Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ellert B. Schram) Hæstv. forseti. Hér er um að ræða frv. til 1. um breyt. á umferðarlögum sem flutt er af hv. þm. Albert Guðmundssyni og lagt fram í Ed. Í frv. voru tvær gr. Fyrri gr. hljóðaði svo: „Við 40. gr. l. bætist 5. mgr., svo hljóðandi: Þegar ökumaður auðkennds almenningsvagns í þéttbýli gefur merki um akstur frá auðkenndri biðstöð, skal stjórnendum annarra ökutækja skylt að draga úr hraða eða nema staðar til þess að hinn auðkenndi almenningsvagn eigi greiða leið út í umferðina. Ákvæði þetta leysir þó eigi ökumann almenningsvagnsins undan öðrum ákvæðum þessara laga né því að sýna ítrustu varúð við akstur frá biðstöð. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ 26. apríl s. 1. var lagt fram nál. hv. allshn. í Ed. þar sem hún mælti einróma með samþykkt þessa frv., og 27. apríl var málið afgreitt frá Ed. 28. apríl fór fram 1. umr. þessa máls hér í hv. Nd. Morguninn eftir, 29. apríl, s. 1. föstudag, hélt allshn. síðan fund um þetta frv. Þeim fundi stýrði varaformaður n., hv. þm. Páll Pétursson, í fjarveru minni. Samkv. bókun fundar allshn. var ekki tekin afstaða til málsins og afgreiðslu þess mun hafa verið frestað. Síðan var boðað til fundar á þriðjudagsmorgni 3. maí, í gær, en ekki reyndist fundarfært í allshn. þá. Vegna mjög eindreginna tilmæla nú í dag um afgreiðslu á þessu máli var boðað til fundar í allshn. áðan til þess að fjalla um frv. Þar lágu fyrir frv. sjálft og breyting sem hv. Ed. hafði gert á frv. samkv. till. allshn. þeirrar d. Breyting sú, sem gerð var í Ed., var á þá leið að á eftir orðunum „auðkennds almenningsvagns“ í 1. gr. bættust orðin „á áætlunarleið“, þannig að fyrsta setningin í 1. gr. hljóðar þá svo: „Þegar ökumaður auðkennds almenningsvagns á áætlunarleið í þéttbýli“ o. s. frv. Umsagnir höfðu borist um þetta frv., og ég vil aðeins skýra frá hvað í þeim felst í aðalatriðum. Umsögn lögreglustjórans í Reykjavík er á þá leið, að hann telji rétt að taka upp þessa reglu eins og gert hafi verið víða annars staðar. Hins vegar vekur hann athygli á því, að ekki sé nein lagaleg skilgreining á hugtakinu þéttbýli sem um er getið í þessu frv., og hann telur að misnotkun ökumanns almenningsbifreiða geti að ástæðulausu tafið umferð annarra ökutækja um veg og skapað hættu. Hann telur því ástæðu til að setja nánari reglur um merkjagjöf og bendir á að umferðarlaganefnd ætti að fjalla um framangreint atriði ásamt fleirum, sem upp kynnu að koma, áður en frv. fær afgreiðslu. Umsögn bæjarfógetans á Akureyri er á þá leið, að hann telur það hafa bæði kosti og galla, en gallana þó öllu meiri, einkum vegna hættu á umferðarslysum. Félag ísl. bifreiðaeigenda sendi umsögn og mælir gegn samþykkt frv., bendir á að hugsanlega muni umferðarhætta eða hætta á umferðarslysum aukast. Að lokum barst umsögn frá bæjarfógetanum í Kópavogi. Hann telur að meginefni frv. stefni í rétta átt, en telur hins vegar með öllu ástæðulaust að láta aðra almenningsvagna en strætisvagna í þéttbýli njóta þessa réttar. Hann leggur til að frv. verði breytt á þann veg, mundi mæla með því ef sú breyting yrði gerð. Þá er rétt og skylt að geta þess, að deildarstjóri dómsmrn., Ólafur W. Stefánsson, hefur komið á framfæri aths. við frv. þar sem hann telur að frvgr., efnisgr., sé ranglega staðsett í umferðarlögin, og hann gerir till. um annað orðalag á þessari gr. Enn fremur hefur hann gert aths. um gildistökuákvæði frv. og telur að það geti orðið víssum erfiðleikum háð að lögin taki gildi þegar í stað. Þessum umsögnum vildi ég skýra frá um leið og ég get þess, að hv. allshn. hefur komist að þeirri niðurstöðu, þrátt fyrir þessar umsagnir, að leggja til að frv. verði samþ. Hv. þm. Páll Pétursson var fjarstaddur afgreiðslu málsins og hv. þm. Gunnlaugur Finnsson tekur ekki afstöðu til þess. Þess er rétt að geta, og það hefur ráðið afstöðu a. m. k. minni, að borgarstjórn Reykjavíkur, stjórn Strætisvagna Reykjavíkur og Umferðarnefnd Reykjavíkurborgar hafa eindregið mælt með því, að þetta frv. yrði samþykkt.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Mér þykir rétt að gera grein fyrir því, hvers vegna ég tók ekki þátt í afgreiðslu n. á þessu máli. Ég var og er efnislega samþykkur því að breytingar verði gerðar í þá átt sem frv. gerir ráð fyrir, og ég gerði strax grein fyrir því þegar málið kom fyrir skömmu til umr. í allshn. Nd. Hins vegar sýndist mér að ýmsir þættir, sem tengjast þessu máli, þyrftu nánari skoðunar við, og mér sýndist að málið væri hvorki það stórt í sniðum né aðkallandi að það væri ekki full ástæða til þess að þeir þættir yrðu kannaðir. Þá á ég við það, sem fram kom og hv. frsm. nefndi, þ. e. hugsanlega skaðabótaskyldu vegna óhappa sem kynnu að verða vegna þeirra ráðstafana sem þarna eru gerðar, hvernig með þau mál skuli farið, athugun á því, hvort líklegt er að tryggingarfélög krefðust hærri iðgjalda en ella o. s. frv. Þess vegna þótti mér rétt að annaðhvort biði þetta frv. til haustsins eða gildistökuákvæðum frv. yrði breytt í þá átt, að það tæki ekki gildi fyrr en í haust og í millitíðinni gæfist tóm til að setja þær reglur sem frv. gerir ráð fyrir að dómsmrh. setji, þannig að það gefist nokkur umþóttunartími þar til lögin koma til framkvæmda. Nú var ekki hægt að breyta gildistökuákvæði með tilliti til þess, að Ed. hefur þegar lokið störfum og það hefði þurft að senda frv. til Ed. ef það ætti að hljóta afgreiðslu á þessu þingi. Þess vegna sá ég ekki ástæðu til þess að taka þátt í afgreiðslu málsins, annars vegar vegna þess að ég vil ekki leggjast gegn frv., vegna þess að ég er efnislega samþykkur því að það nái fram að ganga, en mér þykir líka hitt ótækt, að lögin taki gildi nú þegar.

Tómas Árnason Hæstv. forseti. Mér er ljóst að það eru engin tök á því að hefja umr. um þetta mál eins og ástatt er þar sem þinglausnir eru fram undan. En ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, að það geti verið varasamt að samþykkja skyndilega svona breytingu á umferðarlögum. Það er nú þannig að almenningur fylgist ekki með lagasetningu, og það þarf tíma til þess að menn átti sig á slíkri breytingu sem hér er um að ræða. Ég óttast, ef þetta væri lögleitt þegar í stað, að þá gæti það valdið óþægindum og jafnvel slysum. Þess vegna hygg ég að það sé hyggileg ábending, sem hefur komið fram frá fulltrúa í dómsmrn., að það sé varasamt að lagabreyting eins og þessi taki gildi nú þegar. Ég er þess vegna fylgjandi því að ekki verði hrapað að afgreiðslu málsins og almeningi verði gefinn nokkur tími til þess að átta sig á breytingu eins og hér er lagt til að gerð verði á umferðarlögunum.



Virðulegi forseti. Ég efa ekki að hér er um að ræða nauðsynlega breytingu á umferðarlögunum. En ef svo er, þá hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum er ekki búið að afgreiða þetta mál fyrr í gegnum þingið? Það er alllangt síðan frv. var lagt fram, þetta er 172. mál, og hefði sannarlega verið tími til þess að afgreiða það þannig að það hefði hlotið eðlilega fyrirgreiðslu hér á Alþingi. Þegar eftir eru aðeins nokkrar mínútur af þingtíma þar til þingi verður slitið er kallaður saman í skyndi nefndarfundur til þess að afgreiða þetta mál. Og það er ekki hægt að afgreiða það eins og væri eðlilegt og nauðsynlegt að gera, þ. e. að breyta gildistöku laganna. Þetta er breyting á 40. gr. umferðarlaga sem fjallar aðallega um sjúkrabifreiðar, slökkvibifreiðar, björgunarbifreiðar, og lögreglubifreiðar, og þessari gr. laganna eins og öðrum fylgja að sjálfsögðu sektarákvæði. Nú liggur það ekki fyrir enn þá hver sektarákvæði yrðu við brot á þessari viðbótarmgr., ef hún yrði samþykkt. Brot á umferðarlögum eru mjög misjöfn ef ég man rétt, allt frá 800 kr. upp í tugi þúsunda, og hvar brot á þessari mgr. ætti að lenda liggur ekki fyrir enn. Þó maður vildi spyrja hæstv. dómsmrh. um það, þá hygg ég að hann væri ekki tilbúinn að svara því hér, hvar inn í rammann þetta ætti að falla. Mér finnst óeðlilegt að afgreiða svona mál á síðustu mínútum þingsins, - mál sem með mjög eðlilegum hætti ætti að fara aftur til Ed. þar sem gildistíminn yrði ákveðinn og þá ekki fyrr en um áramót, þannig að almenningur, sem ekur bifreiðum, fengi svigrúm til að átta sig á því að þetta hefur verið leitt í lög. Ef menn brjóta þá gr., sem hér er um að ræða, þá er það eins og hvert annað brot á umferðarlögum sem þeim ber skylda til að bæta með sektum. Ég leyfi mér að flytja brtt. við frv., þannig að gildistaka laganna yrði 1. jan. 1978. Ég tel algert lágmark gagnvart almenningi að hann fái eitthvert svigrúm til að átta sig á því, að þarna er komið nýtt ákvæði inn í umferðarlögin, og tel það ekki of langan tíma þó að lögin taki ekki gildi fyrr en þetta. Þarna eins og um önnur ákvæði laganna verður án efa um sektarákvæði að ræða og þess vegna eðlilegt að þeir, sem aka bílum, fái svigrúm til að átta sig á því, að þeir eru að brjóta lög og eiga að bæta fyrir það ef þeir gerast brotlegir við þetta ákvæði laganna.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins gera grein fyrir atkv. mínu í þessu máli. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram út af orðum hv. 5. landsk. þm., að ég tel að menn verði að beita varlega pólitískum ákvörðunum í umferðinni. Í annan stað vil ég segja það, að mér sýnist að hér geti ekki einasta verið um að ræða strætisvagna, heldur einnig fleiri almenningsvagna, og þar með er þetta orðið næsta víðtækt. Þá vil ég benda á það, sem raunar kom greinilega fram hjá hv. frsm., að nál. er gefið út eftir skyndifund. Það eru aðeins þrír sem mæla með frv. án fyrirvara, tveir mæla með því með fyrirvara og tveir mæla alls ekki með því, svo að sú leiðbeining, sem við óbreyttir dm. í þessu tilfelli gagnvart hv. n. höfum frá n., er dálítið veik. Mér hefði fundist það eðlileg afgreiðsla á þessu máli að því væri einfaldlega vísað frá með rökstuddri dagskrá, þar sem d. teldi að frv. þyrfti frekari athugunar við. En ég ætla ekki að flytja slíka rökstudda dagskrá. Ég vildi aðeins gera þá grein fyrir atkv. mínu, að ég tel þetta mál svo losaralega undirbúið í hendur hv. d. að ég treysti mér ekki til þess að fylgja því. Málið er áreiðanlega umfangsmikið og ábyrgðarhluti að taka svona ákvarðanir án frekari athugana.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. sumir gera fullmikið úr því, að hér sé eitthvert stórmál á ferðinni. Maður skyldi ætla að það væri ákvörðun um að breyta frá vinstri í hægri umferð eða öfugt. Hér er um það eitt að ræða sem verið hefur vandamál víða um lönd, að strætisvagnar eiga oft erfitt með að komast út í umferðina þegar þeir staldra við á biðstöðum til að taka fólk eða hleypa fólki út og mikil umferð er á veginum. Þá er það auðvitað þannig, eins og reynslan er hér, að ýmsir ökumenn sýna þá tillitssemi að hægja á sér eða staldra við til þess að strætisvagnarnir komist út í umferðina, eins og auðvitað sjálfsagt er. Aðrir gera það ekki. Og það, sem þetta frv. fer fram á, er eingöngu að til þess að auðvelda strætisvögnum að komast aftur út í umferðina frá biðstöðum og standast tímaáætlun sé stjórnendum annarra ökutækja, þegar slíkur almenningsvagn gefur merki frá auðkenndri biðstöð, skylt að draga úr hraða eða nema staðar til þess að strætisvagninn komist út í umferðina. Þetta er nú allt og sumt sem hér er á ferðinni. Ég held að það sé líka misskilningur, að þetta mál sé illa búið í hendur þessarar hv. d. Án þess að rekja það rækilega, þá hefur þetta mál verið til umræðu á ráðstefnu á vegum Sameinuðu þjóðanna og það hefur verið til umræðu hjá Norrænu umferðarlaganefndini. Svíþjóð, Danmörk og Noregur eru búin að lögtaka slíkt ákvæði. Borgarstjórn Reykjavíkur, umferðarnefnd og stjórn Strætisvagnanna hafa einróma og eindregið óskað eftir þessari breytingu. Málið hefur legið fyrir hv. Ed. og allshn. Ed., sem fékk allar þær umsagnir sem hér voru nefndar, varð sammála um það, allir nm., n. óskipt, að mæla með frv. Ég sé ekki að okkur sé neitt að vanbúnaði í þessari d. að gera okkur grein fyrir ekki stærra máli. Ég tel sjálfsagt að verða við þessum óskum. Það er rétt að það veldur oft miklum töfum fyrir almenningsvagna eða strætisvagna að ýmsir ökumenn sýna það tillitsleysi að hliðra ekki til og hleypa strætisvögnum út í umferðina. Ég tel ekki nokkra ástæðu til þess að vera að fresta gildistöku þessara laga, enda er svo ákveðið í 1. gr., að dómsmrh. setji nánari reglur, bæði um auðkenni þessara vagna og önnur framkvæmdaratriði, og auðvitað er þá í því fólgið að þetta vandasama mál, sem sumum vex í augum, verði kynnt almenningi. Ég held að það séu engin vandamál þar á ferðinni. Ég mæli fyrir mitt leyti eindregið með því að frv. verði samþ. og afgreitt sem lög á þessu þingi.