Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ásgeir Ásgeirsson Háttv. þm. V.-Sk. (JK) tók sjer fyrir hendur að verja mann, sem ekki hefir verið ráðist á, og engin þörf var að verja. Því að það getur ekki talist skerðing á nokkurs manns æru, þó að sagt sje, að hann sje ekki vel til foringja fallinn. En það er öllum bæjarmönnum kunnugt, að núverandi lögreglustjóri hjer er það ekki. Og það er ennfremur öllum vitanlegt, að bæjarstjórnin hjer gerir engar endurbætur á lögreglunni, fyr en skift er um stjórn hennar. Það var því alger óþarfi fyrir háttv.þm. V.-Sk. (JK), að vera að reiðast slíku, og það því fremur, er jeg gat þess, sem er af öllum viðurkent, að þessi maður er til margra annara starfa stórvel fallinn, og einmitt þeirra starfa, þar sem hans er sjerstaklega þörf. Jeg þykist vita, að hann í hjarta sínu finni það sjálfur, að hann er ekki til lögregluforingja fallinn. Þá fór þessi háttv.þm. að tala um hermannsæru mína. Um hana hefir hann líklega lesið í Morgunblaðinu þá sögu, er hann sagði. En jeg vil vara hann við að leggja of mikinn trúnað á það, sem í því blaði stendur. Annars hefi jeg fyrir nokkru rekið aftur þennan uppspuna, í Tímanum, og nenni ekki að eltast við hann oftar, enda er mjer ekki svo mjög sárt um hermannsæru mína, því að jeg hefi aldrei fengið svo mikið sem tækifæri til að flýja, eins og hv.þm. V.-Sk. (JK). Hæstv. fjrh. virtist hafa fyrtst mjög við mig, er jeg óskaði að fá að vita um vilja þingmanna Reykjavíkur í þessu máli. Jeg hefði í upphafi átt að láta þess getið, sem ráðherrann í rauninni gat sagt sjer sjálfur, að þar átti jeg ekki við hann, því að jeg taldi auðvitað, að hann væri frv. þessu fylgjandi, þar sem það er stjórnarfrumvarp. Mjer skildist á hæstv. ráðherra, að hann óskaði hervarna í landinu, til þess að vernda sjálfstæði þess, og koma í stað danska hersins, sem vjer eigum litla stoð í, síðan sambandslögin gengu í gildi. Sömu trúar var háttv.þm. Dala. (BJ). En svo langt gekk hæstv.forsrh. (JM) ekki. Hann vildi engin vopn hafa, að því er hann sagði. Er því skoðun þeirra og hans ekki sambærileg. Annars má okkur vera það fyllilega ljóst, að við eigum mikið undir nágrannaþjóðum okkar í þessu efni, og þó einkum Englendingum. Er því óþarft að láta svo mikið af fullveldinu, að það sje jafnörugt og ágætt, hvað sem í skerst, og jafnvel þó sólin hverfi af himninum. Jeg lýsti ekki eftir skoðun hæstv. fjármálaráðherra (JÞ) í þessu máli, heldur þeirra þingmanna Reykjavíkur, sem eru ekki flutningsmenn frumvarpsins. Nú hafa tveir þeirra talað, og báðir á móti frumvarpinu. Er því aðeins einn eftir (MJ). Þó jeg hafi ekki, eins og hæstv. ráðherra tók fram í gær, kröfurjett til þess að fá að vita um þetta, hefi jeg þó rjett til að mynda mjer skoðun um, hvorumegin þeir eru, sem ekki svara. Þó jeg geti gert þá ályktun um nemendur mína, að þeir viti ekki, þegar þeir svara ekki, þá dreg jeg alt aðra ályktun af þögn þingmanna, sem láta fyrirspurnum ósvarað. Og svo framarlega sem háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) lætur ekki í ljós skoðanir sínar um þetta mál, geri jeg ráð fyrir, að hann sje því andstæður. Jeg sje nú ekki, að ástæða sje til að hafa miklu lengri umræður um þetta mál nú, þar sem fyrst og fremst lítur út fyrir, að andstaðan gegn því sje nú orðin svo mögnuð, að því sje engin lífs von, og í öðru lagi hefir hæstv.forsrh. (JM) lýst yfir því, að honum sje ekki sárt um frv. sjálft, heldur aðeins um anda þess, og hafði jeg raunar vakið athygli á því í fyrri ræðu minni. Þar sem nú hæstv. ráðherra er fallinn frá frv. sínu, getur hann ekki ætlast til, að við, andstæðingar þess, greiðum atkv. með honum og flokki hans, því ef ekki þyrfti annað en falla frá frv. sínum, til þess að afla þeim fylgis í þinginu, þá mætti flestu fram koma. Það eru tvær grundvallarstefnur, sem hjer er deilt um. Önnur er sú, sem í frv. felst. Hún leiðir til hervarna, og er því hættuleg braut fyrir okkur að ganga inn á. Hin stefnan er, að reyna af fremsta megni að bæta þá lögregluna, sem við eigum við að búa, án þess þó að fjölga lögreglumönnunum umfram það, sem efnahagur leyfir. En bæta má hana á margan hátt. Með því t. d., að skifta embætti lögreglustjóra, skilja tollheimtuna frá lögreglueftirlitinu. Einnig mætti bæta hana með því að setja lögregluþjónum aldurstakmark. Þegar „andi“ frumvarpsins tekur á sig þessa mynd, mun sú raun á verða, að þá fær það marga fylgjendur. Jeg sje ekki, að ástæða sje til að eyða fleirum orðum að frv., þar sem enginn hefir enn talað með því af heilum hug.

Sigurjón Jónsson Það er ekki vani minn að standa upp til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu. En svo mjög er orðið vafið utan um þetta mál, af andmælendum þess, að jeg get ekki látið vera að lýsa afstöðu minni til þess. Háttv. andmælendur hafa haldið fram svo miklum firrum og þyrlað upp svo miklum reyk, að varla sjest til málsins sjálfs. Varalögregla sú, sem frv. gerir ráð fyrir, og sem mjög skýrðist við flutningsræðu hæstv.forsrh. (JM), er nú að mestu horfin sjónum ræðumanna. En í stað þess er alt fult af vopnum og herliði. Í því eru hæstbjóðendur þeir hv. 2. þm. Reykv. (JBald) og háttv.þm. Str. (TrÞ), og sóma þeir sjer þar vel hvor við annars hlið. Í þessu róti hefir því og verið haldið fram, að frv. þetta miðaði að því að fóttroða það þjóðskipulag, sem nú er. Það er því ekki ofsögum sagt, að lítið eygi til kjarna málsins. En þá fyrst kastar tólfunum, þegar háttv. 1. þm. Árn. (MT) er kominn nauðugur í þennan her, kvaddur þangað til þess að varna honum að greiða atkv. um áhugamál sín hjer í háttv. deild. Alt þetta sýnir, hversu fáránlega háttv. andmælendur hafa mist sjónar á málinu. Jeg sje nú ekki annað en það eitt liggi til grundvallar fyrir frv. þessu, að stjórninni finnist löggæsla þjóðarinnar of veik. Fyrir þessu hefir hún fært rök, og nefnt dæmi máli sínu til sönnunar, og kemur því með tillögur til Alþingis um það, hvernig hún hugsar sjer það gert á ódýrastan og hagkvæmastan hátt, að ráða bót á þessu. Það er því mín skoðun, að það sje beinlínis skylda löggjafanna að athuga þessar tillögur; Jeg hika því ekki við, að greiða frv. þessu atkvæði til 2. umr., til þess að það verði athugað í nefnd. Og komist nefndin að þeirri niðurstöðu, að löggæslan í landinu sje ekki nógu trygg, þá er það beinlínis skylda hennar að koma með tillögur um að tryggja hana, ef hún getur ekki fallist á það fyrirkomulag, sem liggur til grundvallar í frv. þessu. Af framansögðu bæði þori jeg að greiða máli þessu atkvæði til nefndar og hefi enga tilhneigingu til þess að fara refilstigu, til þess að koma mjer hjá því.

Tryggvi Þórhallsson Jeg stend ekki upp til þess að dást að dirfsku hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) eða til þess að leiðrjetta misskilning. Heldur stend jeg upp til þess eins, að sýna hæstv.forsrh. (JM) tilhlýðilega kurteisi, því að hann eyddi 3/4 úr klukkustund til þess að tala við mig um daginn, og er því ofureðlilegt, að eitthvað af þeirri ræðu hafi gefið tilefni til andsvara. En það er að bera í bakkafullan lækinn að bæta á fyrir hæstv. stjórn í þessu máli, því að sá mælir, er henni hefir þar mældur verið, er þegar orðinn „troðinn, skekinn og fleytifullur“. Með ræðu hæstv.forsrh. (JM) var fyrst fyllilega upplýst, hver tilgangurinn er með frv., og mun jeg víkja að því nokkru nánar síðar. Tvent mjög merkilegt hefir nú sýnt sig. Hæstv. forsrh. (JM) hefir látlaust hröklast lengra og lengra undan, og af því reginundanhaldi gaf hv. 1. þm. Árn. (MT) góða mynd í gær, er hann talaði um fílinn og mýfluguna. Jeg get lýst því enn frekar. Hæstv. forsrh. er nú kominn svo langt frá þeim stað, er hann upprunalega flutti frv. frá, að hann sjest þaðan ekki einu sinni í góðum stjörnukíki. Hitt er það, að aldrei hefir nokkur ráðherra átt erfiðari aðstöðu til að verja mál en hæstv.forsrh. í þessu máli. Jeg hefi að sönnu ekki setið lengi á þingi, en jeg hefi langa stund fylgst vel með því, sem þar hefir gerst, og jeg tel, að mjer sje óhætt að fullyrða, að aldrei hafi jeg orðið heyrnarvottur að meiri hrakför en þeirri, sem hæstv.forsrh. hefir nú farið. Þessu til staðfestingar skal jeg aðeins minna á það, að hæstv.forsrh. hefir í örvæntingu sinni gripið til þess varnarráðs, sem mjög er tvísýnt og hættulegt. Er hann fann, hversu illa hann var settur, greip hann til þess óyndisúrræðis, að hafa í hótunum við þá embættismenn, sem undir hann eru settir og hjer eiga sæti. Öðruvísi gat hvorki jeg nje aðrir skilið orð hans til hv. 1. þm. Árn. (MT) og hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Að æðsti maður landsleyfir sjer þetta, er alveg ófyrirgefanlegt, og greinilegri þrotayfirlýsingu um varnir er ekki hægt að gefa. Út af þessu, hve auðsjeð er, hversu hæstv.forsrh. stendur hjer völtum fæti, verð jeg að játa, að jeg hefi annað veifið sárkent í brjósti um hann, og haft hálfgert samviskubit út af að verða að kasta fleiri steinum í þá vörðu. En enginn þingmaður má leyfa sjer að hugsa á þann hátt þegar æðsti maður landsins ber fram jafn-óhæfilegt mál og hjer um ræðir, og gera má ráð fyrir, að allstór flokkur fylgi, þá er það bein skylda þingmanna að taka hart á slíku og ráðast á það eins grimmilega og kostur er á. Þessvegna verður, þó að vesæl sje vörnin af stjórnarinnar hálfu, þar sem flokkur hennar stendur að einhverju leyti að baki, að taka alvarlega á þessu máli og berjast gegn því með fullri alvöru og festu. Jeg vík þá fyrst að því aðalatriði, sem upplýst er, og það er það, hvert er tilefni til þess, að málið er flutt, og hvert stefnt er með því. Það er nú endanlega upplýst, af ræðu hæstv.forsrh., þeirri, er hann hjelt á eftir minni, að beint er stefnt gegn samtökum verkamanna. Þegar hæstv.forsrh. í annari ræðu sinni taldi upp dæmi um það, sem undanfarið hefði farið aflaga í lögreglumálum, og lögreglan ekki náð að rækja svo starf sitt sem skyldi, þá voru það eingöngu dæmi, sem snerta beint eða óbeint stympingar út af kaupgjaldsmálum. Með öðrum orðum: hæstv.forsrh. hefir greinilega játað, að þessi lögregla eigi að bæla niður kaupgjaldsþræturnar. Þarna er komið að kjarna málsins, og verður ljóst í því sambandi, hvernig leiðir skilja. Vandaspurningin, sem til grundvallar liggur, er sú, hvernig ráða eigi fram úr verkamannamálunum, svo að ekki hljótist vandræði af, En hjer skilja leiðirnar. Hæstv. forsrh. segir: Það á að stofna varalögreglu, sem með valdi bælir niður deilurnar. Það á að stofna til liðsdráttar, flokks, sem valinn er af pólitískri stjórn, koma á fót stjettaher, jafnvel þó að þjóðfjelaginu geti stafað hætta af slíkum flokki - til þess að berja verkamannaóeirðirnar niður með valdi. Þetta er stefna hæstv.forsrh. (JM). Og jeg skal ekki neita, að hægt væri að ná takmarkinu með þessum hætti. Ef liðið er nógu öflugt, getur það barið niður andstæðingana. En til þess að það geti tekist, þá kostar það áreiðanlega stórfje, og ekki aðeins það, heldur og ógurlegan ófrið, nýja Sturlungaöld. Og afleiðingar þess eru algerlega ófyrirsjáanlegar. Jeg sagði, að þetta gæti tekist, að bæla niður mótspyrnu verkamanna á þennan hátt, en það getur líka álveg eins mistekist. Hvað verður þá? - Jeg segi: Jeg vil ekki þessa leið hæstv.forsrh. (JM), heldur vil jeg aðra leið, þá, að í fyrsta lagi sje hin opinbera lögregla efld. Jeg hefi fyrir löngu viðurkent, að þess þyrfti með, og það var rangt hjá hæstv.forsrh., er hann sagði, að jeg hefði ekki viðurkent það í fyrri ræðu minni. Eins og jeg hefi áður sagt, það segi jeg nú aftur, að þeir viðburðir, sem komið hafa fyrir og sýna ólöghlýðni manna ljóslega, mega ekki endurtaka sig. Í öðru lagi verðum við að fá ötul yfirvöld, sem geta veitt lögreglunni öfluga stjórn. Í þriðja lagi verðum við að feta í fótspor annara þjóða og læra af þeirra reynslu, hvernig með skynsamlegri verkamannalöggjöf má leysa þessa hnúta. Þetta má skoða nánar. Tvent hefir síðar komið fram hjer á þingi, sem fer í þessa átt. Fyrst það, að hv.þm. Dala. (BJ) ber fram frv. um gerðardóm í kaupgjaldsþrætum. Jeg ætla ekki að drepa á einstaka liði þess. En í höfuðatriðunum mun það rjett. Og milli þess frv. og aðferðar stjórnarinnar er regindjúp. Því að það, sem hæstv. stjórn vill bæla niður með ofbeldi, vill háttv.þm. Dala. (BJ) jafna með lögum og rjettdæmi. Og þetta höfuðatriði er rjett. Það á að reyna að koma í veg fyrir ógæfuna með lögum og rjettdæmi, en ekki með ofbeldi. Annað spor, sem stigið hefir verið af þessu tæi, er frv., sem jeg og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) höfum samið, um sáttasemjara í þessum deilum. Slíkt hefir gefist prýðilega utanlands, og það er alveg sjálfsagt að reyna það hjer. Nú hefi jeg að nokkru lýst leiðunum og því, sem á milli ber. Báðir vilja frið og löghlýðni, því jeg neita því ekki, að það sje ósk hæstv. stjórnar, að svo megi verða. En leiðirnar eru svo gersamlega ólíkar. Og jeg er jafnsannfærður um, að leið hæstv.forsrh. leiðir til ófriðar, eins og jeg er fullviss um það, og reynsla annara þjóða sannar það, að sú leið, sem við hv.þm. Dala. (BJ) og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) viljum fara, er sú eina rjetta. Annars verð jeg að segja það, að það er æðihart, að einstakir þm. og þingnefndir skuli þurfa að standa í því, að semja slíka löggjöf, því slíkt er sjálfsagt verk landsstjórnarinnar. Og vilji hún ekki læra af svo merkilegum dæmum og reynslu annara þjóða, og hafa það sjer til fyrirmyndar, þá gef jeg ekki mikið fyrir málaundirbúning hennar. Í sambandi við þetta kjarnaatriði málsins, er jeg nú ræði um, kom hæstv.forsrh. að háðulegum orðum um mig sem bændaþingmann. Það lá í orðum hans, að af því að jeg væri fulltrúi fyrir bændakjördæmi, þá varðaði mig lítt um þetta, og ætti ekki að vera „æstur“ út af þessu máli. Öðru máli væri að gegna um hv. 2. þm. Reykv. (JBald). En jeg verð nú að segja það, að bændur landsins varðar næsta mikið um það, hvernig þeim málum er skipað, sem snerta ástandið í bæjunum. Því að frá bændunum á að koma sú skynsemi og það pólitíska vald, sem setur niður deilur bæjarbúa. Þeir vilja enga kúgun þola, hvorki af bæjarvaldi íhaldsins nje af bæjarvaldi verkamanna í kaupstöðunum. Þessvegna risu dönsku bændurnir, eða vinstrimenn, jafneinbeittir og dönsku íhaldsmennirnir, sem jeg áður lýsti, gegn þeirri viðleitni „sosíalista“-stjórnarinnar, að koma á pólitískri ríkislögreglu þar í landi. Og jeg er líka viss um, að íslensku bændurnir eru jafnandvígir því, að fá hjer pólitíska ríkislögreglu Íhaldsins í Reykjavík. Þeir vilja enga pólitíska kúgun bæjarvaldsins, hvaðan sem hún kemur, heldur bæði öfluga opinbera lögreglu og heilbrigða löggjöf um að setja niður deilurnar. Því er eins farið í okkar þjóðfjelagi sem öðrum á þessum tímum, að því stendur mest hætta af bæjarlífinu, stjettabaráttunni þar, að tveir harðsnúnir flokkar borgaranna standa hver gegn öðrum. Og það tel jeg eitt af stærstu verkefnum bændanna, sem einnig hefir stórkostlega þýðingu fyrir landbúnaðinn, að þeir kosti kapps um að koma þar skipulagi á, að þeir með skynsemi og sínu pólitíska valdi verndi stjórnarfyrirkomulagið fyrir hættunni beggja öfgastefnanna. Þessvegna var það, að I. C. Christensen, hinn kunni, danski bændaforingi, hótaði því gegn yfirgangi „socialista“ í Kaupmannahöfn, að flytja þing og stjórn til Jótlands. Og jeg er ekki í vafa um, að íslenskir bændur myndu ekki fremur þola, að stjórn og þing væri háð pólitískum herflokki í Reykjavík, en kjósa heldur að flytja það burt, t. d. á Þingvöll. Í sambandi við umtalið um atburð þann, sem hjer hefir oft verið nefndur í umr. dró hæstv.forsrh. upp umslag, tók úr því eitt blað af Tímanum og fór mjög mjúkum höndum um það. Las hann úr því nokkuð, en því miður ekki alt, sem jeg hefði óskað. En hann fór mjög vinsamlegum orðum um vit mitt og skynsamleg ummæli, sem þar kæmu í ljós. Jeg er honum einkar þakklátur fyrir það. En jeg vil skjóta því að hæstv.forsrh., að það er miklu oftar, sem skynsamleg ráð koma frá mjer í Tímanum, og ætti hann að athuga það betur en hann gerir og reyna að bera gæfu til að fara oftar eftir þeim. Hann gerir það því miður alt of sjaldan; annars farnaðist honum betur. En hæstv.forsrh. fór dálítið rangt með. Hann sagði sem sje, að í umræddri grein heimtaði jeg öflugri og meiri lögreglu, en að nú væri jeg horfinn frá því ráði. Þetta var rangt. Jeg sagði afdráttarlaust, að jeg vildi fá betri og meiri opinbera lögreglu. Jeg ber enn fram sömu skynsamlegu till. í málinu, og því ætti hæstv.forsrh. (JM) að gæta þess, að fara eftir þeim. Jeg ætla svo að víkja að öðru höfuðatriði þessa máls, sem jeg einnig talaði um í fyrri ræðu minni - kostnaðarhliðinni. Þar get jeg látið mjer nægja færri orð, en jeg vil strax benda á, að þar er líka margt upplýst nú eftir umr.Hæstv. forsrh. (JM) dró mjög dár að þeim tölum, sem jeg nefndi, sagði það „alt út í loftið“. Hann mátti gera það; jeg gat þess sjálfur, að það væri afarerfitt að áætla þetta, og tölurnar væru reistar á lausum grundvelli. Jeg tók fram, að þær gætu verið of háar, og þær gætu verið of lágar. Skal jeg koma að því síðar. En jeg vil benda á það, að jeg reisti áætlunina eða tölurnar aðallega á tvennu. Í fyrsta lagi á útbúnaði liðsins, í öðru lagi, hversu fjölment það yrði. Þetta skal athugað nánar. Hvað útbúnað liðsins snertir, þá bygði jeg kostnaðaráætlun mína í því efni á þeim kostnaði, sem er við útbúnað lögregluþjóna hjer í bæ. Það er ekki hægt að finna neinn betri mælikvarða. Það var ekki rengt, sem jeg sagði um það, hvað hann kostaði, enda dró jeg meira að segja úr því, að því er varalögreglu snertir, og verður sá liður áætlunar minnar vart vefengdur. Hinn liðurinn var byssan. Hæstv. forsrh. hneykslaðist á því, að jeg nefndi byssu. Að vísu játa jeg, að hann mintist ekki á hana, en hún hefir nú dregist inn í umr. Er það að ástæðulausu? Jeg ætla ekki, því að í það eina skifti, sem menn hafa hjer verið saman kvaddir til aðstoðar lögreglunni, og það vildi svo vel til, að það var undir stjórn hæstv.forsrh. (JM), þá var þeim fengin byssa í hönd, og hún hlaðin. Og meira að segja: Það var útbúinn spítali hjer í bænum, í Goodtemplarahúsinu hjer alveg við hliðina, til þess að taka við særðum mönnum, svo síst er hægt að efa, að búist var við, að byssurnar yrðu notaðar. Jeg segi: úr því að þá var farið svo að þá, er þá goðgá að geta þess til, að þessu varalögregluliði verði slík vopn fengin ? Nei - jeg verð að segja, að báðir áætlunarliðir mínir, að því er útbúnaðinn snertir, virðast standa á föstum grundvelli. Hinn liðurinn er um tölu liðsins. Jeg áætlaði, að það yrði í fyrstu 500 manns hjer í Reykjavík og 500 manns annarsstaðar samtals. Jeg játaði, að þetta væri alveg óvíst, en síðan hefir ýmislegt nýtt komið fram, sem hefir upplýst þetta. Það er nú sannað af ræðu hæstv.forsrh. að varalögreglunni er stefnt gegn verkamönnum, og það sannar aftur það, sem jeg hjelt fram, að með þessu væri kallað á mótstöðuna. Afleiðingin af þessari játningu hæstv.forsrh. hlýtur að verða sú, að ókyrðin og óróinn vex meðal verkamanna, enda er það ekki óeðlilegt. Hvernig verður því mætt? Eftir ráði hæstv.forsrh. er aðeins ein leið fær, sú, að auka liðið. Það verður alveg óumflýjanlegt að fjölga varalögreglunni. Þessvegna segi jeg: Því lengra sem farið er út á þessa braut, því meira hleðst utan um þetta. Hvar lendir síðast? Jeg veit það ekki, en geta má til lauslega, að ekki muni veita af 1000 manns. Í þessu ljósi verð jeg að segja það, að áætlun mín þarf ekki að vera nein firra. Jeg skal viðurkenna, að hún er að nokkru í lausu lofti bygð, nú sem áður. Enginn getur sagt með neinni vissu, hvort hún ætti ekki fremur að vera hærri en lægri. Þá er þriðja atriðið í sambandi við fjárhagshliðina, sem stendur óhrakið eftir mína fyrri ræðu. Jeg benti á hina takmarkalausu heimild, sem stjórnin fengi með lögunum, til þess að nota fje. Jeg endurtek það, að aldrei hefir nein stjórn beðið um jafntakmarkalausa heimild til að eyða peningum, nje til að skerða persónulegt frelsi manna. Jeg ætla mig minni það rjett, að æfilangt fangelsi geti verið 16 ár í lengsta lagi. En með þessum lögum vill hæstv. stjórn leggja á menn 30 ára herskyldu. Því er ekki hægt að mótmæla, enda hefir hæstv.forsrh. ekki reynt það, að með þessu er farið fram á, að Alþingi veiti stjórninni næstum ótakmarkaða heimild til að ausa út fje utan fjárlaga, 100 þús. kr. á einu ári, eða ef til vill heilli miljón, af ríkisfje, og auk þess nálega takmarkalaust vald yfir persónulegum athöfnum einstaklinganna. Hæstv. fjrh. (JÞ) kom að þessu, enda varð hann að gera það, úr því að hann stóð upp. Hann hefir undanfarið talað svo mikið um sparnað og hve nauðsynlegt væri að borga lausaskuldirnar. Hann vildi smjúga hjá þessu á mjög undarlegan hátt. Hann sagði, að enginn vissi, nema svo færi, að einmitt við Framsóknarmenn yrðum til þess að framkvæma lögin. Þessi ástæða var satt að segja dálítið hlægileg. Eina afsökun hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir henni er sú, að hann var bersýnilega reiður, og var þessvegna, kanske í þetta eina skifti á liðnum æfiferli, dálitið fljótfær. En út af þessu vil jeg aðeins segja honum tvent. Ef við eigum að framkvæma lögin, þýðir það, að við eigum að komast í meirihluta til þess að geta myndað stjórn. En fari svo, þá getið þið alveg sparað ykkur þetta fje. Því að þá verða lögin aldrei framkvæmd. Nei - við afnemum þau. Við veljum aðrar leiðir að markinu, sem jeg hefi áður lýst. Annað liggur líka í þessum ummælum hæstv. fjrh. (JÞ). Þessi vissa hans um það, að við Framsóknarmenn eigum að framkvæma lögin, er feigðarspá um sjálfan hann. Í orðum hans liggur það, að hann býst ekki við að verða langær í ráðherrasessi. Jeg er ekki að kvarta undan því, að svo kunni að fara; jeg er einmitt að óska þess, að hæstv. fjrh. væri nú einu sinni spámannlega vaxinn. Það er heldur ekki svo undarlegt, að hæstv. fjrh. sjái eigin feigð, eða gruni hana, eins og öll frammistaða stjórnarinnar hefir verið, og þó einkum eftir að hæstv. fjrh. (JÞ) hefir sjeð frammistöðu hæstv.forsrh. (JM) í þessu máli. Að lokum vil jeg aðeins segja örfá orð í garð hæstv.forsrh. Hann kvartaði mjög undan mjer í ræðu sinni, og það hvað eftir annað. Jeg verð að játa, að jeg er ekki miskunnsamari en það, að jeg er ekkert sárhryggur yfir því. Jeg tek það sem vott þess, að mjer hafi tekist vel að ráðast á hinn illa málstað. Hæstv. forsrh. kvartaði sjerstaklega undan þeim tíðindum, sem jeg flutti frá Danmörku, hvað verkamannastjórnin þar væri að gera og hvernig íhaldsmenn tæki í það. Hann reyndi ekki að mæla gegn því, hæstv. ráðherra, sem jeg tilfærði eftir hinum danska skoðanabróður hans. En hæstv.forsrh. tók hitt ráðið, það, að hæla verkamannastjórninni dönsku. Hann taldi gott að vera henni sammála, og vildi fúslega fá samvinnu við hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Jeg verð nú að segja, að þetta lof hæstv.forsrh. Íhaldsins á Íslandi (JM), um dönsku jafnaðarmannastjórnina, kom úr hörðustu átt. Hún kemur mjer þó ekki einkennilega fyrir eyru, þessi mikla vinátta höfundar íhaldsins á Íslandi í orði í garð dönsku jafnaðarmannastjórnarinnar. Hann hefir, hæstv.forsrh., stundum fengið orð fyrir að hann „hallaðist“ að jafnaðarmönnum, og hinum og þessum öðrum, og mönnum er enn í fersku minni, er símað var hingað í vor sem leið um hina miklu samúð hans og jafnaðarmanna, og þann „innileikans blæ“ er komið hefði fram í samsæti í Kaupmannahöfn. Íhaldsmönnum hjer hefir eflaust þótt þetta slæmt, en jeg veit þó ekki, hvort það hefir verið þessvegna, að altalað var, að forsætisráðh. hafi ekki fengið að sigla með frumvörp stjórnarinnar á konungsfund. Ekki er það ósennilegt, að ískyggilegt hafi þótt að sleppa höfði Íhaldsins íslenska í þessar vingjarnlegu klær danskra jafnaðarmanna! Já, svo var það þetta mikla lof um dönsku stjórnina og það, að hún væri íhaldssöm, sjerstaklega kirkjumálaráðherrann. Jeg vil minna menn á það, að ekki er til nema einn pólitískur flokkur, er heldur slíku fram, að jafnaðarmenn sjeu íhaldssamir. Það eru kommúnistar, sem það gera - og svo einn maður að auki: hæstv.forsrh. Íslands, höfuð Íhaldsins íslenska. Annarsvegar hefir hann látið til leiðast að ganga svo langt að bera fram annað eins frv. og þetta, er stefnir að því, að beita hörku við verkamenn landsins, en á hinn bóginn gengur hann langt í að smjaðra fyrir útlendum jafnaðarmönnum. Hafi hann þann sóma af, sem verðugur er.

Fjármálaráðherra (JÞ): Út af fjárhagsatriði þessa máls vil jeg benda á það, að hv.þm. Str. (TrÞ) endurtók í ræðu sinni nú fjarstæður þær, er hann hafði haldið fram áður, þar sem hann segir, að með frv. þessu sje farið fram á það, að verja mörgum hundruðum þúsunda króna á ári úr ríkissjóði, utan fjárlaga. Þessi hv.þm. hefir þó, sem aðrir þingmenn, unnið eið að stjórnarskránni, en hann hefir áreiðanlega ekki kynt sjer vel þann eiðstaf, sem hann er bundinn við. Jeg vil benda hv.þm. Str. á það, að lesa 37. gr. stjórnarskrárinnar, og þótt ákvæðum hennar hafi ef til vill ekki verið eins vel framfylgt og skyldi á undanförnum árum, þá hefi jeg ekki látið neitt tækifæri ónotað til að brýna fyrir mönnum, að þeim beri að fylgja. Þetta hlýtur hv.þm. Str. að muna frá síðasta þingi. Um lög þau, er samþykt eru á hverju einstöku þingi og hafa útgjöld í för með sjer, er tekin upp sjerstök grein í fjárlögum, er heimilar þau gjöld það ár, en samkvæmt stjórnarskránni ber svo skylda til þess að taka útgjaldaliðina inn í fjárlögin fyrir eftirfarandi ár. Hitt er ekki gert, að taka inn í fjárlög fjárveitingar, er óstaðfest lög kunna að hafa í för með sjer. Og þegar hv.þm. Str. hefir lært þetta, mun hann hætta að hræðast það, að samþykkja einföld lög, af þeirri ástæðu, að þau hafi í för með sjer fjáreyðslu utan fjárlaga. 
             Mjer finst, að það hefði hæft þessum hv.þm. betur að tala siðsamlegar en hann gerði um þau atriði, er ekki snerta þetta mál. Jeg verð að segja það, að mjer finst virðingu þessarar samkomu freklega misboðið, er maður, sem hefir hlotnast sá heiður, að ná þingkosningu, leyfir sjer að kalla á hlátur tilheyrenda með öðrum eins ummælum og þeim, að forsætisráðherra ríkisins hafi ekki fengið að sigla með frumvörpin á konungsfund. Jeg verð að segja, að mig iðrar þess, að hafa gefið atkvæði mitt þeim forseta, er lætur slíkt orðbragð óátalið. En jeg skal ekki ræða frekar um það mál; það er ekki mitt, að dæma um gerðir forseta. Eins get jeg verið fáorður um það, er háttv.þm. Str. sagði um gamanyrði mín í gær um forlög andstæðinga þessa máls. Þótt jeg hefði þau orð þar um, er jeg hafði þá, er það alls ekki víst, að meðferð þessa frv., er það er orðið að lögum, lendi á Framsóknarflokknum. En færi svo, að hann tæki við stjórn, þætti mjer ekki ólíklegt, að það ætti fyrir honum að liggja að koma á slíku valdi í ríkinu  Hv. þm. Str. fór mörgum orðum um það, að þessu ætti að beita í kaupdeilumálum. En eins og þegar hefir verið tekið fram, er það alls ekki hlutverk lögreglustjórna að taka hlutdeild í kaupdeilumálum, en sjeu einhverjir menn, er þykjast órjetti beittir - og það kemur í sama stað, af hverju slíkt stafar - þá verður lögreglustjórn að hindra það, að nokkur maður geti tekið það, sem hann telur rjett sinn, sjálfur með ofbeldi. Þetta er alt annað en að blanda sjer í kaupdeilur. Mjer er kunnugt um það, að í hvert sinn, er fregn berst um það hjeðan út um land, að lögreglan hafi verið borin ofurliði, hafa bændur staðið höggdofa af undrun út af því, að þetta skuli geta átt sjer stað. Og það þurfa ekki mörg slík dæmi að gerast til þess, að kröfur bænda um það, að sæmd þjóðfjelagsins sje borgið, verði svo háværar, að þingmenn verði að sinna þeim.

Það hefir enginn talað um annað, en sinna þeim.

Það er gott að fá þessa játningu. En til hvers er þá alt þetta mas? í síðustu ræðu sinni sagði hv.þm. Str.: „Við munum afnema þessi lög, þegar við komumst í meirihluta.“ Hann bjóst við því, að frv. þetta yrði að lögum, áður en „Framsókn“ tæki við völdum. Jeg skal ekki dæma um það, hvað hv.þm. er spámannlega vaxinn, þótt hann hafi gaman af að tala um aðra menn á þann hátt. En jeg tel ekki neina feigðarspá um mig í ummælum hans, og tel stjórnina muni vera fastari í sessi, ef hún kemur frv. þessu fram nú þegar á fyrsta þingi. En jeg hefi aldrei ætlað mjer að verða ellidauður í þeim sessi, er jeg nú skipa, og mig langaði ekki til þess, að taka að mjer fjármálaráðherraembættið. En jeg taldi, að þá hefði verið svo ástatt, að enginn maður mætti draga sig í hlje, en öll mín ílöngun stefnir í alt aðra átt en að sitja yfir stjórnarstörfum og þingþrefi, og vona jeg því, að jeg losni hjeðan með heiðri sem fyrst.

Sömuleiðis!

.

Forsætisráðherra (JM): Jeg þarf ekki að tala mikið við hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Hv. þm. gaf upplýsingar um það fyrir hönd bæjarstjórnarinnar hjer, að hún vildi ekki aukna lögreglu fyr en lögreglustjóraskifti yrðu. Jeg veit ekki, hvað hann hefir fyrir sjer í því. Jeg tel það vítavert, að vera að tala enn um hervald, eftir því sem umræður hafa verið í þessu máli, enda gefur frv. ekkert tilefni til þess. Jeg hefi aldrei talið það neitt höfuðatriði í þessu máli, að frv. þetta nái fram að ganga óbreytt. Þar sem það er nú ekki annað en heimild, er fylla þarf með tilskipun, mætti vel setja þau ákvæði, er ætluð eru tilskipun, inn í frv. sjálft. Og það er ekki rjett, að jeg sje horfinn frá frv., eða þeim grundvelli þess, að byggja á hinni almennu skyldu muna að aðstoða lögregluna. Þessu hefi jeg lýst áður, og hver, sem les frv., hlýtur að sjá, að þetta, og ekkert annað, er það, sem frv. byggist á. Jeg ætla ekki að fara frekar út í þetta atriði, en hitt verð jeg að segja, að slíkum rangfærslum eins og fram komu í ræðu hv.þm. V.-Ísf. átti jeg ekki von á úr þeirri átt. Jeg hefði vel trúað ýmsum öðrum til þess að fara með slíkt fleipur, en tæplega honum. Þegar hinn umtalaði atburður varð hjer 1921, voru hjer vissulega miklar æsingar, sumpart endurómur af róstum erlendis, og það var trú manna, að flokkur sá, er upphafsmanni fylgdi, mundi ætla að nota vopn til þess að verja rússneska drenginn. Jeg trúði því að vísu ekki, en því var býsna alment trúað hjer í bænum. Þessvegna hafði lögregluliðið nokkrar byssur. En vitanlega átti aldrei að bera vopn gegn þessum mönnum, nema því aðeins, að þeir væru vopnaðir og neyttu vopna. Þetta atriði á ekkert skylt við þetta mál. Frv. ber það með sjer, að hjer er aðeins um að ræða aðstoðarlið, er lögreglustjórar geti gripið til, þá er í harðbakka slær. Vopnun er þessu alveg óviðkomandi. Hv. þm. V.-Ísf. sagði, að jeg viðurkendi það, að skoðanir okkar færu nokkuð saman í þessu máli. Þetta er rjett og ekki rjett, rjett að nokkru leyti. Hv. þm. sagði, að eigi þyrfti nema litla viðbót við það lögreglulið, sem nú er, og mætti treysta á innræti manna. Hann viðurkennir þá, að nokkra viðbót þurfi. Og hann sagði líka, sami hv.þm., að mest riði á því, að skifta um lögreglustjóra hjer í Reykjavík. Hver er kominn til að segja það, að nýr lögreglustjóri verði betri heldur en sá, er nú er? Jeg tel það mjög óvíst. Núverandi lögreglustjóri er að mínu viti mjög samviskusamur embættismaður, og jeg tel hann góðan embættismann. Jeg er ekki farinn að sjá, að öðrum tækist betur en honum stjórn þessa embættis. Jeg er viss um, að það er ekki rjett haft eftir mjer, að jeg hafi verið að tala um anda frv. Hitt sagði jeg og segi enn, að höfuðtilgangur frv. er sá, að efla lögreglu í landinu. Hv. þm. kvaðst ekki vilja vera harður við mig. Það læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja, og jeg sje ekki, að slíkt hafi nokkuð að segja fyrir mig, hvorki til nje frá. Hitt verð jeg þó að segja, að framkoma hans sem þm. er sæmileg, og er það meira en sagt verður um suma af þeim þm., er um þetta mál hafa talað. Hv. þm. Str. hóf ræðu sína í prjedikunartón, enda samdi honum það vel, þar sem hann hefir verið prestur áður. Að vísu finst sumum, að lítið hafi gætt prestsins nú á seinni árum, en gott er það, ef vænta mætti afturhvarfs. Rangt er það hjá hv.þm. (TrÞ) að segja, að jeg hafi hröklast í máli þessu. Þegar í upphafi skýrði jeg frá því, hvað stjórnin öll - eigi aðeins jeg - meinti með frv., og þetta veit hv.þm. ósköp vel. Hitt veit jeg, að hjer var á ferðinni í fyrra líkt frv., en það kom ekki fram opinberlega. Það er vesalmannlegt af hv.þm. að hæla sjer af því, að mótstöðumenn hafi farið hrakfarir.

Ekki fyrir mjer!

Jeg býst við, að hv.þm. hafi meint það. En jeg vona, að aðrir kunni að meta það. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að jeg hefði gripið til þess, að hafa í hótunum við embættismenn út af þessu máli. Jeg ætla ekki að tala um það nú, en kem að því síðar. En sami hv.þm. var tvívegis að tala um samviskusök. - Sumum hefir sýnst, að samviskan svæfi vel í þeim herbúðum, og jeg þori varla að vona til þess, að hún vakni í svip. Sami hv.þm. kom að því, hver tilgangur minn hefði verið með frv. þessu. Jeg þarf ekki að svara slíku; það hefir hæstv. fjrh. gert fyrir stjórnarinnar hönd. En mjer er spurn: Hvernig ættum vjer eftir frv. þessu að blanda ríkinu inn í kaupdeilur? Það er hvergi gert ráð fyrir því. En það er dálítið misjafnt, hvernig hægt er að blanda sjer í slíkar deilur, eða óeirðir, er út af þeim rísa. Það mundi þó hver stjórn, og af hverjum flokki sem hún er skipuð, telja skyldu sína, er svo stendur á, að reyna af fremsta megni að hindra skemdir á eignum og fjármunum manna og sömuleiðis að vernda þá menn, sem vilja vinna. Og þetta mun vera hið eina, sem lögregla á að gera í þessum efnum. Þar, sem betra skipulag er en hjer á fjelagsskap verkkaupanda og verkseljanda, er auðveldara að hafa fullkominn hemil á slíkum málum. Víða eru nærri því föst lög, beggja vegna, bæði hjá verkamönnum og vinnuveitendum, hvernig fara skuli með kaupdeilumál. T. d. þykir víða sjálfsagt, að gefa gagnaðilja einhvern frest, hvort sem verkfall eða verkbann stendur fyrir dyrum. Og eins og hv.þm. V.-Ísf. drap á, er ekki gott að setja neinar ákveðnar reglur um það, hvernig lögreglan skuli haga sjer, þegar slík mál ber að höndum. Það er komið undir mörgum atvikum. En aðalatriðið er það, að lögreglan á vitanlega ekki að skerast í kaupgjaldsdeilur upp úr þurru, en hinsvegar getur komið fyrir, að hún þurfi að vernda annanhvorn málsaðila, þegar slík tilfelli ber að. Jeg geri varla ráð fyrir, að hv.þm. Str. (TrÞ) sje því kunnugur, hvernig farið er með slík mál erlendis, en jeg þykist vita, að einum hv.þm. a. m. k. sjeu þessi mál mjög kunn, hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Það nær vitanlega ekki nokkurri átt, að með stofnun varalögreglu sje stefnt á móti samtökum verkamanna sjerstaklega. Jeg veit, að hv.þm. Str. á bágt með að sleppa því, að tala um þann ranga skilning, sem hann leggur í frv. þetta, og þessvegna talar hann mikið um stjettaher, sem eigi að berja á verkamönnum o. s. frv. En setjum nú svo, að alt það lið, sem frekast má kalla saman samkv. frv., verði kvatt til æfinga, eins og hv.þm. Str. (TrÞ) vill endilega gera ráð fyrir, þá skilst mjer, að í því liði verði menn af öllum stjettum, og sennilega ekki hvað fæstir verkamenn. En um þetta er óþarfi að ræða, því að stjórnin ætlast alls ekki til slíks. Hv. þm. (TrÞ) segist vilja efla lögregluna hjer á landi, en ekki á þann hátt, sem í frv. segir. Þó vill hann ekki hleypa frv. lengra til frekari íhugunar og lagfæringar, ef mönnum býður svo við að horfa. Látum svo vera. En þá verður þessi yfirlýsing hans að skoðast sem loforð um, að hann ætli seinna að benda á góð ráð til þess að ná því marki, sem frv. stefnir að. Og þá mun jeg ekki fara að eins og hv.þm. (TrÞ) nú, að fella það frv., en bera síðan fram annað í sömu átt. Hv. þm. talaði um ýmsar leiðir til að skera úr kaupgjaldsdeilum, sem gefist hefðu vel erlendis. Satt að segja held jeg, að mörg þau ráð hafi gefist svona upp og ofan, stundum vel, en oft ekki komið að liði. Það er rjett, að í Danmörku hefir sáttasemjari stundum gert nokkurt gagn. Frv. um gerðardóm í kaupgjaldsþrætum hefir verið borið fram hjer á Alþingi áður, en ef til vill fær frv. það, sem nú er fram komið, betri viðtökur en fyrra frv. En þó að eitthvað slíkt yrði sett á stofn, sáttasemjari, gerðadómur eða því um líkt, þá er það ekki einhlítt og þörfin á varalögreglu hin sama. Því hvaða leið sem farin verður, þá er ekki þar með hægt að fyrirbyggja, að kaupdeilur komi fyrir, með öllum þeim vandræðum, sem af þeim geta hlotist. Hv. þm. (TrÞ) má vera viss um, að ef úrskurður gerðardóms t. d. þykir vilhallur, eða í einhverju ekki rjettur, þá er hætt við, að honum verði ekki hlýtt af þeim, sem þykjast misrjetti beittir. Og það er ómögulegt að búa svo um hnútana, að ekki verði e. t. v. sagt, að einhverjum sje gert rangt til. Hv. þm. (TrÞ) talaði um, að það væri hart, að þingmenn skyldu þurfa að semja frv. um þessi efni, í stað þess, að stjórnin gerði það. Mig minnir nú satt að segja, að það sje ekkert nýtt, að þingmenn beri fram frv. hjer á Alþingi, og hv.þm. Str. (TrÞ) ekki síður en aðrir. Annars býst jeg við, að hv.þm. (TrÞ) hafi tekið upp frv. um sáttasemjarann nú, til þess að finna sjer eitthvað til afsökunar fyrir að vera á móti þessu frv. Jeg kannast alls ekki við, að hafa haft háðuleg ummæli um hv.þm. (TrÞ), síst fyrir það, að hann væri fulltrúi bænda hjer á þingi, og vísa jeg því á bug umælum hans hjer að lútandi. Hún var dálítið spaugileg, þessi hótun hv.þm. (TrÞ), sem líklega heldur, að hann sje orðinn annar I. C. Christensen, um að koma með bændur til að skakka leikinn, og enn að flytja Alþingi upp í sveit, ef verkamenn og vinnuveitendur hjer í bænum halda sjer ekki í skefjum. Jeg hjelt, að hann vildi þá flytja það alla leið norður á Strandir, í viðurkenningarskyni við þá, sem hafa sent hann á þing. En þar sem hann nefndi aðeins að flytja þingið til Þingvalla, þá er jeg ekki viss um, að það verði alveg laust við alla verkamenn og vinnuveitendur, þó að það verði flutt þangað.

Þá er að flytja það norður á Strandir

. Þá var hv.þm. (TrÞ) voðalega hreykinn yfir samanburðinum við Danmörku, og gerði mikið veður út af því, að jeg skyldi ekki telja ótækt að stofna varalögreglu, þar sem bændur og íhaldsmenn í Danmörku vildu ekkert hafa með hana að gera. Fyrst er því að svara, að jeg hefi aldrei talið mjer skylt að skrifa skilyrðislaust undir alt, sem danskir íhaldsmenn segja. Auk þess er sá hængur á þessum samanburði, að danskir bændur og íhaldsmenn vilja halda í herinn, vilja ekki láta afnema hann og fá eingöngu varalögreglu í staðinn. Er því hjer ólíku saman að jafna. Hv. þm. (TrÞ) var svo óheppinn að segja, að hann óskaði, að jeg vildi einhverntíma oftar fara eftir skynsamlegum tillögum Tímans, og viðurkendi þar með, að jeg hefði farið eftir þeim í þessu máli. Öðruvísi voru orð hans ekki skilin. En þegar jeg nú er í samræmi við yfirlýsta, skynsamlega skoðun Tímans í þessu máli, hvað skeður þá? Þá rís einmitt ritstjóri Tímans, hv.þm. Str., upp öndverður á móti og segir till. mínar óalandi; ekki einu sinni þess verðar, að þær sjeu athugaðar í nefnd. Það vantar ekki samræmi þeim megin. Um kostnaðinn samkv. frv. þessu ætla jeg ekki að tala við hv.þm. (TrÞ), heldur hitt, að hann sagði, að jeg hefði hneykslast á því, að nefndar væru byssur í sambandi við varalögreglu. Nei, jeg hefi aldrei hneykslast á því. Það gæti meira en vel komið fyrir, að einhver stjórn vildi fá varalögreglunni skotvopn í hendur. Í Þýskalandi t. d. hefir lögreglan daglega skammbyssur að vopnum, og notar hún þær oft. En á Norðurlöndum er þessu ekki þannig varið, og er harla ólíklegt, að sá síður verði hjer upp tekinn, sem ekki þekkist meðal annara Norðurlandaþjóða. Jeg hefi ekki viljað stinga neinu undir stól, heldur segja það, sem jeg meinti, þegar jeg flutti frv. þetta. Það getur meira en vel verið, að öflugrar lögreglu þurfi með, til þess að skerast í leikinn, ef óeirðir spretta upp af kaupdeilum, eins og yfirleitt, ef óeirðir ógna friði og öryggi borgara þjóðfjelagsins. Það getur komið fyrir, að lögreglan þurfi að sefa á báðar hliðar. Jeg skil varla, hvað hv.þm. (TrÞ) meinar, þegar hann er að tala um, að mikið muni hlaðast utan um þessa heimild, sem frv. fer fram á, og hann kallar takmarkalausa. Jeg vil benda á samanburð minn fyr í þessu máli, í sambandi við ýmsar aðrar heimildir, sem stjórnin hefir samkv. öðrum lögum, eins og jeg drap á í gær. Það er vitanlega fákunnátta hv.þm. (TrÞ) í lögum, sem veldur því, að hann talar um 16 ára lífstíðarfangelsi, en það er tiltölulega saklaus villa, samanborið við ýmsar aðrar, og ætla jeg því að leiða hjá mjer að fjölyrða um það atriði. Jeg kannast alls ekki við, að hafa kvartað undan ummælum hv.þm. (TrÞ) eða undan tíðindum þeim, sem hann flutti frá Danmörku. Mjer þótti miklu fremur vænt um, að hann mintist á þessi dönsku deilumál. Jeg hafði ekki hugsað mjer að blanda þeim inn í þessar umr., en fyrst það hefir verið gert, þá skal jeg taka það fram, að mjer virðast þær deilur fremur snúast hv. 2. þm. Reykv. (JBald) í óhag, þar sem þær sýna, að skoðanabræður hans í Danmörku eru á líkri skoðun í þessu og stjórnin hjer. Mjer hefir oft verið borið á brýn, að jeg stæði nálægt skoðunum jafnaðarmanna í ýmsum málum. Og það er rjett, að jeg hefi altaf viðurkent, að margar till., sem jafnaðarmenn hafa borið fram, hafi verið spor fram á við, enda hafa þær unnið sigur í mörgum löndum. Það, sem fyrir fáum árum þótti óalandi, hefir nú hlotið viðurkenningu svo að segja alls hins siðaða heims. Enda er það ekki sjaldgæft, að íhaldsmenn og jafnaðarmenn taki höndum saman í ýmsum málum og hrindi þeim í framkvæmd, þó að þeir annars standi oftast andspænis hvorir öðrum í stjórnmálum. Það þarf því engan að undra, þó að jeg hafi oft viðurkent ýmislegt af áhugamálum jafnaðarmanna og staðið nærri skoðunum þeirra í ýmsum málum, þó að jeg hinsvegar kannist ekki við, að hafa skjallað þá eða smjaðra fyrir þeim, eins og hv.þm. Str. vildi gefa í skyn. Nú talar hv.þm. (TrÞ) um, að bndurnir sjeu þeir einu, sem geti bjargað þjóðinni. Í fyrri ræðu hans voru það sjómenn og verkamenn. Á skammri stund skipast veður í lofti. Þá breiðir hv.þm. (TrÞ) sig mikið yfir þann innileikans blæ, sem á að hafa verið á ummælum mínum um dönsku jafnaðarmannastjórnina. Jeg skal kannast við, að jeg hefi sýnt þessari stjórn fulla kurteisi, og enda hefi jeg ekki annað en gott til hennar að segja. Viðskifti vor við það ráðuneyti hafa verið hin vinsamlegustu. Hví skyldi jeg þá ekki tala vinsamlega um það. Það er rjett, að jafnaðarmannastjórnir hafa setið við völd í Svíþjóð, Danmörku, Englandi og jafnvel víðar, og hefir ekki borið á því, að þær stjórnir hafi verið byltingagjarnar eða reynt til að umsteypa þjóðskipulagi þessara landa. Að því leyti má segja, að þessar stjórnir hafi verið íhaldssamar, enda hafa þær verið úr flokki hinna gætnari og íhaldssamari jafnaðarmanna. Nei, - það er alls ekki hlægilegt, að sýna stjórn vinsamlegs ríkis fulla virðingu og vinsemd, hverrar pólitískrar skoðunar sem hún er. Ef nokkuð er hlægilegt í þessu sambandi, þá eru það ummæli hv.þm. Str. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að jeg hefði líklega ekki fengið að sigla með stjórnarfrv. á fund konungs.

Jeg sagðist hafa heyrt þetta.

Já, það sagði Gróa gamla á Leiti líka. Ólýginn sagði henni. Mjer er alveg óskiljanlegt, að þessi hv.þm. (TrÞ) skyldi fara að finna að þessu. Jeg gat betur skilið einn hv.þm. í hv.Ed., sem drap á þetta atriði þar, ekki alls fyrir löngu. Jeg get sagt hv.þm. (TrÞ) það í fullri einlægni, að jeg ákvað mjög snemma að sigla ekki sjálfur með stjórnarfrv. að þessu sinni. Þegar í utanför minni síðastl. vor ljet jeg þess getið, að jeg óskaði eftir að þurfa ekki að fara þessa ferð, til þess eins, að bera nokkur stjfrv. upp fyrir konungi. Jeg fæ ekki sjeð, að brýn nauðsyn beri til þess, að forsrh. taki sjer 6 vikna ferð á hendur, til þess eins, að framkvæma hálftíma verk, sem hgt er að framkvæma með skriflegri tillögu. Það er satt, að það er nýr siður að sigla ekki með eitthvað af stjfrv., en það er alls ekki nýr siður, að mörg stjfrv. sjeu send á þann sama hátt, er farið var með öll frv. nú. Það kemur fyrir árlega. Jeg get því ekki annað en undrast stórum, þegar þessi hv. sparnaðarþm. (TrÞ) fer að finna að þessari ráðstöfun, sem einkum var gerð í sparnaðarskyni.

Jeg var ekki að finna að þessu.

Hversvegna fjölyrðir hv.þm. (TrÞ) svo mikið um þetta atriði? Var það einungis til að koma að sögunni, sem ólýginn hafði sagt honum? Annars þykir mjer leitt að þurfa í hverju máli að fara um alla heima og geima. En jeg er stundum neyddur til þessa af ýmsum hv.þm., sem eiga bágt með að halda sjer að málefni því, sem er til umræðu í hvert skifti. Þá þarf jeg ofurlítið að svara hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Það er alveg óþarfi fyrir þennan hv.þm., að vera að afsaka sig, þótt hann fylgi Framsóknarflokknum í mörgum málum; a. m. k. er það óþarfi gagnvart mjer. Jeg hefi engar kröfur til hans að gera í því efni, enda hefi jeg aldrei borið traust til hans. Hitt, sem jeg sagði við hv.þm. (JakM), að jeg hefði vonast eftir því, að hans veglega embætti legði nokkur bönd á hann, þannig, að framkoma hans gagnvart stjórninni væri sæmileg, þarf máske skýringar við. Jeg skal þá fyrst taka það fram, að jeg tel það talsvert athugavert, að forstöðumenn hvors bankans sem er hjer, taki mikinn þátt í hinum pólitísku deilum. Peningamálin eiga að vera hlutlaus, og menn eiga að geta treyst því, að flokkadeilurnar komist ekki inn fyrir dyrnar á bankastjóraherbergjunum. Þessa hefir ekki verið gætt sem skyldi, og jeg er ekki að ásaka neinn flokk sjerstaklega fyrir það, en niðurstaðan hefir verið sú, að bankarnir hafa verið dregnir inn í flokkabaráttuna, engum til gagns, en til tjóns fyrir marga. Nú vil jeg ekki halda því beinlínis fram, að bankastjórar megi ekki sitja á þingi; en ef þeir eiga þar sæti, þá tel jeg, að staða þeirra eigi að leggja bönd á þá. Það er yfir höfuð áhugamál allra banka, að þeim sje haldið fyrir utan pólitík, því að þeir verða að vinna mikið saman við hverja stjórn, sem er í landinu, enda er það svo mjög áriðandi fyrir þjóðfjelagið. Nú veit jeg ekki, hvort menn telja það líklegt til góðrar samvinnu, að bankastjóri og ráðherra ausi hvor annan auri í þingsalnum, en gangi síðan upp í stjórnarráð, til þess að semja um mestu vandamál þjóðarinnar. Jeg álít, að þessi aðstaða eigi að leggja þau bönd á, að þeir komi sæmilega fram hvorir gagnvart öðrum, þó ágreiningur sje í öllum málum. Jeg hefi áður látið í ljós skoðun mína um það, hversu veglegt jeg teldi embætti það, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hefir nú. Þegar lögin um það embætti voru á ferð í hv.Ed., sagði jeg meðal annars þessi orð: „En þess verður að gæta, að það kemur því aðeins að gagni, að valinn verði til starfans maður, sem nýtur almenningsálits, maður, sem er bæði glöggur og einarður, og ekki síst óháður peningastofnunum landsins og öðrum. Ef vel tekst valið, getur orðið ómetanlegt gagn að eftirlitinu, en aftur á móti, ef illa tekst val mannsins, verður þetta að engu liði, nema síður sje.“ Forsætisráðherra þáverandi lýsti því yfir, að hann væri algerlega samþ. þessu, og jeg taldi það sem loforð um, að eftir þessu yrði farið. Út frá þessari skoðun minni hefði jeg talið æskilegast, að eftirlitsmaðurinn sæti ekki á þingi, væri utan við flokkadeilurnar, eins og t. d. hæstarjettardómendur eru nú. Má vera, að sú skoðun mín sje ekki rjett, að hann megi alls ekki sitja á þingi. En hins þóttist jeg mega vænta, að sæti hann á þingi, þá legði embætti hans þau bönd á hann, að hann væri ekki að nauðsynjalausu sjerlega illvígur í garð hverrar stjórnar sem væri. Að hann mætti ekki vera í andstöðuflokki stjórnarinnar eða t. d. bera fram vantraust, það hefir mjer aldrei dottið í hug. Aðeins að hans framkoma gagnvart stjórninni ætti að vera fullkomlega þingleg og sæmileg. Getur verið, að aðrir líti öðruvísi á þetta. En þetta er mín skoðun, og það, sem jeg lýsti yfir sem skilyrði þess, að jeg gæti samþ. frv. um eftirlitsmanninn. Þá kem jeg að hv. 1. þm. Árn. (MT). Hann tók upp þykkjuna fyrir hv. 3. þm. Reykv. (JakM), af því jeg ljet það í ljós, sem jeg nú hefi lýst, að jeg hefði vonast eftir, að sá hv.þm., vegna hinnar veglegu stöðu sinnar, gætti fulls velsæmis í andstöðu sinni gegn stjórninni. Og hv. 1. þm. Árn. þóttist skilja það, að jeg mundi ekki síður heimta það sama af honum. En hv.þm. skjátlast algerlega í þessu efni og í öllu tilliti. Fyrst er nú það, að jeg tel hans embætti, þó virðulegt sje, á engan hátt saman berandi að þýðingu við embætti hv. 3. þm. Reykv. (JakM), og alt aðrar ástæður fyrir því, hversvegna jeg hefi sagt þetta við hv. 3. þm. Reykv., ástæður, sem alls ekki koma til greina, er talað er um sýslumannaembætti, eða að minsta kosti í svo miklu minna mæli. Svo er jeg alveg sannfærður um, að hv. 3. þm. Reykv. þykir það enginn greiði, að hv. 1. þm. Árn. sje að verja hann. Hv. 3. þm. Reykv. gerir það miklu betur sjálfur. Og hv. 1. þm. Ám. (MT) má ekki ofmetnast svo, að hann haldi, að jeg vilji jafna þeim saman, hv. 3. þm. Reykv. (JakM) og honum. Þótt við hv. 3. þm. Reykv. sjeum óvinir, eða rjettara sagt, hann sje hatursmaður minn, þá vil jeg alls ekki jafna þessum tveim mönnum saman. Mjer hefir ekki dottið í hug að búast við, eða nefna það, að þessi hv.þm., 1. þm. Árn. (MT), komi sæmilega fram í hv. deild. Það væri mikil ósanngirni að ætlast til velsæmis af þessum hv.þm. í þingdeildum. Slíka ósk myndi hv.þm. (MT) ekki einusinni skilja. Ræðu hv. 1. þm. Árn. mun jeg annars svara fáu einu. Hún var mestmegnis óþokkaleg árás á mig persónulega, og að nokkru leyti á mig sem dómsmálaráðherra. Gersamlega órökstuddar dylgjur. Hann sagði, að jeg gerði landinu ósóma, bæði inn á við og út á við, sem dómsmálaráðherra. Slíkum orðum svara jeg alls ekki. Þó má vera, að jeg svari, ef hv.þm. reynir að koma með nokkur rök í þessu efni. Það, sem hv.þm. talaði um frv., var hvað á móti öðru. Stundum virtist hann ekki telja neina nauðsyn á viðbót við lögregluna hjer, en annað veifið var hann að tala um varalögreglu, öðruvísi fengna en frv. gerir ráð fyrir, nefnilega fjölgun tollþjóna, og hafa þá fyrir varalögreglu. Enn að hafa brunaliðið fyrir varalögreglu, og endaði svo með því að gefa í skyn, að er þetta frv. væri úr sögunni, þá ætlaðist hann til, að upp risi ríkislögregla. Jeg geri ekki ráð fyrir, að hv.þm. ætlist til þess, að nokkur maður telji slíkan vaðal svaraverðan. Hv. þm. (MT) talaði um það annað veifið, að það væri óþarfi, að lögregla þyrfti nokkuð til að koma, þótt einhver órói yrði út af kaupdeilum; samtökin væru svo öflug meðal vinnuveitenda, að verkamenn gætu ekki á unnið. Þetta er alveg fáránleg staðhæfing. Sumir, sem hlustuðu, hjeldu þetta vera mismæli, en jeg býst við, eftir öðru hjá hv.þm. (MT), að þetta hafi verið í alvöru mælt. Það sanna er, að fullkomið skipulag og samtök á sjer stað meðal verkamanna, en meðal vinnuveitenda er varla hægt að tala um slíkt, að minsta kosti svo, að lag sje á. Ummæli hv.þm. um þetta atriði eru alveg öfug. Þá sagði hv.þm., og með miklum móði, að einhver íhaldsmaður, sem hann var svo göfugur að vilja ekki nefna, hefði sagt sjer, að menn hefðu ekki komið til hjálpar lögreglunni við vatnstökuna við hafnarbakkann, af því að þeir hefðu ekki viljað það. Jeg held, að hv.þm. hefði verið óhætt að nefna manninn. Þetta er það, sem allir vita, og það, sem við hv.þm. V.-Sk. (JK) höfum sagt. Hv. þm. bar það ekki beint upp á mig, að jeg hefði sagt pósitívt rangt frá atburðunum, sem jeg nefndi í ræðu minni, en skýrslan hefði verið röng vegna þess, hverju jeg hefði slept. Það hefði verið til þess ætlandi, að hann segði það, hverju jeg hefði slept, er gerði skýrsluna ranga. Árásir hv.þm. á Íhaldsflokkinn ætla jeg að leiða hjá mjer, að svo vöxnu máli. Jeg furða mig ekki á því, þótt hann sje smánaður af andstæðingum. Hann hefir af hv.þm. verið talinn kominn í stað Heimastjórnarflokksins, og jeg lít svo á einnig; og það hefir verið sjerstaklega einkenni þessa flokks að framkvæma, gera eitthvað. Hinir, sjerstaklega Framsóknarflokkurinn, hafa eiginlega ekkert sjerstakt einkennilegt, og ekki mikið fyrir sig að bera annað en vaðalinn. Þá held jeg, að hv.þm. (MT) hafi sagt eitthvað í þá átt, að lögreglan hjer væri sjerstaklega til þess að halda uppi og dylja glæpi íhaldsmanna. Jeg þarf væntanlega ekki að láta þess getið, að slíkum fáránlegum fúkyrðum svara jeg ekki. En máske segir hv.þm., hvað hann á við með þessu. Hv. þm. sagði, að jeg hefði horfið alveg frá frv., og að lögreglustjóri kæmi ekki nærri því, sem til væri ætlast með frv., en hefði aðeins tilllögurjett um þá, sem ættu að stjórna liðinu. Í aths. frv. er það sagt með beinum orðum, að það væri alls ekki ætlast til, að nota varalögregluna, nema þegar lögreglustjóri vildi. Loks skal jeg láta þess getið, að ræða hv. 1. þm. Árn. (MT) sannar að nokkru leyti - og þó á sundurleitan hátt - tvö atriði í fyrri ræðu hv.þm. V. Ísf. í þessu máli, nefnilega það, hvað treysta mætti á innræti, og hitt, að það mundi vera nokkur skríll til í öllum stjettum. Annars ætla jeg ekki miklu að svara persónulegum árásum þessa hv.þm., nje annara hv.þm. Jeg ætla að láta nægja að gera það með ofurlitlum vísustúf: Eina kann jeg vísu: ari sat á steini. Aðra kann jeg vísu: ari sat á steini. Öll er sem ein sje: ari sat á steini.

Magnús Torfason Jeg verð að segja það, að mjer kemur dálítið á óvart, hvað hæstv. dómsmálaráðherra (JM) er afskaplega vondur við mig. Því jeg þóttist einmitt hafa verið svo dæmalaust góður við hann í ræðu minni, jeg var sem sje altaf að verja hann. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að frv. væri eins og vitlaus maður hefði borið það fram. Ræða mín gekk m. a. út á það, að það væri öðru nær en hæstv. dómsmálaráðherra væri vitlaus maður, heldur væri frv. gert að vel yfirveguðu ráði frá hans hendi. Í minni ræðu var aðeins eitt atriði, sem verulega snerti hann sem dómsmálaráðherra. Jeg sagði eitthvað í þá átt, að dómsmálastjórnin hefði sett niður frá því hann tók við stjórn síðast. Og það stend jeg við. Hygg jeg það vera mál allflestra á þessu landi, þeirra, er vit hafa á og til þekkja. - En hafi hæstv. dómsmálaráðherra þótt jeg vera eitthvað harður í sinn garð, mátti hann sjálfum sjer um kenna. Ef hann hefði hagað orðum sínum í gær eins og hann hagaði orðum sínum nú í ummælum sínum um hv. 3. þm. Reykv. (JakM), þá hefði jeg ekki tekið þau til mín. En það gerði hann einmitt ekki. Hann sagði það nú, sem hann vildi þá hafa sagt. En það get jeg sagt hæstv. dómsmálaráðherra, að þegar jeg kom út úr þessum sal, vildi jeg skoða þetta, sem hann sagði, á mýkstan hátt í hans garð, af þeim, sem um töluðu, og hefi jeg næg vitni að því. Hæstv. dómsmálaráðh. talaði alls ekki um, að þm., sem eru embættismenn, ættu að haga sjer sæmilega gagnvart stjórninni, heldur, að það ættu að vera bönd á þeim. Í því sambandi sagði hann, að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hefði ausið á sig auri. Jeg varð alls ekki var við, að þessi hv.þm. (JakM) gæfi neina ástæðu til þess, að vera borin á brýn ósæmileg framkoma. Þessvegna gat jeg ekki litið öðruvísi á en að þingmenn, sem eru embættismenn, ættu að vera bundnir á klafa - eftir skoðun hæstv. dómsmálaráðherrans. Það er eitt, sem mjer þykir vænt um að komið hefir hjer fram. Nú hefir þessi hæstv. dómsmálaráðherra leyst frá munninum og haldið þá skammaræðu, sem líklega munu tæplega finnast dæmi til hjer á Alþingi Íslands. Og þá er að athuga, hvaða sakir eru gagnvart þeim manni, sem slíkur lestur er haldinn yfir. Jeg get staðfest með þingtíðindunum, að jeg hefi altaf gengið á snið við hæstv. dómsmálaráðherra. Ekki af því, að jeg hafi talið mig svo sjerlega bundinn vegna stöðu minnar, heldur vegna þess, að jeg vissi það, að ef jeg færi að ráðast á hann, mundi ef til vill verða litið svo á, að jeg þættist eiga mín í að hefna. Það vildi jeg ekki láta á sannast. Það hefir ætíð farið svo, að hafi einhverjir gert mjer rangt til, hefir þeim hefnst sjálfum, án míns tilverknaðar; svo hefir og farið í þetta sinn. Jeg verð að segja, að mjer þykir hæstv. dómsmálaráðherra vera nokkuð hvumpinn, ef hann telur sig ausinn auri í þessari umr., og þá sjerstaklega með tilliti til þess, hvernig hann stendur að vígi. Hann stendur hjer sem höfuð þess stjórnmálaflokks, sem ár eftir ár og dags daglega hefir ausið menn auri. Og síðast á þessu þingi hafa þeir þingmenn, sem ekki eru samþykkir stjórninni í hverju máli, verið ausnir auri hvað eftir annað, og yfir höfuð helt yfir þá óbótaskömmum. En jeg get sagt hæstv.forsrh. (JM) það, að jeg hefi aldrei nokkurntíma svarað einu orði því, sem ausið hefir verið á mig. Hvern dóm sem hann leggur á mig, hefi jeg þó litið svo á, að það sje langt fyrir neðan mig að fást við slíka menn. Jeg hefi aldrei skrifað eitt einasta orð í blöð, þess efnis, að ráðast á menn persónulega, hversu miklar sakir sem mjer hafa verið gefnar, og það fyrir mín bestu verk, sem mjer hafa blætt tugir þúsunda fyrir. Þá hefi jeg nægilega svarað hæstv.forsrh. En því vildi jeg beina til hans, að hann má ekki gleyma því, að ef á að fara með hann eins og hann fór að mjer, þá treysti jeg mjer til að hella yfir hann svo miklum skömmum, að hann stæði aldrei upprjettur eftir - og það með fullum rökum. Því það er margs að minnast, og það er langt að minnast. En jeg ætla ekki að hafa mig til þess, og mun aldrei gera. Þá var hann að tala um óþokkalega árás og dylgjur. Jeg þóttist nú segja þessa einu setningu, sem jeg tók upp hjer áðan, fullgreinilega, og mátti hann vel skilja, hvað jeg meinti. Þá kvað hæstv. dómsmálaráðherra mig hafa sagt, að hann væri að hylja glæpi Íhaldsmanna. það hefi jeg aldrei sagt. En mjer fórust orð á þá leið, að þeir menn, sem mest brjóta lög hjer í landi, það væru menn úr hans flokki. Og það ætla jeg að standa við. Þetta er heldur ekki nema eðlilegt, þar sem Íhaldsflokkurinn sem heild hefir verið andvígur bannlögunum, og úr þeirra flokki er prjedikað, að bannlögunum beri ekki að hlýða. Meirihluti bannlagabrjótanna er úr hans flokki. Þá endaði hæstv. dómsmálaráðherra ræðu sína þannig, að hann vildi telja mig til skrílsins í minni stjett. Jeg þakka ummælin. En það vill svo til, að hann er ekki einn dómari um það, hvernig jeg hefi staðið í minni stöðu. Ef jeg er kallaður skríllinn í sýslumannastjettinni, þá held jeg það geti kanske orðið misjafnir dómar um suma aðra. Loks vil jeg enda mál mitt með því að rifja upp, að jeg hefi sjeð mann, ekki óskyldan hæstv.forsrh. (JM), þannig á sig kominn - og jeg skal taka það fram, að það var ekkert augnabliksástand, heldur langvarandi, „króniskt“ ástand - að engum, sem sá hann slíkan, hefði dottið í hug að telja hann til annarar tegundar af mönnum en þeirrar, sem forsrh. vildi áðan bendla mig við.

Forseti (BSv): Mjer þykir nú gerast þörf þess, að benda háttv.þdm., sem til máls taka, á það, að gæta betur hófs í orðum sínum og teygja eigi mál sitt úr hófi fram. Jafnframt vil jeg biðja hv. áheyrendur að hafa hjer engan hávaða í frammi.

Jón Baldvinsson Það hefir kent allmikils hita í umræðum, og er það að vonum. En einkum virðist sem dálítil æsing hafi gripið hæstv. ráðherra, sem hjer hafa talað. Fyrir lítilli stundu síðan vildi hæstv. fjrh. (JÞ) knjesetja hæstv. forseta (BSv) fyrir fundarstjórn hans. En hæstv.forsrh. (JM) ljet í gær orð falla, sem ekki urðu skilin öðruvísi en sem ógnun til þeirra embættismanna, sem hjer sitja. En sem betur fer hefir ekkert tillit verið tekið til slíks. Það er ekki margt, sem jeg hefi að athuga í ræðum hv.þm., sem hjer hafa talað. Aðalmótmælin gegn ræðu minni hafa komið frá hæstv.forsrh. (JM), enda er það hann, sem einkum heldur uppi vörn í þessu máli. En þó vil jeg, áður en jeg sný mjer að honum, víkja að ummælum einstakra þdm. Verður þá fyrst fyrir hv.þm. V.-Sk. (JK). Talaði hann snemma í málinu, og virtist ræða hans mest kveinstafir út af því, að honum hefði ekki verið hælt nógu mikið í ræðum manna hjer, fyrir afrek sín sem fulltrúi lögreglustjóra. Að öðru leyti voru skoðanir hans hinar fáránlegustu, sem vænta mátti, og ekki laust við, að hann kendi „grunns“ og jafnvel, að búið væri að draga hann í „þurkví“ í þessu máli. Ein firran hjá þessum hv.þm. stóð í blaði hans í dag, þar sem svo virtist sem hann hefði fundið nýtt verkefni handa varalögreglunni, e. k. verðlagsskrásetningu, þ. e. að setja verð á vörur kaupmanna. Virðist rjett, að liðið þiggi nafn af þessu starfi og heiti kaupmannalið. Hæstv. fjrh. (JÞ) talaði hjer alllangt erindi í gær, og virtist hann vera ákaflega reiður yfir þeirri andstöðu, sem frv. sætti. Virtist honum hún næsta óskiljanleg. Þá vildi hann sem fjrh. fetta fingur út í áætlun mína um kostnað þann, sem leiða mundi af frv., og taldi hana engri átt ná. En sje svo, þá er það engum að kenna öðrum en sjálfri hinni hæstv. stjórn, sem enga áætlun hefir samið fyrir hinni afarvíðtæku heimild til fjáreyðslu, sem í frv. felst. Í áætlun minni var hvergi farið út fyrir þann ramma, sem frv. sjálft heimilar. Þvert á móti. Og hæstv. fjrh. (JÞ) mætti þykja vænt um, ef hann hefði ætíð haft jafngóðan grundvöll til að gera á áætlanir sínar og jeg hafði í þessu tilfelli. Mjer skildist hæstv. fjrh. (JÞ) halda því fram, að kostnaðurinn mundi ekki nema yfir 6–7 þús. kr.  Hv. þm. Dala. (BJ) gerði grein fyrir atkv. sínu, og kvaðst a. m. k. mundu fylgja frv. til nefndar. Jeg gat ekki búist við betra af honum. En það kom líka nokkuð nýtt fram í ræðu hans. Hann gekk sem sje út frá því, þvert á móti því, sem hæstv.forsrh. vill láta í veðri vaka, að þessi varalögregla eigi að vera vopnuð. Það kom fram hjá honum, að hann átti við vopnað lið, er hann var að tala um það í sambandi við það, að ræningjar gengju á land. En allir ættu að sjá, að lítið gæti orðið um varnir, þrátt fyrir það, þó hjer yrði stofnsettur allur sá her, sem frv. framast leyfir, og útbúinn með skammbyssur og rýtinga, ef hjer lægju herskip, sem gætu skotið á bæinn. Það er því fjarstæða ein, er hv.þm. (BJ) talaði um varalögregluna sem vörn gagnvart útlendingum. Slíkt er eingöngu gert til þess að villa fyrir um hinn eiginlega tilgang frv. Jeg ætla, að jeg hafi þá ekki mikið frekar að athuga við ræður einstakra hv.þm. Þó vil jeg drepa á ummæli hv.þm. V.-Ísf. (AA) um bæjarstjórn Reykjavíkur. Jeg tel það ofmælt hjá honum, er hann sagði, að hún vildi engar umbætur gera á skipun lögreglunnar, meðan núverandi lögreglustjóri hjeldi embætti. Jeg veit ekki betur en það hafi verið talsvert mikill hluti bæjarstjórnarinnar, sem hefir viljað bæta lögregluna. Og þó að þetta, er hann sagði, kunni að hafa heyrst, þá má ekki af því álykta, að lögreglustjóri Reykjavíkur sje óhæfur til síns embættis. Þá kem jeg að hæstv.forsrh. (JM). Hann byrjaði andmælaræðu sína á því, að kvarta yfir því, hve erfitt væri að tala við okkur hv.þm. Str. (TrÞ) um þetta mál. Það er ekkert undarlegt, því að hæstv.forsrh. (JM) vill, eins og aðrir, sem þessu frv. mæla bót, gera úr því alt annað en sjálft frv. ber með sjer. Það er því ekkert undarlegt, þó að hæstv.forsrh. gangi illa að verja frv., og það hefði hann átt að sjá áður en hann flutti það hjer inn í deildina. Það er að vísu rjett, að frv. má breyta frá því, sem það er nú fram flutt. En þegar á að greiða um það atkvæði nú, þá er ekki hægt að taka til greina loðin ummæli hæstv.forsrh., heldur falla atkvæðin um frv. og þá stefnu, sem í því birtist, eins og það liggur fyrir. Hæstv. forsrh. (JM) sagði, að aðaltilgangur frv. væri sá, að gera lögregluna hjer í Reykjavík öfluga; en til þess þarf sannarlega ekki jafnvíðtæka heimild og stórkostlegt herskyldufrv. eins og það, sem hjer er sett af stað. Til þess þarf ekki nema fáa menn og dálítið fje úr bæjarsjóði, og jeg er viss um að bæjarstjórn mun gera það, ef hún sjer þess brýna þörf. Þá var hæstv.forsrh. ennfremur að segja það, að stjórnin ætti ekkert að segja um notkun þessa liðs. En á hún ekki að skipa foringja liðsins? Jeg sje ekki betur en frv. geri svo ráð fyrir, og hæstv.forsrh. hefir mjer vitanlega ekki hallast að öðru frekar. En ef forsrh. skipar manninn, þá er jeg ekki í neinum vafa um það, að hann mun skipa þann mann einn, er hann veit, að gera muni vilja stjórnarinnar í öllu og ræður þá menn eina í liðið, sem hann veit, að gera hennar vilja. Jeg veit að vísu, að þessi hæstv. núverandi stjórn verður ekki eilíf, en hún getur ráðið hjer um nokkurn tíma enn, og með skipun þessa liðs getur hún ráðið því, hvers taum það dregur. Það er því rangt hjá hæstv.forsrh. (JM), að stjórnin ráði ekki miklu um liðið. Sú stjórn, sem stofnar liðið, ræður miklu um það, úr hvaða flokki mennirnir eru. Hæstv. forsrh. (JM) sagði, að verkamenn og sjómenn mótmæltu frv., vegna þess, hvernig það hefði verið túlkað fyrir þeim. En jeg sje ekki, að það hafi verið túlkað öðruvísi en hann hefir nú túlkað það sjálfur hjer í þessari hv. deild. Það hefir verið ein vörn hæstv.forsrh. (JM) og fleiri formælenda þessa frv., að það sje eins og lögreglufrv. hinnar „socialistisku“ stjórnar í Danmörku. En það er þvert á móti. „Socialistarnir“ í Danmörku eru að afnema herskyldu hjá sjer með sínu frv., en íslenska stjórnin er að innleiða herskyldu. Lögregluher Dana á að verða 6 þúsundir manna. Lengra treystist stjórnin ekki að ganga í bráð í því að afnema herinn. Hún setur hjer millistig. En hún kýs minna böl, til að losna við hið meira. Þessi tala er ekki hærri en sú, sem íslenska stjórnin hugsar sjer fyrir kaupstaðina íslensku, sem þó eru 100 sinnum mannfærri en Danmörk. Allir sjá, að hlutfallsleg tala fastra lögregluþjóna í kaupstöðum landsins væri - eftir frv. dönsku stjórnarinnar - ekki hærri en 70. Hjer munar því mjög miklu. Hæstv. forsrh. (JM) var að hæla dönsku stjórninni fyrir það, hvað hún væri íhaldssöm. Jeg veit nú ekki, hversu þakklát hún mundi vera hæstv.forsrh. fyrir þessa lýsingu, ef henni yrði kunnugt um hana. En úr því að Íhaldsráðherranum finst til um þetta höfuðeinkenni, þá ætti hann fyrir hönd íslensku stjórnarinnar að flytja hjer á Alþingi eitthvað af þeim merkilegu umbótatillögum í þjóðfjelagsmálum, sem danska stjórnin flytur nú á ríkisþinginu. Jeg fer nú að halda, að jeg eigi vísan hauk í horni, þar sem stjórnin er og Íhaldsflokkurinn, þegar hjer kemur fram frv. mitt um að banna næturvinnu. En þó að það frv. sje harla smávægilegt hjá ýmsu, sem danska stjórnin ber fram til verndunar og hagsbóta fyrir alþýðu, þá treysti jeg samt valt á stuðning Íhaldsins. Jeg held, að skraf hæstv.forsrh. (JM) í þá átt hafi verið tómur fyrirsláttur. það hefir dregist hjer inn í umræðurnar, hvernig ætti að miðla málum í kaupdeilum milli verkamanna og atvinnurekenda, og hefir verið talað bæði um gerðardóm og sjerstakan sáttasemjara. Það er rjett, að verkamenn hafa löngum sett sig á móti því, að hafðir væru lögákveðnir gerðardómar, og liggja til þess ástæður, sem jeg nenni ekki að rekja hjer. En hitt er víst, að verkamenn telja sjer vinning að því, að til sje maður, þegar deilur rísa, sem reyni að grípa inn og leiða aðilja saman, ef auðið mætti verða að koma á sættum. Hefir slíkt oft reynst vel og víða verið reynt, t. d. í Danmörku. En í sjálfu sjer er ekki nema eitt meðal til að jafna slíkar deilur, en það er að nema burtu það atriði, sem deilan stendur um. Á hvern hátt það megi verða í þessu umrædda tilfelli, skal jeg ekki fara út í að sinni. Hæstv. forsrh. talaði um það, að hann þekti ekki til þess, að Íslendingar væru löghlýðnari en aðrar þjóðir, og vildi sanna það með því, að hegningarhúsið væri fult af föngum, og jafnvel eitthvað af slíkum mönnum í gistihúsum borgarinnar. En það er þó ekki langt síðan að þar var enginn maður. Og það var ekki fyr en yfir þyrmdi með bannlagabrotin, sem þróast hafa svo dæmalaust vel undir stjórn hæstv.forsrh. (JM), að hegningarhúsið stendur troðfult. Og veitti víst ekki af að byggja vænt tugthús í viðbót, ef það ætti að rúma alla sökudólgana. Hæstv. forsrh. (JM) sagði, að frv. ætti að losa fjöldann undan þeirri skyldu, er á borgurunum hvíldi, að veita lögreglunni aðstoð. Ef þessi orð eru góðgjarnlega skilin, þá ætti að liggja í þeim, að menn ættu ekki framar að vera skyldir með lögum til þess að aðstoða lögregluna. En þetta er misskilningur hjá hæstv. ráðherra, því að í frv. er ekki gert ráð fyrir að fella úr lögum eldri ákvæði um þetta. En sje hitt meining hans, að það eigi aðeins að taka vissa, útvalda menn í varalögregluna eða herinn, þá finst mjer það mikið verra heldur en nokkru sinni almenn herskylda. það væri háskalegt í mínum augum. Hæstv. forsrh. (JM) vildi vefengja það, er jeg sagði, að við værum lausir við hernaðarósómann. Herferðir voru farnar áður hjer á landi, sagði hæstv. ráðherra, og vitnaði aftur í fornöld. En nú sagði jeg einmitt, að vopnaburður og hermenska mundi hafa átt mestan þátt í því, að Íslendingar mistu frelsi sitt til forna. En nú erum við lausir við hernaðarósómann og höfum lengi verið, að undanskildu því, þegar hæstv.forsrh. (JM) Ijet fara herförina forðum gegn rússneska munaðarleysingjanum. Hæstv. forsrh. (JM) sagði, að það væru takmörk fyrir því, hve miklu fje bæjarsjóðir gætu kostað til löggæslu. Það er rjett; bæjarsjóðir hafa takmarkað fje að verja til slíks, en þó mundu þeir vissulega geta varið enn nokkrum þús. kr. til þess, ef þörf gerðist. En svo virðist, sem hæstv.forsrh. álíti, að engin takmörk sjeu fyrir því, sem ríkissjóður geti lagt fram í þessu skyni. Þá upplýsti hæstv.forsrh. (JM), að menn úr bæjarstjórn Reykjavíkur hefðu komið til sín og óskað eftir styrk úr ríkissjóði til lögreglunnar hjer. Eins og margt fleira í ræðu hæstv.forsrh. var þetta ónákvæmt frá skýrt og loðið. Mjer er þetta vel kunnugt úr bæjarstjórn Reykjavíkur, og veit, að hún hefir litið svo á, að ríkissjóði bæri að leggja fje fram til lögreglunnar hjer, ekki af því, að bærinn hefði ekki skyldu til þess að annast löggæsluna sjálfur, heldur vegna hins, að talsvert kveður að því, að lögregluþjónar þurfa oft að gegna ýmsum störfum í ríkisins þágu, sem ekki koma löggæslu við. Og það er með tilliti til þessarar þjónustu, sem bæjarstjórn hefir farið þess á leit, en ekki vegna almennrar löggæslu. Þetta er því rangt hjá hæstv.forsrh. Hæstv. forsrh. var að gera að gamni sínu, líkt og hv.þm. Dala. (BJ), og ljest ekki kunna að gera grein á alþýðu og öðrum mönnum hjer í landi. Jeg held nú samt, að þetta frv. beri ljósan vott þess, að hann kunni fyllilega að gera mun á alþýðu og útgerðarmönnum að minsta kosti. Hæstv. forsrh. kvað það vera fjarstætt allri skynsemi, að tala hjer um 30 ára herskyldu. En hvað segir sjálft frv.? Ef hæstv.forsrh. (JM) kallar þetta vitleysu, þá er það staðfesting á því, er einn hv.þdm. sagði, að frv. væri eins og það hefði verið samið af vitlausum manni. Í seinni ræðu sinni vildi hæstv.forsrh. gera lítið úr því, hvern tíma æfingarnar tækju, og var hann þó margbúinn að taka það fram, að liðið þyrfti að vera vel æft. Þetta er því hvað á móti öðru og stangast, eins og svo margar röksemdir hans í þessu máli. Hann var líka að hugga menn með því, að fást mundi nóg af ungum og áhugasömum mönnum í liðið, sem gengi í það af fúsum vilja, án þess að beita þyrfti skyldukvöðinni. Þetta eru líklega sömu ungu mennirnir, sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði, að gengið hefðu hjer um þingbekki í fyrra til þess að fá menn til að styðja þetta mál. Sje það þetta, sem vakir fyrir hæstv.forsrh., þá verður þetta líklega einskonar áhugalið hæstv. stjórnar, menn, sem langar í tuskið. En líklega tryggir það samt ekki friðinn í landinu. Það gæti verið varhugavert, ef þessir ungu áhugamenn ættu hagsmuna að gæta í deilum, sem að höndum kynnu að koma. Það gæti orðið til þess, að þær yrðu harðari og alvarlegri. Þess var ekki gætt í þeim atburðum, sem hæstv.forsrh. (JM) var nýlega að tala hjer um. Hæstv. forsrh. (JM) vefengdi það, að forstöðumaður liðsins ætti að hafa full laun. Það stendur þó fullum stöfum í aths. fyrir frv. Það er gert ráð fyrir því í frv., að forstöðumaður taki laun eftir samkomulagi við ráðherra. Þetta á sjálfsagt að vera valinn maður, með fullum launum. Þetta er þýðingarmikið og ábyrgðarmikið starf, og verður ekki haft í hlaupavinnu eða hjáverkum - nema ef einhver útgerðarmaðurinn þættist geta þetta í frístundum sínum - en það þætti nú kanske ekki sem heppilegast. Þá vildi hæstv.forsrh. vefengja kostnaðaráætlunina, og hefi jeg svarað því. Það er ekki rjett, að jeg hafi lagt saman stofnkostnað og árlegan kostnað. En jeg gerði ekki ráð fyrir húskostnaði, og má þó búast við, að ráðh. þykist þurfa að koma upp hermannaskálum a. m. k. Þá kem jeg að merg þessa máls. Það kom fram, þegar hæstv.forsrh. var píndur til sagna, að hann hefir eingöngu í huga deilur verkamanna og atvinnurekenda. Hann nefndi aðeins dæmi um slíkar deilur, auk ólafsmálsins 1921. Þegar hann er búinn að skýra frv. á þennan veg, er ekkert undarlegt, þó að menn álíti, að því sje stefnt gegn verkamönnum. Verkamenn þóttust hafa fulla vissu fyrir því, að þessu væri stefnt gegn sjer. Því miður er sú vissa staðfest með orðum hæstv.forsrh. sjálfs. Eiginlega verður ekki annað dregið af orðum hans en að það sje meining hans, ef deila kemur upp, að láta herlið skera úr og skakka leikinn. Það þarf víst ekki að segja ráðherranum, sem er svo fróður um ýmislegt, sem gerist erlendis, að þar er það alveg að leggjast niður, að herlið sje notað til slíkra hluta. Það þykir ekki lengur rjett, og stefnir alt að því nú, að láta lögregluna leiða slíkt hjá sjer. Eftir atvikum verður að ætla, að þessari lögreglu sje beint gegn verkamönnum. En ef atvinnurekendur gera verkbann? Ætlar þá Íhaldsstjórnin að senda lögregluna heim til þeirra og neyða þá til að koma vinnu af stað? Ef hugsað væri um fullkomið jafnrjetti, ætti þetta að koma fram. Þegar lögreglan var notuð erlendis í kaupdeilum, þá einmitt sýndi það sig margoft, að atvinnurekendur gerðu leik til þess að fá uppþot, til þess að fá tækifæri til að kalla á lögregluna. Það væri ákaflega handhægt fyrir atvinnurekendur hjer, ef verkfall stæði yfir, að láta til málamynda fara að flytja salt eða eitthvað annað milli húsa niðri á hafnarbakka og reyna þannig að koma af stað vandræðum, sem spilti fyrir málstað verkamanna. Það er svo sem ekki að efa, hvernig það yrði túlkað, þegar Morgunblaðið færi að segja frá. Nei, þessar deilur eru viðkvæmar, og það þarf gætni á báðar hliðar. Jeg aðeins spyr: Óttast ekki hv.þm., að þegar búið væri að nota lögregluna einu sinni eða tvisvar til þess að sprengja samtök verkamanna, óttast þeir þá ekki samtök verkamanna á móti, og að tveir gagnstæðir flokkar myndist ? Jeg aðeins spyr hæstv.forsrh., og óska, að hann taki þetta til athugunar. Þetta er engin hótun frá minni hendi. Jeg aðeins bið menn að athuga, hvað líklegt væri, að koma mundi fram. Þrátt fyrir þessa túlkun hæstv.forsrh. á frv., játar hann þó, að hættulegt sje að safna stjett á móti stjett. En það er einmitt það, sem hann er að gera, og mjer finst hann furðu bíræfinn, að neita því. Það, sem unnist hefir við þessar umræður, er margt. Það hefir unnist, að hæstv. ráðherra hefir algerlega gengið frá frv. stjórnarinnar og enginn hefir verulega mælt því bót. Það sýnir, hversu óforsvaranlegt frv. er. Þeir, sem sömdu frv., hafa þó fært það í þann búning, sem stjórnin óskaði. Hún hefir treyst á mátt og vald í þinginu til þess að koma því fram. Hún hefir treyst því, að hún gæti haft flokksmenn sína auðsveipa og fylgispaka, og unnið sjer viðbótarfylgi með hótunum um embættismissi o. s. frv. Nú sýnist alt ætla að bresta, og hún reynir að gera sem minst úr öllu saman, dregur saman seglin meir og meir, er á stöðugum flótta og fer sífelt minkandi. Meðferðin á þessu máli minnir á þjóðsögurnar um umskiftingana. Hæstv. forsrh. (JM) hefir farið eins að og sagt er um álfkonurnar; þær tóku ferlegan risa og þæfðu hann, þar til hann var orðinn að litlu barni. Varalögreglufrv. er ferlegur risi, og hæstv.forsrh. hefir nú verið að reyna að hnoða það saman og gera það sem allra minst. Jeg vona nú samt, að þó að hæstv.forsrh. sje búinn að gera þessa töfra, þá takist honum ekki að koma þessari ófreskju inn í mannheima, undir því yfirskini, að þetta sje lítið og saklaust barn.