Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég óskaði eftir því, að þetta mál kæmi nú þegar fyrir, er sú, að ég fer í burtu nokkurn tíma, eins og kunnugt er, og kunni betur við að leggja málið fram og fylgja því eftir með nokkrum orðum. Þau þurfa ekki að vera mörg. Þetta mál er svipað og hið fyrra mál, sem var hér til umr. á þeim fundi, sem var að ljúka, um þingfararkaup alþm., samkomulagsmál. Hefur verið athugað og þykir sjálfsagt og raunar óhjákvæmilegt, að laun forseta Íslands séu færð til samræmis við þær launabreytingar, er orðið hafa í landinu, þ. á m. hjá opinberum starfsmönnum. En ég hygg, að hlutfallið á milli launa hinna æðri embættismanna og forseta sé eftir þessa lagasetningu, ef frv. verður samþykkt, forseta sízt hagstæðara en áður var og þess vegna hér um fullkomið sanngirnismál að ræða. Það er vitað mál, að slíku embætti sem embætti forseta Íslands hljóta að fylgja margs konar útgjöld, sem erfitt er að gera fullan reikning fyrir, og því mundi hér sízt of mikið í lagt, miðað við þann kostnað, sem þessu embætti óhjákvæmilega fylgir. Ég vonast til þess, að málið verði samþykkt ágreiningslaust, og leyfi mér að leggja til, að það fari til 2. umr. og hv. fjhn. eins og fyrra málið.



Herra forseti. Landbn, þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. það til l. um breyt. á búfjárræktarl., sem hér er til 2. umr., og skilar n. samhljóða nál. og leggur til, að frv. verði samþ. Frv. var sent Búnaðarfélagi Íslands til umsagnar, og í svari því, sem n. barst frá stjórn Búnaðarfélagsins, fólst í rauninni engin umsögn um málíð. Hins vegar var á það bent, að búfjárræktarlögin hafi verið í endurskoðun að tilhlutan Búnaðarfélagsins og frv. til nýrra búfjárræktarlaga mundi verða lagt fyrir búnaðarþing, sem er í þann veginn að koma saman, og tekið þar til meðferðar. Búfjárræktarl. eru allmikill lagabálkur og þótt svo fari, að búnaðarþing afgreiði þau frá sér núna í vetur, er þess vart að vænta, að þau nái w lögfestingu á Alþingi því, sem nú situr. Hins vegar leggjum við flm. þessa frv. áherzlu á það, að þessi breyt. á búfjárræktarl. nái fram að ganga og fái afgreiðslu nú á þessu þingi, og féllust hv. samnm. okkar. í landbn. á sjónarmið okkar. Við 1. umr. frv. hér í hv. d. rakti ég efni þess og skýrði og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það, sem ég sagði þá: Aðalefnið er, að skýrt sé tekið fram í búfjárræktarlögunum, hverjum beri réttur til þess að handsama stóðhesta, sem kunna að ganga lausir ólöglega, og þeir verði færðir til næsta hreppstjóra í því lögsagnarumdæmi, þar sem hestarnir finnast. Þá gerir frv. ráð fyrir því að rýmka nokkuð heimildarákvæði búfjárræktarlaganna um lausagöngu stóðhesta í þeim héruðum, þar sem hrossabúskapur er rekinn að nokkru verulegu ráði, og skuli það lagt í vald sýslunefnda, hvort leyfa skuli slíkar undanþágur. Ég vænti þess, að hv, þd. geti fallizt á þá skoðun landbn., að samþykkja beri þetta frv.



Herra forseti. Það er eitt mesta vandamál allra frjálsra þjóðfélaga að hafa það skipulag eða framkvæmd á efnhagsmálum sínum, að ekki séu tíðar kaupdeilur og verkföll, því að slíkum átökum vilja fylg,ja margvislegir erfiðleikar, og þess vegna er unnið að því af ráðamönnum allra frjálsra þjóðfélaga að reyna að halda þannig á efnahagsmálum, að ekki komi til slíkra átaka. Eitt það ráð, sem hefur verið lögð mikil áherzla á í því sambandi, er að hafa þann hátt á, að kaupsamningar milli atvinnurekendasamtaka og launþegasamtaka séu gerðir til langs tíma. En til þess að sá háttur verði á hafður, að hægt sé að gera kaupsamninga til langs tíma, er það af skiljanlegum ástæðum eitt meginatriðið, sem launþegar hljóta að leggja áherzlu á, að á þeim tíma, sem slíkir samningar gilda, verði sem minnstar verðbreytingar, sem skerði launin, eða a.m.k. sé trygging fyrir því, að ef slíkar verðbreytingar verði, fái launþegar það bætt á einhvern hátt, meðan kaupsamningarnir eru í gildi. Í mörgum löndum hefur þess vegna sá háttur verið á hafður í þessum efnum, þar sem gerðir hafa verið kaupsamningar til langs tíma, að samið hefur verið um eins konar verðtryggingu kaupsins eða verðlagsuppbætur, sem ýmist er kallað svo. Ég vil t.d. nefna það í þessu sambandi, að á s. l. ári, þegar náðist víðtæk lausn í Danmörku í efnahagsmálum, sem byggð var á samkomulagi milli þáv. ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar og líka á samkomulagi við verkalýðssamtökin, var það einn þáttur þess samkomulags, að launþegarnir nytu vissrar kauptryggingar, þannig að ef vísitala verðlags hækkaði um ákveðinn stigafjölda, ættu launþegar að fá dýrtíðar- eða verðlagsuppbætur. Og samkvæmt þessu samkomulagi hafa t.d. launþegar í Danmörku nú fyrir fáum dögum fengíð nokkra kauphækkun eða verðlagsbætur, vegna þess að verðlagsvísitalan þar hækkaði um það mörg stig, að samkvæmt samkomulaginu áttu launþegar rétt á því að fá verðlagsuppbætur samkv. samningunum. Ég vil enn fremur benda á það, að nú eftir áramótin hafa verið gerðir allvíðtækir kaupsamningar í Finnlandi til 2 ára, eins og þm. geta lesið um í tímariti því, sem Norðurlandaráð gefur út og hér er útbýtt. Samkv. þessum samningum, sem flest verkalýðssamtökin í Finnlandi eru orðin aðili að, er samið um nokkra grunnkaupshækkun bæði árin og auk þess um verðlagstryggingu, ef verðlagið hækkar fram úr vissu marki. Í Finnlandi hefur að undanförnu verið nokkuð róstusamt í þessum málum, þó að það nálgist hvergi nærri það, sem verið hefur hjá okkur, og þess vegna töldu atvinnurekendur rétt að gera samninga, sem fólu í sér verðlagsuppbætur, ef væri hægt að ná samkomulagi við launþegasamtökin um, að samningarnir giltu til langs tíma eða til tveggja ára, eins og samið hefur verið um í Finnlandi. Það, sem segja má að sé ávinningur slíkrar verðtryggingar á kaupi, auk þess sem launþegarnir fá sína aðstöðu tryggða, er í fyrsta lagi það, að þetta tryggir vinnufriðinn til lengri tíma en ella, og svo í öðru lagi, og það er kannske aðalatriðið og það, sem mestu máli skiptir, að þetta skapar valdhöfunum eða ríkisstj. aðhald um það að gera sitt ýtrasta til þess að halda verðlaginn í skefjum, því að valdhöfum eða ríkisstj., þar sem slíkir samningar eru í gildi, er ljóst, að ef verðlag fer yfir ákveðið mark, hefur það almennar kauphækkanir í för með sér. Þess vegna hefur það verið þannig, að það má nokkurn veginn þekkja þau lönd úr, þar sem slíkt fyrirkomulag hefur gilt, að þar hafa ríkisstj. kappkostað meira en annars staðar að gera ráðstafanir til þess að halda verðlagi í skefjum. Eins og þm. munu minnast, var að vísu um alllangt skeið það fyrirkomulag ríkjandi hér á landi, að verðlagsuppbót eða dýrtíð aruppbót var í gildi. Menn fundu þessu fyrirkomulagi þá ýmislegt til foráttu, enda skal ég fúslega viðurkenna það, að á því voru ýmsir ágallar, og m.a. var sú dýrtíðarvísitala, sem þá var miðað við, allt önnur og óheppilegri í þessum efnum heldur en sú vísitala, sem nú er gildandi. Ég sé ekki ástæðu til þess að þessu sinni að rekja þetta nánar, en þetta fólst í því, að uppbygging gömlu vísitölunnar var talsvert önnur en núverandi vísitölu og meðal annars á þann hátt, að verðhækkanir á landbúnaðarvörum verkuðu meira á hana heldur en nú á sér stað. En þetta liggur í því, að gamla vísitalan var miðuð við það, þegar kaupmáttur launþega var miklu minni en hann hefur þó verið á síðari árum og innkaupin fábreyttari heldur en þau hafa siðar orðið. Þegar núv. ríkisstj. kom til valda, var það hennar skoðun, að það mundi vera helzta meinabót í þessum efnum að fella þessar verðlagsuppbætur alveg niður og ganga svo rækilega til verks að banna þær með lögum, eins og gert var með viðreisnarlögunum, sem sett voru 1960. Það virtist þá vera trú núverandi valdhafa, að allar hinar svokölluðu víxlhækkanir á kaupgjaldi og verðlagi yrðu úr sögunni, ef það væri sett bann við dýrtíðar- og verðlagsuppbótum, og því væri það ein hin mikilvægasta lausn í efnahagsmálum að setja þetta bann gegn verðlagsuppbótum, sem áður voru í gildi. Það eru nú liðin 4 ár síðan þetta bann var sett og þess vegna fengin nokkur reynsla um það, hvort í þessu sé fólgin leið til þess að koma í veg fyrir víxlhækkanir á kaupgjaldi og verðlagi. Reynslan er í stuttu máli sú og þarf ekki að rekja hér með mörgum orðum, vegna þess að hún er ötlum þingheimi kunn, að víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags og aukning dýrtíðar og verðbólgu hefur aldrei orðið meiri en síðan þetta bann var í lög leitt. Og til þess liggja alveg augljósar ástæður. Í fyrsta lagi sú ástæða, að þegar launþegar fengu ekki afkomu sína tryggða á þennan hátt, með verðlagsuppbótum eða vísitöluuppbótum, urðu þeir að leita annarra ráða til að fá hag sinn bættan vegna hækkandi og vaxandi dýrtíðar, urðu að leita annarra ráða, -- ráða, sem hafa augljóslega orðið vinnufriðnum í landinu miklu óheppilegri en það fyrirkomulag. sem áður var í gildi. Annað, sem leiddi af þessari breytingu eða þessu banni, var það, að ríkisvaldið gerðist miklu áhugaminna um það að halda verðlaginu niðri, enda er augljóst, að þegar viðkomandi ríkisstj. hefur þá skoðun, að það sé engin hætta á ferðum, það komi engar kauphækkanir, a.m.k. ekki strax, ef verðlag hækkar, þá er hún miklu áhugaminni um að halda verðlaginu niðri og freistast jafnvel til þess að gera sjálf ýmsar ráðstafanir til verðhækkunar, sem hún ella mundi ekki gera, ef verðlagsuppbætur væru gildandi. Sú hefur líka tvímælalaust orðið raunin á á undanförnum árum, að ríkisstj. hefur sýnt miklu minni aðgætni í þessum efnum heldur en átti sér þó áður stað, eins og líka sést á því, að verðhækkanir eða dýrtíðaraukning hefur orðið miklu meiri á þessum tíma en áður fyrr. Ég hygg, að það sé nú orðið álit flestra, að það ástand, sem nú ríkir í þessum efnum, hinar tíðu kaupdeilur og hin tíðu verkföll, geti ekki haldizt til lengdar. En ég held, að mönnum sé það einnig ljóst, að ef sú verðlagsþróun heldur áfram í landinu, sem átt hefur sér stað að undanförnu, verður erfitt að koma í veg fyrir það, að kaupdeilur og verkföll haldi áfram, því að að sjálfsögðu reyna launþegar að leita réttar sins á einhvern hátt og það með þessum hætti, ef ekki er hægt að gera það öðruvísi. En afleiðingarnar geta hins vegar orðið hinar óhagstæðustu fyrir þjóðarheildina, ef þessi glíma heldur áfram með svipuðum hætti og verið hefur að undanförnu. Þess vegna er orðið nauðsynlegt að leita nýrra ráða í þessum efnum og athuga þá möguleika, sem beztir verða taldir til að tryggja það, að hægt sé að koma í veg fyrir þessa óheillaþróun á þann hátt, að launþegar og atvinnurekendur geti þó vel sætt sig við það fyrirkomulag, sem upp er tekið, og ég hygg, að ef við virðum fyrir okkur þá reynslu nágrannalandanna, sem ég hef nokkuð vikið að áður í ræðu minni, þá sé ekki hyggilegra að leita annarra úrræða heldur en þeirra, að hér verði samið um verðtryggingu launa með líkum hætti og á sér stað í nágrannalöndum okkar, en að sjálfsögðu þá með því skilyrði, að kaupsamningar gildi til lengri tíma en nú á sér stað. Ég hygg, að þetta fyrirkomulag, ef við legðum til grundvallar fyrirmyndir annarra þjóða, mundi reynast okkur stórum heppilegra en það ástand, sem nú er búið við. Það hefur oft verið talað um það og hæstv. núv. ríkisstj. hefur ekki sízt lagt áherzlu á, að það sé nauðsynlegt að koma í veg fyrir allar víxlhækkanir á kaupgjaldi og verðlagi. En ég satt að segja minnist þess ekki, að það hafi nokkurs staðar hjá þjóð, sem býr við lýðræðisskipulag og þingræðisskipulag, tekizt að koma í veg fyrir allar víxlhækkanir á verðlagi og kaupgjaldi. Það leiðir af hinu frjálsa skipulagi, að slíkar gagnverkandi hækkanir hljóta alltaf að eiga sér stað og eru nauðsynlegar, líka að vissu marki nauðsynlegar til að halda uppi jafnvægi á milli stéttanna í landinu. Og við getum ekki gert ráð fyrir því, að okkur takist frekar að finna upp einhverja reglu í þessum efnum en öðrum þjóðum, - reglu, sem útilokar það, að einhverjar gagnverkandi hækkanir á kaupgjaldi og verðlagi eigi sér stað. En hitt er annað mál, að það á að vera hægt að hafa áhrif á það, að þessar víxlhækkanir séu innan skynsamlegra takmarka, og að því ber að stefna. Og ég hygg, að enn hafi ekki verið fundið upp annað fyrirkomulag, sem tryggi það betur, að þessum víxlhækkunum sé haldið innan skynsamlegra takmarka, heldur en það fyrirkomulag, sem ég var hér að minnast á, að gerðir væru kaupsamningar til langs tíma á þeim grundvelli, að launþegar nytu vissrar verðtryggingar á kaupi sinn. Sú reynsla, sem við höfum haft af þessu áður, er að vísu ekki eins góð og vera skyldi, en ég hygg, að það liggi líka fyrst og fremst í því, að það fyrirkomulag, sem þá var búið við í þessum efnum, var gallað, og það sé hægt að finna annað fyrirkomulag, sem mundi reynast betur, þ.e.a.s. koma verðtryggingu launanna eða kaupgjaldsins í framkvæmd á hátt, sem hefði ekki þá þróun í för með sér, sem leiddi af hinu gamla fyrirkomulagi í þessum efnum hér áður fyrr, og að því ber að sjálfsögðu að stefna og kynna sér þá erlenda reynslu, sem vel hefur gefizt í þessum efnum. Eins og kunnugt er, gilda þeir kaupsamningar, sem seinast voru gerðir, ekki nema til nokkurra mánaða, þannig að þeir kaupsamningar renna út hjá flestum verkalýðsfélögum, þegar kemur fram á vorið, og að óbreyttu ástandi má gera ráð fyrir, að þá geti meiri eða minni átök átt sér stað. Ég hygg, að ef ætti að vinna að því, þegar að nýjum kaupsamningum kemur, að leysa þessi mál farsællega, þá skipti það meira máli fyrir alla aðila og ekki sízt fyrir launþegana að leggja áherzlu á að fá einhverja verðtryggingu kaupsins tekna í samninga heldur en leggja mikla áherzlu á beinar kauphækkanir. Ég held, að það mundi verða notadrýgra fyrir launþegasamtökin að fá þróuninni beint inn á þennan veg heldur en leggja mikið kapp á, að stórfelldar kauphækkanir eigi sér stað, og það sé það meginmálefni, sem launþegasamtökin eigi nú að beina sér að og eru líka farin að beina sér að í vaxandi mæli, en það er að fá vissa verðtryggingu launanna í samninga eða í lög tekna og þá að sjálfsögðu gegn því, að samið verði til langs tíma og vinnufriður tryggður á þann hátt. En eins og íslenzkri löggjöf er háttað í dag, er ekki hægt að gera slíka samninga, þá er ekki hægt að gera kaupsamninga, sem fela í sér verðtryggingu á kaupgjaldi, vegna þess að 23. gr. viðreisnarlaganna svonefndu frá 1960 bannar það, að samið sé um nokkurs konar verðtryggingu á kaupi, og það er af þeim ástæðum, sem ég hef ásamt þrem þm. öðrum lagt fram það frv., sem hér er nú til umr., um að fella þetta bann niður og gera það frjálst að nýju, að atvinnurekendur og launþegar geti samið um verðtryggingu á kaupgjaldi í því formi, sem þeir kunna að telja heppilegast. Ég held, að með tilliti til þeirra átaka eða þeirra samninga, sem eru fram undan í þessum efnum á næsta vori, sé það hyggilega gert af Alþingi að fella þetta bann nú niður, svo að það verði mögulegt fyrir atvinnurekendur og launþega á vori komanda að leita eftir því, hvort ekki verði hægt að ná samkomulagi á þeim grundvelli, að tekin verði upp verðtrygging á laununum eða kaupinu og þá með þeim hætti, að slíkir samningar verði gerðir til langs tíma. Ég hygg, að það fyrirkomulag mundi verða til þess, að þróunin í framtíð inni yrði heppilegri fyrir alla aðila í þessum efnum en átt hefur sér stað að undanförnu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að gera nánari grein fyrir þessu frv. að sinni, en leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Þegar kaupgjaldsmál hafa verið til umr., hefur það jafnan borið á góma, að kauphækkanir vinnandi fólks í landinu séu orsök allra erfiðleika í efnahagsmálum þjóðarinnar. Og ég fæ ekki betur séð en í viðreisnarlöggjöfinni svokölluðu frá 1960 hafi það átt að vera einn meginþátturinn í því að koma á jafnvægi, heilbrigðu efnahagslífi og velferðarríki á Íslandi að slíta kaupgjaldið úr sambandi við verðlagið. Nú eru liðin 4 ár síðan, og menn sjá árangurinn, hver hann er. Þarf ég ekki að rekja í einstökum atriðum, hvernig nú er komið. En mönnum verður sumum hverjum tíðrætt um það, að allt sé þetta af einni rót runnið, þ.e. þeirri, að kaupgjaldshækkanir hafi orðið þjóðinni til stórskaða. Mönnum, sumum hverjum, hefur meira að segja verið gjarnt á að flokka kaupgjaldshækkanir í tvo flokka, sem þeir kalla raunhæfar kjarabætur og óraunhæfar kjarabætur. Það er að vísu dálítið óljóst, eftir hvaða lögmáli þetta fer, en mér reiknast svo til, að allar kauphækkanir frá því í marz 1960 séu taldar óraunhæfar nema ein, en hún sé raunhæf kjarabót, og skal ég koma að því seinna. Það er a.m.k. ómaksins vert að gera sér grein fyrir því, hvort þessar kauphækkanir fólks eru ástæðulausar, hvort þær séu bara til þess gerðar að koma ríkisstj. út á kaldan klaka, efnahagskerfi þjóðarinnar í öngþveiti o.s.frv. eða af hvaða ástæðum þær eru til orðnar. Í marz 1960, þegar þessi lög voru sett, var vísitala verðlagsins 101 stig. Þá bað hæstv. ríkisst,j. um frið, frið til að framkvæma viðreisnarstefnuna, það yrði aðeins í bili, sem einhver smávegis kjaraskerðing kæmi kannske til greina, og ef ég man rétt, held ég, að það hafi verið sagt í bæklingnum „Viðreisn“, að þetta yrði kannske 3% og kannske ekki neitt. Verkalýðsstéttirnar í landinu urðu við þessum óskum stjórnarvaldanna, að vera ekki með kaupkröfur fyrst í stað, og það var meira en dagur eða vika, sem stéttirnar héldu þennan frið. Það liðu sem sé 15 mánuðir frá þessari löggjöf, að kaupgjaldið var slitíð úr sambandi við verðlagið, og þar til menn fóru út í kaupdeilur. Það var frá því í marz 1960 og þar til í júní 1961, sem fólkið í landinu sætti sig við þessa viðreisn og beið eftir kjarabótunum og velmeguninni. Það verður því aldrei sakað um það, fólkið, að í upphafi þessa tímabils hafi það verið því að kenna, að verðhækkanir urðu. Og ári áður, réttu ári áður, höfðu þessir sömu flokkar lækkað kaup með lögum. En sú bót var þó í máli með þeirri ráðstöfun, að verðlag var líka lækkað og vísitala verðlagsins hækkaði ekki það ár, vegna þess að þetta var látíð haldast í hendur, enda var þá kaupgjaldið t tengslum við vísitöluna. Þegar svo þessi stefna er tekin upp í kaupgjaldsmálunum, er verðlagið ekki lengur í sömu skorðum, enda var ekki við því að búast, þegar samfara þessari ráðstöfun kom gífurleg gengislækkun, söluskattarnir, vaxtahækkanirnar og margt fleira af sama tagi. Ég er ekki í nokkrum vafa, hvað var meint með þessu. Þetta var það, sem kallað var þá af hálfu stjórnarvaldanna að stöðva verðbólguna. Það átti að stöðva verðbólguna með dýrtíð. Það átti að hindra það, að menn gætu lagt út í framkvæmdir, með því að gera þær svo dýrar, að þeim væri það ómögulegt. Og auðvitað hefur þetta borið sinn árangur, þ.e.a.s. hjá þeim, sem ekki höfðu mjög rúman aðgang að lánsfé og voru ekki á háum launum, einstaklingarnir, til þess að geta lagt í framkvæmdir. Eftir 15 mánaða tímabil hefur vísitala verðlagsins hækkað um 17 stig eða hér um bil nákvæmlega 17%. En fólkið beið og það gerði ekki neitt, það var ekki með neinar kröfur. Þessi 17 stiga hækkun verður aldrei færð á reikning vinnustéttanna í landinu. Þessi 17 stiga hækkun þýðir sem svarar 8400 kr. útgjaldaaukningu hjá vísitölufjölskyldu á einu ári. 17 stiga hækkunin er um 8400 kr. skattur eða ef við viljum heldur kalla það hreinlega 8400 kr. kauplækkun á 15 mánuðum. Þá gat fólkið ekki þolað við lengur, og er það skiljanlegt, að það hafi þurft einhverjar bætur eftir þetta fyrsta spor viðreisnarinnar, sem tók 15 mánuði. Jú, þá kom til vinnudeilu og loks kauphækkunar, sem nam 10-11%. En þessari kjarabót eða réttara sagt þessari lítilfjörlegu kauphækkun var mætt með nýrri gengislækkun. Svo mikið þurfti víð. Þó nam þessi kauphækkun hjá verkamanni yfir árið ekki nema sem svaraði 4970 kr. miðað við Dagsbrúnarkaup. Til þess að bæta kjaraskerðingu, sem nam um 8400 kr. á einu ári, átti verkamaðurinn að fá 4970 kr. hækkun á kaupinu sínu yfir árið, miðað við dagvinnu. Samt var þessu mætt með gengislækkun. Svo kemur næsta tímabil. Það eru 12 mánuðir, það er frá því í júní 1961 og þangað til í júní 1962. Verðlagshækkanirnar halda áfram. Það bætast 15 stig við vísitölu verðlagsins á þessum 12 mánuðum, hlutfallslega heldur meira en fyrra tímabilið. Þessi hækkun á þessum 12 mánuðum nam sem svaraði 7300 kr. skatti á vísitölufjölskylduna. Átti nú fólk að fara að gera kröfur um einhverjar bætur gegn þessu? Auðvitað komst það ekki hjá því. Fjölskyldurnar lifðu ekki á kaupinu, ef þær áttu að taka á sig svona byrðar bótalaust. Og þá fæst aftur kauphækkun, sem var svipuð hinni fyrri, nam sem svarar 4900 kr. á verkamannskaup yfir árið, til þess að mæta síðari hækkuninni, sem var 7300 kr. Þannig ern verkamennirnir alltaf á eftir og fá ekki nema part af hverri hækkun, sem orðin er á undan. En þá hefði kannske mátt búast við þriðju gengislækkuninni, því að það hlaut þó að vera glapræði að hækka kaup þetta vor eins og vorið áður og þurfa eftir sömu rökum að dæma að framkvæma nýja gengislækkun. En það var ekki gert. Það var látið staðar numið í gengislækkunarleiknum, hvort sem það hefur verið af því, að þá var ekki ár til kosninga, eða það hefur verið eitthvað annað, sem hefur valdið. En áfram heldur vísitala verðlagsins að hækka. Frá því í júní 1962 og þar til í janúar 1963, eða á 7 mánuðum, hækkar hún um 12 stig. Þetta hafði hún þó farið hraðast, um 12 stig á 7 mánuðum. Það fer ekki hjá því, að menn taki eftir því, að skriðurinn er smátt og smátt að aukast. 17 stig á fyrstu 15 mánuðunum, 15 stig á næstu 12 og 12 stig á 7 mánuðum. En þá gerist það, að í jan. 1963 koma menn sér saman um kauphækkanir án nokkurrar deilu, án nokkurra uppsagna á samningum, án þess að skrifaður væri einn einasti stafur. Það var svo að segja þegjandi samkomulag að greiða 5% kauphækkun. Allir töldu þetta sjálfsagt, alveg sjálfsagt, og það minntist ekki einn einasti maður á það, að þetta kynni að valda verðhækkun. Það var engin hætta á ferðum. Þarna var nefnilega „raunhæf" kjarabót á ferðinni, en þá voru ekki heldur nema 4 mánuðir til kosninga. Nú eru ýmsir menn þeirrar skoðunar, að stjórnarvöld geti haft eitthvert vald á því, hvað mikill hluti af kauphækkun þurfi að koma inn í verðlagið, það hafi sýnt sig öli tímabilin á undan, að verðlagið hækkaði miklu meira og jafnvel helmingi meira en svaraði kauphækkunum. En svo kom þessi „raunhæfa" kauphækkun, og hún kom inn í verðlagið, en hún náði þó ekki nærri því, sem kaupið hækkaði. Kaupið hækkaði þarna yfir árið hjá verkamanni sem svarar 3000 kr., en verðhækkanirnar námu ekki nema sem svaraði 1800 kr. fyrir vísitölufjölskyldu yfir árið. Hvernig á þessu stendur, er mér ekki fyllilega ljóst, en ég held, að það hljóti að liggja í því, að þarna hafi stjórnarvöldin haft fullan hug á að láta ekki verðlagið hækka nema hóflega þrátt fyrir kauphækkun, þvert á móti hinu, sem gerzt hafði í öllum kauphækkunum þar á undan. Á næstu 5 mán., frá því í jan. 1963 þar til í júní 1963, bætast þó ekki nema 4 vísitölustig við. Ég held, að það verði ekki dregið í neinn efa, að þarna hefur komið til fullur vilji stjórnarvalda til að gæta þess, að verðhækkanir yrðu sem allra minnstar þrátt fyrir kauphækkanirnar, og svo kynni að hafa mátt gera í hinum tilfellunum líka, þó að það væri ekki gert. Þá er næsta tímabil, sem ég víl nefna, það er frá því í júní 1963 þar til í des. 1963. Á þessum 6 mán. keyrði alveg um þverbak. Þá var metið sett í verðhækkunum. Á 6 mán. hækkar vísitala verðlagsins um 17 stig. Þetta samsvarar um 8400 kr. skatti yfir árið á vísitölufjölskyldu, en kauphækkunin, sem fékkst þarna í júní, nam þó ekki nema u.þ.b. 4700 kr. handa verkamanni yfir árið. Sé nú tímabilið tekið í heild frá því í marz 1960 og þar til í desemberbyrjun 1963, eða 45 mán., þá hafa verðhækkanirnar orðið um 65% eða vísitala verðlagsins hækkað úr 101 stigi í 166. Og hækkanirnar hafa numið samkvæmt skýrslum hagstofunnar sem svarar 31600 kr. á vísitölufjölskyldu yfir árið. En allar kauphækkanirnar á sama tímabili hafa hjá verkamanni ekki numið nema sem svarar 17 600 kr. á ári. Þetta er útkoman hjá launafólkinu yfir viðreisnartímabilið allt, eins og ég hef nú lýst. Hvernig er svo hægt að halda því fram enn, að allt sé verkafólkinu að kenna, allt sé launahækkununum að kenna? Ég held, að þessi dæmi, sem ég hef hér sýnt fram á og eru tekin upp úr skýrslum hagstofunnar, sýni það, að aldrei verður hægt með nokkrum rökum að saka launafólk um, að það hafi spennt upp dýrtíðina eins og hún hefur orðið. Í nauðvörn hefur það orðið að fá einhverjar bætur vegna vaxandi dýrtíð ar, en aldrei fengið nema sem svarar helmingnum af hækkununum.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr,, stefnir að því, að numið verði úr gildi það ákvæði laganna frá 1960, sem bannar, að vísitala sé greidd á kaup. Till. sama efnis hafa þm. Alþb. flutt á undanförnum þingum, og það lætur að líkum, að að sjálfsögðu munum við fylgja því frv., sem hér er til umr. Með lögunum 1960, efnahagslögunum, var að því stefnt, að þær geysilegu verðhækkanir, sem urðu á öllum vörum og allri þjónustu í kjölfar gengislækkunarinnar, kæmu óbættar yfir á herðar launþeganna. Þá höfðu um áratugi verið þau ákvæði í samningum verkalýðsfélaga við atvinnurekendur, að kaup skyldi hækka, ef verðlag hækkaði. Þetta hafði verið með ýmsu móti, ekki alltaf eins, en þó í grundvallaratriðum þessi ákvæði og það viðurkennt, að launþegar ættu rétt á að fá bætur á kaup sitt, ef verðhækkanir yrðu. En með lögunum frá 1960 var gert ráð fyrir að fara nú aðra leið, þ.e. að banna með lögum, að slíkar bætur væru greiddar á kaupið, og með lögunum voru ógilt öll samningsákvæði í samningum verkalýðsfélaganna við atvinnurekendur, sem um þetta fjölluðu og að sjálfsögðu voru ein meginstoðin undir þeim kaup- og kjarasamningum, sem verkalýðsfélögin höfðu gert. Ætlunin var sem sagt, að verðhækkanirnar skyldu velta yfir og koma óbættar á herðar almennings. Það má vera, að stjórnarvöldin hafi reiknað með, að þetta tækist, það væri hægt að framkvæma slíka stefnu. En ég held, að öllum megi nú vera ljóst, að slík stefna er ekki framkvæmanleg í okkar landi, ef verkalýðsfélögin fá að búa við það frelsi, sem þau hafa búið við. Þetta hefur ekki tekizt. Að vísu hefur verkalýðshreyfingunni ekki tekizt fyllilega að halda í við þá gífurlega auknu dýrtíð, sem orðið hefur, eins og síðasti ræðumaður glögglega sýndi fram á. En það er annað, sem hefur komið í staðinn. Menn hafa kannske einhverjir trúað því í raun og veru, að með því að taka úr sambandi vísitöluna og kaupið, þá kæmist á meira jafnvægi og meiri friður, jafnvægi á þann hátt, að verðhækkanir gætu orðið eins og verkast vildi, en kaupið sæti eftir. Það, sem orðið hefur vegna þess, að þessi háttur var á hafður, að afnema eða banna, að vísitala væri greidd á kaupið, er einmitt hið gagnstæða. Í staðinn fyrir meiri frið og meira jafnvægi hafa orðið meiri átök og meiri ófriður á vinnumarkaðinum en nokkurn tíma áður. Þessa sögu þarf ekki að rekja, hana þekkja allir. Öll met voru slegin á s.l. ári, þegar verkalýðshreyfingin varð þrisvar sinnum að leggja til átaka vegna samninga, og öllum er í fersku minni það, sem gerðist í árslokin. Nú er fram undan alveg á næstunni ný endurskoðun á kjarasamningunum, því að samningar þeir, sem gerðir voru í des., gilda aðeins til 6 mán., og meira að segja æðimörg af félög um í landinu eru enn samningslaus, vinna eftir kauptöxtum. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju, að einmitt þessi mál eru nú tekin upp hér á Alþ. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að á undanförnum árum eða undanförnum mánuðum, kannske mætti segja hálfu öðru ári eða svo, þá hefur mjög vaxið skilningur atvinnurekenda og jafnvel stjórnarvalda líka á því, að þetta getur ekki lengur gengið svona. Hér verður að verða á breyting. Það er algerlega útilokað, að verkalýðshreyfingin geti gert samninga til langs tíma, búandi við þau skilyrði, sem verið hafa, með banni við verðtryggingu á kaupi. Það er algerlega útilokað. Allir draumar um vinnufrið og langa samninga eru þess vegna eintómar tálvonir. Þeir, sem í alvöru vilja leggja eitthvað af mörkum til þess, að hér geti verið vinnufriður og hægt að koma á löngum samningum, þeir verða þess vegna að íhuga þessi mái alveg sérstaklega. Það er að vísu ýmislegt annað, sem verður til að koma, en hér er um algert meginatriði að ræða. Í þeim samningaviðræðum, sem fram fóru í desembermánuði, voru báðir samningsaðilar, bæði fulltrúar verkalýðsfélaganna og einnig fulltrúar atvinnurekenda, í grundvallaratriðum sammála um, að það bæri að taka upp aftur vísitölugreiðslur á kaup, verðtryggingu á kaupið, - í grundvallaratriðum sammála, - og var meira að segja búið að ræða og koma sér saman um í öllum höfuðatriðum, hvernig þetta skyldi framkvæmt. Í till. ríkisstj., sem hún gerði til lausnar deilunni, var einnig gengið inn á þetta grundvallarsjónarmið. Hins vegar voru á því svo miklir annmarkar, að ekki einn einasti maður úr samningahópi verkalýðsfélaganna taldi viðhlítandi að ganga að þeim kjörum, sem ríkisstj. bauð upp á. En í tili. hennar var þó viðurkennt, að taka bæri upp aftur verðtryggingu á kaupi. Ég held, að þetta sýni, að það hefur orðið á breyting, alger breyting í afstöðunni til ákvæðanna um vísitölu á kaup, og það er trú mín, að það muni skammt í, að þetta verði viðurkennt í reynd. En eins og ég sagði áðan og fram hefur verið tekið hér, þá er nú skammt til þess, að samningaviðræður hefjist enn á ný, og ég held, að öllum sé ljóst, þegar athuguð er sú verðlagsþróun, sem orðið hefur frá því í desember og við okkur blasir nú, að þeir samningar verði ekki auðveldir, engan veginn auðveldir. En það, sem einna frekast og einna helzt gæti auðveldað slíka samninga, það væri einmitt, að Alþ. núna, meðan enn er þó nokkur friður, stigi það skref að afnema úr lögunum frá 1960 þau ákvæði, sem banna, að verðtrygging sé tekin upp á kaupið að nýju. Það er enginn efi á því, að slík aðgerð af hálfu Alþ. mundi verða til þess að milda að ýmsu leyti það andrúmsloft, sem annars kynni að verða, og ef til vill gera mögulega samninga, sem annars væru ekki mögulegir. Ég held þess vegna, að hv. alþm. beri að skoða þessi mál mjög gaumgæfilega, eins og nú standa sakir. Eins og 1. flm. tók fram, standa lögin frá 1960 í vegi fyrir því, að samningsaðilar, fulltrúar verkalýðsfélaga og atvinnurekenda, geti framkvæmt þann vilja, sem var fyrir hendi í desember. Það er ekki aðeins erfitt fyrir verkalýðshreyfinguna að þurfa að standa í samningum tvisvar og þrisvar sinnum á ári, þetta er einnig erfitt fyrir samtök atvinnurekenda. Og það er slíkt öryggisleysi fyrir allan atvinnurekstur og ég vil segja fyrir þjóðarbúið í heild, að við það er í raun og veru engin leið að una, hvorki fyrir einn né neinn. Ég held þess vegna, að þeir menn. sem í alvöru og af einlægni vilja, að stigin séu skref til þess að koma á meiri friði á vinnumarkaðinum en verið hefur að undanförnu, þeir eigi ekki að hika við að vera fylgjandi því máli, sem hér er borið fram, og ég vildi seg,ja, að Alþ. bæri nú að stíga það skref að afnema þessi ákvæði úr lögunum. Þar með er út af fyrir sig ekki búið að taka upp nýja vísitölugreiðslu á kaup, um það verður að semja, en eins og ég hef lýst, tel ég, að vilji beggja aðila sé fyrir hendi til að gera það, að nýju í einhverri mynd, samkomulag takist um það, og lagaákvæði mega ekki standa í vegi fyrir því, að slíkt verði gert.