Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá starfandi formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Þórarinn Ingi Pétursson, 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, hafi boðað forföll og muni því víkja af þingi sem varamaður fyrir Þórunni Egilsdóttur. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hana 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Hjálmar Bogi Hafliðason.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um en þó stendur ekki til að funda langt fram á kvöldið.

Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá umhverfis- og auðlindaráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 224, um utanlandsferðir á vegum ráðuneytisins, frá Þorsteini Sæmundssyni, og á þskj. 256, um hafverndarsvæði, frá Birni Leví Gunnarssyni. Frá fjármála- og efnahagsráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 324, um breytingar á sköttum og gjöldum, frá Óla Birni Kárasyni, og á þskj. 407, um fyrirhugaða byggingu nýrra höfuðstöðva Landsbankans hf., frá Birgi Þórarinssyni. Loks er bréf frá dómsmálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 196, um ástæður hlerana frá ársbyrjun 2014, frá Helga Hrafni Gunnarssyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og barnamálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Herra forseti. Umhverfisverndarsamtökin Extinction Rebellion svokölluðu hafa vakið mikla athygli víða fyrir öfgakennda framgöngu og oft og tíðum mjög öfgakenndan málflutning og stefnu. Hæstv. ráðherra mun hafa lýst yfir stuðningi við þessi samtök en styður hann markmið samtakanna, m.a. meginmarkmiðið um að nettólosun gróðurhúsalofttegunda skuli hafa verið hætt í heiminum árið 2025? Og styður hæstv. ráðherra þær aðgerðir sem þyrfti að ráðast í til að ná því markmiði? Þessi samtök hafa talað fyrir aðgerðum sem hefðu gríðarleg áhrif á daglegt líf fólks og sérstaklega tekjulægri hópa, myndu í raun færa okkur áratugi aftur í tímann hvað varðar jafnræði, möguleika fólks á að komast leiðar sinnar, geta átt bíl og geta ferðast. Ef farið yrði að kröfu samtakanna, um að stöðva nettólosun fyrir árið 2025, myndi það leiða til langstærstu manngerðu kreppu heimssögunnar. Styður hæstv. ráðherra þessi markmið og ef svo er hvernig sér hann þá fyrir sér að þeim verði náð?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég kannast ekki við að ég hafi nokkurn tíma lýsti yfir stuðningi við umrædd samtök. Það kann að vera að ég hafi sett „líkar við“ á Facebook til að fylgjast með þessum samtökum ef það er það sem hv. þingmaður er að vísa til. Þar sem þingmaðurinn talar um sérstök markmið um að ná niður nettólosun í núll 2025 er það eitthvað sem ég tel að sé ekki hægt. Það er ekki raunhæft að gera það. Það væri auðvitað mjög æskilegt að við gætum gert það en ég tel alls ekki raunhæft að ná því markmiði.

Frú forseti. Ég vísaði í frétt Ríkisútvarpsins undir fyrirsögninni „Vill halda fast í lýðræðið á tímum loftslagsbreytinga“ þar sem fjallað er um þessi mál og m.a. hæstv. ráðherra og afstöðu hans en ég fellst á skýringar hæstv. ráðherra. Aldrei þessu vant er ég bara sáttur við svar ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég vona að þetta gefi einhverja vísbendingu um það sem koma skal og að stjórnvöld muni innleiða aukna hófsemd í baráttunni við loftslagsbreytingar í þeim skilningi að menn líti í auknum mæli til vísinda og staðreynda og leiti aðgerða sem geta raunverulega virkað, svoleiðis að ég fagna svari hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Þó svo að ég lýsi því yfir hér að ég telji að ekki sé hægt að ná nettólosun niður fyrir árið 2025, það sé ekki raunhæft, er ekki þar með sagt að við Íslendingar eða aðrar þjóðir eigi ekki að setja sér skýr og metnaðarfull markmið þegar kemur að loftslagsmálum, sem ég tel okkur Íslendinga hafa gert. Ég hef líka sagt að við þurfum að gera enn þá betur. Við erum að stíga mjög stór skref þegar kemur að þessum málum og ég vísa þar m.a. í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar frá því í september 2018 og þær fjölmörgu aðgerðir sem þar hefur verið gripið til. Þannig að það sé algjörlega skýrt þá vill sá sem hér stendur að Ísland sé fremst í flokki þegar kemur að loftslagsmálum og setji sér metnaðarfull markmið og fylgi þeim vel eftir.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra. Þetta er sennilega í hundraðasta skipti sem ég vísa í það sem hæstv. ráðherra sagði á sínum tíma í stjórnarandstöðu, þegar hún sagði í ræðustóli Alþingis að fátækt fólk gæti ekki beðið lengur eftir réttlætinu, það væri á valdi stjórnvalda að koma til móts við það réttlæti. Nú er það svo að eftir hrun voru allir skertir, það þurftu allir að taka á sig áföllin sem þjóðarbúið var að ganga í gegnum og þar á meðal þeir sem voru á framfæri almannatrygginga, því miður. Það hafa allir stjórnmálaflokkar lofað því, í þeirri kosningabaráttu sem á undan hefur gengið, að þetta yrði leiðrétt. Jú, allir hafa verið leiðréttir nema þeir sem hafa bágust kjörin, öryrkjar og þeir sem eingöngu stóla á framfærslu almannatrygginga. Þeir eru jafn fátækir og það eru jú að koma jól. Á morgun verður 2. umr. fjárlaga. Þetta er þriðja fjárlagafrumvarpið sem lagt er fram af ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Ég spyr hæstv. ráðherra, án þess að við förum að tala um hvað hafi verið gert fyrir heildina, hvað hafi verið gert í húsnæðisstuðningi, barnabótum og hækkun á hinu og þessu - það eru bara ekki allir sem geta nýtt sér þau úrræði, bara alls ekki: Hversu lengi enn á fátækt fólk að bíða eftir réttlæti? Er hugsanlegt að í fjórðu fjárlögum ríkisstjórnarinnar, sem koma þá væntanlega eftir ár, felist sú stökkbreyting sem beðið hefur verið eftir frá því árið 2009?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir að vekja máls á málefnum öryrkja. En ég heyri það líka að hv. þingmaður vill ekki heyra, eins og hún orðar það, um þær aðgerðir sem nýtast öllum. En það er nefnilega málið. Ég hlýt að segja það enn og aftur: Þær skattkerfisbreytingar sem við ætlum að innleiða, ekki á þremur árum heldur tveimur, munu nýtast tekjulægstu hópunum, bæði öryrkjum og öðrum. Hv. þingmaður verður að sætta sig við það að það mun koma öryrkjum til góða, sú grundvallarbreyting sem við erum að gera á skattkerfinu þannig að skattalækkanir nýtist fyrst og fremst tekjulægstu hópunum. Það mun koma öryrkjum til góða að við erum að auka við félagslegan húsnæðisstuðning. Það nýtist ekki öllum, segir hv. þingmaður. Það þurfa allir þak yfir höfuðið, hvort sem þeir eru öryrkjar eða aðrir. Það mun að sjálfsögðu nýtast tekjulægstu hópunum, öryrkjum og öðrum, að hækka barnabætur sérstaklega og það nýtist öryrkjum sértækt að afnema komugjöld á heilsugæslu og lækka tannlæknakostnað þeirra. Hafandi sagt þetta þá getum við líka horft á málaflokk öryrkja og við sjáum að þau útgjöld aukast um 20% að raunvirði frá 2017–2020. Þegar við skoðum útgjöld til þessa málefnaflokks sérstaklega, þ.e. málefna öryrkja, sem hlutfall af heildargjöldum má sjá að útgjöldin hafa farið úr 6,7% í 7,5% á þessum sömu árum frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Þetta hlutfall hefur aldrei verið jafn hátt. Við skulum hafa það í huga. Útgjöld per mann, því þetta segir auðvitað ekki allt ef við horfum eingöngu á fjölgunina, hafa líka aukist að raunvirði um 13%. Hv. þingmaður verður líka að viðurkenna að það sem gert hefur verið nýtist öryrkjum, ekki bara hinar almennu aðgerðir sem svo sannarlega gagnast öllu tekjulágu fólki, heldur líka sértækar aðgerðir í málefnum öryrkja. Það verður að hafa staðreyndirnar undir þegar við ræðum þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið en það verður að hafa staðreyndirnar á borðinu. Staðreyndirnar eru nákvæmlega þessar: Það er ákveðinn þjóðfélagshópur hér sem fær ekki sína kjaragliðnun bætta. Það er ákveðinn þjóðfélagshópur sem er að berjast í sárri fátækt. Þó að hæstv. ráðherra vísi í skattalækkunina sem á að flýta til næstu tveggja ára þá breytir það ekki þeirri staðreynd að hún færir þeim einstaklingi sem nú fær rétt um 240.000 kr. útborgaðar rúmlega 8.000 kr. á þessu tímabili. Mun þá hæstv. forsætisráðherra segja að þeir einstaklingar, þó að þeir fengju 250.000 kr. útborgaðar og hefðu í raun ekkert annað að lifa á, glími ekki við fátækt og ekki þurfi að gera meira fyrir þá en þegar hefur verið gert?

Herra forseti. Hv. þingmaður veit að það sagði ég ekki. Ég sagði ekki að nóg hefði verið gert því svo sannarlega eru enn þá stórir hópar í okkar samfélagi sem við getum gert betur við og öryrkjar eru þar á meðal. En ég vil samt minna hv. þingmann á það að nú þegar hefur ýmislegt verið gert. Ég nefndi ekki í mínu fyrra svari þá staðreynd að á miðju þessu ári var ráðist í að draga úr skerðingum á nákvæmlega þennan hóp sem hefur verið stærsta baráttumál hans um langt skeið, þ.e. króna á móti krónu skerðingin, og 2,9 milljörðum varið í það verkefni. Við verðum líka að taka það með í reikninginn sem gert hefur verið. Þar með er ég ekki að segja að ekki megi gera betur gagnvart öryrkjum. Hæstv. félags- og barnamálaráðherra hefur boðað frumvarp eftir áramót um breytingar á þessu kerfi og ég held að við þurfum að horfast í augu við að þar þarf líka að gera betur. Þar veit ég að við hv. þingmaður erum sammála en við verðum um leið að hafa það í huga sem þegar nýtist þessum hópi, sem er margt.

Forseti. Hæstv. forsætisráðherra stóð um helgina fyrir rökræðukönnun þar sem endurskoðun nokkurra afmarkaðra ákvæða stjórnarskrárinnar var rædd en það var Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands sem hélt utan um framkvæmdina. Í kynningarmyndbandi um rökræðukönnunina segir Jón Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Sá þrýstingur sem kemur með því að vera með háskólasamfélagið inni í þessu, vera með fræðilega nálgun á hlutina, er það mikill að mér finnst mjög ótrúlegt ef við eigum eftir að sjá stjórnvöld sniðganga niðurstöðurnar sem koma út úr þessu.“ Forseti. Árið 2010 var haldinn þjóðfundur sem fjallaði um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Á þjóðfundinum kom saman þverskurður íslensks samfélags, 950 manns af landinu öllu frá 18 ára til 91 árs og kynjaskiptingin nánast jöfn. Í kjölfar þjóðfundanna var stjórnlagaráð kjörið og því falið að gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá Íslands sem skyldu lagðar fram í formi frumvarps. Stjórnlagaráð hittist á 19 ráðsfundum, hélt 135 nefndarfundi og 28 stjórnarfundi. Þar voru mótuð heildstæð drög að nýrri stjórnarskrá sem borin voru undir þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október 2012. Þar sögðu tveir þriðju hlutar kjósenda að tillögur stjórnlagaráðs ættu að verða lagðar til grundvallar að nýrri stjórnarskrá. Það var fyrir rúmum sjö árum. Í ljósi þess að stjórnvöld hafa gjörsamlega hunsað niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar um stjórnarskrá sem var samin í „víðfeðmasta og lýðræðislegasta starfi að stjórnarskrárritun sem sagan kann frá að greina“, svo að vitnað sé til orða Vigdísar Finnbogadóttur, af hverju á almenningur að hafa einhverja trú á því að aðkoma Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands verði einhvers konar vendipunktur? Hvað telur hæstv. forsætisráðherra að muni breytast með tveggja daga rökræðukönnun þegar áralangt ferli sem var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu dugði ekki til?

Herra forseti. Nú er það svo, eins og ég tel að hv. þingmanni sé kunnugt, að formenn stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi hafa á þessu kjörtímabili unnið mjög mikið starf við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Þar hefur flokkur þingmanns, Píratar, átt sinn fulltrúa sem hefur að sjálfsögðu tekið þátt í því að ræða þetta ferli. Rökræðukönnunin sem hv. þingmaður vísar hér til er að mínu viti gríðarlega merkileg tilraun í almenningssamráði. Þetta er í fyrsta skipti sem svona fundur er haldinn á Íslandi samkvæmt þeirri fræðilegu aðferðafræði sem þar liggur á bak við. Við erum ekki bara að spyrja einnar spurningar heldur að kanna hvernig viðhorf fólks breytast við rökræðuna, nokkuð sem ég hefði haldið að mikill áhugi væri fyrir hér á Alþingi Íslendinga ef við viljum nýta fjölbreyttar aðferðir við almenningssamráð. Það var niðurstaða okkar sem höfum setið við þetta borð, og verið í þessu samtali um heildarendurskoðun á stjórnarskrá á þessu kjörtímabili, að mjög mikilvægt væri að virkja almenning í það. Ég veit ekki betur en um það höfum við öll verið sammála sem höfum setið við þetta borð. Það var lagt fram á upphaflegu minnisblaði, sem lagt var fyrir alla formenn stjórnmálaflokka á Alþingi, að þessar aðferðir yrðu skoðaðar. Það var lagt fram við upphaf kjörtímabilsins, í byrjun árs 2018. Í byrjun árs 2019 var lagt til að ráðist yrði í þá viðhorfskönnun til stjórnarskrárinnar sem ráðist var í og í kjölfarið yrði þessi rökræðufundur haldinn. Ég fylgdist með hluta af þessum fundi og mér fannst þetta mjög spennandi verkefni. Ég vona svo sannarlega að Alþingi nýti þessa aðferðafræði í auknum mæli við að virkja almenning til samráðs. Ég tel að sú leiðsögn sem við fáum út úr þessum fundi muni sömuleiðis nýtast okkur mjög vel í verkefnið við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. En ég vona líka að 

Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Ég er sammála því að rökræðukannanir eru af hinu góða og eru eitthvað sem ætti að gera mun oftar og samráð við almenning er gott. Það er mjög gott. Það sem ég hef áhyggjur af í þessu máli er að það er búið að hafa samráð við almenning en það var hunsað. Við getum haft endalaust aftur og aftur samráð við almenning en af hverju á almenningur að taka þátt þegar það samráð er svo hunsað? Það er það sem ég er að benda á. Spurning mín til ráðherra sneri að því að við erum búin að fara í gegnum mjög lýðræðislegt ferli sem var hunsað og nú á að gera það aftur. Ég efast um trúverðugleika ferlisins þegar verið er að taka það upp aftur. Forseti. Í umræddu kynningarmyndbandi tók ég einnig eftir að hæstv. forsætisráðherra sagði eftirfarandi um rökræðukannanir: „Með svona aðferð og ef við fáum skýrar niðurstöður þá held ég að þetta geti orðið mjög hjálplegt tæki fyrir stjórnvöld í framtíðinni að virkja þessar aðferðir til þess að fá almenning að borðinu með öðrum hætti en í einföldum þjóðaratkvæðagreiðslum.“ Mig langar að spyrja: Er hæstv. forsætisráðherra 

Herra forseti. Hv. þingmaður getur ekki lagt mér þau orð í munn að ég hafi á einhvern hátt með þessum orðum gert lítið úr þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012 né öðrum þeim þjóðaratkvæðagreiðslur sem haldnar hafa verið.  Það eru sjö ár liðin frá þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012 og síðan þá hafa 25.000–30.000 manns bæst á kjörskrá á Íslandi og eru farnir að taka þátt í stjórnmálalífinu. Þegar við hófum þessa heildarendurskoðun á nýjan leik í byrjun kjörtímabils með þátttöku allra flokka á Alþingi voru allir sammála um að mikilvægt væri að virkja almenning til samráðs, þar með talið flokkur hv. þingmanns. Hv. þingmaður spyr: Hefur almenningur trú á þessu? Þarna mættu hátt á þriðja hundrað manns, ég hef ekki nákvæma tölu, til að taka þátt í þessu verkefni, heila helgi. Það fólk hefur trú á þessu. Það svarar held ég líka spurningu hv. þingmanns.

Herra forseti. Frumvarp til fjáraukalaga er á dagskrá hér síðar í dag. Þar kennir ýmissa grasa en gagnrýnisvert er og í raun algjörlega óásættanlegt að ekki sé gert ráð fyrir fjármagni til að greiða þeim sem treysta á lífeyrisgreiðslur hækkun í takti við lífskjarasamningana svokölluðu. Fólkið sem þarf að treysta á lífeyrisgreiðslur hefur ekki valið sér hlutskipti sitt. Það erum við, löggjafinn og stjórnvöld, sem eigum að standa vörð um þann hóp. Hæstv. forsætisráðherra hefur verið þeirrar skoðunar að það ætti að vera metnaðarmál stjórnvalda að bæta kjör öryrkja og eldri borgara. Við umræður um fjáraukalögin 2015 tók hæstv. forsætisráðherra, þá í stjórnarandstöðu, undir breytingartillögu minni hluta fjárlaganefndar um hækkanir í samræmi við nýgerða kjarasamninga og sagði, með leyfi forseta: „Þess vegna tek ég undir með minni hlutanum sem leggur bara þá breytingu til að öryrkjar og eldri borgarar fái kjör sem eru að minnsta kosti sambærileg við þau kjör sem þeir búa við sem hafa í raun lægstu kjörin í samfélaginu og þær kjarabætur verði afturvirkar eins og gert er ráð fyrir á almennum markaði. Þessir hópar hafa ekki valið sér hlutskipti sitt og það á að vera sómi okkar að búa sæmilega að þeim.“ Hæstv. forsætisráðherra sat einnig í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem ákvað, eftir kjarasamningana 2011, að öryrkjar og eldri borgarar fengju hliðstæðar kjarabætur og þá var samið um á milli ASÍ og SA. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur mærir lífskjarasamningana en skilur öryrkja og eldri borgara eftir. Hvers vegna fá þau ekki greiðslur frá 1. apríl í takti við lífskjarasamningana? Hvers vegna skipti hæstv. forsætisráðherra um skoðun varðandi þessi mál?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég held að hún kalli á það að ég fari aftur yfir það sem ég fór yfir áðan í svari mínu til hv. þm. Ingu Sæland, þ.e. hvað við höfum í raun og veru gert í þessari ríkisstjórn frá því að hún tók við í lok árs 2017. Ég held að það verði ekki of oft sagt því að svo virðist sem hv. þingmenn telji að mjög margt af því sem gert hefur verið í tíð þessarar ríkisstjórnar í þágu tekjulægstu hópa samfélagsins gagnist ekki örorkulífeyrisþegum. En það er einfaldlega ekki rétt. Þess vegna hlýt ég að minna aftur á að hér erum við að ljúka afgreiðslu á skattkerfisbreytingum þar sem verið er að innleiða þriggja þrepa skattkerfi sem mun skila hlutfallslega mestri skattalækkun til tekjulægstu hópanna. Ég hlýt að minna á það að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sérstaklega, í sinni mikilvægu vegferð þar sem unnið er að því að lækka greiðsluþátttöku fólks í íslensku heilbrigðiskerfi, forgangsraðað eldri borgurum og öryrkjum, fyrst í tannlæknakostnaði sem hafði staðið óhreyfður frá árinu 2004, þegar hæstv. heilbrigðisráðherra tók við, og síðast í komugjöldum á heilsugæsluna. Þetta eru þungir baggar að bera fyrir þessa hópa. Ég hlýt að minna á það að stuðningur við félagslegt húsnæði mun sömuleiðis aukast sem skiptir mjög miklu máli fyrir örorkulífeyrisþega. Svo get ég farið aftur yfir tölur um að útgjöld á mann frá árinu 2017 hafa aukist að raunvirði um 13%, sem þýðir að laun örorkulífeyrisþega ættu að hafa hækkað um tæpar 30.000 kr. á mánuði fyrir hvern örorkulífeyrisþega miðað við þessa útreikninga, þ.e. 13% aukning. Við verðum, herra forseti, að taka tillit til þess sem gert hefur verið þegar við ræðum þessi mikilvægu mál. Og eins og ég sagði líka áðan við hv. þm. Ingu Sæland er ekki þar með sagt að ekki megi gera enn betur í málefnum þessa hóps.

Herra forseti. Aðgerðir stjórnvalda sem hæstv. forsætisráðherra virðist svo ánægð með skila því m.a. að of margir öryrkjar og eldri borgarar þurfa að framfleyta sér á tæpum 248.000 kr. á mánuði sem er langt undir lágmarkslaunum og reyndar langt undir atvinnuleysisbótum. Skattbreytingarnar, sem eiga að taka gildi 2020 í tengslum við lífskjarasamninga, færa þeim hópi aðeins 1.777 kr. á mánuði ef allt er tekið með. Ríkisstjórnin vill að þeir sem treysta einvörðungu á greiðslur frá Tryggingastofnun hækki upp í rúmar 255.000 kr. á mánuði á næsta ári. Til samanburðar eru lífskjarasamningarnir um lægstu launataxtana 317.000 kr. á mánuði frá 1. apríl og 341.000 kr. á mánuði frá 1. apríl 2020. Munurinn á lægsta launataxta og lífeyri verður þá rúmar 85.000 kr. á mánuði. 

Herra forseti. Aftur vil ég ítreka það sem ég kom ekki að í mínu fyrra svari að það hefur verið mjög þung krafa frá hagsmunasamtökum örorkulífeyrisþega að draga úr skerðingum. Það var gert á miðju þessu ári og dregið úr krónu á móti krónu skerðingu. En eins og ég sagði við hv. þingmann áðan þá er það ekki svo að það þýði að ekki megi gera betur. Ég held að ég og hv. þingmaður séum sammála um það. Auðvitað er kannski einfalt að tala um eitthvert meðaltal í hópi örorkulífeyrisþega en þeir eru líka fjölbreyttur hópur. Við erum með tekjulægstu einstaklingana í þeirra hópi sem ég tel að ætti að skoða sérstaklega, líkt og hæstv. félags- og barnamálaráðherra er að gera í tilfelli eldri borgara, aldraðra, og horfa sérstaklega til tekjulægsta hópsins í breytingum á kerfinu. Það held ég að sé rétt forgangsröðun og nú, eins og ég nefndi áðan, er von á frumvarpi frá hæstv. ráðherra og þar verður auðvitað að horfa sérstaklega til þess hvernig við getum lyft þeim hópi.

Herra forseti. Nú liggja fyrir og verða ræddar m.a. hér í dag tillögur ríkisstjórnarinnar um fjárauka þar sem framlög til Landspítalans eru aukin til að bregðast við hallarekstri. En það dugar ekki til og boðaður hefur verið niðurskurður á spítalanum sem að einhverju leyti er þegar hafinn. Ég velti þessu upp hér vegna þess að það hefur verið nokkuð fjallað um þá ákvörðun hæstv. heilbrigðisráðherra að færa skimanir fyrir krabbameini í leghálsi og brjóstum frá Krabbameinsfélagi Íslands og yfir til ríkisins, að miklu leyti yfir til Landspítalans. Aðstandendur Krabbameinsfélagsins hafa lýst yfir áhyggjum sínum af þessu og ekki að ástæðulausu. Fleiri hafa komið til. Það er um 20.000 skimanir á ári sem við erum að ræða hér sem krefjast sérstakrar aðstöðu og sérhæfðs mannafla. Ráðuneytið segir sjálft að ekki hafi verið ákveðið hversu miklir fjármunir fylgi eða hversu hátt gjald verður fyrir skimun. Sama er að segja um boðunarkerfið og hvar frumurannsóknir munu fara fram. Þá hefur réttilega verið bent á að Landspítalinn er háskólasjúkrahús og ber samkvæmt lögum að sinna mjög sérhæfðri sjúkrahúsþjónustu. Það er ekkert í lögum um skyldu spítalans til að sinna forvörnum. Ofan á allt saman hefur Krabbameinsfélagið sjálft á meðan þessi starfsemi hefur verið á þeirra höndum greitt ríflega 50 milljónir á ári með rekstrinum. Það er um 10% af því sem þetta hefur kostað. Það sem skiptir kannski lykilmáli hér og er ekki síst ástæðan fyrir því að ég beini þessari fyrirspurn til ráðherra er að við höfum ekkert sérstaklega jákvæða reynslu af sambærilegum tilflutningi. Samhliða áherslu ríkisstjórnarinnar á að færa verkefni einkaaðila yfir til ríkisins, þar með talið Landspítalans, hefur halli spítalans stóraukist. Ég spyr því ráðherra: Hefur hann látið framkvæma kostnaðarmat á flutningi starfsemi Krabbameinsfélagsins yfir til ríkisins? Hvernig, ef á einhvern hátt, gerir ráðherra ráð fyrir því að þjónustan við notendur batni við þennan flutning? Svo ég umorði spurninguna: Hver er væntur ávinningur 

Virðulegi forseti. Fyrirkomulag skimunar á Íslandi hefur verið til skoðunar um allnokkurt skeið. Skimunarráði var falið í samræmi við krabbameinsáætlun að gera tillögur um fyrirkomulag skimunar til embættis landlæknis. Embættið gerði síðan þær tillögur að sínum og fór yfir þær með mér og ég féllst á þær tillögur. Þar var til að mynda talað um að leghálskrabbameinsskoðanir flyttust til heilsugæslunnar og hafinn er undirbúningur að þeirri breytingu. Hins vegar bárust fagleg rök frá Landspítala og Sjúkrahúsinu á Akureyri sem umræddar stofnanir lögðu fram með minnisblaði til mín með rökstuðningi um að hópleit brjóstakrabbameins yrði rekin samhliða því sem kallað er klínísk myndgreiningarstarfsemi hvað varðar krabbameinsleit í brjóstum. Á brjóstamiðstöð Landspítalans munu koma saman sérgreinar og faghópar til að tryggja bestu meðferð við brjóstakrabbameini. Evrópsk samtök sérfræðinga í brjóstakrabbameini hafa lagt fram leiðbeiningar fyrir slíkar miðstöðvar og mæla með því að hópleit sé innan eða í náinni samvinnu við brjóstamiðstöð og að röntgenlæknir sinni bæði hópleit og klínískum brjóstarannsóknum. Þannig að það eru fyrst og fremst fagleg rök sem mæla með þessari breytingu. Ég vil hins vegar segja, vegna áhyggna hv. þingmanns um fjármögnun þessa, að það skiptir máli að það sé gert með góðum aðdraganda og í samstarfi við þá sem þjónustuna veita núna og að fjármagn fylgi breytingum og aukinni starfsemi á Landspítala. Þess vegna hyggst ég sjá til þess að sú aukna starfsemi verði fjármögnuð með viðunandi hætti.

Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Kannski aðeins að þessum ráðleggingum, þ.e. að klíníska myndgreiningarstarfsemin fylgdi þessum skoðunum, að það sé ástæða flutningsins. Staðreyndin er sú að hún var flutt fyrir þremur árum. Þetta var saman hjá Krabbameinsfélaginu en svo var klíníska greiningin flutt og þá er það notað sem rök fyrir því að færa restina yfir þremur árum seinna. Þetta eru náttúrlega ekki rök, hæstv. ráðherra. En gott og vel. Þá er það staðfest, a.m.k. hér í ræðustól, að hæstv. ráðherra ætlar að tryggja að fjármagn fylgi og ég vona að hann gleymi ekki þeim 10% sem Krabbameinsfélagið hefur sjálft borið af þessum kostnaði. Vonandi verður enn frekar bætt í þannig að biðlistarnir minnki og verði þá kannski í líkingu við það sem þeir voru áður hjá Krabbameinsfélaginu. Mig langar, af því að við erum að ræða þessa tilflutninga og ávinning af því, að geta þess að nú er ríflega ár, ef ekki tæp tvö, frá því að líknarþjónustan Karitas var flutt yfir. Það fékkst aldrei almennilega á hreint hver væntur ávinningur væri af þeirri breytingu en það væri áhugavert að vita hvort hæstv. ráðherra hafi látið fara fram einhverja eftiráskoðun og hafi einhverjar upplýsingar fyrir okkur um það hvort einhver ávinningur varð af þeirri tilfærslu eða hvort hún fól í sér aukinn kostnað fyrir Landspítalann.

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins áfram varðandi þessi faglegu rök. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, þetta gerðist í skrefum með þeim hætti sem hann nefnir. En það sem er talið mikilvægt líka og kemur fram í röksemdum bæði Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri er að vera nálægt þessu faglega baklandi sem lýtur að krabbameinslækningum. Við búum við þá stöðu í mönnun í heilbrigðisþjónustunni að það skiptir máli að sérþekking sé þétt, sérstaklega þegar um er að ræða mikla sérhæfingu. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um fjárhagslegan eða faglegan ávinning af þeirri breytingu sem lýtur að heimahjúkrun og heimaþjónustu við krabbameinssjúka. Ég hef ekki svör á reiðum höndum nákvæmlega við þeirri fyrirspurn hv. þingmanns en kynni að vera að ég myndi leysa það annaðhvort með því að hafa samband við hv. þingmann eða verða við því að svara skriflegri fyrirspurn þar um.

Virðulegur forseti. Hjarta og lungu Íslands er oft sagt vera miðhálendið. Við höfum oft rætt það hér og get ég tekið undir það en nú ætla ég að tala um lungu höfuðborgarinnar, Elliðaárdalinn, sem er náttúru- og útivistarperla og eitt stærsta græna svæði höfuðborgarinnar. Náttúrufar í dalnum er einstakt, jarðsagan með setlögin, Leitahraunið, fossana, dæmi um 4.500 ára gamalt hraun. Laxveiði hefur verið stunduð þarna svo lengi sem elstu menn muna, líklega frá því að byggð þróaðist og er það einstakt að laxveiðiá renni í gegnum höfuðborg, held ég. Nú lesum við síðast í Fréttablaðinu í morgun að á þessu svæði, sem er sagt vera friðlýst af borgaryfirvöldum en þó einungis með hverfisvernd, eigi að ráðstafa allt að 4.500 m² undir gróðurhvelfingu, sem er vissulega grænt verkefni. En það er líka gert ráð fyrir verslun og annarri starfsemi þar, eins og kom fram í Fréttablaðinu í morgun. Grænt verkefni er jákvætt og ég styð heils hugar þessa gróðurhvelfingu. En er rétt að setja hana akkúrat á grænt svæði og ganga á þau takmörkuðu gæði í höfuðborginni sem græn svæði eru? Ætti hún ekki að vera frekar þar sem byggð hefur verið þétt og þaðan sem lengra er í önnur slík svæði? Þess vegna vil ég spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hvort víðerni innan höfuðborgar séu ekki mikilvæg og hafi ekki gríðarlegt verndargildi, mikilvæg bæði fyrir útivist og lýðheilsu, út frá náttúruvernd, líffræðilegum fjölbreytileika og öðru. Þurfum við ekki að fara varlega þegar við umgöngumst og skipuleggjum svona mikilvæg svæði eins og Elliðaárdalinn undir bílastæði, verslunarrekstur og annað slíkt?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Jú, það er alveg ljóst að græn svæði eru grundvallaratriði í þéttbýli, ég tek undir það með þingmanninum. Það er þarna sem fólk kemst í snertingu við náttúruna og ég held að þessi svæði stuðli klárlega að betri lýðheilsu. Það er reyndar svo að rannsóknir í sálfræði - eða umhverfissálfræði - sýna að þegar fólk fer út í náttúruna og ekki síður náttúru á byggðum svæðum hefur það róandi og heilandi áhrif, ef svo má að orði komast. Þannig að það skiptir miklu máli. Hafflöturinn skiptir líka máli ef út í það er farið og það er svo sannarlega nóg af honum hér í kringum Reykjavík. Þetta er eitt af þeim atriðum sem núna er verið að skoða í vinnu við landsskipulagsstefnu, þ.e. hvernig beita megi skipulagi í þágu lýðheilsu. Slíkt hefur auðvitað með þessi grænu svæði gera og aðgang að þeim. Þau eru allmörg hér í Reykjavík. Við sem hér búum og fleiri getum notið þeirra í okkar daglega lífi. Þar má nefna svæði sem eru allmikið manngerð eins og Laugardalurinn og Klambratúnið og svo önnur svæði, líkt og hv. þingmaður nefndi hér áðan. Við getum farið upp í Heiðmörk eða inn í Elliðaárdal og víðar þar sem eru svæði sem eru virkilega mikilvæg fyrir útivist og lýðheilsu fólks. Ég tek undir það með þingmanninum að það þarf að skipuleggja þessi svæði vel. Ég tek það þó fram með Elliðaárdalinn að hann nýtur ekki friðlýsingar. Hann er hverfisverndaður líkt og kom fram í máli þingmannsins. Til að hægt sé að fara í eitthvað slíkt þarf að koma til annaðhvort að svæðið sé á áætlunum Alþingis eða að vilji sveitarstjórnar og landeiganda sé fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og tek heils hugar undir með honum um mikilvægi þessara grænu svæða og jákvæðra áhrifa þeirra. Til dæmis hefur græna svæðið í Elliðaárdalnum alið af sér margan lögreglumanninn en þarna hljóp maður sjálfur allar sínar raunir til að komast í gegnum Lögregluskólann. Ég held að þetta sé einmitt svæði sem við ættum að sameinast um að fengi frekara verndargildi eða setja í friðlýsingu, lyfta því frá því að vera friðlýst samkvæmt hverfisvernd yfir í hina almennu friðlýsingu samkvæmt náttúruverndarlögum því að þarna er mikið undir. Við munum ekki geta reiknað það hér til framtíðar hversu mikilvægt verður að hafa þetta stóra svæði innan borgarmarkanna sem hefur alla þessa eiginleika sem ég fór yfir áðan, laxveiðina, hraunið, hið einstaka náttúrufar og jarðsögu sem svæðið hefur að geyma, ég tala nú ekki um hinn líffræðilega fjölbreytileika sem við erum að setja á oddinn á Alþingi núna í formennsku okkar í Norðurlandaráði.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess máls sérstaklega sem hér er nefnt en tek undir með hv. þingmanni að græn svæði eru gríðarlega mikilvæg fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Mér skilst að það sé mat Reykjavíkurborgar að svæðið sé ekki eitt af þeim sem sé fremst í röðinni þegar kemur að því að friðlýsa. Eins og ég nefndi áðan, ef ráðast ætti í einhverja slíka vinnu, þarf það annaðhvort að vera inni á áætlunum sem þegar hafa verið samþykktar frá þinginu eða að óskað er eftir því af landeigendum og sveitarfélögum að ráðist sé í slíkar friðlýsingar og eigum við nokkur dæmi um það núna í því friðlýsingarátaki sem á sér stað. En ég tek svo sem ekki sérstaka afstöðu til þess hvort þetta ætti að vera forgangsverkefni eða ekki en bendi á það sem borgin hefur nefnt sjálf.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Frumvarpið er liður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði og er hið fyrsta af mörgum sem verða lögð fram á þessu þingi sem fela í sér útfærslu á stuðningi stjórnvalda við lífskjarasamninga. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir: „Öruggt húsnæði, óháð efnahag og búsetu, er ein af grundvallarforsendum öflugs samfélags [...] Ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir umbótum í húsnæðismálum sem stuðla að eflingu og auknu jafnvægi húsnæðismarkaðar.“ Það frumvarp sem hér er lagt fram í dag er einmitt liður í þessum umbótum. Það felur í sér sameiningu tveggja ríkisstofnana, annars vegar Íbúðalánasjóðs og hins vegar Mannvirkjastofnunar, auk aðskilnaðar fjármálalegrar umsýslu Íbúðalánasjóðs með eignir og skuldbindingar vegna útgáfu íbúðabréfa frá starfsemi sjóðsins en á síðustu árum hefur starfsemin breyst frá því að vera almennur lánasjóður í að vera tæki stjórnvalda til að framkvæma húsnæðisstuðning með greiningum og stefnumótun í húsnæðismálum, auk þess sem sjóðurinn veitir lán til samfélagslegra verkefna og úthlutana á stofnframlögum vegna almennra íbúða og greiðir húsnæðisbætur. Ég vil byrja á að fara stuttlega yfir aðdraganda þessa frumvarps en það byggir á niðurstöðum tveggja starfshópa. Fyrri hópurinn var skipaður í september 2018. Hópnum var falið að leggja til leiðir til að draga úr áhættu ríkisins vegna sífellt aukinna uppgreiðslna lána hjá Íbúðalánasjóði en eins og kunnugt er hefur sjóðurinn takmarkaðar heimildir til þess að verjast slíkum uppgreiðslum. Í skýrslu starfshópsins sem kynnt var fyrir ríkisstjórn í lok mars á þessu ári var lagt til að Íbúðalánasjóði yrði skipt upp og sá hluti starfsemi sjóðsins sem snýr að fjármálaumsýslu vegna eldra lánasafns yrði skilin frá meginstarfsemi stofnunarinnar. Talið var að slík fjármálaumsýsla félli illa að núverandi starfsemi sjóðsins sem framkvæmdaaðila húsnæðismála og stjórntækis stjórnvalda þegar kæmi að stefnumótun, greiningum og umsýslu með húsnæðisstuðningi hins opinbera. Með því að skipta sjóðnum upp yrði til sjálfstæð eining sem gæti unnið sjálfstætt og einangrað úr uppgreiðsluvandanum. Þetta rímar líka vel við þær breytingar sem nú þegar hafa verið gerðar á starfsemi Íbúðalánasjóðs en sjóðurinn hefur nú einkum það hlutverk að fara með stefnumótun, rannsóknir og greiningar á húsnæðismarkaði, auk þess að hafa umsjón með opinberum húsnæðisstuðningi og veita lán til félagslegra verkefna. Hópurinn taldi að með uppskiptingunni væri unnt að stefna að því að til verði öflug húsnæðisstofnun sem gegnir lykilhlutverki á húsnæðismarkaði, fari með framkvæmd og samhæfingu húsnæðismála um land allt, auk þess að vera öflugur samstarfsaðili fyrir sveitarfélögin í landinu í tengslum við áætlanagerð þeirra í húsnæðismálum. Ríkisstjórnin samþykkti á fundi 26. mars síðastliðinn tillögu mína um uppskiptingu Íbúðalánasjóðs á grundvelli tillagna þessa starfshóps. Hinn vinnuhópurinn var svo skipaður í maí á þessu ári til að kanna fýsileika sameiningar Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar í kjölfar flutnings málefna sem varða mannvirki og þar með starfsemi mannvirkjastjórnunar undir yfirstjórn félagsmálaráðuneytisins. Niðurstaða starfshópsins var að leggja til að stofnanirnar tvær yrðu sameinaðar. Starfshópurinn taldi að með sameiningu stofnananna mætti ná fram jákvæðum samlegðaráhrifum með breiðari þekkingu og yfirsýn yfir málaflokkinn. Þá taldi starfshópurinn að mögulegt væri að ná fram hagræðingu og bættri nýtingu fjármuna með sameinaðri stofnun. Það varð því niðurstaða starfshópsins að sameining stofnananna tveggja myndi stuðla að betri og öruggari og skilvirkari húsnæðismarkaði fyrir almenning, byggingariðnaðinn, stjórnvöld og aðra haghafa. Virðulegi forseti. Í samræmi við tillögur framangreindra starfshópa er með frumvarpi þessu lagt til að sett verði ný lög um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Með lögunum verði sameinuð starfsemi Mannvirkjastofnunar og þess hluta Íbúðalánasjóðs sem framkvæmir stefnu stjórnvalda í húsnæðismálum. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun tekur við hlutverki, verkefnum, réttindum og skyldum, eignum og skuldbindingum Mannvirkjastofnunar auk þess sem hún tekur við hlutverki, verkefnum og skyldum þess hluta Íbúðalánasjóðs sem tilheyrir rekstri Húsnæðisstofnunar samkvæmt starfsþáttayfirliti í ársreikningi Íbúðalánasjóðs árið 2018. Auk þess tekur Húsnæðis- og mannvirkjastofnun yfir starfsemi og eignir leigufélagsins Bríetar. Verkefni hinnar nýju stofnunar eru mörg og mikilvæg. Þannig mun Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fara með öll þau verkefni sem Mannvirkjastofnun sinnir samkvæmt lögum um mannvirki, lögum um byggingarvörur, lögum um brunavarnir, reglugerð um starfsemi slökkviliða, lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna, raffanga, efnalögum, lögum um visthönnun vöru sem tengist orkunotkun og lögum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi vörur sem tengjast orkunotkun, auk þeirra verkefna sem Íbúðalánasjóður sinnir samkvæmt lögum um húsnæðismál, lögum um húsnæðisbætur og lögum um almennar íbúðir. Þessu til viðbótar er einnig gert ráð fyrir að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli leiða formlegan samráðsvettvang með hagsmunaaðilum á þeim fagsviðum sem undir hann heyra. Í þessu frumvarpi eru auk ákvæða um sameiningu stofnana lagðar til allnokkrar breytingar á lögum um húsnæðismál sem nauðsynlegar eru vegna breytinga á hlutverki Íbúðalánasjóðs og aðskilnaðar fjárhagslegrar umsýslu eins og ég lýsti áðan. Þá eru í frumvarpinu tillögur að afleiddum breytingum á öðrum lögum. Það er afar mikilvægt við breytingar eins og þær sem hér eru í vændum að hlúa vel að mannauðsmálum innan stofnunarinnar. Hjá þeim stofnunum sem lagt er til að verði sameinaðar í eina er til staðar gífurleg þekking og reynsla á þeim mikilvægu málaflokkum sem falla undir verkefnasvið þeirra. Í frumvarpi til laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun er gert ráð fyrir að öllum starfsmönnum Íbúðalánasjóðs verði boðið starf hjá nýrri stofnun. Má gera ráð fyrir því að starfsmannafjöldi hinnar nýju stofnunar verði 110. Undirbúningur er þegar hafinn að sameiningu stofnananna tveggja og hefur verið lögð áhersla á þátttöku starfsmanna beggja stofnana og upplýsingar til starfsmanna. Það lá fyrir strax í sumar þegar frumvarpið var kynnt í samráðsgátt stjórnvalda að tíminn yrði naumur en vegna hagsmuna ríkissjóðs, einkum vegna Íbúðalánasjóðs, er nauðsynlegt að þessi lagabreyting taki gildi sem fyrst eða um áramót, eins og lagt er til með frumvarpi þessu. Þess vegna var skipuð strax í sumar undirbúningsnefnd sem hefur hist reglulega síðan til að undirbúa þau fjölmörgu atriði sem mun þurfa að hafa í huga við sameiningu stofnananna ef þetta frumvarp verður samþykkt á Alþingi. Starfsmenn beggja stofnana eiga sæti í undirbúningsnefndinni auk ráðuneytisstjóra félagsmálaráðuneytisins. Starfsmenn beggja stofnana hafa einnig unnið saman í vinnuhópum vegna ýmissa undirbúningsmála, svo sem um skipurit stofnunar, menningu vinnustaðar, húsnæðismál og fleira. Má segja að mjög góð sátt sé um sameininguna meðal starfsmanna beggja stofnana. Það er vissulega skammur tími fram undan en vegna þessa góða undirbúnings og með þátttöku starfsmanna stofnananna tel ég að vel muni takast til. Frumvarpið var kynnt í samráðsgátt stjórnvalda í sumar. Unnið hefur verið úr þeim athugasemdum sem bárust en auk þess var haft mikið samráð við fjármálaráðuneytið við gerð frumvarpsins, einkum hvað varðar aðskilnað fjármálaumsýslu sjóðsins frá þeirri starfsemi sem snýr að framkvæmd húsnæðismála. Fjármálaráðherra mun á næstunni mæla fyrir frumvarpi um Íbúðalánasjóð þar sem lagður er grunnur að umgjörð sjóðsins sem hefur það hlutverk að draga úr áhættu ríkisins vegna umræddra uppgreiðslumála. Nauðsynlegt er að vinna að auknu húsnæðisöryggi og stöðugleika á húsnæðismarkaði. Með sameiningu Mannvirkjastofnunar og Íbúðalánasjóðs gefst færi á að auka samstarf við sveitarfélög og aðra hagsmunaaðila á sviði húsnæðismála auk þess sem unnt verður að efla stjórnsýslu, stefnumótun og framkvæmd húsnæðis- og mannvirkjamála hér á landi. Með fækkun stofnana og samþættingu verkefna má einnig búast við hagræðingu í rekstri hins opinbera þegar fram líða stundir. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun mun leika lykilhlutverk við að fylgja eftir stefnu stjórnvalda um lækkun byggingarkostnaðar og aukna uppbyggingu húsnæðis fyrir alla félagshópa. Þetta á stofnunin að gera m.a. með rannsóknum, upplýsingagjöf, lánveitingum og áætlanagerð, auk þess sem stofnuninni er ætlað að tryggja fyrirsjáanleika, skilvirkni og gæði mannvirkjagerðar með eftirfylgni með húsnæðisáætlunum sveitarfélaga, einföldun regluverks og stjórnsýslu byggingarframkvæmda og stuðla þannig að auknu húsnæðisöryggi hér á landi, m.a. með lækkun byggingarkostnaðar. Hin nýja sameinaða stofnun á að geta og mun hafa heildarsýn yfir málaflokkinn og verður því í aðstöðu til að stuðla að skilvirkari áætlanagerð og markvissari eftirfylgni byggingarframkvæmda. Þannig mun Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geta framkvæmt og fylgt eftir áherslum stjórnvalda í húsnæðismálum hverju sinni og tryggt að þær skili þeim árangri sem stefnt var að. Ég hlakka til að hlýða á umræður á eftir um þetta mál og að lokinni þeirri umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og þar er verið að sameina tvær stofnanir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um vaxtakjör og uppgreiðslu lána frá Húsnæðisstofnun. Vextir þeirra eru mjög háir, þeir eru frá 4,5% og alveg yfir 5%. Á sama tíma geta ákveðnir hópar nýtt sér lífeyrissjóðslán og fengið vexti sem eru vel neðan við 2%. Mér sýnist að það eigi að breyta þessu. En það er ákveðinn hópur sem á að sitja eftir. Það verða ákveðin lánasöfn áfram á þessum háu vöxtum sem ákveðinn hópur getur ekki breytt vegna þess að sumt af þessu fólki hefur ekki einu sinni tækifæri til að greiða upp lán eða sækja um lífeyrissjóðslán. Er það staðreyndin? Á að skilja ákveðinn hóp eftir í háum lánum sem fólk getur ekki breytt?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta andsvar. Það er auðvitað hárrétt að það eru m.a. vaxtakjörin sem valda því að uppgreiðsla lánanna hefur aukist en ekki eingöngu. Það er líka bara vegna breytts munsturs og þeirra heimilda sem sjóðurinn hefur - þær heimildir sem hann hefur til lánveitinga hafa verið takmarkaðar við að um sé að ræða félagslegar aðstæður eða einhvers konar markaðsbrest. Vextir sjóðsins eru bundnir við síðustu skuldabréfaútgáfu. Sjóðurinn hefur ekki þarfnast meira fjármagns, þvert á móti, og er bundinn við skuldabréfaútgáfu sem var síðast 2012 þegar vextir voru mjög háir, þannig að það hefur þessi áhrif. En það breytist með þessu frumvarpi hvaða vextir verða á þeim lánveitingum sem eftir eru. Varðandi þá sem eru enn með lán hjá sjóðnum og hafa ekki greitt þau upp er í rauninni óbreytt staða með þessu frumvarpi. Við höfum ekki fjárhagslegt svigrúm eða bolmagn til þess að gefa eftir þau uppgreiðsluákvæði sem þingmaðurinn vitnar til í fyrirspurn sinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er einmitt það. Þeir sem sitja eftir í súpunni eru þeir sem síst skyldi, fólk sem er úti á landi, öryrkjar, eldri borgarar sem eiga húsnæði. Þetta eru þeir sem síst geta greitt upp lán og ættu helst að fá tækifæri til að breyta vaxtakjörum. Ég skil ekki að við skulum ekki alla vega reyna á einhvern hátt að koma til móts við þennan hóp. Það er alveg óþolandi að við skulum alltaf vera að búa til tvö mismunandi kerfi í þessu landi, fyrir þá sem eru ríkir og geta bjargað sér og borgað upp lán sín og síðan skiljum við alla hina eftir í súpunni. Það er einmitt það fólk sem þyrfti helst á þessu að halda, að geta annaðhvort greitt upp lánin og fengið ný eða þá a.m.k. að séð yrði til þess að vextir væru lækkaðir þannig að það fengi nákvæmlega sömu kjör og eru á markaði í dag. Ég held að ríkissjóður og ríkisstjórnin ættu að sjá sóma sinn í því að sjá til þess að þessi hópur sitji við sama borð og allir aðrir.

Virðulegi forseti. Þó að við séum ekki að gera breytingar sem lúta að því lánasafni sem fyrir er, erum við eigi að síður að gera breytingar. Eins og ég rakti áðan er það þannig eins og búið er um hnútana í dag að sjóðurinn getur ekki veitt lán til einmitt þeirra hópa sem hann þarf að veita lán til nema á grundvelli skuldabréfaútboðsins sem var 2012 og þar af leiðandi með hærri vöxtum. Sjóðurinn mun áfram hafa félagslegt hlutverk, hann mun áfram hafa það hlutverk sem snertir til að mynda frumvarp til sérstakra hlutdeildarlána til tekjulægra fólks, sem mun vonandi koma inn síðar í vetur, og til lánveitinga á markaðsbrestssvæðum úti á landi. Þá munum við ekki miða við skuldabréfaútboð sem var síðast 2012. Þá verður það ákvörðun stjórnar hverju sinni hvaða vaxtakjör skuli miða við. Við erum því að breyta því þannig að hin nýja stofnun muni geta betur þjónað einmitt þeim markhópi sem hv. þingmaður nefndi í andsvari sínu.

Virðulegur forseti. Ég er alltaf ánægður þegar reynt er að leita aukins hagræðis í ríkisrekstri, m.a. með sameiningu stofnana sem fjölmargar úttektir hafa sýnt að eru einfaldlega allt of margar hjá okkur. Ég sakna þess hins vegar í fylgiskjölum með frumvarpinu að það er lítið sem ekkert mat lagt á hvert hagræðið gæti orðið af sameiningu þessara stofnana og eins ber þetta mál mjög bratt að. Mér sýnist á öllu að sameinaðar stofnanir eigi að hefja starfsemi í nýrri stofnun um næstu áramót, það eigi að leggja niður störf allra þeirra sem starfa hjá stofnununum í dag og væntanlega að auglýsa eftir og ráða nýjan forstjóra stofnunarinnar. Ég velti fyrir mér: Er þetta ekki allt of hratt farið? Verður t.d. kominn nýr forstjóri að stofnuninni þegar hún á að hefja starfsemi sína? Ég gagnrýni mjög harðlega hversu skammur fyrirvari eða aðdragandi er að þessu og ég óttast að einmitt svona geti sameiningar farið algjörlega úr böndunum. Þess vegna væri kannski eðlilegasta spurningin: Væri ekki rétt að fresta þessari sameiningu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Það eru miklir fjárhagslegir hagsmunir undir, vilja menn meina, og það er það sem við leggjum til þegar kemur að uppskiptingu ÍL-sjóðs og Íbúðalánasjóðs. Eins og ég rakti í framsöguræðunni var talið skynsamlegt að fara í þessa sameiningu samhliða því sem það væri gert. Það er gert ráð fyrir því og mun væntanlega koma fram í meðförum nefndarinnar að á ársgrundvelli eigi að geta orðið af þessu rekstrarhagræði upp á kannski um 100 milljónir þegar stofnunin er tekin til starfa. En hún á líka að geta tryggt aukinn slagkraft í húsnæðismálum og mannvirkjamálum. Undirbúningurinn að þessu hefur gengið mjög vel. Ég hvet bara hv. velferðarnefnd til að kalla til sín við vinnslu málsins aðila frá báðum stofnunum, hagaðila, Samband íslenskra sveitarfélaga og fleiri sem hafa unnið mjög þétt að þessu verkefni vegna þess að ég hef þá trú að það sé mögulegt að gera þetta af miklum krafti og miklum myndugleika en jafnframt á stuttum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið en er kannski ekki miklu nær. Hér liggja engin gögn fyrir um hvernig rekstur sameinaðrar stofnunar myndi líta út í samanburði við rekstur þeirra tveggja stofnana sem í hlut eiga. Það hefði verið gagnlegt að sjá t.d. efnahag og aðgreiningu efnahags í fylgigögnum þessa frumvarps, ég finn því ekki stað heldur. En vandamálið þegar kemur að sameiningu stofnana hjá hinu opinbera er auðvitað að áform um hagræðingu hafa sjaldnast gengið eftir, kannski af því að þau hafa verið sett upp mjög loðið og óljóst þegar af stað er farið. Hér sýnist mér vera enn eitt dæmið um slíkt. Það er engin markmið að sjá um það hvaða hagræði eigi að hljótast af sameiningunni sem slíkri og þegar eigandinn, sá sem fer með hina fjárhagslegu ábyrgð, leggur ekki af stað með neitt slíkt markmið er ekki að vænta að árangur af því verði mikill. Þess vegna hefði ég, enn og aftur, lagt til að ráðherra gæfi 

Virðulegi forseti. Grundvallarmarkmið ríkisstjórnarinnar er að tryggja húsnæði fyrir alla og að tryggja aukinn stöðugleika í húsnæðismálum. Það er grundvallarmarkmiðið með þessu frumvarpi. Við teljum að það geti orðið ákveðinn fjárhagslegur ávinningur af þessu líka og því hef ég gert grein fyrir og kallað eftir öllum þessum myndum sem hv. þingmaður er að kalla eftir. En við teljum að m.a. með verkefnum sem Íbúðalánasjóður hefur á hendi og varða húsnæðisáætlanir og fleira slíkt og Mannvirkjastofnun þegar kemur að innleiðingu byggingargáttar sem við vorum m.a. að fjalla um á fundi með Samtökum iðnaðarins í morgun - að með auknum slagkrafti inni í þessu kerfi geti ný stofnun geti orðið hjartað í því að tryggja þann langþráða stöðugleika í húsnæðis- og mannvirkjamálum sem hv. þingmaður hefur verið að berjast fyrir allt frá því að hann var framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins á sínum tíma. Ég fagna því mjög að við séum að stíga þetta skref. Það verður auðvitað að vera í höndum þingnefndarinnar og þingsins hvaða ákvarðanir verða teknar um tímasetningar. Það er af sem áður var þegar stjórnarandstaðan 

… vanda betur til þeirra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ég hef töluverðar efasemdir um málið og get ekki stutt það vegna þess að ég tel að hér sé horft fram hjá þeim mikilvæga þætti sem Mannvirkjastofnun hefur sinnt, þ.e. öryggismálum í byggingum og í bruna- og rafmagnsmálum. Hæstv. ráðherra talar um óstöðugleika, að verið sé að stuðla að stöðugleika, og þá spyr ég nú bara: Hefur einhver óstöðugleiki ríkt í störfum Mannvirkjastofnunar, sem dæmi? Ég kannast ekki við það. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvaða lykilþættir í starfsemi þeirra stofnana sem á að sameina tryggja að sameiningin reynist hagkvæm faglega? Ég er að tala um faglega, hæstv. ráðherra. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig verður öryggi borgaranna betur tryggt með þessari sameiningu? Þetta er svar sem hæstv. ráðherra verður að rökstyðja. Ég sé að tíminn er að verða búinn og ég kem inn á fleiri atriði hér á eftir.

Virðulegur forseti. Ég get auðvitað ekki svarað fyrir einstaka þingmenn, þeir verða að gera upp hug sinn sjálfir til frumvarpa sem hér eru lögð fram. Ég vil þó segja að ekki er verið að gefa neinn afslátt af því sem lýtur að öryggi borgaranna, brunaeftirliti eða öðru slíku. Það er algerlega skýrt að það mun halda og er frekar hægt að gera það markvissara og gera það skipulagðara í nýrri stofnun. Þegar kemur að húsnæðismálum annars vegar og byggingarmálum hins vegar eru mikil fagleg samlegðaráhrif þar. Þegar verið var að tala um húsnæðismálin við gerð lífskjarasamninganna var talað um það sérstaklega að verulega skorti á að þessir tveir geirar töluðu saman. Þess vegna var líka, í átakshópi um húsnæðismál, fjallað um byggingar- og mannvirkjamál. Það eru gríðarleg samlegðaráhrif hvað það snertir þar á milli og eins og ég sagði áðan á það að vera eitt af grundvallarverkefnum stjórnvalda hverju sinni að tryggja stöðugleika í framboði á húsnæði. Það hefur okkur Íslendingum ekki tekist en við teljum að öflug stofnun á þessu sviði geti orðið einn liður í þeirri vegferð.

Herra forseti. Ég hef m.a. áhyggjur af öryggisþættinum vegna þess að nú er mikill mannauður innan Mannvirkjastofnunar. Forstjórinn mun láta af störfum með gríðarlega reynslu og þekkingu, en mér skilst að hann hafi hvergi komið að málum þegar til stóð að sameina umræddar stofnanir eða að ráðgjöf í þeim efnum. Í því sambandi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Voru unnar einhverjar skýrslur og greinargerðir o.s.frv. um öryggisþáttinn? Er ekki rétt að við fáum að sjá þær skýrslur? Hvað er það síðan í lagaumgjörð og skipulagi sameinaðrar stofnunar sem ráðherra telur að tryggi betri árangur í að fyrirbyggja slys og önnur óæskileg atvik í þessum málaflokki? Þetta eru allt mjög áleitnar spurningar og það læðist að manni í þessu öllu saman að hér sé Íbúðalánasjóður að yfirtaka þessa stofnun. Rætt er um sparnað og 

Virðulegi forseti. Ég get ekki stýrt því hvaða ályktanir hv. þingmaður dregur en við leggjum upp með það að hér eigi að geta orðið til öflug og kraftmikil stofnun. Forstöðumenn beggja þessara stofnana, bæði Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar, hafa lýst yfir miklum stuðningi við málið. Af því að hv. þingmaður var að vitna til forstjóra Mannvirkjastofnunar sérstaklega hefði verið hollt fyrir hv. þingmann að vera á mjög flottum fundi sem Samtök iðnaðarins boðuðu til í morgun þar sem forstjóri Mannvirkjastofnunar, Björn Karlsson, stóð sérstaklega upp og fagnaði því að mikill kraftur væri í þessum málum og hann hlakkaði til að sjá nýja og öfluga Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verða til sem gæti komið með aukinn slagkraft inn í þessi mál og spennandi tímar væru fram undan. Ég veit eiginlega ekki til hvaða hluta hv. þingmaður er að vitna þarna, en hvet hv. velferðarnefnd til að fara vel yfir þetta mál og skoða það og 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir yfirferðina á þessu máli. Það er gott að efla stjórnsýslu í þessum mikilvæga málaflokki sem heldur utan um 7,7% af vergri landsframleiðslu. Ég verð þó að segja að mér líst ekkert á hversu hratt ráðherra ætlar að keyra málið í gegn hér á þinginu. Málið kemur hingað inn í annarri viku nóvembermánaðar og það liggur fyrir að ef virða á hefðbundinn umsagnarfrest, sem ég tel algjörlega nauðsynlegt enda er þetta það stórt mál, ætti honum að ljúka 4. desember sem er u.þ.b. tíu dögum áður en þinglok verða fyrir jól. Það er alveg ljóst, hæstv. ráðherra, að tímasetningar munu a.m.k. ekki standast. Þá langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra hverjir hafi verið í nefndinni. Komu fulltrúar Íbúðalánasjóðs og fulltrúar Mannvirkjastofnunar að vinnu nefndarinnar?

Virðulegi forseti. Hér er mælt fyrir frumvarpi sem felur í sér ákveðna tillögu að gildistöku. Það er í höndum þingsins að taka ákvörðun um það með hvaða hætti því verður háttað. Það hefur ekkert breyst, það hefur alltaf verið í höndum þingsins að taka ákvörðun um það. En það er tillaga ráðherrans hér að gildistakan verði þessi og ég hef fært rök fyrir því að ég telji að svo geti orðið. Það er hins vegar velferðarnefndar að fara yfir það með hvaða hætti því verður háttað. Ég hvet líka til þess að það verði skoðað í því ljósi að á sama tíma erum við að skipta Íbúðalánasjóði upp í ÍL-sjóð og þessa nýju stofnun. Það þarf að skoða það í því ljósi að gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir eru undir fyrir ríkissjóð að þetta geti tekið styttri tíma en lengri vegna þess að það fjármagn sem þar er er betur komið í fjármálaráðuneytinu en í félagsmálaráðuneytinu eða Íbúðalánasjóði. En það mun auðvitað skýrast með frumvarpi sem fjármálaráðherra kemur með síðar. Ég náði ekki að svara seinni spurningunni en ég geri það í seinna andsvari.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið og hlakka til að heyra svarið við fyrri spurningu minni. Ég spyr líka út í kostnaðinn við þetta vegna þess að þegar verið var að skipta upp velferðarráðuneytinu og flytja til málaflokka á milli ráðuneyta kom ítrekað fram hér að það myndi ekki kosta neitt verulegt en ég held að við sjáum það nú að þær tölur muni hlaupa á milljónum, tugum milljóna eða jafnvel hundruðum milljóna. Mig langar því að fá að vita frá hæstv. ráðherra hver kostnaðurinn er við þetta. Sjáið þið fyrir ykkur einhvern sparnað við þetta? Nú eru starfsmenn Íbúðalánasjóðs 82 en Mannvirkjastofnunar 28, á að fara í umtalsverðar uppsagnir á því starfsfólki sem þar er? Eða liggur sparnaðurinn aðallega í að þarna verður einn forstjóri en ekki tveir?

Virðulegi forseti. Í undirbúningsnefnd sem nú er starfandi, svo að ég svari fyrri spurningunni úr fyrra andsvari, eru fulltrúar frá báðum stofnunum. Ég hvet velferðarnefnd til að kalla til sín þá undirbúningsnefnd til að fá betri mynd á það þannig að við þurfum ekki að taka umræðuna um það hér. Ég er ekki inni í því starfi dag frá degi, svo að það sé sagt, en þær upplýsingar sem ég fæ eru á þann veg að sú vinna gangi vel. Varðandi ávinninginn af þessu er ráðgert að af þessu geti orðið sparnaður fyrir ríkissjóð. Á ársgrunni getur það numið um 100 millj. kr. þegar stofnunin er tekin til starfa. Megintilgangur þessa frumvarps er ekki sá að ná fram beinni hagræðingu fyrir ríkissjóð. Megintilgangur frumvarpsins er að fá aukinn slagkraft í málaflokkinn, að framboðs- og eftirspurnarhliðin tali meira saman og að við getum tryggt stöðugleika í húsnæðismálum til lengri tíma litið. Þannig er ekki gert ráð fyrir því að á fyrsta degi þessa máls verði gríðarlegar uppsagnir en að með tíð og tíma geti beinn fjárhagslegur ávinningur fyrir ríkissjóð orðið um 100 milljónir. En fyrst og síðast er tilgangurinn að tryggja aukinn stöðugleika á húsnæðismarkaði.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Eins og ég hef áður bent á virðist því miður skammur fyrirvari og mikill hraði við að keyra þetta mál í gegn. Þá hringja yfirleitt alltaf viðvörunarbjöllur um að eitthvað sé ekki eins og það á að vera og eitthvað gæti farið úrskeiðis í þeim málum. Ef við kíkjum á það sem mér í fljótu bragði sýnist vera mesti gallinn á málinu virðist ekki vera vilji til þess að breyta vaxtakjörum ákveðins hóps fólks sem er nú þegar fast í gildru gamla Íbúðalánasjóðs og borgar mjög háa vexti miðað við það sem gengur og gerist og er hægt að fá á markaði í dag. Þarna er undir það fólk sem síst skyldi, fólk sem ætti einmitt að vera með bestu lánakjörin og bestu vextina, það eru öryrkjar og láglaunafólk sem ættu að vera með góð kjör. Svo er líka auðvitað staðreynd að þeir sem eru kannski fastastir í þessu eru þeir sem búa úti á landi. En hvað erum við að tala um í samhengi við þessa sameiningu? Það er t.d. Mannvirkjastofnun. Ég óttast það mest að Mannvirkjastofnun líði fyrir þetta. Það væri alveg skelfilegt ef það kæmi upp vegna þess að Mannvirkjastofnun er með vítt hlutverk, eins og segir orðrétt í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Mannvirkjastofnun aðstoðar og tryggir þannig samræmingu á byggingareftirliti, eldvarnareftirliti og starfsemi slökkviliða, ásamt rafmagnsöryggi.“ Þarna undir er t.d. slökkvilið og ég veit að það eru ákveðnar áhyggjur meðal slökkviliðsmanna. Ákveðnir hlutir eru ekki í lagi, t.d. í sambandi við Brunavarnaskólann og ýmsa hluti sem er krafist að tekið sé á og þeim komið í lag. Ég óttast líka að þegar verður farið í sameiningu gleymist svona hlutir og sitji eftir. Undir Mannvirkjastofnun heyra t.d. íbúðir eða húsnæði fyrir öryrkja sem eru í hjólastól. Það þarf eiginlega efla það eftirlit vegna þess að við höfum orðið vör við að nýjar byggingar sem eru teknar út eru með rosalega flotta aðstöðu fyrir öryrkja í hjólastól en hún virkar ekki vegna þess að það er allt gert rangt. Þarna þarf auðvitað að efla eftirlit og ganga í hlutina þannig að þeir virki. Það sem kemur þarna inn í líka er þessi 100 milljóna sparnaður. Það kemur ekki fram nákvæmlega hvar hann eigi að taka. Ég óttast einnig að Íbúðalánasjóður og yfirstjórn hans og Mannvirkjastofnun skuli vera alveg gjörólíkar stofnanir. Ég veit ekki hvor vegur þyngra sem forstjóri nýs fyrirtækis, sá sem kemur frá Íbúðalánasjóði eða Mannvirkjastofnun. Ég myndi telja að í því samhengi væri mikilvægara að hafa þann sem kemur frá Mannvirkjastofnun vegna þess að ég tel mun meira áríðandi að það sé allt í lagi sem undir er í sambandi við Mannvirkjastofnun. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en við munum skoða þetta vel í velferðarnefndinni. Það sem mér hugnast síst í þessu, eins og áður segir, eru vaxtakjörin sem á ekki að breyta fyrir þá sem mest þurfa á að halda og svo hitt, flýtirinn í málinu.

Herra forseti. Ég kom inn á það áðan í andsvari við hæstv. ráðherra að ég hefði áhyggjur af því að við þessa sameiningu væri ekki nægilega hugað að faglega þættinum sem er mjög mikilvægur í báðum þessum stofnunum, sérstaklega vil ég nefna Mannvirkjastofnun. Við í Miðflokknum höfum talað fyrir því að sameina eigi stofnanir í sparnaðar- og aðhaldsskyni í ríkisrekstri en það má ekki koma niður á faglega þættinum. Hæstv. ráðherra hefur ekki sýnt fram á það með neinum gögnum að sameining þessara stofnana komi til með að skila verulegum sparnaði fyrir ríkissjóð. Hann sagði meira að segja að það væri í sjálfu sér ekki markmiðið. Ég tel líka nauðsynlegt að huga að því að í Mannvirkjastofnun er undir mjög mikilvægur málaflokkur sem lýtur að öryggismálunum. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki hefði verið skynsamlegra að skoða leiðir til að sameina öll þessi öryggismál okkar í eina stofnun að fyrirmynd Norðmanna og Svía þar sem öll verkefni er lúta að öryggi borgaranna og viðbragðsgetu samfélagsins, ef svo má orða það, eru undir einum hatti og þá er átt við forvarnir, fyrirbyggjandi starf, eftirlit o.s.frv. eins og t.d. eldvarnaeftirlit, rafmagnseftirlit, stórslysavarnir, svo dæmi sé tekið, hættuleg efni og almannavarnir og neyðarsímsvörun. Ég sé ekki alveg hvernig þessi mikilvægi þáttur í starfi Mannvirkjastofnunar á að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði, ég næ því ekki alveg. Vissulega eru þarna ákveðin tengsl. Það er gott að einfalda kerfið. Ég styð það heils hugar að einfalda kerfið og regluverkið í kringum byggingarframkvæmdir o.s.frv., það eru allt mikilvægir þættir. Það hefur verið rætt um að hér sé regluverkið allt of þungt og það komi niður á byggingarkostnaði og því sé mikilvægt að einfalda það. Ef það er raunin í þessu er það að sjálfsögðu fagnaðarefni. En ég hef áhyggjur af faglega þættinum. Þarna eiga mjög mikilvæg verkefni á könnu Mannvirkjastofnunar að flytjast yfir í Íbúðalánasjóð í þessari sameiginlegu stofnun og það er tilfinning mín, þegar ég hef verið að kynna mér þetta mál, að þetta sé svolítið yfirtaka Íbúðalánasjóðs á Mannvirkjastofnun. Ég hef heimildir fyrir því að margir innan Mannvirkjastofnunar séu ósáttir við framgöngu þessa máls og telji að samráð hafi ekki verið nægilegt í því ferli. Það er nauðsynlegt að fá að vita hvaða ráðgjafar komu að þessu. Það er nauðsynlegt að við þingmenn fáum að vita það. Voru allir þeir ráðgjafar sem komu að því sammála um að þetta væri gott hvað varðar öryggisþáttinn? Þetta verður allt að ræða mjög ítarlega í vinnu nefndarinnar. Ég held að það sé nauðsynlegt að við fáum mjög skýr svör við því að þetta muni þá leiða til þess að öryggi borgaranna verði betur tryggt. Maður spyr sig að því, þetta ber allt svo brátt að hér, eins og nokkrir þingmenn hafa komið inn á, hvort við séum að brenna okkur á því að fara of geyst í mál sem er mjög mikilvægt, sem síðan gæti haft skaðleg áhrif á þá mikilvægu þætti sem eru innan þessara stofnana, og þá vísa ég aftur til Mannvirkjastofnunar. Það er síðan nauðsynlegt að fá líka, eins og ég sagði hér áðan í andsvarinu, skýrslur um þetta mál, auk þess að vita hver hvatinn er. Hæstv. ráðherra hefur nefnt aukinn slagkraft í málaflokkinn. Ég spyr: Hefur verið slakur slagkraftur í málefnum þeim sem Mannvirkjastofnun stendur fyrir? Það efast ég stórlega um. Hún sinnir mjög mikilvægum öryggismálum. Þess vegna er nauðsynlegt að fá að vita hvað það er í starfi Mannvirkjastofnunar sem hæstv. ráðherra telur svona nauðsynlegt að bæta og hvað það er sem hann telur að hann bæti með þessari sameiningu þegar kemur að öryggismálum. Herra forseti. Það eru mörg álitamál í þessu. Ég hef miklar efasemdir um þetta mál og ég vona að það verði rætt ítarlega í nefndinni. Ég vona að starfsmenn Mannvirkjastofnunar verði boðaðir á fund og fái að tjá sig um þetta ferli og hvernig þeir sjá það fyrir sér, hvort þeir telji þessa sameiningu skynsamlega. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá það fram frá starfsmönnum stofnunarinnar, ekki bara forstjórum beggja stofnananna heldur hinum almenna starfsmanni sem sinnir þessum störfum, hvernig menn sjá þetta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að varðandi öryggisþáttinn er það algerlega tryggt að í nýrri stofnun verði honum áfram sinnt af sama krafti og verið hefur og svigrúm á að vera til að gera enn betur hvað það snertir. Hv. þingmaður nefndi það sem ég hafði sagt í ræðu minni áðan um aukinn slagkraft í málaflokkinn og að við hefðum horft á húsnæðis- og mannvirkjamálin svolítið aðskilið. Annars vegar er hægt að horfa á húsnæðisáætlanir sem verið er að vinna að innan Íbúðalánasjóðs og hins vegar byggingargáttinni, alla þá framkvæmd, og svo mannvirkjamálin í heild sinni sem Mannvirkjastofnun hefur haldið utan um. Þarna hafa stofnanirnar verið að vinna ofboðslega þétt saman og það getur orðið kjarninn í því að skapa þann stöðugleika á húsnæðismarkaði sem við þurfum á að halda. Það gæti orðið gríðarlega mikilvægt til lengri tíma litið. Ég er mjög hissa á því að hv. þm. Birgir Þórarinsson skuli ekki sjá þann slagkraft og það sem hægt er að fá út úr því. Hann gerir lítið úr því að byggja þurfi upp aukinn slagkraft í málaflokknum og að þetta tvennt tali saman, þ.e. byggingarframkvæmdin og áætlanir í húsnæðismálum almennt. Hv. þingmaður stóð fyrir fundi um helgina þar sem kallað var eftir reynslusögum af kerfinu og talað um að einfalda ætti stjórnsýsluna. Þetta er einmitt lykillinn í því og var það rætt á sérstökum fundi með Samtökum iðnaðarins í morgun. Þar þótti það mikið fagnaðarefni að verið væri að sameina þessar stofnanir til að ná fram einfaldari stjórnsýslu og meiri krafti, akkúrat því sem flokkur hv. þingmanns talaði fyrir í fréttaviðtölum nýverið. En þingmaðurinn er hins vegar búinn að hlaupa í hring og nálgast þessi mál allt öðruvísi og það er ótrúlega sérstakt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og þakka þann áhuga sem hann hefur á málefnum Miðflokksins og nýafstöðnu flokksráðsþingi sem gekk afar vel. Margar góðar ályktanir voru lagðar fram þar sem ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna sér mjög vel. Hann kom inn á það að einfalda þyrfti regluverk og stjórnsýslu sem við í Miðflokknum erum svo sannarlega sammála honum um. Nú er það svo að Mannvirkjastofnun vinnur eftir þeim lögum og reglum sem hér eru settar og þó að stofnunin sem slík sé færð yfir í aðra stofnun breytir það ekki því verklagi sem hún þarf að vinna eftir samkvæmt lögum. Hæstv. ráðherra þekkir þetta þannig að ekki er hægt að snúa út úr því. En ég styð það hins vegar heils hugar að regluverkið í kringum húsbyggingar verði einfalda. Þó má ekki gleyma öryggisþættinum, en það er hins vegar á könnu löggjafans, ekki þeirra starfsmanna sem starfa við stofnunina. Auðvitað þarf aukinn slagkraft á ákveðnum sviðum varðandi Íbúðalánasjóð, ég tek heils hugar undir það, en mér finnst eins og hæstv. ráðherra sé að gefa það í skyn að slagkraftur þeirra sem hafa starfað hjá Mannvirkjastofnun hafi verið slakur. Þetta hljómaði þannig, hæstv. ráðherra, ég verð bara að segja það. Það verður að fara vel yfir þetta mál í nefndinni og kalla til alla þá sérfræðinga sem þekkja til þessa málaflokks. Við höfum ekki fengið að sjá neinar skýrslur frá sérfræðingum sem mæla sérstaklega með því að þessi sameining gangi í gegn. Það er mjög nauðsynlegt að fá þetta fram frá starfsmönnum og ég vísa aftur til þeirra faglegu þátta sem ég hef áhyggjur af varðandi Mannvirkjastofnun, að verið sé að slaka á þeim kröfum sem gerðar eru í þessum efnum og að þarna sé mikil þekking að fara úr stofnuninni. Það er áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður lýsir raunveruleika sem hvergi er settur fram í frumvarpinu og hvergi er fjallað um með þessum hætti. Þvert á móti er verið að tala um að mögulegt sé að sameina tvær stofnanir í eina nýja stofnun sem geti orðið kraftmeiri og öflugri komi til þeirrar sameiningar. Ég hvet hv. þingmann til að lesa frumvarpið aftur vegna þess að það er einmitt eitt af þeim skrefum sem mun fela í sér einfaldari stjórnsýslu, aukna samvinnu á milli ólíkra þátta og þar af leiðandi aukinn slagkraft og betri þjónustu við borgara landsins. Með nýrri stofnun fækkar kannski, og það á við um bæði Íbúðalánasjóð og Mannvirkjastofnun, þeim reynslusögum sem þingflokkur hv. þingmanns er að safna núna. Þetta frumvarp er einmitt í þeim dúr að verið er að stíga skref í átt að því að uppfylla það sem þarna þarf til. Þá er ekki verið að deila á nokkurn mann sem starfar hjá Íbúðalánasjóði eða hjá Mannvirkjastofnun heldur er þvert á móti verið að tala um að saman geti þessar stofnanir orðið enn kraftmeiri í nýrri stofnun þar sem allir málaflokkar, vegna þess að báðar stofnanirnar sinna fleiri en einum málaflokki, fái aukinn slagkraft. Það er gott og fallegt orð og ég mun nota það áfram og vonast til þess að hv. þingmanni snúist hugur þegar málið fer í gegnum þingið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvörin og beini þeim tilmælum til hans að hann fari gaumgæfilega yfir það sem kemur frá nefndinni þegar málið kemur þaðan og kynni sér svör þeirra gesta sem koma fyrir nefndina. Það er mjög mikilvægt í svona málum að haft sé gott samráð við þá sem sinna þeim störfum sem í hlut eiga. Það er lykilatriði í þessu. Ég hef sagt það áður að farið er mjög bratt í þetta mál. Það kemur mjög snöggt inn í þingið og á að ganga í gegn um áramótin. Ég hef t.d. fengið fregnir af því að húsnæðismálin séu ekki einu sinni tilbúin þannig að margt virðist vera keyrt í gegn án þeirrar forsjárhyggju sem nauðsynlegt er að hafa í mikilvægum málaflokkum sem þessum. Það er afar mikilvægt í sameiningu ríkisstofnana að það sé alveg ljóst hverju þær eigi að skila, hvort sameining feli í sér sparnað fyrir ríkissjóð og síðan að faglegi þátturinn verði efldur. Ég hef ákveðnar efasemdir, eins og ég hef sagt hér, um að faglegi þátturinn sé nægilega ígrundaður hvað þetta varðar. Það er það sem skiptir mestu máli í mínum huga þegar svo mikilvæg stofnun, og ég nefni sérstaklega Mannvirkjastofnun sem sinnir þessum öryggisþætti, er færð yfir í aðra stofnun. Allir þessir þættir verða að liggja fyrir. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hlusta vel á það sem þeir sem best þekkja til í þessum málaflokki, starfsmennirnir sjálfir, hafa fram að færa. Ég hef heyrt af áhyggjum starfsmanna Mannvirkjastofnunar og það er ekki gott innlegg í umræðuna og þessi sameiningaráform.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég fagna alltaf þegar ríkið gengur á undan með góðu fordæmi og reynir að hagræða í rekstri sínum og vonandi um leið að ná fram bæði aukinni skilvirkni og öflugri stofnunum. Það hefur ítrekað verið bent á það í úttektum fyrir ríkissjóð að við rekum allt of margar stofnanir. Þær eru á bilinu 160–170 stofnanirnar sem ríkið rekur í dag. Æðimargar eða nærri helmingur þeirra að ég hygg eru með færri starfsmenn en 50. Það var m.a. ágætisúttekt sem bæði Viðskiptaráð og samráðsvettvangur um aukna hagsæld unnu á sínum tíma sem benti á að það fer alveg ofboðslega mikill kostnaður hjá 20–50 manna stofnun í það að vera bara til; sinna nauðsynlegri stoðþjónustu eins og bókhaldi, símsvörun, móttöku og öðru slíku einfaldlega til þess að geta verið til sem stofnun. Það þýðir að minna verður eftir fyrir raunverulega starfsemi eða þau verkefni sem stofnuninni er ætlað að sinna. Þess vegna er það fagnaðarefni að hér sé verið að vinna að slíku sameiningarverkefni. Það verður reyndar að hrósa ríkisstjórninni, þetta er eitt af fyrstu skrefum sem ég hef séð hana taka í þessa átt sem hefur hingað til aðallega vera upptekin af því að stórauka ríkisútgjöld. Eins og við sjáum núna í aðdraganda 2. umr. um fjárlög hafa ríkisútgjöld aukist um 155 milljarða eða munu aukast um 155 milljarða á föstu verðlagi, tæplega 20%, á fyrstu þremur árum þessarar ríkisstjórnar. Það er á sama tíma og viðbótarskattar sem lagðir eru á atvinnulíf og einstaklinga vegna þeirra skattahækkana sem enn eru í gildi eftir hrun eru um 120 milljarðar á ári. Eyðslugleði þessarar ríkisstjórnar hefur valdið því að við getum ekki gripið til nauðsynlegra skattalækkana núna þegar harðnar á dalnum. Liggur beinast við að benda t.d. á bankaskattinn sem við neytendur og fyrirtæki borgum í formi hærri vaxta eða lægri innlánsvaxta hjá fjármálakerfinu, er í raun og veru eins og virðisaukaskattshækkun á almenning ef út í það er farið. Þess vegna er jákvætt að farið sé í verkefni sem gæti skilað smáhagræðingu og þau mættu vera mun fleiri hjá þessari ríkisstjórn. Það hefur verið allt of lítil og ég myndi segja nær engin áhersla á að auka hagræði í ríkisrekstri á valdatíma hennar hingað til heldur báknið verið blásið út sem aldrei fyrr. Það veldur mér hins vegar vonbrigðum þegar ég horfi á þetta frumvarp að þar eru engin skýr markmið um hagræðingu. Hagræðing gerist ekki af sjálfu sér. Hún verður á grundvelli markvissrar vinnu um það hvernig megi ná fram sparnaði í rekstri viðkomandi stofnunar, nýrrar stofnunar í þessu tilviki. Þar þykir mér heldur lítið í lagt, alla vega í greinargerð með frumvarpinu. Það er ekki að sjá að það sé neitt sérstaklega ofarlega á blaði að sameiningin eigi að skila raunverulegu hagræði. Það er því miður oftast niðurstaðan þegar ríkið sameinar stofnanir að stjórnmálamenn þora ekki að taka hina pólitísku ábyrgð á því að sameining eigi að skila hagræði, að það sé beinlínis skýrt markmið um hversu miklu hagræði hún eigi að skila. Því miður þykir stjórnmálamönnum miklu þægilegra að leggja fram flata hagræðingarkröfu á ríkisrekstur í gegnum fjárlagafrumvarp án þess að tilgreina með hvaða hætti eigi að ná því fram. Það er, myndi ég segja, bara pólitískt hugleysi því að hagræðingarkrafa á ríkisrekstur, þar sem um 70% af kostnaði ríkisins er launakostnaður, þýðir auðvitað að segja þarf til hvar eigi að ná þessu hagræði fram, ekki bara varpa því blindandi á allar stofnanir og allan rekstur ríkisins án nokkurrar forgangsröðunar eða án nokkurrar leiðbeiningar um það hvar eigi að sækja hagræði að neinu marki. Þess vegna eru það auðvitað vonbrigði að horfa á það í máli sem þessu, þar sem einmitt er rakið tækifæri til þess að efla þjónustu en um leið ná fram skýru og markvissu hagræði með sameiningu í rekstri, að ekki er að finna neina slíka leiðbeiningu sem heitið getur, alla vega í greinargerð með frumvarpinu. Það verður líka að horfa til þess að það felst í því ákveðið virðingarleysi gagnvart Alþingi að koma fram með þetta frumvarp um miðjan nóvember og ætla því að taka gildi fyrir árslok og að sameinuð stofnun taki til starfa eftir röskar sex vikur. Það er ekki mikill tími sem þingið fær til þess að vinna málið til að kanna hvort það megi með einhverjum hætti bæta úr eða styrkja áform ráðherra í því efni. Ég fagna hins vegar orðum hæstv. ráðherra um að nefndinni sé í sjálfsvald sett hvort hún fresti gildistöku laganna, sem ég held að hljóti að verða eitt fyrsta álitaefnið hjá hv. velferðarnefnd þegar málið kemur þar til skoðunar, að gefa því þann tíma sem nauðsynlegt er til að skerpa á markmiðssetningu með sameiningunni en tryggja líka að það sé búið að undirbúa hana nægilega vel þannig að þau markmið nái fram að ganga. En það er varla hægt að ætlast til þess að ráðherra sé tekinn alvarlega með áform sem þessi þegar þinginu eru gefnar, við getum sagt þrjár vikur umfram hefðbundinn umsagnarfrest í málum, til að vinna það og klára og tryggja að gildistaka gangi eftir og ný stofnun geti tekið til starfa um áramót.

Herra forseti. Ég hafði hug á því áðan að komast í andsvar við ráðherrann en það tókst ekki þannig að ég ákvað að koma með hugleiðingar mínar í ræðu. Ég vona að ráðherra sjái sér fært að svara einhverju af því sem ég set fram. Í 3. gr. frumvarpsins segir um verkefni, með leyfi forseta: „Um verkefni Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar fer samkvæmt lögum um mannvirki, lögum um húsnæðismál, lögum um almennar íbúðir, lögum um húsnæðisbætur, lögum um byggingarvörur, lögum um brunavarnir, reglugerð um starfsemi slökkviliða …“ Í 2. gr. segir um hlutverkið, með leyfi forseta: „Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skal starfa að stjórnsýsluverkefnum á sviði húsnæðismála, mannvirkjamála og mála er varða byggingarvörur og brunavarnir …“ Hér segir svo item á bls. 7, með leyfi forseta: „c. 5. gr. laganna orðast svo ásamt fyrirsögn: Verkefni Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Helstu verkefni Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar samkvæmt lögum þessum eru: 1. að tryggja samræmingu á byggingareftirliti og eldvarnaeftirliti og starfsemi slökkviliða um land allt í samráði við viðkomandi stjórnvöld …“ Síðan segir á bls. 13 í greinargerð, með leyfi forseta: „Stofnunin stendur einnig fyrir námskeiðum til réttinda fyrir hönnuði og byggingarstjóra og veitir hönnuðum, iðnmeisturum og slökkviliðsmönnum löggildingu.“ Að síðustu er á bls. 23 mikil upptalning um 3. gr. sem ég ætla ekki að fara í um verkefni Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en þar er talað um reglugerð um starfsemi slökkviliða, lög um brunavarnir og þetta sem ég fór með áðan, en svo kemur að lokum ein setning, með leyfi forseta: „Verkefnin eru óbreytt.“ Þannig hagar til, herra forseti, að Mannvirkjastofnun löggildir ekki slökkviliðsmenn á flugvöllum og nú hefði verið úrvalstækifæri til að bæta úr því. Fyrst verið er að breyta þessum lögum hefði verið úrvalstækifæri til að breyta því fyrirkomulagi. Sá sem hér stendur fer örugglega síðar á þinginu nánar yfir brunavarnir á flugvöllum yfirleitt, sérstaklega á alþjóðaflugvellinum í Keflavík. Þar er enginn löggiltur slökkviliðsmaður nema kannski ein og ein eftirlegukind sem fyrirtækið sem rekur völlinn er að reyna að ýta út. Að öðru leyti starfa ekki löggiltir slökkviliðsmenn á Keflavíkurflugvelli. Þetta er óþolandi staða, herra forseti, og því finnst mér mikill ábyrgðarhluti að nú, þegar lögum um Mannvirkjastofnun er breytt, skuli þetta atriði ekki vera tekið með. Ég vil trúa því að þetta sé einhvers konar gleymska. Það getur ekki verið ásetningur hjá hæstv. ráðherra að þetta eigi að vera svona áfram. Ég get ekki trúað því. Eins og menn vita höfum við að undanförnu orðið fyrir seinkunum og breytingum á flugi til Íslands, m.a. af því að slökkviliðin eru ekki tilbúin. Það er mikill ábyrgðarhluti að taka þetta atriði ekki fyrir þegar þessi lagabreyting á sér stað. Þess vegna beini ég því til hæstv. ráðherra að hann annaðhvort komi í pontu og segi að ég vaði reyk í þess orðs fyllstu merkingu eða að hann ætli að breyta þessu. Ég get ekki trúað því að hæstv. ráðherra hafi gengið svona fram með opin augun og ætli að láta þetta ástand vara áfram án þess að taka á því. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari því hér hvort hann hyggist breyta því fyrirkomulagi sem er í þessu lagafrumvarpi og/eða að hann komi hingað og sannfæri þann sem hér stendur um að hann hafi rangt fyrir sér og að þetta sé allt í hinu besta lagi. Eftir því sem ég hef kynnt mér mjög víða í þessu kerfi held ég að það sé samdóma álit þeirra sem vinna undir þessum reglum að það sé algjörlega óþolandi að slökkviliðsmenn á flugvöllum skuli ekki fá löggildingu þannig að þeir séu þá hliðsettir öðrum slökkviliðsmönnum, ekki bara út frá ábyrgð heldur einnig launum, þeir séu í einu stéttarfélagi og að sömu reglur gildi um þá hvað varðar þjálfun og annað, t.d. í reykköfun. Þetta eina atriði er nóg til að fella frumvarpið. Síðan er annað sem blasir við. Ég veit ekki af hverju mönnum liggur svona lifandis ósköp á eins og fleiri hafa bent á. Það er kannski ein af ástæðum þess að hér er kastað til höndunum, mönnum liggur svona lifandis mikið á að þeir hafa ekki gefið sér tíma til að lesa þau lög og þær reglugerðir sem gilda og ákveðið að láta vaða á súðum. Það er stundum gott þangað til kemst upp eða eitthvað kemur fyrir. Að öðru leyti er mér náttúrlega algjörlega hulin þörfin á þessum rosalega hraða. Það er kannski rétt að breyta Íbúðalánasjóði þannig að menn geti klórað þar yfir einhver spor yfir hluti sem þeir hafa ekki viljað gefa upp. Það er kannski ein ástæðan. Það á samt ekki að koma niður á öryggi. Það kemur líka fram að það á enginn sparnaður að verða af þessu og þá spyr maður: Er það ekki lykilatriði þegar við sameinum ríkisstofnanir, fyrir utan að þær fái slagkraft og allt þetta, að það verði hagræðing í starfseminni? Því virðist ekki svo farið um þetta. Þetta er út af fyrir sig það atriði sem ég hefði viljað draga hér fram. Mér þykir það nokkuð alvarlegt, herra forseti. Geti ráðherrann komið hingað upp og sannfært mig um að þetta geti gengið eins og hér er sett fram er það flott. Ég hef ekki trú á því en helst af öllu hefði ég viljað að hæstv. ráðherra kæmi hingað og segði okkur að hann ætlaði að standa við það sem stendur í lögunum, að slökkviliðsmenn eigi að fá löggildingu. Svar óskast.

Virðulegi forseti. Varðandi það atriði sem hv. þingmaður beindi til þess sem hér stendur þá fór frumvarpið auðvitað í gegnum samráðsgátt og samráðsferli en ábendingar hvað þennan hlut varðar bárust aldrei. En ég þykist vita eftir ræðu hv. þingmanns að velferðarnefnd muni skoði þetta sérstaklega og ráðuneytið mun þá koma upplýsingum til nefndarinnar sé þess óskað hvað varðar þetta atriði og þingmaðurinn er í góðri stöðu til þess jafnvel að gauka tillögum að nefndinni. En við munum skoða þetta líka í ráðuneytinu og koma upplýsingum til nefndarinnar hvað þetta snertir. Annars verð ég að segja að mér fannst hv. þingmaður, þegar hann var að lesa svona hér og þar úr frumvarpinu og greinargerðinni, fara einmitt bara vel yfir í upptalningu sinni hversu vel er gætt í frumvarpinu að öllum öðrum öryggisþáttum við stofnun þessarar nýju stofnunar. Þingmaðurinn rakti það ágætlega hvernig við búum um hnútana þannig að þetta fari yfir í nýja stofnun óbreytt, við séum að tryggja öryggið á öðrum sviðum. Raunar má kannski segja að hv. þingmaður svaraði jafnvel betur en ráðherrann áhyggjum flokksbróður síns og sessunautar af því að með frumvarpinu væri ekki verið að tryggja flutning þessara verkefna og öryggi þessara atriða. Þingmaðurinn rakti það ágætlega í sínu máli hversu vel er búið um þá hnúta í frumvarpinu.

Herra forseti. Í texta eftir Stuðmenn segir, með leyfi forseta: „Við í sirkus Geira Smart trúum því að hvítt sé svart.“ Mér fannst það eiginlega stinga í augun sem ráðherra sagði hér. Það kemur nefnilega fram hversu vel sé búið um þetta af því að þetta verði fært yfir óbreytt. Ég var einmitt að gagnrýna að þetta færi yfir óbreytt. Ég var að gagnrýna að menn skyldu ekki taka til hendinni þegar þeir eru að breyta lögum og reyna að gera frumvarpið almennilega úr garði. Það getur svo sem vel verið að ráðuneyti hæstv. ráðherra og kannski fleiri ráðuneyti treysti á það að almennir borgarar lesi mál í samráðsgáttinni og reyni að leiðrétta vitleysurnar sem ráðherrarnir og fylgisveinar þeirra eru að gera og vinna í ráðuneytunum. Það getur vel verið. Mér finnst alveg óþarfi af ráðherranum að benda sérstaklega á að málið hafi verið í samráðsgáttinni og enginn hafi kvakað. Það er kannski ekki mælikvarði á það að málið sé svona gott. Ég get hins vegar bent hæstv. ráðherra á það að vilji hann og ráðuneyti hans í alvöru gaumgæfa það mál sem ég hef hér fært fram og þann galla sem mér finnst á frumvarpinu að þessu leyti, myndi ég ráðleggja hæstv. ráðherra að hafa samband við Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna sem deila þessum áhyggjum mínum, veit ég. Hann gæti líka talað við öryggisnefnd Félags íslenskra atvinnuflugmanna sem ég veit að deilir þessum áhyggjum með mér og fleirum. Ef hæstv. ráðherra og fylgisveinar hans vilja fá góða leiðsögn í þessu máli, faglega leiðsögn frá fólki sem veit og kann og vinnur við þetta og hefur reynslu, þá gæti hann byrjað t.d. hjá þessum tveimur stéttum. Það er einmitt mergurinn málsins og það sem ég gagnrýndi, þ.e. að ástandið á að vera óbreytt þrátt fyrir sameininguna. Það gerist ekkert.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í mínu fyrra andsvari hvað varðar ýmsar athugasemdir sem ekki lúta beint að sameiningu þessara tveggja stofnana, frumvarpið fjallar fyrst og síðast um það, hlýtur að vera sjálfsagt mál að skoða það í meðförum þingsins hvort hægt sé að gera einhverjar breytingar á frumvarpinu til að tryggja enn betur öryggisþætti í mannvirkja- og brunavarnamálum og fleiru sem heyrir undir þessa nýju stofnun og því sé enn betur fyrir komið. Allar ábendingar um það hljóta að vera vel þegnar. Ég skil ekki þá gremju og biturð sem er í hv. þingmanni gagnvart svörum mínum áðan vegna þess að ég tók einmitt vel í það að skoða þessa þætti en benti á hið augljósa, sem hv. þingmaður kom inn á í sinni ræðu, að almennt er búið vel um hnútana varðandi þá þætti sem flokksfélagi hans gagnrýndi hér fyrir tíu mínútum, að það væri bara eins og verið væri að leggja niður allt eftirlit með þessum málum, öryggismálum og öðru slíku. Það var einfaldlega það sem ég benti á, tók síðan vel í ábendingar hv. þingmanns. Ég skil nú ekki gremjuna yfir því að tekið sé vel í það sem hv. þingmaður leggur fram því að það gerist ekki svo oft.

Herra forseti. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að hæstv. ráðherra væri svona viðkvæmur, væri svona mikið stofublóm  Ég bendi aftur á að ráðherra myndi sjálfsagt græða mest á því að tala við þá sem vinna í stéttinni, þ.e. í slökkviliðsmannastéttinni og þá sem eru viðskiptavinir eða haghafar þess að slökkviliðið virki, flugmenn og aðrir slíkir. Ég endurtek því að ráðherra færi vel út úr því, tel ég, að hafa samband við þær tvær stéttir og ég skora á hann að gera það. En ég fagna því hins vegar að hann skuli alla vega hafa gefið það upp að hann sé til í að bæta þetta mál. Ég vona að hann standi við það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Eins og sá þingmaður sem talaði á undan mér komst ég ekki í andsvar við ráðherrann og ákvað þess vegna að koma hérna upp og ræða sérstaklega einn afmarkaðan þátt í þessu frumvarpi til laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Ég er í heildina ánægð með þetta mál, grunninn í því. Það er vissulega stórt og miklar breytingar sem eiga sér stað. Af því að mikið hefur verið rætt um samráð og annað slíkt þá á stofnunin, eins og kom fram hjá hv. þingmanni áðan, að leiða formlegan samráðsvettvang. Bent er á í frumvarpinu að hann geti verið í formi fagráða með hagsmunaaðilum á þeim fagsviðum sem undir hana heyra. Ég held að það sé af hinu góða af því að markmiðið er, eins og segir í frumvarpinu, að efla stjórnsýslu og stefnumótun og framkvæmd þessara mála og hagræða um leið með samþættingu verkefna og fækkun stofnana, en ekki síður að auka samstarf við sveitarfélög og aðra hagsmunaðila. Hér hefur verið rætt svolítið um brunavarnir og ráðherra hefur farið ágætlega yfir það og ég held að það verði eitthvað sem nefndin taki til sín og fari vel ofan í, það hlýtur að verða framhald málsins. Mig langaði aðeins að ræða 15. gr. frumvarpsins þar sem talað er um að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eigi að starfrækja rafrænan gagnagrunn, svonefndan húsnæðisgrunn, sem eigi að vera miðlægur og halda utan um ýmis gögn og upplýsingar og um leið styrkja og styðja við rafræna byggingagátt sem sveitarfélögin skuli nota. Talað er um að áríðandi sé að hinn nýi húsnæðisgrunnur sé samtengdur við upplýsingakerfi sem embætti byggingarfulltrúa sveitarfélaga nota. Það er líka vitnað til þess að Íbúðalánasjóður sé að vinna að einhverjum slíkum húsnæðisgrunni og með því muni nást mikil og góð yfirsýn yfir stöðu húsnæðismála og fyrirhugaðar framkvæmdir. Ég hef áður nefnt, og fleiri en ég, þegar við höfum talað um mál sem lúta að gagnagrunnum að það sé kannski verið að búa til litlar gorkúluhagstofur úti um allt kerfið okkar. Mér finnst að það megi velta því upp hvort ekki sé betur farið með fé og hvort ekki séu augljós samlegðaráhrif af því að bæta við tölfræðingi hjá Hagstofunni þar sem er stoðþjónusta, bæði hvað varðar upplýsingatækni og miðlunardeild, frekar en að ein minni stofnun ráði til sín og eigi svo að sinna öllu saman; búa til gæðakerfi og gagnagrunna eða kaupa það af einhverjum öðrum. Það eru fleiri svona dæmi. Við erum með mælaborð í ferðaþjónustunni. Við erum með MAST. Við erum með tölfræðivinnslu Byggðastofnunar um alls konar hluti. Við erum eiginlega að búa til fullt af litlum hagstofum úti allt kerfið okkar, eins og ég sagði áðan. Mér finnst það eitthvað sem við þurfum að endurhugsa. Ef það verður hins vegar niðurstaðan að þetta eigi endilega að vera svona, þ.e. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun haldi þennan sérstaka grunn og búi hann til, þá held ég að það verði að vera þannig. Ég velti því upp við ráðherrann að Hagstofan hafi þá aðgengi þar sem húsnæðistölfræðin yrði unnin. Það er svipað og Þjóðskrá Íslands hefur heimild til þar sem stofnunin er skráahaldari sem veitir, eins og við þekkjum, Hagstofunni þær upplýsingar og vinnur hagtölurnar á þeim grundvelli. Ef við þurfum að eignast fleiri tölur í húsnæðismálum held ég að mjög mikilvægt sé að við gerum það í nánu samstarfi við Hagstofuna af því hún á jú að samræma opinbera hagskýrslugerð á landinu. Það segir t.d. í 3. gr. í lögum um Hagstofuna, með leyfi forseta: „Hagstofan annast samræmingu opinberrar hagskýrslugerðar sem hún og aðrar ríkisstofnanir hafa með höndum skv. 1. gr. Samræming þessi tekur til verkefna og aðferða við hagskýrslugerðina, þar á meðal til notkunar staðla og flokkunarkerfa, skilyrða um gæði og birtingu svo og um meðferð gagna sem safnað er til tölfræðilegrar úrvinnslu. Hagstofan skal efna til reglubundins samráðs milli þeirra ríkisstofnana sem leggja stund á opinbera hagskýrslugerð eða safna gögnum sem eru mikilvæg til þeirra nota.“ Af því að Hagstofan sér um framleiðslu á hagtölum um húsnæði á Íslandi í dag þá held ég að um þetta þyrfti að vera einhvers konar notendasamstarf og velti því hér upp. Mér finnst við vera að eyða miklum tíma og miklum peningum í það að búa til gagnagrunna úti um allt kerfi en ég hef þá skoðun að Hagstofan og Þjóðskrá Íslands og skatturinn eigi að vera þeir aðilar sem hafi þau hlutverk á hendi. Ég heyrði að ráðherra bankaði svo að hann hefur kannski einhver svör við því hvort hann sé mér sammála um að þetta eigi að skoða eða hvort hitt sé eitthvað sem honum finnst að eigi frekar að vera.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar hugleiðingar og vangaveltur og segja að þetta er auðvitað pólitísk umræða sem þarf að taka, ekki bara um húsnæðismál heldur almennt, eins og þingmaðurinn ræddi hér áðan. Ég vil þó segja að þetta snýst ekki einvörðungu um að safna upplýsingum eins og Hagstofan gerir í dag. Þetta er í rauninni heimild til að miðla upplýsingum. Þegar við fólum Íbúðalánasjóði t.d. það hlutverk að byrja að vinna þessar greiningar og annað slíkt, sem hann er þegar byrjaður að gefa út og við höfum séð í auknum mæli, var það gert á grunni frumvarps sem mig minnir að hafi verið samþykkt á síðasta löggjafarþingi þar sem honum var einmitt falið það hlutverk að byrja að safna upplýsingum héðan og þaðan um húsnæðismál til að fá heildarmynd af því. Það sem þarna er verið að tala um er í rauninni að taka annars vegar húsnæðisáætlanir sem sveitarfélögin eru að byrja að vinna og allt sem lýtur að húsnæðismálum, þær upplýsingar sem sjóðurinn safnar um húsnæðismál víðar, og síðan er það þessi byggingagátt sem er ekki eingöngu upplýsingasöfnun eða eiginlega þvert á móti, er ekki upplýsingasöfnun eins og þegar Hagstofan safnar upplýsingum heldur er hugsuð sem lifandi gátt. Hún er búin að vera í þróun síðan 2011 og er verið að lögfesta núna og er hugsuð sem lifandi gátt þar sem byggingarfulltrúar og byggingaraðilar eiga að skrá inn upplýsingar og þarna geta verkfræðingar, verkfræðiskrifstofur og aðrir sem eru að vinna að byggingarmálum komist inn á sínum rafrænum skilríkjum. Þetta á í rauninni að gera alla stjórnsýslu þessa málaflokks skilvirkari. Það var verið að tala um þetta í morgun á fundi hjá Samtökum iðnaðarins. Við hættum að sækja undirskriftir á alla staði og sækja stimplaða pappíra og fara síðan með þá til sveitarfélagsins þar sem þetta er allt skannað og sett inn í gagnagrunn. Þetta er meira svona lifandi 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það sem ég er að hugsa líka, þótt ég átti mig á því að umfangið er að einhverju leyti öðruvísi, þetta er ekki bara söfnun upplýsinga til greiningar, en það er samt verið að búa til nýja stofnun, það eru ný tækifæri í því fólgin, er að við veltum því upp hvort við getum bætt þau kerfi sem við eigum fyrir að einhverju leyti. Í þessu tilfelli er verið að tala um byggingarstjóra og byggingarfulltrúa og þeir eigi sína gátt, þ.e. sveitarfélögin, og tengingu í það. Það er eitt. En síðan er það hin almenna tölfræði. Ég velti fyrir mér hvort hún eigi að vera hérna inni líka. Mér hefði fundist að við hefðum getað sagt: Við erum með apparat sem getur gert það en síðan getur eitthvað annað meira og sértækara sem lýtur beinlínis, eins og hæstv. ráðherra benti á, að framkvæmd bygginga, að fá leyfin o.s.frv., verið hérna undir. Mér finnst við vera með upplýsingasöfnunina mjög víða. Það er rétt að það er auðvitað bara pólitísk ákvörðun að horfa til þess. En af því að við erum með nýja stofnun þá finnst mér vera færi á því að hugsa þetta svolítið almennt og á víðfeðmari hátt og setja frekar inn í þá nýju stofnun það sem hún er bærari til að gera, en færa Hagstofunni áfram þau verkefni sem klárlega geta heyrt þar undir.

Virðulegur forseti. Ég skil hvað hv. þingmaður er að fara og þá pólitík sem þar er, hvort Hagstofan eigi að vera einn miðlægur aðili sem safnar öllu. Það er gert ráð fyrir því í dag að þessi nýja stofnun muni halda áfram að kalla eftir gögnum um framkvæmdaþáttinn. Hún er ekki bara að kalla eftir upplýsingum frá Hagstofunni heldur líka frá þjóðskrá, frá skattyfirvöldum, eftir atvikum Tryggingastofnun til að fá lýðfræðilega þætti. Mín skoðun er sú að það sé mjög skynsamlegt að hafa þetta inni í þessari sameinuðu stofnun vegna þess að við höfum verið að kalla eftir slíkum upplýsingum vegna aðgerðanna sem við erum að skipuleggja í húsnæðismálum, við séum ekki að ná ákveðnum markhópum o.s.frv., og það gefur stofnuninni tækifæri til þess, í nafni stjórnvalda, að gera greiningar, vinna áætlanir, skipuleggja aðgerðir og átta sig á því hvernig þær eru að virka, hvort þær séu að skila árangri o.s.frv. Mín persónulega skoðun er sú að það sé mjög mikilvægt að hafa þessa vinnu í nýrri Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Um það geta verið skiptar skoðanir en ég held að það sé stærri umræða ef við ætlum að færa upplýsingasöfnunina úr öllum stofnunum sem eru að vinna slíkt yfir til Hagstofunnar þó að ég skilji mjög vel hvað þingmaðurinn er að fara og að Hagstofan eigi að safna öllum þessum upplýsingum. En þá veltir maður líka fyrir sér hvort það eigi ekki bara að vera gagnkvæmt. Það er alla vega mín skoðun en auðvitað skoðar nefndin og fer yfir þetta mál og þessar greinar eins og aðrar.

Herra forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þetta og hvet nefndina til þess að skoða það. Hann nefndi akkúrat þá fjóra aðila sem mér þykja eiga og þurfa að halda utan um þessar upplýsingar, þ.e. þjóðskrá, Hagstofan, Tryggingastofnun og skatturinn. Maður skilur hvers vegna þessi kerfi þurfa öll að spila saman. En það er mjög dýrt í öllum stofnunum og fyrirtækjum að búa til gagnagrunna og viðhalda þeim og öðru slíku. Það þekkjum við. Þess vegna er ég líka að velta fyrir mér að við erum með til þess að gera litlar einingar víða sem eru kannski veikburða og meira að segja getum við talað þannig um Hagstofuna sem slíka, hún er í sjálfu sér ekki eins burðug og mér fyndist að hún ætti að vera. Til þess þurfum við í rauninni að fá henni enn þá fleiri og stærri verkefni. Það sé ekki þannig að þekking hverfi ef einn starfsmaður hættir eða eitthvað slíkt. Það er kannski það sem mér hefur fundist við búa töluvert við hér á landi. Í gegnum árin hér á þingi þegar maður tekur fyrir hin ýmsu mál finnst mér það alltaf verða meira og meira áberandi að við þurfum að huga betur að því að sérstaklega þeir aðilar sem eru að safna tölfræðilegum gögnum hafi almennilegt „kapasítet“ til þess.

Herra forseti. Sem fyrrum útvarpskona ætla ég ekki að segja „þættinum hefur borist bréf“ heldur „Alþingi hefur borist stjórnarfrumvarp“. Það telst nefnilega til tíðinda á þessu haustþingi að Alþingi berist stjórnarfrumvarp og verðum við nefndarfólk í velferðarnefnd að gleðjast því að þetta er annað stjórnarfrumvarpið sem berst hv. velferðarnefnd. Fögnum við því, enda er farið að líða að jólum, borgin hér í kringum Alþingishúsið farin að skrýðast jólaskrauti og gott ef það er ekki búið að boða til fundar með jólakettinum á Lækjartorgi um næstu helgi. Ég verð að fagna því að það sé komið frumvarp frá hæstv. félags- og barnamálaráðherra en verð þó að segja að mér þykir sá tímarammi sem velferðarnefnd er gefinn helst til naumt skammtaður. Hefðbundinn umsagnarfrestur á frumvörpum og öðrum þingmálum er þrjár vikur og þegar umsagnarfresti lýkur eru níu dagar, eða held ég fimm fundardagar, eftir fram að jólahléi, þar af tveir fundardagar hjá hv. velferðarnefnd til að taka inn gesti fyrir þetta mál, ræða málin og afgreiða, ef svo verður, vegna þess að það er nú þannig, herra forseti, að hefðbundnir nefndarfundir fyrir sumar- og jólahlé falla oft niður hjá nefndunum í síðustu vikunni fyrir jól. Ég sé því a.m.k. ekki að það ákvæði þessa frumvarps sem lýtur að gildistöku muni komast óbreytt í gegn á þessu haustþingi. Þá að innihaldi frumvarpsins. Ég verð að fagna því að það eigi að efla stjórnsýsluna þegar kemur að mannvirkjum og húsnæðismálum en verð þó að spyrja: Af hverju er farin þessi leið? Miðað við umræðuna sem hefur verið hér í dag finnst mér eins og tilgangurinn sé göfugur en útfærslan kannski ekki alveg fullnægjandi. Það er gott að hafa samlegðaráhrif milli Mannvirkjastofnunar og Íbúðalánasjóðs en þegar frumvarpið er lesið má sjá að það á samt sem áður að plokka Íbúðalánasjóð í sundur. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvort þetta verði til þess að húsnæðismálin verði í betri höndum, hvort húsnæðismálunum sé einhver greiði gerður með þessu. Ég er ekki alveg sannfærð um það og er langt í frá sannfærð eftir að hafa hlustað á hæstv. ráðherra ræða málin og heldur ekki eftir að hafa heyrt í nokkrum starfsmönnum Mannvirkjastofnunar sem óttast að sameiningin muni koma niður á hinu gríðarlega mikilvæga hlutverki Mannvirkjastofnunar sem er að hafa eftirlit með mannvirkjagerð á Íslandi. Ég óttast líka ákveðið hringl, að verkefnin og hlutverk verði óskýr, að skilvirkni verði ekki meiri o.s.frv. Ég óttast að þetta komi niður á fagmennskunni og tek þannig undir nokkrar umsagnir sem bárust inn á samráðsgáttina um að öryggi kunni að verða ábótavant. Það voru Samtök rafverktaka sem bentu á þetta og Neytendastofa hafði sömuleiðis áhyggjur af því að eftirlit yrði minna. Svo er ekkert rætt um gagnsæi í frumvarpinu. Ég mun tryggja að hv. velferðarnefnd fari ofan í hvernig eigi að tryggja að störf innan húss í þeirri stóru stofnun sem á að taka við öllum þessum verkefnum verði gagnsæ. Þegar var verið að færa húsnæðismálin undir félagsmálaráðherra komu talsmenn Mannvirkjastofnunar og töluðu um að það væri óheppilegt að þetta væri enn þá á víð og dreif, hvers vegna mannvirkjagerð og húsnæðismál væru ekki öll í einu fagráðuneyti eins og þekkist t.d. á Norðurlöndunum, því að skipulagsmálin eru enn þá hjá sveitarstjórnarráðherra. Það er óheppilegt að þetta sé á þessum stöðum. Þá er líka óheppilegt að kæruleiðir virðast áfram vera á þremur stöðum, hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, úrskurðarnefnd velferðarmála og svo hugsanlega hjá ráðuneytinu. Þá er ekki hægt að horfa fram hjá því, af því að verið er að tala um hvort það verði hagræði af þessu og hefur verið talað um að svo verði, að gert er ráð fyrir að starfsmenn verði nákvæmlega jafn margir og þeir eru núna hjá Íbúðalánasjóði annars vegar og Mannvirkjastofnun hins vegar, að starfsmenn hinnar nýju stofnunar, Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, verði 110 talsins sem er nákvæmlega sama tala og núna, það verður ekki einu sinni fækkun sem nemur einum forstjóra. Það á hins vegar að skipta upp Íbúðalánasjóði og færa hluta hans þannig að sá hluti starfsemi Íbúðalánasjóðs sem snýr að útgáfu skuldabréfa Íbúðalánasjóðs, eldri lánastarfsemi og fjarstýringu eigna utan lánasafn, svo sem lausafjár og annarra verðbréfa, verði eftir í Íbúðalánasjóði sem mun fá nafnið ÍL-sjóður. En með frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót ný stofnun sem heitir Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Þessi ÍL-sjóður fer annað. Hann mun fara inn í fjármálaráðuneytið og mun fjármála- og efnahagsráðherra leggja fram frumvarp um þann hluta. Þá er maður kominn á sama stað og við erum á núna, þ.e. á 149. löggjafarþingi var ákveðið að skipta upp velferðarráðuneytinu í félagsmálaráðuneyti annars vegar og heilbrigðisráðuneyti hins vegar. Svo er verið að færa til málaflokka og allt átti þetta að vera óskaplega ódýrt og kosta í rauninni ekki neitt. En hvað kemur í ljós? Það er verið að setja á laggirnar endalausar skrifstofur inni í ráðuneytunum, færa til, búa til nýtt, ráða urmul af starfsfólki, þannig að á endanum er þetta miklu dýrara. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna við ætlum að hafa þetta svona. Það að setja helminginn af verkefnum Íbúðalánasjóðs inn í fjármálaráðuneytið mun ekkert vera ókeypis. Það þarf þá að ráða starfsfólk þangað inn til þess að sinna þeim þætti en ekkert af fólkinu sem er hjá Íbúðalánasjóði núna á að fara þangað. Það á allt að vera inni í nýju stofnuninni, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Ég held að við séum enn einu sinni að horfa upp á að það verði aukinn kostnaður með þessum tilfærslum sem samt eru einhvern veginn ófókuseraðar. Við hljótum að vilja einfalda stjórnkerfið en ekki búa til ógnarstóra stofnun sem mögulega veikir eftirlitskerfið og sjá ekki að það sé neitt skilvirkara eða meiri fagmennska. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Ég hef áhyggjur af því að það eigi að splitta upp Íbúðalánasjóði því að mér finnst það ekki vera nógu vel ígrundað í frumvarpinu. Það getur vel verið að það skýrist við meðferð málsins í hv. velferðarnefnd. En aftur segi ég að það er mjög jákvætt að styrkja stjórnsýslu og við þurfum klárlega að styrkja eftirlitskerfið, sem hefur ekki beint verið áhugamál ríkisstjórnarinnar. Ég held að veikt eftirlitskerfi á öllum sviðum íslensks samfélags grafi undan trúverðugleika okkar og búi til vantraust á kerfinu öllu. Við sjáum víða hvernig hvernig það birtist, hvort sem um er að ræða að hafa eftirlit með skattinnheimtu eða veiði. Þegar dregið er úr slíku eftirliti, eða hvaða eftirliti sem er, veikir það tiltrú almennings á kerfinu. Annars hlakka ég til að vinna að málinu í hv. velferðarnefnd og vona að það komi eitthvað jákvætt út úr því, þótt ég lofi ekki neinni hraðsuðu við vinnslu þessa frumvarps.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara djúpt í efnisatriði frumvarpsins í þessari ræðu minni en mig langar til að fara þess á leit við forseta að fram fari atkvæðagreiðsla í sal um það til hvaða nefndar málinu verði vísað, hvort málinu verði vísað til velferðarnefndar eins og gert er ráð fyrir samkvæmt framsögu hæstv. ráðherra eða hvort málinu verði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar í ljósi þess að þar hefur verið fjallað um mannvirkjamál um langa hríð. Það sem ég vil gera með þessu er að það verði a.m.k. meðvituð ákvörðun þingsins til hvaða nefndar málinu verði vísað en að það gerist ekki með tilviljanakenndum hætti. Við þekkjum auðvitað öll þau sjónarmið sem uppi eru varðandi sameiningu þessara stofnana og fleiri. Skipulagsmálin eru áfram í umhverfisráðuneytinu og til meðhöndlunar í umhverfis- og samgöngunefnd og mjög margir eru þeirrar skoðunar að það hefði þurft að stíga skrefið að fullu þannig að þau mál sameinuðust líka með þessari samtvinnun verkefna. Þá eru a.m.k. Samtök iðnaðarins þeirrar skoðunar að málaflokknum í heild hefði verið betur fyrir komið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti en í velferðarráðuneytinu, með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherrum beggja ráðuneyta, þetta snýst ekki um það. Ég vil bara að málið þróist ekki með tilviljanakenndum hætti heldur taki Alþingi sérstaka afstöðu til þess hvert málinu verður vísað. Ég fer þess á leit við forseta að greidd verði atkvæði um það í sal hvort málinu verði vísað til velferðarnefndar eða umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram um þetta mál, um sameiningu þessara tveggja stofnana og vil hvetja nefndina til að taka þau mál sem hafa verið nefnd hér til skoðunar og hvetja hana jafnframt til góðra verka. Ég held líka að búið sé að búa þannig um málið að mögulegt sé að sameining gæti orðið að veruleika strax á nýju ári. Það er auðvitað þingsins að meta með hvaða hraða það vill afgreiða þessi mál og fordæmi eru fyrir því. Sá sem hér stendur hefur komið með mál á þessu kjörtímabili þar sem þingið hefur flýtt gildistöku laga. Það er því í höndum þingsins að taka ákvörðun um slíkt í þessu eins og öðrum málum. Ég vil þó hvetja til þess að það verði skoðað líka í ljósi uppskiptingar máls, vegna þess að við erum að tala um þennan ÍL-sjóð þar sem fjármagn er inni sem ríkissjóður hefur og er á neikvæðum vaxtamun á hverjum einasta degi. Það skiptir því miklu fyrir þá fjárhagslegu stöðu fyrir ríkissjóð að sá sjóður geti sem fyrst flust yfir til fjármálaráðuneytisins vegna þess að hann snýst á engan hátt um húsnæðis- og mannvirkjamál í þeirri mynd sem við erum að tala um í þessu frumvarpi. Það snýst einfaldlega um það að fjármálaráðuneytið með verksviði sínu og verkefnum er miklu betur í stakk búið til að draga úr þeim vaxtamun fyrir ríkissjóð varðandi þá fjármuni sem þar liggja inni. Íbúðalánasjóður hefur ekki það hlutverk að sýsla með slíkar upphæðir sem hlaupa á hundruðum milljarða og félagsmálaráðuneytið hefur það ekki heldur og félagsmálaráðuneytið ætlar ekki að bæta við starfsfólki til að sinna því hlutverki vegna þess að það er fjármálaráðuneytið sem ætti að sinna því. Mér finnst mikilvægt að nefna þetta hér vegna þess að það er grunnurinn á bak við þessa dagsetningu sem þarna er fyrst og síðast, að það er gríðarlega mikilvægt að þetta geti gengið í gegn hvað það snertir og við erum sannfærð um að geta gert það miðað við hvernig haldið er utan um verkefnið. Ég hvet nefndina til að kalla til sín þá undirbúningsnefnd sem er að undirbúa sameiningu þessara stofnana vegna þess að við erum sannfærð um að það er mögulegt að gera þetta á þessum tíma. Búið er að vinna góða vinnu og við getum fengið öfluga og kraftmikla stofnun strax á nýju ári. Þetta var það sem ég vildi segja. Hvað varðar aðrar athugasemdir sem fram hafa komið í ræðum þeirra ágætu hv. þingmanna sem hafa talað hvet ég nefndina til að skoða þau mál. Ég lagði til að málinu yrði vísað til hv. velferðarnefndar og við það stend ég. Þrátt fyrir tillögu sem komin er frá einum þingmanni og formanni umhverfis- og samgöngunefndar að málið fari þangað hlýtur það að vera eitthvað sem verður útkljáð í þingsal áður en málinu verður vísað áfram. Ég þakka fyrir umræðuna og þakka fyrir þær athugasemdir sem borist hafa og hvet þá nefnd sem fær málið til umfjöllunar til að vinna hratt og vel vegna þess að þetta er bæði brýnt mál gagnvart fjárhagsstöðu ríkissjóðs og líka mikilvægt mál til að fá aukinn slagkraft í húsnæðis- og mannvirkjamálin sem Samtök iðnaðarins, af því að hv. þm. Bergþór Ólason vitnaði til þess áðan, hafa verið að kalla eftir að fá aukinn slagkraft í og fögnuðu því sérstaklega á fundi í morgun, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, að verið væri að mæla fyrir sameiningu þessara tveggja stofnana í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almennar íbúðir. Upphaflega tóku lögin gildi 15. júní 2016 en með þeim var sett á fót nýtt kerfi húsnæðisstuðnings sem ætlað var að auka húsnæðisöryggi tekju- og eignaminni leigjenda með því að auka aðgengi þeirra að öruggu og viðeigandi leiguhúsnæði, svokölluðum almennum íbúðum. Annað grundvallarmarkmið laganna var og er að stuðla að því að húsnæðiskostnaður leigjenda almennra íbúða sé í samræmi við greiðslugetu og að jafnaði ekki umfram fjórðung tekna. Frumvarpið sem við fjöllum um hérna varðar breytingar á því. Lög um almennar íbúðir fjalla um heimildir ríkis og sveitarfélaga til að veita svokölluð stofnframlög til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum á viðráðanlegu verði. Fyrstu almennu íbúðirnar hafa nú þegar verið afhentar leigjendum en frá fyrstu úthlutun stofnframlaga í árslok 2016 hefur tæplega 12 milljörðum kr. verið úthlutað í formi stofnframlaga til byggingar eða kaupa á 2.123 almennum íbúðum. Frumvarp þetta er liður í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin lagði fram til að liðka fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði síðasta vor til að styðja við markmið um efnahagslegan stöðugleika og bæta kjör launafólks. Aðgerðirnar voru í alls 38 liðum og þar af snýr rúmlega þriðjungur þeirra að aðgerðum á sviði húsnæðismála. Í lið 18 í lífskjarasamningi kemur m.a. fram að ríkisstjórnin muni vinna að innleiðingu tillagna átakshóps stjórnvalda um húsnæðismál í samráði við aðila vinnumarkaðar og sveitarfélög. Eftirfylgni með tillögum átakshópsins var falin Íbúðalánasjóði í samráði við þau ráðuneyti sem fara með stjórn viðkomandi málaflokka og gefur sjóðurinn reglulega út stöðuskýrslur um framgang þeirra verkefna. Á meðal tillagna átakshópsins sem stjórnvöld hafa þannig skuldbundið sig til að vinna að innleiðingu á eru tillögur um húsnæðismál nr. 2, 4, 5, 6 og 7 um almenna íbúðakerfið og er frumvarpinu ætlað að koma þessum tillögum til framkvæmda. Unnið er að nánari útfærslu annarra tillagna er varða lífskjarasamninga, m.a. um almennar íbúðir og stofnframlög, svo sem nýjum lánaflokki hjá Íbúðalánasjóði fyrir stofnframlagshafa til fjármögnunar á almennum íbúðum sem ætlað er að lækka fjármagnskostnað þeirra. Með frumvarpinu sem hér er mælt fyrir eru einnig lagðar til breytingar á lögum um almennar íbúðir í ljósi þeirrar reynslu sem komin er á framkvæmd þeirra síðustu ár þannig að þau nái betur markmiðum sínum. Frumvarpið var samið í félagsmálaráðuneytinu í samvinnu við Íbúðalánasjóð með hliðsjón af þeim ábendingum og breytingartillögum sem borist hafa, m.a. frá þeim aðilum sem hlotið hafa stofnframlög á undanförnum árum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á tekju- og eignamörkum leigjenda almennra íbúða þannig að hærra hlutfall landsmanna eigi kost á almennum íbúðum. Er það í samræmi við tillögu 4 í skýrslu átakshóps um húsnæðismál og það sem um var samið í tengslum við kjarasamninga árið 2015. Í stað þess að mörkin miðist við lægstu 25%, þ.e. neðri fjórðungsmörk reglulegra heildarlauna fullvinnandi einstaklinga samkvæmt mælingum Hagstofu Íslands, sem eru sömu tekju- og eignamörk og gilt hafa um leigjendur félagslegra leiguíbúða sem fjármagnaðar hafa verið með niðurgreiddum lánum frá Íbúðalánasjóði, er lagt til í þessu frumvarpi að mörkin miðist við tekjur í tveimur lægstu tekjufimmtungum eða 40%. Í ljósi þeirra umsagna sem bárust um frumvarpið í gegnum samráðsgátt stjórnvalda er rétt að árétta að stofnframlagshöfum verður eftir sem áður heimilt að miða við þrengri tekju- og eignamörk í reglum sínum um úthlutun almennra íbúða. Hér er því aðeins um að ræða það hámark sem gildir almennt um tekjur og eignir leigjenda þegar flutt er inn í almenna íbúð. Einnig er rétt að taka fram að slíkt hámark gildir ekki um úthlutun á félagslegu íbúðarhúsnæði á vegum sveitarfélaga sem fjármagnað hefur verið með stofnframlögum. Leiðir það af 21. gr. laganna og þeirri grundvallarreglu að úthlutun á slíku húsnæði sveitarfélaga byggi á heildarmati á félagslegum aðstæðum umsækjenda. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til mikilvægar breytingar sem eru liður í verkefni félagsmálaráðuneytisins og Íbúðalánasjóðs um húsnæðismál á landsbyggðinni. Alkunnugt er að landsbyggðin glímir víða við misvægi á milli byggingarkostnaðar og markaðsvirðis íbúðarhúsnæðis sem leitt hefur til þess að lítið hefur verið byggt af nýju húsnæði á köldum markaðssvæðum þrátt fyrir gríðarlega mikla eftirspurn. Stjórnvöld ætla að bregðast við þessum vanda með margvíslegum aðgerðum og er það ætlun okkar að virkja húsnæðismarkaðinn um allt land. Nýlega kynntum við til að mynda nýjan lánaflokk sem komið hefur verið á fót hjá Íbúðalánasjóði til að lána til slíkra framkvæmda enda er ljóst að erfiðlega hefur gengið að fjármagna slík verkefni. Í þessu sambandi er einnig lagt til með frumvarpinu að Íbúðalánasjóði verði gert kleift að veita svokallað sérstakt byggðaframlag til fjármögnunar á almennum íbúðum á svæðum þar sem verulegur skortur er á leiguhúsnæði og misvægi er á milli byggingarkostnaðar og markaðsverðs íbúðarhúsnæðis. Gert er ráð fyrir að framlagið miðist framvegis við þörf hverju sinni en samkvæmt gildandi lögum getur framlagið eingöngu numið föstu hlutfalli stofnvirðis íbúðar, þ.e. 6%. Það hlutfall nær oft ekki að brúa það bil sem nauðsynlegt er til að framkvæmd standi undir sér en einnig eru dæmi þess að misvægi sé minna en 6%. Það er því mikilvægt að sú breyting verði gerð að sérstakt byggðaframlag geti framvegis miðast við þörf hverju sinni frekar en fasta prósentu. Áfram er gert ráð fyrir að sérstakt byggðaframlag feli í sér styrk og því ekki gert ráð fyrir að farið verði fram á endurgreiðslu þess nema eigendaskipti verði að umræddri íbúð. Í tengslum við umrætt verkefni um húsnæðismál á landsbyggðinni er einnig lagt til að sveitarfélögum verði heimilað að leggja fram húsnæði sem breyta á í almennar íbúðir sem stofnframlag enda verði ekki talið óhagkvæmt að breyta því í almennar íbúðir. Í mörgum sveitarfélögum er til staðar húsnæði sem ekki er í notkun, til að mynda félagsheimili eða heimavist, sem mögulegt væri að breyta í almennar íbúðir og er því lagt til að sveitarfélag geti lagt slíkt húsnæði til sem stofnframlag. Þessu til viðbótar eru lagðar til ýmsar breytingar sem hafa það að markmiði að lækka fjármagnskostnað stofnframlagshafa og stuðla þannig að sem lægstu leiguverði. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að stofnframlagshafar geti fengið hærra hlutfall stofnframlags greitt út í upphafi en áður tíðkaðist, þ.e. 75% í stað 50%. Með því má draga úr þörf á kostnaðarsömum brúarlánum. Í þessu sambandi er enn fremur lagt til að síðari greiðsla stofnframlaga, þau 25% eða 50% sem út af standa eftir aðstæðum, verði framvegis veitt við öryggisúttekt íbúðar fremur en við útleigu íbúðar þegar um nýbyggingu er að ræða. Er það einnig til þess fallið að auðvelda framkvæmdina hjá Íbúðalánasjóði. Í öðru lagi er lagt til það nýmæli að greiðsla síðari hluta stofnframlags verði verðtryggð samkvæmt vísitölu byggingarkostnaðar í allt að tvö ár á þeim tíma sem líður frá útgreiðslu fyrri hluta stofnframlags fram að útgreiðslu síðari hluta framlagsins. Mikið hefur verið kallað eftir slíkri breytingu af hálfu stofnframlagshafa til að draga úr áhættu þeirra vegna hækkunar byggingarkostnaðar frá því að fyrri hluti stofnframlags er veittur þar til síðari greiðsla berst. Gert er ráð fyrir að umrædd breyting taki til þeirrar stofnframlaga sem úthlutað er frá og með næsta ári. Í þriðja lagi er lögð til önnur þýðingarmikil breyting á lögunum sem mikið hefur verið kallað eftir, sem er að stofnframlagshöfum verði gert kleift að veðsetja fleiri en eina almenna íbúð til tryggingar á almennu skuldabréfi sem gefið er út á markaði eða svokölluð veðpottaheimild. Með því má auðvelda stofnframlagshöfum að sækja sér hagstæða fjármögnun á framtíðarverkefnum. Í fjórða lagi er lagt til með frumvarpinu að unnt verði að gera samninga um úthlutun stofnframlaga fram í tímann, þ.e. til allt að þriggja ára í senn, til að auka fyrirsjáanleika í verkefnum stofnframlagshafa. Slíkt samkomulag yrði ávallt háð nánari skilyrðum og gert með fyrirvara um fjárveitingar á fjárlögum og að frestir samkvæmt tímasettri framkvæmdaáætlun verkefnisins séu haldnir. Loks er lagt til að lagaheimild verði veitt til þess að þeim sem fengu úthlutað stofnframlögum á árunum 2016 og 2017 verði veitt viðbótarframlög til leiðréttingar á því misræmi sem skapaðist við það að þágildandi viðmið um hámark byggingarkostnaðar voru lægri en efni stóðu til. Mikilvægt er að úr því verði bætt til að tryggja að umrædd verkefni fái full stofnframlög í samræmi við viðmið um hámarksbyggingarkostnað eins og þau stóðu í árslok 2017. Á meðal annarra breytingartillagna frumvarpsins er að liðkað verði fyrir veitingu stofnframlaga vegna nýbyggingarframkvæmda og að skýrt verði hvernig endurgreiðslum stofnframlaga skuli háttað þegar ekki hafa verið tekin lán til fjármögnunar á almennum íbúðum eða lágt hlutfall stofnvirðis þeirra hefur verið fjármagnað með lánum, þ.e. minna en 30% af stofnvirði íbúðar. Í því sambandi eru einnig lagðar til breytingar á hámarkslengd lána sem tekin eru til fjármögnunar á almennri íbúð sem nema lægra hlutfalli en 30% af stofnvirði íbúðar. Gert er ráð fyrir að þau verði að hámarki til 20 ára í stað 50 ára til að draga úr fjármögnunarkostnaði og þar með stuðla að lægra leiguverði. Einnig er lagt til að lögfest verði tímabundin forgangsregla þess efnis að við afgreiðslu umsókna um stofnframlög skuli Íbúðalánasjóður miða við a.m.k. tveir þriðju hlutar þess fjármagns sem til úthlutunar er hverju sinni renni til íbúða sem ætlaðar eru tekjulágum og eignaminni leigjendum á vinnumarkaði. Hér er aðeins um að ræða tímabundna heimild sem gilda mun þar til stofnframlögum hefur verið úthlutað til 1.534 almennra íbúða fyrir tekju- og eignaminni leigjendur á vinnumarkaði. Sú ráðstöfun er liður í skuldbindingum ríkisins samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um húsnæðismál frá 28. maí 2015 sem gerð var til að liðka fyrir kjarasamningum það ár. Þar var m.a. kveðið á um uppbyggingu 2.300 almennra íbúða og var lagt til grundvallar við gerð samkomulagsins að tveim þriðju hluta þeirra yrði ráðstafað til tekju- og eignaminni einstaklinga á vinnumarkaði. Forgangsreglunni er þannig ekki ætlað að gilda til frambúðar um úthlutun stofnframlaga heldur tímabundið þar til skuldbindingum ríkisins samkvæmt fyrrnefndu samkomulagi hefur verið fullnægt enda voru þær forsenda kjarasamninga árið 2015. Loks er lagt til að umsóknum um stofnframlög sem varða verkefni þar sem góðar almenningssamgöngur eru fyrir hendi verði veittur forgangur við afgreiðslu umsókna og er það í samræmi við tillögur er varða lífskjarasamninginn. Frumvarpið var kynnt í samráðsgátt stjórnvalda og bárust alls 11 umsagnir um það. Tekið var tillit til þeirra athugasemda sem fram komu við samráðið eftir því sem frekast var unnt og breytingar gerðar á frumvarpinu þar að lútandi. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar Alþingis.

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almennar íbúðir. Þetta er besta mál en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tekjuviðmið og byrja á því sem stendur orðrétt í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Setja verði í forgang við ráðstöfun stofnframlaga og annarra opinberra framlaga vegna uppbyggingar á íbúðarleiguhúsnæði verkefni þar sem góðar almenningssamgöngur eru fyrir hendi“. Ég spyr mig: Á fólk ekki að fá að velja hvar það býr? Á að gera fólki að þurfa að vera þar sem eru góðar almenningssamgöngur? Hvað teljast vera góðar almenningssamgöngur? Er það borgarlínan? Er það hún sem allt á að byggjast upp við? Ef svo er, hvernig í ósköpunum sér ráðherra fyrir sér að það verði hægt að byggja í kringum hana að mestu leyti og hversu mikil ívilnun fylgir þessari áætlun um að það megi eingöngu byggja þarna í kring? Hver er munurinn fyrir þá einstaklinga sem verða við borgarlínuna eða þessar góðu almenningssamgöngur og þá sem eru lengst frá? Hversu óhagstæður er munurinn þar á milli? Síðan er hin spurningin: Hvers vegna í ósköpunum var ekki miðað við 50% meðallaun í landinu, sem eru 440.000, heldur 40%? Það myndi nýtast mun fleirum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Í fyrsta lagi er varðar prósentutöluna sem verið er að setja núna upp í 40%, af hverju hafi ekki verið farið í 50%. Ástæðan er sú að þetta er eitthvað sem samið var um í kjarasamningum 2015 að yrði 25% og færi síðan upp í 40% og var ítrekað aftur núna að menn vildu hafa þetta svona. Ég kann ekki nákvæma skýringu á því af hverju menn voru með þetta í 40% en ekki 45% eða 50%. Þetta var bara niðurstaðan af samtali og samningum við aðila vinnumarkaðarins, bæði 2015 og svo aftur núna í aðdraganda þessara kjarasamninga. Þegar kemur að ákvæðinu sem fjallað er um hér, um að þau svæði þar sem séu góðar almenningssamgöngur sé litið á sem svo að hafi forgang, skulum við segja, þá er það líka eitt af því sem rætt var í tengslum við lífskjarasamninga og var vilji til að sett væri þar inn. Ríkisstjórnin skuldbatt sig til þess að þau svæði yrðu í forgangi þar sem væru öflugar almenningssamgöngur, sérstaklega gagnvart almenna íbúðakerfinu. Ég held að hugsunin á bak við þetta hafi verið sú að þeir einstaklingar sem leigja húsnæði í almenna íbúðakerfinu geti frekar haft val um það hvort þeir vilji hafa einkabíl eða nýti sér almenningssamgöngur þannig að húsnæðið sé ekki byggt fjarri almenningssamgöngum. Það var tillaga sem kom inn í lífskjarasamninginn að horft yrði til þess. Jafnframt var talað um að hluti af þeim tillögum sem tengjast lífskjarasamningunum lytu einmitt að almenningssamgöngum almennt sem ekki tengjast því máli sem við erum að leggja fram hér. Eins og ég segi, þetta er eitthvað sem kom þar inn, þessi forgangur, til að tryggja að þeir einstaklingar sem myndu leigja innan almenna íbúðakerfisins hefðu val um annaðhvort einkabíl eða almenningssamgöngur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég óttast þessa klásúlu um nálægð við almenningssamgöngur. Þar gæti íbúðaverð eða byggingarkostnaður orðið miklu dýrari, það yrði dýrara byggingarland. Við vitum að við þéttingu byggðar hefur verið sýnt fram á að það að byggja við einhverja ákveðna línu veldur verðhækkun upp úr öllu valdi og það er óvíst hvernig það á að ganga upp. Ég sé það eiginlega ekki einu sinni fyrir mér. Ég segi fyrir mitt leyti að þarna eigum við að finna hagstæðasta kostinn. Ef við horfum líka á tekjuhliðina erum við að tala um hjón með 370.000 kr. í mánaðarlaun og það er eftir að búið er að hækka upp viðmiðið úr 25% í 40% Þetta þrengir rosalega að mörgu fólki vegna þess að tveir einstaklingar sem eru með 400.000 komast ekki inn í þetta kerfi. Ég spyr bara: Hvernig í ósköpunum getum við búið til þannig kerfi að það getur munað nokkrum krónum eða aurum á því hvort viðkomandi geti fengið hagstætt leiguhúsnæði eða ekki, fengið að vera í svona kerfi? Ég myndi halda að það væri miklu nær að sem flestir þeirra sem vilja gætu komist inn í þetta kerfi og ég skil ekki þessi takmörk. Þarna getum við verið að leika okkur með nokkrar krónur til eða frá.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Ég held að þarna gæti ákveðins misskilnings, eða ég lít svo á, varðandi það hvort eignirnar verða dýrari sem verða nálægt almenningssamgöngum. Ég tel að svo verði ekki vegna þess að í almenna íbúðakerfinu sem byggir á því að sveitarfélög geti lagt til lóðir og ríkið leggur fram stofnframlög eru ótrúlega ströng mörk á byggingarkostnaði, leigumörkum og upphæðamörkum. Það er ekki markaðurinn einn og sér sem ræður för. Það er raunkostnaðurinn við bygginguna, byggingarkostnaðurinn og annað slíkt þannig að það á að vera hægt og á að vera tryggt að það hafi ekki þau áhrif á verð líkt og ef við værum bara á almennum markaði að setja þetta ákvæði. Varðandi prósentuna sem verið er að hækka úr 25% upp í 40% þá er verið að tala um 40% af launum fullvinnandi einstaklings og í rauninni nást um 70% landsmanna þarna undir, ef maður reiknar það upp. Það eru alla vega útreikningarnir sem menn hafa lagt fram, að við séum að ná 70% þarna inn, sem þýðir að það má velta því fyrir sér hvort við séum frekar að hækka þetta of mikið, það séu að verða of margir sem þarna falli undir. En ég hvet nefndina til þess að skoða þetta sérstaklega, nefnd sem hv. þingmaður á sæti í.

Herra forseti. Ég held að áhyggjur mínar af þessu máli komi úr öfugri átt miðað við fyrra andsvar. Þegar verið er að hækka viðmiðunarmörkin upp í 40% af reglulegum heildarlaunum fullvinnandi einstaklinga erum við komin í ansi stóran viðmiðunarhóp sem þar gæti fallið undir. Fyrsta spurningin er: Er það heppilegt fyrir verðmyndun á húsnæðismarkaði að við séum með jafn viðamikla niðurgreiðslu ríkisins á byggingarkostnaði? Það getur skekkt verulega áhrifin inn á hinn almenna húsnæðismarkað sem er, vænti ég, áfram ætlað að standa undir þorra af húsnæðisþörf almennings, enda væri það orðið mjög furðulegt ástand á húsnæðismarkaði hér ef við þyrftum að niðurgreiða meira en helming húsnæðis fyrir landsmenn. Það getur ekki verið heppilegt framtíðarfyrirkomulag, þá er eitthvað annað að í því kerfi. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir eitthvert mat á því hversu stór hópur getur verið þarna undir og hver væri þá húsnæðisþörf þess hóps? Hversu margar íbúðir þurfum við að byggja til að mæta þessum viðmiðum? Í þessu umfangi getur þetta haft veruleg áhrif. Við höfum rætt hér fyrr í málinu um hve gagnsæi er mikilvægt á húsnæðismarkaði og þörf á því, varðandi vænt framboð húsnæðis og eftirspurn, að við séum með skýra sýn fyrir hinn almenna húsnæðismarkað til að vinna með. Hvað þyrfti að byggja margar íbúðir til að mæta væntri eftirspurn þarna? Hve margar íbúðir á ári myndu bætast við með því að útvíkka þessi mörk úr 25% í 40%?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar athugasemdir, þær eru réttmætar. Þegar verið er að tala um 40% af launum fullvinnandi einstaklings, ég upplýsi það hér, geta um 70% þjóðarinnar fallið þar undir. Samið var um þetta í kjarasamningum á sínum tíma og aftur núna og sú krafa ítrekuð að þetta yrði hækkað upp í 40%. Þess vegna ítreka ég það ákvæði sem er í lögunum og varðar það að félögum sem starfa undir þessu almenna íbúðakerfi er frjálst að setja þrengri mörk. En þetta er það sem samið var um í kjarasamningum og má kannski segja að horft sé til þess sem tíðkast í Danmörku þar sem ekki er miðað við þessi mörk til að tryggja félagslega blöndun innan almenna íbúðakerfisins. Það gefur tækifæri til að gera það sem gerist ekki ef þessi mörk væru lægri, eða ekki með sama hætti skulum við segja. Þessi umræða er algerlega réttmæt en um þetta var samið sérstaklega í kjarasamningum 2015 og ítrekað núna að þetta þyrfti að vera inni með þessum hætti. Þess vegna er gert ráð fyrir því að hækka það upp í 40% en sjálfsagt er það eitthvað sem væri skynsamlegt hjá nefndinni að skoða og ræða við aðila vinnumarkaðarins og aðra þá aðila sem kunna að hafa skoðun á þessu.

Herra forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra svaraði fyrri fyrirspurninni: Hvað má búast við að byggja þurfi margar íbúðir í þessu kerfi? Það hlýtur að liggja fyrir eitthvert mat á þörf á þessu úrræði. Það er grundvallaratriði því að þetta er félagslegt úrræði á húsnæðismarkaði. Þegar félagslegt úrræði er farið að ná svona hátt upp tekjustigann er verið að draga verulega úr forgangsröðun í átt að þeim sem virkilega þurfa á þessu úrræði að halda. Þá hnýt ég um annað í greinargerð með frumvarpinu, þ.e. að það felur í sér útvíkkun hvað fleira varðar - stækkar ekki bara verulega þann tekjuhóp sem þarna gæti verið undir heldur er líka viðbótarúrræði fyrir landsbyggð og þá ákveðin uppbót fyrir þau verkefni sem fóru af stað á árunum 2016 og 2017 - en samt er ekki gert ráð fyrir að þetta muni kosta neitt meira fjármagn en þegar hefur verið varið til þess. Það hlýtur þar af leiðandi að veikja verulega forgangsröðun á þeim félagslega vinkli sem er á þessu máli, þ.e. að einfaldlega er verið að smyrja þessu úrræði út mun þynnra en áður var stefnt að.

Virðulegi forseti. Mig langar að leiðrétta eitt sem ég tel að sé ákveðinn misskilningur. Við erum með félagslegt íbúðakerfi. Hugsunin er að almenna íbúðakerfið sé aðeins fyrir ofan það, að þetta sé almennt íbúðakerfi. Þessi prósentumörk eru þarna vegna þess að þetta er hugsað sem almennar íbúðir, annars hefði þetta verið kallað löggjöf um félagslegar íbúðir. Þetta er löggjöf um almennar íbúðir.  Varðandi uppbót fyrir árin 2016 og 2017 er gert ráð fyrir að bæta í það eins og ég rakti í framsöguræðu minni. Við getum ekki hafa ætlað að fara af stað með þetta kerfi varðandi landsbyggðina. Þegar farið var af stað voru skrifuð sérstök ákvæði sem lutu að landsbyggðinni. Það hefur einfaldlega ekki nýst landsbyggðinni vegna þess að þar hefur verið ákveðinn brestur. Þess vegna eru menn að gera breytingar núna. Við vorum að skuldbinda okkur, ríkisstjórnin, með fyrirvara um samþykki fjárlaga hvert ár, til að setja í þetta 3,5–4 milljarða á hverju einasta ári á kjarasamningsárum. Ætlum við virkilega að fara inn í þennan kjarasamning eins og þann síðasta og skilja landsbyggðina algjörlega eftir í þessari uppbyggingu? Nei, við ætlum ekki að gera það og þess vegna gerum við breytingar hvað þetta snertir. Ríkisstjórnin hefur skuldbundið sig til þess 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2019 sem er að finna á þskj. 434. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa málefnasviða og málaflokka vegna nokkurra sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála á yfirstandandi ári, auk þess sem lagðar eru til breytingar á hagrænni skiptingu fjárheimilda og millifærslur á milli málaflokka. Stærstu breytingar frumvarpsins lúta að áhrifum breyttra efnahagshorfa og áhrifum dóms Landsréttar auk álits umboðsmanns Alþingis um ólögmæta skerðingu á bótum almannatrygginga. Lög um opinber fjármál marka skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Þannig er tilgreint í lögunum að fjármála- og efnahagsráðherra sé heimilt að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með öðrum þeim leiðum sem tilgreindar eru í lögunum. Er þar vísað til þess að útgjöld séu löguð að fjárveitingum verkefna og ríkisaðila, fjárveitingar séu millifærðar innan málaflokka eða fjárveitingum sé ráðstafað úr varasjóði málaflokks sé hann fyrir hendi. Ef fyrrgreindar leiðir duga ekki til er enn fremur hægt að mæta tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum með millifærslu úr almennum varasjóði. Vert er að minnast á að fjáraukalögum er ekki ætlað að mæta útgjöldum til nýrra verkefna, aukins umfangs starfsemi eða rekstrarhalla einstakra málefnasviða og málaflokka umfram setta útgjaldaramma, enda ber samkvæmt lögunum að vísa slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár. Markmiðið með þessu verklagi er að auka ábyrgð ráðuneyta á áætlanagerð, stefnumótun og fjármálastjórn innan málefnasviða og málaflokka og draga úr þörf og umfangi fjáraukalaga. Virðulegur forseti. Ég ætla að víkja núna að meginefni frumvarpsins. Eins og ég hef hér komið inn á er almennt í frumvarpi til fjáraukalaga ekki um að ræða tillögur um ný verkefni eða aukið umfang heldur fyrst og fremst útgjaldamál sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga en teljast orðin brýn og óhjákvæmileg. Í frumvarpinu er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs á árinu 2019 verði auknar um 14,8 milljarða kr. en það svarar til 1,6% hækkunar á heildarfjárheimildum í gildandi fjárlögum. Umfang tillagnanna skýrist þó, eins og ég hef áður nefnt, af fáum en stórum útgjaldamálum. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingar á útgjaldaskuldbindingum vegna hagrænna og/eða kerfislægra breytinga eins og vegna aukins atvinnuleysis og hærri fæðingarorlofsgreiðslna. Þá er áætlað að útgjöld vegna atvinnuleysisbóta og aukin framlög í Ábyrgðasjóð launa muni fara samtals 7,6 milljarða umfram forsendur fjárlaga. Atvinnuleysi stefnir í að verða 3,5% á þessu ári borið saman við 2,4% árið 2018 sem að miklu leyti má rekja til falls WOW air fyrr á árinu. Greiðslur vegna fæðingarorlofs verða rúmlega 1.120 millj. kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins en aukninguna má helst rekja til þess að meðalgreiðslur til foreldra hafa aukist umfram forsendur fjárlaga og eins hefur foreldrum fjölgað og nýting á orlofsdögum aukist. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að útgjöld vegna almannatrygginga á málefnasviðum 27 Örorka og málefni fatlaðs fólks, og 28 Málefni aldraðra, aukist um 7,3 milljarða. Þar af vega þyngst einskiptisútgjöld vegna dóms Landsréttar um ólögmæti afturvirkrar skerðingar á greiðslum til ellilífeyrisþega vegna greiðslna úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum, en áætluð áhrif þessa dóms nema um 5,4 milljörðum kr. Þá er einnig verið að leiðrétta örorkubætur í samræmi við álit umboðsmanns Alþingis sem varðar áhrif búsetutíma erlendis á rétt til örorkulífeyris. Komst umboðsmaður að þeirri niðurstöðu að lækkun greiðsluhlutfalls lífeyris vegna búsetu erlendis væri ekki í samræmi við lög. Áhrif af áliti umboðsmanns nema um 800 millj. kr. á árinu 2019 en alls hafa 320 manns fengið leiðréttingu það sem af er ári. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir tæplega 1,5 milljarða kr. aukningu framlaga vegna halla sjúkratryggingaliða á yfirstandandi ári en þeir heyra undir nokkur málefnasvið. Einkum er um að ræða umframútgjöld vegna sjúkraþjálfunar sem nema 660 millj. kr. og svara til ríflega 13% umframútgjalda samanborið við fjárveitingar ársins. Sé litið til síðustu fimm ára hafa framlögin vaxið um rúmlega 3,5 milljarða að nafnvirði sem svarar til þess að framlögin hafi nær tvöfaldast að nafnvirði frá fjárlögum 2015. Þá er áætlað að útgjöld vegna erlendrar sjúkrahúsþjónustu verði 410 milljónir umfram forsendur fjárlaga. Loks er áætlað að útgjöld vegna hjálpartækja verði 270 milljónir umfram fjárheimildir ársins. Það nemur um 5,2% af veltu liðarins. Sé litið til síðustu fimm ára hafa framlög vegna hjálpartækja verið aukin um rúmlega 1,9 milljarða kr. sem nemur 56% aukningu ef miðað er við árið 2015 til samanburðar. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir samtals 790 millj. kr. framlagi til samgöngumála vegna ófyrirséðs viðbótarkostnaðar sem Vegagerðin hefur þurft að greiða vegna nýs Herjólfs. Þar er annars vegar um að ræða greiðslur til skipasmíðastöðvar í kjölfar lokauppgjörs við afhendingu skipsins um mitt ár og hins vegar kostnaðarauka vegna seinkunar á afhendingu skipsins til Vestmannaeyjabæjar. Að öðru leyti vísa ég til nánari umfjöllunar um útgjaldatillögur frumvarpsins í athugasemdum við einstaka málaflokka. Þá vil ég einnig vekja athygli á því í tengslum við hlutverk og umfang fjáraukalaga að í 24. gr. laga um opinber fjármál er kveðið á um almennan varasjóð A-hluta ríkissjóðs. Almennur varasjóður skal nema a.m.k. 1% af fjárheimildum fjárlaga en fjármála- og efnahagsráðherra fer með almennan varasjóð og tekur ákvörðun um ráðstöfun úr honum. Almennum varasjóði er einkum ætlað að mæta frávikum í launa-, gengis- og verðlagsforsendum fjárlaga og meiri háttar ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum, svo sem vegna náttúruhamfara, eða útgjöldum sem ókleift er að mæta með öðrum hætti samkvæmt fjárlögum. Í fjárlögum 2019 nemur heildarfjárheimild sjóðsins um 10,4 milljörðum kr. Gengið er út frá þeirri forsendu á þessum tímapunkti að rúmlega 2 milljörðum kr. verði ráðstafað úr sjóðnum á yfirstandandi ári vegna nokkurra útgjaldamála sem eru þar af leiðandi ekki hluti af þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að ráðstafa þurfi 800 millj. kr. til að mæta endurskoðun á launaforsendum fjárlaga fyrir árið 2019. Þá er einnig gert ráð fyrir að ráðstafa 800 milljónum til að mæta endurskoðun á gengisforsendum samanborið við gengi gjaldmiðla í fjárlögum fyrir árið 2019. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að ráðstafa 420 millj. kr. úr sjóðnum þar sem útgjöld vegna dómkrafna stefni í að verða umfram fjárveitingar ársins sem þessu nemur. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að ráðstafað verði innan við 50 millj. kr. í tengslum við FATF og vinnu við Guðmundar- og Geirfinnsmálið á yfirstandandi ári. FATF vísar til vinnu sem tengist athugasemdum í samhengi við peningaþvættismál og skuldbindingar Íslendinga í þeim efnum. Að auki er í þessu frumvarpi gert ráð fyrir að lækka fjárheimild til málaflokksins fyrir almenna varasjóðinn um 5,1 milljarð til að vega á móti aukningu fjárheimilda til ýmissa útgjaldamála í frumvarpinu. Ekki er lögð til meiri lækkun á sjóðnum en hér hefur verið rakið þannig að til staðar sé um 3 milljarða svigrúm til að bregðast við óvæntum og óhjákvæmilegum útgjöldum fyrir lok þessa árs ef til þess kæmi. Þá ætla ég næst að víkja að nýjum heimildum í frumvarpi til fjáraukalaga. Lagt er til í 3. gr. frumvarpsins að lánsfjárheimild ríkissjóðs samkvæmt 1. tölulið 5. gr. fjárlaga fyrir 2019 verði hækkuð úr 45 milljörðum kr. í 52 milljarða vegna sveiflna á útistandandi fjárhæð ríkisvíxla sem nýttir eru í lausafjárstýringu. Gert er ráð fyrir að heildarskuldir ríkissjóðs nemi um 892 milljörðum í árslok 2019 í stað 832 milljarða eins og gert var ráð fyrir í fjárlögunum. Hækkunin skýrist fyrst og fremst af nýtingu lántökuheimildar samkvæmt 5. tölulið 5. gr., en ríkissjóður gaf út nýtt skuldabréf í júní sl. í erlendri mynt að fjárhæð 500 milljónir evra sem ekki var gert ráð fyrir í áætlunum. Andvirði lántökunnar myndar innstæðu í evrum og hefur því óveruleg áhrif á skuldastöðu ríkissjóðs samkvæmt skuldareglu laga um opinber fjármál þar sem sjóðir dragast frá skuldum. Í 4. gr. frumvarpsins eru einnig lagðar til tvær breytingar á heimildarákvæðum í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 2019, annars vegar heimild 5.12 sem er til að koma á fót hlutafélagi vegna þjóðarleikvangs í Laugardal í Reykjavík og leggja félaginu til 5 millj. kr. í stofnfé. Hlutverk félagsins er að vinna að undirbúningi og sviðsmyndagreiningu að mögulegum nýjum þjóðarleikvangi í Laugardal í stað Laugardalsvallar. Gert er ráð fyrir að frekari framlög til félagsins komi frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu með þjónustusamningi. Hins vegar er heimild 5.13 sem kemur til vegna afhendingar Hvalfjarðarganga milli hluthafa Spalar og ríkisins. Samþykkt var af hluthöfum Spalar að Vegagerðin fengi fyrir hönd ríkissjóðs yfirráð yfir Speli ehf. Með þessu er gert ráð fyrir að félagið sé í eigu ríkissjóðs en að Vegagerðin muni annast meðferð eignarhalds félagsins. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fjalla stuttlega um áætlaðar afkomuhorfur á yfirstandandi ári með breytingunum sem hafa orðið í lánsfjármálum. Eins og ég hef áður vikið að eru í frumvarpinu ekki lagðar til breytingar á tekjuhlið fjárlaga né lagðar til heildstæðar breytingar á útgjaldahliðinni. Eigi að síður hefur samhliða vinnslu frumvarpsins verið útbúið endurmat á áætlaðri útkomu ársins með hliðsjón af nýrri þjóðhagsspá Hagstofu Íslands, auk endurskoðaðri tekjuáætlun ásamt þeim breytingum sem eru lagðar til á fjárheimildum í þessu frumvarpi. Í fjárlögum fyrir árið 2019 var gert ráð fyrir að heildarjöfnuður ríkissjóðs yrði 28,6 milljarðar kr. Versnandi efnahagshorfur vegna áfalla í flugrekstri í byrjun árs ásamt aflabresti í loðnu leiddu til þess að afkomuhorfur yfirstandandi árs versnuðu umtalsvert og ákveðið var að endurskoða gildandi fjármálastefnu og gera samhliða breytingu á framlagðri fjármálaáætlun fyrir árin 2020–2024. Við gerð frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2020 var unnið endurmat á tekju- og útgjaldahorfum yfirstandandi árs og var áætlað að rekstur ríkissjóðs yrði neikvæður um tæplega 9 milljarða kr. Afkomuhorfur yfirstandandi árs hafa nú aftur verið endurmetnar með hliðsjón af þróun tekna og gjalda það sem af er ári og hafa afkomuhorfurnar versnað frekar frá þeirri áætlun sem birt var í september. Í endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir að frumtekjur dragist saman um 28,8 milljarða frá áætlun fjárlaga sem skýrist að stærstu leyti af því að nú er ljóst að sértækar arðgreiðslur verði lægri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Þá er gert ráð fyrir að frumgjöld aukist um 14,6 milljarða. Frumjöfnuður ríkissjóðs fyrir árið 2019 er því áætlaður ríflega 35 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að vaxtajöfnuður ríkissjóðs verði nær óbreyttur frá fjárlögum og að honum meðtöldum er áætlað að halli á heildarjöfnuði ríkissjóðs á árinu 2019 verði tæplega 15 milljarðar kr. sem svarar til 0,5% af vergri landsframleiðslu. Það er ríflega 43 milljarða verri útkoma en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Breytta afkomu ríkissjóðs má að stærstum hluta rekja til áhrifa af breyttum efnahagshorfum og einskiptisútgjaldamálum sem falla til á árinu. Nýlega kom út skýrsla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur verið í heimsókn að taka út stöðuna og kemur þar mjög skýrt fram að viðbrögð stjórnvalda við versnandi efnahagshorfum hafi verið skynsamleg, að samspil peningamálastefnunnar og ríkisfjármálanna hafi komið vel til móts við þær aðstæður sem hér hafa skapast. Virðulegi forseti. Líkt og áður var vikið að er gert ráð fyrir að heildarskuldir ríkissjóðs muni nema 892 milljörðum í lok árs og að skuldahlutfall samkvæmt lögum um opinber fjármál verði því sem næst 23%. Um mitt ár gerði ríkissjóður hins vegar tilboð í útistandandi fjárhæð skuldabréfa í evrum sem gefin voru út á árinu 2014 og gaf út nýtt skuldabréf að fjárhæð 500 milljónir evra sem samsvarar 70 milljörðum kr. Skuldabréfið ber 0,1% vexti sem eru hagstæðustu vextir sem ríkissjóður hefur nokkru sinni fengið. Tilgangur útgáfunnar var tvíþættur, annars vegar að halda úti einu til tveimur viðmiðum í erlendri útgáfu á hverjum tíma í samræmi við langtímastefnu í lánamálum en það er mikilvægt fyrir aðra innlenda aðila sem þurfa að sækja sér fjármagn á alþjóðamarkaði. Hins vegar var tilgangur útgáfunnar að fá breiðari fjárfestahóp í skuldabréfum ríkissjóðs, setja nýtt viðmið á hagstæðari vaxtakjörum en áður og nýta núverandi markaðsaðstæður sem eru skuldabréfaútgefendum þjóðríkja einstaklega hagfelldar um þessar mundir. Vegna útgáfunnar aukast heildarskuldir ríkissjóðs um tæplega 62 milljarða kr. á árinu sem nemur 2% af landsframleiðslu. Nettóskuldir samkvæmt skuldareglu laga um opinber fjármál hækka hins vegar ekki, eins og áður hefur komið fram, þar sem andvirði útgáfunnar er lagt inn í Seðlabanka Íslands sem hluti af gjaldeyrisforða og dregst því frá eins og aðrar innstæður þegar nettóskuldahlutfallið er reiknað. Hæstv. forseti. Ég hef hér farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar Alþingis.

Herra forseti. Þetta ætlar að verða reglubundinn viðburður hér að þrátt fyrir að lög um opinber fjármál hafi átt að færa okkur aukna festu í stjórn ríkisfjármálanna sjáum við stækkandi fjáraukalög með hverju árinu sem líður. Nú er verið að auka í hin ýmsu útgjöld, sem nemur nærri 20 milljörðum kr. á milli ára og einungis 5 milljarðar teknir af varasjóði þar á móti. Fjáraukalagafrumvarpið núna sýnir að ríkisstjórnin hefur fullkomlega misst tökin á ríkisfjármálum. Þrátt fyrir að hafa slegið met í útgjaldaaukningu á starfstíma sínum tekst ríkisstjórninni ekki að halda sig innan fjárheimilda. Ég vildi í fyrra andsvari spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þess að hér er komið ansi nálægt því óvissusvigrúmi sem gefið var í fjármálastefnu fyrir árið 2019: 

Virðulegi forseti. Þetta eru kostulegar lýsingar á stöðu opinberra fjármála sem hv. þingmaður kemur með á þessum tímapunkti. Sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er nýfarin af landinu og skilaboðin voru einföld frá henni: Það eru hárrétt hagstjórnarviðbrögð sem eru að birtast í aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Í síðustu viku gaf Moody's út nýja einkunn fyrir Ísland sem lántakanda, lánshæfiseinkunnin var hækkuð. Samt koma hv. þingmenn, eins og sá sem á hér í hlut, ítrekað upp og segja algera óstjórn í opinberum fjármálum. Þetta er alrangt. Við erum að gera rétta hluti. Við erum að bregðast rétt við. Við sköpuðum svigrúmið með því að skila góðum afgangi á undanförnum árum. Ég kann ekki svar við spurningunni sem hv. þingmaður kom með um það hver verður endanleg niðurstaða fyrir uppgjör sveitarfélaganna þannig að við áttum okkur á því hvernig árið kemur út. En við verðum að hafa ávallt í huga hver tilgangurinn er með þessu öllu saman. Við þurfum að stilla opinber fjármál þannig að þau rími við stöðuna í efnahagsmálum og það erum við að gera núna.

Herra forseti. Það hlýtur auðvitað að vera lágmarkskrafa á fjármálaráðuneytið að það áætli hver hlutur sveitarfélaga verði í þessu óvissusvigrúmi á því ári sem við erum að ljúka áður en fjáraukalög eru lögð fram sem ganga jafn nærri því. Gert er ráð fyrir 0,8% óvissusvigrúmi, ríkissjóður ætlar sér að nýta 0,5% og árið ekki fulluppgert enn þá. Sveitarfélögin hafa verið rekin með tapi undanfarin ár og engin ástæða til að ætla annað en að þessi niðursveifla hafi líka neikvæð áhrif á afkomu sveitarfélaganna. Tap þeirra á síðasta ári var 10 milljarðar, ef ég man rétt, sem er 0,3% af landsframleiðslu. Það þýðir að við erum þegar komin í ystu mörk þessa óvissusvigrúms. Það getur ekki verið ástæða til annars en að fjármálaráðuneytið áætli það áður en fjáraukalög sem þessi eru lögð fram. Það er hins vegar óháð mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að staðreyndin er einfaldlega sú að við erum með fordæmalaust hagvaxtarskeið að baki þar sem ný útflutningsatvinnugrein fæddist með gríðarlega miklum tekjum sem heitir ferðaþjónusta og samt sem áður erum við með skattlagningu í sögulegu 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða hugmyndir hv. þingmaður hefði haft um viðbrögð við þeirri stöðu sem hann heldur að mögulega hafi myndast. Þar er ég að vísa til heildarafkomunnar. Það er alrangt að hér hafi ríkisstjórnin stillt öllum sköttum í botn vegna þess að hann er langur listinn yfir skattalækkanir sem við höfum beitt okkur fyrir. Það er auðvitað hægt að byrja einhvers staðar annars staðar en í beinum sköttum og fara bara í gjöld eins og vörugjöldin og tolla og benda hv. þingmanni á að þetta hefur verið afnumið í fyrsta skipti í sögunni. Nýkynntar breytingar á tekjuskattinum komu í kjölfarið á fyrri lækkunum tekjuskatts. Tryggingagjaldið er að lækka, heldur áfram að lækka á næsta ári og hefur lækkað verulega sem nemur líklega rétt í kringum 20 milljörðum á ári. Við getum haldið svona áfram. Að því leytinu til er hv. þingmaður auðvitað á miklum villigötum. Aðalatriðið er að það gengur vel á Íslandi í dag. Það er hátt atvinnustig, það er lág verðbólga. Vextir húsnæðislána hafa aldrei verið lægri. 

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um fjáraukalög. Hæstv. fjármálaráðherra var einmitt að benda á að það þurfti að veita aukafjárveitingu upp á 5,4 milljarða vegna dóms Landsréttar. Þar voru yfir 29.000 einstaklingar undir, endurgreiðslan var 190.000 kr. að meðaltali. Við erum að tala um rúmlega 90.000 kr. á mánuði sem er verið að skerða lögþvingaðan eignavarinn sparnað í landinu um. En það sem ég hef miklu meiri áhyggjur af er þessi dómur. Deilir ráðherrann ekki með mér áhyggjum af því að það skuli hafa verið hægt að setja lög á Alþingi sem eru ólögleg? Lög sem voru vísvitandi samþykkt þó að það væri vitað mál og átti að vera vitað mál að það eru ekki sett lög afturvirkt? Með alla þessa lögfræðinga hér inni, 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að segja annað en að dómurinn hafi verið áfellisdómur yfir vinnubrögðum. Ég get tekið undir það. Ég held hins vegar að sú hugsun hafi verið undirliggjandi að það hafi ekki mátt gera ráð fyrir því að bætur yrðu óskertar yfir það tímabil sem um var að ræða. En það breytir því ekki að rétt er rétt og að því leytinu til er dómurinn áfellisdómur yfir ákveðnum vinnubrögðum. Það eru vonbrigði. En ég verð líka að segja að það eru gríðarlega mikil vonbrigði að Alþingi skyldi ekki hafa getað, fyrst við erum að senda út um 5 milljarða til þeirra sem þarna eiga í hlut, tekið sjálfstæða ákvörðun um það með hvaða hætti menn vildu ráðstafa þessum 5 milljörðum. Þá spyr ég hv. þingmann: Ef hv. þingmaður hefði haft þessa 5 milljarða til ráðstöfunar, hefði hann ráðstafað þeim með þeim hætti sem dómurinn leiðir til?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið. En lög eru lög, dómur er dómur. Við getum ekki breytt því eftir á. En það sem við eigum að gera er að læra af þessu. Við eigum að læra af þessu að á sínum tíma hefðum við átt að stoppa og hugsa: Bíddu, erum við að gera rétt? Það voru mistök gerð og við verðum bara að sætta okkur við það. Við getum ekki horft í baksýnisspegilinn. Og það voru líka gerð önnur mistök, það eru tvenn mistök í sömu fjáraukalögunum, og það er búsetuskerðingin. Þar kemur umboðsmaður Alþingis og slær líka á puttana á þinginu. Ég spyr mig bara: Eigum við ekki að fara að skoða þetta betur, passa upp á það að laga umhverfið? Ég get ekki ímyndað mér það vanti lögfræðinga hérna til að hafa hlutina rétta. Þess vegna eigum við að passa upp á það. Það skiptir engu máli hvernig við viljum ráðstafa peningunum eða hvernig ekki, við eigum bara að fara að lögum og reglum.

Virðulegi forseti. Ég held að löggjafarviljinn hafa verið alveg skýr í þessu tiltekna máli en hins vegar eiga sér stað mistök við lagasetningu. Afleiðingin er sú að þessi dómur fellur á endanum og það eru greiddar út háar fjárhæðir, um 5 milljarðar. Það sem ég var að vekja athygli á er að ef Alþingi hefði haft til ráðstöfunar þessa 5 milljarða held ég að það sé útilokað að þeim hefði verið ráðstafað með þeim hætti sem dómurinn leiðir til. Mér finnst það miður. Það er eiginlega það versta við þetta mál í mínum huga að svona gríðarlegar fjárhæðir fari úr sjóðum almennings með þeim hætti til fólks sem ekki einn einasti þingmaður hér inni hefði lagt til og ekki nokkur einasti stuðningur hefði verið við í þjóðfélaginu ef menn hefðu áttað sig á því hvernig útgreiðslurnar yrðu. Við höfum almennt verið sammála um það í þessu samfélagi, hefði ég talið, og í þessum þingsal að reyna að ráðstafa fjármunum til þeirra sem eru í mestri þörf. Það er ekki niðurstaðan í þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og ætla að koma inn á nokkur atriði, eftir því sem tíminn leyfir. Nú er varasjóði er ætlað að taka á óvæntum launa-, verðlags- og gengismálum. Þess vegna óska ég eftir því að ráðherra komi aðeins inn á það hvers vegna það telst nauðsynlegt að fjáraukalögin komi einnig að þeim málum. Í frumvarpinu eru hvorki lagðar til breytingar á tekjuhlið fjárlaga, og því ekki afkomu ríkissjóðs, né breytingar á sjóðstreymi og nú liggur fyrir að gjaldahlið sé breytt. Þá hefur það óhjákvæmilega áhrif á afkomu ríkisins og afkoma breytir óhjákvæmilega sjóðstreyminu. Þá spyr maður sig: Hvers vegna leggur ríkisstjórnin ekki fram yfirlit yfir þær breytingar? Hvaða rök liggja fyrir því að breyta hvorki sjóðstreymi né afkomu ríkissjóðs í fjáraukanum? Ég sé að tíminn er liðinn. Ég kem inn á annað atriði hér á eftir.

Virðulegi forseti. Það er ekki gert ráð fyrir því að nýting varasjóðs sé hluti af fjáraukalögunum í því regluverki sem við erum að vinna þetta í. Hins vegar fannst mér rétt í framsöguræðu að fara yfir það með hvaða hætti honum yrði ráðstafað. Það er gert beinlínis ráð fyrir því að ráðherra geri reikningsskil þess uppgjörs. Þetta eru þá þessir liðir sem hv. þingmaður vék að. Síðan er ákveðinni fjárhæð sem ég vék að áðan varið til að koma á móti afkomuhorfunum, þ.e. að draga úr hallanum. Svo skildum við eftir u.þ.b. 3 milljarða svigrúm ef eitthvað óvænt skyldi koma upp á, sem mun þá sömuleiðis nýtast til þess að bæta afkomuna ef það gengur ekki út undir lok þessa árs.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra. Ég ætla að koma aðeins inn á greiðslur vegna fæðingarorlofs, hækkun upp á 1,1 milljarð. Þar sem hámarksgreiðslur hafa hækkað frá fyrra ári og um fjölgun foreldra er að ræða, eins og hæstv. ráðherra rakti, væri náttúrlega fróðlegt að fá fram hversu stór hluti þessarar hækkunar stafar af hækkun hámarksgreiðslna og hver stór vegna fjölgunar foreldra. Þar sem hámarksgreiðslurnar eru ákvarðaðar af stjórnvöldum er ekki hægt að segja að það séu beint ófyrirséð útgjöld og þess vegna ætti þessi liður ekki að vera greiddur af varasjóði. Fjölgun foreldra er hins vegar eðlilegt frávik í vandaðri áætlanagerð, ef svo má segja, og það er hlutverk varasjóðs að taka á óvæntum atvikum eða bregðast við slíkum með öðrum hætti en að beita fjáraukalögum. Þannig að ég vildi kannski fá skýringar frá hæstv. ráðherra. Í venjulegu fráviki í rekstri má eiginlega segja að það að hækka greiðslur sé ákvörðun og hún á kannski ekki heima í fjáraukanum. Ef hæstv. ráðherra myndi skýra það nánar.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ákvörðun um að hækka bætur í fæðingarorlofsgreiðslur hefur áhrif á hegðan og við gerum okkar besta til að spá fyrir um hversu mikið fari úr Fæðingarorlofssjóði og miðað við gefnar forsendur komast menn að niðurstöðu í fjárlagagerðinni. Nú erum við sem sagt að gera upp árið og það kemur í ljós að það er meira um að foreldrar taki fæðingarorlof og það eru fleiri sem þiggja hærri greiðslur. Að þessu leytinu til hafa forsendurnar brugðist og það þykir ekki óeðlilegt að það sé tekið af varasjóðnum. Það kemur auðvitað niður á sama stað hvort þetta er tekið af varasjóði eða sem ný fjáraukalagatillaga. Hvað afkomu snertir kemur það niður á sama stað. Þetta er í raun og veru þess vegna bara umræða um það hvað eigi heima inni á varasjóði og hvað í sérstakri tillögu. Ég held að hitt sé miklu áhugaverðari spurning, ef ég má leyfa mér að henda henni fram hér: 

Virðulegi forseti. Ég vil til að byrja með þakka fyrir að þetta er almennt séð aðeins betur útskýrt hvað varðar tímabundin, ófyrirsjáanleg og óhjákvæmileg útgjöld sem ekki er hægt að bregðast við öðrum hætti. Það er bót frá síðasta fjáraukalagafrumvarpi en þó eru þarna nokkur atriði sem þarfnast slíkra útskýringa, t.d. innan málefnasviðs 10 um réttindi einstaklinga, trúmál og stjórnsýslu dómsmála. Sú upphæð sem þar kemur fram vegna kirkjujarðasamkomulagsins er ekki beint ófyrirsjáanleg. Ég vil einnig spyrja ráðherra: Hvar er 30. gr. laga um opinber fjármál um tilfærsluheimildir milli ára í þessu frumvarpi? Það er til að byrja með fullt af svona smáupphæðum sem væntanlega ætti frekar að dekka með varasjóðnum, upp á 5,1 milljarð, sem er að detta niður og koma þá með fjárauka upp á 9 milljarða í staðinn fyrir 20 milljarða. Af hverju er ekki verið að færa þessar smáupphæðir á milli ára eins og 30. gr. gerir ráð fyrir?

Virðulegi forseti. Varðandi einstaka liði sem er að finna í fjáraukalagafrumvarpinu eða fara undir almenna varasjóðinn held ég að það sé einmitt uppistaðan af vinnu nefndarinnar að fá nánari skýringar. Við erum boðin og búin til að veita þær eftir því sem kallað er eftir því. Það á t.d. við um kirkjumálin og samninga tengda þeim. Heimildir til millifærslu milli ára verða eftir sem áður nýttar þar sem það á við. Það þarf að skoða hvert og eitt tilvik, hvort um hafi verið að ræða einskiptisheimildir eða hvort eðlilegt sé að viðkomandi fjárhæðir færist milli ára og þar kemur umfangið aftur til skoðunar. En almennt erum við að færa á milli ára allt sem er innan eðlilegra vikmarka sem ráðuneytin þekkja vel og þannig dregur úr hvatanum til að ráðstafa fjármunum innan árs að óþörfu.

Virðulegur forseti. Þetta er vonandi allt að komast á réttan kjöl með það að læra á lög um opinber fjármál þótt þau séu í fullu gildi. En hér eru þessi föstu atriði eins og áður var rakið með kirkjujarðasamkomulagið; það er augljóslega ekkert ófyrirsjáanlegt við það, þetta er endurtekið efni frá fyrri árum. Í 30. gr. er tiltekið að tilkynna beri um millifærslur og slíkt til fjárlaganefndar og maður veltir fyrir sér hvenær það eigi að gerast. Þegar ráðherra sér fram á að hann nái ekki að halda sig innan fjárheimilda á hann að láta viðkomandi fagráðherra vita af því og gera grein fyrir aðgerðum sem hann ætlar að grípa til og almennt séð á að tilkynna fjárlaganefnd um slík frávik. Ég hef ekki orðið var við að það hafi átt sér stað.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta samtal þarf að eiga sér stað en við getum í sjálfu sér ekki átt það fyrr en það liggur fyrir hvernig árið endar eða hvernig því lýkur og hvað verður þá flutt milli ára. Það verður upp úr áramótum sem við getum í raun botnað það. Ég vil af því tilefni benda á annað í þessu samhengi sem eru varasjóðir allra málaflokkanna og hversu hlutfallslega lítið hefur verið um að þeir hafi verið nýttir. Það hefur ekki verið í samræmi við væntingar mínar um framkvæmd þessa nýja fyrirkomulags og það sama má segja að gildi um tilfærslur innan málaflokka. Eftir því sem það er heimilað finnst mér að fagráðherrar hafi ekki í þeim mæli sem ég átti von á verið að nýta það stóraukna svigrúm sem þeir hafa til þess að hafa stjórn á fjármunum undir viðkomandi ráðuneyti. 

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir 2019. Eins og komið hefur fram í þessum ræðustól þá eiga allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir að koma fram í fjárlögum og útgjöldin verða að falla til á árinu og ríkissjóður getur ekki komist hjá því að greiða þau. Í frumvarpinu kemur fram að um er að ræða áhrif kjarasamninga umfram forsendur fjárlaga, verðlags- og gengismál og nýja löggjöf sem ekki var fyrirséð. Hafa ber í huga að hér þarf sérstaklega að gæta að hlutverki varasjóðs áður en til kasta fjáraukalaga kemur því að á meðan varasjóðinn ekki þrýtur er honum ætlað að taka högg sem þessi. Í því sambandi þarf að horfa til þess að í fjármálaáætlun er gert ráð fyrir að fram komi skrá yfir öll lög sem breyta þurfi til að sú áætlun nái fram að ganga. Því er ljóst að lög um opinber fjármál gera miklar kröfur til stjórnvalda um að þau rýni líftíma fjármálaáætlunar með tilliti til lagabreytinga. Meðal annars í þessu ljósi þarf að horfa til frumvarps til fjáraukalaga því markmið laga um opinber fjármál er að auka ábyrgð ráðuneyta á áætlanagerð, stefnumótun, og fjármálastjórn innan ábyrgðarsviða þeirra. Markmiðið er að sjálfsögðu að gera fjáraukalög sem helst óþörf. Athygli vekur að frumvarpið felur ekki í sér heildarendurmat á áætluðum útgjöldum ársins. Það felur í sér að misræmi getur myndast í samanburði á tillögum að breyttum fjárheimildum, annars vegar í frumvarpinu og heildarendurmati áætlaðra útgjalda yfirstandandi árs. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir hækkun fjárheimilda um 14,8 milljarða eða 1,6% af fjárlögum. Um er að ræða 7,6 milljarða kr. framlag til ábyrgðarsjóðs launa, eins og fram hefur komið hér, sem að stórum hluta má rekja til falls WOW air á árinu. Þá er það greiðsla vegna Fæðingarorlofssjóðs upp á 1,1 milljarð þar sem hámarksgreiðslur hafa hækkað frá fyrra ári og foreldrum hefur fjölgað miðað við forsendur fjárlaga. Í öðru lagi hækka liðirnir Örorka og málefni fatlaðs fólks og Málefni aldraðra um 7,3 milljarða, þar af eru 5,4 milljarðar vegna dóms Landsréttar, eins og hæstv. ráðherra rakti hér, um ólögmæti afturvirkrar skerðingar á greiðslum til ellilífeyrisþega vegna greiðslna úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum. Um er að ræða leiðréttingu á greiðslum ellilífeyris hjá 29.000 manns, eins og hér hefur komið fram, að meðaltali um 190.000 kr. á hvern ellilífeyrisþega. Nú hefur legið fyrir lengi að óheimilt er að setja lög sem beitt er afturvirkt eða með afturvirkum hætti en stjórnvöld ákváðu að skerða greiðslur til ellilífeyrisþega aftur í tímann. Því liggur fyrir að fátt er óvænt við það að Landsréttur dæmi afturvirkar skerðingar ólögmætar og því má gagnrýna að fyrirséðar afleiðingar ráðstafana ríkisstjórnarinnar séu færðar í fjáraukalög sem einungis taka á ófyrirséðum atburðum. Má því færa gild rök fyrir því að hér sé um málefni varasjóðs að ræða og jafnvel að hækka þyrfti framlög á fjárlögum 2020 til að greiða þennan kostnað. Í frumvarpinu eru örorkubætur leiðréttar í samræmi við túlkun ráðuneytisins á áliti umboðsmanns Alþingis sem varðar áhrif búsetutíma erlendis á rétt til örorkulífeyris. Í þessu samhengi, herra forseti, er rétt að velta því fyrir sér hvort þennan lífeyri ætti að greiða í hlutfalli við búsetu viðkomandi í viðkomandi löndum og einnig hvort gæta þurfi að mismunandi meðferð örorkubóta og annarra bóta og framkvæmdar slíkra bótagreiðslna sem kunna að vera framkvæmdar með mismunandi hætti milli landa. Með þessu er ekki átt við að ætlunin sé að skerða greiðslur heldur að tryggja að þeim réttindum sem þegnarnir eiga sé skipt eftir því í hvaða ríkjum þau mynduðust. Með öðrum orðum: Er það eðlilegt og getur það verið svo að einstaklingur sem hefur t.d. búið í einu ríki tvo þriðju hluta starfsævinnar og einn þriðja á Íslandi fái allar örorkubæturnar frá íslenska ríkinu? Er ekki eðlilegra að ríkin skipti þessum kostnaði sín á milli? Áhrifin af áliti umboðsmanns Alþingis nema um 800 millj. kr. eins og komið hefur hér fram á árinu 2019 og 320 manns hafa fengið leiðréttingu það sem af er árinu. Gert er ráð fyrir 1,5 milljarða kr. aukningu framlaga vegna halla Sjúkratrygginga Íslands á yfirstandandi ári sem ekki hefur verið brugðist við með viðeigandi ráðstöfunum. Einkum er um að ræða umframútgjöld vegna sjúkraþjálfunar sem nema 660 millj. kr. eða 13% umframútgjalda. Þessi gjöld hafa hækkað um 177% samanborið við fjárlög fyrir árið 2015. Þar sem ráðherrum ber að bregðast við frávikum með viðeigandi ráðstöfunum á þeim málefnasviðum sem þeir bera ábyrgð á og fram kemur í frumvarpinu að ekki hafi verið brugðist við með viðeigandi ráðstöfunum verður ekki séð að þessi liður eigi erindi inn í fjáraukalög. Í frumvarpinu er því lýst á bls. 45 að ráðherra hafi ekki gert það sem honum var falið að gera lögum samkvæmt til að bregðast við þessu mikla fráviki. Þessari fjárhæð og þessum halla á Alþingi að vísa aftur til ráðherra til úrlausnar því að það er ekki hlutverk Alþingis að leysa einföld rekstrarverkefni á fjáraukalögum. Þá er áætlað að útgjöld vegna erlendrar sjúkrahúsþjónustu verði 410 milljónir umfram forsendur fjárlaga. Það er eðlilegt að veittar séu nægar upplýsingar um lið sem þennan þannig að honum verði annars vegar skipt í nauðsynlega erlenda sjúkrahúsþjónustu sem ekki er unnt að veita hér á landi og hins vegar sjúkrahúsþjónustu sem veitt er á Íslandi en þar sem biðtími eftir slíkri þjónustu er orðinn það langur hafa einstaklingar réttindi lögum samkvæmt til að sækja þjónustuna erlendis og hafa nýtt sér sjálfir slíkar heimildir eða í samráði við sína lækna. Því má velta fyrir sér hvort sá hluti erlendrar sjúkrahúsþjónustu sé ekki hluti af því sem ráðherra er ætlað að bregðast við með viðeigandi ráðstöfunum sem m.a. felast í rétt fram settum fjárlögum því að vanáætlanir sem vitað er um fyrir fram gefa ekki tilefni til framlaga á fjáraukalögum. Verður því ekki betur séð en að þessum hluta erlendrar sjúkrahúsþjónustu beri að vísa aftur til ráðherra sem grípi til viðeigandi ráðstafana, sem honum var falið að grípa til, annars vegar við gerð réttra fjárlaga fyrir árið 2019 og síðan með ráðstöfunum innan fjárlaga ársins. Almenn læknisþjónusta er ekki fjáraukamál. Það má ekki vanáætla fjárlög og setja síðan þau verk sem ráðherrar láta hjá líða að bregðast við inn í fjáraukalög. Einnig hefur komið fram hér og í ræðu ráðherra og í frumvarpinu að áætlað er að útgjöld til hjálpartækja nemi 270 millj. kr. umfram fjárheimildir eða 5,2%. Vanáætlanir fjárlaga á ekki að bæta á fjárauka. Fyrir liggur að þörf fyrir hjálpartæki vegna hærri aldurs fer sífellt vaxandi. Hér virðast enn vera á ferðinni útgjöld sem annars vegar hefði átt að áætla ríflega á fjárlögum eða grípa til viðeigandi ráðstafana og verður því ekki séð að þessi liður eigi heima í fjáraukalögum heldur sé um að ræða verkefni sem ráðherra er falið að leysa. Gert er ráð fyrir u.þ.b. 790 millj. kr. framlagi vegna Herjólfs. Um er að ræða lokagreiðslu til pólsku skipasmíðastöðvarinnar sem tók að sér smíði skipsins. Fyrir liggur að gerðar voru verulegar breytingar á skipinu eftir að Alþingi veitti heimild til smíði þess. Þær breytingar voru að sjálfsögðu margar hverjar nauðsynlegar og ferjan sem slík mikil samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga en þessar breytingar voru ekki kynntar Alþingi og aldrei óskað eftir viðbótargreiðslum vegna þeirra. Nú er óskað eftir því að Alþingi greiði þennan kostnað en það hefur ekki fengið skýrslu eða yfirlit yfir uppgjör vegna smíðinnar þannig að það hafi forsendur til að uppfylla þessa fjárbeiðni. Ráðherra hefur svigrúm í varasjóðum til að bregðast við eðlilegum frávikum og þar sem hann hefur ekki gert fjárlaganefnd grein fyrir aukinni fjárþörf á smíðatímanum og vísað til þess að allar breytingar verði fjármagnaðar vekur það spurningu um að hvaða marki þetta uppgjör á heima í fjárauka. Því er ekki eðlilegt að taka þessa fjárbeiðni í fjáraukalög fyrr en greint er milli þess sem ráðherra var að leysa og þess sem var óvænt. Það þarf einnig að horfa til varasjóðsins og rökstyðja það, ef greiðslan er jafn óvænt og hér er sagt frá, hvers vegna þetta er ekki borgað úr almenna varasjóðnum. Herra forseti. Þá kemur fram að verið sé að greiða upp kostnaðarauka vegna seinkunar á afhendingu nýja Herjólfs til Vestmannaeyja. Ekki er gerð grein fyrir því í hverju þessi kostnaðarauki liggur og því er ekki hægt að leggja mat á réttmæti hans fyrr en þær upplýsingar hafa verið lagðar fram. Á bls. 45 í frumvarpinu koma fram breytingar á útgjaldaskuldbindingum að fjárhæð 2,3 milljarðar undir liðnum Annað. Nauðsynlegt er að ráðherra leggi fram sundurliðun og skýringar þessara gjalda. Þá kemur fram á sömu blaðsíðu frumvarpsins lækkun almenns varasjóðs á móti auknum framlögum til annarra útgjaldamála að upphæð 5,1 milljarður kr. Nauðsynlegt er að þessu fylgi sundurliðun og skýringar. Á bls. 46 koma fram breytingar á fjárfestingarframlögum að upphæð 47 millj. kr. og á öðrum liðum utan rammasettra útgjalda að fjárhæð 6,3 milljarðar kr. Nauðsynlegt er að fá sundurliðun og skýringar hvað þetta varðar. Á bls. 48 í frumvarpinu er lagt til að lánsfjárheimild ríkissjóðs verði hækkuð úr 45 milljörðum kr. í 52 milljarða kr. vegna sveiflna á útistandandi fjárhæð ríkisvíxla sem nýttir eru í lausafjárstýringu ríkissjóðs. Því er spurt hvort greiðsluafkoma ríkissjóðs sé verri en áætlanir gerðu ráð fyrir þar sem verið er að hækka lánsfjárheimildina um 7 milljarða kr. Heildarskuldir ríkissjóðs nema um 892 milljörðum kr. í stað 832 eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi eða aukist um 60 milljarða kr. sem er 7,2% hækkun. Skýringin er sú, eins og fram hefur komið í máli hæstv. ráðherra, að ríkissjóður gaf út nýtt skuldabréf í erlendri mynt að fjárhæð 500 milljónir evra sem ekki var gert ráð fyrir í áætlunum. Í skýringartexta frumvarpsins kemur fram að andvirði lántökunnar myndi innstæðu í evrum og hafi því óveruleg áhrif á skuldastöðu ríkissjóðs samkvæmt skuldareglu laga um opinber fjármál. Þar sem 7,2% hækkun skulda er í hærri kantinum miðað við aðrar hagstærðir verður ekki betur séð en það hafi verið tilefni til að birta sjóðstreymið með frumvarpinu til glöggvunar fyrir þingheim enda er sjóðstreymi mikilvægt tæki til greiningar á öllum rekstri. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá það fram frá ráðherra hvort hann telji, andstætt því sem markaðurinn telur og aðrir í rekstri, að gildi sjóðstreymis sé lítið þar sem það er ekki lagt fram með frumvarpinu. Það er spurning hvort ekki sé nauðsynlegt að bæta úr þessu hið fyrsta. Hér tekur ríkissjóður sem sagt lán í evrum og leggur það inn í Seðlabankann. Eðlilegt hefði verið að gera grein fyrir markmiðum lántökunnar. Ef ætlunin er að ráðstafa andvirði innstæðunnar fljótlega kynni það að hafa áhrif á skuldastöðu ríkissjóðs sem eðlilegt hefði verið að ráðherra gerði grein fyrir í frumvarpinu því varla var það hugmyndin að taka lán til þess eins að geyma það inni á bankareikningi. Herra forseti. Ég sé að tíminn er naumur. Ég vil koma aðeins inn á það sem kemur fram á bls. 49 í frumvarpinu að gert er ráð fyrir heimild til að koma á hlutafélagi vegna þjóðarleikvangs í Laugardal og leggja félaginu til 5 millj. kr., sem er svo sem ekki há upphæð. Talað hefur verið um þennan þjóðarleikvang í Laugardalnum í áratugi og ekkert óvænt við slík áform og á það tæpast heima í fjárauka 

Virðulegur forseti. Ég var í hópi þeirra sem voru svo bjartsýnir að telja að fjáraukalög myndu heyra sögunni til með lögum um opinber fjármál, enda væri verið að skerpa verulega á utanumhaldi um rekstur ríkisins og því til viðbótar að leggja til sérstakan varasjóð til að ná utan um óvænt og ófyrirséð útgjöld. Samt sem áður virðist það ætla að verða viðvarandi löstur í rekstri ríkisins að hingað komi fram fjárauki á hverju ári og oft, eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, er um að ræða útgjaldaliði sem hvorki eru óvæntir né ófyrirséðir, t.d. sígilt framlag til þjóðkirkjunnar, sem hefur ítrekað komið fram í fjárauka þó að vitað sé að fjármagn vanti til að mæta þeim skuldbindingum sem þar eru. Engu að síður hefur ekki verið gert ráð fyrir þeim útgjöldum í fjárlögum og ítrekað er komið með þau fram í fjárauka. Þess utan eru auðvitað ýmis smávægileg útgjöld tínd hér til sem eðlilegast hefði verið að tína út af varasjóði en einhverra hluta var vegna ekki gert. Þetta er vonandi í síðasta skiptið sem við sjáum þessa meðhöndlun á fjáraukalögum, því að það virðist, því miður, sem ekki hafi tekist að ná fram þeirri viðhorfsbreytingu hjá ríkisstjórn eða fjármálaráðuneytinu sem um var rætt með setningu laga um opinber fjármál. En þetta ætti að heyra til algerra undantekninga en ekki vera reglubundinn viðburður hér síðla hausts á Alþingi. Það sem mér þykir þó ámælisverðast við þennan fjárauka, sem er í sjálfu sér ekkert óvænt, er að búið var að vara ríkisstjórnina við því frá því hún tók við að þær efnahagslegu forsendur sem ríkisstjórnin starfaði eftir væru allt of bjartsýnar. Það hefði verið algjört einsdæmi í íslenskri hagsögu ef íslensk hagsveifla hefði orðið með þeim hætti sem þó var gert ráð fyrir og unnið út frá alla tíð. Það afkomuhögg sem ríkissjóður er að taka á sig á árinu 2019 var algjörlega fyrirséð, og var mjög líklegt að það myndi eiga sér stað og það er mjög lítið að umfangi ef horft er til sögulegra hagsveiflna á Íslandi. Samt virðist ríkissjóður ekki ráða við þetta óverulega högg öðruvísi en með fjárauka, með því að breyta viðmiðum sínum um afkomu í fjármálastefnu ríkissjóðs og með þessum fjáraukalögum undir lok árs, með því að tefla því markmiði um 0,8% óvissusvigrúm sem gefið var í þessum sal í vor í tvísýnu. Fram kemur í máli hæstv. ráðherra að það hafi ekki einu sinni verið kannað hver væri líkleg útkomuspá á afkomu sveitarfélaga á þessu ári, af því að þau þurfa líka að rúmast innan þessa óvissusvigrúms. Hér er gert ráð fyrir því að óbreyttu að afkoma ríkissjóðs verði neikvæð um 0,5% af landsframleiðslu og það er ágætt að hafa það í huga að afkoma sveitarfélaganna á síðasta ári var neikvæð um 0,3% af landsframleiðslu. Það væri óraunhæft að ætla annað en að sú sama niðursveifla og hér er verið að glíma við komi sveitarfélögunum illa í afkomu á þessu ári, þannig að allar líkur eru á því að afkoma sveitarfélaganna verði lakari á þessu ári en á því síðasta. En fjármálaráðuneytið virðist ekki einu sinni hafa haft fyrir því að kanna það. Það á því greinilega að leyfa okkur bara að uppgötva það síðar hvort óvissuviðmiðið hafi verið rofið, hvort afkomuviðmið fjármálastefnunnar hafi verið rofið. Þetta er algert agaleysi í opinberum fjármálum. Því miður virðist einfaldlega svo vera að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi staðið að fordæmalausri útgjaldaaukningu kunni hún sér engan veginn hóf áfram veginn og hér sé enn hlaðið í. Sama á reyndar við þegar við tökum til við 2. umr. um fjárlög á morgun fyrir árið 2020, það gætir auðvitað sömu einkenna þar. En ég vona svo sannarlega að einhver breyting verði á því og að við sjáum raunverulega að ríkisstjórnin geti unnið innan ramma fjárlaga með þeim varasjóði sem ætlað er að brúa bilið varðandi óviss eða óljós útgjöld og að við sjáum einhvern tíma viðbrögð hjá ríkisstjórninni á miðju fjárlagaári, t.d. þegar ljóst má vera að í stefni að afkomumarkmið náist ekki, að gripið verði til einhverra hagræðingaraðgerða. En það er kannski fullmikil bjartsýni að ætla þessari ríkisstjórn slíka ráðdeild í opinberum rekstri.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga. Í andsvörum áðan fóru hlutirnir svolítið á hvolf, þegar ég var að spyrja hæstv. fjármálaráðherra sneri hann dæminu við og spurði mig. Ég var eiginlega kominn í andsvör í andsvörum mínum við ráðherra sem er stórfurðulegt en samt mjög flott og nú ætla ég að svara. Hæstv. ráðherra spurði hvort mér þætti eðlilegt að hópur ríkra einstaklinga fengi 5,4 milljarða leiðréttingu eftir dóm Landsréttar. Ég vil svara því til að þó að einungis einn einstaklingur á lægstu launum hefði fengið leiðréttinguna væri það flott. Það er bara ekki svoleiðis. Stærsti hluti þeirra sem fengu þessa leiðréttingu er konur. Þær fá lægsta lífeyrinn og fá mestu skerðingarnar á lífeyrinn. Ég veit að þær eru stærsti hópurinn sem fékk þessa leiðréttingu. Ég veit það, ég er búinn að fá pósta og hef fengið að sjá það. Langstærsti hlutinn er fólk með tiltölulega lágan lífeyri. Þeir sem eru með háan lífeyri eru því miður í minni hluta. Þess vegna fagna ég því í sjálfu sér að þeir einstaklingar hafi fengið leiðréttinguna vegna þess að um töluverða peninga var að ræða fyrir einstaklinga sem hafa mjög lítið sér til framfærslu og það munar rosalega miklu fyrir þá einstaklinga að fá 80.000–90.000 kr. og jafnvel 150.000 kr. borgaðar út. Ég ítreka að það er mjög leiðinlegt og eiginlega sorglegt að þingið skuli ekki hafa farið að lögum á sínum tíma. Menn geta sagt sér sjálfir að lög eru ekki sett afturvirk. Það held ég að sé mjög einfalt og eigi alveg að standa. Ég fagna því líka að á fjáraukalögum eru 800 milljónir út af búsetuskerðingunum. Þar áttu 320 manns í hlut og það er fátækasta fólkið af öllum. Það er ömurlegt að vita til þess að einhverjir einstaklingar þurfi að lifa á 70.000–80.000 kr. á mánuði, bara vegna þess að kerfið reiknar það þannig út, en umboðsmaður benti á að ekki væri rétt farið með. Það er fleira í þessu sem hægt er að fagna, t.d. stóraukningu í sjúkraþjálfun, 660 milljónum., sem sýnir hversu mikil þörf er fyrir sjúkraþjálfun. Við verðum að átta okkur á því að þegar fjárveitingavaldið breytti möguleikum fólks til að komast til sjúkraþjálfara komust mjög margir einstaklingar sem áður höfðu ekki haft efni á að fara í sjúkraþjálfun. Það er ömurlegt að vera með þannig kerfi að ákveðnir einstaklingar geti ekki farið í sjúkraþjálfun vegna þess að þeir hafi ekki efni á því. Ég fagna því að þarna sé aukið í vegna þess að ég held að það eigi eftir að skila ríkissjóði hagnaði seinna meir. Ég er nefnilega alveg sannfærður um að heft aðgengi að sjúkraþjálfun birtist á móti sem aukning örorku. Það sem ég sakna eru auknar fjárheimildir til sjúkrahúsþjónustu. Setja hefði mátt töluvert til sjúkrahúsa en þarna eru líka undir 410 milljónir fyrir erlenda sjúkrahúsþjónustu. Mér er eiginlega spurn hvort inni í því séu tölur vegna liðskiptaaðgerða og annarra aðgerða sem hægt hefði verið að gera á Íslandi, og jafnvel gera þrjár fyrir eina. Ekki kemur fram í þessum tölum hvernig þessari skiptingu er háttað en þarna eru einhver útgjöld sem greinilega var ekki reiknað með. Að öðru leyti held ég að meira hefði þurft að vera í frumvarpinu fyrir öryrkja. Þarna er leiðrétting á búsetuskerðingunum en reyndar líka breytingar á sérstöku uppbótinni. Í þann málaflokk er sett aukning upp á 2,5 milljarða. Það furðulegasta við það fyrirbrigði sem þar var borgað út er að þar virðist vera einhver kerfisvilla í gangi, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Það virðist vera hægt að borga öryrkjum sérstaka uppbót og leiðréttingu, fara úr krónu á móti krónu í 65 aura á móti krónu, en það virðist ekki skila sér í vasa öryrkja heldur rennur það í gegnum vasa þeirra sveitarfélaga þar sem húsaleigubætur eru skertar með því að borga upphæðina út sem eingreiðslu. Það er alveg óskiljanlegt fyrirbrigði og þarna þarf greinilega að taka til. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja öllu meira um frumvarpið en mun taka þetta fyrir í umræðum um fjárlögin sjálf. Við eigum að passa okkur og fagna dómi Landsréttar vegna þess að þarna gerði löggjafarþingið mistök. Okkur ber að fara eftir lögum og þó að einhverjir hafi það gott í lífeyrissjóðakerfinu, það er ekki tiltakanlega stór hópur, er hinn hópurinn miklu stærri sem hefur það skítt og hafði svo sannarlega þörf fyrir að fá þessa peninga.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þessa umræðu um fjáraukalagafrumvarpið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Sirka 1,5% skekkja á heildarfjárheimildum fjárlaga, þar sem við erum með nokkuð stóra liði inni sem eru í raun algjörlega ófyrirséðir, finnst mér þannig séð ekki mikið en auðvitað safnast þegar saman kemur. Þegar við erum allt í allt að tala um tæpa 950 milljarða er 1% þó nokkur fjárhæð. Mig langar að nefna atriði sem ég sakna að sjá ekki í fjáraukalagafrumvarpinu og það er vegna búsetuskerðinganna sem eru teknar þarna fram vegna álits umboðsmanns Alþingis sem hækkar upphæðina um 700–800 milljónir ef ég man rétt. Þó kann að vera að sú upphæð sé aðeins önnur en ég held fram hér. Það sem ég hef áhyggjur af í þessu sambandi er engu að síður að stjórnvöld hafi ákveðið að samþykkja niðurstöðu umboðsmanns Alþingis um að búsetuskerðingarnar hefðu ekki verið reiknaðar rétt og að þær þyrfti að leiðrétta. Hv. velferðarnefnd hefur síðan fengið það staðfest, bæði frá félags- og barnamálaráðuneyti og Tryggingastofnun ríkisins, að það sé töluverður handleggur að reikna þessar leiðréttingar, á köflum jafnvel svo snúið að nánast þurfi að fara út í handreikning hjá hverjum og einum einstaklingi sem þessar skerðingar eiga við. Vegna þessa þurfti Tryggingastofnun samkvæmt mínum upplýsingum að bæta við starfsfólki og það var nokkur þrýstingur á það, bæði af hálfu ráðuneytis og einnig velferðarnefndar, að Tryggingastofnun færi í útreikningana þegar á þessu ári til að hægt yrði að bregðast eins hratt við álitinu og kostur væri. Það hefur verið metið að kostnaðurinn vegna þessa geti verið um 50 milljónir og mér er kunnugt um að þetta hafi eitthvað verið rætt í fjárlaganefnd en þar sem ég á ekki sæti í nefndinni veit ég ekki alveg hvar sú umræða stendur. Mér finnst hins vegar þessi fjárhæð fremur eiga heima í fjárauka en í fjárlögum fyrir næsta ár, kannski líka vegna þess að í mínum huga er ákveðið prinsipp að ef við ákveðum að fela ríkisstofnun ný verkefni, sem ekki var gert ráð fyrir á fjárlögum yfirstandandi árs, sé ekki óeðlilegt að við bregðumst við með einhverjum hætti. Hv. nefndarmenn í fjárlaganefnd eru e.t.v. búnir að ræða þetta í þaula og finna aðra leið en þá sem ég nefni en ég vildi bara nefna þetta hér sérstaklega þannig að nefndarmenn í hv. fjárlaganefnd gætu þá vegið og metið hvernig best væri að haga þessum málum og hvernig best væri að standa að þessari leiðréttingu. Við viljum a.m.k. ekki að vegna verkefna sem stjórnvöld ákveða sérstaklega að fela Tryggingastofnun á þessu ári lendi stofnunin í vanda varðandi starfsmannahald og rekstrarkostnað sem við tryggjum síðan ekki með einhverjum hætti að verði bætt stofnuninni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rekstraraðila sérhæfðra sjóða. Frumvarpið er á þskj. 389 og mál nr. 341. Frumvarpið var unnið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu með aðstoð frá nefnd skipaðri helstu haghöfum og felur í sér innleiðingu tilskipunar nr. 2011/61/ESB, um rekstraraðila sérhæfðra sjóða, í íslenskan rétt sem og tilskipun nr. 2013/14/ESB, um breytingu á tilskipunum nr. 2003/41/EB, um starfstengda eftirlaunasjóði, nr. 2009/65/EB, um UCITS-sjóði, og fyrrgreindri tilskipun nr. 2011/61/ESB að því er varðar oftraust á lánshæfismötum. Þetta mál er þannig vaxið að í dag gilda lög nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á núgildandi lagaskipan sem munu hafa áhrif á þá sem reka sérhæfða sjóði hér á landi, þ.e. annars konar sjóði en verðbréfasjóði. Nýr eftirlitsskyldur aðili á fjármálamarkaði verður til, þ.e. rekstraraðili sérhæfðra sjóða. Meginefni frumvarpsins eru í fyrsta lagi ákvæði sem lúta að starfsleyfisskyldu stærri rekstraraðila, þ.e. þeirra sem hafa sérhæfða sjóði í stýringu sem eiga samtals eignir umfram tiltekin fjárhæðarviðmið. Ýmis skilyrði eru sett fyrir starfsleyfi, svo sem um stofnframlag og eigið fé, áskilnaður gerður um viðeigandi þekkingu stjórnenda og hæfi þeirra sem fara með virkan eignarhlut í rekstraraðila. Í öðru lagi eru ákvæði um skráningarskyldu smærri rekstraraðila, þ.e. þeirra sem hafa sérhæfða sjóði í stýringu sem eiga samtals eignir undir fjárhæðarviðmiðum. Munu þeir þurfa að skrá sig hjá Fjármálaeftirlitinu og uppfylla ákveðnar lágmarkskröfur hvað varðar verðmat eigna, ársreikninga, lausafjárstýringu og upplýsingagjöf, bæði við upphaf viðskipta og reglulega til eftirlitsaðila. Í þriðja lagi eru gerðar í frumvarpinu kröfur um skipulag rekstraraðila, stjórnun og innra eftirlit, þar á meðal ákvæði um hagsmunaárekstra, áhættustýringu, lausafjárstýringu og verðmat eigna, en einnig er kveðið á um heimildir til útvistunar verkefna og skilyrði sett fyrir útvistun. Í fjórða lagi eru gerðar kröfur um upplýsingagjöf við upphaf viðskipta, reglubundna upplýsingagjöf til fjárfesta og reglubundin gagnaskil til Fjármálaeftirlitsins. Í fimmta lagi er kveðið á um skyldu rekstraraðila til að skipa vörsluaðila fyrir hvern sjóð, hverjir geta gegnt hlutverki vörsluaðila og hver er ábyrgð slíkra aðila. Þá er í sjötta lagi kveðið á um heimildir rekstraraðila með starfsleyfi til að markaðssetja fjárfestingarsjóði til almennra fjárfesta að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, svo sem sérstaklega um staðfestingu Fjármálaeftirlitsins, um fjárfestingarheimildir og innlausnarskyldu. Einungis er heimilt að markaðssetja aðra sérhæfða sjóði til fagfjárfesta samkvæmt frumvarpinu. Í sjöunda lagi er svo gert ráð fyrir því, ólíkt því sem nú gildir, að starfsleyfi sem veitt er rekstraraðila innan EES til rekstrar og markaðssetningar sérhæfðra sjóða muni gilda í öllum löndum EES að undangenginni tilkynningu til viðeigandi stjórnvalds í hverju landi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með starfsemi rekstraraðila og vörsluaðila sjóðanna. Fjármálaeftirlitið mun hafa hefðbundnar eftirlitsheimildir en þær viðurlagaheimildir sem ganga munu hvað lengst eru afturköllun starfsleyfis og álagning stjórnvaldssekta. Eftirlitsstofnun EFTA hefur enn fremur eftirlit með afmörkuðum þætti samkvæmt frumvarpinu en heimildir hennar munu takmarkast við þröng undantekningartilvik í tengslum við takmarkanir á markaðssetningu sjóða með staðfestu utan EES á íslensku yfirráðasvæði. Virðulegi forseti. Þau ákvæði sem lögð eru til í frumvarpinu munu hafa áhrif á alla sem reka sérhæfða sjóði hér á landi. Áhrifin verða þó mismikil, bæði eftir umfangi starfsemi rekstraraðila og því hvernig starfseminni hefur verið hagað hingað til. Umsvif Fjármálaeftirlitsins munu aukast og eftirlit á sjóðamarkaði færast í fastara horf. Þá verða sömu lágmarkskröfur gerðar til starfsemi starfsleyfisskyldra rekstraraðila hér á landi og gilda um starfsemi slíkra aðila innan EES. Þannig er eftirlitsaðilum innan EES, á Íslandi Fjármálaeftirlitinu, gert betur kleift að vakta kerfisáhættu og samræma viðbrögð og aðgerðir milli landa ef þarf vegna uppsafnaðrar áhættu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Þetta er tiltölulega stórt og veigamikið frumvarp. Það tekur til margs og svolítið strembið er að setja sig inn í það. En mig langar til að nýta tækifærið og spyrja örfárra spurninga til að geta áttað mig betur á þessu. Fyrsta atriðið er: Þar sem þetta er Evrópulöggjöf og á fyrst og fremst við um stærri sjóði á Evrópusvæðinu, þ.e. í Evrópu utan Íslands, velti ég fyrir mér hversu margir sjóðir það séu á Íslandi sem falli þar undir og ekki síst hversu margir sjóðir myndu falla undir 7. gr., sem er undantekning fyrir smærri sjóði svo þurfi eingöngu að tilkynna sig frekar en að sækja um starfsleyfi, ef ég skil þetta rétt. Svo langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort til greina hafi komið að fara sömu leið og Liechtensteinar og gera meiri kröfur varðandi starfsleyfi en gerð er beinlínis krafa um samkvæmt þeim tilskipunum og reglugerðum sem frumvarpið byggir á. Ef ekki, hvaða ástæður lágu þá þar að baki? Nú er Liechtenstein land með töluvert stóran fjármálageira og hefur eins og við lent á gráum lista hjá FATF í fyrndinni eða fyrir nokkrum árum. Það er kannski ástæða til að líta til þeirra þegar þeir eru að setja strangari reglur en almennt gilda í Evrópu um fjármálaregluverk.

Virðulegi forseti. Það er meginefni frumvarpsins að samhæfa löggjöfina þannig að eftirlit og viðbragðsáætlanir vegna starfsemi sjóða af þessum toga geti verið skilvirkari. Hér er um að ræða markaðsfyrirbæri, ef má orða það þannig, sem hefur verið alveg þokkalega algengt á Íslandi og mikilvægt að löggjöf og reglur um þennan markað séu skýrar. Það er einnig þekkt að menn hafa haft áhuga á að markaðssetja á Íslandi sjóði sem eru staðsettir utan EES-svæðisins, eins og ég vék að stuttlega í framsögu minni, en þó er kannski fyrst og fremst við því að búast að stærri alþjóðlegir aðilar hafi áhuga á að markaðssetja sig á Íslandi. Við þekkjum það úr sögunni og kannski er miklu líklegra í alþjóðlegu fjárfestingarsamhengi að slíkir sjóðir séu þar af leiðandi háðir eftirlitsaðila sem starfar í öðru landi. Þó er ekki loku fyrir það skotið að innlendir aðilar vilji koma á fót sjóðum eins og þeim sem hér er fjallað um í samkeppni við stærri sjóði. Ég þekki ekki söguna varðandi þá sérstöku aðlögun sem Liechtensteinar hafa kosið í þessu tilviki en frumvarpið hefur verið samið í ágætu samstarfi við hagaðila hér innan lands og allar málefnalegar ábendingar eru að jafnaði teknar til greina. Það kann að vera að það séu einhver sérstök skilyrði eða sérstök þörf fyrir Liechtenstein að gera slíkar breytingar en ég kann ekki að greina betur frá því.

Herra forseti. Ég er fullkomlega sammála hæstv. fjármálaráðherra um að auðvitað er það mikilvægt verkefni að samræma okkur við evrópska löggjöf, sérstaklega í fjármálalegum efnum, sem hefur stundum verið kallað eftirhrunsregluverk Evrópu. En eftir sem áður, af því að það kom ekki beint svar við spurningu minni um fjölda: Er það rétt skilið hjá mér að það séu ekki aðilar á Íslandi í dag sem myndu falla undir leyfisskylduna? Þetta væru í rauninni einhverjir smærri aðilar, bara svo ég hafi það á hreinu. Hvað varðar Liechtenstein verð ég að viðurkenna að ég þekki heldur ekki nákvæmlega hverju þeir breyttu. Ég veit bara að þeir gerðu einhverjar aðlaganir sem sneru að því að herða skilyrði fyrir leyfi. Auðvitað er það hluti af þessu samræmi um eftirlit og viðbrögð og ég vona að við náum að fara svolítið yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd til að átta okkur á hvað var verið að gera þar. En það væri gaman að fá svar hjá hæstv. ráðherra um fjölda aðila hér á landi, bæði sem væru leyfisskyldir og tilkynningarskyldir samkvæmt þessu.

Virðulegi forseti. Í kafla 2.2. í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þeir sjóðir sem munu teljast til sérhæfðra sjóða leiki mjög stórt hlutverk á íslenskum fjármálamarkaði og samkvæmt upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu hafi eignir 114 fagfjárfestasjóða verið um 393 milljarðar íslenskra króna í árslok 2018 og heildareignir 60 fjárfestingarsjóða, sem teljast munu einnig til sérhæfðra sjóða, um 326 milljarðar kr. Þetta eru því samtals um 719 milljarðar kr. og lýsir umfanginu. Hvernig þetta skiptist nákvæmlega eftir þeim línum eða þeim mörkum sem hv. þingmaður vék að, sem var þá bara tilkynningarskylt eða skráð, kann ég ekki betur að gera grein fyrir en gert hefur verið í frumvarpinu. Það sem ég átti við í fyrra svari mínu var að hér geta auðvitað bæði verið sjóðir sem eru innlendir og myndu falla undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins og, eins og þekkt er, erlendir sjóðir sem eftir atvikum eru þá háðir eftirlitsvaldi annars staðar og eru markaðssettir á Íslandi. Hvernig sú innbyrðis skipting er nákvæmlega þekki ekki á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja á þskj. 426. Þetta er mál nr. 361. Með frumvarpinu er kveðið á um ný heildarlög um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja sem innleiða meginhluta tilskipunar 2014/59/ESB, um endurreisn og skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, svokallaða BRRD-tilskipun. Auk nýrra heildarlaga um skilameðferð er í frumvarpinu kveðið á um afmarkaðar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki og einnig á lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Frumvarpið er annar en jafnframt langstærsti áfangi innleiðingar á BRRD-tilskipuninni en hluti hennar hefur þegar verið innleiddur með lögum nr. 54/2018, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Í frumvarpinu er kveðið á um reglur sem varða skilameðferð og hvernig megi fyrirbyggja, undirbúa og framkvæma slíkt ferli. Lagt er til að framkvæmd reglnanna verði að mestu í höndum einingar innan Seðlabanka Íslands sem nefnist skilavald og er sá áskilnaður gerður að skilavaldið verði aðgreint frá annarri starfsemi í skipulagi Seðlabankans. Í frumvarpinu er einnig kveðið á um stofnun fjármögnunarfyrirkomulags sem nefnist skilasjóður en þeim sjóði er ætlað að fjármagna aðgerðir vegna skilameðferðar ef slíkt ferli reynist nauðsynlegt. Með frumvarpinu er lagt til að svokallaður skilasjóður verði sérstök deild í Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta. Þá er lagt til að hafist verði handa við uppbyggingu sjóðsins með tilfærslu á fjármunum um tveggja ára skeið úr innstæðudeild Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Til framtíðar er svo áformað að skilasjóðurinn verði byggður upp með gjaldtöku sem grundvallast á Evrópureglum en stærð sjóðsins skal vera 1% af tryggðum innstæðum fyrir lok ársins 2027. Með frumvarpinu er lagt til að færa skuli 1,2 milljarða kr. árið 2020 og sömu fjárhæð ári síðar úr innstæðudeild Tryggingarsjóðsins til skilasjóðsins. BRRD-tilskipunin er umfangsmikil og inniheldur bæði flóknar efnisreglur og áskilnað um nýja framkvæmdaraðila, þ.e. skilavaldið og skilasjóðinn. Ég hef talið mikilvægt að við útfærsluna hér á landi verði nýjum framkvæmdaraðilum komið fyrir með hagkvæmum hætti, m.a. þannig að sem minnstur tilkostnaður hljótist af bæði fyrir hið opinbera og fyrirtæki á fjármálamarkaði. Mun ég nú víkja að helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi eru í því ákvæði um skilaáætlun sem skilavaldið skal útbúa fyrir lánastofnanir og eftir atvikum stærri verðbréfafyrirtæki. Skilaáætlun skal tilgreina þær aðgerðir sem hægt er að grípa til við skilameðferð fyrirtækis og útfæra hvernig aðgerðunum verður hrint í framkvæmd. Í öðru lagi er ákvæði um mat á skilabærni fyrirtækis. Skilavaldið skal þannig meta hvort fyrirtæki sé skilabært, en með því er átt við hvort unnt sé að taka það til skila- eða slitameðferðar án þess að það hafi verulega neikvæð áhrif á fjármálakerfi og fjármálastöðugleika. Þessu mati er þannig ætlað að tryggja að við skilameðferð geti áframhald orðið á nauðsynlegri starfsemi viðkomandi fyrirtækis. Í þriðja lagi er um að ræða nýja kröfu um samsetningu eigin fjár sem nefnist lágmarkskrafa um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar. Kröfunni er ætlað að koma í veg fyrir að lánastofnanir, og ef við á verðbréfafyrirtæki, hagi uppbyggingu skuldbindinga sinna þannig að þær séu undanþegnar eftirgjöf. Fyrirtækin sem undir reglurnar falla þurfa því að hafa til staðar nægt eigið fé og skuldbindingar svo hægt sé að bregðast við tapi þeirra og endurreisa eiginfjárgrunn við skilameðferð svo að fyrirtækin geti áfram uppfyllt skilyrði fyrir starfsleyfi. Í fjórða lagi ber að nefna úrræði um niðurfærslu og umbreytingu fjármagnsgerninga. Tilgangur þessa úrræðis er að bregðast við tapi fyrirtækis og endurfjármagna það. Um er að ræða vægara úrræði en þau sem formleg skilameðferð kveður á um og getur því m.a. verið gripið til úrræðisins til að forða fyrirtæki frá skilameðferð. Forsenda þess að úrræðinu verði beitt er ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um að slíkt sé nauðsynlegt til að fyrirtæki verði rekstrarhæft. Í fimmta lagi eru ákvæði í frumvarpinu um virðismat á eignum og skuldbindingum. Það er fjallað um þrenns konar virðismat í viðeigandi kafla frumvarpsins sem ýmist er skylt eða heimilt að framkvæma. Virðismat gegnir margþættu hlutverki, m.a. við mat á því hvort skilyrði séu uppfyllt til að taka fyrirtæki til skilameðferðar, hvert skuli vera umfang niðurfærslu eða umbreytingu skuldbindinga, ásamt því að ákvarða hvernig eignir og skuldbindingar verði framseldar og hvaða endurgjald skuli greiða fyrir framsalið. Í sjötta lagi ber svo að nefna ákvörðunina um skilameðferð, en fyrirtæki verður ekki tekið til skilameðferðar nema þrjú skilyrði séu uppfyllt. Í fyrsta lagi þarf fyrirtæki að vera á fallanda fæti, í öðru lagi er það skilyrði að ekki sé ástæða til að ætla að aðkoma einkaaðila eða opinberar aðgerðir komi í veg fyrir fall fyrirtækisins innan ásættanlegs tíma og í þriðja lagi þarf skilameðferð að vera nauðsynleg vegna almannahagmuna. Ákvörðun um skilameðferð er tekin af skilavaldi Seðlabankans en er háð fyrirframsamþykki fjármála- og efnahagsráðherra. Í sjöunda lagi vek ég athygli á meginefni frumvarpsins sem eru ákvæði um skilaúrræði og skilaheimildir. Hin svokölluðu skilaúrræði eru fjögur, í fyrsta lagi sala rekstrar, í öðru lagi framsal til brúarstofnunar, í þriðja lagi uppskipting eigna og í fjórða lagi eftirgjöf. Þessum úrræðum er hægt að beita við skilameðferð fyrirtækis, annaðhvort í sameiningu eða sjálfstætt. Skilaheimildirnar eru svo margvíslegar og er þeim ætlað að tryggja skilvirka skilameðferð og framkvæmd á skilaúrræðunum. Síðasta efnisatriðið sem ég vil nefna varðandi skilameðferðina er ákvæði um svokölluð opinber fjármálastöðgunarúrræði. Þetta sérstaka heiti vísar til þess að úrræðunum er ætlað að tryggja stöðugleika á fjármálamarkaði og hagsmuni almennings. Með úrræðunum er annars vegar kveðið á um að ráðherra geti fyrir hönd ríkisins, við sérstakar og óvenjulegar aðstæður, lagt fyrirtæki til eigið fé í skiptum fyrir hlutabréf eða önnur skírteini. Hins vegar getur ríkið við sömu aðstæður tekið fyrirtæki tímabundið undir sín yfirráð með því að framselja eignarhluti í því til sín. Eignarhald ríkisins getur þá verið beint eða óbeint í gegnum félag eða félög sem eru í eigu þess. Vert er þó að nefna að grundvallarmarkmið frumvarpsins er að lágmarka hættu á að veita þurfi framlög úr ríkissjóði. Hin svokölluðu opinberu fjármálastöðgunarúrræði eru því neyðarráðstöfun sem aðeins á að grípa til þegar önnur úrræði frumvarpsins duga ekki til. Úrræðunum eru sett ströng skilyrði og þykir rétt að skýrt komi fram að heimilt er að beita þeim við ákveðnar aðstæður en slíkt er aldrei skylt. Auk þeirra efnisatriða sem ég hef nú rakið er að finna í frumvarpinu ýmsar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki vegna tengsla þeirra laga við ákvæði frumvarpsins. Að lokum vil ég nefna að í frumvarpinu er kveðið á um afmarkaðar breytingar á lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þær breytingar byggjast ekki með beinum hætti á efni BRRD-tilskipunarinnar en eru nauðsynlegar vegna innbyrðis tengsla hennar við tilskipun um innstæðutryggingar. Á meðal breytinga eru nýjar skilgreiningar á hugtökunum tryggingarhæf innstæða og tryggð innstæða sem hafa umtalsverða þýðingu þar sem innstæðueigendur tryggðra innstæðna njóta frekari verndar samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Þessar nýju skilgreiningar breyta einnig gjaldstofni iðgjalda í Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Í frumvarpinu er svo loks kveðið á um breytingu á tryggingavernd innstæðna. Er lagt til að tryggingaverndin miðist framvegis við jafnvirði 100.000 evra í íslenskum krónum sem eru nú um 13,8 millj. kr. Miðað er við að verndin takmarkist við þessa upphæð hjá hverjum einstaklingi hjá hverju fjármálafyrirtæki. Samkvæmt gildandi lögum er ekkert hámark á tryggingavernd innstæða en lágmarkstrygging er fjárhæð að jafnvirði 20.887 evra í íslenskum krónum sem er nú tæpar 2,9 millj. kr. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er kveðið á um nýja heildarumgjörð um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtæki og mælir því fyrir um fjölda breytinga sem miða að því að varðveita fjármálastöðugleika og lágmarka neikvæðar afleiðingar fjármálaáfalla með hagsmuni almennings að leiðarljósi. Þetta frumvarp er yfirgripsmikið en þrátt fyrir umfangið eru heimildir þess um margt sambærilegar þeim heimildum sem Fjármálaeftirlitinu voru faldar með setningu neyðarlaganna haustið 2008. Þá eru ýmis úrræði og aðgerðir frumvarpsins að mörgu leyti sambærilegar þeim aðgerðum sem gripið var til á grundvelli neyðarlaganna í kjölfar þeirra miklu erfiðleika sem sköpuðust hér á landi við fjármálaáfallið. Mörg efnisatriði frumvarpsins eru því okkur Íslendingum vel kunn enda er þarna að finna ýmsar aðgerðir sem á sínum tíma var gripið til hér á landi með góðum árangri við endurreisn bankakerfisins. Að lokum tel ég rétt að minnast á það að BRRD-tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn 9. febrúar 2018 og mun hún taka gildi á Evrópska efnahagssvæðinu á næstu mánuðum. Efni þess frumvarps sem ég mæli hér fyrir fer langleiðina með að ljúka innleiðingu tilskipunarinnar. Verði frumvarpið samþykkt sem lög frá Alþingi stendur einungis eftir að innleiða afmörkuð ákvæði tilskipunarinnar sem varða skilasjóðinn og gjaldtöku vegna fjármögnunar hans. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að aflokinni þessari umræðu og svo til 2. umr. í þinginu.

Herra forseti. Hér er annað stórt frumvarp, en þetta er öllu kunnuglegra. Það er gaman að sjá annan liðinn í innleiðingu BRRD koma fyrir og ég þakka kærlega fyrir það. Mig langar samt að spyrja um nokkur efnisatriði. Eitt varðar hreinlega þetta skilavald. Hér er verið að búa til enn eina sjálfstæða einingu innan Seðlabankans sem nýbúið er að sameina Fjármálaeftirlitinu. Gæti þetta fyrirkomulag orðið til þess að mynda einhvers konar venju, að til yrði fullt af sjálfstæðum einingum innan Seðlabankans, eða á að setja stopp hér? Maður getur ímyndað sér að þetta gæti farið úr böndunum eftir því sem fleiri regluverk gera kröfu um fleiri þætti sem kínamúra þarf á milli. Ég velti líka fyrir mér hvenær skilavaldinu sé ætlað að útbúa áætlanir fyrir fyrirtæki, hvort það sé standandi áætlun fyrir hvert fyrirtæki af ákveðinni stærð og þá byggt á einhverjum sviðsmyndum og mati á eigin fé, eignum og skuldum, eða hvort þetta komi upp þegar það er annaðhvort metið svo að fyrirtækið sé illa statt eða sé komið yfir einhver tiltekin mörk. Í því samhengi spyr ég hvort ekki sé mikilvægt að einhvers konar leynd ríki yfir því að áætlanir séu í bígerð vegna þeirra áhrifa sem það hefði á markaðsstöðu fyrirtækisins ef það fréttist út að það væri í einhvers konar meðferð hjá skilavaldinu.

Virðulegi forseti. Það er alveg ástæða til að taka undir þær áhyggjur sem birtast í orðum hv. þingmanns um að ný deild fæðist hjá eftirlitsaðilum með hverri nýrri tilskipun. Staðreyndin er hins vegar sú að við erum að ganga í gegnum tímabil núna þar sem við erum hreinlega að endurskrifa alla umgjörð fjármálamarkaðanna. Það er rétt að til verða ný fyrirbæri eins og skilavaldið en þegar við skoðum þá grunnhugsun sem býr að baki þessu nýja fyrirkomulagi er, eins og ég vék að í máli mínu, nærtækt að rifja upp þá hugsun sem fylgdi neyðarlögunum á sínum tíma og þeim aðgerðum sem Fjármálaeftirlitið greip til í því samhengi. Það er ekki bara nærtækt heldur mjög ánægjulegt að sjá að sú grunnhugsun sem þar kom fram hafi í millitíðinni orðið stór hluti af evrópska regluverkinu um þær aðgerðir sem grípa þarf til þegar fyrirtæki geta ekki lengur staðið í skilum á fjármálamarkaði. Í frumvarpinu er farið í nokkuð löngu máli yfir alla umgjörð sem á við um þessar aðstæður, þar með talið hvernig skilavaldið starfar. Við erum aðeins komin inn á það sem snertir innstæður og það er afskaplega mikilvægt að átta sig á því hversu marga varnarveggi er í raun búið að byggja 

Herra forseti. Ég hef ekki náð að kynna mér almennilega hvernig þessu ferli á að vera háttað. Það væri mjög gott ef ég gæti fengið vísbendingu um það sem ég spurði um hjá hæstv. ráðherra en ég þakka honum fyrir fyrra svar sem var mjög gott og gagnlegt. Það er nefnilega mikilvægt til að fá innsýn í hvernig þessum lögum verður ætlað að virka að átta sig á því hvar í ferlinu skilavaldið kæmi inn í tilteknar stofnanir. Ég spyr aftur að því og svo aðeins um það sem hæstv. ráðherra nefndi síðast í ræðu sinni, þ.e. að nokkur atriði í frumvarpinu snúa ekki beint að útfærslu tilskipunarinnar heldur eru vegna samhangandi þátta. Þetta er eitt af því sem fólk hefur mismunandi skoðanir á en ég segi fyrir mitt leyti að mér hefði þótt þægilegra að sjá slík ákvæði sem sérfrumvarp af því að þá er miklu auðveldara að átta sig á því hvar mörkin liggja milli Evróputilskipunar og útfærslu hennar og svo aftur þeirra laga sem eru til þess að aðlaga kerfið okkar og til heimabrúks. En ég læt staðar numið hér.

Virðulegi forseti. Fjallað er um skilaáætlun og skilabærni í III. kafla frumvarpsins þar sem m.a. kemur fram að skilavaldið geri slíka áætlun fyrir fyrirtæki þar sem tilgreind atriði þurfa að koma fram. Slík skilaáætlun er yfirfarin reglulega og uppfærð ef tilefni er til. Síðan er nokkuð ítarleg lýsing á því hvaða ferli fer af stað ef rekstrarerfiðleikar koma upp. Þeir kalla á samstarf og samtal við Fjármálaeftirlitið og líka stjórnir viðkomandi fjármálafyrirtækja sem þurfa í þeim tilvikum að sýna fram á að tiltekin skilyrði séu uppfyllt. Ég hef rakið það hér að það væri í algjörum undantekningartilvikum sem ríkið stigi inn en grunnhugsunin með þessum varnarveggjum, eins og ég nefndi áðan, er sú að hægt sé að koma fyrirtæki áfram í starfsemi án þess að erfiðleikarnir leiði til gjaldþrots eins og við þekkjum það. Inn eru komin fjölmörg ný hugtök sem setja t.d. nauðasamninga alveg í nýtt samhengi. Hefðbundna leiðin fyrir fyrirtæki sem lenda í vandræðum en menn telja að hægt sé að bjarga væri að fara í einhvers konar nauðasamninga. Fyrir fjármálafyrirtækin, lánastofnanir og verðbréfafyrirtækin, er hins vegar verið að smíða algjörlega nýjan heim af aðgerðum og aðilum sem koma að eftirliti og framkvæmd þeirra þátta sem þarf að líta til.