Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Ásgeir Bjarnason) : Mér hefur borist eftirfarandi bréf : „Reykjavík, 17. mars 1975. Formaður þingflokks Framsfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Mér hefur tjáð Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., að hann þurfi að vera fjarverandi um sinn vegna ferðar til útlanda. Þar sem 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Ólafur Þórðarson, getur ekki mætt til þings, er þess óskað að 2. varamaður flokksins í kjördæminu, Bogi Þórðarson, taki sæti Steingríms á Alþ. meðan hann er fjarverandi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Þorv. Garðar Kristjánsson, forseti Ed.“ Þá hefur borist eftirfarandi símskeyti til Alþingis : „Súgandafirði. Vegna anna í starfi get ég ekki tekið sæti á Alþ. og óska þess, að 2. varamaður Framsfl. á Vestfjörðum, Bogi Þórðarson, taki sæti í minn stað í fjarveru Steingríms Hermannssonar. Ólafur Þórðarson.“ Undirskrift staðfestir Sigríður Kristjánsdóttir talsímakona. Það þarf að rannsaka kjörbréf Boga Þórðarsonar og bið ég kjörbréfanefnd að taka kjörbréfið til rannsóknar nú þegar og fær hún til þess 10 mínútna tíma. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Boga Þórðarsonar, sem er 2. varaþm. B-listans í Vestfjarðakjördæmi. 1. varaþm., Ólafur Þórðarson, hefur sent Alþ. staðfest símskeyti og tilkynnt að hann geti ekki tekið sæti eins og sakir standa. Kjörbréfanefnd hefur ekki fundið neina meinbugi á kjörbréfi þessu og leggur til, að kjörbréfið verði samþ. og kosning Boga Þórðarsonar, sem 2. varaþm. B-listans í Vestfjarðakjördæmi, verði tekin gild.



Herra forseti. Varamaður minn, Skúli Alexandersson, lagði fram í vetur svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Hve stór hluti símgjalda fyrir umframsímtöl er greiddur af notendum síma utan Reykjavíkursvæðisins? Hverjar eru meðaltekjur símans af hverjum notanda? 2. Hve miklar eru meðaltekjur símans af umframsímtölum af hverjum notanda á Reykjavíkursvæðinu? (Hér er spurt um öll símatæki í notkun. Stjórnarráð Íslands sé t. d. ekki talinn einn notandi, heldur eins margir notendur og símatækin sem eru í notkun hjá stjórnarráðinu. Sama regla gildir um ákvörðun um tölu notenda samkv. 1. og 3. spurningu.) 3. Hve miklar meðaltekjur hefur síminn af umframsímtölum af hverjum notanda á eftirtöldum stöðum: Hellissandi, Bíldudal, Skagaströnd, Hofsósi, Seyðisfirði, Grindavík? 4. Mun Landsími Íslands verða veitt heimild til byggingar jarðstöðvar til að annast fjarskipti við útlönd, án þess að áður eða jafnframt verði tryggt að sjálfvirka símakerfið um landið verði gert nothæft?“



Herra forseti. Það hefur dregist nokkuð að svara fsp. á þskj. 177, en svar við henni er hér eins og póst- og símamálastjóri hefur gengið frá því: „1. Hve stór hluti símgjalda fyrir umframsamtöl er greiddur af notendum símans utan Reykjavíkursvæðisins? Hverjar eru meðaltekjur símans af hverjum notanda?“ Svar: Hér er um að ræða 226 millj. kr. eða 54.98%. „Hverjar eru meðaltekjur símans af hverjum notanda?“ Hér er væntanlega átt við tekjur af umframsímtölum, þær eru 9 880 kr. „2. Hve miklar eru meðaltekjur símans af umframsímtölum af hverjum notanda á Reykjavíkursvæðinu?“ Svar við því er 4963 kr. En í sambandi við þetta vil ég geta þess, að nú um síðustu áramót var gerð gjaldskrárbreyting sem breytir þessu nokkuð frá því sem áður var, vegna þess að skrefum þeim, sem voru innifalin í símtölum notenda hér á Reykjavíkursvæðinu, var fækkað og breytir það hlutfallinu milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. „3. Hve miklar tekjur hefur síminn af umframsímtölum af hverjum notanda á eftirtöldum stöðum: Hellissandi,“ það eru 20 200 kr., Bíldudalur, þar er þetta 21 600 kr., Skagaströnd 15 700 kr., Hofsós 11 500 kr. og Grindavík 12 700 kr. Til viðbótar þessu var Seyðisfjörður, en það er ekki hægt að gefa svar um Seyðisfjörð, vegna þess að sjálfvirka símstöðin á Seyðisfirði var ekki opnuð fyrr en 23. okt. s. l. svo að reynsla er ekki komin á það. Síðasta spurningin er um hvort Landssímanum verði veitt heimild til byggingar jarðstöðvar til að annast fjarskipti við útlönd, án þess að áður hafi jafnframt verið tryggt að sjálfvirka símkerfið um landið verði gert nothæft. Um þetta hefur ekki verið tekin nein ákvörðun enn þá. Ég geri ráð fyrir því eftir þeim upplýsingum sem liggja fyrir og nýjastar eru, að það verði ekki gert með þeim hætti, sem þarna er gert ráð fyrir, að tengja sambandið milli Íslands við útlönd, heldur hefur gervihnöttur komið þar til greina og fleiri leiðir, sem ekki eru fullrannsakaðar. Hins vegar er þetta mál til athugunar þar sem sæsímastrengurinn mun ekki geta sinnt þeirri notkun sem er þörf fyrir í þessu sambandi. En ákvarðanir munu ekki verða teknar fyrr en fullnaðarrannsóknir liggja fyrir og einnig að hve miklu leyti Ísland þyrfti að kosta þetta. Þetta vona ég að nægi sem fullnaðarsvör við fsp. hv. varaþm. Skúla Alexanderssonar. Ég vil hins vegar taka það fram, að tölur eru allar byggðar á gjaldskrá áður en henni var breytt við síðustu áramót.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Það er eflaust öllum ljóst, hvað vakir fyrir fyrirspyrjanda. Það er að vekja athygli á því misrétti sem símnotendur eiga við að búa úti á landsbyggðinni að því er varðar kostnað við síma, og einnig hinu og ekki síður, að þetta sjálfvirka símakerfi svonefnda reynist oftast nær ekki mjög sjálfvirkt. Hæstv. ráðh. veit það eflaust eins vel og aðrir þm. dreifbýlisins, hversu erfitt er að ná sambandi út í kjördæmin og hve mikil þörf er þar úrbóta, og ég vænti þess að hann geri það sem í hans valdi stendur til að bæta úr því ófremdarástandi.



Herra forseti. Á þskj. 287 er fsp. frá Jóni Baldvin Hannibalssyni, sem sat hér á þingi um tíma, og er til hæstv. samgrh. Í fyrsta lagi er spurst fyrir um hvenær megi búast við niðurstöðum frá Vegagerð ríkisins um tilhögun framkvæmda og kostnaðaráætlun vegna lagningar vegar um Breiðadalsheiði. Breiðadalsheiði er og hefur verið sá þröskuldur, sem hvað mest stendur í vegi fyrir því að akvegasamband verði allt árið milli Djúps og byggða vestan heiðar. Á Alþ., 83. löggjafarþingi, 1962–1963, var flutt frv. um framkvæmd við jarðgöng gegnum Breiðadalsheiði. Frv. þetta var svæft í n. og lítið hefur heyrst um málið að öðru leyti en því, að á árinu 1972-1973, hygg ég að hafi verið, sem þáv. samgrh. Hannibal Valdimarsson beitti sér fyrir því að gerð yrði ítarleg könnun á jarðgangagerð gegnum Breiðadalsheiði að lokinni gerð jarðganga gegnum Oddsskarð, og þá ráð fyrir því gert að sömu verktakar mundu framkvæma þá rannsókn eða könnun. Að vísu hefur könnun átt sér stað að óverulegu leyti á jarðgangagerð gegnum Breiðadalsheiði. Við vestfirðingar a. m. k. teljum að slík könnun hafi ekki á neinn hátt orðið til þess að sannfæra menn um það að slík mannvirkjagerð geli ekki átt sér stað og eigi ekki að eiga sér stað. M.a. vegna þess er þessi fsp. fram lögð, að okkur vestfirðinga er farið að lengja eftir því að í framkvæmdir verði ráðist að undangenginni ítarlegri könnun á aðstöðu og mannvirkjagerðinni sem við teljum að sé fyllilega til staðar að framkvæma. Í ljósi þessa er þessi fsp. fram borin. Í 2. lið er fsp. um hvað líði rannsókn Vegagerðarinnar á vegarstæði er tengi Djúpveg við aðalþjóðvegakerfi landsins. Sá merki áfangi náðist í samgöngumálum vestfirðinga á s. l. ári að hægt var, að vísu með hörmungum, að komast þennan veg inn Djúp og þannig á aðalvegakerfi landsins. Vonir standa til að þessu verki verði áfram haldið á yfirstandandi ári. Eigi að síður er mikið verk óunnið til þess að í þess orðs fyllstu merkingu sé hægt að tala um akvegasamband á þessari leið. M. a. er eftir að taka um það ákvörðun, hvaða leið verður farin til þess að tengja Djúpveg við akvegakerfið. Það hafa átt sér stað rannsóknir að þessu leyti um nokkurn tíma og er orðin knýjandi nauðsyn að niðurstöður slíkrar rannsóknar liggi fyrir, þannig að hægt verði að taka um það ákvörðun hvaða leið á að fara. Sem sagt er 2. liður þessarar fsp. til hæstv. samgrh. um það, hvað líði rannsókn Vegagerðar í sambandi við vegarstæði og væntanlega tengingu Djúpvegs við aðalþjóðvegakerfi landsins.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 287 er fsp. frá Jóni Baldvin Hannibalssyni sem sat hér á þingi sem varamaður hv. 5. þm Vestf. Ég mun í svari mínu fylgja fsp. eins og hún er orðuð á þskj., en ekki að öðru leyti svara því sem fram kom í framsögu hv. frsm. fyrir fsp. En svarið er samið af vegamálastjóra og er svo hljóðandi: „Fyrra atriðið í fsp. er á þessa leið: „Hvenær má búast við niðurstöðum frá Vegagerð ríkisins um tilhögun framkvæmda og kostnaðaráætlun vegna lagningar vegar um Breiðadalsheiði, er tryggt geti greiðar samgöngur að vetrarlagi milli byggðarlaga við Djúp og vestan heiðar?“ Svarið hljóðar svo: „Samkv. Vestfjarðaáætlun var áformað að á árunum 1965–1968 yrðu gerð um 540 m löng jarðgöng í Breiðadalsheiði til þess að fá öruggari samgöngur milli byggðarlaga við Djúp og vestan heiðar. Jarðfræðilegar rannsóknir sýndu að barglög lágu þannig miðað við legu jarðganga að fara þyrfti gegnum mörg millilög. Tilraunaboranir og sprengingar við fyrirbugaðan gangamunn leiddu í ljós að bergið var svo feyskið og millilögin svo laus í sér, að ef gera hefði átt jarðgöng á þessum stað hefði þurft að fóðra þau jafnóðum og þau voru sprengd. Hefði þetta gert gangagerðina bæði seinlega og mjög dýra. Var því fallið frá þessari lausn, a. m. k. í bili, meðan leitað væri annarra úrræða, en vegurinn í kinnungunum beggja vegna breikkaður og hækkaður verulega. Lausnir, sem m. a. eru taldar koma til greina og athugaðar hafa verið, eru þessar: 1. Að grafa og sprengja klauf niður í háskarðið og nota efnið, sem úr henni kemur, í vegfyllingar beggja vegna, byggja síðan þak yfir klaufina í hæfilegri hæð og fylla svo með jarðefni yfir. Má því segja, að hér sé einnig um göng að ræða þótt öðruvísi sé fyrir komið en þeim sem áður voru ráðgerð. 2. Vegsvalir yfir veginn í kinnungunum annars vegar eða beggja vegna háskarðsins. Hér er um það að ræða að byggja yfir veginn þar sem snjóþyngslin og hættan af snjóflóðum er mest. 3. Jarðgöng mun ofar en upphaflega var gert ráð fyrir með miklum fyllingum við gangamunnana. Er með þessari lausn stefnt að því að komast með göngin í þykkari berglög og velja stefnuna þannig að ekki þurfi að fara í gegnum nema fá millilög. Allar þessar lausnir eru mjög dýrar og þarfnast nánari rannsókna. Til þess að þær komi að gagni, ef til kemur, þarf að ganga úr skugga um hvort hægt sé með tiltækum ráðum að ryðja veginn neðan við efsta kaflann á háheiðinni. Standa nú yfir tilraunir á þessu sviði. Eftir illviðriskaflann í jan. var hafist handa að ryðja veginn upp á háheiðina Ísafjarðarmegin með snjóblásara og er ætlunin að athuga, hvort halda megi honum opnum til vors, hvort þurfi að endurbæta hann o. s. frv. Eigi er ljóst, hvort þessar tilraunir þurfa að standa yfir í fleiri vetur. Jafnframt verður haldið áfram frekari athugunum á þeim lausnum sem að ofan greinir og að því stefnt að niðurstaða geti legið fyrir við endurskoðun vegáætlunar 1976.“ Því er hér við að bæta sem kom í ljós eftir að þetta svar var samið, að tilraunir þær, sem hafa verið gerðar með snjóblásara á þessum stöðum, hafa eftir fregnum að dæma gefið góða raun. „Annað atriði fsp: Hvað líður rannsóknum Vegagerðarinnar á vegarstæði er tengi Djúpveg við aðalþjóðvegakerfi landsins?“ Svarið er svona: „Eftir að ákveðið var í vegáætlun 1972–1975 að gera Djúpveg akfæran á áætlunartímabilinu var farið að athuga hvort endurbyggja ætti núverandi veg um Þorskafjarðarheiði eða leggja nýjan veg úr Djúpi um Kollafjarðarheiði. Hefur verið unnið að þessum athugunum undanfarandi tvö ár. Lokið er við mælingar á veginn inn fyrir Þorskafjörð, út fyrir Hallsteinsnes, yfir og fyrir Djúpafjörð og Gufufjörð, fyrir Skálanes og um Kollafjörð. Einnig hafa verið mældar veglínur yfir Ódrjúgsháls og Hjallaháls. Á árunum 1968–1969 var gerð dýptarmæling fyrir mynni Þorskafjarðar milli Reykjaness og Skálaness, eins og greint var frá í svari við fsp. um þetta atriði á Alþ. á s. l. hausti. Loks er mæling á 13 km löngum kafla á Þorskafjarðarheiði og merkingum með snjómælistikum á þeirri leið. Fylgst hefur verið með snjóalögum á Þorskafjarðarheiði og Kollafjarðarheiði undanfarandi 2 ár og er ráðgert að ljúka mælingum veglínu yfir báðar heiðarnar og setja niður snjómælistikur á þeim leiðum í ár. Einnig er áformað að gera svipaða könnun á leið um Steingrímsfjarðarheiði niður í Steingrímsfjörð. Stefnt er að því, að samanburður á kostnaði á þessum leiðum geti legið fyrir við endurskoðun vegáætlunar árið 1976.“ Þetta er það svar sem vegamálastjóri gefur við þessum fsp., og ég vona að hv. fyrirspyrjandi eða staðgengill hans hér láti sér þetta nægja.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör, en ég vil aðeins fara um þau örfáum orðum. Mér sýnist, að því er varðar Breiðadalsheiðina, að þar hafi einhver afturkippur komið í ráðandi menn sem um þessi mál fjalla, því að eins og ég gat um áður þá veit ég ekki betur en það hafi verið ákveðið af Hannibal Valdimarssyni, þegar hann gegndi embætti samgrh., að farið yrði í það eftir að Oddsskarðsframkvæmdunum lyki að ganga úr skugga um a. m. k. hvort ekki væri tiltölulega framkvæmanlegt að gera jarðgöng á þessu svæði. Það kom fram í svari hæstv. ráðh. að það er velt fyrir sér þremur möguleikum. Það er í fyrsta lagi að grafa skarð á þessu svæði og síðan byggja þak yfir, í öðru lagi vegsvalir og í þriðja lagi jarðgöng. Ef þetta er upptalning í réttu hlutfalli við það að menn hafi forgangsröð á verkefnunum, þá verð ég fyrir mitt leyti að lýsa því yfir að ég er óánægður með að ráðgjafar á Vegamálaskrifstofunni setji jarðgangaframkvæmdina nr. 3. Ég er þess fullviss að jarðgöng eru sú eina framkvæmd sem tryggir í reynd að akvegasamband verði á þessu svæði árið um kring. Ég hygg því að fyrst og fremst eigi að snúa sér að því að ganga úr skugga um það hversu dýrt fyrirtæki þarna væri um að ræða. Ég er ekki í neinum vafa um að það er framkvæmanlegt, enda heyrði ég ekki betur á svari hæstv. ráðh. en að það kæmi þar einnig fram. Spurningin er aðeins hversu dýrt mannvirki hér væri um að ræða. Ég lýsi óánægju minni yfir því, að ég lít svo á að hér hafi verið stungið við fótum frá því sem áður hafði verið ákveðið, fyrir 2 árum, og ég vænti þess að hæstv. ráðh. taki af skarið um það mjög fljótlega að í þetta verði ráðist. Að því er varðar síðari hluta fsp. um tengingu Djúpvegar, þá er það rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðh. að um það eru deildar meiningar hvaða leið eigi þarna að velja. Það er fyrst og fremst rætt um tvær leiðir, þ. e. Þorskafjarðarheiði og Kollafjarðarheiði. Ég hins vegar lýsi vonbrigðum mínum yfir því að niðurstöður af athugun Vegamálaskrifstofunnar skuli ekki geta legið fyrir við endurskoðun vegáætlunar sem á að fara fram nú innan tíðar. Það mun ætlað, eftir því sem hæstv. ráðh. upplýsti, að eftir þessu þurfi að bíða a. m. k. til ársins 1976. Ég tel að það sé búið að rannsaka þetta mál það lengi að það ættu að liggja fyrir um það nokkuð glöggar upplýsingar og niðurstöður rannsókna hvora þessara tveggja leiða, ef menn staðnæmast við það tvennt, ætti frekar að velja. Ég skal ekki fara frekari orðum um þetta, en ég vænti þess að hæstv. ráðh. leggi það af mörkum, sem hann telur sér fært, til þess að hvort tveggja þessara framkvæmda geti orðið að veruleika hið allra fyrsta.



Herra forseti. Hér er um tvö mikilvæg mál að ræða, sem fsp. þessi fjallar um, annars vegar að tengja Djúpveginn suður yfir hálendið við aðalvegakerfi landsins og hins vegar Breiðadalsheiðin. Ég tek undir allt sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um mikilvægi þessara mála, en þau eiga sér mislanga sögu. Spurningin um tengingu Djúpvegarins kemur upp og er aðkallandi nú þegar verið er að ljúka Djúpveginum, en hitt málið er gamall kunningi héðan úr þingsölum. Hv. 5. þm. Vestf. talaði eins og Hannibal Valdimarsson hefði fyrst hreyft þessu máli svo um munaði árið 1971, en síðan hefði ekkert skeð, þ. e. a. s. í ráðherratíð þessa hv. þm. Ég er undrandi á því að hv. 5. þm. Vestf. skuli rekja svo söguna, vegna þess að þegar Vestfjarðaáætlunin var ákveðin og samþ. var einn meginþáttur í samgöngumálum Vestfjarða það átak að koma jarðgöngum í gegnum Breiðadalsheiðina. Það var vegna þess að Vestfjarðaáætlunin byggðist m. a. á því að byggja upp byggðakjarna og stærsti byggðakjarninn á Vestfjörðum átti að vera umhverfis Ísafjörð, þ. e. a. s. Ísafjörður og kauptúnin við Ísafjarðardjúp: Bolungarvík, Hnífsdalur og Súðavík, og kauptíminn í V-Ísafjarðarsýslu. Það er ekki hægt að láta þessar fyrirætlanir verða að veruleika nema gera þá samgöngubót við Breiðadalsheiði að þar sé akfær vegur allt árið um kring. Að mínu viti verður það ekki gert nema með jarðgöngum eða með einhvers konar yfirbyggingu, hvort sem hentara reynist. Ég vil nota þetta tækifæri til að leggja áherslu á, að nú verði eitthvað gert í þessu máli. Það var illt að það skyldi ekki vera framkvæmt eins og gert var ráð fyrir í upphafi Vestfjarðaáætlunarinnar. Það má kannske segja að viðreisnarstjórnin, sem þá réð, hafi haft þá afsökun að hún væri að framkvæma aðra þætti Vestfjarðaáætlunarinnar, en það er ekki afsökun í mínum augum. Þeim mun óafsakanlegra er það, að í tíð þeirrar ríkisstj., sem hv. 5. þm. Vestf. studdi, var ekkert gert í þessu máli.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég get ekki gert að því þótt hv. 5. þm. Vestf. verði fyrir vonbrigðum. Það fylgir nú lífinu að menn verða oft fyrir vonbrigðum. Ef ég hef átt þá sneið hans, að afturkippur hafi komið í þetta mál á þeim mánuðum sem ég hef farið með samgöngumálin, þá vísa ég því heim til föðurhúsanna. Ég get hins vegar tekið skýrt fram, að ég hef hvorki haft afskipti til lofs né lasts í þeim efnum, heldur hefur vegamálastjórnin haldið áfram framkvæmdum sínum án minna afskipta. Það er hins vegar, held ég, góð og gegn regla, sem hefði átt að fylgja betur í mörgum stórframkvæmdum heldur en gert hefur verið, að rannsaka málin áður en byrjað er. Höfum við fyrir því reynslu ( mörgum málaflokkum að svo hefði þurft að gera, og hefur vanræksla á því sviði orðið framkvæmdum til tjóns. Það, sem mér sýnist þarna vera að vinna, er að bera saman þær leiðir sem hugsanlegar eru til framkvæmda til þess að ná því takmarki sem að er stefnt með því að gera Breiðadalsheiði að vetrarvegi. Við það eru allar þessar ákvarðanir og öll þessi vinna miðuð, en ákvarðanir liggja að sjálfsögðu ekki fyrir nema þeirri rannsókn sé lokið. Ég vil líka taka það fram, að upptalningin á blaðinu er ekki miðuð við það hvert verkið sé líklegast, heldur aðeins að það sé samanburður á þessum þrem leiðum sem muni ráða niðurstöðu tillögugerðar þeirra sérfræðinga sem vinna að þessum málum. Um síðara atriðið í fsp., um rannsókn á vegagerð yfir Þorskafjarðar- eða Kollafjarðarheiði, að henni er unnið af fullum krafti og munu niðurstöður þeirrar athugunar liggja fyrir fyrr en seinna. Ég álít að það sé síst að lasta embættismann eins og vegamálastjóra, sem jafnan svarar Alþ. og alþm. vel og greiðlega, þó að hann sé ekki að gefa fyrirheit um að niðurstaða liggi fyrir áður en hann sjálfur álítur að það sé tímabært að það verði raunverulega. Við það eru þessi svör miðuð.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér finnst hæstv. samgrh. vera orðinn um of hörundssár því að ekki var einu orði í minni ræðu vikið að honum, að hann hefði átt hlut að því að spyrnt hafi verið við fótum. Ég vonast sannarlega eftir því að hann muni ekki eiga að því hlut að það verði gert, þannig að þessu verði hrundið í framkvæmd. Ég er hræddur um að það hafi slegið heldur betur út í fyrir hv. 3. þm. Vestf. Hann byrjaði á að lýsa því hér yfir að hann væri algerlega sammála öllu því, sem ég hefði sagt hér áðan, en fór síðan að tína upp eitt og annað sem hann taldi að væri ástæða til að gera athugasemd við í mínu máli. Og þá var fyrst og fremst það, að ég hefði fullyrt að það væri fyrst 1971 sem Hannibal Valdimarsson hefði hreyft þessu máli. Þetta er alrangt. Ég sagði að hann hefði flutt frv. um þetta á þinginu 1962–1963. Þá var því hreyft. Svo er það blessuð Vestfjarðaáætlunin sem enginn þm. mér vitanlega hefur fengið að sjá, nema þá að það hafi verið stjórnarþm. viðreisnarstjórnarinnar. Ég skal ekki um það segja. Ég veit a. m. k. dæmi þess, að samþingsmenn Sjálfstfl. í núverandi ríkisstj. hafa kvartað sáran yfir því og þm. Vestf. að þeir hafi aldrei fengið að sjá þessa áætlun sem nefnd var Vestfjarðaáætlun. Vel má vera að í henni hafi þetta verið eitt af aðalatriðunum. Eigi að síður er það staðreynd að því var ekki hrundið í framkvæmd, þannig að það er ekki að ástæðulausu að þessu er hreyft. Hafi verið fullkomin ástæða til þess að fyrrv. ríkisstj. hryndi þessu í framkvæmd á þrem árum, sem ég út af fyrir sig ætla ekki að segja að ekki hefði átt að gerast, hvað þá um hina sem sat í 12 ár? Það hefði a. m. k. mátt búast við frekari framkvæmdum á þeim tíma heldur en hinum stutta tíma sem fyrrv. ríkisstj. sat. Ég endurtek að ég vænti þess að núv. hæstv. samgrh. ýti vel við þessum málum báðum og það verði í reynd unnið að þessu í allra nánustu framtíð, þannig að við vestfirðingar þurfum ekki eftir því að bíða í mörg ár að geta verið í nokkurn veginn greiðfæru akvegasambandi við þjóðvegakerfið allt árið. Við höfum verið innilokaðir að meginhluta 6–7–8 mánuði á ári um árabil og ég vænti þess að því fari að linna, slíku tímabili.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. sagði að ég hefði tekið undir allt sem hann hefði sagt. Þetta er ekki rétt. Mér er það ofviða og ég held að það fyrirfinnist ekki nokkur maður á hv. Alþ. sem getur tekið undir allt sem þessi hv. ræðumaður segir. Ég sagði, að ég tæki undir það sem hann hefði sagt um mikilvægi þeirra framkvæmda sem hér er fjallað, og það er allt annað. Hv. þm., sem er þm. Vestf., talar eins og hann viti ekki um Vestfjarðaáætlunina, að hún hafi ekki verið til að því er virðist. Það brá fyrir fyrir nokkrum árum að menn létu sér slíkt um munn fara, en það gerir enginn nú. Menn gera það ekki eftir að þeir eru farnir að aka eftir þjóðvegunum sem byggðir voru samkvæmt Vestfjarðaáætluninni, eftir að þeir eru farnir að nota flugvellina sem byggðir voru og eftir að þeir eru farnir að nota hafnirnar sem byggðar voru. En svona er þessi hv. þm. langt leiddur. Hann talar um Vestfjarðaáætlunina eins og í lítilsvirðandi tón. Hvers vegna gerir hann það? Ég er ekki kominn hér upp til að ræða Vestfjarðaáætlunina og ég ætla ekki að biðjast afsökunar á Vestfjarðaáætluninni. En ég bið menn að muna að ef í dag væri gerð hliðstæð áætlun og var gerð með Vestfjarðaáætluninni, sem hljóðar upp á 200 millj. kr. og þá voru fjárl. um 2 milljarðar, þá ætti ný Vestfjarðaáætlun að vera upp á um 5 milljarða kr. ef við miðum við fjárlög ríkisins - 5 milljarða kr. fyrir utan almenn framlög til framkvæmda á Vestfjörðum. Ef hv. 5. þm. Vestf. hefði haft hugsun á því að stuðla að því að í tíð fyrrv. stjórnar yrði eitthvert framhald á Vestfjarðaáætluninni, þá gæti hann kannske talað eins digurbarkalega og hann vill gera hér. En þessi hv. þm. ætti ekki að ræða með yfirlæti um þessi mál og kannske ekki um önnur mál.



Herra forseti. Á þskj. 289 hefur hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, borið fram tvær fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi almenningsbókasöfn. Í fjarveru fyrirspyrjanda mun ég fylgja fsp. úr hlaði með nokkrum orðum. Lög um almenningsbókasöfn voru sett árið 1955, þau voru endurskoðuð árið 1965 og hefur verið búið að þeirri gerð síðan. Enn er því að mestu leyti búið við frumsmíði laganna, en margkyns reynsla kallar á endurskoðun þeirra, þó að þar vegi langþyngst hversu mjög brestur á um fjárhagsgrundvöll safnanna þar sem fjárframlög ríkis og sveitarfélaga eru bundin við ákveðna fasta krónutölu á hvern íbúa þess svæðis sem safnið þjónar. Árið 1970 skipaði þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, n. til að endurskoða lögin. Sú n. lauk störfum í apríl 1971 og sendi rn. frv. til nýrra l. um almenningsbókasöfn. Þetta frv. var sent til umsagnar ýmissa aðila og bárust um það ýmsar athugasemdir, einkum frá tveim aðilum sem höfðu átt aðild að endurskoðun laganna, þ. e. a. s. Sambandi ísl. sveitarfélaga og Bókavarðafélagi Íslands, og stöðvaðist þá málið um hríð. Í byrjun árs 1973 bar hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, fram fsp. á Alþ. um hverju þessi töf sætti. Í svari hæstv. þáv. menntmrh., Magnúsar T. Ólafssonar kom fram að hann taldi að auk þess sem athugasemdir lægju fyrir frá ýmsum aðilum, þá væri rétt að bíða þess hver yrðu afdrif grunnskólafrv. og ákvæða þess um skólabókasöfn, síðan yrði frv. endurskoðað með hliðsjón af fram komnum athugasemdum. Hæstv. fyrrv. menntmrh. lagði hið endurskoðaða frv. fram í apríl 1974, en frv. dagaði uppi. Í skrá, sem fylgdi stefnuræðu hæstv. forsrh. s. l. haust, var því m. a. heitið að frv. til l. um almenningsbókasöfn yrði lagt fyrir þetta þing. Á því bólar ekki enn og er þó töluvert líðið á þingtímann. Því er spurt: „1. Hvað tefur flutning frv. um almenningsbókasöfn? Er þess að vænta að ríkisstj. beiti sér fyrir því að slíkt frv. verði að lögum á yfirstandandi þingi?" Ég sé ekki ástæðu til að gera þetta mál að frekara umræðuefni og vil því þakka hæstv. ráðh. fyrir fram fyrir svarið.



Herra forseti. Fyrri lið fsp. vil ég svara þannig, að unnið hefur verið að gerð nýs frv. sem er nokkuð frábrugðið fyrri frv. um almenningsbókasöfn, einkum að því leyti að það er einfaldara í sniðum, færri atriði sem frv. sjálft fjallar um, enda er þar gert ráð fyrir að um nánari útfærslu laganna verði sett ákvæði í reglugerð. Þetta frv. hefur þegar verið sett og er tilbúið í próförk, og ég vona að hægt verði að leggja það fram á Alþ. mjög fljótlega. Eins og fram kom hjá hæstv. fyrirspyrjanda var þess getið í stefnuræðu forsrh. að frv. um almenningsbókasöfn yrði meðal þeirra frv. sem menntmrh. legði fram á þessu þingi. Svar mitt við 2. lið fsp. er á þessa leið: Að venju ákvarðast þegar líður á þing hvaða frv. það verða sem ríkisstj. beitir sér sérstaklega fyrir að nái fram að ganga. Um það hefur ekki verið tekin ákvörðun í dag hversu snúist verður við ýmsum þeim frv., sem senn verða lögð fram, t. d. á vettvangi menntamálanna. Hins vegar leyfi ég mér að vænta stuðnings bæði samráðherra minna og annarra hv. alþm. við að þoka - alveg sérstaklega - þessu máli áleiðis. Það hefur dregist allt of lengi að breyta l. um bókasöfn m. a. og alveg sérstaklega vegna þess að ákvæði í núgildandi lögum um tekjur safnanna, um rekstrarfé þeirra, eru fyrir löngu úrelt orðin.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Þessi fsp. er búin að vera lengi hér á dagskrá, það er langt síðan hún var lögð fram, en ég held að það hafi gildi að ræða um málið fyrir því, en hún hljóðar þannig: „1. Hvað má ætla að kostnaður sé mikill við þær framkvæmdir við hitaveitu í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði er nú er talað um að stöðva um óákveðinn tíma? 2. Hvernig var fjármögnun þessara framkvæmda fyrirhuguð? 3. Hvað má reikna með miklum olíukostnaði miðað við ársnotkun hjá íbúum á því svæði sem þessar framkvæmdir í hitaveitu áttu að ná til? 4. Hvers vegna er ekki hafist handa um framkvæmdir við Hitaveitu Suðurnesja og hvað líður lánsútvegun vegna hitaveitunnar?“ Þessi hitaveitumál hafa verið rædd mjög á Alþ. á sínum tíma, en engu að síður hefur ekki fengist sú lausn á þessu, sem menn áttu von á að lægi fyrir á s. l. ári, vegna ýmissa atvika, vegna gengisfellinga og erfiðleika í lánsútvegun. Ætla ég ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni, en vænti þess að hæstv. ráðh. geti upplýst okkur um stöðu þessara mála nú og hvernig fram undan líti út fyrir að geti orðið.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Eins og þessar fsp. bera með sér voru þær samdar fyrir alllöngu og þess vegna á orðalag þeirra að sumu leyti ekki við nú. Hins vegar er sjálfsagt að verða við því að gefa upplýsingar um ástand þessara mála. Það er þá varðandi fyrstu spurninguna, hvað áætla megi að kostnaður sé mikill af framkvæmdum við hitaveitu í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði. Heildarkostnaður við dreifikerfislagnir Hitaveitu Reykjavíkur í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði er áætlaður 1852 millj. kr. Í árslok 1974 var búið að verja til þessara framkvæmda 722 millj. kr. Ólokið er lögn fyrir 1 130 millj. kr. með núverandi verðlagi. Aukning jarðhitavirkjana vegna þessara dreifikerfa er ekki innifalin í ofangreindum kostnaðartölum. Þetta eru þær dreifikerfislagnir sem hér er um að ræða. Önnur fsp. er um það hvernig fjármögnun þessara framkvæmda er fyrirhuguð. Hún er fyrirhuguð þannig að heimæðagjöld eru áætluð 430 millj. og lántaka 700 millj. eða samtals 1130 millj. sem þarf til þessara framkvæmda. Í þriðja lagi: „Hvað má reikna með miklum olíukostnaði miðað við ársnotkun hjá íbúum á því svæði sem þessar framkvæmdir taka til?“ Olíunotkun á öllu svæðinu er áætluð 52 millj. lítra á ári. Með olíuverði 20.29 kr. fyrir lítra er heildarupphæðin 1 050 millj. kr. Heitavatnsnotkun er hins vegar áætluð á öllu svæðinu 6.7 millj. tonna á ári með vatnsverði 39.36 kr. á tonn. Er því heildarupphæð fyrir vatnsnotkunina 264 millj. kr. á ári. Af þessu er ljóst að mismunurinn á olíukostnaði og heitavatnskostnaði er tæpar 800 millj. Fjórða spurningin er um það, hvers vegna sé ekki hafist handa um framkvæmdir við Hitaveitu Suðurnesja og hvað líði lánsútvegun vegna hitaveitunnar. Þessi spurning er e. t. v. að því leyti villandi að orðalagi að vitanlega er undirbúningur undir framkvæmdir í fullum gangi. Stjórn Hitaveitu Suðurnesja vinnur að gagnasöfnun og endurskoðun á fyrri áætlunum. Hér er um að ræða endurskoðun kostnaðar vegna verðbreytinga, röðun verksins í áfanga eftir verkþáttum, framkvæmdatíma og kostnaði, auk þess er unnið að undirbúningi að samningum við landeigendur um kaup á hitaréttindum og landi við Svartsengi. Þessi atriði eru forsenda þess að hægt sé að hefja aðgerðir til öflunar fjármagns til framkvæmdanna. Mun nú verða hafist handa um það atriði hið fyrsta. Heildarkostnaður Hitaveitu Suðurnesja er nú áætlaður 2420 millj. kr. Hann skiptist sem hér segir: Virkjun hitasvæðisins við Svartsengi 570 millj., aðveituæðar 795 millj., dreifkerfi 1055 millj. Tillaga um áfangaskiptingu, sem nú liggur fyrir, miðast við að verkinu verði lokið á árinu 1978 og þá hafi öll hús í þeim byggðum, sem hitaveitunni er ætlað að ná til, verið tengd henni. Meginatriði áætlunar um áfangaskiptingu eru sem hér segir. Árið 1975: Lokið verði við virkjun, aðalæð og allt að 50% af dreifikerfi fyrir Grindavík, auk þess sem unnið verði að hönnun varmaskiptistöðvar og aðfærsluæðar. Árið 1976: Unnið verði áfram við dreifikerfi í Grindavík, en jafnframt verði hafin vinna við aðfærsluæðar og dreifikerfi fyrir Njarðvíkur og Keflavík og stór hluti þess tekin í notkun. Árið 1977: Framkvæmdum verði lokið í Grindavík, Keflavík og Njarðvíkum ásamt nauðsynlegri virkjun við Svartsengi. Árið 1978: Lokið verði við aðfærsluæðar og dreifikerfi fyrir Sandgerði, Gerðar og Voga. Vegna endanlegrar hönnunar á varmaskiptistöðinni við Svartsengi er talið mjög mikilvægt að hefja framkvæmdir við hitaveituna til Grindavíkur, þannig að reynslan, sem fengist við rekstur fyrsta áfanga varmaskiptistöðvar, geti komið að notum við hönnun aðalstöðvarinnar. Þessi áætlun um áfangaskipti eftir árum er byggð á þeim till. sem nú liggja fyrir hjá fyrirtækinu Fjarhitun sem unnið hefur að þessum málum á vegum stjórnar Hitaveitu Suðurnesja.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin og þótt nokkuð sé liðið er sýnilegt að nauðsynlegt er að fá þessar upplýsingar. Sérstaklega er athyglisvert hvað það er mikið hagsmunaatriði, eins og reyndar oft hefur komið fram, að fá heita vatnið. Þess vegna hlýtur það að vera að allur dráttur kostar óhemju fjármagn fyrir þá, sem eiga kost á að fá heitt vatn, á móti því að þurfa að nota olíu. Þegar þetta svæði, Kópavogur, Garðahreppur og Hafnarfjörður, mundi spara nálægt 800 mill.j. á ársgrundvelli, þá sjá allir hvílíkt hagsmunamál það er. Upplýst hefur verið að Reykjavík muni spara rúmlega 2 milljarða, þannig að þessi þéttbýliskjarni hér mun hafa verulegar hagsbætur af því að heita vatnið dreifist sem víðast. Það verður að segja að grátlega hægt gengur að undirbúa Hitaveitu Suðurnesja. Það hefur ekkert ákveðið skeð varðandi lánsútvegun og er það merkilegt sem kom fram hér fyrir áramót að allir væru á því að hefjast handa þegar í stað og ekki draga það neitt að taka lán til framkvæmdanna og hika alls ekkert í því efni. Einnig liggur ljóst fyrir að ekki er búið að semja um landnytjar eða réttindi til heita vatnsins svo að erfitt er að byrja nokkuð, eins og mér skildist að ráðh. gæfi í skyn, nema þetta liggi klárt fyrir. Það er eðlilegt að skipta þessu í áfanga og það hefur verið gert. Það kom ekki heldur fram í þessari kostnaðaráætlun hvort nota á heimild í dögum um að fella hluta af aðalveitukostnaði niður, þ. e. a. s. innflutningsgjöld, eins og er gert við allar rafmagnsveitur. En á sínum tíma var samþ. till. sem ég flutti hér á Alþ. um að hafa þessa heimild í lögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er ekki gert ráð fyrir því að heitavatnsnotendur á Suðurnesjum fái að njóta sömu kjara og aðrir í því efni? Ef það er ekki í þessari áætlun vil ég mælast til þess að þessi heimild í lögum verði notuð að fullu. Ég held að að skaðalausu megi hafa meiri gang í þessari framkvæmd svo hagmunarík sem hún er fyrir fólkið sem kemur til með að nota hitaveituna þegar að því kemur.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Auðvitað eru allir menn sammála um, að hér er um að ræða mikið hagsmunamál fyrir þá íbúa, sem eru á þessum svæðum, í Kópavogi. Garðahreppi og Hafnarfirði og auk þess á Suðurnesjum, þar sem þessar hitaveituframkvæmdir eru fyrirhugaðar eða standa yfir. Auðvitað verður notuð sú heimild sem hv. þm. gat um að væri í lögum um Hitaveitu Suðurnesja. Hins vegar skil ég sannast sagna ekki almennilega ádeilu hv. þm. á stjórn Hitaveitu Suðurnesja. Ég held að hún sé ástæðulaus. Ég veit ekki annað en þessu máli hafi verið hraðað eftir því sem unnt er. Í fyrsta lagi var frv. lagt hér fyrir Alþ. og lögð áhersla að fá það afgr. og lögfest fyrir jól og það tókst, þó að sumir hefðu athugasemdir uppi um það að of hart væri á eftir því rekið. Síðan var skv. lögunum skipuð stjórn sem að meiri hluta er skipuð fulltrúum suðurnesjamanna. Það eru 3 menn tilnefndir af sveitarfélögunum og 2 frá ríkisstj. Formaður er einn af fulltrúum suðurnesjamanna. Mér er kunnugt um að stjórnin hefur unnið að miklu kappi að undirbúningi þessa máls, og ég held allir hljóti að vera sammála um að nauðsynlegt var að endurskoða áætlanir og gera sem nákvæmastar áfangaáætlanir og greiðsluáætlanir. Meðan það var í gangi var ekki eðlilegt að farið væri að sækja um lánsfé skv. gömlum áætlunum. Áður þarf auðvitað allt slíkt að liggja fyrir, hver heildarkostnaðurinn er og hvernig kostnaður fellur á hvert ár. - Mér virðist sem sagt að þessi ádeila hv. þm. á stjórn Hitaveitu Suðurnesja sé ekki á rökum reist.

Fyrirspyrjandi (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. menntmrh. fsp. um fiskvinnsluskóla. Fsp. mín er á þskj. 311 og er þannig: „Í l um fiskvinnsluskóla segir, að á árunum 1972–1975 skuli undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla 1. og 2. stigs á Suðurnesjum, Akranesi og í stærstu fiskiðnaðarstöðum í öðrum landshlutum. Hvað hefur menntmrn. gert til undirbúnings þessum skólum?“ Aðeins til frekari skýringar á fsp. vil ég taka það fram, að þegar lög um fiskvinnsluskóla voru sett, en þau voru samþ. á Alþ. 2. apríl 1971, voru þm. úr öllum stjórnmálafl., sem fjölluðu um málið í sjútvn., sammála um að nauðsyn bæri til að standa þannig að þessum skóla, að þó að aðalskólinn yrði hér á Reykjavíkursvæðinu, þá yrði samhliða komið upp skólum í beinum tengslum við aðalskólann í helstu útgerðarbæjum í hinum ýmsu landshlutum. Var gert ráð fyrir að það yrðu skólar sem næðu yfir 1. og 2. námsstig, en hins vegar ætti aðalskólinn að hafa einnig 3. og jafnvel 4. námsstig. Það var skoðun okkar sem þá fjölluðum um þetta mál í sjútvn., að eina vonin til þess að nægilega fljótt tækist að byggja þennan skóla upp sem öflugan skóla, þannig að hann næði verulega tilgangi, þyrfti að koma upp þessum undirskólum úti í byggðarlögunum, í rauninni til þess að mata aðalskólann að nemendum. Nú hefur nokkrum sinnum áður verið minnst á þetta mál hér á Alþ., bæði af mér og öðrum og satt að segja hefur maður orðið lítið var við að það væri staðið við þau ákvæði, sem er að finna í lögunum, þar sem beinlínis er sagt að vinna skuli að því að koma upp þessum skólum á þar til greindum stöðum á árunum 1972–1975. Í tíð fyrrv. ríkisstj., vinstri stj., bar þetta á góma nokkrum sinnum og ég lét þá í ljós álit mitt, að ég teldi að hér hefði orðið óeðlilegur dráttur á framkvæmdum. Af þessum ástæðum beini ég nú máli mínu til hæstv. núv. menntmrh. og óska eftir því að hann geri grein fyrir því hvað þessum undirbúningi líður og hvers má vænta varðandi uppkomu þessara skóla skv. því sem fyrir er mælt í þessum lögum.



Herra forseti. Ég vil leitast við að svara fsp. hv. 2. þm. Austurl. Eins og hann drap á, segir í 6. gr. laga um fiskvinnsluskóla frá 1971, að „á árunum 1972–1975 skal enn fremur undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla 1. og 2. stigs á Suðurnesjum, Akranesi og í stærstu fiskiðnaðarstöðum í öðrum landshlutum.“ Það er hægt að svara því ósköp stutt og laggott, að það hefur ekki verið hafist handa um undirbúning að stofnun þessara skóla. Ástæður til þess eru þær, sem að nokkru leyti komu fram í skýringum hv. þm., hversu til hefur tekist með Fiskvinnsluskólann sem stofnaður var skv. áður nefndum lögum og starfar í Hafnarfirði. Þessi skóli hefur fengið húsnæði, að vísu í leiguhúsnæði, en nokkuð gott að sumu leyti. Þó þarf það enn endurbóta við og verður að því unnið að koma þeim endurbótum á. Þessi skóli á að geta tekið nálægt 100 nemendum, en í honum munu nú vera samtals í fjórum bekkjardeildum tæplega 60 nemendur, eða nánar tiltekið í 1. bekk 16, 2. bekk 15, 3. bekk 11 og í 4. bekk 13, eða alls 55, eins og mál stóðu þegar ég fékk mínar upplýsingar. Af þessu, hversu dauf hefur verið aðsókn að þessum skóla og hversu rými hans er illa notað eins og mál standa í dag, leiðir það að ekki hefur verið hafist handa um undirbúning þeirra skóla sem um er rætt í lagagr. Almenn þörf fyrir aukna menntun á því sviði, sem hér um ræðir er vissulega augljós og mikil. En það er líka einnig augljóst að aukinni menntun á þessu sviði verða að fylgja aðgerðir sem tryggja að þeir, sem hennar hafa aflað sér, fái viðeigandi störf og í eðlilegum launaflokki við fiskvinnslustöðvarnar. Þau skilyrði eru nauðsynleg og mundu tvímælalaust verða hvati og uppörvun fyrir uppbyggingu slíks skólakerfis og þá jafnframt, sem er ekki síður nauðsynlegt, hvatning fyrir fólk að sækja slíka skóla. Svarið við fsp. er sem sagt þetta, að það hefur ekki verið unnið beint að stofnun sérstakra skóla í þá stefnu sem lagagr. þó vissulega mælir fyrir um. Ég vil bæta því við að þessi mál verða tekin til rækilegrar athugunar og verður m. a. leitað leiða til þess að örva ungt fólk til þátttöku í námi sem þjónar framleiðsluatvinnuvegunum, líkt og það nám sem stundað er í Fiskvinnsluskólanum. M. a. verður reynt að örva til þess með stofnun námsbrauta í gegnum starfsfræðslu og á annan hátt að hvetja fólk til þátttöku í slíku námi.

Fyrirspyrjandi (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin þó að þau hafi ekki verið uppörvandi. Það er sem sagt ástatt um þetta mál eins og ég bjóst við að væri. Það hefur ekkert verið gert í því að standa við þau fyrirheit sem gefin voru og Alþ. hafði beinlínis sett fyrirmæli um í lög. Þó kastar í rauninni alveg tólfunum þegar það verður síðan notað sem rök, sem mér fannst að nokkru leyti að hæstv. ráðh. gerði, hvað að Fiskvinnsluskólinn hefur verið laklega sóttur. Í honum eru fáir nemendur: 16 í 1. ársdeild, 15 í 2. og 11 í þeirri 3. og 13 í þeirri 4. Af þessu, hvað fáir hafa sótt skólann leiðir, eins og hæstv. ráðh. sagði að það hefur ekki verið ráðist í þennan undirbúning. Þetta var einmitt það sem alþm., úr öllum flokkum, sem fjölluðu um málið í sjútvn. Nd. á sínum tíma, vöruðu við. Þeir töldu allir að ef komið væri upp með þessum hætti aðeins einum skóla í Reykjavík sem gerði ráð fyrir 4 ára námi sem yfirleitt átti að standa í 9 mánuði og reyndar 3 mánuði til viðbótar í verklegri kennslu, þá mundi fara svo að þeir yrðu ekki mjög margir sem kæmu langa leið að til þess að setjast hér að um 4 ára tímabil og stunda nám sitt í þessum efnum hér. Af þeim ástæðum var lagt til að koma upp þessum forskólum, 1. og 2. námsári, víðs vegar úti um land, þar sem menn hafa mestan hug á þessum störfum og verða mest að vinna við þau, og þá mundi afleiðingin verða sú að sjálfur aðalskólinn hér fyrir sunnan yrði betur sóttur, einkum 3. og 4. námsárið. En það hefur því miður farið þannig að ýmsir forustumenn, sem með þessi mál hafa haft að gera, hafa litið öðruvísi á málið, og afleiðingin hefur orðið þessi, sem menn voru að vara við. Auðvitað er þörf á því að koma upp þessum skólum. Við höfum hér í landinu yfir 100 frystihús. Við erum með á milli 100 og 200 aðrar fiskverkunarstöðvar, saltfiskverkunarstöðvar. Við þurfum því á að halda hæfu og góðu starfsliði í þennan iðnað og það má vitanlega ekki gefast upp við að leysa þetta verkefni á þann hátt sem gert hefur verið. Ég segi þetta ekki til þess að kenna núv. hæstv. menntmrh., sem aðeins hefur starfað stuttan tíma sem yfirmaður þessara mála, um hvernig komið er. En ég vil vænta þess að hann taki á þessu máli á þann hátt sem á að taka á því. Þeir, sem predika landsbyggðastefnu sí og æ, ættu ekki að vera hræddir við að koma upp skólum af þessu tagi á þann hátt sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum um þetta efni. Ég vek enn athygli á því, að verði svo haldið áfram sem verið hefur, þá verður harla lítið gagn af þessum fiskvinnsluskóla.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Símaþjónusta hér á landi er mjög misjöfn. Mikill meiri hluti landsmanna býr við símaþjónustu allan sólarhringinn, en víða og þá einkum í sveitahreppum er símaþjónusta aðeins nokkrar stundir á dag. Mjög er þó misjafnt hvort skammur símatími kemur beinlínis að sök eða ekki í neyðartilvikum. Í mörgum þéttbýliskjörnum, þar sem eru miðstöðvar neyðarþjónustu fyrir nærliggjandi héruð, er sími opinn allan sólarhringinn. Ef slys verður eða eldsvoði ellegar þörf er á tafarlausri löggæslu geta menn yfirleitt leitað til næstu símstöðvar og fengið heimafólk á bænum til að hringja og biðja um neyðarþjónustu jafnvel þótt utan símatíma sé. Þannig veit ég að málum er fyrir komið í Borgarnesi, á Selfossi, á Akureyri og á Egilsstöðum, svo að nokkur dæmi séu nefnd, enda mun það vera allvíða að símstöðvar eru opnar allan sólarhringinn. En þó eru nokkur héruð á landinu sem verr eru sett. Sem dæmi vil ég nefna Sauðárkrók, Blönduós og Hvammstanga. Sauðárkrókur er miðstöð eldvarna, læknisþjónustu og löggæslu fyrir 14 hreppa sýslunnar, en eftir kl. 9 að kvöldi er símstöðinni lokað. Að vísu hefur verið komið fyrir neyðarsambandi við sjúkrahúsið á Sauðárkróki, en öllum, sem til þekkja, ber saman um að það fyrirkomulag sé með öllu óviðunandi og þar að auki til mikilla óþæginda á sjúkrahúsinu, þar sem sveitalínurnar eru þá allar tengdar beint inn á sjúkrahúsið, en bændur þurfa oft að tala sín í milli án þess að um nokkra neyð sé að ræða. Ég hef undir höndum nokkur bréf úr Skagafirði er varpa ljósi á það ástand sem í þessum efnum ríkir og er algerlega óviðunandi. Sýslunefnd Skagafjarðar samþ. 17. mars 1973 að leggja á það þunga áherslu við Póst- og símamálastjórnina að hún láti án tafar koma til framkvæmda símaþjónustu allan sólarhringinn á Sauðárkróki og jafnframt verði einstökum byggðarlögum í héraðinu gert kleift að ná þangað í neyðartilvikum. Þetta var ekki fyrsta beiðnin frá sýslunefndinni, heldur ítrekuð áskorun, en við henni var ekki orðið. Síðan eru liðin tvö ár. Jóhann Salberg Guðmundsson bendir á í bréfi sínu fyrir tveimur árum til póstmálayfirvalda að ekki séu haldbær rök til þess að skagfirðingar eigi í þessum efnum að sæta verri kjörum en aðrir í sambærilegum héruðum. Ljóst má vera hvert alvörumál er hér á ferð og hve mikið kann að vera í húfi ef ná þarf úr sveitum héraðsins til Sauðárkróks í síma til lækna, slökkviliðs, lögreglu og björgunarliðs ef að höndum ber veikindi, eldsvoða, slys eða aðra vofveiflega atburði. Stjórn Sjúkrahúss skagfirðinga segir m. a. í bókun um þetta mál: „Sjúkrahúslæknir taldi neyðarsímaþjónustu, sem er í sjúkrahúsinu, til óþæginda og ekki koma að tilætluðum notum, m. a. vegna óþarfasamtala sem eru á sveitalínum á næturnar.“ Í bréfi aðstoðarhéraðslæknis í Sauðárkrókshéraði eru nefnd allmörg dæmi þess hverjar afleiðingar hin ófullkomna símaþjónusta getur haft. Í öllum tilvikum, sem læknirinn nefnir, er um það að ræða að menn hafa þurft að aka 30–40 km leið til að ná sambandi við lækni eða fá sjúkrabifreið og í öllum tilvíkum er um mikil neyðartilvik að ræða. Sérstaklega bendir læknirinn á þau vandamál sem skapast við neyðarkall manna sem koma akandi langan veg til að kalla á hjálp, en þekkja ekki nægilega til málsatvika til að geta svarað til um það hvaða tæki og búnaður séu nauðsynleg á slysstað eða við sjúkrabeð og engin leið til að komast í samband við þá sem nærri eru slysstað. Herra forseti. Þegar neyð kallar að eru mínúturnar dýrmætar og það ástand, sem ég hef hér lýst, er að sjálfsögðu fráleitt með öllu. Ég orðlengi ekki þetta mál frekar, en ber fram þá fyrirspurn til ráðh. póst- og símamála, hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því að í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem eru miðstöðvar brunavarna, læknisþjónustu og löggæslu fyrir nærliggjandi sveitir, verði framvegis opin símstöð allan sólarhringinn.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. þm. Norðurl. v. á þskj. 311 vil ég geta þess, að ég fékk fyrst upplýsingar frá póst- og símamálastjóra um þetta mál, en óskaði svo eftir því að fá aðrar upplýsingar sem beint snertu fsp. og skal lesa það svar, en það barst mér nú í dag: „Skv. ósk samgrh. hefur verið gerð athugun á kostnaðarauka umfram það sem nú er vegna hugsanlegrar sólarhringsþjónustu handvirku símaafgreiðslunnar á Sauðárkróki, en þar annast sjúkrahúsið nú hina svokölluðu neyðarþjónustu. Handvirka símaafgreiðslan á Sauðárkróki er á virkum dögum opin frá 9–21 og á helgum dögum frá 11–17. Ef starfrækja ætti handvirka símaþjónustu allan sólarhringinn á Sauðárkróki þyrfti að auka við starfsliðið og er þá áætlað að útgjöld vegna slíkrar viðbótar mundu nema um 2.5 millj. kr. á ári. Er þá tekið tillit til álagstíma, aukavakta, orlofs, veikindaforfalla og launatengdra gjalda. Þá skal á það bent, að verði sólarhringsþjónusta á Sauðárkróki tekin upp er viðbúið að aðrir staðir sigli í kjölfar þess.“ Út af þessu svari vil ég geta þess, að ég mun leggja fyrir póst- og símamálastjóra að athuga um einhverja fleiri staði þar sem nauðsynlegt er að taka upp slíka þjónustu. Geri ég því ráð fyrir að áður en að langur tími líði verði ákvörðun tekin um að þessi þjónusta verði tekin upp á Sauðárkróki og einum þrem stöðum til viðbótar, þannig að í þetta færu ca. 10 millj. kr. á þessu ári. Ég verð hins vegar að segja það, að það þýðir auðvitað að úr öðrum útgjöldum, t. d. í sambandi við framkvæmdir, verður að draga. En ég mun láta gera áætlun um að koma þessari þjónustu á um landið á hæfilegu árabili sem reynslan sýnir þegar málið í heild verður skoðað.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans. Ég heyrði að hann hafði ekki að fullu gengið frá því hvernig hann mundi taka á þessu máli, en ekki var þó hægt að skilja hann öðruvísi en að hann væri mjög jákvæður til málsins. Hann sagði, að hann mundi fela undirmönnum sínum að undirbúa þetta mál, og gleður mig mjög að heyra að úrbætur í þessum efnum kunni að vera í vændum. Ég vil taka það fram, að þeir, sem þarna eiga hlut að máli, eru búnir að bíða æðilengi eftir úrbótum á þessu sviði, búnir að bera fram umkvartanir sínar á mörg undanfarin ár og ég reikna með að þeir hafi þolinmæði til að biða eftir því í kannske nokkrar vikur eða svo að ráðh. athugi þetta mál frekar og undirbúi till. um það efni. En ég geri ráð fyrir því að mönnum þætti verr ef spursmálið yrði um árabil, eins og mátti skilja á seinustu orðum hans. Vil ég eindregið vænta þess að biðin verði ekki svo löng, heldur komi þetta til framkvæmda hið allra fyrsta. Eins og fram kom í svari hans hafði útreikningur á kostnaði við þetta verið miðaður við símstöðina á Sauðárkróki, enda má vera að þaðan hafi borist meiri kvartanir en annars staðar frá, þó að fsp. mín væri ekki endilega tengd Skagafirði eða Sauðárkróki. En ég tel alveg sjálfsagt mál ef leiðrétting fæst fyrir skagfirðinga í þessum efnum, að þá fylgi aðrir í kjölfarið og ekki verði um neina mismunun að ræða. Ég vil að lokum þakka hæstv. ráðh. fyrir jákvæð svör og bera fram þá eindregnu ósk að ekki verði um langa bið að ræða eftir því að þessum málum verði kippt í lag.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég vil bara undirstrika að það er rétt skilið hjá hv. þm. að svar mitt var jákvætt við því að þessu yrði komið í framkvæmd núna, hins vegar mundi ég ekki afgr. einn stað í einu, heldur taka með, eins og ég orðaði það, eina þrjá til viðbótar sem yrðu nú afgreiddir. Ég mun svo óska eftir því að póst- og símamálastjóri geri áætlun um að þessu kerfi verði komið á um landið og hvað þyrfti langan tíma til þess. Þannig átti að skilja síðustu orð mín um þetta.



Herra forseti. Ég hefði ugglaust getað fallið frá orðinu eftir að hæstv. ráðh. hafði talað hér aftur, en ég hafði hugsað mér að vekja athygli á því, sem mjög mörgum landsmönnum er augljóst, að neyðarþjónustu hefur verið stórlega ábótavant og farið versnandi eftir því sem sjálfvirkni símans hefur breiðst út, en þó ekki náð til allra notenda. Flestar þær sveitalínur, sem liggja að sjálfvirkum stöðvum, eru illa settar að því er það snertir að ná til neyðarþjónustunnar. Ég vil því fagna því að ráðh. hefur heitið að gera á þessu athugun og reyna að koma hér á betri skipun en verið hefur. Ég veit að í ýmsu falli hafa sveitarstjórnirnar reynt að ráða á þessu nokkra bót,en þeim hefur þó verið ofvaxið að gera það svo að í fullkomnu lagi sé. Mikil nauðsyn er á því að einmitt hið opinbera eða Landssíminn sjálfur ráði á þessu fulla bót. Það er hörmulegt að vita til þess að orðið hafi af því slys að neyðarþjónusta hefur ekki verið í lagi við þá þéttbýlisstaði sem hafa átt að þjóna stærri landshlutum. Ég vil því fagna þeirri yfirlýsingu sem ráðh. gaf hér varðandi þetta efni.

Fyrirspyrjandi (Páli Pétursson) : Herra forseti. Ég hef á þskj. 350 leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til landbrh.: „Er ekki hæstv. landbrh. fús til þess að beita sér fyrir því að gerð verði könnun á því, hvort ekki sé á Reykjum í Hjaltadal nægur jarðhiti til þess að ráðlegt sé að koma upp hitaveitu fyrir skólasetrið á Hólum, enda náist samkomulag um undirbúning að gerð hitaveitu þessarar við eiganda Reykja og við Hólahrepp og e. t. v. Hofshrepp og Hofsós?“ Tilefni þessarar fsp. er það, að eins og allir vita er rekinn á Hólum í Hjaltadal bændaskóli. Skóli þessi á sér langa og merka sögu og Hólar eiga sér langa og gagnmerka sögu sem skólasetur. Það er okkur norðlendingum mikið áhugamál að framtíðarstaða þessarar menntastofnunar verði sem best tryggð. Hólar eiga sér glæstari sögu en flestir aðrir staðir hér á landi, hafa verið höfuðból að fornu og nýju, biskupssetur og menntasetur um margar aldir og svo nálægt í vitund okkar norðlendinga að allt frá dögum Jóns helga höfum við sagt „heim að Hólum“. Enginn annar staður á landinu getur státað af slíku. Það er að mínum dómi mjög mikilvægt að kanna sem best og sem fyrst hvort jarðhiti þar í nágrenninu, þ. e. a. s. á Reykjum í Hjaltadal, sé ekki nægur til að koma upp hitaveitu fyrir Hólastað og nágrenni. Á Reykjum í Hjaltadal er fyrir hendi jarðhiti, en engar rannsóknir hafa farið þar fram. Nokkru eftir að ég bar fram þessa fsp. barst okkur þm. Norðurl. v. afrit af bréfi frá skólastjóra Bændaskólans á Hólum til Orkustofnunar þar sem m. a. var fundargerð frá fundi sem oddvitar þeirra sveitarfélaga, sem hagsmuna eiga að gæta í þessu sambandi, höfðu haldið með sér og mun ég nú lesa þessa ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1975, hinn 21. febr., komu saman til fundar að Hólum í Hjaltadal oddvitar Hofsós-, Hofs-, Viðvíkur- og Hólahreppa ásamt skólastjóra Bændaskólans á Hólum. Til fundarins hafði boðað skólastjóri og tilefni fundarins var að ræða og gera ályktanir um hitaveitukannanir að Reykjum í Hjaltadal, en þar er eina heita vatnið sem vitað er um á svæði þessara fjögurra hreppa. Hitaveitumálin voru rædd frá ýmsum hliðum og sýndist fundarmönnum einhlítt að leita til Orkustofnunar um að hún láti nú þegar kanna hitasvæðið og gera aðrar frumathuganir þar að lútandi. Þá samþ. fundurinn að leita til viðkomandi þm. kjördæmisins um að fylgja þessum ályktunum eftir við viðkomandi aðila. Fleira er ekki tekið fyrir og fundi slitið.“ Undir þetta hafa ritað: Jón Guðmundsson, oddviti Hofshrepps. Gísli Kristjánsson, oddviti á Hofsósi. Guðmundur Stefánsson, oddviti Hólahrepps. Björn Gunnlaugsson, oddviti Viðvíkurhrepps. Haraldur Árnason, skólastjóri á Hólum. Það er sem sagt ljóst af þessu bréfi sem ég var að lesa að heimamenn sýna þessu hitaveitumáli mikinn áhuga, og það er augljóst að þeir óska mjög eindregið eftir því að þessi könnun verði gerð, enda væri mjög mikilvægt fyrir þessi byggðarlög ef hægt væri að koma á fót sameiginlegri hitaveitu fyrir þau. Þarna er um allstórt þorp að ræða, Hofsós og þéttbýli á Sleitubjarnarstöðum og blómlegar sveitir í Hjaltadal, Viðvíkursveit og Óslandshlíð.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 350 er fsp. frá hv. 3. þm. Norðurl. v. um hitaveitu á Hólastað og stuðning landbrn. við þá framkvæmd. Í sambandi við þetta mál þykir mér rétt að rekja í örfáum orðum þær aðgerðir sem hafa verið gerðar í sambandi við athugun á heitu vatni í Hjaltadal. Árið 1966 gekkst þáv. skólastjóri á Hólum, Haukur Jörundsson, fyrir því að sérfræðingar í jarðhitadeild Orkustofnunar, Jón Jónsson jarðfræðingur, kannaði möguleika á því að afla jarðhita til upphitunar og annarra nota á Hólastað. Fyrsta athugun Jóns náði yfir Hjaltadal frá Reykjum niður fyrir Kálfsstaði. Að þessari frumathugun lokinni voru gerðar mælingar umhverfis Hólastað og í landi Kálfsstaða. Þær mælingar gáfu það jákvæða raun, að ráðist var í að framkvæma jarðboranir til frekari könnunar. Fyrst var boruð hola á Hólatúni árið 1966. Var hún rúmlega 100 m djúp. Þegar hér var komið sögu þótti álitlegra að reyna aðra borun. Var það gert árið 1967. Nú var borað við volga uppsprettu í Kálfsstaðalandi. Mælingar gerðar veturinn 1966–67 á nefndri volgru sýndu mesta hita 14 stig þegar minnst var vatnið í lindinni. Í upphafi borunar kólnaði holan, en tók síðan að hitna aftur og þegar var komið í ca. 240 m dýpt var hitinn kominn í um 20 gráðu hita. Með sama framhaldi var talið að bora þyrfti í ca. 800 m dýpt áður en nægilegur hiti fengist á vatni til væntanlegra nota á Hólum. Á þessum árum var olíuverð svo hagstætt að þá var horfið frá frekari borun. Einnig kom annað til. Bæði Kálfsstaðir og Reykir voru vestan Hjaltastaðaár, en Hólar austan. Brú fyrir heitavatnspípu hefði orðið dýr. Kálfsstaðir eru í tæpra 2 km fjarlægð, en Reykir í 8 km fjarlægð frá Hólum. Einnig má geta um laug í Hofsdal, í 4–5 km fjarlægð frá Hólum. Mjög er staðan breytt frá árinu 1967 hvað snertir horfur á hagkvæmni hitaveltu fyrir Hóla. Brú er komin á Hjaltastaðaá skammt frá Hlíð. Olíuverð hefur margfaldast. Hvað líður hækkun á stofnkostnaði skal ósagt látið. Full ástæða er til að láta fram fara nýja könnun á möguleikum á því að gera hitaveitu fyrir Hóla og ekki aðeins þá, heldur og fyrir þá hreppa, sem nefndir eru í fsp., og a. m. k. einhvern hluta líka af Viðvíkursveit. Í sambandi við þetta mál vil ég geta þess, að hliðstæðar framkvæmdir standa fyrir dyrum á Hvanneyri. Nú er hafið samstarf um virkjun Deildartunguhvers. Að því standa Borgarneshreppur, Hvanneyrarstaður, Reykholtshreppur að nokkru, Andakílshreppur og e. t. v. síðar meir Akranes og fleiri sveitarfélög sunnan Skarðsheiðar. Af hálfu landbrn. er talið mikils virði að af þessum framkvæmdum verði og Hvanneyri eigi þar fulla aðild að. Sama máli gegnir um Hóla. Ef málið reynist hagkvæmt og samstaða næst um framkvæmd þess mun landbrn. styðja Hólastað í hitaveituframkvæmdum. Þetta svar vona ég að nægi hv. fyrirspyrjanda um þetta efni.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. landbrh. mjög vel fyrir jákvæðar undirtektar við þetta mál. Ég held að þetta sé mjög mikið nauðsynjamál og það væri bæði þessum skólastað og byggðum þar í nágrenninu geysilega mikið atriði ef tækist að koma þessari hitaveitu á fót. Eru talsverðar líkur, að því er manni sýnist, til þess að náttúruskilyrði séu með þeim hætti að þarna megi leggja hagkvæma hitaveitu. Ég endurtek þakklæti mitt til hæstv. landbrh.



Herra forseti. Með þessari fsp. er hreyft þörfu og ágætu máli, máli sem hreppsnefndirnar í Hólahreppi, Viðvíkurhreppi, Hofshreppi og á Hofsós hafa sent þm. kjördæmisins og Orkustofnun til þess að vinna að. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir jákvæðar undirtektir við þetta mál. En ég vil þó jafnframt nota þetta tækifæri til þess að beina því til hæstv. iðnrh., sem hefur yfirstjórn þessara mála í sínum höndum, að hér er frá okkar sjónarmiði talað um mjög mikilvægt mál að ræða, og vænti ég þess að hann ljái þessu máli fullan stuðning og sjái til þess að þarna verði athugunum komið í gang hið allra fyrsta.

Fyrirspyrjandi (Karvel Pálmason) : Herra forseti. Hinn 16. maí 1972 var samþ. hér á Alþ. svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa n., sem í eiga sæti m. a. fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, til að athuga möguleika á lagasetningu um vinnutíma og orlof fiskimanna.“ Um það leyti sem þetta var til umr. hér á Alþingi var verið að lögfesta sem aðalreglu 40 stunda vinnuviku hjá allfjölmennum stéttum í þjóðfélaginu. Áður höfðu einstakar stéttir áunnið sér slíkt í gegnum kjarabaráttu og samninga. Þáltill. þessi var flutt til þess að koma á hreyfingu í þá átt að sjómenn, sem kannske hafa hvað lengstan vinnutíma allra stétta, gætu eygt þann möguleika að komið yrði til móts við þá með hliðsjón af því sem gerst hafði varðandi aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Eins og ég áður sagði var þessi þáltill. samþ. 16. maí 1972. Það fer því að nálgast þriggja ára tímabil frá því að hún var samþ. Mér þótti því tími til kominn að spyrjast fyrir um það hjá viðkomandi hæstv. ráðh. hvað í máli þessu hefði gerst. Ég leyfi mér því að bera fram fsp. á þskj. 358 til hæstv. félmrh., svo hljóðandi: „1. Hefur n. sú, sem þál. sem samþ. var á Alþ. 16. maí 1972, um vinnutíma sjómanna, gerði ráð fyrir að skipa, starfað? 2. Ef svo er, hvenær má þá vænta niðurstöðu af störfum hennar?“ Ég held ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessa fsp., hún skýrir sig að öllu leyti sjálf. Tilgangur hennar er sá og sá einn að fá það upplýst hvað gerst hefur í þessu mikilsverða máli. Það er augljóst að sjómannastéttin mun vart una því öllu lengur að þurfa að vinna langtum lengri vinnutíma en nokkur önnur stétt í þjóðfélaginu. Það er því tími til kominn að reynt verði að koma til móts við sjómannastéttina og málum skipað þann veg að hún geti tiltölulega vel við unað.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um spyrst hann fyrir um hvort n. sú, sem þál. samþ. á Alþ. 16. maí 1972, um vinnutíma sjómanna, gerði ráð fyrir að skipa, hafi starfað, og ef svo er, hvenær megi vænta niðurstöðu af störfum hennar. Þál. sú, sem hv. þm. nefnir í fsp. sinni, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að skipa n., sem í eiga sæti m. a. fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, til að athuga möguleika á lagasetningu um vinnutíma og orlof fiskimanna.“ 23. nóv. 1972 skipaði þáv. félmrh. eftirtalda menn í n. í samræmi við umrædda þál. Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, form. Gunnar Hafsteinsson útgerðarmaður, tilnefndur af LÍÚ. Ingólfur Stefánsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Jón Sigurðsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af Sjómannasambandi Íslands. Tryggvi Helgason sjómaður, tilnefndur af ASÍ. Valtýr Hákonarson skrifstofustjóri, tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands. Formaður n., Hjálmar Vilhjálmsson fyrrv. ráðuneytisstjóri, hefur tjáð rn. að n. hafi ekki komist að samkomulagi um umrædda lagasetningu og telur hann þýðingarlaust að halda starfi n. áfram. Í bréfi 14. mars - 14. þ. m. gerir hann eftirfarandi grein fyrir starfi nefndarinnar: „ N. hefur nú setið 9 fundi. Á fundum þessum hefur spurningin um möguleika á breyt. l. um vinnutíma og orlof fiskimanna verið rædd allmikið. Þrátt fyrir þessi nefndarstörf hefur n. enn ekki komist að samkomulagi varðandi umrædda lagasetningu um vinnutíma og orlof fiskimanna. Hugmyndir, sem form. samdi sem drög að frv. um vinnutíma og orlof, voru lagðar fyrir n. í des. 1973, en hafa verið lítið ræddar. Fulltrúar undirmanna hafa óskað lagasetningar um þessi efni og hafa lagt fram till. senn eru í meginatriðum í samræmi við gildandi samninga, en geta þess jafnframt að till. þessar hafi verið bornar fram í trausti þess að samkomulag næðist. Fulltrúi yfirmanna lætur óátalið lagasetningu um þessi efni, en er mótfallinn refsiákvæðum eldri laga. Fulltrúar útgerðarmanna lýsa sig andvíga lagasetningu, en telja málum þessum betur borgið eingöngu í kjarasamningum vegna hinna breytilegu aðstæðna á hinum ýmsu stærðum fiskiskipa og breytilegra veiðiaðferða þeirra. Samkvæmt framansögðu telur n, útilokað að hún geti komist að sameiginlegri niðurstöðu um verkefni sitt.“ Þetta er skýrsla n. sem skipuð var til þess að athuga möguleika á lagasetningu um vinnutíma og orlof fiskimanna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svar hans, en ég harma að svo skuli nú vera komið að n. sú, sem þetta verkefni var falið, skuli, að ég hygg í reynd, vera hætt störfum þar sem þeir, sem hana skipa, telji þýðingarlaust að halda störfum áfram með hliðsjón af því að ekki muni nást samkomulag um neina lagasetningu að því er málið varðar. Það er því ljóst að sennilega er ekki meira að vænta af störfum þessarar n. Liggur því beint við að spyrja hæstv. ráðh. í áframhaldi af þessu: Hvað hyggst hann frekar gera í þessu máli. Það er að ég held óumdeild staðreynd, a. m. k. sjómannasamtakanna í landinu, að slík lagasetning er nauðsyn til þess að færa til samræmis við aðrar starfsstéttir í landinu vinnutíma sjómanna. Ég vil því í áframhaldi af þessu spyrja hæstv. ráðh, hvað hann hyggist fyrir í þessu efni þar sem ljóst er að n. mun ekki halda frekar áfram störfum. Samkomulag virðist ekki vera um beinagrind að frv. í þessa átt. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. taki þá til sinna ráða að hrinda þessu í framkvæmd og lagt verði fyrir Alþ. hið allra fyrsta frv. sem felur í sér það sem gert var ráð fyrir af þeirri n. sem til þessa var skipuð, felur í sér grundvöll að vinnutíma sjómanna að verulegu leyti til samræmis við það sem allflestar, ef ekki allar stéttir þjóðfélagsins nú hafa. Ég endurtek það, að það er mér mikil vonbrigði að svo skuli hafa farið. En ég a. m. k. vona að ekki verði gefist upp og áfram verði haldið og hæstv. ráðh. haldi áfram því starfi sem þegar er hafið og megi sjást sem allra fyrst frv. sem innifelur að verulegu leyti breyttan vinnutíma og styttan vinnutíma hjá sjómannastéttinni.



Herra forseti. Eins og kom fram í svari mínu við fsp. er n. aðeins sammála um það eitt að hún sé ósammála um málið. Hún hefur lokið störfum, telur þýðingarlaust að halda störfum lengur áfram. Þessi niðurstaða n. barst mér fyrst nú fyrir 3–4 dögum - bréfið er dags. 14. mars - og að sjálfsögðu hefur ekki enn verið unnt að taka afstöðu til þess í félmrn. hvað nú skuli í málinu gera. En það verður að sjálfsögðu athugað. Hins vegar verða menn að gera sér það ljóst að sjónarmið eru ákaflega ólík í n., einkum um það meginatriði hvort vinnutími sjómanna skuli ákveðinn í samningum eða með lögum. Hvort tekst að brúa slíkt bil við nánari athugun skal ég ekki segja á þessu stigi. Málið verður að sjálfsögðu skoðað áfram, en hefur ekki verið unnt enn vegna þess hve skammur tími er liðinn síðan n. skilaði af sér. Sameinað þing, 53. fundur.