Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Þetta var fróðleg ræða og leitt að við í umhverfisnefnd skyldum ekki sjá okkur fært að leggja inn í þessa umræðu fleiri fuglategundir og dýra. Það var mjög rætt í nefndinni að gagnlegt væri að fara yfir allt sviðið. Það sem ákveðið var í nefndinni var hins vegar að binda sig við rjúpuna með örlítilli undantekningu, að gefnu tilefni úr góðu frumvarpi sem hér var flutt á þinginu, en lengra komust menn ekki. Ég var t.d. áhugamaður um að breyta ákvæðum þessara laga um hrafninn, sem ég tel óþörf og grimmileg og ber hag hans fyrir brjósti eins og sumir endurnar og aðra fugla. Það sem kom mér hins vegar á óvart í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndal var að hann áskildi sér rétt til að flytja frumvarp - hann þarf ekki að áskilja sér það því að hann hefur rétt til þess meðan hann er þingmaður á þinginu - ef hann væri ekki sammála tillögum og áliti Náttúrufræðistofnunar. Er það þá þannig að hv. þm. Halldór Blöndal geri fyrir fram fyrirvara við vísindalegar niðurstöður þeirrar stofnunar sem á að gefa Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneytinu hinn vísindalega grunn til að standa á?

Herra forseti. Ég ætla ekki að svara þessu mörgum orðum. Í fyrsta lagi er frumvarpið sem hér liggur fyrir almennt og á ekki bara við rjúpur. Ég benti hv. þingmanni á það, að mig minnir við 2. umr. málsins, að þetta frumvarp varðar aðrar tegundir einnig. Það er ekki bundið við rjúpuna eins og menn geta fullvissað sig um sem lesa frumvarpið. Í annan stað þykir mér út af fyrir sig áhugavert að hv. þingmaður skuli telja nauðsynlegra að friða hrafninn en endur. Það er kannski vegna þess að hv. þingmanni þyki hrafninn greindari en aðrir fuglar og leggi mikið upp úr greind fugla og manna. Þá er kannski rétt að minna hann á að sú var skoðun Ólafs Friðrikssonar að grænlenski hrafninn væri greindari en sá íslenski. Í þriðja lagi vil ég aðeins segja að við hér sem erum kjörnir til Alþingis eigum að fara eftir samvisku okkar en ekki eftir reseptum utan úr bæ.

Forseti. Ég efast ekki um að samviska Halldórs Blöndals hlýtur að vega þyngra ef hún er sett á vogarskál og hinum megin vísindatillögur Náttúrufræðistofnunar. Það er út af fyrir sig dónaskapur að halda öðru fram. Varðandi hrafninn og endurnar þá er það að segja að mikilvægt er, þegar menn ræða lög og sérstaklega þegar þeir leggja fram frumvarp, að þeir skilji anda laganna. Munurinn á hrafninum annars vegar og öndunum hins vegar í þessum lögum er sá að endurnar eru friðaðar, að vísu með heimildum ráðherra til þess að afnema þá friðun. Það er hrafninn ekki. Það eru fuglar og dýr í þessum lögum sem ekki eru friðuð. Þess vegna væri nær að ræða sérstaklega málefni hrafnsins en andanna, ef við erum að tala um lagabreytingar, vegna þess að ráðherra hefur fyrir heimildir til að alfriða þær endur sem ráðherra vill, að fengnum tillögum að vísu frá Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun. Ráðherra hefur ekki heimild til þess að friða hrafninn, hvorki á svæðum á einhverjum tímabilum, eða með nokkrum einasta hætti, nema með sérstakri lagabreytingu. Þess vegna tel ég að nær væri að tala um hrafn og reyndar fleiri skepnur en endur.

Herra forseti. Mér láðist að geta þess áðan að ég hef rætt við ýmsa sérfræðinga í Náttúrufræðistofnun um þær breytingartillögur sem ég flutti og frumvarpið sem við ræðum hér um. Þar sem það eru einkasamtöl get ég ekki vísað til neinna einstakra þeirra en ég get fullvissað hv. þingmann um að á Náttúrufræðistofnun fyrirfinnast þeir sérfræðingar sem eru sammála mér um að nauðsynlegt sé að friða ákveðin lindarsvæði og eru sammála mér um að ótrúlegt sé hversu hart er gengið er fram af ýmsum við veiðar á villtum fuglum. Menn hafa þar ýmsir miklar og þungar og ríkar áhyggjur af því hvernig fuglaveiðar hér á landi hafa verið auglýstar. á netinu, bæði erlendis og hér á landi. Þar er enginn munur gerður á tegundum. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, var þar flaggað með straumandarsteggi. Ég hygg að okkur þyki flestum nokkuð mikið um þegar veiðimaðurinn hefur, eins og ég sagði áðan, meira en 20 dauða rauðhöfða í kringum sig og meira en 20 grænhöfða. Þetta eru ekki veiðar sem Íslendingar stunduðu með slíkri grimmd áður. Skipulagning þessara veiða og sá mikli þrýstingur og þær miklu auglýsingar sem hafðar eru í frammi til þess að fá menn á þær veiðarnar eru með ólíkindum. Við vitum að þeir sem hafa byssuleyfi erlendis hafa leyfi til að koma til Íslands og skjóta fugla. Þeir þurfa að vísu að hafa með sér leiðsögumann en við vitum líka að það hefur sést til þeirra. Við vitum að stóra-toppönd, húsönd og aðrir slíkir fuglar hafa legið særðir eftir þegar farið hefur verið yfir svæði af slíkum mönnum.

Hæstv. forseti. Það er að sumu leyti heimilislegt að vera komin svo langt inn í nóttina, fram yfir miðnætti, og hlusta á 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, halda ræður um friðun anda. Ég deili ýmsum hugrenningum hv. þingmanns í þessum efnum. Ég er einn þeirra þingmanna og kannski eini þingmaðurinn sem lýsti stuðningi við hæstv. umhverfisráðherra Siv Friðleifsdóttur á sínum tíma, þegar hún ákvað að koma á þriggja ára veiðibanni á rjúpu. Ég er enn þeirrar skoðunar að við hefðum að ósekju mátt halda út það þriggja ára tímabil þótt ég felli mig fullkomlega við þá málamiðlun sem frumvarpið sem hér um ræðir felur í sér. Ég tel hana vera skynsamlega. Ég tel hana unna af ígrundun af hv. umhverfisnefnd, sem skoðaði málið til hlítar, ekki einungis eftir 1. umr. heldur líka eftir 2. umr. Ég var því miður fjarverandi við 2. umr. málsins og raunar við afgreiðslu þess frá nefndinni fyrir 2. umr. Ég stóð því ekki að nefndaráliti nefndarinnar á þskj. 906 en á framhaldsnefndarálitinu sem hér er til umræðu, og eins og hv. þingmaður, formaður umhverfisnefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson gat um, þá rita ég undir það framhaldsnefndarálit með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur að tvennu má segja. Ég nefndi í upphafi máls míns að ég er þeirrar skoðunar að vel hefði mátt halda út þriggja ára alfriðunartímabil á rjúpu. Við vitum að við talningu á rjúpunni vorið 2004 kom það fram að stofninn hefði tvöfaldast á milli áranna 2003 og 2004. Samkvæmt upplýsingum frá Náttúrufræðistofnun Íslands bendir allt til þess að álíka stórt stökk verði í stofninum í vor, sem er auðvitað fagnaðarefni og afar athyglisvert, sérstaklega þegar haft er í huga að veiðarnar eru eini þátturinn í stofnstærð rjúpunnar sem við getum haft einhver áhrif á. Hinar náttúrulegu sveiflur getum við ekki haft áhrif á en veiðarnar getum við haft áhrif á. Ég tel að ef við hefðum haft biðlund í eitt ár til þá hefðum við séð enn betur áhrif friðunarinnar. Ég tel að það hefði verið gott að öðlast þá þekkingu. Þriggja ára veiðibannið hefði haft aukna þýðingu til að meta þau áhrif sem veiðibann hefur með einhverri vissu. En málamiðlunin sem hér er lögð er að mínu mati engu að síður ásættanleg. Ég set mig alls ekki upp á móti henni. Varðandi hitt atriðið sem ég hef fyrirvara við, þá er það sölubannið sem ég hef vikið að oftar en einu sinni í þingræðum þegar þessi mál hafa verið til umfjöllunar. Ég hef ákveðnar efasemdir um að sölubann eitt og sér haldi. Ég ber nokkurn ótta í brjósti varðandi möguleika fólks á að stofna til einhvers konar svartamarkaðssölu á íslenskri rjúpu, sem eðli málsins samkvæmt er ekki merkt upprunalandi þegar hún er komin á disk neytenda, t.d. á veitingahúsi. Ég hefði verið höll undir þá leið sem Náttúrufræðistofnun Íslands lagði upphaflega til, að jafnframt sölubanni yrði bannaður innflutningur á erlendri bráð, erlendum fugli, sem væri sambærilegur við íslensku rjúpuna. Þar mun fyrst og fremst átt við grænlenskar rjúpur. Þær gætu mögulega ratað inn á markaðinn. Þær eru mjög svipaðar íslensku rjúpunni og ekkert sem kæmi í veg fyrir það í sjálfu sér að menn seldu íslensku rjúpuna sem grænlenska, nema þá að innflutningsbann væri í gildi. Um þetta segir í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem send var umhverfisnefnd og dagsett er 24. febrúar síðastliðinn, með leyfi forseta: „Náttúrufræðistofnun hefur áður lýst þeirri skoðun að sölubann þurfi að ná til innfluttra dýra sömu tegundar enda sé, svo dæmi sé nefnt, erfiðleikum háð að þekkja í sundur íslenskar og grænlenskar rjúpur og möguleiki að smygla íslenskum rjúpum inn á markað á þeim forsendum. Náttúrufræðistofnun getur þó fallist á til reynslu það fyrirkomulag sem lýst er í frumvarpinu. Tryggja þarf að reglum um upprunavottorð og pökkun á innfluttri villibráð sé framfylgt. Í því sambandi hvetur Náttúrufræðistofnun til þess að reglugerð um sölu, innflutning og útflutning villtra dýra sem kveðið er á um í 7. gr. núgildandi laga verði sett sem fyrst og áður en rjúpnaveiði hefst á nýjan leik.“ Í þessu sambandi vil ég, hæstv. forseti, hvetja hæstv. umhverfisráðherra til að setja þessa reglugerð sem allra fyrst og sömuleiðis undirstrika það sem álit Náttúrufræðistofnunar að fyrirkomulagið sem við erum að innleiða hér sé einungis til reynslu. Til þess að við getum metið þá reynslu sem við fáum af þessu fyrirkomulagi þarf auðvitað virkt eftirlit. Ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að tryggja að það verði viðhaft og stundað svo það verði alveg ljóst á hvern hátt þetta fyrirkomulag nýtist okkur og hvort það gagnast okkur til fulls, eins og við auðvitað vonum. Virkt eftirlit og öflug reglugerð mundi hjálpa í þeim efnum. Þetta eru í meginatriðum þeir fyrirvarar sem ég hef við málið, þeir eru í sjálfu sér ekki alvarlegir en ég vildi þó að þeir kæmu hér fram. Ég vil svo einungis hnykkja á sjónarmiði mínu varðandi breytingartillöguna sem umhverfisnefnd gerir við 3. gr. frumvarpsins, en hún varðar 17. gr. laganna. Þar er gert ráð fyrir að orðalagið verði eins og segir í breytingartillögu nefndarinnar: „enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands viðkomandi stofns að takmarka veiðar“. Ég vil bara taka það fram til þess að það sé sagt hér að það hlýtur að felast í orðanna hljóðan að það sé Náttúrufræðistofnun Íslands sem kemur til með að meta stofnstærðina eða ástand stofnsins. Það hlýtur að vera Náttúrufræðistofnun Íslands sem er sá aðili sem, eðli máls samkvæmt, sér um það mat. Ég lít því svo á og ég tel að það sé skilningur umhverfisnefndar að það sé í verkahring Náttúrufræðistofnunar Íslands að meta stofnstærðina og ástand stofnsins. Hvað varðar friðun ákveðinna svæða og málefni það sem hv. þm. Halldór Blöndal tók upp hér, hann nefndi sérstaklega ákveðin lindarsvæði sem þörf væri á að friða fyrir þeim veiðimönnum sem láta sér detta í hug að skjóta endur, rauðhöfða eða grænhöfða, þá vil ég taka undir með hv. þingmanni og reyndar ítreka það sem ég sagði við 1. umr. að ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. umhverfisráðherra haldi rjúpnanefndinni við efnið hvað þetta varðar. Eins og hún sagði í upphafi ræðu sinni þegar hún fylgdi málinu úr hlaði og reyndar í ræðu sinni áðan líka, er meiningin að tillögur um griðlönd og friðuð svæði að þessu leyti eigi eftir að líta dagsins ljós. Ég tel mjög mikilvægt að rjúpnanefndinni verði falið þetta verkefni áfram og því fyrr sem slíkar tillögur líta dagsins ljós, því betra. Við verðum að viðurkenna að hér er um viðkvæma stofna að ræða sem við berum ábyrgð á. Við þekkjum hnignun lífkerfisins, ekki bara hér á landi heldur út um allan heim, vegna ágangs mannsins. Hluti af þeim ágangi er auðvitað veiðiálag. Hæstv. forseti. Eitt atriði hefur ekki verið nefnt í þessari umræðu, ég var ekki viðstödd 2. umr. en ég veit a.m.k. að nú við 3. umr. hafa ekki verið nefnd þau sjónarmið sem Bændasamtök Íslands hafa viljað koma að í umræðu um málið. Mér finnst eðlilegt að sanngirni sé gætt í þeim efnum. Umhverfisnefnd bárust umsagnir frá Bændasamtökum Íslands og raunar líka ályktun frá búnaðarþingi sem leiðir í ljós grundvallarmun á sjónarmiðum bænda annars vegar og sportveiðimanna hins vegar. Ég held að full ástæða sé til fyrir okkur að hugleiða nánar sjónarmið bænda í þessum efnum. Ég er ekki að segja að ég geri þau að mínum, alls ekki, en hins vegar tel ég að þeir hafi ákveðinn hefðarrétt í þessum efnum sem sé kannski ekki alveg sjálfgefið að afnema. Í umsögnum sínum fjalla bændur um það að ásókn sportveiðimanna í veiðar á fuglum hafi farið vaxandi á seinni árum. Þeir viðurkenna að það geti gefið bændum og öðrum landeigendum aukna möguleika til tekjuöflunar af hlunnindum ef vel tekst til með skipulag og eðlilega nýtingu, en þeir telja jafnframt að með aukinni ásókn í fuglaveiðar hafi komið fram að ýmsir þeir sem sportveiðar stunda sætti sig illa við umráðarétt bænda yfir þessum hlunnindum. Bændur segja að þetta hafi stundum leitt af sér árekstra og jafnvel kærur. Jafnframt kemur fram í greinargerð sem nefndinni barst frá búnaðarþingi að þær hugmyndir sem koma fram í frumvarpinu sem hér er fjallað um séu mörgum bændum lítt þóknanlegar. Menn telja jafnvel að þær séu sumar hverjar óframkvæmanlegar, eins og t.d. sölubannið á rjúpu sem bændur leggjast mjög gegn. Þeir taka fram að bændur eða landeigendur kjósi að veiða sjálfir á lendum sínum og selja afurðirnar og það hafi þeir gert árum og áratugum saman og þeim finnist því fráleitt að banna sölu á rjúpu og telja það kalli einungis á svokallaðan svartan markað. Bændasamtökin telja jafnframt nauðsynlegt að forðast að tekið verði upp skipulag og reglur sem bjóði upp á sífelldar deilur og árekstra og því sé nauðsynlegt að til komi skipulegar og samræmdar aðgerðir. Síðan tala bændur um hugmyndir sem þeir hafi um að stofna einhvers konar samtök sem gætu líkst samtökum sem þeir hafa nú þegar og eru við lýði um lax- og silungsveiði. Þeir hefðu í huga að slík samtök gætu haft það hlutverk að vinna hugmyndum þeirra brautargengi hjá stjórnvöldum og telja útilokað að þetta mál komist í farsælan farveg nema bændur sjálfir komi að og móti framtíðarfyrirkomulag og séu þokkalega sáttir við þann farveg sem málið verður sett í. Ég nefni þetta hér af sanngirnisástæðum. Ég tel eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra, sem er einmitt viðstödd umræðuna hér og ég vil þakka það - það er virðingarvert á þessum síðustu og verstu tímum þar sem gagnrýnt hefur verið hér í dag að við söknum oftar en ekki ráðherra í 2. eða 3. umr. mála - ég tel eðlilegt að ráðherra fái þessi sjónarmið Bændasamtakanna með sér í nesti og geti skoðað þau í sínum ranni. Hún veit auðvitað að þarna eru ólík sjónarmið sem tekist er á um, en eins og ég sagði þá held ég að bændur og aðrir landeigendur séu kannski ekki alveg búnir að segja sitt síðasta í þessum málum. Hæstv. forseti. Ég vil ljúka máli mínu á því að vitna í bréf frá ástríðufullum veiðimanni sem skrifaði umhverfisnefnd. Gísli Páll Pálsson heitir hann og fagnar því að þetta mál skuli nú vera til lykta leitt og hann komi til með að geta skotið nokkrar rjúpur í jólamatinn fyrir næstu jól. Hann fjallar hér um athyglisverðan hlut sem varðar styttingu eða stýringu veiðitíma og þá sérstaklega þá stýringu sem heimilar umhverfisráðherra að beina veiðum inn á ákveðinn hluta dags. Gísli Páll Pálsson er að fjalla um kvöldveiðar á gæs. Hann segir í bréfi sínu, með leyfi hæstv. forseta: „Ég stundaði slíkar veiðar fyrir allmörgum árum og oft á tíðum sá maður lítið hvað var verið að skjóta á og í mörgum tilfellum missti maður særða fugla út í myrkrið. Slíkt veiðibann er að mínu mati afar mikilvægt og mundi veiðiálag minnka og gæsirnar fengju frið á náttstað. Það er sennilega auðveldara fyrir gæsina að finna nýtt beitarland að degi til heldur en að finna sífellt nýjan og nýjan náttstað þó að ég hafi ekki neinar vísindalegar rannsóknir til þess að styðja mál mitt.“ Ég vitna í þetta bréf, hæstv. forseti, sem er til marks um það hversu margir hafa sýnt málinu áhuga og hversu margir hafa komið að máli við nefndina og skrifað nefndinni hugrenningar sínar og langanir og þrár í þessum efnum. Eins og hv. þm. Halldór Blöndal gat um í ræðu sinni er þetta mál líka tilfinningatengt. Ég er engin undantekning þar frá. Hv. þm. Halldór Blöndal hafði áhyggjur af skúminum í æðarvarpinu en mig langar að minna á að það eru fleiri en skúmurinn sem næla sér í gæsarunga uppi á heiðum. Ég minni á það að það eru a.m.k. 600 gæsahreiður sem koma til með að fara undir vatn í væntanlegu Hálslóni, ef það verður einhvern tímann að veruleika. Það er því ekki bara skúmurinn sem er frekur til fjörsins í þessum efnum, það er ekki síður maðurinn, hvort heldur hann fer um með byssur eða stórvirkjanir á hálendinu.

Herra forseti. Ég vil bregðast sérstaklega við umfjöllun hv. síðasta ræðumanns um Bændasamtökin og aðkomu þeirra. Eins og þingmönnum er kunnugt var rjúpnanefndinni falið að koma með tillögur og drög að frumvarpi á sínum tíma. Fulltrúi Bændasamtakanna á þar sæti og stóð að þessum tillögum með rjúpnanefndinni. Tillagan um sölubannið sem er í frumvarpinu er komið frá rjúpnanefndinni. Ég vil að það sé alveg skýrt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að koma með þessar upplýsingar. Þær eru vissulega athyglisverðar og gagnlegar í þessari umræðu. Það er þá alveg ljóst að fulltrúi Bændasamtakanna stendur að þessum tillögum með rjúpnanefndinni. Það er ánægjulegt og gott til þess að vita, þó svo þar sé þá skoðanaágreiningur við niðurstöðu búnaðarþingsins. Eins og ég sagði áðan geri ég ekki að þessi sjónarmið búnaðarþings að mínum, alls ekki, en þótti rétt að geta um þau í ræðu minni þar sem þau höfðu ekki komið fram áður í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá málefnalegu og góðu umræðu sem búin er að vera hér í nótt um þetta mál. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu í lokin. Ég held, ef maður fer yfir málið í heild sinni og ég segi það bara frá eigin brjósti, að það sé afskaplega mikilvægt að hér verði sjálfbærar veiðar á þeim fuglum og dýrum sem þola slíkt. Ég heyri það og það er ekkert nýtt, við finnum það í nefndinni og bara með því að vera til, að það séu ýmsar tilfinningar sem bærast hjá fólki þegar kemur að slíkum hlutum og það er eðlilegt og tilfinningarök eru líka rök. Það er hins vegar mjög mikilvægt þegar við nálgumst þetta mál, löggjafinn og hæstv. ráðherra, og ég efast ekki um að það verði, að menn reyni að gera það með eins vísindalegum hætti og mögulegt er. Sem betur fer erum við með kerfi sem ég veit ekki hvort er einstakt í heiminum en a.m.k. hefur það gengið afskaplega vel, og það er veiðikortakerfið sem hefur gengið framar björtustu vonum. Það er mjög gott og auðvelt að nálgast upplýsingar um t.d. veiðar á fuglum fyrir almenning og sjá hvernig það hefur þróast. Það er eitthvað sem menn þurfa að skoða og hafa til hliðsjónar í þessu efni. Ég lít á slíkar veiðar sem afskaplega mikil gæði og þær eru í mínum huga hluti af íslenskri menningu, við getum kallað það veiðimenningu eða hvað það er. Við erum enn þá veiðiþjóð og við lifum af veiðum, það er ekkert flóknara en það. Þrátt fyrir ýmislegt gott sem er að gerast í þjóðfélaginu, útrás á öllum sviðum, þá er grunnurinn samt sem áður enn þá sá á Íslandi að við lifum af veiðum þó svo að sífellt færri vinni við slíkt. Það eru mikil gæði að geta notið náttúrunnar á þennan hátt og að vera í þeim góðu tengslum við náttúruna sem veiðimenn eru, það þekki ég sjálfur. Það liggur hins vegar alveg fyrir að gera verður mjög miklar kröfur til þeirra aðila sem nýta slík gæði, umgengni þeirra verður að vera góð og virðing þeirra fyrir bráðinni og umhverfinu verður að vera til staðar. Eðli málsins samkvæmt eigum við að sjálfsögðu, ef við sjáum fram á að einhver hætta sé á ferðum með ákveðna stofna, að grípa til aðgerða, verndunaraðgerða. Ég held að allir eigi að vera sammála um það. Það skiptir hins vegar miklu máli allra hluta vegna að umræðan sé málefnaleg og byggð á traustum rökum. Þannig held ég að náist best sátt og bestur árangur, því það er engum til hagsbóta, hvorki veiðimönnum né þjóðinni, að við göngum of nærri ákveðnum stofnum. Þó að mjög margt sé í þessum lögum sem má skoða og þó að margir fletir séu á þeim lít ég svo til að þessi sátt sem hefur náðst meðal aðila - ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa haft frumkvæði að því að koma þessari nefnd af stað, ég held að það hafi verið afskaplega skynsamlegt skref. Þær reglur sem við sitjum uppi með núna eru miklu betra tæki til að takast á við veiðistjórnun en við höfum haft áður. Ég heyrði hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að hún hafði ákveðnar áhyggjur af sölubanni. Það eru viðhorf sem við þekkjum en samt sem áður er þetta ekki eitthvað sem við Íslendingar erum að finna upp, þetta er almenna reglan í öðrum löndum. Það er almenn regla að það sé sölubann á veiðibráð. Áhyggjur eru kannski eðlilegar þegar við erum að byrja - ef út í það verður farið yfirleitt, engar ákvarðanir hafa verið teknar um slíkt, það er ráðherra sem ákveður. Ef út í það verður farið vona ég að það muni ganga ágætlega. Ég þakka fyrir þessar góðu umræður og þakka nefndinni fyrir afskaplega gott samstarf. Ég vonast til þess að það starf sem hefur verið unnið hér og sú löggjöf sem vonandi verður samþykkt á næstu dögum verði liður í því að hér verði hægt að stunda áfram sjálfbærar veiðar í góðri sátt við þjóðina. Það er auðvitað algjört grundvallaratriði.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir síðustu orð hv. ræðumanns, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og segja að það er auðvitað gott ef við náum sátt um það hvernig við viljum umgangast íslenska náttúru, samt með þeim hætti að við séum ekki að leggja af veiðar og eðlilega náttúrunýtingu. Ég tek undir þau sjónarmið og fagna því að menn nái saman um að reyna að standa að veiðum á rjúpu og öðrum fugli með eðlilegum hætti. Ég vonast vissulega til að þetta verði okkur öllum til farsældar í framtíðinni og megi samt tryggja að nýtingin haldi áfram með eðlilegum hætti. Það er kannski hægt að ramma þessa umræðu inn með vísukorni sem ég hripaði niður áðan. Ég læt það vera lokaorð mín við þessa umræðu, eitthvað á þessa leið: Við friðum vetrarlendurnar, þar sem að sofa endurnar, við heftum dálítið fjendurna sem til veiða nota hendurnar.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Kristjáni L. Möller, varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar, dagsett 26. apríl 2005: „Þar sem Katrín Júlíusdóttir, 9. þingmaður Suðvesturkjördæmis, getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Valdimar L. Friðriksson framkvæmdastjóri, Mosfellsbæ, taki sæti á Alþingi á meðan en 1. varamaður á listanum er staddur erlendis og næst ekki til hans að svo stöddu.“ Valdimar L. Friðriksson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Er litið svo á að það sé heimilt að Valdimar L. Friðriksson taki sæti á Alþingi ef enginn hreyfir andmælum.

Herra forseti. Mér hafa borist um það upplýsingar að eftir eftirrekstur hafi utanríkisráðuneytið loksins svarað umsókn Mannréttindaskrifstofu Íslands um rekstrarstyrk á þessu ári. Er beiðninni synjað. Sagt er að þess í stað eigi að styrkja eða efla mannréttindi á alþjóðavettvangi með því að kosta hálfa stöðu hjá ÖSE. Áður hafði dómsmálaráðuneytið ráðstafað 2,2 millj. kr. af þeim 4 sem þar eru á fjárlögum til að efla mannréttindastarfsemi. Niðurstaðan er sem sagt sú að ráðuneytin tvö til samans ráðstafa annars vegar 2,2 millj. kr. og hins vegar 0 millj. kr. til reksturs Mannréttindaskrifstofunnar sem hefur undanfarin mörg ár haft 8 millj. kr. eyrnamerktar á fjárlögum af hverjum gengu samkvæmt samningi 1,2 millj. til Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands. Þessi afgreiðsla er með þvílíkum endemum, herra forseti, í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór á þingi fyrir áramótin þegar meiri hlutinn tók fjárveitingar út af fjárlögum sérmerktar til Mannréttindaskrifstofunnar en vísaði þess í stað á að sækja ætti um styrki á óskipta fjárlagaliði þessara tveggja ráðuneyta. Hér er verið að skera algerlega niður við trog, kippa grundvellinum undan þessari stofnun, þessari miðstöð mannréttindabaráttunnar á Íslandi sem er fulltrúi Íslands í norrænu og alþjóðlegu samstarfi sem stjórnvöld hafa sjálf talið sér til tekna á alþjóðavettvangi að styrkja með fjárveitingum, þar á meðal nú síðast þegar eftirlitsnefnd Sameinuðu þjóðanna með borgaralegum og stjórnmálalegum mannréttindum yfirheyrði fulltrúa stjórnvalda um nákvæmlega þetta atriði. Þá er því lofað að af þessum óskiptu fjárveitingaliðum muni ganga fjármunir til reksturs Mannréttindaskrifstofu Íslands. Afgreiðsla meiri hlutans á Alþingi var auðvitað hneyksli, að setja Mannréttindaskrifstofuna í þá stöðu að þurfa að knékrjúpa um fjárveitingar ráðuneytum sem hún á einmitt m.a. að veita aðhald. Afgreiðsla ríkisstjórnarinnar er reginhneyksli og ég krefst þess, herra forseti, að frumvarp okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar 

Virðulegur forseti. Þau tíðindi sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flytur þurfa í sjálfu sér ekki að koma á óvart. Það lá fyrir við fjárlagagerðina að af hálfu tveggja hæstv. ráðherra, þeirra Davíðs Oddssonar og Björns Bjarnasonar, var gerð aðför að Mannréttindaskrifstofunni. Það eru, herra forseti, litlir karlar sem ekki þola málefnalega gagnrýni á störf sín og beita almannafé og opinberu valdi til að refsa þeim aðilum sem reyna að halda uppi lýðræðislegri umræðu í landinu. Öryrkjabandalag Íslands er einn aðilanna að Mannréttindaskrifstofunni og við höfum kynnst því, öryrkjar á Íslandi, að það er takmarkaður skilningur á mannréttindahugtakinu hjá ríkisstjórninni. Oftar en einu sinni hefur þurft að reka hana upp í Hæstarétt og fá hana þar dæmda fyrir mannréttindabrot. Að menn gengju beinlínis fram og refsuðu þeim sem voguðu sér að halda til haga mannréttindasjónarmiðum og sjónarmiðum andstæðum ýmsum fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar, þá ekki síst hæstv. dómsmálaráðherra í nokkrum málum á síðasta þingi, datt mér satt að segja ekki í hug. Ég vona að þetta sé einhver allsherjarmisskilningur og að þingið sjái sóma sinn í því að Mannréttindaskrifstofa Íslands fái sama fjármagn og helst meira og hún hefur haft á síðustu árum því þar hefur sannarlega verið unnið þarft, gott og heilt verk fyrir land og þjóð.

Hæstv. forseti. Ef til er einhver starfsemi eða stofnun sem á að vera óháð framkvæmdarvaldinu um fjárveitingar eru það þeir aðilar sem falið er það hlutverk af löggjafanum að hafa í frammi eftirlit og aðhald gagnvart þessu sama valdi. Verkefni Mannréttindaskrifstofu eru mannréttindi og að mannréttindunum á nú að þrengja með því að svelta þessa stofnun. Mannréttindastofnun fékk á sínum tíma 8 milljónir, 4 frá dómsmálaráðuneyti og 4 frá utanríkisráðuneyti. Þar af gengu 1.200 þús. til Mannréttindaskrifstofu Háskóla Íslands. Alls hafði hún þannig á sínum snærum 6,8 millj. kr. Nú er þetta framlag fært niður í rúmar 2,2 millj. kr. Þetta er að sjálfsögðu reginhneyksli og grafalvarlegt mál og nú er að sannast það sem við í stjórnarandstöðunni vöruðum við á sínum tíma, að ríkisstjórnin mundi leggja upp í hefndarleiðangur gagnvart þessari stofnun. Það er nú að sannast. Þetta er ekki síðasta orðið sem sagt verður um þetta málefni í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Það verður skemmtilegt eða hitt þó heldur að lesa skýrslurnar sem nú verða skrifaðar um stöðu mannréttindamála í lýðveldinu og lýðræðisríkinu Íslandi þegar hingað koma þar til sendar nefndir til að gera úttekt á því sem hér má betur fara. Við höfum ekki staðið okkur það vel hingað til - en þó haldið úti Mannréttindaskrifstofu með tiltölulega litlum kostnaði sem unnið hefur mikið og gott starf fyrir þingið og fyrir þjóðina. En það dugar ekki, hún skilar nefnilega ekki réttum álitum, þessi Mannréttindaskrifstofa. Hún skilar ekki álitum sem henta þeim meiri hluta sem hér ræður nú. Þá verður þeim ekki skotaskuld úr því, hæstvirtum, verð ég víst að segja, ráðherrum, Davíð Oddssyni og Birni Bjarnasyni, að leggja það niður sem þeim ekki hentar. Við höfum séð það áður, hæstv. forseti, og nú má Mannréttindaskrifstofa skrimta á 2 millj. kr. Allir sem hér sitja vita hvað það þýðir. Það þýðir að í raun er verið að leggja hana niður án þess að sú ákvörðun sé tekin með þeim hætti sem í raun ætti að gera, og væri miklu heiðarlegra og betra af þeim mönnum sem ekki vilja halda úti mannréttindastarfi hér á landi að segja það.

Herra forseti. Hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa greinilega ekki mikið til málanna að leggja hér. Þögn þeirra er sjálfsagt samþykki við því að koma svona fram við helstu miðstöð mannréttindamála á Íslandi þar sem mannréttindabaráttan, eftirlit með stjórnvöldum og þátttaka í alþjóðlegu samstarfi, hefur verið samræmd á Íslandi síðustu 10 árin. Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuð á afmælisárinu 1994 og tengdist m.a. endurskoðun stjórnarskrárinnar og nýjum mannréttindakafla hennar. Því var fagnað hátíðlega á síðasta ári að nú væru 10 ár liðin, 10 ára farsælt starf væri að baki sem allir voru stoltir af og ánægðir með. Að utanríkisráðuneytið og þess vegna dómsmálaráðuneytið sem telja sér sérstaklega til tekna í skýrslum og yfirheyrslum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að framlag íslenska ríkisins til mannréttindamála sé m.a. fólgið í þessum fjárstuðningi við Mannréttindaskrifstofu Íslands skuli svo koma svona fram er með endemum. Hvað segja talsmenn meiri hlutans í fjárlaganefnd, hv. þm. Magnús Stefánsson, ofan í ræðurnar um jólin um að þetta væri ekki skerðing, þetta væri bara kerfisbreyting, fyrirkomulagsbreyting? Ætla menn að vera þær lyddur að sitja undir því að svona verði komið fram, að menn hefni sín með þessum hætti, þjóni lund sinni svona? Hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra, Davíð Oddsson og Björn Bjarnason. Það er illa komið fyrir Alþingi Íslendinga ef það er svo marflatt að menn láta bjóða sér þetta. Ég endurtek kröfu mína, virðulegur forseti, það er ekki samkomulag við mig um eitt eða neitt um þetta þinghald fyrr en frumvarp okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna er búið að koma á dagskrá, til umræðu og afgreiðslu þannig að það liggi þá ljóst fyrir að þetta sé annaðhvort á ábyrgð meiri hlutans með formlegum hætti eða þá, sem vonandi verður, að menn láti ekki þessa skömm yfir okkur ganga, þennan álitshnekki og þessa hneisu 

Herra forseti. Mér finnst mjög einkennilegt að hæstv. utanríkisráðherra skuli vera hér staddur og reyna samt ekki að útskýra þennan niðurskurð. Það er 75% niðurskurður. Hvað veldur því að það eigi að fara í þennan mikla niðurskurð til Mannréttindaskrifstofunnar? Við því fást engin svör. Það er ekki eins og að þessir ágætu herrar séu alltaf að spara. Ísmoli er sendur úr landi með ærnum tilkostnaði, sendiherrum fjölgað um 75% en ef það eru mannréttindamál þarf að spara, um heil 75%. Það er kannski til að vega upp kostnaðaraukninguna af sendiherrunum, herra forseti. Það skyldi þó aldrei vera. Mér finnst mjög sérstakt að verða vitni að þessari þögn og þessu málleysi hæstvirtra ráðherra. Ég vil einnig vekja athygli á því að hér liggur fyrir fyrirspurn sem er enn ósvarað frá því um miðjan nóvember, fyrirspurn um kostnað við að Ísland sæki um inngöngu í öryggisráðið. Það er eins og að aldrei sé tími hjá hæstv. utanríkisráðherra til að svara því en ég vona að hann sjái sóma sinn í því að svara fyrir kostnaðinn. Jafnframt vona ég að þegar hann finnur einhverja matarholu svari hann því hvað valdi því að fara þurfi í 75% niðurskurð. Mér finnst vera lágmarkskrafa að hann reyni í einhverju að útskýra þennan sparnað sinn.

Herra forseti. Það hefur áður komið fram, bæði á vettvangi utanríkismálanefndar og opinberlega, að kostnaður við öryggisráðsframboð er áætlaður um 600 millj. Það hefur komið fram opinberlega, ég hygg að hv. þingmaður viti það. Það hefur því ekki verið neitt leyndarmál  Varðandi hitt málið verð ég að segja að vegna þess málatilbúnaður sem hér var hafður uppi og vegna þeirra svigurmæla og dylgja sem hér voru látin falla ætlaði ég hreinlega að láta það fram hjá mér fara að taka þátt í umræðum af því tagi og fara niður á það plan sem hér var, eiginlega þingsins vegna, að taka ekki þátt í því. Mér fannst þetta vera sett fram með þeim hætti að það væri ekki neinn sómi þings að þeirri framgöngu nema síður væri, þeim stóryrðum og svigurmælum og dylgjum sem hér voru látin falla af hv. þingmönnum. Það er svo sem ekki í fyrsta sinn sem þingmenn gera það. En fjármununum, vegna þess sem hv. þingmaður sem síðast talaði sagði, verður öllum varið af hálfu utanríkisráðuneytisins til mannréttindamála.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög ómálefnalegt framlag af hálfu hæstv. utanríkismálaráðherra. Fram hefur komið að verið er að skera fjárveitingar til Mannréttindastofnunar niður við trog. Hún hafði áður haft fjárveitingar sem nema 6,8 millj. kr. Alls hafði verið varið 8 millj. kr. til Mannréttindastofnunar og gengu 1.200 þús. til Mannréttindastofu Háskóla Íslands. Nú er utanríkisráðuneytið að falla frá stuðningi við stofnunina sem áður nam 4 millj. kr. Við teljum þetta vera grafalvarlegan hlut. Við höfum sagt og gerðum það á sínum tíma að ríkisstjórnin væri að hefna sín vegna gagnrýni, mjög málefnalegrar gagnrýni sem kom frá stofnuninni í garð ríkisstjórnarinnar vegna fjölmiðlalaganna og vegna annarra frumvarpa sem frá núverandi ríkisstjórn hafa komið. Þetta er málefnaleg umræða af okkar hálfu. Við höfum fært málefnaleg rök fyrir afstöðu okkar. Við höfum krafið ríkisstjórnina svara og þetta er það sem við fáum frá hæstv. utanríkismálaráðherra landsins. Það veldur svo sannarlega vonbrigðum.

Virðulegur forseti. Þá hefur hið háa Alþingi fengið tilsögn í prúðmennsku frá hæstv. utanríkisráðherra og eflaust ekki vanþörf á. Þó er ástæða til að ætlast til þess af hæstv. utanríkisráðherra að hann sýni Alþingi Íslendinga þá prúðmennsku að gera grein fyrir því hvers vegna fjárveiting til Mannréttindaskrifstofunnar er skorin niður af ríkisstjórn þeirri sem hann veitir forustu í raun réttri úr 8 millj. kr. í 2,2 millj. kr. eftir að sama skrifstofa hefur á liðnum þingvetri leyft sér að gagnrýna efnislega og harðlega nokkur áform sem hæstv. dómsmálaráðherra hafði uppi í lagafrumvörpum á Alþingi. Þetta lítur því miður þannig út að verið sé að refsa Mannréttindaskrifstofu og þeim lögfræðingum sem þar starfa með niðurskurði á fjárveitingum fyrir að hafa uppi og halda frammi málefnalegum sjónarmiðum í lýðræðislegri umræðu. Það er mikilvægt að hæstv. utanríkisráðherra sýni okkur þá prúðmennsku, okkur sem yngri erum og hann þarf að veita sérstakt tiltal um hvernig eigi að hegða sér þætti vænt um ef hann vildi sýna okkur þann heiður að gera grein fyrir því hvernig á þessu stendur og reyndi að sýna okkur fram á að ekki sé verið að refsa Mannréttindaskrifstofu fyrir að hafa haldið uppi málefnalegri gagnrýni á störf ríkisstjórnarinnar. Um annað er ekki beðið og ég trúi, hæstv. forseti, að það séu ekki dylgjur af neinu tagi heldur einföld og prúð ósk til hæstv. utanríkisráðherra um að hann svari málefnalegum fyrirspurnum á málefnalegan hátt.

Herra forseti. Mér finnst skjóta skökku við þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur og ásakar þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa tekið upp þetta mikilvæga mál um ómálefnalega framkomu. Hvað er ómálefnalegra í þessum sal en þegar hæstv. ráðherra kemur hingað og í reynd neitar að svara? Það er fullkomlega málefnalegt af stjórnarandstöðunni, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti áðan, að koma og spyrja: Hverju sætir það að þau loforð sem voru gefin af ráðherrum, af þingmönnum stjórnarliðsins við afgreiðslu fjárlaga fyrir jól hafa verið brotin? Okkur eru öllum í fersku minni þær umræður sem þá fóru fram. Þá var því haldið fram af okkar hálfu að Mannréttindaskrifstofan væri mikilvægur burðarás í lýðræðinu hér á landi vegna þess að hún veitir stjórnvöldum aðhald. Okkur þótti ósæmilegt að skrifstofan og forusta hennar þyrfti að koma bónarveg að þeim ráðunautum og því stjórnvaldi sem hún á að veita aðhald. Þá var hins vegar fullyrt að fjármagn yrði ekki skorið niður heldur yrði því komið eftir öðrum leiðum til hennar. Það átti að gerast með því að sótt yrði sérstaklega um það til viðkomandi ráðherra. Nú bregður svo við að þegar það er gert bresta loforðin, fjármagnið kemur ekki og í reynd er verið að skrúfa fyrir starfsemi Mannréttindaskrifstofunnar. Þá er fullkomlega eðlilegt að við komum og spyrjum hæstv. ráðherra: Hverju sætir þetta? Það gengur ekki fyrir hæstv. utanríkisráðherra að koma hingað og svara út og suður öllu nema því að gefa skýringar á hvað veldur þessu. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Hvers vegna er hann að skrúfa fyrir Mannréttindaskrifstofuna með þessum hætti og hvers vegna efna menn ekki það sem var sagt af stjórnarinnar hálfu fyrir jól?

Herra forseti. Hv. málshefjandi spurði mig ekki um eitt eða neitt. Hann fullyrti um ákveðinn hlut og síðan krafðist hann þess að forseti sæi til þess að frumvörp yrðu rædd með tilteknum hætti. Síðan hafði hann í hótunum um að stöðva annars allan málatilbúnað á þinginu eins og menn heyrðu. Hann spurði mig ekki um neitt sérstakt. Ég kannast ekki við að hafa gefið nein loforð hér sem ég hafi svikið. Ég bið hv. þingmann að koma þá með þau og benda á þau ef hann vill halda því fram. Það hef ég hvergi gert. Í annan stað vil ég nefna að á vormánuðum, í mars-, aprílmánuði, við fjárlagavinnu var lagt til af hálfu utanríkisráðuneytisins á þeim tíma að sú skipan skyldi verða á, sem varð, að fjármunir til mannréttindamála yrðu ákveðnir með sérstökum hætti frá ráðuneytinu en yrði ekki sjálfkrafa fjárveiting til tiltekinnar stofnunar. Ef menn taka tímaröðina í þeim efnum er það löngu fyrir þann tíma sem dylgjur nokkurra hv. þingmanna ganga út á. Tímaröðin er öfug þannig að dylgjurnar falla um sjálfar sig.

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir að atkvæðagreiðsla verði klukkan hálfsjö í kvöld. Síðan verður matarhlé milli sjö og átta og fundi fram haldið klukkan átta í kvöld nema dagskrá ljúki fyrir þann tíma.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2005 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 17. janúar og 15. febrúar sl. Samningur þessi, sem kveður á um allar heimildir hvors aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hins á þessu ári, er samhljóða samningi aðila frá því í fyrra. Gerir samningurinn ráð fyrir að aðilar semji fyrir 20. júní 2005 um veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á loðnuvertíðinni sem stendur frá þeim degi til apríl 2006. Er eins og áður við það miðað að veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á þessu tímabili verði um 30.000 lestir enda breytist forsendur varðandi leyfðan heildarafla og önnur atriði er máli skipta ekki í verulegum atriðum. Í samningnum er eins og í samningi aðila frá fyrra ári kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2005–2006 að veiða allt að 10.000 lestir af loðnu innan lögsögu Íslands úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Samningurinn gerir enn fremur ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2005. Þá er í samningnum staðfest heimild íslenskra skipa til veiða á allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á þessu ári. Loks er í samningnum kveðið á um að hvor aðili skuli veita tveimur skipum, sem skráð eru í landi hins aðilans, leyfi til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu sinnar á þessu ári. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Tillagan til þingsályktunar var kynnt nánast í forkynningu í utanríkismálanefnd á dögunum. Farið var yfir efnisatriði hennar til að freista þess að greiða málinu leið innan þings og í nefnd. Í fljótu bragði hygg ég að ég geti lýst því yfir að við í Samfylkingunni erum öll af vilja gerð til þess að málið verði unnið hratt og vel innan nefndar þannig að þinginu verði unnt að ljúka afgreiðslu þess á yfirstandandi þingi, enda nauðsynlegt. Það hefur gerst á liðnum árum, ef ég man rétt, að samsvarandi staðfesting á samningum hafi komið seint og um síðir til kasta þingsins og löngu eftir að samningar hafa tekið gildi og veitt hefur verið eftir þeim. Nú er því hins vegar ekki þannig háttað. Meginatriði málsins liggur í dagsetningunni 20. júní og ytri umgjörð málsins er sambærileg frá því sem verið hefur. Ég vil þó halda því til haga að í greinargerðinni er sá fyrirvari hafður á að ef forsendur breytast hvað varðar leyfðan heildarafla eða önnur atriði sem hugsanlega geta valdið verulegum breytingum á hlutdeild Færeyinga í heildarafla á Íslandsmiðum verði þess freistað með öllum ráðum að réttar nefndir þingsins verði hafðar með í ráðum áður en nýjar ákvarðanir verði teknar í þá veru. Þá á ég ekki síst við sjávarútvegsnefnd þingsins og eftir efnum og aðstæðum utanríkismálanefnd þingsins. Að öðru leyti ítreka ég að það mun ekki standa á okkur í Samfylkingunni að klára málið fljótt og vel.

Hæstv. forseti. Því ber að fagna að við afgreiðum nú samninginn milli Íslands og Færeyja um veiðar í lögsögu ríkjanna, gagnkvæmar veiðar, á sama ári og samningurinn nær til, en ekki eins og áður þegar við vorum nánast að afgreiða samninga sem þegar höfðu verið uppfylltir að öllu leyti vegna þess að tíminn sem þeir náðu til var liðinn. Ber að þakka að málið skuli berast inn á vorþinginu en ekki síðar. Það eru hins vegar ýmsar breytingar að eiga sér stað í lífríkinu í Norðurhöfum og einnig að því er varðar aflabrögð úr þeim stofnum sem við erum m.a. að fjalla um. Það má t.d. minna á síðustu loðnuvertíð sem endaði reyndar með allt öðrum hætti en menn höfðu gert ráð fyrir og upplýst er að loðnugangan sem lengst fór austur af landinu skilaði sér ekki á miðin suðaustur og suður af landinu eins og gert hafði verið ráð fyrir. Þar af leiðandi stöndum við uppi með verulegar breytingar á heildarafla úr loðnustofninum á þessari vertíð og auðvitað er ekki fyrirséð hvernig útkoman verður á þeirri næstu, en undanfarin ár hefur ekki verið mikil veiði á sumar- og haustvertíðum á loðnu. Þetta er nokkuð sem ég held að við neyðumst til að skoða alvarlega. Þó að hér sé kannski verið að tala um tiltölulega lítinn afla af loðnu þá erum við samt að tala annars vegar um 30 þúsund lestir og hins vegar 10 þúsund eða um 40 þúsund lestir í veiðum færeyskra skipa úr loðnustofninum innan íslenskrar lögsögu og það skiptir máli, sérstaklega ef að heildarveiðin fer að dragast saman og verða allt öðruvísi en menn gerðu ráð fyrir. Ég vildi láta þetta koma fram. Ef hæstv. utanríkisráðherra hefur þær upplýsingar væri fróðlegt að fá að vita hvort í þeim viðræðum eða erindaskiptum sem getið er um í þessari þingsályktunartillögu hafi eitthvað hafi komið fram um að menn hafi rætt m.a. loðnuveiðarnar og nýtingu loðnustofnsins á þessari vertíð og fyrirsjáanlega nýtingu á þeirri næstu. Við skulum ekki gleyma því að það var t.d. alls ekki fyrirséð snemma á síðastliðnu hausti að við mundum yfirleitt ná að hefja loðnuveiðar þá. Ég spyr hvort þessar umræður hafi farið fram á milli aðila með tilliti til breytinga á heildarafla. Annað atriði sem mér finnst líka skipta verulegu máli að við veltum fyrir okkur er auðvitað sú spurning sem við stöndum frammi fyrir nú eftir 25 ára árangursleysi við stjórn fiskveiða, þ.e. sérstaklega hvað varðar uppbyggingu þorskstofnsins og hvernig við ætlum við að taka á því vandamáli. Það tengist að mínu viti nýtingu á loðnustofninum á komandi árum og missirum þar sem ég hallast sífellt meira að því að við þurfum að skoða bræðsluveiðar á loðnu upp á nýtt með tilliti til þess hvort við ætlum að ná upp verðmætasta stofni okkar, þorskstofninum, og hvernig við munum fara í það. Ég ætla ekki að ræða nánar um þá hlið málsins hér og nú þótt fullt tilefni væri til þess, en ég held að engum blandist hugur um að með það árangursleysi sem við okkur blasir varðandi stýringu á botnfiskveiðum okkar þar sem þorskstofninn er okkar langverðmætasti stofn, þá þurfum við auðvitað að skoða allar hliðar þessa máls og samningurinn við erlendar þjóðir um nýtingu á loðnustofninum mun örugglega koma inn í það mál og á ég þá líka við Norðmenn. Síðan er annað atriði í þessum samningi sem kveður á um fiskveiðar og það varðar kolmunnaveiðar en skipum við kolmunnaveiðar er heimilt að stunda þær innan lögsögu beggja ríkjanna og hefur það verið okkur Íslendingum mjög verðmætt á undanförnum árum að geta stundað þær veiðar innan færeyskrar lögsögu. Nú er upplýst að nýtingin á kolmunnastofninum er verulega meiri en menn gera ráð fyrir að geti verið til langframa. Norðmenn eru þar stórtækastir, hafa sennilega veitt nú þegar yfir hálfa milljón tonna úr kolmunnastofninum. Ég sá það líka í Morgunblaðinu í morgun, því virðulega blaði, að þar var upplýst af norskum útgerðarmanni að veiðar á kolmunna á þessari vertíð hefðu farið fram mun norðar og vestar en áður hefur verið, þ.e. í lögsögu Evrópusambandsins. Nefnt var svæðið norðvestur af Rockall. Ber þá auðvitað að horfa til þess að þar með er verið að nálgast íslenska lögsögu verulega með þessar vetrarveiðar á kolmunna sem ekki hefur verið áður því þær hafa oft farið fram vestur af Írlandi og á því svæði að langmestu leyti. Þetta bendir til þess að hegðun kolmunnastofnsins sé að verða eitthvað öðruvísi en verið hefur á undanförnum árum og stendur það líklega í sambandi við aukinn sjávarhita og breytingu á fæðuskilyrðum. En allt að einu, þetta er veruleg breyting. Ef við ætlum að horfa til þess í framtíðinni að breyta loðnuveiðum okkar að einhverju leyti þá eigum við auðvitað að gera það meðan við höfum frjálsan aðgang að kolmunnastofninum því þar getum við auðvitað bætt okkur upp þá tilfærslu sem við þyrftum að taka varðandi loðnuveiðarnar, enda kemur það fram í Morgunblaðinu í morgun í viðtali við formann LÍÚ, Friðrik Arngrímsson. Hann segir einmitt að við höfum ekki verið af krafti í kolmunnaveiðunum vegna þess að við höfum verið að sinna loðnuveiðunum. Hæstv. forseti. Ég held að þetta séu allt mál sem við þurfum að hugleiða vel og ég spyr þess vegna hæstv. utanríkisráðherra líka að því hvort hann viti til þess að í viðræðum aðila og erindaskiptum hafi farið fram einhver nánari skoðun á málinu varðandi kolmunnaveiðarnar, hvernig við munum standa að því samkomulagi í framtíðinni miðað við nýtingu okkar og annarra.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekkert nema gott um þennan samning eða framlengingu á þessum árlega samningi Íslands og Færeyja að segja hvað varðar samskipti okkar, einkum á sviði veiða á uppsjávarfiskum sem hér eiga við, en það gefur þó fullt tilefni til að ræða ýmis tengd atriði og eftir atvikum inna hæstv. ráðherra eftir hlutum sem eru knýjandi um þessar mundir. Það fyrsta sem ég vil segja er að það er auðvitað enginn vafi á því að gagnkvæm vinsamleg samskipti Íslands og Færeyja hafa skilað báðum þjóðum miklum árangri. Framan af var það auðvitað þannig að Færeyingar nutu kannski fyrst og fremst góðs af því að hafa veiðiréttindi á íslenskum miðum án þess að um mikla gagnkvæmni væri að ræða. En það er hollt fyrir þá sem um tíma töluðu fyrir því að skera niður eða jafnvel afnema með öllu þessi veiðiréttindi Færeyinga, á árum þegar við þurftum sjálfir að skera niður þorskveiðiheimildir okkar, að fara yfir það hversu hagstæð í raun og veru þessi samskipti hafa síðan orðið okkur Íslendingum hin síðari ár. Ég minnist þess vel að meira að segja forustumenn LÍÚ féllu í þá gryfju á köflum á 9. áratugnum að krefjast þess að veiðiheimildir yrðu með öllu teknar af Færeyingum sem þá voru fyrst og fremst í þorski og tegundum sem veiddust á línu, eins og löngu, lúðu og öðrum slíkum. Þegar veiðar hófust aftur á norsk-íslensku síldinni utan lögsögu Noregs eða úti í Síldarsmugunni og árin þar á eftir kom það heldur betur á daginn að hagstætt var fyrir Ísland að eiga góða granna í austri þar sem voru Færeyingar og a.m.k. eitt árið veiddum við mestallan hlut okkar af norsk-íslensku síldinni nyrst í færeysku lögsögunni á grundvelli þeirrar gagnkvæmni sem þá var búið að ná samkomulagi um milli Íslands og Færeyja. Það hjálpaði okkur síðan til að undirbyggja kröfur okkar í samningaviðræðum um þann stofn. Nú er staðan því miður þannig að hvorki eru fyrir hendi samningar milli þjóðanna sem aðild eiga að málinu hvað varðar norsk-íslensku síldina né kolmunnann. Það er mikið áhyggjuefni og ég held að ástæða sé til að ræða það, m.a. í samhengi við samskipti okkar og Færeyinga því að báðar þjóðir eiga þarna verulegra hagsmuna að gæta og að verulegu leyti sameiginlegra, því að andstæðingar okkar í þessum efnum og í samningaviðræðunum og okkar erfiðustu mótherjar þar eru Norðmenn og eftir atvikum síðan Evrópusambandið sem heldur jafnframt uppi óbilgjörnum kröfum. Það verður líka að segjast eins og er að mann undrar á köflum óbilgirnin svo ekki sé sagt ósvífnin. Ég vona að ég megi nota það orð hér þó að hæstv. utanríkisráðherra sé viðstaddur, að taka svo stórt upp í mig að kalla það ósvífni t.d. þegar Norðmenn reyna á bak við tjöldin að gera sérsamning við Evrópusambandið og fá það til að fallast á hærri hlutdeild sína í norsk-íslensku síldinni án þess að tala við hina aðila að samskiptunum. Varðandi kolmunnastofninn er ástandið mjög alvarlegt þar sem nú eru komnar fram vísbendingar sem menn hafa reyndar því miður búist við, jafnvel undanfarin ár þó að það hafi látið á sér standa sem betur fer og ekki komið fram fyrr en núna, að nú sé stofninn tekinn að gefa eftir vegna hinnar gríðarlegu veiði úr honum á undanförnum missirum. Þá verður ástandið auðvitað þeim mun alvarlegra ef menn halda áfram að veiða stjórnlaust og mun meira en ráðgjöfin kveður á um. Þá má velta því fyrir sér hvort Ísland og Færeyjar gætu, ef menn stæðu saman um það, og mögulega jafnvel fleiri þjóðir, þrýst á um að þarna takist samningar og beitt til þess t.d. þeim möguleikum sem eru fólgnir í löndunarbanni á a.m.k. þeim tegundum sem ekki hefði samist um veiðar á í báðum löndunum, þ.e. gagnvart utanaðkomandi aðilum, og mögulega jafnvel látið það ganga lengra og sagt þá upp eða a.m.k. semja ekki, framlengja ekki samninga um aðra hluti eins og t.d. samninga okkar við Norðmenn um loðnuna. Það fer að muna verulega um það ef skip geta ekki landað afla á bræðslufiski, sem eru við veiðar af því tagi hér vestarlega í norðanverðu Atlantshafinu, ef hafnir eru lokaðar í þeim efnum eða verksmiðjur bæði á Íslandi og í Færeyjum. Það má auðvitað segja að með því færum við auðvitað vissa fórn ef við fáum ekki þann afla til vinnslu en við torveldum þá Norðmönnum, Evrópusambandsríkjum eftir atvikum eða jafnvel Rússum, verulega þessa nýtingu og það er auðvitað engin ástæða til að við greiðum fyrir því að þeir geti haldið áfram veiðum langt umfram það sem ráðgjöf stendur til á stofnum sem eru jafnvel á niðurleið eins og kolmunninn. Ég held að ástæða sé til að skoða jafnvel slíka hluti hvort ekki megi útfæra samstarf ríkjanna að þessu leyti og kanna hvort Færeyingar væru tilbúnir í sameiginlegar aðgerðir með Íslendingum sem gengju jafnvel lengra en þau gagnkvæmu skipti á veiðiréttindum í loðnu, síld, kolmunna, makríl og fleiri tegundum sem við höfum verið að ræða hér um og semja um. Að sjálfsögðu eru þetta ekki hlutir sem menn mundu kannski beinlínis boða úr ræðustóli á Alþingi heldur eitthvað sem menn þyrftu að fara yfir í trúnaðarsamtölum bak við tjöldin. Mér finnst ástæða til að velta þessum hlutum upp um leið og ég undirstrika það og endurtek að ég held að í gagnkvæmum og góðum samskiptum Íslands og Færeyja sé mikill fengur og við eigum að viðhalda þeim og þó að í einhverjum mæli séu í þeim gamla góða anda að við séum ekki endilega að krefjast þar fullkomins endurgjalds, eins og auðvitað á ekki við enn sem komið er um þau 5–6 þúsund tonn af botnfiski sem Færeyingar hafa enn leyfi til að veiða við Ísland og eru þeim gríðarlega mikilvæg, eru m.a. undirstaða bátaútgerðarinnar eða línuútgerðarinnar í fjölmörgum smærri byggðarlögum í Færeyjum, en skiptir það ekki þeim sköpum í okkar stóra fiskveiðidæmi að það sé tilefni til að draga úr því eða breyta því. Ég tel að eigum við tvímælalaust að rækta áfram þessi samskipti og jafnvel horfa til þess vegna aðstæðna sem nú eru uppi í samskiptum fiskveiðiþjóðanna nyrst í Atlantshafinu og í Norðurhöfum að útfæra það enn frekar, ef það mætti verða til þess að mynda öflugri blokk eða samstöðu um aðgerðir til að þrýsta á samkomulag varðandi þær tegundir sem enn er ósamið um.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umfjöllun þeirra um málið. Ég hef engu nýju að bæta við málið efnislega enda um staðfestingu á hlutum sem við höfum búið við um hríð að ræða. Ég get algjörlega tekið undir það sem hér hefur verið sagt af hálfu hv. þingmanna og nú síðast hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að þó að mönnum hafi verið vorkunn nokkur þegar við urðum að skera þorskafla okkar niður um allt að 50%, ef ég man rétt, að menn skæru einnig niður afla til vina okkar Færeyinga tel ég að við höfum gengið jafnvel of langt í þeim efnum þá. Að minnsta kosti voru uppi kröfur, sem ég man líka mjög vel eins og hv. þingmaður, sem gengu mjög langt og ég man ekki betur en hafi gengið alla leið. Sem betur fer var ekki eftir þeim ráðum farið á þeim tíma og ég tel að það hefði verið mikið óheillaspor ef menn hefðu jafnvel í þrengingum sínum þá létt sér örlítið róðurinn með því að ganga á vináttugjörninginn við Færeyinga og fagnaðarefni að það skyldi ekki hafa verið gert. Ég býst við að Færeyingar meti það. Við skulum heldur ekki gleyma því að okkar ágætu frændur gengu í gegnum miklar hremmingar, enn þá harðari jafnvel og harðskeyttari en við gengum í gegnum með miklum mannflótta frá eyjunum sem hafa sem betur fer gengið til baka að verulegu leyti á undanförnum árum. Ég get líka tekið undir það, þó að ég vilji auðvitað tala varlega, að ég hef ekki verið mjög ánægður með sífelldar kröfur okkar ágætu frænda, Norðmanna, út af norsk-íslensku síldinni vegna þess að við höfum verið að ganga til móts við þær kröfur fram að þessu að nokkru og ekkert lát á. Það koma alltaf nýjar og nýjar kröfur og ekki bara nýjar og nýjar kröfur heldur nýjar og nýjar einhliða ákvarðanir gagnvart okkur. Það er ómögulegt annað en að lýsa a.m.k. yfir vonbrigðum yfir því svo ekki sé fastar að orði kveðið í þeim efnum. Norðmenn telja sig hins vegar hafa þar góðan málstað og færa rök fyrir því með vitnun í það hvar aflinn veiðist helst um þessar mundir á undanförnum árum og þar fram eftir götunum. Það þekkja menn í þessum sal, sumir hverjir allnokkru betur en ég, býst ég við, og þarf ég ekki að fara í gegnum það. Ég held líka að það sé eiginlega mesta furða hvað kolmunnastofninn hefur haldið miðað við þá miklu ásókn sem í hann hefur verið. Þar hafa menn auðvitað verið að heyja sín „réttindi“ með veiðum sínum fyrst ekki hefur verið neitt samkomulag sem hægt hefur verið að byggja á. Við höfum tekið fullan þátt í því, enda hefði það líka verið með vissum hætti, þó ekki gagnvart stofnunum, en af okkar hálfu ábyrgðarleysi ef við hefðum einir setið hjá í þeirri fastsetningu á nýtingu aflans sem gjarnan er miðað við þegar loks næst samkomulag um nýtingu hans. Menn hafa því verið í nokkrum vanda í þeim efnum. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið hjá hv. þingmönnum varðandi þá hliðarþætti sem þeir nefndu til sögunnar og mér hefur ekki þótt að neinu leyti óeðlilegt að væru einmitt nefndir til sögunnar í umræðunni. Einnig færi ég hv. þingmönnum þakkir fyrir að hafa haft góð orð um að fylgja málinu eftir í gegnum þingið á viðeigandi stöðum eftir því sem tími og kraftar endast á þeim tiltölulega fáu þingdögum sem eftir lifa.

Virðulegi forseti. Við ræðum staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan lögsögu okkar og Færeyinga á þessu ári. Þetta er að mér sýnist hefðbundinn samningur. Í þetta skipti hefur samningurinn hreinlega verið afgreiddur með bréfaskiptum á milli Íslands og Færeyja sem er kannski vitnisburður um það hversu gott andrúmsloftið er nú á milli okkar og Færeyinga í þessum málum. Það hafa ekki farið sendinefndir á milli landa til að semja, ef svo má segja, á formlegum samningafundum, heldur fæ ég ekki betur séð en að menn hafi einfaldlega leyst þetta í bróðerni. Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að okkur skuli lynda vel við nágranna okkar í fiskveiðimálunum. Það er annað og miklu betra upp á teningnum þegar Færeyingar eru annars vegar en þegar til að mynda viðskipti við Norðmenn eru uppi á borðinu. Þar eigum við nú í illvígum deilum, bæði um norsk-íslensku síldina, þar sem veiðar hefjast brátt, en einnig varðandi kolmunnann, eins og fram hefur komið í fyrri ræðum í dag. Ég ætla ekki að fara mikið út í þá sálma hér og nú, vil bara minna á að Færeyingar hafa reynst okkur afskaplega vel í uppsjávarveiðunum. Þeir hafa sýnt okkur mikinn skilning, þeir hafa leyft okkur að veiða kolmunna í lögsögu sinni þar sem við höfum þurft að komast að þeim stofni. Ég hygg að skipin okkar sem eru nú á kolmunnaveiðum séu einmitt að veiðum í færeysku lögsögunni. Þetta hefur gagnast okkur ákaflega vel, við höfum getað stundað þarna veiðar og oft á tíðum mjög góðar veiðar. Við höfum einnig getað fengið aðgang að löndunum hjá Færeyingum. Við höfum líka fengið að veiða norsk-íslenska síld í færeyskri lögsögu þegar hún var að ganga í fyrsta skipti yfir hafið eftir margra áratuga fjarveru. Það skipti okkur mjög miklu máli og var mjög dýrmætt fyrir okkur einmitt til að afla okkur samningsstöðu í viðræðum, m.a. við vini okkar Norðmenn. Það er margt annað í þessum geira sem vekur vonir um að við getum átt enn þá meiri og betri samskipti við Færeyinga á þessum sviðum en verið hefur. Íslensk fyrirtæki eru að hasla sér völl í Færeyjum. Í gær að mig minnir sáum við til að mynda mjög jákvæða frétt um að Samskip hefðu verið að kaupa þar upp frystigeymslu fyrir fisk sem hægt verður að landa í framtíðinni, ekki síst úr íslenskum skipum. Við erum að sigla inn í mjög spennandi tíma hvað varðar norsk-íslensku síldina. Sá stofn er í mjög örum vexti og margt sem bendir til þess að hann muni nú í auknum mæli taka upp fyrri göngur sínar yfir norðaustanvert Atlantshaf, frá ströndum Noregs yfir til Íslands og Færeyja yfir sumartímann. Þá verður mjög dýrmætt fyrir okkur og vígstöðu okkar, ef svo má segja, að eiga góð samskipti við vini okkar og frændur í Færeyjum. Ég vil lýsa því yfir að ég er mjög ánægður með að samningurinn skuli liggja fyrir til samþykktar á hinu háa Alþingi. Ég á ekki von á öðru en að þingsályktunartillagan fái góða og skjóta afgreiðslu fyrir þinglok í ár og að hin ágætu samskipti okkar við Færeyinga verði áfram vísir að því sem koma skal, því við þurfum á Færeyingum að halda ekki síður en þeir á okkur þegar fiskveiðimál og fiskveiðistjórn eru annars vegar.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar viðbótarsamnings nr. 14 við mannréttindasáttmála Evrópu, um breytingu á eftirlitskerfi sáttmálans sem gerður var í Strassborg 13. maí 2004. Vinna við gerð viðbótarsamnings nr. 14 hófst í kjölfar ákvörðunar ráðherranefndar Evrópuráðsins í nóvember árið 2000 um að leita þyrfti leiða til að auka skilvirkni Mannréttindadómstóls Evrópu svo markmiðum sáttmálans um vernd mannréttinda í Evrópu yrði náð. Breytingar á eftirlitskerfi mannréttindasáttmálans voru orðnar mjög knýjandi vegna gífurlegrar fjölgunar og uppsöfnunar kærumála sem berast dómstólnum ár hvert og hann hefur ekki undan að ljúka. Hefur fjöldi kærumála fjórfaldast á undanförnum tíu árum. Meginástæða fjölgunar kærumála er mikil fjölgun aðildarríkja að sáttmálanum, sem eru nú 45 talsins og ná þau yfir landsvæði með rúmlega 800 milljónir íbúa sem hafa allir beina kæruheimild til dómstólsins. Helstu breytingar á mannréttindasáttmála Evrópu, sem viðbótarsamningur nr. 14 kveður á um, eru eftirfarandi: 1. Kveðið er á um að einn dómari, í stað þriggja dómara nefndar áður, geti ákveðið að kæra frá einstaklingi sé ekki tæk til efnislegrar meðferðar. Gert er ráð fyrir að við slíka ákvarðanatöku verði sérstakir skýrslugerðarmenn dómaranum til aðstoðar. Þess ber að geta að um 90% allra mála sem berast dómstólnum komast ekki í gegnum fyrstu skoðun og er vísað frá. 2. Málsmeðferð verður einfölduð í tilvikum þar sem dómstóllinn þarf að leysa úr svonefndum „endurteknum málum“, þ.e. málum þar sem dómstóllinn hefur þegar leyst úr sambærilegum álitaefnum. Í stað þess að efnisdómur í þessum tilvikum verði kveðinn upp af sjö dómara deild, eins og reglan hefur verið um alla efnisdóma fram að þessu, verður nægilegt að þriggja dómara nefnd leysi úr þessum málum. 3. Bætt er við nýju skilyrði fyrir því að kæra teljist tæk til efnismeðferðar. Samkvæmt því skal vísa kæru frá vegna meints brots ef ekki verður séð að kærandi hafi orðið fyrir umtalsverðu óhagræði. Umræddu skilyrði verður þó ekki beitt ef virðing fyrir mannréttindum krefst þess að efni kæru sé skoðað eða ef um er að ræða mál sem innlendur dómstóll hefur ekki fjallað um á tilhlýðilegan hátt. Framangreind atriði stefna öll að því að auka vinnusparnað og stytta þann tíma sem dómstóllinn þarf að verja í bersýnilega ómeðferðarhæf mál eða síendurtekin álitaefni svo hann geti einbeitt sér í ríkari mæli að raunverulegum og mikilvægum álitaefnum um brot á ákvæðum sáttmálans. Hafa ber í huga að við gerð umræddra breytinga á eftirlitskerfi sáttmálans var þess gætt að raska á engan hátt rétti sérhvers einstaklings til að kæra meint mannréttindabrot til Mannréttindadómstóls Evrópu þegar innlend réttarúrræði hafa verið tæmd. Viðbótarsamningur nr. 14 var samþykktur og lagður fram til undirritunar á ráðherrafundi Evrópuráðsins í Strassborg hinn 13. maí 2004. Ísland var í hópi þeirra ríkja sem undirrituðu viðbótarsamninginn sama dag og nú hefur 41 ríki undirritað samninginn og sjö þeirra jafnframt fullgilt hann. Viðbótarsamningurinn öðlast gildi fyrsta dag næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá þeim degi er öll aðildarríki mannréttindasáttmálans hafa fullgilt samninginn. Þegar mannréttindasáttmáli Evrópu var lögfestur hér á landi var farin sú leið að lögfesta hann í heild sinni ásamt viðbótarsamningum við hann, sbr. lög nr. 62/1994, um mannréttindasáttmála Evrópu. Dóms- og kirkjumálaráðherra hefur á yfirstandandi þingi lagt fram frumvarp til laga um breyting á þessum lögum vegna þeirra breytinga á sáttmálanum sem viðbótarsamningur nr. 14 felur í sér. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Þingsályktunartillagan var kynnt á fundi utanríkismálanefndar sl. föstudag og farið yfir efni hennar. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í ákvæði þingsályktunartillögunnar og breytingar á skipan mála hjá Mannréttindadómstólnum í Strassborg er varðar fjölda dómara og önnur praktísk atriði sem hér eru rakin og miða að því að auka skilvirkni og starfshætti dómsins, en staldra við meginefni máls að minni hyggju, sem er fjórða atriði í athugasemdum við þingsályktunartillögu þessa og varðar efnisatriði máls. Þar er vikið að því að viss þrenging er til staðar hvað varðar skilyrði dómsins til að taka mál til efnisumfjöllunar og þar nefnt að vísa skal frá kæru vegna meints brots ef ekki verður séð að kærandi hafi orðið fyrir umtalsverðu óhagræði. Jafnframt er sleginn sá varnagli að því umrædda skilyrði, sem er nýtt af nálinni, verði þó ekki beitt ef virðing fyrir mannréttindum, eins og þau eru skilgreind í sáttmálanum og viðbótarsamningum við hann, krefjist þess að efni kæru sé skoðað ef um er að ræða mál sem innlendur dómstóll hefur ekki fjallað um á tilhlýðilegan hátt. Enn fremur er þess getið að fyrst um sinn verði ákveðinn yfirgöngutími þannig að deildir og yfirdeild dómstólsins muni á fyrstu árunum eftir gildistöku þessa ákvæðis þessa viðbótarsamnings móta þau sjónarmið sem byggt verður á við beitingu þess þannig að samræmd framkvæmd skapist á því sviði sem verði fordæmisgefandi fyrir nefndir eða staka dómara þaðan í frá við ákvörðun um meðferðarhæfi. Hér er náttúrlega kjarni máls og ég vil láta þess getið að ég hygg að varlega verði að fara í að þrengja mjög svigrúm dómsins til að taka á mikilvægum álitaefnum. Við þekkjum það að Mannréttindadómstóllinn hefur um margt á síðari tímum fengið aukið vægi í almennu eftirliti með mannréttindum í aðildarríkjum að Mannréttindadómstólnum og -sáttmálanum. Þess vegna þarf að stíga mjög varlega til jarðar ef menn ætla að feta þá slóð að þrengja þessi skilyrði mjög. Ég tel, eins og ég segi, mikilvægt að íslensk yfirvöld fylgist mjög vel með og geri það sem í þeirra valdi stendur til að tryggja að svo verði ekki, þótt á hinn bóginn séu það fullgild rök sem koma hér einnig fram að kærufjöldi hefur aukist mjög mikið í stækkuðu upptökusvæði dómstólsins. Þess vegna eru það gild rök að menn reyni að straumlínulaga skipan mála og tryggja það a.m.k. að ekki líði allt of langur tími frá því að erindi kemur þangað inn þar til það verður afgreitt. Það er kannski enn þá verri hlið á meðferð þessara mála að afgreiðsla þeirra, hvort sem hún er jákvæð ellegar hitt, að viðkomandi kæruefni er tekið til meðferðar, dragist úr hömlu. Að öðru leyti hygg ég að af hálfu okkar samfylkingarmanna verði þessari þingsályktunartillögu tekið með velvilja en vil þó undirstrika það að við verðum á varðbergi hvað varðar hugsanlegar þrengingar á hæfi til efnisumfjöllunar hjá dómstólunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir undirtektir hans við þennan málatilbúnað. Ég tel að færð hafi verið fyrir því fullgild rök að með því að skipa rútínumálum, endurtekningarmálum og minni háttar málum í ákveðinn farveg eigi einmitt að gefast ríkari tími til að taka til efnismeðferðar þau vandamál er mannréttindi snerta með raunverulegum hætti þannig að vönduð efnismeðferð slíkra hluta verði fær. Vegna ofurálags á dómendum við núverandi skipan og mikinn fjölda mála má færa fyrir því rök að ekki gefist nægilegt tóm og skilyrði til að gera það með myndarlegum hætti. Hitt er annað mál sem ég hef aðeins verið að velta fyrir mér upp á síðkastið, hvort ekki sé orðið dálítið ankannalegt hversu mjög Mannréttindadómstóllinn hefur eiginlega breyst í eins konar þriðja stigs áfrýjunardómstól gagnvart innlendum dómstólum hér á landi og annars staðar, jafnvel þannig að hann velti fyrir sér upphæðum vegna skaðabóta og þess háttar og kemst að öðrum niðurstöðum varðandi upphæðir í þeim tilvikum en innlendur réttur. Maður veltir fyrir sér hvort það sé sú tegund úrskurðar í mannréttindamálum sem dómstóllinn eigi að vera í, hvort hann eigi ekki að líta til hinna stærri prinsippa varðandi mannréttindamál frekar en breytast í einhvers konar venjulegan áfrýjunarrétt gagnvart innlendum rétti. Það held ég að hafi aldrei verið meiningin og í raun mundi það naumast standast framvísun valds innan þess ramma sem fullveldinu er markaður af stjórnarskrá ef það gerðist með þeim hættinum. Við viljum gjarnan vera undir þá sök seld að fá leiðbeiningar um takmarkað tilfelli er að mannréttindum lúta þó að við teljum auðvitað mannréttindi hér vera í a.m.k. mjög góðu lagi miðað við það sem annars staðar gerist og þekkt er fremur en, eins og ég segi, að um sé að ræða annað áfrýjunarstig gagnvart álitamálum sem innlendir dómstólar eiga að fjalla um. Þetta vil ég láta koma fram, þessar vangaveltur sem hafa búið um sig, með mér a.m.k., á undanförnum missirum.

Hæstv. forseti. Örstutt. Ég hef ekkert við þetta innlegg hæstv. ráðherra að athuga en vil hins vegar undirstrika það að ég tók mjög undir það að einmitt þessi rútínumál og þær breytingar sem gerðar eru á samsetningu dómara og fjölda þeirra hverju sinni væru aðlagaðar að nýjum veruleika, stórauknum fjölda kærumála af ýmsum tegundum, en vildi þó hins vegar halda því mjög ákveðið til haga að sú nýskipan um hin stærri mál sem getið er um í lið 4 í athugasemdum með frumvarpi þessu leiddi ekki til að það væri þó þrenging á þeim málum sem teljast stór eða lítil eftir efnum og ástæðum og hafa fengið þar efnisumfjöllun. Það er eins og ég sagði mjög mikilvægt einmitt að þessi rútínumál verði afgreidd inn eða út úr dómnum mjög hratt og vel. Á því hefur verið talsverður misbrestur. Ég get í sjálfu sér tekið undir vangaveltur hæstv. ráðherra um þetta viðbótardómstig gagnvart lýðræðisríkjum sem eru með þroskað og þróað dómsvald. Ég hygg þó að þau séu ekkert allt of mörg þegar saman eru dregin, þau mál sem héðan hafa borist og fengið efnisafgreiðslu hjá dómstólnum á liðnum árum. Þau mál sem um ræðir hafa með réttu vakið talsverða athygli en ég held þó að þetta hafi ekki skapað neinn sértækan vanda, a.m.k. ekki í dómskerfi okkar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og Líbanons sem undirritaður var í Montreux í Sviss þann 24. júní 2004. Samningurinn við Líbanon kveður á um tollfrjáls viðskipti með iðnaðarvörur, þar með talinn fisk og aðrar sjávarafurðir. Þegar samningurinn öðlast gildi munu EFTA-ríkin afnema alla tolla og aðrar hindranir að því er varðar þær vörur sem samningurinn tekur til en Líbanon mun afnema tolla á tilteknu aðlögunartímabili sem hefst árið 2008 og lýkur árið 2015. Tollar á sjávarafurðir munu þó falla niður að langmestu leyti árið 2008. Ákvæði eru einnig í samningnum um vernd hugverkaréttinda, þjónustuviðskipti og úrlausn deilumála. Í samningnum er ekki fjallað heildstætt um fjárfestingar og var því samhliða gerður sérstakur tvíhliða samningur milli Íslands og Líbanons um vernd fjárfestinga. Samhliða fríverslunarsamningi gerðu EFTA-ríkin hvert og eitt tvíhliða landbúnaðarsamning um tollalækkanir fyrir ýmsar óunnar landbúnaðarvörur eins og tíðkast hefur við gerð fríverslunarsamninga. Viðskipti milli Íslands og Líbanons eru ekki mikil í dag en tækifærin eru fyrir hendi. Reynslan sýnir að viðskipti aukast oft í kjölfar fríverslunarsamninga sem Ísland hefur gert í félagi við hin EFTA-ríkin þannig að þeir hafa virkað hvetjandi á viðskipti milli aðildarríkja samningsins. Að samningnum við Líbanon meðtöldum hafa EFTA-ríkin nú gert fríverslunarsamninga við 13 ríki með samtals rúmlega 280 millj. íbúa en til viðbótar samning við Evrópusambandið. Enn fremur var undirritaður samningur við Túnis í desember 2004 og bíður hann fullgildingar samningsaðilanna. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Hæstv. forseti. Í fjarveru formanns utanríkismálanefndar mæli ég fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1133. Þetta er mál nr. 606, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 179/2004 um breytingu á XIII. viðauka (Flutningastarfsemi) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 179/2004 frá 9. desember 2004 um breytingu á XIII. viðauka (Flutningastarfsemi) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1592/2002 frá 15. júlí 2002 um sameiginlegar reglur um almenningsflug og um stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu. Nefndin fékk til fundar við sig þau Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanríkisráðuneyti, Sigurberg Björnsson frá samgönguráðuneyti og Þorgeir Pálsson og Kristján Þorbergsson frá Flugmálastjórn. Reglugerðin lýtur að stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu og skilgreinist sem verkefni sem henni eru falin en stofnuninni er að hluta til ætlað að taka við hlutverki Flugöryggissamtaka Evrópu sem Ísland er aðili að. Flugöryggisstofnuninni verður falið að gefa út eða meta gildar tegundarviðurkenningar flugvéla og flugvélahluta. Talið er að töluverðir hagsmunir séu bundnir þátttöku Íslands í Flugöryggisstofnuninni en aðildin gefur Íslandi m.a. færi á að hafa áhrif á mótun reglna og styðja við útrás íslenskra flugfélaga. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt og undir nefndarálit þetta skrifa hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ritar undir nefndarálitið með fyrirvara.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli framsögumanns stend ég að nefndaráliti utanríkismálanefndar með fyrirvara og ég vil gera lítillega grein fyrir því í hverju sá fyrirvari er fólginn. Ísland á í sjálfu sér ekki margra annarra kosta völ en að gerast aðili að þessari evrópsku flugöryggisstofnun eins og málum er háttað því að hún er að taka við verkefnum Flugöryggissamstaka Evrópu sem Ísland hefur verið aðili að og sem að sjálfsögðu hefur verið veigamikið atriði og mikilvægur aðili í framkvæmd þessara mála. Það eru hins vegar ýmsir álitaþættir sem koma upp þessu máli samfara sem ég sé ástæðu til að ræða hér og ég geri fyrirvara við. Það fyrsta er einfaldlega það að hér er samevrópsk stofnun, Flugöryggissamtök Evrópu, að renna inn í eða verða að Evrópusambandsstofnun. Evrópusambandið er sem sagt að taka inn undir stofnanauppbyggingu sína þetta samevrópska hlutverk sem áður var í Flugöryggissamtökum Evrópu. Þá koma auðvitað upp álitamál eða núningsfletir af því tagi sem deilum ullu í samningaviðræðunum um hina nýju flugöryggisstofnun. Það var fyrst og fremst tvennt sem þar var upp á teningnum af Íslands hálfu og deilt var um, annars vegar ágreiningur um kostnað, að hve miklu leyti EFTA-ríkin bæru kostnaðinn af starfsemi stofnunarinnar úr því að um væri að ræða stofnun sem væri í stofnanakerfi Evrópusambandsins, og svo hins vegar sú krafa EFTA-ríkjanna að þau hefðu atkvæðisrétt í þessari nýju stofnun eins og þau höfðu haft í Flugöryggissamtökunum og verið fullgildir aðilar á allan hátt í. Það er skemmst frá því að segja að uppskeran varð ekki mikil af viðleitni Íslendinga í samningaviðræðunum. Ég skal ekki fara nákvæmlega með það hvernig þessu er varið með kostnaðinn en ég veit ekki til annars en að Íslendingar borgi fullkomlega sinn hluta miðað við eðlilegar skiptareglur en hvað varðaði atkvæðisrétt í stofnuninni var svarið einfaldlega þvert nei. Hér er svo sagt að það sé í samræmi við reglur EES-samningsins. Þetta er auðvitað ekki eina dæmið, hvorki fyrsta og örugglega ekki það síðasta, þar sem svipuð þróun er að verða, þar sem Evrópusambandið er að knýja fram svipaða þróun, um að samevrópsk verkefni sem áður hafa verið á grunni sérstakra samninga, hvort sem þau eru er á sviði flugmála, mannréttindamála eða slíkra hluta. Evrópusambandið tekur þá hluti einfaldlega til sín, leggur undir sig samevrópskar stofnanir eða samevrópsk samtök og knýr önnur Evrópuríki til að tengjast þeim á þann hátt sem er þá í boði, EFTA-ríkjunum eftir atvikum í gegnum EES-samninginn eða með hliðstæðum hætti og eftir því sem EES-samningurinn býður upp á, a.m.k. Íslandi, Noregi og Liechtenstein, gegn því að menn borgi sinn hluta að fullu í rekstrarkostnaði stofnana án þess þó að fá í þeim fullgild réttindi. Þetta er að sjálfsögðu, herra forseti, ekki sérstaklega spennandi fyrirkomulag. Þetta er ekki sérstaklega hagfelld niðurstaða fyrir okkur og hlýtur t.d. að vakna sú spurning hvort ekki sé ástæða til þess í svona tilvikum að reyna frekar að berjast fyrir því að samevrópskar stofnanir, samevrópsk samvinna af þessu tagi sem nær út fyrir landamæri Evrópusambandsins, hve vítt sem þau liggja, fái að halda stöðu sinni. Hvað mundu t.d. Íslendingar segja ef Evrópusambandið kæmi einn góðan veðurdag og segði: Það er óþarfi að starfrækja Evrópuráðið og Mannréttindadómstól Evrópu? Við getum bara tekið við þessu og farið með þetta inn í stofnanakerfi Evrópusambandsins. Þær þjóðir sem ekki eiga aðild að Evrópusambandinu verða þá að semja með einhverjum hætti um stöðu eða aðild undir því fyrirkomulagi. Ég er hræddur um að þar með þætti mönnum farið að þrengjast nokkuð um en í raun má taka sem dæmi margar hliðstæður af því tagi, þar sem samstarf Evrópuríkja hefur áður verið á samevrópskum grunni og allra Evrópuríkja, sem landfræðilega teljast til Evrópu, þar með talið Rússland, ríki við Svartahaf og Tyrkland og fleiri slík, sem geta talist til Evrópu og jafnvel rúmlega það, hafa verið aðilar að. Þetta er að öðru leyti sá fyrirvari sem ég hef á um þetta mál. Mér finnst niðurstaðan ekki vera sérstaklega spennandi eða sérstaklega hagstæð okkur þó að rétt kunni að vera að það sé um fátt annað að ræða en að láta sig hafa það að fara inn í þessa nýju Flugöryggisstofnun á þeim grunni sem í boði er. Hitt er svo annað mál að þarna afsölum við okkur ákveðnu sjálfstæði sem við höfum haft í okkar höndum varðandi samstarf við önnur ríki, tegundaviðurkenningar á flugvélum og flugvélahlutum og fleira í þeim dúr, sem menn ganga núna formlega frá. EFTA-ríkin eiga að skuldbinda sig til að láta ákvarðanir Flugöryggisstofnunarinnar gilda og gefa ekki lengur út slíkar viðurkenningar sjálf. Nú er það ábyggilega rétt, sem fram kemur í fylgiskjölum með frumvarpinu, að í aðalatriðum geti þetta fyrirkomulag orðið okkur og öllum Evrópuríkjum hagstætt, að þetta sé samræmt og gert á einum stað. En ég held að þó verði að hugleiða og velta því fyrir sér hvort þessu geti líka fylgt ókostir hvað varðar samskipti, t.d. við önnur flugsvæði. Ég hef ekki farið yfir það sjálfur eða haft aðstöðu til að kynna mér eða fara yfir það í þaula, sem sérfræðingar hafa sjálfsagt gert, að í þessu séu engar þær hættur eða gryfjur sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Það væri gott og vel. En svo mikið þekki ég til sögunnar frá fyrri tíð að oft gat það komið sér vel fyrir Ísland að hafa ákveðið svigrúm í þessum efnum og geta hagað málum eftir eigin þörfum. Eru náttúrlega frægust að því leyti samskipti okkar við Bandaríki Norður-Ameríku í flugmálum og umtalsverð réttindi sem við náðum út á sérstöðu okkar og í bland út á að geta hagað uppbyggingu mála á okkar eigin forsendum og þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi. Íslensk flugfélög á sinni tíð voru sum aðilar að Alþjóðasambandi flugfélaga en önnur ekki, sem er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig sem ástæðulaust er að rekja hér. En þeir sem þekkja til ævintýrisins mikla í fluginu yfir Norður-Atlantshafið hjá Loftleiðum vita til hvers ég vísa. Það getur verið ástæða til að skoða ýmis slík mál og hugleiða. Ég hef hvorki aðstöðu til né gögn undir höndum til að gera endanlega upp við mig hvort þetta sé einhlítt og rakið mál. Þess vegna hef ég kosið að hafa þennan fyrirvara á um stuðning minn við málið, sem ég hef nú gert grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Málið er ekki flókið, það gengur í stuttu máli út á tvennt. Annars vegar snýst það um tekjur af úrvinnslugjaldi, þ.e. þær tekjur sem fást af því gjaldi, að úrvinnslusjóðir fái að njóta vaxtatekna af því, sem hlýtur að vera réttlætismál. Allir nefndarmenn voru sáttir við það enda er það, eins og ég sagði, virðulegi forseti, eðli málsins samkvæmt réttlætismál og verður vonandi frekar til að lækka gjöldin í nútíð og framtíð. Hér er svo önnur breyting sem er ekki jafnánægjuleg. Hún felur það í sér að fresta gildistöku hluta laganna frá 1. september 2005 til 1. janúar 2006. Þar er í stuttu máli verið að fresta gildistökuákvæði sem heimilar gjaldtöku á pappírs-, pappa- og plastumbúðir. Ástæðan fyrir því, sem kom fram í máli gesta nefndarinnar, er að 15% reikniregla sem miðað var við í lögunum væri ónákvæm. Stefnt var að því að leggja fram nýtt frumvarp í haust með nákvæmari reiknireglum. Þrátt fyrir að nefndin hafi ekki verið sátt við að þurfa að fresta þessu aftur þá er það mat nefndarinnar að betra sé að vanda til verksins. Hún leggur áherslu á vinnu við smíði nýrra reiknireglna og aðra vinnu sem nauðsynleg er í því sambandi, svo sem að breytingu á tölvukerfum, verði lokið á tilsettum tíma svo að ekki þurfi að koma til frekari frestunar. Virðulegi forseti. Í stuttu máli leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Hv. þingmenn Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason og Sigurjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess. Nefndin fékk á sinn fund Sigríði Auði Arnardóttur og Ingibjörgu Halldórsdóttur frá umhverfisráðuneyti; Arnbjörn Vilhjálmsson, skipulagsfulltrúa uppsveita Árnessýslu; Svein Sæland frá Bláskógabyggð; Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Bjarna Helgason frá Félagi jarðeigenda við Þingvallavatn. Umsagnir bárust nefndinni frá Helga Þórssyni og Sveinbirni Dagssyni. Frumvarp þetta var lagt fram á 130. löggjafarþingi en þá var jafnframt lagt fram af hálfu forsætisráðherra frumvarp til laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum sem var samþykkt, sbr. lög nr. 47/2004. Á því þingi var fyrrnefnda frumvarpið sent til umsagnar og bárust nefndinni umsagnir frá Helga Þórssyni, Grímsnes- og Grafningshreppi, Félagi jarðeigenda við Þingvallavatn, Veiðimálastofnun, Líffræðistofnun Háskóla Íslands, Orkustofnun, Landgræðslu ríkisins, Landmælingum Íslands, Orkuveitu Reykjavíkur, Þjóðminjasafni Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Veiðifélagi Þingvallavatns, Náttúrufræðistofnun Íslands og Bláskógabyggð. Frumvarpið hlaut ekki afgreiðslu á því þingi og er nú lagt fram að nýju að mestu efnislega óbreytt. Tilgangur frumvarpsins er að stuðla að verndun lífríkis Þingvallavatns og vatnasviðs þess. Nefndin fagnar frumvarpinu en telur rétt að gera nokkrar breytingar á því. Í 3. gr. frumvarpsins er m.a. fjallað um skyldu ráðherra til að setja nánari reglur um framkvæmd vatnsverndar. Nefndin leggur til að fallið verði frá því að ráðherra verði heimilt að kveða í reglunum á um að þeir þættir sem taldir eru upp í greininni séu háðir sérstöku leyfi ráðherra. Þess í stað leggur nefndin til að í fyrrnefndar reglur um framkvæmd vatnsverndar verði sett ákvæði, a.m.k. um þá þætti sem taldir eru upp í greininni, t.d. jarðrask, byggingu mannvirkja og borun eftir vatni, auk reglna um flutning og meðferð hættulegra efna. Af þessu leiðir að 4. málsliður 1. mgr. 3. gr. á ekki lengur við en hann fjallar um heimild ráðherra til að binda leyfi ákveðnum skilyrðum. Nefndin leggur til að í stað þess ákvæðis komi nýtt efnisákvæði sem heimili sveitarstjórn að binda byggingar- og framkvæmdaleyfi, sem hún gefur út á grundvelli skipulags- og byggingarlaga, skilyrðum um verndun vegna framkvæmda innan verndarsvæðisins enda séu skilyrðin í samræmi við ákvæði frumvarpsins og reglur sem settar eru á grundvelli 1. mgr. Telur nefndin nauðsynlegt að sveitarstjórnum sé í lögum um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess falin heimild til að binda umrædd leyfi skilyrðum svo að tryggja megi þau verndarsjónarmið sem að öðru leyti koma fram í frumvarpinu. Með þessu telur nefndin að komið sé að nokkru til móts við sjónarmið sveitarfélaganna á svæðinu um að auka hlutverk þeirra frá því sem er í frumvarpinu. Þá leggur nefndin til að 3. mgr., er kveður á um að ákvarðanir samkvæmt greininni skuli birta í Stjórnartíðindum, verði hnýtt aftan við 2. mgr., er verður 3. mgr., enda eingöngu um að ræða ákvarðanir samkvæmt þeirri málsgrein þegar tekið hefur verið tillit til annarra breytinga sem nefndin leggur til varðandi 3. gr. Nefndin leggur til breytingu á 4. gr. frumvarpsins þess efnis að fiskeldi verði alfarið bannað í eða við Þingvallavatn. Telur nefndin ekki ástæðu til að opna fyrir slíka starfsemi á svæðinu. Þá leggur nefndin til orðalagsbreytingar í 2. mgr. 5. gr. Í fyrsta lagi að í stað orðanna „til framkvæmda á ráðstöfunum“ komi „ráðstafana“ og í öðru lagi að kveðið sé skýrar á um grundvöll dagsektarheimildarinnar, þ.e. að hann sé bæði lögin og reglugerðir sem settar eru samkvæmt þeim. Notast er við sama orðalag og í 1. mgr. 5. gr. hvað þetta varðar. Loks leggur nefndin til breytingu á 6. gr. frumvarpsins þannig að tiltekið sé um hvað þær greinar í lögum um náttúruvernd fjalla sem vísað er til. Telur nefndin þá breytingu gera ákvæðið skýrara og vera til bóta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í örstuttu máli eru helstu breytingarnar gerðar til að reyna að koma til móts við þá gagnrýni sem fram kom hjá sveitarstjórnum á svæðinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og landeigendum, sem töldu að verið væri að flækja stjórnsýsluna og að óeðlilegt væri að það vald sem áður hefði verið á hendi sveitarfélaga, samkvæmt skipulags- og byggingarlögum, færðist til ráðherra. Nefndin tók undir þessi sjónarmið og með þessum breytingum er reynt að koma til móts við þau. Í annan stað er um að ræða aukna vernd, ef þannig má að orði komast, með því að koma alfarið í veg fyrir að hægt verði að fara út í fiskeldi í vatninu. Sömuleiðis er vísað í þær greinar í lögum um náttúruvernd sem fjallað er um í frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum. Undir nefndarálit þetta skrifa auk mín hv. þingmenn Kristinn H. Gunnarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Mörður Árnason og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Hv. þingmaður Rannveig Guðmundsdóttir og Sigurjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þá vinnu sem hefur farið fram í hv. umhverfisnefnd og þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram. Ég tel mikilvægt að skýr ákvæði séu um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess, að sérstök lög séu um það svið eins og hér er komið fram með. Ég vil einnig fagna því að sveitarfélögin hafi meira vald og hafi meira um skipulag og svæðið að segja og að ábyrgðin á verndun svæðisins sé að hluta til á ábyrgð sveitarfélaganna. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og það sé þá alveg skýrt hver skilyrðin eru á skipulagi hvað varðar úthlutun svæða í kringum vatnið og að óheimilt sé að vera með fiskrækt í eða við vatnið og önnur slík ákvæði sem hér eru komin inn í sem breytingartillögur með frumvarpinu, þannig að fyrirvari sé alveg skýr hvað varðar ábyrgð sveitarfélaganna og þeirra sem koma að framkvæmd þessara laga. Ég fagna þessu frumvarpi og þá sérstaklega vinnu umhverfisnefndar við vinnslu frumvarpsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. heilbrigðis- og trygginganefnd. Það er 246. mál, frumvarp til laga um græðara. Á nefndaráliti á þskj. 1173 er gerð grein fyrir þeim gestum sem komu á fund nefndarinnar vegna þessa máls og jafnframt eru taldir upp þeir sem skiluðu nefndinni umsögnum vegna frumvarpsins. Markmiðið með frumvarpinu er að stuðla að öryggi þeirra sem leita eftir heilsutengdri þjónustu græðara með því að setja starfseminni ákveðinn ramma og er ætlunin að koma á fót frjálsu skráningarkerfi fyrir græðara í umsjá Bandalags íslenskra græðara. Skilyrði skráningar eru m.a. þau að uppfylla menntunarkröfur fagfélags innan bandalagsins og hafa í gildi ábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélagi eða ábyrgð veitta af viðskiptabanka eða sparisjóði. Í nefndarálitinu kemur fram að ætlunin sé ekki sú að græðarar verði ný heilbrigðisstétt heldur er einungis verið að setja ramma um starfsemi græðara, koma á virku eftirliti og stuðla þannig að öryggi og gæðum þeirrar þjónustu sem græðarar veita og auðvelda notendum að nálgast upplýsingar um starfsemi þeirra. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu og varða þær fyrstu orðalag, m.a. að í stað orðsins heilbrigðiskerfis sem notað er í frumvarpinu verði notað orðið heilbrigðisþjónusta sem leggur áherslu á þjónustuna sem veitt er. Nefndin telur að samkvæmt frumvarpinu sé skilgreining á þjónustu græðara of þröng þar sem svo virðist sem hún skuli bundin við meðferð á líkama fólks. Því leggur nefndin til orðalagsbreytingu sem felur í sér víðari skilgreiningu og fangar innihald starfseminnar betur. Í 3. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að Bandalag íslenskra græðara og landlæknir hafi eftirlit með þeim sem uppfylla kröfur fagfélags en vilja standa utan þess og fá skráningu sem græðarar. Nefndin leggur til að eftirlit með þeim verði einungis hjá bandalaginu en ekki hjá landlækni enda er eftirlit landlæknis almennt takmarkað við heilbrigðisstéttir auk þess eftirlits sem ákvæði læknalaga um skottulækningar fela í sér. Í 3. gr. frumvarpsins er einnig ákvæði um að ráðherra geti ógilt aðild félags að skráningarkerfinu ef það uppfyllir ekki lengur þær kröfur sem reglugerð kveður á um. Nefndin telur að einnig þurfi að binda í lög ákvæði um afskráningu einstaklinga, þ.e. ef þeir uppfylla ekki lengur skilyrði skráningar enda geta þeir staðið utan félaga en verið skráðir græðarar samkvæmt frumvarpinu og leggur nefndin því til breytingartillögu þess efnis. Í 3. gr. frumvarpsins er að auki kveðið á um að ráðherra skuli með reglugerð kveða á um þær kröfur sem fagfélög verða að uppfylla til að eiga aðild að skráningarkerfinu og fyrirkomulag skráningar, upplýsingar um starfsgrein, vistun og viðhald skráningarkerfisins o.fl. Leggur nefndin til að ráðherra kveði þar einnig á um hvernig aðgangi almennings að skrá um græðara skuli háttað enda ekki skýrt kveðið á um það í frumvarpinu. Nefndin ræddi nokkuð muninn á bótareglum græðara og löggiltra heilbrigðisstétta en hann felst einkum í því að um starfsemi innan heilbrigðisþjónustunnar gilda lög um réttindi sjúklinga, og lög um sjúklingatryggingu, sem kveða á um hlutlægan rétt sjúklinga til bóta óháð sök starfsmanna heilbrigðisþjónustunnar. Um starfsemi græðara gilda hins vegar almennar reglur skaðabótaréttar og bera þeir því ábyrgð á því tjóni sem þeir kunna að valda með gáleysi í störfum. Leggur nefndin til þá breytingu á 4. gr. frumvarpsins að orðið mistök verði fellt brott þar sem það fellur undir gáleysi í skaðabótarétti. Starfsemi græðara er mjög mismunandi og felur í sér mismikil inngrip í heilsu einstaklinga. Nefndin telur að einstökum félögum eða einstaklingum gæti reynst erfitt eða jafnvel ógerlegt að uppfylla áskilnað frumvarpsins um starfsábyrgðartryggingu eða bankaábyrgð og gæti það því takmarkað úr hófi möguleika einstaklinga til skráningar í hið frjálsa skráningarkerfi græðara sem er megininntak frumvarpsins. Leggur nefndin því til þá breytingu á 4. gr. frumvarpsins að ráðherra verði heimilt að meta gilda annars konar tryggingu en ábyrgðartryggingu frá vátryggingafélagi eða ábyrgð veitta af viðskiptabanka eða sparisjóði, þó með því skilyrði að hún veiti sjúklingum sambærilega vernd. Þannig gæti ráðherra t.d. metið sem fullnægjandi tryggingu stofnun sjóðs innan fagfélags eða öflun starfsábyrgðartryggingar fyrir félagsmenn viðkomandi félags. Í 6. gr. frumvarpsins er kveðið á um að um meðferð upplýsinga fari samkvæmt lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Upplýsingar sem græðarar vinna með eru í mörgum tilvikum viðkvæmar persónuupplýsingar og verður því að gera mjög ríkar kröfur til öryggis þeirra. Leggur nefndin því til þá breytingu á frumvarpinu að kveðið verði skýrt á um að um öryggi upplýsinganna fari einnig samkvæmt lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og enn fremur reglum settum með stoð í þeim lögum. Þá var rætt ákvæði 7. gr. frumvarpsins um að heilbrigðisstofnun sé heimilt að koma til móts við óskir sjúklinga sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara. Leggur nefndin áherslu á að heilbrigðisstofnanir móti sér stefnu um hvenær skuli orðið við slíkum óskum og að kveðið verði skýrt á um það að kostnaður við þjónustuna greiðist af sjúklingi sjálfum. Þá leggur nefndin til þá breytingu að fái sjúklingur á heilbrigðisstofnun meðhöndlun græðara verði meðferðin skráð sérstaklega í sjúkraskrá sjúklings. Loks var nokkuð rætt um ákvæði 7. gr. frumvarpsins um takmarkanir á heilsutengdri þjónustu græðara og telur nefndin þær eðlilegar. Þar er m.a. kveðið á um að meðferð alvarlegra sjúkdóma skuli einungis veitt af löggiltum heilbrigðisstarfsmanni nema sjúklingur óski eftir þjónustu græðara eftir samráð við lækni og skal græðari í slíkum tilvikum fullvissa sig um að slíkt samráð hafi verið haft. Nefndin leggur áherslu á að samráð samkvæmt greininni lýtur að samskiptum græðara við heilbrigðisstarfsmann og minnir á ábyrgð þeirra gagnvart þeim sem þeir meðhöndla. Þá telur nefndin að greinin tryggi sjálfsákvörðunarrétt sjúklinga, minni þá á ábyrgð á eigin heilsu og feli í sér að það sé eftir sem áður ákvörðun sjúklings að leita eftir þjónustu græðara en að samráð feli í sér að það sé hans að upplýsa lækni og eftir atvikum heilbrigðisstarfsmenn um það. Heilbrigðisnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef þegar gert grein fyrir og lagðar eru til í þingskjali 1174. Hv. þm. Pétur H. Blöndal skrifar undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Þuríður Backman, Bjarni Benediktsson og Guðrún Ögmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita auk framsögumanns hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Einar Karl Haraldsson og Una María Óskarsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. formanni heilbrigðis- og trygginganefndar fyrir góða framsögu og skýringar á breytingartillögum frá heilbrigðis- og trygginganefnd. Eins og fram kom í máli formanns var ég fjarverandi við afgreiðslu málsins og vil því láta þá skoðun mína koma fram að ég er mjög sátt við frumvarp til laga um græðara. Ég tel að það hafi verið vandaverk að finna þá leið sem rík sátt væri um meðal hinna ólíku hópa sem munu í náinni framtíð geta kallað sig græðara. Þetta er mjög litrík flóra mismunandi starfsstétta sem hefur fjölgað ört á undanförnum árum og sem almenningur er mjög duglegur við að nýta sér til heilsubótar og lækninga. Því er ljóst að með þeirri öflugu starfsemi utan heilbrigðiskerfisins sem sjúklingar margir hverjir nota í dag sem eðlilegan hluta af meðferð og jafnvel erfiðri meðferð, eins og meðferð við krabbameini, þá þarf að koma á ákveðnum samskiptareglum og ramma utan um þessa starfsemi. Ég held að með þessu frumvarpi um græðara, sem vonandi verður að lögum, ríki sátt og þetta sé prýðileg aðferð til að koma til móts við þarfir þessara ólíku starfsstétta og ekki síður sjúklinga og að með frumvarpinu sé reynt að gæta öryggis sjúklinganna og standa vörð um faglega þjónustu. Það eru nokkur atriði sem ég vildi nefna, hæstv. forseti. Vil þá fyrst nefna að það er til í dæminu að einstaka heilbrigðisstofnanir nota það sem við höfum fram til þessa kallað óhefðbundnar meðferðir, eins og t.d. nálastungur þar sem þær eru notaðar í lækningaskyni, jafnt eða þannig að þær jafngilda öðrum aðferðum og má þar t.d. nefna deyfingar. Ef læknir velur frekar nálastunguaðferð til deyfinga frekar en hefðbundna aðferð sem hefur tíðkast fram til þessa, deyfingar með lyfjum, þá fyndist mér það mjög óeðlilegt ef sjúklingur þyrfti að greiða fyrir nálastunguaðferðina en ekki hina hefðbundnu aðferð. Ég tel að það eigi að skoðast mjög alvarlega, að það sé í raun og veru val starfsmannanna hvora aðferðina þeir noti og þá í samráði við sjúklingana, til hvaða meðferðar sé gripið, þ.e. að þetta sé val. Þá muni það ekki kosta sjúklinginn meira ef t.d. nálastunguaðferðin er notuð frekar en hefðbundnar deyfingaraðferðir, ef ég nota þetta eina ákveðna dæmi. Ef þær aðferðir sem læknar taka upp og velja, aðferðir sem við erum hérna að flokka undir starfsemi græðara, eru útfærðar af starfsmönnum heilbrigðisþjónustunnar með viðurkennda menntun og inni á heilbrigðisstofnunum á það að vera val en ekki aukakostnaður. Ef sjúklingur er með sérþarfir eða sérkröfur eða óskar eftir þjónustu sem er umfram það sem stofnunin veitir getur aftur á móti verið fyllilega eðlilegt að hann greiði þá fyrir sérstaklega. En ég vil að þetta komi hér fram og óska eftir því að þarna verði fyllsta réttlætis og jafnræðis gætt meðal sjúklinganna. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa byrjunina á 7. gr. Takmarkanir á heilsutengdri þjónustu græðara er fyrirsögnin á henni: . „Meðferð vegna alvarlegra sjúkdóma skal einungis veitt af löggiltum heilbrigðisstarfsmönnum. Þetta gildir þó ekki ef sjúklingur óskar eftir þjónustu græðara eftir samráð við lækni. Græðari skal í slíkum tilvikum fullvissa sig um að samráð hafi átt sér stað.“ Það er þetta með samráðið. Ég tel að það sé erfitt að túlka alveg hreint út í hörgul hvað samráð er, hvort það sé eingöngu það að sjúklingur hafi látið lækni vita af því að hann ætli í meðferð hjá græðara eða hvort sjúklingur túlki samráð eingöngu þannig að læknir ráðleggi ákveðna meðferð. Því er það sérstaklega tekið fram í nefndarálitinu að ábyrgðin liggi hjá sjúklingnum, að hans sé valið og að í raun sé nægilegt fyrir sjúklinginn að tilkynna lækni um fyrirhugaða meðferð hjá græðara og það sé það samráð sem krafist sé. Þetta samráð er ekki, eins og margir telja, fyrir atbeina læknis eða að læknir vísi á græðara. Það er ekki alveg ljóst hvort þetta er í raun tilkynningarskylda sjúklingsins til læknisins, að láta hann vita í hvers konar meðferð hann er hjá græðurum. Ég held að fyrirvarinn hvað varðar öryggi sjúklinganna sé alveg nægilega skýr, að ef um alvarlega sjúkdóma er að ræða megi græðari ekki ráðleggja fólki að hætta lyfjameðferð eða annarri meðferð sem það hefur hafið hjá löggiltu heilbrigðisstarfsfólki. Eins er það að ef græðarar verða varir við sjúkdóma eða einhverja kvilla sem þeir ráða ekki við ber þeim að vísa sjúklingi til heilbrigðisstarfsmanna. Ég held að þetta sé mjög skýrt og í rauninni einfalt í frumvarpinu og í þeim breytingum sem gerðar hafa verið af hv. heilbrigðisnefnd. Eins skýrir nefndarálitið enn frekar hvað löggjafinn á við með þessu frumvarpi. Verði frumvarpið að lögum nú á vorþingi, sem ég reikna fastlega með, tel ég að það þurfi tvö til þrjú ár til að reyna sig og sanna áður en í ljós kemur hvort við höfum ekki fundið þarna réttan farveg fyrir þessa þjónustu. Ég reikna í raun og veru ekki með að miklar athugasemdir komi fyrsta kastið við það fyrirkomulag sem hér er verið að leggja til og ég vona að skráningarkerfið verði farsælt og að fundin verði leið til að auglýsa skráða græðara sem bjóða þjónustu sína þannig að almenningur og sjúklingar viti fyrir fram hverjir eru skráðir í Bandalag íslenskra græðara og hverjir ekki.

Herra forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit um frumvarp til laga um græðara með fyrirvara. Ég er í sjálfu sér sammála frumvarpinu að því leyti að það færir upp á yfirborðið starfsemi sem er meðal allra þjóðfélaga og allra samfélaga manna, hefur sennilega alltaf verið til, og kemur á ákveðnu kerfi til að skrá það og halda utan um það. Hins vegar verð ég að benda á að það er ákveðinn munur á milli hefðbundinna og óhefðbundinna lækninga og sá munur felst í því að hefðbundnar lækningar styðjast við raunvísindi sem viðurkennd eru meðal flestra þjóða heims, eiga uppruna sinn hjá vestrænum þjóðum og byggja á því að settar eru fram ákveðnar vísindakenningar sem sannaðar eru með tilraunum. Tilraunirnar skulu vera endurtakanlegar þannig að hver og einn geti staðfest kenninguna með því að endurtaka tilraunina. Þetta á ekki við um óhefðbundnar lækningar. Þær hafa ekki verið staðfestar, þær eru ekki sannaðar og þar af leiðandi geta menn ekki treyst þeim. Það er ekki þar með sagt að þær séu hugsanlega ekki réttar. Við erum ekki búin að fá fulla mynd af heiminum með raunvísindum okkar og það er sífellt verið að gera nýjar og nýjar uppgötvanir. Við eigum enn þá mjög langt í land með hafa endanlega kannað allan heiminn og fundið svör við öllum spurningum. Þess vegna er ekki útilokað að einhverjar þeirra aðferða sem beitt er í óhefðbundnum lækningum séu réttar þó að þær hafi ekki verið vísindalega sannaðar. Þar á ég t.d. við nálastungur. Ég vildi benda á að vera kann að einhver haldi að óhefðbundnar lækningar séu þá í einhverjum skilningi sannaðar en þær eru ekki sannaðar með aðferðum raunvísindanna. Svo er það önnur saga að eflaust mættu hin hefðbundnu læknavísindi reyna að sanna meira af óhefðbundnum aðferðum og beita til þess vísindalegum aðferðum, sanna hvort þær aðferðir sem hafa sýnst duga fólki vel í lengri tíma hafi vísindalegan bakgrunn. Það mætti skora á læknavísindin og hefðbundna lækna að taka fyrir ýmis mál eins og nálastungur og annað slíkt og reyna að byggja upp kenningar í kringum slíkar óhefðbundnar lækningar og staðfesta þær með rannsóknum.

Herra forseti. Það var þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi óhefðbundnar lækningar í ræðu sinni sem ég tók við mér vegna þess að þeir sem hafa setið lengi í heilbrigðisnefnd vita að þetta frumvarp er komið fram vegna vinnu sem fór í gang í heilbrigðisráðuneytinu í kjölfarið á þingsályktunartillögu sem margir úr heilbrigðisnefndinni stóðu að fyrir að ég held tveimur árum. Sú þingsályktunartillaga fjallaði um svokallaðar óhefðbundnar lækningar og framan af held ég að það hafi verið vinnuheitið, samheitið yfir þá þjónustu sem þetta frumvarp nær til, en síðan varð almenn samstaða um það í undirbúningsnefndinni sem skilaði skýrslu og vann drögin að frumvarpinu að óhefðbundnar lækningar væru ekki réttnefni. Til að mynda eru nálastungurnar, sem hefur verið komið inn á hérna í ræðum um þetta mál, mjög hefðbundnar lækningar annars staðar í heiminu. Ég nefni bara Kína sem dæmi. Niðurstaðan úr þessu öllu saman varð því að þetta skyldi heita „heilsutengd þjónusta“ en ekki óhefðbundnar lækningar og það er það sem frumvarpið tekur til. Ég ítreka það aftur, af því að við erum að tala um hvað er hefðbundið og hvað ekki, að þeir sem þetta frumvarp tekur til, græðararnir, verða ekki ný heilbrigðisstétt. Græðarar er samheiti yfir þá sem veita svokallaða heilsutengda þjónustu. Hugsunin með frumvarpinu og ákvæðunum um skráningarkerfið var að greina á milli þeirra sem margir hverjir eru með margra ára háskólanám að baki í sínu fagi og svo hinna sem einhverjir mundu kalla skottulækna eða jafnvel fólks sem er með nokkurra klukkustunda eða nokkurra daga námskeið sem grundvöll fyrir þeirri þjónustu sem það veitir. Þetta er megininntakið í frumvarpinu og mér fannst rétt að hafa orð á þessu með þetta heiti, óhefðbundnar lækningar.

Herra forseti. Það má vel vera að tekist hafi að breyta íslenskunni á þessum tveim árum en fyrir mér eru þetta enn þá óhefðbundnar lækningar og hefðbundnar lækningar. Annars vegar byggja þær á raunvísindum og hins vegar ekki á raunvísindum. Í fyrra fallinu byggja þær á tilraunum sem gerðar eru, lyfja-, læknis-, sálfræðitilraunum o.s.frv., og hins vegar byggja þær ekki á tilraunum sem hægt er að endurtaka. Ef svo væri væru þær orðnar hefðbundnar lækningar og viðurkenndar sem slíkar. Ef nálastunguaðferðirnar væru orðnar sannanlegar með tilraunum væru þær orðnar hefðbundnar lækningar og það má vel vera að þær verði það einn góðan veðurdag.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli framsögumanns skrifa ég undir nefndarálitið án fyrirvara og er málinu mjög fylgjandi. Ég kom aðallega hérna upp til að minna á það að hér er að ljúka vinnu sem farið var í eftir samþykkt Alþingis á þingsályktunartillögu vorið 2002. Þá hafði þáverandi hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir flutt þessa þingsályktunartillögu a.m.k. í tvígang, jafnvel oftar, og ég var meðflutningsmaður hennar á því þingmáli. Ég fagna því að svona vel hafi tekist til. Það kom reyndar fram í andsvari rétt áðan að þingsályktunin fjallaði um stöðu óhefðbundinna lækninga og gekk öll vinnan undir því heiti þar til menn komust að þeirri niðurstöðu að kalla þetta frumvarp til laga um græðara. Ég tel það vera mjög góða niðurstöðu og að þar hafi menn fundið gott orð yfir þennan hóp. Í þessu nefndaráliti er auðvitað farið yfir alla þætti málsins og vinnuna í heilbrigðis- og trygginganefnd. Þar er ítrekað hvert markmiðið með þessu frumvarpi er, það er til að stuðla að öryggi þeirra sem leita eftir heilsutengdri þjónustu græðara. Það er verið að setja þeirri vinnu og þeirri starfsemi ákveðinn ramma og koma á frjálsu skráningarkerfi fyrir græðara sem Bandalag íslenskra græðara muni síðan annast. Ég vil ítreka að þarna er ekki verið að gera þann fjölbreytta hóp sem fellur undir græðara að nýrri heilbrigðisstétt, eins og komið hefur fram í umræðunni og getið er hér í nefndarálitinu, heldur er verið að setja ramma um starfsemi þeirra. Varðandi umræðuna um óhefðbundnar og hefðbundnar lækningar tókum við hana aðeins í nefndinni og ég held að við séum allflest sammála um að þarna séu náttúrlega nokkuð óljós mörk. Eru nálastungurnar dæmigert mál því að þær eru hefðbundnar lækningar í Austurlöndum en hafa fallið undir óhefðbundnar lækningar hér. Það er aldrei að vita nema þetta verði orðnar hefðbundnar lækningar einhvern tíma þannig að skilin eru mjög óljós. Ég fagna þessu frumvarpi og því að það sé komið hér til afgreiðslu og muni verða að lögum á næstu dögum. Ég minni á að þetta frumvarp er komið fram í framhaldi af þessari þingsályktun og einnig það að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin ákvað fyrir nokkrum árum að ráðast í stefnumörkun á þessu sviði og leggja þar nokkrar meginlínur. Hún var með hvatningu til aðildarríkja sinna um að móta eigin stefnu. Þarna er okkar stefna komin fram í þessu frumvarpi, sem er vel. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra en þakka fyrir alla þá vinnu sem hér hefur verið lögð af mörkum og lýkur sem sagt með þessu nefndaráliti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, frá efnahags- og viðskiptanefnd, á þskj. 1185. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elmar Hallgrímsson og Jón Guðmundsson frá fjármálaráðuneyti, Bernhard Bogason og Gunnar Gunnarsson frá KPMG og Guðrúnu Þorleifsdóttur og Sigurjón Högnason frá embætti ríkisskattstjóra. Auk þess fékk nefndin skriflegar umsagnir um málið frá þessum aðilum og fleirum. Í frumvarpinu er lagt til að félögum innan sömu samstæðu verði heimilað, að uppfylltum skilyrðum um eignarhald, reikningsár og fleira, að samskrá sig á virðisaukaskattsskrá. Tilgangurinn er sá að gera félögum sem skipt hafa rekstrareiningum sínum í móður- og dótturfélög mögulegt að vera ein skattaleg eining og skila sameiginlega virðisaukaskatti. Líkt og segir í athugasemdum við frumvarpið eru réttaráhrif samskráningar félaga á virðisaukaskattsskrá þau að með tilliti til virðisaukaskatts skoðast starfsemi samskráðra félaga sem ein starfsemi og viðskipti milli samskráðra félaga bera ekki virðisaukaskatt umfram það sem væri ef starfsemi þeirra væri öll á einni hendi. Með þessu ætti að nást fram einhver hagræðing í viðskiptum án þess að hreyft sé við ábyrgð félaga á skattskilum. Heimild til samskráningar samkvæmt frumvarpinu er takmörkuð við skráningarskyld hlutafélög og einkahlutafélög. Þetta gagnrýndu nokkrir umsagnaraðilar. Eftir fundi um málið samþykkti nefndin að fela þeim aðilum sem komu á fund hennar að kanna sameiginlega þann möguleika að útvíkka gildissvið ákvæðisins umfram það sem lagt er til í frumvarpinu, m.a. með tilliti til laga nágrannaríkja. Niðurstaða þeirrar vinnu barst nefndinni í formi breytingartillögu sem lögð var fyrir nefndina af hálfu fjármálaráðuneytisins. Á fundi nefndarinnar var staðfest að ráðuneytið hefði haft samráð við embætti ríkisskattstjóra og fulltrúa KPMG og að allir þessir aðilar teldu útvíkkun til bóta og hún skapaði ekki vandkvæði í framkvæmd. Það er niðurstaða meiri hlutans að mæla með útvíkkun á efni frumvarpsins þannig að skráningarskyld félög samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna og óskráningarskyld félög geti verið samskráð á grunnskrá virðisaukaskatts með heimild skattstjóra en ella væri frumvarpið til takmarkaðra bóta. Slíkri samskráningu er ekki ætlað að veita félögum innskattsrétt vegna óskráningarskyldrar starfsemi. Um innskattsrétt slíkrar samstæðu gilda ákvæði II. kafla reglugerðar um innskatt, nr. 192/1993, sbr. 16. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Með þessari breytingu á frumvarpinu gæti samstæða, í nafni móðurfélags, fengið sérstaka skráningu vegna byggingar og sölu fasteignar og frjálsa skráningu vegna útleigu atvinnuhúsnæðis, en slíkum skráningum yrði eftir sem áður haldið aðgreindum frá öðrum skráningum á grunnskrá virðisaukaskatts. Samskráningin kæmi ekki alfarið í veg fyrir að samskráðum félögum bæri að innheimta virðisaukaskatt í viðskiptum sín á milli enda er ekki gert ráð fyrir að 11. gr. laganna verði breytt. Dæmi um tilvik þar sem skila ber virðisaukaskatti af viðskiptum milli samskráðra félaga á grundvelli 4. efnismálsgreinar 1. gr. frumvarpsins er t.d. ef eitt samskráðu félaganna rekur bókhaldsstofu og selur bókhaldsþjónustu í atvinnuskyni. Meðal viðskiptavina eru tvö hinna samskráðu félaga, annað þeirra stundar virðisaukaskattsskylda starfsemi en hitt starfsemi sem undanþegin er virðisaukaskattsskyldu samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laganna. Samstæðunni ber að skila virðisaukaskatti í ríkissjóð af andvirði bókhaldsþjónustunnar í þágu síðarnefnda félagsins, en ekki hins fyrrnefnda. Skilaskyldan er bundin við það að félagið sem innir þjónustuna af hendi eða afhendir vöru stundi þá starfsemi í atvinnuskyni og eigi sem slíkt innskattsrétt. Ef hins vegar félag innan samskráðrar samstæðu innir af hendi bókhaldsþjónustu fyrir önnur félög í samstæðunni, án þess að selja í atvinnuskyni slíka þjónustu út fyrir raðir samstæðunnar, hefur sú þjónusta ekki í för með sér skilaskyldu á sama hátt. Meiri hlutinn leggur til að lögin komi til framkvæmda 1. júlí næstkomandi. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Una María Óskarsdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Með frumvarpinu er lagt til að félögum innan sömu samstæðu verði heimilt að samskrá sig í virðisaukaskattskrá. Markmiðið er að opna á þá einföldun fyrir félögin að vera ein skattaleg heild en samkvæmt upplýsingum frá ráðuneytinu má ekki ætla að frumvarpið hafi áhrif á tekjur ríkissjóðs af virðisaukaskatti. Er því um að ræða eðlilega viðleitni og þjónustu hins opinbera í þágu fyrirtækja sem í dag þurfa að skipta upp félögum sínum vegna núverandi skattalaga. Umsagnir sem bárust til efnahags- og viðskiptanefndar um málið voru almennt jákvæðar og verður samþykkt frumvarpsins að teljast fyrirtækjum, sem af rekstrarlegum ástæðum þurfa að skipta rekstri í tvö eða fleiri félög, til þæginda og hagræðis. Þingflokkur Frjálslynda flokksins mun styðja frumvarpið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um miðlun vátrygginga frá efnahags- og viðskiptanefnd, sem er á þskj. 1184. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóru Margréti Hjaltested frá viðskiptaráðuneyti, Ólaf Darra Andrason frá ASÍ, Sigmar Ármannsson frá Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Rúnar Guðjónsson frá Fjármálaeftirliti, Andrés Magnússon frá Félagi íslenskra stórkaupmanna og Írisi Ösp Ingjaldsdóttur frá Neytendasamtökunum. Í frumvarpinu er gerð tillaga um heildarlög um starfsemi vátryggingamiðlara og miðlun vátrygginga. Við gerð frumvarpsins hefur verið stuðst við ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar nr. 115/2003 frá 26. september 2003, um breytingu á IX. viðauka við EES- samninginn, með því markmiði að taka upp í innlendan rétt ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2002/92/EB frá 9. desember 2002, um miðlun vátrygginga. Frumvarpið skiptist í meginatriðum í tvo hluta, annars vegar reglur er lúta að starfsemi vátryggingamiðlara og hins vegar reglur er lúta að starfsemi vátryggingaumboðsmanna. Reglurnar eru að miklu leyti sambærilegar og spegla kaflarnir hvor annan. Í frumvarpinu eru gerðar auknar kröfur til vátryggingamiðlara auk þess sem skilgreining á hvað telst vera vátryggingamiðlun er rýmri en í gildandi lögum og með frumvarpinu er stefnt að verulega aukinni neytendavernd. Frumvarpið tekur enn fremur til starfsemi endurtryggingamiðlara. Endurtryggingamiðlarar eru þó undanþegnir ákvæðum frumvarpsins um upplýsingaskyldu. Frumvarpið er unnið af nefnd skipaðri af viðskiptaráðherra í maí 2002. Umsagnir um málið eru á heildina litið jákvæðar og mæla umsagnaraðilar með samþykkt þess. Þó gera sumir þeirra athugasemdir við einstök ákvæði og hefur nefndin farið yfir þær á fundum sínum með gestum. Nefndin telur að með gildistöku frumvarpsins verði staða vátryggingamiðlara skýrari og sterkari hér á landi en verið hefur hingað til. Þó telur nefndin mikilvægt að kannað verði hvort jafna megi enn frekar stöðu vátryggingamiðlara og stöðu vátryggingafélaga og umboðsmanna þeirra, m.a. hvað varðar upplýsingaskyldu þessara aðila. Hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir skrifar undir álitið með fyrirvara og áskilur sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Orðið „jafnan“ í 1. mgr. 32. gr. falli brott. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um fjarsölu á fjármálaþjónustu frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem er að finna á þskj. 1186. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóru Margréti Hjaltested frá viðskiptaráðuneyti, Jóhannes Gunnarsson og Írisi Ösp Ingjaldsdóttur frá Neytendasamtökunum og Guðrúnu Þorleifsdóttur frá embætti ríkisskattstjóra. Umsagnir um málið bárust að auki frá Félagi íslenskra stórkaupmanna, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Verslunarráði, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Símanum, Fjármálaeftirlitinu, Kauphöll Íslands og Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði lög um fjarsölu á fjármálaþjónustu en sérlög um þetta efni hafa ekki verið sett hér áður. Frumvarpið er samið til að innleiða ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2002/65/EB frá 23. september 2002, varðandi fjarsölu á fjármálaþjónustu fyrir neytendur, og um breytingu á tilskipun ráðsins 90/619/EBE og á tilskipunum 97/7/EB og 98/27/EB. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 47/2003, frá 16. maí 2003, um breytingu á IX. viðauka og XIX. viðauka við EES-samninginn. Frumvarpið byggist á vinnu nefndar viðskiptaráðherra um innleiðingu framangreindrar tilskipunar sem í voru skipaðir fulltrúar ráðuneytisins og ýmissa félagasamtaka. Eitt meginmarkmið frumvarpsins er að auka neytendavernd við gerð samninga um fjármálaþjónustu í fjarsölu en sala slíkrar þjónustu fer í vaxandi mæli fram með þeim hætti. Nefndin leggur til að eftirfarandi breytingar verði gerðar á frumvarpinu: Að orðalag 1. mgr. 2. gr. verði gert skýrara. Að fyrirtækjaskrá verði bætt við þær skrár sem taldar eru upp í 5. gr. frumvarpsins þar sem slíkt er eðlilegt út frá grundvallarhlutverki þeirrar skrár auk þess sem það bætir stöðu neytenda að vera upplýstir um þá skrá. Að aukin skylda verði lögð á seljanda til að upplýsa á skýran hátt hvað geti legið til grundvallar verði samnings ef ekki er hægt að gefa upp nákvæmt verð samkvæmt fyrri málslið 3. tölulið 6. gr. og 3. tölulið 2. mgr. 9. gr. frumvarpsins. Auk þess er lagt til að orðalagi fyrri málsliðarins verði breytt. Að gildistöku laganna verði frestað til 1. júní verði frumvarpið samþykkt en með því er þjónustuveitendum veittur tími til að undirbúa sig og aðlagast auknum skyldum en nefndin telur slíkt svigrúm til þess fallið að tryggja góða framkvæmd laga sem þessara. Rýmri tíma þarf ekki að veita enda settu umsagnaraðilar ekki út á gildistökuákvæði frumvarpsins og þjónustuveitendur sem hér starfa virðast vel upplýstir um efni frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á þingskjali 1187. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Fyrirvari hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur lýtur að sönnunarbyrði þeirra sem selja fjármálaþjónustu í fjarsölu og að heimild Fjármálaeftirlits til að birta athugasemdir ef brotið er ítrekað eða gróflega gegn lögunum. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en áskilur sér þó rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson með fyrirvara, Una María Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson með fyrirvara.

Herra forseti. Með ákvæðum þessa frumvarps er ætlunin að styrkja innri markaðinn og auka neytendavernd eins og fram kemur í þessu frumvarpi, en verið er að innleiða ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins um fjarsölu á fjármálaþjónustu fyrir neytendur. Ég vil fara nokkrum orðum um þetta frumvarp og þær breytingar sem ég flyt ásamt hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Ég held að það sé alveg ljóst, herra forseti, að þær miklu tæknibreytingar og öru sem verið hafa á umliðnum árum og missirum og sífjölbreyttari þjónusta á fjármálamarkaði við neytendur með auknu valfrelsi og miklu framboði á fjármálaþjónustu kalli á að við búum við markvissa og góða löggjöf til að tryggja öryggi og hag neytenda og að því miðar þessi lagasetning. Ákvæði þessa frumvarps fela það vissulega í sér að verið er að tryggja hér neytendavernd og styðjum við í Samfylkingunni þetta frumvarp en leggjum samt til breytingartillögur til þess að styrkja ákvæði þessara laga og þar með neytendavernd enn frekar. Það er mikilvægt í þeirri fjölskrúðugu flóru fjármálatilboða að regluverk sé skýrt og að samningsskilmálar um kaup á vöru og þjónustu séu aðgengilegir og að neytendum sé ljós sú áhætta sem viðskipti geta haft í för með sér. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu koma fram reglur í tilskipuninni um neytendavernd við fjarsölu á fjármálaþjónustu, þ.e. þegar neytandi og söluaðili hittast ekki þegar fjármálaþjónustan er markaðssett og gengið frá samningum. Fjarsala getur t.d. farið fram í síma, með bréfaskiptum og tölvupósti á netinu svo dæmi sé tekið. En með fjármálaþjónustu er átt við alla bankaþjónustu og lánveitingar, vátryggingar, fjárfestingar og greiðslur. Í þeirri breytingartillögu sem ég ætla nú að fara yfir eru hert ákveðin ákvæði í þessu frumvarpi til samræmis við það sem Fjármálaeftirlitið lagði til og Neytendasamtökin, en meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar tók ekki tillit til þess eða taldi ekki ástæðu til þess. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingartillögu við 20. gr. Athugasemd kom frá Fjármálaeftirlitinu. Fjármálaeftirlitið styður meginefni frumvarpsins en setti fram eftirfarandi athugasemd og ábendingu, og les ég orðrétt hér upp úr umsögn Fjármálaeftirlitsins, með leyfi forseta: „Vegna fyrirhugaðs eftirlits lagði Fjármálaeftirlitið til í umsögn sinni til viðskiptaráðuneytis, þegar frumvarpið lá fyrir í drögum sumarið 2004, að auk tilvísunar í lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi yrði Fjármálaeftirlitinu veitt bein heimild til að birta opinberlega viðvörun um fjármálafyrirtæki sem ítrekað eða með grófum hætti brytu gegn ákvæðum laganna. Ákvæði um slíkt er ekki að finna í frumvarpinu sem nú er til umsagnar. Slík heimild mundi að mati Fjármálaeftirlitsins gera eftirlit skilvirkara og bæta stöðu neytenda. Jafnframt væri það í samræmi við auknar heimildir til gegnsæis í starfsemi Fjármálaeftirlitsins sem fyrirhugaðar eru í frumvarpi því til breytinga á verðbréfaviðskiptalögum sem nú er til meðferðar hjá Alþingi.“ Fjármálaeftirlitið vitnar hér líka til að sambærilegar reglur gilda í lögum um fjármálaviðskipti, en 7. mgr. 107. gr. laga um fjármálafyrirtæki hljóðar svo, með leyfi forseta: „Telji Fjármálaeftirlitið að starfsemi samkvæmt lögum þessum sé stunduð án tilskilinna leyfa getur það krafist gagna og upplýsinga hjá viðkomandi aðilum eða hjá eftirlitsskyldum aðilum sem nauðsynleg eru til að ganga úr skugga um hvort svo sé. Getur það krafist þess að slíkri starfsemi sé hætt þegar í stað. Jafnframt er því heimilt að birta opinberlega nöfn aðila sem taldir eru bjóða þjónustu án tilskilinna leyfa.“ Við teljum að Fjármálaeftirlitið hafi fært góð rök fyrir þessari tillögu þannig að við leggjum til á þingskjali 1201 að við 20. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Brjóti þjónustuveitandi gróflega eða ítrekað gegn lögum þessum er Fjármálaeftirliti heimilt að birta opinbera viðvörun vegna þess.“ Síðan leggjum við til breytingu sem bæði Fjármálaeftirlitið og Neytendasamtökin lögðu til. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins er vísað í umsögn til viðskiptaráðuneytisins, en þar var hvatt til þess að nýtt yrði heimildarákvæði 15. gr. tilskipunar 2002/65/EB til að leggja sönnunarbyrði á þjónustuveitanda hvað varðar upplýsingaskyldu hans og samþykki neytanda. Rökin sem Fjármálaeftirlitið setur fram eru eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þjónustuveitandi hefur betri aðstöðu heldur en neytandi til að tryggja sönnun þegar sala er undirbúin, samskipti eiga sér stað að hans frumkvæði og/eða þegar gengið er frá sölu. Vakin skal athygli á því að sú leið hefur ekki verið farin í frumvarpi því sem nú er til umsagnar.“ Við tökum undir þessi rök sem Fjármálaeftirlitið setur fram og tökum upp tillögu þeirra sem lögð er til í breytingartillögu okkar, þ.e. að á eftir 10. gr. komi ný grein, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þjónustuveitandi ber sönnunarbyrði fyrir því að upplýsingar hafi verið veittar í samræmi við efni þessa kafla.“ Þetta er breytingartillagan sem bæði Fjármálaeftirlitið og einnig Neytendasamtökin hafa lagt áherslu á. Ég vek athygli á því að Neytendasamtökin hafa sett fram fjölmargar breytingartillögur við þetta frumvarp sem ástæða hefði verið til að skoða nánar. Nefni ég bara eina til viðbótar þeim sem hér hefur verið lýst. Hún varðar 16. gr. frumvarpsins. Þar er að finna afar mikilvægt ákvæði um greiðslu með greiðslukorti. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fyrirtæki sem gefa út greiðslukort skulu setja skýrar reglur um það hvernig neytandi getur óskað eftir afturköllun á greiðslu hafi greiðslukort hans verið misnotað við gerð fjarsölusamnings sem ákvæði þessara laga taka til. Jafnframt skal þar kveðið á um hvernig endurgreiða skuli neytanda vegna ólögmætrar misnotkunar á greiðslukorti hans.“ Hér er vissulega um afar mikilvæga grein að ræða sem kveður á um hvernig með skuli farið ef greiðslukort eru misnotuð. Neytendasamtökin telja réttilega og benda á að það sé eðlilegra að Fjármálaeftirlitið, þá í samráði við Neytendasamtökin, setji slíkar reglur fremur en, eins og lagt er til í frumvarpsákvæðinu, að það séu fyrirtækin sem gefi út greiðslukortin sem skuli setja þessar reglur. Þeir leggja til breytingu á því. Við höfum ekki tekið upp þessa breytingartillögu. En það er full ástæða til þess að skoða hana áður en þetta mál fær endanlega afgreiðslu í þinginu. Loks vil ég benda á, virðulegi forseti, að Seðlabankinn gerði ákveðnar athugasemdir við þessa grein sem ég hef nokkrar áhyggjur af og tel að ástæða hefði hugsanlega verið til að skoða betur. Ábendingar Seðlabankans eru í þá veru að þeir benda á að í lögum um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum sé ákvæði sem takmarki mjög rétt neytenda samkvæmt því ákvæði sem er í því frumvarpi sem við erum að leggja til. Þetta er afmarkandi ákvæði og í frumvarpinu er ekki vísað til þess að það sé ákvæði í öðrum lögum sem takmarki rétt neytenda umfram það sem gert er ráð fyrir í þessu ákvæði. Þar er verið að lýsa rétti viðkomandi ef greiðslukort hans er misnotað. En síðan er annað ákvæði í öðrum lögum, þ.e. þeim lögum sem ég nefndi, um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum, sem takmarkar þennan rétt eða þetta öryggi sem neytandinn hefur samkvæmt þessu ákvæði í frumvarpinu. Seðlabankinn segir, með leyfi forseta, og þar eru þeir að vísa í þetta ákvæði sem kveður á um hvernig með skuli fara ef greiðslukort er misnotað: „Í 16. gr. segir að fyrirtæki sem gefa út greiðslukort skuli setja skýrar reglur um hvernig neytandi geti óskað eftir afturköllun á greiðslu hafi greiðslukort hans verið misnotað við gerð fjarsölusamnings. Jafnframt skuli þar kveðið á um hvernig endurgreiða skuli neytanda vegna ólögmætrar misnotkunar á greiðslukorti hans.“ Síðan segir í 3. mgr. 4. gr. laga um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum, með leyfi forseta: „Í greiðslukerfum er skylt að skilgreina hvenær greiðslufyrirmæli teljast vera komin til kerfisins og er afturköllun þeirra óheimil eftir tímamark það sem tiltekið er í reglum kerfisins.“ Síðan lýsa þeir þeim greiðslukerfum sem hér gilda. Svo kemur niðurstaða þeirra: „Af þessu leiðir að ákvæði 3. mgr. 4. gr. laga ... takmarkar rétt neytenda skv. 16. gr. frumvarpsins. Ekki væri hægt að veita neytendum þann rétt að afturkalla greiðslu með debetkorti, sem fellur undir reglur 789/2003, eftir að greiðslan hefur verið staðfest af JF-kerfinu og skráð á JK-reikning nema um sé að ræða augljós mistök, sbr. 10. gr. reglna nr. 789/2003 sem hægt væri að leiðrétta innan sama bankadags. Að óbreyttu yrði því að taka tillit til þessa í reglum þeim sem útgefendum greiðslukorta er ætlað að setja skv. 16. gr. frumvarpsins.“ Mér þótti slæmt að sjá að þarna væri ákvæði sem takmarkaði það öryggi sem þetta ákvæði á að tryggja neytendum og þeim sem verða fyrir því að greiðslukort þeirra sé misnotað. Það hefði átt að skoða þetta, að mínu mati, nokkuð nánar og a.m.k. að vísa þá með tilvísun í þessi lög um greiðslufyrirmæli þannig að lagatextinn sé skýr og þeim sem eru að ganga úr skugga um rétt sinn samkvæmt þessum lögum sem hér er verið að setja sé þá beint inn á önnur lög sem takmarka þennan rétt. Ég held að það væri mikilvægt til þess að tryggja réttaröryggi. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frumvarp. Ég legg áherslu á þær breytingartillögur sem við höfum flutt í þessu efni og er reiðubúin að draga þær til baka til 3. umr. ef ég finn í umræðu um þetta mál að einhver vilji sé fyrir því að skoða þær frekar í efnahags- og viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr. eða að skoða þá ábendingu sem fram kemur hjá Neytendasamtökunum, sem ég tel afar réttmæta, um að það séu ekki fyrirtækin sem gefa út greiðslukort sem setji skýrar reglur um framkvæmd á þessu ákvæði 16. gr. sem ég var að lýsa heldur verði það Fjármálaeftirlitið.

Herra forseti. Eitt af meginmarkmiðum þessa frumvarps er aukin neytendavernd við gerð samninga um fjármálaþjónustu í fjarsölu en sala slíkrar þjónustu fer í vaxandi mæli fram með slíkum hætti. Svo segir í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar. Ég sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur máli þessu með fyrirvara. Eru þær ástæður helstar að breytingartillögur sem hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson leggja fram við þetta mál eru að mínu mati réttar og góðar. Fáeinar breytingar koma þar fram á nokkrum greinum frumvarpsins og eru þær í takt við umsögn Fjármálaeftirlitsins um málið og nokkuð samhljóma. Í annan stað hef ég fyrirvara við málið sökum umsagnar frá Seðlabanka Íslands sem er að mínu viti athugunarverð, en samkvæmt Seðlabankanum, ef umsögnin er rétt skilin, munu lög þessi sem tryggja eiga aukið öryggi til neytenda eingöngu ná til fjarsölu á fjármálaþjónustu til þeirra sem greiða með kreditkorti en ekki að öllu leyti til þeirra sem greiða með debetkorti. Í raun má því segja að hér sé um að ræða ákveðið öryggi og neytendavernd sem nær kannski hálfa leið en ekki alla. Beini ég því eindregið til nefndarmanna að skoða þessa umsögn frá Seðlabankanum til hlítar svo hægt verði að finna leið með einum eða öðrum hætti og tryggja þar af leiðandi rétt þeirra neytenda sem greiða með debetkorti. Að öðru leyti styð ég málið í heild sinni, enda um aukna neytendavernd að ræða og ekki vanþörf á í þeirri miklu flóru sem einkennir fjarsölu á fjármálaþjónustu í dag og fer vaxandi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003, með síðari breytingum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1190. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hrein Hrafnkelsson og Þóri Skarphéðinsson frá viðskiptaráðuneyti, Pál Gunnar Pálsson, Elínu Jónsdóttir og Guðbjörgu Bjarnadóttur frá Fjármálaeftirliti, Helgu Hlín Hákonardóttur og Sólveigu Ágústsdóttur sem mættu fyrir hönd Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Þórð Friðjónsson og Ragnar Jónsson frá Kauphöll Íslands og Óttar Pálsson frá laganefnd Lögmannafélags Íslands. Með frumvarpinu eru innleiddar þrjár tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins um markaðssvik, útboðs- og skráningarlýsingar og yfirtökur auk undirtilskipana framkvæmdastjórnarinnar um markaðssvik og útboðs- og skráningarlýsingar. Tilskipanirnar um markaðssvik og útboðs- og skráningarlýsingar eru innleiddar að hluta en gert er ráð fyrir að í reglugerðum og reglum Fjármálaeftirlitsins verði tilskipanirnar innleiddar að fullu. Tilskipanirnar þrjár eru hluti af þeirri ætlan Evrópusambandsins að skapa skilvirkan sameiginlegan innri markað með fjármálaþjónustu. Í frumvarpinu eru gerðar tillögur um töluverðar breytingar á ákvæðum gildandi laga en efnislegar breytingar eru e.t.v. ekki eins miklar og virðist við fyrstu sýn. Fyrst og fremst er lagt til að ákvæði laganna verði gerð ítarlegri en í sumum tilfellum eru auknar skyldur lagðar á markaðsaðila. Þá er einnig að finna í frumvarpinu tillögur um auknar heimildir Fjármálaeftirlits sem felast m.a. í heimild til að birta opinberlega niðurstöður í málum eða athugunum auk rýmkunar heimilda til íhlutunar í viðskipti. Á fundi nefndarinnar með umsagnaraðilum óskuðu nefndarmenn eftir því við fulltrúa viðskiptaráðuneytisins og laganefndar Lögmannafélagsins að þeir ynnu breytingartillögur og þá í samvinnu við aðra hagsmunaaðila eftir því sem við ætti. Nefndinni bárust drög að breytingartillögum sem þessir aðilar unnu saman og byggir hún álit sitt að nokkru leyti á þeim. Nefndin leggur til nokkrar breytingar, fyrst og fremst orðalagsbreytingar þar sem tillit er tekið til ábendinga sem fram komu í umsögnum: 1. Að orðið „annarra“ er fellt út og aðrar orðalagsbreytingar gerðar á skilgreiningu á opinberri fjárfestingarráðgjöf. 2. Að tilvísunum í 8. og 36. gr. verði breytt vegna breytinga sem felast í frumvarpinu. 3. Að b- og c-liðum 4. gr. verði breytt og orðalag þeirra samræmt. 4. Að líkindaregla svokölluð í 3. mgr. b-liðar (37. gr.) 5. gr. verði þrengd með því að fella út skilyrði í einstökum töluliðum í þeim tilgangi að gera regluna skýrari. 5. Að tímamörk 3. mgr. e-liðar (40. gr.) 5. gr., er varða skyldu tilboðsgjafa til að bjóða tilboðsþegum viðbótargreiðslu, bjóði tilboðsgjafi betra verð í félag að loknum tilboðsfresti, verði styttur úr sex mánuðum í þrjá. 6. Að skerpt verði á skyldu aðila til að tryggja að hann geti staðið við tilboð sitt með því að fella brott orðin „reyna að“ í 5. mgr. e-liðar 5. gr. 7. Að í 1. mgr. g-liðar 5. gr. verði í stað „ófyrirsjáanlegra atvika“ notað „óviðráðanlegra atvika“ ásamt hugtakinu „force majeure“ innan sviga til nánari skýringar. 8. Að tvær nýjar greinar bætist við frumvarpið. Í þeirri fyrri er lagt til að breytt verði orðalagi 35. gr. gildandi laga, þar sem ákvæði frumvarpsins um lýsingar eru strangari en gildandi ákvæði hvað varðar endursölu þegar útgefinna bréfa. Í þeirri seinni er lagt til að 36. gr. laganna verði felld brott þar sem ákvæði þeirrar greinar verður úrelt við gildistöku frumvarpsins. 9. Að í upptalningu 22. gr. verði bætt við nýjum lið er vísi til brota á upplýsingaskyldu, frestun upplýsingaskyldu og lögmæta miðlun innherjaupplýsinga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson og Gunnar Birgisson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Una María Óskarsdóttir, og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Herra forseti. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd styðjum þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti í megindráttum, en í því eru lagðar til ýmsar breytingar á lagaákvæðum um markaðs- og innherjasvik, yfirtöku og útboð sem styrkja lög um verðbréfafyrirtæki. Einnig er ákvæði sem styrkir Fjármálaeftirlitið sem kveður á um gagnsæi í eftirliti þess með verðbréfaviðskiptum, að það verði aukið, sem er til mikilla bóta. Einnig er ástæða til að fagna að eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins eru auknar í samræmi við tilskipun um markaðssvik og að Fjármálaeftirlitið geti, undir ákveðnum kringumstæðum, stöðvað atvinnustarfsemi tímabundið eða að skipulegur verðbréfamarkaður geti stöðvað tímabundið viðskipti með fjármálagerninga. Þó að hér sé verið að styrkja eftirlit með fjármálamarkaðnum er ýmislegt sem betur mætti fara, virðulegi forseti, og ástæða til að styrkja enn frekar ákvæði þessara mikilvægu laga um fjármálamarkaðinn en ekki er að öllu leyti farið að þeim tillögum sem eftirlitsstofnunin, Fjármálaeftirlitið, sem fylgjast á með verðbréfamarkaðnum, leggur til. Fjármálaeftirlitið er ein þýðingarmesta eftirlitsstofnunin í stjórnsýslu okkar, ásamt Samkeppnisstofnun og Ríkisendurskoðun. Umfang eftirlitsins er stöðugt að aukast með auknum umsvifum á fjármálamarkaði, bæði innlendum og erlendum og útrásum fyrirtækja á erlendum markaði. Brýnt er að Fjármálaeftirlitið hafi þau úrræði sem til þarf til að skapa eðlilegar leikreglur og heilbrigt umhverfi í fjármálakerfi okkar. Sífellt bætast líka ný verkefni á Fjármálaeftirlitið, m.a. með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. En ástæða er til að halda því til haga að ekki er gert ráð fyrir fjármagni vegna þess kostnaðarauka sem verið er að setja á Fjármálaeftirlitið með frumvarpi þessu, ef að lögum verður, og hefur Fjármálaeftirlitið bent á það. Í umsögn fjárlagaskrifstofu sem fylgir með frumvarpinu er gert ráð fyrir 15 millj. kr. kostnaðarauka en lögin eiga að taka gildi á miðju ári. Ekki var gert ráð fyrir þessum viðbótarkostnaði þegar við fjölluðum um fjárhagsgrundvöll Fjármálaeftirlitsins fyrir jólin, þótt á það væri bent að frumvarp væri á leiðinni sem kallaði á aukin útgjöld hjá Fjármálaeftirlitinu frá miðju þessu ári. Leggja verður áherslu á að gert verði ráð fyrir þessum kostnaði við næstu fjárlagagerð eða næst þegar fjallað verður um fjárhagsgrundvöll Fjármálaeftirlitsins, en eins og þingmenn þekkja eru það eftirlitsskyldir aðilar sem standa straum af kostnaði Fjármálaeftirlitsins. Ég vil nú lýsa þeim breytingartillögum sem ég flyt við frumvarpið ásamt hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni en þær eru eins og ég gat um áður í samræmi við umsögn og álit Fjármálaeftirlitsins. Breytingartillagan í 1. tölul. snertir yfirtökuskylduna í 5. gr. frumvarpsins, þ.e. 5. gr. b (37. gr.) þar sem kveðið er á um hvenær tilboðsskylda stofnast í skráðu hlutafélagi. Þar vil ég vitna til þess sem um þetta ákvæði segir hjá Fjármálaeftirlitinu, með leyfi forseta: „Í b-lið 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um hvenær tilboðsskylda stofnast í skráðu hlutafélagi. Í 3. mgr. greinarinnar er sett fram löglíkindaregla fyrir því að samstarf verði talið vera fyrir hendi. Fjármálaeftirlitið kom því sjónarmiði á framfæri við undirbúning frumvarpsins að til þess að yfirtökureglur næðu því markmiði sínu að kveða á um yfirtökuskyldu þegar skráð félag væri undir yfirráðum tengdra aðila væri æskilegt að það hlutfall sem kveðið er á um í 3. tölul. 3. mgr. nýrrar 37. gr., þ.e. 5. gr. frumvarpsins, væri 20% atkvæðisréttar í stað eins þriðja hlutar. Að mati Fjármálaeftirlitsins er eðlilegt að miða við 20% þegar metið er hvort samstarf sé fyrir hendi og benda má á í því sambandi að ársreikningalög skilgreina 20% eignarhlutdeild í félagi sem hlutdeildarfélag og líta því á slíka hlutdeild sem verulega eignarhlutdeild, sem er til þess fallin að hafa áhrif á rekstur viðkomandi félags. Að mati Fjármálaeftirlitsins eru verulegar líkur á að sameiginlegir hagsmunir stofnist mun fyrr en við yfirráð (40% eignarhlut) eða einn þriðja hluta atkvæðisréttar.“ Við tökum undir þessi sjónarmið, ekki síst vegna þess að fram kom á fundi efnahags- og viðskiptanefndar hjá fulltrúum Fjármálaeftirlitsins og forstöðumönnum þess að þeir legðu áherslu á að miða við 20% í staðinn fyrir þriðjung og að slíkt ákvæði væri sett í lög vegna nokkurra mála sem komið hafa upp í gegnum tíðina og orkað hafa tvímælis. Fjármálaeftirlitið hefur legið undir ágjöf fyrir að taka ekki á þeim málum sem það gat ekki af því að það hafði ekki lagastoð til þess. En í nokkrum slíkra mála sem hafa snert yfirtöku og tengsl aðila í því sambandi var einmitt kallað eftir viðbrögðum Fjármálaeftirlitsins og hefði verið hægt að taka á þeim málum í fortíðinni ef það hefði verið í lögum það sem Fjármálaeftirlitið er að gefnu tilefni að kalla eftir, þ.e. að miða við 20%. Hér á landi er sannarlega þörf fyrir slík ákvæði, ekki síst vegna smæðar markaðarins og mikilla eignatengsla milli félaga. Núgildandi lög eru þannig að yfirtökuskylda myndast ekki fyrr en eftir að samanlagður eignarhluti eins aðila myndar a.m.k. 40% atkvæðisréttar í félagi, en í frumvarpinu er verið að skilgreina nánar tengslin og í hvaða tilvikum megi beita því. Þó er ekki gengið eins langt og Fjármálaeftirlitið er að kalla eftir, þ.e. að miðað verði við 20%. Það hefur áður verið hægt að fara í kringum ákvæðið, t.d. gátu tengd félög samanlagt átt yfir 40% eða jafnvel 50% eða 60% hlut án þess að yfirtökuskilyrði myndaðist og mjög tengd félög gátu samanlagt átt meira en 40% í félagi. Á þessu er vissulega verið að taka nú með því að skilgreina hvað teljast tengdir aðilar og með því er verið að auka vernd minni hluthafa. Ég tel engu að síður að of skammt sé gengið og vísa þar til reynslunnar, eins og ég sagði, að Fjármálaeftirlitið sætti ákúrum fyrir að taka ekki á málum sem þeir hefðu getað gert ef tengsl hefðu verið skilgreind við 20% atkvæðisrétt en ekki þriðjung eins og gert er ráð fyrir í nýju ákvæði í frumvarpinu. Það er ástæða til að ítreka það að af einhverjum ástæðum hefur þótt ástæða til að miða við 20% þegar skilgreint er hvað telst hlutdeildarfyrirtæki, en það er nú í lögum miðað við 20% og ljóst að veruleg ítök skapast við slíkan eignarhlut. Einnig má benda á að í Bretlandi er miðað við 20%, eins og lagt er til í þeirri breytingartillögu sem ég mæli fyrir, en reynslan sýnir að svo stór hluti er ráðandi hlutur í tengslum milli aðila eins og Fjármálaeftirlitið hefur bent á. Það er einmitt mat Fjármálaeftirlitsins, eins og ég var að lýsa og fram kemur í umsögninni að verulegar líkur séu á að sameiginlegir hagsmunir stofnist mun fyrr en við yfirráð miðað við 40% eignarhlut eða 1/3 atkvæðisréttar. Það kemur einmitt fram, eins og ég lýsti áðan í umsögninni, að verulegar líkur séu á því að sameiginlegu hagsmunirnir stofnist fyrr. Ég hefði talið að það hefði líka átt að skoða yfirtökuskylduna sem miðar við samanlagðan eignarhlut við a.m.k. 30% atkvæðisréttar þó vissulega þurfi líka að horfa til þess að þrenging á yfirtökuskylduákvæði geti leitt til að skráðum félögum í Kauphöll fækki. Ég vil líka vekja athygli á því sem fram kemur í umsögn Fjármálaeftirlitsins þar sem þeir kalla eftir því að geta beitt stjórnvaldssektum við markaðssvik. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins segir, með leyfi forseta: „Ákvæði 14. gr. tilskipunar 2003/6/EB um markaðssvik, um heimildir eftirlitsaðila til að beita stjórnvaldsaðgerðum og stjórnvaldssektum er ekki innleitt með þessu frumvarpi. Mat ráðuneytisins og niðurstaða nefndarinnar sem um tilskipunina fjallaði var sú að um stærra málefni væri að ræða en svo að unnt væri að ljúka því án verulegra tafa fyrir frumvarpið í heild.“ Virðulegi forseti. Ég botna ekki í síðustu athugasemdinni, að þetta sé svo stórt mál að ekki hefði verið unnt að ljúka því án verulegrar tafar fyrir frumvarpið vegna þess að aðeins er um eina tilvísun í grein í lögunum að ræða sem fjallar um stjórnvaldssektir, eins og fram kemur í 3. tölulið breytingartillögunnar sem við flytjum, og því fyrst og fremst spurning um vilja til að bæta þessu við. Fjármálaeftirlitið hefur heimild til stjórnsýslusekta ef formreglur um innherjaviðskipti eru brotnar. Þá heimild fékk eftirlitið árið 2003 og hefur því verið beitt einum 15 sinnum en heimild til sekta er á bilinu 10 þús. til 2 millj., en sektir Fjármálaeftirlitsins í þeim tilvikum sem ákvæðinu hefur verið beitt eru á bilinu 50–750 þús. Heimildin er aftur á móti ekki til staðar ef um er að ræða markaðssvik eins og markaðsmisnotkun sem felst í því að hafa áhrif á gengi skráðra verðbréfa eða ef einhver hefur átt viðskipti á grundvelli innherjaupplýsinga. Þau mál þarf nú að fara með fyrir dómstóla sem er svifaseint og þungt í vöfum og því er full ástæða til þess að veita Fjármálaeftirlitinu tæki til þess að hafa eftirlit með því að markaðssvik viðgangist ekki með því að veita því heimild til þess að beita stjórnvaldssektum við markaðssvik. Út á það gengur 3. töluliður breytingartillagnanna sem ég mæli fyrir, virðulegi forseti. Ég er sannfærð um að það mundi hafa veruleg varnaðaráhrif gegn markaðsmisnotkun ef Fjármálaeftirlitið hefði þessa heimild og held að það sé hreinlega ekkert annað en fyrirstaða hjá ráðuneytinu sem dregur greinilega lappirnar í þessu efni þegar sagt er að um sé að ræða stærra málefni en svo að unnt sé að ljúka því án verulegrar tafar fyrir frumvarpið í heild. Flytjum við því þessa breytingartillögu þar sem kveðið er á um heimild Fjármálaeftirlitsins til þess að beita stjórnvaldssektum þegar um er að ræða markaðssvik, t.d. ef viðskipti hafa farið fram með verðbréf á grundvelli innherjaupplýsinga, en brýnt er að Fjármálaeftirlitið hafi slíkt úrræði sem veita mundi markaðnum mikið aðhald og treysta að heilbrigðar leikreglur gildi á verðbréfamarkaðnum. Loks vil ég fjalla um þá breytingartillögu sem fram kemur í 2. tölulið er snýr að 20. gr. frumvarpsins, sem merkt er e (72. gr.), um gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlits. Fram kemur í greininni, með leyfi forseta, að: „Fjármálaeftirlitinu er heimilt að birta opinberlega niðurstöður í málum og athugunum er varða ákvæði laga þessara, nema ef slík birting verður talin stefna hagsmunum fjármálamarkaðarins í hættu, varðar ekki hagsmuni hans sem slíks eða veldur hlutaðeigandi aðilum tjóni sem ekki er í eðlilegu samræmi við það brot sem um ræðir.“ Sú breytingartillaga sem við leggjum til er að í staðinn fyrir að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að birta opinberlega niðurstöður í málum verði því skylt að gera það og teljum að þó að það komi inn þarna orðið „skylt“ í stað „heimilt“ er ákveðinn varnagli til staðar sem kveður á um að þeim sé ekki skylt að birta opinberlega niðurstöður í málum ef slík birting verður talin stefna hagsmunum fjármálamarkaðarins í hættu og varðar ekki hagsmuni hans sem slíks eða veldur hlutaðeigandi aðilum tjóni sem ekki er í eðlilegu samræmi við það brot sem um ræðir. Við teljum að þetta sé skýrara en að hafa slík heimildarákvæði. Það er þá hægt að ganga að því sem vísu að slíkar upplýsingar séu alltaf birtar opinberlega nema í þessum undantekningartilvikum. Fjármálaeftirlitið hefur ekki hingað til fjallað opinberlega um einstök mál eða málefni einstakra eftirlitsskyldra aðila nema mælt sé fyrir um upplýsingaveitingu í lögum og eftirlitsskyldir aðilar eða almenningur hefur því ekki haft aðgang að niðurstöðum í einstökum málum nema þær hafi verið birtar af öðrum aðilum en Fjármálaeftirlitinu. Fjármálaeftirlitið, eins og fram kemur í greinargerðinni með frumvarpinu, hefur oft sætt gagnrýni vegna þessa og nefnt í því sambandi að varnaðaráhrif af aðgerðum Fjármálaeftirlitsins og niðurstöðum þess séu lítil og aðgerðir þess í einstökum málum stuðli ekki nægilega að bættri framkvæmd á fjármálamarkaði í heild vegna þess að þó að Fjármálaeftirlitið sé að taka á málum sem ganga gegn lögum, t.d. um verðbréfaviðskipti, verður almenningur lítið var við þetta eða aðrir eftirlitsskyldir aðilar þar sem Fjármálaeftirlitið hefur ekki haft heimild til þess að birta niðurstöðu sína í einstökum málum. En aðilar á markaði, eins og fram kemur, hafa einmitt á undanförnum vikum talað fyrir auknum heimildum til handa Fjármálaeftirlitinu til slíks gegnsæis eins og verið er að boða. Það væri ástæða til þess að hafa um þetta mörg orð. Ég hef áður fjallað um mikilvægi þess að Fjármálaeftirlitinu væri gert skylt að birta slíkar niðurstöður í málum sem það er að skoða og hér er vissulega komið til móts við það. En við leggjum til, virðulegi forseti, að þetta verði skylda en ekki heimilt, eins og ég nefndi áðan. Ég tel ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að fjalla frekar um frumvarpið. Við styðjum efni þess með þeim breytingartillögum sem við höfum lagt til, sem eru afar mikilvægar og ég tel að muni styrkja verulega markaðinn og gera hann trúverðugri og heilbrigðari á allan hátt ef gengið er til móts við þær breytingar sem við leggjum til sem munu styrkja Fjármálaeftirlitið verulega.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sem er að finna á þskj. 1183. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson, Jón Guðmundsson og Guðmund Guðbjarnason frá fjármálaráðuneyti, Hauk Eiríksson frá Hitaveitu Suðurnesja, Stefán Pétursson og Örlyg Þórðarson frá Landsvirkjun, Guðmund Þóroddsson og Hjörleif B. Kvaran frá Orkuveitu Reykjavíkur, Eirík Bogason frá Samorku, Bjarna Einarsson frá Múlavirkjun, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Sigurjón Högnason frá embætti ríkisskattstjóra, Pál H. Hannesson frá BSRB, Þórð Skúlason og Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Ingunni S. Þorsteinsdóttur og Gylfa Arnbjörnsson frá ASÍ. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, sem fela í sér heildarendurskoðun á löggjöf um vinnslu, flutning, dreifingu og sölu raforku. Einn megintilgangur frumvarpsins er að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði. Samkvæmt frumvarpinu verður bæði raforkustarfsemi orkufyrirtækja og sala á heitu vatni skattskyld. Í frumvarpinu er ekki kveðið á um skattskyldu vatnsveitna sveitarfélaga en slíkar veitur geta orðið skattskyldar ef þær eru reknar í hlutafélagaformi eða á annan hátt með takmarkaðri ábyrgð sveitarfélaga. Samkeppni í rekstri orkufyrirtækja hefur aukist á síðustu árum og það eru ekki aðeins ríki og sveitarfélög sem standa að slíkum fyrirtækjum heldur standa einnig einstaklingar að byggingu og rekstri orkuveitna. Orkuveitur sem einstaklingar standa að eru skattskyldar með venjulegum hætti og standa því verr í samkeppninni. Lagt er til að skattskyldan taki fyrst til rekstrarársins 2006 með álagningu árið 2007. Þar sem frumvarp þetta felur í sér skattlagningu á fyrirtæki sem ekki hafa áður sætt álagningu tekjuskatts og eignarskatts er nauðsynlegt að setja ákvæði um endurmat, fyrningarstofn og stofn til söluhagnaðar vegna þeirra fjárfestinga sem þessir aðilar hafa lagt í fyrir gildistöku laga þessara til að gera skattlagningu þeirra jafnsetta skattlagningu annarra skattaðila, auk reglna sem banna yfirfærslu á rekstrartapi sem kann að hafa myndast á rekstrarárinu 2005 eða fyrr. Um þessa þætti hefur nefndin fjallað nokkuð ítarlega með gestum og fallist á þær tillögur sem gerðar eru í frumvarpinu og rökstuðning að baki þeim. Erfitt er að meta áhrif þessara breytinga á orkuverð og arðsemi orkufyrirtækja en mörg orkufyrirtæki, sérstaklega þau stærri, standa nú í miklum framkvæmdum og munu vegna þess tæplega mynda skattskyldan hagnað á næstu árum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldum breytingum: a. Orðin „um tekjuskatt og eignarskatt“ í 1. málsl. 1. mgr. 1. gr., 1. og 7. mgr. 3. gr. og 2. mgr. 5. gr. falli brott. b. Í stað orðanna „um tekjuskatt og eignarskatt“ í 2. og 3. málsl. 1. mgr. 1. gr., 2. mgr. 3. gr. og 2. mgr. 4. gr. komi: nr. 90/2003. Undir nefndarálit þetta rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson og Una María Óskarsdóttir.

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið er það lagt fram í kjölfar þess að árið 2003 voru sett ný raforkulög og er tilgangur frumvarpsins að afnema þær undanþágur sem orkufyrirtæki hafa haft frá tekjuskatti og eignarskatti. Fyrrnefnd raforkulög voru sett með það að markmiði að koma á samkeppnismarkaði í orkumálum landsmanna í samræmi við orkumálatilskipun Evrópusambandsins. Einn liður í því var að hluta orkufyrirtækin niður þannig að vinnsla, flutningur og dreifing raforku færi fram í þremur aðskildum fyrirtækjum til að auka svonefnt gagnsæi í rekstri orkufyrirtækjanna. Þrátt fyrir ítrekuð og vel tímanleg varnaðarorð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um það vandræðaástand sem til yrði í orkumálum á Íslandi hirti ríkisstjórnin ekki um að fá undanþágu frá tilskipuninni vegna aðstæðna hér á landi. Hér er því komið enn eitt frumvarpið sem miðar að því að fækka agnúum hins nýja fyrirkomulags. Athygli vekur að starfshópur fjármálaráðherra hefur glímt við þetta verkefni frá því í desember árið 2000. Fyrsti minni hluti leggst eindregið gegn frumvarpinu, fyrst og fremst vegna þess að það byggist á hugmyndum um markaðsvæðingu í almannaþjónustu og skattapólitík sem er andstæð hagsmunum almennings. Mun ég nú gera nánari grein fyrir þeirri afstöðu og öðru sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum athugavert við frumvarpið. Orkufyrirtæki á Íslandi eru ekki aðeins ólík að stærð heldur einnig að því leyti að sum þeirra fást ekki aðeins við smásölu á raforku heldur einnig dreifingu og sölu á heitu vatni, jafnvel einnig venjulegu neysluvatni. Það á t.d. við um Orkuveitu Reykjavíkurborgar. Þau eiga það hins vegar flest sameiginlegt að starfsemi þeirra snýst um að koma tilteknum lífsnauðsynjum til almennings eftir veitukerfum sem komið var á fót með samfélagslegu framtaki á vegum ríkis og sveitarfélaga. Þetta eru fyrirtæki sem fást við almannaþjónustu sem hefur lengi verið talin sjálfsagður hluti af mannsæmandi lífi á Íslandi og aðstaða þeirra veitir þeim svokallaða náttúrulega einokun á sínu sviði.  Á þessum hugmyndafræðilegu forsendum hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð ávallt lagt ríka áherslu á að slík veitustarfsemi sé í sameign fólksins sem nýtir þjónustuna og að hún sé rekin þannig að almenningur geti bæði búið við mikið öryggi og lágmarksgjaldtöku. Breytingar ríkisstjórnarinnar á skipan raforkumála á síðustu árum hafa gengið gegn þessu markmiði. Er í því sambandi skemmst að minnast stórfelldra gjaldskrárhækkana um land allt um síðustu áramót eftir að orkufyrirtækjum var gert að reikna sér arð af starfseminni og láta hvern einstakan þátt starfseminnar standa undir sjálfum sér upp á krónur og aura. Það gefur augaleið að verði þetta skattheimtufrumvarp að lögum munu orkufyrirtækin velta þeim álögum beint út í verðlagningu sinnar þjónustu og hækka gjaldskrár sínar enn frekar. Í álitsgerðum sem efnahags- og viðskiptanefnd hafa borist frá samtökum launafólks, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og orkufyrirtækjunum kveður alls staðar við þennan sama tón, þau eindregnu varnaðarorð að nái frumvarp ríkisstjórnarinnar fram að ganga og verði það lögfest sé það ávísun á gjaldhækkanir á þessu sviði. Í reynd er hér á ferðinni frumvarp um aukna skattlagningu almennings sem nú hefur í rétt tíu ár verið látinn bera sívaxandi hlutfall af heildarskattbyrði allra framteljenda í landinu. Gerðar hafa verið ýmsar breytingar á skattkerfinu á Íslandi. Þær hafa flestar verið fyrst og fremst í þágu fyrirtækja og stórefnafólks en ekki hugað að hagsmunum þeirra sem minnstar tekjurnar hafa. Á sama tíma njóta stóriðjufyrirtæki áfram sérstaks útsöluverðs á raforku til sinnar starfsemi og endalausra skattfríðinda en hvort tveggja er í boði almennings samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Í þessu ranglæti kristallast skattstefna ríkisstjórnarinnar sem eigi að síður lætur í veðri vaka að hún reyni stöðugt að bæta lífskjör almennings með breyttri skattheimtu. Það sem gerir þetta skattheimtufrumvarp sérstakt er að það miðar að því að færa ríkinu auknar tekjur með nýrri skattlagningu á lífsnauðsynjar sem fram til þessa hafa verið undanþegnar skatti. Enginn getur verið án rafmagns, húshitunar eða annarrar þjónustu sem almenningur sækir til þeirra fyrirtækja sem hér eiga í hlut. Fyrsti minni hluti telur einnig rétt að vekja máls á því að engin tilraun er gerð til að viðurkenna þann mikla mun sem er á tilteknum tegundum virkjana í umhverfislegu tilliti heldur er lagður sami flati skatturinn á alla aðila. Eðlilegra hefði verið að hvetja með einhverjum hætti til umhverfisvænnar orkuvinnslu úr því að efnt er til þessarar skattlagningar á annað borð. Þannig er það mjög athugavert að skattleggja eigi t.d. smáar rennslisveitur til jafns við risavaxnar vatnsaflsvirkjanir með stórum uppistöðulónum. Fyrsti minni hluti telur frumvarpið sýna enn og aftur hversu misráðið það var af ríkisstjórninni að leggja í þá vegferð að markaðsvæða jafnmikilvæga almannaþjónustu og veitustarfsemi landsmanna. Nær væri að hefja vinnu við að vinda ofan af þeim vandamálum sem sú markaðsvæðing hefur nú þegar haft í för með sér heldur en að auka enn frekar á þá mismunun og ringulreið sem af henni hefur hlotist. Okkur hefur borist fjöldinn allur af álitsgerðum frá hagsmunaaðilum, frá samtökum í atvinnulífi, eins og ég gat um áðan, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og frá orkuveitum og ætla ég að víkja að ýmsu sem ég tel nauðsynlegt að vekja máls á við þessa umræðu. Alþýðusamband Íslands, stærstu samtök launafólks á Íslandi, hafa uppi mjög ákveðin varnaðarorð. Í álitsgerð Alþýðusambandsins er m.a. vikið að greinargerð frumvarpsins þar sem því er haldið fram að markmiðið með lögunum sé að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði í takt við almenn samkeppnissjónarmið. Síðan segir í álitsgerð Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: „Þegar nánar er gáð þá felast í þessu frumvarpi verulegar breytingar á skattalegu umhverfi veitufyrirtækja, fyrirtækja sem hafa verið í eigu sveitarfélaga og hafa veitt þjónustu sem hingað til hefur verið litið á sem samfélagslega þjónustu.“ Alþýðusamband Íslands heldur áfram, með leyfi forseta: „Með gildistöku nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, urðu miklar breytingar á umhverfi raforkufyrirtækja. Umrædd lög fela í sér aðskilnað milli framleiðslu, flutnings, dreifingar og sölu á raforku ásamt því að markaðsleg arðsemiskrafa er sett á rekstur þeirra. Í kjölfar síðustu breytinga á raforkumarkaði, sem tóku gildi um síðustu áramót þegar flutningur og dreifing á raforku var aðskilin, urðu miklar hækkanir á raforku. Orkufyrirtækin rökstuddu hækkanirnar með auknum kostnaði sem þau höfðu orðið fyrir við kerfisbreytinguna á raforkumarkaði. Breytingarnar á raforkumarkaði eru ekki að fullu komnar til framkvæmda. Um næstu áramót verður sala á raforku að fullu gefin frjáls. Reynsla annarra þjóða sýnir að það muni taka raforkumarkaðinn allnokkurn tíma að ná nýju jafnvægi. Því er það óráðlegt að ráðast í aðrar umfangsmiklar breytingar á umhverfi orkufyrirtækja án þess að áhrif nýrra raforkulaga verði komin í ljós.“ Alþýðusambandið er að vara við því að ráðist sé í þessa skattkerfisbreytingar núna vegna þess að uppi sé mikil óvissa í þessum geira og það sé ekki enn komið fram hvað muni henda, hverjar verði afleiðingar þeirra umfangsmiklu breytinga sem gerðar hafa verið á raforkugeiranum. Við þær aðstæður, segir Alþýðusamband Íslands, er ráðlegt að staldra við. Enn fremur segir í álitsgerð Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: „Það er vert að benda á í þessu sambandi að þrátt fyrir að markmið nýrra raforkulaga sé að auka samkeppni á orkumarkaði er ljóst að hún mun verða takmörkuð. Skýrist það af smæð markaðarins og landfræðilegri legu landsins. Það er því líklegt að hér á landi muni í besta falli ríkja fákeppni á raforkumarkaði. Það eru sterkar líkur á því að fyrirtækin muni nýta sér þessar aðstæður á markaði og velta útgjöldum vegna tekju- og eignarskatts út í verðlag á orku og það mun koma mest niður á almennum neytendum. Þessar krefisbreytingar mun koma verst niður og harðast niður á almennum neytendum. 
             Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram“ - segir enn fremur, með leyfi forseta, í þessari álitsgerð - „að erfitt er að leggja mat á áhrif þessara breytinga á raforkuverð og arðsemi orkufyrirtækja. Alþýðusambandið telur það óásættanlegt að ráðist verði í frekari umbreytingar á orkumarkaði án þess að lagt verði mat á áhrif þeirra fyrir neytendur. Alþýðusambandið leggur því til að frumvarpið verði ekki samþykkt.“ Alþýðusambandið er að mælast til þess við Alþingi að við samþykkjum ekki þetta frumvarp. Það er tvennt sem ég vil staldra ögn við. Alþýðusambandið bendir á að vegna smæðar markaðarins, vegna legu landsins - það er aðskilið frá hinum stóru mörkuðum í Evrópu - þá sé líklegt að hér verði annað uppi á teningnum en gerist á meginlandi Evrópu, svo dæmi sé tekið. Ég held reyndar að hið sama sé að gerast í Evrópu varðandi fákeppnina og er líklegt að eigi sér stað hér á landi. Að öllum líkindum verða þetta þegar fram í sækir, ef fram fer sem horfir, örfá fyrirtæki í landinu sem sinna þessu verkefni. Hið sama er að gerast í Evrópu. Þar er samkeppnin minni en menn gerðu ráð fyrir. Nýbúið er að gera skýrslu á vegum Evrópusambandsins um þróun raforkumarkaðarins eftir að haldið var út á þessa braut markaðsvæðingar og niðurstaða þeirrar könnunar er sú að um sé að ræða minni samkeppni á þessu sviði en menn höfðu ætlað, miklu minni samkeppni á þessu sviði en menn höfðu ætlað. Hitt sem ég vil staldra við í þessu sambandi er sá lærdómur sem við eigum að draga af þessu máli varðandi samskipti okkar við Evrópusambandið. Íslensk stjórnvöld gleypa nánast allt hrátt sem frá Brussel kemur. Það átti við í þessu tilviki. Það fór ekki einu sinni fram á því skoðun, athugun, hvort það væri möguleiki fyrir Íslendinga að sækja um undanþágu frá þessum tilskipunum. Það var ekki skoðað. Það fór engin rækileg skoðun fram á því og ekki heldur - og auðvitað átti það að vera forsenda þessa - var kannað hverjir væru raunverulegir hagsmunir Íslands í þessu efni. Er eftirsóknarvert fyrir okkur að taka upp þessar tilskipanir Evrópusambandsins á þessu sviði? Ég hef miklar efasemdir um það. Vandinn við Evrópusambandið er nefnilega sá að þar eru menn mjög alhæfingarsamir og miðstýringaráráttan er í hámarki eins og menn þekkja. Þar skal eitt gilda um alla, ein regla um alla, gagnstætt því sem t.d. tíðkast í Bandaríkjunum þar sem hvert ríki, hver borg jafnvel, getur ákveðið fyrir sig hvernig hún skipar sínum málum, hvernig hún skipuleggur raforkuframleiðslu og sölu á raforku. En öllum ríkjum í Evrópusambandinu er gert að hlíta sömu reglum. Menn ákváðu þar að halda út á braut markaðsvæðingar raforkugeirans með því að byrja á því að búa til markaðseiningar í framleiðslunni, í dreifingunni og í sölunni. Þetta var fyrsta skrefið. En að sjálfsögðu var alltaf yfirlýst stefna að halda með þessa starfsemi út á markaðstorgið. Ég hef einhvern tímann sagt frá því að þegar ég á sínum tíma heimsótti Orkubú Vestfjarða þá spurðum við aðkomumenn stjórnendur og starfsmenn í þeirri stofnun hvort þeir teldu það til góðs fyrir Orkubú Vestfjarða að aðgreina bókhaldið með þeim hætti sem þeim var gert, á milli framleiðslu, dreifingar og sölu. Það fannst öllum þetta út í hött, ekkert annað en fyrirhöfn og kostnaður. En við verðum að gera þetta, sögðu menn, einfaldlega vegna þess að þetta er skipun frá Brussel. Við verðum að hlíta henni. Miðstýringaráráttan í Brussel er varasöm. Ég tel að sá lærdómur sem við eigum að draga af þessu máli sé að vera gagnrýnni þegar skóflað er í okkur tilskipunum frá Brussel. Við eigum að skoða það á gagnrýninn hátt hvað henti okkur, þá hvað það er sem við komumst ekki undan að framfylgja vegna skuldbindinga okkar í gegnum EES-samninginn og svo hitt hverju við getum hugsanlega komist hjá að framfylgja með því að sækja um undanþágu. Það hefðum við að mínum dómi og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði átt að gera í þessu máli. Þetta var um umsögn Alþýðusambands Íslands. BSRB sendi efnahags- og viðskiptanefnd álitsgerð um frumvarpið og leggst algerlega gegn samþykki þess, algerlega gegn því að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi röksemd og ætla ég, með leyfi forseta, að vitna í umsögn BSRB: „Með nýjum orkulögum er stefnt að markaðsvæðingu orkugeirans. Ekki er líklegt að á Íslandi verði í fyrirsjáanlegri framtíð mikil samkeppni á þessu sviði. Þvert á móti er líklegt að fákeppni verði uppi á teningnum og lítil hvatning þar af leiðandi fyrir orkufyrirtæki að halda niðri kostnaði í samkeppni um notendur.“ Hér kveður mjög við sama tón og heyrist frá Alþýðusambandi Íslands. Enn segir, með leyfi forseta: „Þegar hafa breytingar vegna laga um endurskipulagningu raforkugeirans haft í för með sér hækkun á raforkuverði og er fyrirsjáanlegt af framangreindum ástæðum að auknum kostnaði verði áfram velt yfir á notendur. Þá má nefna að stórnotendum í stóriðju er veittur afsláttur af orkuverði, iðulega í föstum samningum auk þess sem þeir búa við skattfríðindi. Skattálögur á orkuiðnaðinn munu enn auka á þá mismunun sem almennir notendur búa við annars vegar og stóriðjan hins vegar.“ Væri nú ekki rétt, hæstv. forseti, að staldra ögn við þetta, við þá staðreynd að ríkisstjórninni og þeim meiri hluta sem hún styðst við á þingi finnst alveg sjálfsagt að leggja stóriðjufyrirtækin, Alcan, í bómull, veita þeim afslátt og veita þeim fríðindi, þessum aðilum, en skirrast ekki við að skattleggja almenning og láta almenning borga brúsann af niðurgreiddu rafmagni til stóriðjurisanna? Ég tek undir það sem hér kemur fram að skattálögur á orkuiðnaðinn muni enn auka á þá mismunun sem almennir notendur búa við annars vegar og stóriðjan hins vegar. Enn fremur segir í álitsgerð BSRB, með leyfi forseta: „Þá er rétt að nefna að orkuveitur eru margar í eigu sveitarfélaga sem hafa af þeim arð. Skattlagning orkugeirans eins og frumvarpið gerir ráð fyrir mun veita fjármunum í ríkissjóð. Afleiðingarnar munu verða þær að möguleikar sveitarfélaganna til að beina fjármagni úr orkustofnunum sínum inn í aðra samneyslu á vegum sveitarfélagsins verða minni fyrir vikið. Afstaða BSRB er eindregið sú að grunnþjónusta á borð við raforku og hitaveitu svo og almennar vatnsveitur eigi að vera í eigu ríkis og sveitarfélaga og reksturinn undir handarjaðri hins opinbera. Slík þjónusta á að vera undanskilin skattlagningu. Í samræmi við þetta leggst BSRB gegn samþykkt þessa frumvarps.“ Undir þetta ritar fyrir hönd BSRB Svanhildur Halldórsdóttir. Það var Ingunn S. Þorsteinsdóttir hagfræðingur sem ritaði undir álitsgerð Alþýðusambands Íslands. Í niðurlagsorðum í álitsgerð BSRB er komið að atriði sem hefur stundum verið svolítið umdeilt, þ.e. að hvaða marki eigi að heimila orkufyrirtækjum að taka arð, að mynd arð af starfsemi sinni og þá hvað skuli gera við þann arð. Ég vil ítreka það sjónarmið sem ég hef oft sett fram að hér legg ég ekki að jöfnu fyrirtæki eða starfsemi sem er í eigu opinberra aðila og er rekin af opinberum aðilum annars vegar og hins vegar starfsemi sem er rekin af einkaaðilum og fengju þar af leiðandi arðinn ofan í eigin vasa. Mér finnst ekkert rangt við að orkufyrirtæki sem hefur aðgang að ódýrri orku, við skulum segja heitu vatni eins og við gerum í Reykjavík, veiti arðinum af þessari starfsemi eða því sem kann að vera umfram og peningum og sjóðum sem safnast upp í fyrirtækinu eða stofnuninni inn í samfélagið, í aðra samfélagslega þjónustu - það finnst mér hið eðlilegasta mál - til að fjármagna barnaheimili og skóla og stofnanir fyrir aldraða og þar fram eftir götum. Síðan tökumst við á um það á pólitískum vettvangi hvernig með þá peninga skuli farið. Það er mikið rétt. Það er á þessu mikill grundvallarmunur í mínum huga, þ.e. hvort það er opinber aðili í eigu almennings og rekinn á vegum samfélagsins sem er að fá þennan arð og veita honum inn í samfélagslega uppbyggilegt starf eða hvort um er að ræða einkaaðila sem hafa fjárfest í starfseminni og ætla að draga út úr henni peninga. Síðan getum við náttúrlega farið inn í enn flóknari mynd og sagt: Það er ekki um sama að ræða þegar samkeppnin er mjög mikil og er sannanlega að koma notandanum til góða eða ef um er að ræða einokunarfyrirtæki, nánast einokunarfyrirtæki þar sem eigandinn, fjárfestirinn, hefur nánast sjálftökurétt ofan í vasa notandans. Þessi mynd getur því verið nokkuð flókin að þessu leyti. Ég vil leggja áherslu á þetta sjónarmið að mér finnst eðlilegt að sveitarfélag eða ríki hafi arð af starfsemi sem er rekin á vegum samfélagsins. Samband íslenskra sveitarfélaga sendi frá sér allítarlega greinargerð og þar er að finna mjög ákveðin varnaðarorð til löggjafans. Ég held að sé ástæða til að fara nokkuð rækilega í þessa umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Með bréfi efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, dags. 10. febrúar sl., barst Sambandi íslenskra sveitarfélaga til umsagnar frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja ...“ Þar segir að í grundvallaratriðum séu efnisatriðin skýr í frumvarpinu, að í 2. gr. séu orkufyrirtæki skilgreind sem fyrirtæki sem stundi vinnslu, dreifingu, flutning, sölu og afhendingu á raforku og heitu vatni og að undir gildissvið laganna falli því ekki aðeins raforkufyrirtæki heldur einnig hitaveitur. Hér er kominn þáttur sem við þurfum að staldra við. Undir þessi lög og undir þessa skattskyldu falla einnig hitaveiturnar. Þar er verið að stíga enn eitt skref sem ég tel vera mjög varasamt. Nú á líka að skattleggja hitaveiturnar. Það er rétt að ég taki það fram áður en ég svona sleppi þessari hugsun sem ég var að setja fram hér áðan um millifærslur innan þessa kerfis frá orkugeiranum, að taka arðinn þaðan og færa hann út í samfélagið, að ég tel að það eigi að hafa allt landið undir þegar raforkan er annars vegar. Mér kemur þetta í hug þegar vikið er að heitu vatni sem sum svæði búa við í ríkum mæli og önnur ekki. Mér finnst að við eigum að líta á Íslendinga sem eina þjóð, raforkukerfið sem heildstætt og að jafna eigi kjör landsmanna sem kostur er hvað varðar rafmagn og hita, vatn og slík grundvallargæði. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Í skattskyldunni felst að nefnd fyrirtæki munu greiða tekjuskatt, sem á lögaðila nemur nú 18%, og eignarskatt, sem að gildandi lögum er 0,6%, en áform eru uppi um að fella niður. Frumvarpið hefur eðli máls samkvæmt ekki áhrif á greiðslu tryggingagjalds.“ Það má segja að eignarskatturinn falli ekki inn í þessar röksemdir heldur af þessum ástæðum. Það er ráðgert að hann falli niður. Áfram segir, með leyfi forseta: „Setning raforkulaga á árinu 2003 fól í sér innleiðingu á ákveðinni samkeppni á raforkumarkaði. Segja má að skattlagning raforkufyrirtækja til samræmis við önnur fyrirtæki á samkeppnismarkaði sé afleiðing þess. Sambandið hefur ekki beitt sér sérstaklega gegn skattlagningu raforkufyrirtækja. Þó skal bent á að raforkufyrirtæki eru að stórum hluta í eigu sveitarfélaga. Aukin skattlagning á rekstur raforkufyrirtækja mun eðli máls samkvæmt hafa áhrif á það verð sem raforkunotendur greiða.“ Hér kemur með öðrum orðum fram að Samband íslenskra sveitarfélaga hefur ekki beitt sér sérstaklega gegn því að raforkufyrirtæki séu skattlögð en bendir jafnframt á að skattlagningin muni sjálfkrafa leiða til þess að verð til raforkunotenda muni hækka. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Þær auknu álögur renna beint til ríkissjóðs en ekki til sveitarfélaganna eða fyrirtækja þeirra. Frá sjónarhóli neytenda mun ákvörðun um hækkun raforkuverðs vera á ábyrgð og að frumkvæði raforkufyrirtækjanna sjálfra, þrátt fyrir að raunveruleg ástæða sé sú skattlagningarbreyting sem hér um ræðir. Þá má einnig benda á að vandséð er að umrædd ráðstöfun, þ.e. skattlagning orkufyrirtækja, muni koma neytendum til góða. Samkeppni milli raforkufyrirtækja er enn sem komið er mjög takmörkuð og ekki verður séð að breyting sem þessi muni hafa áhrif á samkeppnishæfni annarra fyrirtækja gagnvart raforkufyrirtækjunum.“ Ég verð að skjóta því inn að mér hefði fundist, eftir þennan lestur, að út frá þessum röksemdum hefði Samband íslenskra sveitarfélaga átt að leggjast gegn því almenna viðhorfi að raforkufyrirtæki væru skattlögð vegna þess að þetta eru almenn gæði. Þetta lýtur að almenningi, hækkar byrðarnar sem hvíla á almenningi. Svo er vikið að öðrum þætti sem síðan er komið nánar inn á, að þetta breytir fjárhagslegu samspili ríkis og sveitarfélaga. Skatturinn fer inn í ríkissjóð en arðurinn sem rennur til sveitarfélaganna verður hugsanlega minni fyrir vikið. Eins og hér er bent á eru flestar orkuveiturnar í eigu sveitarfélaganna.

Nema þau selji þær.

Nema þau selji þær, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann er ákafur talsmaður þess að grunnþjónustan í landi verði öll færð á markaðstorgið. Sjálfstæðisflokkurinn, a.m.k. sá armur Sjálfstæðisflokksins sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er í forsvari fyrir, vill fyrst og fremst þjóna fjárfestum, þjóna íslenskum bröskurum sem eiga sér þann draum heitastan að komast yfir grunnþjónustuna í landinu. Þeir vilja fá raforkuna, þeir vilja fá vatnið, heitt og kalt, og síðan ætla þeir að færa sig inn eftir spítalaganginum og taka skólana. Þeir munu ekki láta staðar numið fyrr en öll grunnþjónustan í landinu er komin í þeirra hendur. Þess vegna var þetta frammíkall. Að mati hv. þingmanns býður framtíðin ekki upp á annað en að þessi þjónusta öll verði færð í hendur fjárfestum, fyrirtækjum sem hafi það fyrst og fremst að markmiði að skila arði í stað þess að veita notendum góða þjónustu og hyggja að notagildinu. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir enn fremur: „Sambandið leggst hins vegar alfarið gegn þeirri fyrirætlan sem fram kemur í frumvarpinu að hitaveitur verði skattskyldar með sama hætti og raforkufyrirtæki.“ Með öðrum orðum, Samband íslenskra sveitarfélaga er ekki andvígt þeirri almennu stefnu að skattleggja raforkufyrirtæki, það kemur fram þrátt fyrir nokkuð mótsagnakenndan rökstuðning því að hann hnígur allur í þá átt að það sé óhyggilegt og komi sér illa fyrir notendur. En sambandið er afdráttarlaust í því að það leggst algerlega gegn því að hitaveitur verði skattskyldar. Þeir færa fram röksemd fyrir því, með leyfi forseta: „Verður ekki séð að nokkur rök séu fyrir því að setja hitaveitur undir sama hatt og raforkufyrirtæki að þessu leyti enda starfa hitaveitur ekki í samkeppnisumhverfi. Engar breytingar hafa orðið á löggjöf um starfsemi hitaveitna eða rekstrarumhverfi þeirra að öðru leyti sem kalla á slíka skattlagningu. Sveitarfélög eða samtök þeirra sem reka hitaveitur hafa einkaleyfi til slíks rekstrar samkvæmt 30. gr. orkulaga, nr. 58 frá 1967. Í því felst m.a. einkaleyfi til að annast dreifingu eða sölu heits vatns eða gufu til almenningsnota á tilteknu veitusvæði frá jarðhitastöðvum eða hitunarstöðvum með öðrum orkugjafa. Ekki er því um að ræða neins konar samkeppnislega þætti í starfsemi hitaveitna. Löggjöf um hitaveitur byggir á þeim grundvelli að um sé að ræða rekstur samfélagslegrar þjónustu og eðli rekstrarins og náttúruauðlindarinnar er einnig með þeim hætti að samkeppni, hvort sem er við aðrar hitaveitur, rafmagn eða aðra orkugjafa, er í raun ekki fyrir hendi. Fræðilega má hugsa sér að ein orkutegundin keppi við aðra um hylli neytenda. Sú er þó ekki raunin hvað varðar raforku og heitt vatn. Heitt vatn til húshitunar er almennt það mikið hagkvæmari lausn en aðrir orkugjafar að í reynd verður ekki rætt um samkeppni á þessu sviði. Vegna tiltekinna eðlisþátta, svo sem einkaleyfa og einnig vegna takmarkana sem möguleikar á dreifingu á heitu vatni fela í sér, er mjög fjarlægt að hugsa sér samkeppni milli hitaveitna innbyrðis. Skattlagning á starfsemi hitaveitna þjónar því engum tilgangi, hvorki samkeppnislegum né öðrum. Þá er slík skattskylda í hróplegu ósamræmi við þá meginreglu sem fram kemur í 4. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Með vísan til framangreinds er lagt til að frumvarpinu verði breytt á þá leið að í stað orðsins „orkufyrirtæki“ í lögunum komi orðið raforkufyrirtæki. Þá er lögð til sú breyting á 2. gr. laganna að orðin „og heitu vatni“ í lok greinarinnar falli brott. Að lokum vill sambandið vekja athygli Alþingis á því að breyting á skattalegri stöðu hitaveitna, sem ekki verður séð að styðjist við nein efnisleg rök, felur í raun í sér meiri háttar breytingu á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Slíkar breytingar þarfnast ítarlegri umræðu við sveitarfélögin en fram fer til þessa.“ Undir þetta álit frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga ritar Þórður Skúlason framkvæmdastjóri sambandsins. Hér er vikið að ýmsum mjög athyglisverðum þáttum og greinargóð rök færð fyrir því að óhyggilegt sé að skattleggja heita vatnið. Það er m.a. bent á að heita vatnið sé ekki í samkeppnisrekstri við raforku að því leyti að heita vatnið er miklu hagkvæmari kostur og svo miklu ódýrari að þar verður aldrei um jafnræði að ræða. Þar er ekki um samkeppni á sambærilegum grundvelli að ræða. Svo er eitt, sem bent er á í álitsgerð Sambands íslenskra sveitarfélaga, að eðli máls samkvæmt flytja menn ekki heitt vatn um langan veg. Af þeim sökum verður ekki um samkeppni að ræða milli staða í mikilli fjarlægð. Ég staldraði við það fyrr í álitsgerðinni, sem hnykkt er á undir lok álitsgerðar Sambands íslenskra sveitarfélaga, að hér eru að verða breytingar á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Þessar breytingar eru ríkinu í hag en sveitarfélögunum í óhag vegna þess að sveitarfélögin hafa minna og minna svigrúm til að taka verðmæti úr þessum fyrirtækjum og veita í aðra samfélagslega þjónustu vegna þess að ríkið mun taka skatt af hagnaðinum og færa þá peninga inn í ríkissjóð með þessum afleiðingum. Þá segir Samband íslenskra sveitarfélaga: Þarf ekki að ræða þessi mál? Þurfa menn ekki að setjast niður og ræða þessi mál? Ég ítreka það sem hér kemur fram undir lok álitsgerðar Sambands íslenskra sveitarfélaga: „Slíkar breytingar þarfnast ítarlegri umræðu við sveitarfélögin en farið hefur fram til þessa.“ Á ekkert að hlusta á þetta? Skiptir þetta engu máli? Hér er talað fyrir hönd allra sveitarfélaga á Íslandi. Skiptir það ríkisstjórnina og stjórnvöld engu máli? Menn reyna að knýja þetta hér í gegn á skömmum tíma, enda þótt frumvarpið hafi komið tiltölulega snemma fram miðað við margt sem frá ríkisstjórninni kemur. Álitsgjafar fengu bréf í byrjun febrúar. Hér segir að Samband íslenskra sveitarfélaga hafi fengið bréf 10. febrúar. Þetta er mjög gott.

Þá var ekkert farið að hlýna að ráði.

Þá var ekkert farið að kynna hlýna. Þetta þykir tiltölulega langur frestur en ég tel að breytingar af þessu tagi eigi að fá miklu, miklu betri undirbúning. Við þekkjum það, í mörgum þeim ríkjum sem við berum okkur gjarnan saman við, t.d. Norðurlöndin, að þegar ráðist er í grundvallarbreytingar gefa menn málunum góðan tíma.

Er ekki Pétur bara að fara að selja?

Er ekki hv. þm. Pétur H. Blöndal bara að fara að selja? Jú, það liggur nefnilega mikið á að selja. Það er mergurinn málsins. Það á að reyna að koma þessari þjónustu, þessari starfsemi sem hraðast út á markaðstorgið, það er staðreynd málsins.  En talandi um málefni sem þurfa að fá góðan tíma til umfjöllunar vil ég minna þingið og hæstv. forseta á að hér fyrir þinginu liggur fjöldinn allur af frumvörpum, ekki bara þetta stóra mál sem umturnar skattkerfinu gagnvart orkugeiranum, heldur fjöldi annarra mála. Þar eru mjög stór mál þar sem ríkisstofnanir eru slegnar af eða skapaðar nýjar, lagaumgjörð breytt og menn ætla á örfáum dögum að afgreiða málið. Ég vísa þar í samkeppnislög. Menn eru í alvöru að tala um að gera samkeppnislög að lögum áður en þing fer heim eftir fáeina daga. Menn eru í alvöru að gæla við þá hugmynd,  Þær koma ekki til framkvæmda í næstu viku, þær gera það ekki. En mönnum liggur hins vegar á að knýja þetta í gegn og ég spyr: Er það vegna þess að menn óttast umræðuna? Er það vegna þess að menn óttast málefnalegar umræður um þessi mál? Hvernig skyldi standa á því að hér skuli reynt að keyra í gegn lagabreytingar sem nánast allir sem að málunum standa vara við, allir. Samt skal það gert. Þá er eðlilegt að spurt sé: Er það vegna þess að menn óttist málefnalegar umræður, við þá aðila sem vara við þessum kerfisbreytingum, að ríkisstjórnin leggur svo mikla áherslu sem raun ber vitni að hraða þessu í gegn? Um hverja er ég að tala? Ég er búinn að vitna í álitsgerðir Alþýðusambands Íslands sem leggst gegn þessum breytingum. Ég er búinn að vitna í álitsgerð frá BSRB sem leggst gegn þessum breytingum og ég er nýbúinn að fara rækilega yfir umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem leggst einnig gegn þessum breytingum.

Samtök atvinnulífsins styðja það, ég fann eina.

Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fann eina álitsgerð, ég gæti trúað að það væru tveir sem styðja frumvarpið. Ég gæti best trúað að Verslunarráðið auk Samtaka atvinnulífsins styddi þetta mál. Hvernig skyldi standa á því að aftur og ítrekað hafa áheyrendapallar í þinginu - þeir eru ekki þéttsetnir núna - verið þéttsetnir á valdatíma núverandi ríkisstjórnar? Af hálfu hverra? Hverjir hafa setið þessa bekki? Það er launafólk og öryrkjar. Það eru hagsmunaaðilar af því tagi. Minnast menn þess að stjórn Verslunarráðsins hafi setið á bekkjunum eða að stjórn Samtaka atvinnulífsins hafi vermt þessa stóla? Aldrei. Hvers vegna ekki? Vegna þess að þeir vita sem er að hagsmuna þeirra er gætt í þessum sal. Þeir þurfa ekkert á því að halda að horfa gagnrýnum augum niður í salinn. Þeir vita að hv. þm. Birgir Ármannsson situr hér og gætir hagsmuna þeirra og Pétur H. Blöndal og félagar þeirra í Sjálfstæðisflokknum með dyggri aðstoð Framsóknarflokksins. Vegna þess að það eru að sjálfsögðu þessir tveir flokkar sem standa fyrir þeim kerfisbreytingum sem nánast öll verkalýðshreyfingin á Íslandi og sveitarfélögin í landinu vara við. Hvað skyldi Reykjavíkurborg segja um frumvarpið? Hvað vill Reykjavíkurborg gera við frumvarpið?  Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi Landsvirkjun. Landsvirkjun ályktaði reyndar um málið og var furðulega hógvær í skoðunum sínum en ekki var sjónarhornið mjög vítt frekar en fyrri daginn. Það var fiskræktarsjóður, held ég, sem Landsvirkjun staldraði helst við, sá ofsjónum yfir því að greitt yrði í fiskræktarsjóð og það yrði að koma í veg fyrir það hrikalega ranglæti. En Landsvirkjun sem hefur verið gert að þjóna erlendum stóriðjuhagsmunum gerist hógvær þegar frumvörp ríkisstjórnarinnar eru annars vegar og það er hálfdapurlegt fyrir þá ágætu menn sem þar starfa.  Í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur er komið nokkuð víða við. Þar er í fyrsta lagi, eins og reyndar ýmsir aðrir álitsgjafar gera, rætt allítarlega um endurmat eigna, hvaða reikniaðferðum eigi að beita við endurmat eigna þegar skattstofnar eru ákveðnir. Það var umræða sem var ágætlega tekin í nefndinni. Þar sýndist sitt hverjum en ég ætla ekki að staldra við þá þætti heldur fyrst og fremst þau atriði í þessu frumvarpi sem ég tel vera gagnrýniverð og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hér segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið gerir ráð fyrir að orkufyrirtæki greiði framvegis tekjuskatt og eignarskatt en þau hafa verið undanþegin greiðslu þessara skatta fram til þessa. Í bréfi til fjármálaráðuneytisins hefur Orkuveita Reykjavíkur lýst sig andvíga markmiðum frumvarpsins, m.a. af eftirtöldum ástæðum: Skattlagning á orkufyrirtæki mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekju- og eignarskatta. Í athugasemdum við frumvarpið kemur ekki fram hvaða áhrif þessi skattlagning hefur á orkufyrirtækin og ekki kemur fram hvaða breytingar verða á gjaldskrá fyrirtækjanna verði frumvarpið að lögum.“ Stöldrum aðeins við þetta. Það kemur með öðrum orðum ekki fram í athugasemdum við frumvarpið nein áætlun um hvaða áhrif þessi skattlagning komi til með að hafa á verðlag. Það er engin áætlun um áhrifin á verðlagninguna. Síðan segir, með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er með samninga um orkusölu til stóriðju sem gilda í 20 ár. Samningar þessir hafa verið gerðir fyrir hvatningu ríkisins og engir fyrirvarar af þess hálfu um að gera þurfi ráð fyrir skattlagningu til framtíðar. Arðsemisútreikningar sem gerðir hafa verið í góðri trú vegna stórframkvæmda hafa ekki gert ráð fyrir greiðslu þessara skatta. Forsendur gerðra samninga og arðsemi þeirra raskast verulega verði frumvarp þetta að lögum.“ Þetta er kjarni málsins hefði ég haldið. Hér kemur fram að Orkuveitan í Reykjavík hafi gert samninga við stóriðjufyrirtæki til 20 ára. Það hafi verið gert að áeggjan ríkisvaldsins án nokkurra fyrirvara af þess hálfu um að til skattlagningar gæti komið í framtíðinni. Nú er það hins vegar að gerast og þá segir Orkuveitan að arðsemisútreikningar sem gerðir hafi verið í góðri trú vegna stórframkvæmda hafi ekki gert ráð fyrir greiðslu þessara skatta. Forsendur gerðra samninga og arðsemi þeirra raskist verulega verði frumvarp þetta að lögum. Mér finnst að ríkisvaldið hljóti að þurfa að taka slík varnaðarorð alvarlega og við bíðum þess að heyra í fulltrúa Frjálslynda flokksins, hv. þm. Gunnari Örlygssyni, talsmanni Frjálslynda flokksins. Hann hefur lagt fram tillögu sem hann mun gera grein fyrir á eftir, sem ég hef mikinn áhuga á að kynna mér nánar, um frestun á þessum aðgerðum. Það bíður síns tíma en rímar við það sem orkufyrirtækin segja. Þau benda á að þau séu búin að gera sínar áætlanir. Þær byggja á tilteknum forsendum sem til eru orðnar m.a. fyrir áeggjan ríkisvaldsins, orkusölusamninga við stóriðju og þar fram eftir götunum og nú raskast öll áætlanagerð þeirra nái þetta frumvarp um skattlagningu fram að ganga. Síðan segir Orkuveita Reykjavíkur, með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er í eigu fjögurra sveitarfélaga sem hafa haft af henni arð. Möguleikar Orkuveitunnar til arðgreiðslna til eigenda sinna skerðast verulega ef til skattgreiðslna kemur. Ljóst er að sveitarfélögin eru ekki undir þann tekjumissi búin.“ Þar er komin skýringin á efasemdum Sambands íslenskra sveitarfélaga sem, nota bene, leggst ekki gegn þeirri hugmynd í grundvallaratriðum að orkufyrirtæki verði skattlögð. Það vill láta endurskilgreina skilgreininguna þannig að þau taki einvörðungu til raforkufyrirtækja en heita vatnið sé undanskilið, en bendir jafnframt á að án þess að gera hliðarráðstafanir muni skattlagningin nú, á þeim forsendum sem hún er kynnt, koma í bakið á sveitarfélögunum. Þau munu verða af arði sem frá orkufyrirtækjunum kemur og gengur til samfélagslegrar þjónustu en þessum verðmætum verði beint inn í ríkissjóð. Sveitarfélögin segja þess vegna: Ræðum málið og göngum frá því áður en lögin eru sett. Ég tek undir það. Síðan bendir Orkuveita Reykjavíkur á að eignarskatturinn komi ekki til framkvæmda því að Alþingi hafi þegar samþykkt að eignarskattur einstaklinga og lögaðila falli niður við áramótin 2005/2006 en síðan segir, með leyfi forseta: „Til að raska ekki samkeppnisstöðu orkufyrirtækja er nauðsynlegt að kveða á um að sömu reglur gildi um skattskyldu þeirra og skatthlutfall óháð því hvert rekstrarformið er.“ Þetta er að sönnu til umhugsunar og mun ég hlusta eftir röksemdum sem fram koma hvað þennan þátt varðar síðar við umræðuna en Orkuveita Reykjavíkur leggur áherslu á að það eigi ekki að mismuna eftir rekstrarformi. Ég vil þó ítreka þá skoðun mína að ég legg ekki að jöfnu samfélagsþjónustu sem rekin er á vegum og í eigu samfélagsins og þjónustu sem er einvörðungu til þess sköpuð að mynda arð hjá eigandanum. Hér segir undir lokin í álitsgerðinni frá Orkuveitu Reykjavíkur sem borgarráð Reykjavíkur gerir að sinni, með leyfi forseta: „Flestar orkuveitur landsins eru með fjölþætta starfsemi svo sem rafmagnsdreifingu, rafmagnsframleiðslu, hitaveitur, vatnsveitur og fleiri starfssvið. Mikilvægt er að sömu reglur gildi óháð því hver starfsemin er sem verið er að skattleggja. Mjög kostnaðarsamt er fyrir fyrirtækin þegar mismunandi reglur gilda við mismunandi starfsemi.“ - Undir þetta skrifar Guðmundur Þóroddsson forstjóri. Ég hef ákveðnar efasemdir um þessa athugasemd frá Orkuveitu Reykjavíkur. Ef það verður ofan á að samþykkt verði lög sem opni á skattskyldu raforkunnar þá er ekki þar með sagt að við viljum skattleggja hitaveiturnar, sem er reyndar innifalið í þessari lagasmíð, að við viljum líka skattleggja kalda vatnið. Þótt Orkuveita Reykjavíkur skipuleggi sig þannig og henni hafi verið falið að sinna veitustarfsemi almennt, heitu vatni og köldu auk raforkunnar, er ekki þar með sagt að við kaupum það eða ég geri það ekki að þar með hljótum við líka að þurfa að skattleggja kalda vatnið. Það er athugasemd sem ég get ekki skrifað upp á þó að hún sé að mörgu leyti skiljanleg frá hendi þeirra aðila sem reka þetta fyrirtæki og vilja búa við ákveðna einsleitni í sínu umhverfi þannig að ein regla gildi um allt. Það eru ákveðin hagkvæmnissjónarmið sem búa þar að baki þó ég sé þeim alls ekki sammála. Mér finnst hins vegar að slíka þjónustu, sem fyrst og fremst er þjónusta á gæðum sem allir þurfa að nýta, eigi að undanskilja skatti. En auðvitað vitum við hvað þarna býr að baki. Það á að markaðsvæða alla þessa starfsemi og síðan er reist sú mikla herhvöt og réttlætiskrafa sem frá þessum stríðsmönnum braskaranna kemur að eitt skuli yfir alla ganga. Ég kaupi ekki þá röksemd. Hvað skyldi Hitaveita Suðurnesja segja? Er hún á þeim buxunum að samþykkja eða leggja blessun sína yfir frumvarp ríkisstjórnarinnar? Nei, aldeilis ekki, ef taka má mið af niðurlagsorðum í umsögn Hitaveitu Suðurnesja. Þar segir, með leyfi forseta: „Hitaveita Suðurnesja hf. er að mestu leyti í eigu sveitarfélaga. Nokkuð ljóst er að þau gera ákveðnar arðsemiskröfur til fyrirtækisins. Til að mæta auknum álögum er líklegt að hækka þurfi orkuverð. Að þessu framansögðu er rétt að benda á að Hitaveita Suðurnesja hf. hefur gert samninga um orkusölu til stóriðju til allt að 20 ára. Þegar þessir samningar voru gerðir var ekki gert ráð fyrir í arðsemisútreikningum að breytingar yrðu á skattalegu umhverfi orkufyrirtækja. Af því leiðir að álögur á aðra notendur munu að líkindum aukast og vill Hitaveita Suðurnesja hf. benda á, að með nýjum raforkulögum er nýlega búið að auka álögur verulega sem á aðlögunartíma hafa leitt til um 15% hækkunar raforkuverðs og enn meira þegar fram líða stundir.“ Undir álitsgerðina frá Hitaveitu Suðurnesja ritar forstjóri fyrirtækisins, Júlíus J. Jónsson. Hér kemur fram að nýbúið er að ráðast í breytingar sem hafa leitt til 15% hækkunar raforkuverðs og að ekki sé alveg ljóst hvað enn sé í þeim kortum og forstjórinn varar við því að ráðast í breytingu sem augljóslega muni leiða til hækkunar á raforkuverði.  Hér eru sömu ábendingar og fram koma hjá Orkuveitu Reykjavíkur hvað varðar skuldbindingar inn í framtíðina. Hitaveita Suðurnesja segir að búið sé að ganga frá samningum um orkusölu til stóriðju til allt að tveggja áratuga og byggir alla útreikninga og áætlanir í samræmi við óbreytt skattumhverfi. Er þetta skiljanlegt sjónarmið, að vilja búa við öryggi hvað þetta snertir í framtíðinni? Alcoa fannst það eðlilegt. Hverjum öðrum fannst það eðlilegt líka? Ríkisstjórninni. Ríkisstjórninni fannst það eðlilegt þegar samið var við Alcoa um raforkuverð og um forsendur raforkuverðs og um skattlagningu. Þar voru gefin fyrirheit um að skattlagningu á Alcoa yrði ekki breytt, þótt sköttum á Íslandi yrði breytt skyldi það fyrirtæki undanþegið. Hvers vegna? Vegna þess að Alcoa vildi búa við öryggi í þessum efnum og ríkisstjórninni fannst það sjálfsagt og eðlilegt. En þegar Hitaveita Suðurnesja á í hlut, þegar Orkuveita Reykjavíkur á í hlut  Að lokum langar mig til að víkja að einni röksemd sem hefur verið sett fram í málinu af hálfu stjórnarsinna og hún er þessi: Orkufyrirtækin á Íslandi, sem koma til með að verða skattlögð ef þetta verður að lögum, eru flest í miklum fjárfestingum. Þannig er einnig búið um útreikninga á skattstofnum að þau þurfi ekki mikið að óttast í fyrstu. Þá segja menn: Það er ekkert að óttast, það verður engin breyting, vegna þess að þegar allt kemur til alls er verið að skattleggja hagnað. Við þessu er tvennt að segja. Í fyrsta lagi er verið að ráðast í kerfisbreytingar til langs tíma. Það er ekki verið að tjalda til einnar nætur og því þarf að hugsa málin til langs tíma, með langtímasjónarmið í huga. Í annan stað hefur hagnaðurinn, sem skattlagður verður og er fyrir hendi og hefur verið fyrir hendi og verður það að einhverju leyti, gengið til samfélagsins, til sveitarfélaganna. Þau benda ekkert síður en orkufyrirtækin á áætlanir sínar og rekstrarforsendur sínar. Þau hafa gert ráð fyrir þessum fjármunum og verðmætum inn í samfélag sitt og það er verið að svipta þau þeim tekjum, draga úr þeim alla vega. Þegar þetta þrennt er allt skoðað saman, áætlanir og útreikningar og forsendur orkufyrirtækjanna, sem eru ekki bara að hugsa til næstu tveggja, þriggja ára heldur eru þau að vísa í samninga sem hafa verið gerðir til tveggja áratuga eða jafnvel lengur, þau þurfa að hyggja að þessu. Síðan þegar horft er til sveitarfélaganna og sjónarmiða þeirra og svo náttúrlega almennings, sem kemur til með að borga brúsann. Eigum við ekki aðeins að staldra við þegar okkur er bent á og við erum minnt á að raforkan hefur farið hækkandi vegna kerfisbreytinga, um 15%, segir Hitaveita Suðurnesja? Er á bætandi? ég bara spyr. Er á bætandi vegna þess að ein ríkisstjórn er komin með þá skrúfu á sálina að taka verði allan raforkugeirann og markaðsvæða hann hið fyrsta og helst selja hann allan og þess vegna verði að búa til einsleitt skattumhverfi? Eigum við ekki aðeins að hugsa hvaða afleiðingar þetta kemur til með að hafa? Eigum við ekki að taka til greina varnaðarorð sem til okkar er beint frá hagsmunasamtökum almennings, Alþýðusambandi Íslands, BSRB og Sambandi íslenskra sveitarfélaga? Hefur verið það vel búið að sveitarfélögum og eru þau það ánægð í skiptum sínum við ríkisvaldið að ástæða sé til að blása líka á þetta? Blása á það þegar þau biðja okkur um að fara varlega í þessum efnum og taka og klára þá umræðu sem fram hefur farið og hefur ekki verið lokið um stöðu sveitarfélaganna. Það er nefnilega umhugsunarvert þegar skoðaður er annars vegar hagur ríkissjóðs og hins vegar sveitarfélaganna og hvernig hann hefur þróast á undangengnum áratug, hve ólíku er þar saman að jafna. Annars vegar hefur ríkinu tekist að færa skuldir sínar niður sem hlutfall af landsframleiðslu en hlutur sveitarfélaganna hefur versnað. Er það vegna þess að sveitarfélögin eru verr rekin? Það held ég ekki. Það er vegna þess að verkefnum hefur verið hlaðið á sveitarfélögin án þess að því fylgi nægilegir tekjustofnar þannig að þau geti risið undir skyldum sínum. Við þekkjum það og fylgdumst með því í kennaraverkfallinu, og þá var þetta mjög í brennidepli, að sum sveitarfélög bjuggu við svo erfiðan fjárhagslegan hlut að þau áttu erfitt með að verða við eðlilegum og réttmætum kröfum launafólksins, kennaranna. Ég held að það hafi verið réttmæt sjónarmið, ég held að það hafi verið rétt, þau áttu það. Þess vegna lögðum við fram tillögur um lagabreytingar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í tengslum við kjarasamningaumræðuna þess efnis að fjárhagslegur hlutur sveitarfélaganna yrði réttur. Aukið framlag kæmi til þeirra, það var ein tillagan. Önnur var sú að jafnframt því sem tekjuskatturinn yrði lækkaður yrðu auknar heimildir sveitarfélaganna til útsvars til þess að auðvelda þeim sveitarfélögum, þeim bæjarfélögum sem reyndist róðurinn erfiðastur að ná tökum á þeirri erfiðu stöðu sem þau voru í, ekki aðeins gagnvart kennurum heldur almennt gagnvart starfsmönnum sínum og gagnvart rekstri samfélagsþjónustunnar. Hæstv. forseti. Ég fer að ljúka fyrri ræðu minni um málið. Ég vænti þess að hér í ræðustól muni stíga fulltrúar meiri hlutans á Alþingi, hvort sem það eru ráðherrar eða þingmenn úr meiri hlutanum sem ríkisstjórnin styðst við, og skýra fyrir okkur hvers vegna Alþýðusambandið hefur rangt fyrir sér, útlista það fyrir okkur hvers vegna BSRB hefur rangt fyrir sér og hvers vegna Samband íslenskra sveitarfélaga fari með fleipur, því að væntanlega finnst mönnum það ef ganga á þvert á þær yfirlýsingar og ráðleggingar sem frá þeim koma, hvers vegna Orkuveita Reykjavíkur fer með rangt mál, því ég geng út frá því að menn líti svo á að þessar alvarlegu athugasemdir séu út í loftið sem fram koma frá Orkuveitu Reykjavíkur, að ógleymdri Hitaveitu Suðurnesja sem bendir á að þetta setji málin á þeim bænum í fullkomið uppnám. Ég geri mér hins vegar fyllilega grein fyrir því að ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti, sem vill gleðja Samtök atvinnulífsins og Verslunarráð Íslands, er náttúrlega að gera góða hluti með þessu frumvarpi og ýmsum öðrum sem frá núverandi ríkisstjórn hafa komið. Ég mun fylgjast rækilega með umræðunni og sérstaklega er tilhlökkunarefni að heyra röksemdir stjórnarmeirihlutans fyrir því að auka álögur á almenning með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir þessa stuttu og snörpu ræðu sem var held ég í einn klukkutíma og tæplega fimmtán mínútur. Hann talaði hér um það, ef ég skil hann rétt - ég held ég geri það alveg - að viðhorf vinstri grænna séu þau að orkufyrirtækin eigi að vera í sameign og samfélagsþjónustu. Áhersla þeirra er á mikið öryggi og lágmarksgjaldtöku og svo eru þeir algjörlega á móti þessari stóriðjustefnu. Nú er það bara þannig að Vinstri grænir, þessi flokkur sem er kannski ekkert sérstaklega stór, stýra í Reykjavík orkufyrirtæki. En þar hafa menn ekki þessi viðhorf. Þeir eru með sína fulltrúa í stjórn, ágætis fulltrúa, og eru líka í meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar er ekki nein áhersla lögð á lágmarksgjaldtöku enda var hv. þingmaður kominn í mótsögn við sjálfan sig þegar hann talaði um að það væri líka sjálfsagt að taka stórar upphæðir út úr fyrirtækjunum því það er þvert á það markmið að vera með lágmarksgjaldtöku.  Orkuveita Reykjavíkur ber ábyrgð á því að álver er í Hvalfirði. Vinstri grænir tóku átt í því og voru með nákvæmlega sömu áherslur og Landsvirkjun hvað það varðar. Að koma hér upp og tala um sameign og samfélagsþjónustu, mikið öryggi og lágmarksgjaldtöku og vera á móti stóriðjustefnu er allt í lagi, en ekki ef það er einn af vinstri grænum. Það er algjörlega fráleitt því þar sem þeir hafa völdin þá er farið í þetta á fullu.

Hæstv. forseti. Alveg sjálfsagt, við skulum nefnilega ræða þetta. Við skulum ræða það hverjir í þessu landi hafa helst staðið í fæturna gagnvart stóriðjustefnunni á Íslandi. Það er Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Það hefur hún gert í þessum sal. Það hefur hún gert í þeim sveitarstjórnum sem hún á aðild að, hvort sem það er í Skagafirði eða í Reykjavík eða annars staðar. Þetta eru staðreyndir. Það er engin mótsögn af minni hálfu að vilja veita góða þjónustu á góðu verði og vilja hins vegar taka hluta af þeim hagnaði sem myndast út úr starfseminni. Það er engin mótsögn í því. Ég hef verið talsmaður þess að hægt verði að taka verðmæti út úr þessu fyrirtæki sem öðrum og flytja þau yfir í aðra uppbyggilega samfélagslega þjónustu. Ég hef verið talsmaður þess öllum stundum. Það er hins vegar staðreynd að Vinstri hreyfingin – grænt framboð talar einum rómi, hvort sem er á Alþingi eða í sveitarstjórnum sem við eigum 

Ævintýrafjárfestingar.

Við erum hins vegar talsmenn umhverfisverndar og við erum sá flokkur sem hefur haft uppi varnaðarorð gagnvart stóriðjunni, hér sem annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður nefndi ekki einu orði ævintýrafjárfestingar sem vinstri grænir hafa staðið í og neita opinberri rannsókn á þó full ástæða sé til þess. Ef einhvern tímann er ástæða til þess að rannsaka eitthvað, einhverjar fjárfestingar opinberra aðila, þá er það Línu.net ævintýrið sem menn ætluðu að setja að hámarki 200 milljónir í en settu í á milli 5 og 6 milljarða. Hverjir bera ábyrgð á því? Jú, virðulegi forseti, það eru líka vinstri grænir sem hafa lagt sig fram við að koma í veg fyrir rannsókn á því. Ef einhver trúir því þegar þessir aðilar koma hér eða Samfylkingin og vilja fá opinbera rannsókn á öllu milli himins og jarðar þá skyldu þeir skoða þeirra eigin gerðir. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson og vinstri grænir bera ábyrgð á stóriðju í Hvalfirði, hvorki meira né minna. Um það var algjör samstaða í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og þar situr fulltrúi vinstri grænna. Það var algjör samstaða í stjórn Reykjavíkurborgar, borgarstjórn, og þar eru fulltrúar vinstri grænna. Ekki eitt einasta orð heyrðist gegn stóriðjustefnunni þegar menn voru að ræða slíkt. Ekki eitt einasta orð, virðulegi forseti. Þetta er hreint og klárt.

Farðu nú að tala um skattahækkanirnar.

Ég hvet hv. þingmann til að útskýra það af hverju vinstri grænir neita og hafa notað lýðræðisleg bolabrögð, ef þannig má að orði komast, til að koma í veg fyrir að skoðaðar verði þessar ævintýrafjárfestingar í Línu.net og sambærilegum hlutum. Ég hvet hv. þingmann til þess að upplýsa það. Á sama hátt, virðulegi forseti, hvet ég hann til að útskýra fyrir okkur af hverju vinstri grænir studdu stóriðjuna í Hvalfirði.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hvort sem er á Alþingi eða í sveitarstjórnum, varar við stóriðjustefnunni. Við höfum beitt áhrifum okkar alls staðar þar sem við höfum komið því við 

Þetta er rangt.

Er hv. þingmaður að tala um Tryggva Friðjónsson fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í stjórn Orkuveitunnar og hans viðhorf? 

Þetta er staðreynd.

Staðreyndin er sú að við höfum ekki lagst gegn málefnalegri skoðun á framkvæmdum á vegum Orkuveitu Reykjavíkur. Það er staðreynd.

Nei.

Það er líka staðreynd 

Svaraðu spurningunum.

Búinn að því.

Nehe-hei.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á marga hluti í ítarlegri ræðu sinni áðan. Til að mynda kom hann inn á þær breytingar sem urðu á raforkumarkaði en þær breytingar eru einmitt grunnurinn að því máli sem við erum að ræða hér. Ég ætla ekkert að draga úr því að þessar breytingar voru erfiðar og eru erfiðar. Við höfum ávallt haldið því fram að þegar reynsla verður komin á þetta þá verði þetta endurskoðað og staðan metin. Það er alveg ljóst að margir hafa fengið mjög háa rafmagnsreikninga. Margir hafa fengið leiðréttingar. En það er nú bara þannig að aflesturinn gefur ekki rétta mynd og þess vegna verðum við að gefa þessu tíma. Hv. þingmaður talaði einnig um fyrirskipanir frá Brussel. Þetta er nokkuð sem við erum að taka upp samkvæmt því. En ég vil halda því hér til haga að samkvæmt málflutningi þeirra sem stóðu í þessu máli á sínum tíma - þeir halda því fram - þá var gengið eins langt og hægt var á sínum tíma varðandi þessa undanþágu og trúi ég því vel. Hins vegar get ég alveg tekið undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni þegar hann spyr hvort við séum of ginnkeypt fyrir öllum þessum tilskipunum. Hvað með t.d. Frakka sem eru búnir að fá, held ég, eitthvað, heyrði ég síðast, um 100 dóma frá ESA og gera ekkert með þá og það gerist ekki neitt. Ég held að þetta séu atriði sem við getum hugleitt. Ég hlýt að koma aðeins inn á orð hv. þingmanns um stóriðjustefnuna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð getur ekki firrt sig allri ábyrgð varðandi uppbyggingu í Hvalfirði sem ég er mjög ánægð með. Það er jú þannig að það er greinilega ekki sama hvar uppbyggingin er. Nú horfum við fram á stækkun í Hvalfirði og í Straumsvík. Og það heyrist ekkert. En hvað mega Austfirðingar þola frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði? Það er gjörsamlega óþolandi að ekki skuli gilda sama um alla hjá flokki sem segist standa í fæturna í áróðri gegn stóriðjustefnu.

Hæstv. forseti. Það gildir sama um allt og alla. Ég hef t.d. fyrir mitt leyti flutt hér margar ræður um efnahagsleg áhrif af stóriðjustefnunni almennt og hversu skaðleg hún er fyrir íslenskt atvinnulíf, auk þess sem hún valdi náttúruspjöllum. Varðandi síðasta atriðið þá höfum við staðið þessa vakt. Það verður ekkert af okkur tekið. Þó menn langi mikið til að gera það þá er það staðreynd að við höfum staðið þessa umhverfisvakt og við höfum gagnrýnt stóriðjustefnuna hvort heldur hér á þingi eða í sveitarstjórnum sem við höfum átt aðild að. Um hin atriðin sem hv. þingmaður víkur að er þetta að segja. Það er ekki komin reynsla á þær kerfisbreytingar sem framkvæmdar voru á raforkumarkaði. Það er alveg rétt. Það á eftir að koma í ljós hver endanleg niðurstaða verður, hverjar endanlegar afleiðingar verða. Það sem menn veðja þá á væntanlega, til að reynslan verði góð, er að samkeppni á þessu sviði eigi eftir að færa okkur einhverjar hagsbætur. Það sem er hins vegar að gerast í Evrópu, og ekki er aðeins líklegt að gerist hér heldur í Evrópu líka, er að samkeppnin og þær hagsbætur sem hún veitir láta á sér standa. Það myndast örfá fyrirtæki sem skipta markaðnum á milli sín og það er ekki um neina samkeppni að ræða. Þvert á móti þá gerist það eftir að þessi fyrirtæki hafa verið sett í einkahendur að arður er tekinn út í óhóflegum mæli þannig að það bitnar einnig á notandanum. Í þessum kortum liggja því ekki þær umbætur og þær hagsbætur sem menn vilja vera láta. Varðandi það hvort gengið hafi verið eins langt og hægt var varðandi raforkutilskipunina. Ekki sá ég þess merki. Menn eru að staðhæfa þetta núna. Hæstv. forsætisráðherra hefur gert það. Ég sá þess ekki merki. Ég fylgdist 

Virðulegi forseti. Aðeins um raforkumarkaðinn. Vissulega er það rétt að þegar farið er út í slíkar breytingar þá vonum við að sjálfsögðu að samkeppnin muni aukast. Ég er þess fullviss að svo muni verða. Þetta er í rauninni svipuð umræða og var þegar bankarnir voru seldir. Þá voru hér höfð uppi mikil stóryrði um að þetta yrði alveg hræðilegt fyrir okkur neytendur, fyrir viðskiptavini bankanna, að þjónustugjöldin mundu fara upp úr öllu valdi, vextirnir upp úr öllu valdi o.s.frv. Þar stóðum við líka frammi fyrir því sama og við stöndum frammi fyrir hér að þá voru bankarnir gerðir skattskyldir, reyndar þegar þeim var breytt í hlutafélög. Þessu frumvarpi tengist líka það jafnræði sem verður að gilda. En hvað gerðist? Jú, vextirnir hafa lækkað og ég vil segja um bankana að ég tel að samkeppnin hafi svo sannarlega sannað sig þar. Aðeins aftur um stóriðjuna af því að við hv. þm. Ögmundur Jónasson erum alls ekki sammála um stefnuna þar. Ég fagna því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli, að hans sögn, standa sína vakt. En ég hef ekki þá tilfinningu að sami málflutningur sé viðhafður gagnvart uppbyggingu stóriðju á höfuðborgarsvæðinu og á Austurlandi. Það er ekki sama hvar á landinu störfin myndast. Það er ekki bara við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að sakast heldur önnur samtök, til að mynda umhverfissamtök og fleiri. Ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst gott að við getum gert eitthvað, að stjórnvöld geti gert eitthvað til að laða að stórfyrirtæki vegna þess að við getum ekki byggt upp hér öflugt velferðar- og menntakerfi án þess að hafa öflugt atvinnulíf og ég tel að stjórnvöld hafi staðið sig virkilega vel í því.

Hæstv. forseti. Spurningin er einmitt um hvort arður verður af framkvæmdunum. Menn deila um hvort yfir höfuð verði arður af þessum framkvæmdum og telja jafnvel að það verði bókhaldslegt tap, eins og við mörg teljum. Ég tel að það verði bókhaldslegt tap af þessum framkvæmdum fyrir austan og þær séu einhver óskynsamlegasta ráðagerð sem hugsast getur til að skapa störf í landinu. Hún er dýr og óhagkvæm, auk þess sem hún eyðileggur náttúruna. Varðandi samkeppnina þá heyrðist mér talsmaður Framsóknarflokksins segja okkur að öll samkeppni og markaðsvæðing væri til góðs. Minnumst bankanna. Ég er hræddur um að þar séu ekki öll kurl til grafar komin.  Er það endilega til góðs fyrir íslenskt samfélag að taka alla þá starfsemi, alla þá grunnþjónustu sem byggð var upp í landinu á síðustu áratugum, henda út á markaðstorg og segja: Við skulum bara sjá hvað setur. Það er hins vegar sú stefna sem Framsóknarflokkurinn hefur illu heilli fylgt í tjóðrinu frá íhaldinu.

Forseti vill taka fram vegna beiðni fyrr á fundinum, er óskað var eftir viðveru hæstv. iðnaðarráðherra, að hæstv. ráðherra er með fjarvistarleyfi í dag. Hún er erlendis og getur því ekki verið við þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það var afar athyglisvert að hlýða á ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem fór vandlega yfir málið sem við ræðum hér um, þ.e. skattskyldu orkufyrirtækja. Hann dró fram sjónarmið sem skipta miklu máli í umræðunni. Hann dró fram kjarna þessa máls, þ.e. að hér er verið að hækka álögur á almenning í landinu. Um það snýst málið, að hækka álögur á almenning, hækka hitaveitureikningana og hækka vatnsveitureikningana líkt og orðið hefur með hækkun á rafmagnsreikningunum í samræmi við þær skipulagsbreytingar sem átt hafa sér stað. Þessi staðreynd er afar athyglisverð í því ljósi að það er ekki langt síðan hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar fór með himinskautum í fögnuði, gleði og ánægju yfir því að eignarskattar skyldu lagðir af. Það var einhver mesti hamingjudagur sem hv. þingmaður hafði upplifað á hinu háa Alþingi. Það eru ekki margar vikur síðan sú gleði ómaði í þingsalnum. Slíkar hugmyndir og markmið virðast fara fyrir lítið þegar kemur að almenningi, hitaveitureikningum og öðru slíku sem þorri almennings þarf að greiða. Þegar kemur að hinum útvöldu hjá ríkisstjórninni þá er gleði og hamingja. Eins og hér hefur verið farið vandlega yfir eru í raun aðeins tveir aðilar sem fagna þessu máli. Það ætti ekki koma á óvart hverjir þeir eru. Það er Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins. Enda, eins og hér var dregið fram í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, hafa fulltrúar þeirra verið fámennir á áheyrendapöllum í þingsalnum við að mótmæla því sem hér fer fram. Þeir vita mætavel að í þessum sal eru þingmenn sem gæta vandlega að hagsmunum þeirra. Þeir þurfa ekki að mæta og mótmæla eða vera með einhvern hávaða. Þeir hafa sína fulltrúa á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Ég ætla að gera grein fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Auk mín stendur að því hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Margt af því sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar viljum við gera að okkar. Við tökum undir margt af því sem fram kom í máli hans þrátt fyrir að við höfum viljað hafa okkar eigið nefndarálit enda áherslumunur hjá okkur varðandi ákveðin atriði þessa máls. Heilt yfir erum við þó samstiga í málinu. Okkur þykir miður að ætlunin sé að hækka á lögur á almenning í þessu landi. Hér er, eins og nafnið gefur til kynna, um skattahækkanir á orkufyrirtæki að ræða. Hér er aðeins um að ræða frumvarp til laga um skattahækkanir, sem hv. þm. Pétur Blöndal talaði fyrir í upphafi 2. umr. um þetta mál. Það verður að teljast afar athyglisvert í ljósi þess að hv. þingmaður hefur gefið sig út fyrir að vera talsmaður skattalækkana. Hið sama á við um hv. þm. Birgi Ármannsson, sem einnig er í salnum. Þessir hv. þingmenn hafa látið í veðri vaka að þeir væru fyrst og síðast talsmenn skattalækkana en standa keikir með þessu máli, þrátt fyrir að nánast allir sem um hafa fjallað leggist gegn þessum hugmyndum. Þeir liggja yfir einhverjum upplýsingum sem við hin höfum ekki fengið og aðeins Verslunarráðið virðist hafa áttað sig á, enda liggur fyrir umsögn frá Verslunarráði og Samtökum atvinnulífsins á sömu nótum og heyrast frá ríkisstjórninni og meiri hlutanum á hinu háa Alþingi. Þessir aðilar hafa náð virkilega vel saman í þessu máli og standa þétt saman um að hækka álögur á almenning í þessu landi. Út á það gengur þetta mál númer eitt, tvö og þrjú. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, ætla ég að gera grein fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Með gildistöku nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, urðu miklar breytingar á umhverfi raforkufyrirtækja. Umrædd lög fela í sér aðskilnað milli framleiðslu, flutnings, dreifingar og sölu á raforku, ásamt því að gerð er markaðsleg arðsemiskrafa á rekstur þeirra. Í kjölfar síðustu breytinga á raforkumarkaði, sem tóku gildi um síðustu áramót þegar flutningur og dreifing á raforku voru aðskilin, urðu miklar hækkanir á raforkuverði. Í umsögn Hitaveitu Suðurnesja hefur m.a. komið fram að þessar hækkanir nemi um það bil 15% eða svo þannig að hér er um verulega hækkun að ræða sem rekja má beint til þeirra skipulagsbreytinga sem hæstv. ríkisstjórn stóð fyrir. Orkufyrirtækin rökstuddu hækkanirnar með auknum kostnaði sem þau hefðu orðið fyrir við kerfisbreytinguna á raforkumarkaði. Breytingar á raforkumarkaði eru ekki að fullu komnar til framkvæmda. Um næstu áramót verður sala á raforku að fullu gefin frjáls. Reynsla annarra þjóða sýnir að það muni taka raforkumarkaðinn allnokkurn tíma að ná nýju jafnvægi. Því er óráðlegt að ráðast í aðrar umfangsmiklar breytingar á umhverfi orkufyrirtækja án þess að áhrif nýrra raforkulaga verði að fullu komin í ljós. Virðulegi forseti. Það er lykilatriði í þeirri umræðu sem hér kom fram og vakti sérstaka athygli mína í andsvari áðan þar sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir, varaformaður efnahags- og viðskiptanefndar, lýsti því svo að menn ætluðu að láta sig vaða í þessa kerfisbreytingu, þ.e. að skattleggja hitaveitur og vatnsveitur í landinu, sjá hver reynslan af því verður og endurskoða síðan lögin með tilliti til þeirrar reynslu. Hér virðist hugmyndafræðin fyrst og fremst sú að láta vaða og sjá svo til hvað út úr því kann að koma. Það á að gera tilraunir á almenningi og sjá til hvernig málin æxlast og þróast. Við höfum leitað eftir því í efnahags- og viðskiptanefnd að fyrir okkur verði lögð sú vitneskja sem gerir það að verkum að meiri hlutinn á hv. Alþingi er tilbúinn til að vaða í breytingar af þessu tagi þrátt fyrir að flestir þeir sem veita umsögn um málið, svo til allri sérfræðingar, hvar í flokki sem þeir standa, leggist gegn þessu. Þrátt fyrir það er ríkisstjórnin og meiri hlutinn á hinu háa Alþingi harðákveðinn í að keyra þetta mál í gegn. Það er ekki mikil krafa, virðulegi forseti, að við skulum leita til formanns efnahags- og viðskiptanefndar og óska þess að hann færi fram þau rök sem skipta máli, sem gera það að verkum að meiri hlutinn treystir sér til að halda áfram með þetta mál, jafnilla undirbúið og það er.  En ég ætla aðeins áfram, virðulegi forseti, að gera grein fyrir áliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar: „Hér verður að hafa í huga að samkeppni á raforkumarkaði verður aldrei mikil. Skýrist það af smæð markaðarins og legu landsins. Það er því líklegt að hér á landi muni í besta falli ríkja fákeppni á raforkumarkaði.“ Eins og ég nefndi áðan, virðulegi forseti, og í ljósi reynslunnar af breytingunum á skipulagi raforkumarkaðarins er afar líklegt og nánast fullvíst að fyrirtækin muni velta útgjöldum vegna tekjuskatts yfir á almenning. Ég sé að hv. þm. Gunnar Birgisson, sem er kominn í salinn, tekur þetta sérstaklega til sín. Virðulegi forseti. Það sem síðan er afar sérstakt og athyglisvert í röksemdafærslu meiri hlutans - af því að hingað í salinn eru komnir nokkrir nýir hv. þingmenn sem ekki sátu hér áðan og hafa kannski ekki áttað sig á því að eitt meginsjónarmiðið sem býr að baki þessum breytingum eru einhvers konar hugmyndir um samkeppni. Þrátt fyrir það á að skattleggja hitaveitur sem byggja fyrst og fremst á einkaleyfum til að nýta heitt vatn og gufu á tilteknum svæðum. En röksemdafærslan sem reynt er að nota, virðulegi forseti, er samkeppnin. - Nú sé ég að yfir andlit hv. þm. Péturs Blöndals færist bros og líklega er það sökum þess að hugmyndafræðin með þessum breytingum er allt önnur. Það á að undirbúa að selja þessi fyrirtæki. Það er í raun og veru undirstaðan og hugmyndafræðin í þessu tiltekna máli, virðulegi forseti, þó að þeir treysti sér ekki til að segja það fullum fetum. Nei. Það eru samkeppnissjónarmið sem hér búa að baki, jafnvel þó að stór hluti af þessari starfsemi sé rekinn undir merkjum einkaleyfa, enda eins og hér hefur komið fram stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslu meiri hlutans. Það eru í raun aðeins tveir aðilar sem í þessum miklu athugasemdum sem við höfum fengið við frumvarpið taka undir sjónarmið meiri hlutans. Ég taldi mig, virðulegi forseti, hafa undir höndum afar athyglisverða umsögn Verslunarráðsins og kemur hún nú í ljós í þeim bunka sem ég hef undir höndum. Verslunarráðið er annar tveggja umsagnaraðila sem telja að hér hafi menn virkilega hitt naglann á höfuðið og hvetja eindregið til samþykktar þessa máls, en eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson fór ágætlega yfir í sinni yfirgripsmiklu ræðu áðan er þetta mjög stórt og mikið mál og tekur talsverðan tíma að setja sig inn í það til að átta sig á öllu sem máli skiptir. Þess vegna er afar athyglisvert og ætla ég að leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa umsögn Verslunarráðsins því þar sem Verslunarráðið telur mikilvægt að þetta verði að lögum þá hljótum við að finna röksemdirnar og hugmyndafræðina sem gerir það að verkum að þeir telja þessa leið vera hina einu sönnu og leyfi ég mér að lesa, með leyfi forseta, umsögn Verslunarráðsins sem er svohljóðandi: „Reykjavík, 21. febrúar 2005. Efni: Frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja (364. mál). Verslunarráð þakkar nefndinni fyrir það tækifæri að fá að veita umsögn um ofangreint frumvarp. Verslunarráð styður það að frumvarpið nái fram að ganga og gerir ekki athugasemdir við einstök ákvæði þess.“ Þetta eru önnur tveggja umsagna sem virkilega mælir með samþykkt frumvarpsins. Þrátt fyrir ítarlegan lestur og þó ég sé búinn að lesa þetta nokkrum sinnum, virðulegi forseti, skal ég játa að hér finnast ekki rökin fyrir því að fara þessa leið og hef ég þó farið mjög vandlega yfir umsögnina og litið á bakhliðina einnig hvort þar kunni að finnast sjónarmið sem ekki reynast á framhliðinni en svo var ekki. Menn geta kannski séð þetta, hér er röksemdafærslan frá öðrum tveggja umsagnaraðila fyrir því að þessi leið sé sú rétta að fara og ekki finnast rökin hér, hv. þm. Pétur Blöndal, fyrir því að hækka álögur á almenning í landinu. Ekki finnast rökin í umsögn Verslunarráðsins sem mælir eindregið með þessu enda umsögnin upp á þrjár línur, heilar þrjár línur.

Það er augljóst.

Það er svo augljóst, segir hv. þm. Pétur Blöndal, að hann er ekki einu sinni að segja okkur frá því, okkur hinum sem ekki skiljum af hverju þarf endilega að leggja þetta miklar álögur á almenning í landinu.

Þeir hljóta að vita það.

Er Pétur að hækka skatta?

Hv. þm. Pétur H. Blöndal sem reið til þings á sínum tíma undir gunnfána skattalækkunar stendur nú hér og segir að það þurfi ekki einu sinni að rökstyðja skattahækkanir, það þurfi ekki einu sinni að rökstyðja þær, það skilji þær allir, hv. þingmaður. Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram að gera grein fyrir áliti 2. minni hluta. Hér segir á þingskjali 204 í 364. máli, með leyfi forseta: „Þá leggst 2. minni hluti alfarið gegn því að hitaveitur og vatnsveitur verði skattlagðar, enda stenst sú skattlagning ekki við nein efnisleg rök.“ - Og þau rök verða ekki sótt í umsögn Verslunarráðsins eins og hér hefur verið farið mjög vandlega yfir. - „Að óbreyttu munu breytingarnar leiða til þess að allar hitaveitur verða skattskyldar, svo og vatnsveitur sem reknar eru á vegum fyrirtækja sem sameiginlega annast rekstur rafveitna, hitaveitna og vatnsveitna, svo sem Hitaveita Suðurnesja og Norðurorka. Hún mun leiða til hækkunar á gjaldskrám umræddra fyrirtækja eða til lækkunar á arði sem sveitarfélögin hafa haft af þessari starfsemi. Þá er rétt að taka fram að engin tilraun var gerð til að meta áhrif þessara breytinga á gjaldskrá og algerlega nauðsynlegt að mati 2. minni hluta að slík úttekt fari fram áður en svona kerfisbreyting á sér stað.“ Ég nefndi það áðan, virðulegi forseti, og fyrr í ræðu minni að í fyrirspurn eða í andsvari hér áðan - kemur nú ekki hæstv. landbúnaðarráðherra í salinn. Ég er kannski ekki viss um að hann viti hvaða mál hér er á ferðinni, hvað hann er að styðja. Miklar álögur á almenning í landinu, hækkun á reikningum hvað varðar vatn og hita. Hv. þingmaður kinkar kolli og tek ég því þannig að hann hafi þá ekki alveg haft upplýsingar um hvað hér er á ferðinni og geri þá ráð fyrir því að hann leggist á eitt með minni hlutanum á hinu háa Alþingi þegar kemur til atkvæðagreiðslu, því að hæstv. ráðherra var hv. þingmaður ekki fyrir margt löngu og áttum við oft og tíðum ágætt samstarf, sérstaklega í landbúnaðarnefnd fyrir mörgum árum þar sem hæstv. ráðherra gegndi þá formennsku og leiddi hana mjög vel og studdi þá þann ráðherra sem þá sat í stóli landbúnaðarráðherra. En hér hefur hæstv. ráðherra tekið nýjan kúrs, nýjan pól í hæðina og ætlar að standa að því að hækka álögur á almenning í landinu og kinkar kolli. Eru þeir þá orðnir samstiga á þeirri leið hv. þm. Pétur H. Blöndal og hæstv. landbúnaðarráðherra.

Forseti vill spyrja hvort hv. þingmaður eigi langan tíma eftir af ræðu sinni.

Hv. þingmaður á talsvert eftir af yfirgripsmiklu nefndaráliti sem verið er að fara yfir og er vart hálfnaður með það. Já, ég á talsvert eftir af ræðu minni .

Þá vill forseti óska eftir því að hv. þingmaður ljúki ræðu sinni eftir atkvæðagreiðslu og kvöldverðarhlé sem nú verður gert í framhaldi af atkvæðagreiðslunni og taka þá til máls eftir matarhléið.

Að sjálfsögðu verð ég við því, virðulegi forseti.

Frú forseti. Frumvarpið sem við ræðum eykur neytendavernd og 1. töluliður breytingartillagnanna við frumvarpið á greinilega líka að auka neytendavernd. Hins vegar felst í honum neikvæð sönnunarbyrði, þ.e. menn þurfa að sanna að þeir séu saklausir. Það rekst á réttarríkið sem við viljum öll hafa og ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar styðja frumvarpið en við flytjum breytingartillögur sem styrkja enn frekar eftirlit með fjármálamarkaðnum og aðgerðir gegn markaðssvikum og einnig tillögur um að auka gegnsæi markaðarins. Breytingartillögurnar fela í sér að miða yfirtökuskyldu sem stofnast í skrá við hlutafélagið þegar tengsl eru skilgreind við 20% í stað þriðjungs atkvæðisréttar. Það er í samræmi við tillögur Fjármálaeftirlitsins því að á umliðnum árum hafa margsinnis komið upp tilvik þar sem kallað hefur verið eftir aðgerðum Fjármálaeftirlitsins og hægt hefði verið að taka á ef 20% viðmiðið hefði gilt um yfirráð tengdra aðila. Þess vegna leggur Fjármálaeftirlitið áherslu á að fá inn breytingartillögurnar. Í annan stað er kveðið á um í breytingartillögunum að Fjármálaeftirlitið fái heimild til stjórnsýslusektar vegna markaðssvika og Fjármálaeftirliti verði skylt en ekki bara heimilt að birta opinberlega niðurstöður í málum sem Fjármálaeftirlitið tekur til athugunar eða rannsóknar. Þessar breytingartillögur flytjum við en að öðru leyti styðjum við frumvarpið.

Virðulegi forseti. Þegar ég gerði hlé á máli mínu fyrir atkvæðagreiðslu, um kl. hálfsjö, var ég kominn nokkuð langt með að fara yfir nefndarálit 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að því er varðar skattskyldu orkufyrirtækja. Ég hafði farið yfir það að með breytingunum er ljóst að verð á heitu vatni og öðrum nauðsynjavörum til heimilanna mun klárlega hækka. Einnig hafði ég farið yfir að þau sjónarmið, sem eru fyrst og fremst samkeppnissjónarmið, sem meiri hlutinn á hinu háa Alþingi notar til að rökstyðja það að fara þessa leið eiga vitaskuld ekki við þegar kemur að hitaveitum og vatnsveitum. Ég reyndi í fyrri hluta ræðu minnar að fara yfir þetta og um leið að kalla eftir þeim sjónarmiðum sem að baki þessu standa, því hvorki í nefndaráliti né umsögnum þeirra aðila sem telja mikilvægt að málið verði að lögum koma fram sjónarmið og rök sem hægt er að segja að standi undir því að fara þessa leið. Kannski kom besta lýsingin sem við höfum fengið á málinu fram hjá varaformanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur. Hún sagði einfaldlega að rétt væri að fara þessa leið og sjá hvað út úr því kemur og meta reynsluna síðar, því fram kemur í áliti meiri hlutans á mjög skýran hátt að engin rannsókn eða könnun hefur verið gerð á því hvaða afleiðingar það muni hafa að skattleggja orkufyrirtæki eins og vatns- og hitaveitur. Það liggur því fyrir að ætlunin er að leggja auknar álögur á heimilin í landinu. Ég var kominn að þeim stað í ræðu minni þar sem ég vildi vekja sérstaka eftirtekt á þeirri staðreynd að nú nýverið hafa mörg orkufyrirtækjanna gert langa, stóra og mikla samninga við stóriðjur með fast verð með tiltekna arðsemiskröfu sem ekki verður breytt á þessum tíma. Þar er gert ráð fyrir ákveðinni arðsemi sem væntanlega verður skattlögð, sem mun þýða að ef menn ætla að viðhalda sömu arðsemiskröfu þarf að leita í aðra vasa til að ná henni fram. Þá er ekki nema í einn vasa að fara, þ.e. vasa almennings því almenningur notar ekki nema um það bil 20% af því rafmagni sem framleitt er og restin fer til stóriðju. Þess vegna er alveg furðulegt að þessi leið skuli farin í málinu að algerlega óathuguðu máli. Það er ekki eins og okkur liggi á vegna þess að ætlunin er sú að þetta verði ekki lagt á fyrr en á árinu 2006. Það er því alveg furðulegt að þetta skuli keyrt fram af slíku offorsi að óathuguðu máli á þann hátt sem hér er ætlunin að vinna þetta vitandi það að engir útreikningar liggja fyrir um hvað þetta þýðir og helstu sérfræðingar okkar spá 10%–15% hækkun á hitaveitureikningum og vatnsreikningum heimilanna. Þetta er sá veruleiki sem við ræðum. Þegar ríkisstjórnin virðist ekki hafa neitt uppi í erminni til að rökstyðja og styðja málflutning sinn er oft vísað til Brussel og yfirvofandi hættu á því að hingað komi grjótharðir embættismenn til þess eins að kæra okkur uppi á Íslandi, kæra samfélagið. Það er eitt af því sem kemur frá fjármálaráðuneytinu að yfirvofandi hætta sé á því að við verðum kærð og þess vegna sé mikilvægt að fara þessa leið. Þetta er röksemdafærslan sem finnst því ekki fannst hún í umsögn Verslunarráðsins eins og fram kom í fyrri hluta ræðu minnar. Í nefndaráliti 2. minni hluta er sérstaklega vikið að því hvernig samskipti ríkis og sveitarfélaga endurspeglast í þessu tiltekna máli. Í nefndarálitinu er sérstaklega vakin athygli á því hvernig þetta hefði komið út ef reglurnar hefðu verið til staðar árin 2002 og 2003. Þau veitufyrirtæki sem hér er vakin athygli á eru öll meira og minna í eigu sveitarfélaganna. Þau taka því arðinn út úr fyrirtækjunum og tryggja að lágmarksverð sé á vatni, hita og rafmagni. Þau geta ákveðið hvort þau taki arðsemina út í að tryggja umbjóðendum sínum lægra verð eða taki fjármunina út úr félaginu í formi arðs. En hér, virðulegi forseti, á að taka út verulegar fjárhæðir án nokkurs samráðs við sveitarfélögin, enda virðast þau ekki hafa nokkra stöðu í samskiptum við ríkið. Ef þetta hefði gilt árið 2002 og 2003 hefði til að mynda 18% skattur á veitufyrirtækin árið 2002 tekið 708 millj. frá sveitarfélögunum miðað við þau fyrirtæki sem hér eru nefnd sérstaklega, þ.e. Húsavík, Norðurorka, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja. Ríkið hefði tekið 708 millj. frá sveitarfélögunum, einungis miðað við þessi fjögur félög. Nú ætlar ríkissjóður að leggja til rúmlega milljarð á ári næstu þrjú árin yfir til sveitarfélaganna. Ef þetta hefði gilt árið 2002 erum við að tala um nettó 400 millj. því ríkið er búið að ná til baka 708 millj. Í þessu endurspeglast enn og aftur framkoma ríkisvaldsins gagnvart sveitarfélögunum. Ég skil því vel að hv. þm. Pétur H. Blöndal reynir að skýla sér á bak við blöð og bækur sem hann getur fundið til lestrar í þingsalnum. Einnig kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að þeir hafa leitað eftir formlegum viðræðum við ríkisvaldið um aðgerðina. Það gleymist kannski stundum í umræðunni að sveitarfélögin eru sjálfstæður aðili sem eru tilgreind sérstaklega sem stjórnsýslustig í stjórnarskránni. En það breytir engu. Lög eru sett yfir hausinn á sveitarfélögunum hvenær sem er og breytir engu þótt þau mótmæli harðlega. Á þau mótmæli er á engan hátt hlustað. Víðast hvar í löndunum í kringum okkur er miklu meira samstarf og samráð milli ríkis og sveitarfélaga en hér er það ríkisvaldið, meirihlutavaldið. Hér er það valdið og við ráðum og gerum hvað okkur dettur í hug jafnvel þó hækka eigi álögur á almenning í landinu án þess að nokkuð liggi fyrir um að skynsamlegt sé að fara þá leið. Við skulum bara gera þetta, við skulum sjá hvernig þetta gengur og svo skulum við reyna að læra af reynslunni. Skítt með það þó almenningur hafi þurft að greiða 10%–15% hærra verð fyrir hita, vatn og rafmagn. Þó að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson deilum ekki skoðunum í öllu er það vissulega sjónarmið sem hann kom með inn í umræðuna að verið er að skattleggja lífsnauðsynjar, það er verið að skattleggja vatn, hita og rafmagn. Fullyrða má að fátt er mikilvægara í nútímasamfélagi en þær lífsnauðsynjar og við hljótum að spyrja: Hvað kallar á þessa aðgerð nákvæmlega núna? Líklega hefur ríkissjóður aldrei nokkurn tíma haft aðrar eins tekjur og nú og við hljótum að spyrja: Hvað kallar á það að seilast enn dýpra í vasa almennings meðan aðrir þurfa ekki að greiða af sínu? En í þessu máli eins og svo mörgum öðrum leiða Samtök atvinnulífsins og Verslunarráðið för. Hugmyndir þeirra, viðhorf þeirra, hugmyndafræði þeirra er það sem verður að veruleika á hinu háa Alþingi. Á stundum höfum við séð í nefndarálitum frá ýmsum nefndum í þinginu að vikið er sérstaklega að því að umsagnir um mál hafi verið sérlega jákvæðar. Í þessu tilviki er hver einasta umsögn neikvæð ef þessir tveir aðilar eru undanskildir. Menn hljóta því einnig að spyrja: Af hverju er ekki vikið sérstaklega að því í álitinu? Af hverju er ekki vikið sérstaklega að því að öll samtök launafólks í landinu eru þessu andvíg? Af hverju er ekki vikið sérstaklega að því að talsmenn neytenda eru þessu andvígir? Það er ekki talið hæfa í þessu tilviki. Það er kannski ástæðulaust og þjónar ekki miklum tilgangi að vekja enn og aftur athygli á því en hinir miklu meistarar úr Verslunarráðinu eru með umsögn upp á þrjár línur þar sem þeir mæla eindregið með því að þetta verði að lögum. Síðan er hitt sjónarmiðið sem hefur verið haft uppi, ekki samkeppnissjónarmiðið heldur jafnræðissjónarmiðið, þ.e. að eitt skuli yfir alla ganga vegna þeirra virkjana sem til eru í landinu í einkaeigu. Það er sjónarmið sem virkilega er hægt að horfa á. En ef það hefði átt að jafna þessa aðstöðu, hefði ekki verið rétt að jafna þetta á hinn veginn, þ.e. að skoða hvort það hefði verið möguleiki að afnema skatta á þessi fyrirtæki?  Ég hlýt að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal hvernig hann telji að þau fyrirtæki sem hafa gert langtímasamninga við stóriðju muni tryggja arðsemiskröfu sína eftir að þetta verður að lögum. Þau geta ekki gert það nema á einn veg. Það er ekki nema í einn hóp að leita. Það er almenningur. Það haggar ekki ró hv. þm. Péturs Blöndals þó að þessi veruleiki sé uppi á borðinu. Þó er rétt að halda því til haga að þó að breytingar kunni að verða á skattskyldu orkufyrirtækja og að þær breytingar hafi áhrif á almenning í þessu landi getum við huggað okkur við það að Alcoa er a.m.k. undanskilið þar sem sérstök ákvæði eru þess efnis að það skipti engu hvort einhverjar breytingar verði á skattumhverfinu eða ekki. Alcoa stendur a.m.k. í óbreyttri stöðu. Þegar kemur að almenningi á hins vegar allt annað við. Virðulegi forseti. Þegar verið er að gera svona grundvallarskipulagsbreytingar í umhverfi sem skiptir jafnmiklu og orkugeirinn, eins og á skipulagi og sölu á heitu vatni og köldu og rafmagni, verður að gera þá lágmarkskröfu til stjórnvalda að þau hafi farið vandlega yfir þær. Það er ekki rík, ekki stór og ekki mikil krafa. Það er eðlileg krafa. En meiri hlutinn á hinu háa Alþingi bregst ekki í þessu frekar en mörgu öðru. Forgangsröðunin er skýr, hugmyndafræðingarnir eru klárir, Verslunarráðið lýsir veginn og meiri hlutinn gengur á eftir.

Herra forseti. Ég hef hlýtt á þessa ræðu alla eins og hún leggur sig. Það er tvennt, í fyrsta lagi segir hv. þingmaður að það séu engin rök í nefndaráliti fyrir þessari breytingu. Það er nú heldur betur. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Einn megintilgangur frumvarpsins er að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði.“ - Þetta er aldeilis markmið. Það er þekkt að það er mjög mikilvægt að skattalög séu án glufna og gloppna og að skattstofninn sé sem mest án undantekninga. Ég veit ekki betur en að sumir í þingflokki hv. þingmanns séu þeirrar skoðunar líka. Síðan segir líka að samkeppni í rekstri orkufyrirtækja hafi aukist og að orkuveitur sem einstaklingar standa að séu skattskyldar með venjulegum hætti og standi því verr í samkeppninni. Ég hélt að hv. þingmaður væri svo voðalega hlynntur samkeppni. Hann hefur oft talað á þeim nótum. Hann segir að það séu álögur á almenning. Þá vil ég bara benda á það að ríkisstjórnin hefur lækkað skatta á fyrirtæki úr 50% niður í 30% og síðan í 18%. Það þýðir að þá á að vera létting á almenning með nákvæmlega sama hætti, á öll fyrirtæki í landinu. Við höfum verið að létta álögur á almenning með nákvæmlega sömu rökum. Hv. þingmaður segir að ég vilji selja. Það er ekki ég, það er R-listinn sem vill selja í Reykjavík. Hann vill selja Landsvirkjun, ég veit ekki betur. Og varðandi samkeppnina vil ég benda á það að orkufyrirtæki stunda alls konar starfsemi, m.a. að rækta risarækjur í samkeppni við fiskeldi í landinu. Ég tel mjög eðlilegt að þessi fyrirtæki borgi skatta nákvæmlega eins og öll önnur fyrirtæki í landinu og það sé heilsteypt skattalöggjöf án undantekninga. Þessi fyrirtæki hafa verið í gífurlegum framkvæmdum undanfarin ár og þau munu ekki borga mikla skatta á næstu árum vegna mikilla afskrifta.

Virðulegi forseti. Svo að hv. þingmenn og aðrir velkist ekki í vafa um það - hér er verið að hækka skatta. Hér er verið að leggja á skatta. Jafnvel þó að í fortíðinni hafi skattar einhvern tíma verið lækkaðir er með þessu verið að hækka skatta. Ég nefndi það líka í ræðu minni, og hv. þingmaður valdi að sneiða mjög fram hjá því, að leita hefði mátt annarra leiða til að skapa það jafnræði sem hér er verið að tala um. Þetta er algerlega ókannað og engar rannsóknir hafa farið fram á því hvaða afleiðingar þetta hefur í för með sér, alveg eins og hér kom fram hjá varaformanni hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Við skulum bara gera þetta, svo sjáum við til hvað kemur út úr því. Þá munum við skoða reynsluna og reyna að læra af henni, hendum okkur út í og sjáum til hvort við sökkvum eða ekki. Hvað varðar samkeppnina sérstaklega ætla ég að leyfa mér að segja að ég hef afskaplega litla trú á því að í þessum geira verði nokkur samkeppni. Það verður í besta falli fákeppni, og ekki aðeins það - til þess að einhver vottur af samkeppni gæti átt sér stað, einhver vottur, yrði að vera mjög öflugt eftirlit og mikið aðhald til að nokkurt vit gæti verið í því. Ég hef ekki nokkra trú á því vegna fámennis og landfræðilegrar legu að hér verði nokkur einasta samkeppni í orkugeiranum. Niðurstaðan er sú, eins og ég sagði áðan, að það eru ekki ein einustu rök fyrir því að fara þessa leið. Kannski lýsti Verslunarráðið þessu best í þremur línum án þess að segja nokkurn skapaðan hlut.

Herra forseti. Það er verið að loka skattaglufu. Það er verið að færa þessi fyrirtæki undir sama hatt og öll önnur fyrirtæki í landinu, matvörufyrirtæki og flutningafyrirtæki sem öll borga skatta af tekjum sínum, hagnaðinum, 18% reyndar núna sem sumum finnst vera fulllágt. Sumir kvarta jafnvel undan því hvað það er lágt. Það er verið að loka þessu og það er verið að gera skattstofninn almennan. Þess vegna er ég eindregið hlynntur þessu. Matvörufyrirtæki borga skatta. Flutningafyrirtæki borga skatta. Ég skil ekki af hverju þessi fyrirtæki ættu ekki að borga skatta eins og önnur. Síðan segir hv. þingmaður að hann hafi ekki trú á því að samkeppni myndist í þessari grein. Það getur vel verið að það sé erfitt að koma á samkeppni í raforkugeiranum en þetta er ekki síður stór grein hér á landi en t.d. matvöruverslun. Allir landsmenn eiga viðskipti við orkufyrirtæki á einn eða annan máta þannig að þetta er mjög stór grein. Fámenni á Íslandi ætti ekki að koma í veg fyrir samkeppni þarna frekar en á öðrum sviðum. Það má vel vera að það séu vandræði við að koma á samkeppni í svona fámennu landi og getur verið erfitt vegna fákeppni. Við verðum a.m.k. ekki með mörg hundruð fyrirtæki á orkusviðinu. Ég tek undir það og endurtek að í nefndarálitinu stendur: „Einn megintilgangur frumvarpsins er að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði.“ Öll fyrirtæki væru þá eins sett, þau sem framleiða risarækjur með þessum hætti og þau sem framleiða risarækjur með öðrum hætti, eða framleiða raforku, eða orku yfirleitt. Einnig á þetta að stuðla að aukinni samkeppni þannig að sum fyrirtæki borgi ekki skatt á meðan önnur gera það. Hv. þingmaður segir að við getum lækkað skatta á þau raforkufyrirtæki sem eru í einkaeigu. Þá lendum við aftur í því að þau fyrirtæki geta verið í samkeppni við önnur fyrirtæki á öðrum sviðum, eins og ég nefndi með risarækjuna.

Virðulegi forseti. Það hefur verið afar athyglisvert í þessari umræðu og einkanlega andsvörum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að þeir eru farnir að nota þennan ræðustól á hinu háa Alþingi til að veita meiri hlutanum í borgarstjórn Reykjavíkur eitthvert aðhald. Stóllinn hér, ræðustóllinn á hinu háa Alþingi,  
             Ég hlýt að spyrja hv. þingmann sem er svona upptekinn af því að skattleggja alla skapaða hluti …  Og bara til að hafa sagt það í þessum ræðustól, hv. þingmaður talar um að verið sé að loka öllum glufum. Það liggur fyrir í þessu máli að sumar vatnsveitur munu borga skatt en aðrar ekki, eftir því í hvers konar félagsformi þær starfa. Það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi meiri hlutans á hinu háa Alþingi, og eftir standa hin dásamlegu orð: Við skulum bara gera þetta í þeirri von að það gangi upp. Við skulum læra af reynslunni, við skulum sjá til hvernig þetta endar og ef það fer illa skulum við reyna að bæta þetta síðar meir. Undirbúningurinn að þessu máli er algerlega fráleitur. Röksemdafærslan er engin. 
            

Hæstv. forseti. Með samþykkt frumvarpsins verður enn og aftur vegið harkalega að almenningi í landinu. Þau alvarlegu áhrif sem nýsamþykkt raforkulög hafa haft á orkureikning landsmanna hafa ekki farið fram hjá hinum almenna raforkunotanda. Orkuverð hækkaði til muna, og á vissum landsvæðum svo nemur tugum ef ekki hundruðum prósentna. Umræddar hækkanir á raforkuverði sá hæstv. iðnaðarráðherra ekki fyrir. Í raun komu hækkanir orkureikninga ríkisstjórninni í opna skjöldu sem staðfestir falleinkunn á hina sömu við meðferð raforkumálsins frá því fyrr á þessu ári. Nú aftur á móti, virðulegur forseti, stendur þingheimur frammi fyrir nýju þingmáli er varðar skattskyldu orkufyrirtækja. Samkvæmt umsögnum sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur borist við meðferð málsins má með skýrum hætti fullyrða að ef til samþykktar á þessu frumvarpi kemur á hinu háa Alþingi mun raforkuverð í landinu hækka enn frekar. Lengi getur vont versnað og kemur það óneitanlega spánskt fyrir sjónir að þrátt fyrir mikla hagræðingu og stóraukna raforkuframleiðslu í landinu er svo komið að orkureikningurinn til hins almenna notanda fer þessi missirin snarhækkandi. Ábyrgðina ber hæstv. ráðherra iðnaðarmála, Valgerður Sverrisdóttir, og að sjálfsögðu ríkisstjórnin öll sem flýtur sofandi að feigðarósi í þessum efnum. Hitaveita Suðurnesja segir orðrétt í umsögn sinni þegar vikið er að kaflanum um áhrif á orkuverð, með leyfi forseta: „Til að mæta auknum álögum er líklegt að hækka þurfi orkuverð.“ Orkuveita Reykjavíkur, sem m.a. er þekkt fyrir að hækka orkureikninga til hins almenna neytanda á höfuðborgarsvæðinu vegna hækkunar á lofthita, mun án efa ekki láta sitt eftir liggja við breytingar af þessu tagi. Í umsögn Orkuveitunnar segir m.a., með leyfi forseta: „Skattlagning á orkufyrirtæki mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekjuskatta.“ Hæstv. forseti. Heitt vatn og rafmagn hefur talist til þjóðargersema í okkar harðbýla landi. Um er að ræða þjóðarauðlindir og er því almenn krafa hjá hinum venjulega manni að stjórnmálamenn í landinu beiti sér af krafti fyrir því að orkuverð á þessum gersemum haldist í lágmarki svo tryggt verði að auðlindir af þessu tagi skili sér með réttmætum hætti til allra Íslendinga. Í dag er til umræðu þingmál, stutt af stjórnarliðum, sem tryggja mun mikinn ósigur hins almenna notanda í formi hærri orkureikninga. Þegar umræðan víkur að raforkusamningum sem erlendir stóriðjujöfrar eiga með ríkisstjórninni og raforkufyrirtækjum í eigu opinberra aðila þá stendur ekki á útsöluprís til hinna erlendu fyrirtækja og jafnframt er hinum sömu boðin skattfríðindi umfram það sem þekkist til íslenskra félaga og eru slíkir samningar oft bundnir til tíu ára fyrir viðkomandi félög. Þessir samningar eru fastbundnir og verður ekki breytt. Þar af leiðandi mun almenningur í landinu taka á sig í formi hærri orkureikninga allar álögur og kvaðir sem einmitt skattskyldan sem kveðið er á um í frumvarpinu mun kalla yfir orkufélögin. Svo er nú komið, virðulegur forseti, að hv. þingmenn á Alþingi verða að bera þá siðferðilegu ábyrgð að hugsa fyrst um hag almennings í landinu í stað ofdekurs til hárra herra í atvinnulífinu. Það getur ekki liðist að þingmálið sem hér er til umræðu verði samþykkt óbreytt. Það eru ekki nema nokkrar vikur síðan stóri raforkuskellurinn reið yfir þjóðina. Á nú að bæta gráu ofan á svart? Vera má að í umræðunni beri stjórnarliðar fyrir sig að ekki sé ástæða fyrir orkufyrirtækin að hækka gjaldskrá sína vegna breytinga af þessu tagi. Er þá vitnað til mikilla fjárfestinga orkufélaga um þessar mundir sem leiða mun af sér yfirfæranlegt tap til næstu 10 eða 20 ára. Þessi rök stjórnarliða breyta því ekki. Það segir í umsögnum orkufyrirtækjanna en þar kemur skýrlega í ljós að orkuverð mun hækka ef frumvarpið verður að lögum. Það er því bæði óábyrgt og vanhugsað af stjórnarliðum að bera þessi rök á borð fyrir hinn almenna raforkunotanda í landinu. Enn á ný má minna á spádómshæfileika hæstv. iðnaðarráðherra sem brugðust illilega í stóra raforkumálinu. Ráðherranum ber skylda til að leggja árar í bát í spádómi sínum og horfast í augu við raunveruleikann eins og hann blasir við í þessu máli. Í nefndaráliti meiri hlutans segir orðrétt, með leyfi forseta: „Erfitt er að meta áhrif þessara breytinga á orkuverð og arðsemi orkufyrirtækja …“ Hvað eru hv. þingmenn að hugsa, virðulegur forseti? Á ekki almenningur að fá að njóta vafans? Getur það talist ábyrg pólitík þegar hv. þingmenn láta frá sér nefndarálit með þessum hætti? Virðulegur forseti. Hvert erum við að stefna? Það er einkennilegt og að mínu viti rangt þegar umhverfið einkennist orðið af félagslegri aðstoð til stærstu stóriðjufyrirtækja landsins sem jafnan eru í eigu erlendra iðnjöfra, til að mynda í formi skattívilnana og útsöluverðs á raforku. Á sama tíma mælast tugþúsundir Íslendinga undir fátæktarmörkum og þurfa, á góðri íslensku, sannarlega að lepja dauðann úr skel. Himinháir orkureikningar munu sannarlega gera slæmt ástand verra. Ég hafna alfarið þessu frumvarpi, virðulegur forseti, og hvet frekar til frestunar á málinu til ársins 2012 eins og lagt er til í breytingartillögu sem ég hef sjálfur lagt fram með samþykki þingflokks Frjálslynda flokksins. Í breytingartillögunni sem er á þskj. 1203 segir orðrétt, með leyfi forseta: „1. 8. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts á árinu 2013 vegna tekna á árinu 2012 og eigna í lok þess árs. 2. Við bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Skipa skal nefnd árið 2009 sem meti áhrif skattskyldu samkvæmt lögum þessum á orkuverð.“ Með öðrum orðum er í breytingartillögunni kveðið á um mikilvægi þess að sett verði á fót nefnd á miðju næsta kjörtímabili sem fær það verk að kryfja til mergjar áhrif breytinga af þessu tagi á orkuverð í landinu. Annars er hætt við stóru slysi sem mun fyrst og síðast bitna á almenningi í landinu. Í nefndaráliti meiri hlutans segir að einn megintilgangur frumvarpsins sé að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði. Þessi rök eiga ekki og geta ekki rökstutt þá ákvörðun sem fylgja mun samþykkt frumvarpsins með þeim hætti sem lagt er til í nefndaráliti meiri hlutans. Það er miklu frekar umhugsunarefni, virðulegur forseti, hvort ekki sé vert að kryfja til mergjar þann möguleika að einkafélög í orkuframleiðslu starfi undir sömu skattalöggjöf og núverandi orkufyrirtæki í opinberri eigu starfa við í dag. Með því að snúa blaðinu við með þessum hætti er megintilgangi frumvarpsins náð og það sem meira er ekki á kostnað hins almenna raforkunotanda í landinu. Fyrr í dag óskaði ég eftir viðveru hæstv. iðnaðarráðherra við þessa umræðu. Samkvæmt fregnum sem ég hef fengið sá hún sér það ekki fært sökum ferða erlendis og ber að skilja það. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram eins og áður segir, virðulegur forseti, að erfitt sé að meta áhrif þessara breytinga á orkuverð og arðsemi orkufyrirtækja. Það hlýtur að teljast eðlileg krafa að almenningur njóti vafans í málinu. Hvernig hyggst iðnaðarráðherra mæta þessari fullyrðingu úr nefndaráliti meiri hlutans um að erfitt sé að meta áhrif frumvarpsins á orkuverðið? Ætlar ríkisstjórnin ekki að bregðast við á einhvern hátt? Kemur til greina hjá ríkisstjórninni að snúa blaðinu við og heimila orkufyrirtækjum í einkaeigu að njóta sömu skattalaga og eru í dag gagnvart orkufyrirtækjum í eigu hins opinbera? Virðulegur forseti. Það hefur sannarlega komið á óvart að við umræðuna í dag sem hefur staðið í fleiri klukkutíma hefur lítið sem ekkert borið á þingmönnum Framsóknarflokksins. Síðast þegar ég athugaði það voru þeir ekki einu sinni á mælendaskrá í þessu máli, hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem bera höfuðábyrgð á þeim málum sem dunið hafa yfir þjóðina að undanförnu með nýsamþykktum raforkulögum. Nú á að bæta gráu ofan á svart. Það kemur fram í umsögnum við málið frá orkufyrirtækjum að breytingin mun leiða af sér hærra orkuverð. Það hlýtur að teljast ábyrg pólitík að kanna þau orð betur.

Herra forseti. Ég hlýt að taka undir með hv. síðasta ræðumanni að það er nokkur skaði að við skulum ekki fá hæstv. iðnaðarráðherra til að vera við umræðuna til fróðleiks, skemmtunar og gagnsemi fyrir utan þá aðra ábyrgðarmenn þessa máls sem gætu verið hæstv. fjármálaráðherra og einhvers staðar ætti að vera formaður þingnefndar sem fjallað hefur um málið en ég kem ekki auga á í salnum í bili. Þetta skattahækkunarfrumvarp verkar því svolítið munaðarlaust. Kannski vilja foreldrarnir eitthvað lítið við krógann kannast. Hugsanlega hafa menn ekki mikinn áhuga á að fara í málefnalegar umræður um málið eða forsvara það mikið. Þetta mál er allrar athygli vert, ekki síst vegna þess samhengis sem það er í við fleiri breytingar sem hafa orðið í orkumálum í landinu á undanförnum mánuðum og árum. Þetta er holdgetið afkvæmi, eða næstum því má segja, þeirrar einkavæðingar eða markaðsvæðingar raforkukerfisins sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Menn bera þar að vísu fyrir sig tilskipun Evrópusambandsins um sameiginlegan markað með raforku og hafa út af fyrir sig nokkuð til síns máls í því. Þó er það nokkuð viðurkennt að af Íslands hálfu var ekki mikið gert í því til að reyna að fá annaðhvort varanlegar undanþágur frá þeirri tilskipun eða heimildir til að framkvæma hana með hliðsjón af íslenskum aðstæðum eins og ýmsar aðrar Evrópuþjóðir þar sem sérstaklega háttar til um, hafa fengið að gera. Þessi ágæta markaðsvæðing orkugeirans hefur leitt til þess að rafmagnsverð í landinu hefur þegar hækkað verulega. Það er orðið óumdeilt. Menn eru að vísu með alls konar skýringar eftir á, þegar hækkanirnar urðu þvert á það sem lofað var, og tala þá um að það sé ekki að marka enn þá þar sem þetta geti verið uppsafnað og erfitt að lesa úr gjaldskránum og þarna sé tilfærsla o.s.frv. Þeir dómbærir menn á þetta sem ég hef helst náð sambandi við, menn sem gerþekkja þennan geira og kunna á þessa reikninga, segja að það sé enginn minnsti vafi á því að að meðaltali sé að verða umtalsverð raunhækkun á raforkuverði í landinu vegna þessara breytinga þó að hún komi misjafnlega niður. Þó að finna megi dæmi um einhverjar lækkanir er hitt miklum mun algengara að menn fái verulegar hækkanir og allt upp í gríðarlegar hækkanir, þeir sem hafa hitað stór hús með rafmagni á köldum svæðum. Þetta á sér allt skýringar sem í sjálfu sér liggja ljósar fyrir. Það gat hvaða hugsandi maður sem er sagt sér að þetta leiddi til hækkana. Það er svo gersamlega borðleggjandi vegna þess að allmargir nýir kostnaðarliðir bætast einfaldlega ofan á þá sem fyrir voru í kerfinu. Hæstv. iðnaðarráðherra er, sem vel að merkja er nú upplýst, með fjarvist og er erlendis, og skylt að taka það fram sem sannara er, og þá þýðir ekki að fást um það þótt hæstv. ráðherra geti ekki mætt hér til umræðunnar. Það er þá væntanlega einhver annar ráðherra í ríkisstjórninni sem ber ábyrgð á þessu máli og flytur það hér en þeir leggja það ekki orðið í vana sinn, hæstv. ráðherrarnir, að vera í þinginu, maður er að verða tiltölulega vanur því að ráðherrabekkirnir séu tómir. En það blasti auðvitað við hverjum manni að þessar hækkanir eru að verða. Það má nefna þrjá og kannski frekar fjóra skýringarþætti sem eru þarna augljóslega til staðar í þeim efnum af hverju raforkuverðið hlaut að hækka. Því er ég að rekja þetta, virðulegur forseti, að ég tel að það eigi erindi inn í samhengið sem við erum að ræða hér, um að bæta svo ofan á allt sem fyrir er og orðið er viðbótarhækkunartilefnum á raforkuverð til almennings, sem er með því að skylda fyrirtækin til skattgreiðslna sem engir aðrir borga að lokum þegar upp er staðið en notendurnir. Í fyrsta lagi kosta auðvitað uppskipti orkufyrirtækjanna fjármuni. Það kostar að framkvæma þá breytingu. Orkufyrirtækin sjálf kalla það öfug samlegðaráhrif. Það þarf að skipta upp starfseminni, aðgreina stjórnkerfið, stofna ný fyrirtæki, aðskilja algerlega bókhald þeirra og þar fram eftir götunum. Hve mikil þessi öfugu samlegðaráhrif eru er kannski erfitt að segja en þau eru annars vegar fólgin í tilteknum einskiptiskostnaði sem fellur á núna og hins vegar í ákveðnum viðbótarrekstrarkostnaði vegna þess að fleiri einingar eru reknar. Í öðru lagi er alveg ljóst að þessari málamyndamarkaðs- og samkeppnisvæðingu í orkugeiranum, sem auðvitað verður fyrst og fremst til málamynda vegna augljósra, landfræðilegra og líffræðilegra aðstæðna á Íslandi, fylgir mikill eftirlitskostnaður. Þannig er það alls staðar og alveg sérstaklega ef menn reyna að einkavæða veitustarfsemi og aðra slíka starfsemi sem lýtur að verulegu leyti lögmálum náttúrulegrar einokunar. Þá þarf mikið eftirlit til að koma í veg fyrir að menn misbeiti þeirri stöðu sinni þar sem samkeppnin er eins og hver annar roknabrandari, þar sem í besta falli getur orðið um algera fákeppni að ræða og þar á ofan eru þetta opinberir aðilar. Í þriðja lagi er búið að lögskylda orkufyrirtækin til að taka arð út úr rekstrinum, til að reikna sér í þrepum, vaxandi og að lokum fullan arð miðað við alla þá eiginfjárbindingu sem í rekstrinum er og greiða sér hann á ári hverju. Það er ekki lengur eitthvað sem menn eiga val um heldur eru menn beinlínis skyldaðir til þess. Hverjir halda menn að borgi þennan arð sem þannig verður árlega tekinn út úr rekstrinum aðrir en notendurnir? Engir? Þá kemur að þessu frumvarpi, herra forseti, til viðbótar þessu, ofan á þessi tilefni til hækkunar á raforkuverði, sem sannarlega eru orðin, ætla menn svo að skella skattskyldu orkufyrirtækjanna. Það finnst mönnum nauðsynlegt að gera af því að annars sé þetta ekki alvörumarkaðsvæðing, alvörumarkaður, alvörubisness. Þarna er þá í fyrsta lagi horft fram hjá því að eigendurnir eru opinberir aðilar sem eru þá að verulegu leyti að greiða sjálfum sér skattinn. Þá verður að vísu ákveðin tilfærsla í þeim skilningi að sveitarfélög eru stórir eigendur að orkufyrirtækjunum, ýmist á móti ríkinu eða í gegnum sínar eigin veitur, en það er ríkið sem á að fá skattinn. Að svo miklu leyti sem þar verður tilfærsla á verður hún frá sveitarfélögum til ríkisins. Er það þá það sem menn þurfa helst á að halda um þessar mundir? Er ríkið svona illa haldið og sveitarfélögin svona vel stæð? Það mætti ætla það. Að minnsta kosti hafa kröfur sveitarfélaganna um úrbætur í fjármálum sínum ekki fengið mikið brautargengi og mætti nú margt segja um það hvernig sveitarfélögunum hefur tekist í hagsmunagæslu sinni í þeim efnum. Ég verð að segja alveg eins og er að maður fer nú að hætta að nenna því að bera mikið blak af því batteríi, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, og hvernig það hefur staðið á verðinum eða kannski öllu heldur sofið, eða eigum við að nota aðra líkingu, staðið í ístaðinu, ekki með burðugri hætti en svo að það er nú algerlega að snarast á klárnum. Þess vegna undrar það mann t.d. í þessu tilviki að Samband íslenskra sveitarfélaga skuli ekki taka grjótharða afstöðu gegn þessu máli. Nei. Það er verið að kvarta undan því og leggjast alfarið gegn því að hitaveitur séu skattlagðar eins og raforkufyrirtæki, en þeir virðast ekki hafa kjark þar á bænum til þess að berja bara í borðið og segja: Nú er nóg komið, hingað og ekki lengra. Orkufyrirtækin sjálf í eigu sveitarfélaganna eru miklu harðari í afstöðu sinni, t.d. Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja, heldur en yfirhagsmunagæsluaðilinn sjálfur, Samband íslenskra sveitarfélaga. Vekur manni nokkra undrun. Þessi tilfærsla þarna verður í þá átt. Það langalvarlegasta í þessu máli, virðulegi forseti, er auðvitað svikamyllan sem er innbyggð í skipulag og hlutföll orkumálanna á Íslandi. Það er hin eitraða svikamylla sem almenningur er búinn að búa við frá því virkjun hófst í þágu erlendrar stóriðju hér í landinu illu heilli þannig að það var gert inni í einu og sama fyrirtækinu, að virkja bæði fyrir almenna notendur og almennan markað innan lands og stóriðjuna. Það bókhald hefur aldrei fengist hreint. En verðhlutföllin, þau liggja nokkuð fyrir. Það er í besta falli þannig að Landsvirkjun fær einn þriðja af því verði til stóriðjunnar sem hún fær þegar hún selur í heildsölu til annarra stórra innlendra kaupenda. Það má kallast gott ef það nær því. Þessi hlutföll hefur undanfarin ár mátt lesa út úr ársskýrslum Landsvirkjunar þangað til núna að ég tók mér ársskýrsluna í hönd og sé allt í einu mér til mikillar undrunar að horfið er út úr ársskýrslunni aðgreining orkusölu og tekna til stóriðju annars vegar og almennra notenda hins vegar, sem ég held ég muni rétt að var í skýrslunum alveg þangað til á síðasta ári. Hvers vegna skyldi það nú vera, herra forseti? Getur verið að það sé að verða eitthvað viðkvæmt að sýna þetta? Staðan er þannig að Landsvirkjun eða orkumarkaðurinn á Íslandi hefur verið að selja núna um 70% af orku sinni til stóriðju. Nú er það hlutfall að hækka ört, fer í 80–85% á næstu þremur árum eða svo, almenni markaðurinn, þ.e. almenningur og innlendir notendur sem ekki flokkast til stóriðju, kaupa afganginn. Þeir hafa þá verið að kaupa um þriðjung núna að undanförnu. Tekjurnar hafa komið inn akkúrat í öfugum hlutföllum. Það sýnir mönnum hvernig þessi hlutföll eru. Nú á enn að draga þarna í sundur. Þá kemur að því að útsöluprísarnir til stóriðjunnar eru bundnir til langs tíma, til 20 ára, jafnvel lengur. Verðviðmiðunin er föst. Það er heimsmarkaðsverð á áli í tonnum per dollar, eða í dollurum per tonn. Þar verður engu um þokað nema þá þegar kemur að endurskoðunar- eða uppsagnarákvæðum í þeim samningum. Þar eru engir skattar reiknaðir inn. Engir. Enda var ekki gert ráð fyrir þeim þegar þannig var samið. Verðin voru skrúfuð niður í þvílíkt botnlágmark eins og allir vita að það hvín og syngur í öllu saman. Þær væru ekki merkilegar tekjurnar sem væru að rúlla inn hjá Landsvirkjun í dag ef hún hefði ekki verið svo stálheppin að fá þessa hækkun á álverði sem hefur verið að ganga yfir heiminn núna að undanförnu, sérstaklega vegna mikils hagvaxtar í Kína. Þá væru það nú ekki háar tölur í íslenskum krónum, a.m.k. meðan gengið er eins og það er, sem væru að koma inn núna. Hvað gerist þá þegar skattlagningargreiðsluskylda verður lögð á þessi orkufyrirtæki, eins og t.d. Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, sem eru nýbúin að semja um afhendingu á miklu magni orku á föstum lágum verðum til 20 ára, án þess að reikna þar inn nokkrar skattgreiðslur? Hver getur borgað skatta af mögulegum hagnaði fyrirtækjanna? Almenningur. Almenni notandinn. Þetta blasir við. Það er sem sagt ekki verið að hækka skatta almennt á viðskiptavinum orkufyrirtækjanna, vegna þess að sumir þeirra eru undanþegnir, þeir eru varðir af samningum á föstum verðum, enda segja þær eftirfarandi í umsögnum sínum, bæði Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja, og kveða alveg skýrt að orði. Með leyfi forseta, segir í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur, í 3. og 4. tölul. á bls. 7 í nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þm. Ögmundar Jónassonar. „Skattlagning á orkufyrirtæki mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem í núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekju- og eignarskatta. Orkuveita Reykjavíkur er með samninga um orkusölu til stóriðju sem gilda í 20 ár. Samningar þessir hafa verið gerðir fyrir hvatningu ríkisins og engir fyrirvarar af þess hálfu að gera þurfi ráð fyrir skattlagningu til framtíðar. Arðsemisútreikningar sem gerðir hafa verið í góðri trú vegna stórframkvæmda hafa ekki gert ráð fyrir greiðslu þessara skatta.“ Sama nokkurn veginn orðrétt, a.m.k. efnislega, segir Hitaveita Suðurnesja. Þá vitum við náttúrlega að það sama gildir um Landsvirkjun. Ekki er reiknað með neinum sköttum í samningnum stóra um útsöluna miklu frá Kárahnjúkum. Reyndar er reiknað með sáralitlum arði líka. Fyrirtækið verður því ekki mikið gróðafyrirtæki fyrstu árin. Sama er ef menn eiga að taka þessa hluti alvarlega þá er þetta svona, að stóru kaupendurnir allir eins og þeir leggja sig eru út úr myndinni. Það geta engir tekið á sig þennan skatt nema þeir sem eftir eru, það eru almennu notendurnir í landinu. Ósvífnin í málinu er í raun og veru margföld þegar þetta er skoðað í réttu ljósi, að þessi skattahækkun eða skattgreiðslur geta eðli málsins samkvæmt eingöngu lent á hinum almennu notendum, þeim hinum sömu og fengu á sig hækkanirnar um áramótin. Finnst hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, sem hefur verið að fara svolítið um kjördæmið trúi ég og hitt einn og einn framsóknarmann, kannski reiða framsóknarmenn í Eyjafjarðarsveit sem hafa nýlega fengið rafmagnsreikningana sína, finnst henni tilhlökkunarefni að fara næst norður og ræða við þá um næstu hækkun, sem leiði af því að nú hafi snillingunum dottið það í hug að leggja skatta á orkufyrirtækin sem stóriðjan að sjálfsögðu er undanþegin og engir geta borgað nema þeir sem eftir eru, almennu notendurnir? Það er mikil snilld að dengja þessu ofan í kaupið. Maður veltir því fyrir sér hvort mönnum sé alveg sjálfrátt, menn séu með fullri meðvitund þegar þeir raða þessum hlutum svona upp. Hvað lá nú á í þessu tilviki? Hafa menn fengið einhverjar klögur? Er eitthvað sem skyldar Ísland til að fara að skattleggja orkufyrirtækin þó við höfum tekið upp þessa orkutilskipun Evrópusambandsins? Nei, það er ekki þannig, það er alveg á hreinu. Við erum ekki aðilar að Evrópusambandinu og EES-samningurinn færir okkur ekki inn undir tollabandalag og skattasamræmingu Evrópusambandsins, það er ekki svo. Við erum að vísu bundin af samkeppnislögunum, en meðan við mismunum ekki fyrirtækjunum innbyrðis á þessu sviði er okkur stætt á að hafa þessa hluti eins og við kjósum. Jafnvel þótt menn fari og nöldri eitthvað og reyni að kæra þetta mætti láta á það reyna, því það er ansi hart og ansi langt gengið ef ekki má láta starfsemi af þessu tagi sem í eðli sínu er veitustarfsemi og auðvitað almannaþjónusta ef allt er með felldu gagnvart skilgreiningum og er í opinberri eigu ríkis og sveitarfélaga, búa við það skattalega umhverfi sem við svo kjósum. Það væri þá hægt að hafa á þeim 2% tekjuskatt ef einhverjum liði betur með það. En það er ekkert, nákvæmlega ekkert sem segir að þetta þurfi að gerast si svona. Þetta frumvarp er líka mjög illa undirbúið, herra forseti. Það er með miklum endemum að sjá það meira að segja í greinargerð með frumvarpinu og auðvitað taka umsagnaraðilar það margir óstinnt upp að það sé nánast ekki hægt að reikna neitt út hvaða áhrif frumvarpið hafi. Eiginlega er bara skotið út í loftið með það. Engar forsendur liggja fyrir um hver geti orðið líkleg áhrif þess á afkomu orkufyrirtækjanna hverjar skattgreiðslurnar geti orðið. Þær forsendur vantar meira og minna. Auðvitað hefur þetta tekið miklum breytingum og það er erfitt að sjá það nákvæmlega fyrir sér. En eru það þá kannski ekki rök fyrir því að doka nú aðeins við? Væri nú ekki ráð að leyfa orkugeiranum að jafna sig eftir síðustu köldu sturturnar, þ.e. kerfisbreytinguna um áramótin og ýmislegt fleira sem þar hefur verið að dynja á mönnum áður en farið er út í þetta? Það sem ég óttast að vísu mest, herra forseti, er að það hlálega verði aðallega upp á teningnum að stóru orkufyrirtækin öll komi nánast ekki til með að borga neina skatta næstu tíu árin, það verði fyrst og fremst minnstu orkufyrirtækin sem þarna gætu átt í hlut, sem gætu átt eftir að búa við þolanlega afkomu vegna þess að þau eru fyrst og fremst að selja almennum notendum á sínu svæði orku og veita þeim þjónustu. Sérstaklega geti þetta átt við ef hitaveitur verða látnar vera þarna undir áfram eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég hef því miður ekki mikla trú á að hún Landsvirkjun okkar verði þannig gróðafyrirtæki á næstu tíu árum eða svo að hún borgi mikla skatta. Ætli verði ekki frekar ástæða til að hafa áhyggjur af hinu gagnstæða? Hvernig halda menn að efnahagsreikningurinn þar líti út ef gengi krónunnar fellur um 20–30% innan árs? Segjum nú að til viðbótar fari álverðið kannski niður, niður í þá 1.550 dollara á tonn sem áætlanirnar gerðu ráð fyrir? Þá fer nú að harðna á því. Ég er heldur ekki viss um að samningar Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja eigi eftir að færa þeim myljandi gróða fyrstu árin, þó það sé að vísu öðruvísi dæmi þegar byggðar eru gufuaflsvirkjanir sem hafa hlutfallslega lægri stofnkostnað bak við framleidda orkueiningu en hins vegar meiri rekstrarkostnað þegar frá líður, jafnari og meiri inn í framtíðina, þannig að dæmið lítur betur út í byrjun en á sér minni von um góðan hagnað að lokum heldur en vatnsaflsvirkjanirnar. Frumvarpið er illa undirbúið og vanhugsað að mínu mati. Það er nánast óboðlegt af hæstv. iðnaðarráðherra sem aðila að þessu máli í ríkisstjórninni að standa að því ofan í þau ósköp sem hér gengu yfir um áramótin og á mánuðunum fyrir áramótin, þau hroðalegu vinnubrögð sem menn standa núna frammi fyrir og eru uppvísir að, að koma svo með þetta í viðbót eða samþykkja að þetta sé lagt fram. Mér finnst það alveg með ólíkindum satt besta að segja, herra forseti, hversu lítinn metnað menn hafa fyrir sjálfs sín hönd og verka sinna að láta hafa sig út í slíkt eða standa að slíku. Þetta frumvarp um aukna skattlagningu almennings er að mínu mati alveg herfilega misráðið plagg, misráðin ráðagerð, enda stendur ekki á því að nánast allir umsagnaraðilar finna því allt til foráttu að þetta sé afgreitt. Þannig leggjast stærstu samtök launamanna gegn því. Orkufyrirtæki sveitarfélaganna mótmæla því harðlega og reyndar ýmsir fleiri sem ég sé ekki ástæðu til að endurtaka eða rekja hér því grein mun hafa verið gerð fyrir því í fyrri ræðum hér um málið. Ég sé svo sem ekki ástæðu til, virðulegur forseti, að fara um þetta kannski fleiri orðum. Ég tala hér yfir svo til tómum bekkjunum því aðstandendur málsins eru meira og minna allir flúnir af hólmi.

En formaður og varaformaður?

Alla vega ekki ...

En formaður og varaformaður nefndarinnar?

Já, þeir eru komnir til sögunnar núna sem gleður mig mjög. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki hér og hæstv. iðnaðarráðherra er ekki hér.

Á forræði þingsins.

Hv. þm. Pétur Blöndal, ég hef heyrt þetta frammíkall áður, að mál af þessu tagi séu á forræði þingsins. Ætli fjárveitingarnar til Mannréttindaskrifstofu Íslands hafi ekki verið á forræði þingsins?  
             Ég man ekki betur líka en að einn og einn þingmaður og einn og einn sjálfstæðismaður hafi verið eitthvað að nöldra úti í bæ, jafnvel á þingi, um þessa breytingu í orkumálunum. Er það ekki rétt munað um oddvita minni hlutans í borgarstjórn Reykjavíkur, þ.e. að þar hafi gerst þau undur og stórmerki að þeir bara sameinuðust Pontíus og Pílatus, eða hvað það nú heitir, og oddviti meiri hluta og minni hluta voru sammála um það í umræðum um málið á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur að auðvitað hefði Ísland átt að reyna að fá varanlega undanþágu frá þessu og það ætti að athuga það þó seint væri. Einhverjir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sögðu hið sama eða a.m.k. lýstu hugrenningum í sömu átt og það gekk sú saga að menn væru lítt hrifnir í þingliðinu ýmsir á þessum breytingum. En þetta var keyrt í gegn.  Það er ánægjulegt að í þetta skiptið er hv. þm. Pétur Blöndal svona einstaklega glaður yfir skattahækkunum. Hann er nú stundum þekktur fyrir annað. En hér brosir hv. þingmaður út í sal, ræður vart við sig af kæti og kallar fram í í strákslegri gamansemi yfir því að hér skuli vera á dagskrá þetta skattahækkunarfrumvarp á almenning þar sem almennir raforkunotendur eiga að taka að sér að greiða alla skattana, líka fyrir stóriðjuna af því hún er undanþegin þeim á grundvelli langtímasamninga um útsöluverð á rafmagni á grundvelli þessa furðulega kerfis sem ólán okkar Íslendinga hefur orðið að byggja inn í skipan raforkumála okkar. Við sjáum því lítið til lands í þeim efnum að hér lækki eitthvað raforkuverðið til almennra notenda eins og það auðvitað ætti að geta gert. Staðreyndin er sú að ef allt væri með felldu á Íslandi þá ættum við að geta búið við eitthvert hagstæðasta raforkuverð til almennra notenda sem þekktist á byggðu bóli. Það eru meira en allar forsendur til þess hér. Það hefur engin þjóð í heiminum, liggur mér við að segja, aðrar eins aðstæður til þess að búa við hagstæðan sjálfbæran orkubúskap og Íslendingar. En við höfum hressilega klúðrað því hvað varðar stöðu hinna almennu notenda. Það er hlálegt en satt að það skuli þurfa verulegar niðurgreiðslur úr ríkissjóði t.d. til þess að raforkuverð til garðyrkjubænda á Íslandi sé ekki hærra en í Hollandi. Finnst hv. þm. Pétri Blöndal að það sé bara allt í lagi?  Þetta frumvarp er alveg með ólíkindum, herra forseti. Það sýnir hvernig kreddan getur borið menn fullkomlega ofurliði. Öll skynsemissjónarmið eru látin lönd og leið og menn standa berir að hlutum eins og þeim sem hér blasa við hverjum manni, að það er alveg einstaklega ólánlegt hvernig þetta hlýtur að leggjast og hvernig byrðin af þessum skattgreiðslum, að svo miklu leyti sem einhverjar verða, eru dæmdar til að lenda á herðum almennra notenda einna sem kaupa að vísu aðeins lítinn hluta orkunnar en leggja til mikinn meiri hluta teknanna engu að síður. Ofan á það fyrirkomulag bætast því byrðarnar af þessum skattgreiðslum. Ofan á það lendir kostnaðurinn af Evróputilskipuninni og markaðsvæðingunni frá því um síðustu áramót. Ég óska stjórnarþingmönnum og ekki síst stjórnarþingmönnum af landsbyggðinni eða þeim sem þekkja til þar alveg innilega til hamingju með þessa viðbót við kraftaverk sín frá því um síðustu áramót.

Herra forseti. Það kemur ekki á óvart þegar þessi þingmaður tekur til máls um orkumál, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að hann geri of lítið og nánast ekkert úr því hagræði sem við höfum haft af því á undanförnum áratugum að efna hér til stórvirkjana og stóriðju. Hann minntist á það að hann hefði sest hér á Alþingi fyrir rúmum 20 árum, 1983. Ætli það hafi ekki verið rétt um þær mundir sem þær tekjur sem við Íslendingar höfðum af álverinu í Straumsvík höfðu greitt upp allan stofnkostnaðinn við Búrfellsvirkjun þannig að við áttum hana eftir það gratís og tekjurnar af henni léttu undir með okkur þegar við héldum áfram virkjunum á öðrum stöðum. Ég hygg að hv. þingmanni sé þetta mætavel kunnugt. Ég hygg líka að hann viti það vegna þess að rétt á þeim tíma sem hann var að koma á þing þá hafði þáverandi iðnaðarráðherra, Hjörleifur Guttormsson, farið með flokkssystkin sín upp á Kárahnjúka og á það svæði til þess að sýna þeim hvernig hann sá í hyllingum fram undan mikið orkuver rísa með stóriðju niður á Reyðarfirði og skildi um þær mundir þann mikla arð og þann mikla hagnað sem við Íslendingar höfum haft af stórvirkjunum og stóriðju. Á hinn bóginn get ég sagt hv. 5. þm. Norðausturkjördæmis Steingrími J. Sigfússyni til hróss að hann hefur ævinlega verið andvígur álverum, andvígur stóriðju. Ég hygg að það eigi eftir að koma á daginn nú að hann sé jafnandvígur því eins og áður að álver og stóriðja rísi á Norðurlandi vegna þess að hann ímyndar sér að á því muni allir Norðlendingar tapa og af því að hann ímyndar sér að þá þyrftu Norðlendingar að greiða hærra orkuverð en ella sem er auðvitað tóm vitleysa.

Herra forseti. Hv. þingmaður telur að það hafi staðið þannig um 1983 þegar undirritaður tók sæti á Alþingi að Búrfellsvirkjun hafi verið um það bil búin að greiða sig upp. Hv. þingmaður er nú ekki vel að sér í sögunni. Er hv. þm. Halldór Blöndal búinn að gleyma því að ítrekað á áttunda áratugnum sérstaklega varð að hækka raforkuverðið til almennra notenda til að forða Landsvirkjun frá gjaldþroti vegna þeirra ótrúlega lélegu samninga sem gerðir voru í upphafi við Ísal og hverjum ekki fékkst breytt fyrr en nefndur Hjörleifur Guttormsson, þáverandi iðnaðarráðherra, hafði sannað svindl á fyrirtækið, hækkun í hafi, og fyrirtækið valdi það til að komast hjá dómi í alþjóðlegum gerðardómstóli í New York að gangast inn á samninga um verulegar greiðslur og hækkanir á raforkuverðinu? Þetta liggur fyrir. Þetta er skjalfest. Þetta er sannað. Það vita auðvitað allir sem þekkja til þessarar sögu að samningarnir sem voru gerðir um raforkuframleiðsluna upphaflega til Ísals voru algjörlega út úr öllu korti. Menn notuðu þá m.a. til réttlætingar þeim að það væru síðustu forvöð að reyna að selja eitthvað af rafmagni á Íslandi af því að kjarnorkan væri að koma og verða svo ódýr að hún væri að leysa þetta allt af hólmi. Milljarðarnir sem hins vegar hafa komið í kassann, tikkað í kassann síðan vegna þess að það tókst að fá þessu verði breytt og það hækkað, hafa skipt miklu máli. Þar á einn maður, Hjörleifur Guttormsson, öllum öðrum meira hrós skilið nema ef vera skyldi fyrir hans helsta aðstoðarmann Inga heitinn R. Helgason. Það sem ég var aðallega að leggja hér áherslu á - en ég er alveg tilbúinn í umræður við hv. þingmann um málin almennt - var sú óskaplega villa að ganga ekki frá því strax í byrjun að framleiðslan til stóriðjunnar væri í sérfyrirtækjum, algerlega aðskilin og truflaði ekkert fjárfestingar og verð á 

Herra forseti. Þegar farið er að tala um Hjörleif Guttormsson sem helsta brautryðjanda stóriðjuframkvæmda og stóriðjurekstrar hér á landi þá minnir það á þegar menn úr svipuðum flokki töluðu um Jósef Stalín sem mesta friðarhöfðingja veraldarinnar fyrr og síðar.

Ja, hérna ...

Það er auðvitað svo ...

Góða kvöldið.

Já, gott kvöld. Ég  Eins og fram kom hjá hv. þingmanni áðan þá fór nú svo eins og fyrir séð var að orkusalan frá þeirri virkjun borgaði hana að fullu og öllu og hefði auðvitað gert það hvort sem það fyrirtæki hefði verið sérstakt eða ekki því auðvitað hefði þurft hlutafé til að koma ef það fyrirtæki hefði sérstaklega verið stofnað til þess að reisa þá virkjun. Það stendur því og það er ljóst að sá mikli arður og þau miklu auðævi sem við eigum í Landsvirkjun eru vegna stórvirkjana. Því vilja líka ýmsir 

Herra forseti. Það má vel vera trú hv. þingmanns Halldórs Blöndals að við værum hér lepjandi dauðann úr skel ef ekki hefði komið til hin erlenda stóriðja. Það er þá öll trúin og öll virðingin sem hv. þingmaður ber fyrir öðru atvinnulífi í landinu, fyrir öðrum atvinnugreinum, fyrir nýjum atvinnugreinum sem hafa verið að blómstra hér í þessu landi. Það er eins og þær skipti allar saman engu máli, að það sé ekkert nema stóriðjan sem hafi nokkurn tímann fært hér nokkra björg í bú.

Hvað segir þingmaðurinn um stóriðju ...

Ég sagði ekki, hv. þingmaður, að Hjörleifur Guttormsson væri helsti brautryðjandi stóriðju í landinu. Það var útúrsnúningur hv. þingmanns.  Varðandi afstöðu manna hér fyrr á tíð til erlendrar stóriðju þarf ég í sjálfu sér ekki að svara hér fyrir. Ég þarf ekki að svara hér fyrir menn sem voru í öðrum flokkum á annarri öld. Varðandi megináherslu vinstri manna og þeirra sem andæfðu stóriðjunni eins og að henni var staðið á tímum Búrfellsuppbyggingarinnar þá hygg ég að þeir hafi haft þá afstöðu að þeir væru á móti orkuútsölu til erlendrar stóriðju og að þeir vildu að Íslendingar sjálfir hefðu frumkvæði að uppbyggingu iðnaðar til að nýta orkuna. Ætli þetta sé nú ekki nokkurn veginn að láta þessa menn njóta sannmælis, auk þess sem margir þeirra höfðu áhyggjur af umhverfinu þá þegar. Þegar svo forseti Alþingis, virðulegur þingmaður Halldór Blöndal, kemur hér með Jósef Stalín eina ferðina enn til þess að reyna nú að hengja þann kóna ofan á mínar herðar þá dæmir það sig sjálft. Aumingja blessaður maðurinn að hafa nú ekkert málefnalegra að leggja inn í umræður um þetta mál en að nefna til sögunnar þann níðing 

Hæstv. forseti. Ég vil segja fáein orð um þetta mál. Auðvitað er það hluti af því ferli sem stjórnvöld hafa sett af stað vegna samkeppnisvæðingar á raforkumarkaðnum. Ég ætla ekki að endurtaka umræðuna um tilurð þess leiðangurs en ég kemst þó ekki hjá því að segja að mér finnst menn flýta sér of hratt. Fólkið í landinu er enn þá í óvissu um afleiðingarnar af fyrsta skrefinu í hinni svokölluðu samkeppnisvæðingu sem á svo að ganga yfir allt um næstu áramót. Ég tel mikils vert að rugga þessum bát ekki meira en þarf. Ég tel að menn séu að flýta sér of mikið með því að klára þessi mál líka til viðbótar núna. Það getur ekki legið svo á að koma á skattlagningu á þessi fyrirtæki sem ekki hafa borgað skatta fram að þessu, að koma með þá lagasetningu beint í kjölfarið á hinni fyrri. Ég held að það væri til bóta að menn létu þetta mál bíða fram á næsta vetur. Þá væru menn a.m.k. búnir að sjá afleiðingarnar af breytingunni sem orðin er. Ég held að gott væri að menn fengju líka að lifa næstu áramót áður en þeir taka afstöðu til þeirra hluta sem hér er verið að leggja til. Um næstu áramót ætti að vera farið að sjást í hvort einhvers konar samkeppni á raforkumarkaði geti komið almenningi til góða . Mér er það ekki ljóst og ég held að sé ekki nokkrum manni ljóst í dag hvort þessir hlutir muni ganga eftir eins og menn vona. Ég hef nú stundum sagt það áður í umræðu um þennan samkeppnisgeira sem þarna á að verða til að ég hef áhyggjur af því að hluti þeirrar samkeppni verði þannig að hún muni koma mönnum mjög á óvart. Það er veruleg hætta á því að það verði til samkeppni um afgangsraforku, viðbótarraforku, t.d. á góðum sumrum, eða af því menn hafi virkjað pínulítið meira en orkumarkaðurinn geti tekið við. Þá er þessi markaður ekki venjulegur heldur er búið að fjárfesta í sjálfum virkjununum og allur stofnkostnaðurinn er kominn. Framleiðslukostnaður á raforku er nánast enginn þegar stofnkostnaðurinn er kominn. Þetta þýðir að eigi fyrirtæki orku sem þau geta selt þá er hægt að selja hana fyrir mjög lítinn pening, einfaldlega vegna þess að allt er betra en ekkert þegar menn hafa allan kostnaðinn á sér hvort sem er. Ég bið menn að útskýra fyrir mér hvernig eigi að koma í veg fyrir að hér verði seld raforka á algjörum spottprísum þegar þannig hagar til. Ef ekki, hvar er þá samkeppnin? Þetta er áhyggjuefni sem menn hafa ekki lagt á sig að ræða í sölum Alþingis síðan farið var að ræða þessa einkavæðingu framtíðarinnar sem hér er stefnt að. Það má líka velta fyrir sér þeirri skattlagningu sem hér er á ferðinni. Eins og ég sagði er ég á móti því að menn komi með hana nú strax. Ég tel reyndar að í framtíðinni verði ekki undan því vikist að búa til svipað umhverfi í þessum rekstri eins og öðrum rekstri í landinu, einfaldlega vegna þess að það hefur verið ákveðið að almennir aðilar, einkafyrirtæki, komi inn í framleiðslu og sölu á raforku. Þá er auðvitað ekki hægt annað en hafa álíka skattaumhverfi fyrir þau fyrirtæki. Það segir samt ekki að ganga þurfi það mál núna, á meðan menn eru ekki búnir að átta sig á því hvernig hlutirnir muni ganga fyrir sig. Við höfum séð að hjá einstökum fyrirtækjum, orkuframleiðslufyrirtækjum í landinu, hafa orðið hækkanir. Hjá Orkuveitu Suðurnesja segja menn að hækkunin hafi verið 15%. Við höfum heyrt héðan og þaðan af landinu af fólki sem hefur verið að fá reikninga. Þar er talað um verulega miklu meiri hækkanir. Reynslan á þessa hluti er ekki komin. Þess vegna finnst mér menn ganga allt of hratt fram með því að klára þau mál sem hér er lagt til að verði afgreidd í þinginu. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að samningar um stóriðju eru til langs tíma. Fyrirtækin sem hér á að skattleggja, þ.e. Landsvirkjun, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja, eru öll með langtímasamninga um sölu á orku til stóriðju. Þeir langtímasamningar gera ekki ráð fyrir því að greiddir séu skattar af tekjunum með þeim hætti sem hér er lagt til. Það hlýtur að vera umhugsunarefni hvort stjórnvöld geti gengið fram með þeim hætti gagnvart orkufyrirtækjunum eins og ætlunin er að gera. Þarf ekki að setjast yfir það hvort ekki eigi að ganga til móts við þessi fyrirtæki hvað varðar þá samninga sem gerðir hafa verið. Það er hægt að velta því fyrir sér á ýmsan máta. Það er t.d. augljóst að ef Landsvirkjun á að hala inn fjármuni til viðbótar fyrir þeim sköttum sem hér er gert ráð fyrir að verði lagðir á þá verða þeir ekki sóttir annað en í almenna raforkusölu Landsvirkjunar á innanlandsmarkaðnum. Það gæti hækkað raforkuverð almennings verulega. Sveitarfélögin hafa mótmælt þessu á þeim forsendum. Þau hafa bent á að þessi fyrirtæki eru mörg hver í eigu sveitarfélaganna. Þau hafa farið mjög ákveðið fram á það að hitaveiturnar verði undanþegnar. Það er skiljanlegt vegna þess að auðvitað eru einkaleyfi á bak við hitaveiturnar og ekki um neina samkeppni um orkusöluna að ræða þar sem einkaleyfin eru. Ég tel að hér hafi menn gengið of hratt fram og eigi að doka við. Það er mín skoðun að best væri að þessu máli yrði lagt, afgreiðslu þess frestað og að menn tækju málið upp aftur eftir næstu áramót. Eins og ég sagði áðan ætti þá að vera betur komið í ljós hvernig mál hafa skipast hvað varðar orkuverð. Þá ætti líka að vera komið betur í ljós hvort einhvers konar samkeppnisumhverfi er að verða til í raforkugeiranum. Þá ætti almenningur í landinu líka að vera búinn að átta sig svolítið á því nýja umhverfi sem hér er að skapast. Hér væri hægt að hafa langt mál um þetta efni. Ég ætla ekki að gera það. Ég tel að ég hafi komið því á framfæri sem ég ætlaði mér. Ég ætlaði fyrst og fremst að leggja til að menn veltu fyrir sér af fullri sanngirni hvort skynsamlegt væri að klára þessi mál með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég tel einsýnt að menn eigi ekki að gera það og að frestun fram á næsta vetur væri skynsamlegasta niðurstaðan. Ég ætla ekki að endurtaka það, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga sem mun beinlínis hafa þær afleiðingar að auknar álögur leggist á fólkið í landinu. Jafnframt er mjög líklegt að þær álögur komi misjafnlega niður og komi verst niður á köldustu svæðum landsins, þeim svæðum sem oft hafa verið nefnd köld svæði, þar sem ekki finnst jarðvarmi, sem er algengasti orkugjafinn til húshitunar og er í langflestum tilfellum verulega til hagræðis fyrir þá íbúa sem hans fá notið. Þetta er þekkt staðreynd á Íslandi. Ég hefði einnig haldið, virðulegi forseti, að það væri þekkt að ekki er með auðveldum hætti hægt að koma á beinni samkeppni í sölu á heitu vatni til húshitunar. Manni sýnist a.m.k. sem það sé mun erfiðara en í þeirri tilraun sem nú er verið að gera með því að koma á samkeppni á raforkumarkaðnum. Reyndin er sú að niðurstaðan af þeim frumvörpum sem hér hafa verið keyrð í gegn, til breytinga á raforkulögum, er að raforkuverð hefur hækkað víða á landinu og hækkað mjög misjafnlega eftir svæðum. Orkukaup einstaklinga í raforku eru verðlögð með ýmsum hætti. Þau eru m.a. dýrari fyrir íbúa þar sem eru færri en 200 íbúar í sveitarfélagi. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að sú niðurstaða sem fram kemur í athugasemdunum sem ég ætla að leyfa mér að vitna í, með leyfi forseta, vekur margar spurningar sem rétt er að ræða áður en maður snýr sér að öðru í þessu frumvarpi. Í athugasemdum við lagafrumvarp þetta segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, sem fela í sér heildarendurskoðun á löggjöf um vinnslu, flutning, dreifingu og sölu raforku. Frumvarpið er samið af starfshópi sem fjármálaráðherra skipaði 11. desember 2000 um skattalegt umhverfi raforkufyrirtækja með það fyrir augum að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði í takt við almenn samkeppnissjónarmið.“ Síðan segir: „Það var niðurstaða starfshópsins“ - eftir fimm ára starf - „að rökréttast væri að skoða starfsemi orkufyrirtækja heildstætt en ekki einungis raforkustarfsemina, enda ýmsum vandkvæðum bundið í skattalegu tilliti, vegna þess hversu blandaður rekstur orkufyrirtækjanna er, að skilja á milli kostnaðar vegna sölu á raforku annars vegar og heitu vatni hins vegar. Jafnframt taldi starfshópurinn nauðsynlegt að orkugeirinn sem heild byggi við sambærileg skattaleg skilyrði, ekki síst út frá almennum samkeppnissjónarmiðum.“ Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg nóg fyrir hvern venjulegan Íslending að lesa eingöngu þetta. Hér er verið að segja að menn fari af stað í þá vegferð sem við erum hér að ræða, um skattlagningu og skattskyldu orkufyrirtækja, leggi af stað með það fyrir augum að bæta þessu inn á raforkufyrirtækin í kjölfar þeirra misheppnuðu aðgerða, vil ég segja, sem hæstv. iðnaðarráðherra stóð fyrir og við höfum rætt nokkrum sinnum í sölum Alþingis. Menn komast þá að þeirri niðurstöðu að af því að orkufyrirtækin starfi á fleiri sviðum en bara við að selja raforku skuli fara í skattlagningu á hitaveitunum líka. Ætli næst verði þá ekki farið í skattlagningu á vatnsveitunum sem sum fyrirtæki reka einnig? Hvernig á að meta hagkvæmni þess þegar fyrirtæki eins og Hitaveita Reykjavíkur getur lagt í sama skurðinn hitaveitulögn og vatnsveitulögn svo að eitthvert öfgadæmi sé tekið þegar verið er að bera saman fyrirtæki sem eru í rekstri? Sums staðar er bara um raforkufyrirtæki að ræða og á sumum svæðum landsins, einkanlega hinum köldu, er eingöngu verið að kaupa raforku til húshitunar. Bara þessi aðstöðumunur landsmanna gerir það að verkum að þeir greiða mjög mismunandi verð fyrir og hafa mjög mismunandi kostnað af því að kynda heimili sín. Það er mjög mismunandi eftir einstökum landsvæðum hvaða hlutfall launa fólks fer í það að kynda húsnæði sitt. Niðurstaða þessa starfshóps var að það væri sennilega erfitt að skattleggja bara raforkufyrirtækin ef það ætti að fara þessa leið. Af því að þau væru í blönduðum rekstri skyldi bara skattleggja allt. Sú varð niðurstaðan. Þessi ríkisstjórn skattalækkunarstefnunnar sem hefur verið að hæla sér svo mikið af því að lækka skatta hér á landi, sem eins og við vitum hefur mistekist svo hrapallega að það hefur eingöngu komið hátekjufólkinu til góða og lágtekjufólkið setið eftir, er núna á sérstakri vegferð í því að hækka skatta. Hún fer lengra í því verki sínu en lagt var af stað með í upphafi. Þá átti vegferðin eingöngu að ná til raforkufyrirtækja en nú hefur hún ákveðið að skattleggja alla orku svo að allir fái nú að borga viðbótarskattahækkun. Það er von að hv. þm. Pétur Blöndal gleðjist yfir þessu. Hann var ofboðslega glaður og velti sér um í dauðum laufblöðum þegar við vorum í umræðunni um lækkun skatta á haustþinginu þó að honum væri margsýnt fram á hversu hörmulega misjafnlega það kæmi út eftir því hve háar tekjur fólk hafði. En látum það liggja á milli hluta. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að það hefði náttúrlega verið langbesta niðurstaðan ef menn hefðu ákveðið í efnahags- og viðskiptanefnd sem fjallaði um þetta mál að réttast væri að setja það bara í salt, geyma það. Verð ég ekki að segja að það sé alveg dásamleg viska sem kemur út úr þessum starfshópi fjármálaráðuneytisins? Hann kemst að þeirri niðurstöðu eftir nærri fimm ára starf að af því að sennilega takist ekki að skattleggja bara raforkufyrirtækin skuli skattleggja alla sem eru með einhvers konar starfsemi að því er snýr að þessari almannaþjónustu varðandi hitaorku, hvernig svo sem menn ætla að fara að því að sýna fram á forsendurnar sem gefnar voru í upphafi starfsins í þessum starfshópi. Í kjölfar nýrra raforkulaga sem átti að efla samkeppni átti að sýna hvernig þeirri samkeppni yrði komið við í hitaveitulögnunum. Ég er ekki alveg búinn að átta mig á því, hæstv. forseti. Það kann að vera að sú samkeppni geti orðið virk í raforkugeiranum þó að ég dragi það í efa. Það er þó a.m.k. hugsað þannig að í framtíðinni geti almenningur samið við hvern sem er sem selur rafmagn. Ég sé þó ekki hvernig það getur náð til hitaveitufyrirtækjanna. Mér finnst, virðulegi forseti, að í þessu máli sé enn frekar verið að skipta þessari þjóð upp í tvo hópa. Annar hópurinn býr á köldu svæðunum, kaupir dýrustu orkuna til að halda húsum sínum heitum og var að fá á sig verulegar hækkanir í kjölfar lagasetningar iðnaðarráðherra. Þó var upplýst í sölum Alþingis að sú lagasetning ylli sáralítilli, ef nokkurri, hækkun á raforkuverði. Niðurstaðan hefur reynst allt önnur. Ég veit ekki hvernig er með stjórnarþingmenn en ég veit að við í Frjálslynda flokknum fáum annað slagið tölvupósta. Síðast í dag, 26. apríl, fékk ég einn sendan. Í þessum póstum er yfirleitt verið að segja okkur hvernig hækkun á raforkuverði kemur út á landsbyggðinni. Þessi tölvupóstur sem ég er hér með frá deginum í dag er frá Grundarfirði. Þar segir: „Ég bý í Grundarfirði. Samkvæmt því hefur rafmagnið hjá mér hækkað um 5.000 kr. á mánuði, eða um 25%. Á sama tíma hafa laun mín sem sjómanns lækkað um svipaða prósentu. Þetta finnst mér ekki vera óveruleg hækkun eins og stjórnarþingmenn hafa haldið fram.“ Þetta segir í þessu bréfi, með leyfi forseta. Þetta er bara einn af fjölmörgum pappírum sem við fáum í stjórnarandstöðunni en ég veit ekki hvernig stjórnarþingmönnum vegnar í því að fá svona upplýsingar. Þetta er ekki versta dæmið sem við höfum fengið í hendur. Til eru dæmi um meiri hækkanir en hér var sagt frá. Þetta er afleiðingin af raforkulögunum, afleiðingin af því sem þar var keyrt í gegn. Ég minni á það að við hv. þm. Steingrímur Sigfússon lögðum fram breytingartillögu á haustmánuðum við það mál og lögðum til að þau lög tækju ekki gildi fyrr en eftir ár þannig að menn hefðu tíma til að skoða hvaða afleiðingar þau hefðu. Þá þyrftu menn ekki að vera að fást vandamál sem þegar væru skollin á fólkinu með tilheyrandi kostnaði, heldur gætu menn reiknað sig inn í það hvað þau þýddu. Þá hefðum við getað náð að gera einhverjar ráðstafanir úr því að menn lögðu svo mikið kapp á að keyra fram þau lög að það var ekki nokkur leið að halda í sér hlandinu, virðulegur forseti, verð ég að segja til þess að láta það ekki bitna á fólkinu í landinu eins og nú hefur skeð. Í kjölfarið erum við svo að ræða skattálögur á orkufyrirtækin. Hvar skyldi það enda ef það gengi fram? Það er ekki að sjá annað en að hv. stjórnarliðar ætli að keyra þetta mál fram með meirihlutavilja sínum á Alþingi. Miðað við þær umsagnir sem okkur hafa borist og miðað við það sem maður getur sjálfur lagt niður fyrir sér varðandi það þegar aukinn kostnaður er lagður á fyrirtæki í orkugeiranum mun það þýða að þau setja hann að öllu jöfnu út í verðlagið. Það verður sem sagt neytandinn sem borgar hærra verð, alveg nákvæmlega eins og gerðist með raforkulögunum, alveg nákvæmlega eins og mun halda áfram að gerast í raforkulögunum þar sem krafan um arðsemi er inni. Krafan um aukna arðsemi mun leiða til þess að orkufyrirtækin þurfa að ná inn meiri hagnaði á komandi árum. Ef skattlagning orkufyrirtækjanna bætist svo við mun það þýða enn þá dýrari orku til neytendanna, þeirra sem kaupa hitaorkuna. Það verður dýrara að kynda húsin og dýrast þar sem það er dýrast fyrir. Það sýnist mér vera, hæstv. forseti, vegna þess að krafan í frumvarpinu er að orkufyrirtækin skuli ná inn hagnaði og greiða arð. Þau greiða væntanlega ekki arð nema þau hafi álögurnar þannig á orkuna að það sé hagnaður í fyrirtækjunum. Þau geta ekki staðið undir því. Síðan kemur krafan um að borga tekjuskatt til viðbótar sem mér sýnist að allt að einu muni enn hækka álögur á almenning. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti: Er ykkur stjórnarliðum ekki sjálfrátt? Þið sjáist engan veginn fyrir í þessum verkum. Trúa menn ekki svona pappírum? Trúa menn ekki orkureikningum eins og þeim sem ég er með í höndunum? Ætla stjórnarliðar að halda því fram að þeir pappírar sem þegnar þessa lands eru að senda okkur þingmönnum séu blekking? Þessi orkureikningur, hæstv. forseti, er frá Rafmagnsveitum ríkisins. Hann er ekki einsdæmi eins og ég gat um. Það er algjörlega ljóst að mínu viti að gangi þetta eftir, verði þessi lagasetning gerð núna á Alþingi um skattskyldu orkufyrirtækja, mun það aðeins þýða það að orkuverð hækkar enn frekar. Er ekki nóg komið? Þar sem við erum farin að reikna með því í stjórnarandstöðunni að stjórnarliðum sé alls ekki sjálfrátt í þessum málum og sjáist ekki fyrir í keppni sinni við að finna upp nýjar álögur á almenning og nýja skattskyldu sem almenningur borgar höfum við í Frjálslynda flokknum, þ.e. okkar fulltrúi sem er áheyrnarfulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd, lagt fram tillögu um það að ef stjórnarliðar leggja svona ofurkapp á að samþykkja þessi lög verði virkni laganna a.m.k. frestað. Við leggjum til að lögin komi alls ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 2012, þá með skattlagningu á árinu 2013 vegna tekna á árinu 2012, ef af yrði. Við leggjum einnig til að bráðabirgðaákvæði verði bætt við þetta frumvarp um það að á árinu 2009 verði skipuð sérstök nefnd til að meta áhrif skattskyldu samkvæmt þessum lögum, það verði sem sagt lagt mat á það samkvæmt tillögu okkar áður en lögin koma til framkvæmda hvað þetta þýðir í reynd eftir landsvæðum, eftir því hvort um er að ræða hitaveitusvæði eða raforkusvæði þar sem fólk býr eingöngu við raforku til að halda hita á húsum sínum, og þjónustusvæðum þeirra fyrirtækja sem þá verða að þjónusta landsmenn að þessu leyti. Það eru boðaðar breytingar af hendi stjórnvalda á orkumarkaðnum. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur látið hafa það eftir sér að rétt væri að stefna að sameiningu orkufyrirtækja hér í landi og sameina Landsvirkjun, Orkubú Vestfjarða og Rarik í eitt fyrirtæki, þannig að fyrirhugaðar eru verulegar breytingar af hendi stjórnvalda. Við skulum vona, hæstv. forseti, að þegar næst verður kosið til Alþingis í landinu falli núverandi ríkisstjórn svo landsmenn þurfi ekki að eiga von á því að menn ætli að keyra slík mál fram án nánari skoðunar. Breytingartillaga okkar gengur auðvitað fyrst og fremst út á það að lögin komi ekki til framkvæmda og menn taki sér tíma til að sjá hvernig málin munu þróast á næstu árum, hvort okkur takist m.a. í hv. Alþingi að koma með lagfæringar á raforkulögunum þannig að þar verði meiri jöfnuður en hefur fylgt þeirri lagasetningu og það takist með annaðhvort niðurgreiðslum eða breytingum á umhverfinu að gera það að verkum að íbúar landsins fái ekki á sig svo geysilega mismunandi hækkanir á orkukostnaði heimilanna eins og reyndin er í kjölfar raforkulaganna. Ef núverandi ríkisstjórn fer í sameiningu orkufyrirtækjanna á næstu tveimur árum, sem sagt á þessu kjörtímabili, held ég að það væri líka gott að við hinkruðum með allar breytingar varðandi skattskyldu orkufyrirtækja þangað til það skref væri stigið, sem ég vona að verði ekki. En miðað við verk ríkisstjórnarinnar er ekki von á því að menn snúi af þeirri braut sem mörkuð hefur verið að þessu leyti hvað sem það kostar neytendur í landinu. Það er ekki verið að hugsa um það. Það er hið skrýtna í málinu. Það er ekki verið að hugsa um hag fólksins almennt í landinu við breytingarnar. Það virðist eingöngu vera farið út í þetta á þeim forsendum að ná skattlagningu á orkufyrirtækin almennt og eins og ég gat um í upphafi máls míns komst nefndin að þeirri niðurstöðu að rétt væri að skattleggja öll orkufyrirtækin af því að það væri sérstaklega erfitt að skattleggja bara raforkufyrirtækin. Þess vegna var hitaveitufyrirtækjunum bætt við og sennilega bæta menn vatnsveitunum við líka innan tíðar og skyldi nú ekki vera að ég væri sannspár í því að menn ætluðu að fara þangað líka. Að öllu samanlögðu, hæstv. forseti, er niðurstaða okkar í Frjálslynda flokknum sú að best væri að láta málið sofna og það færi aldrei lengra en í 2. umr. En af því að því er ekki að treysta að vit ráði för hjá stjórnarliðum komum við með þá breytingartillögu að lögin taki ekki gildi fyrr en að loknum verulegum árafjölda og áður en þau taki gildi verði málið skoðað á nýjan leik og metið hvaða áhrif mundu verða af slíkri breytingu miðað við starfsumhverfi orkufyrirtækja í landinu þá og orkuverð til neytenda. Niðurstaða mín, hæstv. forseti, af málinu er í stuttu máli sú að mér sýnist enn á ný verið að auka mismunun í landinu og að aðgerðin muni bitna harðast á þeim svæðum þar sem orkuverðið er hæst, að óbreyttum lögum um að öll orkufyrirtæki skuli ná arði miðað við raforkulögin mun krafan um skattgreiðslur einnig bætast þar við. Þó svo gert sé ráð fyrir að sum fyrirtæki séu í það miklum fjárfestingum og hafi það miklar afskriftir að þau muni ekki fara að greiða skatta á næstunni er það ekki algilt og kemur fram bæði í umsögn Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur. Fyrir liggur í umsögnum að fyrirtæki telja að kostnaðurinn muni fara beint út í verðlagið. Fyrirtækin ráða því hvernig þau setja fram kostnaðaráætlanir sínar um orkuverðið og sporin frá síðasta hausti og dæmið á orkureikningnum sem ég var að veifa áðan, sem er bara einn af mörgum sem við höfum fengið senda, sýnir að full ástæða er til að fara varlega. Þess vegna skulu það vera lokaorð mín, hæstv. forseti, að mælast til þess að fulltrúar ríkisstjórnarinnar í hv. Alþingi skoði hug sinn vandlega og athugi hvort ekki sé eðlilegt að flýta sér hægt. Flas er sjaldan til fagnaðar og ég held að reynslan af setningu raforkulaga og þær afleiðingar sem hafa fylgt því víða á landinu, einkum á köldu svæðunum og dýrustu orkusvæðunum, séu dæmi um að við fórum nokkru offari við setningu raforkulaganna. Það er auðvitað hægt að halda því fram að mönnum gefist tími til að lagfæra eitthvað í framtíðinni og vonandi gera menn það. En ég á eftir að sjá að þeir sem þegar hafa fengið orkureikninga fái endurgreiðslu og lagfæringu á stöðu sinni. Staðan hefur enn ekki verið lagfærð hjá fólkinu sem hefur fengið tugprósentna hækkun þó svo það sé látið í veðri vaka annað slagið í þessum ræðustól.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp sem er afleiðing breytinga á raforkumarkaði sem er afkvæmi Framsóknarflokksins. Það er mjög sérstakt að verða vitni að því í dag og í allri umræðunni að enginn framsóknarmaður skuli taka til máls vegna þess að ég hélt einmitt að þeir væru stoltir að koma hingað og leiðrétta umræður, því menn hafa ítrekað bent á að breytingarnar valda mikilli hækkun á þeim sem síst skyldi sem er afleiðing stefnu hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, um að koma á einhverri markaðsvæðingu í þessum geira. Vel að merkja er þetta markaðsvæðing opinberra fyrirtækja þar sem fulltrúar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sitja að mestu leyti. Það er óverjandi að senda fólki þessa reikninga sem eru óskiljanlegir. Ég er með rafmagnsreikning frá Rafmagnsveitu ríkisins sem var sendur manni á níræðisaldri á Skagaströnd sem sýnir 160% hækkun vegna hins nýja fyrirkomulags á raforkumarkaði og frumvarpið um skattlagningu mun enn auka á hækkunina. Ég krefst þess að framsóknarmenn sýni dug og útskýri fyrir fólki sem hlýðir á umræðuna hvað sé í gangi. Ég sé að hv. þm. Dagný Jónsdóttir er í salnum og hún getur ef til vill útskýrt þetta. Hvers vegna er verið að senda fólki þessa háu reikninga með 160% hækkun? Starfsmaður Rariks hafði samband við mig og sagði að þetta væri misskilningur, að þetta væri ekki svo mikil hækkun. En hvers vegna skýrir hann það þá ekki út fyrir fólkinu sem er að fá reikningana? Maður á níræðisaldri er að fá reikninga með 160% hækkun. Það skilur enginn neitt í þessu, enda hefur það m.a. komið fram í samtölum og bréfasendingum að ekki er útséð um hver hækkunin er. Samt sem áður ætlar Framsóknarflokkurinn að hækka meira, enn og aftur, og maður furðar sig á því hversu langt á að ganga gagnvart fólki á landsbyggðinni vegna þess að þeir sem greiða hæstu orkureikningana munu einmitt verða mest fyrir barðinu á þessu. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að greiða atkvæði með breytingartillögu okkar í Frjálslynda flokknum sem byggir á því að skattskyldan muni ekki koma til framkvæmda fyrr en árið 2012. Þá er hægt að sjá fyrir endann á þeirri vitleysu sem nú er uppi, senda 18 blaðsíðna reikninga. Fólk af Snæfellsnesinu hafði samband við mig í dag. Kannski er það misskilningur en það er að fá 25% hækkun. Ég tel miklu frekar að stjórnarþingmenn ættu að koma í veg fyrir misskilning og útskýra fyrir fólki hvað sé í gangi. Hvers vegna er verið að hækka svona mikið? Hæstv. iðnaðarráðherra var í þessum ræðustól og talaði um einhverja 100 kr. hækkun, en því miður var það ekki 100 kr. hækkun, það var ekki 1.000 kr. hækkun heldur tugþúsund kr. hækkun á neytendur landsins. Ég botna ekki í því hvað er í gangi. Svo þegar lagt er fram frumvarp um að fresta þessu liggur svo á að hækka verðið og koma á auknum sköttum að það er ekki við neitt ráðið. Maður fer að halda að þingmönnum stjórnarinnar sé ekki sjálfrátt í hækkunaráráttu á fólkið, nema það sé misskilningur að verið sé að hækka raforkuna um 25% á Snæfellsnesi eins og fram hefur komið í umræðunni og símtali. Það var hringt í mig í kvöld. Það er verið að hækka um 20–25%. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Sjálfstæðismenn hafa komið hér, og verður að virða það, og reynt að verja skattahækkunina. Að vísu vitnuðu þeir í Hjörleif Guttormsson, það voru helstu rökin, og í löngu genginn mann, Jósef Stalín, sem var fæddur á 19. öld og dáinn um miðja 20. öld eftir því sem ég best veit. Það eru helstu rök Sjálfstæðisflokksins fyrir skattahækkuninni. Maður skilur ekkert í því að menn komi ekki og reyni að útskýra hvað liggur á og af hverju menn láta ekki breytingarnar á raforkumarkaðnum ganga yfir áður en Sjálfstæðisflokkurinn fer í enn eina skattahækkunina. En búið er að boða aðra skattahækkun. Það er verið að hækka dísilolíuna, það á að setja á hana mikla skatta sem er hluti af skattaáráttu Sjálfstæðisflokksins. Þegar ég sé hv. þm. Dagný Jónsdóttur í salnum minnir það mig á skólagjöldin sem var eitt af baráttumálum Framsóknarflokksins um síðustu áramót, að hækka þau, það voru álögur sem voru hækkaðar á almenning og svo má lengi telja. Að vísu voru skattar eitthvað lækkaðir hjá þeim sem hafa hæstu tekjurnar. Ekki var farin sú leið sem við í Frjálslynda flokknum og stjórnarandstaðan vildum fara, að hækka skattleysismörkin. Nei, skattprósentan var lækkuð eitthvað lítillega og það er mjög sérstakt. Þegar verið að ræða skattaáráttu Sjálfstæðisflokksins hvað varðar raforku, dísilolíu, skólagjöld og áfengisgjöld, skerðingu vaxtabóta og hækkun á aukatekjum ríkisins, veltir maður fyrir sér hvernig standi á þessu. Jú, staðreyndin er sú að umsvif hins opinbera hafa aldrei verið meiri en nú og hafa aukist gríðarlega í valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Flokkurinn sem segist ætla að minnka báknið hefur á síðustu dögum þingsins boðað að setja á stofn nýja ríkisstofnun, Ferðamálastofu, sem á að hafa eftirlit líkt og Fiskistofa. Auðvitað kostar þetta fjármagn og það er verið að taka það af m.a. þeim sem nota rafmagn og skattleggja þá sem nota dísilolíu á bíla sína. Það gengur ekki að boða skattalækkanir á sama tíma og verið er að auka útgjöld ríkissjóðs sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Það er staðreynd sem blasir við öllum að ef menn ætla að draga úr tekjum ríkissjóðs verður að draga úr útgjöldum. Það þýðir ekki að auka útgjöld og ætla að draga úr tekjum. Það gengur ekki upp. Ég vona sannarlega að Sjálfstæðisflokkurinn fari að átta sig á að það gengur ekki að blása út báknið á sama tíma og draga á saman tekjurnar, en sú er raunin að þó að tekjuskattsprósentan sé lækkuð lítillega þá er klipið af annars staðar. Verið er að hækka rafmagnið, hækka skattana á orkufyrirtækin og dísilolíuna, komugjöld á heilbrigðisstofnanir eru hækkuð, vaxtabætur eru lækkaðar og eitt og annað gert til að ná upp í gatið. Það er raunin. Snúum okkur aftur að raforkunni. Það er mjög sérstakt að boða hér markaðsvæðingu þar sem um er að ræða opinber fyrirtæki og þegar hlutaðeigandi forstjórar, sumir hverjir, eru allt í einu komnir í markaðsumhverfi sjá þeir náttúrlega ekkert annað en hækkun, að það þurfi að hækka. Nú er verið að gefa þeim enn eina ástæðuna fyrir því að hækka þegar verið að skattleggja orkufyrirtækin. Auðvitað má skoða það seinna meir þegar þessar breytingar eru gengnar yfir en það er miklu nærtækara nú að láta þessar breytingar á raforkumarkaðnum ganga yfir, fyrst farið var í þær á annað borð, heldur en að fara þá að skattleggja. Maður skilur ekkert í þessu. Staðreyndin er sú að hinn svokallaði samkeppnismarkaður í raforkunni er í rauninni einungis lítið brot af öllum orkumarkaðnum, um 10% eru samkeppnismarkaður. Hitt verður allt selt í föstum samningum sem ekkert verður hreyft við. Öll skattlagningin á raforkuna mun því lenda á þessum 10%, á neytendum í landinu, minni fyrirtækjum og venjulegum fyrirtækjum. Það verður ekki hreyft við föstu stóriðjusamningunum. Auðvitað er ekki skynsamlegt á meðan þessar breytingar ganga yfir, svokölluð markaðsvæðing, að gefa enn eina ástæðu til að hækka raforkuna. Það er margt sem bendir til þess og öll rök hníga að því að ef allt væri í lagi, ef ekki væri pottur brotinn hvað varðar verðmyndun á orkunni, raforkunni sérstaklega, þá ætti orkuverð að lækka en ekki hækka til almennings. Þjóðin er að eignast öflugar og betri virkjanir sem ætti að leiða til þess að skila neytendum landsins hagstæðara orkuverði. Þess vegna þarf í rauninni að fara ofan í saumana á því hvers vegna við sjáum ekki lægra orkuverð. Það væri mjög athyglisvert ef þingmenn stjórnarinnar kæmu í þá umræðu og útskýrðu fyrir fólkinu í landinu hvers vegna orkuverð til almennings lækkar ekki heldur hækkar jafnvel um tugi prósenta, ríkisfyrirtæki eru að senda óskiljanlega orkureikninga, jafnvel upp á 18 blaðsíður, til fólks víða um land sem fela í sér 160% hækkun. Þetta er óskiljanlegt. Það er kominn tími til að stjórnarþingmenn og hæstv. iðnaðarráðherra útskýri fyrir þjóðinni hvað er í gangi. Það skilur enginn hvað er í gangi. Ástæðan er e.t.v. sú að gerðir hafa verið óhagstæðir samningar við stóru iðnfyrirtækin. Ég sit í iðnaðarnefnd og þar kom fram á fundi að allar líkur bentu til þess að rafveiturnar, sem eru stórir kaupendur, séu að greiða allt að þrisvar sinnum hærri upphæð en stóriðjan. Hvernig stendur á því? Hver er munurinn á því að selja rafveitu, Rarik, mikla orku á einu bretti eða einhverju ágætu álveri? Hvernig er hægt að útskýra að það kosti þrisvar sinnum meira að selja stórnotanda sem heitir Rarik sömu orku og verið er að selja einhverju álveri? Það er alveg óskiljanlegt. Ég sakna þess enn, og ég vona að bætt verði úr því, að framsóknarmenn komi og útskýri hvað sé í gangi því að staðreyndin er sú að fólk um land allt skilur þetta ekki. Það er löngu tímabært að Framsóknarflokkurinn útskýri fyrir fólki sem er að fá rafmagnsreikninga frá flokknum og hæstv. iðnaðarráðherra inn um dyralúguna hvað sé í gangi. Hvers vegna er það að borga 20% hærra verð fyrir orkuna? Hvar er hagræðingin í þessu kerfi? Hvenær fer hinn almenni notandi í Grundarfirði, á Skagaströnd, Borðeyri og víðar að sjá lækkaðan orkureikning en ekki hækkaðan orkureikning frá hæstv. iðnaðarráðherra? Ég vonast til þess að þeir orkugreiðendur sem fara næstu daga með reikninginn sinn í banka til að greiða hann minnist þess hver sendi þeim reikninginn. Það eru Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn sem eru að fara í einhverja markaðsvæðingu sem er í rauninni hvorki fugl né fiskur vegna þess að aðeins er verið að markaðsvæða lítið brot af orkumarkaðnum og allur kostnaður sem því fylgir lendir á neytendum. Það er óskiljanlegt og ég skora enn og aftur á fólk sem er að fara með reikninginn að minnast þess hver sendi þeim reikninginn. Það er í raun og veru enginn annar en hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir.

Virðulegur forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur staðið í dag og kvöld. Það er orðið langt liðið á kvöldið, klukkan að ganga 11, en hér hefur margt ágætra sjónarmiða verið reifað í þessu máli. Ég ætla að reyna að auka þar aðeins við en tel eðlilegt að það komi fram við upphaf ræðu minnar að sá sem hér stendur á í senn sæti í stjórn Landsvirkjunar og sömuleiðis um þessar mundir í borgarstjórn Reykjavíkur og gætir á þeim vettvangi auðvitað þeirra hagsmuna sem þar liggja og varða þetta mál. Er rétt og eðlilegt að þeir sem mál mitt heyra hafi það í huga þegar þeir meta þau sjónarmið sem ég set fram. Ég vil í fyrsta lagi lýsa almennt jákvæðri afstöðu til þess málefnis sem hér er á ferðinni, skattlagningu á þá starfsemi sem hér er undir, þ.e. raforkuþáttinn, og ég held að það sé miklu eðlilegra að tala um það, sem það er, sem auðlindagjald. Við höfum í þinginu og hinni pólitísku umræðu oft rætt um auðlindagjöld á auðlindir lands og sjávar. Það hefur því miður verið mikil andstaða hjá stjórnarflokkunum við slík gjöld á auðlindir sjávarins en hér er ríkisstjórnin greinilega að fara fram með auðlindagjaldskröfu á bæði auðlindir í vatnsafli og varmaorku sem í landinu eru. Í dag eru í sjálfu sér ekki gerðar rentukröfur af hálfu ríkisins til þeirra auðlinda og það er sú stefnubreyting sem hér er kynnt að gerðar séu arðsemiskröfur til þessara auðlinda eins og til annarra auðlinda í landinu og annarrar starfsemi í landinu. Ég held út af fyrir sig að það sé óhjákvæmileg þróun hvað raforkuiðnaðinn varðar, sérstaklega nú eftir að hann hefur verið markaðsvæddur, og kunni jafnvel að þurfa að koma til umfjöllunar hvort í því efni þurfi að ganga lengra þegar fram líða stundir, vegna þess að í raforkuiðnaðinum blasir núna við algerlega nýtt umhverfi. Hver sem er getur nú keypt orkufyrirtæki á Íslandi, innlendir aðilar sem erlendir, og eignast þá starfsemina og þær auðlindir sem þau fyrirtæki eru að nýta. Eftir að frelsi hefur verið gefið á þessu sviði og samkeppni innleidd hafa menn engar varnir við því að þessar eignir, virkjanirnar og dreifikerfin, geti komist í hendur til að mynda alþjóðlegra fyrirtækja sem í sjálfu sér skila engri rentu inn í þjóðarbúið eða arðsemi. Til þessa hefur þessi iðnaður verið skattfrjáls vegna þess að hann hefur verið í opinberri eigu Íslendinga, almannaeigu Íslendinga. Nú hefur ríkisstjórnin afnumið þá skipan og í raun og veru gert þennan iðnað að verslunarvöru á hinum alþjóðlega fjármagnsmarkaði eins og hverja aðra vöru á þeim markaði. Því er auðvitað til lengri tíma litið óhjákvæmilegt annað en að gerðar séu kröfur til þess að orkufyrirtækin skili tekjuskatti í ríkissjóð og almannasjóði og jafnvel auðlindagjaldi þar að auki, þannig að við séum trygg með það, Íslendingar, til langrar framtíðar að njóta þó einhverra ávaxta af auðlindum okkar enda þótt virkjanirnar og auðlindirnar kunni að verða í eigu alþjóðlegra fyrirtækja þegar fram líða stundir eftir að ríkisstjórnin hefur með þessum hætti breytt skipun orkumála þannig að orkan er ekki lengur í almannaeigu alfarið heldur komin inn á hinn alþjóðlega peningamarkað. Ég tel óhjákvæmilegt að horfa til þessara breytinga þegar við fjöllum um þetta málefni. Ég held þó að það orki miklu fremur tvímælis að láta þessa skattlagningu einnig ná til hitaveitnanna í landinu. Það vekur á sinn hátt athygli að ríkisstjórn undir forustu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar fari fram með þá stefnu. Það hefur löngum verið sjónarmið okkar Reykvíkinga að það ætti ekki að refsa okkur úr ríkissjóði með gjöldum og álögum fyrir að hafa forsjálni. Íbúar í Reykjavík byggðu snemma á síðustu öld upp hagkvæma og góða hitaveitu. Það er augljóslega nokkur stefnubreyting, a.m.k. af hálfu Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, að beita sér fyrir því á Alþingi að taka upp skattlagningu á hitaveituna í Reykjavík með þessum hætti í landssjóð því að það mun auðvitað leiða til hækkunar á verði heita vatnsins í Reykjavík. Það er þess vegna nýr skattur á Reykvíkinga sem ríkisstjórnin er að innleiða. Það hlýtur að horfa sérstaklega við þegar um lögbundna einokunarstarfsemi er að ræða, eins og hitaveitustarfsemina, og horfa öðruvísi við en með samkeppnisiðnað á alþjóðlegum fjármálamarkaði eins og raforkuiðnaðurinn er núna orðinn. Ef við ætlum að skattleggja hitaveiturnar með þessum hætti, ætlum við þá að skattleggja almenningssamgöngurnar? Ætlum við að skattleggja slökkviliðin eða aðra almannaþjónustuna í landinu almennt og yfir höfuð? Það gegnir einfaldlega öðru máli um hitaveitu þar sem engin samkeppni er, þar sem fyrirtæki í almannaeigu keppast við að veita þessa þjónustu á sem lægstu verði. Það eru ríkar ástæður fyrir því að þessi starfsemi hefur lengi verið undanþegin. Þess vegna er eðlilegt að í umsögnum um það frumvarp sem hér liggur fyrir gæti meiri andstöðu við að skattleggja hitaveiturnar en raforkuiðnaðinn sjálfan. Ég held að sú andstaða sé eðlileg og tel út af fyrir sig ótímabært að skattleggja hitaveiturnar með þessum hætti. Til þess þyrfti að vinna málið allt miklu betur. Ég held að skynsamlegast væri, virðulegur forseti, að láta þetta mál liggja yfir sumarið, vinna betur að undirbúningi þess og reyna að skapa um það betri samstöðu en nú er vegna þess að þetta mál er að mörgu leyti dæmigert um hversu illa er oft staðið að lagafrumvörpum frá hæstv. ríkisstjórn um mikilsverð mál. Nú er það þannig að ef við ætlum að byggja varnargarð við einhverja höfn landsins, leggja flugbraut eða reisa virkjun, þá leggjumst við í miklar rannsóknir á vegum hins opinbera. Við setjum upp líkön til að líkja eftir veðri og vindum og ýmiss konar aðstæðum til þess að glöggva okkur á afleiðingum þess sem við erum að fara að gera, hvort sem það er að leggja flugbraut, reisa varnargarð eða ráðast í virkjun. Við ráðumst í miklar úttektir og setjum sérfræðinga, mánuðum saman og stundum árum saman, í rannsóknir og undirbúningsvinnu til að geta sem best áttað okkur á áhrifunum af því sem við ætlum að gera, hinum verklegu áhrifum, hinum fjárhagslegu áhrifum, áhrifum á umhverfið og þannig gætum við áfram talið. Þegar hins vegar kemur að Alþingi að ákveða eitthvað sem varðar fjármál fólks, fjárhag heimilanna í landinu og afkomu, þá virðist vera hægt að henda inn frumvörpum og hafa nokkuð loðna umsögn um það hvað þau muni þýða fyrir fjárhag fólksins í landinu, fyrir fjárhag heimilanna og þær áætlanir sem heimilin hafa gert. Síðan er þessum málum bara ruslað í gegn. Við höfum um þetta, virðulegur forseti, nýlegt dæmi sem oft hefur verið vitnað til í þessari umræðu. Það verður að segja eins og er, að það var auðvitað fyrir neðan allar hellur, þ.e. hvernig staðið var að frumvarpinu um raforkumálin sem er náskylt þessu máli og vekur upp hjá mönnum þá tortryggni að í þessu frumvarpi muni líka reynast mikill kostnaðarauki fyrir heimilin í landinu eins og raforkulögin reyndust vera. Þar var borðleggjandi að ráðist væri í aukinn kostnað við að framleiða, dreifa og selja raforku og sá kostnaður mundi lenda á heimilunum í landinu. En það var ekki við það komandi að reiknað væri út og rannsakað gaumgæfilega hvað það þýddi nákvæmlega fyrir heimilin í landinu. Þess vegna standa menn uppi nokkrum vikum eða mánuðum síðar, undrandi, hissa og hneykslaðir á dæmum sem berast til þingmanna af landsbyggðinni um margvísleg áhrif þessara ákvarðana. Það er ekki fullnægjandi, virðulegur forseti, að við sýnum heimilunum í landinu, fólkinu í landinu og fjárhag þess, ekki sömu virðingu og við sýnum t.d. umhverfinu eða verklegum framkvæmdum, að við skulum ekki rannsaka og kanna til hlítar hvaða áhrif breytingar sem þessar hafi á fjárhag heimilanna áður en við tökum þær til afgreiðslu. Nú tel ég ljóst af þessu frumvarpi að þegar fram líða stundir muni það leiða til nokkurra þúsunda króna útgjaldaauka fyrir hvert heimili í landinu á ári. Ég held að það sé alveg einboðið að skattur þessi muni hlaupa á einhverjum hundruðum milljóna króna á ári hverju þó að það verði kannski lítið fyrstu árin, á meðan stærstu fyrirtækin eins og Landsvirkjun eða Orkuveitan eru í miklum afskriftum af nýlegum framkvæmdum eða framkvæmdum sem þau standa í akkúrat núna. En ég held að það sé ljóst að þessi skattur muni hlaupa á hundruðum milljóna króna. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni við umræðuna fyrr í dag, að stóriðjufyrirtækin munu ekki borga það. Þessi fyrirtæki eru bundin í samningum við stóriðjuna áratugi fram í tímann og geta í engu breytt verði þeirrar orku. Það hefur að vísu óveruleg áhrif á arðsemi einstakra framkvæmda. Mig minnir að áhrifin á arðsemi Kárahnjúka séu einhvers staðar á bilinu 0,5–1% sem er ekki verulegt. En ef menn ætla að hafa sama arð af Landsvirkjun og áætlanir gerðu ráð fyrir áður þá verður það ekki Alcoa sem borgar það sem upp á vantar frá upphaflegu áætlunum heldur hlýtur að þurfa að senda þann reikning til almennings. Sama hlýtur að eiga við um Orkuveituna, Hitaveitu Suðurnesja og aðra þá aðila sem kunna að vera bundnir í langtímasamningum þótt þessir séu helstir. Það er auðvitað talsvert mál ef orkureikningar heimilanna í landinu hækka um þúsundir króna á hverju ári. Það er verulegt mál og þó að kerfisbreytingin í sjálfu sér sé jákvæð er slæmt að hún sé sett fram svo einhliða, sem einhliða skattahækkun á almenning og á heimilin í landinu. Þó að kerfisbreytingin, að þessi fyrirtæki sitji við sama borð og önnur í að borga tekjuskatt, kunni að vera jákvæð þá yrðu auðvitað að koma á móti einhverjar ívilnandi aðgerðir fyrir almenning þannig að hann væri jafnsettur eftir. En þetta er auðvitað lýsandi fyrir skattapólitík þessarar ríkisstjórnar. Stjórnarmeirihlutinn hefur nýverið samþykkt alls kyns frumvörp um að falla frá eignarsköttum, falla frá hátekjusköttum, að lækka tekjuskattinn með þeim hætti að best komi fyrir þá sem eru hæst launaðir. En svo á að leggja nokkuð flatan orkuskatt á heimilin í landinu með hinni hendinni, þ.e. hátekjuskattinn á að fella niður en heimilin í landinu, hvort sem þau eru efnuð eða efnalítil, eiga að fara að borga nokkrum þúsundum krónum meira fyrir heitt vatn og rafmagn. Það sýnir auðvitað með öðru hvernig þessi ríkisstjórn vinnur. Hún vinnur að því að flytja byrðarnar í samneyslunni af tekjuhærri hópum og á hina tekjulægri. Það er engum blöðum um það að fletta, virðulegi forseti. Þessi málatilbúnaður er líka að sumu leyti ákaflega skýrt dæmi um hve illa stjórnarmeirihlutinn stendur að framgangi mála, stundum sjálfsagðra framfaramála. Það má vel færa rök fyrir því að það sé nauðsynlegt, eins og ég hef farið yfir, til lengri tíma að leggja tekjuskatt á raforkuiðnaðinn í landinu og að slík auðlindagjöld séu heilbrigð fyrir þjóðarhaginn allan. En það verður ekki gert með þessu móti. Það verður ekki gert í andstöðu við sveitarfélögin. Það er ekki gert með einhliða skattahækkunum á almenning. Ríkisstjórn sem vill vinna í þágu þjóðarinnar hlýtur að ræða slík áform við sveitarfélögin í landinu, ræða þau í þjóðfélaginu og ná sátt og samstöðu um einhverjar aðgerðir sem meiri hluti þeirra sem að málinu koma getur verið nokkuð sáttur við. Verði um óhóflegar hækkanir á verði til almennings að ræða kæmu einhverjar ívilnanir á móti eða sveitarfélögunum yrði bættur skaðinn með öðrum þáttum í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Það er ekki boðlegt að halli meira á sveitarfélögin í hinum fjárhagslegu samskiptum við ríkið en er nú þegar. Menn þekkja hvernig það er. Tekjuskiptunum er þannig háttað að sveitarfélögin í landinu eru rekin með bullandi tapi og ríkissjóður með bullandi hagnaði. Á nú enn að auka á það bil með því að hirða skattfé í ríkissjóð af sveitarfélögunum gegn vilja þeirra? Það virðist ekki ráðlegt. Það sýnist miklu farsælla að reyna að tala fyrir framfaramálum með þessum hætti og stilla fram í sem mestri sátt við þá sem mest eiga undir, sveitarfélög í landinu sem ríkisvaldið skiptir miklu máli að séu öflug og gott samstarf við um að veita öfluga og góða grunnþjónustu. Ég held að það verði ekki gert nema með því að takmarka þetta við raforkuiðnaðinn og grípa til ráðstafana sem bæta annaðhvort sveitarfélögunum eða almenningi þær hækkanir sem óhjákvæmilega hljóta að öðrum kosti að leiða af þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Þetta var fróðleg ræða og ágætlega farið yfir ýmislegt sem fylgir því þegar menn ætla að reyna að skattleggja orkugeirann. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er mun erfiðara og óeðlilegra, sé eingöngu litið á þetta mál út frá samkeppnissjónarmiðum, að ná skattlagningunni fram varðandi hitaorkuna, þ.e. þar sem hitaveitur eru til staðar heldur en í raforkukerfinu þar sem þó er stefnt að samkeppni þó að maður dragi það í efa. Maður efast um að hún verði í reynd þegar upp verður staðið og að almenningur njóti þeirrar samkeppni. En ég vil líka horfa á málið út frá hinu sjónarmiðinu, að ef menn telja eðlilegt, eins og mér fannst koma fram í máli hv. þingmanns, að stefna til skattlagningar í raforkugeiranum þá segi ég: Við verðum að horfa til þess að þar sitji Íslendingar við sama borð, að mönnum sé ekki mismunað í skattlagningu. Það er þannig að stór hluti landsmanna neyðist til að kynda hús sín með raforku. Þar af leiðandi sýnist mér að ef ná ætti upp einhverri „sanngirni“ í skattlagningu á raforkufyrirtækin sem síðan færi út í verð til almennings þá yrðu allir landsmenn að sitja við sama borð. Það yrði að undanskilja algerlega orku til húshitunar, bæði hitaveitumegin og raforkumegin. Þetta vildi ég sagt hafa og spyrja hv. þingmann hvort ég hafi ekki skilið orð hans rétt að þessu leyti.

Virðulegur forseti. Jú, það er rétt skilið hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, að þetta var mín meining. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem hann setur fram um húshitun með rafmagni. Ég held að þeir sem hafa kynnt sér hinn gríðarlega kostnað við að kynda hús sums staðar í landinu hafi skilning á því að slíkan kostnað er ekki hægt að leggja á fólk. Við hljótum að þurfa að koma að því úr sameiginlegum sjóðum landsmanna og gerum það auðvitað með niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði. Því eru engin efni til að skattleggja þá starfsemi sérstaklega því að af henni er enginn arður eins og staðan er í dag.

Herra forseti. Hér hefur verið rætt allítarlega við 2. umr. frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja. Enn einn liðurinn í þeim aðgerðum ríkisstjórnarinnar er að markaðsvæða raforkubúskapinn, þessa almannaþjónustu landsmanna sem við höfum verið svo stolt af að byggja upp. Ekki einungis á þar að taka raforkubúskapinn, heldur einnig hitaveiturnar. Við höfum á undanförnum missirum farið í gegnum hið lærdómsríka ferli markaðsvæðingar raforkukerfisins og höfum í vetur alloft rætt þær afleiðingar sem þjóðin og einstakir neytendur standa frammi fyrir þegar sopið er seyðið af þeim aðgerðum. Það er stórhækkað raforkuverð og óvissa um framtíðina hvað það varðar. Þegar hæstv. ráðherrar, hvort sem er iðnaðarráðherra eða aðrir ráðherrar í núverandi ríkisstjórn, hafa verið spurðir hvort ætlunin hafi verið að þetta færi svo hefur svarið verið að þetta hafi alls ekki verið ætlunin og þeim hafi komið fyllilega á óvart að rafmagnið hafi hækkað um 20, 30, 40% og jafnvel meira eftir síðustu áramót þegar lögin komu til framkvæmda. Á þetta var þó allt rækilega bent, ekki síst af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í aðdraganda málsins. Við röktum mjög ítarlega afleiðingarnar sem yrðu af markaðsvæðingu raforkukerfisins. Og enn eru okkur að berast fregnir af gríðarlega háum raforkureikningum sem fólk er að fá þessa dagana, raforkureikningum sem sýna hækkanir upp á tugi prósentna frá síðasta ári. Bóndi úr Skagafirði hringdi í mig í dag og sagði mér að rafmagnið hefði hækkað hjá sér um 90 þús. kr. á ársgrundvelli. Hann hafði leitað eftir skýringum og þær var engar að fá nema hliðstæðar skýringar og hæstv. iðnaðarráðherra gaf í þinginu fyrr í vetur, að veturinn hefði verið svo kaldur að rafmagnsreikningurinn væri svona hár, hann mundi lækka strax og hlýnaði í veðri. Mjög gáfulegt svar hjá hæstv. iðnaðarráðherra, ekki satt, virðulegi forseti? Þetta eru svör sem duga ekki neytendum til að sætta sig við þær aðgerðir sem hér eru á ferðinni. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur ítrekað sagt að þessi markaðsvæðing eigi ekki að þýða hækkað verð á raforkunni. Reyndin hefur verið önnur og það má segja að þeir reikningar sem fólk er nú að fá, margt hvert miklu hærri en áður hefur verið, séu í rauninni herkostnaður einkavæðingar þessarar ríkisstjórnar og þá sérstaklega ráðherra Famsóknarflokksins með hæstv. iðnaðarráðherra í einkavæðingarbroddinum. Nú er að koma nýtt frumvarp um að auka enn á gjöld almennings. Það á að skattleggja orkufyrirtækin, leggja á þau tekjuskatt - og hverjir borga brúsann? Jú, það er aftur sami almenningur. Stóriðjan, stórnotendurnir eru með áratuga samninga um fastbundið orkuverð, a.m.k. orkuverð sem ekki breytist hvað þetta varðar, og þess vegna verða álögurnar einungis á hinn almenna notanda. Þetta er skattstefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn, að þykjast lækka skatta - sem er reyndar lækkun skatta á hátekjufólki, lækkun skatta á fyrirtækjum í almennum samkeppnisatvinnurekstri - og hækka skatta á lágtekjufólki, hækka álögur á almannaþjónustu eins og að auka skatta á orkufyrirtæki, þá orku sem almenningur notar. Þetta er sú skattstefna sem rekin er í reynd. Það er stöðugt verið að hygla þeim sem hafa meira, en hinum sem hafa minna er íþyngt með sköttum. Í því ítarlega nefndaráliti sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lagt inn, þingmaður Vinstri grænna í efnahags- og viðskiptanefnd, er rakin stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í orkumálum. Þar er lögð áhersla á að raforkan og hitaorkan eru meðal grunnþátta almannaþjónustunnar sem á í sjálfu sér að stuðla síðan að öflugu atvinnulífi sem á að vera stoð og stytta heimilanna. Þessi almannaþjónusta á að vera á sem hagkvæmustu verði. Hún er í sjálfu sér ekki tekjustofn ríkisins. Þar greinir okkur á, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn markaðshyggjuflokkanna, einkavæðingarflokkanna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sem vilja einmitt gera almannaþjónustuna að tekjustofni fyrir ríkissjóð eins og hér er verið að gera. Áður hefur verið minnst á að verið er að leggja skatta á sjúklinga - sjúklingar eru tekjustofn, nemendur í framhaldsskólum og háskólum eru tekjustofn en þegar verið er að lækka skattana eru fundnir þeir sem hafa langhæstu tekjurnar, burðarásarnir svokölluðu. Á þeim eru gjöldin lækkuð og það endurspeglast í þessu frumvarpi og er algerlega í andstöðu við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hv. þm. Helgi Hjörvar gerði því skóna í ræðu að þetta væri eins konar auðlindagjald, þessi 18% skattur. Ég er ekki sammála því. Það er tvennt ólíkt. Ef menn eru að hugsa um auðlindagjald hlýtur það að vera á orkueiningu sem tekin er og þá hlýtur líka að vera gerður þar á munur hvers konar orku verið er að taka. Reyndar ætti það líka að gerast í þessari skattlagningu. Ef verið er að fara út í skattlagningu á annað borð ætti að mismuna eftir því hver uppruni orkunnar er. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kemur einmitt inn á það í nefndaráliti sínu. Þar stendur, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti telur einnig rétt að vekja máls á því að engin tilraun er gerð til að viðurkenna þann mikla mun sem er á tilteknum tegundum virkjana í umhverfislegu tilliti heldur er lagður sami flati skatturinn á alla aðila. Eðlilegra hefði verið að hvetja með einhverjum hætti til umhverfisvænnar orkuvinnslu úr því að efnt er til þessarar skattlagningar á annað borð. Þannig er það mjög athugavert að skattleggja eigi t.d. smáar rennslisvirkjanir til jafns við risavaxnar vatnsaflsvirkjanir með stórum uppistöðulónum.“ Þetta tel ég vera mjög mikið atriði, herra forseti, ekki síst þegar fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að vegna þess að stærsti orkunotandinn, Landsvirkjun, er að ráðast í svo mikið af óhagkvæmum virkjunum mun hann ekki skila neinum hagnaði á næstu árum. Þess vegna mun Landsvirkjun engan skatt þurfa að borga, það orkufyrirtæki sem gengur hvað harðast fram í að ráðast í virkjanir sem eru hvað skaðlegastar í umhverfislegu tilliti. Landsvirkjun mun samkvæmt þessum lögum hafa rétt til að safna upp tapi sem verður orðið verðmæti í sjálfu sér þegar einhver annar kaupir. Þá verður tap Landsvirkjunar orðið kannski aðalverðmæti, a.m.k. eitt af meginverðmætum, kaupandans. Hugsið ykkur hversu vitlaust þetta er. Hefur hæstv. forseti áttað sig á því hvers konar della er hér á ferðinni? Það er ekki þessi 18% tekjuskattur sem verið er að sækjast eftir. Nei, það er verið að búa til seljanleg verðmæti úr töpum virkjana eins og Landsvirkjunar. Þegar draumur hæstv. ríkisstjórnar gengur upp, ef Landsvirkjun verður seld einhverjum aðila sem á skattskyldan hagnað, getur kaupandinn nýtt þetta uppsafnaða tap Landsvirkjunar á móti hagnaði sínum og þannig komist hjá því að greiða eðlilega skatta til ríkisins. Sjáið þið skollaleikinn? Sér forseti skollaleikinn? Forseti er glöggur maður. Þarna magnast upp annars vegar fáránlegar framkvæmdir af hálfu Landsvirkjunar sem hefur verið bent á að væru svo óhagkvæmar að Landsvirkjun hefði ekki neitt lánstraust nema með tilkomu ríkisábyrgðarinnar. Hér er hins vegar verið að setja í lög að tapið verði eitt af þessum seljanlegu verðmætum vegna þessara fáránlegu skattalaga sem hér er verið að innleiða. Fáránleikinn í þessu er algjör. Hins vegar eru veitur sem eru reknar af skynsemi og skila örlitlum hagnaði til eigenda sinna skattlagðar. Það má taka dæmi af Orkuveitu Húsavíkur sem var til umræðu fyrr í vetur. Samkvæmt upplýsingum í nefndaráliti 2. minni hluta skilar Orkuveita Húsavíkur árið 2003 20 millj. kr. í hagnað, Norðurorka 66 millj. kr. Þessi orkufyrirtæki eru allt í einu orðin skattskyld. Eru það þessi orkufyrirtæki sem verið er að elta? Ég hafði samband við Skagafjarðarveitur sem eru með hitaveitur í Skagafirði og hefðu betur líka rekið Rafveitu Sauðárkróks sem var illu heilli seld burt. Bara það fyrirtæki mun þurfa að fara að borga kannski 1–2 millj. kr. í skatta til ríkisins af starfsemi sinni. Er það þetta sem verið er að sækjast eftir, herra forseti, þessar veitur? Mér er spurn. Er ekki nóg komið með að seilast til þeirra veitna sem sveitarfélög eiga, þeirra fáu veitna sem sveitarfélög eiga í landinu? Það eru veitur sem skapa rekstur, atvinnu og umsvif í sveitarfélagi sínu. Eru þær veiturnar sem er nauðsynlegt núna að elta uppi? Ég hefði viljað fá svör við því hjá formanni iðnaðarnefndar sem hlýtur að hafa gaumgæft það hvar þessi skattlagning kemur niður. Ekki kemur hún niður á Landsvirkjun, ekki niður á stóriðjunni því að þar eru langir samningar langt fram í tímann. Ekki lendir hún á þeim. Þessi gjörningur er allur hinn torkennilegasti og hugarfarið á bak við hann alveg með ólíkindum. Það hefði verið fróðlegt ef hæstv. iðnaðarráðherra hefði upplýst okkur í þessari umræðu um það sem brennur á mörgum í dag, þ.e. hvenær komi auknar endurgreiðslur vegna húshitunar á þeim svæðum þar sem ekki eru hitaveitur. Hvenær verður þessu fólki svarað um það hvort gerðar verði leiðréttingar á orkureikningunum hjá því? Þetta brennur á fólki úti um sveitir landsins og úti um byggðir landsins. Fólk er ekki að óska eftir aukinni skattheimtu til að þurfa að borga meira. Herra forseti. Ég hefði viljað fá betur útlistað - væntanlega kemur hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hingað í lokin til að gera grein fyrir þessu - ég vil fá betur útlistað hvernig orkufyrirtæki eins og Landsvirkjun, eins og Rarik og jafnvel Orkubú Vestfjarða koma út úr þessum lögum. Það er upplýst í textanum að Landsvirkjun muni ekki skila hagnaði á næstu árum. Það væri fróðlegt að vita hvert verði hið uppsafnaða tap sem kaupandi er að kaupa eftir tvö, þrjú, fjögur ár. Gæti formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar svarað því hvernig þessi lög koma út fyrir Landsvirkjun næstu árin? Mér finnst alveg ótækt að við séum að setja lög sem fyrst og fremst snúa að því að gera þessum fyrirtækjum kleift að safna upp tapinu og gera það að verslunarvöru.  Það er rétt að ítreka það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er andvíg þessari stefnu sem hér er verið að leggja upp með varðandi það að leggja skatta á almenningsfyrirtæki eins og orkufyrirtækin eru. Þetta eru fyrirtæki sem fást við almannaþjónustu sem hefur lengi verið talin sjálfsagður hluti af mannsæmandi lífi á Íslandi og aðstaða þeirra veitir þeim svokallaða náttúrulega einokun á sínu sviði. Svo stendur í nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þm. Ögmundar Jónassonar, og, með leyfi forseta, vil ég lesa áfram: „Á þessum hugmyndafræðilegu forsendum hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð ávallt lagt ríka áherslu á að slík veitustarfsemi sé í sameign fólksins sem nýtir þjónustuna og að hún sé rekin þannig að almenningur geti bæði búið við mikið öryggi og lágmarksgjaldtöku. Breytingar ríkisstjórnarinnar á skipan raforkumála á síðustu árum hafa gengið gegn þessu markmiði. Er í því sambandi skemmst að minnast stórfelldra gjaldskrárhækkana um land allt um síðustu áramót eftir að orkufyrirtækjum var gert að reikna sér arð af starfseminni og láta hvern einstakan þátt starfseminnar standa undir sjálfum sér upp á krónur og aura.“ Herra forseti. Ég held að ég ljúki ræðu minni með því að vitna til síðustu orða í ágætu nefndaráliti hv. þm. Ögmundar Jónassonar, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti telur frumvarpið sýna enn og aftur hversu misráðið það var af ríkisstjórninni að leggja í þá vegferð að markaðsvæða jafnmikilvæga almannaþjónustu og veitustarfsemi landsmanna. Nær væri að hefja vinnu við að vinda ofan af þeim vandamálum sem sú markaðsvæðing hefur nú þegar haft í för með sér heldur en að auka enn frekar á þá mismunun og ringulreið sem af henni hefur hlotist. Því er lagt til að frumvarpið verði fellt.“

Herra forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp um skattskyldu orkufyrirtækja sem hefur verið í vinnslu í efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur gert grein fyrir afstöðu samfylkingarfólks í nefndinni með nefndaráliti sem hann rakti í dag. Þar er m.a. rætt um hinar miklu hækkanir sem hafa átt sér stað eftir breytinguna sem gerð var á raforkulögum um aðskilnað milli framleiðslu, flutnings og dreifingar og sölu á raforku, en einnig var þá gerð markaðsleg arðsemiskrafa á rekstur þeirra sem var að vísu tala sem var sett frekar lág eftir baráttu manna. Á þeim tíma var það álit allra sérfræðinga og annarra sem m.a. komu fyrir iðnaðarnefnd sem ég átti þá sæti í að prósentutalan hvað varðaði arðsemiskröfu væri það mikilvægasta. Á þessum tíma var líka talað um að raforkuhækkun gæti í mesta lagi orðið 1–2%. Út frá þeim gögnum byggði ég m.a. þá afstöðu mína að styðja þau lög sem þar voru sett fram e.t.v. illu heilli og vegna þess að komið hefur á daginn að gögn og annað sem til nefndarinnar barst var rangt. Sagt er að brennt barn forðist eldinn og þess vegna segjum við samfylkingarfólk: Ekki meir, ekki meir. Hingað og ekki lengra. Við teljum óráðlegt að ráðast í aðrar umfangsmiklar breytingar á umhverfi orkufyrirtækja áður en fullkomin áhrif nýrra raforkulaga verða komin í ljós. Talað var um samkeppni og ég held að ég hafi sagt í umræðu um raforkulögin að það er ákaflega sérstakt að við skulum vera að búa til þennan mikla lagabálk um samkeppni á raforkumarkaði þegar aðeins er verið að tala um 10% af heildarframleiðslu raforku á Íslandi þegar Kárahnjúkavirkjun verður komin í notkun. En því miður töldu menn sig þurfa að ganga þessa göngu. Það kom m.a. fram að ekki væri hægt að fá undanþágu frá apparatinu í Brussel vegna þessara mála. En ég legg höfuðáherslu á það, virðulegi forseti, að í þeim gögnum sem bárust iðnaðarnefnd m.a. frá iðnaðarráðuneyti, Orkustofnun og öðrum og aðilum sem komu til fundar við nefndina var aldrei varað við því að það mundi gerast sem svo er að koma á daginn nú með raforkuhækkun. Kannski má segja sem svo að það sé Alþingi til vansa að gögnin skuli ekki vera betri. Mér er ákaflega minnisstætt þegar ég ásamt nokkrum öðrum nefndarmönnum í iðnaðarnefnd reyndum að fá til nefndarinnar aðila sem ekki höfðu komið að undirbúningi og gerð frumvarpsins á sínum tíma. Það var þrautin þyngri að finna aðila hér á þessu landi til að koma óvilhallir fyrir nefndina hvað þetta varðar. Mér er ákaflega minnisstætt þegar við héldum að við værum komnir með aðila frá háskólanum en það kom svo á daginn, virðulegi forseti, að þeir höfðu líka verið í undirbúningsvinnu við að búa til það frumvarp. Þetta vildi ég segja í upphafi vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að það komi fram að aldrei var varað við því að það gæti gerst sem svo hefur komið á daginn að er að gerast í sambandi við raforkuhækkun  Ég ætla líka að segja, virðulegur forseti, að það er með ólíkindum að menn skuli hafa hugarflug til þess að ætla að skattleggja hitaveitur og vatnsveitur með raforkufyrirtækjunum og er mér hulin ráðgáta hvernig þeir geta talað um að samkeppni verði og að verið sé að búa til samkeppni í sölu á heitu vatni. Alla vega get ég ekki ímyndað mér að Hitaveita Suðurnesja, svo tekið sé dæmi, muni fara að selja heitt vatn norður á Siglufirði eða annars staðar þó svo að þar renni heitt vatn í pípum. En það getur hins vegar gerst með raforkuna og allt það. Það er alveg með ólíkindum hvernig menn ætla að setja þetta saman. Virðulegi forseti. Upp í huga minn kemur annað atriði þar sem mér finnst stjórnarmeirihlutinn vera að troða í gegnum Alþingi samþykktum og breytingum á ýmsum lögum þar sem hlutirnir eru ekki sagðir réttum orðum eða kannski allt er ekki sagt. Kemur þá upp í hugann breyting á þungaskattskerfi yfir í olíugjald og að olíugjaldið verði í 45 kr. eins og stendur í frumvarpinu. Ég gat hvergi lesið það, virðulegi forseti, að ofan á þessar 45 kr. mundi leggjast virðisaukaskattur sem m.a. gerir það að verkum að olían mun 1. júlí næstkomandi fara upp í 111–113 kr. lítrinn og verða töluvert dýrari en bensín. Sá ávinningur sem menn ætluðu að ná með olíugjaldinu, þ.e. fjölga litlum dísilbílum í landinu, mun því engan veginn ganga eftir. Leigubílstjórar t.d. sem keyra 70–80 þús. km á ári eiga eftir að fá á sig 500–600% hækkun 1. júlí næstkomandi og er alveg stórfurðulegt að sitja í bíl og heyra leigubílstjóra sem eru að fara að endurnýja bíla sína panta sér bensínbíla. Ég segi þetta hér, virðulegi forseti, sem dæmi um það hvernig mál fara hér í gegn. Ef menn hafa ekki töluvert mikið hugarflug og séu töluvert mikið að láta sér detta í hug hvaða smugur geta verið þarna inni þá getur svona löguðu verið smyglað inn. Ég minnist þess, virðulegi forseti, þegar forstjórar orkufyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu geystust fram í fjölmiðla og töldu að með raforkulögum væri verið að hækka raforkureikning höfuðborgarbúa um 15, 20 og upp í 30%. Síðan hefur það ekki gengið eftir. Ég sagði áðan að sú breyting sem þarna var gerð hafi haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir íbúa í dreifbýli, nokkra íbúa í þéttbýli, fólk sem notar rafmagn til að hita híbýli sín. Ég sagði áðan að alls konar sögur hefðu birst m.a. í dagblöðum. Á Skagaströnd að mig minnir voru reikningar upp á einar 18 blaðsíður en seinna kom í ljós að það var fyrir nokkrar eignir. Hækkunin þar var talin mjög mikil en búið að leiðrétta það að mér skilst þannig að hún er ekki eins há lengur. Það er erfitt að meta hver hækkunin er nákvæmlega því Rafmagnsveitur ríkisins lesa af á misjöfnum tíma og rukka fyrir það sem búið er að eyða yfir veturinn en sumarnotkunin, sem er lægri, er ekki komin inn. Það sem er óyggjandi, virðulegi forseti, um hækkun er útprentun frá Rarik fyrir einn viðskiptavin þess fyrirtækis í þessu tilfelli á norðausturhorni landsins, á Raufarhöfn, þar sem Rarik var beðið um að reikna út miðað við nýju taxtana hvað viðkomandi orkukaupandi þyrfti að borga fyrir að hita hús sitt eftir breytinguna. Það er 25% hækkun, úr rúmum 160 þús. kr. í rétt tæpar 205 þús. kr. Þetta eru útreikningar miðað við sömu gefnu forsendur, eyðslu upp á tæpar 55 þús. kwst. á ári sem er mikil notkun og höfum það í huga að sú kwst. notkun lækkar niður í 30 þús. kwst. sem nýtur niðurgreiðslu frá ríkissjóði, vegna þess að þegar hæstv. iðnaðarráðherra var að reyna að krafsa yfir verk sitt, ætla ég að segja, var talan lækkuð og bættust við 100 millj. kr. vegna þess að sjálfstæðismenn voru ekki tilbúnir að veita hærri upphæð í niðurgreiðslupottinn að mér skilst á framsóknarmönnum. Þetta gerir það að verkum að íbúarnir fá hinar miklu hækkanir á sig. Og það eru sannarlega kaldar kveðjur frá Framsóknarflokknum og hæstv. iðnaðarráðherra, sem er jafnframt ráðherra byggðamála, til fólks sem er að fá þessa reikninga inn til sín núna og er að sjá hækkanir í þessum dúr. Hinar köldu kveðjur eru studdar af Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokkurinn er m.a. að senda bændum svona reikninga vítt og breitt um landið. Þetta eru hryllilegar kveðjur Framsóknarflokksins til bænda, sem menn hafa stundum talið að tengdust saman. Því miður fær oft eldra fólk reikningana sem býr kannski í töluvert stóru húsnæði sem getur verið illa einangrað og það þýðir ekkert fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að segja að það eigi að hjálpa fólki að meta hvernig það eigi að einangra hús sín og bæta það til þess að lækka orkureikninginn vegna þess að það getur kostað hundruð þúsunda að einangra hús sín betur og það tekur langan tíma að borga niður þá fjárfestingu. Mér er kunnugt um íbúa á Raufarhöfn sem sótti um lán til Íbúðalánasjóðs til að skipta um glugga í húsi sínu til að spara orku en fékk höfnun vegna þess að það væri ekki veð fyrir því. Þess vegna vara ég við samþykkt frumvarpsins, um skattlagningu orkufyrirtækja, líkt og fulltrúar Vinstri grænna, Frjálslynda flokksins og Samfylkingar hafa gert. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans væri þetta um 1 milljarður kr. árið 2002 og 2003 sem fyrirtækin hefðu borgað í tekjuskatt til ríkissjóðs sem auðvitað hefði verið tekinn og lagður ofan á neytendur í viðbót. Svo kemur hæstv. félagsmálaráðherra og gumar af einhverjum peningagjöfum til sveitarfélaganna í landinu. Það sem gefið er með vinstri hönd er tekið jöfnum höndum með þeirri hægri. Árásargirni hæstv. ríkisstjórnar á íbúa landsbyggðarinnar og sveitarfélögin í landinu er með ólíkindum og kemur allt fram í ágætu nefndaráliti þeirra hv. þingmanna Lúðvíks Bergvinssonar og Jóhönnu Sigurðardóttur. 1 milljarður kr. Virðulegi forseti. Ég vara enn einu sinni við samþykkt frumvarpsins og ég trúi því ekki að hv. stjórnarþingmenn sem tilheyra ríkisstjórnarflokkunum ætli enn einu sinni að standa að slíkum árásum á íbúa landsbyggðarinnar sem þetta er vegna þess að þeir skattar sem fyrirtækin þurfa að borga munu skila sér í hækkun orkuverðs. Nóg er komið af álögum á þá íbúa landsbyggðarinnar sem þurfa að nota raforku til að hita hús sín, hafa notið niðurgreiðslna hingað til en fá þær lægri en áður og minni ég nú á þann tíma sem er á klukkunni.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir flest sem fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller. Hann byrjaði á að segja að ekki hafi verið flutt nein varnaðarorð við vinnslu og samþykkt raforkufrumvarpsins. Það er ekki rétt.

Frá hendi stjórnvalda.

Já, frá hendi stjórnvalda í þinginu. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vöruðu mjög alvarlega við því á öllum stigum ferilsins í markaðs- og einkavæðingarferlinu. Ég man enn þá eftir því hvað ég var hissa á því hve hv. þm. Kristján L. Möller var glaður við hæstv. iðnaðarráðherra þegar hún var búin að mæla fyrir þessu ferlega skaðlega frumvarpi, raforkulögum. En það er fagnaðarefni að sjá og heyra hv. þingmann viðurkenna að þarna var um veruleg mistök að ræða og hann vildi meira að segja kalla blekkingu af hálfu stjórnvalda. Alla vega lét hann blekkjast. Alla tíð, alveg frá fyrstu hendi höfum við varað við því sem þarna var að gerast og sagt að það væri blekking að segja að þetta þýddi ekki aukinn kostnað. Meira að segja við gildistökuna síðast lögðum við til að henni yrði frestað meðan menn væru að sjá hvaða afleiðingar það hefði. Það er ekki svo að ekki hafi verið varað við. En hitt er alveg rétt að þetta hefur verið keyrt áfram í fullkominni blindni og það má vel vera að hægt sé að taka undir orð þingmannsins um að það hafi næstum verið beitt blekkingum til að keyra málið fram af hálfu stjórnvalda og af hálfu ráðgjafa hæstv. iðnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Það hefur kannski ekki komið nógu vel fram hjá mér að ég átti að sjálfsögðu við fulltrúa stjórnvalda og fulltrúa iðnaðarráðuneytisins sem mötuðu okkur í iðnaðarnefnd af gögnum og öðru slíku. Aðvörunarorðin komu, eins og ég sagði áðan frá orkufyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu. Þau voru hrakin vegna þess að þau voru ekki rétt, enda hefur það ekki gengið eftir sem þau sögðu. Þeir fulltrúar sem töluðu þar voru með mjög háa arðsemiskröfu. Ég held að ég geti fullyrt, virðulegi forseti, að meira að segja fulltrúar Vinstri grænna vöruðu ekki við þeim ósköpum sem hafa komið fram í hækkun raforkuverðs. Aðvörunarorðin voru hefðbundin frá Vinstri grænum vegna tilskipunar frá Evrópusambandinu vegna hugsanlegrar einkavæðingar og allt það sem við erum stundum ósammála um, eins og það að leyfa orkufyrirtækjum að breyta sér í hlutafélög eða selja hitaveitur líkt og gert var í Skagafirði og Siglufirði m.a. með stuðningi ágætra manna þar. Ég held því að meira að segja Vinstri grænir hafi ekki getað ímyndað sér þau ósköp sem hafa gengið eftir í prósentuhækkunum á íbúa á landsbyggðinni.

Herra forseti. Það er bara misminni. Hv. þingmaður hefur þá ekki heyrt rétt og hlustað eftir. Við vöruðum mjög rækilega við þessu og sögðum að mikilvægt væri að orkufyrirtækin yrðu í eigu ríkis og sveitarfélaga eða almannafyrirtækja þannig að þessi staða kæmi ekki upp. Við börðumst einmitt gegn arðsemiskröfunni. Hugsið ykkur t.d. Orkubú Vestfjarða sem nú síðast við tilskipunina vildi stilla arðsemiskröfu sinni í fullkomið lágmark og er knúið til þess af Orkustofnun, sem er eftirlitsaðilinn af hálfu iðnaðarráðherra, að hækka arðsemiskröfuna vegna þess að það er krafa að á næstu árum hækki arðsemiskrafan stig af stigi. Hver ætlar að borga það? Það eru neytendur. Við erum því enn bara í fyrsta fasa af hækkunarferlinu og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum rækilega bent á reynslu annarra þjóða í þessum efnum. Það á eftir að koma enn meira fram þegar farið verður að keyra inn á hagræðinguna, sem bitnar á afhendingarörygginu. Við erum því bara í fyrsta fasa og ég fagna því, herra forseti, að hv. þm. Kristján L. Möller og aðrir góðir þingmenn Samfylkingarinnar séu að koma í hóp með okkur þingmönnum Vinstri grænna, þó að seint sé, og berjist gegn markaðsvæðingunni og hinni gríðarlegu hækkun raforkuverðs sem kemur í kjölfar aðgerða ríkisstjórnarinnar og er rétt að byrja.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefnir arðsemiskröfuna. Ég varaði mjög við því að menn mundu spenna upp arðsemiskröfuna, sem einn af fulltrúum Samfylkingarinnar í iðnaðarnefnd. Mér dettur í hug í þessum töluðum orðum að við reyndum mikið í iðnaðarnefnd að fá uppgefið hvað Landsnet yrði verðlagt á í raforkukerfinu. Það var útilokað að fá þau gögn. Ég fullyrði að þau gögn voru til á þeirri stundu þó við í iðnaðarnefnd gætum ekki fengið þau vegna þess að þær tölur komu ótrúlega fljótt fram eftir gildistöku laganna. Við fulltrúar Samfylkingarinnar vöruðum einnig mjög við að arðsemiskrafan yrði spennt upp vegna þess að þá ræddu menn fyrst og fremst um það hver arðsemiskrafan yrði. Ef hún yrði spennt of hátt mundi þetta hækka, annars væri hún að sjálfsögðu lægri og það var m.a. það sem fulltrúar orkufyrirtækjanna á höfuðborgarsvæðinu litu til. Má ég líka minna á það, virðulegi forseti, að það var ákaflega furðulegt þegar Rarik setti orkustundir sínar á 3,40 kr. en var skikkað til að hækka það upp í 3,65 kr. vegna þess að annars mundu þeir ekki njóta neins úr niðurgreiðslupottinum. Það var ákaflega furðulegt. Virðulegi forseti. Vegna þess að hv. þingmaður nefnir þetta allt saman hef ég sagt það og sagði það í umræðu um lögin að það voru fögur markmið með raforkulagabreytingunni eins og um jöfnun raforkuverðs og annað slíkt. Það voru fögur markmið sem hafa því miður ekki gengið eftir. Þar bera auðvitað stjórnarflokkarnir höfuðábyrgð, m.a. það að koma ekki til iðnaðarnefndar með þau gögn sem svo hafa komið eftir á sem urðu þess valdandi að hinar miklu hækkanir eru að ganga yfir íbúa landsbyggðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Ég ætla ekki að fara í löngu máli um forsögu þessa máls en í örstuttu máli tengist þetta fyrst og fremst veiðum á rjúpum. Í kjölfar umdeilds veiðibanns sem hæstv. þáverandi umhverfisráðherra setti á kom núverandi umhverfisráðherra síðasta haust á nefnd milli helstu hagsmunaaðila og aðila sem að málinu koma. Þeirri nefnd var falið að koma með reglur í tengslum við veiðistjórn og þá var ekki einungis vísað til veiða á rjúpu heldur líka annarra fuglategunda. Markmiðið með þeim reglum sem nefndin fjallaði um og var samþykkt úr nefnd eftir 1. umr. var að hér yrðu eins og áður sagði, virðulegi forseti, fleiri úrræði fyrir umhverfisráðherra við að beita veiðistjórn þar sem markmiðið er að sjálfsögðu sjálfbær þróun ef þannig má að orði komast. En hvað sem því líður komu ágætistillögur frá hv. þm. Halldóri Blöndal á milli umræðna sem ákveðið var að taka inn í nefndina og nefndin fór yfir og fékk á sinn fund Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Davíð Egilson og Trausta Baldursson frá Umhverfisstofnun og Sigmar B. Hauksson frá Skotveiðifélagi Íslands. Í fyrrgreindum breytingartillögum er í fyrsta lagi lagt til að veiðitími á öndum verði styttur, í öðru lagi verði heimilt að skjóta skúma nærri æðarvarpi eins og kjóa og í þriðja lagi að veiðitími á rjúpum verði styttur. Hvað varðar styttingu á veiðitíma anda taldi fulltrúi Náttúrufræðistofnunar Íslands að breytingin væri óþörf, ráðherra hefði í núgildandi lögum heimild til að stytta veiðitímann og því þyrfti ekki lagabreytingar til. Einnig benti hann á að allar umræddar andategundir sem heimilt er að veiða væru farfuglar nema stokkönd og toppönd að hluta og aðeins lítill hluti þessara stofna hefði hér vetursetu. Ef ástæða þætti til að takmarka veiðar á þessum tegundum frekar mætti vernda þær svæðisbundið samkvæmt heimildum í núgildandi lögum, sbr. 1. mgr. 18. gr. laganna og 53. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44/1999. Fulltrúar Umhverfisstofnunar töldu einnig að breytingin væri óþörf og bentu á að ástand stofna væri breytilegt milli ára og því væri nauðsynlegt að framkvæmdarvaldið hefði svigrúm til að meta veiðitímabilið enda yrði tryggt að ákvörðunin byggðist á faglegu mati á ástandi stofnsins á hverjum tíma. Varðandi skúminn lagðist Náttúrufræðistofnun alfarið gegn því að heimilt yrði að skjóta skúm nærri æðarvarpi eins og kjóa þar sem um 35% af heimsstofni skúms og 93% af varpstofninum á Norðurlöndum verpur hér á landi. Með lögum nr. 63/1954 hafi skúmur verið friðaður en þó hafi verið heimilt samkvæmt þeim lögum að veiða hann á tímabilinu 15. ágúst til 19. maí ár hvert og samkvæmt lögum nr. 33/1966 á tímabilinu frá 1. september til 31. mars ár hvert. Það skipti þó litlu máli þar sem skúmur sé lítið á landinu á þeim tíma. Frá gildistöku laganna frá 1994 hafi skúmur í raun verið alfriðaður þar sem heimild til að aflétta friðuninni hafi ekki verið beitt frá þeim tíma. Telur stofnunin engin rök til að breyta þeirri stefnu. Í þessu sambandi mætti einnig nefna að Íslendingar hefðu alþjóðlegum skuldbindingum að gegna. Þá var bent á 3. mgr. 7. gr. laganna sem kveður á um heimild ráðherra til að veita tímabundið leyfi til að veiða dýr sem talin eru valda tjóni og að meðan sú undanþáguheimild hefði jafnlítið verið nýtt til veiða á skúm og raun ber vitni væri ástæðulaust að rýmka veiðiheimildirnar með lagabreytingu. Fulltrúar Umhverfisstofnunar tjáðu nefndinni að stofnmat Náttúrufræðistofnunar væri hinn vísindalegi grunnur sem Umhverfisstofnun byggði tillögur sínar á um veiðar á einstökum tegundum. Hvað varðar styttingu á veiðitíma á rjúpu taldi fulltrúi Náttúrufræðistofnunar að breytingin væri óþörf. Fulltrúar Umhverfisstofnunar töldu að heimildirnar í framlögðu frumvarpi nægðu. Með hliðsjón af framangreindu telur nefndin ekki ástæðu til að mæla með samþykkt breytingartillögunnar en, virðulegi forseti, telur nauðsynlegt að kannað verði hvort ástæða sé til að friða ákveðin svæði. Eins og áður hefur komið fram er heimild innan laga fyrir ráðherra að gera slíkt. Í 2. umr. gætti nokkurs misskilnings varðandi a-lið 2. tölul. í breytingartillögum nefndarinnar, þ.e. hvort sölubann væri því aðeins leyfilegt að einhver önnur takmörkun væri líka notuð. Það er skilningur nefndarinnar að sölubannsheimildin sé sjálfstæð heimild og því megi beita henni hvort sem er einni eða með öðrum takmörkunum. Til að koma í veg fyrir fyrrgreindan misskilning leggur nefndin til að orðin „innan leyfilegs veiðitímabils“ verði felld brott og samhliða því verði gerð smávægileg orðalagsbreyting þannig að í stað orðsins „stofnsins“ komi „viðkomandi stofns“. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í stað orðanna „enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands stofnsins að takmarka veiðar innan leyfilegs veiðitímabils“ í 1. efnismgr. 3. gr. komi: enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands viðkomandi stofns að takmarka veiðar. Gunnar Birgisson og Kolbrún Halldórsdóttir skrifuðu undir álitið með fyrirvara. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigurjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta skrifa Guðlaugur Þór Þórðarson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, með fyrirvara, Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason og Rannveig Guðmundsdóttir.

Herra forseti. Ég þakka hv. umhverfisnefnd fyrir mjög góða vinnu í þessu máli sem lætur ekki mikið yfir sér en hefur hins vegar reynst þannig að í gegnum tíðina hafa verið skiptar skoðanir um rjúpnaveiðar. En ég tel að hér hafi tekist að sameinast um að setja þær reglur sem nauðsynlegar eru til að tryggja það að veiðarnar verði sjálfbærar í framtíðinni og ef talning á rjúpu leiðir ekkert óvænt í ljós í sumar og stofninum fjölgar ætti að vera hægt að leyfa veiðar í haust að því tilskildu að niðurstaða talningar verði fullnægjandi. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni þá umfjöllun í nefndaráliti umhverfisnefndar að kannað verði hvort ástæða sé til að friða ákveðin svæði. Þessi umfjöllun nefndarinnar kemur í kjölfarið á umfjöllun um breytingartillögu sem hv. þm. Halldór Blöndal lagði fram við 2. umr. Þær breytingartillögur voru allrar athygli verðar og Náttúrufræðistofnun telur að það geti verið nauðsynlegt að takmarka skotveiðar á helstu lindarsvæðum þar sem hópar anda halda til á vetrum til að draga úr truflun sem veiðarnar kunna að hafa á sjaldgæfar og friðaðar tegundir. Hafa ber t.d. í huga að erfitt getur verið að greina friðaðar tegundir úr stórum andahópum, sérstaklega þegar skotið er í rökkri. Á þetta benti hv. þm. Halldór Blöndal sérstaklega. Samkvæmt 53. gr. laga um náttúruvernd getur umhverfisráðherra friðað slík svæði fyrir skotveiðum að fengnum tillögum eða áliti Náttúrufræðistofnunar Íslands og Umhverfisstofnunar. Ég tel að gild rök mæli með því að veiðar á öndum á helstu lindarsvæðum verði takmarkaðar frekar en gert hefur verið og hef ég þegar óskað eftir tillögum frá Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun þar að lútandi og beðið um að þeim verði komið til ráðuneytisins fyrir 1. júní nk.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að hafa brugðist við og skrifað Náttúrufræðistofnun bréf þar sem knúið er á um að ákveðin lindarsvæði verði friðuð þannig að ekki verði haldið áfram andaveiði á slíkum svæðum. Það liggur fyrir þar sem menn hafa verið staðnir að verki. Ég minntist á það í ræðu minni á dögunum að mynd hefði birst af státnum veiðimanni á netinu þar sem hann var með nokkra straumandarsteggi í fanginu. Það hafa líka verið sendir inn til Náttúrufræðistofnunar vængir af friðuðum öndum sem skotveiðimenn áttuðu sig ekki á að væru friðaðar. Það liggur því alveg ljóst fyrir að verið er að skjóta friðaðar endur meira og minna allan veturinn. Þetta vita menn gjörla. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði að þegar verið er að skjóta endur í rökkri þá auðvitað vita menn ekki hvað þeir eru að skjóta og má mjög velta því fyrir sér hvort ekki sé kominn tími til að setja ákveðnar reglur um að bannað sé að skjóta fugla eftir að fer að rökkva. Þeir geti flogið í friði að sínu náttbóli án þess að að þeim sé ráðist þar og finnst mér rétt að það sé athugað af Náttúrufræðistofnun og við öll höfum það til athugunar framvegis. Ég vakti athygli á því við 1. og 2. umr. málsins að farið er að ganga að andaveiðum og fuglaveiðum með miklu skipulegri hætti en áður hefur verið. Sérstakir veiðihundar eru þjálfaðir til að leita uppi endur, gæsir og rjúpur. Ef maður flettir upp á netinu er hægt að sjá þar státinn veiðimann sem er að auglýsa það að hann skuli vera leiðsögumaður fyrir erlenda veiðimenn. Á einni myndinni stendur hann fyrir framan milli 20–30 grænhöfða sem hann hefur skotið og á næstu mynd eru það rauðhöfðar sem urðu fyrir valinu þannig að hann bindur sig ekki bara við stokköndina eða grænhöfðann heldur taldi ég þar um 20 rauðhöfða dauða fyrir framan hann. Það er því alveg ljóst að farið er að ganga að andaveiðum með miklu skipulegri og ákveðnari hætti en áður hefur verið. En eins og hæstv. ráðherra sagði hefur ráðherra falið Náttúrufræðistofnun að athuga nú um þessi mál, þau gögn sem fyrir liggja og hvort ekki sé rétt að friða þau lindarsvæði sem viðkvæmust eru en einmitt eftir áramótin þegar ár, vötn og læki fer að leggja er þýðingarmikið að við bregðumst við og komum náttúrunni til hjálpar og bjargar. Ég vil líka taka fram að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með að nefndin skuli ekki taka undir þá tillögu mína að heimilt sé að skjóta skúm í æðarvarpi. Við vitum að skúmurinn er að færa út lönd sín og er miklu víðar en áður var. Hann er orðinn mjög áberandi t.d. í Héraðsflóa sem var aðallega kjóabyggð áður, þetta eru skyldir fuglar. Við vitum að skúmurinn er kominn norður. Hann er jafnvel á Sigríðarstaðarsandi í Húnavatnssýslum og við vitum að hann er að fara vestur á bóginn og ég fékk fréttir af því um daginn að hann væri kominn í Rangárvallasýslu, væri á söndunum þar. Við vitum að ef við ferðumst um landið á varptímanum þá sjáum við skúminn uppi um heiðar. Hann er að sækja heiðagæsarunga á fjöll og hann sveimar yfir Grímseyingum til að ná sér þar í lunda eða annan bjargfugl. Þó að skúmurinn eigi sér ekki óðul víða í Evrópu og sé mest af honum hér á landi er það síður en svo að hann sé í einhverri hættu. Miklu fremur má segja að þeir fuglar séu í hættu sem nálægt honum eru og sögusagnir um það í Álftaveri, Meðallandi og Landbroti að svo kunni að vera að eitt mannslát þar megi rekja beint til skúmsins þannig að hann er ekki einungis hættulegur smáfuglum. Út af því sem hæstv. ráðherra sagði og út af þeim góðu undirtektum sem ég fékk í máli hennar hef ég ákveðið að draga breytingartillögur mínar til baka líka með hliðsjón af því að ég beindi þeim orðum mínum í ræðu minni þegar ég mælti fyrir tillögunum til ráðherra að kannski væri skynsamlegra að nýta þær heimildir sem væru í lögum um friðun, veiðar og vernd á villtum fuglum. En um leið og ég lýsi þessu yfir bíð ég þess að sjá hver niðurstaða Náttúrufræðistofnunar verður og ljóst að ef ég verð fyrir vonbrigðum hef ég áfram rétt til að bera fram tillögur um breytingar á lögum á Alþingi og mun þá gera það. En eins og málið liggur fyrir nú tel ég rétt að doka við og dreg til baka þær breytingartillögur sem ég hef lagt fram, herra forseti.