Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað og rætt á nokkrum fundum sinum frv. til l. um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf, en frv. þetta er flutt af hæstv. ríkisstj. til staðfestingar á brbl., sem sett voru 2, maí 1962. N. hefur kvatt til fundar við sig til skrafs og ráðagerða tvo af starfsmönnum samgmrn., þá Brynjólf Ingólfsson og Gunnar Vagnsson, og einnig nokkra fyrirsvarsmenn Verkfræðingafélags Íslands og Stéttarfélags verkfræðinga, en siðarnefnda félagið er sú deild í fyrrnefnda félaginu, sem launa- og kjaramál launþega í verkfræðingastétt heyra undir. Nm. hafa ekki getað orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n. fellst á þau rök, sem fram eru borin fyrir setningu brbl.; eins og á stóð, og leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem greind er í nái. á þskj. 313, en l. minni hl. n., hv. 11. landsk. þm., leggur til, að frv. verði fellt, og 2. minni hl., hv. 4. þm. Sunnl., leggur til, að því verði vísað frá með rökst. dagskrá, og leggja báðir þessir hv. þm. fram sérstakt nál. þar um. Ástæðan fyrir því og aðdragandinn að því, að þau brbl., sem frv. þetta fjallar um, voru sett, er í stórum dráttum sá, að í júlímánuði 1961 sögðu launþegar í verkfræðingastétt og þ. á m. þeir, sem starfa við ríkisstofnanir, upp samningum um kaup og kjör og kröfðust verulegra launahækkana. Töldu vinnuveitendur sig ekki geta gengið að þeim launahækkunum, sem krafizt var, en ríkisstj. bauð verkfræðingum, sem starfa við ríkisstofnanir, óbreytta samninga með sömu hækkun og aðrar stéttir fengu frá 1. júli 1961, þ.e. 13.8% en þessu hafnaði Stéttarfélag verkfræðinga með öllu. Vorið 1962 gaf Verkfræðingafélag Íslands út nýja gjaldskrá, sem taka skyldi gildi frá 1. maí 1962, í stað eldri gjaldskrár félagsins, sem gilt hefur frá 19, apríl 1955. Sú gjaldskrá, sem taka skyldi gildi frá 1. maí 1962, er sett upp eftir ærið flóknum reglum, sem ekki verður gerð tilraun til að lýsa hér, en samkv. henni skyldi tímakaup verkfræðinga hækka mjög verulega og í einstaka tilfellum um eða jafnvel yfir 300%. Til að fyrirbyggja, að þessi nýja gjaldskrá tæki gildi, gaf hæstv. ríkisstj. út þau brbl., sem frv. þetta er flutt til staðfestingar á, þann 2. maí 1962. Margir kunna nú e.t.v. að spyrja, hvað komi málinu við í deilu ríkisvaldsins við verkfræðinga hjá ríkisstofnunum um kaup þeirra og kjör hin nýja gjaldskrá, sem gilda skyldi um laun og kostnað við starfsemi þeirra verkfræðinga, sem starfa sjálfstætt. Þegar betur er að gætt, mun þetta þó mjög blandast saman, vegna þess að frá því að verkfræðingar hjá ríkisstofnunum sögðu upp samningum um kaup og kjör í júli 1961, hafa greiðslur fyrir flest verkfræðistörf, sem unnin hafa verið í þágu ríkisins, síðan aflýst var verkfalli verkfræðinga haustið 1961, einmitt miðazt við gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 1955, og má ætla, að ef hin nýja gjaldskrá hefði tekið gildi, hefðu þessar greiðslur til verkfræðinga hjá ríkisstofnunum hækkað svo mjög í samræmi við ákvæði hinnar nýju gjaldskrár, að þær hefðu orðið a.m.k. að því er varðar tímakaup hærri en það mánaðarkaup, sem Stéttarfélag verkfræðinga krafðist fyrir hönd verkfræðinga hjá ríkisstofnunum, þegar samningum var sagt upp í júlí 1961. Hefði, þegar svo var komið, verið til lítils að neita lengur að ganga að kröfum Stéttarfélags verkfræðinga óbreyttum. Eftir þeim upplýsingum, sem allshn. hefur aflað sér, mun tímakaup verkfræðinga hjá ríkisstofnunum nú nema um 90 kr. á klst., og er þá að sjálfsögðu miðað við gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 1955 að viðbættum lögleyfðum uppbötum. Stéttarfélag verkfræðinga er ekki aðili að Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, og verða laun verkfræðinga í þjónustu ríkisins ekki ákveðin af kjaradómi samkv. lögum þar um. Meiri hl. allshn. leggur til, að þau brbl., sem hér eru til umr., haldi gildi sínu, þar til nýir samningar hafa tekið gildi um laun verkfræðinga í þjónustu ríkisins. Hafi slíkir samningar tekizt, áður en kjaradómur hefur fellt sinn úrskurð um kaup og kjör annarra starfsmanna ríkisins, er það sjálfsagt vel, en fari hins vegar svo, að samningar hafi enn ekki tekizt milli ríkisvaldsins og Stéttarfélags verkfræðinga um kaup og kjör verkfræðinga í þjónustu ríkisins, þegar úrskurður kjaradóms gengur, verður að ætla, að í ljósi þeirra viðhorfa, sem skapast að úrskurði dómsins gengnum, verði lausn þessa ágreiningsmáls auðveldari, þegar aðrir starfshópar í þjónustu ríkisins hafa væntanlega fengið leiðréttingar á launum sínum og kjörum. Ég ætla mér ekki að gera að umtalsefni sérstöðu tveggja hv. meðnm. minna um afstöðu til þessa frv. Þó get ég ekki annað en lýst furðu minni yfir því, sem segir í nál. hv. 2. minni hl., að frv. snerti ekki launakjör fastráðinna verkfræðinga, t.d. þeirra, sem vinna hjá ríkinu. Eins og ég áður vék að, snertir gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands, sem brbl. og frv. fjalla um, einmitt launamál verkfræðinga, sem starfa við ríkisstofnanir, eftir að þeir sögðu upp samningum í júlí 1961. Með þessari tilvitnuðu setningu sinni slær því hv. 2. minni hl. því föstu mjög blátt áfram, að trúnaðarmenn stjórnarráðsins, sem við báðir kölluðum til fundar við okkur, hafi skýrt okkur alrangt frá atvikum, og einnig, að sú staðhæfing í forsendum brbl., að greiðslur fyrir flest störf verkfræðinga í þágu ríkisins hafi undanfarið verið ákveðnar með hliðsjón af tímakaupi samkv. gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands írá 19. apríl 1955, sé staðlausir stafir. Að lýsa þetta ósatt finnst mér nokkuð langt gengið og viðurhlutamikið og engum sæmandi, nema hann hafi sannanir fyrir hinu gagnstæða, en slíkar sannanir leyfi ég mér að efast um að til séu. Eins og ég áður tók fram, leggur meiri hl. allshn. til, að frv. þetta verði samþ. með þeirri breytingu, sem prentuð er í nál. á þskj. 313.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. og 2. minni hl. allshn., var frv. það, sem hér liggur fyrir, um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf, sem flutt er af hæstv. samgmrh. til staðfestingar á brbl., útgefnum 2. maí 1962, rætt á nokkrum fundum í allshn. Á fundi í n. 11. des. höfðu verið boðaðir fulltrúar úr Verkfræðingafélagi Íslands til skrafs og ráðagerða við n. um frv. og málið í heild. Þessir aðilar gáfu allar umbeðnar upplýsingar. Rétt er að geta þess, að fyrir fundinum lá þá frá hendi verkfræðinganna hin nýja gjaldskrá um þóknun fyrir verkfræðistörf, en n. sem slik hafði ekki fengið gjaldskrána í sínar hendur. 13. des. höfðu svo verið boðaðir á fund og mætt með n. ráðuneytisstjóri og deildarstjóri viðkomandi ráðuneytis. Á þeim fundi munu þeir hafa að einhverju leyti skýrt frá aðdraganda setningar brbl. og svarað fsp., sem fram voru þá bornar. Á þeim fundi gat ég því miður ekki mætt vegna óviðráðanlegra orsaka og veit því ekki, hvað þar fór fram, annað en það, sem segir í bókun fundargerðarinnar, en fátt mun það þó hafa verið, sem máli skipti, þó að hins vegar ýmis atriði í frv. hafi skýrzt frekar en áður var. Það verður að teljast alveg furðuleg ráðstöfun af hendi hæstv. ríkisstj. og þess ráðh., sem fer með þetta mál og þetta mál heyrir undir, að kasta stórmáli inn í þingið án þess, að gerð sé viðunandi grg. um málið. Í aths., sem frv. fylgir, segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Um frv. þetta, sem lagt er fyrir Alþingi samkv. 2&. gr. stjórnarskrárinnar, vísast til fskj. hér á eftir.“ Og hvað segir svo þetta fskj.? Eins og venja mun vera, þegar flutt eru frv. til staðfestingar brbl., er fskj. litið annað en brbl. og skýringar á þeim, þó mjög takmarkaðar. Engar aðrar skýringar eru gefnar en þær, sem eru í forsendum fyrir brbl. Í rökstuðningi þeim, sem fylgir l., er þess getið m.a., að samkv. gjaldskrá Verkfræðingafélagsins sé m.a. lagt til, að tímakaup hækki allt að 320%:, auk þess sem þóknun fyrir ákvæðistörf sé ætlað að hækka allverulega. Ekki er gerð hin minnsta tilraun til þess að rökstyðja þessa fullyrðingu, heldur aðeins sagt, að slík hækkun á kaupi verkfræðinganna mundi óhjákvæmilega valda stórkostlegri röskun á launamálum, bæði hjá ríki og öðrum aðilum, og auk þess óeðlilegum kostnaðarauka við margvísleg rannsóknarstörf og framkvæmdir. Í samræmi við þennan rökstuðning fyrir frv. telur svo hæstv. ríkisstj., að brýna nauðsyn beri til, að komið verði í veg fyrir, að nefnd gjaldskrá komi til framkvæmda, og því skuli lögin sett. Það skal tekið fram og undirstrikað, að á þeim fundi, sem ég mætti í nefndinni, lá gjaldskráin aldrei fyrir hjá n. Hins vegar fengum við að sjá gjaldskrána, hjá fulltrúum Verkfræðingafélagsins, sem mættu á fundi í n., eins og ég hef áður bent á, en þar sem þetta er mjög langt mál og á máli verkfræðinga með miklum útreikningum, er reglugerðin mjög flókin að mínum dómi, og gefst því ekki neinn tími til að athuga reglugerðina að neinu ráði. Það verður að teljast frekar óvanalegt að afgreiða mál frá nefnd, án þess að rannsökuð séu rök beggja aðila. Vitanlega bar hæstv. ríkisstj. að afhenda n. gjaldskrá Verkfræðingafélagsins. Mér er ekki kunnugt um, hvort formaður allshn. óskaði eftir að fá gjaldskrána. Ég spurðist fyrir um það á fundi í n., hvort gjaldskráin lægi fyrir. Því var svarað til, að n. hefði engin gjaldskrá borizt. Mátti jafnvel skilja það sem svo, að ekki væri hægt að fá gjaldskrána. 2. nóv. 1962 samþykkti allshn. á fundi sínum að óska umsagnar Verkfræðingafélags Íslands um frv. til l. um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf. Bréf barst n, frá félaginu 1. des. 1962 ásamt afriti af bréfi til Alþingis, dags. 2. nóv. 1962, og fundarályktun og grg. frá 4. maí frá Verkfræðingafélagi Íslands vegna brbl. frá 2. maí 1962. Siðar mættu svo, eins og ég hef áður bent á, formaður félagsins og þrír stjórnarmeðlimir á fundi allshn. Á þeim fundi skýrðu fulltrúar Verkfræðingafélags Íslands sjónarmið sín og félagsins allrækilega, og tel ég, að n. hafi fengið þar ýmsar allmerkilegar upplýsingar sem áður höfðu ekki legið fyrir. Ég hef bent á þá staðreynd, að n. hafði mjög takmarkaða möguleika til þess að kynna sér málið eins rækilega og æskilegt hefði verið, m.a. af því, að gjaldskráin lá ekki fyrir. Æskilegast hefði vitanlega verið að fara nákvæmlega yfir alla gjaldskrána og gera á henni samanburð við eldri gjaldskrá. Ef n. hefði ekki treyst sér til þess að gera þennan samanburð ein, var vitanlega ekkert hægara og eðlilegra en að fá verkfræðing, sem var kunnugur málinu, til að vinna með n. og afla þeirra upplýsinga, sem með þurfti. Ekkert slíkt var gert. Við nánari athugun á málinu virðist mér koma í ljós, að fullyrðingar hæstv. ráðh. um hættu þá, sem hann telur að reglugerðin mundi hafa í för með sér, ef hún næði gildi, séu allmikið ýktar, svo að ekki sé meira sagt. Í bréfi, dags. 2. nóv. 1962, frá Verkfræðingafélagi Íslands, er sent var Alþingi, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - bréfið er dags. 2. nóv. 1962: „Hér með leyfum vér oss að senda hinu háa Alþingi fundarályktun og grg. Verkfræðingafélags Íslands í tilefni af setningu brbl. hinn 2. maí 1962, um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf, en þau hafa nú verið lögð fyrir Alþingi. Í ályktun félagsins er setningu brbl. harðlega mótmælt. Bent er á, að forsendur þeirra séu ekki réttar, og víttar rangfærslur þær, sem þar eru settar fram. Enn fremur telur félagið setningu laganna furðulega móðgun við íslenzka verkfræðinga og vanmat á hæfni þeirra, þar sem sambærileg erlend verkfræðiþjónusta er keypt hérlendis á þreföldu því verði, er hin nýja gjaldskrá félagsins gerir ráð fyrir. Félagið varar alvarlega við þeirri braut, sem farið er inn á með setningu 1., og bendir á, að það skilningsleysi á mikilvægi verkfræðiþjónustu, sem brbl. bera vitni um, muni leiða af sér afturkipp í tækniþróun hér á landi þjóðinni til ómetanlegs tjóns. Í grg. eru leidd rök að þessum sjónarmiðum lið fyrir lið. Í framhaldi af þessu leyfum vér oss að leggja á það sérstaka áherzlu, að gjaldskráin frá 1955, er lögfest var með brbl., var orðin úrelt og að hin nýja gjaldskrá, sem taka átti gildi hinn 1. maí s.1., hafði þá verið í undirbúningi hálft annað ár og var sniðin eftir nýjustu gjaldskrám verkfræðinga á Norðurlöndum og víðar. Var þannig sérstaklega til hinnar nýju gjaldskrár vandað. Með henni eru hagsmunir og réttur viðskiptamanna verkfræðinga mun betur tryggður en áður var, auk þess sem þóknun samkv. henni er í mörgum tilvikum allmiklu lægri en eftir gjaldskránni frá 1955, einkum í sambandi við þóknun fyrir störf við íbúðarbyggingar. Vér viljum enn fremur benda á, að gjaldskráin tekur eingöngu til útseldrar vinnu verkfræðinga, og mótmælum því að gefnu tilefni, að hið opinbera noti gjaldskrána í viðskiptum sinum við verkfræðinga í launþegastétt. Hinn 20. okt. s.l. var numin úr gildi gjaldskrá fyrir útselda vinnu á bifreiðaviðgerðarverkstæðum, vegna þess að hún var orðin úrelt og ekki hæf til notkunar lengur. Með sömu rökum leyfum vér oss að fara þess eindregið á leit við hið háa Alþingi, að það nemi úr gildi umrædd brbl., svo að heilbrigð verðlagning verkfræðistarfa geti átt sér stað. Virðist næsta fráleitt að lögfesta úrelta gjaldskrá fyrir eina stétt, á sama tíma og önnur stétt og almenningur er réttilega losaður við aðra úrelta gjaldskrá. Vér leyfum oss að treysta því, að hið háa Alþingi taki þessa málaleitan vora til vinsamlegrar fyrirgreiðslu. Allra virðingarfyllst, Sigurður Thoroddsen, form. Hinrik Guðmundsson, frkvstj.“ Eins og bréfið ber með sér, ber allmikið á milli skoðana hæstv. ráðh, á reglugerðinni og fulltrúa Verkfræðingafélags Íslands. Það er ekki eitt, heldur allt, sem á milli ber. Allar fullyrðingar hæstv. ráðh. eru hraktar lið fyrir lið. Þó er það gert enn þá nákvæmar í fundarályktun og grg. Verkfræðingafélags Íslands frá 4. maí 1962, sem ég mun síðar koma inn á að nokkru. Það er vitanlega oft þannig, að þegar tveir aðilar deila um sama mál og báðir setja fram sín sjónarmíð, getur verið vandkvæðum bundið fyrir þriðja aðila að kveða upp úrskurð um réttmæti skoðana hinna deilandi aðila. Án þess að ég vilji á neinn hátt halla á hvorugan aðilann, vil ég þó halda því fram, að margt af því, sem fram kemur í bréfi og álitsgerð Verkfræðingafélagsins, sé það vel rökstutt, að það verði ekki hrakið með neinum frambærilegum rökum. Það er vitanlega hægt í öllum umr. að neita rökum og staðreyndum, en það eru vitanlega engin rök. Það má vel vera, að hæstv. ráðh. hafi í skúffu sinni einhver frambærileg rök á móti staðhæfingu Verkfræðingafélagsins. Slik rök hafa a.m.k. ekki, svo að mér sé vitanlegt, komið enn þá fram. a.m.k. kom hv. 4. þm. Norðurl. v., frsm. meiri hl., ekki fram með nein frambærileg rök fyrir frv. Meiri hl. allshn. leggur til, að aftan við 1. gr. komi ný mgr., svo hljóðandi: „Ákvæði þessarar gr. skulu gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi." Það liggur nú í hlutarins eðli, að verði gerðir nýir samningar við áðurnefnda verkfræðinga, sem kynnu að verða hærri eða þá lægri en frv. gerir ráð fyrir, hlýtur ákvæðið um þóknun til verkfræðinga, sem frv. gerir ráð fyrir, að verða dauður bókstafur. Þessi viðbót, þ.e. mgr. meiri hl., er því harla lítils virði og léleg úrbót á frv. frá því, sem það var og er. 2. minni hl. allshn., hv. 4. þm. Sunnl., hefur lagt fram sérálit. Leggur hann til, að frv. verði fellt með rökst. dagskrá. Í þessu nál. er bent á nokkur veigamikil atriði, sem mæla móti frv., svo sem að erlendir verkfræðingar, sem hér kynnu að starfa, falli ekki undir lögin, og að á sama tíma sem heft sé frjálsræði verkfræðinga, hafi ýmsir aðrir, sem líkt standi á um, frjálsar hendur til að gefa út gjaldskrá fyrir sin störf. Að öðru leyti mun ég ekki ræða um nál. 2. minni hl. Þá vil ég lítillega ræða um fundarályktun og grg. frá Verkfræðingafélagi Íslands vegna brbl. frá 2. maí 1962. Fundarályktunin er það löng, að ég sé mér ekki fært að lesa hana alla upp, en tek aðeins úr henni aðalatriðin. Fundarályktunin byrjar á mjög ákveðnum mótmælum á móti brbl. Þó tel ég rétt að lesa aðaltill. til skýringarauka fyrir þá hv. alþm., sem hafa ekki séð ályktunina. Hljóðar till. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fundur í Verkfræðingafélagi Íslands, haldinn í l. kennslustofu háskólans föstudaginn 4. maí 1962, mótmælir harðlega brbl. frá 2. maí þ. á. um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf og krefst þess, að þau séu numin úr gildi. Fundurinn mótmælir forsendum laganna sem röngum og vitir rangfærslur þær, sem þar eru í frammi hafðar. Fundurinn telur setningu þessara laga furðulega móðgun við íslenzka verkfræðinga og vanmat á hæfni þeirra, þar sem vitað er, að íslenzka ríkið kaupir erlenda verkfræðiþjónustu fyrir þrefalt það verð, sem hin nýja gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands gerir ráð fyrir. Fundurinn varar alvarlega við þeirri braut, sem hér er haldið inn á. Kunnátta íslenzkra verkfræðinga er gjaldgeng, hvar sem er, og óhugsandi er því með öllu, að til langframa verði unnt að hafa verðlag á íslenzkri verkfræðiþjónustu langt fyrir neðan það, sem tíðkast annars staðar. Bendir fundurinn á, að það skilningsleysi stjórnarvalda á mikilvægi verkfræðiþjónustu, sem brbl. þessi bera vitni um, muni smám saman leiða af sér afturkipp eða stöðnun í tækniþróun hér á landi, þjóðinni til óbætanlegs tjóns.“ Þetta var aðaltill., og henni fylgir alllöng grg., sem ég hef áður getið um. Í grg. segir m.a., að í forsendum brbl. komi fram svo margs konar skekkjur, að furðu sæti. Telur félagið vítavert, að ráðh. skuli í lagaforsendum þannig fara með rangfærslur, sem til þess séu fallnar að skaða verkfræðingastétt landsins. Þá sé ruglað saman þóknun og launum og í því sambandi bent á gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 19. apríl 1955. Þá er það og fullyrt, að hin nýja gjaldskrá hafi engin áhrif á launagreiðslur þeirra verkfræðinga, sem vinna hjá ríkinu, vegna þess að gjaldskráin sé ætluð fyrir ráðgefandi verkfræðinga einungis, en ekki verkfræðinga á mánaðarkaupi, en launamál þeirra heyri undir Stéttarfélag verkfræðinga og séu því gjaldskránni óviðkomandi. Þá er og bent á, að ríkið hafi nú sem stendur erlenda verkfræðinga í þjónustu sinni við rannsóknarstörf. Miðað við verðlag á verkfræðiþjónustu í heimalandi þeirra, muni ríkið þurfa að greiða fyrir þessa þjónustu tvöfalda til þrefalda þá upphæð, sem hún hefði kostað samkv. nýju gjaldskránni, ef íslenzkir verkfræðingar hefðu annazt hana. Ekki er furða, ef hér er rétt skýrt frá, að íslenzkir verkfræðingar og aðrir sérfræðingar íslenzkir leiti til annarra landa eftir atvinnu, ef svona hrapallega er gert upp á milli íslenzkra aðila og erlendra, enda hefur á því borið undanfarin ár, að íslenzkir menntamenn hafa mjög sótt út fyrir landsteinana til atvinnu í nágrannalöndunum, og verður það að teljast mjög alvarlegt ástand, ef áframhald kynni að verða á slíkri þróun. Í grg. er fullyrt, að ráðuneytið hafi ekki getað gert raunhæfan samanburð á nýju gjaldskránni og hinni eldri á þeim tíma, sem það hafði þá nýju undir höndum. Ég skal ekkert segja um það, hvort hér er rétt með farið. En sé hér rétt með farið, er hér um mjög alvarlega ásökun að ræða á hæstv. ráðh. Ráðuneytinu var af hálfu félagsins boðið upp á viðræður um hina nýju gjaldskrá, en ekkert svar barst við því tilboði. Næst kemur svo alllangur kafli um breytingar á nýju gjaldskránni. Í ýmsum algengum verkefnum, sem unnin eru í ákvæðisvinnu, hefur orðið um 25 % hækkun, eftir því sem sagt er í þessari reglugerð samkv. nýju gjaldskránni, í sumum tilfellum engin hækkun, heldur jafnvel um lækkun að ræða. Gamli tímakaupstaxtinn var eftir hækkun 1960 153 kr. á klst., þegar sú gjaldskrá skyldi taka gildi. Rétt er að taka fram, að þeirri gjaldskrá mun hafa verið mótmælt, en að dómi manna, sem telja sig hafa þar vit á, er dregið mjög í vafa, að hægt hafi verið með neinum rökum að mótmæla þeirri gjaldskrá, og hún mundi hafa getað tekið gildi. Samkv. nýju gjaldskránni yrði tímagjaldstaxtinn breytilegur, eða frá 120 kr. upp í 330, miðað við sérþekkingu og hæfni. Hæsti taxtinn skyldi aðeins gilda fyrir fáa menn og einungis við einstök verkefni, þar sem mikla sérþekkingu þurfti til. Í grg. Verkfræðingafélagsins er gerður allfróðlegur samanburður á kaupi sænskra verkfræðinga og íslenzkra. Þar er sagt, að kaup sænskra verkfræðinga sé 860 ísl. kr. á tímann. Það má vei vera, að hæstv. ráðh. hafi verið ókunnugt um kaup sænskra verkfræðinga, um það skal ég ekkert segja, og þar af leiðandi hafi hann ekki getað haft það til samanburðar um gjaldskrá, þegar hann var að fara yfir gjaldskrá Verkfræðingafélagsins. Hitt hlýtur þó hæstv. ráðh. að hafa verið ljóst, hvað amerískum verkfræðingum, er hér höfðu unnið að rannsóknarstörfum, var greitt fyrir störf sín hér, en Verkfræðingafélagið telur íslenzka verkfræðinga þó fullfæra að inna af hendi, ef til þeirra hefði verið leitað. Eftir skýrslu Verkfræðingafélagsins var amerískum verkfræðingum, sem hér unnu að rannsóknarstörfum, greitt á dag 25 dollarar eða 1075 kr. á klst. Mér finnst hér vera um allmyndarlega greiðslu að ræða, og er þá ekki að furða, þegar þessar staðreyndir liggja fyrir, ef réttar eru, þó að íslenzkir verkfræðingar létu sér detta það í hug að fara fram á einhverja töluverða hækkun. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Eru þessar upplýsingar Verkfræðingafélagsins réttar, eða eru þær rangar? Um áhrif brbl, segir svo að lokum í grg. Verkfræðingafélags Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum viljum við benda á, að það skilningsleysi valdhafanna á gildi verkfræðiþjónustu, sem lengi hefur verið landlægt hér á landi og þessi brbl. bera órækt vitni um, kann að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðina, þegar til lengdar lætur. Hvarvetna er mikil eftirspurn eftir tæknimenntuðu vinnuafli og skortur á því. Lífskjör þjóða eru sífellt að verða meira og meira undir því komin, að þær fylgist með tækniþróuninni og hafi nægum tæknimenntuðum mönnum á að skipa til þess að dragast ekki aftur úr á því sviði. Slik afstaða til verkfræðinga er hér kemur fram er ekki líkleg leið til að tryggja þann hraða í tækniþróun þjóðarinnar, sem óhjákvæmilegur er, ef lífskjör hennar eiga að batna á komandi árum.“ Ég hef hér að nokkru rætt um frv. og aðaltilgang þess. Enn fremur hef ég rætt um álit Verkfræðingafélags Íslands á frv. og bent á það helzta, sem félagið hefur á móti frv. Þau rök, sem þar eru sett fram, eru að mínum dómi mjög athyglisverð og styðja eindregið þá skoðun mína, sem fram kemur í nál. mínu, að fella beri frv. Til viðbótar rökum verkfræðinganna kemur svo það, að ég tel ófært og í alla staði ólýðræðislegt að leysa kaupdeilur með löggjöf, hvort sem slíkt er gert með setningu brbl. eða með lögum settum af Alþingi, hver sem í hlut á. Það er viðtekin regla í öllum lýðræðisþjóðfélögum og þá ekki sízt í okkar þjóðfélagi, að allar kaupdeilur beri að leysa eftir þeim reglum og starfsháttum, sem verkalýðshreyfingin hefur sett sér og farið eftir frá fyrstu hendi, og þá vitanlega innan þess ramma, sem vinnulöggjöfin setur. Að leysa vinnudeilur með setningu brbl. er hreint gerræði og hrein og bein misnotkun þess mikla valds, sem ríkisstj. og einstakir ráðh, hafa á milli þinga. Með því að leysa kaupdeilur með útgáfu brbl. er á hinn freklegasta hátt gengið á rétt viðkomandi aðila, þar sem þeim er þar með meinað að ná rétti sinum eftir þeim starfsreglum, sem vanalega eru viðhafðar, þegar um kaupdeilur er að ræða. Það er þetta gerræði og þetta valdboð, er verkfræðingarnir voru beittir með setningu brbl. frá 2. maí 1962, sem ég vil mótmæla alveg sérstaklega, og get því í einu og öllu tekið undir hin skorinorðu mótmæli Verkfræðingafélagsins frá 4. maí 1962 um þetta atriði. Það verður að teljast mikill vafi á því, hvort rétt eða satt er að orði komizt í grg. fyrir brbl., að brýna nauðsyn hafi borið til að gefa út brbl. vegna hinnar nýútgefnu gjaldskrár Verkfræðingafélags Íslands. Eins og fram kemur í nál. mínu á þskj. 314, hef ég enga sérstaka afstöðu tekið til gjaldskrár Verkfræðingafélags Íslands. Eins og ég hef áður bent á, lá gjaldskráin ekki fyrir hjá n., og fyrir því gafst ekki tækifæri til þess að kynna sér hana að neinu ráði, enda mjög flókin. Ég vil þó undirstrika það, sem fram kemur í grg. Verkfræðingafélagsins og áður hefur verið bent á, að rn. hefur ekki haft tíma til að gera raunhæfan samanburð á nýju gjaldskránni og hinni eldri á þeim stutta tíma, sem það hafði hina nýju gjaldskrá undir höndum, áður en brbl. voru gefin út. Þetta út af fyrir sig er náttúrlega ákaflega merkileg yfirlýsing, ef hún er á rökum reist, að það skuli geta skeð hjá okkur, að gefin séu út brbl., án þess að viðkomandi ráðh. kynni sér málið eftir öllum þeim hugsanlegu leiðum, sem tiltækilegar eru. Ég fullyrði ekkert um það, hvort þessi fullyrðing er rétt, en þetta stendur í þessu skjali, og ég óska eftir því, að ráðh. upplýsi þá um það, ef hér er hallað réttu máli. Mótmæli mín á móti nefndum lögum byggjast fyrst og fremst og aðallega á því, að ég er algerlega mótfallinn þeim starfsaðferðum, sem þar er beitt. Ég er andvígur þeirri stefnu, sem fram kemur hjá hæstv. ríkisstj. með útgáfu brbl. 2. maí 1962 til lausnar verkfræðingadeilunni. Ég tel slíka aðferð ólýðræðislega og í alla staði óforsvaranlegt af hvaða ríkisstj. sem er að viðhafa slíkar starfsaðferðir til lausnar vinnudeilu. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur reyndar áður viðhaft slík vinnubrögð, sbr. flugmannaverkfallið. Þá voru gefin út brbl. til lausnar þeirri deilu, og hlaut hæstv. ríkisstj. frekar lítinn heiður þar fyrir. Í júní s.l. gaf svo hæstv. sjútvmrh. út hin illræmdu brbl. í sambandi við deilu sjómanna og útvegsmanna um kjör á síldveiðum, einmitt á þeim tíma, þegar allt benti til þess, að sú deila væri að leysast, og þar með voru kjör sjómanna á síldveiðum stórlega lækkuð frá því, sem áður hafði verið. Þar sem það mál er ekki hér á dagskrá, mun ég ekki ræða þau lög frekar. En ég bendi aðeins á þessi tvö dæmi til að sýna fram á, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hvað eftir annað beitt ráðherravaldi sínu til að knésetja þá aðila, sem átt hafa í deilum um kaup sitt og kjör. Slikir starfshættir segja alveg örugglega til um það, hvers fulltrúa hæstv. ríkisstj. telur sig vera, og þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Með tilliti til þess, sem ég hef nú sagt, og með tilliti til þess, að íslenzk verkalýðshreyfing hefur frá fyrstu og fram á þennan dag talið sig algerlega mótfallna því, að kaupdeilur væru leystar með valdboðum ofan frá, svo sem með brbl. eða með lögum settum af Alþ., hef ég lagt til, að frv. til l. um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf verði fellt.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. allshn. gerði í upphafi grein fyrir áliti því, sem meiri hl. hefur gefið út um þetta mál, sem hér er til umr. Eins og hann tók fram, voru haldnir æðimargir fundir í n. og kvaddir til viðtals ýmsir þeir, sem teljast máttu vera aðilar málsins, svo sem venja er til. M.a. komu á fund n. stjórnarmenn úr Verkfræðingafélagi Íslands ásamt framkvæmdastjóra þeirra, enn fremur og siðar stjórnarmenn frá Stéttarfélagi verkfræðinga og loks tveir starfsmenn í viðkomandi rn. Þessir aðilar, sem komu á fund n., létu af hendi nokkrar upplýsingar, en það kom þó mjög verulega í ljós, að fulltrúar af ríkisstj. hálfu eða rn., sem til fundar komu við okkur í n., höfðu fátt eða jafnvel ekkert fram að færa til rökstuðnings brbl. eða framhaldi þeirra annað en það, sem fram kom á sínum tíma eða 2. maí 1962 í grg, stjórnarinnar fyrir brbl. Efni þessa frv. er á þá leið, að ný gjaldskrá, sem Verkfræðingafélagið hafði samið og verið lengi að vinna að og síðan samþykkt að láta gilda, skyldi ekki taka gildi þann dag, 1. maí 1962, þegar hún skyldi koma til framkvæmda. Í raun óg veru er þetta einfaldlega efni brbl. Þá grípur hæstv. ríkisstj. inn í og neitar verkfræðingum þeim, sem að gjaldskránni standa, um gildi hennar og skipar svo fyrir, að gömul gjaldskrá þessa félags með viðbótum skuli halda áfram sinu gildi. Það virðist mér löngu ljóst, að þegar Verkfræðingafélag Íslands gekk frá sinni gjaldskrá, þá var þar að ræða um uppsetningu á verðlagningarreglum á útseldri vinnu af hálfu þeirra manna, sem í því félagi eru og praktísera, sem kallað er, eða hafa sérstakar starfandi stofnanir, verkfræðistofnanir, og þetta séu þannig reglur, sem þeir sjálfir setja sér og hafa síðan í bréfum til n. og á opinberum vettvangi talið að væru gersamlega lágmarksreglur, sem þeir teldu sig geta starfað eftir, og langt frá því að ná þeim verðlagningarreglum, sem gilda með nágrannaþjóðum. Hins vegar verður þá hvergi unnt að ganga fram hjá því, að þessi gjaldskrá á samkv. þessu ekki að hreyfa við samningum, sem launastéttarverkfræðingar gera við sína atvinnurekendur, enda er öðru máli að gegna um launþega í verkfræðingastétt eða þá verkfræðinga, sem halda uppi meira og minna rándýrum stofnunum til þess að starfa á og selja vinnu frá. Það er þessi munur, sem hefur stungið mig og mér þykir þess eðlis, að það verði að taka hann mjög til greina og vinna þetta mál upp og hugsa það til úrslita að lokum einmitt á þessum grunni. Og þriðja kategóría verkfræðinga í þessu landi, sem sagt erlendir verkfræðingar, sem að nauðsynjalausu eða af nauðsyn mikilli hafa verið kvaddir hingað til ýmiss konar sérstakra rannsóknarstarfa, búa svo við launakjör, sem fara langt fram úr því, sem íslenzkir verkfræðingar þekkja. Þannig miðar frv. að því að hefta frjálsræði þessarar stéttar, sjálfstætt starfandi verkfræðinga, þegar þeir eru að ákveða, hvað þeir telja sig minnst geta lagt á þau störf, bæði rannsóknarstörf og önnur, sem þeir vinna, frá sinum rannsóknarstofum eða verkstofum. Það er ljóst, að það eru margar stéttir aðrar í þessu landi, sem telja má hliðstæðar við verkfræðingastéttina að þessu leyti, sem búa við gjaldskrá, sem þær stéttir sjálfar hafa samið, og hefur ekki komið til þess af ríkisstj. eða, opinberri hálfu að hefta viðkomandi stéttir í þessari verðlagningu sinni. En þarna er ein stétt manna út úr tekin - ég segi að nauðsynjalausu, vegna þess að það er ekki sannað fyrir mér, að það hafi ekki verið hægt að semja um þessa gjaldskrá verkfræðinga. Þarna er þessi sérstaka stétt manna tekin út úr og með nauðungarlöggjöf svipt því nauðsynlega, teoretíska sjálfstæði, sem þessi stétt eins og aðrar stéttir á að hafa að sjálfsögðu að vissu marki. Það er þetta, sem stingur mjög í augu og ég segi, að ekki hafi þurft að koma til. Nú má vel vera, að ég sé ekki nægilega kunnugur, - ég sé, að hæstv. ráðh. hristir höfuðið, hann er inni í þessum málum og þykist vita betur, - en þá vil ég óska eftir því og væntanlega fleiri þm., að sú vitneskja hans komi nú í ljós, t.d. í dag, því að seinna má það varla vera. Ekki var það í ræðu þeirri, sem hann flutti, þegar hann lagði frv. fram fyrr á þinginu, og ekki kemur sú vitneskja berlega í ljós í grg. fyrir bráðabirgðalöggjöfinni. En það má vel vera, - og ég sé; að ráðh. skrifar mikið niður hjá sér, - að það komi nú, og það getur að sjálfsögðu breytt mjög málum, ef það t.d. kemur í ljós, að þessir praktíserandi verkfræðingar, sem gjaldskráin gildir um, hafi í þessu efni neitað öllum skynsamlegum viðtölum við hæstv. ráðh. Sannarlega er þetta viðkvæmt deilumál, ekki sízt vegna þess, að sú stétt, sem hér um ræðir, verkfræðingastéttin í landi voru, er ákaflega mikils varðandi. Við ræðum mjög um það að bæta kjör fólks í þessu landi, og það vilja allir þm. og það vill þjóðin í heild. Það er vandi að velja leiðir í því efni. En vissulega þarf þessi stétt manna mjög að koma við sögu, þegar verið er að leysa úr vanda t.d. atvinnuveganna, sem eiga að standa undir bættum kjörum. Þessa menn verðum við að styðjast við og þekkingu þeirra, og innlend þekking í verkfræðiefnum og teknískum fræðum getur orðið okkur margfalt þýðingarmeiri en ef erlend væri. Þess vegna er óhugnanlegt og í raun og veru ekki hægt að hugsa sér það, að við með nauðungarlöggjöf af ýmsu tagi hrekjum slíka menn eða menn úr slíkri stétt héðan úr landi. Það verður að gera bókstaflega talað allt, áður en til slíks kemur. Ég hef ekki ætlað mér að fara inn á efni gjaldskránna, hvorki þeirrar gömlu né þeirrar nýju. Það er ákaflega flókið mál og þarf mjög að liggja yfir því, enda hafa þær ekki legið fyrir til athugunar í hv. allshn. Það má vel vera, að gjaldskráin sé mun hærri og verulega hærri, sú hin nýja, sem lagt var til að nota, en sú gamla. En við vitum bara það, að allar stéttir í þessu þjóðfélagi kúgast undir aukinni dýrtíð, sem fer dagvaxandi, og ekki sízt þeir, sem halda uppi skrifstofum eða verkstofum af ýmsu tagi, t.d. eins og verkfræðingarnir, og það er ekki nema eðlilegt, að þeir þurfi svo að segja daglega að hafa hærra fyrir sín störf til að geta haldið uppi sinum rannsóknar- og verkstofum, svo að ég er ekkert hissa á því, þó að slíkar stéttir þurfi hækkandi þóknun og laun fyrir sín störf. Höfuðatriðið í mínum augum er þó það, að hér er farið út á æðihála braut, að hefta frjálsræði stétta eins og verkfræðinganna til þess að skapa sér eðlilegan, en þó hóflegan grundvöll undir verðlagningu á útseldri vinnu. Það er mjög talað um frelsi í öllum greinum og ekki sízt af hæstv. ráðh. og hans flokki. Ég sé ekki betur en slík kenning í framkvæmd eins og hann er með og birtist í brbl. komi beinlínis þvert á þetta frjálsræðishjal og það kerfi allt saman. Hitt er svo allt annað mál, að það mætti hugsa sér fullkomna löggjöf um gjaldskrá almennt um verðlagningu á vinnu og afurðum og öðru slíku, en þá á það bara að ganga jafnt yfir hverja stétt sem er, ef þess er talin þörf að hefta einstakar stéttir í því efni. Og ég vil leggja áherzlu á það, að þessi stétt, sem ræðir um í þessu máli, er það mikils varðandi, að hennar málefni mega ekki svífa í lausu lofti eða vera óleyst um lengri tíma en orðið er okkur eða þjóðinni allri að skaðlausu. Hv. frsm. meiri hl. allshn. vék að því, að ég teldi, að þeir opinberu starfsmenn, sem komu á fund nefndarinnar, hefðu haldið röngu fram, hvernig greiðslum til launaverkfræðinga hjá ríkinu væri háttað. Brbl. snerta ekki launakjör fastráðinna verkfræðinga, t.d. þeirra, sem vinna hjá ríkinu. Það hefur verið upplýst í n. og enda utan hennar, að flestir slíkra verkfræðinga eða launaverkfræðinga búa við sérstakt samkomulag, sem byggist á lágmarksráðningarskilmálum, sem Stéttarfélag verkfræðinga hefur samið. Hitt er annað, að engir formlegir samningar hafa verið gerðir við þessa verkfræðinga, og á því strandar enn í dag, og er það sannarlega mikill skaði. En ég geng ekki frá því, að þeir verkfræðingar, sem vinna hjá ríkinu, búa alls ekki við þau kjör út af fyrir sig, sem gjaldskráin skapar. Það hefur ekki verið upplýst fyrir mér, og hæstv. ráðh. gæti þá upplýst einu sinni um það, hvernig greiðslu til slíkra væri raunverulega háttað. Það er ekki vonum fyrr, að þær komi fram. Ég hef þá drepið á flest þau atriði, sem ég tel að styðji mitt mál um það, að engin skynsamleg rök séu fram komin til þess varðandi þann hluta verkfræðingastéttarinnar, sem gjaldskráin ræðir um og frv. það til 1., sem hér um ræðir, að halda þessu ástandi áfram, sem nú ríkir undir brbl., heldur beri ríkisstj. að stefna að því að semja í hvora áttina, bæði um gjaldskrána, ef nokkur möguleg tök eru á, og hins vegar við verkfræðinga í launastétt og láta það engan veginn fyrir koma og verða varanlegt ástand í framtíðinni, að mikilsverð stétt manna eins og verkfræðingar fari úr landi brott. Við getum ekki unnið við þá allsherjaruppbyggingu, sem verður að eiga sér stað með þjóðinni á næstu áratugum, án þessara sérfræðinga. Og ég vænti þess, að ef dagskráin, sem ég ber hér fram, yrði samþ., muni það hvetja ríkisstj. til að ganga vel til verks og hið fyrsta og reyna að koma þessum málum sem haganlegast fyrir þjóðina, og ég er viss um það, að efnahagsmálum þjóðarinnar í heild verður ekki verr borgið, þótt verkfræðingum verði allsæmilega greitt fyrir sín störf. Ég er viss um það. Það mun koma margfaldlega aftur til okkar. En eins og ég sagði áður, er hér um mjög viðkvæmt deilumál að ræða, og ég skil öðrum þræði hlutverk ríkisstj. Hún er húsbóndi nú um stund á þessu okkar íslenzka heimili og vill halda reglu uppi, en hún er eins og aðrir húsbændur, getur séð misjafnlega langt, stundum verið ærið skammsýn, þótt hún vilji alls ekki vera það. Slíkt getur hent beztu húsbændur, og ég hygg, að svo hafi verið nú í þetta sinn. Hin rökstudda dagskrá 2. minni hl. er á þessa leið: „Með skírskotun til þess, að aðrar stéttir hliðstæðar verkfræðingum, svo sem arkitektar, endurskoðendur o.fl., verðleggja sjálfar þjónustu, sem þær selja frá skrifstofum eða verkstofum, þykir d. ekki ástæða til staðfestingar á brbl. þeim, sem frv. fjallar um, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Það er nú langt síðan þetta mál var hér til 1. umr., og tók þá enginn til máls. Þá vildi enginn andmæla þessu frv. Og nú kemur mér það ekkert á óvart, þótt þessir tveir hv. ræðumenn, sem hér hafa talað fyrir sinn hvorn minni hl., hafi raunverulega fátt fram að bera máli sínu til framdráttar. Það kom greinilega í ljós hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Sunnl., að hann talaði ekki af mikilli sannfæringu hér áðan fyrir hinni rökst. dagskrá, enda er ég sannfærður um, að hv. þm. hefur gert sér ljóst, að það getur ekki staðizt, þegar hann fullyrti, að það hefði heillavænleg áhrif á efnahagsþróun í landinu, ef gengið væri að kröfum verkfræðinga, að gjaldskrá þeirra væri hækkuð um 320%. Hv. þm. segir, að það muni ekki hafa slæm áhrif á efnahagsþróun í landinu, ef þetta væri gert. Og hv. þm. segir, að það hafi stungið sig, - sem betur fer ekki í hjartað, - að þessi lög ná ekki til allra verkfræðinga, snerta ekki þá verkfræðinga, sem eru starfandi hjá ríkísstofnunum, heldur aðeins þá verkfræðinga, sem eru hjá einstökum firmum, sem selja út vinnu. En dettur nokkrum manni í hug, að það mundi ekki hafa áhrif á kaupkröfur þeirra verkfræðinga, sem vinna hjá ríkisstofnunum, ef aðrir verkfræðingar fengju að hækka gjaldskrá um 320% og vinna eftir henni? Verkfræðingafélagið gerði tilraun til þess að mótmæla því, að hækkunin gæti orðið 320%, en það var tilraun, sem mistókst. Rn. sendi frá sér grg., sem birt var í öllum blöðum í byrjun nóvembermánaðar, og rökstuddi það, að þessi hækkun væri svona mikil. Hv. þm. hafa vonandi lesið þessa grg, og tekið eftir því, að Verkfræðingafélagið hefur ekki getað mótmælt. Við 1. umr. þessa máls nefndi ég þrjú dæmi úr gjaldskránni: það var þessi 320% hækkun, það var hækkun við teikningar á brúargerð, þar sem gert var ráð fyrir að hækka tímakaupið úr 142 kr. í 300 kr., og það var eitt atriði enn, sem er algert nýmæli í gjaldskránni, og það er það, að verkfræðingafirma getur tekið 1.2% álagningu á annað starfsfólk, sem það hefur í stofnuninni, þannig að ef þessi annar starfsmaður hefur 100 kr. um klst., þá tekur það ekki nema 833 klst. að borga árslaun, sem væru um 100 þús. kr. Þá hefur þetta verkfræðingafirma í tekjur af þessum starfsmanni 264 þús. kr., en greiðir aðeins í laun þessum sama manni 100 þús. kr. Mig undrar það, þegar hv. 4. þm. Sunnl. talar um nauðsyn þess fyrir þau firmu, sem hafa dýrar skrifstofur, að hækka sína álagningu, til þess að fyrirtækin megi þrífast. Ég held, að bæði hann og fleiri hv. þm. þekki til þess, að það væri þörf á að bæta kjör annarra miklu fremur en þessara verkfræðingafirma, sem við hér erum að tala um. Hitt er svo annað mál, að það er vitanlega sjálfsagt að gera verkfræðingum og verkfræðingafirmum kleift að starfa í landinu, því að án þessara manna getum við vitanlega ekki verið. En við getum ekki gefið þeim það frjálsræði, sem hv. 4. þm. Sunnl. var að tala um að æskilegt væri að þeir hefðu, þegar frjálsræðinu, þegar frelsinu er misbeitt. Hv. 4. þm. Sunnl. talar um, að það séu margir flokkar manna, sem vinni eftir gjaldskrá, og það hafi ekki veríð gefin út brbl. til þess að hefta gildi á gjaldskrá fyrr en nú. Hvers vegna er það? Það er vegna þess, að það hafa ekki aðrir spennt bogann svo hátt eins og Verkfræðingafélagið hefur gert í þessu tilfelli, því að það er vitanlega ekki gripið til þess ráðs að gefa út brbl., nema brýna nauðsyn beri til, og það er ekki leyfilegt, nema brýna nauðsyn beri til. Og ég harma það nú, að hv. 4. þm. Sunnl. skuli hafa léð sig í það að gerast málsvari þess, að þessi hækkun megi taka gildi, því að það er öllum ljóst, hvaða afleiðingar það hlyti að hafa í för með sér. Ef verkfræðingarnir einir út af fyrir sig fengju að bæta sín kjör um 320%, leiðir það ekki af sjálfu sér, að allir aðrir verkfræðingar kæmu á eftir? Leiðir það ekki af sjálfu sér, að allir aðrir embættismenn kæmu á eftir með kröfur og miðuðu við það, og leiðir það ekki af sjálfu sér, að allir hinir lægst launuðu kæmu á eftir? Vitanlega yrði það. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja gerir kröfu um 120% hækkun og þykir mikið og er vitanlega allt of mikið, en verkfræðingarnir um 320%. Ef gengið væri að því að láta Bandalag starfsmanna ríkis og bæja fá 120% hækkun, eða 600 millj. kr. til viðbótar þeim 500 millj., sem ríkið greiðir þeim nú, þá þyrfti að skattieggja hvert mannsbarn í landinu, unga og gamla, um 3300 kr. Ef gjaldskrá Verkfræðingafélagsins hefði tekið gildi, þá er ekkert ólíklegt, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefði spennt bogann enn þá hærra. Það er leiðinlegt, að það skuli þurfa að ræða við menn, sem maður hefur ástæðu til þess að ætla að vilji halda í horfinu, vilji ekki grafa undan atvinnulífinu og efnahagsástandinu, - að maður skuli þurfa að vera að deila við þá menn um það, hvort þessi lög eru nauðsynleg eða ekki. Þess vegna er það, að ég harma, að hv. 4. þm. Sunnl. skuli hafa tekið þessa afstöðu, því að með því að samþykkja þá dagskrá, sem hann flytur hér á þskj. 317, væri verið að grafa undan okkar efnahags- og fjármálalífi. Það væri ekki verið að vinna að því að bæta kjör almennings í landinu, það væri ekki verið að vinna að því að auka á uppbygginguna í landinu, það væri verið að grafa undan íslenzku krónunni, gera hana verðlausa, það væri verið að vinna að því að stöðva alla uppbyggingu í landinu og gera kjör alls almennings í landinu lakari en þau eru. Og ég er alveg sannfærður um það, að Verkfræðingafélag Íslands, þegar það stillir sínum kröfum svo hátt sem það hefur gert, þá hefur það ekki gert sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar þetta getur haft, - alls ekki gert sér grein fyrir því. Ég hef rætt við marga verkfræðinganna og það er ekki það, sem vakir fyrir þeim, að eyðileggja atvinnulifið í landinu, þegar þeir spenna bogann svo hátt, að til fulls hruns komi í okkar fjármálum. Það munu þeir hafa séð á eftir, þegar gjaldskráin varð til. Og það er þess vegna, sem gjaldskráin er nokkurs konar feimnisplagg, það er þess vegna, sem gjaldskráin hefur ekki verið lögð fram í hv. allshn., það er þess vegna, sem hv. 11. landsk. þm. (GJóh) hefur ekki séð gjaldskrána, og það er þess vegna, að hv. 4. landsk. hefur ekki haft ástæðu til þess að kynna sér hana, að Verkfræðingafélagið hefur ekki talið sér hag í því, að hún lægi frammi og væri gagnrýnd. Hins vegar er það, að meiri hl. n. hefur kynnt sér það, sem þarf, í gjaldskránni til þess að sannfærast um, hvað í henni felst og hvað af henni hlyti að leiða. Það er ekkert leyndarmál, að þar er um 320% hækkun að ræða á ýmsum sviðum.  Hv. 11. landsk. þm. (GJóh) telur alveg sjálfsagt, að þessi háa gjaldskrá taki gildi, og mig undrar það í sjálfu sér ekki, þótt hann vilji vinna að því að koma á hér á Íslandi svipuðum launamun og gengur í Rússlandi. Það er vitað mál, að í Rússlandi er launamunurinn svo mikill, að með því að samþykkja gjaldskrá Verkfræðingafélagsins og láta svo laun hinna lægra launuðu standa nokkurn veginn í stað, þá mundum við nálgast það, sem tíðkast í Rússlandi, þ.e. að skapa hér hálaunastéttir, yfirstéttir. En hv. 11. landsk. þm. hefði náttúrlega þurft í leiðinni að óska eftir því, að verkfallsrétturinn væri tekinn af þeim lægst launuðu, því að ég er hræddur um, að það verði erfitt fyrir hann að skapa þennan launamismun á Íslandi, nema þá að beita sams konar valdbeitingu gagnvart verkalýðnum og tíðkast í Rússlandi, því að þar eru verkföll bönnuð. En við Íslendingar höfum talið, að það bæri að leysa vinnudeilur með samningum, svo lengi sem það er fært, og gripa ekki til þess að gefa út brbl., nema okkar efnahagskerfi og atvinnulífi sé ógnað. Ég tel ekki ástæðu til að halda langa ræðu um þetta. Ég vil láta þeim það eftir, sem vilja gerast málsvarar hinnar nýju gjaldskrár, og ég ætla, að alþjóð geri sér ljóst, að þessi nýja gjaldskrá mátti ekki taka gildi. Það hefur tekizt, vegna þess að verkfræðingar, þrátt fyrir þessa gjaldskrá, sem meiri hl. Verkfræðingafélagsins hefur samþ., hafa gert sér ljóst, að þarna var boginn spenntur of hátt, - þá hefur tekizt að ná samkomulagi við verkfræðinga um að vinna hin ýmsu störf með mjög hæfilegu móti. Verkfræðingar vinna hjá ríkisstofnunum að nokkru leyti í ákvæðisvinnu, og það er vitanlega ekki nálægt þeirri háu gjaldskrá, sem greitt er eftir, heldur miklu nær því að vera hin gamla gjaldskrá. En því er ekki að neita, að ef verkið vinnst vel og fyrr en reiknað hefur verið með, þá bera verkfræðingar meira úr býtum nú en áður, og það er ekki nema ágætt, að svo sé, að hver maður, sem vinnur vel og afkastar miklu, fái laun eftir því. Ríkisstj. hefur áreiðanlega gert sér grein fyrir því, hvers virði störf verkfræðinganna séu. Það er ekki vilji ríkisstj., að verkfræðingar fari úr landi og þeim séu ekki sköpuð lífskjör hér. En við höfum harla lítið við verkfræðinga að gera í landinu, ef efnahagskerfið fer allt úr skorðum, sem það mundi gera, ef farið væri eftir hinni nýju gjaldskrá og við ættum að lúta þeim atleiðingum, sem af því leiddi, þeirri kröfugerð, sem kæmi þar í kjölfarið. Nú er það svo, að meiri hl. hv. allshn. hefur flutt brtt. við frv. um það, að þessi lög skuli gilda aðeins þangað til samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Ég tel, að það sé ekki hér verið að níðast á verkfræðingum, þar sem gert er ráð fyrir því, að samningar verði teknir upp og þeir eigi kost á því að búa við ekki lakari kjör en þau, sem taka gildi - við skulum segja samkv. kjaradómi ekki síðar en 1. júlí. Þegar svo er komið, þá virðist ekki vera ástæða fyrir verkfræðingana að kvarta, nema þá þeir hafi ætlað sér, sem mér dettur ekki í hug að ætla, að búa stöðugt við annað og betra en hliðstæðir starfsmenn hjá ríkinu. Það væri vitanlega hægt að tala langt mál, ef ræða hv. 11. landsk. þm. væri rakin. Það voru þar svo miklar firrur og fjarstæður, sem fram komu, að það er tæplega þess virði, og ég skrifaði ekki nema lítið eitt upp af því, sem hann hafði að segja. Það er þess vegna ekki eðlilegt, að sú ræða verði gerð að verulegu umtalsefni. Ég vil aðeins mótmæla því að það hafi verið einhver yfirlýsing gefin af mér eða einhverjum úr ríkisstj. um, að það hafi ekki gefizt tími til þess að athuga, hvernig nýja gjaldskráin er, áður en brbl. voru gefin út. Mér skildist, að hann væri að gefa það í skyn, að lögin hefðu verið gefin út að lítt athuguðu máli. Brbl. voru gefin út að vel athuguðu máli og með þeim rökum, sem prentuð eru með frv. og tala fyrir sig sjálf og ég veit að hv. þm. skilja og gera sér grein fyrir, ef þeir vilja. Þau þrjú dæmi, sem ég minntist á hér áðan og rakin voru við 1. umr. þessa máls, þau ein, þótt. ekki sé meira nefnt, nægja til þess að færa fram full rök fyrir því, sem gert hefur verið. En hv. 11. landsk. þm. og reyndar hv. 4. þm. Sunnl. lýstu því báðir yfir, að þeir hefðu ekki kynnt sér gjaldskrána, en mæla hins vegar báðir eindregið gegn lögunum. Hv. 11. landsk. þm. sagði, að ekki hefði gefizt tími til þess. En hver trúir þessu? Þetta frv, mun hafa verið til 1. umr. hér í hv. d. 1. eða 2. nóv. s.l. Síðan eru 4 mánuðir, og hv. þm. hafa vissulega haft tíma til þess að kynna sér gjaldskrána, nema þeir hafi alls ekki átt kost á því að fá að sjá hana hjá Verkfræðingafélaginu, og trúi ég því ekki. - Ef svo væri, þá gæti það aðeins verið vegna þess, að Verkfræðingafélagið hafi álitið, að það bætti ekki málstað þess, að gjaldskráin lægi frammi og væri til sýnis. En mér finnst það heldur ótrúlegt. Ég vil heldur ætla, að hv. þm. færi þetta fram vegna þess varnarleysis, sem þeir eru í, vegna þess að þeir hafa tekið að sér að tala fyrir slæman málstað og vegna þess að það er vitað, að ef þeir væru með gjaldskrána fyrir framan sig og læsu upp úr henni, þá gætu þeir ekki talað með þeim orðum, sem þeir hafa notað. Ef þeir læsu upp úr gjaldskránni, væru það nægileg mótmæli gegn því, að hún tæki gildi, og þyrfti ekki framar vitnanna við. 7;g hef ekki talið ástæðu til þess að lesa gjaldskrána hér upp, vegna þess að ég veit, að hv. þm. vita svo mikið þrátt fyrir yfirlýsingar hv. 11. landsk. þm. í þessu máli, að þeir hafa gert sér fulla grein fyrir réttmæti brbl., gert sér fulla grein fyrir því. Þess vegna ætla ég ekki að þessu sinni að eyða meiri tíma um þetta mál. Ég tel, sem eðlilegt er, þegar menn taka að sér að verja slæman málstað, að ræður frsm. beggja minni hl. hafi verið þannig, að það sé ekki tilefni til þess að viðhafa fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim umr., sem orðið hafa hér um það frv., sem hér er til umr. Það hefur nokkuð verið minnzt á gjaldskrá Verkfræðingafélagsins, sem brbl. voru sett til þess að fyrirbyggja að gengi í gildi. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að þessi gjaldskrá var lögð fram í allshn. af fulltrúum Verkfræðingafélags Íslands á þeim fundi, sem þeir mættu á hjá n., en ég minnist þess ekki, að það hafi nokkur nm. beðið mig um að útvega sér þessa gjaldskrá til afnota. Hins vegar eins og ég segi, mun hún hafa legið frammi á einum fundi í n., þegar fulltrúar Verkfræðingafélags Íslands mættu þar. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um ræðu hv. 11. landsk. þm. (GJóh). Mér virtist á hans ræðu, að hann tæki algerlega afstöðu með öðrum aðilanum. Hann minntist t.d. ekki á þær upplýsingar, sem við allshn.-menn fengum hjá tveimur starfsmönnum samgmrn., viðkomandi því, sem mestu máli skipti hér. Hvorugur frsm., 1. eða 2, minni hl., hvorki hv. 11. landsk. né hv. 4. þm. Sunnl., minntist heldur á það, að fyrirsvarsmenn verkfræðinga, sem kvaddir voru til fundar við allshn. á sinum tíma, voru margspurðir um það á þessum fundum, hvort gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands hefði engin áhrif á þær greiðslur, sem þeir verkfræðingar, sem vinna í þjónustu ríkisins, hefðu tekið við fyrir sin störf, eftir að þeir sögðu upp samningum 1. júlí 1961. Þeir minntust ekki á, að fulltrúar verkfræðinga hefðu verið spurðir um þetta. En ég man ekki betur en við hefðum aldrei fengið nein svör við þessum spurningum. Og vegna þess hneigist ég að því, sem fullyrt er í forsendum með brbl., sem hér eru til umr., að það sé rétt, sem þar segir, að greiðslur fyrir þau störf, sem unnin hafa verið í þágu ríkisins, hafi frá 1. júli 1961 eða frá því að samningum um kaup og kjör verkfræðinga var sagt upp, miðazt við gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands. Sú gjaldskrá, sem enn þá gildir, er frá 1955, og hefðu þessi brbl. ekki verið sett, mundi hin nýja gjaldskrá að sjálfsögðu hafa tekið gildi og greiðslur til verkfræðinganna hækkað þá í samræmi við ákvæði hinnar nýju gjaldskrár. Þá sagði hv. 11. landsk. þm., að ég hefði enga tilraun gert til þess að réttlæta útgáfu brbl. Ég veit ekki, hvers vegna það hefur gersamlega farið fram hjá honum, sem ég sagði, en ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp það, sem ég sagði hér í minni fyrri ræðu, með leyfi hæstv. forseta, - ég sagði þetta: „Margir kunna nú e.t.v. að spyrja, hvað komi málinu við í deilu ríkisvaldsins við verkfræðinga hjá ríkisstofnunum um kaup og kjör þeirra hin nýja gjaldskrá, er gilda skyldi um laun og kostnað við starfsemi þeirra verkfræðinga, sem starfa sjálfstætt. Þegar betur er að gætt, mun þetta þó mjög blandast saman, vegna þess að frá því að verkfræðingar frá ríkisstofnunum sögðu upp samningum um kaup og kjör í júlí 1961, hafa greiðslur fyrir flest verkfræðistörf, sem unnin hafa verið á vegum ríkisins, síðan aflýst var verkfalli verkfræðinga haustið 1961, miðazt við gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands frá 1955, og má ætla, að ef hin nýja gjaldskrá hefði tekið gildi, hefðu þessar greiðslur til verkfræðinga hjá ríkisstofnunum hækkað svo mjög í samræmi við ákvæði hinnar nýju gjaldskrár, að þær hefðu orðið, a.m.k. að því er varðar tímakaup, hærri en það mánaðarkaup, sem Stéttarfélag verkfræðinga krafðist fyrir hönd verkfræðinga hjá ríkisstofnunum, þegar samningunum var sagt upp í júlí 1961. Síðan bætti ég við: „Hefði, þegar svo var komið, verið til lítils eða neita lengur að ganga að kröfum Stéttarfélags verkfræðinga óbreyttum.“ Ég skal ekkert segja um það, hvort hv. 11. landsk. telur þetta vera rök út af fyrir sig, en a.m.k. þóttist ég hafa gert tilraun til þess að skýra, hvers vegna brbl. hefðu verið gefin út, með því, sem ég las óbreytt upp úr minni fyrri ræðu nú.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa því yfir, að ég er samþykkur þeirri till. hv. 11. landsk., að það beri að fella þetta frv., en mun hins vegar fyrir mitt leyti freista þess að reyna að fá fram nokkra breytingu á þeirri brtt., sem meiri hl. flytur, ef verða mætti, að um það gæti frekar orðið samkomulag, þegar málið er athugað til hlítar. Það er raunverulega ekki verið fyrst og fremst að deila um gjaldskrá eða þóknunina í sambandi við þetta mál, og hvað viðvíkur því, að það sé verið að halda einhverri gjaldskrá leyndri, þá veit ég ekki betur en hæstv. ríkisstj. hafi fengið 10 eintök af þessari gjaldskrá og ekki getað séð allshn. fyrir neinni þeirra, þannig að það eru ekki þau mál, sem hér eru fyrst og fremst til umr. Það, sem hér er um að ræða, er, hvaða kaup þeir verkfræðingar, sem vinna hjá ríkinu, eigi að hafa. Stéttarfélag verkfræðinga hefur gert ákveðnar kröfur fyrir þeirra hönd: lágmarkskaup 9 þús. kr. á mánuði og hækkandi eftir því, hvað þeir vinna lengi og hvað þeir eru lærðir og annað slíkt, og spurningin hefur staðið um það, hvort eigi að semja við verkfræðingana um þetta. Ríkisstj, hefur ekki viljað semja um þetta og hefur sett brbl., þar sem hún er svo að reyna að rugla fólk með alls konar orðatiltækjum og útreikningum í samhandi við einstaka liði, eins og hæstv. ráðh. var að gera hér áðan í sambandi við 320%. Við skulum gera okkur ljóst, að með þeim kjaradómi, sem felldur verður í sumar um kaup starfsmanna ríkis og bæja, ef ekki semst milli B.S.R.B. og ríkisstj., þá verður ekki heldur útkljáð endanlega neitt um kaup þeirra verkfræðinga, sem eiga að starfa í þjónustu ríkisins, þannig að sú hætta vofir yfir eftir sem áður, að við séum að missa verkfræðingana burt af landinu. Það eru nú þegar farnir burt um 40 verkfræðingar af þeim, sem Íslendingar hafa kostað til þess að læra. Meðan aðrar þjóðir keppast um að ná verkfræðingum og að gefa þeim sem bezta möguleika til þess að læra, útskrifa tæknifræðinga, iðnfræðinga, verkfræðinga eða hvað við viljum kalla það, þá erum við að fæla þá burt, sem hafa útskrifazt og hafa lagt svo og svo mikið á sig, enda er aðstaðan orðin þannig, að í þeim greinum, þar sem Íslandi ríður allra mest á að við höfum einhverja sérþekkingu, þá höfum við ekki einn einasta mann, þannig að við höfum ekki einu sinni haft þá menn, sem hafa vit á því, hvernig eigi að þróa þær auðlindir, sem við búum yfir hér á Íslandi, vegna þess að Ísland er að verða aftur úr öllum löndum álfunnar hvað það snertir að meta vísindi og sérmenntun eins og þarf að meta það. Það er eins og hæstv. ríkisstj. geti ekki gert sér grein fyrir því, að vísindin eru nú á tíðum orðin eitt aðalframleiðsluafl þjóðfélagsins, og svo framarlega sem við höldum áfram að vanrækja allt það, sem heitir vísindi og sérmenntun, eins og nú er gert, þá stöndum við uppi eins og þvara eftir nokkurn tíma, meðan aðrar þjóðir fara langt fram úr okkur. Það er þess vegna einmitt verið að vinna að því að stöðva uppbyggingu í landinu, hindra notkun auðlinda landsins, með því að flæma burt hvern á fætur öðrum af þeim mönnum, sem ýmist hafa sérmenntun eða hafa sérfræðilegt vald yfir tækni og öðru slíku og geta þannig unnið fyrir þjóðina. Það dugir því ekki að koma fram með nein slagorð í slíku efni. Þetta eru mál, sem menn verða að þora að kryfja til mergjar og sjá, hvað við liggur. Hvað er það, sem felst raunverulega í þeirri tili., sem hv. meiri hl. allshn. flytur hér? Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Akvæði þessarar greinar skulu gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi.“ Um þetta stendur baráttan: þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Það er vitað, að þessir samningar koma ekki til með að koma í gildi 1. júlí í sumar, ef þetta verður látið standa svona, vegna þess að kjaradómurinn mun ekki taka ákvarðanir um þetta. Þeir eru utan við það. Þeir eru ekki opinberir starfsmenn í þjónustu ríkisins núna, þessir menn. Þeir fóru úr þjónustu ríkisins. Það er samið við þá á annan veg. Hvað þýðir þá þessi grein og þessi brtt., eins og hv. meiri hl. leggur til að hún sé? Hún þýðir, að það er verið að gefa ríkisstj. eilífa aðstöðu til þess að segja allan tímann við þessa verkfræðinga, sem ættu að starfa hjá ríkisstj.: Þið fáið engan samning um kaup og kjör, fyrr en þið fallizt á það, sem við heimtum, þann eilífðargerðardóm, sem þetta mundi þýða. - Ég álít, að svona nái ekki nokkurri átt. Þetta er sama sem að segja við þessa menn, sem vinna þarna hjá ríkisstofnunum: Þið verðið að gera svo vel að biða, þangað til okkur þóknast. - Ég álít, að þarna eigi að gera þá breytingu á, að greinin skuli orðast svo: „Ákvæði þessarar greinar skulu gilda þar til 1. júlí, - þar til 1. júlí í sumar skuli ríkisstj. þó hafa þennan möguleika, að hún reyni að komast að samningum við þessa menn. Það eru bráðum liðin tvö ár, síðan þessi deila byrjaði, og um leið og ég hins vegar tek afstöðu með því, sem hv. 11. landsk. leggur til, vil ég freista þess, til þess að það komi alveg greinilega í ljós, hvað það er, sem hæstv. ríkisstj. og hennar meiri hl. hugsar sér. Hugsa þeir sér eilífðarákvæði með þessu móti, sem standi áfram, eins lengi og ríkisstj. þóknast, þangað til hún sé búin að beygja þessa menn eða reka þá alla af landi burt og stöðva alla uppbyggingu, eða vill hún láta þetta standa til 1. júlí? Margir, sem lesa þessa brtt., mundu vafalaust hugsa það, ef þeir heyrðu ekki neitt meira: Hvernig er þetta ástand raunverulega núna, þessar kröfur, sem þeir hafa gert, verkfræðingarnir, sem starfa hjá ríkinu, við skulum segja um 5 þús. kr. og þar yfir, - hvernig er með borgun á slíku núna? Það er borgað bæði það og miklu meira. Ég veit af ríkisstofnunum, sem hafa farið fram á það að fá að ráða verkfræðinga í sína þjónustu eftir þeim taxta, sem Stéttarfélag verkfræðinganna setti, eftir þessum kaupkröfum, og það eru engar smáræðisstofnanir, stofnanir, sem mikill hluti af öllu okkar atvinnulífi byggist á. Það var neitað um það af ríkisstj. Og hvað var svo gert í staðinn? Jú, það var farið til sérfræðinga, það var látið vinna þetta í ákvæðisvinnu, sem ríkisstj. alltaf er að tala um. Og hver varð árangurinn frá sjónarmiði ríkisins séð fjárhagslega! Ætli það hafi ekki kostað nokkurn veginn fimmfalt? Það er hægt ef til vill að athuga hjá Síldarverksmiðjum ríkisins, hver kostnaðurinn af slíku muni hafa verið og hvað það þýðir að vilja ekki taka verkfræðinga fyrir sæmilegt kaup, sem þeir hafa sjálfir sett upp, og fara í staðinn þessar krókaleiðir. Sannleikurinn er sá, að það, sem gerzt hefur nú þennan tíma, er, að ríkisstofnanirnar hafa orðið að kaupa þessa vinnu fyrir margfalt meira verð en ef hefði verið samið um kaup og kjör við verkfræðingana, sem starfa hjá ríkisstofnunum, upp á þær kröfur, sem þeir gerðu. Það hefur verið margfalt dýrara fyrir ríkisstofnanirnar. Af hverju hefur ríkisstj. verið að láta þetta verða margfalt dýrara fyrir ríkisstofnanirnar? Af því að hún óttast, eins og hæstv. landbrh, kom hér inn á áðan, að það kynni að hafa einhver áhrif í þá átt, að einhverjir aðrir heimtuðu meira. M.ö.o.: það er veríð að stela undan, þoka fram hjá í. þeirri trú, að það komi aldrei nokkurn tíma fram, að það sé hægt að fela það, að það sé hægt að neita því, - fara þarna í feluleik, það er það, sem verið er að gera, í staðinn fyrir að ganga hreint til verks, af því að ef menn gengju hreint til verks, þá væru menn hræddir um, að það sæist, að þarna er verið að hækka launin allmikið. Ég býst við, að það hefði kannske verið rétt í þessu máll að láta rannsaka það, hve mikið er borgað, og ég er hræddur um, að það mundi alls staðar koma í ljós, að það hefur farið eftir þeim taxta, sem verkfræðingarnir hafa sett, og jafnvel langt fram yfir. En það mátti ekki borga þá, ekki semja við stéttarfélögin. Þetta minnir mann á í gamla daga, þegar atvinnurekendurnir máttu umfram allt ekki semja við stéttarfélag, því að það mátti ekki viðurkenna það, en reyna að gera allt mögulegt á bak við tjöldin. Ég held einmitt, að nú fram að 1, júlí verði ríkisstj, að taka rögg á sig og sjá um að ná samningum um kaup og kjör þeirra verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum. Það ætti ekki að vera ofverkið hennar að reyna nú einhvern tíma að koma ærlega fram í sambandi við launasamninga, vera ekki alltaf að beita bæði gengislækkunum og gerðardómum, vera ekki alltaf að fara á bak við, vera ekki alltaf að borga í rassvasann. r:g býst ekki við, að forstöðumönnum ríkisstofnana þyki neitt sérstaklega gaman að þessu. Það er svo sem ekki skemmtilegt ástand í þessum ríkisstofnunum núna, þar sem forstöðumennirnir, sem eru kannske einir, verkfræðingalausir, eru með miklu lægri laun en þeir verkfræðingar, sem þeir síðan verða að semja við á bak við tjöldin eftir skipun ríkisstj. Þetta ástand er spillandi, þetta ástand á ekki að eiga sér stað. Það á ekki að reyna að kúga á þennan hátt, sem þessi lög gefa til kynna. Það á þvert á móti að íallast á að semja við þessa aðila. Hæstv. landbrh. kom inn á það, að það væri stefnt að því að eyðileggja atvinnulífið, það væri alveg hrun, það væri jafnvel verið að skapa einhvern voðalegan launamismun hér á Íslandi. Ég er hissa á honum að vera að tala um það. Ég sé ekki betur en allt, sem hæstv. ríkisstj. er að undirbúa nú, sé einmitt að reyna að miða að sem allra mestum launamismun. Aldrei hafa verið gerð eins stór spor í þá átt og nú í sambandi við samningana við B.S.R.B. Það er alveg greinilegt, að það miðast allt saman við það að fara að breyta þannig til, gera muninn miklu meiri en áður var. En hæstv. ráðh. var að tala um, að maður þyrfti að fara alla leið austur í Rússíá til þess að komast að einhverju líku þeim voða, sem verkfræðingarnir virtust stefna að. Ég er hræddur um, að hann gæti líka farið beint vestur til Ameríku og athugað, hvað verkfræðingarnir fá þar. Og ég er hræddur um, að hann þurfi ekki að komast alla leið í Rússíá til þess að komast að þessu. Ég er hræddur um, að hann rækist á Svíþjóð áður og sæi, hvað verkfæðingarnir fá þar. Það kaupgjald, sem bæði sænskir og amerískir verkfræðingar fá, það hefur þegar verið sagt frá því hér. Og kannske hæstv. ríkisstj. vildi leggja hér fyrir okkur og allshn. taki málið fyrir aftur og vildi leggja fyrir okkur alla reikninga allra þeirra sérfræðinga, þ. á m. útlendra verkfræðinga, sem hér hafa verið. Ég gæti trúað, að hún gæti fengið eitthvað líka hjá Sogsvirkjuninni, hún gæti látið eitthvað í té af reikningum um, hvað það er, sem verkfræðingarnir útlendu heimta, og svo skulum við bera saman, hvort þær séu ósvífnar, kröfurnar, sem þeir íslenzku hafa farið fram á. Það er nefnilega eitt, sem þessi hæstv. ríkisstj. verður að gera sér ljóst, og það er, að ekki er hægt að halda Íslendingum fyrir neðan allar aðrar þjóðir. Það er ekki hægt að gera Íslendinga að fátækustu og vesælustu þjóðinni í Evrópu, án þess að barizt verði á móti því. Það er ekki hægt að setja okkur niður á stig Spánar, án þess að það kosti eitthvað. Það er ósköp vel vitanlegt nú, að Ísland er fyrir útlendinga að verða ódýrasta landið í Evrópu ásamt Spáni. Og það er verið að tala um það af hálfu hæstv. ráðh. sem eitthvað voðalegt, að svo framarlega sem íslenzkir verkfræðingar fengju nú hærra kaup, fengju t.d. álíka kaup og sænskir, þá væri það aldeilis voðalegt, að það kynni að hugsast, að upp kæmi sú hugsun í kollinum á íslenzkum verkamönnum, að þeir ættu líka að fá hærra kaup, og lægst launuðu verkamönnunum, sem ríkisstj. stundum þykist bera fyrir brjósti, dytti í hug, að þeir ættu líka að fá hærra kaup. Má ég minna hæstv. ráðh. á, að fyrir 18 árum höfðu hafnarverkamenn hér í Reykjavík sama kaup eins og hafnarverkamenn í Ameríku. Það var þá 11/2 dollari um tímann, þá sama sem 9 kr. og eitthvað hér, þegar dollarinn var 6.50. Kaup amerískra hafnarverkamanna er nú komið yfir 3 dollara, 120 kr. Hæstv. ríkisstj. er búin að sjá um að koma kaupinu svo niður með gengislækkunum, að það er núna rúmlega hálfur dollari, helmingi lægra - og meira en það - heldur en það, sem þing Bandaríkjanna fyrirskipar með lögum, að greiða skuli sem lágmarkslaun handa þeim verkamönnum, mestmegnis negrum, sem hafa ekki nein samtök sín á milli. Dettur hæstv. ráðh. í hug, að þetta sé eitthvert ástand, sem horfa eigi á með gleði, að þessi hafi verið þróunin síðustu 18 árin, að Ísland sé að dragast aftur úr öllum öðrum, að þrældómurinn á Íslandi sé orðinn meiri en nokkurs staðar annars staðar, að menn þurfi að vinna 10–11 tíma á dag til þess að geta komizt sæmilega af? Heldur hann, að það þurfi að hræða nokkurn mann á því, að það sé eitthvert efnahagsöngþveiti, sem blasir við, og hrun, svo framarlega sem verkamaður fær sæmileg laun? Hann var sjálfur hræddur um það í gamla daga, þegar hann stóð ekki einu sinni með sinum eigin flokki í því að mynda ríkisstj., einmitt svona kaupgjald 1944 –45. En ég hélt, að hann hefði áttað sig eitthvað ofur lítið á því síðan, að það væri hægt að halda uppi góðu kaupi á Íslandi, svo framarlega sem þjóðfélaginu væri stjórnað með nokkru réttlæti. Hæstv. ráðh, sagði, að ef efnahagslífið færi hér allt úr skorðum, þyrftum við ekki neina verkfræðinga. Er það nú ekki það, sem er að gerast hér núna? Efnahagslífið er að fara úr skorðum, og við erum að reka burt m.a. alla verkfræðinga og sérfræðinga. Er það ekki það, sem blasir við okkur núna, að ríkisstj. ráði ekki við nokkurn skapaðan hlut, af því að hún hefur aldrei reynt að skapa sér neina heildarsýn og hefur ekkert vit á því, hvað hægt er að veita fólkinu, sem á Íslandi býr og á Íslandi vinnur, góð kjör. Mér sýnist, að þessi brbl. ríkisstj., þetta hjal bæði hæstv. ráðh. og þeirra, sem að ríkisstj. standa, beri gleggstan vott um, hvílík uppgjöf er gagnvart öllum vandamálum efnahagslífsins hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Þan, sem við Íslendingar þyrftum að geta gert nú, væri að hraða því að útskrifa verkfræðinga, sjá um að eignast miklu fleiri verkfræðinga. Máske gæti hæstv. ríkisstj. lært ofur lítið af viðbrögðum Bandaríkjastjórnar, þegar hún uppgötvaði það, að Sovétríkin voru orðin á undan þeim í vissum tæknilegum atriðum. Eitt af því, sem menn tóku þá fyrir til að rannsaka, var tæknimenntunin og aðstaðan til þess að útvega sérmenntaða menn. Og það kom í ljós, að Sovétríkin útskrifuðu, - ég þori ekki nákvæmlega að fara með töluna, en ég held þrefalt fleiri verkfræðinga en Bandaríkin. M.a. eitt af því, sem einkenndi aðstöðuna, var, að allir þeir menn, sem vildu fá að læra slíkt, gátu fengið það og námið var ókeypis, í staðinn fyrir að fátækt og atvinnuleysi hjá svo og svo stórum hluta bandarísku þjóðarinnar hindrar oft og tíðum marga gáfuðustu unglingana frá því að geta gengið á æðri skóla. Þeir fá þess vegna ekki annað eins mannval í sína sérmenntun. - Það, sem Íslendingar þyrftu að gera, er að útskrifa miklu meira af verkfræðingum, búa miklu betur að þeim mönnum, sem þeir útskrifa, jafnvel gera nám þeirra ókeypis. Við gætum líka kannske létt dálítið deilurnar á eftir um kaupið og kjörin, en umfram allt að missa þá ekki síðan burtu. Ég held þess vegna, að það, sem þurfi að gera í þessu máli nú, sé að breyta þarna um, ef ekki er hægt að fella beinlínis þetta frv., þá að freista þess að breyta till. meiri hl. allshn. þannig, að þessir samningar falli úr gildi 1. júlí, og hvílir þá á herðum ríkisstj. fram að þeim tíma að reyna að ráða fram úr þessum málum, og það er víst vissara að taka það fram, vonandi án þess að setja ný brbl., því að ef Alþingi samþykkti þetta og það væri farið að breyta því með brbl, á eftir, þá væri farið að verða litið úr löggjafarvaldi Alþingis. Ég vil þess vegna, herra forseti, leyfa mér að leggja fram svo hljóðandi brtt. við brtt. á þskj. 313, að í stað orðanna „nýir samningar“ og til loka setningarinnar komi: 1. júlí 1963, og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.