Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem mér er kunnugt um, að frv. verður lagt fram á næstunni með ákvæðum um lánastarfsemi, sem eiga einmitt við um það, sem hér um ræðir, segi ég nei.



Já, þótt gallað sé:



Með tilvísun til ræðu hv. 1. þm. Árn. um galla till. segi ég nei.



Enda þótt leggja eigi fram frv. á þessu þ., sem veitir lán með svipuðum kjörum og þessum, ef að l. yrði, og þótt búið sé að fella brtt. á þskj. 232, þá segi ég já í trausti þess, að bændum geti komið að notum kjör þau, sem hér um ræðir, ég í trausti þess, að rafmagnsstjóri láni ekki til þeirra sveita, sem rafmagnsveiturnar ná til. En það er sýnilegt, að frv. það, sem hv. 2. landsk. talaði um, mun ekki sjá dagsins ljós á þessu þingi.



Þótt þessi till. sé síðri en hin, segi ég já heldur en að fá ekki neitt.



Þar sem ég lít svo á, að með þessari till., ef hún verður samþ., sé séð fyrir raforkusjóði, þannig að hann verði að mestu leyti notaður til að koma upp smástöðvum til sveita og með því verði stórlega dregið úr framkvæmdum rafveitna ríkisins, segi ég nei. Brtt. 216,2 samþ. án atkvgr. - 266,5 samþ. með 26 shlj. atkv. Frv., svo breytt. samþ. með 30 shlj. atkv. og afgr. til Ed.



Í byrjun þingsins flutti ég frv. um fiskimálasjóð o. fl. Málið var til meðferðar í sjútvn. 25. nóv., og 26. nóv. var gefið út nál., sem mun vera á þskj. 235, en þetta mál er ekki enn þá komið fram í d. Ég hlýt að gera þá kröfu, að það verði ekki dregið lengur að taka málið á dagskrá, þar sem það er með fyrstu málum þingsins, eða 12. mál.



Herra forseti. Ég sé, að hv. þm. Snæf., sem var kosinn frsm. n., er ekki viðstaddur. Ég er ekki undir það búinn að flytja framsöguræðu um málið, en mun þó gera það með nokkrum orðum, svo að málið þurfi ekki að tefjast, þótt frsm. hafi ekki mætt á fundi. Eins og frv. ber með sér, er það flutt af menntmn. fyrir beiðni menntmrh., og einstakir nm. hafa óbundnar hendur um breyt. á því í einstökum atriðum. Frv. er samið af n., sem í voru Alexander Jóhannesson prófessor, og var hann formaður, Níels Dungal prófessor, Árni Friðriksson fiskifræðingur, Ásgeir Þorsteinsson verkfræðingur, Björn Sigurðsson læknir og dr. Þórður Þorbjarnarson. Menntmn. hefur enn ekki athugað frv. til neinnar hlítar, en mun að fyrstu umr. lokinni taka það til rækilegrar athugunar og mun gefa út nál. að því búnu. Að svo komnu hef ég ekki frekari framsögu um þetta mál, en mælist til, að því verði vísað til 2. umr.

Flm. (Pétur Ottesen) : Eins og um getur í grg. þessa frv., hefur Alþ. borizt bréf frá eigendum hraðfrystihúsanna, þess efnis, að felldur verði niður tollur af umbúðum, sem notaðar eru utan um hraðfrystan fisk. Nær þetta til vissra tegunda af pappír, sem notaður er til umbúða, og auk þess ætti það við pappa og pappaöskjur, sem notaðar eru í þessum tilgangi. Sú verðlækkun, sem hér verður um að ræða, er um 30% auk vörumagnstolls af þessum umbúðum. Þegar þessi ákvæði voru sett í tollskrána, mætti það allmikilli andstöðu hér á Alþ., og var ég meðal annarra á móti því. Hraðfrystingin er tiltölulega ný verkunaraðferð hér á landi, og við Íslendingar eigum í harðri samkeppni um markaði fyrir þessa vöru okkar. Það virðist því misráðið, að auk margra örðugleika, sem við eigum við að stríða með þessa vöru, eins og oft er, þegar um nýjar leiðir er að ræða, bæði um verkun og þá um leið nýja markaði, séu þeir, sem reka hraðfrystihúsin, látnir borga toll af þeim vörum, sem þeim eru nauðsynlegar til þess að gera þessa vöru söluhæfa. Það eru nógir erfiðleikar, þó að þessum sé rutt úr vegi. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða meir um þetta, en óska, að fjhn. athugi málið og greiði götu þess.



Á síðasta Alþ. kom fram frv. til breyt. á iðnlöggjöfinni, sem miðaði að því að rýmka aðgang að iðnnámi. Málið var til meðferðar í þinginu, en var síðan vísað til ríkisstj., eftir að hæstv. samgmrh. hafði gefið yfirlýsingu um, að í undirbúningi væri athugun á breyt. á iðnfræðslulöggjöfinni. Þann 16. des.1944 var skipuð nefnd til þess að athuga þetta mál. Í henni áttu sæti: Helgi H. Eiríksson, Einar Gíslason, Guðgeir Jónsson, Snorri Jónsson og Ragnar Jónsson. Árangurinn af starfi þessarar nefndar er frv. það, er hér liggur fyrir. Hæstv. ráðh. sendi iðnn. þetta frv. með þeim tilmælum, að hún flytti það. Nefndin hefur orðið við þeim tilmælum, en þó er rétt að geta þess, að einstakir nm. hafa óbundnar hendur um tillögur, sem fram kunna að koma. Ég vil nú minnast á helztu atriðin, sem frv. þetta fjallar um. Frv. er byggt á þeirri gömlu reglu, sem gilt hefur, að aðeins meistarar skuli hafa með iðnfræðslu að gera. Auk þess eiga nemendur að stunda nám í iðnskóla. Til að hafa eftirlit með iðnfræðslu skal skipa iðnfræðsluráð. Eftir 3. gr. frv. á ráðh. að skipa 4 menn í þetta ráð, eftir tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna 2 og Alþýðusambandsins 2, en síðan hefur nefndin óbundnar hendur um formannsval úr sínum hópi. - Ég skal geta þess, að mér finnst ráðið gæti verið öðruvísi skipað. Þm. vita, að iðnnemar hafa myndað félagsskap, og fyndist mér ekki óviðeigandi, að slíkt iðnnemasamband hefði einhverja íhlutun um skipun iðnráðs. En þetta er nú til athugunar í nefndinni. Í 7. gr. segir nánar frá, hver séu verkefni iðnráðs. Þar stendur meðal annars, að iðnráð skuli ákveða, hvað marga nema megi hafa við hvert iðnfyrirtæki, með tilliti til þess, að þeir fái fullkomna kennslu. Það hefur löngum verið deilt um það, hvernig takmörkunum skuli hagað varðandi iðnnám. Eftir þessu frv. er það iðnráð, sem á að skera úr um slíkt, þannig að miðað verði við, að nemendur fái sem fullkomnasta kennslu. Ég tel mjög nauðsynlegt, eins og nú er háttað, að fá allfjölmenna vel menntaða iðnaðarmannastétt, en til þess þarf að kosta kapps um að veita iðnnemum góða fræðslu. Við vitum allir, að nú eru sveinar látnir kenna nemendum, og ef of mörgum nemendum er hleypt í einhverja iðngrein, væru meistararnir ekki þess umkomnir að veita þeim nauðsynlega þekkingu. Það er því eðlilegt að setja það ákvæði, að nemendurnir fái að njóta fullkominnar kennslu í iðninni, og það er frá mínu sjónarmiði aðalatriði málsins. Hitt verður að fara á hverjum tíma eftir iðnaðarmönnunum annars vegar og unga fólkinu hins vegar, sem fer til náms, hvað margir ganga inn á þessa braut, en það opinbera, sem á rétt á að láta sig verulega skipta fræðslu í þessum efnum eins og öðrum greinum, á fyrst og fremst að hugsa um, að öruggt sé, að allir þeir, sem iðnaðarnáms leita, fái þar sem fullkomnasta fræðslu. - Ég hef farið svo mörgum orðum um þetta atriði af því, að það hefur verið mikið umræðuefni hér á þingum áður og viðkvæmt deilumál. Þá vil ég benda á, að í 8. gr., um skyldur iðnfræðsluráðs, er gert ráð fyrir að koma á hæfnisprófum. Hæstv. samgmrh. flutti fyrir tveimur árum till. hér á þingi um, að reyna skyldi að koma á hæfnisprófum og leiðbeiningum um stöðuval. Ég er fyrir mitt leyti þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt að koma þessu á, en þrátt fyrir samþykkt Alþ. fyrir tveimur árum hefur lítið eða ekkert verið í þessu gert, en með þessu frv. er gert ráð fyrir með þessari till., að iðnfræðsluráð hafi þetta með höndum, og ætti það eftir eðli málsins að vera bezt komið í höndum þess ráðs, og mætti, ef svo yrði, gera sér nokkra von um, að þetta yrði að veruleika, sem vissulega er mjög þýðingarmikið atriði, að það sé komið á fót hæfnisprófum í stofnun, sem hefur með höndum leiðbeiningarstarfsemi um stöðuval. Þá vil ég benda á, að í 17. gr. þessa frv. er ákvæði um, að meistara eða iðnfyrirtæki sé skylt að greiða iðgjöld til sjúkrasamlags fyrir nemendur sína. Hér er um atriði að ræða, sem nauðsynlegt er, að bundið sé, og ætlunin er, að þetta geti líka orðið í fullu samræmi við þá löggjöf, sem væntanleg er á yfirstandandi Alþ. um almannatryggingar. Þá vil ég að lokum vekja athygli á, að í 22. gr. frv. er atriði, sem hefur verið nokkurt þrætumál, en þar var mþn., sem skipuð var meisturum og sveinum og óháðum mönnum frá ríkisstj., öll á einu máli um, að ef yfir stendur verkfall eða verkbann á vinnustað, þá skuli nemendur, sem stunda nám sitt, ekki taka þátt í framleiðslustörfum á meðan. Um þetta hafa stundum staðið nokkrar deilur, ef vinnustöðvun hefur átt sér stað í sambandi við iðnrekstur, en ég álít, að fyrir báða aðila, atvinnurekendur og verkamenn, sé eðlilegt, að löggjöfin skeri úr þessu, þar sem ekki er um að ræða venjulegt vinnuafl, heldur menn, sem stunda nám, þó að þeir stundi vinnu þar. Á þetta er minnzt í grg., og vil ég lesa það upp með leyfi hæstv. forseta: „Iðnnemar eru hvort tveggja í senn námsmenn og þátttakendur í atvinnulífinu. Í vinnudeilum undanfarið hefur afstaða þeirra oftlega borið á góma og valdið ágreiningi og óvissu. Þykir heppilegt að leysa það mál með því að taka þá út úr atvinnulífinu, þegar svo stendur á, með opinberri ráðstöfun“. Ég skal geta þess í sambandi við 22. gr. 2. málsgr., að þar er komizt svo að orði, að ef vinnudeila stendur yfir svo lengi, að nemanda sé verulega meinað nám hennar vegna, þá geti iðnfræðsluráð framlengt námssamninginn um hæfilegan tíma. Þetta er gert til þess, að vinnudeilur, sem upp kunna að rísa, þar sem nemar fella niður vinnu samkvæmt gildandi landslögum, verði ekki til þess, að möguleikar til fullkomins náms verði skertir að nokkru verulegu leyti. Ég held, að ég þurfi svo ekki að rekja ákvæði frv. meir, en ég fyrir mitt leyti tel heppilegt, að þingið setji sem fyrst l. um þetta efni. Þetta hefur verið nokkurt deilumál, sérstaklega varðandi fjölda nemenda, sem stunda nám í vissum iðngreinum, auk þess sem með þessu frv. er leitazt við að koma á nýmæli, sem er áreiðanlega heppilegt á sviði iðnaðarmála, en það eru hæfileikapróf og leiðbeiningar um stöðuval. Ég vil svo aðeins að lokum taka fram, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, að grg. ber með sér, að einstakir nm. hafa óbundnar hendur um frv., og ég fyrir mitt leyti mun athuga hvað snertir breyt. á 3. gr. um það, hverjir eigi að skipa iðnráðið og hvaða aðilar eigi að tilnefna iðnfræðsluráðið. Þar sem mál þetta er flutt af n., er ekki ætlazt til, að því verði vísað til n., en ef breyt. koma fram undir meðferð málsins, þá mun n. væntanlega taka afstöðu til þeirra, þegar þar að kemur.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil þakka hv. iðnn. fyrir, hversu greiðlega hún hefur komið málinu á framfæri. Það var, eins og hv. frsm. sagði, þannig til þessa máls stofnað, að í fyrra voru bornar hér fram breyt. á iðnaðarlögunum, sem hv. flm. sættust þá á, að yrðu dregnar til baka á þann hátt, að málinu væri vísað til stj. og hún fengi það til athugunar. Þessi athugun hefur nú farið fram af báðum aðilum, sem hér eiga hlut að máli, sveinum og meisturum og mönnum, sem um langt skeið hafa starfað að þessum málum, skólastjóra iðnskólans og fulltrúa sakadómara. Ég vænti því, að með frv. sé fengin eftir atvikum lausn, sem una megi við til frambúðar, og þætti þess vegna mjög æskilegt, ef þetta mál gæti fengið afgreiðslu á þinginu nú og yrði gert að l. á þessu þingi. Ég sé svo ekki, eftir hina ýtarlegu grg. frsm., að nein þörf sé að fara um frv. fleiri orðum.