Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fyrri hl. (Eysteinn Jónsson) Eins og nál. á þskj. 31 ber með sér, hefir orðið samkomulag um það í stjskrn., að við þessa umr. verði aðeins fluttar af hálfu n. og einstakra nm. þær brtt., sem öll n. væri sammála um að leggja til, að nái samþykki. Er það með tilliti til þess, að greiðlegar gangi og betur fari úr hendi afgreiðsla frv. heldur en sýnt var að verða mundi, ef ágreiningsatriði eru tekin samhliða til umr. Einstakir nm. hafa að vísu sérstöðu um nokkur atriði í frv., sem þeir munu koma með till. um við 3. umr. Við, sem kjörnir erum framsögumenn, höfum skipt þannig með okkur verkum, að ég tek fyrri hluta brtt., en hann þann síðari. Skal ég reyna að vera eins stuttorður og ég get um minn hluta, enda eru flestar brtt. smáar. Sé ég heldur ekki ástæðu til að ræða atriði frv. að öðru leyti, enda mun öllum vera þetta mál orðið allkunnugt nú þegar. Fyrsta brtt. á við 6. gr., að yfirkjörstjórn í hverju kjördæmi skuli meta, hvenær teljast megi svo illt til yfirferðar í einhverjum hreppshluta, að verða skuli við kröfu 20 hreppsbúa um að stofna nýja kjördeild. Þetta vill n. setja til þess, að líklegra sé, að hlutlaus dómur fáist. Verður að telja yfirkjörstjórnir líklegri til að sjá yfir þann ríg, sem kann að vera innan hrepps um þessa hluti, heldur en hreppsnefndina. 2. brtt., við 9. gr., er orðabreyt., og ætla ég ekki að fara út í hana. Þá er 3. brtt., við 13. gr., um það, að þar sem sýslumaður og hreppstjóri eru búsettir í sömu kjördeild, þar skuli kosningar utan kjörfunda fara fram hjá sýslumanni, en ekki hreppstjóra. Þetta er til þess, að kosningin fari fram á einum stað, og þykir þá hentugra, að sýslumaður sjái um hana, þar sem hann annars er í kjördeildinni. 4. brtt. er við 15. gr.N. er sammála um að taka hana aftur til nýrrar athugunar til 3. umr. Þá er 5. brtt. um það, að í stað „ráðherra“ í 17. gr. frv. komi: sýslumaður eða bæjarfógeti. - Í frv. segir, að ráðh. skuli gera ráðstafanir til þess, að kjörskrá sé samin, ef vanræksla hefir átt sér stað í því efni. En n. virðist betra, að hlutaðeigandi sýslumaður eða bæjarfógeti sjái um þetta starf, og þykir líklegt, að eftirlitið verði einfaldara með þessu móti, enda yrði framkvæmdin oftast sú, að ráðh. fæli hlutaðeigandi sýslumanni að bæta úr slíkri vanrækslu, ef hún ætti sér stað. Ég vil taka það fram, að n. hefir láðst að breyta 23. gr. frv. í samræmi við þessa breyt., en mun taka það til athugunar við 3. umr. 6. brtt. er við 18. gr. Miðar hún að því að tryggja, að eftirrit það, sem menn eiga aðgang að hjá oddvita til þess að rannsaka, hvort þeir séu á kjörskrá, sé staðfest, þannig að menn geti verið vissir um, að það sé gilt eintak. 7. brtt. er við 19. gr„ að síðasta málsgr. þeirrar gr. falli burt. En þessi grein var um það, að hreppsnefndir og bæjarstj., sem semja kjörskrár, væru skyldar að tilkynna skriflega með pósti á hvert heimili, hverjir eru á kjörskrá á því heimili, og eins ef enginn væri. N. sýndist við nánari athugun þessa atriðis, að það sé í raun og veru enginn fengur fyrir fólkið, vegna þess að því er ekki svo háttað í sveit, að bréfin séu borin á bæina, heldur eru látin á póst- eða bréfhirðingastað, og mundi því í mörgum tilfellum ekki auðveldara að ná í þessar upplýsingar þar heldur en í kjörskrá hjá hlutaðeigandi yfirvaldi. Þess vegna féllst n. á að taka þetta burt. Ég skal geta þess til að fyrirbyggja misskilning, að n., sem undirbjó frv., sá, að framkvæmd þessa ákvæðis mundi verða vandkvæðum bundin, og setti hún það því inn í frv. með hálfum huga. Þá er 8. brtt. við niðurlag 20. gr. Það er einungis orðabreyt. Þykir ákvæðinu betur fyrir komið eins og það er í brtt. heldur en eins og það er í frv., og fer ég ekki frekar út í það. Þá kemur 9. brtt., við 23. gr., um að orðin „eða á þeim tíma árs“ falli burt. Þetta er aðeins leiðrétting á frv. Þessi orð höfðu slæðzt inn í frv. vegna þess, að n., sem starfaði fyrir þingið að samningu frv., var einu sinni að hugsa um að binda gildi kjörskránna við 1. jan., en frá því var fallið, og því eiga þessi orð ekki lengur við. Þá er 10. brtt., við 24. gr. Það er aðeins orðabreyt., og þarf ekki að eyða orðum að henni. 11. brtt., við 25. gr., er einnig orðabreyt.; þykir efninu betur fyrir komið á þann hátt, sem brtt. gerir ráð fyrir. Þá er 12. brtt, við 27. gr. Hún er í tveimur liðum, a og b, og miðar að því, að það komi greinilega fram, að ætlazt er til, að frambjóðandi sendi ætíð sjálfur framboð sitt, en eigi að það sé sent af öðrum aðilum fyrir hann. Það kom fram aths. um það í n., að með orðalagi 26. og 27. gr. frv. væri gefið í skyn, að frambjóðandi þyrfti ekki endilega að senda framboð sitt sjálfur, heldur gæti einhver annar tilkynnt kjörstjórninni framboðið. Brtt. 12.a miðar að því að fyrirbyggja þennan skilning á lögunum. Brtt. 12.b er aftur um að fjölga nokkuð meðmælendum þeim, sem gert er ráð fyrir, að fylgi framboðslistum í Rvík. Það var enginn ágreiningur um það í n. að leyfa aðeins vissa hámarkstölu meðmælenda, en hinsvegar fannst mönnum gert ráð fyrir of fáum meðmælendum í Rvík, vegna þess hvað kjósendur eru þar margir, og leggur n. til, að þeir skuli eigi vera fleiri en 200 og eigi færri en 100. 13. brtt., við 30. gr., er um það, að ef frambjóðendur einhvers flokks eru fleiri en 38, þá skuli sá flokkur einnig mega hafa fleiri en 38 menn á landslista sínum. Frv. gerir ráð fyrir, að flokkar geti haft alla frambjóðendur sína í kjördæmum á landslista, en flokkur, sem býður fram lista í Rvík, getur haft allt að 44 frambjóðendur alls í kjördæmum landsins, enda þó hann hafi í engu kjördæmi fleiri menn í kjöri en kjósa á. Auk þess getur komið fyrir, að flokkar bjóði fram fleiri en einn mann í einmenningskjördæmi, þó slíkt sé mjög fátítt. Þótti því ráðlegt að gera þessa breyt., svo allir frambjóðendur hvers flokks gætu verið á landslista hans og ákvæði frv. rekist eigi á hvað þetta snertir. B-liður 13. brtt. inniheldur merkustu breyt., sem fellur í minn hlut að mæla fyrir. Í frv. er gert ráð fyrir, að frambjóðendur þeirra flokka, sem engan landslista hafa í kjöri eða hafa alla frambjóðendur sína á landslista, skuli koma inn í uppbótarsætin eftir þeim atkvæðafjölda, sem þeir hljóta í sínu kjördæmi. Um þetta atriði var töluvert talað í n. Flestum eða öllum nm. fannst, að önnur regla gæti einnig komið til greina með fast að því eins miklum rétti. Sú regla er þannig, að þeir frambjóðendur, sem hlutfallslega flest atkv. hljóta í kjördæmi án þess þó að komast að, komi inn í uppbótarsætin í þeirri röð, sem hlutföllin segja til. Það má segja, að þessi regla hafi við mörg rök að styðjast, m. a. þau, að það þarf ekki að vera, að frambjóðanda í litlu kjördæmi, sem fær hlutfallslega mörg atkv., sé sýnt minna traust en frambjóðanda í stóru kjördæmi, sem fær hærri atkvæðatölu, en þó hlutfallslega fá. Við skulum hugsa okkur, að flokkur hafi á að skipa tveimur mönnum í miklu áliti, vilji senda þá í vandunnin kjördæmi og jafnmikið traust sé borið til þeirra beggja. Nú getur svo farið, að í hluta annars falli lítið kjördæmi, en stórt kjördæmi í hluta hins. Eftir þeirri reglu, sem nú er í frv., væri sá, sem færi í litla kjördæmið, útilokaður frá að koma til greina við úthlutun uppbótarsætanna, þó hann fengi tiltölulega mikið atkvæðamagn, en hinn, sem í stóra kjördæmið fór, hefði alla möguleikana sín megin. Ég þarf ekki að eyða um þetta fleiri orðum; menn munu sjá, að það hefir talsvert mikið til síns máls, að báðar reglurnar komi til greina við úthlutun uppbótarsætanna. Það er vitanlega sameiginlegur vilji allra þeirra, sem keppt hafa að því, að flokkar gætu haft alla frambjóðendur sína á landslista, og eins þeirra, sem staðið hafa fyrir því, að hægt væri að úthluta uppbótarsætum þó landslisti sé ekki hafður í kjöri, að frambjóðendurnir komi inn í uppbótarsætin eftir því trausti, sem þeim er sýnt við kosningarnar. Og sá vilji fannst n. bezt framkvæmdur með því að hafa báða möguleikana fyrir hendi og láta þá ganga á víxl, þó þannig, að fyrst komi sá, sem flest atkv. hefir hlotið, næst sá, sem hlutfallslega hefir fengið flest atkv., og svo koll af kolli. Hvorug reglan hafði einhuga fylgi í n., og var því hallazt að því að fella þessi tvö sjónarmið saman. 14. og 15. brtt. get ég tekið í einu, því þær eru aðeins um að flytja síðari málsgr. 34. gr. í niðurlag 33. gr. Þar þykir hún eftir efni sínu eiga betur heima. Þá er 16. brtt. Hún er við 42. gr. og er um það, að auk þess, sem auglýsa skal framboðslistana í útvarpinu og Lögbirtingablaðinu, skuli einnig auglýsa þá í dagblöðunum í Rvík. Er það gert til þess að tryggja, að listarnir verði mönnum sem kunnastir áður en til kosninga kemur. 17. brtt. er um að stækka opið á kjörkassanum, vegna þess að búast má við, að kjörseðlarnir verði nokkru stærri heldur en eftir núgildandi löggjöf um þetta efni. Þá er 18. brtt., við 65. gr. Hún er um að bæta inn í frv., að atkvgr. utan kjörstaðar geti farið fram í skrifstofu hreppstjóra, þó hún sé eigi á heimili hans. Þetta er sjálfsögð breyt., sem miðar aðeins að því að gera ákvæðið fyllra. Ekki svo að skilja, að n. hafi litið svo á, að hart mundi verða að því gengið, að hreppstjóri léti kosningar utan kjörstaðar aðeins fara fram á heimili sínu, þó frv. væri ekki breytt. En þar sem komið getur fyrir, að hreppstjóri hafi skrifstofu utan heimilis, fannst n. rétt að gera ráð fyrir því í lögunum. Það getur komið fyrir, að þó hreppstjóri hafi ekki að jafnaði skrifstofu utan heimilis, þá fái hann sér herbergi einhversstaðar og setji upp skrifstofu fyrir kosningar, ef hann vill vera laus við átroðning á heimili sínu. 19. brtt. er aðeins orðabreyt. Þá kemur 20. brtt., við 76. gr., og er hún um það, hvenær kjörfundir skuli byrja. Fer hún fram á, að frv. verði breytt í það horf, að kjörfundir skuli byrja kl. 12 á hádegi, nema í kaupstöðum; þar skuli þeir settir kl. 10 fyrir hádegi. í frv. eins og það er nú er gert ráð fyrir, að kjörfundir byrji hvergi fyrr en kl. tólf og ekki seinna en kl. eitt e. h. Þykir öruggara að fastákveða, hvenær kjörfundirnir eigi að byrja, svo kjósendur geti betur áttað sig á, hvenær þeir standa yfir. B-liður 20. brtt. er við niðurlag þessarar sömu gr. og er um það, að ef kjörstjórnarmaður, sem er fjarverandi þegar kjörfundur byrjar, kemur síðar á fundinn, skuli hann taka sæti í kjörstjórn. Það er nú svo, að hinum kjörna manni er falið það starf sem trúnaðarmanni af þeim aðilum, sem um það eiga að fjalla, og þykir n. því eðlilegra, að hann taki sæti sitt þegar hann kemur, þó hann e. t. v. einhverra forfalla vegna hafi ekki verið kominn á þeirri mínútu, sem kjörfundurinn á að byrja. 21. og 22. brtt. eru eingöngu orðabreyt., og sé ég ekki ástæðu til að ræða þær. 23. brtt. er um það, að ritblý þau, sem notuð eru við kosningar, skuli vera venjuleg dökk ritblý. Þetta þótti n. rétt að taka fram, til þess að menn fari ekki að finna upp á því að nota mislit ritblý í einstökum kjördeildum til þess að geta síðar fylgzt með, hvernig kosning hefir fallið þar. Þá hefi ég farið nokkrum orðum um allar þær brtt„ sem ég átti að mæla fyrir.

Frsm. síðari hl. (Thor Thors) Eins og hv. 1. þm. S.-M. gat um, varð samkomulag um það í stjskrn., að við skyldum skipta með okkur framsögu þessa máls. Hér er um sameiginlegar brtt. frá allri n. að ræða, en þau atriði, sem urðu að ágreiningsmáli innan n., munu koma fram við 3. umr. Ég sé ástæðu til að geta þess, að samvinna var hin bezta innan n. með öllum flokkum. Allir voru sammála um að hraða afgreiðslu málsins eins og frekast var unnt, og vissulega létti það mjög undir starf n., að kosningalagafrv. var undirbúið af mönnum úr öllum flokkum og lá þannig fyrir sem samkomulagstilraun. Áður en ég vík að einstökum atriðum frv. finnst mér rétt að fara fáeinum orðum um frv. í heild. Eins og kunnugt er, er þessu frv. sniðinn ákveðinn stakkur, og sá stakkur er breyt. sú á ákvæðum stjórnarskrár vorrar um skipun Alþingis og kosningarrétt til Alþingis, sem samkomulag varð um á síðasta þingi meðal allra flokka þingsins. Þessi breyt. miðar að því að tryggja hið flokkslega réttlæti hér á þingi meira heldur en áður hefir átt sér stað og rýmka kosningarréttinn að verulegum mun. Um hið nýja skipulag þarf ekki að fara mörgum orðum, en því ber að fagna, að þetta spor hefir verið stigið, því það hlýtur að vera grundvöllur hins sanna lýðræðis og varanlega þingræðis, að allir flokkar fái fulltrúa á þingi í sem nánustu hlutfalli við atkvæðamagn þeirra hjá þjóðinni. Í raun og veru er það takmark þessa kosningalagafrv. að skapa lifandi kerfi, ef svo má að orði kveða, innan þess stakks, sem stjskr. sníður, og jafnframt að tryggja sem bezt hið nýja skipulag, sem ætlazt er til, að komi til framkvæmda þegar stjórnarskrárbreyt. öðlast gildi. Þetta hvorttveggja hygg ég, að hafi tekizt sæmilega með því frv., sem hér liggur fyrir, og um það mun ekki verða deilt í framtíðinni, að það spor, sem nú er stigið, er fram á við, og þau nýju spor, sem stigin kunna að verða á komandi árum, munu verða stigin í sömu átt, en eigi aftur á bak. Fyrsta brtt, sem mér er ætlað að ræða um fyrir hönd n., er við 95. gr. frv. og gengur í þá átt, að í stað orðsins „handarvana“ komi: „að honum sé hönd ónothæf“. Það getur valdið ágreiningi, hvað orðið „handarvana“ þýðir. Í orðabók Sigfúsar Blöndals er það þýtt „uden Haand“. Þess vegna þótti nefndarmönnum réttara að nota orðin „sé hönd ónothæf“, og er þá augljóst, að það nær einnig til þeirra manna, sem eru handlama eða geta af öðrum ástæðum ekki notað hönd sína til að merkja við á kjörseðlinum nógu greinilega, að því er þeir sjálfir telja og kjörstjórn telur upplýst. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því, að n. hefir látið ákvæði það, sem áður var í l. nr. 58 1928, um atkvæðagreiðslur utan kjörstaða, og bannaði að veita kjósendum aðstoð á þeim vettvangi, haldast óbreytt. Enda þótt ýmsum nm. þyki ýmislegt mæla með því, einkum samræmis vegna við hinn almenna rétt kjósenda á kjörstað, að aðstoð megi veita einnig við kosningu utan kjörfundar, þá hafa þeir þó eigi viljað gera þetta að ágreiningsatriði í þetta sinn, og láta við svo búið standa, þar sem líka samkomulag virðist hafa verið um þetta í n., sem undirbjó frv. Því verður heldur eigi neitað, að það er meira öryggi fyrir því, að aðstoð verði ekki misbeitt á kjörfundi heldur en utan kjörfundar. Kjósandi á kjörstað á þess jafnan kost að velja á milli þriggja manna úr kjörstjórn, en kjósandi utan kjörfundar á ekkert val heldur verður að láta hinn lögskipaða kjörstjóra aðstoða sig, ef þörf krefur. Það er rétt að geta þess, að ákvæðin um aðstoð á kjörstað eru nokkuð þrengd frá því, sem áður var, þar sem nú má einungis veita aðstoð, ef um sjónleysi er að ræða eða ef kjósanda er hönd ónothæf. Áður var þetta orðað svo í 1. nr. 28 frá 1915, um kosningar til Alþingis, að aðstoð mætti veita, ef sjónleysi eða aðrar líkamsbilanir væru fyrir hendi. Er það orðalag nokkuð víðtækara. Þykir til bóta að kveða sem skýrast á um, hvenær má veita aðstoð. Þá er 25. brtt., við 100. gr. Þar segir, að atkvgr. megi ekki slíta fyrr en 8 klst. eru liðnar frá því byrjað var að taka á móti atkvæðum, og aldrei fyrr en hálf klst. er liðin frá því kjósandi gaf sig síðast fram. Er tíminn lengdur úr 5 klst. upp í 8, og ¼klst. upp í ½ klst. Þykir rétt að gera þá breyt., til þess að sem flestir kjósendur hafi tækifæri til að neyta atkvæðisréttar síns. Er einkum ástæða til að létta þannig undir með þeim, sem í strjálbýlinu búa, því þær ástæður geta verið fyrir hendi, að allt heimilisfólkið eigi ekki heimangengt samtímis. Það má segja, að starfstími kjörstjórnanna sé nokkuð mikið lengdur með þessu nýja skipulagi, en í það þykir ekki horfandi, þegar þess er gætt, að ætlazt er til, að það sé ekki að jafnaði nema einu sinni á fjórum árum, sem kjörstjórnunum er gert þetta ómak, og hinsvegar þykir rétt, að þægindi kjörstjórnanna verði að víkja fyrir rétti kjósendanna. Við þessu ákvæði eru þó settar þær skorður, að slíta má kjörfundi eftir fimm stundir, ef öll kjörstjórnin og umboðsmenn allra frambjóðendanna eru sammála um það, og svo auðvitað ef allir hafa kosið, sem á kjörskrá eru. 26. brtt. er við 101. gr. og felur það í sér, að frambjóðendur og umboðsmenn þeirra séu ekki skyldir til að bíða með að greiða atkv. þangað til allir viðstaddir hafa kosið. Hinsvegar er það ákvæði látið haldast, að kjörstjórnin sjálf skuli síðast greiða atkv., enda er þar um enga kvöð að ræða, þar sem kjörstjórnin þarf vitanlega hvort sem er að vera viðstödd þar til kjörfundi er slitið. Þá er 27. brtt., við 103. gr. Aðalbreyt., sem í henni felst frá frv., er sú, að ekki sé nægilegt, að það „komi í ljós“, eins og það er orðað í frv., að kjósandi, sem greitt hefir atkv. utan kjörfundar, sé staddur á kjörstaðnum, heldur skuli það sannast. Að ákvæðum þessarar gr. og 99. gr. mun ég víkja síðar í sambandi við 39. brtt.n., við 145. gr. Þá er næst 28. brtt., við 112. gr. Fer hún í þá átt, að oddvita kjörstjórnar sé ekki skylt að opna sjálfur ílátið, sem atkvæðaseðlarnir eru í, og taka úr því einn og einn seðil. Það ákvæði var í gömlu kosningalögunum, en því mun í flestum kjördæmum ekki hafa verið framfylgt við talningu atkvæða. Þá er 29. brtt., við 114. gr., um að aftan við greinina bætist: „Sama gildir um landslista, ef kjósandi hefir á landskjörseðli greitt atkv. einhverjum frambjóðanda flokksins“. Þetta ákvæði er til samræmis við 3. málsgr. 114. gr., um lista í Reykjavík, því að það þykir ekki ástæða til annars en að taka gilda kjörseðla, ef kjósandi hefir kosið einhvern frambjóðanda flokks á þann hluta seðilsins, er telst landskjörseðill. Þá er næst 30. brtt., við 115. gr. Þar er sagt, að ef kjósandi í tvímenningskjördæmi, er kosið hefir frambjóðendur tveggja flokka, merkir jafnframt við landslista annarshvors flokksins, þá skuli það gildur seðill. Það þykir ekki rétt að ógilda slíkan seðil. Það, að kjósandi merkir við landslista, er hér skoðað sem ómerk athöfn. Í þessu sambandi má geta þess, að aðalákvæðið um slíka seðla, þar sem bæði eru kosnir frambjóðandi og landslisti, er í 113. gr. frv., 5. lið, þar sem sagt er, að atkv. skuli vera ógilt, ef kosið er á sama kjörseðli hvorttveggja landslisti og frambjóðandi, eða í Rvík landslisti og listi kjördæmisins. Þetta er því aðalreglan um slíka seðla, enda er hún í samræmi við það ákvæði í frv. til breyt. á stjskr., sem segir: Heimilt er flokkum að hafa landslista í kjöri við almennar kosningar, enda greiði þá kjósendur atkvæði annaðhvort frambjóðanda í kjördæmi eða landslista. 115. gr. er svo undantekning frá aðalreglunni, þar sem ekki er ógiltur seðill, þar sem kosinn er frambjóðandi og síðan merkt við landslista sama flokks, því þá er sú athöfn, að merkja við landslista, skoðuð sem ómerk athöfn. Hinsvegar er kjörseðill ætíð ógildur, ef með frambjóðanda flokks er merkt við landslista andstæðs flokks. Þannig mundi það vera ógildur seðill, þar sem kosinn er frambjóðandi Sjálfstfl. og samtímis merkt við landslista Framsfl. Þá kemur 31. brtt., við 116. gr. Þar er kjörstjórnarmanni eða umboðsmanni frambjóðanda eða flokks gefinn réttur til þess að láta úrskurða vafaseðla þegar í stað. Það mun ekki hafa verið föst venja um það, hvernig farið er með vafaseðla við upptalningu. Sumstaðar hafa þeir verið úrskurðaðir jafnóðum, en í öðrum kjördæmum geymdir þangað til síðast. Það má finna hvorri reglunni fyrir sig nokkuð til gildis. Ef vafaseðlar eru úrskurðaðir jafnóðum, er líklegt, að ágreiningur verði um fleiri seðla en ella mundi verða. Meðan á talningunni stendur og umboðsmenn frambjóðanda vita ekki, hvernig úrslitin kunna að falla, er líklegt, að þeir freistist til að gera sem flesta vafaseðla ógilda. Mundi því þessi regla verða til þess að tefja talninguna. - Hinsvegar er það hættulegt að láta vafaseðlana bíða þangað til síðast, einkum þegar svo ber við, að kosningin veltur á vafaseðlunum. Slíkt gefur tilefni til illdeilna og að kærur rísi út af kosningunni. N. hefir því orðið sammála um, að heimilt skuli vera að úrskurða vafaseðla jafnóðum. Þá er 32. brtt., við 117. gr. Um hana er aðeins það að segja, að n. tekur hana aftur til 3. umr. Þá er 33. brtt., við 119. gr. Það er orðabreyt. og efnisbreyt. um leið. Orðalag frv. er allt annað en n., sem undirbjó frv., hafði ætlazt til. Þetta er villa, sem hefir slæðzt inn í frv. við prentun, og hefir aldrei verið ætlazt til, að gilti önnur regla um þetta en sú, sem fram er sett með þessari brtt., en það er sama reglan og nú gildir við kosningar í Rvík og við landskjör. Er sú regla kennd við d'Hondt. Þá er 34. brtt., við 129. gr. Það er farið fram á, að orðið greidd eða greiddra komi alstaðar á eftir „atkvæði“ eða „atkvæða“. Það er tekið fram til þess, að það sé ljóst, að þegar taka á gild atkv. frambjóðanda til þess að teljast flokknum í heild, skuli aðeins miðað við persónuleg atkv. frambjóðandans, því atkv., sem landslistinn fær, eru talin flokknum sér. Það er m. ö. o. lagt til að þessi brtt. sé tekin upp til þess að forðast tvítalningu. Þá kemur 35. brtt., við 131. gr. a. og b„ sem eru í samræmi við 13. brtt.n. við 30. gr. Það er sú merkasta brtt., sem n. hefir lagt fram, sem sé sú, að fara eftir tveimur reglum við að úrskurða, hverjir frambjóðendur flokks eigi að taka sæti á landslista. Ég þarf ekki að fara frekari orðum um þessa brtt., þar sem frsm. fyrri hl. frv. fór nokkuð nákvæmlega út í að skýra hana. Þá kemur 36. brtt., við 136. gr. Sú brtt. kveður nánar á um það, hvernig skuli farið að við uppkosningu eftir að kosning hefir verið ógilt eða uppkosning orðið nauðsynleg af öðrum ástæðum. Með þessu nýja skipulagi geta aukakosningar orðið miklu þýðingarmeiri en nokkru sinni áður, og það er vegna uppbótarsætanna. Þess vegna verður að kveða skýrt á um þetta og reyna að fyrirbyggja, að við eina aukakosningu sé með óeðlilegum kosningasamtökum hægt að gerbreyta úrslitum almennra þingkosninga og skapa þingmeirihluta, sem er í andstöðu við meiri hl. kjósenda landsins. Slíkt væri brot á sönnu lýðræði og gæti orðið þingræðinu mjög hættulegt. Við þetta er reglan í 36. brtt. miðuð. Aðalákvæðið er þar, að landskjörstjórn skal að lokinni uppkosningu endurskoða fyrri niðurstöður um úthlutun uppbótarsæta. Þá getur það t. d. komið fyrir, að flokkur, sem hefir fengið uppbótarsæti vegna þess að hann hefir fengið einn þm. kosinn í kjördæmi við kosningu, sem síðar hefir verið gerð ógild, verður að missa uppbótarsæti sín og hverfa með öllu af þingi. Þetta leiðir af rökréttum hugsanareglum. Ógild kosning á aldrei að geta skapað neinn rétt til þingsætis. Þá er hitt atriðið í þessari brtt., að flokkur, sem við aðalkosningu hefir ekki náð þingsæti í kjördæmi, en nær því við uppkosningu, fær ekki rétt til uppbótarþingsæta. Þetta er sömuleiðis til þess að hindra það, að óeðlileg kosningasamtök leiði til þess, að aukakosningar geti orsakað breyt. á mörgum þingsætum. Það mætti sýna réttmæti þessarar reglu með mörgum dæmum, en ég tel það óþarfa að svo stöddu. Þá kemur 37. brtt., við 142. gr. Þar er í fyrsta lagi um orðabreyt. að ræða, samkv. a- og b-lið brtt., en c-liður felur það í sér, að 2. liður gr. skuli falla niður, en það er sá liður, sem bannar prófkosningar og þátttöku í þeim, nema innan skipulagsbundins stjórnmálaflokks eða félags. Það þykir ekki rétt að neita kjósendum um það lýðræði, sem getur verið fólgið í því að láta prófkosningu skera úr, ef ágreiningur er um það, hverjir skuli bjóða sig fram. Ennfremur er það alltaf ágreiningsmál, hvað er skipulagsbundinn stjórnmálaflokkur eða félag. Þess vegna hefir n. orðið sammála um að fella niður þennan lið. - D-liður 37. brtt. er einnig orðabreyt. 38. brtt., við 143. gr., er einungis orðabreyt., en það er ástæða til að benda á, að allshn.Ed. hefir lagt til, að þingsköpum sé breytt til samræmis við ákvæði þessarar gr., og því slegið föstu einnig í þingsköpum, að allar kosningakærur þurfi að koma í hendur þingsins áður en kosningin er metin gild á þingi. En í 5. gr. þingskapa er svo ákveðið, að slíkt skuli gert innan 4 vikna eftir þingsetningu. Þá kemur 39. gr.brtt., við 145. gr. Þar á að bætast við ný gr., sem hljóðar svo: „Eigi varðar það ógildingu kosningar, þó gilt hafi verið metið atkv. kjósanda utan kjörfundar, sem síðar hefir verið upplýst, að hafi verið á kjörstað á kjördegi“. - Í sambandi við þetta ákvæði er vert að minnast á það, að í 99. gr. þessa frv. er tekið upp það nýmæli, að kjósandi, sem greitt hefir atkv. utan kjörfundar, en er svo staddur á kjörstað á kjördegi, er skyldur til að tilkynna nærveru sína. Það hefir þótt rétt að taka þetta upp til þess að hindra það, að menn geri sér leik að því að greiða atkv. fyrir kjörfund, enda þótt þeir viti, að þeir muni verða staddir á kjörstað á kjördegi. Það þykir nokkur hætta á því, að ef þetta er alveg frjálst, þá geti farið svo, að kosningar fari aðallega fram fyrir kjördag. En nú er það vitað, að meira öryggi er fyrir réttmæti kosningar og við því, að eigi séu svík í tafli, að hún hafi farið fram á kjörfundi, en ekki utan kjörstaðar. Brtt. þessi ákveður, að eigi sé hægt að ógilda heila kosningu, þótt það upplýsist, að einhver kjósandi hafi verið staddur á kjörstað á kjördegi, sem búinn væri að greiða atkv. áður. Ef þessi varnagli væri ekki sleginn, væri hætta á, að menn kærðu til Alþingis kosningar og fengju þær ógiltar af þeirri sök, sem hér um ræðir og að okkar áliti ekki er svo stór, að það beri að valda ógildingu kosningar. Því er það ákveðið, að það atkv., sem tekið er gilt af kjörstjórn, skuli halda gildi sínu og því eigi verða breytt síðar og engum kærum komið af stað út af því. Þá kemur 40. brtt., við 146. gr. Það er ákvæði, sem kveður fyllra á um, hvernig eigi að fara með ógilda kosningu. Þar er ákveðið, að ef ógild er kosning annars frambjóðanda í tvímenningskjördæmi, þá standi kosning hins þm., og ef kosning heils lista í Rvík er dæmd ógild, þá skuli hún öll endurtekin. Þetta er nauðsynlegt, því annars gæti þm. fjöldi flokka í Rvík komizt í ósamræmi við kjósendamagn þeirra innan kjördæmisins. Við skulum hugsa okkur, að flokkur, sem hefir 2 þm. í Rvík, fengi lista sinn dæmdan ógildan af þinginu. Ef aðeins ætti að kjósa um 2 þm., gæti farið svo, að stærri flokkur fengi báða þm., eða a. m. k. annan. En slíkt yrði vitanlega röng mynd af vilja kjósendanna innan kjördæmanna. Þá kemur 41. brtt., við 148. gr. frv., sem kveður á um greiðslu kostnaðar vegna framkvæmda á l. þessum. N. þótti rétt að fella niður ýms smávægileg ákvæði, þar sem losa átti ríkissjóð við útgjöld, sem verður að teljast réttmætt, að ríkissjóður greiði. Ennfremur er það látið óákveðið, hvort kjörstjórnir fái kaup fyrir ómak sitt, og skulu hreppsnefndir og sýslunefndir ákveða, hvaða reglum þær vilja fylgja í því máli. Þá kemur 42. brtt., við 149. gr., sem er fyrsta refsiákvæðið í frv. Mér lá við, þegar ég las fyrst yfir frv., að álykta, að sérstakt grimmdaræði hefði gripið þessa nefndarmenn, þegar hér var komið, þar sem refsingar allar eru svo hátt ákveðnar, og svo margt, sem þeir vilja telja refsivert. En við nánari athugun og viðkynningu við nefndarmenn sannfærðist ég um, að þetta er ekki annað en ströng réttlætistilfinning, sem hefir knúð þá til þessa. Stjskrn. var á þeirri skoðun, að lækka beri þessar refsingar, og þá fyrst og fremst vegna þess, að of há refsiákvæði verka oft gagnstætt því, sem þeim er ætlað að verka, því þau hafa þær afleiðingar, að ekki er kært út af broti vegna þess að refsingin þyki of há. Þess vegna varð samkomulag um það í n. að lækka öll sektarákvæði að verulegum mun. Um 43. brtt., við 150. gr., er þess aðeins að geta, að 4. ákvæðið er fellt niður, sem sé það, að óleyfilegt sé og þar af leiðandi refsivert að taka þátt í prófkosningum. Ennfremur er það ákveðið að bæta inn í 11. tölul. 150. gr., að til þess að það sé refsivert að vanrækja að koma til skila atkvæðabréfi, þurfi slíkt að vera gert af ásettu ráði. Um 44. brtt., við 151. gr., er þess að geta, að hámark og lágmark refsinga er lækkað og tveir nýir liðir bætast við gr. Það eru liðir, sem samkv. frv. falla undir 152. gr., en þykja að áliti n. eiga betur heima á þessum stað, þar sem ekki er um svo refsivert ákvæði að ræða sem síðari gr. að öðru leyti fjallar um. Þá kemur 45. brtt., við 152. gr. Þar er líka lækkað hámark refsingar, og tekið er burt úr 1. lið þeirrar gr. ákvæði, sem fært er undir aðra gr. frv. Er þetta gert meðfram með tilliti til þess, að það kann nokkur vafi að vera á því, hvort í upphaflegu gr. gat ekki falizt stjórnarskrárbrot, þar sem refsing getur í einstöku tilfellum orðið missir kosningarréttar. Nú eru sett ákveðin skilyrði í stjskr. til kosningarréttar, og það virðist augljóst, að þau skilyrði eru tæmandi. Löggjafarvaldinu er því ekki heimilt að taka upp ákvæði, sem svipta menn kosningarrétti, ef þeim er ekki refsað fyrir brot, sem er svívirðilegt að almannaáliti, en slíkt þarf til þess að menn hafi það, sem kallað er á lagamáli flekkað mannorð. Ég hygg, að nokkur vafi sé á því, að það brot sé svívirðilegt að almenningsáliti, að maður torveldar hjúi sínu að sækja á kjörstað. Það er refsivert, en vafasamt, hvort það er svo refsivert, að það beri að dæma menn til að missa kosningarrétt fyrir að gera slíkt. Þá er síðasta brtt., við 155. gr., sem fer fram á það eitt, að í viðbót við öll þau l., sem talin eru í þeirri gr., og nú skulu úr gildi felld, sé tekið fram, að öll l., sem kunna að brjóta í bága við þau, skuli einnig úr gildi felld. Ég vil svo að lokum mælast til þess, að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 3. umr.

Flm. (Björn Kristjánsson) Þetta litla frv., sem ég hefi leyft mér að flytja hér í þessari hv. d. ásamt tveimur öðrum hv.þm., er svo fábrotið og ljóst, að ég tel ekki þörf á að fara um það mörgum orðum. Ég get eiginlega látið nægja að vísa til grg. frv., því þar er að finna aðalástæðurnar fyrir því, að frv. þetta er hér flutt. Þó vil ég til viðbótar því, sem þar er tekið fram, geta þess, að þegar rætt var í hv.Nd. á síðasta þingi um lækkun vaxta, komu fram allháværar raddir um það, að dráttarvextir þeir, er Söfnunarsjóðurinn tæki, væru óhæfilega háir; voru hv.þm. allir sammála um það, er á það minntust. Því var það, að tveir hv.þm. báru fram frv. um, að hámark dráttarvaxta í bönkunum og öðrum lánsstofnunum skyldi vera 1% á mánuði. Hámark þetta var síðan með brtt. lækkað niður í ¾% og frv. þannig afgr. til hv.Ed., en þar dagaði frv. uppi. Vegna hinna góðu undirtekta, sem mál þetta fékk hjá hv.Nd. á síðasta þingi, vil ég mega vona, að frv. það, sem hér er borið fram, fái góðar viðtökur. Ég held, að allir hljóti að verða sammála um það, að dráttarvextir í Söfnunarsjóði eru óhæfilega háir, og ég get ekki betur séð en að þeir séu reglulegir okurvextir. Hinsvegar sé ég ekki, að ástæða sé til að íþyngja alveg sérstaklega skuldunautum Söfnunarsjóðs fremur en öðrum, er dráttarvexti verða að greiða, þó þeir vegna greiðsluvandræða geti ekki staðið í skilum. Þó frvgr. verði samþ., má Söfnunarsjóðurinn enn vel við una, því dráttarvextirnir verða þá alltaf þriðjungi hærri en almennir vextir hjá sjóðnum. Mér finnst líka, að svo háir dráttarvextir séu alveg nægileg hegning á þá menn, sem fyrir þeim verða. Um frv. skal ég svo láta þetta nægja, en þar sem hæstv.atvmrh. er hér staddur í d., langar mig til að beina til hans einni fyrirspurn. í umr. á síðasta þingi í hv.Nd. um almenna vexti í Söfnunarsjóði, en útlánsvextir þar eru 6%, var allmikið um það deilt, hvort ákvæðin frá því frv. um innlánsvexti lánsstofnana ættu að ná til Söfnunarsjóðs, eða hvort sjóðurinn skyldi vera óháður þeim ákvæðum. Kom fram brtt. um, að þau skyldu gilda fyrir Söfnunarsjóð. Hv. þm. Str. færði rök að því, að óþarft væri að veita sjóðnum þá undanþágu, en hæstv.atvmrh. lagði á móti brtt., en lýsti því jafnframt yfir, að stjórn Söfnunarsjóðs hefði í hyggju að lækka innlánsvexti og myndi gera það án þess að um það væru sett sérstök lagaákvæði. Ég man ennfremur, að þáv. hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), sem líka talaði gegn brtt., færði m. a. það til, að hann hefði nýlega átt tal við stjórn sjóðsins og að hún hefði þá sagt, að ákveðið væri að lækka innlánsvextina í 5%. Nú vil ég spyrja, hvort þetta hefir verið gert. - Að svo mæltu vona ég, að frv. þessu verði vel tekið í hv.þd. og óska, að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv.fjhn.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Það er rétt hjá hv.flm., að á síðasta þingi lá fyrir frv. um breyt. á 1. um almenna dráttarvexti hjá lánsstofnunum, einnig Söfnunarsjóði. Það var að því leyti víðtækara en frv. það, sem hér liggur fyrir og aðeins kveður á um dráttarvexti í Söfnunarsjóði. Ég er þeirri skoðun eindregið fylgjandi, að gilda eigi sömu ákvæði um dráttarvexti fyrir allar lánsstofnanir, sem lána út fé. Hinsvegar tel ég ekki viðeigandi að tína einstakar lánsstofnanir út úr, svo sem hér er gert um Söfnunarsjóð, og setja um þær sérstök ákvæði. Það er aldrei nema rétt, að dráttarvextir Söfnunarsjóðs, sem ákveðnir eru með sérstökum lögum, eru óhæfilega háir, og er erfitt við það að búa fyrir hlutaðeigendur á þessum krepputímum. En ég held mér við það, að ef farið er að setja ákvæði um dráttarvexti, þá eigi þau ákvæði að gilda almennt, eins og gert var ráð fyrir í frv. í Nd. á síðasta þingi. Það er t. d. kunnugt, að veðdeild Landsbankans tekur 1% á mánuði í dráttarvexti, og það sýnist engin ástæða til, að Söfnunarsjóður, sem að mestu leyti er myndaður af sjóðum, er notaðir eru til almenningsþarfa, svo sem ellistyrktarsjóðir, eigi við þrengri kjör að búa heldur en t. d. veðdeild Landsbankans. Ég skýt þessu hér fram aðallega til athugunar fyrir fjhn., sem væntanlega fær mál þetta til meðferðar, og vænti, að hún líti á það, hvort ekki sé réttara að setja hér almenn lagaákvæði heldur en að tína út úr einstaka stofnun, eða þá að láta sömu ákvæði gilda um Söfnunarsjóðinn sem um veðdeildir Landsbankans. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að athugasemdum hv.þm. viðvíkjandi almennum vöxtum í Söfnunarsjóði og svara fyrirspurn hans, að því leyti sem hún tekur til mín. Á síðasta þingi voru samþ. þau lög, að sérhverri lánsstofnun í landinu væri óheimilt að greiða hærri innlánsvexti en Landsbankinn greiðir á hverjum tíma. Því var haldið fram í hv.Nd., að lög þessi ættu einnig að ná til Söfnunarsjóðs, og fylgdu allmargir hv.þdm. þeirri skoðun. Ég taldi þetta óhæfilegt, vegna þess að svo sérstaklega stendur á um Söfnunarsjóð, að hann er ekki bundinn við að hafa fé sitt í veðlánum. Hann getur alveg eins ávaxtað fé sitt með því að kaupa verðbréf, t. d. jarðræktarbréf og önnur verðbréf, sem tryggð eru með ábyrgð ríkissjóðs. Mun það og vera í ráði, að sjóðurinn fari að hætta að lána út á fasteignir, en ávaxti innstæðufé sitt í verðbréfum, sem tryggð eru með ríkisábyrgð. Þegar lögin um Söfnunarsjóð voru samin, var það almenni mátinn og sá öruggasti að ávaxta fé með því að lána út á 1. veðrétt í fasteignum. En nú eru fleiri leiðir til þess að ávaxta fé, og ekki síður öruggar, eins og t. d. sú, að verja því til þess að kaupa verðbréf, sem eru með ríkisábyrgð og gefa af sér 5½ til 6% í vexti. Það sýnist því ekki ástæða til að skuldbinda Söfnunarsjóð til þess að greiða kannske ekki nema 4% innlánsvexti, því það hefði aðeins orðið til þess, að þarna hefði komið fram allt að því - 1½–2% „margina“, sem hefði orðið að falla í varasjóð sjóðsins. En varasjóður er nú þegar orðinn það hár, að ekki sýnist ástæða til að gera sérstakar ráðstafanir til þess að auka hann svo mjög. Viðvíkjandi umr. í hv.Nd. á síðasta þingi um það, að Söfnunarsjóðurinn mundi bráðlega lækka útlánsvexti, þá mun rétt, að ég hafi látið orð falla eitthvað á þá leið, að þess mætti vænta, að útlánsvextir Söfnunarsjóðs mundu verða lækkaðir, ef vextir lækkuðu almennt af samskonar lánum. En það álit mitt byggi ég á viðtali við einn af stjórnendum sjóðsins. Þetta hefir þó ekki enn orðið. Mun vera erfitt að breyta til um vexti á miðju ári, eins og rekstri sjóðsins er háttað. Ég get ekki heldur sagt um það nú, hvort það er ákveðið enn, að vextir lækki um áramót. Það má vera, að á því sé nú nokkuð meiri tregða hjá stjórn sjóðsins heldur en var í vor, vegna þess að í framtíðinni mun sjóðurinn ætla að kippa að sér hendinni með útlán til einstakra manna, heldur verja fé sínu til verðbréfakaupa, eins og þegar er sagt. Og mun stjórn sjóðsins hafa þar tvennt í huga: Annarsvegar að spara fyrirhöfn og kostnað fyrir ' sjóðinn og hinsvegar tryggja styrktarsjóðina, sem eru meginstofn Söfnunarsjóðsins, og gæta hags þeirra sem bezt. Annars er það svo, að yfirstjórn sjóðsins heyrir ekki undir mitt ráðuneyti, svo mér er ekki fullkunnugt um þetta, heldur heyrir yfirstjórnin undir fjármálaráðherra.

Flm. (Björn Kristjánsson) Ég get alveg fallizt á það hjá hæstv.atvmrh., að ekki sé ástæða til að taka eina stofnun út úr, þegar farið er að gera lagaákvæði um dráttarvexti. Ástæðan fyrir því, að við bárum ekki frv. þetta fram í sama formi og það var í fyrir hv.Nd. á síðasta þingi, var sú, að við litum svo á, að hæstv.ríkisstj. hefði þegar gefið út ákvæði um það, að almennar peningastofnanir mættu ekki taka nema ¾% dráttarvexti, en nú hefir hæstv.atvmrh. upplýst, að veðdeild Landsbankans tekur hærri dráttarvexti.  Út af þeim orðum, sem féllu hjá hæstv. ráðh. viðvíkjandi almennri vaxtalækkun í Söfnunarsjóði, get ég ekki annað sagt en að ég verði fyrir vonbrigðum yfir því, að því máli er ekki lengra komið. Þegar á það var fallizt á síðasta þingi, að Söfnunarsjóður skyldi ekki vera háður ákvæðunum um hámark innlánsvaxta, þá skildist mér hæstv.atvmrh. lofa því, að útlánsvextir í sjóðnum skyldu verða lækkaðir niður í 5% eins fyrir það. Man ég, að hv.þm. Ak. þakkaði hæstv. ráðh. fyrir það loforð. Ég get ekki fallizt á, að nokkrir teljandi erfiðleikar séu á því fyrir sjóðinn að lækka vexti á miðju ári vegna útreiknings á vöxtunum. Í Söfnunarsjóði munu vera svo langtum færri lán heldur en í Landsbankanum, sem orðið hefir að lækka vexti nú á miðju ári, að það mun varla sambærilegt. Því miður er hæstv. fjmrh. ekki hér viðstaddur, annars hefði ég gert fyrirspurn til hans um það, hvort ekki væri í ráði að lækka vextina, en það verður að gera, og það þegar í stað. Það virðist engin ástæða til þess, að Söfnunarsjóður taki hærri vexti en aðrar lánsstofnanir, sérstaklega þegar á það er litið, að sjóðurinn hækkaði sína útlánsvexti fyrir nokkrum árum, eins og aðrar lánsstofnanir gerðu þá. Er því vafalaust réttmætt, að hann fylgist með nú, er útlánsvextir almennt lækka.

Jón Þorláksson Það var fjhn.Ed. á síðasta þingi, sem var þess valdandi, að Söfnunarsjóður var undanþeginn ákvæðum laganna um hámark innlánsvaxta. Ég tel því réttast, að ég rifji upp ástæðurnar fyrir þessari undanþágu nú í sambandi við þessar umr. Það er nú svo, að langstærsta fúlgan í umsetningu Söfnunarsjóðs er ellistyrktarsjóðirnir, sem allmjög hafa vaxið hin síðari ár. Ellistyrktarsjóðirnir eru stofnun, sem hefir þýðingarmikið og félagslegt verkefni. Það er verið að reyna að koma því svo fyrir, að ellihrumu fólki verði í framtíðinni séð fyrir framfærslu með starfsemi þessara sjóða, án þess að það þurfi að leita sveitarstyrks. Það er auðskilið, að það hefir mikið að segja, að fé þessara sjóða ávaxtist sem bezt. Nú er það svo með starfrækslu Söfnunarsjóðs, að hún er mjög ódýr. Hefir látið nærri hin síðari ár, að vextir varasjóðs Söfnunarsjóðs hafi nægt fyrir kostnaðinum. Þess vegna hafa inn- og útlánsvextir í sjóðnum verið nálega hinir sömu hin síðari ár, þannig að útlánsvextirnir hafa verið 6%, en innlánsvextirnir 6% til 5,9%. Ég held, að fjhn.Ed. á síðasta þingi hafi því ekki fundizt rétt að skerða innlánsvextina, sem ellistyrktarsjóðirnir og aðrir svipaðir sjóðir njóta, nema sýnt væri, að sérstök sanngirnisástæða væri fyrir því að veita vaxtaívilnun þeim mönnum, sem hafa fengið lán hjá Söfnunarsjóði. Nú er það svo, að mestur hluti þeirra lána, er Söfnunarsjóður veitir, hefir verið látinn gegn fyrsta veðrétti í fasteignum. Lánin hafa verið veitt affallalaust og mikið af þeim afborgunarlaus, eða þá að þau eiga að greiðast á löngum tíma; vextir af þeim eru 6%. Þetta eru nú enn sem komið er hagstæðari kjör heldur en þau, sem veðdeild Landsbankans býður. Þegar tekið er tillit til affalla hjá veðdeildinni, þá svara vextirnir þar til ca. 7%. Við, sem sátum í fjhn. á síðasta þingi, töldum ekki sanngjarnt og gátum því ekki fallizt á, að tekið væri þannig af gamalmennasjóðunum til þess að gefa fasteignaeigendum, sem fengið hafa lán hjá Söfnunarsjóði og njóta þar betri kjara en tíðkast hjá öðrum veðlánastofnunum, eins og t. d. veðdeild Landsbankans. Það er nú svo, að Söfnunarsjóður er í raun og veru ekki venjuleg lánsstofnun, heldur er hann safn af mörgum smærri sjóðum undir einni stjórn. Þess vegna er það ekki sjáanlegt, hvers vegna endilega á að þvínga niður á við vexti af þessum sjóðum, á sama tíma og leyfilegt er að ávaxta aðra hliðstæða sjóði með hærri vöxtum, sjóði, sem ávaxtaðir eru samkv. staðfestum skipulagsskrám og eru undir stjórn hins opinbera. Fjhn. á síðasta þingi hafði þessa ástæðu til þess að vilja ekki fallast á að láta ákvæðin um innlánsvexti vera bindandi fyrir Söfnunarsjóð.

Ingvar Pálmason Ég get vottað það, að skýrsla hv. 1. landsk. um afstöðu og álit fjhn. á síðasta þingi gagnvart innlánsvöxtum í Söfnunarsjóði er rétt, en ég vil aðeins benda á það, að breyt. sú er þetta frv. fer fram á, er allt annað mál. Í frv. er verið að tala um lækkun dráttarvaxta Söfnunarsjóðs, sem eru ákveðnir með lögum. Hitt atriðið, almennir vextir sjóðsins, er þessu frv. óskylt, og létum við flm. það liggja milli hluta. Hinsvegar er það um dráttarvextina að segja, að þeir eru óhæfilega háir og ekki við unandi. Ég get tekið undir það með aðalflm. frv., að rétt sé, að ákvæði frv. nái til Landsbankans, ef það er hægt, og væri rétt, að n. tæki það til athugunar.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég ber hér fram frv. um vaxtalækkun á lánum til verkamannabústaðanna, og er það í samræmi við þá lækkun vaxta, sem fram hefir farið hér á landi á þessu ári. Að öðru leyti vísa ég til grg. frv. og óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og til fjhn.

Pétur Ottesen Út af ágreiningi um það, hvar væntanleg síldarverksmiðja á Norðurlandi ætti að standa, tók ég það fram, að ég teldi rétt að leita álits frá sjómönnum og útgerðarmönnum, sem síldveiðar stunda við Norðurland. Ég veit ekki, hvort hv.n. hefir sinnt þessari beiðni minni eða hvort hún hyggst að taka það upp í frv. Ef svo er ekki, þá ætla ég að leyfa mér að bera fram brtt. við frv. við 3. umr. málsins.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég get upplýst, að n. hefir ekki haldið fund síðan 1. umr. fór fram, en hún mun hinsvegar gera ráðstafanir til þess að fá upplýsingar þessu viðvíkjandi fyrir 3. umr.

Haraldur Guðmundsson Ég vænti þess, að hv. sjútvn. veiti mér áheyrn fyrir 3. umr., og vona, að form. n. taki þetta til greina.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þetta frv. er flutt í samráði við hæstv.atvmrh., og er það gert til þess að lagfæra galla, sem voru á lögunum um innflutning sauðfjár, frá 8. sept. 1931. Þegar þau 1. voru samþ., munu aðallega hafa verið höfð í huga fjárkyn til einblendingsræktunar, til þess að fá holdafé til slátrunar að haustinu, enda þótt karakúlafé mætti eftir þeim líka flytja inn, eins og nú hefir verið gert. Í þessum l. er m. a. ákvæði um, að ekki megi setja á einblendingslömb út af hinum erlendu kynjum og íslenzku fé, til þess að koma í veg fyrir frekari blöndun þessara fjárkynja, því að reynslan hefir sýnt, að þegar farið er að blanda saman þessum kynjum til langframa, þá dregur úr vexti og þrótti þeirra. En hér stendur öðruvísi á, þegar um blöndun á karakúlafé og íslenzku fé er að ræða. Karakúlaféð er einungis flutt inn til þess að framleiða lambskinn og eru þessi skinn verðmætust, þegar lömbunum er slátrað nýfæddum. Nú hefir erlend reynsla sýnt, að möguleiki er til að fá góðan árangur með því að nota kynblendinga af þessu fjárkyni til tímgunar, og meira að segja hafa kynblendingar af þessu kyni verið fluttir inn til landsins nú síðastl. sumar í þessum tilgangi. Þegar tekið er tillit til þessarar reynslu, þá nær það ekki nokkurri átt, að leyfa ekki að setja á af þessu kyni einblendinga til tímgunar. Hinsvegar er sjálfsagt, að eftirlit sé haft með því, hvernig þetta gefst, og tel ég heppilegast, að atvmrh. setji reglur um þetta efni í samráði við Búnaðarfél. Ísl., til þess að tryggja, að þetta leyfi verði ekki notað meira en reynslan smátt og smátt sýnir, að óhætt sé. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til grg. frv. Vil ég leyfa mér að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni.

Halldór Stefánsson Það mun vera rétt, sem hv.frsm. sagði, að ákvæði, sem sett voru í 1. frá 8. sept. 1931 um innflutning sauðfjár, munu hafa verið miðuð við holdakyn eingöngu. Það hefir þá ekki verið mönnum ljóst, hverskonar not það voru, sem hafa mætti af innflutningi karakúlafjárins. Það er því augljóst, að breyta verður þessum 1. og veita heimild til að ala upp blendinga af karakúlafénu, því annars hefði innflutningur þess verið tilgangslaus. Eftir því sem ég skil 1. gr. frv., þykir mér ákvæði þess um heimildina til uppeldis karakúlafjárins nokkuð þröng. Vil ég því beina þeirri fyrirspurn til hv.frsm., hvort með orðalagi 1. gr. sé átt við það, að almenn heimild sé gefin eftir till. og með ráði Búnaðarfél. Ísl., eða hvort aðeins sé meint að veita leyfin einstaklega einum og einum eiganda hrútanna, sem þegar hafa verið fluttir inn. Ef hið síðara er meining frv., álít ég, að stofnað yrði til mikillar og alóþarfrar skriffinnsku. Það myndi verða erfitt með nokkurri sanngirni að neita sumum fjáreigendum um heimild þessa, ef öðrum væri hún veitt, enda sé ég enga ástæðu til slíks, því að eigendurnir munu vera félög bænda, sem vel er trúandi til að hlíta þeim settu reglum og veita uppeldi fjárins fulla athygli.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Það hefir ekki verið rætt um það, a. m. k. ekki í Búnaðarfél. Ísl., sem ég geri ráð fyrir, að aðallega ræði þessar reglur og ráði þeim, þegar þær verða settar, hverjum reglum verður sérstaklega slegið föstum, hvort gefin verður út almenn heimild handa öllum fjáreigendum um að veita þeim með ákveðnum skilyrðum þetta leyfi, eða að hver einstaklingur, sem vill fá leyfið, verði að sækja sérstaklega um það til stj. Búnaðarfél. Ísl. En ég held, að í framkvæmdinni verði það haft þannig, að hver einstakur maður, sem vill nota einblendinga til framtímgunar, verði að sækja sérstaklega um leyfi til þess til Búnaðarfélagsstjórnarinnar, til þess að sauðfjárræktarráðunauturinn geti fylgzt vel með þessum málum. Ég býst við, að það muni þykja nauðsynlegt til tryggingar því, að hægt sé að fylgjast með um það, hvernig þessar tilraunir gefast. Ég álít það ekki svo útlátamikið fyrir menn að skrifa bréf til að sækja um þetta. Ég hefi ekki vald til að svara þessu endanlega nú, en mér þykir sennilegast og heppilegast, að þessi leið verði farin.

Pétur Ottesen Því var spáð bæði af mér og ýmsum öðrum 1932, þegar laxveiðalöggjöfin var sett, að gallarnir á þessari löggjöf mundu brátt segja til sín. Síðan er ekki liðið nema eitt ár, og nú finnur ríkisstj. sig knúða til þess að fara fram á 3 breyt. Ég tel það víst, að þessar breyt. séu nauðsynlegar, en það er ýmislegt fleira í þessari löggjöf, sem þyrfti ekki síður að taka til athugunar. Ég flutti á síðasta þingi brtt. við ýms ákvæði laganna, og ef þær breyt. hefðu þá verið samþ., þá hefði ekki þurft að bera fram tvær af þeim brtt., sem hér liggja fyrir nú. Ég held, að þetta eigi við um 1. og 2. brtt. Ég vil hér benda á, að það hefir komið fram við framkvæmd þessara laga, sem ég sagði þegar í upphafi, að einstakir laxveiðamenn hafa tapað miklum tekjum og orðið af mikilsverðum hlunnindum án þess að fá nokkuð á móti. Mér var það ljóst, að þetta hlyti að koma fram, og benti á ósamræmi í lögunum, þar sem í öðrum tilfellum er gert ráð fyrir bótum, ef menn verða fyrir barðinu á þessum lögum. En þetta hafði þá ekki áheyrn hjá hv. d. T. d. gera lögin ráð fyrir, að fyrir missi selveiðinytja skuli koma fullar bætur. Laxveiðendur geta krafizt þess, að selveiði verði eyðilögð, þar sem selur er til spillis fyrir laxgengd, en fullar bætur eru greiddar fyrir þennan hlunnindamissi. Ennfremur geta þeir, sem við Árósa búa, krafizt þess, að laxveiði í sitji skammt frá Árósum verði niðurlögð, gegn fullum bótum til þeirra, er þá veiði eiga. Nú veit ég, að ýmsir, sem hlut eiga að máli, hafa borið sig upp við hæstv.atvmrh., og þar sem hann hefir tekið sér fram um breyt. á löggjöfinni, vildi ég heina til hans þeirri fyrirspurn, hvort ekki væri sanngjarnt, að tryggingarákvæði yrðu sett inn í frv., til þess að bæta eitthvað upp hann skaða, sem einstakir menn verða fyrir vegna ákvæða í lögunum, einmitt þeir menn, sem missa alla veiði án þess að fá nokkrar bætur fyrir. Ég vildi aðeins skjóta þessu bæði til hv.n. og hæstv.atvmrh., en krefst hinsvegar ekki svars við þessu nú. heldur vil ég mælast til, að þetta verði athugað til 2. umr., og vænti þess, að ég fái þá tækifæri til þess að gefa frekari skýringar.

Jón Pálmason Ég vil aðeins taka það fram, að það fer fjarri því, að þessi breyt. á laxveiðalögunum sé nægileg. Ég tel löggjöfina meingallaða, og þeir gallar eru svo miklir, að ég tel vafasamt, að hægt verði að bæta úr þeim á þessu þingi. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta að svo komnu máli, en vildi óska eftir því að vera í samráði við hv.þm. Borgf. og aðra, sem bera vilja fram brtt. við 2. umr. málsins.

Jón Þorláksson Eins og hv.þdm. mun kunnugt, þá var fyrir nokkru síðan borin fram í þessari hv. d. till. í frv.formi frá fulltrúum Sjálfstæðisfl. um að ríkið veitti nokkurn stuðning til þess að koma upp raforkuveitum til almenningsþarfa í sveitum landsins. Þetta þótti svo stórt nýmæli, að það fékk þær undirtektir, sem slík nýmæli venjulega fá í fyrstu: Vantraust á getu landsmanna. Það hefir ekki verið haft hátt um þetta mál síðan af forgöngumönnum þess í Sjálfstfl. En það hefir verið unnið að því í kyrrþey, og það mun fara um það eins og önnur heilbrigð og góð mál, að það sigrar að lokum og kemst í framkvæmd. Vil ég í því sambandi minna á, að nú hefir verið stigið úrslitasporið af hálfu löggjafarvaldsins hvað þetta mál snertir fyrir suðvesturhluta landsins. Á ég þar við lögin um virkjun Sogsins. Alþingi hefir gengið frá þeim fyrir sitt leyti, og eru þá aðeins framkvæmdirnar eftir. Þegar það orkuver er komið upp, sem á að nægja fyrir þennan hluta landsins, er næsta spurningin, hvar næsta orkuver eigi að vera, til þess að koma að sem mestum notum fyrir sveitir og sjávarþorp landsins. Raunin hefir því orðið sú, að enda þótt lítið hafi um mál þetta verið talað, þá stefnir það þó hröðum fetum til framkvæmda. Ég get nú ekki annað sagt en mér sé gleðiefni, þegar ég sé, að hafizt er handa með að koma upp orkuveri, sem hefir skilyrði til þess að verða fullnægjandi orkuver til almenningsþarfa í blómlegu og þéttbýlu héraði. Ég er því þakklátur þeim mönnum, sem brotizt hafa í það, að koma upp þessu litla orkuveri í Austur-Húnavatnssýslu, þó að ég hinsvegar telji, að þessi byrjun sé í smærri stíl en ég hefði talið æskilegt. En þar sem héraðsbúar hafa gert upphaflega ráð fyrir að gera þetta stuðningslaust af hálfu hins opinbera, þá er von, að þeir hafi miðað það við sína eigin getu. Annars mun orkuver þetta liggja vel við stækkun, svo það geti fullnægt því svæði, sem 5 þús. volta spenna nægir til. Ég vil mæla hið bezta með þessu máli og vona að sjá í því vísi að þeirri hugsjón, að raforkan megi verða til þess að lýsa og hita upp byggðir landsins.

Flm. (Jón Jónsson) Ég get ekki látið hjá líða að þakka hv. 1. landsk. hans góðu undirtektir undir þetta mál. Hitt get ég ekki fyllilega viðurkennt, að byrjun þessa fyrirtækis sé í of smáum stíl. Eins og sakir stóðu þegar ráðizt var í þetta verk, og standa enn, var ekki hægt að hafa byrjunina stærri vegna kostnaðarins við langar leiðslur. Hinsvegar var hagað svo til, að tiltölulega er kostnaðarlitið að bæta línu frá Blönduósi til Skagastrandar. Virkjunin var fyrst og fremst miðuð við þarfir kauptúnsins á Blönduósi. Aðeins virkjað það afl, sem þorpið myndi þurfa til sinna þarfa fyrst um sinn, og þá gert ráð fyrir, að iðnaður myndi bráðlega aukast þar að nokkrum mun. Hvað viðvíkur því, sem hv. 1. landsk. minntist á frv. sitt um raforkuveitur frá 1930, þá veit ég ekki, hvort ástæða er til fyrir hann að harma svo mjög meðferð þess þá, því að það var pa tæplega tímabæri. Veitur úti um land voru þá svo kostnaðarsamar, að héruðin myndu vart hafa risið undir þeim. Sést það og bezt á því, að þarna norður frá, þar sem skilyrði fyrir sveitaveitur eru að dómi Geirs Zoega og Jakobs Gíslasonar hvað bezt á landinu, skuli veitan þó kosta svo mikið, að héraðið sér sér ekki fært að koma henni upp nema með stórfelldum styrk frá ríkissjóði. Jafnframt ber þess að gæta, að allt efni til þessara hluta hefir stórlækkað frá því 1930, vír t. d. allt að 2/3 hlutum. Þá hefir og síðan komið upp, að nota megi járnvír í leiðslur í staðinn fyrir koparvír, sem er miklu dýrari. Ennfremur hefir síðan verið varið töluverðu fé til frekari athugunar á þessum málum og því ýmislegt komið fram, sem þá var ekki þekkt, en er til stórra umbóta frá því, sem þá þekktist. Ég hygg því, að þingið 1930 hafi tekið upp þá réttu leið í þessu máli. Það beindi því inn á þá braut, sem ekki mun orka tvímælis, að hafi verið sú heppilegasta eins og þá stóðu sakir. Nú miðar því áfram á heilbrigðan hátt, og má vel vera, að sú verði raunin á, að tekið verði upp það fyrirkomulag þessara mála, sem hv. 1. landsk. hugsaði sér í fyrstu. - Vil ég svo enda þessi orð mín, eins og ég byrjaði þau, með því að þakka hv. 1. landsk. fyrir hans góðu undirtektir undir mál mitt.

Jón Baldvinsson Hv. 1. landsk. fór inn á almennar umr. um raforkumálin og minntist í því sambandi á tillögur sjálfstæðismanna um raforkuveitur til sveita, sem lágu fyrir þinginu nú fyrir þremur árum. Það leit út fyrir eftir þessari ræðu hans, að hann og flokksmenn hans hefðu sýnt einhvern sérstakan áhuga fram yfir aðra í þessum málum. Þetta vil ég ekki lata standa ómótmælt í þingtíðindunum, því að mótstaðan gegn stórfelldustu rafvirkjuninni, sem um hefir verið rætt hér á landi og sýnt hefir verið fram á, að gæti vel borgað sig, hefir ekki síður verið úr flokki þessa hv.þm. en úr öðrum flokkum. Ég veit t. d. ekki betur en að flokksmenn hans í bæjarstjórn Rvíkur hafi þvælzt manna mest fyrir því, að virkjun Sogsins yrði komið í framkvæmd. M. a. lagðist fyrrv. borgarstjóri Rvíkur allmjög á móti því máli; var þó sýnt, að Sogið væri hefur fallið til virkjunar en flest önnur vatnsföll, og jafnframt, að skilyrði til þess að hagnýta rafmagnið fyrir almenning væru í bezta lagi. Það var aldrei nema rétt að Framsfl. barðist líka gegn þessu máli, en ekkert frekar en Sjálfstfl. Það spursmál, sem hv.þm. var að tala um, að leiða raforkuna út um sveitir landsins, er óleyst ennþá. Mér vitanlega hefir enginn enn sem komið er bent á, að það væri kleift í strjálbýlinu vegna kostnaðarins. Sú tregða, sem olli því, að löggjöf um þetta stóra nauðsynjamál, sem virkjun Sogsins er, fékkst ekki fyrr en á síðasta þingi, á því rætur sínar að rekja til þess, að framsóknarmenn stóðu lengi fyrir því á þingi og sjálfstæðismenn þvældust fyrir því í bæjarstj. Rvíkur. Að sjálfsögðu nær þetta ekki til núv. borgarstjóra; hann átti þá ekki að fjalla um bæjarmál Reykjavíkur sérstaklega, en hann getur sýnt það nú, að sá orðrómur sé ekki réttur, sem lagzt hefir á um það, að flokksmenn hans hafi ekki jafnan verið heilir í þessu máli.

Jón Þorláksson Ég ætla ekki að fara út í hnotabit við hv. 2. landsk. Um afstöðu bæjarstj. Rvíkur til virkjunar Sogsins. Hann lýsti því sjálfur, að það var ekki fyrr en á síðasta þingi, að sú löggjöf fékkst, sem tryggði það, að þessu stóra virkjunarmáli yrði komið fyrir á skynsamlegan hátt. Hér er því ekki um að ræða neina mótsögn hjá mér, eða stefnubreytingu hjá Sjálfstfl. Það var Framsfl. á þingi, sem stóð gegn málinu, eins og hv.þm. tók fram.

Jón Baldvinsson Það er skiljanlegt, þó að þm., búsettir í fjarlægum héruðum langt frá Rvík, séu dálítið tregir í slíku stórmáli sem virkjun Sogsins er, meðan þeir geta synt og sannað, að þeir menn, sem telja verður, að mál þetta varði mestu, eins og meiri hl. bæjarstj. Rvíkur og borgarstjóri, eru hvorki heilir eða hálfir í málinu, og gera jafnvel ekkert annað en spilla fyrir framgangi þess.

Magnús Jónsson Ég heyrði það á hæstv. forseta, að hann var í þann veginn að stinga upp á, hvernig þessa till. skyldi ræða. Hinsvegar hefi ég lesið það í blöðunum, eins og ég veit, að aðrir hv.þm. hafa líka gert, að hæstv. stj. sé búin að segja af sér. Hefir hæstv.forsrh. sent konungi lausnarbeiðni sína fyrir stj., og ég geri ráð fyrir, að lausnin, sé fengin eða komi bráðlega. Mér finnst það nú stappa nærri því, að hæstv. forseti sé að stofna til skrípaleiks hér á Alþingi, ef fara á að ákveða umr. um till. um vantraust á ráðh., sem þegar er farinn frá. Þótt það sé ekki vani, að þm. blandi sér inn í það, hvernig forseti ákveður umr. um till., heldur gerist þetta venjulega hljóðalaust eftir uppástungu hæstv. forseta, óska ég þess að þessu sinni, að þetta sé borið undir þingheim, svo að ég geti með atkv. mínu haft áhrif í þá átt, að ekki verði farið að ákveða umr. um till. um vantraust á ráðh., sem þegar er farinn frá, og stofna til slíks skrípaleiks hér á Alþingi.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég veit ekki, hvort hv. 3. þm. Reykv. talar hér sem fulltrúi stj., en það lítur þó helzt út fyrir, að svo se. Hinsvegar hefir þinginu mér vitanlega ekki borizt nein tilkynning um það, að stj. hafi sagt af sér, og enginn ráðh. er hér staddur á fundinum, til þess að skýra þingheimi frá þessu. Ég mun því krefjast þess, að málinu verði haldið áfram, þangað til eitthvað heyrist frá stj. sjálfri um þetta, og mér kemur það undarlega fyrir sjónir, ef fara á að neita því, að mál, sem flutt eru hér á þinginu, séu tekin til meðferðar á löglegan hátt.

Magnús Jónsson Ég held jafnvel, að ég hafi lesið það í sjálfu Alþýðublaðinu, að stj. væri búin að segja af sér, svo að ég helt satt að segja, að hv. 2. þm. Reykv. ætti ekki að vera þetta svona alókunnugt. Hinsvegar mun hæstv.forsrh. ekki hafa símað út lausnarbeiðni sína fyrr en eftir þingfundi í gær, svo að hann hefir ekki haft neitt tækifæri til þess að skýra þingheimi frá þessu. Þótt hæstv.forsrh. hafi ekki skýrt frá þessu enn, hefir það samt a. m. k. verið gert svo sennilegt, að því er mér finnst, að hæstv.ríkisstj. hafi sagt af sér, að ég tel, að ekki geti a. m. k. legið á því að ákveða umr. um þessa till. Ég endurtek því þá ósk mína til hæstv. forseta, að þetta verði borið undir þm., svo að ég a. m. k. fái tækifæri til að koma í veg fyrir með atkv. mínu, að stofnað sé til slíks skrípaleiks hér á Alþingi, að fara að ákveða umr. um vantraust á ráðh., sem þegar er farinn frá. Út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil ég segja það, að mér finnst ástæðulaust af honum að stökkva upp á nef sér, þótt ég hafi skýrt frá því hér í þinginu, sem hver blaðlesandi veit, og hv. 2. þm. Reykv. sjálfur veit engu síður en ég, að stj. er búin að segja af sér.

Forseti (JBald): Mér hefir ekkert verið tilkynnt um að, hvort hæstv.ríkisstj. hefir sagt af sér eða ekki, og þegar ég ákvað í gærkveldi að taka þetta mál á dagskrá í dag, var það því á engan hátt gert með það fyrir augum að fara að stofna til skrípaleiks hér á Alþingi, eins og hv. 4. þm. Reykv. talar um. Þar sem hæstv. stj. hefir og enn enga tilkynningu um þetta gefið, tel ég sjálfsagt, að Alþingi taki ákvörðun um þetta mál á venjulegan hátt. Ég mun þó að sjálfsögðu verða við þeirri ósk hv. 3. þm. Reykv. að bera það undir þingið, hvort hafa skuli eina eða tvær umr. um till.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég sé, að tveir ráðh. eru nú komnir á þingfund, svo að þeim gefst þá tækifæri til að skýra þingheimi frá hinu sanna í þessu máli. 

Magnús Jónsson Ég vil taka undir það með hv. 2. þm. Reykv., að hæstv. ráðh. skýri þinginu frá því, sem gerzt hefir, þótt allir hér viti það raunar jafnvel, að stj. er búin að segja af sér. - Út af ummælum hæstv. forseta vil ég taka það fram, að ég óskaði ekki eftir að fá að skera úr því með atkv. mínu, hvort fram færi ein eða tvær umr. um þessa till., heldur beindi ég þeirri ósk til hæstv. forseta, að það væri borið undir þm., hvort yfirleitt ætti að ákveða nokkra umr. um þessa till., þar sem hún felur í sér vantraust á ráðh., sem þegar er búinn að segja af sér. Mér þykir það og harla einkennilegt, að hæstv. forseti skuli endilega vilja hraða þessu máli svo mjög. Hann veit þó eins og aðrir, að stj. er búin að segja af sér. Ég mundi og ekki þora að eiga undir því að ákveða, að t. d. eina umr. skyldi hafa um þessa till., því að maður má alveg eins búast við því, að hæstv. forseta sýndist að láta þessa einu umr. fara fram strax á eftir, hvað fjarstætt sem það er.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér kemur það undarlega fyrir sjónir, að hv. 2. þm. Reykv., sem veit þó vel, að stj. hefir sagt af sér, skuli heimta sérstaka skýrslu af stj. um þetta. Það er hlægilegt, að hv. 2. þm. Reykv. skuli heimta skýrslu um þetta, því að hans eigið dagblað hefir skýrt frá því, að stjórnin hafi sagt af sér. Það getur því ekki verið, að stofnað sé til þessa fundar í Sþ. til þess að fá skýrslu um það, sem hver maður í þessum bæ veit. En það er kannske stofnað til hans til þess að gefa hæstv. forseta tækifæri til að setjast einu sinni oftar í forsetastólinn en ella. Það er hvort sem er ekki svo oft, sem hann fær að njóta þessarar tignar sinnar í allri sinni dýrð.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Það er undarlegt, að það skuli þurfa að toga það út úr ráðherranum með töngum, að stj. hafi sagt af sér. Það er þó skylda stj. að skýra þinginu frá slíku. En nauðugt hlýtur það að hafa verið dómsmrh. að leggja niður völdin, eftir þessu framferði að dæma. Viðvíkjandi vantraustinu á hæstv.dómsmrh. vil ég skýra frá því, að það hefir lengi vofað yfir honum. - Eftir að grein Jóns Þorlákssonar um afstöðu Sjálfstfl. til samsteypustj. kom í Morgunblaðinu, var auðséð, að nauðsynlegt var að grennslast eftir, að hve miklu leyti Framsfl. studdi stj., og er langt síðan umr. urðu um þetta í Alþfl. Á mánudaginn var fórst fyrir fundur í miðstjórn flokksins vegna bilunar rafmagnsveitunnar og ljósleysisins það kvöld 

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég mun alltaf vera viðbúin að taka á móti vantrausti frá hv. 2. þm. Reykv. og flokki hans. - Annars er það opinbert leyndarmál í þinginu, að hv. 2. þm. Reykv. hefir haft þessa vantrauststillögu á mig, sem hann talaði um, að samþykkt hefði verið að bera fram á flokksfundi Alþfl. í vikunni, til sýnis á borðinu hjá sér hér í deildinni frá því á fyrstu dögum þingsins. Hv. 2. þm. Reykv. getur því ekki borið við ljósleysi því, sem var á mánudaginn, því að till. var tilbúin löngu fyrr, en annars viðurkenni ég, að ljósleysi hentar bezt myrkraverkum hans. Ósatt ætti hann þó ekki að þurfa að segja. Yfirleitt er öll framkoma jafnaðarmanna í þessu máli skrípaleikur frá upphafi til enda.

Forseti (JBald): Þessari till. um vantraust á hæstv.dómsmrh. var útbýtt í þinginu í gær. Nú er það venja, að taka vantrauststill. svo fljótt á dagskrá sem unnt er, og þar sem hæstv.forsrh. hafði enga tilkynningu um það gefið, að stj. hefði sagt af sér, þótti rétt að taka till. á dagskrá í dag, til þess að ákveða, hvernig hana skyldi ræða. - Vegna tilmæla hv.flm. mun ég þó taka till. af dagskrá, og kemur þá ekki til að ákveða umr. um hana að þessu sinni.