Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Rétt í þann mund sem ég stíg í þennan ræðustól á virðulegustu stofnun landsins, Alþingi, er klukkan að slá tólf á miðnætti. Það er kominn laugardagur og þingfundur er boðaður í fyrramálið klukkan hálfellefu þannig að nú er mál að linni og við tölum og sýnum þjóðinni og stjórnarskránni þá virðingu að halda áfram þessari umræðu um stjórnarskrána í fyrramálið í björtu þannig að þjóðin geti fylgst með og hlustað á hvað við höfum fram að færa. Ég er mjög ánægður með það að hæstv. forsætisráðherra skuli sýna þinginu þá virðingu að koma hér og vera viðstödd umræðuna og vænti þess að hún muni halda því áfram og vera viðstödd umræðuna á morgun. En ég ítreka, virðulegi forseti, að þar sem kominn er laugardagur finnst mér miklu skipta að við sýnum þjóðinni, þinginu og stjórnarskránni þá virðingu að slíta hér fundi þar sem fundur er boðaður 

Virðulegur forseti. Eins og ítrekað hefur komið fram hjá okkur sjálfstæðismönnum þá þyrstir okkur, og ekki bara okkur heldur þjóðina alla, í það að við förum að ræða málin sem skipta máli. Við viljum ræða atvinnumálin. Við viljum ræða málin sem snerta hag heimila og fyrirtækja í landinu. Við viljum ræða fjárfestingarsamninginn um Helguvík. Við viljum ræða þau mál sem skipta máli. Nú upplýstist það að hæstv. forsætisráðherra hefur greinilega ekki náð eða haft tækifæri til að kynna sér umsagnir. Þó svo að hún kynni sér ekki ræður okkar sjálfstæðismanna þá er algerlega ljóst miðað við hvernig hún talaði hér áðan að hún hefur ekki náð að kynna sér í þaula þær umsagnir sem borist hafa með þessu frumvarpi. Þannig að ég legg til að fundi verði slitið, dagskrá fundarins sem búið er að boða í fyrramálið verði breytt og við förum að ræða atvinnumálin og gefum hæstv. forsætisráðherra tækifæri til þess að kynna sér þessi mál betur.

Herra forseti. Ég tek í fyrsta lagi undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Ég held að það væri öllum til góðs ef hæstv. forseti færi að tillögum hennar. En ég tel líka nauðsynlegt nú þegar klukkan er orðin fimm mínútur gengin í eitt að hæstv. forseti geri grein fyrir því hversu lengi hann hyggst halda fundi áfram. Við erum í þeirri stöðu að hér hafa verið kvöld- og næturfundir alla vikuna. Svo er enn í kvöld. Ég verð að viðurkenna að þótt ég telji það ekki eftir mér að taka þátt í þingstörfum og þar á meðal umræðum um stjórnarskrármál þegar svo ber undir þá tel ég að hæstv. forseti geti gert okkur grein fyrir því hversu lengi fundurinn mun standa hér í kvöld.

Forseti vill vekja athygli á því að langt er síðan hann vakti athygli á að hann ætlaði að reyna að ná fjórum ræðum fyrir lok dagsins. Það hefur tekist að teygja það með því að ræða fundarstjórn forseta sem nemur heilum ræðutíma. Nú liggur það þannig fyrir að hér er hv. þm. Herdís Þórðardóttir næst á mælendaskrá og ég hugsa mér að hún fái að flytja sína ræðu, hún situr hér og hefur beðið allan daginn. Að því loknu munum við hætta, þannig að það sé ljóst þingmönnum. Forseti veit ekki hvort hægt er að svara þessu mikið skýrar. Það hefur legið fyrir í tvo tíma hvernig við ætlum að haga fundarhaldi í kvöld. En greinilegt er að þingmenn fylgjast ekki alveg nógu vel með því sem hefur verið gefið hér út af forsetastóli, svo það komi fram. Það var rætt við hv. formann þingflokks fyrr í kvöld um með hvaða hætti þetta ætti að vera og því svarað úr forsetastól þegar forseti var þar síðast.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka forseta fyrir mjög góða fundarstjórn að mörgu leyti. Það sem ég hef haft út á hana að setja er það að við hv. þingmenn fáum ekki upplýsingar um það fyrir fram, þ.e. í upphafi þingfundar, með hvaða hætti og hvenær eigi að ljúka þingfundi og ég hefði helst óskað eftir því að við fengjum upplýsingar um það. Við vitum að þingfundur hefst hér í fyrramálið klukkan hálfellefu. Gott væri ef við fengjum upplýsingar um það hvenær meiningin er að ljúka þingfundi á morgun. Þetta hefur þýðingu fyrir fólk varðandi skipulag á því sem það vill gera og þeim hlutum sem það vill gera í frítíma sínum eða til að sinna fjölskyldu sinni. Þannig að mér finnst miklu skipta að við fáum upplýsingar. Við erum að keyra inn í helgina. Fram undan er pálmasunnudagur. Ég fer því fram á það við virðulegan forseta að hann geri okkur grein fyrir því með hvaða hætti meiningin sé að haga þinghaldi hér á morgun Við vitum hvenær hann ætlar að ljúka því núna og ég þakka virðulegum forseta fyrir að verða við tilmælum okkar að nokkru. Ég hefði helst viljað 

Forseti vill vekja athygli á því að ítrekað hefur komið fram að hér eru fundir skipulagðir með formönnum þingflokka. Við hittumst síðast í hádeginu og hittumst í hádeginu á morgun. Þar hefur komið fram að við ætlum að vera fram yfir miðnætti. Það lá fyrir og nú liggur fyrir hvenær við ætlum að hætta í kvöld. Á morgun hættum við einhvern tíma um fimmleytið, plús/mínus. En forseti verður hreinskilnislega að segja að framgangur á 26 manna mælendaskrá er afar hægur og stefnir í að hér verði þing allt fram til 23. apríl ef svo fer fram sem horfir. Það verður þá bara að skoðast í því samhengi. Það er einlægur vilji forseta að ljúka þinginu sem fyrst. En ekki er hægt að hafa af mönnum tækifæri til að ræða mál og verður að bera virðingu fyrir því að hér eru margir sem vilja taka til máls.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir að við skulum nú upplýst um það að við verðum ekki hér nema til um það vil fimm á morgun, plús/mínus, og vona að það sé ekki plús/mínus margir klukkutímar. Ég vona að ég sé ekki að sýna hæstv. forseta eða embætti hans neina óvirðingu með því að leyfa mér að gera athugasemd við það að hann haldi því fram að hann reyni að halda hér á málum þannig að hann flýti þinghaldinu. Honum hefur margsinnis verið bent á það með hvaða hætti hann getur flýtt þinghaldinu. Talað hefur verið um það að við erum tilbúin til að fresta þessari umræðu og hleypa fram málum sem við teljum vera þjóðhagslega nauðsynleg og teljum að þjóðin bíði eftir að séu rædd hérna. Ekki það að ég ætli að gera lítið úr stjórnarskránni en við hins vegar erum í þessari umræðu um stjórnarskrána af því að hér er minni hlutanum sýnd alger lítilsvirðing. Svo kallar hæstv. forsætisráðherra það að hann sé að koma hér á lýðræðisumbótum og það eru lýðræðisumbætur 

Hæstv. forseti. Þá er vonandi komið að síðustu ræðu dagsins. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Frumvarpið er hér til 2. umr. og við höfum fjallað um stjórnlagaþing í fleiri klukkustundir, alveg frá því í gær. Þeir sem fara með völdin hér á Alþingi Íslendinga geta ekki unnt okkur sjálfstæðismönnum þess að hafa skoðun á málunum eins og sést í þessari umræðu um stjórnarskrármálið og hefur rækilega komið fram í máli stjórnarliða. Það virðist vera synd og skömm ef við höfum skoðun á málunum en stjórnarflokkarnir ákváðu að fara fram með þetta mál og sniðganga þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þess flokks sem hefur flesta þingmenn á Alþingi Íslendinga. Þetta eru makalaus vinnubrögð. Það frumvarp sem hér er til 2. umr. er um breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins, sjálfri stjórnarskrá Íslands. Í dag er 3. apríl og rétt rúmar þrjár vikur eru til kosninga og inn í þessar vikur kemur páskavikan svo að þingmönnum gefst lítið tækifæri til að fara út í kjördæmin sín og hitta kjósendur fyrir komandi kosningar en það vill svo vel til að það býr fólk úti á landi.  Ríkisstjórnin ákvað um mánaðamótin janúar/febrúar, eða um leið og hún tók við völdum, að beita sér fyrir breytingum á nokkrum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Það voru ríkisstjórnarflokkarnir, eða minnihlutastjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, sem ákvað að gera það. Sömdu við Framsókn um tiltekið atriði í þessu sambandi, sem við vitum náttúrlega öll hvað er, þ.e. að koma á stjórnlagaþingi. Síðan fengu þeir Frjálslynda flokkinn í lið með sér. Hæstv. forseti. Snemma í febrúar var settur á fót ráðgjafahópur þriggja manna til að undirbúa og útfæra tillögur sem ríkisstjórnin var búin að leggja fram. Minni hlutinn átti ekki fulltrúa í þeim þriggja manna hópi. Hópurinn skilaði endanlegum tillögum í lok febrúar og í byrjun mars var frumvarpið lagt fram á Alþingi, eða 6. mars sl. Nú hefur það verið í meðförum Alþingis í rúmar þrjár vikur og kvarta stjórnarflokkarnir og þeir sem fylgja þeim að málum, Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn, mjög yfir því að við sjálfstæðismenn séum að tefja meðferð þessa máls eins og fram kom í máli hv. þm. Helgu Sigrúnar Harðardóttur í umræðunum í gær. Hún talaði um að við sjálfstæðismenn mundum rövla og að fýlan mundi leka af okkur og að við séum að setja upp leikrit. Þessi orð dæma sig sjálf. Við sjálfstæðismenn erum jafnmikilvæg í umræðunni og aðrir þingmenn hér á hinu háa Alþingi. Ég vil að það komi skýrt fram, hæstv. forseti, að við tökum þó þátt í umræðunni um stjórnarskipulag þingsins og um stjórnarskrána sem hinir flokkarnir hafa takmarkaðan áhuga á. Það gleymist hins vegar oft í þeirri umræðu að áform stjórnarflokkanna um breytingar nú ganga út á það að keyra málið í gegn með miklu skemmri aðdraganda og undirbúningi en nokkru sinni fyrr og án pólitísks samráðs auk þess sem afar skammur tími er til málsmeðferðar í þinginu. Alla tíð hefur mikil áhersla verið lögð á það að ná víðtækri sátt um málið og að fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna komi að undirbúningi og breytingum á stjórnarskrá Íslands, en eins og við þingmenn höfum orðið varir við hefur það ekki verið í þessu tilfelli. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið sniðgenginn frá byrjun. Það er því mjög athyglisvert, virðulegi forseti, sem fram kom í máli hv. þm. Daggar Pálsdóttur hér í umræðunni í hádeginu í dag. Það var miður að aðeins tveir úr stjórnarliðinu voru hér í þingsal þegar hv. þingmaður fór yfir afstöðu þingmanna Vinstri grænna hér á hinu háa Alþingi vorið 2007 en þá voru þessir flokkar í minni hluta. Þá voru til umræðna breytingar á stjórnarskránni. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn ætluðu að knýja fram breytingar á stjórnarskránni. Þá vildi svo vel til að sá meiri hluti sem var þar við völd hlustaði á minni hlutann. Við sáum þá að Sjálfstæðisflokkurinn tekur tillit til skoðana annarra. Ég segi því, hæstv. forseti: Þetta sýnir áhuga þeirra flokka sem eru hér við völd núna, eru þeir komnir í kosningabaráttu eða hvar eru þeir? Ekki eru þeir hér á hinu háa Alþingi.

Ég er hér.

Þakka þér fyrir, hæstv. fjármálaráðherra, að þú skulir hlýða á mál mitt. Virðulegi forseti. Eins og fram kom í 1. umr. hér í þinginu, um breytingar á stjórnarskránni, 10. mars sl., var sú hugmynd uppi hjá fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að fara í þessar breytingar og vinnu um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Breytingin var ætluð seinni hluta kjörtímabilsins 2009–2011, og átti þá að fara í slíka vinnu. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins. Hún mælir annars vegar fyrir um reglur er fjalla um vald handhafa ríkisvalds, þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Þegar maður hugsar um það frumvarp sem hér er lagt fram og horfir til virðingar Alþingis út á við og spurningarinnar um stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu undrast maður að þeir menn sem mest hafa talað um að verið sé að styrkja stöðu Alþingis og efla skuli standa að tillögu að því að veikja Alþingi og í leiðinni svipta Alþingi valdinu til að breyta stjórnarskránni. Þessar kröfur eru um að Alþingi stígi til hliðar og aðrir taki völdin. Með frumvarpinu er verið að setja Alþingi í aukahlutverk. Við erum með því að gefa frá okkur stjórnarskrárvaldið. Hæstv. forseti. Forsendurnar eru kröfur framsóknarmanna. Í því sambandi er verið að þjóna Framsókn sem ver þessa minnihlutastjórn falli. Mér finnst það ótrúlegt að Framsóknarflokkinn skuli ætla að keyra þetta mál hér í gegnum þingið á svo stuttum tíma sem raun ber vitni. Mér fannst fróðlegt að heyra ummæli hv. þm. Björns Bjarnasonar þegar hann vitnaði í fyrsta mann á framboðslista Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi þegar hann talar um þá stjórn sem flokkur hans er að verja. Hann undrast það hve lítið hafi gerst og að Framsóknarflokkurinn hafi lagt þetta á sig til að verja þessa stjórn, að lítið hafi gerst í atvinnumálum,  Hæstv. forseti. Lögmenn hafa bent á að fresturinn sem gefinn var hafi verið allt of skammur og í umsögnum um frumvarpið hefur komið fram að lögmenn eru mótfallnir því. Þessi breyting á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, með því frumvarpi sem hér er lagt fram, hefur enga þýðingu fyrir vanda sem fyrirtæki og heimili í landinu standa frammi fyrir. Vandi þeirra er risavaxinn og eru fyrirtækin í landinu mörg að komast í þrot. Ekki veitir af aðgerðum þeim til handa og það fljótt en hver vikan líður og ekkert gerist. Ekki hefur staðið á okkur sjálfstæðismönnum að veita þeim málum forgang er snerta heimilin í landinu og fyrirtækin. Því miður hefur lítið verið um þau mál hér á hinu háa Alþingi. Við erum tilbúin að greiða fyrir brýnum málum sem varða atvinnumálin. Fyrirtækin eru að ganga á sinn eigin forða og rúmlega það. Það var því dapurlegt að sjá í gær þegar dagskrá þingsins var komin fram, herra forseti, að brýn mál eins og heimild til samninga um álverið í Helguvík voru sett aftarlega á dagskrá þingsins en stjórnarskrárfrumvarpið var sett í forgang. Ekki get ég séð að það hjálpi fólkinu í landinu sem er að missa atvinnu sína. Nær hefði verið að taka strax til umræðu samninginn um álverið í Helguvík sem skapar störf fyrir fólkið í landinu, áætlað er að það verði 800–1.000 störf og alveg upp í 1.500. En af því að sá samningur þóknaðist ekki Vinstri grænum var það mál ekki í forgangi. Námsfólk sér fram á atvinnuleysi í sumar eins og fram kom í umræðunum hér fyrr í dag. Væri nú ekki brýnt fyrir ríkisstjórnina að koma málum Helguvíkur á dagskrá eins og við sjálfstæðismenn höfum svo oft bent á bæði í gær og í dag? Það mál skapar störf í landinu. Allur sá undirbúningur sem þarf að fara fram við uppbyggingu álvers, bæði fyrir verktaka og fleiri aðila sem koma að uppbyggingu slíkra mannvirkja - tæknifræðingar, verkfræðingar, háskólafólk fær vinnu við hönnun þeirra. Mikil hönnunarvinna við uppbyggingu á svona stóru mannvirki er mannaflsfrek og þar geta námsmenn komið að. Virðulegi forseti. Er ríkisstjórnin að hugsa um atvinnu fyrir fólkið í landinu? Ég vil koma því að að mesta atvinnuleysið á landinu er á Suðurnesjum, um 1.800 manns, svo það er ekki furða þó að fólk á Suðurnesjum bíði eftir því að mál Helguvíkur komist á dagskrá þingsins svo það fái atvinnu. Sem betur fer var búið að ákveða að hefja hvalveiðar á ný. Það kemur til með að veita fólki atvinnu, hvort sem það eru verkamenn, sjómenn eða námsmenn. Hér áður fyrr sóttist fólk sem var við nám í háskólanum eftir að fá vinnu í Hvalstöðinni í Hvalfirði á sumrin og vann þannig fyrir náminu. Ég veit að margir eiga mjög góðar minningar þaðan frá þeim tíma. Mér finnst það því mjög þakkarvert að hæstv. sjávarútvegsráðherra sló ekki af það sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra var búinn að gera til atvinnuuppbyggingar hér á Vesturlandi, sem mun koma þessari þjóð til góða. Það hefur verið sagt að viðbrögð valdhafa við kreppu séu oft verri en kreppan sjálf. Sú fyrirætlan stjórnvalda nú að leggja í stjórnskipulega óvissuferð í miðjum storminum gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Á undanförnum mánuðum hefur reynt mjög verulega á innviði og stoðir íslensks samfélags. Þótt ýmislegt hafi undan látið hafa styrkar stoðir stjórnarskipunarinnar haldið. Mig langar til að vitna hér aftur í grein Skúla Magnússonar sem ég vitnaði í hér í 1. umr. um þetta mál 10. mars sl., með leyfi forseta: „Efnahagskreppa og stjórnskipuleg ringulreið eru slæmur kokteill svo ekki sé sterkara tekið til orða. Um stjórnarskrána gildir, líkt og margt annað, að enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur.“ Virðulegi forseti. Í frumvarpinu eru lagðar til ferns konar breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Í fyrsta lagi verði bætt við hana nýrri grein sem fjalli um eignarhald og nýtingu á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti sem og ákvæði um rétt til umhverfis sem stuðlar að heilbrigði og að líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið. Í öðru lagi er lagt til að fyrirkomulagi þess hvernig breytingar á stjórnarskránni eru samþykktar verði breytt á þann veg að þær verði framvegis bornar undir atkvæði allra kosningabærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar eftir samþykkt Alþingis. Í þriðja lagi er lagt til að fest verði í stjórnarskrá ákvæði þess efnis að Alþingi skuli láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag ef tiltekinn fjöldi kjósenda krefst þess. Loks er lagt til að við stjórnarskrána bætist um stundarsakir ákvæði þess efnis að forseti Íslands skuli boða til stjórnlagaþings til endurskoðunar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Sjálfstæðismenn vilja gera breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar eins og kom fram í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur hér rétt áðan. Sjálfstæðisflokkurinn telur engu að síður þörf á að breyta stjórnarskránni með ígrunduðum hætti og hefur lagt fram tillögur í þeim efnum eins og hv. þm. Þorgerður Katrín gerði svo rækilega grein fyrir. Til þess að liðka fyrir slíkum breytingum og skapa svigrúm fyrir vandað verklag telja sjálfstæðismenn eðlilegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar á þann veg að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til þess að stjórnarskrárbreytingar taki gildi. Tillaga Sjálfstæðisflokksins kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef sú leið verður farin á yfirstandandi þingi og endurnýjað samþykki Alþingis fæst eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm þjóðarinnar án þess að rjúfa þing. Ég vil, hæstv. forseti, láta það koma fram, eins og ég gat um áðan, að Lögmannafélag Íslands leggst eindregið gegn frumvarpinu og í umsögn þeirra segir að stjórnarskrárbreytingar þurfi að gera að vel athuguðu máli og í mikilli sátt.  Umsagnaraðilar höfðu athugasemdir við orðalag í 1. gr. frumvarpsins. Í umsögn Landverndar kemur fram, með leyfi forseta: „Landvernd telur ekki heppilegt að orðin „á sem hagkvæmastan hátt“ séu höfð í 2. mgr. 1. gr. Betur færi að 2. mgr. hljóðaði einfaldlega svo: „Allar náttúruauðlindir ber að nýta á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir. Náttúruauðlindir í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi.““ Í umsögn Félags umhverfisfræðinga á Íslandi kemur fram að: „Félagið tekur almennt ekki afstöðu til þess hvort æskilegt sé að ríkið fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt náttúruauðlinda. Fjölmörg dæmi eru um það í sögu mannkyns að ríki hafi misnotað náttúruauðlindir, í umboði sinnar þjóðar, innan eða utan síns lögsagnarumdæmis. Einnig eru fjölmörg dæmi um að löggjöf, sem á að kveða nánar á um hlutverk ríkisins í þessu sambandi, hafi ekki þjónað því hlutverki að vernda náttúruauðlindir gegn ofnýtingu. Á þetta skal bent í upphafi til að árétta að það tryggi ekki endilega bestu nýtingu náttúruauðlinda að fela umsjá þeirra ríkinu í hendur.“ Í umsögn Samorku, Samtaka orku- og veitufyrirtækja kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Framangreint frumvarp barst Samorku með tölvupósti klukkan 18:09 föstudaginn 13. mars sl. með ósk um að umsögn yrði skilað eigi síðar en föstudaginn 20. mars. Frumvarpið hefur að geyma fjórar greinar. Samorka sér eingöngu ástæðu til að fjalla um 1. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um auðlindir og umhverfismál. Ekki þarf að koma á óvart að Samorka hefði kosið að hafa miklum mun lengri frest til að fjalla um stjórnarskrárákvæði sem varða þessi atriði. Lýsa samtökin mikilli óánægju með þessi vinnubrögð við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Að svo miklu leyti sem samtökunum hefur gefist færi á að ræða efni 1. gr. frumvarpsins vilja þau gera við hana nokkrar athugasemdir. Samorka metur umfjöllunina þannig að þessi nýi eignarréttur eigi í raun eingöngu við um þjóðlendur þegar orka og vatnsréttindi eru annars vegar þar sem hefðbundinn einkaeignarréttur getur átt við um eigur ríkisins. Þetta kemur hins vegar ekki skýrt fram í frumvarpinu.“ Samorka vill að 1. gr. frumvarpsins verði frestað. „Hæst ber þó sá afar skammi tími,“ segir í umsögn Samorku, „sem umsagnaraðilum um frumvarpið er ætlaður til þess að móta afstöðu til tillagnanna um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Af þessum ástæðum leggur Samorka til að frestað verði að taka inn í stjórnarskrána efnisatriði í 1. gr. frumvarpsins.“ Undir umsögn Samorku tekur Rarik, með leyfi forseta: „Rarik ohf. tekur undir umsögn Samorku í einu og öllu. Jafnframt vill Rarik ohf. leggja sérstaka áherslu á gagnrýni á þau vinnubrögð sem í þetta skiptið eru viðhöfð við breytingu á stjórnarskránni. Ekki eingöngu er tíminn sem Alþingi ætlar umsagnaraðilum til að gefa álit sitt á frumvarpinu allt of stuttur heldur er ekki leitað umsagnar aðila eins og Rariks ohf. sem í 70 ár hefur starfað við nýtingu þeirra auðlinda sem verið er að fjalla um í frumvarpinu. Átelur Rarik ohf. þessi vinnubrögð.“ Í áliti minni hluta sérefndar um stjórnarskrána kemur fram: „Loks má geta þess að í upphaflegum frumvarpstexta voru í 1. gr. frumvarpsins afar óljós og óskilgreind hugtök á borð við „sjálfbær þróun“, „umhverfi sem stuðlar að heilbrigði“ og „líffræðileg fjölbreytni“. Ómögulegt er að segja til um hvað felst í sjálfbærri þróun að íslenskum rétti, engin skilgreining liggur fyrir á því hvers lags umhverfi stuðlar að heilbrigði og umdeilt hvort umhverfi sem stuðlar að viðhaldi líffræðilegrar fjölbreytni hér á landi sé eftirsóknarvert í þeim eyðimörkum sem þekja stóran hluta landsins. Umsagnaraðilar gera margir hverjir athugasemdir við hugtakanotkun sem sé óskýr og hætta verði á ágreiningi um túlkun varðandi ýmsa þætti, samanber umsögn Félags umhverfisfræðinga í fylgiskjali 23. Þannig virðast þær efasemdir sem menn hafa um hugtakið þjóðareign magnast nokkuð þegar framangreind hugtök eru rædd.“ Sama kemur fram í umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna en í umsögn þeirra segir, með leyfi forseta: „Við leggjumst alfarið gegn því að þær breytingar sem lagðar eru til í 1. gr. frumvarpsins nái fram að ganga. Það er mikilvægt fyrir íslenskan sjávarútveg að búa við stöðugt laga- og rekstrarumhverfi en þetta frumvarp gengur þvert þar á. Fiskveiðistjórn okkar Íslendinga sem byggir á því að handhafar veiðiheimilda hafi tryggan rétt til veiðiheimilda sinna er undirstaða undir velgengni íslensks sjávarútvegs og lykillinn að því að hér er rekinn ábyrgur, arðsamur og sjálfbær sjávarútvegur. Það að handhafar veiðiheimildanna fara með þær sem eign sína hvetur einnig til ábyrgrar umgengni um nytjastofna. Samkvæmt frumvarpinu eru náttúruauðlindir, sem ekki eru háðar einkaeignarrétti, lýstar „þjóðareign“. Í raun eru þessar náttúruauðlindir lýstar eign ríkisins en af einhverjum ástæðum er búið til hugtakið þjóðareign þó að ekki verði séð hvaða tilgangi það þjónar. Þetta hugtak er afar óskýrt og sama má segja um hugtakið „sjálfbær þróun“. Óskýr hugtök sem skapa réttaróvissu á ekki að setja inn í stjórnarskrána.“ Síðar í umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna segir: „Rétt er að vekja athygli á því að víða um heim þar sem fiskveiðum er stjórnað á ábyrgan hátt hafa þjóðir, rétt eins og Íslendingar, áttað sig á því hversu mikilvægt er til að ná þessu takmarki að skilgreina vel rétt þeirra sem veiðarnar stunda. Ómögulegt er að sjá hvers vegna Alþingi ætti að leggja stein í götu þessa markmiðs með því að skapa réttaróvissu um íslenskan sjávarútveg. Við ítrekum því áskorun okkar um að láta verða af því að lögfesta 1. gr. frumvarpsins.“ Í umsögn Landssambands smábátaeigenda, sem mér fannst fín umsögn, kemur fram að þeir voru miður sín yfir hversu knappan tíma þeir höfðu til umsagnar um þetta mikilvæga mál, en þar segir: „Frá því að hin gríðarlegu efnahagslegu áföll riðu yfir þjóðina í byrjun október 2008 hafa smábátaeigendur þurft að sitja undir því nánast daglega að „innkalla beri kvótann, þ.e. atvinnuréttinn, til ríkisins“. Engin önnur atvinnugrein í landinu hefur þurft að þola jafnniðurlægjandi umræðu. Umræðu sem einkennist af lýðskrumi og innantómum slagorðum. Það vefst fyrir LS hver hugmyndafræðin er að baki 1. grein frumvarpsins og hvað hún þýðir í raun og framkvæmd.“ Í lokum umsagnar Landssambands smábátaeigenda er svo dálítið skemmtileg tilvitnun: „Þá er með öllu útilokað fyrir okkur að vita hvaða þarfir komandi kynslóðir kunna að hafa. Forfeður okkar virðast samkvæmt skráðum heimildum ekki hafa haft minnstu hugmynd um þarfir núlifandi kynslóðar.“ Mér fannst þetta svolítið skemmtilegt þegar þeir koma með þessa tilvitnun um forfeður okkar, að þeir hefðu ekki haft minnstu hugmynd um þarfir núlifandi kynslóða. Í nefndaráliti meiri hluta sérnefndar kom fram að tillit er tekið til þessara athugasemda á einhvern hátt. Hæstv. forseti. Um þjóðaratkvæðagreiðslu þarf að setja löggjöf og um hana þarf að vera góður rammi. Eins og hv. þm. Sturla Böðvarsson gat um í 1. umr. um málið, 10. mars sl., þá er það nauðsynlegt ef við þyrftum að fara í veigamiklar breytingar eins og t.d. í þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsaðild, ef okkur skyldi nú detta í hug að sækja um hana. Og ef stjórn Vinstri grænna og Samfylkingar taka við völdum að kosningum loknum þá skyldi enginn láta sér detta annað í hug en að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu miðað við það sem hæstv. forsætisráðherra lætur hafa eftir sér um aðild, að það eigi að bjarga öllum málum að fara inn í Evrópusambandið. Ég tel að Alþingi verði að gefa sér góðan tíma til að skapa löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki ana að einu eða neinu í því sambandi. Í umsögn Ragnhildar Helgadóttur, prófessors í stjórnskipunarrétti, kemur eftirfarandi fram um 1. og 3. gr. frumvarpsins. Ég vitna hér aðeins í ummæli hennar: „Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Virðulegi forseti. Ég tel að hér verði, ef þetta frumvarp verður að lögum, endaskipti á hlutunum. Að mínu viti er mikilvægasta hlutverk löggjafarþingsins, Alþingis Íslendinga, að setja landinu grundvallarlög, þau lög sem öll önnur lög verða að byggjast á og mega ekki stangast á við. Nú er allt í einu með þessu frumvarpi verið að setja Alþingi í aukahlutverk, sem sagt umsagnarhlutverk. Þegar 1. umr. fór fram 10. mars mátti ráða af framsögu hæstv. forsætisráðherra að það væri mikill ávinningur að því að þingfulltrúar á stjórnlagaþingi væru kosnir beinni kosningu en með því er verið að sniðganga Alþingi sem kosið er beinni lýðræðislegri kosningu af þjóðinni. Í stað þess að 63 þingmenn, kosnir af þjóðinni, vinni nýja stjórnarskrá eiga nú 104 einstaklingar að vera á launum hjá ríkinu næstu tvö árin við löggjafarstörf, að auki 20 áheyrnarfulltrúar sem reikna verður með að fái líka laun. Hæstv. forseti. Ég tel mjög nauðsynlegt að ræða ítarlega þær tillögur sem settar eru fram í frumvarpinu um stjórnlagaþing og kostnað við það en engin tala hefur komið fram sem við getum reitt okkur á. Það stangast á, hún hækkar og lækkar eftir því hvernig stendur í bólið hjá þeim sem eru að fjalla um þessi mál, sem er með ólíkindum. Í 1. umr. var talað um 1,5 milljarða. Nú er talan komin upp í 2 milljarða og svo á að lækka þetta niður með einhverjum tillögum, breytingarnar koma hratt inn, maður er undrandi og veit eiginlega ekki hverju maður á að trúa. Hæstv. forseti. Ég get alveg séð fyrir mér að boðað sé til stjórnlagaþings sem hafi það verkefni að vera Alþingi til ráðgjafar um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Það má líka alveg hugsa sér að starfstími Alþingis á næstu árum sé þannig skipulagður að sérstakur og rúmur tími gefist til umræðna um stjórnarskrárbreytingar og að sérstök þingnefnd verði sett á laggirnar í því sambandi. Það hefur oft verið rætt um að Alþingi geti setið fleiri vikur á ári hverju en verið hefur á undanförnum árum. Það er því ekkert því til fyrirstöðu að ætla að Alþingi og þingmönnum, sem eru fulltrúar þjóðarinnar - ég segi fulltrúar þjóðarinnar - að þeim verði gefinn meiri tími til að sinna þessu mikilvæga starfi á Alþingi, að setja landinu nýja stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Það mun augljóslega ekki gefast tími til þess á yfirstandandi þingi að fara í þessar nauðsynlegu breytingar og umræður sem þurfa að fara fram og því vaknar sú spurning hvað vaki fyrir hæstv. ríkisstjórn að ætlast til að flýtiafgreiðsla á svona mikilvægu máli hafi forgang. Það er í raun ótrúlegt við þær aðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu, þegar heimilin í landinu og atvinnulífið bíða eftir raunhæfum aðgerðum frá ríkisstjórninni. Hvað sjáum við með því frumvarpi sem hér er til umræðu, að það skuli eiga að njóta forgangs, það er með ólíkindum. Vera má að ríkisstjórnin treysti sér ekki til þess að taka þau vandamál sem eru brýnust og vilji þar af leiðandi taka tíma fyrir þetta. Ég er algjörlega ósammála þeirri forgangsröð eins og komið hefur fram í máli mínu. Ég vil, með leyfi forseta, vitna aftur í grein Skúla Magnússonar, en þar segir hann: „Það er engin góð ástæða til að rífa stjórnskipun Íslands upp með rótum við núverandi aðstæður þar sem stjórnvöld þurfa að setja sér skýr markmið til lengri og skemmri tíma - sum eflaust sársaukafull og misvinsæl - og hafa styrk og þor til þess að vinna að þeim. Við munum ekki leysa aðsteðjandi vandamál með breytingum á stjórnskipun Íslands.“ Virðulegi forseti. Það er von mín að þessi ríkisstjórn vakni af þeim þyrnirósarsvefni sem hún sefur og hefur sofið síðan hún tók við fyrir tveimur mánuðum og að hún fari að koma á róttækum aðgerðum fyrir fólkið í landinu og standa við þau orð sem hún lét falla við ríkisstjórnarskiptin. Hún talaði um að hún yrði ríkisstjórn framkvæmdanna. 

Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól er að vekja athygli hv. þm. Herdísar Þórðardóttur á breytingartillögu frá meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál sem er á þskj. 385 og varðar stjórnlagaþing. Þar kemur fram að gert er ráð fyrir því að til stjórnlagaþings verði kosið samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010, að þingið komi saman 17. júní 2010 og starfi í eitt ár, ljúki störfum fyrir 17. júní 2011, sem sagt á sama tíma og upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir, hins vegar byrji það síðar. Það er að sjálfsögðu gert í þeim tilgangi að spara fé, bæði með styttri starfstíma stjórnlagaþings auk þess sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál að meiri hlutinn telur ekki sýnt að fulltrúar þingsins þurfi að vera í fullu starfi á stjórnlagaþingi. Það mun einnig spara töluvert fé  
             Er það nýjasta tillagan? kallar hv. þingmaður, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hér fram í. Þetta er samhljóða nefndarálit meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál sem leggur þetta til, m.a. til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem sjálfstæðismenn og reyndar fleiri hafa haldið fram, þ.e. gagnrýni á upphaflega frumvarpið, að það hafi verið of kostnaðarsamt hvað varðaði stjórnarskrármálið. Það hefur verið komið til móts við Sjálfstæðisflokkinn í því, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir þá greinargóðu skýringu sem hún gaf á stjórnlagaþinginu sem þau ætla sér væntanlega að koma í gegn. Eins og ég gat um áðan erum við að fá alltaf nýjar hugmyndir. Komið hafa fram margar hugmyndir, það er verið að breyta þessu og hinu, það er a.m.k. þrisvar búið að breyta. Mér fannst mjög fróðlegt að heyra að þið takið þá tillit til sjálfstæðismanna. Mér hefur ekki fundist það hér í umræðunni að það hafi verið tekið tillit til eins eða neins sem við höfum haft fram að færa. Það virðist ekki skipta nokkru máli ef við höfum komið með einhverjar breytingartillögur eða eitthvað slíkt. Ekki vorum við höfð með í ráðum þegar þessi þriggja manna nefnd var sett á laggirnar um mánaðamótin janúar/febrúar. Þá vorum við ekki spurð álits hvort við værum til í að vera með, það var bara gengið áfram og farið í þá vinnu. Það er ágætt ef þið hugsið um að spara fé, að ekki verði bruðlað í þessu stjórnlagaþingi, ég segi bara ekki annað en það. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að tjá mig í sambandi við þetta eina ár sem hv. þingmaður gat um að yrði frá 2010 til 2011. Ég segi það enn og aftur að ég fagna því ef minni hlutinn fær einhverju ráðið hér eins og málunum er komið. Mér hefur ekki virst það hingað til.

Um kl. 1.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um áhrif gjaldeyrishafta á samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hæstv. viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Nú stendur yfir leiðtogafundur Atlantshafsbandalagsins í tilefni 60 ára afmælis þess ágæta bandalags. Þá kemur fréttatilkynning frá forsætisráðuneytinu þar sem segir að vegna sérstakra anna á innanlandsvettvangi þurfi Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra að hverfa frá áformum um þátttöku í fundinum og sendir í sinn stað hinn merka hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson. Mig langar af því tilefni að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðsson, hvort honum hefði ekki þótt eðlilegra og betri bragur að því að forsætisráðherra færi á þennan ágæta leiðtogafund, sem er afar mikilvægur fundur, og notaði t.d. það tækifæri til að mótmæla á þeim vettvangi að breska ríkisstjórnin hefði sett Íslendinga á bekk með hryðjuverkamönnum. Þar gefst forsætisráðherra, æðsta embættismanni þjóðarinnar, mikilvægt tækifæri til að koma sjónarmiðum Íslands á framfæri við fullan sal af okkar helstu og bestu bandalagsþjóðum, af fullum þunga en hæstv. forsætisráðherra lætur sér tækifærið úr greipum ganga. Það er mikilvægt að upplýsa bandalagsþjóðir okkar um þetta óvinabragð sem breska ríkisstjórnin beitti okkur Íslendinga og er ekki enn búin að leiðrétta. Ég vek athygli á því. Ég veit að Íslandsdeild NATO-þingsins og aðrar hv. alþjóðanefndir þingsins hafa notað öll tækifæri til að koma sjónarmiðum Íslendinga á framfæri og þess vegna skýtur það mjög skökku við að hæstv. forsætisráðherra láti þetta fram hjá sér fara. Í hverju felast þessar annir forsætisráðherrans á innanlandsvettvangi? Er það kannski að stinga stjórnlagaþingi upp í Framsóknarflokkinn til að styðja við þessa höltu og fullkomlega gagnslausu minnihlutastjórn eða hvað? Ekki sést ráðherrann í þessum sal. Ekki er á það bætandi að upplýsingar um Icesave-málið eru í besta falli misvísandi þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur í viðtal og talar um að glæsilegrar niðurstöðu sé að vænta. Inntur eftir því á nefndarfundum dregur hann dálítið í land og talar um bærilega niðurstöðu. Hvernig verður það þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur heim? 

Herra forseti. Ég átti von á því að hér yrði boðið upp á málefnalega umræðu um það tilefni sem ég fékk viðvörun um að yrði á dagskrá undir liðnum Störf þingsins en því er ekki að heilsa. Ég hélt satt að segja að þingmaðurinn hefði ætlað að spyrja af hverju formaður utanríkismálanefndar, sá sem hér stendur, væri ekki sendur á NATO-fundinn í stað forsætisráðherra vegna anna hans. Það hefði kannski verið forvitnilegt að sjá hvernig það hefði farið. Vegna þess sem hér er spurt hvaða annir það séu sem verða til þess að hæstv. forsætisráðherra getur ekki sótt fundinn, er mér í fyrsta lagi ekki kunnugt um dagskrá hæstv. forsætisráðherra. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra hefur ærinn starfa á innanlandsvettvangi í þeim brýnu viðfangsefnum sem við erum að takast á við og er fullur sómi að því fyrir Íslands hönd að hæstv. utanríkisráðherra sitji þennan fund fyrir hönd Íslands og gæti þar íslenskra hagsmuna og tali máli íslenskra sjónarmiða. Hæstv. utanríkisráðherra hefur, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum, átt fund með utanríkisráðherra Bretlands, David Miliband, fyrr í þessari viku þar sem þeir ræddu m.a. þau álitaefni sem hv. þingmaður vakti máls á, svo sem Icesave-málin. Ég held að hv. þingmaður hefði mátt spyrja að því hvers vegna framferði Breta hafi ekki verið mótmælt, hvers vegna beitingu hryðjuverkalaganna hafi ekki verið mótmælt, hvers vegna fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, lét það ekki verða eitt af sínum fyrstu verkum þegar þessari löggjöf var beitt að mótmæla henni mjög kröftuglega. Hann kemur síðan í fjölmiðla og segir eitthvað í þá veru að kannski hefði átt að mótmæla. Það má líka halda því fram að beiting hryðjuverkalaganna sé dæmigerð aðferð hernaðarríkja og endurspeglast sú afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að standa utan hernaðarbandalaga,  En ég verð að segja 

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að það hefði vissulega verið betra ef hæstv. forsætisráðherra hefði átt heimangengt og getað sótt leiðtogafund NATO. Þannig er málum því miður ekki fyrir komið og hæstv. utanríkisráðherra er fullfær, eins og við vitum báðar, um að sinna því hlutverki fyrir okkar hönd. En við sem í þessum sal erum vitum að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er ekki komin upp í ræðustól vegna sérstakrar umhyggju sinnar fyrir forsætisráðherra eða öðru því sem fram fer á NATO-fundinum heldur vegna þessa látlausa ergelsis sem Sjálfstæðisflokkurinn sýnir nú trekk í trekk í þingsal, hraunandi yfir allt og alla, ef þannig má að orði komast, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spurði hvað ylli því að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki tök á því að mæta á leiðtogafund NATO. Ég held að hv. þingmaður sé einn fárra Íslendinga sem ekki áttar sig á því ástandi sem er í landinu í dag  
             Því til viðbótar gerir hinn nýi málþófsflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, daglega kröfur um að hæstv. forsætisráðherra sé til taks, til skrafs og ráðagerða  
            

Virðulegur forseti. Við erum að ræða liðinn Störf þingsins en það er alveg ljóst að fyrirspyrjandinn er að ræða störf ráðherra og látum það vera. Það er alveg greinilegt að sjálfstæðismenn vilja losna við hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, úr landi  
             Auðvitað er alltaf best að forsætisráðherra sæki svona fundi. En menn vita hvaða staða er uppi í samfélaginu í dag  Ég kem hér upp aðallega til að ræða þau orð sem féllu hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að verið væri að stinga stjórnlagaþingi upp í Framsóknarflokkinn. Þetta er ekki mjög smekklegt, virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Það var mjög upplýsandi sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði. Hv. þingmaður fór yfir það að Framsóknarflokkurinn hefði farið í vegferð til að losna við ríkisstjórn og var með ákveðnar kröfur. Að vísu nefndi hv. þingmaður bara eina sem augljóslega er stóra málið. Það er stjórnlagaþingið. Komið hefur fram hvað eftir annað og er öllum ljóst að þessi ríkisstjórn er algerlega ófær um að fara í nauðsynlegar efnahagsráðstafanir, hún er algerlega ófær um það. Síðast ítrekaði oddviti framsóknarmanna í Norðvesturkjördæmi það en hér kemur hv. þingmaður, helsti forustumaður framsóknarmanna í þinginu og forgangsraðar, 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að víkja aftur að utanríkismálunum vegna þess að hér var talað um fund hæstv. utanríkisráðherra við David Miliband, utanríkisráðherra Bretlands. Ég spyr þá hv. formann utanríkismálanefndar: Hvar er upplýsingagjöf hæstv. utanríkisráðherra til utanríkismálanefndar um þann fund? Við höfum ekki fengið upplýsingar um hann.  Annað sem ég vildi nefna í tengslum við þennan ágæta leiðtogafund sem nú fer fram er að ég man ekki betur en að ég og formaður flokks hv. formanns utanríkismálanefndar, Steingrímur J. Sigfússon, höfum staðið hér fyrir leiðtogafund Atlantshafsbandalagsins í Rúmeníu þar sem formaðurinn talaði sig bláan í framan um það hneyksli að utanríkismálanefnd hefði ekki fengið þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra á sinn fund til að greina frá áherslum Íslendinga á þeim leiðtogafundi þar sem verið var að taka fyrir alls konar mikilvæg mál. Núna höfum við minnihlutastjórn og hluti hennar, a.m.k. hluti Samfylkingarinnar eftir því sem ég best veit, er hlynntur veru í Atlantshafsbandalaginu. Vinstri grænir eru ekki hlynntir veru okkar í Atlantshafsbandalaginu. Á þessum fundi á að tala um framtíðarhlutverk Atlantshafsbandalagsins, samskipti þess við Rússland, aðgerðir bandalagsins í Afganistan og Kosovo o.s.frv. 

Herra forseti. Þessi umræða hefur snúist að mestu leyti um allt annað en lagt var upp með í upphafi, eins og hér hefur komið fram. Það er greinilegt að þingmenn Sjálfstæðisflokksins nota hvert tækifæri sem þeir mögulega geta til að fara í umræðu um stjórnarskrármálið mikla sem þeir eru mjög andvígir og nota jafnvel það yfirskin að ætla að ræða um Atlantshafsbandalagið og leiðtogafund þess. Hér hefur þó lítil umræða farið fram um það mál. Þingmaðurinn verður bara að hafa sig hægan og ég svara því sem ég vil svara þegar ég vil svara því.  
             Gæti forseti gripið inn í og haft hemil á fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra?

Mér sýnist hv. þingmenn hafa gefið ágætt hljóð.

Varðandi þær spurningar sem þingmaðurinn bar fram, m.a. um fund utanríkisráðherra með utanríkisráðherra Bretlands nú í vikunni, David Miliband, hafa verið gerðar ráðstafanir til að við fáum upplýsingar frá utanríkisráðuneytinu um þann sérstaka fund. Ég vonast til þess að við fáum þær upplýsingar áður en mjög langt um líður inn á vettvang utanríkismálanefndar. Nú er hins vegar rétt að greina frá því, eins og hv. þingmenn vita, að aðeins þrjár vikur eru eftir af þessu kjörtímabili og væntanlega lýkur þingstörfum á næstu sólarhringum.  Varðandi NATO-fundina 

Virðulegur forseti. Atvinnuhorfur námsmanna bæði á háskóla- og framhaldsskólastigi eru skelfilegar því að við blasir að 13.000 námsmenn verða án sumarvinnu og því fylgja fleiri vandamál til framtíðar litið. Ríkisstjórnin ákvað 20. febrúar sl. að setja á laggirnar starfshóp, m.a. til að kanna atvinnuhorfur námsmanna á háskólastigi, og var markmið hópsins að undirbyggja stefnu og ákvarðanir er varða atvinnumál námsmanna. Það er gott og gilt í sjálfu sér en ekkert gagn að því enn þá og nú er kominn 3. apríl, engar tillögur hafa litið dagsins ljós og tíminn er að renna út. Nám er vinna og því þarf að gefa námsmönnum á þessum skólastigum tækifæri í því árferði sem er til að stunda áframhaldandi nám með einhverjum hætti í sumar. Það er fjárhagslega, félagslega og tilfinningalega hagkvæmt þrátt fyrir aukinn kostnað skólanna. Það er augljóst í mínum huga að það er hægt að nýta fjölbreyttar kennsluaðferðir í fjarnámi, í stað- og fjarbundnu verkefnanámi með leiðsögn og margar aðrar leiðir eru færar. Ég hef fulla trú á því að fagfólk skólastiganna sem býr yfir frumkvæði og áræðni leiti leiða til lausna. Það er því komið að ríkisstjórninni að ákveða hvort og með hvaða hætti hún ætlar að taka þátt í því að auka námsframboð og koma til móts við námsmenn hvað varðar sumarvinnu. Það hefur alvarlegar afleiðingar ef nemendur flosna upp úr námi. Samfélagið mun allt síðar meir glíma við þau tilfinningalegu og félagslegu vandamál sem við það skapast. Því ætlast ég til þess að við göngum hreint til verks og gerum námsmönnum kleift að stunda nám sitt í sumar ef þeir svo kjósa. Við skulum muna að nám er vinna og menntun er fjárfesting til frambúðar. Því spyr ég hv. formann menntamálanefndar og stjórnarliða Einar Má Sigurðarson: Er lausn í sjónmáli, hv. formaður?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að taka þetta mikilvæga mál hér upp. Þannig var að á mánudaginn ritaði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mér bréf og óskaði eftir fundi í menntamálanefnd um þetta mál. Að sjálfsögðu var brugðist við því og fundurinn var haldinn á miðvikudaginn. Á fundinn komu fulltrúar allra háskóla landsins, bæði stjórnendur og nemendur, og einnig fulltrúi ráðuneytisins. Farið var yfir málið og við fengum glögga mynd af því alvarlega ástandi sem augljóslega er uppi hjá námsmönnum og stefnir í í sumar. Hins vegar kom fram að ýmsir skólar virðast ekki, nema með töluverðri fyrirhöfn, vera í stakk búnir til að mæta þessu en þó virtist koma fram fullur vilji hjá öllum skólum til að taka á málinu. Við heyrðum síðast niðurstöðu háskólaráðs Háskóla Íslands í gær þar sem niðurstaðan var sú að hann gæti brugðist við þessu væri aukið fjármagn veitt til skólans. Það kom fram að tveir háskólar, bæði á Bifröst og Háskólinn í Reykjavík, hafa ákveðið að bjóða upp á sumarnám og þótt það sé ekki í miklum mæli er þar vissulega um verulega viðleitni að ræða. Það kom einnig fram að við Háskólann á Akureyri verða haustpróf þannig að þar eiga nemendur að hafa möguleika á því að ganga til prófa. Spurningin er hins vegar hvaða aðstoð þeir fá við námið í sumar. Það var einnig rætt um að þar þyrfti að koma til aukið fjármagn. Það er hins vegar rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin hefur skipað starfshópa, m.a. er einn starfshópur á vegum iðnaðarráðuneytisins að fjalla um þessi mál. Miðað við mínar upplýsingar er búist við að sá stýrihópur skili tillögum sínum á næstu dögum. Menntamálanefnd ákvað í lok fundar á miðvikudag að óska eftir minnisblaði frá menntamálaráðuneytinu um stöðu mála og hvaða möguleikar væru fyrir hendi. Í gær barst svar frá ráðuneytinu þar sem fram kemur að því miður verði minnisblaðið ekki tilbúið í dag, eins og við höfðum óskað eftir, en þess er vænst að það verði tilbúið mjög fljótlega eftir helgi og þá geri ég ráð fyrir því að nefndin 

Herra forseti. Atvinnuhorfur námsmanna við Háskóla Íslands og aðra háskóla batna lítið þó að andinn á fundi menntamálanefndar sé ágætur, fundi sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn á þingi var knúinn af hálfu hv. þm. Einar K. Guðfinnssonar til að halda. 
             Ég hef margoft talað um þetta mál í ræðustóli Alþingis á síðustu dögum. Ég vísa til þess að á forsíðu Morgunblaðsins kom fram að mörg þúsund nemendur verða án vinnu í sumar. Þeirra kröfur eru skýrar, að teknar verði upp sumarannir við Háskóla Íslands til að þeir geti stundað sitt nám á námslánum í staðinn fyrir að mæla göturnar í atvinnuleysi í sumar. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að koma til móts við kröfur þessa fólks sem nú horfir fram á atvinnuleysi. Ekki neitt. Hún er gjörsamlega úrræða- og aðgerðalaus. Þetta er í fyrsta skipti sem einhver fulltrúi ríkisstjórnarinnar ræðir þetta mál á þingi.  Hér leggur ríkisstjórnin aðaláherslu á að breyta stjórnarskránni sem hefur ekkert með atvinnumál í landinu að gera og minnir dálítið á atburðina í fyrndinni þegar Róm brann. Þá spilaði Neró á fiðlu.  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að taka upp þetta mál um stöðu í atvinnumálum ungs fólks. Ég legg áherslu á að þarna þarf að taka á með fjölþættum hætti. Mér er kunnugt um að ríkisstjórnin er þegar að fjalla um þetta mál og gert er ráð fyrir tillögum frá henni um beinar aðgerðir eftir helgina. Það þarf að taka á þessu, eins og þingmaðurinn minntist á, m.a. með því að kanna leiðir með sumarnám fyrir skólafólk. Það þarf t.d. að skoða þar aðkomu Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Allt þarf þetta að vinnast. Það þarf líka að kanna leiðir til þess að það verði atvinna og atvinnusköpun fyrir unga fólkið. Þar held ég að eigi að leita eftir mjög nánu samstarfi milli ríkis og sveitarfélaga, félagasamtaka og annarra þeirra sem geta lagt fram krafta sína í þessum efnum þannig að þar finnist góð sumarstörf. Ég minni á átak sem hefur verið lýst yfir að eigi að gera í landgræðslu og skógrækt. Þetta verður ekki gert með einhverjum einum stórum pakka, heldur með fjölþættum aðgerðum um allt land. Ég óska eftir mjög góðu samstarfi allra sem koma að þessu, hvort sem er af hálfu ríkis, sveitarfélaga, félagasamtaka eða annarra, í að finna leið. Ég minni á sumarnámskeið og líka á marga heimavistarskóla úti um land. Það þarf að taka þetta allt saman. Það er ekkert verra en að ungt fólk gangi um án atvinnu og þá án 

… á þá að gera?


            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur lokið máli sínu, er það ekki? Við erum að ræða hér mjög alvarlega stöðu í atvinnumálum námsmanna. Ég tók það upp og óskaði eftir því að haldinn yrði fundur í menntamálanefnd. Sá fundur var haldinn á miðvikudag. Það kom mér mjög mikið á óvart að verða var við það að stefna hæstv. menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytis í þessum efnum liggur ekki fyrir. Hún liggur ekki fyrir enn þann dag í dag þó að nefndin hafi í heild sinni óskað eftir því að þessi mál yrðu skýrari af hálfu ráðherra og ráðuneytis. Það sem stendur einfaldlega upp á að gert verði núna er að hæstv. menntamálaráðherra tjái hug sinn í þessum efnum. Ég hef í raun aldrei vitað  
             Það breytir engu um það að þetta mál er alvarlegt sem raun ber vitni og það er alveg rétt að það hefur verið reynt að finna ýmsar lausnir í þessum efnum. Stóra lausnin felst í því að sett verði á sumarnámskeið í Háskóla Íslands til að nemendurnir geti þá stundað nám sitt í ljósi þess að þeir finna ekki sumarvinnu við sitt hæfi í sumar. Það er einfaldlega eitt sem þarf að gerast núna, hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin þurfa að hafa skoðun í þessum efnum. Núna er væntanlega ríkisstjórnarfundur búinn í dag og það er undarlegt ef ekki kemur út af þessum ríkisstjórnarfundi hrein og klár afstaða til þeirrar beiðni háskólanna að reyna að halda hér námskeið. Það var undarlegt að átta sig á því að af hálfu menntamálaráðuneytisins liggur ekkert fyrir um það hver kostnaðurinn getur orðið og hver áhrifin geta orðið á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Það er greinilegt að ekkert hefur verið hugað að þessum málum af hálfu þeirra stjórnvalda sem eiga að hafa þau með höndum. Þess vegna er undarlegt að menn komi hér og láti eins og ekkert sé. Þetta er stóralvarlegt mál. Það er alveg óháð starfi þessara starfshópa sem vísað var til sem eiga að skila  
            

Herra forseti. Það er hárrétt sem hefur verið bent á hér í umræðunni að vandi námsmanna er fyrirsjáanlegur og hann er mikill. Hins vegar þurfum við að segja satt héðan úr ræðustól Alþingis. Þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir að enginn fulltrúi ríkisstjórnarinnar hafi tekið þátt í umræðu um málefni námsmanna á vettvangi þingsins er það rangt vegna þess að ég hef spurt bæði hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra út í vanda námsmanna og þeir hafa komið hér í pontu og svarað spurningum mínum. Reyndar er það svo að Framsóknarflokkurinn hefur verið mun duglegri við að ræða vanda námsmanna á undanförnum dögum og vikum en Sjálfstæðisflokkurinn. Hins vegar er það þannig, hæstv. forseti, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins geta ekki komið hér upp í ræðustól án þess að nefna stjórnlagaþingið og Framsóknarflokkinn í leiðinni.  
            

Forseti vill vekja athygli á að margir eru enn þá á mælendaskrá en tíminn sem ætlaður var í að ræða störf þingsins er liðinn þannig að gengið er til dagskrár í framhaldi.

Hæstv. forseti. Við vorum að enda við að ræða um ástandið í atvinnumálum og sérstaklega atvinnumálum stúdenta. Ég vil bera það upp við forseta til að við getum brugðist hratt við og hjálpað til í þessu hér á Alþingi hvort ekki væri rétt, eins og við ræddum í gær, að flytja dagskrá þingsins aðeins til þannig að dagskrárliður 7, sem er heimild til samninga um álver í Helguvík,  
             Nú er staðan þannig, ef hv. þingmaður … 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja mál sitt.

Við verðum að horfa til þess að leysa hér úr atvinnumálum og það er undarlegt að hæstv. forseti skuli raða dagskránni þannig að atvinnumál og þau mál sem væru til að leysa úr atvinnumálum þjóðarinnar 

Virðulegi forseti. Það sem mér hefur fundist koma skýrt fram í þessari umræðu er það, sem ég vil trúa að allir þingmenn hafi áhyggjur af, atvinnumál og menn hafa sérstaklega tilgreint atvinnumál námsmanna. Væri þá nokkuð úr vegi að við forgangsröðuðum dagskrá þingsins með það í huga að taka á þeim málum? Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson fór ágætlega yfir málið. Eigum við ekki að ganga í það verk núna að taka á þessum málum? Er sú hugmynd sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ræddi hér um sumarönn í Háskóla Íslands ekki eitthvað sem við eigum að ræða núna og setja í forgang? Er það ekki skynsamlegt? Í stað þess - og þar er ég alveg sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni þegar hann talaði um stjórnarskrármálin og sagði hér á hv. Alþingi, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga … Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Þetta er hárrétt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. 

Herra forseti. Ég vildi beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, og það má líta á það sem vinsamlega ábendingu, að það gæti orðið til að greiða mjög fyrir störfum þingsins ef hann settist niður með þingflokksformönnum og reyndi að fara yfir það með hvaða hætti væri eðlilegt og heppilegast og skilvirkast að taka á málum hér í þinginu. Ég held að mikill ávinningur yrði af því. Hér erum við með tvennt í stöðunni. Annars vegar erum við með stjórnarskrármál, sem alltaf kalla á mikla umræðu, sem er eðlilegt af því að stjórnarskrá er grundvallarlög lýðveldisins. Hins vegar erum við með nokkur mikilvæg atvinnu- og efnahagsmál sem allir eru sammála um að þurfi að afgreiða. Hvort er nú skynsamlegra að taka stóra málið sem tekur langan tíma fyrst eða mikilvægu málin, brýnu málin sem við getum afgreitt hratt? 
            

Forseti var að telja þá sem eru á mælendaskrá í stjórnarskrármálinu sem var hér til umræðu fram á nótt, 26 hafa óskað eftir að taka til máls og augljóst að þetta er forgangsmál hjá þeim þingmönnum sem hér eru og mjög mikilvægt að taka það fyrir.  Ef menn óska eftir að eyða tímanum hér í að ræða fundarstjórn forseta og halda áfram að gefa forseta góð ráð er þeim það velkomið.

Virðulegi forseti.  Þeir hafa augljóslega forgangsraðað og ákveðið að tala vel í þessu máli en ekki má gleyma því að þess á milli leyfa þessir þingmenn sér að tala í nokkrar klukkustundir um fundarstjórn forseta.  
            

Hæstv. forseti. Ég var efins um hvort ég ætti að fara hér upp og tala í þessari svokölluðu umræðu eða hvað á að kalla þetta, vegna þess að það er svo sem enginn sómi að því að taka þátt í svona leik sem er hér í gangi. En af því að sjálfstæðismenn hafa verið mjög lengi í ríkisstjórn og ríkisstjórnum á síðustu árum og áratugum vita þeir ósköp vel hver fer með völdin síðustu dagana í þinginu og það er stjórnarandstaðan. Stjórnarandstaðan fer með völdin þessa dagana jafnvel þó að við séum búin að breyta þingskapalögum þannig að við héldum að þinghald yrði með meiri sóma og minna um svona uppákomur eins og hafa átt sér stað nú á síðustu dögum. Ég tel bara að við getum hraðað þessari umræðu um stjórnarskipunarlögin af því að öll sjónarmið eru komin fram, 

Virðulegi forseti. Ég vil bara styðja hæstv. forseta í ákvörðunum hans um dagskrá. Hún er auðvitað byggð á því að sjálfstæðismenn hafa sýnt hér mikinn áhuga á að ræða stjórnarskipunarlögin í þaula og eru hér mjög margir á mælendaskrá. Hv. þm. Birgir Ármannsson stakk upp á því hér áðan að hægt væri að haga málum öðruvísi með því að taka litlu málin fyrr, ýmis minni brýn atvinnumál,  Það er bara því miður, hv. þingmaður, ekki á vísan að róa hvað er fljótlegt og hvað er ekki fljótlegt þegar Sjálfstæðisflokkurinn er annars vegar. 

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Ég bar hér upp fyrirspurn til hv. formanns menntamálanefndar og hefði haldið, og það hefur verið venja fram til þessa, að fyrirspyrjandi gæti tekið til máls á nýjan leik eftir fyrirspurn. Forseti gerði það ekki kleift og hleypti öðrum að í staðinn og ég harma þá fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom hér upp áðan og reyndi að knýja fram ákveðin svör við tilteknum spurningum sem höfðu vaknað í kjölfar fundar sem menntamálanefnd átti um atvinnuhorfur stúdenta. Ég kem hér upp núna til að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að við fengum ekki svör við þessum brýnu spurningum. Það liggur fyrir að allar forsendur í þessu máli eru til staðar. Við vitum að vandi námsmanna er ákaflega brýnn og mjög alvarlegur, ekki þarf um það að deila. Vilji háskólanna til að reyna að bregðast við með sumarönnum og sumarnámskeiðum liggur líka fyrir en þeir segjast þurfa pólitísk svör úr menntamálaráðuneytinu. Þau berast ekki. Þar er bara ein og sama þögnin. Ekkert liggur fyrir um hvað ríkisstjórnin vill gera í þessum efnum. Það er kvartað undan því að hér sé mikið talað. Ég ætla að segja að ég kvarta undan því að ekki er nógu mikið talað þegar við fáum ekki svör við svona einföldum spurningum. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Hæstv. menntamálaráðherra er ekki viðstaddur en hæstv. forsætisráðherra er kominn, nýkominn væntanlega af ríkisstjórnarfundi. Ég vil nú óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra greini okkur frá því hvort þessi mál 

Ég vil vekja athygli á að hér ræða hv. þingmenn fundarstjórn forseta og bið þá að halda sig við það.

Herra forseti. Það er einmitt þetta form sem mig langar að ræða um, fundarstjórn forseta. Við bíðum eftir því að ræða um tillögur að breytingum á stjórnarskránni en sjálfstæðismenn hafa verið mjög duglegir við að nota fundarliðinn um fundarstjórn. 

Herra forseti. Af því að talað er um þjóðina og fólkið í landinu held ég að hv. þm. Framsóknarflokksins, Birkir J. Jónsson, ætti að átta sig á því að fólkið í landinu vill bara hafa vinnu. Það vill fá að vinna, það er svo einfalt. 

Jú.

Það gerum við ekki. Það væri auðvitað óskandi að þingið hefði fleiri snillinga innan 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur þar sem hún hvetur hæstv. forseta til að breyta um röð á dagskrá til þess að fjallað verði fyrst um þau mál sem eru mjög aðkallandi og brýnt að klára, svo sem 7. mál á dagskrá er varðar Helguvík. Er rétt að það komi fram, virðulegi forseti, vegna þess að hv. þm. Atli Gíslason hrópaði fram í fyrir hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur og sagði að því fylgdu engin sumarstörf að vinna í Helguvík. Þetta er mikill misskilningur hjá hv. þm. Atla Gíslasyni. Það eru hundruð starfa sem liggja undir, hundruð starfa í línulögnum á Reykjanesi við undirbúning hafnargerðar í Helguvík og mörg önnur verkefni sem þarf að vinna í tengslum við uppbyggingu álvers í Helguvík. Það hefði hv. þm. Atli Gíslason vitað ef hann væri þingmaður 

Herra forseti. Mér fannst athyglisvert að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir treysti sér til að fullyrða í ræðu áðan að öll sjónarmið væru komin fram í stjórnarskrármálinu. Mér finnst það mikil dirfska af hálfu hv. þingmanns að halda því fram. Hún hefur auðvitað ekki hugmynd um hvaða sjónarmið eiga eftir að koma fram í þeim ræðum sem á eftir að flytja hér. Þegar ég flutti ræðu mína í gær komst ég ekki yfir nema kannski helminginn af þeim efnisatriðum sem ég ætlaði að fara yfir. Enn á ég eftir að fjalla mjög ítarlega um breytingartillögur meiri hlutans í sérnefnd um stjórnarskrármál og það vantar skýringar, frá bæði nefndarmönnum og afstöðu flutningsmanna frumvarpsins til þessara breytingartillagna sem auðvitað skipta verulegu máli. Mér fannst athyglisvert að hv. þm. Birkir J. Jónsson skyldi tala um stjórnlagaþing Framsóknarflokksins. Þá er rétt að vekja athygli á því að þetta er þriðja stjórnlagaþingið sem Framsóknarflokkurinn kemur með inn í þingið á sex vikum, þriðja útgáfan á stjórnlagaþinginu, gerólík hinum fyrri, og ég velti fyrir mér ef umræðan í þinginu og málsmeðferðin standa lengur hvort Framsóknarflokkurinn muni koma með fjórðu 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að það eru ákveðin tímamörk þegar hv. þingmenn ræða fundarstjórn forseta. Það er ein mínúta og ég bið menn um að halda sig við þau tímamörk.

Herra forseti. Það er þó nokkuð um liðið síðan ég talaði undir liðnum um fundarstjórn.  Vegna orða nokkurra þingmanna verð ég að segja að ég hélt að komið hefði skýrt fram í mínu máli að menntamálanefnd verður kölluð til fundar þegar niðurstöður liggja fyrir og minnisblað frá menntamálaráðuneytinu tilbúið. Það liggur alveg ljóst fyrir að það mikilvæga mál sem við ræddum þar er í farvegi og það er beðið eftir tillögum og upplýsingum sem eru nauðsynlegar til að hægt sé að taka ákvarðanir. En ég tek undir það með hv. þingmönnum að það er afar mikilvægt að þær ákvarðanir liggi fyrir sem allra fyrst.

Herra forseti. Til að vera á jákvæðu nótunum ætla ég að binda ákveðnar vonir við að hæstv. forseti geti náð árangri með formönnum þingflokkanna um að taka 7. liðinn um álver í Helguvík framar á dagskrá og ræða það jafnvel strax. Ég geri ráð fyrir að mikill áhugi verði fyrir því að ræða það mál. Það er spurningin um atvinnu fyrir fólkið í landinu og ég skora á hæstv. forseta að halda þennan fund nú þegar þannig að við getum strax farið að ræða álverið í Helguvík. Ég er nærri viss um að það næst samkomulag um að sú umræða verði ekki allt of löng vegna þess að það er áhugi allra að bæta atvinnu í landinu. Þó að einstakir þingflokkar eins og Vinstri grænir séu á móti álverum eru aðrir þingflokkar allir með því að þetta verði gert þannig að ég skora á hæstv. forseta að halda þennan fund með formönnum þingflokkanna.

Forseti upplýsir að það hefur verið ákveðið að boðað verði til fundar korter í eitt með formönnum þingflokka um þetta efni eins og áður hefur komið fram á fundinum.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem farið hefur fram um fundarstjórn forseta vil ég segja að ég hef verið mjög ánægður með fundarstjórn forseta en það hafa ekki allir verið. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa efnt til umræðu um fundarstjórn forseta sem tók tæplega þrjár og hálfa klukkustund í gær. Á sama tíma hafa þeir talað í stjórnarskipunarmálinu mjög lengi og mikið en þrátt fyrir það tala hv. þingmenn um í ræðum sínum að það þurfi að ræða einhver allt önnur mál. Hvernig í veröldinni má koma að öðrum málum þegar umræðan er á því plani sem hún er? Svo verð ég að segja líka, virðulegi forseti, vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur skilið eftir þá arfleifð að hér eru 18 þúsund manns atvinnulausir, 13 þúsund manns eru í vanda, 

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvað leikreglur lýðræðisins fara fyrir brjóstið á minnihlutastjórninni og fulltrúum hennar. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er skipaður 26 þingmönnum og ég er ein af þessum 26. Eins og við gerum öll þegar við setjumst inn á þing undirritum við það drengskaparheit að við förum eftir okkar bestu sannfæringu og það er því enginn sem talar fyrir mig annar en ég sjálf. Þess vegna vekur það hjá mér mjög mikla furðu þegar menn sjá ofsjónum yfir því að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins röðum okkur á mælendaskrá um svo mikilvægt mál sem breyting á stjórnarskrá Íslands er. Þar er enginn annar sem getur talað fyrir mig, þar er enginn annar sem getur lýst mínum sjónarmiðum. Ég veit að þegar sagan dæmir þessa stjórnarskrárbreytingu sem hina mestu aðför að stjórnarskránni vil ég að það liggi fyrir í skrifuðum texta Alþingis hver mín afstaða var til þessa máls og hvernig ég beitti mér fyrir því 

Hæstv. forseti. Ég hélt að við hefðum verið búin að koma þeim sjónarmiðum okkar á framfæri um að við vildum ræða atvinnumál. Hér kemur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og sakar okkur um að vilja ekki sinna því að atvinnumálin séu tekin á dagskrá. Hvers lags málflutningur er þetta? Við erum búin að bjóða upp á að við ræðum atvinnumál, ræðum þau mál sem brenna á þjóðinni, efnahagsmál. Það eru atvinnumál, efnahagsmál, málefni heimilanna - ræðum þau mál. Og framkoma hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar er stórkostleg þegar haft er í huga að það var Samfylkingin sem fór með atvinnumálin, fór með bankamálin og hver er staðan núna? Ég held að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ætti að íhuga það með sjálfum sér og þá getum við rætt fundarstjórn forseta um það hvernig samvisku hans er fyrir komið.

Hæstv. forseti. Umræður um fundarstjórn forseta eru tiltekið form sem þingmenn eiga aðgang að til að ræða og gera athugasemdir við um stjórn þingsins. Það er fullkomlega eðlilegt að hér fari fram umræða um stjórn þingsins og mér er í rauninni mjög misboðið hvernig staðið er að því og hvernig dagskrá er byggð upp. Fólkið í landinu bíður eftir aðgerðum í efnahagsmálum. Á dagskrá eru mjög mikilvæg mál hvað það varðar. Þau voru látin bíða, þeim er ýtt til hliðar til þess að hægt sé að uppfylla kröfur Framsóknarflokksins um breytingar á stjórnarskipunarlögum. Og það þarf enginn að vera undrandi á því þótt við sjálfstæðismenn beitum þeirri aðstöðu sem við höfum eðlilega og lögum samkvæmt í þinginu 

Herra forseti. Við ræðum mál á þskj. 648 sem heitir frumvarp til stjórnarskipunarlaga, um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Áður en ég ræði þetta mál velti ég því fyrir mér af hverju þetta er kallað frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Þegar ég lærði lögfræði töluðum við um stjórnskipun, um stjórnskipunarrétt og um stjórnskipunarlög. Mér þætti vænt um ef annaðhvort framsögumaður eða formaður sérnefndar um stjórnarskrármál mundi svara því á eftir af hverju við köllum þetta stjórnarskipunarlög, sem mér finnst vera algert orðskrípi. Það er sem sagt stjórnarskráin sem við erum að ræða og breytingar á henni. Stjórnarskráin er æðst laga, við vitum það öll og í henni felast grundvallarleikreglur samfélagsins. Þess vegna þykir sjálfsagt og eðlilegt að breytingar á stjórnarskránni lúti öðrum og mun strangari reglum en gilda um lagabreytingar almennt. Enda er sú raunin í flestum ef ekki öllum ríkjum sem búa við skrifaða stjórnarskrá. Þrjár meginleiðir eru tíðkaðar við stjórnarskrárbreytingar í þeim lýðræðisríkjum sem við viljum bera okkur saman við. Krafist er aukins meiri hluta á þingi fyrir stjórnarskrárbreytingum, þjóðaratkvæðagreiðslu eða að þing sé rofið og efnt til kosninga áður en breytingar eru endanlega samþykktar og stundum er þessum leiðum blandað saman. Til viðbótar kemur að stundum er áskilið að viss tími líði á milli umræðna á þingi til að afstýra því að jafnveigamiklar breytingar séu afgreiddar í flýti. Í lýðveldisstjórnarskránni frá 1944 eru fyrirmæli um breytingar á henni, í 1. mgr. 79. gr. Þar kemur fram að tillögur til breytinga eða viðauka á stjórnarskránni megi bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki, en hún þarf ekki nema einfaldan meiri hluta þingmanna, skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, eftir almennar kosningar, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög. Þetta fyrirkomulag hjá okkur hefur það í för með sér að kjósendur gera sér sjaldnast grein fyrir því að um leið og þeir kjósa til Alþingis eru þeir jafnframt að kjósa um undirliggjandi stjórnarskrárbreytingu hafi slík tillaga verið samþykkt á nýliðnu þingi, enda hefur kosningabaráttan í viðkomandi alþingiskosningum sjaldan ef nokkru sinni snúist um hina undirliggjandi stjórnarskrárbreytingu. Ástæðan fyrir því er augljós. Það hefur verið nær órofin hefð að stjórnarskrárbreyting er ekki gerð nema um hana sé breiður pólitískur vilji og full samstaða milli allra þingflokka á Alþingi. Þess vegna hefur stjórnarskrárbreytingin ekkert verið rædd í þingkosningum af því að allir pólitísku flokkarnir sem þar buðu fram eru sammála breytingunni og þetta er mikilvægt að hafa í huga. Lýðveldisstjórnarskránni frá 1944 hefur verið breytt samtals sjö sinnum og þess vegna er hjákátlegt þegar hér er talað um stjórnarskrána eins og henni hafi aldrei verið breytt. Það þýðir að henni hefur verið breytt um það bil einu sinni á áratug frá gildistöku hennar. Í öll þessi sjö skipti, nema einu sinni, 1959, hefur verið staðið að stjórnarskrárbreytingunni með þeim hætti að alger samstaða hefur náðst milli stjórnmálaflokkanna á þingi. Það er rétt að fara yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið á stjórnarskránni. Fyrsta breytingin sem var gerð 1959, fól í sér róttæka uppstokkun á kosningakerfinu á Íslandi. Þá voru sett á laggirnar átta kjördæmi með hlutfallskosningu sem leystu gömlu kjördæmin af hólmi og þingsætum var fjölgað í 60. Framsóknarflokkurinn var algerlega á móti þessari breytingu enda fól hún í sér að hann missti umtalsverð völd því að þingstyrkur hans var vegna gamla fyrirkomulagsins langt umfram kjörfylgi hans. Þetta er eina skiptið sem stjórnarskrárbreyting var knúin fram gegn þingflokki og það var réttlætt með því að um væri að ræða flokk sem mundi missa völd ef breytingin næði fram að ganga. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að hafa þetta í huga. Næsta breyting var gerð árið 1968. Kosningaaldur var þá lækkaður í 20 ár og síðan voru gerðar breytingar varðandi lögheimili á Íslandi og skilyrði um búsetu varðandi kosningarréttinn. Næsta breyting var ekki gerð fyrr en 1984. Þá var kosningafyrirkomulagi breytt. Þingsætum var fjölgað úr 60 í 63 og úthlutunarreglum milli kjördæma og flokka var breytt. Kosningaaldur var lækkaður í 18 ár. Þá var ekki lengur gerð krafa um óflekkað mannorð sem skilyrði fyrir kosningarrétti. Hins vegar var slík krafa gerð gagnvart kjörgengi. Næstu breytingar voru gerðar 1991. Þá voru gerðar breytingar sem leiddu af ákvörðun um afnám deildaskiptingar þingsins og aðskilnað umboðsvalds og dómsvalds í héraði. Síðan voru gerðar ýmsar minni háttar breytingar sem tengdust meðal annars þingrofi, ákvæðum um þingtíma, kvaðningu Alþingis til funda, frestun þeirra og margt í þeim dúr. Árið 1995 tóku tvenn stjórnarskipunarlög gildi. Annars vegar var áskilið að endurskoðun á fjárhæðum ríkisins skyldi fara fram á vegum Alþingis en hins vegar var gerð sennilega einhver veigamesta breytingin sem gerð hefur verið frá stjórnarskránni frá lýðveldisstofnun, þ.e. að allur mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var endurskoðaður. Mannréttindasáttmáli Evrópu og aðrir alþjóðlegir mannréttindasáttmálar voru einkum hafðir til fyrirmyndar í því efni. Áhersla var lögð á borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi en ýmis félagsleg réttindi voru einnig nánar útfærð, t.d. um rétt manna til að semja um starfskjör og önnur réttindi tengd vinnu. Í sumum tilvikum var fyrst og fremst um orðalagsbreytingar að ræða eða efni annarrar löggjafar var tekið inn í stjórnarskrá. En í öðrum tilvikum voru þó ákvæðin rýmkuð verulega og efld, t.d. ákvæðið um tjáningarfrelsið og friðhelgi einkalífsins. Bæði þau ákvæði voru styrkt en einnig var nokkru af nýjum réttindum bætt við. Meðal merkustu breytinganna var tilkoma almennrar jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar en einnig má nefna ýmis nýmæli um ríkisborgararétt, refsingar, réttindi barna og bann við afturvirkni skattalaga. Eins var bætt við ákvæði um sveitarstjórnir, að tekjustofnar þeirra skyldu ákveðnir með lögum. Árið 1999 var kosningafyrirkomulagið enn á dagskrá. Horft var frá þeirri kjördæmaskipan sem innleidd var 1959 og tiltekið að kjördæmi skyldu vera sex eða sjö og mörk þeirra ákveðin í lögum en ekki stjórnarskránni sjálfri nema í Reykjavík og nágrenni þar sem heimilt er að fela landkjörstjórn að ákveða kjördæmamörk. Með þessari breytingu var kosningakerfið einfaldað mjög verulega og jöfnuður í vægi atkvæða aukinn þótt vægi sé að vísu enn talsvert ójafnt, landsbyggðarkjördæmum í hag. Sú athyglisverða nýbreytni var tekin upp að krafist er tveggja þriðju meiri hluta til að breyta lögum um kjördæmamörk og tilhögun á úthlutun þingsæta en til að breyta stjórnarskránni sjálfri er eftir sem áður ekki krafist nema einfalds meiri hluta á þingi, tvisvar, með kosningum á milli að vísu. Í öll skiptin nema 1959 hefur verið staðið að stjórnarskrárbreytingum með þeim hætti að alger samstaða hefur náðst milli allra stjórnmálaflokka á þingi. Ástæða þess er fyrst og fremst sú að forustumenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi hafa þessi ár verið þeirrar skoðunar að breið samstaða allra flokka sé mikilvæg þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni. Á þessu sama tímabili hafa á hinn bóginn margsinnis verið lagðar fram tillögur á Alþingi um breytingar á stjórnarskránni. Við skoðun þeirra tillagna kemur í ljós að nær árlega hafa einstakir þingmenn lagt fram slíkar tillögur. Sum árin hafa jafnvel margar tillögur um breytingar á stjórnarskránni verið lagðar fram. Þær hafa hins vegar aldrei náð fram að ganga enda ekki náðst um þær sú breiða pólitíska samstaða sem talin hefur verið hingað til alger forsenda breytinga á stjórnarskránni. Sú staðreynd að stjórnarskránni hefur einvörðungu verið breytt sjö sinnum frá lýðveldisstofnun hlýtur að vera sterk vísbending um að þó svo þjóðinni hafi verið gefin fyrirheit um að henni yrði færð ný stjórnarskrá eftir lýðveldisstofnunina 1944 og þó svo að nánast samfellt frá lýðveldisstofnun hafi verið starfandi stjórnarskrárnefnd með einum eða öðrum hætti þá hefur krafa þjóðarinnar um nýja stjórnarskrá hvorki verið brýn né hávær. Enda var stjórnarskráin 1944 samþykkt í þjóðaratkvæði með 98% atkvæða eins og nánar verður komið að á eftir. Á það má einnig benda að Sigurður Líndal, fyrrverandi prófessor, dregur þá ályktun í umsögn sinni til Alþingis að stjórnarskráin frá 1944 hafi alls ekki reynst illa þegar á heildina sé litið og er hún þó að stofni til frá 1874 og var okkur færð af danska kónginum. Í þessu sambandi er rétt að halda til haga, ekki síst í ljósi ummæla formanns sérnefndar um stjórnarskrármál um það að Alþingi hafi brugðist þjóðinni með því að færa henni ekki nýja stjórnarskrá, að frá lýðveldisstofnun hefur eins og áður hefur verið rakið nánast samfellt verið starfandi einhver stjórnarskrárnefnd. Sú síðasta var skipuð í ársbyrjun 2005. Það var forsætisráðherra, framsóknarmaðurinn Halldór Ásgrímsson, sem skipaði þá nefnd. Í nefndinni voru fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna, formaður nefndarinnar var skipaður hinn mæti framsóknarmaður Jón Kristjánsson. Í skipunarbréfi nefndarinnar kom fram að endurskoðunin skyldi einkum bundin við I., II. og V. kafla stjórnarskrárinnar og þau ákvæði í öðrum köflum hennar sem tengjast sérstaklega ákvæðum þeirra þriggja kafla. Í upphafi nefndarstarfsins lýsti formaðurinn því hins vegar yfir að engir hlutar stjórnarskrárinnar væru fyrir fram undanskildir. Sú nefnd sem skipuð var í ársbyrjun 2005 hélt 26 fundi á tímabilinu febrúar 2005 til febrúar 2007 þegar hún skilaði áfangaskýrslu. Með nefndinni starfaði nefnd sérfræðinga. Stjórnarskrárnefndin frá 2005 lagði sig um fram um að hvetja til almennrar umræðu um stjórnarskrána og umbætur á henni. Hinn 11. júní 2005 hélt nefndin almenna ráðstefnu undir yfirskriftinni „Stjórnarskrá til framtíðar“. Dagskrá ráðstefnunnar var auglýst í blöðum með góðum fyrirvara og félagasamtökum gefinn kostur á að óska eftir framsögu. Um 20 félagasamtök nýttu sér þetta tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þá átti nefndin aðild að ráðstefnum Lögfræðingafélags Íslands og stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála um þjóðaratkvæðagreiðslur sem haldnar voru 12. september og 29. október 2005, málþingi lagadeildar Háskólans í Reykjavík 1. desember 2005 um dómsvaldið og stjórnarskrána, auk ráðstefnu Sagnfræðingafélags Íslands 25. mars 2006 um forsetaembættið. Þá tóku nefndarmenn þátt í miklum fjölda funda og ráðstefna um málefni sem tengdust stjórnarskránni. Þær upplýsingar sem fram komu á þessum fundum og skoðanaskipti voru að mati nefndarinnar í skýrslu hennar mikilvægt veganesti fyrir nefndina. Þá starfrækti nefndin heimasíðu, stjornarskra.is, þar sem birtar voru dagskrár funda nefndarinnar, fundargerðir, erindi sem henni bárust, tilkynningar um fyrirhugaða viðburði og ýmislegt ítarefni eins og fyrri stjórnarskrárfrumvörp og eldri gerðir stjórnarskrárinnar. Er sú heimasíða raunar enn þá opin og geymir mikið magn af mjög áhugaverðu efni um stjórnarskrána fyrir þá sem áhuga hafa á því efni. Stjórnarskrárnefndin frá 2005 hafði það að leiðarljósi að stjórnarskráin svaraði kröfum nútímans án þess að varpa að nokkru leyti fyrir róða grundvallargildum og hefðum íslenskrar stjórnskipunar. Jafnframt var horft til erlendra strauma í þessum efnum. Í áðurnefndri áfangaskýrslu sem kynnt var í febrúar 2007 kemur fram að á seinni stigum í vinnu nefndarinnar hafi komið fram tvenns konar sjónarmið um hvernig endurskoðun stjórnarskrárinnar skyldi háttað. Annars vegar að leggja ekki til neinar breytingar nema sem hluta af heildarendurskoðun og hins vegar að freista þess að ná samstöðu um breytingar eða nýmæli sem ekki virtist mikill efniságreiningur um. Niðurstaða nefndarinnar varð hins vegar sú að leggja til einungis eina breytingu, breytingu á 79. gr. stjórnarskrárinnar og um það hvernig breytingum á stjórnarskránni skuli háttað í framtíðinni. Nefndarmenn í stjórnarskrárnefndinni frá 2005 töldu slíka breytingu rökréttan fyrsta áfanga að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Yrði sú breyting samþykkt yrði um leið lagður grunnur að því að endurskoðaða stjórnarskrá mætti bera undir þjóðaratkvæði. Endurskoðuð stjórnarskrá mundi því öðlast ótvíræðari lýðræðislega staðfestingu en raunin yrði ef hún væri afgreidd með núgildandi hætti. Stjórnarskrárnefndin lagði fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga og það er að finna í áfangaskýrslu hennar. Það geymir einungis eina grein, grein um 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það er athyglisvert ekki síst í ljósi þess hvernig lagt er til í því frumvarpi sem við erum að ræða hér hvaða tillögur hin þverpólitíska stjórnarskrárnefnd hafði þá um 79. gr. Ætla ég þess vegna, virðulegi forseti, aðeins að fara nokkrum orðum um það orðalag sem þá var lagt til. Þar var lagt til að frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskránni mætti bera upp á Alþingi. Slíkt frumvarp mætti ekki samþykkja fyrr en það hefði verið rætt við fjórar umræður og skyldu þrjár vikur hið minnsta líða milli umræðna. Í öðru lagi var gert ráð fyrir því að frumvarp til stjórnarskipunarlaga þyrfti samþykki a.m.k. tveggja þriðju hluta þingmanna og ef það fengi slíkt samþykki skyldi það lagt undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Það þjóðaratkvæði átti að vera leynileg atkvæðagreiðsla, fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og síðasta lagi fjórum mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins. Væri meiri hluti gildra atkvæða fylgjandi frumvarpinu en þó a.m.k. 25% allra kosningarbærra mann þá skyldi það staðfest af forseta og öðlast gildi sem stjórnarskipunarlög. Yrði frumvarpið hins vegar samþykkt án þess að minnst tveir þriðju alþingismanna greiddu því atkvæði þá skyldi fresta frekari meðferð þangað til nýjar alþingiskosningar hefðu verið haldnar á venjulegum tíma. Að þeim loknum skyldi bera tillöguna þar upp aftur og ef það yrði þá samþykkt óbreytt í þremur umræðum skyldi það lagt undir atkvæði kosningarbærra manna í landinu. Sömu ákvæði voru um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, þó þannig að meiri hluti atkvæða skyldi gilda en minnst 20% kosningarbærra manna þurftu að hafa tekið þátt í atkvæðagreiðslunni. Það er sérstaklega athyglisvert að bera þetta saman, þetta ákvæði sem allir stjórnmálaflokkar sem tóku þátt í þessu starfi voru sammála um á þessum tíma í ljósi þeirrar tillögu sem nú er um 2. gr. í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um það hvernig 79. gr. skuli vera. Í fyrsta lagi eru engin skilyrði í þeirri tillögu sem við ræðum hér um aukinn meiri hluta á þinginu, það eru engin skilyrði um tíma sem skuli líða milli umræðna. Síðan eru að vísu skilyrði um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem eru nokkuð sambærileg. Í greinargerð með frumvarpinu sem stjórnarskrárnefndin frá 2005 samdi kemur fram að hún leggi til að eftirleiðis verði engar breytingar gerðar á stjórnarskránni nema þjóðin samþykki þær í þjóðaratkvæðagreiðslu. Taldi nefndin full rök standa til þess að gera fyrst um sinn þessa breytingu og skapa þannig forsendu til þess að ný endurskoðuð stjórnarskrá yrði staðfest með beinum lýðræðislegum hætti. Benti nefndin sérstaklega á í skýrslu sinni að þessi tillaga um fyrirkomulag 79. gr. væri í samræmi við fjölmargar tillögur sem henni höfðu borist. Í greinargerðinni er enn fremur bent á það að fyrir þjóðaratkvæði sé ekki mikil hefð á Íslandi og að á 20. öldinni og raunar frá upphafi hafi eingöngu verið haldnar sex slíkar hér á landi, 1908 vegna innflutningsbanns á áfengi en það var samþykkt með 60% atkvæða, 1916 þegar því var hafnað að taka upp þegnskylduvinnu með 93% gildra atkvæða, sambandslögin frá 1918 voru samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu það ár með yfir 90% atkvæða, innflutningsbann á áfengi var afnumið í þjóðaratkvæðagreiðslu 1933 með tæplega 60% gildra atkvæða og sambandslögin frá 1918 voru afnumin 1944 með 99,5% atkvæða og gildandi stjórnarskrá, lýðveldisstjórnarskráin, var samþykkt á sama tíma með 98,5% gildra atkvæða. Við megum ekki gleyma því að stjórnarskráin okkar var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hún var samþykkt með 98,5% atkvæða. Það er skemmst frá því að segja, virðulegi forseti, að framsóknarmenn voru ekki alveg glaðir með niðurstöðu af vinnu stjórnarskrárnefndarinnar frá 2005 þótt forusta nefndarinnar væri í þeirra höndum. Framsóknarflokkurinn tók sig því til og knúði fram að formaður flokksins ásamt formanni Sjálfstæðisflokksins lögðu fram á þskj. 1064 á 133. löggjafarþingi frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem hafði að geyma eina grein sem verða skyldi 79. gr., svohljóðandi, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign, þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr. Ber að nýta þær til hagsbóta þjóðinni, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Ekki skal þetta vera því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum.“ Í greinargerð frumvarps til stjórnarskipunarlaga, þ.e. til breytingar á stjórnarskránni árið 2007, er vísað til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frá 23. maí 2003 um að ákvæði um auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar skyldi bundið í stjórnarskrá lýðveldisins. Vísað er til skipunar stjórnarskrárnefndarinnar sem ég hef hér verið að rekja og að samkvæmt áfangaskýrslu hennar frá 2007 liggi ekki fyrir endanlegar tillögur um efni og framsetningu stjórnarskrárákvæðis um auðlindamál. Í skýrslunni komi þó fram að ekki hafi náðst sátt um þá tillögu að stjórnarskrárákvæði sem sett hafði verið fram í skýrslu auðlindanefndar árið 2000, þá hafi einnig komið fram mismunandi sjónarmið um það hvort tillaga auðlindanefndar fæli í sér breytingu eða staðfestingu á núverandi réttarástandi. Á vettvangi stjórnarskrárnefndar kæmi því ekki fram að svo stöddu tillaga sem fullnægði stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 2003. Því hefðu formenn ríkisstjórnarflokkanna, ég undirstrika, formenn ríkisstjórnarflokkanna látið semja sérstakt frumvarp til stjórnarskipunarlaga um þetta atriði. Eðlilega varð um þetta mál mikil umræða á þingi og ég ætla að leyfa mér ekki síst, virðulegi forseti, í ljósi þess hvernig hér hefur verið haldið á málum, að minna á ýmis ummæli sem þá féllu. Í 1. umr. um frumvarpið sem var haldin 12. mars 2007 sagði fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar sem þá var í stjórnarsandstöðu m.a., með leyfi forseta: „Í öðru lagi hljótum við að gagnrýna mjög harkalega hér í umræðum í dag hvernig þessi tillaga formanna stjórnarflokkanna er fram komin, hvernig hana bar að, þ.e. það var engin viðleitni af þeirra hálfu til að ná samstöðu þvert á stjórnmálaflokkana á þingi og að auki kemur tillagan inn í þingið á lokadögum þess þegar mjög lítið ráðrúm er til þess að fjalla um hana.“ Formaður Vinstri grænna, núverandi fjármálaráðherra, sem þá var einnig í stjórnarandstöðu sagði m.a. við sama tækifæri, með leyfi forseta: „Það er óhjákvæmilegt að ræða fyrst lítillega aðstæður eða bakgrunn þessa máls, ekki síst vegna framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra. Ég verð að segja hvað varðar þann inngang að ræðu hans held ég að hann sé einhver sá vandræðalegasti sem seinni tíma þingsagan geymi, þegar hæstv. forsætisráðherra var að reyna að útskýra hvers vegna það væri réttlætanlegt og hvernig það hefði gerst að hæstv. ráðherra ásamt með formanni hins stjórnarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hefði soðið saman þetta frumvarp og hent því hér inn í þingið eins á sig komnu og raun ber vitni. Það var ágætt að fá þann inngang sem rakti það að þetta er einsdæmi í sögu lýðveldisins. Það er einsdæmi í sögu lýðveldisins að menn hyggist standa að stjórnarskrárbreytingum með þessum hætti, að formenn tveggja tiltekinna flokka taki sig saman og komi með svona snöggsoðið mál inn á þing á lokadögum og ætli því afgreiðslu.“ Þetta var tilvitnun í fjármálaráðherra til að halda því til haga. Í sömu umræðu sagði hv. þm. Jón Bjarnason, formaður þingflokks Vinstri grænna, sem þá var líka í stjórnarandstöðu, með leyfi forseta: „Þetta frumvarp hér til stjórnarskipunarlaga sem hefur verið rætt í dag og hæstv. forsætisráðherra hefur mælt fyrir er, eins og fram hefur komið í ræðum, sérstakt fyrir það að einungis tveir flokkar leggja það fram, stjórnarflokkarnir. Það er flutt af forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Hér hefur komið fram“ - og ég undirstrika sérstaklega næstu orð - „að með þessum vinnubrögðum er á vissan hátt brotin hefð eða a.m.k. góðar vinnureglur og siðvenjur sem hafa ríkt um stjórnarskrárbreytingar almennt, þ.e. að þær séu unnar og undirbúnar í samkomulagi þingflokka á Alþingi hverju sinni og að þar sé ekki flanað að breytingum eða lagðar fram óunnar eða lítt unnar tillögur eins og hér er verið að gera. Það hefur verið hyllst til að ná víðtæku samkomulagi um grundvallarbreytingar, um breytingar á stjórnarskránni, og þá frekar verið gætt íhaldssemi í þeim efnum til að fara þar ekki fram með ósætti.“ Ég ætla að halda áfram að vitna í hv. þingflokksformann Vinstri grænna því hann segir næst: „Sú sátt er rofin með þessu frumvarpi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og verða það að teljast afar óábyrg vinnubrögð, ekki síst af því að hér hefur starfað stjórnarskrárnefnd sem allir þingflokkar hafa átt aðild að og skilaði einmitt áliti nú á dögunum. Það verður því að teljast furðulegt að ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, skuli undir lok kjörtímabilsins fara fram hjá stjórnarskrárnefnd með einhliða tillögur eins og hér er um að ræða. Það hefur ekki gefist vel að mínu mati, herra forseti, þegar stjórnarskránni hefur verið breytt í ósætti eða ekki verið fullt samkomulag um breytingarnar.“ Virðulegi forseti. Ég læt þessar tilvitnanir í umræðuna frá 2007 duga. Þær sýna allar hvaða hug núverandi stjórnarþingmenn báru til vinnubragðanna sem þá voru ástunduð. Nú stunda þeir sömu vinnubrögð og hreykja sér af. Fróðlegt væri að heyra frá þingmönnum Vinstri grænna og Samfylkingunni hvað breyst hefur frá árinu 2007. Ríkisstjórnin þá hafði vit á því að hlusta á minni hlutann, stjórnarandstöðuna. Hún ákvað að sýna stjórnarskránni og um leið minni hlutanum þá tillitssemi að knýja þessar breytingar ekki fram. Nú ætlar hins vegar minnihlutastjórn Jóhönnu Sigurðardóttur með stuðningi Framsóknarflokksins að knýja fram það mál sem við ræðum núna með illu. Hlutur Framsóknarflokksins þá og nú er í raun umhugsunarefni út frá vinnubrögðum þeirra gagnvart stjórnarskránni. Fyrir liggur að Framsóknarflokkurinn stillti Sjálfstæðisflokknum upp við vegg 2007  Í þessum ummælum kemur fram ótrúlega heiftúðug afstaða gagnvart stærsta þingflokknum á Alþingi. Hér hafa verið látin falla orð um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi setið í stjórn sl. 18 ár og þess vegna hafi hann svo gott af því að vera utan stjórnar. Það er talað hér af hálfu annarra stjórnmálaflokka eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið í meirihlutastjórnum síðustu 18 ár. Það vill svo til, ef menn skyldu ekki muna það, virðulegi forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í stjórn sl. 18 ár í boði Alþýðuflokksins, Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar. Hann hefur aldrei verið einn í stjórn. Hvað sem þessir stjórnmálaflokkar segja verða þeir að axla þá ábyrgð að þeir vildu frekar leiða Sjálfstæðisflokkinn til valda samfellt í 18 ár en að mynda sjálfir stjórn án Sjálfstæðisflokksins. Það eru staðreyndir, virðulegi forseti, sem stjórnmálaflokkarnir á þingi geta ekki hlaupist undan og þeir geta ekki sagt að Sjálfstæðisflokkurinn einn beri ábyrgð á því ástandi sem er. Sjálfstæðisflokkurinn axlar þá ábyrgð sem honum ber en aðrir stjórnmálaflokkar skulu gera svo vel og gera það líka. Svo bíta þessir flokkar höfuðið af skömminni með því að segja við sjálfstæðismenn: Þið eruð í málþófi, þegar við leyfum okkur að ræða þessi makalausu vinnubrögð um stjórnarskrána sem þeir sjálfir lýstu svo vel árið 2007 og með þeim vinnubrögðum tókst þeim að fá stjórnina til að hlusta og hætta við. Sjálfstæðismenn þurfa hins vegar að búa við það að á þá er ekki hlustað. Framsögumenn frumvarpsins hafa ekki einu sinni sýnt flokknum þá virðingu að vera í þingsalnum til að hlusta. Ég get ekki látið hjá líða að nefna að það eru mér sérstök vonbrigði að ríkisstjórn sem fyrsti kvenforsætisráðherra veitir forustu skuli ætla að komast í sögubækurnar fyrir það að knýja fram stjórnarskrárbreytingar í trássi við vilja stærsta þingflokksins á Alþingi. Með því gerist það öðru sinni frá lýðveldisstofnun að stjórnarskrárbreytingar eru knúnar fram með þessum hætti. Kringumstæður eru hins vegar allt aðrar. Fyrir fram hefði maður ekki trúað því að fyrsti kvenforsætisráðherrann vildi komast í sögubækurnar fyrir þessar sakir. Það voru nefnilega stórkostleg tímamót 1. febrúar sl. þegar hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, varð fyrst kvenna á Íslandi til að verða forsætisráðherra og það var sérstaklega ánægjulegt að það gerðist 1. febrúar af því að þá voru 105 ár liðin frá því að fyrsti íslenski ráðherrann tók við. Ég held að allir, ekki síst konur, hafi bundið miklar væntingar við að kona settist í fyrsta sinn í forsætisráðherrastól og skiptir þá ekki máli hvort um væri að ræða pólitíska samherja eða ekki. Ég verð hins vegar að viðurkenna að árið 1978 þegar hæstv. forsætisráðherra fór fyrst í stjórnmál var ég ekki búin að ná meiri pólitískum þroska en þeim að ég kaus hana í prófkjöri Alþýðuflokksins af því að mér leist svo sérstaklega vel á þessa konu, enda hefur hún staðið undir væntingum mjög margra sem kusu hana til stjórnmálaþátttöku. Hún er einn vinsælasti stjórnmálamaður landsins ef ekki sá vinsælasti. Þess vegna held ég líka að flestir hafi trúað því og treyst að þegar kona kæmi í forsætisráðherraembættið mundu ný vinnubrögð sjást. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur notið þess trausts sem hún nýtur m.a. af því að hún hefur verið talin talsmaður lítilmagnans, talsmaður nýrra vinnubragða, alls ekki viðriðin pólitísk hrossakaup. Það eru þess vegna sérstök vonbrigði að ríkisstjórn undir hennar forustu skuli ætla að knýja fram með illu og í algerri andstöðu við Sjálfstæðisflokkinn þær makalausu breytingar á stjórnarskránni sem við ræðum hér. Ég segi það hreinskilnislega að það eru mér mikil vonbrigði að þegar til pólitískra hrossakaupa kemur skipti engu máli hvort það er kona eða karl í stóli forsætisráðherra. Ég held að við konur höfum reiknað með öðru. Við höfum haldið því fram að ástæðan fyrir því að það væri svo mikilvægt að við værum í stjórnmálum væri sú að við ástunduðum önnur vinnubrögð en karlarnir. Og síst af öllum hefði ég trúað hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur til að ástunda vinnubrögð karlanna að þessu leyti. Hún er síðasti kvenstjórnmálamaðurinn sem ég hefði trúað til þess. Það eru mér þess vegna ómæld og enn þá meiri vonbrigði að þurfa að horfa upp á þetta. Virðulegi forseti. Eins og félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum hafa vikið að í umræðunni var mælt fyrir því frumvarpi sem við ræðum enn 6. mars, 1. umr. lauk 11. mars. Umsagnaraðilum var gefin ein vika til að gefa umsagnir sínar. Nú kalla alþingismenn minnihlutastjórnarinnar og þingmenn Framsóknarflokksins það málþóf að þingmenn Sjálfstæðisflokksins virðast vera þeir einu sem vilja umgangast stjórnarskrána af virðingu og að henni skuli ekki breytt nema í víðtækri pólitískri sátt. Þetta eru sömu flokkarnir og lýstu svo ágætlega vinnubrögðum af þessu tagi árið 2007 og ég leyfi mér að gera öll orð hv. formanns þingflokks Vinstri grænna að mínum þegar kemur að þessum vinnubrögðum, þ.e. ummælin frá 2007 sem ég rakti hér og las upp áðan. Réttlætt hefur verið að knýja þessa umræðu fram með því að segja að þjóðin bíði í ofvæni eftir þessari stjórnarskrárbreytingu, þjóðin bíði í ofvæni eftir stjórnlagaþingi. Virðulegi forseti. Ef horft er á þær rúmlega 30 umsagnir sem borist hafa er a.m.k. ljóst að fulltrúar þjóðarinnar sem þar gáfu sér tíma og töldu sig hafa tíma til að gefa umsögn bíða ekki óþreyjufullir eftir þessari stjórnarskrárbreytingu. Þvert á móti, virðulegi forseti, mæla þeir flestir gegn þessum vinnubrögðum. Ég ætlaði næst, virðulegi forseti, að fara almennt yfir umsagnir umsagnaraðila. Ég sé að tími minn er á þrotum í þessari umferð þannig að ég verð að láta það bíða en ég mun fara yfir það næst þegar ég kem upp ásamt efnislegum athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Mér finnst slæmt ef ég veld hv. þingmanni vonbrigðum. Hún vitnar til þess að ég yrði þá fyrsti forsætisráðherrann, og þá kvenforsætisráðherrann, sem mundi knýja fram stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við Sjálfstæðisflokkinn.  Hv. þingmaður verður líka að muna að staðan er sú að stjórnmálaflokkarnir hafa ekki verið færir um að afgreiða með eðlilegum hætti ýmsar breytingar á stjórnarskránni sem nauðsynlegar eru eins og réttlátar breytingar á kjördæmaskipan í landinu. Hv. þingmaður þekkir það ábyggilega að allar þær breytingar hafa verið með þeim hætti að þingmenn máta sig inn í það hvort þeir eru inni eða úti eftir því hvaða tillögur eru uppi á borðinu. Slíkt mál þarf örugglega að fara inn í stjórnlagaþing, svo að dæmi sé tekið. Jafnframt þyrfti að fara betur yfir aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Ég held að þrátt fyrir margar tilraunir hafi ekki tekist vel hjá þingmönnum að leysa það mál þannig að stjórnlagaþing er ákaflega mikilvægt.

Herra forseti. Það er alveg sérstaklega dapurlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra hreykja sér af því að ætla að koma þessu frumvarpi til breytingar á stjórnskipunarlögum í gegnum þingið í trássi við stærsta þingflokk þingsins og telja, ef ég hef skilið orð hennar rétt, að þetta séu hin nýju vinnubrögð sem þurfi eftir að kona er orðin forsætisráðherra. Ég kalla aftur eftir því og vonast til að í umræðunni á eftir muni þeir, þar á meðal hv. þm. Jón Bjarnason, útskýra fyrir mér - ég sé að hæstv. fjármálaráðherra er á staðnum - hvað hefur breyst frá því að þeir sjálfir fordæmdu vinnubrögð mjög afgerandi árið 2007. Ummæli þeirra bera þá vitni vinnubrögðum af því tagi sem stjórnin sem þeir eru í núna og styðja, viðhefur. Það er nefnilega staðreynd, eins og ég rakti í ræðu minni, að það er samstarf og samstaða um stjórnarskrárbreytingar sem verið hefur leiðarljós allra pólitískra flokka frá lýðveldisstofnun. Aðeins einu sinni hefur það verið gert í trássi við stjórnmálaflokk og það var flokkur sem var að missa völd. Ég veit ekki betur en það hafi komið sérstaklega fram í ræðum okkar sjálfstæðismanna að við erum algerlega tilbúin að semja um breytingar á 79. gr. þannig að það komi til þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrárbreytingar eins og nefndin frá 2007 gerði að megintillögu sinni. Ég veit ekki betur en að búið sé að margbjóða það samkomulag. En það er bara enginn samkomulagsvilji um það af því að menn vilja knýja fram meiri breytingar. En ég árétta, virðulegi forseti, að ég held að það séu fleiri en ég sem verði fyrir vonbrigðum með að heyra svar hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ofmælt hjá hv. þingmanni að segja að það sé enginn samstarfsvilji af hálfu þeirra fjögurra flokka sem standa að þessari stjórnarskrárbreytingu vegna þess að á laugardaginn voru lagðar fram verulegar breytingar á frumvarpinu eins og það var lagt fram í upphafi einmitt til að mæta sjónarmiðum sjálfstæðismanna. En allt kom fyrir ekki. Þeir halda sig við að það eigi bara að afgreiða eitt af þeim atriðum sem þeir geta fallist á. Þeir verða náttúrlega að fara að gera sér grein fyrir því, sjálfstæðismenn, að þeir eru komnir í minni hluta í þinginu, þeir eru komnir í stjórnarandstöðu eftir 18 ára valdasetu og ég tel að það hafi raunar verið löngu tímabært. Þeir verða að gera sér grein fyrir því að það eru fjórir af fimm flokkum sammála um ákveðnar breytingar á stjórnarskránni, breytingar sem sumar hverjar hafa verið ræddar langtímum saman í stjórnarskrárnefnd, t.d. auðlindaákvæðið allt frá árinu 2000. Það er ekki lýðræði ef það á að vera með þeim hætti sem sjálfstæðismenn virðast telja að sé lýðræði, að aðeins sé afgreitt eitt ákvæði af fjórum af því að það eru ákvæði sem sjálfstæðismenn vilja afgreiða, en ekki ákvæði eins og auðlindir í þjóðareign, þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlagaþing, sem fjórir flokkar af fimm eru sammála um að eigi að breyta. Við höfum komið til móts við þau sjónarmið sem fram hafa komið í mörgum atriðum í þeim breytingartillögum sem gerðar hafa verið. Af því að alltaf er verið að tala um að það sé einsdæmi í sögunni að lagðar séu fram breytingar á stjórnarskránni sem ekki hafi verið sátt um á þingi, þá nefndi hv. þingmaður réttilega að fyrrv. formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrv. formaður Framsóknarflokksins lögðu fram frumvarp tveir saman á Alþingi 

Herra forseti. Ég verð sífellt daprari eftir því sem ég heyri meira af því sem hæstv. forsætisráðherra segir um þetta mál. Ég hef að vísu ekki verið í sérnefnd um stjórnarskrána en fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem þar hafa verið, segja að þær breytingar sem gerðar hafa verið hafi ekki verið til að koma til móts við Sjálfstæðisflokkinn. Þær voru til að sníða af augljósa og skelfilega annmarka sem voru á þeirri hrákasmíð sem þessi vinna er. En það var athyglisvert, herra forseti, að heyra orð hæstv. forsætisráðherra, sem endurspegla orð formanns sérnefndar um stjórnarskrármálin, að sjálfstæðismenn verði að fara að gera sér grein fyrir því að þeir eru komnir í minni hluta. Um hvað snýst þetta mál? Snýst þessi breyting um að pína þessar breytingar í gegn með illu eða góðu til að sýna Sjálfstæðisflokknum, stærsta þingflokknum á þinginu, hvar valdið er núna eða snýst þetta mál um að koma þessum breytingum fram í samstöðu? Hæstv. forsætisráðherra benti réttilega á að ég rakti vinnubrögðin frá 2007 og ég vona að hún hafi heyrt að ég taldi þau ekki til fyrirmyndar. En þá bar sú stjórn gæfu til að hlusta, hæstv. forsætisráðherra, og hún hætti við tillögurnar af því að mótmælin frá minni hlutanum voru svo hávær. En það er kannski munurinn á stjórninni þá og nú að stjórnin þá hlustaði en stjórnin nú hlustar ekki og það kemur fram að með illu eða góðu skal þessari stjórnarskrárbreytingu troðið ofan í þjóðina. 
            

Virðulegi forseti. Höft á gjaldeyrisviðskiptum eru aldrei æskileg. Við gripum til þeirra fyrr á þessum vetri af sérstökum ástæðum sem allir þekkja og enn var ákveðið að herða á þeim við aðstæður sem við ræddum fyrr í vikunni. Höft á gjaldeyrisviðskiptum hafa margvísleg skaðleg áhrif á íslenskt efnahagslíf, þau stuðla að röngu verði á krónunni, skekkja verð á vöru og þjónustu og auka líkur á röngum fjárfestingarákvörðunum. Þau valda því líka að íslenskur fjármálamarkaður getur einangrast frá umheiminum þar sem erlendir aðilar munu forðast að koma með nýtt fé inn á íslenska markaði. Þá útiloka þau ýmis gagnleg fjármagnsviðskipti eins og t.d. varnir vegna gengisáhættu. Því er mjög mikilvægt að finna leiðir til að afnema höft á fjármagnshreyfingum. Þetta hefur komið mjög vel fram á síðustu vikum, sannleikurinn er nefnilega sá að menn sjá mjög fljótt við svona höftum, það sáum við þegar menn komu auga á smuguna sem alltaf skapast í svona höftum. Þá gerist það með ógnarhraða að menn nýta sér hjáleiðirnar fram hjá höftunum og ég ætla að taka tvö dæmi. Fyrra dæmið er frá sérhæfðum iðnaði sem tengist sjávarútvegi. Aðili, sem hefur lagt mikinn metnað í að byggja upp starfsemi hér á landi þótt margt hafi mælt með því á hágengistímanum að hann færði starfsemi sína úr landi, hefur búið við það undanfarna mánuði að hráefni hér á landi var yfirboðið í krafti þessara gengishafta, gjaldeyrishafta, og þess að í raun hefur verið tvenns konar gengi á íslensku krónunni. Þannig hefur hráefnið verið yfirboðið, það hefur verið fært úr landi þar sem það verður síðan unnið og þannig er grafið undan íslenskri atvinnustarfsemi og samkeppnisstaðan öll úr lagi færð. Annað dæmi úr íslenskum sjávarútvegi, en gæti þess vegna verið úr öðrum framleiðsluiðnaði, er að erlendur aðili kemst í samband við íslenskan eða erlendan aðila hér á landi sem á innstæður í banka, við skulum segja 100 millj. kr. Hann getur, t.d. í gegnum millilið, komið á viðskiptum sem ganga út á það að erlendi aðilinn kaupi 100 milljónirnar af íslenska eða erlenda aðilanum á lægra gengi sem svarar því að hann kaupi þennan pakka á 70–80 millj. kr., miðað við skráð gengi Seðlabankans. Greiðslan fer fram í erlenda gjaldmiðlinum í útlöndum þannig að hann kemur aldrei heim en krónurnar, 100 milljónirnar, eru millifærðar inn á bankareikning sem upphaflega hafði verið stofnað til. Síðan fer þessi erlendi aðili með 100 milljónirnar sínar og kaupir vörurnar á niðursettu verði og getur síðan, í krafti þessa, undirboðið íslenska framleiðslu og íslensk fyrirtæki á erlendum mörkuðum. Sá er kjarni málsins, þetta er það sem við glímum við. Höftin sem við settum upphaflega til að styrkja krónuna hafa þannig grafið undan atvinnusköpuninni. Þá vaknar auðvitað spurningin: Hvað er hægt að gera? Í athyglisverðri grein sem Yngvi Örn Kristinsson hagfræðingur birti 24. febrúar í Morgunblaðinu segir hann að í raun séu til tvær leiðir, annars vegar að koma hinum erlendu eignum úr landi, fram hjá gjaldeyrismarkaðnum með eignaskiptum, og hins vegar að binda þær hér á landi til lengri tíma og heimila losun úr landi í áföngum sem samræmast greiðslugetu þjóðarbúsins. Líklegast sé skynsamlegast að gera hvort tveggja. Í grein Yngva segir jafnframt: „Innlendir aðilar, einstaklingar, fyrirtæki, sjóðir og bankar hafa á undanförnum árum eignast margvíslegar eignir erlendis. Hugsanlegt er að þeir erlendu aðilar sem nú eru bundnir með fjármagn sitt hér á landi hafi áhuga á að skipta á þessum eignum og innlendum eignum sínum. Þessi áhugi getur verið gagnkvæmur þar sem rekstraraðstæður innlendra aðila erlendis hafa snúist á verri veg við fall íslenskra banka. Vitað er að ýmsir kostir af þessu tagi hafa verið til skoðunar að undanförnu og áhugi verið til staðar af beggja hálfu. Skipti á eignum með þessum hætti hafa ekki áhrif á gengi krónunnar.“ Ég vil segja, virðulegi forseti, að það er ákaflega mikilvægt að við vinnum mjög hratt í þessum efnum. Það haftafyrirkomulag sem við búum við er hugsað til skamms tíma og við megum ekki festa okkur í þessum höftum. Afleiðingarnar eru þegar farnar að koma fram, eins og við höfum séð, og eru farnar að skaða íslenskt atvinnulíf. Það er bara tímabundið hvenær menn finna leiðir jafnvel fram hjá þeim miklu höftum sem við höfum sett á núna. Ég er alveg sannfærður um það að á meðan við sitjum hér og stöndum og ræðum þessi mál eru fjölmargir aðilar einmitt að velta fyrir sér hvernig þeir geta fundið leið fram hjá þessu og grætt á því fyrirkomulagi sem er við lýði í dag. Það er regla sem við þekkjum úr haftabúskapnum að hann elur af sér og skapar svartamarkaðsbrask og það er auðvitað að gerast. Menn fara fram hjá þessu með óeðlilegum hætti, ekki endilega ólöglega en óeðlilega. Ágóðavonin drífur menn eðlilega áfram og í skjóli svona ástands munu hér þrífast óeðlilegir viðskiptahættir. Þess vegna ákvað ég að taka þetta mál hér upp, þetta er eitt af þeim brýnu málum sem við stöndum frammi fyrir og á meðan við finnum ekki lausn á þessu er tómt mál að tala um að við getum styrkt gengi krónunnar til lengri tíma, sem er þó eitt mikilvægasta verkefnið sem við stöndum núna frammi fyrir.

Virðulegi forseti. Ég get kannski ekki komið með mikil andsvör því að ég fæ ekki betur séð en að sjónarmið mín og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar fari að verulegu leyti saman í þessu máli. Ég get heils hugar tekið undir með honum um skaðsemi hafta og við þurfum ekki að leita langt til að finna dæmi um slíkt. Það eru fjölmörg dæmi um höft úr Íslandssögunni en þau voru nánast algengasta efnahagsráðstöfun Íslands áratugum saman og undantekningarlítið eða -laust skiluðu þau ekki tilætluðum árangri og höfðu í för með sér ýmsa fylgikvilla sem voru jafnvel verri viðureignar en sóttin sem höftunum var ætlað að lækna. Við búum engu að síður við höft núna og þau voru sett á í haust sem neyðarráðstöfun til skamms tíma. Það verður auðvitað að skoða þau í því ljósi. Í haust voru þau sjónarmið uppi og voru notuð til að rökstyðja það að setja höftin á að mjög brýnt væri að ná stöðugleika í gengi íslensku krónunnar, sérstaklega vegna erlendra skulda landsmanna. Það liggur í hlutarins eðli að miklar gengissveiflur og mikið gengisfall gerir þeim sem skulda í erlendri mynt erfitt fyrir eins og öll dæmi undanfarinna mánaða sýna. Ég held að þessi rök hafi kannski verið að einhverju leyti réttmæt þótt ég hafi þá og sé reyndar enn mjög efins um að það hafi verið rétt á sínum tíma að grípa til hafta. Hvað sem því líður búum við núna við höftin og verðum að finna leið til að sigla út úr þeim. Leiðirnar út úr höftunum hljóta að fela í sér með einum eða öðrum hætti að ná ró á fjármálamarkaði á Íslandi og ná þá sérstaklega ró á markaðnum fyrir blessaða krónuna. Til þess hafa verið nefndar ýmsar leiðir, m.a. rakti hv. þingmaður ágætlega þær leiðir sem Yngvi Örn fjallaði um í blaðagrein sinni og ég held að óhætt sé að taka undir með honum um að þetta eru þær leiðir sem verið er að skoða. Þær fela allar í sér með einum eða öðrum hætti að skipta á þolinmóðu og óþolinmóðu fjármagni þannig að þeim allra óþolinmóðustu, sem ætluðu sér aldrei að eiga hér háar fjárhæðir til langs tíma og voru jafnvel bara með fé sitt hér til nokkurra daga þegar það festist bak við gjaldeyrishöft, er hleypt úr landi og það mundi m.a. hafa í för með sér að minni þrýstingur yrði til að koma á svörtum eða tvöföldum markaði vegna þess að væntanlega eru það þeir allra óþolinmóðustu sem helst leita inn á þann markað til að komast fram hjá höftunum. Þau eignaskipti gætu auðvitað verið með ýmsum hætti. Rætt hefur verið um aðkomu lífeyrissjóða og sjálfsagt er að skoða það ef lífeyrissjóðirnir sjá sér hag í því. Einnig gætu aðrir aðilar sem eiga erlendar eignir og eru reiðubúnir að skipta á þeim fyrir innlendar komið að málinu. Sú leið að ríkið eða Seðlabankinn bjóði út skuldabréf til einhvers tíma, kannski nokkurra ára, sem eru þess eðlis að þegar bréfin koma á gjalddaga má skipta þeim yfir í evrur eða annan erlendan gjaldmiðil og flytja úr landi, getur að mínu mati einnig prýðilega komið til greina, raunar væri sennilega best að fara einhverja blöndu af báðum leiðunum. Þess ber þó að geta að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur verið nokkuð tortrygginn á þessar leiðir og það stendur í raun bara upp á Íslendinga að sannfæra hann um ágæti þeirra, auk þess sem sjálfsagt má skoða einhverjar fleiri leiðir og bera þær þá jafnframt undir sjóðinn. Allar þessar aðgerðir mundu þá miða að því að draga úr þrýstingnum sem fyrirsjáanlegur er vegna þess mikla fjár sem hér er bundið og væntanlega vill að einhverjum hluta fara úr landi við fyrsta tækifæri. Auk þess þurfum við að skapa hér almennt góð skilyrði fyrir efnahagslífið og þar með fjárfesta þannig að þeir sjái sér hag í því að veðja á Ísland. Allar almennar góðar efnahagsaðgerðir stuðla að því, t.d. það að ganga almennilega frá skilunum á milli nýju og gömlu bankanna, endurreisa bankakerfið, gefa sparisjóðakerfinu aukinn kraft, ná tökum á ríkisfjármálunum - allt þetta stuðlar að stöðugleika og eykur þar með líkurnar á því að erlendir, sem og innlendir, aðilar vilji veðja á Ísland.

Virðulegi forseti. Þessi umræða að frumkvæði hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sýnir betur en nokkuð annað í hvaða öngstræti þessi ágæti ríkisforsjár- og haftaflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, er kominn með efnahagsstefnu sína. Hann réði við það að koma á höftum í haust en ræður ekki við að losa þjóðina úr þeim. Hugmyndirnar sem hér eru færðar fram og eru m.a. byggðar á ágætri grein Yngva Arnar Kristinssonar hagfræðings fela allar í sér ríkisreknar handstýrðar leiðir til að falsa gengið fram hjá gjaldeyrismarkaði. Þetta eru leiðir sem eru ágætar fyrir sinn hatt en ég vek athygli á því að hinir verklitlu sendiboðar flokksins, hvort sem var í fjármálaráðuneyti eða Seðlabanka, komust aldrei til að hreyfa við þeim hugmyndum á meðan þeir sátu þar í nóvember, desember og janúar. Það er rétt að hafa í huga að þessar hugmyndir voru fyrst viðraðar fyrir áramót og ekkert gerðist í Seðlabanka eða fjármálaráðuneyti til að hrinda þeim í framkvæmd, þ.e. að innleysa krónubréfastöður með virkum aðgerðum ríkisins. Ég vil hins vegar á móti reyna að færa hér fram rök fyrir almennum aðgerðum í efnahagslífi og að við setjum fram stefnu sem virkar fyrir alla en er ekki handstýrð eða ríkisstýrð. Þess vegna vitna ég í ágæta skýrslu Viðskiptaráðs sem kom út í dag og er full ástæða til að vekja athygli á henni þegar þingmenn Sjálfstæðisflokks eiga í hlut því að það virðist greinilega svo að það sé ekki mikið talsamband á milli Viðskiptaráðs og Sjálfstæðisflokksins lengur. Í skýrslunni er mælt gegn ríkisreknum leiðum af þessum toga en mælt með því að komið verði á almennri umgjörð um efnahagslífið í landinu og bent á að krónan hefur um árabil verið mikill tjónvaldur fyrir íslenskt atvinnulíf og komið í veg fyrir að íslensk fyrirtæki hafi getað sinnt því sem mestu skiptir sem er að reka fyrirtækin. Í skýrslunni er lagt upp með að stjórnmálamenn axli þá ábyrgð að marka stefnu í peningamálum til lengri tíma litið sem er akkúrat það sem ríkisforsjárflokkurinn mikli, Sjálfstæðisflokkurinn, móast við að gera af verkleysi og hugleysi. Það er full ástæða til að vekja athygli á því að Viðskiptaráð skrifar þessa skýrslu og það 

Herra forseti. Staða þjóðarbúsins er nú með þeim hætti að við verðum að leita allra leiða til að afla gjaldeyris. Við verðum að efla útflutningsgreinarnar sem koma með gjaldeyri inn í landið. Við þurfum líka að leita allra leiða til að spara innkaup og notkun á gjaldeyri og til að styrkja innviði íslensks samfélags hvað atvinnu varðar. Halli á ríkissjóði upp á 170 milljarða kr. á þessu ári, arfleifð ríkisstjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins, þessarar nýfrjálshyggju sem hrundi svo gjörsamlega í haust, verður okkur þung. Skuldir íslenska þjóðarbúsins erlendis eru hátt á annað þúsund milljarða kr. Þetta verðum við að brúa og þess vegna er afar mikilvægt að allir leggist á eitt og útflytjendur sem flytja út vörur og þeir sem eiga í gjaldeyrisviðskiptum finni til þeirrar sómatilfinningar og samstöðu að skila gjaldeyri inn í landið. Það er engin óskastaða að vera hér með gjaldeyrishöft eins og nú er en þau voru lögð á í haust vegna þeirrar gjaldþrota stjórnarstefnu sem féll þá á herðar íslensku þjóðarinnar. Allir verða að koma hér að og það að stöðugt sé verið að stoppa í götin og setja ný lög til að komast hjá undanskotum í að skila gjaldeyri til landsins er óásættanlegt. Það hljóta allir að sjá að forsenda þess að við vinnum okkur fljótt og örugglega út úr vandanum, sem við stöndum frammi fyrir, er að við verðum öll að leggja saman. Gjaldeyrisskil inn í landið 

Hæstv. forseti. Í framhaldi af því sem kom fram hjá síðasta ræðumanni er það auðvitað ekkert ástand að þurfa stöðugt að vera, eins og hann segir, að setja ný lög til þess að auka á höftin gagnvart öðrum þjóðum. Staðan eins og hún er hjá okkur Íslendingum í dag er náttúrlega algjörlega óviðunandi. Eftir að gjaldeyrishaftalögin voru sett og jafnvel löngu áður er íslensk þjóð rúin trausti. Fyrir utan það að umfang okkar á erlendum markaði er stórlega skert er náttúrlega útilokað að erlendir fjárfestar komi til landsins í því skyni að fjárfesta. Þetta er allt í boði íslensku krónunnar og íslenskrar einangrunarstefnu vil ég segja. Það er ekki lengur að það séu bara Vinstri grænir sem reki slík einangrunarstefnu, það er ekki síður Sjálfstæðisflokkurinn. Þetta er ástandið sem blasir við og þetta hlýtur hv. málshefjandi að vita. Það sem er alvarlegt og er í raun mál sem ég hef beðið um að verði rætt í hv. utanríkismálanefnd og er brot okkar á EES-samningnum. Hversu mikið svigrúm höfum við gagnvart Evrópusambandinu hvað varðar þann samning? Það er því af mörgu að taka, hæstv. forseti. Mér sýnist við hjakka of mikið í sama farinu og þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson biður um þessa umræðu, nýkominn af landsfundi Sjálfstæðisflokksins, vakna ýmsar spurningar, ekki síst í framhaldi af því að Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti enga peningamálastefnu á fundi sínum. Hinum stóra og fjölmennasta fundi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur nokkru sinni haldið lauk án þess að mótuð væri peningamálastefna.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekki af hinu góða að við skyldum þurfa að fara þær leiðir að setja upp gjaldeyrishöft, en það er hins vegar af illri nauðsyn vegna þess hvernig þróunin varð hér á landi. Vissulega hefur Sjálfstæðisflokkurinn stjórnað ferð peningamála í landinu í langan tíma, í forsætisráðuneyti og í fjármálaráðuneyti, það fer ekkert á milli mála, hæstv. forseti. Hitt er líka rétt sem hér hefur verið bent á í umræðunni að það eru oftast til leiðir til að fara fram hjá lögum og menn finna iðulega leiðir til þess að fara fram hjá þeim höftum sem sett hafa verið á. Það breytir hins vegar ekki þeirri stöðu að við vorum nauðbeygð til að fara þá leið sem farin var í haust og einnig að setja þau lög sem við settum fyrir fáum dögum til þess að reyna að tryggja að gjaldeyrir kæmi inn í landið. Þeir sem standa í útflutningi skiluðu inn gjaldeyri sem við þurfum vissulega mjög á að halda til þess að styrkja íslensku krónuna og ekki veitir af eins og nú hagar til. Útflytjendur sniðgengu hins vegar þær reglur sem við vorum að reyna að setja, sem stefna að því markmiði að reisa við efnahag þjóðarinnar. Það er auðvitað leitt til þess að vita að við skulum eiga einstaklinga sem vilja fara þá vegferð, það er ekki til fyrirmyndar, hæstv. forseti. Við höfum reyndar átt nóg af slíkum einstaklingum undanfarið í þjóðfélaginu sem hafa spilað á fjármálakerfi landsins og spilað með íslenska þjóð. Þess vegna sitjum við þar sem við erum, því miður. Við getum hins vegar aukið atvinnu í landinu og aukið útflutning. Við getum líka framleitt meira innan lands, ræktað korn, stundað ylrækt, og sparað gjaldeyri og við eigum auðvitað að fara allar þær leiðir sem geta aukið atvinnu og sparað gjaldeyrinn.

Virðulegi forseti. Allt það sem gert er á sér yfirleitt einhverjar ástæður og orsakir. Það eru ekki afleiðingar af sjálfu sér og höftin nú eru ekki sett vegna þess að menn vilji hafa höft heldur vegna þess að menn fóru illa með frelsið, frelsið var of mikið og þeir sem nýttu sér það fóru illa með það, sjálfum sér til skaða og þjóðinni. Svo var komið að við réðum ekki við vandann af eigin rammleik og við erum bónbjargarmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og nokkurra seðlabanka í Evrópu. Við þurfum aðstoð þessara aðila til að komast út úr þeim vanda sem frelsið eða þeir sem fóru illa með frelsið komu íslenskri þjóð í. Þess vegna skil ég ekki, virðulegi forseti, hvaða tilgangi þessi umræða þjónar nema þá þeim að fá menn til að halda að það sé af illmennsku einni saman eða af pólitískri afturhaldshyggju sem menn hafa ákveðið að taka upp höft og það séu þá baráttumenn frelsisins sem eru á móti þeirri vondu ráðstöfun, sem ætli sér í komandi kosningum að sannfæra kjósendur um réttmæti sjónarmiða sinna og skaðvald þeirra sem fylgja þeirri leið sem við erum að feta af illri nauðsyn. Menn mega ekki, virðulegi forseti, reka svona tvöfalda kosningabaráttu. Þessi málflutningur er hættulegur vegna þess að hann er til þess að blekkja fólk. Við þurfum að búa við þessar aðstæður, vonandi ekki lengi, en við þurfum að gera það þar til við höfum ráðið fram úr þeim vanda sem við erum í. Við skulum ekki halda því fram þegar svo er komið að við getum aflétt þeim höftum sem við búum við í dag, að menn geti fengið aftur það sama frelsi og þeir höfðu áður. Það gengur ekki, virðulegi forseti, að sömu menn fái seinna sömu tækifæri til að fara jafnilla með íslenska þjóð og þeir gerðu áður.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að það er fátt sem vekur manni meiri ugg en haftastefna af því að vandinn með haftastefnu er auðvitað sá að sporin eða skrefin í átt til meiri hafta eru miklu einfaldari og auðveldari en sporin í átt frá höftunum. Þetta þekkjum við Íslendingar því við vorum svo ógæfusöm eftir síðari heimsstyrjöldina að við bjuggum okkur til kerfi sem við festum okkur sjálf meira og meira í, með meiri og meiri höftum sem við áttum svo erfitt með að komast út úr, bæði efnahagslega en líka andlega. Menn töldu að þetta væri eina leiðin sem menn hefðu, að auka alltaf höftin. Þegar það síðan var gert kallaði það yfir okkur mikla gengisfellingu og heilmikil átök en niðurstaðan varð þjóðinni til góðs. Þess vegna skiptir miklu máli og ég skynja það í þessari umræðu að það sé djúpur skilningur á því hjá þingmönnum að þetta er ekki lausn sem við getum búið við til langs tíma. Höft eyðileggja og skemma allt efnahagskerfið og draga úr verðmætasköpun og draga úr því að við getum boðið þjóðinni þau lífskjör sem duga til þess að halda fólki hér og bjóða upp á sambærilegt við það sem aðrar þjóðir geta gert. Rétt vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, þ.e. að menn finni leiðir fram hjá þessu kerfi. Já það er einmitt vandinn með öll höft að það eru hugmyndir fárra, þ.e. þingmanna og embættismanna sem eru að reyna að finna leiðir til þess að koma í veg fyrir svindlið, en það eru svo margir sem eru svo útsjónarsamir og flinkir og ætla svo mikið að græða og það eru einmitt þeir sem fá hugmyndirnar og við síðan eltum og reynum að setja nýjar reglur, það er stóri vandinn. Eitt varðandi þau orð sem hér féllu hjá einum hv. þingmanni áðan, þar sem snúið var að Sjálfstæðisflokknum að hann væri bæði verklítill og huglaus í þessum málum. Nú á sá ágæti stjórnmálaflokkur Samfylkingin enn þá tækifæri til þess að standa við stóru orðin og vera verkmikill og hugdjarfur flokkur og nýta 

Virðulegi forseti. Ég held að sú ríkisstjórn sem nú situr og hefur setið í rúmlega tvo mánuði hafi sennilega sýnt af sér mun fleiri verk en nokkurn tíma sú ríkisstjórn sem sat áður, það liggur fyrir vilji menn fara út í þá umræðu. Ég vil hins vegar þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál upp og ræða það og gera það á þann hátt sem hann gerði. Hann gerði það málefnalega og vel og ég vil taka undir með honum og eins hæstv. ráðherra sem fór yfir ákveðna hluti. Þær hugmyndir sem þar komu fram drógu það ágætlega fram að höftin eru bara viðbrögð við þeirri stöðu sem kom upp. Við erum í miklum erfiðleikum og þess vegna þurfti að grípa til þessara hafta. Lausnirnar eru ekki einfaldar en það er alveg rétt hjá hæstv. viðskiptaráðherra að það þarf að koma ró á markaðinn, það er sú skammtímaaðgerð sem þarf að ráðast í. Hin aðgerðin, sem er stóra aðgerðin, það er peningamálastefna til framtíðar. Mitt mat er það að við munum ekki fá hingað erlent fjármagn svo nokkru nemi fyrr en við höfum markað okkur stefnu til lengri tíma og ég fæ ekki séð og hef ekki séð neinar þær hugmyndir koma fram aðrar en að ganga til liðs við Evrópusambandið sem getur tryggt að við náum eðlilegu sambandi við útlönd, við getum farið að fá erlent fjármagn inn til landsins þannig að við getum farið að fá fjárfestingu og uppbyggingu sem geti orðið til þess að skapa þau störf sem við þurfum að skapa á næstu árum. Þau störf eru sjálfsagt á bilinu 20 til 40 þúsund, sem við þurfum að búa til. Þau verða ekki til í landbúnaði, þau verða ekki til í sjávarútvegi. Við þurfum að skapa ný störf með nýrri fjárfestingu og það gerum við ekki nema við mótum hér alvöru peningamálastefnu til lengri tíma og partur af henni hlýtur að vera að taka upp nýja mynt og einasta myntin sem er í augsýn, sem er vænleg, er evran. 

Já, herra forseti, haftastefna vekur hv. þm. Illuga Gunnarssyni ugg og hann sagði áðan að höft eyðileggi og skemmi efnahagskerfið í landinu. Ég verð að segja, herra forseti, að það er fleira en höft sem gera það. Stefna Sjálfstæðisflokksins undanfarin 18 ár hefur gert nákvæmlega þetta, skemmt og eyðilagt efnahagskerfið og varð þess valdandi að sl. haust varð að taka upp gjaldeyrishöft, illu heilli, en til hvers? Til þess að mæta snöggu gengisfalli sem varð á íslensku krónunni og miklum þrýstingi sem var á gjaldeyrisvaraforðann. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi gjaldeyrishöft eru sannarlega í boði Sjálfstæðisflokksins og ekki nokkurs flokks annars. Menn segja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé ekki hrifinn af þessu. En í samningnum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem undir skrifa Davíð Oddsson og Árni M. Mathiesen, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, er fjallað um þetta í 22. gr. Í þeim samningum sem gerðir voru milli þáverandi ríkisstjórnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er lögð blessun yfir þau höft sem þurfti að grípa til vegna efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins og þess öngstrætis sem hún hafði leitt þjóðina í. Það var því nöturlegt þegar í ljós kom að gamla sjálftökuliðið var enn á vaktinni tilbúið til þess að blóðmjólka þjóðina, takandi út úr landinu tífalt meira en það sem hafði verið í sama mánuði í fyrra. Þegar Sjálfstæðisflokknum er gerð grein fyrir því hvernig komið er, nei takk, þá eru þeir ekki tilbúnir til þess að setja undir - ekki þennan leka á gjaldeyri heldur flóð af gjaldeyri út úr landinu. Fyrst reyndu þeir að versla með málið og notfæra sér þannig neyðarástand 

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér er að frumkvæði hv. þingmanns Sjálfstæðisflokksins, Einars K. Guðfinnssonar, og ber að þakka fyrir það. Við ræðum veika stöðu krónunnar sem gjaldmiðils sem er ástæðan fyrir umræðunni og þá staðreynd að krónan er því sem næst ónýtur gjaldmiðill. Það hefur komið fram í máli hv. þingmanna að menn rekur ekki minni til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hafi sett sér stefnu í gjaldmiðilsmálum þannig að það er full ástæða til að óska eftir henni eða leiðréttingu á því ef okkur misminnir. Hv. þm. Árni Páll Árnason veifaði áðan skýrslu Viðskiptaráðs sem væri hún hans eigin þar sem hann horfir til lengri tíma. Það er alveg rétt, það er nauðsynlegt að líta til lengri tíma en það er líka nauðsynlegt að setja sér skammtímamarkmið. Vil ég af því tilefni vekja athygli á þingsályktunartillögu framsóknarmanna í 18 liðum sem hafa að geyma tillögur til efnahagsmála. Ætla ég að fá að minnast hér á nokkur atriði. Í fyrsta lagi leggja framsóknarmenn til að samið verði við erlenda eigendur krónueigna. Það er talið að erlendir aðilar eigi eignir í íslenskum krónum upp á 350–500 milljarða. Þar er um að ræða jöklabréf en einnig ríkisskuldabréf og innstæður á bankareikningum. Þetta skapar þrýsting á krónuna til veikingar og það er ekki hægt að afnema gjaldeyrishöft fyrr en þessum þrýstingi hefur verið aflétt. Við viljum gjarnan að lífeyrissjóðum verði veitt heimild til að eiga gjaldeyrisviðskipti vegna þess að lífeyrissjóðir eiga miklar eignir erlendis og þeim á að gera kleift að selja erlendar eignir sínar og fjárfesta innan lands ef þeir kjósa svo. Þannig gætu lífeyrissjóðirnir keypt krónur á hagstæðum kjörum af þeim erlendu aðilum sem eiga krónueignir og vilja selja þær. Þessu til viðbótar má nefna samráðsvettvang með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum og að settur verði á fót uppboðsmarkaður með krónur. Ég mundi vilja óska eftir því að hæstv. viðskiptaráðherra brygðist við með athugasemdum 

Herra forseti. Sú haftastefna sem við búum nú við er orsök og afleiðing af stefnu Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina, síðustu 18 árin. Haftastefna er ekki bara núna í fjármálum, við höfum búið við haftastefnu í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum í langan tíma, mörg ár. Frelsi til athafna og gjörða sem Sjálfstæðisflokkur skreytir sig með á hátíðisdögum er ekki meiri en svo að við búum við þessi höft í bæði sjávarútvegi og landbúnaði. Sjálfstæðismenn hafa verið á móti því að selja allan fisk í gegnum fiskmarkaði og hafa ekki viljað láta markaðslögmálið ráða. Einkenni Sjálfstæðisflokksins virðist vera að vilja hafa höft á nánast öllum hlutum og ákveða hverjir fá og hverjir ekki. Þetta er árangurinn af nýfrjálshyggju Sjálfstæðisflokksins. Hann ber mikla ábyrgð á málunum í dag. Það sorglega í þessari umræðu er að sömu mennirnir og bröskuðu með veiðiheimildir, leigðu, seldu og veðsettu veiðiheimildir og fóru með peninga út úr þjóðfélaginu, út á gjafakvótann, eru núna að braska með gjaldeyrinn sem þeir fá fyrir fiskinn upp úr sjó, selja fiskinn út og braska með gjaldeyri. Við þurfum bersýnilega að vanda okkur en til að við komumst út úr þessum vanda þurfum við að afla meiri tekna, veiða meiri fisk, nýta meira og betur orkuna í iðrum jarðar, skapa okkur gjaldeyristekjur og búa fólki atvinnu. Þetta er það nauðsynlegasta sem við þurfum að leggja áherslu á í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir svörin en um leið harma það hvernig þessi umræða hefur dreifst út um víðan völl. Ég tók upp málið með mjög afmörkuðum hætti vegna þess að við höfum hér tvær mínútur á mann til að ræða málið, hálftíma alls. Því miður féllu mjög margir þingmenn í þá gryfju að reyna að skauta fram hjá efni málsins og fóru að tala um allt aðra hluti án þess að gera minnstu tilraun til að fjalla um það efnisatriði sem var tilefni þessarar umræðu og ég gerði grein fyrir í ræðu minni. Hv. þm. Árni Páll Árnason var alveg sérstakur kapítuli - eins og alltaf. Hann talaði eins og þetta væri sérstakt ábyrgðarmál Sjálfstæðisflokksins þegar hann veit vel að það var fyrrverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin Sigurðsson, sem á sínum tíma flutti það frumvarp sem nú er orðið að lögum um þessi gjaldeyrishöft. Þetta finnst mér þó ekki vera kjarni málsins. Kjarni málsins er sá sem ég nefndi áðan, við erum í gjaldeyrishöftum. Þau voru hugsuð sem tímabundin ráðstöfun við sérstakar aðstæður sem við öll þekkjum en öllum hlaut að vera ljóst að verkefnin fram undan væru síðan þau að feta sig út úr þessari leið. Það er alveg ljóst mál að ef við gerum það ekki munum við einfaldlega sökkva dýpra ofan í þetta haftafen, alveg eins og við sjáum að er að gerast. Ég spái því að ef ekkert gerist í því að koma okkur út úr þessu verður það einfaldlega þannig að fyrir mitt þetta ár verður flutt nýtt frumvarp til að stoppa í einhver önnur og fleiri göt. Ég vék að nokkru áðan sem hæstv. viðskiptaráðherra tók upp, ég nefndi tiltekin dæmi, tilteknar leiðir og tilteknar aðferðir og hæstv. viðskiptaráðherra svaraði því sem svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri á móti því að fara þá leið. Það er hryggilegt ef það er þannig en þá verður maður að spyrja sem svo hvort ríkisstjórnin sé hætt að reyna að koma okkur út úr þessum gjaldeyrishöftum. Ég spyr líka hvort ríkisstjórnin hafi þá mótað einhverja aðra stefnu, aðrar leiðir í því sambandi. Ég trúi ekki öðru en að menn líti svo á að það sé forgangsverkefni að koma okkur út úr þessum gjaldeyrishöftum. Ég spyr líka hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi þá lagt fram aðra valkosti í þessum efnum eða er það svo að við eigum að bíða átekta og álengdar? 

Virðulegi forseti. Því fer fjarri að ríkisstjórnin sé hætt að reyna að þoka þessu máli í rétta átt. Þvert á móti er vinna í gangi, bæði á vegum ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans og að sjálfsögðu í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hins vegar mér vitanlega ekki sjálfur komið með neinar tillögur. Raunar verð ég að viðurkenna að mér fannst fulltrúi hans vera helst til rólegur með þessi höft þegar hann fór hér um landið fyrir nokkrum vikum og hafði ekki, að mínu mati, réttmætar áhyggjur af því hversu lengi þessi höft gætu verið. Hvað sem því líður verðum við í þessari umræðu að átta okkur á því að höftin eru einungis ein birtingarmynd þeirra vandræða sem við eigum almennt í í peninga-, gengis- og verðlagsmálum okkar. Við verðum að reyna að leysa þau. Og auðvitað er verið að því með ýmsum hætti, m.a. í þeirri aðgerð sem byggir á áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og samningnum við hann en einnig í ýmsum öðrum aðgerðum. Ég tel hins vegar að hvað svo sem slíkar skammtímaráðstafanir áhrærir þurfum við einnig að finna einhverja framtíðarsýn sem gerir okkur kleift að koma í veg fyrir að þetta verði viðvarandi vandamál, hvort sem við þurfum að leysa það með höftum eða ekki. Hvort evran er sú framtíðarsýn á auðvitað eftir að koma í ljós en hún hefur bæði kosti og galla sem framtíðarlausn sem tímans vegna er ekki hægt að rekja hérna. Ég held að það sé samdóma álit allra sem hér hafa talað að menn vilja ekki sjá þessi höft til langframa. Það hlýtur því að vera sameiginlegt markmið okkar að breyta þannig stöðu efnahagsmála á Íslandi að við þurfum ekki lengur 

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta er sú að ég leit svo á að til þessarar umræðu utan dagskrár væri stofnað í þeim tilgangi að fá fram mikilvæga umræðu um alvarlega stöðu í gjaldeyris- og efnahagsmálum okkar Íslendinga. Þá bregður svo við að hér gengur fram rétt eina ferðina hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og talar um gamla sjálftökuliðið. Þetta var innlegg vinstri grænna í málefnalega umræðuna. Þessi hv. þingmaður hefur tamið sér og lætur sér sæma að snúa allri umræðu upp í nánast ærumeiðandi árásir á einstaka þingflokka eða einstaka þingmenn og talar um gamla sjálftökuliðið. Ég mótmæli þvílíku orðbragði. Ég mótmæli þvílíkri framgöngu í málefnalegri umræðu á hinu háa Alþingi. Þetta er þingmanninum til skammar og hlýtur að koma til umræðu hjá hæstv. forseta á vettvangi 

Hæstv. forseti. Við þingflokksformenn vorum boðaðir til fundar við forseta til að ræða skipulag þingstarfa í dag. Ég bar fram þá tillögu á fundi okkar með forseta að við mundum ræða 7. málið á dagskrá, sem er heimild til samninga um álver í Helguvík, og mundum ljúka því máli á stuttum tíma í dag. Ég tel rétt að það komi fram að því var hafnað af þingflokksformönnum annarra flokka  Niðurstaðan varð að tilboði mínu um að við mundum breyta aðeins áherslum í þingstörfunum 

Herra forseti. Þriðjudaginn 31. mars, á aukafundi í umhverfisnefnd, var um það talað að fundur yrði haldinn á hefðbundnum tíma á miðvikudagsmorgni klukkan hálfníu. Ég greindi formanni nefndarinnar frá því að meiri hluti nefndarinnar hefði jafnvel áhuga á að afgreiða út af þeim fundi mál sem þá átti að vera til umræðu. Seint um kvöldið var síðan reglulegum fundi aflýst. Það var reyndar svo seint að ég mætti til fundarins klukkan hálfníu á miðvikudagsmorgni án þess að vita að honum hefði verið aflýst. Ég ræddi það síðan við formann nefndarinnar, hann ætlaði að finna annan tíma og síðan var boðaður fundur 6. apríl, á mánudaginn kemur. Sama dag sendi meiri hluti nefndarinnar boð til formannsins um það að hann óskaði eftir því að fundur yrði haldinn í nefndinni. Daginn eftir reyndist formaðurinn vera veikur og sömu boðum var komið til varaformanns nefndarinnar sem kom þeim til formannsins, að mér skilst. Í dag 

Vegna orða hv. þingmanns mun forseti að sjálfsögðu fara yfir málið og kanna ástæður þess að ekki var haldinn fundur í nefndinni.

Herra forseti. Ég verð að segja að það er óþarfi af hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að taka orð mín um gamla sjálftökuliðið til sín eða Sjálfstæðisflokksins. Menn hefðu betur hlustað á það sem ég sagði. Ég sagði að upplýst hefði verið að hópur manna sem ég kallaði gamla sjálftökuliðið hefði enn verið á vaktinni þegar upplýst var um, ekki bara leka heldur stórfellt flóð gjaldeyris út úr landinu. Þegar upplýst hafði verið um það 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Árna Mathiesens um að meiri hluti umhverfisnefndar hefur óskað eftir því að fundur yrði haldinn í umhverfisnefnd og tilgreint ákveðið málefni sem við viljum ræða sem er sérákvæði Íslands í loftslagsmálum. Það var þannig að formaður nefndarinnar forfallaðist, veiktist, og eins og í þingsköpum Alþingis kemur fram, með leyfi forseta, þá segir: „Formaður, eða varaformaður í forföllum hans, boðar til fundar í nefnd og stýrir fundum hennar. Ef formaður og varaformaður eru forfallaðir, eða varaþingmenn sitja fyrir þá, felur nefnd öðrum að gegna formannsstörfum.“ Það kom fram í samtali sem ég átti við hv. þm. Atla Gíslason, sem er varaformaður nefndarinnar, að hann hafi reynt að vísa málinu frá sér. En það stendur alveg skýrt þarna að ef formaður er ekki til staðar er það hlutverk varaformanns að gegna störfum formanns. Það hefði verið mjög lítið mál 

Hæstv. forseti. Ég fagna því vissulega að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi dregið orð sín til baka  
            

Virðulegi forseti. Þessi umræða dregur náttúrlega fram það sem er augljóst, það er orðið algjört uppnám hér á þinginu. Stjórnleysið er algjört. Að hlusta hér á hv. þm. Árna Mathiesen lýsa því hvernig menn eltast við að reyna að halda nefndarfund í hv. umhverfisnefnd er náttúrlega alveg ótrúlegt. Þetta er ekki eina dæmið, meiri hlutanum tókst einhvern veginn að klúðra breytingum á lyfjalögum þrátt fyrir að við sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu höfum reynt að halda meiri hlutanum við efnið hvað þetta varðar. Ég er afskaplega sammála því sem hér kom fram, enda ekki hægt annað, þar sem hv. þm. Eygló Harðardóttur las upp úr þingsköpunum. Það var alveg skýrt, enda frekar augljóst að ef formaður er ekki til staðar stýrir varaformaður nefndarfundi. Þetta er því miður talandi dæmi um hvað er að gerast í þinginu, störfin eru í algjöru uppnámi og hér er allt gert til að koma á ófriði. Menn 

Herra forseti. Ég tek undir orð 1. þm. Suðurkjördæmis, Árna M. Mathiesens, varðandi þau störf sem ekki hafa verið innt af hendi í hv. umhverfisnefnd. Ég hef setið í nefndinni frá vori 2007 og verið þar varaformaður. Það hefur aldrei komið fyrir á þeim tíma fram að stjórnarskiptunum að fundarfall hafi orðið vegna veikinda eða ekki staðið við það að fundir yrðu haldnir í þeirri nefnd þótt formaður hafi ekki verið viðstaddur. Ég hef sjálfur beðið um það fyrir nokkru að opinn fundur yrði haldinn í umhverfisnefnd, komið því til skila til ritara nefndarinnar. Við erum ekki virtir viðlits, það er ekki svarað. Það er bara frestað og frestað, boðað til nýs fundar aftur og aftur. Nú bið ég um það, herra forseti, að forsætisnefnd verði kölluð saman og fari yfir þetta mál. Það er nefnilega forsætisnefndarinnar að sjá til þess að þingstörf gangi 

Forseti verður að minna hv. þingmenn á að það eru tímamörk á ræðum undir þessum lið.

Herra forseti. Ég sé ekki og sá ekki neina ástæðu til að draga til baka það sem ég sagði um gamla sjálftökuliðið sem var tilbúið á vaktinni til að sölsa undir sig gjaldeyrisvaraforða þjóðarinnar. 

Herra forseti. Ég ætla að ræða hér örstutt um stóra umhverfisnefndarmálið sem hér hefur borið á góma. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Árna Mathiesen, hann hafði samband við mig, ég fékk tölvupóst frá nefndarmönnum í umhverfisnefnd í gær með ósk um fund í umhverfisnefnd. Ég framsendi þann póst strax til formanns nefndarinnar og fékk þau svör til baka að hann mundi sjá um að halda þennan fund. Ég lét hv. þm. Árna M. Mathiesen vita af því. Mér hafa ekki borist erindi sem varaformanni síðan um að þessi viðbrögð mín hafi verið ófullnægjandi á einn eða annan hátt.

Herra forseti. Mig langaði í fullri vinsemd til að spyrja hæstv. forseta tveggja spurninga. Í gær gerðist sá einstæði atburður, tel ég, að hér var til umfjöllunar frumvarp til stjórnarskipunarlaga og enginn flutningsmanna frumvarpsins sá sóma sinn í að vera við umræðuna. Það tel ég að sé einsdæmi og  Í annan stað langar mig að spyrja hæstv. forseta hversu lengi hann hyggist halda fundi áfram, hvort það verður kvöldfundur eða næturfundur. Ástæðan fyrir að ég spyr er að fyrir svona 30 árum var komið hér á þeirri reglu að frumkvæði Lúðvíks Jósepssonar, formanns Alþýðubandalagsins, að ekki væru haldnir næturfundir 

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að að sjálfsögðu verða flutningsmenn látnir vita af ósk hv. þingmanns. Það er gleðilegt að nokkrir flutningsmenn eru í húsi nú þegar. Varðandi það hversu lengi fundur kemur til með að standa var það ætlun forseta að ræða það þegar þessum lið, um fundarstjórn forseta, væri lokið eins og hefð gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Atla Gíslasonar vil ég taka það fram að ég er ekki að fella neina dóma, hvorki um framgöngu hans sem varaformanns né hv. þm. Helga Hjörvars sem formanns nefndarinnar. Ég er einfaldlega að fara fram á það að forseti hlutist til um það, og það sé þá á hans ábyrgð, að það verði haldinn fundur í umhverfisnefnd, eins og áskilið er í þingsköpum. Það er það sem ég bið um og treysti forsetadæminu til að sjá til þess.

Vegna orða hv. þingmanns getur forseti endurtekið að forseti mun að sjálfsögðu fara yfir þetta mál og tryggja að fundur verður haldinn í nefndinni svo fljótt sem verða má.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að gera athugasemd við það að klukkan var farin að tifa á mig áður en ég kom í ræðustól, hún var komin hálfa mínútu fram yfir.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að eitthvað bilerí er á klukkunni en því verður að sjálfsögðu kippt í liðinn og mun ekki bitna á ræðutíma hv. þingmanns.

Ég þakka fyrir. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til stjórnarskipunarlaga og ég held að full ástæða sé til að nefna það eina ferðina enn að við sjálfstæðismenn gagnrýnum forgangsröðun minnihlutastjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna með stuðningi Framsóknarflokksins á hinu háa Alþingi. Á fundi þingflokksformanna í hádeginu var hafnað tilboði sjálfstæðismanna um að taka aðra dagskrárliði á dagskrá og sérstaklega vil ég nefna umræðu um Helguvík. Þar er um brýnt mál að ræða, atvinnumál hér á landi, sem full ástæða er til að taka til umræðu. Miklum tíma hefur verið eytt, bæði í sölum Alþingis og í sérnefnd um stjórnarskrármál, í að ræða um breytingar á stjórnarskránni og að setja á laggirnar stjórnlagaþing. Á meðan bíða á dagskránni mikilvæg mál fyrir bæði heimili og fyrirtæki í landinu og það verður að segjast eins og er að fyrsta mánuðinn eftir að ný ríkisstjórn tók við völdum 1. febrúar var öll áhersla og ótrúlega mikil orka lögð í að breyta lögum um Seðlabanka Íslands, fyrst og fremst í þeim tilgangi að koma seðlabankastjórum frá. Nú á síðustu vikum hefur hins vegar umræða um breytingar á stjórnarskrá og stjórnlagaþing yfirtekið umræðuna. Virðulegi forseti. Hvernig á ég að túlka blikkið á mig?

Forseti vill taka fram að enn hefur ekki náðst að laga klukkuna en við vonum að það verði mjög fljótlega og þá mun blikkið hætta og þetta allt verða eðlilegt, en eins og forseti sagði áðan mun þetta ekki bitna á ræðutíma hv. þingmanns.

Við sjálfstæðismenn höfum ítrekað gengið eftir því að forgangsraða með öðrum hætti. Ríkisstjórnin hefur kallað sig aðgerðastjórn. Þetta orð, aðgerðastjórn, lýsir framtaki og snerpu en heitið hefur snúist upp í andhverfu sína. Ríkisstjórnin er verkkvíðin og í afneitun og leggur alla krafta sína í mál sem litlu skipta varðandi hag þjóðarinnar. Við hljótum að átelja það. Ástandið í samfélaginu er þannig að atvinnuleysi eykst jafnt og þétt og eru nú um 18 þúsund manns á atvinnuleysisskrá. Velflestar fjölskyldur og heimili landsins þurfa að endurskipuleggja framtíðaráform sín með hliðsjón af gerbreyttum aðstæðum með tilheyrandi andvökunóttum og áhyggjum af því sem er fram undan og bíður þeirra. Fyrirtæki berjast í bökkum og námsmenn örvænta um hag sinn og gjaldþrot heimila og fyrirtækja eru yfirvofandi. Við sjáum jafnframt að áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er í uppnámi og tímaáætlun hefur raskast. Það kom m.a. fram á opnum fundi fjárlaganefndar með hæstv. fjármálaráðherra fyrr í vikunni. Samkvæmt spám áttu vextir að hafa lækkað og gengið rétt sig af. Verðbólguþrýstingur virtist hafa minnkað á síðustu dögum eða vikum en nú berast fregnir af því að sökum þess að gengi krónunnar hefur veikst á síðustu dögum sé nýkominn aukinn þrýstingur á verðhækkanir hjá innflutningsfyrirtækjunum og þá spyr maður aftur um verðbólguna. Því má ljóst vera að ríkisstjórnin ræður ekki við þau verkefni sem fyrir liggja og einnig er umhugsunarefni hvort ríkisstjórnin er ekki að beita hinni frægu smjörklípuaðferð í þessum efnum. Er hún með áherslum sínum á breytingar á stjórnarskránni og stjórnlagaþing að svara kalli fólksins eða beina athyglinni frá vanhæfni sinni til að taka á málum? Það er meira að segja svo komið að jafnvel framsóknarmönnum er ofboðið og hafa þeir þó látið ýmislegt yfir sig ganga. Í grein í vefriti í gær birti t.d. Gunnar Bragi Sveinsson, nýr oddviti Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi, grein þar sem hann segir m.a., með leyfi forseta: „Þolinmæði okkar framsóknarmanna virðast engin takmörk sett. Við lofuðum að verja ríkisstjórn falli gegn því að gripið yrði til ráðstafana til bjargar heimilum og fyrirtækjum. Á því hefur staðið en við verjum enn ríkisstjórnina. Þessi ákvörðun Framsóknarflokksins varð til þess að boðað var til kosninga eins og krafist hafði verið. Því má segja að kosningarnar séu í boði Framsóknarflokksins.“ - Ég vil vekja sérstaklega athygli á þessu orðalagi hjá framsóknarmanninum sjálfum, sem heldur áfram: „Það veit hins vegar ekki á gott fyrir mögulegt samstarf að stjórnarflokkarnir skuli líta svo á að þeim hafi verið færðir stjórnartaumarnir til að reka kosningabaráttu á kostnað almennings í stað þess að grípa til aðgerða. Óvinsælar aðgerðir eru slegnar af og látið að því liggja að verið sé að leita annarra lausna en meðan ríkir óvissa. Fremstur í flokki hefur farið núverandi heilbrigðisráðherra. Hvar eru tillögurnar? Hvar eru lausnirnar fyrir heimili og fyrirtæki? Hvar er skjaldborgin um heimilin?“ Þetta sagði nýr oddviti Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi, maður sem hefur orð á sér fyrir að vera glöggur. Svo mörg voru þau orð. Breytingar á stjórnarskránni og stjórnlagaþing hafa verið rökstudd með því að þau séu svör við kröfum fólksins í landinu. Vissulega hefur umræða í þessa veru verið áberandi á síðustu mánuðum. Í kjölfar bankahrunsins hefur jafnframt verið mikil eftirspurn eftir viðhorfum fræðimanna, stjórnspekinga og sérfræðinga á ýmsum sviðum samfélagsins og þeim stillt upp sem andstæðum stjórnmálamanna, sem mönnunum með réttu lausnirnar. Þeirri skoðun hefur jafnvel verið hreyft að fela fræðimönnum og háskólakennurum stjórn landsins. Í stjórnarskrárnefndinni sem hefur starfað undanfarnar þrjár vikur hefur verið kallað á álit slíkra sérfræðinga og annarra hagsmunaaðila sem málið varðar. Þetta er í samræmi við venjur Alþingis þegar frumvörp og þingsályktunartillögur eru til umræðu í nefndum þingsins. Að öllu jöfnu hefur Alþingi tekið mikið mark á umsögnum sem hafa borist til nefnda. Tillögur til úrbóta eru skoðaðar, hagsmunir metnir og viðvörunarorð virt. Slík vinnubrögð eru viðurkennd og til þess fallin að gera mál betur úr garði. Nú ber svo við að viðvörunarorð fræðimanna, sérfræðinga og hagsmunaaðila eru virt að vettugi og það í máli sem varðar endurskoðun sjálfrar stjórnarskrár Íslands. Við hljótum að staldra við, nær allir umsagnaraðilar, sem eru um 30 talsins, vara við hraða málsins og segja að þetta þurfi að skoða mun nánar og ítarlegri umræðu þurfi. Stuttur umsagnarfrestur er gagnrýndur harðlega, varað er við því að hugtök eru óljós, óskýrð og þurfi betri yfirlegu. En fyrst og fremst er kallað eftir umræðu og skoðanaskiptum með opnum og vönduðum hætti. Álit umsagnaraðila kristallast vel í umsögn Reykjavíkurakademíunnar sem segir í áliti sínu, með leyfi forseta: „Tíminn er þó allt of naumur til að taka saman vandaðar efnislegar athugasemdir með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru hér innan húss.“ Síðan gerir Reykjavíkurakademían verulegar athugasemdir um þau frumvarpsdrög sem liggja fyrir. Viðskiptaráð segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Fyrir það fyrsta þá gerir Viðskiptaráð talsverðar athugasemdir við þá ætlan löggjafans að afgreiða þetta frumvarp með þeim hraða sem raun ber vitni. Frumvarpið felur í sér breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins og við slíkar breytingar ber að gæta vandaðra vinnubragða, sérstaklega hvað snertir samráð við atvinnulíf, fræðimenn og aðra hagsmunaaðila.“ Samband íslenskra sveitarfélaga og laganefnd Lögmannafélags Íslands eru umsagnaraðilar sem að öllu jöfnu er tekið sérstakt tillit til vegna sérstöðu þeirra. Samband íslenskra sveitarfélaga eru samtök annars tveggja stjórnsýslustiga hér á landi og full ástæða til að taka tillit til sjónarmiða þeirra enda hefur það verið almenn regla innan þingsins að sjónarmið þeirra vegi þungt í allri umfjöllun um málefni er þá varðar. Sambandið segir eftirfarandi í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá lýðveldisins er grundvallarlöggjöf þessa lands sem öllum ber að virða. Þannig er stjórnarskránni ætlað að vera hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum. Vegna mikilvægis stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að stjórnskipunarlög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt.“ Með þessu er Samband íslenskra sveitarfélaga að sjálfsögðu að gagnrýna þá málsmeðferð sem viðhöfð er á hinu háa Alþingi. Álit laganefndar Lögmannafélags Íslands hefur alla tíð verið virt enda eru Lögmannafélagið og laganefndin þekkt fyrir að koma með ítarleg, vel ígrunduð og vönduð álit og tekið er tillit til þeirra. Minnihlutaríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna með stuðningi Framsóknarflokksins hefur hins vegar tekið þá afstöðu að virða að vettugi varnaðarorð þeirra um breytingar á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Í áliti laganefndarinnar segir m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Virðulegi forseti. Við þingmenn hljótum að taka undir þessar aðvaranir og virða þær. Þessi vinnubrögð eru Alþingi til vansa og sérstaklega skjóta þau skökku við hjá ríkisstjórn sem tók við stjórnartaumunum með þeim orðum að gagnsæi og opin stjórnsýsla yrðu einkennismerki hennar. Það hefur reynst vera blekking eins og svo margt annað hjá þessari ríkisstjórn. Vil ég þar á meðal nefna ýmis atriði sem snúa að heilbrigðismálum hér á landi og ég get ekki komist hjá því, því það hefur vakið furðu mína hvað hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lítið látið sjá sig í sölum Alþingis, það liggur við að maður sakni hans - þótt ég geti varla tekið þau orð mér í munn. Hann hefur m.a. sagt að fæðingar á Suðurlandi og Suðurnesjum muni halda áfram. Síðan heyrir maður það ekki síst frá Suðurnesjum að það sé alrangt. Fæðingar munu leggjast af nú í byrjun sumars eins og hefur verið undanfarin sumur og óvíst um framhaldið þannig að það er blekking hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að halda því fram að fæðingar haldi áfram á Suðurlandi. og Suðurnesjum. Það sama má segja um sameiningu sjúkrastofnana. Þótt þetta sé svolítið fyrir utan efnið get ég ekki látið hjá líða að nefna að þrátt fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi sagt að hann muni slá af allar sameiningar sjúkrastofnana og hrósað sér af því, hefur verið tilkynnt um að sameining verði á Vesturlandi 1. júlí, þannig að ríkisstjórnin hefur fengið falleinkunn á fyrstu skrefunum og orðið uppvís að blekkingu. En eitt eru vinnubrögðin og annað eru áhrif þeirra á stjórnsýslu landsins til framtíðar. Þegar fræðimenn eins og Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti, lætur alvarleg viðvörunarorð falla í umsögn sinni hljótum við að spyrja hvað minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna með stuðningi Framsóknarflokksins gengur til. Með leyfi forseta, segir prófessorinn í umsögn sinni: „Það er skoðun mín, að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna: Þess má þá vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Ég get ekki annað sagt en að þau vinnubrögð, sem ég hef lýst og við sjálfstæðismenn höfum bent á og fræðimenn og umsagnaraðilar um málið hafa jafnframt dregið sérstaklega fram, lýsi ákveðnu virðingarleysi fyrir stjórnarskránni. Við hljótum að vara við hættu á að eyðileggja stjórnarskrána sem hefur dugað okkur vel, eins og ég mun fara í á eftir. Líka má segja, virðulegi forseti, að þessi áhersla á breytingar á stjórnarskránni sé sérkennileg, ekki síst í ljósi þess að ekki er með nokkrum hætti hægt að kenna stjórnskipun landsins um bankahrunið í haust. Við hljótum að spyrja okkur hvort ríkisstjórnin sé vísvitandi að afvegaleiða þjóðina og beina athyglinni að öðru en hinu alvarlega ástandi sem hér ríkir. Sannleikurinn er sá að engar grundvallarreglur sem rekja má til stjórnarskrárinnar brugðust í bankahruninu í haust. Þau atriði sem ríkisstjórnin leggur þannig áherslu á varðandi stjórnarskrárbreytingu og varðar m.a. auðlindaákvæðið hefur ekkert með bankahrunið að gera né efnahagsástandið í landinu. Öðru nær. Varðandi auðlindaákvæðið þá benda margir umsagnaraðilar á að sú útfærsla sem lögð er til varðandi nýtt ákvæði stjórnarskrár um auðlindir landsins geti leitt til réttaróvissu, til ágreinings og valdið deilu og glundroða í greininni, sérstaklega í sjávarútveginum og ég spyr hvort þörf sé á að bæta í varðandi óvissuna um framtíð landsins. Virðulegi forseti. Vissulega má hafa skilning á því að við þær aðstæður sem ríkja í landinu, reiði gagnvart stjórnvöldum og tortryggni gagnvart stjórnmálaflokkum, komi fram krafa um endurskoðun á grunngildum og grunnstoðum samfélags okkar, þar með stjórnarskránni. Við erum hins vegar engu bættari með því að kasta til höndunum í þeirri vinnu með því að vinna hana á skömmum tíma. Mun skynsamlegra er að taka umræðuna meðal stjórnmálamanna, stjórnspekinga og annarra fræðimanna með opnum hætti með þátttöku almennings í landinu. Það verður hins vegar að gerast með yfirvegun, ekki með flýtimeðferð í þinginu í andstöðu við stóran hluta þingmanna og nánast alla umsagnaraðila í málinu. Það er ekki líðandi að ganga fram hjá aðvörunarorðum okkar helstu fræðimanna og hagsmunaaðila hér á landi. Það er heldur ekki boðlegt að þeir fái einungis örfáa daga til að taka afstöðu til málsins eins og raunin hefur orðið og ég endurtek enn einu sinni: Það var ekki stjórnarskráin sem brást í bankahruninu. Það voru aðrir þættir. Fyrr í vikunni kom skýrsla finnsks sérfræðings sem hefur rannsakað bankahrunið og orsakir þess. Nefnir hann stjórnarskrána til sögunnar? Nei, hann gerir það ekki. Hvað brást að hans mati? Í frétt Morgunblaðsins í gær segir m.a., með leyfi forseta: „Skýrsla Kaarlos Jännäris, finnska sérfræðingsins sem fyrri ríkisstjórn fékk til að leggja mat á lagaumhverfi og framkvæmd fjármálaeftirlits á Íslandi, er nánast samfelldur áfellisdómur yfir íslenska fjármálakerfinu. Í skýrslunni fá allir sinn skammt; fyrst og fremst bankarnir sjálfir en líka eftirlitsstofnanir og stjórnvöld. Þótt ýmsar jákvæðar hliðar séu dregnar fram, er tilfinningin sem eftir situr að loknum lestrinum sú að Ísland sé land, sem aldrei gat ráðið við nútímalegt, alþjóðlegt fjármálakerfi.“ Síðar í greininni segir m.a. eftirfarandi: „Skýrsla Jännäris staðfestir margt af því, sem gagnrýnt hefur verið í íslenska fjármálakerfinu á síðustu mánuðum. Gagnrýnin frá þessum virta sérfræðingi er svo hörð, að ekki verður hjá því komist að taka mark á henni. Hann hittir því miður naglann á höfuðið, þegar hann bendir á að stjórnmálaflokkar,“ - og ég vil benda á að enginn er undanskilinn - „fjölmiðlar og öll þjóðin, allt upp í æðstu þrep valdastigans, hafi verið í klappliði bankanna og fyllst þjóðarstolti yfir velgengni þeirra Þess vegna hefði það sennilega ekki tekist, þótt Fjármálaeftirlitið, Seðlabankinn eða aðrir hefðu reynt að koma vitinu fyrir menn í tíma.“ Ekki er nefnt einu orði að grunnreglukerfi okkar hafi brugðist. Samt sem áður leggur ríkisstjórnin svo ríka áherslu á breytingar á stjórnarskránni sem raun ber vitni. Í greinargerð með frumvarpi til breyttra stjórnarskipunarlaga er gerð tilraun til að tengja endurskoðun á stjórnarskránni við bankahrunið þar sem það hafi kallað á endurskoðun á ýmsum grundvallarreglum í íslensku stjórnskipulagi. Í ræðu minni við 1. umr. málsins vitnaði ég í grein sem Skúli Magnússon lögfræðingur ritaði í Fréttablaðið miðvikudaginn 4. mars sl. en þar ræðir hann um hugmyndir um stjórnlagaþing og stjórnarskrána. Þar spyr hann hvort stjórnskipan Íslands hafi brugðist samfélaginu í grundvallaratriðum og hann segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Hefði kvótakerfi í fiskveiðum, stóriðjuframkvæmdir, einkavæðing fjármálafyrirtækja, eftirlit með fjármálafyrirtækjum, breytingar á skattalögum, stjórn peningamála og ríkissjóðs - svo einhver dæmi séu tekin um ætlaða sökudólga - orðið með öðrum hætti ef stjórnskipun Íslands hefði verið „lýðræðislegri?“ geymt ákvæði um „sameign þjóðarinnar á auðlindum“, umhverfisvernd, o.s.frv.? Ef miðað er við stjórnlög, eins og þau tíðkast í hinum vestræna heimi, verður ekki séð að önnur og nútímalegri stjórnskipan hefði nokkru breytt um þessi atriði. Það stenst ekki heldur samanburð við önnur vestræn samfélög, sem kenna sig við lýðræði og mannréttindi, að halda því fram að stórkostleg slagsíða hafi verið og sé enn á íslenskri stjórnskipun hvað þessi atriði varðar.“ Áfram heldur hann: „Eitt af því sem nú er teflt fram sem viðbrögðum við efnahagslegu áfalli landsins er flýtimeðferð til ákveðinna breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins en að því loknu einhvers konar allsherjarendurskoðun stjórnskipunarinnar á vettvangi stjórnlagaþings.“ Svo segir hann áfram: „Þótt hugmyndin um stjórnlagaþing kunni að hljóma aðlaðandi, sefa reiði almennings með því að svara kalli um róttækar og umsvifalausar breytingar, eru hér miklir hagsmunir lagðir að veði. Við Íslendingar eigum nefnilega stjórnskipun sem í öllum meginatriðum er skýr, jafnvel þótt texti stjórnarskrárinnar sjálfrar kunni í sumum tilvikum að vera gamall og lítt aðgengilegur. Þessi eign er ekki eins sjálfsögð og margir kunna að ætla. Einmitt við núverandi aðstæður ætti mönnum þó að vera ljóst gildi þess að eiga stjórnskipun sem er skýr um skipan valdsins, valdmörk, ákvarðanatöku, o.s.frv., þannig að unnt sé að veita samfélaginu ábyrga og skynsama stjórn með langtímahagsmuni að leiðarljósi.“ Í sama streng tekur og má segja að það sé dálítið skemmtilegt sjónarhorn sem kemur fram hjá hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur, sem situr nú á hinu háa Alþingi sem varaþingmaður fyrir hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í veikindaleyfi hennar, en í nefndaráliti minni hluta sérnefndar um stjórnarskrármál kemur fram að hún setur breytingar á stjórnarskránni í samhengi við skyndilausnir. Hún sagði m.a. í útvarpsviðtali 29. mars eftirfarandi: „Alveg eins og útrásaræðið var æði og peningaæðið var æði, þá er kannski komið nýtt æði.“ - Og þetta „nýja æði“ felist í því að boða í skyndi til stjórnlagaþings í stað þess að leggja fé í rannsóknir á stjórnarskránni. Ég hef reyndar saknað hv. þingmanns í umræðunni um þetta mál og vænti þess að hún muni koma hér og lýsa skoðunum sínum í þessu máli þótt síðar verði. Ég er alveg viss um að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins væru tilbúnir til þess að skjóta henni inn á milli sinna raða til að koma sjónarmiðum hennar á framfæri. Reyndar spurði ég hana í gær hvort hún ætlaði ekki að taka þátt í þessari umræðu og ég gat ekki skilið það öðruvísi en að hún mundi gera það. Ég hlakka til að heyra sjónarmið hennar og hennar innlegg í þetta mál. Ég ræddi áðan um grein eftir Skúla Magnússon sem birtist í Fréttablaðinu 4. mars sl. en hann segir í lok greinar sinnar, með leyfi forseta: „Það er engin góð ástæða til að rífa stjórnskipun Íslands upp með rótum við núverandi aðstæður þar sem stjórnvöld þurfa að setja sér skýr markmið til lengri og skemmri tíma - sum eflaust sársaukafull og misvinsæl - og hafa styrk og þol til þess að vinna að þeim. Við munum ekki leysa aðsteðjandi vandamál með breytingum á stjórnskipun Íslands. Saga stjórnarskráa bendir raunar til þess að endingartími og tilætluð samfélagsleg áhrif þeirra aukist í öfugu hlutfalli við lengd þeirra og lagatæknilega fágun.“ Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin er á rangri braut með þessum áætlunum sínum og ég legg enn og aftur ríka áherslu á að ríkisstjórnin taki upp umræðu um atvinnumál, um stöðu atvinnuveganna í landinu og stöðu heimilanna. Ég vil einnig benda á að Ragnhildur Helgadóttir prófessor fjallar um sérstöðu stjórnarskrárinnar í pólitískri umræðu í umsögn sinni, dags. 17. mars 2009, til sérnefndar um stjórnarskrármál en þar er hún að velta fyrir sér helgi stjórnarskrárinnar og hvaða breytingar rétt sé að gera gegn vilja minni hluta og í því ljósi að yfirleitt hafi þær breytingar sem gerðar hafa verið á stjórnarskránni frá því að hún tók gildi verið gerðar í sátt á milli flokkanna og ekki verið pólitískt þrætuefni og sameiginleg niðurstaða náðst. Hún veltir sem sagt fyrir sér hvaða breytingar rétt sé að gera gegn vilja minni hluta og segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. Vegna þessa eðlis stjórnarskráa breytast þær oft hægt, eru gefnar gamlar í ríkjum með gamla lýðræðið hefð og breytingar á þeim eru tiltölulega sjaldgæfar. Á grundvelli alls þessa er það skoðun mín að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá. Eins og menn vita hafa einungis tvisvar, frá fullveldi 1918, verið gerðar breytingar á stjórnarskrá í andstöðu við heilan stjórnmálaflokk og í bæði skiptin snerust breytingarnar um kjördæmaskipan og kosningar og vörðuðu beint hagsmuni viðkomandi flokks. Síðasta dæmi um þetta var 1959. Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess er þá að vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Ég vil í þessu sambandi sérstaklega benda á að íslenska stjórnarskráin er að verulegu leyti byggð á þeirri dönsku og vek athygli á að danska stjórnarskráin hefur dugað Dönum býsna vel og hefur ekki verið breytt frá árinu 1953, þ.e. níu árum eftir að ákveðnar voru þær breytingar á íslensku stjórnarskránni sem leiddu af því að Ísland varð lýðveldi. Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn höfum þrátt fyrir andstöðu okkar við málsmeðferðina rétt fram sáttarhönd í málinu. Í fréttatilkynningu frá forustumönnum Sjálfstæðisflokksins í gær segir m.a. að við viljum taka þátt í að breyta stjórnarskránni með ígrunduðum hætti og höfum lagt fram tillögu í þeim efnum. Til þess að liðka fyrir slíkum breytingum og skapa svigrúm fyrir vandað verklag telja sjálfstæðismenn eðlilegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til þess að stjórnarskrárbreytingar taki gildi. Tillaga Sjálfstæðisflokksins kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef farin verður sú leið á yfirstandandi þingi og endurnýjað samþykki Alþingis fæst eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndina um breytingar á stjórnarskrá í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm þjóðarinnar án þess að rjúfa þing. Í umræðunni í gærkvöldi mátti heyra bæði á hv. þingmönnum Valgerði Sverrisdóttur, formanni sérnefndar um stjórnarskrármálið, og Lúðvíki Bergvinssyni að þau teldu það þess virði að gera tilraun til að ná sáttum í þessu máli. Ég tel mikilvægt að benda á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur með sáttarboði sínu teygt sig býsna langt til að koma á sáttum og koma í veg fyrir það slys sem annars er yfirvofandi sem getur haft alvarlegar stjórnmálalegar afleiðingar til lengri og skemmri tíma. Hlutverk stjórnmálaflokka er að skapa sátt um grunngerð samfélagsins og bera þá virðingu fyrir þeirri hefð sem hefur skapast við stjórnarskrána að breytingar á henni séu unnar í samvinnu flokka og í sátt við flokkana og samfélagið í heild. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það yrðu óskemmtileg eftirmæli fyrir annars ágætan þingmannsferil hv. þingmanna Valgerðar Sverrisdóttur og Lúðvíks Bergvinssonar sem eiga sæti í stjórnarskrárnefndinni og hætta þingmennsku við kosningarnar eftir þrjár vikur, að þau hefðu staðið fyrir því að þvinga í gegn breytingar á stjórnarskrá Íslands í mikilli andstöðu við stærsta stjórnmálaflokkinn á hinu háa Alþingi og í andstöðu við alla helstu umsagnaraðila málsins á Alþingi. Það var í fyrsta sinn í 50 ár sem stjórnarskrárfrumvarp er afgreitt úr nefnd í fullkomnum ágreiningi. Það er ekki skemmtilegur endir á farsælum ferli þessara ágætu þingmanna. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti minni hluta sérnefndar um stjórnarskrármál segir, með leyfi forseta: „Fellur þetta sjónarmið að þeirri almennu skoðun þeirra sem ræða um stjórnarskrármál á fræðilegum grunni að það beri að standa þannig að öllum málum varðandi stjórnarskrána, að ekki sé verið að skapa fleiri lögfræðileg vandamál með breytingum eða óljósum skýringum á efni einstakra ákvæða. Hvert orð þurfi í raun að vega og meta og skýra samhengi þeirra með skýrum rökum á fræðilegum grunni.“ Nú hafa vissulega ýmsar hugmyndir komið fram um hvar eigi að bera niður í endurskoðun á stjórnarskránni og þar hefur m.a. komið til umræðu vald og valdsvið forseta sem hefur ítrekað komið upp á síðustu missirum. Einnig um þjóðaratkvæðagreiðslur, um aðskilnað ríkis og kirkju, auðlindaákvæði og svo um aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Því eru mörg verkefni og margir þættir í stjórnarskránni sem þarf að skoða en við getum ekki leyft okkur að gera það í flýtimeðferð. Mjög mikilvægt er að undirbúningur að öllum breytingum í stjórnarskrá sé vandaður og í greinargerð með frumvarpinu þar sem gerð er grein fyrir þeim breytingum sem gerðar hafa verið á stjórnarskrám annarra ríkja er lögð rík áhersla á vandaðan undirbúning. Í Finnlandi var t.d. gerð ný stjórnarskrá árið 1999 sem gekk í gildi í mars 2000 og þá höfðu breytingarnar verið í undirbúningi frá árinu 1995. Samkvæmt norsku stjórnarskránni ber að leggja tillögur um stjórnarskrárbreytingar fram á þingi í síðasta lagi á þriðja ári eftir kosningar, og mig minnir að kjörtímabilið í Noregi sé fimm ár, og það má ekki samþykkja þær fyrr en að loknum næstu kosningum þar á eftir. Það þýðir að allar breytingar á norsku stjórnarskránni, stórar sem smáar, þurfa ákveðinn tíma til að undirbúningurinn teljist viðunandi. Á Ítalíu þurfa að fara fram tvær umræður í hvorri deild þingsins og þar eiga minnst þrír mánuðir að líða á milli umræðna. Í Sviss var gerð heildarendurskoðun á svissnesku stjórnarskránni og tók nýja stjórnarskráin gildi í janúar árið 2000. Þá höfðu breytingarnar verið í undirbúningi rúma tvo áratugi. Það er alveg ljóst að færum við að breyta stjórnarskrá okkar í flýtimeðferð með hraði værum við engan veginn að vanda til verksins og ég tel það mikinn ábyrgðarhluta að ætla að fara fram með þeim hætti og því er ég alfarið mótfallin. Ég bendi aftur á að það eru einungis þrjár vikur síðan sérnefnd um stjórnarskrármálið tók til starfa. Virðulegi forseti. Minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna með stuðningi Framsóknarflokksins hefur komist að þeirri niðurstöðu að það sé skynsamlegt að gera tilteknar breytingar á stjórnarskránni og leggja um leið til að sett verði á laggirnar stjórnlagaþing sem hefði það hlutverk að gera breytingar á stjórnarskránni. Þessi tilhögun er afar sérkennileg og hún hefur verið gagnrýnd verulega. Það hlýtur að stinga í augu að á sama tíma og hugmyndir eru uppi um að setja á laggirnar stjórnlagaþing sem á að fá það hlutverk að endurskoða stjórnarskrána sé Alþingi að vinna að tillögum um breytingar á þeirri sömu stjórnarskrá. Við hljótum að spyrja hvort með því sé verið að takmarka umboð stjórnlagaþings, hvort endurskoða eigi alla þætti stjórnarskrárinnar nema þá sem núverandi þing samþykkir. Það hljóta líka að vakna spurningar hvort með því að setja því þennan ramma sé stjórnlagaþingi ekki treyst fyrir verkefninu. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kom ítrekað upp með í gær og fékk lítil svör við, hvort það sé mögulegt að starfandi stjórnlagaþing og Alþingi sjálft vinni að breytingum á stjórnarskránni á sama tíma og jafnvel þess vegna í sitt hvora áttina. Þá hljótum við að spyrja hvort þingið hefði lokaorðið í þeim efnum, því að það er í rauninni ekkert sem hamlar því að Alþingi vinni að breytingum á stjórnarskrá á sama tíma og hugsanlegt stjórnlagaþing, enda er það hlutverk Alþingis að setja lög og þar á meðal að gera breytingar á stjórnarskránni. Það sem er þó sýnu alvarlegast er að með stjórnlagaþingi er verið að veikja Alþingi eins og við sjálfstæðismenn höfum bent á. Löggjafarhlutverkið er mikilvægasta hlutverk Alþingis og stjórnarskráin, sem grundvallarplagg í stjórnskipun okkar, er þar ekki undanskilin. Með því að setja á stjórnlagaþing sem á að endurskoða stjórnarskrá landsins er verið að grafa undan valdi og virðingu Alþingis og veikja stöðu þess. En ein helsta gagnrýnin á undanförnum mánuðum og missirum er meint veik staða þingsins. Þessar hugmyndir eru ekki til þess fallnar að styrkja starf þingsins né virðingu þess heldur þvert á móti. Sjálfstæðisflokkurinn leggst í sjálfu sér ekki á móti hugmyndum um stjórnlagaþing og er til umræðu um að setja slíkt þing á laggirnar sem yrði ráðgefandi um breytingar á stjórnarskránni sem síðan væri á valdi Alþingis sjálfs að fjalla um og staðfesta. Grunur hefur vaknað að þegar upp er staðið hafi ákvæði um stjórnlagaþing verið dúsa sem stungin hafi verið upp í Framsókn til að fá hlutleysi þeirra og eftir atvikum stuðning þeirra við þá ríkisstjórn sem nú hefur starfað í tvo mánuði. Á þeim þrem vikum sem málið hefur verið í höndum sérnefndarinnar hafa hugmyndir um stjórnlagaþing tekið miklum breytingum. Á sama tíma hefur jafnframt komið í ljós að þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna hafa í raun og veru ekki mikinn áhuga á hugmyndum um stjórnlagaþing. Hugmyndir um þingið hafa verið útþynntar og útþynntar verulega. Fyrsta hugmyndin var þar yrðu 63 þingmenn en fjöldinn er kominn niður í 41. Fyrstu hugmyndir voru að stjórnlagaþing hefði eitt og hálft til tvö ár til að starfa en sá tími hefur nú verið styttur verulega, í nokkra mánuði. Í stað þess að sérstaklega væri kosið til stjórnlagaþings, eins og upphaflegu hugmyndirnar voru, eigi að spyrða valið við sveitarstjórnarkosningar á næsta ári og ekki hefur heyrst um að sveitarstjórnarmenn hafi verið spurðir álits á því og það er álitamál hvort það sé heppilegt með hliðsjón af markmiðum sveitarstjórnarkosninga sjálfra. Í stað þess að þeir sem kosnir eru til stjórnlagaþings vinni við það í fullu starfi er nú verið að tala um hlutastarf. Reifaðar hafa verið hugmyndir um að í stað þess að stjórnlagaþing komi að hreinu borði og hafi fullt umboð til að taka á öllum þáttum muni það jafnvel fjalla um tillögur fræðimanna um nýja stjórnarskrá. Síðast en ekki síst hefur kostnaður verið færður úr 2,5 milljörðum kr. í 400–500 millj. kr. sem eru að vísu ánægjulegar fréttir en umfangið er minnkað sem því nemur. Þegar upp er staðið er kostnaður við þingið, umfangið og hlutverkið, um 20% af því sem upphaflega var ætlað. Það eina sem eftir er er að slá hugmyndina af og spurningin er hvenær ríkisstjórnin tekur af skarið og kastar Framsókn út á kaldan klaka eins og ónýtri tusku. Það er búið að nota hana í tvo mánuði góðum árangri. 
             Stjórnarflokkarnir hafa styrkt sig en Framsókn hefur fengið minna en ekkert út úr stuðningi sínum við ríkisstjórnina. Fylgi flokksins hefur farið úr 17% stuttu eftir kjör nýs formanns og er nú á bilinu 7–10% samkvæmt skoðanakönnunum. Stuðningur flokksins við minnihlutastjórnina hlýtur því að verða metið sem algert glappaskot af framsóknarmönnum sjálfum. Virðulegi forseti. Í lokin vildi ég draga fram hvaða afstöðu núverandi ríkisstjórnarflokkar eða hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna tóku þegar breytingar á stjórnarskránni voru ræddar árið 2007. Þar kom fram eindregin skoðun þeirra að ætti ekki að breyta stjórnarskránni með hraði heldur þyrfti að ígrunda vel allar slíkar breytingar. Þannig sagði hv. þáverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga …“ - og enn fremur: „Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Áður hafa verið dregin fram í umræðunni orð hv. þáverandi þingmanns og núverandi ráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, en hann sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Það er vissulega ástæða til að draga þessi orð fram. Ég tel að leggja verði ríka áherslu á umgengni við stjórnarskrána og sýna virðingu því sem þar stendur og ég legg ríka áherslu á að ekki verði hrapað að neinu í þeim efnum.

Frú forseti. Í upphafi ræðu minnar langar mig til að byrja á því að fara aðeins yfir það um hvað þessar umræður allar snúast. Þær eru í rauninni tvíþættar. Annars vegar eru menn að ræða efnislega um þær breytingartillögur sem liggja fyrir í þinginu á því frumvarpi sem fjórir hv. þingmenn flytja um breyting á stjórnarskránni. Hins vegar snýst þessi umræða um það hvort eðlilegt sé, nú þegar þingstörfum er að ljúka, um það bil 20 dagar eru til kosninga, að fara þá að ræða um grundvallarbreytingar á stjórnarskránni og stjórnskipaninni þegar önnur og brýnni viðfangsefni eru til umfjöllunar og bíða úrlausnar. Ég hef sagt það eins og allir sjálfstæðismenn sem tekið hafa þátt í þessari umræðu að forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar sé kolröng. Fyrir utan það að við erum mótfallnir flestum efnisatriðum þessa frumvarps þá teljum við að flutningsmenn þessa frumvarps með hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, leiðtoga ríkisstjórnarinnar sem segja á tyllidögum að þeir vilji leggja ofuráherslu á að slá skjaldborg um heimilin í landinu, verja atvinnulífið og búa til störf, séu að eyða dýrmætum tíma þingsins í umræður um breytingar á stjórnarskránni og ekki bara einhverjar breytingar heldur breytingar sem fela það í sér að verið er að draga úr völdum þingsins, Alþingis sem flutningsmenn frumvarpsins sitja sjálfir á. Þessar breytingar hafa ekkert með heimilin, atvinnulífið og atvinnusköpun að gera. Það er alveg sama hversu margar ræður hv. þingmenn í stjórnarliðinu halda hér, fólkið í landinu og þeir sem fylgjast með þessum umræðum skilja að breytingar á stjórnarskránni munu ekki breyta skuldastöðu heimilanna. Breytingar á stjórnarskránni munu heldur ekki skapa störf í landinu.

Jú, 41.

Það sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins erum að benda á er þetta: Ríkisstjórnin ætti frekar að snúa sér að málefnum heimilanna og atvinnulífsins í landinu en að gera breytingar á stjórnarskránni. Við ræddum í dag, ég ræddi í gær og ég ræddi líka í fyrradag að námsmenn í Háskóla Íslands óttast mjög um sinn hag. Það er fyrir séð að meginþorri námsmanna mun ekki fá vinnu nú í sumar. Ég hef kallað eftir viðbrögðum frá hæstv. forsætisráðherra. Við höfum kallað eftir viðbrögðum frá hæstv. menntamálaráðherra, frá ríkisstjórninni, frá stjórnarmeirihlutanum og frá Framsóknarflokknum, viðbrögðum við því hvernig þeir ætla að leysa þennan vanda og engin svör hafa borist. Í dag eru 17.944 einstaklingar atvinnulausir. Þetta eru málin sem við ættum að vera að ræða hér. Við ættum að vera að ræða um það hvernig ríkisstjórnin ætli, hvernig stjórnmálaflokkarnir ætli og hvernig Alþingi ætli að bregðast við þeim vanda sem uppi er. Þess í stað kýs ríkisstjórnin að leggja allan sinn kraft í það að breyta stjórnarskránni. Á Íslandi eru vextir hæstir í Vestur-Evrópulöndunum. Hér er verðbólga há. Tæplega 18 þúsund eru atvinnulausir og þeir sem ekki hafa misst vinnuna hafa lækkað í launum. Við sjálfstæðismenn höfum í umræðunni lagt það til að dagskrá þessa fundar verði breytt, að umræður um stjórnarskrárbreytingar verði lagðar til hliðar til að hægt verði að ræða mál sem varða atvinnuuppbyggingu í landinu, varða heimilin í landinu og varða skuldir heimilanna. Þessum tillögum okkar hefur verið illa tekið. Þessu tilboðum okkar hefur verið hafnað og ég lýsi furðu minni á því, sérstaklega vegna þess að hæstv. forsætisráðherra og 1. flutningsmaður þessa frumvarps er í salnum. Ég lýsi furðu minni á því að forustumaður í ríkisstjórn sjái það ekki að með breytingum á stjórnarskránni verða ekki til fleiri störf í landinu og breytingar á stjórnarskránni hafa ekkert með skuldir heimilanna að gera og það veit hæstv. forsætisráðherra. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra því hún situr í salnum að koma í andsvar við mig að ræðu minni lokinni og svara þeirri spurningu minni hvað þetta mál hafi með hagsmuni heimilanna, skuldastöðu þeirra og atvinnuleysið í landinu að gera. Ég mundi gjarnan vilja fá svör við þeirri spurningu. Eins og ég hef áður sagt og sagði í ræðu í morgun þá minnir þessi framganga ríkisstjórnarinnar og flutningsmanna þessa frumvarps á fornan atburð, nefnilega þann þegar Rómaborg brann. Þá sat helsti ráðamaður Rómar, Rómakeisarinn Neró, og spilaði á fiðlu meðan borgin brann. Nú eru heimilin í landinu að brenna og fjölskyldurnar og ríkisstjórnin með Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra í fararbroddi hefur gripið þessa fiðlu á lofti og hafið sitt spil undir fölskum undirleik Framsóknarflokksins á meðan fólkið í landinu þarf að bíða eftir þeim aðgerðum sem boðaðar hafa verið en koma ekki inn í þingið. Það er sorgleg staðreynd, frú forseti, að svona sé haldið á málum á þinginu, að þessi ríkisstjórn skuli ekki geta forgangsraðað verkefnum á þinginu í þágu heimilanna í landinu og í þágu atvinnulífsins. Það er hún ekki að gera. Við höfum boðist til þess að það verði gert og að hér verði tekin upp mál sem hafa með þessi atriði að gera en því hefur verið hafnað þráfaldlega. Ég get ekki látið hjá líða þegar ég ræði þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga að víkja nokkrum orðum að annarri ræðu sem haldin var hér fyrr í umræðunni. Hv. þm. Ellert B. Schram, þingmaður Samfylkingarinnar sem átti sæti í sérnefnd um stjórnarskrármál tók fyrstur til máls af hálfu þingmanna Samfylkingar og hélt makalausa ræðu þar sem hann réðst með ómaklegum hætti á Sjálfstæðisflokkinn og alla þá sem í þeim flokki starfa og hafa starfað. Hv. þingmaður kenndi Sjálfstæðisflokknum um allt það sem miður hefur farið hér á síðustu mánuðum og árum. Hv. þm. hélt því fram að Sjálfstæðisflokkurinn bæri ábyrgð á því kerfishruni sem varð á fjármálamarkaði og það mætti halda því fram á grundvelli þeirrar röksemdar sem þar var færð fram að Sjálfstæðisflokkurinn bæri hreinlega ábyrgð á alheimskreppunni eins og hún blasir við okkur. Hann lýsti því yfir að það frumvarp sem við ræðum hér um breyting á stjórnarskrá væru viðbrögð við því kerfishruni sem átti sér stað á fjármálamarkaði. Það er skrýtin ályktun hjá hv. þingmanni að halda því fram, að halda því fram að breytingar á stjórnarskránni hafi eitthvað með kerfishrunið á fjármálamarkaði að gera. Það er eins og hv. þingmaður hafi til dæmis ekki lesið skýrslu sem finnskur sérfræðingur að nafni Kaarlo Jännäri samdi fyrir forsætisráðuneytið og ríkisstjórnina. Þar er ekkert á það minnst að ráðast þurfi í stjórnarskrárbreytingar sem viðbrögð við kerfishruni sem átti sér stað á Íslandi. Það sem mér fannst verra og athyglisverðara, úr því að hv. þingmaður vék að Sjálfstæðisflokknum og vildi kenna honum um allt sem miður fór, var að hann hélt því fram að útrásarvíkingarnir, bankamennirnir, yfirmenn bankanna og þeir sem tóku þátt í öllum þeim fjárfestingum og réðust í öll fjármálaævintýrin bæru ekki ábyrgð á því hruni sem hér átti sér stað og sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði skapað útrásarvíkingunum það frelsi sem þeir nýttu sér með þeim afleiðingum sem við höfum horft upp á á síðustu vikum og mánuðum og þess vegna væri hrun fjármálakerfisins Sjálfstæðisflokknum að kenna. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn reyndi einn að sporna og spyrna við fótum þegar sú þróun átti sér stað sem leiddi til hruns fjármálakerfisins. Samfylkingin hins vegar var alltaf á móti viðleitni sjálfstæðismanna til þess að koma böndum á útrásarvíkinga, koma böndum á þær fjárfestingar sem farið var í. Samfylkingin stóð alltaf með þeim fyrirtækjum sem stóðu að uppbyggingu fjármálakerfisins sem endaði með ósköpum. Hv. þm. Ellert B. Schram gerði Samfylkingunni þann greiða í ræðu sinni að taka upp hanskann fyrir útrásarvíkinga rétt eins og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, gerði í frægri Borgarnesræðu. Í ræðu sinni í Borgarnesi vék hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar að þeim athugasemdum sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði á þeim tíma við framgöngu fjármálamannanna á Íslandi. En í ræðunni sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Það vekur upp umræðu og tortryggni um að gagnagrunnur fyrirtækisins og ríkisábyrgðin“ - og þá á ég við deCode - „byggist á málefnalegum og faglegum forsendum en ekki flokkspólitískum. Sama má segja um Baug, Norðurljós og Kaupþing. Byggist gagnrýni og eftir atvikum rannsókn á þessum fyrirtækjum á málefnalegum og faglegum forsendum eða flokkspólitískum? Ertu í liði forsætisráðherrans eða ekki - þarna er efinn og hann verður ekki upprættur nema hinum pólitísku afskiptum linni og hinar almennu gegnsæju leikreglur lýðræðisins taki við.“ Þetta var tilvitnun í ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem húðskammaði Sjálfstæðisflokkinn á þeim tíma fyrir að gera athugasemdir við framferði fjármálamanna á markaði og tiltók sérstaklega Kaupþing, Baug og Norðurljós. Og svo leyfir hv. þm. Ellert B. Schram sér að koma hingað upp í ræðustólinn og halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi aldrei gert neitt, allt sé Sjálfstæðisflokknum að kenna. Flokkurinn sem setti þó spurningarmerki við þá þróun sem átti sér stað. Hvar var hv. þm. Ellert B. Schram þegar við vorum að reyna að koma böndum á fjölmiðlana með fjölmiðlalög? Hann var á móti því máli eins og hæstv. forsætisráðherra. Þessi málflutningur er fyrir neðan allar hellur og það er ekki hægt að þola það að hv. þingmenn sem eiga að vera sæmilega upplýstir gangi fram með þessum hætti. En Samfylkingin kýs að stilla sér við hlið útrásarvíkinganna, segir þá ekki bera neina ábyrgð heldur Sjálfstæðisflokkinn. Við berum okkar ábyrgð og við höfum gert það upp og gengist við þeirri ábyrgð sem við berum á hruni fjármálakerfisins og við höfum sagt -  Frú forseti. Ef við víkjum þá að stjórnarskránni og þeim breytingum sem hér eru lagðar til þá vil ég segja að stjórnarskrárbreytingar eru stórmál. Það er stórmál að breyta stjórnarskránni eins og sagði Össur Skarphéðinsson, núverandi utanríkis- og iðnaðarráðherra, sagði í ræðu sem hann hélt þann 9. mars 2007, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þá var hann stjórnarandstæðingur.  Slík vinnubrögð hafa Svíar tekið sér til fyrirmyndar. Þeir hafa verið að fjalla um grundvallarbreytingar á stjórnarskipunarlögum sínum í 9 ár. Þeir ætla að vanda til breytinga á sinni stjórnarskrá. Hér á Íslandi ætla menn sér að klára stjórnarskrárbreytingar á mettíma, í bullandi ágreiningi í fyrsta skipti í 50 ár í lýðveldi sem er ekki nema rúmlega 65 ára gamalt. Það sem er ótrúlegt og ég vék að fyrr í dag og ég gerði það líka í gær að flutningsmenn frumvarpsins, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar og hæstv. fjármálaráðherra þjóðarinnar, sáu ekki ástæðu til að vera viðstaddir umræðu um eigið mál í gær. Það er virðingin sem hæstv. ráðherrar bera fyrir stjórnarskránni, bera fyrir þinginu og bera fyrir því máli sem þeir eru sjálfir að flytja. Við sáum í iljarnar á þeim á fyrsta degi umræðu um þetta mál í 2. umr. á sama tíma og Svíar gefa sér 9 ár til að fara varlega yfir þessi mál. Þessi vinnubrögð sýna að það fólk sem stendur að þessu máli ber enga virðingu fyrir því viðfangsefni sem við erum að fjalla um. Það sýnir þinginu vanvirðingu, það sýnir þjóðinni vanvirðingu og það sýnir stjórnarskránni vanvirðingu. Af hverju segi ég það? Stjórnarskráin er grundvöllur okkar þjóðskipulags. Þar eru þær meginreglur sem samfélagið er byggt á. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir að Alþingi og forseti Íslands fari saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið og dómendur fara með dómsvaldið. Þetta er það ákvæði í stjórnarskránni sem í daglegu tali er kallað þrískipting ríkisvaldsins. Með því frumvarpi sem við erum að ræða hér er í raun verið að leggja til breytingu á þrískiptingu ríkisvaldsins. Það er í sjálfu sér stórmál. Það er í sjálfu sér stórmál þegar þingmenn og Alþingi leggja til að það verði í raun gerð breyting á þrískiptingu ríkisvaldsins, meginreglu íslenskrar stjórnskipunar og hafa svo uppi við þær umræður athugasemdir um að þeir sem vilja gerast svo djarfir að ræða slíkar hugmyndir hafi uppi málþóf. Auðvitað er þetta ekkert málþóf. Þetta eru skoðanir mínar á því hvernig ég tel að stjórnarskráin eigi að líta út, enda ber ég þá virðingu fyrir stjórnarskránni að um hana sé gengið varlega. En þetta er líka stórmál. Þær breytingar sem hér eru lagðar til - og þá á ég kannski helst við breytinguna í 4. gr., þ.e. tillögu um að hér verði komið á stjórnlagaþingi, er stórmál fyrir elstu og virðulegustu stofnun landsins, Alþingi. Alþingi Íslendinga var stofnað árið 930 og við erum afar stolt af löggjafarþinginu okkar. Við tökum á móti erlendum þjóðhöfðingjum, kynnum þeim þingið sem við segjum það elsta í heimi og erum afar stolt af þessari stofnun. Þegar við tölum um Alþingi, a.m.k. gagnvart erlendum þjóðhöfðingjum, göngum við fram af virðingu við þingið og kynnum það sem slíkt. Þess vegna er svo merkilegt að í þessu húsi séu fjórir hv. þingmenn, þar af tveir hæstv. ráðherrar sem eru reiðubúnir til að leggja fram frumvarp sem felur ekkert annað í sér en það að grafa undan Alþingi. Þetta frumvarp er niðurlæging við Alþingi Íslendinga og ég tek undir með hv. þm. Birni Bjarnasyni að það er niðurlægjandi að þurfa að vera að ræða þessi mál á þeim forsendum sem hér er lagt til. Það er verið að leggja til að stofnað verði annað þing við hlið þess sem fyrir er, við hlið Alþingis Íslendinga. Mér finnst furðulegt, auðvitað finnst mér furðulegt að einhverjum hv. þingmanni, hvað þá ráðherra og hvað þá forsætisráðherra landsins detti í hug slíkur tillöguflutningur. En að forseti Alþingis sem er forseti allra okkar þingmannanna skuli ekki gera neinar athugasemdir við þennan tillöguflutning, maðurinn sem er í forsvari fyrir þingið sjálft gerir engar athugasemdir við það að hér séu þingmenn reiðubúnir til að grafa undan þinginu og búa til annað og skipa og stofna annað þing til hliðar við það sem fyrir er. Það verður fróðlegt að sjá hvort Guðbjartur Hannesson, forseti Alþingis, hv. þingmaður, mun taka þátt í þessari umræðu. Ég tel að honum beri að gera það, honum beri að svara þeim sjónarmiðum sem hér hafa komið fram sem varða þingið, Alþingi Íslendinga og virðingu þess. Annað er algerlega óásættanlegt. Það er óásættanlegt að forseti Alþingis ætli ekki að blanda sér í þessar umræður. Þá kem ég að einmitt öðrum lykilstofnunum í samfélaginu. Hvað mundu menn segja ef það sama yrði gert með aðrar lykilstofnanir samfélagsins? Halda menn t.d. að forseti Hæstaréttar Íslands mundi láta sig það einhverju varða ef stofna ætti nýjan hæstarétt til hliðar við þann sem fyrir er? Nýjan dómstól sem fengi það hlutverk að fjalla um einhver sérstök mál, stjórnskipunarmál eða einhver önnur? Ég geri ráð fyrir því að menn vildu ræða slíka breytingu, meira að segja hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir.

Mér finnst það bara sniðugt.

Já, henni finnst það sniðug hugmynd og kannski er það sniðug hugmynd. En það væri stór ákvörðun sem ástæða væri til að ræða og ég hugsa að forseti Hæstaréttar mundi hafa skoðanir á slíkum málum. En forseti Alþingis? Það hefur alla vega ekki komið í ljós í þessari umræðu að hann hafi einhverja skoðun á því máli sem hér er verið að fjalla um. Ég geri líka ráð fyrir að forseti lýðveldisins mundi hafa eitthvað um það að segja ef gerðar yrðu grundvallarbreytingar á stöðu hans í stjórnskipuninni. Hann mundi örugglega hafa skoðanir á því ef menn ætluðu að skipa annan forseta honum til hliðar. Sá ágæti maður gæti þá bara verið útrásarforsetinn og hinn nýi forseti gæti tekið að sér annað hlutverk, t.d. að vera sameiningartákn þjóðarinnar svo dæmi sé tekið af handahófi. Nei, forseti Íslands gerir ekki neitt. Hann segir ekki orð um þann tillöguflutning sem hér er til umræðu sem er furðulegt vegna þess að hann er niðurlægjandi.  Við sjálfstæðismenn viljum breyta stjórnarskránni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur unnið að slíkum breytingum og gert tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Við höfum unnið að slíkum breytingum ár eftir ár innan stjórnarskrárnefndar, innan þingsins og víðast hvar. Við höfum reynt að leggja okkur fram um að gera það með vönduðum vinnubrögðum og í samráði við alla aðila sem að þeim málum koma, enda er stjórnarskráin grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins og mælir fyrir um reglur sem fjalla um vald handhafa ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið reiðubúinn og lýst þeirri skoðun sinni að hann sé reiðubúinn til að breyta stjórnarskránni með ígrunduðum hætti og hefur lagt fram tillögu í þeim efnum. Til þess að liðka fyrir slíkum breytingum og skapa svigrúm fyrir vandað verklag höfum við talið eðlilegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til þess að stjórnarskrárbreytingar taki gildi. Tillaga Sjálfstæðisflokksins kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef farin verður sú leið á yfirstandandi þingi og endurnýjað samþykki Alþingis fæst eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndir um breytingar í stjórnarskrá í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm þjóðarinnar án þess að rjúfa þing. Það væri kannski ástæða fyrir framsóknarmenn að taka afstöðu til þessarar hugmyndar vegna þess að nú er búið að breyta hugmyndum þeirra um stjórnlagaþingið sem gerir ráð fyrir því að stjórnlagaþingið eigi ekki að koma saman fyrr en 17. júní 2010, eftir rúmlega ár. Hvernig í ósköpunum er hægt að rökstyðja það að breyta þurfi stjórnarskránni núna á örfáum dögum til þess eins að samþykkja að stjórnlagaþing komi saman 17. júní 2010? Ég lýsi mig reiðubúinn til að taka umræðu við Framsóknarflokkinn um stjórnlagaþing á næstu vikum og mánuðum sem vonandi er hægt að lenda farsællega en við breytum ekki stjórnarskránni með þessum hætti, á örfáum dögum á handahlaupum til þess að ná þessari breytingu fram. Eins og ég hef vakið sérstaka athygli á hafa breytingar á stjórnarskrá enga þýðingu fyrir bráðavandann í efnahagslífinu. Fyrirtækin í landinu falla hvert af öðru og heimilin hrópa á aðgerðir. Það er mikilvægt að setja mál sem varða risavaxinn vanda fyrirtækja og heimila í forgang og við höfum lýst því yfir að við viljum greiða fyrir slíkum málum. Það er dálítið merkilegt að fylgjast með því hvernig menn umgangast stjórnarskrána á Alþingi. Það er önnur umgengni við stjórnarskrána á Alþingi en í öðrum lykilstofnunum þjóðfélagsins. Það þekki ég ágætlega úr mínu fyrra starfi sem lögfræðingur. Hér eru menn reiðubúnir til að keyra í gegn breytingar á stjórnarskrá á örskömmum tíma í bullandi ágreiningi við stærsta stjórnmálaflokkinn í landinu, í bullandi ágreiningi við fræðimenn og hagsmunasamtök sem sett hafa fram athugasemdir, mjög alvarlegar, við efni frumvarpsins bara til að ná einhverjum pólitískum markmiðum. Hjá dómstólunum, sem eru ekki síður mikilvægir í okkar stjórnskipun og okkar þjóðfélagi, fara menn öðrum höndum um stjórnarskrána. Þar bera menn virðingu fyrir stjórnarskránni. Þegar mál koma fyrir dómstóla eins og héraðsdóm, héraðsdómstólana, og verið er að fjalla um álitamál sem varða stjórnarskrána bregðast dómarar iðulega þannig við að hafa dóm fjölskipaðan vegna þess að þeir vita að stjórnarskráin er grundvallarlög íslenska samfélagsins og það skiptir máli hvernig með hana er farið. Þegar mál koma fyrir Hæstarétt Íslands er það sama undir. En hér eru menn tilbúnir til að ræða stjórnarskrána á nóttunni á grundvelli frammíkalla, óvandaðra vinnubragða og guð má vita hvað. Við sjálfstæðismenn viljum vönduð vinnubrögð. Við viljum ekki fljótaskrift eða handahófskennd vinnubrögð og að stjórnarskráin og ákvæði hennar séu notuð sem pólitísk skiptimynt milli einstakra stjórnmálaflokka. Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sagði, það á ekki að breyta stjórnarskránni í aðdraganda kosninga til þess að afla atkvæða. Við viljum ræða málin. Við viljum stjórnmál sátta og rökræðu, eins og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði í Borgarnesræðu sinni um árið, stjórnmál sátta og rökræðu en ekki átaka og kappræðu. Við sjálfstæðismenn bjóðum upp á það núna. Við erum að bjóða upp í þann dans en Samfylkingin virðist vera búin að gleyma því að sættir og rökræða eru eitthvað sem tilheyrir stjórnmálunum, en það á að keyra allt í gegn á örskotsstund. Frú forseti. Vinnubrögðin í tengslum við þetta mál eru til fullkominnar skammar. Um mikilvægi markviss samstarfs við hagsmunaaðila í tengslum við stórmál eins og stjórnarskrána er fjallað í handbók sem ég hygg að sé ein af uppáhaldsbókum hv. þm. Atla Gíslasonar sem flaggaði henni reglulega þegar hann var í stjórnarandstöðu. Þetta er Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Forsætisráðuneytið gaf út þessa bók árið 2007 en þar er kveðið á um að samráð stuðli að því að forsendur mála liggi fyrir áður en ákvörðun er tekin, og að samráð styðjist við þau lýðræðisrök að þeir sem ákvarðanir varða eigi þess kost að hafa áhrif á efni þeirra. Handbókin leggur til að ef samráð verður viðhaft sé frestur til að gera athugasemdir að jafnaði að lágmarki tvær vikur og kynningarfundur sé boðaður með minnst viku fyrirvara. Það er jafnframt mat ráðuneytisins, þ.e. forsætisráðuneytisins, í handbók þessari þegar um er að ræða veigamikil mál eins og stjórnarskrárbreytingar að samráð ætti að hefjast við hagsmunaaðila og sérfróða aðila þegar verið væri að meta nauðsyn lagasetningar, það ætti að jafnaði að fara fram áður en hafist er handa við að semja frumvarp. Og það er óhætt að segja að verulega hafi skort á að fyrirmæli handbókar forsætisráðuneytisins hafi verið höfð í heiðri við samningu þessa frumvarps sem er sérstaklega eftirtektarvert ekki síst í ljósi þess að 1. flutningsmaður málsins er sjálfur forsætisráðherra sem fer ekki einu sinni eftir fyrirmælum í handbók sem forsætisráðuneytið sjálft gefur út. Hv. þm. Atli Gíslason er sá þingmaður sem hefur látið hvað mest að sér kveða í umræðu á Alþingi síðan hann tók hér sæti árið 2007, um faglega verkferla, um vönduð og gagnsæ og lýðræðisleg vinnubrögð á Alþingi. Það var ótrúlegt, það var magnað og það var eiginlega mergjað að hlusta á þann hv. þingmann mæra sjálfan sig, formann sérnefndar um stjórnarskipunarmál og aðra þá sem þátt eiga eða styðja meiri hlutann fyrir það hve vinnubrögðin í þessu máli hafi öll verið vönduð og hve markvisst og gott samstarf hafi verið haft við hagsmunaaðila. En umsagnirnar sem liggja fyrir í málinu tala öðru máli. Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti, segir, með leyfi forseta: „Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almennt sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Davíð Þorláksson lögfræðingur segir, með leyfi forseta: „… tel ég að það væri verulega misráðið af stjórnarskrárgjafanum að binda 1. gr. frumvarpsins í stjórnarskrána.“ Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, segir, með leyfi forseta: „Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja mjög skamman þegar umfang málsins er haft í huga.“ - Síðar segir hann: „Æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði [þ.e. 1. gr. frumvarpsins] og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Sigurður Líndal, minn gamli kennari, prófessor emeritus í lögfræði segir, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð.“ - Hann telur rétt að fella burt 1. gr. þannig að betra tóm gefist til að huga að því hvernig slíkum yfirlýsingum verði fyrir komið ef á annað borð þykir rétt að hafa slíkt í stjórnarskrá. Og síðar: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili.“ 
             Ragnar Árnason og Birgir Þór Runólfsson, prófessorar í hagfræði, segja, með leyfi forseta: „… teljum við að með samþykkt ákvæðisins væri verið að veikja efnahag þjóðarinnar enn frekar.“ Rarik segir, með leyfi forseta: „Jafnframt vill Rarik ohf. leggja sérstaka áherslu á gagnrýni á þau vinnubrögð sem í þetta skiptið eru viðhöfð við breytingu á stjórnarskránni.“ Samorka segir að efnisatriði frumvarpsins hafi ekki fengið þá almennu umfjöllun í samfélaginu sem æskilegt hlýtur að teljast við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Leggur Samorka til að frestað verði að taka inn í stjórnarskrá efnisatriði 1. gr. frumvarpsins. Samtök atvinnulífsins leggja ofuráherslu á „að þess sé vandlega gætt að fyrirhugaðar breytingar á stjórnarskrá ýti ekki undir ódauðleika, vegi að ofangreindum gildum eða leiði til óæskilegra hindrana“. Og segja enn fremur að eitt brýnasta verkefni okkar sé að endurvekja traust umheimsins. Hringlandaháttur í lagasetningu sé ekki skref í þá átt. Svo koma menn hér og halda því fram að það sé eðlilegt að gera þrjár breytingar á sama ákvæðinu á örfáum vikum. Laganefnd Lögmannafélagsins, míns gamla félags, félags sem ég held að hv. þm. Atli Gíslason sé enn þá félagi í, hvað segir hún um þetta mál.  „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Lögmannafélagið gefur þessu frumvarpi falleinkunn, málsmeðferðinni allri og efni frumvarpsins, algjöra falleinkunn.

Þeir skiluðu einu blaði, A4.

Já, þeir skiluðu einu blaði, það er rétt hjá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, það er vegna þess að Lögmannafélagið og laganefndin fékk ekki meiri tíma til að fjalla um þetta mál sem er einsdæmi. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu og mun halda því áfram í næstu ræðu minni þar sem ég hef ekki komið öllum þeim efnisatriðum að sem ég hyggst gera í þessari umræðu.

Frú forseti. Það er óhætt að segja að hér fari fram merkar umræður og segja má að það séu tímamót í því hvernig um þetta mál er fjallað á Alþingi þessa dagana. 50 ár eru síðan stjórnarskrárfrumvarp var síðast rætt í nefnd og á þingi án þess að um það væri samstaða og var það þá í andstöðu við Framsóknarflokkinn vegna kjördæmabreytinga þar sem hagsmunir Framsóknarflokksins voru gríðarlega miklir í þá tíð. En nú er ekki um kjördæmahagsmuni að ræða, ekki er verið að breyta kjördæmaskipaninni, heldur eru önnur mál uppi. Er óhætt að segja að Framsóknarflokkurinn eigi þar nokkuð stóran hluta að máli, bæði vegna frumvarpsflutnings framsóknarmanna fyrr á þinginu og eins vegna þess hlutverks sem það frumvarp, sem komið er inn í frumvarp flokksformannanna, leikur í þessu stjórnarsamstarfi. Jafnframt vegna þess að formennskan í sérnefndinni var falin hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, fyrrv. formanni Framsóknarflokksins. Það eru í rauninni fjögur meginatriði sem um er að tefla í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er í 1. gr. frumvarpsins fjallað um umhverfismál og eignarrétt á náttúruauðlindum. Að hluta til eru það mál sem rædd hafa verið talsvert á undanförnum árum og í öðrum þeim tilraunum sem gerðar hafa verið til að breyta stjórnarskránni en hins vegar eru hér ný efnisatriði sem lítt hefur verið fjallað um, reyndar ekki bara hér á landi. Það hefur lítið verið fjallað um ákvæði sem þessi annars staðar líka, eins og ég mun koma að síðar í máli mínu. Í öðru lagi er í 3. gr. frumvarpsins fjallað um hvernig fara eigi með þjóðaratkvæðagreiðslur um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag ef 15% kjósenda gera kröfu um að slík atkvæðagreiðsla skuli fara fram. Í þriðja lagi er það 4. gr. sem fjallar um títtnefnt stjórnlagaþing og ég nefndi aðeins áðan. Það hefur spilað stórt hlutverk í stjórnmálum vetrarins og mun ég ræða lítið eitt um það síðar í ræðu minni. Síðan er það fjórða atriðið sem er breytingin á 29. gr. stjórnarskrárinnar um hvernig breyta megi stjórnarskránni. Það eru auðvitað atriði sem nokkuð hefur verið fjallað um áður. Í stjórnarskrárnefnd sem starfaði á síðasta kjörtímabili voru komnar fram tillögur um hvernig með þetta mætti fara og hvernig þessu mætti breyta til að hægt væri að breyta stjórnarskránni á auðveldari hátt en þó að það væri gert þannig að þess væri gætt að vinnubrögðin væru í lagi, að ekki væru keyrðar í gegn breytingar á skömmum tíma við sérstakar aðstæður eins og reyndar verið er að gera að þessu sinni. En ég mun fjalla um það svolítið síðar. Í ljósi þess að stórt atriði í þessu frumvarpi er hvernig standa eigi að því að breyta stjórnarskránni er ekki úr vegi að fjalla aðeins um hvernig staðið er að þeim breytingum sem við fjöllum um hér. Um þær hefur verið afskaplega lítið samráð, lítill undirbúningur þó að einhver atriðin hafi verið til umfjöllunar áður. Þetta hefur verið unnið á stuttum tíma og forðast hefur verið eins og mögulegt hefur verið að gera það þannig að sátt gæti verið á milli allra flokka eins og verið hefur reglan fram til þessa. Stjórnarskrárbreytingarnar hafa núna orðið hluti af pólitísku samningamakki, sem ekki hefur gerst áður, þar sem ákveðin atriði hafa verið forsenda fyrir því að minnihlutaríkisstjórnin fengi stuðning frá Framsóknarflokknum við tilveru sína. En það er ekki úr vegi að fjalla aðeins um hvernig staðið er að því að breyta stjórnarskrá og hvernig við höfum staðið að því áður. Áður en ég fjalla um það vil ég aðeins fara yfir tilurð stjórnarskrár okkar og sögu hennar. Hún er í grunninn runnin af rótum dönsku stjórnarskrárinnar sem var afrakstur dansks stjórnlagaþings sem haldið var á þar síðustu öld. Í dönsku stjórnarskránni voru grundvallarlög fyrir danska ríkið sem samþykkt voru 5. júní 1849. Þeirri stjórnarskrá var síðan breytt en stjórnarskrá okkar sem byggist á þeirri breyttu stjórnarskrá sem var í grunninn frá 1849, fengum við 5. janúar 1874, eins og menn þekkja. Það var konungurinn sem nánast rétti okkur stjórnarskrána, eins og við sjáum á styttunni fyrir framan Stjórnarráðið, því að ekki hafði hún verið samþykkt á Alþingi. En auðvitað höfðu ýmis stjórnarskrárfrumvörp verið samþykkt þar og gerð krafa um að Íslandi yrði sett stjórnarskrá. En þessi stjórnarskrá var, eins og ég sagði áðan, í meginatriðum samhljóða dönsku stjórnarskrárlögunum eða „grundloven“ sem þá voru í gildi og höfðu gilt frá 1866 með ýmsum öðrum breytingum. Við höfum síðan gert breytingar á þessari stjórnarskrá nokkrum sinnum, bæði á lýðveldistímanum og á meðan við vorum enn hluti af ríki danska konungsins. Var tekið til við að gera breytingar strax árið 1903 vegna heimastjórnarinnar sem þá var komin og inn komu ákvæði um ráðherra. Árið 1915 var ýmsum ákvæðum breytt þegar ráðherrum var fjölgað og konur fengu kosningarrétt og raunar var kosningarréttur karla og kvenna gerður almennur. Gerðar voru breytingar 1919 sem leiddu af fullveldi Íslands og síðan var samþykkt stjórnarskrá konungsríkisins Íslands 1920. Þar voru aðrir hlutir sem einnig leiddu af fullveldinu og vörðuðu stöðu hinna ýmsu mála, svo sem stöðu Íslands gagnvart konunginum og fleira. Síðan voru gerðar breytingar árin 1927 og 1934 en þær lutu að mestu leyti að kosningakerfinu. Þar er sá grunnur sem breytt hefur verið í stjórnarskrá. Árið 1942 var kosningafyrirkomulaginu enn breytt með stjórnarskránni og síðan var gerð breyting árið 1943 sem undirbjó gildistöku nýrrar stjórnarskrár lýðveldisins 17. júní 1944. Þá má segja að á tímabilinu fram að lýðveldistímabilinu hafi stjórnarskránni verið breytt átta sinnum. Á lýðveldistímanum hefur stjórnarskránni líka verið breytt nokkrum sinnum, árið 1959, en það var í síðasta skiptið sem það var gert í ágreiningi þar til nú, ef fer sem horfir, og síðan 1984, 1991 og 1995. Sumar af þeim breytingum sem þá voru gerðar áttu rót sína að rekja til frumvarps sem lagt var fram 1983 af Gunnari Thoroddsen, þáverandi forsætisráðherra. Síðan hefur verið gerð ein breyting, árið 1999, og þá á ég aðeins eftir eina ótalda sem var breytingin á kosningaraldrinum vegna kosninganna 1968 sem gerð var 1967. Segja má að stjórnarskránni hafi verið breytt sjö sinnum á lýðveldistímabilinu. Það er nokkuð merkilegt þegar maður fer yfir þetta að á þeim tveimur tímabilum í sögu okkar sem við höfum verið með stjórnarskrá höfum við breytt henni 15 sinnum, og raunar sjö sinnum á lýðveldistímabilinu, en danska stjórnarskráin sem nú er í gildi og samþykkt var 1953 var síðasta stjórnarskrárbreyting sem gerð var í Danmörku. Eins og ég sagði áðan hefur oftast náðst mjög víðtæk samstaða um stjórnarskrárbreytingar. Það er auðvitað mjög mikilvægt að það sé þannig til þess að um þetta grundvallarskjal stjórnskipunarinnar ríki góð sátt og hún sé ekki gerð að pólitísku bitbeini eins og manni sýnist að stefni svolítið í nú um stundir. Ef við víkjum aðeins að því hvernig staðið er að stjórnarskrárbreytingum annars staðar, sérstaklega þegar við horfum til þess hvernig við höfum staðið að þessu og hvernig lagt er til að staðið verði að þessu í framtíðinni, í ljósi þess að gagnrýnt hefur verið hversu slöpp við á hv. Alþingi höfum verið - nú gengur hæstv. forsætisráðherra úr salnum og ofbýður sennilega tungutakið úr ræðustólnum, að við skulum ekki vera búin að breyta stjórnarskránni nema sjö sinnum á lýðveldistímabilinu. Við skjótum frændum okkar í Danmörku laglega ref fyrir rass þar. Í sumum stjórnarskrám eru ákveðnir kaflar undanþegnir endurskoðun,  Í þýsku stjórnarskránni er þetta nokkuð skýrara en þar er kveðið á um að ekki megi breyta skiptingu sambandsríkisins í sambandsþátttöku þeirra í löggjafarferlinu né ákvæðum 1.–21. gr. stjórnarskrárinnar um grundvallarréttindi. Í ítölsku og frönsku stjórnarskránni eru líka ákvæði um að ekki megi afnema lýðveldið. Þá eru í bæði frönsku og spænsku stjórnarskránni ákvæði, sem ég held að séu mjög merkileg ákvæði og íhugunarverð fyrir okkur sem erum að vinna að stjórnarskrárbreytingum undir tilteknum kringumstæðum, um að ekki megi breyta stjórnarskránni á ófriðartímum. Væntanlega er það vegna þess að þá er meiri óstöðugleiki og líkur til þess að síður verði vandað til vinnubragða, að breytingar geti verið á einhverjum annarlegum forsendum eða þær keyrðar fram af afli sem hægt er að beita á ófriðartímum en ekki öðrum tímum. Það er þá væntanlega gert til að vernda anda og meginreglur stjórnarskrárinnar eins og ákvæðinu í norsku lögunum er ætlað að gera. Þó að ég ætli ekki beinlínis að líkja því sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum við ófriðartíma held ég að engum blandist hugur um að þeir atburðir sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum hafi haft í för með sér meiri breytingar og leitt til meiri óstöðugleika og meiri erfiðleika en við höfum upplifað, alla vega í mjög langan tíma þar á undan. Þess vegna má segja að einmitt við þessar kringumstæður uppfyllum við sem samfélag og stjórnarskrárgjafi tæplega að geta unnið við bestu hugsanlegu skilyrði við að breyta stjórnarskránni. Þetta eitt og sér ætti að leiða til þess að við hugsuðum okkur tvisvar um áður en við gerðum breytingar. Það er líka ástæða til að nefna í þessu samhengi að í flestum Evrópuríkjum er frumkvæðisrétturinn til að hrinda af stað stjórnarskrárbreytingum sá sami og gildir um almenn lagafrumvörp en þó eru möguleikar til þess að lágmarksfjöldi þingmanna eða hluti kjósenda geti hrint af stað slíkum breytingum. Þó er það ekki víða. Í norrænum stjórnarskrám eins og t.d. í þeirri dönsku er gert ráð fyrir því að breytingar á henni gildi ekki nema þær séu samþykktar af tveimur þingum með kosningum á milli auk þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér hjá okkur er það þannig að tvö þing með kosningum á milli þurfa að samþykkja. Þar er áskilið að meiri hluti þátttakenda í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu og aldrei færri en 40% kosningabærra manna greiði atkvæði með breytingunni þannig að það eru býsna ströng skilyrði. Síðast var stjórnarskránni breytt þar árið 1953. Það getur verið ástæðan fyrir því að sumir sem komið hafa fyrir sérnefndina hafa haldið því fram að ef breytingar yrðu gerðar þar sem þjóðaratkvæðagreiðsla yrði gerð að skilyrði, yrði það frekar til að letja til breytinga á stjórnarskránni en hitt. Í Finnlandi var stjórnarskránni breytt nýverið. Breytingin var samþykkt árið 1999 og gekk í gildi árið 2000. Þær breytingar höfðu verið í undirbúningi frá því 1995 þegar dómsmálaráðherra setti á fót vinnuhóp sem hafði það verkefni að gera stjórnskipun landsins nútímalegri. Þar þarf að samþykkja frumvarpið tvisvar sinnum, bæði fyrir og eftir kosningar, en þó þannig að tvær umræður fara fram fyrir kosningar en sú þriðja eftir kosningar. Þá þurfa tveir þriðju hlutar þingmanna að samþykkja frumvarpið óbreytt við þá umræðu til að breytingarnar taki gildi. Er þó hægt að breyta ákveðnum atriðum ef fimm sjöttu hlutar þingmanna sem taka þátt í atkvæðagreiðslu, samþykkja án þess að bíða þingkosninga. Það er því hægt að gera þær breytingar með hraðari hætti - og reyndar í þriðja skiptið - en þá með mjög auknum meiri hluta, eða með samþykki fimm sjöttu hluta þingmanna. Samkvæmt sænsku stjórnlögunum taka breytingar á þeim ekki gildi nema frumvarp hafi verið samþykkt óbreytt á tveimur þingum og með þingkosningum á milli. Þjóðaratkvæðagreiðsla um frumvarpið skal fara fram samhliða þingkosningum ef tillaga um slíkt kemur fram og hún fær samþykki a.m.k. þriðjungs þingmanna. Samkvæmt norsku stjórnarskránni ber að leggja tillögur að stjórnarskrárbreytingum fram á þingi í síðasta lagi á þriðja ári eftir kosningar og ekki má samþykkja það fyrr en að loknum næstu kosningum þar á eftir. Við afgreiðslu laganna verða a.m.k. tveir þriðju þingmanna að sitja þingfund og taka breytingar á stjórnarskránni ekki gildi nema frumvarpið hafi verið samþykkt með tveimur þriðju meiri hluta. Ekki má gera breytingar, eins og ég sagði áðan, á meginreglum og anda stjórnarskrárinnar. Þegar við horfum á þetta ákvæði í norsku stjórnarskránni er vert að hafa í huga líka að þar eru föst kjörtímabili og ekki hægt að rjúfa þing og boða til kosninga. Þar af leiðandi er einungis hægt að breyta stjórnarskránni einu sinni á fjögurra ára tímabili. Það er algerlega útilokað að gera breytingar öðruvísi en bara á þessu eina ári og þá á þann hátt að það þarf mikinn meiri hluta. Stjórnarskrá Austurríkis var breytt nýlega. Þar mælir svo fyrir um að tveir þriðju hlutar þingmanna þurfi að samþykkja stjórnarskrárbreytingu og auk þess ber að leggja heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu. En slíkt er þó ekki áskilið um minni breytingar sem ganga skemmra nema þriðjungur þingmanna í annarri hvorri deildinni krefjist þess. Ekki vantar varnaglana þarna gagnvart því að ýta í gegn breytingum á skömmum tíma. Belgía, Holland og Lúxemborg eru með svipaðar reglur og við en ef yfirlýsing er studd af meiri hluta þingmanna um að til standi að breyta stjórnarskránni er þing rofið og svo er það tekið fyrir á nýju þingi. Þá þarf tvo þriðju hluta þingmanna til að samþykkja. Í frönsku stjórnarskránni eru tvær leiðir, annars vegar að báðar þingdeildir samþykki frumvarp, það er þá borið undir þjóðaratkvæði og öðlast gildi ef einfaldur meiri hluti er fyrir því, og hins vegar að forsetinn kalli saman báðar þingdeildir. Þá þurfa þrír fimmtu hlutar greiddra atkvæða að samþykkja frumvarpið. Það er auðvitað fljótlegri leið og hefur verið notuð mun oftar en aukinn meiri hluti eins og víða annars staðar. Í írsku stjórnarskránni er áskilið að stjórnarskrárbreytingar þurfi samþykki í báðum deildum auk þjóðaratkvæðagreiðslu. Það má fara víðar um og skoða hvernig staðið er að breytingum á stjórnarskrám. Alls staðar eru þær þannig að ekki verður farið í breytingar með hraði að illa ígrunduðu máli eða að þær séu hluti af einhverjum pólitískum hrossakaupum. Ýmislegt er gert til að koma í veg fyrir að það sem okkur finnst við vera að upplifa hérna gerist ekki. Það er þess vegna nauðsynlegt fyrir okkur að velta því fyrir okkur hvað það er sem veldur því að við viljum fara þessa leið, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarskrárnefndin sem starfaði á síðasta kjörtímabili gerði ráð fyrir því í tillögu sinni að til að hægt væri að breyta stjórnarskránni án þess að það þyrfti tvennar kosningar, þyrftu breytingarnar að vera samþykktar af tveimur þriðju hluta þingmanna og fara síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu. Auk þess þyrfti fjórar umræður í þinginu og a.m.k. þrjár vikur ættu að líða milli umræðna þannig að nægur tími gæfist til að ígrunda málin og ekki væri verið að ýta málum í gegn með hraði. Svo virðist sem hv. sérnefnd hafi að einhverju leyti velt þessu fyrir sér, hún bætti við einni umræðu og setti inn tímatakmarkanir á milli umræðna þannig að nú eru umræðurnar orðnar fjórar og ein vika þarf að líða milli umræðna. Það er út af fyrir sig bót frá því sem var og er í upphaflega frumvarpinu. En eftir sem áður er gert ráð fyrir einföldum meiri hluta og væri hægt að keyra í gegn breytingu á einum mánuði ef því væri að skipta. Það er nákvæmlega það sem verið er að reyna að gera núna, að keyra í gegn breytingar á stjórnarskránni á einum mánuði. Það er því margt íhugunarvert í þessu sambandi og er kannski vert að líta aftur til þess sem gerist á hinum Norðurlöndunum. Í Svíþjóð er hafinn undirbúningur að breytingum á stjórnarskránni þar sem skipuð var nefnd árið 2004. Nefndin skilaði sameiginlegri niðurstöðu í desember sl. 2008, 900 blaðsíðna skýrslu sem hefur verið lögð fyrir þingið. Það var gert eftir mikla yfirlegu og samráð fjölda ráðgjafa og sérfræðinga. Gert er ráð fyrir því að þessi skýrsla eigi eftir að fara í gegnum langt ferli í sænska þinginu og hugsanlegt er að ný stjórnarskipunarlög verði ekki afgreidd á sænska þinginu fyrr en árið 2011. Eins og ég nefndi áðan var þetta 5 ára ferli í Finnlandi og við erum að reyna að keyra í gegn breytingar á einum mánuði eða svo. Það er hins vegar athyglisvert að ræða aðeins um þjóðaratkvæðagreiðslurnar eða 3. gr. frumvarpsins. Þjóðaratkvæðagreiðslur þekkjast auðvitað og eru sums staðar hluti af pólitískri og stjórnskipulegri hefð. Það getur verið mjög gagnlegt að hafa beint og milliliðalaust lýðræði og gæti verið mjög þarft. Það getur verið að við höfum ekki nýtt þennan möguleika nægjanlega vel hér á landi, kannski höfum við ekki haft hefð fyrir því enda höfum við ekki einu sinni löggjöf um hvernig við ætlum að gera það eða vildum gera það. Ef við horfum á það í samhengi við stjórnmálin frá lýðveldistímanum þegar síðasta þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram, þegar stjórnarskráin sem við þekkjum eða búum við í dag var samþykkt, er varla hægt að segja að það sé einhverjum einum um að kenna. Allir stjórnmálaflokkar sem starfað hafa í lengri tíma á lýðveldistímabilinu hafa komið að því að vera í ríkisstjórn og hefðu, ef þeir hefðu viljað, getað tekið upp þetta kerfi en enginn hefur raunverulega gert það. Við höfum ekki mörg ákvæði um þetta. Það eru ákvæði um þetta í stjórnarskránni en engin lagaákvæði og þau snúa aðallega að því ef víkja þyrfti frá forseta, þegar forseti synjar lagafrumvarpi um staðfestingu eða ef breyta á kirkjuskipaninni. Hjá okkur er engin heimild til að frumkvæði komi frá kjósendum. Það er þó þekkt annars staðar, sérstaklega var það virkt í Grikklandi hinu forna og í einstaka ríkjum í Bandaríkjunum. Það er jafnframt þekkt í Sviss, Ítalíu, Litháen, Lettlandi og Makedóníu. Það er athyglisvert að velta því aðeins fyrir sér hvað þessi ríki eiga sameiginlegt sem hafa þennan möguleika, og hvað ekki. Þrjú þeirra eru fyrrum austantjaldslönd, tvö þeirra eru sambandsríki, þ.e. Sviss og Bandaríkin, og síðan er það Ítalía. Varla getum við sagt að Ítalía hafi orð á sér fyrir sérstakan pólitískan stöðugleika. Það má hins vegar segja um Sviss. Þar er gríðarlega mikill stöðugleiki sem hefur ríkt mjög lengi þannig að veldur hver á heldur í þessu efni eins og svo mörgum öðrum. Ég held að það væri athyglisvert fyrir okkur að skoða þennan möguleika en gefa okkur hins vegar góðan tíma til að velta því fyrir okkur hvernig eigi að gera þetta, ekki að rasa um ráð fram í því. Það kemur fram hjá álitsgjöfunum að þeir telja að verið sé að rasa aðeins um ráð fram varðandi þá aðferð sem lagt er til að notuð verði. Menn velta því fyrir sér hvort það eigi að vera 15%, 20% eða 25% og hvað eigi að ráða niðurstöðunni. Ég held að við hefðum gott af því að vinna þetta aðeins betur. Ef til stjórnlagaþing verður stofnað ætti það kannski frekar að koma með tillögu eða niðurstöðu eftir því hvort um væri að ræða ráðgefandi stjórnlagaþing eða stjórnlagaþing sem væri ákvarðandi áður en að þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi, og fara yfir mál eins og þetta. Með því að taka upp stjórnlagaþing væri verið að taka frumkvæðið að stjórnarskrárbreytingum frá Alþingi, ef ekki að taka valdið algerlega frá Alþingi. Þá færi betur á því að slíkur aðili ákvarðaði eða legði til hvernig almenningur hefði frumkvæði að þjóðaratkvæðagreiðslu. Um hvað ætti þjóðaratkvæðagreiðslan að vera? Það er tiltölulega einfalt mál að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög, hvort það eigi að staðfesta þau eða ekki. En það er hins vegar erfiðara að ákvarða um hvaða mikilvæg málefni eigi að bera upp í þjóðaratkvæðagreiðslu eða hvaða málefni mundu falla undir þá skilgreiningu sem stjórnarskráin mundi gera, sem mikilvægt málefni. Reyndar er í tillögum nefndarinnar gert ráð fyrir því að Alþingi yrði ákvarðandi um hvað væri mikilvægt málefni og þá er auðvitað spurning hvort það eigi að ákvarða áður en farið er að safna undirskriftunum eða hvort gera eigi það á eftir. Að mörgu leyti væri hentugra að ákveða það fyrir fram þannig að ekki væri búið að safna fjölda undirskrifta undir eitthvert skjal sem gerði ráð fyrir því að eitthvert tiltekið málefni væri mikilvægt. Svo segði Alþingi: Nei, kæru vinir. Þetta er ekki mikilvægt málefni. Þið eruð búin að safna undirskriftum 15–20% þjóðarinnar til einskis því að við teljum að þetta sé ekki mikilvægt málefni, og er ákveðin kaldhæðni fólgin í því. Það er að ýmsu að hyggja í þessu og betra að við gefum okkur góðan tíma í að fara yfir málið. Stjórnlagaþingið er þess virði að fjalla ítarlega um það. Stjórnlagaþing er frekar óvenjulegt fyrirbrigði þótt það þekkist auðvitað. Eins og ég sagði áðan voru dönsku grundvallarlögin afsprengi stjórnlagaþings en það var á þar síðustu öld sem það stjórnlagaþing var haldið. Það var haldið þegar verið var að afnema einveldi í Danmörku og koma á fót þingræðisskipulagi og lýðræði sem síðan átti eftir að þróast frá því þingræði sem þar varð til. En nú um stundir er frekar óvenjulegt að kallað sé til stjórnlagaþings. Það er sögulegt fyrirbrigði frekar en nútímafyrirbrigði. Það er hins vegar ekkert sem segir að ekki sé hægt að gera það og það var gert fyrir ekki svo löngu síðan. Í Sviss er svolítil hefð fyrir stjórnlagaþingum og er gagnlegt að horfa til þeirra ef við mundum skipuleggja slíkt þing. En ég fæ ekki séð á nefndaráliti meiri hlutans að nein sérstök úttekt hafi verið gerð á því hvernig til tókst þar þótt það sé nefnt í greinargerðinni með frumvarpinu, en hugmyndin er kannski ekki slæm. Ef við horfum aftur til ákvæðanna í frönsku og spænsku stjórnarskránni um að ekki megi breyta stjórnarskránni á ófriðartímum og þess sem ég sagði um það ástand sem hér hefur ríkt, það sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum, held ég, án þess þó að ég sé að líkja því við stríðsástand, að stjórnlagaþing þurfi að starfa við aðstæður þar sem ríkir stöðugleiki og jafnvægi í þjóðfélaginu. Það sé ekki æskilegt að slíkt þing starfi við aðstæður þar sem upplausn, óvissa eða miklir erfiðleikar ríkja. Stjórnarskrá er skjal sem er ekki ætlað að vera skjal líðandi stundar heldur skjal sem stendur til framtíðar og er leiðarvísir um langa framtíð þótt auðvitað eigi við gerð stjórnarskrárinnar að taka mið af og læra af því sem þjóðir og einstaklingar hafa upplifað. En þá er betra að búið sé að fara vel yfir þá hluti og ígrunda þá vel áður en ákvarðanir eru teknar. En hvað gerir Alþingi? Alþingi er stjórnarskrárgjafinn eins og fyrirkomulagið er í dag. Við höfum talað um að við ættum að styrkja Alþingi en við værum klárlega að veikja það ef við tækjum stjórnarskrárvaldið af þinginu. Alþingi er löggjafarvald, stjórnarskrárvald og fjárveitingavald og við værum þá að taka frá því eitt af þremur veigamestu hlutverkum þess. Það hefur einmitt verið stór hluti af umræðunni undanfarnar vikur og mánuði að styrkja Alþingi en það værum við alls ekki að gera með því að taka frá því stjórnarskrárvaldið. Það væri skárra ef stjórnlagaþingið væri ráðgefandi. Væri þá kannski hægt að fá málamiðlun á milli þess að það sé þingið sem ræður og að fá utanaðkomandi strauma inn í þessa umræðu, það gæti verið jákvætt. Ég held að það sé eitthvað sem við ættum að ígrunda betur og sjá hvernig þetta gengur fyrir sig annars staðar. Frú forseti. Ég sé ekki að það hafi hv. nefnd gert enn sem komið er en hún gæti auðvitað gert það milli 2. og 3. umr. Ég tala ekki um ef líða ættu þrjár vikur á milli umræðna eins og segir í tillögum stjórnarskrárnefndarinnar frá síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stjórnskipun lýðveldisins Íslands og eins og fram hefur komið hjá mörgum hv. þingmönnum er þetta eitt mikilvægasta mál sem getur komið fyrir hvert þjóðþing, þ.e. að ræða grundvallarlög þau sem samfélag okkar byggir á. Áður en ég sný mér að efnisatriðum vil ég lýsa áhyggjum mínum af því hvernig að málum hefur verið staðið, þ.e. hvernig málið hefur verið fram borið af hálfu flutningsmanna þess og hvernig framgangur þess hefur verið í þingsalnum. Ég tel ekki eðlilegt að við ræðum lög um grundvallarfyrirkomulag stjórnarskipunar okkar langt fram á nætur. Ég tel að þetta sé það mikilvægt mál að hér eigi menn að hafa fundartímann eðlilegan þannig að Alþingi sé vel skipað.  Ég beini því til forsætisnefndar að menn skoði vel framhald þessara umræðna þannig að það verði meiri og betri bragur á þessu fyrir þingið. Ég held að allir þingmenn hljóti að vera sammála um þetta og í sjálfu sér er ekki erfitt að koma þessu betur fyrir. Ef við viljum halda áfram á kvöldin er það alveg eðlilegt og Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst sig fullkomlega og algjörlega tilbúinn til slíkra funda þar sem það á við. Þá væri vel við hæfi að við tækjum fyrir þau mál sem snúa að heimilunum í landinu og að atvinnulífinu, ræddum þau þegar umræðum um stjórnarskrána væri lokið á daginn og héldum svona áfram þar til öll þau mál sem skipta máli fyrir atvinnulífið og heimilin væru fram komin og gætum síðan í framhaldinu einbeitt okkur að þessu mikla og mikilvæga máli sem hér er til umræðu. Það er líka annað sem mig langar að nefna. Það hefur nokkuð borið á því hér í umræðu að vegna þeirra hörmungaratburða sem urðu í efnahagslífinu sé nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Ég skil í sjálfu sér þá umræðu. Þegar mikið gengur á eins og hér hefur gerst leita menn á alla staði og spyrja sjálfa sig hvað þeir geti gert betur. Hverju þurfum við að breyta í samfélagi okkar til þess t.d. að slíkir atburðir endurtaki sig ekki? Það er þar með eðlilegt að menn velti fyrir sér stjórnarskránni. Á móti kemur það sem ég held að menn verði líka að hafa í huga, þegar gríðarlegt umrót er í samfélagi eins og hefur verið í okkar samfélagi kennir sagan okkur, og um það eru fjölmörg dæmi úr ríkjum bæði nær og fjær, að einmitt þegar hlutirnir fara jafnmikið upp í loft og gerst hefur á Íslandi skiptir máli að kjölfestan, grunnurinn undir samfélaginu, stjórnarskráin, sé það akkeri sem tryggir að við komumst í gegnum umrótið saman sem samfélag án þess að gefa frá okkur þau grundvallargildi sem einmitt hefur tekið svo langan tíma að berjast fyrir, sem hefur tekið svo langan tíma að móta og mynda og hafa gefið svo góða raun, ekki bara í okkar samfélagi heldur öllum hinum vestrænu samfélögum sem við miðum okkur við. Þess vegna tel ég t.d. að í umræðunni um stjórnlagaþing þar sem á að taka alla stjórnarskrána og velta henni upp verði menn að hafa í huga að slíkt stjórnlagaþing eitt og sér skapar heilmikla óvissu þar sem menn vita þar með ekki nákvæmlega hver stjórnarskráin verður í framhaldinu, hvaða grundvallarréttindi verða varin, hver þá ekki o.s.frv. Öll óvissa á þessum tímum er af hinu verra. Ég er þó ekki þeirrar skoðunar að það sé alslæm hugmynd að setja upp stjórnlagaþing. Það er í sjálfu sér vel hægt að hugsa sér slíkt fyrirkomulag en þó tel ég nauðsynlegt að Alþingi sé miðpunktur þessa, þ.e. að löggjafarvaldið fari ekki héðan. Slíkt stjórnlagaþing gæti þá verið ráðgefandi og niðurstöður þess þings kæmu hingað inn á Alþingi til áframhaldandi meðferðar. Þetta tel ég mikilvægt því að mér finnst stundum eins og menn tali eins og Alþingi sé samkoma sem hafi ekki það beina samband við þjóðina sem þurfi svo hægt sé að treysta því fyrir stjórnarskrárbreytingum. Þetta er auðvitað alrangt. Mjög mikilvægar og veigamiklar breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni, einmitt í sölum Alþingis, sem síðan hafa verið samþykktar, t.d. breytingar á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar sem gerðar voru árið 1995. Þær skiptu miklu máli. Tel ég að Alþingi hafi þar sýnt að það er vel fært um að vinna slíkt mál af vandvirkni þannig að samstaða sé um niðurstöðuna. Ef ekki er samstaða um stjórnarskrána og þau grundvallargildi sem þar birtast er voðinn vís í samfélaginu. Þess vegna fara menn mjög varlega og vandlega og vanda sig mjög mikið þegar stjórnarskrá er breytt. Það er ekki hægt annað en að hafa af því áhyggjur hvernig menn hafa farið hér fram á undanförnum vikum hvað varðar stjórnarskrána. Það kemur mjög berlega fram í þeim umsögnum sem bárust um þetta verklag allt saman, efni og innihald að mjög margir málsmetandi aðilar hafa áhyggjur af því hvernig hefur verið staðið að þessari vinnu. Almennt séð má kannski segja að stundum komi sú staða upp í löggjafarstarfinu að menn þurfi að hafa hraðar hendur og kannski fylgja ekki í öllu bestu viðmiðunum vegna þess að nauðsyn krefur að menn séu fljótir að afgreiða lög vegna þess að bregðast þurfi við einhverjum bráðum vanda. Þegar kemur að stjórnarskránni er ekki bara mikilvægt hvert efnisinnihald hennar er. Þá er líka mjög mikilvægt hvernig staðið er að breytingunum. Í stjórnarskránni eru fólgnar varnir fyrir okkur borgarana, bæði auðvitað gagnvart ríkisvaldinu og eins gagnvart hvert öðru. Þetta er réttindaskrá okkar, þetta er rétturinn, sú vörn sem við höfum gegn hinu sterka, vörn smælingjans gegn hinu sterka. Þetta er vörn okkar sem gerir okkur kleift að búa saman í samfélagi. Þá skiptir miklu máli að menn vandi mjög allar breytingar og geri þær rétt. Ég hef heyrt á tal margra, bæði hér í þingsölum og annars staðar þar sem við þingmenn komum, og menn spyrja: Eruð þið þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki bara í málþófi? Reyndar bæta menn þar við, virðulegi forseti, að við græðum engin atkvæði á þessari umræðu. Ég verð að segja eins og er að ég læt mig engu varða hvort minn flokkur græðir eða tapar atkvæðum á umræðu um stjórnarskrá. Það skiptir bara ekki nokkru máli. Það sem skiptir máli er að við sinnum þeirri skyldu okkar sem við höfum svarið eið að, að verja stjórnarskrána og gera allt í okkar valdi til að tryggja að hún haldi. Þá skipta kosningar engu máli og ekki heldur skoðanakannanir eða eitthvert tal um að einhver þvælist fyrir í umræðunni. Við sjálfstæðismenn höfum í ræðum okkar hér og í nefndarvinnu bent á að það er ýmislegt sem við höfum ástæðu til að hafa áhyggjur af varðandi þennan málatilbúnað. Þeir sem kynna sér þær umsagnir sem hafa verið settar fram um frumvarpið sjá auðvitað að það er ýmislegt sem rétt er að hafa áhyggjur af. Ég gríp t.d. niður í umsögn Davíðs Þórs Björgvinssonar, en hann er dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík. Í umsögn sinni fjallar hann um greinar frumvarpsins og í athugasemd við 1. gr. segir hann, með leyfi forseta: „Í stuttu máli, ákvæðið eitt og sér breytir sennilega engu um réttarstöðu þeirra sem nú njóta veiðiheimilda. Þó ber að árétta að þetta er flókið mál og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Gott og vel. Enn og aftur og til áminningar og áréttingar, hér erum við að tala um stjórnarskrána. Við erum að tala um grundvallarlög íslenska lýðveldisins. Hér talar maður sem hefur yfirgripsmikla þekkingu á því sem um er fjallað þótt ég geti bent á fræðimenn sem eru ekki sammála honum um einstök atriði sem ég mun koma að. Það hlýtur þó að vera athugunarvert fyrir þá sem bera ábyrgð á þessu máli í þingsölum að Davíð Þór Björgvinsson segir í áliti sínu: „Þó ber að árétta að þetta er flókið mál og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Ef eðlilega væri staðið að málum, ef við ynnum þessa vinnu eins og skylda okkar býður værum við búin að fara nákvæmlega í gegnum þessar athugasemdir og afleiðingarnar og gerðum okkur grein fyrir þeim þannig að engin deila væri um það áður en við settum svona ákvæði í stjórnarskrána. Það er ekki bara af því að þetta er stjórnarskráin. Þetta snýr að aðalatvinnuvegi landsmanna, akkúrat þessi umræða, akkúrat spurningin um eignarréttinn á veiðiheimildunum o.s.frv. Þetta er gríðarlegt efnahagslegt atriði fyrir okkur Íslendinga. Það að búa til óvissu um þetta er hlutur sem ég er a.m.k. feginn að bera ekki ábyrgð á. Svo við víkjum aftur að umræðunni um einstök ákvæði gerði ég við 1. umr. að umtalsefni 1. gr. frumvarpsins sem snýr að auðlindum landsins. Mér er það mjög mikið ánægjuefni að vegna athugasemda sem komu m.a. fram hjá þeim sem hér stendur og fleirum, um ákvæði sem voru upprunalega í frumvarpinu og sneru að líffræðilegum fjölbreytileika og sjálfbærri nýtingu sem voru mjög óljós hugtök og erfitt að henda nákvæmar reiður á, virðast menn hafa ákveðið að draga í land með þetta og fara frekar í þá hugsun að í stjórnarskránni mættu einungis vera atriði sem væru þaulhugsuð og þaulniðurnegld þannig að enginn vafi léki á því um hvað væri rætt. Þá kemur auðvitað upp sú umræða sem margir þingmenn þekkja ítarlega og vel sem snýr að hugtakinu þjóðareign og hvað það hugtak þýðir nákvæmlega. Ég vitnaði áðan í Davíð Þór Björgvinsson og sá mæti fræðimaður hefur skoðun sem kemur fram í greinargerð hans. Hann segir, með leyfi forseta: „Í greinargerð kemur fram að hugtakið „þjóðareign“ er sérstakrar merkingar sem ekki fellur vel að hefðbundinni eignarréttarlegri merkingu. Orðanotkun að þessu leyti er ekki sérstakt vandamál, enda nægjanlega skýrt af greinargerð hvað átt er við, auk þess sem hafa má hliðsjón af þjóðlendulögunum, sbr. lög nr. 58/1998, eins og bent er á í greinargerð. Ástæða er til að taka þetta fram þar sem heyrst hafa þau sjónarmið að hugtakið sé merkingarlaust, en svo þarf ekki að vera. Því er gefin ákveðin merking með setningu ákvæðisins og lögskýringargögnum.“ Þetta er skoðun Davíðs Þórs en aðrar skoðanir ágætra fræðimanna eru líka uppi. Sigurður Líndal, lögspekingur og fræðimaður á þessu sviði, hefur aðra skoðun og telur þetta hugtak ekki nægjanlega skýrt. Ég hef fyrir framan mig athugasemdir Davíðs Þorlákssonar lögfræðings sem lúta að svipuðu þar sem hann segir um hugtakið þjóðareign að það sé „mjög óljóst hugtak“ og því sé erfitt að grípa utan um nákvæma merkingu hugtaksins. Ég gríp hér niður í umsögn hans, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi fellur þjóðareign ekki undir eignarréttarhugtakið þar sem það felst ekki einkaréttur í þjóðareign. Í öðru lagi getur þjóð ekki farið með neinar heimildir eignarréttar vegna þess að þær fela í sér einkarétt og þjóð er ekki nægjanlega afmarkaður aðili til að geta farið með þessar heimildir. Í þriðja lagi er ljóst að þjóðareign fellur ekki undir neitt almennt viðurkennt form eignarréttar. Í fjórða lagi er ljóst að þjóð getur ekki talist lögpersóna og því ekki verið eigandi verðmæta. Því er ljóst að þjóðareign getur ekki talist fela í sér eignarrétt. Þjóð verður því ekki talin geta átt eignir.“ Það er alveg rétt að mínu mati að hugtakið þjóð, ef menn velta fyrir sér hvað það er, felur í sér að menn geta verið af íslensku bergi brotnir, tilheyrt íslenskri þjóð en ekki verið búsettir á Íslandi og verið jafnvel borgarar annars ríkis en verið samt Íslendingar. Af íslensku bergi brotnir. Af íslenskri þjóð. Þá er vandséð hvernig menn sjá fyrir sér slík eignarréttindi og hvernig með skuli fara. Það er vont að við séum að setja inn í stjórnarskrána ákvæði sem augljóslega í mínum huga er til þess fallið að vekja deilur og vafa um hvað átt sé við í stjórnarskránni. Auðvitað geta menn ekki tryggt að svo verði ekki.  Það leiðir reyndar hugann að öðru sem er allt að því furðulegt við þetta mál. Við erum að fást hér við nokkrar tillögur um breytingar á stjórnarskránni og ein af þeim er sú að við setjum á laggirnar sérstakt stjórnlagaþing. Tillagan virðist vera á þeirri forsendu að menn líti svo á að Alþingi Íslendinga geti ekki sinnt þessu mikilvæga starfi sínu, þ.e. að vera stjórnarskrárgjafinn. Gott og vel, það kann að vera skoðun en þess vegna er undarlegt að sömu aðilar og hafa þessa skoðun telja samt sem áður ástæðu til að gera sérstaklega þessar breytingar á stjórnarskránni. Ég hef ekki heyrt frá neinum af þessum flutningsmönnum neina sérstaklega góða útskýringu á því að úr því að menn telja að þingið hafi ekki burði til að breyta stjórnarskránni og nauðsynlegt sé að kalla saman sérstakt stjórnlagaþing hvers vegna það sé þá bara ekki gert og því stjórnlagaþingi falið að gera þær breytingar sem alþingismenn geta ekki gert. Í þessu er fólgin alveg furðuleg þversögn og aldeilis óskiljanleg. Sérstaklega finnst mér það merkilegt af hálfu hv. þingmanna Framsóknarflokksins,  
             Síðan hlakka ég til að heyra athugasemdir hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar þingflokksformanns um þetta og vænti þess að þær snúi að auðlindanefndarþættinum. Öll þau sjónarmið hafa komið fram, m.a. í skýrslu auðlindanefndarinnar, og ekkert af því sem þar kom fram breytir því að þessi deila er uppi um eðli þjóðareignarhugtaksins. Þetta skiptir miklu máli. Enn og aftur, það hefði farið betur á því að við hefðum gefið okkur meiri tíma og unnið þetta þannig að einhver bragur væri að. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að við getum leyst þetta nokkuð auðveldlega, en það er kannski pólitískt óhentugt fyrir þá sem leggja þetta fram. Í staðinn fyrir þjóðareign væri auðvitað miklu nær að segja bara sannleikann og segja það sem menn eiga við og nota orðið ríkiseign.  Það er ekki bara lögfræðilegur vandi sem við er að etja.

Ef menn vilja ekki …

Það er nú þannig, hv. þingmaður, að það er ekki bara spurning með þann sem hér stendur og vilja hans til að búa til vanda, það kann að vera að upp rísi dómsmál, réttarágreiningur þar sem reynir á stjórnarskrána í þessum ákvæðum og þá skiptir máli að stjórnarskráin sé þannig úr garði gerð að hún leysi deilur en búi ekki til deilur, að hún leysi vanda og leysi úr óvissu en auki hana ekki og magni eins og þessi málsmeðferð og þetta hugtak hefur því miður öll efni til að gera.

Alveg eins og þúsundir mála …

Þegar menn sjá vandann fyrir, hv. þingmaður, og hafa tíma til að bregðast við honum eiga menn að gera það og hví þá ekki að fara þá leið sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt mikla áherslu á, að setja þetta stjórnlagaþing á laggirnar? Hví þá ekki að segja sem svo: Gott og vel, gerum það þá og setjum alla þessa vinnu þangað? Úr því að menn telja sig svo umboðslausa að þeir geti ekki tekið sæti í ríkisstjórn telja þeir sig varla hafa umboð til að breyta sjálfri stjórnarskránni á nokkrum dögum og það með þeim aðdraganda sem hér hefur verið lýst og er ekki beint til sóma fyrir þingið.  Ég vík þá aftur að 1. gr. og hvað um er að ræða þegar kemur að eignarréttinum. Auðvitað skiptir máli, ekki bara lögfræðilega það sem um er að ræða heldur hefur þetta mikla hagfræðilega merkingu. Það er vegna þess að skapist óvissa um eignarrétt og réttarstöðu manna hefur það þau áhrif að draga úr verðmætasköpun. Þetta eru fræði sem eru ekki séruppfinning okkar sjálfstæðismanna, þetta er reynsla manna víðs vegar á Vesturlöndum og sennilega alls staðar, þetta er lykilatriði í allri löggjöf og samspili löggjafar við efnahagslífið. Hér erum við að ræða alveg sérstaklega um höfuð- og meginauðlind okkar Íslendinga, sjálfa aflvél hagkerfis okkar, sjávarútveginn. Gangi þetta fram setjum við ákvæði sem kann augljóslega að valda einhvers konar vá. Minni ég þá aftur á þau orð sem ég tiltók frá Davíð Þór Björgvinssyni, virðulegi forseti, þar sem hann veltir fyrir sér afleiðingum og áhrifum þessa ákvæðis. Hann segir: „… ákvæðið eitt og sér breytir sennilega engu um réttarstöðu þeirra sem nú njóta veiðiheimilda. Þó ber að árétta að þetta er flókið mál og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Hér erum við að tala um grundvöll efnahagsstarfsemi á Íslandi. Eignarréttur þarf að vera öruggur og hann þarf að vera einkaréttur, þ.e. sé um að ræða eignarrétt og hann hafi gildi þarf sá sem nýtur hans að geta meinað öðrum notkun. Hann þarf að vera varanlegur og hann þarf að vera framseljanlegur. Þetta eru meginatriði eignarréttarins þegar menn horfa á þetta í hagfræðilegum skilningi. Allt sem dregur úr örygginu, allt sem dregur úr einkaréttinum, allt sem dregur úr varanleika og framseljanleika veldur því að eignarrétturinn nær ekki tilætluðum áhrifum, það dregur úr áhrifum hans og þar með dregur úr efnahagsstarfseminni. Þar með dregur úr þeirri auðmyndun sem verður í samfélaginu, þar með dregur úr lífskjörum þjóðarinnar, möguleikum okkar, ríkisins, til skattheimtu til að geta staðið undir skólaþjónustu, heilbrigðisþjónustu og öllum þeim hlutum sem skipta okkur svo miklu máli. Því miður tel ég þá breytingu sem lagt er upp með hér til þess fallna að draga úr virkni séreignarréttarins eða í það minnsta, eins og Davíð Þór Björgvinsson nefnir, virðulegi forseti, að það sé ástæða til að ætla að það þurfi að skoða þetta miklu nánar til að menn hafi einhvers konar vissu, fast land undir fótum. Enn á ný verð ég að segja að ég er feginn að þurfa ekki að bera ábyrgð á þessum vinnubrögðum þegar viðvaranir virtra fræðimanna liggja fyrir akkúrat um þessa þætti.  Þó að mörgum hafi verið séreignarréttarkerfið þyrnir í augum í gegnum tíðina er það samt grundvöllur þess að hægt sé að stunda einhvers konar uppsöfnun auðmagns og það er líka grundvöllur verkaskiptingar og sérhæfingar. Þetta tvennt er algjört lykilatriði í öllum hagkerfum og öllum samfélögum. Samfélög sem ná ekki að gera rétt þetta tvennt, að það sé hægt að safna saman auði og nýta hann, hann sé varanlegur og hægt að koma honum til vinnu, og samfélög þar sem verkaskipting og sérhæfing ná ekki fram að ganga verða fátæk samfélög. Þess vegna látum við okkur varða ákvæði í stjórnarskrá landsins sem snúa að eignarréttinum. Þetta er algjört grundvallaratriði. Ef vafi leikur t.d. á um eignarréttinn á aflaheimildum sjá menn í hendi sér hvaða afleiðingar það hefur fyrir íslenskan sjávarútveg. Í fyrsta lagi gerir þetta það að verkum að t.d. kaup og sala á slíkum eignum verður óvissu háð, menn vita ekki hvað þeir eru að kaupa, menn vita ekki nákvæmlega hvernig á verður haldið í framtíðinni. Það gerir það að verkum að verðmætin rýrna. Nú mundu sumir glepjast til þess að halda að það væri betra að verð á aflaheimildum lækkaði. Að því gefnu að ekki sé um að ræða einhvers konar markaðsmisnotkun endurspeglar verð á aflaheimildum í sölu á milli manna ekkert annað en framtíðarhorfur í sjávarútvegi, hversu mikils megi vænta að menn geti haft upp úr krafsinu af starfsemi í þeirri grein. Það að búa til þennan efa getur valdið skaða hvað þetta varðar. Það veldur líka skaða vegna þess að í ljósi efans er ólíklegra að menn ráðist í nýjungar og nýsköpun í greininni. Hvernig á að halda um þar sem um er að ræða nytjastofn, við skulum segja nytjastofn sem ekki hefur áður talist til slíkra stofna, sem ekki hefur verið nýttur áður eða lítt nýttur, þegar einkaaðili leggur fram bæði fé og tíma og tekur áhættu með fé sitt til að gera eitthvað nýtt, til að nýta auðlindina? Ef viðkomandi einstaklingi tekst vel til, ef tilraunin tekst, fyrirtækið lifir og hægt er að nýta auðlindina kemur ríkið og segir: Við eigum auðlindina, við eigum þennan stofn. Þar með er óvissa um það hvernig síðan verður haldið á með framhaldið, hvernig skattlagningu verður hagað eða áframhaldandi aðgengi. Allir þessir þættir eru til þess fallnir að draga úr mönnum viljann til að reyna að finna nýjar leiðir til að nýta auðlindirnar. Það sem meira er, ef mönnum mistekst, ef menn fara á hausinn og verða gjaldþrota við æfingar við að reyna að finna nýjar leiðir til að nýta auðlindirnar, hleypur ríkið ekki undir bagga og segir: Við virðum það mjög við þig að þú varst að reyna að finna nýjar leiðir til að nýta auðlindirnar, það gekk ekki upp og við teljum ósanngjarnt að þú berir allan kostnaðinn sjálfur. Að sjálfsögðu ekki. Menn verða bara gjaldþrota. Ef gengur vel bætist við sú óvissa hvernig ríkið muni á halda. Þetta er ekki gott fyrir samfélag sem á allt sitt undir því að nýta vel náttúruauðlindirnar, sérstaklega auðlindir hafsins. Það er ekki skynsamlegt fyrir okkur að setja einhvers konar regluverk, lög, ég tala nú ekki um í stjórnarskrána, sem eru þess eðlis að draga úr framkvæmdavilja og þrótti landsmanna til að nýta auðlindir. Það er ekki skynsamlegt. Það kann að vera að menn segi: Hvernig í ósköpunum má það vera að jafnsaklaust orð og þjóðareign geti valdið slíku? Það er vegna þess vafa sem ég rakti áðan, vegna þess vafa sem Davíð Þór Björgvinsson nefnir og aðrir lögspekingar líka. Ég sé og heyri að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson horfir á mig furðuaugum og ég skal bara útskýra fyrir honum nákvæmlega hvað hér er átt við. Það er þetta sem ég las áðan  „Í stuttu máli, ákvæðið eitt og sér breytir sennilega engu um réttarstöðu þeirra sem nú njóta veiðiheimilda. Þó ber að árétta að þetta er flókið mál og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Þegar menn eru búnir að átta sig á því hvaða afleiðingar það getur haft sem hljómar kannski sakleysislega, þjóðareign, sem væri þá í raun ríkiseign, eykur það óvissu eins og prófessorinn nefnir sérstaklega. Þá koma strax þau áhrif sem ég rakti áðan. Ég held að það síðasta sem samfélag okkar þarf á að halda sé aukin óvissa í efnahagsstarfseminni. Ég held að það sé það allra síðasta. Úr því að hv. þingmaður Framsóknarflokksins, sem um margt hefur lagt svo gott til málanna í þingsölum á sínum ferli, sem hefur fengið það hlutverk að bera þetta mál fram fyrir hönd sérnefndar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, er hér vil ég nefna að það væri áhugavert að heyra frá henni, að hún notaði tækifærið í andsvörum til að útskýra fyrir okkur hvers vegna hennar ágæti flokkur tekur ekki bara þá ákvörðun að segja: Þetta ákvæði samþykkjum við ekki. Ef við samþykkjum þetta stjórnlagaþing verður þetta bara tekið fyrir þar með öðrum ákvæðum og annarri umræðu um stjórnarskrána, - úr því að menn telja sig ekki einu sinni bæra til að setjast í ríkisstjórn af því að þeir hafi ekki nægilegt umboð. Við það gekk hv. þingmaður úr salnum. Við sjáum til. Ég vil að lokum máls míns árétta og ítreka að það kann vel að vera að einhverjum þyki sem við sjálfstæðismenn ættum að spara ræðutíma okkar, við ættum ekki að beita okkur hart í þessu máli vegna þess að það gæti verið til vinsælda fallið. Ég fullyrði enn og aftur að það skiptir bara engu máli fyrir okkur þingmenn Sjálfstæðisflokksins hvort þetta færir okkur atkvæði eða ekki. Við höfum svarið eið að stjórnarskránni. Við erum í stjórnmálum vegna þess að við höfum sannfæringu, við höfum pólitískar skoðanir og það er lítill bragur að því að nálgast umræðu um stjórnarskrána með þeim hætti sem hér hefur verið gert og lítil von til þess að virðing þingsins vaxi við slíkt. Ekki er öll nótt úti enn. Hér situr þó einn í salnum af hálfu minnihlutastjórnarinnar, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Ég hef mikinn áhuga á að heyra skoðanir hans á þeim málflutningi sem fer fram í þingsölum. Margar ágætar ræður hafa verið fluttar bæði í dag og í gærkvöldi en því miður höfum við lítt heyrt skoðanir þeirra sem styðja minnihlutastjórnina á þeim málflutningi. Við vorum svo óheppin að missa hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur út úr salnum aftur þannig að ég á ekki von á að fá svör við þeim spurningum sem ég nefndi áðan en það væri áhugavert að heyra skoðanir hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar á málinu ef hann hefur tök á. Ég tel að þó að það þýddi að við værum í þingsölum fram undir kosningar að ræða þessi mál sé þeim tíma vel varið, en ég óska eftir ítarlegra og meira framlagi þeirra sem styðja minnihlutastjórnina í þessari mikilvægu umræðu þannig að þegar horft verður til þess síðar hafi þeir bjargað heiðri sínum vegna þess að menn munu auðvitað reka augun í það hversu æpandi þögn hefur verið hjá þeim þingmönnum sem styðja þessa minnihlutastjórn í þingsölum í umræðu um breytingar á stjórnarskránni og við þær aðstæður sem nú eru í samfélaginu, umræðu sem hefði átt að vera innihaldsrík af hálfu minnihlutastjórnarmanna, gagnleg og til þess fallin að bæta og styrkja stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það er enn tími til að taka þátt í umræðunni, það er enn tími til að sýna Alþingi og stjórnarskránni þá virðingu. Í liði minnihlutastjórnarinnar eru margir ágætir hv. þingmenn sem hafa vit á þessum málum. Enn á ný beini ég því máli mínu, virðulegi forseti, til formanns þingflokks Samfylkingarinnar og hvet til að menn reki af sér slyðruorðið og komi hér upp og taki þátt af fullum krafti í þessum umræðum.

Virðulegi forseti. Vegna lokaorða hv. þingmanns vil ég nefna að eftir fyrstu sjö eða átta tímana í umræðunni held ég að að minnsta kosti sjö eða átta fulltrúar þeirra flokka sem standa að þessu stjórnarfrumvarpi hafi talað, þ.e. af fyrstu tólf ræðumönnum og því er ekki eins og þeir hafi ekki tjáð sig. Mér fannst margt ágætt í ræðu hv. þingmanns og hlustaði með athygli. En það er þó tvennt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um. Í fyrsta lagi talaði hv. þingmaður mikið um óvissuna og las m.a. upp í þrígang ef ég man rétt ef ekki í fjórgang skrif Davíðs Þórs Björgvinssonar um það efni. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Er staða dagsins í dag, sem hefur verið mikið rædd í áratugi, deilur um fiskveiðistjórnarkerfið o.s.frv., sú að það sé alveg klárt hvernig þessum réttindum er fyrirkomið í dag? Vegna þess að það hlýtur að vera ef þessar breytingar kunna að kalla á óvissu þá þætti mér vænt um að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess. Seinna atriðið sem ég vildi spyrja hv. þingmann um er að hann ásamt flokksbræðrum sínum og -systrum, hv. þingmönnum, hafa talað talsvert um að vel hafi tekist til við breytingar á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Það hafa fallið nokkrir dómar um ákvæði sem þá voru sett og m.a. var gagnrýnt að með ýmsum ákvæðum sem þar voru sett hafi löggjafarvaldið að einhverju leyti verið fært til dómstóla. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að hægt sé að setja ákvæði sem tryggi að aldrei nokkurn tíma komi upp deila, svörin séu alltaf skýr og aldrei kunni að koma upp spurningar sem ekki verði svarað 

Virðulegi forseti. Hvað hið fyrra atriði varðar þá er það rétt að það hafa verið uppi heilmiklar deilur um stjórn fiskveiða og þann grunn sem er lagður undir eignarréttindi útgerðarmanna þegar kemur að sóknarrétti. Um það hafa gengið dómar eins og hv. þingmanni er fullkunnugt og ég er þeirrar skoðunar að eftir því sem tíminn hefur liðið þá hafi þessi réttur fest sig í sessi í æ ríkari mæli og er grundvöllur þess kerfis sem við höfum um fiskveiðar á Íslandsmiðum. Það er alveg rétt að það er ekki fullvissa. En það er þá ekki á bætandi að setja inn í stjórnarskrána sérstakt ákvæði sem er til þess fallið að auka á óvissuna en ekki eyða henni. Ef menn vildu gera þjóðinni gagn mundu þeir gefa sér nægilegan tíma til þess að skoða þetta ákvæði og koma fram með lausn sem dregur úr óvissunni en eykur hana ekki, eins og allar líkur eru á að verði komi þetta ákvæði til framkvæmda og verði að lögum og verði að stjórnskipun landsins. Hvað mannréttindaákvæðið varðar er þetta alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Þetta hefur einmitt valdið því að menn hafa velt þessu ákvæði sem á að setja inn í stjórnarskrána fyrir sér, sem olli því að hér gengu dómar þar sem menn komust að þeirri niðurstöðu að löggjafarvald hafi verið fært til dómstólanna og er það allt til mikillar umhugsunar. Þess vegna ættum við þingmenn að draga þann lærdóm og læra af þeirri reynslu þegar við sjáum fyrir fram að um er að ræða vafa. Þegar við höfum fyrir fram ábendingar frá lögspekingum um að sumir telji einfaldlega að hugtakið sem við ætlum að setja inn í stjórnarskrá sé merkingarlaust og sé þess vegna hættulegt bara sem slíkt og aðrir sem telja að það hafi merkingu en mikil óvissa sé um réttaráhrifin sem af því mundu hljótast, þá hljótum við að sjálfsögðu að læra af reynslunni, horfast í augu við það að við eigum að gera vel og vanda okkur. Það er ekki þar með sagt að við höfum ekki vandað okkur síðast 

Virðulegi forseti. Mér fannst einmitt í ræðu hv. þingmanns að hann gerði athugasemdir við 1. gr., eins og fram kom, að það byggði á því að það skapaði óvissu en um leið viðurkennir hv. þingmaður að nú sé óvissa, að það hafi verið uppi deilur og að þær verði áfram. Mig langar líka að nefna að einn lagaprófessor sem kom til fundar við okkur, Eiríkur Tómasson, taldi að þetta mundi frekar skýra stöðu eða skýra réttindi útgerðarmanna þegar kemur að auðlindinni, hann taldi það frekar falla í þann farveg. En þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi í ræðu sinni gert kröfu að frumvarpshöfundar og þeir sem þetta mál flytja hefðu svör við öllu sem upp kynni að koma og það yrði að gera þá kröfu til þeirra ákvæða sem hér er verið að leggja til að yrðu sett í stjórnarskrá að aldrei kæmi upp nokkur vafi - hann hældi mjög mannréttindakafla og þeirri vinnu sem fram fór við setningu þess kafla - þá er dálítið athyglisvert að hv. þingmaður viðurkennir að það sé alveg ljóst, sama hvað við gerum, það kunni alltaf að koma upp spurningar. Það kunni alltaf að koma upp deilur og hlutirnir geti verið óljósir og lagasverðið bjarta er ekki alltaf alveg ljóst þegar slíkar deilur koma upp. Mér fannst margt ágætt í ræðu hv. þingmanns en þessi tvö atriði, grundvallarsjónarmið mátti þó greina í ræðunni. Ég verð að segja alveg eins og er að honum hefur ekki gengið vel að takast á við að reyna að útskýra að það sé engin óvissa eða hvað þá að hægt sé að setja ákvæði í stjórnarskrá sem ekki kunni að spretta deilur út af.

Virðulegi forseti. Þetta er einmitt mergurinn málsins. Það er mjög erfitt að standa að lagasetningu þannig að ekki sé óvissa og það er þess vegna sem við höfum alveg sérstakar reglur um hvernig við breytum stjórnarskránni. Það er þess vegna sem menn vanda sig alveg gríðarlega vel. Það er þess vegna sem menn gefa sér mikinn tíma. Hv. þm. Árni M. Mathiesen lýsti því mjög vel í ræðu sinni hvernig að þessu hefði verið staðið hjá ýmsum öðrum þjóðum, í hvaða vinnu menn leggja. Menn hafa vitnað til dæma frá frændþjóðum okkar á Norðurlöndum hvernig menn vinna þessa vinnu. Menn hafa líka fyrir sér dæmi um hvernig við sjálf höfum unnið slíka vinnu og reynt að vanda okkur og gera þetta vel. En núna er ekki hægt að segja það, menn geta ekki horft í augun á þjóðinni og sagt: Við erum að vanda okkur og gera þetta vel. Hér hafa komið fram álit fræðimanna, Eiríks Tómassonar, Davíðs Þórs Björgvinssonar og fleiri sem hafa sent okkur misvísandi skilaboð. Í staðinn fyrir að vinna málið áfram, í staðinn fyrir að halda áfram þessari vinnu og gefa okkur tíma þá er rokið áfram og menn viðurkenna það og segja það alveg blákalt að þeir viti að í þessu sé óvissa. Enn og aftur kemur maður að þeirri spurningu sem snýr að hv. og ágætum þingmönnum Framsóknarflokksins, þ.e. hvernig standi á því að þeir taka ekki upp þá stefnu að segja einfaldlega: Við erum að berjast fyrir stjórnlagaþingi, það á að endurskoða stjórnarskrána og að sjálfsögðu á endurskoða þessi ákvæði eins og önnur. Hvers vegna í ósköpunum að taka þetta ákvæði út með þessum hætti, hafandi þá óvissu sem bæði ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson erum sammála um að er til staðar, sem fræðimenn benda sérstaklega á? Hvers vegna í ósköpunum skyldu menn ekki fara þá leið og því skyldu framsóknarmenn ekki berjast fyrir því hér á hæl og hnakka að það verði þannig? Ég beini orðum mínum sérstaklega til 

Herra forseti. Nú er að taka aftur til máls framsögumaður okkar sjálfstæðismanna úr sérnefnd um stjórnarskrármál, hv. þm. Björn Bjarnason. Í gær var mjög til vansa hvernig framkvæmdarvaldið með forsætisráðherra í broddi fylkingar og fjármálaráðherra, þá tvo sem eru líka flutningsmenn þessa frumvarps, hlýddu ekki kalli þingmanna. Þeir hlýddu ekki kalli okkar héðan úr þinginu um þá einföldu bón, um þá einföldu ósk að hlusta á ræður og athugasemdir í þessu mikilvæga máli. Ég skil svo sem vel að þeir gæfu sér ekki tíma til þess að mæta hingað ef um væri að ræða eitthvert einfalt mál sem ekki væru miklar deilur um. En þeir koma ekki, reyndu ekki einu sinni að mæta í gær og hlusta sérstaklega á ræður þeirra sem eru í nefndinni um stjórnarskrármálið. Nú er hv. þm. Björn Bjarnason að hefja ræðu í annað sinn í þessu máli og ég óska eftir því að fá að vita hvernig forseti sér fyrir sér að þinghaldið þróist. Ég óska eftir því að framsögumenn, ekki eingöngu hv. þm. Birkir J. Jónsson heldur fyrst og síðast flutningsmenn, 1. flutningsmaður málsins, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon mæti í þingsal á öðrum degi umræðna um þetta mikilvæga mál og hlýði og hlusti á ræður og 

Hæstv. forsætisráðherra er í húsinu og hefur trúlega hlustað á ræður þingmanna.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram vildi ég nefna að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa verið hér meira og minna í allan dag. Ekki að það sé aðalatriðið heldur hitt að eftir 1. umr. var málinu vísað til sérnefndar um stjórnarskrána og þar fékk málið mjög vandaða meðferð að mínu mati. Haldnir voru ellefu fundir um málið og bæði formaður og varaformaður sérnefndarinnar sitja hér í salnum og reyna að fylgjast vel með þeirri umræðu sem fer fram og taka þátt í henni eftir bestu getu. Ég tel því að ræðumönnum Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmönnum, sé mikill sómi sýndur með því. Það verður að nefna það að 

Herra forseti. Þegar hér er komið í umræðu um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands þá er hv. frummælandi Sjálfstæðisflokksins, Björn Bjarnason, að fara að halda ræðu um minnihlutaálit sitt. Það má ekki minna vera en að hæstv. ráðherrar  Nú vil ég leggja spurningar fyrir forseta. Hefur verið hringt í alla? Hverjir hafa svarað og hverjir munu koma? Hverju hafa viðkomandi ráðherrar svarað um það hvort þeir ætli að vera hér í þingsal? Því það skiptir máli og sýnir virðingu þeirra 

Herra forseti. Þróunin hefur verið dapurleg hér síðasta sólarhring. Rétt er að minnast þess að við hófum umræðuna síðdegis í gær og framsögumennirnir og flutningsmennirnir hafa ekki verið í þingsalnum, hvorki í dag né í gærkvöldi þegar var farið fram á það. Þess vegna velti ég því fyrir mér þegar þingmenn hér inni og sérstaklega stjórnarflokkanna tala um að efla þurfi virðingu Alþingis og auka vald Alþingis hvort það sé bara í nösunum á þeim, því þeir fylgja ekki eftir einfaldri ósk þingmanna um að flutningsmenn frumvarpsins verði í þingsal og hlusti á ræður. Mér finnst miður ef ekki er heldur hlustað á hæstv. forseta þegar hann fyrir hönd löggjafarvaldsins fer fram á að framkvæmdarvaldið sitji í þingsal á meðan við ræðum stjórnarskrármálið. Mér finnst það miður og finnst þingið hafa sett niður. Ekki bara vegna frumvarpsins sem við 

Herra forseti. Það er nú svo að þetta mál er hér til umræðu í þinginu vegna þess að ákveðnir stjórnmálamenn, ákveðnir hv. alþingismenn og stjórnmálaflokkar telja brýna nauðsyn á að koma málinu hér í gegn. Þeir telja brýna nauðsyn á því að ræða tilteknar breytingar um stjórnarskrána, eða svo skyldi maður halda, að þeim fyndist brýnt að koma þessu í gegn. Þess vegna vekur furðu áhugaleysi þeirra hv. þingmanna sem eru upphafsmenn málsins, höfðu forgöngu um samningu frumvarpsins, settu það í verkefnaskrá ríkisstjórnar sinnar og fluttu svo málið hér á þingi, að þeir skuli þá ekki hafa þann áhuga á málinu sem þeir hafa lagt svona mikla áherslu á. Að þeir skuli ekki mæta hér eða taka þátt í 2. umr. um málið.

Virðulegi forseti. Ég vildi ítreka það sem ég nefndi áðan að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa verið hér meira og minna í dag og hlýtt á umræðuna.  Hitt er líka nauðsynlegt að nefna að jafnvel þó að hv. þingmenn séu að deyja úr áhuga og vilji komast að þá er staðan sú að ef menn skrá sig á mælendaskrá núna er líklegt að þeir komist að á miðvikudaginn. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið mjög gjarnir á að endurtaka það sem áður hefur komið fram, og vel kann að vera að þessi langa mælendaskrá og talsvert um endurtekningar hafi gert það að verkum að hv.  
            

Herra forseti. Ég lít á síðustu orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar sem fyrirheit um þátttöku hans og þá eftir atvikum hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og vonandi fleiri þingmanna stjórnarflokkanna í umræðunni.  Hins vegar verð ég að vekja athygli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar á því, ef hann má vera að, að ráðherrar hafa samkvæmt skýru ákvæði í stjórnarskránni heimild til að koma inn í umræðu hvenær sem þeir vilja. Það er skýrt. Þannig að það er engin fyrirstaða  
            

Forseti hefur gert ráðstafanir til að samband verði haft við alla fjóra flutningsmenn málsins og þeim gerð grein fyrir því að nærveru þeirra er óskað við umræðuna. En jafnframt hefur hann fengið upplýsingar um það að formenn stjórnmálaflokkanna séu að undirbúa þátttöku í umræðum í sjónvarpi sem hefst innan tíðar og kunna að vera bundnir við það. 
            

Herra forseti. Nákvæmlega það sem ég vildi sagt hafa. Að sjálfsögðu á að gera hlé á fundum Alþingis þegar formenn flokkanna eru að fara í sjónvarp. Að sjálfsögðu þurfum við að fá tækifæri til að fylgjast með því sem þar fer fram. Það er bara eðlilegt. En ég vil fagna því, herra forseti, að umræðum frá Alþingi skuli vera sjónvarpað. Að þjóðin skuli sjá og geta fylgst með því þegar verið er að tala um grunngildi samfélagsins sem er stjórnarskráin, að almenningur í landinu sjái núverandi valdhafa ganga jafnsóðalega um stjórnarskrá Íslands. Þeir mæta ekki í þingsal. 

Herra forseti. Ég tel að mun mikilvægara sé að hæstv. fjármálaráðherra komi í þingsalinn og taki þátt í umræðu um eigið frumvarp, sem er frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskrá Íslands, en að hann taki þátt í sjónvarpsþætti.  
             Mér finnst það vera skýr krafa hæstv. forseta að ef hæstv. fjármálaráðherra ætlar ekki að sýna stjórnarskránni og þinginu þá virðingu að vera hér við umræðu um sitt eigið mál þá hljóti hæstv. forseti að slíta fundinum og fresta umræðunni. Ef þessi sjónvarpsþáttur er svona mikilvægur mundi ég halda að við þingmenn ættum að eiga kost á því að fylgjast með honum, ef hann varðar einhverja þjóðarhagsmuni.

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem hefur komið nokkrum sinnum fram áður að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa verið hér í húsinu meira og minna í allan dag. Þegar kallað var eftir viðveru hæstv. fjármálaráðherra í gærkvöldi var hann á opnum borgarafundi á Akureyri  Ég vil vekja athygli hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á því að umræddur sjónvarpsþáttur byrjar ekki fyrr en eftir tvo eða þrjá tíma 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir lítillætið að leyfa okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að halda hér áfram. Ég hygg að það sé einsdæmi í siðuðum löndum að þegar fjallað er um stjórnarskrá lýðveldis í þjóðþingi sjái þeir menn sem gera tillögur til breytinga ekki sóma sinn í því að vera viðstaddir umræðu um eigið mál. Það væri líka sérstakt ef hæstv. ráðherrar væru ekki viðstaddir tillöguflutning um stjórnarskrána ef aðrir stæðu að þeim tillöguflutningi. Þannig að ég óska nú eftir því að hæstv. forseti fresti þessum fundi eða veiti okkur þingmönnum upplýsingar um hvernig gekk að ná í þessa tilteknu ráðherra og hver svörin urðu. Við sættum okkur ekki við þau svör sem hér hafa verið borin á borð heldur viljum við fá svör við því hver viðbrögðin urðu við tilraunum forseta og hvort hann hyggst halda áfram 

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson mun koma til umræðunnar innan tíðar en hinir þrír flutningsmenn málsins eru uppteknir um stund af þeim ástæðum sem áður hefur verið greint frá. Forseti hyggst halda áfram fundinum enn um stund.

Hæstv. forseti. Ég sakna þess að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skuli ganga úr salnum. En það hlýtur að fjölga hér í salnum vegna þess að mér heyrist aðdáendur og skjólstæðingar Vinstri grænna vera komnir á Austurvöll til að berja bumbur sínar. Þannig að það hlýtur að draga að sér þingmenn þess stjórnmálaflokks. En aðeins vegna þess sem fram kom hjá hv. þingmanni um einræður okkar sjálfstæðismanna vil ég minna á það að auðvitað er mikil breyting hér í þinginu frá því þegar hv. þingmenn Vinstri grænna töluðu hér klukkutímum saman. Það voru einræður, hver þingmaður talaði klukkutímum saman. Það var talað um hjörl. Klukkutíma eftir klukkutíma þurftum við að hlusta á þá, en í dag er sú breyting orðin á 

Hæstv. forseti. Af því að hv. 1. þm. Norðvest. minnti á að vinstri grænir voru mjög öflugir í stjórnarandstöðu 

Þetta er stjórnarskráin.

En þeir leika sama leik 

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf litið svo á að við værum hér á Alþingi til að fara yfir og ræða löggjöf, fara yfir forsendur og hlýða á rök með og á móti, vinna síðan í nefndum, kalla til umsagnaraðila og ræða málin síðan aftur á milli umræðna. Hér er ekkert óeðlilegt á ferðinni og ég er alveg sammála hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að það voru gerðar miklar og mikilvægar breytingar á þingsköpum sem auðvelda okkur þetta starf. Ég vísa því algjörlega á bug að hér sé uppi eitthvert málþóf, við erum að ræða breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ef gerð er athugasemd við það að við þingmenn bregðumst við gjörsamlega glórulausum tillögum um breytingar á stjórnarskránni, hverjir eiga þá að gera það?

Forseti hefur heyrt athugasemdir þingmanna en hyggst freista þess að halda umræðunni áfram enn um stund og meta málið að lokinni næstu ræðu. Forsvarsmenn málsins úr nefnd eru við umræðuna  
            

Virðulegi forseti. Ég skil vel að virðulegi forseti líti þannig á að huldufólk standi að þessu máli hér í þingsalnum og tali þess vegna eins og hér sé fullt af fólki inni sem við sjáum ekki. Það er náttúrlega mjög sannfærandi að það séu huldumenn sem vilji standa að þessu frumvarpi og það sé þannig að enginn vilji kannast við að vera hér. 

Forseti hefur gert ráðstafanir til að biðja formann og varaformann sérnefndar að koma inn í salinn.

Ég þakka fyrir. Ég tel það mjög ámælisvert að flutningsmenn þessa frumvarps kjósi frekar að láta sminka sig fyrir sjónvarpsþátt en að sitja hér og hlusta á umræðurnar. Ég tel það lið í þeirri niðurlægingu sem Alþingi er sýnt með því að flytja þetta frumvarp, að flutningsmennirnir hagi málflutningi eða skyldi okkur til að haga málflutningi þannig að þeir séu ekki viðstaddir. Við sjálfstæðismenn höfum hvað eftir annað lagt til, virðulegi forseti, að umræðum á þinginu yrði hagað á annan veg, að ekki yrði staðið þannig að málum að stjórnarskrármálið væri hér á dagskrá heldur yrðu tekin á dagskrá önnur mál sem við teljum brýnni. En hver hefur staðið gegn því? Það er hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, flutningsmenn þessa frumvarps sem hafa staðið gegn því að farið yrði að óskum okkar um það hvernig dagskránni yrði hagað. Síðan þegar umræðurnar fara fram og þau eru búin að taka dagskrána, þessir virðulegu hæstv. ráðherrar, og Alþingi í raun og veru í gíslingu með þessum aðferðum sínum er kosið að vera frekar hjá sminkdömum í sjónvarpsforsal en að sitja hér í þingsalnum. Þetta er alveg dæmalaus framkoma og ég er undrandi á því að hæstv. forseti skuli láta þetta ganga yfir okkur í þingsalnum, að hann skuli ekki verða við þeirri sanngjörnu ósk að gera hlé á fundinum meðan svo stendur á að það er augljóst að flutningsmennirnir sem hafa gefið fyrirmæli um að dagskránni yrði hagað á þennan veg, sjá ekki sóma sinn í því að vera hér viðstaddir. Ég ítreka þær spurningar sem hér hafa komið fram til hæstv. forseta, hvort virkilega sé ekki unnt að verða við þeirri ósk okkar að meðan flutningsmennirnir eru greinilega þannig bundnir við störf að þeir geti ekki verið hér þurfum við að vera hér og tala og flytja þetta mál. Ég skora á hæstv. forseta að gera hlé eða slíta fundinum og boða til nýs fundar þegar ljóst verður hvort flutningsmenn málsins geta verið viðstaddir. Ég óska eftir að vita það áður en ég hef að flytja mál mitt hvernig forseti ætlar að bregðast við þeim tilmælum sem hér hafa komið fram.

Forseti ítrekar það sem hann hefur áður sagt, hann hyggst freista þess að halda umræðunni áfram og meta málið að nýju að lokinni þeirri ræðu sem nú stendur yfir.

Þetta er mjög ósanngjarn úrskurður virðulegs forseta og gengur þvert á það sem eðlilegt er þegar mál af þessu tagi eru til umræðu. En úrskurðurinn er að sjálfsögðu í samræmi við annað sem hefur verið tíðkað hér við meðferð þessa máls. Það er ekki farið að neinum ábendingum okkar sjálfstæðismanna og það er verið að bola þessu máli hér í gegn án þess að virtar séu neinar óskir eða tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem þarf að hafa uppi þegar verið er að ræða stjórnarskrá. Þess vegna kýs ég, virðulegi forseti, að hefja ræðu mína á því að lesa upp varnaðarorð frá starfandi umboðsmanni Alþingis, Róberti R. Spanó, sem birtist í Tímariti lögfræðinga sem var að koma út. Starfandi umboðsmaður Alþingis er ritstjóri þess tímarits og hann skrifar ritstjórnargrein sem heitir „Réttarríki á umrótatímum“. Í ritstjórnargreininni segir, með leyfi forseta: „Á Íslandi eru nú uppi erfiðar aðstæður sem kalla á skjót viðbrögð stjórnmálamanna og krefjast ákvarðana um mikilvæga hagsmuni almennings í landinu. Við þessar aðstæður finnst kannski einhverjum, gjarnan stjórnmálamönnum, að lögfræðingar ættu að hafa sig hæga og leyfa valdhöfum í landinu að vinna starf sitt án sífelldra áréttinga um fyrirmæli laga og mikilvægi þess að stjórnvöld fylgi þeim í hvívetna. Við þessar sérstöku aðstæður finnst þeim ef til vill freistandi að láta lönd og leið þær lagareglur sem kunna að tefja fyrir eða jafnvel reisa skorður við þeim lausnum sem hentugastar þykja hverju sinni. En réttarríkið er aldrei mikilvægara en við aðstæður eins og þær sem við búum við hér á landi nú um stundir. Þeir sem telja að réttlætanlegt sé eins og sakir standa að virða að vettugi grundvallarreglur réttarríkisins vanmeta siðferðilegt mikilvægi þess sem grundvöll að stjórnskipulaginu. Hér skiptir öllu að gera sér grein fyrir því að sú ákvörðun valdhafa að láta sér í léttu rúmi liggja fyrirmæli laga í ákveðnu tilfelli grefur ekki aðeins undan því einstaka lagaákvæði sem um ræðir hverju sinni heldur stefnir í hættu þeim veigamiklu hagsmunum sem réttarríkinu er ætlað að tryggja. Slík háttsemi gefur þannig til kynna að stjórnvöld telji sig, öfugt við hinn almenna þjóðfélagsþegn, hafa vald til þess að meta hverju sinni hvort tilefni sé til að fara að lögum eða ekki. Þannig svipta stjórnvöld borgarana þeirri vissu að lögin verði haldin og geri þeim um leið ókleift að sjá fyrir ákvarðanir stjórnvalda með því að kynna sér gildandi rétt í landinu. Þessu eðli réttarríkisins er nánar lýst með eftirfarandi hætti í athyglisverðri grein Hafsteins Þórs Haukssonar: „Beitti hnífurinn - Um réttarríkishugmynd Josephs Razs“, sem birtist á síðum þessa heftis tímaritsins: „Fylgispekt við réttarríkið er nauðsynleg forsenda þess að stjórnvöld komi fram við borgarana sem sjálfstæða og sjálfráða einstaklinga. Kröfur réttarríkisins eru reistar á þeirri forsendu að einstaklingarnir séu færir um að skilja reglur og skipuleggja líf sitt út frá þeim. Brot gegn meginreglum réttarríkisins leiða til óvissu borgaranna um réttarstöðu sína og gera þeim ókleift að skipuleggja athafnir sínar. Og það sem verra er, slík brot geta einnig leitt til þess að lögmætar væntingar fólks til laga og réttar bresta. Með öðrum orðum; fótunum er kippt undan fólki þegar afleiðingar gerða þess eru ekki þær sem vænta mátti af gildandi lögum og rétti.“ Það er því ekki í samræmi við grundvallarreglur réttarríkisins að sífellt sé leitað sérlausna fyrir núverandi aðstæður með breytingum á lögum sem víkja frá þeim almennu reglum sem gilt hafa hér á landi; reglum sem giltu á þeim tíma þegar atvik gerðust. Í kjölfar hruns íslensks fjármálakerfis glímir almenningur á Íslandi því miður nú við ótta og óvissu um framtíðina. Slíkt samfélag þarf síst á því að halda að grafið sé undan þeim verðmætum sem réttarríkið stendur vörð um. Réttarríkið er mikilvægt á tímum góðæris og hagsældar. En það skal áréttað að það er enn mikilvægara fyrir velferð íslensku þjóðarinnar til lengri tíma að grundvallarreglur þess séu virtar á umrótatímum.“ Undir þetta skrifar Róbert R. Spanó, starfandi umboðsmaður Alþingis. Það er einmitt þetta sem kjarni málsins snýst um og við ræðum hér og ætlum að ræða eins lengi og ekki verður orðið við þeim óskum okkar að virða grunnreglur réttarríkisins. Og að það verði orðið við þeim óskum okkar að standa ekki þannig að breytingu stjórnarskrárinnar - hér fjallar starfandi umboðsmaður Alþingis um almennar lagareglur, ef hann hefði vitað þegar hann skrifaði þessa forustugrein sína í Tímarit lögfræðinga að staðið yrði að breytingum á stjórnarskránni með þeim hætti sem við erum að fjalla hér um veit ég ekki hvaða orð hann hefði notað eða í hvaða menn hann hefði vitnað til að árétta nauðsyn þess að ekki sé vegið að rótum réttaröryggis og réttarríkisins og notaðar, eins og hann segir, að það sé ekki í samræmi við grundvallarreglur réttarríkisins að sífellt sé leitað sérlausna fyrir núverandi aðstæður. Það sem yfir okkur er predikað hér lon og don af talsmönnum þessa máls er að nú þurfi að leita sérlausna, ekki við lagasetningu heldur við gerð stjórnarskrárinnar. Það er vegið að grundvellinum og réttarörygginu að því er sjálfa stjórnarskrána varðar og nú er sagt að sérlausnir þurfi til þess, þvert á það sem hér segir í þessari ritgerð og þessum leiðara eftir starfandi umboðsmann Alþingis. Alþingi á eftir að ræða skýrslu umboðsmanns Alþingis og Alþingi hefur jafnan litið þannig á að því beri að standa sérstakan vörð um sjónarmið sem koma fram í skýrslu umboðsmanns Alþingis. Við sem höfum starfað sem ráðherrar höfum tekið þátt í umræðum um þetta mál, við getum haft okkar skoðanir varðandi einstök úrlausnarefni sem koma á borð umboðsmanns Alþingis en allir vita að álit hans vegur þungt þegar fjallað er um framkvæmd innan stjórnsýslunnar. Þegar starfandi umboðsmaður Alþingis skrifar þar að auki sem ritstjóri Tímarits lögfræðinga á þennan veg og beinir þeim tilmælum til stjórnmálamanna að vera ekki að, ég segi misnota það ástand sem nú er í þjóðfélaginu til að koma með einhverjar sérlausnir sem standast kannski ekki tímans tönn, eru sérlausnir og illa unnar og hroðvirknislega unnar oft og tíðum, þá eru það varnaðarorð sem ber að hafa í huga. Eitt er að grípa til lagasetningarvaldsins vegna almennra laga með slíkt í huga, það er þó hægt að draga það til baka með annarri lagasetningu en að breyta stjórnarskránni í nafni sérlausna og búa til einhverjar forsendur sem standast alls ekki þegar nánar er að gáð er forkastanlegt. Og að haga síðan meðferð málsins þannig á þingi, virðulegi forseti, eins og virðulegur forseti hefur úrskurðað hér, að okkur sé skylt að ræða málið þótt flutningsmennirnir sjálfir séu bundnir við að láta snyrta sig áður en þeir fara í sjónvarpsþátt. Við eigum að sæta því með úrskurði forseta að það sé viðunandi. Ef ég hefði dagskrárvald yfir hæstv. forsætisráðherra hefði ég viljað að hún væri núna í Strassborg á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins að gæta hagsmuna íslenska ríkisins og íslensku þjóðarinnar, að hún nýtti þann vettvang til að halda fram málstað okkar gegn ofríki Breta. Ef ég ætti að forgangsraða á dagskrá forsætisráðherra mundi ég hvorki vera að búa mig undir sjónvarpsþátt né - ég hefði skilið og fagnað því ef hún væri ekki hér ef hún væri í Strassborg að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar. En svo er ekki, hún er að búa sig undir sjónvarpsþátt þegar við ræðum hér þetta mál og gefur sér ekki tíma til að vera hér. Hún stjórnar þinginu á þann veg að okkur er skylt að ræða þetta mál hér þegar hún veit að hún þarf að vera að búa sig undir sjónvarpsþátt, hæstv. forsætisráðherra. Hvaða vinnubrögð eru þetta? Síðan þeir menn sem hafa hér drottnunarvald yfir hæstv. forseta Alþingis - eins og komið hefur fram hefur hann hvað eftir annað sagt úr sínu forsetasæti að hann ráði þessu máli ekki, það séu einhverjir aðrir sem ráða þessu. Þeir sem ráða því hvernig dagskránni er háttað kjósa síðan að vera - okkur er sagt að þeir hafi verið á borgarafundum á Akureyri eða þeir hafi verið hér og þar þegar verið er að ræða um stjórnarskrána. Nú eru þeir að bíða eftir að koma snyrtilegir fram í sjónvarpsþætti. Og við eigum að standa hér og ræða stjórnarskrá.

Gæti verið …


             Ef formaður sérnefndarinnar veit betur en að þeir séu að búa sig undir að fara í sjónvarpsþáttinn og láta snyrta sitt nef er hægt að koma því á framfæri hér í andsvari. Ég gef mér það, miðað við orð hæstv. forseta, að svo sé og eins og ég segi hefði ég kosið að forsætisráðherra væri ekki hér á landinu, væri frekar að gæta hagsmuna þjóðarinnar á leiðtogafundi NATO til að halda fram málstað okkar með þeim hætti. Það hefði ég skilið en ég skil ekki að ekki sé þá hægt að sitja hér í þingsalnum og hlusta á þessar umræður og taka þátt í þeim og hlusta m.a. á þessi varnaðarorð frá starfandi umboðsmanni Alþingis. Ég veit ekki til þess að hæstv. forsætisráðherra eða aðrir flutningsmenn þessara mála leggi sig almennt eitthvað eftir því að lesa það sem lögfræðingar benda á, sem eru þó sérfróðir á þessu sviði. Þess vegna verður að nota tækifærið, þegar menn flytja hér ræður, til að benda þessum ágætu flutningsmönnum á það sem fræðimenn á þessu sviði segja og þær ábendingar sem fram koma. Það er það sem við sjálfstæðismenn höfum verið að gera og veitir ekki af og er engin vanþörf á. Ég ætla líka að lesa hér annan leiðara, eftir mann sem hefur átt sæti í stjórnarskrárnefndum og hefur komið að því að fjalla um stjórnarskrána í mörg ár. Hann er nú ritstjóri Fréttablaðsins, sérstakur áhugamaður um m.a. aðild Íslands að Evrópusambandinu eins og hv. formaður sérnefndar um stjórnarskrármál og fleiri sem standa að þessu frumvarpi um breytingar á stjórnarskránni. Eins og allir þingmenn eru sammála um þarf að breyta stjórnarskránni til að Ísland komist inn í Evrópusambandið. Hins vegar eru færð rök fyrir því, í grein sem Helgi Áss Grétarsson, sérfræðingur í auðlindamálum, hefur skrifað í Fréttablaðið hinn 13. mars, að þetta auðlindaákvæði í frumvarpi fjórmenninganna geri Íslendingum erfiðara fyrir að gerast aðili að Evrópusambandinu. Ég leyfi mér að lesa úr greininni, með leyfi hæstv. forseta: „Að áliti margra lögspekinga þarf að breyta stjórnarskránni svo að Ísland geti gengið í Evrópusambandið. Þetta byggir fyrst og fremst á því að við inngöngu í ESB yrði óhjákvæmilega umfangsmikið framsal ríkisvalds sem mundi brjóta í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvalds. Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp um breytingar á stjórnarskránni en engar tillögur eru lagðar fram í frumvarpinu sem veita heimildir til framsals ríkisvalds eða önnur frávik frá 2. gr. stjórnarskrárinnar. Fyrsta málsgrein 1. gr. téðs frumvarps“ - sem stendur enn þótt 1. gr. hafi verið breytt af meiri hlutanum - „til breytinga á stjórnarskrá er svohljóðandi: „Náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru þjóðareign. Ríkið fer með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og hefur eftirlit með nýtingu þeirra í umboði þjóðarinnar eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.“ Sé litið til ummæla í greinargerð með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga þá má ætla að fyrri málsliðurinn kveði m.a. á um að ríkinu sé fenginn eignarréttur á þeim náttúruauðlindum sem enginn annar lögaðili eða einstaklingur hefur sannað eignarrétt sinn á. Um síðari málsliðinn er í greinargerð m.a. fullyrt að hann feli í sér sambærilegar heimildir ríkisvalds og almennt leiði af fullveldisrétti ríkja.“ Síðan er getið um, og það er núna komið inn í 1. mgr., að „náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi“. Síðan segir lögfræðingurinn og sérfræðingurinn í auðlindarétti, með leyfi forseta: „Frumvarpstillagan um auðlindaákvæði í stjórnarskrá hlýtur að vera bundin þeim forsendum að allar náttúruauðlindir séu eignarhæfar í sjálfu sér og að fiskveiðiréttindi í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu séu ekki háð einkaeignarrétti. Séu þessar forsendur réttar, sem hér er engin afstaða tekin til, þá hljóta orðin „ríkið fer með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt“ í 1. gr. auðlindaákvæðisins að hafa þýðingu í skilningi eignarréttar, þ.e. ríkið öðlast þær heimildir sem felast í þjóðareignarhugtakinu. Framanrakin ummæli í greinargerð, sem gefa til kynna að eingöngu sé um fullveldisrétt ríkisins að ræða, víkja vart texta ákvæðisins til hliðar. Geri Ísland aðildarsamning við ESB eru verulegar líkur á að engar varanlegar undanþágur fáist frá hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu sambandsins. Standist forsendur þær sem liggja til grundvallar auðlindaákvæðinu hefði innganga Íslands í ESB væntanlega í för með sér að íslenska ríkið hefði ekki „forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt“ fiskveiðiauðlindarinnar á Íslandsmiðum. Verði auðlindaákvæðið að lögum mun innganga Íslands í ESB vera brot á ákvæðinu. Sú framtíðarsýn er málefnaleg að Ísland eigi að ganga í ESB. Í stað þess að breyta stjórnarskránni í þá veru að engar lagalegar tálmanir séu því í vegi er nú lagt til að bætt verði ákvæði í stjórnarskrá sem geri slíka inngöngu að öllum líkindum torsóttari. Þetta eru merkileg tíðindi, ekki síst ef miðað er við þjóðfélagsumræðuna síðustu missiri um aðild Íslands að ESB.“ Þetta er mat Helga Áss Grétarssonar, sérfræðings í auðlindarétti. Hann telur sem sagt að með því að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir, og er lagt fram af fólki sem í hinu orðinu segist ætla að ganga í Evrópusambandið og stuðla að því, sé verið að búa til nýja þröskulda, gera þetta erfiðara  „Talsmenn ríkisstjórnarinnar segja að stjórnarskrárbreytingar þær sem nú er verið að gera séu svar við ákalli fólksins, fyrir fólkið og fólksins vegna. Að því leyti hafa þeir rétt fyrir sér að skoðanakannanir gefa til kynna að meiri hluti kjósenda sé þeim fylgjandi. Á hinn bóginn liggur fyrir að meiri hluti allra þeirra sérfræðinga sem stjórnarskrárnefnd þingsins hefur kallað til varar við því flaustri sem ríkisstjórnin hefur á breytingunum. Sumir vilja ekki segja álit sitt vegna óvandaðra vinnubragða. Aðrir benda á hættuna sem fylgir óskýrum stjórnarskrárákvæðum. Loks eru þeir sem leggja áherslu á að reyna eigi til þrautar að ná víðtækri samstöðu þegar sjálf stjórnarskráin á í hlut. Umræðan á Alþingi snýst ekki um málefnaleg rök og gagnrök af því tagi sem lesa má í umsögnum um stjórnarskrárfrumvarpið. Hún fer alfarið eftir forskriftarbók lýðskrumsins: Við erum með fólkinu. Þeir sem ekki eru sammála okkur eru á móti fólkinu. Röksemdafærslur lýðskrumsins hafa orðið ofan á. Stjórnarandstaðan hefur orðið undir í þeirri orðræðu.“ Það er rétt, virðulegi forseti, af því að við erum ekki með þessa lýðskrumsumræðu um þetta mál eins og hér hefur verið höfð í frammi. Síðan heldur ritstjórinn áfram, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur ákveðið að fresta kosningu til stjórnlagaþings um eitt ár. Ljóst er að kjósa þarf til Alþingis um leið og ný stjórnarskrá hefur verið samþykkt. Með þessari frestun á stjórnlagaþinginu hefur ríkisstjórnin tryggt að hún getur setið einu ári lengur en áformað var. Á síðustu stundu er þannig verið að fresta því um að minnsta kosti eitt ár að fólkið fái stjórnarbót og rétt til að kjósa eftir nýjum stjórnarskipunarreglum. 
             Sá háttur að umsagnir séu veittar um lagafrumvörp er í þágu fólksins. Hann er málefnaleg vörn þess gegn ofríki framkvæmdarvaldsins. Hefði ríkisstjórnin hlustað á þær athugasemdir sem Alþingi hafa borist er eins víst að ná hefði mátt sátt um bæði vandaðri og skjótvirkari framgang stjórnarskrárbreytinga en raun verður á. Málamiðlun hefði falist í því að ákveða nú að stjórnarskrárbreytingar tækju gildi með samþykki þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Alþingi fengi þá allan næsta vetur til að ljúka vandaðri endurskoðun sem síðan yrði borin undir þjóðaratkvæði samhliða sveitarstjórnarkosningum strax næsta vor. Í beinu framhaldi af því fengi þjóðin að kjósa fulltrúa á löggjafarsamkomuna á grundvelli nýrra stjórnarskrárákvæða og eftir atvikum að kjósa framkvæmdarvaldið beint í sérstökum kosningum. Vönduð vinnubrögð hefðu tryggt fólkinu þegar á næsta ári nýja stjórnarskrá og valdhafa með umboð á nýjum grundvelli. Málefnaleg sjónarmið hafa nú vikið fyrir textabók lýðskrumsins í þessu mikilvæga máli. Mesta athygli vekur þó“ - og þarna kemur, hæstv. forseti, punkturinn sem snertir Evrópusambandið og það mikla stefnumál formanns sérnefndarinnar og annarra að ganga í Evrópusambandið. Og þá segir þessi málsvari aðildar Íslands að Evrópusambandinu, sem Þorsteinn Pálsson er - „að ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan hafa með öllu útilokað að setja ákvæði í stjórnarskrána sem heimilar aðild að Evrópusambandinu. Þvert á móti hefur verið bent á að auðlindaákvæðið geti verið þrándur í götu aðildar. Allra alvarlegast er að með frestun á kosningu stjórnlagaþings er um leið verið að fresta að heimildarákvæði um aðild komist í stjórnarskrá. Augljóst er að umboð Alþingis til stjórnarskrárbreytinga fellur niður þar til bráðabirgðaákvæðið um stjórnlagaþing verður óvirkt með starfslokum þess. Alvöruleysi stjórnmálaumræðunnar lýsir sér best í því að þingmenn Samfylkingarinnar telja nú brýnast að ljúka störfum Alþingis með stjórnarskrárleikfléttum sem viðhalda aðildarbanni næsta kjörtímabil. Er þetta í þágu fólksins?“ Þarna kemur annar ritstjóri, maður sem hefur setið lengi í stjórnarskrárnefndum, og tekið þátt í að endurskoða stjórnarskrána, er yfirlýstur stuðningsmaður þess að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hann gagnrýnir vinnubrögðin, jafnvel með fastari hætti en starfandi umboðsmaður Alþingis í leiðaranum í Tímariti lögfræðinga. Hann segir um leið að það fólk sem er að tala um það hér lon og don að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið reisi nýjar girðingar og geri það torveldara að breyta stjórnarskránni þannig að það verði erfiðara eftir en áður. Þetta eru vinnubrögðin. Það er full ástæða til að benda á það sem hér segir í leiðaranum, að þetta er fyrst og fremst lýðskrum. Það er ekkert annað en lýðskrum þegar talað er um að sumir séu betri vinir fólksins en aðrir, þegar um stjórnarskrána er að ræða er það helbert lýðskrum. Svo er málið vaxið og eins og ég flutti hér ræðu um í gær tel ég að þetta lýðskrum birtist m.a. í niðurlægingu Alþingis, það á að ýta Alþingi til hliðar, Alþingi á að stíga til hliðar svo einhverjir aðrir geti tekið við af því og ráðskast með það vald sem nú er í höndum Alþingis. Virðulegi forseti. Einn af frambjóðendum Framsóknarflokksins er nýr maður sem ekki situr á Alþingi og er, ef ég veit rétt, efsti maður á lista flokksins í Norðvesturkjördæmi. Hann skrifar á vefsíðu sína pistil undir heitinu: „Þolinmæði framsóknarmanna“. Þar segir, með leyfi forseta: „Þolinmæði okkar framsóknarmanna virðast engin takmörk sett. Við lofuðum að verja ríkisstjórn falli gegn því að gripið yrði til ráðstafana til bjargar heimilum og fyrirtækjum. Á því hefur staðið en við verjum enn ríkisstjórnina. Þessi ákvörðun Framsóknarflokksins varð til þess að boðað var til kosninga eins og krafist hafði verið. Því má segja að kosningarnar séu í boði Framsóknarflokksins. Það veit hins vegar ekki á gott fyrir mögulegt samstarf að stjórnarflokkarnir skuli líta svo á að þeim hafi verið færðir stjórnartaumarnir til að reka kosningabaráttu á kostnað almennings í stað þess að grípa til aðgerða. Óvinsælar aðgerðir eru slegnar af og látið að því liggja að verið sé að leita annarra lausna en meðan ríkir óvissa. Fremstur í flokki hefur farið núverandi heilbrigðisráðherra. Hvar eru tillögurnar? Hvar eru lausnirnar fyrir heimili og fyrirtæki? Hvar er skjaldborgin um heimilin? Þolinmæði getur þrotið,“ segir þessi frambjóðandi Framsóknarflokksins. Svo sitjum við hér og stöndum og það er Framsóknarflokkurinn sem krefst þess, líklega af hæstv. forsætisráðherra, að málum sé hagað með þeim hætti að þessi mál komast ekki á dagskrá. Við fáum ekki tækifæri til að ræða þessi mál af því að formaður sérnefndar um stjórnarskrármál, framsóknarleiðtogi hér í þinginu, krefst þess að þau séu rædd hér frekar en hin brýnu hagsmunamál sem standa fólkinu og fyrirtækjunum næst. Svo lesum við það að þolinmæði framsóknarmanna sé á þrotum. Ég hélt að Framsóknarflokkurinn gæti ekki klofnað, ég hélt að hann væri orðinn svo lítill að hann gæti ekki klofnað,  Þetta eru alveg dæmalaus vinnubrögð, að við séum sett í þessa stöðu. Þolinmæði fleiri en framsóknarmanna er á þrotum. Þótt þeir séu fáir eru þeir að þessu leyti dæmigerðir fyrir miklu stærri hóp fólks. Þolinmæði fólks er á þrotum yfir þessum vinnubrögðum og yfir því aðgerðaleysi sem hér er fylgt af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar um það er að ræða að huga að og bjarga heimilum og fyrirtækjum eins og þessi frambjóðandi Framsóknarflokksins segir. Virðulegi forseti. Ég hef farið að óskum virðulegs forseta um það að flytja ræðu mína hér við þessar sérkennilegu aðstæður. Ég vil ljúka ræðu minni með því að skora á hæstv. forseta að gera nú hlé á þessum fundi, slíta fundinum, og gefa mönnum færi á því að ræða þetta mál þegar flutningsmenn þess eru viðstaddir. Ég tel að ég hafi komið til móts við óskir forseta með því að ganga ekki héðan úr ræðustól þegar hann úrskurðaði á þann veg að ég þyrfti að flytja ræðu mína við þessar sérkennilegu aðstæður. Ég mælist til þess að virðulegur forseti komi til móts við sjónarmið mín og slíti þessum fundi núna fyrst flutningsmenn málsins geta ekki verið hér á þessum stað.

Forseti vill þakka þingmanninum fyrir að hafa flutt ræðu sína og orðið við ósk forseta um það. Forseti hyggst gefa næsta ræðumanni orðið en gera síðan matarhlé að þeirri ræðu lokinni og ráðgast um framhaldið, þ.e. hvenær þingfundur hefst að nýju.

Ég vildi koma með vinsamlega ábendingu til forseta Alþingis vegna þess að ég tel að mjög athyglisverðar upplýsingar hafi komið fram í ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar þegar hann vék að ritstjórnargrein í Tímariti lögfræðinga sem er eftir umboðsmann Alþingis. Umboðsmaður Alþingis leggur þar mikla áherslu á að við þessar aðstæður sé ekki vegið að grunnreglum réttarríkisins. Vægi orða umboðsmanns Alþingis í þeim efnum er mjög mikið. Mér finnst að forseti Alþingis ætti að taka mið af þeim. Ég mundi því vilja skjóta því að forseta þingsins að hann láti boða til fundar hjá formönnum þingflokka og að hann íhugi það að á þann fund yrði umboðsmaður Alþingis kallaður til þess að fara örlítið nánar yfir þetta mál og grundvöll þessarar 

Forseti tekur þetta til athugunar.

Herra forseti. Umræður um frumvarp til breytinga á stjórnarskránni hafa allt frá því að málið var lagt fram og rætt við 1. umr. verið mjög mikil sorgarsaga. Þegar hér stóð 1. umr. málsins þann 10. og 11. mars var nákvæmlega eins umhorfs í salnum og nú, engir flutningsmenn frumvarpsins sáu sér þá fært að fylgja málinu úr hlaði þótt þar hafi verið um að ræða 1. umr., almennt áhugaleysi hjá minnihlutaríkisstjórninni um þessa miklu lýðræðisbót sem sama fólk eyðir óskaplega miklum tíma og orðagjálfri í í útvarpi og sjónvarpi og raunar alls staðar annars staðar en hér. Það virðist vera ásetningur þeirra sem að þessu máli standa að alla umræðu sem er til þess fallin að afla sér vinsælda skuli menn stunda en ekki hér vegna þess að það gæti verið að þá þyrftu menn að mæta öðrum með aðrar skoðanir og þyrftu jafnvel að færa rök fyrir skoðunum sínum. Ég túlka það sem svo að það sé ekki það sem stuðningsmenn minnihlutaríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins vilja gera. Mér finnst þetta mjög dapurlegt. Ég fletti því upp að gamni mínu í morgun hvernig hefði verið umhorfs á mælendaskrá þegar 1. umr. var og enginn fulltrúi Vinstri grænna tók til máls við 1. umr., enginn fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs hafði þá áhuga á því að ræða þetta mál. Raunar kom hv. þm. Atli Gíslason inn í umræðuna í gær, reifaði stuttlega sjónarmið sín, en ekki er hægt að segja að mikið hafi farið fyrir ræðum og skoðanaskiptum á milli manna hér í þingsalnum út af þessu máli. Það er líka áhugavert að skoða umræðurnar sem urðu um frumvarp framsóknarmanna um stjórnlagaþing sem voru hér 17. febrúar sl. þar sem sú umræða var borin uppi af þingmönnum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Þannig var nú það. Nákvæmlega það sama var uppi á teningnum þá, þeir sem standa að minnihlutaríkisstjórninni höfðu heldur ekki áhuga á því að ræða þetta frumvarp um breyting á stjórnarskipunarlögunum sem framsóknarmenn lögðu þá til um stjórnlagaþing. Þetta er náttúrlega alveg til háborinnar skammar, það verður bara að segja alveg eins og er. Nú kemur í ljós að umræður eru að hefjast í sjónvarpssal og menn eru að undirbúa sig fyrir það. Ég ætla rétt að vona að okkur verði ekki boðið upp á það, þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að ég held að það sé gott að segja það bara hreint út að væntanlega verða það bara þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem verða hér í salnum að ræða málið. Ætli það sé þá ekki þannig að við verðum höfð hér í umræðunni og getum ekki einu sinni fylgst með þeirri umræðu sem fer fram á milli formanna flokkanna. Ég býst við því að forseti, sá sanngjarni forseti sem situr á forsetastól núna, gæti þess að svo verði ekki. Maður spyr sig að því við þessar aðstæður þegar menn - vegna þess að ég held að menn hafi ekki hugsað það eða að menn tali ekkert um það hér til hvers stjórnarskráin er. Það er ekki bara það að stjórnarskráin sé þetta mikilvæga plagg, þetta grunnplagg í íslensku samfélagi og í réttarskipulagi hverrar þjóðar, hún er til þess að passa upp á réttindi borgaranna. Hún er til þess að gæta grundvallarmannréttinda. Hún er til þess að gæta þess að ríkið fari að réttum reglum og skynsamlega gagnvart þeim sem búa í landinu. Hún er öryggisventill, hún er í raun og veru allt það sem við sem búum hér þurfum að halda í og hún á ekki að gjalda fyrir það að menn eru að deila í pólitík. Hana á ekki að nota til að hefna sín á einum stjórnmálaflokki, stjórnarskráin ber ekki ábyrgð á Sjálfstæðisflokknum. Stjórnarskráin ber ekki heldur ábyrgð á þessu minnihlutafólki hér. Stjórnarskráin er plaggið okkar allra. Mér fannst því dálítið áhugavert að lesa í nefndaráliti meiri hlutans nú að stjórnarskrá lýðveldisins, sem mun koma út úr stjórnlagaþinginu, mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar, virðulegur forseti. Út úr stjórnarskránni sem verður til á stjórnlagaþinginu kemur stjórnarskrá handa allri þjóðinni. Hver hefur sagt að nú sé í gildi stjórnarskrá sem sé ekki stjórnarskrá allra Íslendinga? Svona mega menn bara ekki tala, það er rangt að tala svona og er ekki til þess fallið að ýta undir það mál sem hér er til umræðu. Nokkuð er um það rætt í nefndarálitinu - ég ætla stuttlega að grípa inn í það í upphafi, hvað varðar stjórnlagaþingið, kem svo aftur að því síðar í ræðu minni. Ég ætla að vitna hér í nefndarálitið þar sem fjallað er um stjórnlagaþing, með leyfi forseta: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Það er margt mjög sérkennilegt sem kemur fram í þessum orðum. Til dæmis er nánast látið liggja að því að þetta sé einhvern veginn allt öðruvísi á Alþingi, að það sé ekki svo á Alþingi að aðkoma almennings sé tryggð, að það séu ekki opnir fundir á Alþingi, að það sé ekki auðvelt að senda inn umsagnir þegar allt þetta, herra forseti, er náttúrlega ekki rétt. Það er einmitt þannig á þinginu að það er talað hér í opinni málstofu, þessu er öllu sjónvarpað, auðvelt að senda umsagnir og nú hefur forsætisnefnd gengist fyrir opnum fundum í nefndum. Allt er þetta mjög opið og skilvirkt en það verður víst þannig á þessu stjórnlagaþingi að það virðist eiga að verða enn þá opnara og skilvirkara án þess að nokkuð sé hægt að sjá að svo verði. Mér finnst vera pínulítill blekkingartónn í þessu. Síðan kemur þetta með að það þurfi að tryggja fulltrúa landsbyggðar og kynja. Auðvitað er það rétt að það er ágætt að hafa þverskurð af þjóðinni þegar um löggjafarsamkundu er að ræða. En hverjir eru það sem eiga að sitja á stjórnlagaþinginu? Af hverju telja menn að það sé nauðsynlegt að setja stjórnlagaþing? Ef maður reynir að gera sér grein fyrir þeim röksemdum sem gætu legið að baki því að nota stjórnlagaþing til að breyta stjórnarskránni hefði maður haldið að tilgangurinn væri sá að á þetta þing veldust þeir sem hefðu sérstakt vit á stjórnarskipunarlögum. Ef menn eru sammála því að þetta þing hafi það hlutverk með höndum að einbeita sér að breytingum á stjórnarskránni er afar vandséð að í því tilviki eigi sjónarmið landsbyggðar og kynja endilega að eiga við umfram eitthvað annað. Það þyrfti fyrst og fremst að vera efni frumvarpsins sem út úr kemur sem máli skiptir. Svo er líka önnur hugmynd sem kviknar þegar maður veltir stjórnlagaþinginu fyrir sér og ég vil taka fram, eins og ég gerði í 1. umr., að mér finnst þetta mjög áhugaverð hugmynd. Mér finnst það mjög áhugaverð hugmynd að ræða hvort hægt sé að breyta stjórnarskránni með einhverjum öðrum hætti en við höfum gert og stjórnlagaþing gæti verið athyglisverður kostur á margan hátt. Það hefur bara enginn haft tækifæri til að íhuga þann kost. Þetta hefur ekki verið rætt í stofnunum samfélagsins. Þetta hefur afskaplega lítið verið rætt á vettvangi lögfræðinga og þeirra sem hafa vit á stjórnskipunarrétti. Þetta ber mjög brátt að. Eins og sagði áðan þá var frumvarp framsóknarmanna rætt hérna 17. febrúar og má segja sem svo að þá fyrst hafi umræðan um stjórnlagaþingið hafist. Og nú, 4. apríl, er verið að sannfæra okkur um að við eigum hreinlega að ganga frá málinu. En hvað er það sem segir okkur að á þessu stjórnlagaþingi verði betri mæting í þingsali en hér, herra forseti? Því það vill svo til að Alþingi Íslendinga er líka stjórnlagaþingssamkunda. Ef marka má áhuga hv. þingmanna á að ræða stjórnarskrána í þingsal - þótt það fari töluvert mikið fyrir því annars staðar - þá spyr maður sig að því hvort það verði endilega svo að áhuginn á stjórnlagaþinginu verði þannig að þar verði alltaf þéttskipaðir bekkir. Ég sé það ekki endilega fyrir mér að svo verði. Ég skil í raun og veru ekki alveg muninn á þessu, hvað þetta varðar. Það hefur verið rætt um það um langa hríð á vettvangi lögfræðinnar og á vettvangi réttarheimspekinnar og margra þeirra sem hafa áhuga á því hvernig stjórnarskránni eigi að breyta og hvernig eigi að endurskoða hana, að ástæða sé til að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það er enginn maður hérna inni sem er ekki sammála því að það þurfi að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Ef við næðum samkomulagi um að breyta henni núna, t.d. í vor, þá væri strax eftir örfáar vikur hægt að fara í það að setja af stað vinnu með allar aðrar breytingar sem menn mundu vilja gera á stjórnarskránni og síðan í kjölfarið fara með það fyrir þjóðina. Ég sé fyrir mér einn ákveðinn vanda við að samþykkja breytingu á stjórnarskrá í einu lagi. Segjum sem svo að við værum á stjórnlagaþingi og ákveðið frumvarp væri komið fram. Það gæti þess vegna hafa orðið einhver málamiðlun hér í þingsölum þannig að Alþingi væri ekki haft svona út á túni heldur fengi að hafa einhverja aðkomu að þessu stjórnlagaþingi. Segjum að við værum búin að komast að þeirri niðurstöðu að það væri ekki boðlegt að stjórnlagaþingið hefði um þetta einvald heldur ætti að nýta Alþingi Íslendinga sem hefur frá 930, náttúrlega ekki í heilu lagi, en hefur frá stofnun og meðan það hefur starfað verið talið fullgott til þess að breyta stjórnarskránni. Segjum að þetta hafi allt saman gengið eftir og fyrir liggi stjórnarskrá íslenska lýðveldisins sem ætti að bera undir kosningabæra menn í landinu. Það geta verið einstök atriði í þessu heila frumvarpi sem menn hafa afskaplega skiptar skoðanir um. Þarna eru t.d. mikilvægir mannréttindakaflar. Þarna getur orðið gríðarlegur ágreiningur um hvernig er farið með þrískiptinguna. Það hafa verið uppi áform um það að kjósa framkvæmdarvaldið beint. Menn hafa skoðun á ýmsum hlutum varðandi kirkjuna. Eigum við að vera með þjóðkirkju? Hvað með forsetann? Hvað eigum við að gera út af auðlindunum? Vilja menn setja inn ákvæði, eins og voru í upphaflegu frumvarpi, út af sjálfbærri þróun og slíkum hlutum? Það getur vel verið að það komi fram heilt frumvarp, sem sagt ný tillaga að stjórnarskrá og þá þarf að bera hana upp í heilu lagi. Það þarf að bera hana upp til þjóðarinnar í heilu lagi. Mér finnst það verulegur galli að einstakir kaflar eða einstakir þættir stjórnarskrárinnar séu ekki settir í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að hún sé endurskoðuð koll af kolli. Ég hefði miklu frekar viljað sjá að menn gerðu breytingar á þrískiptingunni og leggðu það undir þjóðaratkvæði. Þá kæmi auðlindaákvæðið, þjóðareign á auðlindum og það yrði borið undir þjóðina hvort hún samþykkti það eða synjaði. Það væri ákvæði um ýmis mannréttindaákvæði. Þau yrðu borin undir til samþykkis eða synjunar. En ekki þannig að þetta kæmi allt í heilu lagi vegna þess að ef stjórnarskráin yrði felld í þjóðaratkvæði þá gæti hún verið felld af svo mörgum ástæðum. Það gætu verið svo margir þættir í frumvarpinu sem yllu því að hún yrði felld. Það er ekkert sem kemur fram í þessu frumvarpi eða nefndaráliti eða neinum gögnum, hvergi í gögnum nefndarinnar og nú tek ég fram að ég sat ekki í nefndinni en ég hef hins vegar hlustað á umræðurnar, en þessu máli hefur eiginlega ekkert verið hreyft í umræðunum, þ.e. hvernig eigi að bera stjórnarskrána upp. Ég hef heldur ekki heyrt nein sjónarmið um það af hálfu flutningsmanna meirihlutaálitsins eða annarra, um það að menn hafi velt fyrir sér hvernig ætti að bera hana upp.  
             En þetta er samt sjónarmið sem mér finnst að væri mjög mikils virði að ræða. Þetta er atriði sem getur skipt verulegu máli í því hvernig með þetta plagg fer. Og þetta segi ég alveg án tillits til þess hvers konar stofnun eða fyrirbæri það er sem mun ljúka samningsgerð á stjórnarskránni. Það liggur alveg fyrir í mínum huga, og það hef ég sagt margoft áður að þar deili ég skoðunum með öðrum sjálfstæðismönnum og mörgum öðrum trúi ég, að það væri náttúrlega miklu betra að það væri Alþingi sem endanlega gengi frá tillögu að breytingu á stjórnarskránni. Og að stjórnlagaþingið verði ráðgefandi eða með einhverjum hætti gæti hugsanlega verið þar til ráðgjafar hvernig sem úr því yrði leyst og síðan yrði það Alþingi sem kæmi og það væri forseti Alþingis sem bæri málið upp á þinginu til samþykktar eða synjunar og síðan í kjölfarið færi það í þjóðaratkvæði. Mér finnst þetta bara dæmi um að við eigum eftir að vinna í þessu. Þetta er bara dæmi um hluti sem við eigum eftir að hugsa vegna þess að hraðinn hefur verið mjög mikill á málinu. Líka vegna þess að það eru önnur mál sem hvíla á þingmönnum, mikilvæg mál sem hvíla á þingmönnum, þá finnst mér eðlilegt að menn sýni stjórnarskránni þá lágmarksvirðingu að þetta mál fái tíma til að þroskast og þetta sé skoðað til lengri tíma. Nú hefur þetta mál verið í umræðu á Alþingi frá 17. febrúar 2009 og nú er komin þriðja útgáfan af stjórnlagaþingi. Fyrst kom frumvarp framsóknarmanna þar sem mjög langt var gengið í því að taka vald Alþingis til hliðar og færa það algerlega í hendur á stjórnlagaþingi og raunar var það þannig í því frumvarpi að aðkoma Alþingis var faktískt engin. Hluti af því var að þar var gert ráð fyrir að 63 þingmenn væru starfandi á þeirri samkundu og því fyrirsjáanlegt að við yrðum með gríðarlega marga þingmenn starfandi á ákveðnu tímabili. Þessu var breytt þegar frumvarp til breytinga á stjórnarskipunarlögum var lagt fram á ný eftir töluverða vinnu á vettvangi forsætisráðuneytisins, eftir því mér skilst, þar sem til voru kallaðir sérfræðingar á sviðinu og búið er að breyta töluvert af þeirri útgáfu af stjórnlagaþingi. Það var komin einhvers konar aðkoma Alþingis, takmörkuð mjög en það var a.m.k. farið að nefna Alþingi á nafn. Það var búið að koma Alþingi inn fyrir dyrnar þannig að væntanlega yrði hægt að halda áfram að ræða það í nefndinni. Í stjórnarskrárnefndinni voru menn greinilega á þeirri skoðun að það væri allt í lagi að hleypa Alþingi pínulítið lengra. Framsóknarmenn eru því komnir með þriðju útgáfuna af stjórnlagaþingi og það er óhætt að segja að það hafi töluvert breyst. Ég segi að það hafi breyst mjög til batnaðar og það er að þroskast og það þarf að þroskast meira. Það þarf að fá að þroskast betur og við þurfum að ræða þessi mál betur. Við þurfum að tala betur saman um hvernig eigi að gera þetta. Númer eitt, tvö og þrjú eigum við að gæta að virðingu Alþingis, þeirrar löggjafarsamkundu og sem við höfum unnið heit að. Við eigum alltaf að gæta virðingar Alþingis. Því þótt margt hafi farið úrskeiðis hér í landi megum við ekki að láta það bitna á þeim sem síst skyldi. En framsóknarmennirnir hafa greinilega áttað sig á því að það væri allt í lagi að hleypa Alþingi að borðinu. Ég vonast til þess að framsóknarmennirnir sem hafa hlustað nokkuð á umræðurnar, sérstaklega hefur hv. þm. Birkir J. Jónsson verið hér nokkuð sem einn af flutningsmönnum og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, formaður stjórnarskrárnefndar, hefur einnig hlustað á umræðurnar, að þau heyri þau sjónarmið sem hér hafa komið fram varðandi stjórnlagaþingið og líti ekki svo á að gagnrýni á stjórnlagaþingið sé einungis gagnrýni á Framsóknarflokkinn eins og hefur látið nærri, að það mætti ekki anda á þetta stjórnlagaþing því þá væri verið að gera lítið úr Framsóknarflokknum og drepa hann og þetta yrði svo erfitt hjá Framsóknarflokknum í kosningum o.s.frv. Þetta er bara tómur misskilningur. Það er ástæða til þess þótt menn hafi fengið einhverja hugmynd einhvers staðar að átta sig á því að hér sitja 63 þingmenn sem allir eiga að eiga það sameiginlegt að bera stjórnarskrána fyrir brjósti. Það er allt í lagi fyrir framsóknarmenn að reyna að komast að samkomulagi við aðra þá sem eru á þessu þingi jafnvel þótt þeir séu í stjórnarandstöðu. Það er ekkert athugavert fyrir Framsóknarflokkinn, það er allt í lagi. Svo ég reyni nú að höfða til þeirra betri vitundar. En ég átta mig samt ekki á því hvernig þetta frumvarp er í raun og veru byggt upp. Af hverju er það svo að það eru efnislegar breytingar á stjórnarskránni um leið og stjórnlagaþingið er lagt til? Ég trúi ekki að það sé vegna þess að menn hafi haldið að stjórnlagaþingið næði ekki fram að ganga og þess vegna væri öruggara að hafa efnislegar greinar með. En það dugar ekki til. Það er búið að liggja fyrir langan tíma að flokkar á Alþingi eru sammála um breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Menn er sammála að þörf sé á að breyta henni. Þess vegna hefði ég haldið að það væri í sjálfu sér nóg núna að láta það duga að breyta henni. Við munum hvernig núverandi 79. gr. hljómar, með leyfi forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki […] skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki [Alþingi] ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög.“ Hér er látið í það skína að hægt sé að halda sérstakt auka-Alþingi til að breyta stjórnarskránni, 79. gr. geymir í sér ákveðinn stjórnlagavinkil. En auðvitað erum við sammála um að þetta er allt of þungt í vöfum, það er alveg rétt. Margar breytingar á stjórnarskránni hafa verið vel gerðar, sérstaklega árið 1995 þegar gerð var gríðarlega mikilvæg breyting á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Það var mjög vel unnin vinna, mjög vel gert og það voru tekin ákvæði sem skipta miklu fyrir stjórnarskrána, sem leggja áherslu á hversu mikið mannréttindaplagg stjórnarskráin er. En þess vegna og ekki síst þess vegna skiptir svo miklu máli að farið sé með gát í breytingar á henni. Ég hef ekki almennilega áttað mig á því hvað það er sem menn eru sammála um að breyta, þ.e. að menn séu sammála um að það þurfti að breyta öllu í stjórnarskránni. Ég held því t.d. fram að mannréttindakaflinn sé vel skrifaður og mjög nýtilegur til lengri tíma. Ég held að þeir þættir sem hafa keyrt fram þessa miklu sókn framsóknarmanna á stjórnlagaþingi séu kannski fyrst og fremst til að svara kalli um einhvers konar breytingar, einhvers konar kollvörpun vegna þess að við lentum inni í þessum óskaplega ólgusjó. Ég geri ekki lítið úr því. Ég geri ekki lítið úr því að menn hafi misst fótfestuna á margan hátt og menn vilji þá gera upp við allt og alla. En það hjálpar okkur ekkert, ofan á þá kreppu sem við erum í að bjóða upp á stjórnlagakreppu. Það er ekkert betra að fara af stað með breytingar á stjórnarskránni án þess að vita í hverju breytingarnar eiga að felast. Og í þeim atriðum sem fram koma í frumvarpinu eru leiðbeiningar um hvað eigi að gerast á þessu stjórnlagaþingi afar rýrar. Það er mjög rýr kafli. Við þingmenn höfum ekki komið okkur saman um það, ef af þessu yrði og við ættum að fara að greiða atkvæði um þetta, hvað það er sem við viljum fá út úr stjórnlagaþinginu annað en „eitthvað annað“. Þá vil ég bara benda á að það er svo margt í stjórnarskránni sem er í fínu lagi. Þá komum við aftur að því hvernig við ætlum að velja inn á stjórnlagaþing. Og einnig að því sem ég sagði áðan, að ef menn eru farnir að velta fyrir sér að það eigi að endurspegla Alþingi, endurspegla kjördæmaskipan, eins og kemur fram í nefndarálitinu, þar sem fram kemur að gæta þurfi að landsbyggðarsjónarmiðum og ýmsu öðru og hlutfalli á milli, eða speglun af Alþingi réttara sagt - ég leiðrétti mig, þetta var ónákvæmt orðalag - þá held ég að við séum pínulítið að ruglast í því að þetta þing hefur svo sérstakt hlutverk. Svo sérstakt, afmarkað hlutverk. Það á ekki að fjalla um þau mál sem almennt eru í umræðunni. Það á að fjalla um grundvallarlöggjöf landsins og til þess þurfum við fólk sem getur gert það. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi og hef greint frá henni að í sjálfu sér sé æskilegt að Alþingi Íslendinga hafi hjá sér eða undir sér einhvern veginn til hliðar einhvers konar ráðgjafarhóp sem hefur það sérstaka verkefni að skoða stjórnarskrána sem kemur síðan aftur inn í þingið til meðferðar. Ég held að mjög gott sé að þetta verði lítill hópur, þetta á að vera fámennur hópur sérfræðinga. Hér er mikið talað og mönnum þótti mjög mikilvægt að gera breytingar í vetur - þótt þær hafi verið annars eðlis, ætla ég samt að nefna þær - og fannst að gott væri að hafa peningastefnunefnd til að gæta að peningastefnunni í landinu og vera vakandi yfir henni. Þá er ekkert vitlaust að við sjáum fyrir okkur einhvers konar réttarfarsnefnd á vegum þingsins sem velti fyrir sér því hvernig eigi að fara með breytingar á stjórnarskránni. Þetta er bara eitt innlegg inn í þá umræðu sem hér er, bara til að benda á að svo margir afkimar eru í þessu máli sem við höfum ekki velt nógu mikið fyrir okkur. Ég geri bara þá kröfu til okkar þingmanna að við séum svo vel heima í málinu og höfum velt því það mikið fyrir okkur að við getum með góðri samvisku látið frá okkur eitthvert frumvarp handa þjóðinni til að kjósa um. Berlega kemur fram í umsögnum um málið að menn höfðu miklar áhyggjur af því. Það er kannski einkum tvennt sem menn höfðu áhyggjur af, í fyrsta lagi hvað umsagnarfresturinn var stuttur. Mönnum þótti erfitt að þurfa að svara erfiðum spurningum og veita umsögn um stjórnarskrána á örfáum dögum og það ber að taka undir það að ekki er hlaupið að því að skila vandaðri umsögn um frumvarp til stjórnarskipunarlaga á örstuttum tíma og það finnst mér slæmt. Í öðru lagi kom fram í umsögnunum að óráð væri að breyta stjórnarskránni án þess að um það hafi farið fram almenn umræða í samfélaginu. Fræðasamfélagið á sviði lögfræði fylgir ekki með í þessari umræðu núna. Það er ágætisumsögn hér frá Ragnhildi Helgadóttur, prófessor í Háskólanum í Reykjavík, sem hefur sérhæft sig í stjórnarskipunarrétti, þar sem hún fer að mínu mati mjög vel yfir þennan vanda sem við blasir. Ég ætla að vitna í hana, með leyfi forseta: „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. Vegna þessa eðlis stjórnarskráa breytast þær oft hægt, eru gjarnan gamlar í ríkjum með gamla lýðræðishefð og breytingar á þeim eru tiltölulega sjaldgæfar. Á grundvelli alls þessa er það skoðun mín að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá.“ Síðan segir Ragnhildur Helgadóttir áfram um 2. gr. frumvarpsins - ég skal taka það fram og kannski aðeins koma því að núna að frumvarpið er nokkuð mikið breytt frá því að það var sent út til umsagnar. Stjórnarskrárnefndin hefur gert töluverðar breytingar á því og má segja að allt varðandi Árósasamninginn hafi verið fellt út úr 1. gr. Breytingar hafa verið gerðar á  Fram kemur hér út af 4. gr. vegna stjórnlagaþingsins, með leyfi forseta: „Tillaga frumvarpsins um stjórnlagaþing er skynsamleg út frá því sjónarmiði að á Íslandi hefur aldrei farið fram sú umræða um stjórnarskrána, sem menn telja hollt þjóðum að fara í gegnum og sem stefnt var að því að yrði farið í gegnum fljótlega eftir lýðveldisstofnun. Það er hins vegar eindregin skoðun mín, að stjórnarskráin hafi virkað vel á lýðveldistímanum. Vissulega á ýmis gagnrýni - þar á meðal á óljósa stöðu forseta og á stöðu Alþingis - rétt á sér en bæði eru ýmis þeirra atriða nýtilkomin og svo eru þau ekki endilega grundvallaratriði. Breyting á því hvort ráðherrar sitji á þingi (sem má breyta án stjórnarskrárbreytingar) eða hvort skuli standa í stjórnarskrá að forseti geri þjóðréttarsamninga, þegar það er í reynd ráðherra, eru síst meiri grundvallaratriði heldur en það þegar mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var endurskoðaður í heild sinni. Það er eindregin skoðun mín að það eigi að breyta ákveðnum hlutum stjórnarskrárinnar; fyrst og fremst ákvæðunum um forseta Íslands og hugsanlega ákvæðum um tengsl Alþingis og framkvæmdarvalds. En ég mótmæli því að það sé þörf á heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar efnis hennar vegna. Flestir eru sammála um að þó margt kunni að hafa brugðist undanfarin ár þá sé stjórnarskráin ekki eitt af því. Það kann vel að vera að það sé rétt sé að setja á fót stjórnlagaþing til þess að nú fari í gang áðurnefnd umræða um stjórnarskrána. En það hlýtur þá að byggja á því að menn vilji fá umræðuna fram, ekki vegna þess að stjórnarskráin hafi brugðist. Með því að setja í gang heildarendurskoðun má reikna með að markmiðið um umræðu um stjórnarskrána náist, en á móti mun væntanlega tapast eitthvað af hefðinni og hefðbundnu helginni sem á henni hvílir. Sömuleiðis þarf þá að velta því fyrir sér hvernig eigi að útfæra stjórnlagaþingsleiðina þannig að umræðan verði sem víðtækust og best.“ Ragnhildur bendir enn fremur á nokkur atriði sem þarf að hugsa betur, með leyfi forseta; „Í fyrsta lagi bendi ég á hlutverk þingsins. Það er spurning hversu heppilegt það er að fá 41 kjörnum fulltrúa í hendur það verkefni að skrifa nýja stjórnarskrá án þess að þeir beri á því nokkra ábyrgð, lagalega eða pólitíska.“ Hér finnst mér Ragnhildur Helgadóttir koma að mjög mikilvægu atriði. Mér finnst það mjög mikið athugunarefni og vona að það sé eitt af því sem komi út úr þessum umræðum hér um stjórnarskrárbreytinguna. Er heppilegt að Alþingi láti stjórnarskrárvald sitt af hendi til annars þings sem sendir það svo til þjóðarinnar en ber enga sérstaka lagalega eða pólitíska ábyrgð á því, nema svona einsskiptisábyrgð. Pólitíska ábyrgðin er nefnilega mjög mikilvæg líka þegar um stjórnarskipunarlögin er að ræða. Síðan segir Ragnhildur í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Í öðru lagi vísa ég til orðalags 1. mgr. ákvæðisins um að „byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda.“ Ákveði stjórnlagaþingfulltrúar að hunsa þessi tilmæli og fái tillaga þeirra hljómgrunn í þjóðaratkvæðagreiðslu skipta þessi ummæli í ákvæðinu engu. Þessu ákvæði verður breytt eða það fellt út með nákvæmlega sama hætti og öðrum ákvæðum stjórnarskrárinnar.“ Nú á ég ekki von á því að þetta sé aktúelt vandamál, ég á ekki von á því að þeir fulltrúar sem veljist á stjórnlagaþingið muni ýta til hliðar þeim sjónarmiðum sem við höfum öll verið sammála um. Áhyggjur mínar beinast ekki að því. Þær beinast miklu frekar að því að leiðbeiningar handa stjórnlagaþingi séu skýrar og ef við kæmumst að þeirri niðurstöðu að stjórnlagaþing ætti að vera ráðgefandi, ef við kæmumst að þeirri niðurstöðu að lítill hópur manna, til þess að gera, hefði það verkefni að koma með tillögur til Alþingis að nýrri stjórnarskrá væri ekkert óeðlilegt að þingið hefði ákveðnar skoðanir á því hvað ætti að vera grundvallarsjónarmið sem ekki mætti hvika frá. Þar vil ég meina að menn yrðu að gæta að mannréttindakaflanum og ákveðnum hlutum í honum. Þriðja atriðið, hæstv. forseti, sem mig langaði að nefna úr umsögn Ragnhildar Helgadóttur er það hvernig við eigum að meðhöndla samspil stjórnlagaþingsins og Alþingis. Ég held að það sé akkúrat þetta atriði sem hvað mestum deilum hefur valdið meðal þingmanna, hvernig á að meðhöndla sambandið á milli stjórnlagaþings og Alþingis. Hvar eru skilin á milli? Hversu langt viljum við ganga í því að setja stjórnarskrárvaldið og annað? Ragnhildur Helgadóttir segir um þetta atriði: „Ein þeirra breytinga sem minnst er á í greinargerð snýr að því að styrkja stöðu Alþingis. Það er hins vegar athugunarefni hvort það verði til frambúðar til þess að styrkja þingið að taka frá því hlutverkið sem stjórnarskrárgjafi - jafnvel þó aðeins sé um þetta tilvik heildarendurskoðunar að ræða. Þessi vandi gæti orðið alvarlegur ef það er opinbert að það stjórnarskrárfrumvarp sem lagt verður fyrir þjóðina af stjórnlagaþinginu nýtur ekki stuðnings þingsins. Samráðsferlið, sem gert er ráð fyrir í 4. gr., bætir nokkuð úr, en ég hefði kosið að sjá hlutverk Alþingis enn stærra.“ Við þessu hefur að ákveðnu leyti verið brugðist í breytingartillögu stjórnarskrárnefndarinnar en engu að síður stendur þetta eftir: Erum við að styrkja þingið eða draga úr völdum þess? Hvaða atriði voru það sem við þingmenn sjálfir sem vorum hér innan dyra gagnrýndum hvað mest í haust þegar hrunið varð? Við gagnrýndum, og það átti bæði við um þá sem voru í stjórn og stjórnarandstöðu, að þingið hefði ekki nógu mikil tök á því að komast inn í málið. Við gagnrýndum skipulag þingsins og samspil við framkvæmdarvaldið því það kom mjög berlega í ljós að það þarf að styrkja þingið. Um þetta held ég að allir í þessum sal séu sammála, allir, að þingið hafi með einhverjum hætti orðið eftir eða aldrei hafi verið nógu skýrt með það farið og það þurfi að laga. Þá er spurningin: Af hverju reynum við ekki að breyta því hér á þinginu? Af hverju reynum við þingmenn ekki sjálfir að takast á við það vandamál? Af hverju ákváðum við að setja það í hendurnar á stjórnlagaþinginu vegna þess að það mætti líka segja að þetta sé eins konar „alibí“ fyrir okkur að þurfa ekkert að taka á málinu. Ég held að jafnvel þótt þingið muni gefa umsögn um þetta stjórnlagaþing, ef þetta frumvarp nær fram að ganga - sem ég vona ekki - sé það samt ekki sú umræða sem maður hefði viljað sjá og í raun og veru það sem við eigum að vera að gera hér á þinginu vegna þess að náttúrlega er alveg ljóst að það er grundvallarverkefni Alþingis Íslendinga að standa að stjórnarskránni. Það komu náttúrlega fjölmargar umsagnir, ég ætla ekkert að fara neitt ítarlega ofan í þær, þær eru aðgengilegar á vef þingsins og margar mjög fróðlegar. Margar umsagnirnar snúa að auðlindaákvæðinu sem hefur verið mikið bitbein hér um langa hríð. Ég veit að skiptar skoðanir eru um þetta mál víða en ég ætla að segja fyrir mig að ég held að málið sé ekki þannig að ekki sé hægt að ná samkomulagi um það. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sjálfur þegar lagt fram ákveðna leið í því og árið 2007 kom fram frumvarp þar sem flutningsmennirnir tveir voru sjálfstæðismaður og framsóknarmaður. Þetta hefur verið mikið rætt á vettvangi Sjálfstæðisflokksins og ég held ekki að þetta sé slíkt bitbein að ekki sé hægt að ná samkomulagi um það. En það er greinilegt að ákvæði 1. gr. hvílir mjög mikið á umsagnaraðilum og þær málsgreinar sem nú hafa verið felldar út úr frumvarpinu hvíldu mjög mikið á þeim og ekki er ástæða til að orðlengja um það hér. Það eru hins vegar færri sem taka til svara vegna stjórnlagaþingsins, að hluta til vegna þess að færri umsagnaraðilar komu að því og að hluta til vegna þess að það er ekki heiglum hent að svara og gefa ítarlega umsögn um stjórnlagaþing á örfáum dögum og varla hægt að bjóða upp á það. Laganefnd Lögmannafélags Íslands tekur á því í umsögn sinni og þetta er ekki í fyrsta skipti í vetur - og það á líka við tíð fyrri ríkisstjórnar og ég ætla ekki að gera lítið úr því - sem laganefnd Lögmannafélags Íslands sendir hörð bréf til þingsins um það hvernig farið er með breytingar á lögum. Grein Róberts R. Spanós sem hv. þm. Björn Bjarnason las upp úr hér áðan er afar mikilvæg þegar horft er til þess hvaða hættur geta orðið þegar lögum er breytt hratt. Löggjafarvaldið og samspil þess og réttaröryggis er nokkuð sem þarf að fara gætilega með. Laganefndin hefur ítrekað í vetur, alveg frá því í haust, gagnrýnt mjög harkalega að Alþingi hleypi breytingum á mikilvægri löggjöf mjög hratt í gegn. Ég ætla að lokum rétt aðeins að grípa niður í umsögn laganefndarinnar, með leyfi forseta: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá.“ Síðan segir í niðurlaginu: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Þetta finnst mér rödd sem er mikilvægt að á sé hlustað hér á landi. Það er nokkuð sem kom mér dálítið á óvart þegar ég las nefndarálitið og breytingartillögurnar og mig langar og hefði áhuga á að fá skýringar á. Nú hefur verið tekin sú ákvörðun, að mér skilst og sýnist á þessu, að stjórnlagaþing eigi ekki að taka til starfa fyrr en um mitt ár 2010. Ef það er sjónarmið nefndarmanna að ekki sé þörf á því að stjórnlagaþingið taki til starfa fyrr en eftir sveitarstjórnarkosningar árið 2010 skil ég ekki af hverju liggur svona mikið á að ákveða það núna. Ég skil það bara ekki. Þá sé ég engin rök með því að þetta stjórnlagaþing eigi að vera ásteytingarsteinn hér ef menn í nefndinni eru sammála um að það komi ekki til fyrr en árið 2010.

Herra forseti. Aðeins vegna síðustu orða og spurningar hv. þingmanns, það háttaði svo til að ég sat fund í stjórnlaganefnd fyrir hv. þm. Atla Gíslason þegar einmitt þetta atriði var til umræðu, hvers vegna meiri hluti nefndarinnar gerir þá tillögu að stjórnlagaþing taki ekki til starfa fyrr en 17. júní 2010. Fyrir því eru í rauninni tvær ástæður, annars vegar sú að eðlilegt sé, líka kostnaðarins vegna, að kjósa til stjórnlagaþings um leið og gengið verður til sveitarstjórnarkosninga á næsta ári. Það þykir einfaldara og ódýrara og það er rétt að það komi fram að fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga sem komu fyrir nefndina og ræddu þetta gerðu fyrir sitt leyti ekki athugasemdir við að slík kosning færi fram samhliða sveitarstjórnarkosningum. Hin röksemdin með þessu er í rauninni sú að með breytingartillögunum er styttur starfstími stjórnlagaþingsins niður í eitt ár. Gert er ráð fyrir að það skili af sér á einu ári í stað lengri tíma áður. Þar með er í rauninni ekki verið að flýta niðurstöðum vinnunnar, heldur er gefið betra tóm til undirbúnings því að gert er ráð fyrir því að settur verði lagarammi bæði um stjórnlagaþingið sem slíkt og um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem slíka og líka samkvæmt 3. gr. Þetta gefur færi á vandaðri undirbúningi en frestar ekki áformuðum lokum stjórnlagaþings sem upphaflega var talað um.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að koma með þessar upplýsingar inn í umræðuna. Kostnaðurinn við upphaflegt stjórnlagaþing var svo gígantískur að það var ekki nokkur leið fyrir flutningsmenn að koma fram með frumvarpið í óbreyttum búningi með 2,1 milljarðs kostnaði við stjórnlagaþing.  Ég skil þessi efnahagslegu rök, ég skil að menn hafi reynt að skera niður kostnað. Ég skil að það geti verið betra umhorfs í þjóðfélaginu 2010 en fyrst að menn vilja undirbúa málið betur - sem er gott - eftir að það hefur verið samþykkt í þinginu skil ég ekki af hverju ekki má geyma þetta mál fram yfir kosningar til að Alþingi geti rætt betur um það hvernig stjórnlagaþinginu eigi að vera háttað ef menn vilja fara þá leið. Það verður að segjast eins og er að við erum að fara alveg rosalega köld inn í þessa umræðu, flest okkar ef ekki öll, um stjórnarskrána núna. Þegar menn hafa hérna gígantískar áhyggjur af efnahag þjóðarinnar erum við að fara mjög bratt inn í það að breyta stjórnarskránni. Ég verð að segja fyrir mig að ég hefði haldið að með því að breyta 79. gr. núna gæfum við nýju Alþingi frítt spil til að breyta því sem það kýs í stjórnarskránni og setja beint í þjóðaratkvæði. Í raun og veru held ég að menn átti sig ekki á því hversu spennandi leið það er að breyta 79. gr. og láta þar við sitja. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa veitt þetta andsvar. Það er meira en margir hafa gert í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að við sjálfstæðismenn höfum bæði í gær og í dag gert tillögur til forseta um að mál nr. 3–7 á dagskrá yrðu tekin til umræðu á undan stjórnarskipunarlögum, þ.e. að gert yrði hlé á umræðum um stjórnarskipunarlög til að koma að þeim brýnu málum sem eru þar næst á eftir og varða með skýrum og augljósum hætti hagsmuni atvinnulífsins og heimilanna í landinu. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að undir þetta sjónarmið var tekið fyrir stundu í sjónvarpsþætti með leiðtogum stjórnmálaflokkanna. Þar heyrði ég ekki betur en að hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, legði áherslu á að þau mál sem eru á dagskrá yrðu tekin fyrir og afgreidd í þinginu. Ég gat ekki skilið orð hans með öðrum hætti en svo að hann 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni, það er algerlega nauðsynlegt að fresta þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, ekki vegna þess að ekki sé ástæða til að ræða það frumvarp sem er til meðferðar, heldur vegna þess að brýn mál liggja fyrir og eru á dagskrá sem ég tel að við þurfum að láta ganga fyrir. Það blasti algerlega við í sjónvarpinu í kvöld þegar stjórnmálaforingjar ræddu saman að úrræðaleysi forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar er þvílíkt að þingið verður að koma til skjalanna, afgreiða þessi mál og koma í veg fyrir að frekari skaði verði af úrræðaleysi og stjórnleysi á Íslandi. Þess vegna hvet ég hæstv. forseta til að hlusta á þær ábendingar að við snúum okkur að því að ræða atvinnumál og uppbyggingarmál og frestum um sinn umræðunni um það mikilvæga mál sem stjórnarskipun landsins er.

Forseti hefur hlustað á hv. þingmenn og athugasemdir þeirra. Enn eru fjölmargir á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um atvinnumálin, að forseti fresti því máli sem við ræðum núna og er á dagskrá og ræði frekar mál nr. 7 sem er um álverið í Helguvík. Þá geta menn líka komið inn á fleiri álver. Á Alþingi eru 63 þingmenn. Þeir eru á stjórnlagaþingi og menn hafa lagt mikla áherslu á að þetta væri stjórnlagaþing og það væri mjög nauðsynlegt að setja á laggirnar stjórnlagaþing og það væri mjög virðingarvert og allt slíkt. Þetta fólk tekur síðan ekki þátt í umræðunni, ekki nema þingmenn Sjálfstæðisflokksins að mestu leyti. Ég sakna þess að þeir þingmenn sem ekki hafa tekið þátt í umræðunni og ekki eru á mælendaskrá taki þátt í umræðunni á stjórnlagaþinginu sem við erum stödd á akkúrat núna.

Hæstv. forseti. Það er rík ástæða til að hvetja hæstv. forseta aftur til að taka tillit til ábendinga sem hér hafa komið fram um að fresta umræðu um dagskrármálið, ekki síst vegna þess að flutningsmenn þessa frumvarps hafa ekki komið í umræðuna og eru ekki einu sinni í húsinu, að ég fæ best séð. Fyrir utan það tel ég nær að ræða það mál sem varðar atvinnuuppbygginguna í landinu og kallað er eftir alls staðar að úr þjóðfélaginu. Þess vegna hvet ég hæstv. forseta til að hlusta á þetta og fara yfir málið með forustumönnum þingflokkanna á þann veg að þessari umræðu 

Forseti hefur hlýtt á þær umræður sem hér hafa farið fram um fundarstjórn forseta. Enn eru mjög margir á mælendaskrá og enn eru mörg brýn mál sem þarf að ræða og því telur forseti rétt að halda umræðunni nokkuð áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi taka undir með þeim félögum mínum sem hér töluðu undir liðnum fundarstjórn forseta þar sem þeir hvöttu til að atvinnumálin yrðu sett á dagskrá hið fyrsta. Ég tel að það sé í rauninni einsýnt að við þurfum að fara í þau mál. Ég held að það sem fram kom í þessum sjónvarpsþætti, sem ég missti nú reyndar sjálf af, gæti verið fyrirboði góðra tíðinda, þ.e. að minnihlutastjórnin sé að sjá að sér varðandi þessi mál. Við vonum það besta alla vega. Við ræðum hér frumvarp ríkisstjórnarinnar til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins. Hún mælir annars vegar fyrir um reglur er fjalla um vald handhafa ríkisvalds, þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Ég ber mikla virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og ég er afar sorgmædd yfir því virðingarleysi sem henni er sýnd af minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, að ekki sé minnst á Framsóknarflokkinn sem ber sannarlega hluta ábyrgðarinnar á því hvernig málum er hér komið. Ég er nær orðlaus yfir þeim ásökunum sem yfir okkur sjálfstæðismenn hafa dunið á síðustu dögum, ásökunum um málþóf sérstaklega þar sem það er gert tortryggilegt að við komum hér eitt af öðru, 26 þingmenn Sjálfstæðisflokksins og nýtum okkur okkar lýðræðislega rétt til þess að tjá skoðanir okkar um þetta afar mikilvæga mál. Formaður sérnefndar um stjórnarskrána, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, gekk meira að segja svo langt hér í hádeginu að segja að hún hefði fylgst með umræðunum og yrði nú bara að segja að öll sjónarmið væru komin fram þannig að það þyrfti ekkert að ræða málið frekar. Þannig er nú það. Þannig er öll lýðræðisástin. Formanninum liggur á að klára málið og þá þarf bara ekkert að ræða það frekar. Ég verð bara að segja að ég er kjörinn þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ég undirritaði drengskaparheit þegar ég settist á þing og ég tel það eitt af mínum helstu verkefnum sem þingmaður að standa vörð um stjórnskipan Íslands, stjórnarskrána og Alþingi Íslendinga meðtalið. Ég leyfi mér því að segja við hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, frú forseti, að mér er alveg sama þótt hún telji öll sjónarmið fram komin. Ég hef ekkert talað í þessari umræðu og ég hef ekkert tjáð mín sjónarmið og ég tala fyrir mig sjálfa. Ég nefnilega sannfærð um að sagan muni dæma þessa stjórnarskrárbreytingu. Sagan mun dæma þessa stjórnarskrárbreytingu sem fordæmanlegt klúður og vanvirðingu bæði við stjórnarskrá og Alþingi. Þá vil ég að sagnfræðingar framtíðarinnar hafi það skjalfest að sá þingmaður sem hér stendur hafi tekið til máls og komið stjórnarskránni, okkar góðu stjórnarskrá til varnar og hreyft kröftugum mótmælum við því ofbeldi sem við erum hér vitni að í garð stjórnarskrárinnar. Ég hreinlega neita því að umræður um stjórnarskrárbreytingar geti yfir höfuð talist málþóf. Við þá þingmenn Vinstri grænna sem kunna þá list betur en nokkrir aðrir að viðhafa málþóf eins og við höfum séð hér á síðustu tíu árum í þinginu þá vil ég segja að það er ekki trúverðugt að tala á tyllidögum um lýðræði og mikilvægi þess en reyna svo að hefta málfrelsi manna þess á milli. Ég er hér að taka til máls í fyrsta sinn um þetta mikilvæga mál og þess vegna get ég ekki litið á það sem neitt málþóf. Staðreyndin er hins vegar sú, og það fer kannski mest fyrir brjóstið á þingmönnum Vinstri grænna og annarra sem styðja við þessa ríkisstjórn, að í þingflokki Sjálfstæðisflokksins eru 26 einstaklingar. Við erum einn þriðji hluti þingsins og auðvitað tekur lýðræðið tíma.  Við höfum nefnilega, frú forseti, gert líka alvarlegar athugasemdir við forgangsröðunina, forgangsröðun minnihlutastjórnarinnar á þinginu og gert ítrekaðar athugasemdir við fundarstjórn forseta um það - nú síðast hér áðan - og við höfum reyndar fengið bágt fyrir það líka og verið sökuð um að þæfa málið í því líka. En mér er gjörsamlega fyrirmunað að skilja að það skuli forgangsraðað með þeim hætti á Alþingi að stjórnarskrárbreyting í ágreiningi - í fyrsta sinn í 50 ár er stjórnarskrárbreyting gerð í ágreiningi - sé tekin fram fyrir mikilvæg mál sem varða hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Það er mér fullkomlega óskiljanlegt og í þessu árferði er það mér enn þá óskiljanlegra. Ég vek sérstaka athygli á því að breytingarnar á stjórnarskránni hafa enga þýðingu fyrir bráðavandann í efnahagslífinu. Það mun ekkert leysast hér í efnahagslífinu þótt þessar stjórnarskrárbreytingar komi til framkvæmda. Heimilin í landinu finna ekki fyrir því að stjórnarskránni verði breytt með neinum þeim hætti að það verði til batnaðar. Fyrirtækin falla hér því miður hvert af öðru meðan ekkert er gert nema að ræða stjórnarskrárbreytingar og heimilin á landinu hrópa á aðgerðir. Það er mikilvægt að setja þau mál sem varða þennan risavaxna vanda fyrirtækjanna og heimilanna í landinu í forgang. Við sjálfstæðismenn höfum sagt - og ég ítreka það hér - að við munum hér eftir sem hingað til greiða fyrir þjóðhagslega brýnum þingmálum. En þá verða þau að komast á dagskrá. Hæstv. forseti Alþingis Guðbjartur Hannesson taldi það í umræðunni fyrr í dag til marks um forgangsröðun okkar sjálfstæðismanna að af því við værum svo mörg á mælendaskrá í þessu máli þá hlytum við að leggja ofuráherslu á þessa stjórnarskrárbreytingar. Hvers konar vitleysa er þetta? Þetta er auðvitað ekkert annað en ómerkileg hártogun af hálfu forseta sem á að vita betur. Við erum margoft og ítrekað búin að leggja til að dagskrá þingsins verði breytt og atvinnumálin svo sem eins og staðfesting á fjárfestingarsamningnum vegna álversins í Helguvík verði tekin fram fyrir á dagskránni. En því hefur ekki í neinu verið sinnt. Þess vegna verðum við og höfum ekkert annað val en að beygja okkur undir dagskrárvald forseta og taka þátt í umræðunum eftir því sem forseti raðar málum á dagskrá. Við höfum ekkert annað val. Ætlast forseti kannski til þess að við föllum frá okkar lýðræðislega rétti til tjáningar um þetta mikilvæga mál? Er það það sem hann er að segja? Er hann að reyna að þvinga okkur til að falla frá orðinu með því að tala svona til okkar og láta okkur halda að við getum þá loksins farið að ræða atvinnumálin? Ég vona svo sannarlega ekki. Við verðum einfaldlega að spila eftir þeim leikreglum sem þingið setur. Við höfum ekkert annað val og þess vegna erum við 26 á mælendaskrá vegna þess að okkur þykir þetta vera það mikilvægt mál að fyrst að það er ómögulegt að koma því aftan við á dagskránni þá verðum við að sinna þessu mikilvæga máli. Við höfum ítrekað reynt að koma með málamiðlanir varðandi stjórnarskrármálið sjálft og ekki hefur verið hlustað á það frekar en annað þó svo að það gæti að sjálfsögðu greitt fyrir allri málsmeðferð hér á Alþingi. Þvert á það sem minnihlutastjórnarflokkarnir reyna að halda fram þá er Sjálfstæðisflokkurinn ekki andvígur breytingum á stjórnarskránni enda hefur henni verið breytt ítrekað á síðustu árum ekki síst fyrir atbeina Sjálfstæðisflokksins. Við erum hins vegar andvíg óvönduðum breytingum á stjórnarskránni og í ágreiningi, það er tvennt ólíkt. Það er þess vegna merkilegt að skoða yfirlit yfir stjórnarskrárbreytingarnar árið 1995 sem nefndasvið Alþingis hefur tekið saman. Þar er aðdragandanum og málsmeðferðinni lýst. Ég mundi segja að sú málsmeðferð sem þar er kynnt og þar er lýst sé algerlega til fyrirmyndar. Forsagan er sú að í apríl árið 1994 sendi stjórnarskrárnefnd formönnum þingflokka tillögur um breytingar á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Á hátíðarfundi á Þingvöllum 17. júní 1994 var tillaga til þingsályktunar síðan lögð fram af Matthíasi Bjarnasyni, Valgerði Sverrisdóttur, Gunnlaugi Stefánssyni, Ólafi Ragnari Grímssyni og Kristínu Einarsdóttur. Reyndar getur verið að ég sé að fara rangt með að þetta hafi verið á Þingvöllum, en þetta var lagt fram 16. júní 1994. Þetta mál fer síðan í farveg og stjórnarskrárnefnd, skipuð fulltrúum allra flokka, fer vel yfir þessi mál. Til að gera langa sögu stutta var leitað eftir umsögnum víða að og mikill tími tekinn í þessar breytingar og meira að segja birtar auglýsingar í dagblöðum þar sem lýst var eftir athugasemdum við frumvarpið. Í desember 1994 og í janúar 1995 eru þessar auglýsingar birtar og var það nýmæli í meðferð þingmála og nefndin var einróma um að þetta hafi verið mjög árangursrík leið til þess að kynna málið og vekja um það umræðu. Án þess að ég fari nánar út í þessar stjórnarskrárbreytingar vildi ég nefna þetta hér sem dæmi um það hvernig standa skuli að stjórnarskrárbreytingum. Taka í það nægan tíma, fá alla stjórnmálaflokka að borðinu, kalla til álit hagsmunaaðila, gefa almenningi kost á að koma með athugasemdir. Enda var það þannig að þegar tillögurnar urðu að lokum til eftir að þær höfðu tekið nokkrum breytingum voru þær ræddar í tiltölulega stuttan tíma hér á Alþingi vegna þess að allir höfðu haft tækifæri til þess að koma sínum sjónarmiðum að og tekið var tillit til þeirra sjónarmiða. Þetta vildi ég sagt hafa vegna þess að þetta er í hrópandi andstöðu við það sem hér er á ferðinni. Ég ætla að endurtaka einu sinni enn áherslur okkar sjálfstæðismanna og sanngjarna málamiðlunartillögu okkar vegna þess að ég tel að sjónarmið okkar hafi einfaldlega ekki náð í gegn í umræðunni - sem mér þykir mjög miður - þó svo að formaður sérnefndarinnar, eins og ég greindi frá hér að framan, telji sig hafa heyrt öll sjónarmið í málinu. Sjónarmið okkar eru eftirfarandi: Sjálfstæðisflokkurinn telur þörf á að breyta stjórnarskránni með ígrunduðum hætti og hefur lagt fram tillögur í þeim efnum. Til þess að liðka fyrir slíkum breytingum og skapa svigrúm fyrir vandað verklag teljum við sjálfstæðismenn eðlilegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar á þann veg að ekki þurfi að rjúfa þing og fá samþykki Alþingis endurnýjað til þess að stjórnarskrárbreytingar taki gildi. Tillaga Sjálfstæðisflokksins kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef sú leið yrði farin á yfirstandandi þingi og samþykki Alþingis fengist endurnýjað eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm þjóðarinnar án þess að rjúfa þing. Við erum með öðrum orðum að leggja það til að auðveldara verði að gera breytingar á stjórnarskránni að því marki að ekki þurfi tvennar kosningar til. Þetta er grundvallarbreyting og ætti undir eðlilegum kringumstæðum að duga til sátta. Fjölmargar umsagnir bárust um þetta mál og í þessu sambandi vil ég fá að lesa upp úr ítarlegri umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar er m.a. rætt um þetta atriði og þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá lýðveldisins er grundvallarlöggjöf þessa lands sem öllum ber að virða. Þannig er stjórnarskránni ætlað að vera hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum. Vegna mikilvægis stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að stjórnarskipunarlög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt. Af umræðu um frumvarpið má ráða að endurskoðun stjórnarskrárinnar sé nauðsynleg vegna þess efnahagshruns sem hér hefur orðið. Þær breytingar sem felast í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga virðast hins vegar ekki sérstaklega til þess fallnar að stuðla að endurreisn efnahagskerfisins og væri því eðlilegt að bíða með allar meiri háttar breytingar þar til um hægist í þjóðfélaginu. Stutt er til þingkosninga og styður það enn frekar þá kröfu að ekki verði ráðist í svo veigamiklar breytingar nú. Það kynni þó að vera lausn á málinu að einungis yrði gerð sú breyting sem felst í 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins en þar er kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslu til staðfestingar breytingum á stjórnarskrá. Slík breyting gæfi Alþingi svigrúm til að fjalla á faglegan og ítarlegan hátt um breytingar á stjórnarskrá og leggja þær fyrir þjóðina að loknum kosningum.“ Þarna er Samband íslenskra sveitarfélaga, sem er þverskurður af sveitarstjórnarfólki um allt land úr öllum flokkum, og talar ekki fyrir neinn einn stjórnmálaflokk, að leggja til nákvæmlega sömu tillögu til sátta og við sjálfstæðismenn gerum hér. En það dugar ekki hér á hinu háa Alþingi og þessum tillögum okkar hefur verið mjög fálega tekið. Þær hafa varla fengist ræddar. Ég leyfi mér að halda því fram að ekki hafi verið neinn vilji til sátta af hálfu núverandi stjórnvalda enda verður það nú að segjast eins og er að núverandi hæstv. forsætisráðherra, sem ætti að sjálfsögðu að gegna hlutverki sáttasemjara í þessu máli, er kannski ekki þekktust fyrir að beita sér fyrir málamiðlunum. Þvert á móti hefur viðkomandi haft það orð á sér í gegnum tíðina að vera afar föst fyrir og vera lítið fyrir málamiðlanir gefin. Það er kannski allt í lagi þegar viðkomandi er fagráðherra í ríkisstjórn og þarf að berjast hart fyrir sínum málum en það er verra þegar viðkomandi er kominn í hlutverk forsætisráðherra sem þarf og á að sætta mörg sjónarmið. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að íhuga það. Virðulegur forseti. Til stendur að keyra í gegnum Alþingi breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins á aðeins fáeinum dögum. Menn hafa farið mikinn í umræðunni og ásakað okkur sjálfstæðismenn um að standa eina í vegi fyrir breytingum og þetta snúist einungis um það að við getum ekki sætt okkur við það að vera ekki lengur á valdastóli. Þetta er að sjálfsögðu fráleitt og það sem ég las áðan upp úr umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sýnir að við eigum okkur skoðanabræður og -systur í þessu máli. Hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir hélt þessu m.a. fram í makalausri ræðu í gærkvöldi, ræðu sem fjallaði reyndar meira um Sjálfstæðisflokkinn en nokkuð annað og mun meira um Sjálfstæðisflokkinn en stjórnarskrána. Þessi ræða verður, að mínu mati, hv. þingmanni ekki til framdráttar. En það er rétt að við erum eini stjórnmálaflokkurinn hér á Alþingi sem gerir athugasemdir við framkomið frumvarp. Sjálfstæðisflokkurinn er andvígur því að ráðist verði í umfangsmiklar breytingar á stjórnarskránni án þess að tími gefist til vandaðrar málsmeðferðar. Þá gagnrýnum við sjálfstæðismenn harðlega að ekki hefur verið tekið tillit til sjónarmiða okkar við endurskoðun stjórnarskrárinnar heldur valinn farvegur ágreinings. Allt stefnir í að rofin verði 50 ára hefð um að leita samstöðu á Alþingi um breytingar á stjórnarskránni. Um þetta segir Ragnhildur Helgadóttir, lagaprófessor við Háskólann í Reykjavík, í kafla sem ber fyrirsögnina „Hvaða breytingar er rétt að gera gegn vilja minni hluta?“, með leyfi forseta: „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. Vegna þessa eðlis stjórnarskráa breytast þær oft hægt, eru gjarnan gamlar í ríkjum með gamla lýðræðishefð og breytingar á þeim eru tiltölulega sjaldgæfar. Á grundvelli alls þessa er það skoðun mín að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá. Eins og menn vita hafa einungis tvisvar, frá fullveldi 1918, verið gerðar breytingar á stjórnarskrá í andstöðu við heilan stjórnmálaflokk og í bæði skiptin snerust breytingarnar um kjördæmaskipan og kosningar og vörðuðu beint hagsmuni viðkomandi flokks. Síðasta dæmi um þetta var 1959. Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má þó vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem almenn sátt næst um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Þetta er að mínu mati alvarleg ádrepa til stjórnarflokkanna úr Háskólanum í Reykjavík. Það er nefnilega svo að þó við sjálfstæðismenn séum eini flokkurinn á Alþingi sem hefur þessa skoðun þá erum við svo sannarlega ekki ein á báti þegar leitað er umsagna út í samfélagið. Þvert á móti. Nánast allir þeir sérfræðingar og samtök sem leitað hefur verið umsagna hjá í meðförum málsins á Alþingi eru á einu máli um að málið sé ekki fullunnið og að tíminn sem gefinn hafi verið til umsagnar og umræðu sé of naumur. Þá blasir við að ekki hefur farið fram málefnaleg og vönduð umræða um málið í þjóðfélaginu á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að frumvarpið var lagt fram, að ekki sé minnst á efnislegar athugasemdir. Ég vil aftur minna hv. þingheim á það sem ég las hér upp áðan um stjórnarskrárbreytingarnar árið 1995 og það fyrirmyndarverklag sem þar var viðhaft. Ég bendi í þessu samhengi á að þessu frumvarpi var vísað til sérnefndarinnar sem fjallaði um það 11. mars sl. Ekki var þó kosið í nefndina sjálfa fyrr en daginn eftir og fyrsti fundur nefndarinnar var föstudaginn 13. mars. Að kvöldi þess dags var málið sent til umsagnar og umsagnarfrestur var til 20. mars - einnar viku frestur til að skila áliti. Ein vika í þessu flókna og mikilvæga máli, hvílík vinnubrögð. Enda gera umsagnaraðilar ítrekað athugasemdir við þau. Ég ætla að lesa athugasemdir umsagnaraðila og drep hér niður í umsögn frá Rarik sem átelur vinnubrögðin, ekki bara út af tímasetningunni heldur líka vegna skorts á samráði. Þar segir, með leyfi forseta: „Jafnframt vill Rarik ohf. leggja sérstaka áherslu á gagnrýni á þau vinnubrögð sem í þetta skipti eru viðhöfð við breytingu á stjórnarskránni. Ekki eingöngu er tíminn sem Alþingi ætlar umsagnaraðilum allt of stuttur heldur er ekki leitað umsagna aðila eins og Rarik ohf. sem í 70 ár hefur starfað við nýtingu þeirra auðlinda sem verið er að fjalla um í frumvarpinu. Átelur Rarik ohf. þessi vinnubrögð.“ Fleiri gera athugasemdir við vinnubrögðin og í umsögn frá Landsvirkjun kemur fram, með leyfi forseta: „Ekki verður því komist hjá því að benda á að sá tími sem veittur er af hálfu Alþingis til umfjöllunar og umsagnar um svo viðamikið mál er afar stuttur.“ Á öðrum stað segir Landsvirkjun: „Landsvirkjun telur að nauðsynlegt sé að slík umræða og skoðanaskipti fari fram með faglegum og vönduðum hætti áður en ákvæði af þessum toga er tekið upp í íslensku stjórnarskrána. Það gerist ekki á nokkrum dögum. Þar til slík opin og hreinskiptin umræða hefur farið fram leggur Landsvirkjun því til að frestað verði að taka inn í íslensku stjórnarskrána efnisákvæði 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins.“ Ég held áfram að grípa niður í umsagnir umsagnaraðila. Hér er umsögn frá Samorku, með leyfi forseta: „… þá hafi efnisatriði 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins engan veginn fengið þá almennu umfjöllun í samfélaginu sem eðlileg hlýtur að teljast þegar verið er að festa ákvæði í stjórnarskrá lýðveldisins.“ Reykjavíkurakademían bendir á slíkt hið sama, með leyfi forseta: „Tíminn er þó allt of naumur til að taka saman vandaðar efnislegar athugasemdir með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru hér innan húss.“ Landssambandi smábátaeigenda finnst mjög miður hversu knappan tíma það hefur til umsagnar um þetta mikilvæga mál. Viðskiptaráð Íslands gerir athugasemdir. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrir það fyrsta gerir Viðskiptaráðið talsverðar athugasemdir við þá ætlan löggjafans að afgreiða þetta frumvarp með þeim hraða sem raun ber vitni. Frumvarpið felur í sér breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins og við slíkar breytingar ber að gæta vandaðra vinnubragða, sérstaklega hvað snertir samráð við atvinnulíf, fræðimenn og aðra hagsmunaaðila.“ Ég ætla að leyfa mér að halda áfram, virðulegi forseti, vegna þess að ég tel að þetta gefi mjög glögga mynd af því að við sjálfstæðismenn erum alls ekki ein á báti þegar horft er til samfélagsins um skoðun okkar á þessum breytingum. Landssamband íslenskra útvegsmanna segir í umsögn sinni: „Breyting á stjórnarskránni krefst vandaðs undirbúnings og því teljum við rétt að lengri tími verði tekinn til að undirbúa þær en hér er gert ráð fyrir.“ Samtök um lýðræði og almannahag senda inn umsögn. Þar segir, með leyfi forseta: „Samtök um lýðræði og almannahag telja að mest allt frumvarpið sé ólýðræðislegt og þarfnist gagngerrar endurskoðunar við.“ - Það er nú ekkert flóknara. Ágúst Þór Árnason, aðjúnkt við hug- og félagsvísindadeild Háskólans á Akureyri, segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Því miður gildir hið sama í báðum tilfellum að tími til umsagnar um svo viðamikið mál er of skammur til að forsvaranlegt sé að senda skriflega umsögn um málið.“ HS Orka segir, með leyfi forseta: „HS Orka hf. vill þó nota tækifærið til að árétta sérstaklega að sá frestur sem gefinn er til svo veigamikilla breytinga er ekki boðlegur. Þá er skilgreiningu hugtaka mjög ábótavant og loks tekur HS Orka undir kröfu Samorku um að frestað verði að taka inn í stjórnarskrána efnisatriði 1. gr.“ Virðulegi forseti. Ég held að þessar umsagnir sýni það með óyggjandi hætti að þó ekki sé nema vegna vinnubragðanna er þetta mál fullkomlega vanbúið til umfjöllunar hér. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fjalla um 4. gr. frumvarpsins, um boðað stjórnlagaþing, gæluverkefni Framsóknarflokksins, skiptimyntina sem flokkurinn fékk fyrir það eitt að verja þessa verklausu minnihlutastjórn falli. Hugmyndin er sem sé sú að sett verði á laggirnar 41 manns stjórnlagaþing sem ætlað er að gera heildarendurskoðun á stjórnarskránni. En hverjir eiga að sitja þar? Maður skyldi ætla að þar yrðu lögspekingar og sérfræðingar á sviði stjórnarskipunar sem mundu vanda vel til þessa verks. Nei. Það er ekki endilega þannig en þeir eru nú ekki sérstaklega útilokaðir. Ýmsir aðrir eru útilokaðir og ýmis önnur skilyrði eru sett til setu á því stjórnlagaþingi sem við erum einmitt stödd á, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á. Alþingi hefur sem betur fer enn þá heimildina og valdið til að breyta stjórnarskránni. En nei. Á stjórnlagaþingi mega alþingismenn t.d. ekki sitja heldur er hugmyndin sú að þetta eigi að vera aðilar ótengdir flokkunum og ótengdir pólitíkinni. Einmitt það. Það að menn hafi ekki setið á Alþingi gerir þá væntanlega sjálfkrafa ópólitíska. En er það alveg þannig? Eigum við ekki að gera ráð fyrir því að fólk geti verið pólitískt þó að það hafi ekki endilega setið á Alþingi? Það þarf reyndar ekki að horfa lengra en út á Austurvöll og hugsa til margra ræðumanna á búsáhaldafundunum til að sjá að þetta er hrein fjarstæða. Ég veit ekki betur en að meiri hluti þeirra ræðumanna sem haldið var fram að væru ópólitískir sé nú kominn á lista, annars vegar hjá Samfylkingunni og hins vegar hjá Vinstri grænum. Ópólitískari verða þeir nú ekki við það eitt að sitja ekki á Alþingi. En gott og vel, gleymum því aðeins augnablik. Stjórnlagaþinginu er ætlað að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni og ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Maður skyldi þá ætla að óþarft væri að fara út í efnislegar breytingar á stjórnarskránni núna þar sem heildarendurskoðun er í burðarliðnum. Nei, það er nefnilega ekki alveg það sama. Það sem verið er að segja þarna, það sem verið er að segja okkur, er að okkur stjórnmálamönnum sé ekki treystandi til þess að breyta stjórnarskránni og að við þurfum að færa það vald til fólksins. Allt í lagi, það er sjónarmið. En bíðum samt aðeins við. Svona rétt áður en við ætlum að færa valdið til fólksins þá ætlum við stjórnmálamennirnir að þröngva í gegn, í fullkominni andstöðu við stærsta stjórnmálaflokkinn á Alþingi, breytingum á grundvallargreinum stjórnarskrárinnar, í fullkominni andstöðu við þriðjung þingheims. Þar sem okkur stjórnmálamönnunum er ekki treyst þá ætlum við fyrst að gera þessar breytingar. Ég átta mig ekki á því hver kemur upp með svona vitleysu. Bráðabirgða áttatíu daga minnihlutastjórnin, sem samkvæmt eigin orðum ætlaði að slá skjaldborg um heimilin og fyrirtækin, má ekkert vera að því vegna þess að hún er of upptekin af því að passa upp á það að færa stjórnarskrárvaldið til fólksins. En áður en hún ætlar að færa það til fólksins ætlar hún að breyta grundvallargreinum stjórnarskrárinnar. Ja svei. Um þetta segir laganefnd Lögmannafélagsins, með leyfi forseta: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá. Er vandséð að framangreindar breytingar geti haft það mikið gildi á meðan stjórnlagaþing er að störfum en samkvæmt frumvarpinu á stjórnlagaþing að ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Ljóst er að sá tími er í sjálfu sér ekki mjög langur miðað við efni ákvæðanna sem um ræðir.“ Lögmannafélagið, sem ætti að hafa vit á þessum málum, er ekki alveg sammála minnihlutastjórninni í þessum efnum. Um þetta segir Ragnhildur Helgadóttir, títtnefndur háskólaprófessor, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að mörg ákvæði frumvarpsins feli í sér æskilegar breytingar legg ég til að ekki verði gerðar aðrar breytingar á stjórnarskránni nú en þær sem snúa að því hvernig henni skuli breytt, nema að sátt náist um það milli allra flokka. Ég fagna ákvæði um að héðan í frá þurfi þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskránni. Hvað snertir heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar þá kann hún að vera nauðsynleg til að fá fram umræðu um stjórnarskipunina en hún er að mínu mati ekki nauðsynleg vegna efnis stjórnarskrárinnar. Þær breytingar sem þarf að gera nú eru síst meiri en breytingar sem hafa hingað til verið gerðar á stjórnarskránni. Það er skoðun mín að vegna þess óróa sem ríkir í stjórnmálum og vegna þess að tilgangurinn er umræða en ekki aðkallandi breytingar sé ekki æskilegt að boða til stjórnlagaþings eftir næstu kosningar heldur eigi Alþingi að vinna að tillögum um aðkallandi breytingar á stjórnarskrá eftir næstu kosningar og leggja svo tillögur sínar undir þjóðaratkvæði í samræmi við tillögur frumvarpsins þar um. Ég bendi á nokkur umhugsunaratriði varðandi útfærslu á hugmyndinni um stjórnlagaþing en tek ekki afstöðu til hennar í smáatriðum.“ Það er því álit þeirra sem gerst þekkja til að þetta séu fullkomlega ólíðandi vinnubrögð. Ég tek undir það með hv. þm. Birni Bjarnasyni, sem talaði hér fyrr í dag, að þetta eru algerlega dæmalaus vinnubrögð sem við eigum ekki að þola. Við eigum ekki að sætta okkur við þetta. Íslensku þjóðinni á ekki að vera boðið upp á þessi vinnubrögð. Hv. þm. Björn Bjarnason flutti hér afburðaræðu, eins og hans er von og vísa, og vitnaði m.a. í nýjar upplýsingar frá umboðsmanni Alþingis sem eru mjög mikilvægar í þessu sambandi. Ég vona svo sannarlega að þær verði teknar til greina. Virðulegi forseti. Til að draga málið saman vil ég leyfa mér að lesa hér niðurlag nefndarálits frá minni hluta sérnefndar um stjórnarskrármál. Mér þykir sú samantekt draga það afar vel saman um hvað þetta fjallar. Ég vil fá að ljúka máli mínu með því að lesa þetta hér, með leyfi forseta: „Sérnefnd um stjórnarskrármál hefur undanfarna daga haft til umfjöllunar frumvarp flutt af fulltrúum fjögurra þingflokka á Alþingi þar sem lagðar eru til þrjár breytingar á stjórnarskrá auk viðbótarákvæðis um stjórnlagaþing. Frumvarpið er flutt sem liður í pólitískum hrossakaupum við myndun núverandi ríkisstjórnar til að fá Framsóknarflokkinn til að verja ríkisstjórnina vantrausti. Í umræðum um málið og málsmeðferð nefndarinnar hefur orðið ljóst að: a. málið er vanbúið enda gáfust sérfræðinganefnd einungis þrjár vikur til að vinna tillögur um málið og fjórar vikur hafa gefist til þinglegrar meðferðar, b. ekki er fyrir hendi víðtæk samstaða um málið og afgreiðslu þess eins og jafnan hefur verið undanfarin 50 ár. Þvert á móti er málið flutt og afgreitt úr nefnd í miklu ósætti, c. ekki er fyrir hendi samstaða meðal umsagnaraðila málsins um gildi þess, d. fjölmörg sjónarmið og athugasemdir hafa komið fram frá sérfræðingum við frumvarpið sem þarfnast að mati minni hlutans frekari skoðunar, e. fjölmargir umsagnaraðilar vekja athygli á óljósri hugtakanotkun og vafa við túlkun einstakra ákvæða, sem valdið geti réttaróvissu og málarekstri fyrir dómstólum, f. ekki er nein samstaða innan nefndarinnar um greiningu á kostnaði við lagasetninguna. Með hliðsjón af þessu viljaleysi meiri hlutans til að leita samkomulags við minni hlutann og því að skammur tími er nú til loka þings og mörg mikilvæg mál á dagskrá þess fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu telur minni hlutinn ekki raunhæft að ljúka með fullnægjandi hætti efnislegri umfjöllun og ná sameiginlegri niðurstöðu um ákvæði frumvarpsins að svo stöddu.“ Þetta er kjarni málsins, virðulegur forseti, og ég hvet þingheim og þá sem fara hér með völdin til þess að fara yfir þetta mál og hlýða á þær athugasemdir sem hér hafa verið bornar fram og taka tillit til þeirra eins og jafnan er gert þegar um breytingar á stjórnarskrá er að ræða. Það er fullkomlega óþolandi að vinnubrögðin séu þessi. Stjórnarskráin endurspeglar á hverjum tíma grundvallarreglur réttarríkisins. Þær reglur eru mjög mikilvægar þegar allt gengur vel, á tímum góðæris og hagsældar, en ef þær eru einhvern tímann mikilvægar þá er það á tímum eins og við lifum nú, umbrotatímum í samfélaginu. Þá þurfa reglur réttarríkisins að liggja fyrir og afar óheppilegt er að auka á óvissuna, að hreyfa við þessum grundvallarstoðum lagasetningar í landinu. Það gerir einmitt það. Það eykur lagaóvissuna í íslensku þjóðfélagi sem bætist þá við þá óvissu sem efnahagshrunið hefur valdið í íslensku samfélagi. Virðulegi forseti. Það er hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að koma í veg fyrir að í tímaþröng verði ráðist í vanhugsaðar breytingar á stjórnarskránni. Ég ítreka hvatningu mína til stjórnarflokkanna og ekki síst til Framsóknarflokksins - ég veit að ef hann fær að heyra það nógu oft tekur hann rödd skynseminnar, tekur rökum  Að svo mæltu lýk ég máli mínu, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því að hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra eru við þessa umræðu annan daginn í röð. 

Frú forseti. Ég held að það hljóti að vera einsdæmi í þingsögunni að fjallað sé um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins á föstudagskvöldi þar sem forsvarsmenn ríkisstjórnar, þ.e. flutningsmenn, virðast hafa öðrum hnöppum að hneppa en að mæta hér. Þau láta ekki sjá sig við umræðuna, létu vart sjá sig við 1. umr., hvað þá núna. Það gleður mig að sjá hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson mæta í umræðuna, ég hef lítið séð af honum undanfarna daga  
             Fyrst og fremst er náttúrlega með ólíkindum að það sé boðið upp á það af hálfu forsætisnefndar þingsins, og ég treysti því að sá forseti sem situr nú á stóli beri forseta þau tíðindi, að breytingar á stjórnarskipunarlöggjöfinni séu ræddar á Alþingi Íslendinga á föstudagskvöldi þegar klukkan er að detta í 10. Það er slík móðgun að við þetta er ekki hægt að una.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram af hálfu annarra hv. þingmanna. Það er með ólíkindum að helstu forvígismenn þessa máls, forustumenn þeirra flokka sem mynduðu ríkisstjórn sem hafði það að aðalstefnumiði, að því er virðist, að koma þessum stjórnarskrárbreytingum í gegn, skuli ekki láta svo lítið að vera við umræðuna. Við ræddum þetta mál í gærkvöldi og þá var óskað eftir nærveru þessara hv. þingmanna, sem um leið eru ráðherrar. Í dag sást þeim bregða fyrir í húsinu en ekki voru þeir við umræðuna, þessir hv. flutningsmenn frumvarpsins, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, leiðtogar þeirra flokka sem áttu frumkvæðið að því að þetta mál er hér flutt eins og kunnugt er. 

Forseti mun koma þeim skilaboðum til hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að sú ósk hafi komið fram í salnum hjá hv. þingmönnum sem sakna þeirra sárt við umræðuna.

Hæstv. forseti. Nú hafa þessar frómu óskir komið hér fram og hefði í rauninni ekki átt að þurfa að bera fram óskir um að flutningsmenn málsins sýni þá virðingu,  Hæstv. forseti. Ég reikna með að forseti hafi þá virðingu fyrir því embætti að vera forseti þingsins og fresti núna þingstörfum þannig að við getum rætt við forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar um þetta mál sem þeir hafa svona gífurlegan áhuga á að fari í gegnum þingið, ætla að böggla í gegnum þingið. 

Frú forseti. Mér sýnist stefna aftur í það sama og var í fyrrinótt. Þá hélt ég síðustu ræðuna rétt fyrir klukkan tvö og ræddi um hugmyndir mínar um stjórnarskrá, fór í gegnum galla núverandi stjórnarskrár o.s.frv. Þá voru örfáir af þeim sem fluttu málið að hlusta og engir til svara af þeim sem ég vildi spyrja. Nú held ég, frú forseti, að ég þurfi að halda þessa ræðu aftur vegna þess að menn fylgjast ekki með. Svo leggja menn einhverja óskaplega áherslu á það að þeir séu á stjórnlagaþingi, það þurfi að setja stjórnlagaþing og búast við að þá gerist einhver kraftaverk. Menn þurfa þá að sækja þetta stjórnlagaþing betur, þeir sem eru staddir á því. 

Frú forseti. Ég var svo heppin að þingfundi var frestað rétt fyrir klukkan tvö í gærkvöldi þannig að ég var fyrst á mælendaskrá í morgun. Þá álpaðist svo til að hæstv. forsætisráðherra var í salnum, 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að nota rétt ávarp í ræðum.

Frú forseti. Ég ítreka spurningar sem hafa komið fram um það hversu lengi verði haldið áfram með þingfund. Við erum búin að vera nótt eftir nótt á þingi og við ræðum stjórnarskrána og enn og aftur verðum við vitni að því að hæstv. ráðherrar, flutningsmenn frumvarpsins - það er rétt að geta þess að hv. þm. Birkir Jón Jónsson er búinn að vera nokkuð iðinn við kolann að sitja í þingsal en aðrir, þ.e. ráðherrar,  Ég er farin að huga að því hvort hugmyndin með stjórnlagaþinginu sé ekki einmitt sú að færa umræðuna úr þingsalnum af því að ráðherrar kveinka sér einfaldlega undan því að svara eðlilegum spurningum í samhengi við málið. Það er engu svarað af hálfu hæstv. ráðherra. Ég spyr því enn og aftur, frú forseti: Hversu lengi verður haldið hér áfram? Ég tel alveg einsýnt í ljósi fenginnar reynslu, ekki síst af hálfu þess flokks sem frú forseti situr í, að ekki verði gert hlé á umræðunni 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að minna forseta á að hann er forsetinn minn alveg eins og forseti ríkisstjórnarinnar, hann er forseti allra þingmanna, ekki bara stjórnarmeirihlutans. Af þeirri ástæðu verður forseti að fara að hlusta á óskir okkar. Við erum búin að standa hér og ræða þetta mál, frumvarp sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra flytja en þeir hafa verið fjarstaddir. Við höfum spurt spurninga og það gengur ekki að fundurinn fari hér fram án þess að þeir hlýði á mál okkar. Annars þurfum við að endurtaka ræðurnar trekk í trekk. Ég ætla að gera forseta það tilboð að komi flutningsmenn þessa frumvarps ekki í salinn og verði við umræðuna fresti forseti umræðu um þetta mál þannig að við getum farið að ræða um atvinnuuppbyggingu í landinu, við getum farið að ræða um álverið í Helguvík og önnur brýn mál sem eru á dagskrá. Það er á valdi forsetans að breyta dagskránni, ekki okkar þingmanna. Við sjálfstæðismenn erum tilbúnir til að láta þetta mál til hliðar 

Virðulegi forseti. Undanfarnar fjórar nætur höfum við verið hér á fundum langt fram eftir nóttu, iðulega þannig að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafa varla getað verið viðstaddir og meira að segja var það þannig í fyrradag að einn stuðningsmaður minnihlutaríkisstjórnarinnar lagði sig í framkróka við það að skamma Sjálfstæðisflokkinn fyrir að vilja taka þátt í umræðum, svo mikið lá viðkomandi á að komast heim. Þessi vinnubrögð af hálfu meiri hlutans eru gjörsamlega óviðunandi. Ef við getum ekki fengið þá sem bera ábyrgð á þessu frumvarpi til að koma hingað í hús er það skylda forseta að fresta fundi, klukkan 10 á föstudagskvöldi, fimmta kvöldið í röð. Ætlar forseti að bjóða okkur upp á það að ræða stjórnarskrána inn í nóttina? Hvenær ætlar forseti að slíta þessum fundi? Virðulegur forseti verður að gera grein fyrir því hvernig hann ætlar að haga þinghaldi hér í kvöld. Hann getur ekki boðið okkur upp á það að ræða mikilvæg mál dauðþreytt eftir miðnætti á föstudagskvöldi, vitandi það að á morgun er fundur klukkan hálftíu. Þá verður utandagskrárumræða og ýmis önnur mál og það er gjörsamlega óþolandi að forseti skuli ekki geta svarað.

Áður en forseti hleypir fleiri hv. þingmönnum að til að ræða um fundarstjórn forseta vil ég koma því á framfæri að það er búið að koma skilaboðum til þeirra hæstv. ráðherra sem voru nefndir.  Varðandi tímasetningar og inn í nóttina, nú þegar eru 22 þingmenn á mælendaskrá og þetta er brýnt mál eins og hér hefur komið fram, það er mikilvægt að það sé rætt. 

Frú forseti. Það er dálítil hætta á að maður endurtaki sig þegar ekki fást svör við þeim spurningum sem maður er að spyrja. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga þar sem eru fjórir flutningsmenn. Tveir þeirra eru í salnum en tveir ekki. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur lagt mjög mikla áherslu á mikilvægi stjórnlagaþings og mikilvægi þessara breytinga og einnig hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sem sömuleiðis hefur lagt mikla áherslu á þetta, a.m.k. flokkur hans, og hvorugt þeirra eru mætt. Svo erum við að ræða nefndarálit eftir 1. umr. þar sem sérnefndin fjallaði um þetta. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem hefur reyndar verið mjög iðin við að hlusta á ræður, er stödd í salnum og einnig hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. En hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, hv. þm. Ellert B. Schram og hv. þm. Atli Gíslason eru ekki til staðar. Hvernig eigum við að geta spurt þá? Í nótt ætlaði ég að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson en hann var ekki til staðar.

Nú hefur forseti fengið skilaboð frá hæstv. ráðherrum. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, kemur mjög fljótlega og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, kemst ekki fyrr en rétt um kl. ellefu. Þá eru þau svör komin.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að ef á að greiða fyrir þingstörfum verða flutningsmenn málsins, þessa mikilvæga máls, að vera í þingsal með okkur. Það dugar ekki að láta sjá sig rétt sem snöggvast í korter eða svo og rjúka síðan út í sjónvarpsumræður og láta ekki sjá sig heilu dagana. Mér finnst þetta einkenna það skeytingarleysi sem kemur einmitt frá þeim flokkum sem hvað harðast hafa verið að gagnrýna samskipti framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Svo eru þeir sjálfir komnir í valdastólana og hvernig bregðast þeir við? Ég hef aldrei síðan ég byrjaði á þingi upplifað jafnmikinn hroka og skeytingarleysi í garð þingsins. Það er ekki bara það að við ræðum frumvarp sem dregur úr valdsviði þingsins, dregur úr því að þingið geti verið áfram stjórnlagaþing, það er verið að afhenda öðrum fulltrúum það vald að samþykkja stjórnarskrá. Skeytingarleysið gagnvart þinginu er algert og það er ekki hægt að lifa og búa við það í þessari umræðu að flutningsmenn málsins sem sitja í ríkisstjórn séu ekki við umræðuna, hvað þá að þeir séu ekki við ræður þeirra fulltrúa sem eru í stjórnarskrárnefndinni.

Virðulegi forseti. Ég hóf ræðu mína á slaginu níu, fyrir réttum rúmum klukkutíma, fyrir tómum sal þar til hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem sat hér mestan hluta ræðu minnar, kom í salinn. Fleiri voru ekki þar til hv. þm. Ellert B. Schram kom og sat í smástund. Það var ekki fyrr en rétt undir lok ræðu minnar að formaður sérnefndarinnar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, kom. Ég leyfi mér að halda því fram að í ræðu minni fór ég yfir mjög mikilvæg mál er varða þetta frumvarp. Ég lýsti því m.a. að þó svo við sjálfstæðismenn séum ein sem höldum þessum sjónarmiðum á lofti innan þingsins þá er það sannarlega ekki svo þegar skoðaðar eru ábendingar og umsagnir þeirra fjölmörgu aðila sem leitað var til með málið þótt þeim hafi gefist stuttur tími til umsagna. 

Hæstv. forseti. Það hefur vakið athygli mína í umræðunni hversu ótrúlegur hroki hefur verið sýndur af hálfu ráðherra sem eru flutningsmenn þessa frumvarps. Þeir sýna ekki einungis okkur þingmönnum þennan hroka heldur forseta Alþingis sem er að reyna að ná fram málum og stjórna þinginu þannig að einhver árangur verði en þá neita þessir ráðherrar að koma og taka þátt í þeirri umræðu sem þeir hafa stofnað til. Það á ekki að sætta sig við þetta. Ég ætlast til að þeir komi og séu við umræðuna um stjórnlagafrumvarpið en ekki síður til að hlusta á það sem við leggjum áherslu á - og nú kemur forsætisráðherra í salinn og ber þar vel í veiði - að hér eru á dagskrá mál sem við sjálfstæðismenn teljum að eigi að ganga á undan og vera afgreidd á undan stjórnlagafrumvarpinu. Þess vegna eiga þessir  
            

Virðulegi forseti. Vinnubrögðin á Alþingi eru vægast sagt ákaflega sérstök. Ég tek undir með hv. þm. Dögg Pálsdóttur sem talaði áðan að það skiptir verulega miklu máli að hæstv. ráðherrar sem eru flutningsmenn frumvarpsins séu til staðar þegar við flytjum mál okkar. Nú er ég að fara að flytja mál mitt og ég verð að segja að ég er afskaplega glöð með það að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa gengið í salinn. Ég get því vel við unað þó að ég vildi sjá fleiri hæstv. ráðherra og þingmenn þannig að við finnum ekki svona sterklega fyrir þeim hroka sem okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er sýndur sem höfum verið að bera þetta mál uppi síðustu kvöld.

Herra forseti. Það er sérstök ástæða til að fagna því að hæstv. forsætisráðherra er komin til að hlusta á þessa umræðu og við höfum fengið upplýst að hæstv. fjármálaráðherra komi um ellefuleytið, en það vekur upp þá spurningu: Hvað ætlar hæstv. forseti að halda okkur lengi í nótt? Við erum búin að vera hér mörg kvöld og langt fram á nætur eins og hér hefur margsinnis verið bent á. Ég trúi ekki öðru en hæstv. forseti viti að það er föstudagur. Við eigum að mæta klukkan hálfellefu í fyrramálið á þingfund og ég óska eftir, líkt og ég gerði í gærkvöldi ekki með miklum árangri, að virðulegur forseti upplýsi okkur um það: Ætlar hann að hætta kl. hálftólf, tólf eða eitt, hálftvö, tvö eða þrjú? Hvenær ætlar hann að hætta?

Forseti biðst velvirðingar á því að það hafi ekki skilað sér til þingmanna að hann bauð upp á að hér yrðu haldnar sex ræður miðað við það að hver talaði í 40 mínútur, af því að menn hafa almennt nýtt ræðutíma sinn mjög vel, og léti það ráða þeim tíma sem hér færi fram. Því miður hefur aðeins verið haldin ein ræða síðan þetta var boðið. 

Er ekki hæstv. forseti forseti alls þingsins?

Að sjálfsögðu.

Ekki bara orðinn að einhverri skilaboðaskjóðu.

Ég er með 33 klukkutíma prógramm fram undan miðað við það sem er á mælendaskrá og það hlýtur að segja mér að hv. þingmenn sem eru á mælendaskrá telja mikilvægt að ræða málið. Kallað hefur verið eftir ráðherrum til að geta rætt það og því mun ég óska eftir að menn snúi sér að því að halda ræður og koma þá til skila þeim málum sem þarf fyrir þessa umræðu og síðan mun það ráðast af því hversu vel þessu vindur fram. Ef þessar sex ræður hefðu verið fluttar hefði fundi verið lokið um hálfeitt eða eittleytið. Það er því í höndum þingmanna en ekki forseta að skammta ræðutíma á þinginu. 
            

Virðulegi forseti. Ég er eins og aðrir mjög glöð að sjá hæstv. forsætisráðherra hérna þótt ég vildi sjálf prívat og persónulega að hún væri í Strassborg að gæta hagsmuna íslenska ríkisins. En það er ágætt að sjá hana hér vegna þess að ástæða þess að hún fór ekki þangað var gefin sú að svo mikið væri að gera á innanlandsvettvangi sem hlýtur að vera það að fylgja þessu máli, sem er greinilega mikilvægasta mál ríkisstjórnarinnar, úr hlaði. Virðulegi forseti. Ég kom einnig hérna upp vegna þess að sá forseti sem situr nú á forsetastól missti af minni ræðu áðan. Þar gerði ég athugasemd við málflutning hans fyrr í dag þess efnis að hann taldi það til marks um forgangsröðun okkar sjálfstæðismanna að það að við værum svo mörg á mælendaskrá hlyti að þýða það að við værum að leggja ofuráherslu á þessar stjórnarskrárbreytingar. Ég hlýt að kalla það því rétta nafni að þetta sé ómerkileg hártogun af hálfu forseta vegna þess að eins og hann margsinnis hefur heyrt og hlustað á 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa talað og lagt áherslu á að við fáum upplýsingar um hvað þessi þingfundur á að standa lengi. Það er grundvallaratriði eins og kom fram í umræðunni í gær að fólk hefði upplýsingar um það svo það gæti áttað sig á hvernig það áætlar tíma sinn. Virðulegi forseti talaði um að meiningin hefði verið að haldnar yrðu sex ræður. Í þessum umræðum um fundarstjórn forseta hafa verið haldnar þó nokkuð fleiri ræður en það, en ég reikna með að forseti hafi átt við þær ræður sem yrðu haldnar um það dagskrárefni sem um er að ræða. Ég hef hlustað á nokkrar ræður haldnar í dag og ég velti fyrir mér hvort forseti hafi átt við að það yrðu sex ræður alls miðað við daginn. Þá eru ekki margar eftir en ég hygg að eðlilegt sé og það sé virðing við þjóðina, þingið og stjórnarskrána að við höldum ekki lengur áfram en til miðnættis 

Forseti vill ítreka að hann telur skyldu sína að tryggja að fólk fái tækifæri til að tjá sig í þeim málum sem eru á dagskrá og getur boðið það núna miðað við fjórar ræður. Það þýðir að við ljúkum fundi kl. 12.50 svo það liggi hreinlega klárt fyrir en þá verður það að ganga eftir að við séum að nota þennan tíma í ræður um það mál sem er á dagskrá en ekki um fundarstjórn forseta. Við höfum fengið þá aðila í húsið sem óskað var eftir að kæmu. Ég óska því eindregið eftir að þingmenn snúi sér að því að ræða efni máls 

Hæstv. forseti. Ég hef aldrei orðið vitni að því fyrr að samningaviðræður stæðu yfir úr forsetastóli á Alþingi við þingmenn úti í sal. Það er allt að gerast í þinginu sem ég hafði ímyndað mér að gæti alls ekki gerst. Ég hlýt að gera athugasemdir við slík vinnubrögð. Þau eru ótrúleg. Að ætla að fara að setja okkur þingmönnum stólinn fyrir dyrnar og setja okkur skilyrði á hinu háa Alþingi af forsetastóli eru ótrúleg vinnubrögð. Forsætisráðherra hefur lögvarinn rétt til að koma inn í umræðu hvenær sem er. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að koma inn í þessa umræðu og leyfa okkur að heyra viðhorf hennar til þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið í umræðunum, þessum mikilvægu umræðum um stjórnarskrána í dag.

Forseti tekur fram að gefnu tilefni að samningaviðræður um tíma og lengd funda fór fram með þingflokksformönnum í hádeginu og það er áætlaður annar fundur í hádeginu á morgun. Þar varð niðurstaðan sú að halda fundi fram eftir kvöldi og fram yfir miðnætti. Um það var leitað afbrigða og engin athugasemd gerð við þau þannig að það er ástæðan fyrir því að þessi svör hafa komið þó að menn hafi ásakað forseta um að svara engu um lengd fundar.

Forseti heftir ekki málfrelsi þingmanna.

Að sjálfsögðu ekki, hefur ekki gert tilraun til þess og ítrekar að það er mjög mikilvægt að þeir 26 sem eru á mælendaskrá fái tækifæri til að tjá sig. Þess vegna verðum við að nýta tímann vel svo það megi verða.

Hæstv. forseti. Ég hef verið að reyna að átta mig á þessum svörum hæstv. forseta. Hann hefur talið ræður sem eiga að fara fram í kvöld og það er spurning hvað hann telur ræður í því samhengi. Af því að hann kemur með tilboð af forsetastóli um ræðufjölda skal ég gera hæstv. forseta annað tilboð, það er að taka þetta mál út af dagskrá og fara að ræða þau mál sem skipta máli. Ég nefni enn og aftur 7. málið á dagskrá sem er heimild til samninga um álver í Helguvík. Ég held að það sé mjög gott tilboð til hæstv. forseta og hann ætti að íhuga mjög vel að taka því þannig að hægt sé að fara að ræða það mál og ljúka því þannig að hægt verði að horfa á atvinnumál í þessu landi. Það er viðkvæmt mál. Það hefur alltaf legið fyrir að það þyrfti að ræða breytingar á stjórnarskránni mjög vandlega. Það hefur forseti vitað. Hann hefur vitað að þetta mundi taka langan tíma og þess vegna er mjög undarlegt að forseti skuli leyfa sér að raða dagskránni upp með þeim hætti að þau mál sem skipta máli fyrir heimilin og atvinnulífið í þessu landi 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ítreka það sjónarmið sem ég hef sett fram áður að mér finnst óviðurkvæmilegt að ræða um breytingar á stjórnarskránni þegar komið er jafnlangt fram á kvöld. Mér finnst eðlilegt að það sé rætt í dagsbirtu þegar þjóðin hefur tækifæri til að fylgjast með umræðunum hér. Ég er ekki sammála hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að forsætisráðherra væri betur komin úti í Brussel en hér, 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þó að umræðan sé búin að vera nokkuð löng og ítarleg hefur hún engu að síður verið mjög athyglisverð um þetta mikla mál og eftir því sem ræðurnar hafa orðið fleiri sem ég hef hlustað á, þeim mun sannfærðari er ég um að það er vissulega mikið mál að breyta stjórnarskrá. Þess vegna þarfnast þetta frumvarp ítarlegrar umræðu á Alþingi og ekki síður úti í samfélaginu. Þjóðfélagsumræðan hefur hvorki verið nægilega mikil né hreinskiptin og ég er ekki sannfærð um að fólkið í landinu viti um hvað þetta mál snýst nákvæmlega eða hvaða afleiðingar stjórnlagaþingið hefur í för með sér. Þess vegna vekur furðu sá stutti tími sem ætlaður er til að vinna nú þessar stjórnarskrárbreytingar. Það hefur margoft komið fram í umræðunni að þegar stjórnarskránni hefur verið breytt á undanförnum áratugum hefur jafnan verið gefinn góður tími í þinginu til að undirbúa breytingarnar. Bent hefur verið á að oftast hafi verið langur aðdragandi í nefndarstarfi áður en frumvarp er lagt fram, síðan hafi ávallt verið gefinn góður tími í þinginu og ekki anað að neinu í þessum efnum. Nú bregður svo við að það á að keyra stjórnarskrárbreytingar í gegnum þingið á skömmum tíma og án þess að sátt sé um það við stærsta flokkinn á þingi. Ég vil vitna í umsögn Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík, en hún víkur einmitt að þessu atriði í umsögn sinni til nefndarinnar. Þar segir, með leyfi forseta, „að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá. Eins og menn vita hafa einungis tvisvar, frá fullveldi 1918, verið gerðar breytingar á stjórnarskrá í andstöðu við heilan stjórnmálaflokk … Síðasta dæmi um þetta var 1959.“ Hún segir „að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má þá vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun“ eins og prófessorinn segir. Sérfræðingar og samtök sem leitað hefur verið umsagnar hjá í meðförum málsins á Alþingi eru nánast öll á einu máli um það að málið sé ekki fullunnið og að tíminn sem gefinn hafi verið til umsagnar og umræðu sé of naumur. Er nema von að maður spyrji hvort það sé nokkuð annað en eðlileg krafa að þeir stjórnmálaflokkar sem starfa á þingi nái samkomulagi um þær breytingar sem nú verða gerðar. Virðulegi forseti. Ég tek undir með félögum mínum um að einu raunhæfu breytingarnar sem gera á fyrir kosningar sé að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til að stjórnarskrárbreytingarnar taki gildi og skapa þannig svigrúm fyrir vandað verklag. Það frumvarp sem við erum að ræða hér, virðulegi forseti, og svo mikill tími hefur farið í - sem ég vil þó taka fram að er alveg nauðsynlegt þegar um svo mikið mál er að ræða eins og að breyta stjórnarskrá - hjálpar ekki fjölskyldunum í landinu sem geta jafnvel ekki lengur greitt af fasteignalánum sínum eða fyrirtækjum sem standa frammi fyrir því að segja upp starfsfólki og horfa fram á gjaldþrot eins og svo margar fjölskyldur gera um þessar mundir. Heimilin hrópa á aðgerðir nú þegar. Skilningur minn var að sú ríkisstjórn sem situr í skjóli Framsóknarflokksins hefði verið mynduð til að vinna að nauðsynlegum aðgerðum til að bjarga heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Mér er því alveg óskiljanlegt að helsta forgangsmálið sé að keyra í gegnum þingið á örskömmum tíma breytingar á stjórnarskrá í andstöðu við einn af flokkunum á þingi. Væri ekki nær að eyða þeim stutta tíma sem eftir er af þinginu fyrir kosningar til að ræða þær brýnu aðgerðir sem þarf að fara í heimilunum og fyrirtækjunum til bjargar? Eru kannski ríkisstjórnin og Framsóknarflokkurinn sem styður ríkisstjórnina að skjóta reyksprengjum til að fela vanmátt sinn í að koma með slíkar aðgerðir sem heimilin og fyrirtækin geta sætt sig við? Það er ekkert í þessari stjórnarskrárbreytingu svo aðkallandi að það geti ekki beðið nýs þings. Hér bíða mikilvæg mál eftir að komast til umræðu eins og margoft hefur komið fram í dag og í gær, eins og frumvarpið um fjárfestingarsamninginn vegna álversins í Helguvík sem skiptir gífurlegan fjölda einstaklinga og fjölskyldna á Suðurnesjum og víðar, jafnvel um allt land, afar miklu máli. Nái það mál fram að ganga þýðir það aukna atvinnu á byggingartímanum og fjölmörg ný störf þegar álverið tekur til starfa í áföngum. Jafnframt skapar framkvæmdin snúning í hagkerfinu sem okkur sem þjóð er nauðsynlegur á þessum tíma. Nei, ég held að það væri eðlilegra að við ræddum það mál af fullri alvöru. Atvinnuleysi er hið mesta böl hvers einstaklings. Því þarf að skapa ný atvinnutækifæri hér á landi og það gerist m.a. með nýju álveri í Helguvík. Það gefur fólki von ef við á Alþingi afgreiðum frumvarpið um fjárfestingarsamninginn sem fyrst. Það er nokkuð sem fólk skilur mun betur en ástæðu þess að við ræðum í langan tíma breytingar á stjórnarskrá nú þegar þjóðin hefur gengið í gegnum miklar þrengingar. Virðulegi forseti. Mér er spurn: Hvað var það í bankahruninu sem hefur með það að gera að það þyki nauðsynlegt að gera nú breytingar á stjórnarskrá? Í máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur kom fram að eftir allar þær hremmingar sem þjóðin hefur gengið í gegnum undanfarið þarf nýtt upphaf, nýja stjórnarskrá. Eru þá stjórnarskrárbreytingarnar ætlaðar til björgunar heimilum og fyrirtækjum sem eru í miklum vandræðum í dag? Er þetta þess vegna nauðsynleg aðgerð? Er nema von að spurt sé? Í nefndaráliti minni hluta sérnefndarinnar er vikið að þessu atriði þar sem minni hlutinn leggur ríka áherslu á að engin rök séu fyrir því að rýra stöðu Alþingis og taka af því stjórnarskrárgjafahlutverkið. Að tengja slíka ráðstöfun bankahruninu er fráleitt og til þess eins fallið að villa mönnum sýn um hvað þá gerðist. Þá er það í hrópandi mótsögn við þá orðræðu sem hefur farið hátt undanfarið, að styðja þurfi við Alþingi og styrkja það sem handhafa löggjafarvalds, að svipta það hlutverki stjórnarskrárgjafa. Lýsir minni hlutinn undrun yfir því að hv. þingmenn telji sér sæma að sýna sögu og hlutverki Alþingis slíkt virðingarleysi. Benda má á að hvarvetna í hinum vestræna heimi er stjórnarskrárvaldið hjá þjóðþingi viðkomandi ríkis þótt útfærslan sé að sjálfsögðu afar mismunandi. Virðulegi forseti. 3. gr. frumvarpsins er um að Alþingi skuli láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag ef 15 af hundraði kjósenda krefjast þess. Atkvæðagreiðslan skal fara fram innan þriggja mánaða frá því að staðfest krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu liggur fyrir. Í nefndaráliti minni hluta sérnefndar kemur fram að 3. gr. frumvarpsins hafi ekki verið rædd til hlítar í nefndinni. Mörg atriði þess eru óljós og óskýr, einkum þá hvað fallið getur undir skilgreininguna „tiltekin lög“ eða „málefni sem varðar almannahag“. Umsagnaraðilar gera ýmsar athugasemdir við aðra þætti ákvæðisins, t.d. er hlutfallið 15 af hundraði umdeilt. Samband íslenskra sveitarfélaga lýsir áhyggjum af þessu ákvæði. Ég gríp hér niður í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem segir: „Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði þjóðarinnar. Í því felst að tiltekinn hluti kjósenda getur kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem samþykkt hafa verið eða um tiltekið málefni sem varðar almannahag. Ákvæðið gerir ráð fyrir að 15% kosningarbærra manna geti knúið fram slíka atkvæðagreiðslu. Þetta hlutfall er mjög lágt en hafa ber í huga að hér á landi ríkir fulltrúalýðræði og er þjóðkjörnum fulltrúum falið löggjafarvaldið á Alþingi. Mikil umræða hefur verið um að löggjafarvaldið standi höllum fæti gagnvart framkvæmdarvaldinu en sú tillaga sem hér er lögð fram, þ.e. að tiltölulega lítill hluti þjóðarinnar geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög eða málefni sem Alþingi hefur þegar samþykkt, er til þess fallin að draga enn frekar úr áhrifum löggjafarvaldsins. Nái breytingin fram að ganga er hætta á því að mikil réttaróvissa kunni að skapast, m.a. um gildistöku nýrra laga enda kemur ekki fram hve langur tími má líða frá samþykkt laga þangað til krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu er lögð fram. Mikill kostnaður felst í þjóðaratkvæðagreiðslum, þannig væri nauðsynlegt að fram færi ítarleg kynning á því máli sem lagt er til þjóðaratkvæðagreiðslu auk þess sem mikill kostnaður er fólginn í framkvæmd slíkrar kosningar. Má í því sambandi benda á að alþingiskosningar kosta u.þ.b. 100 milljónir króna og má ætla að kostnaður við þjóðaratkvæðagreiðslu yrði sambærilegur. Af þessum sökum og með hliðsjón af þeirri réttaróvissu sem þjóðaratkvæðagreiðsla um samþykkt lög frá Alþingi skapar má verulega draga í efa hvort forsvaranlegt sé að 15% kosningarbærra mann geti með bindandi hætti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Í þessari ítarlegu umsögn Sambandsins koma einnig fram áhyggjur þeirra af kostnaðinum sem af þjóðaratkvæðagreiðslu hlýst. Það má spyrja spurningarinnar: Hver á að bera kostnaðinn sem hlýst af þjóðaratkvæðagreiðslu? Varla er ætlast til að sveitarfélögin í landinu taki þann kostnað á sig eins og staða þeirra er í dag. Eins og við allar kosningar má búast við að sveitarfélögin sæju um framkvæmdina vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar og því þyrfti að tryggja að kostnaðurinn lenti ekki á sveitarfélögunum heldur væru þjóðaratkvæðagreiðslur um einstök frumvörp og málefni á kostnað ríkisins eins og alþingiskosningar. Í umsögn Samtaka atvinnulífsins koma einnig fram áhyggjur af þjóðaratkvæðagreiðslum. Með leyfi forseta vil ég grípa niður í umsögn Samtaka atvinnulífsins um þjóðaratkvæðagreiðslur: „Þjóðaratkvæðagreiðslur eru ávallt vandmeðfarnar. Tillaga frumvarpsins um að kjósendur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni vekur því áhyggjur enda er slíkt fyrirkomulag ekki til þess fallið að auka stöðugleika og réttaröryggi. Heimild frumvarpsins til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu er afar rúm og getur því haft lamandi áhrif á ákvarðanir og afgreiðslu þings og stjórnvalda. Þess ber að gæta að með nútímatækni er afar auðvelt að ná til 30 þúsund manna ef svo ber undir og safna í framhaldi af því undirskriftum þeirra. Í ljósi þessa og þess að engin reynsla er af slíku fyrirkomulagi hér á landi né dæmi um viðlíka opna heimild í nágrannalöndum okkar ætti að takmarka þjóðaratkvæðagreiðslu við mál sem hafa afgerandi þýðingu fyrir þjóðina og a.m.k. 20% kjósenda gera kröfu um. Annars er hætt við að þessi heimild dragi úr þeirri festu og stöðugleika sem atvinnulífi og öllum almenningi er nauðsynlegur og er undirstaða efnahagslegra framfara.“ Í umsögn Samtaka atvinnulífsins sem ég vitnaði í koma fram áhyggjur um að afar auðvelt sé að ná til 30.000 manna með nútímatækni til að ná í undirskriftir þeirra til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er vissulega tilefni til að hafa áhyggjur af þessu atriði og það virðist meiri hluti sérnefndarinnar einnig hafa því að aðferðinni er lýst í nefndarálitinu þar sem meiri hlutinn leggur áherslu á að stuðnings við að tiltekið mál fari til þjóðaratkvæðagreiðslu sé aflað með lögbundnum og tryggum hætti þannig að sá sem styður slíka kosningu geri sér að fullu grein fyrir því um hvaða mál sé að ræða. Meiri hlutinn telur því eðlilegt þegar undirskriftum er safnað um tiltekið mál að það verði gert þannig að sá sem skrifar undir slíkt skjal þurfi að mæta á tiltekinn stað þar sem hægt sé að sannreyna og votta undirskrift hans, enda segir í ákvæðinu að krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu skuli vera staðfest. Í því skyni má hugsa sér að kveðið verði á um að undirskriftalisti liggi frammi hjá opinberum aðila, til að mynda hjá sýslumanni eða starfsstöð sveitarstjórnar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þessi aðferðafræði mjög flókin og ég hreinlega skil hana ekki alveg. Hér á landi er engin reynsla af fyrirkomulagi eins og þessu og einmitt þess vegna ætti að vera enn frekari ástæða til að flýta sér hægt í þessum málum. 4. gr. frumvarpsins fjallar um stjórnlagaþing og er hugmyndin sú að stjórnlagaþing skipi 41 þjóðkjörinn fulltrúi og jafnmargir til vara. Stjórnlagaþing á að hafa það hlutverk að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Lagt er til að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010 og þingið komi saman 17. júní það ár og ljúki störfum eigi síðar en 17. júní 2011, þ.e. ári síðar. Hugmyndin um stjórnlagaþing hljómar alveg ágætlega í mínum eyrum, a.m.k. þegar maður veit ekki hvað liggur að baki þeirri hugmynd. Þegar málið er hins vegar skoðað betur er beinlínis verið að ýta lýðræðislega þjóðkjörnum fulltrúum til hliðar. Með þessu tel ég að verið sé að leggja áherslu á þá gjá sem hefur verið á milli þings og þjóðar. Í rauninni erum við með þessu að taka undir þá umræðu í þjóðfélaginu að þingmönnum sé ekki treystandi til að vinna þau störf sem þeir eru kjörnir til. Það er ekki af hinu góða því að við eigum að gæta virðingar Alþingis í öllu sem við gerum. Ég tek undir það að hér verði ráðgefandi stjórnlagaþing með einhverjum hætti sem menn koma sér saman um sem ég tel mun heillavænlegra til að ná sáttum með þjóð og þingi í þeirri samvinnu sem í því felst. Um þetta atriði er fjallað í ágætri umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga en þar segir, með leyfi forseta: „Þær breytingar sem felast í 2. og 3. gr. frumvarpsins eru til þess fallnar að draga mjög úr áhrifum og sjálfstæði Alþingis. Eru þessar breytingar því í miklu ósamræmi við þær kröfur sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu um að styrkja þurfi löggjafarvaldið og efla sjálfstæði þess. Sá mikli kostnaður sem óhjákvæmilega fylgir ákvæðum 3. og 4. gr. er einnig áhyggjuefni í þeim miklu efnahagsþrengingum sem þjóðin glímir nú við.“ Virðulegi forseti Veit almenningur í landinu um hvað stjórnlagaþing snýst? Hefur umræðan um stjórnlagaþing verið það mikil í þjóðfélaginu að allur almenningur hafi fulla sýn á það sem lagt er til? Ég dreg það stórlega í efa, virðulegi forseti. Ég hef spurt fólk sem ég tel að fylgist nokkuð grannt með hinni pólitísku umræðu um vitneskju þess um stjórnlagaþing og hvað eigi að gera á því. Svörin hafa verið mjög misjöfn. Mér hefur fundist nokkuð algengt að fólk haldi að um sé að ræða nokkurs konar íbúaþing, eins og sveitarfélögin í landinu hafa lagt áherslu á að halda með þátttöku íbúanna. Nokkur sveitarfélög hafa stigið skref í átt til íbúalýðræðis með góðum árangri undanfarin ár og hafa stjórnendur sveitarfélaga áttað sig á mikilvægi þess að taka ákvarðanir í samráði við íbúana. Með virku þátttökulýðræði eiga íbúar möguleika á að koma að ákvarðanatökuferli, stefnumótun og geta haft mótandi áhrif á nærumhverfi sitt í samstarfi við sveitarfélagið auk þess sem sveitarfélög hér hafa náð langt á sviði rafrænnar stjórnsýslu og gefið íbúum sveitarfélaga kost á að skrá sig á gagnvirkan vef og hafa þannig góðan aðgang að stjórnsýslunni. Árangur á sveitarstjórnarstiginu á þessu sviði kallar auðvitað á að færa íbúalýðræðið á annað stig og því er ég sammála. Ég tel að ráðgefandi stjórnlagaþing svari kalli fólksins um breytingar og kröfum um beina þátttöku. Ég verð að segja að miðað við þá umræðu sem verið hefur um stjórnlagaþingið og þær kröfur sem verið hafa uppi mætti ætla að um væri að ræða stjórnlagaþing höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna spyr ég: Hvernig hyggjast stjórnvöld tryggja að sjónarmið og hagsmunir landsbyggðarinnar verði ekki fyrir borð borin þegar kemur að því að velja fulltrúa á stjórnlagaþing? Hér er um persónukjör að ræða og ég tel að þess vegna gætu allir fulltrúarnir komið af höfuðborgarsvæðinu. Ég tel afar nauðsynlegt að landsbyggðarfólki sé tryggð þátttaka til jafns við höfuðborgarbúa til þátttöku á stjórnlagaþingi. Og aftur spyr ég: Geta hagsmunasamtök með einhverjum hætti tryggt samtökum sínum öll sætin á stjórnlagaþinginu? Það er margt sem þarf að athuga í þessu sambandi og algjörlega nauðsynlegt að tryggja aðkomu landsbyggðarinnar. Í umsögn Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík, sem ég vitna hér í aftur, kemur einmitt fram að ekki er gert ráð fyrir kjördæmum í þessu kjöri sem gefur ástæðu til að óttast að fáir fulltrúar verði af landsbyggðinni. Undir þetta get ég vissulega tekið því að ég ber hag landsbyggðarfólks fyrir brjósti og hef þess vegna áhyggjur af landsbyggðinni hvað þetta varðar. Það er líka mjög óljóst í frumvarpinu hvernig stjórnvöld hyggjast tryggja að jafnræðis sé gætt milli þéttbýlisins og landsbyggðarinnar varðandi setu á stjórnlagaþingi. Þá segir í umsögn Samband íslenskra sveitarfélaga um þetta mál, með leyfi forseta: „Í greininni er lagt til að fulltrúar á stjórnlagaþingi verði persónukjörnir en ekki eru nein fordæmi fyrir því fyrirkomulagi hér á landi. Má draga í efa að mikill fjöldi einstaklinga sé tilbúinn að leggja í kosningabaráttu með tilheyrandi kostnaði og óvissu sem felst í framboði. Það er raunar með öllu óljóst hvort þessi aðferð við val á fulltrúum muni leiða til þess að hæft fólk sem endurspeglar vilja þjóðarinnar veljist til setu á stjórnlagaþinginu en ekki er unnt að vísa til reynslu annarra þjóða af slíku fyrirkomulagi.“ Mér er það einnig til efs að margir séu tilbúnir að leggja út í þann kostnað sem því fylgir að fara í kosningabaráttu af þessu tagi. Því er eðlilegt að spyrja hvort ekki væri skynsamlegra við þær aðstæður sem við búum við að velja fulltrúa á þingið með þeim hætti að sem breiðastur hópur karla og kvenna af öllu landinu og úr flestum samtökum og hagsmunahópum verði fulltrúar þannig að raddir þessara aðila heyrist á þessu þingi. Kostnaður við stjórnlagaþing hefur verið nokkuð á reiki. Nefndar hafa verið tölur allt að 2 milljörðum kr. Í nefndaráliti meiri hluta er vikið að því að um sparnað sé að ræða með því að kosið verði til stjórnlagaþings jafnt og til sveitarstjórna, og með því að þingið sitji einungis í eitt ár sé hægt að spara launa- og rekstrarkostnað þingsins. Hér hlýtur að vera átt við að útgjöldin verði ekki eins mikil og upphaflega var ætlað. Að vísu hljóðaði upphafleg kostnaðaráætlun upp á um 2 milljarða kr. en nú er talið að kostnaðurinn verði á bilinu 400–500 millj. kr. Er það sparnaðurinn sem talað er um í nefndarálitinu? Í mínum huga er kostnaðurinn við stjórnlagaþing aukin útgjöld fyrir ríkissjóð hvað sem það kostar. Fjölmargir í þjóðfélaginu gera athugasemdir einmitt við þann kostnað sem fylgir því að setja á stofn stjórnlagaþing og telja að þeim fjármunum ætti að verja til annarra og brýnni verkefna sem nóg er af núna. Það kemur einnig skýrt fram í umsögnum ráðgjafa sérnefndarinnar að áhyggjur eru af kostnaði við stjórnlagaþing sem og í mjög góðri umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem sambandið leggur fram hugmyndir um hvernig mætti fara þessa leið og viðhafa stjórnlagaþing með minni tilkostnaði. Ég hefði talið rétt að sérnefndin skoðaði betur tillögur sem lúta að því að halda kostnaði niðri og taka með því tillit til þeirra sem hafa áhyggjur af þessu, eins og fram kemur í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, með leyfi forseta: „Mikill kostnaður felst í stofnun og starfrækslu stjórnlagaþings og er tæpast forsvaranlegt að stofna til slíks kostnaðar þegar unnt er að ná fram sömu markmiðum með einfaldari og hagkvæmari leiðum án þess þó að víkja frá lýðræðissjónarmiðum sem liggja að baki hugmyndum um stjórnlagaþing. Einnig hefur stofnun stjórnlagaþings þann mikla ókost að draga mjög úr áhrifum og sjálfstæði Alþingis. Eru þessar breytingar því í miklu ósamræmi við þær kröfur sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu um að styrkja þurfi löggjafarvaldið og efla sjálfstæði þess gagnvart framkvæmdarvaldinu. Vel má þó taka undir mikilvægi þess að farnar verði nýjar leiðir til þess að endurskoða stjórnarskrána. Ekki hefur reynst nægilega vel að fella ábyrgð á þeirri vinnu eingöngu á stjórnmálamenn. Rétt er að skoða þann möguleika að endurskoðunarvinnan verði í höndum Alþingis en lögð verði meiri áhersla á það en áður að virkja almenning til þátttöku. Í því sambandi mætti skoða að skipa fjölmennari nefnd en til þessa hefur tíðkast til að annast meginþunga vinnunnar. Auk fulltrúa allra þingflokka og fulltrúa sveitarfélaga gætu átt sæti í slíkri nefnd fulltrúar ýmissa helstu hagsmunahópa. Má þar nefna samtök launþega og atvinnurekenda, landeigenda, trúfélaga, náttúruverndarsamtaka, neytenda, ungs fólks, aldraðra, fatlaðra og annarra grasrótarsamtaka. Nefndin þyrfti að funda nokkuð þétt til að standast þann tímaramma sem lagður er til í frumvarpinu og hafa sérfræðinga sér til aðstoðar. Nefndarmenn mundu fá greiddan ferðakostnað og eðlilega þóknun fyrir nefndarsetu en sá kostnaður mundi þó aðeins vera brot af áætluðum kostnaði við sérstakt stjórnlagaþing. Ef ofangreind leið yrði farin ætti einnig að hafa víðtækt samráð við almenning um endurskoðunina. Þar yrði að sjálfsögðu reynt að nýta upplýsingatækni til hins ýtrasta. Einnig yrðu haldin allmörg málþing um einstök málefni auk þess sem halda mætti stærri samráðssamkomur þar sem öllum almenningi eða a.m.k. þeim sem hafa sett fram ábendingar eða umsagnir yrði heimil þátttaka. Hafa mætti hliðsjón af fyrirkomulagi sem tíðkast hefur á íbúaþingum sveitarfélaga til að tryggja skilvirkni slíkrar samkomu.“ Mér finnst mjög skynsamlegar ábendingar varðandi þingið í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Við lestur umsagna um málið allt í heild kemur greinilega fram að margir umsagnaraðilar telja að breytingar á stjórnarskrá séu það mikilvægar að þær þurfi að ígrunda vel og ná sem víðtækastri sátt um breytingar ásamt því að ekki sé ástæða til að hraða svo mjög þessari vinnu heldur bíða nýs þings. Enn á ný, virðulegi forseti, vil ég grípa niður í ágæta umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar segir: „Stjórnarskrá lýðveldisins er grundvallarlöggjöf þessa lands sem öllum ber að virða. Þannig er stjórnarskránni ætlað að vera hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum. Vegna mikilvægis stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að stjórnskipunarlög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt. Af umræðu um frumvarpið má ráða að endurskoðun stjórnarskrárinnar sé nauðsynleg vegna þess efnahagshruns sem hér hefur orðið. Þær breytingar sem felast í frumvarpi til stjórnskipunarlaga virðast hins vegar ekki sérstaklega til þess fallnar að stuðla að endurreisn efnahagskerfisins og væri því eðlilegt að bíða með allar meiri háttar breytingar þar til um hægist í þjóðfélaginu. Stutt er til þingkosninga og styður það enn frekar þá kröfu að ekki verði ráðist í svo veigamiklar breytingar nú. Það kynni þó að vera lausn á málinu að einungis yrði gerð sú breyting sem felst í 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins en þar er kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslu til staðfestingar breytingum á stjórnarskrá. Slík breyting gæfi Alþingi svigrúm til að fjalla á faglegan og ítarlegan hátt um breytingar á stjórnarskrá og leggja þær fyrir þjóðina að loknum kosningum.“ Þetta var skoðun Sambands íslenskra sveitarfélaga en sambandið hafði mjög veigamiklar athugasemdir við frumvarpið. Það gerði líka fjöldinn allur af umsagnaraðilum en það verður að segjast eins og er að það virðist ekki koma fram nokkur fögnuður yfir stjórnarskrárbreytingum sem hér á að keyra í gegnum þingið og alls ekki á að taka neitt tillit til skoðana okkar sjálfstæðismanna. Ekki verður maður heldur var við mikinn almennan fögnuð úti í þjóðfélaginu varðandi málið, þvert á móti skilur fólk ekki að breytingarnar á stjórnarskrá geti ekki beðið þar til fer að róast í þjóðfélaginu, hér fari að birta til í atvinnumálum og meira jafnvægi komist á hjá heimilum og fyrirtækjum í landinu. Nei, þessu skal þrýst í gegn í boði Framsóknarflokksins. Virðulegi forseti. Enn getur maður velt fyrir sér hver tilgangurinn er með því að keyra þessar stjórnarskrárbreytingar í gegnum þingið á svo skömmum tíma og án þess að sátt sé um það milli þeirra flokka sem starfa á Alþingi. Það er því hægt að taka undir með minni hlutanum í sérnefndinni en þar segir í nefndaráliti: „Minni hlutinn undrast, í ljósi þess að á undanförnum árum hefur verið rætt um veg og virðingu Alþingis og spurninguna um stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu, að þeir sem mest hafa talað um að verið sé að styrkja stöðu Alþingis og efla á alla lund skuli standa að tillögu sem miðar að því að veikja Alþingi meira en nokkru sinni - að svipta Alþingi valdinu til að breyta stjórnarskránni. Það er hornsteinninn í valdastöðu Alþingis í stjórnskipulagi lýðveldisins að Alþingi hafi vald til að breyta stjórnarskránni. Nú koma þeir sem talað hafa um það að verið sé að setja Alþingi niður og flytja tillögu um að svipta Alþingi þessum rétti og fela það einhverjum öðrum.“ Ég segi, virðulegi forseti, enn og aftur að með því að setja á stofn sérstakt stjórnlagaþing sem hefur þessi völd er vegið að sjálfstæði og áhrifum Alþingis sem farið hefur með hlutverk stjórnarskrárgjafa um árabil. Það er mín skoðun að með því sé tekið undir það að þingmenn vinni ekki vinnuna sína og þeim sé ekki treystandi. Hér er verið að skerpa á þeirri gjá sem hefur myndast milli þings og þjóðar en ekki að styrkja tengsl og traust. Að lokum, virðulegi forseti, tel ég að stjórnarliðar ættu að hlusta á sjónarmið margra sem telja að stjórnarskráin hafi virkað vel á lýðveldistímanum og það sé ekki þörf á heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Enn vísa ég í umsögn Ragnhildar Helgadóttur sem segir um þetta að hún mótmæli því að þörf sé á heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar efnis hennar vegna. Flestir eru sammála um að þó að margt kunni að hafa brugðist undanfarin ár sé stjórnarskráin ekki þar á meðal. Virðulegi forseti. Ég sé að ég er hér alveg að renna út á tíma en hef þó ekki fyllilega klárað ræðu mína og mun ljúka henni á þessari tilvitnun í umsögn Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því sérstaklega að hæstv. forsætisráðherra er loksins stödd í þingsalnum. Við söknum hennar ekki alla jafna svona sáran en í þessari umræðu sem varðar okkar mikilvægasta lagabálk, grundvallarlögin um stjórnskipun Íslands, lög nr. 33/1944, þegar við ræðum mikilvægar breytingar sem eru til vansa fyrir alla flutningsmenn frumvarpsins, er þakkarvert að hæstv. forsætisráðherra skuli vera mætt í þingsali. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur sem kom inn á það að maður geri þá ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd alla umræðuna sem eftir er, bæði það sem eftir lifir kvölds og líka á morgun þegar við höldum áfram að ræða breytingarnar fyrst hæstv. forsætisráðherra fór ekki utan á leiðtogafund NATO heldur sendi þangað staðgengil sinn. Þetta hafa verið sérstakir dagar og sérstakur sólarhringur þar sem við höfum rætt um stjórnskipunina, stjórnarskrá okkar, þetta grundvallarplagg, þetta plagg sem hefur verið ákveðinn vegvísir okkar í gegnum árin. Það er dapurlegt að horfa upp á það og verða vitni að því þegar við öll höfum sammælst um að efla eigi virðingu Alþingis og styrkja Alþingi að þá sé lagt fram frumvarp um breyting á stjórnarskránni algerlega órætt milli flokka, algerlega í ósátt á Alþingi og það skuli vera lagt fram í því formi sem það er. Í rauninni er róttækasta breytingin sem við ræðum hér sú sem verið er að gera á hlutverki Alþingis, þ.e. að svipta Alþingi því hlutverki að vera stjórnarskrárgjafi. Með fullri virðingu fyrir breytingunum sem við stóðum að árið 1991, 1995 og 1999 er þetta róttækasta breytingin sem við höfum gert og staðið frammi fyrir á hinu háa Alþingi þegar kemur að verksviði og hlutverki Alþingis. Það er verið að taka frá Alþingi hlutverk þess að samþykkja lög sem í dag eru lög nr. 33/1944. Það er ámælisvert. Þess vegna læðist eðlilega að manni sú tortryggni að þetta hafi bara verið yfirklór, yfirvarp þegar menn hafa rætt um það að styrkja Alþingi. Þegar til kastanna kemur var engin alvara á bak við þá hugmynd sem menn höfðu rætt hér nokkuð lengi. Ég ætla að fara aðeins yfir vinnubrögðin og það hafa nokkrir gert. Síðan ætla ég að fara yfir auðlindaákvæðið, síðan í breytingu á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Ég ætla að fara aðeins yfir þjóðaratkvæðið og fara síðan yfir og eyða mestum tíma í stjórnlagaþingið sem er í stórum dráttum algerlega órætt. Það er hægt að vísa í almenna söguskoðun á hlutverki stjórnlagaþings, það er hægt að vitna til annarra þjóðríkja varðandi stjórnlagaþing en það hefur aldrei komið til tals að ræða stjórnlagaþing hér á landi nema á síðustu þremur mánuðum. Og ekki nóg með það, fyrsta myndin sem okkur birtist í þinginu af stjórnlagaþingi er ekki sú sama og það stjórnlagaþing sem við ræðum hér í dag. Af hverju tökum við ekki lengri tíma í að ræða stjórnlagaþingið? Þá þróast það kannski í þá átt að verða nokkuð burðugt og gott þannig að allir flokkar geti sammælst um það og komið sér saman um að breyta stjórnarskránni í sátt. Það er svo mikilvægt, ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því hve mikilvægt er að breyta stjórnarskránni í sátt. Undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, hefur það gerst að stjórnarskráin er orðin að átakaskjali, stjórnarskráin sjálf er orðin að átakaskjali, hún er orðin pólitískt skjal, pólitískt skiptimynt til að halda lengur í völdin. Framsókn verður að fá eina dúsuna, gefum henni stjórnlagaþing. Við sjálfstæðismenn höfum verið gagnrýndir fyrir margt á undanförnum 18 árum. Mörg mistök hafa verið gerð en engu að síður hafa margir góðir hlutir verið gerðir, ekki síst þeir sem hafa leitt til þess að velferðarsamfélag okkar er gott, meginstoðir okkar eru sterkar og við erum stolt þjóð og öflug. Við beittum okkur fyrir því að breyta stjórnarskránni í þrígang á þessum tíma. Það er ábyrgðarhluti og ekki bara eitthvert hlutverk upp á punt að vera forsætisráðherra á Íslandi. Forsætisráðherra leiðir líka flokka saman. Það er ábyrgðarhluti að vera forsætisráðherra. Það er ábyrgðarhluti að vera forsætisráðherra gagnvart Alþingi en ekki síst gagnvart stjórnarskránni. Hvernig umgekkst Sjálfstæðisflokkurinn það vald? Í öll skiptin, 1991, 1995 þar sem stórum og mikilvægum hluta stjórnarskrárinnar var breytt, mjög víðtækt samkomulag náðist á milli flokkanna en ekki síður úti í samfélaginu. Haldnir voru fundir á vegum frjálsra félagasamtaka, menn gátu tjáð sig, rætt hlutina fram og til baka sem leiddi til þess að við náðum farsælli lendingu í breytingum á mannréttindakaflanum, og 1999 beittu sjálfstæðismenn sér sem forustuflokkur á þingi með forsætisráðherra í broddi fylkingar því að það er hann sem leiðir flokkana saman. Eins og hæstv. forsætisráðherra veit sem leiðir m.a. fundi forustumanna stjórnmálaflokkanna er það hlutverk hennar að leiða þessa hesta saman, þessa forustumenn lýðræðisaflanna á þingi, með það að markmiði að hugsa stærra en valdið sjálft. Að hugsa stærra er það að skora vel í næstu skoðanakönnunum, að hugsa stærra og meira en um eigið pólitískt líf þó að það pólitíska líf sé langt og nokkuð farsælt og hægt er að taka ofan fyrir mörgu. En þetta er, held ég, mesta og versta hneisa sem hæstv. forsætisráðherra hefur staðið frammi fyrir á sínum þingferli. Við erum að tala um þingmann sem hefur lengstu þingreynsluna á þingi og sá hinn sami þingmaður er 1. flutningsmaður frumvarps sem hefur í för með sér ekki bara réttaróvissuna út af auðlindaákvæðunum eða þjóðaratkvæðagreiðslunni, heldur er 1. flutningsmaður frumvarpsins síðast en ekki síst að berjast fyrir því að virðing og valdsvið þingsins verði skert, að hlutverk þingsins verði rýrt og stjórnarskrárhlutverk þess tekið af því. Mér finnst það hneisa, mér finnst það til vansa. Hæstv. forsætisráðherra veit það vel að ég hef oft hælt henni og ég hef að mínu mati verið sanngjörn í minni gagnrýni en ég get ekki orða bundist þegar kemur að þessu mikilvæga máli. Að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, fari í sögubækurnar fyrir að hafa í rauninni með ákveðnum hætti, með fulltingi Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins en síðast en ekki síst með fulltingi Framsóknarflokksins ráðist á stjórnarskrána, ráðist á Alþingi til að geta setið lengur í sínum stól, ekki út af elsku, ekki út af ást á þessu plaggi heldur til þess að berja líka aðeins í leiðinni á sjálfstæðismönnum. Við kveinkum okkur ekkert undan því, við gerum það ekki en stjórnarskráin er stærri en Samfylkingin, stærri en Sjálfstæðisflokkurinn og það á ekki að umgangast stjórnarskrána með þeim hætti sem raun ber vitni. Það eru ekki bara við sjálfstæðismenn sem segjum þetta. Þetta er ekki bara eins og sumir hafa sagt, sjálfstæðismenn í málþófi. Það er ekkert sem heitir málþóf þegar stjórnarskráin er rædd, alls ekki. Og það er sárt, sársaukafullt og vont að upplifa það að þingmenn, hvort sem þeir eru með lögfræðimenntun í farteskinu eða reynslu í gegnum tíðina, ætli sér að berja þetta í gegn, sama hvað tautar og raular, sama hvað sjálfstæðismenn segja, sama hvað allir álitsgjafarnir sem sendu álit sín um þetta frumvarp segja. - Skítt með það. Við skulum breyta stjórnarskránni til að stinga m.a. dúsu upp í framsóknarmenn af því að þeir hafa ekki fengið neitt, við höfum ekki staðið við neitt af því sem við lofuðum þeim til þess að komast í ríkisstjórn, við höfum ekki staðið við efnahagslegar umbætur í þágu heimilanna, þetta var hvort sem er allt farið af stað. Við höfum ekki staðið við það að ljúka þinginu tiltölulega snemma. Nei, nei. Þá skulum við leyfa framsóknarmönnum að fá stjórnlagaþingið svo þeir verði ekki allt of pirraðir og leyfi okkur að vera í friði svona síðustu vikurnar fyrir kosningar þannig að við getum beitt ráðuneytunum sem kosningamaskínu fyrir okkur. - Þetta er tilgangurinn, það verður að segjast eins og er. Það eru ekki göfug markmið sem búa að baki því að koma hér með tillögu um stjórnlagaþingið. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði í gær í ræðu sinni að auðlindaákvæði frumvarpsins væri margrætt til margra ára, það væri útrætt og við skyldum bara afgreiða það með þessum hætti. Það er rétt. Það er þaulrætt, margrætt. Ég verð þó að leiðrétta mig, það er ekki algerlega rætt í þaula því að það eru miklar efasemdir um orðalagið, það er óskýrt. Ég kem að því á eftir. En hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að þetta hefði verið rætt til margra ára. En hvað þá með stjórnlagaþingið? Þegar við hæstv. forsætisráðherra sátum saman í ríkisstjórn var ekki minnst á stjórnlagaþing, ekki einu sinni. Þetta er bara einhver hugmynd sem dettur ofan úr skýjunum vegna þess að framsóknarmenn þurftu að fá eitthvað annað en 90% lánin, sem var náttúrlega alger hneisa að við skyldum samþykkja á sínum tíma og kom í bakið á okkur, en þetta er bara einhver dúsa upp í Framsókn. Þetta var aldrei rætt á milli stjórnarflokkanna í síðustu ríkisstjórn, aldrei. Hvernig skyldi hafa verið staðið að framkvæmdinni í stjórnarskrárnefndinni sem starfaði fram að 2007 og menn vita að átti síðan að starfa seinni partinn á þessu kjörtímabili til að hún væri tilbúin í tæka tíð fyrir kosningarnar sem ellegar hefðu orðið 2011? Hvað gerði sú stjórnarskrárnefnd? Hún leitaði til fólksins, nokkrir að vinna, bað það um að koma með athugasemdir sem koma m.a. fram í skýrslu sem gefin var út um störf stjórnarskrárnefndarinnar og hvað gerist þegar maður les þá skýrslu? Þar er ekki eitt orð um stjórnlagaþing. Enginn úti í samfélaginu hafði áhuga á stjórnlagaþingi. Og það sára er að þegar maður les m.a. gögn frá ýmsum nefndarmönnum og fer yfir það sem þeir hafa bæði rætt og ritað, þá er alveg ljóst að sú nefnd átti ekki mjög mikla vinnu eftir, kannski nokkurra mánaða vinnu, 3–4 mánaða vinnu. Hefði ekki verið göfugra, hefði ekki verið mikilvægara að hefja sig yfir persónulega hagsmuni, hefja sig yfir flokkshagsmuni og hugsa um stjórnarskrána og segja: Gott og vel. Það hefur náðst samkomulag um hvernig breyta eigi stjórnarskránni, hvernig breyta eigi 79. gr. Klárum það mál og hefjum strax umræðu um breytingar á stjórnarskránni eftir kosningar á nýju þingi, ljúkum við stjórnarskrána í sátt þannig að hún verði ekki að pólitísku átakaskjali eins og nú er verið að gera. Þetta er vont fordæmi. Þetta er það vont fordæmi að ég vonast eindregið til þess að komið verði í veg fyrir það og menn sjái ljósið, ekki síst hæstv. forsætisráðherra. Margir hafa sagt að tíminn sé allt of knappur, þetta hafi verið unnið á allt of skömmum tíma og ná þurfi víðtækri sátt um breytingar. Með leyfi forseta vitna ég í hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur sem sagði að almennt sé hún þeirrar skoðunar að það eigi að ná víðtækri sátt um breytingar á stjórnarskrá og það eigi ekki að hlaupa til breytinga á stjórnarskrá, það þurfi ígrundun o.s.frv. að eiga sér stað í aðdraganda þess að breyta stjórnarskránni. Þetta sagði Kristrún Heimisdóttir, flokkssystir, lögfræðingur og víðlesin í stjórnarskránni, vel að sér einmitt í þessum fræðum og það er merkilegt að Samfylkingin hafi ekki leitað á náðir hennar, fengið álit hennar. Var það kannski út af því að álit hennar var ekki mönnum þóknanlegt? Er það kannski þannig hjá Samfylkingunni að ekki sé talað við þá sem eru ekki sammála forustunni? Getur það verið? Það kemur ekki neinum á óvart að svo sé, alla vega ekki að svo kunni að vera. Samfylkingin vill í sjálfu sér ekki kannast við neitt úr fortíð sinni, hefur ekki sjálf farið í róttæka endurskoðun á ræðum sínum, athöfnum sínum á umliðnu ári. Þá á ég ekki bara við sem stjórnandi og í ákveðnum ráðuneytum, félagsmálaráðuneytinu, ekki síst í viðskiptaráðuneytinu heldur líka hvernig hún hegðaði sér í stjórnarandstöðu í ákveðnum mikilvægum málum sem hefði verið svo mikilvægt að hafa samþykkt en m.a. stjórnarandstaðan kom í veg fyrir á sínum tíma. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu varðandi þau mál en allir vita að ég er m.a. að vísa í fjölmiðlamál og eignarhald á fjölmiðlum. Samfylkingin kom í veg fyrir það mál, Vinstri grænir komu í veg fyrir það mál og það hefði verið miklu betra fyrir lýðræðislega umræðu, fyrir gegnsæi í fjölmiðlum ef það mál hefði farið í gegn, ekki síst hið síðara sem þverpólitísk samstaða náðist um en það er önnur saga. Hvað segja fræðimenn eins og Sigurður Líndal? Ekki á að hlusta á hann af því að það hentar ekki núna og hvað þá Ragnhildi Helgadóttur sem telur, eins og reyndar Sigurður Líndal, að breyta þurfi stjórnarskránni en gera það frekar í smærri skömmtum, gera það með öðrum hætti en lagt er upp með. Það hefur verið sagt, og ég hef svarað því, að við sjálfstæðismenn séum í málþófi út af stjórnarskránni. Það kann að vera að við höfum verið í málþófi út af einhverjum öðrum málum, ég ætla ekki að útiloka það þó að þær ræður sem fluttar hafa verið í öðrum málum hafi verið mjög efnisríkar. En þegar kemur að stjórnarskránni er ekkert til sem heitir málþóf, síst af öllu þegar verið er að skerða hlutverk Alþingis þegar kemur að því að vera stjórnarskrárráðgjafi. Það hefur líka verið sagt: Þið eruð á móti því að færa valdið til þjóðarinnar. Það er rangt, það er beinlínis rangt. Með því að breyta 79. gr., eins og er í tillögu okkar, munum við á endanum færa valdið til fólksins þegar kemur að stjórnarskránni. Það hefði verið svo miklu auðveldara upp á langtímahagsmuni Alþingis, upp á langtímahagsmuni þjóðarinnar, þegar kemur að stjórnarskránni, að forsætisráðherra hefði sýnt þá víðsýni og sýnt það umburðarlyndi, ekki gagnvart okkur sjálfstæðismönnum heldur gagnvart stjórnarskránni, að segja: Sammælumst um þær breytingar á stjórnarskránni sem fyrir liggja og við getum þá strax farið í aðrar breytingar. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Af hverju er ekki hægt að bíða með málið í sex vikur því að við erum bara að tala um sex vikur? Ef við hefðum samþykkt breytingar á 79. gr. og síðan gengið til kosninga 25. apríl þá hefði nýtt þing, sumarþing, getað farið í að ákveða það sem menn eru að ræða um og vísað málinu til þjóðarinnar. Við viljum efla aðkomu þegnanna að ákvarðanatöku en það verður ekki gert hvernig sem er. Það verður ekki gert með því að umturna stjórnarskránni og traðka á henni, það gengur ekki. Það er því mikið umhugsunarefni, frú forseti, hvernig að þessu öllu hefur verið staðið. Ég ítreka aftur: Við skulum hafa hugfast hvernig við sjálfstæðismenn beittum okkur fyrir breytingum á stjórnarskránni. Það var í víðtækri sátt, það var í sátt við þjóðina og í sátt við þingið. Er það tilviljun að loksins þegar Samfylkingin, sem hefur barist með kjafti og klóm fyrir því að leiða ríkisstjórn, er komin með forustu í ríkisstjórn breytast vinnubrögðin? Hver hefur messíasarboðskapur Samfylkingarinnar verið á undanförnum árum? Það er að breyta um vinnubrögð. Er þetta breytingin á vinnubrögðunum? Þegar hún fær tækifæri til að beita völdunum beitir hún þeim með þeim hætti að hún traðkar á lýðræðinu, traðkar á stjórnarskránni. Ég segi enn og aftur: Mér er algerlega misboðið þegar kemur að þessu máli, algerlega misboðið. Það er ekki bara verið að umgangast stjórnarskrána af því skeytingarleysi sem raun ber vitni heldur er pólitískur hráskinnaleikur með í för. Það er líka heppilegt fyrir stjórnarflokkana að við stöndum hér og setjum á langar ræður, við sjálfstæðismenn og hinir örfáu sem bera hagsmuni stjórnarskrárinnar og þingsins fyrir brjósti, því að það er svo heppilegt fyrir ríkisstjórnina að á meðan komast ekki önnur mál á dagskrá. Við höfum sagt, og ég ítreka það hér sem þingmaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, að við munum taka okkur út af mælendaskrá undir eins og mikilvæg atvinnumál komast á dagskrá. Þá gerum við hlé á þessari umræðu og hleypum öðrum málum að. Ég horfði því á sjónvarpsumræðurnar áðan í algerri forundran þegar kom að því að forsætisráðherra átti að svara því hvernig skapa ætti störfin. Hvernig á að verja störfin? Það er einfalt. Byrjum á því að fara yfir hina eðlilegu dagskrá, yfir þau mál sem raunverulega skipta heimilin og fjölskyldurnar og fyrirtækin og atvinnulífið máli. Það hefur ekkert gerst á vakt þessarar ríkisstjórnar, ekki neitt gerst, ekkert nema það að málum hefur seinkað. Málin hafa farið nákvæmlega í þann farveg sem flokksbróðir hæstv. forsætisráðherra frá Svíþjóð, Göran Persson, spáði ef stjórnarkreppa yrði í kjölfarið á efnahagskreppu. Hann varaði eindregið við því. Hvað gerðist? Vaxtalækkunarferlið - vextir hafa einungis verið lækkaðir um 1%, sem er náttúrlega umhugsunarefni, allt að því hneisa - hefði hafist sex vikum fyrr ef þetta hefði ekki allt gerst. Hvað dvelur orminn langa þegar kemur að endurreisn bankanna sem er lykilatriði fyrir fyrirtækin í landinu? Þetta má ekki ræða. Það er pólitísk hentistefna að segja: Höfum bara stjórnarskrána á dagskránni. Þá tala sjálfstæðismenn af því að þeir vilja verja stjórnarskrána. Gott og vel. En á meðan erum við ekki spurð óþægilegra spurninga. Á meðan þurfum við ekki að svara fyrir Helguvík. Á meðan þurfum við ekki að svara fyrir það af hverju málin koma ekki nægilega hratt frá okkur, hin raunverulegu mál sem skipta öllu. Svör og lausnir svo að fólk geti haldið áfram að búa í húsunum sínum að fyrirtækin geti farið að starfa. Allt er þetta, eins og við höfum margoft sagt, í boði Framsóknar, ekki bara þessi hneisa með stjórnlagaþingið eins og það er sett upp heldur ekki síður hitt að aðgerðarleysið af hálfu ríkisstjórnarinnar er líka í boði Framsóknar. Ég horfði á sjónvarpsumræðurnar í kvöld og hlustaði á Sigmund Davíð Gunnlaugsson, nýjan og glæstan formann Framsóknarflokksins, dugmikinn mann. Þegar hann talaði um ríkisstjórnina, dró fram gagnrýni sína, þá hugsaði ég: Eru komnir tveir Framsóknarflokkar í landinu? Eða er formaðurinn ekki í neinum tengslum við þingmenn Framsóknarflokksins? Tala þingmenn Framsóknarflokksins ekkert við formanninn sinn? Með því máli sem við ræðum hér er Framsókn líka að koma í veg fyrir að við ræðum atvinnumál, að við hjálpum ríkisstjórninni með atvinnumálin, að við ræðum efnahagsmálin og við ræðum málefni fjölskyldnanna. Þessu ber Framsóknarflokkurinn líka ábyrgð á með fullri virðingu fyrir formanni Framsóknarflokksins sem ekkert þykist vilja vita af framgangi ríkisstjórnarinnar. Allt er þetta í þeirra boði. Athyglisvert sjónarmið kom fram í ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar, sem hæstv. forsætisráðherra hlustaði ekki á, því að forsætisráðherra var ekki í salnum. Hv. þm. Björn Bjarnason vitnaði í mjög merkilegan pistil frá starfandi umboðsmanni Alþingis. Þar er m.a. komið inn á þessa hugmyndafræði og hugmyndir sem tengjast réttarríkinu og hvernig réttarríkinu geti staðið ógn af misvitrum stjórnmálamönnum, að mínu mati, sem nýta sér aðstæður, nýta sér ákveðið umrót í samfélaginu eins og verið er að gera núna og fara, vegna þeirra óvenjulegu kringumstæðna, í ákveðna vegferð sem er í rauninni hryllileg vegferð og það er að ráðast á stjórnarskrána. Aðstæðurnar eru svo óvenjulegar, kringumstæðurnar eru svo óvenjulegar, segja menn. Nei, þegar aðstæðurnar eru óvenjulegar þarf sterka stjórnmálamenn en ekki ósvífna sem freistast ekki til að fara í slíka vegferð, fara í það að breyta stjórnarskránni til að halda völdunum, m.a. af því að þeir telja það þjóna hagsmunum sínum. Vel má vera að afstaða þeirra flokka sem eru í ríkisstjórn - það á alla vega við um annan flokkinn og líka Framsóknarflokkurinn - ráðist að miklu leyti af skoðanakönnunum. Það hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna, m.a. hv. þm. Birkis J. Jónssonar að þeir telja þjóðina vilja stjórnlagaþing. Gott og vel. Við sjálfstæðismenn erum líka reiðubúnir í stjórnlagaþing en það var ekkert við okkur talað. Það var ekkert við okkur rætt til þess að ná sátt um það hvernig við breytum stjórnarskránni. Við viljum breyta stjórnarskránni. Það liggur ljóst fyrir. En við viljum ekki fórna stjórnarskránni á altari pólitískra hagsmuna eins og stjórnarflokkarnir eru að gera í boði Framsóknar. Það viljum við ekki gera. Það er alveg ljóst að við viljum breyta stjórnarskránni og hægt hefði verið að finna flöt á því, að stjórnlagaþing eða ákveðinn sérfræðihópur - það skiptir ekki máli hvað það heitir - hefði getað haldið áfram að vinna að ákveðnum breytingum á stjórnarskránni, hvort sem það snertir vald og valdmörk forseta Íslands, auðlindaákvæðið í stjórnarskrá eða ýmis önnur ákvæði. Við vorum og erum reiðubúin í þann leiðangur þannig að það sé skýrt sagt. Menn hafa verið að ræða efnisatriði frumvarpsins. Sigurður Líndal segir að auðlindaákvæðið sé óljóst. Ragnar Árnason segir líka að þetta ákvæði sé með öllu óljóst. Hann og Birgir Þór Runólfsson segja, með leyfi forseta: „Í ljósi ofangreindra athugasemda teljum við að með samþykkt ákvæðisins væri verið að veikja efnahag þjóðarinnar enn frekar. Það getur vart verið vilji löggjafans né þjóðarinnar.“ Samtök atvinnulífsins tala um hringlandahátt í lagasetningu, hann sé ekki til þess fallinn að endurvekja traust umheimsins á íslensku efnahagslífi. Meðan eitt helsta markmið ríkisstjórnarinnar er að stuðla að efnahagslegri uppbyggingu samfélagsins kemur ríkisstjórnin, forsætisráðherra í broddi fylkingar, fram með frumvarp til breytinga á stjórnarskránni sem í rauninni veikir tiltrú á okkur á hinum alþjóðlega vettvangi, veikir tiltrú fólks á innviðum þess kerfis sem við búum við. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í Sigurð Líndal hvað varðar þjóðareignina: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð. Í orðið þjóðareign er ekki hægt að leggja hefðbundna merkingu eignarréttarins þótt þess hafi margsinnis gætt í umræðu.“ Enn og aftur er verið að blanda fullveldisréttinum saman við eignarréttinn. Þetta er óljóst og það er hægt að gera þetta mun betur. Það er hægt að vinna að þessu og það höfum við verið reiðubúin til að gera. Það er líka alveg ljóst - talandi um asann sem hefur verið í þessu máli, ekki ætla ég að hafa mörg orð um það, það hefur ítrekað komið fram. Ég mætti á einn fund í sérnefnd um stjórnarskrármálið og það lá alveg ljóst fyrir að það átti að ýta þessu máli í gegn, sama hvað tautar og raular, sama hvað gestirnir höfðu að segja, það skipti engu máli. Þetta voru bara formlegheit. Þetta var bara „pro forma“, frú forseti, að fá gesti á sinn fund, ekkert hlustað, bara tekið á móti plöggum, þau ekki lesin og ekki á þau hlustað. Karl Axelsson benti m.a. á mjög óljósa þýðingu þessa ákvæðis, spurði m.a. athyglisverðra spurninga um þjóðlendur, mál sem hefur verið mjög umdeilt til margra ára. Falla þjóðlendurnar undir 1. gr. eða falla þær undir einkaeignarrétt? Hann taldi líklegra að þær féllu undir þjóðlendurnar, féllu undir einkaeignarréttinn því að þær væru háðar einkaeignarrétti ríkisins í þessu þannig að þjóðlendurnar mundu að öllum líkindum ekki falla undir orðið þjóðareign í þessu. Arthur Bogason frá Landssambandi smábátaeigenda talaði um og kvartaði undan skömmum tíma, hann hefði vart tíma til að boða stjórn sína saman. Síðast en ekki síst vil ég draga fram misjafna nálgun hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Helga Hjörvars á málinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði að mig minnir í ræðu sinni um skýrslu ríkisstjórnarinnar að þessum stjórnarskrárbreytingum væri ekki ætlað að hrófla við núgildandi rétti manna. Í rauninni breyttu þessar breytingar engu um núverandi stöðu. Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra. Hver kemur svo nokkrum dögum síðar og trillar hér upp í pontu, upp í ræðustól Alþingis? Það er hv. þm. Helgi Hjörvar sem segir að þetta sé grundvallarbreyting varðandi fiskveiðistjórnarkerfið. Ég vil gjarnan fá eina skoðun frá hæstv. ríkisstjórn varðandi þetta mál því að enn og aftur undirstrikar þetta það að frumvarpið gerir ekkert annað en að auka á réttaróvissu. Það er ekki okkar hlutverk hér að auka réttaróvissu og færa löggjafarvaldið inn í dómsalina, það er nóg komið af slíku. Er ekki verið að tala um virðingu þingsins? Eigum við ekki að hafa löggjafarvaldið hér inni og segja skýrt hvað við meinum þegar við setjum fram breytingar á stjórnarskrá eða annarri löggjöf? Það verður að vera skýrt. Þetta er ekkert annað en hringlandaháttur eins og kom fram í einni umsögninni varðandi lagasetninguna. Ég vil líka vitna í það sem Þorsteinn Pálsson, sem er margreyndur á þessu sviði, sagði m.a. varðandi auðlindaákvæðið, með leyfi forseta: „Eitt helsta atriðið við stjórnarskrársmíð er að forðast óljósar stefnuyfirlýsingar sem dómstólar verða síðar meir að gefa efnislegt innihald. Auðlindaákvæðið í tillögu forsætisráðherra er þessu marki brennt. Með loðnu orðalagi og óskýrri hugtakanotkun er vald flutt frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum fólksins inn í dómsalina. Það er öfugþróun sem veikir löggjafarvaldið.“ Erum við ekki að reyna að styrkja þingið? Það er ekki bara það að stjórnlagaþingið sé að rýra valdmörk þingsins, rýra verksvið okkar hér á þingi, auðlindaákvæðið í stjórnarskrárfrumvarpinu gerir það líka. Áfram heldur Þorsteinn Pálsson: „Fram til þessa hefur Samfylkingin gert kröfu til þess að stjórnarskráin hafi að geyma skyldu til að skattleggja auðlindanýtingu. Þetta á rætur í áliti auðlindanefndar frá því í byrjun aldarinnar. Nú söðlar forsætisráðherra um og fellur frá þessari kröfu. Ástæða er til að fagna þeim umskiptum. Líklega hefði stjórnarskrárnefnd lokið störfum á nokkrum mánuðum fyrir þremur árum ef Samfylkingin hefði þá þegar verið tilbúin til þessarar stefnubreytingar. Hún er einnig skýr vísbending um að Alþingi geti á stuttum tíma náð saman um heildstæðar breytingar á stjórnarskránni ef ríkisstjórnin er reiðubúin til að gefa þessu þingi eða því næsta eðlilegt svigrúm til málefnalegrar umfjöllunar.“ Eðlilegt svigrúm, það er það sem við sjálfstæðismenn höfum beðið um. Breytum stjórnarskránni, breytum 79. gr. stjórnarskrárinnar, sem er risaskref vel að merkja. Það er í rauninni sú grein sem hefur staðið í vegi fyrir því að ákveðnum breytingum hefur ekki verið hægt að fylgja jafnhratt úr hlaði með víðtækri sátt og raun ber vitni af því að það hefur alltaf þurft kosningar á milli. Þetta er því stórt skref og mikið og þingið hefði að öllu jöfnu, ef þetta ákvæði hefði verið samþykkt hefðum við getað verið farin af stað í það að breyta stjórnarskránni undir eðlilegum formerkjum, þ.e. í víðtækri sátt, strax að nokkrum vikum liðnum. Þetta vill ekki Samfylkingin, þetta vilja ekki Vinstri grænir, þetta vilja ekki framsóknarmenn eða frjálslyndir, þeir vilja breyta stjórnarskránni í pólitíska skiptimynt, í pólitískt átakaskjal og það er sorglegt. Stjórnarskráin á að lifa okkur öll hér inni. Fyrst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er komin í salinn þá eiga allir að vita það að stjórnarskráin er merkilegri en við öll hér inni og það á ekki að hafa hana að einhverri skiptimynt. Það er sorglegt að upplifa það að fólk skuli fylkja sér í kringum slíka leið. Breyting á 79. gr. hefði verið mjög mikilvægt og stórt skref. Við hefðum á endanum alltaf farið með valdið til þjóðarinnar, breytt stjórnarskránni í sátt hér á þingi og farið síðan með valdið til þjóðarinnar. Það er það sem við viljum. Stjórnlagaþingið, eins og það er sett fram, er náttúrlega algjörlega kostulegt. Eins og margoft hefur komið fram er þetta þriðja útgáfan og ég spyr: Hvernig gæti þetta þróast ef við sitjum hér kannski fram til 24. apríl, hvaða útgáfu ræðum við þá? Erum við þá að ræða sjöttu eða sjöundu útgáfuna af … 
            

Eins og hv. þingmaður hefur tekið eftir hefur klukkan verið að hlaupa fram og til baka. Nú sýnir hún að það séu átta mínútur eftir, en það eru, hv. þingmaður, ekki nema svona fimm mínútur eftir.

Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Stjórnlagaþingið er því greinilega ekki fullmótað. Fyrst eru settar fram einhverjar tillögur um að það kunni hugsanlega að kosta 300 milljónir. Síðan er ljóst eftir útreikninga fjármálaráðuneytisins að það hleypur á 2,2 milljörðum, það muni kosta hátt í þrjá milljarða. Þá fer kuldahrollur um framsóknarmenn og þeir átta sig á að þetta er ekki alveg nógu vel hugsað og reyna að setja fram stjórnlagaþing, aðra eða þriðju útgáfuna, ég man ekki hvaða útgáfa það var, og reyna að gera það aðeins rýrara í roðinu þannig að það kosti ekki nema um hálfan milljarð. Enginn hefur enn þá svarað mér því hvaðan eigi að taka þá peninga. Það hefur almennt enginn á vegum ríkisstjórnarinnar svarað okkur sjálfstæðismönnum hvar menn ætli að bera niður varðandi hagræðingu í ríkisútgjöldum. Eða ætlar forsætisráðherra t.d. að leyfa félagsmálaráðherra að taka ekki þátt í hagræðingu á ríkisútgjöldum eins og hæstv. forsætisráðherra gerði á sínum tíma sem félags- og tryggingamálaráðherra? Það verða allir að bera þá ábyrgð að hagræða í ríkisrekstri, allir, það getur enginn hlaupist undan merkjum. Það er ljóst að stefna okkar sjálfstæðismanna er sú að við teljum að við eigum að skoða allar leiðir áður en við setjum nýjar álögur eða meiri álögur á fólkið í landinu, fyrirtækin í landinu, og við viljum alls ekki nýja skatta undir nýjum formerkjum. En þetta fáum við ekki að ræða af því að við erum að ræða stjórnarskrána. Við fáum ekki að ræða atvinnumálin, við fáum ekki að ræða ríkisfjármálin. Við fáum ekki að ræða verðtrygginguna nema kannski í einhverri hálftíma utandagskrárumræðu. Við fáum ekkert að ræða hér. Við viljum gjarnan ræða stjórnarskrána en við verðum í dag að forgangsraða í þágu atvinnulífsins og heimilanna. Það vill ríkisstjórnin sem greinilega hefur dagskrárvaldið á þinginu ekki gera og forseti þingsins hefur ekki roð í framkvæmdarvaldið og gerir bara eins og honum er sagt að gera. Það hefur margt kostulegt verið sagt um stjórnlagaþingið og ég vil gjarnan vitna í það sem m.a. hv. þm. Kristrún Heimisdóttir hefur sagt, með leyfi forseta: „Það er verið að tala um að þetta sé kosning, þannig að þetta er þá fulltrúalýðræði, eins konar, sem á að gilda þannig að menn eiga bara að treysta vini, svo ég noti þetta orðalag sem menn eru með þarna í veflýðræðinu og minnir dálítið mikið á fræga spurningaþætti þar sem menn eru beðnir um að hringja í vin ef þeir hafa ekki svar, en þetta snýst ekkert um að treysta vini. Sko, ef Íslendingar hafa lært eitthvað,“ segir Kristrún Heimisdóttir, „þá þurfa þeir að byggja upp eigin dómgreind en ekki treysta einhverjum öðrum. Þetta snýst um það og þess vegna er þessi menntun og uppbygging svona mikilvæg.“ Síðan heldur hún áfram: „Sko, kosningin verður þannig“ - þ.e. til stjórnlagaþingsins - „að þetta verði þá fulltrúar einhverra hópa, einhverra hagsmunahópa, einhverra sem eru talsmenn einhverra tiltekinna hugmynda sem maður gæti óttast að yrði svona frekar einfaldað vegna þess að þetta væri svona kosningabarátta sem byggðist með hefðbundnum hætti á slagorðum og einhverjum einföldunum, einföldum línum. Sem sagt, við erum, í staðinn fyrir að endurnýja stjórnmálahefðina þá óttast ég að við séum að falla í þá gryfju að beita neikvæðum eiginleikum stjórnmálahefðar okkar, eða veikleikum, til að skapa eitthvað sem ég óttast mjög að muni ekki skila miklum breytingum eða árangri, þ.e. þetta stjórnlagaþing ef það verður gert með þessum hætti.“ Þetta segir flokkssystir hæstv. forsætisráðherra. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða álit hún hafi á skoðun Kristrúnar Heimisdóttur, sem er lögfræðingur og er mjög víðlesin í þessum fræðum. Ég vil einnig spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða skoðun hún hafi á ummælum Ragnhildar Helgadóttur sem segir m.a., með leyfi forseta: 
            

Hálf mínúta eftir.

„Ævar Kjartansson segir við Ragnhildi Helgadóttur: Þér finnst að við ættum að breyta stjórnarskránni hægt og rólega, lenda ekki í því í einhverri panik, af því að við erum búin að klúðra svo mörgu að það er nú best að rjúka í að reyna að draga sjálfan sig upp á hárinu með því að breyta, efna til stjórnlagaþings sem er í raun ekkert sérstakt, neitt svona, í ljósi nýliðinnar þróunar. Það er náttúrlega engin ástæða til að halda að allt í einu rísi upp 41 snillingur á Íslandi.“ Ragnhildur Helgadóttir svarar: „Þetta ber vott um að það sé verið að henda barninu út með baðvatninu. Bara baðvatnið er skítugt og þá hendum við því - og barninu, þ.e. stjórnarskránni, bara með.“ Það eru ekki bara við sjálfstæðismenn - 

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á sumu því sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Mér finnst að hún hafi sett fram órökstuddar fullyrðingar og á köflum var hv. þingmaður með málflutning sem ekki er hægt að flokka undir annað en dylgjur og ósannindi. Hvernig getur hv. þingmaður rökstutt það að sú sem hér stendur og við sem flytjum þetta frumvarp séum að ráðast að stjórnarskránni, ráðast á Alþingi til að geta setið við völd? Hvað meinar hv. þingmaður? Hvað meinar hv. þingmaður með því að segja að Samfylkingin tali ekki við neinn nema hann sé sammála forustunni? Þetta er alrangt hjá hv. þingmanni og ég bið hana að rökstyðja það sem hún segir um að við séum að fórna stjórnarskránni á altari pólitískra hagsmuna. Hvað meinar hv. þingmaður með því þegar hún segir að hér sé verið að breyta um vinnubrögð og traðka á lýðræðinu? Við erum að auka lýðræðið, auka þátttökurétt fólksins. Við erum að koma á lýðræðisumbótum. Ég minni á það sem stendur í áliti meiri hlutans þar sem segir orðrétt: „Meiri hlutinn bendir í þessu sambandi á að vinna við endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur staðið nánast óslitið yfir frá lýðveldisstofnun árið 1944 með takmörkuðum árangri.“ Það er kannski ástæða þess að við flytjum þetta mál að það gengur hvorki né rekur að ná fram breytingum á stjórnarskránni. Síðan kórónar hv. þingmaður þetta með einhverjum dylgjum um að sú sem hér stendur hafi ekki staðið sig og komið sér hjá og hlaupist frá niðurskurði sem félagsmálaráðherra í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég mótmæli þessu. Sú sem hér stendur stóð að niðurskurði með alveg sama hætti og aðrir og sparaði ekki síður en hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra þannig að það sem hv. þingmaður setur hér fram á margan hátt er dylgjur og órökstuddar fullyrðingar. Síðan segir hv. þingmaður að stjórnlagaþing hafi ekki verið rætt hér áður. Sú sem hér stendur flutti frumvarp um breytingu á stjórnarskránni um að efnt skyldi til stjórnlagaþings og hvernig að því skyldi staðið. Síðan í lokin vil ég segja að meiri hlutinn vann vinnu sína vel. Ég þakka meiri hlutanum fyrir þá vinnu sem var unnin í nefndinni vegna þess að hún var fín. Það var tekið á margan hátt tillit til þess sem fram hefur komið í málflutningi sjálfstæðismanna, í þremur atriðum  
            

Frú forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra af hverju hún hlusti ekki á alla umsagnaraðila sem hafa talað um skamman fyrirvara og um óvandaðan undirbúning. Af hverju á ekki að ræða málið betur? Ég veit alveg að hæstv. forsætisráðherra vill ekki hlusta á okkur sjálfstæðismenn. En af hverju hlustar hún þá ekki á alla umsagnaraðilana?

Þjóðina.

Þjóðina, já, Sigurð Líndal, Ragnhildi Helgadóttur, Kristrúnu Heimisdóttur. Þetta er fólk sem er ekki hægt að hlusta á núna af því að það hentar ekki. Þess vegna segi ég að pólitískur hentugleiki sé við lýði. Það er hægt að gagnrýna okkur sjálfstæðismenn fyrir margt á 18 árum en ég ítreka að við höfðum forustu í ríkisstjórn þegar stjórnarskránni var breytt þrisvar sinnum. Það er á ábyrgð forsætisráðherra að kalla alla stjórnmálaflokka saman. Það er ekki bara eins og ég segi upp á punt að vera forsætisráðherra. Það er á ábyrgð forsætisráðherra að kalla alla stjórnmálaflokka saman til að ná sátt um stjórnarskrána sem er mikilvægari en allir stjórnmálaflokkar og allir stjórnmálaforingjar. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að sú sem hér stendur hlusti ekki á þjóðina. Kannski er það nákvæmlega það sem við erum að gera hér, sú sem hér stendur og við í meiri hlutanum, þessir fjórir flokkar sem standa að þessari stjórnarskrárbreytingu. Við erum að hlusta á þjóðina.

Hvar er …?

Hún hefur margoft kallað eftir því að fá lýðræðisumbætur í formi þess 

Það eru allir sammála því.


             Er Sjálfstæðisflokkurinn sammála því? Það er þá nýbreytni. Hve oft hefur ekki verið kallað eftir því að auðlindirnar séu í þjóðareign? Það hefur margítrekað verið fjallað um það í stjórnarskrárnefndum sem hafa setið lengi að störfum  Svo er talað um að við hlustum ekki neitt á það sem Sjálfstæðisflokkurinn segir í þessu efni. Meiri hluti nefndarinnar hefur sannarlega gert það. En ég tók eftir því að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir reyndi í engu að afsanna það sem ég sagði, hún fór með dylgjur í mörgum efnum sem henni er ekki samboðið að gera. Ég virði Þorgerði Katrínu um margt fyrir störf hennar sem þingmaður og ráðherra gegnum tíðina. Hún hefur oft og iðulega verið málefnaleg en hún var á margan hátt 

Frú forseti. Eftir að hafa heyrt hæstv. forsætisráðherra í stuttu andsvari er alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra verður að vera við umræðuna. Hæstv. forsætisráðherra verður á morgun að vera við alla umræðuna þannig að hæstv. forsætisráðherra fái þar sjónarmið okkar sjálfstæðismanna sem annarra þegar þeir tjá sig um breytingar á stjórnarskránni. Varðandi dylgjur, ég sagði sérstaklega í ræðu minni að það væri margt sem ég virti í störfum hæstv. forsætisráðherra í gegnum tíðina sem þingmanns en mér væri algerlega misboðið hvernig þingreyndasti maðurinn okkar setti mál sitt fram. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr er verið að traðka á stjórnarskránni. Það er verið að svipta Alþingi því hlutverki að vera stjórnarskrárgjafi. Af hverju var ekki einu sinni rætt um þetta í síðustu ríkisstjórn? Af hverju minntist ekki einn Íslendingur í umsögnum sínum til stjórnarskrárnefndar sem var starfandi í nokkur ár á stjórnlagaþing? Þetta er einhver tækifærishugmynd sem sprettur núna á síðustu vikum til að halda framsóknarmönnum við efnið. Segjum hlutina eins og þeir eru. Þetta er ekkert annað en dúsa upp í Framsókn. Við skulum koma með ykkur í það að auðvelda breytingar á stjórnarskrá þannig að það verði til farsældar fyrir þjóðina. Við skulum efna til stjórnlagaþings sem verður ráðgefandi, tekur ekki hlutverkið af Alþingi. Fáum þjóðina með okkur í lið. Við erum öll sammála um þetta. Gerum þetta saman, notum ekki stjórnarskrána sem eitthvert pólitískt hentugleikaplagg. Gerum þetta saman, hæstv. forsætisráðherra. Ég skora á þig að gera það.

Hæstv. forseti. Nú hefur það gerst í umræðunni að hæstv. forsætisráðherra tekur þátt í ræðuhöldum og það kemur í ljós að hæstv. forsætisráðherra hefur ekkert fylgst með því sem hefur gerst og hefur ekkert verið upplýst um það hvað við sjálfstæðismenn höfum talað um í þessari umræðu. Þess vegna er algerlega augljóst, hæstv. forseti, að það verður að fresta þessari umræðu þannig að forsætisráðherra fái tíma og næði til að kynna sér um hvað hefur verið rætt í þinginu. Það var alveg augljóst að forsætisráðherra kom af fjöllum. Við getum ekki sætt okkur við það að 1. flutningsmaður fylgist ekki með því sem við erum að tefla fram til breytinga, þeim hugmyndum sem eru settar fram til sátta. Við getum ekki sætt okkur við það. Þess vegna verður hæstv. forseti að fresta þessari umræðu þannig að forsætisráðherra gefist tími og tóm til að kynna sér málið.

Frú forseti. Það er mjög ánægjulegt að 1. flutningsmaður málsins, hæstv. forsætisráðherra, er mættur á svæðið svo við getum fengið viðbrögð hans við umræðunni. En ég ætla að ræða um annað, ég hef beðið um að þessari umræðu yrði frestað þannig að við gætum farið að ræða um mál sem skipta þjóðina máli, álver í Helguvík, gefa þjóðinni von um að atvinna aukist o.s.frv. sem er einmitt það sem hæstv. forsætisráðherra hefur lagt áherslu á, a.m.k. meðan hún var félagsmálaráðherra, að gefa fólkinu von og færa því atvinnu. Þá kemur upp sá vandi að á dagskrá eru nokkur mál þar sem ég er með fyrirvara, frú forseti, t.d. á ég eftir að skrifa nefndarálit um endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Mér hefur ekki unnist tími til þess út af þessari umræðu. Þá ætla ég að biðja um að þeirri umræðu verði frestað, endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Nú spyr ég frú forseta: Eru líkur til að það gerist einhvern tíma í nótt, fyrir klukkan 6 eða 7, að þessi mál komi á dagskrá?

Virðulegur forseti. Ég kem upp til að taka svo sannarlega undir það sjónarmið sem hv. þm. Sturla Böðvarsson hélt fram rétt í þessu. Það er algjörlega augljóst að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki bara verið fjarri umræðunni hérna. Hún hefur líka greinilega sleppt því að lesa umsagnir hinna fjölmörgu umsagnaraðila um þetta ágæta mál 

Frú forseti. Ég vona að frú forseti hlusti á það sem ég er að segja vegna þess að ég spurði áðan spurningar. Ef svo skyldi vilja til að forseti færi að óskum þingmanna Sjálfstæðisflokksins, frestaði umræðu um þetta mál og tæki önnur mál fyrir, t.d. mál sem varða atvinnu þjóðarinnar, von til hennar, mál um að gefa þjóðinni von með álverið í Helguvík, er ég í þeirri stöðu að t.d. mál nr. 3 á dagskrá, um tekjuskatt, varðar vaxtabætur. Því var gjörbreytt í nefndinni og ég fullyrði að það er nýtt mál. Ég lét bóka í nefndinni að ég hefði athugasemdir við það að málinu hefði verið gjörbreytt. Ég þarf að vera með fyrirvara um þetta, frú forseti. Síðan er málið um endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Þar á ég eftir að skrifa nefndarálit og þarf að biðja um frestun. Þá er það um fjármálafyrirtæki, um slit bankanna. Það liggur ekki lítið á að koma því í gegn. Svo eru breytingar á ýmsum lögum sem varða fjármálamarkaðinn. Það fjallar um litla manninn sem getur fengið uppgjöf saka ef hann segir frá því sem hann verður vitni að.

Frú forseti. Ég tek undir kröfu þeirra sjálfstæðismanna sem hér hafa talað, sérstaklega sem hv. þm. Sturla Böðvarsson benti á. Það er greinilegt og kom raunar fram í andsvari hæstv. forsætisráðherra eftir ræðu mína í hádegisbilinu að hún hafði ekki kynnt sér málflutninginn. Þar hélt hún fram því sama og hér hefur komið fram, að breytingartillögur meiri hlutans væru viðbrögð við athugasemd Sjálfstæðisflokksins. Ég benti henni þá á að kynna sér það sem þar kom fram en það virðist sem hún hafi ekki haft tóm til þess í dag enda kannski að sinna öðru. Ég benti henni á að þetta hefðu ekki verið viðbrögð við okkar athugasemdum. Þetta voru viðbrögð við lélegri vinnu og þeirri hrákasmíð sem frumvarpið er. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um að hæstv. forsætisráðherra fái tíma 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum, ég tel tímabært að þessum fundi sé frestað, að við förum heim og fáum að hvíla okkur. Við erum þriðja kvöldið í röð