Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hefði óskað, að hæstv. atvinnumálaráðherra hefði verið viðstaddur og heyrt mál mitt. Ég vil leyfa mér að beina athygli hæstv. forseta að því, að í sambandi við flutning útvarpsins á þingfréttum hefir nú nýlega komið fyrir mjög leiðinlegt atvik, - atvik sem ég tel í sjálfu sér algerlega óviðunandi, og mælist því til þess, að hæstv. forseti girði fyrir, að slíkt endurtaki sig. Eins og hv.þdm. mun reka minni til, þegar verið var að ræða um frv. okkar sjálfstæðismanna um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum, þá greip hæstv.atvmrh. tækifærið til þess, í sambandi við það, að gefa yfirlýsingu um allt annað mál, þ. e. a. s. um 6% gjaldið, sem lagt er á útfluttar sjávarafurðir og rennur til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs. Það var mjög óviðfelldið af hæstv. ráðh., að hann undir þessum umr. skyldi koma með slíka yfirlýsingu, þar sem hún var um óskylt mál, og gat það auðveldlega varpað þeim blæ á yfirlýsinguna, að hæstv. ráðh. ætlaði að hafa þetta mál sér og sínum flokkum til pólitísks framdráttar. Yfirlýsingin, sem hann gaf, var sú, að stjórnin og stjórnarflokkarnir hefðu afráðið að leggja fyrir Alþingi frumv. um afnám á 6% gjaldinu. Yfirlýsing þessi gefur það til kynna, að stjórnarflokkarnir hafa verið hér einir að verki, en hæstv. ráðh. vissi vel, að ég og hann sjálfur höfum verið saman að starfi með það fyrir augum að fá þessu gjaldi aflétt. Það var því mjög óviðfelldið, að hæstv. ráðh. skyldi koma með slíka yfirlýsingu. Að vísu má bera fram þær málsbætur, að þegar yfirlýsing þessi var gerð hér í opnu þingi, þá vorum vér sjálfstæðismenn viðstaddir og áttum kost á að taka til máls og skýra frá afstöðu okkar, og gerði ég það líka þá samstundis með skýlausri yfirlýsingu þess, að Sjálfstfl. fagnaði þessum tíðindum, og lýsti því yfir um leið, að ég hefði fyrir flokksins hönd átt samvinnu við hæstv. ráðh. um þetta mál og lausn þess. En að ég nú minnist á þetta hér og beini orðum mínum um þetta til hæstv. forseta, stafar af því, að nú nýlega barst mér það til eyrna, að þegar fregnin um frv. okkar sjálfstæðismanna um afnám útflutningsgjaldsins var flutt í útvarpinu, þá hafi í viðbót við þá fregn, eins og bar að flytja hana ef hlutlaust átti að vera, verið bætt svo hljóðandi frásögn: „Samkvæmt tilmælum atvinnumálaráðherra verða eftirfarandi ummæli hans, er fellu við umr. þessa frumv. í dag, lesin hér á eftir: Í sambandi við umr. í neðri deild í dag um frumv. til laga um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum, sem nú er samtals 15/8, lýsti atvinnumálaráðherra því yfir, að ríkisstj. hefði ákveðið, í samráði við stjórnarflokkana, að leggja fyrir Alþingi frumv. til lags um afnám gjalds til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, að mestu eða öllu leyti. Gjald þetta er nú 6% - sex af hundraði - samkvæmt lögum nr. 75 29. des. 1934“. Þetta tiltæki hæstv. ráðh. sannar alveg ótvírætt, að hann hefir haft ákveðinn tilgang með því að láta þessa yfirlýsingu falla undir þessum umr., nefnilega þann, sem ég áðan gat um, að suma hefði þá strax grunað, að eigna sér og sínum flokki á óheiðarlegan hátt sérafstöðu um þetta mál. Það er beinlínis vítavert, að sá ráðh., sem hefir yfirstjórn útvarpsins, skuli þannig nota aðstöðu sína til þess að læðast aftan að okkur sjálfstæðismönnum með því að telja hlustendum úti um land trú um, að stjórnin og stjórnarflokkarnir hafi aðra afstöðu til þessa máls heldur en við sjálfstæðismenn. Þetta er því vítaverðara um útvarpið heldur en yfirlýsingu hans í þessari hv. d., vegna þess að á þeim vettvangi höfum við enga aðstöðu til að verja okkur, og ég geri ráð fyrir, að þó Sjálfstfl. tæki til athugunar og ákvæði, hvað hann vildi fá birt, þá væri óvíst, hvort hann fengi vilja sinn í því efni. En hitt getur verið, að það, að ég tala hér um þetta, verði til þess að þetta komi síður fyrir aftur. Ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. forseta Alþ., þó ég viti, að þeir hafa neitað að taka ábyrgð á flutningi þingfrétta í útvarpinu, að við gerum kröfu um það, að útvarpinu verði ekki beitt á þennan hátt, og allra sízt af þeim manni, sem telst yfirmaður þessarar hlutlausu stofnunar. Ég óskaði eftir því í upphafi ræðu minnar, að hæstv.atvmrh. væri hér viðstaddur, af því ég vildi gefa honum tækifæri til að taka þátt í þessum umr., og nú vil ég segja það, að úr því hæstv. ráðh. gat haft geð í sér til þess að smeygja þessari yfirlýsingu sinni inn í útvarpsfréttirnar, þá bar honum einnig skylda til að beina athygli útvarpsins að því, að sjálfsagt væri að birta mín ummæli um leið. Mín ummæli voru jafnskýr og ummæli hæstv. ráðh. Þau hljóðuðu þannig, með leyfi hæstv. forseta: Frá þingbyrjun hafa staðið yfir samningar milli Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna um að létta af sjávarútveginum hinu þungbæra 6% gjaldi, sem allt þingið lagði á útveginn í fyrra. Allir hafa verið á einu máli um, að þetta væri eigi aðeins æskilegt, heldur og brýn nauðsyn. Hæstv. ráðh. hefir nú lýst yfir því f. h. stjórnarfl., að þeir fyrir sitt leyti samþykki að létta af gjaldinu. Sjálfstfl. er eins og ríkisstjórninni er kunnugt, þessu samþykkur, og má þá eftir yfirlýsingu atvinnumálaráðherra telja tryggt, að þessum skatti verði aflétt. - Sjálfstæðismenn fagna þessum tíðindum. Um leið og ég ámæli hæstv. ráðh. fyrir framkomu hans í þessu máli, þá ámæli ég líka útvarpinu fyrir að hafa látið fá sig til slíks fréttaflutnings, þó sjálfsagt megi því til málsbóta færa það, hvaðan skipunin kom. Að lokum vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh, hvort hann sé mér ekki sammála um það, að ef hlutlausri stofnun bar skylda til að birta hans ummæli, þá hafi henni líka borið skylda til að birta mín um leið.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég verð nú að segja það, að þótt ég hafi hlustað á ræðu hv.þm. G.-K., þá er ég því nær jafnnær um það, hver tilgangurinn hefir verið með flutningi þessarar ræðu. Mér skildist helzt, að það hefði verið yfirlýsing, sem birt hefði verið í útvarpinu eftir mér sem atvmrh. í sambandi við umr. um frv. sjálfstæðismanna um afnám tilflutningsgjalds af sjávarafurðum, sem olli þessum ræðuflutningi. Hv. þm. G.-K. var með ýmsar þær fullyrðingar í ræðu sinni, sem mér komu ókunnuglega fyrir. Hann sagði, að ég hefði verið að læðast aftan að Sjálfstfl. á óheiðarlegan hátt; og þessi aftanaðlæðingur var þá í því fólginn, að ég á opnum fundi hér í Alþingi gaf opinbera yfirlýsingu um ákvörðun stjórnarflokkanna í ákveðnu máli, og áframhald aftanaðlæðingsins var svo það, að útvarpið birti þessa yfirlýsingu mína orðrétta. Það er rétt, að útvarpið flutti yfirlýsingu þessa að beiðni minni, því ég taldi það sjálfsagt, að hana ætti að birta, og að ég eigi að sæta ámæli fyrir það, er mér óskiljanlegt. Ég skil ekki hugarástand þess manns, sem ámælir mér fyrir það eða telur mig vera að læðast aftan að nokkrum með því að gefa slíka yfirlýsingu hér í hv. deild og láta síðan birta hana í útvarpinu. Það, sem hv.þm. sagði, að ég vissi, að við hefðum staðið saman um að afnema gjaldið til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, var ofmælt. Það er rétt, að hv.þm. G.-K. hafði sagt mér frá frumv., sem sjálfstæðismenn hefðu í smíðum, en því fer fjarri, að ég eigi nokkurn þátt í því frv. eða hafi hagað mér eftir hví. Ég beinlínis sagði honum, að ekki kæmi til mála, að við stjórnarflokkamenn gætum fallizt á frv. á þskj. 458. Ég vil nota tækifærið til að benda hv. flutningsm. á, hve þægilegt myndi vera að fallast á og samþykkja þá greinargerð, sem því frv. fylgir. Þar stendur á bls. 2, að þingflokkur sjálfstæðismanna væri samþ. aðalefni frv. og að formaður flokksins hefði rætt það við atvinnumálaráðh. og hann tekið líklega í málið. Sé hér ekki um vísvitandi ósannindi að ræða, þá er það svo herfilegur misskilningur, að hann er lítt skiljanlegur. Ég hefi alltaf frá byrjun þessa máls talið ókleift fyrir ríkissjóð að standast þau útgjöld, sem fyrir hann leiddu af frv. þessu, ef það gengi í gildi, og ummæli greinargerðarinnar um þetta efni eru því hreinn og beinn tilbúningur. Sama er að segja um það, sem þar er sagt um hið mikla fylgi þess hjá stjórn sambands ísl. fiskframleiðenda. Það er rétt, að þetta var borið undir stjórn sambandsins. En mér er sagt, að þetta mikla fylgi, sem það fékk þar, hafi verið á þann hátt, að því hafi verið vísað frá. Það er ekkert á móti því að segja, þó menn hafi skáldskapargáfu í ríkum mæli, en hún ætti ekki að koma fram í prentuðum þingskjölum, sem síðan eru lesin upp í útvarpi sem heilagur og ómengaður sannleikur. Þessu vildi ég gera grein fyrir í sambandi við þetta mál, úr því form. Sjálfstfl. gaf tilefni til þess. Þá beindi hv.þm. G.-K. að lokum þeirri fyrirspurn til mín, hvort ég væri ekki sammála um það, að fyrst mín ummæli hefðu verið birt í útvarpinu, þá hefði verið skylda að birta hans ummæli um leið. Á það skal ég engan dóm leggja. Auðvitað hefði ég ekkert haft á móti því, þó ummæli hans hefðu verið birt, en þá kemur það til athugunar, hve mikið á að „referera“ úr ræðum þingmanna almennt. Hinsvegar má hann ekki gleyma þeim aðstöðumun, sem er á ráðherra og óvöldum þingmanni.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Kannske forseti vilji nú líka meina mér málfrelsis, af því ég er aðeins óvalinn þingmaður, en ekki ráðherra! Mér þótti það sannast að segja undarlegur skrípaleikur, sem leikinn var hér af hæstv. ráðh., og þarf ekki mörgum orðum að því að eyða, sem hann sagði. Hann veit það sjálfur mjög vel, að 6% gjaldið var mjög óvinsælt, - svo óvinsælt, að hvorki hann sjálfur, hans flokkur né nokkur annar flokkur þorði að leggja það nema um það fengist samábyrgð allra flokka, og sú samábyrgð fékkst af því að þetta var álitið nauðsynjamál. En gjaldið hefir mælzt illa fyrir og er afaróvinsælt, og af því leiðir það, að hver sá flokkur sem gæti varpað yfir sig heiðrinum af því að hafa afnumið þetta gjald, mundi ná fyrir það miklum vinsældum. En þar sem gjaldið var sett á með samábyrgð allra flokka, bar einnig að létta því af á sama hátt. Hæstv. ráðh. veit og vissi það mjög vel, að Sjálfstfl. var það áhugamal að fá gjaldinu af létt, og að Sjálfstfl. á engu síður en aðrir flokkar frumkvæði að því, að það verði gert. En það var í alla staði eðlilegt og sjálfsagt, að flokkarnir hefðu samvinnu um þetta mál. Eins og flokkarnir stóðu saman um að taka á sig örðugleika og óvinsældir af að leggja þetta gjald á, var eðlilegt, að þeir stæðu einnig saman um hitt, að bera fram frv. um að létta af þessu gjaldi. Yfirlýsing hæstv.atvmrh. um ákvörðun hans og stjórnarflokkanna í þessu efni er ekki annað en tilraun til þess að ná sjálfum sér til handa pólitískri hylli út af þessu máli. Að þetta sé tilgangur hans, hefi ég fyrir mitt leyti ekki séð fyrr en hann lét útvarpa þessari yfirlýsingu sinni. Og ég vil segja hæstv.atvmrh. það, að honum er um megn að skammta okkur sjálfstæðismönnum minni rétt en öðrum flokkum um flutning tilkynninga í útvarpinu. Hæstv. ráðh. hefir engan annan eða meiri rétt til þess að nota útvarpið til þess að tilkynna þjóðinni sínar yfirlýsingar heldur en ég sem form. Sjálfstfl. hefi til þess á þann hátt að tilkynna þjóðinni mínar yfirlýsingar. Þó að hæstv.atvmrh. finni til tignar sinnar, þegar hann talar um annan rétt hinna „óvöldu þingmanna“, sem hann svo kallar, þá vil ég segja honum, að við sjálfstæðismenn lítum ekki með svo mikilli lotningu til ráðherratignar hans, að við viðurkennum, að hann hafi annan og meiri rétt til að tilkynna þjóðinni sínar ákvarðanir heldur en við sjálfstæðismenn okkar ákvarðanir gegnum útvarpið. Það er broslegt, að jafngreindur maður og hæstv.atvmrh. er skuli flaska á því að láta svo bera á yfirlæti sínu út af ráðherratigninni, að hann telji, að hann í þessu efni eigi meiri rétt heldur en Sjálfstfl. Ég veit, að hæstv. ráðh. skilur vel, af hverju óánægja okkar sjálfstæðismanna stafar í þessu efni, og líka vissulega, að hann játar í hjarta sínu, að sú óánægja sé eðlileg. Og hæstv. ráðh. veit vel, að þessar afsakanir, sem hann færði fram um það, að hann hafi birt þessa yfirlýsingu á Alþ. og síðar í útvarpinu, hreinsa hann ekki af vansæmd í þessu atriði. Nei! Þvert á móti. Þessi yfirlýsing, sem hann birti á Alþ. og í útvarpinu, var birt í þeim tilgangi, sem ég þegar hefi skýrt frá, og er slíkt ekki réttlætanlegt, svo að ég orði það ekki sterkara. Ég vil svo aðeins út af ummælum, sem hæstv.atvmrh. lét falla í sambandi við flutning annars frv., sem hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. flytja, segja það, að það er rétt, sem hv.flm. vitna til í grg. frv. og hafa eftir mér. Ég var ekki búinn að tala um það við hæstv. ráðh., að svo eða svo miklum hluta af tekjum áfengisverzlunarinnar yrði varið til þess, sem þessu 6% gjaldi er nú varið til, heldur hitt, að 6% gjaldinu yrði létt af sjávarafurðum, og hæstv. ráðh. tók vel undir það. Ég talaði um þetta við hann löngu áður en hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. komu fram með frv. sitt. Það veit hæstv. ráðh. vel. Ég vil svo að lokum biðja hæstv. ráðh. að vera minnugan þess í framtíðinni, að við sjálfstæðismenn munum ekki líta á okkur sem neina undirstétt, sem ekki hafi eins mikinn rétt á að birta þjóðinni sínar yfirlýsingar í útvarpinu eins og hæstv. ráðh. Í mínum augum hefir hæstv.atvmrh. ekkert vaxið af sínum ráðherradómi, nema síður sé.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég bið hv.þm. G.-K. afsökunar á því, að ég talaði um hann sem óvaldan þm. Ég ætlaði ekki að móðga hann né sjálfstæðismenn með því. Það, sem ég átti við, er það, að það er í sjálfu sér mikill munur á því, hvort ráðh. gefur yfirlýsingar um, að stjórnin flytji ákveðin mál á þingi, sem þá má telja tryggður framgangur, eða einhver þm. flytur frv. eða spjallar um velvilja í garð einhverrar stéttar, og það með meira eða minna hnútukasti. Hver heilvita maður sér, að í þessu er mikill munur. Annarsvegar er tilkynnt, að fram sé komið stjfrv., sem verður að l., en hinsvegar almennar bollaleggingar einstakra þm. Svo ekki fleiri orð um það. Það er alveg þýðingarlaust fyrir hv.þm. að reyna að dylja meginatriði málsins, að á milli Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna var ágreiningur allverulegur um þetta mál. Stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að létta þessu gjaldi af að mestu eða öllu leyti, eins og það var orðað í yfirlýsingu minni. Hinsvegar hafa tveir hv.þm. úr Sjálfstfl. flutt frv. um að flytja gjaldið aðeins yfir á ríkissjóð, þannig að ríkissjóður leggi til, sumpart af tekjum af ákveðinni stofnun og sumpart af tekjum ríkisins í heild, fé, eins mikið og lagt hefir verið fram, í þessu sama augnamiði og 6% gjaldið af sjávarafurðum var lagt á. Þetta er sá meiningarmunur, sem hér er um að ræða, og það er ekki til neins að reyna að breiða neitt yfir það. Hinsvegar vil ég segja, að ef hv.þm. G.-K. vill halda við það, sem hann sagði í sinni síðustu ræðu, að hann hafi rætt um það við mig að hækka verðjöfnunargjaldið og ég ekki tekið óvingjarnlega í það mál, þá fer hann illa með hv. 1. flm. frv. á þskj. 458, 6. þm. Reykv., því að hann heldur því beinlínis fram í grg. frv., að form. Sjálfstfl. hafi rætt um frv. við atvmrh., og hafi atvmrh. tekið líklega í málið. En hvaða mál? Það, sem flutt er nú sem frv. á þskj. 458. sem ætlast til, að af ríkisfé verði lagt fram upp undir 1 millj. króna árlega til markaðssjóðs saltfisks, sem lagt er til með frv. að stofnaður verði. Þetta er staðleysa og mér virðist eftir því sem fram hefir komið, að hv.þm. G.-K. hafi staðfest, að hér sé í grg. frv. um ranghermi að ræða hjá hv. 6. þm. Reykv. Ég vil benda á atriði, sem skýrir það, hvernig á því stendur, að þessi tilkynning var flutt hér í Alþ. án þess að talað væri um það innbyrðis á milli flokkanna áður. Hv. þm. G.-K. er þetta manna ljósast. Nokkru áður lýstu nokkrir flokksmenn hans og hann sjálfur á fundi í utanríkismálan., því yfir, að þeir slitu samvinnu við n. og gengu svo af fundi. Kvöldið áður en þetta gerðist var haldinn fundur hér í Sþ. til þess að ræða mikilsvert mál, en þeir mættu ekki. Það er þess vegna ljóst, að þessi yfirlýsing gat ekki komið fram sem yfirlýsing frá öllum flokkum, þar sem sjálfstæðismenn mættu ekki í þessum tiltekna fundi.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Af reynslu hefi ég oft vitað menn gera sig seka um smámuni og líka um stóra hluti, eins og hæstv.atvmrh. hefir nú gert. En það er fremur sjaldgæft um menn á hans aldri, að þeir séu eins hreyknir og næstum að segja megi uppblásnir af því að hafa framið ódrengilegt bragð, og það þegar það er orðið uppvíst. Ég hefði samt sem áður ekki skipt mér af þessum umr., ef hæstv. ráðh. hefði ekki beint til mín nokkuð mörgum orðum, miður vingjarnlegum, miður kurteisum og miður sönnum. Það er líklega rétt, fyrst svo er komið, að deilt er um þetta mál, að ég svari hæstv. ráðh. orði til orð um þessi atriði og byrji þá á byrjuninni. Það er öllum þingheimi kunnugt, og líklega öllu landsfólki líka, að um þetta mál, sem hér er deilt um, var samkomulag á milli flokkanna, og það var ákaflega eðlilegt, að ef einhver flokkur teldi þörf á því að gera einhverjar breyt. á fyrirkomulaginu, um þann tilgang, sem markaðs- og verðjöfnunarsióður hefir, að tryggja markað fyrir aðalútflutningsvöru landsmanna - það var mjög eðlilegt, ef einhver flokkur teldi þörf á breyt. á því fyrirkomulagi, að hann hefði þá leitað um það samkomulags við hina flokkana, en þyti ekki af stað með gagngerðar breyt. á þessu fyrirkomulagi án þess að leita fyrir sér um það, hvort málið gæti ekki áfram verið samkomulagsmál, því að þetta getur ekki talizt neitt smámál, hvort hægt er að selja aðalútflutningsvöru landsmanna. Það vita allir, að það er mál alþjóðar fyrst og fremst, en ekki sérmál neinnar stéttar í landinu; þar snertir hvern einasta borgara í þjóðfelaginu. Hver einasti borgari þess á það undir þessu komið, hvort afkoma hans verður hörmuleg eða hún verður sæmileg. Því er ekki að leyna, að við sjálfstæðismenn vorum óánægðir með það frá öndverðu, að það væri ætlað fiskeigendum einum að bera kostnað af þessu, einmitt af þessari sömu ástæðu, sem ég tók fram, að það er ekki sérmál neinnar atvinnustéttar í landinu, hvort Íslendingar geta selt aðalútflutningsvöru sína. Og við vorum líka, a. m. k. ég, óánægðir með það, hvað þetta gjald var hátt. Þetta gjald til sjóðsins var að mínu áliti sett allt of hátt. Nú var þessu máli þess vegna haldið opnu frá upphafi, og það voru umr. um það innan Sjálfstfl., hvort ekki mundi vera hægt að fá stjórnarflokkana til þess að ganga inn á a. m. k. lækkun á þessu gjaldi, sem var knúð fram, að yrði 6%, á móti okkar vilja. Ég get í þessu sambandi látið þess getið, að tveir sjálfstæðismenn fluttu á síðasta þingi till. til breyt. í þessu máli. Það voru þeir hv.þm. Vestm. og hv.þm. Snæf, að mig minnir, sem fluttu brtt. um, að gjaldið yrði ekki nema 5%, en það gekk ekki. Ég vænti, að öllum þyki eðlilegt, fyrst svona var, að við vorum óánægðir með gjaldið, - okkur þótti það bæði of hátt og við vorum líka óánægðir með, að það væri tekið eingöngu af fiskeigendum, - að við vildum leita samkomulags um að gera breyt. á þessu gjaldi. Nú er rétt að taka það líka fram, að gjaldið var ákaflega óvinsælt meðal fiskeigenda, og í raun og veru meðal allra, sem atvinnu sína höfðu af sjávarútvegi. Þess vegna var opin leið fyrir menn, sem vildu krefjast þess, að gjald þetta yrði afnumið, að skapa sér miklar vinsældir meðal þessara manna. Og það var í raun og veru ekki óeðlilegt, þótt sjálfstæðismenn hefðu talið sig eiga rétt til þess að öðlast þessar vinsældir, af því að þeir hafa frá öndverðu staðið þeim megin í þessari baráttu, sem var fiskeigendum í vil. En eins og gangur málsins hefir verið, sem nú er búið að sýna, þá kom okkur ekki til hugar að gera þetta, einmitt vegna þess, hvernig mál þetta hefir legið fyrir. Og einnig þess vegna var það, að leitað var samkomulags um þetta við hæstv. ráðh. Ég kem nú að því, sem hæstv. ráðh. sagði um það, hvernig byr þetta mál hafði í fisksölunefndinni. Mig furðar mjög á því, að hann skyldi draga fisksölun. inn í þetta mál. Þar, sem þar fer fram, er ekki ætlazt til, að verði út í æsar rætt utan n. Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. hafi ekki sérlega góðar heimildir fyrir sínu máli. Ég þykist vita, hver muni hafa tuggið í hann, ég þykist merkja það á því, sem hann lét út úr sér fara, að það hafi verið tuggið í hann á þann hátt, sem vanalega gerist í þeirri verksmiðju. En ég skal lýsa því yfir, af því að fisksölun. er samsett af mönnum úr þremur aðalflokkunum og af því að hún, samkv. sinni stöðu, er skyldug til að standa á verði fyrir hagsmuni fiskeigenda, þá þótti mér eðlilegt, að mál þetta hefði þar sinn útgangspunkt. Þess vegna bar ég það upp í n., að hún skyldi senda hæstv.Alþ. rökstudda kröfu um, að gjaldi þessu yrði létt af fiskeigendum sérstaklega og að það fé, sem afla þyrfti til þess að tryggja fiskmarkaðimi, eins og fram er tekið í l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð, yrði veitt í fjárlögum hvers árs. Nú segir hæstv. ráðh., að það séu ósannindi, að þetta hafi haft byr í n. og segir, að því hafi verið vísað frá. Ég þykist vita, að hæstv.atvmrh. hafi þarna goldið þess að trúa of vel illum heimildum. En gerðabók n. getur sýnt, hvernig þetta mál var tekið í n. Mér er víst óhætt að fullyrða, að þeir voru ekki fleiri en einn eða tveir í n., sem ekki voru þessu strax ákveðið fylgjandi. En til marks um það, hvort málið hafi haft byr í n., skal ég lýsa því yfir, því að það er ekkert launungarmáli að það var fisksölustjórnin, ég held ágreiningslaust, sem samþ. að fela ákveðnum mönnum að semja rökstuðning til Alþ. fyrir þessari kröfu. Og hæstv.atvmrh. getur nú, sennilega alveg án þess að hafa nokkra hjálp eða heimildarmann, rannsakað þetta. Hann fær efalaust að sjá þetta í gerðabók stjórnarinnar. Af þeirri rannsókn hygg ég, að jafngreindur maður og hann er geti dregið þá ályktun, að þetta mundi ekki hafa verið samþ. í fisksölun., að senda hæstv.Alþ. rökstudda kröfu um afnám þessa gjalds, ef fisksölustjórnin hefði verið því mótfallin. Af því að hæstv. ráðh. áminnti mig um að vera vandur að heimildum, þá vona ég, að þessi slysni, sem hefir hér hent hann, verði til þess að kenna honum sjálfum að vera vandari að heimildum en hann var í þessu atriði. Þá kem ég að því atriði í þessu máli, sem að mér snýr, sérstaklega, sem snertir flutning þessa frv. sjálfs. Það er alveg rétt, sem form. Sjálfstfl. sagði, að okkar samtal fór fram áður en frv. var samið og þess vegna áður en það var lagt fram í sjútvn. Okkur var báðum alveg ljóst, að kjarni þessa máls er sá, að létt sé þessu 6%, gjaldi af fiskeigendum sérstaklega. En um það má deila, hvort þar fyrir á einskis fjár að afla til þess að tryggja saltfiskmarkaðinn. Um þennan kjarna málsins talaði form. Sjálfstfl. við hæstv.atvmrh. Það er alveg rétt, sem tekið er fram í grg. frv., að hæstv.atvmrh. tók líklega í þetta, og er þar ekki mjög sterkt til orða tekið. Hvernig sem hann vill reyna að snúa út úr þessu máli, þá fær hann aldrei dulið það, að það er kjarni þessa máls, hvort það eigi að létta þessu gjaldi af sjávarafurðum eða ekki. Hitt er náttúrlega mikilsvert, en þó í þessu sambandi aukaatriði, hvað í staðinn kemur, hvort fjárins til tryggingar fiskmarkaðinum verður aflað með framlagi beint úr ríkissjóði eða á annan hátt. Ég þykist vita, að um þá hlið málsins verði ágreiningur, þó ég ætli ekki að fara út í að ræða það mál nú, því að það er ekki beinlínis til umr. Þá er rétt, að ég minnist á framkomu stjórnarflokkanna og hæstv.atvmrh. í þessu máli og beri hana saman við framkomu okkar sjálfstæðismanna. Sjálfstæðismenn ætluðu sér engan pólitískan ávinning að hafa af lausn þessa máls. Þeir gátu stofnað til þess, ef þeir vildu. En þeir vildu það ekki, af því að málið hafði verið samkomulagsmál, og þeir vildu ekki draga það út af þeim vettvangi, ef annað væri hægt. En hvað gerir svo hæstv. ráðh. og hans flokksmenn? Þegar við sjálfstæðismenn erum búnir að reyna að semja um þetta mál og reyna að koma því á framfæri, eftir þeim heppilegustu leiðum, sem við gátum fundið því, en þó þannig, að lausn þess gæti ekki haft á sér neinn flokksblæ, bæði með því að reyna að semja við stjórnarflokkana og atvmrh. sérstaklega og með því að fá stuðning fisksölun., sem er ópólitísk og skipuð mönnum úr þremur stærstu flokkum þingsins, og ennfremur með því, að frá minni hálfu var till. um, að hæstv.atvmrh. væri boðaður á fund í sjútvn. til þess að ráðgast við hann um það, hvernig þetta mál yrði borið fram og hvernig hægt væri að ná um það samkomulagi á milli flokkanna (og ég ætla, að mönnum sé af öllum þessum ástæðum það fullljóst, að sjálfstæðismenn hafa farið á allan hátt heiðarlega og drengilega að í þessu máli) - þá hefst þáttur stj. og hennar flokka í málinu. Sá þáttur hefst með því, að flokksmenn stj. leggja fram frv. í sjútvn. Og þegar ég spyr formann n., hvernig á þessu frv. standi, hvort það sé fram komið fyrir hans atbeina eins eða stjórnarflokkanna, eða stj. sjálfrar, þá svarar hann mér því, að það sé svar stjórnarflokkanna við frv. mínu. Mér fannst þetta svar undarlegt og ógreinilegt, en lét þó kyrrt liggja, af því að ég bjóst við, að hæstv. ráðh. mundi koma á okkar fund til að ræða málið. En af því varð aldrei. Það næsta, sem spyrst til málsins, er það, að haldinn er allfjölmennur fundur, þar sem útgerðarmenn í Reykjavík fjölmenntu sem áheyrendur. Þá hleypur hæstv. ráðh. til hér í þingsölum, undir umr. um allt annað mál, og gefur yfirlýsingu um það, að hann, í samráði við sinn flokk, ætli að létta að mestu eða öllu leyti af þessu gjaldi, sem vitað var, að útgerðarmönnum er ákaflega mikið áhugamál, að af verði létt. Honum datt ekki í hug að segja, að þetta mál hefði byr í Sjálfstfl. og því síður að segja eins og salt var, að það hefði verið töluvert fast sótt af Sjálfstfl. Nei. Það datt hæstv.atvmrh. ekki í hug. En af því að þetta var á opinberum fundi, kom strax skýring frá form. Sjálfstfl. um afstöðu flokksins í málinu. Þá sér hæstv. ráðh., að nú eru góð ráð dýr, og hleypur í útvarpið, eða réttara sagt laumast hann í útvarpið með þessa yfirlýsingu sína, sem á að sýna þá sérstöðu hans í málinu, að hann sé frelsari þeirra manna, sem stunið hafa undir þessum skatti. Það þýðir ekkert að breiða yfir sig hræsnisflíkur, þegar menn standa naktir. Hæstv. ráðh. hefir þarna farið á bak við menn, sem barizt hafa fyrir þessu máli, og beinlínis prettað þá. Það er fullkomlega ódrengilegt í máli, sem hafið var jafndrengilega og þetta mál var hafið af okkur sjálfstæðismönnum. Ég vil enda þessi orð mín með því að endurtaka þá ráðleggingu mína til hæstv.atvmrh., að hann verða vandari að heimildum framvegis en hann hefir verið í þessu máli, þegar hann hermdi, hvað gerðist í fisksölun., og ennfremur að fara ekki að dansa í svona máli fyrr en hann veit sig hafa þann lepp yfir sér, sem ekki sér alveg í gegnum.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv.þdm. að ræða þetta mál ekki að þessu sinni á svo breiðum grundvelli. Þetta mál, sem nú er farið að ræða, er í dagskránni, og þegar það í dag verður tekið til umr., gefst hv. þdm tækifæri til að upplýsa það betur.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er alrangt hjá hv. 6. þm. Reykv., þegar hann vill láta líta svo út, að það hafi staðið stöðug barátta um það á milli þingflokkanna, hvort þetta gjald skyldi vera lagt í sjávarútveginn eða ekki. Hv. þm. orðaði þetta svo, að stjórnarflokkarnir hefðu knúð fram gjaldið gegn vilja sjálfstæðismanna, þeir hafi viljað hafa galdið miklu lægra. Hv. þm. veit sjálfur, að þetta er tilhæfulaus uppspuni. Stjfrv. gerði ráð fyrir, að gjaldið væri 7%. Þá kom brtt. frá einum eða tveimur sjálfstæðismönnum um, að það yrði haft 5%. Síðan náðist fullt samkomulag um, að það yrði 6%. var það samþ. með öllum greiddum atkv., nema einu, gegnum þingið. Svo stendur þessi hv.þm. upp og talar um siðferði - og drengskap (!), sem honum er tamt um að tala, og heldur því fram, sem hver maður í hv. deild veit, að er rakalaus uppspuni frá upphafi til enda. Hitt sagði hv.þm. rétt, að það, sem menn greinir á um, er þetta: Á að létta þessu gjaldi af með öllu eða á að létta því af sjávarútveginum þannig, að leggja á ríkissjóð tilsvarandi gjald til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs. Um þetta er ágreiningur á milli flokkanna. Hv. þm. vill láta halda áfram að greiða þetta fé til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, en vill láta ríkissjóðinn borga það. Hann heldur, hv. 6. þm. Reykv., að hann geti ginnt menn til fylgis við sig, sem stunda útgerð og verzlun, með því að segja: Ég létti gjaldi þessu af ykkur, en ríkissjóður borgar það. Hv. þm. vill láta líta svo út, sem það sé aðallega honum að þakka, að gjaldinu verður af létt. Stjórnarflokkarnir líta svo á, að rétt sé að létta af þessu gjaldi, og það án þess að frá ríkissjóði komi tilsvarandi greiðslur í staðinn til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs. Þá sagði hv.þm., að ég hafi dregið inn í umr. stjórn Sambands ísl. fiskframleiðenda. En í grg. fyrir frv. því, sem ég gat um áður, segir: „Mál þetta kvaðst hann einnig hafa borið undir stjórn Sambands ísl. fiskframleiðenda nokkru áður en þing kom saman, og hefði það haft þar mikið fylgi.“ En mér er kunnugt um, að fylgið var ekki meira en það, að málinu var vísað frá. Hann segir, að það hafi verið skipuð nefnd til þess að athuga þetta mál. En ég hefi ekki séð neina grg. frá henni, nema ef vera skyldi þessi ágæta grg., sem fylgir frv. En ég er annars hissa á því, að nokkur þm. skuli láta sér sæma að líta slíkt plagg sem þessi grg. er koma inn á Alþ. Það hefir verið ágreiningur um það, hvort eigi að afnema þetta gjald með öllu, þannig að ríkissjóður fái ekkert í staðinn, eða afnema gjaldið og sjá ríkissjóði fyrir tilsvarandi upphæð. En hv.þm. talar gegn sinni fyrri breytni, þegar hann segir, að ágreiningur hafi verið um að leggja þetta gjald á. - Ég get svo fyrir mitt leyti látið þessa umr. falla niður.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég þarf ekki að vera fjölorður um þetta mál, því það er nú miklu betur upplýst eftir að hv. 6. þm. Reykv. gaf skýrslu um það. - Út af síðustu ummælum hæstv. ráðh. vil ég segja það, að málið liggur nú þannig fyrir, að sjálfstæðismenn óskuðu eftir, að 6% gjaldinu til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs væri aflétt. Og ég varð ekki var við annað en hæstv. ráðh. tæki undir þá ósk. Hinu vilja sjálfstæðismenn halda utan við þessa deilu, hvort niður skuli falla greiðslur þær, sem lágu til grundvallar fyrir því, að gjald þetta var lagt á. Okkar aðstaða er sú, að hvort sem stj. óskar eftir áframhaldi í þessum greiðslum eða að þær verða látnar falla niður, þá geti útvegsmenn ekki einir staðið undir þeirri þörf, sem liggur til grundvallar fyrir þeim. Um hitt mætti ræða síðar, að hve miklu leyti sjálfstæðismenn taka undir ráðstafanir til þess að ná þessu gjaldi. Till. er komin fram um það, að taka eitthvað af ágóða áfengisverzlunarinnar í þessu skyni, allt að helming, og þar að auki framlag ríkissjóðs eins og það væri ákveðið í fjárl. hvers árs. En Sjálfstfl. vill ekki innleiða deilur um það, hvort gjaldið verður látið niður falla án þess að nokkuð komi í staðinn eða ekki, en hitt er aðalatriðið, að það verði látið niður falla í þeirri mynd, sem það nú er. Ég get að nokkru unað við þá játningu, sem hæstv. ráðh. gaf í næstsíðustu ræðu sinni. Það var auðséð, að mér hafði tekizt að opna augu hans fyrir því, að hann hefði í þessu tilfelli misnotað aðstöðu sína. En ég er sannfærður um, að þó að hæstv. ráðh. hafi gert þetta, sem verður að teljast fullkomlega ósæmilegt, hvort sem hann nú hefir gert það af ásettu ráði eða í ógáti, að hann hefir áttað sig á því, að hann var ámælisverður fyrir þetta athæfi sitt. Hann kemst ekki hjá því að játa, úr því hann hlutaðist til um, að yfirlýsing kæmi frá honum í útvarpinu svona miklu hitamáli, þá bar honum skylda til þess að gera mér aðvart, svo að yfirlýsing gæti komið frá minni hálfu um leið. Ég veit, að hann skilur, að hann hefir gengið hér lengra en honum bar. Hann var í seinni ræðu sinni kominn í þær kröggur, að hann var þá hættur að tala um hina óvöldu þm. og búinn að biðja velvirðingar í þeim orðum sínum. Ég tek á móti þeirri fyrirgefningarbeiðni og fyrirgef honum með því skilyrði, að hann brjóti ekki aftur þá grein almennra mannasiða. En þegar hæstv. ráðh. var horfinn frá umtali sínu um hina óvöldu þm., þá vildi hann skjóta sér undir það, að menn yrðu að gera greinarmun í því, sem ráðh. segði úr ráðh.stóli, og yfirlýsingum, sem einstakir þm. gæfu um velvilja sinn til almennra mála. En það liggur nú ekki í verkahring hæstv. ráðh. að gera upp á milli þeirra orða, sem hann mælir úr ráðherrastóli, og þeirra, sem ég mæli t. d. sem óbreyttur þm. En svo að ég haldi mér við orðalag hans um velvilja einstakra þm. til almennra mála, eða hnútukast til einstakra þm., þá eiga þau ummæli hans ekkert skylt við yfirlýsingu mína. Ég hefi áður lesið hana upp, og ég vil nú lesa hana aftur upp, með leyfi hæstv. forseti: „Frá þingbyrjun hafa staðið yfir samningar milli Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna um að létta af sjávarútveginum hinu þungbæra 6% gjaldi, sem allt þingið lagði á útveginn í fyrra. Allir hafa verið á einu máli um, að þetta væri ekki aðeins æskilegt, heldur og brýn nauðsyn. Hæstv. ráðh. hefir nú lýst því yfir fyrir hönd stjórnarflokkanna, að þeir fyrir sitt leyti samþykki að létta af gjaldinu. Sjálfstfl. er, eins og ríkisstj. er kunnugt, þessu samþykkur, og má þá, eftir yfirlýsingu atvmrh., telja tryggt, að þessum skatti verði nú aflétt. Sjálfstæðismenn fagna þessum tíðindum.“ Sjálfstfl. á sama kröfurétt og hæstv. ráðh. á því að tilkynna þjóðinni afstöðu sína til þessa máls, eins og hæstv. ráðh. á til að tilkynna afstöðu stj. og stj.flokkanna. Og í þessari yfirlýsingu minni var ekkert orð, sem hneyksli mætti valda. Það verður ekki komizt hjá því, að ef hæstv. ráðh. gerir þá kröfu til útvarpsins, að það flytji yfirlýsingar hans í því skyni að afla pólitísks fylgis, þá var það ekki einungis drengskaparskylda, heldur fullnæging á lægstu kröfu á hendur manni í hans stöðu, að hann hefði gert mér aðvart, svo að ég hefði getað látið birta mína yfirlýsingu um leið. Ég veit, að hæstv. ráðh. viðurkennir þetta í hjarta sínu. Það verður að teljast skakkt af útvarpinu að taka á móti svona yfirlýsingu, því þó að það heyri undir þennan ráðh., sem gaf yfirlýsinguna, þá er það samt ekki skyldugt til þess að brjóta hlutleysisregluna. En hitt verður auðvitað að afsaka, þó að það sé veilt fyrir að taka til greina óskir síns yfirmanns. Hæstv. ráðh. verður líka að viðurkenna, að það er þessu máli óskylt, að Sjálfstfl. hefir séð sig tilknúinn að slíta samvinnu við stj.flokkana í utanríkismálanefnd, þangað til ríkisstj. hefir gefið yfirlýsingu um það, hvernig hún líti á misbrest þann, sem orðið hefir á framkomu eins nefndarmanns. Ef hæstv. ráðh. á við það, að hann hafi ekki haft aðstöðu til þess að halda áfram umr. um þetta mál við mig, þá er það misskilningur hjá honum, því eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði, þá lá málið fyrir í sjútvn. og var þar hægt að halda áfram á eðlilegum vettvangi samningum um málið. Ég hirði svo ekki að ræða frekar um málið. Ég vænti, að það tvennt hafi unnizt við þessar umr, að hæstv. ráðh. hafi ekki í frammi samskonar atferli aftur, og ennfremur það, að forsetar taki til athugunar, hvort ekki sé nauðsynlegt að gera frekari ráðstafanir til tryggingar misnotkun útvarpsins í sambandi við fréttaflutning frá Alþ. Og þó að það sé þessu máli óviðkomandi, þá tel ég rétt að geta þess, að þetta er í annað skipti, sem hæstv. ráðh. misnotar aðstöðu sína gagnvart útvarpinu. Hitt skiptið var í sumar, þegar hann flutti fyrirlestur um fisksöluna, þegar hann vissi, að forsvarsmenn andstöðuflokksins voru fjarstaddir. Þessa ræðu heyrði ég ekki, en þó honum kunni að þykja það ótrúlegt, þá hefir þessi ræða legið í fórum mínum þangað til í gær. Og þegar ég las hana, rak mig í rogastans á því hlutleysisbroti, sem þar var framið. En ég vona bara, að þetta komi ekki fyrir í þriðja skiptið.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég verð að hryggja hv.þm. G.-K. með því, að því að hann læsi upp í 3. skiptið ræðu þá, sem hann flutti hér um daginn, þá myndi það ekki breyta minni skoðun. Það verður ekki framhjá því komizt, að það er mikill munur á því, sem stj. tilkynnir um það, hvað hún hefir í hyggju að gera, og almennum hugleiðingum einstakra þm. Það er misskilningur hjá hv.þm., að ég hafi verið að tala um hnútukast í yfirlýsingu hans, en hitt sagði ég, að ef tekið væri upp á því, að taka upp ummæli úr ræðum einstakra þm. þá gæti verið um hnútukast að ræða þar til annara þm. Ég hirði ekki um að svara því, sem hv.þm. sagði um það, að ég hefði brotið hlutleysisreglur útvarpsins í ræðu, sem ég flutti í útvarpið í sumar. En það var eitt atriði í ræðu hv.þm., sem ég get ekki látið ósvarað. Hv. þm. sagði, að það væri óskylt þessu máli, að Sjálfstfl. hefði neyðzt til að slíta samvinnu við stj.flokkana í utanríkismálanefnd. En hann veit, að þetta er alrangt. Hann veit, að það hefir verið haldinn fundur í utanríkismálanefnd eftir að samvinnuslitin urðu, þar sem rætt var um þetta mál. Og hann veit ennfremur, að af þessum samvinnuslitum hlýtur það að leiða, að um þau mál, sem falla undir utanríkismálanefnd, er ekki hægt að hafa samvinnu við Sjálfstfl. Það hlýtur að verða óhjákvæmileg afleiðing af þessu tiltæki sjálfstæðismanna. En ég verð enn að harma það, að til þessa ráðs hefir verið gripið.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Þar sem hæstv. ráðh. er að hamra á því, að þessi sæla yfirlýsing hafi verið gefin, vegna þess, að sjálfstæðismenn hafi slitið samvinnu við stj.flokkana í utanríkismálanefnd, þá verð ég að segja, að mér finnst það broslegt, þegar það er borið saman við það, sem stj.blöðin segja um þetta. Hæstv. ráðh. segir, að yfirlýsingin hafi verið gefin vegna þess, að sjálfstæðismenn hafi slitið samvinnu við stj.flokkana í utanríkismálanefnd, en annað stj.blaðið segir, að sjálfstæðismenn hafi slitið samvinnu vegna þess, að ráðh. hafi gefið yfirlýsinguna. Hvorttveggja er auðvitað jafnmikil vitleysa. En tilefnið til þess að ég stóð upp er það, að mér finnst, að það hafi ekki nægilega verið bent á. í hvaða vandræði hæstv. ráðh. er kominn, þar sem hann nú er farinn að rífa niður á næsta augnabliki það, sem hann byggir upp á hinu. Hann segir og meira að segja margendurtekur það, að það séu tilhæfulaus ósannindi, að það hafi verið ágreiningur milli stj.flokkanna og sjálfstæðismanna um 6% gjaldið í markaðs- og verðjöfnunarsjóð, en á næsta augnabliki segir hann, að stj. hafi farið fram á, að það væri 7%, en sjálfstæðismenn hafi komið með till. um, að það væri 5%. Hann segir þarna sjálfur, að það hafi verið ágreiningur um þetta mál, en segir svo aftur rétt á eftir, að það séu tilhæfulaus ósannindi, að það hafi verið ágreiningur um það. Það sjá nú allir, hvað mikið ósamræmi er í þessu hjá hæstv. ráðh. - En ágreiningurinn í þessu máli var miklu meiri en kom hér fram í þingsölunum. Og það var ekkert óeðlilegt, þó sjálfstæðismenn yrðu að falla frá kröfum sínum að einhverju leyti, því það er svo um flest vandamál, að menn reyna að mætast á miðri leið, þegar skoðanir eru skiptar. Sjálfstæðismenn voru óánægðir með gjaldið, bæði vegna þess, að það kom niður á einni atvinnustétt, og svo þótti þeim það of hátt. En annars vil ég segja það um hin margendurteknu orð hæstv. ráðh. um, að mér færist ekki að tala um drengskap, að hann má sækja þau svo langt niður fyrir þind sem hann vill, en hann fær engan til þess að trúa því, að ég hafi sýnt ódrengskap í málaflutningi hér á Alþ. það vita flestir, að ég hefi hvorki sent ódrengskap né undirhyggju í málflutningi mínum. Það er satt, að ég hefi sótt sum nál. nokkuð fast, en engin undirhyggja hefir þar fylgt af minni hálfu. En hitt hefi ég sýnt fram á, að hæstv. ráðh. hefir gert sig sekan um þetta. En viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. var að segja um samband ísl. fiskframleiðenda, þá vil ég spyrja að því, hvort það sé sómasamlegt fyrir mann, sem getur komið með gögn, að hirða ekki um að koma með þau, en slá heldur fram órökstuddum staðhæfingum. Það er svo um gerðir Sambands ísl. fiskframleiðenda, að það er flest bókað, sem fer þar fram á fundum, og hefði ég komið með bókun fundarins, hefði ég vitað, að þetta yrði dregið inn í umr. En hæstv. ráðh. gat gert það, og vil ég skora á hann að gera það. Ég geri ekki ráð fyrir, að menn vilji yfirleitt halda því fram, að því máli hafi verið vísað frá, sem ákveðið hefir verið um að fá ákveðnum mönnum til afgreiðslu. Ég get ekki búizt við því, að nokkrum heilvita manni detti slíkt í hug. Ég skal svo ekki tala meira um þetta, en það er misskilningur hjá hæstv. ráðh að halda því fram, að þessir óvöldu þm., sem hann er að tala um, hafi svo lítið að segja. Ég vil beina athygli hæstv. ráðh. að því, að þar sem þessir óvöldu þm. eru svo margir, að þeir eru nærri helmingur þingsins, þá er ólíklegt, að hægt sé til lengdar að taka ekkert tillit til þeirra, þar sem líka á bak við þá er sterkur vilji þjóðarinnar.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er aðeins örstutt aths. Ég vil beina athygli hæstv. forseta að því, að atvmrh. hefir það helzt sér til varnar í þessu máli, að það sé örðugt að stöðva útvarpstilkynningar, ef farið er út yfir hina allra tignustu menn, eða m. ö. o. ef röðin kemur að hinum óvöldu þm. Ég er sammála honum í því, að það getur verið örðugt að vita, hvar eigi að setja takmörkin, ef farið er út í það, að birta kafla úr ræðum þm. En einmitt í þessum rétta skilningi hæstv. ráðh. á þessu máli átti að felast hemill á það, að hann birti sjálfur í útvarpinu kafla úr ræðu eftir sig. En þetta tilefni verður væntanlega til þess, að settar verða nánari reglur fyrir því, hvað má flytja í útvarpinu, sem heyrir undir tilkynningar eta parta úr þingræðum, hvort sem það er frá ráðh. eða öðrum. Ég veit, að hæstv. ráðh. skilur, að það nær engri átt, að hann hafi sérstöðu til þess að brjóta í þessu efni á hinn herfilegasta hátt hlutleysisreglur útvarpsins. Með því móti gæti stj. misnotað útvarpið sér til pólitísks framdráttar. Ég er viss um, að engum dettur í hug að semja slíkar reglur um þingfréttaflutning í útvarpið, að óbreyttir þm. séu þar ekki jafnréttháir og ráðh. Um hitt atriðið, að hæstv. ráðh. hafi verið tilneyddur að birta yfirlýsingu sína í útvarpinu, vegna samvinnuslita sjálfstæðismanna í utanríkismálanefnd er það að segja, að um þetta þurfti enga samvinnu þar. Hann þurfti ekki annað en tilkynna sínum mönnum í utanríkismálanefnd, að stj. vildi ganga inn á þetta, og svo gátu þeir tilkynnt það flokksmönnum mínum eða mér. En svo gat hitt verið rifrildismál, hvort menn álitu, að þörfin fyrir þetta gjald væri enn fyrir hendi, eða hún væri niður fallin.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. G.-K. er hann beindi því til forseta að hafa gætur á flutningi þingfrétta í útvarpið, þá vil ég taka þetta fram: Útvarpið hefir farið fram á það, að forsetar sæju um þingfréttaflutning í útvarpið og tilnefndu mann til þess að hafa það starf með höndum, og að þeir bæru ábyrgð á þingfréttum þeim, sem fluttar væru í útvarpið. En forsetar hafa ekki álitið sig hafa aðstöðu til þess að hafa eftirlit með slíkum fréttum, og svarað útvarpinu á þá leið, að það tilnefndi mann til þess að hafa þetta starf með höndum, sem þeir svo samþykktu, og sæi útvarpið algerlega um fréttaflutninginn frá þinginu. Það leiðir því af sjálfu sér, að þar sem hér er um mikið starf að ræða, en forsetar að jafnaði bundnir við sín störf, þá yrði erfitt fyrir þá að fylgjast með þingfréttunum, því að ef þeir ættu að vera forsvarsmenn af hálfu þingsins hvað fréttirnar snertir, þá yrðu þeir jafnan að fara yfir handrit fréttamanns. Og þó að svo væri, að forsetar gerðu þetta, þá væri það alls ekki á þeirra valdi að stöðva t. d. tilkynningar, sem atvmrh. vildi koma að og fá birtar í útvarpinu. Slíkt væri fyrir utan þeirra verkahring.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það eru sjálfsagt allir á einu máli um það, að ekki sé rétt að stöðva flutning útvarpsfrétta af þinginu. Menn vilja eðlilega fylgjast með í því, sem þar gerist. Og hitt munu líka allir vera sammála um, að sá fréttaflutningur eigi að vera hlutdrægnislaus. Þetta hvorttveggja, að fregnir fáist af störfum þingsins og að þær séu hlutdrægnislausar, tel ég, að Alþingi beri skylda til að tryggja. Annars get ég vel gengið inn á það, að með tilliti til þess, hvernig forsetar þingsins eru valdir, þá séu afskipti þeirra af fréttaflutningum engin trygging fyrir því, að hann sé hlutdrægnislaus. Mér hefir því dottið í hug, hvort ekki myndi tækilegt að skipa þingnefnd, sem t. d. einn maður frá hverjum flokki ætti sæti í, til þess að fara yfir handrit fréttamanns. Að ég kem með þessa uppástungu hér, er sakir þess, að ýmsir útvarpshlustendur telja sig verða vara við hlutdrægni í fréttaflutningi útvarpsins. Ég vil þá að endingu nota tækifærið til þess að beina því til hæstv. forseta, hvort þeir gætu ekki átt hlut í því, að þessi þrautleiðinlegi þulur, sem nú flytur þingfréttir í útvarpið, fái sér aðra atvinnu.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Aðeins örfá orð. Hv. 6. þm. Reykv. veit það ofur vel, að 6% gjaldið var samþ. af öllum hlutaðeigendum. Það, sem bar á milli, var, hvort það ætti að vera 5% eða 7%. Varð svo samkomulag um að hafa gjaldið þarna mitt á milli. eða 6%. Annars furðaði mig stórlega, hvernig hv.þm. gat belgt sig upp af þessu smáræði og hrópað um ósamkomulag o. fl., sem enginn fótur var fyrir. Út af ummælum hv.þm. G.-K. um útvarpið og fréttaflutning þess vil ég benda honum á, að honum og flokksmönnum hans var ekki svo lítið ívilnað, þegar getið var í útvarpinu um frv. hv. 6. landsk., þar sem grg. Þess var öll lesin upp. Það, sem ég hefi yfir að kvarta hvað þetta snertir, er það, að grg. þessi var flutt sem hlutlaus frásögn, en ekki sem fullyrðing flutningsmanns. Þetta sama henti einnig er getið var frv. jafnaðarmanna um sölu sláturafurða. Það eru tilmæli mín til hæstv. forseta, að þeir taki þetta til athugunar.

Forseti (JörB): Ég býst við, að fréttamenn útvarpsins hafi jafnan reynt að vera hlutlausir í frásögnum sínum af störfum Alþingis, og tel ég þetta, er hæstv.atvmrh. sagði siðast, því til stuðnings, að fréttamaður hafi ekki viljað halla réttu máli. Það er að sjálfsögðu hárrétt, að fréttamönnum ber að segja hlutlaust frá, og það veit ég, að þeir, sem fréttir hafa sagt, hafa reynt að gera. Hafi þeim því orðið eitthvað annað á. hefir það áreiðanlega verið óviljaverk.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Ég get sparað mér að nokkru leyti framsögu fyrir þessu frv. nú, vegna þeirra umr., sem urðu hér í d. í dag utan dagskrár og snerta þetta mál. En ég vil þó aðeins taka það fram, að það virðist nú vera fenginn nægilegur þingvilji fyrir því, að þessu gjaldi til markaðssjóðs saltfisks verði létt af sjávarútveginum að mestu eða öllu leyti. Hitt getur aftur á móti verið ágreiningur um, hvort stofna skuli sjóð með sama tilgangi og markaðs- og verðjöfnunarsjóður hefir nú. Það verður að ráðast, hvernig þm. yfirleitt líta á það mál, hvort þeir telja það svo mikilsvert, að á þann hátt sé aukið öryggi fyrir sölu íslenzkra sjávarafurða á erlendum mörkuðum eða látið skeika að sköpuðu um það mál. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um ákvæði hinna einstöku gr. frv., en vil þó skýra frá því, að það er ætlazt til þeirrar breyt. frá því, sem nú er, að stjórn sjóðsins verði aðeins skipuð 5 mönnum, og skal það gert eftir sömu reglu og áður. Er þetta í fullu samræmi við það, sem ég hélt fram á síðasta þingi, að það væri engin ástæða til þess að hafa 9 menn í sjóðsstjórninni. Hitt væri fullnægjandi, að hafa 5 menn í stjórninni, einn frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu hvers þeirra, en 5. manninn, sem atvmrh. skipar án tilnefningar, sem formann sjóðsstjórnarinnar. Ef hv.þm. verða sammála um, að slíkur sjóður verði starfræktur í sama augnamiði og verið hefir síðastl. missiri, þá býst ég við, að það sé ekki illa til fallið, að hálfur nettóágóði áfengisverzlunar ríkisins verði látinn renna í sjóðinn, því ég ætla, að það sé ekki ofmælt, að mikill hluti af tekjum áfengisverzlunarinnar sé óbeinlínis frá sjávarútveginum. Það er því að miklu leyti komið undir kaupgetu sjómanna og þeirra, sem sjávarútveg reka, hversu mikið er keypt af áfengi hjá vínverzlun ríkisins, og fer það því nokkuð eftir árferði við sjávarsíðuna. Áfengið er dýrt, eins og menn vita, og ekki kaupandi fyrir aðra en þá, sem hafa talsverðar tekjur. Í frv. er ekkert ákveðið um það, hversu miklar tekjur sjóðurinn skuli fá árlega; það fer vitanlega eftir útgjaldaþörf hans. En hún getur numið ! millj. kr., 1/2 millj. eða 200-300 þús. kr. á ári. Um það er ekkert sagt, hvort tekjur sjóðsins þurfi að ná því hámarki, sem til er tekið í frv. Ég geri ekki ráð fyrir miklum umr. um frv. á þessu stigi málsins, en þær verða að öllum líkindum frekar við 2. umr. Get ég því látið máli mínu lokið í bráðina.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) Fiskimatsmenn - en svo eru þeir daglaunamenn kallaðir, sem vinna við fiskimat undir stjórn yfirfiskimatsmanna, - eru taldir háðir ákvæðum l. um hámarksaldur opinberra embættis- og starfsmanna. Nú er svo háttað um þessa menn, að þeir eru á engan hátt háðir ríkinu sem starfsmann; þeir vinna hjá einkafyrirtækjum og taka laun sín hjá þeim. Ríkið sér þeim ekki fyrir ellistyrk eða lífeyri á nokkurn hátt. Það eru því engin skynsamleg rök fyrir því, að nefnd lög eigi að ná til þessara manna. Það er að sjálfsögðu með þessa menn eins og aðra, að það er misjafnt, hve lengi þeir halda starfskröftum sínum óskertum, en margir þeirra munu þó vera fullfærir til þess að hafa þessi störf á hendi, þótt þeir hafi náð þeim hámarksaldri, sem lögin tiltaka. Það mælir því öll sanngirni með því, að þeir fái að halda starfi sínu eins lengi og kraftar þeirra leyfa og vinnuveitendurnir vilja hafa þá. - Mun ég svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, en óska þess, að frv. fái að ganga nefndarlaust til 2. umr., því að það ríður á að hraða því, þar sem ákvæði aldurshámarkslaganna munu hitta marga þessa menn um næstu áramót, svo fremi, sem frv. þetta verður ekki orðið að lögum þá.

Frsm. (Sigfús Jónsson) Þetta frv. fer fram á að veita veðdeildinni heimild til að gefa út nýja flokka bankavaxtabréfa. Er frv. flutt að tilmælum stj. Landsbankans, af hv.fjhn.Ed. Er það að mestu leyti shlj. frv., sem flutt var á þingi 1928. Þó var í því frv. ákveðið ríkistillag, 8 þús. kr. á ári, sem nú er sleppt. Einnig er 12 þús. kr. til rekstrar og 2 þús. kr. til endurskoðenda sleppt. Í þriðja lagi var í því frv. heimild fyrir ríkisstj. að ábyrgjast allt að 3 millj. lán, sem ekki er í þessu frv. Að öðru leyti eru frv. eins. Fjhn. hefir nú athugað frv. og er sammála um, að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.