Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég ætla að fá leyfi til þess að bera fram nýja brtt. við brtt. á þskj. 596, sem er að efni til að vissu leyti eins að því er snertir að heimilt sé að leggja á ákveðna hækkun á núv. vörugjald, en þó ekki meira en 50%, en þó þannig, að bæjarstj. sé heimilt að undanskilja vörur frá þessari hækkun, og síðan er viðbót, sem er á þá leið, að ef samþ. verði l. um nýja tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, skuli þessi heimild um hækkun falla niður við gildistöku þeirra. En Siglufjörður er þannig staddur, eins og fleiri, að hann verður að fá nýja tekjustofna þegar í byrjun næsta árs, og er þess vegna farið fram á þetta bráðabirgðákvæði um að hækka megi vörugjaldið eins og segir í frv. Ég bar hér fram till., þar sem tekið er fram, að þetta ákvæði um hækkun vörugjaldsins gildi aðeins fyrir árið 1936. En við það, að ég ber fram þessa skrifl. brtt, tek ég hina till. aftur. Það er eðlilegra, að þetta ákvæði sé aðeins í gildi þar til ný l. um sama efni ganga í gildi. Það er ekki útlit fyrir, að nein ný tímamót séu framundan í þessu efni; auk þess sem það er nauðsyn fyrir Siglfirðinga að fá þessa hækkun, þá er það fullkomin sanngirniskrafa, sem liggur til þess, að þetta frv. með þessum breyt. fáist afgr. í Nd., þegar þess er gætt, að það er þegar fyrir nokkrum dögum búið að samþ. svipað ákvæði um Sauðárkrók og sömuleiðis búið að afgr. sem l. ákvæði um Vestmannaeyjakaupstað, sem heimila að innheimta slíka hækkun. Þetta eru aðeins bráðabirgðaákvæði, sem ekki er ætlazt til, að gildi lengur en þar til l. verða sett almennt um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, og því ekki hættulegt að lögfesta það, sem hér er farið fram á. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa skrifl. brtt, sem er á þessa leið: „Meginmál till. orðist svo: Bæjarstjórn Siglufjarðar skal heimilt að ákveða hækkun á núverandi vörugjaldi um allt að 100% af síldarmjöli, síldarolíu og fiskimjöli og um 50% af öðrum vörum. Þó er bæjarstjórn heimilt að undanskilja sérstakar vörur frá hækkuninni. Gengur hækkun þessi til nauðsynlegra útgjalda bæjarsjóðs. Verði samþ. lög um nýja tekjustofna kaupstaða og sveita, skal þessi heimild falla niður við gildistöku þeirra laga: Ég vil taka fram til viðbótar, að mér skilst, að þá till., sem hv. 2. þm.N.-M. hefir flutt, mætti taka aftur, vegna þess, að í þessari minni till. felst almenn heimild fyrir bæjarstj. Siglufjarðar til þess að fella niður þetta vörugjald. Það leiðir af sjálfu sér, enda kemur fram í hinni upphaflegu frvgr., að ekki er ætlazt til, að þetta gjald verði sett á neyzluvörur, svo að um þetta erum við sammála, hv.flm. og ég, en það er eðlilegra að hafa hina almennu heimild í þessari till. heldur en að hún sé bundin við ákveðna vörutegund eins og í till.hv.þm.

Páll Zóphóníasson Ég á hér brtt. við brtt. á þskj. 315. Mönnum er kunn mín aðstaða til þessara mála, að ég hefi verið á móti því að veita einstökum kauptúnum og kaupstöðum rétt til þess að velta af sér eðlilegum gjöldum yfir á aðra. Nú er það svo, að aðstaðan er misjöfn að því er þetta snertir. Það hefir verið rætt um það hér í d., að Vestmannaeyjar hafi sérstöðu í þessu efni, þar sem þær skipti ekki nema við sjálfar sig. Þar næst eru svo Siglfirðingar, sem lítið selja vörur öðrum en sjálfum sér og þeim, sem þar stunda atvinnu. En til þess þó að milda frv., ef að l. skyldi verða, þá hefi ég í brtt. lagt til, að á eftir orðunum „almennum neyzluvörum“ komi: og útflutningsvörum. Ef heimildin yrði eins mikil og ráð er gert fyrir í frv., þá yrði þetta tilfinnanlegur skattur á þá mörgu menn, sem sækja atvinnu þangað og vinna að framleiðslu þessara vara. Tel ég því, að rangt sé að leggja þetta gjald á. Hv. 8. landsk. talaði um það, að ég mundi geta gengið að sinni brtt. Ég get það ekki, af þeirri ástæðu, að hjá honum er það aðeins heimild fyrir bæjarstj., en í minni till. er það „skal vera undanþegið,“ og það er tvennt ólíkt. Af þessum ástæðum get ég ekki fallizt á brtt.hv.þm., en geri hinsvegar ráð fyrir, að hv.þm., sem hafa flutt brtt. á þskj. 315, geti sætt sig við, að þetta útflutningsgjald sé yfirleitt undanþegið og geti því greitt atkv. með minni till., sem kemur auðvitað á undan til atkv., þar sem hún er fyrr fram komin. Hinsvegar lít ég svo á, að þar sem um jafnstórfelldan atvinnurekstur er að ræða eins og síldarverksmiðjur ríkisins, þá sé ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að þær borgi eitthvað í bæjarsjóð, og er ég þar á sama máli og hv.þm. Ísaf., að séu þær reknar á samvinnugrundvelli, þá eigi þær að borga í bæjarsjóð eins og samvinnufélögin. En því miður held ég, að á það bresti, að þær séu reknar eins og samvinnufélög. Ég vildi gjarnan ganga að því að láta koma útsvör á verksmiðjurnar á svipuðum grundvelli og lögð eru á samvinnufélög, en þó því aðeins, að þær séu reknar eins og samvinnufyrirtæki. Ég geri mér því vonir um, að þeir, sem standa að brtt. á þskj. 315, geti fallizt á mína till., því að hún undanskilur, eins og till. þeirra, útflutningsvörur. En það vil ég fá skýrt, en ekki heimild, eins og er í hinni skrifl. brtt.hv. 8. landsk.

Finnur Jónsson Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en ég hefi áður í þessu máli, þegar það hefir verið á dagskrá, bent á, hvert herfilegt óréttlæti síldarútvegsmönnum væri sýnt, ef þetta frv. næði fram að ganga, þar sem Siglfirðingar taka nú vörugjald af afla eins meðalmótorbáts, 1000 kr., í hafnarsjóð, og þeir myndu, ef þetta frv. yrði samþ., auk þess taka 1000 kr. af sama bát í bæjarsjóð. Það hefir verið bent á, að það væri nauðsynlegt fyrir Siglfirðinga, að bærinn nyti þessara hlunninda, að geta lagt skatt á útgerðina, sem þangað kæmi. Ég hefi bent á, hve miklar atvinnubætur Siglfirðingar hafa af þessari útgerð, og auk þess vil ég benda á það, að Siglfirðingum hér eftir útsvarslögunum að fá hluta af útsvari þeirra skipa, er þarna leggja upp síld. Ef þessi hlutur Siglufjarðarkaupstaðar verður heldur rýr, stafar það af því, að útsvör þessara skipa þar, sem þau eiga heima, eru lítil. Og hvers vegna eru þau lítil? Það er af því, að útgerðin ber sig ekki. Mér er kunnugt um, að mjög víða er ekki lagt á þessi skip meira en 4-500 kr. í útsvar á þeim stöðvum, þar sem skipin eiga heima allt árið. En í þessu ósvífna frv. er ætlazt til, að Siglfirðingar geti lagt á þá 1000 kr., auk þeirra 1000 kr., sem þeir áður hafa fengið í vörugjöldum í hafnarsjóð. Ég get ekki skilið, að í þessu sé neitt réttlæti. Út af brtt., sem hv. 2. þm.N.-M. flytur við þá brtt, sem ég hefi lagt hér fram ásamt hv. 3. landsk. þá get ég vitanlega sagt það, að hún er aðgengilegri heldur en sjálft frv. og brtt.hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., en eigi að síður er ég á móti þessari till, þar sem ég álít, að það sé algerlega rangt af Alþ. að gefa einstökum sveitarfélögum möguleika til slíkra tekjustofna, en neita öðrum um að fara fram á hið sama. Á ég þar við þá almennu vörugjaldsheimild, sem felld var hér í hv. d., þegar Sauðárkróksheimildin var til umr. Það hefir verið bent á, að það væri áríðandi að afgr. þetta frv. nú þegar, því að Siglufjarðarkaupstaður þyrfti á þessum tekjum að halda þegar fyrra hluta næsta árs. En út af þessu vil ég segja það, að aðaltekjurnar, sem Siglfirðingar myndu fá af þessu, eru af þeim vörum, sem fluttar eru að og frá vegna síldveiðanna, en þeir vöruflutningar byrja ekki fyrr en það löngu eftir að næsta þing kemur saman, sem væntanlega afgr. löggjöf um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, að af þeim ástæðum er engin nauðsyn að afgr. þetta nú þegar.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja umr., en síðasti ræðumaður, hv.þm. Ísaf., drap á það, að tekjurnar yrðu ekki neinar, eða mjög litlar, fyrri hluta árs. Ég skal játa, að þær eru minni fyrri hluta árs og þar af leiðandi líka minni ástæða fyrir hv.þm. að greiða atkv. móti þessari till., ef þeir sjá, að ekki fáist neitt í bæjarsjóð, þó að hún verði samþ. Það getur ekki farið saman að vera á móti samþykkt till. af því að þetta sé allt of mikil álagning á utansveitarmenn, en segja í hinu orðinu, að bæjarsjóð muni ekkert um þetta. Þetta er mótsögn, sem hv.þm. e. t. v. áttar sig á, þegar honum er bent á það. En sannleikurinn er sá, að það er rétt, að það verður tiltölulega minni upphæð, sem kemur í bæjarsjóð fyrri hluta árs, og það er það, sem réttlætir að leyfa þessu að ganga fram sem bráðabirgðaákvæði. Það er hinsvegar annað, sem hv.þm. veit jafnlítið um og ég, hvort ný væntanleg l. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga verði gengin í gildi í júlímánuði næsta ár. Í öðru lagi er það rangt, sem hv.þm. sagði, að hver bátur með meðalafla borgi 1000 kr. í hafnarsjóð og síðan 1000 kr. í bæjarsjóð eftir þessu frv. Þetta eru tölur, sem hv.þm. finnur hér upp við umr. til þess að reyna að afla sínum málstað fylgis. Og hv.þm. veit, að þessar tölur eru a. m. k. algerð áætlunarupphæð hjá honum, og er það auðséð vegna þess, að bæjarstj. er heimilt að undanskilja ákveðnar vörur. Hvernig getur þá þessi hv.þm. vitað, af hvaða vörum þetta gjald verður tekið, þegar heimild er til að fella það niður af svo og svo mörgum tegundum? Það er ekki hægt að segja, hve miklu þetta nemur, fyrr en vitað er, á hvaða vörur verður lagt. Hv. þm. hefði getað sparað sér að halda þessa ræðu, því að hún var jafnvitlaus frá upphafi til enda.

Páll Zóphóníasson Það eru tvö atriði, sem mig langar til þess að vekja athygli á. Annarsvegar vil ég benda þeim mönnum, sem eins er ástatt fyrir og hv.þm. Ísaf., að þeir líta svo á, að mín till. sé aðgengilegri en eins og það er í frv., að gá að sér við atkvgr., að það fari ekki svo fyrir þeim, að þeir felli það, sem þeir álíta aðgengilegra en það, sem er í frv., í von um að fá það, sem þeir álíta aðgengilegast, en er kannske ekki hægt að fá. Hinsvegar vil ég benda hv. 8. landsk. á það, að mér hefir skilizt í þessari hv. d. og af blöðum sjálfstæðismanna, að það væri samhljóma heróp þeirra að afnema öll gjöld af útflutningsvörum. Er þetta ekki rétt hjá mér? Eða er hv.þm. í ósamræmi við vilja Sjálfstfl.? En ef svo er ekki, þá geri ég ráð fyrir, að hann verði með brtt. minni og vilji ekki leggja gjöld á útflutningsvörur. Og mig minnir líka, að Sjálfstfl. sé með frv. um að afnema útflutningsgjald af sjávarafurðum í ríkissjóð, - en er þá betra að leggja það á þær útflutningsvörur, sem framleiddar eru á vissum stöðum, og það töluvert hærra en það nú er í ríkissjóð? Ætla þeir sér að ná réttlæti í því að láta suma framleiðendur gjalda það, en aðra ekki? Eða er réttlætiskenndin lítil?

Flm. (Eiríkur Einarsson) Ég skal reyna að spara það að fjölyrða um þetta frv., enda skýrir það sig að ýmsu leyti sjálft með grg. þeirri, sem fylgir því. Þó skal nokkru bætt við, grg. til áréttingar. Ég held, að það sé engum vafa bundið, að nauðsyn til aðgerða þeirra, sem hér er farið fram á, er mjög knýjandi. Flóaáveitan er dýrt fyrirtæki og tekur til hagsmuna fjölda bænda á hinu stóra heyskaparsvæði út- og mið-Flóans, og er áætlað, að áveitulandið taki yfir ca. 11000 hektara. Áveitan hefir kostað mikið fé, og það hafa verið byggðar svo miklar vonir á henni, að það skiptir ekki litlu máli, að hægt sé að ljúka þeim störfum, sem nauðsynlegt er að framkvæma til þess að full not séu að þessu mannvirki. Ég býst við, að menn muni segja, að þegar búið sé að mestu að gera flóðgarðana, þá sé höfuðaðgerðunum lokið. En eitt er ógert enn, og getur það orðið til mikils tjóns, ef nokkuð ber út af með tíðarfar. Það er vöntun nægilegrar fráræslu, sem þarna er um að ræða. Í óþurrkasumrum nemur rigningarvatnið staðar á engjunum og sígur ekki burt. Um höfuðdagsleytið síðastl. sumar voru menn í miklum ótta um að missa engjarnar í vatn, og ef rigningarnar hefðu haldið áfram lengur eða fram í september, þá voru margir búnir að missa af engjunum það sumarið, og er það mikið hagsmunamál bænda, hvernig fer, þegar svo árar. En engin vissa er fyrir því, að alltaf dragi til hins betra með tíðarfarið, og verða því varúðarráðstafanirnar að vera fólgnar í auknum skurðgrefti til fráræslu á stórum svæðum Flóans. Ég veit, að þeir, sem kunnugir eru því, hvernig ástatt er í þessum efnum, treystast ekki til þess að neita því, að þörfin sé fyrir hendi. Ég vil ekki leiða getur að því, hvað mikið fé þurfi hér til umbótanna, enda hafa fæst orð minnsta ábyrgð. Í frv. segir, að ríkisstj. skuli fela Búnaðarfél. Ísl. að annast undirbúning og rannsókn þessa máls, enda sýnist það sjálfsagt. Að hinu kynni að vera spurt, hvort bændur gætu ekki síðan unnið umbótaverkið sjálfir, á eiginn kostnað. Ég held, að ef menn vilja líta á þetta með sanngirni, þá verði svarið neitandi, enda kostar þetta meira verk en svo, að þeim sé ætlandi að annast það sjálfir. Þeir hafa nú svo margt annað að annast, og þar á meðal óframkvæmd störf í sambandi við Flóaáveituna, sem eru fólgin í því m. a., að ekki er nærri búið að hlaða flóðgarðana. Bændurnir í Flóanum eru líka margir einyrkjar, og þá ekki mörgum til að dreifa til hinna stærri framkvæmda. Eins og drepið er á í grg., sem fylgir frv., þá er í Flóaáveitulögunum gert ráð fyrir, að til stofnkostnaðar séu taldar meiri háttar framkvæmdir og umbætur eftir að aðalverkinu er lokið. Og þessi skurðgröftur og fráræsla verður að teljast til ófyrirsjáanlegra framkvæmda, sem aðkallandi er, að gerðar séu. Eins og kunnugt er, þá er greiðsla stofnkostnaðar nú ákveðin með sérstökum lögum, og hefir Alþ. gert það með sanngirni gagnvart bændunum og fært hann til hófs. En þó að áveitukostnaðurinn hafi verið færður niður, svo að hann er aðeins sanngjörn árleg greiðsla, eða 1 kr. á hektara, þá er því aðeins hægt að borga hann, að menn njóti engjanna og að þær séu arðbærar. Með Flóaáveitulögunum og allri landbúnaðarlöggjöf undanfarinna ára hefir löggjafinn sýnt, að hann vill styðja að framþróun sveitalífsins og hjálpa bændunum, svo að þeir geti búið sómasamlega á jörðum sínum. Og eitt atriðið í þá átt, að þeir komist ekki meira í skuldakútinn en orðið er og geti notið lífsviðurværis af býlum sínum, eru umbætur þær, sem hér er farið fram á. Ég vil ekki láta máli mínu lokið án þess að taka það fram, að það er grundvallarskoðun mín, að þegar um stærri framlög hins opinbera til bænda er að ræða, þá verður að gæta þess vel að láta varðveizlu þeirra býla, sem til eru í landinu, ganga á undan nýbýlunum. Þó að það sé óneitanlega skemmtilegt, að sveitabýlum sé fjölgað með því að veita fé til nýbýlastofnunar, þá mega menn ekki sjá það í meiri hillingum en svo, að fornbýlin varðveitist og geti fylgzt með framþróuninni. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessu. Ég veit, að eftir eðli málsins er það sanngjarnt, að því sé vísað til landbn. En ég vil óska þess, að með velviljuðu samþykki þingsins þurfi það ekki að fara til þeirrar n. Ýmsir hv.þm. hafa brennt sig á því, að þau mál, sem vísað er til hv. landbn., fengju þar góða næturgistingu og kæmu þaðan ekki aftur. En hún er vissulega ekki skipuð til þess að leggjast á málin eins og hæna á egg, og láta þau verða að fúleggjum. Þetta mál er ekki fjölbreytilegt, og ég vona því, að það fái að ganga til næstu umr. án þess að fara í nefnd.

Forseti (JörB): Það er ósanngjarnt að ásaka landbn. um það, að hún hafi ekki unnið á þessu þingi.

Magnús Torfason Ég stend aðeins upp til þess að minna þingið á, að ríkissjóður á þarna yfir miklum eignum að ráða. Að því er Eyrarbakkahrepp snertir á hann þar öll lönd, nema Óseyrarnesið og 4 smáhjáleigur, eftir að ríkið hefir keypt Skúmsstaðina og Háeyrina. Ríkið hefir líka nýlega keypt Stokkseyrartorfuna mestalla. Menn vita líka, að ríkið hefir tekið til sín upp í áveitukostnaðinn talsvert af löndum í Sandvíkurhreppi í Flóa, þar sem Síberíufangarnir dveljast nú. Auk þess, sem ríkið á í Eyrarbakkahreppi, á það þannig mikil áveitulönd í Sandvíkurhreppi, og það hefir þess vegna legið í loftinu, að farið sé að gera gangskör að því að gera þessi lönd - sérstaklega þau, sem eru niður um Flóann, en þau eru verr sett en þau, sem eru ofar, því hallinn er þar minni, - þannig úr garði, að þau geti komið að sem fyllstum notum. Mér er kunnugt um, að Búnaðarfél. Ísl. hefir í hyggju að rannsaka þetta að því er snertir lönd ríkisins. Þetta frv. er því nokkurskonar viðbót og viðauki við það, sem þegar hefir verið til stofnað, og finnst mér það svo sjálfsagt, að allt verði tekið með í einu, að ekki sé hægt að mæla á móti því. Ég hefi ekkert á móti því, að málinu verði vísað til landbn., því ég þykist vita, að það fái þar góðar undirtektir. Ég velt það fyrirfram, að Búnaðarfél. Ísl. mun leggja áherzlu á, að hafizt sé handa sem fyrst. Ég sé ekki, að það sé nein bein þörf á því að vísa málinu til n. við þessa umr. Það getur farið til 2. umr., og eftir þá umr. gæti landbn. tekið það til athugunar. Ég vænti þess, að allir sjái, að hér er um þarft mál að ræða, og furða, að því skuli ekki hafa verið hreyft fyrr. En það er vegna þess, að staðið hefir á því, að afráðið væri um kaup þessara landa, en það þótti ekki heppilegt, að því yrði hreyft fyrr en afráðið var um þau kaup.

Bjarni Ásgeirsson Ég stend einungis upp vegna þess, að hv. 1. flm. var að tala um, hvort þessu máli skyldi vísað til n. eða ekki. En ég verð að segja fyrir mig, að ég hefi ekki getað gert mér þá grein fyrir þessu máli af umr. þeim, sem fram hafa farið, að ég treysti mér til þess að greiða atkv. um það, nema það sé áður athugað í n. Mér finnst sjálfsagt, að málinu sé vísað til n., hvort sem það verður nú landbn. eða einhver önnur n. En þó að því sé vísað til n., þá er ekki hægt að lofa því fyrirfram, að n. mæli með því. Hv. 1. flm. var hræddur um, að málið myndi verða að fúleggi, ef því væri vísað til landbn. En hann gat þess ekki, að það er sama, hvað gott hreiðrið er, ef það, sem í það er lagt, hefir ekki í sér fólginn lífsneista. Því þá hlýtur það að verða að fúleggi, og eins getur það orðið með þetta mál.

Flm. (Eiríkur Einarsson) Úr því að það er komin fram till. um það frá öðrum, að málinu sé vísað til landbn., þá mun ég ekki setja mig á móti því. En það, sem ég sagði um landbn., var sagt í varúðarskyni. Og það, að málin koma seint frá landbn., er sumpart vegna þess, að n. hefir mikið að gera, og sumpart vegna geðþótta hv.nm., og hafa ýmsir kvartað í sambandi við hið síðarnefnda. - Viðvíkjandi fúlegginu vil ég segja það, að hv.þm. er það kunnugur eggverum og eggjatöku, að hann veit, að til þess að hægt sé að komast hjá fúleggjum, þarf fuglinn að hafa þurra þúfu til þess að verpa á, og vænti ég því þess, að hann sé því fylgjandi að ræsa Flóann, svo að bændurnir hafi þar þurrt land til afnota og fuglar himinsins til að verpa eggjum sínum.

Jónas Jónsson Fjvn. gerði eina brtt. við þetta frv., og nm. héðan úr d. bera hana fram. Er hún á þá leið, að heimild 4. gr. um kaupin skuli aðeins notuð með samþykki fjvn. Alþingis. Hefir ekki unnizt tími til að undirbúa þetta mál nógu rækilega. Upphaflega var gert ráð fyrir því, að tvær ár yrðu leigðar, en þar sem það hefir nú orðið ofan á, að ríkið kaupi Laxá í Kjós, þykir ekki óeðlilegt, að fjvn. hafi úrskurðarvald um þetta. Það er alltaf auðvelt að ná til fjvn. og í henni eru alltaf menn úr öllum flokkum. Kostnaðaráætlun hefir enn ekki verið hægt að gera, og um kostnaðinn er ekkert hægt að segja, fyrr en ýtarleg athugun hefir farið fram.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Formlega hefir þetta ekki verið athugað af n. Það, sem talað var um við 2. umr., var það, hve mikilla tekna mætti vænta af gjaldi því, sem á skal leggja samkv. 2. gr. frv. En við höfum gert athugun á þessu eftir fiskiskýrslum og hlunninda, sem hagstofan gefur út. Sést þar tala þeirra laxa, sem hagstofan hefir þótzt finna út, að veiddir hafi verið hér á landi ár hvert. Þessi tala er allmisjöfn eftir árum. 1910 voru t. d. taldir 4000 laxar, 1915 tæp 11000, 1925 um 15000, 1931 aftur 11000, og svo árin 1932 og '33 veiddust 20000 og 26000. Væri miðað við þessar tölur, sem eru það eina, sem hægt er að halda sér við, má gera ráð fyrir, að 10 aura skattur nemi ekki minnu en 6000 kr. Þetta höfum við talað um, að væri of hátt, og hafa komið till. um að lækka skattinn niður í 6 aura. Ég hefði gjarnan viljað koma með brtt. við þessa umr., svo að málið þyrfti ekki að tefjast, og reikna með því, að ríkið fengi 3-4000 kr. árlegt gjald af þessu, sem hægt væri að nota til að koma upp klakstöðvum, ásamt ríkissjóðstillaginu. En nú sé ég, að fram er komið nýtt atriði í málinu, sem n. hefir ekki haft tök á að athuga, en það er brtt.fjvn.manna. Ég get ekki fallizt á það fyrir mitt leyti, að farið sé að ákveða í h, að þessi n. skuli geta veitt þessa eða hina heimild. Það væri ný stefna í löggjöf okkar, og þó nokkuð mikilsverð nýbreytni. Mér finnst ekki koma til mála, að fjvn. hafi slíkt vald. Ég get reyndar skilið, að fjvn. sé svo upp með sér af sjálfri sér, að henni finnist hún eiga að ráða öllu. En gæti þá ekki farið svo, að við yrðum eins stærilátir í landbn., eða að aðrar n. settu sig á jafnháan hest? Ég vil því mælast til þess við hv.fjvn., að hún stígi niður af þessum stóli og litist um meðal almennings hér á þingi, hinna nefndanna, að hún dragi úr yfirlæti sínu og sé ekki að heimta meiri völd en aðrar n. hafa. Ég mælist til þess, að málið verði tekið af dagskrá, svo að hægt sé að komast að samkomulagi við hv.fjvn. um að orða þetta á eðlilegan hátt, t. d. þannig, að sett verði í frv. heimild handa stj. til að taka lán samkv. þessum l. Ég hefi hugsað mér, að stj. gæti í vetur þreifað fyrir sér um það, hve mikið fé þyrfti að taka, og legði svo fram fyrir næsta þing beiðni um heimild til þess. Þó að þessi till.fjvn. yrði ekki samþ., mætti samt láta frv. halda áfram, og stj. gerði þá ekki annað í málinu en að koma með beiðni til þingsins um heimildina. Ég mælist því til þess við hv.fjvn., að hún taki till. sína aftur, þó að nú sé 3. umr., eða, ef ekki fæst samkomulag um það, þá að málið verði tekið af dagskrá.

Jónas Jónsson Ég held, að hv. 4. landsk. skjátlist, er hann segir, að fjvn. sýni af sér yfirlæti. Hún hefir verið auðmjúk og eljusöm, eins og allir vita. Í þessari till. hennar kemur aðeins fram umhyggja fyrir málinu, sem hv.þm. mega ekki misskilja. Hv. þm. finnur, að það er hinn veiki punktur, að ekki er hægt að segja, hvað Laxá í Kjós muni kosta. Mér hefir líka dottið í hug að stinga upp á lánsheimild. En ef kaupin eiga að ganga fram í vor, þá finnst mér auðveldast og eðlilegast, að fjvn. sé spurð um þetta atriði. Er það ekki óalgengt í l., að n. geri ákvarðanir um svipuð mál. T. d. var það svo um tíma, að landbn. átti að kjósa menn í stj. Búnaðarfélags Íslands og sömuleiðis kreppulánasjóðs. En ef þessi till. verður felld, þá er ekkert við því að segja. Við þremenningarnir höfum ekkert gert til að agitera fyrir henni. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á, að málið verði tekið af dagskrá.

Guðbrandur Ísberg Ég hlustaði með mikilli athygli á ræðu hv. 6. landsk. og gat ekki heyrt, að hann færði nein gild rök fyrir því, að forsvaranlegt sé af honum að ætla hv.þd. að hlaupa fram fyrir skjöldu með afgreiðslu á svona máli, þegar það er vitað, að þingnefnd er að afgr. frv. til breyt. á lögsagnarumdæmum í landinu. Hv. flm. hefir ekki bent á neitt, sem gerir það svo bráðnauðsynlegt fyrir Neskaupstað að tvískipta störfum núv. bæjarfógeta, árinu fyrr en ætla má, að það geti orðið með eðlilegum hætti. Nú veit hv.þm. það, sem ég áður gat um, að í öðrum stærri kaupstað gegnir sami maður bæjarfógeta- og bæjarstjórastörfum. Siglufjarðarkaupstaður er miklu stærri en Neskaupstaður, bæjarmálin víðtækari og allur atvinnurekstur miklu umfangsmeiri, einkum síðari hluta sumars og á haustin, og veldur það gífurlegri fyrirhöfn, sérstaklega fyrir bæjarstjórnina. Ég vil því enn beina því til hv.flm., að hann taki þetta frv. aftur; mér finnst það eðlilegra. En ef hann gerir það ekki, þá sé ég ekki annað en að hv.þdm. verði að bregða fæti fyrir það og fella það. - Hv. 2. þm.N.-M. lagði til, að því yrði vísað til launamálan. Ég hefi í sjálfu sér ekkert á móti því, en ég viðurkenni fúslega, að það er rétt, sem hv. 6. landsk. sagði, að frv. á í raun og veru ekkert erindi þangað, því að n. gerir ekkert við það. Inn á málið sjálft ætla ég ekki að fara, en þar sem hv. 6. landsk. skaut því fram, að bæjarfógetinn ætti að fá 3600 krónur í laun, auk skrifstofufjár, eftir að búið er að losa hann við bæjarstjórastörfin, þá er það ekki jafnlítið og lægstu byrjunarlaun sýslumanna, eins og hann sagði, heldur töluvert hærra. Og eftir því sem ég veit bezt, þá mun þessi bæjarfógeti ekki vera búinn að ná fyrstu aldursuppbót, sem svarar til þessara launa. Hann mundi því koma til með að fá um 600 kr. hærri laun, ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég gæti sannað þetta nákvæmlega með tölum, og mun gera það, ef hv. 6. landsk. óskar eftir því, en læt að þessu sinni nægja að benda á þetta.

Guðbrandur Ísberg Án þess að ég ætli verulega inn á efni þessa frv. vil ég aðeins benda á, að frv. um skipun lögsagnarumdæma í landinu var borið fram á þinginu í fyrravetur og vísað til nefndar. N. hefir starfað á þessu þingi að launamálafrumvörpunum, og einhvern næstu daga er búizt við, að hún skili áliti sínu. Þetta frv. heyrir fullkomlega undir þá nefnd. Ég vil ennfremur benda á, að í áliti mþn. í launamálum er lagt til, að sameinuð verði bæjarfógetaembættið á Norðfirði og sýslumannsembættið í Suður-Múlasýslu. Ég geri ráð fyrir, að þingn., sem fjallar um launamálafrv., leggi líka til, að þetta verði gert. Þess vegna finnst mér það næsta hvatvíslegt að breyta þessu embætti í Neskaupstað til bráðabirgða, eins og hv. síðasti ræðumaður talaði um, og sé ég enga nauðsyn á því. Það er vitað, að t. d. á Siglufirði gegnir sami maður bæjarfógeta og bæjarstjórastörfunum, og er það öllum kunnugt, að þar eru þessi störf miklu umfangsmeiri en í Neskaupstað. Sú nauðsyn, sem hv.flm. talar um í sambandi við þetta frv., er alls ekki til staðar. Það verður að teljast eðlilegast, að þetta frv. verði látið sofna nú á þessu stigi málsins. En ef hv.flm. vill ekki draga það til baka, þá liggur beinast við að flytja till. til rökst. dagskrár um að því verði vísað frá.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég skil ekki, hver er raunverulega tilgangur þessa frv. Eftir grg. að dæma lítur út fyrir, að ef embættunum yrði skipt, yrði minni vinna við þau en ef þau eru sameinuð. Ég fæ ekki séð, hvernig það megi verða. Þessi maður hefir nú 2 menn sér til aðstoðar í skrifstofunni, sem eru launaðir af bæjarsjóði. En svo hefir hann auk þess 2500 kr. úr ríkissjóði í skrifstofufé. En til hvers er það, ef hann þarf þess ekki til mannahalds? Mér finnst eftir þessum upplýsingum, sem hér liggja fyrir, ástæða til að athuga l. um skrifstofufé sýslumanna, því að vitanlega er ekki ætlazt til þess, að skrifstofuféð eigi að létta réttmætum gjöldum af bæjarsjóði. Ég hefði haft löngun til þess að heyra nánar skýrt frá þessu máli, skýrt frá því, sem raunverulega hlýtur að liggja til grundvallar fyrir því, því að það getur ekki verið það, sem nefnt hefir verið, að það sé svo mikil þörf á að skipta ekki umfangsmeira embætti en þetta er. Kostnaðaraukinn við þetta getur orðið talsverður, því að það mun ekki líða á löngu, þangað til hvor þessara embættismanna fyrir sig verður að fá aðstoðarmann, og l. um skrifstofufé embættismanna gera ráð fyrir því hreint og beint, að bæjarfógeti verði að hafa aðstoð í embætti sínu, og ég geri ekki ráð fyrir, að sú þörf hafi minnkað síðan 1933. Hér er að vísu ekki að ræða um mikla aukningu á útgjöldum ríkissjóðs til að byrja með, en ég býst við, að það geti farið hækkandi, enda trúi ég því vart, að þessi embættismaður sætti sig við 3600 kr., þegar hann hefir haft 2500 frá ríkissjóði og 3000 frá bæjarsjóði, eða samtals 5500 kr. Ég trúi því ekki, að hann sætti sig við, að launin lækki þannig um nærri því 2000 kr. Þetta er, hygg ég, gert til þess að gera framkomu frv. líklegri nú í svipinn, láta þetta spor vera þannig, að það sé sem léttast fyrir þingið að stíga það. Að vísu er hér um lítið mál að ræða, en það er ekki það, sem hér skiptir mestu máli, heldur stefnan, sem mér finnst vera varhugaverð, þar sem á að skipta störfum, sem eru ekki meiri en teljast verður hæfilegt, að einn maður geti leyst af hendi með þeirri sjálfsögðu aðstoð, sem öllum þessum embættum fylgir, hvað sem hver segir um það. Ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki til að fylgja þessu frv. Þó að hér sé ekki um stór útgjöld að ræða, þá tel ég, að hér sé um svo mikilsverða stefnubreyt. að ræða, að ekki megi láta málið fara áfram athugasemdalaust og með hálfgerðum ef ekki fullkomnum blekkingum um það, hverjar afleiðingar það hafi fyrir ríki og bæjarfélag.

Jónas Guðmundason [óyfirl.]: Ég hélt, að þessi sjálfsagða breyt. á l. um bæjarstj. í Neskaupstað mundi ekki mæta mótspyrnu í þinginu, enda hefir það ekki orðið hjá hv.allshn., sem mælir með, að það verði samþ. óbreytt, og get ég verið henni þakklátur fyrir það. En hv.þm. V.-Húnv. fann hvöt hjá sér til að finna að því, að þetta frv. mundi valda einhverri stefnubreyt. eða gefa óheppilegt fordæmi, sem síðar yrði farið eftir. Ég veit ekki, hvað því veldur, að honum dettur þetta í hug, og geri ég ráð fyrir, að hv.þm. slái þessu fram til þess að láta málið ekki fara umræðulaust í gegnum þingið, heldur en að hann meini nokkuð með þessu. mér skildist á ræðu hv.þm., að svo gæti farið, að í framtíðinni gæti þessi breyt. leitt til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Og því ber ekki að neita, að þetta frv. fer fram á nokkur hundruð kr. launahækkun til bæjarfógetans í Neskaupstað. En ég hygg, að tilgangur þessa hv.þm. og máske annara, sem eitthvað hafa við þetta frv. að athuga, sé sá, að búizt er við, að á næsta ári verði gerð breyt. á launalögunum og launakjör embættismanna endurskoðuð, og þá um leið laun þessa bæjarfógeta eins og önnur. Nú ætla ég, að sýslumenn í lægsta launaflokki hafi 4200 kr. í byrjunarlaun, en þessum bæjarfógeta eru ekki ætluð nema 3600 kr. laun, án þess að þau eigi að lækka, en vitanlega fær hann dýrtíðaruppbót á launin, eins og hún er ákveðin á þessum launaskala. Þetta eru því langlægstu laun, sem sýslumönnum og bæjarfógetum eru greidd; en gert er ráð fyrir, að hann fái 2500 kr. í skrifstofufé, og verða þá laun hans og skrifstofufé samtals 6500 kr. Það er margfalt minna en hjá öðrum sýslumönnum, miðað við þann vinnukraft, sem á þarf að halda. Hvað því viðvíkur, að kostnaðurinn minnki, ef starfinu er skipt á þann hátt, er frv. fer fram á, þá er það nú svo, að ríkissjóður greiðir bæjarfógetanum í laun 2500 kr. á ári, og bæjarsjóður 3000 kr.; en það mundi samanlagt tæplega nægja bæjarfógetanum sjálfum. Þar að auki þarf kaupstaðurinn að leggja til aðalskrifstofumann og ennfremur lögregluþjón. Lögregluþjónninn mun að vísu aðstoða hann eftir sem áður, en fullir 2/3 af launum núv. skrifstofumanns mundu sparast. Bæjarstj. Neskaupstaðar lítur svo á, að einn maður geti tæplega annað báðum þessum störfum svo að viðunanlegt sé, og að þá verði bæjarstjórastörfin fremur útundan. Þess vegna fórum við fram á þá breyt., sem í frv. felst. Ég held það sé rétt, sem stendur í grg. frv., að væri starfinu skipt, mætti ætla, að væntanlegur bæjarstjóri gæti annað bæjarmálunum einn að mestu leyti, eins og nú er t. d. á Seyðisfirði. En það mundi áreiðanlega verða talsverður sparnaður fyrir bæjarsjóð Neskaupstaðar, sem nú þarf að greiða 3000 kr. upp í laun bæjarfógetans og aðrar 3000 kr. til skrifstofumanns, og þar að auki laun lögregluþjóns. Ég tel, að því verði ekki mótmælt með rökum, að ef betri skipun fæst á þessum störfum með því að skipta þeim á milli tveggja manna, eins og frv. gerir ráð fyrir, þá sé rétt að gera það. Vænti ég svo þess skilnings hjá hv.þdm. á málinu, að þeir samþ. frv. óbreytt. Þeim, sem til þekkja í þessum kaupstað og hlut eiga að máli, mundi þykja vænt um það, af því að þeir telja þetta mikla umbót. Ég sé enga hættu fólgna í þessu fyrir ríkissjóð. Launin eru alveg fastbundin samkv. launalögum. Breyt. á launalögunum er í vændum, og liggur raunar fyrir þessu þingi. Það má að sjálfsögðu ganga út frá því sem gefnu, að sú vinna, sem lögð hefir verið í það mál, verði ekki látin falla niður, heldur verði launakjörunum skipað á ný, og ef til vill á næsta þingi.

Þorsteinn Þorsteinsson Það var hv. 4. landsk., sem gat um það, að ekki væri ástæða til þess að borga fyrir það, þó menn ræktuðu ofan í sjálfa sig. Ég held, að þetta sé ekki rétt, og við gerum það a. m. k. að sumu leyti nú, að borga fyrir ræktun nytjajurta, sem koma heimilunum að gagni, og mér virðist, að í þessu tilfelli sé ekki síður ástæða til þess en í mörgum öðrum, þar sem það er viðurkennt, að sú nytjajurt, sem hér er um að ræða, er mjög holl. Og ef menn fengju ekki verðlaun fyrir það, sem ræktað er til heimilisnotkunar, þá held ég, að það yrði til þess, að menn seldu þessa framleiðslu sína nær alla, en hirtu ekki um að leggja hana til heimilisins, og keyptu þá kannske eitthvað annað í staðinn, sem ekki væri eins hollt eða notadrjúgt. Ég held því sannast að segja, að það sé skökk stefna að hlynna ekki jafnt að því, sem menn rækta ofan í sjálfa sig, og því, sem menn selja öðrum. Hv. 1. þm. Eyf. gat um það, að það mundi engan draga um þau verðlaun, sem gert er ráð fyrir í brtt. þeirri, sem ég flyt. Ég veit náttúrlega ekki, hvað þeir eru stórir upp á sig þarna í Eyjafirðinum, en þetta nemur þó 13 kr. fyrir þá menn, sem aðeins eru í lágmarkinu, og eftir því, sem veitt hafa verið verðlaun til jarðræktar, þá þættu það sæmileg verðlaun. En ef maður tekur dæmi um þá, sem ekki næðu verðlaununum eins og þau eru ákveðin í frv., en eru rétt við þau, t. d. með 9 tunnur, þá næmi þetta 27 kr. fyrsta árið, og mundi það þykja allsæmilegur styrkur. Hv. 10. landsk. hefi ég ekki neinu að svara. Hann hefir lýst því yfir, að hann teldi það hlutfallslega réttara, að lágmarkið væri 5 tunnur, og það getur verið, að það sé nokkuð til í því, miðað við þann styrk, sem áður hefir verið veittur til stækkunar á kálgörðum. En þar er miðað við frekar góða uppskeru, en ef miðað er við lakari uppskeru, þá láta 3-4 tunnur nærri. Ég verð að halda fast við það, að þeim, sem eiga erfitt með ræktun og hafa minna um sig, séu gerð sömu skil og hinum, sem hafa betri möguleika, annaðhvort efnalega eða aðstöðulega, og þess vegna tel ég sjálfsagt að hafa þetta lágmark, sem ég hefi stungið upp á í minni brtt.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég get tekið undir till.hv. 2. þm.N.-M. og tel, að hún eigi fullan rétt á sér, enda er hv.þm. í þeirri n., sem fjallar um launamálafrv., og þetta mál á að fara til þeirrar n. Það er vitanlega alveg laukrétt, sem hv.þm. Ak. benti á um samanburðinn við Siglufjarðarkaupstað. Hinsvegar er það allt mjög hæpið, sem hv.flm. hefir sagt um málið. Að vísu viðurkenndi hann, að þessi fyrirhugaða skipting á bæjarfógeta- og bæjarstjóraembættinu á Norðfirði mundi valda útgjaldahækkun fyrir ríkissjóð, og let það jafnvel í ljós, að hér væri aðeins um bráðabirgðaákvörðun að ræða og að laun bæjarfógetans yrðu að hækka meira síðar, af því að þetta væri svo lágt launað starf. Hv. þm. taldi, að bæjarfélagið mundi hafa hag af þessu fjárhagslega. Það fæ ég ekki skilið. Getur bærinn fengið bæjarstjóra fyrir lægri laun en 3000 krónur? En þau laun hefir sá maður, sem nú gegnir skrifstofustörfum hjá bæjarfógetanum. Hv. þm. sagði, að bærinn þyrfti að leggja til lögregluþjón. Það verður hann að gera eftir sem áður. En það er ekki útgjaldaukning ríkissjóðs af þessari ráðstöfun, sem gerir það aðallega að verkum, að ég er mótfallinn þessu frv., heldur sú stefna, sem hér er tekin upp, að skipta þessu starfi á milli tveggja manna. Verði farið eftir þessu fordæmi á öðrum stöðum, t. d. á Siglufirði, þar sem sami maður gegnir bæjarfógeta- og bæjarstjórastörfum, þá getur það numið talsverðri óþarfa fjáreyðslu samtals. Ég verð því að telja það mjög óviðeigandi í alla staði að taka þetta eina atriði út úr launaflokkunum, þar sem frumvörp um skipun á launum embættis- og starfsmanna ríkissjós liggja nú fyrir þingn., sem kosin var sérstaklega til þess að fjalla um þau. Ég vil því vænta þess, að hv.flm. og hv.allshn. keyri þetta frv. ekki svo hastarlega í gegnum þingið, án þess að það fái þá meðferð, sem sjálfsögð er og nú er hafin í launamálunum yfirleitt. Því að vitanlega á launamálan. að taka afstöðu til þessa embættis, bæjarfógetans í Neskaupstað, eins og annara.

Jakob Möller Munurinn á afstöðu okkar og meiri hl. fjhn. til þessara brtt., sem hér eru bornar fram samkv. ósk ríkisskattan., er aðallega vafi okkar um það, að breyt. séu í sjálfu sér réttmætar eða til bóta. Fyrri brtt. er um það, að ef um er að ræða skuldabréf til margra ára, skuli afföllin deilast niður á 5 ár. Þetta á náttúrlega að vera til hægðarauka, en hinsvegar virðist réttara að skipta afföllunum niður á öll þau ár, sem skuldabréfin eru gefin út fyrir. Þetta er nú samt ekki aðalatriðið. Hitt er frekar aðalatriðið fyrir okkur, sem felst í síðari brtt. Það er að vísu svo, að breyt. er í samræmi við skattal. eins og þau voru, áður en breyt. var gerð á þeim á síðasta ári. Hinsvegar er svo mælt fyrir, að verðhækkun á eign skuli ekki teljast til skattskyldra tekna, og virðist vafasamt að gera hér þann mun, að hækkun á eign, sem er seld, ef viss frestur er liðinn frá því eigandinn eignaðist hana, skuli teljast til skattskyldra tekna, en samskonar verðhækkun á annari eign, sem er ekki seld, skuli ekki koma til greina sem skattskyldar tekjur. Þetta virðist vera nokkuð hæpin regla, þó að henni hafi verið fylgt. Það er rétt hjá hv.frsm. meiri hl., að það er eflaust fyrir misgáning, sem þessi breyt„ sem hann minntist á, hefir orðið, svo að samv. gildandi l. er ekki heimilt að telja verðhækkun til tekna í öllum sömu tilfellum og áður. Annars gerum við þetta ekki að verulegu kappsmáli.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Út af því, sem hv.þm. Ak. hélt fram, að ákvæði þessa frá. brytu á einhvern hátt í bág við frv. það, sem liggur fyrir þinginu um breytta skipun á lögsagnarumdæmum í landinu, þá fæ ég ekki séð, að það hafi við neitt að styðjast. Því vitanlega dettur engum í hug, að breyt. eða samsteypa lögsagnarumdæma fari fram fyrr en embætti losnar í einhverju af þeim lögsagnarumdæmum, þar sem breyt. á fram að fara. Hlutaðeigandi embættismaður verður ekki rekinn frá, heldur beðið eftir því, að embættið losni. Þess vegna er það hverjum manni ljóst, að þó að á þessu þingi verði samþ. lög um sameining einstakra lögsagnarumdæma í landinu, t. d. sameining bæjarfógetaembættisins í Neskaupstað við sýslumannsembættið í Suður-Múlasýslu, þá mundi sú breyt. ekki koma til framkvæmda fyrr en annarhvor þeirra manna, sem nú gegna þessum störfum, léti af embætti; þá tæki hinn við báðum embættunum. Ég hefi a. m. k. alltaf skilið þetta þannig. Þess vegna hefir það engin áhrif á þetta, hvort bæjarfógeta- og bæjarstjórastörfin í Neskaupstað eru aðskilin eða sameinuð. Þá minntist hv.þm. á, að bæjarfógetinn á Siglufirði gegndi jafnframt bæjarstjórastörfum þar, eins og gert væri í Neskaupstað; og það er alveg rétt, þessi tvennskonar störf eru sameinuð í tveimur kaupstöðum á landinu. En það er aðgætandi, að á Siglufirði greiðir bæjarsjóður aðeins 500 kr. til bæjarfógetans fyrir það, að hann gegnir forsetastörfum í bæjarstj. kaupstaðarins; en að öðru leyti greiðir ríkissjóður öll bæjarfógetalaunin á Siglufirði. M. ö. o. ríkissjóður greiðir allan kostnað við bæjarfógetaembættið þar, en bæjarsjóður ekki nema lítilfjörlega þóknun fyrir yfirstjórn bæjarmálanna. Auk þess má á það benda, að í Siglufjarðarkaupstað annast sérstök skrifstofa um öll hafnarmál bæjarins, og er kostnaðurinn við þá skrifstofu greiddur úr hafnarsjóði. En í Neskaupstað heyra öll bæjarmálefni undir skrifstofu bæjarins, eins og tíðkast í smærri kaupstöðum hér á landi. Um till.hv. 2. þm.N.-M., að vísa frv. til launamálan., er það að segja, að á hana get ég ekki fallizt, enda hefir hún enga aðra þýðingu en þá, að drepa málið, og þá er eins gott að gera það strax hreinlega. Ég fæ ekki séð, að hv. launamálan. hafi neitt við þetta frv. að gera. Frv. gerir ráð fyrir, að þessi störf, sem þar um ræðir, verði aðskilin og að bæjarfógetinn verði ekki bæjarstjóri eftirleiðis. Ég tel það því langsamlega eðlilegast og hreinlegast, annaðhvort að ganga af frv. dauðu nú þegar hér í d. eða lofa því að ganga áfram gegnum þingið. Ég tel það hið mesta sanngirnismál að leyfa bæjarstj. Neskaupstaðar að skipta þessum störfum í tvennt. Það þótti að ýmsu leyti athugavert, þegar bæjarfógetaembættið í Neskaupstað var stofnað, að láta sama mann gegn bæjarstjórastörfum, en af því að þetta var gert á Siglufirði, þá var lítið á það sem fullgilt fordæmi. Þessi störf eru þó í raun og veru tvískipt á Siglufirði, þó að bæjarfógetinn hafi þar atkvæðisrétt í bæjarstj. og sé forseti hennar á fundum. Um ræðu hv.þm. V.-Húnv. þarf ég ekki að fjölyrða; ég get sagt honum það, að auk þess sem bæjarfélagið í Neskaupstað greiðir ritara bæjarfógetans laun og einum lögregluþjóni, þá leggur það fram dálitla þóknun, eða 600 kr., að auki. Á Seyðisfirði annast einn maður bæjarstjórastörfin, með lítilsháttar aðstoð í skrifstofu part úr árinu. En það er sú lausn, sem stefnt er að með þessu frv. fyrir Neskaupstað, því að mannfjöldi er mjög svipaður í þessum kaupstöðum. Það getur oft valdið óþægilegum árekstrum, ef sami maður gegnir báðum störfunum, og kemur það þá venjulega niður á bæjarfélaginu, og einkum framkvæmdamálum bæjarins, þannig að þau verða á hakanum, en bæjarfógetastörfin sitja fyrir. - Að lokum endurtek ég það, sem ég áður sagði, að ef hv.þdm. vilja ekki unna íbúum Neskaupstaðar þess réttar, er í frv. felst, þá álít ég hreinlegra af þeim að ganga af frv. dauðu nú þegar heldur en að vísa því út í bláinn til launamálan.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) N. mælir með, að frv. nái fram að ganga. Frv. er flutt, eins og segir í grg., eftir beiðni bæjarstj. Neskaupstaðar og gengur í þá átt, að skipta embættunum þannig, að þar verði sérstakur bæjarstjóri. Sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vísa til grg.

Þorsteinn Briem Ég vil aðeins beina því til hv. landbn., af því að ein umr. er eftir um þetta mál, að hún afli sér upplýsinga, áður en málið kemur til 3. umr., um það, hvort nokkur ágreiningur muni vera um þetta mál á milli Hafnarfjarðarkaupstaðar og þeirra sveitamanna, sem þarna eiga hlut að máli. Ég vil sérstaklega benda á þetta í sambandi við ákvæði 4. gr. frv., þar sem ætlazt er til, að þegar land þetta er afhent til Hafnarfjarðarkaupstaðar, þá verði það lagt við lögsagnarumdæmi kaupstaðarins um leið. Mér virðist þetta geta snert nokkuð hagsmuni hlutaðeigandi sveitarfélaga. Ég vildi óska, að n. vildi taka þetta sérstaklega til athugunar fyrir næstu umr.

Jón Auðunn Jónason [óyfirl.]: Mér virtist, að eftir brtt.hv. 4. landsk. sé gert ráð fyrir, að grænmetisverzlun ríkisins hafi á hendi sölu á öllum garðávöxtum í landinu. Slíkt held ég, að yrði mjög erfitt, því að þá myndi óhjákvæmilegt að setja upp deildir frá verzluninni úti um allt land, jafnvel í hinum minnstu sjóþorpum. Ég held því, að þessu verði bezt fyrir komið eins og það er í frv., að framleiðendur megi selja vörur sínar annað tveggja beint til neytendanna eða þá til kaupmanna og samvinnufélaga, eftir því sem fyrir liggur. Það vill nú oft verða svo, að bændur t. d. fara ekki nema eina ferð í hverri kauptíð með framleiðsluvörur sínar til markaðsstaðanna. Í því tilfelli, að ekki mætti selja garðávexti nema til neytendanna, myndu þeir oft verða að fara heim aftur með framleiðslu sína, svo fremi sem ekki væri útibú frá grænmetisverzlun ríkisins á staðnum. Annars hygg ég, að öll þessi verzlun, eins og hún er hugsuð í frv., verði umfangsmikil og erfið, og illt að reka hana. Hvað snertir ákvæði frv. um verðlaun fyrir aukna framleiðslu á þessari vörutegund, þá get ég fylgt því, a. m. k. fyrst um sinn. Annars held ég, að öllum ætti að vera það ljóst, að það er í mörgum tilfellum jafnvel meira upp úr því að hafa að framleiða kartöflur og grænmeti en t. d. mjólk. Hvað snertir neyzlu grænmetis yfirleitt, þá vantar enn mikið á, að almenningur sé farinn að nota það sem skyldi, og í því efni þarf að kenna fólkinu að lifa. Á Vesturlandi hefir t. d. verið matur um nokkurt skeit, sem kenndi mönnum að hagnýta sér grænmeti umfram það, sem átur hafði þekkzt þar. Að endingu vil ég benda á, að ég gæti ímyndat mér, að allt þetta umstang geti orðið til þess að gera vörur þessar allt of dýrar fyrir fólkið.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég hefi að nokkru gert grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. í sambandi við annað mát, sem var hér á döfinni fyrir nokkru. Lýsti ég því þá, að ég fagnaði framkomu þessa frv., sérstaklega þar sem frv. það, sem ég flutti og fól í sér styrk til jarðræktar, náði ekki fram að ganga. Og ég vona, að það komi ekki mjög verulega að sökum, að hér er farin nokkuð önnur leið til þess að verðlauna eða styrkja menn til kartöfluræktunar heldur en ætlazt var til í mínu frv. En sérstaklega verð ég að láta í ljós ánægju mína yfir einu ákvæði frv., þar sem segir í 10. gr., að þess skuli gætt, að framleiðendum sé tryggt hæfilegt framleiðsluverð fyrir vörur sínar, og því þakklátari sem þetta hefir ekki fengið viðurkenningu valdhafanna hingað til. - Skal ég þá víkja að einstökum brtt., sem fram hafa komið við þetta frv. Um brtt. á þskj. 602, frv hv. 4. landsk., skal ég taka það fram, að ég get ekki veitt henni atkv. mitt. Ég hygg meira að segja, að það yrði mjög miklum erfiðleikum bundið fyrir grænmetisverzlun ríkisins að hafa þessa verzlun með höndum fyrir allt landið, ef ekki væru þær undanþágur, sem eru í frv., sem hér liggur fyrir. Og grænmetisverzlunin þyrfti þá, ef þessi till. yrði samþ., að hafa mörg og smá útibú, sem yrði tiltölulega kostnaðarsamt á móts við umsetninguna; annars gæti komið til þess, að framleiðendur yrðu að senda framleiðsluvöru sína alllanga leið til þess að fá markað, og svo kaupmennirnir að senda hana eitthvað til baka til þess að selja hana, og gæti margvíslegur óþarfa kostnaður af því leitt. Hv. þm. Dal. hefir flutt brtt. á þskj. 599, sem hljóðar á þá lund, að verðlaun skuli veita fyrir framleiðsluaukningu, sem nemur 3 tunnum, og skil ég, hvað bak við till. liggur, sem sé það, að styðja smærri framleiðendur og tryggja það, að þeir verði ekki settir hjá. Í sjálfu sér get ég ekki verið mótfallinn þeirri till., en samræmisins vegna tel ég þó rétt að styðja fremur þá till. á þskj. 645, þar sem gert er ráð fyrir, að verðlaun skuli veitt fyrir 5 tunnur. Miða ég við það, að þá er nokkurn veginn samræmi milli þeirrar tunnutölu og þess, sem ákveðið er í núgildandi ræktunarlögum. Þar er gert ráð fyrir því, að veittur sé styrkur til matjurtagarða, sem nema um 200 m2, og ætla ég, að það megi teljast mjög góðuppskera, ef 5 tunnur fast af því svæði. Tel ég þó rétt að fylgja þeirri tölu, með því að það er þá í nokkurn veginn samræmi við gildandi ákvæði í jarðræktarlögunum. Aftur á móti get ég ekki fallizt á brtt.fjvn. 2. a., þar sem sagt er, að engin verðlaun skuli veita fyrir aðrar kartöflur heldur en þær, sem framleiðandi selur til neyzlu eða útsæðis. Í jarðræktarlögunum er enginn greinarmunur gerður á þessu; menn eiga að fá styrk fyrir sína jarðrækt, hvort sem þeir neyta hennar sjálfir eða selja hana, og sé ég enga ástæðu til að breyta til með principið, þegar um þessi verðlaun er að ræða. Auk þess mundi þetta verka sem einskonar skattur á mikla fjölskyldumenn, því eðlilega þurfa þeir að nota meira af þessari vöru heldur en þeir, sem eru ómagalausir og hafa fátt heimilisfólk. Ég tel því, að ef þessi brtt. verður samþ., þá komi hún ómaklega niður á fjölskyldumenn, en þá vildi ég örva ekki sízt til aukinnar garðræktar, með því að garðávextir eru holl fæða, sérstaklega fyrir börn. Auk þess tel ég, að það eigi að örva menn til þess að nota kartöflur sem mest heima fyrir, m. a. í staðinn fyrir korn til brauðgerðar að meira eða minna leyti. En þessi till., ef að l. verður. stefnir í þveröfuga átt. Það er einkanlega þetta tvennt, sem veldur því, að ég get ekki verið fylgjandi þessari brtt.fjvn.Hv. flm. geta e. t. v. sagt, að það sé erfitt að hafa gætur á því, hversu mikið hver einstakur notar til síns heimilis, og að það kunni kannske ekki að vera að marka framtöl manna í því efni. En þegar l. byggjast einmitt á því, að framtöl manna hingað til hafi verið hárrett, þá sé ég ekki ástæðu til þess að gera ráð fyrir öðru en að framtöl manna hér eftir verði a. m. k. jafnrétt. Auk þess eru eðlilega, ef menn vilja hafa sig til þess, ýmsar leiðir til þess að fara í kringum þetta. Menn gætu t. d. selt sína framleiðslu, sem þeir ella mundu nota til heimilisþarfa, og keypt svo aftur kartöflur af öðrum. Þannig gæti gengið óendanleg svikamilla, ef menn á annað borð væru þannig gerðir. En ég sé ekki ástæðu til þess að væna menn um það, að þeir telji rangt fram þær kartöflur, sem þeir nota til heimilisins, fremur en menn hafa gert hingað til. Um fyrri brtt.hv.fjvn. hefi ég hinsvegar það að segja, bæði hvað a- og b-liðinn snertir, að ég get verið henni fyllilega samþykkur og mun greiða henni atkv. mitt.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ágreiningurinn, sem varð í landbn. um þetta mál, var út af verzluninni með innlendar kartöflur. Í frv. því, sem ég ber fram um þetta mál, var svo ákveðið, að framleiðendum kartaflna og grænmetis væri ekki heimilt að selja öðrum framleiðslu sína en grænmetisverzlun ríkisins, og í samræmi við það hefi ég komið fram með brtt. á þskj. 602, þar sem eru ákvæði um það, að hina umræddu innlendu framleiðslu megi ekki selja hverjum sem er. Ég vil ekki banna, að framleiðendur megi selja framleiðslu sína beint til neytenda, en eigi að lofa þeim að selja hana hverjum, sem hafa vill, má búast við, að meiri glundroði geti orðið á verzluninni með þessar afurðir, sem geri hana yfirleitt áhættusamari. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta atriði, en vil aðeins undirstrika það, að ég tel frv. skemmt frá því, sem það átti að vera, nema brtt. þessi verði samþ. Út af brtt. á þskj. 599 vil ég segja það, að mér finnst afaróhyggilegt, ef fara ætti að lækka lágmark þess, sem veitt eru verðlaun fyrir, því að með því er farið að verðlauna framleiðslu til heimilisnotkunar, farið að borga fyrir að afla sjálfum sér matar. Að vísu kemur fjvn. með brtt., sem bæta nokkuð úr þessu og ég fyrir mitt leyti get því fallizt á. Verði framleiðslan til heimilisnotkunar ekki alveg felld niður, svo hún geti ekki komið til greina við úthlutun verðlaunanna, og markið um aukna framleiðslu sett nokkuð hátt, þá verður svo lítið að keppa að. Væri lágmarkið fyrir verðlaununum t. d. sett við 10 tunnur, miðað við aukna framleiðslu til sölu, þá gæti keppnin orðið nokkuð almenn, og gæti þá farið svo, að á ekki mjög löngum tíma næði framleiðslan því að fullnægja þörfinni innanlands fyrir þessa vörutegund, en það er vitanlega það, sem okkur ber að keppa að.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég á hér brtt. á þskj. 599, þar sem ætlazt er til, að hverjum einstaklingi verði veitt verðlaun fyrir alla árlega aukningu á kartöfluframleiðslu, ef hún nemur 3 tunnum eða meiru. Ég hefi litið svo á, að stefna bæri að því, að landsmenn yrðu sjálfum sér nógir að því er kartöfluframleiðslu snertir, og að hvert heimili, sem land hefir til umráða, geti framleitt nógar kartöflur fyrir sig. Það hefir verið gert töluvert að því að styrkja garðyrkju í sveitum, og hafa búnaðarsamböndin gengið á undan í því, með því að veita verðlaun fyrir aukningu matjurtagarða, en nú lítur út fyrir, að búnaðarsamhöndin hafi ekki framvegis yfir eins miklu fé að ráða til þessara hluta eins og undanfarið, og væri því æskilegt, að styrkur í þessu skyni felli ekki niður, þótt ekki sé um stórframkvæmdir að ræða. Hvað frv. þetta snertir, þá virðist mér, að ákvæði þess um verðlaun fyrir kartöfluframleiðslu gætu nokkuð hjálpað, ef lágmark tunnufjöldans fyrir verðlaununum væri fært niður frá því, sem það er sett í frv. Ég geri nfl. alls ekki ráð fyrir, að það verði nema stærri framleiðendurnir, sem hefðu tök á að auka framleiðslu sína um 10 tunnur og meira á ári; myndu verðlaunin því ekki ná til smærri framleiðenda. Ég átti að sjálfsögðu kost á að fylgjast með félögum mínum úr fjvn. um brtt. á þskj. 645. Hvað 1. brtt. snertir, bæði a. og b. lið, get ég tekið það fram, að ég tel hana til bóta. Aftur á móti skildi á um aðra brtt., 2, a. og b. Hana tel ég síður en svo til bóta við frv. eins og það er nú, því að með henni er mörgum gert erfiðara um að fá verðlaunin, og ákvæði hennar geta einnig orðið til þess, að verðlaunin komi ranglátlega niður, þar sem svo er ákveðið í henni, að framleiðandi fái engin verðlaun, enda þótt hann auki árlega framleiðslu sína til heimilisnota um 10 tn. eða meira, en auki hann hana um 5 tunnur til sölu, fær hann verðlaunin. Þetta finnst mér ekki réttlátt, því að ég tel, að á sama megi standa um það, hvort framleiðslan er aukin til neyzlu heima eða til sölu út af heimilinu. Ég vildi svo að síðustu mega leggja það til, að brtt. mín verði samþ., því að ég er alveg sannfærður um, að frv., ef að lögum verður, kemur ekki almenningi að notum nema því sé breytt í það horf, sem brtt. mín fer fram á.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Það eru þegar komnar fram allmargar brtt. við frv. þetta, og kynni því að vera ástæða til þess að fá umr. frestað, svo n. gæfist kostur á að athuga þær. En þar sem ein þýðingarmesta brtt. er komin frá einum nm., og þannig kominn fram ágreiningur í n., mun ég ekki gera kröfu um það, að n. fái frv. til athugunar á ný. Af því, sem ég nú hefi sagt, leiðir það af sjálfu sér, að það, sem ég segi um brtt., er á mína eigin ábyrgt, en ekki landbúnaðarnefndar. Fyrsta brtt. er á þskj. 599, og er þess efnis, að verðlaun verði veitt fyrir aukna ársframleiðslu á kartöflum, sem nema 3 tunnum og yfir. Ég get alls ekki fallizt á að lækka þetta lágmark svona mikið, fyrst og fremst sökum þess, að þó framleitt sé til heimilisnota, þá tel ég ekki rétt að verðlauna það, og í öðru lagi yrðu verðlaunin svo lítil, að það munaði ekkert um þau. Þannig yrðu þau fyrsta árið 9 kr. fyrir 3 tunnur, 6 kr. annað árið, og 3 kr. síðasta árið. Þetta myndi engan draga neitt. Þá hefir hv.fjvn. borið fram brtt., svo sem vænta mátti, þar sem einn nm. bað um, að þessu máli yrði vísað til hennar. Skal ég ekki beinlínis mæla á móti þeim, en ekki tel ég það viðeigandi að ætla fjvn. vald á milli þinga, eins og lagt er til í þessum till., og efasamt, að nokkur fjvn. sé þá til. Annars hefir landbn. enga afstöðu tekið til þessara tillagna, og mun ég því ekki fara fleiri orðum um þær. Þá kem ég að þeirri brtt., sem virkilegur ágreiningur er um, en það er brtt.hv. 4. landsk. í henni felst það ágreiningsatriði, sem varð þess valdandi, að 2 frv. komu fram um þetta mál í vetur, og sem kunnugt er þótti það mjög einkennilegt. Í blöðunum var skýrt frá því, að það, sem á milli bæri í frv., væri það, að í öðru frv. væri svo til orða tekið, að heimilt væri að taka einkasölu á kartöflum, en í hinu væri sagt að það skyldi gert. Það lítur nú helzt út fyrir, að þeir, sem skýrðu þetta þannig í blöðunum, hafi aldrei lesið frv., því að ágreiningurinn er allt annar. En hann var eins og hann kemur nú fram í brtt. á þskj. 602, sem hv. 4. landsk. flytur, sem sé sá, hvort taka skuli einkasölu á öllum kartöflum, jafnt útlendum sem innlendum. Í frv. eins og það liggur fyrir nú er einkasala aðeins heimiluð á útlendum kartöflum. Einkasalan nær því aðeins til þeirra vara, sem inn eru fluttar, en verzlun með innlenda framleiðslu er alveg frjáls. Nú vill hv. 4. landsk. ekki heimila beina sölu á innlendri framleiðslu nema til neytendanna, en þessu er ég mótfallinn. Ein af röksemdum hv. 4. landsk. með brtt. hans var sú, að það myndi valda glundroða í verzluninni með þessa hluti að hafa hana eins og ætlazt er til í frv., og jafnframt gera verzlunina áhættusamari. Þetta held ég, að sé mesti misskilningur. Ef einkasala er á öllum kartöflum, jafnt útlendum sem innlendum, sé ég ekki annað en að verzlunin yrði þá að hafa útibú á flestum höfnum landsins, og vitanlega yrði það mjög kostnaðarsamt og mjög þungt í vöfum. En hitt held ég yrði miklu einfaldara, að menn geti selt þessa vöru sína til þeirra, sem þeir eru vanir að selja afurðir sínar, t. d. að bændur geti lagt kartöflur inn í sitt kaupfélag eða inn hjá þeim kaupmanni, sem þeir eru vanir að verzla við, og kaupfélagið eða kaupmaðurinn sjái svo um söluna út til neytendanna. það kann að vísu að vera rétt, að með þessu fyrirkomulagi verti kannske frekar áhætta fyrir grænmetisverzlun ríkisins, en þar sem hún hefir innflutning til landsins í hendi sér og getur ráðið honum alveg, þá geri ég ekki mikið úr því.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það er nú hætt við, að slíkir samningar sem hv. 10. landsk. talaði um, fari ekki fram fyrr en síðar, þegar farið verður að taka landið til ræktunar. Ég geri ráð fyrir, að n. muni einnig kynna sér, hvort samningar hafi verið gerðir um þetta. En ég vil nú taka það fram, að þetta hefir farið svo um Rvíkurkaupstað, að lögð voru undir bæinn þau lönd, þar sem mest ræktun hefir verið framkvæmd hér við Rvík, til þess að íbúar Rvíkur gætu reist þar mannvirki og framkvæmt ræktun án þess að það þyrfti að vera í öðrum hreppi.

Þorsteinn Briem Ég skil vel, að það muni vera kappsmál fyrir íbúum Hafnarfjarðarkaupstaðar, að landsvæði þetta komist inn í lögsagnarumdæmi kaupstaðarins, m. a. til þess, eins og hv.frsm. benti á, að íbúar Hafnarfjarðarkaupstaðar þurfi ekki að óttast, að lögð verði á þá útsvör í öðrum hreppi vegna þeirrar atvinnu, sem þeir hefðu af þessum löndum, og þeirra mannvirkja, sem þeir hefðu þar. En þó að maður vilji líta með fullri sanngirni á nauðsyn Hafnfirðinga, þá skilst mér, að ef til vill þurfi barna til einhverra samninga að koma. Og það var það, sem ég óskaði, að hv.n. kynnti sér, hvort frá þeim samningum, sem gera þarf, sé fyllilega gengið.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það er rétt hjá hv.frsm., að ágreiningurinn um frv. fólst ekki í því, hvort standa skuli „má“ eða „skal“, hvort það skuli taka einkasölu eða að það sé heimilt. Þetta var sagt við 1. umr. og einnig í n., svo það er alveg upplýst, að ágreiningurinn er um það, hvort verzlunin eigi að vera frjáls innanlands eða hvort hún eigi að vera í höndum verzlunar ríkisins, og mér finnst margar stoðir renna undir það, að hið síðara sé hentugra fyrirkomulag, m. a. vegna þess, að ef ríkið hefir alla verzlunina, þá veit það á hverjum tíma, hversu mikið liggur í vörzlu hennar af birgðum, og eftir því getur hún hagað innflutningi sínum frá útlöndum. En ef ríkisstj. veit ekki hversu miklar birgðir eru til í landinu, þá rennir hún alveg blint í sjóinn með pantanir frá útlöndum, og gæti þá bæði komið fyrir, að hún keypti of mikið af þessari vöru, sem er mjög viðkvæm og þolir ekki langa geymslu, og eins hitt, að hún yrði uppiskroppa með hana, og er hvorttveggja jafnslæmt. - Ég geri ráð fyrir því, að verzlunin þyrfti að hafa útibú í stærri kauptúnum kringum landið, en ég teldi næganlegt, að í smábæjunum hefði hún aðeins umboðsmenn til þess að taka við vörunni. Það væri engin meining að fara aðsenda kartöflur t. d. frá Hornafirði til Reykjavíkur og svo þaðan aftur austur á firði. Verzlunin gæti látið umboðsmenn sína miðla vörunni á þá staði, sem stytzt er að flytja hana, og ætla ég, að því þyrfti ekki að fylgja nein sérstök skriffinnska. Þetta tel ég veigamesta atriðið, að verzlunin geti alltaf vitað, hversu miklar birgðir eru til í landinu, svo að hún geti hagað verzlun sinni og innflutningi frá útlöndum eftir því. Það mætti náttúrlega hugsa sér, að þessu mætti ná með því að skylda menn til þess að tilkynna ríkisverzluninni jafnóðum og þeir tækju við eða keyptu kartöflur frá framleiðendum eða legðu inn til kaupfélaga eða kaupmanna, til þess að hún hefði einhverja hugmynd um birgðirnar. En ég er hræddur um, að það kynni að gleymast og að hið eina örugga sé því, að ríkisverzlunin taki við þessu öllu saman. Hv. frsm. hefir mælt á móti till. þeirri, sem hv.þm. Dal. hefir flutt, og hefi ég þar engu við að bæta. Ég álít það misráðið að samþ. verðlaun fyrir svo litið sem hann gerir ráð fyrir í sinni brtt., og jafnvel fyrir það, sem þeir leggja til í sínum brtt., hv.þm. S.-Þ. og hv. 1. þm. Skagf.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Fjvn. hefir athugað frv. þetta frá hinni fjárhagslegu hlið, sem snýr að ríkissjóðnum, og hafa tveir af þremum nm., sem sæti eiga í n. héðan úr hv.Ed., orðið sammála um að flytja við það brtt. þær, sem eru á þskj. 645. Fyrst leggjum við til, að í staðinn fyrir, að í frv. stendur, að grænmetisverzlunin skuli láta reisa geymslu- og markaðsskála o. s. frv., komi, að henni sé það heimilt. - Þá þótti okkur rétt að bæta aftan við gr. þeirri aths. að í framkvæmd þessara bygginga mætti ekki ráðast nema með samþykki ríkisstj. og fjvn. Þetta verður að teljast rétt með tilliti til þess ástands, sem nú er í þinginu, að hnitmiða verður niður öll útgjöld, hverju nafni sem þau nefnast, og ennfremur sakir þess, að mjög er erfitt með allt byggingarefni eins og sakir standa nú. Það minnsta sem hægt yrði að gera, væri þó það, að láta fram fara rannsókn um, hvað verkið myndi kosta, áður en lagt væri út í það. Sumum okkar fannst líka, að jafnvel gæti komið til greina að nota kjallara þjóðleikhússins til geymslunnar, ef hann væri innréttaður með það fyrir augum. Ennfremur höfum við lagt til, að sú breyt. verði gerð á brábabirgða ákvæðum frv., að verðlauna ekki framleiðsluna til neyzlu á heimilunum, heldur aðeins það, sem verður til sölu, og í sambandi við það leggjum vita til, að fyrir töluna 10 á tveimur stöðum í 9. málsgr. komi talan 5. Með því er lagt til, að ekki verði veitt verðlaun fyrir minni aukningu en 5 tunnur, ef um einstaka framleiðslu er að ræða.

Páll Zóphóníasson Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til þeirrar n., sem fjallar um launamálin og frv. um skipun lögsagnarumdæma.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það er sjálfsagt, að landbn. verði við tilmælum hv. 10. landsk. En annars var í grg. frv., eins og það var lagt fyrir Nd., gerð grein fyrir þessu sérstaklega. Þó að Hafnarfjarðarkaupstaður gæti fengið þetta land á leigu án þess að það væri lagt við logsagnarumdæmi kaupstaðarins, þá mundu Hafnfirðingar ekki, með þeim skilmálum, fást til að fara að leggja peninga í að rækta land í öðrum hreppi eða byggja á því, og eiga það á hættu að verða útsvarsskyldir þar. Þess vegna er það talið óhjákvæmilegt að leggja landið undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins.

Frsm. (Stefán Jóh. Stefánsson) Með frv. á þskj. 604 á að gera þá breyt. á tekju- og eignarskattsl., að sami frestur skuli vera til að skila skattskýrslum í Reykjavík og öðrum kaupstöðum landsins, sem sé fyrir janúarmánaðarlok ár hvert, í staðinn fyrir að gera greinarmun á Reykjavík annarsvegar og öðrum kaupstöðum hinsvegar, sem hafa frest til febrúarloka. Fjhn. hefir athugað þetta frv., telur það til bóta og leggur til, að það verði samþ.N. bárust frá ríkisskattanefnd aðrar till. til breyt. á tekjuskattsl., sem meiri hl. n. hefir tekið upp á þskj. 650. Eru það smábreyt. á 6. gr.l. um tekju- og eignarskatt frá 1935. Fyrri brtt. er sú, að afföll skuli telja til tekna hjá gjaldendum, ef afborgunartíminn er skemmri en 5 ár, eftir því sem bréfin segja til, en ef afborgunartíminn er 5 ár eða lengri, þá skuli afföllin talin til tekna með jöfnum fjárhæðum í 5 ár. Ríkisskattan. gefur þær upplýsingar, að óheppilegt sé að skipta afföllunum niður á mörg ár, það hafi ýmsa erfiðleika í för með sér bæði fyrir skattan. og gjaldþegna. Hefir hún því lagt til, að þessi regla verði upp tekin. Meiri hl. fjhn. sá heldur ekkert því til fyrirstöðu og taldi breyt. til bóta. Hin brtt., sem er gerð við e-lið 7. gr. tekju- og eignarskattsl., nr. 16 frá 1935, er um það, hvernig eigi að reikna mönnum til tekna hagnað af sölu fasteigna, sem menn hafa keypt og selt aftur hærra verði. Í l. frá 1935 eru sett þau tvö skilyrði fyrir, að þetta teljist til tekna, í fyrra lagi, að húseignarinnar hafi verið aflað í því skyni að selja hana aftur með ágóða, og í öðru lagi, að hún hafi verið í eign skattþegns skemur en 5 ár. Í meðferð tekju- og eignarskattsl. á síðasta Alþingi, 1934, var gerð sú breyt. á orðun þessarar gr., að í staðinn fyrir orðið „eða“, sem var í tekju- og eignarskattsl. frá 1921, hefir verið sett orðið „og“, sem gerir þá efnisbreyt. á þessu ákvæði, að bæði skilyrðin verða að vera fyrir hendi til þess að verðhækkunin geti reiknazt til tekna, en eftir l. frá 1921 þurfti ekki nema annað skilyrðið. Mér skilst samt, að þeir, sem hafa undirbúið tekju- og eignarskattsl., sem nú gilda, hafi ekki ætlazt til, að þessi breyt. væri gerð, heldur megi nánast álykta, að hér sé um prentvillu að ræða, sem ríkisskattan. vill leiðrétta, og hefir meiri hl. fjhn. fallizt 5 það. Báðar þessar breyt. eru smávægilegar. Fyrri brtt. er til þess að gera framkvæmd l. auðveldari, en síðari breyt. er til að hafa það ákveðið, sem upprunalega gilti í þessu efni, eins og sýnist ekki heldur vera ósanngjarnt. Meiri hl. n. leggur því til, að þessum 2 nýju gr. verði bætt framan við 1. gr. frv. á þskj. 604. Minni hl. n., hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. G.-K., hefir óbundnar hendur um þessar brtt., sem eru bara brtt. frá ríkisskattan.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Þetta frv. er komið frá hv.Nd., og tók það þar nokkrum breyt. frá því, er það kom þar fyrst fyrir til umr. Landbn. þessarar d. hefir athugað það nokkuð, og eins og stendur á nál. á þskj. 644, leggur hún einróma til, að frv. verði samþ. Mér skilst, að einkum sé það tvennt, sem ætlað er að vinna með þessari löggjöf. Í fyrsta lagi það, að þessi búreikningaskrifstofa eigi að vera bændum til leiðbeiningar um að gera búreikninga, með því að láta þá hafa fyrirmyndir fyrir búreikningum og veita þeim tilsögn í því efni. Í öðru lagi eigi hún að safna ýmsum skýrslum viðvíkjandi rekstri landbúnaðarins og vinna úr þeim. Ég verð nú að gera þá játningu hvað sjálfan mig snertir, að ég geri ekki svo ýkjamikið úr fyrra atriðinu. Ég held, að bændur almennt hafi það töluvert á tilfinningunni án nákvæmra búreikninga, hvaða rekstur borgar sig fyrir þá og hver ekki, og að búreikningar mundu ekki koma að eins miklu gagni fyrir hvern einstakan bónda eins og haldið hefir verið fram. En á hinn bóginn má gera töluvert úr síðara atriðinu. Það er náttúrlega nauðsynlegt, bæði fyrir landsstjórn og þing, að vita sem mest um það, hvaða greinar landbúnaðarins borga sig bezt, og ýmislegt viðvíkjandi því, sem þessi skrifstofa ætti að geta gefið góðar upplýsingar um. því að það er næsta áríðandi, að löggjöf og fjárveitingavaldið hagi stuðningi sínum til landbúnaðarins skynsamlega, þ. e. styðji þær greinar hans sérstaklega, sem mestar líkur eru til, að muni eiga framtíð, og reyni að beina honum inn á nýjar brautir, eftir því sem bezt hentar. Verk slíkrar stofnunar gæti oft verið nauðsynlegur grundvöllur undir ráðstafanir löggjafar og fjárveitingavalds viðvíkjandi framlögum og öðru í þágu landbúnaðarins. Landbn. hefir ekki borið fram neinar brtt. við frv., og sé ég því ekki, ástæðu til að fara um það fleiri orðum.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Landbn. hefir haft þetta mál til athugunar og mælt með því, að frv. verði samþ. Þetta mál hefir legið fyrir Alþ. nokkrum sinnum áður og miklu stórtækar farið í málið þá en nú. Það, sem aðallega á nú að leggja undir Hafnarfjarðarkaupstað samkv. frv., eru lönd frá Jófríðarstöðum, Ási og Hvaleyri, jörðum, sem liggja næst bænum að sunnanverðu. Í þeim er mikið óræktað land, sem rækta mætti, ef Hafnarfjarðarkaupstaður fengi aðgang að því. Sama gildir um landsvæði, sem frv. tekur til ég en í Garðahreppi, sem liggur á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Það er ætlazt til þess, að Hafnarfjarðarkaupstaður fái af því allmikið land til úthlutunar handa bæjarbúum til ræktunar. Nú stendur svo á þarna, að land það, sem næst liggur bænum, er svo að segja óræktanlegt, hraun að mestu. Er Hafnarfjarðarkaupstað því meiri þörf á svona ráðstöfunum heldur en mörgum kaupstöðum öðrum, sem hafa út frá sér land, sem má þó rækta. En þetta hraun við Hafnarfjarðarkaupstað má heita, að sé ógerningur að rækta. Ég sé ekki, að mikill ágreiningur hafi orðið um, þetta mál í hv.Nd. Ég sé þó, að inn í frv. hefir komizt till. frá hv.þm. G.-K., sjálfsagt að fyrirlagi umbjóðenda hans í kjördæminu. Sú till. hefir verið samþ. sem breyt. á frv. Ég þykist vita, að samkomulag hafi verið um þetta í hv.Nd. Ég mæli með því, að frv. þetta verði samþ. Einn hv.nm. hefir minnzt á, að það væru kannske einhverjar breyt., sem hann vildi gera á frv., en till. um slíkt liggur ekki fyrir. Að svo komnu máli er n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.