Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um framlengingu á svokölluðu sjúkratryggingargjaldi. Frv. gerir ráð fyrir því að á næsta ári verði gjaldstofn sjúkratryggingagjalds 153 900 kr. og af þeirri upphæð greiðist 2%, en ekkert af því sem er þar fyrir neðan. Í ár er álagning sjúkratryggingargjalds 56,2 millj. kr. og er gert ráð fyrir að þar af innheimtist 51 millj. kr. Samkv. frv. mundi sjúkratryggingagjald 1983 gefa 80 millj. kr. í innheimtu, en álagning næmi 85 millj. kr. Hér er um að ræða frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar, en að sjálfsögðu er hér í rauninni um að ræða skatt. Þau ár sem ég hef farið með heilbr.- og trmrn. hefur þessu máli yfirleitt verið vísað til fjh.- og viðskn. Ég legg til, herra forseti, að svo verði gert nú og til 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um málefni aldraðra, en þetta frv. er nú lagt fyrir hv. Alþingi öðru sinni; kom hér fyrir á síðasta þingi og var þá til ítarlegrar umræðu allan apríl s.l. í þessari hv. deild. Þar sem skammt er liðið síðan umræða fór fram hér á hv. Alþingi um málið mun ég ekki halda um það ítarlega framsöguræðu og aðeins gera grein fyrir höfuðatriðum frv. hér við 1. umr. um það. Á Alþingi 1981 voru lögð fram tvö frv. sem bæði snertu málefni aldraðra, þ.e. annars vegar frv. Péturs Sigurðssonar o.fl. um sérhannað húsnæði fyrir aldraða og öryrkja og hins vegar stjfrv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða. Strax við 1. umr. um síðarnefnda frv. kom í ljós talsverður ágreiningur um efni þess. Samstaða náðist þó um ákvæði frv. varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra og lög um stofnun þess sjóðs voru sett. Þau voru númer 49/1981. Í nál. heilbr.- og trn. Alþingis var lagt til að skipuð yrði nefnd til að endurskoða stjfrv. ásamt framkomnum brtt. auk frv. Péturs Sigurðssonar o.fl. Á sama þingi var og vísað til ríkisstj. þáltill. Jóhönnu Sigurðardóttur o.fl. um heilbrigðis- og félagslega þjónustu fyrir aldraða í trausti þess að við samningu nýs frv. um má(efni aldraðra yrðu þeir þættir, sem þáltill. fól í sér, teknir til greina. Í framhaldi af þessum málalyktum á Alþingi skipaði heilbrrh. sjö manna nefnd, sem fékk það hlutverk að gera tillögur um samræmingu á skipulagi í heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða með tilliti til heilsufarslegra og félagslegra sjónarmiða. Í nefnd þessa voru skipuð: Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, formaður Sóknar, Þórarinn V. Þórarinsson lögfr., Hrafn Sæmundsson prentari og Pétur Sigurðsson alþm., auk stjórnar Framkvæmdasjóðs aldraðra, en í henni áttu þá sæti: Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri og var hann formaður nefndarinnar, Adda Bára Sigfúsdóttir veðurfræðingur og Gunnhildur Sigurðardóttir hjúkrunarforstjóri. Niðurstaða nefndarinnar var svo það frv., sem hér liggur fyrir, í öllum meginatriðum, að undanteknum fáeinum breytingum sem gerðar voru á mína ábyrgð og ríkisstj. þegar málið var til meðferðar þar. Ég tel að meginákvæði þessa frv. felist í fyrsta lagi í markmiðssetningu þess, en þar er sett fram það markmið að aldraðir fái þá heilbrigðis- og félagslegu þjónustu sem þeir þurfa á að halda og að aðstoðin sé veitt á því þjónustustigi sem eðlilegast og hagkvæmast er miðað við þörf og ástand hins aldraða. Jafnframt er það markmið frv., að aldraðir geti svo lengi sem verða má búið eðlilegu heimilislífi, en að nauðsynleg stofnanaþjónusta sé fyrir hendi þegar hennar er þörf. Gert er ráð fyrir því í frv., að yfirstjórn öldrunarmála sé í höndum heilbr.- og trmrh. og að í rn. verði komið á sérstakri deild öldrunarmálefna undir stjórn deildarstjóra. Jafnframt er gert ráð fyrir að skipuð verði samstarfsnefnd um málefni aldraðra sem í eigi sæti fimm menn tilnefndir þannig: Tveir frá Öldrunarráði Íslands, einn frá félmrn., tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga, og tveir skipaðir af heilbr.- og trmrh. án tilnefningar. Ráðh. er ætlað að skipa formann úr hópi nefndarmanna. Nefnd þessari er falið í frv. allvíðtækt samræmingar- og stefnumótunarhlutverk auk þess sem henni er ætlað að vera tengiliður milli þeirra aðila sem starfa að málefnum aldraðra. Yfirstjórn öldrunarmála verður því í höndum sérstakrar deildar í heilbrn. auk fyrrnefndrar nefndar, sem verður sérstakur ráðgjafi og stefnumótandi aðili. Svæðisstjórn öldrunarmála verður hins vegar í höndum stjórna heilsugæslustöðva í hverju heilsugæsluumdæmi í samvinnu við félagsmálaráð þar sem þau starfa. Hlutverki stjórna heilsugæslustöðva í þessum málaflokki er svo lýst í 5. gr. frv. og ætla ég ekki að endurtaka það hér. Eitt af hlutverkum stjórnarinnar er að kveðja menn til starfa í þjónustuhópi aldraðra, en samkvæmt 6. gr. frv. skal slíkur hópur starfa við heilsugæslustóð. Þó geta tvær eða fleiri heilsugæslustöðvar sameinast um slíkan hóp auk þess sem hópurinn getur starfað í tengslum við aðra heilbrigðisstofnun en heilsugæslustöð þar sem það þykir hentugra. Þjónustuhópurinn er svo skilgreindur ítarlegar í 7. gr. Hlutverk þjónustuhópsins er einnig skilgreint rækilega í frv. og ætla ég ekki að fara nánar út í það hér, en víkja aðeins að þeim þætti frv. sem fjallar um heimaþjónustu. Eins og fram hefur komið er það eitt af meginmarkmiðum frv. að stuðla að því að aldraðir geti búið sem lengst eðlilegu heimilislífi. Ein aðalforsenda þess að þetta markmið náist er sú, að um allt land verði rekin virk heimaþjónusta fyrir aldraða. Slík þjónusta mundi gera öldruðum kleift að vera heima lengur en ella hefði verið unnt. Orðið „heimaþjónusta“ í frv. þessu er nýtt og er samnefnari heimilishjálpar og heimahjúkrunar, þ.e. sú tvíþætta aðstoð sem unnt er að veita á heimili aldraðs einstaklings. Heilbrigðisþáttur þessarar aðstoðar, þ.e. heimilislæknar, heimahjúkrun og endurhæfing í heimahúsum, verður eftir sem áður í höndum starfsliðs heilsugæslustöðva og félagslegi þátturinn yrði í höndum starfsmanna félagslegrar þjónustu viðkomandi sveitarfélags. Í frv. er lögð rík áhersla á að komið verði á fót öflugu samstarfi félagslega þáttarins og heilbrigðisþáttarins í þessu sambandi, því hjá öldruðum fléttast þessar þarfir mjög og mundi slíki samstarf stuðla mjög að árangursríkara starfi í þágu aldraðra og jafnframt leiða til þess að markmið frv. um að aldraðir búi sem lengst eðlilegu heimilislífi náist frekar. Því er gert ráð fyrir að skipulag heimaþjónustunnar verði í höndum stjórnar heilsugæslustöðvar í samvinnu við félagsmálaráð þar sem þau starfa. Í frv. er gert ráð fyrir að ríkið greiði 65% af kostnaði við þessa heimaþjónustu eins og fram kemur í 27. gr. frv. Í frv. er fjallað ítarlega um dvalarstofnanir aldraðra og flokkun þeirra og þar er einnig um að ræða ákveðin nýmæli í 26. gr. varðandi kostnað vegna vistunar á dvalarstofnunum aldraðra. Ég tel óhjákvæmilegt, þar sem það er eitt mikilvægasta ákvæði frv., að gera hér sérstaka grein fyrir því. Þar er lögð til grundvallarbreyting á greiðslu kostnaðar vegna vistunar á dvalarstofnunum fyrir aldraða. Eins og málum er háttað greiða vistmenn á dvalarheimilum kostnað af vistun sinni sjálfir. Ef tekjur þeirra hrökkva ekki fyrir dvalarkostnaði greiðir lífeyristryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins svokallaða heimilisuppbót til viðkomandi vistmanns. Verði vistmaður svo lasburða að hann þurfi sjúkravist tekur sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins við og greiðir allan kostnað af vistinni. Greiðsla ellilífeyris, tekjutryggingar og heimilisuppbótar fellur þá niður og í staðinn kemur greiðsla vasapeninga. Hafi viðkomandi haft lífeyrissjóðstekjur hætta þær nú að standa straum af vistkostnaði og renna að fullu til einstaklingsins. Reyndin hefur því orðið sú, að þeir sem tekjur hafa haft aðrar en lífeyri almannatrygginga hafa orðið tekjulega betur settir eftir að þeir fluttust á þyngra hjúkrunarstig, enda hættu þeir þá að taka þátt í greiðslu vistunarkostnaðar. Í frv. er því lagt til að kostnaður við vistun á dvalarstofnunum fyrir aldraða öðrum en sérhönnuðum íbúðum aldraðra verði greiddur af sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins. Sjúkratryggingadeildin innheimti þó hjá lífeyristryggingadeild sömu stofnunar, lífeyrissjóði vistmanns eða lætur innheimta hjá vistmanni sjálfum allt að fullu vistgjaldi eins og daggjaldanefnd ákveður það á hverjum tíma. Þó skal vistmaður á dvalarheimili halda eftir 25% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en liðlega 1900 kr. á mánuði til eigin þarfa, en vistmaður á hjúkrunarheimili, hjúkrunardeild eða sjúkradeild heldur eftir 15% tekna, þó aldrei lægri upphæð en 1330 kr. á mánuði. Í 26. gr. frv. 3. málsgr. hefur upphæðum vasapeninga verið breytt frá því sem var í frv. í vor til samræmis við breytingar á lífeyrisbótum síðan frv. var lagt fram á s.l. vori. Annars vegar hefur upphæðin á dvalarstofnun farið upp í 1950 kr. á mánuði, hins vegar á hjúkrunarstofnun upp í 1330 kr. á mánuði. Þessar fjárhæðir skulu breytast eftir sömu reglum og gilda um hækkanir bóta almannatrygginga. Ef þetta fyrirkomulag nær fram að ganga er tveimur markmiðum náð: Í fyrsta lagi er leiðrétt það ranglæti, sem nú hefur ríkt, að vistmenn á sjúkrastofnun hafa í mörgum tilvikum meiri tekjur en vistmaður á dvalarheimili. Hér er gert ráð fyrir rýmri fjárráðum meðan hinn aldraði hefur heilsu til að njóta ýmissa lífsins gæða. Í öðru lagi er komið í veg fyrir þann ávinning sem vistmaður og erfingjar hans hugsanlega hafa nú af því að honum verði komið á þyngra og dýrara þjónustustig. Í þessu sambandi er vert að vekja athygli á því, að í fskj. með frv. þessu, fskj. IV, kemur fram að nú greiðir Tryggingastofnunin að fullu dvalarheimiliskostnað 80% vistmanna þrátt fyrir ákvæði um hið gagnstæða. Þetta mun hins vegar breytast mjög með auknum lífeyrissjóðsrétti landsmanna á næstu árum. Herra forseti. Ég vil að allra síðustu víkja að ákvæðum frv. um Framkvæmdasjóð aldraðra og taka það fram að frv. gerir ráð fyrir að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði á næsta ári 300 kr. á mann. Það er hækkun um 50% frá árinu 1982. En í fjárlagafrv. fyrir árið 1983 er gert ráð fyrir minni hækkun á þessu gjaldi. Þar er gert ráð fyrir sömu hækkun á þessu gjaldi og á öðrum liðum fjárlagafrv. Þess vegna er það svo, að ef þess er kostur að Alþingi ljúki afgreiðslu á þessu máli, sem ég er hér að mæla fyrir, fyrir áramót verða tölur í fjárlagafrv. að breytast til samræmis við það. Á það legg ég mjög mikla áherslu því að annað getur skapað óþægindi fyrir heilbr.- og trmrn. og þá aðila sem þurfa að skipta við Framkvæmdasjóð aldraðra. Herra forseti. Ég teldi það mjög við hæfi undir lok þess árs sem Alþingi hefur kosið að tileinka málefnum aldraðra, að frv. um málefni þeirra yrði að lögum fyrir lok ársins og að Alþingi taki höndum saman um það. Ég tel að um þetta frv. sé í raun og veru allgóð samstaða. Eins og fram kom í framsöguræðu minni hér í upphafi hafa þingmenn úr öllum flokkum komið hér að og lagt hönd á plóginn og ég tel að þess vegna ætti að vera unnt að ljúka afgreiðslu þessa máls á þessu þingi fyrir áramótin. Ég skora á hv. heilbr.- og trn. og Nd. að halda þannig á málum að slíkt verði gert. Það væri miklu lakara ef dráttur yrði á afgreiðslu þessa máls. Vafalaust greinir okkur á um eitt og annað, t.d. fyrirkomulag á fjármögnun stofnana fyrir aldraða. Ég geri ráð fyrir að það sé einhver ágreiningur uppi um það, a.m.k. hafa menn verið að skrifast á um það í blöðunum, en ég held þó að það mál eigi út af fyrir sig ekkert að þurfa að tefja þetta sérstaka mál, sem hér er, um samræmingu á þjónustu við aldraða. Ég vil aðeins vegna umræðna sem fram hafa farið um fjármögnun á stofnunum fyrir aldraða segja það, að fyrir mér vakir í þeim efnum eitt. Það er að fjármögnun þessara stofnana sé einföld og skýr. Það er hlutverk heilbr.- og trmrn. að sjá til þess að aldraðir á þessum stofnunum njóti þeirrar þjónustu sem lög um heilbrigðisþjónustu kveða á um. Þess vegna mun heilbr.- og trmrn. að sjálfsögðu leggja á það mikla áherslu, ef stofn anir eru fluttar yfir á föst fjárlög, að lög um heilbrigðisþjónustu séu í hvívetna uppfyllt. Það er meginmál. Við teljum að reynslan af daggjaldakerfinu sé ekki nógu góð, það sé ekki nógu heppilegt að greiða kostnað við heilbrigðisstofnanir í gegnum sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins, eins og þetta hefur verið, en ég skora á menn að láta ekki deilur um þetta sérstaka mál hafa áhrif á framgang þessa frv. hér. Ég held að það sé óþarfi. Og ég vona að menn geti sameinast um að afgreiða það á þessu ári. Í fullvissu þess ætla ég ekki að sinni að hafa lengri eða fleiri orð um fjármögnun á sjúkrastofnunum í landinu, elliheimilum eða öðrum stofnunum. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Þegar hæstv. heilbrrh. flutti frv. þetta seint á s.l. vori hér í þessari hv. deild lýsti ég því yfir að ég væri samþykkur frv., enda hafði ég þegar samþykkt það á öðrum stað sem einn af höfundum þess, en því var skilað frá þeim sem sömdu það til hæstv. ríkisstj. í janúarmánuði á þessu ári. Það hefur verið unnið að þessu frv. í sumar. Það er ár aldraðra og það hefur verið leitast við á hinum ýmsu ráðstefnum og fundum, sem haldnir hafa verið, að kynna frv. Með samþykkt þessa frv. verður í fyrsta sinn samþykkt samræmd heildarlöggjöf um málefni aldraðra svo langt sem þetta frv. nær, en vissulega má segja að það séu fleiri þættir sem lög þyrftu að spanna yfir. Skal ég ekki fara nánar út í það, en vil þó taka undir það með hæstv. ráðh. að fjármögnun til rekstrar þeirra heimila sem hýsa aldraða á ekki heima í þeirri umræðu sem fer fram um þetta frv. Ég mun því ekki efna til slíkrar umr. nú um það mál, þótt ærið mætti um það segja. Frv. hefur verið til umsagnar í sumar meðal ýmissa aðila. Öldrunarráð Íslands fékk frv. til umsagnar og sendi mörgum aðilum frv. til athugunar og lét fylgja með sínar athugasemdir. Það eru í sjálfu sér ekki þýðingarmiklar athugasemdir eða mikilsverðar sem hafa komið. Ég held að þær sem kannske eru fyrirferðarmestar og mestar í orðum manna séu byggðar á misskilningi. Síðasta athugasemdin sem ég hef heyrt er t.d. varðandi 5. gr., um að þar sé stefnt í átt mikillar miðstýringar. Ég kannast ekki við þetta, en tel hins vegar að þarna sé verið að leitast við að benda á hvaða þjónustu þurfi undir vissum kringumstæðum. Í sambandi við sveitarfélögin og sveitarstjórnirnar t.d. er ekki verið að hrúga upp á þau neinum skyldum frá því opinbera í þessu tilfelli því að valdið er hjá þeim að lokum. Ég álít einmitt, að það sem komi fram í þessu frv. sé hið gagnstæða við það sem var í frv. sem lagt var fram af ríkisstj. áður og hér kom til umr. með hæstv. ráðh. um heilbrigðis- og félagslega þjónustu fyrir aldraða. Ég held að það hafi verið snúið alveg frá þeirri miðstýringarleið sem mótaði það frv. og með þessu frv. sé reynt að koma á móti skoðunum sem flestra, sem láta sig þessi mál skipta og hafa að þeim unnið. Persónulega vil ég láta koma fram, eins og á s.l. vori, að það er að sjálfsögðu margt í þessu frv. sem ég hefði viljað hafa öðruvísi, en ég hef gengið til samstarfs um að þetta frv. nái fram að ganga og mun styðja það. Ég mun þó að sjálfsögðu áskilja mér rétt til þess að fylgja ákveðnum brtt., sem fram kunna að koma, og geri ég ráð fyrir að ég og mínir flokksbræður hér á þingi höfum t.d. einhverjar athugasemdir fram að færa við orðalagið í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra, eins og ég reyndar hafði þegar í nefndinni sem samdi frv. - En ég styð það að þetta frv. nái fram að ganga og ég styð þá ósk hæstv. ráðh. líka að við reynum að afgreiða frv. áður en þessu ári lýkur.



Herra forseti. Það er aðeins einn þáttur þessa máls, sem hér um ræðir, sem ég vil fara nokkrum orðum um, og það er í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég vil strax lýsa miklum vonbrigðum mínum yfir þeim ákvörðunum sem teknar voru varðandi úthlutun fjármagns úr Framkvæmdasjóði aldraðra nú í ár. Eins og hv. þm. öllum er kunnugt, er hér lagður sérstakur skattur á landsmenn almennt, en síðan kemur það í ljós að líklega eru tvö kjördæmi í landinu útilokuð frá því að fá nokkra fyrirgreiðslu úr þessum framkvæmdasjóði t.d. á árinu 1982. Nú er það svo, að stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra gerði tillögur á s.l. vori og þær tillögur voru sýndar í fjvn. Fjvn. hefur ekki ákvörðunarvald að því er varðar úthlutun úr þeim sjóði. Þar hefur, að ég best veit, hæstv. ráðh. lokaorðið. En í þeim tillögum, sem stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra gerði að sínum á s.l. vori, var gert ráð fyrir að úthluta allt að 5 ár fram í tímann, frá árinu 1982 til 1986. Á þessu tímabili átti f. d. Vestfjarðakjördæmi ekki að fá einn einasta eyri úr þessum sjóði, þrátt fyrir að Vestfirðingar eins og aðrir voru skattlagðir til sjóðsins. Þessu var mótmælt, ekki bara af mér í fjvn. heldur og öðrum fjvn.- mönnum, að vísu að ég hygg á mismunandi forsendum, en þessari tillögu stjórnar Framkvæmdasjóðs um úthlutun var mótmælt. Það voru tvenns konar rök: Í fyrsta lagi væri um að ræða allt of langan tíma, sem fjármagni væri ráðstafað, og í öðru lagi þótti mönnum misjafnlega litið til hinna ýmsu kjördæma í landinu. Ég sé að hæstv. ráðh. hefur fallist á það sjónarmið framkvæmdastjórnar aldraðra að synja algjörlega fjárbeiðnum til Vestfjarðarkjördæmis í þessum efnum á árinu 1982. Hvort sú afstaða heldur áfram að vera hin sama t.d. á næsta eða næstu árum á að sjálfsögðu eftir að koma í ljós, en ég harma það mjög að þegar verið er að skattleggja allan almenning í landinu til ákveðins verkefnis skuli einstöku kjördæmi vera neitað um nokkurs konar fyrirgreiðslu að því er varðar uppbyggingu á þessu sviði sem hér um ræðir. Það gengur svo langt, að ráðandi menn í kerfinu leggja til að fyrirgreiðsla sé útilokuð 5 ár fram í tímann. Það er augljóst, að það vantar mikið fjármagn til þess að standa við bakið á uppbyggingu sem hér um ræðir. Mesta fjármagnið fer til Reykjavíkur, þ.e. í B-álmu Borgarspítalans, og í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga. Það er uppbygging sem þarf að eiga sér stað eins og annað, en slíkt má þó ekki verða með þeim hætti að látið sé svo mikið fjármagn þar af hendi að það verði til þess að svelta heilu kjördæmin svo árum skiptir. Þau þurfa alveg eins og á sama hátt, þó í minna mæli sé, að sinna uppbyggingu fyrir aldraða þjóðfélagsþegna á sínum snærum. Ég vil nota þetta tækifæri, eins og ég gerði í fjvn., til þess að mótmæla þessum vinnubrögðum, bæði tillögum stjórnar framkvæmdasjóðsins og endanlegum ákvörðunum hæstv. ráðh. í þessum efnum, þar sem hann undanskilur einstök kjördæmi frá því að fá nokkra fjárveitingu eða fyrirgreiðslu úr þessum sjóði, a.m.k. á árinu 1982. Ég vænti þess að bæði stjórn sjóðsins svo og hæstv. ráðh., endist honum lífdagar sem slíkum á næsta ári, sjái til þess að slík reginmistök, sem ég vil orða það, eigi sér ekki stað varðandi úthlutun úr þessum sjóði á næsta ári.



Herra forseti. Ég þarf raunar ekki að taka það fram, að ég er mjög hlynntur og ákveðinn stuðningsmaður þess að setja löggjöf um málefni aldraðra og ég er í öllum meginatriðum hlynntur því sem segir í I. kafla þessa frv. um skipulag öldrunarþjónustu. Sömuleiðis tel ég það rétt spor að stiga, að yfirstjórn öldrunarmála sé á einni hendi og undir einu og sama ráðuneyti, þó að vitaskuld komi til greina að bæta ekki algjörlega nýju starfi eða störfum við, heldur þá skipuleggja innan þess ráðuneytis betur starfsemina þannig að það verði sem minnstur kostnaður af. Þetta frv., sem lá fyrir síðasta þingi, og þær till., sem legið hafa fyrir, má segja að hafi verið að taka miklum framförum í meðferð bæði þings og þeirra nefnda sem fjallað hafa um samningu þessa frv., en mig langar til að gera nokkuð að umræðuefni II. kafla frv., sem er um Framkvæmdasjóð aldraðra, en eins og hæstv. ráðh. gat um var gripið til sérstakrar fjáröflunar með nefskatti til að auka verulega fjármagn til öldrunarmála eða til framkvæmda í þágu aldraðra. Í frv., sem lagt var fram á s.l. hausti, kom það upp að hlutverk þessa framkvæmdasjóðs var þá viðameira en upprunalega var gert ráð fyrir, þegar bæði ég og fleiri urðum við þeirri beiðni ráðh. og meira að segja beittum okkur mjög ákaft fyrir því að þessi fjáröflun til framkvæmdasjóðs var tekin upp. Nú er lagt til að taka skyldur af ríkissjóði, sem ríkissjóður hafði fyrir, eins og að fjármagna byggingar ríkisins vegna stofnana fyrir aldraða og sérstaklega hlutdeild ríkissjóðs samkv. 34. gr. laga um heilbrigðisþjónustu frá 1978 í byggingu sveitarfélaga á stofnunum fyrir aldraða. Með þessari grein er verið að létta af ríkissjóði skyldum, sem ríkissjóður hafði og hefur samkv. gildandi lögum, og þar með er verið að víkka í auknum mæli verksvið framkvæmdasjóðsins, sem þýðir að hann getur ekki sinnt þeim viðbótarframkvæmdum sem honum var upprunalega ætlað að sinna og við þm. stóðum vel flestir dyggilega að að fá lögfest. Hækkun á þessu skattgjaldi umfram launahækkanir eða verðlagshækkanir orkar mjög tvímælis. Hæstv. ráðh. var nú að mæla fyrir öðru frv. hér áðan, þar sem einnig er um verulegar hækkanir á skattheimtu að ræða, svo sjáanlegt er að það á að nota verulega góð mál til aukinnar skattheimtu á landsmenn á sama tíma og lagt er til að skerða verðbætur á laun samkv. brbl. sem gefin voru út, en ekki sjá dagsins ljós hér á löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Að vissu leyti get ég tekið undir orð hv. síðasta ræðumanns því að það kom mér mjög á óvart þegar fyrir lágu tillögur stjórnar Framkvæmdasjóðs aldraðra um að úthluta tekjum sjóðsins, ekki fyrir þetta ár eingöngu heldur einnig fyrir 1983, 1984 og 1985 og samtals upp á 120.9 millj. kr. eða 32 millj. 100 þús. fyrsta árið, en 29.600 hin árin. Þessu er skipt í fjögur ár á tiltekin verkefni, en óráðstafað er 1 millj. 400 þús. á ári 1983–1985 og 1.3 millj. á þessu ári. Það er rétt, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, að hér er gengið fram hjá ákveðnum kjördæmum. Meginþorri þessa fjármagns er ætlað að fari til B-álmu Borgarspítalans, sem við vitum að er mikil framkvæmd, en fellur að verulegu leyti undir gildandi lög um heilbrigðisþjónustu, en verið er að taka af Framkvæmdasjóði aldraðra til þess að fjármagna þá framkvæmd. Ég vil á engan hátt gera lítið úr þeirri framkvæmd eða hversu mikilvægt er að hraða henni, en ég tel að þarna hafi verið sveigt frá þeirri skyldu sem á ríkinu hvíldi og gerð tilraun til að taka um 50% af öllu því fjármagni sem þessi sjóður kemur til með að hafa á fjórum næstu árum. Enn fremur eru nokkuð stórar framkvæmdir í næsta nágrenni Reykjavíkur, sem líka koma inn á svið ríkisspítala beint og óbeint. En svo koma aftur önnur kjördæmi, sem er ekki ætlað að fái eina krónu í framlag, eins og t.d. Vesturlandskjördæmi og Vestfirðir. Og það er svo sem ekki stórt sem fer til framkvæmda í Norðurlandi eystra, aðeins 4.5 millj. á þessum 4 árum, og á Suðurland 8 millj. kr. og Norðurland vestra 12.5 millj. kr. Nú veit ég að hæstv. ráðh. segir: Ja, frá Vestfjörðum voru engar umsóknir fyrir. - Að vísu var fyrir mjög mikilvæg umsókn, sem var fyrir dvalarstofnun eða íbúðir á Ísafirði, sem voru teknar í notkun á þessu sumri og eru í mikilli fjárvöntun. Þar hefur byggðarlagið orðið að standa undir gífurlegum framkvæmdakostnaði. Enn fremur lá umsókn fyrir í sambandi við byggingu dvalarstofnunar á Reykhólum, sem er í sýslu sem er ein sú mannfæsta á landinu. Hitt er rétt, að fleiri voru þessar umsóknir ekki. Sennilega nefnir hæstv. heilbrrh. það hér á eftir, að auðvitað sé nær að snúa sér að Húsnæðisstofnun, það sé hennar hlutverk að veita lán til íbúða aldraðra, en þá verður að tryggja að slík lán séu veitt. Hér verður að vera um samræmda vinnu að ræða ef ekki á að skapa leiðindi á milli í sambandi við þessar framkvæmdir allar. Mér vitanlega liggur ekki fyrir enn þá svar um hvort þessar stofnanir fái slíkt lán eða ekki. En ef ákvörðun væri tekin og ákveðnar yfirlýsingar gefnar eða jafnvel ákveðin lagabreyting væri gerð liti þetta mál allt öðruvísi út. Ég gerði athugasemdir í heilbr.- og trn. á síðasta ári við 12. gr., eins og hún er hér, sem ég hef gert aðeins að umræðuefni, og ég sé að það hefur ekkert tillit verið tekið til þeirra athugasemda. Þær athugasemdir standa því áfram hjá mér, en mér þætti vænt um ef hæstv. ráðh. gæti upplýst með hvaða hætti eigi að lána til íbúða aldraðra, ef myndarlega er á því tekið. Þá verðum við ólíkt sáttari við það sem hér er að gerast. En á meðan ekkert er hægt að segja um það og ekkert liggur fyrir, þá verður um að ræða ákaflega mikla tortryggni í sambandi við úthlutun þess fjármagns sem Framkvæmdasjóður aldraðra kemur til með að hafa á milli handanna. Annars ætla ég ekki að ræða efnislega meira um þetta frv. Ég tel að margt hafi vel tekist í sambandi við samningu þess. Hlutverk þess og það sem á að gera í málefnum aldraðra er mikilvægt, sem vafalaust verða ekki mjög skiptar skoðanir um, en þegar komið er að ýmsum framkvæmdaliðum er eðlilegt að það séu nokkuð skiptar skoðanir. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar og ef allar upplýsingar eru fljótlega gefnar og skýrar sé ég nú ekki að það eigi að taka mjög langan tíma að afgreiða þetta mál, þannig að það geti orðið að lögum áður en Alþingi fer í jólaleyfi, en ég legg á það þunga áherslu að þessar athugasemdir verði gaumgæfilega skoðaðar og skýr svör liggi fyrir til þess að eyða þeirri tortryggni sem nú er uppi.



Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. er hér fram komið og vil lýsa stuðningi við að það verði gert að lögum fyrir áramót, en þá með vissum breytingum. Ég tel að það fari ekki milli mála að Framkvæmdasjóður aldraðra hlýtur að vera ætlaður til uppbyggingar á mannvirkjum sem þjóna öldruðum vítt og breitt um landið. Það ber keim af nýlendustefnu að skattleggja allt landið til að veita fjármagni í byggingar á aðeins örlitlu svæði af landinu. Og sú ákvörðun, sem tekin var um dreifingu fjármagnsins fyrir þann skatt sem þegar er á lagður, er í sjálfu sér stórkostlegt hneyksli. Það liggur við að það megi segja að fjmrh. og félmrh. hafi stolið sjóðnum og fært hann inn á fjárlög undir lið til sjúkrahúsa. Það gerði enginn maður, sem samþykkti þessi lög úr hópi almennra þm., ráð fyrir að þessir peningar yrðu settir undir þann lið í framkvæmd. Að það skuli geta gerst, að menn taki sér það vald að ætla að fara að úthluta 5 ár fram í tímann þessum fjármunum og dreifa þeim eins og tillögurnar gera ráð fyrir, finnst mér alveg forkostulegt. Í ljósi þeirrar reynslu tel ég að sjóðsstjórnin, eins og gert er ráð fyrir hér í 11. gr., eigi engan rétt á sér. Persónulega teldi ég langeðlilegast að það væri fjvn. Alþingis sem sæi um dreifingu á þessu fjármagni. Þá er það í samræmi við dreifingu á öðrum sköttum sem við erum að innheimta. Það er Alþingi sem ber ábyrgð á hvernig þeim er dreift, en ekki gefið að það verði eitthvert geðþóttavald ráðh. og billegt kjördæmapot sem komi þar inn í málið, eins og virðist hafa orðið með þessa fjármuni, sem búið er að úthluta. Ég vil taka undir það, sem hv. 6. landsk. þm. sagði um þetta mál, og jafnframt taka undir það, sem 1. þm. Vestf. sagði áðan um þetta mál, en ég vil bæta því við, af því að það kom sérstaklega fram hjá ráðh. að hann legði á það höfuðkapp að fjármögnun húsnæðis til aldraðra ætti að vera einföld og skýr, það voru hans óbreyttu orð úr ræðustól rétt áðan, að mér finnst að hann ætti að svara því þá á einfaldan og skýran hátt hvernig hann telur að fjármagna eigi íbúðabyggingar þær sem Ísafjarðarbær hefur látið byggja fyrir aldraða og í annan stað, hversu hátt hlutfall hann telur að eigi að koma af opinberu fé undir slíkum kringumstæðum.



Herra forseti. Ég má satt að segja til með að koma athugasemdum mínum núna á framfæri. Ég get eiginlega ekki setið lengur kyrr ef ég á von á að fá jafnvitlausan texta og þann sem hér var fluttur síðast. Ég á reyndar ekki von á því. En það er best að ég komi því strax á framfæri, að það sem hv. þm. var að segja hérna áðan er náttúrlega svo mikil fjarstæða að það tekur nánast engu tali og væri ástæða til að fara um það mörgum og ítarlegum orðum. 

Skilja þm. ekki flókið mál?

Það er ábyggilega betra fyrir hv. þm. að fá þetta í einföldu og stuttu máli - og alla þm. Það sem ég vil segja er þetta: Auðvitað er áætlunin um fjármögnun á byggingum fyrir aldraða úr Framkvæmdasjóðnum ekki ákvörðun heilbr.- og trmrh. Hún er tillaga að áætlun og heilbr.- og trmrh. ber að setja þá tillögu fram samkv. lögum í landinu. Hv. þm. ættu að lesa þessi lög svo og frv., sem hér liggur á borðum okkar, áður en þeir fara að fordæma þau vinnubrögð, sem hér eru uppi, sem stórkostlegt hneyksli og nýlendustefnu. Staðreyndin er sú, að í frv. um málefni aldraðra er gert ráð fyrir að heilbr.- og trmrh. leggi fyrir fjvn. áætlun til 5 ára um hvernig fé sjóðsins verði ráðstafað. Það er ráðh. skylt að gera. Svo einfalt er þetta mál. Ráðh. væri að bregðast lagaskyldu ef hann ekki legði þessa tillögu fyrir fjvn. Nú hefur því verið haldið fram, að ráðh. hafi í þetta skipti með billegu kjördæmapoti verið að hrifsa alla þessa peninga suður til Reykjavíkur og Reykjanesumdæmis.  Þegar þessi mál komu til umr. hér á Alþingi í fyrra var það nefnt, að auðvitað ætti þetta mál að fara í fjvn. Ég tók undir það, að ég gæti vel hugsað mér að fjvn. færi höndum um þetta mál. Ég hef auðvitað ekkert á móti því. Því í ósköpunum skyldi ég hafa það? En ég áskil mér auðvitað allan rétt til að vera með tillögur í þessu efni og þær hef ég gert. Ef fjvn, vill hafa með þetta mál að gera ákveður Alþingi auðvitað að það skuli vera svo, en meðan við störfum eftir tilteknum lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra hefur ráðh. þá skyldu að gera tillögur um 5 ára áætlun um hvernig þessu fjármagni á að ráðstafa. Þegar við stóðum frammi fyrir því verkefni að úthluta úr sjóðnum var alveg ljóst að verkefnið var svo mikið og erfitt að það voru fjöldamargar stofnanir sem við urðum í raun og veru að ýta til hliðar. Við urðum að velja og hafna. Og við tókum þá stefnu að segja sem svo: Við leggjum fyrst fjármagn í hjúkrunarheimili, við leggjum fjármagn í elliheimili. En íbúðirnar eru númer þrjú, eins og við settum þessa forgangsröð upp. Við sögðum síðan: Íbúðirnar eiga að fjármagnast með lánum að einhverju leyti frá Húsnæðisstofnun ríkisins. Á þessu ári nemur sá lánaflokkur til íbúða fyrir aldraða og dagvistarheimili 17 millj. kr. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig það skiptist, en heildin er 17 millj. kr. Mér var hins vegar ljóst strax og ég fékk fyrstu tillögurnar frá stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra, að ráðh., hver svo sem hann er, stenst það ekki að ekkert af þessum peningum fari til íbúðanna. Þess vegna lagði ég það til við stjórn sjóðsins, að það yrði ákveðið að eins og 10. hluti af fjármagni sjóðsins á hverjum tíma gengi til íbúða fyrir aldraða. Þessa tillögu sendi ég stjórn sjóðsins einhvern tíma í sumar. Það er tilviljun að það var einmitt í gær sem ég undirritaði reglur um að svona skyldi þetta vera, að ca. 10. partur af úthlutunarfénu færi til íbúðanna og hitt í hjúkrunarheimili og dvalarstofnanir. Auðvitað er hægt að breyta þessu, en ég var þeirrar skoðunar, að enginn ráðh. stæðist það í rauninni pólitískt að láta ekkert af þessu fé fara til íbúðanna og á því byggist mín afstaða. Hún byggist líka é þeirri reynslu sem ég hafði frá umr. hér á Alþingi á s.l. vetri. En það breytir ekki því, að ég er þeirrar skoðunar að hjúkrunarþörfin sé í raun og veru brýnasta þörfin. Ég hvika ekki frá þeirri skoðun, en vegna þess að ég vildi ekki skella skollaeyrum við þeim hugmyndum og áherslum sem fram höfðu komið, þá lagði ég þessa starfsreglu fyrir sjóðinn og undirritaði hana í gær. Þetta vildi ég segja út af orðum hv. þm. Ólafs Þórðarsonar. Ég er satt að segja nokkuð undrandi á þeim orðum. Ég hefði gjarnan viljað að hann hefði rætt þessi mál við mig með rólegum hætti, vegna þess að þá held ég að menn hefðu ekki þurft jafnlengi að byrgja inni með sér jafnmikla reiði og þá sem braust út í orðum hans hér áðan, sem ég held að hafi verið mælt í fljótfærni. Þetta eru þær hugmyndir sem liggja á bak við okkar afstöðu. Og mér er engin launung á því, að ég tel að það hefði í raun og veru þurft að ganga hraðar til verks en ekki hægar í sambandi við hjúkrunarstofnanir fyrir aldraða hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er um það talað, að tvö kjördæmi hafi orðið út undan. Mig minnir að hv. þm. Karvel Pálmason hafi nefnt það. Ástæðan til þess er sú, ég hafði hreinlega ekki sett málið upp eftir kjördæmum. En ástæðan til þess að þetta mun vera svo, eins og hv. þm. fullyrti, er fyrst og fremst sú, að það komu ekki umsóknir úr þessum kjördæmum, að ég held, um annað en íbúðir. Það mun hafa komið til sjóðsins ósk vegna íbúðanna á Ísafirði og einnig vegna íbúða á Reykhólum, en sú ósk kom mun seinna en ákvörðun var tekin um úthlutun úr sjóðnum. Þessar eru skýringarnar. Til marks um að við tökum tillit til þess sem fram kemur m.a. í fjvn., þá vil ég upplýsa að eftir að málið hafði verið lagt fyrir fjvn. breyttum við í ráðuneytinu nokkrum úthlutunartölum af hálfu Framkvæmdasjóðsins eftir að við höfðum hlýtt á ábendingar í fjvn. Þannig er ekki hægt að segja að ráðuneytið hafi skellt skollaeyrum við óskum, hugmyndum og umsögnum sem komið hafa fram. En ég harma í ljósi þeirra umr. sem hér hafa farið fram, einkum af hálfu hv. þm. Ólafs Þórðarsonar, að menn skuli ekki hafa komið og rætt þessi mál í rólegheitunum áður en þeir sprungu út með þessum sérkennilega hætti hér í ræðustólnum áðan. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. Pétri Sigurðssyni og öðrum, sem hér hafa talað, góðar undirtektir við málið almennt. Ég er viss um að þau orð eru til marks um að menn ætla að setja sér að reyna að ljúka málinu á þessu þingi, núna fyrir áramótin. Einn hv. þm. benti mér á að frv. fylgdi ekki kostnaðaráætlun í því formi sem því hefur verið dreift hér í, eins og skylt er samkv. lögum nr. 13/1979, Ólafslögum, lögum um efnahagsmál o.fl. Það er rétt. Í framsöguræðu minni s.l. vor gerði ég þess vegna grein fyrir kostnaðinum. Ég endurtók það ekki hér, en ég ætla að gera það vegna þessara ábendinga sem ég fékk frá hv. þm. Það var talið samkv. útreikningum að ákvæði frv. um hækkun vasapeninga, þegar þau væru að fullu komin til framkvæmda, hefðu í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð 1981 sem svaraði um 10 millj. kr. Síðan var gert ráð fyrir að kostnaðarauki ríkissjóðs vegna heimaþjónustunnar, sem ég gerði hér grein fyrir áðan, væri um það bil 5 millj. kr. En kostnaðurinn við Framkvæmdasjóð aldraðra er auðvitað að verulegu leyti borinn uppi af sköttum og síðan er um að ræða framlög úr ríkissjóði, sem ekki eru viðbót við það sem verið hefur í þeim efnum, allavega ekki eins og þessir hlutir hafa gengið fyrir sig. En á móti þessum tölum ber að hafa það í huga, að samkv. útreikningum Reykjavíkurborgar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar og fjmrn. var gert ráð fyrir að tilflutningur heilsugæslunnar í Reykjavík, að númera læknakerfið yfir á hið nýja heilsugæslukerfi, mundi kosta borgina jafnvel í kringum 10 millj. kr. og jafnvel eitthvað hærri upphæð. Þess vegna er það sem ég vil nota tækifærið og taka það fram, að það er mjög brýnt frá sjónarmiði Reykjavíkurborgar að ef þetta nýja heilsugæslukerfi á að ganga fram gangi þetta frv. fram líka vegna þess að það mun létta af borginni nokkrum kostnaði í sambandi við heimaþjónustuna. Hversu há sú upphæð er liggur ekki fyrir, en það munar eilítið um það og það skiptir máli frá sjónarmiði borgarstjórnar Reykjavíkur. Herra forseti. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeim fsp. sem fram hafa komið. Aðalatriðið í mínum huga er það, að við sameinumst um þetta frv. Þó kann að vera ágreiningur um önnur atriði eins og fjármögnun, en það eru hlutir sem liggja fyrir utan þetta mál. Ég vil aðeins að lokum endurtaka það, að ég sagði að fjármögnun þessa ætti að vera einföld. Þá er ég auðvitað fyrst og fremst að tala um þá deilu sem uppi hefur verið að undanförnu um reksturinn. Hérna er deilumálið í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra stofnkostnaðaratriði, sem í raun og veru kemur rekstrinum út af fyrir sig ekki sérstaklega við, en auðvitað þarf það að vera einfalt og glöggt líka. Ef Alþingi vill koma sér saman um aðrar reglur í þeim efnum er ég reiðubúinn til þess að standa að þeim. Aðalatriðið í mínum huga er að þessir fjármunir, sem þarna er um að ræða, skili sér sem fyrst í betri þjónustu fyrir aldraða.



Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. er komið fram á ný, því að hér er um þýðingarmikið mál að ræða sem við eigum að sameinast um að koma til framkvæmda. Þegar frv. var hér til l. umr. á síðasta þingi gerði ég grein fyrir afstöðu minni til málsins og enn fremur að verulegu leyti afstöðu þingflokks Framsfl., sem styður þetta frv. og mun standa að samþykkt þess. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði á þinginu s.l. vor. Ég vísa til þskj. En ég vil þó taka aðeins þátt í þeim umr. sem hér hafa farið fram um Framkvæmdasjóð aldraðra. Eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir lagði hann á s.l. vetri fyrir fjvn., tillögur sjóðsstjórnarinnar um framlög á 5 ára áætlun samkv. frv., en eins og stendur í 13. gr. frv. gerir ráðh. í samráði við fjvn. og stjórn sjóðsins áætlun til 5 ára um framkvæmdir. Það kom í ljós, þegar þessi tillaga sjóðsstjórnar kom á borð fjvn., að menn höfðu ekki gert ráð fyrir hvernig þessi tillaga væri byggð upp og ekki hvað síst urðu menn hugsi þegar um var að ræða tillögu sem var hér sett fram í fyrsta sinn og þess vegna mátti gera ráð fyrir að það þyrftu að fylgja henni miklu fleiri skýringar og ráðrúm til að skoða málið niður í kjölinn þar sem þessar framkvæmdir lágu ekki ljóst fyrir í öllum atriðum. Það var beðið um aths. frá fjvn. og tíminn var skammur þannig að ekki gafst ráðrúm til að ræða þetta til hlítar. Ég vil aðeins taka undir að vissulega stakk það í augu að tvö kjördæmi landsins voru ekki inni í myndinni í næstu 5 ár, þó að framkvæmdir þar væru vissulega undirbúnar og væri þörf á þeim eins og annars staðar. Ég vil skýra frá því að ég skrifaði heilbr.- og trmrn. samkv. ósk þess um framkvæmdir sem í aðalatriðum áttu við um Vesturland, en þó kom ég inn á afstöðu mína til málsins í heild. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp úr þessu, en ég vil taka það fram, að einmitt vegna þessarar aths. varð að leiðrétta að nokkru framlag til Vesturlands - þó að það væri lítil upphæð var þó sýnd viðleitni - bæði fyrir Borgarnes og Stykkishólm. „Afstaða mín til þessa máls er sú, að ég tel að öll kjördæmi landsins eigi að vera inni í slíkri áætlun, þ.e. framkvæmdaáætlun sem þarna kemur fram, þar sem augljóst er að alls staðar er knýjandi þörf og framkvæmdir fyrirhugaðar eða eru í gangi í öllum kjördæmum. Ég get fallist á vissan forgang fjármagns úr sjóðnum til byggingar á sjúkrastofnunum, t.d. B-álmu í Reykjavík. - Ég tel það nauðsyn - og hjúkrunarheimilum fyrir aldraða. En ég tel að þessi tillaga um framkvæmdaáætlun taki alls ekki nægjanlegt tillit til ákvæða 7. gr. reglugerðar um hlutverk sjóðsins, sbr. tölul. 2, vegna framkvæmda sveitarfélaga. Ég tel að sveitarfélög, sem ekki eru í beinum tengslum við sjúkrahús, en eru að leysa þessi vistunarmál aldraðra með byggingu sameiginlegra íbúða með þjónustuaðstöðu og í tengslum við heilsugæslustöð á staðnum, eigi að hafa aðgang að fjármagni úr sjóðnum.“ Þetta er í megindráttum það sjónarmið sem ég tel að sé eðlilegt að fram komi við meðhöndlun þessa máls. En ég vil undirstrika þá skoðun mína, að ég tel að það sé mjög mikilvægt að stjórn Framkvæmdasjóðsins og viðkomandi ráðh. nái sem víðtækastri samstöðu um þetta mikilvæga mál, þ.e. 5 ára áætlun, sem er nokkuð langt fram í tímann, um ráðstöfun þessa fjármagns, sem allir eru vonandi sammála um að sé eðlilegt að verði til. Þess vegna tel ég að það sé ákaflega brýnt að ráðh. hverju sinni hafi sem nánast samstarf við fjvn., sem er þó allavega skipuð fulltrúum úr öllum flokkum og öllum landshlutum, til þess að fyrirbyggja deilur um þetta fjármagn, því að víð hljótum að vera sammála um að nýta það á skynsamlegan hátt og að þessi jöfnuður náist eins og mögulegt er þannig að allir eigi vissan aðgang að þessu fjármagni. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur sem hér hafa komið upp, en það er eðlilegt að menn verði undrandi þegar þeir sjá þessa till. - Ekki á því, að aðalfjármagnið fari til að ljúka hinum mikilvægu framkvæmdum við sjúkrastofnanir hér á höfuðborgarsvæðinu, eins og B-álmuna og- hjúkrunarheimilið í Kópavogi, heldur hinu, að í næstu 5 ár eigi fjármagn ekki að koma til vissra kjördæma í landinu. Það er eðlilegt að menn horfi á það. En ég vil undirstrika nauðsyn þess, að þess sé gætt að reyna að ná sem víðtækastri samstóðu um slíka áætlunargerð. Það er hægt þar sem ákvæði er í lögum um að það skuli hafa samráð við fjvn. Ég tel að á það hafi ekki reynt eins mikið og nauðsyn ber til við þessa fyrstu tillögugerð. Ég vil taka það fram, að ég tel að hún eigi aðeins við árið 1982 og það eigi eftir að fjalla nánar um úthlutun á þessu fjármagni næstu 4 ár. Þess vegna tel ég að þær reglur sem undirritaðar voru í gær hefði átt að ræða a.m.k. við fjvn. áður en gengið var frá þeim. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði fyrr, að ég er sammála því að þetta frv. fái greiðan framgang hér í þinginu. Við erum væntanlega efnislega sammála um frv. og tilgang þess og nauðsyn þess að það geti komið til framkvæmda um næstu áramót. Það skulu vera mín lokaorð.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég var og er formaður í þeirri n. sem bæði fékk frv. í fyrra til meðferðar og mun fá þetta núna. Það kom seint fram í fyrra, en nú gefst væntanlega tími og eftir undirtektum hv. þm. að dæma ætti það að eiga greiða leið í gegnum þingið. Ég fagna því að þetta frv. er fram komið og fagna því jafnframt, að loksins kom að því að hv. þm. Reykjavíkur eru vændir um kjördæmapot. Það var mál til komið. Þeim er nokkur vorkunn, þeim hv. þm. Vestf. og Vesturl., að þeim kunni að þykja komin röðin að sér eftir að önnur kjördæmi hafa fengið stórvirkjanir í hvern hrepp. En ég skal ekki eyða  Ég held að það sé enginn vafi á að langflestir landsmenn greiða með glóðu geði þann litla skatt sem á þá er lagður til þess að byggja upp íbúðarhúsnæði og stofnanir fyrir aldraða. - Og ég ætla ekki heldur að blanda mér í þá umr. sem hér hefur farið fram um hvernig veitt er úr sjóðnum. Ég held að það sé skynsamleg stefna að reyna að ljúka við stofnanir á einum stað áður en byrjað er annars staðar, svo að gagnslausir grunnar séu ekki í hverjum landshluta. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðh. hvernig sé farið að þegar búið er að veita úr þessum sjóði, að hve miklu leyti er síðan fylgst með hvernig fjármagnið er notað. Ég held að það eigi við ýmsa sjóði ríkisins. Ég vil t.d. geta þess, þar sem ég á sæti í svæðisnefnd fyrir þroskahefta fyrir Reykjavíkursvæðið, að við erum nú að láta vinna úttekt á því hvernig það fé sem Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra veitti til stofnana á svæðinu á s.l. ári hefur verið notað. Ég auglýsi nú eftir því, að hvaða leyti er fylgst með því í hvað þetta fé raunverulega fer. Ég er búinn að sjá of mikið af bruðli og sóun með slíkt fé til þess að ég sætti mig við það lengur. Það er ekki langt síðan við nokkrir hv. þm. skoðuðum stofnun hér í Reykjavík, þar sem yfir fólk gekk bruðlið og eyðslusemin. Það er einhvern veginn svo með opinberar framkvæmdir, að fólk sýnist vera harla ráðalaust, þó það sitji í valdamiklum pólitískum embættum, þegar hafa skal nokkra stjórn á því hvernig þeir sem annast framkvæmdina fara með þetta fé. Ég vil aðeins taka lítið dæmi: Á deild, þar sem gera má ráð fyrir að flestir sjúklingar séu meira og minna illa gangandi og þar á meðal trúlega keyrðir um í hjólastólum, hafði verið lagt tveggja sm þykkt gólfteppi yfir alla hæðina. Auðvitað fer svo, að það verður að taka þetta gólfteppi burtu. En maður hlýtur að spyrja sig: Hvers vegna var það yfir höfuð sett? Ég held að það sé komið mál til að fylgst verði í meira mæli með hvernig með þetta fé er farið, sem verið er að veita hér, og þess vegna vil ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til ráðh. hvort einhverjum sé ætlað að fylgjast með framkvæmd á meðferð þessara peninga og jafnframt hvort einhver sjái hvað er gert við þá. Að öðru leyti fagna ég því að þetta frv. er svo snemma fram komið og vænti þess að það verði að lögum áður en þingi lýkur fyrir jól.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur þeirra stjórnarliðanna, hæstv. ráðh. og hv. 5. þm. Vestf., en mér sýnist ljóst af ummælum hv. þm. Ólafs Þórðarsonar að nú sé hann að átta sig á því hvern ráðh. hann hefur stutt núna langt á þriðja ár ráðh. sem framkvæmir nýlendustefnu í heilbrigðismálunum. Vonandi að hann sjái nú fram á að það fari að styttast í að hæstv. ráðh. og auðvitað ríkisstj. sem heild sé til.  Ég veit ekki hvort hæstv. ráðh. hefur verið að beina því til mín þegar hann var að tala um að þm. ættu að lesa lögin. Ég held að ég hafi ekkert sagt hér sem ekki er í fyllsta samræmi við það sem lögin gera ráð fyrir. Ég var ekki að gagnrýna það, hvorki stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra né hæstv. ráðh., ef hann hefur verið sama sinnis, að áætlun væri gerð til 5 ára, heldur að hún skuli gerð til 5 ára og tvö kjördæmi höfð út undan, fái ekki einn einasta pening öll þessi 5 ár. Það var gagnrýnin. Og þá segir, með leyfi forseta, í lögunum, þ.e. 5. gr.: „Ráðh. gerir í samríði við fjvn. og stjórn sjóðsins áætlun til 5 ára í senn um framkvæmdir samkv. 1. gr.“ Fjvn. var send þessi tillaga og ekkert samráð við hana haft. Fjvn. var send þessi tillaga frá stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra og að vísu beðið um umsögn, en þetta á hæstv. ráðh. að gera samkv. lögum. Þá beini ég því til ráðh. að hann lesi sjálfur lögin betur. Samkv. lögum á hæstv. ráðh. að gera þetta í samráði við fjvn., en ekki senda henni þetta eins og hvert annað pappírsgagn og biðja um stimpil á það. Ég vísa því alfarið á bug að ég hafi hér verið að fordæma að áætlun til 5 ára sé gerð. Ég fordæmi það eingöngu og geri það enn, að slík áætlun skuli gerð og tvö kjördæmi skuli gersamlega útilokuð og fái ekki einn einasta eyri til framkvæmda úr þessum sjóði allan þennan tíma. Það er það sem hv. skrifari kallar nýlendustefnu, nýlendukúgun eins og ég held að hann hafi orðað það. Ég held að ég hafi tekið það fram, að ég dreg ekkert í efa hina brýnu þörf hér á Reykjavíkursvæðinu fyrir uppbyggingu B-álmu Borgarspítalans. En þörfin er víðar brýn og það erum við að reyna að koma hæstv. ráðh. og stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra í skilning um. Ég dreg mjög í efa að stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra eða hæstv. ráðh. hafi til þess lagaheimild að taka ákveðna framkvæmda- eða byggingarþætti út úr lögunum og veita fjármagni til þeirra, en skilja aðra eftir, sem lögin beinlínis gera ráð fyrir tvímælalaust að eigi að fá fyrirgreiðslu. Það er alveg skýrt í lögunum sjálfum hvaða byggingar eða framkvæmdaþættir eiga rétt til fjárveitinga eða fyrirgreiðslu. Þar á meðal eru íbúðir. A.m.k. efa ég á þessari stundu fullkomlega að það sé til lagastafur fyrir því að hæstv. ráðh. eða sjóðsstjórn geti strikað út ákveðna framkvæmdaflokka sem lögin ótvírætt gera ráð fyrir að fái fyrirgreiðslu. Ég get verið sammála hæstv. ráðh. um að framkvæmdir við B-álmuna gangi of seint, en við hvern skyldi nú fyrst og fremst vera að sakast þar? Hver ræður ferðinni, á að ráða ferðinni í þeim málum eða átti að ráða ferðinni undangengin þrjú ár? Er það ekki hæstv. ráðh. sjálfur sem höfuðið á tryggingakerfinu og heilbrigðisþjónustunni í landinu, sem bar skylda til þess að sjá þessum framkvæmdaþætti farborða? En ég get verið sammála honum um að honum hefur ekki tekist sem skyldi að sjá fyrir fjármagni til þess að hraða uppbyggingu þessa þáttar sjúkrakerfisins. Hæstv. ráðh. sagði áðan að frá Vestfjörðum hefðu ekki komið umsóknir um annað en íbúðir. Það er úf af fyrir sig rétt. En lögin heimila fullkomlega fyrirgreiðslu til íbúðabygginga. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði hér, að mér finnst það nokkuð skjóta skökku við, þegar hæstv. ráðh. er að biðla um samstöðu og samvinnu í þessu vissulega mikilvæga máli, að hann skyldi undirrita reglur um framkvæmd svona stórs mál í gær án þess einu sinni að tala við fjvn., sem á þó að segja eitthvað um málið. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagðist sjá víða mikla sóun fjármuna í þessum framkvæmdaþætti hér í Reykjavík. Ef svo er er nú efst í mínum huga spurning um hvort það sé mikil ástæða til þess að láta allt þetta fjármagn á þetta svæði til sóunar, ef ekki er hægt að koma í veg fyrir að slík sóun eigi sér stað. Ef þetta er rétt hjá hv. þm., að miklum fjármunum sé sóað við t.d. B-álmu Borgarspítalans, er fullkomin ástæða til þess að athuga það mál. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta, en ég vísa því á bug, hafi því verið til mín beint, að ég hati hér eitthvað sagt sem ekki er fullkomlega eðlilegt og ekki styðst við lögin sem slík. Hér er einvörðungu af minni hálfu verið að gagnrýna, að þegar peninga er aflað til ákveðinna framkvæmda með skattheimtu hjá öllum landsmönnum skuli hinir sömu fjármunir einvörðungu vera notaðir til uppbyggingar á tiltölulega afmörkuðum svæðum, skulum við segja, eða tiltölulega afmörkuð svæði skilin gersamlega eftir án þess að þau fái nokkra fyrirgreiðslu. Ég tala nú ekki um þegar ráðandi öfl leggja til að það verði gert fram í tímann svo að árum skiptir.



Herra forseti. Sú umr., sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir vakti hér áðan með spurningu sinni, á vissulega erindi, e.t.v. ekki inn í þessar umr. en þó inn í umræður um heilbrigðismál almennt, því að ég held að það fari ekki hjá því, a.m.k. í augum leikmanna, og það sé rétt, sem hún hefur bent á, að við hönnun og gerð heilbrigðismannvirkja ýmiss konar, a.m.k. þegar maður virðir þau fyrir sér með augum leikmanns, þyki manni sem nokkuð sé í borið. Hins vegar eiga stjórnvöld heilbrigðismála þarna við ákveðna erfiðleika að etja. Þau eru gjarnan borin ofurliði af sjónarmiðum sérfræðinganna. Það eru sérfróðir starfsmenn þessara stofnana sem ráða mestu eða virðast ráða mestu um hönnun þeirra. Þeir virðast oft vera ansi kröfuharðir. Eins og þróunin hefur verið í þessum framkvæmdum og eins og þróunin hefur verið í útgjöldum til heilbrigðismála er þetta orðið málefni sem ég held að menn verði að taka sérstökum tökum, þ.e. hvernig íslenska þjóðin, ekki fjölmennari og efnameiri en hún er, ætlar sér að byggja áfram upp sínar heilbrigðisstofnanir. Þá held ég að menn hljóti að horfa á það, að e.t.v. er ekki hægt að fullnægja öllum fremstu kröfum hins sérmenntaða starfsfólks sem þarna á að starfa. Hið sérmenntaða starfsfólk í heilbrigðisstéttunum er sennilega eina sérmenntaða starfsfólkið í landinu sem hefur nú úrslitaáhrif á uppbyggingu þeirra stofnana sem það á að starfa í. Ég efast um að nokkrar aðrar sérmenntaðar stéttir í landinu hafi jafnmikil áhrif á vinnuaðstöðu sína og þessar stéttir og a.m.k. í leikmannsaugum, þegar maður virðir fyrir sér hinar nýju sjúkrahúsabyggingar víðs vegar um land, sýnast óþarflega miklar kröfur vera gerðar miðað við þau verk sem þar á að vinna. Það er t.d. ekki eðlilegt, eins og mörg dæmi eru um, að viðbyggingar við heilsugæslustöðvar og sjúkrahús, sem eru allt að því jafnstórar og húsið sem fyrir var, bæti ekki svo mikið sem einu sjúkrarými við það sem fyrir var. Það er ekki heldur eðlilegt að gera ráð fyrir því í tiltölulega fámennum sveitarfélögum að þar sé hægt að taka við sjúklingum nánast á færibandi þannig að gert virðist ráð fyrir að jafnvel tveir læknar taki á móti tugum manns á sama deginum eins og húsin eru hönnuð. Þetta er vissulega umræða sem er ástæða til að frami fari, en það er mikið vandamál heilbrigðisyfirvalda hvernig á á að taka. Þetta er vandamál sem heilbrigðisráðherrar hafa átt við að etja nú um langa hríð. Ég man að þegar ég kom hér fyrst inn á Alþingi var mikið um þetta vandamál rætt af þáv. heilbrmrh. Matthíasi Bjarnasyni, sem stóð oft í nokkuð erfiðu stríði við heilbrigðisstéttirnar einmitt út af þessu. Það er alveg laukrétt hjá hæstv. heilbrnrh., að það eru mjög miklir erfiðleikar með dvalarheimilismál aldraðra hér í Reykjavík og ég held að fæstir þm. geri sér raunar fulla grein fyrir því hversu mikið og stórt vandamál hér er við að fást. Ég veit að starfs síns og áhugamála vegna eru ýmsir þm. hér inni, svo sem eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson og hv. þm. Guðrún Helgadóttir, sem þekkja öðrum betur til þess neyðarástands sem ríkir hér í borginni og nálægð hennar í vistunarmálum gamla fólksins. Það er margt gamalt fólk hér í Reykjavík sem býr við bæði kjör og aðbúð sem ekki eru manneskjum bjóðandi og er að bíða eftir því og búið að bíða eftir því árum saman að fá einhverja aðstoð, eitthvert vistunarpláss. - Ég sé hérna í hliðarsalnum þriðja þm. sem ég veit að þekkir vanda þessa fólks mjög vel hv. þm. Albert Guðmundsson. Hinu megum við hins vegar ekki gleyma, að margt af þessu fólki er komið hingað til Reykjavíkur utan af landsbyggðinni vegna þess að á þeim stöðum þar sem það hefur búið og eytt starfsævi sinni er engin aðstaða fyrir þetta gamla fólk, hvorki hjúkrunaraðstaða né önnur. Það er þó betra fyrir það að leita fyrir sér hér í Reykjavík, þar sem biðlistarnir eru mjög langir og lengjast óðum, því að hér er þá möguleiki fyrir þetta fólk, þó að hann sé í fjarlægari framtíð, sem ekki er úti á landi. Margt fullorðið fólk flyst hingað til Reykjavíkur, ekki vegna þess að það vilji flytja úr átthögum sínum, heldur vegna hins, að það er að reyna að koma sér í einhverja nálægð við þær stofnanir, sem byggðar hafa verið fyrir gamla fólkið, sem ekki eru finnanlegar í þeirra heimabyggðum. Það er líka hagsmunamál fyrir Reykjavík og öldrunarmál hér í Reykjavík að vandi fólksins úti á landi sé leystur. Það mun létta á þeim þrýstingi sem nú er á stofnunum í Reykjavík. Við alþm. megum alls ekki horfa á þetta vandamál staðbundið, hvorki við þennan stað né annan, því að allar framkvæmdir af þessum toga munu létta af þrýstingnum á þeim stöðum á þeim vistheimilum fyrir gamla fólkið sem nú eru með langa biðlista. Framkvæmdir við vistunarmál aldraðra á Vestfjörðum, Vesturlandi, Norðurlandi, Suðurlandi og Austurlandi munu einnig létta þrýstingi af dvalarheimilum gamla fólksins hér í Reykjavík. Sérstaklega vil ég nefna það um þetta Ísafjarðarmál, sem hér hefur dregist inn í umr., að líta ber á þær framkvæmdir, sem þar hafa átt sér stað, sem fyrsta áfanga í framkvæmdum þeirra Ísfirðinga í vistunarmálum gamla fólksins. Þetta er fyrsti áfangi í nýrri elliheimilisbyggingu á Ísafirði. Auðvitað ber að horfa á slíkt sem fyrsta áfanga slíkrar framkvæmdar, en alls ekki sem einhverja loka- og endanlega framkvæmd. Ástæðan fyrir því að farið var út í byggingu leiguíbúða í staðinn fyrir að fara út í byggingu hefðbundins elliheimilis eða hjúkrunarheimilis fyrir aldraða sem fyrsta áfanga er ákaflega einföld. Ástæðan er sú, að nú er fyrir hendi á Ísafirði, að vísu gamalt en á margan hátt mjög gott, lítið elliheimili með hjúkrunaraðstöðu og fram undan er að tekið verði nýtt sjúkrahús í notkun á Ísafirði. Gamla sjúkrahúsið mun þá losna og þær hugmyndir hafa komið fram í sveitarfélaginu að nýta þá gamla sjúkrahúsið með einhverjum endurbótum undir hjúkrunarheimili fyrir aldraða. Á meðan endanleg ákvörðun hefur ekki verið tekin um það og afstaða tekin til þess hvort sú nýting getur hentað á hinu gamla sjúkrahúsi, þá ráðast Ísfirðingar að sjálfsögðu ekki í að byggja neitt nýtt vistheimili af þeirri gerð sem rætt er um hér í sambandi við fjárveitingarnar úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Í öðru lagi sáu menn þarna einnig möguleika á að slá tvær flugur í einu höggi, ef svo má segja, að byggja vistunarpláss fyrir gamalt fólk, sem enn hafði ferlivist, og að útrýma heilsuspillandi húsnæði, að leggja niður gamlar og úr sér gengnar íbúðir, sem margt af þessu gamla fólki bjó í og ekki svöruðu þeim lágmarkskröfum sem gerðar eru til húsnæðis sem talið er nú mönnum bjóðandi. En staðreyndin er sú, að eins og á málum hefur verið haldið hefur framkvæmdin með þessum hætti orðið til þess að þeir Ísfirðingarnir hafa þurft að leggja miklu meira fram úr bæjarsjóði til þessara framkvæmda en ástæða er til og eðlilegt væri og miklu meira en þeir mundu hafa gert ef þeir hefðu skírt þennan fyrsta framkvæmdaáfanga í sínum dvalarheimilismálum einhverju öðru nafni en byggingu leiguíbúða. Það er engin ástæða að vera að della um þetta mál hér á Alþingi við hæstv. ráðh. Meginefni málsins er það, að miklu meiri fjárhagsbyrði hefur fallið á Ísafjarðarkaupstað vegna þessara framkvæmda en yfirleitt hefur átt sér stað varðandi önnur sveitarfélög. Kaupstaðurinn hefur fengið miklu minni lánsfjárfyrirgreiðslu en ef þessi framkvæmd hefði verið t.d. ætluð frá upphafi til að leggja niður heilsuspillandi húsnæði eða ef framkvæmdin hefði verið skírð einhverju öðru nafni. Meginefni málsins er ekki að efna til deilu við hæstv. ráðh. um þetta mál, heldur fara þess á leit við hann, og það geri ég hér og nú, að hann veiti atbeina sinn til að þessi vandamál séu leyst annaðhvort fyrir tilstuðlan Framkvæmdasjóðs aldraðra eða, eins og þeir Ísfirðingarnir hafa óskað eftir, í gegnum húsnæðislánakerfið. Þetta vandamál þeirra Ísfirðinga er ákaflega sérstætt og það er ekki mér vitanlega dæmi um annað slíkt, þannig að það er hægt að leysa þetta mál án þess að gefa með þeirri lausn nokkurt vafasamt fordæmi: Þvert á móti væri með þeirri lausn verið að gera Ísafjarðarkaupstað jafnsettan öðrum. Ég óska eftir því, að hæstv. félmrh. gefi hér yfirlýsingu um að hann muni veita atbeina sinn til þess hjá húsnæðismálayfirvöldum að þeir Ísfirðingar fái sinn fjárhagsvanda leystan með svipuðum hætti og þeir áttu von á og þeir eiga kröfu til. Í þriðja lagi er ósköp eðlilegt að menn hafi nokkrar áhyggjur af þeirri þróun sem orðið hefur á óðrum sviðum, þegar Alþingi hefur orðið sammála um að efna til skattlagningar í einhverju sérstöku skyni, sem allir eru sammála um. Síðan hefur það gerst, að þeir skattpeningar sem þannig hefur verið aflað, hafa verið notaðir í aðrar kannske skyldar þarfir, en þó ekki þær þarfir sem skattheimtunni upphaflega var ætlað að sinna. Við þekkjum fjölmörg dæmi um þetta héðan úr þinginu. Við þekkjum dæmið um viðlagagjaldið, sem á sínum tíma var lagt á til þess að afla fjár til þess að ráða bót á vanda Vestmanneyinga eftir eldgosið þar, en varð síðan að almennum tekjustofni ríkisins. Við þekkjum dæmið um orkujöfnunargjaldið, sem lagt var á samkv. ákvörðun manna úr öllum flokkum til að jafna orkuverð í landinu og er nú að miklum meiri hluta notað í almennar þarfir ríkissjóðs, en misréttið í húshitunarmálunum er skilið eftir óleyst. Það sem menn óttast í sambandi við þennan sérstaka skatt til Framkvæmdasjóðs aldraðra er að hann verði tekinn og notaður til almennra framkvæmda í sjúkrahúsa- og heilbrigðismálum svo sem gefið er til kynna í sambandi við framlagið úr sjóðnum til B-álmu Borgarspítalans. Ég get verið alveg sammála hæstv. félmrh. um að vissulega kemur til greina að nota framlag úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að hraða framkvæmdum eins og t.d. við B-álmu Borgarspítalans. En það er ekki eðlilegt þegar menn nota svona sérstaka fjáröflun til að koma í staðinn að einhverju eða öllu leyti fyrir framlag sem ella hefði komið úr ríkissjóði, svo að hægt sé að nota framlagið sem ella hefði komið úr ríkissjóði til annarra þarfa. Það er þetta sem ég held að menn óttist að sé að gerast í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra, að það sé verið að nota sjóðinn, sem átti að vera viðbótarframlag til þess að auka framkvæmdir í málefnum tengd vistunarmálum gamla fólksins umfram það sem ella hefði orðið miðað við venjuleg framlög ríkissjóðs, til slíkra framkvæmda. Menn óttast að það sé verið að feta sig út á þá braut að nota þennan framkvæmdasjóð til að losa fjármuni hjá ríkissjóði, sem ella hefðu farið til slíkra framkvæmda, í annað og Framkvæmdasjóðurinn væri síðan notaður til að kosta hefðbundnar framkvæmdir og hefðbundin framlög ríkisins til framkvæmda af því tagi sem B-álman er dæmi um.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. gat um það í umr. um þetta mál, sem virtist nú dálítið langsótt, að stórvirkjanir væru í flestum hreppum á Íslandi nema á Vestfjörðum og Vesturlandi. Taldi þar af leiðandi að það væri ekki skrýtið þó að við værum farnir af stað, sem værum þm. fyrir þetta svæði. Það væri fróðlegt umhugsunarefni fyrir viðkomandi þm. að hugleiða hvers vegna stórvirkjanirnar eru ekki hér í Reykjavik. Það skyldi þó ekki vera vegna þess að það vanti fossana. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum á hennar skerf til þessara umr. Hins vegar er bæði rétt og skylt að ræða málefnalega það sem hæstv. heilbrmrh. hafði að segja um þessi mál. Honum fannst ég springa út með undarlegum hætti og lái honum það hver sem vill. En hitt sagði ráðh., að honum hefði verið ljóst þegar hann leit á till. n. að engum ráðh. væri stætt á þeirri skiptingu. Og hvað gerist, hæstv. ráðh., þegar mönnum er ekki stætt? Þá falla menn. Því skyldu menn gera sér grein fyrir. Ef mönnum er ekki stætt falla menn. Og hvers vegna áttaði ráðh. sig á því að engum ráðh. væri stætt á umræddum tillögum? Honum var ljóst í fyrsta lagi að skiptingin á þessu fjármagni, sem var skattfé af landinu öllu, var þannig, að ekkert réttlæti var í því nema nauðungarflutningar á gömlu fólki væri markmið laganna. Í annan stað hlaut honum að vera ljóst að andi laganna um hvað ætti að gera við þetta fjármagn felst að sjálfsögðu í 1. gr. í lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sérstakan sjóð til að stuðla að byggingum húsnæðis og dvalarstofnana fyrir aldraða. Sjóðurinn skal bera heitið Framkvæmdasjóður aldraðra.“ Hér neðar er það útskýrt alveg sérstaklega hvað dvalarstofnanir merkja. En lagasmiðirnir hafa ekki talið þörf á því að útskýra sérstaklega hvað væri átt við með orðinu „húsnæði“. Það hlaut, ef menn vildu skilja mælt mál, að vera um íbúðir að ræða. Það gat ekki legið nein önnur hugsun á bak við það orðalag, ef verið er að tala um húsnæði fyrir fólk. Lesum þetta aftur. Hér stendur „byggingum húsnæðis og dvalarstofnana fyrir aldraða“. Aðalatriðið er venjulega sett á undan og aukaatriðið á eftir. Hver sem las þessi lög hlaut að líta á það sem aðalatriði þeirra að það ætti að veita fjármagn úr sjóðnum til að byggja húsnæðið fyrir aldraða, þ.e. íbúðir fyrir aldraða. Það þýðir að eðlileg skipting hefði verið að meira en 50% af fjármagninu hefði farið í þennan lið. Aðalatriðið er á undan og aukaatriðið á eftir - eða er það ekki reglan í allri uppsetningu? Í reynd varð þetta þannig, að sjúkrastofnanir urðu nr. eitt, elliheimili nr. tvö og húsnæðið fékk 1/10. Það fer ekkert milli mála hvað gert var í skjóli breytinga á þessum lögum sem eru samþykkt 18. des. 1981. Það stendur í 3. gr. þeirra laga og er breyting við 5. gr. upprunalegu laganna: „að greiða hlutdeild ríkisins, sbr. 34. gr. laga um heilbrigðisþjónustu nr. 57/1978, í byggingum sveitarfélaga á stofnunum fyrir aldraða, sbr. 3. gr. stafliði a) og b), enda greiði ríkissjóður framlag beint í Framkvæmdasjóð, sbr. 2. tölul. 2. gr.“ Ég held að það dyljist ekki að í fyrsta lagi er sjóðurinn, sem var hugsaður að meiri hluta til að byggja íbúðir fyrir aldraða, tekinn og færður til að létta á öðrum greiðslum ríkissjóðs til byggingarframkvæmda, m.a. við byggingu Borgarspítalans. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Í annan stað var farið í að skipta þeim peningum sem afgangs urðu á svo forkostulegan hátt að það hlaut að vekja reiði manna. Hvað er nýlendustefna, hæstv. ráðh.? Er það ekki flutningur fjármagns frá ákveðnum svæðum númer eitt, er það ekki það sem felst í orðinu? Er ekki verið að flytja fjármagn utan af landi með þessu móti til að byggja upp ákveðnar byggingar hér á höfuðborgarsvæðinu? Ég vænti að hæstv. ráðh. sé þrátt fyrir allt þakklátur fyrir að ég fór ekki að ræða þetta persónulega við hann, því að það hefði illa verið hægt án þess að lesa honum pistilinn fyrir þessa framkomu. Hins vegar mun ég taka það til greina að leita á hans fund með viss atriði sem snúa að okkur Vestfirðingum og okkur er þörf á að tekið sé tillit til. En ég harma þegar æðstu menn heilbrigðismála bregðast svo því trausti sem þeim er sýnt og hafa ekki almenna yfirsýn yfir landið allt og falla fyrir billegu kjördæmapoti, eins og hér hefur átt sér stað.



Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. skuli vera komið fram svo tímanlega að það ætti a.m.k. að vera möguleiki á að samþykkja það fyrir jól, ef vilji er fyrir hendi. En ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs er fyrst og fremst sú umr. sem hefur farið fram hér í sambandi við hvernig var staðið að að úthluta fjármagni úr þessum sjóði. Það kann að vera að hv. síðasti ræðumaður hafi töluvert til síns máls þegar hann les 9. gr. og skýrir hana. En ég stend í þeirri trú, að neyðin sé mest í sambandi við það gamla fólk sem þarf á hjúkrun að halda. Ef skýringin er rétt hjá síðasta hv. ræðumanni þá á að breyta stefnunni að mínum dómi. Ég efast heldur ekkert um að það sé mikil neyð hér í sambandi við þessi mál, en það er bara víðar. Fyrst farið er út í þessar umr. á annað borð verð ég að skýra frá því, að t.d. á Akureyri var verið að reyna að breyta gömlu húsnæði í langlegudeild og það var ætlun okkar fyrir norðan að reyna að safna fjármagni að miklu leyti til þess að þetta væri framkvæmanlegt og því var heitið. En þegar þessi nefskattur var allt í einu tvöfaldaður úr 100 kr. í 200 bentu menn á það þar fyrir norðan að þarna væri verið að safna fjármagni og væri engin ástæða til þess að vera að flytja það burtu úr héraðinu. Þar kom fram á eftir tregða við að láta í þessa söfnun. Það var líka ætlun manna að setja upp langlegudeild í sjúkrahúsinu, sem er verið að byggja, og var reiknað með að fá fjármagn einmitt til þess einnig. Það var úthlutað 1 millj., ef ég man rétt, í sambandi við Systrasel, en það var engan veginn nægilegt fjármagn. Eins og fram hefur komið er það auðvitað laukrétt, að með því að byggja upp annars staðar einnig verður minni pressan hingað. Það eru margir sem verða að leita þangað sem möguleikarnir eru, ef þeir eru ekki heima fyrir, til þess að fá einhverja aðhlynningu. Ég held að það verði engin ánægja víða um land með að borga þetta gjald nema fjármagninu sé að einhverju leyti réttlátlega skipt að þessu leyti. Ég er ekki að tala um að hvert byggðarlag haldi sínu fjármagni, vegna þess að þörfin er misjöfn og aðstæðurnar, en t.d. á Akureyri er áreiðanlega ekkert minna vandamál, ekkert minni þörf, og fjármagnið mundi nýtast engu siður þar en hér. Þar af leiðandi vil ég láta endurskoða þessar reglur. Ég er ekki tilbúinn á þessari stundu að koma með tillögur um hvernig á að gera það, en ég held að það sé óhjákvæmilegt ef þjóðin á að verða samtaka til þess að gera það átak sem þarf að gera í þessu efni. Þörfin er svo brýn að við verðum að standa þannig að málum að allur almenningur taki þátt í því að leiða þau til lykta. En það verður ekki gert öðruvísi en fullkomið réttlæti sé í þessum málum og fullkomin tillitssemi gagnvart öðrum byggðum, þó að ég viðurkenni að þörfin sé brýn hér.



Herra forseti. Ég fagna þeim umr. um þetta merka frv., sem ráðh. hefur nú flutt hér í annað sinn, og tek undir það sem hann hefur sagt um frv. Ég vil aðeins geta þess, að það eru margir góðir og sterkir aðilar sem starfa nú að málefnum aldraðra. Það er t.d. ekki langt síðan, aðeins vika, að þjóðkirkjan hafði hér ráðstefnu um málefni aldraðra, og kom þar margt fram sem vakti athygli. M.a. var erindi sem fjallaði sérstaklega um þetta frv. og undirtektir á þeim fundi voru mjög góðar. Ég vil nú ekki segja að hér sé um einhverja nýlendustefnu að ræða og harma að hv. 5. þm. Vestf. skuli taka þannig til orða. Að sjálfsögðu er þörfin brýn um land allt fyrir aðstöðu fyrir aldraða. Og hvað er húsnæði fyrir aldraða? Það er sú aðstaða sem gamall maður eða gömul kona þarf miðað við aðstæður og ástand viðkomandi einstaklings. Þá er sama hvort það er íbúð fyrir aldraða eða sjúkrapláss á langlegudeild. Ráðh. hefur að mínu mati réttilega veitt fé til framkvæmda í B-álmu Borgarspítalans, sem er hugsuð m.a. sem langlegudeild fyrir aldraða og sjúka sem þurfa á sjúkraaðstoð eða hjúkrun og læknisþjónustu að halda. Ég vil segja það, af því að Reykjavík hefur komið talsvert við sögu í þessum umr., að borgarstjórn Reykjavíkur gerir sér grein fyrir, ekki bara sá borgarstjórnarmeirihluti sem nú er, heldur hefur borgarstjórn á hverjum tíma alltaf gert sér grein fyrir því, að það er talsverður straumur af öldruðu fólki utan af landi til Reykjavíkurborgar. Þetta fólk er allt velkomið. Borgarstjórn hefur aldrei hafnað fyrirgreiðslu við aldraða hvaðan sem þeir koma ef möguleiki er fyrir hendi til að leysa vandamálin. Við gerum okkur grein fyrir því hér í Reykjavík að við erum höfuðborg landsins og þetta er borg fólksins í landinu, ekki bara þeirra íbúa sem hér eru fæddir og uppaldir. Ég sé því ekki að ráðh. sé að gera rangt með því að stuðla að því að aðstaðan hér í höfuðborginni verði bætt frá degi til dags, enda er þörfin meiri og meiri eftir því sem tíminn líður fyrir aðstoð við fólk sem kemur alls staðar að. Ég vil líka taka það fram, vegna þess að ég var formaður fyrir byggingarnefnd fyrir aldraða, sem skipuð var á sínum tíma af borgarstjóranum í Reykjavík sem þá var, hv. alþm. Birgi Ísl. Gunnarssyni, og síðan staðfest af vinstri meiri hlutanum, sem síðast sat í borgarstjórn, að það var þessi byggingarnefnd sem tók allar ákvarðanir og er að öllu leyti ábyrg fyrir öllu því sem getur heitið eða kallast sóun í framkvæmdum eða sóun við mannvirkjagerðina. Ég tek það á mínar herðar og leiðrétti hér með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur eða aðra þá þm. sem hafa getið um að það hafi verið að kröfum heilbrigðisstéttanna að þessi sóun hefur átt sér stað. Þessi sóun felst einfaldlega í því, að við erum að byggja heimili fyrir aldraða sem þjóna því fólki á allan hátt, eru ekki bara ópersónulegir dvalarstaðir, heldur ánægjuleg heimili, þar sem þjónustan er fullkomin á sem bestan og nýtískulegastan hátt. Þar höfum við tekið til fyrirmyndar þá sem hafa mestu reynsluna í umönnun um aldraða, bæði heilbrigða og sjúka, en það er elliheimilið Grund og Gísli Sigurbjörnsson og forustumenn Dvalarheimils aldraðra sjómanna. Ég held að framkvæmdir við þau mannvirki sem hafa á undanförnum árum risið séu til fyrirmyndar. Ég skal viðurkenna að það er viss sóun miðað við það sem áður var. Það er meira lagt í þjónustukjarna þessara mannvirkja en áður var. Þörfin er önnur, þjóðfélagið er öðruvísi en það var. Ef um sóun er að ræða má ekki í þessu tilfelli kenna um kröfum heilbrigðisstéttanna. Það er rangt. Allt er gert í samráði við byggingarnefndina, sem ég veitti forustu, og þá lækna og þá aðra aðila sem við leituðum til. En teikningar og hönnun voru að öllu leyti eftir okkar óskum. Ég vil benda á það vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns hér, hv. 2. þm. Norðurl. e., að Reykjavik hefur breytt gömlum bústöðum til þjónustu við aldraða alveg á sama hátt og Akureyri er að gera og er þar aðallega um langlegudeildir að ræða. Hvíta bandið hér í Reykjavík hefur verið tekið að hluta undir langlegudeild fyrir aldraða og Hafnarbúðir fyrir nokkrum árum og meira að segja var helmingurinn af nýjasta húsinu, Droplaugarstöðum, sem nýlega var tekið í notkun með mikilli aðstoð frá félmrh., efri hæðirnar, tekinn undir langlegusjúklinga eða sjúklinga með sérþarfir. Það er því talsvert unnið. En að sjálfsögðu er vandamálið það brýnt að það verður ekki leyst á skömmum tíma. Það verður alls ekki leyst á skömmum tíma, en það verður endanlega leyst með markvissri vinnu að lausnum á þessum málum. Því vil ég leggja það til, að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu á hv. Alþingi til þess að koma í veg fyrir að meiri tími fari í að tala en að framkvæma. Ég vil geta þess, að á síðasta fundi borgarstjórnar kom fram tillaga frá Öddu Báru Sigfúsdóttur borgarfulltrúa um að borgarstjórn skoraði á þm. Reykjavíkur að styðja þetta frv. og veita því brautargengi og reyna að hraða því gegnum Alþingi. Þessi tillaga hlaut mjög góðar undirtektir í borgarstjórn, en var vísað til borgarráðs og félagsmálastjóra falið að flýta sinni umsögn, sem hefur dregist of lengi og þá líklega vegna þess að það var augljóst að frv. næði ekki fram að ganga á síðasta þingi. Hann mun nú skila sinni umsögn. Það var samstaða um að afgreiðslu þessa frv. yrði hraðað með áskorun á þm. Reykv. að vinna að því. En að sjálfsögðu áskilur borgarstjórn Reykjavíkur sér allan rétt til þess að gera aths. við og koma með brtt. við frv. og vonum við að þær verði teknar til greina. Ég vil taka undir með þeim sem hafa talað fyrir því að þetta frv. sé gott og þetta frv. sé nauðsynlegt og ég þakka ráðh. fyrir að hafa lagt þetta frv. fram svo fljótt sem hann gerði. Hann hefur tekið mjög vel og mannlega á öllum þeim erindum sem ég hef komið með í þessum mátaflokki. Ég vona að inn í þetta mál fléttist ekki nein flokkspólitík. Við höfum hérna í Reykjavík unnið að þessu alveg ópólitíski. Það hefur verið samstaða hjá öllum pólitískum flokkum. Það eru þeir sömu flokkar og sitja hér á Alþingi sem þar hafa starfað saman og pólitík ekki tafið fyrir. Ég vona að það verði hér málefnaleg og góð afgreiðsla og frv. fari með hraði í gegnum Alþingi.