Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér var nýlega spurzt fyrir um, hvort það væri ekki ætlun hæstv. ríkisstj. að leggja fyrir Alþingi brbl. þau, sem sett voru um landbúnaðarverðlag á þessu hausti. Þrátt fyrir nokkra eftirgangsmuni fengust engin svör um þetta frá hæstv. landbrh. Á hinn bóginn hefur mér verið sagt, að hæstv. fjmrh. hafi lýst því yfir hér um nóttina í Ed., að brbl. mundu verða lögð fyrir, fyrir þingfrestunina. Hversu nákvæmlega hann greindi um fyrirhugaða meðferð málsins, er mér ekki alls kostar kunnugt. Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh.: Er það ákveðið nú, hefur stjórnin breytt um stefnu í þessu máli og hefur hún nú ákveðið að leggja málið fyrir Alþingi, áður en þingi verður frestað? Og vil ég þá enn einu sinni skora á hæstv. landbrh. að leggja málið fyrir strax, láta útbýta því strax í dag, svo að það geti komið þegar á dagskrá, því að væntanlega er hæstv, landbrh. ljóst, að það verður ekki aðeins að útbýta málinu, heldur verður líka að taka það á dagskrá, þannig að þingmenn geti tekið afstöðu til málsins, áður en þingfrestun á sér stað. Með því einu móti er hægt að uppfylla þingræðisvenju og stjórnarskrárskyldu, því að hitt væri að ganga á snið við ákvæði stjórnarskrárinnar, ef það væri meiningin að fleygja þessu frv. á borðin, um leið og þm. eru látnir fara heim. Ég vil ekki ætla hæstv. ríkisstj., að það sé meiningin, en vil þó vegna þess, sem um þetta mál hefur verið rætt hér í hv. Alþingi, og að gefnu tilefni spyrja hæstv. landbrh., hvort það sé nú ákveðið, að þetta mál verði lagt fyrir og þá nógu snemma til þess, að þm. geti tekið afstöðu til þess, áður en þingfrestunin verður ákveðin. En það er vitaskuld á valdi hæstv. ríkisstj., ef þingmeirihlutinn, sem ríkisstj. styðst við á annað borð, er þannig kominn, að hann ætli sér að samþ. þingfrestunina yfir höfuð, eins og hún er lögð fyrir. En spurningin er nú þessi: Hefur stjórnin ákveðið að leggja brbl. fyrir og þá hvenær? Og er það þá ekki tryggt, að þannig verði á málinu haldið, að Alþingi geti tekið afstöðu til þess fyrir frestunina?

Hæstv. landbrh. er ekki viðstaddur.

Hann hefur skyndilega horfið, hæstv. landbrh. Ég sá, að hann var í sætinu, þegar ég fór í ræðustólinn. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann biðji hæstv. landbrh. að mæta á fundinum, og mun ég þá fúslega endurtaka fsp., svo að hann geti heyrt hana. Ég beini þessu til hæstv. forseta. Ég beini hér fsp. til hæstv. landbrh., sem ég neyðist til að endurtaka, vegna þess að hæstv. landbrh. var ekki viðstaddur. Ég rifjaði upp að mönnum væri talsvert mikið í mun að vita, hvort það er ekki ætlun hæstv. ríkisstj. að leggja brbl. um afurðaverðið fyrir Alþingi. Ég minnti á, að hæstv. landbrh. hafði um þetta mjög óljós ummæli á dögunum, þegar þetta var rætt í sameinuðu Alþingi. En á hinn bóginn hef ég þær fregnir úr hv. Ed., að hæstv. fjmrh. hefði lýst því þar yfir, að brbl. yrðu lögð fyrir, áður en þingfrestun ætti sér stað, og mundi þetta vottur þess, að hæstv. ríkisstj. hefði breytt fyrri fyrirætlunum í þessu efni. Af þessu tilefni spurðist ég fyrir um það hjá hæstv, landbrh., hvort þetta væri rétt, að stjórnin hefði nú ákveðið þetta, skoraði á hann að láta þá frv. koma fram strax, láta útbýta því í dag, til þess að það gæti komið fljótlega á dagskrá og örugglega áður en þinginu væri frestað, þannig að Alþingi gæti tekið afstöðu til þess. Ég vil ekki trúa því fyrr en í síðustu lög, að hér séu nokkur brögð í tafli, þannig t.d., að það væri ætlunin að fleygja þessu frv. á borðið hjá mönnum, um leið og þeir væru látnir fara heim. En ef sá háttur væri á hafður, þá væri hér verið að brjóta alla þingvenju og sniðganga ákvæði sjálfrar stjórnarskrárinnar. Skora ég á hæstv. ráðh. að gefa um þetta skýrar yfirlýsingar og láta málið koma strax fyrir.



Herra forseti. Út af þeirri fsp., sem hér er nú fram borin í sambandi við brbl., get ég tekið það fram, að það hefur alltaf staðið til að leggja brbl. fyrir Alþingi. Það hefur alltaf verið sagt og aldrei annað komið til mála en fara að lögum í þessu efni, og hv. fyrirspyrjandi þarf engu að kvíða um, að hér verði ekki rétt að farið. Hann þarf engu að kvíða um, að hér verði á nokkrum níðzt. - Ég ætla, að þetta sé fullnægjandi svar við fsp. hv. þm.



Ég benti á það áðan í fsp. minni, að hæstv. fjmrh. hefði lýst því yfir í Ed., að brbl. yrðu lögð fyrir Alþingi, áður en þingfrestunin ætti sér stað, og ég spurði hæstv. landbrh. að því, hvort þetta væri rétt, hvort þetta yrði gert. Þessu vill hæstv. ráðh. ekki svara nema eintómum vífilengjum. Hann svaraði þessu raunar alls ekki. Hann sagði að vísu, að brbl. mundu verða lögð fyrir Alþingi. Mikið var, að þau skyldu einhvern tíma verða lögð fyrir Alþingi, og stappar þó nærri að álíta, að það hafi verið fyrirætlunin að leggja þau í raun og veru alls ekki fyrir Alþingi, því að þau eru tímabundin, lögin. En spurningu minni vildi hæstv. landbrh. alls ekki svara og hefur ekkert hér fram að færa annað en sömu vífilengjurnar og áður. En ég vil benda hæstv. landbrh. á, að hann þarf ekki því um að kenna, að hann hafi ekki verið aðvaraður í sambandi við þetta mál. Ef hann og ríkisstj. ætlar sér að traðka á þingræðinu og í raun og veru á ákvæðum stjórnarskrárinnar, þá skeður það ekki fyrir það, að þeir hafi ekki verið aðvaraðir um þetta mál. Og ef það er ætlun hæstv. ríkisstj. að halda þannig á málinu að sniðganga ákvæði stjórnarskrárinnar og virða þingviljann um þetta mál að vettugi, þá er það sannarlega hættulegt fordæmi, sem þar er verið að skapa. Ég vil biðja hv. alþm. að gera sér það ljóst, að meiri hluti þeirra manna, sem nú sitja á Alþingi, hefur lýst því yfir, að þeir væru á móti þessum brbl. En það er ekki annað sjáanlegt í dag en hæstv. ríkisstj. ætli að halda þannig á málinu, að hún ætli að senda þessa þm. heim, til þess að þeir geti ekki komið fram vilja sínum í málinu, og ætli síðan að fara með þetta efni eins og henni sýnist. Hvað mundu menn kalla svona aðfarir, ef þetta stendur til, sem bráðlega mun koma í ljós? Og ég aðvara hæstv. landbrh. alvarlega, áður en þeir leggja út í þessi vinnubrögð. Og ég trúi því ekki, fyrr en ég sé það, að þeir sömu þm., sem hafa lýst því yfir í kosningabaráttunni, að þeir væru á móti brbl., rétti upp hendurnar með því að fara heim, áður en þingið getur tekið afstöðu til þessa máls. Það er þá algerlega nýtt í þingsögunni, ef þannig menn hafa valizt á Alþingi, að þetta verði gert. Ég skora á þá, sem hér eiga hlut að máli, að láta ekki stjórnina leiða sig út í neinar ógöngur í þessu efni og athuga vel, hvað verið er að fara.



Herra forseti. Aðvaranir hv. þm. eru lofsverðar, ef þær eru vel og rétt meintar. Ég hygg, að hv. þm. viti vel, að það, sem hann var að fullyrða hér áðan, hefur ekki við nein rök að styðjast. Þegar hann er að tala um lagabrot og stjórnarskrárbrot, þá veit þessi þm. betur af langri þingreynslu. Það, sem ég sagði hér áðan, er, að það mun verða farið að lögum í þessu efni, stjórnarskráin verður ekki brotin, ekkert lagabrot mun eiga sér stað. Ég get upplýst hv. fyrirspyrjanda um, að það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði í Ed., að þetta frv. verður lagt fram fyrir þingfrestun. En það er eins og það þurfi að margendurtaka það sama, til þess að hv. framsóknarmenn taki það til greina, ef það snertir þessi margumtöluðu brbl. Það er eins og þessir hv. menn séu svo bráðlátir í að fá málið fram til þess að geta farið að deila og rífast um það. Ég get látið hv. Alþingi vita af því, að það eru samningaumleitanir hafnar á milli neytenda og framleiðenda varðandi þetta mál. Ég ætla, að það væri heppileg lausn, ef það tækist að fá sættir í málinu, sem báðir aðilar gætu unað við, og það væri eðlilegra en margra daga rifrildi um málið. Ég veit, að hv. fyrirspyrjandi efast ekki um það með sjálfum sér, að þannig verður haldið á þessu máli, að hlutur þeirra, sem hann þykist bera mest fyrir brjósti, þegar hann er úti í sveitum, verður ekki fyrir borð borinn, enda þótt Tíminn og hann og hans flokksmenn séu stöðugt að gefa í skyn, að hér verði einhver svik höfð í frammi. Ég tel ekki ástæðu til að segja meira um þetta mál að svo stöddu. Ég ætla, að það, sem ég nú hef sagt, sé fullnægjandi fyrir hv. fyrirspyrjanda og aðra þá, sem hafa óskað eftir svörum á sama hátt og hann.



Nú hefur það verið togað upp úr hæstv. ráðh., að það sé rétt, sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir í Ed., að brbl. verði lögð fyrir þingið. En ekki vill hæstv. ráðh, lofa því, að þannig verði á málinu haldið, að þingið geti tekið afstöðu til þess fyrir þingfrestunina. Um það vildi hæstv. ráðh. ekkert segja. Hann sagði bara, að ég skyldi ekki hafa neinar áhyggjur, og það, sem ég hefði sagt um það, að málsmeðferð gæti orðið í þessu efni óviðfelldin og dæmalaus, það væri alveg ástæðulaus ótti, að slíkt gæti komið til mála. En ég vil bara spyrja: Er það skoðun hæstv. ráðh. á þingræði, og er það skoðun hv. þm. yfirleitt á eðlilegri framkvæmd þingræðis, að það sé hægt að sætta sig við, ef sá háttur verður á hafður, að þetta mál verði lagt hérna á borðin hjá okkur, um leið og við förum heim, en það verði ekki tekið á dagskrá og ekki rætt og engin atkvgr. um það, síðan, þegar þingið er farið heim, gefi ríkisstj. út ný brbl. um þessi efni eftir sinu höfði? Er þetta það, sem hæstv. landbrh. telur að sé að fara eftir réttum þingræðisreglum og af svona lagaðri málsmeðferð skuli þm. engar áhyggjur hafa? Ég spyr. Eða vill hæstv. ráðh, lýsa því hér yfir, að það verði séð um, að málíð komi hér til meðferðar í þinginu? En ef það kemur hér til atkvgr., þá verður það fellt, svo framarlega sem þm. fara eftir því, sem þeir lofuðu fyrir kosningarnar. Vill hæstv. ráðh. lofa því, að málið komi hér til atkvgr., og vill hann lofa því, að það verði ekki gefin út brbl. um afurðamál landbúnaðarins í þinghléinu? Vill hann lofa þessu tvennu? Að ég beri traust til hæstv. ráðh. og þeirra, sem að þessu standa öllu saman með honum, að þeir muni ekki halla á bændur landsins, það, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta, er auðvitað sagt í gríni, þó að honum sé ekki tamt að gera að gamni sínu. Því fer svo alls fjarri, að ég hafi traust á honum í því efni, að það hefur ætíð farið svo, að þegar þessi öfl, sem að honum standa, hafa farið með þessi mál, þá hefur einmitt verið sérstaklega gengið út úr götu til þess að halla á bændastéttina, eins og byrjað er á með þessum brbl., sem hæstv. landbrh. ber auðvitað ábyrgð á alveg eins og Alþfl., þó að hann hafi verið að reyna að fela sig á bak við hann. Um Sjálfstfl. er það að segja í þessu sambandi, sem einu sinni hefur verið sagt um hann áður, þegar hann ætlaði að fela sig á bak við Alþfl., að hann er of stór til þess, hann stendur alls staðar út undan, og þess vegna sést hann, þó að hann ætli að standa á bak við.



Herra forseti. Ein af þeim röksemdum, sem hefur verið haldið uppi af hálfu stjórnarinnar og hennar fylgismanna fyrir þingfrestuninni, er sú, að þingfrestunin muni hafa verulegan sparnað í för með sér. Og ég má segja, að frá því hafi verið sagt í sumum stjórnarblöðunum, að sparnaðurinn á þingfrestuninni muni nema allt að 800–900 þús. kr. Nú er hv. þm. það kunnugt, að hvað laun þeirra sjálfra snertir, þá verður enginn verulegur sparnaður í sambandi við þingfrestunina vegna lagaákvæða, sem um það gilda, og þarf ég ekki frekar að minnast á það atriði. Ef þar af leiðandi ætti að vera um einhvern sparnað að ræða af þingfrestuninni, þá væri það í sambandi við það, að því starfsfólki, sem vinnur hér við þingið og ekki er fastráðið, væri sagt upp störfum einhvern tíma, meðan þinghlé stæði yfir. Nú held ég, að öllum þm. sé það hins vegar kunnugt, að þetta væri mjög miður ráðið. Margt af þessu fólki hefur áreiðanlega afsalað sér einhverjum öðrum störfum til þess að geta unnið hér og reiknað með því að hafa hér fast starf í nokkuð ákveðinn tíma, og þar af leiðandi væri óeðlilegt að láta það hætta störfum. Sumt af þessu fólki er líka búið að vera hér lengi og er orðið vant störfum hér, og gæti vel svo farið, að þingið missti af því, ef það væri látið hætta nú um eitthvert skeið. Þess vegna vildi ég, í tilefni af þessu sparnaðartali, sem hefur komið fram hjá stjórnarsinnum, spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh., hvort það hafi nokkurn tíma verið meiningin að ætla að fara inn á þá sparnaðarleið, sem ég minni hér á, að láta starfsfólk við þingið hætta störfum þann tíma, sem þingfrestunin stæði yfir. Það teldi ég mjög miður ráðið af þeim rökum, sem ég hef þegar leitt fram, og þess vegna teldi ég æskilegt, ef hæstv. fjmrh. vildi upplýsa, hvort ríkisstj. hefði nokkrar fyrirætlanir í þessum efnum. Ég býst nú við, að hæstv. fjmrh. telji sig þurfa að fylgjast nokkuð með því, hvernig útgjöldum ríkisins er háttað, og að það mundi ekki vera farið inn á sérstakan sparnað gagnstætt venjum í þessum efnum, nema því aðeins að það hefði verið haft samráð við hann. Ef það er hins vegar þannig, að hæstv. fjmrh. víkur því frá sér að svara þessari fsp. og telur, að það heyri undir þingið eða forseta þingsins að svara því, þá skal ég til samkomulags við hann breyta um þann aðila, sem ég beini fsp. til, og beini þess vegna þeirri fsp. til hæstv. forseta Sþ., hvort það hafi nokkrar ráðagerðir verið uppi um þau efni, sem ég minntist hér á, að láta það fólk hætta störfum við þingið, sem er hér ráðið um þingtímann, vegna þingfrestunarinnar.

Forseti (FS): Út af fsp. hv. þm. get ég upplýst það, að forsetar Alþingis hafa enga afstöðu tekið til þessa máls enn þá, enda hefur þingfrestun ekki enn verið ákveðin af hálfu Alþingis.

Forseti (FS): Frá forseta Nd. hefur svo hljóðandi bréf borizt: „Reykjavík, 1. des. 1959. - Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Hannibal Valdimarssyni, 4. landsk. þm.: „Með því að ég er á förum til útlanda í nauðsynjaerindum og verð fjarverandi um hálfs mánaðar skeið, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður taki sæti mitt á Alþingi, meðan ég verð fjarverandi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu Alþingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Benedikt Gröndal, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Varaþm. hv. 4. landsk. þm., Páll Kristjánsson, mun vera kominn til þings, og hefur kjörbréf hans borizt. Verður nú 10 mínútna fundarhlé, meðan kjörbréfanefnd rannsakar kjörbréfið. – Fundarhlé.