Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til 1. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Eins og fram kom þegar frv. var lagt fram hér í hv. Alþingi er það efnislega samhljóða lögum nr. 130 frá 1984 og framlenging á þeim lögum og er gert ráð fyrir að skatthlutfall haldist óbreytt. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja þeim sem fram kunna að koma. Ég hef engu við þetta að bæta. Ekki hafa komið upp deilur um þetta frv. þannig að ég legg fram álit fjh.- og viðskn. svohljóðandi.



Herra forseti. Ég stend að þessu nál. eins og fram kom hjá hv. frsm., 4. þm. Austurl., og minn flokkur stóð að því á sínum tíma að setja þennan skatt á og við erum fylgjandi því að hann verði lagður á áfram. En tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs við þessa umræðu er það að í gær rak á mínar fjörur blað sem heitir Verslunartíðindi, 3. tbl. 1985. Þar birtist viðtal við hæstv. núv. iðnrh. en þáv. fjmrh. þegar viðtalið var tekið og er hann nú illa fjarri, en væntanlega gefst tækifæri til að minna hann á þetta viðtal einhvern tíma þó seinna verði. Þetta er heilsíðuviðtal í Verslunartíðindum og þar stendur, með leyfi forseta, í fyrirsögn: "Albert Guðmundsson: "Þessi skattur skal falla niður eins og lofað hefur verið."" Og með leyfi forseta segir orðrétt í þessu viðtali: "Albert sagði að rétt væri hjá Magnúsi E. Finnssyni að bráðabirgðaskattar yrðu oft langlífir. "En það skal standa að þessi skattur fellur niður eins og lofað hefur verið", sagði Albert Guðmundsson og átti þar við skatt af verslunarhúsnæði." Ég held að hér sé eitt fáheyrðasta dæmi sem maður hefur lengi orðið vitni að um það að kannske er nokkuð til í því sem kom fram hjá almenningi í skoðanakönnun um stjórnmálamenn. Þetta er auðvitað himinhrópandi dæmi um það. Hér er lofað og aftur lofað og síðan er svikið og aftur svikið. Þetta er bara eitt dæmi um hvernig sú ríkisstj. sem nú situr hagar sér, og þá tala ég um hana sem sömu ríkisstj. þó að menn hafi skákað sér á milli stóla og sumir kannske dottið niður á milli stóla í þeim æfingum sem fram fóru hér á haustdögum. Það má minna á það líka að ríkisstj. var búin að lofa að afnema tekjuskatt. Það stendur í þeirri ræðu sem hæstv. núv. fjmrh. flutti þm. þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv. að haldið yrði áfram að lækka tekjuskattinn. En hvað hefur komið á daginn? Allt annað. Það á ekki að lækka tekjuskattinn. Hérna höfum við tvö dæmi.

85% lán til húsnæðismála.

Já, það mundi æra óstöðugan ef maður færi að skoða húsnæðismálaloforð og húsnæðismálaframkvæmdir þessarar hæstv. ríkisstj. En þarf þetta að vera svona? Ég spyr. Ég held ekki. Mér finnst þessi yfirlýsing hæstv. þáv. fjmrh. og það sem síðan hefur gerst, framlagning þessa frv. og afgreiðsla þess hér á hinu háa Alþingi, vera öldungis hreint með ólíkindum. Auðvitað er það ekkert einkamál ráðherranna þegar þeir stíga í stól og lofa og svíkja svo næstum því áður en prentsvertan er orðin þurr á þessum plöggum. En auðvitað verður hver að hafa sína skoðun á því. Mér þykir miður að hvorki þessi hæstv. ráðherra né hans eftirmaður skuli vera við þessa umræðu.



Herra forseti. Ég kem ekki hingað í ræðustól til þess að svara fyrir hæstv. fyrrv. fjmrh., núv. iðnrh. Hann stendur fyrir sínum skoðunum sjálfur þegar þeir skiptast á skoðunum, hann og hv. 5. landsk. þm., þótt síðar verði, eins og hann orðar það. Ég hygg að minn flokkur hafi staðið að þessari skattlagningu þegar hún var sett á og ég er þeirrar sömu skoðunar enn að þessir aðilar verði að gangast undir það að greiða þennan skatt til samfélagsins og ég stend að sjálfsögðu við það að halda honum áfram og hef ekki fleira um það að segja. Síðasti hv. ræðumaður kom inn á frestun á lækkun tekjuskatts eins og boðað hafði verið. Ég tel að aðstæður geti breyst þannig að þó að menn hafi sett sér þetta takmark að lækka tekjuskatta eða afnema þá geti það verið fullkomlega réttlætanlegt að hverfa frá því við aðstæður eins og nú eru í ríkisfjármálum og ekki þurfi að vera um nein svik að ræða í því sambandi. Hér var einfaldlega um að ræða val á milli þess að leggja á neysluskatta eða tekjuskatt. Og ég lýsi því yfir sem minni skoðun að ég tek tekjuskattinn fram yfir vörugjöld á brauð og annað slíkt þannig að þessi málalok eru mér að skapi hvað sem um það má svo aftur segja. Ég tel að aðstæður séu þannig í þjóðfélaginu nú að við getum ekki horfið frá þessari skattheimtu. Það má svo hver nefna það þeim nöfnum sem hann lystir. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, af því að það var komið inn á þetta, þó að tekjuskatturinn sé ekki til umræðu undir þessum dagskrárlið.



Herra forseti. Mér finnst eðlilegt að gert sé að umræðuefni hver eru loforð stjórnmálamanna og síðan efndir. Og mér þykir eðlilegt að almenningi í landinu skuli ofbjóða þegar svo er farið að sem hér hefur verið greint frá. Ég er einn þeirra sem man eftir því hvers konar æsingur var í þm. Sjálfstfl. á sínum tíma þegar þessi skattur af skrifstofu- og verslunarhúsnæði var settur á. Það var eins og þeir ætluðu að rífa Alþingi í sig út af þessu óréttlæti og þeirri óskammfeilni að leggja þennan skatt á. Svo kom að því að þeir fóru í ríkisstjórn og síðan hefur ekkert í þeim heyrst. Ráðherrar eru að gefa út alls konar yfirlýsingar í blöðum sem er ekki neitt að marka. Það er lofað og það er svikið og það er lofað og svikið aftur eins og hv. þm. Eiður Guðnason sagði. En fleiri loforð voru gefin fyrir síðustu kosningar. T.d. það að fella niður tekjuskatt. Og menn slógu sig til riddara á þeim loforðum og fengu til sín drjúgan hluta atkvæða út á það. Síðan kemur í ljós að mennirnir sem hafa verið að lofa þessu hafa engin áhrif eða meina ekkert með því sem þeir eru að segja. Það versta er að þeir sem um þetta fjalla skilja ekki rökin fyrir því að fella niður tekjuskatt. Rökin fyrir því að fella niður tekjuskatt eru þau að hann sé afar ranglátur og þeir sem helst ættu að greiða hann sleppi undan því að greiða hann. Hann komi misjafnlega niður á menn vegna þess að fjöldinn allur getur dregið undan skatti. Og síðan er þetta líka launamannaskattur. Skattþrepin fara svo langt niður að engu tali tekur. Þeir sem reyna að bjarga sér með yfirvinnu og öðru slíku eru dæmdir til að fara í þetta fen. Þess vegna hefur verið talað um að finna nýtt skattform sem nái betur til þegnanna en þetta. Þess vegna höfum við Alþýðuflokksmenn mjög beitt okkur fyrir því að tekjuskattur yrði niður felldur. Þess vegna var það líka að kjósendur voru, t.d. í Reykjaneskjördæmi, afar viðkvæmir fyrir þessu og vildu gjarnan stuðla að því að þessi skattur yrði felldur niður. Síðan kemur það upp núna að við minnsta tækifæri er þetta loforð svikið og haft að engu. En skyldi það vera þannig að nú loksins sé Framsfl. farinn að ráða einhverju í ríkisstj.? Skyldi það vera að það sé Framsfl. sem ræður öllu varðandi þessi mál eða er þetta aumingjaskapur sjálfstæðismanna sem er því valdandi að svona er að málum staðið? Það er annað loforð sem mjög var haldið á lofti, loforð um að húsbyggjendur skyldu fá 85% lán af staðalíbúð,  Við sjáum öll fyrir okkur hverjar efndirnar eru í þessu. Við sjáum fyrir okkur hvers konar gífuryrði voru þarna á ferðinni, hvers konar svik eru á ferðinni, hvernig fólk var blekkt með skrumi og loforðum og síðan hafa menn lítið fyrir því að svíkja þau. En það eru einmitt svona vinnubrögð sem skapa ímynd almennings á stjórnmálamönnum. Og ég vænti þess og vona að þeir sem hafa staðið að þessu fái verðuga ráðningu á næstunni.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um málið sem beint er á dagskrá, þ.e. skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það er margrætt mál og raunar ekki neitt stórmál. Þetta er ekki mikil upphæð í öllum þeim talnalestri sem við heyrum hér og lesum svo að ég ætla ekki að eyða tíma í það frekar. En út af fyrir sig er ánægjulegt að upp skuli koma almennar umræður um tekjuskatta annars vegar og neysluskatta hins vegar og full ástæða til að ræða þau mál miðað við þær aðstæður sem við búum við í þessu þjóðfélagi. Ég hef ekki farið dult með það, hvorki hér úr þessum ræðustól né annars staðar, að ég hef talið mjög brýna nauðsyn bera til þess að stórlækka neysluskatta. Um það held ég að ég hafi skrifað í ein sjö ár og bent á að aldrei mundi verða hægt að ráða við verðbólguna öðruvísi en að ríkið kæmi til móts við þegnana einmitt með því að lækka vöruverð eða lækka álögur á brýnustu lífsnauðsynjar til þess að fólk gæti lifað við lægri laun en ella og þyrfti ekki að knýja fram meiri launahækkanir til þess að hafa beinlínis til hnífs og skeiðar. Ég er sannfærðari um þessa stefnu nú en nokkru sinni fyrr. Það er búið að sýna sig að engin ríkisstj. hefur getað ráðið við verðbólguna með því að síauka álögur á brýnustu neysluvörur hvers einasta heimilis og hvers einasta manns, álögur sem venjulega leggjast þyngst kannske á fjölmennustu fjölskyldurnar, barnmörgu fjölskyldurnar, því að þar eru einfaldlega munnarnir fleiri. Þetta er lagt sem sagt á allra brýnustu lífsnauðsynjar og jafnvel var hugmyndin að leggja neysluskatta á brauðið sjálft svo að eitt dæmi sé nefnt. Það kom auðvitað ekki til greina í mínum huga að þetta gæti gengið upp. Ef sú leið hefði verið farin af fyrri ríkisstjórnum og þessari að í kjölfar t.d. gengisbreytinga hefðu verið lækkaðar álögur á brýnustu lífsnauðsynjar held ég að tekist hefði að ráða við verðbólguna, að vísu með breytingum í peningamálum, sem ég hef líka margrætt og hv. þdm. þekkja mínar skoðanir á því. Það er sem sagt ekki hægt að hafa frjálsa vexti og loka peninga inni, það dæmi gengur alls ekki upp, getur ekki gert það. Það er bara ósköp einföld staðreynd sem hvert mannsbarn ætti að skilja, enda er íslenska krónan þegar orðin brotin í mél. Þeir peningar sem okkur er sagt að séu innlendir eru allir meira og minna erlent fé, t.d. öll afurðalán sjávarútvegsins. En út í þá sálma ætla ég ekki að fara. En ef við berum saman annars vegar tekjuskatt og hins vegar neysluskattana, sem áformað var að leggja á í fjárlagafrv. þegar það var fram lagt, er auðvitað tvennt sem styður það að fresta núna fremur að lækka tekjuskattinn en að lækka hann og leggja mjög miklar byrðar á fólkið með hækkuðu vöruverði. Í fyrsta lagi, og það er mikilvægast, hefur því miður í þessu þjóðfélagi verið að þróast meira misrétti en áður hefur þekkst í áratugi. Það hefur verið að þróast á undangengnum mörgum árum og er ekki sök þessarar ríkisstj. heldur fyrrv. ríkisstjórna. Það hefur verið búin til fátækt á Íslandi í mesta góðæri sögunnar. Þetta vita allir menn. Sem betur fer er fátæka fólkið kannske ekki mjög margt. Ég veit ekki hvaða hundraðshluta maður ætti að nefna. Kannske er það fimmti hver maður, fimmta hver fjölskylda, sem varla hefur fyrir allra brýnustu lífsnauðsynjum. Þetta var varla þekkt fyrir t.d. 1-2 áratugum. Svo eru aðrir auðvitað sem hafa stórhagnast á verðbólgunni og því sukki sem þróaðist þegar menn voru að telja sér trú um að allt léki í lyndi og væri í lagi og hægt var að dylja það að íslenskt peningakerfi var hrunið með því að taka þessi gífurlegu erlendu lán. Þetta var dulið árum saman. Ég og fleiri bentu á hvernig komið væri. Það hlustaði enginn maður á það. Á meðan var hægt bara endalaust að taka erlend lán og framfleyta fólkinu með þeim hætti. Þetta er auðvitað frumástæða þess að skárra er að hætta við að lækka tekjuskattana en að leggja á mikla neysluskatta. Og í viðbót auðvitað það að fátækasta fólkið, þetta sem ég er að tala um, greiðir einfaldlega enga tekjuskatta. Það hefði engra hagsmuna að gæta í því að tekjuskattar væru lækkaðir.  Svo er hin hliðin á málinu: að tekjuskattslækkun getur auðvitað gert það að verkum að meiri hluti í launþegasamtökum sætti sig við minni kauphækkanir eða kannske engar kauphækkanir. Ég segi meiri hluti vegna þess að það er auðvitað ívilnun fyrir þá sem hafa miðlungstekjur og liðlega það að fá lækkaða tekjuskatta þó það sé ekki fyrir hina lægst launuðu. Að því leyti til mundi lækkun tekjuskatts hjálpa til við að stöðva verðbólgu. Kauphækkanir yrðu eitthvað minni en ella, en þær yrðu vafalaust líka minni hjá þeim sem einskis njóta í því að tekjuskattar væru lækkaðir, þ.e. tekjulægsta fólkinu. Lækkun neysluskatta verkar líka á þennan veg, að fólk getur sætt sig við minni kauphækkanir en ella, einfaldlega vegna þess að vöruverð verður þá lægra en með þessum háu sköttum, og hún verkar þess vegna á þann veg að draga úr verðbólguþróun alveg á sama hátt og lækkun tekjuskattanna. Þar fyrir utan verkar hún beint á verðlagið. Og hvað heitir þetta á íslensku? Það heitir verðbólga, þ.e. vöruverðið í þjóðfélaginu bólgnar upp. En með því að lækka neysluskatta verkar það auðvitað á tvo vegu: Annars vegar geta menn sætt sig við lægri laun alveg eins og ef tekjuskattarnir eru lækkaðir; hins vegar verkar það beinlínis beint á verðbólguna, vöruverð hækkar minna en ella væri eða lækkar á ýmsum vörutegundum. Þess vegna er í mínum huga ekkert álitamál að miðað við þær aðstæður sem við höfum búið við á undanförnum árum áttum við auðvitað að lækka neysluskatta frekar en hækka þá og við urðum þá að búa við það að hafa þessa tekjuskatta að vísu allháa. Ég býst við að okkur svimi flest þegar við fáum okkar seðla yfir það sem við eigum að greiða í opinber gjöld. En á meðan verið er að rétta úr þessu, ástandi þar sem fólk hefur varla til hnífs og skeiðar, sem betur fer ekki stór hluti þjóðarinnar en allnokkur og allt of stór, verðum við fremur að sætta okkur við að greiða tekjuskattana - á meðan við finnum ekki einhverjar aðrar leiðir. Það er mikið talað um virðisaukaskattinn. Vel má vera að hann verði til bóta. Ég hef ekki haft fyrir því neina sérstaka sannfæringu og hefði t.d. ekki með glöðu geði breytt yfir í virðisaukaskatt ef hann hefði átt að vera jafn á allar vörutegundir og það héldu menn raunar, meira að segja fram eftir vetri í fyrra, að svo væri alls staðar. En það er nú ekki. T.d. í Svíþjóð og í Efnahagsbandalagslöndum sumum er skatturinn mishár og jafnvel enginn t.d. á brýnustu matvörum. Það er sem sagt hægt að hafa virðisaukaskattinn með þeim hætti, og auðvitað verður unnið áfram að þeirri könnun því að söluskatturinn er meingallaður. Þegar búið er að hækka hann úr 2%, sem hann upphaflega var, upp í 25% verður auðvitað mikið undanskot. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því. Freistingin er allt of stór til þess að menn reyni ekki að skjóta þar einhverju undan. En erindi mitt hingað var að segja að ég tel mjög heppilegt og hraustlega gert af hæstv. fjmrh. að gefa yfirlýsingu um að ekki verði lagðir á neysluskattar, að vöruverð verði ekki hækkað fyrir tilstuðlan ríkisvaldsins, og með það í höndum á að setjast niður til þess að reyna að ná heilbrigðum samningum. Þó það kosti frestun á tekjuskattslækkun furðar mig á því að menn skuli ekki frekar vilja fara þessa leið og þakka ráðherranum fyrir þá stefnubreytingu sem þarna hefur verið mörkuð, enda áttu neysluskattarnir að vera miklu, miklu hærri heldur en nam fyrirhugaðri lækkun tekjuskattsins í krónutölu.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út um víðan völl í þessum umræðum þó að vissulega hafi verið komið hér inn á býsna mörg atriði sem við þyrftum að skoða. Ég tek undir margt, eins og ég hef oft áður gert, sem kom fram merkilegt í ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Hann sagði það reyndar eins og hann hefur stundum sagt áður í þessum ræðustól að enginn hafi hlustað á þær aðvaranir sem hann hafi verið með varðandi hina óbeinu skatta, neysluskattana. Ég held að þrátt fyrir þann misskilning sem hefur orðið í bili vegna hræðslu hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. við komandi samninga sé það því miður enn svo, enda kom það óbeint fram í máli hv. þm. að inni í ríkisstj. hlustar enginn á hann heldur enn eða a.m.k. ekki mjög mikið, ekki svo sem skyldi hjá þeim manni sem greinilega hefur hugsað meira um þetta mál og ígrundað það betur en flestir aðrir sem þar sitja inni. Ég held hins vegar að rétt sé og full ástæða til þess að fagna því þegar sjálfstæðismenn greiða þessum voðalega skatti atkvæði sitt ár eftir ár. Ég gleðst yfir því. Ég held bara hreint út sagt að þeir hafi tekið sönsum frá því sem áður var. Þeir töldu að verið væri að leggja verslun og viðskipti í rúst, að manni skildist, þegar þessi skattur kom upphaflega til umræðu og ekkert er ofsagt sem áðan var greint frá umræðum þeirra um þessi mál. Það var hreint undarlegt hvað mikil tilfinningasemi var þar á ferð. Næg hefur tilfærslan verið til þessara greina í tíð þessarar hæstv. ríkisstj. þó að þeir taki nú agnarögn af því til baka með þessum skatti en þurrki hann ekki alveg út eins og maður hefði getað haldið að þeir gerðu þegar þeir kæmust að. Það er hárrétt hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að þau skipti, sem nú hafa verið boðuð frá því sem áður hafði verið sagt af hálfu hæstv. ríkisstj., eru áreiðanlega af hinu góða, ég tek alveg undir það. Þeir skattar, þeir óbeinu skattar, þeir neysluskattar, sem hér átti að taka samkvæmt því sem maður vissi um þá; voru með þeim ódæmum að það fer ekkert á milli mála að þeir hefðu lagst af fullum þunga og auknum þunga á þá sem erfiðast eiga í þjóðfélaginu, eins og hann réttilega benti á. Þannig er auðvitað hægt að snúa þessum hlutum að það er hægt að tala um góð skipti þegar menn ætla að leggja á nógu rangláta og vitlausa skatta og snúa svo aftur frá því. Það er enginn vandi að gera það. Kannske ætti ríkisstj., til að fá einhverja uppreisn æru í hugum almennings, að boða einhverjar slíkar vitleysur, eins og hún gerði í sambandi við vörugjaldshækkun og tollahækkun, og taka þær svo aftur bara til að sýna að öll skynsemi sé ekki frá þeim flúin. Þetta gæti verið ráð í því ráðleysi sem þar er annars á ferð yfirleitt. Ríkisstj. ætlaði nefnilega að velja t.d. þær vörutegundir í þessum efnum sem hvað viðkvæmastar eru til að hækka þær á almenningi. Síðan er horfið frá þessum áformum og um leið frestað lækkun tekjuskattsins sem að vísu hafði verið heitið með mjög heilögum og hátíðlegum loforðum að því er manni skildist samkvæmt ályktun hér á Alþingi sem sjálfstæðismenn stóðu alveg sérstaklega að. Ég man eftir því að hv. þm. Gunnar G. Schram tók það alveg sérstaklega fyrir og taldi hina brýnustu nauðsyn og taldi jafnvel að ríkisstj. stæði og félli með því hvort henni tækist að efna þetta loforð eða ekki. Þegar svona skipti verða má auðvitað vel segja að ríkisstj. sé á réttri leið að því leyti til að hún hefur horfið frá fyrri glópsku og ætlar að snúa yfir á það að svíkja tekjuskattslækkunarloforðið gegn því aftur að hætta við vörugjaldshækkunina sem fyrirhuguð var. Ég vil hins vegar segja það almennt varðandi tekjuskattinn að það er rétt að tekjuskatturinn er í dag, eins og hér var tekið fram, að mestu leyti launamannaskattur. Við höfum gefist upp að miklu leyti við að nota þetta tekjujöfnunartæki svo sem aðrar þjóðir hafa gert og hefur tekist að gera. Það er út af fyrir sig mikið umhugsunar- og alvöruefni að vegna þess að okkur hefur ekki tekist, sama hvaða flokkur hefur þar komið nærri, að lagfæra þennan skatt, framkvæmd hans. álagningu hans, með þeim hætti sem nauðsynlegt er þá opinberum við uppgjöf okkar með því í raun og veru að segja bara: Það er best að leggja hann alveg af. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að ég sé að í öðrum þjóðlöndum er hér um hið æskilegasta tekjujöfnunartæki að ræða sem þar er beitt í mjög ríkum mæli og á mjög virkan hátt til að taka tekjutoppa af mönnum og koma þeim yfir til samfélagsins, í þágu samfélagsins. Ég hef þess vegna aldrei verið alveg nógu sannfærður um að við ættum að stefna beint að því að afnema tekjuskattinn og sýna þannig uppgjöf okkar. Við ættum þvert á móti að reyna að sameinast um að gera hann að því tekjujöfnunartæki sem hann getur orðið og á að vera ef rétt er að staðið. Auðvitað horfa menn mikið á undanskot frá tekjuskatti. Hér var komið inn á það glögglega í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar að undanskot frá hinum óbeinu sköttum eru ekki minni, þau eru kannske enn þá verri að mörgu leyfi. En samt ætlum við greinilega að fara inn á braut þessara óbeinu skatta í enn ríkari mæli en áður. Ég vara alveg sérstaklega við því ef menn ætla að fara virðisaukaskattsleiðina svipað og hún var kynnt okkur í fyrra. Sú leið, eins og hún var kynnt okkur, hefði orðið hin versta leið fyrir allan almenning í landinu og komið þyngst niður á þeim sem síst skyldi. En ég lýsi því yfir að ég fagna því og tel það reyndar mikinn skynsemdarvott hjá þeim hv. þm. sjálfstæðismanna – hvað sem hæstv. iðnrh. segir í blaðaviðtali, þegar liggur vel á honum, við vini sína og kunningja í Verslunarráðinu - að sjálfstæðismenn almennt hafa séð að það var nauðsynlegt að innheimta þennan skatt, leggja hann á og ná þannig örlitlu af því sem fært hefur verið til þessara aðila á undanförnum árum.



Herra forseti. Aðeins örstutt innlegg í sambandi við tekjuskattinn sem hefur verið rætt töluvert um hér. Ég skil ekki talsmenn þeirra flokka sem kenna sig við jafnaðarstefnu og talsmenn verkalýðshreyfingarinnar sem prédika það hér úr ræðustól á hv. Alþingi að tekjuskattinn beri að afnema. Ég viðurkenni það að vísu fúslega að annmarkar tekjuskattsins eins og hann er innheimtur nú eru margir. Þeirri röksemd hefur verið beitt að tekjuskatturinn sé ranglátur launamannaskattur. En ég tel að við eigum ekki að gefast upp í þessum efnum. Ég tel að tekjuskatturinn geti, ef rétt er á haldið, verið tæki til launajöfnunar í þjóðfélaginu, eins og hv. síðasti ræðumaður kom hér inn á, eins og aðrar þjóðir hafa notað hann. Ég tel að það megi bæta úr annmörkum hans með betra eftirliti, með t.d. breyttum reglum um reiknaðar tekjur og viðmiðunartekjur sem hafa stungið mjög í augu. Ég held að menn þyrftu að taka höndum saman í þessu efni og þeir flokkar sem kenna sig við jafnaðarstefnu og þeir eru langt til vinstri í hinu pólitíska litrófi ættu að taka höndum saman um það. Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi að gera. Við eigum ekki að gefast upp við að innheimta tekjuskatt til launajöfnunar í þjóðfélaginu. Þess ber að geta að tekjuskatturinn er að vissu marki launajöfnunartæki eins og er. Þeir lægst launuðu í þjóðfélaginu bera ekki tekjuskatt nú. Hins vegar kaupa þeir brauð og landbúnaðarvörur. Af því að virðisaukaskattinn hefur borið á góma þá er það að vísu rétt að menn hafa áform um að taka hann upp og telja að hann bæti úr annmörkum söluskattsins að því leyti að þá verði afnumdar þær undanþágur sem gilda frá söluskattinum núna og gera hann flóknari í innheimtu. Ég tel að virðisaukaskatt sé ekki unnt að taka upp nema draga úr áhrifum hans á brýnustu neysluvörur almennings. Þetta er verkefni sem menn standa frammi fyrir. Menn þurfa að draga úr áhrifum virðisaukaskattsins á daglegar neysluvörur með öðrum hætti, það er skilyrði fyrir því að hann verði tekinn upp. Ég held að það hafi komið fram í fjölmörgum umsögnum um virðisaukaskattinn sem bárust hér inn til fjh.- og viðskn. á síðasta þingi. Ég endurtek að ég er þeirrar skoðunar og fjölmargir aðrir í mínum flokki, þótt þar séu vissulega skiptar skoðanir eins og annars staðar um þessi efni, að það beri að styrkja tekjuskattskerfið. Það ber að styrkja og efla starfsemi þeirra aðila sem sjá um að framfylgja þessu kerfi og bæta úr annmörkum tekjuskattsins en ekki að gefast upp í tekjuskattsinnheimtu og velta skattheimtunni yfir í óbeina skatta.



Herra forseti. Það voru vissulega ánægjuleg tíðindi sem okkur þm. bárust í útvarpsfregnum að horfið væri frá þeirri tekjuskattslækkun sem fyrirhuguð hafði verið og jafnframt horfið frá hækkun á vörutolli. Ég get tekið mjög undir það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Austurl. sögðu um þau mál og reyndar einnig það sem hv. 2. þm. Austurl. hafði fram að færa í því sambandi. Það er alveg augljóst mál að eins og nú er komið er hækkun neysluskatta kolröng stefna. Í bullandi verðbólgu hlýtur hækkun skatts á brýnustu nauðsynjar - og við skulum gera okkur grein fyrir því að langtum fleiri vörutegundir nú en bara fyrir 20-30 árum hljóta að teljast til brýnustu nauðsynja - einungis að rýra kjör alls fólks í landinu, ekki bara launafólks, heldur allra annarra, jafnframt því sem það - eins og hv. 4. þm. Norðurl. v. tók svo skýrt fram - mundi fyrst og síðast lenda af fullum þunga á þeim sem lökust kjörin hafa. Ég hef alltaf verið andvígur því að tekjuskattur væri með öllu lagður niður. Ég held að við eigum ekki að gefast upp gagnvart því að hafa tekjuskattinn sem tekjujöfnunartæki en það þarf að sjálfsögðu að koma því þannig fyrir að hann lendi ekki eingöngu á launafólki. Það er ekki nema viss hópur landsmanna sem ber tekjuskattinn og það er ekki réttlátt að fjölmargir aðilar, sem hafa miklar tekjur, greiði nær engan tekjuskatt. Þetta hefur verið að vissu leyti af ýmsum aðilum réttlætt með því að þeir, sem hærri tekjur hafa, greiði meiri neysluskatta, þeirra neysla sé meiri og fjölbreyttari og á þann hátt fái ríkissjóður hluta af þeirra tekjum aftur í formi neysluskatta. Þetta er ákaflega hættuleg kenning, bæði út frá því sjónarmiði að leitast skuli við að hafa sem mestan jöfnuð í þjóðfélaginu og ekki síður út frá því sjónarmiði, sem ég minntist á áðan, að þarfir, svokallaðar nauðsynjavörur, eru langtum fjölbreyttari og ná yfir miklu fleiri vöruflokka en var fyrir nokkrum áratugum. Það er einnig ákaflega varasamt, eins og málum er nú háttað, að taka upp virðisaukaskatt. Það eru vissulega mörg rök með því en ég tel þó fleiri rök mæla gegn því. T.d. er ekki útséð um hvernig unnt er að koma því fyrir að hann leggist með allmiklum þunga á ýmsar matvörur og ýmsar nauðsynlegar neysluvörur. Hins vegar ber að fagna því að reynt hefur verið að efla innheimtu söluskattsins og má vafalaust margt betur gera í þeim efnum. Hins vegar er það afar vafasöm stefna að í hvert skipti sem þarf að auka tekjur ríkisins eða fá inn fé til einhverra sérstakra hluta þá er bara hlaðið ofan á söluskattinn. Alþingi hefur verið ófeimið við að hækka söluskattinn um 1 og 2 prósentustig hvað eftir annað. Það er eins og það sé talið algerlega eðlilegt að af hverjum fjórum krónum, sem fara manna á milli, renni ein beint í ríkissjóð. Þetta er ákaflega vafasöm stefna, að hlaða alltaf á söluskattinn. Meira að segja nú, a.m.k. á þessu ári, hafa komið fram ítrekaðar hugmyndir um hækkun hans sem vonandi verða ekki að veruleika. Varðandi þá dýrtíð sem við búum við og þá verðbólgu held ég að það sé líka kominn tími til að athuga hvaða þátt vextir og fjármagnskostnaður á í því að kynda undir verðbólgu. Okkur hefur verið kennt og því haldið að okkur að vextir séu afleiðing verðbólgu. En hefur það nokkurn tíma verið skoðað í botn hvaða þátt vextirnir eiga í því að kynda undir verðbólgu, í því að auka verðbólguna? Hefur það yfirleitt verið athugað til hlítar hvað fjármagnskostnaðurinn er ríkur þáttur í því að hækka vöruverð og þjónustu í landinu? Ég vil nú ekki hafa þetta lengra. Það væri freistandi að koma umræðum um eignarskattinn inn í þetta en það verður að bíða betri tíma. Það tengist húsnæðismálunum og það er vissulega til athugunar hvort ekki sé unnt að hækka eignarskatt t.d. á þeim eignum sem skuldlausar eða skuldlitlar eru, hefur verið komið upp á þeim tíma þegar fjármagn var ódýrara og auðveldara að koma upp eignum en nú er. En ég læt það þó bíða. Hins vegar er ekki hægt að ganga fram hjá því að brbl. um hækkun á bensínverði og olíu jafnframt lækkun á bifreiðatollum eru að mínu mati ekki sú rétta aðferð sem hafa ber þegar verið er að hækka skatta. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að bensín sé nauðsynjavara en það er hins vegar ekki alveg augljóst mál að kaup á nýjum bifreiðum vegi þar á móti. Ég tel sem sagt að það séu miklu fleiri sem beri þungann af hækkun bensínverðs og olíuverðs en þeir sem kaupa sér nýja bíla. En ég vil lýsa stuðningi mínum við það frv. sem hér liggur fyrir jafnframt því sem ég vil undirstrika það álit mitt að hækkun neysluskatta komi ekki til greina eins og nú er og það beri að vinna gegn þeim eftir megni.



Herra forseti. Með orðum mínum hér áðan var ég að vekja athygli á því hvernig stjórnarsinnar og þá einkum sjálfstæðismenn höguðu sér gagnvart sínum kjósendum, þeir lofuðu og þeir svikju. Ég er fylgjandi því frv. sem hér liggur fyrir og hef verið það frá upphafi. En ég benti á það, eins og hv. þm. Eiður Guðnason, að það eru þrjú stór atriði sem Sjálfstfl. hefur lofað og svikið. Það sem verra er núna er að nú eru þessir menn, eins og kom fram hér áðan, farnir t.d. að tala gegn tekjuskattslækkun eða afnámi. Búin eru til leiktjöld og hafðar uppi blekkingar um það, fólk er hrætt á því að það skuli bara lagðir á aðrir skattar, miklu hærri skattar í stað þess að lækka tekjuskatt. Þetta er ekkert annað en hræðsluáróður sem búinn er til til að láta fólk sætta sig við að loforð séu svikin, því miður. Ég minni á það að á síðasta þingi Verkamannasambands Íslands, sem var haldið í síðasta mánuði, ályktaði þingið um það að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Ég er því innilega sammála. Það skyldi athugast að hvatinn að þeirri samþykkt er það hrikalega óréttlæti sem viðgengst í þessum skatti. Tekjuskattur á Íslandi er ekki lengur tekjujafnandi, það er öðru nær. Þeir sem hafa bestu aðstöðuna sleppa en hinir, sem vinna hjá öðrum, verða að greiða upp í topp. Þess vegna hefur þessi umræða komist á það stig sem hún hefur komist á. Við ráðum ekki við þetta kerfi og þess vegna eigum við að leggja tekjuskattinn niður eða breyta honum þannig að hann verði ekki lagður á almennar launatekjur. Þá er hægt að fækka þeim sem eiga að greiða tekjuskatt og auðveldara um eftirlit. Ég get líka fallist á að neysluskattar séu almennt of háir og skil á söluskatti séu afar léleg í mörgum tilvikum enda sýna niðurstöður rannsókna það. Auðvitað þarf að fara ofan í þau mál og innheimta þessa skatta eins og lög gera ráð fyrir. En ég bið menn að hafa það í huga að ef tekjuskattur verður afnuminn af almennum launatekjum erum við að skapa meira réttlæti í þjóðfélaginu og afnema það ranglæti sem sérstaklega birtist mönnum þegar átti að fara að greiða mönnum láglaunabætur úr ríkissjóði þar sem hvers konar braskarar í þjóðfélaginu, sem allir vissu að veltu sér upp úr peningum, fengu sérstakar láglaunabætur. Þessar bætur voru miðaðar við tekjur manna, gefnar upp á skattframtölum. Við sáum það þar hvernig það kom út. Margur hver, sem lenti í því að fá láglaunabætur, skammaðist sín svo illilega að þeir sóttu þær ekki eða skiluðu þeim til baka. En það sýndi vel hvernig reynslan hefur leikið þetta skattform. Ég vil lýsa því hér yfir að ríkisstj. mun ekki geta teymt launþegasamtökin til einhvers sérstaks samráðs með því að hræða þau á því að hinir og þessir skattar verði hækkaðir og eitthvað djöfullegt gert til að gera mönnum sem erfiðast fyrir og síðan horfið frá því til að gera menn blíðari. Það er ekki leiðin að launþegasamtökunum og við það verður ekki unað. Hv. síðasti ræðumaður minntist aðeins á vextina og fjármagnskostnað. Ég get fallist á margt sem þar kom fram. Mér er sagt að á síðasta fundi í SÍS hafi komið fram að í öllum deildum Sambandsins hafi fjármagnskostnaður verið meiri en launakostnaður. Það segir nokkuð um það hvernig málum okkar er komið í dag.