Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa frv. gat ég þess í framsögu fyrir málinu af hálfu samgmn., að n. hefði ekki tekið endanlega afstöðu til nokkurra atriða í frv. og mundi athuga það nánar á milli 2. og 3. umr. Nú hefur n. haldið fund um málið á milli umr., en samkomulag hefur ekki náðst í n. um flutning frekari brtt. en gerð var grein fyrir og fluttar voru af hálfu n. við 2. umr. Hins vegar hafa einstakir nm, flutt tvær brtt., og enn fremur hafa verið lagðar fram brtt. á þskj. 413 af hálfu fjögurra hv. þm. Ég hef ekki umboð til þess af hálfu n. að lýsa afstöðu hennar til þessara till., en vil segja það sem mína persónulegu skoðun, að ég teldi bezt á því fara, að ekki yrðu frekari breytingar gerðar á frv. hér í þessari hv. þd. N. hefur ekki, eins og ég sagði, tekið afstöðu til þessara tili., og það verður að koma í hlut hv. þd, að taka afstöðu til þeirra. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, að umr. verði lokið og þetta frv., sem hefur verið alllengi hér í hv. þd., fái sem fyrst þinglega meðferð frá deildinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau ummæli hv, frsm. n., að æskilegt væri, að þetta frv. þyrfti ekki að tefjast lengur. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé til mikilla bóta. Það er mikla vinnu búið að leggja í þetta frv., fyrst og fremst við samningu þess, og n. hefur rætt það á mjög mörgum fundum. En nú liggja fyrir brtt. við þetta frv. á þskj. 413 frá 4 hv. þm. og 1, flm. þessara till. mun vera forfallaður vegna veikinda, en væntanlega verður nú talað fyrir þessum till. samt. Ég ætla, að 2 af flm. séu auk þess fjarverandi og það sé aðeins einn af þessum 4, sem hér er staddur. Eins og frsm. tók réttilega fram, hefur n. ekki tekið afstöðu til þessara till. Ég tel lakara, að það liggur ekki fyrir nein vitneskja um það, hvernig flugfélögin og flugmálastjórnin taka þessum brtt. Ég tel þörf á, að slíkt hefði getað legið fyrir, því að það eru allmikilsverð ákvæði í þessum brtt., ekki sízt um vinnutíma og hvíldartíma flugmanna. Ég hef satt að segja ákaflega mikla tilhneigingu til þess að verða við sanngjörnum óskum flugmanna um ákvarðanir í þessum efnum, en ég á afar bágt með að taka ákvörðun um það, þegar ég veit ekkert, hvernig flugfélögin taka þessu eða flugmálastjórnin, og ekki er vitað, hvernig þessar till. mundu verka í framkvæmd fyrir öryggi í flugmálum. N. gerði þá breytingu á þessu frv., að um hvíldartíma flugmanna skuli sett ákvæði í reglugerð. Við gengum ekki lengra í því en að þær ákvarðanir yrðu teknar til þess að tryggja sem bezt öryggi í flugi. Við þorðum ekki að ganga lengra. Ef það kemur í ljós, að þessar till. eru mjög nálægt því, sem bæði flugfélög, flugmálastjórn og flugmenn telja hæfilegt og réttmætt, sé ég ekkert í veginum að samþykkja till. En þetta liggur ekki fyrir. Ég vil ógjarnan fara fram á það, að málinu sé frestað enn. Það er kominn svo langur tími í meðferð þessa máls, að það er slæmt að þurfa að gera það. Ég held, að ég sjái mig til neyddan að sitja hjá við atkvgr. um þessi atriði till. af þessum ástæðum. Þá er hér allstórt atriði í þessum brtt. um loftferðadómstól, sem mikið er búið að ræða um í n. Ég er ekki enn reiðubúinn að fallast á þá till., enda held ég, að n. hafi komizt að þeirri lausn á því vandamáli, sem megi vel við una. Þá er ein till. á þessu þskj. frá þeim fjórmenningunum um það, að 160. gr. frv. falli niður. Um þessa grein var allmikið rætt í n., og urðum við ekki sammála um afstöðu til hennar, enda flytjum við tveir þm. brtt. við gr., hv. 5. þm. Vesturl. og ég. Greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú leiðir maður, sem skuldbundið hefur sig til starfa í loftfari, hjá sér að taka til starfa eða halda starfi áfram, og skal hann sæta sektum eða varðhaldi allt að 6 mánuðum. Nú lætur flugverji á flugfari undir höfuð leggjast án gildra ástæðna að koma til starfa á réttum tíma eða fer frá starfi án leyfis, og skal hann sæta sektum eða varðhaldi allt að 5 mánuðum.“ Brtt. okkar hv. 5. þm. Vesturl. er á þskj. 395, og við leggjum til, að seinni hluti gr. falli niður. Okkur þykir það nokkuð hart og nokkuð langt gengið, ef á að vera heimilt að fara að setja menn í varðhald fyrir það að vera óstundvísir til vinnu, því að þótt þessi hluti gr. yrði felldur niður, er ekki hægt að sjá, að það skapi neina hættu í flugi, því að þarna er um að ræða, að starfsmenn komi til starfa á réttum tíma og fari ekki án leyfis. Þetta getur ekki átt við menn uppi í loftinu, þeir geta ekki farið frá störfum þaðan án leyfis og ekki heldur komið of seint til starfa uppi í loftinu. Þetta hlýtur að eiga eingöngu við starfa á jörðu niðri, þ. e. á flugvöllum, og við sjáum þess vegna enga hættu á ferðum, þó að þessi harða refsing sé felld niður, enda eru í öðrum greinum og það allmörgum allþungar refsingar við, ef flugmenn eða starfsmenn flugþjónustunnar óhlýðnast fyrirmælum yfirmanna sinna. Strax í næstu grein á eftir segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef flugverji hlýðir eigi við starfann skipunum yfirboðara sinna, skal hann sæta sektum eða varðhaldi allt að 6 mánuðum." Þetta er sannarlega nóg, án þess að taka það fram í sérstakri grein, að ef hann er óstundvís til vinnu, skuli harm sæta svona óvenjulega þungum refsingum. En nú flytja þessir hv. 4 þm. till um, að öll greinin skuli falla niður. Ég sé ekkert á móti því, að hún falli öll niður. Það raskar ekkert frv. til skaða, þó að það verði gert, og ég mun greiða atkv. með þeirri till., og er þá auðvitað till. okkar hv. 5. þm. Vesturl. fallin. Verði hún hins vegar ekki samþ., þessi brtt. þeirra fjórmenninganna, þá fylgjum við náttúrlega okkar eigin till. um að fella seinni hluta gr. niður. Þá hef ég flutt brtt. við frv. á þskj. 394. Sú brtt. er við 7. gr. frv. 7. gr. greinir frá því, hverjir hafa rétt til að fá skrásett loftför á Íslandi, og segir í upphafi greinarinnar: „Rétt er að skrásetja loftfar hér á landi, þá er íslenzkir aðilar eiga það.“ Svo kemur skilgreining á því, hvað eru íslenzkir aðilar. Í þremur fyrstu liðunum, sem enginn ágreiningur er um, segir, að það sé íslenzka ríkið og stofnanir, sem hlíta stjórn þess, íslenzk sveitarfélög og íslenzkir ríkisborgasar. Við þessa þrjá liði hef ég ekkert að athuga. Svo kemur d-liður: „Mannúðarstofnanir, sem hlíta fyrirsvari íslenzkra ríkisborgara einna, ef þeir hafa aðsetur á Íslandi.“ Ég skil ekki, við hvaða aðila þarna er átt. Ég veit ekki, hvers konar mannúðarstofnun þetta getur verið, þ.e.a.s. íslenzk, ef hún fellur ekki undir þau ákvæði, sem síðar koma um hlutafélög með takmarkaðri ábyrgð eða félög með ótakmarkaðri ábyrgð. Það eru ekki ríkisstofnanir, það eru ekki íslenzk sveitarfélög, það eru ekki íslenzkir ríkisborgarar, það eru ekki hlutafélög, það eru ekki félög með takmarkaðri ábyrgð, og það eru ekki félög með ótakmarkaðri ábyrgð. Hver getur þetta þá verið? Og ég get ekki fengið mig til þess að setja ákvæði í lög, sem ég skil ekki sjálfur. Ég vil ekki eiga þátt í því, og ég hef enga skýringu fengið á því í samgmn., hvers konar stofnun þetta getur verið. Hún á að vera íslenzk og hlýtur að eiga að vera það, fyrst upphaf gr. byrjar á því, að það eru aðeins íslenzkir aðilar, sem mega eiga hér loftför. Það bar á góma einu sinni í n., að þarna kynni að vera átt við Rauða kross Íslands. Ég hef kynnt mér það og komizt að þeirri niðurstöðu, að það getur ekki átt við hann, því að Rauði kross Íslands er íslenzkt félag með ákveðnum, tilgreindum félagsmönnum, sem greiða sín gjöld til þessa félags, hefur sína íslenzku stjórn og er ekki háð á neinn hátt Alþjóðarauðakrossinum. Þótt það greiði nokkurn fjárstyrk til hans, breytir það því ekki, að Rauði kross Íslands er íslenzkt félag og mundi því falla undir önnur ákvæði þessarar gr. Mér sýnist því, að þessi d-liður sé algerlega óþarfur, og meðan ég fæ ekki nánari skýringar á honum, hver hann getur verið, vil ég ekki taka þátt í að hafa hann þar með. Næsti liður er e-liður. Þar segir svo: „Samtök, sem hlíta fyrirsvari íslenzkra ríkisborgara einna, er þeir hafa aðsetur á Íslandi, enda séu a.m.k. 2/3 samtakamanna íslenzkir ríkisborgarar.“ Það er alveg eins um þetta atriði og hitt, að ég get ekki séð, hvers konar fyrirbæri þetta er, samtök, sem ekki er félag, ekki er ríkisstofnun, ekki eru ríkisborgarar, og ekki nein tegund félaga. Ég veit ekki, hvað þetta er, og þar af leiðandi get ég ekki tekið þátt í að samþykkja það. Um þetta segir, að þessi samtök hlíti fyrirsvari íslenzkra ríkisborgara einna og að 2/3 samtakamanna séu íslenzkir ríkisborgarar. Er þetta þá ekki félag af einhverju tagi? Þau koma síðar í upptalningu í gr., svo að ég álit þetta óþarft. Loks koma þrír liðir, f, g og h. Það eru félögin, sem hafa einn alvarlegan ágalla, sem ég vildi fá numinn burt. F-liður hljóðar svo: „Hlutafélög, sem hlíta stjórn íslenzkra ríkisborgara einna, er aðsetur hafa á Íslandi, enda eigi íslenzkir ríkisborgarar eða aðrir, sem verða samkv. gr. þessari settir á bekk með þeim, hlutabréf, er samsvari 2/3 hlutafjár“ o.s.frv. Þeir, sem eiga hlutabréfin í þessu félagi, verða að vera ríkisborgarar eða aðilar, sem verða settir á bekk með þeim. Hverjir geta það verið? Hvaða aðilar geta það verið, ef þeir eiga að vera Íslenzkir, sem aðeins verða settir á bekk með íslenzkum ríkisborgurum? Er ekki hér hreinlega verið að heimila útlendingum að mega eiga hlutabréf í slíku félagi, ef viðkomandi yfirvöldum þóknast að telja þá hæfa til að setjast á bekk með Íslendingum? Ég held, að það sé með öllu óvenjulegt í löggjöf að taka svona til orða, þannig að maður viti alls ekkert, við hverja er átt, og ég get ekki komizt hjá að álíta, að hér hljóti að vera átt við útlendinga, hér sé um útlendinga að ræða, sem megi telja jafngilda og Íslendinga til að eiga hlutabréf í hlutafélagi, er reki loftfar. Þess vegna hef ég lagt til, að þessu verði breytt. Um g- og h-liðinn er alveg það sama að segja. G-liðurinn hljóðar svo: „Önnur félög með takmarkaðri ábyrgð, enda séu 2/3 hlutar félaga íslenzkir ríkisborgarar eða aðilar, sem samkv. grein þessari eru settir á bekk með þeim.“ Og í síðasta liðnum, h-liðnum, er sama orðalag: „Félög með ótakmarkaðri ábyrgð, enda séu félagar allir íslenzkir ríkisborgarar eða aðilar, sem samkv. gr. þessari eru settir á bekk með þeim. Ég leitaði mjög eftir skýringu á þessu í n., hvað þetta þýddi, þetta orðalag, og ég fékk enga viðunandi skýringu. Þó var það nefnt, að hér væri átt við 3 fyrstu liði gr., það væru aðilar, sem mætti setja á bekk með íslenzkum ríkisborgurum. Hvernig er hægt að koma því heim, að íslenzka ríkið, íslenzk sveitarfélög, Íslenzkir ríkisborgarar verði settir á bekk með íslenzkum ríkisborgurum? Ég sé enga skýringu á þessu. Mér finnst þetta vera orðin hrein meiningarleysa, ef á að skýra það þannig. Hér hlýtur að vera átt við útlendinga og ekkert annað. Og ef það er svo, að þarna er átt við útlendinga, sem verða settir á þennan dýrmæta bekk, sé ég ekki annað en útlendingar geti líka átt fjármagnið í þessum félögum, og þá fer að verða hæpið að telja þetta íslenzka aðila, eins og gr. byrjar á. Af þessum ástæðum er það, sem ég hef flutt brtt. á þskj. 394, og felli ég þá saman í einn staflið alla þessa 5 stafliði, d–h, þ.e.a.s., ég sleppi mannúðarstofnunum og samtökum, sem ég er búinn að gera grein fyrir áður, en hvað félögin snertir, hef ég flutt þessa till.: „Félagssamtök, hlutafélög svo og önnur félög með takmarkaðri og ótakmarkaðri ábyrgð, enda séu a.m.k. 2/3 hlutar félagsmanna Íslenzkir ríkisborgarar, er eigi a.m.k. 2/3 hlutafjár eða félagseignar.“ M.ö.o.: íslenzkir aðilar geta ekki aðrir talizt hvað félög snertir en þessir, að 2/3 hlutar félagsmanna séu íslenzkir og þeir eigi 2/3 hlutafjár eða félagseignar. Þetta er því mjög einfalt. Er þá sloppið við þetta ákaflega óákveðna orðalag, sem kemur fram í frv. Ég hefði nokkra hvöt til að ræða frekar um brtt. á þskj. 413, en þar sem þess er enginn kostur að athuga þær nánar eða a.m.k. það er erfitt og tefur enn frv., að n. athugi þær nánar, þó að ég hefði reyndar kosið það, þá þýðir ekki fyrir mig að vera að fara lengra út í þá sálma. Ég er búinn að nefna afstöðu mína til stærstu atriðanna í þessum brtt., en það eru fleiri atriði í þeim, sem eru nokkuð athyglisverð og ég mundi hafa rætt um frekar, en þar sem þetta er síðasta umr. í þessari hv, d. um frv. og n. mun sennilega ekki skoða frv. frekar, þá verð ég að láta það hjá liða og mun sitja hjá við atkvgr. um þessar brtt. nema hvað snertir 160. gr., eins og ég áður sagði.



Herra forseti. Þetta frv. hefur nú verið til meðferðar hjá hv. samgmn, síðan í haust, og er enginn vafi á því, að n. hefur athugað málið mjög vel og gaumgæfilega, farið yfir frv., kallað ýmsa á sinn fund og rætt við þá og hefur að sjálfsögðu markað sér stefnu í málinu, enda þótt hér liggi fyrir tvær brtt. frá tveimur hv. nm., sem eru ekki að vísu efnismiklar, en geta þó haft nokkur áhrif. Það hefur verið frestað umr. um þetta mál hér í d. vegna veikinda hv. 1. flm., sem á brtt. á þskj. 413, og er það að vísu mjög slæmt, að ekki hefur verið mælt fyrir þessum till, og gerð grein fyrir þeim, en þær skýra sig nokkuð sjálfar, og án þess að fyrir þeim sé mælt er hægt að sjá, hvað fyrir hv. fim. vakir. Þegar þessar brtt. á þskj. 413 komu fram, sendi ég þskj. til umsagnar flugmálastjóra, fulltrúa flugmálastjóra og þess lögfræðings, sem er sérstakur ráðunautur flugmálastjórnarinnar. Og umsögn þeirra um till. liggur fyrir í stuttu máli, sem sé það, að þeir telja till. ekki til bóta, þótt þær verði samþykktar, heldur miklu fremur vafasamt, að þær eigi á nokkurn hátt rétt á sér. Og ef við tökum 1. till., a-lið, og athugum hana, þá er það ljóst, að í brtt., eins og hún er á þskj. 413, ef hún yrði samþykkt, er dregið mjög úr þeim áhrifum, sem ákvæðunum í frvgr., 52. gr., er ætlað að hafa. Það hefur verið vitnað til þess í umr. um þetta mál hér á Alþ, og eins af hv, frsm, samgmn., að þetta frv. er á margan hátt sniðið eftir löggjöf nágrannaþjóðanna, og það er áreiðanlega hvergi í þessu frv. gengið lengra í kröfum á hendur flugmönnum eða flugáhöfnum en þótt hefur nauðsynlegt í nágrannalöndunum. Það er fjarri mér að vilja níðast á flugmönnum, sem gegna svo ábyrgðar- og þýðingarmiklu starfi fyrir þjóðfélagið. En þessi stétt, flugmennirnir og flugáhafnir yfirleitt, það er ekkert síður þeirra vegna sjálfra en almennings að sníða löggjöfina við hæfi og miða hana við þá reynslu, sem þar þjóðir hafa fengið, sem hafa lengur starfað við þennan atvinnuveg en við, telja nauðsynlegt. Ég kemst því ekki hjá því að mæla gegn a-lið brtt. við 52. gr. B-liður till. á sama þskj. er í sambandi við það, að ef flugverja er tekið blóð, telja flm. brtt. nauðsynlegt, að flugverja sé ekki heimilt að hefja flug næstu 12 klukkustundirnar, eftir að blóðið hefur verið tekið. Nú hefur það verið fullyrt í mín eyru og er álit þeirra aðila, sem ég hef leitað til, að þegar um blóðtöku sé að ræða, sé þetta tiltölulega mjög lítið, og þótt það væri eðlilegt, að flugverji fengi nokkra hvíld eftir slíkt, er talið alger óþarfi, að það þurfi að vera í 12 klukkustundir. Að því leyti er þessi till. óþörf og óheppileg, og er því talið sjálfsagt að mæla gegn henni, og er það till. þeirra, sem hafa þekkingu á þessu. Þá er það 2. liður brtt. á þskj. 413, sem er um ýmislegt, sem lýtur að kjörum flugmanna og ekki þykir eðlilegt að vera að setja í löggjöf. Það þykir miklu eðlilegra, að þetta sé í kjarasamningi eða þá í reglugerð, ef það þætti nauðsynlegt, en alls ekki í lögum. Og það er hvergi í lögum. Hvers vegna ættum við Íslendingar þá að byrja á því, úr því að það þykir ekki eðlilegt annars staðar? Og ég segi nú það, að þegar ég les þessa brtt., sýnist mér, að það geti verið mjög vafasamt, nema hér sé um of langan vinnutíma að ræða. Ég teldi það mjög vafasamt að lögfesta, að hvíldartíminn skuli ekki vera jafnvel meiri en þetta, og það er þungt í vöfum, ef menn kæmust að raun um, að það væri eðlilegt, að hvíldartíminn væri lengri en gert er ráð fyrir í þessari brtt., að það yrði að breyta l. til þess að geta gert eðlilega samninga um þessi mál milli atvinnurekenda og flugverjanna. Það er sem sagt, að þetta ákvæði á að vera í kjarasamningum eða reglugerð, og það er vitanlega sjálfsagt að miða við það, að hvíldartími sé nægilegur. Það er ekki aðeins mál flugverjanna, það er ekki síður mál almennings, fólksins, sem flýgur með þessum mönnum, að þeir séu ekki of þreyttir og syfjaðir, og það er þess vegna nauðsynlegt, að það sé fyrir það girt, að mönnum sé ætlaður of langur vinnutími við svo ábyrgðarmikið starf, en það er hægt að tryggja á hentugri og betri hátt en að lögfesta þá brtt., sem hér er um að ræða á þskj. 413, enda endurtek ég það, sem ég sagði áðan, að það gæti vel verið, að athuguðu máli þætti nauðsynlegt, að hvíldartíminn væri lengri en hér er um rætt. Þá er hér brtt., sem gerir ráð fyrir loftferðadómstól, sem hefur yfirstjórn rannsókna vegna flugslyss. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv., en brtt. gerir ráð fyrir því. En í frv. er gert ráð fyrir, að flugmálastjórnin láti fara fram rannsóknir á flugslysum, en ráðh. geti, ef hann telur ástæðu til, skipað sérstaka rannsóknarnefnd kunnáttumanna til þess að rannsaka slysin. Þetta ákvæði er í frv., og það má geta nærri, ef flugslys verður, hvort þessi heimild verði ekki notuð. Hún hlýtur að verða notuð af hvaða ráðh, sem væri, því að ef um flugslys er að tæða, verður vítanlega talið nauðsynlegt að komast eftir því, hvaða orsakir ollu slysinu. Þess vegna er þessi brtt. á þskj. 413 með öllu óþörf og óeðlfleg. Það er þá eiginlega ekki fleira, sem ég þarf að segja um brtt. á þskj. 413, - og það er þó ein, það er brtt. við 160. gr. Þar er gert ráð fyrir, að gr. verði alveg felld niður. Ekki þykir heppilegt að hafa ekkert ákvæði til tryggingar og aðhalds fyrir því, að flugmenn mæti og ræki störf sin, því að þótt flugmenn séu yfirleitt mjög samviskusamir sem betur fer og hreinar undantekningar, ef það er ekki, er vitanlega nauðsynlegt að hafa ákvæði í 1., sem hægt er að beita, ef flugmaður vanrækir starf sitt, því að það getur vitanlega valdið ekki aðeins miklum óþægindum, heldur og miklum kostnaði, ef flugmaður mætir ekki, þegar flugvél á að fara í langferð og búið að bóka flugvélina alveg þéttseina. En sem betur fer er það sjaldan og hefur kannske aldrei verið, að það hafi komið fyrir hér, að um slíkt væri að ræða. En þetta gæti skeð, og þess vegna er eðlilegt að hafa ákvæði um þetta í 1., og það er vitanlega ekki að ástæðulausu sett þar inn. Tveir hv. nm. hafa flutt brtt. á þskj. 395, þar sem þeir leggja til, að fyrri mgr. till. standi í frv. áfram, en seinni mgr. falli niður. Ég vil nú segja það, að ég vil taka til athugunar, hvort það nægir ekki, að fyrri mgr. standi. Mér sýnist í fljótu bili, að það gæti komið til greina, og ég mundi leggja til, að atkvgr, yrði frestað í dag, en helzt, að umr, yrði lokið, og mér finnst alveg sjálfsagt að athuga það, hvort það er ekki fullnægjandi að hafa fyrri mgr. í l. og fella seinni mgr. niður. Það vil ég taka til nánari athugunar. Og svo er hér till. á þskj. 394 frá hv. 4, þm. Vestf, Hans brtt. er við 7. gr., sem hann var að lesa hér áðan, og ég get ekki verið sammála hv. þm. um það, að eins og 7, gr. er nú, sé jafnvel gert ráð fyrir því, að útlendingar geti haft meiri hluta í félagi, sem væri stofnsett hér til rekstrar flugvéla. Mér sýnist, ef við lesum þessa grein frá orði til orðs, með leyfi hæstv. forseta, að það sé algerlega fyrir það girt. Það segir orðrétt í 7. gr. „Rétt er að skrásetja loftfar hér á landi, þá er íslenzkir aðilar eiga það. Íslenzkir aðilar teljast: a. Íslenzka ríkið og stofnanir, sem hlíta stjórn þess. b. Íslenzk sveitarfélög. c. íslenzkir ríkisborgarar. d. Mannúðarstofnanir, sem hlíta fyrirsvari íslenzkra ríkisborgara einna, er þeir hafa aðsetur á Íslandi. e. Samtök, sem hlíta fyrirsvari íslenzkra ríkisborgara einna, er þeir hafa aðsetur á Íslandi, enda sé a.m.k. 2/3 samtakamanna íslenzkir ríkisborgarar. f. Hlutafélög, sem hlíta stjórn íslenzkra ríkisborgara einna, er aðsetur hafa á Íslandi, enda eigi íslenzkir ríkisborgarar eða aðrir, sem verða samkv. gr. þessari settir á bekk með þeim, hlutabréf, er samsvari 2/3 hlutafjár, og fari á aðalfundum hlutafélaga með a.m.k. 2/3 allra atkv. g. Önnur félög með takmarkaðri ábyrgð, enda séu 2/3 hlutar félaga íslenzkir ríkisborgarar eða aðilar, sem samkv. gr. þessari eru settír á bekk með þeim, félagið eigi heimilisfang á Íslandi og hlíti stjórn íslenzkra ríkisborgara búsettra þar. h. Félög með ótakmarkaðri ábyrgð, enda séu félagar allir íslenzkir ríkisborgarar eða aðilar, sem samkv. gr., þessari eru settir á bekk með þeim. Flugmálaráðherra er rétt, þegar mjög mikilvægar ástæður eru til, að leyfa, að loftfar, sem heimastöð hefur á Íslandi og er í stöðugri notkun, megi skrá hér á landi, þótt eigandi þess fullnægi eigi skilyrðum 1, mgr., a–g.“ En brtt. hv. þm., er um það, að í stað e–hliða komi einn liður eða e–liður: „Félagssamtök, hlutafélög, svo og önnur félög með takmarkaðri eða ótakmarkaðri ábyrgð, enda séu a.m.k. 2/3 hlutar félagsmanna íslenzkir ríkisborgarar, er eigi a.m.k. 2/3 hlutafjár eða félagseignar.“ Ég sé nú ekki, þótt þessi till. væri samþykkt og liðirnir e-h felldir niður, að það tryggi nokkuð betur en gr., eins og hún er nú, að útlendingar kemur hér ekki til greina með að hafa meiri hl., því að gr., eins og hún er, girðir alveg fyrir það, eins og ég vænti að hv. þm. hafi gert sér grein fyrir. Þess vegna tel ég, að þessi till. sé með öllu óþörf og það mundi ekki bseta málið eða efnið að samþykkja hana. Enda þótt þetta frv. hafi nú verið lengi hér í hv. Nd., er engin ástæða til þess að kvarta sérstaklega undan því. Ég vil miklu frekar þakka hv. samgmn. fyrir það, að hún hefur lagt sig fram um það að kynna sér málið og vinna þetta vel. Það er enginn vafi á því, að þetta frv. er vel undirbúið. Það er samið af þremur reyndum lögfræðingum, Gizuri Bergsteinssyni hæstaréttardómara, sem var formaður n., Hákoni Guðmundssyni ritara hæstaréttar og Jónasi G. Rafnar alþm. Og þessi nefnd tók sér góðan tíma til þess að semja frv. og kynna sér þær reglur og lög, sem gilda um flug í öðrum löndum. Og það er vissulega ekki n. til lasts, þótt hún hafi sniðið þetta frv. að efni til eftir þeirri löggjöf, sem gildir um flugför og flugáhafnir annars staðar. Hvað annað höfum við til fyrirmyndar en það. Og það er ósköp eðlilegt, að sú löggjöf, sem við setjum hér um þessi mál, verði að efni til mjög svipuð því, sem aðrar þjóðir á sama menningarstigi og við styðjast við. Ég legg til, að atkvgr. verði frestað og það yrði þá fram yfir helgi, og vonandi yrðu þá a.m.k. l. flm. þessara mörgu brtt. við til að greiða atkv. um málið. En að meginefni til mæli ég gegn þessum brtt. að öðru leyti en aðeins einni, sem ég vil taka til athugunar og gæti vel komið til greina að yrði samþykkt, því að þeir menn, sem bezt eru inni í þessum málum, leggja það til og telja, að till. yrðu alls ekki til bóta og sumar þeirra, eins og ég minntist á, alls ekki eðlilegt að setja í lög.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að umr. um málið verði ekki lokið á þessum fundi, sem sagt, að það verði ekki aðeins atkvgr., sem verði frestað, heldur umr. verði ekki lokið, því að ég tel það alveg óverjanlegt, að hv. 1. flm. brtt. á þskj. 413 eigi ekki færi á því að mæla fyrir þeim brtt. sínum. Ég efast ekki um það, að sá mikli lagabálkur, sem hér er til meðferðar í þinginu um loftferðir, hafi verið vel og v andlega undirbúinn. En hér er um svo stórt mál að ræða, að það er ekki óeðlilegt, þó að séu um það nokkuð skiptar skoðanir, og ég fyrir mitt leyti hefði talið það þó enn þá betri undirbúning þessa mikla máls, hefðu þessi lög, sem nú er ætlað að setja, verið meira sniðin eftir amerískri löggjöf, bandarískri og enskri, heldur en þó eftir löggjöf Norðurlandanna. Og ég verð að segja það líka, að ég er veikur fyrir sumum þeim brtt., sem hér eru. Ég mundi ekki greiða atkv. á móti sumum þeim brtt., sem eru einmitt á þskj. 413 frá hv. 8. þm. Reykv., Pétri Sigurðssyni, o.fl. Mér finnst t.d. ekki óeðlilegt, þar sem tekið er fram hér í b-lið brtt. við 4. mgr., að verði flugverja tekið blóð, skuli honum ekki heimilt að hefja flug næstu 12 klukkustundir á eftir, þá að rannsókn vegna meints brots á 1. mgr. þessarar gr. leiði í ljós, að hann sé ekki sekur. Það er nú svo, að það er mjög misjafnt, hvernig menn bregðast við, þegar lögreglan tekur þá og þeir eru færðir til læknis og tekið blóð. Margir hverjir og aliflestir væntanlega taka þessu með stillingu og ró, en svo er líka hitt til, að menn fara gersamlega úr jafnvægi, þegar þetta er gert, og mér finnst það ekkert óeðlilegt, að maður, sem hefur farið í blóðrannsókn, hvíli sig á eftir í a.m.k. 12 klukkustundir. Ég tel það líka til bóta við þessar brtt., að þær gera ráð fyrir, að skipaður verði loftferðadómstóll, fastur loftferðadómstóll. Í frv, er gert ráð fyrir því, að þegar slys ber að höndum, geti ráðh. skipað nefnd. En í mörgum tilfellum og ég ætla allflestum þarf þessi rannsókn að hefjast samstundis og slys er skeð, en það getur tekið nokkurn tíma að skipa nefnd, sem á að vinna þetta verk. Það þarf ekki endilega að vera, að það sé alltaf hægt að finna ráðh. á hverri stundu, getur meira að segja verið, að hann hafði brugðið sér úr landi. Ef það er um langan tíma, tekur auðvitað einhver annar við störfum hans, og það getur tekið nokkurn tíma að fá þessa nefnd skipaða. Þess vegna tel ég það til bóta, ef það yrði fastur starfandi dómstóll í þessum málum. En sem sagt, þá stóð ég bara upp til að óska eftir því, að umr. yrði ekki lokið, þannig að hv. flm. þessara brtt. á þskj. 413 gefist kostur á að fylgja þeim úr hlaði.



Herra forseti. Ég vildi taka undir þau tilmæli, sem hér voru flutt af hv. 2. þm. Norðurl. v. (GunnG). Mér sýnist aðeins eðlilegt, að þannig sé nú haldið á afgreiðslu þessa máls, fyrst hæstv. ráðh. fellst á það, að atkvgr. fari ekki fram um málið nú, henni verði frestað, að þá verði umr. einnig frestað, til þess að flm. þeirrar till., sem hér er flutt á þskj. 313, gefist kostur á að tala hér fyrir þessari till. Við höfum fylgzt með því, að þessu máli hefur verið frestað nokkrum sinnum hér á dagskrá, m.a. til þess, að hægt væri að láta fara fram athugun á sérstökum tilmælum, sem alþm. höfðu borizt frá samtökum flugmanna út af ýmsum ákvæðum í frv. Og niðurstaðan varð síðan sú, að 4 hv. alþm., hver úr sinum stjórnmálaflokki, féllust á það að flytja hér brtt. til samræmis að verulegu leyti við óskir samtaka flugmanna. En svo hefur nú atvikazt, að flm. þessarar till. hafa ekki getað talað hér fyrir þessum till. 1. flm. er veikur nú, boðar forföll vegna veikinda og 2 aðrir flm. eru ekki staddir á landinu. Mér þykir því alveg einsætt, að það á að verða við þeim tilmælum að fresta þessari umr. En fyrst ég er nú kominn hér í ræðustól, langar mig þó að segja hér um málið nokkur orð, án þess þó að ég telji mig vera til þess færan að ræða efnishlið málsins. Ég hef ekki kynnt mér þetta stóra og mikla lagafrv. neitt ýtarlega, en ég hef hlustað á þær mjög takmörkuðu umr., sem hér hafa farið fram, og alveg sérstaklega veitti ég nú athygli, hverju hæstv. flugmálaráðh. svaraði í sambandi við þær brtt., sem hér liggja fyrir, og það verð ég að segja eins og er, að málflutningur hans var ekki sannfærandi fyrir mig, heldur þvert á móti. Hæstv. ráðh. sagði t.d. um aðalbrtt., sem er að finna á þskj. 413 undir tölulið 2, að hann vildi telja, að þær breytingar, sem þarna er um að ræða, ættu í rauninni ekki heima í löggjöf um þessi mál, en eðlilegra væri, að þessi ákvæði væru í kjarasamningum. En ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að við höfum bein fordæmi hér um úr annarri löggjöf, þar sem þetta snýr alveg öfugt við það, sem hæstv. ráðh, segir. Fyrra atriðið í breytingunum undir tölulið 2 er - með leyfi hæstv. forseta - svo hljóðandi: „Nú veikist eða slasast flugverji fjarri heimili sínu og fjarvistin er vegna starfa hans. Ber þá vinnuveitanda að greiða allan kostnað við læknishjálp, sjúkrahúsvist og flutning sjúklings til heimilis hans.“ Nákvæmlega sams konar ákvæði er í gildandi lögum um aðra farmenn, um sjómenn alla, nákvæmlega sams konar ákvæði eru þar í lögum, ekki kjarasamningum, nema þá einhver sérstök viðaukaákvæði, sem stundum eru tekin upp í kjarasamninga. Þetta er viðtekin regla, sem þykir sjálfsagt að hafa í lögum, og ég er algerlega sammála samtökum flugmanna um það. Ég sé enga ástæðu til þess að neita þeim farmönnum, sem eru flugmenn, um sams konar réttindi í lögum og aðrir farmenn hafa, eins og t.d. sjómenn. Engin frambærileg ástæða er til þess að neita slíku. Þetta er því beinlínis eðlilegt löggjafaratriði, en er ekki fyrst og fremst kjarasamningaákvæði. Þá er hitt atriðið í till. undir tölulið 2, sem varðar hámarksvinnutímaskyldu flugmanna og lágmarkshvíldartíma þeirra. Við erum einnig með í annarri hliðstæðri löggjöf einmitt svona ákvæði. Þar er það bundið í löggjöf, hver skuli vera lágmarkshvíldartími við ýmis störf, - og hvers vegna ekki einnig að binda það í sambandi við þessi störf, þar sem það skiptir jafnmiklu máli frá öryggissjónarmiði, eins og allir hljóta að viðurkenna? Það var auðvitað alveg fráleitt hjá hæstv. ráðh. að mæla gegn þessum ákvæðum á þeim grundvelli, að með því að fara að setja þessi ákvæði í lög þyrfti að breyta l., ef menn vildu ganga lengra í því að tryggja flugmönnum hvíldartíma en tekið er fram hér undir orðalaginu um lágmarkshvíld. Það bannar vitanlega enginn að semja eða setja reglur um það, að hvíldin skuli vera meiri en lágmarkshvíld er ákveðin í lögum. Það þarf því enginn að vera á móti þessu ákvæði vegna þess, að það verði þunglamalegt og það þurfi síðan að breyta lögum, ef það eigi að tryggja mönnum meira en þarna er ákveðið. í þessari till. er skýrt talað um lágmarkshvíldartíma, hann skuli aldrei vera minni en þar greinir, alveg hliðstætt við það, sem þekkist í öðrum lögum. Mér sýnist því, að þetta ákvæði sé hreint öryggismál og eigi að líta á það þannig. Þetta er ekki eðlilegt kjarasamningamál. Auk þess vitum við; að svo ber við alltaf öðru hverju, að kjarasamningar falla úr gildi. Það getur farið svo, t.d. við okkar litlu kringumstæður hér á Íslandi, að okkar tvö aðalflugfélög, Flugfélag Íslands og Loftleiðir, kjarasamningar þeirra falli úr gildi, það verður vinnudeila á milli aðila. Slíkt er þekkt fyrirbæri, en þá eru ýmsir aðrir aðilar, sem geta flogið og hafa rétt til þess að fljúga og flytja fólk, og þá væru engin ákvæði í gildi um þetta öryggisatriði, ef kjarasamningarnir væru upphafnir vegna vinnudeilu. Nei, þetta á hreinlega að vera löggjafarákvæði, þar sem lágmarksöryggi er tryggt. Það er það eðlilega. En vitanlega kemur þetta ekki á neinn hátt í veg fyrir það, að aðilar geti samið um einhver viðbótarákvæði, eins og algengt er um svona atriði. Ég verð sem sagt að segja það, að mér fannst það, sem hæstv. ráðh. sagði um þessi atriði, sem ég tel þau mikilvægustu í þessum till., ekki vera sannfærandi, síður en svo. Svipað er að segja í rauninni um annað atriði í þessum brtt., sem varðar sérstakan loftferðadómstól. Mér sýnist líka þessi ákvæði, sem hér er lagt til að taka upp, mjög eðlileg og alveg til samræmis við það, sem við höfum í annarri löggjöf, þar sem svipað stendur á. Við höfum slíkt alveg bundið í sambandi við sjóferðir. Þar erum við með sérstakan sjódóm, sem er fastadómstóll, sem ber að starfa í hverju einstöku tilfelli. Og eins er eðlilegt, að þetta sé í sambandi við loftferðir. Það væri fyllilega eðlilegt, og mér lízt miklu lakar á hitt ákvæðið, að ráðh. eigi, þegar honum þykir ástæða til, að skipa nefnd, eina í þetta skiptið og aðra í hitt skiptið, það sé miklu lakara frá því gengið en hafa föst ákvæði um þetta, á svipaðan hátt og nú á sér stað í sambandi við sjóferðir hjá okkur, ákvæði um fastan dómstói í þessum efnum varðandi loftferðir. Þá vildi ég einnig segja það, að mér sýnist, þegar ég fer að hugleiða málið, að ákvæði þau, sem er að finna í 160. gr. frv. um þessa alveg sérstöku skyldu flugmanna fram yfir aðrar vinnustéttir til þess að mæta til vinnu, að það megi jafnvel setja þá í varðhald fyrir að hafa ekki mætt á réttum tíma til vinnu, - mér sýnist, að þessi ákvæði séu mjög óeðlileg og ekki í samræmi við neitt annað, sem við höfum í löggjöf okkar. Ég held því, að það væri full ástæða til þess að fella slíkt ákvæði niður; eins og samtök flugmanna hafa eindregið farið fram á. Þó að menn segi, eins og hæstv. ráðh. sagði hér, að auðvitað getur það valdið miklum óþægindum, ef flugmaður mætir ekki á tilsettum tíma til sinnar vinnu, og það geti valdið kostnaði, þá er það auðvitað alveg rétt. En drottinn minn dýri, ætli við þekkjum þetta ekki í fleiri tilfellum! Ætli það geti ekki valdið talsverðum kostnaði og óþægindum, þegar ýmsir aðrir stjórnendur farartækja í landi okkar mæta ekki á réttum tíma? Ég er nú hræddur um það, og ég er nú hræddur um, að slíkt þekkist. En þó höfum við ekki ákveðið að setja það í lög varðandi störf þeirra, að það megi sækja svo hart að þeim fyrir það, að það eigi að setja þá í varðhald fyrir. Það er auðvitað eðlilegur hlutur, að það er réttmætt að lögsækja með eðlilegum hætti flugstarfsmenn eins og aðra fyrir að brjóta gerða samninga eða reglur. En ég sé ekki ástæðu til þess að setja harðari ákvæði í þessum efnum um flugmenn en aðra starfsmenn, og mér fyndist þá ekki síður, að það mætti segja það í þessu tilfelli, að þetta gæti þá verið kjarasamningaákvæði, en að löggjafinn ætti ekki að stökkva fram fyrir í þessum efnum og binda þessa stétt eina á þennan hátt. Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar, því að ég hef ekki kynnt mér það nægilega vel, en ég veitti því þó athygli, að samtök flugmanna sneru sér til þm. með nokkrar aths. út af þessari lagasetningu, og ég tel eðlilegt, að hér sé gerð alveg fullnægjandi grein fyrir því í sambandi við afgreiðslu málsins, hvers vegna er ekki hægt að verða við óskum þeim, sem þeir setja fram. Og mér finnst í rauninni algert lágmark vera líka í sambandi við slíkan lagabálk sem hér er á ferðinni, að sú n., sem málið hefur til meðferðar, taki afstöðu til þýðingarmikilla till., sem liggja fyrir um málið, og þegar jafnstórir aðilar og samtök flugmanna eru í þessu tilfelli setja fram ákveðnar óskir, finnst mér ástæða til þess, að gerð sé grein fyrir því hér í umr. á viðhlítandi hátt, hvers vegna er ekki hægt að verða við því. En það er mjög óaðgengilegt fyrir einstaka þm. og þá ekki sízt þá, sem ekki hafa haft aðstöðu til þess að starfa í n., að snúast við till., ef þeim eru ekki gerð betri skil en hér hefur verið gert í þessu máli. Ég sem sagt ítreka tilmæli mín til hæstv. forseta um, að orðið verði við því að fresta umræðunni um þetta mál, en slíta henni ekki nú að þessu sinni.



Herra forseti. Samkv. frv. þessu er lagt til, að ríkið gangist fyrir, að reist verði og rekin kísilgúrverksmiðja við Mývatn. Ráðgert er, að stofnað verði hlutafélag í þessu skyni og að hollenzkt fyrirtæki verði aðili að því fyrirtæki ásamt Íslendingum. Bygging nýs útflutningsfyrirtækis er út af fyrir sig gleðiefni. Allar ráðstafanir, sem miða að því að gera útflutningsatvinnugreinar okkar fjölbreyttari en þær eru, eru auðvitað ánægjulegar. Og mér finnst sérstök ástæða vera til þess að gleðjast yfir því, að í þessu tilfelli er ráðgert að byggja nýtt framleiðslufyrirtæki úti á landi, sem haft getur talsverða atvinnulega þýðingu á þeim slóðum, þar sem ráðgert er að reka fyrirtækið, og að því leyti til hefur bygging fyrirtækisins tvíþættan tilgang. Í sambandi við þetta mál er líka sérstök ástæða til að fagna þeim ágæta árangri, sem íslenzkir sérfræðingar - og þá fyrst og fremst Baldur Líndal verkfræðingur - hafa náð varðandi undirbúning þessa máls og vísindalegar rannsóknir í sambandi við það. Það fyrirtæki, sem ráðgert er að koma á fót til vinnslu á kísilgúr, er ekki ýkjastórt fyrirtæki, ekki heldur á íslenzkan mælikvarða mælt. Ef við berum þetta fyrirtæki, sem hér er nú rætt um að koma á fót, saman víð ýmis önnur fyrirtæki, sem eru starfandi fyrir í landinu, eins og t.d. sementsverksmiðjuna og áburðarverksmiðjuna, þá kemur það greinilega í ljós, að hér er ekki um stórt fyrirtæki að ræða. Svipað mætti segja, ef samanburður á þessu fyrirtæki væri gerður víð mörg önnur fyrirtæki, sem starfandi eru í landinu, þá er ekki hægt að segja, að hér sé um ýkjastórt framleiðslufyrirtæki að ræða. Samkv. lauslegum áætlunum, sem fylgja þessu frv., er ráðgert, að stofnkostnaður verksmiðjunnar muni verða í kringum 130 millj. kr. Að vísu mun þá ekki vera reiknað á þann hátt, sem venjulega er reiknað um stofnkostnað fyrirtækja í okkar landi, þá mun ekki vera reiknað með innflutningstollum á öllum þeim varningi, sem til verksmiðjunnar þarf, og má búast við því, að þar sé um upphæð að ræða, sem geti numið í kringum 30 millj. kr. Auk þess er ekki talinn með í þessum stofnkostnaði kostnaður, sem ýrði af vegagerð, sem augsýnilega ætli að tilheyra þessum framkvæmdum, og ekki heldur af sérstakri hitaveitu, sem gert er ráð fyrir að ríkið komi upp. Mér þykir líklegt, að ef mælt yrði á hinn venjulega og eðlilega hátt um stofnkostnað, þá mætti í rauninni reikna með, að hér væri um stofnkostnað að ræða, sem næmi í kringum 200 millj. kr. Gert er svo aftur ráð fyrir, að árleg framleiðsla til útflutnings hjá þessu fyrirtæki geti verið u.þ.b. 40-50 millj. kr. Mér dettur í hug aðeins til samanburðar, til þess að gera sér grein fyrir því, um hvað mikið fyrirtæki hér er að ræða, að benda t.d. á, að ein meðalsíldarverksmiðja, sem mér er mjög vel kunnugt um, kostar í stofnkostnaði metið nú í kringum 30 millj. kr., en útflutningsverðmæti hennar á s.l. ári voru í kringum 85 millj. kr. Og þó að maður drægi frá allt hráefnisverðið, sem þessi verksmiðja greiddi sínum veiðiskipum, mundu samt sem áður þau gjaldeyrisverðmæti, sem þá væru eftir, vera eins mikil eða u.þ.b. eins og árleg framleiðsla þessarar verksmiðju. En þó að slik verksmiðja sem þessi sé ekkert ýkjastór heldur á okkar mælikvarða, getur hún verið gott fyrirtæki eigi að síður og haft allmikla þýðingu í okkar atvinnulífi. En það er vitanlega sjálfsagt að gera sér samt sem áður alveg raunhæfa og rétta grein fyrir því, um hvað þýðingarmikla atvinnustofnun hér er að ræða, og villa sjálfum sér ekki sýn í þeim efnum, eins og mér sýnist að verulega komi fram í ýmsum umræðum um þetta mál og skrifum í blöðum. Það þarf auðvitað allmiklu meira til en þessa 11 þús. tonna kísilgúrverksmiðju við Mývatn til þess, að ástæða sé til að skrifa um það í blöðin eins og eitt af stærstu blöðunum skrifaði í morgun: „Ný borg við Mývatn.“ Það er mjög fjarri því, að eitthvað slíkt geti verið á ferðinni. Menn mega ekki mikla svo fyrir sér nýja atvinnuhætti, sem út af fyrir sig geta átt fullan rétt á sér, að menn vísivitandi slái þannig skugga á það, sem er okkur mjög þýðingarmikið í okkar framleiðslulífi og við höfum átt og við búum við. Útflutningsverðmæti þessarar verksmiðju, 40-50 millj. kr., eru ekki nema rétt í kringum það að vera 1% af heildarútflutningi þjóðarinnar á ári. Ég segi þetta ekki á neinn hátt til þess að draga úr því, að hér geti verið um ágætt fyrirtæki að ræða, sem rétt er að ráðast í, en það er vitanlega engin ástæða til að telja sér eða öðrum trú um það, sem ekki er rétt, varðandi þá framkvæmd, sem hér er fyrirhuguð. Hér er sem sagt um nýjan þátt í okkar útflutningsframleiðslu að ræða. Við getum ekki talað um nýjan atvinnuveg, en nýjan þátt í útflutningsframleiðslunni, þátt, sem getur haft verulega þýðingu og þá sérstaklega fyrir það svæði, sem þessi verksmiðja yrði reist á. Og rætist allar helztu vonir í sambandi við byggingu og rekstur þessarar verksmiðju, þá má telja alveg víst, að hér geti orðið um mjög gagnlegan viðauka að ræða við okkar útflutningsframleiðsluatvinnuvegi. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að stofnað verði hlutafélag um byggingu og rekstur verksmiðjunnar. Þær skýringar hafa verið gefnar á því, að horfið hafi verið að því ráði að leggja til, að hlutafélag ætti verksmiðjuna, að hér sé um að ræða mjög vandselda framleiðsluvöru og vandinn við að finna markað og öruggari sölu geti verið svo mikill, að það sé vissara fyrir Íslendinga að hafa útlendinga þar í fylgd með sér. Ég verð að segja, að mér finnst þessar skýringar vera afskaplega ófullnægjandi til að réttlæta það, að farin er þessi leið, að mynda sérstakt hlutafélag um þessa verksmiðju. Það er, eins og hér hefur verið áður sagt í umræðum, alveg augljóst mál, að hlutur útlendinganna í stofnkostnaði fyrirtækisins er svo óverulegur, að hann getur ekki skipt neinu verulegu máli um það að útvega fé til framkvæmda, enda hygg ég, að reynslan verði sú, að það verður að hvíla á íslenzka ríkinu að útvega svo að segja allt það fé, sem þarf til þess að koma þessu fyrirtæki upp. En það má vera, að hæstv. ríkisstj. hafi litið svo á, eins og í mörgum öðrum tilfellum, að það væri eðlilegra og skemmtilegra form, að hér væri um hlutafélag að ræða, heldur en beint ríkisfyrirtæki. En ég tel, að við höfum þegar fengið reynslu af því, að það sé mjög óeðlilegt og óheppilegt að efna þannig til hlutafélagsrekstrar, að nokkrum aukaaðilum, sem eru í fylgd með ríkinu, sé gefinn kostur á tilteknum hluta af hlutafénu, en síðan hvíli öll skyldan á ríkinu raunverulega eða í framkvæmd til þess að leggja fram hið eiginlega stofnfé og sjá í rauninni um rekstur fyrirtækisins á eftir. Við höfum í þessu efni alveg skýra reynslu frá áburðarverksmiðjunni. Þá var ákveðið, að hlutafé þeirrar verksmiðju skyldi vera 10 millj. kr. Ríkið lagði fram 6 millj., og ýmsir aðrir aðilar áttu að leggja fram 4 millj, kr. Síðan mun byggingarkostnaður áburðarverksmiðjunnar hafa verið eitthvað rúmlega 130 millj. kr. Auðvitað varð ríkið að sjá um að leggja fram allt þetta fé, útvega það að láni og koma verksmiðju upp. En eignahlutföllin áttu þá að vera frá upphafi, ef litið var á þetta að öllu leyti sem hlutafélag, að nokkrir aðilar áttu á móti ríkinu 40% á móti 60% í þessu fyrirtæki. Nú hygg ég, að málin séu komin þannig, að telja megi alveg víst, að þeir aðilar, sem þarna lögðu fram einar 4 millj. kr., sem auðvitað dró sáralítið í því að koma upp þessari verksmiðju, eigi raunverulega eignarhluta í þessari verksmiðju, sem nemur líklega 80-90 millj. kr. vegna mikilla verðhækkana, sem hafa á þessu orðið, og hagnaðar, sem þarna hefur safnazt fyrir í ýmsu formi. Ríkið hefur séð um það varðandi rekstur fyrirtækisins, fyrst í sambandi við uppkomu þess og síðan í sambandi við reksturinn, að þetta hefur farið svona. Það hefur sem sagt orðið afskaplega þægilegt fyrir þessa málamyndastofnendur eða eigendur að áburðarverksmiðjunni að vera þarna hluthafar. Ég held, að það geti enginn vafi leikið á því, að svipað hlýtur að fara í sambandi við þessa kísilgúrverksmiðju. Ríkið verður vitanlega að sjá um að útvega allt það fé, sem þarf til að koma upp þessu fyrirtæki. Og það verður ríkið, sem verður að skapa sérreglur fyrir þetta fyrirtæki í sambandi við tolla og gefa þar með eftir af sínum tekjum. Og ríkið verður einnig að hlutast til um það með skatta- og útsvarsreglum, ef svo ber við að horfa síðar, að fyrirtækið geti búið við skaplega rekstrarafkomu. Þá verður það auðvitað orðið ágætt fyrir einstaklinga í landinu að vera þarna málamyndahluthafar, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., leggja t.d. fram 4-5 millj. kr., sem yrðu orðnar býsna margar millj. kr. eftir nokkurn tíma algerlega fyrir tilverknað íslenzka ríkisins. Ég álít því, að valið á hlutafélagsforminu í þessu tilfelli sé mjög óeðlilegt. Það eðlilega hefði verið, að hér hefði verið um hreint ríkisfyrirtæki að ræða. Ríkið átti að eiga þetta fyrirtæki að öllu leyti. Ef einhverjar aðrar ástæður en hér hafa nú raunverulega verið færðar fram enn þá lágu til þess, að það var talið alveg óhjákvæmilegt að hafa útlenda aðila með í þessu fyrirtæki upp á 10-20% af hlutafénu, þá álít ég, að það hefði átt að nema staðar við það, en vera ekki að opna þetta félag að öðru leyti fyrir einstaklingum eða öðrum, sem þarna eiga lítið erindi inn í að mínum dómi. Að vísu skal ég játa, að þó að þarna væri um hlutafjáreign að ræða frá hálfu sýslufélags eða bæjarfélags, þá gildir um það nokkru öðru máli, þar sem það er um slík almenningssamtök að ræða, að nokkuð svipuðu gegnir um það og ríkið. En ég hefði þó talið miklu eðlilegra, að ríkið hefði verið eini aðilinn í sambandi við að koma upp og síðan að eiga og reka þetta fyrirtæki. En mér sýnist svo á þeim gögnum, sem hér fylgja með þessu frv., að það sé hins vegar ljóst, að raunverulega sé hinum erlendu aðilum ætlaður miklu meiri hlutur en þessar tölur, sem ég hef nefnt til þessa, bera með sér, þ.e.a.s. að þeir eigi að eiga 10-20% í framleiðslufyrirtækinu. Mér sýnist, að sá háttur hafi verið á hafður að skipta raunverulega því fyrirtæki í tvo hluta, sem hér er á ferðinni, því að það er auðvitað ekki hægt eðli málsins samkv. að tala um annars vegar framleiðslufyrirtæki sem sjálfstætt fyrirtæki, en hins vegar eitthvert allt annað fyrirtæki, sem hefur með að gera alla söluna á framleiðslunni. Þetta er aðeins aðferð til þess að skipta einu og sama fyrirtækinu upp í tvo hluta. Það er auðvitað algert grundvallaratriði í rekstri eins fyrirtækis, að það fyrirtæki sjálft hafi vald yfir sölunni á sinni eigin framleiðslu. En hér er talað um að haga málunum þannig, að stofna skuli sérstakt sölufélag, sem á að vera erlent félag að meiri hluta til. Gert er ráð fyrir, að um 60% af hlutafé þess sé í höndum útlendinga, en Íslendingar geti átt 40% þar á móti, og að þetta erlenda sölufélag hafi einkaréttaraðstöðu til sölu á allri framleiðslu fyrirtækisins. Hér er ekki um það að ræða, eins og er þekkt, að fyrirtæki útvegar sér einkaumboðsmann til sölu á sinni framleiðslu, þ.e.a.s. tryggir sér gott söluumboð, fái sér góðan aðila til þess að annast það. Nei, hér er um að ræða, að sölufélagið tekur framleiðslu framleiðslufyrirtækisins í sínar hendur og hefur, eftir því sem helzt verður ráðið, fullkominn yfirráðarétt yfir framleiðslunni, þegar hún er komin til sölumeðferðar, og getur selt framleiðsluna á þann hátt, að sölufélagið geti farið að safna gróða. Þetta tel ég alveg fráleitt ákvæði. Og ég get í rauninni ekki skilið þetta á annan hátt en þann, að þetta fyrirkomulag hafi verið valið, þegar mönnum hefur ekki líkað það alls kostar vel á pappírnum að hafa hlutdeild útlendinganna svo mikla, að þeir raunverulega hefðu að meiri hluta yfirráðarétt í fyrirtækinu. En það er alveg augljóst, að hið erlenda sölufélag fær með þessum hætti fullkomin yfirráð yfir gangi þessa fyrirtækis. Mér sýnist t.d., að það geti ekki verið neitt því til fyrirstöðu, að þetta sölufélag beinlínis neiti því að selja framleiðslu framleiðslufyrirtækisins til hæstbjóðanda í ýmsum tilfellum. Sölufélagið hefur þarna einkaréttaraðstöðu, og það getur borið við mörgu, þegar það neitar að taka bezta tilboði, en velur að selja einhverjum öðrum, sem það getur auðvitað haft bein eða óbein hagsmunasambönd í. Þetta er því vægast sagt mjög óeðlilegt. Verði þessi háttur á hafður, að efnt verði til þessa sölufélags á þann hátt, sem hér hefur verið gerð grein fyrir, að meiri hluti í eigu þessa sölufélags verði í höndum útlendra aðila og að sölufélagið hafi einkarétt til sölu á framleiðslunni, þá álít ég, að það sé algerlega óhjákvæmilegt að tryggja það, að slíkum samningi sé hægt að segja upp og það tiltölulega fljótlega. En hitt held ég þó miklu þýðingarmeira, ef hægt væri að breyta þessu ákvæði á þá lund, að sambandið við hið hollenzka fyrirtæki væri ekki viðtækara en svo, að það hefði aðalumboð fyrir hið íslenzka framleiðslufyrirtæki til sölumeðferðar á framleiðsluvörum þess: Það er auðvitað nauðsynlegt í ýmsum tilfeilum að gera vel við sína umboðsmenn, sem eiga að fara með sölumálin á erlendum vettvangi, og það getur þurft að greiða þeim allvel fyrir í sumum tilfellum, það er rétt. En hitt nær vitanlega engri átt, að gefa þeim fullnaðarákvörðunarvald um það, hvaða verð skuli gilda á hverjum tíma, eða gefa þeim einkaréttaraðstöðu í sambandi við söluna. Í frv. er á það minnzt, að það muni reynast nauðsynlegt, að ríkið felli niður eða lækki að meira eða minna leyti aðflutningsgjöld á efni og vélum til verksmiðjunnar, og í grg. er beinlínis tekið fram, að það megi búast við því, að þetta geti numið í kringum 20% af stofnkostnaðarverði hennar. Og einnig er síðan á það minnzt, að það muni þurfa að gera sérstakar breytingar varðandi skattamál fyrirtækisins eða þeirra aðila, sem að fyrirtækinu eiga að standa. Það kann vel að vera, að þetta reynist óhjákvæmilegt. En þá er líka rétt að hafa í huga, þegar menn meta gildi þessa fyrirtækis í samanburði við ýmis önnur fyrirtæki, sem við rekum í okkar landi, að hér er auðvitað um gífurleg fríðindi að ræða. Mér kemur það ekkert á óvart út af fyrir sig, að erlendir aðilar setji fram kröfur í þessa átt. Ég er líka alveg sannfærður um það, að þeir muni, ef þeir verða einhverjir þátttakendur að ráði í framleiðslu hér á landi á vöru til útflutnings, á vöru, sem á að keppa á erlendum markaði, gera kröfur um breytingar á fleiri liðum hér hjá okkur, sem eru hreint ekki sambærilegir við það, sem almennt gerist erlendis hjá þeim fyrirtækjum, sem eiga að keppa á erlendum mörkuðum. En íslenzk útflutningsframleiðsla hefur þurft að búa við þessi ákvæði og þarf að búa við þau í dag. Það er t.d. alveg útilokað að byggja síldarverksmiðjur á Íslandi nú í dag eða frystihús án þess að borga öll þessi gjöld. Og ég er líka sannfærður um það, að erlendir aðilar mundu fljótlega reka sig á það, að það er ekkert þægilegt að þurfa að borga 9-10% vexti af óhjákvæmilegu rekstrarfé í sambandi við útflutningsframleiðslu, þegar langalgengast er, að vextirnir í slíkum tilfellum erlendis eru ekki nema 3-5%. Það munar ekki litlu í slíkum tilfellum. Og allur kostnaðurinn hér hjá okkur er einmitt byggður upp á þessum grundvelli. Við vitum, að það er ekki hægt að koma upp meiri háttar raforkuverum á Íslandi án þess að borga þessa gífurlega háu tolla og hækka stofnverð virkjananna á þann hátt, og síðan er verðlagningin á orkunni miðuð við þessa háu tolla. Okkar útflutningsframleiðsla í dag verður að standa undir þessu öllu saman. Sjávarútvegurinn hefur svo þurft til viðbótar við þetta að standa undir því, að hann verður að bera há útflutningsgjöld, sem beinlínis eru lögð á framleiðsluna, bæði til að byggja upp sérstaka lánasjóði og til annars. Það er auðvitað enginn vafi á því, að útlendingarnir koma til með að reka sig á það, þegar þeir fara að gera samanburð á möguleikum hér og möguleikum annars staðar, að útflutningsframleiðslan á Íslandi býr við mjög ósambærileg kjör við það, sem útflutningsframleiðsla í löndunum hér í kringum okkur býr við. En það má vel vera, að ekki verði undan því vikizt að vægja þarna nokkuð fyrir þessari nýju framleiðslu, létta þar af tollum, þó að enn um sinn verði hægt að halda því áfram að láta aðrar okkar útflutningsgreinar standa undir þessum gjöldum, en það mætti bara sýna mönnum, að okkar aðalútflutningsframleiðsla, sjávarútvegurinn, er ótrúlega hagstæð í samanburði við svo að segja alla aðra framleiðslu. Og ég er hræddur um það, að þeir, sem mest hafa talað um stóriðju og nýjar atvinnugreinar að undanförnu, eigi eftir að reka sig á þetta allóþyrmilega í framkvæmd, að þeir finna ekki auðveldlega framleiðslu, sem skilar raunverulega jafnmiklum hagnaði og okkar sjávarútvegsframleiðsla gerir. Af þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir um þetta mál, tel ég alveg augljóst, að fyrirhuguð kísilgúrverksmiðja við Mývatn er ekki ýkjastórt fyrirtæki á íslenzkan mælikvarða mælt, en að þetta fyrirtæki getur eigi að síður haft mikla þýðingu í okkar atvinnulífi og þá vitanlega alveg sérstaklega fyrir þau svæði, þar sem þessi rekstur er ráðgerður að fara fram. Ég tel, að eðlilegast hefði verið, að verksmiðjan væri að öllu leyti eign íslenzka ríkisins og með sem allra minnstri beinni þátttöku erlendra aðila, að hægt hefði verið að koma við. En ég tel, að úrslitaþýðingu í þessu máli hafi þó, að Íslendingum sé tryggður alveg óskoraður réttur yfir fyrirtækinu öllu, þ.e.a.s. bæði yfir framleiðsluhluta þess og eins yfir þeim hlutanum, sem á að annast sölu á framleiðsluvörunum. Þetta skiptir vitanlega höfuðmáll. Ég vil svo að lokum taka það fram, að við Alþb.-menn viljum gjarnan styðja að framgangi þessa máls, en við viljum fyrst og fremst tryggja það, að yfirráð Íslendinga verði alveg ótvíræð yfir fyrirtækinu öllu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir þeim breytingum á gildandi lagaákvæðum um sóknargjöld, að í stað þess, að þar er ákveðið fast gjald, sem nú er 100 kr., verði það framvegis eftir ákvörðun safnaðarfunda í hverri sókn, að fengnu samþykki kirkjumrh. Það kemur fram í grg. frv., að talið er, að það þurfi að hækka sóknargjöldin í sambandi við margvíslegan rekstrarkostnað safnaðanna nú, og er þar talað um, að það þurfi að hækka þau í 200 kr. Hins vegar liggja fyrir óskir um það og það væri hentara og eðlilegra, að þetta væri ekki bundið í l., heldur eftir ákvörðun hinna einstöku safnaða á hverjum tíma og þá með samþykki ráðh. Þetta er efni þessa frv. Að öðru leyti skýrir grg., vegna hvers það er fram komið, vegna óska bæði biskups og safnaðanna, safnaðarráðs Reykjavíkur og fleiri aðila, og vildi ég mega vænta þess, að málið gæti fengið góðar undirtektir og afgreiðslu hér í þinginu, og vildi mega leggja til, að að lokinni þessari umr. yrði málinu vísað til hv. fjhn.