Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér stendur til að fara að greiða atkvæði um tillögur sem fela það í sér að setja eigi kvótakerfi yfir smábátaflotann. Ég vil vekja athygli á því að í brtt. sem er fyrsta brtt. í áliti minni hlutans, þ.e. brtt. mínum og Karls V. Matthíassonar og Árna Steinars Jóhannssonar, kemur fyrir orðið þorskaflahámark. Ef svo fer að meiri hluti þingsins hafni þeirri brtt. þá er auðvitað búið að taka þar með afstöðu til þess að það sé stefna þingsins að kvótasetja smábátana, en 6. gr. a fjallar um þá útfærslu þorskaflahámarksbátanna. 6. gr. a í brtt. okkar fjallar hins vegar eingöngu um sóknardagabátana og fellur ekki við afgreiðslu 1. og 2. brtt.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er flutt í þeim tilgangi að draga úr áhrifum kvótasetningar smábáta sem gekk til laga í haust. Frv. og brtt. við það sem meiri hlutinn flytur breyta í engu þeirri grundvallarstefnu stjórnvalda að afhenda þjóðarauðlindina útgerðum, afhenda þeim aðgang að þjóðarauðlindinni sem framseljanlega séreign. Það sama má segja um aðrar brtt. sem hér liggja fyrir. Þó er frá þessu ein undantekning. Samfylkingin styður efni 4. gr. frv. og brtt. meiri hlutans sem hann gerir við efnisatriði þeirrar greinar, en hún er flutt til og gerð að bráðabirgðaákvæði. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir mun gera grein fyrir þeirri afstöðu Samfylkingarinnar hér á eftir. Samfylkingin vill endurheimta þjóðarauðlindina og hefur mótað stefnu um það hvernig eigi að gera það. Þess vegna getur hún ekki stutt það endalausa kukl sem fer fram í sölum Alþingis við það kerfi sem nú er í gildi. Við munum því sitja hjá við atkvæðagreiðsluna að öðru leyti en því sem ég hef gert grein hér fyrir.

Virðulegi forseti. Á þskj. 541, þar sem flm. eru Guðjón A. Kristjánsson, Karl V. Matthíasson og Árni Steinar Jóhannsson, eru gerðar brtt. við það frv. sem hér er til umfjöllunar. Við höfnum kvótasetningu smábáta og viljum forða sjávarútveginum, smábátaþætti sjávarútvegsins, frá því hervirki sem er verið að vinna hér. Þetta er engin lausn fyrir byggðir landsins, en það er stefna stjórnvalda eða hugsun stjórnvalda að verið sé að bjarga byggðarlögunum með þessari aðgerð sem hér er verið að setja í gang. Framhaldið mun sýna að verði frv. að lögum þá kallar það fram meiri vandræði fyrir sjávarbyggðir landsins en þær standa frammi fyrir eins og málum er háttað nú. Eins og fram kom í umræðunni viljum við heilsteypta lausn á grunni þeirrar sýnar sem flokkarnir hafa hver um sig í sjávarútvegsmálum. Við viljum vinna að heilsteyptri lausn. En eins og fram hefur komið stefnir ríkisstjórnin í plástra\-lausnir hér og þar með pottum og byggðakvótum þannig að hæstv. sjútvrh. geti slökkt elda þegar þeir koma upp reglulega í þessari merkustu og mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að sem flestir þingmenn sjái sér fært að greiða brtt. brautargengi þannig að við forðum okkur frá vinnubrögðum af því tagi sem hér eru í uppsiglingu.

Herra forseti. Hér stendur til að gera breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða sem ekki varðar aðeins krókaaflamarksbáta heldur allan flotann og allan veiðiskap. Hér er líklega á ferðinni sú marktækasta tilraun sem gerð hefur verið til að koma í veg fyrir brottkast. Hún er mjög í anda þeirra tillagna sem þingmenn hafa flutt hér á hv. Alþingi allt frá 1989, þ.e. tillaga um að gera sjómönnum kleift að koma með allan afla að landi án þess að refsing hljótist af heldur þvert á móti, herra forseti, þannig að sjómenn og útgerðir fái nokkra umbun, en meginhluti andvirðis aflans fari til hafrannsókna sem eru mikilvægt hagsmunamál fyrir þjóðina alla. Herra forseti. Samfylkingin er með tillögur af sama tagi í frv. sínu fyrir þinginu. Við segjum já við þeirri ágætu tillögu sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er stigið skynsamlegt skref til að draga úr hvata til brottkasts á fiski. Brottkastið er mjög alvarlegt vandamál og hér er tekið á því. Þetta mun einnig stuðla að auknu framboði á fiski á fiskmörkuðum og, ef vel tekst til, treysta til lengdar vísindalegar hafrannsóknir hér við land. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Þessi tilraun til að koma í veg fyrir brottkast, með því að gera mönnum kleift að koma með meðafla að landi, er góðra gjalda verð. Við höfum ávallt stutt viðleitni í þá átt. Ég segi já.

Herra forseti. Hér stendur til að gera lagfæringu á þeim lögum sem eru í gildi um stjórn fiskveiða og opna heimild til að gera mönnum kleift að koma með afla að landi sem þeir hafa ekki aflaheimildir fyrir eða vilja ekki landa sem aflamarksafla. Hér er stuðlað að því að minnka brottkast. Með breytingunni mun auk þess sjást betur hvað við raunverulega veiðum af fiski og þess vegna segjum við þingmenn Frjálslynda flokksins já.

Herra forseti. Samfylkingin hefur sett fram heildstæðar tillögur um stjórn fiskveiða. Í þeim tillögum leggur Samfylkingin höfuðáherslu á að óveiddur fiskurinn í hafinu sé sameign þjóðarinnar og að aðgangur að auðlindinni taki mið af því. Einn liður í tillögum Samfylkingarinnar, sem hafa nokkrum sinnum verið ræddar hér á Alþingi, er einmitt heimild til að koma með afla að landi til að hamla gegn brottkasti. Þess vegna styð ég þessa tillögu. Herra forseti. Ég er sannfærð um það að smám saman munu fleiri af hugmyndum Samfylkingarinnar fá hljómgrunn, ekki aðeins meðal þjóðarinnar heldur einnig hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Það ákvæði sem allt bendir til að hér verði samþykkt sýnir að dropinn holar steininn. Með því að tala nógu oft fyrir málinu þá má sýna stjórnarherrunum fram á að alltaf sé hægt að koma inn skynsamlegum tillögum. Þetta er sennilega í fyrsta skipti sem hæstv. sjútvrh. hefur frumkvæði að ákvæði sem í raun viðurkennir að það er ekki nokkur leið að ákveða fyrir fram með fjarstýrðum ákvörðunum hvað kemur í veiðarfærin. Hér er tillaga til að hamla gegn þessum veikleika kerfisins og því styð ég það af heilindum.

Herra forseti. Hér er líklega í fyrsta sinn verið að breyta því fyrirkomulagi sem hefur ríkt um stjórn fiskveiða þannig að með kerfisbundnum hætti séu sjómenn skornir úr þeirri snöru að þurfa að neyðast til að kasta fiski fyrir borð. Hér er þetta gert með kerfisbreytingu og ég fagna því. Um leið eru hafrannsóknir styrktar með markvissum hætti. Þetta kann að hafa jákvæð áhrif á markaðsverð á fiski. Það verður fróðlegt að sjá hver þróunin verður. Hér kunna að vera verðmæti sem nema 700--800 millj. kr. Það er mikilvægt að fylgjast með hversu mikið kemur inn og skoða síðan frekari þróun á þeim tekjum sem af þessu skapast. Ég fagna þessu og segi því já.

Herra forseti. Ég harma reyndar að ekki sé vilji fyrir því að taka smábátakerfið út úr þessari kvótasetningu sem það var sett í 1. sept. síðastliðinn og að það sé komið inn í stóra kerfið. Þannig er allt þetta komið í sama framsalsástandið sem hefur leitt böl yfir byggðir og bú. Engu að síður styð ég þessa grein frv. Hún dregur úr brottkasti. Ég tel líka að um leið og þessi grein er sett í frv. að þá felist í því viðurkenning sjútvrh. á því að mikið brottkast hafi átt sér stað á Íslandsmiðum og er nú gott að það er komið í ljós.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að nú gerist það sem ekki hendir oft að Alþingi sameinast um marktæka breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða. Með því að samþykkja þessa tilraun, sem ég lít nú svo á að sé gerð með því að heimila mönnum að koma með tiltekinn meðafla að landi, eru menn um leið að viðurkenna að brottkast eða hvati til brottkasts sé og hafi verið stórfellt vandamál í núverandi kerfi. Þetta er auðvitað ekki nema plástur á það. En þessi breyting er til bóta og ég held að við þingmenn hljótum að fagna því að geta þó sameinast um eitthvað sem við trúum öll sameiginlega að sé í rétta átt og skynsamlegt og látum þá deilur um höfundarrétt á þessum hugmyndum, sem margvíslegar hafa verið á kreiki, liggja milli hluta. En hér er greinilega að gerast það sama og með Lilju Eysteins að allir vildu nú hana kveðið hafa.

Þú veist að Gísli kvað hana samt.

Herra forseti. Hér er tekið ákveðið skref til að koma í veg fyrir brottkast. Ég hefi í þrígang flutt mótaðar tillögur í þessu sambandi og ég hef ekki séð aðrar tillögur sem eru eins nákvæmlega útfærðar. Hér er stigið skref í þá átt að taka upp þær hugmyndir. Ég vona að þegar menn hafa fengið reynslu af þessum tillögum og tilraunum þá muni menn ganga enn frekar í þá átt að allur afli sem veiðist skili sér í land. Auk þess mun þetta hvetja mjög til rannsókna þar sem fjármagnið rennur til Hafró. Ég segi já.

Herra forseti. Í þessu frv. felst aðferð til að styrkja grundvöll smábátaútgerðar sem er hið besta mál. En með 7. gr. er verið að færa aflaheimildir frá aflamarksbátum til smábáta. Aflamarksbátar eru í mörgum sjávarbyggðum mjög mikilvægir og skapa grundvöll atvinnu og byggðar á viðkomandi stöðum. Ég get ekki samþykkt að aflaheimildir verði eina ferðina enn teknar af þessum skipaflota, sem gjarnan er nefndur hinn gleymdi floti, og þannig sé verið að veikja stöðu ýmissa sjávarbyggða. Herra forseti. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Þessi grein gerir ráð fyrir því að auka mjög umtalsvert veiðirétt smábáta frá því sem nú er og mun þess vegna draga verulega úr þeim alvarlega tekjubresti sem orðið hefur með gildistöku laga um kvótasetningu aukategunda frá 1. sept. sl. Þetta ákvæði mun auka tekjur þessara útgerða og sjómanna á smábátum frá því sem nú er og bæta afkomu í þeim byggðarlögum háðust eru afla smábátanna. Ég segi því já.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar frá hv. allshn. Nefndinni bárust 19 umsóknir um ríkisborgararétt, sbr. 6. gr. laga um ríkisborgararétt, nr. 100/1952. Allshn. leggur til að 10 einstaklingum, sem taldir eru upp á þskj. 519, verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni.