Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þegar þetta mál var til 2. umr. hér í gær, var ég bundinn við umr. í Ed. um annað stjórnarfrv. Áður en til atkv. er gengið um þá rökstuddu dagskrá, sem hér liggur fyrir, tel ég óhjákvæmilegt að gefa hv. þm. vissar upplýsingar, vegna þess að þessi rökstudda dagskrá er byggð á forsendum, sem eru rangar og ósannar. Í hv. Ed., þegar málið var þar til meðferðar í fjhn., óskaði einn nm., hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, eftir því, að hann mætti fá hjá ríkisendurskoðanda þau gögn og upplýsingar varðandi Brimnesmálið, sem hann óskaði eftir. Ég varð að sjálfsögðu við þeim tilmælum og fól ríkisendurskoðanda að veita hv. þm. allar upplýsingar og aðgang að gögnum, sem hann hefði. Það fékk hv. þm., og honum var sýnt allt, sem hann óskaði eftir. Síðar gerðist það, að þessi sami hv. þm. krafðist þess að fá að sjá bréf, sem ríkisendurskoðandi hafði síðar sent mér og afhent mér sem trúnaðarmál og hafði skrifað það á það bréf. Þetta bréf hafði einkum inni að halda hugleiðingar hans um sjálfa málsmeðferðina, en ekki um staðreyndir eða atvik málsins. Þar sem þetta bréf var afhent mér sem trúnaðarmál, taldi ég að sjálfsögðu hvorki skylt né heimilt að afhenda það hv. þm. til birtingar. Það hefði verið að mínu áliti mjög ámælisvert, ef ráðh. ryfi þannig trúnaðarskyldu og birti opinberlega það, sem honum er afhent af embættismanni sem trúnaðarmál. Þegar svo málið kemur hingað til þessarar hv. d., þá leyfir minni hl. fjhn., þeir Skúli Guðmundsson og Lúðvík Jósefsson, sér að flytja till. til rökstuddrar dagskrár, þar sem dagskráin er rökstudd á þessa leið: „Þar sem ekki hafa fengizt upplýsingar úr rn. í sambandi við 39. gr. aths. yfirskoðunarmanna o.s.frv. Í því sambandi vil ég upplýsa, að hvorugur þessara þm. hefur með einu orði farið fram á nokkrar upplýsingar frá minni hendi. Þeir hafa ekki beðið ráðuneytisstjóra fjmrn. um neinar upplýsingar. Þeir hafa ekki beðið ríkisendurskoðanda um neinar upplýsingar. Þegar þetta er haft í huga, taldi ég nauðsynlegt að kveðja mér hljóðs utan dagskrár. Vegna þess að ég var hindraður vegna umr. í hv. Ed. í gær frá þessum umr., tel ég mér skylt að upplýsa þetta, og af því má það ljóst vera, að forsendur þessarar till. til svokallaðrar rökstuddrar dagskrár eru rangar og ósannar.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemd við það, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra. Hann segir, að við í minni hl. höfum ekki óskað eftir frekari upplýsingum um málið hjá sér í ráðuneytinu. Þegar frv., sem hér liggur fyrir, var til meðferðar í fjhn. þessarar d., spurði ég að því í n., hvort ekki mundi vera unnt að fá frekari upplýsingar en þegar höfðu fram komið um málið, t.d. um það, sem farið hefði á milli ríkisendurskoðanda og fjmrh., en hv. meiri hl. fjhn. taldi, að það mundi ekki þýða að fara fram á slíkt, það fengjust ekki meiri upplýsingar um þetta mál, og ég efast ekkert um, að hv. meiri hl. eða fulltrúar stjórnarflokkanna í fjhn. eru fúsir til að votta, að þetta sé rétt, og þeir ákváðu þegar á þeim sama fundi að mæla með samþykkt frv. Ég tel það alveg rangt, sem hæstv. ráðherra heldur fram, að við höfum farið með rangt mál í þessari dagskrártill. Það liggur fyrir í þessu máli, að það eru engar upplýsingar fram komnar um athugun á því eða niðurstöður neinna rannsókna á málinu, frá því að skilanefndin skrifaði rn. og tilkynnti, að hún treysti sér ekki til að upplýsa málið frekar með þeim ráðum, sem henni væru tiltæk. Yfirskoðunarmenn ríkisreikninga gerðu svo sínar athugasemdir, m.a. á grundvelli þessarar skýrslu frá skilanefndinni, og meira vita menn ekki um málið, svo að það er ekkert rangt í þessari dagskrártill.



Ég vil í fyrsta lagi átelja það að eiga að fara að gera mun hér á milli þm. um málfrelsi. Ég þykist hafa hér sama rétt til málfrelsis og hæstv. fjmrh. Ég fór fram á það í gær, að þessu máli yrði frestað, sem hér á að greiða atkv. um, þangað til hæstv. fjmrh. gæti verið við. Og ég lagði áherzlu á það í gær, að 2. umr. yrði ekki lokið, ef hæstv. fjmrh. ætti erfitt með að vera við. Nú kemur hæstv. fjmrh. hér og segir: Ég var borinn ljótum sökum hér í gær. - Hans var valdið, ef hann var upptekinn í Ed., þá gat hann óskað eftir því, að þetta mál biði, þangað til hann hefði tíma til að mæta hér í Nd. Honum ber skylda til að mæta hér, þegar verið er að ræða mál eins og ríkisreikningana. Það er ekki hægt fyrir einn ráðherra að koma, þegar á að ganga til atkv. og umr. er slitið, og fara að hefja umr. um málið þá, nema þm. hafi sama rétt og hann og umr. hefjist á ný, og það skil ég ósköp vel, að hæstv. forseta er ekki vel við. Þess vegna hefði hæstv. fjmrh. átt að hugsa um það í gær, þegar það var borið undir hann, hvort ætti að halda áfram 2. umr., hvort honum væri ekki nær að koma hingað og taka þátt í þeirri umr. Það er alveg rétt, að það voru bornar þungar sakir á þennan hæstv. ráðherra og ekki síður á fyrirrennara hans. Hæstv. utanrrh. hefði haft tíma til að vera hérna við í gær og kannske svara fyrir ríkisstj., og hann var höfuðsökudólgurinn, svo að hann hefði átt að gera það. Ég var neyddur til þess að bera þetta fram hér í gær, forseti vildi ekki fresta umr. lengur, eins og ég óskaði, vegna þess að ég kunni ekki við það að ljúka umr. að hæstv. fjmrh., bæði núv. og fyrrverandi, fjarstöddum. Þess vegna er það óviðeigandi að fara að koma nú og fara að gefa einhverjar yfirlýsingar hér utan dagskrár, sem eiga að fara að hafa áhrif á afstöðu manna við atkvgr. Það vantar þorrann af öllum upplýsingum um þetta mál enn þá. Það liggur fyrir frá yfirskoðunarmönnum landsreikninganna, að þeir hafi ekki fengið þessar upplýsingar. Og það liggur sá grunur á, að ráðherrann hafi ýmsar upplýsingar enn þá í þessu máli, sem Alþ. hefur ekki fengið. Ég vil ekki vera að þreyta þolinmæði hv. forseta. Ég skil ósköp vel, að hæstv. fjmrh. kemur hæstv. forseta í klípu með því að ryðjast svona fram og fara að gefa hér yfirlýsingar utan dagskrár. Honum hefði verið nær að vera hér við í gær. Þetta sýnir bezt, að það er ekki til neins að vera að hafa þann hátt á, sem sumir hæstv. ráðherrar hafa tilhneigingar til, að reyna að knýja mál fram án þess að geta sjálfir verið við til þess að ræða þau. Það var ekki langur tími, sem fór í þetta mál í gær. Það var ekki það, sem var að. Það er óviðeigandi að hafa þessa starfshætti hér í þinginu. Þess vegna vil ég lýsa því yfir, að það, sem hæstv. fjmrh. hefur sagt um þetta, er markleysa og á ekki að hafa nein áhrif á þá atkvgr., sem hér fer fram. Og ég skora á hann að vera við 3. umr. þessa máls, til þess að hægt sé að fá að ræða þetta mál enn þá betur. Á sama fundi var fram haldið 2. umr. um frv.



Herra forseti. Þetta frv. var hér til umr. í gær, og þá hafði nál. mínu sem minni hl. menntmn. ekki verið útbýtt, og ég tók þess vegna brtt., sem ég var með, til baka til 3. umr. Nú hefur þessu nál. verið útbýtt og er á þskj. 742, og brtt. sömuleiðis, sem er á þskj. 743. Brtt. fjallar um, að það sé bætt inn í 38. gr. háskólalaganna nýjum málslið, svo hljóðandi: „Einn af prófessorunum í tannlæknisfræði skal hafa yfirumsjón með tannlæknaþjónustu í barna- og unglingaskólum landsins.“ Í 38. gr. eru ýmsum prófessorum við læknadeildina lagðar ýmsar skyldur á herðar, þ. á m. hefur einn af prófessorunum við læknadeildina yfirlæknisstöðuna við landsspítalann, annar hefur allmikið með geðveikrahælið á Kleppi að gera, og einn prófessorinn annast eftirlit í heilbrigðismálum. Nú er það svo viðvíkjandi tannlækningum, að það virðist mjög mikil þörf á því, að hið opinbera láti þau mál til sín taka. Nýlega hefur verið birt opinberlega skýrsla frá stjórn Tannlæknafélags Íslands, sem ég hef birt sem fskj., og kemur þar ýmislegt fram um þeirra rannsóknir og þeirra álit, tannlæknanna, á heilsufarsástandi, sérstaklega í barna- o,g unglingaskólunum. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Athuganir, sem gerðar voru í einum af barnaskólum bæjarins“ - þ.e. Reykjavíkur –„fyrir þremur árum sýndu, að aðeins rúmlega 10% barnanna burstuðu tennurnar reglulega og tæpur helmingur átti sinn eigin tannbursta. Börnin voru látin koma með burstana sína í skólann, og var ótrúlega algengt, að fjölskyldan notaði öll sama burstann.“ Í þessari skýrslu Tannlæknafélagsins eru upplýsingar, sem ég býst við, ef hv. þm. hafa fyrir að lesa þær, að þeir margir hverjir muni verða næstum agndofa á því ástandi, sem ríkir í þessum málum. Enn fremur er þar sagt frá því, hvernig Norðurlandaþjóðirnar hagi sér í þessum efnum, t.d. eftirlitinu viðvíkjandi skólabörnum í Stokkhólmi. Þar er sagt frá því, með leyfi hæstv. forseta, svo hljóðandi: „Öll skólabörn í Stokkhólmi fá t.d. tvisvar á ári gefins tannbursta frá yfirvöldum borgarinnar og eru um leið látin bursta tennur sínar úr sérstakri flúorupplausn. Annast þetta 8 stúlkur, sem fengið hafa lítils háttar tilsögn um rétta tannburstunaraðferð. Sjá 2 stúlkur um 15 þús. börn. Mundi því t.d. ein stúlka geta annazt þetta hér í bæ“, - það er átt við Reykjavík, - „og kostnaðurinn við tannburstagjafirnar minni en rekstur einnar tannlækningastofu í bænum. En árangurinn hjá þeim er undraverður, því að tannskemmdir minnka um 25%“ Það eru fleiri atriði í þessari skýrslu, sem eru mjög eftirtektarverð, og ég held, að það væri ákaflega heppilegt, - það þýðir engan aukakostnað eða neitt slíkt, - að einum af prófessorunum í tannlæknisfræði væri falið að hafa yfirumsjón með tannlæknaþjónustu í barna- og unglingaskólunum. Ég held, að það mundi þýða, að viðkomandi prófessor mundi tiltölulega fljótt gera tillögur til hæstv. menntmrh. eða heilbrmrh. um löggjöf í þessum málum á Íslandi, sem vantar. Hins vegar held ég, að ástandið sé þannig, að það sé ekki viðunandi fyrir okkur. Við erum orðnir langt á eftir öllum öðrum þjóðum í þessum efnum. Það kom t.d. fram í þeirri grg., sem hæstv. menntmrh. lét fylgja frv. frá háskólanum, hvernig ástandið á Íslandi væri mun lakara hvað snertir tannlækna heldur en í nokkru Norðurlandanna, helmingi lakara en í Svíþjóð. Þar er einn tannlæknir á hverja 1600 íbúa, hér er einn tannlæknir á 3120 íbúa, og umsjónin með tannlæknaþjónustunni eftir því. Ég held, að það ætti að geta orðið samkomulag um það. Þetta þýðir ekki fjárútgjöld, þetta þýðir aðeins ráðstöfun til þess að bæta ofur lítið heilbrigðisþjónustuna, alveg í sömu stefnu og öðrum prófessorum í læknadeildinni hefur verið falið að gera. Ég skal um leið geta þess, fyrst hér er verið að ræða um háskólann, að ég hefði að vísu óskað frekar eða a.m.k. jafnhliða því, sem bætt væri við prófessorum í læknadeild, að bætt hefði verið við prófessorum annars staðar. Við erum nú á síðustu dögum þingsins að afgreiða frv. um breytingu á háskólalögunum til að bæta við tveim prófessorum í læknadeild. Ég held, að það hafi verið líka á síðasta þingi, sem við afgreiddum á síðustu dögum frv. um breyt. á háskólalögunum, - annaðhvort var það síðasta eða næstsíðasta dag, - um að bæta við tveim prófessorum í læknadeild. Fyrir 4 árum voru þarna 8 prófessorar, með þessu fara þeir upp í 12. Ég er ekkert að segja á móti því. En ég hefði kosið að fjölga a.m.k. eins mikið í norrænudeildinni viðvíkjandi okkar íslenzka máli, sögu og bókmenntum. En ég sé nú ekki til neins að koma með brtt. um það. Ég veit, að það verður sagt, að það kostar eitthvað að vinna að því að halda uppi hróðri íslenzkrar menningar og íslenzkra vísinda um okkar eigið mál, okkar eigin tungu. En þetta, sem ég hér legg til, þarf ekki að kosta neitt, en getur orðið til þess að hjálpa til að laga ófremdarástand, sem nú ríkir. Ég vil þess vegna vonast til þess, að hv. þdm. samþykki þessa brtt. mína á þskj. 743.



Herra forseti. Mál þetta hefur verið rætt á allmörgum fundum í fjhn. deildarinnar, og hafa þangað verið kvaddir ýmsir, sem að samningu þessa frv. stóðu, menn, sem áttu sæti í þeirri nefnd, þar sem frv. var samið. Þá hefur og skattstjóri verið þar og veitt ýmsar upplýsingar ásamt fulltrúa sínum. Nefndin hefur klofnað í málinu. Það er efnislegur ágreiningur um stefnu og markmið frv., og mun minni hl. gera grein fyrir sínum sjónarmiðum og till. í því sambandi. Fyrir hönd meiri hl, vil ég hins vegar fylgja þessu máli úr hlaði. Hér er um mikinn lagabálk að ræða, þar sem er um að ræða heildarendurskoðun á skattalöggjöfinni, tekju- og eignarskattinum, og hefur mikið verk verið lagt í að bera þetta frv. saman við eldri löggjöf. Skattakerfið var að dómi núv. ríkisstj. og stjórnarflokka orðið úrelt og að ýmsu leyti til trafala eðlilegri uppbyggingu atvinnulífsins í landinu og hafði beint lamandi áhrif á myndun fyrirtækja og aukningu framleiðslunnar og þar af leiðandi á batnandi lífskjör fólksins í landinu. Eitt af Þeim stefnuskráratriðum, sem núv. stjórn samdi um, var að endurskoða þessa löggjöf og gera á henni víðtækar umbætur. Ég geri ráð fyrir því, að í stjórnarandstöðunni hafi verið og sé líka vilji fyrir því að breyta hinni gömlu skattalöggjöf á ýmsa lund og fari þar sum sjónarmið saman, en önnur séu af eðlilegum ástæðum ólík. Því er ekki heldur að neita, að meðal stjórnarflokkanna er ekki litið sömu augum á öll atriði, sem lúta að skattalöggjöfinni, en hins vegar er þetta frv. niðurstaðan af langvarandi athugunum og undirbúningi á þessu máli. Í þessu frv. er, svo sem kunnugt er, fjöldi nýmæla, sem ég ætla ekki að fjölyrða um. Mörg þeirra snerta atvinnureksturinn mjög og hafa geysilega mikla þýðingu, svo sem dreifing taprekstrar á fleiri áramót, endurmat á eignum fyrirtækja, nýjar fyrningarreglur, varasjóðir o.fl. Þá eru ýmis önnur atriði, sem lúta að öðrum sviðum þjóðlífsins og hafa þó verulega þýðingu og mikla, t.d. frádráttur námskostnaðar og gjafir til menningar- og mannúðarstofnana, svo að nokkuð sé nefnt. Efnislega ætla ég ekki að rekja þetta frv. frekar, því að því voru við 1. umr. gerð svo ýtarleg skil af hæstv. fjmrh., að ég tel óþarfa að endurtaka það, sem þar var sagt. Hins vegar mun ég snúa mér að því að gera nokkra grein fyrir þeim brtt., er meiri hl. n. flytur á þskj. 748. Um þessar brtt. er það að segja, að þó að Þær séu fluttar af meiri hl. einum, var það yfirlýst í n., að um margar þessar till. væri alger samstaða, að minni hl. gæti fallizt á þær, en vildi fá að gera fyrirvara í málinu, þar sem hann væri ekki samþykkur öllum till., og vildi auk Þess flytja ýmsar aðrar brtt. til viðbótar. Mikið af þessum till., sem við berum hér fram, eru aðeins orðalagsbreytingar, sem betur þótti fara á, ellegar skýrar þurfti að kveða á um hluti að okkar viti. 1. brtt. er við 6. gr. frv., sem lýtur að því, hvaða aðilar séu undanþegnir tekju- og eignarskatti. Það mun vera frá fornu fari, að meðal þeirra, sem eru undanþegnir, er talinn ríkissjóður. Þetta hefur staðið svo óbreytt við margar endurskoðanir laganna, en okkur fannst þetta vera löngu úrelt, hafi það nokkurn tíma haft tilgang, því að ríkissjóður er sá, sem tekjurnar fær, og því með eðlilegum hætti engin ástæða til þess að telja hann undan eða taka það fram, að hann sé ekki skattskyldur. 2. till. er við 9. gr. Þar er líka um orðalagsbreyt. að ræða, sem er til samræmingar og skýringar á öðrum atriðum frv. Það mun yfirleitt vera svo í þessu frv., að í staðinn fyrir bæjarfélög eru nefnd sveitarfélög. Það þykir þekja betur hugtakið, en til enn frekari glöggvunar vildum við þó bæta við, að Þessi ákvæði kæmu einnig við sjóði og annað, sem sýslufélög ættu. Um 3. brtt. er það að segja, þar sem nefnd eru ýmis Þau atriði, sem frádráttarhæf eru, gjaldaliðir, og mun það af einhverjum mistökum hafa verið svo, að landsútsvörin féllu niður. En meining þeirra, sem frv. sömdu, var sú, að að um Þau gilti sama og um aðstöðugjaldið, að þau væru einnig frádráttarhæf, og er því þess vegna bætt þar inn í. Um 4. liðinn er sú breyt. gerð, að eignarskattur er gerður samkv. frv. frádráttarhæfur, en eðli málsins samkv. þótti og eðlilegt, að eignarútsvörin hlutu sömu reglum, og hefur Þeim verið bætt í þennan lið. Um 5. brtt., sem er við 13. gr., er það að segja, að við samanburð á eldri lögum kom í ljós, að eitt orð hafði fallið niður, sem ástæða þótti að taka fram og ætti að vera áfram í lögum, en það var varðandi styrktarsjóði. í frv. var aðeins rætt um iðgjöld launþega til stéttarfélaga, sjúkrasjóða, en styrktarsjóðunum sleppt, og bætum við þeim að nýju við. 6. brtt. er við 15. gr., og er þar viðbót, sem felld hefur verið niður í frv., en er algerlega samhljóða eldri lögum og við í n. vorum sammála um, að rétt væri að halda áfram. 7. brtt. sé ég ekki ástæðu til þess að fara orðum um. Það er bara tilvitnun í eina grem í viðbót, sem hefur fallið niður. 8. brtt. er varðandi skilgreiningu á ákveðnu hugtaki. Þar er talað um persónulega gripi. Okkur fannst þetta hugtak fullvíðtækt og orðuðum það á annan veg, sem er töluvert þrengri. 9. brtt. er við C-lið 22. gr., varðandi mat á skipum og öðru lausafé, þegar um sölu er að ræða, til skatts. Skattstjóri upplýsti, að sú regla, sem frv. gerir ráð fyrir, væri í algerri andstöðu við þann praxís, sem tíðkazt hefði, og óeðlileg, og í samráði við hann breyttum við þessu orðalagi nánast í það horf, sem það er, eftir því sem skatturinn hefur fram til þessa praktíserað það. Þá er 12. brtt., sem er við 35. gr. frv. og lýtur að frestum. Þeir höfðu í þessu frv. allmikið verið styttir, og kom nm. saman um, að sú stytting væri óraunhæf og mundi aðeins leiða af sér eilífar undanþágur, svo að við gerum hér till. um að breyta þessu nokkuð í svipað form og það hefur áður verið í lögum. En hins vegar er gert ráð fyrir, að ekki verði þá undanþágum beitt með sama hætti og áður hefur tíðkazt, svo að skatturinn ætti að geta unnið sitt verk á skemmri tíma, enda þótt sömu frestir haldist. Þá er það 13. brtt., sem er við 40. gr. í henni er gert ráð fyrir í frv., að menn víðs vegar um landið geti aðeins skilað kærum sínum til skattstjóra. Hins vegar er reiknað með, að skattstjórar hafi í hverju sveitarfélagi umboðsmenn, og okkur fannst, að það mundi greiða fyrir og verða almenningi til þæginda, ef almenningi væri veittur kostur á því að skila þessum kærum sínum til umboðsmannanna, sem tækju við þeim í umboði skattstjórans. Þá er það b-liður sömu tillögu. Hann lýtur einnig að því að gera þetta einfaldara í framkvæmdinni heldur en frv. hefur gert ráð fyrir. Samkv. frv. var gengið út frá því, að öll skattaframtöl á landinu yrðu send til ríkisskattstjórans hér í Reykjavík, sem ætti að yfirfara þau. Að okkar viti mundi þetta hafa kostað geysilegt og óþarft skrifstofubákn, því að vitaskuld getur skattstjóri tekið sýnishorn af skattaframtölum hvenær sem hann óskar, og ég tala nú ekki um, að með eðlilegum hætti mundi hann fá öll þau framtöl, sem kærð væru. Við teljum, að með þessu atriði muni sparast verulega í kostnaði og framkvæmd kerfisins öll verða eðlilegri. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessar brtt., en meiri hl. n. vill mæla með því, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem ég hér hef rakið.

Fram. 1. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Með þessu frv. er lagt til, að sett verði heildarlög um tekjuskatt og eignarskatt, en þau munu ekki hafa verið gefin út í einu lagi alveg nýlega, en hins vegar nokkrar breytingar á þeim gerðar, og eru að stofni til frá 1954. Helztu breyt. á skattalögunum, sem felast í þessu frv., eru þær, að gert er ráð fyrir að breyta mjög til um framkvæmd skattalaganna. Það er lagt til, að skattanefndir verði lagðar niður og í stað þeirra komi skattstjórar í viðlendum skattaumdæmum. Önnur aðalbreytingin á skattalögunum, sem hér er gert ráð fyrir, er sú að lækka nokkuð skatta á félögum. Þetta virðist mér vera helztu breyt., sem hér eru á ferð. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn., erum við nm. ekki allir á einu máli um afgreiðslu málsins. Ég hef skilað sérstöku nál. um frv., og vænti ég þess, að því verði útbýtt á fundinum, áður en langt líður. Það mun ekki vera komið enn úr prentsmiðjunni. Ég hef einnig lagt fram brtt. við frv. á þskj. 752, og afstaða mín til frv. í heild fer eftir því, hverja afgreiðslu þær brtt. fá hér í deildinni. Eins og ég gat um áðan, hafa oft verið gerðar breytingar á skattalögunum að undanförnu. Á fimmta tug þessarar aldar, 1940–1950, voru beinir skattar hér háir, svo að þeir hafa ekki í annan tíma hærri verið. En á árunum 1950–1958 voru gerðar ýmsar breyt., sem yfirleitt voru til lækkunar á þessum sköttum. Ég get aðeins nefnt það, að árið 1950 voru sett lög um lækkun skatta á lágtekjum. 1954 var sparifé gert skattfrjálst og skattar einstaklinga lækkaðir verulega, um 29%. Þá var veitt nokkur frádráttarheimild frá tekjum fiskimanna, og síðar var sá frádráttur aukinn. Árið 1956 var tekjuskattsviðauki félaga felldur niður, og á næsta ári, 1957, var enn lækkaður skattur á lágtekjum. Árið 1958 var svo sett sérstök löggjöf um skattgreiðslur félaga. Þá var horfið frá stighækkun á tekjuskatti félaga, en lögfest jöfn skattaprósenta af skattskyldum tekjum þeirra, 25%. Einnig var sama ár gerð breyt. á l. varðandi skattgreiðslur hjóna, þegar bæði vinna fyrir skattskyldum tekjum, og var þessi breyt. til lækkunar á sköttum þeirra. Nú er lagt til, að skattgreiðslur félaga verði enn nokkuð lækkaðar. Ég sé ekki ástæðu til að gera það. Síðan l. var breytt 1958 viðkomandi skattgreiðslu félaga, hafa skattarnir til ríkisins ekki verið neitt vandamál fyrir félögin. Það, sem hefur þjakað atvinnureksturinn, bæði félaga og einstaklinga, eru veltuútsvörin, sem bæjar- og sveitarfélög víða hafa beitt og það mjög harkalega á ýmsum stöðum. Þetta hefur hvílt ákaflega þungt á atvinnurekstrinum, bæði hjá félögum og einstaklingum. Á þessu verður nokkur breyt. með l. um tekjustofna sveitarog bæjarfélaga, sem líklegt er að fái afgreiðslu á þessu þingi. Eitt ákvæði þessa frv. er um það að heimila atvinnufyrirtækjum að láta endurmeta fyrningarhæfar eignir og breyta bókfærðu verði þeirra til þess að geta reiknað meiri afskriftir en nú er. Ég tel, að þetta sé sanngjarnt, einkum með tilliti til þess, að verð allra atvinnutækja hefur hækkað svo gífurlega mikið nú síðustu missirin, og sama er að segja um byggingarkostnaðinn, hann hefur hækkað ákaflega. Hins vegar er allt í óvissu um, hvernig reglur verða um þetta settar. Samkv. frv. á það að verða reglugerðarákvæði, bæði um endurmat eignanna og einnig um fyrningarnar. Þannig hefur það líka verið undanfarið, að fyrningarnar hafa verið ákveðnar af hinum einstöku eignum með reglugerð. En það hefur vitanlega mjög mikið að segja, að þessar reglur verði sanngjarnar og hófsamlega úr garði gerðar, og verði það gert, þá tel ég, að þetta ákvæði muni verða til bóta. Félög njóta nú samkv. gildandi lögum sérstakra varasjóðshlunninda og hefur svo verið um alllangt skeið. Nú eru þessi ákvæði þannig, að hlutafélög, önnur en útgerðarfélög, mega draga frá hreinum tekjum sínum 1/5 og leggja þá upphæð í varasjóð, og reiknast þá ekki skattur af þeim hluta teknanna. Hlutafélög, sem hafa sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, mega á sama hátt draga frá 1/3 af sínum tekjum í varasjóði skattfrjálst, og sömu ákvæði gilda um samvinnufélögin. Þetta verður að hafa í huga, þegar menn vilja gera sér grein fyrir raunverulegri skattabyrði félaganna. Nú er það þannig, eins og ég gat um áður, að félög greiða 25% í tekjuskatt af skattskyldum tekjum. Þegar litið er til þessa frádráttar í varasjóðinn, þá má segja, að skattgreiðslur hlutafélaganna séu nú raunverulega 20% af hreinum tekjum, en skattgreiðslur útgerðarfélaganna og samvinnufélaganna 162/3%. Þessar skattaprósentur má miða við t.d., þegar skattgreiðslur félaga hér eru bornar saman við það, sem tíðkast í öðrum löndum. Í nál. hv. 1. minni hl. fjhn. Ed. á Þskj. 341 er gerður nokkur samanburður á skattgreiðslum hjá félögum hér og í nágrannalöndunum. Þar er skýrt frá því, hvaða skattur er reiknaður af tekjum félaga í Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Bretlandi, og vil ég vísa til þess, sem þar segir um þetta. Þar kemur fram, að tekjuskattur félaga til ríkisins er hærri í þessum löndum en hann er nú hér á landi, Ég sé ekki ástæðu til, að skatturinn sé enn lækkaður á félögunum hér. Samanburðurinn við næstu lönd sýnir, að félögin búa hér við lægri skattaprósentu á tekjum en hjá nágrönnum okkar. Og ég tel einnig rétt að líta á það, hvernig búið er að einstaklingum hvað þetta snertir. Nú er það svo um tekjuskatt einstaklinga, að skattaprósentan hjá þeim fer upp í 25%, Þegar tekjur að frádregnum persónufrádrætti komast yfir 70 þús. og af tekjum einstaklinga, sem eru umfram 90 þús., fer skattprósentan í 30%. Ég tel eðlilegt að hafa þetta í huga, þegar rætt er um að lækka félagaskattana. Auk þess má auðvitað benda á það í þessu sambandi, að að undanförnu hafa hinir óbeinu skattar hér verið hækkaðir alveg gífurlega og þeir hvíla mjög þungt á almenningi. Ég tel því, að félögin séu að því er skattgreiðslur snertir betur sett nú en einstaklingar, þó að sú lækkun verði ekki gerð, sem hér eru till. um. Í frv. er gert ráð fyrir því að lækka varasjóðsfrádráttinn hjá útgerðarfélögum og samvinnufélögum. Ég tel ekki ástæðu til að gera það. Útgerðarrekstur er áhættusamari atvinnuvegur hér en flest annað, sem menn taka sér fyrir hendur. Og ég tel það mjög eðlilegt, að þau félög, sem hafa sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, hafi rýmri heimildir til varasjóðsfrádráttar en önnur hlutafélög. Þá tel ég það einnig fyllilega réttmætt, að samvinnufélögin njóti áfram rýmri heimildar til varasjóðsfrádráttar en hlutafélögin. Samvinnufélögin eru mjög frábrugðin öðrum félögum á margan hátt. Um varasjóði þeirra gildir það, að þeim verður aldrei úthlutað til einstaklinga. Hins vegar er það kunnugt, að önnur félög geta skipt varasjóðum sínum og öðrum eignum á milli hluthafa eða félagsmanna, þegar þeim býður svo við að horfa eða þau hætta rekstri. Þá er einnig á það að líta, að samvinnufélögin eru opin öllum á félagssvæðinu, sem þar vilja gerast félagsmenn. Það er allt öðruvísi með önnur félög, t.d. hlutafélögin, þau eru lokuð félög yfirleitt, og það er lítið um það hér hjá okkur, að hlutabréf gangi kaupum og sölum. Ég tel af því, sem ég hef nú nefnt, að það sé sanngjarnt, að bæði útgerðarfélögin og samvinnufélögin haldi þeim varasjóðshlunnindum óskertum, sem þau nú hafa. Á hinn bóginn tel ég ekki ástæðu til að auka varasjóðshlunnindi hjá öðrum félögum, eins og gert er ráð fyrir í frv. Það er lagt til í frv., að þau fái eftirleiðis að draga frá hreinum tekjum 1/4 sem varasjóðstillag í staðinn fyrir 1/5 áður. Þegar hæstv. núv. ríkisstj. lagði fram á Alþ. frv. sitt um efnahagsmál snemma árs 1960, gaf hún þá yfirlýsingu, að hún mundi beita sér fyrir breyt. á skattalögum og afnema skatt af almennum launatekjum, eins og það var nefnt. síðar á sama þingi bar stjórnin fram frv. um breyt. á skattalögunum, og var sagt í aths., sem því fylgdu, að með því væri ríkisstj. að efna þetta fyrirheit um að afnema tekjuskatt á almennum launatekjum. Þetta var ósköp fallegt, leit vel út. Það var athugað, þegar það mál lá fyrir, hver áhrifin mundu verða af Þessari breyt, á skattalögum, og útreikningar um það eru í Alþingistíðindum frá þeim tíma. Þar var sýnt fram á það t.d., að hjón, sem höfðu tvö börn á framfæri sínu og höfðu 50 þús. kr. nettótekjur, fengu niður felldan tekjuskatt, sem nam 344 kr. En önnur hjón, sem höfðu líka tvö börn fram að færa, en höfðu 150 Þús. kr. nettótekjur, fengu lækkun á tekjuskatti, sem var eitthvað á 15. þús. kr. Það kom þannig í ljós, að þetta frv. var ekki að aðatefni til um það að létta skatti af almennum launatekjum, eins og það var kallað, heldur hafði það margfalt meiri áhrif í þá átt að létta skatta hjá þeim, sem tekjuhærri voru, og mest hjá hinum tekjuhæstu einstaklingum. Það hefur oft verið minnzt á þetta síðan, þetta afnám tekjuskatts af almennum launatekjum. Það hefur ákaflega oft verið minnzt á þetta af hæstv. ráðh. og öðrum talsmönnum núv. stjórnarflokka, skrifað um þetta afrek, að stjórnin hafi þarna verið góð við mennina, sem hafi almennar launatekjur, skrifað um þetta í blöð og talað um þetta. Og nú í vetur, þegar hæstv. fjmrh. lagði þetta frv. fyrir, sagði hann enn söguna um afnám skattsins á almennum launatekjum í báðum deildum þingsins. Og hæstv. ráðh. flytur þessa sögu alltaf hátíðlega og snoturlega, eins og honum er lagið. En það er eitt, sem alltaf vantar í ævintýrið eða söguna hjá talsmönnum stjórnarflokkanna. Þeir sleppa alveg stóra kapítulanum úr sögunni um skattana og hinar almennu launatekjur. En stóri kapítulinn í sögunni, sem þeir ganga fram hjá, er um breytingarnar á hinum óbeinu sköttum, hann er um hækkunina á tollum og aðflutningsgjöldum öðrum og söluskatti, svo að það vantar ákaflega mikið á, að sagan sé hálfsögð hjá þeim um skattana og almennu launatekjurnar. Ég vil með örfáum orðum reyna að bregða upp mynd af þessu. Ef við athugum ríkisreikninginn árið 1959, þá sést, að það ár hafði ríkið tekjur af vörumagnstolli, verðtolli, innflutningsgjöldum og söluskatti 520.8 millj. kr. um það bil. En á fjárlögum fyrir árið, sem nú er að líða, er gert ráð fyrir því, að sams konar gjöld, tollar og söluskattar, nemi á þessu ári 1228 millj. kr. Hækkunin er 708 millj., eða tollar og söluskattar hafa allmiklu meira en tvöfaldazt á þessum þremur árum, á stjórnartímabili núv. hæstv. stjórnar. Ef við hins vegar lítum á ríkisreikninginn 1958 og athugum, hvað tekjur af þessum tollum og söluskatti voru þá, voru það 478 millj., svo að munurinn er nokkru meiri, ef borið er saman við Það ár. Þessar álögur hafa sem sagt hækkað frá því 1958 um 750 millj. kr. Það er 157% hækkun. En hvað er þá um tekjuskattinn? Hvaða breytingar hafa orðið á honum? 1959 voru tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti 162.8 millj. Nú er áætlað, að þær muni verða 1962 95 millj. Það munar 67 millj. Málið er því þannig: Síðan 1959 hefur tekjuskatturinn lækkað um 67 millj., og að langsamlega mestu leyti hefur það farið til þeirra tekjuhærri í þjóðfélaginu. En á sama tíma hefur stjórnin og hennar stuðningslið hækkað tolla og söluskatta um 708 millj. Það er 10–11 sinnum meira en lækkunin á tekjuskatti. En þessi gjöld jafnast með nokkuð öðrum hætti niður á Þjóðfélagsþegnana en tekjuskatturinn. Við álagningu þeirra er ekki farið eftir tekjum manna og fjárhagsaðstöðu yfirleitt. Neyzluskattarnir og aðrar slíkar álögur á nauðsynjar almennings hvíla með miklum þunga á þeim, sem hafa stórar fjölskyldur, leggjast þyngst á þau heimili, hvað sem efnahag og tekjum líður. Við vitum, að Það er Þannig nú, að hver biti og sopi er skattlagður með þessum hætti. Reyndar var það þannig, þegar stjórnarflokkarnir samþykktu lögin um söluskatt núna fyrir tveimur árum, þá var sett í þau, að nýmjólk skyldi verða undanþegin söluskattinum. En nú í vetur hefur stjórnarliðið komizt að þeirri niðurstöðu, að við svo búið mátti ekki standa. Og þess vegna er nú fyrir örfáum dögum búið að samþykkja frv., sem m.a. felur í sér það að leggja söluskatt á mjólkursopann. Svona lítur þetta út, þegar maður athugar söguna um skattana og almennu launatekjurnar án þess að sleppa úr henni stóra kapítulan um. Þetta eru staðreyndir, sem ég hef hér bent á, og Þær haggast ekki vitund við það, Þó að hæstv. fjmrh. og fleiri góðir upplesarar haldi áfram að segja ævintýrið eða söguna um skattinn og almennu launatekjurnar. Ég hygg nú líka, að það sé þannig, að nokkuð margir af flokksmönnum ráðherranna séu að vaxa upp úr því að taka nokkurt mark á ævintýrinu. Þeir hafa rekið sig á hinn kalda raunveruleika. Þetta, sem hér liggur fyrir, að lækka nokkuð skatta á félögum, skatta, sem taka á af tekjuafgangi þeirra, er vitanlega í fullu samræmi við skattamálastefnu núv. hæstv. ríkisstj., að yfirgefa sem mest hina beinu skatta, en þyngja stöðugt hina óbeinu, tolla og söluskatta. Og eins og ég gat um áðan, hefur verið haldið áfram í þessa áttina á þessu þingi. Það má segja, að það sé í ætt við Þessa stefnu að gera upptækar á annað hundrað millj. hjá sjávarútveginum árið sem leið, sem koma á gjaldendur alveg án tillits til þess, hvernig fjárhagsaðstaða þeirra var og efnahagur, og vitanlega í samræmi við þessa stefnu hefur verið lagður nýlega alveg sérstakur launaskattur á bændur landsins, einnig alveg án tillits til fjárhagsástæðna hjá þeim. Þannig eru uppáhaldsskattar hæstv. stjórnar, að þeir eru lagðir á með þessum hætti. Eins og ég nefndi í upphafi, er einn meginþáttur þessa frv. breyting á framkvæmd skattamála, þ.e. að leggja niður skattanefndirnar í öllum sveitarfélögum og setja skattstjóra yfir víðlend, stór umdæmi í staðinn. Þeir setja náttúrlega upp sínar skrifstofur með skrifstofuliði. Það er vitanlega ekki gott að segja um það fyrir fram, hvernig reynslan af þessari breyt. muni verða, ef hún verður gerð. En ég óttast það allmjög, að þetta verði á ýmsan hátt óhentugra og þyngra í vöfum. Þessi skattaumdæmi verða ákaflega stór, og Það verður fyrir marga skattþegna um langan veg að sækja til skattstjóranna og erfitt um samband við þá, allt öðruvísi en var, þegar voru skattanefndir í hverju sveitarfélagi og yfirskattanefnd í hverri sýslu. Þetta verður allt að fara. Það er talað um, að með þessu muni ríkissjóður spara útgjöld. Ég er mjög dauftrúaður á það. Hugsanlegt er, að þetta yrði eitthvað í byrjuninni, ég veit það ekki, en ég er ákaflega hræddur um, að þarna aukist með tímanum allmjög starfslið og kostnaður, svo að sparnað verði þar ekki um að ræða. Ég tel því, að það sé ekki rétt að ganga frá þessu máli nú, heldur sé bezt að fresta því að gera þarna á nokkrar breytingar. Slík breyt. sem þessi snertir mjög sveitarfélögin, vegna þess að það er svo nátengt, álagning skatta til ríkisins og álagning gjalda til sveitarfélaganna. Og mér hefði fundizt það mjög eðlilegt, að sveitarstjórnir yfirleitt hefðu fengið að segja sitt álit, áður en að þessu ráði væri hnigið. Brtt. mínar á þskj. 752 eru ekki um mörg atriði. Þær eru um það, að varasjóðshlunnindi félaga skuli óbreytt standa, að skattur félaganna skuli einnig vera óbreyttur, og um það, að þrír kaflar úr frv., sá V.-VII., sem eru um þessa miklu breyt. á framkvæmd skattamála, þeir falli niður. Um þetta eru mínar brtt., og verði þær felldar, mun ég ekki sjá mér fært að greiða atkv. með frv. Ég skal að síðustu aðeins segja það um þær brtt., sem hv. meiri hl. fjhn. flytur á Þskj. 748, að eins og hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir, erum við í fjhn. sammála um þær flestar. Margar af þessum brtt. eru nánast leiðréttingar að okkar áliti á frv., en ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða. Þannig eru margar þeirra.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Austf. (LJós), sem var fulltrúi Alþb. í fjhn., hefur gefið út nái. sem 2. minni hl. og flutt brtt. á þskj. 758, en getur ekki verið nú enn sem komið er við þessa umr., og ef hann skyldi ekki geta verið við, áður en henni lýkur, mundi ég biðja hæstv. forseta um að fresta brtt. til 3. umr., taka þær til baka nú og fresta þeim til 3. umr. En ég vildi hins vegar segja hér nokkur orð almennt um þetta mál, án þess hins vegar að fara inn á nál. hv. 4. þm. Austf. né tala fyrir hans brtt., heldur aðeins ræða málið meira almennt, með leyfi hæstv. forseta, því að Það gekk fljótt í gegn þetta mál við 1. umr., og er þess vegna ekki óeðlilegt, þó að maður ræði það líka nokkuð í heild nú. Ég held, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, sé þess eðlis, að yfirstéttin hér í Reykjavík ætti að athuga nokkuð sinn gang, áður en hún knýr svona mál fram í gegnum þingið. Það er ekki heppilegt, þ6 að menn nái völdum, að beita þeim völdum af slíkri græðgi sem nú er gert af hálfu auðmannastéttarinnar hér í Reykjavik, að höggva tvisvar í sama knérunn, hvað verkalýð og aðra launþega snertir, - það þótti aldrei góðri gæfu stýra í Íslendingasögunum, og það gerir það ekki heldur enn, - að á sama tíma, sem þannig er sorfið að alþýðu manna, að ekki hefur það verið öllu verr í 20 ár, þá skuli yfirstéttin sýna meiri frekju og meiri óskammfeilni í að sölsa til sín það, sem hún getur, af sameiginlegum þjóðarauði og tekjum og svífast einskis í því sambandi. Það er vert fyrir yfirstéttina hér í Reykjavík að minnast þess, að það var líka einu sinni yfirstétt, sem var skattfrjáls, gerði sjálfa sig skattfrjálsa. Franska yfirstéttin var það fyrir frönsku byltinguna, aðallinn og klerkarnir. Og mér sýnist, að með þessu frv. sé að því stefnt, að auðmannastéttin í landinu skuli verða nokkurn veginn skattfrjáls líka. Og ég held, að íslenzk yfirstétt, af því að hún er ung og ekki sterk, reynslulítil og frekar fáfróð, þá ætti hún að reyna að læra ofur lítið af sögunni, að beita sínu valdi með dálítið meira hófi en hún nú gerir. Í 22. gr. þessa frv., H-lið, er lagt til, með leyfi hæstv. forseta, að „atvinnufyrirtækjum sé heimilt á árunum 1962–63 að láta meta áætlað endurkaupsverð fastafjármuna sinna og breyta bókfærðu verði á eignum samkv. því, enda telst verðhækkunin ekki til skattskyldra tekna. Eignirnar skulu metnar til endurkaupsverðs að frádregnum eðlilegum afskriftum, er miðist við rýrnun eignarinnar. Fjmrh. setur reglur um framkvæmd matsins.“ Hér er það tekið upp í þá almennu skattalöggjöf, að það skuli meta allar eignir til endurkaupsverðs. Fyrir þrem árum lagði hæstv. landbrh. frv. fyrir þessa d. um, að viðvíkjandi mati á áburðarverksmiðjunni og útreikningi á áburðarverði, þá skyldi Þar meta hennar eignir til endurnýjunarverðs. Þetta frv. hefur aldrei verið samþ. á Alþ. Reglan hefur verið framkvæmd sem lögbrot, áburður hækkaður til bænda, verkalaun lækkuð til verkamanna, til þess að framfylgja þessum lögbrotum. Þegar hæstv. landbrh. lagði Þetta mál fyrir Alþ., reis hv. 5. þm. Reykv. hér upp og gerði aths. og sýndi fram á, að ef farið væri inn á það að ætla að veita áburðarverksmiðjunni slíka heimild, þá væri líklegt, að ýmsir aðrir mundu koma á eftir og krefjast þess sama, og hann nefndi þetta sem dæmi um, hvílík fjarstæða það væri að fara inn á svona skattareglur. Þá brá svo við, að Nd. öll virtist vera á þeirri skoðun, að svona mál ætti ekki að ganga í gegnum þingið. Og þótt landbrh. hafi síðan lagt þetta frv. fyrir Nd. aftur, Þá hefur hv. d. aldrei afgr. málið. En svona fer nú siðferðismeðvitund stjórnarmeirihlutans hríðversnandi, að nú er þetta sett inn í skattalög sem hin almenna regla, sem auðmennirnir í landinu skuli njóta. Sem sé það, sem var fjarstæða fyrir þrem árum, enda lögbrot, það á nú að löghelgast, sbr. þegar tollar eru lækkaðir vegna Þess, að það sé smyglað svo miklu. Ef þessi regla verður tekin upp með þetta endurnýjunarverð, Þá er þar með verið að innleiða alveg nýjan þátt í íslenzkri skattalöggjöf. Hingað til hefur verið miðað við kostnaðarverð á eign. Og út frá hverju hefur verið gengið? Það hefur að vísu verið hugmynd þeirra manna, sem þau lög settu upphaflega, að gengi krónu, gengi myntar væri nokkuð fast, og einu röksemdirnar, sem var hægt að færa fram fyrir því, að einhverja slíka aðferð skyldi taka upp eins og endurnýjunarverð, voru Þær, að þeir einstakir menn, sem átt hefðu fé sjálfir og lagt það í fyrirtæki og þess vegna tapað sem eigendur peninga á verðbólgunni, þeir ættu að fá þetta að einhverju leyti bætt. Að vísu var það svo, að með því að setja þessa peninga í ákveðin fyrirtæki, sem áttu fasteignir, þá uxu venjulega fasteignirnar, a.m.k. margar hverjar og jafnvel oft og tíðum flestar, t.d. hér í Reykjavík, svipað í verði og peningarnir minnkuðu. En þetta var þó það eina, sem réttlætanlegt var fyrir þessari hugmynd. En háttar því nú þannig hér á Íslandi, að meginið af því fjármagni, sem sett hefur verið í fyrirtæki á undanförnum 20-30 árum, hafi verið eign eigendanna sjálfra? Þetta væri vissulega mjög girnilegt rannsóknarefni og væri þess virði, að það væri rannsakað. En ég held, að svo sé ekki. Ég held, að yfirgnæfandi meiri hlutinn af því fé, sem atvinnurekendur og þeir, sem hér koma undir, aðrir fésýslumenn, hafa sett í fyrirtæki á undanförnum 20-30 árum á Íslandi, hafi verið fé hins opinbera, hafi verið fé, sem þeir hafa fengið lánað frá bönkunum. Mér er nær að halda, ef maður tæki alla fjárfestingu, þar sem um bein framlög sjálfra fésýslumannanna er að ræða, að það væri ekki meira en 10-20% á móts við alla fjárfestinguna, enda hafa menn veitt því eftirtekt, að þegar við hér á Alþ. erum að veita þessum mönnum - við skulum segja togaraútgerðarmönnum eða hraðfrystihúsaeigendum og ýmsum öðrum slíkum lán, þá veitum við þeim lán allt upp í 75–85% eða ábyrgðir, sem þýða þeim lán hjá bönkunum, þannig að oft og tíðum er sem sé ekki heimtað meira af þessum mönnum en kannske 15–25%, sem þeir eiga að leggja fram sjálfir, og jafnvel stundum kemur fyrir, að það fá þeir líka lánað hjá bönkunum. Þó skal ég taka hitt fram, því að ég vil ekki vera ósanngjarn í þessu, að það eru til og það þó nokkrir atvinnurekendur hér í Reykjavík, sem frá upphafi hafa lagt fram sjálfir meginið af því, sem þeir eiga í sínum fyrirtækjum, og þeir menn hafa orðið illa úti vegna verðbólgunnar. En allur þorrinn, mér liggur við að segja 90% af atvinnurekendunum, þeir hafa fengið þetta að láni hjá ríkinu. Ef Það væri rétt, að þeir hefðu fengið svona mikið að láni, þá væri algerlega óréttiátt að láta þessa reglu gilda um þá menn, sem fyrir 10 eða 20 árum síðan hafa fengið að láni hjá ríkinu t.d. frá 1 millj. upp í 30 millj., keypt fyrir það á Þeim tímum fyrirtæki, og Þessi fyrirtæki eiga þeir enn, skuldirnar Þeirra hafa lækkað í raunverulegu verði, fyrirtækin hafa hækkað, við skulum bara nefna sem dæmi nýsköpunartogarana, þeir kaupa þá á 3 millj., ríkið lánar þeim 75%, ef ég man rétt, af því, það þýðir, að 750 þús. kr. þurftu þeir að leggja fram sjálfir til að kaupa togarann, hitt fengu þeir að láni frá ríkinu, í mati Landsbankans og annarra banka núna, Landsbankans og Útvegsbankans, við skuldaskilasjóðinn eru þessir gömlu nýsköpunartogarar metnir til lána, held ég, á 8 millj. kr., þannig að það er alveg greinilegt, að þeir menn, sem þessi lán fengu, eru algerlega búnir að fá raunverulega með verðbólgunni gefins Þá skuld, sem þá var. Ef nú ætti við skattheimtu að beita þeim aðferðum að meta allt þetta til endurnýjunarverðs, Þá mundi það Þýða, að þessir togarar yrðu skattfrjálsir. Það mundi kannske ekki skipta miklu gagnvart þeim elztu, gagnvart þeim nýju mundi það gilda mjög mikið, og þar með yrði raunverulega meira eða minna skapað skattfrelsi þessum atvinnurekendum til handa. Og svo skulum við gá að öðru, sem gert væri með þessu. Nú erum við hér að gera ráðstöfun eftir 20 ára allhraða verðbólgu og göngum inn á, skulum segja, ef Alþ. samþykkir þetta frv., að taka þetta sem prinsip upp í lögin um endurnýjunarverð. Hvernig verður þá, skulum við segja, ef verðbólga heldur nú áfram næstu 20 ár, og ýmis fyrirtæki eru það, sem geta enzt þannig, ekki sízt húsin, að það kæmi til greina þá kannske á ný að fara að tala um endurnýjunarverð í skattalöggjöf, sem þá væri samþykkt, ef við hefðum gefið svona fordæmi? Þá mundi þetta þýða, að einn atvinnurekandi gæti verið hvað eftir annað að afskrifa sömu fasteignina, sama fyrirtækið, og væri sem sé skattfrjáls hvað þetta snertir endalaust. Ég þekki ekki til, að þessi regla um endurnýjunarverð hafi verið tekin upp hjá öðrum þjóðum, og hafa þó ýmsar aðrar þjóðir gengið í gegnum verðbólgu, og gengur fyrir sig hæg verðbólga alls staðar. En reglan er alls staðar, að þetta sé miðað við kostnaðarverð, og ég álít algerlega rangt að hverfa frá því. Þetta vildi ég í fyrsta lagi undirstrika, vegna þess að þetta þýðir að fara þarna inn á þá leið að reyna að skapa skattfrelsi handa stórum hluta atvinnurekendastéttarinnar. Þá er í öðru lagi viðvíkjandi jöfnunarhlutabréfunum. Með þessu frv. er farið fram á, að gömul hlutafélög fái að skrásetja að nýju sín hlutabréf, án þess að það sé reiknað sem eignaaukning. Það þýðir, að ríkustu hlutafélögin í landinu, við skulum segja eins og Eimskipafélag íslands, geta þar með sett sin hlutabréf upp, - ef það væri metið upp á sannvirði, mundu það vafalaust verða 100 eða 150 millj. kr., því að slíkt á Eimskipafélagið í skuldlausum eignum. Og þar með mundi um leið öll sú hlutdeild, sem viðkomandi félög mættu leggja í varasjóð, mættu úthluta sem arði og allt slíkt, vaxa að krónutölu, Þannig að með útgáfu jöfnunarhlutabréfanna, sérstaklega þegar þessar breyt. gerast um leið, þá er stigið annað stórt spor í áttina til skattfrelsis fyrir atvinnurekendastéttina í landinu. Jöfnunarhlutabréfaákvæðið er þess vegna mjög ranglátt í þeirri samfellu, sem það er, vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar eru um leið, eða þeirra ákvæða, sem er haldið. Ef hefði verið minnkað um leið það, sem mætti leggja í varasjóð, ef hefði verið minnkað um leið það, sem mætti greiðast sem arður og annað slíkt, þá kom þetta mjög vel til athugunar. Það er einn kostur við þessi jöfnunarhlutabréf, ef það er notað, að með þeim skapast miklu réttari mynd af þeim auði, sem hlutafélögin í landinu eiga. Það er kosturinn við þetta. Það er sem sé viss hagfræðilegur kostur við þetta. En með því að verða samferða öllum þeim öðrum ákvæðum, sem hér eru, ýmist sem breytt eða óbreytt standa frá því áður, þá þýðir þetta að auka sérstaklega bæði leyfi til varasjóðsframlaga og til arðsútborgunar. Og ég vil minna á, hve óréttlátt þetta er, þegar á sama tíma sverfur að almenningi í landinu. Við skulum taka bara fjölskyldurnar í landinu núna. Ef fjölskyldurnar í landinu hefðu t.d. þennan sama rétt, sem hérna er verið að gefa hlutafélögunum, ef þær hefðu sama réttinn til þess að mega leggja fram sem alls konar varasjóði og annað slíkt, eða einstaklingarnir fengju algerlega að verða skattfrjálsir, þeir sem nú er verið að drepa með álögum ríkisstj. í sambandi við t.d. húsnæðismálin, þá ægilegu tolla, sem eru á hverri einustu íbúð, sem byggð er, þar sem ríkið veitir sjálft öll þau lán, sem það útvegar, ef það væri verið að létta undir almenningi um leið, þá væri hægt að ræða um þetta sem sanngirnismál. En eins og það liggur fyrir núna, þegar annars vegar er verið að íþyngja almenningi og ræna hann eignum sínum, en gefa eignastéttinni í landinu og auðmannastéttinni í landinu á sama tíma sérréttindi, þá verður það ranglátt, þá verður það hrópandi ranglæti. Í þriðja lagi er í þessu frv. gerð sú ráðstöfun í 25. gr. að setja skattgjald félaganna niður í 20% af skattskyldum tekjum. Skattskyldu tekjurnar hjá hlutafélögum voru áður 25%. Það var í tíð vinstri stjórnarinnar, sem því var breytt svo. Ég var alltaf andvígur því ákvæði að hverfa frá þeim gömlu ákvæðum um stighækkandi skatta á tekjur hlutafélaga, líka þegar það var gert í tíð vinstri stjórnarinnar, og ég álít, að það, sem eigi að gera, sé að hafa stighækkandi skatta á tekjum, jafnt hlutafélaga sem annarra. Það er hafður stighækkandi tekjuskattur á einstaklingum. Hví má það ekki vera á hlutafélögum líka? Hví er ástæða til þess, að maður, sem rekur sitt fyrirtæki á sína einstaklingsábyrgð og hættir öllum sínum eigum, skuli fara að borga 25 og 30% af sínum tekjum, þegar hann setur allt að veði, sem hann á, og rekur á sína persónulegu ábyrgð og verður sjálfur persónulega gjaldþrota, en ef hann stofnar hlutafélag, smásvindilfélag, sem fjármálaráðherrarnir taka gilt, með 100 þús. kr. hlutafé og snýr sér síðan út með pólitískum samböndum nokkrar milljónir ýmist hjá ríkissjóði eða bönkunum, þá getur hann látið það félag fara á hausinn rólega á eftir, og ef hann græðir á því, þá þarf hann ekki að borga nema 20%, en heiðarlegur atvinnurekandi, sem setur sjálfan sig og alla sína eign í ábyrgð, er látinn borga upp í 25% og 30%, - hví að gera þennan greinarmun? Ég álít það rangt að lækka þetta nú enn meir en það var lækkað í tíð vinstri stjórnarinnar, álít, að það hefði verið rétt að hverfa til baka að því að hafa stighækkandi tekjuskatt, þó að ég hins vegar vissulega viðurkenni, að það var óhjákvæmilegt að breyta þeim ákvæðum frá því, sem var áður fyrr. Þau voru óþolandi. Það var gersamlega óþolandi, það rak sig svo fljótt upp undir, eins og við köllum það. Ég skal ekki fara miklu ýtarlegar í þær greinar, sem hér eru, þótt þetta sé 2. umr., því að ég álít þetta þrennt, sem þarna er um að ræða, vera höfuðatriðið hvað snertir sjálfa skattálagninguna. Um skattheimtuna skal ég ekki ræða að sinni. Ég álít það vera mjög slæmt, að þetta skuli vera gert, á sama tíma sem gengið er svo á rétt almennings hvað hans fjáröflun snertir sem gert hefur verið. Þegar launþegar hafa samið um að fá hækkaðar tekjur, fá hækkuð laun, þá hefur ríkið gripið inn í með brbl., ríkisstj. lækkað gengið og svipt launþegana þeirri hækkun, sem þeir höfðu samið frjálst um. Svona hagar ríkisstj. sér gagnvart launþegum landsins, 75% af landsbúum. En þegar auðmannastéttin á í hlut, 1–2% af íbúum þjóðarinnar, þá segir ríkisstj.: Gerið þið svo vel. Vantar ykkur ekki að safna dálitlum meiri auði? Vantar ykkur ekki að fá meira skattfrjálst af ykkar tekjum, fá að leggja meira í varasjóði, fá að njóta ýmissa sérréttinda í sambandi við, hvernig ykkar eignir séu reiknaðar? Og ríkisstj. býður auðmannastéttinni þessi fríðindi, á sama tíma sem hún tekur réttinn af almenningi. Og undir hvaða yfirskini er þetta gert? Þetta er gert undir því yfirskini, að íslenzk atvinnurekendastétt þurfi að safna fé, þurfi að safna auði til að leggja í sín fyrirtæki, til að leggja í fyrirtæki hjá þjóðinni. Þetta er yfirskin. Íslenzk atvinnurekendastétt notar þetta ekki til þessa. Það eru undantekningarnar hjá íslenzkri atvinnurekendastétt og íslenzkum fésýslumönnum, sem leggja peningana í fyrirtæki. Það er sú slæma reynsla, sem við höfum hér af okkar atvinnurekendastétt. Það hefur verið eins og árátta á henni, að jafnóðum sem fyrirtækin græddu eitthvað, þá tók hún það út úr fyrirtækjunum til þess að setja það í lúxusvillur hjá sér, í bíla hjá sér og annað slíkt, og síðan, þegar vantaði peninga, þá var farið í bankana og sagt: Nú erum við alveg blankir, og þetta er alveg bráðnauðsynlegur hlutur, sem við erum að leggja í. Getið Þið nú ekki lánað okkur peninga? - Og það hefur kveðið svo ramt að þessu, að sá maður, sem nú er talinn ríkastur af íslenzkum atvinnurekendum - og um leið skuldugastur, hann gekk bókstaflega undanfarin 20 ár á lagið hvað þetta snerti. Og það kunna kannske fleiri sömu sögu að segja. Hann bókstaflega fékk lán hjá bönkunum, setti lánin undireins föst í alls konar fyrirtækjum, gat ekki borgað, þegar hann átti að fara að borga þetta aftur. Bankarnir sögðu hins vegar: Fyrirtækin hans eru nú anzi mikils virði, - og vildu ekki ganga að honum. Hann átti vafalaust fyrir skuldum, ef allt hefði verið normalt farið að. Og bankarnir lánuðu honum enn þá meira, og hann setti það um leið fast. Og svona gekk það koll af kolli, þangað til þessi maður, sem ég veit að allir hv. þm. kannast við, enda situr hann stundum á þingbekk hér hjá okkur, var orðinn einn af ríkustu mönnum landsins. Þetta er sama aðferð og Hugo Stinnes notaði á árunum í Þýzkalandi, í verðbólgubraskinu. Nú á að verðlauna þetta alveg sérstaklega með því, að héðan af skuli allir hans togarar eða bátar eða hraðfrystihús metin til endurnýjunarverðs, sem verður ekki neitt smáræði. Það, sem er þó enn þá lakara en nokkurn tíma með þetta dæmi, og þau eru nokkur til, það er þegar ýmis heildsölufyrirtæki hér hafa tekið féð út úr fyrirtækinu, byggt fyrir það lúxusvillur í Snobbhill og annars staðar og bankarnir hafa siðan orðið á eftir að láta veðsetja þessar villur, eftir að féð hafði verið tekið út alveg leyfislaust. Þetta eru aðferðirnar, sem okkar auðmannastétt beitir í þessu sambandi. Ég skal hins vegar taka fram, að það eru þarna til margar heiðarlegar undantekningar, alveg eins og ég tók fram áðan. Það eru til menn úr íslenzkri atvinnurekendastétt, sem virðast hafa alveg sérstakan áhuga á því að leggja í sín fyrirtæki og auka Þau að efnum, og er það góðra gjalda vert. En þorrinn hefur farið svona að, og þess vegna er það svo nú, að ég býst við, að af þeim gróða, sem íslenzk auðmannastétt hefur, verji hún meira í eyðslu og óráðsíu en nokkur önnur yfirstétt í Evrópu. Það er sú leiðinlega staðreynd, sem við stöndum frammi fyrir. Ef auðmannastétt Islands væri ákaflega sparneytin og ráðdeildarsöm og reyndi að hlynna að sínum fyrirtækjum og efla þau og hefði sýnt einhvern stórhug í þessu, þá hefur satt að segja aldrei staðið á verkalýðshreyfingunni að rétta slíkri yfirstétt hjálparhönd eða standa með henni í baráttu fyrir slíku. Við höfum fyllilega kunnað að meta það, hvað það þýddi í okkar frumstæða landi, ef hægt væri að byggja hér upp góð atvinnufyrirtæki, og jafnvel hefur verkalýðshreyfingin stundum frekar orðið að hafa forgönguna með að tryggja atvinnurekendastéttinni góða aðstöðu til að geta lagt í atvinnufyrirtæki, heldur en hitt. En ég segi það fyrir mitt leyti: Ég hef sýnt íslenzkri auðmannastétt allmikið traust og viljað vinna að því, að hún gæti fengið aðstöðu frá ríkisins hálfu, góð lán til langs tíma með lágum vöxtum, til þess að leggja í fyrirtæki. En ég hef orðið fyrir mjög miklum vonbrigðum af meginhlutanum af henni. Þess vegna gildir ekki sú röksemd, að það sé nauðsynlegt að breyta öllu skattakerfi landsins til þess að gera auðmannastéttinni mögulegt að leggja fé í heilbrigð fyrirtæki, hún gildir ekki, það er ekki satt. Það, sem þetta kemur fyrst og fremst til með að gera, þegar auðmannastéttin fær að vera skattfrjáls, það er, að hún eyðir meiru. Hvert er líka ástandið, sem er að skapast hér í dag? Það eru opnaðir nýir næturklúbbar eða ný veitingahús hér í Reykjavík að heita má á hverjum mánuði. Ég hef að vísu ekki komið inn í þau, Þessi nýjustu, en mér er sagt, að þau séu hvert öðru finna, þetta sem opnað sé, og það sé ekki fyrir aðra en þá, sem hafi mjög háar tekjur, að sitja þar að sumbli, en þau séu venjulega full. Og það er vissulega ekki verkalýðurinn í Reykjavík, sem hefur efni á því að fylla þau hús kvöld eftir kvöld. Það er hins vegar auðséð, að hér er risin upp allstór eyðslustétt, sem virðist hafa mjög mikið fé undir höndum. Hjá almenningi er verið að bjóða upp íbúðirnar, af því að hann er efnahagslega að brotna saman undir því að reyna að koma þaki yfir höfuðið á sér. En auðmannastéttinni á að fara að veita skattfríðindi, til þess að hún geti svallað meira, en fyrst og fremst sá hluti hennar, sem verstur er í því efni. Sú röksemd er því ekki nema yfirskin, enda sjáum við það núna, að það fer í sífellu fækkandi, að því er virðist, þeim fyrirtækjum, sem lagt er í. Við sjáum bara, að einföldustu og óbreyttustu fyrirtæki, sem lagt hefur verið í á Íslandi, þ.e. að byggja hús, byggja íbúðarhús, það stórminnkar. Viðvíkjandi sjálfu prinsipinu, sjálfri höfuðreglunni í þessum málum, þar mundi ég alveg sérstaklega vilja beina mínu máli til Alþfl. Ég man ekki eftir, að því hafi enn þá verið breytt í stefnuskrá Alþfl. frá þeim tíma, sem ég var í honum, fyrir 40 árum, að hann væri með stighækkandi tekjuskatti, að menn ættu að greiða því meira, því meiri efni sem menn hafa og því meira sem menn græða. Og mér sýnist a.m.k., að eitthvað hafi lifað enn þá í haust, um það leyti sem verið var að ræða þessi mál, í gómlum glæðum hvað þetta snertir, og einhverjir menn væru til í Alþfl. nú, sem vildu reyna að halda þessari gömlu stefnuskrá enn í gildi, þótt oft hafi hún verið brotin. 5. okt. í haust var skýrt frá því í Alþýðublaðinu, að þessi skattamál hefðu verið rædd nokkuð á fundi í fulltrúaráði Alþfl. í Reykjavík, allmyndarleg fyrirsögn, sem heitir: „Skattalækkun fyrirtækja var mótmælt“ - og síðan byrjar, með leyfi hæstv. forseta, greinin á þessa leið: „Skattalækkun fyrirtækja, eins og nú væri ástatt í efnahagsmálum, mætti mikilli andstöðu á fundi fulltrúaráðs Alþýðuflokksins í Reykjavík, sem haldinn var í Iðnó í fyrrakvöld.“ Síðan er sagt frá, að einn alþm., hv. 9. landsk. (JÞ), hafi haft framsögu um þetta mál og hann hafi verið í nefnd, sem Gunnar Thoroddsen fjmrh. hafi sett, og manni virðist helzt á frásögninni, að það sé nú verið að negla hann á þetta. Síðan er haldið áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Er Jón hafði lokið máli sínu, tók Benedikt Gröndal alþm. til máls. Kvaðst hann algerlega andvígur því, að farið yrði í það að lækka skatta á fyrirtækjum, eins og nú væri ástatt í efnahags- og fjármálum. Sagði Benedikt, að ekki væri útlit fyrir, að ríkið mætti missa neitt af tekjum sínum, en jafnvel þótt svo væri, mætti verja þeim fjármunum betur en á þann hátt að lækka skatta fyrirtækja.“ Benedikt Gröndal alþm. er um leið 5. þm. Vesturl. og hv. varaforseti þessarar hv. d. Ég hafði eiginlega búizt við að heyra eitthvað frá honum um þetta mál núna, hvað gerzt hefði síðan, vegna þess að ég sé, að það hefur ekki tekizt, þótt nokkuð sé um liðið, að lækka frekjuna hjá yfirstéttinni í Reykjavík. En það virðist hafa tekizt að lækka rostann í Alþfl. Það er greinilegt, að í haust hefur eitthvað lifað Þarna í gömlum glæðum, þrátt fyrir allt þetta öskufarg embættismennskunnar, sem er farið að drífa þarna yfir í Alþfl., þá hefur auðsjáanlega ekki verið hægt að hindra, þegar eitthvað var skarað í frá hálfu Alþýðublaðsins, að eitthvað lifnaði þarna við. En nú er eins og einhver vatnsgusa frá auðmannastéttinni hér í Reykjavík hafi slökkt í þessum litlu glæðum, sem þarna voru. Það er eins og enginn ætli að reisa sig núna og þau andmæti, sem komu fram í fulltrúaráði Alþfl., séu nú gleymd og grafin, þegar málið sé komið inn á þing. Ég vildi nú aðeins minna á þetta, ef það að skara í þessar gömlu glæður Alþfl. frá október í haust mætti verða til þess, að einhver ofur lítil mótmæli bærust hérna inn í þingsalina, þegar verið er að afgreiða málið. Ég skal vekja athygli á því, að það þarf ekki mörg atkv. frá Alþfl. til að knýja fram breyt. á þessum málum núna, þannig að hann hefur völdin í sínum höndum. Þá vil ég aðeins að lokum ítreka það, sem þegar hefur verið sagt í Ed. af hv. 5. þm. Norðurt. e., sem hafði framsögu af hálfu Alþb. um þetta mál, viðvíkjandi þeirri almennu þróun, sem er að verða í tíð þessarar ríkisstj. í skattamálunum. Ég hef þessar tölur frá honum, hann hefur beitt þeim áður hér og þær hafa ekki verið hraktar. Tekju- og eignarskatturinn og tollarnir voru 1959 796 millj. kr., 1962 eru þeir áætlaðir 1401 millj. kr., hækka um 605 millj., allir skattarnir og tollarnir alls, tekju- og eignarskatturinn þar með. Það eru 76%, sem skattarnir og tollarnir þannig hækka til ríkissjóðs. Tekju- og eignarskatturinn af þessu hins vegar lækkar á sama tíma úr 165 millj. í 95 millj. eða lækkar um 42%. Hlutdeild þessara beinu skatta, tekju- og eignarskattsins, í heildarupphæð tolla og skatta lækkar úr 21% af ríkistekjunum 1959 niður í 6.7%. Ég býst við, að það sé orðin minni hlutdeild þannig með beinu skattana hér á Íslandi en í nokkru annarra Norðurlanda. Á sama tíma hefur t.d. hlutur söluskattsins hækkað úr 20% upp í 34%. Þessi þróun er allsendis óviðunandi. Þetta er þróun, sem þýðir, að það er sífellt verið að íþyngja almenningi og sífellt verið að auka fríðindin hjá auðmönnunum í landinu. Þegar það svo bætist við, að verið er að taka þar að auki með valdi, með ríkisvaldinu, tekjur, sem verkamenn eiga að fá samkv. sínum samningum, alveg bókstaflega með valdboði, eins og gert var í ágúst í sumar, Þá fer sannarlega að kasta tólfunum. Hefur þessi breyt. nú verið gerð vegna þess, að skatturinn, sem hlutafélögin í landinu greiða, væri svo gífurlegur, að hann væri að drepa þau? Allur skatturinn mun hafa verið nú siðasta ár, held ég, um 54 millj. kr., allt, sem hlutafélögin hafa greitt í skatta, eða 3.8% af heildarskattheimtunni til ríkissjóðs. Því miður hef ég þar ekki nákvæmar tölur. Það er, eins og ég hef oft getið um hér áður úr þessum ræðustól, erfitt að fá það rannsakað, hvað hver launabreyting þýðir í nákvæmum tölum, en því hefur verið haldið fram af hálfu ríkisstj., að 13% launahækkunin, sem hún hefur haldið fram að launþegar hafi fengið í sumar, þýddi 500 millj. kr. Og eins og vitað er, þá var þessi upphæð, þessi 13%, sem ríkisstj. segir að sé 500 millj. kr., þá var hún tekin af launþegunum í landinu með einu pennastriki ríkisstj., gengislækkunarlögunum. En á sama tíma sem 500 millj. kr., talan er ríkisstj., - eru teknar af launþegunum í landinu, þá þykir það allt of mikið, að auðfélögin í landinu borgi 54 millj. kr. í ríkissjóð, sömu auðfélög sem hafa þó fengið mjög mikil skattfríðindi á undanförnum árum, sífellt verið að bæta þeirra aðstöðu, og njóta - meira en nokkur auðfyrirtæki í nokkru öðru landi okkur nálægu - meiri fríðinda af hálfu ríkisins í lánum og öðru slíku en nokkur önnur auðfélög, þau sem á annað borð þurfa til ríkisins að sækja. Ég vil þess vegna aðeins tjá þá skoðun mína, sem ég sagði í upphafi þessa máls: íslenzk yfirstétt gerist með þessu frv. frekari en góðu hófi gegnir. Það er ekki heillavænlegt fyrir hana, þó að hún hafi 1959, meira eða minna með undirferli eða blekkingum gagnvart kjósendum, - ég á þar við kosningaloforð Alþfl., - náð þessum einkavöldum í landinu, sem hún hefur beitt síðan, að hagnýta þau völd svona miskunnarlaust. Það er ekki viturlegt. Ég veit, að okkar yfirstétt er ung, óþroskuð og reynslulaus og frekar fáfróð í stjórnmálum eins og efnahagsmálum, og þess vegna hefði hún átt að fara sér ofur lítið gætilegar, Þetta að samþykkja svona lög, eins og hér er lagt til, Það er að storka almenningi. Það er harðvítugt að storka almenningi með því að stela beint af honum. Það er enn þá harðvítugra fyrir viðkomandi auðmannastétt að fara um leið að hrifsa til sín drýgri hluta en áður af þjóðartekjunum og minnka Það, sem hún á að borga til almenningsþarfa. Ég þykist vita, að það þýði ekki mikið að skírskota til réttlætis eða sanngirni í þessum málum. Það er auðséð, að þróunin stefnir hér í þá áttina, að það verði valdið, það verði, hvor stéttin er sterkari, sem sker úr. Það er slæmt, að það skuli allt saman stefna í þá áttina. Það var mögulegt fyrir íslenzka atvinnurekendastétt, ef hún sýndi hófsemi og skynsemi, að hafa gott samstarf við alþýðuna í Þessu landi, bæði bændur og verkamenn. Og það hefur þá vegnað bezt í okkar landi, þegar það hefur verið gert. Nú er auðsjáanlega farið inn á aðra leið, hrifsað til sin, á meðan tækifæri er til, notuð tækifærin til hins ýtrasta. Sú skattalöggjöf, sem hér er verið að samþykkja eða meiningin er að samþykkja, er auðmannastéttinni meira í vil en nokkur skattalöggjöf í nokkru Norðurlandanna, skapar meiri sérréttindi og meiri fríðindi henni til handa en í nokkru Norðurlandanna. Ég veit, að okkar gamla skattalöggjöf var of þröngur stakkur. Það stafaði af því, að okkar þjóðfélag var bændaþjóðfélag, og sú bændaalþýða, sem mikið til markaði stefnuna í þessum málum í upphafi aldarinnar, óttaðist auðsöfnun. Hún var á móti auðsöfnun. Hún óttaðist auðvald, vildi helzt ekki, að auðvald kæmi upp. Sú gamla skattalöggjöf var þess vegna sniðin þannig, að það var erfitt á löglegan máta að láta auð skapast í landinu, það er alveg rétt. Ég man eftir, þegar við hér fyrir 17-18 árum ræddum þetta, í tíð Péturs Magnússonar, þegar hann var fjmrh., þá minnti ég hann á það, að kapítalisminn eða auðvaldsskipulagið væri ólöglegt á Íslandi. Hann hafði ekki gert sér það ljóst. Auðsöfnun þrifist hér aðeins í banni laganna og svo með broti á skattalögum og gjaldeyrislögum. Og ég held, að það hafi verið viðurkennt af flestum þá. Það ástand út af fyrir sig var náttúrlega óþolandi. Þegar kapítalisminn á annað borð hafði rutt sér til rúms á Íslandi, var rétt að skapa honum möguleika til þess að geta lifað hér löglega. Og það hefur ekki vantað, að verkalýðshreyfingin hafi verið til í það að veita kapítalistum í landinu þá aðstöðu. Þegar stærsta átakið var gert til þess að tryggja uppbyggingu atvinnulífsins í landinu, bæði á grundvelli prívatkapítalisma, samvinnufélaga, bæjarrekstrar og ríkisrekstrar, þá voru auðmönnunum í landinu gefin sérstök fríðindi til þess að mega afskrifa á mjög skömmum tíma og mjög mikið þær eignir, sem ríkið og bankarnir gerðu mögulegt að eignast. M.ö.o.: það var vilji af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og bændanna í landinu til þess að búa þannig að auðmannastéttinni, að hún þyrfti ekki endilega að brjóta lög við auðsöfnun. Og var sífellt verið að stefna í þá áttina að rýmka þannig um. Og það var út af fyrir sig rétt. Það, sem nú hefur hins vegar gerzt, það er, að auðmannastéttin hefur einhvern veginn fundið það á sér, því lengur sem núv. hæstv. ríkisstj. sat, að henni væri allt leyfilegt, að hún gæti hrifsað til sín slík sérréttindi, að engin önnur auðmannastétt á Norðurlöndum hefði slík. Og það er það, sem hún er að gera, m.a. með þessu skattafrv., líka að vísu með þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í sumar, þegar gengið var lækkað, líka með Þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru, Þegar vísitöluútreikningurinn var bannaður. Ég tel það miður farið, tel það mjög miður farið, að menn skuli ekki kunna sér hóf um þessa hluti og keyra þess vegna í gegn þessa löggjöf eins og hún er. Ég þykist vita, og það ætti kannske að koma fram hér í þessum umr., að í öðrum stjórnarflokknum, eins og ég þegar hef reynt að færa sönnur á, hafi verið nokkur andstaða gegn þessu. Mér sýnist sú andstaða hafa verið barin niður. Það hefur komið fyrir áður í samvinnu, sem Alþfl. hefur verið í, að Þá hefur verið barið slíkt niður, slíkar heilbrigðar hreyfingar þar. Framsfl. reyndi líka á sínum tíma að nota slíkt húsbóndavald gagnvart Alþfl. Afleiðingin hefur alltaf orðið sú, að menn hafa Þá að lokum risið upp. Venjulega er einhver dugur til, einhver karlmennska leynist, þó að langt sé nú undir, og rís upp gegn þessu. Jafnvel þó að menn séu barðir niður í þinginu, jafnvel ritstjóri Alþýðublaðsins og hæstv. varadeildarforseti okkar, Þá rísa menn upp utan þess. Þess vegna vil ég aðeins segja Það, að það er óklókt að berja svona frv. í gegnum þingið með þessum krafti. Ég mun svo, ef ekki verða meiri umr. um þetta mál nú, biðja hæstv. forseta að lýsa því yfir, að við tökum til baka brtt. á Þskj. 758, svo að frsm. 2. minni hl. fjhn. gefist tækifæri að ræða þær við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Ég vil nú í upphafi máls míns mega spyrja hæstv. forseta, hvort hann hugsar sér ekki að gefa hlé kl. 4, eins og venjulegt er. Ég mun ekki geta lokið mínu máli á þeim 5 mínútum, sem eftir eru, og þætti mér þá eðlilegra að byrja ekki á minni ræðu.

Já, það var í ráði að halda fundi áfram og fresta honum eða ljúka honum kl. 5.30 í kvöld, og það er með hliðsjón af útvarpsumr., sem fara fram eftir kl. 8.

Eftir þessar upplýsingar þykir mér að sjálfsögðu rétt, að ég hefji mál mitt hér og skal þá starfa hér í kaffitímanum í þegnskylduvinnu, sem þó annars er ekki venja hér á Alþ., að halda áfram fundum í kaffitíma. Ég var fjarverandi hér við störf í Norðurlandaráði, þegar þetta mál kom til 1. umr. hér í d., og gat því ekki tekið þátt í þeim umr., sem þá fóru hér fram um málið. Það eru tvær ástæður fyrir því, að ég get ekki látið hjá líða að lýsa afstöðu minni til þessa stóra og merka máls. Sú fyrri er sú, að ég fyrir rétt 10 árum bar fram till. um það í hv. Ed. að fella úr gildi skattalöggjöfina frá 1921 og afnema tekjuskattinn atmennt. Þessi till. þótti þá hrein fjarstæða, og ég man eftir því, að hv. meðþm. minn, núv. 1. þm. Norðurl. e., sagði þá í sinni ræðu, að hér væri um skemmtilega fjarstæðu að ræða, að láta sér detta það í hug að bera Það fram á Alþ. að fella úr gildi skattalöggjöfina. Samt sem áður hygg ég, að það séu mjög fáar till. á Alþ., sem hafa vakið almennt meðal þjóðarinnar jafnmikla athygli og þessi till. gerði þá og hefur gert æ síðan. Og till. sú, sem ég þá bar fram og var felld, er raunverulega meginorsökin fyrir því, að þetta frv. hér er til umr. í dag eða á þessu þingi, sem nú situr. Nokkru síðar, árið 1955, var skipuð mþn. af þáv. hæstv. ríkisstj. Ég átti m.a. sæti í henni fyrir hönd Sjálfstfl. og e.t.v. eingöngu vegna þess, að ég hafði borið fram þessa till, og fært fyrir henni sterk rök, sem fólkið vildi hlusta á og tók að mörgu leyti gild, og það ekki einungis fólk úr röðum sjálfstæðismanna, og því síður, að Það væri einungis fólk úr röðum efnamanna eða eignarstéttarinnar, eins og hv. 3, þm. Reykv. minntist á áðan, heldur voru þetta raddir, sem komu þá úr öllum stéttum og engu síður úr verkamannastéttinni. Það er alveg nauðsynlegt að taka þessi mál til gagngerðrar athugunar. Ég bar þá till. fram í þeirri mþn. Hún fékk að sjálfsögðu ekki fylgi, og ég reyndi þá að hafa þau áhrif á störf n. og þær till., sem frá henni komu, að nálgast sem mest það atriði að milda skattalöggjöfina, og hafði þar náð töluverðum árangri, eins og þær till. bera með sér, sem þá voru samþ. á Alþingi. Þegar þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, sem nú situr, var það eitt af samningsatriðunum á milli þeirra flokka, sem styðja ríkisstj., að taka á ný til athugunar þessi mál, af því að það hafði ekki verið gengið nægilega langt árið 1955, og þá voru enn margar og háværar raddir einmitt frá alþýðumönnum um það að breyta enn verulega skattalöggjöfinni og í þá átt, sem ég hafði Þá gert till. um og ég hér hef lýst. Það var einnig skipuð mþn. í þetta mál, sem starfaði og undirbjó Það frv., sem hér er til umr. Og ég fékk enn sæti í þeirri nefnd. að sjálfsögðu vegna þeirrar till., sem ég hafði borið fram 1952, og vegna þeirra undirtekta, sem hún hafði fengið hjá þjóðinni. Mitt fyrsta verkefni eða viðbrögð í n. var það að bera fram till. um það, mína gömlu till. um að afnema algerlega tekjuskattslögin, fella þau alveg úr gildi. Og ég er ekkert hikandi við að viðurkenna það, ekkert hikandi að færa fyrir því rök, þó að þau séu allt önnur en hv. 3. þm. Reykv. færði fram hér áðan fyrir sínu máli. Þessi till. náði ekki fram að ganga. Ég bjóst ekki heldur við því, að þeir menn, sem fjölluðu um það, hefðu enn þá þroskazt svo mikið í þessu máli, að þeir treystu sér til þess að fylgja því fullkomlega. En ég er jafnviss um Það, að miklu meiri hluti þjóðarinnar stendur enn um mína till. frá 1952 en jafnvel um þetta frv. Og það er það, sem hv. 3. þm. Reykv. færir fram hér í því máli. Þegar sú till. hafði verið felld að afnema að fullu lögin um tekjuskatt, þá bar ég fram varatill. um það að afnema að fullu tekjuskatt félaga í landinu, og skal ég á eftir færa fyrir því rök. Sú till. var einnig felld. Löggjöfin um tekjuskatt einstaklinganna er ekki mikið breytt frá því, sem var gert áður á þingi samkv. mínum till., eins og kunnugt er, en hins vegar nokkuð breytt ákvæðum um félögin, eins og ég skal koma nokkuð að. En þó einkum, eins og hér hefur verið bent á, er meginverkefni þessa frv. um framkvæmdir og hvernig það skuli framkvæmt og reglur um það, Þó að hins vegar séu þar allmiklar umbætur á sumum sviðum í þessum málum frá því, sem áður var. Till. mín um að fella niður tekjuskatt eða gera hlutafélögin skattfrjáls var einnig felld í n. Þetta vakti á engan hátt neina andúð í samstarfi við n. Mér var það ljóst fyrir fram, að þetta mundi ekki verða samþ., og ég tók þar af leiðandi upp fullt samstarf við nefndina, eftir að mínar till. höfðu verið felldar, og lýsti því einnig yfir og lýsi því yfir enn, að ég er fylgjandi því samkomulagi, sem varð í n. um afgreiðslu mála, og mun því fylgja þessu frv. hér fram, eins og það liggur fyrir, þótt ég hefði óskað ýmis ákvæði þess á annan veg, eins og ég þegar hef tekið fram. Það er eins og venja er til um samstarf í nefndum, hvort heldur er utan þings eða innan, að þar þurfa menn að taka og gefa, og er það ekkert nýtt. Þegar menn hafa komið sér saman, er venjan að halda við það samkomulag, sem orðið hefur, sérstaklega ef því hefur verið lýst yfir, eins og var gert í þeirri n., að því var lýst yfir af öllum aðilum, að þeir fylgdu málinu í höfuðatriðum, eins og það kom frá n., og ég mun ekki heldur bregðast því samkomulagi. - Þó sé ég það, að tveir hv. nm., sem áttu sæti í mþn. og eiga einnig sæti í hv. Ed., hafa brugðizt þar um eitt atriði, og skal ég koma að því síðar, en það gefur mér ekki ástæðu til að bregðast því, sem ég hef tekið samkomulag um í sambandi við afgreiðslú þessa máls. Að ég á sínum tíma og æ síðan hef lagt til að afnema tekjuskatt einstaklinga, kemur til af því, að reynslan hefur sýnt og sannað, að því minni skattur, beinn skattur á einstaklinga, því meiri fjárhagsmöguleikar fyrir viðkomandi aðila. Og ég hygg, að einmitt dæmið, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. tók hér áðan um aukningu á tollum og sköttum, hinum óbeinu gjöldum til ríkissjóðs, eigi ákaflega sterkan þátt í því, að það var linað á skattinnheimtu samkvæmt skattalögunum 1960, því að þegar menn voru ekki neyddir til þess að borga mest af sínum tekjum í ríkissjóð og bæjarsjóði og sveitarsjóði, eins og var, áður en lögunum var breytt, þá höfðu þeir sjálfir möguleika, nokkurt fé á milli handa, sem þeir gátu eytt eins og þeir vildu, og fóru þá með það í kaup á ýmsum þeim varningi, sem ríkissjóður tekur háa tolla af, og völdu sér þannig frjálst að greiða á þann hátt í ríkissjóðinn. Þeir, sem höfðu ekki á því möguleika eða ekki skap til þess að gera það, þeir létu það í banka eða í verðmætar eignir, og hvort tveggja var þjóðinni til betri framdráttar í efnahagsmálunum en ef það hefði verið tekið á þann hátt, sem áður var. Í því sambandi vil ég einnig leyfa mér að benda á, að það ástand var orðið svo hér og er raunverulega enn í þessu landi, að fjölda manna, sem þurfa á því að halda, þurftu þá og þurfa enn að kaupa vinnukraft og eiga erfitt með að skapa sér hann, er gert það að ófrávíkjanlegu skilyrði enn í dag, krafa um það, að ekki sé gefið upp til skatts það, sem greitt er. Þetta er skýrasta sönnun fyrir því, að við erum á rangri leið, - gersamlega á rangri leið með Því að halda stighækkandi sköttunum á einstaklinga. Þetta skapar aftur á móti hitt, að þeir menn, sem taka laun sín, eins og embættismenn og ýmsir aðrir menn, þar sem ekki er hægt að dylja launagreiðslurnar, m.a. hjá félögum, sem verða að gefa upp, vegna þess að þau fá það dregið frá sínum kostnaði o.s.frv., þeir verða miklu harðar úti, þó að þeir hafi miklu minni laun, hvað þá heldur sömu laun, minni laun en hinir, sem á þennan hátt geta skotið sér undan skattskyldunni. Og mannlegt eðli er nú einu sinni þannig, að lög um skattana hér á Alþ., sem samin eru hér, og þótt það væri með öllum greiddum atkv., þau mundu ekki beygja þannig eðli mannsins, að hann hætti að gera tilraun til að svíkja skatt, ef hann getur haft af því einhvern ágóða. Og það getur hver maður farið í sinn barm í dag, sem eitthvað kemur nálægt atvinnumálum, hvort það er ekki rétt, sem ég staðhæfi hér, að það er enn þá knúið á mjög af þeim mönnum og engu síður af verkamönnum, hínum lágt launuðu mönnum, knúið á að leyna, ef mögulegt er, þeim tekjum, sem þeir hafa við vinnu sína, til þess að þurfa ekki að gefa þær upp. Þetta er ekki eingöngu vegna þess skattþunga, sem er til ríkisins, heldur kannske miklu frekar þess skattþunga, sem er til sveitarfélaganna, vegna þess að nú er hann reiknaður út einmitt eftir skattaframtali. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að ég hef í vaxandi mæli haldið því fram, barizt fyrir því, að tekjuskattur með stighækkandi gjaldi sé afnuminn, og tel, að það sé rétt stefna í skattamálum hjá hverri þjóð. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að hér einmitt í Reykjavík var haldinn fundur fyrir ekki allmörgum árum á meðal fjmrh, allra Norðurlanda um þetta mál, þar sem það kom mjög fram, sérstaklega hjá fjmrh. Norðmanna, að þetta væri alveg hárrétt stefna, sem íslendingar hefðu bent hér á, en fengu hins vegar ekki samkomulag um þetta, og sérstaklega voru það Danir, sem vildu ekki taka upp samstarf um að fara inn á þessa braut. Ég hef hins vegar hvað eftir annað átt um þetta samræður við fjmrh. Norðurlandanna, þegar ég hef verið í Norðurlandaráði, og síðast nú m. a, við einn þekktasta hagfræðing Norðurlanda, próf. Ohlin í Svíþjóð. Og hann hefur hvað eftir annað látið í té undrun sína yfir því, hvað íslendingar séu framarlega í Þessu máli, á undan öðrum Norðurlandaþjóðum, einmitt í þessu máli, að fara meira frá beinu sköttunum og inn á hina óbeinu skatta, svo að ég þarf ekkert að bera kinnroða fyrir það að hafa komið fram með slíka till., sem er ekki einungis að fá vaxandi fylgi hér á Íslandi, heldur um öll Norðurlönd. Að ég lagði enn meiri áherzlu á að fá skattfrelsi fyrir öll félög, hverju nafni sem nefnist, hvort heldur það væru samvinnufélög, hlutafélög eða sameignarfélög. kemur til af því í fyrsta lagi, að ég tel, að félag sé enginn skattaaðili út af fyrir sig. Skattaaðili er fyrst þeir eigendur félaganna, sem fá greitt út úr félögunum, annaðhvort laun eða arð, en ekki félagið sjálft. Félög almennt taka að sér verkefni til þess að leysa ýmis verkefni þjóðfélagsins, sem ekki verða leyst af einstaklingum. Þau verða að leysast annaðhvort af félagi, félagsheildum einhverra einstaklinga eða af ríkissjóði eða sveitarsjóðum. Og því fjársterkari félagsheildir sem ein þjóð á, því betur er hennar efnahagskerfi komið. Fyrir þessa grundvallarskoðun mína hef ég lagt það til, að öll félög væru skattfrjáls. Og ég skal í sambandi við Þetta leyfa mér að benda ykkur á eitt félag, sem er skýrasta táknið hér á Íslandi, sem er Eimskipafélag Íslands. Eimskipafélag Íslands var skattfrjálst í meira en 40 ár. Það var byggt upp fyrst af almenningi í landinu, þar sem hver maður lagði fram eftir sinni getu og sumir hverjir ekki nema 25 kr. En Það varð til þess að byggja Eimskipafélagið upp og taka íslenzkar siglingar í okkar hendur. Það var ekki þessu fólki að kenna, að þegar félaginu fór að ganga vel efnahagslega, þá voru það stjórnendur félagsins og kannske einnig með aðstoð eða afskiptaleysi ríkisvaldsins, sem lokuðu hlutafjársöfnun félagsins, sem aldrei skyldi verið hafa. Ef það hefði ekki verið gert, væri Eimskipafélagið enn í dag langsamlega sterkasti aðilinn í íslenzku athafnalífi og hefði getað tekið að sér að leysa margan þann vanda, sem ríkissjóður og bæjarfélög nú verða að leysa. Og ef ekki hefði verið skattfrelsi Eimskipafélagsins, meðan það var að byggja sig upp, þá hefði ekki orðið hér neitt Eimskipafélag, þá hefði það dáið út, alveg eins og önnur félög, sem hafa lifað nokkurn tíma, fallið svo niður, alveg sérstaklega vegna gildandi skattalaga á hverjum tíma. Ég skal ekkert segja um það, hvernig verður með Eimskipafélagið, eftir að búið er að semja lög um, að það skuli lúta sömu reglum og önnur félög í landinu, en ég tel, að það sé til óhamingju fyrir þessa þjóð að hafa ekki staðið utan um það að byggja þann félagsskap upp betur en gert hefur verið í síðari tíð, og tel, að þar hafi verið stigið víxlspor að taka aftur af því skattfrelsi. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram hér við þessa umr. Ég vil í Þessu sambandi leyfa mér að benda á, að skattalögin voru sett hér fyrst árið 1921. En allt fram að þeim tíma blómgaðist hér m.a. togaraútvegur, og þau félög stóðu ekki í neinum erfiðleikum fjárhagslega. En eftir að skattalögin voru sett og sérstaklega eftir að farið var að beita þeim harðneskjulega gagnvart fyrirtækjunum, þá smátt og smátt rýrnaði efnahagur Þessara félaga og endaði þannig, að enginn eða sárafáir einstaklingar vildu koma nálægt þeim. Og meginorsökin til þess er ákvæði skattalaganna frá 1921 og meðferð Þeirra alveg sérstaklega undir stjórn Framsfl. og fyrrv. hæstv. fjmrh. Eysteins Jónssonar, sem aldrei gat séð nokkurn eyri í friði hjá neinni stofnun eða neinum manni, nema því aðeins að reyna að klófesta í ríkissjóðinn. Afleiðingin af þessu síðar varð sú, að fyrst urðu bæjarfélögin að taka á sig þessar skyldur. Þau urðu að taka á sig í vaxandi mæli að halda uppi togaraútgerðinni og stofna til bæjarútgerðar, sem fékk skattfrelsi á öllum sviðum, bæði til sveitar og ríkissjóðs, og voru Þannig sköpuð allt önnur lífskjör í landinu en hinum, sem áttu að starfa undir erfiðri og óviturlegri skattalöggjöf. Og endirinn er svo sá, að þegar þau voru að gefast upp, þá varð ríkissjóður að taka við og taka að sér allar byrðarnar, sem einstaklingarnir og félagsheildirnar urðu a0 gefast upp við vegna skattalaganna, beinlínis vegna skattalaganna. Og nú er svo komið, að ríkissjóður verður að fara að setja tugi milljóna í þessi fyrirtæki, sem gætu átt blómlega sjóði og ágæta framtið, ef þau hefðu búið við viturlega skattalöggjöf. Og það er bað, sem mér skilst, að hv. 3. þm. Reykv. vilji miklu heldur, að fara inn á þessa stefnu, kyrkja allan möguleika til þess, að félagsheildir einstaklinga geti lifað og safnað fé, því að það er alveg óhjákvæmilegt fyrir hvaða aðila sem ætlar sér að hafa stóran atvinnurekstur með höndum að eiga einhverja sjóði og safna fé og það svo stóra, að hann þoli áföll. Hann vill heldur, að þetta allt sé kyrkt, það sé allt skorið niður við trog, en síðar taki ríkissjóður við og geri út a.m.k. þau skipin, sem einstaklingar hafa ekki getað gert út, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði hér um daginn, að Það væri sjálfsagt að fyrirskipa ríkissjóði að taka alla þá útgerð, sem hefði gefizt upp, af einstaklingum. Og ríkissjóður skyldi svo gera þau skip út og taka það svo allt í sköttum, einnig af verkamönnunum. Þetta vill hann heldur en hitt, að leyfa slíkum félagsheildum að búa við eðlilega skattalöggjöf. Og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) fylgir honum fast og dyggilega eftir í þessi fótspor með allan Framsfl. á eftir sér. Sem rök fyrir því, að rangt sé að lækka skatthluta félaganna, eins og gert er í till. hér í þessu frv., segir hv. 1. þm. Norðurl. e. í sínu nál. á þskj. 341, að í Noregi sé skattur á félög 30%n, í Danmörku 44%, í Svíþjóð 44% og í Bretlandi 38.75%. En hér er ekki sagður nema hálfur sannleikurinn, því að þegar þessi skattaprósenta er reiknuð út, þá er hún reiknuð af allt annarri upphæð, sem talin er til skatts, heldur en gert er eftir íslenzkum skattalögum hér. Það eru miklu stærri frádragsupphæðir í þessum löndum öllum heldur en er á íslandi, svo að þetta dæmi er hrein blekking, og er ekki hægt að skoða það sem nein rök fyrir því, að ekki eigi að lækka tekjuskatt á félögum, auk þess sem skattur til sveitarfélaga á fyrirtækjum í þessum löndum er innifalinn í þessari upphæð, því að þar er það sameiginlegur skattur.  Það er vegna þess, að ég er á andstæðri skoðun í þessum málum, að ég hef borið fram þær till. og barizt fyrir þeim, að þessi félög öll væru gerð skattfrjáls. Hitt er svo allt annað atriði og kemur ekki þessu við, að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt og mjög nauðsynlegt að hafa miklu strangara eftirlit með því, að út úr fyrirtækjunum sé ekki greitt til neinna aðila, nema það sé skattað. Og ef það er rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan, að í fjöldamörgum af þessum félögum tækju eigendurnir, forstjórar eða hluthafar, sem mér er nú ekki persónulega kunnugt um, sem ég skal ekki leggja neinn dóm á, stórar fúlgur til þess að byggja fyrir villur, sem þeir ættu sjálfir, þá er það að kenna eftirlitsleysi og röngum lögum í sambandi við hlutafélögin og kemur ekkert skattamálunum við. Ég hef ekki látið þessi orð falla til þess, að ég ætli mér að bera fram neinar brtt. í þessa átt, heldur hef gert það til þess, að ég vil, að það standi skýrt í Alþingistíðindunum, að ég hef barizt fyrir þessum málum. Ég hef séð þróunina í þó átt, sem ég hef lagt til, þótt hins vegar það hafi ekki tekizt að ná aðalmarkinu, sem ég vonast til að takist, þegar menn fá fullan skilning á , hversu það er nauðsynlegt, að ríkissjóður eða sveitarsjóður reyti ekki hvern eyri af þegnum sínum, hvort heldur það eru einstaklingar eða félagsheildir. Hvar stendur efnahagur Íslands, hvað stendur efnahagur ríkissjóða og hvar stendur efnahagur sveitarsjóðanna, ef þessi þungi og þessar skyldur eru í vaxandi mæli lagðar á þá? Þá stendur það þannig, að annaðhvort verða þessir aðilar að gefast upp við verkefnið erða verða að leggja allan þungann á hina almennu skattborgara í landinu, jafn verkamenn sem aðra, því að það skulum við ekki halda, að atvinnulífi Íslendinga komi til að hraka þannig að enginn verið að sinna um að halda uppi þeim atvinnutækjum eða starfrækja þau atvinnutæki, sem eru lífæð þjóðarinnar, eins og hefur verið hér um tugi ára og raunverulega alla tíð. Ég skal játa þessi orð nægja í sambandi við það atriði, hvort það eigi að vera skattalög í landinu og hvort það eigi að vera skattfrelsi og ber engan kinnroða fyrir það að halda mínu máli þar fram. En ég vænti þess að hv. alþm. og einnig hv. 1. þm. Norðurl. v. skilji það og það held ég hafi verið mismæli hjá honum sem hann sagði hér áðan, eða af þekkingarleysi, sem ég veit nú, að hefur ekki verið, því að hann er kunnugur þessum málum, að skattarnir hafi ekki verið neitt vandamál fyrir félögin. Skattarnir voru fyrir félögin það vandamál, á meðan þau þénuðu nokkra peninga, að í góðærum var allt tekið af Þeim og á vondu árunum voru þau skilin eftir með skuldirnar og töpin. Og fyrir það gáfust þau öll eða svo að segja öll upp. Þá skal ég aðeins ræða hér örlítið, og skal nú stytta mál mitt, herra forseti, - ræða örlítið atriði 48. gr. Þar hefur verið bætt inn í gr. einum málsl., síðasta málsliðnum, sem þar stendur. Sú gr. er um refsiákvæðin. Þar stendur: „Fyrir endurtekin og stórfelld skattsvik má dæma menn í allt að tveggja ára varðhaldsvist.“ Þessu breytti Ed. Þetta mál var til umr. í mþn. og var mjög rætt þar. Og það var eins og ýmis önnur deiluatriði, að það var samið um það í n., að þetta atriði skyldi ekki sett inn í lögin, og skal ég greina frá því hvers vegna og er ekkert hikandi að skýra frá því. Tveir af þeim mönnum, sem áttu nú sæti í n., eiga sæti í Ed., og mér skilst, að það séu einmitt þeir báðir, sem hafa verið flytjendur þess að setja þetta ákvæði inn, þrátt fyrir samkomulag í n., sem e.t.v. hefði getað leyst okkur alla hina undan því að koma ekki með alls konar brtt., úr því að það samkomulag var rofið. Refsiákvæði í þessum lögum eru þau fyrst og fremst, að um áætlun skattstjóra, þ.e.a.s. ef skattþegn telur ekki fram eignir sínar og tekjur eða bætir ekki úr göllum, sem á framtali eru, þótt hann hafi fengið áskorun um það frá skattstjóra, skal með fara sem hér segir: „Ef áætlun skattstjóra er kærð innan tilskilins frests, má því aðeins lækka hana, að hún sé hærri en raunverulegar tekjur og eign skattþegns að viðbættum 25%.“ Það eru svo Þung viðurlög við að hafa ekki sjálfur talið fram, að skattstjóra er skylt að bæta 25% við áætlunina og má ekki lækka það. Og svo stendur hér áfram: „Má aldrei miða skatta gjaldþegns við lægra skattmat en raunverulegar tekjur hans og eign að viðbættum 25%.“ Ég vil nú spyrja: Þykja mönnum Þetta ekki allþung viðurlög, að bæta 25% við tekjurnar, ef þeim hefur orðið á annaðhvort að telja ekki rétt fram eða telja ekki fram, - þykja það ekki allþung viðurlög að bæta við 25%? En það er ekki Það eina. „Nú hefur framtalsskýrsla borizt, eftir að framtalsfrestur er liðinn, en áður en gengið er frá skattskrá, og skal þá miða skattmat við raunverulegar tekjur og eign að viðbættum 25%.“ Ég sé nú ekki annað en hér séu allþung viðurlög. Þó er þetta ekki allt. Svo segir enn hér í 48. gr.: „Nú skýrir maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt frá einhverju því, er máli skiptir um tekjuskatt hans eða eignarskatt, og skal hann þá sekur um allt að tífalda skattupphæð.“ Nú verð ég að segja það, að þó að ég féllist á það, að þessi gr. væri látin standa í I., hún hefur víst staðið í þeim lengi, þá verð ég nú að leyfa mér að benda á, að hér er náttúrlega um tvenn alveg mismunandi lagabrot að ræða. Annað er framið af ásetningi, en hitt er fyrir vanrækslu, og er náttúrlega engan veginn rétt í refsilöggjöf að láta það lúta sömu refsingu. Ég skal ekki samt sem áður gera aths. við það, og það m.a. vegna þess, að ég veit, að Það dettur engum skattayfirvöldum í hug að ganga svo langt í refsingu á framtölum að tifalda skattinn. Ég hygg, að það sé ekki til eitt einasta dæmi í öll þessi ár síðan 1921, að þetta hafi verið gert. Þá kemur hér enn: „tifalda skattupphæð þá, sem undan var dregin. Sektina skal þó aldrei miða við meira en 6 ár alls.“ Já, Þá fer nú að verða dálítið skrýtið um réttarfar. Það er lögbrot og jafnvei glæpur að fremja þetta um 6 ára bil, en ef hægt er að leyna því 6 ár eða lengur, þá er það ekki lengur refsivert. Það er ekki hægt að fá mann dæmdan, ekki einu sinni til þess að greiða skattinn, ef hann hefur getað leynt afbrotinu í 6 ár. Og svo er haldið hér áfram: „Nú verður slíkt uppvíst við meðferð dánarbús, og skal þá greiða úr búinu tvöfalda þá upphæð, sem á vantar.“ Ætli nokkur viti nú til þess, að það hafi verið gert? Það er nú kunnugt, að um ýmis bú, þegar þeim hefur verið skipt, þá hefur ýmislegt komið á daginn. En ætli nokkur maður viti þess dæmi, að hér hafi verið notað þetta ákvæði? Ég hygg, að það megi leita vel, ef það á að finnast. Svo er enn sagt: „Skiptaréttur og skiptaforstjórar skulu að viðlögðum dagsektum samkv. úrskurði fjmrh, gefa skattstjóra skýrslu um fjármuni látinna manna, ef fjármunir nema meira en 10 Þús. kr.“ Svo endar það með setningunni, sem sett er inn í Ed.: „Fyrir endurtekin og stórfelld skattsvik má dæma menn í allt að 2 ára varðhaldsvist.“ Hvers vegna er ekki dæmt fyrir skattsvik í varðhald, fyrr en þau eru annars vegar stórfelld, ef það er rétt að gera það, og hins vegar endurtekin? Ég held, að fangelsisvist sé beitt hér á Íslandi aðeins í tvenns konar tilvikum: Annað fyrir raunverulegan glæp, þar sem menn geta ekki keypt sig undan fangelsisvist, og Þó er það mildað svo, að það er gefið fjöldamörgum, sem hafa orðið fyrir Þeirri óhamingju, tækifæri til að sýna, hvort þeir geti hagað sér sæmilega í fimm ár, og settur skilorðsbundinn dómur. Ég veit t.d. til þess a.m.k., að skilorðsbundinn dómur hefur verið tildæmdur eða ákveðinn fyrir afbrot gamalla manna, eidri manna, ekki barna og unglinga, eins og var fyrst í upphafi, því að það var fyrst ætlazt til þess, að það væri aðeins fyrir unglinga, sem ekki vissu fótum sínum forráð í lífinu. En það hefur verið tekið upp á því í vaxandi mæli, ef þetta hefur komið fyrir, að láta þetta einnig ganga yfir eldri menn, og það er vegna þess, að löggjafinn og dómararnir eru að fá á því skilning, að það er engin bót að dæma menn í fangelsi. Það verður enginn betri maður, verður enginn betri þjóðfélagsþegn með því að dæma hann í fangelsi, og það á ekki að dæma mann í fangelsi, nema því aðeins að hann sé lífshættulegur fyrir umhverfið, og ekkert annað. Enda er refsilöggjöf að fara þannig hér, að á s.l. þingum hefur verið breytt fjöldamörgum lögum til þess að milda refsilöggjöfina, taka ekki réttindi af mönnum, þó að þeir hafi framið afbrot o.s.frv., á sama tíma sem svona grein er sett hér inn. Hin leiðin að dæma í fangelsisvist er til að láta menn afplána sektir. Hér er sannarlega hægt að láta menn afplána, þegar búið er að tífalda á þeim skattinn, þá sýnist mér, að það sé allmikil sekt, og ef það er tekið, þá er sektin afplánuð. Ég held, að það ætti að verða eitthvað annað hlutverk íslenzks Alþingis nú á tímum en það að fjölga möguleikum til að fylla fangelsin, - fangelsi, sem ríkissjóður og sveitarstjórnir hafa engin tök á að byggja upp, og fangelsi, sem gerir engan þegn þjóðfélagsins að betri manni. Þetta er önnur hlið málsins. Hin hlið málsins er svo sú: Er Þjóðin komin á það stig að skilja það, að skattsvik séu raunverulega nokkurt afbrot? Ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða, að hún er ekki komin enn í dag á það stig. Ég held, að það séu allt of margir menn í þjóðfélaginu í dag, sem enn leyfa sér, ef þeir geta og treysta sér til þess, ekki einungis að draga sjálfir undan skatti, heldur og að hjálpa öðrum til þess að gera bað, eins og ég minntist á í upphafi. Og meðan bað skattasiðferði er í þessu landi, að þjóðin almennt skilur ekki, að það sé virkilega afbrot að svíkja skatt, þá á ekki að setja slík ákvæði inn í löggjöfina, ekki af því, að ég sé hræddur um, að henni verði beitt, frekar en ákvæðinu um að tifalda skattinn, en það er bara ekki Alþ. til sóma að setja slík ákvæði inn. Því hefur verið svarað við mig, að það sé allt annað atriði, og Því var svarað m.a. í mþn., að nú eigi að gera skattalöggjöfina svo milda, að það sé engin afsökun að svíkja skattinn, að telja ekki rétt fram. Og það stendur bókstaflega í þeim gögnum, sem hér hafa verið birt í sambandi við þessi mál, og í beim ræðum, sem um þetta hafa verið fluttar, að það hafi verið nauðvörn skattþegnsins að svíkja skatt, vegna þess að það hafi verið farið svo djúpt ofan í hans vasa, og þess vegna sé það réttlætanlegt, að menn reyni að svíkja og telja undan skatti. Þetta hefur gengið svo langt, að sumir hverjir fyrrv. hæstv. fjmrh. hafa gefið út um það yfirlýsingar, að ef menn vildu telja rétt fram á þessum tíma, Þá skyldi öllum fyrri syndum gleymt. Það er viðurkenning fyrir því, að hér hafi ekki verið farið rétt að í sambandi við skattamálin. Ég skal viðurkenna það, að þegar breytt var lögunum, sérstaklega í sambandi við einstaklinga, þá höfðu þau strax þau áhrif, að miklu betur var talið fram og menn komu fram með ýmislegt af því fé, sem áður hafði verið dulið. En höfum við nokkra tryggingu fyrir því, að þessi skattalöggjöf, sem kann að verða samþ. hér í dag, fái að standa deginum lengur? Hér geta komið aftur að menn eins og hv. 3. þm. Reykv. (EOl) og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Þeir geta komizt hér í valdaaðstöðu og komast kannske, - ég veit ekkert um það. Og þeirra fyrsta verk mundi sjálfsagt verða, ef nokkuð er að marka, hvað Þeir eru að tala hér um þessi mál, að fara þar inn á miklu þyngri skattaálögur en hér er gert ráð fyrir. Annars væri ekki mikið að marka það, sem Þeir segja um þessi mál. En hitt er ég alveg viss um, að þó að Það væri tífaldaður skattaþunginn, þá yrði þetta ekki numið í burtu, sú gr., sem hefur verið sett hér í hv. Ed., henni til lítils sóma. Það er ekkert hætt við því, að þeir sömu menn mundu fara að fella það niður, síður en svo, og viðurkenna, að það hafi verið gert vegna Þess, að þá yrði skattþegninn að hafa einhverja vernd, eins og hefur verið viðurkennt undir þeim skattal., sem við höfum búið við áður. Þetta eru þær aths., sem ég vildi láta koma hér fram. Og ég mun síðar, hæstv. forseti, afhenda brtt. við 48. gr., skriflega, að síðasta málsgr. gr. falli niður. Hún mun verða prentuð og lögð hér fram, ef ekki verður gengið frá málinu í dag. Annars verður að leita afbrigða fyrir henni og fá undanþágu eða afbrigði frá þingsköpum, að hún megi koma til umr. Ég mun svo að sjálfsögðu fylgja frv., einnig þó að þessi óviðurkvæmilega till. verði látin standa, sem ég tel Alþ. öllu til ósóma, ef ekki verður numin í burt.

Frsm. (Jóhann Hafstein) Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í grg. þessa frv. á þskj. 744, flytur fjhn. málið að beiðni fjmrh. Það er þó rétt, að það komi fram, að einn fjárhagsnefndarmaður, Lúðvík Jósefsson, var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins, svo að um það ríki ekki misskilningur. Það er lagt til hér, að ábyrgðarheimildir þær, sem fjmrh. eru veittar í lögunum um Framkvæmdabankann, hækki um 400 millj. kr. En eins og segir í grg., er hér ekki um annað að ræða en að það þykir eðlilegt, að það séu opnar heimildir, eins og jafnan hefur verið, að vissu marki fyrir fjmrh, til að ábyrgjast lán Framkvæmdabankans, en þær eru um bað bil á þrotum, eins og nú standa sakir. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.

Elnar Olgeirsson Hæstv. forseti. Ég hefði að vísu kosið heldur að sjá eitthvert annað frv. um Framkvæmdabanka Íslands en þetta. Ég held, að það hefði verið tími til kominn í sambandi við breytingar á bankalöggjöfinni að leggja þann banka niður, og mér sýnist ástandið vera orðið þannig núna í sambandi við lántökur fyrir ríkissjóð, að það sé raunar vart héðan af hægt að sjá á milli, hvort það sé Framkvæmdabankinn eða Seðlabankinn, sem eigi að taka að sér að útvega fé fyrir ríkissjóð. Um tíma var þetta orðið þannig, að einn bankastjóri Seðlabankans var venjulega sendur f.h. Framkvæmdabankans til útlanda til að taka lán handa ríkissjóði, vegna þess að frá því að Framkvæmdabankinn var stofnaður 1953, þá hafði hann einkaréttindi til þess. Ég álít, eins og ég sagði, þegar bankalögin voru til umræðu, þær breytingar, sem hæstv. núv. ríkisstj. gerði á þeim, að það hefði þá átt að sjá um, að Seðlabankinn tæki þetta að sér, og það er miklu eðlilegra. Nú sé ég hins vegar, að það er farið fram á, að gömlu heimildirnar, sem voru, almennu heimildirnar um Framkvæmdabankann, séu nú hækkaðar upp í 400 millj. Ég verð að segja, að ég kann ákaflega illa við þessar afgreiðslur á málum hér á Alþingi. Af hverju er alveg ómögulegt að koma þessum hlutum á hreint, þannig að þegar búið er að stofna sérstakan seðlabanka, sem þar að auki hefur eins konar yfirstjórn að heita má á okkar efnahagsmálum og líka gagnvart hinum bönkunum, sé hægt að láta þennan banka hafa með þetta að gera? Það er atriði, sem ég vildi minnast á, fyrst hér er verið að fara fram á 400 millj. kr. lánsheimild og hæstv. ríkisstj. hefur kosið að hafa þann hátt á að láta Framkvæmdabankann taka þetta lán. Ég álít þetta frekar óviðfelldna afgreiðslu. Það hefði verið heppilegra, að það hefði verið komið almennilegri reglu á þetta viðvíkjandi Seðlabanka Íslands. Þá er hitt atriðið, að veita slíka lánsheimild alveg út í bláinn. Það er tekið fram, að það sé ekki neitt sérstakt haft í huga, heldur aðeins sagt: Það er þægilegt að mega taka lán upp á 400 millj. og þurfa ekkert að vera að ræða við þingið um það. Ég vil átelja þennan máta á framkvæmdum. Það að veita fé og veita lán er eitt af því, sem ákveðnast er tekið fram sem vald Alþingis gagnvart ríkisstj. í stjórnarskránni. Það að gera þetta svona almennt, að ríkisstj. gæti farið að taka 400 millj. kr. lán til hvers sem henni þóknast og eigi svo bara einhvern tíma seinna meir að gera þinginu grein fyrir þessu, jafnvel kannske bara láta þá grg. fylgja með í eins konar smáskýrslu, sem gefin er og þyrfti kannske ekki einu sinni að samþykkja, þetta þýðir, að valdið yfir ráðstöfunum ríkisins á fé er að fara meir og meir úr höndum Alþingis og í hendur ríkisstj. Ég álít, að það væri mjög æskilegt, að hv. fjhn, þessarar d., sem flytur þetta mál eftir beiðni ráðh., athugaði það á milli 1. og 2. umr. og við fengjum að heyra það við 2. umr., hvort fjhn. hefði ekki getað fengið neinar upplýsingar um það, til hvers ríkisstj. hugsaði sér að verja þessu fé. Hins vegar mun ég náttúrlega vera með því, að mál þetta gangi til 2. umr., en álít eðlilegt, að sá háttur væri á hafður. Það er ekki nema kurteisi að verða við þeim beiðnum ráðh. að flytja mál, en við vitum, að ef n. eins og fjhn. verður við þeirri ósk að flytja mál, þá losar það formlega séð n. við það, að málinu sé vísað til hennar. Ég vildi hins vegar mega mælast til þess, ekki sízt af því að allir fjhn.- menn hafa ekki verið viðstaddir, þegar þetta var afgr., að þótt málinu sé ekki vísað til fjhn., þá komi hún saman og ræði málið, áður en til 2. umr. kemur.



Herra forseti. Með bréfi, dags. 9. þ.m., fóru forráðamenn fyrirtækisins Stálvíkur h/f, Arnarvogi, þess á leit við hæstv. iðnmrh. að hlutast til um, að aflað yrði heimildar Alþ. til, að ríkissjóður mætti ábyrgjast allt að 5 millj. kr. lán fyrir félagið til að koma á fót framleiðslu á stálskipum til viðhalds og aukningar fiskiflota landsmanna. Félag Þetta var stofnað á s.l. ári með 1200 000 kr. hlutafé, en nú mun hafa verið ákveðið að auka það upp í 21/2 millj. kr. Í erindi félagsins til iðnmrh. er eftirfarandi m.a. tekið fram: „Stálvík h/f hefur að markmiði að smíða stálskip fyrir íslenzka fiskiflotann. Fyrsti áfangi framkvæmda miðast við smíði allt að 250 rúmlesta skipa. Afköst fyrstu tvö árin eru áætluð tvö skip á ári, en á þriðja ári er reiknað með aukningu í framleiðslu eins ört og kleift er. Vér höfum keypt land við Arnarvog, framkvæmt nauðsynlegar mælingar á landi, klöpp og útsiglingu. Staðhættir reynast þar ákjósanlegir. Senn er lokið við að grafa fyrir byggingum og sjósetningarbraut, fyrsta áfanga framkvæmdanna, og verið er að steypa burðarramma í fyrsta hús, er reisa skal á staðnum. Þá skýrir fyrirtækið frá því, að það hafi æfðum skipatæknifræðingum á að skipa, þegar starfsemin hefjist, en fyrst um sinn muni það fá æfðan verkstjóra erlendis frá, auk þess sem það hafi samráð við reynd erlend fyrirtæki á sviði skipasmíða til öryggis fyrir framkvæmdir og skipulag Þeirra. Með erindi félagsins fylgir athugun á grundvelli fyrir rekstri stálskipasmíðastöðvar, sem Jón Sveinsson tæknifræðingur hefur samið. Er þetta hið fróðlegasta plagg. Þar segir m.a.: „Leitað hefur verið álits margra útgerðarmanna á mismunandi stöðum á landinu um, hvort líkur séu fyrir því, að keyptir verði nýir stálbátar til útgerðarinnar á komandi árum. Um það hafa þeir flestir verið samdóma, og hafa margir þeirra til stuðnings því bent á, hve illa þurrafúi hefur farið með trébáta hér að undanförnu. Niðurstöður af þessari rannsókn um framleiðslugrundvöll fyrir stálbátasmíði hér á landi eru þær, að mögulegt sé með góðri skipulagningu fyrirtækisins og sérhæfingu starfsliðs að framleiða hér á landi stálbáta jafngóða og þeir útlendu stálbátar eru, sem inn hafa verið fluttir til þessa.“ Iðnn. hefur með samþykki hæstv. iðnmrh. orðið sammála um að flytja frv. Þetta á þskj. 751, en þar er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast allt að 5 millj. kr. innlent eða erlent lán fyrir Stálvík h/f til að reisa skipasmíðastöð fyrir stálskip í Arnarvogi, Gullbringusýslu, gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Sams konar fyrirgreiðsla og ábyrgðir hafa oft verið veittar áður til skipasmiðastöðva, en oftast á fjárlögum, Þ.e.a.s. 22. gr. fjárlaganna. Á fjárlögum yfirstandandi árs er t.d. heimild fyrir ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Dráttarbraut Akraness allt að 31/2 millj. kr. lán vegna smíði nýrrar dráttarbrautar. Með frv. þessu er því ekki verið að fara inn á nýjar brautir. Þá er í frv. sett það sjálfsagða skilyrði, að ríkisábyrgðarþegi setji þær tryggingar fyrir ábyrgðinni, sem ríkisstj. metur gildar. Ég mælist svo til þess, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr., en eins og ég hef getið um, þá er málið flutt af nefnd.