Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 443, um framlög til rannsókna í þágu sjávarútvegs og landbúnaðar, frá Brynhildi Pétursdóttir, og á þskj. 471, um umhverfismat vegna áforma um lagningu háspennulínu um Sprengisand, frá Svandísi Svavarsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 506, um aðgang að upplýsingum við vinnu við fjárlaga- og tekjufrumvörp, frá Jóni Þór Ólafssyni. Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 159, um söfnunarútsendingar í Ríkisútvarpinu, frá Ólínu Þorvarðardóttur.

Til svara eru forsætis- og dómsmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Fréttir hafa borist af því að samþykkt hafi verið í ríkisstjórn tillaga hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um nýjan náttúrupassa. Ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur verið í miklum vandræðum með þetta mál og almennt með hvernig innheimta eigi gjöld af ferðaþjónustunni, byrjaði á að lækka álögur á ferðaþjónustuna en er að hækka þær núna aftur með hækkun á neðra þrepi virðisaukaskatts. Hæstv. ráðherra hefur í 18 mánuði talað fyrir hugmynd sinni um náttúrupassa og sagt að hún væri að fara að bera árangur en hún væri að reyna að vinna að henni í sátt við atvinnugreinina sjálfa. Nú liggur fyrir algjör andstaða greinarinnar við hugmyndir ráðherrans. Ég vil því spyrja hvers vegna farin sé sú leið að búa til nýtt kerfi ófrelsis og opinbers eftirlits í kringum gjaldtöku af ferðaþjónustu þegar á því er engin þörf. Almannaréttur til frjálsrar umgengni um náttúru Íslands hefur verið við lýði í íslenskum lögum frá því í Grágás, frá því á þjóðveldisöld. Það er stórt skref að afnema þann rétt þegar fyrir liggur eindreginn vilji atvinnugreinarinnar sjálfrar til að þola gjaldtöku og tillaga hennar um gistináttagjald sem bestu leiðina til að koma þessari gjaldtöku fyrir, hvernig í ósköpunum getur þá ráðherrann komist að þeirri niðurstöðu að búa til nýja umgjörð lögregluríkis í kringum íslenskar náttúruperlur með tilheyrandi gaddavír og opinberu eftirliti? Ég hlýt að spyrja: Í hverju fólust samningsumleitanir hæstv. ráðherra í 18 mánuði? Hvaða samkomulag bauð hæstv. ráðherra upp á? Bauð hæstv. ráðherra bara upp á sína eigin fixídeu um náttúrupassa og ekkert annað?

Virðulegi forseti. Ég hef eitt og annað við orðalag spurningar hv. þingmanns að athuga, orð eins og „lögregluríki“, „kerfi ófrelsis“ og önnur slík stóryrði. En gott og vel, ég skal svara fyrirspurninni sem til mín var beint. Það er nú þannig að hugmyndir um náttúrupassa eiga sér ekki uppruna hjá mér. Þetta er ekki hugmynd sem féll af himnum ofan heldur eru þetta hugmyndir sem menn hafa verið að ræða hér um alllangt skeið. Ég get nefnt að fyrirtækið Boston Consulting Group skilaði skýrslu á árinu 2013 þar sem þetta var lagt til. Ferðaþjónustuklasinn Gekon lagði þetta til, samráðsvettvangur um aukna hagsæld, McKinsey-skýrslan svokallaða. Hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar lagði þetta enn fremur til þannig að þessar hugmyndir hafa verið á floti um langt árabil. Mér var falið af ríkisstjórninni að útfæra þessar tillögur og það hef ég gert. Hv. þingmaður spyr: Af hverju geri ég það í andstöðu við Samtök ferðaþjónustunnar? Ég geri það ekki í andstöðu við Samtök ferðaþjónustunnar. Það var skoðun þeirra, þar til fyrir örfáum mánuðum, að fara þessa leið. Þær tillögur sem liggja fyrir eru ekki tillögur sem skerða almannarétt, eru ekki tillögur sem setja upp lögregluríki. Þvert á móti er þetta leið sem tryggir trausta fjármögnun til þeirrar uppbyggingar sem okkur er öllum mjög nauðsynleg. Ég hvet hv. þingmann, í stað þess að koma með sleggjudóma um mál sem hann hefur ekki séð, að hafa örlitla biðlund til viðbótar þar til frumvarpið verður afgreitt úr þingflokki Framsóknarflokksins og við getum rætt tillögurnar eins og þær liggja fyrir en ekki út frá sleggjudómum sem eiga ekki við rök að styðjast.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra hér að þetta mál sé fast í þingflokki Framsóknarflokksins. Við skulum vona að það verði fast þar áfram og að framsóknarmenn standi vörð um rétt Íslendinga til frjálsrar umgengni um náttúruauðlindir sem verið hefur í lögum frá því í Grágás. Nú treysti ég á þjóðmenningararf Framsóknarflokksins. Vandamálið sem við er að etja er ekki það að Íslendingar séu í of miklum mæli að skoða íslenskar náttúruperlur. Vandinn er sá að það er góð og gegn atvinnugrein sem hefur vaxið mjög hratt og vegna þessa hraða vaxtar er gengið of mikið á viðkvæmar náttúruperlur. Leiðin til að takast á við það er að leggja gjald á greinina sjálfa en ekki á íslenskan almenning. Ríkisstjórnin er að fara hér þá leið sem hún fer í öllum málum, það eru settir sérstakir skattar, sérstök gjöld á íslenskan almenning fyrir að njóta sjálfsagðra hluta frekar en að leggja gjöld á greinar sem nýta sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Það er sá grundvallarveikleiki sem stendur eftir í málinu og hæstv. ráðherra hlýtur nú að hafa útbúið eitthvert eftirlit til þess að passa að þeir sem ekki hafa greitt fyrir passann sinn fái ekki að sjá náttúruauðlindirnar.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Með þessu er verið að leggja upp með það að réttur Íslendinga og annarra ferðamanna sem hingað koma verði sem ótakmarkaðastur og verði bundinn þannig að ekki sé verið að setja upp hlið og girðingar út um allar jarðir, eins og hv. þingmaður virðist halda. Það er ekki verið að banna fólki að fara í berjamó, eins og kom fram í grein í Fréttablaðinu í gær. Það verður á ákveðnum skilgreindum stöðum þar sem menn þurfa að gera skil á því hvort þeir séu með þennan náttúrupassa. Annars staðar er för frjáls. Á þeim stöðum þar sem krafist verður náttúrupassa er uppbygging fyrir hendi. Þar er fólk að ganga á göngustígum, njóta náttúrunnar í öryggi vegna þess að þar hafa verið framkvæmdir, það er með þeim rökum. Síðan erum við með þessu að sækja tekjur til erlenda ferðamannsins. 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að við hv. þm. Árni Páll Árnason erum á svipuðum slóðum því að svörin eru ekki komin. Þetta margboðaða frumvarp, sem var efst á verkefnaskrá hæstv. ráðherra þegar hún tók við fyrir hátt í tveimur árum og er tiltölulega einmana á afrekaskrá ráðherrans - er um að ræða mál sem samtök helstu ferðaþjónustuaðila hafa lýst sig andsnúin. Málið lítur þannig út að ráðherra Sjálfstæðisflokksins leggi til að lögreglan sé með eftirlit með almenningi.

Hver segir það?

Þið vitið, að við séum komin á þann stað að almenningur á Íslandi geti ekki notið náttúrunnar eins og við höfum gert frá landnámi og við getum vísað aftur í Búnaðarbálk Jónsbókar. Það er það sem við erum að tala um. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi almannaréttur, sem hefur verið tryggður í lögum allt frá Jónsbók og þyrfti að afnema með sérstakri lagabreytingu - hvort hæstv. ráðherra hafi átt í samráði við ráðherrann sem gegnir umhverfis- og auðlindamálum um gerð slíks frumvarps sem er þá óumflýjanlegt. Ef náttúrupassahugmyndin, sem er afspyrnuvond, á að fá brautargengi í gegnum þingið þarf að horfast í augu við að menn ætla að afnema almannarétt. Hefur ráðherrann átt í samráði við umhverfis- og auðlindaráðherra um að afnema almannarétt á Íslandi með löggjöf? Ég spyr líka hverra hagsmuna hæstv. ráðherra er að ganga þegar hann kemur með tillögu og ber höfðinu við steininn með þessum hætti gegn ferðaþjónustunni eins og hún leggur sig. Hvað er það þá? Af hverju nálgast ráðherrann ekki þetta í sáttahug og nýtir þær augljósu leiðir sem eru fyrir hendi og margbúið er að nefna hér, bæði í sérstökum umræðum og 

Virðulegur forseti. Enn á ný hvet ég fólk til að hafa biðlund þar til þessar tillögur koma fram vegna þess að það er óskaplega erfitt að tjá sig um tillögur eða svara málflutningi sem er svo fjarstæðukenndur. Í fyrsta lagi er ekki verið að leggja til að lögreglan hafi eftirlit með ferðamönnum á Íslandi. Í öðru lagi er ekki verið að afnema almannarétt. Það sem við erum að gera hér - hverra hagsmuna er verið að gæta? Ég hef haft það að leiðarljósi í öllu þessu máli að gæta hagsmuna íslensku náttúrunnar. Við erum að vernda íslenska náttúru, við erum að vernda þá vöru sem ferðamenn koma hingað til að skoða og sem við Íslendingar viljum njóta um aldur og ævi. Við erum að tryggja trausta og örugga fjármögnun sem mun koma að litlu leyti frá Íslendingum, 500 kr. á ári fyrir hvern Íslending 18 ára og eldri, 85–90% af tekjunum koma frá erlenda ferðamanninum. Ferðamanninum, hvort sem hann er Íslendingur eða útlendingur, er ekki gert skylt að vera með passann á sér um allt land heldur er það á fyrir fram skilgreindum stöðum þar sem uppbygging er fyrir hendi. Almannaréttur getur aldrei gengið framar náttúruvernd og ég held að hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, hljóti að vita að það gengur ekki fram. Auðvitað er hægt að takmarka almannarétt með náttúruvernd að leiðarljósi. Ég hlakka mjög mikið til þegar ég get lagt þetta frumvarp fram og við getum farið að ræða það út frá þeim staðreyndum, út frá þeim tillögum sem þar liggja. Þær hafa verið rúmt ár í smíðum, ekki tvö ár, vegna þess að við notuðum síðasta sumar, sumarið 2013, til að fara yfir allar þær leiðir sem mögulegar eru. Þetta varð sú niðurstaða sem við komumst að 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja vegna fullyrðinga hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Liggur fyrir úttekt á stöðu almannaréttarins frammi fyrir því frumvarpi sem hæstv. ráðherra hefur fengið afgreitt í gegnum ríkisstjórn? Ráðherrann fullyrðir býsna mikið um stöðu almannaréttarins og að það sé réttlætanlegt við vissar kringumstæður að ganga á hann. Það hefur legið fyrir samkvæmt náttúruverndarlögum við sérstakar kringumstæður. Telur ráðherrann það liggja fyrir og hefur verið gerð lögfræðileg úttekt á því? Hver á að hafa eftirlit með því hvort passinn sé í hendi eða ekki? Ef Íslendingurinn er ekki með passann, hvað gerist þá?

Virðulegur forseti. Hvort sem það er Íslendingurinn eða erlendi ferðamaðurinn, ef hann er ekki með passann þar sem gerð er krafa um slíkt þá er hægt að leggja á sektir. Það er það ákvæði sem verður í lögunum. Framkvæmd þessa er í höndum Ferðamálastofu og það verða svokallaðir náttúruverðir, ég held að … 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja að áhyggjur mínar af náttúrupassahugmyndinni hafa ekki minnkað við þessi orðaskipti. Ég get þó alla vega fagnað því að ekki stendur til að leggja skatt á berjamó eða svokallaðan berjaskatt. En ég ætla að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um annað áhyggjuefni, sem mér finnst líka stórt, og það eru boðaðar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands sem eiga að fela ráðherrum heimild til að flytja aðsetur stofnana. Mikið hefur verið deilt um þá ákvörðun, sem var nánast fyrirvaralaus, að flytja Fiskistofu til Akureyrar og eins hefur verið rætt um að flytja Barnaverndarstofu út á land. Það er uggur í mörgum út af slíkum áformum. Ég vil taka fram strax í upphafi að ég hef ekkert á móti því að stofnanir séu úti á landi. Það eru mörg vel heppnuð dæmi um að stjórnsýslustofnanir séu úti á landi. Hægt er að flytja stofnanir vel út á land, það er hægt að gera það á löngum tíma, það er hægt að nota starfsmannaveltu til að gera það. En það þarf að gæta að ýmsu. Nú langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra, fyrst hann er að boða lagafrumvarp sem á að fela ráðherrum heimild að flytja stofnanir: Hvað stendur til í þessum efnum? Er hæstv. ráðherra til í að sýna betur á spilin? Á að flytja fleiri stofnanir en Fiskistofu og mögulega Barnaverndarstofu út á land og hvernig á að gera það? Hvernig verður frumvarpið? Hver verður umgjörð þessarar heimildar? Á að gera einhverja kröfu um faglegt mat á slíkum flutningum, hvernig á að varðveita sérfræðiþekkingu, hver er hagræðingin, á að gera einhverja hagræðingarkröfu í slíkum flutningum, hvernig á kostnaðarmat að fara fram, hvernig á að gera þetta? Er verið að líta til einhverra fordæma, t.d. Norðmanna, sem hafa mjög skýra umgjörð um það hvernig þeir byggja upp stofnanir og skýra umgjörð um það hver réttindi starfsmanna eru? Hvað stendur til og hvernig á þessi lagaheimild að líta út?

Virðulegur forseti. Fyrst að síðustu spurningunni, sem svarar þá kannski mörgum öðrum spurningum sem fram komu í máli hv. þingmanns, spurningunni hvernig þetta lagaákvæði eigi að líta út. Það kemur að sjálfsögðu fram í frumvarpinu þar sem hv. þingmaður getur kynnt sér það. Það er hins vegar misskilningur ef hv. þingmaður telur að það séu nýmæli að ráðherra fái heimild til að ákveða aðsetur stofnana sem undir hann heyra. Slíkt ákvæði var í stjórnarráðslögunum, féll út við endurskoðun laganna 2011 án umræðu, að því er virðist óvart, enda er afleiðingin sú að eins og sakir standa má ekki aðeins túlka það sem svo heldur lítur það nánast þannig út að opinberar stofnanir megi hvergi annars staðar vera en í Reykjavík. Þar með er ekki hægt að setja upp opinberar stofnanir í Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ eða á Akureyri eða annars staðar. Það er að sjálfsögðu mjög óheppilegt að lögin standi með þeim hætti og því er hér um að ræða leiðréttingu eða lagfæringu vegna breytingarinnar 2011. Hvað varðar hins vegar ýmis álitamál sem hv. þingmaður nefndi, álitamál sem fylgja flutningi stofnana, er þetta að sjálfsögðu allt atriði sem ber að hafa í huga við flutning stofnana. Á að líta til Noregs? spurði hv. þingmaður. Ég teldi mjög æskilegt að menn litu til Noregs eftir fyrirmyndum hvað varðar dreifingu opinberra starfa, enda hafa Norðmenn náð meiri árangri í þeim efnum heldur en flestar eða líklega allar aðrar Evrópuþjóðir. Á að framkvæma kostnaðarmat við hagræðingu? Að sjálfsögðu á að huga að slíkum hlutum þegar ráðist er í slíkar ráðstafanir. Svo að stutta svarið til hv. þingmanns er: Já, þetta eru allt þættir sem æskilegt er að huga að.

Virðulegi forseti. Þessi mikilvægu atriði, réttindi starfsmanna til dæmis og æskilegur tímarammi um slíka flutninga, kröfur til þess að flutningarnir fari ekki fram úr kostnaði, að flutningarnir hafi faglegar forsendur - það nægir mér ekki að hæstv. forsætisráðherra segi bara: Já, það er æskilegt að hafa þetta í huga. Það nægir mér ekki. Mér finnst að ef við ætlum að fara að breyta lögum um þetta - og lögum var breytt 2011, það er rétt, það var tekin út þessi heimild ráðherra til að flytja stofnanir til - ef ráðherra á að fá slíka heimild verði það að vera með einhverri lagaumgjörð. Og sporin hræða í þessu. Gefin var út munnleg yfirlýsing án fyrirvara, sem kom öllum á óvart, um að flytja ætti Fiskistofu til Akureyrar. Fiskistofa má vera á Akureyri, en það verður að framkvæma yfir miklu lengri tíma og með miklu faglegri hætti. Nú er starfsemi stofnunarinnar í algjöru uppnámi og það á að fara að greiða starfsmönnum fyrir að koma til Akureyrar,  Lítur forsætisráðherra svo á að 

Virðulegur forseti. Það á við um mjög mörg atriði og raunar flestöll atriði sem við hér á Alþingi fáumst við, eða ráðherrar, að við ákvarðanatöku ber að huga að þáttum eins og hv. þingmaður taldi upp. Hvað varðar hins vegar þetta sérstaka dæmi sem hv. þingmaður nefndi um Fiskistofu minni ég á að þar er að störfum sérstakur undirbúningshópur sem á að hafa það hlutverk, það verkefni að huga að einmitt þessum atriðum. Það er ekki eins og allir starfsmenn Fiskistofu flytjist á einum og sama deginum norður á Akureyri. Þetta eru allt atriði sem eru til athugunar hjá þessum sérstaka starfshópi sem vonandi mun ná sem bestum árangri þannig að afraksturinn verði öflug Fiskistofa með öflugt og ánægt starfsfólk.

Hæstv. forseti. Hér í dag eru hvorki hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. heilbrigðisráðherra en í ljósi alvöru málsins tel ég þá rétt að beina spurningum mínum til hæstv. forsætisráðherra. Verkfall lækna hefur nú staðið yfir í á sjöttu viku og þegar haft gríðarleg áhrif á heilbrigðisþjónustu í landinu. Biðlistar lengjast vegna verkfallsins og nógu langir voru þeir fyrir. Heilbrigðiskerfið er þegar undir miklu álagi þannig að þegar deilan loksins leysist munu þeir sjúklingar sem ekki eru allra veikastir þurfa að bíða eftir aðgerðum vikum og mánuðum saman. Með hverjum deginum fjölgar þeim læknum í verkfalli sem segja upp störfum sínum. Áhrif verkfallsins verða því alvarlegri með hverjum deginum sem líður. Sjúklingar bíða í óvissu um lækningu eða meðferð og fyrirsjáanlegur er landflótti lækna sem grefur undan heilbrigðiskerfinu til framtíðar. Það getur reynst nánast ógjörningur að byggja það upp aftur og tilkostnaðurinn verður margfaldur miðað við kostnaðinn af því að ná samningum við lækna. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Hyggst forsætisráðherra beita sér fyrir því að kjaradeila ríkisins við lækna leysist sem fyrst, helst í þessari viku?

Virðulegur forseti. Ég held að ekki sé ofsögum sagt að það sé nánast almenn samstaða hér á Alþingi og í samfélaginu um mikilvægi heilbrigðismála. Það hversu mikilvægur sá málaflokkur er birtist nú ekki hvað síst í nýjum fjárlögum þar sem enn er aukið töluvert á framlög til heilbrigðismála eftir niðurskurð síðustu ára og þar með talið mesta framlag sem nokkurn tíma hefur farið til Landspítalans í sögu hans. Ég hef verulegar áhyggjur, eins og ég hef lýst áður í þessum ræðustól, af verkfalli lækna. Ég hef nefnt það sérstaklega með hliðsjón af því hversu mikilvæg heilbrigðismálin eru og hversu mikil samstaða er um mikilvægi þeirra hvort ekki væri rétt að reyna að ná saman einhvers konar þjóðarsátt, sátt meðal aðila vinnumarkaðarins og meðal þingmanna um forgangsröðun í þágu heilbrigðismála. Hins vegar liggur ljóst fyrir að enn sem komið er telja einhverjir aðilar vinnumarkaðarins, líklega flestir, að ekki sé hægt að líta á kjaradeilu lækna og ríkisins sem einangrað tilvik sem ekki muni skapa fordæmi alls staðar annars staðar. Það þýðir einfaldlega að við lausn þessa máls líta menn, geri ég ráð fyrir, til heildaráhrifanna. En það er þá líka áminning um mikilvægi þess að undirstrika sérstöðu þessa máls og minna á þá samstöðu sem á að geta náðst um forgangsröðun í þágu heilbrigðisþjónustunnar. En eins og hv. þingmaður veit er það ekki venjan að ráðherrar blandi sér í kjaradeilur ríkisins og þeirra stétta sem verið að semja við hverju sinni.

Herra forseti. Alþingi á auðvitað að blanda sér sem minnst í kjaradeilur þó að annarri aðferðafræði hafi verið beitt af núverandi ríkisstjórn. Ég kem hingað upp vegna alvarleika málsins. Heilbrigðiskerfi okkar er í húfi og framtíð þess og ríkisstjórnin verður að taka það mjög alvarlega. Samninganefnd ríkisins á í samningum við lækna, ekki annað launafólk á Íslandi og þeirra framtíðartekjur. Mig langar þá að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að endurskoða áætlanir um framlög til heilbrigðismála því að það þarf peninga til þess að leysa þessa deilu. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þetta alvörumál hafi verið rætt í ríkisstjórn, á ríkisstjórnarfundi, og hvort verið sé á vegum ríkisstjórnarinnar að vinna áætlun til að taka á biðlistum 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi spurninguna um endurskoðun framlaga til heilbrigðismála þá hefur ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi endurskoðað þau áform reglulega og iðulega með þeim afleiðingum að bætt hefur verið í. Nú eru framlög til þessa málaflokks raunar miklu meiri en þau voru á síðasta kjörtímabili. Ég minni aftur á sérstöðuna hvað varðar framlögin þetta árið til Landspítalans, sem eru meiri en þau hafa nokkurn tíma verið áður. Hvað varðar umræðu um þessi mál milli ráðherra þá ræða ráðherrar þetta að sjálfsögðu og hafa af því áhyggjur eins og þingmenn og raunar flestir í samfélaginu að ég tel. Þetta er það stórt og það mikilvægt mál að það veldur flestum áhyggjum. Og af því að hv. þingmaður spyr út í aðgerðir eða hugsanlega endurskipulagningu og hvata í heilbrigðiskerfinu þá get ég upplýst hv. þingmann um að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið að vinna að 

Forseti vill biðja hv. þingmenn sem eru í hliðarsal að gefa hljóð.

Herra forseti. Það ætla ég að sönnu að gera en ég vil þó áður, vegna orðaskipta hér fyrr á fundinum um svonefndan náttúrupassa, segja það fyrir mitt leyti að fyrr mundi ég sitja af mér sekt í fangelsi en að borga sjálfviljugur fyrir að horfa á til dæmis minn gamla, góða Dettifoss. Ég vil spyrja hæstv. félagsmálaráðherra og ráðherra húsnæðismála út í málefni hóps sem virðist á góðri leið með að gleymast út úr allri umræðunni um skuldamál heimilanna og það eru þeir sem sitja eftir í bullandi yfirveðsettri stöðu vegna lánsveða. Lánsveðin gera að verkum og gerðu á sínum tíma að þessi hópur fékk ekki sambærilega úrlausn mála í svonefndri 110%-leið þar sem bankar og lífeyrissjóðir neituðu að gefa eftir trygg veð þótt þeir væru á öðrum eignum en hjá viðkomandi lántaka. Ríki og lífeyrissjóðir náðu loksins samkomulagi um að klára málin gagnvart þessum hópi á útmánuðum 2013 þar sem meiningin var að deila kostnaðinum þannig að lífeyrissjóðir tækju á sig 12–15% niðurfærslunnar og ríkið borgaði afganginn gagnvart þeim stóra hluta þessa hóps, og langstærsta hluta, sem voru þeir sem höfðu fengið lánuð veð vegna lántöku hjá lífeyrissjóðum. Hér var og er mjög oft um að ræða ungt fólk sem keypti á óhagstæðasta tíma á árunum fyrir hrun á uppsprengdu verði á fasteignamarkaði og þurfti einmitt til þess viðbótarveð vegna þess að verðið á fasteignunum var svo hátt. Núverandi ríkisstjórn hefur hins vegar kosið að gera ekki neitt í málum þessa hóps. Við hv. þm. Oddný Harðardóttir höfum í tvígang flutt frumvarp um að færa ríkinu heimildir til að efna þetta samkomulag þótt seint væri og klára þetta upp. Ég hef margspurt hæstv. fjármálaráðherra út í þetta og hafa aldrei komið nein svör að gagni. Skuldamillifærslan núna lagar í einhverjum tilvikum lítillega stöðu þessa hóps en mun ekki breyta því að einhver hundruð ef ekki þúsundir heimila sitja áfram föst í bullandi yfirveðsetningu miðað við verðmæti húsnæðisins sem viðkomandi býr í. Til þrautavara og loksins spyr ég því hæstv. félagsmálaráðherra: Hyggst hún beita sér eitthvað í málum þessa hóps?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns hafa lánsveðin og það samkomulag sem hv. þingmaður stóð að sem fjármálaráðherra fyrst og fremst verið, að mér skilst, á borði fjármálaráðherra eða þess ráðherra sem tók við embættinu af hv. þingmanni þó að það hafi verið ekki beint. Eftir því sem ég best veit hefur þetta verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu. Ég get hins vegar bent á það sem hefur komið inn á borð félags- og húsnæðismálaráðherra en töluverður fjöldi þeirra sem hafa verið með lánsveð og hafa farið í gegnum greiðsluaðlögun, það hefur reynt á ábyrgðina gagnvart þeim sem veittu lánsveðin og umboðsmaður skuldara hefur lagt sig fram við að athuga hvort þeir sem skrifuðu undir ábyrgðirnar hafi verið upplýstir um þær skuldbindingar sem þeir voru að taka á sig. Í einhverjum tilvikum hefur komið í ljós, þótt ég sé ekki með nákvæma prósentutölu hér kemur það fram í gögnum frá umboðsmanni skuldara, að þeir fengu ekki réttar upplýsingar og hafa þar af leiðandi losnað undan ábyrgðum sínum. Við höfum síðan hvað annað mál varðar verið að huga að þeim hópi sem hefur misst eignir sínar og staðið eftir með ákveðnar skuldbindingar í framhaldi af því og hvernig sé hægt að leysa úr málum þeirra sem eru í slíkri stöðu. Þegar skipað hefur verið í embætti innanríkisráðherra upp á nýtt geri ég ráð fyrir að við munum eftir áramót kynna tillögu þess efnis.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Það er vissulega ánægjulegt að heyra að þetta sé ekki alls staðar og með öllu gleymt og það sé einhver meðvitund um það í félagsmálaráðuneytinu, ráðuneyti húsnæðismála, að þarna situr eftir hópur sem í mörgum tilvikum hefur mjög takmarkaða eða enga úrlausn fengið. Í einhverjum tilvikum kunna málin að hafa leyst í gegnum greiðsluaðlögun eða menn eru í öðrum tilvikum hreinlega búnir að missa húsnæði sitt o.s.frv. En vandinn við þessa stöðu er að menn ganga mjög nærri sér áður en þeir fara að láta lán lenda í vanskilum sem hvíla á eignum annars fólks, þó að það séu ættingjar eða vinir. Ég þekki dæmin um það. Mér finnst það mjög grátlegt að ríkisstjórnin standi þannig að þessu að þiggja ekki einu sinni þó þá fjármuni sem lífeyrissjóðirnir voru búnir að bjóða í púkkið til að taka á þessum vanda, en þeir fara forgörðum ef ekki er reynt að byggja á einhvers konar þátttöku lífeyrissjóðanna og samkomulagi um aðgerðina sem slíka. Ég skora því á hæstv. félagsmálaráðherra að heita okkur því þegar skuldaniðurfærslan er komin og hefur birst 

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan líta á þetta sem ákveðna hvatningu frá hv. þingmanni til að ég komi þessum skilaboðum á framfæri við fjármálaráðherra þar sem þetta mál hefur verið á borði hans. Eins og hv. þingmaður kannast við var ég frekar ósátt við þá niðurstöðu sem sneri að lífeyrissjóðunum á sínum tíma. Ég hef raunar verið mjög ósátt við hve lífeyrissjóðirnir hafa reynst ósveigjanlegir þegar kemur að þátttöku í að taka á skuldavanda heimilanna. Ég hef talið mjög mikilvægt að sömu leikreglur gildi um þær lánveitingar sem lífeyrissjóðirnir hafa verið með til kaupa á húsnæði og um aðra, að það sé jafnvægi hvað snertir fjármögnun, að það séu ákveðin greiðsluvandaúrræði sem hafa verið til staðar hjá Íbúðalánasjóði og í einhverjum mæli líka hjá fjármálafyrirtækjunum. Það er eitt af því sem ég hef lagt áherslu á í vinnu sem snýr að framtíðarskipan húsnæðismála, að sömu leikreglur gildi varðandi sjóðfélagalánin og 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, brottfall laga nr. 97/1987, um vörugjald, og breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt. Nefndarálitið er að finna á þskj. 620 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir skjalið frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Breytingartillaga meiri hlutans er á þskj. 621. Málið var lagt fram 9. september og var rætt á Alþingi 16. og 17. október. Efnahags- og viðskiptanefnd fékk málið til umfjöllunar og fjallaði um það á tíu fundum. Á fund nefndarinnar komu 37 gestir og 48 umsagnir bárust. Ég vil þakka gestum og umsagnaraðilum fyrir þeirra framlög til málsins. Með frumvarpinu er lagt til að draga úr bili milli skattþrepa um nær þriðjung til að draga úr óæskilegum hvata til undanskota. Almenna virðisaukaskattsþrepið verði lækkað úr 25,5% niður í 24% og neðra þrep virðisaukaskatts hækki úr 7% í 12%. Lagt er til að fækka undanþágum og virðisaukaskattsskylda vegna fólksflutninga í afþreyingarskyni verði tekin upp. Vörugjöld verði aflögð til að einfalda skattkerfið og draga úr neyslustýringu. Barnabætur hækki um 1,3 milljarða kr. til að koma til móts við barnafjölskyldur með lág laun sem verja miklum hluta útgjalda í matvörur. Fyrir nefndinni kom það sjónarmið fram að frumvarpið mundi ekki ná því markmiði að einfalda skattkerfið. Að mati meiri hlutans er óhætt að fullyrða að veruleg einföldun felist í því að fella brott lagabálk um vörugjald sem varðar rúmlega 600 tollnúmer. Útreikningar og álagning vörugjalds eru flókin mál og valda því að fjöldi ársverka fer í vinnu við að standa skil á þeim auk þess sem þau kalla á víðtækt eftirlit af ríkisins hálfu. Frumvarpið í heild felur í sér skattalækkun og lækkun á verðlagi. Verði frumvarpið að lögum með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til munu ráðstöfunartekjur neytenda batna um 6,2 milljarða, þrátt fyrir hækkun neðra þrepsins. Lækkun efra þreps virðisaukaskatts skilar neytendum 7,5 milljörðum kr. Niðurfelling almennra vörugjalda skilar neytendum 6,5 milljörðum kr. og hækkun barnabóta skilar tekjulitlum barnafjölskyldum 1 milljarði. Að auki leggur meiri hlutinn til umtalsverðar breytingar á frumvarpinu sem nánar verður gerð grein fyrir hér á eftir. Ríkisstjórnin og nefndarmenn munu á komandi mánuðum halda áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið með frumvarpinu og vinna að breikkun skattstofns virðisaukaskatts og endurbótum á virðisaukaskattskerfinu. Áætlað er að breytingar á virðisaukaskattskerfinu og niðurfelling vörugjalds hafi þau áhrif að verðlag lækki um 0,35%. Það hefur áhrif til lækkunar á verðtryggðum skuldum heimila um hátt í 5 milljarða eða um 50 þús. kr. á heimili. Í athugasemdum við frumvarpið er vísað til tveggja skýrslna sem hefur verið litið til í starfi stýrihóps sem fjármála- og efnahagsráðherra skipaði til að vinna tillögur að einfaldara virðisaukaskatts- og vörugjaldskerfi. Annars vegar er um að ræða skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá apríl sl., en þar er mikið bil á milli virðisaukaskattsþrepa sagt hvetja til verðtilhliðrana og undanskota. Þá bendir sjóðurinn á að það sé mjög dýr leið að lækka skatt á matvöru til allra þjóðfélagshópa í því skyni að koma til móts við tekjulág heimili. Skilvirkari leið væri að leggja í beinni stuðning við slík heimili í gegnum félagslegt kerfi. Hins vegar er um að ræða óbirta skýrslu OECD sem ber enska heitið The Distributional Effects of Consumption Taxes in OECD Countries. Í henni er lagt mat á hvernig til hafi tekist við framkvæmd virðisaukaskatts í 21 ríki. Bendir skýrslan til þess að lækkun skattþrepa sé verulega óskilvirkt tæki þegar kemur að því að rétta þeim heimilum hjálparhönd sem eru tekju- og eignalægri þar sem stór hluti niðurgreiðslu sem felst í lækkun skattþrepa kemur þeim til góða sem ekki þurfa á því að halda í eins ríkum mæli. Telja skýrsluhöfundar að beinni aðstoð við hina verr stæðari gagnist þeim betur og sé þjóðfélaginu hagstæðari. Breytingar á virðisaukaskattskerfinu þurfa að eiga sér stað með varfærni að leiðarljósi. Markmið frumvarpsins er einföldun og aukin skilvirkni skattkerfisins en einnig skattalækkun fyrir alla tekjuhópa. Hækkun neðra þrepsins, lækkun efra þrepsins, afnám almenns vörugjalds, þarf í heild sinni að fela í sér skattalækkun. Fyrir nefndinni komu fram efasemdir um að þetta markmið væri nægilega tryggt í tilfelli tekjulágra heimila. Til að taka af allan vafa í því efni leggur meiri hlutinn því til að skatthlutfall neðra þrepsins verði 11% í stað 12% auk þess sem ríkisstjórnin hefur lagt til að á útgjaldahlið fjárlaga verði aukin framlög til húsaleigubóta og aukin framlög til lækkunar á greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði og húshitunar á köldum svæðum. Áhyggjum var lýst fyrir nefndinni af þeim áhrifum sem hækkun neðra þreps virðisaukaskatts úr 7 í 12% mundi hafa á bókaútgefendur, rithöfunda, útgefendur og flytjendur tónlistar og rétthafa í sjónvarps- og tónlistariðnaði. Meiri hlutinn hefur skilning á áhyggjum framangreindra aðila. Með því að gera tillögu um hækkun neðra þrepsins í 11% í stað 12% er dregið úr fyrirhugaðri hækkun um fimmtung. Sú breyting að viðbættri lækkun efra þrepsins og afnámi vörugjalda mun auka ráðstöfunartekjur neytenda, m.a. til bókakaupa. Meðal nefndarmanna kom fram almennur vilji til að leita fleiri leiða til að bæta stöðu þessara greina á næstunni Greining á áhrifum frumvarpsins á útgjöld mismunandi tekjuhópa kemur fram í töflu og línuriti í þingskjalinu. Fram kemur að breytingin er hagstæð fyrir allar tekjutíundir og nemur lækkun útgjalda sem hlutfall af ráðstöfunartekjum að meðaltali um 0,35%. Gagnrýni kom fram um að orðalag frumvarpsins um fólksflutninga í afþreyingarskyni væri ekki nógu skýrt og fyrirsjáanlegt að ágreiningur mundi skapast um túlkun þess. Meiri hlutinn leggur til nokkuð viðamiklar breytingar á frumvarpinu sem unnar voru af fjármála- og efnahagsráðuneytinu að höfðu samráði við Samtök ferðaþjónustunnar. Nefndin fékk gesti á sinn fund og ræddi breytingarnar við þá. Fram kom að verð væri auglýst út næsta ár og því leggur meiri hlutinn til að breytingarnar taki gildi 1. janúar 2016. Meiri hlutinn gerir sér grein fyrir því að með þeim tillögum sem raktar verða hér á eftir næst ekki að leysa úr öllum þeim viðfangsefnum sem tengjast virðisaukaskatti á ferðaþjónustu. Áfram er því tilefni til að skoða stöðu greinarinnar og hvernig starfseminni verði best komið fyrir innan virðisaukaskattskerfisins. Varðandi fólksflutninga leggur meiri hlutinn til að undanþága fólksflutninga frá virðisaukaskatti taki eftirleiðis til almenningssamgangna, ferðaþjónustu fatlaðs fólks og skólaaksturs barna. Að auki er lagt til að akstur leigubifreiða verði áfram undanþeginn virðisaukaskatti. Með orðalagi breytingartillögunnar er gert ráð fyrir því, eins og í frumvarpinu, að hvers konar flutningur fólks í afþreyingarskyni, svo sem hestaferðir, snjósleðaferðir, fjórhjólaferðir, hvalaskoðunarferðir og útsýnisferðir, verði virðisaukaskattsskyldur. Lagt er til að þjónusta ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda verði virðisaukaskattsskyld. Þjónusta sem erlendar ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur nýta á Íslandi mun bera virðisaukaskatt. Lagt er til að sala á þjónustu eða vöru sem ferðaskrifstofur og skipuleggjendur og ferðafélög, innlend sem erlend, selja falli undir skattskylda veltu ef þjónustan og varan er nýtt hér á Íslandi. Skattskyldan nær bæði til þjónustu ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda við milligöngu um viðskipti hér á landi og endursölu ferðaskrifstofa á vörum eða þjónustu hér á landi. Þjónusta íslenskra ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda sem nýtt er utan Íslands mun falla undir undanþegna veltu. Breytingin mun ekki hafa áhrif á skattgreiðslur þeirra sem hafa með höndum fólksflutninga milli landa því sömu skattalegu stöðu þeirra er nú náð með frjálsri skráningu á virðisaukaskattsskrá. Lagt er til að undanþága sjúkraflutninga frá virðisaukaskattsskyldu sé tiltekin með undanþágu annarrar heilbrigðisþjónustu í 2. gr. laganna og hún þannig tryggð. Tillaga er gerð til að afmarka með skýrari hætti en nú er undanþágu íþróttastarfsemi frá virðisaukaskattsskyldu. Undanþáguna má flokka í fernt. Í fyrsta lagi tekur hún til skipulagðrar íþróttastarfsemi, í öðru lagi tekur hún til aðgangs að íþróttaviðburðum, í þriðja lagi tekur hún til aðstöðu til almenningsíþrótta og í fjórða lagi tekur hún til aðgangseyris að líkamsræktarstöðvum. Undanþágan tekur bæði til æfinga- og keppnisgjalda íþróttaiðkenda og aðgangseyris áhorfenda að íþróttamótum, kappleikjum og íþróttasýningum. Í breytingartillögunni felst m.a. að aðgangur að afþreyingu í ýmiss konar leikjasölum verður virðisaukaskattsskyldur og sama gildir um aðgang að baðaðstöðu annars staðar en í hefðbundnum íþróttamannvirkjum, sundlaugum eða líkamsræktarstöðvum. Breytingar þær sem lagðar eru til hafa í för með sér að virðisaukaskattsskyld verður ýmis þjónusta sem hingað til hefur verið undanþegin. Lagt er til að sú þjónusta falli undir lægra þrepið og verði með 11% virðisaukaskatti. Þóknun ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjenda og ferðafélaga fellur þó undir hærra hlutfallið að því leyti sem hún er um milligöngu viðskipta sem tilheyra hærra skatthlutfallinu. Þannig falli t.d. þóknun fyrir milligöngu um leigu lausafjármuna án stjórnanda, svo sem bílaleigubíla, undir hærra skatthlutfallið. Lagt er til að skotið verði styrkari stoðum undir samtímaeftirlit með virðisaukaskatti. Í fyrsta lagi er lagt til að gerðar verði þær breytingar að ríkisskattstjóra, auk skattrannsóknarstjóra ríkisins, verði heimilt að láta lögreglu stöðva atvinnurekstur skattskylds aðila vanræki hann að nota tilskilið söluskráningarkerfi eða því sé verulega áfátt. Þá er einnig lagt til að ríkisskattstjóra verði færðar þær heimildir sem skattrannsóknarstjóri hefur haft til að beina fyrirmælum til skattskylds aðila um úrbætur vanræki hann að færa tilskilið bókhald samkvæmt ákvæðum VIII. kafla laganna. Loks er lagt til að kveðið verði á um heimildir ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra ríkisins til að láta lögreglu stöðva atvinnurekstur skattskylds aðila hafi hann ekki tilkynnt um starfsemi sína til ríkisskattstjóra eða aðili sætt áætlun virðisaukaskatts í tvö uppgjörstímabil eða fleiri. Meiri hlutinn leggur til að sex nýir kaflar bætist við frumvarpið og varða þeir niðurfellingu almenns vörugjalds. Breytingarnar eru eingöngu framkvæmdalegs eðlis og unnar af fjármála- og efnahagsráðuneytinu að höfðu samráði við embætti ríkisskattstjóra og tollstjóra. Við brottfall laga um vörugjald munu tilvísanir í þau lög í öðrum lögum þarfnast breytinga. Virðulegi forseti. Fyrir nefndinni kom það sjónarmið fram að skatta- og gjaldalækkanir skili sér oft illa út í verðlag á meðan hækkanir skili sér fljótt. Ef ákvörðunartaka um skattbreytingar verður látin stjórnast af þessu sjónarmiði verða skattar sjaldan lækkaðir. Hins vegar er ljóst að skatta- og gjaldalækkanir skila sér oft seinna út í verðlag en hækkanir Til að stuðla að því að þær lækkanir sem í frumvarpinu felast skili sér út í verðlag þurfa neytendur, stjórnvöld og þrýstihópar að vera vakandi, fylgjast vel með verðþróun og beita þeim úrræðum sem þeir hafa til að knýja á um að lækkanirnar skili sér. Meiri hlutinn hvetur stjórnvöld, aðila vinnumarkaðar og hagsmunasamtök til að taka höndum saman og tryggja að skatta- og gjaldalækkanir frumvarpsins skili sér að fullu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á þskj. 621. Undir nefndarálitið rita þann 28. nóvember eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Herra forseti. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson ætti að hafa lært af reynslunni að einu skiptin sem hann er í sigurliði er þegar hann slæst með mér, eins og dæmi liðinnar viku sýndu hér í þingsölum. Mér fannst hv. þingmaður ekki fara fyrir sigurliði þegar hann kynnti þær breytingartillögur sem liggja nú fyrir til umræðu. Það sem stóð upp úr og eiginlega rak mig í rogastans var að heyra hv. þingmann lýsa fullkominni uppgjöf fyrir hönd Framsóknarflokksins gagnvart Sjálfstæðisflokknum að því er varðar matarskattinn. Ég man ekki betur en að einir níu hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi staðið í þessum stól eða í kastljósi fjölmiðlanna og sagt algjörlega skýrt að þeir mundu aldrei láta það yfir sig ganga að matarskatturinn yrði hækkaður úr 7%. Fyrir því færðu þeir tvenns konar rök. Sumir bentu eðlilega á þá staðreynd að það yrði langerfiðast fyrir þá sem lægstar tekjur hafa. Aðrir, trúir sínum uppruna, og ég skildi þá mætavel, bentu líka á það að fyrirvaralaus hækkun af þessu tagi væri auðvitað líka reiðarslag fyrir bændur. Sú var tíðin að Framsóknarflokknum var annt um hag bænda. Það sem mér finnst hins vegar kannski sárgrætilegast í þessu er að Framsóknarflokkurinn gefst upp fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessu máli örfáum dögum eftir að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lýsir því yfir í fjölmiðlum að þessi hækkun sé einungis áfangi að því síðar á kjörtímabilinu að hækka þrepið upp í 14%. Hvað gerir Framsóknarflokkurinn þá? Hverjir voru það sem á sínum tíma börðust mest fyrir því að búa til lægra virðisaukaskattsþrep til þess að vernda bændur en ekki síst til þess að vernda láglaunafólk? Það var Framsóknarflokkurinn og ég spyr: Hvernig líður hv. þm. Frosta Sigurjónssyni núna þegar hann veit að það er verið að beita honum fyrir æki Sjálfstæðisflokksins í þessu máli? Getur hann upplýst þingheim um það hvenær hann mun koma og knébeygja sig aftur fyrir 14% hækkun?

Virðulegi forseti. Hvernig getur þingmaðurinn sem hér stendur sætt sig við skattalækkun? Jú, ef þetta er skattalækkun sannanlega og lækkun á verðlagi og bætt kjör heimilanna og neytenda þá getur þingmaðurinn sem hér stendur vart staðið gegn því. Ef maður horfir á hækkun matarskattsins eins og hv. þingmaður kallar það, eina og sér er það náttúrlega óásættanlegt, eitt og sér. Þess vegna er svo mikilvægt, og það er það sem Framsóknarflokkurinn vildi ganga úr skugga um, að mótvægisaðgerðirnar gerðu meira en að vega það upp. Og það er að mínu mati nákvæmlega það sem hér hefur gerst og ég held meira að segja að það hafi verið ásetningurinn með frumvarpinu í upphafi, einmitt að setja fram frumvarp til skattalækkunar og byrja þá vegferð að vinda ofan af því að virðisaukaskattur á Íslandi sé með því hæsta sem þekkist. Ég á von á því að þegar hv. þingmaður fer að skoða þetta betur komist hann að því, eins og ég, af því að hann er talnaglöggur maður, að ekki er hægt að sjá betur en að hagur heimilanna batni við þessa breytingu. Þess vegna styð ég hana.

Herra forseti. Sannarlega mun þetta ekki styðja þingmenn Framsóknarflokksins á landsbyggðinni þegar þeir þurfa að horfa framan í kjósendur sína sem þeir hafa líka heitið að hækka ekki matarskattinn. Það snertir þá öðruvísi, það eru þeir sem framleiða þennan varning. Ég held að það verði ákaflega erfitt fyrir þá. Það er ákaflega gott og auðvelt fyrir hv. þingmann og aðra þingmenn Framsóknarflokksins að tala um að það gagnist þeim lægst launuðu að lækka vörugjöld á ísskápum og frystikistum og flatskjám. Ég held því miður að hagur margra þeirra sé með þeim hætti að þeir geti ekki keypt sér slíkar vörur nýjar. Framsóknarflokknum er ekki alls varnað. Hann hefur gert margt gott og hann telur sér margt til tekna. En hann skilur ekki enn, þegar hann horfir í spegil, hvernig á því stendur að þrátt fyrir öll hans góðu verk þá tosast hann ekkert áfram í skoðanakönnunum. Það er Sjálfstæðisflokkurinn sem nýtur alls hins góða sem framsóknarmenn telja sér til tekna. Af hverju? Vegna þess að fólk sér að þeir bregðast yfirlýsingum sínum. Þetta er ekkert annað en brestur á efndum þegar Framsóknarflokkurinn gengur á bak orða sinna um viðnám gegn matarskatti.

Þegar hv. þingmaður viðrar miklar áhyggjur af fylgi Framsóknarflokksins, að það sé ekki nægilega mikið og hraustlegt, held ég að við í Framsóknarflokknum verðum að þiggja einhverja aðra ráðgjafa en samfylkingarmenn til að 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð og hvetur jafnframt hv. þingmenn til að víkja að öðrum hv. þingmönnum með fullu nafni.

Herra forseti. Ég vil spyrja framsögumann meiri hlutans og formann efnahags- og viðskiptanefndar um tvennt. Annars vegar spyr ég um þá lýðheilsustefnu sem birtist okkur í þeim málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar að á sama tíma og hækkun matarskattsins þýðir hækkun á grænmeti, ávöxtum, mjólk, kjöti, fiski, þ.e. ferskum, óunnum vörum, þá þýðir niðurfelling vörugjalda að sykurskattinum meðtöldum að gosdrykkir og sælgæti stórlækka í verði. Líður hv. þm. Frosta Sigurjónssyni vel með þessa lýðheilsustefnu? Og af því að vitnað er í ráðgjöf frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum má ég þá minna á að hún gengur í tvær áttir. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir: Takið sykurskattinn til skoðunar og hækkið hann það hressilega að hann virki eða fellið hann niður ella. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggur ekki til að sykurskatturinn verði afnuminn, þvert á móti gefur hann þann tón að ef menn hafi efasemdir um að hann virki nógu vel í núverandi mynd eigi að hækka hann. Nei, ríkisstjórnin tekur sig til og fellir hann niður á einu bretti sem leiðir til þess að sykraðir gosdrykkir og sælgæti lækka í verði á meðan grænmetið hækkar. Hvað segir hv. þingmaður um það? Í öðru lagi vil ég spyrja hann út í þá forsendu allra útreikninga ríkisstjórnarinnar, ráðuneytisins og meiri hlutans að þetta komi jákvætt út fyrir almenning, stærstan hlutann að minnsta kosti. Það hefur gengið illa að sýna fram á að þetta sé beinlínis jákvætt fyrir lágtekjufólk. Eru ekki þeir útreikningar byggðir á þeirri gefnu forsendu að allar lækkanirnar skili sér strax 100%? Hefur það einhvern tímann gerst? Er ekki reynslan sú að allar rannsóknir og niðurstöður og kannanir í gegnum tíðina sýna að hækkanirnar koma strax en lækkanirnar skila sér seint og illa og í sumum tilvikum sannanlega ekki nema í mesta lagi að hálfu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar tvær um sykurskattinn og síðan hvernig þetta skilar sér út í verðlagið með lækkanirnar. Ég verð að segja að ég hef mikla samúð með því sjónarmiði að hugsanlega hefði verið snjallt að setja til dæmis sykur, gos og sælgæti, í efra þrep virðisaukaskattsins. Ég er ekki frá því að það gæti enn verið góð hugmynd. Í þetta sinn var lendingin þessi, þessi málamiðlun sem farin er. En ég hef mikla samúð með þessu sjónarmiði. Ég trúi því ekki að þó að gosið yrði eitthvað dýrara við það eða sælgætið þá mundi fólk neita sér um það, ég held ekki. Þeir sem huga ekki að heilsunni í neyslu sinni, hvort sem það er á áfengi eða sykri eða einhverju öðru sem við vitum að er óhollt, mega gjarnan borga meira til samfélagsins og til heilbrigðiskerfisins. Mér finnst það bara sanngjarnt. Ég held að það sé ákveðin skynsemi í því. Menn geta svo velt fyrir sér hvort hafa ætti miklu hærri álögur til að draga úr neyslu eins og gert er með áfengi og annað. Ég hef kannski minni samúð með því sjónarmiði, ég held að það geti haft aðrar óæskilegar aukaverkanir. En alla vega væri þetta að mínu mati eitthvað sem mætti skoða í framtíðinni. Varðandi það hvernig lækkanir skila sér út í verðlagið. Þar er efinn og það hefur komið fram í ýmsum rannsóknum að þegar gengið hækkar skila hækkanir sér út í verðlagið, lækkanir skila sér ekki nægilega vel út í verðlagið, þ.e. neytendum til hagsbóta. Þetta er eitthvað sem þarf að huga að. Ég held hins vegar að það hafi líka komið fram fyrir nefndinni að þegar mikil athygli er á einhverjum hlut og allir neytendur eru með opin augun og fylgja málum vel eftir þá skila breytingar sér miklu hraðar og betur út í verðlag.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þau eru í sjálfu sér athyglisverð. Ég vildi óska þess að hv. þm. Frosti Sigurjónsson ætti fleiri skoðanabræður innan stjórnarliðsins varðandi þetta með matarskattinn. Það væri vissulega talsverð lausn á þessu máli að setja bara tilteknar valdar vörur á sykurinnihaldi yfir í efra þrepið þó að ég telji reyndar langeinfaldast að hafa áfram beinan sykurskatt. Ég vek athygli á því að landlæknir og Lýðheilsustöð senda okkur nánast ákall um að gera þetta ekki. Þau biðja Alþingi um að fara nú ekki að standa þannig að málum að hollustuvaran hækki í verði en óhollustan lækki og benda á að þetta sé á góðri leið með að verða alvarlegasta og stærsta lífsstílsvandamál eða lýðheilsuvandamál á Vesturlöndum, það er óhóflegt sykurát og offita. Varðandi útreikningana er það staðfest að það er hæpið að setja þetta svona fram, um ávinning neytenda af þessu, þegar fyrir liggur að lækkanir af þessu tagi hafa skilað sér mjög seint og illa. Varðandi það að hafa eftirlit með því 

Virðulegi forseti. Ég held að sú hugmynd að setja sykur og sælgæti og gos í efra þrepið gæti verið sú breikkun efra þrepsins sem mundi duga til að lækka efra þrepið um 0,5 prósentustig til viðbótar. Þetta er athyglisverð hugmynd sem við í efnahags- og viðskiptanefnd getum velt fyrir okkur í framtíðinni. Það væri til mikils að vinna að fara úr 24% niður í 23,5% og ná um leið einhverju lýðheilsumarkmiði. Þetta er eitthvað sem er ekki útilokað að velta fyrir sér þó að ekki sé það í þessu skrefi. Aftur að þessu mikilvæga máli. Ég tek fyllilega undir það með hv. þingmanni að það er alveg gríðarlega mikilvægt að þessar lækkanir skili sér út í verðlagið, ekki bara vegna þess að það gefur okkur á þinginu skilaboð um að þegar við lækkun skatta, þó að við þurfum að gera það í litlum skrefum, sé það til einhvers og verði ekki bara eftir einhvers staðar í álagningunni úti í bæ. Þá er til lítils að vera að lækka skattana. Ég skora á kaupmenn og ég held að þeir eigi þann hag sameiginlegan með öllum í landinu að hérna verði fleiri slík skref stigin.

Virðulegur forseti. Hækkun matarskattsins í 11% lýsir skilningsleysi ríkisstjórnarinnar á stöðu heimilanna í landinu, einkum verst stöddu heimilanna. Uppgjöf Framsóknarflokksins er algjör í málinu. Eftir digurbarkalegar yfirlýsingar um að ætla að standa í vegi fyrir hækkun á skattinum hafa þeir nú lagst flatir og láta þetta yfir sig ganga. Þó er það þannig að hér stígur formaður nefndarinnar, Frosti Sigurjónsson, einn þessara framsóknarmanna, aftur og aftur í ræðustólinn og segir okkur sem við öll vissum og kom margoft fram fyrir nefndinni að hækkanirnar munu skila sér, en lækkanirnar munu skila sér seint og illa. Það er ekki ég sem segi þetta, það er nefndarformaðurinn sjálfur.  Virðulegur forseti. Hvers konar endileysa er þetta í málflutningi hjá hv. nefndarformanni?  Virðulegur forseti. Ég verð að spyrja hv. þingmann. Í greinargerð fjárlagafrumvarpsins var talað um hækkun í 11% þannig að það var greinilega alltaf ætlun fjármálaráðherra að fara í 11%. En þar stóð líka að hann ætlaði að hækka í 14% á árinu þar á eftir. Ég hlýt að spyrja Framsóknarflokkinn: Heldur hann því enn opnu að hækka matarskattinn aftur á næsta ári og þá í 14%, eða ætlar hann líka að segja þvert nei við seinni hækkuninni eins og hann gerði við hinni fyrri með engum árangri?

Virðulegi forseti. Ég þarf að leiðrétta hv. þingmann sem beindi til mín spurningu. Ég sagði ekki að ég tryði því að lækkanir mundu ekki skila sér út í verðlagið, ég sagði það ekki. Ég var að vitna í orð manna sem komu fyrir nefndina, að þeir hefðu haft efasemdir um það. Það er alveg þess virði að hafa áhyggjur af því, en ég sagði ekki að þær mundu ekki skila sér. Ég sagði að það yrði hlutverk okkar neytenda …  Varðandi 14% sem hv. þingmaður velti fyrir sér, hvort hér væru menn að leggja blessun sína yfir frekari hækkanir á lægra þrepinu með þessari breytingu, þá held ég ekki að svo sé. Hér var verið að hækka úr 7% í 11%, að gefnu því að mótvægisaðgerðir skiluðu sér þannig að þetta kæmi betur út fyrir alla, öll heimili, alla neytendur. Ég sé ekki fyrir mér neina aðra hækkun á neðra þrepinu án þess að sambærilegar fyrirvarar yrðu settir.

Virðulegur forseti. Rannsóknir sýna og sýnt var fram á það fyrir nefndinni að hækkanir skila sér að fullu og strax en lækkanir skila sér seint og illa. Þess vegna kemur þessi hækkun á matarskattinum af fullum þunga á heimilin í landinu. Það er áhyggjuefni að formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsi því hér yfir að það komi til greina af hálfu Framsóknarflokksins að hækka matarskattinn enn frekar,  Hvers vegna er þá hv. formaður nefndarinnar að leggja til 

Virðulegi forseti. Sú rannsókn sem hv. þingmaður vitnar til er frá Rannsóknasetri verslunarinnar og nefndin kynnti sér niðurstöður þeirrar rannsóknar. Í henni er kannað hvernig gengisbreytingar á krónunni skiluðu sér inn í verðlag og þá ef gengi krónunnar styrkist hvort það leiddi til lækkunar á verðlagi og ef gengi krónunnar veiktist hvort það leiddi til hækkunar á verðlagi. Þá kom í ljós að mismunur var á þessu. Hækkanir á innkaupsverði skiluðu sér hraðar en lækkanir á innkaupsverði út í verðlag. Af þessu er hins vegar ekki hægt að draga þá ályktun að þegar gerð yrði breyting á sköttum með þessum hætti giltu sömu lögmál. Fólk fylgist kannski ekki svo grannt með gengisbreytingum sem eru litlar og ógagnsæjar og gerast bara svona eftir hendinni. Hérna erum við að tala um hápólitískt mál, breytingu á skattstofni, sem er rækilega kynnt, allir neytendur varaðir við, meira að segja kaupmennirnir eru nú þegar farnir að lækka verð vegna þess að þeir reikna með að vörugjöldin fari af. Ég held því að önnur lögmál gildi um þetta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Við urðum sammála um það í minni hlutanum að sameinast um álit og reifa helstu atriði sem við erum sammála um í gagnrýni á þessar tillögur og í afstöðu til hugmynda meiri hlutans. Einstaka þættir þessa máls hafa líka batnað milli umræðna og vert að geta þess. Síðan munum við gera grein fyrir áherslum okkar, hver og einn, í okkar máli. Ég mun fara aðeins yfir nefndarálitið og ræða málið almennt í þessari ræðu. Fyrst af öllu, virðulegi forseti, er það auðvitað nokkur áfangi í sögu íslenskra stjórnmála að ná því afreki sem Framsóknarflokkurinn hefur nú náð, að leggjast gegn hækkun virðisaukaskatts í 12%, lýsa yfir sigri með því að hann fari í 11% en boða jafnframt að hann fari í 14% á næsta ári. Það er dálítið athyglisverður hringsnúningur. Ásetningur ríkisstjórnarmeirihlutans og fjármálaráðherrans er skýr í fjárlagafrumvarpi, að áfram verði unnið að því að draga úr bili milli skattþrepanna. Þrátt fyrir að Framsóknarflokkurinn telji sig hafa unnið mikinn sigur núna með því að færa 12% niður í 11% þá liggur þessi ásetningur fyrir óbreyttur. Það er rakið í fjárlagafrumvarpi að ætlunin sé að áfram verði haldið með hækkun upp í 14% á árinu 2016. Ekkert hefur komið fram frá ríkisstjórnarmeirihlutanum um það hvort menn eru búnir að skipta um skoðun í þessu efni, hvort menn muni láta nú nótt sem nemur eða halda áfram að hækka neðra þrepið. Á meðan Sjálfstæðisflokkurinn, sem virðist nú vera í hlutverki ökumannsins í þessu máli, hefur ekki kveðið upp úr um það þá er holur hljómur í svardögum Framsóknarflokksins um mikinn árangur með því að hafa náð að lækka matarskattinn úr 12% í 11% því að í upphafi lögðust þeir gegn breytingunni í heild en fallast nú á hana með jafn lítilli tilhliðrun og raun ber vitni. Virðulegi forseti. Vandamálið við þetta mál eins og það er lagt upp og útfært er að það eykur flækjustig í virðisaukaskattskerfinu, það nær ekki hinu yfirlýsta markmiði að draga umtalsvert úr bili milli skattþrepa, flytur til flækjustig í skattkerfinu, lætur kostnað af lækkun og niðurfellingu vörugjalda falla af fullum þunga á viðkvæmustu vörur lágtekjufólks, sem eru matvæli. Við sjáum ekki hinn mikla eðlismun á hækkun á matarskatti úr 7% í 11% og 7% í 12%. Það liggur fyrir eftir sem áður að hækkunin mun leggjast þyngst á þá sem eru með háan reikning vegna matarkaupa. Framan af hausti stóðum við hér í allmiklum deilum við ríkisstjórnarflokkana þegar þeir héldu því statt og stöðugt fram að hvítt væri svart og að hækkun á matarskatti bitnaði ekki þyngra á lágtekjufólki en öðrum. Síðan hafa komið fram greiningar frá Alþýðusambandinu, BSRB og Stofnun um fjármálalæsi sem hafa sýnt fram á þetta alveg skýrt. Mikilvægust var rannsóknin frá Stofnun um fjármálalæsi sem byggði beinlínis á 10 þúsund heimilum sem nota bókhaldskerfið Meniga. Niðurstöður hennar sýndu svart á hvítu að matarútgjöld eru miklu hærri hluti útgjalda lágtekjuheimila en þeirra sem meira hafa á milli handanna. Það var athyglisvert að eftir langt þvarg um þennan þátt málsins sneri ríkisstjórnarmeirihlutinn við blaðinu og gafst upp, játaði sig sigraðan og viðurkenndi að þessi breyting legðist þyngra á fólk eftir því sem það hefði minna á milli handanna vegna þess að matvælakaup væru þá ríkari þáttur í ráðstöfunartekjum. Hin upphaflega grundvallarforsenda hækkunarinnar í 12% var, eins og ég rakti hér áðan, að verið væri að draga úr bili milli virðisaukaskattsþrepanna. Ekkert hefur komið fram um það hver framtíðarætlan ríkisstjórnarinnar er. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hvergi snúið til baka frá þeirri yfirlýsingu sem hann gaf í fjárlagafrumvarpinu að markmiðið væri að hækka neðra þrep virðisaukaskatts í 14% á næsta ári. Við hljótum þess vegna að spyrja: Hvert er endatakmarkið? Það hefur grundvallaráhrif á mat á öllum mótvægisaðgerðum hvort endatakmarkið er 14% eða 11%, eins og nú er orðið. Við meðferð málsins kom fram hversu alvarleg áhrif þessi breyting mundi einkanlega hafa á bókaútgáfu í landinu. Öll menning hækkar en alvarlegust eru áhrif á bókaútgáfu í ljósi þeirrar erfiðu stöðu sem bókaútgáfa á íslenskri tungu er í. Hún hefur farið versnandi með hverju ári. Útgáfa ýmissa tegunda bóka, eins og barnabóka, einkanlega myndskreyttra barnabóka, fræðibóka og útgáfu þýddra skáldverka á íslensku, hefur mjög átt undir högg að sækja. Það er alveg ljóst af þeim skýringum sem við fengum frá hagsmunaaðilum innan bókageirans að þessi breyting mundi hafa mjög slæm áhrif á útgáfu þessara bóka. Það er mjög athyglisvert að sjá hér enn eitt dæmið um það að þessi ríkisstjórn hefur áhuga á því að búa til alls konar stefnu í menntamálum en fjárlög og fjárlagatengdar aðgerðir styðja ekki við þá stefnu. Áherslan á læsi er hjákátleg í ljósi þess að nú er verið að gera útgáfu á íslenskum bókum dýrari og erfiðari og jafnvel er verið að gera slíkar breytingar að útgáfa barnabóka hættir að vera arðbær. Mörg fjölmennari ríki en okkar sem búa á stærra málsvæði, hafa farið þá leið að fella algjörlega niður skatt á bækur. Það er kostur sem Íslendingar verða að fara að velta fyrir sér af fullri alvöru. Sérstaða íslenskunnar og stærð málsvæðisins hlýtur að kalla á að við séum með framsæknustu lausnir að þessu leyti í alþjóðlegum samanburði Milli umræðna komu tillögur frá meiri hlutanum um breikkun skattstofns virðisaukaskatts, sem við tökum almennt séð vel í. Það varð ljóst að verið var að reyna að fella ýmsa þætti ferðaþjónustu undir neðra þrep virðisaukaskattsins. Það er æskilegt að sem flest atvinnustarfsemi sé virðisaukaskattsskyld og að einungis skýr rök séu fyrir því ef hún á ekki að vera það. Meiri hlutinn og ríkisstjórnin lenda hins vegar enn og aftur í miklum vandræðum þegar kemur að útfærslu á þessari breytingu. Lagt er til að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga að almenningssamgöngum undanskyldum. Það skapar alls konar afmörkunarvandamál. Það var til dæmis mikið rætt um það í nefndinni hvernig haga bæri innsköttun vegna kaupa og viðhalds á rútubifreið sem nýtt er í skólaakstur að vetri til en þjónustu við ferðamenn á sumrin. Allir sjá flækjustigið sem atvinnurekendum er búið við þessar aðstæður og allir sjá undanskotshættuna og -freistinguna. Það var líka farin sú leið að leggja virðisaukaskatt á baðstaði og gufubaðsstofur og heilsulindir, en ekki sundlaugar. Þar kom líka í ljós að afmörkunarvandinn verður flókinn. Við heyrðum langar útlistanir á muninum á lokuðu vatnskerfi þar sem klór er notaður og svo gegnumstreymiskerfi þar sem vatn rennur. Þingheimi til fróðleiks þá er almenna skilgreiningarviðmiðið um sundstað þannig að þar sé lokað klórkerfi en ekki þegar baðstaðir eiga í hlut. Á þessu eru hins vegar fjölmargar undantekningar og dæmi eru um baðstaði sem flokkast sem sundstaðir vegna þess að þar er sundlaug. Þannig tekst ríkisstjórnarmeirihlutanum aldeilis ekki að draga úr flækjustiginu í virðisaukaskattskerfinu heldur býr til nýja flækju. Þetta frumvarp var lagt fram 9. september sl. og flestallar athugasemdir lágu fyrir í umsögnum um miðjan október. Það verklag sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur haft við vinnslu fjárlaga og fjárlagatengdra frumvarpa er Íslandsmet í sleifarlagi. Aldrei áður í þingsögunni hefur fjárlagafrumvarp verið lagt jafn snemma fram og aldrei hefur liðið jafn langt á milli 1. og 2. umr. Það á ekki bara við um fjárlögin heldur líka tekjufrumvörpin. Þegar maður horfir til sögunnar og sérstaklega nýliðinnar sögu þá er það náttúrlega einhvers konar afrek að ríkisstjórn með rúman þingmeirihluta, sem tekur við svo góðu búi að það er jöfnuður í ríkisfjármálum, skuli láta fjárlagagerð flækjast fyrir sér ár eftir ár, eins og raun ber vitni. Það væri hægt að fyrirgefa ýmislegt í þessu efni ef ríkisstjórnin ynni vel, nýtti tímann vel til að vinna málin en því er ekki fyrir að fara. Samtök atvinnulífsins lögðu fram athyglisverðar hugmyndir fyrir nefndina, um frekari breikkun skattstofna, um betri mótvægisaðgerðir, um lækkun á fatnaði og skóm í neðra þrep, ýmis atriði af þessum toga. Það var athyglisvert að ríkisstjórnin hafði aldrei viljað eiga við þá orðastað um þetta verkefni. Það hlýtur að vera einhvers konar met þegar ríkisstjórn í landinu hefur lengri tíma en nokkur önnur ríkisstjórn í Íslandssögunni til meðferðar fjárlaga- og tekjufrumvarpa og breytinga á virðisaukaskatti og hirðir ekki einu sinni um að eiga efnislegt samtal við aðila vinnumarkaðarins um útfærslur að þessu leyti. Það er erfitt að finna hliðstæðu í íslenskri stjórnmálasögu við slíkt verklag. Ég held að það hefði verið tilraunarinnar virði og ferðarinnar virði fyrir ríkisstjórnina að setjast yfir þetta mál með aðilum vinnumarkaðarins. Mér fannst margt af því sem Samtök atvinnulífsins settu fram athyglisvert. Það er með ólíkindum að þeir hafi ekki fengið viðtalsbil hjá ríkisstjórninni um athyglisverðar hugmyndir sínar. Virðulegi forseti. Ég hef rakið nokkra þætti þessa máls. Við komum þá að þungamiðju málsins sem er niðurfelling vörugjaldanna, hækkun matarskattsins og niðurfelling sykurskatts. Ég vil fyrst taka það skýrt fram að af hálfu okkar í Samfylkingunni er enginn ágreiningur um mikilvægi þess að vörugjöld séu felld niður. Við erum sammála því að það sé mikilvægt markmið en við teljum fullkomlega óeðlilegt að fjármagna þá lækkun með auknum álögum á matvöru sem er mikilvægasti og viðkvæmasti útgjaldaliður venjulegra heimila. Það er öfugsnúið réttlæti vegna þess að vörugjöldin leggjast þyngst á vörur sem fólk kaupir sjaldan og getur í mörgum tilvikum frestað kaupum á. Þó svo að það sé alveg rétt að vaskur, klósett og þvottavél sé í hverri íbúð þá er veltuhraði slíkra hluta minni hjá lágtekjufólki en þeim betur stæðu og kaupverð slíkra hluta almennt mun hærra hjá þeim betur stæðu en þeim sem minna hafa milli handanna. Það er þess vegna í grunninn óréttlátt að fjármagna lækkun vörugjalda á flatskjái og nuddpotta með hækkun á mat. Ríkisstjórnin kemur með mótvægisaðgerðir. Hækkun barnabótanna, sem lögð er til sem mótvægi, dugar ekki til að vega upp á móti lækkun þessarar ríkisstjórnar frá árinu 2010. Útgjöld til barnabóta á árinu 2015 eru þrátt fyrir þessa hækkun lægri að raungildi en árið 2010. Tekjuskerðingarmörk barnabóta eru svo lág að þeir sem eru á lágmarkslaunum njóta ekki einu sinni fullra barnabóta. Þær skerðast til fulls, ef ég man rétt, við 500 þús. kr. þannig að fólk sem fer þar yfir fær ekki neitt. Þær byrja að skerðast við 200 þús. kr. Þetta þýðir að barnabætur í því formi sem ríkisstjórnin hefur útfært eru ekki lengur barnabætur, þær eru uppbótargreiðslur til lágtekjufólks með börn en ekki barnabætur í þeim skilningi. Ef fólk á lágmarkslaunum nýtur ekki fullra barnabóta þá er mjög vitlaust gefið. Grundvallarhugsunin að baki barnabótakerfinu var að fólk á meðallaunum nyti óskertra barnabóta. Það er langur vegur frá því í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er engar mótvægisaðgerðir að finna í frumvarpinu fyrir þá sem ekki eru með börn á framfæri. Mikill fjöldi lágtekjufólks er ekki með börn á framfæri. Það fólk fær enga úrlausn samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar. Við sjáum þó í breytingartillögum hækkun á húsaleigubótum sem nemur 400 millj. kr. Það er athyglisvert að sjá það þegar horft er til þess að ríkisstjórnin hefur nýlega ákveðið skuldaúrræði fyrir fólk í eigin húsnæði sem felur í sér útdeilingu fjár upp á 20 milljarða á ári, 20 þús. milljónir, á meðan fólk í leiguhúsnæði borgar í langflestum tilvikum verðtryggða leigu og hefur því orðið fyrir sambærilegum forsendubresti og fólk í eigin húsnæði. Þessi 400 milljóna hækkun húsaleigubóta verður býsna hornasarleg í samanburðinum. Meðal tillagnanna er niðurfelling sykurskatts. Uppleggið er eiginlega þannig af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. forsendan fyrir því að jafnan gangi upp og heimilin fari betur út úr breytingunni, að fólk borði óhollari mat eða kaupi flatskjái eða nuddpotta í einhverju hlutfalli því að annars fær það ekkert út úr breytingunni. Ef fólk kaupir ekki vörur sem vörugjald er fellt niður af og ef það borðar hollan mat þá mun það fyrst og fremst að borga meira. Það var athyglisvert í samanburði Rannsóknaseturs verslunarinnar að innkaupakarfan hækkaði um 42 þús. kr. hjá meðaltalsfjölskyldu en um 21 þús. kr. ef áhrif sykurskattsniðurfellingarinnar voru tekin með í reikninginn. Með öðrum orðum, ef fólk borðaði hollt borgaði það 42 þús. kr. meira fyrir matinn en ef það flytti matvælainnkaupin yfir í óhollari vöru, þá yrði kostnaðaraukinn ekki nema 21 þús. kr. Þannig að þeim mun meiri óhollustu sem fólk étur þeim mun betur kemur það út úr þessari breytingu. Þetta eru hræðileg skilaboð út frá lýðheilsufræðilegu sjónarmiði. Það eru líka mjög öfugsnúin réttlætisskilaboð ef lágtekjufólk, sem vill leggja það á sig að borða hollan mat, þarf að þola það að á hann séu lagðar auknar álögur á meðan óhollustan er gerð ódýrari á sama tíma og við sjáum rannsóknarniðurstöður um að hættan sé akkúrat sú um allan heim að lágtekjufólk neyðist til að kaupa óhollari matvæli vegna verðsins. Mér finnst líka vert að rifja upp orð hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Ég hrósa honum fyrir það hvernig hann hefur talað hér um sykurskattinn og haft til þess þrek og dug öfugt við marga úr stjórnarmeirihlutanum og þorra stjórnarþingmanna. Hann minnti á það að sykurskattur í 20 ár dygði fyrir Landspítala. Það eru engar smáfjárhæðir sem hér er verið að ákveða að fella niður. Það finnst mér líka vera mikið umhugsunarefni. Af hverju er verið að lækka álögur á óhollustu við þessar aðstæður, þegar Íslendingar glíma við það að offita er að verða hér verra vandamál en í flestum öðrum Evrópuríkjum? Það er misjafnt hvort rannsóknir segja að við stöndum Bandaríkjamönnum að baki í þeirri „keppnisgrein“ eða höfum komist fram fyrir þá. Þessi breyting styðst ekki við nein efnisrök og engin skynsemisrök. Það er jafn fráleitt að afnema álögur á sykur og að afnema álögur á áfengi og tóbak. Grundvallarforsendan fyrir því að þessar virðisaukaskattsbreytingar auki kaupmátt hjá heimilum sem eru tilbúin að neyta meiri sykurs og kaupa fleiri flatskjái er samt sem áður sú að allar breytingar leiti með nákvæmlega sama hætti út í verðlagið, jafnt hækkanir sem lækkanir. Því miður styðja engin reynslurök þá ályktun. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni hefur það verið rakið af rannsóknaraðilum og þá sérstaklega af Rannsóknarsetri verslunarinnar að styrking og veiking krónunnar birtist í verðlagi með þeim hætti að hækkanir skila sér hratt út í verðlag og lækkanirnar að litlu leyti. Við þekkjum nákvæmlega þessa sögu og hún styðst við reynslu okkar af verðbólgusamfélagi undanfarinna áratuga. Reynslan frá 2007 af lækkun virðisaukaskatts og vörugjalda þá segir nákvæmlega sömu sögu. Lækkun virðisaukaskatts skilaði sér þá nær eingöngu í matvöruverslunum, en það varð ekki vart lækkana hjá veitingahúsum og gististöðum og afnám vörugjalda af matvöru skilaði sér illa út í verðlag. Þegar háttar í hagkerfinu eins og nú með vaxandi eftirspurn og umsvifum á uppgangstímum þá minnkar sömuleiðis hvati til að skila lækkunum út í verðlag. Ef menn eiga einhvern tíma að ráðast í aðgerðir eins og þessar og vilja tryggja að lækkanir skili sér út í verðlag þá á að láta þær eiga sér stað á samdráttartímum þegar verið er að berjast um kúnnana af fullri hörku, en ekki á tímum eins og nú. Í greiningum sem liggja fyrir er gert ráð fyrir því að verðlag lækki í heildina um 0,35% með breytingunum og ráðstöfunartekjur aukist um 0,65%. Þessir útreikningar byggjast, eins og ég rakti áðan, á því að allar breytingar skili sér út í verðlag og allar nákvæmlega eins, hækkanir og lækkanir jafnt. Það hafa ekki verið gerðar neinar fráviksgreiningar frá þessu. Af hverju í ósköpunum ekki? Hvað með að byggja nú á niðurstöðum Rannsóknaseturs verslunarinnar og gefa sér t.d. að - nú ætla ég að taka dæmi af handahófi - að lækkun skili sér 50% en hækkun að fullu? Hvað þýðir það á kaupmátt heimilanna? Hafa vinir mínir í Framsóknarflokknum, sem sögðust ætla að standa vörð um kaupmátt allra heimila, gert þá greiningu? Liggur hún fyrir? Hinar augljósustu líkur eru þær að þetta muni ekki skila sér að öllu leyti með sama hætti vegna þess að það eru bara engin efnisleg rök fyrir því að draga þá ályktun. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp byggir á mörgum óljósum forsendum. Jafnvel þó að við förum eftir forsendunum sem reiknað er með og jafnvel þó að lágtekjufólk kaupi eins og hálfan flatskjá á ári og jafnvel þó að lágtekjufólk kaupi sér fjórðungshlut í nuddpotti á ári og jafnvel þó að lágtekjufólk hætti að borða hollt og hlýði fyrirmælum ríkisstjórnarinnar og borði meira sykrað jukk og sullumbull og drekki meira gos þá munu ráðstöfunartekjur þess samt ekki aukast nema allar verðbreytingarnar skili sér með nákvæmlega sama hætti út í verðlag, þ.e. að hækkanirnar og lækkanirnar skili sér alveg eins út í verðlagið. En jafnvel þá kemur breytingin með ósanngjörnum og ósambærilegum hætti við ólíkar tekjutíundir. Menn úr fjármálaráðuneytinu börðu sér á brjóst nýverið og sögðu að niðurstöðurnar af greiningum þeirra, sem lágu ekki fyrir fyrr en eftir dúk og disk, sýndu að með þessum mótvægisaðgerðum öllum saman mundu ráðstöfunartekjur allra tekjutíunda aukast. Þegar horft var nánar í þessar tölur kom í ljós að auknar ráðstöfunartekjur efstu tekjutíundarinnar verða 40 þús. kr. á ári en auknar ráðstöfunartekjur fimm neðstu tekjutíundanna aukast um 10 þús. kr. Enn og aftur er ávinningnum af þessari aðgerð, jafnvel þó að hún muni virka, með þeim draumkennda hætti sem felst í tillögu meiri hlutans, misskipt. Virðulegi forseti. Ég vil að síðustu ítreka þau orð að það er gott að afnema vörugjöld og skynsamlegt, en það er fráleitt að finna fjármagn til þess með því að hækka nauðsynjar sem enginn getur neitað sér um og flytja þar með í grunninn skattheimtu af þeim betur settu, sem geta án mikillar umhugsunar keypt sér nuddpott eða viðbótarflatskjá, yfir á þá sem geta ekki einu sinni látið sig dreyma um að eignast nokkru sinni nuddpott en þurfa á hverjum einasta degi að kaupa í matinn fyrir sig og fjölskyldu sína og streða við það alla daga að tryggja að samsetning innkaupanna sé með þeim hætti að næringargildi og hollusta sé í fyrirrúmi. Þess vegna eru þessar tillögur svo dapurlegar. Að láta nauðsynjar fólks niðurgreiða sykur og lúxusvörur er öfugsnúnasta skattheimtuhugmynd sem ég man eftir að hafa séð og er þó langt til jafnað á undanförnum árum þar sem við höfum fengið að sjá margt frá þessari ríkisstjórn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í byrjun hélt ég að hann ætlaði að fara að vera jákvæður og málefnalegur öndvert við það sem umræðan hefur því miður verið um þetta frumvarp, um þetta mál, bæði hér á þingi og í fjölmiðlum. Þetta er nefnilega skattalækkun í heild sinni. Yfir því hélt ég að flestir mundu gleðjast. Nei, hv. þingmaður sagði: Þetta er merkilegur áfangi. Þá hélt ég að hann væri að gleðjast yfir því að vörugjöldin yrðu lögð niður. Nei, hann var að setja út á það að Framsókn styddi hækkun á matarskatti. Hann talaði heilmikið um hækkun á matarskattinum eins og það væri eina innihald þessa frumvarps. Í lokin kom hann reyndar örlítið inn á vörugjöldin og mundi eftir því að hann hefur ekki frekar en ég komið inn á heimili þar sem ekki er klósett, vaskur, ísskápur, þvottavél, eldavél o.s.frv. en það virðist vera í málflutningi hv. þingmanns og annarra stjórnarandstæðinga að enginn kaupi þetta og enginn borgi þetta. Það er dálítið merkilegt. Varðandi sykurinn, sem hv. þingmaður talaði um að væri hættulegur, ég er honum á vissan hátt sammála. Það er náttúrlega spurningin um hvort við á hinu háa Alþingi eigum að hafa vit fyrir fólki, jafnvel fólki sem er eldra en hv. þingmaður. Þú átt ekki að borða sykur, segir hv. þingmaður við sjötugan mann, þ.e. jafnaldra minn, í stað þess að upplýsa menn um að sykur sé hættulegur, sem er orðin ansi víðtæk þekking, og hvetja menn til að hætta þessari neyslu. Það finnst mér miklu skynsamlegra og hefur reynst mér miklu betur en að reyna að hvetja menn eða neyða þá til með hækkunum enda þyrfti hækkunin að vera svo ofboðsleg til að það virkaði.

Virðulegi forseti. Með sömu rökum er hægt að leggja af allar álögur á áfengi og tóbak samkvæmt hugmyndum hv. þingmanns. Ég vil ekki banna fólki að neyta sykurs en það er ekkert sem bendir til þess að það sé eðlilegt að lækka verð á sykruðum matvörum. Það er þvert á móti þannig að allir alþjóðlegir sérfræðingar telja að sykur sé á pari við áfengi og tóbak hvað hættueiginleika varðar. Þar af leiðandi eru nákvæmlega sömu efnisrök fyrir háum álögum á þá vörutegund eins og áfengi og tóbak. Hv. þingmaður lýsti hér hins vegar alveg fyrir okkur áðan hugmyndinni á bak við þetta mál. Þetta er skattalækkun þegar á heildina er litið. Það er markmið þessarar ríkisstjórnar í þessu máli eins og öllum öðrum. Er hægt að segja á heildina litið að þetta sé skattalækkun? Engu máli skiptir þó að sumir fari verr út úr því ef þetta er skattalækkun á heildina litið. Þarna sjáum við veikleika þessarar ríkisstjórnar, hún hefur verið að flytja skattbyrði með skipulegum hætti yfir á venjulegt fólk af þeim sem best hafa það. Samkvæmt þessari röksemdafærslu hv. þingmanns er það sem sagt bara skattalækkun ef við lækkum skatta niður í ekki neitt á þá ríkustu en hækkum á móti skatta á venjulegt fólk þannig að í heildina tekið tapi ríkið milljarði í skatttekjur. Ég kalla það ekki skattalækkun að skattleggja venjulegt fólk meir til þess að einhverjir allra best settu sleppi við skatta. Þetta er hugmyndafræðileg veila hjá hv. þingmanni sem ríkisstjórnarflokkarnir eru því miður illa haldnir af. Það er vandinn í þessu máli, það er verið að leggja skatta á nauðsynjar en létta álögur á því sem ekki eru nauðsynjar.

Frú forseti. Aftur datt hv. þingmaður niður í ómálefnalegar hártoganir. Ég sagði „á heildina litið, fyrir öll heimilin í landinu“. Ég sagði ekki að þeir sem eru tekjuhæstir ættu að borga minna. Ég hygg varðandi vörugjöldin að það séu hlutfallslega fleiri ísskápar hjá lágtekjufólki en hjá hátekjufólki af því menn eru yfirleitt ekki með marga ísskápa. Lágtekjufólk verður að kaupa einn ísskáp, hátekjufólk sömuleiðis og eyðir þar af leiðandi miklu minni hluta af sínum tekjum en lágtekjufólkið í ísskápa. Þeir lækka um 20% og hafa þegar lækkað. Þegar menn tala um að lækkanirnar komi hægt fram þá gengur þetta nú svo hratt að það er ekki einu sinni búið að samþykkja frumvarpið þegar búið er að lækka verð á ísskápum, vöskum, klósettum o.s.frv. í mörgum verslunum, sérstaklega rafmagnstækjum sem allir þurfa og eiga. Ég tel mig því ekki vera 

Virðulegi forseti. Grundvallarveikleikinn í röksemdafærslunni er að þetta sé „skattalækkun þegar á heildina er litið“ því að það liggur alveg ljóst fyrir að veruleg hætta er á því að sum heimili muni ekki upplifa neina skattalækkun. Ég rakti sérstaklega í máli mínu að engin fráviksgreining hefur verið gerð þrátt fyrir að við höfum reynslu af því frá fyrri tíð að lækkanir hafi ekki skilað sér með sama hætti og hækkanir, hvorki vegna gengisþróunar né vegna breytinganna 2007. Virðulegi forseti. Við þær aðstæður er ekki hægt að koma og flytja hér einhverjar draugasögur um að það sé alveg öruggt að þetta fari með einhverjum ákveðnum hætti því að reynslurökin segja okkur aðra hluti. Mér þykir ríkisstjórnarmeirihlutinn skauta heldur létt fram hjá hættunni af því að nauðsynjar séu hækkaðar í verði, en hlutir sem fólk getur frestað innkaupum á séu lækkaðir. Það hlýtur að vekja öllum ugg. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu hans. Hann kemur inn á það í nefndaráliti sínu að ágætissamstaða hafi verið í nefndinni um ýmsa þætti, t.d. niðurfellingu vörugjaldanna, lækkun efra þrepsins og barnabæturnar og væntanlega breikkun stofnsins til að taka inn ferðaþjónustuna þótt nefndinni hafi því miður ekki unnist nægur tími til þess að binda endanlega hnúta þar. Ég reikna með að nefndin muni vinna áfram í því. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann hvort það sé hans skoðun að þessar stofnanir, OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hafi rangt fyrir sér þegar þær segja að það sé óhagkvæm leið til að hjálpa þeim verst stöddu, er hann sammála því, að lækka skatt, virðisaukaskatt, til allra þjóðfélagshópa? Er það hagkvæm eða óhagkvæm leið? Er hann á því að hugsanlega ætti að lækka matarskattinn meira? Hvað vill hv. þingmaður gera?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ýmislegt til í þeim athugasemdum sem hv. þingmaður rekur frá alþjóðlegum stofnunum um að virðisaukaskattskerfi henti ekki endilega vel til að ná félagslegum markmiðum. Það eru takmörk fyrir því. Á hitt skal þó líta að það er bara eitt land í Evrópu sem hefur kosið að hafa eitt þrep í virðisaukaskatti, Danmörk. Öll hin hafa fleiri en eitt þrep og setja nauðsynjar í neðra þrep. Það er líka þannig að ekki er sama með hvaða hætti menn hækka vörur í neðra þrepi. Ég nefni sem dæmi að af hálfu verkalýðshreyfingarinnar var kastað upp þeim bolta, sem er ein af þeim hugmyndum sem þessi ríkisstjórn kaus að taka ekki á lofti, að verkalýðshreyfingin væri til viðræðu um útfærslur á hækkun á neðra þrepi svo fremi að mótvægisaðgerðirnar væru raunverulegar. Það var sérstaklega rakið að auka þyrfti framlög til stofnkostnaðar í félagslegu húsnæði, auka myndarlega húsaleigubætur og koma af alvöru inn í önnur kaup á nauðsynjum. Það er mjög athyglisvert að ríkisstjórnin skuli koma fram með svona hugmynd sem er bara kokkuð af litlum hópi í fjármálaráðuneytinu. Hún er greinilega ekki hrædd við aðila vinnumarkaðarins. Samtök atvinnulífsins koma með allt aðra útfærslu, það er ekki hlustað á þau. Alþýðusambandið býður upp á viðræður og samtöl, það er ekki hlustað á það. Það er ákveðið afrek ríkisstjórnar með svona mikinn meiri hluta að ráða ekki einu sinni við að mynda samstöðu um mál af þessu tagi þegar bæði Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið lýsa sig viljug til samráðs um útfærslur. Nei, nei, þá er valin einhver kokkuð útfærsla af litlum hópi í fjármálaráðuneytinu og hún felur í sér mjög ósanngjarna dreifingu byrða og um það eru einfaldlega allir greiningaraðilar sammála.

Virðulegi forseti. Ég fæ ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en að hann sé nokkuð sammála því að það sé óhagkvæm leið að nota lægra virðisaukaskattsþrep til að koma þeim heimilum til hjálpar sem eru verr stödd og að betra sé að nota beinar mótvægisaðgerðir og hann sé þá sáttur við að hækka matarskattinn ef mótvægisaðgerðir eru skilvirkar. Ein mótvægisaðgerðin sem mér fannst hv. þingmaður kannski ekki ræða nægilega um er lækkun efra þrepsins. Eins og hv. þingmanni er kunnugt um kostar hækkun lægra þrepsins heimilin 8,8 milljarða en þau fá 7,5 milljarða til baka með lækkun efra þrepsins. Það er þá mínus fyrir heimilin upp á 1,3 milljarða. Til að bregðast við því eru vörugjöldin felld niður sem eru 6,5 milljarðar. Barnabætur eru auknar um 1 milljarð og svo, eins og fram hefur komið, er lagt til húshitunar, húsaleigubóta og hvaðeina. Það er bundið þannig um hnútana að öll heimili eiga að koma betur út, það er lagt vel í það. En hvað er til ráða ef lækkun efra þrepsins skilar sér ekki til neytenda? 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg tilraunarinnar virði og ósköp skynsamlegt að leita leiða til að lækka efra þrepið enda er það allt of hátt. Það var markmið okkar í síðustu ríkisstjórn að draga úr skattlagningu í efra þrepi og færa bilið því að hún var talin of há og undanskotsfreistingin allt of há í svona hárri prósentu. Það sem ég sagði áðan var ósköp skýrt. Það eru efnisrök fyrir því að hafa nauðsynjar í neðra þrepi. Ef menn ætla að breyta þeirri skipan verða þeir að koma með fullnægjandi mótvægisaðgerðir. Þessar aðgerðir núna eru það ekki gagnvart lágtekjufólki. Ég bara vísa til þess sem Alþýðusambandið hefur sagt, BSRB hefur sagt og ég vísa líka til gagnrýni Samtaka atvinnulífsins og hugmynda þeirra um að flytja fatnað og skó í neðra þrep til þess að bæta við mótvægisaðgerðir. Ég segi enn og aftur: Ríkisstjórn sem ræður ekki við að skapa víðtæka samstöðu um breytingu eins og þessa ræður 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans og yfirferð á nefndaráliti minni hluta. Ég vil byrja á að árétta að ríkisstjórnin lagði jú upp með að lækka hér skatta og álögur á atvinnulíf og heimili. Í því frumvarpi sem við ræðum hér og breytingum til 2. umr. er um að ræða skattalækkun og auknar ráðstöfunartekjur allra tekjuhópa. Ég vil líka árétta það að fyrirvari framsóknarmanna sem hv. þingmaður kom inn á laut að því að gefa sér tíma í að gaumgæfa það að ráðstöfunartekjur allra tekjuhópa, tekjutíunda, mundu skila sér. Það má vel vera að hv. þingmaður horfi á tímann á milli umræðnanna sem sleifarlag. Ég horfi þvert á móti á það sem vönduð vinnubrögð að gefa sér tíma í að fara yfir allar umsagnirnar sem voru mjög fínar. Ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um nauðsyn þess að gefa sér tíma og ganga úr skugga um að það skili sér. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að 6,2 milljarðar verði skildir eftir í hagkerfinu. Það gerist ekki nema við horfum á samspil allra aðgerða. Þess vegna er spurningin í sjálfu sér einföld af því að hv. þingmaður kom inn á það að virðisaukaskattskerfið væri ekki, og við erum sammála um það, æskilegt kerfi til þess að ná félagslegum markmiðum: Er hv. þingmanni gersamlega fyrirmunað að horfa á heildaráhrif breytinganna?

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu: Það er hugsanavilla að horfa á það, eins og hv. þingmaður orðaði það, að 6,2 milljarðar verði eftir í hagkerfinu. Það segir okkur ósköp litla sögu. Ríkisstjórnin er líka búin að skilja 6,2 milljarða eftir í hagkerfinu með lækkun veiðigjalda, svo dæmi sé tekið. Það nýtist ekki lágtekjufólki á nokkurn hátt. Það að skilja peninga eftir í hagkerfinu er ekki endilega til þess fallið að skila félagslegum árangri. Ríkisstjórnin ákvað að hækka álögur á nauðsynjar og lækkanirnar eru á öðrum þáttum en nauðsynjum. Það veldur því að þeir sem þurfa meira á nauðsynjum að halda, lágtekjufólk sem hefur ekki ráðrúm til að kaupa neitt annað en nauðsynjar, munu fara illa út úr þessari breytingu. Fyrir því eru færð gild efnisleg rök. Sleifarlagið sem ég vísa til í meðferð málsins milli umræðna er sú staðreynd að þó að seint og um síðir hafi tekist að svínbeygja Framsóknarflokkinn til að kyngja fyrri yfirlýsingum með því að lækka 12% í 11% var ekki haft fyrir því að setjast yfir málið með aðilum vinnumarkaðarins. Hvers konar vinnubrögð eru það eiginlega með kjarasamninga lausa á næstu mánuðum? Hvaða innlegg er það í gerð kjarasamninga? Hvaða innlegg er það í samfélagsfrið? Auðvitað er það bara til þess fallið að skapa úlfúð og erfiðleika og draga úr trausti á þessari aðgerð. Eftir stendur líka stóra spurningin: Ætlar Framsóknarflokkurinn að samþykkja næsta fjárlagafrumvarp þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur með tillögu um að hækka neðra þrepið upp í 14%? Verður þá búið að víkka kokið á framsóknarmönnum nógu mikið?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held stundum að hv. þingmaður sem talar fyrir frelsi hafi ekki trú á neytandanum, hann hafi ekki trú á versluninni, hann hafi hreinlega ekki trú á því að neytandinn sé best til þess fallinn að taka ákvarðanir til þess að bæta sinn hag. Ég furða mig á þessum málflutningi. Ég ætla að skilja eftir spurningu fyrir hv. þingmann, af því að neðra þrepið er eftir sem áður það lægsta á Norðurlöndum, hvort það sé ekki jákvætt skref að þrengja bil á milli þrepa til að gera virðisaukaskattskerfið skilvirkara.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður lagði lykkju á leið sína til að forðast að svara spurningu minni um það hvort framsóknarmenn yrðu þá tilbúnir að samþykkja 14% virðisaukaskatt í fjárlagafrumvarpi næsta hausts sem er boðað í þessu og enginn fyrirvari gerður um af hálfu Framsóknarflokksins. Þetta snýst ekkert um það hvort neytendur eru upplýstir eða hvort seljendur vöru eru gott fólk eða ekki. Þetta snýst einfaldlega um það að á frjálsum markaði takast á ólíkir kraftar og það er engin leið að regla þá. Reynslan segir okkur að lækkanir á verði leiti síður út í verðlag en hækkanir. Það er bara efnisleg greining sem liggur fyrir um það og það þýðir ekkert að þræta um það. Menn sem þræta um það eru bara að loka augunum fyrir staðreyndum og byggja sér einhvern gerviheim. Það er gott að lækka efra þrepið. Ef menn ætla að hækka neðra þrepið þarf alvörumótvægisaðgerðir. Það hef ég sagt frá upphafi, það hefur þessi ríkisstjórn klikkað á að gera.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur gert prýðilega grein fyrir því nefndaráliti sem við sameinumst um af hálfu minni hlutans, en ásamt honum standa að minni hlutanum sá sem hér talar og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það sögulega dálítið merkilegt að við skulum standa í þessum sporum á síðasta mánuði þess herrans árs 2014 og ræða öfuga matarskattsumræðu við árið 2007. Það „fyndna“ er, og er fátt fyndið við þetta, að það eru sömu flokkar sem núna berjast hér fyrir því að hækka matarskatt og hækka skatt á menningu sem slógu sér á brjóst fyrir að vera að lækka þetta hið sama árið 2007 í einhverri glórulausustu aðgerð í skattamálum sem lengi hefur verið ráðist í á Íslandi og er þá mikið sagt. Auðvitað má segja að þar með séu þessir flokkar að viðurkenna mistök sín og axla ábyrgð og reyna að bæta fyrir það. En undarlegt er þetta satt best að segja. Vandinn er meðal annars sá að Ísland er annað í dag en það var 2007. Þá voru fráleitar aðstæður til að fara í slíka lækkun í þenslu- og eyðslubólunni sem þá stóð yfir enda var niðurstaðan sú að þetta skilaði sér að mjög takmörkuðu leyti á endastöð, til neytenda. Það er engin leið að horfa fram hjá því að hækkun á brýnustu lífsnauðsynjum heimilanna er alltaf viðkvæmt og vandasamt mál. Við erum nú einu sinni að tala um matvæli og um aðrar lífsnauðsynjar fyrir þessa þjóð sem er menning, sem er bókaútgáfa, tónlist, myndlist, kvikmyndir og annað í þeim dúr því maðurinn lifir ekki af brauði einu saman. Nú geta einhverjir spurt þann sem hér stendur: Já, en ert þú þá ekki kominn í mótsögn við sjálfan þig, hafandi gagnrýnt mjög lækkunina 2007, að vilja ekki hækka til baka núna? En svarið er nei. Í fyrsta lagi skiptir alltaf miklu máli hvernig staðið er að slíkum breytingum. Það er ekki vandað með nægilegum hætti hér og er fjármagnað með vitlausum hætti; með því að fjármagna hækkun á lífsnauðsynjum með lækkun á lúxusvörum, ég tala nú ekki um sælgæti og gosdrykkjum. Aðstæðurnar á Íslandi eru líka allt aðrar og viðkvæmari nú vegna þess að hér varð mikið áfall. Þær eru það vegna þess að lífskjörin eru lakari. Þær eru það vegna þess að atvinnustigið og kjarastigið er annað og viðkvæmara í dag en það var þá. Skuldir heimilanna eru meiri og þar fram eftir götunum. Það verður því að gera þá kröfu þegar breytingar af þessu tagi eru í farvatninu að menn vandi sig og horfi til þess hvernig staðan á Íslandi er í dag. Það skiptir minna máli hvernig hún var fyrir fimm eða fimmtán árum síðan en að horfast í augu við veruleikann eins og hann raunverulega er. Auðvitað er enginn eðlismunur á hækkun úr 7 í 11% og hækkun úr 7 í 12%, þótt vissulega megi segja að það sé ákveðin viðurkenning fólgin í því af hálfu meiri hlutans að hörfa til baka um 1 prósentustig. Reyndar virðist sem það hafi verið upphaflega hugmyndin, að minnsta kosti í fjármálaráðuneytinu, samanber textann í greinargerð fjárlagafrumvarpsins. Ég kem betur að því síðar. Ég vil staldra aðeins við menninguna, ekki síst bókaútgáfuna sem kom nánast með tárin í augunum á fund efnahags- og viðskiptanefndar og bað um að þetta yrði ekki gert. Fulltrúar hennar færðu fram mjög sterk rök fyrir því að þar væri staðan svo viðkvæm fyrir og bókaútgáfan ætti þannig í vök að verjast að hún mætti ekki við neinu og minna en engu. En það er augljóst mál að þessar breytingar á virðisaukaskatti snúa því við. Í staðinn fyrir að forlögin hafa sum hver fengið endurgreitt, þ.e. með 7% þrep á útskatti hefur innskatturinn vegið það þungt að í einhverjum tilvikum hafa átt sér stað endurgreiðslur til þeirra, snýst þetta yfir í nettóskattbyrði upp á 3–4%. Það geta verið tugir milljóna hjá stærstu forlögunum. Staðan er þannig þar að yfirleitt er tap á mestallri útgáfunni nema tveim, fjórum söluhæstu bókunum á hverju ári. Forlögin reyna að safna í sarpinn og byggja sig upp til að geta gefið út á nokkurra ára fresti t.d. vandaða myndskreytta barnabók því það er dýrt og eftirtekjan hjá forlögunum yfirleitt minni en engin. Það er því tap á slíkum góðbókmenntum sem verið er að gefa út en forlögin hafa þó af miklum metnaði reynt að gera. Rithöfundarnir bera afar lítið úr býtum. Svipað má segja um tónlist, myndlist og kvikmyndir og annað í þeim dúr þar sem staðan er erfið, ekki bara vegna erfiðra aðstæðna, því þessi geiri hefur auðvitað orðið fyrir barðinu á þrengingum undangenginna ára, heldur líka vegna þess að ýmsar tæknibreytingar og ólöglegt niðurhal á efni og annað í þeim dúr valda því að hann á í vök að verjast. Ætla menn ekkert að hlusta á slíkt eða a.m.k. að mæta því með sómasamlegum mótvægisaðgerðum? Það væri hægt að hugsa sér að stórauka í staðinn fjárveitingar til rithöfundasjóða og bókasafnssjóðs og færa fjármuni þannig til baka inn í stuðning við menninguna. Af því sem hér er á ferðinni verð þó ég að segja að mér finnst niðurfelling sykurskattsins vera einna vitlausust af öllu. Ég botna hreinlega ekki í því að menn skuli láta það fljóta með. Það hefði strax skipt talsverðu máli að mínu mati, bæði í tekjulegum skilningi og ekki síður þó frá lýðheilsusjónarmiðum, ef menn hefðu fundið farveg fyrir það að geta áfram haft a.m.k. óbreytta skattbyrði á þeirri vöru. Það er yfirgengilegt að á sama tíma og grænmeti, ávextir, mjólk, fiskur og kjöt á að hækka í verði um ein 4% eigi þetta beinlínis að lækka. Það verður afleiðingin af niðurfellingu vörugjalda og sykurskattsins á einu bretti, a.m.k. að því marki sem slíkt skilar sér út í verðlag. Það þarf ekki að taka fram að þeir sem móta heilbrigðisstefnu og hafa með lýðheilsu- og heilbrigðismál að gera í landinu grátbiðja Alþingi að gera þetta ekki. Þetta stingur svo gersamlega í augu við alla umræðu og alla þróun, alla meðvitund nútímans um það hversu alvarleg og dýr lífsstílsvandamál og lýðheilsuvandamál eru að það hálfa væri nóg. Hæstv. ríkisstjórn slær mjög gjarnan um sig í ýmsum tilvikum með að hún sé að einfalda hluti. Það sé verið að einfalda, draga úr reglubyrði, eftirlitskostnaði og allt á þetta að vera óskapleg einföldun. Svo þegar betur er að gáð og rýnt í einföldunarrökin, eins og í þessu tilviki hér, eru þau ekki mikil. Það er ein innstæða fyrir þeim sem vissulega má virða og það er niðurfelling almennu vörugjaldanna. Um það er engin deila, það er í sjálfu sér ágætisráðstöfun að hverfa frá þeirri skattheimtu. En þá verður að horfa til áhrifanna varðandi tekjur ríkissjóðs sem ég heyri nú eiginlega aldrei nefnda í þessari umræðu, frú forseti, eins og allir séu búnir að steingleyma því strax á árinu 2014 að ríkissjóður þurfi að eiga einhverja vini. En ég ætla alla vega ekki að láta það gleymast að við þurfum í hvert einasta skipti sem við fjöllum um ráðstafanir sem hafa neikvæð áhrif á tekjugrunn ríkisins eða hins opinbera að velta því vandlega fyrir okkur. Eru þeir tímar gengnir í garð á Íslandi að ríkissjóður Íslands hafi efni á því að afsala sér í stórum stíl tekjum í hverju málinu á fætur öðru eins og því miður hefur orðið niðurstaðan hjá hæstv. ríkisstjórn? Það er ábyrgðarlaust. Það er eins og enginn komi morgundagurinn. Það er eins og enginn muni eftir 85% skuldum ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu og það þurfi að borga þær. Það er eins og menn hafi litlar áhyggjur af 80–85 milljörðum í vexti á hverju ári. Nei, nei, menn skutla bara út tekjum hér og þar og byrja á öfugum enda, á gróðafyrirtækjum í sjávarútvegi og auðmönnum í þessu landi. Ríkustu 4–5 þúsund fjölskyldurnar á Íslandi voru látnar leggja sitt af mörkum til að reisa Ísland úr rústum hrunsins en þess þarf ekki lengur, segir ríkisstjórnin. Við getum vel orðið af þeim 10 milljörðum. Að vísu getum við þá ekki lengur byggt landspítala og svona en þetta hefur forgang. Frú forseti. Það er ástæða til að staldra verulega við útreikningana um heildaráhrif þessara aðgerða. Smátt og smátt hefur komið í ljós að talnaefnið sem fylgdi frumvarpinu upphaflega var meingallað. Ég segi ekki að það hafi verið jafn hrikalega gróft í framsetningu og áróðurssölumessan fyrir skuldamillifærslunni í Hörpunni sem var náttúrlega yfirgengileg, satt best að segja. Hún átti ekkert skylt við það að reyna að miðla upplýsingum hlutlægt eins og allir sem eitthvað kunna á gröf, línurit og excel-skjöl sáu fljótt og núna er alveg viðurkennt. Sú sölumessa fengi alls staðar falleinkunn í háskólum fyrir hlutlæga framsetningu á efni. En því miður var talnaefnið sem fylgdi frumvarpinu ekki mikið betra. Það voru heimasmíðuð dæmi í fjármálaráðuneytinu sem gáfu sér tilteknar forsendur sem síðan hefur þurft að draga út með töngum. Hver er meginforsendan, hver er meginundirstaða þeirrar fullyrðingar stjórnarflokkanna að þetta komi svona jákvætt út fyrir almenning? Hún er sú að verðlækkanir sem leitt gætu af niðurfellingu vörugjalda og lækkun um 1,5 prósentustig í efra þrepi virðisaukaskatts skili sér að fullu og strax út í verðlag, 100%. Það hefur aldrei gerst svo vitað sé og vantar mjög mikið upp á. Á sama tíma höfum við rannsóknir og ýmsar reynslusögur sem eru ólygnar um það að oft og tíðum hafa slíkar verðlækkanir skilað sér seint, illa og í sumum tilvikum kannski varla að hálfu leyti. Restin gufar upp. Innflytjendur, verslunaraðilar, heildsalar, smásalar nota tækifærið og hirða þetta í álagningu. Á því eru þessir óraunhæfu útreikningar byggðir. Og þegar við lítum til þess hversu lítið tekjulægstu tíundirnar eiga þó að mati ríkisstjórnarflokkanna að bera úr býtum er lítið borð fyrir báru til að dæmið snúist við og þetta verði beinlínis neikvætt og íþyngjandi fyrir þá hópa. Og það verður það alveg örugglega fyrir einhvern hluta lakast settu fjölskyldnanna í landinu. Það er borðliggjandi vegna þess að því miður eru allt of margar fjölskyldur í þessu landi sem eru enn þá í þeirri stöðu að verða að forgangsraða sínum takmörkuðu fjármunum mjög grimmt í fyrst og fremst það að kaupa mat. Það er bara þannig, því miður. Fram hjá þessu öllu er horft. Frú forseti. Síðan bætist það við að ríkisstjórnin velur versta tíma ársins sem til er fyrir slíkar breytingar í þessu samhengi, áramótin. Og af hverju er það? Það er vegna þess að þá er að baki jólaverslunin sem er sérstök törn í verslun þar sem verðlagning lýtur oft að einhverju leyti öðrum lögmálum en endranær og fram undan eru útsölurnar sem renna sitt skeið á enda í lok janúar eða einhvern tíma inn í febrúar. Það gerir að verkum að ómögulegt er að fylgjast með því að hvaða marki þessar skattalækkanir koma beint fram í verðlaginu og að hvaða marki það er eitthvað annað. Þegar verðlagið hækkar aftur samkvæmt mælingum í lok útsölutímans verður mjög erfitt að greina hvað stendur eftir af einhverri lækkun, niðurfellingu vörugjalda eða lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts. Það er veruleikinn. Árið 2007 voru menn þó ekki heillum horfnari en það að þeir létu breytingarnar taka gildi 1. mars, sem er strax mun skárri tími til að fylgjast með því og hafa eftirlit með því og beita aðhaldi gagnvart því að verðlækkanirnar skili sér beinlínis. Einnig að þessu leyti er málið illa reifað, illa hugsað. Varðandi ferðaþjónustuna er að sjálfsögðu ágætissamstaða um það að endurskoða virðisaukaskattsfyrirkomulagið gagnvart þeirri grein og hefur reyndar lengi verið. Sú umræða fór af stað fyrir tveimur, þremur árum. Fyrri ríkisstjórn ákvað að taka skref í þeim efnum tengt víðtækari vinnu sem var sett af stað og hækka skatt á gistingu og þjónustu veitingastaða upp í 14%. Núverandi ríkisstjórn byrjaði á því að fella þá hækkun úr gildi örfáum vikum áður en hún átti að koma til og skila tekjum í ríkissjóð haustið 2013. Ríkisstjórnin kemur svo hérna ári síðar og breikkar stofninn og nú upp í 11% og með sáralitlum fyrirvara - sem hafði einmitt verið mjög gagnrýnt á sinni tíð, fyrirvarinn þyrfti að vera langur, og var fallist á það í lokin að veita hátt í ársaðlögun að breytingunni á virðisaukaskattinum. En það er ekki núna. Þessi hækkun gengur í gildi um áramótin. Allt tal stjórnarandstæðinga á síðasta kjörtímabili verður nú svolítið hjáróma; þegar þeir stóðu hér og emjuðu mjög undan því að það væri ósanngjarnt í garð ferðaþjónustunnar að veita henni ekki meiri aðlögun. Frú forseti. Ríkið verður með þessum breytingum af 6–7 milljörðum í tekjum. Við skiljum það eftir hjá heimilunum, segja stjórnarflokkar voðalega góðir og örlátir. En það hefur áhrif hinum megin líka. Þetta tekjutap ríkisins sem eru tiltölulega breiðir og traustir skattstofnar, virðisaukaskattskerfið og í raun hefur vörugjaldskerfið verið það líka, leggst saman við 5–8 milljarða lækkun veiðigjalda frá því sem afkoma sjávarútvegsins býður augljóslega upp á að hann gæti verið að borga. Það leggst saman við 10 milljarða tekjutap með brottfalli auðlegðarskatts, leggst saman við líklega um 6 milljarða kostnað á núverandi verðlagi sem er samfara tekjuskattslækkuninni á miðþrepi á síðasta ári sem gildir fyrir þetta ár. Bætist þá við tekjutap sem er áformað af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar orkuskatturinn fellur niður í lok næsta árs. Þannig gæti ég haldið áfram. Þetta eru 30–40 milljarða kr. á ársgrundvelli sem tekjugrunnur ríkisins hefur veikst af þeim ástæðum, með fyrirvörum um að slíkir útreikningar eru aldrei nákvæmir því einhver afleidd áhrif koma til sögunnar. En það er bara tiltölulega einföld stærðfræði að leggja það saman sem ríkisstjórnin hefur gefið eftir í tekjur af þessu tagi og er af þeirri stærðargráðu. Það slagar upp í byggingarkostnað meðferðarkjarna Landspítalans á hverju ári. Þessir fjármunir gætu nýst í slíka hluti. Þeir gætu nýst í að styrkja innviði velferðarkerfisins. Þeir gætu nýst í fjárfestingar í innviðum, viðhaldi á vegum, þeir gætu nýst í að borga niður skuldir. En það er eins og ríkissjóður eigi enga vini, alla vega ekki í ríkisstjórninni, enda kannski ekki á góðu von þegar menn stjórnast af hugmyndafræði og kreddum jafnvel þó þær hafi reynst skelfilegar. Og ég finn lyktina af gömlu nýfrjálshyggjudellu Chicago-skólakreddunum þegar menn koma hér með ræðurnar um að þetta sé svo voðalega gott, hagkerfið taki við sér og það muni skila aukinni veltu og auknum tekjum. En verður það froða eins og síðast sem getur gufað upp eins og dögg fyrir sólu ef slær í bakseglin? Auðvitað vonum við að það gerist ekki en menn skulu gæta að sér að vera ekki búnir að veikja þannig hinn trausta tekjugrunn ríkissjóðs, sem kostaði gríðarlegt erfiði og átök að byggja upp á síðasta kjörtímabili og ekkert annað var í boði til að forða ríkissjóði frá þroti, og byrja nú strax að bora hann niður. Það er erfiðara að bæta úr slíku en að slá um sig og þykjast voðalega góður með því að vera að lækka skatta. Það kostar talsvert þrek að ná þeim upp aftur ef þess gerist þörf og þá er spurning hverjir hafa bein í nefinu til slíks. Ég er ekki viss um að kempurnar sem nú ráða húsum reynist endilega það úthaldsgóðar ef þær þyrftu að taka á sig t.d. storminn af aðgerðum af því tagi sem síðasta ríkisstjórn mátti gera bæði á tekju- og gjaldahlið. Þó að það sé kannski ekki vinsælt að flytja þessi sjónarmið inn í skattalækkunarjarmkór stjórnarliða geri ég það samt því einhver þarf að segja það, einhver þarf að minna á veruleikann eins og hann raunverulega er. Hann er þannig að við rekum ekki velferðarsamfélag á Íslandi með sómasamlegum hætti í norrænum anda nema afla til þess einhverra tekna. Og þeir sem eiga og geta og hafa fjármuni þurfa að leggja sitt af mörkum til að byggja upp þetta samfélag. Það er bara þannig. Fjármálaráðherra á sér þann draum að halda áfram á þessari vegferð upp í 14%. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri vegferð í skattamálum ef hún á að útfærast með svipuðum hætti, það eigi síðan að fjármagna tekjuaukann með því að ganga til þess að lækka álögur á tekjuhátt fólk, eignafólk eða lúxusvörur eða sykur. Það er engin glóra í því, hvorki efnahagslega né ríkisfjármálalega og þaðan af síður félagslega og lýðheilsulega. Framsóknarmenn þykjast hafa unnið mikinn sigur með því að ná hækkuninni úr 12% niður í 11. Eins og ég hef sagt áður er þá kominn verðmiði á Framsókn. Hún kostaði 1 prósentustig. Það er ágætt að það liggi fyrir. En í mínum huga er þetta lítill sigur. Ég batt vonir við meira. Mér finnst það leka dálítið niður hjá þeim að geta ekki einu sinni varið sykurskattinn ef það er útbreitt sjónarmið í herbúðum Framsóknarflokksins að það sé auðvitað vitlaust að fella hann niður. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu að vanda. Ég hef tekið eftir því í þessari umræðu að við þurfum sífellt einhvern veginn að taka á því hvað sé nauðsynjavara og hvað ekki. Við tölum um sykurskatt og matarskatt og svo framvegis. Nú virðast allir vera sammála um að sykur sé ekki nauðsynjavara, að sama skapi sammála um að matur sé nauðsynjavara. Ég hef bent á það hér varðandi mat að ekkert verður eiginlega meiri nauðsynjavara en matur. Fólk lifði tugþúsundum árum saman án rafmagns og varanlegs húsnæðis, en það hefur aldrei lifað án matar, ekkert spendýr lifir án matar. Það sem mér finnst alltaf svolítið óþægilegt í þessari umræðu eru skattþrepin. Þau eru tvö. Ég velti fyrir mér hvernig Alþingi eigi að geta forgangsraðað því hvernig við viljum að samfélagið eigi að vera. Ég tek eftir því að við höfum hluti sem eru undanskildir virðisaukaskatti. Það eru atriði sem við á hinu háa Alþingi höfum ákveðið að séu nógu mikilvæg, þar á meðal starfsemi rithöfunda og tónskálda, sem ég tel gott, persónulega finnst mér það gott, en það er bara persónulegt mat vegna þess að það vill svo til að ritstörf eru eitthvað sem Íslendingar telja að standi sér nærri. Hvers vegna ekki kvikmyndagerð? Hvers vegna ekki hugbúnaðargerð? Hvers vegna er hugbúnaðargerð ekki eitthvert sérstakt íslenskt fyrirbæri sem við viljum verja sérstaklega með skattaívilnun? Ég velti þessu fyrir mér. Á hvaða forsendum eigum við að taka þessar ákvarðanir? Hvernig á Alþingi að geta út frá öðru en geðþótta ákvarðað hvað eigi heima í hvaða skattþrepi nema út frá grundvallarsjónarmiðum eins og gilda t.d. um mat? Það er einfalt með mat. Það er ekki jafn einfalt þegar kemur að listsköpun eða hugverkasköpun eða atvinnugreinum eða einhverju því um líku. Þess vegna velti ég fyrir mér, þar sem hv. þingmaður er mikill áhugamaður um  
            

Herra forseti. Þetta er í sjálfu sér mjög góð spurning hjá hv. þingmanni. Ég held að það sé afar mikilvægt að Alþingi, löggjafinn, byggi alltaf sínar ákvarðanir í þessum efnum á bestu fáanlegu upplýsingum og reyni að undirbyggja ákvarðanirnar, ef þess þarf, einfaldlega með rannsóknum og viðbótarskoðun hlutanna. Við getum tekið mjög nálægt dæmi í þessu máli sem er neyslugrunnur og könnun Hagstofunnar sem byggir á litlu úrtaki. Hagstofan hefur hvorki næga fjármuni né mannafla til að gera þetta eins vel og mögulegt væri. Hver er niðurstaðan? Hún er meðal annars sú að til þess að fá marktækni í mælingarnar er tekið þriggja ára meðaltal sem er auðvitað ekki gott. Allir sem eitthvað vita um tölfræði sjá að það er ekki gott að setja saman upplýsingar sem koma af þriggja ára tímabili. En það er vegna þess að við höfum takmarkaðan grunn til að byggja á. Á þessu hanga útreikningarnir um hvernig þetta komi út fyrir einstaka hópa. Ég held hins vegar að við getum gefið okkur ákveðnar og einfaldar staðreyndir. Hv. þingmaður nefndi auðvitað eina þeirra. Það komast engir af án matar. Horfum þá á samfélagið og hvernig það er í nútímanum. Það er ekki lengur þannig að stór hluti landsmanna sé í mikilli aðstöðu til sjálfsafla í þeim efnum eins og var áður í sjómanna- og bændasamfélaginu þar sem menn gátu talsvert aflað sinnar eigin fæðu, ræktað sínar kartöflur og sótt sér fisk í sjóinn o.s.frv. Langstærstur hluti neytenda á Íslandi í dag verður að kaupa nánast allan sinn mat af öðrum. Það eru staðreyndir sem við þurfum að hafa í huga. Þetta er óumflýjanlegur útgjaldaþáttur sem ekkert heimili kemst af án. Ýmsum öðrum hlutum er eftir atvikum hægt að fresta eða reyna að leysa með ódýrari hætti en kannski þeim að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið og til að taka undir það sem hann nefndi seinast með mat þá var það einhvern tímann þannig að menn gátu einfaldlega búið til sinn mat. Það er ekki hægt á Íslandi lengur. Við erum einfaldlega of mörg. Ísland stendur ekki undir matarframleiðslu fyrir alla þjóðina. Það er ekki unnar matvörur hér fyrir nema um það bil 50% þjóðarinnar samkvæmt mínum heimildum. Vonandi er það nú rangt, en þá í rétta átt. Hvað um forgangsröðun á öðrum þáttum? Mér finnst forgangsröðunin augljós þegar kemur að matvælum og vatni og súrefni - ef við værum að borga fyrir súrefni, guð forði okkur frá því að þurfa nokkurn tímann að gera það. En það eru aðrir þættir sem eru undanþegnir virðisaukaskatti eins og íþróttastarfsemi, leiga á aðstöðu til íþróttastarfsemi, fólksflutningar, flutningur á ökutækjum með ferjum, póstþjónusta, fasteignaleiga og útleiga bifreiðastæða, vátryggingarstarfsemi, þjónusta banka, sparisjóða og annarra lánastofnana, happdrætti og getraunastarfsemi. Það er fullt af þjónustu sem er undanskilin virðisaukaskatti og þessu hlýtur að vera forgangsraðað, ýmist eftir því hvort það sé raunhæft eða hvort eðli þjónustunnar sé þannig að hún mundi ekki ganga upp án virðisaukaskatts. Mér finnst þetta alltaf vanta í umræðuna um hvað eigi að vera í hvaða skattþrepi, hversu há prósentan eigi að vera  
            

Frú forseti. Það er hárrétt að taka þarf rökræðuna á hverjum tíma um það hvað er undanþegið virðisaukaskatti, hvað er þannig sett gagnvart virðisaukaskatti að menn fá innskattinn beinlínis endurgreiddan úr ríkissjóði þannig að þeir bera engan virðisaukaskatt. Síðan eru allmörg svið sem eru undanþegin virðisaukaskatti, þ.e. það er ekki lagður virðisaukaskattur á sölu vörunnar eða þjónustunnar á endanum, en menn borga hins vegar og sitja uppi með innskattinn á aðföngum, það er kallað að éta vaskinn. Síðan erum við með tvö þrep, lægra þrep og efra þrep. Grunnhugsunin er að sjálfsögðu sú að við höfum í lægra þrepinu ýmsa starfsemi sem við viljum styðja eða beita þannig að það sé hagstæðara en ella væri; matvælin, menningin og annað sem við höfum orðið sammála um. Ég er út af fyrir sig sammála því að ástæða getur verið til að fara yfir það hvað er beinlínis í undanþágum. Það er að hluta til verið að laga það aðeins núna með því að taka afþreyinguna í ferðaþjónustuna undir virðisaukaskatt í lægra þrep, löngu tímabært. Svo er líka hægt að hugsa sér að við 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og yfirferð yfir þetta mál. Mér fannst hún á margan hátt fróðleg og gagnleg. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann væri þeirrar skoðunar að virðisaukaskattur sé skilvirk aðferð til þess að koma tekjujöfnun eða lífskjarajöfnun til skila til þeirra sem minna mega sín eða til fátækari heimila, hvort lægra þrep á nauðsynjum sé skilvirk leið til þess að jafna aðstöðu fólks eða hvort hann telji að til séu skilvirkari leiðir. Það er fyrsta spurningin. Svo vildi ég ræða við hv. þingmann hvort hann teldi að hækkunin úr 7% í 11% varðandi rithöfunda, bókaútgefendur og það allt ráði úrslitum. Það eru miklir erfiðleikar í þessari grein, eins og ég held að hv. þingmaður hafi komið að í ræðu sinni. Það er margvíslegur vandi sem steðjar að. Það er ný tækni, það er niðurhal á bókum og kvikmyndum og tónlist frá þeim stað þar sem hún er ódýrust og minnstur virðisaukaskattur á henni. Er það hugsanlega framtíðin að við þurfum að fara með þetta allt saman sömu leið og með fjármagnsþjónustu eða í 0% virðisaukaskatt? Er það eitthvað sem við þurfum að skoða í framtíðinni með opnum huga til þess að Ísland geti verið samkeppnishæfur staður fyrir þau fyrirtæki sem framleiða tónlist, kvikmyndir, bækur og sögur? Er það leið sem hugnast honum? Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns í þessu.

Herra forseti. Varðandi það hvort það sé skilvirk aðgerð eða ekki að styðja við tiltekna hópa í samfélaginu eða tiltekna geira eins og menninguna með lágu virðisaukaskattsþrepi eða að aðrar leiðir séu betri þá er erfitt að gefa einhlítt og einangrað svar við þeirri spurningu að mínu mati. Það skiptir miklu í hvers konar skattumhverfi þú ert að öðru leyti. Í hinum besta heimi allra heima gætum við auðvitað sagt að með því að vera með vel prógressífan tekjuskatt, öflugt millifærslukerfi til að styðja við barnafólk og eftir atvikum aðra hópa, þá þyrfti ekkert að vera að horfa sérstaklega til þess að virðisaukaskattsfyrirkomulagið hefði eitthvert tekjujöfnunargildi í sjálfu sér, það væri þá vel fyrir því séð í gegnum prógressíft skattkerfi að öðru leyti. Nú er það ekki endilega svo, þótt vissulega hafi það stórlagast með breytingunum á síðasta kjörtímabili. Ég ætla þá líka að vona að þessi ríkisstjórn ætli ekki að gera hvort tveggja, að draga þó úr þeim stuðningi sem lágt virðisaukaskattsþrep sannanlega er, hefur verið við tekjulág heimili, við getum deilt um hve mikið, við menninguna og fletja svo tekjuskattinn út í framhaldinu. Ég hef heyrt glitta í þau sjónarmið hjá hæstv. fjármálaráðherra. Þá bíð ég ekki í það vegna þess að þrátt fyrir allt er þetta skilvirkt og í raun og veru er það þannig að ef við höfum ráð á því að hafa lægra þrepið mjög lágt er það beitt aðgerð til að ná þessum markmiðum. Þá kemur hins vegar hinn gallinn að það er ekki æskilegt að bilið sé óendanlega mikið á milli þrepanna. Það verður auðvitað ekki bæði sleppt og haldið. Lágt þrep virðisaukaskatts á vöru eins og matvæli er í reynd mjög hagstætt skattafyrirkomulag fyrir þann geira vegna þess að menn fá allan innskatt af aðföngum dreginn frá en borga lítinn útskatt og geta jafnvel sloppið á núlli. Ferðaþjónustan, það er alveg vitað að á köflum hefur hún verið að fá endurgreitt út úr virðisaukaskattskerfinu meðan gistingin var bara í 7%. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir skelegga ræðu hans. Hann talar af mikill reynslu og hefur fengið að kljást við flókið virðisaukaskattskerfi í langan tíma og í mikilli nálægð. Við erum um margt sammála og mér fannst margt gott í ræðunni, en ég ætla svo sem ekki í neinar hugmyndafræðilegar þrætur í þessu andsvari. Ég ætla hins vegar að víkja að bókaútgáfunni. Ég deili áhyggjum mínum af stöðu bókaútgáfunnar. Ég má ekki til þess hugsa að hún lendi í vanda. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á, þeir sem tala fyrir bókaútgáfunni komu á fund okkar í nefndinni og lýstu áhyggjum sínum. Það eru sannarlega vond dæmi, t.d. frá Eystrasaltsríkjum þar sem virðisaukaskatturinn var hækkaður og fór illa með bókaútgáfuna. Svo eru það okkar litla málsvæði og tungumálið og gróskan og fjölbreytnin sem hafa einkennt bókaútgáfu lengi og lesmenningin hér á landi. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann fyrir sér út frá reynslu sinni að við leysum málefni bókaútgáfunnar? Mun hún þola þessa hækkun? Ég vil hreinlega skoðun hans á því.

Frú forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því. Ég held að bókaútgáfan megi ekki við neinu og minna en engu í raun, hún standi mjög veikt fyrir af ýmsum ástæðum. Það er auðvitað oftast sagt að það sé í raun kraftaverk hversu mikið hefur verið gefið út af bókum á Íslandi og hvað okkur hefur, þrátt fyrir allt, tekist að standa að blómlegri menningu á þessu litla mál- og menningarsvæði sem við erum. En ég held við verðum að gera ráð fyrir því að þetta sé brothætt og þetta má ekki við miklu. Ég segi alveg hiklaust að frekar en að hækka virðisaukaskatt á bókaútgáfu og bækur ættum við að fella hann niður. Reyndar mundi sennilega þurfa að endurgreiða bókaútgefendum innskattinn til þess að það kæmi nógu vel út. Það er þannig. Þeir hafa notið hagstæðs umhverfis, lágt þrep í vaski, 7% eins og ég fór yfir hér áðan, hefur þýtt tiltölulega hagstætt skattumhverfi að þessu leyti vegna þess að innskatturinn fæst allur dreginn frá lágum útskatti, það er hagstætt fyrirkomulag. Þetta snýst við yfir í umtalsverðan nettóskatt með þessari hækkun, þó að hún sé bara í 11%, það er alveg ljóst. Við getum deilt um það hvort það eru 3, 4% eða hvað það er, en þetta hefur ekki verið langt frá 0% eins og það hefur verið fram að þessu, þannig að við verðum að reikna með að þetta sé að mestu leyti nettóaukin greiðsla og því eru mjög mikil takmörk sett, held ég, hverju af því er hægt að velta út í verðlagið. Það er bara reynslan. Það er ekkert svigrúm fyrir hendi þegar kemur að dýrari bókaútgáfu, góðbókmenntum og öðru slíku. Það er kannski hægt gagnvart einstöku söluháum reyfurum og kiljum að hafa eitthvað upp úr því og hugsanlega þola þær eitthvað hærra verð, en ég held að það eigi almennt ekki við um dýrar bækur þar sem menn eru í miklu basli með að reyna að halda verðinu þó þannig niðri að það seljist eitthvað og gera það yfirleitt samt upp með tapi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóð svör og trúi því og vona að við getum skoðað málefni bókaútgáfunnar enn frekar. Auðvitað er útgáfa bóka af ýmsu tagi, eins og fræðibóka, barnabóka og fleiri bóka af því tagi, mjög viðkvæm fyrir verðbreytingum, það er vitað. Það eru söluhærri bækur sem jafnvel fjármagna útgáfu slíkra bóka. Mig langar hér í seinna andsvari að spyrja hv. þingmann. Það er ljóst að undanfarin ár hefur virðisaukaskattskerfið verið að gefa eftir og er tímabært að fara í gagngerar kerfisbreytingar. Hvernig sér hv. þingmaður helst þær breytingar? Sér hann ekki þessar skattkerfisbreytingar núna, margar hverjar, 

Herra forseti. Ég tel að til dæmis tvímælalaust varðandi ferðaþjónustuna sé framför í því að fella hana saman og sem mest í heilu lagi inn í eitt samfellt skattumhverfi af þessu tagi. Það vita allir að það að vera að gera upp nokkurn veginn samkynja rekstur í fyrirtæki, jafnvel á þremur skattstigum, lágt þrep og hátt þrep, er ekki góð blanda. Ein af ástæðum þess að vaskurinn hefur að einhverju leyti verið að leka hjá okkur er auðvitað þessi misráðna breyting 2007 og síðan aðstæðurnar í þjóðfélaginu. Þær þrýsta á, við vitum það. Svona erfiðleikar þrýsta yfirleitt á um það að menn noti allar smugur sem mögulegar eru. Þess vegna þarf að huga vel að því. Ég hef fullan hug á að taka þátt í slíkri vinnu ef hún er í boði. Ég vil svo í lokin segja aftur um menninguna að auðvitað mundu skipta máli myndarleg framlög, stuðningsframlög við menninguna á öðrum sviðum í gegnum til dæmis sjóði menningar og lista sem við höfum og voru sumir stofnaðir á síðasta kjörtímabili til að styðja við hina fjölbreyttu flóru skapandi greina. 

Virðulegi forseti. Ég var nokkuð spenntur fyrir því að sjá þetta frumvarp og að taka þátt í umræðu um virðisaukaskattskerfið og er það enn, mér finnst það mjög mikilvægt. Ég deili áhuga mjög margra og ég held fulltrúa flestra flokka á þingi á því að einfalda virðisaukaskattskerfið, gera það skilvirkara, réttlátt og gagnsætt. Ég er að mörgu leyti hrifinn af skipulagi eins og er í Danmörku þar sem er bara eitt þrep á virðisaukaskatti, en mér finnst líka mikilvægt að átta sig á því á hvaða hátt við erum alveg ótrúlega langt frá Danmörku þegar kemur að því að taka upp eitt virðisaukaskattsþrep á Íslandi. Mér finnst sumir vera með svolítið valkvæða heyrn þegar kemur að ráðleggingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessum efnum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir vissulega að skynsamlegt væri að hafa eitt þrep á virðisaukaskatti og allir borguðu bara það sama, en við þurfum líka að hlusta á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þegar hann segir: Þá verður að jafna tekjur og afkomu fólks með einhverjum öðrum hætti. Þar er himinn og haf á milli Íslands og Danmörku. Danir borga háan tekjuskatt og þeir eru sáttir við að sá skattur fari í bótakerfið og til þess að jafna lífskjör. Hér hefur sú samræða ekki verið tekin þannig að við höfum komist að samkomulagi um það. Ég er ekki viss að menn mundu vilja láta það fylgja með einföldu virðisaukaskattskerfi að fara í hækkun tekjuskattsmegin. Það er einfaldlega óútkljáð. Tökum bækur, það er vissulega hátt virðisaukaskattshlutfall á bókum í Danmörku vegna þess að þrepið er bara eitt, en það er himinn og haf á milli rithöfunda í Danmörku og aðbúnaðs þeirra og rithöfunda hér. Í Danmörku er þó bókasafnssjóður rithöfunda sem virkar þannig að þeir fá eitthvað fyrir sinn hlut. Hér fá þeir ekkert sem hægt er að tala um, hlægilegar upphæðir. Ekkert er gefið í í þeim efnum í frumvarpinu, það á ekki að setja meiri pening í Bókasafnssjóð höfunda svo að þeir uppskeri eitthvað heldur er bara verið að hækka. Það gengur því ekki að hlusta svona á ráðleggingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það verður allt að fylgja með. Það er samt margt gott í frumvarpinu. Við í Bjartri framtíð fögnum því að verið er að afnema vörugjöldin. Það er þó einföldun og skilar sér vonandi, kannski ekki alveg allt, í lækkun á ýmsum vörum sem fólk þarf að kaupa, byggingarvöru, heimilistækjum, hinu og þessu. Það er gott að hærra þrep á virðisaukaskatti er lækkað. Það þurfti að hækka það upp í mjög háa prósentu, eina þá hæstu í Evrópu, í kjölfar efnahagshrunsins - alltaf þarft að minna aðeins á að það henti sem sagt á Íslandi fyrir nokkrum árum. Það þurfti að afla tekna með þeim hætti og ég held að skynsamlegt sé að lækka þrepið aftur. Gott. Stóri gallinn á frumvarpinu er hins vegar, og það verður ekkert fram hjá því horft, að verið er að hækka matarverð og hækka verð á bókum, útgefinni tónlist og menningu. Um þetta er ekki hægt að deila. Það er einfaldlega verið að hækka það. Ég held að við þurfum ekki að deila mikið um það að matur er einstök vara. Ísskápur kemur ekkert í staðinn fyrir mat. Þótt matur sé oft geymdur í ísskáp kaupa menn yfirleitt ekki ísskáp jafn oft og þeir kaupa mat. Þeir kaupa ekki ísskáp með hverri matarkörfu svo dæmi sé tekið. Þetta eru ekki sambærilegar vörur. Hér er ákveðinn vilji til að líta á þessar breytingar allar í heild sinni. Mér er efst í huga að lækkun á vörugjöldum og lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts á að mestu leyti að fjármagna með hækkun á matarverði í þjóðfélagi þar sem matarverð hefur þegar mjög sterka tilhneigingu til að vera hátt. Við búum við mikla fjarlægð frá mörkuðum þannig að innflutningur er dýr. Við búum við háa tolla á ýmsa matvöru, verndartolla, við búum við vel þekkt samkeppnisleysi í smásölu og óhagræði í smásölu. Það er ekkert tekið á þeim þáttum. Það er bara verið að hækka verð á mat. Stjórnarmeirihlutinn segir að þetta sé samt sem áður skattalækkun ef maður líti á allt í heild sinni. En ég vona að stjórnarmeirihlutinn skilji líka að það er mjög einkennilegt fyrir marga og þar á meðal mig að horfa upp á það að hækkun á skatti á mat sé eitthvað eðlilegt á sama tíma og verið er að lækka álögur á útgerðina í landinu, veiðigjöld minnka ár frá ári. Það er þetta sem fólk sér. Óhollusta verður ódýrari, það fylgir einfaldlega frumvarpinu. Leggja á auðlegðarskatt algjörlega af og þó að hann sé umdeildur eru kannski margir sem spyrja sig: Af hverju þarf ekki að fjármagna það líka? Þar fara 10 milljarðar úr ríkissjóði. Af hverju þarf allt í einu núna, þegar ríkisstjórnin er búin að lækka ýmis gjöld og á mjög umdeildan hátt, þegar það á að afnema vörugjöld og lækka efra þrep virðisaukaskatts, sem er gott, af hverju þarf einmitt þá að hækka matarverð? Ég held að margir spyrji sig að þessu. Þetta er að mínu viti óþarfi. Eitt sem mér finnst mjög slæmt í þessu er að það hefur verið hringlandaháttur með virðisaukaskattskerfið á undanförnum árum, ef við lítum yfir undanfarin missiri. Tökum dæmi af virðisaukaskatti á gistiþjónustu. Hann var færður niður í 7% árið 2007 og svo átti hann að fara upp í 25%, en það var bakkað með það með mjög góðum rökum niður í 14%. Svo var ákveðið að gistiþjónustan mundi ekki borga 14% og þá var skatturinn kominn aftur niður í 7%. Núna átti að fara með hann upp í 12% en ákveðið að fara með hann í 11. Ég held að ég sé bara að tala um tveggja ára tímabil þar sem aðilar í þessum rekstri hafa þurft að fara í þennan rússíbana. Í mínum huga sýnir þetta að spursmálið um það hvernig við viljum hafa virðisaukaskattskerfið á Íslandi er óútkljáð. Það er mjög athyglisvert að lesa í athugasemdum með frumvarpinu að vissulega er hafin vinna sem á að vera þverpólitísk og í samráði við hagsmunaaðila um það hvernig virðisaukaskattskerfið eigi að vera, en hún er bara hafin, hún er rétt svo hafin. Ég held að miklu skynsamlegra væri að afnema vörugjöldin, lækka efra þrepið en halda sig við þriggja þrepa kerfið sem við búum við núna, halda sig við það í bili þannig að ferðaþjónustan sé í 14% og skili þar inn peningum, og lækka ekki skatt á sykur. Þiggjum þær tekjur að sinni og gefum helst í hvað varðar forvarnir í sykurneyslu, t.d. með betri merkingum og fræðslu og öðru slíku. Efnum svo til samráðs og klárum það, sjáum hvernig við getum einfaldað kerfið, það vilja það allir. Sjáum hvernig raunhæfar mótvægisaðgerðir gagnvart lágtekjufólki og menningu líta út, búum þær til. Það er mikið verkefni en til mikils að vinna vegna þess að við getum ekki með hverri ríkisstjórn byrjað alltaf að breyta þessu kerfi til og frá. Mér finnst þetta óljóst núna. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra þegar hann lagði frumvarpið fram hvað stæði til. Er stefnt að einu þrepi með tilheyrandi breytingum í skattkerfinu í heild sinni og í bótakerfinu? Hann sagði nei. En í erindisbréfi einhvers starfshóps innan ráðuneytisins sem hefur fundað um þetta mál segir, skilst mér, að stefnt sé að einu þrepi. Mér finnst þetta mjög óljóst. Í upphaflega frumvarpinu sem var sagt vera til einföldunar á virðisaukaskattskerfinu var ein undanþága frá virðisaukaskatti afnumin, ein. Hún var um fólksflutninga í afþreyingarskyni. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort til stæði í þágu einföldunar að afnema fleiri undanþágur og svarið var nei. Svo sáum við í meðferð nefndarinnar, maður sá það náttúrlega strax, að í sjálfu sér var fátt til einföldunar innan virðisaukaskattskerfisins. Þó að afnám vörugjalda sé til einföldunar er fátt til einföldunar innan virðisaukaskattskerfisins í frumvarpinu enda kom fljótt í ljós við umfjöllun nefndarinnar að munurinn á fólksflutningum í afþreyingarskyni og fólksflutningum í einhverju öðru skyni er huglægur og skapar alls konar flækjur hjá ótal rekstraraðilum. Mér finnst svolítið merkilegt að sjá að í meðförum nefndarinnar hefur flækjustigið jafnvel heldur aukist. Ég veit ekkert af hverju það er, ég held að það sé vilji allra nefndarmanna að reyna að minnka flækjustigið en það hefur tilhneigingu til að myndast. Núna eftir breytingartillögu nefndarinnar er allt í einu kominn inn í virðisaukaskattskerfið mikilvægur greinarmunur á sundlaugum og baðstöðum. Sumir staðir sem eru í þeim rekstri eru skilgreindir þannig að þeir séu með bað, sem sagt einhvers konar náttúrulegt bað, og líka sundlaug. Og þeir klóra sér núna í höfðinu og vita ekki í hvaða virðisaukaskattsþrepi þeir eru. Sumir aðilar í fólksflutningum sinna í raun og veru bæði almenningssamgöngum og öðrum fólksflutningum og eiga erfitt með að greina þar á milli. Svona er þetta. Þetta flækjustig viljum við vonandi uppræta og það er orðið sérstaklega aðkallandi í ferðaþjónustunni, þetta hentar rekstraraðilum illa og er dragbítur á atvinnulífið. Mér finnst slæmt og ég held að mörgum í efnahags- og viðskiptanefnd finnist það líka að við höfum ekki haft ráðrúm til að bregðast við mjög góðum tillögum t.d. frá Samtökum atvinnulífsins í þessari umræðu. Þau lögðu til mun meiri einföldun á virðisaukaskattskerfinu en lagt er upp með í þessu frumvarpi og breytingartillögu, til dæmis að allar samgöngur færu í neðra þrep virðisaukaskatts. SA og fleiri komu líka með tillögu sem mundi í mínum huga gera þó eitthvað til að mæta hækkun á mat, sem er að lækka virðisaukaskattsprósentu á föt, sem kemst kannski næst því að vera sambærileg nauðsynjavara. Hvað fatnað varðar þá búum við við það að núna fer mjög stórt prósentuhlutfall verslunarinnar, allt að 40% var áætlað, fram erlendis. Íslendingar kaupa að mjög stórum hluta föt sín erlendis. Það væri því mögulega hægt að breikka skattstofninn með því að færa föt niður í neðra þrepið og hvetja þannig til meiri innlendrar verslunar. Á þetta var hlustað en ekki brugðist við. Mér finnst það lýsandi fyrir það hversu skammt á veg vinnan með virðisaukaskattskerfið og skattkerfið í heild sinni er komin. Það er mér efst í huga á þessum tímapunkti hversu nauðsynlegt er að efna til miklu betra samráðs um þessa hluti. Og mér finnst að meðan samráðið á sér stað eigum við ekki að hækka verð á mat og hækka verð á menningu, bókum og tónlist. Við eigum einfaldlega að bíða með það. Bara með því að láta hjá líða að lækka álögur á óhollustu, að lækka álögur á einhverja mestu heilsufarsvá sem um getur í samtímanum, sem er sykur, væri líklega hægt að fjármagna það að matarskatturinn mundi hækka þó upp í 9%, samkvæmt mínum kokkabókum. Bara með því, ef menn mundu slaka á með lækkun á óhollustu, væri hægt að dempa hækkun á mat og menningu. Mér finnst það ótrúlegt stílbrot og stefnuleysi þegar kemur að lýðheilsumálum og líka annað dæmi um valkvæða heyrn á ráðleggingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar menn ákveða í frumvarpinu að lækka eða afnema sykurskattinn. Það getur vel verið að skatturinn hafi ekki skilað tilætluðum lýðheilsumarkmiðum og það er í rauninni það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir, en sjóðurinn segir í raun og veru í framhaldi af því að þá væri skynsamlegt, eða a.m.k. er það ein af ráðleggingum hans, að gefa frekar í hvað þetta varðar þannig að skatturinn nái lýðheilsumarkmiðum. Mér finnst það alla vega ekkert æðislegt markmið í ríkisfjármálum að gos sé mjög ódýrt eða að sælgæti sé mjög ódýrt. Ég held að það væri vel hægt að halda þeim tekjum inni. Það er svolítið rætt um heildaráhrifin á skattkerfið og ríkur þáttur í málflutningi stjórnarmeirihlutans er að hér sé í heild sinni um skattalækkun að ræða. Ég geld varhuga við þeim málflutningi. Ef við horfum bara á virðisaukaskattskerfið þá reiknast mér svo til að um skattahækkun sé að ræða, vegna þess að áhrif hækkunar á mat eru einfaldlega það mikil. Ef við tökum afnám vörugjalda með má vissulega segja að í þessu tvennu, virðisaukaskatti og vörugjöldum, séu áhrif breytinganna jákvæð fyrir almenning ef lækkanirnar skila sér að fullu út í verðlagið, a.m.k. að verulegum hluta. Og það er sýnd veiði en ekki gefin. En ef við tökum síðan inn 3. mál, sem fjallar líka um skatta og gjöld, tekur ríkissjóður þar til sín 2 milljarða í gegnum sjúklinga, í gegnum atvinnuleysisbætur, í gegnum jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóðanna og hitt og þetta. Í mínum huga er ríkissjóður í raun og veru að taka í gegnum tryggingagjaldið á hverju ári um það bil 20 milljarða aukalega með því að láta það ekki lækka í samræmi við minna atvinnuleysi. Tryggingagjaldið var hækkað út af mjög miklu atvinnuleysi í eftirleik hrunsins, en hefur ekki lækkað til samræmis síðan. Og með því gjaldi koma um það bil 20 milljarðar inn í ríkissjóð sem áður voru notaðir til þess að fjármagna atvinnuleysisbætur. Þetta er gjald sem bitnar á launafólki, bitnar á nýsköpunarfyrirtækjum sem skila ekki tekjum en þurfa að borga þennan skatt, bitnar á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Hver eru þá heildaráhrifin? Ég veit það ekki. Ef ég tek 20 milljarða af tryggingagjaldinu með, sem mér finnst ríkið vera að innheimta einhvern veginn bakdyramegin í skattkerfinu, fæ ég mjög stóra neikvæða tölu af þessu öllu saman. Mér finnst þetta því vera svolítil deila um keisarans skegg, hártoganir. Þetta er allt spurning um hvernig litið er á þetta. Í öllu falli finnst mér að ríkisstjórnarflokkarnir eigi ekki að komast upp með að skoða að minnsta kosti ekki saman 2. mál og 3. mál, sem bæði fjalla um skatta og gjöld. Ég mundi segja að allt þetta mál sýni að mjög nauðsynlegt sé að fara í heildarendurskoðun á skattkerfinu. Það er mikill samhljómur um það, flestir ef ekki allir vilja einfalda virðisaukaskattskerfið, en það þýðir hins vegar að það verður líka að horfa á breytingar sem nema miklu meira en bara milljarði eða svo í barnabætur. Það þarf að horfa á breytingar í bótakerfinu og í tekjuskattskerfinu, í tryggingagjaldinu, öllu heildarsamhenginu. Mér finnst þetta allt sýna að fara þarf fram mjög róttækt, þverpólitískt samráð um skattamál á Íslandi og þetta frumvarp er því að mínu viti að stórum hluta ótímabært.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir hans ræðu. Mér fannst hv. þingmaður koma mjög vel inn á það sem skiptir máli og á í raun að vera keppikefli okkar hér, þ.e. að einfalda kerfið, styrkja kerfið sem stofn til skattheimtu. Hv. þingmaður kom jafnframt mjög vel inn á það - hann talaði um eitt þrep og nefndi Danmörku í því samhengi, enda tekjujöfnun skilvirkari í gegnum bein bótaframlög og það skilvirkara að öllu leyti sem jöfnunarfyrirkomulag. Hv. þingmaður nefndi jafnframt innlegg Samtaka atvinnulífsins og Verslunar og þjónustu og ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að við eigum að skoða það í hinu víða samhengi að taka föt og skó í lægra þrepið. Ég held að það væri mjög jákvætt skref fyrir neytendur og verslun, ég tek undir það. Ég mundi vilja sjá unnið með þær tillögur í framtíðinni. Ég ætla að skilja eftir hér spurningu fyrir hv. þingmann, af því að hann nefndi eitt þrep, hvernig hann sjái það fyrir sér, það fyrirkomulag, til framtíðar, af því að hann minntist á skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD. Þar hefur verið talað um 20–21%, hvernig hv. þingmaður sjái þetta gerast, í hvaða skrefum, að fara í eitt þrep.

Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna. Já, eins og ég sagði í minni ræðu hef ég að mörgu leyti - að miklu leyti - skilning á þeim sjónarmiðum að eitt þrep í virðisaukaskattskerfinu væri besta fyrirkomulagið hvað varðar það kerfi. En leiðin þangað liggur ekki bara í gegnum umræðu um virðisaukaskattskerfið og einhverjar þrepahækkanir á matvöru, einhverjar afmarkaðar hækkanir á því, heldur verður að ræða allt skattkerfið í heild sinni og bótakerfið. Það var það sem ég var að segja í ræðunni að ég held að við séum svolítið að vanmeta þátt þeirrar umræðu á þessari leið. Ég held til dæmis að það sé betri leið til tekjujöfnunar að hafa þrepaskipt tekjuskattskerfi. Ég hafði miklar efasemdir um þrepaskipt tekjuskattskerfi þegar því var komið á og hélt að það mundi auka flækjustig en varði síðan einni nótt inni á Data Market til að reyna að reikna mig að þeirri niðurstöðu að þetta væri óréttlátt, en komst einfaldlega að þeirri niðurstöðu að það var réttlátara að hafa það þrepaskipt. Ég held að það sé kannski að myndast sátt í samfélaginu um það, eða hvað? Ef menn ætla að láta hjá líða að tekjujafna í gegnum tekjuskattskerfið, og ég tala nú ekki um bótakerfið, og við eigum svolítið langt þar í land líka - ef menn ætla að láta hjá líða að grípa til einhvers konar tekjujöfnunar þar og taka tekjujöfnunina sem er þó líka í þrepaskiptu virðisaukaskattskerfi, þó að hún sé óhagkvæmari, þá endum við náttúrlega með enga tekjujöfnun. Ég meina, við verðum að horfa á heildarsamhengið í þessu. Ég hef skilning á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þó að ég hafi ekki alveg reiknað mig sjálfur að þeirri niðurstöðu inni á Data Market yfir heila nótt, að þetta sjónarmið, þó að til tekjujöfnunar sé virðisaukaskattskerfið ekki hagkvæmt heldur séu önnur kerfi hagkvæmari - ég held að það sé lykilþátturinn sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Þetta er ekki einfalt. Virðisaukaskattskerfið er býsna flókið kerfi og þar með óskilvirkt til að ná fram tekjujöfnun og félagslegum markmiðum - ég held að við séum öll sammála um það. Það er vænlegra að horfa til beinna bótaframlaga og tekjuskattskerfisins. Ég held að hagfræðin sem fræðigrein sýni fram á það en pólitíkin hefur einhvers konar hugmyndafræðilegar skoðanir á því eðli málsins samkvæmt. Hv. þingmaður kom hér inn á bókaútgáfu og tónlist og menningu. Ég held að ég geti alveg fullyrt, og minntist á það í andsvari hér áður, að ég hef áhyggjur af bókaútgáfunni, að við viðhöldum þessari fjölbreyttu flóru í bókaútgáfu fræðibóka og barnabókmennta og ýmiss konar bókaútgáfu. Bókaútgáfan á undir högg að sækja og fulltrúar hennar komu fyrir nefndina. Hv. þingmaður nefndi í því samhengi tónlistina og fleira annað í þessu menningarlega samhengi. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér, af því að hann talar um svona róttækt, þverpólitískt samráð, að við náum hreinlega að bjarga þessum þáttum, og hvort þessi hækkun úr 7% í 11% muni gera 

Virðulegi forseti. Já, ég held að þetta verði mjög þungt högg fyrir bókaútgáfu og aðra menningarútgáfu og starfsemi. Það var rökstutt ágætlega fyrir nefndinni, þegar fulltrúar bókaútgefenda komu fyrir hana og útskýrðu að í 7% virðisaukaskatti fengju þeir það mikið af innskattinum til baka að það kæmi bara ágætlega út fyrir þá. Til dæmis mundi 0% skattur og engin endurgreiðsla á innskatti vera verra fyrirkomulag fyrir bókaútgefendur, eins og ég skildi það. En þegar þeir fara upp í 12% - það var annað dæmi, auðvitað aðeins skárra með 11%, þá er útskatturinn farinn að taka verulega í og endurgreiðslan á innskattinum nægir ekki til að dekka það. Þannig að nú byrjar bókaútgáfan að borga verulegan skatt og þetta er ekki mikil velta í þessu og það skiptir verulegu máli. Ég skynjaði andrúmsloftið í nefndinni þannig við umfjöllun málsins að ríkur vilji væri til að reyna að koma til móts við bókaútgáfuna og menninguna í þessu. Mér finnst stundum eins og hindranir í þá átt séu einhvers staðar annars staðar, fyrir utan veggi fundarherbergisins. Ég vona því að til dæmis myndist stemning fyrir því á milli 2. og 3. umr. um fjárlög að setja verulegar upphæðir í eitthvað sem skiptir máli, í Bókasafnssjóð rithöfunda til dæmis, í verkefnissjóði listarinnar þar sem hægt er að koma fjármunum í þann farveg að þessar greinar, sem verða hér fyrir verulegu höggi, séu styrktar. Það má ekki vera niðurstaðan úr þessu að verð á nauðsynjavörum, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu og vildi beina til hans nokkrum spurningum vegna þess að hann hefur notið þeirra forréttinda að taka þátt í umfjöllun málsins í nefndinni. Þá eru það fyrst þau áform sem boðuð eru í greinargerð fjárlagafrumvarpsins, að þetta sé í raun bara fyrri hlutinn eða jafnvel bara fyrsti hlutinn af hækkunum á matarskattinum á kjörtímabili ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks; að á næsta ári verði þetta sem sagt hækkað úr 7% í 11%, eins og sagði strax í fjárlagafrumvarpinu í september, en síðan verði á næsta ári hækkað úr 11% í 14%. Ég spyr hvort fjallað hafi verið um þessar tvær hækkanir í samhengi og áhrif þeirra í heild í nefndinni, eða hvort þar hafi bara verið fjallað um fyrri hluta hækkunarinnar úr 7% í 11%. Eins og við heyrðum hjá hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar hér fyrr í dag, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, þá kemur fyllilega til greina af hálfu Framsóknarflokksins að hækka matarskattinn enn frekar og þá upp í 14% eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu að gerist árinu 2016. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er mikilvægt að einfalda skattkerfið. Hann benti á að ýmislegt virtist ekki vera til einföldunar, t.d. með akstur hópferðabíla í afþreyingarskyni. Þar kæmi upp ýmiss konar skilgreiningarvandi. Ég vil biðja þingmanninn um að fara aðeins betur ofan í það hvers konar vandamál er þá verið að búa til með þeirri afmörkun og þeirri breytingu á skilgreiningum í virðisaukaskattskerfinu.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi varð ég ekki var við að boðuð hækkun í fjárlagafrumvarpi - eins og hv. þingmaður kom inn á - á matarskatti, frekari hækkun síðar, hafi verið rædd í nefndinni, nei. Mér þykir það hins vegar forvitnilegt og ég velti því fyrir mér hvernig sú umræða muni líta út. Stjórnarmeirihlutinn hefur að þessu sinni lagt sig mikið fram við að reyna að láta hækkun á matarskatti líta út eins og lækkun á skatti og gripið til alls konar ráðagjörða og málflutnings til að reyna að láta líta svo út. Það verður áhugavert að sjá til hvaða bragða verður gripið á næsta ári til að reyna að láta hækkun á matarskatti úr 11% upp í 14% líka líta út eins og lækkun. Þetta verður bara á allan hátt forvitnilegt. Ég vona að ríkisstjórnin stígi ekki þetta skref, að minnsta kosti var það ekki rætt mikið í nefndinni. Ég ítreka að mér finnst miklu meiri skynsemi í því að flokkarnir og atvinnulífið setjist niður og efni til miklu víðara samráðs um það hvernig þetta allt saman á að vera. Með flækjustigið - það er ákveðinn draumur um það, held ég, sem margir deila, að í ferðaþjónustunni geti rekstraraðilar búið við þær kringumstæður að vita hvaða prósentu þeir eiga að borga, að þeir borgi bara ákveðna prósentu af starfsemi sinni; þeir þurfi til dæmis ekki að gera greinarmun á hestaferð með leiðsögumanni og hestaferð án leiðsögumanns. 

Virðulegur forseti. Ef hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjallaði ekki um báða áfanga hækkunarinnar á matarskatti, bæði hækkunina úr 7% í 11% og hækkunina úr 11% í 14%, þá held ég að nefndin hljóti að þurfa að gera það á milli 2. og 3. umr. Það verður auðvitað að skoða áhrif þessara skattbreytinga í heild sinni en ekki bara fyrri áfangann. Aðeins um undanþágur og þessa þætti til einföldunar sem við hv. þingmaður erum sammála um að eru mikilvægir. Ég spyr hvort það hafi komið til umfjöllunar í nefndinni, það sem aðeins var rætt hér í 1. umr. í þingsalnum sjálfum, sem er undanþága frá virðisaukaskatti á laxveiðar, hvort nefndin hafi skoðað möguleika á því að fella burtu þá undanþágu og hvort hún skjóti ekki nokkuð skökku við þegar verið er að ákveða að hækka verðlag á nauðsynjavörum fyrir heimilin í landinu að þessi þáttur sé undanþeginn eins og verið hefur. Síðan, af því að bókaskattinn bar á góma, þá hef ég kannski ekki síður haft áhyggjur af dagblöðunum vegna þess að þetta er jú skattprósentan líka fyrir prentað mál þar. Þar hefur þrengt býsna mikið að í kjölfar hrunsins og þurft að herða mjög sultarólarnar víða, fækka blaðamönnum. Við erum á litlu málsvæði með tvö áskriftarblöð þó og ég spyr hvort farið hafi verið sérstaklega yfir áhrif þessa á dagblaðaútgáfu á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég held að svörin við öllum spurningunum séu nei. Það var ekki fjallað um þetta sérstaklega, eins og áhrifin á dagblöð. Og það var ekki fjallað um það í heild sinni ef áform eru um að hækka úr 11% í 14% á næsta ári, það var ekki gert. Í raun var það rauður þráður, alla vega í mínum málflutningi og málflutningi fleiri í nefndinni, að allt væri þetta mjög ómarkvisst. Til dæmis með laxveiðina, það var ekkert skoðað sérstaklega en talað var um það. Það var talað um hvort ekki væri skynsamlegt að koma með virðisaukaskatt eða leigu á vissum eignum, sem laxveiði mundi þá falla undir, undir virðisaukaskatt. Það er það sem ég sakna í allri þessari umfjöllun að það vantar bara að fara í saumana á þessu miklu betur og þetta er ekkert einfalt. Ég segi: Ég er spenntur fyrir einu þrepi. Ég er ekki á þessum tímapunkti reiðubúinn að segja: Ég bara styð það heils hugar. Ég þarf að sjá það allt saman. Vissulega voru kynnt fyrir nefndinni mjög sterk sjónarmið fyrir því að fullkomin einföldun væri bara rosa góð, en þá þarf, eins og ég hef farið yfir áður, mjög margt annað að fylgja með, mjög margt annað sem hangir á spýtunni í því. Okkur voru líka kynnt þau sjónarmið að virðisaukaskattskerfið í Lúxemborg væri sallafínt og þar eru fimm þrep í virðisaukaskatti. Þegar við horfum á 7% virka þau eins og einhvers konar styrkur fyrir bókaútgáfu, vegna þess að innskatturinn kemur á móti. Um leið og bókaútgáfan fer í hærri tölu er hún allt í einu farin að borga skatt, þannig að það þarf að skoða þetta allt sama. Núll prósent hentar ekkert öllum, út af því að þá þurfa menn að borga innskattinn. Á þessu eru því mjög margar hliðar og ég sakna þess að um þær hafi ekki verið fjallað og ég kalla eftir því að fjallað sé um þær.

Virðulegi forseti. Það væri hægt að halda mjög margar langar ræður um þetta mál sem er hluti af tekjuhlið fjárlaga sem verða á dagskrá á næstu dögum. Það sem mér finnst stinga mest í augu er sá munur sem er á málflutningi fulltrúa stjórnarflokkanna, einstakra fagráðherra, og þeim raunverulegu tillögum sem birtast hér til að mynda. Við höfum áður rætt þetta. Við erum með hæstv. menntamálaráðherra sem boðar að stórefla þurfi læsi. Síðan eru lagðar fram tillögur um efnahagslegar aðgerðir sem miða að því að hækka verð á bókum. Hvernig fer það saman við að efla læsi? Við erum með hæstv. heilbrigðisráðherra sem talar fyrir lýðheilsusjónarmiðum. Svo fáum við tillögu um að afnema sykurskatt, skatt á sykur. Íslendingar borða 50 kíló af sykri á ári og yngstu kynslóðirnar borða víst tvöfalt það magn, eða 100 kíló af sykri. Sykur er sú neysluvara sem Adam Smith lagði einmitt til á sínum tíma í Auðlegð þjóðanna að ætti að vera sérstaklega skattlögð, því auðvelt væri að sneiða hjá sykri, það þyrfti ekki nokkur maður á honum að halda. En við ætlum að afnema sykurskatt. Og ríkisstjórnin sem kynnti sig sem sérstaka ríkisstjórn heimilanna leggur til skattahækkun á heimilin í landinu, skattahækkun upp á 8 milljarða en ekki 11 eins og hún lagði til upphaflega. Allt er þetta pakkað inn í einhverjar umbúðir þar sem fyrst er lagt fram fjárlagafrumvarp með 11% tölu í hækkun á virðisaukaskatti, síðan er sagt að í glærukynningu að talan eigi að vera 12%, svo fylgjumst við með þessu stórkostlega stríði stjórnarflokkanna og að lokum fallast hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem gerðu fyrirvara við frumvarpið sjálft í byrjun - og það er bara ókunnugt að heill annar stjórnarflokkur setji fyrirvara við fjárlagafrumvarp og forsendur þess - á þá málamiðlun sem í raun var búið að skrifa fyrir þá inn í fjárlagafrumvarpið. Ég spurði að þessu í umræðum um stefnuræðu. Þá sagði ég, með leyfi forseta: „Hver veit nema ástæða þess að virðisaukaskattsþrepið er 12% í glærukynningu hæstv. ráðherra en 11% í frumvarpinu sjálfu sé sú að búið sé að ákveða málamiðlunina milli stjórnarflokkanna og semja leikritið sem á að leika fyrir forviða Íslendinga fram í nóvember. Ég bíð spennt.“ Ég er búin að fylgjast spennt með og þetta fór allt nákvæmlega svona. Nú hef ég horft á mörg leikrit um ævina, hafandi lagt stund á bókmenntafræði, þannig að kannski sér maður betur fyrir endann, af því flest leikrit hafa verið skrifuð, en það sem maður fær á tilfinninguna er að hér sé einhvers konar leikþáttur á ferð þar sem er búið að ákveða málamiðlunina. Okkur er öllum haldið í spennu en síðan er gefið eftir og fólk á að hafa það á tilfinningunni að það hafi grætt eitthvað voðalega mikið, en eftir stendur að í breytingunum felst ekki einföldun. Eftir sem áður eru þrepin tvö rétt eins og þau voru áður og almenningur borgar brúsann. Almenningur borgar brúsann með hærri matarskatti. Því hefur nánast gjörvöll verkalýðshreyfingin andmælt í óteljandi umsögnum sínum um frumvarpið. Eins og bent hefur verið á í umfjöllun um þessa tillögu og hv. þingmenn fóru ágætlega yfir það áðan í ræðum er það svo að þegar við skoðum áhrif gengisbreytinga til lækkunar eða hækkunar á matarverði sýna rannsóknir að lækkunin skilar sér yfirleitt ekki til fulls, en hækkun skilar sér til fulls. Fyrir utan hvað tímasetningin er auðvitað slæm því hv. þingmenn hafa líka bent á það að lækkunin komi beint inn í útsölutímabilið og óvíst að almenningur í landinu fái að njóta þó þeirra lækkana sem eru boðaðar á efra þrepi virðisaukaskattskerfisins. Gott og vel. Ég ætla hins vegar ekki að segja að ég leggist alfarið gegn breytingum á virðisaukaskattskerfinu eða ég telji virðisaukaskattskerfið endilega besta tekjujöfnunarkerfið, því fer fjarri. En það sem við þingmenn stjórnarandstöðu hljótum að spyrja um er: Hver er heildarsýnin? Hver er heildarmyndin? Við höfum heyrt hv. þingmenn stjórnarflokkanna og hæstv. fjármálaráðherra nefna möguleika á því að síðar á kjörtímabilinu verði ráðist í breytingar á tekjuskattskerfinu. Ég ætla að leyfa mér að taka undir með hv. þingmanni sem talaði næstur á undan mér, Guðmundi Steingrímssyni, að þrepaskipt tekjuskattskerfi er líklega besta leiðin til þess að ná fram tekjujöfnunaráhrifum í gegnum skattkerfið. Núverandi ríkisstjórn hefur þegar ráðist í fyrstu aðgerðina að því leyti með því að afnema auðlegðarskattinn og svipta þar með ríkissjóð 10 milljarða tekjum, afsala í raun almenningi þeim tekjum. Reifað hefur verið að fækka beri þrepum í tekjuskattskerfinu. Þar með er líka horft á minnkandi tekjujöfnunaráhrif í gegnum tekjuskattskerfið sem er stórmál. Þetta er heildarmyndin. En hana höfum við ekki og það er annar hluti af umræðunni að við ræðum þessi mál yfirleitt út frá tilteknum öngum, en ekki heildarmyndinni. Eins og þetta lítur út núna þá tel ég að mótvægisaðgerðir sem felast til að mynda í hækkun barnabóta komi auðvitað ekki til móts við alla. Hækkun á matarskatti mun að sjálfsögðu bitna á almenningi í landinu, kannski síður á barnafólki vegna hækkunar barnabóta en það dugir ekki til. Það dugir ekki til að tefla á móti lækkun á efra þrepi virðisaukaskattskerfisins eða niðurfellingu vörugjalda, því eins og hér hefur margoft verið bent á tekur fólk ekki með sér ísskáp í hvert skipti sem það skreppur út í búð. Vörur sem keyptar eru tvisvar á ævinni eða svo geta ekki komið í staðinn fyrir að hækka virðisaukaskatt á nauðsynjavörum sem hver og einn þarf að kaupa og kemst ekki hjá því að kaupa daglega. Tíminn er stuttur en mig langar til að nefna sérstaklega sykurskattinn sem ég ræddi aðeins áðan. Ég hef ekki orðið vör við annað á þeim fundum hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem ég hef sótt en að þar hafi menn haft allnokkra samúð með þeim sjónarmiðum sem hafa verið uppi með sykurskattinn. Við horfum upp vaxandi lýðheilsuvanda tengdan aukinni neyslu á sykri. Ætlum við ekki að gera neitt í því nema bregðast við eftir á í gegnum aukin framlög til heilbrigðiskerfisins? Ætlum við ekki að reyna að nýta þá hagrænu hvata sem við höfum yfir að ráða, sem löggjafarvaldið hefur, til að mynda með því að skattleggja sykur sérstaklega til að hvetja fólk til hollari neyslu? Við erum svo sannarlega að fara í þveröfuga átt verði þessar tillögur að veruleika; hærri matarskatt á almennar nauðsynjavörur en burt með sykurskattinn. Ég tel að við eigum ekki að skirrast við, þegar jafn óyggjandi niðurstöður rannsókna liggja fyrir um skaðsemi sykurs, að nýta skattkerfið og hagræna hvata til að efla forvarnir því við vitum að aukin sykurneysla mun skila sér í auknum kostnaði heilbrigðiskerfisins. Nánast allar þær heilbrigðisstofnanir og samtök sem málið var sent til umsagnar til bentu á þetta. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur til að mynda gefið út nýjar leiðbeiningar um að enn verði hert á takmörkunum á sykurmagni í matvælum úr 10% í 5% af orkuþörf. Að mati stofnunarinnar er mataræði stærsti einstaki áhættuþáttur í heilsu Íslendinga, en 2/3 hlutar dauðsfalla og stór hluti örorku orsakast af sjúkdómum sem tengjast lífsstíl. Við höfum sett reglur um sígarettureykingar. Ég held að flestir sem hafa upplifað þá breytingu sem hefur orðið á skemmtistöðum þessa lands eftir að sígarettur voru gerðar útlægar, þótt margir væru á móti því á sínum tíma, upplifi það sem mjög jákvæða breytingu. Ég held að með því að falla frá sykurskattinum sé verið að fara til baka. Ég held að það sé kolrangt spor hjá ríkisstjórninni. Það sem mig langar að gera fyrst og fremst að umtalsefni eru hinar skapandi greinar sem ríkisstjórnin segir í stjórnarsáttmálanum að hún vilji leggja sérstaka áherslu á. Hún ætlar að gera úttekt á stöðu skapandi greina. Hæstv. forsætisráðherra sagði í áramótaávarpinu að nú væri unnið hörðum höndum í menntamálaráðuneytinu að sérstakri sóknaráætlun skapandi greina. Ég lagði fram fyrirspurn, virðulegi forseti, líklega fyrir tveimur mánuðum um hvað vinnu við þessa sóknaráætlun liði. Ég hef ekki fengið svar við því frá hæstv. menntamálaráðherra og við höfum ekkert heyrt af þessari sóknaráætlun og desember byrjaður, árið að verða búið. Eina sem við sjáum um sóknaráætlun skapandi greina er hærri skattur á tónlist og bækur. Ég mundi segja að ef þetta væri fótbolti væri þetta lið ekki að fara að vinna. Það er alveg á hreinu. Það skorar alla vega ekki mörg mörk út á þessa sókn. Við höfum fengið ítarlegar umsagnir, bæði frá fulltrúum tónlistarinnar og bókamarkaðarins. Samkvæmt umsögn frá Félagi íslenskra bókaútgefenda um málið kemur fram að 20 þjóðir Evrópu leggi lægri virðisaukaskatt á bækur en 7%, sem er núgildandi tala. Nú á að hækka skattinn úr 7% í 11%. 20 þjóðir leggja lægri virðisaukaskatt á bækur en 7%. Fimm þjóðir leggja engan virðisaukaskatt á bækur. Einungis þrjár þjóðir Evrópu leggja hærri virðisaukaskatt en 7% á bækur. Í þeim hópi er Búlgaría þar sem læsi mælist lakast í allri álfunni. Þannig að sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar í skapandi greinum og læsi felst í að hækka virðisaukaskatt á bækur. Þannig ætlar ríkisstjórnin að efna læsi. Ég leyfi mér að draga í efa þá aðferðafræði. Ég leyfi mér að draga í efa að þessar tillögu standist - og dreg ekki í efa, það liggur fyrir. Allt sem hefur verið sagt um þessi mál gengur þvert á það sem verið er að gera hér. Orð og gjörðir fara ekki saman. Við höfum fengið mjög ítarlegar umsagnir frá bæði fulltrúum bókaútgefenda og rithöfunda þar sem m.a. er bent á að bókaútgáfa á undir högg að sækja og hefur átt undir högg að sækja allt frá hruni. Það hefur ekkert gerst sem bendir til viðsnúnings í þeim efnum. Hækkun virðisaukaskatts á bækur geti eingöngu orðið til þess að draga úr eftirspurn með hækkandi verði. Þau kynna hér úttekt frá Oslo Economics, og þá úttekt hef ég lesið, þar sem farið er yfir hvaða áhrif virðisaukaskattsbreytingar hafa haft á útgáfu bóka og sölutölur bóka í ólíkum löndum Evrópu. Þar kemur meðal annars fram að það virðist vera að nýjum útgáfum fækki þar sem virðisaukaskattur hefur verið hækkaður. Þótt bóksala sem slík sé einn mælikvarði þá er annar mælikvarði hvað bókaútgefendur leggja í að gefa út. Við sjáum marktækar tölur frá Lettlandi, minnir mig að það hafi verið frekar en Litháen, þar sem virðisaukaskattur á bækur hækkaði og nýútgáfufjöldi hrundi. Menn fara að sjálfsögðu ekki í einhverja áhættustarfsemi í útgáfu með þennan háa skatt. Við skulum líka átta okkur á því að bókaútgáfa á Íslandi býr ekki við sterka innviði. Hér eru örfá bókaforlög. Stuðningur ríkisins hefur annars vegar falist í því að hafa bókaútgáfu í lægra virðisaukaskattsþrepi og svo í því að styrkja rithöfunda í gegnum listamannalaun, svo verkefnasjóði hinna skapandi greina, en þar er um að ræða Bókmenntasjóð sem hefur þó afmarkað hlutverk samkvæmt lögum. Bókmenntasjóður var skorinn niður í fyrra á fjárlögum þótt mér skiljist að eitthvað eigi að bæta aftur í hann samkvæmt tillögum meiri hlutans. Stuðningur ríkisins við þessi mál fer því fyrst og fremst fram með styrkjum í gegnum þessa sjóði. Listamannalaun eru lögbundin. Þeim þyrfti að breyta ef við ætluðum að bæta við rithöfundalaunum. En skattprósentan, 7%, er hins vegar líka raunverulegur stuðningur. Í umsögnunum er því líka mótmælt sem hefur verið haldið fram, að af því að hér var einu sinni lagður annar virðisaukaskattur á bókum sé hægt að bera núverandi stöðu við þann tíma. Það er ekki hægt, það er alveg rétt. Þetta umhverfi hefur gerbreyst til að mynda með nýjum miðlunarleiðum, tilkomu rafbóka og annars. Alveg eins og ríkisstjórnin ætlar að berjast fyrir betri lýðheilsu ætlar hún að berjast fyrir læsi, væntanlega með því að draga saman með beinum aðgerðum útgáfu barnabóka og námsbóka. Það er ekki góð aðferðafræði. Ég mundi segja að ríkisstjórnin muni ekki heldur skora mikið í þessari sókn. Við gætum horft upp á það að nýútgáfum fækki. Ég heyri ekki betur en hv. þingmenn Framsóknarflokksins úr efnahags- og viðskiptanefnd sem hér hafa talað taki undir þau sjónarmið. Þeir koma upp og segja: Þetta er áhyggjuefni. Við erum að fara að hækka virðisaukaskatt á bækur og það getur haft veruleg áhrif á læsi. Okkur líst ekki á það. Virðulegi forseti. Við hljótum að gera þá kröfu að hv. nefnd taki málið aftur til meðferðar milli umræðna. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að ríkisstjórnin ætli að keyra þetta í gegn undir yfirskyni sérstakrar sóknar í skapandi greinum. Bækurnar hafa verið fyrst og fremst til umræðu þegar við höfum rætt menningarmálin og virðisaukaskattinn, en gagnrýnin á líka við um tónlistina. Tónlistarmarkaðurinn er líklega sá geiri hinna skapandi greina sem hefur átt í hvað mestum erfiðleikum á undanförnum árum vegna nýrra miðlunarleiða tónlistar. Þar hefur skort á að við höfum getað mætt tækninýjungum og framförum, þar hefur skort á að löglegir valkostir hafi í raun verið gerðir auðveldari en hinir ólöglegu út frá höfundaréttarlögum. Þetta er það sem ríkisstjórnin og stjórnvöld ættu að vera að hugsa um, hvernig komum við til móts við þennan geira með raunhæfum aðgerðum. En nei, allir eru voða ánægðir með tónlist. Við erum öll rosalega stolt þegar tónlistarmenn okkar brillera, sérstaklega á erlendri grundu, þá fyrst eru íslenskir stjórnmálamenn glaðir. En hvað ætlum við að gera? Við ætlum að hækka virðisaukaskatt á tónlist. Virðulegi forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig þetta fer saman, það sem fólk segir hér og það sem er svo gert. Við ætlum að hækka virðisaukaskatt á hugverk tónlistargeirans. Væntanlega munu þau áform valda því að hagur tónlistarfólks skerðist enn frekar. Og við sem erum alltaf að dásama sköpunarkraftinn, frumkraftinn í íslenskri tónlist, ættum kannski aðeins að hugsa um það að þessi frumkraftur verður ekki til úr engu. Við vitum öll hver staða tónlistarskólanna hefur verið til að mynda á höfuðborgarsvæðinu að undanförnu. Tónlistarkennarar eru nýkomnir úr löngu og ströngu verkfalli. Enn er gríðarleg óvissa um rekstrargrunn skólanna. Það er eitthvað sem ég mun gera að umtalsefni við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. En hér er líka reitt til höggs gagnvart þessum geira. Hvernig verður staðan eftir 20 ár? Hvernig verður staðan eftir 20 ár þegar þessar breytingar verða komnar til framkvæmda og þegar við höfum líka horft á stöðuna í skólunum fara niður á við? Við skulum nefnilega átta okkur á því að sköpun og listir snúast ekki um einhvern frumkraft og snúast ekki bara um að þetta sé svo ógeðslega gaman að fólk sé til í að vinna ókeypis af því frumkrafturinn flæðir upp úr því. Þetta snýst líka um hvers konar umhverfi er búið að þessu fólki. Skapandi greinar veltu 189 milljörðum árið 2009 samkvæmt rannsókn sem þá var gerð í samvinnu nokkurra ráðuneyta. Þarna verða til mörg störf sem einmitt byggjast á einstaklingsfrumkvæði. Það er náttúrlega ekki verið að búa til stórar pakkalausnir eins og sumum stjórnmálamönnum finnst mjög gaman að kynna, heldur er það einstaklingsfrumkvæðið sem fær að njóta sín. Orðspor Íslands hefur breyst á sviði tónlistar, tónlistarhátíðir á borð við Iceland Airwaves taka inn hellingsgjaldeyri, fjölda gesta og við sjáum tónlistarmenn okkar ná gríðarlegum árangri á erlendri grundu. Þetta eru hinar köldu kveðjur stjórnarmeirihlutans til alls þessa geira. Svo er talað um stórsókn á sviði skapandi greina. Þetta er eins og að lesa súrrealískt leikrit, af því ég nefndi nú leikverk ríkisstjórnarinnar í upphafi, hið stórkostlega dramatíska samspil þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þar sem menn grétu í fjölmiðlum yfir hækkun á matarskatti. Svo gáfu þeir eftir og það varð lausn og það varð kaþarsis í anda Aristótelesar. Þetta leikrit er líka annað leikrit sem ég veit ekki hvert stefnir þar sem allt snýst um að gera eitt og segja svo eitthvað annað. Ég hefði haldið að meistarar súrrealismans hefðu verð mjög stoltir af frammistöðu ríkisstjórnarinnar í kringum bæði tekjuöflunina og fjárlagafrumvarpið þar sem allt stangast og rekst hvert á annars horn. Þetta er nefnilega veruleikinn, þótt manni finnist oft eins og maður sé staddur hér í einhverjum skáldskap. Svo getur maður velt því fyrir sér hvar sannleikurinn sé, hvort hann sé í veruleikanum eða skáldskapnum. Ég held að sannleikurinn sé sá að með þessum frumvörpum er verið að stórauka álögur á heimilin í landinu. Matarkarfa almennings í landinu mun hækka. Hver einasti maður mun finna fyrir þessum breytingum þrátt fyrir þær mótvægisaðgerðir sem eru boðaðar, mótvægisaðgerðir sem snúast ekki um hinar daglegu nauðsynjavörur. Það er alveg sama þótt maður kalli sig ríkisstjórn heimilanna í landinu, það stenst enga skoðun þegar lagðar eru til tillögur á borð við þessar. Við horfum hér á stórauknar álögur á menningu og skapandi greinar sem enginn treystir sér til að verja, ekki nokkur maður. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem koma hér upp treysta sér ekki til að verja þetta. Þegar ég átti orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um þetta, sagði hann: Það er margt í mörgu og það þarf að spyrja margra spurninga og skoða þessi mál vel. Ég get ekki séð að þeim spurningum hafi verið svarað í nefndaráliti meiri hlutans. Mér heyrist hv. þingmenn sem eiga sæti í efnahags- og viðskiptanefnd ekki hafa svör við þessum spurningum. Þessar tillögur ganga þvert á stefnumiðin. Það gengur ekki upp að við séum ýmist að ræða fjárlagafrumvarp eða tekjuforsendur fjárlaga og tillögurnar séu í fullkomnu ósamræmi við allar samþykktar stefnur og 

Herra forseti. Það þarf óvanalega snilld til þess að geta bæði komið fyrir kaþarsis Aristótelesar og súrrealisma Salvadors Dalis í innblásinni ræðu um virðisaukaskattskerfið. Það tókst þó hv. þingmanni giska vel. Þess á milli brá hún sér aðra stundina í kufl bókmenntafræðingsins og hina steypti hún yfir sig ham íþróttafréttaritarans. Hún lýsti sóknarleik Framsóknarflokksins á hendur Sjálfstæðisflokknum, sem miðað við lýsingu hv. þingmanns endaði hverja sóknina með því að skora sjálfsmark. Það er út af fyrir sig töluvert kraftaverk að takast það að vera í sókn upp við mark andstæðingsins en enda alltaf á sjálfsmörkum. Ég deili samt þessari skoðun hv. þingmanns á því hvernig Framsóknarflokknum hefur tekist upp. Ég minnist þess mætavel þegar hv. þingmaður var hin fyrsta hér í þessum sal til að reka augun í hið sérkennilega misræmi sem kom fram í annars vegar yfirlýsingum um hvernig ætti að hækka matarskattinn af hálfu ríkisstjórnar upp í 12% og hins vegar það hvað stóð í textum sem frá ríkisstjórninni komu. Þar voru 11% alltaf nefnd. Hv. þingmaður lýsti þessari glæsilegu sigurför Framsóknarflokksins eiginlega með þeim hætti að hann hefði barist gegn því að hækka matarskattinn og síðan lýst yfir sigri þegar hann var kominn með hann niður í 11% úr 7%. Framsókn lýsir því sem sagt sem sigursælli lækkun á matarskatti að hækka hann úr 7% í 11%. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf mikla túlkunargetu til þess. Mig langar til að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga: Telur hún þá að þetta hafi allt saman verið leiksýning hjá þingmönnum Framsóknarflokksins? Í annan stað. Ég var hverju orði sammála sem hv. þingmaður sagði um bókaskatt. Hún fór með sterkar tölur. Fimm þjóðir í Evrópu hafa virðisaukaskatt 0%. Mig langar að spyrja hana, af því ég hef sömu umhyggju og hún fyrir bókmenntum þjóðarinnar: Telur hún ekki að réttast væri 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hlý orð í garð minna bókmenntafræðilegu hæfileika, skulum við segja,  Hvað varðar 0% flækir það málin vissulega að menn geta, samkvæmt því sem ég hef heyrt frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd, með 7% líka sótt um endurgreiðslu á kostnaði sem ekki er hægt með 0%, þannig að það er spurning hverju sú tillaga, sem hljómar vissulega vel í mín eyru, mundi skila nákvæmlega 

Herra forseti. Hv. þingmaður talar aldrei myrkt né nykrað og það er sannkölluð ánægja að fá að beita sömu tækni á ræður hennar og hún endranær við sín fyrri fræði, þ.e. rýnitækni bókmenntafræðinnar. En af því hv. þingmaður gerði hér einn fyrrverandi félaga okkar að umræðuefni, sem þá var hv. þm. Guðni Ágústsson, hygg ég að ég geti fullyrt það fyrir mína hönd og annarra vandamanna hans að hann liggi nú heima við sjónvarpsviðtækið hágrátandi og þau tár séu bæði  Hins vegar vil ég segja að ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að skoða hvort ekki sé tæknilega hægt að fella bókaskattinn niður í 0%. Það er af sérstökum ástæðum sem ég hef ekki tóm til þess að rekja hér, 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. efnahags- og viðskiptanefnd eigi að taka þetta mál inn milli umræðna og skoða þá ofan í kjölinn og teikna upp þær sviðsmyndir hvað það þýðir að hafa óbreytt ástand hvað varðar bókaútgáfu og tónlist og að fara í 0% og hvaða áhrif það hefur, endurgreiðslan á kostnaðarliðum sem hér hefur verið nefnd sem hugsanlega gæti orðið til þess að jafnvel sé betra að vera áfram í 7% með hana. Ég held að hv. nefnd eigi að nýta þetta tækifæri. Ég heyri ekki betur en að meiri hluti sé fyrir því, út frá því hvernig hv. þingmenn Framsóknarflokksins ræddu áðan um bókmenntir og læsi við hv. þm. Guðmund Steingrímsson heyri ég ekki betur en það sé meiri hluti fyrir því að skoða þessa geira sérstaklega. Þeir geta gert það milli umræðna. Ég held ekki að um stórar upphæðir sé að ræða fyrir ríkissjóð en hér geta orðið gríðarlega afdrifaríkar aðgerðir sem ég tel að hv. nefnd hafi fullt færi til að skoða milli umræðna. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þegar maður hlustar á málflutning sumra þingmanna Framsóknarflokksins um þessar gríðarlegu skattahækkanir á nauðsynjar fyrir heimilin mætti jafnvel leita að einhverjum samjöfnuði í leikverkum absúrdleikhússins hjá þeim félögum Ionesco og Beckett. Það sem vakti athygli í umræðunni hér fyrr í dag er að það er ekki ætlunin að láta staðar numið við 11% virðisaukaskatt. Áform eru um aðra hækkun í kjölfarið á næsta ári upp í 14%, sem kynnt eru í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsti því yfir að slík hækkun kæmi vel til greina af hálfu Framsóknarflokksins ef það væru einhverjar aðgerðir á móti, þá væntanlega lækkun á nuddpottum og öðru slíku eins og í þessu tilfelli. Ég spyr þess vegna hv. þingmann hvernig hún sjái það hafa áhrif á bókaútgáfuna og tónlistina, sérstaklega hvar við stöndum þá í skattlagningu á bækur í Evrópu, hvort við verðum ekki meðal þeirra hæstu í skattlagningu á bækur. Síðan hitt, vegna þess að hv. þingmaður er jú fyrrverandi menntamálaráðherra og ekki bara vel að sér um stöðu bókaútgáfunnar og tónlistarinnar heldur líka stöðu fjölmiðlanna, þá á þessi skattprósenta við um dagblöðin í landinu. Við búum á litlu málsvæði þar sem er býsna erfitt að halda uppi öflugri dagblaðaútgáfu sem við höfum þó haft miklu ríkulegri en höfðatalan gefur kannski tilefni til. Hefur hún ekki líka áhyggjur af þessari skattahækkun á hana, ég tala nú ekki um ef annar áfangi fylgir svo í kjölfarið á næsta ári upp í 14%?

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þær áhyggjur sem hv. þingmaður viðrar hér af stöðu dagblaða. Það er dálítið merkilegt að ýmsir hv. þingmenn stjórnarflokkanna sem hafa mjög miklar áhyggjur af því að Ríkisútvarpið sé eiginlega helsti þröskuldur frjálsrar fjölmiðlunar í landinu, það taki of mikið pláss á markaði. Þeir ætla núna að hækka virðisaukaskatt á dagblöð. Það er eins og með þetta og annað, það vantar ákveðið samhengi, það vantar að orð og gjörðir fari saman. Hvað varðar virðisaukaskattsþrepin þá nefndi ég þetta hér áðan og get farið yfir það. Mjög margar þjóðir hafa farið þá leið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan, að hafa núll skatt. Bretland hefur gert það. Írland hefur farið þá leið. Bretar hafa rökstutt þetta sérstaklega með því að bókum sé að fækka sem eru gefnar út fyrir börn. Það gerir sjálft Bretland sem hefur eina sterkustu barnabókahefð í Evrópu fyrir utan Norðurlöndin. Í Noregi er núll skattur og í Úkraínu. 17 þjóðir Evrópu eru með minna en 7% virðisaukaskatt á bókum. Níu þjóðir eru með 8–10% virðisaukaskatt á bókum. Þótt við séum ekki að tala um 14%, sem eykur enn skaðann, heldur förum bara upp í 11% þá eru einungis fjórar þjóðir Evrópu með 12–25% virðisaukaskatt á bókum, þ.e. Búlgaría sem ég nefndi hér áðan þar sem læsi er verst í Evrópu, Tékkland, Danmörk og Lettland. Ég nefndi Lettland, en hækkunin sem ráðist var í á virðisaukaskatti þar hafði beinlínis þau áhrif að nýútgefnum bókum fækkaði. Við munum því skera okkur úr. Þær mótvægisaðgerðir sem hafa verið boðaðar við þetta eru faktískt engar. Engar mótvægisaðgerðir hafa verið boðaðar fyrir prentmiðlana í landinu. Það eru engar mótvægisaðgerðir við bókaútgáfu í landinu, hvað þá tónlistina. Ég 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að nefndin noti tækifærið á milli 2. og 3. umr. og fari yfir áhrif frumvarpsins á fjölmiðlun í landinu því að það kom fram hér fyrr í umræðunni að það hefði ekki verið gert við undirbúning málsins fyrir 2. umr. Það er alls ekki nógu gott að málið komi til efnislegrar afgreiðslu við 2. umr. án þess að búið sé að fara yfir þau áhrif sem það hefur á jafn mikilvæga starfsemi í landinu og dagblaðaútgáfan er. Fyrst við erum að ræða stöðu fjölmiðlanna vildi ég fá að misnota aðstöðu mína og spyrja hv. þingmann líka út í aðförina að tekjuöflun Ríkisútvarpsins, þó að það heyri undir annað mál strangt til tekið, og stöðu og sjálfstæði Ríkisútvarpsins í tengslum við það og þær hótunum sem hafa verið hafðar uppi af hálfu stjórnarliða á opinberum vettvangi 

Virðulegi forseti. Aðeins til að ljúka umræðunni um virðisaukaskatt á bækur og læsi þá skulum við ekki gleyma því að Suður-Kórea er ein þeirra þjóða sem stendur sig hvað best í lesskilningi í hinni margfrægu PISA-könnun - við erum alltaf að tala um PISA og að við verðum að standa okkur betur í PISA - er með 0% virðisaukaskatt á bókum. Ég verð að segja, af því hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar er staddur hér, að það er þörf á því að nefndin skoði þessi mál betur milli 2. og 3. umr. og teikni upp sviðsmyndir, sérstaklega hvað varðar bækur og tónlist, því að með þessu er verið að stíga skref sem gætu haft mjög slæm áhrif á stöðu menningar og skapandi greina og á læsi. Hvað varðar Ríkisútvarpið, sem hv. þm. Helgi Hjörvar spyr hér um, þá finnst mér það óskiljanlegt að ráðist sé í að lækka útvarpsgjaldið. Fallist er á að það renni óskipt til Ríkisútvarpsins sem er mikilvægt og er krafa okkar eftir að ríkisstjórnin breytti lögum um Ríkisútvarpið sem voru samþykkt árið 2013 

Forseti. Takk kærlega fyrir mjög góða ræðu sem fjallaði akkúrat um það sem mér er ákaflega kært og ég veit að mjög mörgum öðrum landsmönnum er kært. Það lýtur að næringu fyrir bæði andann og líkamann. Ég hef pínulitlar áhyggjur af því sem ég heyri nú, að ástandið sé mjög slæmt í menntakerfinu og í ofanálag muni matur væntanlega hækka í mötuneytum skólanna og námsbækur. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hún telji að það geti haft neikvæð áhrif á getu nemenda til að stunda nám. Síðan væri gagnlegt að heyra hvort einhverjar mótvægisaðgerðir hefðu komið. Ég veit að þingmaðurinn getur ekki svarað því nákvæmlega, það væri þá frekar einhverjir af þingmönnum meiri hlutans sem gætu frætt okkur um hvort það stæði til að koma með einhverjar mótvægisaðgerðir. Mér sýnist ekki vera mikið um slíkt þegar kemur að andans málum. Ekki hef ég heldur séð mikið af mótvægisaðgerðum sem ég get treyst að skili sér fyrir hina líkamlegu næringu sem allir verða að fá á hverjum degi. Ég verð að koma að síðari spurningu í næsta andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga hér fram þátt sem ég kom ekki að í ræðu minni en er mjög mikilvægur, sem er einmitt næring unga fólksins og skólamáltíðirnar. Við vitum öll sem eigum börn í skólum að þetta er reikningur á hverjum tíma. Það hefur verið stefna og skoðun míns flokks og minnar hreyfingar að skólamáltíðir eigi að gera gjaldfrjálsar. Það er mikilvægt jöfnunartæki og það er mikilvægt tæki til þess að tryggja öllum aðgang að hollri og góðri fæðu. Þetta hefur verið gert víða í löndunum í kringum okkur. Sumir skólar gripu til þess hreinlega sjálfir skömmu eftir hrun að bjóða upp á hafragraut og annað slíkt, en það er auðvitað önnur umræða. Það sem við hljótum að velta fyrir okkur er hvort hækkun á matarskatti skili sér í hærra verði á skólamáltíðum fyrir fjölskyldur landsins. Það er ekki ólíklegt. Það finnst mér umhugsunarefni. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvort það að afnema sykurskattinn en hækka matarskattinn eigi eftir að breyta að einhverju leyti næringarinnihaldi skólamáltíðanna. Ég nefndi hér áðan neyslustýringu sem ég tel að við eigum að vera óhrædd við að skoða innan skynsamlegra marka. Við þekkjum dæmi um skólamáltíðir til að mynda frá Bretlandi þar sem tómatsósa var talin til grænmetis. Til að geta rökstutt holla og góða skólamáltíð var bara sett ótrúlega mikil tómatsósa á matinn og þá var það grænmetisskammtur dagsins. Alls staðar á Norðurlöndum hefur verið farin sú leið að skattleggja sérstaklega sykur og sætindi. Ég held að við þurfum að skoða þessi mál hér. Vissulega má skoða framkvæmdina á sykurskattinum eins og hann var lagður á, hvort þurfi eitthvað að aðlaga þá framkvæmd og endurskoða, en sjálft viðmiðið, í ljósi þess sem ég sagði hér áðan með sykurneyslu upp á 100 kg á ári hjá yngstu einstaklingunum - hljótum við ekki að velta því fyrir okkur hvaða reikning við erum að senda inn í framtíðina með slíkri sykurneyslu?

Forseti. Ég hef líka haft töluvert miklar áhyggjur af fjölmiðlum á Íslandi. Við erum uppi á mjög sérstökum tímum sem ég kalla umskiptingatíma eða „transitional times“, með leyfi forseta. Allt sem við erum vön er að breytast, þar á meðal starfsumhverfi fjölmiðla. Ég hef áhyggjur af því að þessi aukni skattur á fjölmiðlaumhverfið gæti hreinlega orðið lokanaglinn í líkkistu dagblaðaútgáfu og tímaritaútgáfu. Það veldur mér töluvert miklum áhyggjum. Á sama tíma á að minnka aðgengi að bókum, fýsískum bókum, þegar við horfum upp á tölfræði um það að bókmenntalestur, t.d. drengja, hefur dregist verulega mikið saman. Mig langar að spyrja 

Virðulegi forseti. Þetta kallar á miklu umfangsmeiri umræðu, þ.e. staða fjölmiðlamarkaðarins á Íslandi, aðförin að almannaútvarpinu sem við sjáum með lækkun útvarpsgjaldsins og hækkun virðisaukaskatts á prentmiðla. Þegar þetta allt safnast saman þá kemur fjölmiðlamarkaðurinn á Íslandi verr út úr þessum tillögum stjórnarmeirihlutans en áður var. Við ættum að horfa til framtíðar, tryggja almannaútvarpið, tryggja betri sátt um það, skoða hvernig það getur í skrefum farið út af auglýsingamarkaði þannig að meira sé til staðar fyrir aðra miðla. Við ættum að skoða hvernig við getum styrkt sérstaklega rannsóknarblaðamennsku á Íslandi, ekki veitir af. Við eigum sérstaka rannsóknarstofnun um fjölmiðlun í háskólanum, vanbúna til þess að takast á við það flókna mál að reka fjölmiðil í jafn miklu fámennissamfélagi og Ísland er. Það væri alveg sérstakt úrlausnarefni sem við hljótum að vera meðvituð um því að fjölmiðlar eru ekki eins og hver önnur félög eða stofnanir, ekki eins og hver önnur kjötbúð eða hvað það er. Við viljum hafa þá 

Heyr, heyr!

Þess sér því miður ekki stað í þessum tillögum.

Herra forseti. Stóra málið í þessu er að þessi heildarpakki ríkisstjórnarinnar yfir tekjur og útgjöld mun hafa þær afleiðingar eins og lagt var upp með að matvælaverð hefði þá hækkað um 2,5%. Þetta er það sem fólk hefur mikið gagnrýnt, gagnrýnt hvað mest. Á útgjaldahliðinni er það svo heilbrigðiskerfið. Núna erum við að ræða tekjufrumvarp ríkisstjórnarinnar. Meiri hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd, skattanefndinni, hefur gert breytingartillögur á þessum heildarpakka ríkisstjórnarinnar þannig að í staðinn fyrir að neðra þrep virðisaukaskattsins verði hækkað úr 7% í 12% verður það hækkað úr 7% í 11% sem er samt sem áður hækkun upp á 4 prósentustig. Heildaráhrifin af því verða ekki, eins og Bjarni Ben. sagði þegar pakkinn var kynntur, 2,5% hækkun á matvælum, hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði mér að hún yrði á bilinu 1–2%. Spurningin er: Væri ekki hægt að koma í veg fyrir þessa hækkun? Er ekki hægt að fara í einhverjar aðrar mótvægisaðgerðir til að koma í veg fyrir að matvæli hækki, þessi vara sem fólk neytir á hverjum degi og er í eðli sínu mjög mikilvæg? Maturinn sem fólkið borðar er gundvallaratriði. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson segir, við deyjum ef við borðum ekki mat. Það er rétt hjá þingmanninum. Þá er spurningin: Er eitthvað annað hægt að gera til að ná matvælaverðinu úr 1–2% hækkun niður í 0% hækkun í þessum heildarpakka? Hæstv. fjármálaráðherra kallaði í upphafi umræðunnar um þessi tekju- og útgjaldafrumvörp fyrr í haust eftir samráði um mótvægisaðgerðir. Ég lagðist í það að skoða forgangsröðunina hjá ríkisstjórnarflokkunum varðandi þetta allt saman. Skilvirkara skattkerfi er klárlega eitt veigamesta atriðið í þessu. Framsóknarmenn töluðu um að þetta ætti ekki að hækka matvælaverðið og hafa fengið í gegn að hækkunin sé ekki upp í 12% heldur 11% nema það hafi verið svoleiðis lagt upp í upphafi, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi. Kannski sat þessi tala, 11%, upprunalega inni en svo var 12% talan í glærupakka o.s.frv. Kannski er þetta bara „freudian slip“, að menn hafi runnið í fangið á Freud með þetta allt saman, að þetta hafi átt að vera 12% en menn náð að semja þetta niður í 11%. Nú þykir mér líklegra að þetta hafi alltaf átt að vera 11% en það var lagt upp með 12% eins og góðum samningamönnum sæmir, að leggja upp með hærri tölu og geta svo lækkað sig niður og sagt: Sjáið hvað við hlustum vel á ykkur. Hv. formaður Frosti Sigurjónsson segir að þetta sé rangt, þetta sé bara rangt, en hann var kannski ekkert inni í öllum þessum pakka í samningaviðræðunum bak við tjöldin eins og gerist iðulega í formannaklíkunni. Hann er nefnilega ekki í formannaklíkunni, enda góður og huggulegur maður sem mundi kannski ekki sætta sig við allt sem þarf að sætta sig við í þeim leik. Er hægt að gera eitthvað annað? - Frosti Sigurjónsson situr ekki undir þessu og rýkur úr sal. Nei, nei, hann er brosandi. - Spurningin er: Er hægt að gera eitthvað annað? Í janúar 2006 kallaði hæstv. þáverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde sællar minningar eftir skýrslu þar sem skoðað skyldi hvernig hægt væri að lækka matvælaverð. Skýrslan heitir Skýrsla formanns nefndar sem forsætisráðherra skipaði 16. janúar 2006 til þess að fjalla um helstu orsakaþætti hás matvælaverðs á Íslandi og gera tillögur sem miða að því að færa matvælaverð nær því sem gengur og gerist í nágrannaríkjum. Svo skilaði nefndin hálfu ári seinna af sér skýrslu um það hvernig hægt væri að lækka matvælaverð á Íslandi. Hún skoðaði marga þætti. Niðurstaðan úr skýrslunni er mjög athyglisverð. Nefndin fékk það hlutverk að leggja fram tillögur um hvernig lækka mætti matvælaverð og tvenns konar meginsjónarmið komu fram. Með leyfi forseta: „Annars vegar er því haldið fram að engin ein aðgerð sé jafn árangursrík til að lækka matvöruverð og að draga verulega úr þeirri innflutningsvernd, sem innlend búvöruframleiðsla nýtur, með því að lækka tolla og rýmka aðgang innfluttrar vöru að innanlandsmarkaði, hvort tveggja svo um munar.“ Þetta er niðurstaðan. Það er ekkert annað, engin ein aðgerð sem hefur víðtækari og betri áhrif en að afnema tolla á matvæli. Er það kannski mótvægisaðgerð sem væri hægt að prófa eða skoða? Ég reyndi að fá upplýsingar um það hvernig hægt væri að heimfæra tölur í þessari skýrslu, sem er frá 2006, upp á núverandi verðlag og núverandi tollaumhverfi og slíkt. Sú vegferð var löng og skilaði ekki miklu vegna þess að þingmenn hafa ekki aðgang að sérfræðingum sem ættu að vera innan borðs hjá Alþingi til að komast að þessum tölum þannig að þeir geti unnið breytingartillögur. Þetta er ekki aðgengilegt fyrir þingmenn. Þingmenn eiga helst ekkert að vera að vinna breytingartillögur við þessi stóru frumvörp ríkisstjórnarinnar. Það er nákvæmlega þannig sem málunum er stillt upp. Aftur á móti getum við lært ýmislegt af þessari skýrslu. Hvers vegna hefur það svona ofboðslega jákvæð áhrif á verðlag að taka niður innflutningstolla og innflutningskvóta? Í þessari skýrslu kemur fram, með leyfi forseta: „Sem fyrr segir fylgir tollheimta af matvælum yfirleitt ekki almennum meginreglum heldur er oftar en ekki mjög sértæk.“ Ég ætla aðeins að stíga út úr textanum og benda á eitt, að það sem ríkisstjórnin er að reyna að ná fram í sínum skattbreytingum er skilvirkni og þetta er einn óskilvirkasti skatturinn sem er í boði, og þegar kemur að matvælum sá óskilvirkasti. Þess vegna skilar svo miklum ávinningi að afnema hann. Svo ég fari aftur inn í textann, með leyfi forseta: „Hún er aukinheldur mjög misjöfn, bæði vegna áhrifa viðskiptasamninga sem hafa falið í sér tollalækkun á sumum vörum en öðrum ekki, og vegna viðleitni til neyslustýringar með mismikilli álagningu tolla. Þessa sértæku skattheimtu verður að telja óæskilega; hún hefur uppsöfnunaráhrif, brenglar verðhlutföll og veitir verðskjól fyrir samkeppnisvöru. Auk þess mismunar hún framleiðendum með því að veita sumum vernd en öðrum ekki. Um viðleitni til neyslustýringar gilda sömu rök og áður voru nefnd um vörugjald og skattlagningu í efra þrepi virðisaukaskatts, að neikvæð áhrif þessarar skattlagningar á verðhlutföll og verðlag, ekki síst á samkeppnisvöru, vegi þyngra en hugsanleg jákvæð áhrif á neysluvenjur.“ Þetta er eðli þessa skatts. Hverju hefði það skilað neytendum, á verðlagi ársins 2006, í lægra matvælaverði ef alfarið yrðu teknir út tollar og kvótar á matvæli? Það kemur fram í skýrslunni að áætlað er að fullt afnám tollverndar af helstu búvörum mundi skili 9,5 milljörðum. Til samanburðar má nefna að OECD hefur metið að innflutningverndin nemi um 5,9 milljörðum kr. á verði til framleiðenda. Það sem þetta skilar í vernd fyrir búvöruframleiðendur eru einir 6 milljarðar en það sem neytendur verða af eru 9,5 milljarðar. Við sjáum þessar tölur alveg skýrt, þetta er ofboðslega kostnaðarsöm leið til að styðja innlenda búvöruframleiðslu. Hverjir borga fyrir það? Það eru neytendur sem borga fyrir það með hærra matvælaverði. Það er til mótvægisaðgerð til að lækka matvælaverð núna þegar það á að hækka neðra þrep virðisaukaskattsins, á matvæli, úr 7% upp í 11%, líka í ljósi þess að á næsta ári, a.m.k. á kjörtímabilinu, eigi að hækka virðisaukann á matvæli úr þá 11% og upp í 14%. Við verðum að fara að líta til þessara mótvægisaðgerða hér. Nú er búið að taka vörugjöldin af matvælum. Það hafði áhrif til lækkunar í þessu og það var vel gert. En með þessu gætum við á sama tíma gert skattkerfið skilvirkara og skilað lækkun á matvælaverði til neytenda. Eins og kemur fram í skýrslunni væri hægt að fara í aðrar aðgerðir til að veita búvöruframleiðendum ígildi tollverndarinnar - en það kostar miklu minna en það kostar neytendur í hærra matvælaverði að hafa þessa tolla. Þetta eru mótvægisaðgerðir sem væri hægt að fara í, sér í lagi í ljósi þess að hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, nefndi, m.a. margoft í andsvörum, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að það sé óskilvirkt að tekjujafna með virðisaukaskattinum, það væri betra að gera það í gegnum bótakerfið. Þannig virðast þeir stilla þessu upp hérna að hugmyndin eins og hún var lögð fram mundi vissulega hækka matvælaverð um 2,5% en á móti fengju barnafjölskyldur 11% hækkun á barnabótum sem höfðu verið lækkaðar um 11% í fyrra þannig að það kæmi bara aftur til baka núna. Þetta væri sem sagt það sem kæmi á móti. Hvað með þá foreldra sem hafa skilið og börnin eiga ekki lögheimili hjá? Hvað með öryrkja, hvað með aldraða, hvað með fullt af minnihlutahópum í samfélaginu sem munu ekki fá þessar bætur? Er ekki rétt hjá mér að það hafi átt að hækka lífeyristryggingar öryrkja um 3,5% en núna eigi þær bara að hækka um 3%? Mótvægisaðgerðirnar eru hriplekar, þær gagnast engan veginn öllum sem þurfa á þeim að halda. Eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar nefnir væri skilvirkara að gera þetta í gegnum bótakerfið, þó að það eigi samt ekki að gera það, en í gegnum virðisaukaskattinn. Það sama á við um ígildi ríkisstuðnings við landbúnaðinn fyrst menn vilja hafa ríkisstuddan landbúnað, og hans flokkur er kannski í broddi fylkingar. Þá skulum við gera það á þann hátt að það sé skilvirkt. Það er ekki skilvirkt að gera það í gegnum matartolla og matarkvóta. Það er skilvirkara að gera það í gegnum bein fjárframlög upp á sem nemur 9,5 milljörðum sem neytendur verða af, á verðlagi 2006, og þurfa að borga í hærra matvælaverði vegna þess að búvöruframleiðendur fá ígildi tollvörustuðnings upp á 6 milljarða. Þetta er klárlega mótvægisaðgerð sem ég vona að ríkisstjórnin og nefndarmenn efnahags- og viðskiptanefndar líti til. Það væri hægt að samþykkja að taka af alla þessa tolla og alla þessa kvóta og skoða svo hvaða áhrif það hefur. Þetta hefur mjög góð áhrif, það verða aukin umsvif í atvinnulífinu og það kemur fram í þessari skýrslu hérna að það skilar sér til baka, þ.e. það sem ríkið verður af þegar það missir tollinn sjálfan skilar sér til baka á ýmsan hátt. Þessi áhrif væri þá hægt að meta á árinu og sjá svo hvað búvöruframleiðendur þyrftu að fá mikið á móti í meðgjöf í gegnum fjárstyrki frá hinu opinbera sem væri hægt að setja inn í fjáraukalög á næsta ári. Annað sem kemur fram í þessari skýrslu er staðfesting á öðru, þau sammælast hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónssyni, um virðisaukaskatt á matvælum. Það er eitt af því sem þau nefna, að virðisaukaskattur leggst á endanlegt vöruverð á síðasta stigi viðskipta. Skatturinn er því hlutlaus, þ.e. hann veldur ekki uppsöfnunaráhrifum og brenglar ekki verðhlutföll eins og gildir um vörugjald og tolla. Þarna kemur þetta fram um samanburðinn milli virðisaukaskatts og vörutolla á matvæli. Svo kemur samantekt um að greina megi fjórar meginástæður fyrir álagningu tolla á innflutt matvæli: 1. Vernd fyrir innlenda búvöruframleiðslu. Búvöruframleiðendur gætu fengið ígildi fjárstyrks í staðinn fyrir að fá það sem ígildi tollverndar sem brenglar verðlag og kostar neytendur, þ.e. þetta er mjög óskilvirkur skattur eins og við höfum farið yfir. 2. Vernd fyrir aðra innlenda framleiðslu, svo sem sælgætisgerð og fóðurblöndur. 3. Neyslustýring, þ.e. að tollum er beitt til að draga úr eftirspurn eftir vörum sem taldar eru óhollar eða óæskilegar. 4. Tekjuöflun ríkissjóðs. Ég held að við séum búin að fara yfir það hvaða áhrif þessir þættir hafa. Það sem ríkið verður af í tekjum, samkvæmt þessari skýrslu, skilar sér til baka og rúmlega það. Það sem neytendur græða - er hvað? Það eru 9,5 milljarðar á móti þessum 6 milljörðum sem tollverndin skilar sér til búvöruframleiðenda. Upprunalega hugmyndin að mótvægisaðgerð sem við fórum af stað með var einhvern veginn á þann hátt að þær hækkanir á matvælaverði sem þessi heildarpakki ríkisstjórnarinnar mundi skila, afnám tolla á matvæli, mundi lækka það að einhverju leyti og svo mundum við sjá hvernig aukin umsvif o.s.frv. mundu skila sér í auknum tekjum til ríkissjóðs. Svo væri hægt að taka það og eitthvað sem mundi skila sér eins og það að hægt væri að hækka virðisaukaskattinn örlítið ef matvælaverðið mundi lækka meira, væri undir 0%, þannig að það mundi gera skattkerfið enn þá skilvirkara. Eins og ég segi hafa þessar tölur allar saman ekki skilað sér í hús. Að lokum má spyrja hvaða áhrif þetta hefði í peningum. Heimilisútgjöld á verðlagi 2006 hefðu lækkað við það að afnema alla tollvernd, alla tolla á matvæli og kvóta, um að meðaltali 82 þús. kr. Hvað kostar matarkarfan meðalheimili í dag, hvað eru matarinnkaup mikil á mánuði, er einhver með þá tölu? Nei. Ef við færum þetta upp í verðlagið í dag er þetta að minnsta kosti mánuður á ári sem það mundi lækka mín matarútgjöld. Heill mánuður er ekki lítið. Við höfum prósentutölur líka í þessari skýrslu og þar kemur fram að verð á matvöru mundi lækka um 15,6% þannig að menn geta skoðað það. Það er náttúrlega ekki alveg eins umhverfi í dag og þá en gefur einhverja hugmynd. Vísitala neysluverðs, a.m.k. á þeim tíma, hefði lækkað um 2,2%, 

Herra forseti. Hv. þingmaður velti hér fyrir sér mögulegum mótvægisaðgerðum eftir atvikum gagnvart þessum breytingum eða til að stuðla að lækkun matvælaverðs. Það er í sjálfu sér gott og gilt að menn ræði það, hvort sem þeir vilja ræða það beinlínis í tengslum við áform ríkisstjórnarinnar um hækkun matarskatts eða bara almennt. Að sjálfsögðu kemur ýmislegt þar til álita og margt fleira að mínu mati en hv. þingmaður nefndi. Tökum bara sem dæmi þau svæði landsins þar sem matvælaverð er sannanlega hæst og svo miklu munar. Hvar er það? Það er í strjálbýlinu, í dreifbýlinu, sérstaklega á þeim svæðum þar sem ekki eru lágvöruverðsverslanir sem hafa þá verðstefnu að hafa sama verð um allt land. Þar er verslun rekin við mjög erfiðar aðstæður, vöruverð hátt og fullur flutningskostnaður kominn á vöruna áður en virðisaukaskatturinn er reiknaður út í lokin þannig að meira að segja virðisaukaskatturinn er þar hærri í reynd. Við getum velt fyrir okkur hver virðisaukaskatturinn á endaverði vörunnar á Bakkafirði ætti að vera bara til að vera hlutlaus, vera jafngildi í peningum því sem hann er í Bónus. Það væru sennilega ekki nema 16, 18% á efra þrepið, kannski 4% eða 5% á neðra þrepið. Þá væri í raun og veru sama krónutala komin inn í virðisaukaskatt á útsöluverði vörunnar. Svo miklu hærra er verðið oft orðið áður en kemur til útreiknings virðisaukaskatts. Það væri hægt að horfa til kostnaðar aðfanga í matvælaframleiðslu í landinu. Tökum raforkuverð til garðyrkjubænda, ýmis önnur aðföng í landbúnaði. Það er hægt að ná árangri í því að gera matvælaverð ódýrara með ýmsum hætti og öðrum og að mínu mati nærtækari en þeim að horfa bara til þess að fella niður tollvernd. Það eru miklar ofsögur sagðar af henni þegar haft er í huga að stærstur hluti matvæla sem fluttur er inn 

Herra forseti. Ég veit náttúrlega bara það sem ég hef lesið um þetta mál. Samfylkingin lagði fram þingsályktunartillögu um að þetta skyldi skoða og byggði einmitt mál sitt á þessari skýrslu frá árinu 2006. Í skýrslunni er ekki farið neitt leynt með það að engin ein aðgerð sé jafn árangursrík til að lækka matvöruverð og að draga verulega úr þeirri innflutningsvernd sem innlend búvöruframleiðsla nýtur með því að lækka tolla. Það sé skilvirkasta leiðin til þess að lækka matvælaverð. Þýðir þetta að það eigi bara að gera það sisvona og ekkert eigi að koma á móti? Ég held að það sé ekki pólitískur veruleiki eða pólitískt gerlegt. Maður býður ekki fólki upp á að gera það sisvona. Þegar menn eru orðnir háðir ríkisstyrkjum verður að venja þá af því yfir ákveðið tímabil. En það er klárlega hægt, með því að taka þessa tolla af, tollverndina, bæði tolla í prósentum og kvótana, að skila neytendum á mjög skilvirkan hátt miklu lægra matvælaverði og ígildi þess stuðnings skili sér til búvöruframleiðenda með öðrum leiðum, með fjárframlögum frá ríkinu. Þannig væri hægt að gera þetta, það væri langskilvirkast, og það mundu allir græða. Það mundu allir græða á þessu. Þetta er miklu skilvirkari leið. Hvað vilja landsmenn? Í mars gerir Viðskiptablaðið könnun þar sem kemur fram að 61% landsmanna eru hlynnt því að þessir tollar séu teknir af, það sé frjáls innflutningur á matvælum. Nýlega eða í október gerði Fréttablaðið könnun og þar var hlutfallið að mig minnir rétt um 54%. Meiri hluti landsmanna vill þessa aðgerð.

Herra forseti. Það þarf að hafa mörg sjónarmið í huga í þessu. Nú erum við þannig stödd í okkar landi norður undir heimskautsbaug að við erum mjög háð öðrum þjóðum um fæðuöryggi. Við flytjum inn rúmlega 50% af fæðuþörf þjóðarinnar vegna þess að hér er auðvitað ekki kornrækt og ávaxtaframleiðsla og annað í þeim dúr sem er nauðsynlegt til matvælaframleiðslu. Að sjálfsögðu skiptir miklu máli að fá það fyrst á hreint hvort pólitískur stuðningur er við að styðja við sjálfsbjargarviðleitni þjóðarinnar og sjálfbærni að þessu leyti með því að treysta stoðir þeirrar matvælaframleiðslu sem þó er hér. Ég er eindregið þeirrar skoðunar. Þá koma margar leiðir til greina. Vissulega er ein þeirra sú að hverfa frá fyrirkomulagi tollverndar sem tók við af beinum innflutningsbönnum á sínum tíma og færa það yfir í beina styrki. Menn nefna oft dæmið um garðyrkjuna þar sem tollverndin var í raun og veru að mestu leyti fjarlægð á sínum tíma en sömu menn sem hampa því sem vel heppnuðu fordæmi gleyma því gjarnan að garðyrkjan fékk í staðinn stuðning, samning um stuðning frá ríkinu sem núna leggur sig á um hálfan milljarð kr. Það hefur jú gengið ágætlega, en það er vegna þess að menn mættu garðyrkjunni á móti með umtalsverðum beinum fjárstuðningi. Varðandi skýrslugerð í þessum efnum og útreikninga þá las ég þessa skýrslu og hef yfirleitt sett mig inn í flest það sem hefur komið fram um þessi mál. Svo mikið man ég að í mörgum þessara útreikningsæfingum fengu menn ótrúlega háar tölur um ávinninginn af því að opna fyrir innflutning og fella niður tolla af þeim mjög afmarkaða hluta matvælainnflutnings til landsins sem ber einhverja tolla, sem er fyrst og fremst samkeppnisvara við innlendu framleiðsluna og nemur um 4 milljörðum ef ég man rétt. Ein af forsendunum sem menn gáfu sér gjarnan í útreikningum var að heimsmarkaðsverð mundi skila sér upp á krónu til neytenda á Íslandi. Ég spyr: Hvers vegna ætti það að gera það frekar í tilviki viðkvæmrar vöru eins og matvæla þegar heimsmarkaðsverð skilar sér ekki betur en raun ber vitni þegar í 

Herra forseti. Það kemur fram í skýrslunni eins og þingmaðurinn nefnir að megnið af þessu eða 2/3 er kjöt og mjólkurvörur, hitt eru aðrar landbúnaðarvörur. Þetta eru því aðallega þessar vörur, sú búvöruframleiðsla sem við þekkjum á Íslandi. Áhrifin sem menn reikna þarna, ég hef náttúrlega engar forsendur fyrir því að meta útreikningana, en þetta eru niðurstöður þeirra. Á grundvelli þessara niðurstaða unnu þingmenn Samfylkingarinnar, öll sem eitt, allir í þeim flokki, þingsályktunartillögu sem skyldi unnið eftir. Við vitum alla vega að tollvernd sem þessi er óskilvirk, hún er óskilvirk leið, sama hvort það að lækka skatta á matvæli skili sér strax í verði til neytanda á endanum. Við vitum að það skilar sér ekki alltaf strax inn í matvælaverð. Og í verði á margri vöru skilar það sér alls ekki strax, en það gerir það alltaf þegar fram í sækir, að því gefnu að það sé sæmilega frjáls markaður. Þá skilar það sér á endanum. Þetta er klárlega skilvirk leið til þess að lækka matvælaverð. Eins og þingmaðurinn nefndi væri hægt að fara aðra leið eins og með garðyrkjubændur í að veita stuðning ef menn vilja það. Að sjálfsögðu er pólitískur vilji fyrir því að styðja við búvöruframleiðslu og landbúnað í landinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og ekki síður fyrir að rifja upp tillöguflutning okkar í Samfylkingunni frá 2006, sem tengist þessu málefni. Það alvarlega við þessar stórfelldu skattahækkanir á nauðsynjar sem heimilin þurfa eru hinar hjárænulegu mótvægisaðgerðir sem lúta að því að lækka gjöld á allt öðrum vöruflokkum en verið er að hækka skattana á, þ.e. matnum sjálfum. Þar er oft verið að lækka gjöld á vöru þar sem verðlagningin byggir ekki á kostnaði við framleiðslu heldur ræðst af staðsetningu vöru á markaði. Varan mun kosta alveg það sama eftir breytinguna og áður, varan er kannski verðlögð á 9.980 vegna þess að það er staðsetning á markaði, eða 999.000 af því það er staðsetning hennar á markaði og skiptir litlu hver vörugjöldin eru fyrir eða eftir. Sú mótvægisaðgerð sem gæti kannski að einhverju leyti mætt hækkun á matarskatti, ef menn vildu skoða einhverjar slíkar æfingar, er auðvitað það sem þingmaðurinn nefnir, niðurfelling á tollum á innflutta matvöru. Í fyrstu umferð hljóta menn þá að horfa sérstaklega á hvíta kjötið, kjúklinginn einkanlega, því það er jú ekki hefðbundinn landbúnaður, það fyrst og fremst iðnframleiðsla á höfuðborgarsvæðinu sem er með stærstan hluta af þeim markaði en ekki hefðbundinn búrekstur um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta mundi skila okkur langmestum árangri. Telur þingmaðurinn að ef ráðist væri í verulegar tollalækkanir mætti rökstyðja það að hækkun á almennu virðisaukaskattsprósentunni væri réttlætanleg, ef tollar á matvöru væru á móti felldir niður að verulegu leyti?

Herra forseti. Við þurfum að horfa á heildaráhrifin á kaupmátt heimilanna í öllu þessu. Við megum ekki skerða kaupmátt heimilanna, ekki í þessu árferði. Virðisaukaskatturinn er einn þáttur af þessu. Í dag, eins og hann er settur upp sem 11% - að hann hækki úr 7% í 11% en ekki úr 7% í 12% - mun það, alla vega samkvæmt útreikningum þeirra sem leggja frumvarpið fram og nefndarinnar, auka kaupmátt heimilanna eitthvað, en samt sem áður mundi matvælaverð, eins og formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar sagði mér, hækka um 1–2%. Kannski finnst sumum það einkennilegt, en mér finnst það ekki einkennilegt að við erum ekki að hækka matvælaverð. Upprunalega, í orðaskiptum mínum við hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson, benti ég á þann möguleika að undanskilja matvöru frá virðisauka. Hvers vegna erum við að skattleggja þessa lífsnauðsynjar? Svörin þá voru: Já, undantekningar, þær eru svo slæmar út af því að þær eru svo óskilvirkar. Það var svarið. Þá fórum við að skoða aðrar leiðir. Þetta er skilvirkasta leiðin í því að lækka matvælaverð, að afnema þessa tolla. Eins og ég nefndi áðan var hægt að fara aðra leið til að skila búvöruframleiðendum ígildi tollverndarinnar. Ígildi tollverndarinnar 2006, samkvæmt skýrslu sem forsætisráðherra kallaði eftir, var að skila búvöruframleiðendum um það bil 6 milljörðum meðan það kostaði hærra matvælaverð upp á 9,5 milljarða fyrir neytendur.

Virðulegur forseti. Hækkunin á matarskattinum er náttúrlega 4 prósentustig og því miður eru einhverjar lækkanir á sykraðri matvöru þar á móti. Það er alveg óvíst að þær lækkanir muni skila sér en hækkanirnar munu klárlega skila sér. Hitt er svo mikið efamál, hv. þingmaður, að afnám vörugjalda á vörur eins og raftæki og byggingarvörur muni yfir höfuð skila sér. Verðlagseftirlit Alþýðusambandsins, sem fylgdist með því þegar vörugjöld af matvöru voru felld niður fyrir einum sjö árum, upplýsti það fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að ekkert af þeirri gjaldalækkun hefði skilað sér til neytenda. Það hefðu verið fyrirtækin sjálf sem hefðu tekið þá gjaldalækkun alla til sín í aukna framlegð. Það er því hæpið að reikna út í excel-skjölum almenna verðlækkun eða bættan kaupmátt eftir þessar aðgerðir vegna þess að hækkanirnar skila sér að fullu strax, en lækkanirnar skila sér bæði seint og illa. Um tollverndina er ég sammála þingmanni hvað það varðar að það er mikilvægt, ef ráðist er í niðurfellingu á tollum, sem vernda innlenda búfjárframleiðslu, að það sé þá gert eins og gert var í grænmetinu með því að beinn stuðningur verði til bændanna og þetta sé gert yfir lengri tíma. Alveg eins og við viljum tryggja hag heimilanna í landinu þá er okkur líka kappsmál að tryggja stöðu þeirra sem vinna í landbúnaðinum, hins hefðbundna íslenska fjölskyldubús. Það hefur hins vegar verið óhóflega mikil tollvernd, að mínu viti, á starfsemi sem er ekki hluti af þeim hefðbundna íslenska landbúnaði. Þá horfi ég einkanlega á kjúklingaframleiðsluna sem ég held að sé alger óþarfi að njóti þeirrar óheyrilegu tollverndar sem hún gerir nú. Það væri mikil bót í lífskjörum fyrir fólk ef fallið væri frá henni.

Herra forseti. Þegar menn hafa búið við tollvernd og ríkisstyrki þá tekurðu tollverndina ekkert af sisvona án þess að á móti komi ígildi þess stuðnings að einhverju leyti. Til lengri tíma viljum við sjá hvort hægt sé að gera þessa atvinnugrein arðbærari og styðja við hana þannig að hægt sé að lækka stuðninginn þegar fram í sækir. Það er bara pólitískt mál sem verður að ræða. Það er alveg klárt að ef við viljum lækka matvælaverð og gera það á skilvirkan hátt án þess að skaða búvöruframleiðslu þá tökum við þessa matartolla af, en setjum stuðninginn, eins og var gert í grænmetinu og var nefnt, inn með öðrum hætti. Varðandi skilvirkni í kerfinu og skattkerfinu í heild sem er eitt af leiðarljósum ríkisstjórnarinnar í þessum skattbreytingum öllum - þegar kemur að virðisaukanum nefndi hæstv. fjármálaráðherra tvennt. Hann sagði: Það er skilvirkara að hafa sem fæstar undanþágur og það er skilvirkara að hafa eitt skattþrep eða alla vega minnka bilið á milli skattþrepanna. Það er það sem verið er að gera núna. Þess vegna er matvælaverðið að hækka nema mótvægisaðgerðirnar verði þeim mun sterkari, meðal annars að taka matartollana af. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvers vegna er ekki klippt á þá undanþágu sem laxveiði hefur? Þetta eru að miklu leyti til túristar og sá bransi fékk hvalreka og aukna eftirspurn í kjölfar lækkandi verðs á krónunni sem allir aðrir þurftu að bera og þetta er 

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvar maður eigi að byrja. Hér er eitt af höfuðmarkmiðunum að einfalda skattkerfið. Nú eru þingstörf þess eðlis að oft er erfitt að koma að nýjum sjónarmiðum í löngu máli nema einmitt þegar tækifæri sem þessi gefast til að viðra nýjar hugmyndir sem ekki hafa fengið forgang hjá þinginu við vinnslu þingmála. Skattafrumvörp eru þar engin undantekning heldur þvert á móti, ef eitthvað er, ég hef nefnilega tekið eftir því í störfum þingsins og þegar ég hef setið fundi fjárlaganefndar og þegar ég hef unnið með fjárlagagögn og frumvörp sem varða skatta, tekjur, prósentur og því um líkt að það er margt sem má bæta í því hvernig haldið er um vinnslu á svona málum almennt. Ég nefni þetta vegna þess að hér erum við sífellt að tala um einföldun skattkerfisins. Ég held því fram og vil nýta þetta tækifæri til að tala aðeins um hvernig ég tel hægt að einfalda skattkerfið þótt útfærslurnar á því séu ekki endilega einfaldar. Menn vilja kannski hafa þetta þannig að það sé auðveldara að lesa lagatextann sjálfan og átta sig á því hvernig hlutirnir virka, sem er einn þáttur af einföldun skattkerfisins. Stundum velti ég fyrir mér hvað menn eigi nákvæmlega við þegar þeir tala um flókið. Ég þekki það svolítið úr hugbúnaðargeiranum að menn vilja hafa hlutina einfalda. Ég segi alltaf við þá að það geti verið mjög flókið að gera hlutina einfalda. Ef við erum með eitthvert verk sem er í eðli sínu flókið getur verið mjög flókið að gera það einfalt. Sem dæmi ef ég ætla að búa til ægilega góða vefsíðu sem getur gert alls konar flókna og erfiða hluti er ég enga stund að því ef notkunin má vera mjög flókin og erfið. Þá er ég enga stund að því. Þá bý ég bara til einhvers konar viðmót á hvaða svo sem sull sem ég er að vinna með. Ef það á hins vegar að taka flókið ferli, mikið af tölum og reikna þær á flókinn hátt og gera það á einhvern hátt einfalt fyrir notandann er það mjög flókið verk, dýrt og tekur langan tíma. Ég óttast að það sé sami misskilningur í gangi hér gagnvart skattkerfinu og er svo oft í hugbúnaðargeiranum, að halda að því einfaldara sem það er að nota eitthvað, því einfaldara sé að gera það. Menn eru oft að reyna að spara sér kostnað og tíma með þessu, ætla að búa til eitthvað einfalt þannig að það verði ekki dýrt og taki ekki langan tíma. Það er þveröfugt, það tekur langan tíma og er dýrt að gera hlutina einfalda. Það virkar kannski ekki þannig við fyrstu sýn en þetta er mjög algengur misskilningur. Eins og fyrr greindi hef ég tekið eftir því að hér á bæ, á hinu háa Alþingi, er tölvutæknin ekki nýtt til fulls, langt því frá. Maður fær gögn á alls konar mismunandi sniðum, maður les frumvarp og það er vinna að finna út úr því hvaða áhrif það hefur á önnur frumvörp, ég tala nú ekki um þegar það eru frumvörp sem breyta þrennum öðrum lögum eins og þetta tiltekna frumvarp, þótt það sé reyndar tiltölulega einfalt, en að eiga við eitthvað eins og fjárlög og skattstofna er heljarinnar vinna. Ég vil meina að það væri hægt að draga verulega úr þessari vinnu ef fókus væri settur á það að finna einhvers konar heildræna mynd af því hvernig skattkerfið og útgjöld ríkisins eigi að virka í meginatriðum, sem ég tel mögulegt því að það er rík hefð fyrir því, og síðan að finna út einhvers konar umgjörð sem hægt er að nýta nútímatækni við til að auðvelda okkur starfið og gera alla þessa vinnu og umræðuna mun skilvirkari þannig að við vitum strax hvað gerist eða er líklegt til að gerast ef við breytum þessari prósentu svona eða hinni prósentunni öðruvísi. Við höfum aldrei tekið þessa umræðu hér, kannski eðlilega, það er ekki mikið af hugbúnaðarsérfræðingum hér á bæ, en mér finnst mikilvægt að nýta tækifæri sem þessi til að minnast á þetta. Annars kemst þetta aldrei að. Sömuleiðis má alveg nefna það að einfalt skattkerfi getur flækt hlutina fyrir fólki. Þetta er það sama og ég var að nefna með hugbúnaðinn. Það að eitthvað sé einfalt í notkun þýðir ekki að fyrirbærið sé einfalt, það þýðir ekki að það kosti minni tíma eða minni pening, það getur verið þvert á móti. Þegar við einföldum skattkerfið getum við flækt líf fólks. Þá fer ég aðeins út í það sem vonandi elur af sér meiri umræðu og það er að við þurfum svolítið á hinu háa Alþingi, í þessari umræðu, að handstýra því hvað við teljum gott í samfélaginu og hvað við teljum vont í samfélaginu, alls konar spurningar um gildismat og í raun og veru geðþótta þegar allt kemur til alls, þegar kemur að skattkerfinu. Nú hefur verið sagt hér að undanþágur frá virðisaukaskatti séu óskilvirkar, sem ég vænti að sé hárrétt, en það er þó nokkuð mikið af undantekningum, þó nokkrir flokkar sem eru undanþegnir virðisaukaskatti. Þar er til dæmis þjónusta sjúkrahúsa, fæðingarstofnana, heilsuhæla og annarra hliðstæðra stofnana, svo lækningar, tannlækningar og önnur eiginleg heilbrigðisþjónusta, félagsleg þjónusta, svo sem rekstur leikskóla, barnaheimila, skóladagheimila, upptökuheimila og önnur hliðstæð þjónusta. Þetta er allt þjónusta og hluti af samfélagi okkar sem við getum verið sammála um að sé mikilvæg. Þetta eru mikilvægir þættir af okkar mannlega samfélagi. Við getum alveg forgangsraðað að miklu leyti í samræmi við það vegna þess að við þurfum öll tannlækningar, mat o.s.frv. Svo er hérna enn þá meira: Íþróttastarfsemi, svo sem leiga á aðstöðu til íþróttastarfsemi. Ég hef ekkert á móti íþróttum, svo lengi sem ég þarf ekki að taka þátt í þeim sjálfur, en ég velti fyrir mér, ef við ætlum að fara að setja íþróttastarfsemi þarna vegna þess að það er svo heilsusamlegt er ýmislegt annað sem er heilsusamlegt sem við gætum líka viljað setja þarna. Og hvernig ætlum við að vega og meta það? Ég veit það ekki, ég held ekki að neinn viti það, ég held að þegar allt kemur til alls fari það mikið til eftir geðþótta, einhvers konar samfélagslegri meðvirkni með því hvað þykir mikilvægast akkúrat núna í dag, hvað á morgun. Það er fleira, það eru fólksflutningar, flutningur á ökutækjum með ferjum sem er í beinum tengslum við fólksflutninga. Þetta er samkvæmt lögunum. Og af hverju er það? Vegna þess að það er svo mikilvægt. En ekki mikilvægt að borða? Af hverju er ekki matur á þessum lista til dæmis? Mér þykir öll þessi forgangsröðun óljós, svo meira verði ekki sagt. Sömuleiðis er hér póstþjónusta, hún er undanþegin, vátryggingastarfsemi er undanþegin, happdrætti og getraunastarfsemi er undanþegin af mér mjög óljósum ástæðum o.s.frv. Síðan er einnig í lögunum eitthvað sem ég er mjög hlynntur sjálfur: Starfsemi rithöfunda og tónskálda við samningu hugverka og sambærileg liststarfsemi. Fyrr í dag var mikið rætt um það að eðlilegt sé að við höfum lágan, jafnvel engan, virðisaukaskatt á bókum til dæmis vegna þess að við erum mikil bókmenntaþjóð. Sömuleiðis skuldum við bókmenntum tunguna okkar, það er þannig. Það leiðir mig yfir í þriðja punktinn sem ég vildi nefna og það er íslensk tunga. Ef það er ekki augljóst, ef það eru ekki fréttir enn þá fyrir hið háa Alþingi, þá er íslenska tungan í útrýmingarhættu. Það er ekki bara tölvutæknin, það er líka vegna þess að við búum í alþjóðlegra samfélagi. Íslendingar ferðast meira erlendis, útlendingar ferðast meira hér. Það er auðveldara og auðveldara að tala ensku, það er erfiðara og erfiðara að finna íslensk orð yfir hugtök sem við erum vön á ensku eða jafnvel öðrum málum. Þess vegna er grundvallaratriði, að því gefnu að við ætlum að halda í íslenska tungu, að við borgum fyrir hana. Við getum ekki búist við því að íslenskan verði til staðar eftir 100 ár ef við erum ekki reiðubúin til þess að borga fyrir hana. Við þurfum að borga fyrir hana, ekki aðeins með því að fjárfesta í hugbúnaði á íslensku, þótt við þurfum að gera það líka, heldur einnig með því að rækta þá þætti hefðbundins menningarlífs sem bera ábyrgð á því að við höfum enn þá íslenskuna og, lofið guð, höfum hana áfram. Þar á meðal eru bókmenntir, kannski augljósasta dæmið vegna þess að bókmenntir hafa verið við lýði svo ofboðslega lengi. En það er fleira, það eru kvikmyndir. Kvikmyndagerð í dag vil ég meina að beri mikla ábyrgð gagnvart því að halda í íslenska tungu til lengri tíma, vegna þess að kvikmyndir eru nútímabókmenntir á ákveðinn hátt. Það sama má segja um listir eins og tónlist. Þá þurfum við að borga, við getum ekki látið eins og íslenskan muni lifa einungis vegna þess að við viljum það. Það kostar peninga, það getur kostað fórnir. Það mun kosta fórnir, eins og það að við getum ekki endilega hækkað virðisaukaskatt á bækur eða kvikmyndir eða önnur menningarverðmæti án þess að búast við því að það komi niður á íslenskri tungu. Þá þurfum við að spyrja okkur: Er það eitthvað sem við viljum forgangsraða ofar en til dæmis íþróttastarfsemi? Er ekki íslenska tungan mikilvægari en íþróttir? Ég spyr. Mér finnst það, kannski finnst öðrum það ekki. Aftur komum við að því að að miklu leyti eru þetta geðþóttaákvarðanir eða jafnvel frekar spurning um gildismat. Þetta eru spurningar sem mér finnst ekki útræddar á hinu háa Alþingi eða í samfélaginu í heild sinni, sem gerir það erfiðara að búa til einhvers konar heildræna sýn yfir það hvernig við ætlum að hafa skattkerfið til mjög langs tíma í meginatriðum. Það er eins og hv. 7. þm. Suðvest. nefndi áðan, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, við höfum ekkert útkljáð hvernig við ætlum að haga virðisaukaskattskerfinu. Upp á síðkastið, sérstaklega þegar kemur að ferðaþjónustunni, hefur verið mikið hringl með skattkerfið, við höfum ætlað að gera eitt og síðan hætt við það og eitthvað svona og þótt hver iðnaður geti vissulega grenjað úr sér augun í hvert sinn sem hann þarf að borga hærri skatta verður maður nú að sýna því samúð gagnvart ferðaþjónustunni, og kannski öðrum iðnaði, að þetta hringl er óþolandi. Við þurfum langtímahugmynd um það hvernig við ætlum að hafa þetta í meginatriðum, en þá þurfum við að kunna að forgangsraða, þá þurfum við að vita nákvæmlega hverju við eigum að forgangsraða svona og hinsegin. Mér hefur löngum verið óljóst, kannski sökum þekkingar- og reynsluleysis, hvers vegna það er einfaldara að hafa 12% skatt og 24% skatt en 7% og 25,5%. Fyrir mér eru þetta aðeins tölur, ég vænti þess fastlega að tölvur reikni þetta út. Ég skil aðeins betur hvernig það getur verið óskilvirkt þegar kemur að því hvaða áhrif þetta hefur á neyslu almennings. Ég mundi skilja það en þegar kemur að flækjustigi af því að eiga við skattana, stimpla inn í kassann og reikna það út, skil ég ekki hvernig það á að hafa áhrif á flækjustigið í sjálfu sér og sömuleiðis þegar kemur að því að hafa fleiri en tvö skattþrep, sem er víst ægilegt tabú að stinga upp á, kannski skiljanlega, þá skil ég ekki alveg hvers vegna það á að vera svo miklu flóknara. Eini munurinn sem ég sé er í raun og veru sá að maður er með þrjá flokka í staðinn fyrir tvo að velja um. Svo má alveg færa rök fyrir því að við séum raunverulega með þrjú skattþrep, við séum með 0%, 7% og 25,5%, þ.e. ef við tökum með sem skattþrep þá þætti sem eru undanskildir virðisaukaskatti. Það má líta þannig á, tel ég. Ég lít ekki svo á að við værum að flækja neitt í sjálfu sér til dæmis með því að setja mat með í hið eiginlega 0% þrep, þ.e. undanskilja mat frá virðisaukaskatti yfir höfuð. Annars hefur hv. 10. þm. Reykv. s. og ágætur kollegi minn farið nánar út í útfærslur þess efnis að koma til móts við þá hækkun sem fyrirsjáanleg er af hækkun virðisaukaskatts úr 7% í 11%, þ.e. ef breytingartillögur hv. nefndar ná í gegn, og síðan auðvitað hækkun upp í 14% seinna meir. Ég tek eftir því að það er í raun og veru sama hvað maður gerir hér á þinginu, eins og ég sagði áðan koma gögnin til manns á mjög misjöfnu sniði, oft þannig að það er erfitt að mata þetta inn í tölvu. Þá vil ég benda á að það eru tveir hlutir sem má einfalda að mínu mati, annars vegar hvernig farið er með skattaútreikninga og allt það inni í kerfinu sjálfu, hjá ríkisskattstjóra, verslunareigendum o.s.frv., en það er líka hvernig við förum með frumvörpin hér, hvernig við förum með þingmál okkar sem varða þá hluti. Það er tvennt ólíkt. Ef maður ætlar að taka ákvarðanir er best að sjá fyrir hverjar afleiðingarnar eru og það er ekki endilega hlaupið að því þegar vinnugögnin eru þess eðlis að erfitt er að mata þetta inn í tölvu. Það er erfitt að sjá í frumvarpi og lesa það einfaldlega og sjá fyrir hvaða áhrif það hefur á hina og þessa anga hér og þar í lagabálkinum. Þetta, alla vega fyrir mér, ber ábyrgð á talsverðum tíma, talsverðri vinnu í mínu starfi. Ef ég ætti að kynna mér til hlítar eitthvað eins og fjárlögin er það miklu meiri vinna en ef um væri að ræða gögn sem kæmu á almennilegu sniði. Það er auðvelt að segja svona sem hugbúnaðarmaður á hinu háa Alþingi en ég fullyrði að ef þingmenn almennt áttuðu sig á því hvað er hægt að gera margt auðveldara í starfi okkar þegar kemur að lögum um skatta og tekjustofna, útgjöldum o.s.frv. mundu þeir velta fyrir sér hvernig í ósköpunum mönnum hafi dottið í hug að gera þetta upp á gamla mátann. Þetta er gríðarleg vinna miðað við það sem þarf að vera, fullyrði ég. En það er bara annar hængurinn, hinn hængurinn er síðan það sem hægt er að gera fyrir viðskiptalífið. Þegar kemur að útreikningum skatta ímynda ég mér að flækjustigið sem fólk er að tala um sé fyrst og fremst flækjustig fyrir ríkið, að reikna þetta út, innheimta skattinn, öll pappírsvinna og allt sem því viðkemur. Síðan er auðvitað flækjustigið fyrir þá sem veita þjónustu og vörur, þá felst það væntanlega aðallega í því að innleiða skattbreytingarnar hjá sér, merkja það í einhverjum kerfum og kössum hjá sér hvort um sé að ræða 11% eða 12% skatt og síðan auðvitað að tilgreina hvaða vörur tilheyri hvaða skattþrepi. Þetta eru leysanleg vandamál, þetta er meira að segja, alla vega þessi einstaki liður, tiltölulega auðveldlega leyst ef það væri fókusinn. En það er ekki fókusinn vegna þess að við erum enn þá svolítið að vinna hlutina á gamla mátann, þori ég að leyfa mér að stinga upp á. Ég hef auðvitað aðeins unnið hér í eitt og hálft ár og þekki ekki til hlítar öll þau vandamál sem gætu komið upp við að reyna að beita nútímatækni betur. Ég þekki það hins vegar í starfinu að þá væri það undantekning frekar en nokkuð annað ef svo hefði verið gert að einhverju ráði, alla vega hér á bæ. Svo er náttúrlega annað mál að ríkisskattstjóri nýtir tæknina mjög mikið og með góðum árangri. Reyndar á hann hrós skilið fyrir að hafa nýtt hana mjög vel, enda sér maður hvað það getur gert mikinn mun þegar ríkisskattstjóri tekur upp á því að bjóða upp á rafræn skil á skattskýrslum. Þá verður allt miklu auðveldara, það er raunverulega einföldun en það er ekki endilega einfalt að innleiða það, ekki endilega. Það getur verið það en það er það ekki endilega. Ef við einbeittum okkur jafn mikið að því að gera þetta starf einfalt held ég að við gætum gert það sama fyrir lagasmíðina sjálfa og við erum búin að gera fyrir skattgreiðendur gagnvart því að gera grein fyrir tekjum sínum og þeim þáttum sem ákvarða skatta. Þegar kemur að einföldun skattkerfisins eigum við ekki bara að horfa á töluna sjálfa eða nákvæmlega hversu margar þær eru. Það eru miklu fleiri þættir að mínu mati sem ákvarða heildarflækjustig kerfisins og næstum því ekkert af þeim, fullyrði ég, hefur komist til tals hér vegna þess að við sjáum það ekki. Við getum ekki séð það vegna þess að við erum ekki að ræða það og við tökum ekki tillit til þess, alla vega ekki í þessari umræðu. Þetta nefni ég núna aðallega vegna þess að hér er tækifæri til þess að ræða það ítarlega, það gefst ekki á hverjum degi. Ég þekki ekkert form umræðu hér þar sem hægt er að taka tíu mínútur í að útskýra einhverja hugmynd, það er ekki hægt í sérstökum umræðum, það er ekki hægt í störfum þingsins, það er eiginlega einungis hægt við tilefni sem þetta, þegar við erum að ræða eitthvað eins og virðisaukaskatt. Allt eru þetta auðvitað vangaveltur þegar allt kemur til alls, en ég held að það sé alveg hollt að við ræðum þetta þegar kemur að þeim þingmálum sem varða skatta, tekjur o.s.frv. Ég tel einnig að heppilegt sé að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta aftur til umfjöllunar, þá sérstaklega til að skoða hvers vegna ekki sé hægt að setja mat inn í þær undanþágur sem eru þarna til staðar. Það er ansi mikið af undanþágum, 13 eða 14 ef ég man rétt, já, 14. Þetta er upptalið í lögum um virðisaukaskatt og matur er eitthvað sem ég hefði haldið að væri frekar auðvelt að bera kennsl á fyrir utan þessi sykurmál öllsömul. Ég sé ekki alveg hvar flækjustigið á að vera, sérstaklega ekki þegar kemur að matvörubúðum sem eru með mjög þróuð kerfi og ættu alveg að geta dílað við þetta. Ég sé ekki fyrir mér hvernig þetta ætti að vera flókið í útreikningi, ég sé ekki, ef ég á að segja alveg eins og er, hvar flækjan er, auðvitað með þeim fyrirvara að ég hef aldrei unnið við skattaútreikninga og veit ekkert í sjálfu sér hvernig þetta lítur út á borði ríkisskattstjóra. Ætli ég sé ekki búinn að gera einhvern hv. hugbúnaðarmanninn brjálaðan með þessari ræðu nú þegar. En þá er það eitthvað sem við eigum að taka á og ræða um á þeim forsendum að reyna að einfalda skattkerfið og ekki aðeins einstakar tölur sem við sjáum hér sem tölvunördar heldur frekar sem fólkið sem ákveður þetta. Það er gríðarlega mikilvægt að starf okkar sé sem skilvirkast. Mér finnst við stundum byrja svolítið á röngum enda. 
             Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég óskaði eftir því að veita hv. þingmanni andsvar þegar hann var að ræða hér virðisaukaskatt á bækur, sem ég gerði einmitt að umtalsefni í ræðu minni áðan, af því að hann vitnaði sérstaklega til tungumálsins. Ég er hjartanlega sammála honum. Við á Alþingi samþykktum málstefnu. Í fyrsta sinn var samþykkt þingsályktunartillaga um málstefnu fyrir Ísland þar sem sérstaklega er vitnað til þess að bókmenntir hljóti að vera sú listgrein sem sé tengdust tungunni. Hv. þingmaður og fleiri nefndu kvikmyndir sem eru að því leytinu til líkar bókmenntum að þar er verið að segja sögur. Í málstefnunni stendur að orðin og tungumálið séu í senn efniviður bókmenntanna og verkfæri og því hafi verið haldið fram „að bókmenntir séu almennt forsenda þess að fámennar þjóðtungur geti lifað af“ og að ástæða þess að við tölum enn íslensku, ríflega 300 þúsund, sé að við höfum haft sagnahefðina, fornsögurnar, sem varð í raun til þess að tungan lifði af þrátt fyrir erlend áhrif. Það er umhugsunarefni þegar við ræðum um læsi undir öðrum málum því að þegar við ræðum læsi og erum bara að ræða læsi þá eru allir sammála um að það sé mjög mikilvægt að efla bókaútgáfu og hafa nóg framboð af alls konar lesefni fyrir börn og ungmenni svo að þau geti ræktað þennan hæfileika og varðveitt og eflt tungumál okkar, en síðan þegar við skiptum um umræðuefni og förum að ræða tekjuöflun ríkissjóðs og virðisaukaskatt þá er eins og hitt hafi gerst í einhverjum hliðarveruleika og við séum búin að gleyma því sem við sögðum um læsi. Eins og ég hef farið ítrekað yfir í umræðum um þetta mál þá sýna dæmin að þar sem virðisaukaskattsprósenta hefur verið hækkuð á bækur hefur nýútgefnum bókum fækkað. Það er umhugsunarefni hvaða áhrif þetta mun til að mynda hafa á barnabækur. Ég vildi spyrja hv. þingmann af því að hann fór ekki nákvæmlega út í það: Hvaða áhrif telur hann að hækkuð 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Íslenska er að mínu mati eitt af mikilvægu málefnunum sem við ræðum hér. Við samþykktum samhljóma á Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun um notkun íslensku í stafrænni upplýsingatækni. Það var vegna þess að fyrir liggur að íslenska tungan muni ekki lifa af til lengri tíma nema við aðhöfumst eitthvað. Það er rétt sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir bendir á að þegar við tölum um þetta mál eitt og sér þá eru allir til í að hjálpa og allir til í að bjarga íslenskunni. Það eru allir til í að hjálpa fólki að læra vel að lesa og skilja tungumálið en þegar kemur að því að færa þær fórnir sem það kostar þá virðist allt í einu þurfa að forgangsraða öðruvísi. Til að svara spurningu hv. þingmanns um hvaða áhrif ég teldi hækkun virðisaukaskatts á bækur geta haft þá held ég að hún geti haft mjög vondar afleiðingar. Ég fullyrði reyndar blákalt að svo verði vegna þess að bókaútgáfa á nú þegar undir högg að sækja. Þetta er eitt af því sem nútímatæknin hjálpar ekki sérstaklega mikið við akkúrat á þessu augnabliki, a.m.k. ekki fyrr en það verða komin einhver ný viðskiptamódel sem gera bókaútgefendum kleift að lifa almennilega af sinni vinnu. Það er önnur ógnum sem steðja að íslensku tungunni. Það þarf að borga sig að skrifa. Það borgar sig ekki að skrifa akkúrat núna vegna óhjákvæmilegra tækniframfara. Það er ekki augljóst hvernig á að leysa það. Fjölföldunarvarnir hafa ekki virkað og geta ekki virkað í eðli sínu; þær skemma meira fyrir lögmætum notendum en ólögmætum. Þess vegna verðum við að bregðast við. Þess vegna er ég alltaf að segja á hinu háa Alþingi: Við þurfum að fórna einhverju ef við ætlum að halda í íslenska tungu. Ég skil ekki hvernig það á að geta haft önnur áhrif að hækka virðisaukaskatt á bækur en að draga úr bókaútgáfu. Ég skil ekki hvernig menn geta horft upp á það 

Virðulegi forseti. Það eru tvö atriði sem mig langar að beina til hv. þingmanns. Ég er hjartanlega sammála honum um stöðu tungunnar. Hann nefndi kvikmyndir í ræðu sinni og þá getum við fært okkur til þess sem ég hef gert að umtalsefni hér í dag, sem er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að styrkja stöðu hinna skapandi greina. Hv. þingmaður kom sérstaklega inn á tækniframfarir og í hvaða vanda sá geiri sem byggir á hugviti hefur lent með auknum tækniframförum og möguleikum til að miðla efni. Að sama skapi hefur það reynst erfitt fyrir listamenn sérstaklega að fá greitt fyrir vinnu sína. Við hv. þingmaður ræddum ekki sérstaklega tónlistina, en borist hefur umsögn frá fulltrúum tónlistarmanna um þetta frumvarp þar sem þeir benda á að tónlistargeirinn hafi átt undir högg að sækja vegna þessa umhverfis þar sem tónlist er dreift án þess að greitt sé fyrir hana, í og með vegna þess að lögmætir kostir hafa verið miklu verri fyrir neytendur en hinir ólögmætu, svo að það sé sagt. Sú aðgerð að hækka virðisaukaskatt á tónlist kemur eins og enn eitt höggið á þennan geira. Mig langar aðeins að heyra hv. þingmann reifa þau mál. Að lokum langar mig að spyrja hann um matarskattinn og hvað henn telji um framtíðina í þeim efnum. Í fyrsta lagi er verið að hækka virðisaukaskatt á matvæli, þó að það sé verið að hækka hann pínulítið minna en menn ætluðu í upphafi, en við höfum líka fyrirætlanir um að setja allan virðisaukaskatt í eitt þrep. Það þýðir að matarskattur verður hækkaður meira ásamt bókaskattinum og tónlistarskattinum og því öllu á næsta ári. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji það ásættanlega fórn fyrir einföldun á skattkerfinu að hækka svona mikið skattinn annars vegar á nauðsynjavörum almennings í landinu og hins vegar á menningu sem skiptir okkur svo 

Virðulegi forseti. Allt lögmætar spurningar. Ég hef í sjálfu sér meiri áhyggjur af bókmenntum og kvikmyndum og leiknu efni en tónlist. Ástæðan er sú að fólk býr til tónsmíði mikið til án þess að ætla endilega að fá borgað fyrir það. Ég þekki það sem tónsmiður, hef samið tónlist frá unga aldri, ég spila á nokkur hljóðfæri, að fólk gerir sér þetta til dægradvalar. Maður getur samið eitt lag, það gæti orðið „hitter“ þótt það sé ekki nema tvær eða þrjár mínútur að lengd. Þegar kemur hins vegar að bókmenntaverkum og kvikmyndum þá er um að ræða verkefni sem tekur langan tíma og krefst þess í raun og veru að maður geti unnið við það. Ég held að við missum ekki íslenska tónlist þótt tónlistarmenn hafi ekki enn fundið út úr því nákvæmlega hvernig þeir ætli að fá borgað. Það er líka mikil gróska í tónlistargeiranum á Íslandi, því verður ekki neitað. Íslensk tónlist hefur aldrei verið jafn víða í heiminum og nú. Það eru vandamál sem steðja að tónlistarmönnum þegar kemur að því að fá greitt. Það hefur alltaf verið tilfellið en módelið er mikið að breytast. Eins ég segi er mikil gróska í tónlistinni, sömuleiðis tekjumöguleikum. Enn fremur er alltaf sú tilhneiging í tónlistinni að textinn sé á ensku. Ég veit ekki alveg nákvæmlega hvers vegna það er, kannski vegna þess að menn eru vanir því að hlusta á enska tónlist eða kannski er málfræðin einfaldari, ég átta mig hreinlega ekki á því. Þegar kemur að íslenskri kvikmyndagerð og íslenskum bókmenntum er íslenska tungan lykilatriðið. Hún er miðja verksins og skiptir því afskaplega miklu máli. Þess vegna tel ég að Ríkisútvarpið sé afskaplega mikilvæg stofnun til að tryggja að íslenskt efni sé framleitt á íslenskri tungu þótt netið geti alveg tekið við einhverju af hlutverkum þess. Íslenskar kvikmyndir, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og kem hingað upp til að spyrja hann út í frumvarpið. Þetta frumvarp er ekki mikið, það er ekki stórt í sniðum, það er fjórar greinar. Við höfum nú séð stærri frumvörp hér, en það hefur verið til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd í hartnær þrjá mánuði. Það kemur til af því að Framsóknarflokkurinn eins og hann lagði sig setti fyrirvara við hækkun matarskatts úr 7% í 12% og hefur nú afgreitt málið út af því að hann hækkar ekki úr 7% í 12% heldur úr 7% í 11%. Það virðist vera í lagi og horfir Framsóknarflokkurinn þar fram hjá þeirri grimmilegu forgangsröðun sem fram kemur í frumvarpinu. Það er verið að lækka efra þrep virðisaukaskattsins og það er ágætt enda var það orðið ansi hátt, og það er verið að lækka vörugjöld. Minn flokkur, Samfylkingin, hefur verið hlynntur slíkri lækkun. En skattalækkanir af þessum toga er ekki hægt að gera á kostnað matarinnkaupa almennings á Íslandi. Framsóknarflokkurinn lítur fram hjá því út af þessu eina prósentustigi. Meiri hluti nefndarinnar segir í lok síns nefndarálits að hann hvetji stjórnvöld, aðila vinnumarkaðar og hagsmunasamtök til að taka saman höndum og tryggja að skatta- og gjaldalækkanir frumvarpsins skili sér að fullu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi trú á að sú fróma ósk meiri hlutans verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Í stuttu máli hef ég ekki mikla trú á því, nei. Eins og fram hefur komið hér í ræðum margítrekað og er augljóst ef maður lítur á markaðsöflin og hvernig þau hljóta að virka þá skila skattalækkanir sér seinna og síður inn í verðlag en skattahækkanir. Ástæðan er sú að þegar skattar hækka þarf kaupmaðurinn að hækka verð ef hann er að reyna að hafa verðið eins lágt og mögulegt er, en þegar skattalækkun verður þá er hann þegar með viðskiptavini sem eru vanir fyrra verði og þeir koma ekki til með að hætta að versla við hann svo auðveldlega þótt hann lækki ekki verðið. Ég tala nú ekki um þegar maður býr í verðbólgusamfélagi eins og á Íslandi þar sem fólk er ekki bara vant því að verðið standi í stað heldur frekar vant því að það hækki. Það kemur fyrir af og til að maður hugsar með sér: Það er nú svolítið langt síðan hamborgarinn á þessum stað þarna kostaði eitthvað minna en hann kostar núna. Þá getur maður svo sem spáð fyrir um að hann muni hækka mjög bráðlega vegna þess að þannig er Ísland. Ég hef afskaplega litla trú á því að þessar skattalækkanir muni skila sér, alla vega ekki hratt. Ég get að vísu tekið undir það að vissulega hamli skattalækkanir hækkun á verðlagi til lengri tíma. En ég veit ekki hvernig yfirvöld ættu að hvetja til þess, ég skil þann þátt ekki alveg. Eigum við að biðja kaupmenn um að lækka verðið? Hvers vegna ættu þeir að gera það? Það er ekki í takt við skilning minn á markaðsfræðum, þótt minn skilningur á því sviði sé reyndar ekki beinlínis sérfræðiþekking. Ég get ekki svarað fyrir Framsóknarflokkinn, hvers vegna honum hefur snúist hugur eða hvernig hann hagar sínum málum. Ég get sagt það um þetta mál sem og mörg önnur, með fullri virðingu fyrir þeim ágæta flokki. Og þótt þetta frumvarp sé mjög stutt þá er hægt að gera ansi mikið með stuttum frumvörpum. Við munum frumvarpið sem kom í fyrra sem átti að afnema náttúruverndarlögin með einni setningu, það þurfti ekki meira en það. Það er því engin mótsögn milli þess að gera mjög litla lagabreytingu sem krefst mikillar umræðu, hvort sem er í nefnd eða hér eða í þjóðfélaginu eða veldur bara almennt miklum usla.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað er það ekki lengd frumvarpanna sem skiptir máli. Það er undirbúningurinn og hugsunin sem býr að baki sem skiptir máli. Það var það sem stóð lengi vel í framsóknarmönnum en svo kyngdu þeir bara pillunni, stóru og vondu, fyrir eitt prósentustig. Og treysta svo á að stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins og hagsmunasamtök tryggi að skattbreytingarnar hafi þau áhrif inn í verðlag til lækkunar sem ætlast er til, og að tækifærið verði ekki nýtt til að hækka verð á matvælum umfram hækkun virðisaukaskattsins. Það var einu sinni til opinber stofnun sem hét Þjóðhagsstofnun. Hún var lögð niður af því að forstjórinn móðgaði forsætisráðherra þáverandi. Sér hv. þingmaður fyrir sér hvernig stjórnvöld eiga að koma að þessu verðlagseftirliti? Hvaða stofnun ríkisins er til þess fallin? Ætlar ríkisstjórnin að senda frá sér erindi? Er Neytendastofa í stakk búin til að taka að sér þetta hlutverk? Eða er það þriðji geirinn sem á að fara í að halda aftur af markaðsöflunum? Mér finnst þetta áhugaverð spurning og þessi niðurstaða meiri hlutans vægast sagt vandræðaleg.

Virðulegi forseti. Þarna fékk ég næstum því stöðuhækkun. Ég veit hreinlega ekki hvernig yfirvöld ættu að standa að því að hvetja atvinnulífið til að lækka verð nema gera það á einhvern mekanískan hátt. Ég skil ekki hvernig yfirvöld hyggjast gefa skilaboð í orðum í þeim efnum. En mér finnst niðurlagið, í nefndarálitinu sem hv. þingmaður nefnir, benda til þess að meiri hlutinn átti sig alveg á því hvaða áhrif þetta hefur, eða öllu heldur hvaða áhrif þetta hafi ekki, að þetta muni ekki skila sér strax út í verðlagið. Eins og farið var út í áðan má hreinlega gera ráð fyrir því að útreikningarnir á því hvað þetta spari almenningi séu rangir, við getum gefið okkur það fyrir fram. Þessar skattalækkanir munu skila sér seint og illa eðli málsins samkvæmt, þótt þær geti reyndar til lengri tíma, ég verð að hafa þann fyrirvara á, varnað verðhækkunum, þegar verðbólgan „kikkar inn“, eða hvað svo sem maður segir á okkar ástkæra, ylhýra máli. Til að vera alveg skýr þá er ég á móti matarskatti yfir höfuð og hefur verið gert grín að mér hér fyrir það. Ég lít svo á að það séu margar nauðsynjavörur í nútímalífi en matur er sér á báti, vegna þess að maður getur lifað á einhverjum tímapunkti einhvers staðar undir einhverjum kringumstæðum án rafmagns og maður getur lifað 

Forseti. Ég er að hugsa um að byrja ræðu mína á ljóði sem heitir Eftirmæli eftir ljóðskáldið Stein Steinar. Mér finnst það lýsandi fyrir það ástand sem við búum við í dag. Þú varst bæði auralaus og illa klæddur maður, með afar stóra fætur og raunalegar hendur. Þú hafðir enga þýðingu í þjóðmálum, sem slíkur, og það veit enginn til hvers þú varst í heiminn sendur. Og sjaldan heyrðist talað um sálargáfur þínar, og sennilegt þær hafi frekar lítinn ávöxt borið. Þú þekktir hvorki leyndardóma þessa heims ná annars. Og það var ekki meira en svo að þú kynnir Faðirvorið. Þú reyndir samt að bjarga þér. Og fékkst á yngri árum við arðberandi fiskirí í Grindavík og Leiru. En svo var eins og lukkan hefði lagt sig ögn til hliðar, það lögðust á þig veikindi og skuldir, ásamt fleiru. Þú áttir jafnvel stundum býsna örðugt með að lifa og ennfremur var tóbaksleysið kunnugt heima hjá þér. Og giktin, sem er launráð og lymskufull í skapi, hún lagðist oft svo herfilega þungt í bakið á þér. Þú kyntir stundum miðstöð fyrir kaupmanninn og prestinn, og kaupið þitt var hærra en þér bar, að réttu lagi, það var samt lítill vafi, að þig langaði í meira. Þú lézt þér jafnvel sæma að kvarta um eigin hagi. Það sást þó bezt í vetur, er þú týndir tóbaksbauknum og tíkin komst í grautinn, sem læknisfrúin gaf þér, hve hugur þinn var bundinn við heimsins lystisemdir, og hörmulega lítils við gátum vonazt af þér. Þú gerðist oft svo djarfur, að tala um toll á kaffi og taldir þetta glæpsamlegt af stjórnarherrum landsins, en slíkt er ekki ráðlegt fyrir ræfla af þínu tagi, og reynist jafnvel skaðlegt fyrir trúargleði mannsins. Þér hlotnuðust þó molarnir af höfðingjanna borðum, en hamingjan má vita, hvort þú skildir miskunn slíka, og hvort þú hefir lifað samkvæmt lögmáli vors herra, sem lætur þorskinn veiðast fyrir fátæka sem ríka. En loksins ertu dauður, þú lítilsigldi maður, og laun þín eru náttúrlega sanngjörn eins og hinna. Við ætlum hvorki að forsmá þig né fella þunga dóma. Þér fylgir inn í eilífðina kveðja bræðra þinna. Þetta finnst mér í hnotskurn vera þessi nýi skattur og viðhorf ríkisstjórnarflokkanna til almennings á Íslandi, sem mér finnst sorglegt. Ég hvet fólk til að fara og finna sér þetta ljóð því það er oft það sem ég geri þegar ég er að hugsa um hvernig ég get sagt í fáum orðum það sem mér liggur á hjarta um það sem við erum að sýsla við á Alþingi. Mér finnst magnað að ríkisstjórnin komi fram með jafn furðulegt orðalag og það að þessi gjörningur sé einföldun. Hvernig í ósköpunum getur þetta verið svona einfalt ef það þarf að útskýra í svo flóknu máli hvernig þetta á að vera gott fyrir öll hin meintu heimili landsins? Hafa þessir háu herrar og frúr aldrei talað við fólkið, aldrei upplifað hvernig það er að eiga ekki fyrir mat út mánuðinn? Ég held ekki. Í það minnsta skilja þeir ekki hvernig það er. Þeir sem eiga ekki fyrir mat út mánuðinn, en þeim fjölgar sífellt sem eru í þeirri stöðu, geta ekki þó þeir vilji keypt sér nýjan ísskáp. Þeir fara inn á bland.is og kaupa sér notaðan ísskáp eða fá gefins ísskáp. Þeir eru ekki að fara að endurhanna baðherbergið sitt. Það er áhyggjuefni ef það springur dekk og enn meira áhyggjuefni ef það finnst skemmd tönn. Þetta fólk hefur ekki efni á að fara til tannlæknis. Þetta eru svo margir. Þetta fólk var ég. Ég man hvernig það var að hafa áhyggjur af því að eiga ekki fyrir mat. Ég man hvernig þessi mánuður var. Það eru ekki gleðitíðindi sem við færum fólki sem á ekki fyrir jólunum að jólamaturinn verði dýrari. Hver er hæsti útgjaldaliður heimila fyrir utan glæpsamlega háa leigu og glæpsamlega hátt húsnæðisverð? Það er maturinn okkar og það eru fötin á börnin okkar. Ríkisstjórn ætlar með þessum tillögum að hækka neðra skattþrepið. Það sem mér finnst alveg ótrúlegt og svo svívirðilegt er að hér var lagt upp með leikrit um að Framsóknarflokkurinn ætlaði hugsanlega að draga sinn stuðning við það til baka, en það var aldrei svo. Þessi 11% voru í öllum gögnum, í öllum útreikningum en það var gerð tillaga um þetta ótrúlega hryllilega 12% skattþrep. Nú er allt í einu í lagi að það sé 11% og á síðan að hækka upp í 14%. Hvað er það hátt í prósentum talið? Hvað er það mikil hækkun á matarkörfunni? Það er of mikil hækkun. Maður getur ekki leyft sér að hætta að borða. Þó að maður geti stundum sleppt úr máltíð fyrir sjálfan sig þá getur maður ekki hætt að gefa börnunum sínum að borða. Ég skal lofa ykkur því að skólamáltíðir og leikskólamáltíðir munu hækka eða verða óhollari. Hvort er betra? Ég hef glímt við það eins og mjög margir sem ég þekki að reyna að minnka aðeins sykur í mínu daglega lífi og það er flókið mál. Það er sykur í nánast öllu. Ég var ein af þeim sem fyrir hrun keyptu sér oft spelt til að reyna að minnka notkun á hveiti sem er víst mjög óhollt. Núna er spelt svo dýrt að maður tímir eiginlega ekki að kaupa sér slíkt, flestir hafa eiginlega ekki efni á því. Það er verið að refsa fólki fyrir að borða hollan mat því nú mun speltið hækka enn meira. Hækkunin mun líka fara inn í ýmislegt annað sem er háð vísitölunni okkar. Margir þingmenn Framsóknarflokksins sem ekki eru hlynntir verðtryggingu á húsnæðislánum fóru mikinn á síðasta kjörtímabili um hve slæmt það var þegar olía eða brennivín eða tóbak hækkaði af því að það skilaði sér beint í hækkun á húsnæðislánum. Þegar ég skoða þetta, og ég er bara almenningur, þá finnst mér þetta í raun og veru, svo ég sletti, fyrirgefðu forseti, ekki meika neinn sens. Ég skil þetta ekki. Ég skil ekki hvernig þetta á að einfalda virðisaukaskattskerfið. Hvernig er það? Hafa virkilega engir af þeim þingmönnum sem leggja þetta til og tala um einföldun nokkurn tíma rekið lítið eða meðalstórt fyrirtæki? Alltaf þegar verða virðisaukaskattsbreytingar þarf að breyta öllum sjóðsvélum. Það er mjög dýrt og mikið vesen og sá kostnaður mun fara beint út í verðlagið. Hverjar verða afleiðingar af hækkun á bókaskattinum? Þýðir það ekki væntanlega að námsbækur hækki? Það truflar mig svolítið við þessa vinnu og hvernig hlutirnir eru settir upp á Alþingi sú tilhneiging að rekja alltaf upp það sem fyrri ríkisstjórnir gerðu. Ég hef sagt þetta áður, við erum endalaust að horfa upp á að það er fenginn efniviður í peysu, en hún er aldrei kláruð og það veit enginn hvernig peysan á að líta út. Svo er hún rakin upp og núna er efniviðurinn slitinn. Þið vitið hvernig það er þegar maður rekur upp garn, sérstaklega lopa, hann þynnist og þynnist þangað til spottinn verður svo rýr að maður þarf að byrja að hnýta hann saman eða peysan byrjar að verða götótt. Ég upplifi það þannig að í staðinn fyrir að taka heildrænt á þessu flókna kerfi sem virðisaukaskattskerfið er, er það í raun og veru flækt enn frekar af því að það á að flækja önnur kerfi með einhverjum mótvægisaðgerðum sem eru ekki alveg skýrar. Ég skil ekki svona vinnubrögð. Mér finnst þetta rosalega furðuleg vinnubrögð. Þetta er svo sem ekki fyrsta ríkisstjórnin sem sýnir furðuleg og flókin vinnubrögð varðandi virðisaukaskatt. Ég verð líka að segja og það hljómar kannski mjög furðulega, en mér finnst rosalega skrýtið að þrátt fyrir að við borgum mikla skatta, það er tekinn skattur af launum okkar til að keyra áfram sameiginlegt kerfi okkar og allt í fínu með það, þá eru skattar settir á bókstaflega allt annað líka. Maður er oft að borga margfalda skatta af einhverju dóti og þjónustu, grunnþjónustu. Þegar matarskatturinn er orðinn svona hár og það er engin sérstök hugmyndafræði á bak við hann nema að einfalda eitthvert kerfi þá verður maður að láta í sér heyra. Það er ekki hægt að segja að þetta sé í lagi. Það á ekki bara að svelta okkur líkamlega heldur á að svelta okkur líka andlega. Nú vill svo til að ég er gríðarlegur hagsmunaaðili hér, ef svo má segja, þar eð ég er manneskja sem bý oft til ljóðabækur og minn fyrsti starfstitill var ljóðskáld. Það er mjög erfitt að sjá einhvern hagnað í því, það er alltaf einhver hugsjón hjá bókaútgefendum að gefa út ljóðabækur. Sú hugsjón hefur oft þurft að láta í minni pokann af því að það er ekki hægt að reka fyrirtæki á hugsjóninni einni saman. Nú þykir mér einsýnt að við getum gleymt því að það komi út ljóðabækur ungskálda eða eitthvað slíkt. Það mun ekki gerast með hækkun á bókaskatti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta aðeins félaga minn úr Pírötum, Helga Hrafn Gunnarsson, að það þurfi ekki að hafa áhyggjur af tónlistarmönnum. Ég er alin upp af tónlistarmanni og alin upp í þeim heimi og það er gríðarlega mikil vinna sem getur farið í það ekki bara að semja lagið - ég var andvaka margar næturnar þegar móðir mín var að búa til lög inni í eldhúsi - heldur líka í alla útfærslu á laginu þegar það endar síðan á hljómplötu. Það er ekkert endilega mjög einfalt mál og ég vil alls ekki að tónlistarmenn haldi að við sýnum því ekki skilning að í það fer mjög mikil vinna, það er ekki mjög einfalt verk að búa til t.d. sinfóníur eða alþýðutónlist. Ég hef miklar áhyggjur af hinum skapandi greinum og þeirri útreið sem þær fá í frumvarpinu. Það er mikilvægt að næra bæði huga og líkama og hvorugt mun geta þrifist í þessu landi ef fer sem fer. Ég hef líka áhyggjur af stöðu prentaðra miðla og fjölmiðla almennt. Það geta ekki margir miðlar haldið úti kröftugum rannsóknarblaðamönnum. Það þarf að geta leyft blaðamönnunum að eyða góðum tíma í að rannsaka hluti og það liggur mikil kúnst, þrautseigja og vitsmunir að baki því að geta unnið vel mjög flókna hluti og komið þeim áleiðis á mannamáli. Ekki síður er mikil kúnst að kunna að rannsaka hluti og sjá fleti á mikilvægum samfélagslegum og þjóðfélagslegum málefnum. Það er ekki einfalt mál og kostar mikið. Erlendis er það víða orðið þannig að rannsóknarblaðamennska á mjög undir högg að sækja og lögfræðideildir blaðanna orðnar stærri en rannsóknarblaðadeildirnar. Það að taka þann vettvang sem var ef til vill bestur fyrir rannsóknarblaðamennsku, hina prentuðu miðla, og höggva svo hressilega í hann gæti riðið þeim að fullu. Það er hátt högg. Þegar dregið er eitt pennastrik yfir mjög marga málaflokka eins og hér er gert þá finn ég fyrir því, þegar ég heyri stjórnarþingmenn ræða um þessar tillögur um breytingar á virðisaukaskattsþrepunum, að ekki er almennilegur skilningur á margbreytileika samfélagsgerðarinnar. Það veldur mér áhyggjum. Mér finnst við ekki hafa farið nægilega djúpt í þessi mál, allar þær ólíku afleiðingar og víxlverkanir sem þetta mun hafa í för með sér. Þess vegna mundi ég vilja að nokkrir þættir yrðu skoðaðir mjög vel á milli umræðna þegar málið fer inn í nefnd. Það er svolítið skondið eða kannski frekar sorglegt að sú mantra sem maður heyrði gjarnan frá Sjálfstæðisflokknum, stétt með stétt, er ekki í þessum anda, verð ég að segja. Mér finnst í raun og veru furðulegt þegar flokkar sem leggja upp með að lækka skatta geri þetta. Ég er sannfærð um að kjósendur Sjálfstæðisflokksins séu ekki bara ríkmenni eða 1% elítan heldur margir aðrir, ekkert ósvipaðir og maðurinn sem fjallað er um í ljóðinu Eftirmæli eftir Stein Steinar, fólk sem bíður eftir að fá molana niður af borðinu Ég held að þetta verði þannig að ef skatturinn á þessa flokka fer svona í gegn og hækkar síðan í 14%, það verði allt of mörgum of þungur biti til að geta tekið. Mér finnst að meiri hlutinn eigi að endurskoða þessar tillögur. Þetta er ekki til þess fallið að einfalda neitt. Þetta er óráðsía á tímum þar sem aldrei hefur verið meiri barnafátækt á Íslandi. Þetta er aðför að fjöldamörgum heimilum í landinu. Ég var að skoða í frumvarpinu lista yfir dæmi um fjölskyldur og ráðstöfunartekjur og ég skil ekki hvað liggur að baki þeim tölum. Mér er fyrirmunað að skilja það. Hver í ósköpunum reiknaði þetta og á hvaða forsendum? Maður skammast sín pínulítið fyrir að vera á þessum vinnustað og geta gert svo lítið til að sannfæra hina þingmennina. Það er ekki nokkur einasti þingmaður hér úr stjórninni að hlusta á mína ræðu og samt á ég að heita talsmaður fyrir minn flokk. Manni finnst dálítið ótrúlegt að geta ekki átt í samræðu við þá sem leggja fram þessar tillögur. Það er ekki boðið upp á neina samræðu á þessum stað. Það finnst mér skammarlegt. Það er ekki í fyrsta sinn sem þeir sem standa fyrir svona veigamiklum breytingum í samfélaginu eru hvergi sýnilegir og eru ekki á staðnum til að segja mér og sannfæra mig um að ég hafi hreinlega rangt fyrir mér, að ég sé kannski bara ómálefnaleg. Þögnin segir meira en allt. Þessi æpandi þögn Framsóknarflokksins segir mér að kannski kunni þeir einhvers staðar að skammast sín fyrir að taka þátt í þessari aðför að heimilunum í landinu. Þetta mun koma við hvert einasta heimili í landinu óháð skuldaniðurfærslugjörningum þeirra sem hefur síðan kannski komið í ljós að voru meiri barbabrellur en lofað var.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún kom inn á marga þætti sem eru umhugsunarverðir. Þá vil ég fyrst nefna bága stöðu láglaunafólks í landinu og áhrif þessa frumvarps á stöðu þeirra. Það hefur komið fram hjá umsagnaraðilum að láglaunafólk eyðir rúmlega 20% af ráðstöfunartekjum sínum í matarinnkaup á móti 10% þeirra sem eru hærra launaðir, hálaunafólk. Mig langar að heyra viðhorf hennar varðandi þetta innlegg í komandi kjarasamninga þeirra stéttarfélaga sem eru að semja fyrir stóra hópa þeirra lægst launuðu. Telur hv. þingmaður að kröfurnar verði í einhverju samræmi við það hvernig verið er að hella hækkunum inn í matarverð, sem bitnar svo þungt á þessum hópi sem alltaf þarf að berjast á öllum vígstöðvum, að hækka lágmarkslaun þeirra og auka kaupmátt? Og svo kannski líka staða þessa hóps varðandi lýðheilsusjónarmið, deilir hún áhyggjum með mér af heilsufari og lýðheilsu og aðstöðumun þeirra barna sem koma úr fjölskyldu sem hafa lágar tekjur, hvernig mataræði og samsetning þess er þegar matarskatturinn hækkar svona og lækkar á móti á sælgæti og ýmsum vörum sem eru ekki mjög hollar?

Forseti. Það er nefnilega alveg magnað hversu mikið er af mótsögnum í stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi til dæmis lýðheilsu og það sem er borið á borð hér í þessum breytingum á virðisaukaskatti. Ég hef miklar áhyggjur af mataræði. Það er þannig að þegar það er ódýrara að kaupa sér rusl, þetta hefur t.d. komið fram í myndinni Super size me og fleiri myndum um óhollustu, þegar það er hreinlega ódýrara að kaupa óhollan mat - auðvitað kaupir svangt fólk mat sem fyllir maga þess. Það er bara þannig. Við stefnum því inn á mjög hættulega braut hér. Ég hef líka áhyggjur af því að grafa undan til að mynda menningu. Menning er mjög margþætt. Menning getur falist í því að búa til heimildarmyndir á Íslandi um íslenskan veruleika sem gerir fólk upplýstara um óhollustu og hollustu. Við erum að grafa undan ákveðnum undirstöðum samfélagsins. Það verður reikningur sem við munum senda börnunum okkar, enn einn reikningurinn sem við sendum inn í framtíðina. Gleymum því ekki að það eru allt of margir, t.d. ég hef farið og fengið matarpoka frá Mæðrastyrksnefnd fyrir jól og megnið af matnum var dísætar mjólkurvörur. Það er of dýrt í dag fyrir fólk sem er fátækt að kaupa sér hollan mat og ætlum við að gera það enn erfiðara. Það er verið að ýta fólki út í óhollustu og þeir sem eiga ekki fyrir mat og þurfa að fá matarúthlutanir fá oft mjög óhollan mat í ofanálag. Þetta er vítahringur sem verið er að búa til og við verðum að rjúfa hann.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil gera aðeins áfram að umhugsunarefni stöðu barna í láglaunafjölskyldum. Nú er verið að hækka virðisaukaskatt á barnabókum. Við höfum stært okkur af því að vera bókaþjóð og breitt úr okkur á bókamessum víða um heim og verið bara ánægð með okkur en síðan þegar á reynir berum við ekki meiri virðingu fyrir þeirri menningu okkar en kemur fram í frumvarpinu. Hvað telur hv. þingmaður að aðstaða láglaunafólks verði verri gagnvart því að njóta íslenskra bókmennta, barnabóka, kaupa t.d. jólagjafir fyrir börnin sín og íslenska tónlist, þ.e. að nýta sér þessa framleiðslu sem við höfum verið stolt af, Íslendingar, hvort sem það eru bókmenntir, tónlist eða hvað annað í hugverkum? Telur hv. þingmaður að við séum að breikka bilið hjá neytendum menningar okkar innan lands og hvort láglaunafólk sé þá skörinni lægra og hafi hreinlega ekki neina möguleika á að nýta sér þá menningu? Svo langar mig aðeins að heyra hvort hv. þingmaður telji að eitthvað sé skilið eftir sem ekki er virðisaukaskattsskylt sem ætti að taka inn í. Vil ég t.d. nefna laxveiðar, hvort það sé eitthvað, og jafnvel að skoða það að gera sölu á kvóta og leigu á kvóta virðisaukaskattsskylda sem mundi auðvitað hafa gífurleg áhrif á alla þá grein og brask sem þar er á ferðum.

Herra forseti. Þetta voru margar spurningar en ég þakka fyrir þær. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni stöðu bókarinnar einfaldlega út af því að það er heimur sem ég þekki mjög vel. Ég er sannfærð um að ef við spýtum ekki í að búa til aðgengilegar og skemmtilegar bækur fyrir stráka til dæmis munum við glata mjög mikilvægu tækifæri. Ég á einn strák sem er mjög mikið í tölvum og það eru ekki margar íslenskar barna- og unglingabækur sem heilla hann en aftur á móti heillast hann af ákveðnum enskum bókum. Það er rosalega lítil nýsköpun í íslenskum barnabókmenntum út af því að það er dýr framleiðsla og þeir sem gefa út barnabækur taka áhættu. Útgáfa dýrra bóka mun minnka, m.a. barnabóka. Það eru líka bækur í heimsbókmenntaklassa eftir rithöfunda sem hafa mikil áhrif á aðra rithöfunda. Ég nefni einn rithöfund sem ég veit að selur aldrei mikið af bókum en gerir alveg gríðarlega mikilvægar og magnaðar bækur, ég ætla ekki endilega að nefna nein nöfn. En það eru til örfáir slíkir rithöfundar sem væri ekki þess virði fyrir útgáfurnar að gefa út þrátt fyrir að það væri hugsanlega besta bókin sem kæmi út það árið. Á fólk ekki bara að éta ísskápa? Það er hægt að búa til ýmsar máltíðir úr snjó. Það er hægt að setja sykurdrull í það, t.d. svokallað kool-aid eða eitthvað og þá verður það mjög seðjandi. Við erum á vegferð sem mér finnst einhvern veginn ekki vera almennilega rædd hér inni. Við erum á vegferð sem við þurfum virkilega að taka miklu ítarlegri og dýpri samræður um áður en hægt er að samþykkja þessar tillögur ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og efnisríka ræðu. Það er ánægjulegt að nú sé kominn þingmaður úr stjórnarliðinu í salinn til að fylgjast með umræðunni. Hv. þingmaður rakti mjög vel í ræðu sinni þá tilvistarspurningu sem maður stendur frammi fyrir þegar maður hefur ekki mikið milli handanna og þarf að velja í hvað á að verja takmörkuðu fé til matarkaupa. Ég hef reynslu af því frá því að ég var ungur maður að reyna að sjá fyrir fjölskyldu með engar tekjur. Það var snúin tilvist þó að maður ætti góða að að reyna einhvern veginn að láta þetta ganga eftir. Maður var mjög útfarinn í því að finna mettandi mat sem ekki kostaði mikið. Á sama tíma vara núna allir sérfræðingar okkur við því að úrvalið af unninni og óhollri matvöru sé sífellt að verða meira og meira. Við sjáum að þessi þróun hefur líka átt sér stað, eins og hv. þingmaður nefndi, í skólamötuneytum þar sem það er orðið erfiðara og erfiðara út frá því hversu naumt er skammtað til matarkaupa að ná heilnæmri matvöru til að vinna úr boðlegar máltíðir. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann aðeins frekar út í áhyggjur hennar af þessum þætti. Hvernig sér hún þessa þróun? Ísland er land þar sem matvæli eru hvað dýrust í heimi og því er svolítið sérstakt að sjá ríkisstjórn setja það sem forgangsverkefni að hækka þau, þó svo að hún geti lækkað eitthvað allt annað á móti eins og ísskápa og nuddpotta.

Forseti. Ég þakka fyrir spurninguna, hún var góð, gild og mikilvæg því að forgangsröðunin er sérstök. Margir úti í samfélaginu hafa sagt að forgangsröðunin einkenni svolítið þá sem fara með völdin og þann veruleika sem þeir búa við. Þó svo marga langi mikið í flottan ísskáp því að þeirra er alveg að detta í sundur þá geta þeir ekki leyft sér það, jafnvel þó að þeir lækki pínulítið, en þeir verða að borða. Maður kemst ekki hjá því að borða eitthvað á hverjum degi nema maður sé að fasta. Ég held að flestir þeir sem búa í þessu samfélagi sem og öðrum fasti ekki allt árið um kring. Þessi forgangsröðun er svo rosalega skökk, fyrir utan allar undanþágurnar frá virðisaukaskatti o.s.frv. Það er skakkt gefið. Því miður verður það þannig að þeir sem tapa verða heimilin í landinu. Gríðarlega stór hluti fólks sem býr í landinu þarf að hugsa um hverja einustu krónu. Fólk er enn að jafna sig eftir efnahagshrunið. Það varð ekkert „svokallað hrun“, það varð alvöruhrun. Að bæta þessu ofan á ásamt komugjöldum og alls konar hækkuðum gjöldum þýðir bara að það verður erfiðara fyrir fólk að draga fram lífið, sér í lagi ef það á virkilega að hækka virðisaukaskatt af mat upp í 14% - 11% er mjög mikið, það verður mikið högg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er athyglisvert að af öllum þessum greiningum hefur enginn hrakið greininguna frá Rannsóknarstofu verslunarinnar sem byggir á greiningum á gengisþróun, því að lækkanir skili sér síður í verð en hækkanir. Þegar horft er til þess að holl matvara muni fyrst og fremst þola hækkanir, óholl í heildina tekið mun búa við lækkanir, aðrir vöruflokkar í flestum tilvikum lækkanir, eins og flatskjáir, nuddpottar, ísskápar og því um líkt, þá blasir auðvitað við að það eina sem er öruggt er að hækkanirnar skila sér og þær eru í yfirgnæfandi mæli á hollri matvöru. Þegar maður hefur þetta í huga, hvaða orð er þá hægt að velja fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar? Hv. þingmaður nefndi líka að hækkanir á komugjöldum yrðu um 20% á þessu ári. Í heildina stefnir í að á næsta ári muni ríkisstjórnin hafa hækkað kostnaðarhlutdeild almennings í heilbrigðisþjónustu um 1,9 milljarða, 1.900 milljónir, á tveimur árum. Hún hefur ekki gert mikið þessi ríkisstjórn en það sem hún hefur gert hefur hún þó vandað sig við, að lækka skatta og setja auknar álögur á venjulegt fólk eins og sjá má á þessari tölu. Þegar við sjáum síðan nýjar hugmyndir um náttúrupassa þar sem venjulegt fólk á að borga alveg óháð tekjum - það eiga allir að borga 1.500 kr. fyrir passann svo að hinir nýju náttúrulögreglumenn sem hæstv. iðnaðarráðherra ætlar að senda um allar koppagrundir hafi eitthvað fyrir stafni - þá spyr maður sig: Hvaða orð er 

Forseti. Þeir hafa alla vega fundið skjaldborgina sína utan um hátekjufólkið. Þetta er óstjórn. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir spurði mig að einu sem mig langaði að svara áðan, ég bið hv. þm. Árna Pál Árnason að fyrirgefa mér það, en hún spurði mig hvort þessi hækkun á grundvallarnauðþurftum mundi hafa áhrif á kjaraviðræður. Það er alveg gefið. Ef verkalýðsfélögin munu ekki taka þetta til greina í kjaraviðræðum sínum þá standa þau sig náttúrlega ekki í stykkinu, það er bara þannig. Efnahagur og efnahagslíf hvers þjóðfélags er ákaflega mikil efnafræði. Við erum með eina köku og það er alveg sama hvernig við snúum og breytum tölunum í excel-skjalinu, efniviðurinn sem við höfum er alltaf sá sami. Efniviðurinn er skatturinn okkar og hvað við fáum fyrir skattinn okkar. Ég verð að segja að mér finnst ég illa svikin fyrir þá skatta sem ég borga. Ég hélt alltaf að ég væri að borga skatta fyrir ókeypis heilbrigðisþjónustu fyrir alla og ég væri að borga skatta svo að fólk gæti stundað hér nám á jafnræðisgrundvelli án þess að borga fyrir það. Mér finnst ég vera svikin og ég er ekki ein um það.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér annað tekjufrumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingar á virðisaukaskatti. Við jafnaðarmenn teljum að eitt mikilvægasta markmið stjórnmálanna sé að tryggja frelsi einstaklinganna. Frelsi einstaklinganna til að velja sér ævistarf, til að lifa við velferð, hafa aðgengi að heilbrigðiskerfi og menntakerfi til að geta þroskað hæfileika sína og notið þess ævintýris sem lífið er í sátt við aðra og sjálfa sig. Til að frelsi einstaklinganna verði sem best tryggt þurfum við samábyrgð og jafnrétti. Samábyrgð og jafnrétti náum við með skilvirku skattkerfi sem tryggir jafnframt tekjujöfnun eftir fremsta megni. Við þurfum öflugt og gott almannatryggingakerfi og fleiri tilfærslukerfi, svo sem eins og atvinnuleysistryggingar, barnabætur, vaxtabætur og húsaleigubætur. Þetta eru kerfin sem tryggja öllum ráðstöfunartekjur til að hafa í sig og á en við þurfum líka samneysluna sem er sterk almannaþjónusta. Dæmi um sterka almannaþjónustu eru heilbrigðiskerfi og menntakerfi þar sem allir hafa jafnan aðgang óháð efnahag. Af hverju vel ég að ítreka þessa stefnu okkar jafnaðarmanna hér yfir þessu litla frumvarpi? Það er af því að breytingin sem það boðar ógnar markmiðunum um jöfnuð sem og samábyrgð. Það hefur mikið farið fyrir því hér í umræðunni um þetta frumvarp að verið er að hækka matarskatt. Virðisaukaskattur á matvöru var lækkaður rétt fyrir kosningar 2007, það var ríkur vilji Framsóknarflokksins. Uppi voru ákveðnar efasemdir um tímasetningar því að það var mikil verðbólga á þessum tíma á hátindi útþenslunnar en þetta var loforðið eða kosningavíxillinn og búið að breyta skattkerfinu þegar gengið var til kosninga. Þar af leiðandi stóð það dálítið í Framsóknarflokknum þegar átti að fara að hækka þennan skatt úr 7% í 12%. Fimm prósentustiga hækkun á matvöru, þetta var það stórt mál að flokkurinn í heild sinni, með ráðherrana innan borðs, gerði fyrirvara við sjálft fjárlagafrumvarpið. Þetta var hálfniðurlægjandi staða fyrir fjármálaráðherra að leggja fram frumvarpið og átta sig svo á því að annar stjórnarflokkurinn gat illa stutt það og þar var hækkun á matarskatti gefin sem skýring. Það á líka að hækka skatta á bókum, tónlist og kvikmyndum en það á að lækka sykur, innfluttar vörur af ýmsu tagi í gegnum vörugjöldin og svo á að lækka hærra virðisaukaþrepið úr 25,5% niður í 24%. Við samfylkingarfólk erum fylgjandi lækkun vörugjalda en við höfum sagt í þessu samhengi að við teljum að tímasetja þurfi lækkun þeirra eða afnám rétt og það geti ekki verið á kostnað matarinnkaupa fjölskyldnanna í landinu og fólksins í landinu. Hvað varð svo um stóra fyrirvarann við 12% skattinn? Hann virðist vera hættur að vera nokkurt vandamál fyrir Framsóknarflokkinn því að matarskatturinn verður ekki hækkaður úr 7% í 12% heldur úr 7% í 11% sem er auðvitað bitamunur en ekki fjár og mun engu breyta fyrir innkaup fólks í landinu en er bara vandræðalegt og Framsóknarflokknum til skammar að setja á svið svona öfugmælaleikrit fyrir okkur. Hér kem ég að því að í nefndaráliti meiri hlutans er fjallað um þessi mál með matarskattinn, að fram hafi komið athugasemdir við þetta og ég ætla að fá að vitna hér beint í nefndarálitið og leyfa því að tala sínu máli, með leyfi forseta. Þar segir á bls. 3: „Breytingar á virðisaukaskattskerfinu þurfa að eiga sér stað með varfærni að leiðarljósi. Markmið frumvarpsins er einföldun og aukin skilvirkni skattkerfisins en einnig skattalækkun fyrir alla tekjuhópa. Hækkun neðra þreps, lækkun efra þreps og afnám almenns vörugjalds þarf í heildina að fela í sér skattalækkun. Fyrir nefndinni komu fram efasemdir um að þetta markmið væri nægilega tryggt í tilfelli tiltekinna hópa. Til að taka af allan vafa í því efni leggur meiri hlutinn því til að skatthlutfall neðra þrepsins verði 11% í stað 12% auk þess sem ríkisstjórnin hefur lagt til að á útgjaldahlið fjárlaga verði komið sérstaklega til móts við barnafjölskyldur, aukin framlög til húsaleigubóta og aukin framlög til lækkunar á greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði.“ Nú er ég búin að lesa þessa klausu og nú ætla ég að fara stuttlega yfir mótvægisaðgerðirnar sem blíðkuðu Framsóknarflokkinn svo mjög að hann ákvað að kyngja virðisaukaskattinum, hækkuninni á matvælin. Ég ætla að byrja á barnabótunum. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eru þær 10 milljarðar. Nú er búið að leggja fram tillögu um hækkun um 1 milljarð þannig að þær verði 11 milljarðar. Það er rétt að barnabæturnar hækka miðað við síðasta ár en það er frekar um lækkun að ræða miðað við árið 2013 ef við lítum til raunvirðis. Þá var matarskatturinn 7% þannig að þetta er útúrsnúningur og það er verið að reyna að blekkja fólk til að trúa því að verið sé að bæta í barnabótakerfið. Svo er ekki. Það er eingöngu verið að leggja fram lágmark. Það hefði frekar átt að hækka barnabætur enn frekar því þær hafa dregist langt aftur úr. Mig langar í því samhengi að drepa aðeins niður í álit minni hluta nefndarinnar sem hefur áhyggjur af því að barnabæturnar hækki ekki nóg og bendir á að tekjuskerðingarmörk barnabóta séu of lág þannig að þeir sem eru á lágmarkslaunum njóti ekki fullra barnabóta. Það vita það allir líka að við í minni hlutanum vöruðum við því í síðustu fjárlagagerð að barnabæturnar - það sem þó var áætlað í þær - mundu ekki ná að skila sér vegna skerðingaráhrifanna, það mundi ekki nást að deila út þessum fjármunum sem þó voru á fjárlögum. Og það kom á daginn að við höfum rétt fyrir okkur. Það sama mun gerast nú nema skerðingarmörkunum verði breytt. Þetta lítilræði sem bætt var í barnabætur sem sérstakri mótvægisaðgerð mun að öllum líkindum ekki einu sinni skila sér almennilega. Ég er farin að leyfa mér, frú forseti, að hafa grun um að það sé eiginlega ætlunin að plata. Förum í næsta atriði. Það eru lyfin. Það er saga að segja frá þeirri mótvægisaðgerð. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu átti að spara 305 millj. kr. í lyfjakostnaði. Þetta voru 305 millj. kr. sem áttu að fara yfir á þá sem voru að kaupa lyfin. Annars vegar átti að bæta inn S-merktum lyfjum sem gefin eru út utan heilbrigðisstofnana. Það átti að auka byrðar á sjúklinga um 145 millj. kr. Síðan átti að hækka þakið í greiðsluþátttökunni þannig að 160 millj. kr. skiluðu sér í ríkiskassann. Enn hefur ekki komið fram að hætta eigi við að auka kostnað vegna S-merktra lyfja en því má finna allt til foráttu ekki bara út frá réttlætissjónarmiðum heldur líka bara mjög praktískum sjónarmiðum. Lyfin verða dýrari því að ríkið getur ekki farið í útboð með sama hætti því að það hefur alltaf verið selt í gegnum apótek Landspítalans en ég ætla ekki út í þá tæknilegu umræðu hér. Þannig að í staðinn fyrir að auka kostnaðarþátttöku sjúklinga í lyfjum um 305 millj. kr. verður hún aukin um 155 millj. kr. Í þessari mótvægisaðgerð er sem sagt bara verið að draga úr hækkunum sem boðaðar voru í fjárlagafrumvarpinu. Það er ekki með neinu móti verið að draga úr lyfjakostnaði sjúklinga. Það er bara minni hækkun en var boðuð í frumvarpinu. Þetta fer að verða eins og mynstur. Frumvarpið er lagt fram og sagt: Svo ætlum við að breyta og hækka. Í frumvarpinu á að skera niður en með breytingunum er minna skorið niður en hótað var í fjárlagafrumvarpinu. Svo komum við að húsaleigubótunum. Þær eiga að hækka um 400 millj. kr. Það er viðleitni en ég hef grun um - ég hef ekki náð að leggjast almennilega yfir það - að það þurfi að vera mun meiri hækkun til að mæta auknum kostnaði fólks á húsnæði á leigumarkaði síðastliðin ár. Það er líka mikilvægt að muna að til að mynda örorkulífeyrisþegar eru margir á leigumarkaði og samkvæmt nýjum félagsvísum Hagstofunnar kemur fram að öryrkjar eru einn af þeim þremur hópum sem eru í mestri hættu á að lenda í að verða fátækir. Þó að ég ætli ekki að gera lítið úr því að framlög til húsaleigubóta hafi verið hækkuð þá held ég að um allt of litla hækkun sé að ræða. Förum nú í almannatryggingarnar. Þær eru ekki nefndar sem mótvægisaðgerð enda eru þar heldur betur tíðindi á ferðinni. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu var áætlað að bætur almannatrygginga skyldu hækka um 3,5% í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins; 3,5% er ekki mikil hækkun en það er þó í samræmi við eitthvað annað í fjárlagafrumvarpinu og það er langan veg frá því að vera leiðrétting á kjaragliðnun sem Sjálfstæðisflokkurinn, sjálfur fjármálaráðherra núverandi og sjálfur hæstv. forsætisráðherra núverandi sögðu fólki, kjósendum, fyrir kosningar að þeir ætluðu nú aldeilis að leiðrétta. Sú leiðrétting hefur ekki farið fram og með 3,5% hækkun átti að halda í við verðlag þó að í lögunum segi að það eigi að jafnaði að fylgja launaþróun en aldrei að fara niður fyrir neysluverðsvísitölu. En nú bregður svo við að það er verið að lækka þennan lið á fjárlögum í breytingartillögum frá meiri hlutanum því að þjóðhagsspáin er hagfelldari en sú sem lá til grundvallar þegar fjárlagafrumvarpið 2015 var í smíðum. Í stað þess að hækka bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga um 3,5% verður hækkunin 3%. Þarna var hægt að finna 500 millj. kr. til sparnaðar og þótti sjálfsagt og þarf virkilega að lúslesa textann til að átta sig á hvað þarna er á ferðinni, það er vitanlega ekki sagt skýrum hætti þannig að örorkulífeyrisþegar, svo að við tökum þá sem dæmi, sem eru að fá á sig hækkun matarskatts, hækkun á lyfjaverði, húsaleigubætur hækkaðar of lítið, fá ekki að fullu þá hækkun á bótum sem fjárlagafrumvarpið gaf fyrirheit um og fá á engan hátt leiðréttingu á kjaragliðnun, þvert á móti. Við vitum hvernig verið er að fara með framhaldsskólann ef við lítum til samneyslunnar og svo erum við með Landspítalann þar sem forsætisráðherra, síðast í dag í óundirbúinni fyrirspurn, svaraði mér því að aldrei hefði jafnmikið fjármagn farið inn í Landspítala. Þá er ég hér með tölur. Árið 2009, árið eftir hrun, var það fjármagn sem fór til Landspítalans tæplega 2,5% af vergri landsframleiðslu það sama og í dag í þessum rausnarlegu aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ekki ber að gleyma því að álag á spítalann eykst ár frá ári vegna hlutfallslegrar fjölgunar eldri borgara þannig að þetta er skammarlegt. Það er boðið upp á hálfsannleik, fyrst niðurskurð og síðan minni niðurskurð sem á að þýða einhver hækkun og mótvægisaðgerð. Það má sjá að í stjórnartíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem var hér við völd frá árinu 1995 til 2007, óx ójöfnuður á Íslandi. Hann óx gríðarlega. Það var ekki bara vegna mismunar í atvinnutekjum og fjármagnstekjum heldur vegna aðgerða í skattkerfinu, barnabótakerfinu og fleiri kerfum sem munur í ráðstöfunartekjum varð svo mikill. Í ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna var þessari þróun snúið við og jöfnuður fór vaxandi á tímum þeirrar ríkisstjórnar. Ég harma það að við séum að fara að upplifa sams konar ferðalag með Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki og við fórum í gegnum á árunum 1995–2007 og hvet Framsóknarflokkinn sérstaklega til að íhuga hvort hann sé tilbúinn til að leggja í þetta að nýju.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar, hún var mjög upplýsandi. Mig langar til að spyrja út í samspil lækkaðra vörugjalda og hækkunar á matarskatti og svo aftur lækkun á hinum svokallaða sykurskatti. Hvort þetta muni að mati þingmannsins, sem hefur nokkuð látið sig lýðheilsumál varða, leiða til þess sem við höfum séð t.d. í Bandaríkjunum þar sem því miður má oft sjá efnahags fólks utan á því. Hinir tekjuminni eða tekjulægri bera það utan á sér að þeir neyta óhollari matar en aðrir. Ástæðan fyrir spurningunni er að ég hef raunverulegar áhyggjur af því að með þeim breytingum sem hér er verið að kynna sé verið að ýta undir þá þróun. Ég hefði mjög mikinn áhuga á því að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi samspil vörugjalda og virðisaukaskatts á matvæli geri ég ráð fyrir því að þingmaðurinn sé að benda á að á meðan þessar aðgerðir þýða að vöruverð hækkar almennt lækkar verð á dýrari innfluttum vörum. Þar getum við tekið dæmi eins og þvottavélar, ísskápar, bíla og fleira sem auðvitað er rétt að öll heimili eiga, en þetta eru líka vörur sem fólk kaupir sjaldnar, getur dregið að kaupa eða reddað sér með öðrum hætti, um einhvern tíma a.m.k. En hærri virðisaukaskattur á matvæli þýðir hækkun á verði matvöru fyrir öll heimili í landinu og kemur hlutfallslega þyngst niður á heimilum í lægri tekjuhópum samfélagsins. Það er líka millistéttin sem hæstv. forsætisráðherra lofaði að endurreisa hér á landi, hún kaupir líka í matinn. Þetta er umtalsverður hluti af útgjöldum heimila hennar eins og annarra. Varðandi sykurskattinn var hann settur á á síðasta kjörtímabili. Þar réðu lýðheilsusjónarmið. Ég held að almenn sátt sé um að eðlilegt sé að skattleggja sykur sérstaklega. Bent hefur verið á að frekar hefði átt að hækka skattinn meira; það hefði gætt of lítilla áhrifa af honum því hann hefði ekki verið nógu hár. Þetta mun þýða að á meðan hollari matvæli verða dýrari verða óhollari matvæli 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar svar, það er mjög skýrt. Varðandi hollan mat hefur það því miður verið þannig í gegnum tíðina að fyrir foreldri sem vill forða börnum sínum frá því að kaupa til að mynda ávaxtasafa með miklu sykurinnihaldi hefur hollari safi kostað miklu meira en sá sem inniheldur mikinn sykur. Því miður eru hér uppi áform um að færa þetta í fyrra horf. Ég er sammála hv. þingmanni að sú viðleitni sem okkur birtist á síðasta kjörtímabili var mjög jákvæð. Ég tek líka undir það sjónarmið að það eru auðvitað ekki tekjulægstu hóparnir sem eru í því að kaupa græjur, svo ég noti það orð almennt yfir það sem verður til lækkunar með lækkun vörugjalda. Það er auðvitað fólk sem hefur aðeins meira á milli handanna sem endurnýjar hraðar hjá sér heimilistæki. Ég held að í greinargerð með frumvarpinu sé talað um endurnýjunarveltu. Hún er meiri hjá þeim sem hafa meira milli handanna. Allir þurfa hins vegar að kaupa matvæli oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í hverri viku. Þannig skil ég hv. þingmann að sú lækkun á vörugjöldum sem þarna kemur á móti sem mótvægisaðgerð dugar ekki til þess að koma til móts við þær auknu álögur sem tekjulægstu hóparnir verða hér fyrir.

Ég tek heils hugar undir það, það er ekki mótvægisaðgerð. Núna er ríkisstjórnin að framkvæma niðurfellingu á hluta skulda þeirra sem eiga eigið húsnæði og skulda í því. Bankarnir munu fyllast af peningum og vilja koma þeim út og lána væntanlega fjölda fólks fyrir bifreiðum og slíku enda endurnýjunarþörfin mikil eftir hrun. Það er hægt að hafa fullan skilning á því að fólk þurfi að endurnýja bifreiðar sínar, en tímasetningin og allar þessar aðgerðir saman komnar ýta undir þenslu, ýta undir innflutning sem er vandamál af því að við erum með landið í fjármagnshöftum. Það er kannski áhugavert að nefna það einmitt hér af því ég og hv. þingmaður, ég tel að ég geti fullyrt fyrir hönd okkar beggja að við deilum þeirri sýn að æskilegt sé að leita hófanna með nýjan gjaldmiðil, það sé leiðin út úr fjármagnshöftunum og það sé leiðin til stöðugra efnahagslífs og betri lífskjara hér á landi til framtíðar. Það er vandrataður vegur, en hann er fær ef skýr sýn og vilji er fyrir hendi. Allar aðgerðir sem þessar flækja það mjög og hafa tímabundin jákvæð áhrif, en timburmennirnir verða erfiðir og lengja bara veru okkar í fjármagnshöftum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðu hennar og mig langar að spyrja hana sem formann velferðarnefndar þingsins. Nú er það svo að umsagnir þeirra aðila sem tilheyra heilbrigðiskerfinu eða heilbrigðisgeiranum, því að þar eru líka frjáls félagasamtök sem senda umsagnir, snúast að mestu leyti um það sem hefur verið kallað sykurskattur og þar kemur margt áhugavert fram. Meðal annars kemur fram í umsögn frá SÍBS að Íslendingar borði 50 kíló af sykri árlega og yngstu kynslóðirnar borði tvöfaldað magn, eða 100 kíló af sykri árlega, og að þetta sé eitt stærsta lýðheilsuvandamál samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni sem við stöndum frammi fyrir. Í umsögn landlæknis kemur fram að í grein í hinu virta fræðitímariti The Lancet hafi verið lagt mat á hvaða aðgerðir stjórnvalda í Ástralíu hafi skilað mestum ávinningi og árangri í því að bæta heilsu og draga úr útgjöldum vegna offitu, sem er af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni talið eitt stærsta heilbrigðisvandamál samtímans og framtíðarinnar. Niðurstaðan í þeirri grein í The Lancet, einu virtasta fræðitímariti heims á sviði læknavísinda og vísinda, er að áhrifaríkasta leiðin séu skattar á óhollustu. Því má eiginlega segja að allir þeir aðilar sem nálgast þetta mál úr heilbrigðisgeiranum séu sammála um að það sé eðlilegt, þó að eðlilegt sé líka að skoða framkvæmdina á þeim sykurskatti sem hefur verið við lýði, að skattleggja með einhverjum hætti óhollustuna og taka þannig upp einhvers konar neyslustýringu í gegnum skattkerfið. Ég held að fyrir okkur Íslendinga, sem borða þetta mikið magn af sykri og ná óhugnanlega hátt á listum yfir offitu þjóða, hljóti það að vera mjög knýjandi spurning af hverju við tökum ekki þessar ábendingar alvarlega og af hverju ekki er haldið áfram með sykurskattinn og endurskoðum þá frekar framkvæmd hans. Mig 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er almennt viðurkennt, eins og þingmaðurinn fór yfir, í vísindatímaritum og rannsóknir hafa leitt það í ljós að sykur er ekki heppileg neysluvara. Sykur er eflaust ágætur í hófi, ég vona það að minnsta kosti, en hv. þingmaður fór ágætlega yfir það magn sem við neytum hér á landi og að ástæða sé til að leita leiða til að draga úr þeirri neyslu. Neyslustýring, sem fólk er auðvitað misviðkvæmt fyrir, sem ríki hafa stundað með ýmsum hætti getur verið mjög mikilvægt tæki sem stjórnvöld hafa. Þó að oft sé um kennt forræðishyggju og að fólki sé ekki treyst til þess að taka ákvarðanir sínar sjálft, þá höfum við hreinlega sannanir fyrir því að það er áhrifaríkasta leiðin. En af hverju viljum við blanda okkur í hvað fólk borðar mikinn sykur? Eitt er það að það sé ekki gott fyrir fólk. Það er eitthvað sem fólk þarf svolítið að taka ábyrgð á sjálft. Hinn endinn er sá að gríðarlegt álag er á heilbrigðiskerfið. Þeir aðilar sem fjalla um lýðheilsumál hafa bent á að von sé á að ekki verði bara aukið álag vegna hlutfallslegrar öldrunar þjóðarinnar heldur muni lífsstílssjúkdómar, svo sem eins og offita, valda gríðarlega auknu álagi á heilbrigðiskerfið. Það er stórt efnahagsmál að heilbrigðiskerfið okkar 

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér og langar að spyrja hv. þingmann hvort velferðarnefnd hafi verið falið að óska eftir því að velferðarnefnd gerði umsögn um málið, því að ég tel að þetta mál sem við ræðum auðvitað oft hér - og það er nú eitt af því sem ég vil benda á í tengslum við umræðu um þessi tekjuöflunarfrumvörp og fjárlagafrumvarpið að við erum iðulega að ræða hluti sem þar birtast í öðrum umræðum. Þegar við stöndum hér og ræðum um lýðheilsu og forvarnir þá er ekki annað að heyra en að allir séu mjög sammála um að nú þurfi að gera eitthvað til að koma í veg fyrir alla þessa lífsstílssjúkdóma og að við þurfum að grípa til aðgerða. Síðan í allt öðru máli er allt í einu gengið fram fyrir skjöldu og sykurskattur bara afnuminn þegar við horfum á þær staðreyndir að lífsstílstengdir sjúkdómar munu valda sívaxandi kostnaði í heilbrigðiskerfinu ef ekki verður gripið til ráða. Neyslustýring er samkvæmt þeim fræðum sem ég vitnaði til áðan viðurkennd aðferð til að koma í veg fyrir aukinn kostnað heilbrigðiskerfisins fyrir utan þau ágætu rök sem komu fram í umsögn SÍBS, sem ég vitnaði til í ræðu minni og ætla að endurtaka því að mér finnst þetta svo skemmtilegt. Adam Smith segir í riti sínu Auðlegð þjóðanna að sumar neysluvörur séu tilvaldar til skattlagningar, t.d. romm, tóbak og sykur, enda sé auðvelt að sneiða hjá þessu öllu og lifa farsælu lífi án þess nokkurn tímann að neyta þessara neysluvara. Ég er ekki alltaf sammála Adam Smith en ég velti fyrir mér hvort þetta sé ekki líklegt til að ná eyrum a.m.k. sjálfstæðismanna. Ég hefði haldið að framsóknarmenn hefðu áhuga á því að vinna einmitt að framgangi lýðheilsumála. Það hefur verið stefna þeirra lengi, þannig að ég sé ekki annað en þetta þurfi að skoða betur. Ég velti fyrir mér hvort velferðarnefnd hafi fengið málið til umsagnar og hvort þurfi ekki að taka þessi mál líka fyrir áfram í umræðunni. Eða ætlum við bara að hverfa algjörlega frá þessu? Ætlum við að leyfa þjóðinni, næstu kynslóð, að borða 200 kíló af sykri á hverju ári án þess að aðhafast neitt?

Frú forseti. Ekki var óskað eftir umsögn velferðarnefndar um málið. Við fjölluðum um mál þrjú, sem er hér næst á dagskrá, samkvæmt beiðni nefndarinnar en þetta mál kom ekki inn á okkar borð. Það fer að verða svolítið merkilegt með lýðheilsumálin því að hvorki meira né minna er búið að stofna ráðherranefnd um lýðheilsumál. Henni veitir forstöðu sjálfur forsætisráðherra. Þetta er sko á hæsta stigi, þetta er alvörumál í huga ríkisstjórnarinnar og það er vel. Eftir að sú nefnd var sett á laggirnar rúllar hér inn hvert málið á fætur öðru sem eru í mótstöðu við lýðheilsustefnu stjórnvalda. Er þar nóg að nefna áfengissölumálið sem og lækkunina á sykurskatti. Þetta er svolítið eins og með það sem ég fór yfir í ræðu minni að í fjárlagafrumvarpinu er boðað eitt, svo er því breytt á milli umræðna og dregið úr boðuðum niðurskurði, þá er það allt í einu orðið lækkun. Það er sami feluleikurinn í gangi með lýðheilsumálin. Það er ráðherranefnd um lýðheilsumál og svo koma mál sem varða lýðheilsumál inn í þingið en þá eru þau öll andstæð lýðheilsu. Það fer að verða tímabært að við fáum svolítið fregnir af því hvað sú nefnd sér fyrir sér að gera, hvaða tillögur munu koma frá ríkisstjórninni varðandi lýðheilsumál. 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, vörugjöld, breytingar á tekjuskatti og ýmislegt annað hér. Þetta er allt mjög einkennilegt. Menn biðu fullir eftirvæntingar eftir því hvernig Framsóknarflokknum tækist að ná fram breytingum á virðisaukaskattinum miðað við óánægju þar á bæ með hækkun á matarskatti. Það hefur komið fram í umræðunni að matarskattur var lækkaður fyrir kosningar 2007 þegar Framsóknarflokkurinn var ásamt sjálfstæðismönnum við völd. Hæstv. forsætisráðherra hafði uppi stór orð á síðasta kjörtímabili um að aldrei kæmi til greina af hans hálfu að hækka matarskattinn. Þess vegna er ekkert skrýtið þó að maður furði sig á þessum viðsnúningi hjá Framsóknarflokknum, að hann láti sér nægja eins prósentustigs lækkun frá því sem áætlað var, þ.e. að hækka matarskattinn uppi 12%, og geri sér það að góðu með örlitlum útíhræringi ýmissa aðgerða sem eiga að vera mótvægisaðgerðir.

… þið …

- Já, við gerðum ansi mikið, hv. þm. Pétur Blöndal. Þið komist seint með tærnar þar sem við höfum hælana.  Ég ætla að vitna í nefndarálit meiri hlutans þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum ásamt þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til munu ráðstöfunartekjur neytenda batna um 6,2 milljarða kr. þrátt fyrir hækkun neðra þrepsins. Lækkun efra þreps virðisaukans skilar neytendum 7,5 milljörðum kr., niðurfelling almennra vörugjalda skilar 6,5 milljörðum kr. og hækkun barnabóta skilar þeim 1 milljarði kr.“ Þetta lítur þokkalega út á prenti, en er þetta raunveruleikinn? Mér finnst menn setja upp falskar svipmyndir af því hvernig þetta kemur út fyrir almenning. Ég vil bara draga upp mynd að tveim heimilum eða fjölskyldum. Önnur fjölskyldan býr á svokölluðu köldu svæði, þar sem orkukostnaður er hár, og fellur undir þann flokk að tilheyra láglaunafjölskyldu og hefur nokkur börn á framfæri og býr ekki við það að hafa lágvöruverslun í bakgarðinum. Hin fjölskyldan býr á svæði þar sem er ódýr hitaveita. Við skulum gefa okkur að hún eigi jafn mörg börn og fyrrnefnd fjölskylda, en að hún teljist til hátekjufólks. Við skulum sjá hvernig þessar tvær sviðsmyndir koma út gagnvart þessum aðgerðum. Sú fjölskylda sem telst til láglaunafjölskyldu og býr á köldu svæði greiðir hærri virðisaukaskatt af heitu vatni og rafmagni og virðisaukaskattur á matvæli hækkar sem vegur enn þyngra hjá henni vegna þess að virðisaukaskatturinn leggst ofan á flutningsgjald og gerir matvöruna enn dýrari. Hvaða möguleika hefur þessi fjölskylda til að nýta sér lækkun í efra þrepinu? Hún hefur ekki mikla möguleika á því. Útgjöld heimilisins hækka og hún ræður ekki við að endurnýja heimilistæki eins og ísskáp eða kaupa einhvern dýran varning í efra þrepinu. Hin fjölskyldan, sem er með háar tekjur og býr á svæði þar sem er lágur orkukostnaður, getur vissulega mætt hærri matarinnkaupum hjá sér því að þau vega miklu minna en hjá láglaunafjölskyldunni, en 5–15% af ráðstöfunartekjum hátekjufjölskyldu fara í matarkaup en 21% af ráðstöfunartekjum láglaunafjölskyldu. Hátekjufjölskyldan getur nýtt sér það og keypt dýran varning og endurnýjað ýmislegt á heimili sínu sem vegur upp á móti hækkun á matvöruverði. Það verður aldrei sagt að þetta komi jafn vel út fyrir þessar tvær fjölskyldur, það segir sig sjálft. Við getum ekki alltaf tekið eitthvert meðaltal því að það er svo falskt og sýnir ekki raunveruleikann eins og hann er gagnvart fjölskyldum í landinu. Þannig er það bara og menn verða að horfast í augu við það að þessar ráðstafanir koma mjög illa við láglaunafjölskyldur. Mér finnst frumvarpið vera landsbyggðarfjandsamlegt. Ég verð bara að segja alveg eins og er. Ég er sú manneskja hér sem er alltaf með landsbyggðargleraugun á því að það veitir ekkert af að taka þann vinkil líka í umræðunni. Ég veit að það stendur til að loka einu matvöruversluninni á Reykhólum. Ég veit að matvöruverslanir vítt og breitt um landið, þar sem verið er að reyna að halda uppi verslunum með nauðsynjavörur, eiga á brattann að sækja. Þegar þessar hækkanir á matvæli koma því til viðbótar og ofan á leggst flutningskostnaður, eins og ég sagði áðan, þá er eðlilegt að menn gefist hreinlega upp á því að reka þessar verslanir. Það hefur komið fram að birgjar mismuna þessum verslunum gagnvart lágvöruverslunum sem þeir eiga viðskipti við. Menn sitja ekki við sama borð þegar þeir kaupa af birgjum, þ.e. smávöruverslanir úti um landið og lágvöruverslanir. Það er mjög erfitt að halda þessari þjónustu uppi, sem þarf vissulega að gera svo að það sé byggilegt á þessum stöðum. Þegar það tekur tvo, þrjá tíma að fara í næstu lágvöruverslun þá segir sig sjálft að það verður að vera einhver önnur verslun sem brúar bilið. Það er margt annað gagnrýnisvert í þessu frumvarpi. Það er hækkun virðisaukaskatts á menningu, bókaútgáfu og tónlist. Þá vil ég líka nefna tímarit. Úti á landi er verið að reyna að halda uppi útgáfu landsmálablaða og hækkun á virðisaukaskatti kemur illa við þá starfsemi, tímaritaútgáfu og blaðaútgáfu, vikublöð og annað því um líkt. Það er margt þarna sem mun leggjast mjög þungt á almenning í landinu og að mörgu leyti enn þyngra á ákveðna hópa úti á landi þegar þessar aðgerðir leggjast allar saman. Bændasamtökin hafa líka gagnrýnt hækkun á virðisaukaskatti á matvæli og sagt að sú ráðstöfun geri innlenda matvælaframleiðslu síður samkeppnishæfa við innflutta vöru. Ég hefði haldið að Framsóknarflokkurinn mundi hlusta á þær raddir. Ég hef verið hugsi yfir öllum undanþágunum á virðisaukaskatti. Það sem ég er ánægð með í þessu frumvarpi er að afþreyingargeirinn innan ferðaþjónustunnar, hvaða nafni sem hann nefnist, er settur þar inn og á að greiða virðisaukaskatt. Síðasta ríkisstjórn áformaði að gera slíkt en þá barðist núverandi meiri hluti gegn því, en nú gengur hann þau skref og það er gott. Af hverju í ósköpunum er ekki lagður virðisaukaskattur á sölu kvóta, aflamarks? Af hverju er ekki lagður virðisaukaskattur á leigu af kvóta? Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir því. Þó að það sé ekki virðisaukaskattur af seldum fiskafurðum sem fara út fyrir landsteinana þá finnst mér stjórnmálamenn eiga að taka upp umræðu um að leggja virðisaukaskatt á kvótasölu og kvótaleigu. Ég held að það mundi draga þessi viðskipti upp á borðið og þá væri gegnsærra hvað þarna væri á ferðinni. Þetta mundi kannski draga úr braski og því að menn gerðu út á það að nýta sér ekki þær aflaheimildir sem þeir hefðu til ráðstöfunar heldur teldu þeir sig koma betur út úr því að leigja þær frá sér til að ná sem hæstu verði þannig en ekki með því að nýta sér þær sjálfir. Ég vil í fullri alvöru láta skoða það að leggja virðisaukaskatt á sölu og leigu á aflaheimildum. Mér fyndist gott að heyra frá einhverjum stjórnarliða eða öðrum hv. þingmanni hvort það mætti ekki alveg skoða það eins og að hækka virðisaukaskatt á matvæli sem mönnum finnst svo sjálfsagt. Samkomulag tókst loksins á milli flokkanna um að koma með sáralitlar mótvægisaðgerðir sem gagnast langt í frá öllum og felast í að lækka áformað þrep virðisaukaskatts á matvæli um eitt prósentustig. Maður spyr sig: Til hvers er leikurinn gerður þegar fram kemur í fjárlagafrumvarpinu að virðisaukaskattur á matvæli eigi að fara upp í 14% 1. janúar 2016? Ég veit ekki hvaða nafni ég á að kalla slíkan leik. Er þetta ekki skollaleikur til að friða Framsóknarflokkinn og blekkja þjóðina? Ég get ekki ímyndað mér annað en að verkalýðshreyfingin rísi upp á afturfæturna við þessa endanlegu ákvörðun stjórnarflokkanna um að ganga þennan veg og stilli kröfur sínar í samræmi við það sem menn ætla að hrinda út í verðlagið. Menn geta ekki endalaust falið sig á bak við það að meðaltalið skili þetta og þetta miklu að meðaltali þegar hver heilvita maður sér að þessar mótvægisaðgerðir skila sumum þjóðfélagshópum, þ.e. þeim betur settu, meiru. Það er stöðugt verið að færa þeim sem meira eiga meira en að láta þá sem eiga minna draga fram lífið á einhverjum sultarlaunum. Það er kominn tími til að þessi ríkisstjórn viðurkenni það að hún ber ekki hag þeirra verst settu í þjóðfélaginu fyrir brjósti. Hún mundi annars ekki koma með slíkar aðgerðir vitandi afleiðingarnar og segja að þær væru ásættanlegar að meðaltali og skiluðu um 6,2 milljörðum í plús fyrir neytendur í landinu. Ég hugsa að margt launafólk vilji gera sig meira gildandi sem neytendur í landinu en það er ekkert val hjá fólki að gera það. Við stærum okkur af því að vera bókmenntaþjóð og erum stolt af unga tónlistarfólkinu okkar sem sigrar heiminn og viljum halda á lofti menningu okkar í hugverkum og skáldskap af ýmsu tagi. Þessi ríkisstjórn tekur ekki mark á því að bókaútgáfa á Íslandi á undir högg að sækja. Það er ekki sjálfgefið að við þessi litla þjóð höfum svo marga góða höfunda og fræðimenn og aðra sem hafa gefið út bókmenntaverk, ýmsar listaverkabækur, barnabækur og hvaðeina, að svona lítið þjóðfélag rísi undir því. Það er mikið högg fyrir þennan geira að virðisaukaskattur hafi verið hækkaður. Það hefur verið á brattann að sækja og ekkert er sjálfgefið í þeim efnum. Þetta er blaut tuska framan í fólk sem hefur verið að vinna af miklum baráttuhug og haft metnað í þessum málum að leiðarljósi. Ég vil benda á að fimm þjóðir í Evrópu leggja engan virðisaukaskatt á bækur til að undirstrika mikilvægi bóka. Það er skilvirkasta leiðin til læsis að varðveita tungumálið. Við tölum öll þannig á hátíðarstundum að við viljum varðveita tungumálið vegna þess að vitum alveg að í breyttum heimi er á brattann að sækja og aðgengi barna og unglinga að góðum bókmenntum við sitt hæfi er gífurlega mikilvægt. Ég nefndi það hér áðan í andsvari við annan hv. þingmann að ég hefði áhyggjur af aðgengi láglaunafólks að íslensku bókmenntaefni og útgefinni tónlist. Þetta er áhyggjuefni. Fólk situr ekki við sama borð. Fólk hefur enn síður efni á að kaupa bækur eða geisladiska handa börnunum sínum í jólagjöf þegar virðisaukaskatturinn hefur hækkað á hvoru tveggja. Það er verið að breikka bilið í þjóðfélaginu. Fólk situr því miður ekki við sama borð. Ég hefði ekki trúað að við mundum verða stéttskipt þjóðfélag en það er veruleikinn hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Það er að mörgu að hyggja í þessum efnum. Ég held að ríkisstjórnin muni ekki ríða feitum hesti frá þessum aðgerðum. Ég held að þær eigi eftir að valda mikilli ólgu og reiði í þjóðfélaginu og geri kjarasamninga fram undan enn erfiðari. Ríkisstjórnin er ekki að kaupa sér neinn frið með þeim málamyndaaðgerðum sem þarna eru á ferðinni og eru henni ekki til sóma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega fyrir að draga fram það landsbyggðarfjandsamlega í málinu. Það er í raun alveg ótrúlegt hvað Framsóknarflokkurinn er farinn að ganga hart fram gegn landsbyggðinni í hverju þingmálinu á fætur öðru. En athyglisverð hugmynd kom fram í máli hv. þingmanns. Við höfum rætt það hér að laxveiðileyfi eru undanþegin virðisaukaskatti núna á erfiðum tímum þegar verið er að hækka skatt á nauðsynjar til heimilanna. Þingmaðurinn vekur athygli á því að viðskipti með kvóta, bæði sala og leiga, eru undanþegin virðisaukaskatti. Hversu mikil eru þessi viðskipti árlega og hvað ímyndar þingmaðurinn sér að það geti skilað ríkissjóði miklum tekjum ef greiddur væri virðisaukaskattur af sölu á kvóta og leigu á aflaheimildum á milli útgerða og skiptum á aflaheimildum sömuleiðis?

Frú forseti. Ég þori ekki að nefna neinar tölur í þessu sambandi en ég tel mjög brýnt að láta reikna út hvað þetta þýði. Ég er svolítið undrandi á sjálfri mér og öðrum fyrir að hafa ekki viðrað þessa hugmynd áður. Það fara auðvitað gífurleg viðskipti fram með leigu á aflamarki innan ársins. Ég mundi láta reikna þetta út en ég held að það geti verið um að ræða háar fjárhæðir. Ég ætla að vera það varkár að nefna ekki neinar tölur en þarna eru á ferðinni gífurlega fjárhæðir sem við höfum ekki horft neitt til en gætum jafnvel slegið tvær flugur í einu höggi, bæði væru viðskiptin frekar uppi á borðinu, menn mundu kannski draga úr braski, og þetta nýttist þjóðfélaginu við uppbyggingu innviða samfélagsins.

Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þingmann til að afla upplýsinga um umfang þessara viðskipta og hversu miklum tekjum þetta gæti skipt í ríkissjóð. Í raun og veru er það þannig að ríkisstjórnin gerði það að sérstöku forgangsverkefni sínu að lækka veiðigjöldin í sjávarútvegi núna þegar hagnaður er þar meiri heldur en hefur verið nokkru sinni frá því að land byggðist um 870 og það nemur um það bil sömu fjárhæð, lækkunin á veiðigjaldinu, og verið er að leggja á heimilin í landinu nú með hækkunin á matarskattinum. Þetta eru kannski hátt í 100 þús. kr. á hvert heimili á ári sem verið er að leggja í álögur á heimilin til að kosta í raun þennan velgjörning við stórútgerðina í landinu. Þess vegna er skemmtilegt að heyra þessa athyglisverðu hugmynd frá þingmanninum um að finna aðra leið til að hafa tekjur af sjávarútveginum, undirstöðuauðlind þjóðarinnar.

Frú forseti. Já, það hefur í raun og veru farið fram gífurleg tekjutilfærsla innan þjóðfélagsins á stuttum tíma. Við höfum ekki séð fyrir endann á því. Byrðum hefur verið létt af stórfyrirtækjum í landinu og hátekjufólki, auðlegðarskattinum, og þess í stað settur klafi á almenning í landinu. Sá er veruleikinn. Þetta eru ekki litlar fjárhæðir. Það var nefnt áðan að ef vörugjöldin á sykri yrðu áfram væri hægt að fjármagna Landspítalann á einhverjum árum. Ef maður setur þetta í samhengi sjáum við hvað þarna er á ferðinni. Menn eru að létta álögum á óhollustu, hækka matarverð á hollt fæði og létta sköttum á þeim sem græða mest í þjóðfélaginu, stórútgerðinni í landinu.

Frú forseti. Sú hugmynd sem hv. þingmaður varpaði hér fram, um að setja virðisaukaskatt á sölu og leigu á kvóta, er hreint út sagt stórkostlegasta hugmynd ekki bara kvöldsins heldur síðustu mánaða. Ég tel að þetta sé ákaflega skarplega athugað hjá hv. þingmanni. Ef ég mætti bæta inn í einni röksemd þá er hún þessi: Við viljum gera allt til að hjálpa til og létta líf hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Og hver er mantra hans þessa dagana? Það er að fækka undanþágum, lækka virðisaukaskattinn en láta hann ná yfir sem breiðast svið. Hér er heldur betur kominn stofn sem við getum sett virðisaukaskatt á og sennilega lækkað hann allmjög en samt haft mikinn og rúman afgang til að nota í að styrkja innviði samfélagsins. Mig langaði hins vegar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig finnst henni skatturinn og hækkun á matarskattinum horfa við frá sjónarhóli margra kjósenda hennar, sauðfjárræktarbænda?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, við vitum, ef við byrjum fyrst á sauðfjárbændum, að þeir eru nú yfir höfuð frekar illa haldnir, eru ekki sá þjóðfélagshópurinn sem hefur mikið á milli handanna. Ég tek undir áhyggjur Bændasamtakanna af því að lækkun á vörugjöldum, sem þýðir þá meiri innflutning, og hækkun á virðisaukaskatti á matvæli geri samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu mjög óhagstæða og ég hef áhyggjur af því. En varðandi hugsanlegan virðisaukaskatt á kvóta og leigu á kvóta þá mundi ég jafnvel halda að við gætum áfram haft neðra þrepið 7%. Þó við færum ekki hraðar út í það en setja á 7% væri hægt að lækka efra þrepið og við hefðum afgang til að gera ýmislegt gott fyrir þjóðfélagið.

Frú forseti. Ég held raunar að ef þessi leið yrði farin með virðisaukaskatt á kvóta yrði um að tefla gríðarlega háar upphæðir. En því nefndi ég sauðfjárbændur vegna þess að ég hygg að það sé, eins og hv. þingmaður sagði, nær enginn hópur í landinu sem býr við jafn erfið kjör; ef um er að ræða algerlega hreina sauðfjárbændur, þá sem ekki gera neitt annað. En í þessari umræðu og í fjölmiðlaumræðu um matarskattinn hefur ákaflega lítið borið á því að menn komi þeim til varnar. Þessi ákvörðun kemur gersamlega fyrirvaralaust yfir þá. Gleymum því ekki að þeir sem eru að beita sér fyrir þessum breytingum rifu sig niður fyrir þind á sínum tíma þegar verið var að reifa hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu eða afnema undanþágur innan greinarinnar. Af hverju? Það var svo lítill fyrirvari. Menn og konur sem stunda sauðfjárrækt þyrftu sennilega tveggja til þriggja ára fyrirvara til að geta búið sig vel undir hækkun matarskattsins. Menn gleyma þessu. Sérstaklega eru það hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem gleyma þessu alltaf og ætti þeim þó að renna blóðið til skyldunnar.

Virðulegi forseti. Ég ber hagsmuni sauðfjárbænda mjög fyrir brjósti og þekki marga bændur sem ekki eru vel settir fjárhagslega en vilja áfram yrkja landið og stunda sauðfjárbúskap. Oftar en ekki eru þessir bændur jafnvel á köldum svæðum með raforkukyndingu í húsum sínum og ekki lágvöruverslun í nágrenninu. Þessar aðgerðir leggjast mjög þungt á þá. Ekki bara að samkeppnishæfni innlendrar framleiðslu gagnvart innfluttum vörum versni þeim í óhag heldur hækkar matarverðið hjá þeim mikið og orkuverðið líka. Ég er mjög undrandi á því, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, að bændahjartað í Framsóknarflokknum virðist slá mjög hægt þessa dagana.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að setja breytingarnar sem við fjöllum hér um í stærra samhengi. Eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan þá óx ójöfnuður mjög þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru síðast saman í ríkisstjórn. Við snerum því við en nú fer hann að aukast aftur. Hvernig borðar maður fíl? Maður borðar hann í bitum. Það var byrjað á veiðigjaldinu og síðan haldið áfram með veiðigjaldið og virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, skattar á millitekjufólk og hátekjufólk voru lækkaðir og auðlegðarskatturinn afnuminn. Það voru engar tekjuskattslækkanir um síðustu áramót fyrir þá með lægstu tekjurnar. Núna er komið að matarskattinum og boðaðar eru frekari breytingar á honum. Það á að hækka hann upp í 14% að ári liðnu. 
             Á hvaða vegferð erum við?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eins og fram kom í ræðu minni þá hef ég miklar áhyggjur af aukinni stéttaskiptingu í landinu, ekki bara gagnvart launamismun heldur líka af því umhverfi sem mörgum börnum er gert að alast upp í, að geta ekki notið þess sama og jafnaldrar þeirra vegna þess að það er alltaf verið að þrengja meira og meira að þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Þetta virkar eins og einhver frasi en þetta er ekki frasi. Það er fólk í þjóðfélaginu sem á virkilega erfitt og ríkisstjórnin hefur stefnt að því - ég vildi óska að það væri ekki meðvitað - með öllum málunum sem hún hefur lagt hérna fram að auka ójöfnuðinn og gera fólki 

Frú forseti. Nei, þetta er enginn frasi, heldur betur ekki. Þarna kristallast sú hugmyndafræði hægri flokkanna að huga aðallega að vinum sínum og félögum sem er í andstöðu við hugmyndafræði vinstri flokkanna um að jöfnuður sé eftirsóknarverður fyrir samfélög. Hæstv. fjármálaráðherra gagnrýnir iðulega flokkinn minn fyrir að vilja bara hækka og hækka skatta. Hann vill svo mikið lækka þá nema þegar kemur að þeim sem helst þurfa á skattalækkunum að halda, þá er hann ekki tilbúinn til þess. Við gerðum það þegar við komum á þrepaskatti í tekjuskattskerfinu eins og aðrar siðaðar þjóðir hafa, en það er líka boðað 

Virðulegi forseti. Það er sagt og ég trúi því að ef þeir sem eru með lægri tekjur fá meiri ráðstöfunartekjur í hendur þá nýtist það strax til aukins hagvaxtar í þjóðfélaginu vegna þess að innbyggða þörfin fyrir aukna neyslu, uppsöfnuð þörf, er það mikil að hver einasta króna sem verður til aukinnar ráðstöfunar hjá lágtekjufólki og meðaltekjufólki fer í að versla. Það er þörf á að kaupa fatnað og ýmislegt til heimilishaldsins, endurnýja ýmsa hluti. Þetta fer allt út í neyslu sem þýðir aukinn hagvöxt í landinu. Það ætti því að vera hverjum stjórnvöldum keppikefli 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans áðan. Hún var mjög fróðleg og sérstaklega þær hugmyndir sem hv. þingmaður kynnti til sögunnar, sem eru svo sannarlega þess virði að þær séu skoðaðar nánar. Mig langar til að bregðast aðeins við því sem hún fjallaði um og reyna að draga saman það samfélag sem þetta frumvarp, og reyndar önnur fjármálafrumvörp þessarar ríkisstjórnar, felur í sér. Það er samfélag sem borðar dýran en helst óhollan mat, horfir á sjónvarp fremur en að lesa og hlusta á tónlist, er ekki í því að skrifa bækur eða búa til tónlist og matur er svo dýr að þeir efnaminni hafa aðeins efni á RÚV, sem verður ekki upp á marga fiska vegna þess að sú stofnun er fjársvelt og mun ekki standa sig í samkeppni við erlend niðurhöl því að það verður ekki gert öðruvísi en með framleiðslu á innlendu sjónvarpsefni. Er þetta ekki nokkurn veginn sú framtíðarsýn sem þetta frumvarp boðar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég horfi oft á sjónvarpsþátt sem er á sunnudagskvöldum, framhaldsþátt sem sýnir hvernig stéttaskiptingin var í Bretlandi eða Englandi árið 1924 þar sem fólk lifði algerlega ólíku lífi, þjónustufólkið, lágstéttin og svo hástéttin í sínum bómulvafða heimi. Ég held að við séum að stefna í þá áttina, því miður. Við, sem höfum alltaf stært okkur af því að vera stéttlaust samfélag þar sem fólk deilir kjörum og börnin okkar geta lifað með reisn við hlið annarra barna þó að þeir foreldrar séu betur stæðir því að þeir foreldrar sem hafa minna milli handanna eru samt aldrei það illa settir að þeir geti ekki skapað sér og fjölskyldu sinni þokkaleg lífskjör. Við stefnum því miður í átt að aukinni stéttaskiptingu.

Frú forseti. Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Það ánægjulega sem gerðist í kjölfar hrunsins á Íslandi er að hér varð gríðarmikil sjálfsprottin gróska í hinum svokölluðu skapandi greinum. Út kom mikið af mjög frambærilegu tónlistarefni, listsköpun í landinu blómstraði sem aldrei fyrr, mikið af bókum skrifaðar eins og reyndar alltaf á Íslandi, en manni virðist að með þeim breytingum sem hér er verið að gera sé einmitt verið að reyna að hverfa frá þeirri jákvæðu þróun og í rauninni að hefta framþróun hennar og stöðva þá grósku sem verið hefur í þeim efnum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hver hann telur að verði áhrif þess til langframa.

Virðulegi forseti. Já, ég deili alveg áhyggjum hljómplötuútgefenda í þessum efnum og öðrum sem semja tónlist og eru í tónlistargeiranum. Það er vitað að plötusala hefur dregist saman um 50% frá árinu 2000 og við eigum á brattann að sækja. Við höfum flott tónlistarfólk á öllum stöðum í tónlistargeiranum, allt frá sígildri tónlist til popptónlistar en við erum að gera því fólki miklu erfiðara fyrir að halda áfram að vinna í sínu fagi og til að geta selt tónlistina með því að hækka virðisaukaskattinn eins og menn eru að gera hér. Þegar menn eru í barningi að halda sjó eins og hlutirnir eru í dag þá segir sig sjálft að þessar álögur og hækkanir geta hreinlega verið rothögg á greinina. Viljum við sjá það? Viljum við gera þeirri grein svo erfitt fyrir að hún verður bara að kikna undan þeim álögum?

Frú forseti. Ég hef setið hér síðustu klukkutímana og fylgst með þessari umræðu og ég verð að segja að viðvera stjórnarmeirihlutans í umræðunni, sem er mjög málefnaleg, er hraksmánarleg. Það situr hér einn stjórnarliði í hliðarsal en enginn, fyrir utan frú forseta, er hérna í salnum til að taka þátt í þessari annars mjög góðu og þörfu rökræðu um það hvers lags samfélag við erum að búa til. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og vonast til þess að hæstv. forseti muni hafa einhver ráð með að bregðast við þessu.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins til að leggja orð í belg í þessari umræðu um breytingar á virðisaukaskatti. Mér finnst þetta vera mjög stórt og mikilvægt mál. Um daginn var ég svo heppin að fá að sitja fund með stúlku sem er doktor í hagfræði og sérfræðingur í neytendahegðun. Hún talaði um hvað það væri mikilvægt þegar stjórnvöld væru að taka ákvarðanir, t.d. um breytingar á sköttum eða lengingu fæðingarorlofs eða hvað það væri, að byggja þær ákvarðanir á góðum gögnum. Í löndunum í kringum okkur hafa hagstofur aðgang að miklu meiri upplýsingum en við og geta samkeyrt upplýsingar og tölfræði og metið miklu betur einstaka tekjuhópa og einstaka þjóðfélagshópa. Þetta eru upplýsingar sem stjórnvöld geta nýtt sér þegar þau taka ákvarðanir: Hvernig mun þessi ákvörðun hafa áhrif á þá sem lægstar hafa tekjurnar eða þá sem hæstar hafa tekjurnar eða karlmenn eða kvenmenn eða einstæða foreldra eða hvað það er? Við á Íslandi höfum því miður ekki þessar upplýsingar í jafn miklum mæli og nágrannalöndin. Hagstofan tekur auðvitað saman gögn en hún hefur eins og margar stofnanir ekkert allt of mikið á milli handanna og hefur ekki bolmagn að ég held til að fara í ítarlegri úrvinnslu gagna og jafnvel ekki leyfi til þess. Það hefur svolítill styr staðið um það hér og Persónuvernd sett fingurna í sumt. En mér finnst þetta vera virkilega eitthvað sem við þurfum að skoða, hvort við þurfum ekki að færa okkur nær öðrum Norðurlöndum í þessu og vera ekki hrædd við að safna saman upplýsingum, geta keyrt þær þvert á hópa, þvers og kruss, og fundið út það sem við viljum. Að sjálfsögðu eru slíkar upplýsingar ekki persónurekjanlegar. Það er ekki þannig í hinum löndunum. Ef fólk vill fá úrtök verður að biðja um leyfi, skriflegt leyfi, og síðan er unnið úr gögnunum fyrir það. Á hagstofunni í Danmörku er deild sem er bara í því að vinna gögn fyrir fræðasamfélagið og sem stjórnvöld nýta síðan þegar þau taka ákvarðanir. Ef fram fer sem horfir og við náum ekki að sannfæra vini okkar í meiri hlutanum um að skipta um skoðun munum við væntanlega hækka virðisaukaskatt á matvæli, bækur, plötur og menningu og lækka efra þrepið, sem er jákvætt, úr 25,5% í 24, og afnema vörugjöld og það er auðvitað líka jákvætt skref. En við höfum örugglega mjög mörg áhyggjur af matnum og menningunni. Fyrirtækið Meniga var að skoða gagnagrunn sinn og mér fannst áhugavert að það kom í ljós að einstaklingar sem hafa almennt minna á milli handanna eyða hlutfallslega meiru af ráðstöfunartekjum sínum í matvæli. Þetta kemur svo sem ekki á óvart en því er samt oft haldið fram að í matvæli fari bara ákveðin prósenta og það skipti ekki öllu máli hvað fólk hafi í tekjur. Það er hins vegar ekki alveg rétt. Við getum líka velt því fyrir okkur hvort þeir sem hafa minna á milli handanna séu ekki líka að kaupa ódýrari mat, þ.e. lélegri mat. Það að hækka virðisaukaskatt á matvæli finnst mér því mjög stórt mál og eitthvað sem menn eiga ekki að fara út í nema skoða það virkilega vel og mér finnst það ekki hafa verið gert. Þá vakna líka spurningar. Nú sit ég ekki í efnahags- og viðskiptanefnd og veit ekki nákvæmlega hvað hefur gerst þar á fundum en ég heyri þó frá mínu fólki að það liggja ekki fyrir nein stórkostleg gögn um það hvernig breytingarnar komi við ólíka tekjuhópa. Vitum við t.d. hvað neytendur gera ef bækur hækka? Hversu stór hópur fólks hættir við að kaupa bók ef hún kostar aðeins meira en hún gerði áður? Hvað mega bækur hækka mikið til að neytendur segi: Nei, þetta er of mikið? Og hvernig er sá munur eftir þjóðfélagshópum? Ég velti fyrir mér: Er gert ráð fyrir því í tekjuáætlun stjórnvalda að neyslan verði bara nákvæmlega eins eða er gert ráð fyrir að eitthvað dragi úr neyslunni þegar menn reikna hvað ríkissjóður muni fá fyrir að hækka neðra þrep virðisaukaskatts í 11% og hvað lækkun á efra þrepi um 1,5 prósentustig muni kosta ríkissjóð? Gera menn ráð fyrir því að sú lækkun muni skila sér öll út í verðlagið? Ég spyr þessara spurninga og væri óskandi að einhverjir úr meiri hlutanum sem vita þetta mundu svara þessu. Er gert ráð fyrir óbreyttri neyslu í tekjuáætlun ríkisstjórnarinnar? Spurningin sem ég er að spyrja er: Munu neytendur hugsanlega draga saman seglin, munu þeir eyða minna? Liggja svörin yfir höfuð fyrir? Mér finnst líka athyglisvert að skoða umræðuna sem varð hér þegar við ætluðum að hækka virðisaukaskatt á gistingu úr 7% í 11, en meiri hlutinn ákvað að hætta við það í fyrravor. Þá voru haldnar mjög innblásnar ræður og því haldið fram að það að hækka ekki virðisaukaskatt á gistingu, þ.e. að halda honum í 7%, mundi auka tekjur til lengri tíma. Í ræðum fulltrúa meiri hlutans kom m.a. fram að á móti því tekjutapi sem ríkið yrði fyrir kæmi aukin eftirspurn og viðbótartekjur til lengri tíma. Því var haldið fram í ræðu af hæstv. fjármálaráðherra, sem sagði, með leyfi forseta: „Við teljum að með því að halda þessu virðisaukaskattsþrepi lágu, að minnsta kosti næstu árin, séu meiri líkur til þess að það losni um fjárfestingartækifæri og fjármagn streymi inn í greinina frekar en ef virðisaukaskatturinn yrði hækkaður, það er svo einfalt.“ Þetta var sagt fyrir einu og hálfu ári. Þá voru þetta rökin. Þetta snerist líka um að senda út jákvæð skilaboð til atvinnulífsins. Svo segir einnig í einni ræðunni, með leyfi forseta: „Kannski er það svo að ferðaþjónustan skilar einmitt hlutfallslega meiru á Íslandi þrátt fyrir lægri skattprósentu eða skattbyrði, eins og hv. þingmaður kom inn á, en annars staðar vegna þess að við ætlum okkur ekki of stóran hluta af tekjum ferðaþjónustunnar. Kannski er samhengi á milli þess að ferðaþjónustan skilar hlutfallslega meiru hér en í samanburðarlöndunum, sem hv. þingmaður vék að, og þess að sköttunum er stillt í hóf.“ Sem sagt, af því að skattarnir væru lágir fengjum við meiri tekjur. Síðasta tilvitnunin, með leyfi forseta: „Ef virðisaukaskatturinn er hækkaður hækkar reikningurinn til þeirra sem koma til Íslands. Þess vegna er þetta hluti af samkeppnisumhverfi þeirra sem veita þjónustuna. Við erum í samkeppni við marga aðra valkosti þegar kemur að því að ferðast um heiminn. Viljum við í raun og veru fjölga ferðamönnum sem koma til Íslands þurfum við að gæta að samkeppnisumhverfinu.“ Þó að það geti verið snúið að vitna í gamlar ræður og vera kannski að einhverju leyti að slíta orð úr samhengi finnst mér þetta samt mjög mikilvægt, vegna þess að þá get ég spurt í dag: Á það sama ekki við um bækur og menningu? Með því að hækka ekki virðisaukaskattinn verður þá ekki meiri eftirspurn, meiri sala og jafnvel meiri tekjur? Auðvitað lágu engin gögn til grundvallar þeim ræðum sem haldnar voru vorið 2013. Þetta voru í rauninni bara getgátur vegna þess að við höfðum engar rannsóknir, það er líka það sem ég er að gagnrýna. Mér finnst við alltaf vera að taka einhverjar ákvarðanir án þess að hafa næg gögn. Við vísum meira í einhverja tilfinningu, og það er vont þegar við förum að rökstyðja mál út frá tilfinningu. Maður gerir þetta sjálfur, ég veit það, maður fer oft að rökstyðja eitthvað út frá tilfinningu. Þess vegna mundi ég vilja sjá miklu meiri gögn áður en við tökum ákvörðun um að hækka virðisaukaskatt á mat og menningu. Ég get vissulega verið sátt við að við lækkum efra þrepið. Það var, eins og hefur komið fram í ræðum, orðið eitt það hæsta í heimi en það var ástæða fyrir því. Það er gott að það lækki. Ég er ekki endilega sannfærð um að lækkunin skili sér öll til neytenda og það er ekki af því að seljendur séu svo vondir. Það er einfaldlega þannig að það er mismunandi eftir vörum hversu mikil samkeppnin er og margar vörur eru þannig, líka þær vörur sem á að afnema vörugjöld á, að fólk kaupir þær sjaldan og hefur ekki mikla tilfinningu fyrir því hvað þær kosta. Það er því ekki endilega eitthvað óeðlilegt við það að lækkunin skili sér ekki að fullu leyti. Þá get ég líka spurt: Er gert ráð fyrir því í tekjuáætluninni að 1,5 prósentustigslækkunin skili sér 100%? Það veit ég ekki. Svo finnst mér mikilvægt að við höfum í huga varðandi matarskattinn að mótvægisaðgerðirnar, sem er milljarður í barnabætur, koma bara til barnafólks, en það eru allir sem þurfa að kaupa mat. Það geta verið ellilífeyrisþegar, nemar, öryrkjar, einstæðir foreldrar sem eru ekki með barn á framfæri. Mér finnst svolítið skrýtið að lækka skatt en bæta í millifærslukerfið. Það þarf að endurskoða það og líka hvaða áhrif þessi hækkun hefur fyrir tekjulægstu hópana í samfélaginu. Mér finnst við ekki geta farið í þessa aðgerð nema við tryggjum að við bætum þeim hópum upp þessa hækkun.

Forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt um gögn sem við höfum ekki mikið af hér og þess vegna væru ákvarðanir reistar kannski meira með því að sjá hver vindáttin væri en að við vissum nákvæmlega hvað við værum að gera. Ég krydda þetta kannski svolítið en nú er hv. þingmaður í fjárlaganefnd og mér datt í hug undir ræðunni að í fyrra, á haustþinginu fyrir ári, voru samþykktar hér heimildir og lög sem gera Hagstofunni heimilt að safna alveg gífurlegu gagnamagni. Ég greiddi ekki atkvæði með því vegna þess að ég taldi óþarflega langt farið en látum það vera, það var samþykkt hér og mig langar að spyrja: 

Forseti vill taka fram að fjórir hv. þingmenn hafa beðið um að veita andsvör þannig að hver hefur einungis eina mínútu.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég veit í sjálfu sér ekkert hvað er í gangi hjá Hagstofunni en þegar ég átti fund með þessum sérfræðingi um neytendahegðun fór ég að efast um afstöðu mína til þessa frumvarps á sínum tíma. Ég man að ég var ekkert rosalega neikvæð en ég sat örugglega hjá eða greiddi atkvæði gegn því. Ég er eiginlega komin á þá skoðun að við þurfum að hafa upplýsingar til þess að geta tekið réttar ákvarðanir, þannig að ég er ekki eins neikvæð gagnvart þessu í dag og ég var. Sérstaklega finnst mér skipta máli að ef aðrar þjóðir geta gert þetta án þess að það ógni á einhvern hátt persónuvernd eða öryggi þá hljótum við að geta gert það líka. Ég hef áhyggjur af því að við séum svolítið eftir á þegar kemur að því að byggja upplýsingar á greiningum.

Forseti. Svona getur það verið þegar fólk kemur að hlutunum frá annarri hlið, þá getum við kannski efast um hvort við höfum gert rétt í eitt og eitt sinn. Ég velti fyrir mér bókaskattinum og skatti á tónlist. Mundi það ekki bara auka enn meira sölu á þessu, eins og mér fannst þingmaðurinn koma inn á, ef við færum hreinlega með þetta niður í núll, væri það ekki stuðningur við menninguna og menntir í landinu?

Virðulegi forseti. Samkvæmt umræðunum sem hér voru um virðisaukaskatt á gistingu vorið 2013 þá auka menn tekjurnar í raun með því að hafa skattinn lágan, þess vegna dró ég það einmitt upp. En við vitum kannski ekki alveg hvar skurðpunkturinn er. Þess vegna var ég að velta því fyrir mér hvenær neytandinn hættir að vilja kaupa bækur, hvar þröskuldurinn er. Það væri mjög áhugavert að skoða. Við tökum smááhættu, finnst mér, með því að hækka verð á bókum og menningu og hljómplötum og öðru því að við vitum ekki alveg hvaða áhrif það mun hafa. Við vitum þó að það mun hafa áhrif á bókaútgáfuna sem gefur tiltölulega marga titla út. Það mun örugglega breytast vegna þess að of margar bókaútgáfur standa því miður ekki undir því að vera á svona litlu málsvæði. Ég hef einmitt sérstakar áhyggjur af bókum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög áhugaverða ræðu sem hér var flutt og sérstaklega tilvitnanir í ræður fyrir tíðar frá því um sumarið 2013 þegar núverandi ríkisstjórn var nýbúin að taka við valdataumunum. Það var mjög fróðlegt að heyra tilvitnanir í ræður um virðisaukaskattinn á ferðaþjónustu. Auðvitað hefði verið meiri bragur að því að stjórnarþingmennirnir sjálfir gengjust við orðum sínum og skýrðu hvers vegna þeir hefðu ákveðið að skipta um skoðun. Það er ekkert að því að skipta um skoðun hvað varðar virðisaukann eða hvað annað. En það var eitt sem gleymdist í þessari sögulegu skírskotun, það er að ein röksemdin sem notuð var gegn virðisaukaskattinum á sínum tíma gegn fyrrverandi ríkisstjórn var sú að það hefði verið svo skammur fyrirvari. Þó var farið að tala um virðisaukann á ferðaþjónustu með árs fyrirvara og málið var síðan lögfest með hálfs árs fyrirvara 

Virðulegi forseti. Já, ég styð þessa sögulegu skýringu. Þetta er rétt, talað var um skamman fyrirvara.  Auðvitað hafa allir rétt á að skipta um skoðun. Niðurstaða mín alla vega er að við höfum ekki rökin, við erum svona meira að finna einhverjar röksemdir fyrir einhverri ákvörðun og teygjum okkur oft kannski svolítið langt eins og mér fannst vera gert í umræðunni um virðisaukaskattinn á gistinguna. Mér fannst þetta svo ótrúlegt skref að ætla að lækka virðisaukaskattinn, þannig að ég sat hérna undir allri umræðunni og hlustaði, en það var nú samt sem áður gert og varð ríkissjóður af miklum tekjum þar, sem er miður. En nú hefur ríkisstjórnin aftur skipt um skoðun og ætlar að hækka virðisaukaskattinn á gistingu og það með mjög stuttum fyrirvara.

Hæstv. forseti. Nú er það staðreynd að það skiptir fyrirtæki máli hvert skattstigið er. Það er því mjög mikilvægt af þeim sökum að við tökum góða málefnalega umræðu þegar ráðist er í skattbreytingar, hækkun eða lækkun á virðisaukaskatti. Tekur ekki hv. þingmaður undir með mér gagnvart þeim þingmönnum stjórnarmeirihlutans sem höfðu mjög ríkar skoðanir á málinu sumarið 2013 að þeir kveðji sér hljóðs hér í pontu og skýri fyrir okkur og þjóðinni hvers vegna þeir komast að annarri niðurstöðu nú en þeir gerðu sumarið 2013?

Virðulegi forseti. Jú, mér finnst við í minni hlutanum stundum vera bara að tala hvert við annað og það er skemmtilegt, en ég er alveg sammála því, ég vil gjarnan að meiri hlutinn reyni að sannfæra mig um að hann hafi rétt fyrir sér, vegna þess að ég fer inn í öll mál með tiltölulega opnum huga. Í umræðunni um virðisaukaskattinn 2013 voru heilmiklar umræður og mjög margir í meiri hlutanum tóku þátt, ég man eftir því, þannig að þetta var virkilegt samtal hérna í þingsal. En oftar en ekki verður þetta svolítið, eins og ég segi, eintal okkar úr minni hlutanum sem komum hérna upp en vonumst svo kannski til að meiri hlutinn lesi ræðurnar eða fylgist með í sjónvarpinu einhvers staðar.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði um gögn sem efnahags- og viðskiptanefnd hefði haft aðgang að varðandi ýmislegt í þessu sambandi, t.d. um áhrif þess á bókaútgáfu að virðisaukaskattur á bækur hækkar. Því er til að svara að ég held að bestu upplýsingarnar komi frá bókaútgefendunum sjálfum. Þeir komu fyrir nefndina og lýstu mjög þungri stöðu bókaútgáfunnar og sögðu að nógu erfið væri bókaútgáfa í dag, sérstaklega á góðbókmenntum eða dýrari bókum; nefndu sem dæmi myndskreyttar barnabækur sem nánast væri ógerningur að gefa út nema með miklu tapi nú þegar og þyldu þar af leiðandi ekki frekari álögur. Í öðru lagi var spurt hvort menn gerðu ráð fyrir breyttri sölu til lækkunar eða hækkunar þegar verðin breytast. Ég geri ráð fyrir að eins og venjulega reyni ráðuneytið að minnsta kosti að horfa eitthvað til verðteygnihugmyndafræðinnar þegar kemur að þessu og geri eitthvert lauslegt mat á því eftir atvikum, að með hækkunum dragi eitthvað úr sölu og öfugt. En augljóslega 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar eða svar. Maður furðar sig á því af hverju ekki er komið neitt til móts við þessa atvinnugrein, sem er bókaútgáfan. Ég sé ekki nein merki þess í fjárlagafrumvarpinu eða í breytingartillögunum. Við höfum lönd eins og Danmörku sem er með eitt virðisaukaskattsþrep sem er mjög hátt, en þar á móti kemur að þar eru menn með mótvægisaðgerðir sem virka. Það er það sem ég hef áhyggjur af hér. Ég er ekkert frá því að það gæti verið gott að vera með eitt virðisaukaskattsþrep, en mótvægisaðgerðirnar verða þá að vera almennilegar. Mér finnst skortur á þeim og líka skortur á famtíðarsýn. Við vitum ekki alveg hvort við erum að stefna í átt að einu þrepi eða hvort við ætlum að láta þau tvö, sem verða þá eftir þessa breytingu, færast hvort nær öðru og hvort það verði þá á hverju ári eða annað hvert ár, þannig að mér finnst þetta allt mjög óljóst. Mér finnst það vont.

Frú forseti. Þrátt fyrir allt er veltan í bókaútgáfu á Íslandi það mikil að þessi 4 prósentustiga hækkun hleypur á verulega háum fjárhæðum. Í tilviki stærsta forlagsins, og kannski tveggja til þriggja stærstu, er sveiflan í skattbyrðinni trúlega upp á tugi milljóna kr., allt að 50 til 60 milljónir hjá stærsta útgefandanum og síðan þaðan af minna eftir því sem hlutdeild þeirra á bókamarkaðnum er minni. Ef við berum það svo saman við það sem við sjáum í breytingartillögum meiri hlutans - jú, jú, það er verið að setja 15 milljónir í viðbót í bókasafnssjóð, en það eru smáaurar borið saman við einhver hundruð milljóna sem auknar álögur á bókagreinina í formi hækkunar á virðisaukaskatti eru, ég tala nú ekki um ef við tökum blöð og tímarit og allt saman með. Það eru hreinir smáaurar borið saman við áhrifin af þessum skattbreytingum sem þar eru á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði. Ég held að við séum að fara of bratt inn í þetta, því miður. Eins og komið hefur fram í umræðunni hafa fimm Evrópuþjóðir engan virðisaukaskatt á bókum. Maður hefur líka velt fyrir sér hvort það væri gáfulegt að hafa eitt þrepið bara mjög lágt, það færi þá allt í það þrep, það væri ekkert undanskilið. Mér finnst vera svo margar hugmyndir í þessu. Maður heyrir líka að Samtök atvinnulífsins hafi komið með hugmyndir inn á fund efnahags- og viðskiptanefndar. Mér finnst kannski skorta á að það sé einhvern veginn meira samtal og meiri sátt um breytingarnar. Ég held að allir séu að einhverju leyti sammála um að fara í einföldun á virðisaukaskattskerfinu. En ég held að hefði kannski mátt gera þetta í meiri samvinnu við alla flokka og fleiri hagsmunaaðila í þjóðfélaginu. Mér finnst fókusinn ekki alveg í lagi hérna, að menn séu að stíga fyrstu skref í einhverju sem þeir vita ekki alveg hvernig eigi að enda.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir alveg ljómandi ræðu. Það er mjög einföld ástæða fyrir því að ég greiddi atkvæði gegn því að taka upp 14% skatt á gistingu. Ég vildi bara ekki bæta enn einu skattþrepinu við og ég vildi ekki flækja kerfið enn meira og gefa enn meiri möguleika á misnotkun. Varðandi það hvort búið sé að gera greiningu á áhrifunum þá kom í ljós, þegar við fórum að kanna þetta, og ég kannaði þetta líka í annarri nefnd, að námslánin trufla alla hagtölugerð; námslánin, það sem fólk fær lánað fyrir framfærslu. Það eru 12.000 manns, 8% þjóðarinnar, sem fá 16 milljarða á ári að láni fyrir framfærslu sinni, barna sinna og jafnvel maka. Þetta ruglar allt dæmið, því að þetta fólk er oft með mjög lágar tekjur og þetta kemur fram sem mjög mikil fátækt en er það í raun ekki. Þetta gerir að verkum að mjög erfitt er að greina hina raunverulegu fátækt sem eflaust er til í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið og ég er hjartanlega sammála. Það kom einmitt fram á þessum fundi sem ég vitnaði í með þessum doktor í hagfræði sem heitir Arna Varðardóttir - og ég mæli með að efnahags- og viðskiptanefnd fái hana einhvern tímann á sinn fund, það er mjög áhugavert það sem hún hafði að segja - að svona væri þetta ekki í Danmörku og öðrum löndum. Þetta skekkir alla mynd og er ekki gott. Eins og ég var að segja áðan er mikilvægt að við vitum um hvað við erum að tala og að við byggjum það á góðum gögnum. Að sjálfsögðu er alveg úti í hött að námslánin séu ekki tekin með, ég get verið sammála því.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin. Vandamálið með að ná samstöðu á þingi er til komið vegna þess að frumvörpin koma utan frá. Ég hef margoft lagt til að nefndir þingsins semji frumvörp, annaðhvort meiri hlutinn eða öll nefndin. Þá væru allir nefndarmenn inni í málinu og mundu til dæmis skilja af hverju ég vil fá 12% virðisaukaskatt á mat en ekki 11%. Af hverju vil ég það? Af því að þá minnkar bilið og þá minnka möguleikarnir á að hagræða og svindla. Það er því ákveðin hugsun í því frumvarpi sem við ræðum hér og hún er ekki alveg út í bláinn. Alls ekki. Fyrir utan að það er alveg stórkostlegt að fá vörugjöldin í burtu. Ég hef látið mig dreyma um það í 20 til 30 ár. Nú allt í einu rætist draumur minn, þannig að mér finnst þetta vera virkilega gott frumvarp. Í heildina lækkar það útgjöld heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að það er mjög ánægjulegt að vörugjöldin skuli vera afnumin og eins að efra þrepið skuli lækkað, ég get alveg tekið undir það. Það er eitt líka sem ég kom ekki inn á í ræðu minni sem varðar matvælin að ein mótvægisaðgerð gæti verið að lækka tolla og skoða þessi innflutningshöft sem eru á innfluttum matvælum. Það hefur eiginlega ekkert verið rætt en það finnst mér eiginlega sjálfgefið. Ef það á að fara að hækka matvælaverð ættu menn að slaka aðeins á klónni þegar kemur að ofurtollum á innfluttar landbúnaðarafurðir. Að öðru leyti er ég bara sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal eins og ég er nú reyndar oft.

Forseti. Mér finnst umræðan hér í dag hafa verið góð. Ég tek samt undir með þeim þingmönnum sem hafa sagt að það sé einkennilegt að stjórnarmeirihlutinn taki svo lítinn þátt í umræðunni sem raun ber vitni. Það á sem sagt að einfalda, eins og sagt er, virðisaukaskattskerfið og gera það skilvirkara. Það er eitt markmiðið með þessum lögum. Og hvað er átt við með því að virðisaukskattskerfið verði skilvirkara? Jú, það er að reyna að koma í veg fyrir undanskot. Það er fyrst og fremst þannig sem ég skil það að virðisaukaskattskerfið sé skilvirkt, að þar séu lítil undanskot. Þá segja menn: Já, þess vegna er náttúrlega best að það sé bara eitt þrep og best að allt sé skattlagt eins. Þá eru menn ekki að reyna að komast í eitthvert lægra þrep og hreyfa sig þar á milli. Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg óraunhæft, sannast að segja, að tala um það. Það er vegna þess að við búum ekki í teknókratíu, við búum í þjóðfélagi þar sem hlutirnir eru ekki alltaf eins og hagfræðingar eða vélsmiðir telja best að þeir séu. Við erum í pólitík og ég ætla ekkert að hætta að vera þeirrar skoðunar, þrátt fyrir einhverjar hagfræðikenningar um að virðisaukaskatturinn skili sér betur ef það er bara eitt þrep, að sumt eigi að bera lægri virðisauka en annað og sumt eigi jafnvel ekki að bera neinn virðisaukaskatt. Það er mín skoðun. Það að vera með eitt þrep sem er 11% og annað sem er 24%, ég held að það geri ekki gæfumuninn um það að kerfið verði skilvirkara en kerfi með eitt þrep sem er 7% og annað sem er 24%. En það er nefnilega það sem er verið að gera hér, þetta er sem sagt í anda ríkisstjórnarinnar, það er verið að lækka skatta. Gott og vel, og af hverju er verið að því? Af því að skattar hækkuðu svo mikið á síðasta kjörtímabili, segja þeir. Já, vissulega hækkuðu skattar mikið á síðasta kjörtímabili en af hverju var það? Ríkissjóður var á barmi gjaldþrots og þá verðum við, fólkið í landinu, að setja peninga inn í hann og það gerum við með sköttum. Þess vegna þurfti til dæmis að fara með virðisaukaskattinn upp í 25,5%. Það hafði enginn gaman af því en það var ill nauðsyn. Nú á að lækka það aftur og því ber að fagna. Það á að taka af vörugjöldin og því ber að fanga. En fyrir það á að borga með hækkuðum matarskatti, fyrir þetta og fleira. Það hefði verið hægt að gera þetta allt - það er verið að afnema auðlegðarskattinn á næsta ári. Hann gefur 10 milljarða á þessu ári. Menn segja: Það voru gallar á auðlegðarskattinum. Það hefði verið hægt að laga það. Það hefði verið hægt að laga auðlegðarskattinn þannig að hinir miklu gallar yrðu ekki til staðar. Þeir eru helstir, að því er mér skilst, að fólk, aðallega eldra fólk, þurfti að borga auðlegðarskatt af því að það átti stórt húsnæði og svona. Það hefði verið hægt að lagfæra það. Nei, nei, það á ekki að gera það, það á að afsala sér þar 10 milljörðum. Hvað er þessi ríkisstjórn búin að afsala sér miklu í veiðigjöldum? Það er komið upp í nokkra milljarða. Ég held að þegar allt er talið til séu menn búnir að afsala sér upp undir 30 milljörðum af tekjustofnum sem voru komnir á. Auðvitað hefði verið hægt að lækka það eitthvað eða nota þær tekjur til að afnema vörugjöldin, til að lækka virðisaukaskattsþrepið kannski niður í 23,5% en ekki bara niður í 24%, við skulum ekki um það segja. En viljinn er nefnilega ekki til þess. Viljinn hjá þessari ríkisstjórn er ekki til þess. Vilji ríkisstjórnarinnar er að lækka álögur á þá sem betra hafa það, á stórútgerðina, og láta þá sem minna mega sín borga fyrir það. Virðulegi forseti. Það er alveg sama hve mikið er talað um að við séum ekki með nógu mikil gögn og ekki nógu góð gögn og svona. Við erum með ágæt gögn, þau gætu verið betri, þau geta væntanlega alltaf verið betri. En það þarf enga sérstaka doðranta af gögnum til að átta sig á því að mestur hluti tekna þeirra sem lægst hafa launin fer í mat. Og ef maturinn hækkar þá bitnar það fyrst og fremst á því fólki. Að leyfa sér svo að koma hér og segja að það séu mótvægisaðgerðir að lækka um 3,5 milljarða vörugjöld á vörum sem fólk kaupir á tíu ára fresti á meðan verið er að hækka gjöld á vöru sem fólk kaupir á hverjum einasta degi, sem fólk getur ekki lifað án. Virðulegi forseti, mér finnst þetta nánast ósvífni. Tökum svo sykurskattinn sem á að afnema. Ein alvarlegasta heilbrigðisógn á Vesturlöndum er offita, yfirþyngd, og alls staðar er varað við þessu. Þá koma klárir Íslendingar og taka af hærri gjöld sem voru á þessum óhollu vörum. Þá koma einhverjir og segja: Í þeim flokkum eru líka einhverjar vörur sem eru hollar. Nú, förum þá í gegnum það og tökum þessar hollu vörur út úr sykurskattinum, ef þær eru einhverjar, ef því er haldið fram. Þá tökum við það bara út, lagfærum það, en afnemum það ekki á þessu stigi og láta fólk svo borga fyrir það afnám upp á 3 milljarða með nauðsynjum; hækka verð á ávöxtum, hækka verð á grænmeti, hækka verð á fiski, hækka verð á þessu öllu. Þetta er næstum því til skammar, virðulegi forseti. Hér er verið að taka inn ný atriði sem eiga að bera virðisaukaskatt, ferðaþjónustan á að koma inn í virðisaukaskattskerfið. Það er gott, hefði mátt vera fyrr, en það er gott að það gerist núna. Eftir því sem ég skil þau nýju verkefni, ef svo má að orði komast, munu farþegaflutningar sem eru þá skemmtiferðir einhvers konar til dæmis koma þar inn; það mun ekki taka gildi fyrr en 1. janúar 2016, að því er mér skilst. Hins vegar mun virðisaukaskatturinn á gistingu hækka strax. Það er kannski rétt að rifja upp þau skrípalæti, það er nánast hægt að kalla það það, sem verið hafa með virðisaukaskatt á gistingu. Ríkisstjórninni lá svo mikið á að afnema hann að hún tapaði þar nokkrum milljörðum. Samt hafði hann verið settur á með góðum fyrirvara. Núna er hægt að hækka hann eins og skot úr 7% í 11% og allt það fólk sem hv. þingmaður hér á undan mér vitnaði í í ræðum sumarið 2013 lætur ekkert í sér heyra um að þetta eigi allt að gerast með nokkurra vikna fyrirvara. Virðulegi forseti. Mig langar líka að benda á aðra mótvægisaðgerð sem hér er talað um eða breytingu sem við heyrum um að gera eigi á barnabótum, að hækka þær um 1 milljarð, fara með þær upp í 11 milljarða á næsta ári. Þessi hækkun er ekki meiri en svo að þá verða barnabæturnar áþekkar því sem þær voru árið 2013, vegna þess að þessi ríkisstjórn lækkaði þær líka. Þar sá hún tækifæri til að lækka. Ég veit ekki hvernig hv. formaður fjárlaganefndar ætlar að útskýra það fyrir okkur en hún hélt hér fjálglegar ræður í síðustu viku um hve ánægjulegt væri hve hagsældin væri orðin miklu meiri af því að fólk þyrfti ekki þær barnabætur sem höfðu verið áætlaðar fyrir árið 2014, og þess vegna voru barnabætur lækkaðar um 300 milljónir í fjáraukalögunum. Þetta var allt saman vegna þess að það væri svo ánægjulegt að nú væri fólk orðið miklu tekjuhærra en áður og þess vegna þyrfti ekki að nota bæturnar. Nú allt í einu á samt sem áður að bæta þarna milljarði inn. Það er líka það sem mér finnst svolítið erfitt í þessari umræðu allri saman að það stendur bara ekki steinn yfir steini. Það var til dæmis allt í einu orðin lækkun þegar ákveðið var að hækka virðisaukaskattinn ekki upp í 12% heldur upp í 11%, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur lýst hér ágætlega. Það stóð í fjárlagafrumvarpinu að skatturinn ætti að vera 11% en svo hefur líklega verið prentvilla á einhverri glæru um að hann ætti að vera 12%. Þá allt í einu fann hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar það út að þessi lækkun mundi skila fólkinu í landinu 2 til 3 milljörðum. Það er bara grín að bjóða okkur upp á svona málflutning, virðulegi forseti. Mig langar að minnast aðeins á menninguna, bókaútgáfuna og tónlistina; ég ætla kannski aðallega að fjalla um bókaútgáfuna. Á tyllidögum erum við alltaf svo mikil bókmenntaþjóð og tölum um það. Af hverju eigum við þá miklu sögu sem við eigum? Ritlist var hér í hávegum höfð og er hluti af þjóðararfi okkar og hluti af því að við höldum tungunni, sem er líklega það sem gerir okkur helst að þjóð, þ.e. að tala íslensku. Samt sem áður berum við enga virðingu fyrir því sem gert er í bókaútgáfu. Þá á ég við að nú er allt í lagi að hækka virðisaukaskatt á bækur, sem mun klárlega koma niður á bókaútgáfu í landinu. Það kom fram í andsvörum áðan að á móti því að stærstu fyrirtækin fari kannski að borga 50 til 60 milljónir í hækkun á virðisaukaskatti þá á að hækka Bókasafnssjóð rithöfunda um 15 milljónir. Ég held að rétt sé með það farið hjá mér að sá póstur í fjárlagafrumvarpinu hefur lækkað og mér fannst það leiðinlegt þegar mér var bent á það. Hann hefur lækkað á undanförnum árum og við höfum ekki verið nógu dugleg við að bæta inn í hann. Við erum alls ekkert hrædd við að styrkja aðra atvinnuvegi. Við gerum samninga um mjög lágt rafmagnsverð þannig að hér byggjast upp álver. Fyrir hundruð milljarða ætlum við að hjálpa til við uppbyggingu á Bakka á Húsavík til að auka þar við atvinnu. En þegar kemur að bókaútgáfu þá er allt í einu ekki hægt að gera neitt. Svo mun það gerast að skólabækurnar hækka og þetta gerir allt heimilunum í landinu mun erfiðara fyrir. Á sama tíma og við gerum breytingar ætlum við að enda á því að setja ekki virðisaukaskatt á laxveiði. Það er nú enn einn gullmolinn í þessu. Mig langar bara rétt í lokin að minnast hugmyndar sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir lagði fram, sem mér finnst mjög merkileg; að við hugum að því hvort ekki megi setja virðisaukaskatt á sölu og leigu á kvóta, sem við vitum að gæti munað verulega um. Ég tek undir það með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að það er eiginlega ótrúlegt að engum hafi dottið þetta í hug fyrr. Virðulegi forseti. Ég held að ég lengi þetta ekkert frekar en orðið er. Ég held að ég hafi komið því sem ég er hneyksluðust á á framfæri hér - því sem ég er hneyksluðust á, en ég er líka hneyksluð á mörgu öðru í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna. Þetta er, eins og við höfum stundum sagt, ekki endilega andsvar heldur meðsvar. Við eigum nú samleið í þeirri gagnrýni sem hér hefur verið á þetta frumvarp. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur lesið gagnrýnina sem fram hefur komið á þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég tók mig til og las lungann úr því, þó ekki allt, ég komst ekki yfir það í dag. Þar er mikið varað við því eins og hér hefur verið rakið að láglaunafólkið hefur borið hitann og þungann af þeirri viðreisn sem hefur orðið í samfélaginu eftir hrunið. Almennt kemur það fram, a.m.k. hjá félagasamtökum og stéttarfélögum og öðrum, að þetta sé miður gott frumvarp og að ekki liggi fyrir að þetta muni skila sér til launafólks. Það eru eiginlega allir sammála um það. Þingmaðurinn talaði um að laxveiði væri ekki þarna inni og annað. Mig langar til þess að viðra þá hugmynd hérna. Hvað með t.d. hópferðabíla? Sumir eru undanskyldir virðisaukaskatti, aðrir ekki. Ríkisstjórnin talaði mikið fyrir því að þetta ætti að auðvelda málið og minnka flækjustigið. Þó að mörg okkar sjáum það ekki þá halda þeir því fram að minna verði dregið undan. Væri skynsamlegt að leggja virðisaukaskatt á alla hópferðaumferð, þar á meðal almenningssamgöngur, til þess að minnka skattundanskot og veita svo 

Forseti. Það er klárlega önnur aðferð. Það er náttúrlega hægt. Við getum líka sagt að hættan á því væri sú að það yrði svo auðvelt að hætta þessari millifærslu einhvern tíma eða lækka hana. Ég sé hættuna liggja í því. Vafalaust getur þetta verið svolítið flókið með hópferðabílana. Þeir eru notaðir til hinna ýmsu þarfa, en í öllum þessum bílum eru svokallaðar kjaftakerlingar sem eru ökuritar sem verða að vera í bílunum. Ég man eftir því þegar var verið að setja þá í bílana. Það vildi svo til að ég var þá að vinna við þessi mál hjá EFTA þannig að ég fylgdist vel með því þegar það var verið að setja þá í bílana. Við vorum náttúrlega þá, eins og við erum svo oft, heilagri en páfinn. Það voru settar mjög strangar reglur um hvernig þeir ættu að virka. Þetta er sem sagt í öllum hópferðabílunum. Í öllum þessum bílum eru ökuritar. Það skal enginn segja mér að það sé ekki hægt að forrita þá einhvern veginn eða stilla svo að það sé alveg ljóst hvað er verið að gera. Svo er farið að gera eitthvað annað, þá er í ökuritanum hvort viðkomandi var í skólaakstri eða einhverjum öðrum akstri. Ég held að það sé ekki jafn flókið og menn vilja vera láta að halda þessu aðskildu. Ég er hrædd við hina leiðina út af því að það væri svo 

Virðulegi forseti Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég sé ekki alveg fyrir mér það sem hún var að útlista, en það breytir því ekki sem ég er að reyna að koma inn á sem er sú skýring að þetta eigi að minnka flækjustigið, væntanlega vegna þess að færri svíki undan skatti ef hann er hærri. Mér hefur fundist það vera rökin. Ég hef ekki fengið það til þess að fúnkera í mínu höfði en það má vel vera að það geri það í huga þeirra sem flytja þetta mál og væntanlega gerir það það. Getur ekki þingmaðurinn tekið undir það með mér að þegar við fórum í skattbreytingar 2007, að mig minnir, þegar var verið að hreyfa til virðisaukaskattinn, þá er eitt af því sem ítrekað er bent á í umsögnum að það hafi ekki skilað sér til neytenda? Nú veit ég ekki hvort fyrir liggja einhverjir útreikningar, ég hef a.m.k. ekki séð neina, fyrir því að þetta verði eitthvað öðruvísi núna, að lækkunin á efra þrepinu skili sér síður út í verðlagið. Við erum viðkvæm fyrir því og teljum að hækkanirnar skili sér frekar út í verðlagið. Þetta er eins og með olíu- og bensínverð, það virðist alltaf vera til nóg af birgðum í landinu þegar verð lækkar úti í heimi en ekki á hinn veginn. Af því að þingmaðurinn viðraði prósentutöluna hér áðan þá kom það fram í máli fjármálaráðherra að hann liti á þetta sem leið upp í 14%, þetta væri bara áfangi á þeirri leið. Því væri æskilegt að framsóknarmenn, sem settu fyrirvara við frumvarpið, svöruðu því hvort þeir kostuðu bara eitt prósentustig, þ.e. úr 12% í 11%, eða hvort þetta hafi verið fyrir fram ákveðið. 

Forseti. Ég ætla að nota orðið „skelfilegt“, það er skelfilegt ef það á að stíga þetta skref núna og svo annað skref eftir ár. Ég get alls ekki skilið hvernig framsóknarmenn ætla að réttlæta það fyrir sér að fara í 11% núna og fara svo með virðisaukaskattsþrepið upp í 14% á næsta ári. Síðan er talað um skilvirknina. Mér skilst að þegar menn tala um að virðisaukaskattskerfið sé skilvirkt þá sé það af því að það skili inn þeim tekjum sem því er ætlað að skila og það geri kerfið óskilvirkt að hafa prósentuna mjög háa. Ég skil alls ekki að það sé eitthvað minna skilvirkt að bilið á milli efsta og lægsta þrepsins sé mikið. Ég skil ekki af hverju það er eitthvað minna skilvirkt en að bilið sé lítið. Ég hallast nú að því að í þessum málum eigum við að vera með hart og gott skatteftirlit. Það er mjög einfalt. Við eigum bara að fylgja því eftir að fólk og fyrirtæki fari að lögum og borgi þá skatta og þær skyldur sem þeim ber. Ég held, virðulegi forseti, að þetta sé rétt hjá mér. Nú er verið að skera niður hjá skattrannsóknarstjóra, en ég held að eftirlit sé miklu betri aðferð til að kerfið sé skilvirkt 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í raun og veru er ótrúlegt hvað af mörgu er að taka þegar kemur að því að gagnrýna slælegan undirbúning málsins og margar mótsagnir í því. Ég staðnæmist fyrst við það sem hv. þingmaður nefndi með virðisaukaskattinn sem tekjujöfnunartæki. Því hefur verið haldið fram, eins og þingmaðurinn vísaði til, að það væri ekki gott tæki til þess, vegna þess að efnafólk og efnaminna fólk eyddi sama hlutfalli af tekjum sínum í mat. Ég hef, kannski eins og þingmaðurinn sjálfur, ekki fengið þetta til að ganga heim og saman hvernig svo sem ég hef hlustað á umræðuna. Mér taldist til undir ræðu þingmannsins að lífeyrisþegi með kannski 170 þús. kr. í tekjur á mánuði ætti þá að vera að borða fyrir 25 þús. kr. á mánuði eða um 800 kr. á dag. Hefur hv. þingmaður heyrt einhvern leggja fram útreikninga í gögnum málsins eða umræðunni hér sem styðja þær fullyrðingar um að láglaunafólk eyði jafn miklum hluta launa sinna í mat eins og hálaunafólk? Er þetta ekki augljóslega rangt og þar með í raun og veru málið allt á sandi byggt? Er þetta ekki einhvers konar útreikningur eins og var um það við framlagningu málsins að hver máltíð kostaði bara 200 og eitthvað krónur, og augljóslega komið frá einhverju fólki sem fer ekki oft út í matvöruverslun og þarf ekki oft að standa við kassann og reiða fram fjármunina?

Virðulegi forseti. Það má svo sem færa rök að því að þrepaskipt tekjuskattskerfi og bótakerfi sé betra og hnitmiðaðra tekjujöfnunarkerfi en virðisaukaskattskerfi. Fræðilega er það auðvitað rétt. Hins vegar er ég alveg sammála þingmanninum að það er náttúrlega ekki hægt að bjóða upp á, eða mér finnst ekki hægt að bjóða upp á það sem hefur verið gert í framlagningu þessa máls að tala alltaf í meðaltölum, vegna þess að fólk er ekki meðaltal. Fólk er fólk og fólk hefur misjafnlega háar tekjur og það er staðreynd sem enginn getur neitað hér að matur á Íslandi er mjög dýr. Þeir sem hafa lægri tekjurnar fara með mest af tekjum sínum í mat og þess vegna bitnar það auðsjáanlega mest á þeim ef maturinn hækkar í verði. Ég held meira að segja að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt þetta fyrir tveim eða þrem árum einhvers staðar, að ljóst væri að matarskattur bitnaði auðvitað, og hækkun hans, mest á þeim sem minna hafa. Og það er bara enginn vafi á því.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og fyrir það að minna á ummæli hæstv. forsætisráðherra sem hefur hringsnúist í sannfæringu sinni á örskömmum tíma eftir því hvort hann var í stjórnarandstöðu eða stjórnarmegin. Hið gagnlega þó við þessa umræðu er að hér hafa komið talsvert til umræðu ýmsar undanþágur í virðisaukaskatti og réttmæti þeirra. Eftir ábendingar við 1. umr. hefur verið gerð sú breyting á að Bláa lónið mun framvegis eftir samþykkt þessa frumvarps standa skil á virðisaukaskatti eins og ýmsir aðrir aðilar í ferðaþjónustu. Ég spyr þingmanninn um enn eina undanþáguna, af því að hún nefndi laxveiðina sem er undanþegin. Nú er það svo að öll þjónustugjöldin í bankakerfinu, sem hafa oft verið umrædd, núna síðast í tengslum við sölu á fyrirtækjum sem innheimta slík þjónustugjöld og skipta verulegum fjárhæðum, þau þjónustugjöld eru undanþegin virðisaukaskatti. Væri það kannski ekki, ásamt með þeim hugmyndum sem komu fram hér fyrr í umræðunni um að undanþiggja ekki viðskipti með kvóta virðisaukaskatti, þáttur sem þingmaðurinn teldi rétt að skoða líka á milli umræðna? Eru fleiri undanþágur eða fleiri þættir sem þingmaðurinn teldi ástæðu til að nefndin kannaði á milli umræðna hvort vert væri annaðhvort að færa á milli þrepa eða fella niður undanþágur á? Væri til dæmis ekki full ástæða til að skoða sykruðu vörurnar, hvort þær ættu að fara upp í efra þrepið? Já, og jafnvel með hluta af ferðaþjónustunni, að engin ástæða sé til þess að vera með hana í lægra þrepi virðisaukaskattsins, heldur eigi erlendir ferðamenn að borga fulla skatta og skyldur hér eins og víða annars staðar.

Virðulegi forseti. Jú, ég held að það væri alveg þess virði að láta athuga það hvað mætti hafa upp úr því að setja virðisaukaskatt á þjónustugjöld í bönkum. Ég segi samt, virðulegi forseti, að það þurfi þá kannski aðeins að athuga hvaða þjónustugjöld er verið að tala um. Mér finnst við vera farin að sjá mest um okkar bankaþjónustu sjálf í heimabanka en svo eru aðrir, og þá kannski sérstaklega eldra fólk, sem gera það ekki. Erum við að tala um slík gjöld eða erum við að tala um virðisaukaskatt af lántökugjöldum eða hvað? Ég átta mig ekki alveg á hvað við erum nákvæmlega að tala um, en mér finnst alveg sjálfsagt að líta til þessa. Ég segi líka að ég var þeirrar skoðunar þegar virðisaukaskatturinn var settur á, þegar við samþykktum að setja 14% virðisaukaskatt á gistingu, að hann ætti að vera 25,5%, ég segi það alveg eins og er. Ég tel að við eigum þá að huga að því hvort það séu þá ekki aðrir þættir í ferðaþjónustunni sem eiga að bera fullan virðisaukaskatt. Við verðum að átta okkur á því af hverju þetta var undanþegið virðisaukaskatti. Það var til að reyna að hjálpa atvinnugreininni að stækka og verða til. Nú er hún orðin svo stór að fólkið lætur sér detta í hug eitthvert skemmtiatriði sem heitir náttúrupassi, sem allir 

Frú forseti. Við erum hér í 2. umr. um tekjufrumvarp fjárlaga, nánar tiltekið frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, brottfall laga nr. 97/1987, um vörugjald, og breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum (kerfisbreyting á virðisaukaskatti, brottfall laga og hækkun barnabóta). Virðulegi forseti. Umræðan hér í dag hefur verið með ágætum. Það er freistandi í upphafi ræðu að fara svona almennt yfir fjárlög. Forsendur fjárlaga bíða umræðu og svo útgjaldahliðin í kjölfar þeirrar umræðu sem fram fer hér um tekjuhliðina. Áhrif ríkisfjármála á hagkerfið eru víðtæk og í umræðunni í dag hafa speglast áform um tekjuöflun og útgjöld ríkisins og áform um skuldir eða skuldsetningu ríkisins. Áhrifin birtast í rekstri og efnahag einstaklinga, heimila og fyrirtækja. Ríkisfjármálin eru þannig mikilvægt hagstjórnartæki og hafa áhrif á verðlag, á neyslu, á framboð og eftirspurn, á atvinnu og þróun hagvaxtar og á flestalla þætti sem móta okkar efnahag. Þannig hefur ríkisfjármálastefnan, og samspil hennar og hagvaxtar, áhrif á okkur öll og mikilvægt er að stefnan sé skýr. Í fjármálastefnunni birtast fyrirætlanir og áætlanir ríkisstjórnarinnar. Það hefur ekkert farið fram hjá okkur sem höfum hlustað á umræðuna hér í dag hver vilji ríkisstjórnarinnar er. Þegar í upphafi og í ríkisstjórnarsáttmála var lagt upp með að vinna að skilvirkara og einfaldara skattkerfi, létta skattbyrði einstaklinga og fyrirtækja og ná þannig fram hagkvæmari nýtingu framleiðsluþátta, ná fram kjarabótum með öðrum orðum. Jafnframt var lagt upp með að ná fram kerfisbreytingum til einföldunar fyrir atvinnulífið þannig að það hvetji til fjárfestinga, nýsköpunar og atvinnusköpunar. Segja má að ríkisstjórnin hafi stigið lítil en stefnubreytandi skref í fyrstu fjárlögunum 2014, þar sem boðaður var afgangur þótt lítill væri, tæpur milljarður, sem rættist þó úr þegar líða tók á árið og forsendur breyttust. Það sem að mínu viti var mikilvægast þá var að stöðva skuldasöfnun og skila afgangi. En um leið voru stigin skref í átt að skattalækkunarferli sem birtist í ýmsum sköttum eins og tekjuskatti þar sem miðþrepið var lækkað, frítekjumark á fjármagnstekjuskatt var hækkað, stimpilgjöld voru einfölduð, svo að eitthvað sé nefnt. Nú má segja að boðaðar hafi verið róttækari breytingar á tekjuhliðinni og það birtist í kerfisbreytingu og einföldun á virðisaukaskattskerfinu. Þá er gríðarmikilvægt skref stigið fyrir atvinnulífið - fyrir alla, vil ég leyfa mér að segja, virðulegi forseti - í afnámi almenna vörugjaldsins. Það er að heyra á umræðunni hér í dag, í máli hv. þingmanna, að allir séu mjög sáttir við þann þátt í frumvarpinu. Það er sem sagt haldið áfram á leið skattalækkana, sem eykur ráðstöfunartekjur fólks. Jafnvæginu er síðan haldið í gegnum agann útgjaldamegin og stöðugleikanum þannig við haldið. Og ég tel afar mikilvægt, virðulegi forseti, að við horfum til agans á útgjaldahliðinni. Fram kom við framlagningu frumvarpsins og boðaðra aðgerða að virðisaukaskattskerfið hefði gefið eftir sem skattstofn á undanliðnum áratug. Þar var athyglisvert að þróunin var um margt óháð hagsveiflum, þ.e. að ekki hefur verið sú fylgni á milli hagsveiflunnar og virðisaukans sem ætla mætti. Þannig hefur vægi skattsins af heildarskatttekjum ríkissjóðs lækkað úr 35% í 29% frá 2006 fram til 2013 eða um 6 prósentustig. Þetta má meðal annars rekja til of mikils bils á milli þrepa. Þessi eftirgjöf virðisaukaskattskerfisins kemur vel fram í tveimur skýrslum - önnur er frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hin er óbirt samanburðarskýrsla frá OECD - sem voru lagðar til grundvallar í vinnu stýrihóps að skattkerfisbreytingum sem við sáum í þessu frumvarpi og er vitnað til í nefndaráliti sem framsögumaður, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, fór vel yfir fyrr í dag. Ég ætla að koma niður í því áliti svona til upprifjunar, með leyfi forseta. Þar segir á bls. 3: „Þær meginniðurstöður koma fram í skýrslunni að lækkun virðisaukaskattsþrepa hafi í flestum tilvikum sem voru til skoðunar haft hlutfallslega stigvaxandi áhrif þegar litið sé til tekna og eyðslu heimila. Þrátt fyrir það bendir skýrslan til þess að lækkun skattþrepa sé verulega óskilvirkt tæki þegar kemur að því að rétta þeim heimilum hjálparhönd sem eru tekju- og eignalægri þar sem stór hluti niðurgreiðslu sem felst í lækkun skattþrepa kemur þeim til góða sem ekki þurfa á því halda í eins ríkum mæli.“ Það er því ekki einvörðungu það að virðisaukaskattskerfið hafi gefið eftir sem skattstofn heldur kemur jafnframt fram í þessari skýrslu að það sé óskilvirkt tæki til tekjujöfnunar og það sé óskilvirkt til að ná fram félagslegum markmiðum. Þessar tvær skýrslur voru hafðar til hliðsjónar af stýrihópi sem vann að þessum breytingum ásamt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ef ég vík að gagnrýninni sem kom einkum fram í 1. umr. þá var það helst að þetta kæmi verst niður á tekjulægstu hópunum. Það var um leið viðfangsefni hv. nefndar að ganga úr skugga um að þetta mundi tryggja kjarabót til allra tekjuhópa. Og af því að talað var um það í umræðum hér fyrr í dag að framsóknarmenn hafi gert fyrirvara, þá fólst fyrirvarinn einmitt í því að það yrði gaumgæft að þetta mundi sannarlega, eins og boðað er í frumvarpinu, auka ráðstöfunartekjur allra tekjuhópa. Markmiðin voru skýr að því leyti og ekki bara að ráðstöfunartekjur ættu að aukast, þ.e. allra tekjuhópa, heldur ættu verðlagsáhrifin að vera jákvæð. Um þetta var deilt hart í 1. umr. og þess vegna var þetta mikilvægt verkefni hv. nefndar, og mikilvægt að tryggja að um raunverulegar kjarabætur væri að ræða fyrir alla tekjuhópana um leið og unnið væri að skilvirkni og einföldun kerfisins. Skilvirknin - hér hefur verið rætt um bil á milli þrepa. Auðvitað er óæskilegur hvati fólginn í því ef bilið á milli þrepa er breitt. Þá er tilhneiging til að reyna að færa, ef kostur er, vöruflokka úr efra þrepi í neðra þrep, og þá skilar skatturinn sér ekki sem skyldi. Ríkissjóður er samkvæmt frumvarpinu í það heila að afsala sér tekjum og skilja eftir í hagkerfinu. Auðvitað er eðlilegt að fara vel yfir það hvort þessar breytingar og þær tekjur sem ríkissjóður skilur eftir skili sér til allra. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson fór vel yfir það í inngangsræðu og nefndaráliti og ég ætla að fá að víkja að nefndarálitinu öðru sinni í minni ræðu, með leyfi forseta. Á bls. 2 segir: „Verði frumvarpið að lögum ásamt þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til munu ráðstöfunartekjur neytenda batna um 6,2 milljarða kr. þrátt fyrir hækkun neðra þrepsins. Lækkun efra þreps virðisaukans skilar neytendum 7,5 milljörðum kr., niðurfelling almennra vörugjalda skilar 6,5 milljörðum kr.“ Þetta eina prósentustig - sem er nú búið að vera svona pólitískt, leyfi ég mér að segja, alltaf verið að hæðast að - gerir að verkum að lækkun efra þrepsins jafnast á við hækkun í neðra þrepi. Við erum að tala um 7,5 milljarða, sem skildir eru eftir handa neytendum og hækkun neðra þrepsins eru 8,8 milljarðar. Síðan kemur vörugjaldið, almenna vörugjaldið, afnám þess, öllum til góða. Það var auðvitað mjög mikilvægt að fara yfir þetta og skoða dæmi, gefa sér tíma í að fara vel yfir umsagnir og hlusta á þá gesti sem komu fyrir nefndina. Þá er verið að bæta í barnabætur um 1 milljarði. Það er eðli bóta og skatta að þeir virka eins og sjálfvirkir sveiflujafnarar í hagkerfinu. Þegar betur árar eiga bætur að lækka og það er jákvætt. En þessari gagnrýni, sem helst var á það að neðra þrepið væri að hækka og talið að það mundi koma harðast niður á tekjulægri hópum, var þannig snúið við að verið væri að fjármagna vörugjaldið með hækkun neðra þrepsins. Ég lít á þetta algjörlega hinum megin frá. Vörugjaldið gagnast öllum og má miklu frekar horfa á það sem mótvægi við hækkun neðra þreps og þann ávinning sem fæst með því. Samkvæmt þeim tölum sem við höfum verið að skoða þá er það enn frekar tryggt að ráðstöfunartekjur allra hópa munu aukast og verðlag mun lækka; jákvæð áhrif um 0,35%. Ýmislegt annað kom auðvitað fram og ýmsir hópar komu fyrir nefndina. Í umsögnum og heimsóknum gesta komu fram fjölmargar mjög góðar ábendingar. Meðal annars komu fram áhyggjur af því að tekjulægstu hóparnir mundu ekki njóta skattalækkunarinnar í sama mæli og þeir tekjuhærri, aðallega frá launþegahreyfingunni og það er skiljanlegt. Þess vegna var lögð mikil áhersla á að ganga úr skugga um það eins og frekast er unnt. Það hefur komið fram hér í umræðunni að við höfum ekki annað við að styðjast en þær upplýsingar sem koma frá ráðuneyti og Hagstofunni og samkvæmt þeim gögnum á það að vera tryggt. Talið var að einföldunin væri ekki sýnileg og ekki nægilega langt gengið í því að breikka stofninn. Frá inntakinu hefur ekki verið hnikað en tekið tillit til þeirra fjölmörgu ábendinga sem komu fyrir nefndina. Skattstofninn hefur verið breikkaður enn frekar og það ekki síst fyrir mjög jákvæðar umsagnir og tilstuðlan þeirra sem komu hér fyrir hönd ferðaþjónustuaðila og það er vel; alls staðar þar sem við getum fækkað undanþágum, sem gata kerfið, það er ekki alltaf auðvelt. Ég hef til að mynda mikla samúð með íþróttahreyfingunni þar sem mikil starfsemi hvílir á herðum sjálfboðaliða. Virðulegi forseti. Það verður að segjast að þessar umsagnir voru mjög gagnlegar og breytingarnar unnar samhliða samvinnu við ráðuneytið og með hliðsjón af þessum ábendingum. Að þessu sögðu eru heildaráhrif frumvarpsins nú þau að ráðstöfunartekjur neytenda aukast um 6,8 milljarða, og það er sérlega gleðilegt, auk þess sem áætlað er að verðlagsáhrifin verði jákvæð. Í mínum huga er það hvað mikilvægast og einnig það að neðra þrep skattsins verður eftir sem áður það lægsta á Norðurlöndum, af því að við höfum verið með samanburð við það sem þar tíðkast. Í umræðunni hefur verið komið inn á þann mikla ójöfnuð sem skapaðist hér á árunum 2005–2007. Það var auðvitað mjög slæm þróun, ég tek undir það, en sem betur fer var það að mestu leyti froða sem hvarf og jöfnuður hefur að miklu leyti náðst til baka. Yfir það fór meðal annars Ásmundur Stefánsson í ágætisræðu á þingi Alþýðusambands Íslands, mjög athyglisvert innlegg þar. Ég vil í lokin hrósa bæði meiri og minni hluta fyrir góða vinnu í nefndinni. Það er afar mikilvægt að þær breytingar sem eru boðaðar nái í gegn og skili sér með þeim hætti sem ætlað er og ég hef fulla trú á því að svo verði. Ýmsir hópar aðrir gáfu umsögn, ég nefndi íþróttahreyfinguna og bókaútgáfan hefur verið nefnd hér og við fengum bókaútgefendur á fund nefndarinnar. Ég er sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þeir gáfu okkur þær bestu upplýsingar sem hægt er að hafa og ég deili þeim áhyggjum af bókaútgáfu. Það er mikil hefð fyrir öflugri bókaútgáfu og það er viðkvæm atvinnugrein. Ég vona að hægt verði að skoða það og bregðast við. Hér eru 15 milljónir í bókasafnssjóð sem duga vart í því tilliti. Ég vona að hægt verði að taka betur tillit til þess. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér í umræðunni. Fram komu hugmyndir sem finna má í umsögn Samtaka atvinnulífsins varðandi það að setja föt og skó, sem við þurfum jú öll að nota, í neðra þrep. Ég er hrifinn af þeirri hugmynd. Mér finnst að það eigi að skoðast í framhaldinu. Jafnframt hefur það komið fram í umræðunni að markaðsform verslunar sé þannig að ekki treysti allir því að þessar lækkanir skili sér út í verðlagið. Það er skiljanlegt að þær áhyggjur séu til staðar. En um leið vil ég taka undir lokaorð í nefndaráliti meiri hlutans þar sem talað er um að það sé mjög mikilvægt að fylgja því eftir að þessar skattalækkanir skili sér út í verðlagið.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi að lágur virðisaukaskattur á matvöru væri ómarkviss og óskilvirk leið til tekjuöflunar. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpinu á síðu 7. Samt sem áður stöndum við frammi fyrir því að þær heildarbreytingar sem er verið að gera í tekju- og útgjaldafrumvörpunum, jafnvel með því að fara úr 7% í 11% í virðisaukaskattinum í staðinn fyrir 7% í 12% eins og er lagt til núna af meiri hluta nefndarinnar, hv. formaður nefndarinnar sagði mér í dag að þetta muni hækka matvælaverð um 1–2%. Eru til mótvægisaðgerðir? Já, það eru til mótvægisaðgerðir sem eru skilvirkar og þær eru að afnema tolla og kvóta á matvæli. Það kemur fram í nefnd sem tók þetta saman fyrir þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, árið 2006 að það er engin aðgerð jafn árangursrík til að lækka matvöruverð og að draga verulega úr þeirri innflutningsvernd sem  Ef hægt væri að gera það og færa ígildi þeirrar verndar til búvöruframleiðenda í formi styrkja á móti, er það eitthvað sem þingmaðurinn væri tilbúinn að hugsa um?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrirspurn hans. Hún snýr að því að koma með þá mótvægisaðgerð að lækka tolla á landbúnaðarafurðum og hvort ég sé tilbúinn til að skoða það. Já, alla daga, og sérstaklega á þeim vöruflokkum sem takmarkað framboð er af hér á landi. Við getum ekki vikist undan því í náinni framtíð að skoða það.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra þetta. Það kemur mjög skýrt fram að árið 2006, þegar þetta var tekið saman og við sjáum verðlagið þá, að þessi vernd, ígildi ríkisstyrks til landbúnaðar eða búvöruframleiðenda á Íslandi var upp á tæpa 6 milljarða, en það sem það kostaði neytendur í hærra matvælaverði voru 9,5 milljarðar. Þetta er því ígildi ríkisstyrks sem skilar sér ofboðslega illa til þiggjenda, búvöruframleiðenda, með ofboðslegum tilkostnaði í háu matvælaverði. Ég er ánægður að heyra að þingmaðurinn er tilbúinn að skoða þetta af því að þarna getum við náð þeim markmiðum ríkisstjórnarinnar að gera skattkerfið einfaldara og skilvirkara og lækka matvælaverð, 

Frú forseti. Við hv. þingmaður erum alveg á sömu blaðsíðu í þessu. Ég bíð spenntur eftir skýrslu sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur boðað að komi inn í þingið frá Háskóla Íslands um tollamál og málefni landbúnaðarins. Ég er ekki í vafa um og ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi matvælaframleiðslu til framtíðar. Við þekkjum öll það mikilvægi og mikilvægi landbúnaðarins í þeim efnum. En við eigum auðvitað að hugsa um hag neytenda samhliða og tollar á ýmsar kjötvörur, þar sem framboð er takmarkað, við eigum ekki að hika við það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ræðu hans. Það er nokkuð ljóst að við lítum þetta talsvert ólíkum augum og þess vegna gott að geta átt orðastað við hv. þingmann hér. Það sem ég tók eftir og langar að spyrja nánar út í var það að mér fannst hann skauta svolítið fram hjá umræðunni um sykurskattinn. Afnám á vörugjöldum á sykruð matvæli mun leiða til þess að þau verða ódýrari en á sama tíma á að hækka virðisaukaskattinn á holla matnum. Þar sem ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um lýðheilsumál langar mig að heyra hans sýn á hvaða áhrif þetta komi til með að hafa, þetta samspil 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir mjög góða spurningu. Ég skal alveg viðurkenna að hún setur mig í eilitla klemmu með henni og ekki bara fyrir það að þetta er snúinn skattur og hafi ekki skilað tilætluðum árangri, hafi því miður ekki orðið til þess að draga úr sykurneyslu. Gögn benda til þess að það þurfi að hækka þennan skatt verulega til að hann skili árangri. Hér er verið að afnema vörugjöld og sykur er nánast í öllum matvælum þannig að við viljum tryggja að verð til neytenda lækki. Þar er klemman af því að ég mun alltaf tala fyrir bættri lýðheilsu og hollari fæðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið, þó að ég verði að viðurkenna að mér finnst það pínulítið óljóst. Ég er ekki alveg viss um hvert hv. þingmaður mundi þá vilja stefna með þessu. Er hann að gefa í skyn að við ættum kannski að ganga alla leið og íhuga að setja hér á alvörusykurskatt með lýðheilsusjónarmið að leiðarljósi? Er það eitthvað sem hv. þingmaður telur koma til greina? Er það leið sem hann telur að við ættum kannski að fara? Mér finnst þetta mikið alvörumál því að ég hef áhyggjur af því að þessar breytingar geti leitt til stéttskiptingar þegar kemur að mat. Hollur matur verður munaðarvara en vegna þess að sykruðu matvælin verða hlutfallslega ódýrari verða þau kannski kostur sem hinir tekjulægri verða að sætta sig við. Ég held því 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þetta kom fram hér í umræðunni í dag og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir vitnaði í skýrslu sem ég hef ekki séð eða lesið sem í voru magnaðar niðurstöður, bæði um sykurneyslu og áhrif sykurs. Í allri umræðunni um þessar skattbreytingar fór ég yfir mjög marga vöruflokka og það er nánast sykur í öllu, það hræddi mig. Miðað við þau gögn sem eru til um að það þurfi virkilega háan skatt til að hann fari að bíta, ef við ætlum að stýra neyslunni til hollari vara - já, ég held að framtíðin verði sú varðandi lýðheilsu að við neyðumst til að horfa á þetta þeim augum.

Hæstv. forseti. Það má segja að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hafi tekið af mér ómakið vegna þess að ég ætlaði að gera sömu atriði að umræðuefni í kjölfar þess að hv. ræðumaður gat þess að um vörugjöldin væri sæmileg sátt. Sér hefði virst það af umræðunni hér í dag. Ég held að það sé alls ekki svo. Eins og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir benti réttilega á er ekki sátt um afnám sykurskattsins. Við erum að tala um að ríkissjóður verði af 6,5 milljörðum þannig að þegar staðhæft er að þetta snerti í rauninni engan, jú, þá snertir þetta pyngju ríkissjóðs sem er ekki allt of vel haldinn þessa dagana. Það er satt að ef við ætlum að kaupa okkur rafmagnstæki 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir spurningu hans. Ég deili þessum áhyggjum af lýðheilsunni og óhollum vörum. Við neyðumst til þess á komandi árum að taka það til verulegrar athugunar. Það kemur fram í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ég vitnaði til í ræðu að sykurskatturinn hefði ekki skilað tilætluðum árangri, og lagði til að hann yrði hækkaður verulega. Ég er svolítið hrifinn af þeim hugmyndum sem komu fram í umræðunni í dag um að setja gos og sælgæti í efra þrepið, ef það er mögulegt án þess að auka flækjustigið.

Hæstv. forseti. Ég held að við getum þá farið að nálgast ef við ætlum að reyna að breyta frumvarpinu í þessa veru. En ég tek undir að nýju með hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur þegar hún sagði að það mætti aldrei henda að hollustumatvara yrði munaðarvara á sama tíma og við verðstýrðum óhollustunni ofan í þjóðina, sem ég fæ ekki betur séð en gerist með þeim skattbreytingum sem hér eru lagðar til. Ég heyri að hv. þingmaður er opinn fyrir því að við breytum um stefnu, en það þýðir þá breytingar á því sem lagt er til í þessu stjórnarfrumvarpi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir seinni spurningu hans sem í raun var um sama efni; lýðheilsu og sykur. Þetta er vegferð sem við eigum að fara sameiginlega í. Ég held að enginn deili um það að við eigum að tryggja að hér sé holl vara aðgengileg öllum á kostnað óhollari vöru, ef ég get orðað það þannig. Ég get nefnt sem dæmi að maður mundi telja að flatbrauð með sméri og skyrdós, svona á hraðferð, væri nokkuð holl vara en það er sykur í hvoru tveggja og sykur í öllu. Þetta er vandrataður vegur. En þegar kemur að þessum grunni, þegar við horfum á sælgæti og gos sem í er miklu meiri sykur - já, við eigum að skoða það strax.

Frú forseti. Það kvað við nýjan tón hjá Framsóknarflokknum í ræðunni sem flutt var hér áðan. Hv. þm. Willum Þór Þórsson sagði að sterklega kæmi til greina af sinni hálfu að skoða það að leyfa innflutning á landbúnaðarvörum sem skortur væri á hér á landi án aðflutningsgjalda. Það þykir mér merk yfirlýsing. Án þess að hann þurfi að svara því geri ég ráð fyrir að hann eigi við nautakjöt þegar nautakjöt skortir, osta ýmsa þegar þá skortir, jafnvel svínakjöt þegar það skortir. Það var þó ekki efni minnar ræðu. Hv. þingmaður sagði af nokkrum sannfæringarkrafti að þetta frumvarp eða breytingartillögurnar sem við ræðum hér feli í sér raunverulegar kjarabætur. Hann vísaði þar um í ágæta framsögu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. En hvað sagði hv. þm. Frosti Sigurjónsson þegar hann var spurður að þessu? Hann sagði: Þar er efinn. Ef framsögumaður 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og vangaveltur varðandi tolla. Já, ég ítreka það sem ég hef sagt hér og hef alltaf verið þeirrar skoðunar. Ég ber mikla virðingu fyrir bændum og innleggi þeirra í matvælaframleiðslu og hlutverki þeirra í ferðaþjónustu. Ég gæti haldið lengri ræður um það. En þegar við horfum upp á skort á kjötvörum ýmiss konar eins og við þekkjum, á ostum eða hvaða vöruflokkum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér, erum við örugglega sammála um að við eigum að leita leiða til að bæta hag neytenda. Ég treysti bændum fullkomlega til að standa með okkur í því. Öll samkeppni verður til bóta. Þeir standast hana alla leið. Ég hlakka til að fá skýrslu hæstv. landbúnaðarráðherra hér inn. Ég skal svara seinni spurningunni hér á eftir.

Frú forseti. Ég ætla að trúa hv. þingmanni fyrir því að ég er búinn að gleyma seinni spurningunni hjá mér. Ég ætla í sjálfu sér ekki að vera að jagast við hv. þingmann heldur frekar að hrósa honum. Í fyrsta lagi fyrir að segja hug sinn varðandi þetta mál sem hér kom óforvarandis inn í umræðuna um innflutning á landbúnaðarvörum. Hann er kjarkmikill maður að segja þetta. Í öðru lagi ætla ég líka að hrósa honum fyrir að vera þó einn af tveimur framsóknarmönnum sem komu hingað í þennan stól og tóku alla vega þátt í umræðunni. Hinir hefðu heldur betur mátt gera það af meiri krafti. Í þriðja lagi ætla ég að hrósa honum fyrir það að tilheyra þeim helmingi af þingflokki framsóknarmanna sem er samkvæmur sjálfum sér. Ég minnist þess þegar ég fór kannski með fullt til miklum höggþunga á hv. þingmann, ég var dapur þann dag út af afstöðunni í matarskattinum, að þá sagði hv. þingmaður mér það bara, ég skildi hann þannig í 1. umr., að hann væri bara sammála breytingunum. Það er engin furða þó að hann séð glaður yfir þessu. Það breytir ekki hinu að þetta leggur þungar byrðar á hendur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir mjög flotta ræðu og hlý orð í minn garð. Ég þekki þetta úr íþróttunum, að hrósa andstæðingnum eins og mögulegt er og koma svo bara fram af mikilli festu þegar þeir liggja veikir fyrir. En ég er ekkert veikur fyrir varðandi þetta. Ég er mjög hrifinn af þessu frumvarpi og hef ekki dregið dul á það. Ég tel að einföldunaráhrifin og skilvirkniáhrifin í þessu frumvarpi og það að tryggt er að hagur allra tekjuhópa batni skipti mestu máli þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Ég hafði ákveðið að kveðja mér hljóðs í því umdeilda máli sem það er að breyta virðisaukaskattskerfinu, í átt til einföldunar, segir stjórnarmeirihlutinn. Þessa einföldun finn ég ekki í hjarta mínu, að hafa þrepin áfram tvö, þó að hlutfallið breytist úr 7% í 11% en ekki í 12% eins og áður hafði verið gert ráð fyrir. En rökin hafa verið þau að færri svíki undan skatti eftir því sem bilið á milli er minna. Það má vel vera að svo sé en það er ekki einföldun á kerfinu sem slíku, tæplega. Mig langaði aðeins að fara yfir nefndarálit sem minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd skrifaði og er gagnrýnið á þetta og lýsir viðhorfum okkar sem í minni hlutanum erum og tekur á helstu þáttum sem okkur greinir á um. Það er þetta með vörugjöldin, sem hér voru nefnd áðan - almennt er ánægja með þá niðurfellingu fyrir utan títtnefndan sykurskatt sem okkur finnst varhugavert að fella niður í ljósi þeirra lýðheilsumarkmiða sem við höfum sett okkur. Það er í raun merkilegt að það sé ekki haft í huga þegar þetta er gert. En það var ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður, sem á undan mér talaði, var tilbúinn til að skoða þetta strax, þ.e. sykurskattinn varðandi gos og sælgæti. Nú er hann ekki hér. Ég átta mig þá ekki á því hvort hann ætlar að gera breytingartillögu við það frumvarp sem hér liggur fyrir milli 2. og 3. umr. eða hvort hann ætlar fyrst að setja skattinn upp í efri mörkin og svo að taka hann aftur af eða lækka hann, það má vel vera. Mér finnst það hins vegar ekki mjög skynsamleg nálgun af því að ef raunverulegur vilji er á bak við það að setja sykurskatt á þessa tilteknu vöru þá á auðvitað að gera ráð fyrir því í þessum breytingum. En kannski er ekki samstaða um það innan meiri hlutans. Í áliti meiri hlutans kemur fram að ráðstöfunartekjur batni um 6,2 milljarða þrátt fyrir að neðra þrepið hækki og efsta þrepið eigi að skila neytendum 7,5 milljörðum og almenn vörugjöld 6,5 milljörðum og barnabæturnar eiga að skila milljarði. Mér finnst rétt að kalla eftir því, af því að það kemur fram í áliti minni hlutans að ekki hafi verið gerðar neinar fráviksgreiningar á þessu frumvarpi og ljóst að ekki þarf mikið út af að bregða til að þetta skili sér ekki allt. Við höfum því miður ekki góða reynslu af því og þrátt fyrir að hér sé nú tíundað og talað um að við eigum öll að hjálpast að við að fylgjast með því hvort þetta skilar sér til okkar eða ekki þá var það svo 2007 að slíkar breytingar skiluðu sér ekki alla leið alveg 100%. Það virðist vera gert ráð fyrir því hér að svo verði og væri áhugavert að vita hvort efnahags- og viðskiptanefnd hefur kallað eftir einhverjum sviðsmyndum í þessu samhengi, einhverri fráviksgreiningu  Við höfum talað um sykurskattinn og hér er rætt um að sykur sé í öllum vörum. Nú veit ég til dæmis ekki hvort þær vörur sem koma að mörgu leyti í staðinn fyrir sykur, svo sem súkrín og stevía sem eru þá miklu hollari afurðir, þetta eru innfluttar vörur, hvort vörugjöld af þeim verði afnumin  Síðan hefur verið töluvert rætt og ekki að ástæðulausu um bækurnar, bókaútgáfu og annað því um líkt og full ástæða til. Hér eru ályktanir þar sem kemur ágætlega fram um hvað verið er að ræða í því sambandi. Það kemur til dæmis fram, í umsögn frá Félagi íslenskra bókaútgefenda, að það séu fimm þjóðir í Evrópu sem leggja engan virðisaukaskatt á bækur, meðal annars vegna þess að það er viðurkennt sem skilvirkasta og sanngjarnasta leiðin til læsis, lesskilnings og varðveislu tungumálsins. Hér er líka sagt frá því að 20 þjóðir í Evrópu leggja lægri virðisaukaskatt á bækur en 7% eins og við búum við núna en bara þrjár sem eru með hærri virðisaukaskatt á bækur og þar er Búlgaría nefnd þar sem læsi mælist lakast í allri álfunni. Þetta er eitt af því sem við þurfum að hafa í huga af því að, eins og rakið hefur verið í öðrum umræðum, það er mikilvægt að viðhalda máli okkar þar sem málsvæðið er nú ekki stórt. Þetta er hluti af því að við getum gefið út bækur svo sómasamlegt sé án þess að allt fari á hliðina eða þá kannski, eins og hér er bent á, að barnabækur, sérstakar bækur í dýrari útgáfum, hreinlega leggist af af því að það sé dýrt að myndskreyta barnabækur og þessar þýddu stóru heimsbókmenntir séu mjög dýrar í útgáfu og skila í sjálfu sér ekki miklu í kassann til þeirra sem gefa út. Þetta veikir okkur mjög og eftir hrun hefur salan dregist saman um 19%, eða veltan hjá íslenskum bókaútgefendum, þannig að þar er ekki á bætandi ef þetta frumvarp verður að veruleika. Og mér finnst það mjög sérstakt, í ljósi þess sem virðist hafa komið fram í nefndinni og kemur fram í þessu áliti, að ekki hafi verið hugsað neitt fyrir því að hafa bækurnar undanþegnar. Varðandi hljómplötuútgáfuna og geisladiskana; það er líka rakið í erindi frá Sambandi flytjenda og hljómplötuframleiðenda þar sem bent er á að ef þessi virðisaukaskattshækkun verður að veruleika sé um að ræða 72% hækkun á geisladiskum og rafrænum miðlum með tónlist. Það eru fáir, held ég, sem lenda svo illa í því. Það er með þetta eins og bækurnar að þar hefur salan dregist mjög mikið saman eða um 50% á síðustu 14 árum og á fyrstu sex mánuðum þessa árs er samdráttur í geisladiskasölu um 19%. Það boðar því ekki gott að þessi hækkun komi núna á þennan hátt og veikir enn frekar þennan iðnað okkar. Það kemur fram í áliti minni hlutans að tillögur nefndarinnar eru vanbúnar og frekar til þess fallnar að auka flækjustig í framkvæmd. Meðal annars er bent á fyrirtæki í fólksflutningum þessu til stuðnings. Það er eiginlega merkilegt að lesa hér að greiningin á milli baðstaða og sundstaða virtist miðast við klórmagn í vatni. Það virðist alltaf eiga að ráða för, þ.e. ekki eðli starfseminnar. Það er mjög áhugaverð nálgun svo að ekki sé meira sagt. Einnig er rakin gagnrýni frá Samtökum atvinnulífsins þar sem þessar hugmyndir, um þessa breikkun á skattstofnum og mótvægisaðgerðirnar, væru ekki fullnægjandi en ekki virðist hafa verið tekið tillit til þess af hálfu meiri hlutans. Það er alvarlegt mál að ætla að hækka matarskatt, hækka verð á nauðsynjavörum. Allir þurfa að borða. Það liggur fyrir - og ég hef ekki ástæðu til að draga það í efa, meðal annars frá ASÍ, þar sem gerðar eru athugasemdir við frumvarpið - að tekjulægstu heimilin noti allt að fimmtungi ráðstöfunartekna sinna til að kaupa mat en tekjuhæstu heimilin aftur 10% og því muni þessi 5% hækkun á mat- og drykkjarvörum, eins og hér hefur verið rakið áður, koma sér mjög illa fyrir tekjulág heimili sem nú þegar ná ekki endum saman. Ekki virðast allir vera sannfærðir um að sú aðgerð sem hér er boðuð, þ.e. vörugjöldin og barnabæturnar, dugi til. Það kemur til móts við einhvern hluta, á því er ekki vafi, en ekki þá sem ekki eiga börn, eru námsmenn, einhleypingar eða eitthvað slíkt. Hér er líka vakin athygli á því að tekjuskerðingarmörk barnabóta eru lág þannig að barnafjölskyldur sem hafa lágmarkslaun á vinnumarkaði fá ekki óskertar barnabætur. Það er eitt af því sem við í fjárlaganefnd höfum vakið athygli á hér í ræðustól að þurft hefði að breyta viðmiðum barnabóta. Afnám á vörugjöldum, eins og ég sagði áðan, hefur þessi takmörkuðu áhrif til lækkunar á matvöruverði á móti breytingunum sem þessi hækkun veldur. Hér hefur verið sagt að allir eigi þvottavél og eitthvað slíkt en það er nú bara ekki þannig. Ég bý í blokk og það er bara ein þvottavél fyrir okkur. Ísskápa og eldavélar endurnýjar maður á áratugafresti og maður borðar það ekki en maður notar það vissulega til að geyma matvöru og elda. En það er eitthvað sem við getum ekki sagt að sé raunveruleg mótvægisaðgerð fyrir fólk sem þarf að borða daglega, eins og við öll þurfum. Það er hins vegar til hagsbóta til langs tíma vissulega, og ég er ekki að mæla gegn því að vörugjöldin verði aflögð, ég held að það sé bara hið besta mál. Ég hef aftur á móti áhyggjur af því að það skili sér ekki með þeim hætti sem hér er lagt til og ekki að öllu leyti eins og hér hefur verið tíundað. Undir það tekur ASÍ og mun fleiri stéttarfélög sem skrifuðu nefndinni álit sitt á þessu frumvarpi og auðvitað eigum við að hafa áhyggjur af því að svona stór hópur fólks telur þetta vera vafa. Hér er vitnað í árið 2007, eins og ég gerði í andsvari áðan, þar sem þetta skilaði sér kannski ekki nægilega vel. Hér er sagt, með leyfi forseta: „Niðurstaðan var í stuttu máli sú að aðgerðin skilaði sér einungis að hluta, einkum skilaði lækkun vörugjalda á matvöru sér illa til neytenda, auk þess sem ýmsir minni liðir lækkuðu minna en tilefni var til og ber þar helst að nefna lækkun á verði á hótel- og gististöðum.“ Þeir hafa áhyggjur af því að þessar aðstæður gætu líka átt við núna þegar kaupmenn sjá fram á vaxandi eftirspurn og að einkaneyslan fari í kjölfarið vaxandi á næstu missirum og því skili þessi hvati í neyslusköttum sér minna út í verðlagið en hér er gert ráð fyrir. Þeir hafa áhyggjur af því að ef það gerist verði heildaráhrifin neikvæð. Og kannski hv. þingmaður úr efnahags- og viðskiptanefnd, sem ætlar að fara í andsvar við mig, geti þá sagt mér líka - til viðbótar er sagt hér að afnámið á vörugjöldunum gæti haft ýmsar neikvæðar þjóðhagslegar afleiðingar sem ekki er lagt mat á þar sem vörugjöld lækki og vörur sem í megninu eru innfluttar og eftirspurn næm fyrir verðbreytingum þannig að það gæti haft neikvæð áhrif á viðskiptajöfnuð. Hér er líka talað um að færa ferðaþjónustuna upp og ég rifja upp, eins og fleiri hafa gert hér, að mikið var um það rætt þegar síðasta ríkisstjórn ætlaði að hækka upp í 14% og hv. þingmaður rökstuddi það áðan hvers vegna hann vildi ekki bæta við einu þrepinu enn, taldi það flækja og það eru rök út af fyrir sig. En einnig voru færð rök fyrir því að fyrirvarinn væri svo skammur en það virðist ekki eiga við núna. Það var eitt af því sem var notað til að rökstyðja það að þetta væri alveg ómögulegt á sínum tíma. Í minnihlutaálitinu er líka vitnað í rannsókn sem Rannsóknasetur verslunarinnar gerði 2011 þar sem meginniðurstaðan er sú að vísbendingar séu um að hækkanir skili sér hratt út í verðlagið en lækkanirnar að litlu leyti. Það styðst við reynslurök íslensku þjóðarinnar og ég skil eiginlega ekki alveg af hverju meiri hlutinn er svo sannfærður um að þetta gangi allt eftir 100% - eða eru einhver frávik? Ég hef alla vega ekki heyrt það. Vel má vera að það sé en ég hef ekki séð það. Þrátt fyrir allt vonast ég til þess að breyting verði í meðförum nefndarinnar af því að það er líka þetta sem hefur kannski aðeins verið viðrað hér að nú ætlum við að gera þetta um áramót. Er það endilega heppilegasti tíminn til svona breytinga? Við þekkjum það jú að þá fara útsölurnar í gang í búðunum og kannski erfiðara að mæla hvort það skilar sér eða ekki. Það er líka ein spurning. Er það svo að þetta beri að gera um áramót? Gætum við gert þetta á öðrum tíma? Ef við tökum eitthvert stökk í 12% en miðað við ríkisfjármálaáætlunina eiga 14% að taka við 2016, mig minnir það - telur nefndin og meiri hlutinn þetta gott? Ættum við að láta þetta duga eitthvað í bili eða á að fylgja þessu eftir? Það væri áhugavert að heyra, af því að hér viðraði hv. þm. Willum Þór Þórsson það að föt og skór færu í neðra þrep, hvort það hefði verið rætt innan nefndarinnar, mér finnst ekki gott að setja eitthvað á í upphafi og lækka svo í framhaldinu. Ef það á að breyta þessu er betra að gera það strax. En hann lofaði því líka að með þessu frumvarpi væri verið að tryggja kjarabót allra tekjuhópa. Mér finnst það mjög stórt upp í sig tekið að svo sé og miðað við allar þær umsagnir sem ég hef vitnað í þá er ég ekki sú eina sem hef áhyggjur af því. Þess vegna fannst mér þetta frekar stórt upp í sig tekið. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa. Ég hef fyrir utan tekjutap ríkisins á þessu - hér var líka sagt að verið væri að velta þessu út í samfélagið, þessum 6 til 8 milljörðum, þá álít ég að það eigi að lenda hjá fólkinu en ekki eingöngu á verslununum eða innflutningsfyrirtækjum eða slíkum í ljósi þess að það skili sér ekki út í verðlagið. Og þá hef ég sérstaklega áhyggjur af lækkuninni af af því að í mínum huga er ekki vafi á því að hækkanir skila sér einhvern veginn alltaf. Eins og ég sagði áðan þá virðist það vera þannig, og við þekkjum það mjög vel í gegnum olíu og bensín, að það er alltaf til svo mikið magn af birgðum í landinu þegar mikil lækkun verður á heimsmarkaði en það er einhvern veginn ekki þannig þegar kemur að því að hækka. Og af hverju ætti þetta að verða eitthvað öðruvísi þegar þeir sem flytja inn vörur búa við það umhverfi að geta stýrt því svolítið hvernig þeir gera þetta?

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað henni finnst um þá mótvægisaðgerð að lækka matvælaverðið með því að afnema innflutningsvernd á innlenda búvöruframleiðslu og kvóta. Þetta er það mál sem meiri hluti landsmanna er fylgjandi. Við ræddum það fyrr í dag, ég og fyrrverandi formaður Vinstri grænna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, í andsvörum við ræðu mína þar sem ég tók þetta mál fyrir og sagði að skoða mætti það í ljósi þess sem þá á móti kæmi við það að þeirri tollvernd, ígildi ríkisstuðnings sem tollverndin er fyrir búvöruframleiðsluna, yrði skilað þá með öðru móti til búvöruframleiðenda í formi ríkisstyrkja eða öðru eins og gert er með grænmetisframleiðslu. Aðrir þingmenn hafa bent á þetta og nefnt að hægt væri að skoða það mál. Hvers vegna? Jú, vegna þess að slíkur stuðningur, ígildi stuðnings sem búvöruframleiðendur njóta í formi verndartolla og verndarkvóta í innflutning á matvælum skilar sér ekki nema að 60% miðað við þann skaða sem neytendur verða fyrir í hækkun matvælaverðs. Þetta er svo óskilvirk leið að styðja við landbúnað. Með því að afnema tolla á matvæli og kvóta á matvælainnflutning væri hægt að lækka matvælaverð um rúmt 1%, 1,5% kannski, sem er akkúrat það sem vantar upp á þegar stjórnvöld hafa núna ákveðið að fara með lægra þrepið, sem er skattur á matvæli, úr 7% virðisauka upp í 11% í staðinn fyrir 12%. Samt sem áður mun matvælaverð hækka um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég hef verið frekar skeptísk á það að taka af þessa tolla gagnvart hinum íslenska landbúnaði. Bæði er það vegna þess að ég tel að við þurfum á því að halda að eiga hér góða framleiðslu sem mér finnst kannski vert að styðja við bakið á. Það má vel vera að hægt sé að afnema þessa tolla með ríkisstyrkjum á móti. En hverju erum við þá bættari í sjálfu sér ef við ætlum að ýta út jafn miklum peningum og jafnvel meira en við gerum nú þegar? Ég held að það hafi komið sér vel fyrir okkur að hafa þetta svona, það hefur kannski haldið lífi í þeirri framleiðslu. Og svo höfum við líka kannski verið að fá allt of mikið af upplýsingum um marga erlendar vörur sem ekki er vitað um upprunaland og ýmislegt fleira, meðferð á dýrum og margt annað sem ég tel að við höfum búið mjög vel við hér heima. Hluti af því er auðvitað að vernda þessar greinar, að þær geti yfirleitt verið sjálfbærar, þær eru það náttúrlega ekki af því að þær eru ríkisstyrktar, og bændur geti staðið undir því að vera í slíkri framleiðslu. En auðvitað á að skoða allt, það á ekki að vera þannig að við séum föst í einhverju án þess að vilja velta því upp nákvæmlega eins og kannski hér er verið að gera með breytingar á þessu kerfi. Í hjartanu er ég alla vega ekki mjög heit fyrir því en gæti breyst ef einhver gæti sýnt mér fram á að það væri það besta sem við gætum gert fyrir land og þjóð. Hugsanlega yrði þetta til þess að vörur yrðu ekki eins fjölbreyttar og við höfum þær hér nú eða þá að aðrar vörur væru eitthvað meira en bara til að lækka vöruverð. Gæðin skipta líka máli. Ég er til dæmis algerlega á móti innflutningi á hráu kjöti svo það liggi fyrir.

Forseti. Þingmaðurinn spyr: Hverju erum við bættari? Við erum nefnilega bættari vegna þess að það að styðja við landbúnaðinn með tollvernd er svo óskilvirk leið. Ígildi verndarinnar, þ.e. kostnaður fyrir neytendur í formi matvælaverðs skilar sér svo illa í styrki fyrir búvöruframleiðendur þannig að þessum peningi er náð inn í gegnum skilvirkari skatt en matartoll. Það skilar hlutfallslega miklu minni skaða fyrir neytendur í formi hærra verðs, sem skilar sér að meira leyti til búvöruframleiðenda. Það er það sem mundi skila sér. Með því að afnema tolla þá reiknaðist starfsmönnum þingsins á nefndarsviði sem fóru yfir þessi mál fyrir mig að þetta gæti verið 1,5% í matvælaverði til lækkunar sem er akkúrat það sem stendur út af. Er þetta þá ekki eitthvað sem ætti að skoða til að gera allt saman skilvirkara? 

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan tek ég undir með hv. þingmanni að það er alveg sjálfsagt einmitt að skoða eitthvað sem er skilvirkara. Ég held að við viljum öll hafa kerfið okkar sem skilvirkast. Við höfum vissulega mismunandi hugmyndir um hvernig það virkar, það er þannig, samanber þessi breyting á virðisaukaskattinum. Ég hef ekki þá ofurtrú á því að þetta sé skilvirkari leið og leiði til þess að minni skattsvik verði. Það skiptir líka máli hvaða leið við veljum að fara. En ef það yrði raunverulega þannig að þetta mundi leiða til lækkunar á matvælaverði þá á að setja upp sviðsmyndir og skoða það. Og burt séð frá því hvort maður yrði svo hlynntur þessari aðferðafræði eða ekki af því að, eins og ég sagði áðan, það skilar sér í lækkun í matvælaverði en á móti kemur að ef á að auka ríkisstyrki á móti til að landbúnaðurinn geti starfað með sambærilegum hætti þá erum við líka að taka þær tekjur frá einhverju öðru, þ.e. þá erum við ekki að nota þessa fjármuni aftur í eitthvað annað, kannski í velferðarmál eða eitthvað slíkt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún spurði um fráviksgreiningar og þá reikna ég með því að hún eigi annars vegar við verðteygni, hvað markaður fyrir matvörur mun minnka þegar skatturinn er hækkaður og einnig hvernig markaður fyrir þær vörur muni aukast þegar skatturinn er stórlækkaður, og það hefur fjármálaráðuneytið gert að einhverju leyti. Hins vegar er fráviksgreining á hina ýmsu tekjuhópa og þá lendum við í heilmiklum vanda vegna þess að við erum með 12 þúsund námsmenn sem fá lánað fyrir bæði framfærslu sinni og barna sinna og meira að segja maka í sumum tilvikum þó nokkuð góða upphæð samanlagt en af skattframtali hafa þeir lágar sem engar tekjur. Þeir eru jú í námi og ef þeir hafa tekjur þá skerðast námslánin o.s.frv. Þeir eru yfirleitt með tiltölulega lágar tekjur, oft með börn og eru sárafátækir en stefna í það að hafa hærri tekjur seinna meir og geta leyft sér neyslu af því að þeir fá lánað fyrir henni sem kemur ekki fram á skattframtali. Varðandi sykurskattinn þá er hann náttúrlega forsjárhyggja. Það er draumur sumra að geta haft áhrif á meira að segja rígfullorðið fólk, sextugt til sjötugt eða áttrætt sem er miklu eldra en viðkomandi þingmaður. Það á að hafa vit fyrir fólki: Þessi á ekki að borða sykur af því að það er óhollt fyrir hann. Hann er svo vitlaus, hann veit ekki að þetta er óhollt fyrir hann. Ég ætla að hafa vit fyrir honum með því að hækka verðið þannig að hann geti ekki lengur keypt þessa vöru. - Þetta held ég að sé ekki sérstaklega gáfulegt. Það er miklu betra að fara þá leið eins og gert var með tóbakið og unglingana að upplýsa um hætturnar. Af því náðist ágætur árangur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Gott að fá þetta upp. Það er alveg rétt, ég heyrði þetta reyndar með námsmennina í dag, rétt áður en ég fór úr sal, að þeir eru auðvitað hluti af því fólki sem þetta kemur við að öllu leyti. Ég skil hvað verið er að fara, að það sé svo erfitt að greina þennan hóp, en ef þeir vita hver hann er þá er væntanlega hægt að setja sviðsmynd upp, taka hann til hliðar ef menn vilja gera það og horfa á hann sem slíkan. Varðandi sykurskattinn þá hefur okkur í Vinstri grænum og vinstri mönnum verið brigslað um að vilja stýra neyslu fólks. Þetta er auðvitað samhliða sykurskattinum sem settur var á á síðasta kjörtímabili. Ég held að það hafi ekki leitt neitt slæmt af sér. Ég held, eins og ég sagði í ræðu minni, að við eigum frekar að beina sjónum okkar að því að lækka gjöld á vörum eins og súkrín og stevíu og einhverju slíku sem gæti komið í staðinn fyrir þetta. Auðvitað er það okkar hlutverk hvort sem það er með lögum á þingi eða einhverju öðru að setja lýðheilsumarkmið og gera það sem við getum gert til að framfylgja þeim og fá þjóðina í lið með okkur. Þetta eru ekki boð og bönn. Það er ekki verið að banna fólki eða gera því illa kleift að kaupa þessar vörur. Ég veit svo sem ekki hversu mikið sykurneysla hefur minnkað frá því að sykuskatturinn var settur á en ég held að þessar aðgerðir séu ekki skynsamlegar í ljósi lýðheilsumarkmiða, offituvandamála, sykursýki o.s.frv. Ef við getum gert eitthvað til að spyrna við fótum hvað þetta varðar þá eigum við að gera það og það getum við gert eins og ég sagði.

Frú forseti. Maður hefur vit fyrir börnum. Maður segir þeim hvað þau eiga að borða, sérstaklega ef maður er foreldri þeirra. Maður á ekki að hafa vit fyrir fullorðnu fólki. Maður getur hins vegar frætt fullorðið fólk um að eitthvað sé hættulegt, skaðlegt o.s.frv. og að það eigi að kíkja á vigtina öðru hverju og athuga blóðsykurinn. Það er upplýsing og ég er hlynntur henni. Ég er algerlega á móti því að fara að skipa fólki fyrir með ofurháum tollum. Sykurskatturinn skaðaði svo sem ekki en ég hef grun um að hann hafi heldur ekki gagnast mikið. Svo sagði hv. þingmaður að tollalækkun og tollahækkun kæmi mismunandi fram í verðlagi. Nú gerist það merkilega að verslanir auglýsa áður en frumvarpið hefur verið samþykkt lækkanir á rafmagnstækjum, sjónvörpum, ísskápum o.fl. Þetta gerist áður en frumvarpið er samþykkt. Það er svona bratt vegna þess að lækkunin er svo mikil.

Virðulegi forseti. Ég ítreka aftur það sem ég sagði um neysluvenjurnar. Ég tel að þetta sé hluti af hlutverki okkar. Við erum hér upplýsandi og leiðbeinandi. Við getum gert það með ýmsu móti. Það þýðir ekki að við séum að skipa fólki fyrir þó að sykurskatturinn sé hækkaður. Það er enginn að tala um að hækka skattinn svo óskaplega að það geti enginn keypt vöruna. Þetta snýst ekki alveg um það, það eru öfgarnar í hina áttina. Varðandi verslanir og lækkanir þá er það gjarnan þannig og við þekkjum það alveg að verslanir hafa hækkað vöruverð og auglýst lækkun en svo er nánast engin breyting á verðinu. Það er líka þekkt. Þessar lækkanir eru auðvitað gerðar í þeirri von að lækkun efra virðisaukaskattsþrepsins komi til með að ganga eftir. Kannski þarf hún ekkert að koma til, kannski er þetta alveg mögulegt í stöðunni eins og hún er. Ef hægt er að gera þetta áður en frumvarpið er komið í framkvæmd, af hverju er þá ekki hægt að halda því áfram? Hvað mælir gegn því? Ég ítreka enn og aftur að mér hefði fundist áhugavert að vita með tímasetninguna: Er þetta heppilegur tími í ljósi þess að útsölur og ýmislegt annað fer í gang nú um áramótin?

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði um nauðsyn þess að gera fráviksgreiningu á þeim útreikningum sem sýndir hafa verið í nefndinni um það hvernig hækkun matarskattsins kemur niður á tekjuhópum. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt. Það var að vísu kallað fram í af hv. þm. Pétri H. Blöndal að hann hefði svarað þeirri ósk í dag. Ég eins og hv. þingmaður heyrði það ekki. En hins vegar var ég hér í dag þegar hv. þm. Frosti Sigurjónsson flutti sína merku og málefnalegu framsögu og það kom auðvitað skýrt fram í máli hans, sem síðar reyndist vera uppistaðan í máli hv. þm. Willum Þórs Þórssonar síðar í dag, að það sem skipti öllu máli var að verðlagsákvæðin af t.d. afnámi vörugjaldanna skilaði sér út í verðlagið. Hv. þingmaður var spurður hvort hann væri viss um að það mundi gerast og þá svaraði hann af einlægni síns framsóknarhjarta: Þar er efinn. Það er akkúrat mergurinn málsins. Sá maður sem ber málið fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hefur ekki sömu fjallgrimmu vissu fyrir því eins og hv. þm. Willum Þór Þórsson og ég hef miklar efasemdir um það. Þess vegna tel ég að það sé algert úrslitaatriði áður en menn ljúka þessu máli að farið verði í slíka greiningu. Síðan af því að hv. þingmaður kemur úr Norðausturkjördæminu, þaðan sem koma með tölugleggsta fólki sem situr hér í þingsölum, þá langar mig til að spyrja hana hvort hún hafi leitt hugann að þeirri sniðugu tillögu sem ég tel eina bestu hugmyndina sem hefur dottið út úr þingmönnunum í þessari umræðu og hraut af vörum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdótur um kvótann. Ég tel að þar sé komin sérlega fín leið til að leiðbeina bæði framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum um hvar á að taka tekjur til að bæta innviðina. Hvað segir hv. þingmaður um það? Gengur þetta ekki talnalega upp?

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að vita að það er gott og talnaglöggt fólk í Norðausturkjördæmi, ég ætla ekki að draga það í efa. Ég þakka fyrirspurnina eða andsvarið. Ég vil ítreka enn og aftur að ég hef trú á því, þrátt fyrir að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi svarað því áðan að einhverju leyti þá kemur fram í áliti minni hlutans að það hafi ekki verið gerðar fráviksgreiningar sem ég tel afar mikilvægt að gera. Auðvitað á nefndin að kalla eftir því og fá það inn til sín þannig að það liggi fyrir. Af því að hv. þingmaður nefndi framsóknarhjartað kemur þetta fram í niðurlagi álits þeirra úr meiri hlutanum þar sem þeir hvetja okkur öll til að fylgja því nú eftir og sjá til þess að þessi úrræði skili sér, þannig að það er efi, það er alveg ljóst. Og það er auðvitað ekki gott að sá efi sé til staðar. Hann er til staðar hjá ansi mörgum sem hafa skilað áliti um þetta mál svo að það er ekki gott. Ég var ekki svo lánsöm að heyra ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur en þetta er alveg þess vert að skoða og við erum auðvitað að vonast til þess að við getum sett af stað eitthvað í því að sjá hvað þetta gæti gert fyrir okkur og hvort það er yfir höfuð skynsamlegt. Það er eitt af því sem þarf að fara í gegnum þannig að ég mundi alla vega ekki setja mig upp á móti því að það væri skoðað, hvort sem það er kvóti á fisk eða í landbúnaði eða eitthvað slíkt er það þess vert að líta eftir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta gagnmerka svar. Enn og aftur kem ég að upphafi máls míns áðan, þ.e. nauðsyn þess að gera fráviksgreiningar á útreikningum sem meiri hlutinn leggur fram. Ég hef ekki mikla trú á þeim en ég er eins og Tómas, ég þarf að leggja höndina í sárið til að trúa, og síst ætla ég að halda því fram að menn séu að reyna að blekkja, ég held að þetta hafi verið unnið af gríðarlega miklum hraða. Svo vek ég eftirtekt á því að það hefur komið fram í umræðunni, sérstaklega af hálfu beggja þingmanna framsóknarmanna sem hafa talað hér í dag og vísa í gögn Hagstofunnar að það sé ekki hægt að byggja á neinu öðru. Ég er algerlega ósammála því. Ég held að það sé hægt að byggja á frekari gögnum. Til dæmis hefur það komið fram í dag að Rannsóknarstofnun um fjármálalæsi sendi nefndinni gögn byggð á 10 þúsund fjölskyldum og þar kemur í ljós að tekjulægstu fjölskyldurnar eyða miklu hærra hlutfalli en þær tekjuhæstu. Undirstrikar þetta ekki nauðsyn þess að farið sé dýpra í málið?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum aftur andsvarið. Ég held að það sé alveg ljóst að þetta mál var ekki unnið á miklum hraða. Ég held að þeir hafi haft svo mikinn tíma að þeir hefðu átt að geta gert þetta miklu betur en þau gerðu, ríkisstjórnin og meiri hlutinn. Ég skil eiginlega ekki niðurstöðuna miðað við þann tíma sem þetta er búið að taka, miðað við þær umsagnir sem liggja fyrir, og þetta tók allan þennan tíma, finnst mér þetta ekki hafa skilað því sem við áttum von á þótt augljóslega hafi verið tekið tillit til einhvers. En það er ekki spurning að hægt er að taka mið af fleiru en bara Hagstofunni og auðvitað eiga menn að reyna að stilla upp sem flestum sviðsmyndum og nota sem flest gögn til að gera það. Hagstofan fékk gríðarlegar heimildir á síðasta þingi og að sjálfsögðu á að vera hægt að nota það, en eins og ég segi er hægt að nota fleiri gögn.