Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 12. mars 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur, leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varamaður Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi, Auður Sveinsdóttir landslagsarkitekt, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Guðrún Helgadóttir, 14. þm. Reykv.`` Kjörbréf Auðar Sveinsdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því samkvæmt 2. gr. þingskapa að vinna drengskaparheit að stjórnarskránni.

Auður Sveinsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi. Borist hefur annað bréf svohljóðandi, dags. 13. mars 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að vegna sérstakra anna 1. varamanns Alþb. í Norðurl. v. taki 2. varamaður Alþb. í Norðurl. v., Anna Kristín Gunnarsdóttir bæjarfulltrúi, Sauðárkróki, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti, með ósk um að fram fari á Alþingi rannsókn á kjörbréfi varaþingmannsins. Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v.`` Með þessu bréfi fylgir svohljóðandi bréf 1. varamanns Alþb. í Norðurl. v. til forseta Alþingis, dags. 16. mars 1992: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti á Alþingi á næstunni sem 1. varaþingmaður Alþb. í Norðurl. v. Virðingarfyllst, Sigurður Hlöðvesson.`` Þar sem rannsaka þarf kjörbréf Önnu Kristínar Gunnarsdóttur samkvæmt 4. gr. þingskapa verður nú gert fimm mínútna fundarhlé meðan kjörbréfanefnd starfar. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd hefur fengið til athugunar kjörbréf 2. varamanns Alþb. í Norðurl. v., en 1. varamaður Alþb. hefur ritað svohljóðandi bréf: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti á Alþingi á næstunni sem 1. varaþingmaður Alþb. í Norðurl. v. Virðingarfyllst, Sigurður Hlöðvesson.`` Kjörbréf Önnu Kristínar Gunnarsdóttur, 2. varamanns Alþb. í Norðurl. v., er gefið út af landskjörstjórn 13. mars 1992. Kjörbréfanefnd sér ekkert athugavert við kjörbréfið og leggur því einróma til að það verði samþykkt.

Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því samkvæmt 2. gr. þingskapa að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að nú hefur farið fram atkvæðagreiðsla með hinu þjóðkunna vélræna atkvæðagreiðslukerfi Alþingis. Það hefur enn komið í ljós að þar er nokkur misbrestur á að niðurstöður komi fram með þeim hætti sem þær birtast okkur hér í salnum. Ég óskaði eftir því þrívegis úr sæti mínu að þessar atkvæðagreiðslur yrðu skráðar og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frammi áðan er niðurstaðan sú að skyndilega virðist hafa komið í salinn hv. þm. Hrafnkell A. Jónsson sem ég hafði hins vegar tekið glögglega eftir að sat eigi alllangt frá mér allan þann tíma sem atkvæðagreiðslur fóru fram. Þetta nefni ég, virðulegi forseti, til þess að ítreka að það er bersýnilegt að þessi mál þurfa enn frekar athugunar við.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar mun mér hafa orðið á að greiða ekki atkvæði og ég bið virðulegan forseta og þingið afsökunar á því. Það er auðvitað ekki í samræmi við þingsköp, eins og margoft hefur komið fram. Hitt er svo annað að mér óreyndum manninum þykir það sæta furðu hversu þolgóðir ýmsir hv. þm. eru að deila við framfarir og tækni. Við höfum það skráð í Íslandssögunni að virðulegir bændur söfnuðust saman í Reykjavík 3. ágúst 1905 og mótmæltu símanum. Ég kem ekki auga á annað en ýmsir hv. þm. séu að endurtaka þann leik í dag með því að gera rafeindatæknina tortryggilega.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær skýringar sem hv. 3. þm. Austurl. hefur gefið. Það er hins vegar misskilningur hjá honum að það jafngildi mótmælum við símanum á sínum tíma þó að vakin sé athygli á því að hann greiði atkvæði með sérkennilegum hætti hér í þessari virðulegu stofnun árið 1992. Þó þingmaðurinn sé alls góðs maklegur þá tel ég ólíklegt að hann komist á spjöld sögunnar fyrir þessi mistök.

Hv. 2. þm. Vestf. óskar að bera af sér sakir fyrir hönd bænda, skilst forseta.

Herra forseti. Hér er undir dagskrárliðnum um þingsköp hafin aðför að þeim bændum sunnlenskum sem riðu til Reykjavíkur til að mótmæla því að Ísland semdi við Hið mikla norræna símafélag um lagningu sæstrengs til Skotlands. Sá sem barðist harðast gegn þessu var Einar skáld Benediktsson. Hann krafðist þess að við tækjum tæknina í okkar þjónustu og tækjum strax upp þráðlaust samband. Hins vegar voru menn svo frumstæðir þá margir hverjir í hugsun að þeir kusu heldur að leggja sæstreng þessa leið. Nú er Skyggnir búinn að taka við því hlutverki sem Einar Benediktsson vildi koma strax á á þeim tíma. Þessu vildi ég koma á framfæri.

Hv. 3. þm. Austurl. talar um gæslu þingskapa. Nú vill forseti biðja hv. þm. um að halda sig við gæslu þingskapa. Það að bera af sér sakir á náttúrlega fyrst og fremst við þingmenn sjálfa en ekki aðra utan þings.

Virðulegi forseti. Það situr kannski síst á mér, varamanni sem hefur orðið uppvís að því að brjóta lög, að ræða þingsköp við hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson. En ég vil aðeins gera þá athugasemd að eins og ég skil þessi lög get ég ekki kvatt mér hljóðs og borið sakir af heilli stétt í einu lagi nema ég skipi sæti í þeirri stétt. Það kemur mér þægilega á óvart ef hv. þm. Ólafur Þórðarson er orðinn bóndi en þó mun ég hafa lesið það í Dagblaðinu að hugur hans standi til þess.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að gera grein fyrir fyrirvara sem ég hef á nál. um þetta mál, 31. mál þingsins og varðar breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36 frá 5. maí 1986. Fyrirvari minn lýtur aðallega að tvennu í þessu sambandi. Það er annars vegar að stöðu Seðlabankans sjálfs í ljósi þess hlutverks sem honum er ætlað að gegna, m.a. í vaxandi mæli í kjölfar þessarar lagabreytingar. Hins vegar lýtur hann að tengslum þessarar lagabreytingar við áform hæstv. ríkisstjórnar m.a. í gengismálum varðandi tilhögun gengisskráningar, hlutverk Seðlabankans og fleiru af því tagi. Sem sagt, efnislega er ég ekki andvígur breytingunni þó að þar mætti reyndar að mínu mati takast betur til hvað orðalag snertir. En efnislega er það mín afstaða að ekki sé óeðlilegt að skipan þessara mála verði með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Reyndar er það ekki ýkja mikil efnisbreyting frá gildandi lögum. Ég vil hins vegar hafa fullan fyrirvara á um stöðu Seðlabankans í þessu sambandi, að hann sé í stakk búinn eða verði á næstu árum til þess að axla það hlutverk sem nýskipan gjaldeyrismála ætlar honum. Hins vegar og ekki síður vil ég hafa skýran fyrirvara á um áform hæstv. ríkisstjórnar m.a. í tengslum við svonefnda ECU-tengingu krónunnar eða önnur áform af því tagi. Það er rétt að taka fram að efh.- og viðskn. hefur orðið sammála um að leggja til ákveðnar brtt. við frv. Þær eru til bóta að mínu mati, sérstaklega hvað varðar það að lagt er til að endurorða B-lið 3. gr. laganna þar sem vikið er að hlutverki Seðlabankans gagnvart því að varðveita og efla gjaldeyrisvarasjóð. Í samræmi við nútímalega skipan þeirra mála er kveðið á um það í fyrri lið brtt. Síðan er hin meginbreytingin, sú sem snýr að 18. gr. laganna um Seðlabankann, og varðar það með hvaða hætti Seðlabankinn skuli standa að verðlagningu íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að óþarfi sé að tyggja upp allar hugsanlegar útgáfur af því með hvaða hætti megi tengja íslensku krónuna við erlendar myntir, samsetta gjaldmiðla eða mynteiningar. Nægjanlegt væri að segja ósköp einfaldlega að heimilt væri að miða gengi krónunnar eða skilgreina það gagnvart erlendum gjaldmiðli eða gjaldmiðlum eða mynteiningum af því tagi í staðinn fyrir að segja, sem er heldur óþjált svo að ekki sé fastar að orði kveðið, eins og gert er í texta brtt. 482, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að ákveða að gengi krónunnar skuli skilgreint gagnvart einum erlendum gjaldmiðli, meðaltali erlendra gjaldmiðla eða samsettum gjaldmiðli, svo sem evrópsku mynteiningunni (ECU) og sérstökum dráttarréttindum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (SDR).`` Það er að mínu mati ekki skemmtilegur né mjög markviss lagatexti að segja ,,svo sem`` eitthvað af þessu tagi. Að mínu mati er alger óþarfi að nefna þarna einn möguleika öðrum fremur. Það er öllum ljóst hvað átt er við. Seðlabankinn fær með þessum breytingum mjög frjálsar hendur gagnvart því að miða gengi íslensku krónunnar við erlendan gjaldmiðil, gjaldmiðla eða eitthvert slíkt vægi. Ég tel svo fremi sem ekki vakir einhver ákveðinn pólitískur tilgangur fyrir mönnum með því að nefna t.d. ECU-eininguna væri textinn skemmtilegri með því að hafa þetta á hinn veginn. Þessari ábendingu vil ég koma hér á framfæri og mér finnst að enn mætti laga til orðalag í þessum efnum. Meginefni þessa máls er auðvitað sú breyting á tilhögun gengisskráningar sem þarna er verið að undirbúa og er væntanleg ef marka má það sem fylgt hefur þessu máli í framsöguræðu hæstv. ráðherra og þau áform önnur sem upplýst hefur verið um, þar á meðal í heimsókn Seðlabankans til efh.- og viðskn. þegar farið var yfir þetta mál. Ég held að það sé nauðsynlegt að Alþingi ræði það og móti fyrir sitt leyti einhverja afstöðu um hvert eigi að stefna. Í fyrsta lagi er auðvitað rétt að undirstrika að hér er á ferðinni tiltölulega galopin heimild til handa Seðlabankanum að höfðu samráði við ríkisstjórn á hverjum tíma að fara með þessi mál nánast eins og honum sýnist. Lögin skilyrða eða takmarka sáralítið hvernig að þessu verði staðið. Reyndar er það svo að það er álit Seðlabankans að ekkert sé því til fyrirstöðu að miða gengi íslensku krónunnar t.d. við ECU að gildandi lögum ef mönnum sýnist svo, gera það þá á grundvelli þeirrar heimildar að heimilt er að skilgreina gjaldmiðlakörfuna sem miðað er við. Formsatriðin skipta að sjálfsögðu ekki öllu máli heldur hitt hvað menn ætla sér og hvernig þeir ætla að standa að þessum breytingum. Hvernig á að tryggja að þær verði farsælar þegar og ef í þær verður ráðist. Þar má fyrst nefna þau áform Seðlabankans að reyna að koma hér á markaði með gjaldmiðla eða gjaldeyri og var það að skilja á máli seðlabankamanna að jafnvel þegar í haust yrði reynt að stíga fyrstu skref í átt til skráningar á markaði. Þessu tengist að sjálfsögðu það afnám skilaskyldu á gjaldeyri sem annað fylgifrv. þessa felur í sér og fleira kemur til. Í þessu sambandi óskaði efh.- og viðskn. eftir upplýsingum um stöðu Seðlabanka Íslands, stærð hans og burði í samanburði við seðlabanka t.d. hinna Norðurlandanna eða nágrannalandanna. Það kom í ljós að Seðlabankinn sker sig ekki ýkja mikið úr hvað varðar stöðu seðlabankanna í nágrannalöndunum, t.d. þegar skoðaður er gjaldeyrisforðinn hér sem hlutfall af landsframleiðslu eða innflutningi eða skoðaðar eru eignir og eigið fé Seðlabankans sem hlutfall af hinu sama. En þó er það þannig því miður að þegar horft er á hlutfall gjaldeyrisforða og eigna Seðlabankans miðað við innflutning, þá er hann lakast staddur allra norrænu seðlabankanna í þessum efnum. Þegar horft er á hlutfall gjaldeyrisforða og eigna miðað við landsframleiðslu er Seðlabankinn í næstaftasta sætinu hvað þetta snertir. Það er því alveg ljóst að hann er þarna á veikari kantinum í þessum efnum. Það hlýtur að vera mönnum nokkurt umhugsunarefni ef þeir ætla honum sambærilegt hlutverk og seðlabönkum nálægra landa við að jafnvægisstilla markaðinn og halda gengi stöðugu og því fremur sem við Íslendingar verðum að ætla að okkar tiltölulega einhæfa atvinnulíf og einhæfa útflutningsstarfsemi með sínum miklu sveiflum geri það að verkum að jafnvægisstillir á þessu sviði þarf að vera öflugri en annarra. Ég verð því að segja, hæstv. forseti, að ég tel að því miður hafi þær efasemdir og áhyggjur sem lýst var við 1. umr. þessa máls fyrr í vetur reynst fullkomlega réttmætar. Það er veruleg ástæða til að fara mjög varlega og gera sér grein fyrir þeim takmörkunum sem Seðlabankanum eru settar stærðar sinnar vegna og vegna aðstæðna í íslenskum efnahagsmálum til að leika þetta hlutverk. Hvort tveggja hlýtur þar að koma til, menn verða að vanda mjög allan undirbúning í þessum efnum og taka öll skref varlega og mátulega stór þegar og ef menn halda inn á þessa braut. Sem betur fer hefur nú slegið aðeins á trúboðsbraginn í umræðum um þessi efni en því miður var það svo að ýmsir lausnarar gengu hér fram á sviðið og töldu í vor að allur vandi mundi leysast með ECU-tengingu krónunnar. Það væri nánast eins og að tryggja hér stöðugleika og lága verðbólgu um aldur og ævi að láta sér detta það snjallræði í hug. Niðurstaða þeirra sem þetta hafa skoðað á undanförnum mánuðum, og þá vísa ég bæði til Þjóðhagsstofnunar og Seðlabankans, er nú engu að síður sú að það sé ekki tímabær aðgerð. Heilmikla undirbúningsvinnu þurfi að vinna og efla Seðlabankann, grípa til margs konar ráðstafana áður en slíkt er raunhæft. Ég fagna því að sjálfsögðu að menn hafa róast nokkuð niður í þessum efnum og gera sér grein fyrir því að slíkum breytingum verður ekki við komið með farsælum hætti í einu vetfangi. Ég held að við gætum upplifað slíkar ógöngur í þessum efnum hvað gengismálin snertir og menn gerðu í vaxtamálunum þegar menn á sínum tíma ætluðu sér í einu vetfangi að taka heljarstökk út í frelsið, eins og það var nefnt, með hörmulegum afleiðingum auðvitað. Vaxtamál hafa meira og minna farið úr böndunum á Íslandi og verið einhver mesti ójafnvægisvaldur í okkar efnahagsmálum og atvinnumálum síðan. Ég hlýt að spyrja hæstv. viðskrh. á nýjan leik um áform hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum. Eru menn enn með það í huga að ECU-tenging krónunnar geti orðið að raunveruleika jafnvel á næsta ári, eins og mig minnir að ég hafi heyrt hæstv. viðskrh. einhvern tíma boða? Er ekki ástæða til að fara mjög varlega, m.a. í ljósi þess álits bæði Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka að ekki sé raunhæft að slíkt verði tekið upp í einu vetfangi? Það er staðreynd að staða Seðlabankans er þrátt fyrir allt ekki sterkari en raun ber vitni samanber gjaldeyrisvarasjóðinn hjá þessari þjóð sem engu að síður er í ræðum manna oft og tíðum talin vera sú sem hvað mest er háð milliríkjaverslun, a.m.k. er það í máli sumra manna þegar þeir vilja selja mönnum aukið frjálsræði á því sviði. Þá er gjarnan minnt á það að fáar þjóðir séu jafnháðar milliríkjaverslun og Íslendingar og það er nokkuð til í því þó að menn hafi að vísu stundum ofgert í túlkunum sínum á því sviði. Þar með líka verið að segja væntanlega að mikilvægi þess að eiga sæmilega ríflegan gjaldeyrisforða, að hafa sæmilega öflugan Seðlabanka til að tryggja jafnvægi í gengisskráningu o.s.frv. sé að sama skapi meira hjá okkur en öðrum og að sama skapi þyrfti þá Seðlabanki okkar helst að vera öflugri. Því er ekki að heilsa og ef litið er aftur á þetta hlutfall, t.d. miðað við innflutning, þá er það hið lægsta og mun lægra í reynd en á hinum Norðurlöndunum. T.d. er gjaldeyrisforðinn einungis 18,7% af innflutningi hér en upp í 38% í Noregi. Heildareignir Seðlabankans eru hér 35% af innflutningi en á bilinu 44--76% á hinum Norðurlöndunum og eigið fé Seðlabankans hér er ekki nema 6,8% af árlegu innflutningsverðmæti landsmanna en er frá 7,3% og upp í 14,8% á hinum Norðurlöndunum. Svipaða sögu er að segja ef litið er til landsframleiðslu. Þó má segja að Seðlabanki Íslands sé heldur sterkari borið saman við hin Norðurlöndin og er það eðlilegt þegar hlutfall innflutnings miðað við landsframleiðslu er svo aftur borið saman milli Norðurlandanna. Það væri fróðlegt að fá aðeins nánar að heyra um áform hæstv. viðskrh. um praktískar ráðstafanir Seðlabankans í þessum efnum á næstu mánuðum, hvernig menn hyggjast standa að því að taka upp eða hefja viðskipti á gjaldeyri á markaði ekki seinna en næsta haust eins og Seðlabankinn gaf í skyn á fundi sínum með efh.- og viðskn. að gert yrði. Hvernig hugsa menn sér að standa að þeim markaði? Þar ætti mönnum að vera ljóst að mikil undirbúningsvinna hlýtur að að vera eftir því að slíkur markaður er ekki til í bókstaflegum skilningi í dag. Sama má segja um skammtímafjármagnsmarkaðinn sem vitnað er til að þurfi að efla til þess að Seðlabankinn geti með hefðbundnum peningaaðgerðum stillt það jafnvægi af sem þarna kemur til sögunnar, t.d. með því að ríkissjóður hætti að yfirdraga reikning sinn þegar hann þarf á fjármagni að halda hjá Seðlabankanum en leiti þess í stað út á skammtímafjármagnsmarkað með fjármögnun á útgjöldum sínum, þegar svo ber undir. Stórefla þyrfti millibankamarkað eða skammtímafjármagnsmarkað. Í ljósi þess hversu óburðugur slíkur markaður er enn þann dag í dag hlýtur maður að spyrja, hvort þessir hlutir geti allir gerst á nokkrum mánuðum eða í mesta lagi einu til þremur missirum, hvort þetta sé yfir höfuð raunhæft og hvert mat hæstv. viðskrh. sé á því. Auðvitað er líka ástæða til að spyrja hæstv. viðskrh. hvort ekki ríði mikið á að hafa öfluga menn við stjórnvölinn í seðlabanka þjóðarinnar þegar svo örlagaríkar og afdrifaríkar breytingar eru að ganga í gegn í peningamálum okkar og þegar hlutverk og mikilvægi Seðlabankans er augljóslega að stóraukast með þessum breytingum. Ein af þeim breytingum sem efh.- og viðskn. hefur orðið sammála um að gera og er kannski dálítið lýsandi fyrir þá hugsun sem að baki liggur, er sú að í stað hefðbundins orðalags um að Seðlabankanum sé heimilt að gera þetta eða hitt til þess að halda gengi krónunnar innan þeirra marka sem ákveðin kunni að verða samanber orðalag í 1. mgr. 2. gr. frv., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Seðlabankanum er heimilt með kaupum og sölum á erlendum gjaldeyri eða öðrum aðgerðum sem hann telur nauðsynlegar að hlutast til um að gengi krónunnar sé innan þeirra marka sem ákveðin kunna að verða.`` Ég benti á það í efh.- og viðskn. að ef mönnum væri alvara með því að láta Seðlabankann taka að sér það hlutverk að halda jafnvægi á skráningu gengis krónunnar þá væri þetta orðalag með öllu út í hött og úrelt. Ef Seðlabankinn á að annast þetta hlutverk á það auðvitað ekki að vera í formi einhverra heimilda í lögum til að grípa til heldur skal hann gera það sem þarf til að halda jafnvægi. Með því er undirstrikuð sú skylda og sú ábyrgð sem Seðlabankanum ber. Þess vegna hefur nefndin orðið sammála um að leggja til að þetta orðist þannig: ,,Seðlabankinn kaupir og selur erlendan gjaldeyri eða beitir öðrum aðgerðum sem hann telur nauðsynlegar og hlutast með þeim hætti til um að gengi krónunnar sé innan þeirra marka sem þannig kunna að verða ákveðin.`` Ef menn vilja fara þessa braut á enda er mér meira að segja til efs að orða eigi samráðsákvæðin við ríkisstjórn með þeim hætti sem þarna er gert í frumvarpstextanum. Ég efast um að rétt sé að draga þá arfleifð frá eldri tíma og fyrra fyrirkomulagi áfram inn í framtíðina og inn í ný lög í þessum efnum og að Seðlabankinn skuli hafa jafnafdráttarlausa skyldu til þess í lagatextanum að afla samþykkis ríkisstjórnarinnar við ákvörðunum sínum. Ég held að menn verði að gera það svolítið upp við sig í hvorn fótinn þeir ætla að stíga í þessum efnum. Ætla þeir að hafa þetta miðstýrða stjórnvaldsákvörðun að einhverju leyti eða á þetta að ráðast af markaði? Ef þetta á að ráðast af markaði, hæstv. viðskrh., þá held ég að menn eigi ekkert að vera hálfvolgir í því. Þá verða menn einfaldlega að sætta sig við að lúta þeim lögmálum sem þar með eru innleidd. Mér fannst það svolítið skemmtilegt að það skyldi verða mitt hlutskipti að benda mönnum á að í raun og veru væru þeir í vissri mótsögn við sjálfa sig með því orðalagi sem lagt var til á 18. gr. laganna. Ég hefði gaman af því að heyra hæstv. viðskrh. lýsa viðhorfum sínum til þessa. Í ljósi þess að áform standa til um að láta gengið ráðast á markaði, telur hann þá að samráðsákvæði Seðlabankans við ríkisstjórnina eigi að standa óbreytt með því orðalagi sem þarna er? Ég veit ekki, hæstv. forseti, hvort ástæðu er til þess að hafa um þetta öllu fleiri orð. Reyndar kom upp í huga mér, m.a. vegna nokkuð fleygra ummæla sem hæstv. sjútvrh. lét falla um Seðlabankann norður á Akureyri á ágætri ráðstefnu á laugardaginn var, að við þessi tímamót, ekki síður en önnur, væri kannski ástæða til þess að ræða dálítið almennt um hlutverk Seðlabankans og stefnu hans í þessum efnum. Ég hef reynt að halda aftur af mér og blandast ekki um of í þann hóp sem hefur haft það að mikilli íþrótt á undanförnum árum að skamma Seðlabankann. Eins og kunnugt er hefur verið mikil íþrótt hér á landi og heilir stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn meira og minna byggt málflutning sinn í umræðum um efnahags- og peningamál á þeirri list að skamma Seðlabankann og nú bættist hæstv. sjútvrh. með vissum hætti í þennan hóp norður á Akureyri á laugardaginn var. Mér hefur ekki alltaf fundist þetta mjög maklegt vegna þess að ítök stjórnmálamanna eða þeirra flokka sem farið hafa með landsstjórnina undanfarin ár eða jafnvel áratugi í þessum sama Seðlabanka hafa átt að vera nokkuð rík. Þannig eru menn óbeint að skamma sjálfa sig með því að gera Seðlabankann að sökudólgi. Ég hef t.d. aldrei gert það að kosningamáli í mínum flokki að reka einn tiltekinn seðlabankastjóra eins og einn flokkur hefur gert. Hins vegar ætla ég að segja það við þessar breytingar, að ég tel það ákaflega afdrifaríkt að Seðlabankinn sem stofnun verði efldur og endurskipulagður og þar verði mjög styrk fagleg stjórn við stýrið á næstu árum ef það á að heppnast að Seðlabankinn leiki það hlutverk í okkar efnahags- og gengismálum sem þarna er verið að boða. Að mínu mati hlyti það að stórauka mikilvægi bankans og gera hann í reynd í fyrsta sinn að þeim alvöru seðlabanka sem nafnið bendir til að hann sé, sem hann hefur hins vegar ekki verið nema að mjög litlu leyti. Þar með tel ég að skipulag bankans og yfirstjórn hljóti að koma til skoðunar eins og aðrir hlutir. Ég veit ekki hvort hæstv. viðskrh. leggur út í það að ræða þennan þátt málsins eitthvað. Ef óskað er eftir því á hinu háa Alþingi hlýtur hann að verða að lýsa viðhorfum sínum til þeirra hluta sem lúta að bankanum sem stofnun, skipulagi hans, stjórnkerfi og stjórn og hvort hann telji að hlutirnir séu í nógu traustum skorðum. Eins og kunnugt er hafa ráðningar manna til þess að stjórna bankanum ekki grundvallast fyrst og fremst á menntun eða fagþekkingu þeirra á sviði efnahags- og viðskiptamála heldur eru starfandi þarna í dag til að mynda tveir ágætir fyrrv. alþingismenn, stjórnmálamenn sem væntanlega eru við stjórnvölinn meira á þeim forsendum fremur en vegna menntunar eða reynslu við efnahagsstjórn. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að hugleiða ætti hvort ekki sé nauðsynlegt að breyta seðlabankalögunum einnig að þessu leyti. Það er algengt í lögum um opinberar stofnanir að settar séu inn fastákveðnar menntunarkröfur og/eða matsnefndir innbyggðar í það ferli eða með öðrum hætti reynt að tryggja að fagleg sjónarmið og kröfur um mestu færni séu hafðar að leiðarljósi þegar menn eru valdir til trúnaðarstarfa. Ég spyr mig að því hvort Seðlabankinn sé ekki einmitt stofnun að því tagi sem rík ástæða væri til að hafa slík ákvæði inni í. Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að ég fari að gefa hæstv. viðskrh. eða öðrum hv. alþm. tækifæri á að komast að og vil gjarnan fá að heyra svör hæstv. viðskrh., bæði um þau atriði sem lúta að tímasetningunni sem ég hef borið fram og annað sem lýtur að Seðlabankanum sem stofnun og stöðu hans í þessu sambandi. Í þriðja lagi vildi ég gjarnan hafa það að spurningu til hæstv. viðskrh. hvort hann væri til viðræðna um að lagfæra hið leiðinlega orðalag í 1. mgr. 2. gr., þó svo hann gæti mín vegna gefið skýrar yfirlýsingar um að það mundi engu breyta um beitingu heimilda til þess að tengja krónuna með einum eða öðrum hætti við gjaldmiðil eða gjaldmiðla, en að menn hefðu þetta á sæmilegri íslensku, þó ekki væri nema málsins vegna.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir athugun hennar og umbætur á frv. Tillögurnar sem nefndin hefur lagt fram og hv. 1. þm. Vestf., formaður nefndarinnar, hefur gert grein fyrir, eru að mínu áliti til bóta. Ég vil líka nefna það vegna þess sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, 4. þm. Norðurl. e., að ég leit svo á að orðalag 18. gr. laganna, 2. gr. frv., hefði einmitt fengið sérstaka meðferð í nefndinni. Eins og réttilega var bent á við 1. umr. var þar sitthvað í orðalagi sem betur mátti fara. Við erum ekki að reyna að vinna til Nóbelsverðlauna heldur að skrifa skýran lagatexta sem ég tel að hafi nú tekist, m.a. með góðri hjálp nefndarinnar. Ég vil nefna þetta vegna þeirrar spurningar hv. 4. þm. Norðurl. e. sem mér fannst nú einna mestu máli skipta, þ.e. hvort orðalagið sem er í 1. málsl. 18. gr. laganna eins og tillaga er nú gerð um að hún orðist sé ekki komið í sæmilegt horf. Þar segir nú: ,,Seðlabankinn ákveður að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar hvernig verðgildi íslensku krónunnar`` o.s.frv. skuli ákveðið. Ég tel þetta í góðu samræmi við þá meginstefnu brtt. sem gerðar eru, að Seðlabankinn fari í meira mæli en fyrr með tilhögun gengisskráningarinnar. Samþykki ríkisstjórnarinnar er eingöngu bundið við fyrirkomulagið, ekki gengið sjálft. Þetta er sú grundvallarbreyting sem tillaga er gerð um. Ég er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að leita eftir samþykki ríkisstjórnarinnar þegar grundvallarbreyting er gerð á gengistilhögun, t.d. eins og tilgangur frv. er og skýrt hefur komið fram, að stefnt sé að því að þróa markaðsviðskipti hér á landi með gjaldeyri. Ég vildi líka svara þeirri spurningu hv. 4. þm. Norðurl. e. hvort slíkar breytingar séu raunhæfar á þeim tíma sem að er stefnt. Mitt álit er að raunhæft sé að hefja þær breytingar á þessu ári upphaflega með millibankamarkaði með gjaldeyri en síðan er stefnt að því að víkka hring þeirra aðila sem eiga viðskipti með gjaldeyrinn. Eins og kom fram í framsöguræðu minni, er nauðsynlegt að undirbúa jarðveginn fyrir slíkar breytingar með því að hrinda í framkvæmd ýmsum breytingum í gengis-, gjaldeyris- og peningamálum til þess að unnt verði, ef menn ákveða það að tengja gengi krónunnar við ECU t.d. á næstu árum, eins og stefna ríkisstjórnarinnar stendur til og til þess að undirbúa þennan markað. Ég tek undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e. að undirbúningsvinnan er mjög mikilvæg. Frv. er einmitt liður í henni og þess vegna vonast ég til þess að það hljóti afgreiðslu nú. Vegna ábendinga frá hv. 4. þm. Norðurl. e. þá er ég honum sammála um það að mjög mikilvægt er að Seðlabankinn lúti góðri stjórn. Ég er honum sammála um að það þurfi að endurskipuleggja hann og efla stjórn hans sérstaklega. Ég minni á að á vegum viðskrn. situr nefnd að störfum sem skipuð var í byrjun sl. árs og er einmitt að semja nýtt lagafrv., heildarendurskoðun seðlabankalaga, til þess að gera bankann betur færan um að sinna hlutverki sínu í nýju markaðsumhverfi, við opnari fjármagnsmarkað og markaðsviðskipti með gjaldeyri þegar fram í sækir. Þessi breyting, sem við ræðum nú, er mjög mikilvægt skref í þessu efni. Hins vegar tek ég undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. að það sé naumast fært við þessa umræðu að taka upp almennar umræður um hlutverk Seðlabankans, skyldur og framkvæmd þeirra. Þegar frv. lítur dagsins ljós mun hins vegar gefast gott tækifæri til þess og ég fyrir mitt leyti stefni að því að koma því til þingsins, ef ekki í vor, þá í haust og ætla til þess góðan tíma. Ég tel þetta mjög mikilvægt verkefni og fagna því að heyra skilning á því máli af hálfu hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég veit reyndar að margir nefndarmanna í efh.- og viðskn. hugsa hið sama og hygg ég gott til samstarfs við nefndina, formann hennar og aðra nefndarmenn. Vil ég lýsa stuðningi mínum við þær brtt. sem nefndin hefur flutt.

Herra forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir fyrirvara fulltrúa Kvennalistans í efh.- og viðskn. varðandi frv. Eins og þingmenn hafa séð skrifuðum við öll undir nál. en stjórnarandstaðan með fyrirvara. Eins og þingmenn minnast þá var mikil umræða um þetta mál fyrir áramót og þar gerði ég m.a. grein fyrir afstöðu minni sem felst í því að ég tel fyllilega tímabært að kanna ECU-tengingu. Ég vil þó minna á það álit Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar að mönnum beri að fara sér mjög hægt og til þess að slík tenging verði árangursrík, þurfi að koma til ákveðnar breytingar og miklar breytingar á efnahagsstjórnun á Íslandi. Við eigum eftir að sjá að slíkar grundvallarbreytingar eigi sér stað og þá ekki síst í því sem snýr að sjávarútvegi. Á eftir kemur til umræðu frv. sem fjallar um gjaldeyrismarkað. Til að spara tíma vil ég nota tækifærið og minnast á að þar ber einnig að fara sér hægt því öll fljótfærnisskref í þessum málum geta orðið okkur dýrkeypt. Það kom fram í máli hæstv. viðskrh. áðan að nefnd á vegum viðskrn. er að störfum við að endurskoða lög um Seðlabankann. Ég hefði sannast að segja talið eðlilegra að þetta mál væri skoðað í því samhengi. Ég á erfitt með að sjá að það liggi svo gríðarlega mikið á að ekki hefði mátt láta þessi mál bíða því mér er kunnugt um að sú nefnd er mjög langt komin með sín störf og jafnvel þess að vænta að hún skili af sér á allra næstu vikum. Það sem ég hef frétt af því starfi er að þar er um töluvert miklar breytingar að ræða hvað varðar sjálfstæði bankans og þar er ekki að finna, alla vega ekki enn sem komið er, neinn texta sem er svipaður þessum þar sem verið er að tiltaka þá gjaldmiðla sem hugsanlega eigi að miða við. Ég vil taka undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e. að ég held að huga mætti betur að orðalagi í brtt. við 18. gr., og að forðast beri að vera með slíkar upptalningar eða tilvísanir í ákveðna gjaldmiðla ef ljóst er af lagatextanum hver heimildin er. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið frekar. Það bíður betri tíma að skoða stöðu Seðlabankans þegar frv. um hann kemur fram. En ég tek fyllilega undir það að miklar kröfur beri að gera til þeirra sem stjórna Seðlabankanum sem og öðrum bönkum. Þegar þar að kemur mun ég beita mér fyrir því að inn í lögin verði settar reglur um að auglýsa beri stöðu bankastjóra sem aðrar opinberar stöður hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir nál. við frv. með fyrirvara eins og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn og mun í nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég vil byrja á því að ítreka að í mínum huga snýst þetta fyrst og fremst um uppbyggingu á gjaldeyrismarkaði og nýskipan á því sviði. Í kynningu þessa máls í vetur fór hins vegar ansi mikið fyrir umræðu um tengingu íslensku krónunnar við ECU mikið fyrir umræðu um tengingu íslensku krónunnar við ECU. Þar fór í fararbroddi hæstv. viðskrh. með yfirlýsingar þess eðlis að það væri æskilegt að við tækjum upp ECU-tengingu sem fyrst. Ég hef m.a. undir höndum ræðu sem hæstv. ráðherra flutti á iðnþingi þar sem þetta kom mjög greinilega fram. Sömuleiðis kemur það fram í skýrslu sem viðskrn. sendi frá sér. Þetta ítrekaði hæstv. ráðherra áðan, ég man það ekki orðrétt en hann sagði að það væri ætlan ríkisstjórnarinnar að tengja krónuna við ECU þó svo það standi í greinargerð með öðru frv., því næsta sem er hér á dagskrá, að slíkt sé ekki tímabært að sinni. Ég vil því inna hæstv. ráðherra eftir því hver séu helstu rökin fyrir því að ráðast á næstunni í það stórvirki að tengja íslensku krónuna við hinn samsetta evrópska gjaldmiðil. Ég vil hins vegar í framhaldi af því sem ég sagði um markaðstengingu krónunnar og gengi krónunnar segja að ég er þeirrar skoðunar að það atriði eigi að geta tryggt betur en verið hefur fram að þessu að gengið sé á hverjum tíma skráð þannig að það sé viðunandi fyrir framleiðslu- og útflutningsatvinnuvegina. Þrátt fyrir ummæli í þá veru að leggja þurfi hér á sérstakan auðlindaskatt til þess að leiðrétta gengið, sem alla tíð hafi verið skráð miðað við stöðu sjávarútvegsins, þá sýnir reynslan okkur það að á síðustu áratugum hefur gengið tekið mið af innflutningnum miklu frekar en útflutningnum. Við þurfum ekki annað en að horfa á stöðu sjávarútvegsfyrirtækjanna í landinu til þess að átta okkur á að svo hefur verið. Verði farið út í markaðstengingu gengisins er það ljóst að samkvæmt frv. er Seðlabankanum ætlað lykilhlutverk. Eitt af því sem hefur ekki komið fram nema mjög óljóst er það hver hin nauðsynlegu fráviksmörk frá þeirri gengiskörfu, sem ákveðið verður að tengja íslensku krónuna við á hverjum tíma, eiga að vera. Hvað þarf gengið að hafa sveiflast mikið til þess að Seðlabankinn grípi til þeirra aðgerða sem hann hefur heimild til? Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. að því hvert frávikið frá hinu fasta gengi, sem ákveðið verður á hverjum tíma, þurfi að vera. Þetta held ég að sé mjög æskilegt og þarft að skoða núna, m.a. með tilliti til reynslu nágrannaþjóða okkar sem hafa svipað kerfi á skráningu síns gjaldmiðils. Til viðbótar varðandi tenginguna við ECU og þau rök sem þar kunna að vera á bak við og mæla með því. Ég kem ekki auga á þau í fljótu bragði. Ég sé hins vegar rök sem mæla á móti því og þau helst að ég held að við hljótum áfram að eiga Bandaríki Norður-Ameríku sem eitt af okkar mikilvægustu viðskiptalöndum. Ég tel að dollarinn muni því áfram verða mjög mikilvægur í okkar utanríkisviðskiptum. Sömuleiðis hafa viðskipti við ýmis önnur lönd farið fram í dollurum. Mér sýnist að með ECU-tengingunni yrðu viðskipti við aðra heimshluta en Evrópu áhættumeiri heldur en Evrópuviðskiptin. Þetta vil ég láta koma skýrt fram í þessari umræðu. Síðan er ástæða til að koma aðeins inn á þátt Seðlabankans í stjórn efnahags- og peningamála því að það er alveg ljóst að hér er honum ætlað verulegt hlutverk. Ég get tekið undir það, sem hefur komið fram hjá tveimur síðustu ræðumönnum, að fyrir eðlilega efnahags- og peningamálastjórnun í landinu sé það æskilegt að við höfum hér sem sjálfstæðastan seðlabanka. Ég hef hins vegar nokkrar áhyggjur af því að það muni vera nokkuð langt í land með að svo sé. Ég vil leyfa mér að vitna hér óbeint í ummæli hæstv. sjútvrh. á ráðstefnu norður á Akureyri um síðustu helgi þar sem kom fram verulegt vantraust á stöðu og getu Seðlabankans í dag til þess að takast á við þessi mál. Hæstv. ráðherra sagði að Seðlabankinn hafi í gegnum tíðina framfylgt núllstefnu gagnvart sjávarútveginum, þ.e. stefnu sem hafi gert það að verkum að sjávarútvegurinn, okkar helsti útflutningsatvinnuvegur, hafi ekki getað byggt upp eigið fé í gegnum eðlilega afkomu. Það er svolítið athyglisvert að bera saman í því sambandi að í ræðu hæstv. sjútvrh. á viðkomandi ráðstefnu kom fram að á umliðnum árum hefði vantað um 60 milljarða upp á að sjávarútvegurinn hafi haft þá afkomu sem var honum nauðsynleg til þess að tryggja sína stöðu. Ég tel að það sé mjög þarft fyrir þá sem tala hátt um aðgerðir eða réttara sagt aðgerðaleysi í sjávarútvegsmálum núna að bera þessa tölu, 60 milljarða, saman við skuldastöðu sjávarútvegsins í dag, um 100 milljarða sem menn ræða þar um. Í þessu frv. og þeim frumvörpum sem við höfum hér er Seðlabankanum ætlað að grípa til aðgerða gagnvart gengismálunum ef gengið ætlar að fara út fyrir þann ramma sem menn hafa sett sér á hverjum tíma. Það er því ljóst að þar er honum ætlað mjög stórt hlutverk. Ég hef einnig nokkrar áhyggjur af því að gagnsemi þessrar aðgerðar verði ekki sú sem menn ætluðu, m.a. eftir að hafa lesið viðtal við forstjóra Þjóðhagsstofnunar í Morgunblaðinu í síðustu viku þar sem hann segir beinlínis að slík markaðstenging gengisins geti verið forsenda þess að upp verði tekið veiðileyfagjald eða auðlindaskattur eftir því sem það er kallað í sjávarútvegi. Hann segir þar að sé gengið markaðstengt, eins og nú er að stefnt, þurfi þetta ekki að vera íþyngjandi fyrir sjávarútveginn því að það muni mynda þrýsting á gengið sem muni breytast. Samkvæmt þessum lögum breytist gengið ekki lengra en Seðlabankinn leyfir á hverjum tíma. Ég hef af því áhyggjur að haldi menn til streitu hugmyndum um veiðileyfagjald í sjávarútvegi muni það gleypa ávinninginn sem sjávarútvegurinn kynni að hafa af frjálsari gengisstefnu. Það væri svo sem freistandi, af því að menn eru að ræða um Seðlabankann, að fara út í peningastjórnina og samspil gengismála, vaxta- og fjárlagahalla. Það er einu sinni þannig að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur lagt alla áherslu á að það væri hallinn á ríkissjóði sem væri undirrót alls ills í okkar efnahagsmálum. Ég ætla ekki að draga úr því að það sé nauðsynlegt að taka á þeim málum. Ég vil hins vegar benda á að upp á síðkastið hefur heyrst önnur rödd úr herbúðum hæstv. ríkisstjórnar sem hefur sýnt eilítið breytta mynd. Það er með þeim yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. að það sem skipti mestu máli fyrir okkar efnahagslíf sé að halda þannig á gengismálum að viðskipti við útlönd séu í jafnvægi. Reyndar er hægt að leiða að því rök að hægt sé að standa þannig að peninga- og gengismálum að við næðum jafnvægi í viðskiptum við útlönd þó svo að enn yrði nokkur halli á ríkissjóði. Það er óneitanlega skemmtilegt að velta þeim fleti svolítið fyrir sér. Mér finnst að lokum varðandi vextina, og það tengist stöðu Seðlabankans í umræðunni, að þar sé komin upp nokkuð sérkennileg staða núna þar sem svo er komið að stærstu aðilar á peningamarkaði í landinu, ríkissjóður og stóru bankarnir, geta leyft sér að halda að sér höndum með vaxtabreytingar þó að allir viðurkenni að vextir séu allt of háir. Þeir leyfa sér að bíða með vaxtabreytingar þar til menn sjá hver verði niðurstaða kjarasamninga. Og eins og hæstv. forsrh. sagði hér í fyrirspurnatíma í síðustu viku verður vöxtunum breytt af hálfu ríkisins um leið og búið er að gera kjarasamninga. Þetta segir mér, hæstv. viðskrh., að hér hefur aldrei komist á nokkuð sem hægt er að kalla markaðsvexti því það samrýmist ekki nokkru markaðskerfi að stærstu aðilarnir á markaðnum geti einhliða ákveðið verð þjónustunnar um lengri tíma, beðið eftir hagstæðum tímapunkti að þeirra mati. Þetta er kannski hin endanlega staðfesting á þeim orðum hæstv. viðskrh. fyrr í vetur að hér væri í raun fákeppnismarkaður á peningamarkaðnum og atvinnulífið fengi ekki fjármagn á eðlilegum kjörum fyrr en hann hefði verið opnaður fyrir erlendu fjármagni. Ef það er ekki rétt hjá mér að markaðskerfið hafi brugðist gagnvart vöxtunum og ríkisstjórnin og stærstu aðilarnir á peningamarkaðnum geta skyndilega lækkað vextina fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust, þá er hin skýringin sú að hæstv. ríkisstjórn hafi séð að sér og ákveðið að beita handafli. Þannig mundi ég skilja þá aðgerð ef allt í einu ætti að lækka vextina, sem ég reyndar tel bráðnauðsynlegt, um 2--3 prósentustig, eins og menn hafa talað um. Sé það ekki vegna kalls eða kröfu markaðsins, þá hafa menn nú loksins mannað sig upp og ákveðið að beita handafli. Önnur hvor skýringin hlýtur að vera á þessu. Annaðhvort hefur markaðurinn brugðist því hlutverki sínu að stýra vöxtunum eða þá hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að manna sig loksins upp í það að beita handafli á vextina. Ég er kannski kominn eilítið út fyrir efni frv. en þó ekki mikið að mínu mati. Ég vil að lokum draga í örfáum orðum saman viðhorf mitt til frv. Ég er hlynntur því að komið verði á markaðstengingu á gengi íslensku krónunnar innan ákveðinna fráviksmarka eins og er meginþema frv. Ég vara hins vegar stórlega við þeim áformum, sem eru uppi samhliða þessu, um tengingu íslensku krónunnar við ECU og ég dreg nokkuð í efa að Seðlabankinn, eins og hann hefur hugsað og framkvæmt á síðustu árum, sé í stakk búinn til að taka við því veigamikla hlutverki sem honum er ætlað í tengslum við þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil með örfáum orðum svara því sem hv. 18. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Norðurl. e. beindu til mín. Fyrst vegna þess sem fram kom í ræðu hv. 18. þm. Reykv. þar sem hún taldi að ekkert lægi á að breyta þessum lagaákvæðum vegna þess að alveg á næstunni væri að vænta niðurstöðu nefndarstarfs um endurskoðun á seðlabankalögunum. Ég er þingmanninum sammála um að það er mikil þörf á að framkvæma þá heildarendurskoðun á seðlabankalögunum sem hér hefur orðið að umtalsefni. Hins vegar vil ég benda á að það er mjög mikilvægt að hefja þegar undirbúningsstarf til þess að auka áhrif markaðsins á gengið og stofna til gjaldeyrismarkaðar um leið og við horfum á heildarskipulag bankans. Þess vegna er nauðsynlegt að frv. verði afgreitt og eins og ég hef ítrekað sagt hér er ég hlynntur þeim brtt. sem nefndin hefur gert á hinu upphaflega frv. og tel það orðið betra en það var þegar það var lagt fram í upphafi. Ég vil hins vegar segja það skýrt að mér finnst þörf á því í þessu frv. að tiltaka ákveðnar viðmiðanir, eins og hinar samsettu mynteiningar, evrópsku mynteininguna og sérstöku dráttarréttindin, til þess að taka af öll tvímæli um, eins og ríkisstjórnin hefur lýst yfir að hún stefni að þegar aðstæður hafa til þess skapast, að það sé heimilt og ekki bundið við einstaka gjaldmiðla þjóðríkja. Þetta er eingöngu hugsað til þess að þingið sé að gefa alveg skýrt umboð til að ákveða slíkar breytingar þótt þingið sé ekki þar með að ákveða þær. Ég vík svo að máli hv. 6. þm. Norðurl. e. Hann spurði m.a.: Hver eru helst rökin fyrir því að tengja íslensku krónuna við evrópsku mynteininguna? Í fyrsta lagi tel ég að með slíkri tengingu væri gefin sterkari yfirlýsing um stöðugleika í gengi en hingað til hefur verið gefin og í slíku akkeri fyrir hagkerfið felst mikill ávinningur að mínu áliti. En auðvitað verða forsendurnar fyrst að vera réttar. Í öðru lagi dregur tengingin við evrópsku mynteininguna úr gengisáhættu í viðskiptum á ECU-svæðinu sem er nú langmikilvægasta viðskiptasvæði þjóðarinnar. Á það má benda að meira en 2 / 3 af okkar innflutningi koma frá þessu svæði, meira en 3 / 4 af okkar vöruútflutningi fara til þessa svæðis. Það er því mjög mikilvægt að skapa stöðugleika í viðskiptum við þetta helsta viðskiptasvæði þjóðarinnar. Þetta eru önnur rökin. Í þriðja lagi felst í slíkri tengingu, ef hún verður ákveðin, viljayfirlýsing af okkar hálfu um nánara samstarf við Evrópuríkin á sviði efnahags- og viðskiptamála sem er sem kunnugt er mikil meirihlutaskoðun í landinu að við eigum að gera. Í fjórða lagi mun tenging íslensku krónunnar við evrópsku mynteininguna gera krónuna gjaldgengari í erlendum viðskiptum en hún er nú. Þetta fernt sem ég hef nefnt tel ég fullkomin rök fyrir því að þessi kostur sé vandlega kannaður og að því stefnt að skapa forsendur til slíkrar ákvörðunar. Eins og fram hefur komið hefur ríkisstjórnin lýst því yfir að hún telji slíka tengingu ekki tímabæra en vilji undirbúa hana og vinna að henni. Markmiðið er jafngilt hvort sem slík ákvörðun verður endanlega tekin eða ekki. Síðan vík ég að fráviksmörkunum sem spurt var um. Hv. þm. spurði: Hvaða hugmyndir gera menn sér um fráviksmörk frá hinu fastákveðna gengi? Þar vil ég benda á að það sem algengast er í þessum efnum í Evrópu er 2,25% til hvorrar handar, þó 6% í nokkrum löndum Evrópubandalagsins. Það á við um breska pundið og spánskan peseta. Ég bendi á að á Norðurlöndum þar sem einhliða tenging við ECU hefur einmitt verið ákveðin, í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi --- Danmörk er sem kunnugt er aðili að evrópska myntsamstarfinu --- eru sveiflumörkin þessi: Í Noregi 2,25% til hvorrar handar, í Svíþjóð 1,5% og í Finnlandi 3%. Mér finnst líklegast að við munum velja að vera við efri mörkin í þessu rófi talna, frá 1,5%--6%, enda er okkar þjóðarbúskapur sveiflugjarnari en flestra annarra ríkja sem þarna koma til umræðu. Þetta er þó síðari tíma mál og að sjálfsögðu ekki til ákvörðunar hér og nú. Ég vil þó benda á að það er mjög mikilvægt að við náum tökum á ríkisfjármálum og náum þeirri eflingu gjaldeyrisvarasjóða sem hv. þm., hinn 4. frá Norðurl. e. taldi að æskileg væri. Og ekki síður að skapa þau skilyrði í sjávarútveginum að hann þoli tap í erfiðu árferði og myndi sveiflujöfnunarsjóði í góðum árum. Allt eru þetta markmið sem eru algeng í umræðum okkar um efnahagsmál en sem ég held að menn fái nýja skerpu, nýja viðmiðun og nýja hvatningu til dáða með því einmitt að við fast og stöðugt tryggjum stöðugleikastefnu í gengismálum í sessi og gerum hana trúverðuga. Síðan var spurt um vexti og kjaramál. Ég vil, þótt vissulega sé rétt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að það sé ekki beinlínis hér til umræðu, láta þá skoðun í ljós að þar sem vextir eru ákveðnir fyrst og fremst á markaði, taka markaðsaðilarnir að sjálfsögðu mjög mikið mið af því sem er að gerast í verðþróun og kjaraþróun í sínu umhverfi. Menn, sem eru að fara að gefa út skuldabréf fyrir sinn reikning í stórum stíl, hvort sem um er að ræða opinbera aðila eða einkaaðila, á opnum fjármagnsmarkaði, hafa mjög mikinn áhuga á og fylgjast mjög vel með því hvað er að gerast í kjarasamningum ef um miðlæg kjarasamningakerfi er að ræða eins og hér tíðkast. Því auðvitað ræður það sem þar gerist miklu um verðlagshorfur og þar með um vaxtaákvarðanir. Það er á engan hátt andstætt markaðsverðmyndun á vöxtum. Að sjálfsögðu er það jafnan svo að ríkið, sem stór lántakandi, gerir upp við sig með hvaða vöxtum það ætlar að bjóða sína pappíra í ríkjandi umhverfi. Það lítur að sjálfsögðu á horfur í verðlags- og launamálum eins og aðrir sem starfa á fjármagnsmarkaðnum. Í þessu felst ekki nein mótsögn og það er þess vegna miklu réttara að orða það, eins og ég veit að hv. þm. er mætavel ljóst, að hér beiti ríkisstjórnin hyggjuviti sínu en ekki handafli.

Virðulegi forseti. Það er þá komið í ljós hvert er hyggjuvit núv. ríkisstjórnar samanber niðurlagsorð hæstv. viðskrh. áðan. Það er að viti hæstv. núv. ríkisstjórnar hyggilegt að standa þannig að peninga- og vaxtamálum að nú um hálfs árs skeið hafa raunvextir verið með þeim hætti hér á landi að það er gjörsamlega vonlaust fyrir önnur en allra efnamestu fyrirtæki að standa undir þeim. Ég vil enn fremur benda hæstv. viðskrh. á það að ef raunveruleg markaðsöfl réðu vöxtunum hefðu stærstu aðilarnir á fjármagnsmarkaðnum ekki komist upp með það mánuðum saman að halda uppi 20% raunvöxtum sem er langt umfram það sem atvinnulífið í landinu þolir. Það er nú einu sinni þannig, hæstv. ráðherra, að til lengri tíma litið stendur ekkert annað en atvinnulífið undir ávöxtun fjármagns í landinu, ekkert annað en það sem atvinnulífið getur ávaxtað fjármagnið á hverjum tíma. Og það er þetta sem mér finnst gagnrýnisvert. Um margra vikna skeið hafa menn rætt um að þeir skuli fara að tala um vaxtalækkun þegar sjái fram úr kjarasamningum. Það finnst mér ekki bera vott um að tekist hafi að koma hér á frjálsum og skilvirkum peningamarkaði þar sem raunveruleg markaðsöfl réðu. M.a. staðfesti hæstv. ráðherra það í ræðu hér á Alþingi í vetur.

Virðulegi forseti. Ég óttast að þessar umræður fjarlægist umræðuefnið en vil þó engu að síður svara andsvari hv. 6. þm. Norðurl. e. Það er hverju orði sannara hjá honum að fjármagnsmarkaðurinn hér á landi er ekki ýkja fullkominn. Þar ríkir enn fákeppni. Sannarlega er ég honum sammála um það að opnun fjármagnsmarkaðarins og greiðari leið fyrir íslenskt atvinnulíf að afla sér lánsfjár frá öðrum löndum milliliðalaust sé nauðsynleg. Þetta eru rétt sjónarmið. Hins vegar breytir það engu um það að ríkið hlýtur á hverjum tíma að meta markaðsaðstæður og taka sína ákvörðun um það hvaða vexti það sýnir. Ég vil líka benda þingmanninum á að vextir hafa farið lækkandi á undanförnum vikum, nafnvextirnir mjög ört og raunvextirnir nokkuð. Það eru staðreyndir í málinu. Það breytir engu um það að við gætum hugsanlega orðið sammála um að vextir hafi verið of háir um skeið. En ég bendi á að nú eru vextir lægri en þeir voru fyrir ári ef litið á heildarmyndina.

Virðulegi forseti. Mér þótti vænt um að heyra staðfestingu hæstv. viðskrh. á því að hér ríkti fákeppnismarkaður á okkar fjármagnsmarkaði sem því miður hefur á seinustu árum orðið þess valdandi að fjármunir hafa flust svo milljörðum skiptir frá undirstöðuatvinnuvegunum, það sýnir afkoma þeirra, og frá skuldsettum heimilum til hinna sem eiga fjármagnið. Þetta er því miður hinn raunalegi raunveruleiki sem við stöndum frammi fyrir gagnvart vaxtamálunum. Varðandi fullyrðingar hæstv. ráðherra um vaxtalækkun að undanförnu vil ég benda á að allt tal um lækkun nafnvaxta, mikla lækkun nafnvaxta, er mjög villandi. Svo var komið, þrátt fyrir lækkun nafnvaxta á síðustu vikum fyrra árs, að raunvextir á óverðtryggðu innlendu fjármagni voru komnir yfir 20%. Fyrir nokkrum áratugum hét það okur og menn voru dæmdir í fangelsisvist fyrir síka starfsemi. Það er hins vegar í dag hluti af fákeppnismarkaðnum sem hæstv. viðskrh. hefur varið á síðustu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil gera hér eina mjög ákveðna athugasemd við mál hv. 6. þm. Norðurl. e. þar sem hann hélt því fram að ég hefði varið fákeppnismarkaðinn á fjármagnssviðinu. Sannleikurinn er að sjálfsögðu þveröfugur við þetta. Ég hef á mínum starfstíma sem viðskrh. einmitt beitt mér fyrir opnun fjármagnsmarkaðarins, aukinni samkeppni á honum og þar með bætt hlut viðskiptavina fjármagnsstofnananna á þann hátt. En auðvitað er þessi ferð ekki á enda gengin og mörg verkefni fram undan, m.a. það sem nú liggur fyrir þessu þingi að samþykkja í mynd frv. sem við ræðum hér í dag.

Herra forseti. Ég sá ekki ástæðu til að fjalla um frv. Á því hafa verið gerðar nokkrar breytingar sem ég tel vera til bóta. Hins vegar lýsti hæstv. viðskrh. enn miklum áhuga sínum og trú á því að tengja íslensku krónuna ECU sem mér finnst ástæða til að ræða aðeins nánar. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að æskilegt sé að hafa sem stöðugast gengi en það má aldrei byggjast á trú. Ég spyr: Hvernig heldur hæstv. viðskrh. að umhorfs væri í íslensku þjóðfélagi ef við hefðum haldið genginu bundnu við erlenda gjaldmiðla í gegnum áratugina í gegnum allar þá miklu sveiflur sem hér hafa orðið? Ég vek athygli á því enn á ný að við 1. umr. um þetta mál fór ég allítarlega yfir skýrslu sem fengin var frá mjög þekktum amerískum hagfræðingi við MIT-háskólann í Bandaríkjunum. Þar kemst hann að þeirri niðurstöðu að land sem býr við efnahag eins og við Íslendingar eigi ekki að fasttengja sinn gjaldmiðil erlendum gjaldmiðlum. Staðreyndin er vitanlega sú að það er afar líklegt að hér verði þörf á að breyta gengi krónunnar við aðstæður sem alls ekki eru í þeim ríkjum sem við kunnum að hafa bundið okkar krónu við. Ég tek undir það, t.d. með hæstv. sjútvrh., að viðskiptahalli er þarna mjög mikilvægur mælikvarði. Nú vil ég endurtaka það að ég tel afar æskilegt að gengi krónunnar verði sem sjaldnast breytt og sem allra minnst. En hér, þegar meginatvinnuvegir þjóðarinnar byggja á eins breytilegum grundvelli og sjávarútvegurinn gerir, þá má alls ekki byggja á þeirri trú að gengið verði að vera fast. Það verður að skoða þau mál með tilliti til heildarstöðu þjóðarbúsins og þess efnahags sem við búum við hverju sinni. Ég vil því enn á ný andmæla þeirri trú sem þarna kom fram. Svona trú er engu betri en hver önnur trú. Hún er ekkert betri en kommúnisminn. Það var líka trú sem er núna hrunin. Og það er einu sinni svo í efnahag einnar þjóðar að ekki má byggja á einhverjum trúarsetningum. Einu sinni var það trú að krónan ætti að síga. Mér skilst að þá hafi sérfræðingarnir komið af einhverri ráðstefnu erlendis og þá sögðu seðlabankastjórarnir að nú ætti krónan að síga hægt og hægt. Það var tekið upp á því einu sinni að reikna út gengisfellingartilefni. Síðan var það trú að krónan ætti að vera föst. Einu sinni var það trú að fella ætti krónuna í stökkum og gera róttækar ráðstafanir á móti. Um þetta vildi ég fyrst og fremst ræða. En hér var rætt um vextina og mig langar, fyrst ég er staðinn upp, að fara örfáum orðum um það mál þó að það verði að segjast eins og er að það er eins og skvetta vatni á ákveðna dýrategund að tala um vextina. Afar fróðlegt er að heyra að nú þegar gerð kjarasamninga fer í hönd á að vera hægt að beita handafli og lækka vexti. Við hæstv. viðskrh. beittum handafli með góðum árangri árið 1989 og náðum vöxtunum mikið niður. Síðan hefur verið sagt að það sé ófær leið og komi ekki til greina en nú er hægt að beita handafli aftur. Ég veit ekki hvort hæstv. viðskrh. getur útskýrt það fyrir mér hvað hefur breyst. Ég vil hins vegar taka undir það sem hér kom fram áðan, um þá okurvexti sem hér eru, sérstaklega á óverðtryggðum lánum, langtum hærri en þekkjast í nokkru öðru landi. Það er líka mikið áhyggjuefni hvað vaxtamunur er gífurlega mikill í þjóðfélaginu. Nú segir svo í 9. gr. seðlabankalaganna að Seðlabankinn skuli fylgjast með vaxtamun. Hann á einnig að fylgjast með því að vextir hér séu svipaðir og í helstu viðskiptalöndum okkar og mig langar til að spyrja hæstv. viðskrh. hvort Seðlabankinn hafi sinnt þessu hlutverki sínu svo honum sé kunnugt. Hefur Seðlabankinn kannað hvaða vextir eru hér borið saman við helstu viðskiptalönd okkar? Hefur hann kannað hvað vaxtamunurinn er mikill? Fróðlegt væri að vita það. Ég trúi varla öðru en hæstv. viðskrh. hafi rekið Seðlabankann til þess ef hann hefur ekki gert það af frjálsum vilja. Ég held líka að þegar nálgast það að fjármagnsmarkaðurinn hér verði enn opnari þá sé afar mikilvægt fyrir okkar viðskiptabanka að vera undir slíkri smásjá. Mér er kunnugt um að þegar í dag er farið að bjóða fyrirtækjum, sem eru í miklum erlendum viðskiptum og eru sæmilega stæð, langtum lægri vexti en hér bjóðast í dag. Mér var sýnt það alveg nýlega að einu ákveðnu fyrirtæki eru boðnir vextir sem eru með álag á Libor upp á 0,55 en hér er álag á Libor, ef ég veit rétt, 1,125 eða jafnvel hærra. Og það fer að verða nauðsynlegt fyrir íslenska bankakerfið að vera undir ströngu aðhaldi að þessu leyti. Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann geti upplýst okkur um það hvað vaxtamunurinn er núna og kannski eitthvað um það hvort vextirnir hér eru ekki hærri en þeir yfirleitt eru annars staðar.

Herra forseti. Það var mjög athyglisvert með hvaða hætti hæstv. viðskrh. rökstuddi áðan nauðsynina á því að frv. verði samþykkt. Það var rökstuðningur sem ekki kom fram í framsöguræðu hv. 1. þm. Vestf., sem mælti fyrir nál., né hjá öðrum talsmönnum efh.- og viðskn., hvorki hv. 18. þm. Reykv. og þaðan af síður hv. 4. þm. Norðurl. e. Bersýnilegt er að hæstv. viðskrh. telur að verið sé að afgreiða eitthvert allt annað frv. en nefndin hefur verið að fjalla um því hann taldi tvær meginástæðurnar fyrir því að frv. yrði samþykkt í fyrsta lagi þá að með því væri verið að opna fyrir að hægt væri að taka ákvörðun um ECU-tengingu krónunnar með sérstökum hætti og að Alþingi væri þar með að lýsa þeim vilja sínum að frá og með samþykkt frv. væri hægt að taka upp ECU-tengingu krónunnar. Alþingi væri þeirrar skoðunar og þeir flokkar sem standa að áliti nefndarinnar á hv. Alþingi að það ætti að taka upp ECU-tengingu krónunnar strax og tilteknar aðstæður hefðu skapast í efnahagslífinu. Mér er ekki kunnugt um að stjórnarandstöðuflokkarnir hafi gert sérstaka samþykkt um að nauðsynlegt sé að tengja íslensku krónuna við ECU. Ég stend hér upp, virðulegi forseti, m.a. til þess að mótmæla þessu. Ég tel að með afgreiðslu frv. sé ekki verið að taka ákvörðun um að stjórnvöld eigi að tengja íslensku krónuna við ECU. Óhjákvæmilegt er að þeir talsmenn hv. nefndar sem hér hafa talað, svari einnig þessum viðhorfum hæstv. viðskrh. Hitt var svo ekki síður athyglisvert sem er röksemd númer tvö og ég heyrði heldur ekki í málflutningi talsmanna nefndarinnar fyrr í dag eða áður. Það er að samþykkt frv. opni fyrir aukið efnahagssamstarf við Evrópu. Með öðrum orðum fælist í þessu stefnumótandi ávörðun og menn væru með samþykkt frv. svo að segja að samþykkja andann í hugmyndum um evrópskt efnahagsvæði og jafnvel að ganga lengra, þ.e. inn á það sem kallað hefur verið Evrópubandalag og hefur verið rætt hér síðustu daga. Mér finnst nauðsynlegt að nefna þetta hér, herra forseti, vegna þess að undanfarið hefur umræðan um Evrópumálin verið með þeim hætti að það er eins og menn hafi ekki áttað sig á að verið er að toga fólk inn í þessa hluti smátt og smátt, hægt og bítandi, skref fyrir skref, að vísu lúsarskref fyrir lúsarskref. Kannski er erfitt að átta sig á í hverju málið felst í heild en hæstv. viðskrh. og væntanlega hæstv. ríkisstjórn lítur þannig á að með þessu sé verið að stíga nær Evrópusamstarfi í efnahagsmálum heldur en fyrr og taka ákvörðun um ECU-tengingu. Í rauninni tel ég að sú uppsetning sem hæstv. viðskrh. hafði á máli sínu áðan sé með þeim hætti að hægt sé að segja að hann komi aftan að hv. efh.- og viðskn. vegna þess að hún hafi ekki fjallað um málið á þessum grundvelli, að ég best veit. Og auðvitað er það alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði áðan að það er stórhættulegt ef stjórnvöld fara að líma sig í ofstæki trúarsetninga á tiltekin atriði í efnahagsstjórn, í raun og veru alveg sama hver þau eru. Í því sambandi má nefna margt sem hefur verið rætt á undanförnum árum en ég ætla aðeins að benda á eina hliðstæðu. Þjóð, ekki langt frá okkur hefur verið bundin á höndum og fótum í gengismálum undanfarna áratugi, það eru Færeyingar. Hvert var svar Færeyinga við þeim vanda sem steðjaði að þeirra aðalútflutningsatvinnuvegi? Það var ekki gengisbreyting eins og við gripum oft til við ýmsar aðstæður. Hvert var þeirra svar? Það var að greiða úr ríkissjóði stórfellda styrki til sjávarútvegsins í Færeyjum til þess að hann gæti staðist samkeppnina við sjávarútveginn í öðrum löndum. Niðurstaðan var orðin sú að fimmta hver króna í ríkissjóði Færeyja gekk í að borga styrki til sjávarútvegsins, sem jafngildir um 20 milljörðum íslenskra króna á mælikvarða ríkisbúskaparins hér eða nærri tvöfaldri þeirri upphæð sem fer til mennta- og menningarmála úr ríkissjóði Íslands um þessar mundir. Með öðrum orðum tel ég að stórhættulegt sé að slá því föstu að reyra eigi íslensku þjóðina fasta í þessu efni eins og hæstv. ríkisstjórn stefnir að vegna þess að undirliggjandi rök hjá ríkisstjórninni og hæstv núv. viðskrh. eru ævinlega þau að rökin fyrir frv. af þessu tagi séu að Íslendingum sé ekki sjálfum treystandi fyrir sinni efnahagsstjórn. Það verði í raun og veru að flytja stjórnina úr landi og láta hinar alþjóðlegu markaðsaðstæður reyra okkur enn fastar en þegar er orðið. Og ég segi, þjóð sem byggir tilveru sína að svo stórum hluta á útflutningstekjum og milliríkjaviðskiptum hefur ekki efni á því að taka upp þá stefnu sem hæstv. viðskrh. beitir sér fyrir. Hún þarf fyrst og fremst að hafa sem allra mesta möguleika á að ráða sínum efnahagslegu kringumstæðum sjálf eftir þeim aðstæðum sem eru á alþjóðlegum markaði á hverjum tíma. Ég taldi óhjákvæmilegt, herra forseti, að standa upp og mótmæla þessum rökum hæstv. viðskrh. Þau eru a.m.k. ekki mín rök, svo mikið er víst. Varðandi aðra þætti sem drepið var lítillega á og af því að ég er kominn hingað upp ætla ég aðeins að nefna þá líka. Það er varðandi vextina og kom fram í máli hv. 6. þm. Norðurl. e. Auðvitað er það rétt að oft hefur verið beitt handafli í vaxtamálum. Það var gert 1989 með prýðilegum árangri eins og fram kom hjá hv. þm. Steingrími Hermannssyni, en það var líka gert vorið 1991. Þá var beitt handafli til að knýja vextina upp á við. Þá tók ríkisstjórnin ákvörðun um að hækka vaxtagólfið í þjóðfélaginu með handafli um 2 prósentustig. Það er einhver alvarlegasta og áhrifaríkasta handaflsaðgerð í vaxtamálum sem sögur fara af og var notuð til þess að lyfta vaxtastiginu í landinu. Ég held að nauðsynlegt sé að horfast í augu við þann veruleika að núv. ríkisstjórn hefur beitt handaflinu með þessum hætti. Jafnframt hefur hún að mér virðist verið neydd til þess að horfast í augu við þann hugsanlega möguleika að beita verði handafli á næstunni til þess að ná vöxtum enn frekar niður. En kennisetningarnar sem núv. ríkisstjórn hefur hins vegar ævinlega borið fyrir sig um að ekki sé hægt að lækka vexti af því að hallinn á ríkissjóði sé svo mikill, eru aftur á móti alveg sérstakt umhugsunarefni. Hallinn á ríkissjóði er mun minni hér en gerist í mörgum löndum sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Hallinn á ríkissjóði hér er minni en gerist í flestum samanburðarlöndum okkar þannig að vextir ættu þess vegna ekki að þurfa að vera hærri á Íslandi en víða annars staðar. Ég held að menn þurfi líka að átta sig á því, kannski ekki síst verkalýðshreyfingin og félagshyggjufólk í þessu landi, að það að bíta sig fastan í að hallinn á ríkissjóði sé upphaf og endir alls ills er ávísun á hvað? Ávísun á niðurskurð á velferðarkerfinu. Ávísun á niðurskurð á heilbrigðiskerfinu, ellilífeyriskerfinu, menntamálum í landinu og öðrum slíkum þáttum. Það að t.d. Alþfl., sem kallar sig Jafnaðarmannaflokk Íslands, skuli beita sér sérstaklega í þessu efni og hafa hallann á ríkissjóði sem forgangsvandamál, sýnir að hann er í raun og veru að segja að allt annað sé aukaatriði og þar með að halda uppi skikkanlegri félagslegri þjónustu. Ég er þeirrar skoðunar að hin látlausa síbylja um hallann á ríkissjóði, sem hefur gengið í gegnum stjórnmálaumræðuna að undanförnu, sé hættuleg og muni koma í hausinn á okkur fyrr eða síðar, bæði hinu almenna velferðarkerfi og þeim stjórnmálaflokkum sem í raun og veru hafa borið það fyrir brjósti og kannski ekki síst verkalýðshreyfingunni í landinu. Menn þurfa að gera sér grein fyrir því að með þessum hætti má ekki einfalda hlutina. Með því eru menn að skapa rök fyrir hægri öflin í þjóðfélaginu til að brjóta velferðarkerfið á bak aftur. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að umræðan um hallann á ríkissjóði, eins og hún hefur gengið yfir á undanförnum missirum, sé einhver allra hættulegasta trúarsetning sem hefur verið uppi í almennri pólitískri umræðu að undanförnu vegna þess að málið liggur ekki svona. Málið liggur ekki svona þegar afleiðingarnar verða atvinnuleysi tveggja til þriggja þúsunda manna. Augljóst er að þessi kenning kemur aftan að sjálfri sér því að niðurskurður hjá ríkissjóði með þessum hætti hefur í för með sér að ríkið missir tekjur og býr til vítahring sem það ræður svo ekki við að brjótast út úr. Þetta þýðir að niðurskurðurinn veldur meiri halla á ríkissjóði en ekki minni halla. Þess vegna þurfa menn alveg sérstaklega að gjalda varhug við þessum málflutningi hæstv. viðskrh. í þessu máli eins og öðrum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. síðasta ræðumanns vil ég taka það fram að að sjálfsögðu höfum við í minni hluta efh.- og viðskn. ekki skrifað undir ECU-tengingu. Hins vegar vil ég minna á að í greinargerð frv. segir, með leyfi forseta: ,,Til að skapa nauðsynlegar forsendur fyrir því á fjármagns- og gjaldeyrismarkaði að unnt sé að tengja gengi krónunnar við ECU með trúverðugum hætti þurfa að koma til veigamiklar skipulagsbreytingar. Þar er um að ræða nauðsyn þess að rýmka reglur um skilaskyldu á erlendum gjaldeyri til að unnt sé að byrja að þróa gjaldeyrismarkað, styrkja stjórntæki Seðlabankans í peningamálum og afla lagaheimilda til að gengi krónunnar geti ráðist af framboði og eftirspurn á markaði.`` Það er sem sagt algerlega ljóst að tilgangur frv. er sá að auðvelda ECU-tengingu og koma þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á framfæri að hún stefndi að því. Það varð niðurstaða efh.- og viðskn. að eins og löggjöfin er núna er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir ECU-tengingu. Þess vegna er fyrst og fremst um orðalagsbreytingar að ræða en ekki efnisbreytingar. Ég vil ítreka þann fyrirvara sem ég var með áðan að ég tel að ECU-tenging sé ekki tímabær og þurfi að kanna hana mun betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir þessa skýringu sem var glögg og kom heim og saman við það sem hafði reyndar áður komið fram og staðfestir það sem segja má að liggi í augum uppi en er óhjákvæmilegt hins vegar að komi fram að efh.- og viðskn., a.m.k. einhver hluti hennar, er andvígur þeim forsendum sem hæstv. viðskrh. gefur sér. Það er líka ljóst að þó hægt væri samkvæmt núgildandi seðlabankalögum að taka upp ECU-tenginu er hitt líka ljóst að hæstv. viðskrh. ætlar að nota frv. og samþykkt þess sem flagg til þess að knýja þetta fram.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það að fyrirvarar Framsfl. komu skýrt fram í ræðu minni áðan gagnvart ECU-tengingunni þannig að þar þarf enginn að fara neitt gruflandi. Hugleiðingar hæstv. viðskrh. þar að lútandi eru alfarið hans. Í raun er slæmt að á þennan hátt skuli það vera dregið inn í umræðuna vegna þess að grundvallarþátturinn í frv. er að mínu mati nauðsynleg og rétt breyting á efnahagskerfi okkar gagnvart því sem við kemur gengisskráningunni. Ef rétt er á málum haldið á hún að geta tryggt að gengisskráningin á hverjum tíma sé nær því að vera þóknanleg framleiðslu útflutningsatvinnuvegunum. Það er svo annað mál hvort hæstv. núv. ríkisstjórn er treystandi til þess að framfylgja málinu til að svo verði. Ég ítreka líka ummæli síðasta ræðumanns þar að lútandi að þegar fulltrúar Seðlabankans voru á fundi nefndarinnar kom það skýrt fram að allar heimildir munu vera í lögum nú þegar til þess að breyta gengiskörfunni þannig að hægt væri að tengja beint við ECU. Það þarf því ekki að sækja heimildir í lög þess vegna. Að lokum, virðulegi forseti, eftir þessa umræðu held ég að æskilegt sé nú að fram komi brtt. í þá veru að eftirfarandi setning falli niður úr textanum, með leyfi forseta: ,,svo sem evrópsku mynteiningunni (ECU) og sérstökum dráttarréttindum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (SDR)``. Ég held að til þess að afstaða þingmanna í þessu efni geti komið skýrt fram sé nauðsynlegt að slík brtt. komi fram og ég mun beita mér fyrir að svo verði.

Herra forseti. Óhjákvæmilegt er að fara aðeins yfir umræðuna aftur vegna endurtekinna tilrauna hæstv. viðskrh. til þess að flytja inn í málið aðra hluti en þar eru á ferðinni. Ég þakka hv. þm. sem lagt hafa lið í þeim efnum. Auðvitað er ákaflega hvimleitt að hæstv. viðskrh. skuli reyna að læða áhugamálum sínum eða pólitískum áherslum ríkisstjórnarinnar með þessum hætti inn í mál sem efnislega er ekki á nokkurn hátt jafngildi þeirrar ákvörðunar að taka upp ECU-tengingu krónunnar. Ég vil minna hæstv. viðskrh. á hvernig athugasemdir við hans eigin frv. byrja, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er flutt í tvennum tilgangi. Annars vegar til að unnt sé að breyta núgildandi fyrirkomulagi á gengisskráningu krónunnar þannig að gengi hennar ráðist í auknum mæli af framboð og eftirspurn á gjaldeyrismarkaði. Hins vegar til að aðlaga lög um Seðlabanka Íslands að lögum um fjárfestingu erlendra aðila``. Þetta er hinn tvíþætti megintilgangur frv. og tilgangurinn eins og tekið er fram í athugasemdum við frv. Að vísu er síðan aftar í athugasemdunum vísað yfir í pólitísk stefnumið ríkisstjórnarinnar sem eru bara annað mál, eru útlistun á því framkvæmdarvaldi sem ríkisstjórnin hefur með höndum. Það að reyna að búa til einhvers konar stimplun á stefnu ríkisstjórnarinnar úr þeirri atkvæðagreiðslu sem fer fram um frv. inni í þinginu er auðvitað ósvífið. Það er fullkomlega óréttmætt og óþolandi að hæstv. viðskrh. sé endalaust að reyna að nudda í því. Þess vegna er alveg nauðsynleg að taka af öll tvímæli um það og ég tek undir það að bæði efnislega, úr því sem komið er og eins líka af málsfarsástæðum, er ástæða til þess að bera það undir og fá samþykkt að henda úr dæmasafni hæstv. viðskrh. um ECU og SDR eða að bæta inn í það eins og 20 mismunandi einingum og gjaldmiðlum af ýmsu tagi þannig að það sé ljóst að verið er að tína upp dæmi um allt milli himins og jarðar sem út af fyrir sig er fræðilega hugsanlegt að tengja krónuna við. T.d. bath, sem mun vera gjaldeyrir þeirra í Tælandi. Þar eru gefnir út myndarlegir seðlar af Bhumibol konungi og bath-myntin er notuð í viðskiptum. Það er auðvitað engin endir á því og ástæðulaust með öllu að vera að tína þetta upp með þessum hætti í lagatextanum. Síðan er nauðsynlegt að menn ræði þá líka hreint út um aðra hluti að eitt er viðmiðun gengisins við einhverja körfugjaldmiðla eða einingu eins og ECU eða SDR og annað er fasttenging. Það felst engin efnisbreyting í frv. hvað það snertir að heimilt hefur verið að miða gengi krónunnar við einhverja körfugjaldmiðla. Það er allt annað mál að reyna síðan að binda krónuna fasta og út af fyrir sig má segja að það felist nokkur mótsögn í því að vera að taka upp gjaldeyrismarkað og viðskipti með krónu en vera svo sérstaklega að gera því skóna að hún skuli síðan jafnvægisstillt á þeim markaði miðað við einn gjaldmiðil öðrum fremur. Ég verð að láta sjónarmið mitt koma hér fram að ég tel það mjög mikið umhugsunarefni ef menn vilja reyna að miða við hér eftir sem hingað til einhverja tiltekna körfu gjaldmiðla og reyna að beita ráðstöfunum á markaði til þess að stilla gengi krónunnar af miðað við slíka viðmiðun, þá eigi það að vera ECU. Hvað gerist með því að hverfa frá núverandi gengiskörfu og yfir í ECU? Það er ósköp einfaldlega það að dollar og öðrum myntum, sem vigtað hafa að einhverjum mæli inn í gjaldeyriskörfu okkar hingað til, er hent út. Hvers vegna á að henda dollar út úr þeirri viðskiptakörfu sem við Íslendingar miðum við þegar við jafnvægisstillum eða verðleggjum gjaldeyri okkar? Hvers vegna? Er markaðurinn í Bandaríkjunum og breytingar á gengi Bandaríkjadollars eitthvað minna mikilvægur fyrir okkur hlutfallslega en aðrar slíkar hræringar í heiminum? Ég segi auðvitað nei. Það væri að mínu mati beinlínis heimskulegt ef menn væru með slíkum hætti að vega þau viðskipti eitthvað léttar en önnur eða torvelda það eða láta það mæta afgangi að við gættum hagsmuna okkar í þeim efnum. Staðreyndin er auðvitað sú að gengishreyfingar á dollar geta skipt mjög miklu máli langt út fyrir það sem nemur vægi dollarsins t.d. í útflutningsviðskiptum okkar. Það kemur til af því að viðskipti á ýmsa aðra markaði sem og auðvitað lánssamningar og fjölmargt annað er enn sem komið er í það ríkulegum mæli með einum eða öðrum hætti tengt dollar og þess vegna er auðvitað stærð hans og vigt í alþjóðaviðskiptum svo mikil. Ég hef því í fyrsta lagi miklar efasemdir um það að t.d. sé skynsamlegt að láta ekki dollar eða jen eða aðra slíka gjaldmiðla sem skipta umtalsverðu máli í útflutningsviðskiptum okkar halda áfram að vera til viðmiðunar að einhverju leyti sem nemur nokkurn veginn hlutfalli þeirra í þeim sömu viðskiptum. Ég held líka að það eigi að geta hjálpað okkur Íslendingum til þess að hafa skaplegra jafnvægi í þessum efnum. Ég er alveg viss um það að sú breyting ein að láta dollar hverfa út úr þessari körfu og binda sig eingöngu við Evrópumyntir er beinlínis óskynsamleg með hliðsjón af því markmiði að halda sem mestu jafnvægi á væntanlegum markaði fyrir gjaldeyri á Íslandi, beinlínis óskynsamleg. Dollar vegur t.d. mjög þungt í þjónustuviðskiptum Íslendinga. Nægir að nefna rekstur Flugleiða og ferðaþjónustuna sem dæmi um það. Ég sé ekki hvers vegna í ósköpunum menn ættu t.d. frá sjónarhóli þeirrar atvinnugreinar að mæla með því að dollar hyrfi þarna út. Ég spyr: Hvers vegna ættum við Íslendingar endilega að apa það upp eftir þjóðum sem annaðhvort eru í Evrópubandalaginu eða eru með gersamlega háð því og yfirgnæfandi viðskiptatengslum við það svæði? Hvers vegna ættum við sem höfum talsvert aðra hagsmuni í þessum efnum að apa þetta upp? Hitt er svo það að fasttenging við ECU er auðvitað allt annar hlutur eða eitthvað annað sem menn vildu reyna að miða sig við. Menn hljóta líka að spyrja sig að því: Hvernig ætla menn að verja slíka fasttengingu við einhverja gjaldmiðla þó með tilteknum fráviksmörkum sé með jafnlitlum gjaldeyrisvarasjóði og léttum seðlabanka og við höfum? Hafa menn virkilega trú á því að íslenski seðlabankinn geti með sínu fé ráðið við það þó hann hafi lánssamninga og yfirdráttarheimildir í einhverjum erlendum bönkum og geti þannig samtals með gjaldeyrisvaraforðanum og eigin fé sínu og lánsheimildum erlendis kannski ráðstafað 10--20 milljörðum kr. í slíku skyni? Hvar er tryggingin fyrir því að hann springi ekki ósköp einfaldlega á limminu í tilraunum sínum til þess að varðveita slíkt fastgengi? Ég hef ekki séð það til enda að menn mundu ráða við slíkt með hliðsjón af okkar miklu sveiflum sem hér hafa verið nefndar. Hæstv. forseti. Ég vil sem sagt fyrir mitt leyti taka undir það og ítreka það að með afgreiðslu þessa máls og stuðningi við það er ekki á nokkurn hátt verið að blanda sér inn í áform ríkisstjórnarinnar um einhverja ECU-tengingu krónunnar. Í lögum eru heimildir til þess út af fyrir sig. Ef hæstv. ríkisstjórn hefði verið svo vitlaus og forstokkuð að láta sér t.d. detta í hug að vaða í ECU-tenginguna nú um síðustu áramót þá hefði hún getað það ósköp einfaldlega með því að skilgreina upp á nýtt gengiskörfuna og ákveða að hún skyldi verða ECU. Þess vegna er ekki efnisbreyting á ferðinni í frv. og einhver tilvísun í efnahagsáform ríkisstjórnarinnar langt inn í greinargerð frv. jafngildir ekki því að menn greiði atkvæði um stefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru ekki greidd atkvæði um greinargerðina og reyndar ekki heldur um ræðu hæstv. viðskrh., því miður liggur mér nú við að segja því að það væri stundum gaman að geta greitt atkvæði á móti þeim á Alþingi. Auðvitað kemur þingið til með að fjalla um þessar tvær lagagreinar eða reyndar þrjár og svo þá fjórðu sem víkur að gildistökunni. Ég vísa m.a. til þess sem segir í upphafi greinargerðarinnar og held að þegar fram líða stundir muni það taka af öll tvímæli um það hvað Alþingi var að afgreiða ef einhverjar deilur verða um það þegar orð hæstv. viðskrh. verða vonandi löngu gleymd. Aðeins um vextina að lokum sem hér voru nefndir og réttilega og eðlilega barst það inn í umræðuna. Ég tel að það hafi verið afar athyglisverðar upplýsingar sem hafa m.a. komið fram um þau efni núna síðustu vikurnar, þar á meðal upplýsingar um afkomu bankanna þar sem upplýst er að bankar eins og Íslandsbanki sneru mörg hundruð millj. kr. tapi sínu á fyrri hluta ársins upp í hagnað með óhóflegri vaxtatöku á síðustu mánuðum ársins. Ég held að ástæða væri til þess fyrir menn að fara yfir það hvað það segir um vaxtatökuna og vaxtamuninn í bankakerfinu á síðari hluta ársins að mörg hundruð millj. kr. hallarekstur Íslandsbanka, þessa flaggskips einkavæðingarinnar í bankaheiminum, sem er nú ekki rekinn með glæsilegri árangri en það að hann er alltaf langlakastur bankanna í öllum samanburði, snerist upp í hagnað með þessum okurvöxtum á síðari hluta ársins. Talsmenn bankanna koma auðvitað feimnislaust fram og segja: Afkoman var svo léleg á fyrri hluta ársins að við urðum bara að svínhækka vextina alveg endalaust þangað til við náðum að vinna þetta upp, snúa þessu upp í hagnað. Þetta leyfist bönkunum. Með öðrum orðum eru bankarnir ekki látnir standa frammi fyrir taprekstrinum og sagt við þá: Nú skuluð þið hagræða. Af hverju kemur ekki Þröstur Ólafsson og segir: Það verða bara nokkrir bankar að fara á hausinn. Þeir eru of margir. Gjaldþrotin verða að hreinsa til í þessari atvinnugrein. Við bara höldum óbreyttu rekstrarumhverfi þangað til búið er að fækka bönkunum um svona þriðjung svipað og fyrirtækjunum í sjávarútveginum. Nei. Þá leggst allt liðið með viðskrh. í broddi fylkingar á eitt um það að aðstoða bankana við að taka sér hér hundruð millj. kr. með óheyrilegri vaxtatöku á síðari hluta ársins til þess að snúa tapinu í hagnað. En sjávarútvegurinn býr ekki við þessa góðvild. Þar er ekki rokið til og hlutföllunum breytt þannig að t.d. á næstu mánuðum sem í hönd fara takist að vinna upp tapið frá undangengnum missirum. Það er upplýst að það sé 3--5% í heildina tekið yfir sjávarútveginn, þar af um 8--10% í vinnslunni og þyrfti þess vegna að taka rækilega til hendinni þó það yrði ekki nema til þess að sjávarútvegurinn kæmist upp fyrir núllið á þessu ári. Þar á að grisja með gjaldþrotunum en bankarnir skulu áfram búa við það sjálftökukerfi að ef þeir lenda óvart í tapi á fyrstu mánuðum einhvers árs, þá sé rokið til, vaxtamunurinn aukinn og vextirnir hækkaðir þannig að þeir komist örugglega í gróða áður en árið er á enda runnið. Þetta er það jafnrétti sem atvinnugreinarnar, bankarekstur og sjávarútvegur, búa við í landinu. Ég skil svo sem vel að hæstv. sjútvrh., sem annars er hógvær maður, skyldi segja það sem hann sagði norður á Akureyri á dögunum. Herra forseti. Ég vona nú að hæstv. viðskrh. láti af tilraunum sínum til þess að leggja meiri merkingu í umfjöllun og afgreiðslu málsins hér á þinginu en efni standa til og sætti sig ósköp einfaldlega við það að einhver ákvörðun ríkisstjórnarinnar um ECU-tengingu krónunnar sem hún hefur haft heimildir til samkvæmt lögum og mun hafa áfram samkvæmt þessu frv. er allt annað mál. Það á ekki að blandast umfjöllun Alþingis um þetta frv. sem fyrst og fremst lýtur að þeirri formbreytingu að auðvelda upptöku markaðsviðskipta með gjaldeyri annars vegar og aðlaga þessi lög nýsettum lögum um fjárfestingu erlendra aðila hins vegar og annað ekki.

Frú forseti. Það er næsta vandlifað í henni veröld ef menn eru fyrst spurðir um hvað liggi á bak við tillögurnar og hver sé greinargerð ríkisstjórnarinnar fyrir þeim og svo þegar frá því er skýrt, þá kvarta menn yfir því en það hafa þingmenn gert hér í löngum röðum. Hvað er þetta? Er maðurinn að gera grein fyrir afstöðu sinni og baksviði þeirrar tillögugerðar sem hann talar hér fyrir? Hv. 9. þm. Reykv. gekk meira að segja svo langt að segja að það væri líklegast að viðskrh. hefði komið aftan að efh.- og viðskn. Ég vildi leyfa mér að bera þær sakir af mér hér, frú forseti. Ég veit ekki betur en þau rök sem ég hef fært fram í málflutningi mínum og tillöguflutningi mínum hafi komið fram mjög skýrt, bæði í grg. frv. sem við ræðum hér og eins í framsöguræðu minni fyrir því, m.a. ástæðurnar fyrir því hvers vegna það gæti verið skynsamlegt að tengjast evrópsku mynteiningunni. Hafi þetta komið þingmönnum á óvart þá verða menn að leita ástæðunnar hjá sjálfum sér en ekki hjá þeim sem hér stendur. Þetta mál liggur einfaldlega svona fyrir. Hins vegar er það góð regla að sé manni gefinn hestur að vera ekkert að gá upp í hann heldur þiggja hann. Mér er alveg sama hvaðan gott kemur og bið bara um það að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir og ég spyr ekki um hvatir, ástæður eða röksemdir þingmanna í því máli þótt ég áskilji mér að sjálfsögðu rétt til þess að skýra mínar og það mun ég sannarlega reyna að gera. Mér þótti það líka furðu sæta að hv. 7. þm. Reykn. og hv. 9. þm. Reykv. töluðu mikið um það að trúarsetningar, og ég held nú reyndar að hv. 9. þm. Reykv. hafi sagt ofstæki, mættu ekki ráða stefnunni í efnahagsmálum. Um þetta er ég þeim einlæglega samþykkur og sammála en verð nú að segja það að mér þótti heldur skjöplast samlíkingin hjá hv. 7. þm. Reykn. þegar hann fór að líkja evrópska myntkerfinu við kommúnismann og held að honum hafi eitthvað missýnst í því. Líka vil ég leiðrétta þann misskilning hans að ef við kysum --- sem ekki hefur verið ákveðið --- að tengja gengi okkar við Evrópumyntirnar frekar en einhverjar aðrar sem getur vel verið að menn ákveði einhvern tíma, og gangi jafnvel inn í evrópska myntsamstarfið, þá er jafnan viðurkenning á því innan þess samstarfs að varanlegt grundvallarmisræmi í gengismálum má og á að leiðrétta. Það hefur reyndar ítrekað verið gert. Ég ætla að leyfa mér að benda á dæmi Dana af því að hv. 9. þm. Reykv. nefndi hér dæmi Færeyinga og taldi það sanna það að þetta væri hið versta félag að tengjast. Danir hafa með stöðugleika í gengi frá árinu 1982 til ársins 1992 snúið varanlegum, þrálátum viðskiptahalla og verðbólgu í stöðugt verðlag, minnstu verðbólgu í Evrópu, e.t.v. hina minnstu á jarðarkringlunni og verulegan viðskiptaafgang, virðulegi forseti. Þetta eru nú staðreyndirnar um það hvernig þetta hefur reynst þeim. Auðvitað verður þetta ekki yfirfært á okkur á auga lifandi bragði því að menn verða að vinna fyrir þessu. En hitt vildi ég segja að það er fráleit samlíking að halda því fram að tenging af því tagi sem hér hefur verið rædd í tengslum við þetta frv. sé dæmi um trúarbrögð eða ofstæki í stjórn efnahagsmála. Þvert á móti ber hún vitni um leit að skynsamlegum úrræðum þar sem okkur hefur ekki tekist vel og kem ég þá að því sem hv. 7. þm. Reykn. nefndi þegar hann spurði: Hvernig ætli væri umhorfs hér ef við hefðum ekki alltaf verið að fella gengið á árum áður? Já, ég spyr nú líka á móti. Ætli hefði ekki stundum verið hyggilegt að fara hægar í þeim sökum en auðvitað hafa verið þau dæmi eins og við þekkjum öll að undan því varð ekki vikist. En ég held að þar hefði hófið verið betra en hitt sem gert var. Við hefðum þá komist skár af en ekki miður hefðum við valið þá leið að hafa hér stöðugra gengi. En með því er ekki sagt að við höfum alltaf fundið það og það sé á hverjum tíma, einhvern veginn alveg guði gefið að það sem hafi verið og sé sé betra en það sem menn gætu gert. En því miður virðist mér sem sumt af því sem fram hefur komið í þessum umræðum bera einmitt vitni um það sjónarmið að menn vilji engu breyta. Þess vegna fagna ég einlæglega því sem fram kom hér í máli þeirra í röðum nefndarmanna í efh.- og viðskn. sem skrifuðu undir frv. með fyrirvara af því að þeir töldu efnislega ástæðu til þess að gera þær breytingar sem tillögur eru hér gerðar um. Ég endurtek það að ég er afar ánægður með að hafa fengið þann stuðning við þetta mál og vonast til þess að það fái líka þá meðferð sem sá stuðningur gaf ástæðu til að ætla að fengist. Ég vil vegna spurningar hv. 7. þm. Reykn. skýra frá því að Seðlabankinn hefur að sjálfsögu fylgst með vaxtastigi og vaxtamun í nálægum löndum, gert grein fyrir því í skýrslu sem dreift var í þinginu í desember og vinnur stöðugt að því verki. Mjög æskilegt er að slíkar athuganir haldi áfram og þeim sé haldið stíft að íslenskum lánastofnunum. Hv. þm. nefndi dæmi um það að eitt fyrirtækið gæti fengið lán með 0,5% eða rúmlega það viðbót við Libor-vextina en þyrfti að borga 1,5% eða eitthvað þar um bil ef það tæki lánið hér heima. Að sjálfsögðu á þetta fyrirtæki að taka lánið beint. En ég vil líka láta koma fram að slíkar lántökur voru fyrirtækjunum ekki heimilar fyrr en reglum var breytt að minni tilstuðlan að menn gætu tekið erlend lán á eigin ábyrgð. Þannig á þetta að vera og ég vil líka láta koma fram að það var í ríkisstjórnartíð hv. 7. þm. Reykn. sem forsrh. að þetta var gert. Ég vil líka, virðulegi forseti, koma aðeins að því sem kom hér fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. þar sem hann sagði eitthvað á þá leið að það væri nú aldeilis ekki verið að fækka fyrirtækjunum eða hagræða í bankakerfinu. Hvar hefur þingmaðurinn haldið hús sl. fjögur ár? Bönkunum hefur fækkað úr sjö í þrjá, í fyrsta skipti í sögu íslenskra banka, í fyrsta skipti frá upphafi bankastarfsemi á Íslandi, hefur orðið fækkun starfsmanna í bönkum af því að þar hefur farið fram hagræðing, af því að þar hefur verið knúin fram samruni stofnana með þeim breytingum sem þar hafa verið ákveðnar, m.a. af þeirri ríkisstjórn sem hv. þm. átti sæti í. Ég átta mig ekki alveg á því hvaðan þessi málflutningur er ættaður. Ég held að hv. þm. hljóti að hafa gleymt sér eitt andartak. Þetta er að sjálfsögðu hið besta mál. Það þurfti og varð að knýja fram hagræðingu líka í þessari atvinnugrein, miðlun fjármagns, og hún þarf að mæta aukinni samkeppni frá útlöndum. Að því er stefnt og þetta frv. sem hér er rætt er að sínu leyti hlekkur í þeirri keðju sem ég treysti að þingið muni styrkja.

Virðulegi forseti. Það var alveg óhjákvæmilegt að mótmæla orðum hæstv. ráðherra hér áðan vegna þess að þau voru flutt eftir að talsmenn nefndarinnar höfðu talað og eftir að þeir höfðu gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Eins og kunnugt er vega orð ráðherra þungt hverjir svo sem eiga í hlut, þannig að það var alveg óhjákvæmilegt að kalla fram viðhorf efnahags- og viðskiptarnefndarmanna eins og gert var hér áðan. Niðurstaðan er sú að allir talsmenn efh.- og viðskn. sem til þessa hafa tjáð sig í málinu hafa vísað á bug röksemdum hæstv. ráðherra fyrir máli þessu. Það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir. Ég ætla ekki heldur að gagnrýna ráðherrann fyrir að hafa talað. Ég held að það sé ágætt að hann talaði og kom til dyranna eins og hann er klæddur og hann á auðvitað að gera það sem oftast. En hann á ekki að vera að reyna að villa mikið á sér heimildir þegar hann er að reyna að snúa mál af þessu tagi út úr þinginu. Að lokum þetta. Hæstv. ráðherra vitnaði til Danmerkur sem alveg sérstaks fyrirmyndarríkis og það væri kannski ástæða til þess að snara þessari ræðu sem hann flutti hér og senda flokksbræðrum hans í Danmörku, sósíaldemókrötum þar, því að aldrei hefur íhaldsstjórninni í Danmörku verið hælt annað eins og í ræðu hæstv. núv. viðskrh. á Íslandi. Hvað kostaði árangurinn í Danmörku? Hvað kostaði hann? Skyldi það ekki vera umhugsunarvert fyrir jafnaðarmenn? Hvað kostaði árangurinn í Danmörku? Hann kostaði mesta atvinnuleysi á Norðurlöndum um margra ára skeið. Og hvað kostar atvinnuleysi? Það kostar stórfellda fjármuni en það kostar líka mannlegar þjáningar sem menn verða auðvitað að taka með inn í þessa mynd þegar verið er að skoða efnahagslegar og félagslegar afleiðingar sinna pólitísku ákvarðana. Gallinn við núv. hæstv. viðskrh. og ríkisstjórnina er auðvitað sá að hún tekur ekki tillit til hinna mannlegu útgjalda, félagslegu útgjalda, þegar hún gerir ráðstafanir sínar í efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég benda hv. þm. á það að ég hélt ræðu mína hér eftir að einn nefndarmanna í hv. efh.- og viðskn. hafði talað. Að lokinni ræðu minni töluðu reyndar tveir nefndarmanna að eigin frumkvæði en brugðust síðan við orðum hv. 9. þm. Reykv. Þetta vil ég að sé haft hér rétt eins og það gerðist. En reyndar vísa ég enn til þess sem ég sagði áðan að ég hafði gert mjög skýra grein fyrir sjónarmiðum mínum við 1. umr. um málið og ástæðulaust og tilefnislaust og reyndar með ólíkindum að þingmaðurinn skuli leyfa sér að halda því fram að ég hafi verið að fara aftan að nefndinni eins og gert var í fyrri ræðu þingmannsins. Vegna þess sem var sagt um Danmörku og þess sem hér hefur áður verið sagt af hv. 9. þm. Reykv. að þar sé vanrækt að hugsa til hins félagslega kerfis, velferðarkerfisins, þegar menn ástundi öfluga efnahagsstjórn. Það er rangt. Leiðin til að halda uppi skikkanlegu félagsmálakerfi, svo ég noti nú orð hv. þm. sem féllu í fyrri ræðu hans, er að hafa fjármálin og fjárlögin í lagi, ekki að reka hallabúskap. Þetta er öllum jafnaðarmannaflokkum vel ljóst. Ég vildi líka láta það koma fram að í Danmörku er mikill stuðningur við þátttökuna í Evrópusamstarfinu jafnt frá jafnaðarmönnum sem öðrum þingflokkum og meira að segja frá vinstrisinnuðum sósíalistum sem eru vinstra megin við jafnaðarmennina þar. Rétt er að þetta komi fram vegna þess að ég var eingöngu að ræða einn afmarkaðan þátt í stjórnmálalífinu í Danmörku, tengslum þeirra við hið evrópska myntkerfi og árangurinn á sviði verðlagsmála og viðskiptahalla á þeim tíu árum sem liðin eru frá því að þeir tengdust því jafnsterkum böndum og nú eru í gildi.

Virðulegi forseti. Auðvitað er alveg sama hvað hæstv. viðskrh. kemur oft upp í þennan ræðustól sem þolir margt, þessi stóll. Það liggur fyrir að talsmenn efh.- og viðskn. hafa vísað röksemdum hans fyrir þessu frv. á bug og það er auðvitað kjarni málsins. Varðandi félagslega kerfið og ríkishallann ætla ég bara að segja þetta: Ég er þeirrar skoðunar að núv. ríkisstjórn sé með ákvörðunum sínum um að skera niður útgjöld ríkissjóðs í raun og veru að auka halla ríkissjóðs. Hún er að auka vandann, líka hjá ríkissjóði, að ekki sé nú minnst á fjölskyldurnar í landinu og þær þúsundir sem núna þurfa að taka við atvinnuleysibótum á vegum þessarar atvinnuleysisríkisstjórnar, þeirrar fyrstu sem skammast sín lítið fyrir það að hafa í rauninni skipulagt atvinnuleysi á Íslandi.

Enn á ný, virðulegi forseti, hlýt ég að andmæla furðulegum fullyrðingum hv. 9. þm. Reykv. Hér hefur starfað ríkisstjórn um nokkurt skeið sem hefur fyrst og fremst það markmið að efla íslenska atvinnuvegi til þess að þeir geti orðið varanlegur grunnur velferðarríkis í landinu. Ég vil líka láta koma fram að mér finnst furðu sæta að þessi hv. þm. kemur hér hvað eftir annað í ræðustólinn til að tala fyrir munn nefndarmanna í efh.- og viðskn. Ég er sannfærður um að sú hv. nefnd getur talað fyrir sig sjálf. Og svo langt gengur þessi ríka þörf þessa ágæta þingmanns fyrir að tala fyrir aðra --- eða reikna með því að aðrir menn tali fyrir aðra --- að hann sagði áðan í ræðu sinni að hann teldi tryggara að taka skýrt fram að rök viðskrh. væru ekki sín rök. Það er að sjálfsögðu alveg rétt en það er vissara að taka það fram.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskrh. fór dálítið frjálslega með sumt af því sem ég sagði hér áðan. Ég sagði aldrei að ECU væru trúarbrögð. Ég sagði að nú væri það trú að það ætti að halda íslenska genginu stöðugu og ég teldi það engu betri trú en kommúnismann. Sumir héldu forðum að hlutirnir gengu svo dæmalaust vel austur í Sovét að það ætti að haga sér eins hér. Í raun og veru þótti mér samanburður við Danmörk ágætt dæmi sem styður það sem ég er hér að segja. Þetta hefur gengið vel hjá Dönum. En Danir eru með allt annan efnahagsgrundvöll en við. Hann er ekkert sambærilegur. Þeir byggja ekki á einni auðlind eins og við Íslendingar og svo fábreyttu atvinnulífi og þess vegna getur vel verið að þetta henti Dönum sem eru með miklu fjölbreyttara atvinnulíf og miklu líkara því sem er í þeim löndum sem eru með ECU. Þeir eru með miklu minna vægi dollarans í þessum viðskiptum en við. Ég tek undir það sem hér kom fram áðan í því sambandi hjá 9. þm. Reykv. Þess vegna má ekki taka þá trú nú að af því að þetta hafi gengið vel hjá Dönum beri okkur að tengja okkur við ECU eða halda genginu föstu. Sömuleiðis sagði ég áðan um þróun undanfarinna áratuga að hér væri áreiðanlega undarlegt ástand ef við hefðum haldið genginu föstu þessa áratugi. Vel getur verið að það sé hárrétt hjá hæstv. ráðherra að við höfum breytt því of mikið, það hefði mátt vera eitthvað stöðugra. Það er allt annað mál. Að lokum vil ég aðeins segja að ég spurði um vaxtamun og vexti borið saman við önnur lönd. Ég get út af fyrir sig ekki gert kröfu til þess að hæstv. ráðherra hafi svör við því --- en má ég skilja það svo að hann hafi það sem sagt ekki og kannski gætum við þá fengið nánari upplýsingar um það við 3 umr.?

Frú forseti. Ég vildi eingöngu taka á því sem síðast var sagt í ræðu hv. 7. þm. Reykn. um vaxtamun og samanburð á vöxtum milli landa. Ég tel heppilegra að afla þeirra upplýsinga utan þingfundar og koma þeim á framfæri við þingmanninn og aðra sem áhuga hefðu á því efni og e.t.v. telja menn ástæðu til að ræða það við síðari umræðu.

Virðulegi forseti. Þar sem umræðurnar hafa tekið þær vendingar sem þær hafa gert hér í dag og fram er komin brtt. við brtt. frá okkur þremur fulltrúum í efh.- og viðskn. þá vildi ég fara fram á það að umræðunni yrði ekki lokið þannig að ég hefði tækifæri til að tala fyrir þeirri brtt.