Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. fer fram á, að ríkisstjórninni sje heimilt að selja Reykhóla-, Geiradals- og Gufudalshreppum í Barðastrandarsýslu jörðina Laugaland í Reykhólahreppi. Kaupendurnir hafa síðan í hyggju að skifta á þessari jörð og parti úr jörðinni Reykhólum. Það er kunnugt, að undanfarin ár hefir verið allmikið um það rætt þar vestra, hvar og hvernig ætti að útvega læknisbústað fyrir þetta hjerað. Í fyrra lá fyrir þinginu frv. um að taka eignanámi part úr Reykhólum, en það náði ekki fram að ganga. Síðan hafa aðilar samið um það, að læknishjeraðið fái ákveðinn skika úr Reykhólalandi, gegn því, að eigendur Reykhóla eignist þar á móti jörðina Laugaland. Þetta er gert til þess að útvega hjeraðinu læknisbústað. Hagar svo til, að land Laugalands liggur að landi Reykhóla, og ef þetta nær fram að ganga, munu eigendur Reykhóla leggja Laugaland undir Reykhóla. Til þess að enginn geti álitið, að eigendur Reykhóla auðgist við þessi skifti, hafa aðilar komið sjer saman um að láta meta hvorttveggja, og greiði þá hvor um sig mismuninn til hins, eftir því sem matið segir til. Allshn. hefir orðið ásátt um að mæla með þessu frv., en þess skal getið, að hv. 2. þm. Ám. (MT) var ekki viðstaddur, þegar ályktun var tekin um málið í nefndinni, svo að vera kann, að hann hafi sjerstöðu til frv. Sömuleiðis skrifaði hv. 2. þm. Reykv. undir nál. með fyrirvara, sem hann sjálfsagt gerir grein fyrir.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Jeg býst við því, að hv.þdm. hafi þegar áttað sig á því og tilgangi þess. Læknir einn hjer í bæ, áhugasamur um heilbrigðismál, Ólafur Thorlacius, benti mjer á það fyrir nokkrum dögum, að ákvæði 1. nr. 42 frá 1924 um samlagstæka menn væru óhagstæð og hefðu orðið til þess, að samlagsmönnum hefði fækkað í seinni tíð. Læknirinn mæltist til þess, að jeg flytti frv. til lagfæringar á þessu. Hefi jeg borið þetta undir hv. 3. þm. Reykv., sem er mjög vel kunnugur öllum slíkum málum, og þó sjerstaklega launakjörum þeirra manna hjer í bæ, sem helst eru í sjúkrasamlögum. Hefir hann tekið þessu með fullum skilningi og gerst meðflm. Það, sem þessu frv. er ætlað að ráða bót á, er það, að með lækkandi dýrtíðarbótum hefir einnig lækkað hámark þeirra launa, sem samlagsmenn mega hafa samkv. l. frá 1924. Hv. 3. m. Reykv. hefir upplýst, að jafnvel margir af hinum vinnandi stjettum muni hafa þau laun, að þau fari yfir þetta hámark. Upphaflega voru samlagslögin sett 1911 og þá miðuð við 1200 kr. árstekjur, auk 100 kr. fyrir hvert barn, sem samlagsmaður hefði á framfæri. Árið 1919 var lögum þessum svo breytt, og hámarkið þá fært upp í 3000 kr. árstekjur, auk 500 kr. fyrir hvert barn. 1924 var lögum þessum ennþá breytt, og var þá að vísu miðað við 3000 kr. árstekjur eins og 1919, en þó þannig, að við þær bættust dýrtíðarbætur hjá launamönnum eins og þær voru á hverjum tíma, en 1924 voru dýrtíðarbæturnar 52%. Það virðist því, að þingið 1924, sem gerði þessa breyt. á lögunum. hafi haft fyrir augum 4500 kr. hámarkslaun, því að 3000 kr. + 52% gera 4560 kr. Nú höfum við flm. orðið ásáttir um að miða þetta árslaunahámark við 4500 kr., án tillits til þess, hvort dýrtíðarbætur greiðast eða ekki. Við lítum svo á, að það sje stuðningur fyrir sjúkrasamlögin, að sem flestir sjeu í þeim, og því beri að ýta undir, að menn gangi í þau. Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. þetta, en Óska, að því verði vísað til 2. umr. og allshn., og beini jeg þeirri ósk til n., að hún flýti máli þessu eftir föngum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) (frh.): Þá kem jeg þar til skjalanna, sem síðast var frá horfið. Er þá fyrst hv.þm. Vestm., sem jeg vil beina til nokkrum orðum. Hann talaði aðallega um áfengisverslunina og taldi, að ástæður til mannaskifta við verslunina hefðu alls ekki verið nægilegar. Þó játaði hann, að ástandið við verslunina hefði ekki verið sem best, og er það mála sannast, að sú skoðun hv.þm. hefir við mikil rök að styðjast, því að nálega í öllum greinum var mesta ólag á stjórn þessarar stofnunar. Forstjórinn hafði t. d. miklu hærri laun en nokkur annar starfsmaður landsins, að undanteknum örfáum bankastjórum. Þetta misrjetti hafði verið reynt að laga á miðju kjörtímabili íhaldsstj., en þáverandi stjórnarflokkur, og þar með hv.þm. Vestm., feldi frv. í þinglok með jöfnum atkv. í Ed., og svo mikið kapp lögðu íhaldsmenn á að koma í veg fyrir þessa sjálfsögðu lagfæringu á launum forstjórans, að þeir unnu til að kasta frá sjer tekjuauka fyrir ríkissjóð, sem eflaust hefði numið fullum 100 þús. kr. Þannig lagði Íhaldsflokkurinn alt kapp á, að engin breyt. yrði gerð á áfengisversluninni, enda var þar engin umbót ger fyr en eftir stjórnarskiftin. Þá mæltist stj. til við forstjórann, að hætt væri að lána áfengi, nema aðeins til lyfja. Og var það þegar mikil bót, því að allmikið hafði safnast af skuldum við verslunina vegna alt of mikilla útlána. Síðan gerði Alþ. 1928 ýmsar breyt. á áfengislöggjöfinni, og meðal annars þá breyt., að forstjóri áfengisverslunarinnar þyrfti ekki að vera lyfjafræðingur frekar en verkast vildi, ef hann fengi sjerfræðilega aðstoð við þá deild, sem lyfin heyrðu undir. Með því móti var hægt að fela verslunarmanni forstöðu verslunarinnar. Við þessa breyt. var hægt að lækka laun forstöðumannsins úr 18 þús. niður í tæp 9 þús. að viðbættri þóknun til lyfjafræðingsins, sem er 1500–1800 kr. Þessi mikla breyt. á launum forstöðumannsins hafði eðlilega þau áhrif, að hægt var að gæta meiri hagsýni við aðrar launagreiðslur við verslunina. Hefir því niðurstaðan orðið sú, að sparast hefir í launagreiðslum við fyrirtækið mikið á 3. þús. á mánuði. Áður voru t. d. 2–3 endurskoðendur. Og eftir því sem sjá má á landsreikningunum, höfðu endurskoðendur þessir 2400 kr. í laun hvor um sig. Þó hafði annar þeirra, að því er virðist, nálega aldrei þurft að koma í verslunina. Þegar svo stjórnarskiftin urðu, voru þessir menn orðnir þrír, og alt lögfræðingar. Það átti svo sem alt að vera löglegt hjá íhaldinu þarna. Var svo gerð sú breyt., að hinir lögfróðu menn voru látnir fara, en í þeirra stað var endurskoðunin falin tveimur færustu endurskoðendum bæjarins, þeim Birni Steffensen og Jóni Guðmundssyni, með 1000 kr. þóknun til hvors. Þessi breyt., sem gerð var með endurskoðendurna, sýnir þá eðlisbreytingu, sem gerð var á rekstri verslunarinnar. Áður voru störfin látin til vina og pólitískra skjólstæðinga íhaldsklíkunnar, og óreiðan gekk svo langt, að mennirnir fengu að halda launum sínum, og þeim býsna háum, án þess að þeim væri ætluð þar nokkur raunveruleg vinna. En nú eru störfin falin hinum færustu mönnum, og með lægri launum en áður voru greidd. Enda þótt mörgu væri ábótavant við rekstur áfengisverslunarinnar þegar stjórnarskiftin urðu, voru þó einstök atriði í sæmilegu lagi. Fyrv. forstjóri er hinn mesti hirðumaður og sjerstaklega reglusamur um alt, sem að bókhaldi lýtur. Var alt slíkt því í besta lagi hjá honum, og yfirleitt er ekki hægt annað að segja en að hann hafi haft hinn besta vilja á að leysa verk sitt vel af hendi. En hann virðist hafa verið of undanlátssamur við yfirmenn sína, íhaldsforkólfana, og samherja, í því að taka fleira starfsfólk en þörf var fyrir. Og einkum virðist hann þó hafa látið of mikið undan ágengni umboðssalanna, og fyrir þá sök hafi birgðir verslunarinnar orðið alt of miklar. Þetta eru mjög óheppilegir gallar á manni, sem á að veita stóru verslunarfyrirtæki forstöðu, enda þótt þeir snerti ekki vilja hans til að leysa verkið vel af hendi. Niðurstaðan af þessu varð því sú, að verslunin varð ofhlaðin mönnum, svo að rekstrarkostnaður hennar varð alt of mikill, og birgðirnar sömuleiðis margfaldlega of miklar, sem sjá má á því, að síðastl. vor voru þær komnar upp á 1 milj. og 200 þús. Með þeim samgöngum, sem nú eru til útlanda, eru slíkar birgðir alt of miklar. Við þetta bættist svo það, að forstjórinn hafði verið undanlátssamur gagnvart skuldasöfnun, og höfðu því safnast miklar skuldir við verslunina og tapast hjá nokkrum læknum og lyfsölum. Þessu til skýringar ætla jeg að vísa til skýrslu frá áfengisversluninni, dags. 14. mars 1929. Fyrst er skýrt frá því, að salan á árinu 1928 hafi numið 1741000 kr. eða 377 þús. kr. meira en árið áður. Í öðru lagi, að birgðir verslunarinnar hafi lækkað á árinu um 301800 kr. og að skuldir viðskiftamanna, sem í ársbyrjun voru full 398 þús., hafi lækkað um 161 þús. Og ennfremur, að rekstrarkostnaður verslunarinnar hafi lækkað úr 12,8% niður í 8,5%, miðað við umsetningu þessara ára. Af þessum tölum geta þeir hv. þm Vestm. og hv. 1. þm. Reykv. fengið hugmynd um, að rekstur verslunar innar hefir á árinu, einkum þó eftir 1. júlí, þokast í það horf, sem þjóðin mun ætlast til að hann sje í, þar sem kostnaður við starfrækslu verslunarinnar hefir minkað að stórum mun og birgðirnar sömuleiðis. Þá er komið að geymdu birgðunum. Í vínlöndunum er siður að geyma vínin í jarðhvelfingum, þar sem hitabreyt. koma lítið eða ekki til greina. Þar geymist varan ekki einungis óskemd, heldur batnar hún ár frá ári. öðru máli er að gegna um Nýborg. Þar var ekkert slíkt húsrúm. Víntunnunum var raðað uppi á lofti undir bárujárnsþaki, þar sem oft var brennandi hiti. Vín, sem geymd voru á slíkum stað, hefðu áreiðanlega ekki þótt æskileg vara í Suðurlöndum. Úr þessu var ekki hægt að bæta með öðru en því að draga sem mest úr birgðunum. Vegna Spánarsamninganna var ekki hægt að losa sig alveg við þær. Það eina, sem hægt var að gera, var að hafa sem allra minstar birgðir og kaupa aðeins til að fullnægja þörfum. Að því hefir verið unnið og að því er verið að vinna af núverandi forstjóra. Þá mintist hv.þm. á útsölumennina. Um þá er það að segja, að þeir voru margir komnir í stórskuldir við verslunina. Þessar skuldir hafa víðast verið trygðar að nokkru leyti, en sumstaðar er þó fjárhagsleg hætta á ferðum vegna þeirra. Um næstsíðustu áramót varð mjer t. d. kunnugt, að fyrv. útsölumaður á Siglufirði var í þann veginn að verða gjaldþrota. Þessi maður skuldaði mikið fje. Og það var eingöngu með aðstoð bæjarfógetans á Siglufirði, sem gekk fram í þessu máli með miklum dugnaði, að versluninni tókst að fá manninn til að greiða 20 þús. kr., sem eftir stóðu hjá honum. Það var vitanlega alveg óhjákvæmilegt að taka fyrir skuldasöfnun þá, sem átt hafði sjer stað hjá fyrverandi stj. áfengisverslunarinnar. Það varð að koma í veg fyrir, að þessu fyrirtæki ríkisins yrði stefnt út í opinn voða í fjármálum. Jafnframt varð að sjá svo um, að þeir, sem við verslunina ynnu, væru reglumenn um vínnautn og seldu ekki á kvöldin eða nóttunni. Um alt þetta höfðu verið misbrestir hjer og þar, meðan Íhaldsflokkurinn hafði yfirstjórn þessara mála. Hið rotna fyrirkomulag, þar sem hver sýkti annan, varð að hverfa. Hvaða ráðum átti þá að beita? Einhvernveginn varð að stemma stigu fyrir ósómanum. Jeg þekti sjálfur persónulega fæsta þá menn, sem riðnir voru við áfengisverslunina. Eftir persónulegri kynningu gat jeg ekki dæmt þá. Jeg varð að dæma þá eftir verkunum. Og við nánari athugun kom það í ljós, að furðanlega lítil mannþekking myndi hafa komið til greina við val sumra þeirra. Í Reykjavík voru nálega allir yfirmennirnir komnir í skuldir við verslunina. Um einn af trúnaðarmönnum hennar, þó ekki forstjórann. vitnaðist það, að hann hafði haft með höndum allverulega milliliðsstarfsemi í vínkaupum. Mjer var ljóst, að þeirri reglu varð að fylgja, að reglusamir menn einir hefðu slík störf með höndum.

Var ekki farið eftir neinu öðru?

. Hv. þm. Vestm. ætti að benda á það, ef hann getur, að óreglumenn hafi valist að áfengisversluninni síðan forstjóraskiftin urðu.

Voru það alt óreglumenn, sem voru reknir?

. Í svo holgröfnum líkama sem áfengisverslunin var orðin undir handleiðslu íhaldsstjórnarinnar, er erfitt að vita með fullri vissu, hvað er heilbrigt og hvað er sjúkt. Jeg skal t. d. fræða hv.þm. um það, að rjett um það leyti, sem breytingin átti sjer stað, kom til mín einn af háttsettum starfsmönnum verslunarinnar, vildi fá að halda stöðu sinni og bar sig borginmannlega. En þegar farið var að athuga nánar hag verslunarinnar, kom það í ljós, að þessi starfsmaður skuldaði henni mikið fje, sem hann hafði lánað sjer sjálfum. Hann varð þá að viðurkenna, að sjer væri um megn að greiða þetta fje á skemri tíma en 2–3 árum. Síðan var samið við manninn um skuldina og hann látinn setja tryggingu fyrir henni. Svona var í garðinn búið víðar hjá starfsmönnum þessarar ríkisstofnunar. Þá vil jeg benda hv. þingd. á nokkrar eftirtektarverðustu skuldir einstakra viðskiftamanna við áfengisverslunina. Þessar skuldir eru yfirleitt til orðnar að þarflausu, en nokkuð af þeim mun með öllu tapað. Á einum lyfsala utan Reykjavíkur hafa tapast alt að 18 þús. kr. Einn af fyrverandi útsölumönnum skuldar rúml. 25 þús. kr. Er að vísu veð fyrir nokkrum hluta skuldarinnar, en annars er maður þessi bláfátækur. Annar lyfsali utan Reykjavíkur skuldar 15 þús. kr. Læknir búsettur í Rvík skuldar 6700 kr. Þessi læknir er ágætur stuðningsmaður íhaldsins, en skuldin var fyrnd, þegar forstjóraskiftin urðu.

Hvenær fyrndist hún?

. Í stjórnartíð Íhaldsflokksins.

Hvaða læknir er þetta?

. Jeg nefni ekki nöfn hjer, en jeg get líka frætt hv.þm. (MG) um, að annar læknir í Rvík skuldar rúml. 10 þús. kr. öll þessi óreiða, öll þessi óviðeigandi skuldasöfnun fyrir vín skrifast á syndareikning hv. 1. þm. Skagf. og hans samherja. Þá mintist hv.þm. (JJós) á útsölumanninn á Akureyri. Sá útsölumaður virðist hafa notið mikillar og sjerstakrar náðar hjá stjórn Íhaldsflokksins, því að hann hefir fengið leyfi til að auka birgðir sínar beint frá útlöndum, Hitt er misskilningur hjá hv.þm., að útsölumaðurinn á Akureyri sje nú í skuld við áfengisverslunina. Hann hefir gert full skil. Reikningsfærsla hans og starf hefir ávalt verið í góðri reglu. Þessi maður hefir verið látinn halda stöðu sinni og sömuleiðis útsölumaðurinn hjer í Rvík. Jeg veit ekki, hvernig hv.þm. ætlar að finna hlutdrægni í þeim ráðstöfunum. Annar þessara manna mun vera framsóknarmaður. Hinn fylgir, að því er jeg best veit, Íhaldsflokknum. Var hægt að skifta jafnar milli fyrverandi og núverandi stjórnarflokka? Dylgjum hv.þm. um þetta efni vísa jeg því til baka sem órökstuddum. Jeg skal þá, áður en jeg vík að öðrum atriðum í ræðu hv.þm., rifja upp í stórum dráttum helstu breyt., sem orðið hafa á áfengisversluninni, síðan núverandi stj. tók við völdum. Laun forstjórans hafa verið lækkuð um helming. Rekstrarkostnaður verslunarinnar hefir minkað um 3000 kr. á mánuði. Útlánum er hætt. Öll útibúin eru nú skuldlaus við aðalverslunina. Við verslunina vinna nú eingöngu reglusamir menn. Og það kemur auðvitað ekki til neinna mála, að nokkrum þeirra sje þolað að hafa með höndum milliliðastarfsemi með þær vörutegundir, sem verslunin kaupir. Jafnrækilega var tekið fyrir þá ósvinnu, að láta verslunina vera einskonar lánsstofnun fyrir starfsmennina. Jeg get ekki um þetta sem neina framúrskarandi dygð af minni hálfu. Jeg bendi aðeins á það sem sjálfsagða viðleitni til að bæta úr því ófremdarástandi, sem áður var. Frá útlöndum hefir ekki verið keypt nema það allra minsta, sem hægt var að komast af með. Afleiðingin er sú, að birgðirnar hafa minkað sem svarar rúml. 300 þús. kr. og þar með losnað mikið af rekstrarfje verslunarinnar. Ennfremur hefir verið lagður niður sá óvani, að kaupa vín af einstökum verslunarhúsum í greiða skyni, eins og áður virðist hafa verið gert, sjerstaklega við einn af eigendum Mbl. Á það hefir verið bent, að versluninni hefir verið gert sýnilegt tjón með innkaupum frá Garðari Gíslasyni, sem selt hefir henni vín miklu hærra verði en jafngott vín var fáanlegt annarsstaðar. Ólíklegt er, að forstjórinn fyrverandi hefði gert svo óhagkvæm innkaup án bendingar frá mönnum á hærri stöðum. Er full ástæða til, að umræddur kaupmaður hafi í þessu tilfelli notið hlýlegrar sambúðar við þann flokk, sem ábyrgðina bar á vínversluninni. Grunur leikur á um það, að eigi hafi verslunin fengið öll sín föng frá æskilegustu stöðum. Er ástæða til að ætla, að hún hafi keypt talsvert af víni af dönskum firmum, og að það hafi ekki verið þrúguvín, heldur kemisk blanda, og ekki allskostar heilsusamleg. Úr því að á annað borð þarf að háfa vín á boðstólum í þessu landi, eiga þau að sjálfsögðu að vera ósvikin vara. Hvar sem litið er á áfengisverslunina, hafa nú átt sjer stað umbætur, þar sem áður var sleifarlag og spilling. Hin frámunalegu mistök fyrv. stj. í sambandi við þetta fyrirtæki eru e. t. v. best skýrð með hinu átakanlega dæmi frá Siglufirði, þar sem útsölumaður verslunarinnar var hvorttveggja í einu, mesti drykkjumaður og stærsti gjaldþrotsmaður bæjarins. Jeg vona, að hv.þm. Vestm. skiljist af þessu, að á mannavali íhaldsstj. var ekki mikið að byggja. Jeg hefi fylgt þeirri reglu um mannaval við áfengisverslunina, að þeir einir gætu þar verið starfsmenn, sem jeg þekti að reglusemi og trúmensku í hverri grein. Ef landsstj. á að bera siðferðislega ábyrgð á höfuðlínunum í rekstri vínverslunarinnar, sjer hver heilvita maður, að ekki dugir að velja jafngálauslega og íhaldið hafði gert. Hefi jeg þá í fám orðum drepið á helstu atriðin í sögu áfengisverslunarinnar. Skal jeg nú snúa mjer að öðrum atriðum í ræðu hv.þm. Vestm. Hv. þm. kallaði það stefnubreyt. hjá mjer, að jeg hefði ekki gert Spánarvínin útlæg úr landinu. Mjer finst, að, hv.þm. hefði vel mátt lesa grein, sem jeg skrifaði um þetta efni í fyrra. Þá myndi honum hafa skilist, að þó að jeg sje sjálfur á móti Spánarsamningnum og væri annar þeirra þm., sem greiddu atkv. gegn honum á sínum tíma, þá tel jeg mjer ekki leyfilegt að brjóta bág við meiri hl. þjóðarinnar, sem gerði samning þennan með ráðnum hug. Á Alþ. hefir verið reynt að fá meirihlutasamþykki til að breyta þessum samningi, en eigi tekist. Ef jeg notaði aðstöðu mína sem ráðh. til að segja honum upp án heimildar frá þingi og þjóð, væru það svik við þá, sem hafa falið mjer umboð. Hitt er annað mál, að jeg hefi reynt eftir megni að draga úr hinni siðleysislegu, opinberu ofdrykkju í landinu. Og því verður ekki neitað, að sú viðleitni mín hefir borið talsverðan árangur. Hv. þm. getur fundið sönnun þess í sínu eigin kjördæmi, Vestmannaeyjum. Þar var ástandið svo, að í hvert sinn sem skip kom frá útlöndum, þutu um borð hópar áfengisþyrstra manna, sem steyptu sjer yfir vínbirgðir skipsins og fylgdust oft og tíðum með því til Rvíkur. Rjett er að taka það fram, að mjög oft voru þetta aðkomumenn, og víðar var pottur brotinn. En Vestmannaeyjar liggja fyrst fyrir flestum útlendum gestum, er til landsins koma, og þetta atferli, í sambandi við skipavínin, var ekki landinu til sóma. Þetta var sá fyrsti vottur íslenskrar menningar, sem útiendingar urðu varir við, þegar þeir komu hjer upp að ströndinni, og það var alt annað en glæsilegt afspurnar. Útlendingarnir hlutu að hugsa eitthvað á þá leið, að landið væri fallegt, en þjóðin, sem það bygði, væri landinu til minkunar. Í kauptúnum, á skipum, á samkomum í nærsveitum Rvíkur, svo sem við Þjórsárbrú og Skeiðarjettir, átti sjer stað hið óhæfilegasta slark og ölæði. Þessu opinbera ölæði hefir nú tekist að hnekkja, svo að um munar. Og jeg verð að segja það, að þó að það spilli jafnt heilsu manna að neyta víns í óhófi heima hjá sjer, þá er það einkamál þeirra, sem vilja lifa þannig, meðan vínsala er leyfð í landinu. En opinbert ölæði er blettur á þjóðinni allri. Hv. þm. Vestm. er sjálfsagt kunnugt um það, að sumir læknar hafa gert sjer áfengissölu að atvinnu. Það er mjög sennilegt, að sú 10 þús. kr. skuld hjá ónafngreindum lækni, sem jeg gat um áðan, sje að mestu leyti fyrir vín. Á móti þessari misnotkun læknanna á áfengi hefir verið unnið, bæði með lögum og reglugerð. Árangurinn af þessari viðleitni er sá, að áfengissala lækna og lyfjabúða í janúarmán. 1929 var aðeins 33% af vínsölu þessara sömu aðila í janúarmánuði árið áður. Þetta hefir hafst upp úr því að herða á lögum, reglugerð og eftirliti. Þá langar mig til að benda hv.þm. á það, að núv. hæstv.forsrh. og hv.þm. Borgf. hafa hvað eftir annað reynt á blómatíð íhaldsins að fá þingið til að samþ. bann gegn áfengisauglýsingum. En till. þeirra var altaf drepin af gamla meiri hlutanum, meðan hann hafði mátt til. Svo ósveigjanleg var mótstaða Íhaldsflokksins gegn bindindisstarfseminni, að einn af öruggustu íhaldssálunum fjekk eigi komið fram svo sjálfsögðu smámáli. En við síðustu kosningar varð sú breyt. á skipun þingsins, sem ekki einungis skapaði þessu frv. fylgi, heldur gerði einnig mögulegt að koma fram nýrri og fullkomnari löggjöf um hindranir gegn opinberu ölæði. Hjer kom einmitt fram ein af þeim skýru stefnubreyt., sem hv. 1. þm. Reykv. talaði um í ræðu sinni. Hv. þm. (JJós) kallaði það gerræði, að láta ekki kauptúnin sjálf ráða vali útsölumannanna við áfengisverslunina. Segjum, að hv.þm. ætlaði að stofna útibú frá verslun sinni einhversstaðar á Vesturlandi. Ætli hann myndi sætta sig við, að forstöðumaður þess útibús yrði tilnefndur af „bolsunum“ á Ísafirði? Jeg held ekki. Og það er víst, að gamla fyrirkomulagið reyndist illa og varð til stórtjóns fyrir ríkið. Er annað líklegra en að sagan hefði endurtekið sig og að einhver bæjarstjórnin hefði mælt með drykkfeldasta manninum í kaupstaðnum?

Reglugerðin var í gildi. Ráðh. braut hana

. Sennilega er hv.þm., sem grípur fram í, ekki kunnugt um, að íhaldið hafði krossbrotið þessa reglugerð, eftir sjóðþurð þá hina miklu, er varð í smásölu með vín í Reykjavík, þegar einstökum manni hjer var falin útsalan, þvert ofan í skýr ákvæði sömu reglugerðar. Íhaldsmenn ættu þess vegna sem minst að tala um slíka hluti. Auk þess játaði hv. 2. þm. G.-K. í dag, að lög og reglugerð um síldarnætur hafi verið margbrotin af íhaldsmönnum. Hví þagði Íhaldið um það? Jeg vildi annars gjarnan, að hv.þm. Vestm. hjálpaði mjer til að koma fram ábyrgð á hendur Hafnfirðingum, eftir þessum margnefndu reglugerðarákvæðum. En jeg er í mjög miklum efa um, að þau megni að gefa ríkissjóði aftur þær 15–20 þús. kr., sem tapast hafa á þeim manni, sem bæjarstjórnin í Hafnarfirði útnefndi. En ef bæjarstjórnir eiga að tilnefna útsölumenn, þá eiga þær auðvitað að bera ábyrgð á gerðum slíkra manna. Þá hjelt hv.þm. því fram, að það hefði verið óleyfilegt, bæði af fyrv. og núverandi forstjóra að blanda saman nokkrum ákveðnum víntegundum og nota á þær vörumerki sjerstaks firma, sem ekki hefði staðið á bak við framleiðslu þeirra. Um þetta mál er það að segja, að þessi blöndun á víntegundum var tekin upp af fyrv. forstjóra, þegar hann sá, að þær miklu birgðir, sem hann hafði keypt, gengu ekki út. Blöndun víntegundanna er þess vegna frá upphafi afleiðing af hinum óþarflega miklu innkaupum frá Garðari Gíslasyni o. fl. íhaldskaupmönnum. Jeg hefi hvergi orðið var fyrirmæla, er banni blöndun vína. Eða hafa þessir hv.þm., sem kvartað hafa yfir blönduninni, aldrei komist í kynni við hinar nafntoguðu vínblöndur Ameríkumanna? Enda sjá allir, að það er ekkert verra, þó að vínverslunin blandi saman víntegundum, sem henni er leyft að selja hjer, heldur en að þeim væri blandað saman í Englandi eða Danmörku og vínin svo send hingað. Þess vegna er það, hvað sem sagt er um þessa blöndun beggja forstjóranna, þá er svo mikið víst, að hún gladdi hjörtu margra manna þeirra, sem mest skifta við verslunina, og þess vegna er svo langt frá því, að sú skoðun sje rjett, að þetta erlenda verslunarhús, sem nú hefir fengið enn meira álit en áður hjá hinum vínkaupandi lýð, hafi beðið nokkurn skaða af þessu. Það er svo langt frá því, að það hafi beðið nokkurn skaða, að það hefir frá fjárhagslegu sjónarmiði haft ábata af þessu. Þetta hefir verið því sama og auglýsing hjer, og jeg trúi ekki öðru en að hv. 1. þm. Reykv. hefði batnað sá mikli hrollur, sem í honum var í gær, ef hann hefði fengið sjer góða hressingu af þessari blöndu, eftir þeim miklu vinsældum, sem þetta vín hefir fengið hjá pólitískum samherjum hans. Jeg held það sje mjög athugavert af hv.þm. Vestm. að vera að áfellast þessa blöndun, því að það er áreiðanlegi, að það eru mjög margir af flokksbræðrum þess hv.þm., sem eru aðalviðskiftamenn verslunarinnar, og þar sem þessi blanda hefir gengið vel út, þá hefir hún áreiðanlega orðið til að auka ánægju flokksmanna hans sumra um margra mánaða skeið. Þá kem jeg að öðru atriði, sem jeg er hv.þm. alveg sammála um, sem sje, að það hafi verið miður heppilegt hjá báðum forstjórum verslunarinnar, að hafa ekki frá upphafi nýtt nafn á blöndunni. En hinsvegar er alveg ómögulegt fyrir hv.þm. að gera sjer nokkurn flokksmat úr þessu, því að þessi venja, að nota gamla miða, var tekin upp í tíð fyrv. forstjóra, og starfsfólkið heldur áfram sömu venju um nokkurt skeið eftir forstjóraskiftin. Það má óhætt segja, að þessi ágalli, sem nokkuð dregst að leiðrjetta, hafi verið aðeins einn af hundrað frá því í tíð fyrverandi stj. Er því allmikil ósanngirni, og blátt áfram heimskulegt af íhaldsmönnum að gera slíkt veður út af því, að núv. forstjóra láðist að leiðrjetta í einni svipan alla þá mörgu ágalla og hneykslanlegu óreiðu, sem voru beinn arfur frá tíð fyrverandi stj. Ef áfengisverslunin hefði verið athuguð nákvæmlega fáeinum mánuðum eftir forstjóraskiftin, myndi hafa komið í ljós, að á þeim tíma var hinn nýi forstjóri búinn að þurka út svo að segja hverja einustu af þeim hundrað óvenjum, sem fylgdu versluninni frá tíð íhaldsins, og þar á meðal þessa, sem hjer um ræðir. Íhaldið hefir innleitt blöndunina og gömlu flöskumiðana, og hygst svo að áfella þann mann, sem leiðrjett hefir í þessu efni alt, sem miður fór. Jeg ætla svo að ljúka við þetta áfengismál með þeirri almennu yfirlýsingu að segja, að það er svo fjarri því, að hv.þm. Vestm. geti haft nokkra gleði af því lengur að vera að rifja þetta upp, vegna þess að því betur kemur það í ljós, að stórvægileg og djúptæk breyt. til bóta hefir orðið á stjórnarháttum við verslunina við það, að flokkur hv.þm. var í minni hl. En þótt aftur verði mannaskifti í stj. landsins og verslunarinnar, hefi jeg samt þá von, að aldrei komist neitt svipað ólag á þessa ríkisverslun aftur, á meðan ríkið verður að reka hana. Hv. þm. mintist svo aðallega á eitt atriði, sem er annars eðlis, reglurnar fyrir því, að varðskipin fengju borgun fyrir björgun eða vinnu. Þegar þetta var rætt á síðasta þingi í sambandi við „Ohm“-málið, lýsti jeg því þá yfir, að jeg myndi um það atriði fylgja alþjóðareglum, að varðskip landsins geri sig ekki að venjulegum björgunarskipum á þann hátt að taka fje af útlendingum fyrir að bjarga mönnum úr lífsháska, heldur sje aðeins tekin þóknun handa skipshöfninni, en ríkið gefi eftir sinn hluta. En hin reglan, að láta sömu skipin elta uppi lögbrjótana hjer við land og svo á hinn bóginn, þegar þessi skip lenda í sjávarháska, að láta þá sömu skipin bjarga þeim fyrir peninga, virðist alleinkennilegt um lögregluskip. Jeg veit, að hv.þm. er svo kunnugur erlendis, að hann veit, að lögregluþjónum er bannað að leigja sig. Ef maður t. d. spyr lögregluþjón á götu í London til vegar, þá væri það brottrekstrarsök, ef hann tæki peninga, hvort sem það væri fyrir sig eða sinn húsbónda. Hv. þm. getur haldið því fram, að við eigum að selja okkur að þessu leyti, en þá verðum við að gera okkur að undantekningu og athlægi gagnvart öllum siðuðum þjóðum. Hv. þm. getur, ef hann skyldi síðar taka við mínu starfi, unnið sjer það til frægðar að innleiða þá reglu í þessu efni, sem ekkert fordæmi er fyrir hjá öðrum menningarþjóðum. Þá held jeg, að það hafi verið hv.þm. Vestm., sem mintist á, að það hefðu verið bæði af mjer og mínum samherjum mjög átaldir smíðagallarnir á Óðni á sínum tíma, og hv.þm. viðurkennir, sem og rjett var, að þessir gallar voru mjög miklir, en segir, að svo hafi farið fyrir mjer, að jeg hafi fengið sama manninn til að sjá um smíðina á nýja skipinu, sem hefði farist svo ófimlega að starfa fyrir íhaldsstjórnina, og þóttist jeg skilja, að með þessu hefði verið átt við Nielsen, framkvæmdarstjóra Eimskipafjelags Íslands.  (Nokkrir þm. úr Íhaldsflokknum: Nei, nei, langt frá)  . Þá er því til að svara, að það er sá maður, sem núverandi stj. hefir eingöngu fengið til að vera sinn umboðsmann við smíði skipsins, en hvaða menn hann síðan semur við um að vera sjer til aðstoðar, kemur stj. ekki við, með því líka að Nielsen ræður allri þeirri gerð skipsins, sem mest var áfátt við smíði Óðins. En úr því að hv.þm. mintist á þetta, þá ætla jeg að skýra nokkru nánar frá því, sem hv.þm. var að tala um, sjerstaklega af því, sem kynni að geta kastað skugga á Nielsen framkvæmdarstjóra í sambandi við smíði Óðins. Því var svo varið, að einn úr þáverandi stj. kom til hans og spurði um álit hans á málinu, og sagði Nielsen honum sína skoðun, að skip, sem ætti að hafa þann hraða, sem krafist var með Óðin, yrði að vera um það bil með þeirri lengd, sem Óðinn er nú. En stj. hafði þá aðra ráðunauta, og það er álitið, að það hafi verið einn af forstjórum h/f Kveldúlfs, sem hafi gefið stj. það hollráð, að Óðinn skyldi hafður sem allra líkastur togara að lengd, en að sjálfsögðu með miklu sterkari vjel vegna hraðans. En svo voru ekki hyggindin meiri í þeim herbúðum, sem stj. leitaði sjer hjálpar í, að þeir hjeldu að þó að skipið setti að vera sem svaraði einum fjórða hraðskreiðara. íhaldsstj. studdist við sína ágætu togaraeigendur um byggingu Óðins, en leitaði aldrei til Nielsens um þetta, fyr en alt var komið í óefni. Afleiðingarnar urðu þær, að skipið reyndist háskalegt sjóskip. Lá við sjálft, að því hvolfdi í mynni Siglufjarðar um hásumar og þótti ofdirfska að senda það fylgdarlaust út til aðgerðar. En er það komst þó klaklaust til Kaupmannahafnar, var haldinn mikill vandræðafundur um það, hvað ætti að gera við skipið. Þá vildi svo til, að Nielsen framkvæmdarstjóri var staddur í Kaupmannahöfn, og var nú leitað ráða til hans og flotamálaráðuneytisins danska. Flotamálaráðuneytið ráðlagði að setja 20 smál. af steinsteypu í botn skipsins, til þess að „dýfa þyngdarpunktinum“. En Nielsen sagði, að þetta væri ekki ráðið, skipið væri of stutt, það yrði að lengja það, og það varð svo úr, að hans ráði var fylgt, en ekki flotamálaráðuneytisins, með þeim afleiðingum, að Óðni varð bjargað. Óðinn er nú orðinn allgott sjóskip, eftir því sem unt er um skip, sem einusinni var svo vansmíðað. Jeg hefi enga sjómannsþekkingu til brunns að bera, og ef nýja skipið reynist betur en Óðinn, sem ekki er hægt að spá neinu um, þá er það mín eina dygð viðvíkjandi því, að jeg vissi um mína vanþekkingu og leitaði strax til þess manns, sem hjer hefir mesta reynslu um skipabyggingar; hefir hann svo lagt á ráðin um byggingu þess eins og skipa Eimskipafjelags Íslands. En vitanlega hefir hann svo fengið sjer til aðstoðar erlenda menn, þar sem hann getur ekki litið eftir við byggingu þess, en á hinn bóginn ráðið öllum aðalatriðum um gerð þess og þar bygt á sinni löngu sjómannsreynslu. Það er þess vegna síður en svo, að það væri neitt gleðiefni fyrir hv.þm. Vestm. að minnast á Óðin í þessu sambandi, vegna þess, sem ekki er hægt að neita, að af því að Nielsen var ekki fenginn til að ráða með stj. Íslands, heldur menn, sem stóðu nær hv. 2. þm. G.-K. að þekkingu og dómgreind í þessum efnum, þá varð Óðinn svo illa gerður eins og raun bar vitni um. En hitt, hvort einhver af þessum sjerfræðingum hefir fengið kross, er mjer ókunnugt um.

Er ráðh. virkilega ókunnugt um það?

. Jeg þekki ekki alla menn í Danmörku, sem hafa verið krossaðir.

Og ekki heldur þennan?

. Jeg man ekki til að hafa sjeð þann mann, sem hv.þm. virðist tala um. Jeg er þá eftir langa leið kominn að byrjun þessa eldhúsdags, ræðu hv. 1. þm. Reykv., og jeg verð að segja það, að mjer þótti það alveg furðulegt, að hv.þm. skyldi nú vera orðinn svona fjarskalega ánægður með stj., því að hann hefir sjaldan verið það, og satt að segja varð mjer ekki um sel, þegar jeg heyrði Alt þetta lof af vörum hv.þm. Jeg fór að verða hræddur um, að mjer hefði eitthvað alvarlega skjátlast. En svo lagaðist þetta fljótlega, svo að jeg fjekk strax örugga vissu um, að jeg væri á rjettri leið. Í ræðu hv.þm. er þó eitt atriði rjett, sem honum vitrari menn hafa veitt eftirtekt og sagt með öðrum orðum, en það er hv.þm. þó til sóma, að hafa sjeð það. Hv. þm. sagði, að það væri í fyrsta skifti, sem hjer hefðu orðið stefnuskifti með stjórnarskiftum, þ. e. a. s. af því að það hefði skift um anda í stj. Þetta er alveg rjett. Áður hefir skift um nöfn, en ekki um verk. Jeg er t. d. þeirrar skoðunar, að það væri nær alveg sama, hvort það væri hv. 3. landsk. (JÞ), sem hefði stjórnarformenskuna, eða hv.þm. Dal. (SE), það sje enginn eðlismunur á nöfnum og líkamsstærð hlutaðeigenda. Þess vegna er það líka, að þessir tveir menn, sem áður deildu með allmiklum krafti og bægslagangi um völdin og vildu ekki treysta hvor öðrum, þeir hafa nú komist svo langt í andstöðu gegn stj., sem þeir eru báðir á móti, að þeir eru eiginlega komnir í sama flokk, og virðist ekkert vera því til fyrirstöðu, að þeir geti báðir verið í einni og sömu stj. Að þessu leyti er það rjett hjá hv.þm., að það hafi ekki orðið stjórnarskifti hjer á landi fyr en sumarið 1927; stefnuskiftin komu fram í viðhorfi til málanna. í þessu sambandi er rjett að benda á hið breytta viðhorf í áfengismálinu, þá stefnubreyt., sem hefir verið veitt eftirtekt um alt land. Það er ekki nokkur maður í vafa um þá breytingu. Jeg get hjer sagt frá því, sem einn lögregluþjónn hjer í bæ hefir tjáð mjer, að stundum þegar hann hefir verið að taka drukkna sjómenn og sekta þá, þá hafi þeir verið að kvarta um þetta, að þeim líkaði ekki svo illa við núv. stj., en þetta með vínið, það hefði verið betra hjá fyrverandi stj. Drukknu mönnunum er það ljóst, að hjer er ekki aðeins um mannaskifti að ræða, heldur um breyttar gerðir. En það var ekki rjett skýring, sem hv.þm. gaf á þessu atriði. Rjettari væri skýringin þannig, að segja, að um fyrv. stj. hafi staðið hópur af þeim mönnum, sem hafa haft besta aðstöðu til að braska í bönkunum og versla, og þjóðfjelagsskútunni hafi verið stýrt með hagsmuni þeirra fyrir augum. Lögin giltu aðallega fyrir þá, sem engan áttu að. Mbl. ætlaði í sumar að ganga af göflunum yfir því, að maður, sem það virtist halda hlífiskildi yfir, yrði að vera nokkra daga í fangelsi eftir dómi hæstarjettar. Og ástæðan til þess að lögin máttu ekki ná til þessa borgara, var sú, að hann væri „vinsæll“. En er nokkur maður dæmdur í nokkru landi, sem ekki á einhverja vini og vandamenn? Víst ekki. En Íhaldið var svo vant við að bjarga sínum mönnum úr háska hegningarmálanna, að því finst himinn og jörð ætla að forganga, ef armur laganna nær jafnt til allra. Þá mintist hv.þm. á það, að sjer fyndist jeg vera nokkuð harður við andstæðingana, og þetta skil jeg svo ósköp vel, úr því að það var áður síður, að menn væru mjsjafnir fyrir lögunum og misindismönnum hlíft við ábyrgð misgerða sinna, þeim hlíft, sem áttu vildarmenn á hærri stöðum, en fyrir hina, sem ekki áttu því láni að fagna, mjög stutt í steininn; þá er það skiljanlegt, að hv.þm. finnist það ofsókn, ef nú á að fara að hegna manni úr þeirri stjett, sem aldrei hafði verið hegnt áður. Sjálfur hefir nú hv.þm. ekki ástæðu til að kvarta um hörku núv. stj. Hann, sem er einn af meiriháttar andstæðingum mínum, hefir, jeg held síðan á síðasta eldhúsdegi, átt því láni að fagna, að hann hefir verið hækkaður úr docent upp í að verða prófessor. Það má kannske segja, að það sje heldur mikið tómlæti í því, að hann hefir aðeins verið settur, en ekki skipaður, en jeg hefi nú haldið, að guð almáttugur mundi ekki telja það stórsynd, þó að það væri látið bíða þangað til einhver íhaldsmaður getur skrifað undir þá ábyrgðarmiklu útnefningu. Jeg vil líka segja hv.þm. það, að þessi forfrömun, sem hann hefir orðið fyrir, mun ekki vera mjög kærkomin ýmsum góðum og frómum mönnum hjer í bæ. Jeg var skömmu fyrir þing í vetur boðaður að dánarbeði eins guðhrædds manns hjer í bænum. Hann var mjög óánægður með þessa ráðstöfun og vildi á þessari alvarlegu stundu tala við mig um þann voða, sem kirkjulífinu í landinu stæði af því, að slíkur maður sem hv. 1. þm. Reykv. ætti að undirbúa prestastjett þjóðarinnar undir starf sitt. Til að hugga manninn fremur en hryggja á þessu alvarlega augnabliki, sagðist jeg vera honum að vísu sammála um þetta efni, en hinsvegar væri nú veröldin einu sinni svo, að þar gengi ekki alt eins og það ætti að ganga, heimurinn væri barmafullur af synd og spillingu, menn yrðu því að sætta sig við þetta ástand eins og svo margt annað ilt; það væri ekki til þess að hugsa, að ætla sjer að fá heilagleik í öllu.

Dó hann svo rólega, auminginn?

. Honum ljetti mikið við þessi almennu huggunarorð. Jeg skal segja hjer aðra sögu, til að hrekja þá skoðun hv.þm., að jafnan sje mjög harkalega farið með íhaldið. Svo stóð á fyrir nokkrum vikum, að einn af helstu andans mönnum Íhaldsflokksins - jeg óttast, að menn kunni að geta upp á manninum, af því að um svo fáa er að ræða með þeim eiginleikum - þurfti að fá undanþágu frá að gegna embætti sínu um stundarsakir. En hann var kvíðinn um þetta erindi sitt, hafði verið lengi hræddur um að fá neitun, því hann hafði í Mbl. sjeð svo mikið um, hvað stj. væri hörð við íhaldsbroddana. Svo kom hann á fund stj. Erindið var sanngjarnt og maðurinn fjekk því greiðlega lokið og gekk svo burt allshugar feginn. Á heimleiðinni hitti hann kunningja sinn niðri í bæ og sagði honum frá, að hann hefði verið á þessum voðalega stað, í stjórnarráðinu. Hinn bjóst auðvitað við, að hann færi að kvarta, en það varð eitthvað annað. „Andans maður“ Íhaldsins sagði, að sjer hefði verið tekið vel; það væri munur heldur en þegar Jón Þorláksson var við völd. Hann hefði eflaust neitað þessu fyrst og síðan hefði Ólafur Thors mátt nudda og nöldra í viku og þá að lokum útvegað sjer leyfið, en með eftirtölum! Þessi saga sýnir, að helstu broddar Íhaldsflokksins hafa reynst alt annað en hv.þm. vill telja mönnum trú um, þegar þeir bera fram sæmilegar málaleitanir. Og það sýnir líka, hve rjettu málin voru rjettlítil í tíð íhaldsins. Þá talaði hv.þm. um Vífilsstaðamálið og mikið ranglæti, er þar hefði verið framið gagnvart hreinhjörtuðum íhaldssálum. Og niðurstaða hv.þm. var sú, að þar vildi jeg hefna mín á lækninum á Vífilsstöðum, vegna þess að hann væri bróðir fyrv. andstæðings í stjórnmálum. En röksemdaleiðsla þm. er ekki sterkari en það, að fyrir þessari ásökun er ekki flugufótur. Ekki hefir eitt hár verið skert á höfði læknisins á Vífilsstöðum. Hann situr þar með sóma og „prakt“, rjett eins og meðan bróðir hans var í stjómarráðinu. Hitt er annað mál, að komið hefir verið á öðru skipulagi um launakjör hjúkrunarkvenna og fleira starfsfólks á sjúkrahúsum landsins. Hjúkrunarkonur hafa haft hærri laun hjer á landi en þekkist í nálægum löndum. Yfirhjúkrunarkonan á Vífilsstöðum hafði kr. 250.00 á mánuði, en venjulegar hjúkrunarkonur kr. 150.00 á mán. og alt frítt. Þegar þess svo er gætt, að nám þeirra er ekki mjög langt og að þær vinna fyrir sjer að meira eða minna leyti á meðan á náminu stendur, þá sjest það, að kaupið er of hátt, samanborið við annað kaupgjald í landinu. Í Noregi hafa hjúkrunarkonur kr. 100.00 á mán. og yfirhjúkrunarkonur kr. 150.00 fyrst eftir að þær taka við starfi. Það, sem gert hefir verið á Vífilsstöðum, er það, að kaupið þar hefir verið fært niður til samræmis við kaup hjúkrunarkvenna í Noregi. Það leiðir af vaxandi fjölda sjúkrahúsa hjer á landi, að sýna verður fullkomna ráðdeild og stjórnsemi við rekstur þeirra. Reikningar ríkissjóðs sýna, að þau gleypa furðulega mikið fje árlega. Nú alveg nýlega bættist við Nýi-Kleppur. Þar þarf yfir 20 starfsmenn. Nýi læknirinn þar var mjer öldungis sammála um, að kaup hjúkrunarkvenna væri of hátt, og hefir hann ráðið sitt fólk upp á sömu kjör og á Vífilsstöðum. Nú skal jeg gleðja hv.þm. með því, að fyrir utan þessa fjárhagsumbót, sem gerð hefir verið á Vífilsstöðum, þá hefir og verið gerð þar önnur umbót. Meðal sjúklinga hefir legið þar í landi þrálát óánægja yfir sumu af starfsfólkinu. 1922 varð þessi óánægja svo mögnuð, að hún brautst út í ljósum loga. Þáverandi stj. skipaði nefnd til að rannsaka þetta, og sú nefnd komst að raun um, að þar ríkti stórkostlegt óstand og ólag á sambúð sjúklinga við sumt af starfsfólkinu. Þessi nefnd skilaði áliti, en það var vendilega grafið niður í stjórnarráðinu. Hv. þm. Dal. var þá ráðh. heilbrigðismála, og var víst alveg samdóma venjulegu íhaldi um, að best væri að lofa ólaginu að lifa lengur. Þetta álitsskjal verður bráðlega birt með öðru fleiru í þeirri bláu bók, sem hv.þm. Vestm. var svo órólegur yfir, Þar má sjá, hvernig ástandið var á Vífilsstöðum árið 1922. Þar sjest, að nefndin rjeð til þess, að vissir starfsmenn hælisins væru látnir fara. En þegar nefndin hafði lokið störfum, þá datt alt í logn; hinum óvinsælu starfsmönnum var haldið. Óánægjan breiddist út frá einni kynslóð - ef svo má að orði komast - sjúklinga til annarar og lá sífelt eins og falinn eldur. En í sambandi við þær launabreyt., er nú hafa verið gerðar, hafa og verið gerðar nokkrar mannabreyt. og það starfsfólk, er ekki hafði lag á að vinna með sjúklingum, var látið fara. - Hv. þm. gengur þess varla dulinn, að aðalblað Íhaldsflokksins hefir átalið flestar þær aðgerðir stj., er það hefir álitið, að gætu rýrt gengi hennar. En þar hefir ekki verið vikið einu einasta orði að mannabreyt. á Vífilsstöðum. Ritstjórnin hefir vitað, að sú skoðun var svo grunnmúruð hjá þúsundum manna úti um land, að skifti voru nauðsynleg. Hjer hefir stj. því framkvæmt þá stefnubreyt. árið 1929, sem gera átti 1922, en íhaldsstjórnin og hennar fylgilið ljet ógerðar meðan hún gat. Hv. 1. þm. Reykv. mun enga gleði fá af því að rifja upp afskifti fyrv. og núv. stj. af Vífilsstöðum. Málstaðurinn er þannig, að vansæmd íhaldsins mun jafnan aukast því meir, sem umr. lengjast um það mál. Þá vjek hv.þm. að Shell-málinu og fanst það koma sjer illa fyrir stj., að hv. 1. þm. Skagf. og fjelagar hans voru ekki sakfeldir fyrir hæstarjetti af ákæru fyrir að hafa brotið atvinnulöggjöfina. Jeg skal rifja upp fyrir hv.þm., hvernig málinu er háttað. Fyrir ekki alllöngu risu hjer upp við Skerjafjörð stórkostlegir steinolíugeymar. Það var talið, að íslenskt fjelag eigi þá. Þetta er miljónafyrirtæki. Það kom í ljós, að hluthafar voru að nafni til 5 „Íslendingar“ í Reykjavík, og auk þess hið erlenda fjelag, sem allir vissu, að í raun og veru átti hina svonefndu ísl. eign. Þó að þetta hlutafje sje allmikið, verður „íslenska“ deildin þar að auki að fá margfalda þá upphæð að láni frá móðurfjelaginu, bæði í fasteignir sínar og verslun. Fjelagið byrjaði á starfsemi sinni áður en það ljet skrásetja sig. Það er lagabrot. Þar að auki var talið, að fjelagið fullnægði ekki því skilyrði, að Íslendingar hefðu undirtökin í stj. þess. Var því einum af lögfræðingum landsins falið að gera bráðabirgðarannsókn á fjelaginu og öðrum fjelögum, er starfa í sömu grein. Við þá rannsókn kom margt í ljós, sem benti á, að andi laganna væri þverbrotinn af stofnendum fjelagsins Shell á Íslandi. Það er ein af sögulegum staðreyndum þessa máls, að meðan hv. 1. þm. Skagf. var atvmrh., þá veitir hann hinu erlenda fjelagi, sem að þessu stendur, leyfi til að eiga landeign undir olíustöð við Skerjafjörð. En alt í einu er það ekki þetta erlenda fjelag, sem notar lóðina, heldur fjelag, svokallað íslenskt fjelag, með fjármagnið frá útlenda fjelaginu. Og í þessu nýja ,íslenska fjelagi' er hv. 1. þm. Skagf. formaður! Nú skal skýrt frá, hvernig meiri hl. hlutafjárins á að teljast ísl. eign. Fjórir ísl. menn eru taldir að eiga 2000 kr. hver, eða samtals 8000 kr. Fimmti Íslendingurinn, sem lengi hefir verið búsettur erlendis, leggur svo fram kr. 244000. Þá er kominn rúmlega helmingur hlutafjárins. En var þetta raunveruleg eign þessara ísl. manna? Það er tilgangur laganna, að yfirráðin sjeu hjá Íslendingum. En það kom í ljós við eftirgrenslan, að sá maðurinn, er mest fjeð hafði lagt fram, mundi hafa fengið það að mestu leyti eða öllu að láni hjá breska fjelaginu. Eða að breska fjelagið ætti í raun og veru hans hlut og að eign hans á því væri aðeins yfirskin til að fara í kringum íslensk lög. Ennfremur voru líkur færðar fram fyrir því, að þessar 8 þús. kr., er taldar voru eign Íslendinga, væru gjöf frá erlenda fjelaginu. Leppmenskan virðist því liggja í augum uppi í þessu máli, enda er almenningur ekki í neinum vafa um, að svo sje. En hvað vann þá erlenda fjelagið með því að láta leppa sig hjer? Með því móti gat það vaxið í allar áttir sem íslenskt fjelag, án nokkurs þess aðhalds, sem löggjöfin ætlast til, að útlend fyrirtæki hafi í landinu. Það gat átt eignir um alt land, gat aukið þær eins og það vildi, án þess að spyrja nokkurn um leyfi. Væri nú grundvöllurinn þessi og að hjer væri um leppmensku að ræða, þá var það hrein og bein svívirðing, að fyrverandi dómsmrh. landsins, hv. 1. þm. Skagf., skyldi ljá sig til slíkra hluta. - Og hættan, sem sjálfstæði landsins stóð af því, ef útlend stórgróðafjelög geta vaðið uppi hjer á þann hátt, með stuðningi manna, sem nokkur hluti þjóðarinnar hefir misskilið og veitt trúnaðarumboð, var svo mikil, að rannsókn var óumflýjanleg. Og ef löggjöfin var svo ófullkomin, að hún veitti þjóðinni ekki þá vernd, sem hún þurfti, þá fjekst með rannsókn og dómi grundvöllur til að byggja á nýja og endurbætta löggjöf. Með vaxandi viðskiftum þjóðarinnar við erlendar þjóðir reynir fyrst á það, hvort erlent „kapital“ á að fá að streyma inn í landið óhindrað eða ekki. Ef við álítum, að Íslendingar eigi að vera húsbændur á sínu eigin heimili, þá verðum við að vinna á móti leppmenskunni í öllum hennar myndum. Málið var dæmt í báðum rjettum. En áður en það var dæmt í hæstarjetti, var fengin framhaldsrannsókn í málinu. Til skýringar því, hvernig fjármagn fjelagsins er til komið, skal jeg lesa hjer upp brjef frá „The Anglo Saxon Petroleum Co. Ltd.“ til h/f Shell á Íslandi, ritað 16. mars 1928 - með leyfi hæstv. forseta: „Vjer staðfestum hjer með, að 16. janúar greiddum vjer af höndum fyrir yðar reikning kr. 492000.00, sem eru upphæðir hluta, sem neðangreindir menn hafa ritað sig fyrir í fjelagi yðar; greiðslumar vegna hr. Debenham og dr. Ólafsson fóru fram samkvæmt beiðni þeirra. Hr. A. S. Debenham . . . 98000 kr. The. Anglo-Saxon Pet. Co. Ltd. 150000 - Dr. B. Ólafsson .. . 244000 - Samt. 492000 kr.“ Nú bið jeg hv.þdm. að athuga það, að brjefið er ritað 16. mars 1928. Þá tilkynna þeir íslenska fjelaginu, að þeir hafi borgað til þeirra alt hlutafjeð, að frátöldum þeim 8 þús. kr., er líkur benda á, að þeir hafi áður gefið „Íslendingunum“. Þetta brjef sannar, að allir peningarnir að heita má í „íslenska“ fjelaginu eru komnir frá enska fjelaginu. Hver einasti eyrir, nema þessar 8 þús. kr., sem kunnugir þykjast vita, að sje hrein og bein gjöf eða ómakslaun fyrir fjelagsstofnun þessa frá hendi hins erlenda fjelags. Aðalfúlgan, kr. 244000, frá Björgúlfi Ólafssyni, kemur beint frá enska fjelaginu um leið og það sendir sitt eigið framlag. Menn geta giskað á, hvaðan þeir peningar koma. Nú skal jeg athuga nokkur önnur atriði málsins. Bæjarfógetinn í Reykjavík. hv.þm. Seyðf., sýknar hluthafa af því að hafa brotið lögin, af því að sannanir bresti fyrir því, að hjer sje um annað að ræða en alíslenskt fyrirtæki. En við framhaldsrannsókn, er gerð var í málinu, kemur ýmislegt í ljós, er sýnir nánar, hvernig fjelaginu er fyrir komið. - Einn af hluthöfunum, Hallgrímur Tulinius, segir svo frá í rjettarhaldi 14. jan. 1929 - með leyfi hæstv. forseta: „Yfirheyrður kveður engan skriflegan samning hafa verið gerðan um eignayfirfærslu greindra mannvirkja frá Anglo Saxon Petroleum Co. Ltd. til h/f Shell á Íslandi; en munnlegt samkomulag hafi orðið á öllum eignunum til væntanlegs hlutafjelags á milli núverandi íslenskra hluthafa í h/f Shell, að undanteknum Magnúsi Guðmundssyni, og umboðsmanns enska Shellhringsins, Mr. Howe, sem kom til Reykjavíkur um áramótin 1926–1927. Yfirheyrður var staddur í London árið 1927 og var þá þetta samkomulag staðfest að nýju af yfirheyrðum munnlega fyrir hönd fyrgreindra manna, og á árinu 1928, eftir að h/f Shell var stofnað, var yfirheyrður enn staddur í London og staðfesti þá greint samkomulag munnlega fyrir hönd h/f Shell á Íslandi. Samkvæmt þessu samkomulagi telur yfirheyrði h/f Shell á Íslandi hinn raunverulega eiganda greindra mannvirkja, með því að þau hafi upprunalega verið reist með það fyrir augum“. Jeg býst við, að það verði mönnum alment undrunarefni, að meðan þessar stórkostlegu „forretningar“ eru að gerast, ár eftir ár, þá skuli aldrei hafa verið gerður um þær skriflegur samningur! Að minsta kosti trúir enska fjelagið þessum vinum sínum prýðilega vel, úr því að það þarf ekki svo mikið sem kvittanir, að því er virðist, fyrir mörg hundruð þús. og jafnvel milj. framlagi. Það er eitthvað annað en þegar við smælingjar hjer heima þurfum að fá 100 kr. víxil í banka. Þá þurfum við að koma með sterka og valda ábyrgðarmenn og ganga mjög vandlega og tryggilega frá öllum slíkum samningum. Við lokayfirheyrsluna í málinu rjett áður en dómur fjell er Björgúlfur Ólafsson, sem er stórfiskurinn í fjelaginu, spurður að því, hve innieign hans hjá fjelaginu hafi verið mikil áður en hann fær þessa sendingu. Hann neitar að svara því. Og þegar hann er spurður að því, hve stórt lán hann hafi fengið, skorast hann einnig undan að svara því og sagði, að það væri sitt einkamál. Síðast var hann spurður að því, hvaða skilríki fjelagið hefði fengið fyrir skuld hans við það. Hann skorast einnig undan að svara því og kveður það einnig sitt einkamál.

Hví ljet dómarinn hann ekki svara? Hann hafði þó vald til þess

. Átti hann máske að stinga hann með títuprjónum eða svelta hann? Hvað ætli hæstirjettur hefði sagt þá? - Einn þáttur þessa máls var það, að dómarinn lagði fyrir þennan aðaleiganda fjelagsins að leggja fram brjef, er hafði farið milli hans og hinna erlendu stjórnenda Shell. Hann hafði nú reyndar ekkert á móti því, en sagðist ekki vita, hvort hann hefði það í fórum sínum, því það hefði svo mikið glatast og eyðilagst fyrir sjer af ýmsum skjölum, er hann flutti til Bessastaða. Dómarinn bað hann þá að leita vandlega og vita, hvort hann fyndi það ekki. Og í síðasta rjettarhaldinu gerðist þetta - með leyfi hæstv. forseta: „Þá lýsti dómarinn því yfir, að hann hafi fengið þá vitneskju hjá hr. Björgúlfi Ólafssyni á Bessastöðum, að brjef þau, er um getur í rjettarhaldinu á Bessastöðum í gær, hafi eigi fundist“. Sá sorglegi sannleikur kemur þannig í ljós, að brjefið hefir glatast við flutninginn til Bessastaða. Það eru því meir en lítil óhöpp, er fylgja því, að það verði formlega sannað, að eignir þessa fjelags sjeu íslenskar. Önnur eins óhöpp hafa víst aldrei áður komið fyrir í sögu stóreigna á Íslandi. Því ofan á þessa miklu tiltrú, er hinir erlendu menn hafa sýnt þessum Íslendingum, bætist það gáleysi, að þegar helsti hluthafinn flytur til Bessastaða ca. 15. km. leið, í lokuðum bíl, þá gætir hann skjala sinna svo illa, að þessi merkilegu plögg glatast öll, svo ekkert er til, er geti upplýst eignaaðstöðu fjelagsins Shell á Íslandi. Hæstirjettur tók nú þessi óhöpp til greina og sýknaði fjelagið vegna vantandi sannana á því, að þetta væri ekki algerlega íslensk eign. Þetta er „juridiskur“ sýknudómur. En það er til annar dómur, er heitir almenningsdómur. Og samkv. honum þurfa þessir menn ekki að vera saklausir; því þeir geta vel verið sekir, þó að nokkur brjef týnist og hæstirjettur sýkni þá þess vegna af varasemi. Jeg sagði, að dómurinn í Shell-málinu væri „juridiskur“ sýknudómur, en það er alls ekki sama og verulegur sýknudómur. í þessu tilfelli vita allir Íslendingar fullvel, og enginn neitar því þegar umtal er um málið manna milli, að í íslenska ,Shell sje ekki einn íslenskur blóðdropi, það sje og verði útlend eign undir fullkomlega erlendum yfirráðum, og að formaðurinn, hv. 1. þm. Skagf., sje í hinni allra verstu og aumlegustu aðstöðu. En dómarar neyðast oft til að sýkna menn, jafnvel þjófa og morðingja, sem allir vita að eru sekir, af því að þeir telja, að vanti þær sannanir, sem bókstafur laganna heimtar. Þannig var t. d. ástatt um morðmál það, sem gaf ástæðu til hins svonefnda Skúlamáls. Allir kunnugir menn vissu, hver hafði drýgt glæpinn. En það sannaðist ekki „juridiskt“ og þess vegna slapp hinn seki. En er hv. 1. þm. Skagf. fróun að fá slíka sýknu? Það, sem mestu skifti í þessu máli, var ekki það, hvort þessir svokölluðu „Íslendingar“, er hlut áttu að máli, hefðu fengið sekt eða ekki. Hitt var miklu meira virði og aðalatriðið, að sterkar líkur væru fyrir því, að veggur sá, er íslenska þjóðin hefir hlaðið til varnar gegn útlendri yfirdrotnun auðugra hlutafjelaga, væri of veikur. Og út af lyktum þessa máls býst jeg því við, að leggja verði fyrir næsta þing frv., sem geri það erfiðara en nú er fyrir útlent fjármagn að læðast hjer um í íslenskum fötum. Þá áfeldi hv. 1. þm. Reykv. mig mjög fyrir það, að jeg skyldi ekki hafa veitt fyrv. bæjarfógeta Jóh. Jóhannessyni lögmannsembættið. Ennfremur áfeldi hann mig fyrir nafnið á þessu embætti. Jeg er nú hissa á því, að jafnþjóðlegur maður og hv.þm. þykist vera skuli álíta, að nafnið bæjarfógeti, sem er ljót þýðing á dönsku orði frá mesta niðurlægingartímabili íslensku þjóðarinnar, sje betra en hið gamla og góða orð: lögmaður. Að vísu hafði það nokkuð aðra merkingu áður, en jeg hygg rjett að taka þetta orð í stað orðanna sýslumaður og bæjarfógeti í lagamáli landsins. Að því er snertir hitt atriðið, að sjálfsagt hafi verið að setja fyrv. bæjarfógeta inn í embættið aftur, þá vil jeg benda á það, að það lá fyrir skrifleg yfirlýsing frá honum um, að hann óskaði þess ekki. Hafa brjef þau, er fóru milli hans og stjórnarráðsins út af þessu, áður verið birt. 13. okt. síðastl. ritar fyrv. bæjarfógeti að vísu stjórnarráðinu, þar sem hann getur þess, að hann sje fús til þess að gegna hinu nýja lögmannsembætti fyrst um sinn, en óskar að fá svar fyrir 15. nóv. næstk., en þá var umsóknarfresturinn hálfnaður. - Stuttu síðar, eða 13. nóv., er þessu brjefi hans svo svarað. Jeg ætla ekki að lesa það upp, en aðeins að geta þess, að bæjarfógeta er þar bent á, að embætti hans hafi ekki verið endurskoðað síðasti. 10 ár, og því sje ekki hægt að átta sig á því, hvort hann muni vera bestur af hugsanlegum umsækjendum. Embættisathugun þessi sje nú aðeins hálfnuð. Brjefið endar með þessum orðum, - með leyfi hæstv. forseta: „Hinsvegar álítur stj. fyrir sitt leyti sjálfsagt að skoða brjef yðar sem formlega umsókn um lögmannsembættið, nema skýr fyrirmæli komi frá yður um það gagnstæða. Þess vegna mun engin ákvörðun tekin um starfrækslu lögmannsembættisins fyr en í næsta mánuði, þegar umsóknarfresturinn er liðinn og embættisathugun sú, er fyr var að vikið, er að fullu framkvæmd“. Þetta áleit stj. fyllilega „loyalt“ brjef, því honum voru þar aðeins sett sömu skilyrði og öðrum umsækjendum. 15. nóv. skrifar svo bæjarfógetinn - með leyfi hæstv. forseta: „Að gefnu tilefni í hæstvirtu brjefi Dómsmálaráðuneytisins til mín, dagsettu 13. þ. m., skal jeg virðingarfylst leyfa mjer að taka það fram, að brjef mitt til þess, dags. 13. f. m., ber ekki að skoða sem umsókn um lögmannsembættið nýja“. Þar með lá fyrir yfirlýsing frá hlutaðeigandi manni, þar sem hann lýsir því yfir, að hann vilji ekki sækja um embættið nema hann njóti sjerrjettinda fram yfir hina umsækjendurna. En það er einmitt það, sem jeg held að íhaldið vilji. Það vill láta dæma sig eftir öðrum og vægari lögum en alla aðra. Þegar Jóhannes fyrv. bæjarfógeti hafði skrifað þetta brjef, kom hann vitanlega ekki til greina sem umsækjandi. Að öðru leyti mun jeg ekki ótilneyddur fara frekar út í það mál, því það er nú fyrir hæstarjetti, eins og öllum er kunnugt, og má vel svo fara, að það verði betur tekið til athugunar frá þeirri hlið, sem snýr að embættavelsæmi í landinu, á næsta eldhúsdegi. En vel mega íhaldsmenn sjá af þessu atviki, að núverandi stj. er ekki í vandræðum með umræðuefni við andstæðinga sína, úr því að slík málsefni sem embættisfærsla þess manns, sem íhaldið vildi nú gera að æðsta starfsmanni Alþingis, fær að bíða heilt ár, fram yfir það, sem verið myndi, ef sá þingflokkur, sem hv.þm. Seyðf. er í, hefði verið í meiri hl. og haft slík málsefni á andstæðinga sína. Sýnir þessi aðferð bæði mun á mönnum og málstað. Hv. 1. þm. Reykv. spurði mig að því, hvort jeg mundi hafa látið fara fram rannsókn út af samskonar misfellum á embættisrekstri og hjer um ræðir, ef hlutaðeigandi hefði verið kunningi minn eða samherji. Þessu er ekki gott að svara. Það hefir ekki reynt á það ennþá og því ekki hægt að segja, hvað gert mundi verða í tilfellum, sem ekki liggja fyrir. En jeg skora á hv. andstæðinga að nefna dæmi, þar sem núv. stj. hafi hlíft fjársvikamanninum vegna flokksfylgis. Þá skal jeg gleðja hv.þm. með því að viðurkenna, að hann hefir ugglaust gert mörgum kjósendum sínum til geðs, er hann ljet í ljós óánægju sína yfir því, að skattstjórinn, Helgi Briem, væri að rekast í því, hve miklar eignir ýmsir menn hjer í bænum ættu og vildi fá þá til þess að gefa það upp. Þessi ungi maður er sonur Páls Briems, er var skörungur hinn mesti og einhver besti lögfræðingur landsins á sínum tíma. Eitt, sem einkendi hann sjerstaklega, var sterk rjettlætistilfinning. Það lítur nú út fyrir, að sonur hans hafi erft mikið af þessum fremur sjaldgæfa eiginleika. Þetta hefir haft þau áhrif á mikinn fjölda af „bestu borgurum“ bæjarins, að þeir óttast nýja skattstjórann og telja miklu sannara fram en títt mun hafa verið í tíð fyrirrennara hans, hr. Einars Arnórssonar. Aðstaðan hjer í fjölmenninu er ekki sambærileg við aðstöðuna í sveitunum, þar sem hver þekkir annars efnahag. Því hefir það komið fyrir hjer, að ýmsir gróðabrallsmenn hafa í skjóli ókunnugleikans leikið sjer að því að draga miklar eignir sínar og háar tekjur undan við skattaframtal. Mjög algengt hefir verið, að borgarar hjer hafa talið sig skulda án þess að segja til lánardrottins. Nýi skattstjórinn heimtar að vita, hvar skuldin er, því að þá sjest um leið, hvar innstæðan er. Þetta hefir komið mörgum sómamanni af þeim, sem veita hv. 1 þm. Reykv. brautargengi, býsna illa, og þeirra vegna reiðist hann. En umhyggja hv.þm. er nú samt ekki af betri toga spunnin en þeim, að hann virðist vilja, að skattsvik í stórum stíl geti blómgast í kjördæmi hans. Þá var hv. 1. þm. Reykv. að víta það, að jeg skyldi setja nefnd til þess að athuga og koma betra skipulagi á kirkjumálefnin í landinu. Hann ætti þó að geta skilið öðrum betur, hver nauðsyn er á slíku til þess að kirkjan verði það lifandi afl í þjóðfjelaginu, sem hún á að vera. En nú gilda í kirkjumálunum margar þær reglur og fyrirmæli, sem brýn nauðsyn er á, að bætt verði úr sem allra fyrst. Til dæmis um, hvað getur átt sjer stað í þessum efnum, skal jeg geta þess, að tveir gersamlega ómögulegir menn hafa gegnt prestskap í 50 ár samfleytt. Hafa þeir nýlega látið af embætti. Annar var svo skapi farinn og innrættur, að hann lamdi og misþyrmdi sóknarbörnum sínum, auk þess að hann lá í stöðugum málaferlum við þau. T. d. handleggsbraut hann eitt af sóknarbörnunum, velmetinn bónda í sveitinni. Þennan mann gat söfnuðurinn ekki losað sig við, vegna þess hvernig lögum um þetta efni er háttað. Hinn var ekki eins höggviss nje eins mikill bardagamaður, en um 50 ára skeið níddi hann niður jörð þá, er hann sat, og eyddi öllum andlegum áhuga í sókn sinni. Þetta var fátt af því, er kirkjumálanefndin tók til athugunar. Finst hv.þm. nokkuð ósamboðið kirkjulífinu í landinu, þó að söfnuðir fengju vald til að segja upp starfi slíkra sálusorgara? En vilji hann heldur núverandi ástand, sýnir það, að þm. lítur á prestskapinn eins og brauðatvinnu, sem lærisveinar hans eigi að njóta, jafnvel þó að starf þeirra sje í fullkomnasta ósamræmi við yfirlýstan tilgang kirkjunnar. Þetta tek jeg aðeins sem dæmi þess, er gera þarf á þessu sviði. En það er margt annað, sem nefndin hefir haft til athugunar og nú þegar gert till. um, enda ber henni það samkv. erindisbrjefi sínu. Þá sagði hv.þm., að það væri ófært af stj. að fá slíka aðstoð án þess að spyrja þingið. En jeg vil benda hv.þm. á, að það kvað við í öðrum tón hjá hv.þm. Dal., er hann var að tala um löggjafarnefndina. Hann sagði þá, að verið væri að neyða upp á stj. lögboðinni nefnd. í stað þess ætti stj. í hverju einstöku tilfelli að velja sjer launaða aðstoðarmenn. En þegar um stórmál er að ræða, verður að grafa djúpt, svo komist verði fyrir rætur þess. Stundum nægir, að einn maður leysi verkið af höndum, en stundum þarf aftur á móti fleiri. Jeg get glatt hv. 1. þm. Reykv., sem kirkjulegan og veraldlegan höfðingja, með því, að ef farið verður eftir till. nefndarinnar um viðgerð húsa á einu prestssetri, sparast meira en þessi störf n. kostuðu í alt. Finst hv.þm. goðgá að gera tvent í einu, að spara á ríkisrekstrinum og koma á betra skipulagi? Þá mintist hv.þm. á járnbrautarmálið og fundina eystra í sumar, en sá hv.þm. gleymdi því, að jeg er einn af þeim 6 þingmönnum, sem kosnir eru fyrir alt landið, og ber því skylda til að tala um slík mál við kjósendur mína hvar sem er á landinu. En þessa skyldu vanrækja í meira lagi sumir hinir landskjörnu íhaldsfulltrúar. Hve mörg leiðarþing hafa þeir haldið, hinn landskjörni íhaldsfulltrúi á Suðurlandi og kvenfulltrúinn svonefndi? Þá mintist hv.þm. á vatnamálið og vildi ekki gera mikið úr því. En jeg get sagt hv.þm. það, að í sumar var haldinn fyrir mína forgöngu fundur um það mál á Þverárbökkum, og þangað streymdi fjöldi manna, konur og karlar á öllum aldri úr þeim sveitum, sem liggja undir ágangi og stórspjöllum af völdum þessara vatna. Voru allir á einu máli um það, að stofna fjelag til verndar hjeraðinu gegn vatnaáganginum. Áður hafði sveitardráttur á þessu svæði hindrað rjett átök í málinu. Fyrsta sporið í þessu stórkostlega velferðarmáli hjeraðsins var að fá hjeraðsbúa til að vera samtaka og hjálpa sjer sjálfir eftir mætti, því að þá mun hægra um vik að afla stuðnings frá þjóðfjelaginu. En það er fast einkenni íhaldsins, að þegar einhver reynir að koma af stað umbótum og hefst handa, þá mætir hann ásökunum og ofsóknum af þeirra hálfu, sökum þess, að sjálfir hafa þeir ekkert gert til almenningsheilla og vilja ekki heldur, að aðrir geri neitt. Nú er mikill áhugi vaknaður um framkvæmdir í þessu efni. Bændur á vatnasvæðinu eru búnir að stofna með sjer fjelagsskap. Þar vinna saman menn úr öllum flokkum að hinu mikla verki að stokka og brúa Markarfljót og Þverá. Augu manna hafa opnast, og nú eru komnar fram kröfur um það, að breyta lögunum frá árinu 1917, sem eiga ekki við lengur. í áframhaldi af þessari fjelagsstofnun má nefna það, að vegamálastjóri hefir dvalið undanfarnar vikur í Suður-Þýskalandi, til þess að kynna sjer, hvaða aðferðir þeir notuðu þar til að beisla jökulárnar. Hann var nú að vísu nokkuð óheppinn, því að tíðin var svo köld og snjórinn þakti jörðina þannig, að hann gat ekki sjeð öll þau mannvirki, sem þar hafa verið gerð, en hann telur þó, að hann hafi sjeð nógu mikið til þess, að það megi að verulegu gagni koma í þessu efni. Meðan þessi góða veðrátta helst, er það skiljanlegt, að menn kunni ekki að meta járnbraut, en þegar hinir köldu vetur koma með frostum og snjóalögum, þannig að umferð teppist og flutningur austur yfir fjall í 4–6 mánuði, sökum fanna, þá mun áhuginn vakna fyrir lausn þessa máls og menn munu fegnir vinna alt til, að þessi samgöngutæki komist hjer á. Um járnbrautina er það að segja, að jeg ætlaðist til, að þar yrði farin lík leið, að menn eystra og Reykvíkingar gengju í fjelag um málið og sýndu í verki trú sína á þessari nauðsynlegu framkvæmd. Á fundinum tók enginn ver í málið en hv. 1. þm. Reykv. Hann sagði, að meiri hluti Reykvíkinga væri mótfallinn málinu, og ef svo er, þá er lítil von um, að járnbraut geti komist á fyrst um sinn. Fyrst verður að byrja á því að leggja andlega járnbraut millum þeirra, sem mannvirkis þessa hafa mesta þörf, en það eru Reykvíkingar, Hafnfirðingar og bændur austanfjalls, þangað til allir austan fjalls og vestan eru á eitt sáttir í málinu. Þá fyrst geta menn farið að búast við járnbraut, þar eð áhugi manna í þessum efnum mun leiða málið til sigurs. Ef það er satt hjá hv. 1. þm. Reykv., sem fram kom í ræðu hans á járnbrautarfundinum, að meiri hl. kjósenda hans sje mótfallinn járnbraut, þá blæs sannarlega ekki byrlega fyrir því máli. Því á meðan íbúar þeirra landshluta, sem njóta eiga samgöngubótarinnar, geta ekki sameinast um málið, nje vilja töluvert á sig leggja til þess að hrinda því fram, mun erfitt að sannfæra íbúa annara landshluta um hina sönnu nytsemi þessa samgöngumáls Sunnlendinga. En hv.þm. má ekki gleyma því, að á þessum fundi lagði hann mest til málanna, og þá þeir hv. 3. landsk. og hv. 2. þm. G.-K. Það er því líkast, sem hinn gamli járnbrautaráhugi hv. form. Íhaldsflokksins sje snúinn upp í þrjósku og andúð. Og eftir höfðinu dansa limirnir - sjerstaklega þeir litlu, eins og hv. 1. þm. Reykv. Þá vjek hv. 1. þm. Reykv. að Laugarvatnsskólanum, en jeg hefi sagt honum það áður, að það er þýðingarlaust fyrir hann að ætla að vekja úlfúð um það mál. Það er mála sannast, að hver maður, sem fer um hringbrautina, sem nú er að myndast, um Þingvelli, Laugardal og þaðan til Reykjavíkur hina eystri leið, og það jafnvel römmustu íhaldskarlar, álíta, að Laugarvatnsskólinn sómi sjer vel og sje hin glæsilegasta stofnun, og mjer er ekki grunlaust um, að þeim sumum þyki framkoma framsóknarstjórnarinnar í því máli miklu sómasamlegri heldur en hin sljóa, heimska og neikvæða barátta Mbl. og þess fylgifiska, sem vilja, að engin mentastofnun sje til á Suðurlandi. Jeg hygg, að það sje best fyrir hv. 1. þm. Reykv. að tala sem minst um þetta mál, því að það er klappað og klárt og gerðir okkar framsóknarmanna í því máli verða ekki hjeðan af lagðar í rústir. Þá endaði hv.þm. með því að áfellast mig fyrir gerðir mínar við mentaskólann, og því vil jeg taka hjer upp nokkrar umbætur, sem jeg hefi látið gera á skólanum, og bera það saman við gerðir fyrv. stj. Nokkrum dögum eftir að jeg hafði tekið við stjórnarstörfum, fór jeg upp í skólann, og fann jeg þá, að skólinn hafði á flesta grein verið herfilega vanræktur. Skólinn var frámunalega illa hirtur utan og innan, enda fjekk jeg að vita, að töluvert hafði kveðið að berklum í skólanum á undanförnum árum. Ljet jeg þá setja í skólann rafdælu, sem þrýstir hreinu lofti í hvern bekk. Sjálfsagt hefir það bjargað mörgum nemanda frá veikindum, en andstæðingar mínir hafa óspart ráðist á mig fyrir þetta. Mjög miklar umbætur hafa verið gerðar á skólanum nú þegar, en meira mun þó gert í sumar. Morgunbl. og Íhaldsflokkurinn í bæjarstjórn hafa gert sitt til að spilla fyrir sumum sjálfsögðustu umbótunum. Þannig hafa íhaldsmenn í bæjarstjórninni neitað að láta skólann hafa blett undir heimavist, grasblett fyrir leikvöll og jafnvel neitað um svolitla sneið af urð og mel undir bátahús fyrir nemendur skólans, sem reisa átti við Skerjafjörð. Stj. hefir samt ekki látið íhaldsstefnuna sigra í þessu máli og stutt rektor og leikfimikennara skólans til að fá leigða báta hjer við höfnina, og nú stunda um 150 nemendur úr skólanum róðraræfingar hjer á höfninni, og þykir fátt skemtilegra af því námi, sem þeir annars eiga kost á. Hv. þm. talaði um blautu fötin og taldi það hinn mesta óþarfa að taka sjerstaka stofu í skólanum undir þau, en þetta sýnir, á hvaða menningarstigi hann og hans flokkur stendur. Í þessu sambandi skal jeg minnast á tvö hlægileg atvik, sem fyrir komu, er verið var að gera þessar umbætur. Það stóð svo á í skólanum, að þar vantaði helming þeirra salerna, sem heilsufræðingar telja, að þurfi að vera. Jeg vildi nú kippa þessu í lag, en það var ekki hægt nema með því móti að láta stækka viðbyggingu eina, sem er við bakhlið skólahússins. íhaldsmenn í bæjarstjórn lögðust svo fast á móti þessu, að ekki var við það komandi að fá leyfi bæjarstjórnar til þessa stórvirkis, og leikurinn endaði svo, að úr þessu varð að skera uppi í stjórnarráði. Sögðu menn, að Íhaldið ætlaði þarna að fara að leika hetju úr Laxdælu og dreita piltana inni. Hinn atburðurinn var sá, að er blaðamönnum var boðið upp í skólann til þess að dæma um útlit hans áður en byrjað var á aðgerðum í sumar, þá kom enginn frá íhaldsblöðunum, og sýnir þetta ljóslega, hvað menn af því sauðahúsi bera mikla umhyggju fyrir skólanum. Sennilega hafa þessir málsvarar íhaldsins stórskammast sín fyrir útganginn á skólanum, eins og þeir höfðu skilið við garðana í Gröf. En síst reyndust þm. Mbl. betri en fjóluskrifarar flokksins, því að í vetur bauð jeg öllum þm. upp í skólann og sýndi þeim, hvaða umbætur höfðu verið gerðar og hvað væri ógert, en Íhaldið mætti ekki. Ekki einn einasti íhaldsmaður hafði þá ræktarsemi við þessa stærstu og dýrustu mentastofnun landsins að vilja fylgjast með umbótunum þar. Ekki kom heldur fylgihnöttur íhaldsins, hv.þm. Dal., en flestir aðrir þm. Áður en jeg lýk við skólamálin, ætla jeg að minnast á framkomu Akureyrar gagnvart gagnfræðaskólanum og Mbl.-manna í Reykjavík gagnvart mentaskólanum. Akureyrarbær sýndi, að hann ljet sjer ant um sinn skóla, með því að gefa honum 12 dagslátta land, lóðir og tún, sem skólinn skyldi hafa til frjálsra afnota. En þegar stj. fór fram á við bæjarstjórn Reykjavíkur, að hún ljeti skólanum í tje 2 lóðir, sem liggja á bak við skólahúsið, til þess að það yrði rýmra um nemendur og mætti koma við heimavist, og að hún gæfi skólanum leikvöll suður í Fossvogi, til þess að þeir gætu iðkað þar knattspyrnu og æft sig í öðrum íþróttum, og að síðustu lóð undir bátaskúr þar suðurfrá, var ekki við það komandi. Mbl.-menn bæjarstjórnar Reykjavíkur neituðu þessu öllu og sýndu með því, að þeir vilja ekkert gera fyrir þessa elstu mentastofnun landsins, þó að nemendur sjeu flestir hjeðan úr bænum. Þá vitnaði hv.þm. í skammagrein um mig og hv. 1. þm. Skagf., sem Jón heitinn Thoroddsen reit eitt sinn í Alþýðubl., þegar á kosningabaráttu stóð. Þar kallaði hann okkur báða svikara. Báðir værum við á bændaveiðum, en hv. 1. þm. Skagf. veiddi bara úrhrakið, en jeg hina betri. Ætti jeg því, samkv. þessari grein, sem íhaldsmenn virðast trúa statt og stöðugt, að vera langtum betri maður en hv. 1. þm. Skagf., eins og líka hefir lengi verið alment viðurkent. Annars er það dálítið furðulegt, að Íhaldið skuli gera að undirstöðu í almennri, pólitískri baráttu sinni óvalda skammagrein, skrifaða um kosningar, þar sem það sjálft ber miklu lakari hlut frá borði en andstöðuflokkur þess. Jeg vil svo að allra síðustu samhryggjast hv. 1. þm. Reykv. í sambandi við þær raunir, sem hann hefir orðið fyrir á árinu. Hann hefir sem sje síðan í fyrravor mist ósköp fínt og fallegt bein, sem hann þá sat við að naga, og ber sig að vonum illa út af því. Mjer kemur í hug, að honum ferst líkt og merkum manni einum, sem er búsettur ekki langt frá Reykjavík. Það kom fyrir þennan mann, að eitt sinn, er hann var að matast heima hjá sjer og hafði fengið mjög væna hnútu milli handanna, sem hann var í besta gengi að naga, þá er hringt í símanum og hann kvaddur til viðtals. Maðurinn lagði frá sjer hnútuna og gekk að símanum. En er hann kom aftur að borðinu, var hnútan horfin. Varð þá manninum að orði; „Svona fer það æfinlega. Ef jeg eignast bein, þá tekur einhver það af mjer!“ Þannig fór líka fyrir hv. 1. þm. Reykv.

Fjmrh. (Einar Árnason) Það var hv. 1. þm. Reykv., sem í ræðu sinni í gær gerði að umtalsefni úrskurð viðvíkjandi skattsektum, sem nýgenginn er í fjármálaráðuneytinu. Vegna þess að þetta er mjer viðkomandi, vildi jeg segja nokkur orð, en jeg skal lofa því að taka ekki mikinn tíma frá þeim hv. dm., sem bíða eftir að komast að. Mjer þykir að vísu leitt, að hv. 1. þm. Reykv. skuli ekki vera viðstaddur, en það er ekki hægt að bíða eftir honum. Þau eru tildrög þessa máls, að það kom í ljós í Reykjavík við síðasta skattframtal, að hjá allmörgum framteljendum var mikið ósamræmi á milli framtalsins og þeirra raunverulegu eigna og tekna, sem vitað var um, að þessir menn hefðu. Undandráttur þessi gat ekki, eins og á stóð, stafað af misgáningi, vegna þess, að hjá ýmsum framteljendum nam hann mjög miklu fje, tugum og jafnvel hundruðum þúsunda. Þegar þetta kom á daginn, spurðist skattstjóri fyrir um það hjá fjármálaráðuneytinu, hverja meðferð málið skyldi hafa. Nú stendur það í lögunum um tekju- og eignarskatt, að þegar vísvitandi er skýrt rangt frá um nokkuð það, sem máli skiftir, skuli sá, sem það gerir, vera sekur um alt að 10-falda skattupphæðina. Þó má ekki miða við lengri tíma en 10 ár, nema þar sem um dánarbú er að ræða. Eftir þessum ákvæðum virðist vera samband á milli hámarks sektar og árafjöldans, sem rangt er talið fram. Það getur því legið nærri, ef ekki á annað borð á að fara upp í hámark sektar, að miða skattsektina með því að margfalda með árafjöldanum. Nú er það sannað, að öll árin, síðan tekju- og eignarskattslögin gengu í gildi, hefir verið svikinn skattur. Lögin hafa nú verið í gildi í 7 ár. Eftir því er sá undandráttur, sem lengst hefir verið viðhafður, 7 ára. Þess vegna var í þetta sinn ákveðið að 7-falda framtalið. Jeg skal fúslega játa, að með þessu er farið vægilega í sakirnar, því að þegar þessari reglu er fylgt, þá verður skatturinn aðeins fjórfaldur. Jeg taldi hyggilegra ð fara ekki mjög stranglega að að svo stöddu, af því að jeg áleit, að menn yrðu þá ljúfari að telja fram, en engu að síður er ekki loku fyrir það skotið, að síðar verði tekið harðara á þessu. Hv. 1. þm. Reykv. taldi í ræðu sinni í gær vafasamt, að hjer væri farið að lögum. Jeg hefi nú skýrt, hvernig þetta er, en jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi verið að reka erindi þeirra manna, sem eru óánægðir út af þessum úrskurði. Og jeg verð að segja, að jeg er ekkert hissa á því, þó að hlutaðeigendur sjeu óánægðir. Það er altaf svo, að þeir, sem brjóta lög, eru óánægðir, ef þeir eru látnir sæta ábyrgð á gerðum sínum. En þessi óánægja, sem nú er farið að flytja inn í þingið, hefir gert mjög mikið vart við sig gagnvart skattstjóranum, af því að hann hefir sýnt mikla röggsemi í því að fá framtalið sem rjettast. Og það er ekki altaf vel tekið upp, þegar verið er að reyna að leiða sannleikann í ljós. Jeg verð að segja, að mjer fanst sá kafli í ræðu hv. 1. þm. Reykv., sem jeg hefi nú lítillega minst á, vera óleikur hlutaðeigandi mönnum, og mjer finst hv.þm. hefði getað tekið sjer eitthvað betra fyrir hendur en að tala hjer máli þeirra, sem hafa brotið lög landsins.

Einar Jónsson * Jeg verð að byrja á því að lýsa því yfir, að þó að hæstv.dómsmrh., sem nú er nýbúinn með 5 klukkutíma ræðu, virtist álíta flest það heilagt og rjettlátt, sem hann hefir gert, þá er mín skoðun alt önnur. Það er þegar búið að minnast á margt, sem aflaga hefir farið hjá hæstv. stj., og jeg er ekki í vafa um það, að ef það væri alt tínt saman í eina skrá, yrði sú skrá æðilöng. Það er hægt að vitna í ýmsar aðgerðir hæstv. stj., sem hafa orðið landinu í heild sinni til tjóns, og aðrar, sem hafa orðið til tjóns einstökum hjeruðum og einstökum mönnum. Það, sem jeg ætla aðallega að minnast á, eru nokkur þýðingarmikil atriði mínu kjördæmi viðkomandi, sem ekki hafa fengið þann stuðning hjá hæstv. stj., sem við mátti búast og rjett var. Þegar jeg vitna í þessi stærri atriði, sem ekki hefir fengist afgreiðsla á, er það einkum Suðurlandsskólinn, sem jeg ber fyrir brjósti. Hann er nú kominn í það öngþveiti, að ekki hefir áður lakara verið. Eftir að búið var að skipa samninganefnd með mönnum úr báðum sýslunum og stjórnskipuðum oddamanni, höfðu Rangæingar talsverða von um, að lausn mundi fást á þessu máli. Eins og kunnugt er, ákvað nefndin, að skólinn skyldi vera að Árbæ í Holtum, og hefði það getað orðið gott og blessað, ef svo hefði ekki tekist til, að hæstv. ráðh. hafði að engu þá till. nefndarinnar. Nú þótti mjer kynlegt nokkuð, sem kom fyrir í kvöld. Jeg heyrði, að hæstv. ráðh. var að hrósa sjer af því, að sjer hefði tekist að koma á stofn skólanum að Laugarvatni - og jeg hefi í sjálfu sjer ekkert út á það að setja -, en hæstv. ráðh. lýsti yfir því, að hann hefði gert það „í trássi“ við íhaldsmenn. Það er alls ekki rjett. Þrætan vaknaði hjá Árnesingum sjálfum, og varð til þess, að ráðh. hafði svona mikið fyrir því að koma skólanum á stofn. Hitt eru algerlega ósönn ummæli, að sú þræta hafi verið íhaldsmönnum að kenna. Jeg hefi aldrei orðið var við, að íhaldsmenn hjer á þingi hafi nokkuð gert á móti því máli. Þó að jeg geti lýst yfir því, að frá mínu sjónarmiði er ekkert við það að athuga, að skólinn sje að Laugarvatni, þá er það afarilla sjeð af Rangæingum flestum. Nú verð jeg að segja, að jeg hefi ekki heyrt neinar hótanir frá hæstv. ráðh. um það, að Rangæingar fengju ekki að njóta rjettar síns, og vona jeg því, að hann standi við það, að veita þeim stuðning í þessu áhugamáli þeirra. Það er annað mál, sem Rangæingum er mjög hugfólgið, og það er járnbrautarmálið. Jeg skal taka það fram, að það er ekki frekar dómsmrh. en forsrh., sem á sökina á því, hvernig komið er með járnbrautarmálið. En sakir hæstv.forsrh. eru ekki smáar. Jeg er ekki viss um, að hann geti nokkru sinni afsakað það óheillaráð, sem hann tók, þegar hann veitti ekki Titan sjerleyfi og lofaði því ekki einu sinni að gera tilraun, sem búið var að ákveða, hvernig skyldi verða framkvæmd. Nú er ekki eftir nema tæpur mánuður af frestinum. 1. maí 1929 átti að byrja á verkinu og 1. júlí 1933 átti því að verða lokið. Ef fjelagið neyddist til að hætta í miðju kafi, átti landið að fá alt verkið endurgjaldslaust. En fullyrðingin um, að Titan yrði með öllu ómögulegt að framkvæma verkið, er allsendis úr lausu lofti gripin. Hitt er sjáanlegt, að nokkur útgjöld muni fylgja þessu. En við getum aldrei vænst þess að fá slík kostakjör hjá nokkurri veru heimsins, að þurfa ekki að leggja nema aðeins 2 milj. kr. fram, í stað þess að verkið sjálft kostar alls 7–9 milj. kr. Á þessu atriði tel jeg hæstv.atvmrh. eiga stóra sök, og það þá sök, sem mörgum mun reynast erfitt að fyrirgefa. Hæstv. dómsmrh. fór að blanda sjer inn í þetta mál. Mintist hann nokkuð á, hvað fyrir sjer hefði vakað, og var auðheyrt, að hann vildi láta þakka sjer aðgerðir sínar í málinu. En fyrir hvað er að þakka? Það, sem hæstv.dómsmrh. gerði, var að halda fundarnefnu um málið. Eitt var undarlegt við þennan fund, og það var, að hæstv.forsrh. var ekki boðaður á fundinn, enda þótt hann sje forráðamaður þessa máls. Eins og hæstv.dómsmrh. lýsti, þá varð nú fundurinn lítils virði. Vildi hann kenna hv. 1. þm. Reykv. um það. En jeg held, að það sjeu fleiri, sem litla trú hafa á þessu þjóðráði hæstv. ráðh., sem líka eðlilegt er, þegar þess er gætt, að ætlast var til, að hjeraðsmenn legðu til úr buddu sinni 2–3 milj. kr. - En nú hefir hæstv.dómsmrh. sagt frá því í hv.Ed., þegar hann var að tala um Flóann og Skeiðin í sambandi við rafveitumálið, að þeirra buddur væru meira en tæmdar. Og ef svo er, sem ég efa ekki, - hvar á þá að taka þessar miljónir? Þetta er því alt hjá hæstv. ráðh. tilgerð, mont og alvöruleysi, sem þokar málinu ekkert áfram. Þá eru það vatnamálin svonefndu: fyrirhleðsla Markarfljóts, sem er eitthvert stærsta mál sýslunnar. Þar er nú ekki um beinar sakir að ræða á stj., þótt ekki sje búið að gera meira en enn er. Eins og hæstv.dómsmrh. lýsti, þá hefir verið haldinn einn fundur og kosin nefnd og myndað vatnafjelag. En í raun og veru er nú svo, að ekkert hefir verið gert, og þetta er eiginlega alt til málamynda, líkt og járnbrautarmálið. Hið eina, sem gagn er í að gera, það er að veita fje sem fyrst til fullrar rannsóknar verksins, er sýni, hvort fært sje að vinna það. Hefði stj. viljað gera þessu máli gagn, þá átti hún að leggja til við þingið, að til þessa yrði veitt fje, því það er ekki hægt að gera nema með fjárstyrk frá ríkinu. Eftir þeim upplýsingum, sem fengist hafa um kostnaðinn, má gera ráð fyrir því, að verkið verði ekki unnið að gagni fyrir minna en 1 milj. kr. Og ef bændur eiga að leggja fram 14 hluta þess, þá er þeim það sýnilega ofvaxið; þeir eru ekki fleiri en það, að sýnilegt er, að jarðirnar á þessu svæði mundu naumast hrökkva fyrir þessari upphæð. Málum þessum verður ekki skipað með fundarhöldum einum saman, og það jafnvel þótt hæstv.dómsmrh. kæmi þangað sjálfur ríðandi á Skjaldbökunni. En mjer kom hún í hug vegna þess, hve mikið veður hefir verið gert út af henni til áfellis fyrv. stj. En jeg hefi líka máske verið næmari fyrir þessu hestamáli en aðrir, vegna þess að jeg hefi sjálfur selt einn hest. Sá hestur hefir ekki verið nefndur Skjaldbaka, en hann hefir verið kallaður húðarbykkja. Jeg hygg nú, að hæstv.dómsmrh. sje ósýnt um að dæma um gæði hesta. En jeg vissi, hvernig minn foli var. Það var 5 vetra gamall foli, brúnn að lit, vel alinn og efnilegur til reiðar. Þetta þykir nú okkur fyrir austan gott. En hæstv.dómsmrh. með alt sitt hestavit finst máske annað. En reyndar getur vel verið, að búið sje að gera þennan hest að húðarbykkju. Mjer er nú hvorki gjarnt að endurtaka það, sem aðrir hafa sagt, nje að halda langar ræður. En mjer fanst ekki óþarft að taka þessi atriði fram og minna á þarfir hjeraðs míns. Og þótt jeg sje kannske vondur við stj., þá vona jeg, að hæstv. stj. láti ekki Rangæinga gjalda þess, en veiti þessum nauðsynjamálum þeirra lið eftir mætti. * Ræðuhandr. óyfirlesið

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. 1. þm. Rang. hefir vikið að tveimur málum, sem varða hans hjerað og mitt ráðuneyti. Annað er járnbrautarmálið. Eins og jeg gat um í fyrradag, þá hafði mjer verið sýnd fyrirspurn um það mál, er hv. 1. þm. Árn. (JörB) hafði hugsað sjer að bera fram. Og nú er komin fram fyrirspurn frá hv. 2. þm. Rang. Gefst mjer því tækifæri til að ræða þetta mál síðar og get því að mestu leitt það hjá mjer nú. Jeg vil þó geta þess, að jeg finn smáar sakir á mjer hvíla út af því, að jeg hefi tafið fyrir járnbrautarmálinu eða neitað Titan um sjerleyfi. Um þetta mál hafa mjer borist áskoranir. Og meðal þeirra er ein frá 5 hv.þm. á járnbrautarsvæðinu, sem jeg, með leyfi hæstv. forseta, vil lesa upp. Hljóðar sú áskorun svo: „Að veita fossafjelaginu Titan sjerleyfi til þess að virkja Urriðafoss í Þjórsá, svo framarlega sem fjelagið færir sönnur á, að dómi landsstjórnarinnar, að það hafi nægilegt fjármagn að sínum hluta til þess að leggja járnbraut frá Reykjavík að Þjórsá, með þeim hraða, sem sjerleyfislög ákveða“ 

Það var skorað á mig að gera það

. Þessi áskorun með nafni hv. 1. þm. Rang. er vel geymd uppi í stjórnarráði, Og jeg held, að þetta mál hafi algerlega farið eftir óskum hv.þm. samkv. áskorun þessari. Annars eru nú skoðanirnar ærið skiftar í þessu máli, og jeg veit, að stj. fær víða fyrirgefningu á því að hafa eigi veitt þetta sjerleyfi. Og jeg er sannfærður um það, að í framtíðinni verð jeg síst dæmdur fyrir afstöðu mína til þessa máls. Hitt er vatnamálið. Hv. þm. (EJ) gat þess nú að vísu, að hann áfeldi ekki stj. fyrir það mál. En hann óskaði eftir því, að stj. hefði beitt sjer fyrir fjárframlög til þess. Um þetta er nú það að segja, að áður en vatnafjelagið sneri sjer til stj. um þetta mál, hafði stj. lagt fyrir vegamálastjóra að gera þessa rannsókn. Fór hann svo utan til þess að kynna sjer þetta. En vegna hins harða vetrar úti gat hann ekki athugað þetta eins og skyldi. Jeg veit þó, að hann hefir dregið að sjer merkileg gögn um þetta mál. Nú er hann farinn austur til frekari athugunar og undirbúnings. Hv. 1. þm. Rang. hafði því rjett að mæla, er hann kvað stj. ekki ásökunarverða í þessu máli. Það er nú aðeins vika síðan vegamálastjóri kom úr utanför sinni. Um árangurinn liggur því enn eigi fyrir nema munnleg vitneskja. Má því upplýsa þetta betur síðar. Hv. þm. gat þess að síðustu, að hann vonaði, að stj. veitti Rangæingum lið í þessu máli. Jeg get sagt það, að jeg vil gjarnan gera það.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Aðeins fá orð út af ræðu hv. 1. þm. Rang. Það er misskilningur hjá hv.þm., að mikil óánægja sje út af skólamálinu. Sannleikurinn er sá, að n., sem hv.þm. mintist á, hefir haft marga mánuði til þess að koma fram með kröfur sínar, en hún hefir enn eigi hafist handa. Og engar óskir hafa borist til stj. frá þessum meiri hl. Árnesinga og allri Rangárvallasýslu, sem hv.þm. gat um að stæði á bak við þessar óskir. Viðvíkjandi járnbrautarmálinu vil jeg geta þess, að þann fund hjelt jeg sem landsk.þm. Og það mátti heyra á hv.þm., að Rangæingar mundu ekkert vilja á sig leggja til að hrinda því máli áfram, ekki einu sinni svo mikið, sem svarar eins árs útsvörum þessara hjeraða. Með þessu er í raun og veru unnið á móti málinu frá þeirra hálfu, svo sem framast er unt. Það er ólíkt því, sem gerðist í Eyjafirðinum og Akureyri, þegar þar var á einu ári safnað 200 þús. kr. til hælisins í Kristnesi. Hv. 1. þm. Rang. óskaði eftir því, að stj. væri Rangæingum innan handar í þessu máli. En hv.þm. ætti að muna það, að þeim er jafnan fyrst hjálpað, sem eitthvað vilja hjálpa sjer sjálfir.

Jón Auðunn Jónsson Að vísu er enn mikið til af góðum sprekum til að kasta á eld þann, sem nú er gerður að stj. En þar sem umr. eru nú þegar orðnar nokkuð langar, mun jeg tína fátt eitt til viðbótar því, sem aðrir hafa gert. Það var víst um það, að mörgum hnykti við, er þeir heyrðu ræðu hæstv.dómsmrh. um Tervani-málið, vörn hans við ásökunum hv. 2. þm. G.-K. Að vísu voru menn ýmsu vanir frá hæstv. ráðh. frá því í gamla daga. En þó tók nú út yfir. Má þar um segja, „að ill var þín fyrsta ganga, en því verri munu þær verða, sem fleiri eru“. Hæstv. dómsmrh. hefir nú verið hrakinn úr hverju víginu eftir annað í þessu máli. En síðasta vígið, sem hann velur sjer, er það að skjóta sjer á bak við verjandann í Júpitersmálinu. Auðvirðilegri frammistöðu get jeg ekki hugsað mjer hjá nokkrum dómsmrh. Einu sinni var það nú venja hæstv.dómsmrh. að kalla þennan málfærslumann „Lárus litla“. En nú, þegar hann er orðinn síðasta brjóstvörn hæstv.dómsmrh. í þessu máli, þá held jeg, að hann ætti að snúa uppnefninu við og kalla hann nú „Stóra-Lárus“. Svo mikið finst honum nú til um þennan málfærslumann. Mjer skilst, að ef hæstv.dómsmrh. hefði viljað rekja málið hlutdrægnislaust, þá hefði hann líka átt að lesa upp sóknarskjöl málsins. En hann mintist ekki á þá hlið málsins. Þá hefir hæstv. ráðh. heldur eigi lagt það niður, sem honum var tamt áður, en það er að bera hæstarjett sökum. Hann sagði, að Lárus Jóhannesson hefði sannað sakleysi skipstjórans á Júpiter, sem hæstirjettur dæmdi sekan. Að segja þetta er sama sem að segja, að hæstirjettur hafi dæmt rangan dóm. Það vill nú koma fyrir, þegar komið er í öngþveiti um að verja rangt mál, að þá er gripið til allra meðala, leyfilegra og óleyfilegra. En drengilegt er það ekki. Og það er í hæsta máta ódrengilegt og í alla staði ósæmilegt og á engum rökum bygt að bera hæstarjett sökum í þessu máli. Öll framkoma hæstv.dómsmrh. út á við hefir borið hinn ríkasta vott um undirlægjuhátt og heigulskap. En inn á við er hið gagnstæða uppi á teningnum; þar er beitt óbilgirni og hlutdrægni. En það er eitt atriði í þessu máli, sem leggja ber áherslu á, og það er, að jafnvel þótt sannast hefði, að skipstjórinn á Júpiter hefði verið saklaus, þá var það engin sönnun fyrir sakleysi skipstjórans á Tervani, því Tervani var að mun nær landi að veiðum en Júpiter. Það hljóta allir góðir Íslendingar að hryggjast yfir þessum herfilegu mistökum, sem stofna sóma og sjálfstæði þjóðarinnar í voða. Og jeg er viss um, að ef hæstv.dómsmrh. rannsakar sinn eiginn barm, þá finnur hann þetta, þótt hann skorti drenglund til að kannast við það. Hæstv. dómsmrh. er nú á flótta í þessu máli, og mun jeg ekki reka þann flótta lengur, enda var það ekki upphafleg ætlun mín að ræða þetta mál. En mjer fanst þó skylda mín að drepa á þetta, vegna hinna óþolandi svívirðinga um hæstarjett, sem komu frá vörum hæstv.dómsmrh. einu sinni enn. Hjer hefir verið talað um bitlinga og eyðslusemi hæstv. sti., og þar er stj. sek, meira en fyrv. stj. Það má nú vera, að í sumum tilfellunum hafi verið höggvið nokkuð smátt í garð hæstv. stj. En enn hefir þó ekki verið minst á stærstu eyðslusemina og hina hættulegustu af allri eyðslusemi hæstv.dómsmrh. En það er meðferð hans á rekstri strandvarnarskinanna. Það mun nú vera álit flestra, að nauðsynlegt sje að verja okkar landhelgi fyrir botnvörpuveiðum, sem skaðlegar eru taldar uppeldisstöðvum fiskanna. Ein varpa dregin um slíka staði getur máske eyðilagt tugi eða hundruð þúsunda af ungfiski. Þegar því þjóðin vaknaði til meðvitundar um þýðingu landhelgisvarnanna. Þá sáu menn, að sú vörn, ef því nafni má kallast, sem Danir veittu, var allsendis ónóg. Þá, um síðustu aldamót, fiskuðu togararnir í tugatali uppi við landsteina um hábjartan daginn. Máske hefir mest að þessu kveðið á Vestfjörðum, Arnarfirði, Dýrafirði og Aðalvík. Fóru þá margir að bera saman ráð sín um það, hvað gera skyldi. Og hið eina, sem hægt var að gera, var að reyna að handsama sökudólgana. Jeg hygg, að öllum landsmönnum sje það í fersku minni, þegar Hannes Hafstein, þjóðskörungurinn, þáverandi sýslumaður Ísafjarðarsýslu, beið þess, að færi gæfist að ná í sökudólgana. Og eitt sinn, er hann var staddur á Dýrafirði, rjeðst hann í það áhættuverk að freista að taka einn slíkan sökudólg. Endirinn varð sá, að H. Hafstein komst nauðulega lífs af við annan mann, en 3 sjómenn af Dýrafirði, sem voru á bátnum með honum, ljetu lífið. Jeg held, að þetta meðal annars hafi orðið til þess, að Danir skildu, að okkur var full alvara um landhelgisvarnirnar. Heræfingaskipin dönsku voru betur á verði eftir þetta. - Þá er og alkunn viðureign Guðm. Björnssonar sýslumanns Barðstrendinga, og Snæbjörns Kristjánssonar, hreppstióra í Hergilsey, við breskan sökudólg, er þeir með frábæru snarræði rjeðust til uppgöngu á hinn breska landhelgisbrjót og voru fluttir til Bretlands. En þessir landhelgisbrjótar, sem teknir voru á þennan hátt, fengu báðir að greiða sínar sektir. Hugur alþjóðar fylgdi athöfnum þessara manna með aðdáun og þakklæti. Það var fyrst árið 1918, að við Íslendingar fengum leyfi til þess að bæta landhelgisgæsluna með eigin fje og eigin athöfnum. Leið þá ekki á löngu, að hafist var handa í málinu. Fyrsti vísir til landhelgisvarna af okkar hálfu - fyrir utan útgerð staðbundinna smábáta - var það, er ríkisstj. leigði björgunarskipið „Þór“ til þess að stunda landhelgisgæslu á vissum tímum árs. Hjer á Alþ. hefir þetta mál - landhelgisgæslan - átt að fagna fylgi allra flokka, og nauðsyn þess verið viðurkend, eigi aðeins fyrir nútíðina, heldur miklu fremur fyrir framtíðina. Bráðum eigum við tvö fullkomin skip til landhelgisgæslunnar, auk „Þórs“. En því aðeins verða fullkomin not af þeim, að skipunum verði haldið fast að hlutverki sínu, en ekki flækt við ónauðsynleg störf eins og gert hefir verið síðari hluta ársins 1927 og 1928, til mikils skaða fyrir landhelgisgæsluna. Mönnum stórblöskra hinar óhæfilegu snattferðir, sem skipin eru notuð til. Haustið 1927 var „Óðinn“ sendur til Norðurlands. Þessi ferð tók 8–9 daga og var gerð á einum mesta annríkistíma gæsluskipanna. Ferðinni var hagað eins og venjulegt er með algeng mannflutningaskip. Þessa ferð mátti heita, að „Óðinn“ elti „Goðafoss“, var ýmist samtímis honum á höfnum eða hálfum degi á undan eða eftir. Um þetta bil var mest nauðsyn á eftirliti fyrir Vesturlandi; enda báru Hornvík og Aðalvík merki þess, að varðskipið var fjarri, því að enskir togarar komu þar inn og sópuðu fiskinum af miðunum. Á síðastliðnu sumri var jeg staddur hjer í Reykjavík. Og jeg verð að segja, að mjer þótti þá kynlega við bregða um landhelgisgæsluna, er jeg frjetti, að dómsmrh. hefði farið með gæsluskipin tvö, „Óðin“ og „Fyllu“, ásamt 6 eða 7 gestum í skemtiferð upp í Borgarfjörð. Sömu dagana var „Þór“ á dráttarbraut til viðgerðar, svo ekkert skip var til varna. Jeg trúði þessu ekki, fyrri en jeg fjekk að vita það í stjórnarráðinu. Þetta var sama og ef dómsmrh. hefði sagt við togarana: nú megið þið fara inn í landhelgina, ef þið viljið. Jeg er að skemta mjer og gestum mínum, og aðrir mega þá gera það líka. - Sumir gátu þess til, að „Fylla“ hefði verið tekin með í þessa för til þess að hægt væri að gefa gestunum „snaps“. En þessi ferð hefir orðið alldýr fyrir landhelgina. Á sama tíma var afli góður hjer í Faxaflóa og fult af útlendum togurum þar. Auk þessara ferða voru gæsluskipin látin fara fjölmargar ónauðsynlegar ferðir aðrar. Á síðastliðnu hausti voru skipin send í 4 snattferðir til Vestfjarða. Allar þessar ferðir, að einni undantekinni, voru algerlega ónauðsynlegar, því að um sama leyti voru önnur skip á ferðinni: Esja tveimur dögum fyr og önnur skip 2–3 dögum á eftir hverri þessari ferð Óðins. Á milli fjarða á Vesturlandi eru tíðar ferðir með góðum mótorbátum, og þær ferðir verðum við Vestfirðingar oft að gera okkur að góðu. Það er óhætt að segja, að smærri fjárupphæðir - 20–30 þús. kr. -, sem eytt er að óþörfu, eru smámunir á móti þessari vanhirðu á landhelgisgæslunni. Þegar gæslan er vanrækt, bakar það þjóðinni margfalt meira tjón og hefir bakað. Það er undarlegt að þurfa að nota 2 strandvarnarskip upp í Borgarfjörð með 6–7 menn. Hvort dómsmrh. hefir gert þetta aðeins til þess að sýna gestunum mikillæti sitt, er ekki gott um að dæma, en það er algerlega óforsvaranlegt. Þegar þetta athæfi hans er borið saman við það, sem jeg nefndi áður, framkomu Hannesar Hafsteins, Guðm. Björnssonar og Snæbjarnar í Hergilsey, sjest mismunurinn ljóslega. H. Hafstein, Snæbjörn í Hergilsey og fjelagar hans sýna stórhug sinn í því að bjarga nauðsynjamálum þjóðar sinnar, jafnvel þó þeir þyrftu að stofna sjálfum sjer og fylgdarmönnum sínum í bersýnilegan lífsháska. En dómsmrh. sýnir stórhug sinn í því að sýnast fyrir útlendingum og veita kunningjum sínum og fylgismönnum greiða, vitandi, að það er gert á kostnað íslenskrar landhelgisgæslu í nútíð og framtíð. Getur verið meiri munur manna og athafna þeirra? Um síðustu ferð „Óðins“ í janúar síðastl. brá svo gleðilega við, að hæstv.dómsmrh. virðist vera farinn að sjá missmíði á þessu háttalagi með varðskipin. því að í þessari snattferð ljet hann „Óðin“ ekki koma til Reykjavíkur, heldur skila flutningnum á land hjer suður með sjó, í Njarðvíkum eða Vogum. Ber þetta vott um blygðunarsemi og að hann muni vera farinn að sjá, að þetta er ekki eins og það ætti að vera. Sje þessi ástæðan, sem jeg vona, verður fremur reynt að fyrirgefa hæstv.dómsmrh. að nokkru leyti syndir hans í þessu máli. Jeg hefi ástæðu til að ætla, að þetta sje svo, þó að jeg sje eigi ugglaus, því að nú um hríð hefir ljett af þessum snattferðum varðskipanna. Í sambandi við þetta mál vil jeg benda hæstv.dómsmrh. á, hvað hin ógætilegu ummæli hans á Alþ. geta haft háskaleg áhrif á hugsunarhátt almennings í landinu í sambandi við landhelgisgæsluna. Hæstv. ráðh. sagði í þingræðu árið 1926 eða 1927, að íslenskir togarar hefðu á einni vertíð stolið í landhelgi svo skifti nokkrum tugum þúsunda skippunda af fiski, vegna þess að varðskipin hefðu eigi komið á þær stöðvar, sem þeir hjeldu sig mest. Og hann gat þess til, að fyrv. stj. hefði máske bannað varðskipunum að koma á þessar stöðvar. Slík ummæli og getsakir sem þessi geta haft ákaflega háskalegar afleiðingar inn á við, ekki síst ef þau eru töluð af manni í ábyrgðarmikilli stöðu, jafnvel af þingmanni; en þetta sagði hann á Alþ. 1926 eða 1927, áður en hann varð ráðh. Þessi orð geta haft hættuleg áhrif á hugsunarhátt manna í landinu. Og til þess að benda hæstv. ráðh. á, að svo hafi orðið í þetta sinn, skal jeg segja honum, að jeg hefi talað við allmarga ísl. sjómenn af einum togara nú á vertíðinni. Þeir gátu sjer þess til, að við lausn samninganna á milli sjómanna og útgerðarmanna, sem hæstv.atvmrh. átti þátt í nú í vetur, hafi það verið tilskilið, ísl. togurum í vil, að þeir mættu veiða í landhelgi undir Jökli á þessari vertíð.

Hvaðan hafa þeir þetta?

. Jeg veit það ekki; jeg hefi sagt þeim, að þetta hlyti að vera ósannindi. Ástæðan til þessa gruns hásetanna er sá óheillahugsunarháttur, sem dómsmrh. hefir lætt inn í þjóðina með ummælum þeim, er jeg átaldi hann fyrir að viðhafa hjer á þingi í hitteðfyrra. Þessi sami ráðh. er sá maður utan þings og innan, sem gengið hefir lengst í því að seyra hugsunarhátt Íslendinga. Vonandi er, að gifta Íslands verði sú, að slík iðja, sem ódrenglyndir og hatursfullir menn fremja, ekki beri ávöxt í hugsunarhætti þjóðarinnar. Ef hæstv.dómsmrh. vill fá að vita nöfn þeirra manna, sem hafa sagt mjer þetta, þá skal jeg segja honum þau þegar hann vill, en auðvitað ekki hjer í þd. Enginn maður, sem þekkir til þessara mála hjer í hv.þd., getur látið sjer detta það í hug, að nokkur maður finni upp á því að segja sögu eins og þessa að ástæðulausu. En þegar hún er athuguð í ljósi þeirra orða, sem hæstv.dómsmrh. hafði á Alþingi 1926 eða 1927, þá skilst, hvaða hugsunarhátt þau hafa vakið meðal alþýðu. Þá vil jeg með nokkrum orðum víta eina ráðstöfun stj., sem jeg hygg að gerð hafi verið af hæstv.forsrh., sem þá gegndi starfi fjmrh., og það er skipun núv. formanns bankaráðs Landsbankans. Því miður hefir sú ósvinna verið framin, að Landsbankinn hefir verið gerður að pólitísku bitbeini. Allir vita, að breyt. þær, sem gerðar voru á Landsbankalögunum 1928, voru að mestu leyti gerðar til þess að einn þingflokkur, öðrum fremur, fengi yfirráð í bankanum. Þetta er viðurkent af hv. 2. þm. Árn. Jeg sagði það þá, og held því fram enn, að það sje lítið keppikefli fyrir flokkana að ná svokölluðum yfirráðum í bankanum. Því það mun reynast svo, að meðan heilbrigð bankastjórn fer þar með völd, gætir lítils hins stóra höfuðs - bankanefndarinnar. Sú nefnd er minna en einskis virði. Nefndin hefir enga aðstöðu til að kynna sjer hag bankans eða ráða nokkru um störf hans. Það er formið á skipun bankaráðsformannsins, sem jeg vil sjerstaklega vita. Ekki fyrir þá sök, að jeg óttist, að bankaráðsform. vilji beita eða geti beitt svo mjög pólitískri hlutdrægni í starfi sínu við bankann, heldur af öðrum ástæðum. Það er talin sjálfsögð venja og einkaráríðandi, að forstjórar og hátt settir starfsmenn banka megi ekki vera ábyrgðarmenn eða skuldunautar þess banka, sem þeir starfa við, og heldur ekki vera forstjórar eða í stjórn fyrirtækja, sem skulda bankanum. Í öðrum löndum hafa bankaráðsmenn sagt af sjer starfinu, ef þeir hafa tekið að sjer forstöðu við fyrirtæki, sem skuldskeytt hafa verið sama banka. Jafnvel er svo langt gengið, að bankaráðsmenn hafa ekki þótt hæfir til þess að gegna starfi sínu áfram, ef þeir hafa komist í stjórnarnefndir þeirra fyrirtækja, sem skulda við komandi banka. Þetta er gert til þess að enginn geti vakið minsta grun eða tortrygni gegn bönkunum. Síðustu dæmi um þetta, sem mjer er kunnugt um, eru frá Þýskalandi og 2–3 frá Englandi og 2 frá Svíþjóð síðan um aldamótin. En hið síðasta af slíkum dæmum er uppsögn formanns bankaráðs „ Privatbankans“ í Khöfn á síðastl. ári. Fyrst þessi regla hefir þótt nauðsynleg við „privat“-banka, þá er hún vitanlega miklu nauðsynlegri við þjóðbanka og seðlabanka. Því að hvergi er eins mikið undir traustinu komið og einmitt til handa seðlabönkunum. Hjer eru upp teknir aðrir síðir. Jeg vona, að þeir hafi eigi enn orðið Landsbankanum til hnekkis út á við. En verði það kunnugt utanlands, að einn af forstjórum þess verslunarfyrirtækis, sem mest skuldar Landsbankanum, skuli vera bankaráðsformaður, mun það þykja afarótrúlegt. Vil jeg á engan hátt halda því fram, að núv. formaður þess, Jón Árnason, hafi notað aðstöðu sína í vil því verslunarfyrirtæki, er hann starfar við, og álít jeg satt að segja þannig um búið, að það sje varla hægt. En jeg vil benda á, að það er mjög óvarlegt af landsstj. að brjóta þá reglu, sem annarsstaðar er viðhöfð í þessu efni og talin sjálfsögð. Jeg skil ekki annað en að hæstv. fjmrh. hafi átt völ á ýmsum öðrum jafnhæfum mönnum innan stjórnarflokksins sem þessum manni; ekki mun þekking hans sjerlega víðtæk á þessu sviði. Það er að sjálfsögðu rjett vegna Landsbankans að óska eftir, að þessu sje kipt í lag, en tefla ekki á tvær hættur með þá skipun, sem nú er á þessu starfi. - Það er ekki þýðingarlaust, að seðlabanki landsins haldi áliti sínu erlendis, og það er ósæmilegt að gera nokkuð, sem getur rýrt álit bankans í augum erlendra fjármálamanna.

Fors.- og atvmrh. Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm.N.-Ísf. beindi til mín einu atriði í ræðu sinni, þar sem hann vítti stj. fyrir það, hver hefði verið skipaður formaður í bankaráði Landsbankans. Hv. þm. orðaði það svo, að hann vildi víta stj. fyrir skipun hennar á formanni bankaráðsins. Jeg get gefið hv.þm. þær upplýsingar, að í minni stjórnartíð hefir enginn verið skipaður formaður bankaráðsins. Fyrv. fjmrh., Magnús heitinn Kristjánsson, hafði ákveðið að skipa nýjan formann bankaráðsins um síðastl. áramót. Jeg gegndi starfi fjmrh. aðeins í 3 mánuði og áleit ekki rjett af mjer, þó jeg hlypi þar í skarðið um stundarsakir, að taka fasta ákvörðun um þá skipun, og ákvað því að setja aðeins mann í starfið. Og í þetta embætti setti jeg þann mann, sem Framsóknarflokkurinn hafði efstan á sínum lista þegar kosið var í bankaráðið. Hann er framkvæmdarstjóri í öflugasta verslunarfyrirtæki bænda í landinu. Og jeg álít, að það hefði verið rangt af mjer að gera annað en að setja mann í þetta starf, og rangt að setja í það annan mann en þann, sem settur var. Vil jeg láta þá skoðun mína í ljós, að jeg er algerlega ósammála hv.þm. um það, að ósæmilegt sje, að þessi maður sje formaður bankaráðsins, þar eð hann sje formaður Sambands ísl. samvinnufjelaga, og það hafi orðið til þess að spilla fyrir bankanum út á við, að bændaflokkurinn setti forstjóra stærstu bændaverslunarinnar sem formann bankaráðsins. Jeg álít, að á engan hátt sje hægt að fetta fingur út í það.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg vil aðeins svara ræðu hv.þm.N.-Ísf. nokkrum orðum. Þó mun jeg ekki svara sumum ummælum hans, t. d. því, hvert gildi Lárus Jóhannesson hefði sem vitni. Jeg vil aðeins leiðrjetta þann misskilning hjá hv.þm., að vantaði bæði sókn og vörn í þessu máli. Það er ekkert annað gagn frá undirrjetti en þetta skjal.

En dómsforsendurnar?

. Þær voru í undirrjetti í fullu samræmi við skoðun þessa lögmanns, því að undirrjettur dæmdi sýknudóm í málinu. Hitt vildi jeg benda hv.þm. á, að það er undarlegt, að sá maður, sem er aðaleigandi þess blaðs, er mest hefir fjargviðrast út af Tervani-málinu, skuli bera fram slíkar röksemdir, og það er ekki nema eðlilegt, að hv.þm.N.-Ísf. falli það þungt, að einn af helstu mönnum Íhaldsflokksins skuli verða til þess að bera fram slík rök gegn skoðun þm. Annars hjelt jeg, að þessi hv.þm. ætti ekki að vera svo sjerstaklega viðkvæmur, þótt menn leyfi sjer að hafa sínar skoðanir á því, sem rjett er og rangt, hvaða úrskurð sem dómstólarnir leggja þar á, því að sjálfur hefir þessi hv.þm. sýnt svo dæmalausa ósvífni fyrir rjetti, að hann hefði átt að sæta hegningu fyrir, ef hann væri sá maður, að nokkur tæki mark á hans framkomu. Ennfremur ætti hv.þm. að minnast þess, að í blaði því, er hann sjálfur kostar, hefir ekki verið lint látum á því að óvirða suma dómara landsins, ef þeir hafa þótt of duglegir að hafa hendur í hári sökudólganna og leiða ýms mál til lykta. En það er annars skrítið, að það er eins og íhaldsmenn haldi, að þeir geti farið með hæstarjett eins og þeir vilja. Dómar hans virðast ekki altaf vera eins óskeikulir og í Tervani-málinu. Því að þegar hæstirjettur hafði dæmt einn Kveldúlfstogarann í 15000 kr. sekt, virtist hæstirjettur ekki alveg eins heilagur í þeirra augum og hann er vanur, ef menn kynna sjer skrif eins af forstjórum Kveldúlfsfjelagsins skömmu eftir að sá dómur fjell. Þá kom hv.þm. nokkuð inn á landhelgisvarnirnar. En áður en jeg svara þeim ummælum hv.þm., vil jeg leyfa mjer að spyrja hann einnar spurningar. Svo er mál með vexti, að í blöðunum á Ísafirði hafa komið fram þær kærur á hendur einum manni þar í kaupstaðnum, að hann væri hjálplegur brotlegum togurum, sem mist hafa vörpur sínar af þeim ástæðum, við að ná aftur vörpunum þegar þær hafa verið seldar á uppboðum. Með öðrum orðum, þessi maður er ákærður fyrir að hafa verið leppur togaranna, og þá helst erlendra togara, og þessi leppmenska hefir haft þau áhrif, að togararnir hafa komist samstundis út á veiðar - til þess að brjóta á ný. Sá maður, sem hafður er fyrir þessari kæru, er hv.þm.N.-Ísl. Nú vil jeg spyrja hv.þm., hvort hann geti þvegið sig hreinan af þessum ákærum. Hefir hv.þm. aldrei keypt vörpur, sem gerðar hafa verið upptækar hjá brotlegum togurum, og hefir hann aldrei selt neinu slíku skipi vörpurnar aftur, svo að þau gætu haldið áfram sinni brotlegu iðju? Það mundi gleðja mig mjög mikið, ef hv.þm. gæti hrakið þessar ákærur blaðanna, því að það væri óbætanleg smán fyrir kjördæmið, ef slík ósvinna sannaðist á þm. kjördæmisins, auk þess sem það væri leiðinlegt fyrir Alþingi, að slíkur maður ætti þar sæti. Þá fór hv.þm. um það nokkrum orðum, að það væri óviðkunnanlegt, hve mikið stj. hefði notað varðskipin til þess að flytja menn á milli hafna. Það hefir ætíð verið svo frá fyrstu tíð, að varðskipin hafa verið notuð nokkuð til þessa, enda er það óhjákvæmilegt, eins og samgöngum er ennþá háttað hjer á landi. Og mörg erindi þeirra manna, er skipin flytja, eru svo mikils virði fyrir þjóðfjelagið, að þau geta fyllilega jafnast á við hið eiginlega starf, sem þessum skipum er ætlað, landhelgisvarnirnar. Það kom fyrir fyrir nokkrum dögum, að skósmiður einn á Ísafirði, sem var nýkominn heim veikur frá útlöndum eftir hættulegan uppskurð, þurfti að komast til Reykjavíkur, því að á Ísafirði gat hann ekki fengið þá aðhlynningu, er hann þurfti, og læknirinn gat ekki linað þrautir hans. Talið var, að ef hann gæti ekki tafarlaust komist til Reykjavíkur, væri það sama og að drepa hann. Þá tók stj. þá ábyrgð á sig að láta varðskipið, sem þá var fyrir vestan, taka á sig krók inn á Ísafjörð til þess að sækja manninn og flytja hann til Reykjavíkur. Þegar hingað kom, var maðurinn strax fluttur í sjúkrahús, og þar var honum veitt öll sú aðstoð, er frekast var unt - Þetta er frekar sjaldgæft; þó man jeg eftir því, að einu sinni var veik kona eins háværasta íhaldssýslumannsins flutt fárveik suður á spítala til Reykjavíkur. Þetta þótti enginn óþarfi, enda var það að mínu áliti alveg sjálfsagt. Einu sinni var farið með einn mesta stólpagrip íhaldsins, Þórarin á Hjaltabakka, norður á land. Þegar varðskipið var rjett búið að skjóta Þórarni í land, tók það fjóra togara, sem voru að veiðum í landhelgi fyrir norðan.

Þau eru líklega ekki svona fengsæl varðskipin, nema þegar þau flytja íhaldsmenn á milli hafna

. Jú, jeg get glatt hv.þm. með því, að einu sinni í vetur þurfti að láta annað varðskipið flytja þá menn, er unnu að endurskoðun póstmála, austur og norður á land, og komu þá undir eins tveir togarar í veginn fyrir varðskipið, sem voru þar að ólöglegum veiðum. Annars hefir þetta altaf viðgengist hjá öllum stj., að varðskipin væru látin skjóta manni á milli hafna, ef þess hefir þurft með. Það hefir t. d. sagt mjer einn merkur maður úr Skagafirði, að þegar hv. 1. þm. Skagf. var dómsmrh., hafi hann boðið sjer að koma með sjer norður á einu varðskipinu, þegar hv.þm. ætlaði í eina pólitíska yfirreið sína þangað. Þó varð það eigi úr, að þeir færu þennan leiðangur saman. Þá vítti hv.þm.N.-Ísf. það, að annað varðskipið var látið flytja þá húsameistara ríkisins og landlækni fyrir ítrekaða beiðni þeirra, er þeir í fyrra haust þurftu að fara norður að Kristnesi að líta eftir byggingu hælisins.

Og varðskipið kom ekki að landhelgisgæslu í 9 daga!

. Það veit hv.þm. ekkert um, - eða kannske hann vilji leggja fram skjöl skipsins, því til sönnunar? Annars var stórhríð á meðan skipið lá í höfn, og jeg býst við því, að jafnvel meiri sjóhetja en hv.þm.N.-Ísf. hefði kosið að sitja kyr. Það mun mála sannast, að það eru alls ekki þessar ferðir, sem hafa bitið sig í hv.þm., þótt hann vilji láta líta þannig út, og það því fremur, sem hann var feginn að láta senda varðskip með sig til að athuga byggingarskilyrði innarlega við Ísafjarðardjúp fyrir skömmu síðan. Það, sem situr í hv.þm. og hann getur ekki gleymt, eru ferðir þær, sem stj. hefir sent Óðin til Vestfjarða með dómara landsins. En jeg vil benda hv.þm. á það, að þótt ekki sje nema um 140 þús. kr. sjóðþurð að ræða, og það hjá íhaldssýslumanninum Einari Jónassyni, mun stj. hvorki blikna eða blána, þótt hún hafi sent Óðin vestur þangað með mann til þess að rannsaka þetta mál og önnur - og bjarga sýslunni undan yfirráðum Einars Jónassonar. Það kemur áreiðanlega illa við slíka menn, að þeir skuli ekki fá að vaða uppi eins og þeim sjálfum sýnist og eins og þessi hv.þm. fara með ókurteisi og dylgjur við dómara landsins. Svo var það Borgarfjarðarferðin. Hv. þm.N.-Ísf. hefir líklega lært þar hjá hv.þm. Borgf., því að honum var eitthvað illa við þá ferð. Nú hafa báðir skipstjórar íslensku varðskipanna lýst yfir því, að í júnímánuði sje nálega ekkert að gera fyrir varðskipin. Á þeim tíma árs er gert við skipin, skipverjum veitt sumarfrí, - og að því er Óðin snertir mun víst enginn hafa talið það eftir skipverjum, þótt þeir fengju að vera 11/2 dag uppi í Borgarfirði, enda urðu allir skipverjar mjög glaðir yfir þessu litla fríi og landgöngu í hjeraðinu. Viðvíkjandi danska varðskipinu er það að segja, að það er undir danskri yfirstjórn og háð fyrirmælum eigenda sinna, hve lengi vjelahreinsun þess stendur yfir. - Jeg hefi talað um það við skipstjóra þessa varðskips, að mjer þætti sá tími óþarflega langur, en jeg fjekk það svar, að hann fari þar eftir ákveðnum fyrirskipunum sinna yfirmanna. Skipstjóri þess færði það í tal við mig, að þessa ferð langaði sig til þess að fara, því að hann hafði gert nokkrar uppmælingar á Borgarfirði vorið áður, og var þetta einskonar reynsluferð. Þegar svo báðir íslensku skipstjórarnir álitu, að mjög lítið væri að gera á þessum tíma árs, fanst mjer vel við eiga, að skipstjórarnir og menn þeirra fengju þarna nokkurn hluta af sínu sumarfríi. Hv. þm.N.-Ísf. ber alt of mikið traust til mín, ef hann heldur, að jeg muni alveg leggja niður að nota varðskipin á þennan hátt, ef þess þarf með. Á alveg sama tíma í sumar, eða í júlíbyrjun, hefi jeg ákveðið, að annaðhvort varðskipið skreppi með 40 mentaskólanemendur og 2–3 kennara austur á Hornafjörð. Um leið gæti varðskipið litið austur á Hvalbak og tekið nemendurna í bakaleiðinni. Jeg er alveg sannfærður um það, að þótt þessi stj. fari frá, muni það verða að fastri venju að fara slíkar ferðir með nemendur mentaskólans. Það er mesti misskilningur, ef hv.þm. heldur, að það sje óleyfilegt fyrir þjóðfjelagið að nota þessi skip til nokkurra annara hluta en landvarna, þótt skipin sjeu ef til vill alveg aðgerðarlaus. Hv. 1. þm. Reykv. lýsti því áðan með mörgum fögrum orðum, hvað hræsnin væri góður hlutur í heiminum. Mjer virðist, að þessi mikla umhyggja hv.þm.N.-Ísf. fyrir strandgæslunni muni helst heyra undir þessa heimspeki flokksbróður hans, hræsnisheimspekina. í fyrra, þegar mest reyndi á það, hvort ætti að þvo af þjóðinni þann smánarblett, að íslensku togurunum væri stjórnað inn í landhelgina af útgerðarmönnum í landi, varð jeg ekki var við neinn stuðning frá þessum hv.þm. í því máli, nje öðrum flokksmönnum hans hjer í Nd. Í Ed. ljeði þó hv.þm. Snæf. því stuðning sinn, þótt hann sje íhaldsmaður, af því að hann skildi nauðsynina á því að hafa slíkt eftirlit. Þennan lofsamlega og heiðarlega vitnisburð get jeg ekki veitt hv.þm.N.-Ísf. Þetta mál var prófsteinn á hv.þm. og aðra íhaldsmenn, hvort þeir í raun og veru vildu láta lögin ná líka til íslensku togaranna. En sómatilfinning þessara manna og virðing þeirra fyrir þeim lögum, er Alþingi hefir sett, var ekki meiri en svo, að þeir treystust ekki til þess að styðja málið. Svo mikil var frekjan hjá aðstandendum hinna seku skipa, að þessi einföldu veraldarhyggindi, að vera málinu fylgjandi, gátu ekki bjargað þeim. Viðvíkjandi landhelgisvörnunum við Snæfellsnes er það að segja, að tvö varðskipin, Óðinn og Fylla, voru við Snæfellsnes allan tímann, sem um er að ræða. Núv. stj. hefir gert meira fyrir Snæfellsnes í þessum efnum en nokkur önnur stj. Landhelgissjóður leigði Hermóð til þess að hafa þar gæslu á hendi, og nú í vetur hefir verið leigður talsvert stór bátur í sama tilgangi. Auk þess hafa strandvarnarskipin altaf farið þarna um til þess að fæla lögbrjótana burtu. Ef hv.þm. tekur aftur til máls, vona jeg, að hann geri hreint fyrir sínum dyrum sem útgerðarmaður, netakaupmaður, blaðaútgefandi og þm. - og þegar frv. um eftirlit loftskeyta á ísl. togurum kemur hjer til umr. í hv. d., mun það sjást, hvort öll þessi umhyggja hans fyrir landhelgisgæslunni hefir verið tómt hjóm og yfirlæti og hvort hann hefir í raun og veru meiri samúð með þeim mönnum, sem vilja frv. þetta feigt, en landhelgisvörnunum. Þar er prófsteinninn á hv.þm. og þar býðst honum tækifæri til þess að standa sig betur en í fyrra.

Pjetur Ottesen Það kom mjög greinilega í ljós í ræðu þeirri, sem dómsmrh. hjelt hjer í gærkvöldi laust fyrir miðnættið, að honum hefir þótt jeg koma nokkuð óþægilega við kaun sín, að því leyti, sem jeg mintist á fjáraustur stj. í ræðu minni í gær. Hann varði að minsta kosti fullum klukkutíma til þess að verja fjárbruðl stj., eins og það kemur fram í styrkveitingum og bitlingum til einstakra manna, en sem jeg hafði þó ekki aðstöðu til að draga fram nema lítið sýnishorn af, auk þess sem hann varði nokkrum tíma til að lýsa lífsskoðun minni. Það, sem jeg vildi sýna hjer og átelja, er, að stjórnin leyfir sjer að verja í þessu skyni fje úr ríkissjóði og landhelgissjóði svo þúsundum skiftir og tugum þúsunda án þess að hafa nokkra heimild til þess. Í fjárlögum er þingið til dæmis að taka búið að segja, hvað miklu fje skuli varið í utanfararstyrki og þessháttar. Það er gert með því að heimila stj. að verja ákveðnum upphæðum í þessu skyni, auk þess sem nokkurt fje er veitt á einstakra manna nöfn. Þetta virðir stj. algerlega að vettugi. Og þetta gerir hún, þó að forsrh. lýsti því þrásinnis yfir á þingi í fyrra, og legði mjög mikla áherslu á það, að ekki skyldi farið út fyrir ákvæði fjárl. í þessu efni. En það er ekki nema eðlileg afleiðing af því, hvernig komið er, þó sú spurning vakni hjá manni: Til hvers er þingið að setja fjárlög? Til hvers er þingið annars að skifta sjer af þessum málum? Eins og núv. stj. hagar framkvæmdum sínum í þessu efni, þá leggur það engar hömlur á stj. framar því, að þar stæði beinlínis, að stj. mætti „valta og skalta“ með þetta eins og henni sýndist. Með þessu háttalagi er verið að draga valdið úr höndum Alþingis. Á þessu þingi hefir allmikið verið um það rætt, hvernig styrkveitingum til utanfara yrði best fyrir komið, en það er til lítils að vera að tala um það eins og nú er komið. Í öðru lagi vildi jeg sýna fram á það, að þetta fje, sem stj. er þannig að bruðla með í heimildarleysi, að því er ekki á glæ kastað frá flokkspólitísku sjónarmiði hennar. Jeg ætla, að þetta hvorttveggja hafi komið svo skýrt fram, að þar verði ekki um deilt. Og þó dómsmrh. geri sjer sýnilega far um það að leiða athygli manna frá þessu meginatriði, þá nær sú tilraun harla skamt. Dómsmrh. var eitthvað að gefa í skyn með það, að jeg hefði misbrúkað leyfi það, sem jeg hefði fengið til þess að líta í bækur ríkissjóðs yfir óviss útgjöld, og var hann ennfremur eitthvað að sveigja að því, að rjett mundi að torvelda þingmönnum aðgang að bókum ríkissjóðs. Já, það getur nú vel verið og væri ekki nema rjett eftir ýmsu öðru, að stj. fari að gera tilraunir til þess að loka bókum ríkissjóðs fyrir þingmönnum. En það sýnir ljóslega, hvernig stj. í raun og veru lítur á þessar tiltektir sínar. En að jeg hafi misbrúkað þetta leyfi nokkuð og farið rangt með tölur, er með öllu ósatt. En hitt getur verið, að sumar upphæðir sjeu þannig færðar, að ekki sje alstaðar gott að greina í milli, hvað fer til þessa og hvað fer til hins, eins og til dæmis að taka með þá upphæð, sem hjer hefir verið nefnd í sambandi við nafn Halldórs Júlíussonar. Hvað runnið hefir af þessu fje í hans vasa eða hvað hefir farið í málareksturinn að öðru leyti, það sjest þá væntanlega á sínum tíma. En það er víst, að sú upphæð, sem jeg nefndi, er síst of há; sennilega mun þar vera um nokkuð meira fje að ræða. Um dugnað Halldórs Júlíussonar við þessar rannsóknir og meðferð hans í þessum málum öllum verður fyrst dæmt, þegar sjeð verður fyrir endann á þessum málarekstri hans, en málunum er ekki enn lokið. Þegar dómsmrh. er að verja fjárbruðlun stj., bitlingafargan og styrkveitingar til pólitískra gæðinga, þá er það altaf viðkvæðið, að það sje svo og svo mikill gróði að þessu, beinn og óbeinn gróði fyrir landið. Sama er og látið í veðri vaka, þegar dómsmrh. er að gera breyt. á embættaskipuninni. Alt á það að vera gert í því augnamiði að spara landsfje. Það er altaf viðkvæðið, enda þótt alþjóð sje kunnugt, að dómsmrh. gerir þetta alt í flokkshagsmunaskyni. Er breyt. á bæjarfógeta- og lögreglustjóraembættunum gott dæmi þess. Af þessari breyt. átti samkv. því, sem dómsmrh. hjelt fram í Tímanum, að leiða 80 þús. kr. sparnað á ári, en samkv. áætlun stj. í fjárlagafrv. því, sem fyrir þinginu liggur nú um kostnaðinn við þessi embætti, verður ekki annað sjeð en að árlegur kostnaður við rekstur embættanna næstu árin muni aukast um 40 þús. kr. frá því, sem áður var. Svona er þetta. Dómsmrh. talaði mikið um eyðslu Jóns sál. Magnússonar í sambandi við mentaskólann. Það er nú ekki í fyrsta sinn sem dómsmrh. legst þar á náinn. Nú segir dómsmrh., að fyrir sínar aðgerðir og samkv. því frv., sem nú liggur fyrir þinginu um mentaskólana, þá muni sparast allmikið fje við mentaskólann í Reykjavík. En þó svo kunni nú að takast til, sem vitanlega er þó alveg ósýnt enn, þá er langt frá því, að hjer sje um að ræða nokkurn sparnað á mentaskólahaldi í landinu, því eins og kunnugt er, hefir dómsmrh. lagt mikið kapp á það á undanförnum árum að koma upp mentaskóla á Akureyri og fengið því framgengt. Það er þess vegna öldungis víst, að það, sem kann að sparast við mentaskólann í Reykjavík, það gleypir mentaskólinn á Akureyri - og miklu meira til. Það verður því sama uppi á teningnum hjer, að þar sem dómsmrh. talar um sparnað og gerir í því yfirskyni, að af því leiði sparnað - það verður aukin eyðsla. Dómsmrh. hefir einnig mikið talað um það, að nauðsyn bæri til að draga úr stúdentaframleiðslunni. En samtímis því, sem hann er að fjargviðrast um þetta, fjölgar hann mentaskólunum. Afleiðingin af afskiftum hans af þessum skólamálum verður þess vegna alveg gagnstæð því, sem hann lætur í veðri vaka að sje tilgangurinn, nefnilega: Stóraukinn kostnaður við skólana og að stúdentaframleiðslan vex. Svo er dómsmrh. að tala um mótsetningar í fari annara manna. Út af því, sem jeg sagði um bílakaup stj. fyrir fje landhelgissjóðs, þá vildi dómsmrh. ekki viðurkenna, að það hefði verið keyptur nema einn bíll fyrir fje úr landhelgissjóði. Hefði hann fengist með góðum kjörum, eða fyrir 11000 kr., en annars kostaði sú tegund 12000 kr. í reikningum landhelgissjóðs 1928 stendur, að 4. maí sje greitt á nafn Eysteins Jónssonar andvirði bifreiðar 11457 kr. Sje þetta rjett, þá hefir afslátturinn frá upprunaverði bifreiðarinnar ekki verið eins mikill og dómsmrh. heldur fram. En svo stendur aftur í reikningunum greitt á nafn sama manns 22. ágúst, eða rúmum hálfum þriðja mánuði seinna, til hestahalds, bifreiðar o. fl. kr. 11295,13. Jeg hjelt því, að í þessari stóru upphæð mundi felast andvirði annarar bifreiðar, því það er næstum óhugsandi, að rekstrarkostnaður á þessari einu bifreið gæti verið orðinn svona mikill á ekki lengri tíma, og þó að nokkru hefði verið til hestahalds, því varla hafa þeir verið þungir á fóðrum á þessum tíma. En hvað felst þá annars í þessari upphæð? Það væri gott að fá upplýsingar um það. Dómsmrh. fór mörgum orðum um það, hve mikill búhnykkur það væri fyrir landið, að stj. hefði eigin bíla til sinna ferða. Það getur náttúrlega vel verið, þegar miðað er við það ástand, sem nú er, þar sem dómsmrh. er sýknt og heilagt á sífeldum þeytingi út um allar jarðir með gæðinga sína til veisluhalda hjer og þar og annars af slíku tægi, að þá sje það ódýrara, að landið eigi bifreiðar en að leigja þær til þess af öðrum í hvert skifti. Í þessu kemur vitanlega fram sama óhófið og fjárbruðlunin hjá ráðh. á fje ríkissjóðs eins og á öðrum sviðum, og er sú eyðsla, eða allmikill hluti hennar, sannarlega þess eðlis, að ástæða sje til þess að átelja það. En undir öllum kringumstæðum verður að mótmæla því kröftuglega, að ráðh. láti eyðslugengd sína í þessu efni ganga út yfir landhelgissjóðinn, þennan sjóð, sem verja á fje úr til alt annars og í ákveðnu augnamiði, og sem engan veginn hefir enn sem komið er yfir því fje að ráða, sem nauðsynlegt er til þess að hann geti svo sem þörf er á int af hendi sitt mikla ætlunarverk. Ef sjera Sigurður sál. Stefánsson væri risinn upp úr gröf sinni, þá er jeg þess fullviss, að honum mundi heldur en ekki bregða í brún að sjá fje landhelgissjóðs sólundað á svo gersamlega óviðeigandi hátt eins og hjer hefir verið lýst. Hann var svo sem kunnugt er frumkvöðull að stofnun sjóðsins og bar hag hans mjög fyrir brjósti. Út af því, sem jeg sagði um Borgarfjarðarför dómsmrh. með lögjafnaðarnefndarmennina dönsku, þá vildi hann draga af því þá ályktun, að jeg hefði verið gramur yfir því, að hann hefði gefið þeim kost á að sjá náttúrufegurðina þar, sem hann raunar hjelt nú að jeg kynni máske ekki að meta. Það var nú síður en svo, að nokkur slík hugsun lægi til grundvallar fyrir þeim ummælum, sem jeg hafði um þessa för; mjer er það vitanlega gleðiefni, að sem flestir góðir gestir heimsæki þetta hjerað og njóti þeirrar náttúrufegurðar, sem það hefir að bjóða, og kynnist því myndarlega fólki, sem þar býr. En það var hitt, hvernig til þessarar ferðar var stofnað, sem jeg var að benda á, og svo það, að láta landhelgissjóð greiða þann kostnað, sem af þessu ferðalagi leiddi, sem jeg var að átelja. Enginn maður með heilbrigðum hugsunarhætti getur gengið þess dulinn, að til grundvallar fyrir því að fara með þessa fáu menn í tveimur herskipum inn í Borgarfjörð liggur svo rótgróin fordild og hjegómaskapur, mjer liggur við að segja uppskafningsháttur, að það er til stórskammar. Og það er vonandi, að lögjafnaðarmennirnir dönsku hafi átt þess kost að kynnast svo íslensku þjóðinni, að þeir hafi getað gengið úr skugga um, að þetta tildur og tilberaverk dómsmrh. sje í algerðri mótsetningu við sannan og rjettan íslenskan hugsunarhátt. Þá ber þetta tiltæki áþreifanlega vott um áhugaleysi og skilningsleysi dómsmrh. á nauðsyn landhelgisgæslunnar, að láta tvö strandvarnarskipin liggja þarna dögum saman, og þegar þar við bætist, að það er nú upplýst, og það af ráðh. sjálfum, að þriðja strandvarnarskipið lá um sama leyti uppi í fjöru í Reykjavík, þá verður vannotkun þessa skipastóls enn berari og hirðuleysi hans um það, hvernig fer um landhelgisgæsluna. Enda er nú svo komið, að það er engu líkara en að ráðh. líti þannig á, að strandvarnirnar sjeu aukastarf þessara skipa, en snattferðirnar aðalstarfið. Hefir hjer verið minst á þetta atriði undir umr., og skal jeg ekki fara lengra út í það. Dómsmrh. upplýsti það, að sá styrkur, sem Einar Einarsson stýrimaður hefir notið nú um hríð til þess að ferðast um í útlöndum, hafi verið veittur til þess að hann ætti þess kost að kynna sjer björgunarmál erlendis. Ef þessi ráðstöfun, að veita Einari þessum styrk í þessu skyni, hefir verið gerð í sambandi við það, að hið nýja strandvarnarskip á að vera útbúið með nokkrum björgunartækjum, þá virðist þetta harla kynleg ráðstöfun, því ganga má út frá því sem sjálfsögðum hlut, að annaðhvort skipstjóranum á Þór eða Óðni verði falin stjórn hins nýja skips, og þyrfti því sá þeirra, sem við skipinu tekur, að hafa þá þekkingu, sem er í samræmi við útbúnað skipsins og starfsemi að þessu leyti. Dómsmrh. mintist eitthvað á það í sambandi við Borgarfjarðarferðina frægu, að einn af dönsku lögjafnaðarnefndarmönnunum hefði haft einhverja milligöngu með það að útvega fje til fyrirtækja hjer í Reykjavík. Þetta er nú ekkert sjerlega undarlegt, þegar þess er gætt, að þessi maður er meðeigandi í stóru dönsku verslunarfirma, sem mikil viðskifti hefir við Ísland. En annars ætti Íslendingum að vera það ljóst, og það er nauðsynlegt, að þeir sjeu sjer þess fullkomlega meðvitandi, að dönsku lögjafnaðarnefndarmennirnir koma hingað til að gæta danskra hagsmuna hjer, þeirra, sem þeir hafa samkv. sambandslögunum. Að þeir hafi fullkomna viðleitni í þá átt, sýnir útdráttur úr gerðabók lögjafnaðarnefndarinnar frá síðasta fundi hennar. Þar skín sannarlega í úlfshárin undan sauðargærunni. Það kemur mjög greinilega fram þar, að þeim er það ekkert smáræðis áhugamál að halda sem lengst í jafnrjettis ákvæðin, og hafa þeir lokkað fram ummæli hjá dómsmrh. Í því sambandi, sem jeg minnist máske á síðar. Það hefir áreiðanlega verið mjög að yfirlögðu ráði gert, þegar Danir fóru fram á það fyrir nokkrum árum að fjölga mönnum í lögjafnaðarnefndinni og fengu því framgengt, þar á meðal fyrir atbeina núv. dómsmrh. Dómsmrh. mintist á, að kaup lögjafnaðarnefndarmannanna íslensku hefði verið alt of hátt áður. Þetta er alveg rjett; sjerstaklega keyrðu þó úr hófi ferðakostnaðarreikningar nefndarmanna, þegar fundir n. voru haldnir í Kaupmannahöfn. Vildi hann halda því fram, að einhver skuggi af þessu hvíldi á mínu baki. Að því leyti sem hjer er um skugga að ræða, þá hvílir hann á þinginu í heild, alveg eins á flokksmönnum dómsmrh. eins og öðru, því allir flokkar tóku þátt í kosningu manna í nefndina. En hverjir voru það, sem beittu sjer fyrir því, að kaupið var lækkað og komið var skipulagi á greiðslu ferðakostnaðar? Dómsmrh. vill eigna sjer þetta, en hann átti enga hlutdeild í því þegar borgun fyrir þessi nefndarstörf var færð niður. Það vorum við fjvnm. í Nd., sem bárum fram till. um að lækka kaupið, og frsm.n. var þá íhaldsmaðurinn Þórarinn á Hjaltabakka. Og þess má vænta, að sá grundvöllur, sem þá var lagður um að færa niður borgun fyrir þessi nefndarstörf, og það, sem síðar hefir verið gert í því máli, verði nægjanlega haldgott til þess, að meiru fje verði ekki varið í þetta humbugsstarf, því eins og kunnugt er var ákvæðunum um lögjafnaðarnefndina þröngvað inn í sambandslögin af Dönum, þvert á móti vilja Íslendinga. Þá hjelt dómsmrh. langan fyrirlestur um fangahúsið. Það er nú ekki í fyrsta sinn síðan dómsmrh. komst í valdasessinn, sem hann leggur út af þessum texta. Það munu vera áhöld um, hvað hann hefir flutt marga pistla um þetta efni og vindsnældurnar, sem hann ljet setja í mentaskólann. Tala hvortveggja er orðin legíó. Það er segin saga, að þessi mál ber einatt á góma hjá ráðh. þegar hann þarf að tala um syndir íhaldsmanna. En dómsmrh. mætti vera það fullkunnugt, að það var ekki hægt um vik um fjárgreiðslur úr ríkissjóði til umbóta, þegar Íhaldsflokkurinn tók við völdum 1924. Hagur ríkissjóðs stóð þannig, þegar Framsóknarflokksstj. fór frá völdum, að ríkissjóður var kominn í fleiri milj. kr. lausar skuldir, sem hægt var að heimta greiðslu á hvenær sem var. íhaldsstj. varð því að láta það sitja fyrir öllu öðru að greiða þessar skuldir, til þess að koma fjárhag ríkissjóðs á rjettan kjöl aftur. Þetta tókst giftusamlega og mun fyr heldur en hægt var í upphafi að gera ráð fyrir. Næsta verk íhaldsstj. var að reisa úr rústum verklegar framkvæmdir í landinu, en það var nú svo komið með þær, þegar framsóknarstj. fór frá völdum, að það, sem hafði verið áætlað í þessu skyni í fjárl., var ekki greitt nema að örlitlu leyti, og þar með fjellu niður nálega allar verklegar framkvæmdir á því ári. Þetta tókst og giftusamlega, að færa þetta til betra horfs, því eins og kunnugt er, var síðustu árin, sem Íhaldsflokkurinn var við völd, varið meira til verklegra framkvæmda heldur en nokkur dæmi voru til áður. Það varð sem sagt hlutverk Íhaldsflokksins að losa ríkissjóðinn úr skuldaviðjunum og reisa verklegar framkvæmdir úr dái, en svo mikið ávanst í þessu efni á jafnstuttum tíma, að það er ekkert undarlegt, þó það þyrfti að beita öllu bolmagni til þess að koma þessu í framkvæmd og að ekki væri hægt að sinna öðrum verkefnum og umbótum nema að litlu leyti. Nú er aftur hægra um vik, þegar engar skuldir þarf að greiða, nema vexti og afborganir af samningsbundnum skuldum, og þar sem þessu er samfara eitthvert langbesta tekjuár fyrir ríkissjóðinn, sem nokkum tíma hefir komið. Nú getur stj. hrækt hraustlega, og jeg verð að segja það, að þegar ríkissjóðurinn er í öðrum eins hershöndum eins og hann virðist nú vera, að þá er ekki nema gott til þess að vita, að einhverju fje sje þó varið til þess að gera við hegningarhúsið og mentaskólann og til annara þarflegra hluta, þar sem þess sjer þó einhverja staði. Þá ætlaði dómsmrh. heldur en ekki að hreinsa hendur sínar af fjáraustri sínum og bruðlunarsemi með því að lesa upp lista yfir nokkur veisluhöld, sem fram fóru í Kaupmannahöfn í sambandi við byggingu Óðins. Jeg skal fullkomlega játa það, að þarna hefir verið haldið á öðruvísi en vera átti, en þegar athugaður er kostnaðurinn við þessi veisluhöld í Höfn og það borið saman við útlagðan kostnað við Borgarnesför dómsmrh., þá kemur þó í ljós, að sú ferð hefir orðið landhelgissjóðnum mun dýrari.

Það var ódýrt að borða í Norðtungu

. Já, jeg veit vel, að Borgfirðingar eru menn gestrisnir og allra manna sanngjarnastir um greiðasölu, en það má náttúrlega berast svo mikið á þar eins og annarsstaðar, að hægt sje að eyða peningum, og þessa votturinn er, að dómsmrh. hefir tekist að eyða meiru fje í þetta ferðalag en þeim, sem stóðu fyrir dýru miðdögunum í Höfn. Þó er vitanlega ekki hjer með talinn sá kostnaður, sem af því leiðir að viðhafa svona mikinn og vandaðan skipastól, og þá vitanlega heldur ekki það tjón, sem íslenskir sjómenn hafa beðið við það, að landhelgin var óvarin allan þennan tíma. Það er engu líkara en að dómsmrh. sje að draga þetta fram til þess að sýna, að fyrst að einhversstaðar hafi verið viðhaft óhóf og sukk, þá sje sjer óhætt - ekki einasta að feta í sömu sporin, heldur að ganga miklu lengra í sukkinu. Það kemur nefnilega fram í þessu sú hugsun, sem altaf skýtur upp hjá ráðh. við hvert tækifæri; að reyna að nota þau verk og þær athafnir fyrirrennara sinna, sem hann hefir þyndarlaust skammað þá blóðugum skömmum fyrir, nota þau fyrir skálkaskjól, þegar hann kemst í þá aðstöðu að þurfa að verja sínar stóru fjárbruðlunarsyndir. Dómsmrh. vjek eitthvað að því, að jeg hefði reynst óheill í landhelgisgæslumálinu, að jeg hefði lagst á móti frv. um eftirlit með loftskeytanotkun togaranna. Þetta er með öllu ósatt; jeg lýsti yfir fylgi mínu við frv., þó að jeg hinsvegar hefði ekki mikla trú á gagnsemi þess. Þá held jeg, að jeg hafi drepið á þau helstu af einstökum atriðum, sem fram komu í ræðu dómsmrh. Þá kem jeg nú að því, sem dómsmrh. byrjaði ræðu sína á; það var að gefa deildinni lýsingu á þeim mönnum, sem nú um langt skeið hafa kosið mig á þing. Og það eru að hans dómi yfirgangsmennirnir á Akranesi og afturhaldsmennirnir uppi í sveitum. Jeg læt mjer mjög í ljettu rúmi liggja, þó dómsmrh. láti sjer sæma að setja þennan stimpil á kjósendur mína, eins og jeg líka veit fyrir víst, að þeim er svo hjartanlega sama um það. En eina ósk hefi jeg fram að bera í þessu sambandi, og hún er sú, að hann láti Tímann flytja kjósendum mínum þessi ummæli óbrjáluð. Þá tók dómsmrh. sjer næst fyrir hendur að lýsa lífsskoðun minni, og þótti honum þar heldur en ekki vera ósamræmi milli orða og gerða. Fór hann ýmsum lofsamlegum orðum um mig, sagði, að jeg væri sparsamur, reglusamur, vinnusamur o. s. frv., en þó legði jeg lag mitt við og væri í flokki með óhófs- og drykkjumönnunum í landinu, í stað þess að vera í flokki sparsemdarmannanna og reglumannanna, sem hötuðu vínið og berðust á móti ofdrykkjunni. Og það er nú svo sem ekki um að villast, hvaða flokkur það er, sem dómsmrh. á hjer við; það mun nú svo sem auðvitað vera Framsóknarflokkurinn. Það er nú alkunnugt, hvernig dómsmrh. fer að, þegar hann er að skilja sauðina frá höfrunum. Þá er skilgreiningin þessi: Í Íhaldsflokknum eru eintómar eyðsluklær og ofdrykkjumenn, en í Framsóknarflokknum eintómir fjármálaspekingar og stakir reglumenn. Jeg hefi nú haft þessi ummæli upp eftir dómsmrh., skilgreining hans á mannkostum þeirra manna, sem í þessum flokkum eru, af því að mjer finst, að það komi fram í þeim svo rjett og sönn mynd af honum sjálfum, hans eigin virðulegri persónu. Já, það er nú svo sem ekki að efa, að þeir eru allir reglumenn Framsóknarflokksmennirnir, og jeg efast svo sem ekki um það, að dómsmrh. yrði sjálfsagt að fara upp á nokkuð háan sjónarhól til þess að koma auga á nokkurn einstakan þeirra, sem sú lýsing ætti ekki við!! En út af því, sem dómsmrh. sagði um heilagleik Framsóknarflokksmannanna í bindindis- og bannmálinu, þá er ekki ófyrirsynju eða ástæðulaust að minnast á framkomu dómsmrh. sjálfs í þessum málum. Þrátt fyrir það, þó dómsmrh. látist vera eindreginn stuðningsmaður bindindis- og bannmálsins, og þó hann hafi haft töluverð umsvif í því sambandi, þá verður því ekki neitað, að hann hefir sýnt hin örgustu óheilindi í þessu máli og notað þetta góða mál til blekkinga í flokkspólitísku augnamiði. Skal jeg nú færa þessum orðum mínum stað. Meðan íhaldsstj. var við völd, linti hann aldrei hvorki í ræðu nje riti á skömmum og ádeilum á hana fyrir það að verða ekki við þeim áskorunum, sem fram komu um það, að leggja niður vínútsölurnar. Fullyrti hann, að ekkert væri því til fyrirstöðu eða stæði í vegi fyrir því, að þetta væri gert nema mótþrói íhaldsmanna, er halda vildu við drykkjuskaparóreglu í landinu. Á þinginu 1927, næsta fyrir kosningarnar, var borin fram að hans tilhlutun þáltill. í Nd., þar sem skorað var á stj. að leggja niður vínútsölustaðina utan Reykjavíkur og að segja upp Spánarsamningunum. Þessi till. náði ekki fram að ganga af ótta við það, að aðstaðan til fisksölu á Spáni gæti við það breytst til hins lakara. Þá skrifaði dómsmrh. skammagrein um íhaldsmenn, þar sem stóð meðal annars: Nú er engum íhaldsmanni að trúa framar í bannmálinu, ekki einu sinni Jóni Ólafssyni Drafnarforstjóra eða Pjetri Ottesen. Allir hafa svikið. Þetta var nú látið klingja óspart fyrir kosningarnar. Eins og kunnugt er, þá á vínbannsstefnan ítök í hugum mikils meiri hl. manna í landinu, og það er alkunnugt, að þjóðin gekk sárnauðug en knúin af óhjákvæmilegri nauðsyn undir ok Spánarsamninganna, og þráir það af einlægum hug, að því oki verði af ljett. Það er þess vegna ekki ólíklega til getið, að einhverjir hafi orðið til þess að trúa þessum skrifum dómsmrh. og litið svo á að þar væri mælt af heilum hug en ekki fláttskap. Það getur þess vegna vel verið, að þetta hafi veitt Framsóknarflokknum brautargengi við síðustu kosningar. Ef til vill á dómsmrh. því það að þakka, að hann skipar nú þann sess. En hvað skeður? Dómsmrh. komst eftir kosningarnar í þá aðstöðu að geta komið vilja sínum í þessu efni í framkvæmd. En hann hefir hvorki hreyft legg nje lið til þess að leggja niður vínútsölurnar. Þær standa í fullum blóma. Sú eina breyt., sem hefir þar á orðið, er sú, að koma þar í forstjórastöður framsóknarmönnum eða sósíalistum, sem íhaldsmenn voru áður. Það má því öllum ljóst vera, hve heill dómsmrh. og Framsóknarflokkurinn hefir verið í þessu máli. Dómsmrh. hefir ekki skirst við að nota þetta góða og göfuga málefni til þess að falsa heimildir á sjer og flokki sínum. Þá hefir hjer verið minst á hina stórfeldu vínblöndun, sem fram hefir farið nú upp á síðkastið í birgðageymslu vínverslunarinnar undir forstjórn hins nýja vínverslunarforstjóra. Þar hafði verið komið allmikið safn af bragðdaufum vínum, sem lítt þóttu fýsileg þeim, er þrá sterka drykki. Eftir að forstjóraskiftin urðu, komu þeir sjer saman um það, hinn nýi vínverslunarforstjóri og dómsmrh., að hella þessum daufu vínum saman og hefja á þann hátt stórfelda blöndun, því það kom upp úr kafinu síðar, að þeir höfðu komist á snoðir um það við lítilsháttar tilraunir, sem fyrv. forstjóri hafði gert, en sem síðar, þegar annað stærra og meira var komið til sögunnar, var kallað kjótl, að á þennan hátt var hægt að framleiða vín, sem að áhrifum og styrkleik var næstum brennivíns ígildi. Það þarf svo sem ekki að tala um það, hver varð afleiðing þessarar blöndunar. Á þennan hátt tókst þeim fjelögunum, dómsmrh. og forstjóranum, að koma þessum bragðdaufu vínum leiðar sinnar ofan í almenning.

Það er sama og breyta vatni í vín!

. Það er nú svo, en samt hygg jeg, að á bak við þessa vínblöndun sje alt annað hugarfar en það, sem biblíufróðir menn skýra, að kraftaverk Krists hafi stjórnast af. En þetta innskot dómsmrh. getur til sanns vegar færst að því leyti til, að honum hefir máske þótt nokkuð mikið vatnsbragð að vínunum áður en blöndunin fór fram. Jeg býst nú við því, að dómsmrh. muni svara mjer því til, að þetta sje hagsmunaatriði fyrir ríkissjóðinn og að illa sitji á mjer að amast við því, að tekjur hans vaxi. En jeg skal segja dómsmrh. og öðrum það hreinskilnislega, að þó að mjer sje umhugað um, að ríkissjóði áskotnist sem mest fje og að vel sje með það fje farið, þá hefði í þessu falli bann- og bindindismaðurinn í mjer orðið yfirsterkari, og er jeg mjer þess vegna fullkomlega meðvitandi, að dómsmrh. hefir breytt hjer alveg gagnstætt því, sem hver sannur bann- og bindindismaður hefði gert í hans sporum. Ennfremur má benda á það, að goodtemplarareglan á engum sjerstökum vinsældum að fagna á þessum dögum hjá dómsmrh. í gildandi fjárl. nýtur stórstúka Íslands 12 þús. kr. styrks úr ríkissjóði til útbreiðslustarfsemi. En í fjárlfrv., sem stj. hefir nú lagt fyrir þingið, hefir hún lagt til að lækka styrkinn um 4 þús. kr. Starf reglunnar er bæði nauðsynlegt og stórþarft, enda óyggjandi margra ára reynsla fengin fyrir því, að starfsemi hennar er langsamlega sterkasti þátturinn í baráttunni gegn drykkjubölinu og baráttunni gegn því, að andlegum og efnalegum verðmætum þjóðarinnar sje fórnað á því altari. Starfsemi reglunnar er því þannig, að stj. og Alþ. ætti að vera það metnaðarmál að styrkja hana í sínu göfuga starfi. Það fje, sem þingið hefir til þessa veitt til þessarar starfsemi, hefir altaf verið naumt skorið, en það hlýtur að lama starfsemina mjög, ef dómsmrh. fær þeim vilja sínum framgengt, að lækka styrkinn um þriðjung. Dómsmrh. fóðrar þessa till. um að lækka styrkinn til stórstúkunnar með því, að bannlagagæslan hafi verið aukin á öðrum sviðum. En hvernig hefir tekist til með þessa löggæslu? Eftir því sem jeg best veit, hefir almenningsálitið þegar gengið milli bols og höfuðs þeirri tegund hennar, sem hlotið hefir nafnið „þefarar“. Þetta hygg jeg að muni liggja í því, að dómsmrh. hefir valið menn í þessar stöður eftir flokksfylgi eins og í aðrar stöður, en ekki gætt þess, að þessir menn væru gæddir þeim eiginleikum, sem nauðsynlegir eru til þess að þeir kæmu að liði í starfi sínu og yrðu að því gagni, sem þeir hefðu getað orðið og þörf var á. Meðal breyt. þeirra, sem gerðar voru á bannlögunum á síðasta þingi, var það, að bannaðar voru áfengisauglýsingar. Var dómsmrh. stuðningsmaður þessarar og annara breyt., sem þá voru gerðar á bannlögunum. En hvað skeður svo? Um svipað leyti skrifar dómsmrh. grein um það í Tímann, að Íslendingar sjeu ekki samsætis eða veisluhæfir nema þeir sjeu undir áhrifum víns eða ölvaðir, og í sömu grein eða annari um líkt leyti talar hann um það, að Íslendingar eigi að venja sig á að hafa vín um hönd að hætti Suðurlandabúa og drekka vín eins og þeir nú drekka kaffi eða aðra svipaða nautnadrykki. Jeg býst nú við því, að ef þau erlendu firmu, sem hjer auglýstu vín í blöðunum, hefðu vitað um þessi skrif dómsmrh., þá hefði þeim þótt þau bæta mikið úr því, að þau mistu rjettinn til auglýsinga, enda er það alveg víst, að þessi ummæli hafi vakið meiri eftirtekt og umtal en nokkur vínfangaauglýsing hefir gert. Þegar alls þessa er gætt, þá finst mjer, að það sitji illa á dómsmrh. að vera með alt of mikla vandlætingasemi í garð annara manna í þessum. málum og að líta á sig og sinn flokk sem nokkurskonar merkisbera á þessu sviði. Og síst situr á honum að vera að nota jafnsterk orð og hann gerir um vínnautn annara, því sagt er, að ráðh. flökri ekki við því að vera með á því sviði rjett eins og hver annar, enda er það í fullu samræmi við drykkjukenningar hans í Tímanum, þær sem jeg mintist á áðan. Jeg hefi líka sjeð mynd af dómsmrh., þar sem hann situr í burgeisaveislu úti í Kaupmannahöfn með brennivínsglasið fyrir framan sig, og er komið gott borð á glasið og það verður ekki annað sjeð en að ráðh. renni fullkomlega hýru auga í löggina! Hvaða drykkjarföng dómsmrh. kann að velja sjer hjer heima til þess að verða samkvæmishæfur, veit jeg ekki, en ætla mætti, að hann munaði í þá nýju uppfundingu, sem runnið hefir upp eins og fífill í túni undir vernd hans og umsjón með vínfangabúri ríkisins. Það hefir verið mikið talað um Tervani-málið í þessum umr., og er það ekki að ófyrirsynju, þó dómsmrh. fái maklega hirtingu fyrir það tiltæki sitt að gefa útlendum sökudólg upp sakir þvert ofan í landslög og rjett. Dómsmrh. hefir nú verið hrakinn úr einu víginu í annað í þessu máli. En nú þykist hann hafa fundið vígi, sem hann geti varist úr, og jeg verð að taka undir það með hv.þm.N.-Ísf., að mjer þykir það harla undarleg skjaldborg, sem hann hefir þarna flúið til og leitað sjer skjóls í. Það er sem sje vörn Lárusar Jóhannessonar málaflutningsmanns, sem hann flutti í undirrjetti í Júpitersmálinu. Eins og kunnugt er, þá hefir dómsmrh. gert sjer mjög mikið far um í fjölda blaðagreina að ófrægja þennan lögfræðing og gera lítið úr honum á allan hátt. En nú þykir dómsmrh. það hreinasta hnossgæti að flýja á náðir hans í þessu máli.

Hann er einmitt til þess kjörinn!

. Já, nýta flest í nauðum skal, hugsar dómsmrh. sjálfsagt. En sú oftrú og það skilningsleysi á dómgreind almennings, að láta sjer detta það í hug að ætla sjer þá dul að fleyta sjer yfir brim og boða í þessu máli á einhliða vörn annars aðilans í undirrjetti! Hvað sumum mönnum getur dottið mikil vitleysa í hug, það er öldungis undravert. En meðal annara orða vildi jeg leyfa mjer að spyrja að því, hvaða bláa bók það er, sem dómsmrh. er altaf öðruhverju að lesa glepsur úr í þessum umr., bæði í sambandi við Tervani-málið og fleira. Jeg sje ekki, að það sje í annað hús að venda með það að fá upplýsingar um þetta, því eiginlega hafa ekki aðrir handleikið þessa bók hjer en hann. Raunar hefi jeg sjeð forsrh. með tvö eintök af þessari bók; öðru þeirra snaraði hann að sendiherranum danska, þar sem hann sat í dyrunum á ráðherraherberginu, en hitt lokaði hann sem snarast niðurískúffuna sína. Það hefir flogið fyrir sú saga, að dómsmrh. hefði í smíðum allstóra bók, þar sem rætt væri um ýms mál og gefa ætti út í 6000 eintökum. Máske er þetta plagg nú að skjóta hjer upp höfðinu, en að enn þyki ekki tímabært, að það sje nema í fárra manna höndum. Út af því, sem dómsmrh. las upp úr þessari bók í sambandi við Tervani-málið, nefnilega þessa vörn Lárusar Jóhannessonar, þá datt mjer í hug: Skyldi þetta nú vera það eina, sem sagt er í þessari bók um það mál, eða skyldi nú alt annað, sem um það er þar sagt, vera bygt á þessum ummælum? Það væri nú svo sem ekki nema eftir annari framkomu dómsmrh. í þessu máli, þó það væri nú svo. Hingað til hefir aldrei þótt nema hálfsögð saga meðan einn segir frá. Hefði dómsmrh. viljað leggja málið óhlutdrægt fyrir almenning, hefði hann vitanlega látið prenta upp í bókina sókn og vörn í Júpiters-málinu í hæstarjetti. Á þann hátt gafst almenningi kostur á því að kynnast til hlítar málavöxtum á báða bóga. En annars ætla jeg ekki að fara frekar út í þetta. Hv. þm.N.-Ísf. hefir rjettilega bent á það, hve fjarstætt það er í fræðsluriti fyrir almenning að draga aðeins fram aðra hlið málsins, þar sem alt er teygt og togað og meira og minna úr lagi fært, eins og gengur. Það er vitanlega ný blekking í málinu og ekkert annað. Það hvílir því jafnt fyrir þessu óhrakinn með öllu sá þungi áfellisdómur, sem almenningsálitið hefir kveðið upp, yfir dómsmrh. fyrir það að ganga fram fyrir skjöldu dómstólanna og gefa hinum erlenda sökudólg upp sakir. Annars vildi jeg beina þeirri fyrirspurn til dómsmrh., að úr því að hann leggur svona mikið upp úr vörn Lárusar Jóhannessonar í Júpiters-málinu, hvort hann undirskrifi þá ekki jafnfúslega vörn þessa sama lögfræðings í öðru máli, sem dómsmrh. er allmjög riðinn við, sem sje Hnífsdalsmálinu? Dómsmrh. viðhafði þau orð hjer í gær, að nauðsynlegt hefði verið að bjarga Tervani-málinu úr óvitahöndum. Mjer er nú ekki vel ljóst, hvað dómsmrh. á við með þessum ummælum, nema ef það eru dómstólar landsins, sem hann hefir slík ummæli um. Því ef málið hefði gengið sinn gang, hefði það vitanlega farið fyrir dómstólana, annan eða báða. Það hljóta þess vegna að vera dómstólarnir, sem ráðh. hefir slík ummæli um, og er það þó sannarlega hart af þeim manni, sem samkv. stöðu sinni á að vera vörður laga og rjettar í landinu, að viðhafa slík orð um dómstólana á Alþingi. Þá sagði dómsmrh., að auk þess sem „Trausti“ hefði verið illa útbúinn, þá hefði hann líka verið smyglunarbátur. Það er nú ekki í fyrsta skifti sem dómsmrh. talar um það og reynir að slá ryki í augu manna með því, að „Trausti“ hafi verið smyglunarbátur. Jeg sje nú ekki, hvaða blettur hafi getað fallið á bátinn, dautt verkfærið, þó að einhvern tíma hafi verið á honum menn, sem látið hafi niður í hann vínbrúsa og tekið þá upp úr honum aftur. Það voru alt aðrir menn á bátnum þegar Tervani var kærður. Það fjell heldur enginn skuggi á útgerðarmann bátsins í sambandi við þessa margumræddu smyglun, fremur heldur en að það hefir fallið skuggi á forstjóra Eimskipafjelags Íslands, þó það hafi komið fyrir, að einhverjir skipverja þar hafi gert tilraun til að smygla nokkrum vínflöskum. Þá er það og upp á sinn máta alveg sama að ætla sjer að fordæma varðbátinn „Trausta“ fyrir það atvik, sem fyrir kom á honum, að hann var notaður til þess að smygla víni, eins og að fordæma t. d. Eimskipafjelagsskipin fyrir það, að slíkt hefir komið fyrir á þeim. Þá sagði dómsmrh., að þakklætisbrjef það, sem stj. hefði fengið frá utanríkisráðuneytinu enska fyrir að gefa styrktarsjóði í Englandi björgunarlaun þau, er Óðni bar, væri fyrsta viðurkenningin á íslensku rjettarfari. Þetta er algerlega rangt. Hver sá dómur, sem hjer er kveðinn um yfir útlendum sökudólg, hvort sem er togari, smyglari eða annað, og er látinn standa ómótmæltur og óvjefengdur, er bein og skýlaus viðurkenning á íslensku rjettarfari. En þakkarbrjef fyrir gjafir eða tilslakanir eiga ekkert skylt við það og í þeim felst engin slík viðurkenning. Jeg mintist á það fyr í ræðu minni, að eftir útdrætti þeim að dæma úr fundabók lögjafnaðarnefndarinnar, sem fyrir liggur hjer í þinginu, fyndist mjer danski hluti lögjafnaðarnefndarinnar hafa gerst allíhlutunarsamur um alíslensk löggjafarmál. Á jeg þar sjerstaklega við rekistefnu þá, sem þeir hafa gert út af síldareinkasölulögunum. Þar er um alíslenskt löggjafarmál að ræða, sem þeir samkv. sambandslögunum hafa enga aðstöðu til þess að gagnrýna eða skifta sjer neitt af. Þetta þarf íslenski nefndarhlutinn að láta þá vera sjer fullkomlega meðvitandi um og hleypa þeim ekki feti lengra í íhlutun um slík mál en sambandslagasamningurinn innibindur. Það skín og út úr ummælum þeirra á þessum nefndarfundum, að þeim hefir verið mjög í mun að fá umsögn íslensku nefndarmannanna um það, hver væri vilji og hugsun íslensku þjóðarinnar gagnvart uppsögn sambandslaganna. Og jeg verð að segja það, að ummæli þau, sem dómsmrh. ljet falla í því sambandi, koma mjer harla kynlega fyrir sjónir. Þau eru sem sje á þann veg, að sambandslögin sjeu ekki ofarlega á baugi hjá þjóðinni. Mjer koma þessi ummæli harla kynlega fyrir af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi af því, að jeg get ekki hugsað mjer, að nokkur Íslendingur, sem kominn er til vits og ára, gangi þess nokkra stund dulinn, hvað mikið skortir á um það, að landsins börn eigi ein að hafa óskoraðan umráðarjett yfir gæðum landsins og auðsuppsprettum, meðan önnur margfalt stærri og ríkari þjóð hefir jafnan rjett til atvinnurekstrar í landinu. Og jeg ætla þess vegna, að þeir muni fáir vera, sem ekki eru fullráðnir í því, hvenær sem er, eftir að þeir hafa fengið þroska og aðstöðu til þess að skilja til hlítar þýðingu þessara jafnrjettisákvæða, að nota fyrsta tækifæri til þess að segja upp sambandslögunum, og að aldrei komi til mála undir neinum kringumstæðum að semja að nýju um nein slík jafnrjettisákvæði aftur. Í öðru lagi koma mjer þessi ummæli kynlega fyrir af því, að á síðasta þingi gerðust þeir atburðir í þessu máli, sem fullkomlega sýndu það, að þingið var vakandi og einhuga um það að nota fyrsta tækifæri til þess að segja upp samningunum. Og það er áreiðanlegt, að þingið er í þessu efni sannur spegill af þjóðinni. Það er þess vegna áreiðanlegt, að þessi ummæli dómsmrh. eru röng og að ófyrirsynju töluð. Það er báðum þjóðum best, að hreint sje gengið til verks um það, hvað sje í aðsigi í þessu máli, og að þar komist engin undanbrögð eða hálfvelgja að. Sama er að segja um þau ummæli, sem dómsmrh. viðhafði í nefndinni um dönsku landhelgisgæsluna hjer við land, að á meðal stjórnmálamanna væri engin óánægja með hana. Þetta er með öllu rangt. Allir þeir, sem einhvern snefil hafa af áhuga fyrir landhelgisgæslunni, hljóta að vera óánægðir með það, hversu danska varðskipið sinnir því starfi lítið, þegar það er hjer við land. Langsamlega mest af tímanum, sem það er hjer við land, heldur það einhversstaðar kyrru fyrir, enda er eftirtekjan af starfinu nú síðustu árin ljósastur vottur þess, hversu mjög það muni hafa sig í frammi við landhelgisgæsluna. Það er þess vegna rjett og sjálfsagt, að rjettmætar umkvartanir um áhugaleysi þeirra manna í sínu kalli, sem stýra þessu skipi hjer, berist til eyrna ráðandi manna í Danmörku. Mættu af því leiða einhverjar umbætur frá því, sem nú er og verið hefir um hríð. Út af því, sem jeg mintist á, að Halldór Júlíusson hefði ekki viljað láta konu eina á Vestfjörðum sverja við nafn guðs, heldur við nafn ákveðins togara vestur þar, þá gat dómsmrh. þess, að þetta hefði ekki verið neitt undarlegt, því þessi kona hefði verið orðin uppvís að því að hafa logið, og hann lagði mikla áherslu á það, að hún hefði logið. Út af þessu datt mjer það í hug, að ef það ætti nú fyrir Halldóri Júlíussyni að liggja að taka eið af dómsmrh., þá væri ekki ófróðlegt að vita, við hvers nafn hann mundi ráðleggja honum að sverja.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Meðan hv.þm. Borgf. kemur ekki í deildina, ætla jeg að víkja að nokkrum atriðum almenns eðlis. Hann vildi halda því fram, að ekki hefði orðið neinn sparnaður við breytinguna á skipun bæjarfógeta- og lögreglustjóraembættanna í fyrra, heldur þvert á móti 40 þús. kr. kostnaðarauki, sem komi nú fram sem hækkun á útgjaldahlið fjárlaganna. Fjárlögin hafa nú verið athuguð í hv.fjvn. og hún álítur, að þessi útgjaldahækkun sje ekki 40 þús. kr., eins og hv.þm. Borgf. vill vera láta, heldur einar 17 þús., og eru þar ekki taldar með þær tekjur, sem á móti koma. Óbeinar tekjur þessara tveggja embættismanna voru orðnar svo miklar með gamla skipulaginu, að það var komið út yfir öll takmörk. Kunnugir menn álitu, að annar þeirra hefði um 80 þús., en hinn um 40 þús. kr. í tekjur á ári, en með breyt. frá í fyrra renna mestallar aukatekjurnar sumpart út til almennings og sumpart í ríkissjóð, svo að sparnaðurinn er auðsær fyrir þá, sem á annað borð vilja hafa opin augun fyrir honum. Jeg vonast til þess, að hv.þm. Borgf. sjái það, að hin háu laun þessara embættismanna hlutu að hafa mjög ill áhrif á hina illa launuðu embættismannastjett í landinu. Það var ekki von, að sýslumenn úti um land gætu verið ánægðir með lág laun og mjög takmarkað skrifstofufje, þegar gæðingar fyrv. stj., sem sátu í þessum feitu embættum, fengu alveg ótakmarkað skrifstofufje og svo há laun, að annar þeirra var látinn borga 9500 kr. í útsvar, sem er sama upphæð og þessir embættismenn eiga að geta fengið mest í tekjur á ári. Mig furðar satt að segja stórlega á því, að annar eins sparnaðarmaður og hv.þm. Borgf. þykist vera skuli ekki sjá, hvað þetta ástand er spillandi fyrir alla embættismannastjett landsins. Mjer þótti undarlegt, að hv.þm. Borgf. skyldi fara svo óráðvandlega með þá reikninga, sem jeg var svo liðlegur að leyfa að sýna honum, eins og raun varð á. Hann hefir komist þarna í ýmsa reikninga ókláraða, og býr svo til missagnir og útúrsnúninga. T. d. fjölgar hann bílunum um helming og setur kostnaðinn við Borgarfjarðarferð varðskipanna á landhelgissjóð, sem hefir ekki borgað þar einn eyri. Það getur verið, að þetta komi hv.þm. einhvern tíma í koll, að fara svona að ráði sínu. Þegar honum er af góðvild hleypt í hálfgerða reikninga, þá notar hann aðstöðu sina til þess að misskilja, afbaka og snúa út úr og beinlínis falsa frásagnir. Það er varla hægt að hugsa sjer meiri mun á framkomu tveggja manna heldur en hjá okkur í þessu máli. Jeg sýndi honum þann drengskap að hleypa honum í reikningana, suma hálfgerða, en hann misnotar þá svo á hinn lúalegasta hátt til þess að ófrægja mig og svívirða. Af þessum ástæðum væri víst hyggilegast fyrir mig að taka upp sömu aðferð og íhaldsstj. hafði, að lofa engum að sjá neitt nema ákveðnum flokksbræðrum, því að þessi misnotkun er mjög áfellisverð á allan hátt. Hv. þm. Borgf. byrjaði á því að tala um hina óhemjulegu eyðslu núv. stj. á ýmsum sviðum. T. d. fann hann að því, að maðurinn, sem á að standa fyrir vinnuhælinu og hafa marga fanga undir höndum, fær 1000 kr. ferðastyrk til þess að geta kynt sjer fyrirmyndar stofnanir í þessari grein erlendis. Þetta ætti þó enginn að telja eftir, því að bæði er styrkurinn lítill, og svo verður að vera trygging fyrir því, að þessi stofnun sje í góðum höndum. Hingað til hefir ekki verið til neinn staður fyrir þá menn, sem eiga ógoldið sektarfje í ríkissjóð, en í sumar verða þeir látnir vinna af sjer sektirnar við vegagerð í Flóanum, og þá undir stj. þessa manns, sem hv.þm. Borgf. vildi ekki láta gera hæfari til starfsins. Í þessu sambandi vil jeg minna hv.þm. Borgf. á það, að í tíð fyrv. stj. voru einu íhaldskjördæmi greiddar 25 þús. kr. í skaðabætur fyrir skemdir á netum, vegna þess að varðskipið var fjarverandi þaðan í 3 daga. Mjer er sem jeg sjái framan í hv.þm. Borgf., ef stj. hefði látið bolsana á Ísafirði fá þessa upphæð, en af því að íhaldskjördæmi á í hlut, þá er alt gott og blessað í hans augum. Þetta var mikil eyðsla, 25 þús. kr., en íhaldsstj. borgaði þetta án þess að bera það undir þingið, og væri fróðlegt fyrir hv.þm. Borgf. að gera samanburð á þessari upphæð og þeim aurum, sem hann er nú svo flinkur að leggja saman. Íhaldsstj. veitti upp undir 1/2 milj. kr. fram yfir heimild til hafnargerðar í Vestmannaeyjum, og nú er þar alt í mestu óreglu. Hv. þm. Borgf. telur þetta víst alveg leyfilegt, vegna þess að Vestmannaeyingar senda íhaldsmann á þing. Ofan á þetta bætist, að mikið af hafnargarðinum bilaði, og varð að gera við hann fyrir 70 þús. kr. í fyrra, og nú þarf víst einhverjar nýjar viðgerðir í sumar. Hv. þm. Borgf. væri því nær að líta nær sínum eigin dyrum og athuga öll þau hundruð þúsunda, sem þar hefir verið bruðlað, heldur en að vera með þennan sparðatíning í reikningum núv. stj. Jeg man ekki eftir að hann segði neitt á árunum 1920 og 1921 út af fjáraukalögunum miklu, en vill hann fletta upp í þeim og sjá póstana, þar sem hans eigin stj. fleygir hverjum bitanum öðrum feitari í gæðinga sína? Í samanburði við alt þetta er það hreint og beint hlægilegt að vera að telja eftir einar þús. kr. til manns, sem fer utan til þess að rannsaka þarflegt fyrirtæki til að bjarga heilli grein þjóðarviðskiftanna, sem Íhaldið skildi við í því ástandi, sem skrælingjum einum var samboðið. Hann talaði um, að einhver framsóknarlögfræðingur hefði fengið 17 hundr. kr. fyrir að semja lagafrv. fyrir núv. stj., en hann gat ekki um það, að annar lögfræðingur, sem er íhaldsmaður, fjekk 25 hundr. kr. fyrir alveg sama verk hjá hans eigin stj. Hv. þm. Borgf. er enn ekki farinn að sætta sig við bílana. Jeg held þó, að hann sje farinn að sætta sig við bílana, sem notaðir eru við vegagerðina, og jafnvel bílinn, sem vegamálastjóri notar sjálfur, sjerstaklega eftir að hann frjetti, að vegamálastjóri borgaði einu sinni 500 kr. á viku fyrir bíla, meðan hann hafði engan sjálfur. Það mun þó vera mála sannast, þar sem stj. sjálf og starfsmenn hennar eru altaf öðruhverju í ferðalögum, að það væri heldur lítil búmenska af landinu að hafa ekki sína eigin bíla. Jeg vil rjett drepa á, að þegar svona algengt fiskfirma eins og Kveldúlfur leyfir sjer að hafa 3–4 bíla fyrir „direktörana“ og tiltölulega fáa starfsmenn, ætti ekki síður að borga sig fyrir landið að hafa 2 bíla. Úr því að Kveldúlfur getur það, þó að ríkur sje talinn, ætti landið að geta það. Jeg vildi, að hv.þm. gerði í næstu bílaræðu sinni samanburð á Kveldúlfi og landinu í þessu efni, bæði þörfinni og getu. Hv. þm. var óánægður með það, sem hann kallaði eyðslu úr landhelgissjóði. En jeg ætla að benda á eina eyðslu, sem bráðum mun sjást í reikningum landhelgissjóðs, frá vorinu 1926. Í aprílmánuði hefir einn merkur íhaldsmaður kvittað fyrir 4000 kr. úr landhelgissjóði. Síðan líða nokkrir mánuðir. Um þetta bil kom konungur til Íslands og Jón Magnússon dó í fylgd hans. Þegar svo þessi merki íhaldsmaður á að fara að standa skil á peningunum, segir hann, að þetta hafi verið fyrir Jón Magnússon, til þess að standast kostnað við konungskomuna. Jeg veit ekki, hvað satt er í þessu, en peningarnir hafa aldrei komið aftur, og enginn reikningur fyrir því, hvernig þeim var varið. Í sambandi við útgjöld landhelgissjóðs vil jeg minna á það, að þegar jeg tók við stj., voru borgaðar 10 þús. kr. fyrir bókhald sjóðsins, sem þá var svo seinlega og klaufalega gert, að ekki var hægt að fá glögga hugmynd um hag hans. Maðurinn var að vísu heiðarlegur, en alls ekki fær um að inna þetta verk af hendi. Á sama tíma virðist fyrirrennari minn (MG) hafa gert samning við einn mann í stjórnarráðinu um, að hann skyldi fá 4000 kr. árlega fyrir að líta eftir skipum, senda skeyti o. s. frv. Þetta var borgað út fyrir árið 1925, þegar ekkert skip var til, 1926 og jeg má segja 1927, svo að þessi eini starfsmaður hefir, með beinum samningi við ráðh., lagt landhelgissjóði þunga byrði á herðar. Slíkar ráðstafanir gerði þessi mjög sparsami vinur hv.þm. Borgf. En í stað 10 þús. kr. bókhaldarans er nú kominn maður með 3 þús. kr. laun, sem þó gerir verkið betur en fyrirrennari hans. Og auk þess hefir hann haft annað á hendi kauplaust, til dæmis innkaup til spítala landsins. Eftir stjórnarskiftin var byrjað að bjóða út kolin, og við fyrsta útboðið lækkaði sá liður á nokkurra mánaða eyðslu um 4000 kr. Á þennan hátt hefir landhelgissjóði sparast mikið fje. Jeg vil benda hv.þm. á einn lið, sem var óþarflega hár hjá fyrirrennara mínum, en það er fæðiskostnaður skipverja. Hver maður hafði kr. 4.50 á dag í fæðispeninga, það er að segja: brytinn fjekk það fyrir efnið í matinn. Alt annað leggur landið til, eldivið, áhöld og kaup bryta. Á Eimskipafjelagsskipunum er þetta kr. 3.75, og hefir nú verið fært niður á hinum skipunum. Þegar nýja varðskipið kemur, mun reynt að koma á enn ódýrara skipulagi í þessum efnum. Hv. þm. var mjög óánægður yfir því, að skipshöfnin á Óðni skyldi fá 1–2 daga frí. Jeg er alveg hissa á hv.þm., að vera að telja eftir, þó að þessir menn, sem vinna á sunnudögum jafnt og aðra daga, fái örlítið frí á þeim tíma, sem langminst er að gera. Enda telur hv.þm. þetta í raun og veru ekki eftir þeim. Hann lætur svona, bara af því að það var jeg, sem gaf þeim fríið. Hefðu það verið hans vinir, þá hefðu skipsmennirnir mátt eiga frí í heila viku. Jeg ætla að svara því, sem til mín var beint um lögjafnaðarnefndina, þegar annar hv.þm. hefir talað um sama efni. Hitt er misminni hjá hv.þm. Borgf., að upptökin að lækkun á kaupi lögjafnaðarnefndar hafi verið hjá íhaldsmönnum. Uppástungur í þá átt komu fyrst í greinum í Tímanum. Það kennir dálítillar gleymsku hjá hv.þm., þegar hann segir, að vesalings íhaldsstjórnin hafi ekkert getað gert fyrir peningaleysi. Jeg get ekki verið hv.þm. sammála um það. Jeg trúi því ekki, að ekkert hafi verið hægt að gera eftir 1924. Og síðustu tvö árin var framkvæmd skattaniðurfelling, til flokksbræðra hv.þm. aðallega, en það var sama og að kasta frá landhelgissjóði peningum, enda varð tekjuhalli á eftir. Þó tekur út yfir alt, þegar hv.þm. segir, að lausaskuldirnar 1924 hafi verið Tímanum að kenna. Jeg held, að hv.þm. sje búinn að gleyma því, þegar hann var á þingi 1917 og '18 og studdi stj. Jóns Magnússonar, og 1920, '21 og 22, þegar hallinn var 2–21/2 milj. á hverju ári og hv.þm. hreyfði hvorki legg nje lið. Það var fyrst eftir að andstæðingar hv.þm. bentu á, hvernig ástatt var um fjáraukalögin miklu, að farið var að laga þetta. Þá kom. hv.þm. að áfengismálunum. Mjer hefði fundist, að hann hefði átt að snúa geiri sínum í aðrar áttir hvað það snertir. Hann hefði átt að tala um blöð íhaldsins, Morgunblaðið, Storm og Vörð. Hvenær hafa þau gert annað í áfengismálunum en að mæla með vínnautninni í landinu? Hverjir kölluðu löggæslumennina „þefara“ og reyndu á allan hátt að svívirða þá og sverta í augum almennings? En hv.þm. hefir aldrei haft neitt að athuga við það, hvernig blöð hans hafa talað í áfengismálunum og hvernig þau hafa reynt að gera hlægilegar allar tilraunir til að halda niðri stórofdrykkjunni. Svo segir hann; „Hvers vegna hefir dómsmrh. ekki fækkað útsölustöðum Spánarvína, úr því að hann greiddi atkvæði með því 1927, að það mál væri rannsakað? Því er fljótsvarað. Þetta var felt árið 1927. Það var nóg til þess að sýna, að þó að hægt væri kannske að merja það fram eftir kosningarnar, þá hefði Íhaldið engu viljað fórna fyrir þetta. En hvorki 1923 nje '27 var mín leið fær, nema sterkur þjóðarvilji væri á bak við, ef eitthvað kynni að slettast upp á. Það var ekki. Það var sem sje alveg óhugsandi að gera þetta með nokkru öðru móti en sterkum meiri hl. þingsins, sem þyrði og vildi hætta á einhvern hugsanlegan skaða um fisksöluna til að koma aftur á algerðu banni. En Íhaldsflokkurinn allur vill engu fórna til að koma á banni, ekki einum eyri á skippundi af fiski myndi hv.þm. vilja fórna. Flokkur hans opnaði fyrir Spánarvínin, flokkur hans drekkur Spánarvínin og flokkur hans gerir alt, sem hann getur leynt og ljóst, til að vinna á móti og svívirða viðleitni þeirra manna, sem í verki reyna að hamla móti ofdrykkjunni í landinu. Hv. þm. segir, að betra hefði verið að hella birgðunum niður en að blanda þær. Þetta segir hv.þm. En setjum svo, að helt hefði verið niður 100 tunnum af áfengi, sem íhaldið hefði verið nýbúið að kaupa af Garðari Gíslasyni, honum til gróða. Þá hefði hv.þm. Borgf. risið upp og reiknað út og sagt; „Hvað hefði ekki mátt gera fyrir þessar krónur?“ Jeg get sagt hv.þm., að í þessu atriði á hann einn skoðanabróður, sem sje ritstjóra Storms. Hann hefir kveðið upp líkan áfellisdóm eftir sömu forsendum; „Þetta er of sterkt fyrir magann, of örvandi“, sagði hann. Í öllum öðrum efnum met jeg dóm hv.þm. Borgf. meira en þessa manns, en í þessu eina tilfelli met jeg dóm ritstjórans meira. Hv. þm. talaði um, að styrkurinn til templara hefði verið lækkaður. Það kemur til umr. á sínum tíma, en hinsvegar hugsa jeg, að hv.þm. geti fengið að vita, að stj. hefir stutt templara á margan hátt, með löggæslu o. fl. Templarar hafa ekki ástæðu til að kvarta. En fjelag þeirra er svo fjölment, að því ætti ekki að vera vorkunn að halda uppi hinum daglega rekstri með fjelagsgjöldunum, þegar það auk þess fær styrk úr ríkissjóði. Það kennir mótsagnar hjá hv.þm., þegar hann er að kvarta um, að mistekist hafi að halda aftur af ofdrykkjunni í landinu, því að þar á hann einmitt við sjálfboðalið, sem hans eigin skoðanabræður, templarar, komu á fót til þess að styðja lögregluna í baráttunni gegn ofdrykkjunni. Hinsvegar voru það hinir pólitísku samherjar hv.þm., íhaldsmenn, sem á allan hátt reyndu að spilla starfi löggæslumannanna. Og nú tekur hv.þm. þeirra málstað. Þá kom hv.þm. að því, að jeg væri linur í áfengismálinu sjálfu, af því að jeg viðurkendi, að hófdrykkja viðgengist víða um heim hjá góðum og reglusömum mönnum. Jeg endurtek það, að jafnandstyggilegt og „fyllirí“ er og ósamboðið siðuðum mönnum, eins hjákátleg og einstrengingsleg er skoðun hv.þm. Borgf. og sumra annara fáfróðra manna á þessum málum. Ef hv.þm. vissi meira en kötturinn um það, hvernig allur landslýður í hinum miklu löndum álfunnar notar ljett vín daglega án þess að andstygð ölvunarinnar sjáist, þá myndi hann ekki dæma jafnheimskulega um þessi mál. Nú er hann á því stigi, að hann styður á allan hátt ofdrykkjuskrílinn í sínu landi, sem er allur í hans flokki, en fordæmir hóflega notkun áfengis eins og hún er og hefir þekst hjá hinum mestu mentaþjóðum síðan löngu fyrir Krists daga. Jeg hygg, að það sje ómögulegt fyrir mann, sem dvalið hefir langvistum í Suðurlöndum, til dæmis í Frakklandi, og sjeð, hvernig vín er notað hjá hinum prúðustu mönnum, fólkinu til gleði og ánægju, að verða eins mikill farisei og sumir hjer heima, sem þola ekki að heyra vín nefnt á nafn. En þeim er auðvitað vorkunn, sem aldrei hafa sjeð annað af því tægi en hina dæmalausu og ósiðlegu ofdrykkju á Íslandi. Um mitt eigið „fyllirí“ skal jeg taka þar fram, að það er ekki verra en svo, að jeg gæti altaf gengið eins og linur Drafnar-goodtemplari, ef jeg væri mældur á þann mælikvarða. En hvort svo mikil hófsemi er algeng meðal nánustu samherja hv.þm. Borgf., skal jeg láta ósagt. Sannast að segja er jeg á sömu skoðun og Lárus Jóhannesson um það, að ekki hefði átt að kæra „Júpiter“, af því að hin svokölluðu sönnunargögn voru til skammar, að þau máttu ekki sjást. Því talaði jeg um, að óvitahendur hefðu fjallað um málið, meðan Íhaldið fór með það. Hv. þm. Borgf. hefir orðið starsýnt á blátt hefti, sem jeg hefi verið með hjer fyrir framan mig. Þetta hefti er einskonar handrit, sem jeg hefi notað eins og hv.þm. Borgf. hefir notað það, sem hann hefir párað upp sjálfur. Þetta bláa hefti er ritlingur um ýms dómstólamál, er mikið hefir verið um deilt, og mun hann síðar koma fyrir almenningssjónir. Úr því að Íhaldsflokkurinn hefir eytt þúsundum króna úr flokkssjóði til blekkinga og æsinga í „Tervani“-málinu, er óhjákvæmilegt að gefa út öll gögn málsins, svo að íhaldsliðinu haldist ekki lengur uppi að skaða þjóðina í því efni með ósannindum og álygum.

Sigurður Eggerz Áður en jeg ber fram eina eða tvær fyrirspurnir til hæstv. stj., vildi jeg víkja örfáum orðum að hinni erlendu strandgæslu hjer við land. Hefir mjer gefist ríkulegt tilefni til þess, þar sem birtst hefir viðtal við Borgbjerg í „National-Tidende“ í sumar, þar sem kvartað er yfir gagnrýni minni á starfsháttum varðskipsins „Fyllu“. Hann segir í blaðinu, að svo mikið kveði að þessari gagnrýni, að dómsmrh. hafi vítt Sigurð Eggerz fyrir hana og sagt honum „at holde Mund“, sem á íslensku mundi þýða að halda kjafti. Þessi sami stjórnmálamaður hefir sagt um afstöðu mína í stjórnmálum vorum: „Det er da ogsaa den almindelige Mening í alle Partier paa Island, at Sigurður Eggerz nu er en Mand uden al Betydning paa Grund af hans ganske krampagtige Holdning“. Og í sambandi við strandgæslu Dana hjer við land segir hann: „.... idet man meget beklagede Sigurður Eggerz ubeföjede Kritik“. En það er ekki aðeins í þessu viðtali, sem minst er á mig í sambandi við strandgæslu erlendu skipanna hjer við land. Í gerðabók sambandslaganefndarinnar er minst á mig einu sinni eða tvisvar í sambandi við strandvarnirnar. Þar er bókað eftir Kragh ráðh.: „Kragh mintist á þá samninga, sem fram hefðu farið þegar Sigurður Eggerz setti á stofn hina sjerstöku Íslensku landhelgisgæslu. Hefði þetta orðið á fremur óformlegan hátt“. Mjer er það ekki óljúft, þó Danir minnist á mig í sambandi við strandgæsluna. Hin sjerstaka íslenska landhelgisvörn var sett á stofn í minni stjórnartíð. Mætti þessi ráðstöfun mikilli andúð í byrjun frá danskri hlið. Var því haldið fram frá danskri hlið, að landhelgisgæslan ætti að vera óskift og auðvitað undir danskri stjórn. Eftir að jeg hafði haldið fast fram hinum rjetta málstað þjóðarinnar, fór svo, að Danir ljetu undan síga og fjellust á mínar kenningar í málinu. Við og við hefir því verið haldið fram af Dana hálfu, að þeim bæri ekki skylda til að taka þátt í landhelgisgæslunni hjer, þar sem Íslendingar ykju svo mjög sína eigin landhelgisgæslu. Án þess að fara nánar inn á þetta atriði, vil jeg geta þess, að því hefir jafnan verið haldið fram af hálfu vor Íslendinga, að samkv. aths. við 8. gr. sambandslaganna beri Dönum að halda hjer uppi strandgæslu með einu skipi, meðan sambandslögin eru í gildi, án tillits til þess, hvort landhelgisgæsla vor hefði aukist meira eða minna. Sú gagnrýni, sem Borgbjerg átti við, kom fram í grein í blaðinu „Ísland“. Jeg hefi ekki skrifað þá grein, en skal játa, að jeg er í öllum aðalatriðum samdóma því, er þar stendur. En efni greinarinnar er tekið úr fagriti, sem Fiskifjelag Íslands gefur út, tímaritinu „Ægi“, og hefir formaður Fiskifjelagsins ritað greinina, sem vísað er í. Virðist því ekki hægt að vjefengja það, sem þar stendur um frammistöðu Dana í strandvörnum hjer við land. Samkv. því, sem í Ægi stendur, lá „Fylla“ 68 sólarhringa inni á Reykjavíkurhöfn árið 1926. Árið 1927 lá hún þar 85 sólarhringa af strandgæslutímanum.

Hvað ætli hún hafi legið lengi á öðrum höfnum?

. Um það er ekki getið. Þegar litið er á niðurstöðuna af landhelgisgæslunni 1927, sjest, að „Óðinn“ hefir tekið 36 togara, „Þór“ 4 og „Fylla“ 1. Af þessu er ekki hægt að draga nema eina ályktun um dönsku landhelgisgæsluna, og þegar litið er á þessa niðurstöðu, sjest best, hve hamingjusamlegt það er að halda áfram í sjálfstæðisáttina á öllum sviðum. Mjer þætti gaman að sjá framan í þann hv.þm., sem er ánægður með alla landlegudagana og niðurstöðuna af dönsku landhelgisvörninni. „Af ávöxtunum skuluð þjer þekkja þá“, stendur einhversstaðar skrifað. Þessi eini togari, sem „Fylla“ tók, talar sínu máli. En þrátt fyrir þetta er einn háttsettur maður hjer á landi, hæstv.dómsmrh., svo skapi farinn, að hann lýsti yfir því í sambandslaganefndinni, er kvartað var yfir ákúrum þeim, er landhelgisgæsla Dana hefði sætt hjer, að engir leiðandi menn hjer á landi mundu taka undir aðfinslurnar við landhelgisgæsluna dönsku. Í gerðabók nefndarinnar segir svo: „Jónas Jónsson kvað aðfinslur þær, er komið hefðu fram gegn danska varðskipinu, ekki lýsa skoðun leiðandi stjórnmálamanna“. Það er heldur leiðinlegur vitnisburður fyrir þessa „leiðandi menn“, ef þeir hafa svo litla einurð, að geta ekki sagt, að hjer sje um einstaka vanrækslu að ræða. Ef vorir leiðandi menn eru þannig skapi farnir nú, þá verða nýir leiðandi menn að taka við, sem betur eru að skapi þjóðarinnar. Það hefir verið sagt í „Tímanum“, og Borgbjerg vísar líka til þess í viðtali því, er jeg hefi áður minst á, að gagnrýni á starfsháttum dönsku varðskipanna væri óviðeigandi og mætti ekki heyrast. Þar var talað um hina ströngu vinnu varðskipanna á dimmum vetrarnóttum. Þessar aðfinslur væru syndsamlegar, þar sem skipin ynnu starf sitt fyrir ekki neitt ! En jeg álít, að flestir Íslendingar telji, að þessi strandgæsla Dana sje goldin fullu verði. Frá vorri hálfu hefir verið litið svo á, að strandgæslan kæmi á móti þeim fiskveiðarjettindum, sem Danir njóta hjer við land. Það er því sorglegur misskilningur, þegar íslenskir stjórnmálamenn krjúpa fyrir Dönum og þakka þeim sjálfsagðar skyldur þeirra eins og einhverjar ölmusur. Það mun reynast happasælast í þessu máli sem öðrum að koma hreinskilnislega og einarðlega fram út á við. Jeg hefi átt tal við Kragh ráðherra síðan þessi grein kom út í „Íslandi“, og mintist hann á hana. Jeg sagði, að það kæmi ekki fram í þessari grein einni, heldur væri það almannarómur hjer á landi, að landhelgisgæsla Dana væri slælega rekin. Og að þetta almenningsálit er á rökum bygt, hefi jeg sannað með tilvitnunum í fagrit það, sem jeg gat um áðan. Um ummæli Kragh, að landhelgisgæslan væri ekki formlega sett á stofn, er ekki annað að segja en að þetta var eingöngu íslensk ráðstöfun, sem engir gátu sagt neitt um með rjettu nema Íslendingar, og þurfti því ekki samninga við Dani um þetta atriði, þó þeir ljetu sjer það koma við í byrjun. Jeg læt svo úttalað um þetta atriði. Þótt jeg hafi orðið fyrir þessari „Kritik“ hinna dönsku stjórnmálamanna og hæstv.dómsmrh. í sambandi við strandgæsluna, þykist jeg vita, að þau ummæli muni ekki bergmála í hjörtum þjóðarinnar. Mun jeg þá víkja að því, sem jeg vildi þó sjerstaklega gera hjer að umtalsefni. Jeg vil minna á, að á síðasta þingi komu fram yfirlýsingar, sem jeg lít svo á, að hafi mikla þýðingu fyrir framtíðar-frelsisbaráttu vora. Eins og kunnugt er, bar jeg fram á þinginu í fyrra fyrirspurn um það, hvort hæstv. stj. vildi vinna að uppsögn sambandslaganna og undirbúa sem best, að við tækjum utanríkismálin í okkar hendur. Stj. svaraði þessari fyrirspurn vel og drengilega, og allir flokkar tóku undir svar hennar. Jeg vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp aðalatriðin úr ræðu hæstv.forsrh.: „Ríkisstjórnin og Framsóknarflokkurinn telur það alveg sjálfsagt mál, „að sambandslagasamningnum verði sagt upp eins fljótt og lög standa til“ og þar af leiðandi er ríkisstjórnin og flokkurinn reiðubúinn til að vinna að því“. Þetta voru skýr og ótvíræð svör, sem jeg þakkaði stj. innvirðulega fyrir. En nú langar mig til að spyrja hæstv. stj.: Hvernig stendur á því, að sú stj., sem lofað hefir svo hátíðlega að vinna að undirbúningi þessara mála, skuli ekki - og þá einkum hæstv.dómsmrh., sem fundinn sótti - hafa á þeim mörgu stjórnmálafundum, sem háðir hafa verið úti um landið síðan, skýrt kjósendum frá því, sem gerst hefir í þessu efni? Slíkt var alveg sjálfsagt og í samræmi við yfirlýsingu hæstv.forsrh. um að vinna að uppsögn sambandslaganna. En til þess að sú uppsögn nái fram að ganga, þarf ekki aðeins 2/3 atkv. í Sþ., heldur mikinn meiri hl. þjóðarinnar. Og því er nauðsynlegt að fá hvern Íslending til að skilja, að þetta mál stendur fyrir ofan öll önnur mál. Alt strit og stælur hjer á þingi eru hjegómi einn á móts við það, hvernig þetta mál verður til lykta leitt. Hjer er um hvorki meira nje minna að ræða en það, hvort við eigum landið okkar kvaðalaust eða ekki. Hjer er ekki eingöngu um formsatrið: að ræða, heldur stærsta fjárhagsmál þjóðarinnar. Hjer er um það að læða, hvort landsins börn eigi að njóta landsins gæða. Eins og nú standa sakir hafa Danir sama rjett til þessara gæða og við sjálfir, en með einni þjóðlegri atkvgr. er hægt að skera niður öll höftin, sem á landinu hvíla. Þess vegna er þetta mál málanna. Þá vildi jeg spyrja hæstv. stj. um hvernig á því stendur, að þegar stj. er spurð erlendis um, hvað gerst hafi í þessu máli, þá gefur stj. þau svör, að tekin hafi aðeins verið ákvörðun um, að endurskoðun skuli fara fram á sambandslögunum. Eftir sambandslögunum má fyrst heimta endurskoðun 1940, síðan má segja samningnum upp þremur árum á eftir. Á þinginu í fyrra, samkv. yfirlýsingu hæstv.forsrh. eins og hún var birt í Alþingistíðindunum, var gengið út frá því sem sjálfsögðu, að endurskoðunar yrði krafist, en aðalþungamiðja málsins var þó, að þingið lýsti því yfir, að það ætlaði að segja sambandslagasamningnum upp svo fljótt, sem unt væri, eða 3 árum eftir að endurskoðunarkrafan væri komin fram. Fara nú erlendu blöðin með skakt mál? Nú óska jeg eftir því, að hæstv. stj. lýsi því ótvírætt og skorinort yfir, hvort erlend blöð fari hjer með skakt mál eða ekki. Læt jeg þess um leið getið, að hvert blaðið á fætur öðru flutti þau ummæli eftir hæstv.forsrh., að hjer væri aðeins um endurskoðun að ræða, og jafnþektur stjórnmálamaður og Zahle hefir sagt í grein, sem hann hefir skrifað, að aðeins einn maður á Íslandi vildi segja sambandslögunum upp. En einkennilegar eru þær frjettir, sem sambandsþjóð vor fær af Alþingi, ef þær eru á þessa lund, þar sem raddirnar á síðasta Alþingi voru alveg einróma um að segja upp samningnum. En því er ver og miður, afturkippurinn um endurskoðun í stað uppsagnar kemur víðar fram en í erlendum blöðum. Þegar sjálft stjórnarblaðið hjer heima mintist 10 ára fullveldisafmælisins 1. des. 1928, stóðu í því þessi orð: „Um það verður ekkert fullyrt að svo komnu, hvort sá rjettur (þ. e. uppsagnarrjetturinn) muni verða notaður. Því hefir veri lýst yfir af núverandi forsætisráðherra og fulltrúum allra íslenskra stjórnmálaflokka, að þeir teldu endurskoðun samningsins sjálfsagða“. Í sjálfu stjórnarblaðinu, á 10 ára afmæli fullveldisins, eru yfirlýsingar síðasta þings viðvíkjandi sambandslögunum gerðar að lítilfjörlegri kröfu um endurskoðun. Jeg verð að segja það, að mjer finst það raunalegt að lesa slík ummæli þegar á fyrsta ári eftir að Alþingi hafði látið í ljós ótvíræðan vilja á því, að segja sambandslagasamningnum upp. Og enn fleiri gögn hníga því til sönnunar, að hæstv. stj. hafi umfram alt viljað láta þann kaleik frá sjer víkja að kannast við, að Íslendingar ætluðu að segja samningnum upp. Þetta sjest m. a. í gerðabók dansk-íslensku ráðgjafaranefndarinnar frá síðastliðnu sumri. Þar stendur svo: „Borgbjerg vitnaði til þess, að rjettur væri áskilinn til að minnast á fleiri mál, og kvaðst því vilja benda á, að á seinni tímum væri oft talað um þá alvarlegu hættu, sem leitt gæti af jafnrjettisákvæði danskra og Íslenskra ríkisborgara, í 6. gr. sambandslaganna, einkum fyrir atvinnulíf á Íslandi. Það gæti því verið gagnlegt, að kyrlát rannsókn yrði gerð á þessum efnum fyrir næsta fund í nefndinni að ári, á þann hátt, að báðir nefndarhlutarnir söfnuðu staðreyndum lútandi að því, hvernig ákvæðið hefði verkað í reynd. Slík rannsókn gæti lagt góðan grundvöll að síðari umræðum um þetta mál. Kragh lýsti sig hlyntan þessari uppástungu og Jónas Jónsson áleit gott, að menn innan nefndarinnar reyndu að átta sig á þessu og án þess að gera of mikið veður út af máli, sem í raun og veru væri ekki ofarlega á dagskrá á Íslandi“. Jeg verð að segja, að það kom ákaflega flatt upp á mig, að sama stj., sem gaf hina beinu og drengilegu yfirlýsingu á þingi í fyrra, skyldi nú fara að gefa gagnvart dönskum fulltrúum þá yfirlýsingu, sem fram kemur í fundargerðinni. Um það ætti þó a. m. k. enginn ágreiningur að vera, að segja upp 6. gr. sambandslaganna, sem beinlínis heimilar Dönum víðtækan ábúðarrjett á landinu. Það er sorglegt, að sjálfur dómsmrh. skuli skýra Dönum frá, að þetta mál sje ekki ofarlega á dagskrá hjá þjóð vorri, sem þingið með yfirlýsingum sínum setti efst á dagskrá allra mála. Þá eru dálítið óviðkunnanleg ummæli, sem hæstv.dómsmrh. hefir látið danska blaðið Roskilde Tidende hafa eftir sjer, þegar hann var á ferðinni niðri í Danmörku í sumar. Fyrst talar hæstv. ráðh. um „den famöse Erklæring“, þ. e. yfirlýsingu þingsins. En svo er eins og hann þykist þurfa að mýkja blaðamanninn danska, sem hann er að tala við, ennþá betur, Hann dregur upp ákaflega átakanlega mynd af ungum dreng, sem er að fara út í heiminn einn síns liðs og skilur grátandi við pabba sinn og mömmu. Það er rjett eins og hæstv. ráðh. sje að gefa blaðamanninum hugmynd um, hve gráturinn muni verða sár hjer á landi yfir því að þurfa að skilja við „dönsku mömmu“. Og nú er Danmörk ekki lengur danska mamma, heldur einnig danski pabbi í hinni hjartnæmu ræðu ráðh. Hann fer um þetta þeim mýkstu orðum, sem hann á til. Það er eins og maður sjái átökin, þegar hæstv.dómsmrh. er að biðja þess, að hinn beiski kaleikur, skilnaðurinn, megi frá sjer víkja. Mjer er vissulega engin ánægja að því að koma fram með gagnrýni á hendur hæstv. stj. í þessu máli. En hún verður að gefa yfirlýsingu um það, hvernig stendur á þeirri kynlegu framkomu, sem jeg nú hefi lýst. Ef stj. hefir sagt hinum erlendu blöðum það, sem þau hafa eftir henni, þá er stj. áreiðanlega komin í minni hl. hjer í þinginu. Það verður að koma skýrt fram hjer á Alþingi, hvort í nokkru er hvikað frá því, sem yfirlýst var á síðasta þingi. Sje svo, verður að hefja sterka og öfluga baráttu til þess að kenna þjóðinni að þekkja sinn vitjunartíma. Hver sá maður, sem veldur mistökum í þessu máli, á skilið harðan og þungan dóm.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm. Dal. hefir nú dregið utanríkismálin inn í þessar umr. Mjer skildist á honum, að hann teldi þau mál annars eðlis og meira virði en önnur mál, sem hjer hefir verið talað um. Undir þetta get jeg tekið með hv.þm. En jeg vil ganga lengra en hann. Jeg tel svo mikilsvert um þessi mál, að mjög óheppilegt sje að draga þau inn í venjulegar eldhúsdagsumr. Hv. þm. fylgdi öðrum sið á síðasta þingi. Þá flutti hann sjerstaka fyrirspurn um málið, en blandaði því ekki saman við hin algengu deilumál dagsins. Jeg býst við, að hv.þm. muni sjá það, þegar hann hugsar sig um, að heppilegra muni eftirleiðis að fara þá leiðina, sem hann fór í fyrra, en ekki hina, sem hann nú hefir valið. Þessar almennu aths. vildi jeg gera við ræðu hv.þm. Dal. Hv. þm. talaði um yfirlýsingu þá, er jeg gaf á Alþ. af hálfu stj. og Framsóknarflokksins. Þá yfirlýsingu kallaði hann skýra og drengilega. En síðan gerði hann að umtalsefni ummæli ýmsra blaða um sambandsmálið og afstöðu stj. til þess. Hv. þm. veit það vel, alveg eins og jeg, að ummælum blaða er stundum varlega treystandi. En sú yfirlýsing, sem gefin var á síðasta þingi, liggur ennþá fyrir skýr og ótvíræð. Jeg get sagt hv.þm. það, að á bak við þá yfirlýsingu standa ennþá sömu skoðanir og sami vilji og í fyrra, bæði af minni hálfu og flokksins. Á síðasta Alþ. var fleira gert en að gefa umræddar yfirlýsingar. Það var ákveðið að kjósa sjerstaka nefnd, sem hafa skyldi utanríkismálin með höndum. Gegn stofnun þessarar n. var engum mótmælum hreyft. Jeg hefi litið á þessa atburði sem nokkurskonar yfirlýsingu frá öllum flokkum þingsins um það, að þeir ætluðu að standa saman út á við, hvað sem baráttunni liði inn á við. Hv. þm. kemur nú ekki fram sem þm. Dal. eingöngu, heldur einnig sem fulltrúi í þessari nefnd og samverkamaður minn. í n. eiga sæti menn, sem eru harðvítugir andstæðingar stj. En á samvinnuna milli hennar og mín um utanríkismálin hefir hvorki fallið blettur nje hrukka. Þar hefir aldrei borið neitt á milli. Jeg veit ekki til þess, að hv.þm. hafi nokkurntíma komið þar fram með neinn ágreining gagnvart stj. Þær aths., sem hv.þm. hefir gert nú, hefði hann átt að koma fram með innan utanríkismálanefndarinnar. Þar eru þær á rjettum vettvangi. Jeg vil mælast til þess, að hv.þm. geri svo framvegis. Það ætti ekki að vera hart aðgöngu fyrir hann, þar sem samvinnan í n. hefir verið ákjósanleg í alla staði, en því mótmælir hann sjálfsagt ekki, að svo hafi verið.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. þm. Dal. beindi til mín nokkrum orðum út af strandgæslunni, og þá einkum um það, hvort danska varðskipið Fylla myndi hafa int af hendi skyldur sínar lögum samkvæmt. Jeg vil benda þessum hv.þm. á, að hann var einn þeirra, sem áttu verulegan þátt í sambandslagasamningnum 1918. Í sambandslögunum er tekið fram, að Danir skuli leggja eitt skip til strandgæslu hjer við land ákveðinn tíma á hverju ári. En um starfsemi þess skips er ekki nánar ákveðið. T. d. er ekkert tekið fram um það, hve lengi það megi dvelja í höfn, þegar ketilhreinsun fer fram. Um alt slíkt verður að fara eftir samkomulagi og ástæðum. Ekkert er heldur sagt um það, að þetta skip skuli vera beinlínis lagað til strandgæslu. íslenska stj. gat ekki. hvorki nú eða þegar hv.þm. var dómsmrh., krafist þess, að Danir bygðu skip eins og t. d. Óðin til að verja landhelgina hjer. Stj. íslenska hefir aðeins rjett til að heimta skip. Það er ekki hægt að búast við, að Danir uppfylli meira en í samningnum stendur. Það hafa þeir gert. En þeir hafa aldrei sent hingað skip, vel fallið til strandgæslunnar. Islands Falk og Fylla eru fyrst og fremst herskip. Þeim er mjög mikið ábótavant sem strandvarnaskipum. En úr því verður ekki bætt, nema með því að smíða nýtt skip, og þess getum við ekki krafist af Dönum. Hv. þm. las upp skýrslu um það, hversu marga daga danska varðskipið hefði legið í höfn. En þó að talan, sem hann nefndi, sje nokkuð há, þarf það ekki að vera samningsbrot. Því hefi jeg gert grein fyrir. En sje samningurinn ekki í lagi, þá á hv.þm. það mest við sjálfan sig. Jeg vil líka gjarnan spyrja hv.þm., hversu marga daga dönsku skipin hafi verið úti á sjó og hversu marga daga þau hafi legið inni í höfn, þegar hann var dómsmrh. Jeg vona, að hv.þm. svari þessari spurningu, einkum af því að orð hans mátti skilja sem ásökun til eftirmanna hans, hv. 1. þm. Skagf. og mín. Grunur minn er sá, að ástandið hafi verið eitthvað svipað þá og nú. Sje sá grunur órjettmætur, er hv.þm. væntanlega ljúft að leiðrjetta það. Að því er jeg hygg, líta Danir svo á, að strandgæslan hjer við land eigi að hafa tvöfalt takmark. Skipin munu ekki vera send hingað eingöngu til þess að fullnægja gerðum samningi, heldur eiga þau jafnframt að vera skóli fyrir unga sjóliðsmenn. Og þótt kostnaðurinn, sem af þessum ferðum leiðir, valdi nokkurri óánægju, eru þær mjög vinsælar í danska flotaliðinu. Baráttan við óveðrin og stórsjóina hjer við land eru hollur skóli. Og þess háttar erfiðleikar eru sjaldan fyrir hendi niðri við Danmörku í eins ríkum mæli og hjer. En af því að skipin eiga að vera skólaskip, jafnframt því, sem þau annast strandgæsluna, leiðir það, að þau eru stærri og óhentugri en ella til þess, sem við eigum að nota þau. Hv. þm. gerði samanburð á tölu þeirra togara, sem Óðinn hefir tekið í landhelgi, og hinna, sem Fylla hefir tekið. Sá samanburður var ekki alveg óhlutdrægur. Jeg held, að hv.þm. hafi valið það ár, sem Fylla tók fæsta togara. En árið 1926, svo að jeg nefni dæmi, tók hún marga. Mig furðar líka á því, að hv.þm. skuli dæma gæsluna eingöngu eftir því, hversu margir togarar eru „teknir“. Jeg skal ekki neita því, að það sje mikils vert að „taka“ togara. Og í því er fólgin „romantikin“ við landhelgisvarnirnar, ef svo mætti að orði komast. En því má ekki gleyma, að takmark þeirra er ekki í því fólgið. Eftir að landhelgisgæslan er komin í gott horf, verða sjálfsagt tiltölulega fáir togarar teknir. Þeir þora þá ekki að koma nærri landinu. Hið „ideella“ takmark er, að enginn togari þori að fara inn fyrir landhelgislínuna, þó að hitt væri raunar ennþá æskilegra, að þeir vildu ekki gera það. Jeg er ekki viss um, að hv.þm. geri sjer fulla grein fyrir þessu. Munur hins sýnilega árangurs af starfsemi skipanna síðastliðið ár getur líka að nokkru leyti stafað af þeirri verkaskiftingu, sem átti sjer stað milli þeirra í fyrra. Fylla gætti þá vesturstrandarinnar um vertíðina, en Óðinn var fyrir sunnan land. Hv. þm. má gjarnan gera gys að því eins og hann hefir gert, að danska varðskipið sigldi þá á mjög stuttum tíma um 15 þús. sjómílur og hjelt veiðiþjófum frá landinu. En við vesturströndina er tiltölulega erfitt að festa hendur á togurum. Ef vel ætti að vera, þyrfti strandvarnaskip stöðugt að liggja við Snæfellsnes. En það skip myndi örsjaldan „taka“ togara. Við suðurströndina eru togararnir oftast teknir. Þetta ætti hv.þm. að vera kunnugt um. Hv. þm. Dal. ætti að geta skilið, að þetta er ekki gert til að kasta skugga á útgerð „Fylla“, þar sem þessi verkaskifting var gerð í samráði við stj. í fyrra, og þess er engin von, að stj. taki því vel, þegar verið er að draga rangar ályktanir af þessari verkaskiftingu, þó að strandgæslan fyrir vestan land hafi ef til vill þá um stund ekki borið neinn „rómantískan“ árangur. Við höfum ekki samningslegan rjett til að heimta, að varðskipið hafi vjel, sem hægt sje að hreinsa á 2–3 dögum, og hv.þm. Dal. getur meðal annara þakkað sjer, að ekki var betur gengið frá þessu atriði sambandslaganna. Þetta skip, sem Danir hafa hjer við strandgæslu, er orðið gamalt og að mörgu leyti úrelt. Jeg mintist á það í fyrra við skipstjórann, að mjer þætti skipið liggja of lengi í höfn vegna hreinsunar, en hann svaraði á þá leið, að fyrir því lægju bein fyrirmæli, svo að við þessu verður með engu móti gert. Jeg held, að hv.þm. Dal. hafi í blaði sínu meira túlkað eigin pólitískar skoðanir en landa sinna. Flestir Íslendingar líta svo á, þar sem við á annað borð æskjum ekki til lengdar eftir fjelagsskap við Dani um strandgæsluna, að ekki sje rjett að ganga lengra í því efni en samningurinn segir til um. Auk þess er ekki hægt að búast við, að Danir leggi eins mikla alúð við strandgæsluna og við, með því að þeir stunda hana af alt öðrum hvötum og í öðrum tilgangi en við, nefnilega til að æfa sjómenn sína. Og þess vegna verðum við að kosta kapps um að búa íslensku varðskipin sem best úr garði, og eigum og megum alls ekki varpa áhyggjum okkar upp á Dani í þessum efnum, þó að við auðvitað færum okkur í nyt samninginn frá 1918, meðan hann er í gildi. Annars veit jeg ekki, hvað jeg á að segja um annað eins og það, þegar verið er að draga inn í eldhúsdagsumr. meira og minna órökstudda dóma, sem fram hafa komið í blaði hv.þm. Dal. af fákunnáttu ritstjórans. Þegar sá tími kemur, að við Íslendingar gerum upp skifti okkar við Dani, munum við gera það eftir rjettlátum, mannlegum línum, en við höfum ekki framar ástæður hins undirokaða. Á meðan við áttum við þá aðstöðu að búa, var okkur vorkunn, þó að við legðum alt út á verri veg fyrir Dönum. En nú er þessi gamla undirgefni horfin, og sömuleiðis löngunin til að gera Dönum rangt til og leggja þeim illar hvatir í brjóst, enda vitum við, að hjer eftir verða skifti okkar við þessa frændþjóð eins og milli tveggja sjálfstæðra og jafnhárra aðilja. En um blað hv.þm. Dal. er það að segja, að ritstjóri þess hefir fengið einhverja dularfulla gáfu til að geta sjer til um hugsanir hv.þm. Dal., og er því ekki gott að skilja í sundur og segja um, hvað hvor þeirra segir. Hv. þm. Dal. verður að gæta að því, að hans mentalíf er orðið gamalt. Hann hefir eins og stansað á þróunarbrautinni á einum vissum stað og hefir því kýmileg áhrif á samtíð sína. Í honum lifir enn þessi gamli andi, sem ríkti bæði í mjer og öðrum, á meðan ástæða var til að hata Dani. Þetta getur til bráðabirgða verið nóg svar af minni hálfu. Jeg álít, að við höfum ekki ástæðu til að gera gildandi samningsbrot á Dönum í þessu efni. Strandgæslan er misgóð, eftir því hve duglegir foringjar varðskipsins eru. Hjer í bænum er nú búsettur danskur maður, sem hefir að baki sjer glæsilega frammistöðu við strandvarnirnar hjer við land frá „rómantísku“ sjónarmiði sjeð. Það hefði verið best fyrir okkur, að þessi maður hefði altaf verið við þetta, en eins og eðlilegt er, nota Danir sjóforingja sína til skiftis til þessa starfa. Hv. þm. Dal. getur haft þær hugsanir sem hann vill í þessu efni. Foringinn, sem nú er á „Fyllu“, sjest hjer ekki oft. Hann hefir tekið allmarga togara nú þegar, og jeg hefi orðið þess var, að hann gengur með fullri alvöru að þessu starfi sínu. Jeg skora á hv.þm. Dal. að láta Dani njóta sannmælis í þessu efni og draga ekki einungis fram legudaga „Fyllu“ hjer í Reykjavík vegna ketilhreinsunar, heldur hitt líka, þegar foringinn er vakinn og sofinn í að vinna þetta starf í okkar þágu, auk þess sem hann um leið er að vinna skólaverk fyrir sína þjóð. Annars hjelt jeg, að hv.þm. Dal. væri of mikill blaðamaður til þess að geta sjest yfir, að þessi djörfu orð, sem hann hafði eftir mjer, eru frítt útlögð. Og jeg veit ekki til þess, að textinn sje til á íslensku, eða dönsku, eins og hann vill vera láta. Það er ekki alt rjett, sem í blöðunum stendur, og margt getur skolast til á skemri leið en landa á milli. Að hinum blaðaummælunum, um foreldrahúsin, skal jeg víkja seinna, en fyrst ætla jeg að minnast á setningu, sem hann las upp úr fundargerðum lögjafnaðarnefndarinnar. Mjer skildist svo eftir upplestrinum, að jeg hefði gert lítið úr pólitík hans. Jeg geri ráð fyrir, að hann hafi haft þetta rjett eftir, og vil benda á, að það er ekki nema einn maður í einu blaði, sem talar mikið um sambandsmálið hjer á landi nú sem stendur, og þessi maður er hv.þm. Dal. Að segja annað væri að segja ósatt. En það vill nú svo vel til, að það eru gefin út fleiri stjórnmálablöð hjer á landi en blað hv.þm. Dal., og það væri gaman að ganga í gegnum þau og vita, hve margar greinar eru í þeim um sambandsmálið að skapi hv.þm. Dal., það er að segja, eru lof um hann sjálfan fyrir fyrirspurnina frægu, bergmál af hans eigin blaði um það, hvílíkur yfirþjóðarvinur hann sje og hvílíkt leiðarljós sögunnar. Jeg er hræddur um, að hv.þm. Dal. myndi ekki finna neitt í þessa átt, þó að hann leitaði með logandi ljósi, nema í sínu eigin blaði. Að minsta kosti man jeg ekki eftir neinu slíku. Að vísu les jeg ekki öll blöðin, en í þeim, sem jeg les, er ekki nema lítið eitt um þetta efni, og í flestum ekki neitt. Er þetta mál, sambandsmálið, efst á baugi meðal þjóðarinnar? Ef jeg sæi ekki annað blað en blað hv.þm. Dal., mundi jeg segja, að svo væri. Annars það gagnstæða. Hv. þm. Dal. fylgist ekki með því, sem er að gerast í hans eigin samtíð. Það er enginn nema hann einn, sem talar um það nú sem stendur, í hvaða fötum við eigum að vera 1943. En þar með er ekki sagt, að enginn hugsi um það. Hitt er það, að menn vita, hvað þeir vilja: að við eigum að halda áfram sjálfstæðisbaráttunni eftir okkar eigin þroskaleiðum. Jeg held, að hin pólitíska sjerstaða hv.þm. Dal. hafi vilt honum sjónir. Hann vildi mynda flokk utan um sjálfstæðismálið, en var svo óheppinn, að þjóðin var búin að koma sjer niður á fastar línur til að fara eftir í þessu máli. Þjóðin gerir lítið úr því, sem hv.þm. Dal. segir, enda hefir hún ekkert þurft til hans að sækja í þessu efni, og mun ekki þurfa þess. Það verður ekki annars krafist af hv.þm. Dal. en að hann geri skyldu sína, eins og hver annar góður borgari. Það er ekkert unnið við það að tala mikið, heldur á að búa þjóðina, ekki undir eitthvert ákveðið átak, heldur undir það að lifa í framtíðinni, þroska hana til þess að geta lifað lífi sjálfstæðrar þjóðar. Þetta er meginliður sjálfstæðisbaráttunnar, og það er vissan um, að svo sje, sem hefir gert það að verkum, að þeir menn, sem eru að vinna þjóðina upp, brosa góðlátlega í áttina til þess manns, sem er símalandi um frelsi og sjálfstæði, en sjaldnast viðlátinn, þegar um er að ræða hina sönnu viðreisnarstarfsemi. Jeg skal færa því nokkur dæmi, að hv.þm. Dal. hafi ekki verið viðlátinn, þegar landið hefir kallað á hann. Þess er skemst að minnast, þegar hæstv.forsrh., er hann var enn í minni hl., barðist fyrir því, að ríkið hjálpaði bændum til að útvega sjer erlendan áburð, svo að þeir gætu lagt fult kapp á ræktun landsins. En þetta, að rækta landið, búa vel og afla nógra heyja, að tryggja sterkt og heilbrigt bændalíf í landinu, er kjarnaliður hinnar sönnu og ævarandi frelsisbaráttu okkar Íslendinga. En hvað gerðist þá? Hv. þm. Dal. gekk í lið með dönskum verslunarhring hjer í Reykjavík, sem hjelt hjer úti blaði, og gerði sitt til að koma þessari tilraun til eflingar landbúnaðinum fyrir kattarnef. Jeg geri ráð fyrir, að það hafi ekki verið hjarta hv.þm., Dal., sem leiddi hann afvega í þessu máli, heldur heili hans, sem ekki var nógu sterkur. Við Íslendingar verðum að stefna að því að öðlast ráðin yfir atvinnuvegunum sjálfir og þora að stíga á strá jafnt innlendra sem útlendra gróðamanna. Það er einn liðurinn í baráttunni fyrir atvinnulegu sjálfstæði, þegar síðasta Alþingi tók síldarmálin úr ljelegum höndum innlendra og útlendra fjárplógsmanna, sem voru á góðum vegi með að eyðileggja sjálfa sig, bankana, bændurna og verkalýðinn. Hvar stóð hv.þm. Dal. í þessu máli? Hann gerði alt það litla, sem hann gat, til að spilla fyrir því. Fyrir honum mátti bönkunum blæða út og þetta óstand haldast óbreytt og arður síldarútvegsins hverfa í sjóinn beint eða til erlendra leppa og hringa. Þegar hv.þm. Dal. var á „vegferðarreisu“ sinni árið 1926, skorti ekki hnútur og staðlausar dylgjur í garð kaupfjelaganna. Þá var ekki verið að meta starfsemi þeirra í þágu þjóðfjelagsins, en þau hafa unnið meira en nokkur annar fjelagsskapur að því að ala þjóðina upp, svo að hún geti orðið í raun og veru, ef það þá er unt vegna fæðar okkar, sjálfstæð í lýðveldi þjóðanna. Það vill enginn taka af hv.þm. Dal. þá gleði, sem hann hefir af að skrifa og tala um sambandsmálið, en hann getur ekki neitað því, að eins og hann er orðinn einn í flokki, eftir að hafa verið fyrir nokkrum árum í stj. stærsta þingflokksins, eins er hann nú orðinn einangraður í umr. augnabliksins um sjálfstæðismálið eins og orðmörg en áhrifalaus skrafskjóða. En þeir menn, sem eru að vinna að hinu raunverulega sjálfstæði landsins, gera ekki mikið úr þeirri þýðingu, sem skraf hans á að hafa, en munu gleðjast yfir að sjá hann koma til fyrirheitna landsins, eftir sínum einmanalegu leiðum, til hinna, sem báru raunverulega hita og þunga dagsins. Þá var það líkingin um unga manninn, er yfirgaf heimili sitt. Hvað sem er að segja um æskileika þess að skilja við Dani, þá er það nú svo, fyrir forgöngu góðra manna, að frá því að vera innlimaður sem amt í Danmörku erum við nú sjálfstæð þjóð og okkur ber að keppa að því að vaxa til þess að geta tekið mál okkar að öllu leyti í hendur okkar sjálfra og notað alla möguleika landsins, sem við byggjum. Og jeg hygg, að það sje stærri og víðtækari hugsjón en fólst í fyrirspurninni nafnkunnu, sem hv.þm. Dal. bar hjer fram á þinginu í fyrra. En setningarnar um sonartárin voru hvergi í samtalinu, svo að hv.þm. Dal. hlýtur að hafa skáldað það sjálfur inn í. Það er ekki hægt að segja, að hv.þm. Dal. geti sjálfur lifað eftir þessari endurbættu útgáfu hins grátna unglings. Hann lifir og nærist á dönskum brjóstum og hann hefir lagt sig sjálfur á þau. Þegar hann hætti að vera trúnaðarmaður þjóðar sinnar, kaus hann sjer framtíðarstöðu við fjármálastofnun hjer í bæ, sem er að eign til í höndum útlendinga, og sjerstaklega Dana. Hin brennandi Íslandsþrá hans virðist ekki hindra hann í að vinna undir handarjaðri þessara útlendu eigenda stofnunarinnar. Hann virðist ekki geta slitið sig frá þessu foreldri, ekki einu sinni með tárum.

Hjeðinn Valdimarsson Áður en jeg byrja ræðu mína, get jeg ekki látið hjá líða að geta þess, að jeg hefi tekið eftir nærgætni og venjulegri óhlutdrægni hæstv. forseta (BSv), sem hann hefir sýnt með því að hleypa fram fyrir mig í ræðuröðinni hv.þm. Borgf.

Forseti (BSv): Þetta eru hrein ósannindi hjá hv.þm. En viðvíkjandi því, að hv.þm. Borgf. tók til máls hjer í kvöld á undan hv. 2. Reykv., þá er það ekki mín sök, heldur þess, sem stjórnaði í fjarveru minni, því að mælendaröðin var merkt með tölum og punktum.

Hjeðinn Valdimarsson Það er enginn vafi á því, hver röðin var á nafnaskránni; jeg veit það eins vel og hæstv. forseti, en viðvíkjandi aðferðinni, þá er hún í samræmi við fyrri framkomu hæstv. forseta. Jeg vísa til nafnaskrárinnar og sömuleiðis til þingtíðindanna.

Forseti (BSv): Jeg tek ekki á móti neinum ávítum frá þessum hv.þm., sem hefir sýnt miklu meiri rosta af sjer hjer á þingi en nokkur annar þm. Jeg vísa einnig til hv. þingmanna um stjórn mína.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil aðeins leyfa mjer að svara því, ef jeg fæ að tala hjer fyrir hæstv. forseta, að það er ekki venja annara forseta en þessa að hafa slíkt orðbragð í frammi við þm. nje um þá. Mun hann vera einasti þingforsetinn í heimi, sem hagar sjer svo, og er það furðulegt, að slíkur maður skuli sitja í þessu virðingarsæti, sem ætlað er rjettsýnum, óhlutdrægum manni. Þegar stjórnarskiftin urðu og Framsóknarflokkurinn komst til valda og stj. hans, mun óhætt að segja, að þá hafi yfirleitt, meðal alþýðu að minsta kosti, verið ánægja yfir því. Bændurnir bjuggust við því, að þarna væri stj. komin, sem myndi vinna fyrir þá, og verkamennirnir vissu, að þá fór sú stj. frá, sem hafði verið þeim harðdrægust af öllum stj., sem hjer hafa setið, því að þótt sú stj. hafi setið stutt við völd, þá hafði hún þó orðið svo óvinsæl, að vafasamt er, hvort nokkur önnur stj. hefir orðið jafnóvinsæl hjer á landi fyr, eftir að stj. komst inn í landið. Við þessi stjórnarskifti kom það fyrir á þingi, að þar voru þrír flokkar, en enginn einn í meiri hl., svo að Framsóknarflokkurinn gat því aðeins tekið við völdum, að Alþýðuflokkurinn lýsti yfir hlutleysi sínu, eins og líka sjálfsagt var, að láta Framsóknarflokkinn fá tækifæri til að sýna, hvað hann gæti og hvernig hann kæmi fram gagnvart íslenskum verkalýð. Það er að vísu ekki liðinn langur tími síðan þá, en þó mun óhætt að segja það, að að sumu leyti hefir Framsóknarflokkurinn gert það, sem búist var við af verkamönnum og fulltrúum þeirra. Í fyrra var komið fram löggjöf, sem við jafnaðarmenn hefðum ekki getað komið fram nema með aðstoð Framsóknarflokksins. Á jeg þar við vökulögin, ennfremur lögin um skiftingu Gullbringu- og Kjósarsýslu í tvö kjördæmi, þar sem Hafnarfjörður var gerður að sjerstöku kjördæmi, og loks í fjárlögum 1929 ríkissjóðsábyrgðin fyrir Samvinnufjelag Ísfirðinga til þess að hjálpa Ísfirðingum eftir að íhaldsmenn höfðu gereyðilagt atvinnumöguleika þeirra, svo ekki var annað sýnt en að fólkið yrði mestmegnis að flæmast í burt þaðan.

Það er miklu fleira en þetta

. Já, það er vitanlega ýmislegt smávegis annað, en þetta eru aðalmálin. Jeg vil geta þess, að þótt Alþýðuflokkurinn meti það að verðugu við Framsóknarflokkinn að hafa komið þessu fram, þá er þetta ekki mikið í samanburði við það, sem Alþýðuflokkurinn. mætti ætlast til, eftir því atkvæðamagni, sem bak við hann stendur, sem mun vera á milli 1/4 og 1/5 hl. af öllum atkv. í landinu, þótt flokkurinn hafi ekki haft frambjóðendur nema í fáeinum kjördæmum. Það er alkunnugt, að það er enginn hreppur á landinu, þar sem Alþýðuflokkurinn hefir ekki nokkur atkv., svo að líklegt er, að hann hafi meira en fjórða hluta allra atkv. landsmanna, sennilega 1/3. Það væri því ekki undarlegt, þó að störf þingsins og löggjöf gengju nokkuð í þá átt að bæta hag verkalýðsins, þeirrar stjettar, sem aðallega fyllir Alþýðuflokkinn, og sjerstaklega þegar þess er gætt, að áður, um mörg undanfarin ár, hefir mjög lítið verið hugsað um verkalýð landsins, meðan hin svarta íhaldsstj. ríkti, er síðast vjek frá völdum. Það hafa verið aðrir og annara hagsmunir, sem hafa setið fyrir öllu. Þess ber líka að gæta, að þau lög, sem jeg mintist á, hafa ekki kostað ríkið neitt. Ríkissjóðsábyrgðin fyrir Ísfirðinga getur auðvitað kostað eitthvað síðar meir, ef illa fer, en væntanlega kemur hún ekki til að kosta neitt. Leiti menn nú í fjárlögunum, eins og þau koma frá hæstv. stj., þá virðist heldur ekki, að það ráð sje upp tekið að veita mikið fje til umbóta fyrir verkalýðinn, enda þótt það muni fáir vera í öðrum flokkum, sem geti neitað því, að sú stjett, sem ætti mesta kröfu á, að henni væri lyft í áttina til sólar og kjör hennar bætt, er einmitt verkamannastjett þessa lands. Þá vil jeg minnast á eitt mál, sem mjer skildist hv. 1. þm. Reykv. vilja telja flokksmál okkar jafnaðarmanna, er framgang hefði fengið; það er síldareinkasalan. Það er auðvitað, að jafnaðarmenn fylgja slíkum málum, vegna þess að þeir álíta, að slíkt fyrirkomulag hafi sína yfirburði yfir frjálsa samkepni eða hringi einstakra manna. En það er ekki hægt að segja, að slík einkasala sje sjerstaklega fyrir jafnaðarmenn, þegar henni er þannig fyrir komið, að verkamenn hafa ekki neinn sjerstakan hag af henni, heldur þvert á móti útgerðarmennirnir. Ef um þjóðnýtt fyrirtæki væri að ræða, mundu bæði þeir, sem við fyrirtækið vinna, og hinir, sem við það skifta, eiga þátt í stjórn þess og hluttöku í arði. En hingað til hafa það verið útgerðarmennirnir, sem eingöngu hafa haft hag af síldareinkasölunni.

Það er ein tegund socialisma

. Það er ríkisrekstur, en ekki socialistiskt fyrirtæki, þjóðnýtt stofnun. Það var minst á það á þinginu í fyrra, að orðið hefði samkomulag um mjög mikilsvert atriði milli Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins um afgreiðslu fjármálanna. Það var þegar hinar mjög gálauslegu till.hv.þm. Borgf. og hv. 2. þm. Skagf. komu fram, en þær gengu í þá átt að auka mjög verklegar framkvæmdir ríkissjóðs, án þess að afla honum aukinna tekna um leið. Þá var það, að bæði Framsóknar- og Alþýðuflokkurinn fjellust á að auka framkvæmdir ríkissjóðs, en aðeins með því að auka jafnframt tekjur hans. Út af þessu varð svo samkomulag milli flokkanna um öflun þess fjár, bæði með hækkun verðtolls, kola- og salttolls og fjórðungshækkun á tekjuskatti. Nú skyldu menn halda það, að þetta samkomulag myndi standa, sjerstaklega þar sem ríkisstj. var kunnugt um það, að Alþýðuflokknum var það mjög nauðugt að ganga inn í nokkrar hækkanir tolla, og að það var eingöngu vegna þess ástands, sem jeg hefi þegar minst á, að yfirleitt var gengið inn á þessa braut, og vegna þess að hækkunin á verðtollinum, sem tekjuhækkunin bygðist að allmiklu leyti á, gilti aðeins til tveggja ára, eða fram yfir 1930. Hvernig eru efndirnar? Í ársbyrjun lítur að vísu svo út sem atvmrh., sem þá var jafnframt fjmrh., ætli að innkalla þessar tekjur, sem ráð var fyrir gert. En um sama leyti stóð yfir kaupdeila á milli sjómanna og útgerðarmanna, sem hæstv.forsrh. reyndi að jafna og lagði mjög mikla vinnu í, sem honum að því leyti skal þakkað fyrir. Þegar hæstv. ráðh. tókst að leysa þessa kaupdeilu, þá var enginn af sjómönnum eða samningamönnum þeirra, sem vissu neitt um það, hver meðul hæstv. ráðh. hefði notað til þess; menn vissu ekki annað en að það hefði aðeins tekist fyrir hans milligöngu og báðir aðiljar hefðu á síðustu stundu heldur kosið friðinn en tvísýna baráttu. En næsta morgun eru allar götur fullar af hlakkandi íhaldsmönnum, sem syngja hósíanna yfir því, að nú sje búið að fella niður fjórðungshækkunina á tekju- og eignarskattinum. Nú er það svo, að verkafólk, hvort sem það eru sjómenn, verkakonur eða verkamenn í landi, vilja náttúrlega gjarnan nota öll sæmileg ráð til þess að koma á viðunandi samkomulagi milli þeirra og atvinnurekenda um kaupgjald. En það er langt frá því, að verkalýður hjer á landi trúi ekki á mátt sinn og megin í slíkum deilum, og að hann áliti leyfilegt og rjettmætt að nota almannafje, ríkissjóðinn, á þann hátt að ausa út fje til beggja handa til að kaupa sjer frið; það er einmitt þetta, sem hæstv.forsrh. hefir gert, því að það vita allir, að þeir, sem eingöngu höfðu hag af þessu, voru stóratvinnurekendurnir hjer í bæ. Það mætti því segja í þessu máli, að hæstv.forsrh., sem er höfuð Framsóknarflokksins, hefði orðið að lúta í lægra haldi fyrir aðalandstæðingum sínum og að íhaldsmenn hefðu getað sagt, að þeir hefðu svínbeygt þann, er Svíanna var ríkastur, enda leyndu þeir ekki gleði sinni. Er leitt til þess að vita, þegar þess er gætt, að hæstv.forsrh. hefir lýst yfir því hjer í þinginu, að skoðun hans væri ekki á neinn hátt breytt í þessum skattamálum nje heldur að hann hafi nokkurntíma sagt, að hann teldi þessi lög órjettlát. En afleiðingin af þessu er sú, að það samkomulag, sem varð um öflun tekna, er algerlega svikið af Framsóknarflokknum! Það er haldið áfram að ná tekjum ríkissjóðs með tollum, en ekki lagðir tilsvarandi beinir skattar á gjaldendur. Ef hagur ríkissjóðs stæði með þeim blóma, að hægt væri að minka gjöld á þegnunum, þá hefði hæstv.forsrh. og flokkur hans átt að hallast á þá sveif að minka tollana, frekar en að fella niður þennan skatt. En Framsóknarflokknum og stj. hans verður nú að nokkru leyti gefið tækifæri til þess að sýna hreinan lit í þessu máli, með frv. því, sem liggur fyrir þinginu um lækkun verðtolls, en sem af einhverjum óskiljanlegum ráðstöfunum hæstv. forseta (BSv) hefir ekki enn komið til umr., þótt það sje elsta frv. af þeim, sem nú liggja fyrir og ekki hafa enn komið til umr. Jeg vil aðeins benda á þetta mál til þess að sýna það, að þó að Framsóknarstj. hafi að ýmsu leyti verið miklu betri en íhaldsstj., sem áður var, þá virðist þó sem nokkur veila sje á henni orðin á síðustu tímum. Jeg skal hjer nefna annað, máli mínu til frekari sönnunar; það er vegavinnukaupið. Það er alkunnugt, að á dögum íhaldsstj. var vegamálastjóri notaður sem einskonar verkstjóri atvinnurekenda til þess að þrýsta niður kaupi verkamanna um alt land. Aðferðir hans í þeim efnum voru svipaðar því sem notaðar voru hjá harðdrægustu verkstjórum íhaldsatvinnufyrirtækja, og hann átti því betri aðstöðu við þetta, sem flestir þessir menn, sem hjá honum unnu, voru ekki í verkalýðsfjelögum, heldur var mikið af því fólki skólafólk og fáækir bændur, auk þess sem nokkrir fjelagsbundnir verkamenn stunduðu þessa vinnu. En af því að flestalt þetta fólk hafði engan fjelagsskap með sjer, hafði það verri aðstöðu gagnvart vegamálastjóra. Menn hjeldu, að þegar íhaldsstj. slepti völdunum, þá mundi þetta breytast til batnaðar, því að frá almennu sjónarmiði er engin ástæða til fyrir ríkissjóð, þegar hann á við verkamenn, frekar en aðrar stjettir, að reyna að nota sjer aðstöðu sína, sem er sjerstaklega voldug, til að þrýsta niður kaupi þeirra. Þannig notar ríkið vald sitt til þess að gera vegagerðir og opinberar byggingar ódýrari fyrir ríkissjóð á kostnað verkamanna, með því að taka allmikinn hluta af kaupi þeirra til þessa. Þetta virðist þó halda áfram að mestu leyti eins og áður, þannig, að hæstv.atvmrh. hefir, annaðhvort viljandi eða óviljandi, látið vegamálastjóra ráða í þessu efni og halda uppteknum hætti. Hann er því nú sem fyr einn helsti böðull verkalýðsins hjer á landi. Jeg hefi leitað mjer upplýsinga um það, hvert kaup hafi verið síðastliðið ár við vegavinnu; kemur þá í ljós, að tímakaupið hefir verið um vorið 55, 60 og hæst 75 aurar, utan Gullbringu- og Kjósarsýslu, þar sem það var hæst og komst upp í kr. 1.10 um vorið, en yfir sumarið nær aldrei meira en 85 aurar um klukkustund. Nú munu menn sjá það yfirleitt, að til móts við það, sem menn þurfa til að lifa af hjer á landi, þá er þetta freklega skorið við nögl, enda sjest það best, þegar miðað er við kaupgjald kaupafólks á sumum stöðum, og sjerstaklega, ef borið er saman við kauptaxta verkalýðsfjelaganna í nágrannasveitunum. Þessi samanburður verður þá þannig, að kaupgjaldið hjá verkalýðsfjelögunum er frá 90–140 aurar um klst., m. ö. o. um vorið er þriðjungur af kaupi þessa fólks tekinn og látinn ganga í ríkissjóð, og auk þess verulegur hluti af kaupinu yfir sumartímann. Annað er það líka, sem jeg vildi gjarnan fá skýringu á hjá hæstv.atvmrh. Hvernig stendur á því, að kaupið er misjafnlega hátt í ýmsum sýslum landsins? Það er t. d. í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslu 55 aurar um tímann, en t. d. í Árnessýslu 75 au., en þó hefir kaupið verið hærra í kauptúnunum en í sýslunum í kring, t. d. hærra á Blönduósi og Hvammstanga heldur en í sýslunni. Það mun vera um 600 þús. kr., sem ríkissjóður hefir greitt í vinnulaun, en sparað um 80–100 þús. kr. á kaupinu, svo að það er ekki svo ýkjamikið fje, sem sparast með þessu lága kaupi af 11–12 milj. kr. útgjöldum ríkissjóðs, þó að það sje allmikill hluti af kaupi þeirra, sem þarna vinna. En sjerstaklega finst mjer, að hæstv.atvmrh. ætti þó að athuga það, að langmestur hluti af þessum kaupmismun, sem dreginn er ríkissjóði, myndi lenda hjá fólki, sem hæstv. ráðh. vill láta Framsóknarflokkinn vinna sjerstaklega fyrir, nefnil. bændur og skólafólk úr sveitunum. Með þessu öðru dæmi þykist jeg benda á það líka, að ekki sje algerlega skift um stefnu, þótt Framsóknarflokkurinn hafi tekið við stjórn. Það virðist svo, sem hæstv. stj. hafi ekki gengið miklu betur en íhaldsstj. að átta sig á því, að ekki eigi að nota ríkisvaldið til þess að níðast sjerstaklega á verkamönnum og þeim öðrum, sem vinna baki brotnu í þjónustu ríkisins. Loks vil jeg beina einni fyrirspurn til hæstv.atvmrh. Hún er um lögin um takmörkun á innflutningi erlendra verkamanna hingað til lands. Jeg vil nú beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort lögreglustjórarnir hafi nokkrar fyrirskipanir frá ráðuneytinu um að hafa eftirlit með slíku. Jeg veit ekki annað en að hjer í Reykjavík - og sennilega víðar - komi menn frá útlöndum og stundi atvinnu sína hjer eins og engin lög væru til. Jeg segi ekki, að þetta sje í stórum stíl, en það virðist þó benda á, að þessum lögum sje ekki hlýtt ennþá, og væri að minsta kosti mjög æskilegt, ef slíkt eftirlit hefir ekki verið framkvæmt, að það væri þá gert hjeðan í frá. Þá vil jeg með fáeinum orðum snúa mjer að hæstv.dómsmrh. Það má segja eitthvað líkt um hæstv.dómsmrh. eins og hæstv.atvmrh., ýmislegt gott af hálfu verkamanna, en því miður virðist tíminn sanna það, að ekki sje eins þykkur skilveggur á milli hans og fyrirrennara hans í stj. eins og mætti halda eftir nöfnum flokkanna. Jeg vil með fáum orðum minnast á Vífilsstaðahælið við hæstv. ráðh. Við skulum segja, að skilningur hæstv. ráðh. væri rjettur, að það hefði þurft að einhverju leyti að breyta um stjórn á hælinu, og t. d. að kona sú, sem hafði þar ráðskonustöðu, hefði átt að fara. Jeg skal engan dóm á þetta leggja, en hvaða ástæða getur verið til þess, að þótt svo væri, þá þyrfti endilega að segja upp öðru fólki, sem ekki er vitað um, að hafi rækt starf sitt illa að neinu leyti, t. d. skrifstofustúlku og hjúkrunarkonum, sem þar voru. Skrifstofustúlkan hefir vitnisburð allra, er til þekkja, að hún hafi gegnt starfi sínu óvenjulega vel, og virðist það eitt hafa til sakar unnið að vera skyld lækni hælisins. Og sjerstaklega er þetta undarlegt, þegar þess er gætt, að yfirhjúkrunarkonan, sem þar var, en var látin fara þaðan nauðug, hefir síðan verið ráðin að Kleppi, að jeg hygg fyrir tilstilli hæstv.dómsmrh. Nú vil jeg spyrja: Ef hún var óhæf til starfsins á Vífilsstöðum, hvers vegna var þá verið að ráða hana til samskonar starfa að Kleppi? Eða ef hún var hæf til starfsins, hvers vegna var þá verið að taka hana nauðuga þaðan, sem hún var áður? Og hvaða ástæða er til þess yfirleitt, að sagt var upp öllum hjúkrunarkonum við spítala ríkisins, og þeim sagt um leið, að það kaup, sem þær geti fengið, sje aðeins 100 krónur á mánuði, þegar á sama tíma er verið að samþykkja lög um hækkun á launum yfirsetukvenna, sem líkt er um og hjúkrunarkonurnar? Ef því á annað borð var ástæða til að fara að lækka laun starfsmanna landsins, þá hefði hæstv. ráðh. átt að ráðast þar á garðinn, sem hann var hærri. Enn get jeg bætt því við, að nú stendur fyrir dyrum endurskoðun á launakjörum embættismanna, og bar varla brýn nauðsyn til að taka þennan starfsmannaflokk út úr. Með þessari lækkun eru laun hjúkrunarkvenna hjer komin langt niður fyrir launakjör þeirra í nágrannalöndunum. Sjeu þau t. d. borin saman við kaupið í Noregi, þá er það nú fjórðungi lægra hjer. Auk þess vantar okkur hæfar hjúkrunarkonur hjer, og væri því ástæða til að launa þeim nokkuð betur til að hvetja stúlkur til að læra til þessa starfa. Þá má t. d. benda á það tiltæki hæstv.dómsmrh., að takmarka tölu þeirra, er fái aðgang að mentaskólanum. Mun þar hafa vakað fyrir honum að takmarka tölu þeirra manna, er háskólanám stunduðu. Jeg er slíku algerlega mótfallinn. Ef menn vilja leggja á sig erfiði námsins, þrátt fyrir það, að þeir fái ekki embætti, þá eiga menn að fá að gera það, og það getur komið bæði manninum og þjóð okkar að jafnmiklu gagni. Það á ekki að skoða háskólann sem eingöngu embættismannaskóla, þannig að þeir, sem útskrifast úr honum, komist allir í embætti og aðrir eigi ekki að taka próf. Háskólinn er og á að vera æðsta mentastofnun landsins, sem búi menn undir lífið yfirleitt og þroski, þótt menn stundi þar sjernámsgreinir. Þegar hæstv. ráðh. tók upp þessa tilbreytni, þá varð ekki vitað, að neinu öðru ætti að breyta í þessu efni, og var út frá því sjónarmiði þetta tiltæki hans mjög vítavert. En nú hefir hann lagt fram nýtt frv. í Ed., sem jeg vænti, að ráði að nokkru bót á þessu, og eins hitt, að sagt er, að hann ætli að leyfa utanskólamönnum að taka bekkjarpróf í vor. Hjer hefir verið minst á Shell-málið í dag. Jeg álít, að það hafi verið rjett að láta þá rannsókn fara fram. Það mun mörgum vera kunnugt, að tveim árum áður en einkasalan hætti, þá fjekk þáverandi atvmrh., hv. 1. þm. Skagf., boð frá því steinolíufjelagi, er einkasalan skifti við, British Petroleum Co., að það skyldi lána nauðsynlegt fje til byggingar olíugeyma. Lánið átti aðeins að greiðast með gróða þeim, er af olíugeymum þessum yrði. Nú hefði mátt halda, að stj. hefði tekið þessu boði, eða ef hún hefði ekki viljað binda sig svo lengi til að versla við sama fjelagið, þá útvegað lán annarsstaðar til að koma geymunum upp. Flestum er kunnugt um þann mikla sparnað, er leiðir af notkun geyma í steinolíuverslun, að þá fyrst er slík verslun komin í nútímahorf. Þessu tilboði neitaði hv.þm. Skagf. gagngert. Hann ætlaði sjer að koma einkasölunni fyrir kattarnef, og stóð því eins og veggur á móti því, að ríkið bætti steinolíuverslunina og græddi sjálft á því. Fyrir þessu öllu eru til plögg í stjórnarráðinu. Þegar svo var komið, að menn vissu, að einkasalan yrði lögð niður og steinolíusalan kæmist í hendur einstakra manna, þá var eðlilegt að búa svo um, að verslunin yrði innlend að sem mestu leyti. Það var vitað, að hjer á landi var enginn svo fjesterkur, að geta haft olíuverslun á hendi án erlends fjármagns. En þá var eðlilegt að búa svo um, að hið erlenda fjármagn yrði ekki drotnandi, heldur þjónandi. Hæstv. ríkisstj. var því skylt að fylgjast með í því, hvernig um þessi mál færi og hagsmuni landsmanna gagnvart útlendingum. Þó jeg sje því sammála, að rjett væri að láta fram fara rannsókn á þessu, þá þóttist jeg samt vita, að Shell-fjelagið yrði ekki dæmt. Jeg þóttist vita, að alt væri svo umbúið, að fjelagið væri löglegt, enda góður lögfræðingur, sem sá um stofnun þess. En það, sem hægt var að fá upplýst, var það, hvort yfirráðin væru á höndum erlendra eða innlendra manna. Af skýrslu þeirri, sem hæstv. dómsrh. las upp, virtist hlutafjeð skiftast þannig: Björgúlfur Ólafsson kr. 244000, 4 aðrir Íslendingar kr. 8000, The Anglo Saxon Petr. Co. Ltd. kr. 150000 A. S. Debenham kr. 98000. Eftir þessu er hlutafjelagalögunum fullnægt að því leyti, að helmingur hlutafjárins er ísl. eign. Jeg geng út frá því, að Bj. Ólafsson eigi það fje, er hann hefir sagst eiga í fjelaginu. En enda þótt hlutafjeð sje svona skift, þó meiri hluti þess sje í ísl. höndum, þá er hlutafjelagalögunum samt svo fyrir komið, að í þessu tilfelli, hjá Shell-fjelaginu, ræður erl. hlutafjeð meiru en það íslenska. Skal jeg vitna í lögin til að sýna, hvernig þetta má verða. L. nr. 77 1921 31. gr. 2. mgr.: „Afl atkvæða ræður á hluthafafundum, nema öðruvísi sje kveðið á í samþyktum. Enginn hluthafi getur þó farið með meira en 1/5 samanlagðra atkvæða í fjelaginu“. Afleiðingin af þessu er sú, að B. Ó. fær ekki nema 100 atkv., eða 20% af atkvæðamagni fjelagsins. 144 atkv. hans falla ógild til jarðar. Íslendingar hafa því ekki nema 108 atkv. samtals. Anglo Saxon Petr. Co. fær aftur á móti 100 atkv. fyrir sínar 150000 kr. og Debenham 98 atkv. Erlendu atkvæðin verða því 198 móti 108 ísl. atkv., eða nær því 2:1. Þannig verður það, þó gengið sje út frá, að B. Ó. eigi hlutafje það, er hann leggur fram. Og þó er búið um fjelagið á löglegan hátt. Stjórn fjelagsins eiga að vísu Íslendingar að skipa, en á aðalfundi, sem öllu ræður í fjelaginu, ráða hinir erl. hluthafar. Þetta kemur til af hinum óheppilegu ákvæðum í hlutafjelagalögunum. Vænti jeg þess, að hæstv. stj. taki þetta mál til athugunar fyrir næsta þing og svo verði gengið frá lögunum, að slíkt geti ekki komið fyrir. Það er auðsjeð, að þetta er með ráði gert, að skifta erlendu hlutunum á tvö nöfn, en hlutafjelagalögin ná ekki tilgangi sínum fyr en þau eru svo úr garði gerð, að Íslendingar hljóti ávalt að hafa yfirráðin í íslenska hlutafjelaginu. Hv. þm. Borgf. taldi upp marga jafnaðarmenn, er fengið hefðu bitlinga hjá stj. Virtist hann helst álíta, að það væri gert til þess, að stj. hjeldi hlutleysi jafnaðarmanna. Er rjett að athuga, í hverju bitlingarnir eru fólgnir. Hv. 4 landsk. er í bankaráði Landsbankans. Hv. þm. telur það starf líklega ekki mikið, úr því að hann kallar það bitling. En nú er hv.þm. Seyðf. í hinu sama bankaráði, og virðist hann því vera sömu fordæmingunni ofurseldur. Hvers vegna minnist hv.þm. Borgf. ekki á þennan flokksmann sinn nje aðra bankaráðsmenn? - Hv. þm. Ísaf. var í ríkisgjaldanefndinni og vann þar um þriggja mán. skeið. Upp úr því starfi mun þetta sífelda tal um bitlinga jafnaðarmanna hafa komið, því ríkisgjaldanefndin sýndi einmitt, hvernig íhaldsstjórnin hrúgaði bitlingum upp á gæðinga sína. Þessi hv.þm. hefir og annan „bitling“; hann er í milliþinganefnd í skattamálum. Í þessari sömu nefnd er sjálfur formaður Íhaldsflokksins. Eftir því ætti hann líka að vera keyptur til einhvers af stj. - Hv. þm. Ak. er í stjórn síldareinkasölunnar; í henni er líka fyrv. þm. Ak., íhaldsmaðurinn Björn Líndal, og ætti honum þá að ganga til þess einhverjar óhreinar hvatir. - Hv. 4. þm. Reykv. hefir undirbúið 2 lagafrv. með íhaldsmanninum formanni Fiskifjelagsins. Það er einkennilegt, að hv.þm. Borgf. skuli ekki sjá þessa veiku bletti í röksemdaleiðslu sinni, að störf jafnaðarmanna skuli öll talin bitlingar eða einskonar mútur, en samskonar störf íhaldsmanna eru ótalin eða talin nauðsynleg og mikils virði. Sjálfur er jeg í yfirskattanefnd og stjórn Slysatryggingarinnar. Er jeg víst að reyna að græða fje með þeim 500 kr., sem jeg fæ fyrir að vera í yfirskattanefndinni! Jeg get fullvissað hv.þm., að jeg vinn ekki að neinu eins illa launuðu starfi og mundi ekki vilja sinna því starfi, ef það væri ekki það, að jeg telji mig geta int þar af hendi alveg sjerstakt verk. Annars er vel hægt að skilja þessa reiði íhaldsmanna yfir því, að jafnaðarmenn komist í opinberar stöður eða taki að sjer opinber störf. Íhaldsstjórnin sneiddi jafnan hjá jafnaðarmönnum til slíks og reyndi að flæma þá burt, þá sjaldan, er þeir fengu slík störf. Vil jeg beina þeim orðum til hv. 1. þm. Skagf. sjerstaklega, að þegar hann var atvmrh., reyndi hann að bola mjer burt frá landsverslun. Hann kallaði mig upp í stjórnarráð hvað eftir annað og hótaði mjer brottrekstri, ef jeg ekki ljeti af formensku „Dagsbrúnar“, sem jeg vitanlega tók ekki í mál. Og loks er tóbakseinkasalan var niður lögð, tók hann þegar um vorið loforð af forstjóra hennar um, að mjer yrði sagt upp atvinnu minni, en jeg ekki látinn halda áfram við steinolíuverslunina, þar sem jeg hafði unnið mest og full þörf var á áframhaldandi skrifstofustjóra. Á sama hátt laut hv.þm., þá ráðh., svo lágt, að hann bolaði bílstjóra í burtu frá landsverslun fyrir það eitt að vera. í stjórn Sjómannafjelags Reykjavíkur. Það er því skiljanlegt, að íhaldsmönnum svíði, að jafnaðarmenn nú komist í opinberar stöður sem aðrir menn. Jeg hygg, að hjá núv. stj. sje minstur munur gerður á, hvort maðurinn er jafnaðarmaður eða íhaldsmaður, þótt framsóknarmaður þyki geðfeldastur. Annars er hlægilegt að hugsa sjer það, að menn, sem eru þingmenn með mikið atkvæðamagn bak við sig, eigi ekki að geta unnið venjuleg verk í opinberum stöðum. En íhaldinu svíður það fyrst og fremst, þegar jafnaðarmenn komast í opinberar stöður, að þá sjá þeir handatiltektir íhaldsins þar á undanförnum árum og ljósta upp um aðfarir þess. Út af því, að hv.þm. Borgf. fór að nefna bitling minn við yfirskattanefnd, og að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Reykv., skal jeg skýra nokkru nánar frá starfi hennar. Hv. 1. þm. Reykv. gerði meinlausa fyrirspurn, eftir hvaða heimild skattstjórinn í Reykjavík grenslaðist nákvæmar eftir eignum manna og skuldum. Í 31. gr. tekjuskattslaganna (nr. 74 1921) segir svo: „En hann er skyldur að láta skattanefnd í tje allar upplýsingar, er hún þarf til þess að gera tekjuframtal hans sem rjettast, svo sem sundurliðaða skýrslu um eignahag hans í ársbyrjun og árslok, um kostnað til fjölskyldu hans, um allar greiðslur gjalda og tekna, er heimili hans og atvinnuveg snerta, o. s. frv.“. Svo segir í 33. gr.: „Eftir skýrslum þeim, er skattanefnd tekur gildar, skal hún kveða á um tekjuupphæð og eign hvers eins. Þyki nefndinni skýrsla einhvers tortryggileg, skal hún skora á hann að láta nefndinni í tje frekari skýringar og sannanir“. Enn segir svo í 38. gr.: „Yfirskattanefnd skal nákvæmlega endurskoða allar skattskrár í umdæmi því, sem hún er skipuð yfir, og hafa strangt eftirlit með því, að skattanefndir gegni skyldu sinni, að ganga ríkt eftir rjettu tekju- og eignaframtali. Ef nefndinni virðist framtalsskýrslur vera ófullnægjandi eða eitthvað óljóst eða rangt í skattskránum, að einhver sje vantalinn eða tvítalinn á skrá, getur hún heimtað nánari skýringar, og skal síðan lagfæra skattskrárnar eftir því, sem henni þykir rjett vera“. Í öllum þessum gr. er heimild til slíkra hluta. En tekjuskattslögunum hefir verið breytt, til verulegra óþæginda fyrir skattanefndir, með reglugerð, sem hv. 1. þm. Skagf. gaf út. Samkv. 32. gr. laganna getur skattanefnd krafist upplýsinga hjá bönkum og sparisjóðum um innieignir manna. En í reglugerðinni er, auðvitað án lagaheimildar, einu orði bætt inn í: „nafngreindra“, - „nafngreindra manna“. Geta því bankarnir neitað að gefa upplýsingar um sparisjóðsinnieignir alment. Nú er það algengt, að menn hafa sparisjóðsbækur sínar á ýmsum nöfnum, tölustöfum, blómanöfnum o. s. frv. Starfsmenn bankanna geta komist eftir, hverjir eigendurnir eru, með tiltölulega lítilli fyrirhöfn, og venjulega mun nafn þeirra vera skrifað með ritblýi á viðskiftareikning þeirra. En fyrir tilstilli hv. 1. þm. Skagf. getur skattstofan ekkert fengið að vita um slíkar innieignir, þar sem ekki eru nafngreindir menn, sem eru skrifaðir fyrir reikningunum. Því miður hefir hæstv.atvmrh. er hann var fjmrh. ekki breytt þessu. Það er rjett, að skattstjórinn, sem nú er hjer í Reykjavík, virðist ganga með dugnaði og festu að því, að menn telji rjett fram. Það er líka rjett, að allmikill kurr er í liði íhaldsmanna hjer út af þessu. Er það mjög eðlilegt, þar sem þeir eru margir, er hafa dregið allmikið undan í eigna- og tekjuframtölum sínum. Þetta stafar svo vitanlega af því, að fyrv. skattstjóri, Einar Arnórsson, hefir í embættistíð sinni ekki gengið nógu fast eftir því, að rjett væri talið fram. Skattstjórinn hefir heimild til þess að láta fara fram sjálfstæða rannsókn á reikningum og bókhaldi ýmsra stofnana. Þetta er mjög víða gert erlendis, því það er vitanlega skylda þeirra embættismanna, er fara með þessi mál, að líta eftir því, að menn telji rjett fram í skýrslum sínum til skattstofunnar. Og er síst ástæða til þess að freista manna til að draga undan framtali með því að vera of eftirlátssamur. Fyrv. skattstjóri ljet aldrei slíka sjálfstæða rannsókn fara fram. Það var í mesta lagi, að hann krafðist stundum smávægilegra skýringa á framtalinu, en bókhald manna og stofnana ljet hann aldrei rannsaka, og þá ekki heldur framtölin að öðru leyti. Eignaframtal manna ljet hann alveg afskiftalaust og gekk jafnvel svo langt í því, að mann stórfurðar á því, að slíkt skuli hafa getað átt sjer stað. T. d. ljet hann menn alveg sjálfráða um það, hvernig menn mátu eignir sínar, svo sem húseignir o. fl. Ennfremur tók hann gildar afskriftir af skuldum, ef aðeins fylgdi framtalinu listi yfir þær. Og í stað þess að rannsaka þetta alt sjálfur, gaf hann mönnum fullkomið sjálfdæmi í þessum efnum. Þar gilti sjálfsmat í stað rannsóknar. Sama máli var að skifta um tekjuliðina. Þó var það einn liður, sem hann gekk ríkt eftir, og mun það líklega vera orsök þess, að menn hjeldu alment, að hann væri duglegur og stæði vel í stöðu sinni. Þessi liður var fastar og lausar tekjur þeirra manna, sem voru í þjónustu annara, en „burgeisarnir“ og sjálfstæðar stofnanir og atvinnufyrirtæki fengu að telja fram eftir eigin geðþótta. Hjer í bæ er fjöldi manna, er eiga miklar húseignir, og sumir lifa beinlínis á þeim og eiga margar. Hvort framtaldar tekjur af þessum eignum væru rjettar, athugaði hann aldrei. Sjerstaklega var hann þó hirðulaus um framtalda leigu af eigin íbúð. Munu þess fá dæmi, að menn hafi reiknað sjálfum sjer sömu leigu af íbúð sinni og öðrum, er þeir leigðu. Jafnvel munu dæmi þess, að menn, sem búa í 100–150 þús. kr. húsum, hafi reiknað sjer í húsaleigu 1200 til 1500 kr.; verður það þá sama sem 12 til 15 þús. kr. tekjufrádráttur, eða 10 til 15% af verði hússins. Á þann hátt var hægt að minka skatttekjur sínar í stjórnartíð fyrv. skattstjóra. Jeg þykist nú hafa sýnt fram á, að fylsta ástæða hafi verið til þess að skifta um skattstjóra. Og sannast að segja mun uppsögn hans ekki hvað síst stafa af því, að yfirskattanefnd tók eftir því, hvernig hann gegndi starfi sínu. Og þó mjer væru veittar 500 kr. árlega æfilangt í eftirlaun, þá væri það ekki nema lítið endurgjald fyrir þann hagnað, er ríkið mun hafa af því að koma Einari Arnórssyni úr skattstjórastöðunni. Menn ættu auðveldlega að geta getið sjer til, hvernig á því stendur. Jú, þessi maður er gamall íhaldsmaður og er í innilegu sambandi við Íhaldið, og ef starf hans í útsvarsmálunum er athugað, sjest þetta hvað best. Því er nú svo háttað, að niðurjöfnunarnefnd er skipuð íhaldsmönnum, og er skattstjóri formaður hennar.

Var ekki einn jafnaðarmaður í henni?

. Jú, einn, sem brást skyldu sinni.

Það var ljótt að heyra og leiðinlegt

. Samkv. 3. gr. útsvarslaganna frá 1926 á að jafna niður á gjaldþegna hverrar sveitar þeim gjöldum, sem sveitin þarf að greiða, að viðbættum 5–10 %, sem á að vera fyrir vanhöldum. Á hverju fjárhagsári skal svo ákveða, hve hárri upphæð skuli jafnað niður, og skal það bókað. Þegar nú yfirskattanefndin fór að athuga, hve hárri upphæð hefði verið jafnað niður árlega hjer í bænum undanfarin ár, kom það í ljós, að ekkert sást um það í bókum niðurjöfnunarnefndar. Þegar svo sú nefnd er spurð að þessu, fást engin svör þar að lútandi. Varð því að fá sjerstaka menn til þess að athuga þetta. Kom þá í ljós, að ástæðan til þess, að nefndin vildi ekki gefa nein svör um þetta, stafaði af því, að hún hafði á 6 árum jafnað niður á borgara bæjarins 717 þús. kr. meira en lög stóðu til. Hvernig stendur nú á þessu? Það sjest á tvennu: Hvernig þeir hafa notað peningana og hvernig þeir hafa jafnað niður. Þetta fje hefir verið notað til þess að greiða ýms óákveðin útgjöld, sem ekki hafa verið á fjárhagsáætlun bæjarins, og eftirgjafir útsvara ýmissa stórra gjaldenda. Hefir almenningi því ekki verið eins kunnugt um það, hvað gekk í súginn hjá borgarstjóra, og þess hefir verið auðveldara fyrir hann að berja sparnaðarbumbuna þegar ekki sjest, hvað lagt er á.

Bumbuna?!!

Já, sparnaðarbumbu sína. Þá er rjett að taka ofurlítið til athugunar, hvernig niðurjöfnunin er framkvæmd hjer í þessu hreiðri íhaldsins. Það er alt annað en lítið vald, sem niðurjöfnunarnefnd er gefið til þess að fara ofan í vasa almennings eftir peningum. Það er ekki svo með útsvörin sem eigna- og tekjuskattinn, að þau sjeu ákveðin eftir vissum „skala“. Niðurjöfnunarnefnd er alveg sjálfráð, hversu mikið hún leggur á hvern einstakan. Og hvernig hefir nú niðurjöfnunarnefndin rækt þetta starf sitt? í framkvæmdinni er það svo, að hún notar 2 „skala“. Annar er fyrir almenning, sauðsvartan almúgann, en hinn er fyrir stóreignamennina og hátekjumennina. Fyrst er almenningsskalanum beitt og jafnað niður á allan almenning, en svo er því, sem þá er eftir ójafnað niður, og sem er tiltölulega lítið, jafnað niður á stóreignamennina. Afleiðingin af þessari aðferð er sú, að togarafjelögin, sem velta hundruðum þúsunda, hafa venjulega, að undanskildum tveimur, ekki greitt nema ca. 1000 kr. af togara. Þetta er vitanlega með ráði gert, svo að þessir máttarstólpar íhaldsins, er leggja fje í blöð þess og kosningar, sleppi hjá sem mestum útgjöldum til hins opinbera. Það er því greinilegt, að niðurjöfnunarnefndin hjer hefir skráð sín eigin lög og að þau lög eru alveg gegn landslögum, því það er ekki lagt á menn „eftir efnum og ástæðum“, eins og skipað er fyrir í landslögunum.

Yfir hverjum er þm. að halda eldhúsdag?

Auk fyrv. ríkisstj., þar sem þetta þróaðist og óx, meðal annars yfir hv. 1. þm. Reykv., er ver þessa spillingu og gerist málsvari skattsvikaranna hjer á Alþingi. Á þennan hátt munu það vera um 37 milj. af eignum íhaldsins, sem sloppið hafa undan útsvari árlega undanfarin ár. Menn geta því skilið, að með slíku háttalagi er það íhaldinu til lítillar gleði, þegar kemur nýr skattstjóri, er tekur föstum tökum á þessum málum, eða ný yfirskattanefnd, er beinir athygli manna að því. En skattstjóri getur ekki gert annað en að laga eigna- og tekjuframtalið. Hann getur ekki tekið fyrir ójöfnuð niðurjöfnunarnefndar. Við honum er ekkert ráð, nema það að setja lög, er skipa fyrir um það, hvernig jafnað skuli niður, svo íhaldinu hjer í bæ haldist það ekki lengur uppi að níðast á andstæðingum sínum, sem eru minni máttar í þessum efnum.

Jeg hefi nú líka orðið fyrir barðinu á niðurjöfnunarnefndinni

. Jeg gæti sagt hv.þm. sögu um viðskifti hans við nefndina, og skal gera það utan þings, ef hann óskar eftir, sem sýnir þveröfugt. - Það mun rjett, að menn þeir, er framarlega standa í Alþýðu- og Framsóknarflokknum, muni hafa goldið alt að því 50% meira að tiltölu, miðað við aðra.

Annað sagði dómsmrh.

. Þá talaði hv. 1. þm. Reykv. mikið um það, hversu fordæmanlegt væri sambandið milli Framsóknar og socialista. Það ætti nú öllum að vera skiljanlegt, að jafnaðarmenn kæra sig ekki mikið um að vera í sambandi við íhaldsmenn, sem hafa svo óhreinan skjöld í hvívetna. Hinsvegar er alls ekki víst, að sambandið milli jafnaðarmanna og Framsóknar standi lengi.

Viljið þið vera með í vantrausti?

. Auðvitað, undireins og við álítum þess þörf og við getum ekki komið þörfum og mikilsverðum málum fram. En við viljum ekki hleypa íhaldinu strax að. Það veitir ekki af að kenna því dálítið að lifa áður en það kemst að aftur. Það er hlægilegt að heyra hina vesölu kveinstafi hv. 1. þm. Reykv. yfir því, hve illa sje farið með íhaldið, og harmatölur hans um það, að ekki skuli farið illa með jafnaðarmenn líka. Og í ofurkappi sínu um það að koma stj. frá, þá gerist hann svo ósvífinn, að hann skorar á framsóknarmenn að vega að sinni eigin stj. Ekki er sigurvonin mikil við almennar kosningar, þegar eina vonin um að ríða stj. niður er að fá flokksmenn hennar til að reka rýtinginn í hana. Annars væri gaman að vita, hvernig hv.þm. hugsar sjer þingræði, er hann segir, að jafnaðarmenn eigi ekki að vera hlutlausir við Framsókn. Nú á ekki Íhaldið að vera hlutlaust heldur, og hvernig á þá flokkur, sem hefir meiri hl. þings á móti sjer, að mynda stjórn? Nei, meiningin með öllu þessu hjali er sú, að nú er íhaldið að bjóða Framsókn litla fingurinn og mælast til þess, hvort það megi ekki fá að vera hlutlaust. En ef svo fer, að samvinnan milli Íhalds og Framsóknar verður svo náin, að þar kemst ekki hnífurinn í milli, og að því er unnið nú af ýmsum mönnum í báðum flokkum, þá er víst, hvað við gerum, jafnaðarmennirnir. Jeg hygg, að við munum ekki eiga lengi samleið með íhaldinu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. 2. þm. Reykv. hefir nú gert snarpan eldhúsdag að íhaldsmönnum, og er það ekki nema að vonum. En snemma í ræðu sinni vjek hann að nokkrum atriðum, er snerta mína stjórnardeild, og vildi jeg svara með nokkrum orðum. Í upphafi ræðu sinnar, sem var aðallega almennar aths., gat hann þess, að mikil þörf væri á því að bæta kjör verkalýðsins, en að sjer fyndist, að fjárlfrv. það, er nú lægi fyrir, bæri þess lítt merki, að stj. væri umhugað um það. Jeg skal nú ekki fara út í það að ræða fjárl., enda þó þau sjeu nú mál það, er á dagskrá er, en hinsvegar get jeg tekið undir það með hv.þm., að það sje full þörf á því að bæta kjör verkalýðsins. Og jeg vil geta þess, með skírskotun til afstöðu Framsóknarflokksins til ýmsra mannúðar- og nauðsynjamála verkalýðsins, svo sem vökulaganna og samvinnufjelags Ísfirðinga, að þeir hv.þm., sem eru fulltrúar verkalýðsins, geta ávalt væntst stuðnings Framsóknar til þess að koma á löggjöf, er raunverulega miðar að því að bæta kjör verkalýðsins. En þrátt fyrir það, þó einhverju kunni að vera ábótavant í kjörum verkalýðsins ennþá, þá mun þó óhætt að segja, að engin stjett hjer á landi hefir fengið eins miklar rjettarbætur á ýmsu síðasta mannsaldurinn eins og verkamenn. Við erum nú ekki gamlir, hv. 2. þm. Reykv. og jeg, en við erum báðir uppaldir hjer í þessum bæ og höfum því nokkur skilyrði til þess að dæma um þetta. Og jeg veit, að ef hv.þm. lítur á þetta með sanngirni, muni hann kannast við það, að mikill munur er á því. hvað verkalýðnum líður betur nú en fyrir 30 árum síðan. Skal jeg svo ekki segja meira út af þessum alm. aths. hv.þm. Þá skal jeg víkja lítið eitt að ýmsum atriðum, er mig snerta og mína stjórnardeild og hv.þm. þóttu aðfinsluverð. Það var þá fyrst, að hv þm. beindi til mín nokkrum ásökunum fyrir það, að jeg skyldi ekki innheimta tekju- og eignarskattinn með 25% viðaukanum, og spurði, hvernig á því stæði. Jeg ætla ekki að fara að rökræða þetta nú við hv.þm., því það eru ekki nema svo sem 2 vikur síðan mikið var rætt um þetta hjer í þessari hv. d. Get jeg látið mjer nægja að vísa til þess, sem jeg sagði þá. Hv. þm. sagði, að íhaldsmenn hefðu sungið mikið hósíanna út af þessu og svínbeygt stj., eða rjettara sagt mig, í þessu máli. Jeg er nú hræddur um, að það hafi verið nokkuð blandaður kór hjá íhaldsmönnum. Að vísu voru það 2 fulltrúar íhaldsins, sem litu með sanngirni á þetta mál. En jeg er hræddur um, að það hafi verið annað en hósíanna, sem sá hv.þm. söng, er nú stendur í fylkingarbrjósti hjá Íhaldinu. Annars er mjer alveg sama, hvort sagt er, að jafnaðarmenn eða íhaldsmenn hafi svínbeygt mig, fyrst skipin sigla um sjóinn og draga aflann á land. Það næsta, er hann mintist á, var viðvíkjandi kaupi því, sem greitt er í vegavinnu. Annars vissi jeg varla, við hvað hann átti, því það er aðeins einu sinni, sem jeg hefi haft afskifti af þessu sem atvmrh., og veit jeg ekki til, að neitt hafi verið að athuga við framkomu mína í því máli. En í sambandi við það, er hann vjek að vegamálastjóra, vil jeg geta þess, að það er vitanlega atvmrh., sem ábyrgðina ber, og vil jeg á engan hátt reyna að setja mig bak við vegamálastjóra í þessu. Hv. þm. átaldi það, að misjafnt kaup væri goldið við vinnu þessa, og býst jeg við, að honum sem foringja jafnaðarmanna virðist það óeðlilegt, en það er ekki ríkissjóður einn, sem sjer um verk þessi, heldur sýslur og sveitir landsins, sem ráða til sín menn og semja um kaup þeirra. Frá sjónarmiði stj. álít jeg ekkert eðlilegra en að hún hagi sjer líkt og láti þá menn, sem fyrir hana vinna, hafa sama kaup. Hinsvegar álít jeg það skyldu, að á þessu sviði sje reynt að ná sem bestum kjörum fyrir ríkissjóð, til þess að framkvæmdirnar geti orðið sem mestar. En nú vil jeg segja, svona meira í spaugi við hv. 2. þm. Reykv., að hann og hans flokkur vill hátt kaup og svo líka þjóðnýtingu, en nú vita allir, að enginn geldur jafnlágt kaup og ríkið, og þá hlýtur þetta að rekast á, nema þar, sem þeir hafa alla stj. með höndum. Þá er ennþá einu ósvarað af því, sem hv. sami þm. mintist á, nefnilega viðvíkjandi innflutningi verkamanna. Jeg er nú aðeins búinn að sitja við stj. í rúml. eitt ár, og er því ekki ennþá kominn svo inn í það mál, þannig að jeg geti gefið ljósa úrlausn, en annars eiga lögreglustjórar að hafa umsjón með því. Nýlega hefir stjórnarráðið gert fyrirspurnir um suma útlendinga, sem hjer eru. Það hefir verið vilji stj. að fylgja þar anda laganna í þessu efni. Fleira var það ekki, sem hv.þm. beindi til mín.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það eru aðallega tvö atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem snertu mig og sem jeg mun svara. Annað var „lokun“ mentaskólans í fyrravor, sem mikið var rætt um í blöðunum, en alþjóð mun nú hafa skilið, að það er ekki stórmál, en þó nauðsynjamál. í fyrravetur var svo ástatt, að bekkir efri deildarinnar voru þrískiftir, en hinir neðri tvískiftir, og var svo komið málum, að sökum húsnæðisskorts varð að leigja eina stofu úti í bæ, sem rektor og kennarar gátu ekki haft fult eftirlit með, og voru sáróánægðir yfir að þurfa að hafa þetta svona. Þetta var líka mjög óheppilegt að öllu leyti, og þar sem stj. hafði hugsað sjer að bæta skólann á ýmsan hátt, sá hún, að það myndi ekki hægt, nema því aðeins, að fækkað væri í deildunum. Þess vegna takmarkaði hún inngöngu í fyrsta bekk, og mun gera það aftur í vor, til að fá meira húsrúm og skólann hollari og betri. Því fremur var þetta hægt, að Rvík fær mikinn aðgang að efri deildinni, þar sem hún ein fyllir að jafnaði heilan bekk í hinni neðri á ári hverju, en þá má gera ráð fyrir, að sveitirnar fylli annan þegar ofar kemur. Þetta hefir haft þau áhrif nú í vetur, að starf og heilsufar er mun betra, eftir því sem mjer er sagt. Þá spurði hv.þm., hvort nú mættu menn fá inngöngu í hvaða bekk skólans er væri, en svo er nú að vísu ekki enn sem komið er. En þó vil jeg geta þess, að fyrir Ed. liggur nú frv., sem miðar að gagngerðum breyt. á skólanum, en þótt það verði nú máske ekki útrætt, má koma þessu í kring með einfaldri reglugerð. Markmið stj. er það, að búa svo um hnútana, að í mentaskólanum verði aldrei fleiri en svo, að nemendur og kennarar geti notið sín þar við starf sitt. Þá mintist hv.þm. á annað mál, sem er lækkun á kaupi hjúkrunarkvenna á spítölunum. Hver landsstj. verður að reyna að lækka útgjöldin sem mest, og þess vegna hefi jeg gert tilraun til að stilla meira í hóf, en hún mistókst að sumu leyti. Það hefir komið í ljós, að fyrv. stj. hefir haldið kaup í nágrannalöndunum hærra en það er, og hefir því tekið upp það ráð að gjalda eins og Danir, en kaupið varð miklu hærra í raun og veru. Verkalaun við spítalana er einn af langstærstu útgjaldaliðunum, og það skiftir miklu máli, hvernig úr því er ráðið. Þess vegna hefi jeg sagt yfirhjúkrunarkonunum upp, eða fært kaup þeirra niður úr 250 í 150 kr. Síðar hefi jeg fært kaup annara niður í 100 kr. á mánuði hverjum. Nú standa yfir samningar milli fjelags hjúkrunarkvenna og landsstj., og hefi jeg sagt við þær, að það verði að gæta hófs, og því skyldi ekki neitað, að kaupið kynni að vera of lágt eins og sakir stæðu, en það væri þó spor í áttina til að ná sanngirni. Jeg hefi ennfremur minst á það við formann fjelags hjúkrunarkvenna, að þær kæmu á sjúkratryggingum og aldurstryggingum sín á meðal, en það mun hafa fengið frekar daufar undirtektir hjá þeim. Þótt svo hafi nú farið, er enginn efi á því, að nauðsynlegt var að taka kaup þeirra til athugunar, og það er einnig víst, að reynt mun verða að koma á sjúkra- og ellitryggingum meðal þeirra, og það verður einn af liðunum í þeirri umbótastarfsemi, sem þegar er hafin.

Magnús Guðmundsson Mjer er sagt, að hæstv.dómsmrh. þurfi að flýta sjer burt úr bænum, og þess vegna mun jeg nota tækifærið meðan hann enn er hjer, og sný jeg mjer því að honum, Á þinginu í fyrra flutti hann eða ljet flytja frv., sem gekk í þá átt, að bæjarfógetaembættið og lögreglustjóraembættið skyldu lögð niður og stofnuð þrjú embætti í staðinn. Í ástæðunum fyrir frv. var sagt, að af því mundi leiða 80000 kr. sparnað fyrir ríkissjóð. Jeg gat þess þá, að þetta gæti ekki stuðst við nein rök, og mæltist til þess, að hann gæfi á því frekari skýringu, en það neitaði hann að gera. Það hefir nú sýnt sig, að jeg hefi haft þá rjett fyrir mjer. Í fjárlögum í fyrra er kostnaðurinn við þessi embætti áætlaður svo: Skrifstofukostnaður bæjarfógetans í Reykjavík 32340 kr. Skrifstofukostnaður lögreglustjórans í Reykjavík 69000 kr., eða samtals 101340 kr. Þetta var sú áætlun, sem núv. stj. gerði og átti að sýna kostnaðinn við þessi embætti, og svo kemur áætlun fyrir næsta ár, þegar hið nýja sparnaðarfyrirkomulag er komið á, og er það sem hjer segir: Skrifstofukostnaður lögmannsins í Reykjavík 28600 kr. Skrifstofukostnaður tollstjórans í Reykjavík 86000 kr. Skrifstofukostnaður lögreglustjórans í Reykjavík 25000 kr. Þetta verður samtals 139600 kr. eða að kostnaðurinn er áætlaður 38260 kr. hærri en gert var ráð fyrir, þegar gamla fyrirkomulagið var við lýði. En nú er aðgætandi, að þetta er aðeins sá kostnaður, sem leiðir af skrifstofuhaldi þessara embættismanna, en svo bætast við laun þeirra sjálfra og svo biðlaun bæjarfógeta, en þau laun, sem þessum mönnum eru greidd, verða hjer um bil 15000 kr. hærri heldur en launagreiðsla til þeirra var áður, Þetta sýnir, að við þessa breyt. hafa útgjöld ríkissjóðs aukist um 53260 kr. Þá ber að taka tillit til þess, sem vinst við stimpilgjöldin. Það hefi jeg nú að vísu ekki reiknað nákvæmlega út, en býst við, að það fari ekki yfir 20–25 þús. kr. Þá verður niðurstaðan sú, að aukinn kostnaður við þetta verður 30000 kr., í stað 80000 kr. sparnaðar. Þessi niðurstaða er töluvert verri en jeg bjóst við í fyrra, en orsökin til þess er sú, að skrifstofukostnaður tollstjóra er færður úr 69 þús. upp í 86 þús. kr. Það er gaman að því að fletta upp í gömlum Tímablöðum og sjá, hvað sagt er þar um hinn óþarfa kostnað af þessum embættum, og þó var kostnaður þessi miklu minni þá en hæstv. ráðh. áætlar hann nú. Þessi ummæli sanna, að hæstv.dómsmrh. getur ekki einu sinni talist til minni spámannanna, heldur hefir hann enga spádómsgáfu til að bera, en jeg efast ekki um, að hann sje stoltur af þeirri gáfu sinni; það væri honum líkt. Þessi áætlun hans í fyrra studdist ekki við nein rök, og áætlunin í frv. fyrir 1930 er of lág. bæði hjá lögmanni og tollstjóra. Hæstv. dómsmrh. hefir viljað skýra það svo, að þessi mikli aukni kostnaður leiði af stofnsetningu þessara embætta, en það er hin mesta blekking, því að sá kostnaður kemur fram á yfirstandandi ári, en ekki á því næsta. Þetta tek jeg fram til að sýna, að þegar hæstv. ráðh. kom fram með þetta. fór hann vísvitandi með blekkingar og yfirvarp, en bað er gaman fyrir mig að láta hann leggja sannanirnar upp í hendur mjer fyrir því, sem jeg hjelt fram í fyrra gegn andmælum hans. Næsta atriði, sem jeg vil benda á, er nefndafarganið. Síðan núverandi stj. settist á laggirnar, hefir rignt yfir nefndarskipunum meir en nokkru sinni fyr. Starfandi nefndir, sem hæstv. stj. hefir skipað, eða sem settar hafa verið að frumkvæði hennar, eru svo margar, að jeg verð að biðja velvirðingar á, ef jeg gleymi fleiri eða færri þeirra. Einn heili getur varla rúmað öll þau býsn. Þær nefndir, sem jeg man eftir frá stjórnartíð núv. stj., eru 14 og í þeim eiga sæti yfir 70 menn, en ekki nema ein stjórnskipuð kona, svo að ekki er hægt að brigsla hæstv. stj. um of mikla kvenhollustu. Nefndirnar eru þessar: Ríkisgjaldanefnd 3 menn Landsbankanefnd 15 - Þingvallafriðunarnefnd 3 - Skattanefnd, að meðtöldum ritara 4 - Kirkjumálanefnd 5 - Samgöngumálanefnd 5 - Siglingalaganefnd 5 - Hegningarlaganefnd 2 - Síldarnefnd, síldarstjórn og endurskoðendur 10 - Utanríkismálanefnd 7 - Nefnd til að rannsaka magn upptækra vína 2 - Bókfærslunefnd sýslumanna 3 - Landsspítalanefnd 5 - Útgáfunefnd heilsufræðirits 5 - Þetta verða í alt 72 menn, sem vinna í þessum nefndum fyrir hæstv. stj.

Guðmundur ríki hafði 100 húskarla. - ÓTh: Það sæmir ekki fátækri sócíalistastjórn

. Hæstv. forsrh. viðurkennir þá, að hann skipi nefndir til þess að útvega sjer þjóna. Jeg hlýt að biðja velvirðingar á, ef jeg hefi ekki farið rjett með nöfn sumra nefndanna eða gleymt einhverjum þeirra, því að um sumar þeirra hefir verið pukrað svo, að enginn veit, hvað stj. hefir skírt þær. Sumar hafa líka breytt um nafn, eins og t. d. ríkisgjaldanefndin. Hún hjet í byrjun sparnaðarnefnd, og hefir líklega hlotið það nafn í skemmriskírn eða primsigningu. Sumar þessara nefnda starfa kauplaust og síldarstj. borga síldarframleiðendur, en að öðru leyti munu þær hvíla á ríkissjóði, og verð jeg að segja eins og er, að jeg get ekki sagt neitt ákveðið um, hvað þær muni kosta ríkið, en beinn útlagður kostnaður get jeg ímyndað mjer, að verði ekki undir 100000 kr. Ef jeg verð ofar moldu nokkra hríð, má vera, að jeg geti skýrt frá því síðar, og skal jeg þá ekki telja það eftir mjer. Jeg dreg það af því að sparnaðarnefnd hefir kostað um 12 þús. kr. og póstmálanefnd um 7 þús., skattamálanefnd er þegar búin að fá eitthvað um 8000 kr., en hún á eftir að fá miklu meira. Þá er ekki búið að borga kirkjumálanefnd, því að hún er tiltölulega ný. Jeg ætla ekki að fara út í nauðsyn eða rjettara sagt nauðsynjaleysi þessara nefnda, en þó ætla jeg að segja fáein orð um sumar þeirra. Það er þá fyrst sparnaðarnefndin. Hún var með öllu óþörf, enda er nú búið að leggja hana niður og fela ríkisbókara að vinna hennar störf. Það var leiðinlegt, að stj. skyldi ekki sjá strax, að ekki þurfti annað en að fela þetta ríkisbókara; með því hefði hún sparað talsvert fje. Annars er það auðvitað, að sparnaðarnefndin var skipuð til þess eins að snuðra um gerðir íhaldsmanna, í von um að finna eitthvað það í meðferð þeirra á fjármálum þjóðarinnar, sem hægt væri að hengja hatt sinn á. En það var erfitt að finna nokkurn snaga. Eitt atriði hefir þó ritstjóri Alþýðublaðsins fundið og óspart notað í blaði sínu, og það er aukaborgun til skrifstofustjóranna í stjórnarráðinu, sem þeir hafa fengið um langan aldur, og því er auðvitað ekki frekar hægt að kenna íhaldsstj. um það en öðrum stj. á undan henni. En ef eitthvað er athugavert við þetta, er það mjög merkilegt, að hæstv. núv. stj. heldur áfram að borga skrifstofustjórunum þetta, og hefir meira að segja bætt talsverðu við þá upphæð, sem ritstjóri Alþýðublaðsins hneykslaðist á. En þessi samviskusami ritstjóri gleymir alveg að hneykslast yfir því, af því að hans elskulega framsóknarstjórn á í hlut. Jeg segi þetta ekki af því að jeg öfundist yfir því, þó að kjör þessara manna sjeu bætt, heldur til þess að sýna fram á, að hæstv. stj. hefir hjer, eins og svo oft áður, gert það sama og hún hefir vítt fyrv. stj. fyrir að gera. Jeg geri ráð fyrir, að það muni verða fróðlegt að athuga það síðar meir, þegar stjórnarskifti verða - því að einhverntíma verða stjómarskifti -, hvernig samskonar skrá yfir meðferð fjárins hjá núv. hæstv. stj. lítur út. Jeg er nokkum veginn viss um, að slík skrá verður búin til - hún skal verða búin til, - og þá kemur áreiðanlega í ljós mikill munur, sem ekki verður núv. stj. í hag. Jeg get rjett nefnt Landsbankanefndina, þetta 15 manna stóra höfuð, en það er það einkennilega við þá margmennu nefnd, að hún hefir hreint ekkert að gera. Aðalstarf hennar er að hóa saman mönnunum. Það hefir gengið í stöðugu stríði að ná þeim saman nógu mörgum til þess að hægt yrði að koma á húmbugsfundi. Alt hefir verið eintómt vafstur, ekkert starf. Það er ekkert annað, sem nefndin á að gera, en að kjósa í bankaráðið og setja reglugerð og svo að samþ. reikningana, náttúrlega ósjeða, því að um annað er ekki að tala. Aðalformaður nefndarinnar er nú svo heppinn að vera búsettur austur á landi, varaformaður hefir lagt á sig mikil ómök við smalamenskuna, og 2. varaformaður hefir stundum hlaupið undir bagga, en þá tókst allra verst, því að fundurinn gleymdist. Þá er Þingvallafriðunarnefndin, þar sem hæstv.dómsmrh. og jeg eigum báðir sæti. Sú nefnd er ólaunuð, en kostnaður af henni verður áreiðanlega nægur til þess að jeta upp eftirgjaldið eftir allar jarðirnar í Þingvallasveit, sem nú á að leggja í eyði; í gistingar, ferðalög, hesta og matarveislur fer eftirgjaldið. Sá reikningur verður ekkert betri en Óðinsreikningurinn. Í haust var til dæmis haldin mikil veisla, fyrir eina 15 menn, og ef það er rjett hjá hæstv.dómsmrh., að tveggja manna morgunverður hafi kostað 200 krónur, þá má nærri geta, hvað þessi 15 manna veisla hefir kostað. Annars er ekki hægt að segja, að Þingvallafriðunarnefndin sje kostalaus. Aðalkostur hennar er sá, að hún hefir ekkert unnið að sínu ætlunarstarfi, og það er höfuðkostur, því að hún átti að framfylgja þeim fáránlegustu lögum, sem samþ. hafa verið á þingi, að banna sauðfjárrækt þar á landinu, sem er einna best fyrir sauðfje. Þó hefir nefndin gert eina mikla vitleysu. Hún hefir ákveðið að láta flytja af hentugum stað á óhentugan stað bæði gistihúsið og konungshúsið. Og til þess að það verði hægt, þarf að kosta ekki minna en 50–60 þús. kr. til flutnings á húsunum, til brúar yfir Öxará og vegagerðar að þeim stað, sem húsin eiga að standa. Nei, þó að n. sjeu ekki launaðar, geta þær verið dýrar fyrir því. Jeg vona, að jeg þurfi ekki að taka það fram, að jeg var gersamlega ósamþykkur þessum heimskulegu framkvæmdum n. Kirkjumálanefndina þarf jeg varla að minnast á. Það hefir verið gert áður, en jeg vil undirstrika, að það er mjög undarlegt af hæstv. ráðh. að skipa nefndina um þingtímann upp á sitt eindæmi. Af hverju leitaði hæstv. ráðh. ekki til þingsins? Það er þetta alræmda einræðisbrölt hjá hæstv. ráðh. Hann virðir þingið svo lítils, að honum dettur ekki í hug að spyrja það ráða. Hann ætti þó ekki að vera hræddur um að geta ekki komið þessu í gegnum þingið. Hæstv. ráðh. er sífelt að unga út nefndum. Nú er komin ný landsspítalanefnd og auk þess 5 manna n. til útgáfu heilsufræðirits. Af hverju spyr hæstv. ráðh. ekki þingið? Af hverju fær hann ekki lögmæta fjárveitingu til allra þessara nefnda? Af því að hann vill einn öllu ráða og skeytir ekki um nein lög. Næst get jeg nefnt utanríkismálanefndina. Hún er meðal hinna ólaunuðu og á að vera stj. til ráðuneytis. Eina utanríkismálið, sem fyrir hæstv.dómsmrh. hefir komið í hans stjórnartíð, er hið margumtalaða Tervani-mál, en það hefir aldrei í utanríkismálanefndina komið. Þó er hans aðalvörn í því máli sú, að það sje utanríkismál. Hann heldur því fram, að það megi ekki dæma erlend mál á sama mælikvarða og innlend, en hefir þó ekki borið þetta mál undir n. Og af hverju? Af því að hann vill einn öllu ráða. Ef þetta mál hefði verið borið undir nefndina, er jeg viss um, að úrslitin hefðu orðið alt önnur en raun varð á. Annars ætla jeg ekki að fara frekar út í þetta mál að svo stöddu. Jeg býst við, að jeg komi að því síðar, þegar jeg fer að svara ýmsu, sem hæstv. ráðh. sagði í dag og í gær. Samgöngumálanefndin sýnist nú hafa lokið starfi sínu, og hefir frv. frá henni verið lagt fyrir þingið og hefir hæstv.forsrh. gert það að sínu máli með því að fela n. í hv.Ed. að flytja það. Þar sem frv. þessu fylgir álit n. og búast má við, að bráðlega komi frv. í sömu átt, þykir mjer ástæða til að segja um þetta mál nokkur orð. Álít þetta er miðað við þá meinlegu villu, að bygt skuli nýtt strandferðaskip í samræmi við heimild síðasta þings þar um, og jeg fæ ekki betur sjeð en að hjer skjóti upp kollinum angi af hinni sömu fáránlegu kenningunni, sem óneitanlega liggur til grundvallar fyrir þessari skipsbyggingu, sem sje þeirri, að meiri áherslu beri að leggja á samgöngur á sjó en landi. Það er vissulega sami þefurinn af þessari nýju kenningu, að hætt skuli að hafa reglubundnar póstferðir milli hjeraða landsins landleiðina. Við leggjum árlega með rjettu stórfje í það að leggja vegi milli hjeraða, t. d. um Holtavörðuheiði, Vatnsskarð, Öxnadalsheiði, og þegar ekki eru nema fá ár eftir þangað til um þessi höft milli hjeraða og landshluta eru komnir akfærir vegir með brunandi bifreiðum, þá er stungið upp á að hætta að láta flytja póst að staðaldri um þessa vegi. Er nokkurt vit í þessu? Jeg get ekki skilið það. Er t. d. nokkurt vit í því að senda póst, sem á að fara norður í Húnaþing, með skipi fyrir alla Vestfjörðu, þegar ekkert kostar að koma honum á skipi til Borgarness og lítið að koma honum í bifreiðum þaðan norður. Og þetta kemst pósturinn á 1–2 dögum með þessari ferð, en ella er hann 4–5 daga að minsta kosti. Og þó að Holtavörðuheiði sje ekki bílfær, þá er sannarlega ekki mjög örðugt að flytja póstinn á hestum yfir hana. Og hvernig mun póstflutningur með skipum ganga þegar hafís er? Hann mundi geta gert slæmt strik í reikninginn. Jeg get hugsað, að sumir Húnvetningar og Skagfirðingar brosi í kampinn, þegar þeir sjá, að póstmálanefndin telur veginn yfir Hrútafjarðarháls fjallveg og að illfært sje á bifreið heim að Víðimýri. Þetta er kannske ekki mikilsvert, en það sýnir, að þessi n. hefir ekki lagst djúpt. Það slær mig mjög, að í till. um þessar nýju póstgöngur er sagt, að ekki megi slíta póstsambandi landleiðina milli Akureyrar og Húsavíkur nje milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshjeraðs. Af hverju skyldi n. hafa komist að þessari niðurstöðu? Ætli það sje ekki af því, að einn nefndarmanna var Þingeyingur og annar Norðmýlingur! Þeir fundu því þörfina á þessum slóðum. En ætli hún sje ekki svipuð víðar. Jeg er ekki í neinum efa um, að svo er. Og jeg er sannfærður um, að verði þessi fáránlega aðferð tekin upp, rís þar af svo megn andúðaralda, að um verður breytt eftir fá ár. Er nokkurt vit í því að hugsa sjer, að póstur, sem á til dæmis að fara frá Bólstaðahlíð til Víðimýrar, verði sendur niður allan Langadal og svo á skipi frá Blönduósi til Sauðárkróks og þaðan til Víðimýrar, í stað þess að senda hann yfir Vatnsskarð. Til þess að komast í skip, þarf að flytja hann mörgum sinnum lengri leið en leiðin er að ákvörðunarstaðnum. Jeg ætla þá að snúa mjer að einu máli, sem snertir mitt eigið kjördæmi og sýnir mikla hlutdrægni af hálfu hæstv.dómsmrh. Svo er mál með vexti, að síðastliðið vor höfðu Sláturfjelag Skagfirðinga og Kaupfjelag Skagfirðinga ákveðið að reisa frystihús saman, og tilætlunin var að fá til þess lán úr viðlagasjóði. En þegar leitað var eftir láninu hjá hæstv.dómsmrh. -hann hafði með þetta að gera, af því að atvmrh. var ekki í bænum -, fjekk fjelagið það svar, að lán fáist ekki, ef sláturfjelagið yrði meðeigandi í fyrirtækinu, en kaupfjelagið eitt geti fengið lánið. Þegar þessi fregn barst norður, fylltust allir undrun, og jeg hefi það fyrir satt, að þetta hafi jafnt gilt um stjórnarstuðningsmenn og stjórnarandstæðinga. Þetta þótti því undarlegra, sem sýslunefnd Skagafjarðarsýslu hafði ákveðið með Öllum atkv. á aðalfundi árið 1928, að ef ekki fengist samkomulag á milli þessara aðilja um bygginguna, skyldi sláturfjelagið fá ábyrgð sýslusjóðs. Með þessu sýndi sýslunefndin, að það var hennar vilji, að sláturfjelagið ætti að fá þetta og ætti að ganga fyrir öllum öðrum um ábyrgð af hálfu sýslufjelagsins, enda var það eðlilegt, því að markmið fjelagsins er að starfa að slátrun og koma slátrunarafurðum í peninga. En hæstv. stj. var ekki beinlínis á því að láta hjeraðsbúa ráða þessu. Hún tók ráðin af skagfirskum bændum og sagði, að kaupfjelagið gæti fengið lán, en sláturfjelagið ekki. Hæstv. stj. tók það fjelagið fram yfir hitt, sem hafði það að markmiði að útvega erlendar vörur, en útilokar það fjelag, sem vinnur á því starfsviði, sem frystihúsin einmitt byggjast á. Bæði kaupfjelagið og sláturfjelagið eru í Sambandi ísl. samvinnufjelaga, en sá er hængurinn á með sláturfjelagið, að það hefir ekki viljað taka á sig hina ótakmörkuðu samábyrgð. Árangurinn af þessari ákvörðun hæstv. stj. varð sá, að kaupfjelagið reisti frystihús á Sauðárkróki og sláturfjelagið hefir ákveðið að reisa annað. Ákvörðun hæstv. stj. veldur sem sje því, að sýslubúar þurfa að leggja á sig miklu meiri kostnað en annars hefði orðið. Hæstv. stj. hefir með hlutdrægni sinni bakað þeim aukin út gjöld, sem nemur kannske tugum þúsunda. Þetta er mjer skylt, sem þingmanni sýslunnar, að átelja harðlega. Stj. hefir þarna - jeg veit ekki með hvaða rjetti - blandað sjer eins og hjónadjöfull í mál þessara tveggja fjelaga, til þess, að því er virðist, að reyna að kúga bændur inn á aðrar brautir í fjelagsmálum en þeir hafa ætlað. Stj. gat neitað sláturfjelaginu um lán til frystihúsbyggingarinnar í samlögum við kaupfjelagið, en hún gat þó ekki hindrað, að sláturfjelagið bygði sitt eigið frystihús, því að nú mun vera byrjað á að reisa það. Nú höfum við þm. Skagf. reynt að fara fram á það við hæstv.atvmrh., að hann veitti lán til þeirrar byggingar. Hæstv. ráðh. mun hafa ráðgast um þetta við S. Í. S., en er Sambandið kvaðst ekki vilja taka afstöðu til þessa máls, þóttist hæstv. ráðh. ekki heldur geta það. Er því ekki annað sýnna en að S. Í. S. sje orðið einhverskonar yfirráðherra. Væri fróðlegt að heyra, hvernig stj. fer að rökstyðja þá aðferð, er hún hefir beitt í þessu máli, og hvers vegna hún lagðist á móti því, að sláturfjelagið yrði meðeigandi í frystihúsinu. Mjer virðist ekki vera til nema ein skýring á því, og hún er sú, að stj. vilji sláturfjelagið feigt og hafi ætlað að þröngva mönnum inn í kaupfjelagið. Það þarf auðvitað ekki að ítreka það, að þetta er röng aðferð og gagnstæð lögum og rjettarmeðvitund manna, því að hingað til hafa menn mátt vera í þeim löglega fjelagsskap, sem þeir vilja, og versla þar, sem þeir sæta bestum kjörum, en ekki þurft að spyrja stj. leyfis um slíkt. Og um þetta áttu menn að vera frjálsir hjer sem annarsstaðar. Það er því stórum ámælisvert, að landsstj. skuli reyna að kúga menn til að hætta við áhugamál sín og gera tilraun til að hefta frelsi þeirra og atvinnulíf. Mjer er ekki kunnugt um, hvernig stj. hefir ráðstafað fje því, sem ætlað er til frystihúsa. Þó er mjer kunnugt um, að hún hefir lánað kaupmönnum á Akranesi fje í þessu skyni, að vísu fyrir milligöngu Sláturfjelags Suðurlands. Hæstv. stj. hefir látið svo, sem hún væri ekki sjerlega vinveitt kaupmönnum, en þó virðist henni hlýrra til þeirra en hinna skagfirsku bænda, sem standa að Sláturfjelagi Skagfirðinga. Allir sjá því, að hjer er um óhæfilega hlutdrægni að ræða. Ef stj. hefir veitt kaupfjelaginu lánið af umhyggju fyrir landbúnaðinum, hvað gat þá verið á móti samvinnu þessara tveggja fjelaga, sem lengi hafa unnið saman í ágætri samvinnu, svo að sláturfjelagið hefir jafnvel lánað kaupfjelaginu hús sín? Fjelögin höfðu ætlað sjer að eiga frystihúsið saman. Nú vil jeg spyrja: Hvers vegna mátti þetta ekki vera svo? Hví skiftir stj. sjer af fjelagsskap, sem henni kemur ekki við? Hvers vegna reynir stj. að sá frækornum haturs og tvídrægni meðal bænda landsins og auka kostnað við framkvæmdir þeirra? Jú, skýringin er sú, að stj., og þá einkum hæstv.dómsmrh., hefir þótst þurfa að hefna sín á bændum í Skagafirði, af því að þeir hafa ekki reynst honum nógu þægir.

Jeg læt það alveg vera

. Jeg get ekki ímyndað mjer, að ástæðan sje önnur. En jeg get sagt honum það, að jeg þekki þessa bændur, og við þá dugir ekki þvílík aðferð Þeir láta ekki kúga sig. Jeg þekki þá svo vel, að jeg veit, að þeir láta ekki kúgast, og mjer er meðal annars vegna trygðar þeirrar, sem þeir hafa sýnt mjer, mjög ljúft að tala þeirra máli í þessu efni. Og jeg get glatt hæstv.dómsmrh. með því að segja honum það, að hið nýja frystihús sláturfjelagsins mun blasa við honum næst þegar hann kemur til Sauðárkróks. Við tækifæri eins og þetta er ekki unt að ganga framhjá meðferð hæstv.dómsmrh. á dómsmálunum, því að í hans stjórnartíð hefir það skeð, sem ekki hefir komið fyrir hjer á landi og hvergi má eiga sjer stað, að dómsmál sjeu tekin í pólitíska þjónustu og notuð til að sverta andstæðinga. Það er bein óhæfa, að sakamál skuli vera tekin og notuð sem vopn í dægurdeilum, og það er fyrirlitlegt að reyna jafnvel að nota gömul og afgerð sakamál til þess að reyna að ófrægja andstæðinga. Þessa aðferð hóf hæstv. ráðh. þegar eftir að hann tók við embætti sínu, því er hann nú gegnir, og byrjað var á Hnífsdalsmálinu. Það var reynt að sverta allan Íhaldsflokkinn með því máli, og svo langt var gengið, að hv.þm.N.-Ísf. var útilokaður frá þinginu um lengri tíma vegna þess mál, jafnvel þótt svæsnustu andstæðingar þyrðu ekki einu sinni að gefa það í skyn, að hann væri hið allra minsta við þetta mál riðinn. Hnefarjetturinn var gerður að hæstarjetti í sjálfu löggjafarþinginu, þótt ekki stæði það þá nema nokkra daga. Og það verður að segjast Framsóknarflokknum til lofs, að þegar hann sá, hvert stefndi, neitaði mikill hluti hans að fylgja þessum ráðh. út í ófæruna, og ef til vill var það mikið að þakka hinum látna fjármálaráðherra flokksins (MKr). Mun þess sjálfsagt lengi minst, er hann reis upp úr sæti sínu í þessum sal, snerist öndverður gegn embættisbróður sínum og lýsti því yfir, að hann mundi greiða atkv. á móti honum. Hæstv. ráðh. hefir álasað mikið fyrv. stj. fyrir það, að hún hafði ekki leitt til lykta Hnífsdalsmálið á þeim 2–3 mánuðum, sem liðu frá því málið kom upp og til þess stjórnarskiftin urðu. En síðan hann tók við völdum eru liðnir 19 mánuðir og dómur í málinu í undirrjetti er nýfallinn og áreiðanlega mjög langt þangað til málið er útkljáð fyrir hæstarjetti. Hjer er því bert, að ráðh. gerir hærri kröfur til annara en sjálfs sín. Ætti þetta að vera honum áminning um að gera fyrst og fremst kröfur til sjálfs sín, því að með því einu móti er honum heimilt að gera kröfur til annara. Ástæða er til að minnast hjer á afsetningarmál sýslumanns Barðstrendinga. Á síðasta þingi raupaði hæstv. ráðh. mikið af dugnaði sínum í því máli. En hvernig er nú því máli komið? Því er þannig komið, að stj. hefir að allmiklu leyti tapað því máli, er hún höfðaði gegn honum. Og hún viðurkennir dóminn rjettan með því að áfrýja honum ekki, en í þess stað fer hún í sakamál við hinn afsetta mann, og enginn veit, hvenær það endar. Jeg get þess aðeins, af því að það mundi ekki þykja líklegt eftir aðferð ráðh. í öðru máli, að stj. hefir ekki krafið hinn afsetta sýslumann um vexti af búafje, sem stóð inni hjá honum. Eftir öllu þessu sje jeg ekki, að hæstv. ráðh. hafi ástæðu til að gorta af aðgerðum sínum í þessu máli. Ef sjóðþurð hefir verið hjá þessum embættismanni, sem jeg efast ekki um eftir því, sem frá er skýrt, þá gerði ráðh. ekkert nema skyldu sína, er hann veik honum frá embætti, en ráðh. hefir farist þetta svo klaufalega, að aldrei hefir nokkrum starfsmanni verið vikið frá með slíkum harmkvælum og vetlingatökum vanþekkingar og klaufaskapar. Sjóð þurðarmálið í Brunabótafjelagi Íslands verð jeg líka að nefna hjer, því að þessi sami ráðh. hefir í blaði sínu margoft gert það að umtalsefni. Þessi sjóðþurð var 60–70 þús. kr. Jeg hafði fyrirskipað rannsókn út af þessu áður en jeg fór úr stjórnarráðinu, og ennþá er þetta mál þó ekki á enda kljáð. Í byrjun var þó ekki meiri alvara í stj. um þetta mál en svo, að hæstv.forsrh. samdi við umboðsmann hins seka um eftirgjöf sakarinnar gegn greiðslu, og er upplýst með vitnaleiðslu, sem nýlega hefir farið fram, að samningar voru komnir á milli hæstv.forsrh. og hins seka, en þeim samningi var riftað af hæstv.dómsmrh. En það er hjer sem oftar, að ráðh. vill nota sakamál til þess að ná sjer niðri á andstæðingum sínum. í þessu tilfelli var það forstjóri Brunabótafjelags Íslands, sem hann vildi ná sjer niðri á, en það er næsta erfitt, því að hann einmitt var það, sem kom þessari sjóðþurð upp, og sýnist það frekar þakkarvert. Og úr því að hæstv. stj. taldi hjer ekki um meira að ræða en það, að hún gæti um það samið, mundi heppilegast fyrir hana sjálfa að halda þessu máli sem minst á lofti. Það hlýtur nú að koma til álita fyrir hæstarjetti, hvort ekki hafi verið búið að gefa þessum manni upp sakir, og hvort hægt sje að heimta dóm yfir honum. Annars er hæpinn ávinningur að fá dóm yfir þessum manni, þar sem hann mun nú vera orðinn geðbilaður, og hefir reyndar verið það í mörg ár, þótt hann hafi ekki orðið óður fyr en nú nýlega. Mjer finst því álitamál, úr því að greiðsla var boðin að miklu leyti, hvort ekki hefði verið rjettara að taka henni heldur en að fá dóm yfir geðveikum aumingja. Klukkan er nú nærri 6 fyrir hádegi og jeg fer fram á, að hæstv. forseti geri fundarhlje til kl. 6, svo að jeg og aðrir góðir menn getum fengið okkur morgunkaffi. [10 mín. fundarhlje]. Jeg mun hafa verið að tala um sjóðþurðarmálið í Brunabótafjelagi Íslands. Gjaldkerinn, sem sakfeldur var, er orðinn geðveikur, og er vafasamt, hvort hann verður ekki sýknaður, af því að svo verði litið á, að stj. hafi verið búin að gefa honum upp sakir. Jeg er þessu ekki persónulega kunnugur, en hefi heyrt um það talað á meðal lögfræðinga. Það virðist vera lítil svölun í því að vega að manni, sem kominn er á glæpamannabrautina vegna geðveiki. En jeg þykist vita, að hæstv.dómsmrh. hafi ekki beinlínis ætlað að ná til hans. heldur notar hann þetta sakamál til þess að vega að stjórnmálaandstæðingum sínum. Jeg segi ekki, að hann hafi ætlað að særa með því veikan mann. En í þessu tilfelli var það pólitískur andstæðingur, þáverandi forstjóri Brunabótafjelagsins, sem hann vildi ná sjer niðri á. Og það verður næsta erfitt fyrir hæstv.dómsmrh. að verja framkomu stj. í þessu máli, því það var einmitt forstjórinn, sem kom þessari sjóðþurð upp, og sýnist það frekar þakkarvert. Þetta mál upplýsist bráðlega; jeg veit ekki, hvort það verður birt í „bláu bókinni“, en ef það verður ekki, þá mun ef til vill hægt að koma skjölum þess á annan hátt til almennings, þó það verði kannske ekki í 6000 eintökum. - En út af eða í sambandi við þetta sjóðþurðarmál er ómögulegt annað en að nefna annað sjóðþurðarmál miklu stórkostlegra, hjá útibúi landsverslunarinnar á Seyðisfirði, sem jeg veit ekki betur en að um hafi verið samið, að minsta kosti að nokkru leyti. Hæstv. dómsmrh. hefir að sönnu sagt mjer fyrir nokkrum dögum, að þetta mál ætti að rannsakast, en hvað á að rannsaka, veit jeg ekki. Það liggur fyrir viðurkendur reikningur og landsreikningarnir sýna, hve há skuldin er. Hvað á að rannsaka? Útibússtjórinn er búinn að gefa veð fyrir skuldinni, og er álitið, að hann hafi þar með fengið fyrirgefningu. Hjer er ekki um neina smáupphæð að ræða; sjóðþurðirnar í Brunabótafjelaginu og Barðastrandarsýslu eru báðar til samans víst ekki meiri en Seyðisfjarðarsjóðþurðin ein. Það mun því verða erfitt fyrir hæstv. ráðh. að flagga með rjettlætistilfinningu sinni í þessum málum, þegar hann hefir um langt skeið látið óátalið eitt stærsta sjóðþurðarmálið, sem jeg þekki hjer á landi, og ekkert gert til að rannsaka það. Hætt er við, að hæstv. ráðh. verði fyrir óþægilegum spurningum, þegar hann ámælir stærsta stjórnmálaflokki landsins fyrir þær ávirðingar, sem hjer er um rætt. Það er hætt við, að hann verði spurður, í hvaða flokki útibússtjórinn á Seyðisfirði hafi verið. Og svarið verður, að hann sje í Framsóknarflokknum. Það þarf ekki nema lítið brot af illvilja hæstv. ráðh. til að halda því fram, að þessi maður hafi sloppið af því hann er samherji ráðh. Þetta er ekki nema brot af því, sem hæstv. ráðh. segir um okkur íhaldsmenn. Jeg held, að þetta sje eitt stærsta sjóðþurðarmál hjer á landi. Hvað halda menn nú, að hæstv. ráðh. mundi hafa sagt eða gert, ef íhaldsflokksritstjóri eða önnur persóna úr þeim flokki hefði átt hlut að máli? Mjer er sem jeg sjái stóru yfirskriftirnar og skammaryrðin í blaði hans. Jeg sje heldur ekki ástæðu til annars en minnast hjer á mál, sem hæstv.dómsmrh. hefir látið höfða gegn mjer, hið svonefnda Shell-mál, en af því að jeg á þar sjálfur hlut að máli, mun jeg ekki fara langt inn á það. Þess er þó rjett að geta, að ráðh. þótti svo mikils um vert, að almenningur fengi að vita um þessa málsókn, að hann ljet blað sitt skýra frá því, að hann hefði höfðað opinbert sakamál gegn mjer, og ljet með því í veðri vaka, að það varðaði ærumissi, ef dómur fjelli ráðh. í vil. Sem átylla til þessarar rannsóknar var það notað, að yfirlýsing, sem jeg hafði undirritað um innborgun hlutafjár í Shell-fjelagið, mundi ekki vera rjett. Hefði yfirlýsingin verið röng, gat það varðað sektum og lögreglumálsmeðferð, en til þess að gera þetta alt sögulegra, var það látið heita sakamál. Jeg hefi fyrir satt, að hæstv. ráðh. hafi látið höfða þetta mál gegn mjer af því, að jeg er honum ekki fylgispakur nje þægur við hann í landsmálum, og að hann hafi viljað hefna sín á mjer sem stjórnarandstæðingi. Jeg hefi gaman af því, þegar jeg fæ að sjá „bláu bókina“, að athuga, hvað í henni stendur. Mig grunar, að þar verði ekki alt birt, sem komið hefir fram við rannsókn þessa máls. - En það varð lítið úr hinu háttreidda höggi. Hæstirjettur sýknaði og ríkissjóður borgar flanið. Fjórum lögfræðingum var falið að rannsaka þetta mál, hverjum eftir annan, og er auðsjeð af þessu, að hæstv. ráðh. sparaði hvorki fje nje mannvit. Svo þegar dómur var fallinn í undirrjetti, var sóttur sýslumaður vestan úr Barðastrandarsýslu á varðskipi ríkisins, og var hann síðasti rannsóknardómarinn í málinu, en þá var jeg búinn að gera svo hreint fyrir mínum dyrum í málinu - orðinn svo engilhvítur í augum rannsóknardómarans -, að fyrir hann var jeg alls ekki kallaður, og mundi því þó tæplega hafa verið slept, ef einhver átylla hefði verið til þess. Það muna víst allir eftir ærslunum í hæstv.dómsmrh. á eldhúsdaginn hjer í d. í fyrra. Það var svo sem við að búast, að allur sá vindur þyrfti að fá útrás, og það hefir nú orðið með þessari málsókn, en hvort hæstv. ráðh. sjálfum þykir betur farið en heima setið, að því skal jeg engum getum leiða. En það vil jeg segja hæstv.dómsmrh., að það er alls ekki víst, að jeg sje þagnaður um þetta mál. Jeg hefi þar ýmislegt í pokahorninu til þess að sýna hlutdrægni hans, ekki síst í framkomu hans gagnvart öðru steinolíufjelagi, British Petroleum, sem hjer verslar einnig. Í þetta skifti fer jeg þó ekki út í annað en það, að hæstv. ráðh. gerði mikið veður út af því, hversu mikil hætta stafaði af Shell-fjelaginu með 1/2 milj. kr. höfuðstól, en hann hefir ekki minst á það, að nokkur hætta stafaði af British Petroleum, þótt auglýst sje í Lögbirtingablaðinu, að höfuðstóll þess sje 3 milj. sterlingspunda, eða sem næst 661/2 milj. kr. öllu berari hlutdrægni en þetta held jeg að varla sje hægt að sýna, og það virðist fífldirfska að krefjast úrlausnar dómstólanna um mál, sem þannig er í pottinn búið. Jeg veit ekki, hvort jeg á að trúa hv. 2. þm. Reykv. (HV) um það, að hæstv.dómsmrh. hafi gert sjer vonir um að vinna þetta mál. Jeg hjelt, að hann væri ekki svo mikið barn í lögum. Hæstv. dómsmrh. vildi ekki ræða bæjarfógetamálið svokallaða, svo að jeg ætla ekki að gera það heldur, enda á jeg nú að verja það fyrir hæstarjetti eftir nokkra daga. Tækifærin verða líka nóg síðar til þess að koma inn á það. Jeg vil þó geta þess, að jeg geng þess ekki dulinn, að þar er um pólitískt hatursmál að ræða, svo andstyggilegt, að jeg hefi engin orð til að lýsa því. Ýmislegt fleira í dómsmálaferli ráðh. væri mikil ástæða til að nefna, en jeg verð að láta hjer staðar numið. Það hefir fyllilega komið fram, sem margir óttuðust, er þessum manni var falið dómsmálaráðherrastarfið, að hann væri ekki fær um að rækja það viðunanlega. Ekki óttuðust menn þetta einungis af því, að vitanlegt var, að hann var ákaflega ófróður um þessi mál, heldur einnig af því og meira að segja sjerstaklega af því, að oft hafði komið í ljós einræðishneigð hans og pólitísk hlutdrægni. Það verður að segja eins og er um það, að ókostir þessir hafa í ríkum mæli gert vart við sig hjá hæstv. ráðh., og nú er svo komið, að það er álit margra, að sakamálarannsóknum sje beitt í pólitíska þágu. Sum þeirra misgripa, sem hafa átt sjer stað, stafa ef til vill af vanþekkingu, en hið mesta stafar ekki af því. Það er jeg fyrir mitt leyti sannfærður um. Það er skylda hvers dómsmálaráðherra sem er, einhver skýlausasta skylda sem til er, að beita ekki sakamálsrannsókn nema full ástæða sje til. Æra manna er þeim yfirleitt helgur dómur, er enginn hefir heimild til að rýra eða ræna án þess að full ástæða sje til. Fyr á tímum beittu harðstjórar lífláti eða útlegð gagnvart andstæðingum sínum, oft og tíðum gersamlega að ósekju. Nú er þetta víðast lagt niður, því menning nútímans bannar það. En er betra að reyna að ræna menn æru sinni? Jeg efast um það, og að minsta kosti er sá þjófur allra þjófa verstur, sem stelur æru manna, en allra verst er þó, ef það er gert í nafni rjettvísinnar, því að þá eru notaðir falskir lyklar til þess að ná því, sem dýrmætast er í eigu hvers óspilts manns. Jeg hafði ætlað mjer að minnast á hið svonefnda Árbæjarmál, en af því að jeg mundi verða of langorður, ef jeg ræddi það nákvæmlega, þá mun jeg að mestu sleppa því. Jeg vil hjer aðeins minna á það, að hæstv. ráðh. ætlaði með skrifum sínum um það að sýna fram á, að jeg hefði sýnt hlutdrægni í því máli í vil hv. 3. þm. Reykv., jafnvel þótt skjöl málsins, sem ráðh. hafði í höndum, bæru þess ljósan vott, að jeg hefði ekki komið neitt nærri málinu. Svona aðferð er gersamlega ósamboðin hverjum góðum dreng. Jeg sje, að hæstv. fjmrh. er ekki við, en mig hefði langað til að spyrja hann, hvernig gengur með þær lántökur, sem stj. hefir haft á prjónunum nú um alllangt skeið. Mjer skilst, að vegna byggingar- og landnámssjóðsins sje illfært að draga lántöku lengi, ef ekki á að draga á tálar með fögrum loforðum fjölda manna um land alt. Lögin um sjóð þennan öðluðust gildi 1. jan., eða fyrir þrem mánuðum síðan, og ennþá veit enginn, hvenær hann muni taka til starfa.

Sjóðurinn hefir fengið alla þá peninga, sem til var ætlast

. Það er undarlegt. Forstjóri ræktunarsjóðsins hefir sagt mjer, að það dyngdust að lánbeiðnir úr öllum áttum, en að ekkert væri afgr., svo að jeg hjelt, að það stæði á peningunum.

Hann er búinn að fá 50 þús.

. Mjer dettur ekki í hug að rengja hæstv.forsrh., en hvað segja 50 þús. kr. til fullnægingar 100 lánbeiðnum? Þær eru eins og krækiber í ámu. Jeg minnist þess, hvílíkum gauragang hæstv.forsrh. kom af stað á sínum tíma út af því, að búnaðarlánadeildin tók ekki til starfa á tilteknum tíma, svo að jeg er hálfhissa á því, að hann skuli ekki segja forstjóranum að láta sjóðinn taka til starfa, úr því að ekki stendur á peningunum.

Jeg er búinn að því. En jeg hygg, að það standi á teikningum frá húsameistara

. Jeg fæ með engu móti skilið, að það sje svo mikið verk að gera þessar teikningar, að á því þurfi að standa mánuðum saman. Annars hafði jeg hugsað mjer að gefa hæstv.forsrh. dálítinn pistil út af þessu, en þar sem nógu er úr að moða öðru, læt jeg það bíða að sinni og saka stjórnina ekki um trassaskap fyrst um sinn. Þá kem jeg loks að því öllu, sem jeg hefi skrifað upp eftir hæstv.dómsmrh. í dag og í gær. Er það þá fyrst Tervani-málið. Það var auðheyrt, þegar hæstv. ráðh. var að verja það, að það var mál, sem kom við hjartað í honum, Jeg var satt að segja undrandi yfir því, hve mikið hæstv.dómsmrh. lagði upp úr varnarskjölum Lárusar Jóhannessonar. Hingað til hefir Lárus Jóhannesson ekki vegið svo mikið í augum hæstv. ráðh. Mjer virtist jafnvel sem hæstv. ráðh. legði meira upp úr því, sem Lárus Jóhannesson segir í þessu máli, en sjálfum hæstarjetti. Hæstv. dómsmrh. eyddi löngum tíma í að sanna, að Júpiter væri sýkn. En ef svo er, er þá ekki sjálfsögð rjettlætiskrafa að borga sektarfjeð aftur, ekki síst þar sem annar sökudólgurinn slapp? Ef hæstv.dómsmrh. telur, að svo sje ekki, er rjettlætistilfinning hans ekki í lagi. Það hljóta allir að viðurkenna, að þegar tvö skip eru á veiðum á sama tíma hvort við hliðina á öðru, er rangt að refsa öðru skipinu, en láta hitt sleppa. Mjer skildist á hæstv.dómsmrh., að báðir þessir togarar væru sýknir, og er þá skilyrðislaus skylda hans að endurgreiða Júpiter þetta rangfengna fje. Jeg vil leiðrjetta einn misskilning, sem komið hefir fram í umr. um þetta mál. Því hefir sem sje verið haldið fram, að vjelbáturinn „Trausti“ hafi verið varðbátur ríkisstj., en það er með öllu rangt. Suðurnesjamenn fengu styrk úr ríkissjóði til að halda þessum báti úti, og þeir rjeðu sjálfir menn á hann, sem ekki höfðu neitt lögregluvald, en var ætlað að athuga, hvort togarar væru innan við landhelgislínuna á veiðum. Það er því langt frá því, að þessum mönnum hafi borið nokkur skylda til að hafa bækur eða ritföng um borð. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að það hafi ekkert sönnunargagn verið, þó að þessir menn, er á varðbátnum voru, hafi rispað eitthvað niður með nagla. Auðvitað var það ekkert sönnunargagn, en vitnisburður þeirra var það. Jeg man ekki betur en að vitnisburður sjómannanna í Vík gegn togaranum „Maí“, sem var á veiðum undan Dyrhólaey, hafi verið tekinn sem fult sönnunargagn. (JJós Það eru margir útlendir togarar, sem hafa verið dæmdir á þessum grundvelli). Já, alveg rjett, enda eru mið sjómanna yfirleitt eins glögg og verið getur.

Hvernig var það með Maí?

. Það er gaman, ef þessi gamli skipstjóri, hv. 4. þm. Reykv., ætlar að fara að halda því fram, að ekki sje takandi mark á framburði sjómanna. Mið sjómanna eru mjög nákvæm. Og er það ekki full sönnun, ef þeir staðfesta mið sín með vitnaeiði? Það er gott slagorð þetta með naglann, en hann kemur þessu máli bara ekkert við. Það eina, sem hjer þurfti að ákveða, voru miðin, sem skipin voru á, og það gerði skipshöfnin á „Trausta“ og staðfesti síðan með framburði sínum. Hæstv. dómsmrh. leggur meira upp úr Lárusi Jóhannessyni í þessu máli en hæstarjetti og er búinn að prenta undirrjettarvörn hans í „bláu bókinni“, en ef hæstv. ráðh. vill ekki gefa villandi skýrslu um Tervani-málið, á hann líka að birta það, sem upplýstist í hæstarjetti í þessu máli. Það er annars skrítið, að það skuli enginn mega sjá þessa „bláu bók“, nema hann sjálfur, úr því að búið er að prenta hana. Hæstv. dómsmrh. vill hafa einkarjettindi til að nota hana í þessum umr., og minnir það á, þegar hv.þm. Ísaf. (HG) fjekk einn að nota skýrsluna um Shell-málið í fyrra. En það er svo með hæstv. dómsrh., að hann vill fá að sá ýmsu út sjálfur, áður en aðrir fá tækifæri til að leiðrjetta, svo að hann geti gefið hlutdrægni sinni lausan tauminn. Þá fór hæstv.dómsmrh. að tala um það, að útlendi togarinn „Regulus“ hefði verið sýknaður. En hvað kemur það þessu máli við? Er það svo sjálfsagt, að hjer hafi verið um samskonar hluti að ræða? Nei, því fer fjarri, enda er hægt að nefna óteljandi dæmi þess, að útlendur togari hafi verið sýknaður. Hæstv. dómsmrh. færði það til, að útlendingar væru mjög óánægðir í þessum efnum, eins og mörg skjöl í stjórnarráðinu bæru vitni um. Mig undrar þetta ekki. Þeir eiga að vera óánægðir, og ef þeir eru það ekki, stafar það af því, að þeim er sýnd óhæfileg linkind. Þessir menn telja sjer skylt að segja, þegar þeir eru komnir heim, að þeir hafi verið utan við landhelgislínuna, en samt verið teknir og sektaðir. Og heldur hæstv.dómsmrh. virkilega, að það sje meðalið, að gefa þessum mönnum upp sakir? Nei, það á að refsa þeim og sýna þeim fram á, að þeir sjeu ekki of góðir til að hlíta okkar íslensku lögum, frekar en við sjálfir. Það er ekki nema vitleysa að vera að halda því fram, að nokkur þjóð leyfi sjer að hafa á móti þeim dómum, sem hjer eru feldir. Kenning hæstv.dómsmrh. virðist vera þessi: Beygðu þig fyrir útlendingum og láttu togara þeirra sleppa. Hitt gerir ekkert til, þó að innlendir togarar sjeu sektaðir fyrir sama brot sem útlendum togurum er fyrirgefið. Jeg fæ nú ekki skilið, að útlendingar eigi kröfu til annarar meðferðar í þessum málum en innlendir menn, og skora á hæstv. ráðh. að rökstyðja það, að rjett sje að gera þennan mun. Það eru engin rök, þó að einhver þjóð verði reið, enda mun varla til að dreifa dæmum um slíkt. Og jeg man ekki betur en að utanríkisráðh. breski hafi lýst yfir því í parlamentinu, að gefnu tilefni út af þessum málum, að breska heimsveldið færi ekki að taka upp þykkjuna fyrir lögbrjóta. Englendingar segja sem svo: Passið ykkur, þið ensku menn, sem eruð á veiðum uppi við Ísland, að brjóta ekki íslensk lög. Þið megið vita, að þið fáið ekki hjálp hjá okkur til þess að komast hjá refsingu. Þá sagði hæstv.dómsmrh., að sannanirnar, sem Júpiter hafi verið dæmdur eftir, hafi verið til skammar. Jeg hjelt nú satt að segja, að sannanir væru aldrei til skammar. Sannanir eru sannleikur.

Jeg sagði, að það, sem kallað hafi verið sannanir í því máli, hafi verið til skammar

. Hvað var það, sem kallað var sannanir? Það var vitnisburður sjómannanna, og jeg hefi aldrei heyrt annað en að vitnasannanir væru þær bestu sannanir, sem hægt væri að fá, enda eru þær notaðar af öllum þjóðum. Hæstv. dómsmrh. gat ekki setið á sjer að grobba af þakkarbrjefinu, sem hann hefði fengið frá Englendingum. Jeg hefði heldur viljað vera laus við það. Hvað var að þakka, ef hjer hafði verið sýnt rjettlæti? Á að þakka hæstv.dómsmrh. fyrir það, þó að hann geri ekki það, sem rangt er? Brjef þetta er talandi vottur um, að þessir útlendingar telja sig í þakkarskuld við ráðh. Og það er rjett hjá þeim. En gaf ráðh. af eigin fje sínu? ónei, hann gaf af fje ríkissjóðs að ófrjálsu. Ef rjettlæti rjeði hjer, ætti hann að endurborga þetta fje. Hæstv. dómsmrh. sagði, að Tervani-málið hefði verið íhaldsstjórninni að kenna. Þetta má máske til sanns vegar færa, því ef Júpiter hefði ekki verið dæmdur, þá hefði aldrei komið neitt til með Tervani. En jeg gat ekki varast það, að áfrýjun þess máls yrði til þess, að hæstv.dómsmrh. mundi lenda í þessum leirforarpytti út af Tervani-málinu. Mjer datt hreint ekki í hug, að þetta gæti haft jafnslæmar afleiðingar fyrir hæstv. ráðh. og raun er á orðin. En það vil jeg segja, að jeg hefði gert hið sama og jeg gerði í Júpiters-málinu, þótt jeg hefði fyrirfram vitað um angist og pínu hæstv. ráðh., því að jeg met meira að gera rjett en varðveita sálarró hans. Þá var hæstv.dómsmrh. að breiða sig yfir það, að einn af togurum Kveldúlfsfjel. hefði verið sektaður. En nú vil jeg spyrja hæstv. ráðh. einnar samviskuspurningar: Finst honum það ekki bera vott um óhlutdrægni fyrv. stj. að áfrýja því máli? Og heldur hæstv. ráðh., að hann hefði sjálfur gert það? - Jeg held, að hann hefði ekki gert það. Jeg held, að hæstv.dómsmrh. hafi ekki svo sterka rjettlætistilfinningu, að hann hefði talið fært að gera á hluta flokksmanns síns.

Var gert á hluta Kveldúlfs með því að áfrýja dómnum?

. Þetta var máske ekki sem heppilegast orðað, en þó rjett, því að afleiðingin varð áfellisdómur og sektin þótti sönnuð og rjetturinn gekk fram. Þá er það algert öfugmæli hjá hæstv.dómsmrh., að lögin gangi jafnt yfir alla. Þau gerðu það áður en þessi stj. tók við völdum. En gera þau það nú? Fram á það hefi jeg nú sýnt. Þá talaði hæstv. ráðh. um borgun til setudómara í Hnífsdalsmálinu og kom enn með það, að Steindóri Gunnlaugssyni hefðu verið greiddar 100 kr. á dag. Þetta er rjett, og mjer þótti þetta langt of mikið. Og jeg ávísaði því nauðugur. En hann setti þetta upp, og það hafði ekkert verið samið við hann fyrirfram. Jeg var ekki heima, er hann fór þessa ferð, og annar maður hafði ráðið hann til þess. En þess ber þó að gæta, að í þessari upphæð er innifalinn allur kostnaður, sem af ferðinni leiddi. En jeg vil spyrja hæstv.dómsmrh. að því, hvort í þessu 30 kr. dagkaupi Halldórs Júlíussonar er innifalinn allur kostnaður.

Jeg mun svara því á eftir!

. Vill hæstv.dómsmrh. segja það strax - já eða nei!

Jeg tala á eftir! - Forseti (JörB); Ekki samtal!

. Hæstv. ráðh. vill þá ekki svara því nú. En jeg áskil mjer þá rjett til að koma nánar að því síðar, þegar jeg hefi fengið vitneskju um það. Og þegar reikningarnir koma, ætti þetta að sjást. Það getur þá að minsta kosti komið til athugunar á næsta eldhúsdegi. Og verði jeg dauður þá, munu aðrir taka það upp. Jeg hefi skrifað hjer hjá mjer orðið „Skjaldbaka“. En hæstv. forseti (JörB) er svo mikið við það mál riðinn, að jeg er í vanda staddur, því jeg hefði þurft að leiða hæstv. forseta fram sem vitni í því máli. Jeg sje nú, að hæstv. forseti víkur úr forsetastóli. Get jeg því vitnað undir hann, hvort „Skjaldbakan“ var ekki góður hestur. Jeg býst nú raunar við, að vitnisburðurinn verði ekki tekinn gildur, nema hann sje krotaður niður með penna eða blýant - eða að minsta kosti nagla! Jeg hefi reynt núverandi hesta ríkissjóðs, og jeg verð að segja það, að argari tindabykkjum hefi jeg ekki komið á bak. Og jeg vildi engan þeirra eiga, þó að mjer væru gefnir þeir. Því miður er Spegillinn ekki hjer, en í honum mátti sjá einn þeirra. Var hann að sligast undir hv 4. landsk. En sá hv.þm. er nú máske fullþung byrði. Þeir hestar, sem ríkissjóður átti þegar stjórnarskiftin urðu, voru allgóðir og þægilegir hestar, en þeim var öllum fargað og þeir hestar fengnir í staðinn, sem jeg nú hefi lýst. Þá var það veislukostnaður skipstjórans af Óðni meðan hann var í Kaupmannahöfn að líta eftir byggingu Óðins. Voru það 500–600 kr., sem fóru þar í veislukostnað. En jeg held, að hæstv.dómsmrh. hefði verið best að bíða með að minnast á þetta og sjá fyrst, hvort ekki verður einhver veislukostnaður í sambandi við byggingu hins nýja skips. Við skulum sjá til. Máske við lifum það líka. Þá var það viðvíkjandi því, hver á að sjá um byggingu hins nýja skips í Kaupmannahöfn. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri forstjóri Nielsen, sem hefði það á höndum af hálfu stj. En nú vita allir það, að hann er hjer heima. Og þegar svo er, hvernig getur hann þá haft eftirlit með smíði skipsins úti í Kaupmannahöfn? Og hví er hæstv.dómsmrh. að skrökva því, sem allir vita að er ósatt? En hæstv. ráðh. vildi dylja það, að sami maðurinn sæi um byggingu nýja skipsins sem var eftirlitsmaður um byggingu Óðins. En hvers vegna að skjóta sjer undir Nielsen? Þarf nú eitthvað að straffa hann? - Og svo lætur hæstv.dómsmrh. sæma þennan danska mann heiðursmerki fyrir eftirlit sitt með byggingunni á Óðni! Hæstv. dómsmrh. fór þá að tala um stjórnarbílana og hversu ódýrt sje að hafa þá. Jeg hafði nú ekkert átalið þetta. En jeg veit þó það, að til þess að starfrækja bíl þarf fleira en að kaupa bílinn. Það þarf að launa bílstjóra, eiga til hús fyrir bílinn, láta hreinsa og gera við hann o. fl. Hygg jeg, að eigi veiti af að ráða til hans fastan mann, - ekki er ferðast svo lítið á honum. Getur það orðið talsvert dýrt. Þá talaði hæstv. sami ráðh. um launagreiðslur og talaði í því sambandi um launaupphæð þá, er Mogensen fjekk, og þótti hún há. Það er satt, að hann fjekk há laun. En hvað ætli hann hafi nú? Ætli hann hafi ekki eins há laun nú? Eða öllu heldur, ætli þau sjeu ekki tvisvar til þrisvar sinnum hærri? Munurinn er aðeins sá, að áður voru þau greidd úr ríkissjóði, en nú eru þau greidd af borgurum þessa bæjar. En hæstv. ráðh. álítur, að það skifti ekki máli, þegar talað er um laun Eggerts Claessens bankastjóra, hvort laun hans eru greidd úr ríkissjóði eða öðrum sjóðum. Og þá ætti að gilda sama um Mogensen. Þá sagði sami hæstv. ráðh., að landsstj. hefði áður látið kunningja sína hafa endurskoðun vínverslunarinnar. Þetta er rangt. En hvernig er það nú? Eru það ekki kunningjar hans, sem nú hafa það starf? Jú, jeg held það. Ef hæstv. ráðh. neitar því, þá neitar hann því um leið, að hann og Jón Guðmundsson sjeu kunningjar. En það er nú hægt að sanna, að svo er. Hæstv. ráðh. sagði, að bókhald vínverslunarinnar hefði verið í góðu lagi. Og jeg veit, að það er satt. Það var í afbragðs lagi. En hvernig launaði svo ráðh. bókhaldaranum? Með því að leka hann frá. En hann var ekki framsóknarmaður eða sócialisti. Því var hann rekinn. Jeg veit að vísu, að sá maður hafði orðið fyrir fjárhagslegum óhöppum og var þar af leiðandi eitthvað skuldugur. En var nokkurt vit í því að reka hann í burtu þess vegna? Var ekki einmitt meiri von um, að hann gæti greitt skuldir sínar, ef hann fengi að halda starfinu áfram? Jeg veit ekkert misjafnt hægt að segja um þann mann. Og flinkari mann er naumast hægt að fá, og reglumaður er hann. Þá talaði hæstv. ráðh. um ágengni þá, sem heildsalar hefðu sýnt Mogensen. En ætli það verði þá ekki eitthvað svipað við hinn nýja forstjóra? Og það er spurning, meðan engin reynsla er fengin um það, hvort hann verður nokkuð harðari að hafa þá af sjer. Hinn nýi forstjóri sagði, að svo mikið hefði verið flutt inn af koníaki síðustu mánuðina áður en forstjóraskiftin urðu, að endast mundi til langs tíma. En þetta sýnir, að núv. stj. hefir haft slælegt eftirlit með þessu. Þá talaði hann um töp á skuldum áfengisverslunarinnar, en þær voru 136 þús. kr. En jeg held nú, að jeg þyrði hiklaust að bjóða í þær 100 þús. kr., í von þó um sæmilegan ágóða.

Það er búið að afskrifa mikið af þeim!

. Þær voru þetta við síðustu áramót. En hvenær hafa þessar skuldir, sem búið er að afskrifa, fyrnst? Hvenær fyrntist skuldin hjá Magnúsi Pjeturssyni lækni? Ekki þó hjá hæstv. núv. stj., vænti jeg? Það er engin ástæða til að leyna því, hjá hverjum skuldin var. Og jeg hygg, að hún hafi fyrnst í tíð hæstv. ráðh. sjálfs.

Hvenær var skuldin stofnuð?

. Já, hvenær var hún stofnuð! Skuldir fyrnast nú ekki á einum degi; þær fyrnast á 4 árum. Og sá dagur, sem skuldin fyrntist á, hygg jeg að hafi verið í stjórnartíð hæstv. ráðh. En þetta má rannsaka. Jeg vil ekki alveg fullyrða, að svo hafi verið. Ætli það væri ekki líka vissara að fara að líta eftir 4 þús. kr. skuld hjá öðrum lækni, flokksbróður hæstv. dómsmrh? Ætli sú skuld liggi ekki líka undir skemdum, rjett eins og hin? Hæstv. dómsmrh. talaði um, hve ódýr endurskoðun vínverslunar væri orðin. En hjer er yfirlit yfir það, og þar stendur, að endurskoðun og eftirlit hafi kostað á tímabilinu 1. júlí til 31. des. 1928 kr. 6148.96. Á heilu ári hefði þetta þá átt að vera helmingi hærri upphæð, eða um 12300 kr. - Þetta kallar hæstv. ráðh. ódýrt; jeg kalla það dýrt. Ef skuldir áfengisverslunar eru ekki meiri en þetta, þá er ekki miklu tapað. Er þá vel hægt að bera þær saman við skuldir landsverslunarinnar. En jeg geri það ekki nú. Það má gera hvenær sem er, ef þetta verður notað sem vopn á fyrv. stj. eða á Íhaldsflokkinn. Þá talaði hæstv. ráðh. um það, hvað drykkjuskapur færi nú minkandi í skipum, rjettum og alstaðar. En jeg hefi tvisvar síðan þessi hæstv. stj. tók við orðið samferða hæstv.dómsmrh. á sjó. Í annað skiftið til Akureyrar, en hitt skiftið upp í Borgarfjörð. Og í bæði skiftin voru fullir menn á skipunum. Jeg veit ekki, hvort hæstv.dómsmrh. hefir tekið eftir þeim, en jeg hygg þó, að hann hafi sjeð þá, ef hann hefir nokkuð viljað sjá. Um rjettir veit jeg ekki. Hefi ekki verið staddur í þeim. En á fundi, sem haldinn var á Eyrarbakka, var fullur maður með óspektir fyrir augunum á hæstv.dómsmrh. og lögreglustjóranum þar. En hvað var gert við hann? Honum var bara sagt að þegja og hafa hægt um sig. Og hann sat þar á eftir rólegur. En fullur var hann og refsað var honum ekki, og dreg jeg þar af þá ályktun, að hann hafi verið stjórnarsinni. - Nei, drykkjuskapurinn er ekki horfinn. Á gamlárskvöld var svo mikið fyllirí hjer á götum úti, að til þess var tekið og annað eins hafði naumast sjest hjer fyr. Þá fór hæstv. ráðh. að segja sögur eftir fullum sjómanni, að síðari stj. væri betri í sumu.

Nema bara í sprúttmálunum!

. En er hún þá ekki líka betri í þeim? Hefir hún ekki látið þá fá Brandar-blönduna, sem gerir þá blindfulla?

Sá cocktail var líka til áður

. Nei, alls ekki; það er bara Brandar-blandan, sem er svona góð. Þá talaði hæstv.dómsmrh. um það, að einn hluthafi í Shell-fjelaginu hefði neitað að svara spurningum dómar ans. Jeg tók þá fram í ræðu hæstv. ráðh. og sagði, að það hlyti að vera undarlegur dómari, sem ekki ljeti svara spurningum sínum. - En ætli spurningarnar hafi þá verið svo vaxnar, að nokkur skylda væri til að svara þeim? Það hlýtur svo að vera, að dómarinn hefir sjeð, að vitnið var ekki skyldugt til að svara þessum spurningum; annars hefði hann þvingað það til að gera það. Og það er t. d. engin skylda að svara öllum spurningum um einkalíf manna. Þetta hlýtur dómarinn að hafa sjeð, þótt ráðh. viti það ekki. Þá sagði hæstv.dómsmrh., að mjer hefði verið gefinn hlutur minn í Shell-fjelaginu og að jeg væri bara leppur fyrir fjelagið. Jeg vil nú skora á hæstv.dómsmrh. að endurtaka þessi orð sín utan þinghelginnar. Jeg skil varla í því, að hæstv. ráðh. sje sá heigull, að hann þori ekki að endurtaka þau utan þingsins. Jeg skora á hann að gera þetta, svo hann verði dæmdur fyrir þau. Hæstv. dómsmrh. er altaf með einhver leynirit eða flugrit á hverjum eldhúsdegi, sem hann les af kappi og ekki mega aðrir sjá en hann. Gaman að vita, hvað hann hefir næsta ár. Annars sagði hæstv. ráðh. svo margt um Shell-málið, að jeg nenni ekki að svara því öllu. Jeg hefi hæstarjettardóm fyrir lögmæti þess, sem enginn getur haggað. Það má ekki tala um Laugarvatnsskólann, vegna þess að það sje afgert mál með hann. Þetta getur verið rjett. En er það þá ekki líka um Shell-málið? Vill ekki hæstv.dómsmrh. nota regluna áfram? Eða á aðeins að nota hana þegar hún fellur í hans eigið kram? Jeg býst nú við, að þessi bók, sem hæstv. ráðh. er altaf að blaða í og sem hann ætlar að strá út um alt land, eigi að vera til þess að grafa undan áliti hæstarjettar. Það á því ekki að vera búið mál. Þá sagði hæstv.dómsmrh., að ekki hefði verið skoðað hjá bæjarfógetanum hjer í 10 ár. - En í blaði stj. stóð þó nýverið, að það hefði verið gert 1926. Og það var rjett, þótt hætt væri við það að fullgera þá rannsókn, af ástæðum, sem mjer er ókunnugt um hverjar voru. Þá talaði hæstv.dómsmrh. um skattsvikin og sagði, að heilar hrúgur af eignum hefðu ekki komið til skatts. Jeg skal ekki blanda mjer mikið í það mál. Jeg skaut þeirri spurningu fram, hvernig hæstv. ráðh. hefði fengið að vita þetta. En þá varð hann reiður. Hann fann, að hann hafði sagt frá því, sem einhver hefir trúað honum fyrir, satt eða logið. Annars er hjer ástæða til að benda á, að eyðublöðin, sem skattþegnar eiga að útfylla, eru svo ófullkomin, að ekki er hægt að útfylla þau nógu greinilega. Svo fær maður nýja framtalsskipun og svo þá þriðju, og verður því að telja fram þrisvar, í stað þess að það mætti gera í einu. Svona er það, þótt samviskusamlega sje talið fram í upphafi. Það ætti að vera sú minsta krafa, sem hægt er að gera til yfirvaldanna, að þau sjeu ekki að leika sjer að því að gera mönnum óþægindi að ástæðulausu. Það er lágmarkskrafa, sem verður að gera til stj., að eyðublöðin, sem skattþegnarnir eiga að fylla út, sjeu þannig, að þau beri með sjer, hvað um er spurt. Þá var ráðh. enn að minna á grein þá, er Jón heit. Thoroddsen reit í Alþýðublaðið sumarið 1923, og sagði, að það. stæði þar, að jeg veiddi svikarana og ræflana úr hópi bænda í sveitum, en að hann sjálfur tæki alla hina. Jeg man ekki, hvernig þetta var orðað í greininni, en held þó, að hjer sje hallað rjettu máli í frásögninni og það eflaust gert vitandi vits. En það vil jeg segja hæstv.dómsmrh., að ættum við nú að skifta bændunum á milli okkar, þá er jeg þess fullviss, að jeg færi á engan hátt varhluta í þeim skiftum. Þá fór hæstv. ráðh. að tala um slæman prest, að hans dómi, sem heima á norður í Þingeyjarsýslu.

Jeg nefndi engan prest

. Nei, að vísu ekki, hann var ekki nógu hreinskilinn til þess, heldur fór hann með dylgjur eins og hann er vanur, en allir skildu, að hæstv. ráðh. átti við síra Halldór Bjarnarson á Presthólum; hitt er bara óþarfa tepruskapur, að nefna ekki nafnið, úr því að búið er að draga prestinn inn í umr. Maður einhver norður þar hafði nefnt síra Halldór þjóf, manndrápara, skjalafalsara og fleiri illum nöfnum. En presti þótti, eins og von var, þetta nokkuð mikil gífuryrði og höfðaði meiðyrðamál á móti þessum manni. Og þá kemur það undarlega fyrir, að hæstv.dómsmrh. lætur þennan mann, sem kallað hafði prestinn öllum illum nöfnum, fá gjafvörn í málinu. Nú vil jeg leyfa mjer að spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta sje satt, og óska að hann svari því nú þegar játandi eða neitandi.

Jeg kem á eftir

. Þá vildi jeg mælast til, að hann skrifaði þetta niður hjá sjer. Hæstv. ráðh. hefir svo mörgu að svara, að honum getur hæglega skotist yfir ýmislegt, ef hann hefir það ekki skrifað hjá sjer, ekki síst ef honum kæmi best að gleyma því. Þá varð hæstv.dómsmrh. skrafdrjúgt um þessar 25 þús. kr., sem greiddar voru eitt sinn úr landhelgissjóði til Vestmannaeyja. Jeg veit ekki, til hvers hæstv. ráðh. er að reyna að gera sjer mat úr þessu. Það var upplýst í eldhúsdagsumr. í fyrra, að þessi upphæð hefði verið greidd fyrir raunverulegar skemdir á veiðarfærum Vestmannaeyinga á meðan „Þór“, sem þá var eign eyjaskeggja, brá sjer austur með Söndum til þess að handsama landhelgisbrjóta. Sú för Þórs færði ríkissjóði 60 þús. kr. í tekjur, svo það gat ekki verið nema sanngjarnt, að Vestmannaeyingar fengju þessar 25 þús. kr. fyrir það tjón, er þeir biðu á veiðarfærum sínum vegna usla þess, er togarar gerðu á fiskimiðum þeirra á meðan „Þór“ var hvergi nærri til þess að verja þau. í þessu sambandi var hæstv. ráðh. að tala um, að mikið fje hefði farið til ýmsra framkvæmdi í Vestmannaeyjum. Það er satt, að allmikið fje hefir verið veitt úr ríkissjóði til hafnarbóta þar. En fyrir því hafa verið lög, og held jeg, að enginn hafi sjeð eftir því. En það er eins og hæstv.dómsmrh. viti ekki, að stj. er skyldug að borga þær upphæðir, sem Alþingi samþ., að því leyti sem fjárhagsafkoma ríkissjóðs leyfir. Þá talaði hæstv. ráðh. mikið um, að reikningur landhelgissjóðs hefði orðið síðbúinn í tíð fyrv. stj. og hefði ekki verið tilbúinn er hann tók við stjórnartaumunum. En mjer skilst, að þetta hafi lítið batnað í tíð núv. stj., því að jeg sje ekki betur, eftir landsreikningnum að dæma, en að reikningur landhelgissjóðs fyrir árið 1927 hafi ekki verið tilbúinn fyr en nú 1929, og hafði þó hæstv. stj. sjerstakan mann til þess að gera reikninginn. Hann hefði eflaust talið það eftir, ef íhaldsstj. hefði fengið sjerstakan mann til þess að hafa reikningsfærsluna á hendi. En það er ekkert athugavert við það, og því síður ámælisvert, þó að hann eða stj., sem nú fer með völdin, geri það. Þá hafði hann gaman af að segja söguna um, hvað umsjónarmaður varðskipanna í tíð fyrv. stj. fjekk í laun. Jeg vildi ekki bera fram frv. um hækkun þess fjár, sem veitt er til eftirlits með öryggi skipa, eins og hæstv. stj. hefir gert nú, heldur tók jeg það ráð, til þess að spara kostnað, að borga vissa upphæð, sem skoðast mætti sem laun til eftirlits með varðskipunum. En þetta var stór sparnaður fyrir ríkissjóð, sem jeg býst við að muni ekki minna en 10–15 þús. kr. á ári. Þá vildi hann halda því fram, að fæðiskostnaður á skipunum hefði verið of hátt ákveðinn hjá mjer. Jeg man satt að segja ekki, hvað hár hann var í minni tíð, en hitt er ekki nema eðlilegt, að eftir því sem dýrtíðin minkar í landinu, þá lækki fæðiskostnaðurinn. Þá vjek hæstv.dómsmrh. nokkrum orðum að útsölustöðum vínverslunarinnar og var þar að svara hv.þm. Borgf., sem spurt hafði um, hvers vegna stj. hefði ekki fækkað útsölustöðunum. Var á svari hæstv. ráðh. að skilja, að hann ætlaði íhaldsmönnum að gera það, og er það undarlegt, þar sem þeir eru sem stendur í minni hl. í þinginu. Jeg man svo langt, að hæstv.dómsmrh., þegar hann var í minni hl., lá íhaldsstj. á hálsi fyrir það að fækka ekki útsölustöðum vínverslunarinnar, og fór þá ekki dult með þá skoðun sína, að það væri sjálfsagt að gera það. Þess vegna verður mjer að spyrja: Hvers vegna gerir ekki hæstv.dómsmrh. þetta, að fækka vínsölustöðunum, úr því að hann hefir 25 manna meiri hl. að baki?

Það er nú fullríflega talið

. Jæja, eru að verða einhver vanhöld í söfnuðinum? En hvað um það, hitt er nú vitanlegt, að hæstv.dómsmrh. hefir aldrei ætlað sjer að gera þetta. Alt skraf hans og svigurmæli í þessu efni hafa verið blekkingar og ekkert annað. Hann vissi frá upphafi, að þessu var ekki hægt að breyta og mátti heldur ekki vegna samninganna við Spánverja. Og þegar hann, sem haldið hefir því fram, að sanngjarnast væri að dæma stjórnmálamenn eftir því hvernig þeir, eftir að hafa komist í meiri hl., hafi staðið við loforð þau, sem gefin voru áður, þá held jeg, að í þessu máli verði sá dómur hæstv. ráðh. til lítillar ánægju og enn minni sæmdar. Því að ef leggja ætti þennan mælikvarða á hæstv.dómsmrh., þá mundi dómurinn reynast slæmur, því sem stjórnmálamaður hefir hann breytt þveröfugt við það, sem loforðin voru gefin um að efna, þegar hann væri kominn í meiri hl. Að lokum klykti hæstv.dómsmrh. út með lofsöng yfir víninu og ágæti þess, og verð jeg að segja það, að hjartnæmari orð hefi jeg aldrei heyrt falla Bakkusi til dýrðar. Þó að jeg smakki stundum vín, þá hefi jeg ekki eins mikið álit á því og hæstv. ráðh. Jeg held, að það spilli mönnum fremur en bæti og að þeir menn sjeu best farnir, sem smakka það ekki. Jeg hafði ætlað mjer að víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. (HV), en hann er víst fallinn í valinn, eða a. m. k. sje jeg hann ekki hjer í nánd.

Hann er farinn heim að telja skattinn sinn

. Jeg hafði ástæðu til að svara nokkrum atriðum í ræðu hans, sem snertu mig sjerstaklega, en sje mjer ekki fært að gera það. En jeg vil að það sjáist í Alþt., hvers vegna jeg svara honum ekki, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að hann hefir sjeð sitt óvænna og flúið af hólmi. En líklega gefst tækifæri til þess síðar, og mun jeg þá ekki hlífa honum. Og þá ætla jeg að láta hjer staðar numið. Hæstv. dómsmrh. heldur kannske, að jeg hafi verið svona stuttorður af því að jeg sje orðinn þreyttur að vaka. Sjálfur talaði hann í 5–6 klst. til að byrja með. En jeg get fullvissað hann um, að jeg er óþreyttur með öllu og altilbúinn að svara honum, þegar hann hefir lokið máli sínu.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg býst við, að jeg geti verið talsvert stuttorðari en sá hv. ræðumaður, sem nú var að setjast niður, af því að jeg er búinn að rekja ítarlega mörg þau atriði, er hann minntist á. Hv. 1. þm. Skagf. byrjaði ræðu sína með því að halda fram, að breyt. á bæjarfógeta- og lögreglustjóraembættunum hjer í Reykjavík hefði haft mikinn aukakostnað í för með sjer. En með því að fletta upp landsreikningnum fyrir árið 1926 sjest, að það verður um 174 þúsund krónur, sem þessi embætti kosta ríkissjóð. Þegar nú þetta er athugað í sambandi við það, sem þessi embætti kosta nú, og svo hins gætt, að mikið af beinum tekjum fellur til ríkissjóðs, þá þarf ekki lengra að fara til að sjá, að staðhæfing hv. 1. þm. Skagf. er röng og að hjer er um mikinn sparnað að ræða. Fyrir utan þetta hefir tollgæslan verið aukin, og það þurfti að gera að allra dómi, svo að sá hluti kostnaðarins hefði altaf komið til útgjalda, þó að engin breyt. hefði verið gerð á embættunum. Enginn viðurkennir þá breyt. betur en sjálfur tollstjórinn, sem segir, að nú gangi langtum greiðara að ná inn tolltekjunum en áður, af því að öll aðstaða sje margfalt betri. Þá taldi hv.þm. upp ýmsar nefndir, sem hann vildi saka stj. um að hafa skipað. En í þeirri upptalningu slæddust nokkrar nefndir með, sem skipaðar eru samkv. lögum og því ekki hægt að gefa stj. að sök, eins og t. d. landsbankanefnd, Þingvallafriðunarnefnd og skattanefnd, og í öllum þessum nefndum eru íhaldsmenn meðstarfandi og taka þar glaðir kaup. En auk þess eru flestar þessar nefndir ólaunaðar, svo að ekki verður betur sjeð en að rökin hafi eitthvað skolast í heilabúi þm., þegar hann vildi láta líta svo út, að t. d. landsspítalanefndin væri kostnaðarauki fyrir ríkissjóð. í stjtíð fyrirrennara míns, hv. 1. þm. Skagf., starfaði einnig nefnd, sem hafði eftirlit með byggingu landsspítalans og tók engin laun fyrir. Nú er byggingu spítalans það langt komið, að fara verður að ákveða nánar um starf hans og rekstur, og er það starf hinnar nýju nefndar að gera athuganir þar um. Hann var líka að tala um tveggja manna nefnd, sem ætti að endurskoða hegningarlöggjöfina. Jeg hefi nú aldrei heyrt talað um tveggja manna nefnd, enda datt víst engum í hug að skoða þessa tvo lögfræðinga nefnd, þó að þeir í sameiningu væru til þess fengnir að athuga þessa sjerstöku löggjöf. Og sama er um þá tvo menn að segja, sem fengnir voru til þess að telja upp og rannsaka vínbirgðirnar í „steininum. Óþarft tildur að vera að kalla þá nefnd. Þetta voru tveir heiðarlegir „goodtemplarar“ og annar framarlega í flokki íhaldsmanna, svo að jeg býst ekki við, að hv.þm. telji eftir borgunina til hans. Þessi rannsókn tók eitthvað um vikutíma og getur hún aldrei hafa kostað mjög mikið. Þá langaði mig að segja fáein orð um Þingvallanefndina, en í henni eigum við sæti, hv. 1. þm. Skagf. og jeg, ásamt þriðja manni, sem er hv. 4. landsk. Jeg verð að segja það, að mjer þykir það næsta einkennilegt, að hv. 1. þm. Skagf. skuli hjer á þingi bera út sína eigin nefnd, og það áður en hún hefir starfað eitt ár. Hver einasti þjóðrækinn maður í landinu hefir óskað eftir því, að Þingvöllum væri sómi sýndur og að helgi þessa merkisstaðar væri í heiðri höfð. Þessir sömu menn líta svo á, að það eigi að vera metnaður þjóðinni að vernda Þingvöll fyrir öllum spillandi áhrifum utan frá, svo að göfgi staðarins haldist. Um þetta atriði var deilt á síðasta þingi, og sigraði þá stefna hinna þjóðræknari manna; var þá samþ. að hefjast nú handa um að vernda og prýða Þingvöll, ekki aðeins þann litla hluta, sem talið er að þinghelgin forna nái yfir, heldur og umhverfið sjálft, hraunið milli gjánna, sem fróðir menn telja víst, að gróa mundi upp og fríkka, þegar skógurinn og nýgræðingurinn fengi að vaxa og þróast í friði. Þetta var þá stefna hinna þjóðræknari manna, sem rjeði á þinginu í fyrra, þrátt fyrir andstöðu þess hlutans, sem er minna þjóðlegur. Á næsta ári kemur hingað fjöldi manna víðsvegar að úr álfunni, til þess aðallega að heiðra þennan helga stað og þá stofnun, sem starfaði þar í nærri 9 aldir, og það væru sannarlega kaldrifjaðir menn, sem vildu þá hafa Þingvöll í ófremdar ástandi. Og það mundi kasta á okkur rýrð í augum hinna erlendu og tignu gesta, er þeir sæju, að við hefðum ekkert það gert til þess að vernda og prýða Þingvöll, sem kalla mætti samboðið smekk þjóðrækinna manna. Jeg held því, að hv. 1. þm. Skagf. hafi ekki aðra gleði af því að draga þetta mál inn í þessar umr. en að staðfesta betur það, sem menn raunar vissu áður, að hann skortir þann hærri smekk og tilfinningu, sem betri hluti þjóðarinnar hefir fyrir þessu, og fyrir þær sakir er hann ekki verðugur þess að vera fulltrúi nokkurs flokks í nefndinni, því að jafnvel innan íhaldsflokks finnast þó nokkrir, sem hafa rjettan skilning á þessu máli. Þá mintist hv.þm. á kælihúsmálið á Sauðárkróki og segir, að jeg hafi neitað sjerstöku fjelagi þar um lán til þess að koma upp kælihúsi. En þó að hv.þm. leitaði með logandi ljósi um stjórnarráðið og blaðaði í öllum skjölum þess, þá mundi hann ekki finna eitt einasta brjef til mín nje tilmæli í þessa átt, og heldur ekkert skjal þessu viðvíkjandi nje skeyti.

En símtalið við kaupfjelagsstjórann

. Sláturfjelagið hefir ekki sent neitt um þetta í stjórnarráðið.

Neitar ráðherrann þá þessu?

. Það hefir engin beiðni eða umsókn um lán komið frá þessu fjelagi til mín.

Og ekki frá kaupfjelaginu heldur?

. Það er alt annað mál, en sláturfjelagið hefir aldrei leitað til mín, svo að saga hv. 1. þm. Skagf. er ekkert annað en ein hringavitleysa. Enda kemur upp úr dúrnum, að einhver maður á Sauðárkróki hafi átt að eiga símtal við mig um þetta efni, og verð jeg því að segja að þm. hafi illa lært lögfræði sína, ef hann heldur, að það sje nóg í jafnstóru máli sem þessu, þar sem um stóra fjárhæð er að ræða, að segjast gera orð í símtali, með einhverjum manni, til landsstjórnarinnar um nokkra tugi þúsunda að láni. Annars vænti jeg, að hans góðu vinir og kjósendur leggi fram skilríki fyrir því, að jeg hafi neitað sláturfjelaginu um lán í þessu efni.

Það skal líka verða gert

. En nú skal jeg segja hv. 1. þm. Skagf. annað, sem jeg raunar veit, að honum er allra manna best kunnugt um: Að það var deila um það í Skagafirði, hvort kælihúsið ætti að vera eign samvinnufjelagsins eða fjandmanna þess. Hv. þm. veit, að það voru tvö fjelög, sem vildu fá þetta. Annað þeirra, kaupfjelagið, er samvinnufjelagið, en hitt veit þm. líka, að sláturfjelagið, sem að vísu telur sig vera samvinnufjelag, hefir í pukri notið stuðnings kaupmanna á staðnum og rekið erindi þeirra, og einn af kaupmönnum Sauðárkróks er í stjórn þess. Það þarf því engan að furða, að þegar samvinnufjelagið á staðnum sækir um lán til stj. - ekki þó til dómsmálaráðuneytisins, heldur atvinnumála - að stj. vilji verða við ósk kaupfjelagsins í þessu máli. En svo kemur annað fjelag á eftir og vill þá fá annað lán, en í sama skyni, og keppa við kælihús kaupfjelagsins, sem landið er búið að styrkja, og sjá allir, hvílík óhugsandi fjarstæða það er að ætlast til, að landið styrki tvö kælihús á sama staðnum, af því að þessi tvö fjelög geta ekki komið sjer saman. Nú hefir kaupfjelagsstjórnin á Sauðárkróki boðið sláturfjelaginu fullan aðgang kælihússins hjá kaupfjelaginu. Sláturfjelaginu stóð altaf opin leið að ganga inn í samtökin um að byggja húsið. En þeir, sem að því stóðu, vildu sjálfir eiga húsið, að því er virðist með launmakki við kaupmenn á staðnum, en það gat vitanlega ekki komið til mála að sleppa umráðarjettinum við kaupmenn, og síst með þeim málavöxtum, sem þar voru kunnir og nú hefir verið frá skýrt. Á Hvammstanga á kaupfjelagið kælihúsið, en kaupmenn þar hafa lagt í það. Öll ræða hv. 1. þm. Skagf. er því órökstutt fálm úti loftið og ekki nokkur heil brú í henni. Á mörgum glapstigaferli íhaldsins hefir verið hált, en sjaldan eins ógætilega farið og í þessu máli. Og það er ekki nema rjett eftir ofurkappi fylgismannanna, að vilja ekki nota sjer þann rjett, sem þeim hefir verið trygður til þess að hafa aðgang að kælihúsinu. En vilji þeir ekki annað en byggja viðbótarkælihús á sama staðnum, þá þeir um það, en vitanlega verða þeir að gera það upp á eigin spýtur, stj. getur aldrei styrkt þá sundrungarstarfsemi í samvinnufjelagsskap bænda. Þá mintist fyrirrennari minn, hv. 1. þm. Skagf., á afskifti mín af dómsmálunum, en alt skraf hans var þó ekki annað en varnarræða málfærslumanns fyrir sökudólgunum, er fyrirrennari minn fann nú svo mjög til með í neyð og þrengingu þeirra. Hann hóf þennan kafla ræðu sinnar á því að segja, að jeg notaði dómsmálin í pólitískri þjónustu til ofsóknar á hendur andstæðingum mínum. Það er enginn vafi á því, að þjófur, sem tekinn er, eða íkveikjumaður geta sagt, að það sje um pólitíska ofsókn að ræða, þegar þeir eru sóttir til saka fyrir athæfi sitt. En þetta er ekki annað en framsláttur og afsökun, sem má hafa fyrir alla afbrotamenn. Þessi sami hv.þm. kvartaði fyrir hönd flokks síns undan rekstri Hnífsdalsmálsins. En hann hefði þá um leið mátt minnast þeirrar frekju og þess ofbeldis, sem flokksmenn hans og blöð hans beittu undir rannsókn málsins með því að ráðast með illyrðum og ruddaskap að rannsóknardómaranum, er var að reyna að leiða sannleikann í ljós í þessu hneykslismáli íhaldsins. Allur almenningur vissi, að hjer var um stórfeld og ljót svik að ræða, og almenningi var sömuleiðis kunnug afstaða þessa hv.þm. til þeirra. Honum mun hafa komið það mjög illa, að upp komst um sökudólgana, sem og ekki er undarlegt, þegar atvik og eðli málsins eru athuguð nánar. Hinsvegar sýnir framkoma þm. nú brjóstheilindi þm. í þessu máli. Og það virðist ganga hneyksli næst, að maður, sem var dómsmrh. þegar svikin gerðust, skuli nú verða til þess að tala máli þeirra manna, eins eða fleiri, sem rjettvísin hefir neyðst til að leggja hendur á, og allar líkur benda til, að sjeu sekir um stórfelda glæpi. Jeg hygg slíkt einsdæmi í nokkru landi, auk þess sem þetta sannar átakanlega hina grunsamlegu afstöðu leiðtoga íhaldsins til kosningasvikanna í Hnífsdal. Þó hv. fyrv. dómsmrh. geti illa afsakað Hnífsdalssvikin og afskifti hans af þeim málum, þá hygg jeg afstöðu hans til máls Einars Jónassonar öllu ljelegri og óafsakanlegri. Annars get jeg verið stuttorður um það mál að svo stöddu. Skal þó aðeins geta þess, að sjóðþurðin hjá honum hefir þróast alt frá þeim tíma, að honum var veitt embættið af íhaldsmanni þeim, sem það gerði. Á síðasta ári íhaldsstj. sendi hún mann til þess að líta eftir hjá honum, og þá var alt í stakasta lagi! Skömmu á eftir kom það í ljós, að í kassann vantaði hvorki meira nje minna en 140 þús. kr. af opinberu fje. Þannig var nú eftirlitið í tíð fyrv. dómsmrh., og ferst honum síst að vera drýldinn yfir og ásaka núv. stj. fyrir að henni gangi seint að hafa hendur í hári sökudólgsins. Stj. hefir gert alt til að hraða málinu, og nú stendur einungis á dóminum. Það hefir verið gert, sem hægt er; tryggingar hafa verið teknar í öllum finnanlegum eignum Einars Jónassonar og alt hefir verið gert til þess að hraða málinu. Um sjóðþurðina í Brunabótafjelaginu ætti hv.þm. sem minst að tala. Afskifti og afstaða hans til þess máls er honum hvorki til sæmdar nje ánægju. Sjóðþurðin mun hafa numið 70 þús. kr. og helmingur þess hefir tapast hjá flokksbróður hv.þm., sem hann hafði sett til þessa starfa. Hinum helmingnum hefir ekki tekist að gera grein fyrir, og hefir verið látið svo, sem gjaldkerinn hafi verið geðveikur, nú og áður. Auk þess var hann drykkfeldur, svo að full ástæða hefði verið fyrir fyrv. stj. að trúa honum ekki fyrir starfi sínu. En yfirmaður þessa drykkfelda gjaldkera var Árni í Múla, sem um leið og hann leit svo vel eftir fjármunum Brunabótafjelagsins var ritstjóri að málgagni Íhaldsflokksins. Sömuleiðis virðist úttektin milli forstjóranna hafa verið heldur bágborin, úr því ekki er hægt að gera nákvæmlega upp, hvað hafi tapast hjá hvorum þeirra. Svo kallar hv.þm. það ofsókn gegn þessum flokksbróður hans og núverandi ritstjóra íhaldsmálgagnsins, þótt rannsókn sje hafin á þessum ósóma. Honum finst slík rannsókn ætti að falla niður, vegna þess að einn íhaldsmaður á í hlut. Að hans dómi mun aðhald laganna, líka til verndar eignarrjettinum; ekki eiga að ná til íhaldsmanna. Þetta er í beinu samræmi við þann hugsunarhátt, sem virðist vera ríkjandi í herbúðum íhaldsins hjer á landi, að lögin nái ekki yfir þá, eða að minsta kosti ekki á sama hátt og yfir allan almúgann. Hv. þm. hafði marga mánuði til athugunar, en samt aðhafðist hann ekkert.

Búinn að skipa rannsókn

. Sá, sem brotlegur er, er sjálfur forstjórinn, því hann átti auðvitað að gefa gjaldkerann upp við bæjarfógeta og láta framfylgja kærunni. En hann ljet það ógert. Hann brást skyldu sinni. Hitt er satt, að strax eftir stjórnarskiftin fóru bæði forstjórinn og vinir hans að reyna að bjóða borgun og leita hófanna með sættir. Hv. þm. sagði mjög villandi frá þessu, því að það var óneitanlega skrítin borgun, sem boðin var, því það var eiginlega landið sjálft, sem átti að borga, að því leyti sem um nokkra endurborgun var að ræða. Það gat því tæplega komið til mála að taka hana til greina, auk þess sem sætt var öldungis óhugsandi frá rjettarfarslegu sjónarmiði. Þess vegna var ekki um annað að gera en að fyrirskipa ítarlega rannsókn. Og samt vonar hv.þm., að sakborningurinn verði sýknaður. Málið verður nú ítarlega rannsakað og ekki hylmað yfir neitt. Þá sagði hv.þm., að jeg hefði hylmað yfir sjóðþurðarmál á Seyðisfirði, hjá útibúi landsverslunarinnar þar. Jeg hefi lesið um þetta í blöðum andstæðinga minna, en hvergi hefi jeg sjeð þess getið þar, sem þó mestu máli skiftir, sem sje, að sá, sem var skyldugur til að kæra slíkt atferli sem þetta, var enginn annar en hv. 1. þm. Skagf. Hann er skuldheimtumaður landsverslunarinnar og honum bar því ótvírætt skylda til að segja til, ef um óleyfilegt atferði var að ræða. Þar sem enginn hefir kært yfir þessu, þá veit hv.þm., að mjer ber ekki minsta skylda til þess að láta rannsaka málið. En með því að jeg leit svo á, að orðrómur þessi gæti verið á rökum bygður, hefi jeg þó falið bæjarfógetanum á Seyðisfirði að rannsaka málið, en þar sem hann er veikur, benti hann á lögfræðing einn á Seyðisfirði til þess að framkvæma verkið í sinn stað, og er sú rannsókn byrjuð fyrir nokkru. Hjer er því ekkert efni til árásar á stj., enda hefir hún gert miklu meira en henni bar. Hinsvegar ætti hv. 1. þm. Skagf. síst að vera hávær út af þessu máli, þar sem hann hefir brugðist skyldu sinni, ef nokkur hefir gert það, að kæra til dómsmálaráðuneytisins eða til bæjarfógetans á Seyðisfirði. Þá heldur hv. 1. þm. Skagf. því fram, að rannsóknin gegn Shell-fjelaginu hafi verið gerð að ófyrirsynju. Færir hann þau rök helst til, að sannanirnar hafi ekki reynst nægilega sterkar til þess að sanna, að fjelagið hafi verið útlend eign. En hv.þm. reyndi ekki að halda því fram, að fjelagið væri í raun og veru íslenskt, en vitnaði einungis í dóminn. En jeg vil benda honum á, og vitna í málsskjölin, að enginn vafi getur á því leikið, að fjelagið er ekki íslenskt. Fjármagn fjelagsins kemur nálega að öllu leyti frá útlöndum, auk þess sem það var útlent fjelag, sem bygði geymana. Engum lifandi manni, og ekki einusinni dómstólunum, getur blandast hugur um, að fjelagið er raunverulega útlent fjelag, og að einungis ófullkomleik laganna er um að kenna, að ekki er hægt að komast að kjarna málsins. Jeg sagði, að þetta sannaði, að breyta þyrfti löggjöfinni í það horf, að hún gæti á þessu sviði myndað verndarvegg um hið litla þjóðfjelag okkar. Hv. þm. hótaði málaferlum, og er hann auðvitað sjálfráður um það, en annars held jeg, að hann væri litlu bættari, þótt hann fengi svo sem 50 krónur sem sárabætur fyrir að vera kallaður það, sem hann er, auðmjúkur þjónn og undirtylla Shell-fjelagsins erlenda. Jeg vil því ráðleggja hv.þm. að reyna að vera raunverulega saklaus, í stað þess að reyna að hylma yfir sekt sína með lagaflækjum. Slíkt er með öllu þýðingarlaust, því almenningur veit, að hann er sekur. Mjer þætti annars gaman að vita, hvort hv.þm. þyrði að skjóta máli þessu undir guðsdóm að fornum sið, og hvort hið alsjáandi auga liti svo á málstað hans, eins og hinn jarðneski dómstóll, að sannanirnar væru ekki nógu sterkar til að byggja á sektardóm. Það var gamall siður að skjóta máli sínu undir guðs dóm, þegar engin málalok voru fáanleg fyrir hinum jarðnesku yfirvöldum, eða ef menn þóttust beittir ranglæti af dómstólunum. Þá var trú manna, að málið myndi verða endanlega dæmt í hinum andlega heimi. Þetta var einskonar yfirhæstirjettur. Mjer þætti nú fróðlegt að vita, hvort hv. 1. þm. Skagf. þyrði að leggja mál sitt undir þennan dóm. Jeg leyfi mjer að efast stórlega um það, og ætti hv.þm. að gjalda nokkurs varhuga við að tala um sakleysi sitt í þessu máli, ef hann þorir ekki að treysta á dóm samtíðar sinnar, nje málalok í andans heimi. Þá sagði hv.þm., að það væri dæmalaust, að British Petroleum skyldi ekki vera sett á sama bekk, en hv.þm. veit það ósköp vel, að hjer er um tvö ólík fjelög að ræða. British Petroleum er útlent fjelag og gefur sig ekki út fyrir annað, og það fjekk leyfi hjá honum sjálfum til þess að starfa. En sem erlent fjelag má það ekki færa kvíarnar út um eitt hænufet, nema með nýju leyfi. Öðru máli er að gegna um Shell-fjelagið. Það er útlent fjelag, en til þess að geta náð betri tökum og betri aðstöðu í viðskiftunum, er reynt að láta líta svo út, að hjer sje um íslenskt fjelag að ræða, og með lagaflækjum farið í kringum lögin um það atriði. Og nú getur Shell-fjelagið vaxið hjer og dafnað og orðið íslenska ríkisvaldinu ofjarl, en er þó aldrei annað en grímuklæddur útlendingur. Þá vjek hv.þm. að „Tervani“-málinu og fór nokkrum orðum um bað. Jeg ætla þá að skýra frá því. hvers vegna jeg álít þetta vitni, sem jeg leiddi í málinu, sjerstaklega mikils virði í þessu máli, enda þótt það sje það ekki endranær. Í þessu máli átti vitnið að velja á milli hagsmuna skjólstæðings síns og hagsmuna Íhaldsflokksins og blaðs þess, sem hann er aðaleigandi í. Vitnið er harðsnúinn flokksmaður og auk þess, eins og jeg hefi tekið fram, aðaleigandi Morgunblaðsins, svo að það er með öllu óhugsandi, að það hafi sýnt hlutdrægni, nema þá í öfuga átt við það, sem mótstöðumenn mínir vilja láta í veðri vaka. Blað vitnisins hefir gert sjer mjög far um að þyrla upp ryki í sambandi við þetta mál og áfelt mig fyrir afskifti mín af því. En ef það nú sannast, að vitnið hafi talað sannleikann í þessu máli, þá er allur elgur Morgunblaðsins um „Tervani“-málið vitleysa ein, og aðaleigandi blaðsins búinn að slá sig og flokksbræður sína í andlitið á hinn eftirminnilegasta hátt. Þetta eina vitni er nægilegt til þess að gera að engu allan róg og blekkingar um málið frá hálfu Mgbl. og undirdáta Lárusar Jóhannessonar, en þm. er einn sá aumasti meðal þeirra. Ef menn ekki vilja aðhyllast þessa skoðun, þá er það sama sem að segja, að vitnið sje ósannsögult, svikult og óáreiðanlegt og að það hafi unnið það fyrir peninga, að gerast flytjandi rangs máls, selt sannfæringu sína og rjettan málstað fyrir peninga eina. En enginn íhaldsmaður hefir enn, svo jeg viti, sagt þetta, enda væri slíkt til þess að gera þennan flokksbróður þeirra að hinu auðvirðilegasta úrþvætti og andstygð í augum allra góðra manna. Jeg fyrir mitt leyti vil ekki leggja þennan skilning í málið, og hlýt því að telja vitnisburð Lárusar Jóhannessonar í Tervani-málinu fullgildan af áðurgreindum ástæðum.

Lögvit ráðh. veður ekki uppi

. Jeg held, að hv.þm.N.-Ísf. ætti síst að tala um lög eða lögvit, eftir því sem vitnast hefir um framkomu hans á Vestfjörðum. Þá hjelt hv.þm. því fram, að „Trausti“ hafi ekki verið varðbátur landsins, enda þótt ríkisstj. hafi ráðið mennina á hann og haft bátinn á leigu. Jeg vil benda hv.þm. á, að ekki var hans ágæti samherji á sama máli, þegar hann segir svo í rjettarskjölunum: „Þegar þess er gætt, að hann er kærður af varðbát ríkisstjórnarinnar“ o. s. frv. Jeg er því ekki alveg einn um þessa skoðun, þar sem sjálfur aðaleigandi Morgunblaðsins er mjer samdóma. Jeg nota þetta vitni á íhaldið eins og hómópatar nota samveikismeðul handa sjúklingum sínum. Slíkar lækningaraðferðir hafa stundum gefist vel, og jeg vona, að það megi líka hafa góðar verkanir á íhaldið. Þá sagði hv.þm., að það væri hið mesta glapræði af mjer að gera ráð fyrir, að hæstarjetti gæti skjátlast. Jeg vil þá benda þm. á það, að enginn framsóknarmaður hefir farið harðari orðum um þetta atriði en einmitt þessi „mikilsmetni íhaldsmaður“, lögfræðingurinn Lárus Jóhannesson, því hann kemst svo að orði í niðurlagi skýrslu sinnar: „Ef dæma ætti kærðan í háa sekt og fangelsi á jafnljettvægum rökum og finnast í þessu máli, mætti með sanni segja, að með því væri kveðinn upp dauðadómur yfir öllu rjettaröryggi í landinu“. Þessi lögfræðingur kveður svo sterkt að orði að segja dóm hæstarjettar dauðadóm yfir rjettarörygginu í landinu. Nú reyndi hv.þm. að verja hæstarjettardóminn, og sagði það benti ekki á veilu í dómunum, þótt ekki væri dæmt í bæði sekt og fangelsi. En jeg vil benda hv.þm. á það, að þótt þetta atriði sje ekki í sjálfu sjer stórvægilegt, þá hefir hæstirjettur hjer skapað fordæmi, þannig, að ef svipað mál verður lagt til aðgerða dómstólanna, og ef þeir eru á báðum áttum og hikandi, þá er þeim opinn vegur að taka einskonar millileið, eða bil beggja, án þess virkilega að komast að hinu rjetta í málinu. Nú geta menn og gert sjer í hugarlund, hvort þessu sjeratriði „Júpíter“-dómsins, auk alls þess hneykslanlega, sem við þetta mál er tengt, myndi ekki vera á lofti haldið erlendis, þegar blöðin, sjóliðsforingjarnir og lögfræðingarnir færu að gagnrýna dóminn. Persónulega met jeg þessa skýringu Lárusar að engu, því jeg var sjálfur kominn að sömu niðurstöðu áður en jeg sá plögg hans, og býst yfirleitt ekki við að þurfa að sækja til hans annað en þennan einstaka hrís á hrygg samherja hans, Mbl.-mannanna. En fyrir Mbl. er skoðun Lárusar reiðarslagur og hnefahögg í andlit þeirra manna, sem hæst hafa látið út af þessu máli. Úti um land eru allir gætnir og skynsamir menn á einu máli um, að jeg hafi breytt rjett í þessu máli og eigi beinlínis þakklæti skilið fyrir lausn þess. Sjerstaklega hafa margir skipstjórar landsins, sem vel eru kunnugir þessum málum, látið það eindregið í ljós, að skynsamlegasta og sjálfsagðasta lausn Tervani-málsins væri að láta saksóknina falla niður, eins og líka gert var. Jeg gæti nefnt marga reyndustu og bestu skipstjóra landsins, sem vel eru kunnugir skaplyndi Englendinga og afstöðu þeirra til strandgæslunnar hjer, sem eru eindregið á þessari skoðun. Þá er ein spurning hv.þm., sem jeg vil svara með mikilli ánægju. Hann spurði, hvort jeg áliti það ekki sóma fyrir Jón heitinn Magnússon, að hann áfrýjaði dómi „Egils Skallagrímssonar“ út af landhelgisbroti hjerna um árið. Mjer er ljúft að segja það, að jeg álít það verk vera Jóni Magnússyni til sóma lífs og liðnum.

Margt gott um Jón Magnússon

. Alveg rjett. En í orðum hv.þm. lá, að þurft hafi mikið átak til að koma áfrýjuninni í framkvæmd. Rjettartilfinning aðstandenda togarans var ekki á hærra stigi en svo, að þeir gerðu alt, sem þeir gátu, til þess að fá ráðh. ofan af þessu.

Margendurtekin ósannindi

. Þetta er margsannað, en samviskan virðist nú hafa slegið hv. 2. þm. G.-K. við að heyra þessi orð mín, með því að hann tekur þau sem til sín töluð, enda vita allir, að þessi sami hv.þm. sama sem játaði sekt sína í blaðagrein, með því að gera gys að dugnaði Jóns Magnússonar að áfrýja málinu. Þá talaði hv.þm. um veisluhöld skipstjórans á Óðni og kostnaðinn við rannsókn Hnífsdalsmálsins, og átaldi þá ódæma eyðslu, sem þar hefði átt sjer stað. Væri þá rjettast að sýna honum, hvernig er um að litast í eldhúsi íhaldsins í þessum efnum, því að engin sakamálsrannsókn var eins ódýr í tíð íhaldsstj. eins og þessi rannsókn. Hvað Óðni viðvíkur, þá ætti hv.þm. sem minst að tala um hann, vegna sjálfs sín og Íhaldsflokksins í heild sinni. Það var sem sje íhaldsstj., sem gekk algerlega framhjá Nielsen framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins við smíði þessa skips. Aðrir og fávísari menn voru fengnir til að leiðbeina við smiði skipsins, og með aðstoð þeirra gerði íhaldsstj. Óðin að þessum trjekylli, sem hann var, þar til Nielsen rjeði því, að skipið var lengt um 13 fet. Jeg verð því að benda hv.þm. á það, að það er hans eigin stj. og engin önnur, sem á sökina á því, hversu hrapallega illa tókst til með þetta. Jeg hefi aftur á móti haldið mjer við Nielsen sem aðalráðunaut og er viss um, að það muni vel reynast. Jeg kemst ekki til að rekja nema eitt atriði ennþá í ræðu hv. 1. þm. Skagf., því að nú er orðið mjög áliðið nætur. Þó get jeg ekki látið hjá líða að minnast á þann samanburð, sem hann leyfði sjer að gera á skuldum áfengisverslunarinnar annarsvegar og skuldum steinolíuverslunarinnar og landsverslunarinnar hinsvegar. Þar er mjög ólíku saman að jafna. Áfengisverslunin verslar með óhófs-og nautnavöru, sem aldrei var ætlast til að ýtt væri undir menn að kaupa með lánum, nema ef til vill ef um fátæka lækna væri að ræða, sem ekki gætu sjálfir staðið straum af öllum lyfjakaupum. Þó safnast skuldir við þessa verslun í tíð íhaldsstj. svo hundruðum þúsunda skifti. Þessa stofnun lætur hv. 1. þm. Skagf. sjer sæma að bera saman við bjargráðaverslun eins og steinolíuverslunina, verslun, sem á kreppuárunum varð svo að segja að standa undir öllum vjelbátaútvegi landsmanna og hjelt niðri verðinu þegar mest reið á. Þegar svo við þetta bætist, að Magnús heitinn Kristjánsson, sem jeg held að hafi altaf dálítið skjátlast með álitið á hv. 1. þm. Skagf., trúir honum fyrir að sjá um innheimtu fyrir þessa verslun, þá launar hv.þm. honum með því að bera þessar skuldir bjargráðafyrirtækisins saman við áfengisverslunina. Þetta er þakklætið, sem þessi látni heiðursmaður fær hjá hv. 1. þm. Skagf. Jeg býst nú við að láta hjer staðar numið að sinni. Það stendur svo á, að jeg og 2 aðrir hv.þm. höfðum ákveðið fyrir hálfum mánuði að vera á fundi uppi í Borgarnesi, sem haldinn verður í kvöld. Við gátum ekki búist við, að umr. myndu teygjast svo lengi, og munum þess vegna athuga, hvort við getum haldið við áform okkar. Jeg hefi haft tækifæri til þess að svara öllum andstæðingum mínum, sem til máls hafa tekið, sumum einu sinni og sumum tvisvar, svo að nú hefi jeg gert hreint fyrir mínum dyrum. Jeg býst við, að það framfaramál í kjördæmi hv.þm. Borgf., sem til umr. á að verða á fundinum í Borgarnesi, hljóti að vera meira virði og merkilegra heldur en ræður þær, sem sá hv.þm. eða aðrir af hinum dauðþjökuðu samherjum hans eru líklegir til að halda næstu 5–6 klukkutímana, og getur því svo farið, að jeg meti skólamál Borgfirðinga meira þá stuttu stund heldur en áð hlusta á róðrarkarla Mbl. þá stund.

Flm. (Jón Jónsson) Frv. þetta er þannig vaxið, að ekki þarf að fara um það mörgum orðum. Það er flutt að beiðni form. Mentamálaráðsins, Sigurðar Nordals, og í samráði við hæstv.dómsmrh. Fer frv. fram á breyt. á 5. gr. laga þeirra um Menningarsjóð, er samþ. voru hjer á Alþingi í fyrra. Þar er ákveðið, að sjerstök útgáfunefnd stýri bókaútgáfu sjóðsins. Eiga sæti í þeirri nefnd prófessorar háskólans í sögu og íslenskum bókmentum og auk þeirra íslenskukennarinn við kennaraskólann. En í 5. gr. þessara laga hefir af vangá komist inn það ákvæði í fyrra, að sjálft ráði Mentamálaráðið vali bóka þeirra, er útgáfunefndin gefur úr. Meiri hl. Mentamálaráðsins telur tilhögun þessa óheppilega, og því er þetta frv. fram komið. Vona jeg, að hv. deild leyfi frv. að ganga til 2. umr. og mentmn., sem þá getur leitað fullnaðarumsagnar Mentamálaráðsins.

Björn Kristjánsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram fimm brtt. á þskj. 315, sem jeg ætla að fara um nokkrum orðum. Fyrsta brtt. er í því fólgin að fella niður b.- og c.-lið 13. gr. frv., þar sem gert er ráð. fyrir, að stj. veiti loftförum leyfi til flugferða hjer, sem ætluð eru til hernaðar eða þessháttar. Í aths., sem fylgir 13. gr., er það tekið fram, að flest lönd hafi slík ákvæði í hliðstæðum lögum, og get jeg skilið, að þetta geti verið nauðsynlegt í hernaðarlöndum og þar, sem fleiri lönd liggja saman, því að þar geta lögreglu- og tollmál fljettast saman, og jafnvel hernaðarmál. En mjer finst, að við Íslendingar, sem lýst höfum yfir ævarandi hlutleysi, megum ekki láta slík ákvæði sjást í loftferðalögum okkar, heldur sje í þeim aðeins gert ráð fyrir flutningum fólks, farangurs og pósts. Önnur brtt. mín er afleiðing af hinni fyrri, þar sem einnig er gert ráð fyrir, að stj. veiti leyfisbrjef fyrir loftför „erlendra ríkja til hernaðar“. Þriðja till. mín fer fram á, að leyfi til að reka hjer loftferðir sje ekki veitt einstöku ákveðnu fjelagi til lengri tíma en 10 ára. Þó að þetta leyfi sje ekki beint nefnt einkaleyfi í frv., þá verður það þó svo í reyndinni, því að enginn fer að samkeppa við fjesterkt fjelag, sem stendur á bak við flugfjelagið hjer, um flugferðir hjer á landi. Til þess er landið of fáment og fátækt. Og ef rekstur fjel. reynist vel fyrstu 10 árin, þá er engin hætta á því, að það fái ekki leyfið framlengt. Jeg tel rjett, að þingið fari varlega í að semja við einstök fjelög um loftferðir um langan tíma í senn, og 20 ár tel jeg of langan tíma, enda virðist ekki þörf á að semja fyrir svo langan tíma, þar sem loftferðum var haldið hjer uppi síðasta ár án allra slíkra rjettinda. Og ef slík rjettindi eru veitt einu ákveðnu fjelagi í 20 ár, þá má líta á það sem fullkominn „monopol“ í jafnlangan tíma. Þetta tel jeg of langt farið, og því fremur, sem loftferðirnar mega teljast á tilraunastigi, svo að enginn getur sagt nú, hvernig flugferðum verður háttað framvegis eða hvernig flugvjelarnar verða. Það gæti farið svo, ef flugvjelarnar yrðu stórum bættar á næstu árum, að hið útlenda fjelag, sem hjer stendur á bak við, notaði okkur til að slíta út þeim vjelum, sem ekki þættu nothæfar erlendis. Og þó að þessi stytting leyfistímans hefði einhvern lítinn drátt í för með sjer, sem vera mundi með öllu ástæðulaus, þá tel jeg litlu slept, ef loftferðirnar ættu að verða jafnófullkomnar eins og þær reyndust síðasta sumar, því að þær voru vægast sagt óboðlegar, og svo ljeleg var flugvjelin, sem notuð var, að það mátti telja mikið happ, að stórslys hlautst ekki af hvað eftir annað. Lengsta flugið var þó lengra en 21/2 tíma flug. Annars er það mín skoðun, að sennilega væri það rjettara að bíða með samninga um allar flugferðir þangað til við höfum ráð á að kaupa flugvjelar sjálfir. Og auðgert er að skapa menn til þess að stjórna þeim á tiltölulega stuttum tíma, þar sem einn ágætur flugmaður mun nú vera í þann veginn að ljúka fullnaðarprófi og annar efnilegur maður stundar nú flugnám. En vitaskuld verður að setja einhverjar flugreglur, eins og frv. gerir, úr því flugferðir eru hjer byrjaðar. Fjórða brtt. mín miðar að því að tryggja gott eftirlit með flugferðum. Og þó að það kosti ríkissjóðinn nokkrar þúsundir kr. á ári, þá er ekki hægt að komast hjá því, ef flugferðir eru að öðru leyti leyfðar. Og ekki ættu þeir menn að horfa í það, sem hafa mikla trú á því, að flugferðir komi Íslandi að verulegu gagni. Við 2. umr. þessa máls bar hæstv. fjmrh. mest kvíðboga fyrir því, að ekki væri hægt að hafa neitt örugt eftirlit með loftferðum, og lái jeg honum það ekki. Það mundi verða bætt úr því, ef þessi brtt. mín yrði samþ. En vitanlega yrði sá eftirlitsmaður að vera óháður því fjelagi, sem loftferðaleyfið fær, og að hafa tekið fullnaðarpróf, svo að ekki þyrfti að saka hann um kunnáttuleysi. Viðvíkjandi 5. brtt. vil jeg taka það fram, að flugvjelarnar eru eitt af nýjustu og hættulegustu hernaðartækjunum; er því stórhættulegt fyrir varnarlausa þjóð að veita fjelögum, þó að íslensk sjeu að nafninu, rjett til. flugferða ákveðinn langan tíma, nema svo sje áskilið - og það fyrirfram í lögunum - að ríkisstj. megi taka allar flugferðirnar í sína hönd og nota flugvjelar og áhöld fjelagsins eða fjelaganna fyrir sanngjarna leigu eftir mati, ef nágrannaþjóðirnar skyldu lenda í ófriði, sem hlutleysi voru og sjálfstæði gæti stafað hætta af. Eða þá að hafa leyfi til að banna allar flugferðir um tíma. Ef ákvæði um þetta er sett inn í lögin, þá ætti það að sýna, að við gerðum þó það, sem í okkar valdi stæði, til þess að vernda hlutleysi okkar. Og ekki veitir af að vera varkár í þeim efnum. Vænti jeg svo, að þessum brtt. mínum verði tekið vinsamlega af hv. d.

Frsm. (Páll Hermannsson) Jeg vil aðeins benda á það, að brtt. á þskj. 315 var ekki útbýtt hjer í d. fyr en í dag, í byrjun þessa fundar, svo að hvorki n., sem hefir þetta til meðferðar, nje hv.þdm. hafa haft tíma eða næði til þess að virða þær fyrir sjer. Þar sem nú þessar till. fela í sjer miklar breyt., þá finst mjer nauðsynlegt, að þær sjeu íhugaðar rækilega. Jeg ætla því að leyfa mjer fyrir hönd n. að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá, svo að tími vinnist til þess fyrir n. og hv.þdm. að skapa sjer skoðanir um þessar brtt.

Forseti (GÓ): Þar sem hjer er um talsvert víðtækar breyt. að ræða, vil jeg verða við beiðni hv. 2. þm.N.-M. og taka málið út af dagskrá.

Flm. (Ólafur Thors) Jeg hefi leyft mjer að koma fram með frv. þetta eftir ósk ýmsra útgerðarmanna, og felast rökin fyrir því í grg. þess. Jeg hefi átt tal um frv. við sjútvn., einkum við form. nefndarinnar, hv. 1. þm. S.-M., og hv.þm. Vestm., og hefir okkur komið saman um, að lög þau, sem hjer er farið fram á að afnema, sjeu mjög þýðingarlítil, en geti þó að sumu leyti verið skaðleg, og sje því rjett að nema þau úr gildi. Að umr. lokinni óska jeg málinu vísað til 2. umr. og sjútvn.

3238Sigurjón Á. Ólafsson: Enda þótt frv. þetta sje meinlaust á pappírnum eins og það er reifað í grg. þess, þá er þó með því verið að flytja út úr landinu vinnu, sem hjer hefir verið unnin um margra ára skeið, en það er vinnan við síldarnæturnar. Hefir hún aðallega verið vetrarvinna og þá sjerstaklega norðanlands. Má því óhætt fullyrða, að enginn skortur sje á æfðum mönnum í landinu til þessara hluta. Það eina, sem hefir verið erfiðleikum bundið, er litunin á síldarvörpunum, og hafa þó verið gerðar tilraunir um hana áður, en hvernig þær hafa hepnast veit jeg ekki með vissu, en hygg þó, að í fleiri tilfellum hafi þær reynst vel. Annars tel jeg ekki ólíklegt, að efnarannsóknarstofan geti fundið efnasamsetningu, sem dugi til litunarinnar, svo að hún komi að fullum notum og jafnist á við þá litun, sem Norðmenn nota. Hvað það snertir að koma upp börkunarverksmiðju, þá hefir fagmaður á þessu sviði, sem jeg þekki, sagt mjer, að það myndi mjög auðvelt að koma henni upp, ef t. d. nokkurir útgerðarmenn slægju sjer saman og legðu fram dálítið fjármagn. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en jeg mun greiða atkv. á móti frv. af því að jeg tel það fela í sjer þá möguleika að kippa burtu vinnu frá landsmönnum, og það vinnu, sem framkvæmd er þegar minst er að gera.

Flm. (Ólafur Thors) Andmæli hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) voru öll á misskilningi bygð, því að hjer er ekki um það að ræða, að taka neina vinnu frá landsmönnum. Síldarnæturnar og netin verða bætt í landinu eftir sem áður, þó að frv. þetta verði að lögum. Það eru engin vandkvæði á að fá menn í landinu til þess. En hitt er, að sumt af því, sem gera þarf við þessi veiðarfæri, höfum við Íslendingar ekki sjerþekkingu til, og verða menn því að senda veiðarfærin til útlanda til slíkra viðgerða. En að lögum er það nú óheimilt, og mun ekki ofmælt, að ýmsir hafa því virt lögin að vettugi, enda ekki vitað um þau, og engin ámæli hlotið fyrir. Tilgangur frv. er því aðeins sá, að koma í veg fyrir að menn þurfi að brjóta lögin.

Sigurjón Á. Ólafsson Hv. flm. vildi halda því fram, að jafn mikil vinna við síldarnæturnar yrði kyr í landinu, enda þótt þær yrðu sendar út. En jeg býst aftur á móti við, að ef næturnar verða sendar út til börkunar eða litunar, þyki hagkvæmast að láta gera við þær um leið. Annars er mjer ekki kunnugt um, hvort lög þessi hafa verið mikið brotin, en þar sem þau eru bæði lítil fyrirferðar og gömul, þá get jeg jafnvel búist við, að löggæslumennirnir hafi ekki tekið eftir þeim. Annars er það hart af flm., að bera það upp á lögreglustjórana, að þeir láti brjóta þessi lög án þess, að þeir láti þá sæta ábyrgð, sem það gera. Skoðun mín er því óbreytt. Jeg tel, að hægt sje að gera þetta hvorttveggja, viðgerð og börkun, í landinu sjálfu, og sje því ekki ástæðu til að fella þessi lög úr gildi.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Sjútvn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. þetta verði gert að lögum, og leggur því til, að hv. deild samþ. það með lítilli breytingu. Tilgangur frv. er sá, að fá það ákveðið með lögum, að síld sú, sem seld er í bræðsluverksmiðjur, sje vegin, en ekki mæld. Áður var hún jafnan mæld, en á síðari árum hefir sú breyting á orðið, að sumstaðar er farið að selja hana eftir vigt. Þar sem engin lagaákvæði voru til um þetta, þá þótti sjútvn. rjett, að lög væru sett um þetta. Eina breytingu, lítilsháttar þó, vill n. gera á 1. gr. frv. Þar var svo ákveðið, að vogir þær, sem notaðar yrðu, skyldu taka að minsta kosti innihald eins mælikers. En brtt. fer fram á það, að hægt sje að vigta í einu að minsta kosti innihald tveggja mælikera, ásamt því íláti, sem síldin er vegin í. Þetta er gert af því, að n. er kunnugt um, að þar sem síldin hefir verið vegin, hefir víða verið síður að vega innihald 2 mælikera í einu. Einnig er það trygging fyrir því, að notaðar verði sterkari og öflugri vogir, sem þá líka yrðu nákvæmari. Nú má gera ráð fyrir því, að ekki verði allir sammála um það, hvað 1 mæliker taki mörg kg. síldar. í frv. er ákveðið, að það skuli vera 135 kg. Vil jeg láta þeirri till. fylgja þær upplýsingar, að í norskri fræðibók, sem jeg hefi lesið um þetta efni, er gengið út frá því, að 1 mæliker innihaldi 135 kg. síldar. Jeg vil bæta því við, að mjer er kunnugt um, að ein verksmiðja, sem keypti síld síðastliðið sumar til bræðslu, ljet vigta mælikerin, og reyndist meðalvigtin eftir sumarið 138½ kg., innihaldið. Hefi jeg þetta eftir Kristjáni Karlssyni bankastjóra, og leyfði hann mjer að nota þessar upplýsingar, og taldi sjálfsagt, að bræðslusíld væri vegin. Þá hefir og hv. 3. landsk., sem í fyrra rannsakaði þetta mál í sambandi við rannsókn á byggingu síldarverksmiðju, komist að þeirri niðurstöðu, að 1 mæliker hefði inni að halda 128–138 kg. síldar. Mun því eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, vera hæfilegt að ákveða þetta 135 kg. Skal svo ekki orðlengja þetta. Vona jeg að hv. deild fallist á, að rjett sje að setja þessi lög, og mæli jeg með því fyrir hönd n., að svo verði gert.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Vil eingöngu vísa til grg. frv. og þeirrar miklu nauðsynjar, sem að baki frv. liggur. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að tefja umræður, og leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til mentmn.