Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 163, hefur menntmn. athugað umgetið frv. á fundum sínum, fengið háskólarektor til viðræðna um málið og einnig sent frv. til umsagnar hagsýslustjóra. Eins og fram kemur í nál. var Steingrímur Hermannsson fjarverandi þegar nefndin gekk frá frv., en einstakir nm. áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. er fram kunna að koma. Frv. felur í sér í fyrsta lagi tvíþætta breyt., annars vegar varðandi stjórnsýslu Háskólans, þ.e. að stofna embætti kennslustjóra er verði jafnsettur háskólaritara, og í öðru lagi samkv. 6. gr., að veita heimild til að stofna námsbrautir fyrir sérmenntun, sem ekki verður með eðlilegum hætti komið fyrir innan háskóladeildanna, eins og segir í aths. við frv. Nm. töldu rétt, að þetta yrði samþ., í þeirri trú að starfsemi Háskólans mætti með þessu enn frekar en orðið er tengjast atvinnuvegum landsins. Ég hef ekki fleira að segja um þetta, herra forseti, en legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr., og ef mögulegt væri, þá eru þdm. nærri einhuga um að ljúka 3. umr. einnig hér í dag.



Út af því, sem hv. frsm. menntmn. sagði, vil ég spyrja hann, hvort það væri ekki í lagi að afgr. málið við 3. umr. á morgun. Ég sé ekki ástæðu til að leita afbrigða nema brýn nauðsyn sé.



Herra forseti. Ég verð að byrja á því að óska eftir að hæstv. menntmrh. verði viðstaddur, því að tvívegis hef ég gert tilraun til að fá hann til að svara ákveðinni spurningu og einnig bættist mér liðsmaður, en enn hefur ekkert svar borist og mun ég því sjá ástæðu til að doka nú við í ræðustól þar til hæstv. ráðh. heiðrar mig eða deildina með nærveru sinni. - Herra forseti. Ég sé að hæstv. menntmrh. er kominn í hv. d. og mun ég nú freista þess í þriðja sinn að fá svar við þeirri spurningu minni, hvort við hefðum mátt vænta þess að sjá þetta frv., ef tekist hefði eins og reynt var um nokkurt skeið, að mynda vinstri stjórn. Rökin fyrir þessu frv. hafa verið fá, en aðallega það, að nauðsyn hæri til að breyta því aftur í gamalt horf, sem staðið hefði rúmlega 20 ár, að kjósa jafnan nýtt útvarpsráð eftir hverjar alþingiskosningar og spegla með því pólitíska hreyfingu í landinu og á Alþ. Ég tel að hér sé ekki rétt sagt frá. Ég tel að ef annar meiri hl. hefði myndast, eins og útvarpsráð er nú skipað, þá hefði ekki verið hlaupið upp til handa og fóta, jafnvel þótt einhver óánægja hafi verið með þetta útvarpsráð. Er það ekki nýtt, eins og fram hefur komið, að mönnum hefur þótt sitthvað um störf útvarpsráðs á liðnum áratugum, eins og kannske eðlilegt er, þar sem útvarpið er stór stofnun og hefur verið í örum vexti, átt við þröngan kost að búa æ ofan í æ, á ekkert fast húsnæði enn þá, ef undan er skilið húsnæði sjónvarpsins, og margt fleira mætti upp telja. Ég tel því, að forsendan fyrir frv. sé röng, hreinlega röng. Ég harma að sú þróun, sem varð með lögunum 1971, skuli ekki fá að halda áfram og að þessi stofnun verði sterkari og sjálfstæðari í þjóðfélaginu og sinni sínu hlutverki þar með betur. Sú þróun hefur átt sér stað innan þessarar stofnunar, að hin margvíslegustu mál eru tekin þar til frjálsrar skoðanamyndunar og andstæðingar koma fram og deila hart hver á annan og á stjórnvöld. Ég sé ekki annað en að það sé nauðsyn að þessi stofnun sé óháð og sjálfstæð og hafi þá sérstaka stjórn eða útvarpsráði sé fengið aukið vald til þess að þessi þróun megi halda áfram. Ég held að allur almenningur í landinu hafi verið ánægður með þá þróun. að menn hafi skipst á skoðunum mjög eindregið með eða á móti málum eins og gengur og það sé liðinn tími að menn þori ekki að láta hug sinn í ljós við hljóðnemann. Hins vegar stendur það skýrt og á að vera áfram, að stofnunin gæti hlutleysis. En ég tel það vera heilbrigða skoðanamyndun, ef andstæðingar eru leiddir fram, og þeir eru ábyrgir fyrir sinni skoðun, þótt þeir séu innan veggja þessarar stofnunar. Ég tel það alveg eðlilegt og heilbrigt í nútíma þjóðfélagi, þar sem frjáls skoðanamyndun fær að njóta sín. Ef það er hins vegar ætlun einhverra manna að hefta það að frjáls skoðanamyndun fái að njóta sín í landinu, getur vel verið nauðsynlegt að þrengja að aftur frá því sem viðreisnarstjórnin gerði á sínum tíma, en þá mótast það mjög af viðhorfi eins stjórnmálaflokks í landinu, á það vil ég leggja sérstaka áherslu. Þá eru það áhrif frá aðeins einum stjórnmálaflokki í landinu. Það ætti öllum að vera ljóst eftir þetta. Það er ekkert nýtt að stofnun, sem er svo stór eins og Ríkisútvarpið, eigi við ýmsa örðugleika að stríða og menn, sem starfa þar, séu óánægðir. Því miður hefur Alþ. ekki séð sóma sinn í því að tryggja útvarpinu sómasamleg húsakynni, sómasamlega starfsaðstöðu, og virðist langt í land enn með það. Hefði þó verið miklu geðfelldara að sjá slíkt frv. til sóknar, og ég hefði talið hæstv. menntmrh. manna líklegastan til að móta slíkt frv. og bæta um leið með því hlustunarskilyrði og móttökuskilyrði fyrir almenning úti um allt land. Það hefði verið verulega ánægjulegt skref og skref sem ekki hefðu staðið illdeilur um hér á hv. Alþ. Með hvaða hætti útvarpsráð skuli vera kjörið hefur verið deiluatriði um marga áratugi, og einhvern hátt verðum við þar á að hafa. Núv. útvarpsráð er kjörið 1971, eins og allir vita, og er því langt liðið á þess skeið, rétt um 3 ára tímabil líðið og þess vegna eitt ár eftir. Eins og fram kom hér í ræðu hv. 3. þm. Vestf. taldi hann ástæðulaust að breyta l. vegna þess að það tímabil sem núv. lög hafa gilt er það stutt, að ekki er komin nein sérstök reynsla á þau. Það eru önnur sjónarmið sem liggja því til grundvallar að það er gert. Ég vildi með þessum orðum enn einu sinni freista að fá að vita um það, eins og ég orðaði það, ef vinstristjórnarmyndun hefði átt sér stað, hvort þá hefði verið þess að vænta að við hefðum séð þess konar frv. sem nú liggur hér fyrir til umr. Ég dreg það mjög í efa. Þar með er forsendan fallin fyrir því að tala um að það eigi að spegla Alþ. með kosningu nýs útvarpsráðs eftir hverjar alþingiskosningar. Það fer auðvitað eftir því hvaða meirihluti myndast á Alþ. Ef við tökum það skref að fara að kjósa nýtt útvarpsráð eftir hverja stjórnarmyndun, erum við komnir út í pólitíska spillingu. Ég trúi því ekki að það sé áhugamál neins flokks á Íslandi. Ég trúi því alls ekki. Engin ríkisstjórn er varanleg, þó að hún hafi mikinn meiri hluta í upphafi, það vita allir menn, og ef þetta skref er tekið, að breyta nú þessum lögum, þá er vel hægt að breyta öðrum lögum í eigin þágu fyrir ákveðinn meiri hluta í það og það skiptið. Hugleiðið þá þróun sem það hefði í för með sér. Ég er uggandi um slíka þróun. Ég vænti því þess að þetta frv. nái ekki fram að ganga á yfirstandandi þingi og það dagi uppi nú fyrir jólin, því að það stuðlar að þróun sem flestir viðsýnir menn eru á móti hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Þegar við hófum þessa 3. umr. fór hún fram eins og aðrar umr. hér með nokkrum friði og spekt, og sérstaklega var eins og vænta mátti hæstv. menntmrh. hógvær og vildi sem minnst um þetta mál ræða. Ég gladdist því mjög þegar ég varð þess var hér í ræðustólnum, að hv. 12. þm. Reykv. barði í borðið á því sama augnabliki og ég nefndi tiltekið sjónvarp, nánar tiltekið Kanasjónvarpið, og hlakkaði svo sannarlega til að heyra hina einu sönnu rödd frelsishyggjunnar hér í hv. d. En þessi hv. þm. hefur sjálfsagt fallið frá orðinu og ætlar ekki að lofa okkur að heyra sinn fagnaðaróð. Það er kannske ekki nema von, vegna þess að hann minntist þess með söknuði að hann er búinn að missa sitt rórill og útreiðin í hans eigin flokki hefur auðvitað fengið mest á hann. Svona geta nefnilega vegvísar frelsis fengið á sig laumukomma úr öllum áttum, höft og bönn, eins og þessi hv. þm. mátti reyna í Sþ. ekki alls fyrir löngu. Ég var að nefna sárabætur í þessu sambandi varðandi Kanasjónvarpið. Ég er nefnilega alveg sannfærður um að það gleður hjörtu margra þeirra, sem nú sakna og syrgja, þegar núv. útvarpsráðsmeirihluti verður ekki lengur til staðar, þegar þeir t.d. þurfa ekki lengur að horfa á þær óskaplegu áróðursmyndir, sem þeir kalla, sem sýna t.d. hvernig þeirra heittelskuðu vinir í Bandaríkjunum haga sér á vissum landssvæðum í heiminum. Ég er viss um að hv. þm. hefur ætlað að reyna hér eitthvað úr að bæta. Við vitum að Ríkisútvarpið okkar, bæði hljóðvarp og sjónvarp, er sameign íslensku þjóðarinnar og veltur á miklu hvernig stjórn þess er. Það veltur líka á miklu hvert efnisval þess er, hvernig það rækir skyldur sínar við hlustendur sem horfendur. Það fer ekkert á milli mála að þetta eru voldugir fjölmiðlar og áhrifamáttur þeirra er ótrúlegur. Við leggjum áherslu á að þessir fjölmiðlar séu menntandi og skemmtandi í senn. Þeir þurfa kannske umfram allt að vera vakandi í sinni fréttamiðlun og skýra þar frá af sem mestri óhlutdrægni. Það þekkja víst allir, hvernig t.d. fréttir geta verið með mjög svo mismunandi blæ, jafnvel þannig að frétt getur breytt um eðli og inntak eftir því hvernig hún er sögð, eftir því hvernig hún er skýrð. Margt hefur einmitt verið um þessa þjónustu útvarpsins sagt og vægast sagt misjafnt. Ég held að það hafi ekki svo mjög komið til tals varðandi þann meiri hluta útvarpsráðs, sem nú er verið að illskast út í og hefur reyndar verið gert ótæpt s.l. 3 ár. Ég held nefnilega ekki, að það verði með sanni sagt að hægri öflin í landinu hafi orðið nokkuð út undan varðandi fréttaþjónustu þessara fjölmiðla yfirleitt, síður en svo. Ég man meira að segja mjög vel eftir því, að lengi voru fréttir svo einlitar um eitt viðkvæmt mál, sem ég minntist á áðan, Víetnam-stríðið, af vissu tilliti til voldugra vina okkar, að þeir, sem hlustuðu aðeins á útvarpið og horfðu á sjónvarpið sitt og lásu svo blessað Morgunblaðið sitt á morgnana, fengu ekki nema eina mynd þar af og hana mjög svo skrumskælda, alla á þann veg, sem þessum voldugu vinum okkar var í hag. Ég tel að einmitt á þessu hafi orðið breyting undir stjórn núv. útvarpsráðs. M.a. þetta mál hefur verið lagt þar fyrir á nýjan hátt og hlutlausan. Það hefur verið gert á fleiri sviðum. Ég minni aðeins á þetta hér vegna þess, að nú stöndum við andspænis því að hér eigi e.t.v. um að skipta, taka upp nýja stefnu með tilliti til þeirrar kollsteypu sem nú hefur orðið í íslenskum utanríkismálum, að nú verði á nýjan leik farið að á sama veg og áður var. Íslensku ríkisfjölmiðlarnir voru því miður mettaðir af bandarískum áróðri, og þeir gætu svo vissulega orðið það enn ef þau öfl yrðu þar ríkjandi sem ég óttast að verði. Það hefur verið nokkuð um það kvartað hér og kannske ekki að ástæðulausu að menn hafi ekki verið nógu málefnalegir í umr. sínum, og e.t.v. flokkast þessi orð mín einnig þar undir. Ég hef bent á það áður, af hvaða ástæðu það er, og sá ágæti maður, mælskumaður og orðglaði á margan veg, hæstv. menntmrh., hefur sannað þetta hér í ræðustól hvað eftir annað að málefnið, sem hér er um að ræða, er sáraómerkilegt í sjálfu sér, ef hinn rétti tilgangur er ekki skoðaður. En einmitt að það skuli hafa verið vakin athygli á hinum rétta tilgangi þessa frv., það hefur farið mjög í taugarnar á mörgum, jafnvel í taugarnar á þeim annars rólynda manni hæstv. menntmrh.  En til þess nú að vera örlítið málefnalegur og hverfa nú burt frá þessu pexi okkar, sem hér höfum verið að tala, þá held ég að færi vel á því að við færum örlítið aftur í tímann og athuguðum nánar, hvað um þetta mál var sagt á þinginu 1970–71, þegar einmitt þessi breyt. á útvarpsl., sem nú er verið aftur að gera bráðabirgðabreytingu á, skulum við segja, - því að það þarf sjálfsagt að gera þær margar, ef svona á að halda áfram, - þegar þessi útvarpslög voru þá til umr. Ég er svo heppinn að hafa mér hér til vitnisburðar tvo valinkunna menn. Og það er m.a. skýringin á því að ég þarf ekki á hæstv. núv. menntmrh. að halda hér í d., að ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að vitna í hæstv. fyrrv. menntmrh., ekki þann síðasta, heldur þann sem þar áður gegndi embætti og gegndi því ærið lengi, hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason. Þegar hann mælti fyrir frv. sem nú á að breyta, sagði hann svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta frv. gerir ráð fyrir því að Ríkisútvarpið verði sjálfstæðari stofnun í framtíðinni en það hefur verið hingað til. Það er eindregin skoðun n.“ - þ.e.a.s. nefndarinnar sem samdi frv., og ég skal geta þess hér, að þar áttu sæti útvarpsstjóri, Andrés Björnsson, formaður útvarpsráðs, Benedikt Gröndal og dr. Þórður Eyjólfsson, ekki var nú liðið amalegt. En Gylfi Þ. Gíslason heldur áfram: „Það er eindregin skoðun n., að svo skyldi vera, og ég er því fyrir mitt leyti og ríkisstj. sammála að að því skuli stefnt.“ - Það vita auðvitað allir hvaða ríkisstj. var þarna um að ræða, ríkisstj. þeirra sjálfstæðismanna og alþýðuflokksmanna. Og Gylfi heldur áfram: „Ríkisútvarpið gegnir mjög mikilvægu hlutverki í íslensku menningarlífi og íslensku þjóðlífi, og það er heppilegt og eðlilegt að slíkar stofnanir séu sem óháðastar, að sem allra minnst hætta sé á afskiptum stjórnmálayfirvalda af stofnunum sem þessari. Íslenska ríkið hefur skv. öðrum lögum einkarétt á starfrækslu útvarps, og með þessu frv. er gert ráð fyrir því að þessi einkaréttur sé afhentur Ríkisútvarpinu.“ Þarna segir sem sagt dr. Gylfi Þ. Gíslason mjög ákveðið, að sem allra minnst hætta sé á afskiptum stjórnmálayfirvalda af stofnunum sem þessari, en nú er verið að messa yfir okkur æ ofan í æ, að útvarpsráð þurfi alveg skilyrðislaust að vera hin eina rétta spegilmynd pólitíkurinnar í landinu. Fyrrv. menntmrh. og núv. eru greinilega ekki sammála um þetta atriði. „Þá er það nýmæli í frv.,“ heldur dr. Gylfi áfram, „eina nýmælið, sem ég tel orka nokkuð tvímælis og vil beina sérstaklega til hv. n. að athuga rækilega,“ - sem og var gert, - „en það er ákvæði frv. um breyt. á reglum um kosningu í útvarpsráð. Hingað til hefur sérhvert nýkjörið Alþ. kosið útvarpsráð og menntmrh. skipað formann þess, og hefur þetta verið gert til að jafnan sé tryggt gott samstarf á milli stjórnvalda, sem fara með umboð á Alþ., annars vegar og svo yfirstjórnar útvarpsins hins vegar, - gott samstarf, vegna þess hve mikið er undir því komið að gott samstarf sé milli þessara aðila. Þetta hefur verið svo um langt skeið. Hér hefur hins vegar verið gert ráð fyrir því skv. till. n., sem frv. samdi, að útvarpsráð verði kosið til 4 ára, þannig að svo getur vel farið að þeir menn, sem kosnir eru í útvarpsráð af meiri hluta, séu ekki úr sömu flokkum og fara með meirihlutavald á Alþ., og þá sömuleiðis að formaður útvarpsráðs sé ekki skipaður af þeim menntmrh. sem sitja kann. Sú skipun, sem frv. gerir ráð fyrir, hefur ýmsa kosti. Hún gerir útvarpið óháðara stjórnvöldum en verið hefur. En því er ekki að leyna, að þeirri skipun fylgi líka nokkur ókostur. Það kann að vera að það torveldi samstarf útvarpsráðs og ríkisstj. eða menntmrn. og þá sérstaklega samstarf formanns útvarpsráðs og menntmrh., ef þeir eru úr sitt hvorum flokknum, þ.e.a.s. ef formaðurinn er skv. gamalli skipun úr flokki, sem er í stjórnarandstöðu.“ Það væri nú nógu gaman að vita hvort hæstv. menntmrh. núv. hefði verið svona gífurlega hræddur við að samstarfið milli hans og núv. formanns útvarpsráðs yrði með þeim ósköpum, að þess vegna yrði að flytja þetta frv. í snarkasti. Þeim hefur kannske þegar lent saman eins og fleirum þar á bæ. Það kann vel að vera. Með leyfi hæstv. forseta segir hins vegar Gylfi Þ. Gíslason orðrétt: „Ég vil ekki gera mikið úr þessu, ekki mikið úr hættunni á því að slíkt kunni að leiða til nokkurra vandræða.“ En nú eru sem sagt vandræði. Það fer ekkert á milli mála. En Gylfi segir áfram: „Ég vil vekja athygli á því, að þetta er mikilsverð breyt. frá því sem verið hefur og gæti undir vissum kringumstæðum verið báðum aðilum til nokkurs tjóns, menntmrn. annars vegar og Ríkisútvarpinu hins vegar. Ég fyrir mitt leyti get vel fellt mig við þá skipan sem hér er lagt til, hið sama gildir um ríkisstj. Annars væri frv. ekki flutt í því formi sem það er flutt.“ Þetta segir Gylfi Þ. Gíslason. Hann hefur sem sagt verið býsna forspár í þessum efnum. Hann hefur greinilega séð það fyrir, að þegar hæstv. menntmrh. Vilhjálmur Hjálmarsson yrði kominn í það embætti og hann sæti uppi með Njörð P. Njarðvík sem formann útvarpsráðs, þá gæti þetta verið báðum aðilum til nokkurs tjóns, eftir þessu orðalagi að dæma, menntmrn. annars vegar og Ríkisútvarpinu hins vegar, því að þarna hlýtur ástæðunnar að vera að leita. Ég hef orðið sannfærðari um það eftir því sem ég hef lesið þessi spaklegu orð dr. Gylfa oftar. Ég mun leyfa mér að vitna í annan hv. þm., hv. þm. Benedikt Gröndal, sem var einmitt einn af þeim mönnum sem sömdu frv. að núgildandi lögum. Það er aðallega gert til þess að segja þeim hv. menntmn.- mönnum frá því, hvernig eigi að fjalla um svona mál, sem eins og dr. Gylfi hafði bent á er bæði vandasamt og mikilvægt. Með leyfi hæstv. forseta, þá segir Benedikt Gröndal í þingræðu á þessa leið, þegar hann er að mæla fyrir nál. um frv., og það var ekki nokkrum dögum eftir að frv. kom fram, og það frv. hafði áður verið lagt fram á Alþ.fyrir þetta þing, sem hér er um að ræða, - Benedikt Gröndal segir svo: „Nú hefur verið samið frv. til nýrra útvarpslaga, og er það að langmestu leyti nýsmíði. Frv. var lagt fram á síðasta þingi og hefur því gefist gott tóm til að íhuga það og skoða. Sérstaklega er vert að geta þess, að útvarpsráð og útvarpsstjóri hafa rætt frv. ítarlega og komið á framfæri hugmyndum sínum.“ Það þarf auðvitað ekki að taka það fram, að vitanlega hefur hv. menntmn. þessarar d. án efa fetað dyggilega í fótspor þessarar fyrri n. og leyft bæði útvarpsráði og útvarpsstjóra að ræða þetta frv. ítarlega, svo sem hv. þm. Benedikt Gröndal telur algjörlega sjálfsagt. Benedikt Gröndal heldur svo áfram, með leyfi forseta: „Þessir aðilar hafa látið í ljós þá almennu skoðun, að frv. í heild sé mikil bót frá gildandi l. og feli í sér margar merkar nýjungar, sé því mikils virði, að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Hins vegar hafa komið fram við umr. um málið nokkrar brtt., sem áðurnefndir aðilar eru ekki að öllu leyti sammála um. Menntmn. þessarar hv. d. hefur fjallað ítarlega um frv. til útvarpslaga, fengið álitsgerðir og tillögur útvarpsráðs og útvarpsstjóra, svo og erindi frá ýmsum öðrum aðilum og loks leitað sér upplýsinga hjá stofnunum og einstaklingum. N. skilar samhljóða áliti um frv. í heild, en einstakir nm. hafa þó fyrirvara um nokkur atriði, eins og vafalaust mun koma fram í þessum umr.“ Svo mörg voru þau orð Benedikts Gröndals þegar hann mælti fyrir þessu frv. Ég geri þetta ekki til þess að halda uppi neinni sérstakri maraþonræðu, því að þegar ég fór að lesa þessar umr. hefði ég getað tínt hér til óteljandi önnur gullkorn og kannske mikilvægari og betri en hér voru talin. Ég er aðeins að minna á þetta hér vegna þeirra vinnubragða sem hér hafa verið við höfð, vegna þess eðlis sem ég tel vera innsta eðli þessa máls. Ég endurtek það enn og aftur, að ég er sannfærður um að undirstaðan að þessu frv. er komin frá því hrjáða íhaldi, sem hefur nú misst sitt rórill, sitt Kanasjónvarp, og þarf nú einhvern veginn að ná sér niðri, einhvern veginn að taka upp gleði sína á ný. Og það verður auðvitað best gert með því að gera okkar ríkisfjölmiðla, ef nokkur leið væri, að sem mestri eftirlíkingu þess ágæta sjónvarps sem þeir horfa nú eftir með tár í augum.



Herra forseti. Enn vil ég óska þess að innt verði eftir því við hæstv. menntmrh., hvort hann vilji ekki prýða samkvæmi okkar hér í þessari hv. d., þótt ekki væri nema nokkra klukkutíma, á meðan við ræðum þetta merka frv. hans um breyt. á l. um Ríkisútvarpið. Ég mun hinkra við eftir honum. Hæstv. menntmrh. hefur gengið öðru sinni í salinn. Í upphafi á ég það erindi við hann fyrst að leiðrétta misskilning. Ég minntist í síðustu ræðu minni um þetta lagafrv. á afskipti pólitískra braskara af málefnum Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntmrh. tók þetta til sín, honum sárnuðu ummælin, og nú vil ég taka það fram, svo að það fari ekki á milli mála, að ég ætlaði honum ekki þennan titli, víðs fjarri því. Í hugskoti mínu getur Vilhjálmur Hjálmarsson ekki rúmast í hópi pólitískra braskara. við erum dálítið veikir fyrir honum, austfirðingarnir, sem eðlilegt er um jafnviðfeldinn, gáfaðan og skemmtilegan mann. Það er sama hvar í flokki við stöndum. Við tökum það heldur óstinnt upp ef illa er að honum vikið, en gleðjumst heldur yfir því þegar við heyrum hann látinn njóta sannmælis. Ég vík seinna að pólitíska braskinu í þessu sambandi. En það er sem sagt við þann mann, vammlausa sómamann, hæstv. menntmrh. Vilhjálm Hjálmarsson, sem ég vil nú ræða frv. það, sem hann aldrei skyldi hafa lagt fram um breyt. á l. um kosningu útvarpsráðs. Ég neita að trúa því að hæstv. menntmrh. sé rökheldur í þessu máli. Ég veita að trúa því að hann fáist ekki til að falla frá þessu frv., ef hann verður sannfærður um að það sé vont og ekkert gott muni af því leiða annað en e.t.v. að losna við Ólaf Ragnar Grímsson prófessor úr útvarpsráði. Ég held að enginn sæmilega skyni borinn maður trúi því, að tilgangurinn með þessu lagafrv. sé sá að bæta lögin, heldur trúa menn því að tilgangurinn sé að losna fyrst og fremst við einn nafngreindan mann, en aðra þrjá í leiðinni úr útvarpsráði, þó svo að til þess þurfi að spilla lögum til að losna við þessa menn, og síðast en ekki síst þetta, að Framsfl. gangi í þessu í fylkingarbrjósti þeirra alþm. Sjálfstfl., sem mestu vilja til kosta að losna við þá menn úr útvarpsráði sem í það voru kjörnir í umboði þeirra kjósenda sem stóðu að þingmeirihluta vinstri stjórnarinnar. Ég hef hérna fyrir framan mig ljósmyndaafrit af öllum skrifum íslensku dagblaðanna um núv. útvarpsráð. Það er þessi bunki hérna, menntmrh. þessi bunki hérna. Þó að ég leiti hér með logandi ljósi, þá finn ég ekki eitt einasta dæmi þess að framsóknarmaður hnýti í núv. útvarpsráðsmeirihluta, ekki eina einustu blaðagrein úr Tímanum, þar sem að því er vikið að þessi meiri hluti útvarpsráðs sé ekki hæfur til að gegna störfum og sé ekki raunar hinn ágætasti. Úr þessum blaðabunka hérna mun ég hins vegar geta lesið fyrir hæstv. menntmrh. í nokkra klukkutíma úr blöðum Sjálfstfl., Morgunblaðinu og Vísi, álit Sjálfstfl. á þessu sama útvarpsráði, og ég er reiðubúinn að gera það í nokkra klukkutíma, ef með þarf. En ég ætlast til þess að hæstv. menntmrh. stansi hérna hjá okkur þá litlu stund sem þarf til þess að sýna honum fram á að verið er að fremja óhæfuverk með frv. því sem hér er flutt og á að þvinga gegnum báðar deildir Alþ. nú fyrir jól. Ég fékk ljósrit af þessum blaðaúrklippum fyrir stundu, og mér hefur ekki gefist tóm til að renna augum í gegnum það, þannig að yfirferðin verður e.t.v. ekki jafngreið og ákjósanlegt hefði verið. En þegar um svo mikilsvert frv. er að ræða, höfum við nógan tíma. En ég biðst sem sagt afsökunar á því að röðin kann að ruglast eitthvað, tímaröðin og einnig málefnaröð. Við skulum þá byrja á nýlegri grein úr Vísi. Fyrirsögnin er: „Útvarpsráð. Öruggur meiri hl. með frv. Þorvaldur Garðar lýsir ekki yfir andstöðu. Öruggur meiri hluti er talinn vera á þingi fyrir samþykkt stjfrv. um útvarpsráð. Einn þm. Sjálfstfl., Þorv. Garðar Kristjánsson, sem á sæti í ráðinu, gagnrýndi frv. að vísu í gær, en hann lýsti ekki yfir andstöðu sinni við það. Þorvaldur skýrði afstöðu sína í viðtali í Vísi í morgun.“ Ég vil aðeins vekja athygli á því, að í frétt Vísis um afstöðu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar er náttúrlega ekki greint rétt frá. Þorv. Garðar Kristjánsson, hæstv. forseti þessarar d., lýsti yfir andstöðu sinni við frv. Síðan segir: „Stjórnarandstæðingar snerust hins vegar gegn frv., sem gerir ráð fyrir fjölgun í ráðinu og að nýtt ráð verði nú kosið. Þorv. Garðar Kristjánsson sagðist vera sammála því fyrirkomulagi, sem nú væri um kjörtímabil ráðsins og var tekið upp af viðreisnarstjórninni 1971. Hann taldi að ekkert hefði gerst síðan sem réttlætti breytingu í sambandi við lögin sem slík, hins vegar hefði staðið styrr um núverandi ráð og hann skildi hina almennu óánægju með störf ráðsins og ásakanir um pólitíska misnotkun meiri hl. þar.“ Hér höfum við grein frá 25. sept., að því er mér skilst 1972, úr Morgunblaðinu. Fyrirsögnin er: „Útvarpsráð gerir útvarpið tortryggilegt, segja fréttamenn. Það fer ekki fram hjá neinum að með þessu er útvarpsráð að gera fréttastarfsemi Ríkisútvarpsins í heild tortryggilega í augum almennings, og það kemur úr hörðustu átt, sagði Jón Hákon Magnússon, fréttamaður hjá sjónvarpinu, er Morgunblaðið spurði hann um álit hans á samþykkt útvarpsráðs frá í gær varðandi fréttaskýringar hans og starfsfélaga hans, Gunnars Eyþórssonar. Gunnar sagði í viðtali við Morgunblaðið í gær að samþykkt ráðsins væri hvað sinn pistil varðaði algerlega byggð á röngum forsendum. Morgunblaðinu barst í gær eftirfarandi tilkynning frá útvarpsráði: „Útvarpsráð samþykkti á fundi sínum í dag eftirfarandi till. frá Stefáni Karlssyni: „Í tilefni af fréttaskýringum í hljóðvarpi og sjónvarpi vegna valdaráns herforingja í Chile“ - þið verðið að fyrirgefa, en þessi afrit eru klesst - „beinir útvarpsráð þeim eindregnu tilmælum til fréttaskýrenda stofnunarinnar að þeir varist að taka hlutsamar fullyrðingar fréttaskeyta upp í skýringar sínar og gera þær að sínum án þess að geta heimilda. Útvarpsráð telur að í téðum fréttaskýringum hafi stjórnmálasaga Chile undanfarin ár ekki verið rakin á viðhlítandi hátt og að í þeim sé að finna villandi ummæli, sem hægt hafi verið að sneiða hjá ef betur hefði verið vandað til verka.“ Vegna þessarar samþykktar sneri Morgunblaðið sér til Gunnars Eyþórssonar og Jóns Hákonar Magnússonar, fréttamanna hjá sjónvarpinu, og spurði þá álits á samþykktinni. Þriðji fréttamaðurinn, sem samþykktin beinist að, Margrét Jónsdóttir, er í fríi og ekki í bænum og reyndist Morgunblaðinu ekki unnt að ná til hennar. Svar Gunnars Eyþórssonar: „Hvað minn pistil varðar þá er samþykkt útvarpsráðs algerlega byggð á röngum forsendum, þar sem ég notaði engin fréttaskeyti við að semja hann. Pistillinn er hins vegar byggður á þekkingu sem ég hef aflað mér á löngum tíma við lestur viðurkenndra og merkra heimsblaða. Ég get staðið við hvert einasta orð í þessum pistli.“ Jón Hákon Magnússon sagði: „Ef útvarpsráð hefur eitthvað við störf mín hjá Sjónvarpinu að athuga, finnst mér eðlilegast að kvartað sé við mína yfirmenn og sjálfan mig. Ég sé ekki að það þjóni öðrum tilgangi en að þyrla upp pólitísku moldviðri að senda slíka yfirlýsingu til birtingar í fjölmiðlum og það ekki betur rökstudda en raun ber vitni. Það fer ekki fram hjá neinum, að með þessu er útvarpsráð að gera fréttastarfsemi Ríkisútvarpsins í heild tortryggilega í augum almennings, og það kemur úr hörðustu átt.“ Morgunblaðið aflaði sér í gær upplýsinga um það að till., sem útvarpsráð samþ. í gær, hafði verið samþ. með 5 atkv. gegn 1 að viðhöfðu nafnakalli. Fylgjandi till. voru Njörður P, Njarðvík, Stefán Karlsson, Ólafur Ragnar Grímsson, Örlygur Hálfdánarson og Stefán Júlíusson. Magnús Þórðarson var andvígur till.“ Enn vil ég beina því til hæstv. forseta, að sé frv. það, sem liggur fyrir d., þess virði að Alþ. fjalli um það, frv. sem menntmrh. flytur hér, þá ætlast ég til þess að hann taki út sömu kvöð og þm. í þessari hv. d., ef á að afgr. það.

Ég vil taka fram, að það er ekki á valdi forseta að halda þm. í sætum sínum. Ég sé að við erum aðeins tveir, sem hlýðum á hv. ræðumann, en ég hef ekkert á móti því að það geri fleiri. En ég vona að þeir finni þá þörf til þess sjálfir.

Ég æskti aðeins eftir því að flytjandi frv., hæstv. menntmrh., væri viðstaddur meðferð þess. - Þar sem hæstv. menntmrh. hefur nú smeygt öðru eyranu inn um gættina til okkar mun ég halda áfram þessum lestri. Í sama blaði er 27. sept., tveimur dögum síðar, fyrirsögnin: „Saumað að fréttamönnum.“ Greinin hljóðar þannig: „Kommúnistar og fylgifiskar þeirra hafa lengi haft mikinn hug á því að ná auknum yfirráðum yfir útvarpi og sjónvarpi. Hafa þeir um langan aldur reynt að smeygja mönnum sínum inn í útvarpið til að auka þar áhrif sín. Nú vita það allir, sem vilja vita, að kommúnistar telja það skyldu sína að nota þá aðstöðu, sem þeir hafa, hvar sem er til að vinna fyrir málstaðinn, m.ö.o. til að beita hlutdrægni hvar sem þeir koma því við. Á undanförnum mánuðum hafa útvarpshlustendur veitt því athygli að vinstrisinnar reyna í vaxandi mæli að troða inn á fólkið áróðri sínum, og vitað er að þeir hafa lagt hart að ýmsum starfsmönnum útvarps og sjónvarps að auka kommúnistaáróður og sneiða hjá þeirri sjálfsögðu reglu að leita öruggra heimilda. Stundum hafa vinstri menn komist furðulangt í þessari iðju sinni. En sem betur fer hefur fólkið í landinu séð í gegnum þessa áróðurstilburði og í sumum tilvikum hafa þeir beinlínis vakið slíka andúð að verkað hefur þveröfugt við það sem tilgangurinn var, en þó er iðjunni haldið áfram.“ Þessi grein í sama dúr er allmiklu lengri, þar sem hamrað er sama kaldastríðsjárnið út í gegn og reynt að varpa rýrð á þá starfsmenn Ríkisútvarpsins, sem ekki hafa gengið Morgunblaðinu á hönd, og þá fyrst og fremst útvarpsráð. Hér höfum við Staksteina, grein úr Morgunblaðinu frá 4. okt. 1973, þar sem stendur: „Útvarpsráð einangrað. Vinstri meiri hlutinn í útvarpsráði hefur nú einangrast gersamlega og er með öllu sambandslaus við það starf sem fram fer í Ríkisútvarpinu bæði Hljóðvarpi og Sjónvarpi. Þetta er afleiðing þeirrar tilraunar til skoðanakúgunar sem vinstri menn í útvarpsráði gerðu sig seka um á dögunum, en sú tilraun varð til þess að allir fréttamenn útvarps og sjónvarps að einum undanskildum, sem metur meir pólitíska skyldu við kommúnista en samstöðu með starfsbræðrum sínum, mótmæltu framferði vinstri manna í útvarpsráði. Enn fremur snerust æðstu stjórnendur stofnunarinnar harkalega gegn þessari tilraun og skarst svo mjög í odda milli embættismanna og meiri hl. útvarpsráðs að embættismenn sækja nú ekki útvarpsráðsfundi. Þar með er útvarpsráð einangrað og hefur komið sér í sjálfheldu, sem fróðlegt verður að sjá hvernig Njörður P. Njarðvík og félagar hans losna úr. Í rauninni er ákaflega gagnlegt að fylgjast með vinnubrögðum þeirra svonefndu vinstri manna, sem stjórna Íslandi um þessar mundir. Um margra ára bil hafa þessir menn sakað aðra um ólýðræðisleg vinnubrögð og spillingu o.fl. o.fl. En svo bregður við t.d. í Ríkisútvarpinu, þegar vinstri meiri hl. myndast þar, að lýðræðishugsjónin á ekki upp á pallborðið hjá þeim herramönnum þegar völdin eru í þeirra höndum. Vinstri menn í útvarpsráði hafa gert tvennt. Í fyrsta lagi hafa þeir unnið markvisst að því að misnota þennan ríkisrekna fjölmiðil í þágu þeirra stjórnmálahugmynda sem þeir aðhyllast. Dæmi um óheyrilega misnotkun af þessu tagi eru fjölmörg á s.l. tveimur árum. Í öðru lagi reyna þeir mjög ákveðið að kúga fréttamenn og aðra starfsmenn stofnunarinnar og gera tilraun til þess að hafa áhrif á störf þeirra á þann hátt að Blaðamannafélag Íslands telur móðgun við starfsheiður fréttamanna. Engum kemur á óvart þótt menn á borð við Njörð P. Njarðvík og Stefán Karlsson beiti slíkum starfsaðferðum. Slíkir menn prédika lýðræði í orði, en þeir grípa til einræðiskenndra aðferða um leið og kostur er. Hitt vekur nokkra furðu, að annar fulltrúi Framsfl., Ólafur Ragnar Grímsson, og fulltrúi Alþfl., Stefán Júlíusson, skuli fylgja þessum tveimur mönnum eftir í einu og öllu. Sannleikurinn er sá, að eftir því sem menn fá meiri reynslu af starfsaðferðum vinstri manna kemur betur og betur í ljós, að aðrir verða að halda uppi merki lýðræðislegra stjórnarhátta. Vinstri mennirnir aðhyllast bersýnilega í framkvæmd sams konar vinnubrögð og hægri sinnuð fasistaöfl, eru sannkallað vinstra afturhald.“ Eins og ég sagði í upphafi í nokkrum hótunartón, þá hef ég hérna hráefni sem gæti enst okkur til nokkurra klukkutíma rannsóknar á umfjöllun íslenskra dagblaða, íslensku hægri blaðanna, á málefnum útvarpsráðs, þar sem meiri hl., sem til valda komst í útvarpsráði í tíð vinstri stjórnarinnar, er lagður í einelti. Ég ítreka það, að þó að leitað sé með logandi ljósi í dagblöðunum síðustu 3 árin, þá finnst þar ekki hallmæli um meiri hl. útvarpsráðs eða störf útvarpsráðs í öðrum blöðum en blöðum Sjálfstfl. Ég geri ráð fyrir því að tóm gefist til þess að halda áfram lestri úr þessum blaðaúrklippum í sambandi við afgreiðslu frv. og mun gera hlé á könnuninni um sinn. En ég vék í upphafi að því sem ég kallaði pólitískt brask. Við skulum viðurkenna það sem er, að pólitískt brask hefur kostað Framsfl. fulltrúa þess flokks í útvarpsráði. Gangur málsins er í stuttu máli sá, að aðalfulltrúi Framsóknar í útvarpsráði, Tómas Karlsson, fór af landi brott, það má segja að hann hafi verið sendur í útlegð fyrir hægri villu, og síðan var varafulltrúanum, sem tók við af honum, vikið úr flokknum fyrir vinstri villu. Sá síðarnefndi tók með sér umboð Framsfl. og heldur því, þrátt fyrir það að hann er ekki lengur í flokknum. Það er e.t.v. kominn tími til þess að taka til endurskoðunar þau lög, sem fjalla um umboð fólksins í hinum æðstu embættum, og setja lagaákvæði sem komið gæti í veg fyrir að maður, sem kjörinn er á Alþ. af stuðningsmönnum eins flokks, geti hlaupið yfir í annan flokk með umboð þeirra kjósenda og unnið þannig berlega gegn vilja þess fólks sem kaus hann á þing. Það er e.t.v. kominn tími til að setja lagaákvæði sem koma í veg fyrir þann möguleika að alþm. hlaupist burt með það umboð, sem fólkið hefur falið þeim, og gangi í fjandaflokk. Væri slíkt mögulegt, að setja slík ákvæði, þá væri það vel til þess fallið að efla lýðræði í landinu. Persónulega væri ég því hlynntur aðslíkt yrði athugað. Flokkur minn hefur orðið fyrir barðinu á slíkum persónuleikum. Ég tel eðlilegt, að reistar verði skorður við þess háttar pólitísku braski. Hið sama mætti þá gilda um þau embætti, sem þingflokkarnir kjósa menn í, svo sem útvarpsráð, að þeir fulltrúar, sem í það eru kjörnir, verði skyldaðir til að segja hreinlega af sér ef þeir hverfa burt úr þeim flokki sem kaus þá til þess trúnaðar. Ég held það gæti verið gott fyrir pólitíkina í landinu að reistar yrðu eðlilegar skorður við skrípalátum pólitískra framagosa. Þessi mál þarf að athuga. Ég hef raunar grun um að við athugun kunni að finnast á þessu ýmsir þeir agnúar, eins og t.d. sá, að hið sama hljóti þá að gilda um það umboð sem stjórnmálaflokkar fá frá kjósendum eins og um það umboð sem einstakir þm. fá frá kjósendum, en af því gæti t.d. leitt, svo að við tökum nærtækt og nýlegt dæmi, að Framsfl., sem lofaði vinstri stefnu í kosningunum síðast, yrði sviptur umboði vegna þess að hann breytti svo til og tók hægri stefnu út á umboð vinstri kjósenda strax að kosningum loknum. Þegar til kastanna kemur er sennilega best að reyna að notast við okkar góðu og gömlu reglu að fá dóm kjósenda á fjögurra ára fresti, jafnt á einstaka þm. sem stjórnmálaflokka. Þá fylgir það náttúrlega með að fulltrúar þingflokka í ráðum og nefndum fái að sitja út lögákveðið kjörtímabil og hljóti síðan dóm flokka sinna að því búnu. Það að heimila Framsfl. nú að rjúfa útvarpsráð til þess að koma Ólafi Ragnari Grímssyni frá fyrir brigð við flokkinn, það væri hliðstætt við að kjósendur Framsfl. fengju umboð til þess að rjúfa þing í því skyni að koma dómi yfir þann flokk fyrir svikin eftir síðustu kosningar. Tilhugsunin er að vísu dálítið skemmtileg, en gæti orðið vandasöm í framkvæmd og ekki víst að afleiðingarnar yrðu öllum að skapi. Ég ítreka það, sem ég sagði í upphafi um þennan blaðabunka hérna. Gefist ekki tími til þess við umr. núna fyrir jólin að lesa allan þennan bunka upphátt fyrir hæstv. menntmrh., er ég staðráðinn í því að ganga snyrtilega frá úr úrklippunum í umslagi og senda honum til lesturs um jólin.



Herra forseti. Það mál, sem hér er á dagskrá, hefur verið nokkuð umrætt að undanförnu. Hringvegurinn svokallaði lokaðist, ef svo má að orði komast, með lúkningu vegarins yfir Skeiðarársand, og fjármuna til þess vegar var aflað með happdrættislánum. Þessi fjáröflun gafst mjög vel. Þegnar þjóðarinnar voru fúsir til að kaupa happdrættisskuldabréf sem voru til sölu vegna byggingar hringvegarins, og þessi framkvæmd átti miklum vinsældum að fagna með þjóðinni. Í frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því að afla á sama hátt með sölu happdrættisskuldabréfa fjár til ákveðinna hluta af sama hringvegi, þ.e.a.s. annars vegar til vegarins frá Reykjavík norður um land til Akureyrar og hins vegar frá Reykjavík austur um land til Egilsstaða. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, að við Íslendingar þurfum mjög á auknu fé að halda til vegagerðar. Ég hygg að það séu fá mál sem eru okkur jafnbrýn og eiga jafngreiðan aðgang að huga allra landsmanna eins og umbætur í vegamálum og raunar orkumálum einnig. Það er þess vegna ekki ástæða til annars en fagna því, þegar fyrirhugaðar eru stórframkvæmdir í vegamálum á borð við þær, sem hér er talað um. Vegagerð er líka eitt af því sem hefur tvímælalaust meiri áhrif á þróun byggðar heldur en flestar aðrar aðgerðir í samgöngumálum yfirleitt. Ég er fullviss þess að við getum sveigt byggðaþróunina til ákveðinnar stefnu með ákveðnum aðgerðum í samgöngumálum og vegamálum sérstaklega. Ég vil taka það strax fram, að ég er ekki alls kostar ánægður með þetta frv. eins og það liggur fyrir. Það sem ég finn að er að á hringveginum svokallaða er skilið eftir svæðið frá Akureyri austur á Egilsstaði þegar rætt er um fjáröflun í þessu frv. Því er að vísu lýst yfir að áfram verði unnið að athugun á fjáröflun til hringvegarins alls, og ber að þakka það. Vegurinn til Austurlands hefur til skamms tíma aðeins legið um Norðurland og austur, en nú er skyndilega opnuð önnur leið í þennan landshluta. Þetta hefur vonandi mikil og heillavænleg áhrif fyrir allar byggðir meðfram veginum frá Reykjavík og austur á land. En þessi nýi vegur getur líka leitt af sér ákveðna þróun, og það er ekkert óeðlilegt, þótt menn séu ekki allir jafnsammála um hvort sú þróun sé æskileg eða ekki. Það atriði, sem ég vil benda hér á, er að vegasambandinu frá Norðurlandi, frá Akureyri t.d. austur í Egilsstaði og austur á Austfirði, hafa fylgt mikil verslunarviðskipti milli þessara landshluta. Ég óttast að með hinum nýja vegi breytist aðstaða Norðurlands til þess að halda við þessum viðskiptum og verði lakari en verið hefur og lakari en aðstaða þéttbýlissvæðisins hér við Faxaflóa. Ég tel að vegagerðin muni stuðla að ákveðinni þróun, sem, eins og ég sagði áðan, geta verið misjafnar skoðanir um hversu æskileg þyki. Þess vegna er það, að þegar í frv. er einmitt skilinu eftir þessi hluti hringvegarins frá Akureyri austur á Egilsstaði, virðist mönnum í fljótu bragði ýmsum og er ekki óeðlilegt að menn álykti þannig, að þarna sé þessi hlekkur skilinn eftir og með því ýtt undir það að verslunarsamböndin milli Austurlands og Norðurlands breytist og verslunarviðskiptin minnki. Ég hef ekki gert ráð fyrir að flytja að þessu sinni brtt. við þetta frv., en ég áskil mér allan rétt til að fylgja brtt. sem fram kunna að koma, og ég áskil mér fullan rétt til þess að óska eftir því, að vandlega verði hugað að því, hvort ekki er hægt að vinna að því að útvega fjármagn til þess að uppbygging þessa kafla, sem ég hef um rætt og eftir er skilinn í frv., verði ekki á eftir annarri uppbyggingu á hringveginum. Ég tel þetta mikilvægt sem byggðastefnumál. Ég tel óeðlilegt að t.d. vörur, sem framleiddar eru á Akureyri, séu fluttar helmingi lengri leið um Suðurland til Austfjarða heldur en leiðin er frá Akureyri austur, en ég tel hættu á því að verslunarviðskiptin beinist til Reykjavíkursvæðisins, ef vegurinn milli Akureyrar og Austfjarða verður lokaður langtímum saman. Við höfum núna þessa dagana fyrir augunum gott dæmi um það, hvað samgöngur geta verið mikilvægar. Það er verið að flytja spennubreyti frá Egilsstöðum að Kópaskeri, og það þarf að fara í kringum mestallt landið til að koma honum þessa leið og hann er marga daga á leiðinni. Það er farið í meiri og minni ófærð þessa leið. En vegna þess að vegurinn á milli Egilsstaða og Kópaskers er enn lakari en aðrir hlutar hringvegarins, þá verður að fara þessa leið. Ég get ekki dæmt um það í einstökum atriðum hversu uppbygging vegar milli Akureyrar og Egilsstaða mundi duga yfir veturinn. En af þeirri þekkingu sem ég hef af uppbyggðum vegum á Norðurlandi, þá hygg ég að það sé ekki rangt að ætla að það væri hægt að halda þessum vegum opnum mestallt árið með ekki tilfinnanlegum tilkostnaði. Það er reynsla okkar, að þar sem vegur er vel upp byggður og hægt er að leggja hann um land sem er ekki allt of mishæðótt, en leiðin austur um hálendið til Austurlands er yfirleitt ekki mjög mishæðótt, þá standi vegirnir upp úr vetrarsnjónum í öllu venjulegu tíðarfari. Mér er kunnugt um að á undanförnum vetrum hafa langir kaflar á leiðinni austur yfir Fjöllin, eins oft við köllum, verið færir langtímum saman á veturna, þó að tiltölulega stutt höft hafi lokað samgöngum um veginn. Ég vil ljúka þessu máli mínu, herra forseti, með því að endurtaka það, að ég tel brýna nauðsyn og sjálfsagt sanngirnismál að þessi hluti hringvegarins milli Akureyrar og Egilsstaða verði í engu eftir skilinn þegar hin almenna uppbygging á þeim köflum, sem enn eru óuppbyggðir, fer fram, og læt máli mínu lokið með því að lýsa því yfir, að ég treysti því að hv. alþm. og hæstv. ríkisstj. með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar taki höndum saman um að vinna að því að uppbygging þessarar eðlilegu samgönguleiðar í kringum landið fari fram sem jafnast og með þeim hætti að uppbygging vegarins verði til almennrar farsældar fyrir allar byggðir landsins og breyti ekki í stóru þeim verslunarleiðum og viðskiptaleiðum, sem myndast hafa og tíðkast hafa nú um sinn.



Herra forseti. Ég vil í byrjun þakka hv. þm. Inga Tryggvasyni fyrir ómakið sem hann tók af mér með ræðu sinni. Hann sagði hér mjög margt af því sem ég vildi sagt hafa. Ég hef ákveðið að gera það sem hann tæpti á, en kvaðst ekki hafa komið í verk enn. Ég hef ákveðið að flytja brtt. við þetta frv. á þá lund að 2 000 millj. sem mun koma í hlut allra landsmanna að borga, líka íbúa Þingeyjarsýslna og Norður-Múlasýslu, þessum 2 þús. millj. verði varið jafnt, að vegarkaflinn milli Akureyrar og Egilsstaða verði ekki skilinn út undan, heldur tekinn með. Og ég fæ ekki séð hví vestfirðingar, sem einnig munu borga sinn hluta af þessu láni, eiga ekki að verða aðnjótandi ávaxtanna af þeim peningum. Það er athyglisvert í frv., hvernig hugsað er um vegi, hvernig hugsað er um hlutverk vega í beinum tengslum fyrst og fremst við Reykjavík og síðan eitthvert ákveðið endamark úti á landi. Hér er gerð grein fyrir veginum frá Reykjavík til Akureyrar beinlínis á þann hátt að hann eigi að þjóna því fólki fyrst og fremst sem fer frá Reykjavík eftir þessum vegi, hversu langt í burtu sem endamarkið er, þá náttúrlega mest þeim, sem ætla alla leið til Reykjavíkur og til baka. Á bak við samningu þessa frv. liggur hugsunin um þörfina á því að komast frá Reykjavík til ákveðins staðar eða frá ákveðnum stað úti á landi til Reykjavíkur. Sannleikurinn er sá, að fyrir byggðirnar úti á landi hefur vegasambandið á milli þéttbýliskjarna, þjónustukjarna í hverju héraði, og hinna dreifðu byggða þar umhverfis miklu meiri þýðingu heldur en sambandið við Reykjavík. Og ef við ætlum að byggja upp fjórðungana, auka sjálfstæði þeirra og sjálfsbjörgunarmöguleika, þá verðum við að miða vegagerðina við það að hún þjóni fyrst og fremst þörfinni innanhéraðs. Það er enginn vandi að komast frá Akureyri til Reykjavíkur á miklu auðveldari hátt og ódýrari hátt en þann að aka eftir fyrirhuguðum vegi. Það verður enn um sinn miklu fljótlegra og auðveldara að fljúga þetta fyrir þá sem eiga erindi til Reykjavíkur fyrir þá farþega. Aftur á móti er þörfin fyrir góða vegi innanhéraða í Norðurl. e. mjög brýn. Undir þess háttar vegasambandi er lífsafkoma fólksins komin. Síðan vil ég víkja að sambandinu milli Norðausturlands og Austurlands, sem hv. þm. Ingi Tryggvason minntist á áðan og gerði skemmtilega og góða grein fyrir. Sannleikurinn er sá, að austfirðingar og norðlendingar hafa verið hvorir öðrum mikil stoð, ekki bara í viðskiptum, heldur einnig félagslega og atvinnulega mjög lengi, og fyrir blómgun byggðar á Austurlandi og Norðurlandi er meiri þörf á góðu vegasambandi á milli Austfjarða og þéttbýliskjarnanna á Norðurlandi heldur en á milli - við skulum segja byggðanna austan Vaðlaheiðar og Reykjavíkur. Ég mun sem sagt bera fram brtt., að ég vona í samstarfi við aðra þm. Norðurl. e., einhver þeirra sem vildi má gjarnan verða 1. flm. að þeirri till. Ég mun vinna að gerð brtt. í góðu samstarfi við þá og reyna að fylgja henni fram.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. síðasta ræðumanni það, að hann mundi eftir Vestfjörðum. Það er ákaflega sjaldan sem maður heyrir slíkt hér frá öðrum en þm. Vestf. Ég vil fara örfáum orðum um þetta frv. um happdrættislán ríkissjóðs. Við íslendingar höfum upp á síðkastið farið í vaxandi mæli inn á þessa leið til fjáröflunar til vegagerðar. Ég held við getum verið sammála um það, að þessi fjáröflunarleið er mjög umhugsunarverð. Sumir munu segja að við séum orðnir hálfóðir í happdrætti og hugsum ekki um afleiðingar sem það getur haft, við skrifum ávísun á framtíðina. Þessa ávísun verður einhvern tíma að greiða með fjárhæð sem við þekkjum ekki. Ég er þó þeirrar skoðunar að þetta komi til greina í sambandi við vegamálin. Það er mikilvæg framkvæmd og sparar veruleg útgjöld. Í því sambandi get ég því fyrir mitt leyti fallist á þessa fjáröflunarleið. Það frv., sem upphaflega lá fyrir, gerði ráð fyrir 1200 millj. kr. Með slíkri innheimtu og skyldi þeim eingöngu varið til þess að kosta uppbyggingu Norðurvegar á milli Akureyrar og Reykjavíkur. Aðrir þm. hv. hafa verið fljótir að hoppa á vagninn í jólavertíðinni og hafa nú aukið þetta í 2 000 millj., og jafnframt er því komið inn, að 2/3 hlutum skuli varið til að greiða kostnað við Norðurveg milli Akureyrar og Reykjavíkur og 1/3 hluta við gerð Austurvegar milli Reykjavíkur og Egilsstaða. Þetta er sem sagt hinn margrómaði hringvegur, sem þjóðin öll virðist nú eiga að aka eftir og helst hvergi annars staðar. Hv. þm. Ingi Tryggvason gerði grein fyrir því áðan, hvernig farið var með spenni einn næstum því í kring um landið til þess að komast frá Egilsstöðum til Kópaskers. Gaman væri að heyra hann gera grein fyrir því hvernig farið hefði verið með þennan spenni til Vestfjarða. Ég hygg að það séu 2–3 vikur síðan síðustu bílarnir fóru þangað, og þangað verður ekki opin leið landleiðina fyrr en í vor. Fyrst og fremst stafar þetta af því að ekki hefur enn komist á samband um Inn-djúpið og suður yfir í Barðastrandarsýsluna, sem er nauðsynlegt til þess að unnt sé að halda opinni leið. Þegar það samband er fengið, leyfi ég mér að fullyrða að þetta mun gerbreytast. Kunnugir menn segja að þá muni ekki vera stórum erfiðara að halda þar opinni leið heldur en í öðrum landshlutum, t.d. á leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar. Við, sem störfum fyrir Vestfirði, höfum notið nokkuð góðs af happdrættisláni, 80 millj. kr. verður þar ráðstafað til þess að koma sambandi á um Djúpið, þann veg sem liggur að Ögri og fyrir þá firði sem áður var ekki vegur um. En það er ákaflega mikill misskilningur sem stundum heyrist frá ókunnugum, að þar með sé Djúpvegi lokið. Vegurinn frá Ögri og inn Djúpið er gamall vegur, sem hvergi nærri ber umferðina, því fer víðs fjarri. Eftir er að leggja veginn frá ögri inn Mjóafjörðinn yfir í Ísafjörðinn í Nauteyrarhreppinn og suður um fjöllin og tengja hann vegakerfi landsmanna. Rætt er um tvær leiðir, annaðhvort Þorskafjarðarheiðina, sem nú er farin að mestu leyti á niðurgröfnum vegi, þar eru u.þ.b. 40 km á milli bæja, en hins vegar gott ýtuland, eða hins vegar aðra fjallaleið, sem er styttri, þ.e.a.s. Kollafjarðarheiðina. Það er aðeins um 5–6 km fjallvegur. Hins vegar er sá annmarki á þeirri leið, að þá eru eftir tveir hálsar til að komast í vegasamband. Þeir eru snjóþungir og það mál þarf einnig að leysa. Þarna er stórt átak fram undan. Ég verð að segja með fullri virðingu fyrir hringveginum, sem er ákaflega mikilvægt átak í vegamálum þessarar þjóðar og ber að fagna, að hringvegi er ekki lokið fyrr en Vestfirðir eru komnir í samband. Ég skal ekkert fullyrða um hvað mikið fjármagn þarf til þessa, en mér kæmi það ekki undarlega fyrir sjónir þótt það væri af stærðargráðunni 400–500 millj. kr. Rætt hefur verið áður á hv. Alþ. um þörf á brú yfir Þorskafjörðinn. Það er kostnaðarsöm framkvæmd, en mundi gerbreyta öllum samgöngum við þetta svæði. Ég get vel trúað því, að kostnaður yrði ekki undir 500 millj. kr. að henni meðtalinni. Er nú ekki rétt að gera það, sem aðrir hv. þm. hafa gert, hoppa á vagninn og hækka þetta upp í t.d. 2500 millj. og taka Vestfirði með? Ég sé ekkert að því fyrst við förum þessa leið. Þá erum við þó komnir með alla landshluta. Þetta mun ég athuga. Það er vitanlega mikið umhugsunarefni, hvernig vinna á að vegáætlun. Þar vantar stóraukið fé. Ég hef sagt áður, að með tilliti til þess, hve þörfin er mikil og mikið sparast, get ég fylgt þessari fjáröflunarleið. En er ekki réttara að vinna að vegamálum þannig að afla fjár til vegasjóðs og gera síðan eina áætlun um vegaframkvæmdir í landinu öllu, en vera ekki með fyrsta flokks landshluta og annars flokks landshluta, eða fyrsta flokks vegi og annars flokks vegi. Er ekki rétt að taka þetta allt saman í einni myndarlegri áætlun, t.d. vegáætlun til fjögurra ára, eins og nú er gert, en jafnframt með áætlun til lengri tíma. Komið hefur fram hjá hæstv. samgrh., að átak sem þetta gæti tekið 2–3 vegáætlanir. Vel mætti draga upp eins konar ramma að langtímaáætlun, sem næði t.d. yfir þrjár venjulegar vegáætlanir. Þannig væri þessi fjáröflun til vegasjóðs óbundin, en samkvæmt ákvörðun Alþ. við gerð vegáætlunar, bæði við gerð langtímaáætlunar og skammtímaáætlunar. Ég er einnig þeirrar skoðunar, að áætlanir fyrir einstaka landshluta ættu að falla inn í slíka almenna heildaráætlun. Ég hygg að þetta væru skynsamlegri vinnubrögð. Nú erum við með vegáætlun með einhverja lús, ætli það séu ekki um 70–80 millj. kr. í hvern landshluta til nýbyggingar þjóðvega? við erum hins vegar hér með 2 000 millj. kr. fjármögnun og þannig upphaf að áætlun fyrir hringveginn, og við erum með landshlutaáætlanir fyrir Austfirði, Norðurland og eitt sinn Vestfirði, og fleiri munu efalaust bætast þar við. Ég held að við stefnum í ógöngur. Ég fyrir mitt leyti tel að sá framgangsmáti, sem ég hef lýst, væri ólikt hyggilegri en sá sem að er stefnt með þeim vinnubrögðum, sem fram koma hér. Ég geri mér grein fyrir því að erfitt muni að fá þessu breytt þannig við meðferð þessa máls. Því sýnist mér það besta leiðin að taka Vestfirði með eins og þeir væru hluti af þessu landi okkar, hækka upphæðina enn og gera ráð fyrir því að koma Djúpveginum í öruggt samband við vegakerfi landsins.



Herra forseti. Ég get strax tekið það fram að ég er mikill áhugamaður um að varanleg vegagerð fari fram og hið fyrsta geti náðst það langþráða takmark, að góður vegur með varanlegu slitlagi verði gerður um höfuðvegi landsins og þá ekki síst hinn fjölfarna veg milli landshlutanna norðanlands og höfuðborgarsvæðisins. Ég lýsti því yfir, að mjög gladdi mig sú bjartsýni sem fólst í ummælum hæstv. samgrh. þegar hann á dögunum mælti fyrir frv. í sambandi við fyrirhuguð vegalög. Hér er til umr. frv. til l. um happdrættislán ríkissjóðs f.h. Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg. Um leið og ég ítreka að ég er mjög fylgjandi þessari fyrirhuguðu vegalagningu, vil ég taka það skýrt fram, að ég er algerlega andstæður þeirri fjáröflunaraðferð sem á að viðhafa í sambandi við að leggja þennan veg. Ég hef ekki farið neitt leynt með það, og ég held að það hafi komið fram hjá mér bæði í ræðu og riti á nokkuð löngum undanförnum tíma, að mér stendur persónulega, - og ég held að ég tali fyrir munn allmargra ábyrgra aðila, - stuggur af þeirri þróun sem orðið hefur í þessu landi í sambandi við þá stefnu, sem tekin hefur verið um ýmis konar fjármögnun. Sú allsherjarlausn, sem virðist vera orðin allsráðandi, að gefa út svokölluð verðtryggð skuldabréf í sambandi við væntanlega fjármögnun þeirra framkvæmda, sem á að gera og hefur til þessa verið nær eingöngu notuð af ríkinu, er komin í það horf að mér finnst vera stefnt í fyllsta óefni. Þetta kom ljósast fram þegar frv. til fjárl. fyrir n.k. ár var lagt fram. Þess er getið í aths. með þessu fjárlfrv., sem við vorum að afgr. við 2. umr. í Sþ. í dag, að í jan. á næsta ári fellur í gjalddaga fyrsta lánið sem tekið var af hálfu hins opinbera og var með svokallaðri byggingarvísitölu verðtryggingu. Þetta lán var ekki mikil upphæð, það getur vel verið að það hafi verið góðar krónur. Menn tala mikið um að fyrir nokkrum árum hafi krónur verið góðar, en þær hafa farið síversnandi. Við stöndum andspænis þeirri staðreynd, að 10 árum seinna, þegar á að endurgreiða höfuðstól þessa láns, - sem mig minnir að hafi verið 53 milljónir kr., þori ekki að fara örugglega með hvort það er rétt hjá mér, - þá blasir við okkur sú staðreynd, að það er ekki fjórfaldur, fimmfaldur eða sexfaldur höfuðstóll, sem þarna er verið að endurgreiða. Höfuðstóllinn er orðinn 12-faldur á 10 ára tíma frá því að þetta lán var tekið. Og það er orðið svo erfitt að standa í skilum með þessa greiðslu, að við gerð fjárlfrv. treysta þeir aðilar, sem semja þetta fjárlfrv., sér ekki til þess að taka upp í ákvæði útgjalda við fjárlfrv. alla upphæðina sem þarf til að endurgreiða þetta lán. Þá er svo komið fyrir íslenska ríkinu, að það treystir sér ekki til að standa við sínar fjárhagslegu skuldbindingar, heldur var gert ráð fyrir að hluti af láninu skyldi endurgreiddur með upphæð sem tekin var upp í fjárl., afganginn átti að halda áfram að taka með verðtryggðum skuldabréfum. Þetta minnir mann ískyggilega mikið á það, sem menn hafa lesið í glæpareyfurum og heyrt talað um, hvernig fari fyrir þeim sem lendi í höndum okurkarlanna, að það geti farið svo að smáupphæð verði orðin óviðráðanleg vegna þess að sífellt er verið að auka við þóknunina fyrir að hafa tekið þetta lán, alltaf er verið að hækka höfuðstólinn um vextina, af því að maður gat ekki staðið í skilum, og svo koma vextir af vöxtunum og vaxtavöxtunum og svona heldur holskeflan áfram. Þetta lán, þetta einstaka atriði, sem ég er nú að gera hér að umræðuefni, er aðeins fyrsti hlutinn af þessu lánakerfi, sem sett var í gang fyrir 10 árum. Síðan er búíð að gefa út marga flokka af þessum svokölluðu verðtryggðu vísitöluskuldabréfum. Ég vil leyfa mér að fara þess á leit við þá, sem það geta, að það verði upplýst við umr. um þetta frv., sem hér er til umr., hve miklu skuldir ríkissjóðs í verðtryggðum skuldabréfalánum nemi, miðað við vísitöluna - við skulum bara segja minnstu töluna, sem er kaupgjaldsvísitalan, og síðustu byggingarvísitölu. Hvað nemur þetta mikilli upphæð þannig reiknað? Hvað var höfuðstóllinn og hver mundi upphæð vera ef við hefðum peninga og aðstæður til að geta greitt hana nú? Svo á að halda áfram á þessari braut. Það er ekki nóg með það að þeir ágætu menn, sem eru flm. að þessu frv., höfðu í huga 1 200 millj. Jú, þegar var farið að athuga þetta betur, þá fundu aðrir ágætir menn, sem höfðu líka áhuga á að láta vegina ná lengra, að það var enginn vandi að leysa það, bara bæta við, það munar ekkert um að hækka þessa upphæð upp í tvo milljarða. En verðtryggt skal það vera. Ég held að það þurfi ekki mikla glöggskyggni til að sjá, að ef haldið er áfram á þessari braut, þá er stefnt að fjárhagslegu hruni hins íslenska peningakerfis. Hvað verður af krónugildi þess þjóðfélags, sem komið er út í þær ógöngur sem stefnt er í með slíkri stefnu og þeirri fjármögnunarleið sem á að fara skv. þessu frv.? Ég held að það sé fyrir löngu kominn tími fyrir ráðamenn þessa þjóðfélags og fyrir hið háa Alþ. að taka til alvarlegrar athugunar endurskoðun og endurmat á öllu þessu okkar peningakerfi, þegar svo er komið, að frá æðstu peningastofnun landsins, sem á að hafa yfirumsjón og yfirforsjá um allt það sem snertir fjármálakerfi þjóðarinnar, glymur í öllum fjölmiðlum á hverju kvöldi og hverjum degi þessi viðvörun, auglýsing eitthvað í þessa átt: „Það er hægt að tryggja verðgildi peninganna.“ Það er verið að tilkynna að. seðlarnir, sem eru ávísun á verðmæti og þjóðfélagsþegnarnir taka gilda sem greiðslu fyrir það verk, fyrir þá þjónustu sem þeir hafa innt af hendi, sem ávísun á ákveðið verðmæti, - það er beinlínis verið að tilkynna þegnunum að sama daginn og þeir taki við þessari ávísun, sem gefin er út af æðsta fjármálavaldi þjóðarinnar, sé hún að mörgu leyti lítils virði, menn skuli flýta sér að bjarga því sem bjargað verður, koma því í eitthvað annað en í það verðmæti sem felst í þessum pappír. Inn í hugleiðingar sem þessar hlýtur líka að blandast hvort ekki sé komin fyrir löngu ástæða til að taka einnig til athugunar þær reglur, sem gilda í þjóðfélagi okkar yfirleitt um vegferð fjármagns að og frá þessu landi. Staðreyndin er sú, að í þeim málum búum við við algera sérstöðu, þannig að það er ekki hægt að finna eitt einasta lýðræðisríki meðal vestrænna þjóða sem býr við svipaðar reglur og svipaðar reglugerðir og við íslendingar yfirleitt um meðferð fjármála og hvernig menn mega haga sér í sambandi við fjármál. Allt þetta hlýtur að koma upp í huga manns, þegar maður stendur andspænis þeirri staðreynd, að það virðist vera orðið stefnumark hjá ráðamönnum þjóðarinnar að ekki sé hægt að fjármagna neina orðágerandi framkvæmd nema á þann veg að búa til eitthvert gervifé og helst að ávísa á framtíðina upphæðum sem enginn getur sagt um hve háar verða þegar þær koma til greiðslu. Ég efast um að nokkrir af þeim aðilum, sem nú fjalla um þessi mál og leggja á ráðin um hvaða ferð og hvaða stefna er höfð í þessum málum, séu þess umkomnir að segja okkur hvað við erum að gera og hvernig þessi mál líta út og í hvaða einingum þau verða t.a.m. að 10 árum liðnum. Nei, ég held að nú sé kominn tími til að spyrna við fótum, og þar er áreiðanlega ekki of snemmt að gert. Ég efa ekki að við verðum að fá fjármagn og við verðum að afla okkur fjármagns til þess að framkvæma þá hluti, sem við viljum gera í þessu þjóðfélagi. En við skulum jafnframt gera okkur ljóst, að við getum ekki frekar en aðrir skapað fjármagn og fengið fjármagn án þess að greiða fyrir fjármagnið nokkurn veginn það sem það kostar. Þar er eitt grundvallaratriðið, sem ríkir og verður naumast brotið gegn til lengdar, að þar hlýtur að ráða framboð og eftirspurn. Ég er ekki á nokkrum vafa um að það væri miklu farsælla í málum eins og þessum að bjóða t.a.m. út skuldabréfalán á opinberum vettvangi, sem væri jafnvel með afföllum. Ég hygg að það kæmi mjög til mála. Slíkur verðbréfamarkaður er alls staðar í þeim frjálsu lýðræðisríkjum vestan hafs sem ég þekki. Satt best að segja bjóst maður við því, þegar lög um Seðlabanka Íslands tóku gildi og ákvæði voru þar um að eitt af hlutverkum Seðlabankans væri að komið væri á fót í þjóðfélaginu frjálsum verðbréfamarkaði, að þá mundi ekki framkvæmd þess ákvæðis dragast svo úr hömlu sem orðið er. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef notuð hefði verið sú fjáröflunarleið og það miklu fyrr að bjóða út á almennum markaði skuldabréf, hvort heldur eru opinber eða almenn fasteignaveðskuldabréf á frjálsum markaði, þá stæðum við miklu betur og hefðum ráðið miklu betur við þróun verðlagsmálanna og peningamálanna í heild en við gerum nú. Þess vegna vil ég, herra forseti, á þessu stigi málsins lýsa því yfir, að ég get undir engum kringumstæðum stutt þetta frv., ef ekki verður breytt ákvæðunum um það, hvernig á að fjármagna þessa vegagerð. Ég leyfi mér fastlega að vonast til þess, að þegar málið verður rætt í n., þá verði það tekið til alvarlegrar athugunar, hvort ekki sé hægt að hugsa sér einhverja aðra leið til fjármögnunar, sem gæti sinnt því verkefni, sem við allir viljum láta komast í framkvæmd, - einhverja aðra leið en þessa, sem ég tel að sé nú kominn tími til að við tökum til alvarlegrar athugunar og segjum: Hingað, en ekki lengra. við skulum reyna að treysta okkar peningakerfi þannig að krónan verði sá mælikvarði, sem við getum treyst á, en ekki alltaf að vera að leika okkur að því að búa til einhvern gervigjaldmiðil, sem hefur ekkert gildi þegar á reynir.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það væri kominn tími til að spyrna við fótum. Mér finnst rétt að fram komi í þessari d. svar hæstv. viðskrh., fyrrv. forsrh., sem eflaust er vel kunnugur efnahagsmálum og ástandi þjóðarinnar um þessar mundir og þekkir aðdragandann allan, en hann sagði: Þó fyrr hefði verið. - Ég er báðum þessum hv. þm. alveg sammála. Ég verð að segja það að mér kemur frv. undarlega fyrir sjónir eins og það nú liggur fyrir. Þegar mér var fyrst kynnt þetta frv. var einungis talað um byggingu Norðurvegar frá Reykjavík til Akureyrar og happdrættisskuldabréfaútboð 1200 millj. kr. Síðan var því breytt í 2000 millj. kr. skuldabréfaútboð og bætist þá við vegurinn milli Rvíkur og Egilsstaða um Suðurland. 1/3 af þessum 2000 millj. átti þá að fara í Austurveginn. Nú hafa nokkrir hv. þm., sem hafa tekið til máls um þetta frv., boðað brtt. Ýmist á að taka af þessum 2000 millj. til vegalagningar í þeirra kjördæmum, þar sem þeir hafa áhuga á lagningu nýrra vega, eða eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf., að bæta við þetta 2000 millj. kr. skuldabréfaútboð, hækka það upp í 2500 millj. og taka þá Vestfirði með og gera þá „að hluta af landinu líka“, eins og hann orðaði það. Ekki skal ég koma í veg fyrir þessa samhjálp, m.ö.o. hrossakaup, eins og ég kalla það með sjálfum mér, eða kapp um þessa dýru framkvæmdapeninga. Ég bið hv. þm. þessarar d. að virða það á betri veg að ég kveð mér hljóðs í þriðja sinn til þess að segja það sama. Endurtekning er þó að mínu mati nauðsynleg, þar sem þeir hv. þm., sem bera fram till. um vegalagningu víðs vegar um landið, flytja flestir sams konar till. um fjármögnunarleiðir, sem í öllum tilfellum eru happdrættisskuldabréfaútboð, sem ég tel, eins og nú er komið í peningamálum þjóðarinnar allt að því stórhættulegan verknað. Ég hef áður óskað eftir því að fjmrh. láti kanna hvað fjármálakerfi þjóðarinnar þolir að draga á þennan hátt úr veltufé ríkisbankanna og fjármálastofnananna almennt og eðlilegri veltu þjóðarinnar á hinum almennu peningamarkaði og festa þannig vinnufé landsmanna í opinberum framkvæmdum. Benda má á það, að með þessum skuldabréfaútboðum er farið út í samkeppni um sparifé landsmanna, sem banka- og peningastofnanir geta ekki ráðið við og gerir þessum stofnunum á ýmsan hátt óeðlilega erfitt að gegna hlutverki sínu í lánafyrirgreiðslum við einstaklinga og fyrirtæki. Ég endurtek dæmið sem ég nefndi hér um verðmun á innlendu og erlendu lánsfé 11. des. hér á þessum sama stað, en þá upplýsti ég að ég hefði hringt í hagdeild Seðlabanka Íslands og leitað mér upplýsinga um hvað gengi dollarans hefði verið 11. des. 1964 og hvert gengið var þennan sama dag 1974. Svarið sem ég fékk frá hagdeildinni var að 11. des. 1964 var gengið 43.06 kr., en var þann dag 1974 117.70 kr. Það hafði tæplega þrefaldast. Á meðan, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði áðan, hefur íslenskt lánsfé í þessum skuldabréfum, sem seld voru á sama tíma, tólffaldast. Ég endurtek því ósk mína til hæstv. samgmrh., að hann óski eftir því við hagdeild Seðlabankans eða Þjóðhagsstofnunina, í samráði við fjmrn., að kannað verði hvað hinn íslenski peningamarkaður þolir af happdrættisskuldabréfum eða útboðum á þeim, áður en áfram er haldið á þeirri fjárútvegunarbraut. Ég held að ekki sé hægt að fara fram á minna en að það liggi fyrir hreinn útreikningur á því hvað peningakerfi okkar þolir af slíkum lántökum án þess að koma hér öllu efnahagskerfinu úr skorðum. Ég vil bæta því við það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 2. þm. Norðurl. e., að til viðbótar þeim bréfum, sem hér eru boðin út, hefur peningaskortur á markaðnum gert það að verkum að fólkið sjálft hefur skapað sér gjaldmiðil. Ég veit ekki til þess, og hef ég búið í 7 löndum, að nokkurs staðar í veröldinni þar sem ég þekki til séu víxlaviðskipti eins almenn og hér hjá okkur. Það þýðir ekkert annað en að það er fjárskortur meðal fólksins og fólkið býr sér til gjaldmiðil, og þessi happdrættisskuldabréfaútboð eru þá til viðbótar þeim heimatilbúna gjaldmiðli. Ég vil að lokum lýsa mig stuðningsmann varanlegrar vegalagningar um land allt á skipulegan hátt, - ég ætla ekki að fara út í þá sálma aftur, það gerði ég úr þessum stól 11. des., - þó að ég sé andvígur þessari fjáröflunarleið. En það vil ég segja hæstv. samgrh., að reynist útreikningar Þjóðhagsstofnunarinnar eða hagdeildar Seðlabankans jákvæðir eða mæli þeir með þessum happdrættisskuldabréfaútboðum, þá skal ég verða fyrsti maður til þess að stíga spor aftur á bak í þessum málflutningi mínum og styðja útboðin á bréfunum af heilum hug. En ég fer fram á það, - tel mig ekki vera að fara fram á of mikið, - að útreikningur liggi fyrir, áður en til endanlegrar atkvgr. komi, og þá frá þessum stofnunum. Ef ekki, þá sé ég mig tilneyddan til þess að greiða frv., sem hér liggur fyrir, mótatkv. mitt.



Herra forseti. Maður er nú hálffeiminn við að koma inn í þessar umr., en það var ein setning sem sögð var hér áðan, sem fyrst og fremst gerði það að verkum að ég kem hér upp. Það var einn hv. þm. sem sagði að það væri nauðsynlegt að líta til Vestfjarðanna líka svo að allir landshlutar fengju sitt. En það er til einn landshluti enn, þar sem meiri hluti þjóðarinnar býr, og því verður ekki neitað, að þessar ráðstafanir, sem gerðar eru þarna, þýða að sjálfsögðu það, að hið almenna vegafé mun líka að nokkru leyti fara á þau svæði þar sem þetta happdrættisfé á að nýtast. Ég verð að segja það, að ég er mikill talsmaður mikilla vegalagna og mikilla umbóta á því sviði og mér þótti verulega ánægjulegt að hlusta á hæstv. ráðh. tala hér um breyt. á vegal. fyrir nokkrum dögum og er eindregið því fylgjandi að stórátak sé gert til varanlegra umbóta á okkar þjóðvegum. Hins vegar er því ekki að leyna, að það væri æskilegra að skipulag og áætlanir væru gerðar um hvað gera skuli við svo mikla fjármuni sem hér er um að ræða og þá kannske, eins og sagt hefur verið, að tillít verði tekið til allra landshluta og þarfa þeirra. Nú efast ég ekki um meiri þörf annarra landshluta en okkar hér syðra. En við eigum enn þá miklu verki ólokið, og m.a. einmitt vegna okkar mikla þéttbýlis eigum við stundum í örðugleikum með að komast um. Og ég vil vekja athygli á því að það er hundraða millj. kr. verkefni fram undan, sem er talið bráðnauðsynlegt, en það er lagningin hér frá Breiðholtinu og yfir í Hafnarfjörð. Við eigum eftir að leggja góðan veg að Þingvöllum. Við eigum eftir að leggja góðan veg til Þorlákshafnar sem er einn mesti dreifingarstaður hér sunnanlands á fiskhráefni. Og lengi mætti telja, þannig að verkefnin eru næg framundan. Ekki er það þó ætlun mín að draga úr í þessu efni og að þessi aðferð verði notuð. Ég þyrfti kannske meiri fræðslu á fjármála- og viðskiptasviðinu til þess að átta mig fullkomlega á því, að þessi aðferð hafi verulega hemlandi áhrif á okkar veltu. Ég skal viðurkenna, að ef tekin yrðu erlend lán mundi veltan hér innanlands stóraukast, það er auðsjáanlegt. En við svona framkvæmdir, þar sem fyrst og fremst er um innlent efni að ræða, eiginlega allt annað en olíuna, og þar sem um mjög lítinn mannafla, en fyrst og fremst stórvirkar vinnuvélar er að ræða, virðist mér ekki annað gerast en það, að þetta fer úr einum bankanum í annan. Það er tekið að láni hjá Landsbankanum af einhverju stórfyrirtæki og síðan fer það inn í bankabækur þeirra sem við taka eða fá launin greidd út. Þetta verður vafalaust útskýrt, en einhvern veginn á ég svolítið erfitt með að sjá að þetta hafi einhver hroðaleg áhrif á okkar efnahagskerf í. Varðandi endurgreiðsluna skulum við hafa eitt í huga um þetta margumtalaða lán, sem er svo erfitt að endurgreiða nú, mér skilst allra helst vegna þess að þeir, sem eiga að fá endurgreitt, vilja fá að láta það standa. En látum svo vera að það sé erfitt. En þegar þetta lán var tekið voru fjárl. 3 milljarðar nú eru fjárl. 48 milljarðar. Ég er ekki viss um að það sé óhagstæðara fyrir ríkissjóðinn að greiða þessa upphæð nú í ár, ef hann vildi endilega það við hafa, heldur en það hefði verið fyrir hann að leggja það út á þeim tíma í einu lagi. Mig langar til að gera þá fyrirspurn hér: Er ætlunin að öll þessi stóra upphæð sé aftur endurgreidd á einu ári? Ég hafði haldið að það væri nú ekki meiningin, þegar stórlán eru tekin, að þau væru endilega greidd upp á sérstaklega stuttum tíma. Enn eitt atriði er í þessu máli. Við höfum nú fengið nýja ríkisstj. tveggja stærstu flokka landsins. Er þá ætlun þeirra manna, sem eru svo hræddir við þetta fyrirkomulag, að verðbólgan, sem hefur svo mjög borið á nú á síðustu árum, allt frá 1965, haldi áfram að vera eins stórkostleg og verið hefur? Til hvers er þá að hafa sterka stjórn?



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð við þessar umr. og það var raunar fyrst og fremst til að vekja athygli á því, sem hefur að sjálfsögðu verið gert og frv. ber með sér, að Vestfirðir koma ekki við sögu í frv. þessu. Það hefur verið rætt mikið í þessum umr. um réttmæti þess að stofna til happdrættisláns til að hrinda í framkvæmd þeim verkefnum sem frv. gerir ráð fyrir. Ég skal ekki a.m.k. á þessu stigi fara að blanda mér inn í þær umr. En ég vil taka fram, og það finnst mér að ekki hafi komið hér fram, að þegar sú leið var fyrst farin að efna með happdrættisskuldabréfum til fjáröflunar til vegagerða, þá var það gert í þeim tilgangi að koma vegasambandi á þar sem enginn vegur var fyrir, þar sem var Skeiðarársandurinn. Með sömu rökum var það gert að efna til happdrættiskuldabréfaláns til þess að koma á Djúpveginum. Þar var enginn vegur fyrir. Ég bið menn að athuga það vel, hver munur er á því að afla fjár til vega, sem fyrir eru, til þess að gera þá betri og byggja þá upp, eins og það var orðað í þessu frv., eða að efna til fjáröflunar til þess að koma á vegasambandi við vissa landshluta sem ekki hafa haft það áður. Það var það sem gerðist á Vestfjörðum viðvíkjandi Djúpveginum. Nú þegar kemur fram frv. að byggja upp vegi þar sem vegir eru fyrir, gera þá betri, þá sýnist mér að það séu allar efnislegar ástæður fyrir því að gera slíkt og hið sama á Vestfjörðum eins og annars staðar í þessu landi þar sem mikil verkefni bíða. Ég tek undir allt sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér fyrr í umr. um nauðsyn þess að gera átak í þessu efni á Vestfjörðum. Ég vil með þessum orðum mínum undirstrika það, að þar er ekki minni þörf en annars staðar þar sem frv. þetta gerir ráð fyrir að unnið verði að vegagerð með fé því sem aflað er með happdrættisskuldabréfum. Þess vegna sýnist mér og tel raunar að það verði að koma til athugunar, hvort ekki sé rétt að breyta þessu frv. í meðferð þingsins á þann veg að það taki einnig til Vestfjarða.



Herra forseti. Þetta skulu vera fá orð. Fyrir nokkrum dögum flutti hæstv. samgrh. hér mjög ítarlega framsögu fyrir frv. til nýrra vegalaga og ég fagnaði því, sem þar kom fram, m.a. því, að hann lýsti því yfir að fjáröflun með þessum hætti, sem er ráð fyrir gert í þessu frv., yrði upp tekin og að því er mér skildist tekin inn í vegáætlun og henni dreift sem víðast og best um landið. Ég verð að játa að ég skil ekki vel enn, hvernig á því stendur að þessu frv. út af fyrir sig er hraðað svo mjög og hvers vegna þetta er hespað af á sama tíma og hæstv. samgrh. hefur lýst þessu svona skýrt og skorinort yfir, að því er ég tel sem stjórnarandstæðingur á algerlega fullnægjandi hátt fyrir mig og mitt kjördæmi. Ég tek nefnilega fyllilega undir með hv. 2. þm. Vestf. og þeim öðrum fulltrúum sem hér hafa talað um fyrsta flokks vegi og annars flokks vegi, fyrsta flokks landshluta og annars flokks landshluta. Og fyrst þessi fjáröflunarleið er farin, og ég styð hana eindregið, því að ég er alls ófróður um þær geigvænlegu afleiðingar, sem þeir sérfræðingar í bisnissmálum, sem hér hafa talað, hafa verið að gera að umtalsefni og ég hef ekki séð að einhverju leyti réttar. En hvers vegna þá ekki að gera sameiginlegt átak hreinlega, sem allir nytu sem jafnast góðs af? Það má nefnilega ekki verða að aðalatriði að við einblínum á fáa góða meginvegi, en gleymum samgöngum innan fjórðungs, sem eins og áðan var hér tekið fram eru að mörgu leyti jafnvel mikilvægari. Inn á það kom hæstv. samgrh. einmitt um daginn að því er ég tel á mjög eðlilegan hátt og sjálfsagðan og lagði á það áherslu. Ég hefði því talið að sú stefna, sem hæstv. ráðh, markaði greinilega hér um daginn, væri okkur núna mjög gott veganesti heim í jólafríið og við þyrftum ekki neitt sérstaklega á þessu frv. út af fyrir sig að halda. Ég get af eðlilegum ástæðum sætt mig við þá lausn, sem fram kom í Nd., þar sem ekki var um algjöra einstefnu í þessu máli að ræða, heldur var fénu víðar og eðlilegar dreift. En ég skil líka mætavel afstöðu þm. þeirra kjördæma, sem hér verða útundan, og ég tek fyllilega undir það sem austfirðingur, að ekki þykja mér síður góðs verðar samgöngur norður á bóginn. Við vitum að af því hafa báðir hag austfirðingar sem norðlendingar, og það er vissa okkar í báðum þessum landshlutum að góðar samgöngur milli þessara landshluta efli byggðaþróun þeirra beggja. Það er sem sagt mín skoðun að í fyrsta lagi eigi lagning varanlegra vega ekki að miða endilega og alltaf út frá Reykjavíkursvæðinu, það eigi að taka tillit til fleiri þéttbýlisstaða og góðra vega út frá þeim, og ég heyrði það greinilega á hæstv. samgrh, um daginn að hann var þessu sjónarmiði fyllilega sammála. Heildaráætlun á þessu sviði samkv. þessari fjáröflun væri að mínu viti að mörgu leyti réttasta leiðin þó að ég af skiljanlegum ástæðum geti fallist á frv. í núverandi mynd. En næðist um hitt samkomulag, að gera þetta einn lið í heildaráætlun um vegamál og jafna aðstöðu allra sem mest einmitt eftir þessari aðferð, þá álít ég að sú lausn væri kannske okkur heilladrýgst.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að þreyta hér neinar kappræður í sambandi við þetta mál, ekki síst vegna þess að mér skilst af ræðum allra hv. þm. að þeir séu sammála um meginatriði málsins. Meginatriði málsins er að halda áfram að bæta vegakerfið í landinu. Þetta álít ég að skipti höfuðmáli, og mér dettur ekki í hug að einar 2 000 millj. kr. verði til þess að ljúka þessu verki. Það held ég að öllum sé ljóst að ekki getur orðið. Það, sem hins vegar hv. þm. velta fyrir sér, er í fyrsta lagi hvort það ákvæði að tengja þetta við viss svæði sé hættulegt fyrir önnur svæði og eins og sumir hafa orðað það, að menn hafi gleymt öðrum svæðum og það sé gott ef einhver muni eftir því, eins og t.d. hv. þm. Vestf. hafa nefnt hér og hv. þm. Stefán Jónsson. Um þetta vil ég segja það, að ég held að eitt síðasta málið, sem ég bar fram hér í hv. Alþ. sem í fjmrh., muni hafa verið happdrættislán fyrir Djúpveg. Ég taldi, að þó að ég bæri það mál fram væri ég ekki á neinn hátt að skerða möguleika í vegagerð annars staðar, heldur öfugt, að ég væri að tryggja með því að þetta fé kæmi þarna til ráðstöfunar, að ekki þyrfti að taka það af öðru ráðstöfunarfé til vegagerða. Eins og ég tók skýrt fram um daginn er mergur málsins í þessu heildarstefna í vegamálum þjóðarinnar, og ástæðan til þess, að minni hyggju, að happdrættisleiðin er valin með þeim hætti að tengja hana vissum svæðum, hefur eingöngu verið sú, að það hefur verið talin álitlegri leið til sölu á happdrættisbréfunum. Það var álit fjármálamanna, þeirra sem sinna mest okkar efnahagsmálum, að happdrættisskuldabréfin fyrir Djúpveginn mundu ekki seljast nema að takmörkuðu leyti, og jafnvel var haldið að það þýddi ekki að bjóða út nema u. þ. b. 20–25 millj. kr. Það varð svo niðurstaðan að bjóða það lán út, en jafnframt var það mat þeirra að þá þýddi ekki að bjóða út Skeiðarársandsbréfin, þá yrði að geyma þau. Reynslan varð hins vegar sú, að þessar 80 millj. runnu út eins og heitar lummur, og eins og ég gat um hér um daginn, þá er ekki ætlunin að skilja Vestfirði eftir eða tengja Vestfirði ekki við aðalkerfið. Af þessu láni eru nú 55 millj. kr. til þess að nota í áframhaldandi vinnu í Djúpvegi og á þeirri leið, sem verður svo unnið að, að tengja það aðalvegakerfi landsins, svo að þar er engri leið lokað og dettur heldur engum í hug að það eigi að gera. Það sama hefur gerst hér þegar hafa verið uppi áætlanir á sínum tíma, Vestfjarðaáætlun, Austurlandsáætlun og Norðurlandsáætlun. Þá hefur öllum verið ljóst, að þetta var aðeins leið til þess að hraða heildarvegagerðinni í landinu en ekki að það ætti að fara að einangra þetta og skilja hina eftir. Og ég held að reynslan hafi sýnt okkur, að þessar áætlunargerðir og þessi lánaöflunarleið hefur flýtt ferð okkar í vegagerðinni og það sé það sem við séum allir sammála um. Þegar Keflavíkurvegurinn var lagður á sínum tíma var tekið lán til þess að leggja þann veg, og þá var lengi vel þannig á því máli haldið, að það var tekið lán til þess að greiða vexti og afborganir af því láni, sem tekið var til Keflavíkurvegarins, og það var ekki fyrr en í minni fjármálaráðherratíð sem því var breytt og þetta var greitt eins og önnur ríkislán. Þannig hefur verið að þessu unnið, og ég held að enginn sjái eftir því, að það hafi verið gert. Nú vil ég í örstuttu máli gera grein fyrir þeim kjörum sem eru á þessum happdrættislánum ríkissjóðs. Nú er það svo um þessi lán, eins og segir bæði í þessu frv. og almennri tekjuöflun vegasjóðs í tekjum vegna vegagerðar, að reglurnar um þetta eru ákveðnar af fjmrn. og Seðlabankanum og slíkum peningastofnunum. En um þessi lán gilda þær reglur að bréfin eru seld og þau eru til 10 ára. Þau eru með 10% vöxtum, og þessir vextir eru notaðir til þess að greiða happdrættisvinningana, þannig að maður, sem á þessi bréf og ekki fær neinn vinning, fær enga vexti af sínum bréfum, það eru engir vextir greiddir á þessi happdrættisbréf. Hins vegar er greidd verðtrygging á bréfin þegar þau eru borguð út að 10 árum liðnum, og það, hvað við þurfum að endurgreiða mikið fer auðvitað eftir því hvað við gefum mikið út á ári hverju, og þá er það framfærsluvísitalan, en ekki byggingarvísitalan, sem er á þessum bréfum. Þetta vildi ég nú útskýra hér vegna þess, sem kom hér fram um daginn, og þess, sem komið hefur fram hér nú. Um að skrá þessi bréf á nöfn hefur veríð farið nákvæmlega eins og með önnur happdrætti. Happdrættismiðar eru ekki skráðir á nöfn í venjulegri sölu. Hins vegar eru spariskírteinalánin skráð á nöfn, en þau eru ekki framtalsskyld frekar en þessi. Það er svo annar þáttur í okkar efnahagskerfi, sá þáttur að sparifé, spariskírteini, happdrætti og annað því um líkt skuli ekki vera framtalsskylt, því að það er ekki nokkur vafi á því og það vita allir þeir sem fást við skattamál, að þessi þáttur í okkar efnahagskerfi kemur þar mikið við. En þá yrði að taka allt peningakerfið til athugunar í sambandi við þennan þátt, en ekki einstaka þætti, því að það verður að falla saman. Það var á sínum tíma ákveðið að gera innstæður í sparisjóðsbókum eða í bönkum ekki skattskyldar og ekki framtalsskyldar nema að nafninu til. Það var gert til þess að örva innlegg manna í banka. En hinu er ekki að neita að í þessu og öllu peningakerfi okkar eru veilur. Ég er reiðubúinn til að taka undir það að þessa veilu þarf að taka til athugunar í sambandi við skattamálin, og hún var mjög svo athuguð og er mjög mikið um hana fjallað eins og aðra þætti skattamála í grg. þeirrar n. sem vann í minni fjármálaráðuneytistíð og skilaði áliti í fyrravor. En kjörin á þessum happdrættisbréfum eru ekki það sérstaklega góð að þau ein nægi til þess að gera þetta eftirsóknarvert eða valda eftirsókn manna í að kaupa. Ég álít hins vegar að hinn þátturinn sé sá að menn hafa áhuga á vegakerfinu og þess vegna kaupir það þessi bréf og þetta sé mikið notað til tækifærisgjafa og á þann hátt náist í fjármagn til vegagerðar í landinu sem að öðrum kosti mundi ekki verða. Í sambandi við þetta vil ég svo einnig biðja menn að hafa það í huga, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykn., hvað framkvæmdir, sem var á sínum tíma gerð fyrir slíka lánsfjáröflun eins og hér hefur átt sér stað, mundi kosta nú. Ef það er borið saman við kostnaðinn af þessum lánum, þá kemur upp mynd sem vert er að hafa í huga, því að það er æðimikill munur að framkvæma með verðlagi dagsins í dag eða því sem var fyrir 10 eða 12 árum. Þess vegna held ég að á mynd þá, sem hv. 2. þm. Reykn. greip hér á áðan, verði að líta einnig í sambandi við þessi lánamál. Út af því, sem hefur blandast inn í þessar umr. um endurgreiðslu ríkissjóðs á þessum lánum, þá er það um þessi mál að segja, þ.e. spariskírteinalánin, sem hafa fyrst og fremst verið sú leið sem ríkissjóður hefur valið, að sumt af því verður að sjálfsögðu að endurgreiða með skatttekjum sem aflað er þegar út þarf að borga, vegna þess að það hefur verið notað í hreinar ríkisframkvæmdir, annað hefur verið endurlánað til stofnana sem sjálfar greiða þetta aftur. Nokkuð mikill hluti af þessu fé hefur t.d. farið í rafmagnsframkvæmdir og annað því um líkt, og við skulum gera okkur grein fyrir því, að við stöndum ekki of vel í dag í þeim málum þó að við höfum notað þessa leið til framkvæmda á sviði raforkumála, hvað þá ef við hefðum látið þetta ógert, af því að við höfðum ekki samtíma tekjur til þess að leysa þetta verk. Ég held að þróunin verði sú, og ég tel að hún hefði raunar þurft að verða það fyrr, að verðtrygging sparifjár þurfi að koma til. Mitt mat er það, að verðbætur hefðu haft áhrif á verðbólgu hér á landi ef þetta hefði verið tekið upp fyrr, og það sækir meir og meir í þetta, það er ég alveg víss um. Ég veit að þessi leið hefur eins og aðrar sína vankanta, en hún hefur líka kosti sem ekki má vanmeta. En aðalatriðið í þessu tel ég að með samþykkt þessa frv. er engu verið að spilla. Nú mun það vera svo, að vegir, sem þetta frv. spannar yfir, ná til allra kjördæma nema Reykjaness og Reykjavíkur. Ég held að þau muni vera þar fyrir utan. - Nei, ég segi ekki Reykjanes, ég bið afsökunar á því, en það er af því að ég lít á Vesturlandsveginn yfir Kjalarnesið og Kjósina meira í þágu Vesturlands en kjördæmis hv. þm. Reykn. En þá get ég með góðri samvisku sagt að Reykjavík er ein undanskilin, því að það er nú þannig með hana að forsjónin hefur lagt henni svo margt til að það gerist þar af sjálfu sér. Það er nú það sem er munur á þeim, sem eru betur settir í lífinu, og hinum, sem eiga erfiðara, að það kemur af sjálfu sér hjá þeim sem eru betur settir, en verður að hafa fyrir því hjá hinum. Þetta er eiginlega meginmálið í aðstöðumun, og þess vegna verðum við dreifbýlismenn sem svo erum kallaðir, að hafa fyrir ýmsu og það verður meira til umr. vegna þess að það gerist hjá öðrum meira af sjálfu sér. Þess vegna finnst mér að það sé ekki verið að mismuna með þessu, enda endurtek ég það, sem ég sagði hér um daginn og ég mun reyna að vinna að meðan ég fer með samgöngumál, að það þarf að fá heildaráætlun um vegakerfið í landinu, a. m.k. hvað varðar aðalvegina, því að innan héraðs er það meira kjördæmismál og snertir meira hvern einstakan þm. En ég álít að hitt sé mergur málsins. Það, sem ég sé í sambandi við þessa leið, er einmitt það, sem hefur komið fram í ræðum hv. þm., - þeir hafa fundið að því, að allt væri miðað út frá Reykjavík, - en með þeirri skýrslu, sem ég las fyrir hv. þm. Ed. um daginn, sýndi ég fram á að það eru víðs vegar um landið kaflar sem hægt er að leggja á varanlegt slitlag nú þegar, og það álít ég vera afskaplega mikils virði. Mér finnst það geysilega mikils virði ef hægt er að taka ákveðna kafla á Norðurlandi, ákveðna kafla á Vesturlandi og ákveðna kafla á Suðurlandi og Austurlandi. Og ástæðan til þess,að ég var með þetta svæði hér um daginn og þetta frv. nær til ákveðins svæðis, er fyrst og fremst sú, að það liggur fyrir nú þegar athugun á köflum sem hægt væri að vinna að sérstaklega á þessum svæðum. Hinu verkinu er ekki lokið, því verður haldið áfram, og auðvitað dettur engum í hug að þeir kaflar, sem eru á Austurlandi og Norðausturlandi, eigi að verða út undan í þessum efnum, heldur eigi að halda þessu verki áfram. Mergur málsins er að stilla upp þessum höfuðvegum landsins, ekki þannig að hinir eigi þá allir að verða út undan, því að um þessi mál í heild sem annað verður fjallað við afgreiðslu vegáætlunar og tekið tillit til þess. Ég tek undir það, sem hefur komið fram hjá nokkrum þm. sem hér hafa talað, að ég held báðum hv. Vestf.- þm. og öðrum, að heildaryfirlit um lagningu vega sé það sem við eigum að stefna að. Hinar sérstöku áætlanir hafa leyst verulegan þátt í þessu og þess vegna eigum við nú að taka heildarstefnu um lagningu hringvegar í kringum allt landið og tengja hann héruðunum sem best. Ég held því, að þegar við lítum á þetta mál í heild, þá beri ekki mikið á milli. Það er viss óróleiki yfir því að þarna ætli þessir landshlutar að fara að ota sínum tota. Ég man eftir því þegar ég var í fjvn. og við vorum að afgr. Vestfjarðaáætlun, sem var fyrsta áætlun sem gerð var í sambandi við vegi, þá læddist þetta inn hjá mér og fleirum, að með þessu móti væri þessu skotið fram fyrir. En við betri athugun varð niðurstaðan að þetta mundi flýta fyrir heildarvegagerð í landinu. Og reynsla mín af þessu er sú, að ég legg áherslu á það. Nákvæmlega sami var minn hugsunarháttur í fyrra þegar var verið að deila á mig og fleiri fyrir stórátak í hafnagerð í Þorlákshöfn, Grindavík og Höfn í Hornafirði, sem náðust fjármunir til út á Vestmannaeyjagosið. Ég vissi eins vel og ég stend hér í ræðustólnum núna, að þessum fjármunum var ekki hægt að ná nema í tengslum við þetta gos. Engum dytti í hug annað en að það yrði að fjármagna framkvæmdir í höfnum á þessum stöðum. Þetta mundi greiða fyrir hafnarframkvæmdum í landinu almennt. Og reynslan hefur sannfært mig um að þetta er rétt.  Það er engin löngun til þess að fara að koma einum eða öðrum á kné í þessu, heldur að reyna að byggja upp heildarvegakerfi landsins á sem farsælastan og fljótvirkastan hátt. Þess vegna mun ég beita mér fyrir því að gera heildaráætlun um hetta mál. Eins og ég sagði um daginn, þá er því verki ekki lokið og það er ekki gert á tveim - þrem mánuðum, en að því verður unnið alveg sleitulaust, og það er mergur málsins. Við eigum að nota þessa leið sem aðrir til þess að koma verkunum áfram. Ég þarf ekki að segja hv. þm. það, að án fjármagns verður þetta ekki gert og ef við aðeins vinnum fyrir það fjármagn sem við höfum af samtímis tekjum, þá gengur þetta seint. Okkur getur greint á um leiðirnar og það segir ekki heldur að við ætlum að fara eina leið að þessu marki. Aðalatriðið er það, sem hefur komið fram hjá hv. þm., að þeir vilja stefna að þessu marki, og það skiptir mestu máli. Ég ætla ekki að þreyta hv. þm. hér á fleiru í sambandi við þetta mál, því að ég er sannfærður um að þó að einstakir þm. líti nú svo á við 1. umr. málsins að verið sé að mismuna eitthvað, sem ég þykist nú hafa sýnt fram á að er ekki um mikið að ræða, þar sem þetta nær til allra kjördæma landsins utan Reykjavíkur. Þó að menn geti líka greint á um leiðir, þá er það staðreynd að málið verður ekki leyst nema með meira fjármagni en við höfum eigin tekjur til í sambandi við vegáætlun. En við afgr. vegáætlunina jafnt út frá þessum þætti sem öðrum þáttum í vegamálum landsins.