Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það var einhvern tíma á þriðja tímanum í nótt sem unnt var að ganga til atkv. hér um nokkur mál sem voru til 2. umr. í þessari hv. d. Að vísu tókst ekki þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir forseta að koma ýmsum áhugamálum hæstv. ríkisstj. fram, þar sem mjög skorti á að stjórnarþm. væru mættir til atkvgr. Við stjórnarandstæðingar hlupum þá undir bagga með hæstv. ríkisstj. í hverju málinu á fætur öðru og komum þannig í veg fyrir að alger stöðvun hlytist af í afgreiðslu þessara mála á þingfundi í nótt. Meðal þeirra mála, sem komu þá til umr. og atkvgr. eftir 2. umr., var frv. til l. á þskj. 482 um breyt. á lögum nr. 47 30. maí 1979, um aðstoð við þroskahefta, en frv. þetta var flutt af félmn. Ed. og hafði verið samþ. þar óbreytt, en lagt fyrir Nd. síðan. Þeir atburðir urðu við atkvgr., að brtt. frá þeim hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Árna Gunnarssyni var samþ. Brtt. þessi var þess eðlis, að ný grein kæmi inn í umrætt frv. er hljóðaði þannig, að til viðbótar framlagi, sem ákveðið var í 1. gr. frv. eins og það kom frá Ed., skyldi ríkissjóður leggja sjóðnum, þ. e. Framkvæmdasjóði þroskaheftra, a. m. k. 225 millj. kr., í fyrsta sinn á árinu 1981. Sú fjárhæð ætti að hækka í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar miðað við árið 1980 að grunni. Þessi brtt. var samþ. hér í Nd. Alþ. með 16:14 atkv. Formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. Páll Pétursson, neitaði að taka þá atkvgr. gilda og krafðist þess að atkvgr. yrði endurtekin. Hæstv. forseti varð við þeirri ósk og þá var brtt. samþ. með 16:15 atkv. Ekki kom fram krafa um að gengið yrði til atkv. um þessa brtt. í þriðja sinn. Hæstv. fjmrh., sem var fjarverandi atkvgr., kom ekki í húsið fyrr en lokið var við þessa atkvgr. og raunar ekki fyrr en hartnær var lokið við að afgreiða allar greinar í frv. sem hann hafði lagt fram hér á Alþ. um lánsfjárlög. Flestallar þessar greinar hafði þurft að afgreiða með atkv, stjórnarandstöðunnar þar eð hæstv. ráðh. var fjarverandi. Hæstv. ráðh. var ekki fyrr kominn í salinn og búinn að fá tíðindin af þessari afgreiðslu í Nd. en hann óskaði eftir því við hæstv. forseta d. að málið yrði ekki látið ganga áfram. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir því á þeim fundi, sem settur var eftir þessa atkvgr., þar sem forseti d. hafði áformað að taka málið til 3. umr. og afgreiða það úr d. eins og ríkisstj. hafði óskað eftir. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir því við forseta d. að málið yrði ekki tekið á dagskrá og ekki afgreitt í gær. Það þurfti níu þm. úr þessari hv. d. til þess að krefjast þess, að málið yrði tekið á dagskrá, sem forseti síðan varð við gegn mótmælum fjmrh. Hæstv. fjmrh. kvaddi sér þá hljóðs hér til að gera þá furðulegu tillögu, að sú afgreiðsla, sem deildin hafði samþ. að honum fjarverandi nokkru áður, yrði dregin til baka. Hæstv. fjmrh. fann það út af vísdómi sínum, að á hans atkv. mundi það sennilega velta hvort þessi till., sem Nd. hafði samþ. rétt áður, fengist felld. Hæstv. ráðh. krafðist þess af deildinni, að hann fengi að nota atkv. sitt til að reka ofan í d. afgreiðslu sem hún hafði gert skömmu áður. Mér er ekki kunnugt um hvort þetta er í samræmi við þingsköp, að menn geti með þessum hætti, sem fjarverandi hafa verið við atkvgr. við 2. umr., krafist þess að deild verði gerð ómerk gerða sinna við 3. umr. og felli till. sem samþ. voru í fjarveru þeirra. Sennilega er slíkt ekki brot á þingsköpum. Sennilega er unnt að hegða sér með því móti. En dæmin eru ekki mörg úr þingsögunni um að menn hafi gripið til slíks ráðs. Það er mjög einkennilegt að hæstv. fjmrh. skuli telja sér sæma að skrá í þingsöguna nafn sitt með þessu móti, að ekki aðeins hafi hæstv. ráðh. á fyrstu vikum í starfsferli sínum ákveðið að beita sér fyrir slíkum afgreiðslumáta hér í d., heldur skuli hann velja sér til þess mál af þessu tagi, þar sem hann krefst þess, eftir að hv. Nd. er búin að samþykkja tiltekna afgreiðslu til hagsbóta fyrir þroskahefta í landinu, að sú óvenjulega afgreiðsla sé gerð strax í kjölfarið, að d. felli umrædda afgreiðslu vegna þess að atkv. hæstv. fjmrh. réði þar úrslitum og hann var fjarverandi í það skiptið sem d. greiddi atkv. um málið. Þetta er í hæsta máta furðulegt. Ég verð að segja eins og er, án þess að nota mjög stór orð um það: Þetta er mjög ámælisvert. Og ég vil eindregið óska eftir því við hæstv. fjmrh., að hann sjái að sér í þessu máli og verði við áskorunum fjölmargra þm. um að skoða hug sinn betur og draga þessa till. til baka. Þó svo það kunni að vera erfitt fyrir ráðh. að sætta sig við að koma ekki vilja sínum fram í atkvgr. vegna þess að hæstv. ráðh. sé fjarverandi, þá verður hroka manna þó að vera nokkur takmörk sett og menn verða að gera sér ljóst að það er ekki verjandi með mál eins og þetta, að ríkisstj. eða einstakir ráðh. krefjist þess, þegar þd. er búin að taka ákvörðun í viðkvæmum félagslegum málefnum eins og þessu, að d. éti ofan í sig þá afstöðu sína. Þetta er ótímabær hroki. Þetta er hroki sem ekki á við í málum af þessu tagi. Og ég er alveg sannfærður um að fjöldinn allur af þm. er sama sinnis og ég í þessu efni. Ég held að þar skiptist menn ekkert eftir flokkum í afstöðu sinni. Ég er sannfærður um að þessa skoðun hafa miklu fleiri þm. en bara þm. Alþfl. Ég er sannfærður um að fjölmargir af flokksbræðrum hæstv. fjmrh. eru einnig á þessari skoðun. Ég held að hæstv. fjmrh. yrði maður að meiri ef hann gerði sér ljóst að það er ekki æskilegt að halda við afstöðu af þessu tagi bara til að geta sýnt þingheimi og landslýð fram á að hann hafi valdið. Það er ekki æskilegt að ætlast til þess af mönnum, sem hafa áhuga á máli af þessu tagi, að þeir, eingöngu vegna þess að um hæstv. ráðh. er að ræða, lúti fyrirskipun hans um að taka til baka í dag það sem hv. deild samþykkti í nótt í jafnviðamiklu og viðkvæmu máli og hér er um að ræða. Ég tel ekki ástæðu til að fara neitt sérstaklega hörðum orðum um afstöðu hæstv. fjmrh., sem ég vona að sé á misskilningi byggð, og óska þess einlæglega að hæstv. ráðh. endurskoði afstöðu sína og verði við þeirri vinsamlegu áskorun minni að draga þá till. sína til baka að d. sé látin fella það í dag sem hún afgreiddi í nótt. Ef hæstv. ráðh. fellst hins vegar ekki á þau tilmæli, en situr fast við sinn keip, kynni að vera ástæða til að taka málið svolítið öðrum og fastari tökum í umr. hér á Alþingi. Ég hef ekki nokkra trú á að hæstv. ráðh. skilji ekki að honum hafi orðið á mistök í nótt. Allir eiga leiðréttingu orða sinna og gerða. Ég trúi því ekki fyrr en í fulla hnefana, að hæstv. ráðh. sé það hrokafullur í sinni að hann fallist ekki á tilmæli af þessu tagi. Ég ætla því ekki, til þess að spilla því ekki á nokkurn hátt að hæstv. ráðh. geti talið sjálfum sér hughvarf, með orðum mínum að reyna á einn eða neinn hátt að leggja stein í götu hans með því að fara þeim orðum um þá afstöðu, sem hæstv. ráðh. tók í nótt, sem ella væri ástæða til. Ég vil út af orðum hans í nótt koma á framfæri nokkrum leiðréttingum. Hæstv. ráðh. sagði að brtt. þessi frá hv, þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Árna Gunnarssyni væri heldur óvanaleg, þar sem 1. flm. till. hefði skrifað undir nál. félmn., sem fjallar um þetta mál hér í d., án þess að láta þess getið að hún stæði að umræddri tillögusmíð. Ég vil upplýsa hæstv. ráðh. um að hinn 16. maí s. l., þegar frv. þetta kom til l. umr. hér í d., áður en frv. fór til félmn. þessarar hv. d., flutti hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræðu sem ég er með ljósrit af hérna fyrir framan mig, þar sem hún mælir fyrir brtt. á þskj. 524 og rökstyður nauðsyn hennar og óskar eftir því við félmn., sem hún á sæti í, að hún taki till. til skoðunar og athugunar. Till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er þannig komin fram nokkru áður en málið gengur til félmn. og liggur fyrir n. þegar hún tekur afstöðu til frv. þessa. Það er því misskilningur hæstv. ráðh. að hv. þm. hafi flutt þessa till. eftir að um málið hafði verið fjallað í félmn. Þm. flutti till., áður en málinu var vísað til félmn., og ritaði undir nál. n. með fyrirvara vegna þess að þm. hugðist greiða atkv. með brtt. sem hún flutti ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni við 1. umr. málsins. Ummæli hæstv. fjmrh. í nótt eru því byggð á misskilningi. Hæstv. ráðh. hafði ekki kynnt sér nægilega vel hvernig málið var í pottinn búið. Í öðru lagi sagði hæstv. ráðh. að hann gæti ekki stutt þessa till. og ekki léð máls á afgreiðslu eins og hún gerir ráð fyrir vegna þess að með því væri verið að fitja upp á því að binda útgjöld í fjárlögum ársins 1981 áður en að því kæmi að undirbúa slíka fjárlagagerð. Ég vil taka það fram hæstv. fjmrh. til upplýsingar, að slíkar afgreiðslur eru alvanalegar á Alþ. Ég er t. d. með langan lista, yfir 39 mál, sem hæstv. ríkisstj. lagði fram fyrir allmörgum vikum á sameiginlegum fundi með formönnum þingflokka, lista yfir mál sem hæstv. ríkisstj. óskaði að afgreidd yrðu fyrir þinglok. Flestöll þessi mál hafa þegar verið afgreidd sem lög frá Alþingi. Mörg af þessum málum leggja ríkissjóði á herðar greiðsluskyldur sem ríkissjóður á að inna af hendi þegar á næsta ári án þess að farið sé að fjalla með nokkrum hætti í fjmrn. um undirbúning eða stefnumörkun í fjárlagagerð fyrir það ár. Þannig eru þau ummæli hæstv, ráðh., að það sé eitthvað óvanalegt að afgreiða útgjaldamál á Alþ. áður en farið sé að fjalla um afgreiðslu fjárlaga viðkomandi árs, út í hött. Að hans beiðni hefur Alþ. þegar afgreitt allmörg slík mál og er að afgreiða nú á þessu þingi. Á dagskrá sama fundar og við nú sitjum á er einmitt mál af slíku tagi, frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem leggur ríkissjóði greiðsluskyldur á herðar, ekki aðeins árið 1981, heldur um fjölmörg komandi ár, án þess að það sé svo mikið sem farið að leiða hugann að fjárlagagerð þess tíma. Viðbára hæstv. ráðh. og útúrsnúningur er því út í hött. Í þriðja lagi held ég að ég hafi kallað fram í fyrir hæstv. ráðh., þegar hann var að flytja þessi rök sín sem engin rök eru, og vakið athygli á að rétt áður en hann flutti ræðu sína hefði einmitt verið afgreitt hér í Nd. frv. um Iðnrekstrarsjóð sem einmitt hefði gert ráð fyrir að binda ákveðin útgjöld úr ríkissjóði á næstu árum áður en væri farið að fjalla um fjárlagagerð fyrir þau ár. Hæstv. ráðh. svaraði mér héðan úr ræðustól. Hann svaraði framíkalli mínu með því að þetta væri rangt, ekki væru nein ákvæði um þessi efni í frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, ég skyldi lesa frv. betur. Ég er með frv. hérna fyrir framan mig. Maður skyldi ætla að ráðh. í ríkisstj., sem fer með ríkisfjármál, hefði einhverja hugmynd um hvaða mál ríkisstj. leggur fram til samþykktar á Alþ. sem varða útgjöld úr ríkissjóði. Í 5. gr. frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð stendur svo, með leyfi hæstv. forseta, að auk þeirra framlaga, sem þar um ræðir og eiga að ganga til sjóðsins, eigi þangað að ganga framlag ríkissjóðs er miðist að lágmarki við 0.6% af vinnsluvirði iðnaðar undanfarið ár samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar, í fyrsta sinn árið 1982 og síðan árlega til og með árinu 1985. Ég held að hæstv. ráðh. ætti að lesa eigin mál öllu betur. Þetta stendur hér svart á hvítu í frv. Þar er ekki aðeins að um sé að ræða útgjaldaákvörðun vegna næsta árs, það er um að ræða útgjaldaákvörðun í fjárlögum ársins 1982 og allt til ársins 1985, og er mér ekki kunnugt um að fjmrn. sé svo mikið sem byrjað að leiða hugann að fjárlagagerð fyrir þann tíma. Því skýtur hálfskökku við ef hæstv, fjmrh. ætlar að rökstyðja afstöðu sína gegn þeirri breytingu, sem samþ. var hér á Alþ. í nótt, með því að það nái ekki nokkurri átt að samþykkja hér í þinginu útgjöld varðandi árið 1981 áður en kæmi að því að undirbúa fjárlagagerð fyrir það ár. Hæstv. ráðh. hefur í þessu tiltekna frv. óskað eftir að Alþ. afgreiddi, og það var reyndar gert í Nd. s. l. nótt, bindingar á útgjöldum ríkissjóðs í fjárlögum, ekki aðeins varðandi árið 1981, heldur varðandi árin 1982, 1983, 1984 og 1985. Gegnir kannske einhverju öðru máli ef um er að ræða framlög ríkissjóðs til Iðnrekstrarsjóðs en þegar um er að ræða framlög ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs þroskaheftra? Eiga kannske að gilda aðrar reglur í þessu efni um Framkvæmdasjóð þroskaheftra en gilda um Iðnrekstrarsjóð? Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um málið að þessu sinni, ætlaði aðeins að nota tækifærið til að leiðrétta það sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. í nótt um allan aðdraganda málsins, sem augsýnilega byggist á því, að hæstv. ráðh. hefur ekki, þegar hann fór í ræðustól, verið búinn að kynna sér, hvernig þessi brtt. varð til hér í deildinni, og fór því með rangt mál. Í öðru lagi vildi ég leiðrétta röksemdafærslu hæstv. ráðh. gegn því að vilja fallast á afgreiðslu d. í nótt, - röksemdafærslu sem ekki aðeins er byggð á misskilningi, heldur á algerum þverstæðum. Herra forseti. Ég hef svo þessi orð ekki fleiri. Ég ítreka óskir mínar til hæstv. fjmrh. um að hann dragi till. sína til baka, sem hann gerir um að hv. Nd. breyti um afstöðu til Framkvæmdasjóðs þroskaheftra á nokkrum klukkustundum, og ég fullyrði að hæstv. ráðh. yrði maður að meiri ef hann tæki slíkum áskorunum. Ég held að hann mundi hljóta fyrir það þakkir, ekki bara þeirra sem aðild eiga að sjóðnum og hafa þar hagsmuna að gæta, heldur líka okkar þm. Stundum er viturlegt að kunna að beygja sig. Stundum er viturlegt að láta ekki hrokann og stoltið alfarið stjórna sínum gerðum.



Herra forseti. Þetta var skrýtin ræða, að ekki verði meira sagt, sem hér var flutt. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er formaður þingflokks Alþfl. Sá flokkur hefur haft það að einu sínu helsta og hávaðasamasta baráttumáli að lögbundin framlög úr ríkissjóði yrðu afnumin, framlög úr ríkissjóði yrðu ákveðin í fjárlögum ár hvert og markaðir tekjustofnar hyrfu úr sögunni. Þetta hefur verið eldheitt baráttumál Alþfl., og þá alveg sérstaklega hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, um mörg undanfarin ár. Í seinustu ríkisstj. fluttu þm. Alþfl. sérstakt lagafrv. hér á Alþ. þar sem ráð var fyrir þessu gert, og eftir nánari skoðun var það niðurstaðan í ríkisstj., sem hér var við völd fyrir einu ári, að fallast á að þessi krafa Alþfl. yrði tekin til athugunar. Sérstök nefnd var skipuð til að gera tillögur um afnám lögbundinna framlaga úr ríkissjóði. Till., sem hér er til umr., gengur hins vegar í þveröfuga átt, eins og allir hv. þm. vita. Hún gengur út á það eitt að við eigum nú í maímánuði 1979 löngu áður en fjárlagaundirbúningur er hafinn, að ákveða upp á krónu hvað varið skuli miklu fé úr ríkissjóði til tiltekins málefnis. Ég veit að ekki efast nokkur maður um það í þessari hv. d., að ef Sighvatur Björgvinsson, hv. þm. Vestf., væri nú fjmrh. mundi hann hafa tekið aðra stefnu í þessu máli en nú án þess að hvika. Allt annað hefði verið í hrópandi mótsögn við málflutning hans og kröfugerð á liðnum árum. En vegna þess að hv. þm. finnur að það er hægt að notfæra sér þau mistök, sem urðu hér í d. í nótt þegar fjórir þm., þ. á m. ég sjálfur, voru fjarstaddir þessa atkvgr., og þm. finnur, að hægt er að valda einhverjum vandræðum og koma af stað einhverjum illdeilum um þetta mál vegna þess að svona slysalega tókst til, þá er hann auðvitað reiðubúinn til að snúa blaðinu algerlega við og hafa allt aðra skoðun en hann hefur haft fram að þessu. Hv. þm. óskapast yfir því að ég skuli hafa flutt till., sem er í fullu samræmi við sannfæringu þm. sjálfs um að ekki skuli ákveða með lögum framlög af þessu tagi til viðbótar því sem nú er þegar ákveðið í lögum. Hann er að óskapast yfir því, að ég skuli gera till. um að leiðrétting sé gerð í þessa áttina. En hvað er í raun og veru athugavert við að ég standi við skoðun mína og snúist ekki eins og skopparakringla, eins og hv. þm. hefur gert? Ég hef ekki beðið hv. d. eða hv. dm. um að breyta um skoðun. Ég fer ekki fram á að nokkur hv. dm. hafi aðra skoðun eða aðra afstöðu í þessu máli en hann hafði þegar atkvgr. fór fram. En það er öllum kunnugt að það vantaði níu dm. þegar atkvgr. fór fram og það eru verulegar líkur á því, að raunverulegur vilji þd. hafi ekki komið fram. Þess vegna þykir mer eðlilegt að d. fái nýtt tækifæri til að taka afstöðu til málsins. Ég vil taka það fram, að ég tel að efni till. sé mjög góðra gjalda vert. Þetta er mjög eðlileg ábending af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ef styrktarsjóðurinn á að taka við því hlutverki, sem sjóður vangefinna áður hafði, er vafalaust þörf á meira fjármagni. Ég býst við að allir hv. þm. geti verið á einu máli um að efnislega séð sé till. hv. þm. mjög eðlileg. En hún er einfaldlega í mótsögn við þá stefnu, sem hér hefur hægt og þétt verið að verða ofan á, að ekki ætti að lögbinda framlög til einstakra mála löngu áður en fjárlög eru tekin til afgreiðslu. Vegna þess að ekki er neinn efnislegur ágreiningur um að auka þurfi framlög í þessu skyni tel ég að sjálfsögðu eðlilegast að við hugleiðum þetta mál yfir helgina og athugum hvort ekki væri hægt að finna einhverja samkomulagsleið, vegna þess að ég tel að hér sé ekki um að ræða þess háttar mál að við þurfum að eyða mörgum klukkutímum til að ræða það. Ég held að hitt væri miklu eðlilegra, að við ræddum saman um málið og athuguðum hvort við gætum ekki komist að einhverri sameiginlegri niðurstöðu sem fullnægði bæði því sjónarmiði að lögbinda ekki nákvæmlega framlag, sem á að vera til meðferðar við fjárlagagerð í haust, annars vegar og hins vegar, að menn geti fengið ákveðin vilyrði fyrir því, að framlög í þessu skyni verði aukin. Það er sem sagt hugmynd mín að við notum tímann sem gefst, úr því að þingi á ekki að slíta fyrr en um miðja næstu viku og úr því að þetta mál er nú til 3 umr. í síðari deild, til að ræða í bróðerni um málið og athuga hvort við getum ekki komist að sameiginlegri niðurstöðu sem allir geta við unað. Takist það ekki gengur málið til atkv. og þá fáum við að sjá hvort það er raunverulegur vilji d., sem fram kom á þingfundinum í gær, eða ekki. Vissulega mun ekki reyna á það fyrr en atkvgr. fer fram, ef hún þá fer fram, en fyrst finnst mér að við ættum að ræða saman um málið og leita samkomulags.



Herra forseti. Ég vil byrja á að mælast til þess, að hæstv. félmrh. verði kallaður inn í salinn til að hlýða á umr. um það mál sem hann leggur svo mikla áherslu á að nái hér fram að ganga, og mun ekki hefja mál mitt fyrr en hann kemur inn í salinn.

Ég mun gera ráðstafanir til að nema hæstv. félmrh. nefi, gera svo vel að athuga um hvort félmrh. er tagltækur að koma hér í d.

. Herra forseti. Ég get þá hafið mál mitt, því að hæstv. félmrh. gengur í salinn. Ég vil byrja á því að segja, að það er með eindæmum að þetta frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins skuli fá eins ófullkomna skoðun og raun ber vitni í þessari hv. d., þegar á það er litið að þetta er 17. mál þingsins og frv. lagt fram fyrir 5 mánuðum. Þó að taka mætti hér langan tíma í að fjalla um einstök efnisatriði frv. eftir breytingar Ed. skal ég ekki að þessu sinni tefja dýrmætan tíma þingsins rétt fyrir þinglok til þess, þó full ástæða væri til, enda á að keyra hér hvert stórmálið á fætur öðru í gegnum d. án þess að nefndir hv. d. fái hæfilegan tíma til umfjöllunar um málin. Ég vil þess í stað beina máli mínu að einum þætti þessa frv., þeim veigamesta, undirstöðuþætti frv., fjármagnsþættinum, sem er ein meginástæða þess að ég skila séráliti í þessu máli. Þó að ljóst sé að þessi þáttur frv. sé sá sem allt veltur á ef við fyrirheit frv. á að vera hægt að standa tel ég fullvíst að hann sé sá þáttur frv. sem minnst hefur verið skoðaður í Ed. með tilliti til þeirra breytinga sem þar voru gerðar á frv., og það verður að draga í efa að þm. Ed. hafi fengið tækifæri til að skoða þá útreikninga, sem þó liggja fyrir um þetta mál, þó í þá vanti veigamiklar forsendur eins og lengingu lánstímans, sem breytt var í Ed. Þessir útreikningar hafa legið fyrir frá 2. apríl, en það eru útreikningar sem gerðir voru af Þjóðhagsstofnun og sendir félmrh. 2. apríl s. l. Í þessum útreikningum má lesa að lánsþörf eykst gífurlega við þá breytingu, sem frv. hefur tekið í Ed., og sú fjármagnsþörf, sem í ljós kemur í þessum útreikningum Hallgríms Snorrasonar hjá Þjóðhagsstofnun, er í engu samræmi við þá fjármagnsþætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Félmn. Nd. óskaði eftir ýmsum útreikningum Þjóðhagsstofnunar vegna þeirra brtt. sem fram komu við frv. í Ed., en þó þær upplýsingar, sem um var beðið, liggi ekki fyrir enn fékk félmn. Nd. nokkur mikilsverð gögn, eins og ég nefndi, sem af má draga athyglisverðar ályktanir. Samkv. lauslegum útreikningum verður ráðið að óleyst lánsfjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna nemi yfir 200 milljörðum kr. Í þessum útreikningum er stuðst við töflur sem finna má í þeim gögnum sem félmrh. hefur haft undir höndum í nær tvo mánuði og hefði hann auðvitað átt að sjá til þess að nefndir Alþingis fengju þessi gögn í hendur. Það er fróðlegt, þegar öll meðferð þessa máls er skoðuð, að rifja upp ákvæði 13. gr. laganna um stjórn efnahagsmála o. fl., en þar segir, með leyfi forseta: „Fjárlaga- og hagsýslustofnun skal annast hagsýslustarfsemi fyrir ríkisbúskapinn í því skyni að auka á hagkvæmni og ráðdeild í ríkisbúskapnum og í meðferð opinberra fjármuna. Meðal þess háttar verkefna fjárlaga- og hagsýslustofnunar skulu vera, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð“ - og síðan er talið upp: „1. Mat á fyrirhuguðum ríkisframkvæmdum með tilliti til arðsemi, kostnaðar, nytja og þjóðfélagslegs gildis“. Og nú við ég biðja hæstv. félmrh. að taka eftir: „2. Kostnaðarmat á tillögum frv. sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Skal slíkt mat liggja fyrir áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þingnefndar á tilskildum tíma.“ Hvað gerir hæstv. félmrh. til að uppfylla þetta ákvæði um stjórn efnahagsmála? Þessi gögn hafa legið fyrir í tvo mánuði, að vísu ekki byggð á fullkomlega réttum forsendum, en engu að síður má töluvert á þeim byggja. Því væri gagnlegt að fá upplýst hvort hæstv. félmrh. hafi uppfyllt þá skyldu, sem lögin um stjórn efnahagsmála o. fl. kveða á um, og sent hv. félmn. Ed. þessi gögn. Það hefði flýtt fyrir ákvarðanatöku félmn. Nd. hefði hún haft þessi gögn undir höndum í þá tvo mánuði, sem þau hafa legið fyrir. Það er ámælisvert, að ráðh. skuli ekki hafa sent þingnefndum þessi gögn, og það ber að harma, sér í lagi með tilliti til þess hraða sem nú á að verða á afgreiðslu þessa máls hér í hv. deild. Nú tel ég reyndar líka að miðað við þær tölur um aukna fjármagnsþörf, sem lesa má úr gögnum Hallgríms Snorrasonar hjá Þjóðhagsstofnun og einmitt eru byggðar á forsendum úr þeim gögnum sem fyrir hafa legið um hríð, hefði félmrh. átt að beita sér fyrir að skerðingin á þeim sjóðum, sem standa eiga undir þessum verkefnum húsnæðismálalöggjafarinnar, hefði ekki verið svo mikil sem raun ber vitni.  Það er nauðsynlegt að hv. þdm. geri sér vel ljós þau yfirboð sem í brtt. Ed. felast. Erfitt er að standa að þeim skuldbindingum, sem þau setja, án þess að skýring fáist á hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst standa við fjármögnunarþætti þess. Á fskj. V með þessu nál. koma yfirboðin vel í ljós. Vitaskuld ber að undirstrika að hér er um vísbendingar að ræða sem byggðar eru á útreikningum Þjóðhagsstofnunar til félmrh. 2. apríl. Engu að síður gefa þær okkur allgóða mynd af hve miklar fjármagnsskuldbindingarnar eru sem Alþ. er um það bil að lögfesta. Er nokkurs virði að alþm. leiði að því hugann, hvað hér er á ferðinni. Vitaskuld hef ég ekki á móti því ef hægt væri að veita húsbyggjendum þau lán sem brtt. Ed. fela í sér. En ég vil jafnframt gera mér ljóst hversu mikið fjármagn hér er um að tefla og hvort raunhæft sé að ætla að við skuldbindingarnar verði staðið eða hvort við séum hér að vekja gyllivonir fólks sem ekki er hægt að standa við. Frv. það, sem Magnús H. Magnússon lagði fram, var þaulútreiknað með tilliti til lánskjara á þann hátt að ástæða var til að ætla að við það væri hægt að standa. Það kemur fram í töflum með frv. Magnúsar H. Magnússonar þannig að útreikningar um kostnaðarmat, eins og lögin um stjórn efnahagsmála gera ráð fyrir, eru þar skýrir. Fskj. V í nál. gefur okkur nokkuð ljósar hugmyndir um að við byggjum á veikum stoðum, að við séum hér að lögfesta félagslegar umbætur sem við getum með nokkuð góðum rökum ályktað að torvelt sé að standa við. Þar kemur fram að lánsfjárþörf Byggingarsjóðs verður á næstu 10 árum 102.5 milljarðar kr., en lánsfjárþörf Byggingarsjóðs verkamanna 99 milljarðar, en vex við lengingu lánstímans úr 32 árum í 42 ár í 110 milljarða. Samtals er því óbrúuð fjárþörf næstu 10 ára 212.5 milljarðar kr. Til samanburðar kemur fram, að lánsfjárþörf samkv. upphaflegu frv. Magnúsar H. Magnússonar er tæpir 80 milljarðar. Því gefa þessir lauslegu útreikningar sterka vísbendingu um að umframfjárþörf miðað við brtt. Ed. sé um 130 milljarðar næstu 10 árin frá upphaflegu frv. Magnúsar H. Magnússonar. Engin skýring liggur fyrir á því hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst afla þeirra fjármuna. Þar sem þessar tölur eru byggðar á útreikningum Hallgríms Snorrasonar hjá Þjóðhagsstofnun frá 2. apríl, að teknu tilliti til breyttra forsendna frá þeim útreikningum miðað við brtt. Ed., svo sem varðandi lánskjörin, verður ekki fram hjá því gengið, að þær gefa okkur til kynna ógnvekjandi staðreyndir í þessu máli varðandi fjármagnsþörfina, sem ég dreg í efa að þm. hafi gert sér grein fyrir áður, eða rúmlega 210 milljarða kr. lántökuþörf næstu 10 árin eða um 20 milljarða á ári hverju. Það er nauðsynlegt að gera sér þetta ljóst. Skattheimta og lántökur eru þegar orðnar hættulega miklar í okkar þjóðfélagi. Við getum auðveldlega tekið dæmi hvað gæti þýtt 20 milljarða kr. lántaka á ári. Hún gæti t. d. þýtt að ríkisstj., sem nú þegar ætlar að lögfesta 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna, þyrfti að lögfesta 80% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna.

Leyfir hv. þm. að ráðh. fari í símann í eina mínútu? - Forseti: Það er miklu fremur að spyrja mig að því, og ég leyfi það.

Við getum tekið annan samanburð. 20 milljarðar eru um það bil helmingur af tekjuskatti einstaklinga, sem nú er 38.7 milljarðar með byggingarsjóðsgjaldi. Varla getur ríkisstj. ætlað að fá þetta fjármagn á þann hátt. 20 milljarðar eru einnig 3.5% í söluskatti. Varla er ríkisstj. fús að láta hluta af söluskattstekjum sínum af hendi til íbúðabygginga, ef marka má hvað hún snerist gegn því að auka hlutdeild sveitarfélaga í söluskattstekjum til að koma í veg fyrir aukna skattbyrði landsmanna. Mörgum spurningum er því ósvarað nú þegar um það bil er verið að lögfesta þetta frv. með brtt. Ed., og skoðun mín er sú, að ef velja á þessa leið í húsnæðismálakerfinu, sem Ed. markar, og raunhæf leið er valin til að standa við þá löggjöf verði það ekki gert nema með verulegum sparnaði á öðrum sviðum ríkisbúskaparins. Eru þm. reiðubúnir til þess? Er hæstv. ríkisstj. reiðubúin til að spara á öðrum sviðum ríkisbúskaparins til þess að hægt sé að standa við þessi fyrirheit? Gerðir þessarar ríkisstj. á 3–4 mánaða valdaferli gefa vart tilefni til bjartsýni í þeim efnum. Verði lántökuleiðin farin til að standa við loforð þessi mun það valda mjög aukinni þenslu í þjóðfélaginu og uppbygging húsnæðismálakerfisins mun springa í höndum okkar vegna þess að við höfum spennt bogann of hátt. Upphaflega frv. var raunhæf löggjöf, sem skilar okkur 80% lánamarkinu mun fyrr en brtt. stjórnarsinna munu gera. Það er einnig nokkurs virði að hugleiða hvort ekki er raunhæfara að ná því markmiði fyrr en að lánstíma og vaxtakjörum sé breytt á þann hátt að ekki sé hægt að gera sér vonir um að ná því marki fyrr en mörgum árum seinna, ef kerfið verður þá ekki sprungið áður. Ég vil að lokum, með leyfi forseta, lesa hluta af nal. 1. minni hl. félmn. sem sýnir okkur t. d. að ekki er um aukningu fjármagns að ræða til félagslegra íbúðabygginga frá því sem upphaflegt frv. gerði ráð fyrir, en Alþb.-menn státa sig mikið af því þessa dagana að um aukningu sé að ræða. 1 nál. segir, með leyfi forseta: „Í frv., eins og það var upphaflega lagt fram af Alþfl., var lagt til að ríkissjóður legði fram 20% til félagslegra íbúðabygginga og sveitarfélög 20%. - Nú er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram 30% og sveitarfélög 10%, þannig að heildarframlag opinberra aðila er óbreytt. Innifalið í þessu 30% framlagi er 1% framlag sem sérmarkað er til Byggingarsjóðs verkamanna. Það er einfalt reikningsdæmi að sjá að ekki er verið að auka fjármagn til félagslegra íbúðabygginga frá því sem upphaflega var lagt til í frv. Auk þess verður að ganga út frá því, að hér sé um tilfærslu á fjármagni að ræða frá Byggingarsjóði ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna sem nemur 1% af launaskatti eða rúmum 5 milljörðum, þegar á það er litið að felld var till. Alþfl. í Ed. um að 2% af launaskatti renni til Byggingarsjóðs ríkisins, eins og hingað til hefur verið“ - enda kemur þetta kannske gleggst fram í 37. gr. eins og hún er nú orðin frá Ed., en þar kemur fram, með leyfi forseta: „Með árlegum framlögum,“ stendur í b-lið 37. gr. „úr ríkissjóði sem nemi tekjum hans af 1% launaskatti og framlagi á fjárlögum ef með þarf til þess að framlag ríkissjóðs ár hvert nemi 30% af fjármagnsþörf sjóðsins.“ Ég held að þetta geti ekki verið skýrar orðað. Við skulum því gera okkur ljóst, að uppbygging verkamannabústaða stendur ekkert tryggari fótum eftir þessa breytingu. Þvert á móti veikir þetta stöðu þess að við getum byggt upp verkamannabústaði, því að á fskj. V í nál. á fskj. 637 kemur í ljós að fjárhagsgrundvöllurinn er ótraustari, en þar kemur í ljós að lánsfjárþörf er 110 milljarðar miðað við lengingu lánstímans um 10 ár, eða úr 80 milljörðum miðað við frv. Magnúsar H. Magnússonar í 110 milljarða miðað við breytingu Ed. Þetta verða þm. að gera sér ljóst og þá ekki síður verkalýðshreyfingin. Það er einnig jafnljóst, að við erum mörgum árum lengur að ná hámarkslánahlutfallinu miðað við breytingar Ed. Þessa staðreynd verða þm. og verkalýðshreyfingin líka að vega og meta. Og sú breyting að skerða fjármögnunarmöguleika Byggingarsjóðs ríkisins verður til þess að lánamöguleikar hans minnka verulega, sem mun valda auknum þrýstingi á félagslega kerfið. Þessa staðreynd verða þm. og verkalýðshreyfingin einnig að hafa í huga því að stór hluti launafólks innan Alþýðusambands Íslands er yfir því hámarki sem þarf til þess að fá keyptar félagslegar íbúðir. Mörgu er því enn ósvarað. „Einnig má benda á, að lántökuþörf Byggingarsjóðs verkamanna verður komin yfir 11 milljarða kr. árið 1984 samkv. framlögðum gögnum, sbr. fskj. III, og er þá ekki reiknað með lengingu lánstímans, eins og samþykkt var í Ed., þannig að fjárþörfin er í reynd töluvert meiri. Ljóst er einnig að brtt. stjórnarsinna í Ed. stefna stöðu Byggingarsjóðs ríkisins í mikla tvísýnu. Af framlögðum gögnum Hallgríms Snorrasonar hjá Þjóðhagsstofnun og töflum með frv. Magnúsar H. Magnússonar má ráða að lántökur Byggingarsjóðsins verði á fyrstu 5 árunum að nema 16.3 milljörðum kr. hærri upphæð en frv. í upphaflegri mynd gerði ráð fyrir - og að 10 árum liðnum, þ. e. um 1990, hefur lántökuþörfin aukist svo verulega að hún verður yfir 20 milljörðum kr. hærri upphæð á ári en þurft hefði að óbreyttu frv. Lenging lánstímans og lækkun vaxta samkv. till. stjórnarliða skerða ráðstöfunarfé sjóðsins um 28.4 milljarða kr. á árunum 1980–1990, miðað við 3% vexti á lántökum sjóðsins. Á sama tíma og þessi yfirboð koma fram leggja stjórnarsinnar til að Byggingarsjóður ríkisins verði skertur um 4 milljarða. Hér stangast því á raunveruleikinn og fögur fyrirheit slíkrar löggjafar, sem er alls óviðunandi, einkum ef slík löggjöf er liður til lausnar í kjaradeilunni, eins og komið hefur fram í máli stjórnarsinna. Alþfl. taldi nauðsynlegt að fá fram hjá Þjóðhagsstofnun útreikninga á ýmsum þáttum frv. með tilliti til þeirra breytinga sem gerðar höfðu verið á frv. og fjármagnsþáttum þess. Þjóðhagsstofnun telur að slíkir útreikningar taki um vikutíma, og tilmælum 1. minni hl. félmn. um, að niðurstöður þeirra lægju fyrir áður en frv. yrði afgreitt úr n., var hafnað og verða slík vinnubrögð að teljast ámælisverð. En félmn. var gert að afgreiða þetta viðamikla frv. á þremur dögum. Samstaða er þó innan félmn. um að Þjóðhagsstofnun verði áfram falið að framkvæma útreikningana og leggja þá fyrir eins fljótt og verða má. Upplýsingar, sem undirrituð óskaði eftir að fyrir lægju, fylgja sem fskj. með þessu nál. Þó telja verði að forsendur raunhæfrar ákvarðanatöku hljóti að felast í niðurstöðum þessara útreikninga, þá er það mat Alþfl., að flestar grundvallarhugmyndir, sem fram komu í frv. eins og það var lagt fram, standi. - Þó verður ekki fram hjá því gengið, að fjármögnunarmöguleikum húsnæðiskerfisins í heild er stefnt í mikla tvísýnu með þeim breytingum sem á því hafa orðið.“ Og síðan segir í lok nál.: „Í trausti þess, að litið verði nánar á fjármögnunarþætti frv, að nýju, þegar umbeðnar upplýsingar liggja fyrir, leggur 1. minni hl. til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem fluttar eru á þskj. 573.“ Að lokum, herra forseti, treysti ég því, að þm. hugleiði vel þær tölur sem koma fram í nál. mínu. Ég legg áherslu á að sérstaklega er það nauðsynlegt að slík löggjöf á að verða liður til lausnar á kjaramálunum, eins og stjórnarsinnar hafa gefið í skyn. Launafólk verður að geta treyst því, að um raunverulegar kjarabætur sé að ræða, því að varla er það meiningin að verkalýðshreyfingin þurfi að kaupa þessar félagslegu umbætur ár eftir ár næstu árin. Er staðreyndin ekki einfaldlega sú, að verkalýðshreyfingin og það fólk, sem treystir á að þetta baráttumál sé í höfn með samþykkt þessa frv., standi frammi fyrir þeirri staðreynd, að baráttan sé öll eftir? Þetta er spurning sem við verðum að hugleiða líka vegna þess að ekki er mikið í frv. sem tryggir að hægt sé að standa við þessar skuldbindingar. Ég bið því hv. þdm. að hugleiða vel hvort hér sé verið að vekja gyllivonir verkalýðshreyfingarinnar og annarra sem eftir þessari löggjöf bíða, við séum hér ekki að vekja vonir sem við, þegar upp er staðið, getum ekki staðið við.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls fyrr en talsmenn n. hefðu lokið máli sínu og skal ég þess vegna gera stuttan stans í þessum stól. Ég taldi hins vegar nauðsynlegt að koma á framfæri ályktun sem gerð hefur verið með shlj. atkv. í miðstjórn Alþýðusambands Íslands og fjallar um þetta mál. Í miðstjórninni eiga sæti menn úr öllum stjórnmálaflokkum. Ályktunin er á þessa leið: „Miðstjórnarfundur Alþýðusambands Íslands, haldinn 22. maí 1980, skorar á Alþingi að afgreiða nú þegar og áður en Alþingi fer í sumarleyfi frv. það til laga sem nú liggur fyrir þinginu um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í frv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir, að félagslegar íbúðabyggingar Verði þriðjungur íbúðabygginga í landinu og þar er gert ráð fyrir stóraukinni fjárveitingu til Byggingarsjóðs verkamanna. Þá er gert ráð fyrir viðbótarátaki til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, stórbættri ávöxtun skyldusparnaðar og síðast en ekki síst beinni aðild Alþýðusambandsins að stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þá er í frv. ákvæði um helmingsaðild verkalýðssamtakanna að stjórnum verkamannabústaða. Með tilliti til þessa er það samtökum launafólks sérstakt kappsmál að frv. þetta nái fram að ganga nú þegar. Miðstjórnin treystir því, að stjórnvöld muni á hverjum tíma tryggja það fjármagn sem þarf til þess að markmiðum frv. í heild verði náð. Í þessu sambandi minnir Alþýðusamband Íslands á að hér er aðeins um að ræða efndir á ítrekuðum loforðum stjórnvalda í húsnæðismálum allt frá árinu 1974. Alþýðusamband Íslands telur að nái frv. þetta ekki fram að ganga nú fyrir þinglok muni það geta orðið til að torvelda mjög í framtíðinni samkomulag við stjórnvöld um lausn deilna með þeim hætti að teknar verði gildar í samtökunum yfirlýsingar á borð við þær sem gefnar hafa verið oftar en einu sinni á undanförnum árum um húsnæðismálin. Virðingarfyllst, f. h. Alþýðusambands Íslands, Snorri Jónsson.“ Ég taldi nauðsynlegt, áður en umr. héldi áfram, að koma þessari niðurstöðu verkalýðssamtakanna á framfæri við hv. Nd.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að koma að eftirfarandi aths. áður en umr. um dagskrármál er frekar fram haldið. Tilefni aths. minnar er raunar umr. um það mál, sem hér er nú á dagskrá, og umræður um það þótt á öðrum vettvangi hafi verið. Í viðtali við þingfréttamann Ríkisútvarpsins í gærkvöld sagði forsrh. að sumir þm. Sjálfstfl. hefðu mótmælt því, að frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins yrði að lögum á þessu þingi, afgreiðslu þess yrði að fresta til hausts. Þessir menn hafa tafið þingstörfin, sagði forsrh. Í sjónvarpsviðtali síðar um kvöldið hélt hann þessu sama fram með breyttu orðalagi. Vegna þessara orða forsrh. vill þingflokkur sjálfstæðismanna taka fram eftirfarandi: Þm. Sjálfstfl. mótmæla því, að málefnalegar umr. þeirra innan ramma þingskapa séu túlkaðar sem málþóf af forsrh. í fjölmiðlum. Umr. á Alþingi síðustu daga hafa með engum hætti mótast af málþófi. Stjórnarliðar og þar með taldir ýmsir ráðh. hafa að vísu sett á langar ræður, en þm. Sjálfstfl. hafa hvað eftir annað greitt fyrir framgangi mála ríkisstj. þegar t. d. þm. stjórnarliðsins hafa ekki séð ástæðu til að mæta á þingfundum. Nægir þar að nefna afgreiðslu mála s. l. nótt í Nd. svo og þegar frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins var vísað til n. án umr. s. l. laugardag í Nd. - Í Ed. þurftu sjálfstæðismenn að hjálpa til við að koma þessu sama máli út úr deildinni s. l. föstudag. Nú á síðustu dögum þessa þings er alþm. ætlað að afgreiða nánast umræðulaust eina umfangsmestu löggjöf sem þetta þing hefur fengið til meðferðar. Á það geta sjálfstæðismenn ekki fallist. Ákvörðun um þinglausnir 20. maí var óraunhæf, miðað við að ljúka öllum málum sem getið var á óskalista ríkisstj. frá 18. apríl. Svo virðist nú sem það tímamark hafi verið sett til þess að ríkisstj. hefði frið fyrir þinginu til þess að setja brbl. vegna vandamála sem við blasa um næstu mánaðamót og stjórnin hefur ekki ráðið við. Með hliðsjón af framansögðu er ummælum forsrh. vísað á bug. Fleira mætti raunar segja um ýmis ummæli hæstv. forsrh. í fjölmiðlum í gær, en til þess að verða nú ekki sakaður um að tefja störf Alþingis læt ég þetta nægja, nema þá frekara tilefni gefist til aths.



Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að þingflokkur hæstv. forsrh. hefur mótmælt afstöðu hans og skoðunum, og er ekki vitað að neinn félagi í þingflokknum, sem hæstv. forsrh., hæstv. dómsmrh., hæstv. landbrh. og þeir aðrir sjálfstæðismenn eru aðilar að, hafi haft aðra skoðun á málinu.



Herra forseti. Í sjónvarpinu í gærkvöld hélt hæstv. forsrh., Gunnar Thoroddsen, því fram, að Sjálfstfl. hefði reynt að koma í veg fyrir að þetta mál, sem hér er til umr., fengi afgreiðslu á þessu þingi, og lét einnig að því liggja, að meiri hl. þingflokksins væri á móti félagslegum aðgerðum í húsnæðismálum. Hér virðist vera um mikinn misskilning að ræða, því að Sjálfstfl. hefur einungis bent á að ef þetta mál eigi að fá afgreiðslu á þessu þingi verði Alþ. og hæstv. ríkisstj. að gefa sér nægilegan tíma til þess. Ríkisstj. hefur valið þann kost að leggja áherslu á afgreiðslu málsins á þessu þingi. Sjálfstfl. hefur gert sitt til þess að svo geti orðið. Í fyrsta lagi féllst hann á að efna ekki til umræðna um málið við 1. umr., sem er mjög óvenjulegt þegar þingmál koma gjörbreytt og full af ágreiningsefnum úr fyrri deild. Í öðru lagi féllst Sjálfstfl. á að nefndarstörf tækju aðeins tvo virka daga. Var við það staðið, eins og frsm. meiri hl. félmn. gat um, þrátt fyrir að Ed. hefði nánast á hverjum degi í hálfan mánuð unnið að málinu sem er afar yfirgripsmikið. Í þriðja lagi vil ég benda á að um margra vikna skeið hafa fulltrúar stjórnarflokkanna og þeirra aðila, sem standa að ríkisstj., unnið að gagngerum breytingum á frv. án þess að gefa stjórnarandstöðunni kost á að fylgjast með því verki fyrr en því var fulllokið. Dráttur málsins er því fyrst og fremst á ábyrgð hæstv. ríkisstj., en engan veginn stjórnarandstöðunnar. Í fjórða lagi hefur stjórnarandstaðan fallist á að framlengja þingstörf út þennan mánuð og jafnvel lengur, m. a. til að gera kleift að frv. þetta og önnur veigamikil mál fái þinglega meðferð og afgreiðslu. Í fimmta lagi skal þess getið, að formaður félmn. Ed., hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, beitti sér sérstaklega fyrir hröðum og ákveðnum vinnubrögðum til að málið fengi eðlilega meðferð í Ed. Í atkvgr. við 2. umr. í Ed., þegar margir tugir brtt. voru til afgreiðslu, þurfti hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson að greiða atkv. gegn brtt. til þess að málið næði fram þrátt fyrir fjarveru stjórnarþm. Af því, sem ég nú hef talið í fimm liðum, þykir mér leitt að þess misskilnings hafi gætt í máli hæstv. forsrh. að stjórnarandstaðan hafi gagngert verið að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins. - Þess skal í ofanálag getið, að s. l. nótt varð stjórnarandstaðan að hjálpa stjórnarflokkunum við að koma málum í gegnum Nd., m. a. vegna fjarveru ráðh. sem sæti eiga í hv. deild. Í því furðulega áróðursstríði, sem háð hefur verið vegna óákveðni hæstv. ríkisstj. um hvað hún vill gera varðandi þinghaldið, hafa nokkrir þm., þ. á m. hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, haldið því fram, að Sjálfstfl. væri í einhverju einkastríði við launþegasamtökin og vildi koma í veg fyrir eðlileg áhrif þeirra í húsnæðismálunum. Ég mun að sjálfsögðu víkja betur að þessu atriði síðar í ræðu minni, en vil þó strax í upphafi taka það skýrt fram, að við sjálfstæðismenn erum ekki á móti því að ASÍ hafi áhrif á ákvarðanir í húsnæðismálum með eðlilegum hætti. Okkur þykir hins vegar rangt að slíkt gerist með beinni stjórnaraðild, eins og nýjasta gerð frv. gerir ráð fyrir. Fleiri samtök vinnumarkaðarins, eins og BSRB og Vinnuveitendasamband Íslands, hafa einnig gert kröfu til beinnar aðildar, og auk þess hefur samband sveitarstjórna orðað slíka aðild fyrir sig. Sjálfstfl. telur að öll þessi samtök eigi að hafa áhrif á ákvarðanir, en óæskilegt sé að það gerist með beinni stjórnaraðild þeirra. Afstaða Sjálfstfl. og reyndar fjölmargra annarra, sem kynnt hafa sér þessi mál, þ. á m. fulltrúar Framsfl. og Alþfl. í húsnæðismálastjórn, er hvorki byggð á annarlegum sjónarmiðum gagnvart verkalýðshreyfingunni né heldur skilningsleysi á gildi félagslegra úrræða þar sem þeirra er þörf. Hér er um að ræða grundvallaratriði í skipan stjórnsýslunnar og spurninguna um valdtöku Alþingis og hvenær eðlilegt sé að þingið framselji vald sitt til hagsmunasamtaka. Sjálfstfl. styður heils hugar að Alþýðusamband Íslands hafi áhrif á ákvarðanir húsnæðismálastjórnar án beinnar aðildar að stjórninni. Á hinn boginn telur Sjálfstfl. eðlilegt og æskilegt að launþegasamtökin eigi beina aðild að stjórnum verkamannabústaðanna sem sérstaklega sinna hinum svokallaða félagslega þætti húsnæðismálanna. Eins og fram kom í ræðu frsm. meiri hl. hv. félmn. eru ýmis vandkvæði á frv. og sumt sem getur orkað tvímælis. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. frsm., að frv. hefur gerbreyst í meðförum Ed., þ. á m. hefur lánstími lengst, vaxtakjör lána batnað og verkefnum fjölgað. Við það hafa reikniforsendur fjármögnunarinnar breyst. Þess vegna samþykkti n. að fara þess á leit við Þjóðhagsstofnun að hún reiknaði út að nýju fjármagnsþörfina, og verður því verki væntanlega lokið áður en umr. um málið lýkur, eins og fram kom áðan hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, frsm. 1. minni hl. félmn. Á þetta mikilvæga atriði legg ég áherslu í upphafi máls míns, vegna þess að skýr viðhorf ríkisstj. þurfa að liggja fyrir gagnvart fjármögnuninni ef frv. á að verða einhvers virði fyrir þá sem líta á það sem kjarabótagildi. Ég tek undir það, sem kom fram í ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands er hæstv. félmrh. sagði frá áðan, að auðvitað er tilgangslaust að samþykkja þetta frv. ef fjármagnið fylgir ekki á eftir. Öllum er ljós aðdragandinn að þeirri frumvarpsgerð sem við erum að ræða hér. 1970 voru lögin um húsnæðismálastjórn endurskoðuð. 1974 gaf ríkisstj. loforð vegna kjarasamninganna um endurskoðun þeirra mála og aftur 1976. Síðan hafa margar nefndir unnið ágætt starf og nú, 1980, hefur ríkisstj. enn einu sinni gefið út yfirlýsingu varðandi kjarasamninga, eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. félmn. - Ég vil enn leggja áherslu á að frv. hefur til viðbótar gjörbreyst í meðförum Ed. Almennt má segja um þessi lög að þau séu kannske helst til of ítarleg án þess að vera nægilega nákvæm. Hefði hiklaust verið til bóta ef þau væru styttri og kjarnyrtari. Ástæðan fyrir þessu er án efa sú, að margir aðilar þurftu að koma sinum sjónarmiðum að. Það hlýtur sífellt að vera spurning, þegar Alþ. setur lög, hvaða efni eigi að vera í löggjöfinni og hver eigi að vera í reglugerð löggjöfinni til stuðnings. Mér sýnist höfundar þessa frv. ekki hafa gætt þess sem skyldi að greina í sundur þetta tvennt. Varðandi vinnubrögð félmn. vil ég segja að fundir voru fjölmargir og þangað komu margir aðilar boðaðir af n. til að gefa skýrslu og segja frá sínum sjónarmiðum, ekki síst vegna þeirra breytinga sem orðið höfðu á frv. í meðferð Ed. Samt sem áður tókst að ljúka nefndarstörfum á þeim örstutta - óvenjulega stutta - tíma sem n. hafði, aðeins tveimur virkum dögum. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. formanni félmn. fyrir hvernig hann vann að þessu máli og stóð við sitt og hélt nefndarmönnum við efnið, því að eins og hér hefur verið áður bent á hefur það aldrei verið ætlun nokkurs aðila að tefja fyrir þessu máli með þeim aðferðum að stunda ekki eðlileg þingstörf, heldur hefur meginkrafan verið sú, eins og margoft hefur verið sagt, að þetta mál fengi eðlilega meðferð og þinglega hér á hv. Alþingi. Eitt er það þó sem hugsanlega skyggir á nefndarstarfið þegar talað er um vinnubrögð í þessu sambandi. Ekki tókst, þrátt fyrir tilmæli nefndarmanna í félmn. Nd., að efna til samstarfs við nefndarmenn í félmn. Ed., sem aðallega stafaði af því, að sú n. var þá þegar búin að vinna gífurlega mikið starf og óvíst var að fullt gagn væri að slíku samstarfi. Ég mun hér á eftir í framsöguræðu minni rekja nokkur atriði: fyrst segja frá meginstefnu Sjálfstfl., síðan fjalla um stærstu ágreiningsatriðin, nefna þá örfá atriði úr umsögnum sem komu til Ed. og það sem kom fram á fundum nefndarinnar og loks lýsa betur nál. og brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Steinþóri Gestssyni. Meginstefna Sjálfstfl. í húsnæðismálum, eins og hún kom fram á landsfundi flokksins vorið 1979, er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Grundvallarstefna Sjálfstfl. í húsnæðismálum er að sérhverri fjölskyldu verði gert kleift að eignast og búa í eigin húsnæði. Árangur þessarar stefnu er m. a. sá, að óvíða er hlutfall eigin íbúða jafnhátt og hér á landi. Á undanförnum árum hefur hins vegar svonefndri leiguíbúðastefnu vaxið fiskur um hrygg og virðist sú stefna njóta verulegs fylgis hjá núv. stjórnarflokkum.“ - Ég skýt því inn að þar er átt við vinstri stjórnina síðustu, þótt auðvitað sjáist ekki munur á stefnu hennar og stefnu núv. ríkisstj. Og held ég nú áfram lestrinum. - „Landsfundurinn telur nauðsynlegt að sporna gegn þessari stefnu, en að það verði best gert með því að Sjálfstfl. leggi sjálfur fram frv. til laga um húsnæðismál í samræmi við stefnu flokksins. Þess vegna felur landsfundurinn miðstjórn flokksins að skipa hið allra fyrsta nefnd til að semja slíkt frv., sem lagt verði fyrir Alþ., og verði þar lögð sérstök áhersla á eftirtalin atriði.“ Það skal tekið fram sem innskot, að Sjálfstfl. vann að þessum málum. Ég þekki til þess, að sum atriði og þau sem kannske eru mest til bóta í þessu frv. eru m. a. komin frá þeim mönnum sem sjálfstæðismenn fengu til liðs við sig til að koma fram með sjónarmið í húsnæðismálum. - Áfram heldur lesturinn og tek ég þá til við eftirfarandi áhersluatriði: „1. Tekin verði upp stofnlán, þannig að fyrsta íbúð í eigu fjölskyldu fái lán allt að 80% byggingarkostnaðar. Þetta grundvallarsjónarmið verði einnig látið ná til kaupa á eldri íbúðum og einnig verði lán til viðhalds og endurhæfingar á eldri íbúðum aukin og látin ná til fleiri aðila. 2. Hlutverk Húsnæðismálastofnunar ríkisins verði endurmetið í samræmi við grundvallarsjónarmið Sjálfstfl. Tæknideild stofnunarinnar verði lögð niður, en þó haldi stofnunin áfram eftirlits- og leiðbeiningarhlutverki. 3. Komið verði á samvinnu milli Húsnæðismálastofnunar ríkisins annars vegar og banka og sparisjóða hins vegar um að þessir aðilar taki að sér viðskiptahlutverk stofnunarinnar og greiði út lán til viðskiptamanna sinna í samræmi við byggingarhraða. 4. Tryggja þarf nægilegt og samfellt framboð á hentugum byggingarlóðum og gera byggingariðnaðinum kleift að þróast í það að verða framleiðsluiðnaður. 5. Bygging hagkvæmra íbúða hvað snertir verð og gæði verður best tryggt með samkeppni byggingaraðila. Forsenda framfara í byggingariðnaði er öflug rannsóknarstarfsemi og ber því að leggja áherslu á eflingu hennar.“ Hér lýkur tilvitnun í meginstefnu Sjálfstfl., eins og hún birtist á landsfundi flokksins fyrir um það bil einu ári. Af þessum upplestri sést hvað hefur verið tekið til greina í núv. frv. og á hvað vantar til þess að sjónarmið sjálfstæðismanna nái fram að ganga. Megináherslan hvílir á því í fyrsta lagi að sem flestir séu íbúðareigendur. Við teljum það vera þjóðhagslegt, það dreifir eignum, dreifir fjármunum og valdi, og það er ljóst að eigendur íbúða fara betur með sína eign en leigjendur sem leigja hjá opinberum aðilum eða hálfopinberum aðilum, eins og reynslan sannar erlendis. Í öðru lagi viljum við sjálfstæðismenn reyna að koma sem mest í veg fyrir að hér verði í gangi tvöfalt kerfi, þannig að það leiði til húsnæðislegrar stéttaskiptingar í landinu. Við teljum að almennt markaðsverð eigi að ráða í húsakaupum og kostnaði. Við viljum því gera almenna byggingarsjóðinn sterkan þannig að hann geti lánað mikið til langs tíma á viðunandi kjörum. Hins vegar viljum við halda félagslega þættinum í ákveðnu lágmarki, en þannig þó að hann verði nægilega sterkur til að gera fullt gagn fyrir þá sem þurfa á slíkum styrk að halda. Þá teljum við að Húsnæðismálastofnunin sé fyrst og fremst lánastofnun og ráðlegginga og leiðbeininga, en ekki hönnunar- og teiknistofnun. Mér er að vísu ljóst að frv. hefur tekið þeim breytingum, að tæknideildinni er ekki ætlað nákvæmlega sama hlutverk og á vissum stigum málsins var farið fram á. En við viljum, að öll hönnunarstarfsemi fari út, og bendum á að í dag eru fyrir hendi hjá ýmsum aðilum týputeikningar, sem almenningur getur fengið á jafnhagstæðu verði og hjá Húsnæðismálastofnun, og þær eru ekki síðri að gerð og gæðum. Við teljum að Húsnæðismálastofnunin ætti frekar að örva slíka starfsemi, m. a. með samkeppni, eins og gert er ráð fyrir í lögunum. Hönnun Húsnæðismálastofnunar hefur hindrað og hindrar enn í dag eðlilega þróun í tækniþjónustu úti á landsbyggðinni. Við teljum að það sé enn fremur ákaflega óeðlilegt að sami aðilinn vinni þetta hönnunarstarf og hafi með eftirlit að gera hjá sjálfum sér. Þegar litið er á það frv. sem hér er til umr. er alveg ljóst að fjölmörg atriði í því eru til bóta. Þau atriði hafa reyndar verið talin upp af ýmsum aðilum, þ. á m. ráðh. og frsm. meiri hl., og ég sé enga ástæðu til annars en að taka undir að margt í þessu frv. er til stórbóta. Sérstaklega eru það þó tvö atriði sem ég vil nefna: annars vegar að unnið hefur verið að sameiningu á löggjöf um húsnæðismál, þannig að nú liggur hún fyrir í einu lagi, og hins vegar hafa orðið breytingar á vaxtakjörum sjóðsins, sem ég tel vera spor í rétta átt. En fjölmörg atriði teljum við sjálfstæðismenn að betur mættu fara. Ég ætla að rekja í örfáum atriðum þau sem við teljum vera stærst í því sambandi. Í fyrsta lagi, og það hefur raunar komið fram hjá öllum frsm., teljum við að fjármögnun sjóðsins hvíli á afar veikum grunni. Við teljum alveg tilgangslaust að tala um 80% lán og ný verkefni ef ekki kemur til afar mikil fjárfesting til viðbótar því sem sjóðurinn hefur haft hingað til. Þá bendum við á að breytingarnar í Ed. hafa kollvarpað fyrri hugmyndum um framkvæmdamátt sjóðsins á næstu árum. Það er þess vegna sem félmn. bað um nýjar upplýsingar hjá Þjóðhagsstofnun. Þær eru væntanlegar í næstu viku, eins og ég hef sagt áður. Sem dæmi um, hvaða áhrif slíkar breytingar hafa, vil ég vísa til greinar sem birtist í Morgunblaðinu í dag og sýnir þetta mál eins og það horfir við kaupendum íbúðanna. Þessi grein er eftir Ólaf Jensson. Hann segir þar m. a., með leyfi forseta: „Eftirfarandi tvö dæmi um greiðsluskilyrði af húsnæðismálastjórnarlánum eru miðuð við þessar forsendur: 1. 80% lán af byggingarkostnaði tveggja íbúða, sem kosta annars vegar 20 millj. og hins vegar 15 millj. kr. 2. Reiknað er með að á fyrsta ári greiðist ekki afborgun. 3. Lánin eru fullverðtryggð og aðeins 2.25% ársvextir. 4. Miðað við verðlag 1979.“ Hér lýkur lestrinum og ég rek annað efnislega: Sé lánstíminn 21 ár verður ársgreiðslan rúm milljón. Sé hins vegar lánstíminn 36 ár er ársgreiðslan 665 400. Þetta er um íbúð sem kostar 20 millj. og lán sem yrði 16 millj. Af þessu sést hve gífurlegur munur það er fyrir þann sem kaupir ef lánstíminn lengist, og það er það sem gerðist í Ed. Þess vegna viljum við fá frekari útreikninga, eins og hv. frsm. 1. minni hl. benti rækilega á í máli sínu. Stóra spurningin í þessu máli, sú spurning sem ríkisstj. verður að svara áður en þing fer heim, er þessi: Hvað ætlar ríkisstj. að útvega mikið fjármagn og hvernig? Við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á það líka, að það verði gert með föstum tekjustofni, og höfum lagt til að launaskatturinn, sá skattur sem var búinn til til þess að hann gæti runnið til húsnæðismála, verði nýttur sem fastur tekjustofn til þeirra mála. Til að nefna einhverjar upphæðir má geta þess, að gert var ráð fyrir því, áður en frv. breyttist, að það vantaði 10 milljarða kr. á verðlagi 1978. Eitt prósentustig launaskatts má gera ráð fyrir að skili a. m. k. 5 milljörðum kr. Ég nefni því hér upphæðir sem skipta máli. Í raun og veru ætti ég ekki að rifja upp sáttmála ríkisstj., það stæði öðrum nær, en í þeim sáttmála kemur fram að á árunum 1980–1981, þ. e. nú í ár og á næsta ári, ætli ríkisstj. að tryggja 5–7 milljarða sem eigi að renna m. a. til byggingar verkamannabústaða og íbúða á vegum sveitarfélaga og byggingarsamvinnufélaga. Ég hef ekki séð neina fjármuni koma á móts við þetta á yfirstandandi ári. Það má vera að hægt sé að túlka þessa yfirlýsingu í stjórnarsáttmálanum þannig, að það eigi að gerast á næsta ári. Um það verða að koma skýrari yfirlýsingar en hingað til hafa fengist frá hæstv. ríkisstj. Annað atriði, sem sjálfstæðismenn leggja áherslu á að þurfi að breytast, er stjórn sjóðsins. Með breytingu, sem gerð var í hv. Ed., gera lögin nú ráð fyrir að Alþýðusamband Íslands eigi rétt til tilnefningar tveggja manna í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þetta er samkv. kröfu Alþýðusambands Íslands og stutt rökum, sem koma fram í umsögn Alþýðusambandsins, svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Frv. gerir ráð fyrir, að báðir byggingarsjóðirnir séu undir einni stjórn, húsnæðismálastjórn, og mæla augljóslega ýmis rök með þeirri tilhögun þótt fleiri leiðir komi þar vafalaust til álita. Alþýðusambandið getur þó engan veginn fallist á þá tilhögun, að húsnæðismálastjórn verði eingöngu skipuð þingkjörnum fulltrúum stjórnmálaflokka, og hlýtur sem fyrr að gera þá eindregnu kröfu, að Alþýðusamband Íslands verði með beinni aðild að stjórn veðlánakerfisins gert kleift að hafa áhrif á framkvæmd mála, sérstaklega að því er félagslega þátt íbúðalánakerfisins varðar.“ - Ég endurtek: „sérstaklega að því er félagslega þátt íbúðalánakerfisins varðar. Þessi krafa er studd þeim almennu og augljósu rökum, að húsnæðismálin eru og hljóta að verða snar þáttur í kjaramálum launafólks og skiptir því framkvæmd þeirra miklu máli fyrir afkomu launþega ekki síður en kjaramálin í þrengri merkingu. Þetta sjónarmið hefur reyndar verið viðurkennt af stjórnvöldum í sambandi við gerð kjarasamninga á undanförnum árum. Í þessu sambandi skal tekið fram, að Alþýðusambandið telur þá tilhögun samráðs, sem gert er ráð fyrir í 36. gr. frv., eins og það var í upphafi, alls ófullnægjandi og raunar ekki í neinu samræmi við stefnumótun fyrrv. ríkisstj., sem birt er sem fskj. með frv. á bls. 45 undir rómverskum II. Með hliðsjón af framansögðu gerir ASÍ að tillögu sinni að 1. mgr. 3. gr. frv. verði breytt þannig: Stjórn Húsnæðismálastofnunar ríkisins, húsnæðismálastjórn, skipa sjö menn, fimm kosnir hlutbundinni kosningu af Sþ. að afstöðnum alþingiskosningum og tveir skipaðir af félmrh. eftir tilnefningu Alþýðusambands Íslands. Varamenn skulu kjörnir og skipaðir á sama hátt.“ Eins og menn muna var gert ráð fyrir nokkurs konar samráði eða samráðsaðild Alþýðusambandsins í upphaflegu lagafrv. Í umsögn Alþýðusambandsins er vísað til fskj. og það byggir sjónarmið sín á yfirlýsingu sem þar kemur fram. Ég ætla að lesa þessa yfirlýsingu. Hún er dags. 6. sept. 1979, undirrituð af Guðmundi Vigfússyni, Þráni Valdimarssyni og Georg H. Tryggvasyni. Þar segir um þetta atriði: „Byggingarsjóðirnir verði sjálfstæðir, en með aðild að þessu heildstæða lánakerfi undir sameiginlegri stjórn. Af ýmsum ástæðum þykja rök standa til þess að fulltrúum ASÍ og BSRB sé gefinn kostur á að fylgjast með og hafa áhrif á ákvarðanatökur innan félagslega veðlánakerfisins.“ Þetta get ég ekki fengið til að ganga upp. Mér sýnist að tilvitnunin, sem getið er, í umsögn Alþýðusambands Íslands sé á einhverjum misskilningi byggð. Eftir sem áður skal ég viðurkenna að viss rök hníga til málstaðar þeirra. En það, sem skiptir mestu máli, er að það er ekkert sem bendir í þessu til þess, að um loforð stjórnvalda hafi nokkurn tíma verið að ræða um beina stjórnaraðild að Húsnæðisstofnun ríkisins. Þvert á móti tel ég að óeðlilegt sé að ein samtök, þótt merk og stór séu, njóti þeirra fríðinda eða forréttinda að tilnefna beint í stjórn sem er þingkjörin að öðru leyti. Sem rök í því máli víl ég nefna að slík tilnefning getur leitt til þess, að um breytingu verði að ræða á pólitískum hlutföllum í slíkri sjóðsstjórn, og skiptir þá engu máli hvort þeir menn, sem tilnefndir eru af stjórn slíkra samtaka, eru úr sama flokki eða ekki, því að þannig getur verið að þeir séu t. d. báðir úr stjórnarandstöðu á þeim tíma og myndi þannig meiri hl. með minni hl. alþm. og nái þannig fram sínum áhugamálum, sem er tiltölulega auðveldara í því kerfi, sem verið er að setja upp, heldur en áður þar sem stjórnin hefur meiri völd en þá var. Mér finnst óeðlilegt að Alþ. framselji þannig vald sitt. Spyrja má: Af hverju ættu þá ekki aðrir að eiga aðild að húsnæðismálastjórninni með sömu rökum, t. d. Vinnuveitendasamband Íslands, sem er samningsaðili? Þetta hefur mikla þýðingu fyrir Vinnuveitendasambandið þar sem húsnæðismál eru venjulega hluti af kjarasamningum á hverjum tíma. Það er ljóst að Alþýðusambandið samdi við vinnuveitendur um þann skatt sem til skamms tíma hefur verið fastur tekjustofn húsnæðismála. Það er ekki óeðlilegt að annar viðsemjandinn vilji hafa áhrif fyrst hinn fær þau. - Í öðru lagi má nefna samtök byggingaraðila og í þriðja lagi sveitarstjórnir, sem vissulega hafa verulegra hagsmuna að gæta. Þá má og geta þess, að um það eru skiptar skoðanir hvernig veljist í miðstjórn Alþýðusambands Íslands og að hve miklu leyti það val spegli raunverulegan vilja þessarar stóru og voldugu hreyfingar. Á þskj. 255, sem er 137. mál þingsins, fluttu nokkrir sjálfstæðismenn undir forustu Péturs Sigurðssonar till. til breytinga á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, þar sem gert er ráð fyrir að stærstu stéttarfélögin, sem hafi félaga yfir 300, verði að láta fara fram hlutfallskosningar innan félaganna. Þetta er auðvitað stutt þeim rökum, að þessi lýðræðishefð er í þjóðfélaginu og í langflestum félögum viðhöfð. Gagnrýni hefur komið á þetta þess efnis, að hér sé löggjafarþingið að skipta sér af innri málefnum Alþýðusambands Íslands. Ég spyr á móti: Ef Alþýðusamband Íslands á að njóta forréttinda, t. d. að geta tilnefnt í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins, kemur þá ekki hv. Alþ. við hvernig miðstjórn þessa sambands er valin? Því miður hefur þetta mál strandað hjá hv. félmn. vegna þess að það var sent til umsagnar með þeim hætti að ekki er hægt að gera ráð fyrir að umsagnir berist fyrir þinglok. En það er merkilegt, að í umræðum á nefndarfundi kom í ljós að gera má ráð fyrir að þessi till. hafi yfirgnæfandi meirihlutafylgi hér á hv. Alþingi. Til þess að nefna stuðningsmenn þessarar till. vil ég geta þess, að hæstv. forsrh. flutti till. nákvæmlega sama efnis á næstliðnu Alþingi Íslendinga, en þá náði till. ekki fram að ganga. Ég skal viðurkenna að verði gerðar breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur með þessum hætti horfa málin að sjálfsögðu að nokkru leyti öðruvísi við en nú. Menn verða að átta sig á því, að Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin njóta forréttinda í íslensku þjóðfélagi. Það er nánast - ég sagði nánast - skilyrði að vera í stéttarfélagi, þannig að menn eru nánast jafnbundnir því að ganga í stéttarfélag og þeir eru fæddir inn í þjóðfélagið. Þess vegna hljótum við að gera sömu lýðræðiskröfur til þessara stéttarfélaga og við gerum í þjóðfélaginu í heild. Allt öðru máli gegnir um félög sem menn ganga í af fúsum og frjálsum vilja. Þetta vil ég hreinskilnislega láta koma hér fram sem mín viðhorf í þessu máli. Annar stjórnunarþáttur í frv. er um stjórn verkamannabústaðanna. Þar er verkalýðsfélögum tryggð aðild með þeim hætti að nánast er allt vald tekið af sveitarfélögunum. Við sjálfstæðismenn flytjum brtt. um þetta og teljum að meira forræði eigi að vera hjá sveitarfélögunum, en viðurkennum að sjálfsögðu að þarna er eðlilegt að um aðild verkalýðsfélaga sé að ræða, þótt við bendum á að undir vissum kringumstæðum hlýtur það að koma einkennilega út þegar BSRB á að skipa í litlum hreppum úti á landi sinn fulltrúa, sem hlýtur þá annaðhvort að verða prestur eða læknir, en þeir eru jafngildir. - Ég nefni þetta í gamni. Þriðja gagnrýnisatriðið, sem ég vil nefna varðandi frv., er að því skuli vera slegið föstu að þriðjungurinn af fjármagninu eigi að ganga til félagslegra byggingarframkvæmda. Mér er ljóst að hér er gamalt loforð á ferðinni og auðvitað verður að taka tillit til þess. En hvað er félagslegt í þessu sambandi? Hvernig ber að skilja þetta hugtak sem er svo vinsælt um þessar mundir? Eru ekki öll húsnæðismál félagslegs eðlis? Má ekki segja að allt fjárframlag til húsnæðismála sé félagsmál og allar byggingarframkvæmdir, sem fara í gegnum húsnæðismálastjórn, séu félagslegs eðlis? Ég hef velt þessari spurningu fyrir mér og mér þætti athyglisvert ef hæstv. félmrh. gæti orðið mér að liði. Ég hefði frekar getað hugsað mér að þegar talað er um félagsleg viðhorf í þessu sambandi sé verið að hugsa um þá sem í raun og veru hafa ekki bolmagn til þess að eignast húsnæði að neinum leiðum öðrum en þeim að njóta sérstakra fríðinda til þess. Ég held að þeir séu færri en þarna er gert ráð fyrir. Ég vil að það sé gert mjög vel við það fólk. Ég tel hins vegar sjálfsagt að almenni sjóðurinn, eins og ég hef sagt áður, verði stækkaður og öllu venjulegu launafólki verði gert kleift að eignast eigið húsnæði með því að fá lán úr hinum almenna sjóði. Næsta atriði, sem ég vil nefna, er tæknideildin, sem ég hef örlítið gert að umtalsefni áður. Ég nefndi þá, að við vildum hönnunarþáttinn út úr frv. og við teldum að tæknideildin væri í óeðlilegri samkeppni við einkareksturinn. Ég bendi á að fyrir liggur skýrsla um Húsnæðismálastofnun ríkisins og úttekt á starfi tæknideildarinnar. Eftir lestur hennar er augljóst að það er útilokað að einangra vissa kostnaðarþætti í tæknideildinni. Þess vegna er alltaf viss hætta á því, að teikningar, sem tæknideildin lætur gera, séu ekki á eðlilegu verði. Ástæðan er einfaldlega sú, að mikið af ráðgjafarþjónustunni fer fram í gegnum síma og það er ómögulegt að skipta upp kostnaði tæknideildarinnar í þá þætti, sem gert er ráð fyrir, og engin leið að hafa eftirlit með slíku. Loks vil ég nefna gildistökuna. Ég tel að það sé óþarfi að gildistakan eigi sér stað fyrr en um næstu áramót, enda ekki séð að nokkrir fjármunir komi í sjóðinn fyrr en um áramót. Ég skal ekki fjölyrða mjög um önnur ágreiningsefni, en tek nokkur sem dæmi. Í fyrsta lagi tel ég að ákvæði um markmið laganna, eins og því er lýst í frv., sé óþarfi og nánast sýndarmennska. Í öðru lagi sýnist mér heldur óklárt um svokallað lántökugjald. Þar hefur fallið niður sem tekjustofn 1%, eins og það var í gömlu lögunum, en samt er gert ráð fyrir að einhvers konar lántökugjald sé tekið upp hjá þeim stofnunum sem annast afgreiðslu fyrir Húsnæðisstofnun og sé það þá samningsatriði hverju sinni. Þetta atriði finnst mér ekki hafa komið nægilega skýrt fram og vil þess vegna biðja hæstv. félmrh. um að skýra það atriði í einstökum framkvæmdaratriðum. Ég endurtek: Það var um lántökugjaldið. Í þriðja lagi vil ég benda á réttinn til kaupa, eins og honum er lýst í 45. gr. Hann er heldur óeðlilegur, að mínu viti, enda eru ýmsar breytingar sem gætu komið þar inn. Í fjórða lagi mætti taka ákveðnar á skyldusparnaðarkaflanum. Skal ég þó fyrstur manna viðurkenna að þarna er um framfaraspor að ræða, en það þarf að koma skýrar fram hvernig framkvæmdin á að vera og hverjir falla undir þetta kerfi. Þá tel ég að deildaskiptingin sé óþörf og leiði einungis til þess að smíðað sé bákn í þessari stofnun sem á að geta verið tiltölulega einföld að gerð. Nafnbreytingin er ekki stórmál, en til lýta. Það hefði verið æskilegt að geta fjallað hér um nokkur þau atriði sem komu fram í umsögnum og viðtölum fjölmargra aðila sem n. talaði við. Þar komu fram fjölmargar athugasemdir. Vegna þess að ég veit að fleiri vilja komast að á þessum fundi mun ég aðeins stikla á langstærstu athugasemdunum, en nefna þær sem mér finnst að þyrfti að taka tillit til. Stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík gagnrýndi mjög þann þátt sem snýr að verkamannabústöðunum. Ég vil ekki vera að þreyta hv. þdm. með upplestri úr umsögn þeirra, en snúa mér að umsögn frá húsnæðismálastjórninni. Það kom fram í viðtali við stjórnina, þegar hún kom á fund n., að hún leggur mikla áherslu á að Byggingarsjóðurinn hafi fasta tekjustofna. Þá kemur það glöggt fram í umsögn húsnæðismálastjórnar um beina aðild Alþýðusambandsins, að hún er andvíg slíkri aðild, en klofnaði í sex gegn einum. Það var aðeins fulltrúi Alþb. sem var fylgjandi þeirri hugmynd. Í aths. einstakra manna koma fram merkileg viðhorf og vil ég sérstaklega nefna fulltrúa veðdeildarkerfisins. Þar vil ég enn ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðh. um hvernig hann hugsar sér framkvæmd á þeim málum. Guðmundur Gunnarsson, sem kom á fund n., lagði á það áherslu að gera þyrfti könnun á því, hvaðan fjármagn kæmi til íbúðabygginga í dag og hvar fjármagn losnaði ef um breytt kerfi verður að ræða og fjármagns aflað eins og gert er ráð fyrir í hugmyndum ríkisstj. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðh. hvort unnið sé að slíkum athugunum eða hvort það sé á áætlun félmrh. Í umsögn Vinnuveitendasambandsins koma fram nokkur meginatriði sem ég tel ástæðu til að lesa, enda er þar um stuttan lestur að ræða. Fyrst vil ég þó geta þess, að fulltrúi vinnuveitenda, sem kom á fund n., Þorsteinn Pálsson, taldi að ef Alþýðusambandið ætti að fá beina aðild að húsnæðismálastjórn teldi Vinnuveitendasambandið og stjórn þess augljóst mál að Vinnuveitendasambandið mundi krefjast hins sama þar sem húsnæðismálin eru svo mikilvægt tæki í kjarasamningum sem raun ber vitni. Í umsögn Vinnuveitendasambandsins segir orðrétt, með leyfi forseta: „VSÍ telur frv. í heild til bóta miðað við gildandi lög. Þó eru í frv. ýmis efnisatriði sem betur mættu fara. Vill VSÍ í því sambandi einkum nefna eftirfarandi: Að mati VSÍ er síður en svo til bóta að deildaskipta stofnunni, svo sem gert er ráð fyrir í frv. Húsnæðismálastofnun er í samræmi við verksvið sitt ein heild, þótt ákveðin innbyrðis starfsskipting sé að sjálfsögðu nauðsynleg. Engin ástæða er til að Húsnæðismálastofnunin reki teiknistofu í samkeppni við hönnuði á almennum markaði. Þótt hér sé ekki gengið nógu langt að því marki að koma lánshlutfalli í 80% sem fyrst er engan veginn tryggt að fjármagn sé fyrir hendi í þessa hægfara aukningu. Ekki á að binda afgreiðslur við aðeins eina lánastofnun. Ef launþegasamtök eiga að geta komið fram sjónarmiðum sínum með aðstoð samstarfsnefndar og framkvæmdastjórnar verkamannabústaða er eðlilegt að samtök atvinnurekenda fái aðild að þeim stofnunum. Lánstíminn í frv. er almennt of stuttur miðað við að frv. gerir ráð fyrir að öll lán verði að fullu vísitölutryggð.“ Síðan gerði Vinnuveitendasambandið aths. við fjölmargar greinar frv., sem ég hirði ekki að lesa. Samband sveitarstjórna lagði fyrst og fremst áherslu á að forræði sveitarstjórna héldi áfram og það væri ekki tekið af þeim með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv., eins og það breyttist í Ed. Verktakasambandið kom á fund. Þeir lögðu áherslu á að tæknideildin yrði lögð niður, en Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins gæti unnið að þeim málum sem ætluð væru tæknideildinni. Þá töldu þeir of lítið hugsað um verktakaiðnaðinn, sem er ákaflega veikur, m. a. vegna þess, hvernig að opinberum framkvæmdum er staðið hér á landi, en stærstu ríkisfyrirtækin, sem standa að opinberum framkvæmdum, haga málum sínum þannig, að milli 80 og 90% af framkvæmdamagninu er unnið á vegum þeirra fyrirtækja beint, en aðeins lítill hluti af verktökum. Sé síðan um einhvern samdrátt að ræða leiðir hann til þess að verktakarnir hafa ekkert að gera, en hinir, þ. e. opinberu aðilarnir, hafa sitt á þurru. Þetta hlutfall þarf að snúast við ef hér í landinu á að vaxa upp verktakaiðnaður sem skili sér að einhverju gagni og skili bættum lífskjörum. Þá benda þeir á það hjá Verkatakasambandinu, að hugsanlegt sé að þeir ættu að fá aðild að lánakerfinu, þó ekki væri nema vegna þeirrar þekkingar sem þeir hafa á byggingum. Það var athyglisvert, sem kom fram hjá þeim sem mætti á nefndarfund frá Verktakasambandinu, að þegar hann benti á, hvílík goðsögn það væri að félagslegar byggingar væru eitthvað ódýrari en aðrar byggingar, afhenti hann nefndinni blað, Víkurblaðið, sem gefið er út á Húsavík, frá föstudeginum 28. mars 1980, þar sem Húsavíkurkaupstaður er að auglýsa íbúðir til sölu í fjölbýlishúsum. Þar kemur í ljós að tveggja herbergja íbúðir eiga að kosta 25.5 millj. á verðinu frá 1. mars og þriggja herbergja íbúðir 32.8 millj. Ég staðhæfi að þetta verð, sem þarna er nefnt, er ekki undir - og kannske yfir - almennu markaðsverði. Þetta nefni ég sérstaklega vegna þess að stundum er því haldið á loft að markaðsverð í dag sé óraunverulegt miðað við byggingarkostnað. Ég get fallist á að markaðsverð á fasteignum sé hátt, en það er fyrst og fremst hátt vegna þess að rangt hefur verið staðið að húsnæðismálum og húsbyggingarmálum hér á landi. Ég vil leggja sérstaka áherslu á næstu umsögn, sem er frá Meistarasambandi byggingarmanna, vegna þess að sá, sem undir hana ritar, er sá maður sem tilnefndur var af þeim sjálfstæðismönnum sem studdu ríkisstj. til að vinna að endanlegri endurskoðun frv. Á þetta legg ég sérstaka áherslu til að sýna hvað það var, sem hann lagði áherslu á, og hvaða atriði það eru, sem þeir aðilar í Sjálfstfl., sem styðja ríkisstj., kostuðu kapps um að fá inn í endurskoðunina. Í fyrsta lagi bendir Gunnar S. Björnsson á, að það sé ekki til bóta að skipta stofnuninni í þrjár deildir. Í öðru lagi, að ekki sé rétt að leggja áherslu á sjálfstæða teiknistofu. Í þriðja lagi, að ekki sé gengið nógu langt í því að koma lánahlutfalli upp í 80% og ekki sé heldur nægilega vel séð fyrir fjármögnun kerfisins. Í fjórða lagi, að ekki eigi að binda afgreiðslu við eina lánastofnun. Í fimmta lagi, að lánstími, eins og hann kemur fram í upprunalega frv., sé allt of stuttur og þurfi að lengjast um minnst 10 ár. Og í sjötta lagi, að það sé eðlilegt að sveitarfélög og atvinnurekendur eigi í stjórninni fulltrúa á svipaðan hátt og launþegar. Þetta eru sex atriði sem hann leggur áherslu á. Eitt atriðið er í frv., eins og það lítur út núna, og er það að sjálfsögðu til bóta. Að lokum vil ég nefna í sambandi við það sem fram kom í umsögnum, að BSRB lagði sérstaka áherslu á að lán yrðu jafnhá til kaupa á eldra íbúðarhúsnæði og til nýbygginga. Ég þarf ekki að fjölyrða um það nál. sem liggur fyrir á þskj. 609. Ég bendi þó sérstaklega á 3. mgr., þar sem segir frá ósk n. um frekari útreikninga frá Þjóðhagsstofnun. Báðir frsm., bæði frsm. meiri hl. og eins frsm. 1. minni hl., skýrðu rækilega frá því máli og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem þar kom fram, en hv. frsm. voru báðir sammála um að fjármögnunin væri veikasti hlekkurinn í þessu öllu saman og eftir breytingarnar, sem gerðar voru í Ed., sé um það að ræða að mikill munur sé á fjármagnsþörfinni frá því sem nú er. Þess vegna er beðið eftir nýjum útreikningum með óþreyju. Á þskj. 610 gerum við hv. þm. Steinþór Gestsson nokkrar till. til breytinga á frv. Flestar þessar brtt. eru þær sömu og komu fram í hv. Ed. Við höfum þó ekki lagt fram brtt. um smærri framkvæmdaratriði, heldur reynt að taka þau atriði sem máli skipta. Mun ég nú gera örstutta grein fyrir þeim tillögum. 1. brtt. er um það, að í 1. gr. frv. komi orðið „fólks“ í staðinn fyrir „launafólks.“ Við sjáum ekki ástæðu til þess að það sé sérstaklega tekið fram í markmiði laganna, að fjármunum sé sérstaklega varið til að auka möguleika launafólks til að eignast húsnæði. Við teljum að slíkt hljóti að vera réttur allra, jafnt smáatvinnurekenda, atvinnurekenda og annarra sem kjósa að kalla sig annað en launafólk, og teljum að það sé óþarfi að orða greinina með þessum hætti. 2. brtt. er við 3. gr., en hún er um deildaskiptinguna. Við leggjum til að sú grein styttist í það, að húsnæðismálastjórn ákveði á hverjum tíma deildaskiptingu stofnunarinnar í stað þess að það sé lögbundið. 3. brtt. gerir ráð fyrir breytingum á stjórnunarþættinum sem ég hef áður í máli mínu gert rækilega grein fyrir. 4. brtt. er við 5. gr., um hlutverk stofnunarinnar. Við leggjum til að hún orðist eins og segir í 4. till. okkar og teljum það óþarfa sem kemur fram í nokkrum töluliðum í 5. gr. eins og hún er nú. Þá er 5. brtt. Hún er við 9. gr. Þar er fyrst og fremst um það að ræða að 3.5% launaskattur verði fastur tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins. 6. brtt. er við 14. gr. og er um lánstímann. Við leggjum til að hann verði 30 ár. Í 7. brtt. er gerð till. um breytingu á 37. gr. Þar vil ég biðja hv. þm. um að gera smáleiðréttingu. Það stendur í þskj. undir c-lið: „Með framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags sem skal nema 30%.“ Hér er um prentvillu að ræða. Þetta á að vera 20%. Mun ég láta prenta þskj. upp. Og loks um d-liðinn. Hann er styttur og aðeins nefnt „með lántöku.“ Er það breyting á orðalagi. 8. brtt. skýrir sig sjálf og hefur verið margrædd og ég hef áður gert grein fyrir henni. Þar er líka um að ræða villu. Stendur nú, með leyfi forseta, í brtt.: „Í þeim sveitarfélögum sem vilja,“ en á að vera: Í þeim sveitarfélögum sem ákveða að bæta úr o. s. frv. Í 9. brtt. er gert ráð fyrir að koma í veg fyrir að um sé að ræða beina skyldu í sambandi við verkamannabústaði og félagslega þáttinn og er liður í því að auka forræði sveitarfélaganna. 10. brtt. er grundvölluð á því, að þar sé um að ræða reglugerðaratriði sem ekki sé hægt að festa hendur á í lögum til langs tíma, enda má gera ráð fyrir að um tíðar lagabreytingar verði að ræða ef svo nákvæmlega á að tilfæra þessi atriði í lögum. 11. brtt. skýrir sig sjálf. 12. og 13. brtt. byggjum við á því, að þau atriði, sem þar er fjallað um, eigi betur heima í reglugerð. Sú 14. er í þeim anda sem ég hef áður lýst um forræði sveitarfélaga, þar sem gert er ráð fyrir að sveitarstjórn ráðstafi þeim leiguíbúðum sem reistar eru á hennar vegum, en ekki, eins og er nú í lagafrv., að stjórn verkamannabústaða eigi að hafa fullt forræði á því verkefni. Loks er breyting við 69. gr., sem fjallar um tæknideildina, og hún sett í það horf sem við teljum vera viðunandi, því að við höfum lagt á það áherslu í málflutningi okkar að engin ástæða sé til að efna til gífurlegrar deildaskiptingar Húsnæðisstofnunar. Byggist brtt. á því, að um slíka skiptingu sé að ræða, en dregið úr því sem við köllum hönnunarþætti tæknideildarinnar. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan mun ég ekki gerast margorður um atriði sem koma fram í nál. annarra hluta félmn. Einn þáttur er þó sammerktur öllum þeim nál. sem hér hafa verið til umr. Það varðar fjármögnunina. Það er augljóst að á hana hefur n. lagt mesta áherslu. Það er enn fremur hverjum deginum ljósara, að hæstv. ríkisstj. verður að gefa betri og klárari svör en hún hefur hingað til gefið um þennan þátt. Telji hún sig geta áttað sig á hvað hann er mikilvægur verður þingið að hinkra eftir nýjum útreikningum. Þeir útreikningar munu koma snemma í næstu viku, þannig að nægur tími gefst í næstu viku eða á næstu vikum til að fjalla um þau atriði, enda liggur ekki á því að frv. sé afgreitt fyrr en í næstu eða þar næstu viku því að ekki er gert ráð fyrir að gildistaka sé fyrr en 1. júlí. Ég vona að í ræðu minni hafi mér tekist að koma til skila þeim sjónarmiðum sem Sjálfstfl. hefur lagt sérstaka áherslu á. Mér er ljóst að ég hef orðið að stikla á stærstu atriðunum, en hugsanlega gefst mér tækifæri seinna í umr. til að gera ítarlegri grein fyrir sjónarmiðum okkar.



Herra forseti. Þó að mér væri ekki hlátur í huga s. l. nótt gat ég ekki annað en brosað þegar hv. 1. þm. Vesturl., frsm. meiri hl. félmn. þessarar hv. d., sagði að hér væri um þýðingarmikla löggjöf að ræða sem um árabil hefur verið í endurskoðun og mótun hjá mörgum nefndum skipuðum færustu mönnum á þessu sviði, eins og hann orðaði það. Það er rétt hjá hv. þm., að löggjöfin er mjög þýðingarmikil, líklega þýðingarmesta félagsmálalöggjöf hér á landi um langt árabil. Aftur á móti er það rangt hjá hv. þm. að unnið hafi verið að þessu máli um árabil hjá mörgum nefndum. Um almenna þáttinn, þ. e. allt annað en verkamannabústaði og leiguíbúðir sveitarfélaga, er það að segja, að alls ekkert nýtilegt hafði verið gert á því sviði þegar ég tók við embætti félmrh., og segi ég þetta líka í tilefni af orðum hv. 9. þm. Reykv. Hins vegar hafði nefnd undir forustu Gunnars Helgasonar unnið að félagsmálaþættinum, þ. e. um verkamannabústaði og leiguíbúðir sveitarfélaga. Sú nefnd klofnaði og skilaði áliti í tvennu lagi. Engar kostnaðaráætlanir hafði hún látið gera eða athuganir á fjármögnunarhlið málsins, hvorki í nútíð né framtíð, en allmargar hugmyndir frá báðum hlutum þessarar nefndar voru notaðar við gerð þess frv. sem ég lagði fram hér í hv. Ed. í des. s. l. Hitt er hárrétt hjá hv. 1. þm. Vesturl., að mjög færir menn hafa að þessu frv. unnið og lagt í það mjög mikla vinnu, ekki síst við könnun á kostnaðarhlið þess og mat á því, hvernig unnt væri að fjármagna frv. Slíka útreikninga gerðu þeir meira en áratug fram í tímann. En þá langar mig til að spyrja, fyrst hv. 1. þm. Vesturl. er svona ánægður með undirbúning frv.: Hvers vegna í ósköpunum lætur hann það þá viðgangast orðalaust og það sem formaður félmn. þessarar hv. d., að fjárhagslegum grundvelli sé að verulegu leyti kippt undan frv.? Við að hlusta á ræðu hv. 1. þm. Vesturl. í nótt komst ég að þeirri dapurlegu niðurstöðu, að formaður félmn. þessarar hv. d. hafði ekkert kynnt sér málið. Hann sagði t. d. að skyldusparnaður unglinga hefði verið betur tryggður nú en í upphaflega frv. Það er rangt. Verðtryggingin er óbreytt, en vextir lækkaðir úr 3.5 í 2%, hækkun lánahlutfalls skyldusparenda fellt niður og forgangur þeirra til lána líka felldur niður. Reyndar var alls staðar felldur niður forgangur þeirra sem voru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, og má það merkilegt heita. Þetta er t. d. mjög alvarlegt varðandi kaup á eldri íbúðum. Sá lánaflokkur hefur hækkað gífurlega síðustu árin og getur varla haldið áfram að hækka eins mikið og hann hefur gert því að þá færi hann að gleypa meiri hlutann af öllu fjármagninu. Frv. gerir ráð fyrir að stöðva þessa aukningu, láta upphæðina vera óbreytta nema hvað hún vaxi með vaxandi þjóðartekjum. Hin mikla aukning fjármagns, sem í kerfið á að fara, á sem sagt fyrst og fremst að fara til nýbygginga. Á hitt ber að líta, að það er þjóðhagslega mjög mikilsvert að nýta eldri bæjarhverfi, t. d. hér í Reykjavík, á Akureyri og sjálfsagt víðar, betur en nú er gert. Þar er mikið af þjónustumiðstöðvum, t. d. skólum, lítt eða ekki notað. Sama má segja um gatnakerfi o. fl. Hugmyndin með frv. hvað þetta varðar var að gefa þeim, sem eru að eignast sína fyrstu íbúð, fullt valfrelsi með það að byggja nýtt eða kaupa eldra og fá þá sömu fyrirgreiðslu og um nýbyggingar væri að ræða. Þarna átti þetta fólk að hafa algeran forgang. Þetta var fellt niður. Það átti sem sagt að slá tvær flugur í einu höggi, bæta nýtingu eldri hverfa og gefa frumbyggjendum fullt valfrelsi um hvort þeir byggðu eða keyptu. En öllu þessu var sleppt í hv. Ed. Og eins og ég sagði áðan: Forgangi frumbýlinga var alls staðar sleppt. Það var greinilegt að þeir sem staðið hafa að breytingum á frv., hafa alls ekki skilið ýmsa þá hluti sem hafðir voru í huga við samningu þess. Þá sagði hv. 1. þm. Vesturl. að lán til verkamannabústaða hafi verið stóraukin með breytingum á frv. Þetta er rangt og kem ég að því síðar. Ég er ánægður með að þetta frv. skuli nú vera komið til afgreiðslu þessarar hv. d., þótt ég sé óánægður með ýmsar af þeim breytingum sem hv. Ed. gerði á frv. Kem ég að því síðar. Það er greinilegt að félmn. hv. Ed. hefur lagt á sig talsverða vinnu við frv., þótt sú vinna hefði mátt vera unnin fyrr þannig að frv. fengi eðlilega afgreiðslu í báðum deildum hvað tíma snertir. Sumar brtt. hv. Ed. eru vissulega til bóta. Þannig er ég nokkuð ánægður með flestar þær breytingar, sem félmn. Ed. var sammála um. Einnig eru einstakar, en því miður allt of fáar, brtt. stjórnarliða í félmn. hv. Ed. til nokkurra bóta. Sumir stuðningsmenn stjórnarinnar gera mikið úr breytingafjöldanum í fjölmiðlum, tala um tugi, jafnvel hundruð breytinga, nýtt frv. og þar fram eftir þeim götunum. Það er ofurauðvelt að fá fram slíkar tölur. Þýðingarlítil innskotsgrein í byrjun, svo að dæmi sé tekið, krefst 80 breytinga á töluröð greina. Að breyta nafni frv, krefst breytinga á fjölmörgum öðrum greinum, þar sem nafnið kemur fram. Að breyta nafni á stjórnum verkamannabústaða í sveitarfélögunum krefst auðvitað breytinga á öllum greinum sem þessi nöfn koma fram í. Þannig er auðvitað auðvelt að fá fram næstum hvaða fjölda breytinga sem menn óska í það og það skiptið. Hinar raunverulegu breytingar eru einhvers staðar á bilinu frá 10–15, eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. fyrir nokkrum dögum. En nóg um það. Þótt ýmsu hafi verið breytt í meðförum hv. Ed. og flestu til hins verra að mínu mati, standa þó eftir flestar af grundvallarhugmyndum frv., en sumar því miður talsvert brenglaðar. Ég legg því ríka áherslu á að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi þó að nauðsynlegt sé að lagfæra sumt af því versta sem hv. Ed. gerði í sínum breytingum. Breytingum hv. Ed. má skipta í fimm flokka. Í fyrsta flokknum eru breytingar sem telja má til bóta, en þær eru því miður fáar. Nefna má þar þáttinn um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Í öðrum flokknum eru ýmis einskis eða lítilsverð smáatriði, óþarfar orðalagsbreytingar, nánast tittlingaskítur. Slíkar breytingar eru margar og kemur mér mjög á óvart að félmn. hv. Ed. skuli hafa lagt svo mikla vinnu og eytt svo miklum tíma í alger aukaatriði. Þessar breytingar virðast fyrst og fremst hafa verið gerðar breytinganna vegna. Þarna er verið að elta ólar við breytingar sem ekkert eiginlegt gildi hafa. Það eru, eins og ég sagði, mjög einkennileg vinnubrögð miðað við það tímahrak sem málið er komið í. Í þriðja flokknum eru breytingar sem auka mjög á valdsvið og umfang húsnæðismálastjórnar og þó einkum og sér í lagi tæknideildar stofnunarinnar. Henni er troðið inn á öllum mögulegum og ómögulegum stöðum og hlýtur að verða að miklu bákni ef svo fer sem horfir eftir breytingar hv. Ed. á frv. Hún á jafnvel að meta þörf og áætlaðan tilkostnað við endurbætur á hinum margvíslegu mannvirkjum sveitarfélaga sem nú geta fengið lán til endurbóta og meiri háttar viðhalds, sbr. 17. brtt. n. Ég er alls ekki sammála hugmyndum hv. þm. Sjálfstfl. um að það eigi að leggja tæknideildina að mestu leyti niður, en fyrr má nú rota en dauðrota að pota henni inn í öll hugsanleg og óhugsanleg verkefni. Í fjórða flokknum eru breytingar þar sem sveitarfélögunum er blandað inn í alla skapaða hluti, ekki aðeins í sambandi við félagslegu íbúðirnar, þar sem þau eiga vissulega heima, heldur einnig í flesta lánaflokka Byggingarsjóðs ríkisins, rétt eins og sá sjóður væri ekki síður ætlaður sveitarfélögum en hinum almenna húsbyggjanda eða húskaupanda. Hlutur sveitarfélaga í verkamannabústaðabyggingum er lækkaður úr 20 í 10% án þess að nokkur ósk kæmi þar um frá sveitarstjórnarmönnum eða frá sambandi sveitarstjórnarmanna, þvert á móti. Í umsögn sambandsins um frv. var sérstaklega tekið fram að það óskaði ekki eftir breytingum á þessum kafla frv. Því hefur verið haldið fram af ýmsum, að það, hve lítið hefur verið byggt af íbúðum á grundvelli núgildandi laga um verkamannabústaði í flestum sveitarfélögum landsins nú hin síðustu árin, sé sökum þess að þeim finnist hlutur sinn of mikill í fjármögnuninni, sem nú er einhvers staðar nálægt 30%, jafnvel meiri. En svo er ekki. Ástæðan er einfaldlega sú, að á undanförnum árum hafa flestöll sveitarfélög utan höfuðborgarsvæðisins verið að byggja íbúðir á grundvelli laga um leigu- og söluíbúðir sveitarfélaga, þar sem sveitarfélögin þurfa ekkert fram að leggja ef um söluíbúðir er að ræða, en 20% ef þær eru ætlaðar til leigu. Auðvitað byggja sveitarfélögin fremur eftir lögum þar sem veðlánakerfið lánar svo til allt, fyrst sá möguleiki hefur verið til. Hitt er svo rétt, að endurkaupaskylda sveitarfélaga á verkamannabústöðum hefur verið þeim til trafala, en hún er nú af lögð, nú er séð fyrir peningum til að standa við þær skuldbindingar í frv., og var reyndar í frv. í upphaflegri mynd. Nú er um það bil búið að byggja þær íbúðir sem byggja má eftir þeim lögum sem ég var að tala um. Aftur á móti er lögð mikil fjárhagsleg ábyrgð á sveitarfélögin varðandi félagslegu íbúðabyggingarnar samkv. breytingum hv. Ed. og þar getur verið um miklu stærra mál að ræða en lækkunina úr 20 í 10% þátttöku í lánum til verkamannabústaða. Ég kem að því síðar. Sveitarfélögunum er, eins og ég sagði, potað inn í velflesta lánaflokka, ekki bara í sambandi við félagslegu íbúðirnar, þar sem þau eiga vissulega heima, heldur í flesta lánaflokka Byggingarsjóðs ríkisins. Ef sveitarfélögunum er lánað til allra skapaðra hluta, eins og breytingar hv. Ed. gera ráð fyrir, sem út af fyrir sig væri gott og blessað ef yfirdrifið væri til af peningum, hlýtur auðvitað að minnka að sama skapi það fé sem til útlána verður fyrir hinn almenna húsbyggjanda. Þetta hlýtur hvert mannsbarn að skilja. Sveitarfélögunum er jafnvel lánað til endurbóta og meiri háttar viðhalds húseigna sinna, en slíkt hefur verið dæmigert verkefni sveitarfélaga um aldir án sérstakrar lánafyrirgreiðslu. Allt er þetta gert án þess að nokkur ósk komi um það frá samtökum sveitarfélaga. Það lítur helst út fyrir að einhver fulltrúi síblanks sveitarfélags hafi komið þessum tillögum öllum á framfæri. Í fimmta flokknum eru svo þær breytingar sem ég vil meina að stafi af misskilinni góðsemi við húsbyggjendur og aðra lántakendur veðlánakerfisins. Hv. Ed. telur sig vera að gera húsbyggjendum greiða og bæta hag þeirra með því að lækka útlánsvexti um allt að 1.5% og lengja lánstímann nokkuð, auka útlánaflokka og opna allar gáttir til útlána fyrir sveitarfélögin án þess að gera minnstu tilraun til að auka tekjur Byggingarsjóðs ríkisins þar á móti eða sýna fram á hve mikla aukningu tekna hann þurfi breytinganna vegna. Þetta líkaði hv. 1. þm. Vesturl. afskaplega vel. Hv. Ed. gekk reyndar svo langt, og það fæ ég illa skilið ef eitthvað er meint með umbótum í húsnæðislánamálum, að fella till. um að Byggingarsjóður ríkisins héldi óskertum þeim mörkuðu tekjustofnum sem honum ber lögum samkv. Það er alveg eins og blessaðir mennirnir haldi að peningarnir vaxi á trjánum. Allt verður þetta auðvitað til þess, að það tekur miklu fleiri ár að ná því marki, sem frv. stefnir að að ná í áföngum á ekki lengri tíma en 10 árum, að geta lánað öllum húsbyggjendum og kaupendum íbúða 80% af brúttókostnaði byggingarinnar eða hússins. Auðvitað verður að líta á heildarlánsfjárþörf húsbyggjandans. Hún minnkar ekki þótt þeir fái hluta - og eftir breytingu hv. Ed. mun minni hluta en ella að öðru jöfnu - af lánsfjárþörf sinni með lítið eitt lægri vöxtum og til lítið eitt lengri tíma. Mismuninn, sem nú verður mun meiri en ella vegna breytingar Ed., þurfa menn að slást við bankana um að fá og það venjulega til mjög skamms tíma og með lélegum kjörum. Heildarárangurinn verður því meiri erfiðleikar húsbyggjenda - ekki minni - og miklu meiri áhyggjur og fleiri magasár vegna drápsklyfja stuttra lána, einkum fyrstu árin. Allt verður þetta því húsbyggjendum mun erfiðara fyrir misskilda góðsemi hv. þm. Ed. Ég vil undirstrika að lánstími og vextir voru valdir eftir mjög mikla umhugsun og útreikninga og samþykktir sem stefnumörkun ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar - og af öllum þeim flokkum sem þar áttu hlut að - sem stefnumörkun í lánamálum. Þar komu vextirnir fram og þar kom lánstíminn fram og kjörin öll. Þeir voru valdir af mjög vel yfirlögðu ráði og með það fyrir augum að efla á tiltölulega skömmum tíma veðlánakerfi ríkisins til stórra átaka án þess að íþyngja lántakendum um of. Sem dæmi um það get ég sagt að lán eins og þetta, þ. e. 80% lán, var reiknað út á venjulega 4–5 herbergja íbúð til 21 árs og miðað við 3.5% vexti. Afborganir og vextir voru í lægri kantinum á því sem venjulega gengur og gerist um leigu slíkra íbúða á Reykjavíkursvæðinu. Eftir þessar breytingar hv. Ed. tekur það mun lengri tíma og kostar ríkissjóð mun meira fé að ná því marki sem við ætluðum okkur: að leggja hornstein að nýrri og djarfhuga stefnu í húsnæðislánamálum, - stefnu sem gerði okkur mögulegt að byggja upp á tiltölulega fáum árum öfluga og sjálfbjarga íbúðalánasjóði sem veitt gætu húsbyggjendum á viðráðanlegum kjörum fullnægjandi fyrirgreiðslu og sambærilega við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar, - stefnu sem gerði ungu fólki kleift að láta hinn íslenska draum eins og hann er stundum kallaður, um eigið húsnæði rætast án þess að bestu árum ævinnar sé kastað á glæ í þrotlausu striti og fjárhagsáhyggjum sem oft hafa bitnað óbætanlega bæði á börnum húsbyggjenda og heimilislífi þeirra. Slíka stefnu markaði upprunalega frv., en breytingar hv. Ed. seinka þeirri þróun um mjög mörg ár, ef hún næst nokkurn tíma með því fyrirkomulagi sem nú er lagt til. Slíku veldur að mínu mati misskilin góðsemi og er auðvelt að komast að raun um það með því að skoða hinar mismunandi töflur sem fylgja grg. frv. T. d. veldur vaxtabreytingin ein því, að á árinu 1990, þegar 80% markinu átti að vera náð hið síðasta, vantar rúmlega 2.1 milljarð kr. og vegna lánalengingarinnar liðlega 3.2 milljarða í viðbót á því eina ári til þess að áætlunin geti staðist, hvort tveggja á verðlagi ársins 1980. M. ö. o.: það ár vantar alveg fjármagn til að lána í 200 íbúðir. Og ef við tökum svo til viðbótar með í reikninginn, að fastur markaður tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins, launaskatturinn, lækki um 1% og verði 1%, þá vantar á þessu eina ári 21.3 milljarða til að ná þessu marki. Þar við bætist svo, að svo er að sjá sem hæstv. ríkisstj. ætli sér að draga úr tekjum Byggingarsjóðs ríkisins af mörkuðum tekjustofnum, en auka lántökur þess í stað. Þá versnar dæmið auðvitað um allan helming. Sem dæmi um það vil ég upplýsa, að árið 1979 tók Byggingarsjóður ríkisins að láni um 4 milljarða kr. hjá lífeyrissjóðum til 15 ára með 4% vöxtum og að sjálfsögðu fullverðtryggt. Þetta fé lánaði Byggingarsjóður út með 2% vöxtum til 26 ára þar sem fyrsta árið er afborgunarlaust. Byggingarsjóður endurgreiðir lífeyrissjóðunum á þessu ári og því næsta samtals 842 millj. kr. af þessum lánum, en fær sjálfur af sama fjármagni 320 millj. kr. Af þessum mismun eru 149 millj. kr. hrein útgjöld vegna vaxtamismunar. Ef meiningin er að ganga af Byggingarsjóði ríkisins dauðum í stað þess að byggja hann upp er þetta rétta leiðin. Nú hrósar hæstv. félmrh. sér af því að taka eigi 1% af launaskatti og verja til félagslegra íbúðabygginga. En hvaðan á að taka þetta 1%? Ef marka má atkvgr. um brtt. hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar í Ed. á að taka þetta 1% af Byggingarsjóði ríkisins. Ef það er meiningin, er lítils góðs að vænta í þessum efnum. Þá mega hinir almennu húsbyggjendur fara að biðja fyrir sér. Þar sem ekki er að sjá þess nein merki, að hæstv. ríkisstj. ætli að auka tekjur Byggingarsjóðs að sama skapi og útgjöldin eiga að aukast, útlánsvextir að lækka og lán lengjast, hlýtur þetta að leiða til þess að lánshlutfallið hækkar miklu hægar en frv. gerði í upphafi ráð fyrir. Það má jafnvel þakka fyrir ef lánshlutfallið fer ekki lækkandi. Þau eru ekki gæfuleg fyrstu spor núv. hæstv. ríkisstj. í húsnæðislánamálum. Hún byrjar á því að skerða markaða tekjustofna Byggingarsjóðs ríkisins um hvorki meira né minna en 34% og hún lækkar stórlega í krónum talið fé til Byggingarsjóðs verkamanna á þessu ári, þrátt fyrir öll loforð og fögur fyrirheit í þessum efnum. Þar við bætist að byggingarsjóðirnir eiga að greiða hærri vexti samkv. brtt. hv. Ed. af teknum lánum en veittum lánum, og þegar þar við bætist enn, að hæstv. félmrh. ætlar að taka 1% eða helminginn af mörkuðum tekjustofnum Byggingarsjóðs ríkisins, fer manni að detta í hug að hæstv. ríkisstj. sé að gera grín að hv. alþm. - og ekki bara alþm., heldur öllum þeim fjölmörgu sem treysta á lán til nýbygginga eða kaupa á húsnæði fyrir sig og sína. Hæstv. félmrh. hefur haldið því fram og reyndar margir fleiri, að stórauka eigi fjármagn til byggingar félagslegra íbúða frá því sem upphaflega frv. gerði ráð fyrir. Þetta er rangt. Upphaflega frv. gerði ráð fyrir, að ríkissjóður legði fram 20% af byggingarkostnaði félagslegra íbúða og sveitarfélögin önnur 20, væntanlegir íbúðaeigendur legðu fram 10%, eða samtals 50%. Síðan var gert ráð fyrir lántökum hjá lífeyrissjóðum á vegum ASÍ og atvinnurekenda, svonefndum SAL-sjóðum, sem rúmaðist vel innan marka þeirra 20% sem þeir hafa sett sér að lána til veðlánakerfisins. Afganginn átti svo að lána úr Byggingarsjóði ríkisins. Frv., eins og það er nú breytt, gerir ráð fyrir 30% framlagi ríkissjóðs, þar af er meiri hlutinn tekinn af Byggingarsjóði ríkisins, 10% framlagi bæjarfélaga og 10% framlagi væntanlegra íbúðaeigenda. Samtals 50%, eins og í upphaflega frv. Afganginn á svo að fjármagna með lánum á svipaðan hátt og áður var gert ráð fyrir. M. ö. o.: ekki er króna látin í félagslega kerfið umfram það sem ráð var fyrir gert í upphaflega frv., nema hvað nú verður öllu erfiðara fyrir lífeyrissjóðina að lána til veðlánakerfisins vegna þess að nú er þeim í fyrsta skipti - eða það a. m. k. stóð til - uppálagt að lána svo og svo mikið beint ríkissjóði. Það hefur heilmikið verið talað um fjármögnun kerfisins, bæði í upphaflegum till. og eins og þær eru núna. Um það vil ég segja það, að í upphafi var unnið geysilega vel að útreikningum og áætlunum í sambandi við þessi mál. Í grg. frv. er sýnt nákvæmlega fram á hver fjárþörfin verði á næstu 10 árum, ár fyrir ár, til að má því marki að geta lánað húsbyggjendum 80% af brúttókostnaði húsa sinna og lánað þeim sem kaupa svipaða upphæð. Þá var reiknað með 2000 íbúðum á ári og 660 af því eða þriðjungi á grundvelli félagslega þáttarins. Þar var sýnt fram á og er sýnt fram á, að ef helmingnum af aukinni fjárþörf er mætt með framlögum úr ríkissjóði og bæjarsjóðum, annaðhvort beint eða með mörkuðum tekjustofnum, og helmingnum mætt með auknum lántökum, þá aðallega frá lífeyrissjóðunum, þurfi framlagið að aukast um 0.4 milljarða kr. á fyrsta ári og fara rólega vaxandi upp í 38 milljarða kr. á tíunda árinu, sem er það dýrasta að þessu leyti. Eftir það má framlagið minnka mjög ört. Lántökur þyrftu að aukast um 2 milljarða kr. á fyrsta ári og hækka rólega upp í mest 6.4 milljarða á tíunda ári og fara síðan ört lækkandi vegna þess að sjóðirnir stæðu þá undir sér sjálfir. Hér er átt við verðlag 1978. Þá stæði Byggingarsjóður ríkisins á eigin fótum eftir þetta og þyrfti ekki frekar á aðstoð að halda, en Byggingarsjóður verkamanna þyrfti að fá áframhaldandi nokkurn stuðning til að vega á móti mismun á innláns- og útlánsvöxtum hans. Ef ekkert er að gert, en núverandi tekjustofnar kerfisins óskertir, hefði það tekið uppbygginguna 16–17 ár. Það hefði tekið 16–17 ár að ná þessu marki með upphaflega frv., en óskertum tekjustofnum, en það þótti þeim stjórnmálaflokkum, sem stóðu að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, of langur tími. Því samþykkti hún stefnumótun um fjármögnun kerfisins, þannig að markinu ætti að ná á ekki lengri tíma en 10 árum, en ég hef lýst því áður, hvað til þurfti að koma til þess að það yrði gert. Auðvitað voru inni í því dæmi ákvarðanir um útlánsvexti og lánstíma, svo mjög sem allt kerfið byggist á því að þeir hlutir séu á hreinu, en nú hefur hv. Ed. raskað þessu dæmi öllu og ekki litið á þær yfirlýsingar og þau loforð sem þeir stjórnmálaflokkar gerðu sem stóðu að þeirri ríkisstj. Herra forseti. Þrátt fyrir að hv. Ed. hefur á ýmsum sviðum stórbreytt því frv., sem ég lagði fram, eru eigi að síður eftir flest grundvallaratriði þess og legg ég mikla áherslu á að það verði lögfest á þessu vori og er ekki sammála hv. 10. þm. Reykv. í því efni, vegna þess að það er ýmis undirbúningsvinna sem þarf að fara í gang. En ég legg líka mikla áherslu á að af séu sniðnir verstu vankantarnir á breytingum hv. Ed. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að leggja fram brtt. á þskj. 573, sem ég mun nú lauslega gera grein fyrir. 1. brtt. gengur út á það að draga verulega úr útþenslutilhneigingu kerfisins, ef svo má að orði komast. Það er annarra aðila, m. a. Alþingis, að skipuleggja afskipti opinberra aðila af húsnæðismálum og stefnumótun í húsnæðismálum er alfarið Alþingis. 2. brtt. er við 9. gr. og gengur út á það að tryggja Byggingarsjóði ríkisins óskertan tekjustofn frá því sem nú er í lögum. Það leysir engan vanda veðlánakerfisins þótt tekið sé úr öðrum vasanum og sett í hinn þegar um leið er ætlast til þess að sveitarfélögin greiði líka minna. Eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv. er munurinn á fjárhagsvanda frv., eins og hann er og eins og hann var þegar það var lagt fram, á 10 árum hvorki meira né minna en um 130 milljarðar kr. ef allt er leyst með lántökum. Í brtt. minni við 9. gr. er reiknað með að Byggingarsjóður ríkisins haldi sínum 2% óskertum. Mundi það þýða á þessu sama 10 ára tímabili 50 milljarða á verðlagi 1980, eins og notað er í hinu tilfellinu. Þar sem um er að ræða framlag, en ekki lántökur, mundi það auðvitað nýtast miklu betur og fara langleiðina með að jafna þann mismun sem þarna er á. Aftur á móti, ef þessi till. verður felld og ekkert kemur þarna í staðinn, er tómt mál að tala um miklar endurbætur á þessu sviði. 3. brtt. gengur út á það að Alþ. sleppi ekki við húsnæðismálastjórn og félmrh. því valdi sem það hefur og hafa ber í þessum efnum. 4. brtt. gengur út á það að losna við þuklið eins og framast er unnt. Hvað gagnar manni t. d., sem á íbúð norður á Siglufirði, en þarf á íbúð að halda hér á höfuðborgarsvæðinu, þó hann eigi íbúð á Siglufirði og hvaða ástæða er til þess fyrir húsnæðismálastjórn að fara að kynna sér hvernig sú íbúð er? Auðvitað þarf að takmarka það að menn geti fengið mörg lán, lán eftir lán. Það er best að gera þannig að maðurinn fái einu sinni fullt lán og síðan skert lán og meira skert lán eftir því hvað mönnum sýnist. Ætti þetta að vera í reglugerð. Það er fráleitt að fara að útiloka mann sem á einhvers staðar eina litla íbúð, en lána svo manni sem ætti kannske tvo skuttogara eða 100 millj. kr. í banka, en slíkir menn geta fengið lán orðalaust eins og nú er gengið frá frv. Allar reglur þurfa að vera skýrar og einfaldar. Allir eiga að geta fengið upplýsingar um sinn rétt og þuklið á að hverfa eins mikið og mögulegt er. 5. brtt. er um að sveitarfélög fái ekki sérstaklega lán til kaupa á gömlum húsum. Þau geta fengið lán til að byggja leiguíbúðir í stórum stíl, þau geta fengið lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og mér finnst ofrausn að láta þau einnig fá sérstaka heimild til lána af takmörkuðu fé til kaupa á gömlu húsnæði. Mér finnst rétt að það sé hinn almenni borgari sem fái að njóta þess takmarkaða fjármagns sem fyrir hendi er til þeirra þarfa. 6. brtt. er svipaðs eðlis. Hún gengur út á að það sé ástæðulaust að sveitarfélögin geti fengið lán til meiri háttar endurbóta eða viðgerða á sínu húsnæði. Þau geta fengið lán til byggingar leiguíbúða, eins og ég sagði áðan, og til byggingar íbúða vegna heilsuspillandi húsnæðis, bæði til nýbygginga og til að byggja upp gamalt húsnæði, og það er ástæðulaust að þau fái einnig lán til venjulegs viðhalds. 7. brtt. gengur út á að sveitarfélögin borgi þau 20% sem upphaflega var sett inn í frv. og tekin þaðan út án þess að um það kæmi nokkur ósk frá samtökum þeirra. 8. brtt gengur aftur á móti út á að sveitarstjórnirnar hafi ávallt formann og varaformann í stjórnum verkamannabústaða í sínu sveitarfélagi, en þetta er mjög mikils vert ef sú mikla fjarmálaábyrgð, sem sveitarfélögunum er ætlað að bera samkv. 52. gr., verður óbreytt. 9. brtt. er einmitt um þetta sama. Þar eru sveitarfélögin losuð við þessa miklu ábyrgð, sem getur verið miklu meiri en þessi 10% sem munar á 20 og 10%. Með þessu móti sitja menn í Reykjavík, ef fara á eftir frv. eins og það er, og segja hvað framkvæmdin eigi að kosta, Byggingarsjóður verkamanna lánar 80% af þeirri upphæð, þar með talið framlag sveitarfélagsins, og væntanlegur eigandi greiðir sín 10%, en afganginn eiga svo sveitarfélögin að borga. Ef framkvæmdin fer t. d. 30% fram úr áætlun borga sveitarfélögin 40%, en ekki 10 eða 20%. Í því sambandi vil ég minnast á goðsögnina sem hv. 10 þm. Reykv. var að tala um varðandi Húsavík - dæmið sem hann var að tala um frá Húsavík og gengur á móti þeirri goðsögn sem hann var að segja að væri til. Það er alveg hárrétt, að það er gífurlegur munur á sveitarfélögunum. Sveitarfélögin úti á landi eiga í mjög miklum erfiðleikum með að byggja á því kostnaðarverði sem hin svokallaða staðalíbúð kemur til með að kosta. Þau hafa ekki til þess tæki, þau hafa ekki til þess verkfæri og þau hafa ekki til þess neina stóra verktaka. Þau verða að bera alla þessa ábyrgð, alla þessa áhættu, og þau munu ekki leggja í hana. Aftur á móti sé ég ekki betur en hér á höfuðborgarsvæðinu og á Akureyri, þar sem alltaf er verið að tala um að menn byggi 20–30% undir kostnaðarverði, geri frv. ráð fyrir að sveitarfélögin þurfi ekkert að borga, heldur fái stórfé í sinn vasa í tengslum við þessar byggingar. Ég sé ekki ástæðu til þess að svo verði. Í frv. er talað um dagvinnutekjur. Ef það á að búa til reglugerð um viðmiðun vildi ég breyta því í tekjur, því það er orðið svo mikið á huldu, hvað eru dagvinnutekjur og hvað eru ekki dagvinnutekjur, að mér finnst nauðsynlegt, að sú reglugerð miði við tekjur almennt, en ekki dagvinnutekjur einar. Varðandi 10. brtt. finnst mér að það sé óþarfi og ofrausn að láta sveitarfélögin fá 80% lán til byggingar leiguíbúða sinna meðan hinn almenni borgari fær ekki nema 20–25 eða 30% eins og er. Hitt er annað mál, að til samræmis við lánin í sambandi við byggingu verkamannabústaða finnst mér rétt að þau fái 70%. Herra forseti. Þótt ég telji, að of mörgu hafi verið breytt til hins verri vegar frá því sem var í frv. sem ég lagði fram í desember, er meginuppistaða þess óbreytt. Ég endurtek, að ég legg mikla áherslu á að frv. nái fram að ganga fyrir þingslit. Ég endurtek einnig, herra forseti, að það þarf að hefla verstu vankantana af þeim breytingum sem hv. Ed. gerði á frv. Ég tek undir það, sem sagt hefur verið hér, að nauðsynlegt sé að láta Þjóðhagsstofnun reikna út kostnaðinn, bera þetta saman við upphaflega frv. Við þurfum að vita hvað þetta kostar áður en við göngum endanlega frá því. Það væri kannske ekki óeðlilegt að unnið væri við það yfir helgina ef nauðsynlegt reynist.