Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef leyft mér að varpa til hæstv. umhvrh. fyrirspurn um það hvort og hvernig hann hyggist sporna gegn því að vaxandi ásókn í innlendar plöntur til iðnaðarframleiðslu kunni að leiða til rányrkju einstakra stofna eða tegunda. Ég tek það skýrt fram í upphafi, herra forseti, að ég er með engu móti að reyna að leggja stein í götu þess ágæta fólks sem hefur á síðustu árum reynt að skapa nýja og arðvænlega atvinnugrein sem byggir á því að nýta þessa auðlind, því sannarlega er ekki hægt að kalla þetta annað en auðlind, en ég og fleiri hafa í vaxandi mæli áhyggjur af því að þetta kunni að fara úr hófi. Í dag er það þannig að það eru komin ein fimm, jafnvel sex, fyrirtæki sem sérhæfa sig í því að safna íslenskum blómplöntum og framleiða úr þeim snyrtivörur og olíu. Út af fyrir sig er ánægjuefni að þessi framleiðsla hefur vakið mikla ánægju víða í Evrópu og jafnvel utan Evrópu og það er líklegt að á næstu árum kunni ásóknin í þessar innlendu plöntur að stóraukst. Það eru þegar komin upp fyrirtæki sem eru komin með fast að 10 manns í vinnu við það að vinna framleiðslu sína úr fjallagrösum og fyrirtæki sem eru farin að safna yfir fimm tonnum á ári og þessum fyrirtækjum fjölgar. Það eru jafnvel komnar fram ádeilur í þá veru að sums staðar séu heilar heiðar bókstaflega hreinrakaðar á sumrin af fjallagrösum. Það tekur fjallagrösin 7--12 ár að vaxa og þar hafa verið lífgrös okkar í gegnum aldirnar. Ég tel að það sé mjög jákvætt að við hefjum iðnað á grundvelli þeirra en um leið held ég að það sé nauðsynlegt að með einhverjum hætti séu reistar skorður gegn því að hægt sé að ofnýta og rányrkja þessar blómplöntur, þessar tegundir. Slíkar áhyggjur vöknuðu þegar á síðasta kjörtímabili og þá var fólk farið að beina fyrirspurnum um þetta mál til umhvrn. Nú er það alveg ljóst að þessi iðnaður er í örum vexti og því varpa ég þeirri spurningu til hæstv. umhvrh. hvort hann hyggist með einhverjum hætti beita sér fyrir því að settar verði reglur eða beita sér fyrir því að farið verði út í auknar rannsóknir þannig að fyrir liggi þekking og e.t.v. möguleikar af hálfu ráðuneytisins til þess að grípa inn í ef svo sýnist einhvers staðar sem menn séu að sækja um of í þessar auðlindir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og þær athugasemdir sem hann lét fylgja með henni. Það ber að fagna því að verið sé að reyna að nýta auðlind til atvinnusköpunar, ekki síst í sveitum þar sem þrengst hefur verulega um á undanförnum árum vegna samdráttar í framleiðslu og mikilvægt að menn noti sér þá möguleika sem fyrir hendi eru en það þarf auðvitað að gera með þessa auðlind eins og aðrar að nýta þær í samræmi við það hvað þær þola og fylgjast vel með því sem er að gerast. En það hafa komið fram vísbendingar um að ásókn í innlendar plöntur til iðnaðarframleiðslu hafi farið mjög vaxandi á seinustu árum. Samkvæmt 23. gr. náttúruverndarlaga, nr. 47/1971, með síðari breytingum, getur Náttúruverndarráð friðlýst jurtir eða dýr sem miklu skiptir frá náttúrufræðilegu sjónarmiði að ekki sé raskað, fækkað eða útrýmt. Friðunin getur ýmist verið staðbundin eða tekið til landsins alls. Með vísun til þessa ákvæðis var t.d. gefin út auglýsing nr. 184/1974, um friðlýsingu nokkurra plöntutegunda. Samkvæmt 32. gr. laganna koma engar friðlýsingar Náttúruverndarráðs til framkvæmda fyrr en umhvrn. hefur lagt á þær samþykki sitt. Ráðuneytinu hafa ekki borist tillögur frá Náttúruverndarráði um friðun íslenskra plantna vegna meintrar aukinnar ásóknar í þær vegna iðnaðarframleiðslu. Að tilhlutan umhvrn. gerði Náttúruverndarráð hins vegar könnun á þessu máli fyrir hálfu öðru ári, sem er þá líklega frá tíð fyrrv. umhvrh., og benda niðurstöður sem byggðar eru á upplýsingum frá Iðntæknistofnun og Útflutningsráði til vaxandi ásóknar sem virðist bundin við algengustu tegundir háplantna og lágplantna. Telur Náttúruverndarráð hins vegar ekki ástæðu til þess að beita 23. gr. náttúruverndarlaga og friða þær heldur leggur til breytingar á 14. gr. laganna þannig að taka villtra plantna í atvinnuskyni verði bundin leyfi ráðherra. Fyrir Alþingi liggur nú frv. til nýrra náttúruverndarlaga þar sem fjallað er um stjórnskipun innan málaflokksins þar sem m.a. er að finna ítarlegri ákvæði um eftirlit með náttúru landsins en er að finna í núgildandi lögum. Ætlunin er að hefja fljótlega endurskoðun laganna með sérstöku tilliti til efnisþátta þeirra og er ætlunin að tillaga Náttúruverndarráðs að breyttri 14. gr. verði tekin þar til gaumgæfilegrar skoðunar eins og fjölmörg önnur atriði sem bent hefur verið á að þarfnist lagfæringar en er ekki fyrir þinginu nú í því frv. sem liggur fyrir til umræðu. Eftir því sem best verður séð leikur grunur á að aukin ásókn í innlendar plöntur sé fyrst og fremst tilkomin vegna snyrtivöruframleiðslu eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi sem sennilega á sér skýringar í því að plönturnar eru ekki friðaðar hér á landi og að um er að ræða ódýrt hráefni. Það eru helst fjallagrös sem talin eru verða fyrir barðinu á aukinni ásókn en auk þess mætti nefna fleiri plöntur, svo sem blóðberg. Engar áreiðanlegar upplýsingar liggja hins vegar fyrir um magn þeirra plantna sem hér um ræðir, hvorki til innlendrar framleiðslu né til útflutnings og þá hvort hér kunni að vera um að ræða rányrkju af einhverju tagi. Hér má skjóta inn að mér hafa reyndar borist nýlega upplýsingar sem vöktu athygli mína og hefur verið fjallað um, bæði í umhvrn. og landbrn., þar sem er gert ráð fyrir því að ákveðið fyrirtæki hyggist þurfa um 5 tonn af jurtum í sumar til framleiðslu og útflutnings og ef það væru t.d. fjallagrös þá er það ekki lítið magn af plöntu sem er svo létt í sér, en nú skal ég ekki fullyrða að það sé. En þetta er sannarlega vísbending um að það þurfi að huga að málinu. Til þess að hægt sé að setja reglur um nýtingu einstakra tegunda þurfa að liggja fyrir upplýsingar um útbreiðslu þeirra og magn. Útbreiðsla háplanta er allvel þekkt og sama er að segja um hluta lágplantna svo sem mosa og sumar fléttutegundir. Upplýsingar um magn einstakra tegunda á hverju svæði eru hins vegar mjög takmarkar svo sem dæmi má nefna að um fjallagrös eru ekki til nauðsynlegar grunnupplýsingar, þar á meðal um vöxt og endurnýjunargetu plantnanna en hv. fyrirspyrjandi nefndi jafnvel 7--12 ár. Erfitt getur því reynst að setja reglur um nýtingu þeirra sem byggjast á vísindalegum grunni. Til þess að hægt sé að tryggja sjálfbæra nýtingu villtra plantna hér á landi er nauðsynlegt að efla grunnrannsókn á gróðurríki Íslands en til þess hefur tilfinnanlega skort fé. Flutningur gróðurkortagerðar til Náttúrufræðistofnunar Íslands og aukning þeirrar starfsemi er spor í rétta átt þótt meira þurfi til. Fyrstu opinberu útbreiðslukort fyrir íslenskar plöntur munu koma út á þessu ári. Einnig er gert ráð fyrir því að á árinu verði birtir válistar fyrir íslenskar háplöntur og fléttutegundir. Með vísun til þess sem ég hef sagt, hæstv. forseti, tel ég nauðsynlegt að gerð verði nú þegar athugun á nýtingu innlendra plantna til iðnaðarframleiðslu og til matvælaframleiðslu, einnig til þess að fyrirbyggja rányrkju einstakra stofna og tegunda. Ég hef því ákveðið að setja á fót starfshóp skipaðan fulltrúum frá umhvrn., Náttúrufræðistofnun, Náttúruverndarráði og landbrn. til þess að gera úttekt á málinu í samráði við hlutaðeigandi aðila og koma með tillögur til úrbóta. Skoðun mín er sú að nægilega vel sé búið að lögum til þess að hægt sé að hafa afskipti af þessum málum sé þess talin þörf, ekki síst nái það frv. sem ég hef áður minnst á fram að ganga, en eftirlitið yrði að sjálfsögðu í höndum nýrrar stofnunar, Náttúruverndar ríkisins. Að lokum þakka ég hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu mjög svo þarfa máli um leið og ég fullvissa hann og aðra hv. þingmenn um vilja minn til þess að sporna gegn rányrkju einstakra plöntustofna og plöntutegunda í flóru Íslands.

Herra forseti. Það er með hálfum huga að ég blanda mér í þessi hjartnæmu orðaskipti fyrrv. og núv. umhvrh. en leyfi mér það þó. Mér er ljúft að staðfesta samkvæmt beiðni framsýni hæstv. fyrrv. umhvrh. í þessum málum. Eins og hér kom fram setti hann af stað athugun á þessum málum sem nú er að skila árangri samkvæmt svari hæstv. núv. umhvrh. Ég fagna því líka að hæstv. núv. umhvrh. er ekki síður framsýnn en sá fyrrverandi og hefur sett starfshóp af stað til að fylgjast með þessum málum. Ég er þeirrar skoðunar og þekki ágætlega til í þessum efnum, m.a. á mínum heimaslóðum, að það sé full þörf á að fylgjast vel með framvindu þessara mála. Við Íslendingar eigum að gæta þess að fara ekki ógætilega með þær auðlindir sem við eigum fólgnar, ekki síst upp á framtíðina í tiltölulega ómenguðu umhverfi, lofti, vatni og ekki síst náttúrulegum grösum, óspilltu náttúrulegu gróðurlendi og víðáttumiklu sem eru að verða fágæt hlunnindi í hinum vestræna heimi. Við eigum alveg tvímælalaust að nýta þessa auðlind skynsamlega og reyna að gera okkur sem mestan mat úr henni. Það þarf að varast að slík nýting fari ekki fram í óhófi og menn mega ekki heldur selja sig of ódýrt í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd núverandi og fyrrverandi umhvrh. þakka þau hjartnæmu orð sem hér voru flutt af hv. þm., raunar af svo mikilli innlifun að það var engu líkara en hv. þm. væri um það bil að gefa kost á sér í framboð til forseta Íslands eins og nú er mjög í tísku. Ég þakka honum jafnframt fyrir það að hann fór ekki með hina gömlu vísu Fljúga hvítu fiðrildin. En það kom hins vegar fram í máli hv. þm. að hann hefur í æsku sinni lagt stund á það að tína grös á heiðum og má vel vera að hér sé nú komin eins konar nútíma Grasa-Gudda Alþb. Eigi að síður þakka ég honum þann skilning sem kom fram í hans máli. Miklu fremur þakka ég þó hæstv. umhvrh. fyrir það með hvaða hætti hann bregst við þessu, þ.e. það kom fram í máli hæstv. ráðherra að hann hyggst setja á stofn hóp til að kanna umfang þessa máls og hvort nauðsynlegt sé að bregðast við þessu með einhverjum hætti. Ég er alveg sannfærður um að þetta mál er ekki komið á það stig að það sé nein sérstök hætta búin íslenskum blómplöntum vegna þessarar nýtingar núna. En ég er jafnsannfærður um að á allra næstu árum mun ásóknin í þessa dýrmætu auðlind vaxa. Þess vegna er nauðsynlegt núna að taka í taumana. Það liggur ljóst fyrir að það er ekki hægt að beita þeim ákvæðum náttúruverndarlaga sem heimila Nátturuverndarráði að fenginni staðfestingu umhvrrn. friðlýsingu. Það er ekki verið að óska eftir því að þessar jurtir séu friðlýstar. En það er verið að óska eftir því að lagður sé grunnur að því að hægt sé að hafa stjórn á tínslu innlendra blómplantna. Þær eru sérstakar og þær eru takmörkuð auðlind og þar þurfum við að ganga um af miklu hófi.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. umhvrh. og spyr hvort ráðherra hafi látið kanna hver sé bótaskylda vegna tjóns af völdum arna sem hafa útrýmt æðarvarpi og jafnvel valdið lambadauða, og hvort þetta hafi kostað bændur tekjumissi og aukið vinnuálag þeirra við sauðburð. Ástæða þessarar fyrirspurnar er sú að bændur sem hafa afkomu af æðarvarpi víða um land telja sig hafa orðið fyrir tjóni af völdum friðaðra fugla, svo sem arna. Raunar hlýtur þá svar hæstv. umhvrh. að gilda um alla þá friðaða fugla sem valda tjóni t.d. í æðarvarpi eða eggverum. Um er að ræða t.d. skúm auk arnarins. Ég veit ekki hvort hæstv. umhvrh. er það ljóst að ernir eru fyrst kynþroska sjö ára gamlir og fram til þess tíma berjast karlfuglar fyrir maka og ungfuglarnir bera sig til við hreiðurmyndun, t.d. í eyjum í Breiðafirði og á ýmsum stöðum í grennd við æðarvarp. Afleiðing þessa er að æðarvarp leggst af þar sem örn er við slíka iðju og það tekur oft 20--30 ár að koma varpi af stað að nýju. Þetta er grafalvarlegt mál fyrir þá bændur sem eiga að nokkru eða verulega afkomu sína undir nytjum af æðardúni og í eggverum. Það er eðlileg krafa þeirra sem hlut eiga að máli að ráðherra umhverfismála sem nú er einnig ráðherra landbúnaðarmála svari skýrt og skorinort því sem um er spurt. Og ég efast reyndar ekkert um að svörin verða afdráttarlaus.

Hæstv. forseti. Varðandi þessa fyrirspurn er því til að svara að eftir því sem næst verður komist virðist tjón af völdum arna svo sem í æðarvörpum vera séríslenskt fyrirbæri. Að minnsta kosti er ekki minnst á slíkt í Norður-Noregi þar sem ernir eru tiltölulega algengir og æðarfuglar voru a.m.k. áður fyrr til mikilla nytja. Hér á landi er hins vegar talið að ernir hafi ávallt valdið einhverju tjóni á æðarvarpi jafnvel á meðan arnarstofninn var hvað minnstur og í mestri útrýmingarhættu um miðja þessa öld. Meint tjón hafa menn hins vegar ekki getað staðfært með óyggjandi sönnunum, enda eðlilega oft erfitt um vik. Ekki er kunnugt um kvartanir til stjórnvalda um tjón vegna arna á æðarvörpum eftir að ernir eru alfriðaðir fyrr en 1930 þótt friðun arna hafi fyrst verið ákveðin hér á landi 1914. Síðan má segja að kvartanir hafi verið nokkrar, sérstaklega á síðustu áratugum og má þar benda á að æðarbændur og samtök þeirra hafa kvartað um vandamál sem fylgja örnum í æðarvörpum og af því hafa spunnist blaðaskrif. Í framhaldi af þessum kvörtunum og vandamálum varðandi erni við Breiðafjörð var lagt fram á Alþingi 1977 frv. til laga um breytingar á ákvæðum fuglafriðunarlaga varðandi erni en lagt var til að menntmrn., sem fór þá með fuglafriðunarmál, skyldi, væri þess óskað, senda sérfræðing til þess að fylgjast með og gera tillögur um hvernig koma mætti í veg fyrir og bæta tjón sem ernir kynnu að valda á viðkomandi varpi. Jafnframt var lagt til að ráðuneytinu yrði heimilt að grípa til tafarlausra aðgerða til varnar æðarvarpi án þess þó að erni væri eytt. Frv. þetta hlaut litlar undirtektir hjá þingmönnum og náði ekki fram að ganga. Ástæðan hefur ugglaust verið sú að með samþykkt þess hefði verið dregið úr friðun arna svo sem með heimild til að eyðileggja arnarvarp. Haustið 1994 kom út á vegum umhvrn. skýrsla sem unnin var af Náttúrufræðistofnun Íslands, Kristni Hauki Skarphéðinssyni fuglafræðingi, fyrir umhvrn. um tjón af völdum arna í æðarvörpum. Skýrsluhöfundur kemst að þeirri niðurstöðu að ernir hafi valdið tjóni á æðarvarpi sem gæti verið tilfinnanlegt fyrir einstaka bónda, en ef litið er á æðarvarpið í heild á arnarsvæðum vestanlands sé tjónið af völdum arna hverfandi. Ernir í æðarvörpum séu staðbundið vandamál aðallega við Breiðafjörð og koma þar einkum flökkuernir við sögu. Meint tjón af völdum arna í æðarvörpum sé þess eðlis að illmögulegt sé að greina það frá öðrum umhverfisþáttum sem hafa áhrif á æðarvarp og telur skýrsluhöfundur að það vandamál sem tengist örnum sé það tilviljanakennt að erfitt sé að koma fyrir vettvangsrannsóknum og meta tjón. Strax eftir útkomu skýrslunnar hóf umhvrn. viðræður við landbrn. um niðurstöðu skýrsluhöfundar og hvað væri til ráða. Hafa landbrn. og umhvrn. síðan verið í sambandi við æðarbændur sem ætluðu að álykta um skýrsluna og gera umhvrn. grein fyrir niðurstöðum og hugsanlegum tillögum um aðgerðir. Þær hafa ekki borist ráðuneytinu. Hin síðari ár hafa engar sérstakar rannsóknir farið fram á meintu lambadrápi arna hér á landi. Fjölmargar heimildir skýra frá meintu lambadrápi arna fram yfir 1960, en samkvæmt rannsókn dr. Agnars Ingólfssonar fuglafræðings sem framkvæmd var 1961 á meintu lambadrápi arna í kringum 1960 telur hann að ernir hafi aðeins getað tekið lítinn hluta þeirra lamba sem þeim var kennt um að hafa drepið. Að mati Kristins H. Skarphéðinssonar fuglafræðings, sem skrifaði skýrsluna um erni og æðarvarp, eru langflestar fullyrðingar um að ernir hafi tekið lifandi lömb byggðar á veikum forsendum þó enginn dragi í efa að ernir geti tekið lömb þótt aðeins hafi örfáir orðið vitni að því. Þótt lambahræ hafi öðru hverju fundist við arnahreiður megi af útliti þeirra dæma að þar sé sennilega í flestum tilvikum um sjálfdauð lömb að ræða. Það er því talið til hreinna undantekninga að ernir drepi lömb. Ríkisvaldið hefur aldrei viðurkennt bótaskyldu vegna tjóns af völdum friðaðra dýra. Þannig hafa hvorki fengist samþykkt lög sem ætlunin hefur verið að tækju á þessum málum, samanber það sem ég sagði áður um lagafrv. sem lagt var fram á Alþingi 1977, og ekki hefur verið talin ástæða til þess að setja heimildir í fjárlög til að bæta slíkt tjón. Enda er hér um að ræða tjón sem mjög erfitt er að sanna. Friðunaraðgerðir eins og friðun arna er neyðarúrræði byggt á þeirri sjálfsögðu skyldu okkar að viðhalda jafnvægi í lífríkinu og er sérstaklega undirstrikað í samningi um líffræðilegan fjölbreytileika sem staðfestur var af Íslands hálfu 1994. Svarið er því, hæstv. forseti, af því að hv. fyrirspyrjandi gerir ráð fyrir afdráttarlausu svari, að það er ekki viðurkennd bótaskylda af hálfu ríkisins. Hins vegar er fyrirliggjandi gamall dómur þar sem ríkið var dæmt til þess að bæta tjón sem talið var hafa orðið af völdum arna í æðarvarpi. Og auðvitað geta menn hverju sinni farið þá leiðina að leita réttar síns, ef þeir telja sig hafa orðið fyrir tjóni og geta sannað það, að leita þá réttar síns fyrir dómstólum.

Herra forseti. Ég tel rétt að nefna til þessarar sögu Steinólf Lárusson bónda í Fagradal á Skarðsströnd sem mun vera úr kjördæmi hv. fyrirspyrjanda og hæstv. forseta. Hann hefur kvartað við stjórnvöld út af þessu vandamáli um langt árabil. Hann hefur skrifað ráðuneytum, bæði umhvrn. trúi ég og einnig menntmrn. meðan það fór með þessi mál, vegna þess að hann telur að þessi fugl, sem er kvenkyns á Vesturlandi og heitir hún örnin, og þær arnirnar valdi miklu tjóni og sé til vandræða í varpi og víðar og í lömbum og laxi líka. Þótt sjónarmið Steinólfs Lárussonar í Fagradal séu gild er vandinn þessi: Hvar tekur það enda ef ríkið fer að bæta tjón vegna friðunarráðstafana yfirleitt, hvar er endinn á þeim þræði? Hann er sennilega nokkuð vandfundinn. En ég þakka hv. þm. fyrir að nefna þetta mál. Þetta er þjóðleg og skemmtileg fyrirspurn og full ástæða til þess að skoða málið eins og arnarbóndinn, hæstv. umhvrh., í raun og veru lofaði. Hann er sá maður sem fer með þessar skepnur og ber ábyrgð á þeim og ég tel að hann hafi í raun og veru gefið fyrirheit um að lesa vel þær skýrslur sem koma frá réttum aðilum um þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka undirtektir við þetta mál sem hér er til umfjöllunar. Það er kannski rétt að á Vesturlandi sé talað um örninn í kvenkyni. En ég heyri líka á Vesturlandi að það er talað um össu og ara og það mun vera klárt að það er bæði karl- og kvenkenning yfir örninn. Ég þakka svar hæstv. umhvrh. þótt ég sé ekki alfarið sáttur við það þótt hann hafi reyndar getið um þann dóm sem ég mun vitna til. Það er sagt að tjón af völdum arna sé hverfandi og þar er vitnað til skýrslu Kristins H. Skarphéðinssonar um þessi mál. Ég dreg það í efa. Samkvæmt viðtölum við kunna menn eins og Steinólf, sem hér var nefndur áðan, Hafstein nokkurn Guðmundsson frá Flatey o.fl. hefur æðarvarp lagst af vegna arnarungfugls sem er þarna við Breiðafjörðinn og reyndar víðar um landið. Ég vil, með leyfi forseta, vitna til dóms frá 1957 þar sem ríkissjóði var gert að bæta bónda á Hvallátrum með 15 þús. kr. það tjón sem örn hafði valdið. Ég tel þann dóm næga forsendu til að telja að ríkissjóður sé bótaskyldur þar sem sannanlega er hægt að sýna fram á að örn hafi valdið verulegu tjóni, æðarvarp hafi lagst af og þannig hafi bændur misst tekjur. Ég ítreka þakkir fyrir svarið þótt ég hafi ekki verið fullkomlega sáttur við það. En það var eins og ég bað um, skýrt og klárt, hrein höfnun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. þessa góðu fyrirspurn. Það er afskaplega erfitt, eins og hæstv. ráðherra segir, að meta tjón af völdum arna. En það er engum blöðum um það að fletta að í sumum tilvikum er um tjón að ræða. Ég nefni það t.d. að á Miðhúsum, í kjördæmi hæstv. forseta, hafa bændur um árabil sætt búsifjum af völdum arna. Það mál var að vísu leyst með öðrum hætti af hálfu umhvrn. á síðasta kjörtímabili. Menn hafa líka nefnt það hér að örninn er vágestur í laxveiðiám. Það hefur ekki alltaf verið svo. Í ritinu Deo, regi, patriæ sem Vídalín skrifaði 1699 og Jón konferenzráð endurritaði og gaf út 1768 er kvartað yfir því að lax sé ekki nýttur af landsmönnum nema það sem örninn klófestir. Það má nefna að Símon heitinn Pétursson í Vatnskoti notaði erni til þess að veiða urriða í Öxará fyrir síðustu aldamót. Þá kom örninn og tók stóran urriða á hverjum einasta morgni. Þá sendu fátækir bændur ómegð sína út í stórþýfða móa og hún beið þar þangað til örninn kom með urriðann. Þá komu Símon heitinn og félagar, ráku upp öskur og tóku urriðann sem var snæddur í Vatnskoti þann dag. Þetta gerðist á hverju hausti, herra forseti, um árabil og þetta segi ég erninum til varnar.

Ég vil, hæstv. forseti, eins og hv. 8. þm. Reykv. þakka fyrir þessa þjóðlegu og skemmtilegu umræðu. Það er nefnilega ekki oft sem við höldum svona þjóðlegar og skemmtilegar umræður í hæstv. Alþingi. Það er oftar að við erum að þrefa um einhver leiðinleg mál. Ég þakka fyrirspyrjanda aftur fyrir að vekja máls á þessu. Það er kannski of mikið sagt að kalla þann sem hér stendur arnarbónda, en e.t.v. ber hann þó einhverja ábyrgð á þeim búsifjum sem örninn kann að valda þó að ég vilji ekki á þessu stigi viðurkenna neina bótaábyrgð eða bótaskyldu af hálfu ríkisins eins og áður hefur komið fram í svari mínu. En það er nauðsynlegt að fara vel yfir skýrslur og upplýsingar sem fyrir liggja. Eins og ég gat um áðan, hafa umhvrn. og landbrn. verið að fjalla um þessi mál sín á milli og reyndar í samráði við Bændasamtökin líka og beðið Bændasamtökin eða æðarbændur og þá hlunnindaráðunaut Bændasamtakanna sem vinnur með æðarbændum, að koma með hugmyndir eða tillögur um það hvernig megi við bregðast. Með nýjum lögum um verndun, friðun og veiðar villtra spendýra og fugla er mögulegt að taka e.t.v. öðruvísi á málum en var áður og sjálfsagt að skoða hvað kann að vera mögulegt í því efni. Ég tek þó aftur að lokum undir orð hv. 8. þm. Reykv. að það er auðvitað nánast útilokað að ætlast til þess að tjón sem verður af völdum dýra sem eru friðuð sé bætt eða sé bótaskylt af hálfu ríkisins. Hv. fyrirspyrjandi nefndi í því sambandi t.d. skúminn sem er alfriðaður. Mér hafa nýlega borist upplýsingar um að hann valdi einnig tjóni í æðarvarpi. Í morgun kom í viðtalstíma til mín ágætur refaveiðimaður af Vestfjörðum sem hefur stundað refaveiðar á Ströndum um áratuga skeið. Þar er nú friðland á Hornströndum og refir ekki veiddir. En hann fullyrðir að þeir séu nú farnir að valda umtalsverðu tjóni í nágrannahéruðum því að refurinn heldur sig ekki bara á Hornströndum.

Hæstv. forseti. Íslenski hesturinn á sér aðdáendur um víða veröld. Nú munu vera til um 80 þúsund hross hér á landi og talið er að álíka fjöldi sé til erlendis í hinum ýmsu þjóðlöndum. Hingað koma árlega hundruð og þúsundir erlendra gesta á stórmót hestamanna svo sem landsmótin. Enginn einn aðili dregur jafnstóra hópa hingað og íslenski hesturinn, enda oft nefndur besti sendiherrann. Hér er Mekka þessa snillings og stjórnvöld verða að halda vöku sinni til þess að við ekki töpum frumkvæði í ræktun hestsins. Íslenski hesturinn er sameign þjóðarinnar og styrkir tengsl á milli sveitanna og þéttbýlisins. Það sem veldur því að við kunnum að tapa frumkvæði eru fyrst og fremst ýmsar markaðshindranir, skattar og tollar sem ríkisstjórnir hafa tekið upp í okkar bestu viðskiptalöndum. Síðasta dæmið um hindrun er að Norðmenn tóku upp 50 þúsund kr. sláturskatt á hross og afnámu undanþágu sem áður var í gildi. Þetta gerðist við gildistöku GATT-samkomulagsins. Áhrifin sjást því að salan snarminnkar til Noregs. Í helstu viðskiptalöndum er um að ræða 18--20% toll og ofan á hann leggst virðisaukaskattur þannig að hér er um að ræða álögur í innflutningshöfn 35--40% víðast hvar. Íslenski hesturinn er ekki kjöt. Hesturinn skaparans meistara mynd er mátturinn steyptur í hold og blóð, sá sami sem bærir vog og vind og vakir í listanna heilögu glóð eins og skáldið orðaði það. Við erum ekki að selja sláturgripi nema á Japan. Við erum að selja hæfileika og gleði. Við erum að selja skepnu sem er hobbí hjá þúsundum fjölskyldna um víða veröld. Við eigum bandamenn í viðskiptalöndunum sem vilja lækka þessa gjaldtöku og auðvelda útflutning á íslenskum gæðingum. Því verður ríkisstjórnin að beita sér í málinu, vinna með hagsmunasamtökum hestamanna og taka það upp við ríkisstjórnir viðskiptalanda okkar. Hæstv. landbrh. Salan á íslenska hestinum hefur aukist. Hátt í 3 þúsund hestar seldust á síðasta ári á erlendan markað. Þar fyrir utan er kjötmarkaðurinn í Japan sem hefur gengið mjög vel eins og kemur fram í viðtali við Berg Pálsson, formann Samtaka hrossabænda, í DV í dag. Þar er verið að selja 3.500 hross. Þá er vert að við eigum þarna virkilega möguleika. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað hefur ríkisstjórnin gert eða hyggst gera til að greiða fyrir sölu á íslenskum hestum á erlendan markað?

Hæstv. forseti. Það er rétt eins og fram kemur í máli hv. fyrirspyrjanda að um þessar mundir er mikill uppgangur í hrossaræktinni hér á landi og ljóst að flestir hrossabændur eiga eftir að uppskera af því mikla og góða starfi sem unnið hefur verið í búgreininni á undanförnum árum. Útflutningur hrossa hefur farið ört vaxandi á seinustu árum og er nú undirstaða hrossabúskapar eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Útflutningur varð mestur á árinu 1994, 2.758 hross, en heldur minni á seinasta ári, 1995, eða 2.612. Íslensk stjórnvöld hafa að undanförnu samið við framkvæmdastjórn ESB um tollfrjálsan innflutning á 100 hrossum á ári. Samningurinn tók gildi í mars og var samningurinn afturvirkur í eitt ár þannig að hann í raun þýðir líka að það er hægt að sækja um eftirgjöf á þeim tollum sem greiddir voru á seinasta ári sem nemur 100 hrossum. Við úthlutun á þessum tollfrjálsa innflutningi gildir samt sú regla að sá sem fyrstur sækir um úthlutun fær hana og umsækjandi verður að vera íbúi í löndum ESB. Þessi samningur tengist hins vegar inngöngu Svíþjóðar í ESB og í raun er verið að yfirfæra þann tollfrjálsa kvóta sem þar var yfir á Evrópusambandið. Um frekari tollalækkanir fyrir Ísland gildir að þegar um það hefur verið sótt eða rætt, hefur ESB haft uppi kröfur um að fá eitthvað í staðinn. Íslensk stjórnvöld hafa ekki verið tilbúin til frekari tilslakana hvað ýmiss konar innflutning varðar og þess vegna hafa engar formlegar kröfur verið settar fram af okkar hálfu. Áfram verður hins vegar þreifað á þessu máli og þess ber að geta að viðræður af þessu tagi taka langan tíma. Við gildistöku GATT-samningsins lögðu norsk stjórnvöld svokallaðan sláturskatt á íslensk hross sem flutt eru til Noregs eins og hv. fyrirspyrjandi greindi frá. Skatturinn er til kominn vegna gamalla laga er gerðu ráð fyrir að innflutningur á hrossum væri háður leyfum. Í raun voru slík leyfi afgreidd án athugasemda. Skatturinn nemur nú um 50 þús. kr. á hvert hross og er mjög hamlandi á sölu til Noregs. Árleg salan þangað var komin upp í 240 hross en ríkjandi aðgangur var miðaður við 40. Mikið hefur verið reynt að fá Norðmenn til þess að hækka þessa tölu en það hefur hins vegar ekki gengið eftir, a.m.k. ekki enn sem komið er. Hefur það bæði verið gert formlega í gegnum utanríkisþjónustuna og í samráði og samvinnu við utanrrn. okkar og á persónulegum fundum með æðstu ráðamönnum í Noregi. Hef ég sjálfur tekið þátt í viðræðum bæði við ráðuneytisstjóra og aðra háttsetta menn þar um þetta mál. Það er auðvitað ekki verið að flytja hross til slátrunar í Noregi þó að Norðmenn beiti þessu fyrir sig. En litlar líkur eru því miður taldar á að Norðmenn breyti þessum reglum. Það hefur a.m.k. gengið treglega hingað til þó að haldið hafi verið áfram að vinna í málinu. Embætti yfirdýralæknis hefur að undanförnu unnið að því að fá reglur sem gilda um innflutning íslenskra hrossa til ýmissa landa í Evrópu einfaldaðar. Á sama hátt hefur embættið fengið mildaðar mjög mikið kröfur um sóttkví í Bandaríkjunum og í Kanada. Sú breyting hefur orðið til þess að auka útflutning þangað eins og sjá má á tölum um útflutt hross. Áfram verður unnið að þessum þáttum, en ekki er við því að búast að stórvægilegar lagfæringar náist til viðbótar því sem þegar hefur tekist. Við gildistöku nýrra laga um útflutning hrossa þann 15. apríl 1995 var myndaður sjóður sem hefur m.a. það hlutverk að styrkja markaðssetningu á íslenska hestinum í öðrum löndum. Fyrsta úthlutun úr sjóðnum fór fram í febrúar nú á þessu ári. Þá var úthlutað 13 styrkjum að upphæð samtals 5,3 millj. kr. Hugmyndir voru miklu fleiri því alls var sótt um styrki að upphæð 34 millj. kr. Það eru því miklar hugmyndir í gangi hjá mönnum og margt sem hægt er að gera ef hægt væri að veita því einhvern stuðning sem sýnir að það er mikill áhugi hjá mönnum í greininni. Styrkurin fór til rannsókna, til útgáfu kynningarefnis, til einstaklinga sem hyggja á kynningu á hestinum, til Félags hrossabænda til að ráða markaðsfulltrúa og til annarra skylda verkefna. Búast má við að til úthlutunar verði um 8 millj. kr. á hverju ári samkvæmt því sem virðist vera þróunin með þennan sjóð. Þar sem flestir umsækjenda leggja umtalsvert fjármagn frá sjálfum sér til viðbótar á móti styrknum, þá margfaldast þessi upphæð. Auðvitað er þetta mikil lyftistöng fyrir allt markaðsstarf og eru bundnar miklar vonir við þessa styrki í framtíðinni. Ég undirstrika það svo, hæstv. forseti, að ég tel að það sé afar mikilvægt að halda áfram að gera allt sem við getum til þess að liðka fyrir þessum útflutningi. En það hefur verið á brattann að sækja við að ná fram breytingum á þessum tollaákvæðum.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. svar hans og þær upplýsingar sem hann hefur gefið um hvað landbrn. og yfirdýralæknir hafa verið að aðhafast í málinu og fleiri aðilar reyndar líka. Ég held að það sé mjög mikilvægt --- nú gengur hæstv. utanrrh. í salinn --- að þessir aðilar taki saman á þessu máli. Auðvitað þarf einhvern tíma að koma að því að við gerum formlegar kröfur. En eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra þá hefur það ekki verið gert. Við björguðum þessum hesti og fluttum hann til Íslands þegar við flúðum Noreg. Mér finnst það nú að Norðmenn verði sér hálf til skammar í því að vera með þessar hindranir gagnvart sínum forna hesti. Eins er það, hæstv. ráðherra, hvað snertir íslenska hestinn að þá eru það líka aðgerðir heima fyrir sem skipta máli. Ég vil minna á að það er ör þróun í sæðingum og fósturvísaflutningum úti í Evrópu. Það er eitt atriði sem við þurfum verulega að huga að og koma til móts við hestamenn. Eitt atriðið er enn. Ég nefni stóðhestastöðina. Þar var hæstv. ráðherra á laugardaginn var og flutti ágætt erindi og sá þann mikla fjölda sem fylgist með framgangi íslenska hestsins. Ég hygg að erlendum hestamönnum sem hingað koma beri saman um að það væri glópska ef við stæðum ekki að þeirri stöð og næðum því fram að hún yrði rekin með einhverjum ráðum eins og ráðherra ræddi reyndar um á þeim degi. Ég vil að lokum segja að ég held að hesturinn sé mjög mikilvægur til þess að skapa atvinnutækifæri. Hann skapar þau um íslenskar sveitir og er góð aukabúgrein. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að vinna að framgangi þessa máls, þ.e. að auðvelda sölu á íslenskum hestum og fá erlend ríki til þess að koma til móts við þá áhugamenn í sínum löndum sem vilja að tollar og hindranir séu felldar úr vegi.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Ég ítreka það út af lokaorðum hv. fyrirspyrjanda að ráðuneytið mun að sjálfsögðu halda áfram að fylgja þessu máli eftir eins og mögulegt er og eins og það er í þess valdi. En það þarf auðvitað að gera það líka í samráði og samstarfi við utanrrn. af því að hér kann að vera um samninga af því tagi að ræða. Til áréttingar út af því sem fram kom í svari mínu og hv. fyrirspyrjandi nefndi í sínu máli áðan, þá hefur landbrn. ekki sett fram formlegar kröfur, þannig að það komi skýrt fram. Fulltrúar landbrn. hafa hins vegar ítrekað tekið málið upp á fundum með samstarfsaðilum í Noregi. Ég nefndi það að ég hef sjálfur átt fundi um málið með norskum ráðamönnum. Utanrrn. hefur líka unnið að málinu og þar hefur málið verið tekið formlega upp en ekki fengist sú niðurstaða sem við hefðum vænst og kannski vonumst enn til að ná. En áfram verður að sjálfsögðu reynt að vinna í málinu.

Virðulegi forseti. Umhvrh. fagnaði því fyrir örfáum mínútum hversu þjóðleg umræða færi fram í sölum Alþingis og það væri ekki of oft sem umræða hér væri af því tagi en skjótt skipast veður í lofti því að nú mun einhverjum þykja sem hér hefjist óþjóðlegar umræður í ræðustól Alþingis. Fyrirspurn mín til hæstv. utanrrh. varðar Umsýslustofnun varnarmála og spurningin er hvað líði framkvæmd þeirrar ákvörðunar sem var líklega tekin á árinu 1994 um að leggja Sölu varnarliðseigna niður en setja á laggirnar sérstaka stofnun, Umsýslustofnun varnarmála sem hefði á hendi verkefni sem áður voru hjá Sölu varnarliðseigna og hefði aðsetur á Suðurnesjum. Ég reikna með að umræða um þennan flutning hafi orðið til í kjölfar umræðu um að flytja stofnanir út á land og þá ekki síður átti umræða sér stað um það með hvaða hætti mætti styrkja atvinnustig á Suðurnesjum sem var afar slæmt á tímabili og hefur langtímum saman verið verra en á öðrum svæðum landsins og því miður fengið allt of litla athygli. Sú staðreynd hefur fengið of litla athygli. Ákvörðunin laut að því að fyrirtækið flytti. Það þýðir að það starfsfólk sem þar vinnur flyst með eða þá að nýtt verður ráðið. Söluvaran, tæki og dót, yrði ekki eins og í dag flutt til Reykjavíkur og selt þar. Salan færi fram á Suðurnesjum og kaupendur flyttu væntanlega dót sitt sjálfir þangað sem þeir ætluðu að hafa það. Umsvif yrðu væntanlega talsverð og þetta mál yrði innlegg í viðskiptalífið á Suðurnesjum. Það væri til þess fallið að styrkja viðskiptalíf og auka fjölbreytni þar. Þýðingarmiklir þættir málsins voru þeir að það yrði losað um dýrt húsnæði á Grensásvegi sem ég held reyndar að sé í eigu ríkisins og áform voru um að leigja ódýrara húsnæði og talið að nóg væri af því á Suðurnesjum til þess að flytja starfsemi sem þessa. Áformin voru um að þetta fyrirtæki flytti um sl. áramót. Nú er kominn maí og því spyr ég um hvað líði þessari framkvæmd og nokkrar spurningar til viðbótar því, hvort fallið hafi verið frá flutningi, hvenær verði flutt ef ekki hefur verið fallið frá því. Hver verða umsvifin, hve margir munu starfa, hve margir starfa nú og munu einhverjir bætast við? Fær Umsýslustofnunin ný verkefni og þá hver? Liggur fyrir fjárhagslegur ávinningur ríkisins af flutningi og þá sölu eignar á Grensásvegi, ef það er rétt munað að ríkið eigi þá eign, og hefur ráðherra á reiðum höndum upplýsingar um veltu þessa fyrirtækis?

Herra forseti. Breyting á starfsemi sölu varnarliðseigna var ákveðin með útgáfu reglugerðar í byrjun apríl á síðasta ári um Umsýslustofnun varnarmála. Með þessari reglugerð var sölu varnarliðseigna falið víðtækara verksvið og jafnframt kveðið á um að heimili og varnarþing stofnunarinnar yrði á Suðurnesjum. Hlutverk stofnunarinnar var skilgreint í þremur liðum: 1. Að hafa umsjón með forvali vegna samninga við varnarliðið. 2. Að annast kaup á umfram- og afgangsvörum á varnarsvæðunum. 3. Að hafa milligöngu um kaup á bifreiðum, vélum, tækjum og búnaði. Fyrsti liður greinarinnar er nýr miðað við fyrri starfsemi Sölu varnarliðseigna en samkvæmt því ákvæði annast stofnunin umsjón á forvali vegna þjónustusamninga fyrir varnarliðið og vegna mannvirkjagerðar á vegum Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins. Frá því að reglugerðin tók gildi hefur Umsýslustofnun varmarmála, Sala varnarliðseigna, annast 15 forvöl vegna þjónustusamninga og tvö forvöl á vegum Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins og hafa um 100 aðilar sótt um þátttöku. Síðasta forval sem Umsýslustofnun varnarmála auglýsti var sunnudaginn 21. apríl og er umfangsmest þeirra forvala sem fram hafa farið. Þar er um að ræða endurnýjun á stóru flugskýli á Keflavíkurflugvelli og er áætlaður kostnaður á bilinu 15--25 millj. Bandaríkjadollara eða um 1--1,6 milljarðar íslenskra króna. Um meðferð þessara mála er fjallað í 4. gr. þar sem segir að utanrrh. skipi sérstaka sérfræðinganefnd til þess að hafa með höndum forval. Sú nefnd var skipuð og hefur hún starfað í samræmi við reglugerðina. Önnur starfsemi á vegum Umsýslustofnunar varnarmála og sölu varnarliðseigna hefur farið fram með sama hætti og áður og hefur stofnunin bætt hinu nýja hlutverki við sig án þess að fjölga starfsfólki. Um flutning heimilis og varnarþings er það að segja að sala varnarliðseigna hefur um langt skeið verið með aðalútsölu sína í Reykjavík og hefur jafnframt haft bækistöð á Keflavíkurflugvelli. Þegar ný reglugerð var sett þar sem kveðið var á um að heimili og varnarþing Umsýslustofnunar varnarmála yrði á Suðurnesjum hafði engin úttekt verið gerð á fjárhagslegri hagkvæmni þess flutnings. Ljóst er að slík hagkvæmnisathugun og nauðsynlegur undirbúningur þarf að eiga sér stað áður en til flutnings kemur enda er gert ráð fyrir að stofnunin skili sértekjum til ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum Alþingis. Forstjóri Umsýslustofnunar hefur í bréfi til utanrrn. og í viðræðum við ríkisendurskoðanda lagt til að slík athugun fari fram. Rétt er að hafa það í huga að Sala varnarliðseigna skilaði í ríkissjóð á árinu 1995 rúmlega 70 millj. kr. Nafnbreyting verður tekin upp á miðju þessu ári en hingað til hafa forvöl verið auglýst bæði í nafni Sölu varnarliðseigna og Umsýslustofnunar varnarmála. Það má því segja að í öllum meginatriðum sé í dag starfað eftir núverandi reglugerð eða stefnt að því að hún komist í framkvæmd. Fyrrgreind reglugerð um Umsýslustofnun varnarmála var gefin út með mjög skömmum fyrirvara. Aðaláhersla var lögð á að Sala varnarliðseigna tæki að sér að annast forvöl vegna útboða til að koma til móts við óskir Bandaríkjamanna um kostnaðarlækkun á Keflavíkurflugvelli. Verður ekki annað séð en sú framkvæmd hafi tekist vel. Undanfarið hefur átt sér stað athugun á öðrum breytingum á stofnuninni og er unnið að því og hefur verið unnið að því í samráði við stofnunina en niðurstöður liggja ekki enn endanlega fyrir. Ég vil í þessu sambandi geta þess að það er varhugavert að líta svo á að breyting á þessari stofnun muni skila mjög mörgum störfum til viðbótar á Suðurnesjum. Það er rangt mat. Önnur atriði skipta þar miklu meira máli enda hefur í utanrrn. á undanförnum mánuðum verið lögð megináhersla á að ná nauðsynlegum samningum við Bandaríkjamenn. Það er á engan hátt fallið frá því að flytja a.m.k. hluta þessarar starfsemi til Suðurnesja ef það reynist hagkvæmt. Það verður gert enda verður þá reiknað með því að ráðuneytið geti staðið undir þeim væntingum sem Alþingi gerir í sambandi við tekjur af þessari starfsemi. Ég vil leggja á það áherslu að slíkt verður ekki eingöngu gert með reglugerð heldur með nauðsynlegum undirbúningi. Hann hefur farið fram og niðurstöður munu liggja fyrir fljótlega en eins og ég sagði áður var þetta fyrst og fremst gert með því að breyta reglugerð án þess að nokkuð annað væri gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. þessi svör sem voru afar fróðleg. Það kemur fram í svari utanrrh. að reglugerð hafi verið sett með stuttum fyrirvara og hvernig það er sett fram má taka sem einhverja gagnrýni um að ekki hafi verið vandað nægilega til málsins. Það eru vangaveltur mínar af orðum ráðherra. En einnig kemur fram að í meginatriðum hafi verið starfað samkvæmt reglugerðinni frá því í apríl í fyrra og sú starfsemi hafi tekist vel og það hafi tekist vel að fela stofnuninni ný verkefni, sem sagt forvöl vegna þjónustusamninga. Ég vek athygli á því hversu stórt verkefni forval var síðast í apríl varðandi stórt flugskýli á Keflavíkurflugvelli. Eftir stendur að það þurfi að vanda mjög til ákvörðunar um það hvort það sé verri kostur að þetta fyrirtæki sé á Keflavíkurflugvelli og það þýði ekki endilega fleiri störf. Ég geri mér alveg grein fyrir því ef það er mat manna að þeir starfsmenn sem þarna eru geti sinnt nýjum verkefnum þurfi ekki að breyta því. En ég vek athygli ráðherrans á því að t.d. þegar menn eru að vekja upp ýmsa hvata til ferðamennsku á hinum ólíku stöðum er það af því að með því eru önnur viðskipti dregin inn í viðkomandi svæði. Það að fólk er á ferð eykur viðskipti á staðnum og ef stofnun af þessu tagi sem bæði annast forvöl þjónustusamninga, sér um innkaup og sölu á tækjum, búnaði, vörum og dóti og fólk er að koma á Suðurnes til að fara í þessa verslunarleiðangra, í stað þess að fara á Grensásveg, þá hefur það veruleg áhrif á viðskiptaumhverfi Suðurnesja óháð því hvort fáir starfsmenn eða fleiri vinna hjá Umsýslustofnun varnarmála. Nú heyri ég að niðurstaða á að liggja fyrir fljótlega og það verði ekki látið nægja að setja reglugerð heldur verði sett lög. Þinginu er að ljúka og hæpið að lög komi nú fyrir vorið. Ég vek athygli á að reglugerð var sett í apríl fyrir ári og þessi ríkisstjórn hefur setið í rúmt ár og ég harma það að þessi skoðun hafi ekki verið hraðari vegna þess að þetta er verulega mikilvægur kostur fyrir íbúa Suðurnesja eins og hann er settur upp hér.

Herra forseti. Ég átti ekki við að það ætti að breyta lögum. Ég átti við að það er hvorki nóg að gefa út reglugerðir eða breyta lögum til þess að koma málum í framkvæmd. Það þarf að vinna að þeim með öðrum hætti og undirbúa þau. Atvinnurekstur verður ekki fluttur til bara með því að gefa út einhverjar reglugerðir. Og ég segi að það var gert í þessu tilviki. Það þarf eðlilegan aðdraganda og góðan undirbúning, þ.e. ef það á að vera hægt að koma þeim vörum sem þarna er um að ræða í eðlilegt verð og það skili nauðsynlegri niðurstöðu fyrir ríkissjóð. Ég vil á engan hátt útiloka að þessi starfsemi geti farið fram á Suðurnesjum en það er ekki sama hvernig það er gert og það má alls ekki skilja orð mín þannig að ég hafi á einhvern hátt á móti því. En ég vara við því að verið sé að skapa einhverjar óskaplegar væntingar á Suðurnesjum í þessu máli, að þetta mál út af fyrir sig muni leysa mikilvæg atvinnumál á Suðurnesjum. Ég hef orðið var við það að sá málflutningur er uppi. Það er alveg rétt að hér getur verið um einhver fáein störf að ræða, mjög fá störf að ræða. Það er mjög fátt fólk sem vinnur að þessu inni á Grensásvegi. Ég vara við því að verið sé að skapa einhverjar væntingar í þessu máli og slíkar væntingar á alls ekki að skapa með því að gefa út reglugerð daginn áður en menn fara úr ráðuneytum.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fylgja úr hlaði fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. Frá því að Bifreiðaeftirlit ríkisins var lagt niður og þjónusta þess gefin frjáls hafa nokkur einkafyrirtæki tekið til starfa og sinna skoðunum bifreiða. Þessi breyting úr Bifreiðaeftirliti ríkisins yfir í hlutafélagaform og að sú starfsemi er gefin frjáls virðist ekki hafa gengið alveg fjandalaust fyrir sig og ýmislegt virðist þar vera á kreiki. Alltént bárust samkeppnsiráði athugasemdir og í áliti nr. 1/1994 kemur fram að samkeppnisráð telur að samkeppnisstaða fyrirtækja á sviði bifreiðaskoðunar sé ójöfn. Það álit er byggt á því að Bifreiðaskoðun Íslands hf., sem mun vera fyrsta fyrirtækið er hóf að starfa á hlutafélagagrundvelli á þessu sviði, mun hafa einkarétt á ýmsum mikilvægum þáttum skoðunar og skráningarferils en sá einkaréttur mun leiða til óhagræðis fyrir samkeppnisaðila, mismununar á milli fyrirtækja og síðast en ekki síst óhagræðis fyrir neytendur. Bifreiðaskoðun Íslands hf. mun hafa einkarétt á eftirtöldum atriðum: Öllum skoðunum í kjölfar skráninga, afskráningu og endurskráningu ökutækja, sérskoðun torfærubifreiða, sölu á númeraplötum, afklipptar númeraplötur eru sendar til Bifreiðaskoðunar Íslands hf., skráningu eigendaskipta, framleiðslu og sölu skoðunarmiða. Ljóst má vera af þessari upptalningu að heldur hallar á önnur fyrirtæki þessa sviðs. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að jafna skuli aðstöðumun fyrirtækja. Þá má ljóst vera að hin skerta samkeppni á umræddu sviði skilar ekki til neytenda þeim markmiðum sem sett voru með einkavæðingu bifreiðaskoðunar og skráningar. Því er hæstv. dómsmrh. spurður hvort hann hyggist bregðast við áðurnefndu áliti samkeppnisráðs í átt til jöfnunar á samkeppnisstöðu fyrirtækja á þessu sviði eins og mælst er til reyndar í áliti samkeppnisráðs.

Herra forseti. Samkvæmt heimild í umferðarlögum gerðu Bifreiðaskoðun Íslands hf. og þáv. dómsmrh. Jón Sigurðsson, fyrir hönd ríkisins, með sér samning sem gilti til ársloka 2000 um framkvæmd skráningar og skoðunar á ökutækjum. Bifreiðaskoðun skyldi einnig reka ökutækjaskrá samkvæmt þessum samningi. Samningurinn var undirritaður 10. ágúst 1988. Bifreiðaskoðun var ætlað að byggja upp tæknivædda skoðunaraðstöðu í hverju kjördæmi landsins. Þessu marki hefur að mestu verið náð þótt svolítið vanti upp á þá aðstöðu sem að var stefnt á Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og Austurlandi. Mér þótti þegar ég kom að þessum málum ótækt að Bifreiðaskoðun Íslands hefði samkvæmt þessum samningi einkarétt til ársins 2000 á þeim þáttum sem gert var ráð fyrir í samningnum. Ég leitaði þess vegna eftir því við fyrirtækið að samningurinn yrði tekinn upp. En það verður að hafa í huga að hér var um samning að ræða og því ekki unnt að gera breytingar nema í samkomulagi beggja aðila. Í ársbyrjun 1992 var samningi við Bifreiðaskoðun Íslands breytt þannig að fyrirtækið afsalaði sér einkaleyfi á aðalskoðun og endurskoðun ökutækja. Á árunum 1992 og 1993 í kjölfar laga um vog, mál og faggildingu var síðan unnið að gerð reglna um skoðun ökutækja og faggildingu skoðunarstofa til að skoða ökutæki almennri skoðun og endurskoðun. Nákvæmum skoðunarreglum, faggildingu og gæðakerfi sem fylgir faggildingu er ætlað að viðhalda samræmdri og góðri skoðun án mikils ytra eftirlits. Í kjölfar þessa hafa auk skoðunarstofu Bifreiðaskoðunar Íslands hf. tvö fyrirtæki fengið faggildingu til að reka skoðunarstofu. Fljótlega eftir að nýjar skoðunarstofur höfðu hafið starfsemi kom í ljós að stjórnendur þeirra töldu sig ekki hafa jafna samkeppnisaðstöðu og skoðunarstofa Bifreiðaskoðunar Íslands hf. og var sá aðstöðumunur kærður til Samkeppnisráðs. Samkeppnisráð vakti í áliti sínu 23. ágúst 1994 athygli á og taldi geta orkað tvímælis að ráðuneytisstjóri dómsmrn. væri jafnframt stjórnarformaður Bifreiðaskoðunar Íslands, að skilja ætti að fjárhag skráningarstofu og skoðunarstofu og það gæti rýrt samkeppnisstöðu skoðunarstofa annarra en Bifreiðaskoðunar Íslands að geta ekki boðið upp á allar tegundir ökutækjaskoðunar. Úr þessum ábendingum hefur nú þegar að mestu verið bætt. Ráðuneytisstjóri dómsmrn. hefur látið af störfum í stjórn Bifreiðaskoðunar Íslands hf. og maður utan stjórnkerfis ríkisins tekið þar sæti. Fjárhagur skráningarstofu og skoðunarstofu hefur verið aðskilinn. Í desember 1994 var skoðunarstofum heimilað að skoða ýmsar sérskoðanir samhliða almennri skoðun. Nú hefur enn verið rýmkað á þessari heimild og er unnið að reglum sem gera kleift að skoðunarstofur geti aflað sér faggildingar á því sviði. Stefnt var að því að reglur þar að lútandi yrðu tilbúnar í byrjun þessa mánaðar en undirbúningur mun dragast um nokkrar vikur en það mál er að komast á leiðarenda. Þá er stefnt að fullum aðskilnaði skráningarstofu og skoðunarstofu Bifreiðaskoðunar Íslands. Faggiltar skoðunarstofur koma þá til með að annast allar skoðanir ökutækja en skráningarstofa annast þá skráningu ökutækja og umsjón ökutækjaskrár. Dómsmrn. er nú í samningaviðræðum við Bifreiðaskoðun Íslands um þetta fyrirkomulag og heildarendurskipulagningu á fyrirtækinu og væntanlega sölu á hlut ríkisins í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Það er margt athyglisvert sem fram kemur í svarinu. Þó finnst mér standa þar upp úr í raun að líta má á þetta sem ágæta dæmisögu. Þetta segir okkur ýmislegt um þær hættur sem kunna að fylgja því að breyta rekstrarformi fyrirtækja úr ríkisrekstri í hlutafélagaform. Ég tel að hæstv. dómsmrh. hafi staðfest að það hafi átt sér stað mistök árið 1988 þegar þáv. hæstv. ráðherra, Jón Sigurðsson, gerir samning til 12 ára, til aldamóta, við eitt fyrirtæki og veitir því þar með afdráttarlausa aðstöðu og í rauninni einkaaðstöðu á þessu sviði. Það sem skiptir mestu máli er að jafna aðstöðu. Þarna hafa orðið mistök. Ég ítreka að það hafi verið mistök að fela einum aðila þennan forgang sem hér hefur verið lýst og það er ekki tilgangurinn með svonefndri einkavæðingu. Meginatriðið hlýtur að vera að skapa jafnan samkeppnisgrunn. Það skekkir samkeppnisstöðu fyrirtækja ef viðskiptavinur er þvingaður, ef hann fær bara brot þjónustunnar hjá einu fyrirtækinu og er þannig þvingaður til að fara til þess aðila sem forréttindanna nýtur. Það er ekki minn skilningur á ærlegri samkeppni og þess vegna fagna ég því að hæstv. dómsmrh. skuli hafa tekið á málinu. Auðvitað harma ég þann seinagang sem þar hefur orðið en ég skil orð ráðherra svo að tíðinda sé að vænta núna innan fárra vikna. Kostir samkeppninnar eiga að koma fram í bættri þjónustu við neytendur.

Herra forseti. Það er rétt að ítreka að Bifreiðaskoðun Íslands hf. er fyrirtæki sem að hálfu er í eigu ríkisins og að hálfu í eigu einkaaðila. Þetta fyrirtæki fékk samning um einkarétt á skoðun og skráningu ökutækja 1988 fram til ársins 2000. Jafnframt voru lagðar skyldur á herðar þessa fyrirtækis um að byggja upp skoðunarstofur í öllum kjördæmum landsins. Auðvitað má um það deila hvort þetta hafi verið rétt á sínum tíma, en ég hygg að vilji Alþingis þá hafi ekki staðið til þess að opna fyrir samkeppni í skoðun ökutækja. En aðstæður breyttust fljótt og þegar ég kom að þessum málum þótti mér sem það væri eðlilegt að reyna að knýja á um að samkeppni varðandi skoðun ökutækja gæti hafist fyrr en þessi samningur gerði ráð fyrir. Ég get hins vegar ekki fallist á það sem hv. þm. sagði að um hafi verið að ræða seinagang af hálfu ráðuneytisins vegna þess að hér var verið að brjóta upp samkomulag sem gilti og ríkið er bundið af til aldamóta. Allar breytingar eru því háðar því að samkomulag náist við viðsemjandann. Það hefur verið unnið eins hratt og markvisst að þessum breytingum og kostur hefur verið á. Við höfum líka þurft að gæta þess að þessi breyting raskaði ekki því öryggi sem á að felast í skoðun bifreiða og að komið yrði á kerfi faggildingar varðandi skoðunarstofurnar. Það fór mikill tími í að undirbúa þær reglur því að það er ekki markmiðið með þessari breytingu að slaka á þeim öryggiskröfum sem gerðar eru varðandi skoðun bifreiða.

Herra forseti. Íslensk stjórnvöld komu í byrjun þessa árs fyrir nefnd Sameinuðu þjóðanna sem hefur eftirlit með sáttmálanum um afnám allrar mismununar gegn konum en sáttmálinn hefur verið fullgiltur af Íslands hálfu. Nefndin gerði nokkrar athugasemdir við framkvæmd okkar á sáttmálanum í formi tillagna og tilmæla. Þar á meðal var því beint til stjórnvalda að þau stæðu fyrir kynningu á sáttmálanum innan dómskerfisins og að auki að aðgerðir yrðu hafðar í frammi til að kynna íslenskum dómstólum áætlun um upplýsingadreifingu og fræðslu varðandi sáttmálann. Það kom m.a. fram bein tillaga um það frá nefndinni að staðið yrði fyrir sérstöku námskeiði fyrir dómara um mannréttindamál, þar á meðal um mannréttindi kvenna. Í nýlegu fréttabréfi Jafnréttisráðs, Voginni, er á forsíðu harðorð grein sem ber yfirskriftina: ,,Dómstólar á villigötum.`` Þar kemur fram að á síðasta ári hafi fallið margir dómar er varði konur og kvenfrelsisbaráttu sérstaklega en að mörgum þyki að í þeim kristallist fordómar og þröngsýni í garð kvenna og þeirra jafnréttisbaráttu sem fram hefur farið í seinni tíð. Þar er velt vöngum yfir því hvers vegna svo sé. Meðal annars er þar greint frá því að frá því að kærunefnd jafnréttismála tók til starfa hafi fallið fjórir dómar í málum frá henni í undirrétti og það sé skemmst frá því að segja að þeir hafi ekki verið jafnréttisbaráttunni til framdráttar. Og enn hefur fallið einn dómur í undirrétti í máli vegna launaðs starfsmanns hjá Ríkisútvarpinu og hann fór á sama veg og hinir. Kærunefnd tapaði málinu. Dómarnir staðfesta allir að ábyrgð atvinnurekenda er engin á því að tryggja jafna stöðu karla og kvenna á vinnustað þrátt fyrir markmið laganna um að breyta viðurkenndu, ólögmætu ástandi, þ.e. kynbundnu misrétti á vinnumarkaði yfir í lögmætt ástand. Það er sýnt að ef dómstólar komast upp með að líta fram hjá skýru markmiðsákvæði laganna eða a.m.k. beita ekki tækjum sem nauðsynleg eru til að lögin nái framgangi sínum verður að gera annað tveggja: Að uppfræða dómara og reyndar lögmenn betur um markmið laganna og innihald og skuldbindingar íslenskra stjórnvalda á þessu sviði eða að breyta ákvæðum jafnréttislaga þannig að ekki verði fram hjá þeim komist á þann hátt sem verið hefur. Á þetta hefur nefndin bent og því spyr ég hæstv. dómsmrh.: ,,Hefur ráðherra í hyggju að verða við tilmælum til íslenskra stjórnvalda frá nefnd Sameinuðu þjóðanna um afnám alls misréttis gegn konum sem lúta að kynningu meðal dómara á sáttmála um afnám allrar mismununar gegn konum? Ef svo er, á hvern hátt er fyrirhugað að standa að þeirri fræðslu?``

Herra forseti. Samningurinn um afnám allrar mismununar gagnvart konum er grundvallaður á samþykkt allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna, nr. 34/180, frá 18. desember 1979, sem tók gildi 3. september 1981. Samningurinn var undirritaður fyrir Íslands hönd í júlí 1980 en fullgiltur með heimild í ályktun Alþingis 13. júní 1985. Hann öðlaðist gildi gagnvart Íslandi 18. júlí 1995. Ráðuneytið lítur svo á að með lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla frá 1985 og síðari lögum um sama efni hafi Ísland fullnægt skuldbindingum sínum samkvæmt ofangreindum samningi hvað löggjöf varðar. Jafnréttismál heyra hins vegar sem kunnugt er undir félmrn. Þar sem mannréttindamál heyra hins vegar almennt undir dómsmrn. er að nokkru leyti um sameiginlega ábyrgð þessara tveggja ráðuneyta að ræða gagnvart samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum. Á vegum skrifstofu jafnréttismála sem heyrir undir félmrn. er stöðugt unnið að fræðslu og kynningu á stöðu jafnréttismála með útgáfustarfsemi og á annan hátt. Þá má einnig geta þess að tilvitnaður samningur hefur verið gefinn út í ritinu Alþjóðlegir mannréttindasáttmálar sem út kom í Reykjavík 1992. Þessu riti hefur verið dreift til allra dómstóla landsins. Af hálfu dómsmrn. hefur ekki verið unnið sérstaklega að kynningu ofangreinds samnings enda hefur ráðuneytið litið svo á að það hafi fyrst og fremst verið á verksviði félmrn. að standa að slíkri kynningu. Samningurinn hefur ekki verið kynntur fyrir dómurum sérstaklega fremur en aðrir alþjóðlegir samningar sem fullgiltir hafa verið af Íslands hálfu. Ráðuneytið hefur hins vegar í framhaldi af þessari fyrirspurn boðað til fundar með fulltrúum félmrn., Dómarafélagsins og Skrifstofu jafnréttismála og á þeim fundi verður tekið til umræðu hvernig rétt sé standa að kynningu á samningnum gagnvart dómurum.

Hæstv. forseti. Um leið og ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu þarfa atriði langar mig að vekja athygli á því að frá því að Ísland fullgilti sáttmálann um afnám allrar mismununar gagnvart konum árið 1985 hefur bæst við í kjölfar þess framkvæmdaáætlun Sameinuðu þjóðanna til þess að fylgja þeirri samþykkt eftir. Þar er einmitt að nokkru vikið að því máli sem hér er vakin athygli á. Í framhaldi af því langar mig líka að segja frá því að á ráðstefnu sem haldin var í byrjun desember á vegum utanrrn. til þess að fylgja eftir kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kína kom einmitt fram hjá fulltrúa sænsku jafnréttisskrifstofunnar, ef við getum þýtt það sem skrifstofu, að þar í landi hefur verið staðið fyrir námskeiðum reyndar fyrir allt stjórnkerfið, ríkisstjórninni líka. Það fóru allir ráðherrar sænsku ríkisstjórnarinnar á námskeið og dómskerfið var tekið fyrir líka vegna þess eins og hér hefur komið fram veitir ekki af því að hér er um rótgróin viðhorf að ræða. Ég vil bæta því við að það þarf líka að taka rækilega í gegn kennslu lagadeildar Háskóla Íslands.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurn hennar um leið og ég vil nota tækifærið og benda á að nú bíður umræðu í þinginu þáltill. um aðgerðir gegn kynferðislegri áreitni þar sem m.a. er lagt til að skipuð verði nefnd sem hafi m.a. það hlutverk að tryggja að dómarar fái fræðslu um kynferðislega áreitni ásamt reyndar fleiri starfsmönnum ríkisins og trúnaðarmönnum. Það er von mín að hæstv. dómsmrh. taki þetta mál mjög föstum tökum, óháð því hvernig þessi þáltill. fer og ég fagna því að svar hans bendir kannski til þess. En þeir dómar sem tengjast mismunun gegn konum og ofbeldi gegn konum að undanförnu í þjóðfélaginu hafa valdið almennri hneykslan og reiði í þjóðfélaginu og mjög mikilvægt er því að mínu mati að dómarar fræðist um kynferðislega áreitni áður en slík mál fara að koma frekar til meðferðar í dómskerfinu. Að lokum vil ég taka undir að það er mjög mikilvægt að fræðsla um þessi mál verði tekin upp í lagadeild til þess að lögfræðingar og dómarar framtíðarinnar verði betur upplýstir um þessi mál. Að lokum má benda á niðurlagsorð greinar í Voginni þar sem stendur: ,,Það eru dómarar landsins sem ráða því hvort túlkun á réttindum sem jafnréttislögum er ætlað að tryggja verði jafnrétti kynjanna til framdráttar eður ei.``

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og einnig þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ég tel það vera ánægjuefni að dómsmrh. hafi boðað fund með þeim sem gætu mögulega gætu haft eitthvað um þessi mál að segja og sýni málinu þannig áhuga. Jafnframt vil ég hvetja hann til að taka forustu á þessu sviði og virkilega gera eitthvað í þessum málum. Ég vil benda á það að þetta mál er mikið áhyggjuefni margra og ekki síst kvenna. Eins og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir benti áðan á hefur þetta mál verið mjög rætt meðal kvenna og m.a. voru þingkonur boðaðar á fund fyrr í vetur þar sem þessi mál voru rædd ásamt stjórnarkonum í Kvenréttindafélagi Íslands. Þar var samþykkt að hvetja Dómarafélagið, Lögmannafélag Íslands og lagadeild Háskóla Íslands til þess að gera eitthvað í þessum málum þar sem almennt eru konur á því að að þessum málum sé alls ekki nógu vel staðið. Þess vegna fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli hafa sýnt málinu áhuga og ég hvet hann til þess að vinna áfram á þessari braut. Ég vil m.a. geta þess í leiðinni að það hefur verið haft samband við forseta lagadeildar út af þessum málum þar sem hann er hvattur til að standa að bættri jafnréttisfræðslu í lagadeild Háskóla Íslands, t.d. með því að taka upp kennslu í kvennarétti og hefur hann tekið vel í þá málaleitan auk þess sem að sjálfsögðu kemur til bóta í þessum efnum námsbraut í kvennafræðum sem fer af stað nú í haust. En ég þakka ráðherranum svörin og hvet hann til að taka forustu í þessu máli því að það er mjög brýnt að það verði gert.

Herra forseti. Á þskj. 904 hef ég lagt fram fyrirspurn til dómsmrh. um löggæslu í Reykjavík. Tilefni þessarar fyrirspurnar er sú að á hverjum þriðjudegi birtist í Morgunblaðinu Úr dagbók lögreglunnar þar sem fram kemur hvað hefur verið að gerast í Reykjavíkurborg þá helgina. Þá má lesa eftirfarandi: ,,Um helgina var tilkynnt um 25 innbrot, 16 þjófnaði og tvo nytjastuldi. Auk þess var tilkynnt um 13 minni háttar eignaspjöll, þrjár líkamsmeiðingar og 27 umferðaróhöpp. Í þremur þeirra urðu meiðsli á fólki. Lögreglumenn þurftum 20 sinnum að fara í heimahús vegna hávaða og ónæðis að næturlagi og fjórum sinnum vegna heimilisófriðar. Afskipti þurfti að hafa af 22 vegna ölvunarháttsemi á almannafæri. Vista þurfti 20 manns í fangageymslum yfir helgina. 11 ökumenn eru grunaðir um ölvunarakstur, 56 voru kærðir fyrir að virða ekki reglur um leyfðan hámarkshraða og 23 ökumenn voru kærðir vegna annarra umferðarlagabrota. Þá voru tveir aðilar í bifreið sem stöðvuð var í Þingholtsstræti handteknir enda grunaðir um fíkniefnamisferli. Eitthvað af efnum, svo sem amfetamín, hassfræ og hassmoli fannst við leit.`` Það er athyglisvert að lesa um það að í slíkum tilfellum eru menn yfirheyrðir og að því loknu oftast sleppt. Í Bandaríkjunum er harðar á mönnum tekið og farartæki sem finnst í fíkniefni eru gerð upptæk og seld á opinberu uppboði og þeir fjármunir renna til starfsemi fíkniefnalögreglunnar. En þá að fyrirspurnunum: 1. Hversu margir lögreglumenn eru á vakt í Reykjavík: á dagvakt, á næturvakt, á dagvakt um helgar, á næturvakt um helgar? 2. Hvernig skiptast störf þeirra, þ.e. í stjórnunarstörf og almenn löggæslustörf, í hverri deild? 3. Hversu margar lögreglubifreiðar eru í notkun á framangreindum vöktum? 4. Hver hefur verið meðalfjöldi útkalla á framangreindum vöktum sl. þrjú ár? 5. Hversu langur tími líður frá útkalli (vegna annars en umferðaróhappa) þar til lögregla er komin á vettvang? 6. Hvernig hefur tæknibúnaður lögreglu þróast undanfarin ár, þ.e.: bifreiðar, tækjakostur við skýrslugerð, tækjakostur við löggæslustörf? 7. Er tækjakostur lögreglu sambærilegur við það sem tíðkast í öðrum Evrópuríkjum? Herra forseti. Það er að gefnu tilefni sem ég legg þessa fyrirspurn fram og með tilvísun til þess sem hér birtist á hverjum þriðjudegi í blöðum að ég veit það að borgarbúum er orðið órótt vegna þess ástands sem hér hefur skapast á umliðnum árum.

Herra forseti. Á hverri dagvakt í Reykjavík virka daga starfa 119 lögreglumenn, þar af 26 við stjórnunarstörf, 37 bifreiðar eru í notkun og fjöldi útkalla á hverri vakt varð að meðaltali 80 árið 1995. Á hverri næturvakt virka daga starfa 27 lögreglumenn, þar af níu í stjórnunarstörfum. Átta bifreiðar eru í notkun og fjöldi útkalla á hverri vakt var að meðaltali 40 árið 1995. Á hverri dagvakt um helgar starfa 34 lögreglumenn, þar af níu við stjórnunarstörf, níu bifreiðar eru í notkun og fjöldi útkalla á hverri vakt var að meðaltali 40 árið 1995. Á hverri næturvakt um helgar starfa 66 lögreglumenn, þar af 11 við stjórnunarstörf, 18 bifreiðar eru í notkun og fjöldi útkalla á hverri vakt var að meðaltali 95 árið 1995. Meðal þeirra þeirra sem starfa á dagvakt eru starfsmenn útstöðva, lögreglumenn í grenndarlöggæslu, rannsóknadeildum, forvarnadeild, fullnustudeild, útlendingaeftirliti og öðrum sérdeildum. Fjöldi skráðra verkefna lögreglu er að meðaltali 53 þúsund árlega eða um 1.450 hvern dag ársins. Lögregluskýrslurnar eru um 30 þúsund á ári eða um 820 á dag. Skipting lögregluliðsins í hverri deild á dagvöktum virka daga er þannig: Í almennri deild lögreglu eru 13 stjórnendur og 37 sem hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í umferðardeild eru sex stjórnendur og átta hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í ávana- og fíkniefnadeild eru tveir stjórnendur og 13 sem ekki hafa á hendi stjórnunarstörf. Í tæknideild eru tveir sem hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í almennri rannsóknardeild er einn stjórnandi og átta rannsóknarar. Í fullnustudeild er einn yfirmaður og 13 sem hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í forvarnadeild lögreglu eru tveir stjórnendur og fjórir sem hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í útlendingaeftirliti eru þrír sem hafa ekki á hendi stjórnunarstörf. Í öðrum störfum eru sex lögreglumenn. Samkvæmt upplýsingum lögreglunnar í Reykjavík er algengasti viðbragðstíminn innan við 10 mínútur. Tíminn er þó mislangur og kemur þar margt til. Frá síðustu áramótum hefur viðbragðstíminn verið skráður sérstaklega í öllum veigamestu útköllunum og unnið er að því að slík skráning verði í öllum útköllum. Í forgangsútköllum er algengur viðbragðstími 2--3 mínútur. Á árinu 1988 var gert myndarlegt átak í að endurnýja bifreiðaflota lögreglunnar í Reykavík og síðan hefur verið reynt að halda í horfinu með eðlilegri endurnýjun. Ljóst er þó að endurnýjun er ávallt háð fjárveitingum og með auknu aðhaldi í ríkisrekstri hefur þurft að taka rekstur bifreiða fastari tökum en áður. Í því skyni hafa orðið áherslubreytingar í kaupum á lögreglubifreiðum. Dregið hefur verið úr rekstri stórra bifreiða og aksturinn verið færður á minni bifreiðar. Þannig hefur tekist betur en áður að nýta það fjármagn sem varið er til endurnýjunar og reksturs bifreiðaflota lögreglunnar. Varðandi tækjakost við skýrslugerð er það að segja að embætti lögreglustjórans í Reykjavík hefur að mestu verið tölvuvætt. Skýrslugerð hefur af þessum sökum orðið auðveldari en áður. Tölvur eru þó ekki notaðar að öllu leyti við yfirheyrslur. Eins og kunnugt er gengur tölvubúnaður fljótt úr sér og ljóst er að nokkuð vantar upp á að tölvukostur embættisins sé nú í því horfi að hægt sé að nýta hugbúnað til hins ýtrasta. Miklum fjármunum hefur á síðustu fjórum árum verið varið til upplýsingakerfa lögreglunnar, þar með talið tölvutækrar dagbókar og kæruskrár á víðneti sem ætlunin er að verði orðið að landskerfi fyrir áramót. Við þessi upplýsingakerfi verður bætt öflugra skýrslugerðarforriti. Ef allt gengur að óskum má reikna með að lögreglan á Íslandi verði innan tveggja ára komin með háþróað upplýsingakerfi sem mun standast fyllilega samanburð við aðrar þjóðir. Gagnabanki sem verður smám saman byggður upp í þessu kerfi kemur til með að veita lögreglunni ómetanlegar upplýsingar og verða til mikils flýtis og hagræðis. Varðandi tækjakost við lögreglustörf er það að segja að vegna fjölda lögreglumanna í Reykjavík hefur embættið dregist nokkuð aftur úr sumum öðrum embættum. Ýmislegt hefur þó verið gert til að bæta þar úr. Á fjárlögum þessa árs hefur til að mynda verið varið 15 millj. kr. til tækjakaupa og ætlunin er að framhald verði á þeirri fjárveitingu a.m.k. næstu tvö árin. Ætlunin er að verja þessum fjárveitingum til kaupa á þeim tækjakosti sem setið hefur á hakanum að endurnýja hjá embættunum á undanförnum árum og eins til að kaupa ný tæki og áhöld til lögreglustarfa. Mun lögreglan í Reykjavík njóta góðs þar af, t.d. hvað varðar öryggisbúnað ýmiss konar, svo sem skotheld vesti. Að því er spurt hvort tækjakostur lögreglu sé sambærilegur við það sem tíðkast í öðrum Evrópulöndum. Því er til að svara að tækjakostur lögreglu er sjálfsagt eins misjafnt og Evrópulöndin eru mörg. Segja má að lögreglan hér þurfi að ýmsu leyti á betri og fjölbreyttari búnað að halda en lögregla víða annars staðar. Við lítum hins vegar helst til Norðurlandanna um samanburð og reynum að byggja tækjakost okkar upp í samræmi við það sem best gerist þar. Hvort það hefur tekist að öllu leyti skal ekki fullyrt hér. Ljóst er að þörf er að gera betur á mörgum sviðum, t.d. á sviði fjarskiptamála, og varðandi endurnýjun bifreiða þarf einnig að herða róðurinn nokkuð og hefur verið farið fram á viðbótarfjárveitingar vegna þessa. Umdeilanlegt er hvaða nútímatækjabúnað er rétt að taka í notkun við löggæslu eins og myndavélabúnað til eftirlits sem vitað er að fækkað hefur ofbeldisglæpum verulega þar sem slíkur búnaður hefur verið tekinn í notkun erlendis. Ljóst er þó að löggæsluyfirvöld verða að fylgjast vel með nútímatækjabúnaði, svo lögreglan verði ekki mörgum skrefum á eftir þeim sem standa að afbrotum, e.t.v. með aðstoð hátæknibúnaðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að flytja þessa fyrirspurn sem hann gerði mjög skýrt og greinilega. En það sama verður ekki sagt um svör hæstv. ráðherra sem las þau það hratt að ógerningur var að ná öllum þeim atriðum sem fram komu í svarinu. Það er svo sem hægt að bæta sér það upp með því að fá útskrift af ræðunni. En þó að það sé vissulega þörf á því að gera okkur grein fyrir því hversu margir lögreglumenn eru á vakt á hverjum tíma í Reykjavík, þá er ekki síður nauðsynlegt fyrir okkur að vita hver hin raunverulega þörf er. Það kom fram t.d. hjá lögreglustjóranum í Reykjavík að fjárvöntun hjá lögreglunni í Reykjavík í dag er gífurleg. Hún skiptir tugum milljóna. Og vinnuálag á lögreglunni er mjög mikið því að þar tíðkast mikil yfirvinna vegna frekar lágra grunnlauna sem lögreglumenn hafa. Það hefur einnig komið fram að það vantar verulegar fjárveitingar til tækjakaupa og m.a. hefur fíkniefnalögreglan sótt um heimildir til tækjakaupa fyrir allt að 20 millj. núna á þessu fjárlagaári sem ekki var hægt að verða við. En það væri vissulega þörf á því að heyra það hjá hæstv. ráðherra hver hin raunverulega þörf er og hvort hann telur þeirri þörf sem er fyrir löggæslu í Reykjavík í dag fullnægt.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. En það hefði verið gott að ná þeim niður. En auk þess sem ráðherra kom inn á og ég talaði um í upphafi máls míns, þá taldi ég ekki upp allan þann fjölda innbrota í bifreiðar og annað sem hafði gerst þessa tilteknu helgi. Það er hins vegar annað sem slær mig mjög, herra forseti. Það er að í DV í dag er stór fyrirsögn þar sem sagt er að smyglarar hafi fundið nýjar leiðir með fíkniefni í gegnum Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Með leyfi forseta langar mig til að vitna í viðtal sem er í DV í dag, svohljóðandi: ,,Björn Halldórsson hjá fíkniefnalögreglunni segir að óheppni geti ráðið miklu um að ekkert hefur verið tekið af smygluðum fíkniefnum í hálfan þriðja mánuð. Leiðirnar inn í landið séu eftir sem áður með flugi og skipum. Hins vegar geti verið að smyglararnir hafi fundið nýjar aðferðir við að fela efnin.`` Ég vek athygli á þessu, virðulegi forseti. Hér er fíkniefnalögreglumaður sem segir að það sé óheppni sem geti ráðið miklu um að ekkert hefur verið tekið af smygluðum fíkniefnum í hálfan þriðja mánuð. Mér finnst málið vera alvarlegt. Það hefur líka oft komið fram hjá borgurum þegar þeir hafa verið að tala um þessi mál eins og þau hafa verið að þróast hér í skjóli nætur og myrkurs að það líður allt of langur tími frá því að lögreglunni er gert viðvart um innbrot í bifreiðar og annað sem það verður vitni að þangað til lögreglan kemur. Þess vegna bar ég fram þessar fyrirspurnir. Það kom hins vegar margt athyglisvert fram hjá hæstv. dómsmrh. sem auðvitað væri full ástæða til þess að taka frekar til umræðu. En vegna þess fyrirkomulags í fyrirspurnatímum sem hér er verður það ekki hægt að sinni. En ég endurtek þakkir til dómsmrh. og vænti þess að fá afrit af þeirri skýrslu sem hann flutti hér.

Herra forseti. Vegna þeirrar athugasemdar hv. 5. þm. Suðurl. um að svör hafi ekki verið skýr við þeim fyrirspurnum sem hér voru bornar fram, þá er það ekki rétt því að í svarinu fólust alveg skýr svör við öllum fyrirspurnum sem settar voru fram á fyrirspurnablaði hv. fyrirspyrjanda. En það er hins vegar, herra forseti, nauðsynlegt að vekja athygli á því að fyrirspurnin eins og hún er fram sett rúmast ekki innan gildandi þingskapalaga um það hvaða tíma ráðherrar hafa til svara. Það hefði verið rétt af forseta þingsins að leiðbeina hv. fyrirspyrjanda um það að koma með fyrirspurnina í skriflegu formi ef ætlunin var að grípa þau svör sem hér voru borin fram því að auðvitað verður að svara hér í samræmi við þann tíma sem þingsköp leyfa. Ég vona að hv. þingmenn virði það. Varðandi spurningar um það hvaða mat liggi fyrir á þörf fyrir löggæslu, þá eru ekki til neinir einhlítir mælikvarðar á slíka þörf og ekki er hægt að mæla hana með tommustokk. Ég hygg hins vegar að við getum fullyrt að það sé með ágætum staðið að löggæslu í höfuðborginni. Það kemur fram í þeim svörum sem hér voru tilgreind varðandi útkallstímann að hann er að meðaltali tíu mínútur og í forgangsútköllum er hann tvær til þrjár mínútur. Auðvitað geta verið tilvik þar sem útkallstíminn er lengri og lögreglan verður vitaskuld að meta það nokkuð eftir eðli mála hverju sinni. En ég hygg að þau svör sem hér hafa verið borin fram sýni að lögreglan bregst mjög skjótt og hratt við þegar þörf krefur.

Herra forseti. Að gefnu tilefni vegna orða hæstv. dómsmrh. um að forsetar hefðu átt að leiðbeina mér um meðferð þessa máls, þá vildi ég bara leiðrétta hann í því að ég hafði ekkert orð á því að svör þyrftu að vera með öðrum hætti heldur en þau voru. Ég gerði mér alveg fulla grein fyrir því hvernig málið er fram lagt og var alveg fullmeðvitaður um það hvers væri að vænta í svarinu. Það sem hins vegar vakti fyrir mér með því að óska ekki eftir skriflegu svari var að vekja athygli á því ófremdarástandi sem ríkir um helgar í Reykjavíkurborg og borgarbúar hafa verulegar áhyggjur af. Og ég vænti þess, hæstv. dómsmrh., að þessi umræða um þá fyrirspurn sem ég hef lagt fram megi verða til þess að á þessum málum verði enn frekar og fastar tekið. Það er skoðun mín og fjölmargra borgarbúa að á ýmsum löggæslumálum sé ekki nógu vel tekið. Menn hafa haft orð á því að ...

Ég vil vekja athygli á því að þessi umræða heyrir ekki undir liðinn fundarstjórn forseta.

Ég biðst afsökunar, herra forseti. Svo að ég snúi mér að máli málanna, þá var þessi málsmeðferð, sem hér hefur verið viðhöfð, að ósk minni en ekki með öðrum hætti eins og hér hefur komið fram, hæstv. dómsmrh.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan því að ef við erum að leggja fram fyrirspurnir, þá hlýtur að vera ætlunin að það sé hægt að flytja þau svör sem gefin eru á þeim hraða að hv. þingmenn heyri þau, skilji þau og geti rætt þau. Þannig skila þau bestum árangri og umræðan hlýtur að vera til þess.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til menntmrh. um hvort hann hyggist gera fræðsluefni um vímuefnavarnir að skyldunámsgrein. Ég vil gjarnan fjalla örlítið um þörfina fyrir að gera þetta námsefni að skyldugrein. Á nokkrum þingum flutti þingflokkur Alþfl. þingsályktunartillögur, alhliða tillögur um varnir gegn vímuefnum og einn liður þeirra var að námsefnið vímuefnavarnir yrði hluti skyldunáms í grunnskólum. Á þeim tíma kynnti ég mér mjög vel viðhorf þeirra sem að þessum málum vinna, ekki síst Lionshreyfingarinnar og það átak sem þeir höfðu gert. Ég held að þetta mál hafi verið flutt á þremur þingum og á næsta þingi á eftir lagði heilbrrh. fram frv. sem einnig tók til þátta hjá einum fjórum ráðuneytum. Þar var fjallað um ábyrgð hins opinbera hvað snertir fræðslu um skaðsemi vímuefnaneyslu í grunnskólum og framhaldsskólum. Það náðist því miður ekki samstaða um framgang þess stjfrv. og ég tel að það hafi verið vegna þess að það tók til margra ráðuneyta. Það er alltaf viðkvæmt þegar einn ráðherra flytur frv. þar sem áætlað er að setja lög sem ná yfir verksvið annarra. Það hefur verið allt of lítil áhersla á forvarnir hvað varðar áfengi, tóbak og vímuvarnir. Miðað við kostnað við eftirmeðferð vegna afleiðinga af neyslu þessara efna, þá er það ótrúlegt hvað lítið er lagt í forvarnirnar. Það má benda á að í umfjöllun heilbrigðisnefnda um tóbaksfrv. sem þar hefur verið til umfjöllunar kom þessi kostnaður mjög berlega fram. Ég vil líka vísa til þess, virðulegi forseti, að þegar átakið Stöðvum unglingadrykkju var í gangi, var bók send til 30 þúsund heimila á kostnað átaksins til umhugsunar fyrir foreldra og reynt að beina því til allra sem að slíkum málum koma hversu mikilvægt það er að reyna að taka á þeim málum sem hafa áhrif á drykkju og neyslu barna og ungmenna, ekki síst löggjöfina. Í svörum í skýrslu um vímuefnamál sem nýlega var dreift í þinginu og dreift eftir að ég bar fram þessa fyrirspurn kemur einmitt fram að þrátt fyrir að ákvæði um fíknivarnir í grunnskólum sé í aðalnámskrá, þá eru það fyrst og fremst stóru sveitarfélögin sem hafa skipulega stuðlað að kennslu í fíknivörnum og þá fyrst og fremst í 7. og 8. bekk. En hver og einn grunnskóli ræður þessu og í raun og veru leggur hvert og eitt sveitarfélag fjármagn fram. Nú hefur það komið í ljós við vinnu allra þeirra fjölmörgu sem eru í áhugavinnu til að stuðla að þessum vörnum, að það er mjög mikilvægt að vera með þessa fræðslu í skólunum og mjög góður árangur að því er talið er í þeim skólum og sveitarfélögum sem hafa kostað til, þó að það sé mat flestra að það þurfi að fara neðar í aldurinn. Lionsklúbbarnir standa fyrir enn einu átakinu og hvetja til þess að t.d. Lions Quest námsefnið fari inn í alla skóla landsins eða að það verði lögfest að taka þessa fræðslu upp. Mér er engin launung á því að það er sannfæring mín að ef námsefni um þetta efni yrði lögfest í grunnskólum landsins þá værum við að stíga stórt skref í forvörnum. Því spyr ég menntmrh.: Hyggst hann lögfesta þetta námsefni í grunnskólum landsins?

Herra forseti. Menntmrh. lögfestir í sjálfu sér ekki neitt heldur er það hið háa Alþingi sem festir hluti í lög. En á grunnskólum hvíla skyldur hvað varðar vímuvarnir eða fíknivarnir eins og kveðið er á um í aðalnámskrá grunnskóla frá 1989. Ákvæði um hlutverk og skyldur grunnskóla á þessu sviði eru almenns eðlils í lögum um grunnskóla, 29. gr., þar sem fjallað er um námskrár og kennsluskipan. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í starfi skólans skal leggja áherslu á: ... að stuðla að líkamlegri og andlegri velferð, heilbrigðum lífsháttum og ábyrgri umgengni við líf og umhverfi`` Útfærsla þessa lagaákvæðis er skýr eins og hún birtist í aðalnámskrá grunnskóla frá 1989. Markmiðið með fíknivörnum er þríþætt samkvæmt aðalnámskrá. Þó að Lions Quest námsefnið ,,Að ná tökum á tilverunni`` falli vel að þeim áherslum sem settar eru fram um aðferðir og leiðir í fíknivörnum er álitamál hvort gera eigi það að skyldu í grunnskólum. Í því efni þarf að vera eðlilegt svigrúm. Námsefnið er tæki til að ná markmiðunum sem sett eru fram um efnið. ,,Að ná tökum á tilverunni`` er ein leið af mörgum sem eru færar. Þegar það var gefið út í samvinnu við Lionshreyfinguna var litið á það af hálfu menntmrn. sem einn kost en ekki hinn eina sem skólarnir gætu nýtt sér til að sinna skyldum sínum í fíknivörnum en fram til þessa hefur ekkert námsefni reynst betur hér á landi. Erlendar rannsóknir sýna að námsefni á borð við ,,Að ná tökum á tilverunni`` þar sem lífsleikni er kennd ásamt því að fræða um fíkniefnin sjálf og skaðsemi þeirra er líklegt til að ná árangri í forvarnastarfi á þessu sviði. Áherslur kunna að breytast finni menn nýjar og betri leiðir í fíknivörnum. Þessi staðreynd mælir gegn því að gera eitt ákveðið námsefni að skyldu í grunnskólum. Einnig er það í andstöðu við sjálfstæði skóla í kennsluháttum að skylda þá til að nota eina ákveðna aðferð eða ákveðið námsefni til að ná markmiðum skólastarfs. Fram kemur í könnun sem gerð var haustið 1995 af menntmrn. um fíknivarnir í grunn- og framhaldsskólum að langflestir skólar sem styðjast við námsefnið ,,Að ná tökum á tilverunni`` telja það hjálpa talsvert mikið eða mjög mikið í því hlutverki að sinna fíknivörnum, lífsleikni í skólanum. Aðeins liðlega 14% segja: Það hjálpar lítið eða nánast ekkert. Þó að ég telji ekki ástæðu til að gera ákveðið námsefni í vímuvörnum að skyldunámsefni, þá vil ég hvetja alla skóla til að leggja áherslu á fíknivarnir enda tel ég ákaflega mikilvægt að skólarnir sinni þeim í auknum mæli. Hægt er að auka getu skólanna til að sinna skyldum sínum á þessu sviði með því að fastsetja ákveðinn kennslutíma í fíknivörnum á viðmiðunarstundaskrá. Fíknivarnir hafa ekki sömu stöðu í viðmiðunarstundaskrá grunnskóla og t.d. íslenska, stærðfræði og samfélagsfræði. Í viðmiðunarstundaskrá eru aðeins tilmæli um að nýta stundir til ráðstöfunar í ýmsa ógreinabundna námsþætti sem skólum ber að sinna samkvæmt aðalnámskrá, t.d. fíknivörnum. Samkvæmt lögum um grunnskóla er ákveðið að fjölga vikulegum kennslustundum nokkuð á næstu árum. Sú fjölgun gefur ný tækifæri til að festa hluta þess tíma á viðmiðunarstundaskrá fyrir fíknivarnir og verður það tekið til athugunar við mótun aðalnámskrár sem nú er að hefjast vinna við.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir að taka þetta upp hér og tek undir þau sjónarmið sem fram komu í ræðu hennar áðan um nauðsyn þess að setja sem skyldunámsefni námsefni í vímuefnavörnum sem er reyndar í nokkrum og flestöllum stærri skólum landsins. Þetta námsefni sem hefur verið notað ,,Að ná tökum á tilverunni`` hefur reynst eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra nokkuð vel, en hins vegar hafa komið fram einhverjar ábendingar frá kennurum og reyndar foreldrum líka um það sem betur mætti fara í því námsefni. Eitt af því hefur verið tekið til greina eða er verið að taka til greina við endurvinnslu á því eftir því sem ég best veit. En ég held að það sé mjög nauðsynlegt að koma á föstu skipulagi í öllum grunnskólum landsins og vera með öflugt forvarnastarf ef það er stöðug vinna nemenda með námsefni sem er þá eins og Lions Quest. Ég held að það sé langbesta forvörnin. Vissulega hafa félagasamtök komið með fræðslu inn í skólana en það hefur verið án skipulags. Og þó að slík fræðsla geri eitthvert gagn þá er það ekki það sama og þegar hópur nemenda vinnur saman með námsefni heilan vetur.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra þetta svar og ég skil hann svo að það eigi að fjölga viðmiðunarstundum og það verði tekið til athugunar hvort það eigi að kveða nánar á um þessi fræði í aðalnámskrá. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Ég vil einnig nefna það af því að ég var að tala um fræðslu í skólunum að það var að mínu mati lítil þúfa sem veltir væntanlega stóru hlassi þegar ráðherrann veitti þremur milljónum í jafningjafræðsluna. Ég tel að það sé verkefni sem eigi sannarlega eftir að skila sér eins og öll fræðsla. Ég tek undir það að fræðslan þarf ekki endilega að vera þetta verkefni Lions Quest. Það gæti verið annað gott verkefni. Aðalmálið er að lögfesta það að í öllum skólum sé tekið á þessu máli og það sé ekki geðþóttavald skólanna eða geðþóttavald kennara. Það sem skiptir máli með Lions Quest er að það er ætlast til að kennararnir fari á sérstakt námskeið til að læra að kenna það. Ég vil líka vekja athygli á því að þau sveitarfélög sem hafa lagt fjármagn í þetta hafa gert það varðandi ákveðinn aldurshóp, 7. og 8. bekk. En markhópurinn sem Lions Quest miðar við er 4.--6. bekkur eða sem sagt aldurinn 10--12, 13 ára. Og það hef ég heyrt á fundum þar sem ég hef verið með foreldrum að það þykir mjög brýnt að byrja þessa fræðslu snemma. Það vill svo til að mér hefur borist úttekt á slíku upplýsingaprógrammi, norrænu. Þar er fjallað um Lions Quest verkefnið og það er einmitt vakin athygli á eðli þess, m.a. að kennarar læra að kenna það, að það er mjög fjölbreytt og það byggir á sjálfsstyrkingu nemendanna sjálfra og að það tekur á þeim þáttum sem auka og stuðla að getu þeirra til að takast sjálfum á við vandamál. Það kemur einmitt fram í þessari norrænu úttekt að það hafa verið gerðar miklar lagfæringar frá upprunalegu prógrammi eða kennsluefni Lions Quest og að það hefur verið aðlagað betur að menningu hvers lands til að gera það auðveldara og betra í framsetningu í skólunum. Þar kemur einnig fram að bestu þættir þess, þrátt fyrir galla sem e.t.v. kunna í því að finnast, eru hvað breiddin í starfseminni er mikil og að kennslan verður mjög fjölbreytt og nær þar með betur til þessa unga hóps. Ég fagna því að ef ráðherra ætlar að taka af alvöru á þessum málum og hvet hann eindregið til að gera það sem hann getur til þess að fræðsla um fíkniefnamál fari inn í hvern einasta grunnskóla og helst neðar, helst a.m.k. niður í 6. bekk.

Herra forseti. Það mun verða tekið á þessu máli eins og ég sagði þegar aðalnámskráin verður endurskoðuð og einnig litið til þess þegar viðmiðunarstundaskrá verður skilgreind og tímum fjölgar í grunnskólanum. Ég vil aðeins í tilefni af síðari ræðu hv. þm., geta þess að á laugardaginn var hafði ég tækifæri til þess að taka þátt í hluta af ráðstefnu um tóbaksvarnir í nútíð og framtíð sem haldin var í Reykjavík. Þar kom fram í máli ræðumanns, í erindi sem var flutt í upphafi ráðstefnunnar, að því miður hefur slegið í bakseglið varðandi reykingar í skólum og er nauðsynlegt að taka það mál föstum tökum. Vonandi ber Alþingi gæfu til þess nú að afgreiða frv. til tóbaksvarnalaga þannig að nýjar forsendur skapist fyrir átaki í tóbaksvörnum. Þær varnir og það starf á mjög ríkt erindi inn í skólana. Þar hefur t.d. Krabbameinsfélagið verið með mjög góð námskeið og góða fræðslu þannig að það er víða sem menn koma að þessu. En að sjálfsögðu er eðlilegt að reyna að finna tíma í viðmiðunarstundaskránni fyrir þessar fíknivarnir og árétta þannig mikilvægi þeirra því að það kom einnig fram á þessari ráðstefnu að góð menntun stuðlar að því að menn temji sér heilbrigða lifnaðarhætti ef þannig má að orði komast, bæði varðandi tóbaksreykingar og væntanlega aðra neyslu á fíkniefnum. Það helst því í hendur að efla menntun, styrkja menntun og fræða fólk og að berjast gegn fíkniefnum og öðru því sem til óhollustu er.

Hæstv. forseti. Mér finnst nokkuð hafa borið á því í þessum umræðum að það sé ekkert sem heitir fíkniefnafræðsla í skólum nema yfirskriftin á kennslustundinni sé fíkniefnafræðsla. Þetta er ekki þannig. Við kennum þetta allan grunnskólann hvar sem við getum því við komið og ég held að langflestir ef ekki allir kennarar sem ég hef unnið með séu mjög meðvitaðir um það að koma þessari fræðslu inn hvar sem verður við komið, í sambandi við líffræði, í sambandi við kristinfræði og jafnvel í sambandi við íslensku og stærðfræði. Við reynum hins vegar að gera þetta á frekar mjúkan hátt því að þegar við erum að vinna með börn undir 13 ára aldri, þá hefur borið við, þegar gestir hafa t.d. komið í skólann frá ágætum félögum sem ég veit að vilja allt hið besta, að áróðurinn hefur verið svo harður að börnin hafa verið niðurbrotin á eftir. Þessi börn eiga nefnilega mörg hver foreldra sem þeim þykir afskaplega vænt um sem reykja og þau hafa enga möguleika á að hafa áhrif á þær venjur. Og það er svolítið erfitt þegar maður þarf að sitja með einhverja grátandi í fanginu eftir slíka fræðslufundi. Ég er ekki þar með að mæla á móti því að það komi inn tímar í eldri bekkjum grunnskólans sem eru sérstaklega merktir fíkniefnafræðslu með sérstöku námsefni en ég vil bara minna á að þetta er alls staðar tekið inn þar sem því verður við komið.

Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum vikum birtist hópur nemenda úr Menntaskólanum við Hamrahlíð á Austurvelli í þeim tilgangi að vekja athygli á aðstöðuleysi skóla síns til íþróttakennslu. Í grein sem nemandi í skólanum og fulltrúi í skólastjórn Menntaskólans við Hamrahlíð skrifaði í Morgunblaðið 23. apríl vekur hann athygli á því að þrátt fyrir það að Menntaskólinn við Hamrahlíð verði 30 ára nú í haust, það eru 30 ár liðin frá því að skólinn tók til starfa, hefur ekki verið staðið við neinar þær áætlanir sem hafa verið gerðar til þess að reisa íþróttahús við skólann. Eins og fram kemur í grein hans hefur þrisvar sinnum verið tekin fyrsta skóflustunga að þessu íþróttahúsi. Það liggja fyrir teikningar og það hafa verið gerðar áætlanir um framkvæmdir, en alltaf hafa þær dagað uppi. Það gefur auga leið að nemendur í ströngu námi hafa mikla þörf fyrir hreyfingu og líkamsrækt. Hún er afar nauðsynleg og því hefur verið haldið fram, m.a. af sjúkraþjálfurum í mín eyru, að íþróttakennsla í skólakerfi okkar sé af allt of skornum skammti og ekki nógu markviss. En það leiðir m.a. til þess að líkamlegt ástand ungs fólks er ekki nógu gott eins og síðar kemur fram á lífsleiðinni. Samkvæmt framhaldsskólalögum á að veita íþróttakennslu. Menntaskólinn við Hamrahlíð hefur leyst það mál með því að taka á leigu íþróttahús í allnokkurri fjarlægð frá skólanum. Það er augljóst mál að slíkt er býsna erfitt í framkvæmd. Íþróttakennari sem fylgdi þessum hópi nemenda hingað niður á Austurvöll komst svo að orði að þetta væri að verða algerlega óþolandi ástand. Því vil ég spyrja hæstv. menntmrh.: Hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar til að bæta úr aðstöðuleysi Menntaskólans við Hamrahlíð til íþróttakennslu?

Herra forseti. Mér er vel kunnugt um ástandið í Menntaskólanum við Hamrahlíð. Ég hef átt þar tvö börn sjálfur. Skólinn er í nágrenni við heimili mitt. Ég sé nemendur oft stunda íþróttir utan dyra og tel að það sé ekki beint óhollusta í því að hafa tækifæri til þess eins og þeir gera. Og ég veit að við erfiðar aðstæður í skólanum hafa kennarar lagt sig fram um að nýta þá kosti sem fyrir eru til þess að kenna unga fólkinu sem þar nemur að rækta líkama sinn og stunda heilsurækt þó að íþróttahúsið vanti. Að ýmsu leyti er kannski með slíkri fræðslu lagður grunnur að viðvarandi líkamsrækt sem nýtist mönnum lengur en á skólaaldri sem við vitum þegar fólk lærir að æfa sig utan dyra við göngur og hlaup. Varðandi spurninguna um það hvenær má vænta þess að bætt verði úr þessu ástandi sem varað hefur í 30 ár, þá vil ég láta þess getið að um þessar mundir eru þrjár stórbyggingar fyrir framhaldsskóla í smíðum á höfuðborgarsvæðinu. Þar er um að ræða viðbyggingu við Menntaskólann í Kópavogi vegna kennslu í matvælagreinum, nýtt skólahús fyrir Fjölbrautaskólann í Garðabæ og hús fyrir nýjan fjölbrautaskóla, Borgarholtsskóla í Grafarvogi sem tekur til starfa á hausti komanda. Langstærst af þessum framkvæmdum er bygging Borgarholtsskóla og er áætlað að henni ljúki að mestu á næsta ári. Á árinu 1998 er því reiknað með að fjárhagslegt svigrúm gefist til að taka til við endurbætur á húsnæði framhaldsskólanna í Reykjavík. Bygging íþróttahúss við Menntaskólann við Hamrahlíð er eitt þeirra verkefna sem þá munu liggja fyrir, en fleiri fjárfrek úrlausnarefni eru aðkallandi svo sem uppbygging Menntaskólans í Reykjavík, viðbygging við Ármúlaskóla, stórfelldar endurbætur á Sjómannaskólahúsinu og fleira gæti ég talið. Ekki er hægt á þessum tímapunkti að slá neinu föstu um forgangsröð eða framkvæmdahraða. Kemur þar hvort tveggja til að óvissa er um fjárveitingar og eins að eftir er að semja um hlut Reykjavíkurborgar í uppbyggingu framhaldsskóla í borginni. Það mál að Reykjavíkurborg vill ekki ganga til samninga við menntmrn. eða ríkið um framhaldsskólauppbygginguna í borginni stendur þróuninni í þessum málum æ meira fyrir þrifum. Og það er mjög mikið umhugsunarefni fyrir okkur þingmenn Reykvíkinga að velta því fyrir okkur hvaða leiðir eru færar til þess að fá Reykjavíkurborg til þátttöku í þessari uppbyggingu. Ég tek sem dæmi Menntaskólann á Akureyri sem er gamall skóli, ekki síður en Menntaskólinn í Reykjavík sem að vísu er eldri. Þar er verið að byggja við og Akureyrarbær tekur þátt í kostnaði við þá uppbyggingu. Ég sé ekki hvernig við getum lagt á ráðin um uppbyggingu framhaldsskólakerfisins í Reykjavík án þess að Reykjavíkurborg ljái a.m.k. máls á viðræðum og komi til samstarfs um það og taki þátt í þessari uppbyggingu. Það eru engin rök að halda því fram að það sé verið að flytja grunnskóla til borgarinnar og þess vegna sé henni sniðinn of þröngur stakkur. Við flytjum einnig fjármuni og meiri fjármuni en við gátum vænst með því að ríkissjóður ætlar að taka þátt í uppbyggingu grunnskólans til þess að einsetningin geti átt sér stað. Það eru því engin rök hjá Reykjavíkurborg að hafna því og standa gegn því að taka þátt í uppbyggingu á framhaldsskólastiginu. Að lokum vil ég láta þess getið að við Ármúlaskóla er ekkert íþróttahús. Þar er þó íþróttabraut og þar hef ég rætt við nemendur og skólamenn. Þeir óska ekki eftir því að þar verði reist íþróttahús. Þeir telja að aðstaðan sem þeir hafa í Laugardalshöllinni, á Laugardalsvellinum, í Framheimilinu og á fleiri stöðum þar sem þeir stunda sínar íþróttir og sína kennslu í íþróttum sé sú besta sem völ er á í landinu. Þeir kjósa að halda því fyrirkomulagi áfram þannig að það er mismunandi eftir skólum hvernig að þessu er staðið. Raunar er ég þeirrar skoðunar að það hafi verið mistök þegar íþróttahús var byggt við Hlíðaskóla sem er við hliðina á Hamrahlíðarskólanum að það skyldi ekki hafa verið hugað að því þegar það íþróttahús var byggt rétt við innkeyrsluna í Hamrahlíðarskólann að það nýttist bæði fyrir grunnskólann og Menntaskólann við Hamrahlíð. Það er of seint að harma það. Það þarf að gera þarna úrbætur og ég tel að bygging íþróttahússins við Menntaskólann við Hamrahlíð hljóti að verða eitt af forgangsverkefnunum þegar þeim stórframkvæmdum sem ég gat um er lokið á höfuðborgarsvæðinu og svigrúm skapast árið 1998.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Við ræddum áðan um skyldunámsefni í vímuvörnum og ég tel að einmitt þetta mál sem við ræðum hér varðandi byggingu íþróttahúss og íþróttamannvirkja tengist þeim málum vegna þess að það er sannað að það unga fólk sem tekur þátt í íþróttum leiðist miklu síður út á brautir fíkniefnaneyslu. Ef ungt fólk hefur viðfangsefni við sitt hæfi eru minni líkur á því að það lendi út á vegi spillinginnar. Þátttaka í íþróttum og uppbygging íþróttamannvirkja hefur líka sparnað í för með sér í heilbrigðiskerfinu. Þar veitir okkur ekki af að spara með því að byggja upp ungt fólk til þátttöku í lífinu. Það er nauðsynlegt þegar verið er að byggja íþróttamannvirki að reyna að nýta það á sem fjölbreytilegastan hátt. Ég hygg að t.d. á höfuðborgarsvæðinu sé e.t.v. í það mesta að byggja íþróttahús við hvern einasta framhaldsskóla í borginni en það er engu að síður nauðsynlegt að það sé gulltryggt að nemendur hafi greiðan aðgang að húsnæði til þess að stunda íþróttir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin og þeim þingmanni sem hér tók til máls. Ég get tekið undir hvert orð sem fram kom hjá honum. En það kom fram í máli hæstv. menntmrh. að hér eru ýmsar spurningar á ferð og ýmis álitamál og verkefnin mörg sem fram undan eru. Auðvitað reyna skólarnir að leysa sín mál með ýmsum hætti. M.a. með þeim hætti að hæstv. menntmrh. verði var við nemendurna frá Menntaskólanum við Hamrahlíð sem eru að hlaupa um göturnar í kringum heimili hans og reyna eitthvað að hreyfa sig. Þótt það sé góðra gjalda vert er það ekki fullnægjandi því að á meðan vetur geisar er erfitt að stunda einhverja íþróttakennslu með viti og með skipulagi. Þar á ákveðin uppbygging sér stað sem þarf að fylgja eftir. Ég get tekið undir að það voru gríðarleg mistök þegar íþróttahúsið var byggt við Hlíðaskóla. Ég man ekki hvernig það kom til, en einhverra hluta vegna kom samvinna ekki til greina. Þetta er auðvitað alveg út í hött og ég veit reyndar ekki hvernig það íþróttahús er nýtt. En yfirleitt eru íþróttahúsin í borginni mjög vel nýtt og það er setið um þau og þau eru að reyna að þjóna almenningi á sama tíma og nemendum. Og eftir því sem ég best veit eru biðlistar og erfitt að komast að. Það er því skortur á þessu húsnæði og þar eiga skólarnir auðvitað að hafa forgang. Varðandi það sem snýr að borginni er eriftt að átta sig á því máli. Hæstv. menntmrh. hefur haldið þessu fram fyrr og ég get ekki sagt annað en það að ég ætla að kynna mér þetta mál alveg sérstaklega. Ég tel mig hafa nokkuð greiðan aðgang að borgarstjórninni í Reykjavík og það verður auðvitað að kanna þá fullyrðingu sem fram kom hjá hæstv. menntmrh. um það að borgin standi þróun framhaldsskóla hér í borginni fyrir þrifum. Þarna eru einhver deilumál á ferð um það hver á að gera hvað og auðvitað verður að leysa úr þeim. En ég vona að íþróttahús við Menntaskólann við Hamrahlíð komist á dagskrá sem allra fyrst en auðvitað þarf að ljúka þeim verkefnum sem fyrir eru. Hins vegar hafa nemendur við þennan skóla beðið í 30 ár og það verður að teljast ansi langur biðtími.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið að rannsóknir sýna að ástundun íþrótta og námsárangur fara saman. Það hefur verið unnin könnun sem menntmrn. stóð m.a. og þar blasir þessi niðurstaða við. Það er því skynsamlegt til þess að ná árangri í skólastarfi að leggja rækt við íþróttir og það sem þeim tengist. Við deilum ekki um það. Hitt er ljóst að menn hafa leyst þetta mál í Hamrahlíðarskólanum með ýmsum hætti en nú er komin enn ný kynslóð nemenda sem sættir sig ekki við þetta. Þeir hafa komið hér, þeir hafa afhent mér mótmæli eða áskoranir og eins og ég segi, málið er á forgangslistanum. Hvar það lendir og hvenær ákvörðun verður tekin verður ekki unnt að segja fyrir um fyrr en í fyrsta lagi á árinu 1998. En hitt er ljóst, og ég vona að hv. þm. og fyrirspyrjandi gangi til þess verks að kynna sér stöðu mála um samskipti ríkisins og Reykjavíkurborgar um framhaldsskólana, að það stendur á því að Reykjavíkurborg komi til móts við að ég held sanngjarnar óskir ríkisins eins og önnur sveitarfélög hafa gert. Víðast annars staðar eru sveitarfélögin oft aðalhvatamaður þess að gengið sé til uppbyggingar á framhaldsskólastiginu. En þegar að þessum málum kemur í Reykjavík er það sveitarfélagið sem frekar dregur úr mönnum og segir að þetta komi því ekki við.

Herra forseti. Á dögunum bar ég fram sakleysislega spurningu í óundirbúnum fyrirspurnatíma til hæstv. menntmrh. Spurningin var svohljóðandi: ,,Hvernig er háttað varðveislu gjafa og eigna hússtjórnarskóla sem flestir hafa verið lagðir niður?`` Hæstv. menntmrh. bað um að ég legði fram spurningu þessa með formlegum hætti svo að hann gæti undirbúið svarið. Það var eðlilegt af hans hálfu og þess vegna geri ég þetta hér og nú. Ég viðurkenni að ég gerði mér ekki grein fyrir því þá að hér væri um jafnviðkvæmt og alvarlegt mál að ræða og raun ber vitni. Ég er þakklátur þeim fjölmörgu sem hafa haft samband við mig um þessi mál til að fræða mig og upplýsa. Margir telja að í umræðunni hafi þessar stofnanir verið lítilsvirtar í orði og á borði svo að ekki sé talað um virðingarleysi gagnvart eignum þeirra. Eignirnar eru peningaleg verðmæti og hafa í senn tilfinningaleg og menningarleg gildi og endurspegla velvilja velunnara þessara stofnana sem í flestum tilfellum voru kvenfélagasamtök eða kvenfélög í viðkomandi héruðum sem og starfsmenn og nemendur þessara skóla. Staðreyndin er sú að mikil menning liggur að baki þessum stofnunum. Ævilangar hefðir og gildi. Mörg þessara gilda hafa nú farið forgörðum í samfélagi okkar. Þegar best lét störfuðu 11 hússtjórnarskólar í landinu. Þeir voru börn síns tíma og höfðu verulegt menningarlegt gildi ekki síður en menntastofnanir þær sem starfa nú vítt og breitt um landið. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hvaða áhrif starfræksla menntastofnana hefur fyrir mannlíf á svæðum þar sem þeir starfa. Þá er sama hvort talað er um grunnskóla, tónlistarskóla, framhaldsskóla eða háskóla. Um leið og það skiptir miklu máli að varðveita eignir hússtjórnarskólanna skiptir líka miklu máli að varðveita sögu þeirra. Það sem við teljum úrelt í dag er orðið að verðmætum á morgun.

Herra forseti. Eins og mun koma fram í svari mínu var það ekki að ástæðulausu að ég bað um að þetta mál yrði lagt fram sem formleg fyrirspurn þannig að tími gæfist til þess að afla upplýsinga. En það er alrangt sem var gefið til kynna í blaðafrásögn af þessum orðaskiptum sem áttu sér stað fyrir tíu dögum í þinginu að það væri eins og enginn vissi um afdrif þessara eigna og ég gæti þess vegna ekki svarað. Það hefði enginn hugmynd um hvað um þetta hefði orðið. Það er alrangt og gefur ranga mynd af þessu máli. Það er einkennilegt að menn flytji slíkar fréttir í fjölmiðlum héðan af Alþingi. Á undanförnum áratugum hafa orðið miklar breytingar á skólahaldi í landinu. Á það ekki síst við um hússtjórnarfræðsluna sem með tilkomu fjölbrautaskóla víðs vegar um land hefur að mestu fallið inn í áfangakerfi framhaldsskólastigsins. Nú eru aðeins tveir hússtjórnarskólar starfandi en átta hafa verið lagðir niður vegna dvínandi aðsóknar. Þeir tveir skólar sem starfa enn eru Hússtjórnarskólinn í Reykjavík og Hússtjórnarskólinn á Hallormsstað. Aðsókn að þeim er allgóð og ekki við öðru að búast en að þeir muni enn um sinn sinna sínu hlutverki með prýði. Þar sem skólar hafa verið lagðir niður hefur skólahúsunum verið fengið nýtt hlutverk og jafnframt hefur verið leitast við að tryggja varðveislu þeirra muna og eigna sem hafa sögulegt og menningarlegt gildi. Húseignir skólans að Varmalandi í Borgarfirði hafa verið afhentar Kennaraháskóla Íslands sem annast varðveislu muna úr eigu skólans í samráði við munanefnd skólans og Samband borgfirskra kvenna. Verið er að gera miklar endurbætur á húsinu og er að því stefnt að gripir úr skólanum fái þar verðugan sess þegar framkvæmdum lýkur. Staðarfell í Dölum hefur verið afhent Samtökum áhugafólks um áfengisvandamál. Þar eru varðveittir ýmsir munir skólans og gott samstarf hefur tekist á milli SÁÁ og skólanefndarinnar sem enn starfar og hefur látið varðveislu eigna skólans tíl sín taka. Hússtjórnarskólinn Ósk á Ísafirði hefur verið afhentur Ísafjarðarkaupstað með þeirri kvöð að kvenfélagið Ósk sem átti á sínum tíma mikinn þátt í byggingu og rekstri skólans hafi aðgang að ákveðnum hluta hússins og annist jafnframt varðveislu þeirra sögulegu verðmæta sem skólinn átti. Húseignir skólans á Blönduósi hafa undanfarin ár verið í umsjón fræðsluskrifstofu Norðurl. v. en hluti húsnæðisins hefur verið notaður til skólahalds á vegum sveitarfélagsins. Lítið hús á lóð skólans hefur verið afhent Sambandi austur-húnvetnskra kvenna og er þar starfrækt heimilisiðnaðarsafn. Varðveisla muna skólans er í höndum fræðsluskrifstofunnar og sambandsins. Á hausti komanda verður rekstri fræðsluskrifstofanna hætt en ekki hefur verið tekin ákvörðun um ráðstöfun húseigna í framhaldi af þeirri breytingu. Ljóst er að sérstaklega þarf að hafa í huga að varðveisla eigna skólans verði tryggð til frambúðar. Skólinn á Löngumýri í Skagafirði er í eigu þjóðkirkjunnar sem heldur þar uppi ýmiss konar starfsemi þótt ekki sé rekinn þar hússtjórnarskóli með sama hætti og áður. Skólahúsnæðið á Laugalandi í Eyjafirði er að mestu notað í þágu grunnskóla en kvenfélag sveitarinnar hefur þar einnig aðstöðu til fundahalda og þar eru jafnframt geymdir gripir úr eigu skólans. Verkmenntaskólinn á Akureyri hefur yfirtekið eignir og hlutverk Hússtjórnarskólans á Akureyri og annast varðveislu muna og búnaðar. Meginhluti húseigna Hússtjórnarskólans á Laugum í Reykjadal var á sínum tíma afhentur Framhaldsskólanum á Laugum. Hluti af húsnæði skólans var þó falinn forsjá kvenfélaganna í héraðinu og í umsjá þeirra eru ýmsir gripir og markverðar minjar frá fyrri tíð. Íþróttakennaraskóli Íslands á Laugarvatni hefur nú til afnota hús hússtjórnarskólans sem þar starfaði áður. Á síðasta ári var gerð gangskör að því að skrásetja og flokka muni úr eigu skólans og varð samkomulag um það að framvegis yrði hluti munanna í varðveislu Íþróttakennaraskólans en hluti í umsjá Byggðasafns Árnesinga. Starfandi er sérstök nefnd um skráningu og varðveislu munanna, skipuð fulltrúum Sambands sunnlenskra kvenna og héraðsnefndar Árnessýslu auk eins af fyrrverandi kennurum skólans. Gert er ráð fyrir að hluti af munum skólans verði varðveittur í veitingahúsinu Lindinni sem um áratuga skeið var aðsetur skólans en er nú í eigu Laugardalshrepps. Í samræmi við ályktun Alþingis frá 24. febrúar 1995 skipaði ég nefnd sumar sem leið til þess að gera tillögur um hvernig best megi varðveita arf og eignir gömlu húsmæðraskólanna í landinu. Í nefndinni sitja auk fulltrúa menntmrn. fulltrúar Kvenfélagasambands Íslands, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags íslenskra safnamanna. Nefndin hefur ekki lokið störfum en þess er að vænta að tillögur hennar liggi fyrir síðar á þessu sumri.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á því atriði sem hann spurði um. Þetta hefur lengi verið mitt áhugamál og ég flutti fyrir nokkrum árum skriflega fyrirspurn um það hvernig meðferð skólahúsa og innbús þeirra væri háttað og fékk greið svör frá menntmrn. þá. Síðan flutti ég þáltill. um að gerðar yrðu tillögur um það hvernig best væri hægt að varðveita arf og eignir húsnæðraskólanna. Sú tillaga var til komin vegna þess að konur víðs vegar að af landinu höfðu sagt mér frá áhyggjum sínum vegna þessara gripa. Við erum að tala um borðbúnað, silfur, dúka, hannyrðir, vefstóla, málverk, styttur og alls konar gjafir sem þessum skólum hafa borist. Vegna hins breytta hlutverks skólanna hafa menn verið í vandræðum með það hvað ætti að gera við þá. Ég vona að nefndin sem hæstv. menntmrh. skipaði komist að góðri niðurstöðu varðandi þetta mál. Það er auðvitað ekki hægt annað en bíða eftir niðurstöðum hennar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn sem sýnir hve mikinn áhuga hann hefur á þessum málefni og er það vel. Ég hef orðið var við að þessi fyrirspurn hefur vakið mikla athygli og viðbrögð fjölmargra fyrrverandi nemenda hússtjórnarskóla víða um land. Það sýnir þann hug og tilfinningar sem tengjast þessum skólum og þeim hlutum sem hér um ræðir. Það er mikilvægt að tryggja varðveislu þessara hluta og gjafa sem um er að ræða auk þess sem þeim tengjast tilfinningar nemenda og fyrrverandi starfsmanna hússtjórnarskólanna. Eins og fram hefur komið tengist þetta menningar- og sögulegum minjum og sögu viðkomandi héraða og staða þar sem skólar hafa verið starfræktir. Hæstv. menntmrh. svaraði því hvernig málum er við komið í tveimur fyrrverandi hússtjórnarskólum á Vesturlandi, þ.e. Varmalandi og Staðarfelli. Ég vil lýsa ánægju með það svar sem kom fram og tel mjög mikilvægt að varðveisla þessara muna verði tryggð, ekki síst ef það getur komið heim og saman við þá starfsemi sem fram fer í framtíðinni á viðkomandi stöðum. Herra forseti. Ég vil ítreka þakkir til hv. fyrirspyrjanda og einnig til hæstv. ráðherra fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni fyrir að vekja máls á því sem virðist lítið og sakleysislegt eins og hann sagði sjálfur, en er í rauninni stórmál. Í máli hússtjórnarskólanna endurspeglast sú þróun sem átt hefur sér stað í skólamálum þjóðarinnar að undanförnu, þ.e. að sérskólastefnan hefur verið á undanhaldi en við hefur tekið hinn almenni framhaldsskóli, starfrækjandi einstakar námsbrautir. Þetta snýst um húsnæði. Þetta snýst um þann búnað sem fylgdi hússtjórnarskólum og almenna þekkingu og þau markmið sem fylgdu hússtjórnarfræðslu. Tímans vegna er ekki hægt að fara út í þetta í smáatriðum. Ég tel að í svari hæstv. ráðherra hafi komið fram mjög skynsamleg nýting á húsnæðinu við breyttar aðstæður. Eftir stendur eigi að síður að hússtjórnarkunnáttu almennt þarf að taka verulega til endurskoðunar. Af reynslu minni úr framhaldsskóla finnst mér að hússtjórnarkunnátta nemenda af karl- og kvenkyni sé verulega á undanhaldi þrátt fyrir menntun þar um í grunnskólanum. Því vil ég skora á hæstv. menntmrh. að gera stórt átak í þeim fræðum því að þar er kannski grundvöllur að jafnrétti kynjanna lagður.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir greinargóð svör sem hann gaf hér. Ég vil einnig þakka þingmönnum fyrir að hafa tekið þátt í þessari umræðu. Þetta lýsir kannski svolítið breyttum tímum í þjóðfélagi okkar því að einhvern tíma hefði verið talað um að hér væri um kvennagildi eða mjúk mál að ræða. Aldrei þessu vant standa fleiri karlmenn upp en konur til að ræða þessi mál og sýnir það kannski að ...  Ég tel mjög brýnt, hæstv. menntmrh., að sú nefnd sem hefur verið skipuð um þessi mál ljúki sem allra fyrst störfum. Það er góð regla að þegar nefndir eru skipaðar að setja þeim tímamörk. Ég hvet hæstv. menntmrh. til þess að setja tímamörk þannig að nefndin ljúki störfum sem allra fyrst vegna þess að alveg eins og ég kom inn á áðan er hér um viðkvæm mál að ræða sem hafa mikið tilfinningalegt gildi fyrir mjög marga sem störfuðu eða stunduðu nám við þessa skóla. Samkvæmt mínum upplýsingum hefur það verið of algengt að ýmsir munir úr þessum ágætu skólum hafi því miður glatast.

Herra forseti. Ég vona að umræðurnar hafi leitt í ljós að af hálfu ríkisins sem eiganda þessara húsa eða með ráðstöfunarrétt yfir þeim, hafi verið staðið þannig að málum að þau eru öll í notkun eða hugmyndir eru um það hvernig best sé að nýta þau og mörg þeirra þjóna enn góðum tilgangi. Þeir munir sem hér er um að ræða eru vafalaust og vonandi allir í góðra manna höndum og hafa ekki týnst eða glatast. Ég get ekki fullyrt neitt um það og að sjálfsögðu ætla ég ekki að taka það á mig. En hitt er ljóst að það er unnið að þessum málum og það er verið að móta stefnu á vegum þessarar nefndar og fara yfir þau og finna vonandi endanlega niðurstöðu. En ég vil aðeins láta þess getið að ég hef heimsótt stofur bæði í framhaldsskólanum á Laugum og einnig núna nýlega á Ísafirði. Þar er tónlistarskólinn í því húsi sem stofan er sem ég gat um. Það er umhugsunarefni finnst mér líka, þegar menn fara þar um, hvort það er ekki hægt að nýta þetta húsnæði betur hvað sem verður um munina, því að frá mínum bæjardyrum sé er næsta dapurlegt að koma inn í slíkar stofur sem standa auðar nema þar komi konur saman til minningastunda öðru hverju. Ég held það væri skynsamlegt að taka líka ákvarðanir um að þetta húsnæði yrði nýtt, t.d. á Ísafirði, undir tónlistarskólann og þetta yrði meiri lifandi þáttur í umhverfinu og starfinu hvað sem líður mununum og varðveislu þeirra og menn eigi að treysta öðrum fyrir þeim. Þetta vildi ég láta koma fram því að ég hef rekist á það að þetta eru svona minningastofur. Það held ég að sé ekki heppilegt heldur fyrir minninguna um þessa skóla og það eigi ekki að geyma þá eins og einhverjar fornminjar. Þeir þjónuðu tilgangi á sínum tíma. Auðvitað þarf menntunin að vera áfram, en henni er miðlað öðruvísi núna. Þetta á líka að vera lifandi hluti af samtíma okkar þó að starfsemin hafi breyst.

Virðulegi forseti. Ástæða þessarar fyrirspurnar til viðskrh. um dráttarvexti er sú að í tengslum við þáltill. sem ég hef flutt um aðgerðir til að bæta stöðu skuldara hefur það vakið athygli mína hve gífurlega mikil dráttarvaxtataka er á vanskilum skuldara. Ég nefni sem dæmi að fram kom í umræddri þáltill. að uppsafnaðir dráttarvextir á fimm ára tímabili af skuld sem nam liðlega 300 þús. kr. voru orðnir nálægt 1 millj. kr., þ.e. einungis dráttarvaxtatakan af 300 þús. kr. skuld var um 990 þús. Þetta á sér skýringu í því að dráttarvextir eru mjög háir og ekki síður að áfallnir dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól skuldar og nýir dráttarvextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð ef vanskil standa lengur en 12 mánuði. Í þessari fyrirspurn er einmitt spurt um álit hæstv. ráðherra á því hvort fyrirkomulag dráttarvaxta sé eðlilegt. Í annan stað hef ég fengið jákvæð viðbrögð frá hæstv. félmrh. og reyndar einnig hæstv. fjmrh. um að rétt væri að skoða fyrirkomulag dráttarvaxta. Það kom sérstaklega til umræðu annars vegar í tengslum við frv. félmrh. um meðlagsgreiðslur, en dráttarvextir vegna útistandandi meðlagsskulda sem eru 5,3 milljarðar kr. eru um 1.150 millj. kr. Hins vegar kom þetta mál aftur til umræðu í tengslum við frv. hæstv. fjmrh. um heimild til að afskrifa skattaskuld til einstaklinga. Þar kom fram að álagðir dráttarvextir vegna skattaskulda einstaklinga á árinu 1993, 1994 og 1995 voru um 810 millj. kr. Ég er sannfærð um það, eftir að hafa kynnt mér rækilega þann mikla kostnað sem einstaklingar í vanskilum verða fyrir og verða að greiða, til hins opinbera, innlánsstofnana og lögfræðinga, að það er ekki síst fyrirkomulag dráttarvaxta sem veldur því að einstaklingar geta ekki komist út úr miklum fjárhagserfiðleikum. Þetta er fyrsta ástæða þess og sú þýðingarmesta að þessi fyrirspurn er fram borin til hæstv. viðskrh. Hin síðari er sú að það er andstætt því frjálsræði sem ríkir í vaxtamálum og samræmist varla nútímaviðskiptaháttum að Seðlabanki ákveði dráttarvexti hverju sinni. En samkvæmt ákvæðum vaxtalaga eru dráttarvextir á peningakröfum ákveðnir af Seðlabanka samkvæmt ákveðinni formúlu sem kveðið er á um í vaxtalögum. Vegna þess er þessi fyrirspurn fram lögð. Spurt er um álit ráðherra á þessu fyrirkomulagi dráttarvaxtaútreikninga og hvort það standi til að breyta því og hvort ráðherrann telji að það samræmist nútímaviðskiptaháttum. Síðan er spurt um hvort ráðherra telji eðlilegt að dráttarvextir séu 15--16% á ári eins og nú er. Í þriðja lagi er spurt hvort ráðherrann telji eðlilegt að áfallnir dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól skuldar og nýir dráttarvextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð ef vanskil standa lengur en 12 mánuði. Loks er spurt hvort ráðherra hafi áform um að leggja til breytingar á vaxtalögum og fyrirkomulagi dráttarvaxta.

Herra forseti. Á þskj. 809 spyr hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir um dráttarvexti. Fyrsta spurning hv. þm. hljóðar svo með leyfi forseta: ,,Hvert er álit ráðherra á fyrirkomulagi dráttarvaxtaútreiknings samkvæmt vaxtalögum og telur hann það samræmast nútímaviðskiptaháttum að Seðlabanki ákveði dráttarvexti?`` Í haust sem leið skilaði svokölluð vaxtalaganefnd skýrslu til mín, en nefndin hafði það hlutverk að endurskoða ákvæði vaxtalaga, nr. 25/1987. Nefndin leggur til þá grundvallarbreytingu í vaxtamálum að dráttarvextir verði gefnir frjálsir þannig að þeir ráðist af samningum manna á milli. Nú eru dráttarvextir hins vegar ákveðnir af Seðlabankanum innan marka sem tiltekin eru í vaxtalögum. Þessi breyting sem vaxtalaganefndin leggur til felur í sér að dráttarvextir geta verið álag á samningsvexti eins og algengt er víða erlendis, en núna er slíkt óheimilt hér á landi. Þá fylgir þessari breytingu einnig að verðtryggð lán geta áfram verið verðtryggð eftir að taka dráttarvaxta hefst en breytist ekki í óverðtryggð lán eins og núna gildir. Álit vaxtalaganefndar verður til skoðunar í viðskrn. í sumar og haust og hyggst ég koma með tillögur á næsta þingi um breytingar. Í öðru lagi spyr hv. þm., með leyfi forseta: ,,Telur ráðherra eðlilegt að dráttarvextir séu 15--16% á ári eins og nú er?`` Eðli máls samkvæmt hljóta dráttarvextir að vera hærri en samningsvextir. Þeir eru refsing fyrir að standa ekki í skilum. Vaxtavandamálið er að vextir eru almennt allt of háir hér á landi. Dráttarvextir eru háir vegna hárra vaxta í landinu og þessi munur er tilkominn vegna þess. Ríkisstjórnin beitti sér fyrir lækkun vaxta í febrúar sl. Sú aðgerð er farin að skila miklum árangri og er ekki enn séð fyrir endann á þeim vaxtalækkunum. Seðlabankinn lækkaði til að mynda ávöxtun í viðskiptum bankans með ríkisvíxla um tæpt 1 prósentustig í aprílmánuði. Markaðurinn tók vel við þessari lækkun. Vextir fimm ára spariskírteina lækkuðu verulega í apríl, þeir eru nú 5,45% en voru 5,9% um áramótin. Sérstaklega er athyglisverð 2% lækkun vaxta á fimm ára óverðtryggðum bréfum frá áramótum. Þessi lækkun bendir til þess að markaðurinn hafi trú á að stöðugleikinn sé langvarandi. Bankar og sparisjóðir hafa hins vegar ekki enn tekið við sér og fylgt þessum lækkunum eftir. Kjörvextir almennra skuldabréfalána banka eru nú um 0,3% hærri en í desember. Í vaxtalækkunarhrinunni í apríl lækkuðu bankavextir aðeins óverulega og þetta þurfa bankarnir að skýra. Búast má við að vextir fari lækkandi á næstunni. Almenn lækkun vaxta á næstu vikum og mánuðum vegna hagstæðra efnahagsskilyrða mun einnig leiða til lækkunar dráttarvaxta. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Telur ráðherra eðlilegt að áfallnir dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól skuldar og nýir dráttarvextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð ef vanskil standa lengur en í 12 mánuði?`` Ekki stendur til að breyta þessu ákvæði vaxtalaga, enda alsiða að vextir reiknist af vöxtum. Kröfuhafi verður að geta bætt dráttarvaxtatekjum við eign sína. Annað fyrirkomulag væri í hæsta máta óeðlilegt því að krafan mundi þynnast út með tíð og tíma, m.a. í ljósi þess að hluti dráttarvaxta er ígildi verðbóta. Almenna reglan í viðskiptalífinu er sú að vaxtatekjur bætast við höfuðstól til frekari ávöxtunar. Þannig nýtur sparifjáreigandi til að mynda vaxta af inneign sinni að viðbættum áður fengnum vöxtum. Mismunandi er þó eftir innlánaformum hversu oft vextir bætast við höfuðstól en aldrei sjaldnar en á 12 mánaða fresti. Í vaxtalögum er hins vegar lagt bann við því að dráttarvextir séu lagðir við höfuðstól oftar en á 12 mánaða fresti. Þetta ákvæði vaxtalaganna felur því sér ákveðna vörn fyrir skuldara. Í fjórða lagi spyr hv. þm.: ,,Áformar ráðherra að leggja til breytingar á vaxtalögum og fyrirkomulagi dráttarvaxta?`` Eins og fram kom í svari við fyrstu spurningu hyggst ég láta skoða þetta álit vaxtalaganefndar betur í sumar og mun í kjölfar þess taka ákvörðun um með hvaða hætti það frv. sem lagt verður fram um breytingu á vaxtalögum lítur út þegar það verður lagt fyrir komandi þing.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. svörin sem ég tel að hafi verið skýr. Ég tel að það sé jákvætt að ráðherra hyggst á hausti komanda leggja fram frv. til breytinga á vaxtalögum sem felur í sér breytingar á fyrirkomulagi dráttarvaxtatöku þannig að dráttarvextir verði gefnir frjálsir og ráðist af samningum. Hitt er annað mál að það olli mér vonbrigðum varðandi 3. tölul., þ.e. varðandi vextina, að áfallnir dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól skuldar. Það er einmitt það sem keyrir mjög upp dráttarvextina og gerir nánast óyfirstíganlegt fyrir þá sem skulda að ná tökum á sínum fjármálum eins og ég nefndi. Ef höfuðstóll skuldar er 300 þús. kr. eru bara dráttarvextirnir einir að fimm árum liðnum upp á 990 þús. kr. Það er eitthvað að í þessu efni og það veldur mér vissulega vonbrigðum. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því í fyrsta lagi hvort hann telji að það megi þá vænta þess að dráttarvextir lækki í kjölfar þeirra breytinga sem ráðherrann boðar. Í annan stað nefndi ráðherra þær breytingar eða þær vaxtalækkanir sem orðið hafa frá því í febrúar. Hann nefndi að bankar og sparisjóðir hafi ekki fylgt þeim eftir og þetta verði þeir að skýra. Ég vil gjarnan fá nánari svör við því hvað ráðherrann meinar með því. Mun hann kalla bankastjórana fyrir sig til þess að ræða þetta mál? Getur ráðherra, og hvernig ætlar hann þá að gera það, haft áhrif á það að bankarnir og sparisjóðirnir fylgi eftir með vaxtalækkunum?

Herra forseti. Á þessari stundu treysti ég mér ekki til að fullyrða að dráttarvextir muni lækka í kjölfar þeirra fyrirhuguðu og hugsanlegu breytinga sem gerðar munu verða á vaxtalögum. Ég sagði einfaldlega að ég teldi rétt að taka þessi mál til endurskoðunar í sumar og hef í hyggju að leggja fram frv. til breytinga á vaxtalögum á komandi þingi, þ.e. á haustþingi. En það er auðvitað útilokað að segja til um hvort dráttarvextir muni lækka bara með því að leggja frv. fram. Gerist það hins vegar að dráttarvextir verði gefnir frjálsir eins og vextir skulum við vona að sú samkeppni sem þá verður til muni leiða til lækkunar dráttarvaxta. En aðalatriðið er að lægri vextir almennt eiga að leiða í núverandi kerfi til lægri dráttarvaxta. Varðandi það að bankarnir þurfi að skýra að ekki hafi orðið um frekari vaxtalækkanir hjá þeim að ræða í kjölfar þeirrar vaxtalækkunarhrinu sem nú hefur verið í gangi um nokkurn tíma og Seðlabankinn hafði frumkvæði að í aprílmánuði á ég þar einfaldlega við að yfirleitt hafa innlánsvextir bankanna verið talsvert lægri en innlánsvextir eða vextir fimm ára ríkisskuldabréfa. Nú er hins vegar svo komið að innlánsvextir bankanna eru orðnir talsvert hærri en vextir ríkisskuldabréfa. Sú breyting er vegna þess að vaxtalækkunin hefur orðið miklu meiri á markaðnum og bankarnir hafa ekki fylgt henni eftir. Ég tel að bankarnir þurfi að skýra af hverju þeir fylgja ekki markaðnum niður og þeim breytingum sem þar hafa orðið. Það er hins vegar ekki öll nótt úti í þessum efnum enn vegna þess að markaðurinn mun taka örlítið seinna við sér og það tekur ákveðinn tíma að ná vöxtum niður. Ég á von á því að vextir bankanna muni halda áfram að lækka. Það eru allar forsendur til þess og ekki síst þessi sem ég var núna að lýsa. Hún gefur von um það að bæði innláns- og útlánsvextir geti lækkað vegna þess að bankarnir eiga ekki að þurfa á meiri vaxtamun að halda en þeir hafa í dag. Hann væri betur minni en hann þó í raun er.

Herra forseti. Á þskj. 786 hef ég lagt fram fyrirspurn til samgrh. um álag á vörugjald af millifrakt í alþjóðaflutningum. Tilefni þessarar spurningar er sú að á sl. ári höfðu Grænlendingar áhuga á að taka upp stóraukna milliflutninga til Evrópu og Bandaríkjanna í gegnum Reykjavíkurhöfn. Tekjur Reykjavíkurhafnar eru byggðar upp á fimm vörugjaldsflokkum en þar er séríslenskt fyrirbrigði, 25% álag á vörugjald, lagt á gjaldstofn hafna og er nýtt til viðbótar framlagi samkvæmt fjárlögum í Hafnabótasjóð. Þetta álag nam um 130 millj. kr. á sl. ári. Til að ná umsvifum milliflutninga Grænlendinga til Reykjavíkurhafnar í samkeppni við Færeyinga samþykkti hafnarstjórn lækkun gjaldskrár. En samgrn. neitaði að taka tillit til lækkunar gjalda hafna, vörugjalda og hélt fast við 25% álag á auglýsta vörugjaldsflokka. Því fór sem fór. Í færeyskum höfnum fara nú fram milliflutningar Grænlendinga, ríki og borg missti af tekjum og atvinnutækifæri töpuðust. Því hef ég lagt fram fyrirspurn, svohljóðandi til hæstv. samgrh.: ,,Hyggst ráðherra leggja af eða lækka 25% álag á vörugjald af millifrakt í alþjóðaflutningum sem rennur í Hafnabótasjóð, sbr. hafnalög nr. 23/1994? Ef svo er ekki, hver eru rökin fyrir því?``

Herra forseti. Það kemur mér mjög mikið á óvart ef vörugjaldið hefur ráðið úrslitum um það hvort af þessum viðskiptum varð eða ekki og er sjálfsagt að taka það til athugunar. Ég vil almennt segja um það vörugjald sem lagt hefur verið á að það er þannig til komið að fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir 1992 ákvað fjárln. að leggja fram frv. um þetta sérstaka vörugjald til þess að standa undir hafnaframkvæmdum víðs vegar um landið. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að hafnarskilyrði eru mjög misjöfn, en við Íslendingar höfum sérstöðu að því leyti að nálega allur innflutningur og nálega allur útflutningur fer um eina höfn, Reykjavíkurhöfn, sem jafnframt er mikil fiskihöfn. Af þeim sökum varð samstaða um það og það þótti eðlilegt að fara þessa leið til þess að afla fjár til hafnargerða úti um land. Það hafa af og til komið upp hugmyndir um að rétt sé að draga úr framlögum ríkissjóðs til hafnargerða. En af því hefur ekki orðið vegna þess að hafnarskilyrði í einstökum sjávarplássum og einstökum kaupstöðum eru mjög misjöfn og augljóst t.d. að Vestmanneyingar og Seltirningar hafa þar aðra og ólíka hagsmuni. Þess vegna er það sem við höfum haldið áfram að styrkja þennan sérstaka þátt sem er í anda heilbrigðrar byggðastefnu og til þess að jafna atvinnuskilyrði sem víðast á landinu. Það sérstaka mál sem þingmaðurinn bryddar upp á, hvort rétt sé að leita eftir heimild í lögum til þess að fara svo að þegar um umskipun er að ræða, hér er verið að reyna að ná viðskiptum til Grænlands, finnst mér rétt að athuga það. En ég vil líka minna á að samkeppni milli hafna er orðin mjög óvægin upp á síðkastið og þess því miður dæmi að hinar ríkari hafnir neyti aðstöðu sinnar til þess að draga til sín viðskipti með undirboðum sem ekki eru skiljanleg með hliðsjón af almennum hafnargjöldum í viðkomandi höfnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Mér er vel ljóst sá vandi sem á herðum hæstv. samgrh. hvílir hvað áhræir ýmsar smærri hafnir í hinni dreifðu byggð og er sjálfsagt að gera hvað hægt er til að létta undir með þeim rekstri sem vissulega er mjög erfiður. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. samgrh. að Reykjavíkurhöfn skiptist nánast í tvær hafnir, þ.e. fiskihöfn og svo þá höfn þar sem kaupskipin koma með sínar vörur að og frá landinu. Það mál sem er hins vegar hér á ferðinni snertir samkeppni milli hafna um þessa millifrakt. En þarna var ekki um hana að ræða vegna þess að Grænlendingar höfðu rætt við hafnarstjórn Reykjavíkurhafnar um þá möguleika að umskipa vöru hér, eins og ég gat um áðan, í millifrakt til annarra hafna Evrópu og jafnvel til Bandaríkjanna. Ég tel að það sé nauðsynlegt að endurskoða þessi lög með það í huga að um leið og við eigum möguleika á að fá millifrakt erum við að auka athafnasemi innan hafnarinnar og við erum líka að skapa tekjur hafna og við eru líka að auka atvinnutækifæri sem ekki veitir nú af. Ég hjó sérstaklega eftir því að hæstv. samgrh. hefur hug á að láta skoða þetta mál og ég vænti þess að það verði gert. Ég tel að þetta einstaka mál hafi ekki valdið neinni skekkju og muni ekki rugga þeim báti sem samgrh. kom inn á áðan, þ.e. þeim báti sem fellur undir óvægna samkeppni milli hinna stærstu hafna hér á landi.

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan. Ég þekki ekki þetta dæmi um Grænlendingana. Þetta mál kom upp fyrir um tveim árum ef ég man rétt og þá munaði ekki því sem hér hefur verið lýst. Ég hlýt því að vera að tala um eitthvert annað atvik eða annað tilvik. Mér finnst sjálfsagt að kynna mér tiltæk gögn sem hljóta að vera frá þessu ári eða þá kannski síðari hluta sl. árs. En síðast þegar þetta mál kom upp með Grænlendingana bar miklu meira á milli en sem nemur þessu vörugjaldi.