Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gísli Sveinsson) Jeg vil til þess að byrja með gera nokkrar athugasemdir um málið yfirleitt. Jeg þarf ekki að lýsa tilefninu til till. Hún fer fram á það að Alþingi láti ekki sitt eftir liggja til þess, að alt verði gert til þess að varna því, að sýki þessi, spanska inflúensusýkin, berist til landsins. Er það öldungis víst, að allur landslýður mun láta sig þetta miklu skifta og vænta þess, að landsstjórnin haldi uppi öruggum vörnum af öllum mætti. Háttv. þm. má vera kunnugt, hvernig litið var á í fyrra af öllum landslýð, hvað gera bæri. Jeg var og er á þeirri skoðun, að ef í upphafi hefðu verið gerðar ítrustu tilraunir til þess að stemma stigu fyrir sýkinni, mundu þær hafa tekist. Var ýmsum kent, að þetta var ekki gert. En þeir, sem rjeðu í fyrra, voru á annari skoðun. Og var þá tekið til þeirra ráða, að halda uppi vörnum innanlands, þó ærið takmörkuðum til að byrja með. Nú má búast við því, að sýkin komi hingað, því að hún geisar í nágrannalöndunum, og má þá gera ráð fyrir því, að vörnum verði haldið uppi með líkum hætti og þegar á sjer stað. Jeg er sannfærður um það, að öll þjóðin mun styðja allar ráðstafanir stjórnarinnar til þessa. En nú hefir það gerst í landinu, sem ekki má kyrt liggja. Þótt stjórnin - sem sjálfsagt var og rjett - hafi gefið út fyrirskipun um sóttvarnir gegn útlendum skipum, þá er það frá fleiri hliðum fullyrt, að veikin sje komin upp á einum stað, og enginn veit hvort hún er komin hingað. En til Vestmannaeyja er hún komin, en væntanlega getur stjórnin gefið skýrslur, og er jeg engan veginn að kenna henni þetta, en eftir reglum stjórnarinnar hefir eftir þessu ekki verið farið; en ekki að eins landsstjórninni, heldur og sóttvarnarnefnd og lögreglustjóra er skylt að sjá um það, að valinn maður sje í hverju sæti, sem framfylgi reglunum hlífðarlaust. Það er sagt, að til Vestmannaeyja hafi komið 1 eða 2 botnvörpungar, sem sýkin hafi hlotist af. Og það má ekki líðast annað en komist verði fyrir, hvernig þetta hafi orðið. Jeg skora alvarlega á stjórnina, vegna almennings, að láta rannsaka slindrulaus hvort reglurnar hafi verið fótum troðnar. Það mætti ef til vill sýnast eðlilegt, að einhver hængur geti orðið á með löggæslu á þessum stað, þar sem enginn lögreglustjóri er nú settur, eða lögfræðingur, með fullu valdsumboði, á meðan lögreglustjóri Eyjaskeggja situr hjer á þingi. Jeg veit eigi, nema rjett væri, ef þing þetta stæði lengi yfir, að setja reglulegan lögreglustjóra í hans stað. Vestmannaeyjar eru þannig settar, að mikil hætta er á, að þangað berist sjúkdómar frá útlöndum. Skip koma þar daglega að landi og miklir erfiðleikar eru á að sjá svo fyrir, að engin mök sjeu höfð við þau úr landi. Jeg verð því að leggja áherslu á, að þessu sje alvarlegur gaumur gefinn. Auk þess eru Vestmannaeyjar í þessu efni hættulegur staður fyrir landið alt, og þá einkum suðurströndina. Þegar alt er með feldu, eru samgöngur mjög örar við Eyjarnar, og þangað koma skip að austan norðan og vestan, og þar er fastur viðkomustaður strandferðaskipa og skipa þeirra, er fastar áætlanir hafa. Jeg þarf ekki að taka fram, hversu bagalegt þetta er. Það sjá allir í hendi sjer. En það verður að hafa það. Hjer sitja menn, sem þurfa að komast þangað, og hjer liggja vörur, sem eiga að fara í Eyjarnar. En eigi dugir að fást um það. Það verður að útiloka þær eins lengi og nokkur hætta stafar af þeim, og þó lengur, en vörur, nauðsynlegar. má flytja til þeirra eftir vissum reglum. Og ekki dugir að setja fyrir sig, þótt fjelög og einstakir menn bíði tjón nokkurt við það, og ekki má horfa í að gera allar varnir, sem við verður komið, hvað sem það kostar. Jeg hefi heyrt, að landsstjórnin hafi sett Eyjarnar í bann, og tel jeg það þakkarvert, og vænti jeg, að þess verði stranglega gætt. Síðan við komum hjer á þing hafa gengið í gildi fyrirskipanir um varnir gegn kvefpestinni. Jeg veit ekki, hvaða rannsóknir hafa verið gerðar viðvíkjandi veikinni, en jeg vona, að í Reykjavík verði ekki látið undir höfuð leggjast að fylgja öllum þeim varnarráðstöfunum, er við verður komið. Vil jeg, að landsstjórnin geri sitt ítrasta til að brýna það fyrir mönnum og áminna um, að varnarráðstöfunum sje fylgt fast fram; má vera, að áskorun frá Alþingi geti og stutt að hinu sama. Mjer er það ljóst, að þegar búið var að gera nefnda fyrirskipun, stafaði ekki svo mikil hætta af skipum þeim, er fóru fastar ferðir á ákveðna staði, heldur frá ýmsum útlendum fiskiskipum, botnvörpungum og öðrum. Og ef það reynist rjett, að inflúensan hefir borist til Vestmannaeyja með þýsku fiskiskipi. Þá er enn meiri ástæða til að óttast lausu skipin. En er nú innilokunartíminn nógu langur? Um það get jeg, sem leikmaður, ekki dæmt. Jeg geng út frá, að hann hafi verið áætlaður það af læknum, - en leiki nokkur minsti vafi á um það, er ekki einungis sjálfsagt, að hann sje lengdur, heldur gerir það ekkert til, þó innilokunartíminn sje tveimur til þrem dögum lengri en þurfa þykir. Í fyrstu var veikinni ætlaður 5 daga meðgöngutími - og var það gert að ráði eða samkvæmt skoðun erlendra lækna -, en nú hefir tíminn verið lengdur úr 5 dögum upp í 7 daga. og gefur það til kynna, að eigi hafi þótt örugt um, að 5 dagar væru nógir. En mjer er þá spurn. eru 7 dagar það? Jeg tel ekki vert að horfa í það, þótt tefja verði skipin 1–2 dögum lengur, og því vil jeg leggja áherslu á, að hæstv. landsstjórn áætli tímann heldur of langan en skamman jafnvel 10 dagar eru ekki of langur tími, sjeð frá almennu sjónarmiði, þótt það hafi aukinn kostnað í för með sjer. - Jeg hefi heyrt sagt, að til væru menn, er tala um aukinn kostnað í sambandi við þetta mál. Jeg veit, að allir muni sjá, að kostnaður fylgir vörnum öllum og viðbúnaði, og jeg veit einnig, að menn sjá, að kostnaður sá, er hjer um ræðir, er aukaatriði. Hann er svo hverfandi hjá þeim voða og tjóni, sem ekki verður með tölum talið, sem af inflúensunni getur hlotist, eftir því, hvernig hún hagaði sjer hjer í fyrra. Hann er svo lítilfjörlegur, þegar teflt er um líf eða heilsu landsmanna, að ekki er á það að minnast. Jeg hefi svo ekki meira að segja af hálfu okkar flutningsmanna. Jeg vona, að hv. Alþingi taki máli þessu vel og hæstv. landsstjórn taki í sama streng. Það er og auðsætt á því, sem hún þegar hefir gert, að það er einlægur vilji hennar að verja landið og landsmenn fyrir þessari ægilegu pest.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki sagt, hvernig pestin hefir borist til Vestmannaeyja, en enginn vafi mun leika á því, að hún er þangað komin. Er talið líklegt, að hún hafi borist með þýskum botnvörpungi. Einnig höfðu Vestmannaeyingar haft einhver mök við enskan botnvörpung, sem þangað kom með sjúka menn og fekk meðul úr landi, en sagt er, að enginn hafi farið úr bátnum, er meðulin flutti úr landi, út í skipið, nje neinn úr skipinu í bátinn. Þar sem veikin er komin til Eyjanna, hafa allar samgöngur verið bannaðar við suðurströndina, og Vestmannaeyjar skulu að öðru leyti skoðaðar útlönd meðan sýkin er þar og hættan stendur yfir. Nokkur hætta er á, að veikin sje komin hingað. Menn þeir, sem hingað hafa komið og farið frá Eyjunum síðan veikinnar varð vart, hafa verið settir í sóttkví. Í dag hefir verið farið um bæinn og þau hús rannsökuð sem Vestmannaeyingar þessir hafa dvalið í. Hafa tveir menn fundist með hita í einu þessara húsa. Á þessu augnabliki sitja tvær sóttvarnarnefndir á rökstólum og ræða hvað gera skuli. Allar samkomur hafa verið bannaðar í bráð. Jeg vonast fastlega til, að sýkin sje ekki komin hingað, en allur er varinn góður. Það, sem örðugast er við að eiga, ef til kastanna kæmi, er læknafæðin. Það hefir reynst fullerfitt að fá lækna í hin lögskipuðu hjeruð, hvað þá fleiri. Menn vita, hvernig gengið hefir að fá lækna fyrir þá hjeraðslækna, er sitja á þingi. Þetta er sá brestur, er ómögulegt er við að gera sem stendur. Jeg held eigi, að brýna þurfi stjórnina eða aðra. Allir hafa fullan vilja á að gera alt sem hægt er til varna. Eins og hv.flm. (G. Sv.) sagði, þá er hættan mikil á þessum stað - í Vestmannaeyjum. Það gæti verið álitamál, hvort 7 dagar sjeu nægilegir eða ekki. Flestir halda, að þeir sjeu ekki einungis nægilegir, heldur fram yfir það. Sóttvarnarnefnd símaði til skrifstofu stjórnarráðsins í Kaupmannahöfn, er beðin var um að bera sig saman við Guðmund Thoroddsen, lækni í Kaupmannahöfn, og spurðist fyrir um það. Svar hans var, ef jeg man rjett: 1–2 meðgöngudagar og sóttkvíunartími nægur 3 dagar. Eins og hv.flm. (G. Sv.) tók fram, voru sóttvarnir fyrirskipaðar 5 daga, en seinna fanst stjórninni rjettara að lengja tímann í 7 daga, eftir tillögum læknadeildar háskólans, til frekari varúðar. Sumir telja reyndar, - þar á meðal landlæknir - að sóttkvíunartíminn megi ekki styttri vera en 10–14 dagar. Það er svo sem sjálfsagt, að ekki má spara fje til skynsamlegra varna. En spurningin er þá, hvort kostnaður allur skuli greiddur úr landssjóði. Mætti athuga það atriði í nefnd.

Halldór Steinsson Háttv. flm. þessarar till. (G. Sv.) hefir tekið skýrt fram, að nú verður að taka til öflugra varna gegn spönsku veikinni, sem að líkindum er á næstu grösum. Allir muna usla þann, er hún gerði í fyrra. Jeg vil ekki leggja dóm á hvort ráðstafanir þær er þá voru gerðar, voru heppilegar eða ekki. En brent barn forðast eldinn, og hinar alvarlegu afleiðingar veikinnar síðastliðið ár ættu að vera hrópandi áskorun til stjórnar þessa lands um það, að gera nú sitt ítrasta til að hefta útbreiðslu hennar. Að því er snertir þær ráðstafanir, er stjórnin nú hefir gert gegn útbreiðslu veikinnar, með reglugerð frá 29. jan. þ. á., þá geta þær aldrei orðið annað en hálfgert kák, af þeirri einföldu ástæðu, að þær verða óframkvæmanlegar í „praxis“ hjer á landi. Reglugerðin fyrirskipar, að læknir, sem fer um borð í skip með inflúensusjúklinga innbyrðis, skuli einangra sig í 7 daga á heimili sínu eða annarsstaðar. Jeg vil taka dæmi þessu til skýringar. Skip kemur af hafi með veikan mann af inflúensu. Læknir er sóttur um borð. Hann skoðar sjúklinginn, og hvort heldur hann lætur flytja hann í land eða skipið siglir sína leið, þá hefir hann haft mök við sjúklinginn. Læknirinn verður því að fara í sóttkví í 7 daga. Þegar hann svo losnar, þá er má ske komið annað veikt skip. Nú vil jeg spyrja: Hvað á það lengi að ganga, að hjeraðið sje læknislaust? Þetta getur gengið svo vikum skiftir. Nú gerir reglugerðin ráð fyrir, að í slíkum tilfellum skuli vitja nágrannalæknis; en þeir, sem nokkuð þekkja til, hvernig læknaskipuninni er hagað hjer á landi, vita, að mjög sjaldan er hægt að byggja á hjálp nágrannalæknis, ef nokkuð liggur við. Það getur ef til vill staðið eins á fyrir honum, að hann sje í sóttkví, eða þá að hann hefir sjúklinga í sínu hjeraði, sem hann ekki kemst frá. Á nú læknirinn, heilbrigður á heimili sínu, að horfa á hjeraðsbúa hrynja niður við hliðina á sjer, án þess að skifta sjer af því? Ef varnirnar eiga að koma að notum, verður að haga þeim öðruvísi. Að mínu áliti ætti að banna læknunum að fara um borð. Það ætti að vera nóg, að þeir færu að skipshliðinni og fengju lýsingu á sjúkdóminum, gæfu ráðleggingar og kæmu út meðulum. Sama er að segja um það, ef vistaskortur er um borð í sýktu skipi. Þá má koma vistum um borð án þess að hafa nokkur náin mök við skipshöfnina. Spanska veikin er ein þeirra sjúkdóma, er beita verður við einhlítum og ströngum reglum, og sje hjer um nokkra hættu að ræða, þá verður að taka öðruvísi í taumana en gert hefir verið með fyrnefndri reglugerð.

Sigurður Stefánsson Eftir skýrslu hæstv. forsætisráðh. (J. M.) er ekki ugglaust um, að spanska veikin sje komin hingað til Reykjavíkur. Nú er svo háttað, að Lagarfoss er nýlagður af stað hjeðan til Ísafjarðar. Vil jeg því spyrja, hvort ekki eigi að beita hinum sömu ráðstöfunum gagnvart þeim kaupstað og stjórnin vill láta gera, og varna því, að nokkur fari á land?

Magnús Pjetursson Jeg hefi eiginlega ekki annað að taka fram um mál þetta en hv. meðflm. minn (G. Sv.) hefir gert. Vil að eins undirstrika frekar sumt af því. Aðaltilgangur tillögunnar er að birta stjórninni skýlausan vilja þingsins, og þó sjerstaklega sýna henni, að hún hafi frá þingsins hálfu heimild til þess að verja fje í þessu skyni. Jeg get ekki hugsað mjer, að þingið geti rætt nema fjármálahlið þessa máls, því háttv.þm. eru ekki færir um að dæma um, hverjar varnir eru bestar eða hvernig þær skuli framkvæma. Þar verður hún að nota þá sjerfræðilegu aðstoð, sem hún getur besta fengið. Jeg get því ekki sjeð, að hjer sje um annað að ræða en samþ. tillöguna, og hafa ekki miklar málalengingar um það. Jeg skal leyfa mjer að skjóta því fram, út af orðum hæstv. forsætisráðh. (J. M.), að tveir menn hefðu verið fundnir með hita í húsi einu, þar sem Vestmannaeyingar hefðu komið, að ef þá aðferð ætti að hafa, að mæla alla, sem Vestmannaeyingarnir hafa haft mök við, og nota hana sem vott um inflúensusmitun, þá mætti teygja hana ákaflega langt. Hafa t. d. allir þm. verið mældir? Þeir hafa þó allir haft meira og minna samneyti við hv.þm. Vestm. (K. E.), og auk þess var hann í leikhúsinu. Nefndarskipun álít jeg að enga þýðingu muni hafa. Hún getur aldrei gert annað en það, að undirstrika vilja þingsins í þessu efni.

Guðmundur Björnson Jeg skal ekki vera langorður, að eins gera örlitla athugasemd út af ræðu hv.þm. Snæf. (H. St.). Í fyrra urðu heilbrigðisstjórnir allra landa fyrir þungum átölum, og hjer á landi beindust þær aðallega að mjer, og tel jeg vel farið, að þau mál hafa ekki verið rifjuð upp hjer aftur. Ástæðan til þess, að jeg legg þó einnig orð í belg að þessu sinni, er sú, að jeg þykist mega segja, að jeg hafi einna mesta reynslu í sóttvarnarmálum hjerlendra lækna, af um 20 ára starfsemi minni og afskiftum af þeim málum. Þegar jeg var upp á mitt hið besta, lagði jeg hvað eftir annað fram alla krafta mína til að stöðva ýmsar farsóttir, og tókst það oft - en beið líka oft ósigur. Reynsla mín er því sú, að það sje oft hægt í bili að stöðva slíkar sóttir, en tæpast unt til langframa að stemma alveg stigu fyrir þeim farsóttum, sem aðrar þjóðir treystast ekki til að verjast. Mjer finst því, eins og hv.þm. Snæf. (H. St.), að ef gera hefði átt ítrustu tilraun til varna, sjeu þær ráðstafanir, sem nú hafa verið gerðar, ekki nógu strangar. Og þetta hefi jeg sagt stjórninni. En sjálfsagt virðist þó, að stjórnin fari eftir tillögum sóttvarnarnefndar, og hún hefir talið 5–7 daga nógu langan sóttvarnartíma. Það, sem sjerstaklega knúði mig samt til þess að taka til máls, voru ummæli hv.þm. Snæf. (H. St.) um afskifti lækna af útlendum skipum, sem koma með veika menn. Ef varnir gegn slíkum hættum ættu að vera óyggjandi, þyrfti að setja sjerstaka sóttvarnarlækna á helstu slíka staði, því það er óbærileg tilhugsun, að læknir þurfi að sóttkvía sjálfan sig í 7–10 daga eftir að hafa vitjað um slíkt skip, meðan kona liggur kann ske í barnsnauð í næsta húsi og líf hennar leikur á þræði. Þetta getur oft kostað mörg mannslíf, að þurfa þannig að teppa lækninn, og jeg sem landlæknir get ekki, fyrir læknastjettarinnar hönd, unað lengur við þetta skipulag. En hv.þm. Snæf. (H. St.) talaði um það, að læknar gætu fengið skýrslur frá slíkum skipum og síðan sent meðal. En þessu vil jeg alvarlega mótmæla, því eins og íslenskum skipum, sem koma til annara landa og líkt stendur á fyrir, er veitt öll nauðsynleg hjálp, eins er það þjóðarskylda okkar að veita dauðsjúkum erlendum mönnum sömu hjálp, þegar þeir koma til okkar. Annað getum við ekki forsvarað gagnvart samvisku sjálfra okkar. En nú munu menn skilja, hvaða vandræði geta af því stafað, ef sjálfur læknirinn þarf að vera sóttkvíaður þegar svona stendur á. En það er augljóst, að það er ekki unt að sjá við þessu án þess að vanrækja sjálfsagða mannúðarskyldu - nema með sjerstökum sóttvarnarlækni. En annar vandinn er sá, að við höfum þessa menn ekki til, - við höfum tæpast menn í föstu hjeraðslæknaembættin. En jeg vildi samt leyfa mjer að benda á þetta, benda á það, að sem siðuð þjóð getum við ekki neitað fársjúkum útlendingum um læknishjálp, þegar þeir hafa velkst í hafi við vondan aðbúnað langa lengi, og að við getum heldur ekki látið landa okkar vera læknislausa vegna þessa, með öðrum orðum, að sóttvarnarlæknar eru þjóðarnauðsyn.

Magnús Kristjánsson Jeg vil að eins gera örfáar athugasemdir við þau ummæli hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að nauðsynlegt muni að hefta ferð Lagarfoss að miklu leyti eða öllu. Þetta er eflaust í góðu skyni gert. En jeg vil þó benda á það, að af slíkum töfum á ferð skipsins getur engu síður stafað hætta en af hinu. Vöruskortur er tilfinnanlegur norðanlands, og tíðarfarið ískyggilegt, svo að fyrir gæti það komið, að leiðin norður lokaðist; væri þá illa farið, ef skipinu hefði verið bönnuð ferðin meðan fært var. Því sjálfsagt má afgreiða skipið með þeirri varúð, að ekki stafi hætta af, allra helst þar sem engar sönnur eru færðar á, að nokkur hætta geti stafað af skipinu. Benda mætti einnig á þá leið, að láta skipið sleppa Ísafirði og halda beint norður fyrir land. Þá yrði tíminn styttri, sem skipið tefðist vegna sóttkvíunar, ef svo illa færi, að til þess þyrfti að koma, sem jeg raunar býst alls ekki við. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar að sinni, en taldi skyldu mína að benda á þetta.

Eiríkur Einarsson Jeg vil leyfa mjer að benda á eitt atriði í þessu máli. Vegna stöðugra samgangna milli Eyja og meginlands er austursýslunum allra sveita hættast við sýkingu nú, og jeg vil bæta því við, að ef til vill sjeu þær nú, af nálægum hjeruðum, einna verst við því búnar að sýkjast. Vöruskortur er austanfjalls allmikill, bæði á því, sem menn og skepnur þurfa, en haglaust víðast og hey á þrotum á mörgum stöðum. En hins vegar eiga austanmenn nokkrar vörubirgðir fyrirliggjandi bæði í Eyjum og hjer, og aðdráttarþörfin afarmikil. Jeg vil því alvarlega beina því til hæstv. stjórnar að gera ráðstafanir til þess, að austursýslurnar verði ekki látnar komast í þrot, en stjórnin stuðli að því að fóðurbæti og matvöru verði komið þangað, til þess leitað lags sjóleiðis, áður en orðið er um seinan, því ekki verður betra - eins og reynslan sýndi í fyrra, - að afla sjer vista þegar sóttin er komin í algleyming, og betra að hafa þær til, ef til þess kemur. Ættu austanmenn því fremur að geta vænst liðsinnis um flutninga, er á það er litið, að opinber fjárstyrkur til samgangna á sjó hefir hingað til komið þeim að hverfandi litlum notum. Og þótt við vonum, að til þess komi ekki, að sýkin berist austur í sveitir, þá veldur ekki sá er varar.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vildi leyfa mjer að gera örlitla athugasemd út af því, sem sagt hefir verið um ferð Lagarfoss. Allur er kosturinn illur - bæði að fá sýkina og teppa skipið. Mjer er það kunnugt, að á Ísafirði er matvælaskortur sem stendur, einkum á hveiti, og átti að bæta úr því nú með Lagarfossi. Sömuleiðis er þar kolaskortur, svo að loka hefir t. d. orðið barnaskólanum. Lagarfoss þarf því nauðsynlega að komast til Ísafjarðar. Og jeg held, að engin hætta ætti að þurfa að stafa af afgreiðslu hans þar, ef gætt er nú sömu varúðar og í fyrra. Vörunum má skipa upp á sama hátt og þá, og fólkið má sóttkvía eins og þörf þykir. Ísfirðingar eru auðvitað mjög þakklátir fyrir allar ráðstafanir til varúðar, og munu sjálfir gera þær eftir megni og framfylgja þeim trúlega. En þeim er líka lífsnauðsyn að láta nú ekki teppa að óþörfu samgöngur sínar, og nú eins og áður ættu þeir að geta sameinað þetta hvorttveggja - ef rjett er að farið - að verjast hættunni, ef hún er nokkur, og fá þó nauðsynjar sínar, með því sama fyrirkomulagi á afgreiðslu skipa og áður var fylgt þar.

Þorleifur Guðmundsson Það hefir verið mikið um það rætt, hve mikil hætta sje á því, að spanska veikin berist hingað, og á hvern hátt. En það er einn möguleiki til, sem ekki hefir verið athugaður, sem jeg vildi minnast á. Skip lenda í illum veðrum og hrekjast á land. Mennirnir komast við illan leik, hálfdauða eða dauðvona, til lands. Hvað á þá að gera við þá? Mannkærleikurinn segir okkur að taka við mönnunum og hlúa að þeim, en varnarráðstafanirnar banna okkur það. Jeg minnist á þetta af því að jeg bý á þeim stað, er það kemur oft fyrir. Hvað á þá að gera, er 300–400 manns koma ofan í fjöruna til að taka á móti mönnunum? Stjórnin ætti að taka þetta til athugunar. Mjer finst nauðsynlegt að skipa sjerstakan lækni á slíkum stöðum.

Flm. (Gísli Sveinsson) Jeg er háttv. stjórn þakklátur fyrir það, hvernig hún hefir tekið í málið. Jeg er ekki fær um að gangrýna reglurnar, eins og þeir, er læknaritið hafa. En þeir mega ekki nota það til að draga úr varfærni manna. Það getur verið, að reglurnar sjeu ekki alveg öruggar eins og þær eru, en ef svo er, þá á að ganga svo frá þeim, að þær verði það, og gera þær sem öruggastar. En það má deila um, hvort þær eru ekki algerlega öruggar, og hvort ekki mætti takast að verja landið, ef þeim væri fylgt nógu röggsamlega. Einstaklingar verða að fylgja þeim samviskusamlega. Og verði læknar eða lögreglustjórar varir við veilur í þeim, þá eiga þeir að gera við þeim, ef unt er. Hv. 6. landsk.þm. (G. B.), sem hjer ætti að eiga mestan hlut að máli og í þetta sinn sleppur við ásakanir, þar sem jeg endurtek ekki það, er jeg sagði í fyrra; ætti heldur að hvetja menn til að framfylgja reglunum en hitt. Læknarnir ættu að efla trú manna á sóttvörnunum. Því að ef almenningur er vantrúaður á þær, þá má ganga að því vísu, að alt lendi í handaskolum. En aftur á móti ef hann trúir, að takast megi að verja landið, þá tekst það. Jeg skal ekkert segja um, hve langur sóttkvíunartíminn skuli vera; það getur verið álitamál. Eftir að reglurnar komu út í fyrra, þá fylgdi jeg þeim ekki bókstaflega, heldur miklu strangar, og var, eins og nú er kunnugt orðið, farinn áður að fylgja ströngum reglum. Jeg ljet hafa menn lengur í sóttkví en þær sögðu fyrir og ljet fara alt öðruvísi með dauða muni. Þetta verður aldrei áfelst, því að framkvæmdirnar eiga altaf að vera frekar strangari en sagt er í reglunum heldur en hitt, í svona málum. Að vísu er læknastjettin mannfá, en þarf þó ekki að tvöfalda hana. Á þeim stöðum, sem verst eru settir, t d. eins og Vestmannaeyjum, þyrfti tvo lækna, sem annar væri sóttvarnarlæknir. Um ýmsa aðra staði getur verið að ræða, t. d. á Austfjörðum. Hv. 6. landsk.þm. (G. B.) taldi veikina að líkindum hafa komið með veikum manni. En er ekki hægt að flytja veikan mann svo örugt sje? Jeg treysti mjer til þess að gefa reglur um það, og vafalaust ýmsir aðrir. Hv. 1. þm. Árn. (E. E.) sagði, að hart yrði í búi hjá mörgum austanfjalls, ef samgöngubanninu við Vestmannaeyjar yrði haldið áfram.  (E. E.: Ef svo illa tækist til, að sóttin bærist þangað)  . Það eru engin vandkvæði á því að halda uppi flutningum til og frá veikum hjeruðum. Það er hægt að ganga örugglega frá þeim. Á landi ljet jeg flytja í fyrra vörurnar til ákveðins staðar og skilja þær þar eftir; voru þær síðan, eftir hæfilega langan tíma, hirtar þar af öðrum. Á sjó fór flutningur milli skips og fjöru í tunnum á streng. Þannig var ekkert samneyti, persónulegt, haft við hin sýktu hjeruð. Jafnvel póstinn ljet jeg sótthreinsa, þótt sumir kalli víst hótfyndni. Allar reglur voru svo strangar, sem fullörugt þótti. Annars hygg jeg það orðum aukið, að til hallæris horfi þar austanfjalls. Sami hv.þm. (E. E.) taldi möguleika á því, að hjeraðið væri þegar sýkt, en jeg held ekki að svo sje, því jeg hefi heyrt, að það ætti að stöðva bátinn í Eyjunum, sem þangað fór frá Eyrarbakka. Hv. þm. (E. E.) mintist í þessu sambandi á, að Árnesingar hefðu orðið út undan og ekki notið eins ferða bátsins Skaftfellings og þeir að rjettu hefðu átt. Mjer er vel kunnugt um, að Skaftfellingur hefir altaf komið við á höfnum þeirra, hafi þess verið óskað. Þegar enginn flutningur hefir verið tilkyntur, hafa verið gerðar fyrirspurnir, og allajafnan verið svarað neitandi. Hv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) spurði, hvað gera ætti við skipbrotsmenn og annað, er að landi ræki. Jeg get bent á, að í Skaftafellssýslu er einna hættast við, að eitthvað reki á land, og þess vegna gaf jeg út í fyrra nákvæmar reglur til hreppstjóra um, hvernig þeir ættu að haga sjer, ef slíkt bæri að höndum, við strönd og þess háttar. Þessar reglur voru svo ítarlegar, að jeg ætla ekki að fara að telja þær hjer upp, það yrði of langt mál. Enda finst mjer það ekki fær lögreglustjóri, sem ekki getur sett reglur um slíkar framkvæmdir í einstökum atriðum, án þess að fara í landsstjórnina, sem að eins getur gefið aðalreglur. Það er áreiðanlegt, að sje reglunum vel framfylgt, er sýkingarhættan mjög lítil. Jeg segi þetta í samræmi við álit lækna, og reynslan ber því vitni. Jeg tel ekki þörf á, að síðari umr. fari fram þegar í dag, þar sem hún er að eins form, til þess að gefa stjórninni frjálsar hendur hvað snertir fjárgreiðslur og annað, er að framkvæmdum lýtur. Það gerir ekkert til, þó hún dragist eitthvað. Stjórnin veit nú, hvað þingið vill.

Halldór Steinsson Jeg tók fram, að læknum ætti að banna að fara um borð í sýkt skip. Það er að vísu skylda að líkna erlendum sjúklingum. En sú skylda verður altaf meira eða minna „relativ“. Það er því að eins skylt að framkvæma slíka líknarstarfsemi, að hún sje ekki skaðleg þjóðfjelaginu, en það tel jeg hana, ef hún hefir í för með sjer veikindi og dauða landsins eigin barna. Víðast hagar svo til úti um landið, að engin sjúkra- eða sóttvarnarhús eru til að taka á móti sjúklingum. Hvað á læknir í slíkum tilfellum að gera um borð í inflúensusýkt skip? Ekkert, nema að stuðla að því, að veikin berist í land, en það mun þó sannarlega ekki vera tilgangur sóttvarnarreglugerðarinnar. Það má ekki miða við önnur lönd, þar sem læknar og sóttvarnarhús eru á hverju strái, og því miklu hægra að koma einangrun við. Þegar útlendar drepsóttir berast til landsins, tel jeg ekki rjett að offra þúsundum mannslífa fyrir að skoða ef til vill að eins einn útlending, sjerstaklega þar sem lítið meiri trygging er fyrir lífi þess útlendings, þótt læknirinn færi um borð til hans, heldur en að hann að eins færi að skipshliðinni. Hitt er alt öðru máli að gegna, þegar svo stendur á, að á inflúensusjúkum skipum eru menn, sem hafa stórslasast eða haldnir eru öðrum sjúkdómum, sem þurfa bráðrar læknisaðgerðar; þar er lækninum auðvitað skylt að hjálpa, þótt hann þurfi að fara um borð í skipið.

Eiríkur Einarsson Jeg vona, að engin sýking leiði af samgöngum þeim, sem orðið hafa við Eyjarnar, en var að minnast á, hvaða varúðar þyrfti að neyta, einnig undir þeim kringumstæðum, að illa tækist til og sýkin bærist í austursýslurnar, eða þá að þær yrðu einangraðar til að verjast henni. En mjer þykir leitt. að hv.þm. gáfu mjer ástæðu til að halda, að þeir hugsuðu grunt í þessu máli. Jeg tel, að of seint sje að víða að sjer brýnustu nauðsynjum þegar alt hjeraðið væri orðið sýkt eða einangrað, og á það er litið, hvert vandhæfi er á um flutninga til kauptúnanna austanfjalls, þótt engar farsóttir auki þær hindranir, og liggur í augum uppi, að ef samgöngubann og sóttarvandræði bættust við, þá gæti svo farið, einnig fyrir stjórninni, ætti fyrst þá að liðsinna með aðdrætti, að alt reyndist ómögulegt, og þá seint að iðrast eftir dauðann. Stjórnin þarf að taka höndum saman við hjeraðsmenn um útvegun á bjargræði og flutning sem allra bráðast, og það því fremur, sem útlit er fyrir mikinn fóðurskort ef harðindin halda áfram.

Sigurður Stefánsson Háttv. þm. Ak. (M. K.) taldi engar líkur til, að veikin væri komin til Reykjavíkur. En það er ekki hægt að byggja á líkum eingöngu, og alls ekki ugglaust um, að pestin sje komin hingað. Því legg jeg til, að Lagarfoss verði settur í sóttkví á fyrstu höfn. Landsstjórnin hefði átt að kyrsetja Lagarfoss, en jeg mun ekki áfella hana, því það er ekki víst, að hún hafi vitað, að veikin gæti verið komin hingað áður en hann fór, því það er ekki ólíklegt, hafi veikin verið komin, að hún berist með Lagarfossi, þar sem fjöldi fólks fór með honum til Ísafjarðar og annað. Jeg sje ekki, að það sje á neinn hátt verjandi, ef nokkuð á að gera á annað borð, að draga að setja skipið í sóttkví þangað til það er komið til Akureyrar og hefir hleypt úr sjer fjölda fólks á leiðinni. Að vísu hefir alt þetta mikinn kostnað í för með sjer, en það dugir ekki að horfa í hann. Jeg held fast við þá till. mína, að skipið verði sett í sóttkví á Ísafirði. Jeg skal ekkert um það segja, hve lengi ætti að halda því í henni. Það mun senn koma á daginn, hvort pestin er komin til Reykjavíkur eða ekki.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki búist við, að málið skýrist mikið við lengri umræður. Það er ekki til þess fallið að deila um hjer, um það t. a. m., hverjar reglur eða varnir skuli setja. Skoðanirnar eru svo mismunandi, að umræðumar verða síður en svo til leiðbeiningar. Jeg get ekki sjeð, að annað liggi fyrir en að samþykkja till. og setja hana ef til vill í nefnd. Annars verður stjórnin að fara eftir till. fróðra manna um, hvað gera skuli. Hvað Lagarfoss viðvíkur, þá var hann farinn áður en grunur kom um, að veikin væri komin hingað, enda mun það athugað, hvernig fara skuli með hann á Ísafirði. Einnig mun stjórnin gera það, sem þarf, hvað viðvíkur bátnum, sem fór til Eyjanna.

Guðmundur Björnson Að eins tvær athugasemdir. Önnur til hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Hv. þm. (G. Sv.) sagði í seinni ræðu sinni, að læknar ættu ekki að veikja trú almennings á hættunni. Jeg hefi vitað til þess, síðan fólk fór að gera kröfu til sóttvarnarlækna, að ýmsir læknar hafa komið af stað sóttvörnum einungis til að þóknast því, enda þótt þeir hafi fyrirfram vitað, að það mundi ekkert gagn gera Jeg hefi verið hreinskilinn. Jeg hefi ekki viljað slá ryki í augu fólksins, með því að telja því trú um það, sem jeg hefi vitað að væri rangt, eða halda fram óábyggilegum ráðstöfunum sem öruggum. En það er síður en svo, að jeg vilji telja það úr, að eitthvað verði gert; það mun gleðja mig, ef það tekst að verja landið. En af reynslu minni segir mjer þungt hugur um, að þetta takist. Hin athugasemdin var til hv.þm. Snæf. (H. St.). Jeg sný mjer til stjettarbræðra minna, sem hjer eru. Það kemur skip inn með meiddan mann, sem mæðist af blóðrás og er í háska staddur. Hvaða maður mundi neita að fara um borð og hjálpa manninum? Það kemur skip með mann, sem þjáist af þvagteppu. Hann hefir ekki getað kastað þvagi í marga daga; hann tekur út feiknarkvalir og líf hans leikur á þræði. Hvaða maður mundi neita að hjálpa manninum? Það kemur skip með mann, er hrapað hefir ofan úr mastri. Hann er fótbrotinn og hefir mikil sár. Hann missir mikið blóð, og líf hans er að þverra smám saman. Hvaða maður mundi neita að hjálpa honum?  (H. St.: Þetta eru undantekningar)  . Það er rjett, en maður verður að taka tillit til þeirra, eins og hv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) sagði, og sjá við þeim. Maður verður að taka alt með.

Magnús Kristjánsson Jeg tel mjer skylt að mótmæla þeirri till.hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að Lagarfoss verði settur í sóttkví á Ísafirði. Þessi till. hans er sprottin af ástæðulausum ótta, sem gæti haft mikið ilt í för með sjer, ef hann næði að útbreiðast frekar en orðið er. Þessu áliti mínu til stuðnings skal jeg geta þess, að kolabirgðir skipsins eru svo litlar, að það má ekki verða fyrir neinum töfum, ef ferðin á að verða að tilætluðum notum. Afleiðingin af slíkum töfum gæti orðið sú, að skipið kæmist alls ekki fyrir Horn og til Norðurlands, en þangað verður það að komast. Jeg held því fast fram, að svo mikil varfærni getur orðið hættuleg og til ómetanlegs tjóns, ef illa tekst til.