Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og mönnum er kunnugt, náðist fyrir skömmu lausn á vinnudeilu þeirri, sem stóð yfir hér á dögunum, og hafa blöðin skýrt frá úrslitum málsins. Í því sambandi kom fram í einu dagblaði bæjarins, þ. e. Þjóðviljanum, vitneskja, sem ég vildi gjarnan gera fyrirspurn um til hæstv. viðskmrh. Í þessu blaði segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ - að ríkisstj. lýsir yfir, að veitt verði innflutningsleyfi beint til neytenda.“ Af þessari frásögn blaðsins kemur fram, að hæstv. ríkisstj. hafi gefið einhverja yfirlýsingu , um stefnubreytingu í þessum málum, sem ég fyrir mitt leyti vildi fá nánari vitneskju um, í hverju væri fólgin, ef hæstv. ráðh. væri reiðubúinn að skýra þingheimi frá því. Þá vildi ég einnig spyrja hæstv. viðskmrh. að því, hvernig á því stendur, að ekki hafi verið gefin út nein reglugerð um frílistann eða frjálsan innflutning frá þeim löndum, þar sem greiðslur fara fram í sterlingspundum. Mig minnir, að ætlunin hafi verið að gera þetta, þegar breytingar voru gerðar á l. um gjaldeyrisverzlun, en enn þá hefur ekkert gerzt í þessu máli. Loks vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, hverju sæti sá endurútflutningur, sem virðist eiga sér stað í nokkuð ríkum mæli frá landinu. Ég man ekki, hvað hér er um háa upphæð að ræða, en hygg, að hún sé eitthvað milli 10–20 millj., en mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á þessu, þar sem vitað er, að það er nokkur hörgull á frjálsum gjaldeyri, og virðist það því vera varhugavert, ef halda ætti slíku áfram í ríkum mæli, að þær vörur, sem ef til vill eru keyptar hingað fyrir frjálsan gjaldeyri og þær greiðslur þannig teknar af dollarainnstæðum okkar, séu aftur fluttar út úr landinu til landa, sem ekki greiða vörurnar með frjálsum gjaldeyri.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Mér er ánægja að svara fyrirspurnum þeim, sem hv. 2. þm. S.-M. hefur beint til mín. Varðandi fyrstu fyrirspurn hv. þm. er því til að svara, að þessi frásögn í Þjóðviljanum hlýtur að vera á einhverjum misskilningi byggð, því að það hefur aldrei komið til tals að veita einstaklingum innflutningsleyfi fyrir almennum neyzluvörum. Það eina, sem talað hefur verið um í þessu sambandi, er það, að kaupfélögin gætu fengið innflutningsleyfi fyrir vissum vörutegundum hvert út af fyrir sig, í stað þess að Samband ísl. samvinnufélaga hefur fengið leyfi fyrir öllum þeim erlendu vörum eða öllum þeim kvóta, sem kaupfélögunum er ætlaður. Þetta mál kom til umr. í viðskiptaráði fyrir rúmlega einu ári, og var þar þá gerð samþykkt um það, að ekkert væri þessu til fyrirstöðu, ef þess væri sérstaklega óskað. Mun þessi samþykkt hafa verið gerð að gefnu tilefni frá einu kaupfélagi, en í sambandi við vinnudeiluna kom þetta til tals aftur, án þess að ríkisstj. gæfi nokkra yfirlýsingu í sambandi við þetta, en á það var bent, að þessi samþykkt lægi fyrir. Ég fyrir mitt leyti sé ekkert því til fyrirstöðu, að einstök kaupfélög, ef þau óska þess, fái gefin út leyfi beint á sitt nafn, en þá hafa þau að sjálfsögðu ekki heimtingu á meiru en sem er í réttu hlutfalli við hlutdeild þeirra í heildarkvóta S.Í.S. Síðan spurði hv. þm. um það, hvers vegna hefði ekki verið gefinn út frílisti, en þetta er ekki alveg rétt orðað. - Samkv. l. um innflutning og gjaldeyrismeðferð, sem samþ. voru á þessu þ., var tilætlunin sú að leyfa frjálsan innflutning á öllum þeim vörum, sem ekki væru sérstaklega undanþegnar. Rétt um það leyti, sem átti að gefa út reglugerð um þetta, barst fregnin frá Bretlandi um það, að við mættum ekki eiga von á því að geta selt þar neitt af frystum fiski á þessu ári. Af þeim ástæðum þótti ekki ráðlegt að gefa innflutninginn frjálsan, meðan óvíst var um markaði. Hins vegar hefur verið fylgt sömu reglu og áður um leyfisveitingu. Ekki hefur verið hindraður innflutningur nema á vörum, sem óþarfar voru taldar. Dregið hefur og verið úr leyfisveitingum, því að beðið var eftir, hvernig sölu á freðfiski yrði háttað. Ég geri ráð fyrir, að ef úr rætist um sölu á fiskinum, þá verði gengið frá þessum frílista, en vitanlegt er, að vörur, sem greiðast í dollurum, verða háðar leyfisveitingum. Annars held ég, að þetta hafi ekki verulega þýðingu fyrir utanríkisverzlunina. Viðvíkjandi 3. atriðinu, um endurútflutningsverzlun, þá hefur þetta verið gert að umræðuatriði utan dagskrár áður. Mér er ekki kunnugt um fullkomlega, í hve stórum stíl þetta hefur farið fram. En eftir þær umræður hef ég tekið þetta fastari tökum. Ég hef fengið menn með sérþekkingu, sem athuguðu hverja vöru. Síðan hefur ekki verið leyfður endurútflutningur, nema þessir menn hafi talið vörurnar óhæfar og óseljanlegar. - Á árunum 1941–1942 reyndust sumar vörur frá Bretlandi óseljanlegar og hafa verið endurútfluttar. Auk þeirra erlendu vara, sem hafa verið fluttar út, hefur verið innlend framleiðsla, sem unnin hefur verið úr útlendu efni, t. d. ullarlopi fyrir þó nokkra upphæð. Megingildi þessarar vöru liggur í vinnunni. Einnig hefur verið stöðvaður farþegaflutningur milli landa, síðan þetta var hér til umræðu. Það hefur verið talsverður fjárhagslegur hagnaður af þeim vörum, sem fluttar hafa verið inn og unnið hefur verið úr hér og síðan fluttar út. Hitt hygg ég, að sá frjálsi gjaldeyrir, dollarar, sé ekki meira en það, að engu máli skipti.



Ég vil þakka hæstv. ráðherra. Ég heyri, að ekkert er til í fregn þeirri, sem birt er í Þjóðviljanum í dag, að neytendum verði veitt beint innflutningsleyfi. Ég hafði gert mér vonir um, er ég las þessa fregn, að eitthvað mundi rýmkast til um leyfi kaupfélaganna og að eitthvað væri að lagast í þessum málum, en hér hlýtur að vera á misskilningi byggt um, hvað gerzt hefur. Viðvíkjandi 2. atriðinu sagði hæstv. ráðh., að stöðvun hefði komið á sölu frysts fisks, en bætt yrði úr þessu. Mér finnst eftirtektarvert, hvað ráðh. segir. Mér og líklega öllum fannst það ill tíðindi, er markaðurinn í Englandi takmarkaðist. En við eigum nú stórar innstæður í Englandi, svo að ekki mun vera fyrirsjáanlegur gjaldeyrisskortur þar. Það má búast við, að á næstunni gerist ýmislegt voveiflegt. En ef slíkir atburðir verða ekki til þess, að frjáls viðskipti verði með helztu nauðsynjavörur, þá lízt mér ekki á, að hér verði framar frjáls verzlun. Ríkisstjórnin átti að láta vera frjálsa verzlun með nauðsynjavörur við sterlingslöndin. Þess vegna finnst mér, að ráðherra ætti að tilkynna, að frjáls verzlun væri við sterlingslöndin, þótt undanskildar væru nokkrar vörur. Mér er ljóst eins og fleirum, að hætta er á ferðum, ef innflutningshöftin standa lengi. Þá verður ástandið í verzlunarmálunum svipað og vatn, sem enga framrás hefur. Mér finnst, að ekki megi hindra frjálsa verzlun, meðan tækifæri og gjaldeyrir er fyrir hendi. Ég tel, að ekki ætti að draga að gefa út frílistann.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Mér þykir vænt um að heyra það, sem hv. 2, þm. S.-M. sagði, og er ég honum sammála um, að illt sé að leggja hömlur á innflutninginn. En eins og ég gat um áðan, þá hefur verið frjáls innflutningur á nauðsynjavörum frá sterlingslöndunum. Eftir að hafa heyrt þær óskir frá hv. 2. þm. S.-M., þá skal það verða tekið til athugunar, hvort ekki sé hægt að gefa út þennan frílista.

Eysteinn Jónsson Hæstv. ráðh. hefur kinokað sér við að gefa innflutninginn frjálsan, af því hann fékk slæm tíðindi um sölu á mikilsverðri útflutningsvöru. Mér finnst bara, að ráðh. gæti sett sig í mín spor á sínum tíma, er allar aðstæður voru engu betri.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ég vil benda hv. þm. á, að ár eftir ár hefur blað hans, Tíminn, látið í ljós andstöðu gegn frjálsum vöruinnflutningi.



Ég vil vekja athygli á því, að þetta er misskilningur. Tíminn heldur því þvert á móti fram, að innflutningshöftin séu neyðarúrræði.



Það er út af því, að mér skildist á hæstv. fjmrh., að hann hið allra fyrsta skyldi verða við þeim tilmælum hv. 2. þm. S.-M., að hann gæfi út frílista. Ég heyrði, að hann afsakaði, að þetta hefði ekki verið gert, vegna þess að ekki hefði verið hægt að tryggja sölu á freðfiski. Mig furðar á þessum svörum. Ég tel það fráleitt að gefa út frílista, vegna þess að þær vörur, sem okkur vantar, eru torfengnar. Það er ekki auðvelt að fá vélar og vörur til landsins. Ég held það væri mesta óráð að hverfa að þessu ráði. Gengið hefur á innstæður okkar erlendis um 100 millj. kr., og gefur það tilefni til varasemi. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi ekki hugsað sér frjálsan innflutning frá Bandaríkjunum. Dollarainnstæður okkar eru til þurrðar gengnar. Ég vil taka undir það, sem fram kom, að á því fyrirkomulagi, sem verið hefur, eru miklir agnúar. En það þarf að lagast á allt annan hátt. Ég vil mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann skoði huga sinn vel, áður en hann hverfur að því ráði að gefa út frílista.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ef hv. 3. landsk. hefði hlustað á umr., þá ætti honum að vera það ljóst, að þótt þessar reglur yrðu settar, þá gera þær litla breytingu. Á bannlista yrðu allar vörur, sem greiddar væru með dollurum. Eins og ég skýrði frá, þá hafa ekki verið settar hömlur á innflutning nauðsynjavöru. Af því að dregizt hefur að gefa út frílistann, verður að setja strangari reglur um innflutninginn. Ég vil heldur láta bíða, þar til vitað er, hvort hægt sé að hafa frjálsan innflutning. Það yrði engin fyrirmynd að hafa annað ástand en hefur ríkt.



Það er einungis vegna þess, að þessi rödd kom fram frá hv. 3. landsk., að vara við að slaka mjög til á frjálsum innflutningi, að ég kveð mér hér hljóðs, til þess að ráðh. fái rödd, sem hvetji til hins gagnstæða við það, er 3. landsk. hvetur til. Það er gömul saga hér að forsvara innflutningshöft með því að bera við innflutningi glysvarnings. Þótt hægt væri að sýna fram á áður fyrr, að hann næmi sáralitlu, væri hverfandi, þá var mjög haldið fram, að innflutningshöft yrðu að vera til að koma í veg fyrir innflutning óþarfa. Ég verð var við þessa rödd enn. Þá vil ég segja það, að á innflutningsskýrslum hefur upphæðin fyrir þennan óþarfa alltaf numið litlu, þótt mikið beri á, glysvarningi í búðargluggum og hann sé dýr. Það er ekki sérstaklega mikið greitt út úr landinu fyrir þennan varning. Út af þessum umræðum læt ég einkum í ljós gleði mína yfir því að heyra, hve hv. 2. þm. S.-M. er nú hlynntur frjálsum innflutningi. Það verður ævinlega sannfæring mín, að mikið böl hljótist af innflutningshöftum. En þau verða oft hrein og bein trúarbrögð. Höftin hafa alltaf skapað vöruskort og hækkað vöruverð í landinu, og af því hefur aftur leitt aukna erfiðleika fyrir landsfólkið. Mun æ og ævinlega verða svo, að innflutningshöft leiða af sér vöruskort, og af honum leiðir aftur of hátt vöruverð. Þetta er ekki heilbrigt. - Ég hvet til þess, að stjórnin leyfi frjálsa verzlun. Hér á landi mun vöruverð vera miklu hærra en í nágrannalöndunum. Ég hef verið að kynna mér þetta og spurt menn, er nýlega eru komnir hingað heim. Hef ég undrazt mjög hið lága verð þar á lífsnauðsynjum og hinn geysilega mun á lífskjörum fólks hér og erlendis. Hinar rótgrónu hömlur eiga sinn þátt í því. Ég hef þessi orð ekki lengri, enda er ekki algengt að teygja úr umræðum utan dagskrár. Ég vildi aðeins segja þetta til að hvetja stj. til að leitast við að gera verzlunina sem frjálsasta.

Forseti (BG) : Hv. 3. landsk. gerir stutta aths.



Ég skal ekki lengja umr. Ég fellst alveg á það, sem hæstv. fjmrh. sagði í síðustu ræðu sinni. Ég er honum sammála um, að lítil fyrirhyggja sé í því. Tel ég fljótráðið að gera þá breytingu, er hér um ræðir. Skilst mér á hæstv. ráðh., að þetta muni aðeins vera á pappírnum. Ef ekki á að auka frjálsan innflutning á dollaravörum, gæti hugsazt, að ýmsum þætti hugtakið ekki nógu „eksakt“. Ég hef séð listana yfir þær vörur, er gert var ráð fyrir, að gerðar yrðu frjálsar, og ég sá þar ýmsar, sem mér þóttu miður nauðsynlegar. Meginhættan liggur ekki í auknum innflutningi á þeim vörum, er engin ekla er á, heldur þeirri afleiðingu, sem ég hygg, að yrði af útflutningi gjaldeyris til útlanda. Það er áreiðanlega mjög hætt við því, eins og hv. þm. gat hér um og sannaði á undan mér, að menn leiti á að flytja út gjaldeyri til kaupa á vörum, því að erlendis er kaupmáttur hans meiri en hér. Í því liggur mikil hætta.



Ég ætla ekki að lengja umr. meira á þessu stigi málsins, því að þær virðast nú vera komnar á breiðan grundvöll. Lítur út fyrir, að hægt sé að tala lengi um þessi efni, þ. e. viðskiptamálin. Þessi fyrirspurn til ráðh. stendur auðvitað í sambandi við ummæli eins dagblaðanna. Ég lýsi aðeins viðhorfi mínu og stéttar minnar. Ég býst við, að nákvæmlega sé um sama að ræða og líka kom fram hjá hv. 2. þm. S-M., að til þess að verzlunarstéttinni megi auðnast að inna sem bezt af hendi þjónustu þá, er henni ber, þá sé eina leiðin sú að gera verzlunina sem frjálsasta. Ég vona, að ráðh. leggi höfuðáherzlu á það, hvort ekki sé hægt að gefa algerlega frjálsan innflutning frá sterlingslöndum. Þessu viðvíkjandi hreyfi ég því hér, að ég hef heyrt, að eitthvað hafi raknað úr um fisksölu til Bretlands og skip, nýkomið hingað, eigi að fara þangað með fisk.

Er það hraðfrystur fiskur?

Já, eða ísaður. - Það er e. t. v. einhver fótur fyrir þessu. Við vitum að hv. 3. landsk. á sæti í samninganefnd utanríkisviðskipta. Ég vildi aðeins skjóta þessu fram, af því að svartsýni er nú ríkjandi í þessum málum. Það er engin lausn að kalla ábyrgð á hið opinbera. Einstaklingar hafa oft leyst úr hnútum og ýmiss konar atvikum. Við höfðum á leigu lítið, hollenzkt skip. Það var uppi í Borgarnesi, hlaðið sementi, og heyrði ég á skotspónum, að það hefði greiðzt úti. Ég vildi hafa lýst afstöðu minni í fáum orðum. Ég tel mikla nauðsyn til bera, að verzlunin sé sem allra frjálsust, en það er áhugamál allra kaupsýslumanna.



Herra forseti. Á þingi því, er nú situr, hefur allmörgum till. um ríkisábyrgð á lánum fyrir rafveitur verið vísað til fjvn. Ég vil taka það fram, að enda þótt samkomulag hafi orðið í fjvn. um að fresta afgreiðslu þessara till., þar til séð væri, hvaða afdrif frv. til raforkulaga fengi, hefur till. þessi hlotið samþykki fjvn. Þótt till. þessi hafi nú verið afgr. í fjvn., er það ekki af því, að n. hafi sett Akureyri skör hærra en aðra ábyrgðarbeiðendur, heldur af því, að hér er ekki um það að ræða að veita nýja ríkisábyrgð, því að hér er aðeins farið fram á endurnýjaða ríkisábyrgð. - Árið 1938 tók Akureyrarbær danskt lán að upphæð 1.7 millj. kr. gegn 1. veðrétti í Laxárvirkjuninni, og fyrir láninu var fengin ríkisábyrgð. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur nú orðið mikil breyting á, því að nú er þess kostur að fá innlend lán og auk þess með betri vaxtaskilmálum. Akureyrarkaupstaður hefur því ákveðið að greiða upp danska lánið, sem er með 5% vöxtum, en taka innlent lán í Landsbankanum með 4% vöxtum. Það, sem Akureyrarbær fer fram á, er, að ríkisábyrgðin verði endurnýjuð fyrir hinu innlenda láni. Ríkisábyrgðin er miðuð við 1.7 millj. danskar krónur eftir því gengi, sem þá var. Fjvn. hefur rætt málið við hæstv. fjmrh., og ég held mér sé óhætt að fullyrða, að hann hefur ekkert við það að athuga, þótt þessi endurnýjun ríkisábyrgðarinnar fari fram, enda stendur 1. veðréttur fyrir þessu innlenda láni. En er Laxárvirkjunin var stækkuð, var tekin 2½ millj. kr. að láni gegn 2. veðrétti, og hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir, að sú aðferð verði viðhöfð hér, að Landsbankinn kaupi danska skuldabréfið og fái því 1. veðrétt og geri svo sérstakan samning við Akureyrarbæ um greiðslu lánsins. Og þar sem telja má Laxárvirkjunina mjög öruggt fyrirtæki með 6000 hestöfl, en skuldir eru tæpar 5 millj. kr., er ekki hægt að telja þetta áhættusama ríkisábyrgð. Og enn fremur má fullyrða, að rekstrarafkoman sé mjög örugg, enda þótt rafmagn á Akureyri sé lágt, og má fullyrða, að fyrirtækið sé fjárhagslega öruggt, - og þar sem 1. veðréttur verður fyrir innlenda láninu, er áhættulítið fyrir ríkið að taka að sér ábyrgðina. Fjvn. er sammála og mælir með, að till. þessi verði samþ. og ábyrgðin leyfð, enda mun Landsbankinn kaupa danska skuldabréfið. Lýk ég þá máli mínu með ósk um, að hv. þm. sé ljós þörf þessa máls.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Allshn. hefur rætt till. á þskj. 198 og orðið sammála um að mæla með að hún verði samþ. óbreytt. Henni er fyllilega ljós sú nauðsyn, að hægt sé að skapa þá möguleika fyrir báta, að þeir geti stundað veiðar frá öðrum stöðum en þar, sem þeir eiga heima. En óhætt er að segja, að mikið brestur á, að aðbúnaður báta þeirra, sem fara að heiman, sé góður, en hins vegar er eftir að rannsaka, hvernig þessu verður bezt fyrir komið. Sé ég svo enga ástæðu að ræða þetta mál frekar, enda var það rætt nokkuð við fyrri umr. Það er knýjandi þörf að rannsaka, hvernig bót verður ráðin á málum þessum.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég býst við, að orð eitt, sem áður var algengt, sé ekki alveg gleymt, þótt víða sé það horfið, enda hefur það ekki sömu þýðingu og áður fyrr. Það er orðið áróðurpartur. En það er þannig til komið, að fyrr á öldum var tízka, að systir erfði minna en bróðir. Vitað er, að fram úr öldum höfðu konur minni lagalegan rétt en karlar. Af þessu hefur leitt ýmsan órétt, þótt mikið hafi lagazt á síðari árum, a. m. k. á Vesturlöndum. Menn hafa séð, að það er ekki réttlátt, að hlutur systur sé gerður minni en hlutur bróður. Ég hef hér minnzt á atriði, sem er þess virði, að því sé veitt eftirtekt. Að vísu má það teljast lítið, en ég tel það þó nokkru skipta og einn lið í jafnréttisbaráttu kvenna. Eins og ég hef gert grein fyrir í grg. þáltill., er að ýmsu leyti særandi og niðrandi fyrir konur, að um þær séu mörg ávarpsheiti, eftir því, hvort konan er gift eða ógift o. s. frv., þar sem hins vegar er aðeins eitt um karla. Mjög margar konur geta varla litið utan á bréf til sín án uggs um, að ávarpsheitið kunni að vera eitthvað móðgandi, óviðeigandi. Ég segi, að gert er ráð fyrir að hafa virðulegasta ávarpsheitið, sem kemur jafnvel fram í ritum Snorra. En margir hafa haldið því fram, að það sé óviðkunnanlegt. Leiðinlegt er, segja sumir, að ekki sjáist, hvort konan er gift eða ógift. En um karla er þetta öðruvísi. Þessi hugsunarháttur er leifar frá þeim tíma, er konur voru lægra settar og höfðu minni rétt en karlar. Þegar svo háttar til, að konur sækjast eftir sjálfstæðri atvinnu og giftast ekki, en þannig er það um margar þeirra, þá er hætt við, að þær séu særðar vegna ávarpsheita. Þessu er ekki auðvelt að breyta með venju. Ég hef ekki trú á því. Kemur hér ýmislegt til greina. Mér hefur verið sagt, að hér í bænum hafi fyrir skömmu verið beitzt fyrir því meðal kvenna, að sama ávarpsheiti skyldi notað um þær allar. En þessi samtök komu konum ekki að neinu haldi. Ég tel heppilegra, að þessu sé breytt með lagaboði. Held ég, að ekki verði svo mjög skiptar skoðanir um þetta. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar og vænti þess, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér, ásamt hv. þm. V.-Sk. og 10. landsk., að bera fram till. á þskj. 299. - Sjóminjasafn Íslands á m. a. að hafa það verkefni að varðveita og geyma margvísleg tæki, sem menn hafa á ýmsum tímum notað við sjómennsku, til þess að eftirkomendur okkar fái sem bezt yfirlit yfir atvinnuhætti þjóðarinnar. Nú eru hin opnu skip óðum að hverfa úr sögunni, a. m. k. hin stærri. Þessi skip eiga margra alda merkilega sögu að baki sér. Það er ekki tími til þess hér að fara ýtarlega út í þá sögu, en ekki verður annað sagt en, hún sé orðin löng og afdrifarík. Hin opnu áraskip Íslendinga koma mjög við sögu, enda hafa þau um langa hríð verið meginstoð flutninga og atvinnulífs þjóðarinnar. Ein merkileg tegund þessara opnu skipa eru hin svonefndu sandaskip. Það eru þau skip, sem íbúar Skaftafellssýslna, Rangárvallasýslu og Árnessýslu hafa haft til sjósóknar og aðdrátta um mjög langt skeið. Þessi skip eru mjög merkileg, smíðuð með það fyrir augum að brjótast í gegnum brimlöðrið við suðurströnd landsins. Nú eru þau óðum að hverfa sjónum okkar, og er nú hver síðastur að fá sér slík skip. Þess vegna væri mjög eðlilegt, ef hv. þm. vildu á það fallast að kaupa eitt slíkt skip og geyma til minja um dáðir forfeðra vorra á þessu sviði. Ég veit ekki til, að t. d. í Vestmannaeyjum, þar sem til var fjöldi opinna skipa, sé nú til neitt skip, er gefi rétta hugmynd um opin áraskip, t. d. áttæring eða tíæring. Þau eru horfin, hafa verið rifin eða fúnað. En nú vill svo til, eins og segir í grg. á þskj. 299, að í Vík í Mýrdal er til eitt sæmilega gott opið áraskip í eigu Jóns Halldórssonar kaupmanns. Það heitir Pétursey. Hún, á merkilega sögu, sem sjálfsagt verður einhvern tíma sögð eftirkomendum okkar. Þetta skip er í allgóðu ástandi og væri hæfilegt sem minjagripur fyrir íbúa þessa lands í framtíðinni. Væri vel til fallið, að þessi merkilega fleyta úr Skaftafellssýslu yrði varðveitt frá eyðileggingu, og þar með mundi sá flokkur skipa, sem hún tilheyrir, verða varðveittur frá gleymsku. Það mun víst óþarfi að tala hér langt mál, enda erum við flm. þess fullvissir, að hv. alþm. muni taka undir með okkur. Þetta skip hefur verið allvel varðveitt, eins og áður er sagt, enda er það mikill hirðumaður, sem á það, og mætti búast við, að það væri ekki í eins góðu ásigkomulagi, ef það hefði ekki verið í eigu þessa mæta manns. Okkur flm. þótti sjálfsagt að vekja athygli á þessu, ef unnt væri að fá þessar merku minjar um sjósókn landsmanna til varðveizlu og geymslu fyrir óbornar kynslóðir.



Herra forseti. Áður en mál þetta verður afgr., vil ég aðeins vekja athygli hv. fjvn. á því, þar sem hún hyggst nú að kaupa skip til minja og geymslu, hvort hún sæi sér ekki fært að festa kaup á hákarlaskipi til minja um þá veiði. Ég hygg, að ekki séu nú til nema tvö hákarlaskip gömul, svo að þar þarf að hafa hraðann á, eigi síðari tíminn að fá að sjá slíkt skip. Ég tel í rauninni ekki síður ástæðu til að kaupa og geyma hákarlaskip en áttæring. - Þessu vildi ég aðeins skjóta til hv. fjvn.

Flm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Ég læt mér nægja að vísa til grg., sem fylgir þessari þáltill. á þskj. 462. Þessi þáltill. er fram komin jafnhliða þeirri þáltill., sem nú var verið að samþ. til síðari umr. og vísa til n., sem er 182. mál, um virkjun Sogsins o. fl., og má segja, að þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, sé borin fram sem nauðsynleg viðbót við þá þáltill., sem afgr. var hér áðan, og fleiri áskoranir, sem hafa verið frammi á undanförnum þingum og eru enn. - Ég vil ekki bæta nú að þessu sinni neinu sérstöku við það, sem fram er komið um þessi mál yfirleitt, en óska þess, að þessi þáltill. verði að lokinni fyrri umr. látin ganga til hv. fjvn.

Flm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Flm. þáltill. þeirrar, sem hér liggur fyrir, eiga allir sæti í allshn. Ed., og ástæðan til þess, að þeir hafa leyft sér að flytja hana, er sú, að á þessu þingi og einnig því síðasta hefur legið fyrir Ed. frv. til l. um breyt. á l. um útsvör. Fjallar þetta frv. um það að setja ný ákvæði um, hvar greiða skuli útsvör af atvinnurekstri, sem í ýmsum tilfellum hefur getað orðið nokkur ágreiningur um samkv. þeim ákvæðum, sem nú eru um þetta í útsvarslögunum. Allshn. Ed. hefur ekki talið sér fært að taka efnislega afstöðu til þessa máls, telur, að á því sé nokkur vandi og að athugun þurfi að gera um það, hvernig þeim ákvæðum verði haganlegast fyrir komið. Var málið því afgr. á síðasta þ. með dagskrá, þar sem vísað var til þess, að almenn endurskoðun á útsvarsl. mundi fara fram og að n. hefði fengið upplýsingar um það, að sú endurskoðun mundi standa fyrir dyrum. Nú hefur farið svo, að allshn. Ed. hefur ekki viljað taka efnislega afstöðu til þess frv., sem nú er flutt á ný um þetta efni, og hefur fengið upplýsingar um, að sú endurskoðun, sem hún bjóst við, að fara mundi fram á útsvarsl., mundi ekki fara fram á það víðum grundvelli, að hún tæki til þeirra ákvæða, sem hér ræðir um, nema Alþ. samþ. að heimila greiðslu á þeim kostnaði, sem störf þeirrar n., sem fjallaði um endurskoðun útsvarsl., mundi hafa í för með sér. Það varð því samkomulag um það í allshn. hv. Ed. að flytja þessa þáltill., sem hér liggur nú fyrir, þar sem farið er fram á, að Alþ. kjósi með hlutfallskosningu 5 manna mþn. til þess að framkvæma almenna endurskoðun á útsvarsl., svo og það, að þessi endurskoðun skuli framkvæmd það snemma, að unnt verði að leggja till. fyrir næsta reglulegt Alþ., þannig að þá verði hægt að flytja frv. um breyt. á útsvarsl., sem byggt verði á þessari endurskoðun. Enn fremur fer þessi þáltill. fram á, að kostnaður við störf n. skuli greiðast úr ríkissjóði. Við flm. viljum vænta þess, að með þessum ráðstöfunum verði framkvæmd sú endurskoðun, sem hér er um að ræða, er við allir gerum ráð fyrir, að geti legið fyrir næsta Alþ., teljum heppilegra, að þessi háttur sé hafður á en að hæstv. Alþ. fari nú að gera samþykkt um þetta eina ákvæði útsvarsl., og það því fremur, sem við teljum, að á því sé nokkur vandi og því heppilegra, að það fái nánari athugun og betri undirbúning en hægt er að framkvæma af þm. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar, en vil fyrir hönd annarra flm. vonast til þess, að þessi þáltill. verði samþ., og legg til, að henni verði að lokinni þessari umr. visað til athugunar hv. allshn. Sþ.



Herra forseti. Samkv. III. kafla útsvarsl. frá 1936 segir svo í 8. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Þar skal leggja útsvar á gjaldþegn, sem hann hafði heimilisfang vitanlega eða samkvæmt manntali næst á undan niðurjöfnun.“ Nú hefur fallið hæstaréttardómur á þann veg, að aðilar skuli greiða útsvör - ekki samkv. þessum skýlausu fyrirmælum 8. gr., heldur þar sem stjórn viðkomandi félags eða aðila á aðsetur, burtséð frá því, hvort viðkomandi félag eða aðili á starfrækslu eða fasteignir á öðrum stað eða ekki. Þetta hefur orðið til þess, að fleiri en einn sveitarsjóður hafa orðið af því að fá lögmætar tekjur af útsvörum og atvinnurekstri samkv. þessari gr. útsvarsl., og hafa af þessu oft hlotizt málaferli og ýmiss konar óánægja. Ég bar því fram till. til breyt. á þessum l. á síðasta þ., en henni var vísað frá af hv. allshn. með rökst. dagskrá, þar sem þess var vænzt, að hæstv. ríkisstj. léti fara fram endurskoðun á útsvarsl. Þetta var ekki gert, og bar ég því fram á ný sams konar brtt. á l. á þessu þingi. Þetta fór á sömu leið, og gaf hv. allshn. út nál. með rökst. dagskrá þann 3. des. f. á., þess efnis að vísa málinu frá, þar sem upplýst var, að verið væri að vinna að heildarendurskoðun á útsvarsl., og gert ráð fyrir, að niðurstöður hennar yrðu tilbúnar til þess að leggja fyrir Alþ. 15. febr. þ. á. Ég tel það vera bráðnauðsynlegt að fá þessa endurskoðun sem allra fyrst, einkum þó á III. kafla útsvarsl., þar sem deilt er um þetta atriði. - Ég vildi því fá að heyra það hjá hæstv. dómsmrh., ef hann er hér, hvort hann hugsi sér að láta fara fram endurskoðun á l., ef þessi till. verður samþ. En ef svo færi, að hann vildi ekki lýsa þessu hér yfir, annaðhvort við þennan hluta þessarar umr. eða síðar, eftir að málið kemur úr n., að hann láti fara fram umrædda endurskoðun og það svo snemma, að hægt væri að gera breyt. á l. þegar á næsta þ., þá er nauðsynlegt, að Ed. taki efnislega ákvörðun til þessa máls, því það er svo alvarlegt fyrir viðkomandi héruð, og fæ ég ekki skilið, hvernig hv. allshn. Ed. skuli tvisvar hafa skotið sér undan því að taka afstöðu til málsins. Vil ég því vænta þess, að málið fái skjóta afgreiðslu hér á hv. Alþ., og einnig, að hæstv. dómsmrh. lýsi yfir því, hvaða afstöðu hann tekur til þess, því að annars er nauðsynlegt að knýja fram nú þegar efnislegan úrskurð a. m. k. hv. Ed. um þetta atriði.



Herra forseti. Það er að vísu búið að gera uppástungu um að vísa þessari till. til n., sem ég á sæti í, en ég held, að ef skipa á n. til þess að endurskoða útsvarsl., - og á því tel ég mikla þörf, - eigi verksvið þeirrar n. að vera stærra en hér er gert ráð fyrir. Það orkar ekki tvímælis, að ekki er síður þörf á að endurskoða skattalöggjöfina, en hún hangir að mörgu leyti saman við útsvarslöggjöfina, en þó eru ef til vill óljós ákvæði í báðum þessum l., sem ekki verða lagfærð með endurskoðun. Kemur þetta til af því, að í þessum l. hvorum tveggja eru svo greinilega óljós ákvæðin, sem lúta að heimilisfestu manna. Þeir vita það bezt, sem fjalla um þessi mál, hve oft er erfitt að hafa upp á fólki, því að hér eru hópar manna, sem ekkert lögheimili eiga og hvergi borga neitt, hvorki til ríkis né bæjar- eða sveitarfélags. Get ég nefnt mörg dæmi um slíkt. Af þessum ástæðum tel ég nauðsynlegt að gera störf þessarar n. víðtækari, þannig að hún geti stuðlað að því að færa þetta mál, sem ég drap á, í viðunandi horf. Nú liggur fyrir hæstv. Alþ. frv. um nýja tryggingalöggjöf, og ef það verður að l., verður þar ákvæði um endurskoðun skattal., þannig að þeim mönnum, sem að þessu máli hafa unnið og samið hafa frv., hefur verið ljóst, hve nauðsynlegt er að endurskoða þau l. og hve erfitt það er að vita um lögheimili manna eða hvar þeir eiga heima. Það er því mín skoðun, að sú n., sem hér er gert ráð fyrir, að skipuð verði, taki ekki aðeins útsvarsl. til meðferðar og endurskoðunar, heldur og skattalögin og enn fremur, að hún taki til athugunar, hvort ekki væri hægt að koma því fyrir á einhvern hátt, að hver maður fái vegabréf, sem væri áritað einu sinni á ári af viðkomandi yfirvöldum, er sýni lögheimili hans og hvar hann er skattskyldur, til þess að ekki þurfi að vera sú eftirleit, sem nú á sér allt of mikið stað gagnvart því fólki, sem alltaf er að flytja úr einni sveit í aðra, en á ekkert sérstakt lögheimili og er alltaf farið úr þeirri sveit, sem það var í næst á undan, þegar komið er þar að gjalddaga opinberra gjalda. Lögin um heimilisfestu þarf því líka að endurskoða.



Herra forseti. Ég er ekki eins sannfærður um það og þeir hv. þm., sem hér hafa nú talað um þetta mál, að það sé svo brýn nauðsyn víðtækra breyt. á útsvarsl., þeim sem nú gilda, að ástæða sé til að skipa sérstaka mþn. til þess að taka þetta mál til athugunar. Þessi löggjöf hefur að nafninu til gilt síðan 1926. Þá lét þáv. ríkisstj. framkvæma mjög gagngerða endurskoðun á útsvarslöggjöfinni, sem þá var komin í hið mesta öngþveiti. Þessi athugun, er leiddi til þeirrar löggjafar, er þá var sett, hefur verið ein sú allra bezta, sem víð höfum búið við á því tímabili, sem liðið er síðan. Að vísu fóru fram nokkrar breyt. á útsvarsl. 1936, sem voru ekki mjög fyrirferðarmiklar eða víðtækar, og þá voru þær breyt. felldar inn í meginmál l., þannig að þau voru þá prentuð í einu lagi. Nú virðast mér þær breyt., sem fram hafa komið í hv. Ed. og valdið hafa svo miklum erfiðleikum, að því er virðist, að sú n., sem málið hefur haft til meðferðar, hefur gefizt upp við að taka ákvörðun um það, eins og hv. þm. Barð. lýsti yfir áðan, - engan veginn vera svo erfiðar viðfangs, að ekki sé fullkomlega hægt fyrir hv. Alþ. að ganga frá þessu máli, því að þetta er aðeins um einstök atriði í vissum kafla l., og eins og hv. þm. Barð. lýsti hér, að dómar hafa fallið, sem samrýmast ekki vel anda þessarar löggjafar. Hv. 2. þm. N.-M. (PZ) minntist hér á það, að ýmsir menn væru hér á landinu, sem hefðu ekkert fast heimilisfang. Það er hins vegar allt önnur löggjöf, sem fjallar um þessi efni, því að allir þegnar þessa lands eiga að hafa fast heimilisfang, og væri því ástæða til að taka þá löggjöf til nýrrar athugunar, svo að betri skipan kæmist á þessi mál. Það er vitanlega einn meginþátturinn í uppbyggingu okkar þjóðfélags, að því sé fylgt fast eftir, að allir þegnar þess eigi fast lögheimili, því að ella geta þeir í skjóli þess skotið sér undan skyldum gagnvart þjóðfélaginu, sem öllum er skylt að rækja. En það er vitanlega ekki vettvangur útsvarslöggjafarinnar að fjalla um slíkt, heldur er sérstök löggjöf um þessi atriði. Ég vildi aðeins láta þessa skoðun mína koma hér fram við fyrri hluta umr. þessarar þáltill., því að mér finnst útsvarslöggjöfin hafa reynzt vel, þótt ef til vill séu einstök atriði hennar, eins og það, sem hér liggur fyrir, - sem þyrfti að endurskoða, og ætti það ekki að vera ofviða fyrir Alþ. að gera þá breyt.