Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Gunnari Braga Sveinssyni, Kristjáni Þór Júlíussyni og Kristjáni L. Möller um að þau séu á leið á alþjóðaþing Sameinuðu þjóðanna og geti ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur. Í dag taka sæti á Alþingi varamenn þeirra, Ólafur Þór Gunnarsson, Sindri Sigurgeirsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Logi Már Einarsson. Ólafur Þór Gunnarsson, Sindri Sigurgeirsson og Logi Már Einarsson hafa áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og eru boðnir velkomnir til starfa á ný. Kjörbréf Arnbjargar Sveinsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseta hefur borist tilkynning frá þingflokksformanni Hreyfingarinnar um mannaskipti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber 16. gr. þingskapa. Þór Saari tekur sæti sem varamaður í nefndinni í stað Birgittu Jónsdóttur. Þessi mannaskipti skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Nú er um hálft ár síðan álit og úrskurður kærunefndar jafnréttismála í málefnum varðandi ráðningu Önnu Kristínar Ólafsdóttur lá fyrir þar sem sagt var alveg skýrt að forsætisráðherra hefði gerst brotlegur við jafnréttismálin. Ég vil draga fram að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið mjög drjúgur og ötull talsmaður jafnréttismála í þau ár sem hún hefur setið á Alþingi. Því skal haldið til haga og ég geri það hér með. Þess vegna er sárt þegar kona er í fyrsta sinn í stóli forsætisráðherra að upplifa að jafnréttislög séu brotin, ekki síst eftir þá breytingu sem Alþingi gerði að frumkvæði hennar og ýmissa þingmanna að gera álit og úrskurð kærunefndar jafnréttismála bindandi. Þess vegna spyr ég um stöðuna í þessu máli. Mér finnst skipta máli hvaða merki, orð og athafnir koma fram af hálfu forsætisráðherra í þessu máli. Hvað líður þessu máli, hvar stendur það, er búið að ná sáttum við Önnu Kristínu Ólafsdóttur? Aðrir ráðherrar sem hafa því miður gerst brotlegir gagnvart jafnréttismálum völdu á sínum tíma að semja í stað þess að fara í mál. Hver er staðan í málinu? Er búið að ná sáttum við þann sem var brotið á eða stöndum við frammi fyrir málaferlum sem tengjast þá broti forsætisráðherra á jafnréttislögum?

Virðulegi forseti. Ég hef margrætt þetta mál úr þessum ræðustól, m.a. vegna ítrekaðra fyrirspurna frá þessum hv. fyrirspyrjanda. Staða málsins er sú að ég leitaði sátta í þessu máli og það tókst ekki þannig að kærandinn ákvað að höfða skaðabótamál fyrir dómstólunum. Þannig er staðan núna.

Frú forseti. Annaðhvort er mönnum alvara í þeim efnum að undirstrika mikilvægi jafnréttismála eða ekki. Þess vegna mun ég koma hingað aftur og aftur þangað til við fáum að vita um niðurstöðu, afstöðu og viðhorf hæstv. forsætisráðherra í þessum málum. Við vitum nú þegar að hún vildi ekki ná sáttum við brotaþola í þessu máli heldur var farið í mál. Mér finnst það miður því að það er alveg ljóst eftir lagabreytingu sem þingið stóð fyrir í þeirri niðurstöðu að úrskurður kærunefndar jafnréttismála yrði bindandi til að undirstrika mikilvægi úrskurðar þeirrar nefndar. Þess vegna segi ég að það er þyngra en tárum taki að upplifa það að forsætisráðherra Íslands sem hefur gerst brotlegur við jafnréttislögin ætli að ljúka þessu máli fyrir dómstólum. Gott og vel. Ég mun ekki fara gegn því að menn leiti réttar síns fyrir dómstólum, það er bara eðli og gangvirki réttarkerfisins og þess ríkis sem við köllum réttarríki, a.m.k. enn sem komið er. Engu að síður hefði ég talið 

Virðulegi forseti. Ég hef marglýst viðhorfum mínum til þessa máls úr þessum ræðustól og ætla ekki að ítreka þau. Það er rangt sem hv. þingmaður hélt fram þrátt fyrir að ég hefði sagt annað fyrir augnabliki, ég gerði tilraun til að ná sáttum í þessu máli en umsækjandinn um þessa stöðu - sem sérstök hæfisnefnd fór yfir var úrskurðuð þar í 5. sæti af þeim umsækjendum sem sóttu um - vildi ekki ná sáttum í þessu máli, kaus að fara með það fyrir dómstóla. Þannig er staðan og við fáum þá varla niðurstöðu í þetta mál fyrr en niðurstaða dómstólanna liggur fyrir.

Frú forseti. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um fæðuöryggismál og í gær var alþjóðadagur matvæla hjá Alþjóðamatvælastofnuninni. Fyrr í dag var Ástralinn Julian Cribb með áhugaverðan fyrirlestur í húsakynnum Íslenskrar erfðagreiningar þar sem hann fjallaði um fæðuöryggismál og vakti mjög marga til umhugsunar um að fæðuöryggismál eru stórmál á alþjóðavettvangi. Á Íslandi hefur oft verið litið þó nokkuð niður á þetta orð, fæðuöryggi, og talið að það væri einungis notað af forsvarsmönnum bænda í baráttu sinni. Það er hins vegar ljóst að umræða um matvæli og hækkun matvælaverðs er mjög mikil í heiminum og FAO spáir mikilli hækkun á matvælaverði. Við heyrðum einnig í morgun að það fjölgar um 240 þús. manns á hverjum degi þannig að það eru 240 þús. fleiri í mat hjá okkur í dag en voru í gær. Hæstv. forsætisráðherra fer fyrir þessari ríkisstjórn og á vegum forsætisráðherra var unnin á sínum tíma Sóknaráætlun 20/20 þar sem kemur fram í 14. lið að hlutfall innlendrar matvöru í neyslu landsmanna skuli aukast um 10% fyrir árið 2020. Svo segir í samstarfsyfirlýsingu flokkanna sem stýra þessu landi í kaflanum „Sóknarstefna til framtíðar“: „Ríkisstjórnin mun standa vörð um innlendan landbúnað og tryggja fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar og standa vörð um störf í matvælaiðnaði. Íslenskur landbúnaður verði efldur með áherslu á fullvinnslu afurða og markaðssókn innan lands sem utan.“ Ég spyr forsætisráðherra einfaldlega: Hvað er að frétta af þessum málum? Hvað finnst ríkisstjórninni um fæðuöryggismál og tekur hún slíkt ekki alvarlega? Mig langar til að forvitnast um það 

Forseti vill minna hv. þingmenn á hefðbundin ávarpsorð í þingsal.

Virðulegi forseti. Þetta er vitaskuld mikilvægt mál sem hv. þingmaður tekur upp, fæðuöryggismálin. Vissulega var það tekið inn í 20/20-sóknaráætlun okkar sem unnið er eftir og það markmið sett sem hv. þingmaður fór yfir um innlend matvæli að því er varðar aukninguna á því tímabili sem þessi sóknaráætlun er í gildi. Þegar við skoðum fæðuöryggismál og innlenda matvælaframleiðslu er mjög mikilvægt að við horfum alltaf til þessara mála út frá sjónarmiðum neytenda og bænda. Hagsmunir þessara aðila fara saman. Stundum hefur framkvæmdin að því er varðar innlenda matvælaframleiðslu, af því að við viljum gjarnan líka flytja út matvæli okkar, ekki verið til hagsbóta fyrir neytandann, t.d. að því er varðar ofurtollana á kjötinu sem við höfum margoft farið í gegnum á þinginu, bæði á síðasta septemberþingi og áður. Þetta er mjög mikilvægt mál sem hv. þingmaður nefndi. Ég man ekki nákvæmlega hvernig þessi áætlun er varðandi sérstaklega innlendu matvælaframleiðsluna og aukninguna á henni í 20/20 en þar er sett fram áætlun eins og um ýmislegt annað í þeirri sóknaráætlun. Vissulega eru fæðuöryggismálin og innlend matvælaframleiðsla mjög mikilvæg, en við verðum líka að horfa á þetta út frá því sjónarmiði að þegar við horfum á íslenska matvælaframleiðslu á hún að vera til hagsbóta bæði fyrir bændur og neytendur. Eins og hún er framkvæmd í dag virðist nokkuð skorta upp á það að hún sé til hagsbóta fyrir innlenda neytendur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en lýsi mig algjörlega ósammála henni um að sú stefna sem rekin er í dag sé ekki til hagsbóta fyrir íslenska neytendur. Við höfum sýnt fram á það að á undanförnum árum, frá því fyrir hrun 2007, hafa innlend matvæli á Íslandi hækkað mun minna en önnur matvæli og hækkað minna en vísitalan í heild. Þetta er einfaldlega rangt hjá ráðherranum. Mig langar til að segja hér við hæstv. ráðherra að nú síðar í vikunni mun varaformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, vonandi mæla fyrir þingsályktunartillögu um sókn í atvinnumálum og þar er að finna ágætan kafla um landbúnað sem ég held að væri gott fyrir ríkisstjórnina að kynna sér. Þetta er allt undir því plani B sem Framsóknarflokkurinn kynnti í dag og væri áhugavert fyrir ríkisstjórn Íslands að hafa það í huga þegar hún vinnur að þessum málum.

Virðulegi forseti. Þótt við séum sammála um fæðuöryggi og að við þurfum að hafa eðlilegan hlut innlendra matvæla í framleiðslu okkar erum við algerlega ósammála um framkvæmd landbúnaðarstefnunnar. Hún er ekki til hagsbóta fyrir neytendur að öllu leyti. Við vitum að tollarnir 

Virðulegi forseti. Í tilefni af 200 ára fæðingarafmæli Jóns Sigurðssonar forseta 17. júní sl. ályktaði Alþingi að stofnuð yrði prófessorsstaða tengd nafni hans. Það kom fram í ályktunartextanum að prófessorsstaðan skyldi vera við Háskóla Íslands en starfsskyldur þess sem henni gegnir verði meðal annars við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og í samstarfi við Háskólasetur Vestfjarða. Þetta er síðan nánar útskýrt í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni og þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Vel þykir fara á því að starfsstöð prófessorsins verði á heimaslóðum Jóns Sigurðssonar því höfuðviðfangsefni prófessorsins verður rannsóknir og kennsla á þeim sviðum sem tengjast lífi og starfi Jóns. Æskilegt er að prófessorinn hafi búsetu nálægt starfsstöð sinni; sú er reynslan af þátttöku vísindamanna í starfi háskólasetranna, en aðstæður vísindamanna og mat hæfnisnefndar verður þó að ráða niðurstöðu um það atriði hverju sinni.“ Hæstv. forsætisráðherra kom svo vestur á Hrafnseyri 17. júní sl., áréttaði þessi sjónarmið og sagði þá, með leyfi virðulegs forseta: „Sá sem gegna mun stöðunni skal hafa fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni og hafa um kennslu og rannsóknir starfsskyldur og samstarf við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og Háskólasetur Vestfjarða.“ Það gerðist hins vegar 15. september sl. að Háskóli Íslands auglýsti stöðu prófessorsins til umsóknar og þar segir, með leyfi virðulegs forseta enn á ný: „Gert er ráð fyrir starfsstöð á tveimur stöðum, þ.e. að Hrafnseyri við Arnarfjörð og við Háskóla Íslands.“ Þessi ályktun er algjörlega í ósamræmi við vilja Alþingis og þau loforð sem hæstv. forsætisráðherra gaf á Hrafnseyri. Þá spyr ég: Hvernig hyggst hæstv. forsætisráðherra bregðast við? Ég tel eðlilegast að hæstv. forsætisráðherra krefjist þess af Háskóla Íslands að auglýsingin verði dregin til baka. Til þessa embættis var stofnað með sérstökum hætti af hátíðlegu tilefni sem við öll þekkjum. Það er verið að koma í bakið á okkur öllum og ómerkja fyrirheit hæstv. forsætisráðherra sem voru gefin á fæðingarstað Jóns Sigurðssonar 

Virðulegi forseti. Ég staðfesti að sú lýsing sem hv. þingmaður fer hér með, bæði að því er varðar mín orð og það sem var samþykkt hér, er alveg rétt. Það hlýtur þá að vera einhver skýring á því ef staðan er auglýst með allt öðrum hætti af háskólanum í september eins og hv. þingmaður vitnaði til. Ég mun af þessu gefna tilefni fara yfir það mál og grennslast fyrir um það hvaða skýringa er að leita á því að þarna hafi verið brugðið frá þeim fyrirmælum og þeim ásetningi sem var þegar Alþingi samþykkti þessa prófessorsstöðu og því sem ég sagði á Hrafnseyri í júní. Ég mun leita skýringa á því hvað hefur orðið til þess að þarna var breytt út af og koma því á framfæri við hv. þingmann. Ég hef ekki frekari upplýsingar um það hér og nú.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra og því að hæstv. ráðherra muni beita sér í þessu máli. Það er ljóst mál hvað hér hefur gerst, einfaldlega það að Háskóli Íslands hefur farið af stað með þessa auglýsingu í blóra við vilja Alþingis og í blóra við yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Þetta tel ég grafalvarlegt mál. Auðvitað er Háskóli Íslands sjálfstæð stofnun og vitaskuld er það þannig almennt talað að við mundum ekki hafa afskipti af máli eins og þessu nema vegna þess hvernig til þess var stofnað. Það var stofnað til þessa máls eins og við öll munum á sérstökum hátíðarfundi þar sem við samþykktum þessa þingsályktun með öllum greiddum atkvæðum eftir því sem ég best man. Síðan var málið frekar útskýrt í greinargerð, eins og ég gerði frekar grein fyrir, og síðan áréttað af hálfu hæstv. forsætisráðherra á hátíðarfundinum á Hrafnseyri þar sem við sem þar vorum viðstödd fögnuðum öll yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra. Hér fór ekkert á milli mála. Háskóli Íslands er bundinn af þessari samþykkt. Ástæðan fyrir því að verið er að auglýsa þetta prófessorsembætti er að Alþingi ákvað að það yrði gert og með þeim hætti sem ég hef þegar gert grein fyrir og hæstv. forsætisráðherra hefur nú staðfest að er rétt lýsing á öllu því sem þarna gerðist. Við öll sem vorum viðstödd  Að öðru leyti fagna ég yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra og tel að Háskóli Íslands eigi að draga til baka auglýsinguna og auglýsa með þeim hætti sem Alþingi hafði gert ráð fyrir. 
            

Frú forseti. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er að finna sérstakan kafla um mannréttindi og lýðræði. Þar kemur meðal annars fram að leggja eigi aukna áherslu á kvenfrelsi, að málaflokkur jafnréttismála fái aukið vægi innan stjórnkerfisins, Jafnréttisstofa efld og sjálfstæði hennar, jafnréttismál flytjist til forsætisráðuneytisins, áhrif kvenna í endurreisninni verði tryggð, hlutfall kynja jafnað á öllum sviðum o.s.frv. og að þetta verði haft að leiðarljósi við atvinnusköpun. Enn fremur ætlar ríkisstjórnin að grípa til aðgerða til að útrýma kynbundnum launamun í samvinnu við hagsmunasamtök og grípa til aðgerða til að útrýma kynbundnu ofbeldi. Þegar ég fór að fletta skrá ríkisstjórnarinnar um þingmál varð mér starsýnt á að það var nánast ekkert mál þar sem kemur inn á samstarfsyfirlýsinguna. Frá forsætisráðuneytinu kemur frumvarp til upplýsingalaga, breyting á stjórnsýslulögum, fækkun úrskurðarnefnda, skýrslur um framkvæmdir þingsályktana, skýrsla um áhrif laga um opinberar eftirlitsreglur o.fl., skýrsla um ráðstöfun lands og landsréttinda og skýrsla um siðferðileg viðmið í stjórnsýslunni. Hér er ekkert um aukið kvenfrelsi og ekkert um kynbundinn launamun. Það er aðeins eitt frumvarp sem hefur snertiflöt við það og það er frumvarp hæstv. innanríkisráðherra um kynferðislega misbeitingu og ofbeldi gegn börnum. Ég spyr að þessu gefna tilefni hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ráðherra jafnréttismála: Hvers vegna er þetta svo? Hvar er áherslan á kvenfrelsið í málaskrá ríkisstjórnarinnar? Hvað er í bígerð til að efna fyrirheitin, loforðin sem svo stór hópur kvenna meðal kjósenda ríkisstjórnarflokkanna batt svo miklar vonir við vorið 2009?

Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn ákvað að auka vægi jafnréttismála og mannréttindamála með því að skipa sérstaka ráðherranefnd um jafnréttismál og mannréttindamál sem er í forsætisráðuneytinu og hittist reglulega til að fara yfir stöðu mála. Skýringin á því að ekki er að finna nein mál í þessari málaskrá sem hv. þingmaður nefndi er að ef mál eru flutt sem snerta jafnréttismál heyra þau að öllu jöfnu undir velferðarráðherra. Hann flytur til að mynda tillögur um jafnréttismál og framkvæmdaáætlanir í launamálum sem við fórum fyrir nokkrum dögum yfir á ráðherranefndarfundi um launamálin vegna þess að við höfum áhyggjur af stöðunni. Nýlegar skoðanakannanir hafa sýnt að hjá opinberum aðilum sé afturhvarf í þessum málum og það er nokkuð sem við viljum ekki búa við. Við fórum vel yfir það, fjórir ráðherrar sem erum í þessum ráðherrahóp, með embættismönnum okkar hvernig hægt væri að bregðast við. Nú er verið að vinna ákveðna aðgerðaáætlun sem þessi fjögur ráðuneyti koma að ásamt Jafnréttisstofu um hvernig hægt er að taka á þessum launamun og hún verður væntanlega tilbúin um næstu áramót. Síðan hefur auðvitað ýmislegt breyst í þessum málum. Ég held að ég fari rétt með að við séum búin að ná þeim markmiðum að að lágmarki 40% af hvoru kyni sitji í nefndum, stjórnum og ráðum á vegum hins opinbera. Það hefur verið sett löggjöf um að auka hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja og lífeyrissjóða ef ég man rétt. Mig minnir að hún eigi fljótlega að taka gildi. Við höfum sett lög kennd við austurrísku leiðina að því er varðar heimilisofbeldi o.s.frv. þannig að þessi ríkisstjórn hefur virkilega 

Frú forseti. Ýmislegt hefur áunnist í jafnréttismálum gegnum árin, ýmislegt sem hefur borið upp á þinginu, þingmannamál sem hafa komið fram. Það sem ég var að vekja athygli á er að í þingmálaskránni er aðeins eitt mál með snertiflöt við aukna áherslu á kvenfrelsi, óbeinan snertiflöt. Það er óviðunandi. Við ætluðum að hefja sókn með nýrri ríkisstjórn vorið 2009. Það hefur frekar þokast í veigamiklum þáttum aftur á bak þó að eitt og annað hafi áunnist, það er hárrétt hjá hæstv. forsætisráðherra. En kynbundið ofbeldi er enn þá landlægt og kynbundinn launamunur hefur aukist. Hann datt niður 2008 við hrunið en er að aukast núna. Hérna eru skýringar á því. Menn sáu þetta fyrir. Það er líka annað sem hefur gerst í fjárlögum og sparnaði, 70–80% af kvennastörfum hafa farið niður í niðurskurð ríkisstjórnar, 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að telja allt sem ríkisstjórnin hefur gert og er að vinna að í jafnréttismálum með því að fletta málaskrá ríkisstjórnarinnar. Það sem skiptir máli er hver framkvæmdin er á hlutunum og það var það sem ég var að koma að áðan, þ.e. hvað það er sem við erum að vinna í sérstakri ráðherranefnd um jafnréttismál. Það er í fyrsta skipti sem slík ráðherranefnd hefur verið sett á laggirnar og það er af því að við viljum gefa þessu aukið vægi. Þar förum við alveg yfir sviðið í öllum þeim málum sem hv. þingmaður nefndi, ekki síst er okkur ofarlega í huga núna launamismunurinn sem viljum taka á. Fækkun á kvennastörfum er auðvitað áhyggjuefni. Ég kann ekki alveg að nefna þessa tölu sem hv. þingmaður nefndi en ég hef heyrt lægri tölu en þetta. Þetta er áhyggjuefni en að því erum við auðvitað að vinna, 

Forseti. Mig langar að eiga hér orðastað við innanríkisráðherra sem einnig er ráðherra sveitarstjórnarmála. Við höfum haft fréttir af því og sum fundið á eigin skinni að jörð á Hellisheiði skelfur. Þetta er vegna svokallaðrar niðurdælingar á vegum Orkuveitu Reykjavíkur, þetta eru sem sagt manngerðir jarðskjálftar. Nú langar mig að spyrja ráðherra sveitarstjórnarmála hver sé í raun réttarstaða íbúa á þessu skjálftasvæði, í Hveragerði og þar í kring, og hvort hann sjái einhverja lausn á málinu. Hvar liggur ábyrgðin á þessu og hver er ábyrgur ef þarna verður tjón af völdum manngerðra jarðskjálfta? Er þetta ástand undir einhverjum kringumstæðum boðlegt? Hversu langt er hægt að ganga í virkjanaframkvæmdum?

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mjög verðugt umræðuefni þótt ég kunni ekki að svara því eða hvort viðfangsefnið heyri undir ráðuneyti mitt sérstaklega, innanríkisráðuneytið. Þarna koma önnur ráðuneyti einnig við sögu, iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti svo dæmi séu tekin. Mér finnst sjálfsagt að taka þessa spurningu upp og ég skal fylgja henni eftir innan stjórnsýslunnar.

Forseti. Ég þakka fyrir þetta svar eins langt og það nær og tek viljann fyrir verkið. Ég átta mig á því að þetta er flókið mál og kemur inn á fleiri staði. Hér beini ég samt aðallega sjónum mínum að íbúum í ákveðnu sveitarfélagi sem heitir Hveragerði. Hver er staða þeirra og réttur til að geta staðið kyrr án þess að jörðin hristist undir manni?

Hæstv. forseti. Ég ítreka mitt fyrra svar.

Forseti. Þótt seint sé er rétt í tilefni þessarar fyrirspurnar að óska Sinfóníuhljómsveitinni, tónlistarmönnum öðrum og okkur öllum til hamingju með nýtt og afar veglegt tónlistarhús í höfuðborginni. Þetta hefur verið draumur um árabil eins og allir vita og því ber að fagna að hann hafi ræst. Óvenjulegar aðstæður ríktu hins vegar hér á landi við undirbúning og fyrstu framkvæmdir að þessu tónlistarhúsi. Ástand sem kennt er við 2007 bjó meðal annars til afar flókna stjórnskipan og töluvert flúr við skipulagningu og undirbúning hússins í samblandi einkaaðila og opinberra aðila sem varla teldist heppilegt á okkar tímum eftir hrun sem felldi þetta reyndar allt saman aftur í opinbera eigu og umsjá. Vegna fyrri aðstæðna varð hins vegar eftir ákaflega flókið kerfi og hugsunarháttur og framgöngustíll einkageirans virðist hafa loðað við forustuhópinn í Hörpu og ímynd þess húss sem er mjög vont til frambúðar. Þess vegna er mennta- og menningarmálaráðherra spurður hvaða breytingar séu fyrirhugaðar á stjórnskipan og rekstrarformi Hörpu nú þegar húsið er komið í gang og framkvæmdum að einhverju leyti lokið. Í öðru lagi var í fyrirspurn á síðasta þingi spurt um kostnað sem þá var sagður vera samkvæmt útkomuspá 17,5 milljarðar kr. Fyrirspurnin var klaufalega orðuð og þess vegna því ekki svarað sem fyrirspyrjandanum, mér, þótti mikilvægt að fá svar við, þ.e. hver heildarkostnaðurinn við húsið hefði verið. Nú er því spurt um áætlaðan heildarkostnað við húsið frá upphafi og til þessa dags og með þeim framkvæmdum sem eftir eru. Einnig er spurt: Hvaða framkvæmdir eru það? Í þriðja lagi er af þessu tilefni líka spurt um það sem vantaði í síðustu fyrirspurn: Hversu mikið fé var afskrifað við yfirtöku verkefnisins eftir hrun? Á hvern fellur sá kostnaður? Þessi spurning er orðuð á mjög einfaldan hátt, jafnvel barnslegan. Það er með ráðum gert því að það er við þessum spurningum sem margir áhugamenn um þetta hús vilja fá 

Virðulegi forseti. Ég vík fyrst að fyrsta lið fyrirspurnarinnar þar sem spurt er hvaða breytingar séu fyrirhugaðar á stjórnskipan og rekstrarformi tónlistar- og ráðstefnuhússins. Fyrir hrun hafði verið gert ráð fyrir að eignarhald og rekstur Hörpu yrði í höndum einkaaðila, Portusar sem er móðurfélag Agos og Totusar sem skipta með sér eignarhaldi á rekstri Hörpu. Ríki og borg stofnuðu sameiginlega félag, Austurhöfn, sem gegndi hlutverki kaupanda samkvæmt samkomulagi sem aðilar gerðu með sér 9. mars 2006. Þegar kom að yfirtöku ríkis og borgar á verkefninu var ákveðið að hrófla ekki við því skipulagi sem búið var að koma upp, enda um að ræða flókið samspil samninga og skuldbindinga við verktaka af ýmsu tagi. Eftir á að hyggja hefur þessi ákvörðun reynst heilladrjúg. Hins vegar hefur verið áhugi á að einfalda þetta fyrirkomulag að gefnu tilefni, eins og kemur reyndar fram í fyrirspurninni, eftir að byggingu hússins lyki. Nú hafa orðið þessi þáttaskil í verkefninu að húsið hefur hafið starfsemi og verið er að ljúka við síðustu verkþætti byggingarinnar. Þá er unnið að endurfjármögnun þeirra skuldbindinga sem ráðist var í við yfirtökuna. Að undanförnu hafa ríki og borg unnið að eigandastefnu fyrir Hörpu og nú er verið að leggja lokahönd á drög sem lögð verða fljótlega fram til kynningar, vonandi á allra næstu vikum, en þar verða birt meginmarkmið ríkis og borgar með rekstri hússins og þau gildi sem því er ætlað að starfa eftir. Um rekstrarformið er það að segja að gert er ráð fyrir að skilið verði betur á milli þeirra verkefna sem lúta að frekari framkvæmdum á svæðinu annars vegar, svo sem á byggingarreit fyrir hótel sem nú er í söluferli, og reksturs Hörpu hins vegar. Þeir reitir sem eru óbyggðir eru í eigu Sítusar, sem er systurfélag Portusar, en Portus og félög sem heyra undir það verða þá sameinuð undir eitt félag sem sjái um eignarhald og rekstur Hörpu. Áfram er gert ráð fyrir að Harpa verði hlutafélag en í sameiginlegri eigu ríkis og borgar. Þá er verið að leggja lokahönd á fyrirkomulag eftirlits og umsýslu vegna núgildandi þjónustusamnings um starfsemi Hörpu á milli Austurhafnar og Portusar. Ég vona að þetta svar komi til móts við fyrstu spurningu fyrirspyrjanda. Varðandi heildarkostnað við byggingu hússins voru þær forsendur sem menn gáfu sér við yfirtöku verkefnisins að ekki þyrftu að koma til önnur framlög frá ríki og borg en gert var ráð fyrir í samningi Austurhafnar og Portusar frá 9. mars 2006. Að þessu hefur verið stefnt síðan. Á núverandi verðlagi nema þessi framlög 960 millj. kr. á ári og eru til 35 ára. Framlögin fylgja vísitölu neysluverðs. Hlutur ríkisins er þar 54%, en borgarinnar 46%. Í þeirri útkomuspá sem nú er miðað við er gert ráð fyrir að kostnaðurinn nemi um 17,7 milljörðum kr. frá því að ríki og borg yfirtóku verkefnið. Breytingar frá upphaflegri spá við yfirtöku verkefnisins má fyrst og fremst skýra með verðlagsþróun og breytingum á gengi krónunnar. Við þetta má bæta, eins og komið hefur fram opinberlega, að um 10 milljörðum hafði verið varið til byggingarinnar fyrir hrun, auk þess höfðu verið keyptir byggingarreitir aðrir en reitur Hörpu og lagt í töluverðan kostnað vegna þeirra. Allar kröfur Landsbankans á Portus og dótturfélag voru keyptar. Kaupverðið var tekið að láni með veði í byggingarreit á lóðinni öðrum en reit Hörpu. Ætlunin er að endurselja þá reiti fyrir þessum kostnaði og þessi hótellóð er nú í söluferli. Af þessu má vera ljóst að fjármögnun Hörpu og rekstur íþyngist ekki af þessum sökum. Loks spyr fyrirspyrjandi hversu mikið fé hafi verið afskrifað við yfirtöku verkefnisins eftir hrun og á hvern sá kostnaður falli. Eins og kom fram í svari mínu námu skuldbindingar Portusar við gamla Landsbankann um 10 milljörðum við yfirtöku verkefnisins, auk þess sem félögin sem stóðu að verkefninu höfðu lagt því til eigið fé. Þessar kröfur voru keyptar fyrir 1,6 milljarða kr. og kaupverðið var tekið að láni með veði í byggingarreitnum sem ég nefndi áðan. Þrír aðrir byggingarreitir voru einnig keyptir og andvirðið tekið að láni með veði í þeim reitum. Þeir eru í eigu systurfélags Portusar og útkoma úr endursölu þeirra á ekki að trufla rekstur Hörpu. Þó að við höfum ekki upplýsingar um það hvernig mismunurinn á verðmæti krafnanna hafi verið færður til bókar hjá viðkomandi félögum má leiða líkur að því að þær hafi verið eða verði afskrifaðar að hluta eða öllu leyti.

Ég þakka, forseti, fyrir þessar upplýsingar, einkum fyrir fyrsta liðinn. Það er kominn tími til að taka til í stjórnskipan þessa fyrirtækis í hinum almenna skilningi orðsins. Ég held að heillavænlegast sé að félag ríkis og borgar taki að sér þennan rekstur. Hvernig hann svo fer er annað mál sem við eigum eftir að horfa betur á og virða fyrir okkur. Þó að við vonum að allt fari vel reyndist kappið meira en forsjáin við byggingu þessa húss og þær áætlanir sem þar voru gerðar. Um síðari hluta svarsins kemur ekki annað fram en það sem áður er fram komið. Það er rétt að kveða ekki upp neinn dóm um það. Séu lagðar saman hinar einföldu tölur í þessu fá menn út um 28 milljarða, það er tala sem margir hafa dregið í efa og viljað hafa hærri. Ef til vill þarf hreinlega að gefa Alþingi og almenningi betri skýrslu en hægt er í svari við fyrirspurn. Það er ljóst að þetta hefur auðvitað kostað mikið fé. Ég sé ekki eftir peningum í menningarverkefni og sýti það ekki þó að þau nýtist líka ferðaþjónustunni en held að þetta dæmi hér verði að vera okkur víti til varnaðar í framtíðinni og að við verðum að undirbúa frekari sókn á þessu sviði og svipuðum með öðrum hætti en hingað til.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjandanum fyrir að taka umræðuna hér upp og tek undir mikilvægi þess að farið verði yfir málin með ítarlegri hætti þegar fyrir liggur endanlegt uppgjör eða staða mála og ekki síður þegar væntanlega liggur fyrir metnaðarfull eigandastefna ríkis og borgar sem endurspeglar lykilhlutverk hússins í menningarlífi þjóðarinnar til langrar framtíðar. Ég tek jafnframt undir mikilvægi þess að einfalda stjórnskipunina sem ber nokkurn keim af þeim tíðaranda sem ríkti þegar áformin voru fyrst uppi.

Frú forseti. Fyrir skömmu birtust niðurstöður starfshóps á vegum Reykjavíkurborgar sem var sérstaklega falið það hlutverk að fara yfir námsárangur drengja í skólum borgarinnar. Ég fullyrði hér og nú að allt landið á að líta til þessara kannana og niðurstaðna, hvort sem það er mitt eigið kjördæmi, þéttbýliskjarninn í kringum Reykjavík, eða önnur svæði landsins. Þar kemur fram eins og kom meðal annars fram í umræðunni að stór hópur drengja, fjórði hver 15 ára drengur, getur ekki lesið sér til gagns. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ráðuneyti menntamála hafi farið yfir þessa skýrslu og ætli sér að nýta sér hana til þess að reyna að greina fyrr og skima hvernig hægt er að koma til móts við það erfiða viðfangsefni að auka lesskilning ungra drengja. Það er alveg ljóst miðað við þær rannsóknir sem liggja fyrir og voru gerðar í 2. bekk grunnskóla að eitthvað er að. Menn sjá að það er ekki tekið á þessu alveg fram í 15 ára bekk. Því spyr ég ráðherra hvort hún muni beita sér fyrir því að það verði farið í skimanir á lestrarkunnáttu bæði drengja og stúlkna strax frá upphafi og því fylgt eftir þannig að það verði hugsanlega skimað strax í 2. bekk og menn sjái það þá í 4. bekk hvort einhver árangur hafi orðið strax á þeim tveimur árum sem fyrstu kannanirnar gefi til kynna. Ég held að það sé mikilvægt að við horfumst í augu við það að þetta er vandamál sem við þurfum að takast á við. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við það að komin sé ný tækni o.fl. Jú, það eru vissulega ákveðin samfélagsleg vandamál sem við þurfum að eiga við. Ég er hins vegar ekki á því endilega að rafbækurnar, eins og við þekkjum ágætlega, leysi allan vanda. Ég held að þær komi til móts við stóran hóp fólks. Það er alveg ljóst að þau börn sem lesa sér ekki til gagns með bóklestri á pappír munu ekki heldur gera það með rafbókum. Við þurfum að höfða til krakkanna þannig að þau fái áhuga á að lesa sér eitthvað til gagns. Það er alveg rétt sem komið hefur fram að stundum finnst manni bókmenntir strákanna, tala ég af eigin reynslu, ekkert ofboðslega merkilegar en við eigum að vera þakklát fyrir allt sem er lesið, hvort sem það eru íþróttir í blöðum eða teiknimyndasögur. Allt sem lesið er nýtist, ekki síst drengjum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið farið gaumgæfilega yfir þessa skýrslu til að koma til móts við það erfiða viðfangsefni sem er slakur lesskilningur fjórðungs hóps 15 ára drengja? Síðan er hitt fyrir forvitnissakir: Er hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Varðandi þessa skýrslu starfshóps Reykjavíkurborgar um námsárangur drengja í skólum sérstaklega er því til að svara að ráðuneytið hefur staðið fyrir þátttöku Íslands í PISA-rannsókninni frá því að hún hófst árið 2000. Námsmatsstofnun hefur séð um framkvæmd hennar hér á landi. Margar greiningar sem byggja á niðurstöðu rannsóknarinnar hafa verið unnar, m.a. á árangri kynjanna í stærðfræði og læsi. Kyn er gríðarlega mikilvæg breyta í þessari umræðu eins og öllum öðrum og það er fagnaðarefni að sveitarfélög skuli nýta sér þessi gögn í ríkari mæli en áður, skoða þau sérstaklega fyrir sína skóla, en það gerir þeim kleift að þróa skólastefnu sína og aðgerðir til að bæta skólastarf á hverjum stað. Ráðuneytið hefur fengið kynningu á niðurstöðum þeirra greininga sem lágu að baki skýrslu Reykjavíkurborgar og kynnt sér það efni og leggur áherslu á að kynjamunur sé almennt skoðaður og áhrif hans á námsárangur og líðan beggja kynja í skólum greind. Þá er rétt að halda því til haga að í sömu rannsókn koma fram mjög alvarlegar vísbendingar um verri líðan stúlkna en drengja í skólanum. Ráðuneytið hefur óskað eftir því við Námsmatsstofnun að fá sambærilega greiningu unna fyrir alla grunnskóla í landinu. Ráðuneytið mun þó óska eftir frekari upplýsingum frá Reykjavíkurborg um það hvernig umræddri skýrslu verði fylgt eftir og taka mið af þeim upplýsingum við mótun aðgerða á landsvísu sem er gríðarlega mikilvægt. Varðandi umræðuna almennt vil ég segja tvennt, annars vegar árétta það sem ég sagði áðan um mikilvægi þess að hafa kyn alltaf undir þegar breytur eru skoðaðar í stórum hópum, eins og hér eru til umfjöllunar, en jafnframt gæta sín afar vel á staðalímyndum og alhæfingum varðandi kyn, að allir strákar séu með einhverjum hætti og allar stelpur með einhverjum hætti. Það ber að koma til móts við kynin á einfaldan hátt sem henti öllum. Við verðum að gæta þess að þvinga ekki börnin inn í staðalímyndir með neinum hætti. Það hefur reynst öllu samfélaginu erfitt, bæði drengjum og stúlkum, körlum og konum, að búa við samfélag sem er svo þjakað af kynjakerfinu og staðalímyndum að það kemur jafnvel í veg fyrir að hlutirnir séu skoðaðir víðtækt. Ég tek undir áhyggjur sem varða grunnfærniþáttinn læsi sem kemur ágætlega fram í fyrirspurn fyrirspyrjanda, þ.e. að þeirri umræðu verði ekki drepið á dreif með því að benda á breytta tækni o.s.frv. vegna þess að þarna er sannarlega um grunnfærniþátt að ræða sem þarf að huga að sérstaklega. Varðandi fyrirspurn hina síðari sem varðar bókun fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í borgarstjórn, um að ekki sé sérstök nauðsyn á að kanna námsárangur drengja í skólum, hefur engin slík bókun verið lögð fram í borgarstjórn samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér þannig að ég átta mig ekki á því til hvaða bókunar fyrirspyrjandinn vísar.

Frú forseti. Ég þakka þessa þörfu umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég hef á liðnum árum tekið eftir því að á starfsvettvangi sveitarstjórna þar sem skólaskrifstofur hafa skilað af sér yfirliti yfir námsárangur og líðan í skóla og vísað til annarra úrræða vegna agavandamála eða einhvers þess sem hefur upp komið eru strákar í miklum meiri hluta, allt að 80%. Þar er gríðarlega mikil kynjaskipting. Ég hef oft velt því fyrir mér og borið til dæmis saman við skólagöngu minnar eigin kynslóðar og þar varð ég ekki var við þennan gríðarlega mun á milli kynja, hvorki í læsi né líðan. Ég hef velt því fyrir mér hvort það geti verið eitthvað að þeirri skólastefnu sem við höfum fylgt á liðnum áratugum, það sé ekki endilega eitthvað að 

Frú forseti. Mjög margir grunnskólakennarar vinna frábært starf, en það er eitthvað að kerfinu þegar tíunda hver stúlka og 23% drengja geta ekki lesið heila bók 15 ára. Mér finnst að við eigum að setja okkur það mark að allir séu orðnir læsir níu ára og geti þá lesið að fullu. Þá kröfu eigum við að gera, kannski með einstökum undantekningum. Velflestir krakkar eiga að kunna að lesa níu ára. Þetta leiðir nefnilega til brottfalls í framhaldsskólum sem er mjög mikið mein á Íslandi og þetta leiðir til niðurbrots á sjálfsvirðingu og sjálfstrausti þessara barna. Þetta er mjög mikið mein og ég skora á hæstv. ráðherra að taka mjög alvarlega á málinu og leysa það.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa þörfu umræðu. Það er afar gott að við höfum hér faglegt mat til að ræða málin út frá, þá skýrslu sem hér er til umræðu. Það sem mér finnst við þurfa að gæta okkar á í umræðu um stöðu kynja í skólastarfi er að við þurfum að sjálfsögðu að virða þann mun sem er á kynjunum án þess að gera hann að aðalatriði. Sú skólastefna sem við höfum reynt að iðka er skóli fjölbreytileikans þar sem er pláss fyrir mismunandi krakka, hvort heldur þau glíma við erfiðleika á tilteknum sviðum eða eru jafnvel þannig stödd að búa við fötlun. Skólinn á að hýsa alla þessa krakka og sýna þeim virðingu. Læsið skiptir ofsalega miklu máli, það er mjög mikilvægt. Það sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér er hárrétt, þetta skiptir máli upp á sjálfsmyndina. Þá langar mig til þess, eins og ég hef gert áður, að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort honum finnist ekki við þurfa að gera sérstakt átak í þessu. Hér er verið að loka starfsemi í 

Frú forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir vekur hér upp. Lestur og lesskilningur er auðvitað grundvöllur allrar frekari skólagöngu hjá nemendum, þar með grundvöllur atvinnuþátttöku þeirra og þar með síðar farsældar í lífi og starfi. Þess vegna kveikja niðurstöður þeirrar skýrslu sem hér er gerð að umtalsefni ákveðin viðvörunarljós. Það kann að vera að þarna sé undirliggjandi líka ákveðin lesblinda sem er ekki mjög viðurkennt vandamál í skólakerfinu, en það er umhugsunarefni í ljósi þess hve margt hefur breyst í kennslustofunni á síðustu áratugum hvaða áhrif það hefur meðal annars á drengi. Jafnréttisstofa hefur vakið athygli á því að sú staðreynd að konur eru í meiri hluta þeirra sem kenna drengjum getur haft áhrif á námsárangur þeirra, m.a. vegna þess að þá skortir karlkyns fyrirmyndir í námi sem getur 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og það hversu margir þingmenn tóku þátt í henni. Þetta mál er brýnt og það þarf að taka á því nú þegar. Ég fagna því sérstaklega sem kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan ef ég hef skilið hana rétt, hún ætlar að beita sér fyrir því að Námsmatsstofnun geri um land allt sambærilega könnun og Reykjavíkurborg gerði. Ég held að það sé fagnaðarefni. Um leið tek ég undir með til að mynda hv. þm. Pétri Blöndal um að þetta er vandamál og við þurfum að gera kröfur. Við þurfum að gera kröfur til okkar sjálfra, hvort sem það er á þingi, heima, hjá fjölskyldunum eða til kerfisins sjálfs. Kerfið þarf að geta tekið markvisst á þessu og það strax. Ég tel að við eigum að beita okkur fyrir skimun strax í 2. bekk. Ef það kemur síðan fram í 4. bekk að enn er vandamál verður einfaldlega að taka á því. Þess vegna verðum við að hafa samanburð á milli þessara mikilvægu ára í þroskasögu hvers einasta barns. Sem betur fer höfum við byggt upp, eins og fram hefur komið, skólakerfi sem tekur á mjög ólíkum einstaklingum. Við getum þetta allt, en við þurfum að gera kröfur og við þurfum að vera ófeimin við að gera þessar kröfur til okkar sjálfra. Ég hafði gaman af því að lesa grein Guðmundar Andra Thorssonar í Fréttablaðinu í dag þar sem hann talaði einmitt um lesturinn, hvað það skiptir máli að menn lesi, að menn setjist niður og skilaboð verði send. Mig minnir að hann hafi orðað þetta þannig að heili tengdist heila sem er nefnilega svo merkilegt, að setjast niður í kyrrð og ró og ná tökum á lestrinum. Ábyrgð okkar allra er mikil, ekki síst foreldra. Ég vek athygli á því sem meðal annars kennsluprófessor við háskólann í Þrándheimi sagði, að alhæfingar um að konur séu í meiri hluta kennara geti skemmt fyrir námsárangri barna, ekki síst drengja. Ef við ætlum að bæta námsárangur þarf fyrst og fremst að breyta kennsluaðferðum og skipulagi skóladags á yngsta 

Frú forseti. Þetta er mjög víðtæk og mikilvæg umræða og mjög margir punktar í henni sem væri hægt að staldra við. Mig langar til að nefna örstutt nokkra. Í fyrsta lagi verðum við að gæta okkar á þeim staðalímyndum og mýtum sem hafa verið uppi í samfélaginu um skort á karlkyns kennurum sem væri þá upphaf og endir slaks námsárangurs drengja. Ég tek undir mikilvægi þess að gera kröfur. Ég tek undir mikilvægi þess að gera enn þá betur að því er varðar ytra mat á skólastarfi. Það er eitt af því sem við þurfum að gera betur á öllum skólastigum, að meta skólastarf. Ég nefni mikilvægi læsis í víðum skilningi sem er einn af grunnþáttum nýrrar aðalnámskrár þar sem rætt er um bæði grunnfærniþáttinn en ekki síður mikilvægi þess að vera læs á samfélagið og umhverfi sitt. Loks tek ég undir orð hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur um skólabókasafnið. Það var styrkt með síðustu breytingu á grunnskólalögum, það er að mörgu leyti hjarta lestursins í grunnskólanum og stemningin fyrir lestri sem hér var aðeins nefnd og með tilvísun í ágæta blaðagrein í dag er líka viðfangsefni skólans, að kenna og miðla til barna, þ.e. þessi hljóðláta og mikilvæga samvera manneskjunnar með bókinni.

Virðulegi forseti. Staða mála varðandi staðfestingu aðalskipulags sveitarfélaganna Blönduóssbæjar, Sveitarfélagsins Skagafjarðar og Húnavatnshrepps er í mikilli óvissu. Þannig er mál með vexti að vinna við gerð nýs aðalskipulags fyrir þessi sveitarfélög hefur staðið yfir alllengi. Í Skagafirði hófst til dæmis þessi vinna fyrir heilum áratug, þ.e. árið 2001, síðar í öðrum þeim sveitarfélögum sem ég hef gert að umtalsefni. Þeirri vinnu lauk hvað sveitarfélögin áhrærði í upphafi þessa árs og var skipulagstillagan eðlilega send áfram inn á borð umhverfisráðuneytisins. Verður ekki séð að á þeim tillögum sem liggja fyrir frá sveitarfélögunum sé nokkur formgalli eða efnisgalli, enda kemur raunar fram í mati Skipulagsstofnunar að svo sé ekki. Það er hins vegar augljóslega efnislegur ágreiningur um legu hringvegarins á þessum tveimur stöðum, annars vegar í landi sem heyrir undir Blönduóssbæ og Húnavatnshrepp og hins vegar í landi sem heyrir undir Sveitarfélagið Skagafjörð. Þetta hafa verið langvinnar og harðar deilur og afstaða þessara sveitarfélaga og íbúa þeirra hefur legið ljós fyrir. Afstaða þeirra sveitarfélaga til þessa máls er algerlega óbreytt. Þeir vilja með öðrum orðum ekki breyta legu hringvegarins. Hins vegar hefur Vegagerðin lagt á það mikla áherslu að gert verði ráð fyrir því í nýju aðalskipulagi þessara sveitarfélaga að henni verði breytt. Nú eru þessi mál í þessari miklu óvissu. Auðvitað blasir við öllum að meðan sjálft aðalskipulagið er í óvissu er fjöldamargt annað í óvissu í sveitarfélögunum, m.a. þættir sem lúta að uppbyggingu í atvinnulífi. Setjum okkur í spor þess fólks sem hefur í huga að setja upp atvinnustarfsemi á Blönduósi eða einhvers staðar í Skagafirði og hefur ekki undir höndum neitt staðfest aðalskipulag. Það hefur í för með sér gríðarlega óvissu sem gerir það að verkum að menn halda að sér höndum. Það er alvarlegt mál sem þarf ekki að hafa mörg orð um. Það stefnir ekki í samkomulag deiluaðila. Hér er bara um að ræða tvær ósamrýmanlegar leiðir og það þarf einhvern veginn að ljúka þessu máli. Hæstv. umhverfisráðherra hefur þessi ráð í hendi sér og málin hafa verið á hans borði um alllanga hríð. Málin hafa því miður tafist og þá eru ráð sveitarfélaganna orðin ekki mjög mörg. Þau gætu farið í mál til ógildingar á ákvörðun hæstv. ráðherra. Ef það mál gengi vel fyrir þau gæti það leitt til kröfu um skaðabætur. Það væri hægt að vísa þessu máli til umboðsmanns Alþingis, en fleiri eru leiðirnar sennilega ekki nema hæstv. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Annars vegar er hér rætt um aðalskipulag Sveitarfélagsins Skagafjarðar og hins vegar Húnavatnshrepps og Blönduóssbæjar þar sem um er að ræða sama málið í raun. Fyrst varðandi Skagafjörð er því til að svara að í júní 2010 tilkynnti ráðuneytið Sveitarfélaginu Skagafirði þá niðurstöðu sína að fresta bæri staðfestingu á þeim hluta aðalskipulags Sveitarfélagsins Skagafjarðar sem varðaði legu hringvegar 1 á 15 km kafla í Skagafirði, þ.e. þeim hluta aðalskipulagsins þar sem Vegagerðin og sveitarfélagið eru ekki sammála um legu veglínunnar, samanber 19. gr. skipulags- og byggingarlaga og 28. gr. vegalaga. Ráðuneytið taldi hins vegar rétt að staðfesta aðalskipulagið að öðru leyti þannig að það liggur fyrir að tilvísanir þess efnis að sveitarfélagið sé í vanda varðandi framkvæmdir á grundvelli aðalskipulags eru byggðar á misskilningi í besta falli. Þarna er um að ræða veglínuágreining. Hvað varðar hins vegar aðalskipulag Húnavatnshrepps og Blönduóssbæjar er þar um að ræða sama mál, þ.e. niðurstöðu sem varðar svokallaða Húnavallaleið, þar sem ráðuneytið tilkynnti bæði Húnavatnshreppi og svo Blönduóssbæ í maí í vor þá niðurstöðu að það bæri að fresta þeim hluta aðalskipulags Húnavatnshrepps annars vegar og Blönduóssbæjar hins vegar á því svæði þar sem ný veglína hringvegar um þessa leið liggur, en að öðru leyti yrði aðalskipulag Blönduóssbæjar samþykkt. Í öllum framangreindum málum hefur niðurstaða ráðuneytisins verið sú að fresta beri skipulagi að hluta en að það verði staðfest að öðru leyti. Sveitarfélögunum hefur verið tilkynnt um að aðalskipulag þeirra verði staðfest strax og nýir skipulagsuppdrættir hafa borist ráðuneytinu sem gerir grein fyrir frestun aðalskipulags að hluta. Í ákvæði 4.23 í skipulagsreglugerð kemur fram að auðkenna skuli þau svæði á skipulagsuppdrætti þar sem skipulagi er frestað og greina frá ástæðum þess í greinargerð. Ráðuneytið bíður þess enn að nýir uppdrættir berist frá sveitarfélögum til staðfestingar í samræmi við þá ákvörðun ráðuneytisins um frestun aðalskipulags að hluta, m.a. frá Sveitarfélaginu Skagafirði þar sem sveitarfélagið hefur nú á sextánda mánuð verið með þessa niðurstöðu í sínum ranni. Varðandi lagastoð þessarar ákvörðunar er það um hana að segja að í vegalögum segir að ákveða skuli legu þjóðvega í skipulagi að fenginni tillögu Vegagerðarinnar og skipulagsyfirvalda. Ef sveitarfélag fellst ekki á tillögu Vegagerðarinnar skal það rökstyðja það sérstaklega. Þó er sveitarfélagi óheimilt að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar ef það leiðir til minna umferðaröryggis en tillagan felur í sér. Þetta er mikið umhugsunarefni fyrir sveitarfélögin vegna þess að þarna er um að ræða, eftir því sem ég skil best, mjög sérstakt lagaumhverfi þar sem þessi grein gengur framar skipulagslögum að því er varðar vegalögn. Að öðru leyti fer um málsmeðferð samkvæmt skipulags- og byggingarlögum. Í vegalögunum er tekið fram að sveitarfélaginu sé óheimilt að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar ef það leiðir til minna umferðaröryggis en tillaga Vegagerðarinnar felur í sér. Í nefndaráliti um frumvarp til vegalaga segir um þetta atriði að leitast sé við að sveitarstjórn taki fullt tillit til sjónarmiða um umferðaröryggi þegar lega þjóðvega sé ákveðin þegar hún beitir skipulagsvaldi. Í því sambandi beri að nefna að gert sé ráð fyrir að tillögur Vegagerðarinnar að umferðaröryggi séu studdar viðurkenndu mati á umferðaröryggi. Í raun og veru má segja að í þessum efnum sé samráði milli sveitarfélagsins og Vegagerðarinnar ábótavant. Samkvæmt því má kalla það að því er varðar Skagafjörð formgalla á umræddri skipulagstillögu og kemur raunar fram í áliti Skipulagsstofnunar að viss óvissa ríki um það hvort færsla hringvegarins stuðli að auknu umferðaröryggi. Í umsögninni er rakin þessi óvissa og að formgalli sá valdi því að rétt sé að fresta þessari staðfestingu. Ég ákvað á grundvelli þessa að flýta afgreiðslunni að öðru leyti, en samkvæmt niðurstöðu minni og ráðuneytisins hefur þessu samráði ekki verið lokið, hvorki að því er varðar Skagafjörð né Blönduóssbæ og Húnavatnshrepp þannig að fyrir liggur að eina málefnalega niðurstaðan sem mér er stætt á að komast að er sú sem fyrir liggur, þ.e. að staðfesta skipulagið að hluta. Ég vænti þess að gera það hratt og örugglega þegar sveitarfélögin hafa skilað 

Frú forseti. Hér er hreyft ákaflega mikilvægu máli er varðar sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga um skipulagsvald og þær hugmyndir sem hafa tengst landsskipulagi og áætlunum ríkisstofnana og síðan meðferð hæstv. ráðherra á þessum tillögum. Núverandi hæstv. umhverfisráðherra hefur ítrekað lent í vandræðum með að staðfesta aðalskipulag sveitarfélaga, ekki síst á landsbyggðinni, er snerta mál sem í eru kannski fólgin einhver pólitísk ágreiningsefni er varða virkjanir og slíka hluti. Maður veltir fyrir sér hvort þetta mál verði næstu vandræði í samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaganna, þ.e. að þær áætlanir sem til að mynda Vegagerðin, Landsnet eða aðrar slíkar stofnanir setja á laggirnar geti síðan farið að þvælast fyrir í samskiptum 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og svör hæstv. umhverfisráðherra. Fyrst aðeins út af samráðinu, það er alveg ljóst að af hálfu sveitarfélaganna er litið þannig á að þessu samráðsferli sé lokið. Það hafa átt sér stað viðræður við Vegagerðina í gegnum tíðina um þessi mál. Efnislegur ágreiningur ríkir um legu vegarins. Ég er nokkuð hugsi yfir því sem hæstv. umhverfisráðherra sagði og vísaði til vegalaga og umferðaröryggismála. Það vekur upp ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi: Hver er þá hinn rétti úrskurðaraðili um það hvenær umferðaröryggi er tryggt? Er það álit Vegagerðarinnar eða er það einhver óháður aðili? Er það til dæmis umhverfisráðuneytið sem getur með einhverjum hætti lagt mat á það hvenær búið er að uppfylla skilyrðin um umferðaröryggi? Ég get ekki skilið orð hæstv. umhverfisráðherra öðruvísi en svo að ef ekki er búið að sýna fram á það að óbreytt lega vegarins leiði til minna umferðaröryggis, ef menn telja sem sagt að óbreytt lega vegarins leiði til minna umferðaröryggis en sú lega sem Vegagerðin hefur lagt til, sé ekki hægt að staðfesta óbreytta skipulagstillögu sveitarfélaganna. Ef það er niðurstaðan í umhverfisráðuneytinu eða af hálfu Vegagerðarinnar að óbreytt lega vegarins stuðli að minna umferðaröryggi en breytt lega vegarins, er þá umhverfisráðuneytinu óheimilt að staðfesta skipulagstillögu sveitarfélaga? Það væri fróðlegt að fá svar við þessu. Það sem hæstv. umhverfisráðherra er að bjóða hér upp á er að staðfesta skipulagstillöguna með einhvers konar fyrirvörum. Það leysir út af fyrir sig ekki þennan stóra vanda. Auðvitað verður annaðhvort að staðfesta skipulagstillöguna í heild sinni eða alls ekki. Svona mikilvægur þáttur eins og sjálf aðalumferðaræðin í gegnum sveitarfélagið verður að liggja fyrir því að það verður mjög ráðandi um framtíðaruppbyggingu 

Já, þetta er nefnilega ekkert einfalt mál, virðulegur forseti. Ég hef nú ekki mikinn tíma hér og bið menn að halda sig við efni máls vegna orða hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sem missti sig í dylgjur hér eitt augnablik, en ég vona að ég endurheimti hann úr þeim ógöngum. Varðandi lagastoðina og það sem kemur fram í ræðu hv. þingmanns og fyrirspyrjanda er gert ráð fyrir að tillögur Vegagerðarinnar um umferðaröryggi samkvæmt lögunum séu studdar viðurkenndu mati á umferðaröryggi mismunandi valkosta, m.a. stuðst við sérstaka umferðaröryggisrýni sérfræðinga á því sviði. Þetta segir í lögunum. Hins vegar er í hvorki í lagaákvæðinu né í greinargerð með frumvarpinu, þá er ég að tala um vegalög frá 2007 og sú sem hér stendur kom ekki að þeirri lagasmíð, kveðið á um það hvernig eigi að leysa úr ágreiningi milli sveitarfélags og Vegagerðarinnar ef upp kemur ágreiningur um mat á umferðaröryggi. Þetta er í raun það lagaumhverfi sem við búum við hvað þetta varðar og er nokkuð sem löggjafinn þyrfti að taka til skoðunar, ekki síst þegar varðar stöðu sveitarfélaganna og skipulagsvald þeirra frammi fyrir þessum þætti aðalskipulagsákvarðana, þ.e. þegar ágreiningur er við Vegagerðina. Þessi breyting á sér stað í meðförum þingsins á sínum tíma, 2007, og er vel þess virði að skoða. Ég mæli með því að hv. þingmaður geri það. Hins vegar er því til að svara að ekkert annað er í farvatninu hjá þeirri sem hér stendur en að staðfesta aðalskipulagsuppdrætti þegar þeir berast um leið og það gerist,