Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og nál. ber með sér, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. óbreytt við þessa umr., en hinsvegar vill n. útvega sér upplýsingar um nokkur atriði, sem hún hefir gert ráðstafanir til að fá fyrir 3. umr. Þess vegna hafa nefndarmenn áskilið sér rétt til þess að koma með brtt. við frv. við þá umr., en hinsvegar vill n. ekki tefja fyrir því, að málið haldi áfram, og afgreiðir það því með þessu móti nú við þessa umr.

*Ísleifur Högnason: Ég á eina brtt. við þetta frv. viðvíkjandi sektarákvæðinu. Samkv. frv. var ákveðin 500 kr. sekt og mest 2000 kr., en brtt. mín fer fram á, að þetta verði hækkað upp í 20000 kr. Það gefur að skilja, að þar sem um svo stóra útflutningsvöru er að ræða eins og síldina, þá getur það beinlínis verið gróðafyrirtæki fyrir menn að senda út síld undir röngu mati. Þess vegna álít ég þetta 2000 kr. sektarákvæði hlægilega lágt og einskis nýtt. Ég talaði um þetta við 2. umr. og þarf þess vegna ekki að fjölyrða um það nú, en ég vona, að hv. þdm. sjái, að 2000 kr. sektarákvæði við brot á l. er sama og einskis virði.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þessi brtt. hv. 5. landsk. um sektarákvæðið í þessu frv. er ef til vill ekki sérlega þýðingarmikil, af því að lágmarksákvæði sektarinnar er ekki hærra en það er. Ég fyrir mitt leyti geri ekki að kappsmáli, hvort brtt. verður samþ. eða ekki. Aftur á móti er öðru máli að gegna um brtt. frá hv. 6. þm. Reykv., um það, að ákveða laun matsstjóra, en að matsmönnum sé ákveðið tímakaup og fellt sé niður það gjald, sem frv. gerir ráð fyrir, að lagt sé á útflutta síld fyrir matið. Ég get ekki mælt með því, að þessi till. verði samþ., og tel, að hún mundi spilla l. talsvert mikið, vegna þess sérstaklega, að það er alis ekki víst, að hægt sé að fá hæfa matsmenn, ef ekki er hægt að tryggja þeim visst gjald fyrir starfsemi þeirra. Allflestir verulega hæfir síldarmatsmenn hafa það trygga atvinnu, að þeir mundu ekki gefa kost á sér til matsstarfsins. ef þessi brtt. yrði samþ. Ég get ekki heldur, eins og sakir standa, mælt með því, að það gjald, sem frv. ætlast til, að tekið verði af hverri útflutningsmetinni tunnu, verði fellt niður, þó að það sé óneitanlega gott fyrir síldarútflytjendur, ef ríkissjóður vildi taka á sig kostnaðinn við starfsemi matsstjórans að öllu leyti. Ég skal geta þess, að eins og frv. liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að gjaldið, sem tekið yrði af úffluttri síld, hrökkvi til fyrir launum bæði matsstjóra og undirmatsmanna, þannig að ríkissjóður þyrfti engan kostnað að bera af frv. eins og það er, en ef till. hv. 6. þm. Reykv. væri samþ., mundi leiða af því nokkurn kostnað, sem sé laun matsstjóra. Ég álít, að síldarútflytjendur eigi að hafa það mikinn hag af því, að þetta mat verði lögmætt, að það borgi sig fyrir þá, þó að þeir þurfi að greiða þetta litla gjald. Hinsvegar tel ég, að matið muni betur borga sig með því að ráðh. hafi leyfi til þess að ráða menn til starfsins, sem hann álítur færa til þess, og tryggja þeim þau laun, að þeir geti gefið sig við starfinu. Af þessum ástæðum vil ég mæla gegn þessari till. hv. 6. þm. Reykv. og óska eftir, að hún verði felld, og helzt að frv. verði samþ. óbreytt, því að annars þyrfti að gefa út reglugerð og gera annað þess háttar til þess að þetta yrði tilbúið nægilega snemma, áður en næsta síldarvertíð byrjar, en ef farið yrði að þvæla frv. milli deilda, þá gæti það orðið til þess að tefja fyrir því, að sá árangur næðist í þessu efni, sem síldarútvegsnefnd hefir óskað eftir.

*Sigurður Kristjánsson: Ég gerði grein fyrir þessari brtt. í gær, og þó að frsm. væri þá ekki við, sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka það. Hans ræða gaf ekki tilefni til þess, og mín ræða í gær gekk eingöngu út á að gera grein fyrir, hvers vegna ég teldi heppilegra að ákveða laun matsstjóra og undirmatsmanna í lögum. Þessi atvinnurekstur er, eins og menn vita, mjög stór, og af þeirri ástæðu er rétt að gæta alls hófs um þann kostnað, sem á þetta leggst, og þó að þetta sé ekki nema 25 aura gjald á tunnu, þá er það 1%, sem bætist við útflutningsgjaldið. Um öryggi matsins skal ég segja það aðeins, og held ég, að ég hafi komið að því í gær, að ég vil með engu móti rýra það; ef það fyrirkomulag, sem ég sting upp á, mundi gera slíkt, þá hefði ég alls ekki komið með þessa till., en ég er sannfærður um, að með þessu fyrirkomulagi er hægt að hafa matið alveg öruggt. Í sambandi við það, sem hv. frsm. sagði, að samkv. frv. þyrfti ríkissjóður ekki að greiða matið. vil ég taka það fram, að það er ekki heldur ætlazt til þess í minni brtt., því að ég ætlast aðeins til þess, að matsstjóranum sé greitt, og það er í samræmi við fyrirkomulagið á matinn á öðrum útfluttum vörum frá landinu. Það er ríkissjóður, sem greiðir yfirfiskimatsmanni og matsstjóra síðan hann kom, ullarmatsmönnum, og ég held lýsismatsmönnum líka. svo að þetta er í samræmi við það. En hinsvegar er ætlazt til þess eftir minni brtt., að síldareigendur greiði matið að öðru leyti, hver af þeirri síld, sem hann flytur út, og þá þarf ekkert gjald að leggja á. Það leiðir af sjálfu sér. Eg get látið nægja að vísa til þess, sem ég sagði um þetta mál í gær, og auðvitað hafa hv. þdm. átt þess kost að átta sig á málinu og yreiða að sjálfsögðu atkv. um það eftir ákveðinni skoðun. Annars sýnist mér heldur dauft útlit með það, að nokkur þátttaka verði í atkvgr., vegna þess hvað litið er af þm. í d.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Ég ætla ekki að deila um þetta sérstaklega við hv. 6. þm. Reykv., en ég legg allmikla áherzlu á, að heimildin, sem er í frv. um það, að ráðh. geti ákveðið laun matsmanna, haldist, því að eftir þeirri reynslu, sem ég hefi haft af þessum málum. tel ég í raun og veru útilokað, að árangur af matinu mundi nást með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í till. hv. 6. þm. Reykv. Ég vil því leggja til, að þessi till. verði felld, sérstaklega af þeirri ástæðu, sem ég hefi tilgreint, að ég tel þörf á að hraða málinu, vegna nauðsynlegs undirbúnings, sem stendur í sambandi við framkvæmd matsins.

* Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og var því vísað til allshn. þessarar d., sem athugaði frv. og mælir með því, að það verði samþ. Flestir kaupstaðir landsins hafa nú heimild til þess að velja sér sérstakan bæjarstjóra. Og við síðustu bæjarstjórnarkosningar lýsti meiri hl. kjósenda á Siglufirði því yfir. að þeir kysu að hafa bæjarstjóra. Auk þess mun bæjarfógetinn á Siglufirði óska eftir að vera laus við oddvitastörf í bæjarstjórn. Allshn. mælir með því, að frv. verið samþ. með þeirri brtt., sem fyrir liggur í nál. á þskj. 256, til samræmis við þær lagasetningar, sem þegar hafa verið gerðar þar sem eins hefir staðið á, sem sé þegar einhverju bæjarfélagi hefir verið veitt heimild til þess að kjósa sér bæjarstjóra. Eftir 1. gr. frv. eins og n. ætlazt til, að það verði, þá er 2. gr. l. um bæjarstjóra á Siglufirði breytt þannig, að gengið er út frá því, að bæjarfógeti sé oddviti bæjarstjórnar. En hinsvegar er þar viðbótargr., þar sem gert er ráð fyrir heimild til þess, að bæjarstjórn velji sér bæjarstjóra, sem taki við þeim störfum, er oddviti bæjarstjórnar hefir nú. Þetta breytir ekki efni frv., heldur er það til samræmis við venju þá, sem um þessi mál hefir myndazt. Með þessum breyt. vill n. mæla með því, að frv. verði samþ.

*Einar Olgeirsson: Mig langar til í sambandi við þessa brtt., sem hér liggur fyrir frá allshn. við þetta frv., að gera nokkrar fyrirspurnir til þeirrar hv. n. Það er tekið fram í brtt., við 1. gr., að í bæjarstjórn séu kjörnir bæjarfulltrúar og bæjarfógeti. og sé hann oddviti hennar. Ég sé ekki annað, ef þetta á að standa svona, en að það sé verið að lögfesta það, að bæjarfógeti sé áfram löglegur meðlimur bæjarstjórnar, sem virðist vera alveg óeðlilegt. Það er reglan nú, að það séu eingöngu hinir kjörnu bæjarfulltrúar, sem eigi sæti í bæjarstjórnum, og svo ef bæjarstjóri er kosinn í kaupstaðnum, að hann eigi sæti í bæjarstjórn með tillögurétti og málfrelsi, en án atkvæðisréttar. En ef heimild þessarar væntanlegu lagasetningar verður notuð á Siglufirði og kosinn verður þar bæjarstjóri, þá virðist mér, eftir orðalagi brtt., sem ég gat um, að eftir að búið væri að kjósa bæjarstjóra, þá ætti bæjarstjórinn samt sem áður sæti í bæjarstjórn með sama rétti sem hver annar bæjarfulltrúi. - Mig langar til að fá skýringu á þessu, hvort þetta er rétt skilið hjá mér. Ég er með því, að frv. nái fram að ganga í sinni upphaflegu mynd. En mér virðist brtt. þessar frekar til þess að rugla.

* Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Þetta er misskilningur hjá hv. 5. þm. Reykv., af þeirri ástæðu, að bæjarstjóri er ekki meðlimur í bæjarstjórn með atkvæðisrétti eftir þessari brtt. án þess að vera kjörinn bæjarfulltrúi. Um þetta atriði skera úr I. um sveitarstjórnarkosningar. Bæjarstjórinn hefir samkvæmt þeim engan atkvæðisrétt í bæjarstjórn án þess að vera kjörinn bæjarfulltrúi. Þetta er í brtt. í fullu samræmi við heimild fyrir bæjarstjórn Ísafjarðar til þess að velja sér bæjarstjóra þar.



Ég held. að þetta þurfi dálítið betri athugunar við. því að eftir þeirri reglu. sem gilt hefir áður, höfðu bæjarfógetar atkvæðisrétt án þess að vera kjörnir í bæjarstjórn. Og ég hygg, að svo sé á Siglufirði, að bæjarfógetinn hafi eftir 1. nú atkvæðisrétt. E. t. v. beitir hann þeim atkvæðisrétti sjaldan. En ég hygg, að það sé samt samkvæmt l. Ef þessi lagabreyt. verður samþ. eins og hún nú liggur fyrir frá allshn., lítur út fyrir að bæjarstjóri sé orðinn atkvæðisbær jafnt og bæjarfulltrúi væri. eins og bæjarfógetinn var áður. Ég vildi óska eftir, að hv. allshn. athugaði þetta atriði málsins, því að það er efalaust ekki meiningin fyrir Siglfirðingum, að bæjarstjórinn hafi atkvæðisrétt í bæjarstjórninni, nema hann sé jafnframt kjörinn bæjarfulltrúi.

* Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Ég tek það fram aftur. sem ég tók fram áðan, að í sveitarstjórnarl. er það beint tekið fram, að bæjarstjórar hafi ekki atkvæðisrétt. Það gildir almennt um alla bæjarstjóra. Ég get fallizt á það með hv. 5. þm. Reykv., að það hefði kannske mátt orða þetta ofurlítið öðruvísi en gert er í brtt. Held ég, að þetta, að óbreyttu orðalagi, geti þó ekki valdið misskilningi. Enda hygg ég, að þetta sé eins orðað eins og t. d. í l. um bæjarstjóra á Ísafirði, nr. 41 7. maí 1928. Orðalagið á brtt. var a. m. k. sniðið eftir því orðalagi. það er sjálfsagt hægt að athuga þetta betur við 3. umr., þó hygg ég sem sagt, að þetta geti ekki valdið misskilningi.

*Bergur Jónsson: Ég vil gera aths. við ræðu hv. þm. Ísaf. - Það er alls ekki rétt, að bæjarstjóri geti haft atkvæðisrétt áfram í bæjarstjórn, þó að Siglufjörður noti sér þessa væntanlegu heimild, sem í frv. felst, og því að því verði breytt samkv. brtt. allshn. En auk þess vil ég benda honum á, að í upphaflega frv. er í 1. gr. tekið fram, að bæjarstjóri á Siglufirði skuli hafa með böndum sömu störf og njóta sömu réttinda og oddviti bæjarstjórnar Siglufjarðar hefir gert hingað til. Samkv. þeirri gr. hefði hann fengið atkvæðisrétt. En samkv. brtt. sem allshn. hefir komið fram með við frv., er honum einmitt ekki veittur atkvæðisréttur. Sveitarstjórnarl. taka atkvæðisréttinn af bæjarstjórum. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á, að mér skildist, að hann hélt því fram, að hér væri ekki í brtt. tekið fram, að bæjarfógeti færi úr bæjarstjórn og þess vegna mætti skilja orðalag brtt. svo, að bæjarfógeti skyldi vera áfram í bæjarstjórn, eftir að bæjarstjóri væri kominn. Þetta er misskilningur. Það er ekki hægt að skilja brtt. á annan veg en þann, að bæjarstjórinn eigi að taka við störfum bæjarfógeta. En það væri þó ekki úr vegi að bæta því inn í frv., að bæjarfógeti víki þá úr bæjarstjórn.

* Frsm. (Thor Thors): Þetta frv. miðar að því að endurreisa Dýrafjarðarþing í Vestur-Ísafjarðarsýslu sem sjálfstætt prestakall. Með l. frá 1907 var ákveðið, að þetta prestakall skyldi lagt niður, en það hefir aldrei komið til framkvæmda, því að sá prestur, sem starfaði þarna um þær mundir, hefir haldið áfram starfsemi sinni til þessa dags. Með tilliti til þess, að þarna er fjölmennur héraðsskóli, sem lengi hefir notið góðs af starfsemi prestsins, telur allshn. rétt að leggja til, að þetta frv. verði samþ.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Eitt af þeim erfiðustu störfum, sem sjórétturinn leggur lögfræðingum á herðar, er svokölluð niðurjöfnun sjótjóns, og þeir menn, sem það annast og kallaðir eru „dispaehörer“ á erlendu máli, eru enn ekki til hér á landi, svo að þegar um slíka starfsemi hefir verið að ræða, hefir í flestum tilfellum verið leitað til erlendra manna. Nú vill svo til, að einn ungur og efnilegur lögfræðingur hefir undirbúið sig undir þetta starf, og það má ef til vill vænta þess, að fleiri komi á eftir honum. Í öðrum löndum, m. a. á Norðurlöndum, gilda sérstök lög um löggildingu manna til þessa vandasama starfs, og frv. það, sem allshn. flytur hér, er að miklu leyti í samræmi við þá löggjöf, þó að ekki hafi verið lagt út í að krefjast fullkomins prófs til þess að geta fengið löggildingu, heldur eru sett skilyrði um nægilega bóklega og verklega kunnáttu. Það hefir verið leitað álits Sjóvátryggingarfélags Íslands, og Brynjólfur Stefánsson forstjóri, sem er manna kunnugastur þessu af öllum hérlendum mönnum, leggur mjög með því, eins og sést á fskj. með grg. frv., að frv. verði samþ. Ég geri hálfpartinn ráð fyrir, að n. neyðist til að koma með lítilsháttar brtt. við 2. eða 3. umr. að því er snertir ákvæðið um það, að skilríki skuli lögð fram fyrir því, að sá maður, sem á að fá þessa löggildingu, hafi aflað sér fræðilegrar sérþekkingar við erlendan háskóla, vegna þess að ef hann er ekki innritaður við háskóla, þá getur verið dálitlum vandkvæðum bundið fyrir hann að hafa skilríkin, sérstaklega ef hann hefir ekki vitað um þetta fyrirfram. Annars kemur þetta til athugunar í n., en ég legg til, að frv. verði samþ. án þess að því sé visað til n. N. getur athugað þetta, ef hún vill.

Forseti (JörB): Mér skildist, að það væri till. hæstv. fjmrh. að vísa málinu til fjhn., í því skyni, að hún leitaði álits fjvn. um það.