Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Geir H. Haarde) Herra forseti. Umræðu um þetta dagskrármál varð ekki lokið á fundi hér í hv. deild í síðustu viku. Ég vænti þess að henni megi nú ljúka og málið koma til nefndar og hljóta þar eðlilega málsmeðferð. Ég tel ástæðulaust að hafa mjög langt mál um þetta dagskrármál að þessu sinni. Ég gerði hér á síðasta fundi ítarlega grein fyrir tilurð frv. og tilganginum með því. Tilgangurinn er sá að hnekkja ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. des. sl. um vaxtahækkun á tilteknum hluta lána hjá Byggingarsjóði ríkisins. Tilgangurinn er að hnekkja þessari ákvörðun og koma í veg fyrir að slíkar ákvarðanir verði teknar í framtíðinni. Frv. felur sem sagt í sér að inn í 3. mgr. 48. gr. laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins komi málsliðurinn ,,Öll lán innan sama lánaflokks skulu bera sömu vexti óháð lántökudegi.`` Eins og menn rekur eflaust minni til var tekin sú ákvörðun í ríkisstjórn Íslands, þvert gegn samþykkt húsnæðismálastjórnar og gegn tillögu Seðlabanka Íslands, að hækka vexti á óteknum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins frá þeim degi en láta vexti þegar tekinna lána sama lánaflokks standa óbreytta. Húsnæðisstofnun ríkisins hafði lagt til að engum vöxtum yrði breytt. Seðlabankinn lagði hins vegar til að vextir bæði ótekinna og þegar tekinna lána yrðu hækkaðir, að vísu um aðra prósentutölu en hér var ákveðin en eigi að síður þannig að eitt mundi yfir alla ganga innan sama lánaflokks. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar að tillögu félmrh. varð hins vegar sú að hækka eingöngu vextina á óteknum lánum. Að því er manni skilst grundvallast það á samkomulagi sem gert var við þingmenn Kvennalistans á síðasta þingi í tengslum við afgreiðslu húsbréfafrv. Samkomulagi sem lýst hefur verið yfir af hálfu Kvennalistans að ekki hafi verið staðið við í einu eða neinu nema e.t.v. í þessu eina atriði. Samkomulagi sem er gersamlega farið í svaðið, ef svo mætti segja, ekki síst með tilliti til þess að eitt nýjasta afrek ríkisstjórnarinnar í tengslum við Byggingarsjóð ríkisins mun vera að skerða ríkisframlagið á þessu ári um 100 millj., úr 150 millj. í 50. Ég held að öllum sé það ljóst, og ekki síst hæstv. félmrh. sem ábyrgð ber á þessu máli, að fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins er með vissum hætti stefnt í voða. Það hefur verið margrakið hér í þessum sölum á hinu háa Alþingi hvernig þar gæti stefnt í gjaldþrot innan ekki mjög langs tíma ef ekki verður gripið í taumana. Þessu hefur verið mætt með því að ganga á eigið fé sjóðsins og með því að leggja honum til fjármuni beint á fjárlögum. Ég vek til að mynda athygli á ummælum hæstv. ráðherra í Morgunblaðinu fyrir nokkrum vikum eða hinn 4. nóv. sl. þar sem hún fullyrðir að Byggingarsjóði ríkisins verði stefnt í gjaldþrot á 2--3 árum. Það er skemmri tími en ég hef áður heyrt nefndan í því efni. Þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Vaxtamunur á inn- og útlánum stefnir nú í það að verða 3% að sögn Jóhönnu eftir að húsnæðismálastjórn felldi tillöguna um vaxtahækkun. Það er munurinn á vöxtum þeirra lána sem Byggingarsjóður ríkisins tekur hjá lífeyrissjóðunum og þeim lánum sem veitt eru íbúðarkaupendum.`` Í framhaldi af þessu ástandi var auðvitað ekki óeðlilegt að breyta þarna vöxtunum, hækka þá eitthvað, ekki síst með tilliti til þess að til eru komnar sérstakar vaxtabætur til að bæta fólki það upp í skattkerfinu sem lakast stendur, þeim aðilum sem höllustum fæti standa. Það sem er óeðlilegt er að mismuna innan sama lánaflokks eins og nú hefur verið gert. Það sem hins vegar hefur gerst síðan, virðulegi forseti, er að nú hefur verið ákveðið að skerða framlagið til Byggingarsjóðs ríkisins um 100 millj. kr. til viðbótar. Samkvæmt kenningum ráðherrans sjálfs --- og reyndar blasir það við og þarf ekki kenningar hans til --- rýrir það fjárhag sjóðsins enn frekar og þyrfti þá samkvæmt því að koma til enn frekari hækkun vaxta á móti því framlagi úr ríkissjóði sem lækkað hefur verið. Það hlýtur a.m.k. að mega álykta sem svo að til að mæta minnkuðu ríkisframlagi þurfi að hækka vexti sjóðsins á móti og ég vil leyfa mér að spyrja ráðherrann: Stendur það til? Stendur til að mæta þessu minnkaða framlagi, sem við gerum okkur öll ljóst að fyrirhugað er, með því að hækka vexti sjóðsins á móti til þess að eiginfjárstaða hans rýrni ekki sem þessu nemi? Eða á að fljóta sofandi að feigðarósi og stefna að gjaldþroti sjóðsins á 2--3 árum eins og ráðherrann hefur lýst yfir að yfir vofi? Því var lýst yfir hér í vor í tengslum við afgreiðslu húsbréfafrv. svokallaða að vaxtamunur á teknum og veittum lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins yrði ekki nema 0,5--1% framvegis. Engu að síður er nú ljóst að þessi vaxtamunur er 2--2,5%, eða svo segir í það minnsta hæstv. félmrh. í grein í Morgunblaðinu 14. des. sl. Það er því ljóst að fjárhag Byggingarsjóðsins er síður en svo borgið með þessari ákvörðun sem tekin var og ég vil hér leyfa mér að gagnrýna. Þetta er auðvitað ekkert nema hálfkák á hvern veginn sem litið er. Það sem er alvarlegast í þessu er að hér hefur verið tekin ákvörðun sem mismunar lánþegum hjá Byggingarsjóðnum og sem mun þegar koma fram í því að verð á nákvæmlega sambærilegum íbúðum verður breytilegt eftir því hvort lánin frá Byggingarsjóðnum sem á þeim hvíla hafa verið tekin fyrir eða eftir 5. des. sl. Þetta er auðvitað fáránlegt ástand og þessu verður að breyta. Ég hygg að meiri hluti sé fyrir því hér í þessari hv. deild að breyta þessu. A.m.k. liggja fyrir skjalfestar yfirlýsingar hv. þm. Framsfl. Einn þeirra er meðflm. að þessu frv., hv. fyrrv. félmrh. Alexander Stefánsson, 1. þm. Vesturl., sem hefur lýst því yfir að sú ákvörðun sem tekin var hafi verið hreinasta lögleysa. Ég gagnrýni það ekki, virðulegur forseti, að hæstv. félmrh. skuli reyna að ná utan um fjárhagsvanda Byggingarsjóðsins. Ég hef frekar gagnrýnt ráðherrann undanfarin 2--3 ár fyrir að vera tregur til að taka á því vandamáli. Hér urðu til að mynda umræður í Nd. Alþingis haustið 1987 um það mál vegna þess að lengi hefur blasað við að fjárhagsvandi sjóðsins væri svo mikill að undan því yrði ekki vikist að taka á honum með einhverjum hætti. Og það er auðvitað alveg ljóst að það verður ekki gert nema með því að hækka vextina. En það verður þá að standa þannig að því að þegnunum sé ekki mismunað. Og ef ráðherrann er hræddur um að það fólk sem áður hefur tekið lán hjá þessum sjóði, fyrir 5. des. sl., geti ekki staðið undir þeim byrðum sem hann hefur ákveðið að velta yfir á nýja lántakendur, þá má auðvitað spyrja sem svo: Gagna ekki vaxtabæturnar því fólki í sama mæli og því sem tekur lánin síðar eða eru vaxtabætur ríkisstjórnarinnar, sem ákveðnar voru á síðasta vori, eitthvað sérstaklega ætlaðar því fólki sem tekur lán úr sjóðnum eftir 5. des.? Vitaskuld ekki. Vitaskuld gagnast þær nákvæmlega öllum jafnt, hvort sem þeir hafa tekið lánin fyrir eða eftir þá dagsetningu ef menn á annað borð uppfylla skilyrði þau sem skattalögin setja um vaxtabætur. Reyndar er nú komið á daginn, virðulegi forseti, að það hefur orðið alvarlegur galli að mínum dómi við setningu laga um vaxtabætur sem hér var gengið frá á síðasta vori og var fjallað um í lögum um tekjuskatt og eignarskatt hér á Alþingi rétt fyrir jól. Ég mun koma að því við annað tækifæri, en þar hefur verið svikist illa aftan að því fólki sem fékk á síðasta ári úthlutað húsnæðisbótum í fyrsta sinn og taldi sig eiga rétt á þeim til sex ára. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að svipta það fólk þeim rétti og skylda það til þess að þiggja eingöngu vaxtabætur í staðinn og tekið frá því valið, eins og þó var alltaf ætlunin, að fólk gæti valið milli vaxtabóta og húsnæðisbóta. Ég mun koma nánar að því máli við annað tækifæri, herra forseti, en vildi láta þetta koma fram. En ég ætla ekki að tefja þessar umræður, virðulegi forseti. Mér er það kappsmál að þetta þingmál komist til nefndar. Ég vil ítreka fyrirspurn mína til ráðherra varðandi þá ákvörðun sem nú liggur fyrir og ég geri ráð fyrir að sé tilkomin að tillögu ráðherra þessa málaflokks, um að lækka framlagið til Byggingarsjóðs um 100 millj. kr. Mun það verða til þess að ráðherrann beiti sér fyrir frekari hækkun vaxta á lánum úr Byggingarsjóði ríkisins eða á það að koma fram í skertri eiginfjárstöðu sjóðsins? Og ráðherrann gæti þá kannski frætt okkur örlítið meira um hvaða áhrif þetta minnkaða fjármagn mun hafa á starfsemi Byggingarsjóðsins. Muna menn eftir því að þegar núgildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins voru samþykkt vorið 1986 var það talið skilyrði af hálfu verkalýðshreyfingarinnar til að þetta kerfi gæti gengið að ríkissjóður legði fram árlega 1000 millj. kr. inn í sjóðinn á verðgildi þess tíma? Muna menn eftir því hvað það var gagnrýnt næstu árin á eftir að þetta framlag var óbreytt í krónutölu? Muna menn eftir því hvað talsmenn Alþfl. og verkalýðshreyfingarinnar gagnrýndu það? Og vita menn hvað það framlag er komið ofan í núna, sem var þó um 1 milljarður kr. hér fyrir örfáum árum? 50 millj. kr. er framlagið úr ríkissjóði, samkvæmt síðustu upplýsingum, til Byggingarsjóðsins sem þó stefnir hraðfluga í gjaldþrot, að því er félmrh. sjálfur upplýsir. Þetta er frammistaðan. Þetta er frammistaða þeirra sem hæst hafa talað um þessi mál á undanförnum árum. Ég vil að endingu beina þeirri spurningu, virðulegi forseti, til ráðherrans hvort af hans hálfu séu uppi einhver áform um að breyta ákvörðun sinni frá 5. des. Ef henni verður breytt í þá átt sem eðlilegt verður að telja, að vaxtahækkunin hver sem hún verður, hvort sem hún verður 1% eða 0,5%, nái jafnt yfir alla innan sama málaflokks, þá er þetta frv. óþarft í bili nema ég tel að það mundi eiga rétt á sér inn í lögin til að koma í veg fyrir sambærileg mistök í framtíðinni. En það lægi þá kannski ekki á að afgreiða það hér á þessu þingi. En ég vil sem sagt spyrja: Stendur til að breyta þessari ákvörðun? Stendur til að fara að vilja þm. Framsfl. sem hafa lýst því yfir að þeir ætli ekki að láta þessa hækkun yfir sig ganga? Stendur það til? Stendur til að brjóta þetta eina ákvæði samkomulagsins við Kvennalistann sem eftir stendur? Ég held að stjórnarflokkana muni ekki um að brjóta þetta eina atriði til viðbótar öðru því sem þar var, eins og öllum loforðunum um stórfellda aukningu framlaga til félagslega húsnæðislánakerfisins og fleira og fleira sem í því samkomulagi var. Munar stjórnarflokkana nokkuð um að bæta þeim pinkli á sig í þessu sambandi? Hér er um að ræða réttlætismál, sem ég tel því miður að Kvennalistinn hafi misskilið. Þess vegna eru þær okkur ósammála um þetta atriði og hafa verið alveg frá því á síðasta vori. Það liggur líka fyrir að ráðherrar Borgfl. hafa bókað sérstaklega út af þessu máli í ríkisstjórninni, ég skal ekki endurtaka það sem ég hef þegar sagt um það atriði. Það liggur fyrir að þeir eru andvígir þeirri ákvörðun sem tekin var. Ég tel því að það blasi við að meiri hluti sé hér í hv. deild fyrir samþykkt frv. eða fyrir því að ríkisstjórnin breyti fyrri ákvörðun sinni yfir í til að mynda það sem ráðherrar Borgfl. lögðu til, sem var skynsamlegt að mínum dómi. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, virðulegi forseti. Umræða um þetta mál hefur frestast nokkuð oft frá því að það var hér fyrst lagt fram. Allt var það í góðu samkomulagi milli mín og ráðherrans og ekkert við því að segja vegna þess að ég óskaði eftir því að hún yrði hér viðstödd þessar umræður, en mér ætti það fengur ef nú væri hægt að koma málinu áfram þannig að það geti fengið eðlilega meðferð í þingnefnd.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Í desember sl. urðu umræður á Alþingi um vaxtaákvörðun ríkisstjórnarinnar á húsnæðislánum sem tekin var 5. des. Sú umræða var að frumkvæði hv. 1. þm. Reykv. Friðriks Sophussonar. Sú umræða sem hér hefur farið fram um það frv. sem hér er til umræðu, bæði í dag og í fyrri viku sem ég hef haft tök á að kynna mér, sýnist mér ekki færa fram neitt nýtt í þessu máli umfram það sem rætt var hér á Alþingi í desember sl. Mér heyrist að hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde flytji sömu efnisatriði og rök í þessu máli og hv. þm. Friðrik Sophusson gerði. En í umræðunum í desember sl. svaraði ég hv. þm. Friðrik Sophussyni lið fyrir lið þeirri gagnrýni sem hann setti fram í þessu máli. Það sem nú kemur fram í máli hv. síðasta ræðumanns, og fram kom einnig í desember, er að ekki sé gætt eðlilegrar jafnræðisreglu íslensks stjórnarfars, að ákvörðun ríkisstjórnarinnar standist ekki lög og það beri að hnekkja henni. Ég dró fram í umræðunni í desember lögfræðilálit þar sem ég hafði lagt mig sérstaklega eftir að kanna það hvort hér væri ekki farið að í fyllsta samræmi við lög. Það álit las ég hér fyrir hv. þingdeild. Það var ekki einn lögfræðingur sem kom að þessu máli heldur fleiri. Álit þeirra um það hvort þessi ákvörðun ríkistjórnarinnar frá 5. des. stæðist ekki lög varð á eina lund og í þá veru að þessi ákvörðun stæðist fyllilega lög og þá jafnræðisreglu sem hér hefur verið nefnd. Ég vitna til einnar setningar í lögfræðilegu áliti sem þá lá fyrir en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það eitt sér að breyta reglum um vexti af lánum Byggingarsjóðs ríkisins miðað við ákveðið tímamark má því segja að sé eðlilegt og brjóti engan veginn í bága við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar.`` Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu, herra forseti, til að endurtaka það sem fram fór í desember. Ég vil þó leyfa mér að rifja upp að í þeirri umræðu dró ég fram að þegar Framsfl. og Sjálfstfl. voru í ríkisstjórn á árinu 1984 stóðu þeir með alveg sama hætti að vaxtaákvörðun í húsnæðislánakerfinu eins og nú er gert. Þá lá einnig fyrir lögfræðiálit frá lögfræðingi Húsnæðisstofnunar ríkisins þar sem fram kom að heimilt væri að hækka vexti á þegar tekin lán frá árunum 1980--1984. Engu að síður stóðu sjálfstæðismenn og framsóknarmenn að þessari ákvörðun með nákvæmlega sama hætti og nú er gert. Þar var verið að hækka vexti á lánum Byggingarsjóðs ríkisins, ekki um 1% eins og nú er gert, heldur um 1,25% og hún virkaði ekki á þegar tekin lán fremur en nú.

Það eru allt önnur lög.

Ég er að draga fram, virðulegi þm., að þá lá fyrir álit um það hvort heimilt væri að hækka vexti á þegar tekin lán. Það álit var að það væri ótvírætt heimilt. Sú ákvörðun sem var tekin í desember átti engum að koma á óvart. Sú ákvörðun að vextir mundu ekki hækka á þegar tekin lán átti heldur ekki að koma neinum á óvart. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að það lá fyrir í umræðum um vaxtabætur sl. vor að þegar vaxtahækkun kæmi til framkvæmda samfara upptöku húsbréfakerfisins yrðu vextir ekki hækkaðir á þegar tekin lán. Þetta kom fram í ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Þetta kom fram í meirihlutaáliti fjh.- og viðskn. og þetta kom einnig fram í samkomulagi því sem ríkisstjórnin hafði gert við Kvennalistann. Enginn mótmælti því á þessum tíma að ákvörðuninni, þegar hún yrði tekin með upptöku húsbréfakerfisins, yrði hagað með þeim hætti. Ég man ekki eftir að hafa heyrt Sjálfstfl. andmæla því og ekki stjórnarflokkana. Þvert á móti var lögð áhersla á það af stjórnarliðum sem tjáðu sig um þetta mál að þegar vextir yrðu hækkaðir með upptöku húsbréfakerfisins yrðu þeir ekki hækkaðir á þegar tekin lán. Þetta lá alveg skýrt fyrir. Það sem er kannski nýtt í þessari umræðu er að hér er komin fram krafa í formi frv. til laga flutt af fjórum hv. þm., þar á meðal einum stjórnarliða, um að hækka vexti á þegar tekin lán. Annað verður ekki séð af því frv. sem hér liggur fyrir og það er auðvitað athyglisvert út af fyrir sig. Því hefur verið haldið fram að hægt væri að ná sömu upphæð með því að hækka vexti á þegar tekin lán frá 1984 um til að mynda 0,4%, það mundi skila svipuðu inn í Byggingarsjóð ríkisins og 1% vaxtahækkun frá 5. des. sl. Þetta er ekki rétt vegna þess að útreikningar sýna að vaxtahækkun sem einungis miðar við 5. des. og þau lán sem eru tekin eftir það gefur meira en vaxtahækkun upp á 0,4% frá til að mynda 1984. Á árinu 1992 mundi 0,4% á lán frá 1984 gefa 222 millj. en vaxtahækkun upp á 1% frá 5. des. sem virkar ekki á þegar tekin lán mundi gefa 267 millj. Á árinu 1993 mundi 0,4% hækkun frá 1984 gefa 252 millj. meðan 1% vaxtahækkun frá 5. des. gefur 343 millj. Og ef við tökum 1994 sem dæmi, þá gæfi 0,4% frá 1984 282 millj. meðan 1% vaxtahækkun frá 5. des. gefur 419 millj. Samtals á fimm ára tímabili mundi vaxtahækkun upp á 0,4% gefa um 1100 millj. meðan 1% vaxtahækkun frá 5. des. mundi gefa 1337 millj. Ég tel út af fyrir sig ekki ástæðu til að hafa mikið lengra mál um það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil þó koma með nokkrum orðum inn á það sem hv. síðasti ræðumaður nefndi nú síðast í sínu máli sem er fjárhagsstaða Byggingarsjóðs ríkisins. Ég tek alveg undir það og deili áhyggjum hv. þm. um það að fjárhagsstaða Byggingarsjóðs ríkisins er ekki góð. Það vita auðvitað allir sem hafa skoðað þetta mál að miðað við þau lög sem eru í gildi og þá sjálfvirkni sem er raunverulega í okkar útlánakerfi með lögunum frá 1986 kallar þetta á gífurlega mikið ríkisframlag. Vaxtamismunurinn hefur líka verið mjög mikill í þessu kerfi. Það hefur verið tilhneiging, ekki bara í þessari ríkisstjórn heldur líka ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, svo að ég nefni hana sem dæmi þar sem ég sat líka sem félmrh., til að ganga á þessi ríkisframlög sem ætluð eru í Byggingarsjóð ríkisins. Og vænti ég að hv. þm., t.d. Friðrik Sophusson og Þorsteinn Pálsson, sem voru í þeirri ríkisstjórn muni að það var alltaf tilhneiging til að draga úr ríkisframlögum í Byggingarsjóð ríkisins.  Ég hef marglýst yfir, og lýsti því yfir í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, að það gengi ekki að ganga svona á ríkisframlagið. Og það er alveg ljóst, eins og ég hef sagt, að fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins er stefnt í hættu með þessu.  Það er alveg rétt hjá hv. þm. að með þessu áframhaldi, að skerða svo framlög í Byggingarsjóð ríkisins, gengur verulega á eiginfjárstöðu sjóðsins. Og þetta er ekkert nýtt sem verið er að upplýsa á þessari stundu. Ég hef marghaldið því fram opinberlega að það þyrfti að grípa til aðgerða til þess að styrkja fjárhag Byggingarsjóðs rikisins þannig að það eru engin ný sannindi sem nú eru að koma fram um þessi mál. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frv. frekar en tel óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að koma inn á atriði sem fram kom í umræðunni í síðustu viku hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni, sem mér þykir nú miður að er ekki viðstaddur þessa umræðu. Að vísu vék hv. þm. að óskyldu efni, ekki því efni sem þetta frv. varðar, en notaði tækifærið við þá umræðu til að fjalla um annað málefni, starfsmannamál Húsnæðisstofnunar ríkisins, þar sem fram komu að mínu viti miklar rangfærslur sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Þar ræðst hv. þm. með miklu offorsi á starfsmannahald Húsnæðisstofnunar ríkisins sem endurspeglar að mínu mati þekkingarleysi hv. þm. á störfum Húsnæðisstofnunar og skilningsleysi á miklu vinnuálagi starfsfólks stofnunarinnar. Hér er beinlínis, virðulegi forseti, mjög gróflega og ranglega farið með staðreyndir í þessu máli sem nauðsynlegt er að leiðrétta svo hið sanna komi fram. Það sem gerir þetta mál kannski alvarlegra er að þessi þingmaður á sæti í ráðninganefnd ríkisins og getur því haft aðstöðu til að hafa áhrif á niðurstöðu málsins. Ég vil lesa stuttan kafla úr ræðu hv. þm., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Og ég ætla aðeins að skjóta því hér inn, sem sýnir í hvaða stöðu þessi mál eru núna í Húsnæðisstofnun, að það er komin fram beiðni frá Húsnæðisstofnuninni um það að fá heimild til að fjölga starfsmönnum í stofnuninni, fastráðnum starfsmönnum fyrir utan þessa lausráðnu, upp í 61 fastráðinn starfsmenn úr 39 sem núna eru starfandi. Og þetta er rökstutt með því að nú séu komin svo mikil ný verkefni, svo sem eins og ráðgjafardeild og húsbréfadeild og hvað eina, að það þurfi að fjölga fólki. Ég tel að það sé fullkomin ástæða til að stöðva þessa þróun meðan verið er að leita að raunveruleikanum í þessum málum.`` Og síðan segir hv. þm.: ,,Þegar ráðgjafarstofnun Húsnæðisstofnunar var sett á fót 1984--1985 af þáverandi ríkisstjórn var ákveðið að færa til starfsfólk innan stofnunarinnar til að sinna þessu hlutverki og það var gert án þess að fjölga nokkuð fólki. Það var tekið úr tæknideildinni og fært yfir í ráðgjafardeild og fært milli deilda þannig að það jafnaðist út og þannig hefur þessu hlutverki verið sinnt til þessa dags.`` Síðan segir hv. þm.: ,,Nú kemur skriðan og samkvæmt þessu þætti mér ekki ótrúlegt, ef að þessu verður gengið sem ég vona að verði ekki, að fjöldi starfsmanna í Húsnæðisstofnun yrði brátt orðinn einhvers staðar um 80--90 manns án þess að árangur eða aukin þjónusta komi í ljós í sambandi við reksturinn í heild.`` Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að hér er hv. þm. að láta að því liggja að fjölgun starfsfólks í Húsnæðisstofnun ríkisins hafi öll orðið í tíð minni sem félmrh., sem vissulega er alrangt. Það hefur ekki verið heimiluð fastráðning starfsfólks í Húsnæðisstofnun ríkisins síðan 1983 þrátt fyrir mjög aukin verkefni hjá þessari stofnun, bæði með upptöku kerfisins sem var tekið upp 1986, með kaupleigukerfinu og fleira. --- Ég fagna því að hv. þm. gengur í salinn og hlýðir á þessa umræðu vegna þess að ég taldi nauðsynlegt að taka upp ákveðinn kafla úr ræðu hv. þm. frá síðustu viku sem fjallar um starfsmannahald í Húsnæðisstofnun ríkisins. Staðreyndin er nefnilega sú að sú fjölgun sem átt hefur sér stað í Húsnæðisstofnun ríkisins frá 1983 og til dagsins í dag verður raunverulega mest á tímabilinu 1983--1987. Fastráðnir voru 39 manns 1983 en á árinu 1987 eru 55 fastráðnir starfsmenn þar. Þar af var stór hluti, eða 17 starfsmenn sem höfðu verið lausráðnir. Frá þessu tímabili hefur aðeins fjölgað um einn starfsmann. Því er það mjög furðulegt að hv. þm. láti að því liggja að í tíð hans sem félmrh. hafi einungis verið hagrætt og fært milli deilda en engin aukning á starfsfólki hafi átt sér stað. Ég tel að það sé mjög villandi sem hér kemur fram og nauðsynlegt að leiða fram hið sanna í þessu máli. Það er auðvitað ótækt að sitja undir því að hv. þm. lætur að því liggja að öll fjölgunin, öll skriðan eins og hv. þm. orðaði það, hafi orðið í minni tíð sem ráðherra og nauðsynlegt að það rétta komi fram í þessu efni. Hér er ekki öll sagan sögð, virðulegi forseti, því þessi hv. þm. telur að hans hlutverk í ráðninganefndinni sé að stöðva þessar fastráðningar eða eðlilega fjölgun á starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins í umboði þingsins, eins og hv. þm. sagði. Ég vil lesa þessa setningu, með leyfi forseta: ,,Að sjálfsögðu er þetta ekki tengt þessu máli en mér þótti ástæða til að nefna það hér því að á fundi sem ég sat í morgun í einni lögskipaðri nefnd kom þessi beiðni fram með miklum látum og kröfum um að það yrði afgreitt samstundis, sem ég að sjálfsögðu í umboði þingsins neitaði.`` Þ.e. að fastráða starfsfólk sem verið hefur lausráðið alveg frá 1983 og að verða við beiðni um eðlilega fjölgun í þessari stofnun í samræmi við þann vöxt sem orðið hefur á starfsemi stofnunarinnar. Ég get nefnt hér sem dæmi að svo er ástandið innan þessarar stofnunar, af því að hvorki fæst heimild til að fastráða þá sem lausráðnir eru né heimild fyrir eðlilegri fjölgun, að í húsbréfadeildinni sem hefur starfað núna í nokkra mánuði er einn starfsmaður, forstöðumaður þessarar deildar. Þessi forstöðumaður sér um alla afgreiðslu fyrir deildina, svarar í símann, er í móttöku þegar fólk kemur o.fl. Hann hefur ekki einu sinni ritara sér til aðstoðar eða nokkurn sem svarar í símann. Álagið á honum hefur verið það mikið að afgreiðslutími hefur sífellt verið að lengjast að því er varðar húsbréfakerfið því hann einn hefur ekki undan og ekki fæst heimild hjá ráðninganefndinni til að ráða starfsfólk. Og fyrir utan það, virðulegi forseti, er alveg ljóst að þarna er verið að hafa réttindi af starfsfólki ef ekki á að heimila fastráðningar hjá þeim sem nú eru lausráðnir. Í kjarasamningum ríkisins við BSRB og BHMR í apríl og maí 1989 var bókað að stefnt skuli að því að fastráða þá lausráðnu starfsmenn ríkisins sem höfðu tveggja ára samfleytt starf. Þetta hefur ekki verið framkvæmt þar sem ráðninganefndin hefur ekki enn staðfest þessa samninga að því er varðar Húsnæðisstofnun ríkisins. Og það er auðvitað alveg furðulegt ef hv. þm. telur það hlutverk sitt í ráðninganefnd að standa gegn því að fólk sem þar hefur verið lausráðið, og missir þar af leiðandi ýmis réttindi, fái ekki fastráðningu og að heimiluð verði nauðsynleg fjölgun. Þetta taldi ég rétt, virðulegi forseti, að draga fram svo að hið sanna komi í ljós í þessu máli og vænti ég þess að hv. þm. sjái að sér og velji sér annað hlutverk í nefndinni en standa gegn eðlilegri ráðningu starfsfólks í Húsnæðisstofnun ríkisins. Mér finnst það lýsa miklu skilningsleysi hv. þm. á því mikla álagi sem er á þessari stofnun ef hv. þm. ætlar að standa gegn þessu með þeim hætti sem hann hefur gert og telur að hann sé að gera það í umboði þingsins. Að gefnu tilefni, virðulegi forseti, taldi ég nauðsynlegt að draga þetta inn í umræðuna þar sem hv. þm. taldi nauðsynlegt í umræðu um þetta frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins að fara fram með þessi ósannindi sem hann gerði í sl. viku. En ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um það frv. sem hér er til umræðu og læt máli mínu lokið.

Rannveig Guðmundsdóttir Virðulegi forseti. Það kom mér á óvart að fyrr í þessari umræðu um vexti af lánum Byggingarsjóðs ríkisins var fjallað um starfsmannahald í Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég get ekki stillt mig um það hér í upphafi máls míns að koma örlítið inn á það mál til upplýsingar. Þegar fyrir lá að starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins flyttist í nýtt húsnæði vildi stjórn stofnunarinnar skoða hvernig skipulag stofnunarinnar gæti best orðið og þá fyrirkomulag starfseminnar þannig að innréttingar húsnæðisins tækju mið af því. Stjórnin kaus úr sínum hópi fjögurra manna starfshóp, hið hæfasta fólk, og leitaði jafnframt utanaðkomandi ráðgjafar til að vinna þetta verk. Þessi starfshópur skilaði tillögu um ákveðna verkaskiptingu og starfsmannafjölda til stjórnarinnar og það var alger einhugur í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins um þá niðurstöðu og þar með tilflutning starfsmanna milli deilda sem fólst í þessari tillögu. Þar var líka alger einhugur um að starfsmönnum yrði ekki fjölgað miðað við þau verkefni sem lágu fyrir. Það var fremur útlit fyrir fækkun stöðugilda en jafnframt ákveðið að engar uppsagnir kæmu til vegna þessarar uppstokkunar. Ég vil líka benda á það, fyrst farið var að ræða þessi mál hér í hv. deild, að stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins gerði þá samþykkt í maí 1987 að stofnunin hefði sjálf með höndum lögfræðiþjónustu og lögfræðilega innheimtu vanskila fyrir byggingarsjóðina um leið og rættist úr húsnæðismálum stofnunarinnar. En þessi samþykkt var gerð í lok síðasta kjörtímabils. Landsbankinn hafði haft þessa innheimtu og þessi lögfræðistörf með höndum og hefur sótt það fast að stofnunin tæki þetta til sín. Sú fjölgun sem tillaga var um felst í því að taka yfir þetta verkefni samkvæmt samþykkt frá 1987. Að sjálfsögðu er húsbréfadeild utan við þetta, enda var ekki tímabært að fjalla um hana á þessum tíma, en félmrh. hefur gert ráð fyrir starfsmannahaldinu þar. Mér fannst mjög eðlilegt að leiðrétta þetta þar sem málið er mér mjög tengt sl. tvö ár og fannst eðlilegt að það kæmi fram hér hvernig var staðið að starfsmannahaldi. Fannst mér það sjálfri til fyrirmyndar gagnvart ríkisstofnunum. Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu felur í sér að öll lán innan sama lánaflokks hjá Byggingarsjóði ríkisins skuli bera sömu vexti óháð lántökudegi. Í greinargerð með frv. er það áréttað að ríkisstjórn skuli óheimilt að ákveða að lán innan eins og sama lánaflokks skuli bera mismunandi vexti. Enn fremur að verði frv. að lögum verði að breyta ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. des. sl. um að almennir vextir Byggingarsjóðs ríkisins skuli hækka úr 3,5% í 4,5% af lánum sem sjóðurinn veitti frá þeim degi. En málið er samt ekki eins einfalt og það er sett fram hér og ýmsar spurningar vakna í því efni sem ekki finnast svör við í greinargerð. Á mig virkar frv. óyfirvegað og fljótfærnislegt og það kemur á óvart með tilliti til þess hverjir eru flm. Markmið frv. er óljóst að öðru leyti en því að flm. vísa til jafnræðisreglu eins og þeir túlka hana í greinargerð og mun ég koma að því örlítið síðar. En ég spyr líka: Hvað hefur breyst frá árinu 1984 þegar nákvæmlega eins vaxtaákvörðun var tekin af þáv. ríkisstjórn og tveir af fjórum flm. voru aðilar að sem ráðherrar? E.t.v. eru flm. aðallega með í huga lán til kaupa eða bygginga á nýjum íbúðum og lán til kaupa á notuðum íbúðum þegar þeir setja fram frv. um að vextir skuli vera eins í öllum flokknum. En vissulega mundi samþykkt frv. þýða að vextir, t.d. af láni til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði og sérstök lán til einstaklinga með sérþarfir svo að ég nefni tvo lánaflokkanna, mundu jafnframt hækka á þegar teknum lánum. Árið 1984 var ákveðið að þau lán bæru 1% vexti en þau bera nú 2% vexti. Þá, 1984, voru jafnframt hækkaðir vextir af lánum í fimm mismunandi lánaflokkum af sjö. Ef við tökum einn lánaflokk fyrir og skoðum lánaflokkinn Lán til kaupa eða bygginga á nýjum íbúðum, þann sérstaka lánaflokk, þá eru þau lán með mismunandi kjörum, bæði hvað varðar vexti og lánstíma eftir því á hvaða tíma þau voru veitt. Í greinargerð húsnæðismálastjórnar vegna fyrirhugaðrar vaxtahækkunar 1984 kemur fram að eigi hækkun að ná til þegar veittra lána sé eðlilegt að hún taki til lána sem veitt voru frá júlí 1979 til júlí 1984, en þau lán báru 2,25% vexti og fulla verðtryggingu. Þá var líka bent á að líka yrði að lengja lánstíma þeirra lána hlutfallslega þannig að greiðslubyrði yrði ekki þyngri en hjá þeim sem tækju lán eftir 1. júlí 1984 og voru með lengri lánstíma. Jafnframt var bent á að breyta þyrfti vöxtum á hluta af verðtryggðum lánum sem veitt voru 1974--1979. Og mér finnst ástæða til að upplýsa það hér í hv. deild hvernig lán við erum með í einum og sama lánaflokknum. Í einum og sama lánaflokknum erum við með hlutaverðtryggð lán með 30% verðtryggingu, hlutaverðtryggð lán með 40% verðtryggingu og 9,75% vöxtum og hlutaverðtryggð lán með 60% verðtryggingu og 2,8% vöxtum. Síðan erum við með fullverðtryggð lán með 2,25% vöxtum, 3,5% vöxtum og svo núna með 4,5% vöxtum. Menn geta velt því fyrir sér hvernig það kæmi út að breyta og setja sömu vexti á allan þennan lánaflokk. Ég mundi vilja segja það til upplýsinga hér að hlutaverðtryggðu lánin koma hagstætt út í heildina fyrir lántakendur sem tóku þau á sínum tíma og hafa haldið þeim sjálfir síðan. Hins vegar eru þau með þunga greiðslubyrði og þyngri en núgildandi lán fyrir þann sem keypt hefur eign með slíku láni áhvílandi eftir að verðtryggingin er komin á það með fullum þunga og viðkomandi hefur þá ekki notið þeirrar ívilnunar sem fólst í óverðtryggða hluta lánanna. Fjölmargir sem hafa yfirtekið slík lán hafa óskað eftir því að fá lánskjörum breytt til samræmis við það sem gildir um nýrri lán. Og þrátt fyrir að heimildarákvæði í lögum séu þess efnis hefur vöxtum af 30 og 40% verðtryggðum lánum ekki verið breytt og þá væntanlega verið tekið mið af forsendum lánanna. Ég vil líka upplýsa það að ef vöxtum af hlutaverðtryggðum lánum yrði breytt til samræmis við nýrri lán má áætla að það mundi kosta Byggingarsjóð ríkisins 60--70 millj. kr. á ári. Það kemur líka fram í greinargerðinni frá 1984 að mjög mikil vinna fylgdi breytingum á lánskjörum eldri lána og æskilegt að stilla breytingu þeirri í hóf og gera það að yfirveguðu ráði. Þetta tel ég m.a. skýringu þess að ríkisstjórnin ákvað 1984 að breyting vaxta tæki eingöngu til lána sem eru tekin frá þeim tíma. Af því sem ég hef hér rakið er ljóst að það er ekki einfalt mál að hækka vexti á þegar tekin lán innan sama lánaflokks og að á því eru margar hliðar. Að mínu mati eru bæði tæknilegir og siðferðilegir annmarkar á þeirri framkvæmd sem lögð er til. Ef flm. eru hins vegar að hugsa um að einungis eigi að hækka vexti af lánum innan lánaflokksins frá einhverjum ákveðnum tíma eða ákveðinni lagasetningu hefði það þurft að koma fram. En það virkar reyndar andstætt þeirri túlkun á jafnræðisreglu sem fram kemur í greinargerð með frv. Þar kemur fram að ákvörðun ríkisstjórnar um vaxtahækkun í desember geti nálgast það að vera brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. En þýðir ekki jafnræðisreglan að eins skuli fara um alla sem eins er ástatt um? Þ.e. alla sem taka lán á sama tíma, við sömu aðstæður en ekki að eins skuli fara með alla sem einhvern tíma hafa tekið lán óháð aðstæðum. Í þessu efni megum við ekki gleyma því að við erum að fjalla um langtímalán og yfirleitt stærstu lán viðkomandi lántakanda og í húsnæðiskönnun sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gerði fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins kemur fram að hæst hlutfall allra aldurshópa er með stærstan hluta ógreiddra lána sinna hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Í þeirri sömu könnun kemur líka fram að alvarlegir erfiðleikar vegna íbúðakaupa eða íbúðabyggingar hafa einkum hrjáð yngsta aldurshópinn. Þannig segjast tæp 45% þeirra yngstu hafa lent í alvarlegum fjárhagsörðugleikum vegna íbúðakaupa og 20% í alvarlegum erfiðleikum innan fjölskyldu. Alvarlegir fjárhagserfiðleikar eru hlutfallslega mestir meðal þeirra yngstu en minnka hlutfallslega með hærri aldri svarenda. Þá kemur fram að 23% flestra stétta telja sig hafa lent í alvarlegum erfiðleikum en þó eru þær undantekningar að um 30% fólks úr millihópnum telja sig hafa lent í slíkum erfiðleikum en einungis 17% sérfræðinga og atvinnurekenda. Um 28--33% þeirra sem keyptu eða byggðu eftir 1980 lentu í alvarlegum fjárhagserfiðleikum vegna húsnæðiskaupa en einungis 14--17% þeirra sem keyptu fyrr. Þetta eru athyglisverðar tölur. Þá lentu 14% þeirra sem keyptu 1980--1983 í alvarlegum erfiðleikum innan fjölskyldu, tæp 9% þeirra sem keyptu eftir 1983 en 4--7% þeirra sem keyptu fyrir 1980. Þegar við skoðum aðstæður lántakenda í dag og það hefur verið rætt hér, þá hafa tekið gildi lög um vaxtabætur sem taka mið af tekjum og eignum þannig að fólk með lágar og miðlungstekjur greiðir í raun innan við 3% raunvexti. Og það liggur við að maður spyrji sig að því núna þegar maður fjallar um þessa þætti og fer yfir þessa skýrslu Félagsvísindastofnunar hvort þingmenn séu nokkuð búnir að gleyma neyðarástandi fólksins sem var að koma sér þaki yfir höfuðið á fyrri hluta 9. áratugarins og því ástandi sem í raun var tilefni greiðsluerfiðleikalánanna. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það er ekki hægt að líta fram hjá þeim hópi. Misgengi launa og lánskjara hafði þau áhrif að allar áætlanir fólks sem stóðu í húsnæðisöflun ruku út í veður og vind og við tóku ómældir erfiðleikar hjá fjölmörgum fjölskyldum. Og það kemur fram í töflu fjmrn. frá 20. des. um húsnæðisbætur, vaxtaafslátt og vaxtabótakerfi að vaxtabyrði þeirra sem hljóta vaxtaafslátt telst 14--16,7% en það er einmitt þessi hópur sem vísað er til. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að það fólk sem eftir margra ára basl er e.t.v. loksins að komast á lygnari sjó mundi við samþykkt þessa frv. telja sig fá kalda kveðju frá Alþingi. Og það má leiða að því getum hv. flm., í tilefni spurningar um það mál, að vaxtabæturnar komi þessu fólki ekki nú til góða á sama hátt og nýjum lántakendum. Þeir eru e.t.v. eftir þessi ár fimm, sex, sjö, átta, ef við tökum misgengishópinn 1983, 1984 með, þeir eru komnir yfir þetta eignahlutfall, e.t.v. búnir að koma sér út úr verstu stöðunni en vaxtabæturnar koma í dag til allra þeirra sem eru að festa kaup og miðast við eignir eða tekjur. Má leiða að því getum að þær koma ekki á sama hátt þessu fólki til góða og jafnvel að verið sé að búa til nýja greiðsluerfiðleikahópa. Eins og menn heyra, þá er ég mjög ósammála flm. um túlkun þeirra á jafnræðisreglunni varðandi þetta mál og ósammála því frv. sem hér er sett fram. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Hér er verið að ræða frv. sem í rauninni er nokkuð furðulegt að þurfi að flytja vegna þess að hér gerist það að nokkrir hv. þm. þurfa að flytja frv. til þess að fá úr því skorið hvort hæstv. ráðherra og ríkisstjórn hafi brotið lög. Því er haldið fram m.a. af þeim sem hér stendur að svo sé og enn fremur af þeim ráðherra sem á sínum tíma stóð fyrir lagabreytingunni á 48. gr. húsnæðislaganna árið 1986. En áður en ég vík að þessu efnisatriði sem ég reyndar hef gert áður í umræðum á Alþingi, nánar tiltekið snemma í desember á sl. ári, vil aðeins víkja að því sem hér hefur verið teymt inn í þessar umræður en það eru þeir fjármunir sem renna til húsnæðismála. Það er athyglisvert að hlusta á hæstv. ráðherra lýsa því yfir aftur og aftur að það stefni í þrot í Byggingarsjóði ríkisins innan nokkurra ára. Samt virðist vera fátt um úrræði til þess að komast hjá slíku gjaldþroti sjóðsins. Það er einnig harla einkennilegt að hlusta á þögn hæstv. ráðherra þegar hann kom í ræðustólinn og svaraði ekki fsp. frá hv. 17. þm. Reykv. um það hvort sú skerðing sem nú á að eiga sér stað til Byggingarsjóðs ríkisins muni framkalla hærri vexti og auknar tekjur vegna hærri vaxta og þá til hvaða hóps slík vaxtahækkun ætti að taka. Ég vil, virðulegur forseti, þá víkja nokkrum orðum að þessu frv. Ég efast um lögmæti þess að láta vaxtabreytingar aðeins ná til hluta þeirra sem tekið hafa lán í sama lánaflokki á sömu kjörum á grundvelli sömu laga. Það hefur komið fram í þessari umræðu að hæstv. félmrh. og þar með hæstv. ríkisstjórn fór hvorki að tillögum húsnæðismálastjórnar né umsögn Seðlabankans en í lögunum er skylt að leita tillagna og umsagna þessara aðila. Það hefur verið rifjað upp að húsnæðismálastjórn lagði til óbreytta vexti en Seðlabankinn taldi rétt að vaxtahækkunin yrði 1% á nýjum lánum í lánaflokknum en 0,5% hækkun yrði á eldri lánum. Það hefur enn fremur komið fram í þessari umræðu að það sé vafasamt að á hv. Alþingi sé meiri hluti fyrir þessari ráðstöfun. Það er ljóst að stjórnarandstöðuflokkarnir styðja ekki þá hækkun sem varð á lánunum sem tekin voru eftir 5. des. sl. Borgfl. lýsti afstöðu sinni í ríkisstjórn og lagði til allt annað en hér hefur verið gert. Það hefði vissulega verið æskilegt að einhver talsmaður Borgfl. hefði tekið þátt í þessum umræðum. Það hefur einnig komið fram að sá skilningur er ríkjandi í Framsfl. að ekki skuli fara að með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur gert. Í raun hefur hæstv. ráðherra fyrst og fremst notað eina röksemd máli sínu til stuðnings og hún er sú að hæstv. ráðherra hafi gert samning við Kvennalistann til þess að koma fram húsbréfafrv. á sínum tíma. Á móti kemur að Kvennalistinn hefur lýst yfir að aðeins hafi verið staðið við lítinn hluta þess samkomulags sem var gert að mig minnir 1. maí eða í lok aprílmánaðar. Það er því verið að hengja sig þar í hluti sem varla er eðlilegt þegar tillit er tekið til þeirra efnda sem urðu á samkomulaginu. Hæstv. ráðherra hefur enn fremur vitnað til lögfræðiálits sem ég hef kynnt mér harla vel. Það lögfræðiálit er fyrst og fremst skrifað til að svara þeirri spurningu hvort hækkunin í desember sé brot á svokallaðri jafnræðisreglu, en niðurstaða lögfræðingsins er sú að svo sé ekki. Í raun segir lögfræðingurinn að hægt sé með sama hætti, og það er kannski það alvarlega í þessu máli, að hækka eða lækka eftir atvikum vexti af lánum tiltekins hóps sem hefur tekið lán á einhverjum tilteknum tíma allt frá árinu 1986. Með öðrum orðum, hæstv. ráðherra hefur með ákvörðun sinni lagt grunn að því að hægt sé að taka þann hóp út úr sem t.d. fékk lán á árinu 1988, á þriggja mánaða tímabili og hækka sérstaklega vexti af lánum þess hóps án þess að hreyfa vextina hjá öðrum í þeim hópi sem hefur fengið lán í sama lánaflokki frá þeim tíma sem lögin voru sett. Það er átakanlegt að hæstv. ráðherra, sem kallar sig jafnaðarmann og situr í þessari ríkisstjórn, skuli ekki þegar hann finnur andstöðuna við þetta frv. a.m.k. reyna að átta sig á því hvort hér sé lögum fylgt og leita eftir fleiri lögfræðilegum álitum um þetta tiltekna atriði, ekki síst í ljósi þess að þeir sem komu að þessu máli á sínum tíma og báru kannski hitann og þungann af því að koma þessu máli í gegn á Alþingi, höfðu þann skilning á málinu að breytingin sem gerð var á lögunum 1986 --- og ég undirstrika vegna ræðu síðasta ræðumanns að það var gerð breyting á lögunum 1986, veruleg breyting hvað þetta atriði snertir.  Þegar lögin frá 1986 voru samþykkt var gerð sú breyting, eins og ég vona að hæstv. ráðherra viti og muni ef hann nennir að rifja það upp fyrir sér, að það var ákveðið að fjármagna þetta kerfi með hjálp lífeyrissjóðanna með þeim hætti að félagar í þeim lífeyrissjóðum sem lánuðu byggingarsjóðnum 55% af greiðsluflæði sínu innan ársins ættu rétt á því að fá lán úr sjóðnum. Þá var gerð sú breyting sem skiptir öllu máli, það er kjarninn í þessu máli. Þetta segi ég af því að ég var formaður í þeirri nefnd sem fjallaði um málið og þekki það afar vel. Það var gerð sú breyting að í stað þess að áður var ætlast til að vaxtaákvörðun yrði tekin einu sinni á ári þegar húsnæðismálastjórn gerði fjárhagsáætlanir fyrir stofnunina, var í staðinn sett að vextir skulu vera breytilegir. Af hverju var þessi breyting gerð? Hún var gerð vegna þess að það var ákveðið að taka ætti tillit til hvaða samningar væru gerðir við lífeyrissjóðina á hverjum tíma. Og vaxtaákvörðunin átti að vera í hlutfalli við þá ákvörðun því allir vita að ríkissjóður þurfti að borga þann vaxtamun sem varð, annars vegar á vöxtum sem fengust inn í sjóðinn frá lífeyrissjóðunum og hins vegar á útlánavöxtunum. Þetta liggur kristaltært fyrir og það er að berja höfðinu við steininn að halda öðru fram. Jafnframt var gengið út frá því, ég man ekki hvort það er skráð nokkurs staðar en það var rætt á sínum tíma, að þegar talað var um breytilega vexti væri verið að taka tillit til þessa vaxtamunar, öðrum þræði vegna lífeyrissjóðslánanna og útlánanna og hins vegar þeirra vaxta sem í gildi væru á hverjum tíma. Það var aldrei ætlun löggjafans að festa vextina niður heldur átti þvert á móti að taka tillit til vaxtanna eins og þeir eru á hverjum tíma í bankakerfinu. Það er mjög athyglisvert að lesa þetta lögfræðiálit vegna þess að lögfræðingurinn segir sem svo: Þar sem ekki hafa verið gerðar breytingar á vaxtaákvörðun fyrr, á meðan breytilegir vextir í bankakerfinu hafa hækkað og lækkað, má ætla að þessir vextir gegni öðrum lögmálum en vextirnir í bankakerfinu. Við skulum aðeins skoða þetta betur. Hvers vegna voru vextir ekki hækkaðir í stjórnartíð núv. hæstv. félmrh. sem tók við þeirri stöðu sumarið 1987? Þetta veit sá sem hér stendur mætavel því að í ríkisstjórninni á þeim tíma var margoft talað um vaxtahækkun eins og hæstv. ráðherra veit, en þá var ákveðið, af því að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að það stæðu til breytingar á húsnæðiskerfinu, að bíða með það í nokkra mánuði. Þetta kom fram í umræðum 1987 í september, en þá var ætlunin að breytingar á húsnæðiskerfinu lægju fyrir innan nokkurra mánaða. Þessir nokkru mánuðir urðu hér um bil tvö ár. Og nú á að láta þetta tómlæti hæstv. ráðherra ráða því að hér ríki það ójafnrétti sem er verið að koma í framkvæmd með þeirri breytingu sem varð á vöxtum til nýrra lánþega 5. des. 1989. Í raun og veru er það út í bláinn að tala um að 0,4% yfir alla línuna gefi minna en það sem nú hefur verið ákveðið. Það skiptir engu máli hvort það er 0,4%, 0,6% eða 1%. Það sem skiptir máli og þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að reyna að skjóta sér undan því, er að það var ætlast til þess frá því að lögin voru sett 1986 að vextirnir í þessum lánaflokki yrðu breytilegir og þeir sömu hjá öllum í lánaflokknum. Og það þýðir ekkert að reyna að víkja sér undan ábyrgð jafnvel þótt hún sé óvinsæl, eins og hæstv. ráðherra virðist gera allt of oft í sínum verkum, því miður. Ósanngirnin sem kemur fram í þessu máli er sú að þeir sem hafa orðið að bíða lengst eftir því að fá lán, hafa orðið að þola hæstu vexti á almennum markaði, lenda einir í vaxtahækkuninni, loksins þegar þeir fá lánið útborgað úr húsnæðiskerfinu. Þeir þurfa að borga hærri vexti en hinir sem nutu lægri lána og þurftu að bíða í styttri tíma. Hvers konar sanngirni er þetta? Þetta er auðvitað ekki sanngirni sem er bjóðandi upp á og allra síst þegar það er ljóst að þetta er gert í blóra við meiri hluta Alþingis. Mig langar til þess þó ég hafi ekki gert það áður að lýsa einu dæmi sem kannski sýnir best hvernig þessi ákvörðun getur leikið fólk. Það er dæmi sem ég þekki persónulega. Tveir aðilar hér í bænum gerðu með sér kaupsamning, makaskiptasamning. Annar aðilinn átti í vændum húsnæðislán og átti að fá útborgaðan fyrri hlutann í desemberbyrjun og síðari hlutann í maí. Hinn aðilinn hafði fengið lán fyrir 1 1 / 2 ári. Það var gerður makaskiptasamningur með þeim hætti að lánin voru talin jafna sig út, enda voru upphæðirnar svipaðar. Nú gerist það allt í einu eftir að samningur er gerður, að vextir eru hækkaðir hjá þeim sem tók lánið síðar. Auðvitað er farið fram á að borgaður sé vaxtamunurinn. Það sé sanngirnismál því að þegar litið er á allt endurgreiðslutímabilið, þá skipti þetta líklega hundruðum þúsunda. Hinn aðilinn getur ekki samið um þennan vaxtamun. Það er ekki nokkur leið fyrir hann að gera það einfaldlega vegna þess að lögfræðiálitið sem hæstv. ráðherra styðst við segir það skýrt og skorinort að það sé hvenær sem er hægt að hækka eldra lánið jafnvel meira en nýja lánið þannig að það er útilokað að borga þennan vaxtamun. Nú gætu menn haldið því fram að þá sé hægt að benda á vaxtabæturnar eins og hér var sagt. Halda menn virkilega að vaxtabæturnar hafi verið settar upp til þess að ráðherra gæti mismunað í vöxtum? Það er auðvitað algerlega út í bláinn. Vaxtabæturnar voru settar upp í allt öðru skyni og það veit hæstv. ráðherra mætavel. Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni mál sem er mikið sanngirnismál og mikið jafnréttismál. Hér er á ferðinni mál þar sem alveg er kristaltært hvernig ætlunin var að standa að í upphafi. Hér er á ferðinni mál sem meiri hluti Alþingis hefur, að sögn þeirra manna sem hér hafa talað, ekki lýst sig samþykkan, þ.e. að hækka vexti hjá hluta lánþeganna. Ég hélt satt að segja eftir þær umræður sem fóru fram í desembermánuði að hæstv. ráðherra mundi endurskoða ákvörðun sína aðeins vegna þess að það er sanngjarnt. En hæstv. ráðherra hefur ekki kosið að fara þá leið. Hann hefur fremur kosið að láta einstaka þingmenn flytja brtt. við lögin til þess að það sé samkvæmt laganna hljóðan ekki hægt að komast hjá því að beita jafnósanngjörnum aðferðum og hæstv. ráðherra beitti þegar hann hækkaði vexti á því fólki sem lengst hefur beðið og þurft að borga hæstu vextina á biðtímanum. Það er í raun og veru nokkuð hart að það skuli vera fulltrúar jafnaðarmanna sem þannig standa að þessu máli. Þetta mál er mikið alvörumál fyrir mig og þetta er mikið alvörumál fyrir marga aðra sem hafa séð hvers konar ósanngirni getur komið út úr kaupum og makaskiptum þegar svona hlutir eiga sér stað sem er algjör handvömm. Og það þýðir ekkert að koma hér í ræðustól og segja að samningurinn við Kvennalistann sé lögum æðri. Það er algjörlega út í bláinn. Auðvitað eru samningar við Kvennalistann mjög mikilvægir og samskipti við Kvennalistann afskaplega mikilvægir, en það breytir ekki því að það eru lög í þessu landi sem menn verða að virða en hvorki láta stjórnast af tilfinningum sínum né samningalipurð við Kvennalistann. Því verður hæstv. ráðherra að átta sig á. Það þýðir ekkert að nefna til sögunnar að gerðir hafi verið samningar við einn stjórnmálaflokk. Það veit auðvitað hæstv. ráðherra. Hér er, að mínu áliti, á ferðinni frv. sem nauðsynlegt, bráðnauðsynlegt er að fái hraða meðferð í þinginu til þess að Alþingi geti tekið völdin af þeim hæstv. ráðherra sem hefur látið fara þannig með sig að hann hefur gripið til þessa óyndisúrræðis að þarflausu. Og ég skora á fulltrúa í hv. félmn. að taka til óspilltra málanna, leita sér lögfræðilegra skýringa og koma þessu sanngirnismáli áfram sem allra fyrst. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra kjósi að vefja inn í silkipappír andrökum sínum með því að tala um fjármál í þessu sambandi en þetta mál snýst ekkert um það. Við getum gefið okkur niðurstöðuna fyrir fram, hvað þarf að ná í mikla peninga, og síðan eiga auðvitað allir þeir sem hafa fengið lán úr þessum flokki frá 1986 að borga sömu vexti. Af hverju segi ég 1986? Það er vegna þess að lögunum var breytt þá. Af því að lögunum var breytt þá. Lögunum var breytt úr því að það stóð í lögunum áður að það ætti að gera tillögur um breytingar á vöxtunum einu sinni á ári --- það var reyndar aldrei gert --- eftir tillögu húsnæðismálastjórnar, á grundvelli fjárhagsáætlunar sem hún legði fram. Þetta var tekið út, inn komu lífeyrissjóðirnir og nú áttu vextirnir að miðast við þann vaxtamun sem fékkst í samningum við þá. Það er tilgangslaust að koma hér upp og reyna að klóra yfir þetta með jafnaumlegum hætti og hæstv. ráðherra og fylgifiskar hans hafa gert hér í þessari umræðu. Það er kominn tími til þess að menn taki völdin af ráðherranum í þessu sanngirnismáli. Auðvitað getur hæstv. ráðherra leikið sér að því að karpyrðast við fyrri hæstv. ráðherra, núv. hv. þm. Alexander Stefánsson. Það hafa þau gert árum saman. En það á ekki að bitna á fólkinu í landinu. Kjarni málsins er sá að 1986 átti að ganga tryggilega frá því að jafnræði ríkti í þessum málum og þeir sem fengju lán úr þessum lánaflokki sætu við sama borð. Og það er skylda hæstv. ráðherra í raun og veru að endurskoða þessa ákvörðun sína. Ef hæstv. ráðherra kýs að gera það ekki verður hv. Alþingi að taka til sinna ráða.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég er nú aldrei þessu vant sammála hv. 1. þm. Reykv. og sérstaklega um það að mikilvægt sé að semja við Kvennalistann og konur yfirleitt. Ég tek undir það. En mér gafst ekki vel að semja við hæstv. félmrh. þegar hæstv. ráðherra samdi við Kvennalistann vegna þess að ég sá í gegnum hana og vissi hvernig fara mundi, enda hefur það farið í þann farveg. Hv. 9. þm. Reykn. fór að tala um það hvernig ástandið hefði verið 1980, en minntist ekki á það hvernig það er í þessum málum. Það er nefnilega ekkert betra en það var 1980 eða eftir þann tíma. Og það er alveg merkilegt að Alþýðusambandið skuli svo gera samninga sem leiða af sér að margir af þeim sem eru í neyð nú af því að þeir fá ekki lán verða að bíða lengur. Mig undrar þetta mjög af því að þarna er margt af góðu og gætnu fólki sem stjórnar slíkum samningum, en þetta leiðir af sér það að þeir sem eru í mjög erfiðri aðstöðu, í neyðaraðstöðu --- það veit ég vel um --- fá ekki fyrirgreiðslu á næstunni. Og það er rétt sem hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan. Það er eiginlega broslegt að hann skuli vera uppi í þessum ræðustól að tala fyrir auknu jafnrétti en fulltrúar Alþfl. á móti. Mér fannst það alveg ólíðandi þegar ákveðið var að hækka vexti um 1% í desember sl. og nær að hækka þá minna og á öllum þeim sem hefðu tekið lán síðan lögin tóku gildi 1986. En á það var náttúrlega ekki hlustað. Ég vildi bara fá tækifæri til þess, fyrst farið er að ræða um þessi mál og ástandið í þessum málum, að minna á það og undirstrika að þeir sem eru að fjalla um þetta, t.d. menn í húsnæðismálastjórn, eru rasandi yfir þessum niðurskurði --- og vita betur, virðast vita betur en hæstv. ráðherra.

Hvað á að skera niður?

Hvað á að skera niður? Er það samkvæmt jafnaðarstefnunni að láta það bitna á fólki sem er í neyð?

Hvar vill þingmaðurinn láta skera niður?

Hvar vil ég skera niður? Ég vildi láta, svo að hæstv. félmrh. viti það, leggja skatt á fjármagnstekjur, og það var um það samið þegar ríkisstjórnin var mynduð, en við það hefur ekki verið staðið því það þarf að hlífa þeim en ekki þessu fólki sem er í neyð. Það er jafnaðarstefna hæstv. félmrh.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Þetta hafa verið athyglisverðar umræður um margt. Það hefur verið leitt í ljós að hæstv. félmrh. hefur gengið til ákvarðana í vaxtamálum sem leiða til aukins misréttis, sennilega ekki fyrir þá sök að hæstv. ráðherra hafi þá hugsjón, heldur vegna þess að hann taldi sig skuldbundinn að hlýða fyrirmælum Kvennalistans í þeim efnum. Umræðurnar hafa síðan snúist nokkuð í uppgjör á milli núv. hæstv. félmrh. og fyrrv. félmrh., hv. 1. þm. Vesturl. Það var athyglisvert að hlýða á annars mjög vandaða ræðu hv. 9. þm. Reykn. þar sem m.a. komu fram tölur um þá sem lent höfðu í erfiðleikum í húsnæðismálum á tilteknu árabili. Í þeim talnalestri kom í ljós að þeim snarfækkaði sem lent höfðu í húsnæðiserfiðleikum um leið og hv. núv. 1. þm. Vesturl. varð félmrh. árið 1983 og kann það að vera skýringin á því að ýmsir sakna nú vinar í stað að hann skuli ekki vera lengur í stóli félmrh. Í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar hefur ýmislegt verið gert gagnvart húsbyggjendum, mestallt í þá veru að gera þeim erfiðara um vik að koma sér þaki yfir höfuðið. Með skattahækkunum hefur byggingarkostnaður verið aukinn. Með sérstökum hækkunum á tekjuskatti hefur þeim verið refsað sem vilja og þurfa að leggja á sig aukna vinnu til þess að standa undir kostnaði við öflun húsnæðis. Allt hefur þetta verið gert undir forustu og fyrir frumkvæði ríkisstjórnar félagshyggju og með þátttöku Alþfl. Hæstv. félmrh. minntist svo á það að meðan formaður Alþfl. var fjmrh. hafi verið gerð í þeirri ríkisstjórn hörð hríð að framlögum ríkisins í byggingarsjóði ríkisins, báða byggingarsjóðina. Það mun auðvitað rétt vera hjá hæstv. ráðherra, en þrátt fyrir þessa neikvæðu félagslegu afstöðu sem hæstv. félmrh. og varaformaður Alþfl. lýsir hér á hendur formanni Alþfl. tókst á þessum tíma að verja stöðu byggingarsjóðanna allbærilega. A.m.k. hygg ég að framlagið hafi ekki farið niður fyrir 1 milljarð kr. þrátt fyrir harkalegar árásir á þetta kerfi frá formanni Alþfl. eins og hæstv. félmrh. lýsti. En það tókst að verja kerfið og það var ekki fyrr en sjálfstæðismenn voru farnir úr ríkisstjórn að þessi framlög voru með öllu þurrkuð út og hugsjón formanns Alþfl. um að brjóta þetta kerfi niður varð að veruleika. Það er þessi staðreynd sem hæstv. ráðherra á í erfiðleikum með að gera hinu háa Alþingi grein fyrir. Það eru þessi umskipti sem hæstv. ráðherra á í erfiðleikum með að gera grein fyrir, kannski vegna sögulegra hefða og sögulegrar skírskotunar Alþfl. til launafólks og þeirra sem vilja stuðla að auknu jafnrétti í þjóðfélaginu. Hæstv. ráðherra fór svo nokkrum orðum um það að hann hefði neyðst til þess að skera niður útgjöld ríkisins til þess að félmrn. gæti tekið fullan þátt í niðurskurði útgjalda í tengslum við kjarasamninga og skírskotaði til samstöðu um það efni. En hvað hefur nú hæstv. ráðherra gert í niðurskurði útgjalda? Hefur hæstv. ráðherra skorið niður einhver útgjöld? Nei. Hæstv. ráðherra hefur engin útgjöld skorið niður. Hann hefur ekki takmarkað skuldbindingar byggingarsjóða ríkisins. Hann hefur ekki minnkað rekstrarkostnaðinn við byggingarsjóði ríkisins á þessu ári. Engar slíkar ákvarðanir hafa verið teknar af hæstv. ráðherra í tengslum við nýgerða kjarasamninga. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar fært til vanda. Hann hefur fært tímabundið útgjaldavanda af ríkissjóði yfir á byggingarsjóði ríkisins sem mun enn grafa undan stöðu byggingarsjóðanna eins og hæstv. ráðherra viðurkenndi og viðurkenndi að staða þeirra væri í mikilli hættu. Ákvörðunin hefur ekki dregið úr útgjöldum en hún hefur leitt til þess að staða byggingarsjóðanna hefur veikst, en það hefur úr engum skuldbindingum verið dregið. Þetta mun koma með tvöföldum þunga niður á byggingarsjóðum ríkisins eða ríkissjóði þegar þar að kemur. Með öðrum orðum, það er verið að taka lán en ekki draga úr útgjöldum. Það er í raun verið að vinna gegn því sjónarmiði, sem sett hefur verið fram, að það þurfi að draga úr útgjöldum ríkisins í heild í tengslum við kjarasamningana, enda hefur forseti Alþýðusambandsins séð ástæðu til að mótmæla þessari aðgerð sérstaklega með býsna ákveðnum hætti. Svo kemur hæstv. ráðherra hér upp og leyfir sér að segja að þetta sé aðgerð í tengslum við kjarasamningana þegar forseti Alþýðusambandsins hefur komið fram fyrir alþjóð og mótmælt mjög harkalega þessum aðferðum enda sýnt fram á að þær fela ekki í sér neinn niðurskurð á útgjöldum, heldur tilfærslu á vanda. Það er verið að reyna að blekkja fólk með ákvörðunum af þessu tagi sem munu auka á þann vanda sem fyrir er en ekki draga úr honum. Þetta er nú kjarni málsins að því er þetta atriði varðar. En eftir hinu hlýtur að vera lýst þegar ráðherra hefur viðurkennt hér á hinu háa Alþingi að byggingarsjóðirnir séu í þessum mikla vanda sem raun ber vitni og hæstv. ráðherra hefur lýst þremur leiðum til þess að bæta úr þeim vanda: Hverjar eru tillögur hæstv. ráðherra í því efni? Eða ætlar hann að láta málin þróast áfram á þann veg að vandi byggingarsjóðanna aukist ár frá ári svo að gjaldþrot þeirra verði að veruleika eins og hæstv. ráðherra hefur bent á að í stefni? Hæstv. ráðherra hefur nefnt þrjár leiðir. Hverja af þeim ætlar hann að velja? Eða ætlar hann að láta málin halda áfram í þessu fari þannig að gjaldþrotið verði að veruleika? Það eru svör við þessum spurningum sem menn hljóta að ætlast til að komi í þessari umræðu.

Forseti (Árni Gunnarsson) Áður en lengra er haldið í þessari umræðu vill forseti taka það mjög skýrt fram að í gær var gert samkomulag á milli forseta og formanna þingflokka um að hér hæfist nýr fundur í deildinni ekki síðar en kl. 4 svo að hefja mætti umræður um frv. ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Verði þessari umræðu ekki lokið fyrir kl. 4 mun forseti fresta henni enn á ný og hefði þó kosið að reyna að koma þessu máli áfram til 2. umr. og nefndar.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Því miður gat ég ekki mætt hér þegar umræða hófst um þetta merka mál vegna anna á öðrum vettvangi og missti ég þess vegna af fróðlegum umræðum sjálfsagt og athyglisverðum um þetta mál, en um leið og ég kom hér í anddyrið heyrði ég að hæstv. félmrh. var að senda mér kveðjur í sambandi við þær umræður sem hér urðu við 1. umr. þessa máls en missti af aðalkjarnanum í þessum umræðum. Ég ætla ekki, herra forseti, að tefja tímann með því að fara út í miklar almennar umræður um húsnæðismálin eða stöðu þeirra í heild. Það liggur að sumu leyti ljóst fyrir í dag hvernig það er. En mér þykir rétt í sambandi við frv. sem hér er til umræðu á þskj. 412 að endurtaka það sem ég sagði hér í byrjun umræðunnar, rifja það upp að þessi ákvörðun hæstv. ráðherra, um að hækka einhliða vexti í einum lánaflokki og láta það aðeins gilda frá þeim degi sem lögin voru sett, var tekin með óvenjulegum hætti að því leyti til að stærsti stjórnarflokkurinn í ríkisstjórninni var áður búinn að hafna þessari hugmynd ráðherra eða ríkisstjórnar. Og afstaða þingflokks Framsfl. var alveg einum rómi sú að það kæmi ekki til mála að hækka vextina á þennan hátt sem raunin varð á. Hins vegar var lagt til að tími yrði gefinn til að skoða þetta mál í heild í samráði við aðila vinnumarkaðarins í heild og samræma ákvæðið um vexti í öllum málaflokkum beggja byggingarsjóðanna og marka þar með stefnu í vaxtamálum. Ríkisstjórnin tók því miður ekki tillit til þessa, sem er óvenjulegt, en hæstv. félmrh. hafði sitt fram, sem öllum er kunnugt, og olli strax viðbrögðum í þjóðfélaginu, mótmælum aðila vinnumarkaðarins, og ég vil þá í leiðinni benda á það að húsnæðisstjórn var andvíg þessari ákvörðun einnig. Ég vil í þessu sambandi rifja það aðeins upp um þessi lög sem vitnað hefur verið til, frá árinu 1984, það er verið að vitna til þess að þá hafi verið svipaðar aðgerðir í gangi, og benda þeim hv. þm. sem halda slíkri firru fram á að það voru sett ný lög 1984, ný húsnæðislöggjöf, sem tóku til allra þessara þátta og opnuðu um leið möguleika á því að hafa mismunandi vexti eftir lánaflokkum. Það er þess vegna alveg út í hött að vitna til þessara laga sem skjóls fyrir þessa ákvörðun sem ríkisstjórnin tók eftir kröfu hæstv. félmrh. Það mætti að sjálfsögðu tala margt um þetta mál og aðrir ræðumenn sem fylgja þessu frv. fram hafa gert skilmerkilega grein fyrir afstöðu í þessu sérstaka máli með vextina sem ég ætla ekki að endurtaka hér. Ég vil aðeins minna á tímamótalög sem sett voru 1986 í samráði við alla aðila vinnumarkaðarins, ný húsnæðislöggjöf, sem mörkuðu vissulega þáttaskil og voru samþykkt einróma hér á hv. Alþingi. Það var engin hjáróma rödd í sambandi við þá löggjöf og ég hygg að sé vitnað til þess sem síðan hefur liðið væri rétt að rifja það upp í leiðinni hverjir það voru sem hófu árásir á þessi lög. Og það er dálítið merkilegt að það skuli ske núna í þessari ríkisstjórn, félagshyggjustjórninni sem ég og fleiri studdum að tæki hér völdin. Hvað var gert af hálfu hæstv. félmrh. og forustu Alþfl.? Vilja menn rifja upp? Það yrði of langt mál á svo stuttum tíma sem er til fundarhlés. En ég vil aðeins rifja það upp að það voru ekkert smáar yfirlýsingar. Það átti bara að rífa niður og eyðileggja lögin frá 1986. Þau voru svo gjörsamlega ómöguleg að það var gefin hátíðleg yfirlýsing um að það skyldi vera aðalmarkmiðið. Mér býður í grun að allt sem hefur skeð síðan í húsnæðismálum stefni að þessu sama, að eyðileggja þessa löggjöf sem sett var 1986 í samráði við aðila vinnumarkaðarins og samþykkt í einu hljóði hér á hv. Alþingi. Ég ætla ekki að fara meira í það atriði, en mig langar til að rifja það aðeins upp, af því að hér hefur verið minnst á ýmsa aðra þætti og þar á meðal ráðgjafardeild Húsnæðisstofnunar, að þessi ráðgjafardeild var sett um áramótin 1983 og 1984 og á því kjörtímabili sem sú stjórn sat sem tók þá ákvörðun. Hvaða halda menn að hafi farið mikið í gegnum hendur þessarar ráðgjafardeildar? Það voru hvorki meira né minna en rúmir 5 milljarðar sem fóru í beina aðstoð við þá húsbyggjendur í landinu sem þurftu á aðstoð og ráðgjöf að halda, bæði með beinum fjárframlögum úr Húsnæðisstofnun og í beinum aðgerðum ráðgjafardeildar við hinar ýmsu peningastofnanir í landinu til að greiða götu þessa fólks. Og af því að hér var farið inn á starfsmannahald og skipulag stofnunarinnar vil ég geta þess að þessi ráðgjafardeild var stofnsett á þann veg að það var fært til í stofnuninni milli deilda og aðalstarfsfólk þessarar ráðgjafardeildar var fyrst og fremst frá tæknideild stofnunarinnar. Þetta er nauðsynlegt að komi hér fram vegna vissra umræðna sem hér hafa orðið. Það sem ég tel þó fyrst og fremst ástæðu til að koma inn á er það sem ég heyrði óljóst upphafið að þegar ég kom inn í þinghúsið. Það var í sambandi við þau ummæli sem ég lét falla í ræðu minni um Húsnæðisstofnunina að því er varðar starfsmannahald. Ég sagði þar, eins og hér hefur réttilega verið skýrt frá, að hjá launadeild ríkisins lægi inni krafa um það að fjölga fastráðnum starfsmönnum Húsnæðisstofnunar úr 39 í 61 stöðugildi eða sem svarar tæpum 22 stöðum miðað við það sem hefur verið. Ég tók þannig til orða að þessu hefði verið frestað, m.a. af mér, af þeirri einföldu ástæðu að ráðninganefndin hefur verið að glíma við hinar ýmsu umsóknir sem komið hafa frá ráðuneytum og stofnunum undanfarið og stór hluti af því er vegna kjarasamninga sem hefur verið deilt um, bæði að því er varðar BHM- og BSRB-samninga, varðandi fastar og lausar stöður, þ.e. að breyta lausum stöðum sem hafa verið í meðferð t.d. á síðasta ári í fastar stöður. Og auðvitað var alveg ljóst að það þurfti að halda þannig á málum í þessari nefnd að fresta öllum þessum ákvörðunum þangað til búið væri að kanna málið í botn. Það sem gerðist hins vegar í sambandi við Húsnæðisstofnun, svo að ég skýri það öllu nánar, var það að þessu fylgdu upplýsingar um að Húsnæðisstofnun væri að láta sérstaka ráðgjafarstofnun hér í borg gera úttekt á starfsmannahaldi stofnunarinnar og skipulagi. Það var einmitt þessi ákvörðun sem gerði það að verkum að það var ástæðulaust annað en að fresta þessu máli vegna þess að í fórum nefndarinnar voru þessi gögn ekki til reiðu og það sem meira var, það var ákveðið að kalla á formann og framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar á fund sem verður 23. febr. nk. til að ræða þessi mál. Hér er raunverulega um stórmál að ræða þar sem verið er að gera endurskipulagningu á Húsnæðisstofnuninni í heild. Og það er alveg ljóst að þetta er það stórt mál í þessari stofnun ásamt nokkrum öðrum sem svipað er ástatt um að það er a.m.k. fullkomin skylda þeirra sem eiga sæti í þessari nefnd að gera sér fulla grein fyrir því hvernig þetta er byggt upp og hvernig það fer saman við þá fjárhagsstöðu sem er í bæði þessari stofnun og annarri í sambandi við almennan rekstur. Það væri hrein glópska, ekki síst fyrir fulltrúa úr fjvn. í þessari ráðninganefnd, að ætla að fara að taka þær ákvarðanir áður en hann væri búinn að gera sér grein fyrir því hvað hér var á ferðinni. Ég tel ástæðu til að koma þessu hér á framfæri og ætla þar með að svara þeim hugmyndum sem mér virðist hafa komið hér fram í ræðu hæstv. félmrh., um það að hlutaðeigandi hafi ekki sett sig inn í mál eða hefði e.t.v. ekki vit á þessum málum o.s.frv. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja. Ég er að gera þarna skyldu mína og ég mun fylgjast grannt með því að hér sé ekki verið að byggja upp kerfi sem hleður sjálfkrafa upp á sig útgjöldum á sama tíma sem er verið að gera tilraun til að skera niður ríkisreksturinn og kostnað við ríkisreksturinn í heild. Ég mun geyma mér til betri tíma að ræða þessi mál sem sjálfsagt gefst þegar þau mál koma til frekari umræðu, en ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það ekki vera rétt meðferð þessara mála að það er sífellt verið að gera róttækar breytingar á húsnæðislögum án þess að gildandi lög hafi í raun fengið tíma til að sanna gildi sitt. Þessa dagana veit ég ekki betur en að á ferðinni séu ný áform um róttækar breytingar á húsnæðiskerfinu sem sjálfsagt eiga að raska enn því sem fyrir var og þar verður sjálfsagt ýmislegt sem kallar á nýjar kollsteypur í þessum málaflokki. Ég verð að segja það í lokin að mér finnst mjög slæmt, þegar ákvarðanir eru teknar, eins og þessar um vextina, að félmrn. og hæstv. félmrh. skuli vera í stríði við meiri hluta húsnæðisstjórnar um meðferð þessara mála. Það finnst mér ekki lofa góðu og ekki þau vinnubrögð sem ætti raunverulega að viðhafa því að það ætti einmitt að vera þveröfugt. Í fyrsta lagi ætti að vera fullkomin samvinna og samstarf milli húsnæðismálastjórnar og stofnunarinnar í heild og þess ráðuneytis sem stýrir þessum málum. Ég verð líka að vitna til þess að við erum nýlega búin að sjá á opinberum vettvangi yfirlýsingar hæstv. ráðherra um það að hann leggi til að draga úr valdi húsnæðismálastjórnar. Það er opinber yfirlýsing sem liggur fyrir í sambandi við þessi mál. Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt að þessu sinni. Það gefst sjálfsagt tækifæri síðar. Ég vil hins vegar segja það í sambandi við þetta frv. að með því eru fullkomin rök. Hér var tekin röng ákvörðun fyrir síðustu áramót um þessa vaxtabreytingu, ákvörðun sem eykur á misrétti í sambandi við lánakjör fólks og ákvörðun sem var ekki tímabær vegna þess að það hefði þá átt að gefa sér tíma til þess að skoða þessi mál í stærra samhengi. Þessi ákvörðun hefur ekki þau áhrif að bæta stöðu húsnæðissjóðanna að því marki sem hefði e.t.v. þurft að gera. Þetta er einvörðungu til þess að auka ójöfnuð milli fólks.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Það er ekki ýkja margt sem hefur komið fram í þessari umræðu sem ég tel ástæðu til að svara. Það er endurtekið hér í síbylju að hér sé um brot á lögum að ræða, brot á jafnræðisreglunni o.s.frv. Ég hef í tvígang svarað þessu, hæstv. forseti, og tel ekki ástæðu til að endurtaka það hér. Það sem er auðvitað athyglisvert við þennan frumvarpsflutning og mjög sjaldgæft er að einn stjórnarliði gangi til samstarfs við stjórnarandstöðuna til að hnekkja ákvörðun ríkisstjórnarinnar, ákvörðun sem hans ráðherrar stóðu einnig að. Það er nokkuð sérstakt í þessu máli. Það sem er líka sérstakt í þessu máli, sem er náttúrlega nauðsynlegt að komi skýrt fram hér, er að frv. felur í sér að það á að hækka, ef það verður að lögum, vexti á þegar teknum lánum fólks. Stundum er talað um frá 1984 og stundum er talað um frá 1986. Og það er auðvitað gagnlegt að fá það fram í þessari umræðu að ef þetta verður að lögum verða þessir vextir hækkaðir á þegar tekin lán kannski alveg til 1984. Og það er ekkert verið að hnekkja ákvörðun ríkisstjórnarinnar, hv. þm., vegna þess að ákvörðun um 1% vexti getur auðvitað staðið fyrir það þó að þetta frv. verði samþykkt. Það mundi þá þýða það eingöngu að það ætti að hækka vexti um 1% á þegar tekin lán, kannski til 1984 eða 1986 eins og hv. þm. nefndi. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að þetta komi fram. Mér finnst hins vegar ástæða til þess að draga það fram að það kom fram í orðum síðasta ræðumanns að hann mótmælir því ekki sem ég hélt fram í minni ræðu hér áðan að hann hefði farið með rangt mál í sl. viku, og að sú fjölgun sem hefur orðið á starfsmönnum Húsnæðisstofnunar ríkisins var mestöll komin til í tíð hv. þm. sem ráðherra. Það sem verið er að biðja um einungis núna er að þetta fólk verði fastráðið og fái réttindi samkvæmt því. Ég er alls ekki að lasta það að fjölgað hafi verið í Húsnæðisstofnuninni í tíð hv. þm. sem ráðherra, síður en svo, vegna þess að verkefnin hafa verulega aukist, bæði með stofnun ráðgjafardeildarinnar, með upptöku húsbréfakerfisins 1986, með lögum um kaupleiguíbúðir o.s.frv. Það sem ég var að lasta hér í mínum málflutningi áðan er að mér fannst þess gæta í málflutningi hv. þm. að hann hefði ekki nægilega mikinn skilning á því mikla álagi sem er á fólki í Húsnæðisstofnun ríkisins. Og hv. þm. talaði um að það sé verið að skoða þessi mál, að fastráða þetta fólk hjá stofnuninni og að athuga þær beiðnir sem nú liggja fyrir um að fjölga með tilliti til aukinna verkefna. Í því sambandi minni ég á að hv. þm. sagði í sinni ræðu hér um daginn að hann vonaði að ekki yrði orðið við beiðni Húsnæðisstofnunar og taldi sig þar tala í umboði Alþingis. Þetta tel ég mjög nauðsynlegt að komi fram, að þær ráðningar sem hv. þm. vill ekki að verði samþykktar eru flestar frá tíð hv. þm. sem félagsmálaráðherra. Það er mikilvægt að slíkt komi fram í þessari umræðu út af þeirri makalausu ræðu sem hv. þm. flutti hér í síðustu viku.

Flm. (Geir H. Haarde) Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að bæta neinu efnislega frekar við þessa umræðu. Ég þakka þeim sem lagt hafa hér orð í belg, sérstaklega þeim sem hér hafa tekið til máls til að lýsa stuðningi við frv. Það eru reyndar fleiri úr liði stjórnarliða en sá sem er einn af flm. sem hafa lýst sig fylgjandi þessu frv. Hv. 6. þm. Norðurl. e. hefur einnig lýst stuðningi sínum og sama er að segja um ýmsa fleiri úr stjórnarliðinu. Þó að þeir hafi ekki talað hér í þessari umræðu liggur það fyrir skjalfest á öðrum vettvangi. Það er þess vegna ljóst að það er víðtækur stuðningur við málið hér í hv. deild og ég vænti þess að það fái málefnalega skoðun í hv. félmn. Ef það reynist rétt vera sem formaður félmn. taldi, hv. 9. þm. Reykn., að á því væru einhverjir tæknilegir meinbugir, þá er ég sannfærður um að við getum sameinast um að vinna bug á slíkum atriðum til þess að frv. geti að öðru leyti náð tilgangi sínum. Að svo mæltu endurtek ég ósk mína, virðulegi forseti, um að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Forsætisráðherra (Steing rímur Hermannsson): Herra forseti. Eins og heiti frv. ber með sér er hér um að ræða að lögfesta þau atriði sem lögfesta verður sem framhald af þeim loforðum sem ríkisstjórnin gaf aðilum að nýgerðum kjarasamningum. Ég hef áður gert grein fyrir þeim bréfum sem ég ritaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í umræðum hér á þingi og þarf ekki að fara ítarlega út í það, en mun þó fara yfir einstakar greinar og nefna það sem mikilvægast er í því sambandi. Það er rétt að geta þess strax að hér eru nokkur atriði sem reyndar eru afleiðingar kjarasamninga á sl. ári og sömuleiðis er hér einn kafli, VII. kafli, sem fjallar um breytingu á lögum um ríkisábyrgð á launum sem er töluvert ítarlegri en beint má rekja til þessara kjarasamninga. Engu að síður þótti rétt að hafa þann kafla allan hér með því að hann er unninn að höfðu samráði við aðila vinnumarkaðarins og reyndar á grundvelli samkomulags sem við þá var gert um breytingar á þessum lögum. Í þessum síðustu kjarasamningum lögðu aðilar vinnumarkaðarins jafnframt fram ákveðnar tillögur um breytingar á þeim frumvarpsdrögum sem lágu fyrir um greiðsluábyrgð á launum og þær breytingar voru gerðar að liðum í þeim loforðum sem ríkisstjórnin veitti. Í 1.--3. gr. frv. eru gerðar breytingar sem eiga að tryggja að ellilífeyrisþegar fái hlutdeild í orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningi BSRB og fjmrh. dags. 2. febr. 1990 og hygg ég að það skýri sig fullkomlega sjálft. Í næsta kafla er fjallað um ráðningu starfsmanna. Þessar breytingar ber að rekja til kjarasamninganna í fyrra við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, en eins og ég hygg að hv. þm. þekki er mikið af lausráðnu starfsfólki, bæði hjá Stjórnarráði og alveg sérstaklega hjá ýmsum ríkisstofnunum, og hefur ríkt töluverð óvissa um réttindi þessa starfsfólks. Yfir þetta mál hefur nú verið farið vandlega af lögfræðingum og rætt við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og er þessari 4. gr. ætlað að koma þessu á hreint, bæði að ákveða hvaða réttindi slíkt starfsfólk hefur sem ráðið hefur verið í ákveðinn umsaminn tíma og sömuleiðis að greina á milli þess og þeirra sem ráðnir eru til sumarafleysinga. Þetta er tvímælalaust hið mikilvægasta mál og þeir sem um þetta mál hafa fjallað vænta þess, eins og ég sagði áðan, að þar með komist slík mál á hreint. Í 5. gr. frv. er fjallað um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga með síðari breytingum. Þar er um að ræða greiðslu bænda á fasteignagjöldum en sú ákvörðun var tekin um síðustu áramót að færa grundvöll fasteignagjalda til samræmis við það sem er hér á Reykjavíkursvæðinu með ákveðnum margfeldisstuðli. Þetta hefði hækkað mjög fasteignagjöld af t.d. útihúsum bænda og var gert að skilyrði í þeirra samkomulagi við aðra aðila vinnumarkaðarins að þessi fasteignagjöld af útihúsum yrðu ekki lögð á á hinum nýja margföldunargrundvelli heldur á þeim gamla. Um þetta var rætt við samtök sveitarfélaga og var á það fallist og er síðan staðfest í þessari grein. Í 6. gr. er tekið inn ákvæði þar sem sveitarstjórnum er heimilað að lækka eða fella niður fasteignaskatt af útihúsum í sveitum ef þau eru einungis nýtt að hluta eða standa ónotuð. Þetta er orðið töluvert aðkallandi ákvæði vegna þess að við samdrátt þann sem orðið hefur í landbúnaði er mikið af slíkum útihúsum og það hefur staðið nokkuð í vegi fyrir eðlilegum samdrætti að bændur hafa talið sér erfitt að nýta ekki slík hús ef þeir eru krafnir um fasteignagjöld af þeim. Í IV. kafla frv. er ákvæði til bráðabirgða sem breytir lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru. Í lögum er ákveðið að verðlagsgrundvöllur skuli ákveðinn til tveggja ára og síðan framreiknaður af Hagstofu Íslands. Nú er hins vegar gert samkomulag um það á milli bænda og aðila vinnumarkaðarins og með staðfestingu ríkisstjórnarinnar, með vilja hennar til að breyta lögum um þennan framreikning, að landbúnaðarverð verði óbreytt til 1. des. þetta ár. Í V. kafla er ákvæði í 8. gr. frv. sem fjallar um hækkun á frítekjumarki almannatrygginga. Gefið var fyrirheit um það við gerð kjarasamninga að frítekjumark lífeyrisþega verði hækkað í 19.200 kr. 1. júlí og 21 þús. kr. 1. jan. 1991. Þetta þýðir í raun að frítekjumark verður mismunandi eftir því hvernig teknanna er aflað. Þetta er út af fyrir sig mjög umhugsunarvert. Staðreyndin er hins vegar sú að það er mismunandi nú að því leyti að tekjur af sparifé koma ekki til frádráttar greiðslum lífeyrissjóða og var það meginrökstuðningur aðila vinnumarkaðarins fyrir því að tekjur sem aflað er með greiðslu í lífeyrissjóði, sem líkja má við sparifé, komi heldur ekki til frádráttar. Hér er sem sagt í raun veitt heimild til að mismuna í frítekjumarkinu og er með tilvísun til þessa samkomulags sem ég hef nú nefnt. Það skal jafnframt tekið fram að ríkisstjórnin lagði á það áherslu, og það kemur fram í bréfi hennar, að enn er í undirbúningi að samræma bæði skattlagningu og aðra meðferð tekna, m.a. sparifjár, og það tel ég vera orðið afar aðkallandi. Í VI. kafla er fjallað um þá ósk aðila vinnumarkaðarins að þeir aðilar sem atvinnulausir eru í fjóra mánuði eða lengur á 12 mánaða tímabili fái greiddar láglaunabætur í samræmi við þær láglaunabætur sem ákveðnar voru í kjarasamningum. Hér er um að ræða heimild fyrir Atvinnutryggingarsjóð til að inna slíkar greiðslur af hendi. Þær geta orðið um 8--9 þús. kr. á hvern atvinnulausan í fjóra mánuði eða lengur. Áætla má, þó að þær tölur liggi nú ekki mjög ljóst fyrir, að þetta geti orðið um 6--7 millj. á ári. Í VII. kafla er, eins og ég sagði áðan, um að ræða breytingar á ríkisábyrgðum á launum. Sá kafli er allviðamikill eða viðameiri en aðrir kaflar í frv. og stafar af því að sérstök nefnd hefur í nokkuð langan tíma unnið að endurskoðun á umræddum lögum. Það er rétt að það komi fram að í þessari nefnd voru Jón Rúnar Pálsson lögfræðingur, tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands, Lára V. Júlíusdóttir héraðsdómslögmaður, tilnefnd af Alþýðusambandi Íslands, Ragnar H. Hall borgarfógeti, tilnefndur af dóms- og kirkjumrn., Skúli Thoroddsen lögfræðingur, tilnefndur af fjmrn., og Þórhildur Líndal, deildarstjóri í félmrn., sem var formaður nefndarinnar. Menn voru sammála um að þessi lög þurfi að endurskoða. Það hafa orðið miklu meiri greiðslur á slíkum ábyrgðum en gert var ráð fyrir eins og kemur fram á bls. 6 í athugasemdum með frv. Greiðslur hafa orðið margfalt meiri en fjárlög t.d. hafa gert ráð fyrir ár hvert. Auk þess vöknuðu í umræðu um málið fjölmargar spurningar og var þessari nefnd falið að athuga hvort breyta þyrfti lögum í því sambandi. T.d. hefur verið mikil áhersla á það lögð að einfalda framkvæmd þessara laga og af hálfu ríkisvaldsins var talið eðlilegt að stytta það tímabil sem ríkisábyrgðin tekur til og samræma slík tímabil. Þá var talið rétt að setja í lög ákvæði sem takmarka greiðslur til einstaklinga, hvort sem miðað er við viku- eða mánaðarkaup og þá sérstaklega hvort slíkar greiðslur ættu að ganga upp úr, getum við sagt, án tillits til þeirra launa sem menn höfðu í fyrirtækinu áður, þ.e. þeir hæstlaunuðu ættu rétt á greiðslu á fullum launum við gjaldþrot. Þá var talið rétt að fjalla um það hvernig háttað væri greiðslu til stjórnarmeðlima og þeirra sem bera ábyrgð á rekstri fyrirtækis o.s.frv. Í umræðum um þessi mál eða viðræðum við aðila vinnumarkaðarins kom fram að þeir gátu ekki fellt sig við að ríkisábyrgð yrði ekki veitt á greiðslum til lífeyrissjóða. Hugmynd nefndarinnar hafði verið, eða a.m.k. fulltrúa stjórnvalda í nefndinni, að fella þá ábyrgð út. Sú ábyrgð var ekki í lögum og kom inn í meðferð málsins á Alþingi minnir mig 1985. Ríkisstjórnin féllst á að þetta yrði ekki tekið úr lögum þannig að enn þá er ábyrgð á greiðslum til lífeyrissjóða, þó sett það ákvæði inn að þeir skuli hafa gert innheimtutilraun, enda gjaldþrotið þeim ljóst. Hins vegar var samkomulag um að takmarka mánaðarlega greiðslu við þreföld lágmarkslaun. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þennan kafla. Þetta sem ég hef nú talið eru meginlýsingar á þeim breytingum sem hér er gert ráð fyrir, ég en endurtek að þarna var að eindregnum tilmælum aðila vinnumarkaðarins horfið frá þessu tvennu sem ég nefndi, að fella niður greiðslur til lífeyrissjóða og takmarka enn meira hámarksgreiðslur til einstakra aðila og sömuleiðis var fallið frá því að takmarka greiðslur til einstaklinga við 10 mánuði. Ég vil jafnframt geta þess að þetta frv. hefur verið sent aðilum vinnumarkaðarins til meðferðar og þeir hafa gert við það lítils háttar athugasemdir sem allar voru teknar til greina þannig að ég lít svo á að engra frekari athugasemda sé í raun að vænta frá þessum aðilum. Eins og ég sagði, herra forseti, þá hafði ég áður í allítarlegri ræðu lýst þeim fyrirheitum sem ríkisstjórnin gaf við gerð kjarasamninga og sé ekki ástæðu til að rekja það nánar. Allir flokkar á þingi hafa lýst að meira eða minna leyti stuðningi við kjarasamningana þó að einstaka athugasemdir hafi komið fram og það er von mín að Alþingi sjái sér fært að afgreiða þetta mál eins fljótt og frekast er unnt þannig að engin óvissa þurfi að ríkja um framkvæmd á þessum loforðum. Hér er sérstaklega eitt atriði sem er bundið við næstu mánaðamót. Það er ákvæði um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum með síðari breytingum, þ.e. það ákvæði til bráðabirgða sem heimilar að búvöruverð skuli ekki framreiknað þannig að mikilvægt er að það fáist afgreitt sem fyrst. Ég kynnti fyrir öllum þingflokkum innihald þessa frv. á sínum tíma og vona að menn hafi haft tíma til að fjalla eitthvað um það. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og félmn. Ég vil geta þess strax að ég hef nokkuð hugleitt hvort það ætti að vísa því til félmn. eða fjh.- og viðskn. Staðreyndin er vitanlega sú að einstakar greinar eiga heima í hinum ýmsu nefndum þingsins. Stærsti kaflinn, um greiðslu í gjaldþrotum, á tvímælalaust heima í félmn. og fleiri kaflar sem hér er um fjallað. Auk þess er hér um framkvæmd á loforðum sem tengd eru kjarasamningum, sem sagt um félagsmál að ræða. Niðurstaða mín varð því sú að réttast væri að frv. væri vísað til hv. félmn.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það mun hafa verið 1. febr. sem aðilar vinnumarkaðarins komust að samkomulagi um nýja kjarasamninga. Þessir kjarasamningar mörkuðu tímamót má segja, ekki síst vegna þess að þar var ákveðið að taka völdin úr höndum ríkisstjórnar. Óttinn við ríkisstjórnina og skaðaverk hennar var orðinn svo mikill hjá þessum aðilum að þeir ákváðu að færa niður verðlag og gera hóflegri kjarasamninga heldur en hæstv. ríkisstjórn hafði reiknað með þegar hún setti fram sínar áætlanir, m.a. í fjárlögum íslenska ríkisins. Við sjálfstæðismenn teljum eðlilegt að greiða fyrir því ekki síst þess vegna að þetta frv. geti fengið hraða og þó eðlilega meðferð á hv. Alþingi og gerum ekki athugasemd við það þótt málinu sé vísað til hv. félmn., en ég hygg að stundum áður hafi slík mál verið send hv. fjh.- og viðskn. Áður en ég vík örstutt að einstökum greinum frv., en um þær mun ég verða stuttorður, enda gefst síðar tækifæri til þess að ræða þær, tel ég ástæðu til að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga sem varða afskipti hæstv. ríkisstjórnar af kjarasamningunum og varða efndir á loforðum sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefið. Í fyrsta lagi tel ég eðlilegt við 1. umr. þessa máls að hæstv. forsrh. greini Alþingi frá því hvort hæstv. ríkisstjórn hafi tekið ákvörðun um aflamiðlun, en eitt af því sem tekið var fram í bréfi hæstv. ríkisstjórnar, undir lið nr. 10 sem hæstv. forsrh. skrifaði undir og er dags. 1. febr., er að sjá til þess að svo fljótt sem verða megi sé komið á fót aflamiðlun til þess að stýra útflutningi á óunnum fiski og í stjórn aflamiðlunar verði fulltrúar hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Það er ljóst að þótt hinir almennu kjarasamningar séu þegar orðnir að veruleika, þá er fiskverðsákvörðun ákaflega mikilvæg fyrir stóran hluta launþega, þ.e. þá sem sækja sjó. Þess vegna skiptir afar miklu máli að hæstv. forsrh. geti upplýst það hér við 1. umr. þessa máls hvort hún hafi efnt þá yfirlýsingu sem kemur fram í þessu bréfi sem ég vitnaði til fyrir stuttu. Það hefur komið fram að það strandar á þessari gerð ríkisstjórnarinnar hvort samkomulag næst um fiskverð sem er auðvitað mjög þýðingarmikið, annars vegar sem kjarasamningur sjómanna, hins vegar sem grundvöllur undir þá stefnu sem mörkuð var í kjarasamningunum 1. febr. Ef fiskverð hækkar umfram það sem þar var ráð fyrir gert getur það haft hinar alvarlegustu afleiðingar fyrir framhaldið. Í öðru lagi tel ég ástæðu til að hæstv. forsrh. segi frá því hér hvenær megi búast við því að frv. um lífeyrissjóði verði lagt fram, en hæstv. ríkisstjórn lofaði því að frv. um lífeyrissjóði sem var samið fyrir nokkrum árum síðan yrði lagt fram á yfirstandandi þingi. Í þriðja lagi finnst mér ástæða til að hæstv. forsrh. svari því hvort hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi komist að samkomulagi um þann niðurskurð sem stóð til að gera í tengslum við kjarasamningana. Það leikur ekki nokkur vafi á því að þýðingarmesta aðgerð hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á hinu háa Alþingi er að draga úr ríkisútgjöldunum. Ef það verður ekki gert má búast við að árangur kjarasamninganna renni út í sandinn. Í byrjun febrúar lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að slíkar tillögur yrðu tilbúnar þá eftir helgina, líklega fyrir þremur helgum síðan. Mér finnst að hæstv. forsrh. þurfi hér við 1. umr. þessa máls, þegar Alþingi fjallar um hluta af efndum hæstv. ríkisstjórnar, að segja frá því hvernig það mál standi. Hæstv. ríkisstjórn lofaði í tengslum við kjarasamningana 1. febr. að lækka verðlag um 0,3%. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi hér og nú að gera grein fyrir því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að efna þetta loforð þannig að hv. nefnd fari með það veganesti til sinna starfa þegar fjallað er um þann hluta loforðanna sem koma fram í frv. sem hér er til umræðu. Loks vil ég minna hæstv. forsrh. á að fyrir tæpu ári síðan skrifaði hæstv. forsrh. Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna bréf, dags. 30. apríl ef ég man rétt. Í því bréfi voru tvö atriði sem ég man eftir, annars vegar það að jöfnunargjald yrði hækkað frá 1. júní en yrði afnumið þegar virðisaukaskattur yrði tekinn upp. Virðisaukaskattur var tekinn upp um síðustu áramót. Jöfnunargjaldið er 5% en ekki 3% eins og það var fyrir ári síðan. Hins vegar var í því bréfi vikið að því að hæstv. ríkisstjórn lofaði að breyta skattalögum og færa þau til þess horfs sem þau eru í nágrannalöndum okkar sem við viljum helst bera okkur saman við og þurfum að gera vegna vaxandi samkeppni atvinnugreina hér og þar. Þá er að sjálfsögðu átt við ríkin sem eru í EFTA annars vegar og Evrópubandalaginu hins vegar. Nú vill svo til að sams konar klausa er í því bréfi sem nú er ritað og ég bið hæstv. forsrh. að gera okkur grein fyrir því hér á eftir, þegar hann tekur áfram þátt í þessari umræðu, hvort og hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera það trúanlegt að hún standi við þær yfirlýsingar sem hún hefur nú gefið þegar ljóst er að ekki var staðið við þær yfirlýsingar, a.m.k. ekki þessar tvær, sem gefnar voru fyrir tæpu ári síðan. Ég get að vísu bætt því við að ekki er gert ráð fyrir að komi nema 500 millj. í ríkissjóð vegna jöfnunargjaldsins. Væri það innheimt allt árið gæfi það líklega um einn milljarð. Hæstv. ríkisstjórn virðist því hafa haft lok innheimtunnar í huga við setningu fjárlaga þótt hæstv. fjmrh. fáist ekki til að staðfesta það. Hann hefur þó staðfest hér á hinu háa Alþingi að á þessu ári verði tekin ákvörðun um hvenær jöfnunargjaldið verði lagt af. Á þetta minni ég, virðulegur forseti, vegna þess að við erum að fjalla um efndir á loforðalista sem kom fram í bréfi frá hæstv. forsrh. til aðila vinnumarkaðarins en slík bréf hafa áður verið til umræðu hér á hinu háa Alþingi. Eins og ég sagði var ekki ætlun mín að ræða um einstakar greinar frv. sérstaklega. Við munum að sjálfsögðu skoða þær í nefnd og gera það sem í okkar valdi stendur til þess að þetta mál fái þá afgreiðslu sem til var ætlast í samningunum sem gerðir voru á vinnumarkaðinum hinn 1. febr. Þó kemst ég ekki hjá því að minna á að nokkrar greinar hafa í för með sér tekjuminnkun ríkissjóðs og útgjaldaauka þannig að það er bráðnauðsynlegt að hv. Alþingi fái sem allra fyrst og helst núna við þessa umræðu að skoða niðurstöður stjórnarflokkanna um niðurskurð og lækkun ríkisútgjalda. Þó er ein grein í þessu frv., 7. gr., sem ég vil í örstuttu máli gera að umræðuefni. Þegar sá texti sem þar birtist er borinn saman við samkomulag Stéttarsambands bænda, ASÍ, BSRB, VSÍ og VMS um málefni landbúnaðar kemur í ljós nokkur munur á textunum. Í öðrum lið þess samkomulags sem gert var á milli þessara aðila og undirritað 1. febr. 1990 segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Stéttarsamband bænda fellst á að verð til framleiðenda skv. verðlagsgrundvelli búvöru, mjólkur- og kindakjötsframleiðslu, verði óbreytt til 30. nóv. 1990.`` Síðan er vitnað til bókunar framleiðenda. Það eru auðvitað fleiri atriði sem mætti vitna til í þessu samkomulagi, en það vekur athygli að í frumvarpsgreininni, þ.e. 7. gr. sem er jafnframt IV. kafli frv., segir að þrátt fyrir 10. og 12. gr. laganna sé verðlagsnefnd búvöru heimilt að fresta að hluta eða öllu leyti framreikningi verðlagsgrundvallar 1. mars 1990 og 1. júní 1990 og útreikningi grundvallarins 1. sept. 1990. Ég spyr hæstv. forsrh. hvernig á því standi að ekki er fylgt þeim texta sem var samkomulagstexti. Þá mætti orða lagagreinina t.d. á þá leið að verðlagsnefnd búvöru væri heimilt að halda óbreyttu verði til 1. des. eða 30. nóv. í samræmi við samkomulag Stéttarsambands bænda og aðila vinnumarkaðarins o.s.frv. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt atriði og full ástæða til að átta sig á því hvort hér er um að ræða frestun eða hvort menn fallast á að hækka ekki án þess að um sé að ræða frestun sem safnast upp. Mér finnst þetta orðalag ekki vera í samræmi við þann samning sem gerður var á milli aðila og án þess að ég leggi nokkurn dóm á það hér og nú hvernig eigi að taka á þessu máli, þá kýs ég að hæstv. forsrh. svari því hvernig á því standi að ekki er fylgt þeim texta sem hlaut að vera lagður til grundvallar þar sem hann er aðaltexti þess samkomulags sem gerður var á milli Stéttarsambands bænda annars vegar og aðila vinnumarkaðarins hins vegar. Ég minni jafnframt á varðandi 9. gr. að þar er verið að auka hugsanlega útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs og á sama tíma og það er gert, og vissulega stendur ríkissjóður að baki, þá hefur það heyrst, --- ég segi hefur það heyrst því enn hefur niðurstaða ekki borist, a.m.k. ekki hingað inn á Alþingi, að hugmyndir séu uppi hjá ríkisstjórninni að skera framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs niður um 200 millj. Er það meira en fjórðungur af þeim niðurskurði sem nefndur hefur verið í þeim sögusögnum sem gengið hafa um væntanlegan niðurskurð hæstv. ríkisstjórnar. Ég verð að taka undir það með fulltrúum launþega að það skýtur dálítið skökku við og gefur manni vissulega tilefni til að álíta að hæstv. ríkisstjórn ætli sér ekki þann niðurskurð sem hún taldi sig geta framkvæmt, heldur sé hér aðeins um bókhaldspretti að ræða og hér sé skorið í liði sem ríkisstjórnin þarf hvort sem er að greiða ef nægir fjármunir reynast ekki fyrir hendi í þessum sjóði. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að tefja þessa umræðu frekar en ég vænti þess fastlega að hæstv. ráðherra geri grein fyrir og svari þeim fyrirspurnum sem ég hef til hans beint og snúa allar að þeim kjarasamningi sem gerður var 1. febr. og þeim loforðum sem hæstv. ríkisstjórn gaf í tengslum við þann samning.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að byrja þessa umræðu um það frv. sem hér liggur fyrir með því að lýsa yfir ánægju með það að staðið skuli við gefin fyrirheit í kjarasamningum. Það hefur fremur verið lenska að bókanir og fyrirheit ýmis sem stóðu utan samninga hafi verið svikin jafnóðum. En þarna er greinilega gerð á bragarbót og er það auðvitað til fyrirmyndar og vonandi boðar betri tíma í samskiptum opinberra aðila við launþega. Hæstv. forsrh. rakti hér í nokkuð ítarlegu máli grein fyrir grein innihald þessa frv. og er ekki ástæða til að endurtaka það. Allt þetta er til bóta fyrir launþega. Sumt eru réttarbætur, annað má líklega flokka undir kjarabætur. Sumt af því veldur ríkissjóði auknum útgjöldum en einnig eru hér ákvæði sem ættu að vera til þess fallin að geta undir einhverjum kringumstæðum dregið úr útgjöldum ríkissjóðs. Í 1. gr. frv., og kannski þeirri sem mestu varðar fyrir launþega og er um breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, er nú sjóðfélögum og launagreiðendum gert að greiða iðgjöld af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót. Þetta mun að einhverju leyti vera tilkomið til að stuðla að því m.a. að eftirlaunaþegar fái umsamdar kjarabætur í sínum eftirlaunum. Þetta vekur þó þá spurningu hvernig standi á því að yfirvinna skuli ævinlega standa utan við svona samninga, að ekki séu greidd almenn iðgjöld af yfirvinnu eins og af dagvinnu. Þessi síaukna áhersla á yfirvinnu launþega vekur vissulega grunsemdir um að yfirvinna sé ódýrari þegar allt kemur til alls fyrir atvinnurekanda en vinna á almennum dagtöxtum. Og vert er að taka það fram að þegar launþegar sækja æ stærri hluta launa sinna í yfirvinnu vex auðvitað nauðsyn þess að þeir ávinni sér jafnframt réttindi með þeirri yfirvinnu. Að vísu er málum þannig komið að það verður æ minna um yfirvinnu nú vegna atvinnuleysis, en þó erum við ekki svo langt komin að von sé til að þessari hömlulausu yfirvinnu á Íslandi linni. Þrátt fyrir það sem hér horfir til bóta fyrir almennt launafólk í landinu er ýmsum spurningum ósvarað í sambandi við gerð þessara kjarasamninga. Ber þá auðvitað fyrst að nefna að það liggur ekki enn þá ljóst fyrir hvernig niðurskurði verður háttað til að mæta kostnaði við þessa kjarasamninga. Það hefur verið sagt að það muni bitna á ráðuneytum jafnt en ekki verið tíundað frekar með hvaða hætti. Þó hefur tvennt borist mönnum til eyrna og hvorugt til fyrirmyndar. Annað er niðurskurður á fé til Byggingarsjóðs um 100 millj. kr., þannig að nú fær hann einungis 50 millj. ríkisframlag. Mun mála sannast að sú upphæð nægir varla til að standa straum af þeim vaxtamismun sem Byggingarsjóður ber. Þessi þáttur var talsvert ræddur hér áðan í umræðum um frv. nokkurra þingmanna um vexti á húsnæðislánum og var nokkuð vel tíundað þar hversu slæmt það væri ef til þessa niðurskurðar kæmi. Nú er auðvitað ljóst að eins og málum er háttað í fjármálum ríkisins verður að reyna að finna liði til þess að mæta þessum aukakostnaði. En það verður að teljast nokkuð sérkennilegt hjá ríkisstjórninni að byrja á því að höggva í sjóði þess fólks sem kannski þarf hvað mest á þessu fé að halda. Hér er ég bæði að tala um það fólk sem þarf á lánum að halda til að koma sér þaki yfir höfuðið og ekki síður vil ég þá tala um hitt atriðið varðandi niðurskurð sem líka hefur borist til eyrna, að dregið skuli úr framlögum ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er lagaleg skylda ríkisins að greiða í þann sjóð og virðist sem ekki þurfi lagabreytingar til að ákveða að gera það ekki eins og þó er raunin um flest önnur atriði hér í þessu frv. um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Nú er ég ekki að fara fram á að lögum verði breytt á þann hátt að ríkið geti skotið sér undan þessum greiðslum, en þegar spurt er hvernig á þessu standi eru svör harla léttúðleg, svo að ekki sé meira sagt. Þegar ASÍ mótmælti því að gengið yrði á Atvinnuleysistryggingasjóð fannst hæstv. fjmrh. það svar nægja að sjóðurinn væri ríkur og munaði ekkert um þessa peninga. Það er náttúrlega óviðunandi að það sé persónulegt mat fjmrh. hverju sinni hvort einhver sjóður sé nógu vel stæður til að hægt sé að svipta hann lögbundnum framlögum. Og vonandi gefur þetta ekki fordæmi um vinnuaðferðir í framtíðinni. Það er alveg sama hvernig á það er litið, það er og verður siðferðilega rangt að ganga á þennan sjóð launafólks, þennan bakhjarl sem launafólki er ætlaður á erfiðum tímum og þeir tímar eru vissulega nú. Atvinnuleysi er meira en þekkst hefur um árabil og ekkert bendir til að það dragi úr atvinnuleysi heldur virðast líkur benda til þess að það aukist ef eitthvað er. Og það er von að launafólki líki ekki þegar það hefur sýnt þann takmarkalausa skilning sem það hefur gert í þessum samningum að höggvið sé í þennan sjóð sem það sjálft vill geta treyst á á erfiðum tímum. Það var mjög sérkennilegt í umræðunni um kjarasamningana um daginn að nánast allir lýstu mikilli hrifningu yfir þessum samningum. Helsta ágreiningsefnið um samningana hér á þingi var eiginlega það að allir vildu Lilju kveðið hafa og menn bitust um það hver ætti mestan heiðurinn af samningunum. Við kvennalistakonur höfum ekki getað sungið mjög hátt í þessum hamingjukór sem hefur hljómað undanfarið en þess hefur lítið verið getið, enda eru hjáróma raddir í kórum ekkert vel liðnar. En þó er niðurstaða þessara nýgerðu kjarasamninga auðvitað ömurleg, hvort sem launafólk hefur með góðu eða illu kosið að sætta sig við þá núna, sjálfsagt enn einu sinni í þeirri von að þar með leggi það svo þungt lóð á vogarskálina að verulegar bætur komi fyrir seinna. Það þarf kannski engan að undra að fólk, mér liggur við að segja neyðist til að samþykkja þessa samninga þó að víða hafi það verið gert af hálfum hug, þar sem atvinnuleysisgrýlunni er auðvitað óspart att á fólk og er það gert af meira kappi en því að leita úrræða til að draga úr atvinnuleysi. Eins virðist vera búið að slá því föstu að verðbólga sú sem ríkt hefur á Íslandi sé og verði launafólki að kenna og þá auðvitað ekki síst þeim lægst launuðu. Og ef þjóðfélagið í heild eigi að bjargast, eins og það er orðað, þá verði þeir enn einu sinni að axla þyngstu byrðarnar. Með öðrum orðum, það er fyrst og fremst láglaunafólk þessa lands og þar af leiðandi fyrst og fremst konur sem eiga nú að bera ábyrgð á því að reyna að koma einhverju lagi á þjóðarbúskapinn. Það hvarflar oft að manni að stjórnvöld hafi ekki hugmynd um kjör kvenna og annarra láglaunahópa í þessu landi. Það liggur við að maður hugsi, ef þeir skildu þessi kjör, ef þeir þekktu þau, þá dytti þeim aldrei í hug að fara fram á slíka afarkosti við láglaunahópa þessa lands. Hæstv. forsrh. sjálfur lét taka saman skýrslu um tekjur karla og kvenna. Niðurstöður þeirrar skýrslu voru þær að meðaltekjur kvenna væru rétt rúmlega 60% af meðaltekjum karla. Það hefur hvorki orðið honum né öðrum í ríkisstjórninni nokkur hvatning til að rétta hlut þessara hópa. Þannig að spurningunni um til hvers var verið að gera skýrsluna er eiginlega ósvarað nema einhver telji heppilegt að hafa þessar upplýsingar á borðinu, kannski til að geta markað nýja framtíðarsýn. En þá hlýtur marga að vera farið að lengja eftir henni. Það hvarflar þó að manni að hér sé einungis um marklaust plagg að ræða og eins og svo oft er miklu fremur gripið til kannana og skýrslna en aðgerða. Hér hafa menn mjög mikið undanfarna daga notað orðið yfirklór og á það vel við í þessu sambandi. Þessir síðustu kjarasamningar virðast því staðfesta eftirminnilega að hér skuli ríkja jafngífurlegur launamunur og raun ber vitni. Þeir festa í sessi þá ósvinnu að konur geti ekki einu sinni séð sér farborða með tekjum sínum. Og það er algerlega litið fram hjá þeirri staðreynd að 10 þús. konur á Íslandi eru einstæðar mæður og meiri hluta þeirra er gert að reyna að draga fram lífið á lægstu launum. Það er líka til marks um skilningsleysi og áhugaleysi stjórnvalda á atvinnu og kjörum kvenna að á sama tíma og fyrir liggur að atvinnuleysi kvenna er miklu meira en atvinnuleysi karla er það eina sem ríkisstjórnin starfar að af kappi til að reyna að bæta úr atvinnuleysi að leita allra hugsanlegra ráða til að fá samstarfsaðila hér um stóriðju. Þessi staðreynd, að þar er áhugi þeirra, sýnir svo að ekki verður um villst að atvinnuleysi kvenna heldur ekki fyrir hæstv. ríkisstjórn vöku. Hæstv. ráðherra Júlíus Sólnes, sem maður veit nú ekki alveg hvernig á að titla þessa dagana, boðar fundaferð um landið, framhald á því sem hann upphóf fyrir jólin, og hann ætlar nú að þeytast um landið í leit að einhvers konar atvinnustefnu. Og enn er skilningsleysið glöggt því ef marka má auglýsingar í dagblöðum um þessa fundi nær skilningur hans ekki lengra en svo að hann hefur boðað eina konu til hvers fundar. Það er vert að taka fram að þegar hann hélt fyrstu fundina fannst honum ekki einu sinni taka því að hafa eina konu. Það varð að benda honum á að það væri náttúrlega ósæmilegt að þær væru víðs fjarri og hann bætti um betur með þessum eftirminnilega hætti að nú hefður birst ein kona á hverjum fundi. Jú, það má að vísu segja að batnandi mönnum sé best að lifa en ári er nú batinn hægur. Þegar kjarasamningarnir voru til umræðu kom það glögglega fram að menn líta svo á að með þeim náist væntanlega það jafnvægi sem okkur sé nauðsynlegt til að geta staðið jafnfætis öðrum Evrópuþjóðum og er þá sérstaklega litið til samstarfs okkar bæði við EFTA og EB. Hæstv. fjmrh., sem maður reyndar saknar hér í salnum, orðaði það svo að með þessum samningum værum við loksins komin í hóp siðaðra þjóða. Þá má nú huga aðeins að því hvaða ástand er hjá þessum siðuðu þjóðum sem er svona mikið gleðiefni fyrir okkur að hafa nú komist í hóp með. Flest þau lönd sem hér um ræðir búa við miklu stórfelldara atvinnuleysi en við gerum hér á landi. Er það keppikeflið? Er það eftirsóknarvert að taka upp þá hætti þessara siðuðu þjóða sem eru farnar að líta á atvinnuleysi sem varanlega staðreynd sem varla er barist gegn lengur? Jafnvel jafnaðarmenn í Þýskalandi boða nú þau ein ráð að aðrir verði að taka á sig byrðar til að halda lífinu í því fólki sem hefur ekki atvinnu og mun kannski aldrei á allri sinni ævi fá að stunda atvinnu. Í öðru lagi er tekjumunur í þessum þjóðfélögum sannarlega ekki til fyrirmyndar heldur. En það má kannski segja að við höfum náð langt í þeirri samkeppni því launamunur á Íslandi hefur eflaust sjaldan verið meiri en hann er í dag. Félagsleg vandamál eru í þessum löndum af stærri gráðu en við þekkjum. Fátækt er meiri, þrátt fyrir allt, en við þekkjum, að maður tali nú ekki um alls konar umhverfisvandamál sem þessar þjóðir eiga við að etja og eru afleiðing stórkostlegrar iðnvæðingar og neyslu. Þetta er sem sagt keppikeflið, það er eftirsóknarvert að komast á sama stig og þessar siðuðu þjóðir. Ef litið er til þeirrar nauðsynjar á samræmingu sem talað er um, að við fylgjum þessum þjóðum í einu og öllu, þá er athyglisvert í því sambandi að líta hér yfir svar fjmrh. við fyrirspurn hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar um virðisaukaskatt í ríkjum Evrópubandalagsins. Og þá brestur nú samræmingin allt í einu, því ekki er hægt að finna eitt einasta dæmi um það virðisaukaskattsstig sem við búum við hér. Það er einungis hægt að finna eitt dæmi um land sem hefur eitt stig í virðisaukaskatti. Sérstaklega athyglisvert er auðvitað ef maður skoðar yfirlit um núllskatt í virðisaukaskattslöggjöf EB-ríkjanna að þó nokkur ríki hafa ekki neinn skatt á matvöru og heldur ekki á vöru ætlaðri börnum og flest þeirra hafa miklum mun lægra virðisaukaskattsþrep á matvöru en við þekkjum. Það væri nú gaman ef hæstv. fjmrh. sæi það sem hluta af inngöngu okkar í bandalag siðaðra þjóða að taka upp þessa háttu líka í leiðinni. Það eru auðvitað forsendur þessara samninga að þeir nái þeim tilætlaða árangri sem menn lögðu upp með, eða eins og það er gjarnan orðað, að hefja nýja sókn, að reyna að halda verðbólgu í skefjum eins og mögulegt er. Í hádegisútvarpinu í dag voru birtir nýjustu útreikningar Þjóðhagsstofnunar um verðbólgu. Þar kom fram að hún er núna 29% á ársgrundvelli. Þetta er auðvitað ekki í neinu samræmi við það sem menn vonuðust eftir og því vert að spyrja hvort uppi séu einhverjar sérstakar ráðstafanir til að draga með skjótum hætti úr verðbólgunni. Ein af forsendunum er sú að verði á opinberri þjónustu verði haldið í lágmarki. Þær fréttir bárust líka í dag að Starfsmannafélag Selfossbæjar hefði fellt samninga vegna hækkana sem bærinn samþykkti, m.a. á hitaveitu. Því hlýtur maður að spyrja hvort ríkisstjórnin hafi einhver áform uppi um að tryggja að ekki komi til verðhækkana, þ.e. að verðlag á þjónustu haldist stöðugt. Þess er skammt að minnast að í samninga- og kauphækkunarbanninu svokallaða var jafnframt sett á bann við verðhækkunum. Og mig langar að spyrja hæstv. forsrh. hvort það hafi aldrei komið til álita eða hvort uppi séu einhver áform um slíkt bann núna eða, ef hlutir virðist ætla að keyra úr hófi fram, hvort gripið muni verða til slíkra ráðstafana. Maður hlýtur að vona að samningstíminn verði notaður til að leggja drög að úrbótum til handa launafólki í landinu. Hér eru áætlanir um ýmislegt sem á að athuga á samningstímabilinu og reyna að færa til betri vegar. Má þar sérstaklega nefna að ætlað er að gera úttekt á framleiðslukostnaði í landbúnaði og fleira í því sambandi. En væri ekki ráð að setja á stofn einhvern viðlíka hóp með aðild aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar til að reyna að finna raunhæfar lausnir, varanlegar lausnir til að draga úr þeim stórkostlega tekjumismun sem var í raun festur í sessi með þessum kjarasamningum? Það eru til leiðir í skattlagningu, og er þá auðvitað fljótlegast að benda bæði á hátekjuþrep og skattlagningu fjármagnstekna. Það hafa ýmsar tillögur komið fram um launajöfnuð eða hvernig megi stuðla að launajöfnuði og væri þá auðvitað handhægast fyrir Alþb. að grípa til tillagna sem þeir hafa flutt hér á Alþingi um lágmarkslaun. Þar var líka ýmis ákvæði að finna, m.a. það að hæstu laun mættu aldrei vera hærri en mig minnir þrisvar sinnum lægstu laun innan hvers fyrirtækis. Margar slíkar leiðir eru auðvitað til, ef menn eru tilbúnir að taka frá þeim sem nóg hafa og meira en það og færa til þeirra sem lítið hafa og geta varla dregið fram lífið á þeim launum sem þeim er svo naumt skammtað. Við kvennalistakonur höfum ekki verið miklir talsmenn þess að bætur væru notaðar í því skyni að jafna þennan mun, þ.e. launabætur, en auðvitað má nota tryggingakerfið betur en nú er og meira í þá átt að auðvelda fólki lífsbaráttuna. Í tryggingakerfinu er vissulega hægt að taka tillit til misjafnrar framfærslubyrðar fólks, t.d. hvað varðar barnafjölda þó í því sambandi megi ekki gleymast að það er ekki bara bundið við barnafjölda hvernig afkoman er. Þar getur bæði sjúkleiki eða krankleiki ýmiss konar og aldur ráðið því að fólk getur ekki aflað þeirra tekna sem þarf til framfærslu. Það gerði þessa samninga alla trúverðugri og gæfi meiri von um að við þá væri staðið og forsendur þeirra stæðust ef ríkisstjórnin hefði uppi einhver slík áform, þ.e. að nota samningstímabilið til gagngerðrar vinnu í þá átt að draga úr þeim mismun sem viðgengst í þjóðfélaginu og reyna að létta hlut þeirra lægst launuðu. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvort einhver slík áform séu uppi eða hvort honum finnist þau athugunarverð. Væntanlega verður frv. í heild skoðað vandlega í nefnd og kann að vera að eitthvað komi í ljós þar sem mér hefur yfirsést núna. En ég vil aftur leggja áherslu á að í fljótu bragði sýnist manni fátt eða ekkert í þessu frv. sem er ekki til bóta, en aftur eru aðrar ráðstafanir sem maður hlýtur að bíða eftir í ofvæni hverjar verða.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Hér er verið að ræða um frv. um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Þegar slík frumvörp hafa verið til umræðu á undanförnum árum hafa þau á máli þingmanna gengið undir nafninu bandormur. Flestir fagna því að þessir kjarasamningar komust á þó meiningar muni vera deildar um ýmsar verkanir sem þeir hafa í þjóðfélaginu og síðasti hv. ræðumaður kom að verulegu leyti inn á. Ég get þó ekki tekið undir það að það sé út af fyrir sig alvarlegt þó að Atvinnuleysistryggingasjóður sé skertur vegna þess að hvað sem líður fjármagni í þeim sjóði er ríkið á hverjum tíma ábyrgt fyrir því að greiða allar bætur sem á hann falla. Ég held að ýmislegt annað sé miklu alvarlegra. Mér hafa ekki borist þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur verið með til umfjöllunar um niðurskurð og sennilega á ekki að hafa mig neitt í samráði um þann niðurskurð. Má segja að það sé kannski gott fyrir þann sem hér stendur, en ég verð að leggja fyrir hæstv. forsrh. í því sambandi nokkrar spurningar. Þegar ríkisstjórn hans var mynduð ræddum við um það, og það er í málefnasamningnum, að stefnt yrði að því að leggja tekjuskatt á fjármagnstekjur. Mér finnst það a.m.k. frekar í samræmi við nafnið, málefnasamningur ríkisstjórnarinnar var kenndur við jafnrétti og félagshyggju, en að skera niður ýmislegt og ekki síst hjá Húsnæðisstofnun ríkisins eins og ástandið er í þjóðfélaginu. Það var líka rætt um það, og ég man ekki betur en það hafi verið tekið inn í málefnasamninginn, að setja á hátekjuþrep og það var gert að kröfu minna samtaka. Að vísu var rætt um að stefna að því, ef ég man þetta rétt. En hvernig stendur á því að þessi félagshyggjustjórn grípur frekar til þeirra úrræða að skera niður en að afla tekna miðað við þær vonir og ég vil segja fyrirheit sem gefin voru í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar? Það var verið að hafa það eftir hæstv. fjmrh. að hann væri ánægður með það að við værum að færast í hóp siðaðra þjóða. Ég ætla að minna hæstv. forsrh. á það að þessar siðuðu þjóðir leggja yfirleitt allar, nema kannski ein, skatt á fjármagnstekjur. Ég hugsa að það sé aðeins ein af þessum Evrópuþjóðum sem er ekki með þann skatt, þannig að ekki er það til að hindra hæstv. ríkisstjórn í að taka á því máli frekar en stunda niðurskurð. Það vekur ugg í brjósti að heyra niðurstöður Þjóðhagsstofnunar um verðbólgustigið, ekki síst vegna þess að ég hef ekki orðið var við það að hæstv. ríkisstjórn reyndi að gera ráðstafanir til þess sem að var stefnt, að lækka raunvexti ofan í a.m.k. 6%. Ég var að sjá rukkun fólks sem tók lán í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda í janúar 1984 og þá með 4% vöxtum. Nú í janúar í ár þegar það á að borga eru vextirnir á áttunda prósent. Þetta er þó lífeyrissjóður þessa fólks. Kjörin á þessum lánum eru það mismunandi að mér er tjáð að það séu til sjóðir sem lána með vöxtum allt ofan í 3%. Og mér er kunnugt um að sumir sjóðir eru með 4--5% þannig að við sjáum hver munurinn er á þessum vöxtum. Ég mun koma með fyrirspurn út af þessu máli við hentugleika, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, eða hvernig á þessari vaxtatöku stendur. Það er líka eitt sem ég vil fá svar við hjá hæstv. forsrh. Þó ég hafi ekki fylgst mikið með undirbúningi þessa máls, þá hefur verið haft í blöðum eftir framkvæmdastjóra Áburðarverksmiðju ríkisins að miðað við að áburður verði hækkaður um 12% á næsta vori þýði það að Áburðarverksmiðjan verði rekin með eitthvað á annað hundrað millj. halla. Hvernig verður farið með það? Verður það niðurgreitt eða verður því ýtt á undan sér, sem mun hafa komið fyrir hér áður fyrr? Þá er auðvitað verið að ýta því á undan sér og það kemur á bændur síðar. Við þessari spurningu vil ég fá svar og ég sakna þess að hæstv. landbrh. er ekki hér staddur. Það er auðvitað margt fleira sem ég ætti að gera athugasemdir við. Ég geri ekki athugasemdir við það að ríkisstjórnin sé að reyna að standa við þann þátt sem vinnumarkaðnum var heitið, en ég geri athugasemdir við það hvernig á að taka á því máli. Og þegar ég fæ betri upplýsingar um það mun ég ræða það hér úr þessum stól. Ég vil bara endurtaka að ég vænti þess að það komi hér fram hjá hæstv. forsrh. hvort hann sjái sér ekki fært að leggja til að staðið verði við það að lækka raunvexti, að leggja heldur skatt á fjármagnstekjur en að skera niður og, þó að ég viti að það verður ekki gert í einni svipan, að setja á hátekjuþrep, hvort það verði ekki undirbúið og gert síðar. Og hvaða leið hæstv. forsrh. sér til þess að verðbólgustigið fari niður í þau mörk sem stefnt er að því ég sé ekki betur en að öll teikn séu á lofti um að þessum mörkum verði ekki náð, því miður.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. til laga sem liggur hér frammi um ráðstafanir vegna kjarasamninga, svokallaður bandormur, er með nokkuð mörgum greinum og breytingum á lögum sem er of langt mál að fara í gegnum hér í ræðu. Það er hins vegar svo að þau háleitu markmið sem liggja að baki þessu frv. eru auðvitað ágæt, þau markmið að með þessum kjarasamningum eigi að halda verðbólgu niðri m.a. og halda verðlagi í skefjum. Og ég er út af fyrir sig sammála þeim markmiðum. En ég er ekki sannfærður um að þau markmið náist, því miður, og sé ýmsar blikur á lofti varðandi það og ég vil minna á að í hádeginu lá fyrir spá Þjóðhagsstofnunar þar sem talað var um að verðbólgan væri nú miðað við ársgrundvöll 29%. Það vekur ekki bjartar vonir í byrjun þessara samninga. Það eru ýmis áhyggjuefni sem maður hlýtur að hafa við gerð þessara samninga, m.a. að ekki hefur verið tekið tillit til skatta almennings sem þó hafa hækkað gífurlega á undanförnum árum og það hefur orðið gífurleg kjararýrnun hjá launafólki. III. kafli frv. er um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og ég vil vekja athygli á að ég vakti máls á því fyrir tæpu ári að sú breyting sem þar var á ferðinni um tekjustofna sveitarfélaga varðandi fasteignagjöld mundi enda með ósköpum. Það er alveg ljóst að það hafa orðið gífurlegar hækkanir á fasteignagjöldum úti á landi. Hér er verið að leiðrétta einn þáttinn af því, þ.e. í frv. sem var samþykkt fyrir tæpu ári síðan var samþykkt að færa útihús á verðlag Reykjavíkur sem þýddi auðvitað gífurlega hækkun á fasteignagjöldum í dreifbýli og hver maður hlaut að sjá að væri hrein firra. Ég skrifaði mjög ítarlega grein um þetta nýlega í Morgunblaðinu og rakti þá þessar álagningar, með hvaða hætti þær kæmu fram og sýndi fram á að víða geta orðið mjög miklar hækkanir og líklegast að hækkun í mesta strjálbýlinu sé 177% á milli ára, sem er gífurleg hækkun, þó að almennt verði hækkunin miklu minni, algengasta hækkunin verði 25--45%. Þessi gjöld hafa auðvitað mikil áhrif á afkomu fólksins, meiri en menn átta sig á, en hér á þinginu voru menn sammála um að leggja þessi auknu útgjöld á fólkið úti á landi, nema við frjálslyndir hægrimenn sem teljum þetta allt of miklar hækkanir. Við þetta frv. nú mun ég flytja brtt. sem kemur fram við 2. umr. þar sem reynt er að takmarka álagningu fasteignagjalda með þeim hætti að hún verði aldrei hærri en 0,625% með öllum gjöldum. Þá á ég við þau gjöld sem eru nú lögð á auk svokallaðs fasteignaskatts, þ.e. lóðarleigu, vatnsskatt, húsatryggingar, sorphreinsunar- og holræsagjald. Það verður að takmarka þetta vegna þess að upphaflega var þessi prósenta sett svo há til þess að hinar strjálu byggðir geti hækkað sínar álagningar en þéttbýlið mundi hafa lægra hlutfall. Með breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga breytast forsendur og það er ástæðulaust að menn geti lagt á allt upp í 0,9% eða nálægt 1% fasteignaskatta á húseignir eins og gert er sums staðar. Ég nefni hér sem dæmi að í Kópavogi eru e.t.v. hæstu fasteignagjöld landsins þegar allt er talið. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa hemil á skattlagningu sveitarfélaga og það séu skýr ákvæði um það í lögum hve hátt þau geta farið. Svo er ekki nú og því mun brtt. mín verða með þeim hætti að hún takmarkar möguleika sveitarstjórnar á að leggja á þessa skatta við 0,625% nema sérstaklega standi á, og þá verði sveitarfélagið að bera það undir íbúana, þannig að menn geti ekki lagt á þessi gjöld eins og nú er og í rauninni blekkt kjósendur með þeim hætti sem gert er. Ef við lítum á þetta t.d. hér í Reykjavík er álagning fasteignaskatts 0,421% en í raun er skatturinn í kringum 0,6%. Á seðlinum stendur auðvitað ekkert nema að álagningin sé 0,421% og greiðandinn heldur að hann sé að greiða 0,421%, en í raun er ekki svo. Hann er að greiða miklu hærra. Það er kominn tími til að breyta þessu þannig að fólkið sjái á sínum seðlum samanlagt hlutfall álagðra gjalda. Þetta vil ég segja við þessa umræðu, sérstaklega um þennan lið, en vísa að öðru leyti til ítarlegrar greinar sem ég skrifaði um þetta í Morgunblaðið 13. jan. Þar er rakið mjög ítarlega hvað fasteignagjöld hækka og geta orðið há. Það væri hægt að hafa langt mál um þennan lið sérstaklega en ég mun ekki gera það að sinni en vil sérstaklega vekja athygli á þessum kafla. Og ég vona að þm. geti sameinast um það að setja skýrari reglur um álagningu fasteignagjalda sem þurfa auðvitað að vera alveg ljósar þannig að kjósendur í hverju sveitarfélagi viti nákvæmlega um hlutfall gjalda og geti borið það saman við önnur sveitarfélög þannig að það geti ekki munað allt að 50%, eins og ég hef séð dæmi um á höfuðborgarsvæðinu, eftir því hvort þú býrð á Seltjarnarnesi eða í Kópavogi. Þar er orðinn mikill munur á. Það hlýtur að vera krafa til Alþingis að þessi mál séu tekin hér fyrir og ég mun gera þá kröfu að það verði litið gaumgæfilega á þessi mál og frv. ekki hent í gegn að óathuguðu máli. Í þessu frv. er að vísu ekki hægt að merkja það sem er ekki tekið fram um svokallaða tillögu ríkisstjórnarinnar um lækkun útgjalda en hefði auðvitað þurft að ræða jafnhliða frv. því að mörg þau atriði koma mjög við fjárhag heimilanna. Ég vil nefna t.d. Byggingarsjóð ríkisins. Ef ætlunin er að skera hann niður um 100 millj. hlýtur að rísa krafa um að það fólk sem hefur beðið árum saman verði aðstoðað á einhvern annan hátt. Ég hef lagt fsp. fram í þinginu sem var dreift í dag um þessi atriði þar sem ég óska eftir svörum um umsóknir um lán úr Byggingarsjóði ríkisins, bæði hvað þær hafa verið lengi þar og mismunandi hvað varðar lánshæfni, hvað varðar fjölda þeirra og hvað varðar fjárhæðir sem þar kunni að vera óskir um. Það er alveg bráðnauðsynlegt í sambandi við þetta frv. að það liggi fyrir hvað á að gera fyrir það fólk sem beðið hefur árum saman eftir láni og hæstv. félmrh. hefur mismunað freklega. Það hefur verið gengið á rétt fjölda manna um lán og þeir settir aftur í röðina, seinkað lánum og þeir njóta ekki þess réttar að fá lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji það réttlætanlegt að menn geti beðið árum saman eftir láni úr Byggingarsjóði ríkisins aðeins vegna þess að hæstv. félmrh. hefur ákveðið að mismuna mönnum gróflega. Það sem hefur verið gert núna í þessu lánakerfi er það sem hæstv. félmrh. sagði margoft á Alþingi að ætti ekki að gera, að taka menn fram fyrir í röðinni þegar væri verið að hjálpa þeim á einhverju sviði. Þetta hefur hæstv. félmrh. gert með mjög grófum hætti og gengið á rétt fjölda fólks sem er þegar komið í þrot og vandræði vegna þess að það hefur ekki fengið afgreiddar umsóknir um lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Sumir hafa ekki fengið úrskurð um lánshæfni. Menn geta þurft að bíða allt í ár eftir honum. Aðrir þurfa að bíða mjög lengi eftir ákvörðun um lánsupphæð. Og þriðji hópurinn er búinn að fá lánsloforð og bíður og bíður eftir að fá lánin útborguð. Það hlýtur að vera mikilvægt að þessi hópur fái skýr svör við því hvenær þeir sem bíða eftir lánum fá úrlausn sinna mála. Það er því miður ámælisvert fyrir verkalýðshreyfinguna að hafa ekki tekið þetta upp í nýgerðum samningum. Ég tel að verkalýðshreyfingin hafi á margan hátt ekki hugsað um hag fólksins með þessum samningum. Þegar svo er komið að verkalýðshreyfingin er orðin einn stærsti atvinnurekandi landsins fyrir utan ríki og sveitarfélög, þá fara hagsmunirnir heldur betur að skarast. Það hlýtur að vera íhugunarefni þegar verkalýðshreyfingin er jafnframt orðin einn aðaleigandi fjármagns í landinu og rekur einn stærsta banka landsins. Þetta er orðið íhugunarefni fyrir launafólk og kjósendur í landinu hvert stefnir og það bera auðvitað þessir samningar með sér. Ég get tekið undir að sumu leyti með hv. talsmanni Kvennalistans, Þórhildi Þorleifsdóttur, 18. þm. Reykv. Ég held að vísu að þegar hún sagði að þær væru eins og hjáróma í kórnum þá hafi það hljómað frekar eins og dýrlegur einsöngur hjá hv. talsmanni Kvennalistans og ég held að margt af því sem hv. 18. þm. Reykv. sagði hafi verið rétt og það er margt sem vekur okkur áhyggjur um gerð þessara samninga. Ég vil sérstaklega vara við því að sú skattaáþján sem verður lögð á launþega skuli ekki vera tekin hér til umræðu. Raunverulega hefði verkalýðshreyfingin átt að taka það mál upp, en svo er ekki. Það er sorglegt að vita til þess, sem fram kom í svari við fyrirspurn sem hv. 2. þm. Reykv. bar fram nýlega varðandi virðisaukaskattinn, og hv. 18. þm. Reykv. vitnaði í, hversu matvæli til að mynda eru mun hærra skattlögð hér með virðisaukaskatti en víðast annars staðar. Það vekur manni ekki bjartar vonir að þeir menn sem töluðu hér rösklega gegn virðisaukaskattinum og eru nú í þeirri aðstöðu að geta lagfært það atriði í þessari ríkisstjórn skuli nú vera talsmenn þess að þessi hái virðisaukaskattur sé lagður á ýmsar lífsnauðsynjar. Ég vil hér og nú ítreka það að auðvitað er hægt að reikna endalaust út að fólk hafi það þokkalegt en þegar allt kemur til alls eru það þeir fjármunir sem eru í buddunni sem skipta máli. Og fólkið finnur hvað það hefur af fjármunum með höndum. Lífskjör almennings hafa versnað fyrst og fremst vegna gífurlegrar aukningar skatta hjá ríkinu á þessu kjörtímabili og í öðru lagi hefur skattbyrði úti á landi verið aukin með fasteignagjöldum eins og ég rakti hér áðan og sú skattbyrði er orðin mjög þung víða um land. Það hlýtur að verða að líta á heildardæmið um rekstur heimilisins því að heimilin þola ekki að það sé endalaust lagðir á þau skattar og komið í veg fyrir að tekjur hækki þegar allt annað má hækka og verða meira en tekjur heimilanna. Ég vil að svo stöddu ekki hafa þetta lengra en vonast til að sú brtt. sem ég mun flytja við þetta frv. fái hér umfjöllun og verði tekin til umræðu í þeirri nefnd sem fær málið til afgreiðslu þannig að hún megi fá þinglega meðferð.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga sem hæstv. forsrh. hefur mælt fyrir. Það er ljóst að atbeini ríkisstjórnarinnar a.m.k. gagnvart Alþingi vegna þessara kjarasamninga er tvíþættur. Annars vegar er um að ræða breytingar á ýmsum lögum til að greiða fyrir samningunum í samræmi við bréf sem hæstv. ríkisstjórn sendi aðilum vinnumarkaðarins á sínum tíma og fylgir hér með í afriti sem fskj. með þessu frv. og hins vegar lækkun á útgjöldum ríkissjóðs sem stendur fyrir dyrum. Áður en ég vík að því atriði vil ég vekja sérstaka athygli á að hv. 6. þm. Norðurl. e. Stefán Valgeirsson gaf hér dálítið merkilega yfirlýsingu áðan þegar rætt var um væntanlegan niðurskurð og þær tillögur sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið með á borðinu vegna hans. Hann upplýsti að honum og hans samtökum hefðu ekki borist tillögur hæstv. ríkisstjórnar um niðurskurð á ríkisútgjöldum. Hér er um að ræða einhverja erfiðustu pólitísku ákvörðun sem þessi ríkisstjórn hefur staðið frammi fyrir nú um nokkurt skeið og það er mjög athyglisvert að hv. 6. þm. Norðurl. e. og samtök hans skuli ekki hafa verið með í ráðum um þetta viðkvæma pólitíska mál. Það vekur auðvitað upp þá spurningu hvort einhver breyting hafi orðið á stuðningi samtaka hans við hæstv. ríkisstjórn og ef svo er, þá er um meiri háttar pólitísk tíðindi að ræða. Við vitum að samtök hv. þm. hafa haft sérstakan launaðan starfsmann sem fyrst var á launaskrá hjá forsrn. en var síðan breytt í það horf að greitt er samkvæmt reikningi fyrir sérfræðiaðstoð. Nú þegar hv. þm. hefur gefið yfirlýsingu af þessu tagi, að honum berist ekki tillögur eins og hér er um að ræða, þá spyr maður sjálfan sig: Hvað fær þá hv. þm. og hans samtök til yfirlestrar og hvert er verkefni þessa hv. starfsmanns? Ég vil eindregið að hæstv. forsrh. skýri það hér hvort einhver breyting er orðin á samsetningu ríkisstjórnarinnar því að Samtök jafnréttis og félagshyggju hafa verið formlegur aðili þessarar ríkisstjórnar þó þau hafi ekki haft ráðuneyti í henni. Meginástæðan fyrir því að ég kom hér upp var sú að ég ætla að fara þess á leit við hæstv. forsrh. að hann upplýsi í sambandi við væntanlegar niðurskurðartillögur eitt atriði. Auðvitað er það áhyggjuefni að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki enn lagt fyrir Alþingi tillögur um niðurskurð eða um lækkun útgjalda. Það vekur grunsemdir um að ríkisstjórnin sé ekki fær um að standa við sinn hluta af því samkomulagi sem gert var við aðila vinnumarkaðarins. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að þegar um er að ræða tillögur um lækkun útgjalda, þá er þar um meiri háttar viðkvæmnismál að ræða og sitt sýnist hverjum í þeim efnum, en eitt atriði vil ég gera að umtalsefni sérstaklega. Það eru samskiptin við sveitarfélögin og þá uppgjör við sveitarfélögin. Ég rifja upp að þann 15. des. sl. fóru fjórir ráðherrar, þ.e. hæstv. félmrh., fjmrh., heilbrmrh. og menntmrh., þess á leit við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga að kannað yrði hvort hægt væri að fresta að taka yfir á ríkið á næsta ári andvirði þeirra tveggja þátta, þ.e. tannlæknaþjónustunnar og heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík, sem duttu út við gerð kostnaðaruppgjörs eins og segir í bréfi sem ritað var og rætt á sérstökum fundi þessara ráðherra og forsvarsmanna Sambands ísl. sveitarfélaga. Þess var óskað af þessum hæstv. ráðherrum við stjórn sambandsins að rætt yrði nánar hvernig fara ætti með þessa þætti í framtíðinni og þann kostnaðarauka sem af þeim kynni að verða og beðið yrði með að ríkið tæki að sér þessa tvo kostnaðarþætti í eitt ár meðan viðræður færu fram um það milli ríkis og sveitarfélaga hvernig bregðast skyldi við þessum þætti vandans. Stjórn sambandsins svaraði þessu erindi samdægurs. Þar krafðist stjórnin þess að staðið yrði við nýsett lög, þ.e. lögin um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og mótmælti hvers konar hugmyndum sem gengju í berhögg við þau og það víðtæka samkomulag ríkis og sveitarfélaga er að baki lægi. Síðan gerðist það þann 20. des., eftir að fram höfðu farið viðræður milli fulltrúa sveitarfélaganna og hæstv. ríkisstjórnar, að hæstv. forsrh. skrifaði bréf sem ég tel rétt að lesa úr, með leyfi forseta. Í bréfi forsrh. segir: ,,Þar sem kostnaður ríkissjóðs hefur reynst meiri af verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga en áætlað var og vegna erfiðrar fjárhagsstöðu ríkissjóðs er þess hér með óskað að samkomulagi um skiptingu tannlæknakostnaðar verði frestað um eitt ár. Þann tíma greiði sveitarfélögin 1 / 3 hluta heildartannlæknakostnaðar. Til þess að greiða fyrir framangreindu er ríkissjóður reiðubúinn að auka framlag sitt í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á árinu 1989 um 40 millj. kr. Í uppgjörsmálum vegna verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga er ríkissjóður jafnframt tilbúinn að gera ráð fyrir 300 millj. kr. Að öðru leyti en að framan greinir stendur verkaskiptasamkomulag ríkis og sveitarfélaga.`` Þetta bréf sendi hæstv. forsrh. stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og hún féllst á bréfið og þar með var auðvitað kominn á samningur eða samkomulag milli hæstv. ríkisstjórnar og Sambands ísl. sveitarfélaga. Það vakti þess vegna töluverða athygli þegar þær fréttir bárust út að ríkisstjórnin hefði gert þær tillögur að lækka þennan fjárlagalið úr 300 millj. kr. í 270 millj. kr., þ.e. taka að mestu leyti þær 40 millj. sem fjárlögin voru hækkuð um vegna sérstakra mála sem frá greindi í því bréfi sem ég las upp áðan. Ríkisstjórnin var með þessum samningi jafnframt búin að skuldbinda sig til þess að halda þessum 300 millj. sem gert var ráð fyrir. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsrh. hvort það sé rétt að ríkisstjórnin hafi gert tillögur um að lækka þennan fjárlagalið um 30 millj. kr. og þar með að brjóta þá samninga sem gerðir voru fyrir um tveimur mánuðum síðan og hvers megi vænta í þeim efnum. Mér þótti nauðsynlegt að þetta kæmi fram nú þegar við þessa umræðu en ég vil enn fremur óska eftir því og ítreka að hæstv. forsrh. upplýsi eftir þessa merkilegu yfirlýsingu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar hvort einhver breyting sé orðin á því sambandi sem verið hafi milli Samtaka jafnréttis og félagshyggju og ríkisstjórnarinnar.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ætli hv. þm. Friðrik Sophusson sé inni í hliðarherbergi. Hann heyrir þar eflaust til mín. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Friðrik Sophusson um aflamiðlun og hvað því máli liði. Ég ætla með leyfi forseta að lesa hér blöð sem hafa farið á milli um það mál síðasta sólarhring. Í fyrsta lagi bréf frá Verðlagsráði sjávarútvegsins dags. 19. febr. sem barst mér seint í gærkvöldi og ég ætla að lesa. Þar segir: ,,Stefnt er að því í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins að ákveða fiskverð sem gilda á frá 1. febr. sl. með samkomulagi. Ef samkomulag tekst mun það fela í sér það markmið að bæta kjör þeirra fiskseljenda sem landa afla sínum til íslenskrar fiskvinnslu samanborið við kjör þeirra sem selja afla á uppboðsmörkuðum heima og erlendis. Það er samkomulag aðila málsins að draga úr útflutningi á ferskum fiski og efla innlenda fiskvinnslu. Til þess að ná þessum markmiðum eru aðilar sammála um að nauðsyn beri til að komið verði á fót aflamiðlun í því skyni að greiða fyrir fiskviðskiptum innan lands og takmarka útflutning á óunnum fiski með þeim hætti að hann sé bundinn við nýtingu ferskfiskmarkaðar. Til þess að aflamiðlun verði komið á fót telja undirritaðir fulltrúar hagsmunaaðila í sjávarútvegi að leyfi til útflutnings á ferskum fiski þurfi að flytja frá utanrrn. til sjútvrn. Með þessum hætti má betur tryggja samræmi ákvarðana um útflutning á ferskum fiski og betri framkvæmd fiskveiðistefnunnar og eðlilegt eftirlit. Samtök í sjávarútvegi lýsa sig reiðubúin að stofna aflamiðlun til þess að taka að sér þetta verkefni eftir að ákvörðun hefur verið tekin um flutning leyfisveitinga milli ráðuneyta. Gert er ráð fyrir að eftirtaldir aðilar eigi aðild að stjórn aflamiðlunar: Landssamband ísl. útvegsmanna tvo fulltrúa, samtök sjómanna einn fulltrúa, samtök fiskvinnslunnar einn fulltrúa, Verkamannasamband Íslands einn fulltrúa. Allur útflutningur á ferskum fiski mun að áliti undirritaðra falla undir aflamiðlun. Ljóst er að samkomulag næst ekki um fiskverð nema fyrir liggi ákvörðun ríkisstjórnar um þetta efni.`` Undir þetta skrifa fulltrúar allir í yfirnefnd nema oddamaður, Þórður Friðjónsson. Þetta mál var ítarlega rætt í ríkisstjórninni í morgun og þar staðfest að staðið yrði við það samkomulag sem gert var við aðila vinnumarkaðarins að koma á fót aflamiðlun undir stjórn fulltrúa hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskvinnslu eins og reyndar var greint frá áðan í því sem hv. þm. Friðrik Sophusson las hér upp. Hins vegar er rétt að geta þess að ríkisstjórnin ákvað að utanrrh. gæfi út reglugerð um þetta og gerði hann ráð fyrir því að gera það án tafar. Mál þetta fellur undir utanrrh. og í samkomulagi því sem gert var við aðila vinnumarkaðarins er ekkert um það fjallað að flytja þennan málaflokk yfir til sjútvrh. sem hins vegar er af ýmsum talið skynsamlegt og er til athugunar í ríkisstjórninni að það verði gert í tengslum við stjórn fiskveiða og skapa þar betri tengsl á milli. Hins vegar er talið rétt að utanrrh. skipaði þessum málum eins og nú er háttað. En í lok fundarins barst bréf frá Verkamannasambandi Íslands sem ég ætla einnig að leyfa mér að lesa hér: ,,Herra forsætisráðherra Steingrímur Hermannsson, Reykjavík. Vegna frétta er borist hafa um að stjórn væntanlegrar aflamiðlunar verði skipuð fimm mönnum, einum frá Verkamannasambandi Íslands, einum frá aðilum fiskvinnslunnar, einum frá Sjómannasambandi Íslands og tveimur frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Stjórn VMSÍ lýsir því hér með yfir að hún telur með öllu ósæmilegt að LÍÚ hafi tvo fulltrúa í nefnd eða stjórn aflamiðlunar, telur að hún verði skrípaleikur einn og á kostnað fiskvinnslufólks. Við héldum að nóg væri að aflakvóta væri úthlutað á hvert skip þótt þessir aðilar hefðu ekki fiskmiðlun á hendi sér einnig og teljum slíka nefndarskipan hnefahögg í andlit Verkamannasambandsins. Eðlilegasta málamiðlun í þessu teljum við að ráðherra tilnefni formann nefndarinnar og LÍÚ hafi einn fulltrúa sem aðrir. Við leggjum þunga áherslu á það við yður að þér beitið yður fyrir að slík verði niðurstaða í stjórn aflamiðlunar.`` Undir þetta skrifar fyrir hönd Verkamannasambands Íslands Guðmundur J. Guðmundsson, formaður. Síðan stendur hér undir: ,,PS. Samkomulag til þrautavara gæti verið einn frá hvorum aðila og samkomulag milli aðila um oddamann.`` Að þessum bréfum fengnum ritaði ég Verðlagsráði sjávarútvegsins svohljóðandi bréf: ,,Verðlagsráð sjávarútvegsins, Tjarnargötu 4, Reykjavík. Á ríkisstjórnarfundi í morgun var bréf Verðlagsráðs sjávarútvegsins frá 19. febr. sl. tekið til ítarlegrar umfjöllunar. Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu koma á fót aflamiðlun til að draga úr og stýra útflutningi á óunnum fiski í samræmi við fyrirheit vegna nýgerðra kjarasamninga. Í stjórn aflamiðlunar munu verða fulltrúar hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Ráðherra utanríkisviðskipta sem nú fer með þessi mál er reiðubúinn að koma slíkri aflamiðlun á fót án tafar með reglugerð. Hins vegar með tilvísun til bréfs Verkamannasambands Íslands er barst forsrn. í dag er óhjákvæmilegt að kanna betur með viðtölum við aðila hvernig best verði staðið að skipun stjórnar áður en reglugerð verður gefin út.`` Ég hef óskað eftir því við utanrrh. að hann ræddi við viðkomandi aðila og hann hefur átt í þessum viðræðum í dag. Hann er mættur hér og getur ef óskað er betur skýrt frá þeim niðurstöðum, en eftir því sem ég best veit var ekki komin niðurstaða í málið fyrir stuttri stundu. Það er vitanlega afar leitt að upp skuli kominn þessi ágreiningur á milli aðila sem ríkisstjórnin taldi að samkomulag hefði verið á milli um skipan stjórnar aflamiðlunar og það mál verður að leysast án tafar. Það er fullt samkomulag um það að koma á fót umræddri aflamiðlun og væntanlega verður hún til þess að draga úr útflutningi eins og yfirlýst er, bæði í bréfi viðkomandi aðila í Verðlagsráði sjávarútvegsins og sömuleiðis eins og kom fram í tengslum við kjarasamninga. En samfara þessari breytingu þarf að gera fleira sem sjútvrh. hefur lagt til, bæði um hækkun á lækkun kvóta vegna siglinga og sömuleiðis um álag vegna vigtunar á afla sem fluttur er úr landi og ég ætla ekki að rekja hér nánar. Þannig mun þetta verða samræmt átak. Við skulum vona að þetta mál leysist á næstu klukkutímum. Þá spurði hv. þm. um frv. um lífeyrissjóði. Það verður lagt fram. Ég get ekki nefnt dagsetninguna. Það er verið að fara yfir það núna í fjmrn. Ekki er gert ráð fyrir því að málið verði afgreitt á þessu þingi heldur komi til umræðu. Síðan er gert ráð fyrir að skipuð verði milliþinganefnd með mönnum frá öllum flokkum sem fjalli á milli þinga um þetta mjög mikilvæga mál. Ríkisstjórnin gerir síðan jafnframt ráð fyrir því að frv. um lífeyrissjóði verði afgreitt á næsta þingi. Það er afar mikilvægt því að lífeyrissjóðir landsmanna stefna í hreint öngþveiti ef ekki verður tekið á málum. Hér er búið að ræða mikið um niðurskurðinn. Hann er að vísu ekki hér til umræðu en eðlilegt að menn spyrji um hann. Fjmrh. gekk frá tillögum um þessi mál sem rædd voru mjög í ríkisstjórninni og síðan rædd við fulltrúa stjórnarflokkanna í fjvn. og þingflokka. Mér þykir það satt að segja mjög miður að hv. þm. Stefán Valgeirsson hefur ekki fengið þau mál og mun kanna án tafar hvernig á því stendur en það er kannski vegna þess að hann situr ekki í fjvn. Sá siður hefur ætíð verið á að viðkomandi ráðherrar hafa séð um að koma málum til allra þingflokka. Um niðurskurð að öðru leyti. Hér var spurt um niðurskurð sérstaklega á því sem ráðstafa á til greiðslu til sveitarfélaga. Það verður að sjálfsögðu ekki skorið niður nema að höfðu samráði og þá með samþykki þeirra aðila sem þetta samkomulag var gert við. En það er rétt að fram hefur komið að e.t.v. væri ekki óeðlilegt að sveitarfélög tækju þátt í þessum niðurskurði með því að fresta vissri greiðslu og ég hafði hugsað mér að ræða þetta við formann samtakanna þegar ég hefði séð nokkur viðbrögð við ýmsum þeim hugmyndum sem þarna hafa komið fram. Þetta verður ekki gert án samkomulags við samtök sveitarfélaga, enda eins og kom fram hér liggur fyrir það samkomulag sem ekki verður breytt nema með samkomulagi beggja aðila. Ég geri ráð fyrir því að endanleg ákvörðun um niðurskurðinn af hálfu stjórnarflokkanna liggi fyrir í þessari viku og veit ekki um neitt sem á að standa þar í vegi. Ég er sammála því að koma þarf þessu máli fram sem allra fyrst og þó að það sé út af fyrir sig ekki knýjandi fyrir t.d. næstu mánaðamót, þá þarf að liggja fyrir fljótlega hvernig að þessu máli verði staðið. Í ríkisstjórninni liggja fyrir ýmsar athuganir á því hvernig 0,3% lækkun á framfærsluvísitölu verði náð og ég á von á nánari útreikningum frá fjmrn. í dag eða á morgun sem ég hafði síðan hugsað mér að ræða við fulltrúa vinnumarkaðarins. En það væri ekki skynsamlegt hjá mér að greina frá því hér á þessari stundu. Ég held að hv. þm. muni skilja það. Það er rétt að í tengslum við fjárlög er gert ráð fyrir hækkun á jöfnunargjaldi og framhaldi þess um 5%. Það er hvergi tekið fram hvenær það verði fellt niður. Það var fallist á að ekki væri óeðlilegt að halda þessu jöfnunargjaldi á meðan virðisaukaskatturinn er að festast í sessi. Það er alls konar óvissa í sambandi við hann en talið að þar gæti varla verið um klögumál að ræða af aðilum fríverslunarsamninga við okkur í Evrópu. Einnig er í þessu sambandi vakin aftur og aftur athygli á því að hinar ótrúlegustu greiðslur eiga sér stað til stuðnings, við skulum segja t.d. fiskvinnslunni í Evrópu. Það skiptir milljörðum kr. sem varið er til slíks stuðnings og ríkisstjórnin hefur aflað sér allítarlegra upplýsinga um. Það eru mjög umtalsverðar upphæðir sem sannanlega breyta mjög samkeppnisstöðu á fiskmörkuðum og yfirleitt í fisksölu í Evrópu. Ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um það hvenær þetta verður fellt niður, en sú ákvörðun verður tekin á þessu ári að sjálfsögðu. Samræmi skattalaga. Öll sú gífurlega vinna sem nú er unnið að í samræmingu á, ekki bara skattalögum heldur fjölmörgu fleiru er á góðri ferð. Að vísu eru þar erfiðleikar eins og þýðing á mjög miklu af gögnum sem rætt hefur verið um í fjölmiðlum og er áhyggjuefni hvernig á að standa að. En það er rétt að ítrekað var í þessum samningum að aðilar vinnumarkaðarins skuli vera með í ráðum. Þeir eru með í ráðum í fjölmörgum nefndum sem starfa að samræmingu á íslenskum reglum og reglum sem gilda innan Evrópubandalagsins. Út af fyrir sig gæti utanrrh. flutt hér langa ræðu um allt það mál. Það hefur verið haft náið samband m.a. við Félag ísl. iðnrekenda og framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda hefur starfað sem formaður í nefnd hjá EFTA sem fjallar mjög um þessi mál. Við teljum að þarna sé fullra samráða gætt, en það er ekki enn þá komið á það stig að teknar hafi verið ákvarðanir um slík mál. Ég vil geta þess hér að ósk kom frá samtökum sveitarfélaga um samráð við ríkisvaldið um framkvæmd á virðisaukaskatti gagnvart sveitarfélögum. Þetta var rætt í ríkisstjórninni nú fyrir skömmu og það er ákveðið að verða við þeirri ósk samtaka sveitarfélaga að menn frá þeim og fjmrn. kynni sér sérstaklega þau mál og að öllum líkindum með því að fara til þeirra landa, einkum Danmerkur þar sem talið er að hlutirnir séu sem líkastir því sem hér þarf að vera. Staðreyndin er sú að það gengur ekkert allt of vel að fá upplýsingar um hvernig þessi mál eru innan dyra í Evrópubandalaginu því að þetta er mjög mismunandi frá einu landi til annars og Evrópubandalaginu hefur ekki enn tekist að samræma þessi mál hjá sér eins og allir vita. Ég held að of fljótt sé að segja að það standi neitt upp á íslensk stjórnvöld í þessu sambandi. Þá kem ég að 7. gr. frv. og ég skal strax taka undir með fyrirspyrjanda að sú grein þarf að athugast vel og getur valdið misskilningi. En staðreyndin er sú að þegar lesið er í gegnum þetta samkomulag allt, þá eru ýmsir hlutir þar heldur óljósir. Í samkomulagi Stéttarsambands bænda, ASÍ, BSRB, VSÍ og VMS segir, með leyfi forseta: ,,2. liður. Stéttarsamband bænda fellst á að verð til framleiðenda samkvæmt verðlagsgrundvelli búvöru mjólkur- og kindakjötsframleiðslu verði óbreytt til 30. nóv. 1990. Sjá bókun framleiðenda.`` Í bókun framleiðenda segir: ,,Samþykkt Stéttarsambands bænda fyrir því að halda búvöruverði óbreyttu fram til 30. nóv. 1990 er háð því að stjórnvöld sjái til þess að ekki verði um að ræða lagalega meinbugi á þeirri framkvæmd með tilvísun til ákvæðis laga nr. 46/1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru, er fjallar um framreikning og ákvörðun á verði búvöru til framleiðenda.`` Við samningu þessarar greinar var leitað til landbrn. og lögfræðingar þess beðnir að taka þetta mál fyrir og setja í lagatexta þannig að fullnægði þessum bókunum og samkomulagi. En í þessum bókunum kemur hvergi fram hvort frestað sé hækkunum eða algerlega felldar út. En mönnum er að sjálfsögðu ljóst að þegar framreikningur hefst á ný, þá verður hann að byrja á einhverjum grundvelli. Hann verður að byrja á grundvelli og sá grundvöllur liggur núna þegar fyrir og er samþykktur í sex manna nefndinni. Ég vil geta þess að eftir að þetta frv. var prentað komu athugasemdir frá aðilum vinnumarkaðarins sem sjálfsagt er að láta nefndinni í té og hún skoði. En ég sé ekki að þær leysi úr þeirri spurningu hvort þarna er um frestun að ræða eða algerlega falli brott. Og reyndar er ekkert í þessu samkomulagi sem segir að algerlega sé fallið frá því að þessar hækkanir komi síðar inn í verðið. Þó vil ég vekja athygli á því að bændur hafa í raun eins konar rautt strik 1. des. 1990 í sínu samkomulagi og vitanlega mundi allt svona, ef kemur inn í verðlag, hafa þar veruleg áhrif á. En þetta rauða strik var þó fyrst og fremst gert með tilvísun til þess að sauðfjárbændur fá nú greidd laun, 3%, gegnum niðurgreiðslur, þ.e. niðurgreiðslur voru fluttar beint af greiðslu til bænda og því er ljóst að þau 3% eru ekki inni í verðlagsgrundvellinum. Ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingu um það að ljóst sé að þegar þetta verðlagstímabil sauðfjárafurða rennur út 1. sept. og mjólkurafurða má segja 1. des. þegar þessi ákvæði koma til, þá verður að taka afstöðu til þess hvort þetta verður tekið inn í verðlagsgrundvöllinn eða greiðslum á niðurgreiðslufé haldið áfram. Hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir spurði m.a. um verðbólguna 29%. Framfærsluvísitalan hækkaði um 1,6% núna 10. þessa mánaðar. Í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins um framreikning var gert ráð fyrir 1,5%. Hér er hins vegar þessi háa verðbólgutala færð til ársgrundvallar og þá verður hún þetta há. Þarna ber nú ekki mikið á milli. Sjálfir töldu þeir að töluvert væri í pípunum, eins og sagt er, og það mundi koma fram núna. Ég vil geta þess að aðrir aðilar töldu að þetta yrði reiknað fyrir neðan 1,5 en þetta varð niðurstaðan, 1,6%. Og samkvæmt öllum áætlunum á hún að verða töluvert lægri núna í marsmánuði. Spurt var hvort ríkisvaldið hafi tekið að sér að tryggja að engar verðhækkanir verði. Það er ekki svo. Um verðstöðvun var rætt en ekki óskað eftir henni af aðilum vinnumarkaðarins. Verðstöðvun hefur bæði kosti og galla. Hún safnar á bak við sig ýmsum hækkunum sem síðan brjótast fram og ég held að það sé almenn niðurstaða þeirra sem um þessi mál hafa fjallað að æskilegra sé að losna við þessa hluti úr pípunum, svo að ég noti það orð aftur, frekar en að loka þessi hækkunartilfelli inni. Hins vegar varð samkomulag um það milli aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda að fylgjast mjög náið með þróun þessara mála og er gert ráð fyrir því að setja á fót samstarf launanefndar aðila vinnumarkaðarins og ýmissa opinberra starfsmanna sem á þessum sviðum eru. Ég get jafnframt getið þess hér að ég hef lagt drög að því að kalla saman ýmsa opinbera starfsmenn og fela þeim að vinna jafnt og þétt að athugun á þessum málum og benda á hættur sem kunna að vera á verðhækkunum einhvers staðar. Í því verða menn eins og fulltrúi Seðlabankans, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, forstjóri Verðlagsstofnunar og hagsýslustjóri, hagstofustjóri og fleiri, þannig að allar stofnanir verða virkjaðar til þess að fylgjast með þeim málum. Hv. þm. Stefán Valgeirsson spurði um skatt á fjármagnstekjur. Það er rétt, það er í stjórnarsáttmála og liggja reyndar þegar fyrir ýmsar hugmyndir um hvernig það verði gert. Það hefur sýnt sig að það er afar erfitt í framkvæmd í verðbólgu. Það er rétt hjá hv. þm. að flestöll lönd eru með slíka skattlagningu en skattleggja yfirleitt nafnvexti, ekki raunvexti. Ég held að það séu eiginlega í öllum tilfellum nafnvextir skattlagðir. Það sýnir sig að að sjálfsögðu er dálítið erfitt að skattleggja nafnvexti þegar verðbólga er þetta mikil og ekki skynsamlegt að skattleggja nafnvexti. Svo það var ákveðið að hinkra við með þetta mál þangað til verðbólgu væri náð nokkuð verulega meira niður. En það hefur alls ekki verið fallið frá skattlagningu fjármagnstekna, þvert á móti og ég sagði áðan að það væri afar mikilvægt að hrinda því máli í framkvæmd. Það er misskilningur að í stjórnarsáttmála sé ákvæði um hátekjuþrep. Ég kannast ekki við það. Hins vegar var ákveðið í tengslum við lækkun á virðisaukaskatti, eins og menn muna, að gera línuna brattari, hækka persónufrádráttinn eða skattleysismörkin og gera línuna brattari þannig að meira félli af tekjuskatti á hátekjumenn. Hvernig ríkisstjórnin hyggst ná raunvöxtum í a.m.k. 6%. Ég hef nú ekki ómerkari mann en hv. 1. þm. Suðurl., formann Sjálfstfl., fyrir mér því hann sagði í ræðu á fimmtudaginn, sem ég er með hér fyrir framan mig, þar sem hann vitnar í skýrslu Seðlabanka Íslands um vexti, með leyfi forseta: ,,Og í þessari skýrslu kemur fram að þeir voru að meðaltali 4,7--5%``, þ.e. raunvextir. Þarna gætir þess náttúrlega að lánskjaravísitölugrundvellinum var breytt og menn mega ekki sleppa því að það er ekki bæði hægt ...  Hækkun áburðarverðs um 12%. Ríkisstjórnin hefur heitið því að við það muni verða staðið. Núna er verið að endurreikna fyrri útreikning Áburðarverksmiðjunnar miðað við nýjan grundvöll, fastgengi t.d. sem munar Áburðarverksmiðjuna mjög miklu því að lán hennar eru yfirleitt erlend lán, og sömuleiðis þá lækkun vaxta sem þegar hefur orðið á því sem hún er með af innlendum lánum, sem að vísu er miklu minna. Núna liggja því fyrir útreikningar á þessu dæmi bæði frá Áburðarverksmiðjunni og fjmrn. og eru til meðferðar hjá fjmrh. og landbrh. Hv. 2. þm. Reykv. spurði um tvo liði sem ég tel mig báðum hafa svarað.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Fyrst, vegna þeirra ummæla hæstv. forsrh. sem hér féllu um vexti er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því hvað fram kemur í þessari gagnmerku skýrslu Seðlabankans sem hæstv. ráðherrar vitna stundum til. Þar segir mjög greinilega að raunvextir hafi á síðasta ári verið tæpir 5%, rúmlega 4,7%, ef ég man rétt, miðað við framfærsluvísitölu. En ef raunvextirnir hefðu verið miðaðir við lánskjaravísitöluna hefðu þeir orðið hærri. Sannleikurinn er sá að Seðlabankinn telur hina nýju lánskjaravísitölu ekki lengur vera neinn viðmiðunargrundvöll. Þess vegna hvarf hann að því að miða við framfærsluvísitölu. Með öðrum orðum, í þessari afstöðu Seðlabankans kemur fram býsna hörð gagnrýni á þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að breyta grundvelli lánskjaravísitölunnar. Sú vísitala mælir minni breytingar á sl. ári vegna þess að kaupbreytingar voru mjög óverulegar. Verðlagshækkanir voru á hinn bóginn miklu meiri og af augljósum ástæðum leiðir það til þess að mat á raunvöxtum verður af þeim sökum lægra ef miðað er við framfærsluvísitölu. Þetta ætti hæstv. forsrh. að kynna sér með því að lesa af athygli þessa skýrslu og þann harða dóm yfir stefnu hans í peningamálum sem í henni felst. Hæstv. forsrh. ætti líka að lesa það sem segir í skýrslunni að raunvextir sjávarútvegsins hækkuðu um nálægt 30%, 25--30% á sl. ári. Og hann ætti að leiða nokkuð hugann að því hvers vegna það gerist undir ríkisstjórn félagshyggjunnar. En þetta voru nú, herra forseti, ekki aðalatriði þess máls sem ég ætlaði að gera stuttlega að umræðuefni. Það kom fram hér í umræðunni að enn væri óleyst af hálfu ríkisstjórnarinnar, í tengslum við gerð kjarasamninga og ákvörðun fiskverðs, það verkefni sem lengi hefur verið á döfinni og kallast aflamiðlun. Það liggur fyrir og kom fram í þeim bréfaskriftum sem hæstv. forsrh. gerði hér grein fyrir að aðilar að Verðlagsráði sjávarútvegsins geta náð samstöðu um fiskverðsákvörðun á svipuðum grundvelli og hinar almennu kjarabætur, eða almennu kjarasamningar réttara sagt, eru í þjóðfélaginu. En um leið upplýsir hæstv. ráðherra að enn strandi á hæstv. ríkisstjórn. Aðilarnir að Verðlagsráði sjávarútvegsins hafa komið sér saman ef hæstv. ríkisstjórn gæti leyst innri ágreining sín á milli. Og hæstv. forsrh. staðfestir hér að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki getað leyst úr þessu vandamáli. Hvernig má það nú vera? Hefur hæstv. ríkisstjórn haft svo skamman tíma til að taka á þessu viðfangsefni? Nei. Það er ekki að koma upp í tengslum við kjarasamningana núna. Það kom upp í tengslum við ákvörðun fiskverðs fyrir ári síðan. Þá lofaði hæstv. ríkisstjórn að beita sér fyrir því að hér yrði komið á fót aflamiðlun undir sjútvrn. Það er heilt ár síðan þeim aðilum sem hlut eiga að máli í Verðlagsráði sjávarútvegsins var gefið fyrirheit um þetta. Reyndar var það fyrir ári síðan lykilatriði að lausn fiskverðsákvörðunar. Hæstv. ríkisstjórn hefur haft heilt ár til að taka á þessu verkefni, en vegna innri ágreinings ekki getað leyst það. Og nú kemur það aftur upp í tengslum við kjarasamninga og fiskverðsákvarðanir og enn situr hæstv. ríkisstjórn ráðalaus vegna innri ágreinings. Eiga menn að horfa upp á það að mál haldi áfram í þessum farvegi? Hér eru miklir hagsmunir í húfi og á það að ganga í fleiri klukkutíma til viðbótar að það sé ekki hægt að staðfesta samkomulag sem fyrir hendi er vegna innri ágreinings í hæstv. ríkisstjórn? Það væri, herra forseti, æskilegt að hæstv. sjútvrh. sæi sér fært að vera um stutta stund viðstaddur þessa umræðu. Ég man ekki betur en hann hafi gefið um það mjög ákveðnar yfirlýsingar á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna fyrir fáum mánuðum síðan að ríkisstjórnin ætlaði að taka á sig rögg þrátt fyrir margra mánaða drátt og koma þessu máli í höfn. Ég man ekki betur en hann hafi þá sagt að það yrði í síðasta lagi um áramótin sem þessi verkefni yrðu færð til sjávarútvegsins þannig að hæstv. ríkisstjórn gæti staðið við það loforð sem gefið var fyrir ári síðan. Ég man ekki betur en hæstv. sjútvrh. hafi talað með svo skýrum hætti eins og hans er von og vísa og vandi af hans hálfu að tala skýrt. Nú er hæstv. sjútvrh. genginn í salinn. Þá er rétt að ég beri fram til hans þá fyrirspurn hvort það sé rangminni að hann hafi á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna fyrir fáum mánuðum lýst því yfir að ríkisstjórnin ætlaði að taka á sig rögg og koma ársgömlu loforði um aflamiðlun til framkvæmda og að þetta verkefni yrði flutt frá utanrrn. til sjútvrn. um sl. áramót. Og hvers vegna gat það ekki gerst þá? Hvers vegna hefur ríkisstjórnin verið ráðalaus í þessu máli í heilt ár? Hvers vegna lætur hæstv. sjútvrh. það viðgangast¿ Ætlar hæstv. ráðherra að láta það viðgangast að hæstv. ríkisstjórn vegna innri ágreinings komi í veg fyrir að staðfest verði samkomulag í Verðlagsráði sjávarútvegsins sem getur orðið ef hæstv. ríkisstjórn kemur sér saman? Hæstv. forsrh. var að vísa hér í bréfaskipti ríkisstjórnar og Verkamannasambands Íslands. Auðvitað má öllum ljóst vera að hér er hæstv. ríkisstjórn að slá bréfum frá Verkamannasambandinu fyrir sig sem skildi vegna innri ágreinings í þessu efni, vegna getuleysis að taka á þessu máli sem hefur legið fyrir henni í heilt ár. Það er engin afsökun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að veifa hér bréfi frá Verkamannasambandinu þó að það sé góðra gjalda vert. Það er á valdi hæstv. ríkisstjórnar að leysa þetta mál og það er fullkomið ábyrgðarleysi að láta það dragast í einhverja klukkutíma til viðbótar að ganga frá svari sem gerir það að verkum að þeir aðilar sem eiga aðild að Verðlagsráði sjávarútvegsins geti sætt sig við niðurstöðuna og það samkomulag sem liggur í loftinu geti komið til framkvæmda. Annað er fullkomið ábyrgðarleysi, annað lýsir getuleysi hæstv. ríkisstjórnar til að taka á þessu verkefni og er það deginum ljósara eftir að hún hefur legið með það í heilt ár. En ég vildi gjarnan heyra viðhorf hæstv. sjútvrh. í þessu efni og hvað dvelur yfirlýsingar hans í þá veru að málið verði flutt til sjútvrn. frá og með síðustu áramótum og hvers vegna hæstv. ríkisstjórn getur ekki komið sér að þessu verki.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég hef ekki getað fylgst með þessari umræðu vegna þess að ég er bundinn við aðra umræðu inni í hv. Ed. en vegna fyrirspurna hv. 1. þm. Suðurl. vil ég taka það fram að í fyrsta lagi er það ekki rétt að ég hafi gefið yfirlýsingu um þetta mál á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna. Þar fjallaði ég með almennum hætti um það vandamál sem varðar útflutning á ferskum fiski og lýsti þeirri skoðun minni að það væri rétt að gera það með tvennum hætti, annars vegar með því að viðhalda því sem menn hafa viljað kalla skömmtunarkerfi, þ.e. miðla aflanum inn á hina erlendu markaði með stýringu sem yrði alltaf erfitt að framkvæma, sama í höndunum á hverjum það væri, og í öðru lagi sagði ég það sem mína skoðun að nauðsynlegt væri að hækka álagið sem er nú á ferskum fiski, þ.e. þeirri skerðingu sem kemur fram í kvóta. Ég lýsti þeirri skoðun minni jafnframt á þessum fundi að ég teldi eðlilegast að slík aflamiðlun yrði í höndum hagsmunaaðilanna sjálfra en ekki inni í Stjórnarráðinu. Ég sagði það hins vegar í sjónvarpsviðtali á sl. hausti, ég hef ekki dagsetningu á því, að ég gerði ráð fyrir að aflamiðlun yrði komið á fót eigi síðar en um áramót og forræði hennar yrði í höndum sjútvrn. Ég tel það eðlilega ráðstöfun vegna þess að hér er um hluta af fiskveiðistjórnun að ræða og vont að þetta mál sé tengt viðskiptahagsmunum okkar erlendis. Hitt er svo annað mál að það er ekkert aðalatriði í mínum huga undir hvaða ráðuneyti þessi aflamiðlun heyrir, heldur er það aðalatriði að henni verði komið á stofn. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Suðurl. að það hefur verið viss áherslumunur í þessu máli milli einstakra manna í ríkisstjórninni og ég og utanrrh. höfum ekki verið þar sammála um hvert einasta atriði. Hins vegar hafa hagsmunaaðilarnir sjálfir heldur ekki verið sammála í þessu erfiða og viðkvæma máli sem e.t.v. má telja eðlilegt. Það sem hins vegar hefur gerst núna í fyrsta skipti er að aðilar í Verðlagsráði hafa komist að ákveðinni niðurstöðu um það hvernig þeir vilja koma þessu máli við og hverjir eigi að eiga aðild að aflamiðluninni. Ég hef kastað þeirri skoðun fram áður að ég teldi eðlilegt að hver þessara aðila sem þar eru nefndir, þ.e. Verkamannasambandið, sjómenn, útvegsmenn og fiskvinnsla, ættu einn aðila í þessari stjórn og síðan kæmu þessir fjórir sér saman um oddamann. Ég tel að flestir geti fallist á þessa skoðun nema Landssamband ísl. útvegsmanna sem telur að þeir hafi haft svo mikið um mál þetta að segja á undanförnum árum og jafnvel áratugum að það sé eðlilegt að þeir tilnefni tvo menn í þessa stjórn. Ég er þeirrar skoðunar að sá ágreiningur sem þarna er uppi muni ekki hindra það að þetta mál leysist. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að það er mikilvægt að leysa þetta mál svo fljótt sem verða má, e.t.v. ekki næstu tvær eða þrjár klukkustundirnar, svo brýnt er það ekki, en nú alveg á næstunni verður að fást niðurstaða í þetta mál og þeim mun fyrr þeim mun betra. Ég óttast það ekki, miðað við þær umræður sem hafa farið fram, m.a. í ríkisstjórn í morgun, að við munum ekki finna lausn á þessu máli í samvinnu við hagsmunaaðilana og við munum leggja okkur fram um það nú næstu klukkutímana að komast að þeirri niðurstöðu.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skal ekki fjölyrða um það mál sem hér er til umræðu, enda viljum við freista þess að koma því til nefndar svo að það fái eðlilega og góða afgreiðslu hér á þingi. Það var athygli vert að hlusta á síðustu ræðurnar um aflamiðlunina því að í ræðu hæstv. sjútvrh. kom fram að hann hefði lýst þeirri skoðun sinni að eðlilegast væri að sjútvrn. færi með þessi mál og hann staðfesti enn fremur að í samræmi við það sem gert var ráð fyrir við fiskverðsákvörðun í fyrra yrði gripið til þessarar aflamiðlunar þá þegar og kvaðst telja eðlilegast að það gerðist þegar um síðustu áramót. Nú kemur í ljós að hæstv. ríkisstjórn hefur enn ekki komið sér saman um það hvernig leysa skuli þetta mál nema hæstv. utanrrh. sem hér er staddur vilji vera svo góður að koma í ræðustól og gera grein fyrir niðurstöðu málsins. Það alvarlega við þetta mál er að það tefur fiskverðsákvörðun sem líta verður á sem hluta af kjarasamningum, enda ræður fiskverðsákvörðun úrslitum um kjör sjómanna og leggur grundvöllinn í verðlags- og gengismálum þjóðarinnar. Hér er því um ákaflega brýnt mál að ræða. Það er harla athygli vert að hlusta á hæstv. forsrh. segja frá því hér að eftir að bréfið frá yfirnefndinni barst hæstv. ríkisstjórn hafi borist bréf frá Verkamannasambandinu þar sem mótmælt er tillögu yfirnefndarinnar um skipan hagsmunaaðila í nefndina sem fjalla skal um aflamiðlunina. Ef taka skal mark á bréfi Verkamannasambandsins --- og geri ég síst lítið úr áhrifum þess í hinni nýju skipan efnahagsmála á Íslandi sem varð við síðustu kjarasamninga þegar aðilar vinnumarkaðarins tóku að sér hlutverk hæstv. ríkisstjórnar --- þá hlýtur maður að spyrja í framhaldi af því hvort ekki sé á sama hátt tekið tillit til óska Alþýðusambands Íslands sem sent hefur hæstv. ríkisstjórn bréf og farið fram á að ekki verði skorið af Atvinnuleysistryggingasjóði og Byggingarsjóði ríkisins. Má þá skilja orð hæstv. forsrh., og reyndar hæstv. sjútvrh. sem virtist taka undir þau sjónarmið sem koma fram í bréfi Verkamannasambandsins, svo að tekið skuli tillit til þessara sjónarmiða? Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að leggja þetta í hendur þessara aðila, ekki síst ef þeir ná samkomulagi um það við aðra aðila á vinnumarkaðinum og treysti þeim reyndar betur en hæstv. ríkisstjórn, en þetta torveldar manni að átta sig á því hver stjórnar í þessu landi og hvort um fullt framsal er að ræða til þessara aðila eða hvort ríkisstjórnin hefur einhverja skoðun og ætlar að leysa þessi mál, og þá hvort hún leysir þau með sama hætti, burt séð frá því hvaða mál er um að ræða. Væntanlega tekur hæstv. utanrrh. til máls og skýrir sína hlið á þessu mjög svo mikilvæga máli. Að öðru leyti, virðulegur forseti, ætla ég ekki að hafa mörg orð um það sem hér hefur farið fram. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa svarað ýmsum fyrirspurnum sem til hans var beint. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að svörin væru skýrari. Það mátti ráða af máli hæstv. ráðherra og af máli hv. þm. Stefáns Valgeirssonar og á það hefur verið bent fyrr í þessum umræðum, þar á meðal af 2. þm. Reykv., að hæstv. ríkisstjórn virðist ekki telja Stefán Valgeirsson með þegar rætt er við stjórnarliðið því að í umræðunni kom fram að hæstv. fjmrh. hefði ekki haft fyrir því að senda honum þær tillögur sem liggja fyrir um niðurskurð á ríkisútgjöldum. Ég skil það vel og það er í þeim anda sem nú er unnið að hæstv. forsrh. beri sig saman við fulltrúa vinnumarkaðarins áður en hann leggur fram tillögur um það hvernig staðið verður við það fyrirheit að lækka verðlag um 0,3% í þessum mánuði og ætla ekki að ganga frekar eftir þeim svörum. En formsins vegna kemur auðvitað að því að slíkt mál kemur inn á hv. Alþingi jafnvel þótt aðilar vinnumarkaðarins hafi tekið að sér að stjórna þessum málum eins og raun ber vitni. Hins vegar er ég afar óánægður með svör hæstv. forsrh. að því er varðar jöfnunargjaldið og tel að hæstv. fjmrh. hafi selt hæstv. forsrh. kött í sekk sem lofar ekki góðu ef hæstv. forsrh. trúir öllu sem hæstv. fjmrh. segir um jöfnunargjaldið. Það er staðreynd að fyrir tæpu ári síðan skrifaði hæstv. forsrh. bréf og sagðist mundu fella niður jöfnunargjaldið um leið og virðisaukaskatturinn yrði tekinn upp. Hinn 30. apríl 1989 var þetta bréf skrifað. Þar segir fyrst að jöfnunargjaldið verði hækkað úr 3% upp í 5%, en síðan muni það verða fellt niður um leið og virðisaukaskattur verði tekinn upp. Hæstv. utanrrh. sem jafnframt er utanríkisviðskiptaráðherra veit það manna best að það er brot á samkomulagi við aðrar þjóðir að heimta þennan skatt inn og allra verst er það brot á samþykktum í samskiptum við fríverslunarþjóðir ef það er gert með þeim hætti að gjaldið renni í ríkissjóð. Við verðum að átta okkur á því að samkvæmt lögum um jöfnunargjaldið á það að renna til iðnþróunar. Það hefur verið gert með þeim hætti að gjaldið hefur að verulegu leyti verið greitt iðnfyrirtækjum vegna uppsafnaðs söluskatts. Nú standa leikar þannig að þetta gjald fer ekki til slíkra hluta. Jafnvel framleiðsla á sl. ári, þar sem framleiðendur þurftu að greiða söluskatt á söluskatt, skatt á skatt ofan, slík framleiðsla fær ekki endurgreiddan uppsafnaðan söluskatt af innheimtu jöfnunargjaldsins. Það hefur verið upplýst af hálfu hæstv. fjmrh. Hæstv. forsrh. kom með sömu röksemdir og hæstv. fjmrh. Hann sagði að það yrði þolað í viðskiptum við aðrar þjóðir að halda úti þessu gjaldi fram eftir árinu á meðan við værum að jafna okkur á virðisaukaskattinum. Við verðum að átta okkur á því hvað það þýðir að jöfnunargjaldið er lagt á. Það þýðir að vöruverð er hærra hér á landi en annars staðar. Ef þessir fjármunir hefðu verið notaðir til þess að koma að fullu til móts við framleiðslufyrirtækin með því að peningarnir rynnu beint til þeirra, þá hefði málið hugsanlega horft öðruvísi við. Það er nefnilega mikill misskilningur, þó að hæstv. fjmrh. og nú hæstv. forsrh. haldi því fram, að okkur geti liðist að halda úti þessu gjaldi af því að ýmsar Evrópuþjóðir láti fé af hendi rakna til ýmissa útkjálkabyggðarlaga. Ef við skoðum þetta dæmi dálítið betur kemur það í ljós að með því að greiða styrki t.d. til Skotlands sem gert er í stórum stíl, bæði af breskum yfirvöldum og eins Evrópubandalaginu, er verið að styðja atvinnureksturinn til þess að hann geti framleitt fyrir lægra verð og þar með er vöruverð í Glasgow lægra en það ella mundi verða. Íslensk stjórnvöld haga sér hins vegar þannig að þau leggja skatta á innflutninginn, láta skattinn renna í ríkissjóð en ekki til fyrirtækjanna og hækka með því verðlagið þannig að íslensk verslun verður ekki samkeppnisfær við verslunina í Glasgow. Þetta hefur því þveröfug áhrif við það sem hæstv. forsrh. hafði eftir hæstv. fjmrh. Og ég bið menn að athuga það að ég spurði ekki út frá þessari röksemdafærslu heldur út frá því að fyrirheit var gefið fyrir ári síðan. Við það fyrirheit hefur ekki verið staðið. Margt af því sem hæstv. ríkisstjórn hefur lofað í tengslum við kjarasamningana kemur ekki fram í því frv. sem við nú ræðum. Hvernig geta aðilar vinnumarkaðarins treyst því að hæstv. ríkisstjórn standi við það sem hún hefur lofað núna frekar en í fyrra? Þetta var meginatriðið í því sem ég sagði. Ekki meira um þetta mál. Varðandi 7. gr. frv. tek ég undir það með hæstv. forsrh. að ugglaust hefði mátt orða þetta ákvæði betur. Ég vil ekkert segja meira um það mál en eigi veldur sá er varir.  Að lokum þetta, virðulegur forseti. Hér er á ferðinni frv. sem að sumu leyti dregur úr tekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga og eykur enn fremur útgjöld. Það verður aldrei of oft brýnt fyrir þeim sem um þessi mál fjalla að það sem skiptir langsamlega mestu máli er hvernig okkur tekst að eiga við ríkisútgjöldin á næstunni. Við höfum enn ekki séð tillögur hæstv. ríkisstjórnar. Við höfum heyrt á skotspónum, lesið í Morgunblaðinu, að þær tillögur séu tilbúnar og ef þær eiga að koma hér inn á Alþingi er auðvitað um það að ræða í verulegum mæli að verið er að gera bókhaldsfiff því að sum útgjöld sem þar eru til niðurskurðar eru útgjöld sem hvort sem er lenda á ríkissjóði fyrr eða síðar. Nú eru heimildir fyrir því að hallinn á sl. ári hafi verið tæpir 6 milljarðar kr. og ef fram heldur sem horfir verður hallinn á yfirstandandi ári a.m.k. sá sami, kannski meiri. Þetta þýðir að á næstu árum munu vaxtagreiðslur aukast, þessi vandi hlaðast upp. Ríkissjóður þarf á fjármunum að halda til þess að brúa bilið milli tekna og gjalda. Slík eftirspurn eftir nýju fjármagni innan lands veldur því að vextir hækka og sá grundvöllur sem kjarasamningarnir byggjast á er í stórkostlegri hættu. Þessu til viðbótar, það er annað mál sem ég ætla ekki að ræða hér, vil ég benda hæstv. ríkisstjórn á það að nú þegar eru að skjóta upp kollinum ný vandamál í tengslum við svokallaða lausn sem átti sér stað í gegnum Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina og Hlutafjársjóð Byggðastofnunar. Augljóst er að þau fyrirtæki sem nutu fyrirgreiðslu úr þessum sjóðum koma til með að leita aftur á náðir hæstv. ríkisstjórnar eða þá næstu ríkisstjórnar þannig að í raun hafa vandamálin ekki verið leyst. Lausninni hefur verið frestað. Þetta tel ég að þurfi að koma fram við þessar umræður um leið og ég lýsi því yfir að að sjálfsögðu munu þeir hv. þm. Sjálfstfl. sem sæti eiga í félmn. taka þátt í því að reyna að hraða þessum málum í gegnum þingið, enda er þetta frv. að langsamlega mestu leyti í takt við þá kjarasamninga sem gerðir voru fyrir skömmu eða nánar tiltekið 1. febr.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. fór þess á leit að ég gerði grein fyrir því hver væri niðurstaðan að því er varðar svokallað aflamiðlunarmál og af því tilefni er rétt að taka fram eftirfarandi: 1. Niðurstaðan fékkst í tengslum við gerð kjarasamninga þegar ríkisstjórnin lýsti því yfir að hún mundi beita sér fyrir því að koma á fót svokallaðri aflamiðlun og aðild að stjórn hennar skyldu eiga fulltrúar hagsmunasamtaka, þannig að samkomulag um lausn þess máls var fengið í tengslum við kjarasamninga. 2. Að því er varðar útfærslu eða framkvæmd á því er þess að geta að upphafleg áform um að hrinda þessu í framkvæmd hafa hingað til strandað á samkomulagsleysi hagsmunaaðila vegna þess að þeir hafa ekki náð saman um það með hvaða hætti stjórn aflamiðlunar yrði skipuð. Ég hef í dag í viðræðum við þessa aðila lýst því yfir að ég væri reiðubúinn að ganga með formlegum hætti frá stofnun þessarar aflamiðlunar á þeim forsendum að samkomulag tækist um það að hver aðili ætti þar einn fulltrúa, þá á ég við útgerðarmenn, sjómenn, fiskverkendur og fiskvinnslufólk, en oddamaður yrði skipaður með samkomulagi allra aðila. Á þessari stundu er ekki ljóst hvort samkomulag hefur tekist milli hagsmunaaðila um þessa lausn.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu. Ég vil hins vegar þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf hér áðan við fyrirspurn sem ég beindi til hans. Ég fagna því sérstaklega að það er alveg sameiginlegur skilningur okkar á því að í þeim bréfaskiptum sem fóru á milli hæstv. forsrh. og Sambands ísl. sveitarfélaga 20. des. felist samningur. Sá samningur er þess efnis að ríkissjóður leggur 300 millj. kr. á þessu ári til uppgjörs við sveitarfélögin auk 40 millj. kr. í sérstakt framlag vegna tannlæknaþjónustu. Ég fagna mjög ótvíræðri yfirlýsingu hæstv. forsrh. um það að þetta framlag verði ekki lækkað nema í samkomulagi við sveitarfélögin og fagna yfirlýsingu hans um það að hann muni nú hafa samband við forsvarsmenn sveitarfélaganna til að leita eftir slíku samkomulagi. Það er svo auðvitað sveitarfélaganna og samtaka þeirra að segja til um það hvort þau fallast á að þetta framlag verði lækkað eins og ríkisstjórnin hefur reyndar þegar gert tillögu um. Mér er reyndar ekki grunlaust um að sveitarfélögin muni í þeim efnum líta til þess að síðan þetta samkomulag var gert hefur verið lagður á þau virðisaukaskattur sem er einhvers staðar á bilinu 600--800 millj. kr. Það er hins vegar annað mál, en ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessi svör, sem voru mjög afdráttarlaus, og sveitarfélögin hljóta auðvitað að fagna þeim.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég vildi fyrst og fremst færa hæstv. sjútvrh. þakkir fyrir að hafa komið til þessarar umræðu þó að hann sé á sama tíma bundinn við umræður í annarri deild. Það kom mjög glöggt fram í hans máli að hann ber góðan hug til sjávarútvegsins og vilja til þess að leysa þau verkefni sem þar blasa við. Á hinn bóginn staðfestist hér í umræðunni að eins og stundum áður hafa ráðherrar Alþfl. brugðið fæti fyrir hæstv. sjútvrh. og komið í veg fyrir að hann næði góðum áformum sínum fram. Það liggur hér fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefur haft þetta verkefni með höndum í heilt ár án þess að geta leyst það. Það liggur hér fyrir í yfirlýsingu frá hæstv. sjútvrh. að ágreiningur hefur verið á milli hans og hæstv. utanrrh. um málið og ég hygg að engum dyljist að það er meginorsök fyrir því að lausn hefur ekki fundist. Það er ástæðan fyrir því að niðurstaða dregst nú á langinn að því er varðar fiskverðsákvörðun. Þetta eru þær staðreyndir sem fyrir liggja eftir þessar umræður, að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki getað tekið á þessu máli og leyst það af sinni hálfu þó að samkomulag liggi fyrir á milli þeirra sem aðild eiga að Verðlagsráði sjávarútvegsins.

Forseti (Árni Gunnarsson) Svo stendur á að til þess að hægt sé að koma málinu til nefndar og 2. umr. vantar einn þingmann. Takist það ekki nú á næstu mínútum mun forseti gera nokkurra mínútna hlé á þessum fundi til að ná í þá stjórnarþingmenn sem hér eiga að vera. --- Fundarhlé. Enn verður að gera nokkurt hlé á þessum fundi, í a.m.k. stundarfjórðung, því að enn hefur fækkað í húsinu og vantar nú þrjá hv. þingdeildarmenn til þess að ná megi fram atkvæðagreiðslu. Telur forseti ástæðu til þess að minna á 34. gr. þingskapa þar sem segir: ,,Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni`` og gildir þetta jafnt um stjórnarliða sem stjórnarandstæðinga.