svo mikið mál er að ræða, að till. komi fram frá öllu þinginu, en ekki bara annari deildinni.

Flutnm. (Sig. Sigurðsson) Jeg leyfi mjer þá að óska þess, að málið verði tekið út af dagskrá og umræðunni frestað.

Þorleifur Jónsson Þar sem þetta er merkismál, þá hefir mjer dottið í hug, hvort ekki væri rjett, að það yrði athugað í nefnd, einkum með tilliti til þess, sem háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) sagði áðan og þar sem hjer er nú til vegalaganefnd, þá mætti vísa því til hennar. Ef háttv. flutningsm. (S. S.) er ekki í henni, þá getur hún bætt honum við sig. Það er því tillaga mín, að málinu verði vísað til vegalaganefndar, og að hún bæti við sig tveim mönnum, ef þurfa þykir.