Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 543, um stefnu í áfengis- og vímuvörnum, frá Halldóri Auðar Svanssyni, og á þskj. 525, um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Einnig hafa borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 519, um upprunaábyrgðir á raforku, og þskj. 541, um aðgerðir gegn olíuleit, báðar frá Andrési Inga Jónssyni, á þskj. 515, um vatnsréttindi, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, á þskj. 544, um endurskoðun laga um verndar- og orkunýtingaráætlun, frá Ingibjörgu Isaksen, og á þskj. 546, um hnattræna stöðuúttekt, frá Þórunni Sveinbjarnardóttur. Þá hefur borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 468, um aðkomu ungs fólks að ákvarðanatöku, frá Elvu Dögg Sigurðardóttur. Að lokum hafa borist bréf frá menningar- og viðskiptaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 275, um ferðakostnað, og á þskj. 462, um alþjóðlegar skuldbindingar og frumvarpsgerð, báðar frá Birni Leví Gunnarssyni, á þskj. 394, um framlög og hagræðingarkröfu til Ríkisútvarpsins, frá Vilhjálmi Árnasyni, og að lokum á þskj. 256, um útvistun verkefna Samkeppniseftirlitsins, frá Birgi Þórarinssyni.

Virðulegi forseti. Nú liggja niðurstöður PISA-könnunar OECD fyrir og árangur íslenskra nemenda í lesskilningi og læsi á náttúrugreinum og stærðfræði er verstur á Norðurlöndunum. Það sem er átakanlegast er að nemendur sem eiga foreldra í lakari félags- og efnahagslegri stöðu koma sýnilega verr út úr könnuninni. Þetta eru skýr teikn um aukningu í ójöfnuði í námsárangri á Íslandi yfir tíma. Þetta er auðvitað ekkert annað en óásættanleg niðurstaða. Við vitum að afleiðingarnar af því að búa við félagslegan ójöfnuð munu á endanum birtist annars staðar í samfélaginu og hafa lykilþýðingu fyrir tækifæri til menntunar og möguleika á því að brjótast út úr fátækt á fullorðinsárum. Við jafnaðarmenn getum ekki sætt okkur við það að tækifæri barna verði í enn meira mæli háð þeim aðstæðum sem þau fæðast inn í og við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að berjast gegn lagskiptu samfélagi. Virðulegi forseti. Þegar við greinum niðurstöður PISA ætlum við ekkert að byrja á því að skella skuldinni á íslenska kennarastétt og segja henni að hlaupa hraðar. Það hefur verið gert. Við höfum lengt kennaranámið og við eigum þaulmenntað og hæfileikaríkt fagfólk, fagfólk sem hefur ekki nauðsynleg tæki og tól til að grípa stækkandi samfélag sem býður upp á sífellt flóknari áskoranir. Við ætlum heldur ekki að skella skuldinni á sveitarfélögin sem eiga nóg með að takast á við vanfjármagnaða málaflokka. Virðulegur forseti. Ekki bara er þetta verkefni mennta- og barnamálaráðherra að takast á við heldur er kominn tími til þess að fjármálaráðuneytið setji menntun barna og félagslegan jöfnuð í fyrsta sæti, því þannig vinna jafnaðarmenn.

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin sparaði í sjúkra- og talmeinaþjálfun 1,4 milljarða kr. á síðasta ári. Af því er 1 milljarður sparnaður vegna sjúkraþjálfunar. Þetta þýðir að áfram verða þeir sem þurfa á sjúkraþjálfun að halda að borga 20.000–30.000 kr. á mánuði aukalega vegna hennar. Þetta er stór hópur af fötluðum börnum, öryrkjum og öldruðu fólki sem þarf nauðsynlega á sjúkraþjálfun að halda. Því miður og að því er virðist vísvitandi og viljandi er þetta að valda því að þeir sem mest þurfa á sjúkraþjálfun að halda hafa ekki efni á því að sækja hana lengur. Þessi aukni kostnaður upp á tugþúsund króna svo árum skiptir er þessu veika fólki fjárhagslega ofviða. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði við mig í óundirbúnum fyrirspurnum fyrir tveimur árum að hann væri að semja við sjúkraþjálfara. Þetta nákvæmlega sama svar fékk ég frá honum ári seinna og enn og aftur nákvæmlega sama svar fyrir viku síðan. Hvað hafa börn, öryrkjar og aldrað fólk gert á hlut þessarar ríkisstjórnar til þess að eiga skilið þetta fjárhagslega sparnaðarofbeldi sem veldur auknu tjóni, andlega og líkamlega, vegna þess að það hefur ekki efni á fara í sjúkraþjálfun? Veikt fólk, börn, öryrkjar með langvarandi veikindi sem valda aukinni streitu, sem stytta líf fólks og framkalla ýmsa óæskilega heilsufarskvilla á borð við aukna verki, kvíða, aukna gigtarverki ásamt fjölda annarra sjúkdóma sem getur bitnað illa á lífsgæðum og langlífi fólks, og það bara vegna þess að ríkisstjórnin er að spara, spara 1 milljarð. Fyrir hverja? Einkarekna fjölmiðla? Spara fyrir kostnaði vegna 6 milljarða flottræfilsbyggingar fyrir ráðuneyti á dýrasta stað landsins? Sjúkraþjálfun er þjóðhagslega hagkvæm og aukning á greiðsluþátttöku ríkisins dregur úr nýgengi örorku vegna stoðkerfissjúkdóma og hefur mest áhrif á þá einstaklinga sem veikast standa. Þessi ávinningur er að stórum hluta horfinn og er að tapast alveg og það bara vegna þess að ríkisstjórnin sér til þess að foreldrar með veik börn, öryrkjar og aldrað fólk hafi ekki lengur efni á sjúkraþjálfun. Spara með annarri hendinni og framleiða öryrkja á færibandi með hinni hendinni með sparnaði. Það er stefna ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Vinnum bug á verðbólgunni og mildum höggið fyrir heimilin. Þetta eru markmið kjarapakkans sem við í Samfylkingunni kynnum í dag, áherslur okkar vegna fjárlagaársins 2024. Í stað þess að grafið sé undan velferðarþjónustunni og höggvið að mennta- og heilbrigðiskerfinu með flötum niðurskurði þá leggjum við til að fjármálageirinn og stórútgerðin greiði meira til samfélagsins, að girt verði fyrir tekjutilflutning og fjármagnstekjuskattur hækkaður lítillega á tekjuhæstu 10%. Í stað þess að 5.000 heimili séu skert út úr vaxtabótakerfinu og stuðningur ríkisins við skuldsett heimili rýrður um 700 milljónir milli ára, eins og ríkisstjórnin leggur til, þá krefjumst við þess að komið verði til móts við skuldsett og tekjulág heimili með hærri vaxtabótum, að staða leigjenda verði styrkt með hærri húsnæðisbótum, með leigubremsu, leigustýringu að danskri fyrirmynd og með því að koma böndum á stjórnlausan skammtímaleigumarkað. Og, forseti, við getum ekki horft upp á það að bændur séu skildir eftir á köldum klaka þegar vextir hafa hækkað upp úr öllu valdi. Heimili bænda eru samofin búskapnum og þess vegna ættu bændur í skuldakröggum líka að fá vaxtabætur. Þetta er ein af tillögum okkar í ár. En allar tillögurnar snúa að því að verja heimilisbókhaldið hjá fólkinu í landinu, vinna gegn verðbólgu og verja fólk fyrir verðbólgu. Þetta er skylda stjórnvalda og þetta er skylda fjárstjórnarvaldsins hér á Alþingi á tímum mikillar verðbólgu og hárra vaxta.

Virðulegi forseti. Margt fólk er hart leikið af lánastofnunum þessa dagana, ekki bara vegna dýrtíðar og verðbólgu heldur ekki síður vegna þess hvernig fjármálastofnanir, bankar og lánveitendur komast upp með að beita fólk margs konar harðræði og þrengja að möguleikum þess til að fá notið eðlilegra og sanngjarnra lánakjara og úrlausn sinna mála hjá viðskiptabönkum sínum, oftar en ekki hjá viðskiptabönkum sem hafa verið þeirra frá barnsaldri eða lífeyrissjóðum sem þau hafa greitt til gegnum ævina, lánastofnunum sem þau eru jafnvel bundin skuldafjötrum gegnum óhagstæð íbúðalán sem ekki fæst breytt til hagfelldari veru hjá sömu lánastofnunum eða flutt annað vegna verðfellingar á lánshæfi þeirra, jafnvel eins og nú yfir nótt. Stór hluti Íslendinga á örlög sín undir fyrirtækjum eins og Creditinfo sem eftirlitslítið safnar upplýsingum um fjárhagsstöðu fólks, metur hversu líklegt fólk er til að standa í skilum og verslar svo með og selur þær upplýsingar. Félagið er ekki háð neinu eftirliti og hafa Neytendasamtökin gert alvarlegar athugasemdir við það. Þann 23. nóvember tilkynnti Creditinfo skyndilega og fyrirvaralaust um breytingar á gerð lánshæfismats sem fólst í að greiðslusaga einstaklinga var skoðuð lengra aftur í tímann. Þessar breytingar urðu til þess að lánshæfismat margra lækkaði bókstaflega yfir nótt. Fólk sem einhvern tímann var í vanskilum en hefur lengi staðið í skilum er skyndilega metið ótraustari lántakendur, ekki vegna breytinga á högum þess heldur vegna breytinga á verkferlum hjá einu fyrirtæki, fyrirtæki sem er með einokun á markaði og sölu persónuupplýsinga og að því er virðist geðþóttaákvarðanir um mælikvarða. Fjöldi fólks hefur misst lánsheimildir og lánstraust hjá lánveitendum, ekki vegna breytinga á eigin högum heldur vegna breytinga hjá Creditinfo. Breytingarnar hafa haft stórkostlegar, víðtækar og skyndilegar afleiðingar fyrir 40% Íslendinga. Vart verður sagt að fyrirtækið hafi  Ég tek undir með Neytendasamtökunum sem hafa kallað eftir því að stjórnvöld 

Forseti minnir á að ræðutími í störfum þingsins er takmarkaður við tvær mínútur.

Virðulegur forseti. Í morgun fór allsherjar- og menntamálanefnd til fundar við menntamálaráðherra og fékk upplýsingar um niðurstöður okkar í PISA. Niðurstöðurnar eru með öllu óásættanlegar. Því miður hefur það verið svo í langan tíma að árangur íslenska grunnskólakerfisins er ekki nægilega góður en hann fer versnandi. Það er algerlega óásættanlegt að aðeins 60% 15 ára barna hafi náð grunnfærni í lesskilningi. Það er óásættanlegt og við verðum að grípa til aðgerða. Hæstv. menntamálaráðherra hefur boðað samtal við okkur í allsherjar- og menntamálanefnd sem við höfum mikinn áhuga á að taka. Ég hef jafnframt óskað eftir sérstakri umræðu um þetta mál hér í þingsal. Hæfni íslenskra barna er örlítið meiri þegar kemur að stærðfræðilæsi og læsi á náttúruvísindi. En stóra málið er að námsárangur er ekki nægilegur. Aftur á móti sýna þessar niðurstöður líka að líðan barna í íslenskum skólum er betri en víða annars staðar og þau bera traust til kennara sinna. Það eru jákvæðar fréttir og það er eitthvað sem við eigum sannarlega að geta byggt á. En lausnin felst ekki í auknu fjármagni inn í kerfið því að við skulum líka muna það að útgjöld til menntamála á Íslandi eru með þeim hæstu innan OECD-landanna. Hér þarf þess vegna að taka til í kerfinu, átta sig á því hvaða breytinga er þörf til að ná árangri og til þess verðum við að hafa mælikvarða á það sem virkar og það sem virkar ekki. Ég ætla líka að leggja það til að norrænu menntamálaráðherrarnir komi sér upp samnorrænni vísinda- og ráðgjafarnefnd því að það er ljóst að niðurstaða hinna Norðurlandanna 

Virðulegur forseti. Það blasa miklar áskoranir við þjóðinni þegar kemur að raforkuframleiðslu og raforkuframboði í landinu. Það birtist okkur í þeim neyðarlögum sem nú er verið að setja á Alþingi til að tryggja að heimilin verði ekki fyrir skerðingu á raforku á komandi vetri. Það hefur síðan skelfilegar afleiðingar fyrir þá atvinnu- og verðmætasköpun sem er í pípunum og hjá fyrirtækjum sem þurfa á raforku að halda. Má þar nefna til að mynda gagnaversiðnaðinn, sem er nú talinn einn helsti vaxtarbroddur í grænum iðnaði á Íslandi hjá fyrirtækjum sem hafa verið mörg hver að undirbúa sig undir að fara að þjónusta gervigreindarfyrirtæki úti um heim þar sem eftirspurnin er mikil og gríðarlega mikið af afleiddum störfum verður til og mjög fjölbreytt og verðmæt atvinnustarfsemi. Þessi áform verður öll að leggja á ís vegna þeirrar stöðu sem upp er komin. Ég hef áður farið yfir hér í ræðu hver saga þess er. Svo sjáum við í dag að það eru að birtast tillögur í samráðsgátt frá verkefnisstjórn rammaáætlunar 5. Þar birtast gamlir kunningjar í orkukostum eins og Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun í Þjórsá og Skrokkalda. Þetta eru kostir sem voru í nýtingarflokki rammaáætlunar þegar verkefnastjórn um rammaáætlun 2 skilaði af sér fyrir um 10, 12 árum síðan. Svo er þetta búið að velkjast í kerfinu svona fram og til baka og enn er þetta að velkjast í kerfinu og þessir kostir eru núna aftur komnir í nýtingarflokk. Þetta er svona sambærilegt við það að við erum búnir að berjast í 20 ár við að leggja einhverja Suðurnesjalínu og við komum ekki enn þá rafmagni norður yfir frá Blöndu til Akureyrar. Þetta eru allt saman kerfislæg vandamál sem við glímum við og kostnaður samfélagsins af því að þetta skuli ganga með þessum hætti hér undir stjórn 

Virðulegi forseti. Ég tek gjarnan á móti ungu fólki hérna í þinginu og tók nýlega á móti ungmennaráði með kollega. Samtalið við ungmennin var eins og vanalega líflegt og hressandi og spurningarnar sem þau beindu til okkar í þetta skiptið voru sérstaklega góðar. Af hverju borgum við svona háa skatta? Af hverju er ekki hægt að lækka skatta og fara bara betur með peninginn? Af hverju þurfum við að borga skatta en megum svo ekki kjósa? Hvað getur Alþingi gert í leikskólamálum? Og af hverju er verið að eyða peningum í rándýran strætó í framtíðinni í stað þess að bæta strætó núna og gera hann bara ókeypis? Eins og talað út úr mínu hjarta. Við borgum allt of háa skatta og ættum að fara betur með skattheimtuna. Alþingi hefur nýlega lengt rétt foreldra til fæðingarorlofs. En sum sveitarfélög mættu gera betur þegar kemur að dagvistunarmálum, þið heyrið mig nú reglulega tuða um það hér. Mér er það síðan óskiljanlegt hvers vegna við ætlum að eyða peningum í rándýran strætó í framtíðinni í stað þess að bæta kerfið sem við höfum nú þegar og allt of fáir nota. Ungir sjálfstæðismenn hafa lengi barist fyrir því að kosningaaldur verði lækkaður og slík frumvörp eru lögð reglulega fram á Alþingi og gott ef kollegi minn, hv. þm. Andrés Ingi Jónsson, er ekki með eitt slíkt frumvarp sem liggur frammi núna. Ég var hins vegar að leggja fram frumvarp úr hinni áttinni eða um að einstaklingar byrji ekki að greiða tekjuskatt fyrr en við 18 ára aldur. Við höfum bundið kosningarétt við þann aldur og þar með tækifærið til þess að hafa áhrif á þær ákvarðanir sem eru teknar, m.a. í skattamálum. Eins og þau segja sjálf: Af hverju þurfa ungmenni að borga skatta en mega svo ekki kjósa?

Virðulegi forseti. Öðruvísi mér áður brá. Þess vegna kom mér verulega á óvart og algerlega í opna skjöldu viðbrögð framkvæmdastjóra Gildis – lífeyrissjóðs gagnvart friðsömum mótmælum Grindvíkinga og fleiri einstaklinga við lífeyrissjóðinn þegar þeir voru að krefjast þess að frysting yrði sett á vexti og verðbætur á húsnæðislánum Grindvíkinga. Það með hreinum ólíkindum að það skuli sérstaklega ráðist að formanni VR í þessu efni og í rauninni misbýður manni það hrikalega, eiginlega hrapallega. En staðreyndin er sú að sá góði maður, Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, hefur verið að benda á það hvernig lífeyrissjóðirnir hafa verið að tapa fé, okkar fé, almannafé sem fyllir þessa sjóði en eignasafn lífeyrissjóðanna er hátt í 7.000 milljarðar. Þeir eru búnir að tapa núna 800 milljörðum síðan í fyrra. Ekki 800 milljónum heldur 800.000 milljónum, 800 milljörðum, hvorki meira né minna. Ég velti því fyrir mér þegar svona er komið: Hverjir eru það eiginlega sem heimila svona misvitrum einstaklingum að gambla með okkar fé og engu líkara en hér að sé búið að löggilda póker og öll fjárhættuspil sem hugsast getur? Það hafa verið ítrekuð tilmæli einmitt til stjórna lífeyrissjóða um að fjárfesta hér í fasteignum, að koma til móts við samfélagið. Hefðu lífeyrissjóðirnir verið búnir að glutra niður 800.000 milljónum ef þeir hefðu hlustað á almenning og komið til móts við þarfir samfélagsins með því að fjárfesta í frekari uppbyggingu íbúðarhúsnæðis? Nei. En hér talar ágæti framkvæmdastjóri Gildis – lífeyrissjóðs með hátt í 32 milljónir í árslaun á árinu 2022, sem er ágætlega vel í lagt, og það skilja það margir vel hvers vegna þessir misvitru aðilar hanga eins og hundar á roði og vilja ekki sleppa.

Virðulegi forseti. 3. desember er alþjóðadagur fatlaðs fólks og það var haldið upp á hann hér á Íslandi sem og annars staðar. Markmiðið með þessum degi er upplýst samfélag, en ekki bara þennan tiltekna dag heldur alla daga, samfélag þar sem fatlað fólk nýtur verðskuldaðrar virðingar og sjálfstæðra réttinda. Það liggur nú þegar fyrir þinginu stefnumótun eða landsáætlun í málefnum fatlaðs fólks sem er lögð fram af félags- og vinnumarkaðsráðherra, sem er mjög gott og brýnt og mikilvægt mál. En hví tek ég þetta upp hér í umræðum undir liðnum störf þingsins? Það er vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að brýna þingheim í því að muna að það er alveg sama hvaða mál við ræðum hér í þingsal, hvort sem það er samgönguáætlun eða tillaga til þingsályktunar um eflingu íslenskunnar eða hvaða annað mál sem við nú ræðum hér, það er mál sem mun líka taka til fatlaðs fólks vegna þess að fatlað fólk er alls konar. Samkvæmt skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er fatlað fólk um 15% af mannkyninu. Það þýðir að u.þ.b. 57.000 manns hér á landi eru fatlað fólk. Við verðum að fara að venja okkur á það hér að öll mál sem við hér ræðum eiga að rúma fatlað fólk, ekki hugsa í sérlausnum þegar að þeirra málum kemur. 

Virðulegi forseti. Stóra mentólsígarettumálið hér á þinginu í gær var í raun afar kærkomið innan um allt það naglasúpuflóð evrópskra tilskipana um stórt og smátt sem fullveldið Ísland hefur látið bjóða sér í vaxandi mæli undanfarin ár. Næst verða það ófrávíkjanlegar álögur á nauðsynjavöru í sjóflutningum og svo þau til skamms tíma sjálfsögðu lífsgæði Íslendinga að fá að ferðast til sólarlanda kannski svona tíu daga á ári. En hvers vegna er hér tilnefnt stóra mentólsígarettumálið? Jú, það speglar svo vel þá vaxandi afskiptasemi júróbírókratana allra sem vilja setja okkur fyrir í smáatriðum hvernig lífinu skuli háttað hér á Íslandi. Þið megið reykja sígarettur eins og ykkur lystir, nema bara alls ekki mentólsígarettur og engin tóbaksviðskipti milli landa, takk, en landamæralaus áfengisviðskipti eru leyfð. Hvað verður það næst, virðulegi forseti? Tyggigúmmí skal heimilað en þó alls ekki bleikt kúlutyggjó. Eða: Plástrar skulu seldir í húðlitunum en alls ekki fánalitunum, hvað þá bleikum litum. Hvers konar nördisma erum við eiginlega að undirgangast hér án þess að fá nokkra rönd við reist? Við reisn? Nýjasta krafan er sumsé um að undirgangast nýja refsiskatta frá Brussel fyrir það að nota skip til flutninga á nauðsynjavöru sem óhjákvæmilega mun í framhaldinu hækka verð slíkrar vöru og svo fyrir að stunda millilandaflug knúið hefðbundnu eldsneyti meðan grænt flugvélaeldsneyti er hvergi í sjónmáli. Þetta mál þolir enga bið, afgreiðist hratt og fyrirvaralaust, ella verður refsað, segja þeir þarna ytra. Við höfum viku til að þegja, hlýða og kvitta. Með þessu er ekki einungis verið að varpa átthagafjötrum á tekjulægstu og viðkvæmustu hópa Íslands heldur einnig verið að vega alvarlega að þeirri atvinnugrein sem mestar tekjur hefur fært okkur undanfarinn áratug, sjálfri ferðaþjónustunni. Það hafa aldrei talist góðir búskaparhættir að slátra mjólkurkúnum sínum nema þá í sjónmáli væru aðrir afkomumöguleikar og betri. Slíkir búhnykkir blasa ekki beinlínis við í dag, herra forseti, nema síður væri. Guð blessi hið svokallaða fullvalda Ísland.

Herra forseti. Allar spár sýna að fjölgun krabbameinstilfella hér á landi verður umtalsverð á næstu árum. Traust starfsemi Ljóssins, endurhæfingarmiðstöðvar fyrir krabbameinsgreinda, er liður í því að mæta slíkri fjölgun og koma fólki aftur út í lífið eftir greiningu, meðferð og endurhæfingu. Það er ekki aðeins hagur Ljóssins og skjólstæðinga þess heldur samfélagsins alls að sjá til þess að Ljósið geti starfað og þurfi ekki að vísa krabbameinsgreindu fólki frá. Starf Ljóssins skilar þjóðarbúinu til baka. Því fyrr sem Ljósið grípur þá sem greinast með krabbamein, því betra. Ljósið sinnir yfir 1.600 manns sem eru í brýnni þörf árlega og fá 250 millj. kr. á ári frá ríkinu til að sinna öllum þessum fjölda. Til að mæta fjölgun krabbameinsgreindra telur stjórn Ljóssins að nauðsyn sé fyrir 450 millj. kr. til viðbótar ef vel ætti að vera. Þau óska eftir samningi við Sjúkratryggingar sem tekur ákveðin skref í þá átt. Ef þau verða ekki tekin er starfsemin í hættu. Ég veit að ég þarf ekki að sannfæra hv. þingmenn um hve mikilvæg starfsemi Ljóssins er en það virðist sem svo að það þurfi að sannfæra hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkana um það augljósa, að fleiri skjólstæðingar kalla á aukin fjárframlög. Samningar við Sjúkratryggingar hafa ekki tekist eftir viðræður sem hafa staðið yfir í 18 mánuði. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að þrýsta á lausn fyrir Ljósið sem dugar. Sjúkratryggingar verða að fá skýrari skilaboð frá hæstv. heilbrigðisráðherra um svigrúm til samninga. Ég skora á fjárveitingavaldið að gera það  
            

Herra forseti. Þótt jól séu fyrir mörg yndislegur tími samveru og huggulegheita eru jól líka sá tími þar sem þau sem ekki eiga mikið upplifa hvað mestan skort. Það er um jólin sem aðstöðumunur fólks kemur hvað skýrast fram. Á okkur öllum dynur stanslaus glymur óraunveruleikans frá samfélagsmiðlum sem hafa það að markmiði að kalla fram stöðukvíða, kalla fram upplifaðan skort: Er þetta nógu fínt hjá mér og hef ég ráð á því að gera betur? Fyrir þann hóp hefur markaðurinn af uppfinningasemi sinni fundið lausnir, ef lausnir skyldi kalla: Borga jólin í febrúar. Það felur í sér gríðarháa vexti og kostnað og þó að slíkt sleppi í gegnum nálarauga íslenskra laga hefðu kjörin sennilega orðið til þess að jólabarnið hefði ekki viljað heimila þessa starfsemi í musterinu. Eða hvað á að kalla smálán þar sem árleg hlutfallstala kostnaðar er norðan við 40% annað en okurlán? „Undirrót allra lasta ágirndin kölluð er“, segir í Passíusálmum Hallgríms Péturssonar. Það er í takti við síðkapítalismann að ný tækni, fjártækni, virðist hratt og örugglega breytast í leið til þess að troða valkostum okurlána inn á sem flestar netbúðir þar sem almenningur framkvæmir vaxandi hluta sinna innkaupa. Umfang þessara okurlána virðist fara vaxandi en ég hef í hyggju að leggja fram fyrirspurn þessu tengda á næstu dögum. Netheima má líta á sem nokkurs konar almannarými og kannski þarf að velta því fyrir sér hvernig það almannarými skuli vera skipulagt. Er ástæða til þess að okurlánarar haldi til við afgreiðsluborð flestra verslana og með okri auði safna?

Herra forseti. Loftslagsmál eru mikið rædd þessa dagana með vísan í loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem nú fer fram í Dúbaí. Það vakti athygli mína frétt í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins sem Oddur Þórðarson fréttamaður var skrifaður fyrir þar sem yfirskriftin var „Jarðefnaeldsneyti verður útrýmt ef djörfustu tillögur ganga eftir“. Svo segir í fréttinni, með leyfi forseta: „Mögulega verður kveðið á um algera útrýmingu jarðefnaeldsneytis í lokasamþykkt COP28.“ Síðan heldur fréttin áfram og rekur það sem þar gerist og segir síðan undir lok hennar, með leyfi forseta: „Ísland styður tillögur um algjöra útrýmingu jarðefnaeldsneytis í fyllingu tímans, eins og Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra áréttaði í ræðu sinni á COP28 um helgina. Ísland er þannig á lista með mörgum Evrópusambandsríkjum sem sömu afstöðu taka og velflest eyríki Kyrrahafs, sem mörg hver eru beinlínis að sökkva í sæ vegna hnattrænnar hamfarahlýnunar.“ Gæti tilfinningaklámið, orðaklámið, verið mikið meira heldur en í þessari frétt? Það er auðvitað ekki boðlegt að framsetning ríkismiðilsins sé með þessum hætti. Og hvernig ætlar Ríkisútvarpið að útrýma öllu jarðefnaeldsneyti? Með því að brenna það eða hver skyldi nú leiðin vera? Þetta gerist á sama tíma og sagt er frá því í gær að samkvæmt niðurstöðu kynslóðamælinga Prósents hafi áhyggjur manna af loftslagsmálum dalað mjög frá sams konar mælingu árið 2021. Nú hafa loftslagsáhyggjurnar fallið niður fyrir miðbik hjá fjórum yngstu aldurshópunum. Ég vil biðla til Ríkisútvarpsins að hafa hemil á sér hvað það varðar að ýta undir hræðslu við hluti sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar móttökur. Það er mér sannur heiður að standa hér uppi í pontu í þingsal. Ég hef oft horft inn að utan og hlakkað til að fá að taka þátt og ekki aðeins leyfist mér það í dag heldur er beinlínis ætlast til þess af mér og það er tækifæri sem ég er þakklát fyrir. En af hverju ætli ég sé hér? Þegar ég var lítil stelpa var ég sérstaklega hrifin af kerfum og ég spáði mikið í það hvernig hlutirnir virkuðu. Ég sá fyrir mér heilu virknimódelin í huganum á mér og hugsaði að það hlyti að liggja fyrir mér að verða kerfisfræðingur. Mér leist bara nokkuð vel á þetta plan þar til ég komst að því að kerfisfræðingar væru fólk sem vinnur við tölvur, eins og Fiffó frændi, en það leist mér ekkert á svo að ég varð eiginlega alveg afhuga því. Ég er því ein fárra Pírata sem ekki elskar forritun, en það má nú segja að við í Pírötum séum flest góð í kerfum en bara sum góð í tölvum. Þegar ég var 25 ára þá gekk ég með tvíbura. Þeir fæddust allt of mikið fyrir tímann, eftir fimm og hálfan mánuð af meðgöngu, og fæddust á mörkum þess að vera lífvænlegir. Annar sonur minn lifði í sólarhring og hinn sonur minn barðist fyrir lífi sínu í mánuð og ég missti hann oft næstum frá mér. Hann komst úr lífshættu en þurfti að vera þrjá mánuði til viðbótar á vökudeild. Þetta allt saman markaði hann og mig, hann er með ör og afleiðingar og ég með hausinn fullan af hugsunum. Í dag er þessi sonur minn glæsilegur ungur maður sem ég lít upp til á alla vegu og líka bókstaflega því að hann er orðinn hávaxnari en ég. Svo missti ég mömmu mína úr óhugnanlegum veikindum fjórum árum síðar, eina fínustu mömmu sem hægt er að óska sér. Þegar sorgin sjatnaði aðeins fór hausinn minn af stað: Hvað hafði farið úrskeiðis? Hvað hefði verið hægt að laga og hvað er hægt að laga? Ég fann fullt af hlutum sem höfðu haft áhrif og hægt væri að laga. Suma hlutina hafði ég gert vitlaust sjálf en ég fann líka alls konar í kerfunum okkar sem hafði áhrif og hægt væri að laga.  
            

Virðulegur forseti. Það er þyngra en tárum taki að fylgjast með þeim hörmungum sem eiga sér stað á Gaza þessa dagana. Eftir að vopnahléi lauk tóku Ísraelsmenn til við sína fyrri iðju við að strádrepa palestínska borgara sem að stórum hluta er ungt fólk og börn. Það er ekki undir neinum kringumstæðum hægt að samþykkja það að Ísraelsmenn eyði íbúum Gaza eins og lítur út fyrir að verði raunin. Því þarf að mótmæla kröftuglega. Ísland hefur sterka rödd þegar kemur að friðarmálum, langt umfram stærð okkar, en nú þarf að ná breiðari samstöðu um að mótmæla þessari skelfilegu stöðu. Það ætti að vera hlutverk hæstv. utanríkisráðherra að vinna að því að ná samstöðu með hinum Norðurlandaþjóðunum um að þær komi fram sem ein heild þegar kemur að því að tryggja frið í Palestínu. Meira að segja helstu bandaþjóð Ísraels er ofboðið. Varaforseti Bandaríkjanna biðlaði til Ísraels um að virða alþjóðalög og sagði að of margir saklausir borgarar hefðu verið drepnir í Palestínu. Það má ekki viðgangast að eitt mest tæknivædda herveldi heimsins leyfi sér að murka lífið úr saklausum borgurum til að eyða hryðjuverkasamtökum sem búið hafa um sig á þessu svæði. Á sama tíma og við myndum ætla að Ísland beitti sér af einhverri manngæsku þá les maður fréttir um að það standi til að vísa tveimur fylgdarlausum palestínskum drengjum úr landi. Þessir ungu drengir, sem eru 12 og 14 ára, komu hingað með frænda sínum en var komið fyrir hjá öðrum við komuna til landsins. Hér hafa þeir þrifist vel en nú á hins vegar að senda þá á götuna í Grikklandi. Hvernig dettur okkur í hug að láta þetta gerast? Samrýmist þetta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna? Virðulegur forseti. Hvaða rugl er þetta eiginlega?  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta hv. velferðarnefndar fyrir nefndaráliti um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Frumvarpið er hluti af viðbrögðum ríkisstjórnar Íslands við þeirri óvissu sem ríkir í kjölfar jarðhræringa á Reykjanesskaga og er lagt fram í ljósi alvarlegs ástands í Grindavíkurbæ. Frumvarpið felur í sér að lögfest er tímabundið stuðningsúrræði til að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfa að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringanna. Stuðningurinn verður veittur í formi beins fjárstuðnings úr ríkissjóði og mun Húsnæðis- og mannvirkjastofnun annast framkvæmdina. Að mati meiri hluta nefndarinnar felur frumvarpið í sér mikilvægt skref til að mæta þeim húsnæðisvanda sem Grindvíkingar standa frammi fyrir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund, m.a. frá Grindavíkurbæ og félagasamtökum leigjanda, Verkalýðsfélagi Grindavíkur og Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins. Nefndin fjallaði sérstaklega um c-lið 2. mgr. 9. gr. frumvarpsins en í ákvæðinu er gert ráð fyrir að sértækur húsnæðisstuðningur verði einungis greiddur á grundvelli einnar umsóknar vegna sama húsnæðis á hverjum tíma. Fyrir nefndinni var fjallað um möguleika grindvískra fjölskyldna til að sameinast um leigu á húsnæði og fá stuðning til þess samkvæmt frumvarpinu. Meiri hluti nefndarinnar áréttar það sem fram kemur í athugasemdum við 9. gr. í greinargerð frumvarpsins, um að tvær fjölskyldur geti leigt saman húsnæði enda komi skýrt fram í leigusamningum hvernig hið leigða húsnæði skiptist á milli þeirra. Meiri hluti nefndarinnar telur framangreint geta átt við um tvær eða fleiri fjölskyldur og telur tilvísun í greinargerð dæmi en ekki tæmandi. Nefndin fjallaði að auki um mikilvægi þess að samhliða gildistöku þess úrræðis sem frumvarpið mælir fyrir um fari fram kynning á því og að tryggt verði að kynningin nái til þeirra hópa sem úrræðið kemur helst til að nýtast. Taka þarf sérstakt tillit til þess að íbúar á Grindavíkursvæðinu eru af ýmsum þjóðernum og því verður að tryggja að upplýsingar um úrræðið verði aðgengilegar á fleiri tungumálum en íslensku. Nefndin hvetur sérstaklega til þess að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun birti upplýsingar um það úrræði sem frumvarpið kveður á um a.m.k. á ensku og pólsku auk íslensku. Þá bendir nefndin á að úrræði frumvarpsins hefur takmarkaðan gildistíma og stuðningur samkvæmt því rennur út 29. febrúar 2024. Eins og áður segir ríkir algjör óvissa um atburðarásina á svæðinu og því er erfitt að spá fyrir um framvindu mála. Nefndin undirstrikar mikilvægi þess að stjórnvöld fylgist áfram náið með framvindunni og grípi til aðgerða til að styðja við bakið á Grindvíkingum. Mikilvægt er að taka upplýsta ákvörðun áður en úrræðið rennur sitt skeið um það hvort frekari aðgerða sé þörf til þess að styðja við húsnæðismál Grindvíkinga. Þá ætla ég að fara yfir helstu breytingar sem meiri hlutinn leggur til en vísa að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í nefndarálitinu. Lögð er til breyting á ákvæði frumvarpsins sem fjallar um umsókn um sértækan húsnæðisstuðning þess efnis að lagt er til að umsóknir um stuðning verði að berast Húsnæðis- og mannvirkjastofnun í síðasta lagi 31. maí 2024. Gert er þá ráð fyrir að berist umsókn ekki fyrir það tímamark falli niður réttur til stuðnings á grundvelli fyrirhugaðra laga. Hér er um að ræða sama tímamark umsókna og gert er ráð fyrir í nýsamþykktum lögum um tímabundinn stuðning til greiðslu launa vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Eðlilegt er að binda úrræðið sama tímamarki. Þá er lögð til breyting sem varðar skráningu aðseturs einstaklinga innan lands sem hafa lögheimili hér á landi en þurfa að yfirgefa heimili sín að boði yfirvalda vegna neyðarástands. Úrræðið eins og það er lagt til byggir á slíkri skráningu. Hvorki í lögum um lögheimili og aðsetur né í reglugerð um lögheimili og aðsetur er að finna heimild til aðsetursskráningar vegna slíkra óviðráðanlegra ytri atvika. Í óviðráðanlegum tilvikum á borð við þau sem nú standa yfir í Grindavík, sem krefjast rýmingar tiltekinna svæða, er mikilvægt fyrir viðbragðsaðila og aðra að geta í kjölfarið staðsett viðkomandi íbúa. Almennt er það svo að aðsetursskráning innan lands er einungis heimil í húsnæði sem uppfyllir skilyrði lögheimilis samkvæmt 3. mgr. 2. gr laga um lögheimili og aðsetur, þ.e. í tiltekinni íbúð eða eftir atvikum húsi við tiltekna götu eða í dreifbýli, sem er skráð sem íbúðarhúsnæði í fasteignaskrá. Þegar svo háttar til að fjöldi einstaklinga þarf að yfirgefa heimili sitt eins og gerst hefur í Grindavík þá verður að víkja frá þeirri reglu og heimila aðsetursskráningu eins og hér stendur til, t.d. í frístundahúsnæði og öðru húsnæði þar sem búseta væri almennt ekki heimiluð, þ.e. lögheimilisskráning væri ekki heimiluð. Búsetunni er ætlað að vara tímabundið meðan einstaklingarnir með aðstoð stjórnvalda finna varanlegri lausn meðan ekki er hægt að snúa aftur á heimili viðkomandi. Með vísan til þessa leggur meiri hluti til breytingu á frumvarpinu sem felur í sér að bætt verði við ákvæði til bráðabirgða við lög um lögheimili og aðsetur þar sem brugðist er við framangreindri stöðu Grindvíkinga. Jafnframt er lagt til að skráningin gildi afturvirkt frá 9. nóvember til að Grindvíkingar geti notið stuðnings samkvæmt frumvarpinu. Þá leggur meiri hlutinn til að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verði fengin lagaheimild til að tilkynna slökkviliði ef henni berast upplýsingar um að brunavarnir húsnæðis, sem veittur er stuðningur fyrir, séu ófullnægjandi. Í d-lið 2. mgr. 9. gr. frumvarpsins er sérstaklega tekið fram að stuðningur verði ekki veittur vegna húsnæðis sem fullnægir ekki kröfum um brunavarnir íbúðarhúsnæðis sem settar eru fram í lögum og reglugerðum. Samkvæmt lögum um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun er stofnuninni m.a. falið að sinna stjórnsýsluverkefnum á sviði brunavarna. Í ljósi þess að í frumvarpinu er lagt til að unnt verði að veita húsnæðisstuðning vegna búsetu í atvinnuhúsnæði, ólíkt því sem almennt gildir um annan húsnæðisstuðning hins opinbera, telur meiri hluti nefndarinnar nauðsynlegt að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verði fengnar viðhlítandi heimildir til að upplýsa slökkvilið um búsetu fólks í húsnæði, hafi þeim borist upplýsingar um að húsnæðið uppfylli ekki kröfur um brunavarnir. Með þeim hætti geti slökkviliðið rækt hlutverk sitt lögum samkvæmt. Er þá átt við upplýsingar sem stofnunin fær við framkvæmd laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Meiri hlutinn telur mikilvægt að svo verði í ljósi þeirrar hættu sem stafar af búsetu fólks í húsnæði þar sem brunavarnir eru ófullnægjandi. Þá eru lagðar til minni háttar lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti velferðarnefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir álit meiri hluta velferðarnefndar rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Jóhann Páll Jóhannsson, Ásmundur Friðriksson, Orri Páll Jóhannsson, Bryndís Haraldsdóttir, Guðmundur Ingi Kristinsson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Óli Björn Kárason. Guðbrandur Einarsson, áheyrnarfulltrúi, er jafnframt samþykkur áliti þessu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að bæta hérna við og vil fyrst ítreka að frumvarpið er hluti af viðbrögðum ríkisstjórnarinnar við þeirri óvissu sem ríkir í kjölfar jarðhræringa og vil fyrst og fremst ítreka að ég sjálf tel frumvarpið fela í sér mikilvægt skref í þá átt að styðja við Grindvíkinga í húsnæðisvanda þó að vissulega sé það, eins og fram kemur, aðeins einn liður í því. Þá vil ég áður en ég lýk máli mínu benda á að frumvarpið með breytingartillögum felur í sér breytingu er varðar skráningu aðseturs einstaklinga innan lands sem hafa lögheimili hér á landi en þurfa að yfirgefa heimili sín að boði yfirvalda vegna neyðarástands. Eins og fram kemur í nefndarálitinu þá er hvorki í lögum um lögheimili og aðsetur né í reglugerð um lögheimili og aðsetur að finna slíka heimild til aðsetursskráningar vegna óviðráðanlegra ytra atvika. Breytingin sem hér er lögð til á aðeins við það ástand sem nú ríkir í Grindavík. Því vil ég sérstaklega vekja athygli Alþingis á því að það kann að vera ástæða til að taka til sérstakrar skoðunar hvort ástæða sé til að gera varanlega breytingu á lögum sem tryggir sérstakra heimild til aðsetursskráningar þegar rýming á sér stað vegna ytri aðstæðna. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. umhverfis- og samgöngunefndar á þessu en nú fjallar nefndin einmitt um mál 542 sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um lögheimili og aðsetur, lögum um mannvirki og lögum um brunavarnir, um úrbætur í brunavörnum. Það sama kann að eiga við þar, að það sé ástæða til að skoða heimildir til upplýsingamiðlunar varðandi ófullnægjandi brunavarnir í leiguhúsnæði frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til slökkviliðs og/eða eldvarnaeftirlits. Þessu vildi ég bara koma á framfæri svo þetta hefði komið skýrt fram í þingsal. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. framsögumanni fyrir góða vinnu við mikilvægt frumvarp og þakka nefndinni allri fyrir að hafa unnið það skjótt og vel. Hér er um mjög mikilvægt frumvarp að ræða fyrir stóran fjölda fólks sem hefur þurft að yfirgefa aðstæður eftir náttúruhamfarir. Við höfum sýnt það hér á Alþingi að þegar kemur að þessum málum þá getum við staðið saman og unnið mjög vel að því að tryggja að vel sé tekið utan um fólk í þessum aðstæðum. En mig langar að hvetja hæstv. innanríkisráðherra og/eða hv. velferðarnefnd til að horfa aðeins til framtíðar. Við búum á landi þar sem atvik eins og þau sem við upplifðum í Grindavík geta átt sér stað hvenær sem er og við sáum það nú bara á dögunum hversu lítið þurfti til til að jafnvel þyrfti að flytja fullt af fólki frá Vestmannaeyjum. Það voru ekki náttúruhamfarir sem orsökuðu það heldur einfalt slys. En við búum í landi þar sem náttúruhamfarirnar gerast, þær gerast án viðvörunar. Það að setja sérstök lög til að tækla svona mál tekur tíma og er óþarfi. Það væri hægt að gera svipað og við ákváðum hér á Alþingi 1973 þegar við uppgötvuðum að við höfðum ekki búið til neitt til að tryggja húsnæði fólks þegar það eyðileggst vegna náttúruhamfara. Þá bjuggum við til það sem þá var kallað Viðlagasjóður. Síðan þróaðist það yfir í það sem heitir í dag Náttúruhamfaratrygging Íslands. Af hverju? Jú, m.a. vegna þess að við vissum að það var of seint í rassinn gripið, eins og það er kallað, að framkvæma hlutina eftir hamfarirnar verða. Þess vegna langar mig að hvetja ráðuneytin, bæði innviðaráðuneytið sem og félags- og vinnumarkaðsráðuneytið, til að taka þessa góðu vinnu sem unnin var til að tryggja bæði framfærslu og húsnæðisstuðning við Grindvíkinga og setja vinnu í gang við að búa til lög eða búa til greinar í lögum sem gera það að verkum að við getum virkjað svona stuðning um leið og náttúruhamfarir verða hér á landi og þannig verið fljót að eyða þeirri óvissu sem fólk sem gengur í gegnum þær upplifir. Þó að það sé búið að lýsa því yfir í ríkisstjórninni að það verði stutt við þetta, þó svo að þingið sé búið að taka málið inn, þó svo að við séum að klára þetta mál núna þá er fólk samt búið að lifa í óvissu vegna þess að það veit aldrei: Fell ég undir þessi lög eða ekki? Mun þetta styðja mig í mínu ástandi? Það veit það ekki fyrr en búið er að samþykkja lögin. Þess vegna er svo mikilvægt að við hjálpum til við að eyða þessari óvissu alltaf í framtíðinni, strax, með því að eiga svona lög tilbúin. Ég hvet nefndina sem fjallar um þetta, ég held að velferðarnefnd sé með bæði þessi mál, og ég hvet ráðuneytin og hæstv. ráðherra líka til að gera það. Ég fagna þessu frumvarpi og styð það eindregið.

Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um nefndarálit með breytingartillögu frá velferðarnefnd um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Ég styð þetta mál heils hugar og ég verð að segja alveg eins og er að vinnubrögðin í nefndinni voru algerlega til fyrirmyndar miðað við þann fjölda gesta sem við fengum fyrir nefndina og miðað við það verkefni að smíða þetta nefndarálit og koma þessu frá. Það sýnir að mörgu leyti hvað við getum gert ef vilji er fyrir hendi. Það sýnir hvernig við getum tekið höndum saman og hjálpað þegar á þarf að halda og ég vildi óska þess að það sama myndi gilda um aðra neyð. En þarna erum við að taka á málefnum Grindavíkur og þarna erum við að byggja varnargarð, fjárhagslegan varnargarð um fjölskyldur og fólk. Það er hið besta mál og við verðum og eigum að sjá til þess að þeir sem hafa þurft að yfirgefa íbúðir sínar eigi möguleika á því að leigja eða fá aðra íbúð, hvort sem það er með leigu eða kaupum þegar fram í sækir ef húsnæði þeirra verður dæmt ónýtt í Grindavík. Það eru samt ákveðnar bjöllur sem hringja í huga manns þegar maður er að ganga frá svona leigusamningi vegna þess að þarna eru ákveðnar upphæðir settar inn. Það er lágmarksupphæð 150.000 kr. og hámark 250.000 kr. miðað við fjögurra manna fjölskyldu. Þarna er reiknað með bara staðlaðri fjölskyldu, tveimur fullorðnum og tveimur börnum, en sumir eru með stærri fjölskyldu og fleiri börn og fá þá ekki hlutfallslega með þeim. En þetta er alla vega gott að því leyti til að þarna eru upphæðir mun hærri en eru í venjulegum leigusamningum og þarna erum við að tala um 250.000 kr. En það sem ég óttast er það sem ég hef heyrt, að leiga á 100 m 2 eða stærri íbúð sé komin í 400–500 þús. kr. Það er kannski ekkert óeðlilegt ef við spáum í það að einstaklingar eru núna með stökkbreytt lán og eru kannski að borga 500.000 kr. af láni, sem var ekki fyrir löngu síðan kannski 250.000 kr., þar af 490.000 kr. í hreina vexti. Ef þessi einstaklingur er hreinlega að missa íbúðina og ætlar að reyna að leigja hana í einhvern tíma til að halda henni, þá þarf hann sennilega að leigja íbúðina á 500–600 þús. kr. til að hafa upp í kostnað. Það sýnir hversu skelfilegar þessar stýrivaxtahækkanir eru og hversu rosalega þær bíta. Það þarf auðvitað að taka á þessu til að koma hlutunum í lag og fyrir er gífurlegur húsnæðisskortur sem bara verður að segjast eins og er að má rekja til seinagangs bæði sveitarfélaga og ríkisins. En þetta mál er hið besta mál að öllu leyti og ég styð það heils hugar. Það voru samt ákveðnir hnökrar sem komu upp við meðferð málsins eins og í sambandi við brunavarnir og tilkynningar á brunavörnum, sem betur fer er verið að skerpa á því, og líka það að vera með tvö skráð heimilisföng. Það eru ákveðnir aðilar sem mega það og þar á meðal þingmenn, þeir mega skrá sig á tveimur stöðum. En það segir sig sjálft að auðvitað á það að vera í lögum í sambandi við hamfarir og annað að fólk hafi þennan möguleika. Ef við þingmenn höfum þennan möguleika þá ættu nú eiginlega allir í sjálfu sér að hafa þennan möguleika líka, það á ekki að gilda neitt annað um okkur en alla aðra. Mér skilst að það verði tekið á þessu í öðru frumvarpi sem ég held að allsherjar- og menntamálanefnd sé með. Það þarf líka að að skerpa á reglum um hverjir eiga að tilkynna ófullnægjandi brunavarnir í húsnæði, sérstaklega þegar við erum komin með iðnaðarhúsnæði inn í þetta. Það er tekið skýrt fram í þessum leigusamningum að ef viðkomandi ætlar að leigja iðnaðarhúsnæði til íbúðar þá verði brunavarnir að vera í góðu lagi. Það er því verið að taka hérna á ýmsum hlutum og þetta er bara frábært og ég vona heitt og innilega að enginn lendi milli skips og bryggju í þessu og fái ekki þá þjónustu sem hann á rétt á, hvort sem hann er íslenskur ríkisborgari eða erlendur, þeir eiga allir að falla undir þetta. Þess vegna er mjög mikilvægt að það sé skýr upplýsingagjöf og líka að það sé alveg á hreinu hvar fólk getur fengið upplýsingar, hvort þessi stuðningur eigi við það og ef það lendir í því að það eigi ekki rétt á þessu verði strax brugðist við og við í velferðarnefnd verðum látin vita og þingið þannig að við getum brugðist við ef einhverjir eru að detta þarna á milli og fá ekki þessar leigubætur eins og þeir eiga rétt á vegna þess að þetta á að gilda um alla. Og sem betur fer er líka búið að skerpa á því ákvæði að það þarf ekki að fara í gegnum þvílík persónuverndarlög, t.d. ef unglingur verður 18 ára núna í desember eftir að þessi lög taka gildi þá þurfi ekki að fara í einhverjar rosarannsóknir og upplýsingaöflun til þess að viðkomandi fái að halda leigubótum viðkomandi barns eða unglings. Það virðist vera að við höfum náð að grípa allt en ef við höfum ekki gert það þá fáum við vonandi upplýsingar um það um leið og einhver lendir í þeirri aðstöðu að geta ekki fengið þessar leigubætur.

Frú forseti. Ég get ekki annað en fagnað því hvað það náðist breið samstaða um að klára þetta mál bæði hratt og vel. Það er mikilvægt að Alþingi sýni það í verki, ekki bara stjórnvöld heldur að löggjafinn sýni það í verki að við stöndum með Grindvíkingum og við ætlum að gera það sem þarf til að Grindvíkingar finni það þannig að fjárhagsáhyggjur bætist ekki ofan á allar hinar áhyggjurnar eða að við gerum alla vega það sem við getum til að lágmarka þær með því einmitt að verja ekki aðeins framfærslu heldur að veita líka sérstakan húsnæðisstuðning. Hér hefur verið farin sú leið að byggja í grunninn á þeim stuðningi sem er veittur samkvæmt lögum um almennar húsnæðisbætur en þó án tekju- og eignatenginga. Í því felst auðvitað að þetta er talsvert rausnarlegri stuðningur heldur en leigjendur fá almennt. Við skulum ekki fara í grafgötur með það að þessi stuðningur getur orðið til þess að ýta upp leiguverði, m.a. á höfuðborgarsvæðinu, þannig að ég held að samhliða þessu þá hljótum við að þurfa að spýta í lófana þegar kemur að húsnæðismálum almennt, bæði hvað varðar framboðshliðina og eftirspurnarhliðina. Á framboðshliðinni skiptir t.d. máli að hraðað verði aðgerðum við að samþætta ferla við gerð deiliskipulags og veitingu byggingarleyfis og eins þegar kemur að ferlum við gerð aðalskipulags og húsnæðisáætlana hjá sveitarfélögum. Nú liggur fyrir þessi ágæti rammasamningur um húsnæðismál. Ég vona að það fari að verða gerðir samningar sem allra fyrst við fleiri sveitarfélög en Reykjavíkurborg og Vík um að liðka fyrir auknu lóðaframboði og skapa skilyrði til þess að reisa m.a. fleiri íbúðir í almenna íbúðakerfinu. Eins liggur fyrir í samráðsgátt mikilvægt frumvarp um að tímabinda uppbyggingarheimildir á grundvelli samþykkts deiliskipulags og tryggja sveitarfélögum þannig auknar heimildir til að grípa inn í. Þetta er frumvarp sem átti að leggja fram á Alþingi í nóvember samkvæmt kynningu sem ég sé á vef þjóðhagsráðs að þjóðhagsráð fékk núna í byrjun nóvember. Ég bind vonir við að hæstv. innviðaráðherra komi með þetta mál inn í þingið sem fyrst og eins að við getum klárað hér mál er lýtur að svokölluðu Carlsberg-ákvæði til að tryggja sveitarfélögunum heimildir til að tryggja blandaða byggð óháð eignarhaldi lóða. Þetta er það sem skiptir máli á framboðshliðinni. En hitt skiptir ekki síður máli líka að við gripum til tímabundinna aðgerða til að koma í veg fyrir að m.a. þessar aðgerðir sem hér er ráðist í, en líka aðrar aðgerðir sem er ráðist í í ríkisfjármálum, ýti upp leiguverði. Við í Samfylkingunni höfum talað fyrir því að við gerum eins og Danir og lögfestum leigubremsu, setjum beinlínis lög um hömlur á árlegri hækkun leigufjárhæðar. En þá skiptir máli að það séu nokkuð víðtækar undanþágur þegar raunkostnaður hefur einfaldlega aukist hjá leigusala. Hann geti hækkað leiguverð meira en það sé þá rökstutt sérstaklega og að sönnunarbyrðin sé þar. Ég held að núna á tímum húsnæðiseklu og mikillar fólksfjölgunar og þegar svona sértækar aðstæður bætist ofan á allt þá skipti mjög miklu máli að grípa til tímabundinna aðgerða til að tryggja að það verði jafnvægi á leigumarkaði til þess að hlutirnir fari ekki úr böndunum á næsta ári og árið þar á eftir. En svo ég endurtaki það: Það er gleðilegt hvað það hefur náðst breið samstaða um þetta mál og gleðilegt að það verði afgreitt hér í dag, líklega í breiðri sátt. En ég biðla til Alþingis að hafa það í huga og viðurkenna að þetta er líklegt til að auka á óróa á húsnæðismarkaði og að spýta þá í lófana þegar kemur að því að koma böndum á húsnæðismarkað. Til þess höfum við ýmis tæki og við getum ekki dregið lappirnar þar. Við höfum nú þegar ákveðin mál sem við gætum samþykkt strax fyrir jól og myndu skipta máli og myndu líka senda skýr skilaboð um að okkur sé alvara.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Það hefur verið á dagskrá velferðarnefndar núna síðustu fundi og um þetta hefur náðst breið samstaða því að ég held að við skiljum þetta öll og við viljum öll tryggja að staða Grindvíkinga verði eins góð og hægt er. Við vitum auðvitað að við getum ekki bætt Grindvíkingum allt það sem þeir eru að glíma við þessa dagana en við getum þó lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að tryggja bæði húsnæðisöryggi þeirra með einhverjum hætti og fjárhagslega afkomu sem skiptir auðvitað miklu máli til að fólk geti unnið að öðrum hlutum sem snúa að andlegri líðan, þátttöku einstaklinganna í daglegu lífi, félagsmálum, íþróttum og tómstundum. Í mínum huga er það virðingarvert að Alþingi skuli taka á þessum hlutum á þennan hátt og ég hef ekki heyrt neinn andmæla því að til þessara aðgerða skuli gripið. Hins vegar getum við auðvitað haft skoðanir á ýmsu þegar kemur að útfærslu á slíkum aðgerðum. Ég hef ekki stórar áhyggjur af því að þetta virki ekki en það eru þarna einstök atriði sem kannski þarf að huga að. Ég nefndi í andsvörum við hæstv. innviðaráðherra m.a. upphæðirnar sem fram koma í þessu. Þarna er verið að horfa til þess að einstaklingur geti fengið 150.000 kr. í húsnæðisstuðning, tveir í heimili geta fengið 198.000 kr., þrír í heimili 232.000 kr. og fjórir eða fleiri 252.000 kr. Ég gat ekki annað heyrt á hæstv. ráðherra en að húsnæði fyrir fleiri en fjóra væri nánast á sömu kjörum og fyrir fjóra. Ég nefndi þetta við formann Verkalýðsfélags Grindavíkur þegar hann mætti á fund velferðarnefndar um þetta og hann var nú ekki sammála ráðherranum í því að þessi upphæð væri sú sama hvort sem fjölskyldumeðlimir væru fjórir eða sex, það hlyti að vera dýrara að leigja stærra hús fyrir fleiri einstaklinga, þannig að ég er ekki alveg klár á því hvort þessar upphæðir mæti þeim markmiðum sem við erum að reyna að uppfylla. Og ég gat líka heyrt á ráðherra að þetta væri sirka 70% af væntanlegri húsaleigu. Ef einbýlishús kostar 400.000 kr. fyrir fjóra er 70% af því 280.000 kr. en þarna er verið að ræða um 250.000 kr., þannig að ég er ekki endilega alveg dús við þessar upphæðir, hvort þær dugi hreinlega til þess að tryggja það að fólk geti náð að greiða þetta og framlag ríkisins verði 70% í húsaleigu. En það er kannski spurning hvort það eigi yfir höfuð að vera 70%, hvort það megi alveg vera minna, en þetta er auðvitað bara pólitísk ákvörðun sem við erum að taka hér. En ég vil bara gleðjast yfir þeim aðgerðum sem hafa farið af stað samhliða því að þetta frumvarp hefur verið smíðað. Við sjáum t.d. að félag eins og Bríet, sem er leigufélag í eigu ríkisins, hefur farið af stað og auglýst eftir íbúðum og ég veit til þess að það hefur sett sig í samband við m.a. íbúðareigendur í Njarðvík og óskað eftir því að fá leiguíbúðir. Síðan er í þessari húsnæðisstefnu sem verið er að tala um núna verið að horfa til hlutdeildarlána á næsta ári upp á margfalda þá upphæð sem hefur verið og það ætti að hjálpa til. Síðan þarf að fara bara á fullu eins og gert var eftir Eyjagosið og sjá til þess að við getum byggt hratt. Við þurfum með einhverjum hætti að fara í svipaðar aðgerðir og farið var í þegar viðlagasjóðshúsin komu til landsins á sínum tíma. Þó að þau hafi að ákveðnum hluta, kannski stærstum hluta, verið fjármögnuð af öðrum en okkur þá kunnum við aðferðina. Við vitum hvernig er hægt að gera þetta, við eigum land og við þurfum bara að sækja þessi hús. Við erum búin að vera að velta þessu á milli okkar og tala um húsnæðisskort og það gerist ekkert og það er alltaf sami húsnæðisskorturinn til staðar en þetta er átak. Við vorum með húsnæðisskort fyrir þannig að við verðum bara að fara af alefli í þetta. Og af því að Suðurnesin standa nú hjarta mínu nær en mörg önnur svæði þá erum við þar með svæði sem herinn erfði ríkið að á sínum tíma sem fékk nafnið Ásbrú. Þar er byggingarland sem ríkið á. Það er ekkert langt síðan að ríkið eða Kadeco, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar, sem er í eigu ríkisvaldsins, auglýsti byggingarrétt fyrir 150 íbúðir til sölu í Ásbrú. Þar er nánast tilbúið skipulag sem hægt væri að nýta í þetta, fyrir utan að það er hægt að byggja nánast annan Reykjanesbæ á Ásbrúarsvæðinu. Það þarf auðvitað að tryggja innviði samhliða. En við þurfum ekkert að leggjast á hnén og segja: Það eru ekki til lóðir. Þær eru til. Það þarf ekki alltaf að vera í miðborg Reykjavíkur. Við getum gert þetta á ýmsan annan hátt. Mér finnst virðingarvert að það sé verið að taka á málunum á þennan hátt, tryggja fjárhagslega afkomu og reyna að tryggja húsnæðisöryggi eins og kostur er. Við verðum auðvitað líka að tryggja að það falli enginn á milli skips og bryggju og allir fái þak yfir höfuðið. Það eru að koma jól og það er nauðsynlegt að fólk fái að halda jól fyrir sig og sína á öruggum stað. Þessar aðstæður eru skelfilegar og við hin sem búum nú í kringum þetta svæði getum á engan hátt gert okkur grein fyrir því hvað fólk er að upplifa, að vera flóttamenn í sínu eigin landi. En það kannski eykur skilning okkar á því hvað það er að vera flóttamaður.

Virðulegur forseti. Ég lagði fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra um brot gegn áfengislögum 28. september síðastliðinn og samkvæmt þingskapalögum, ef ég man það rétt, þá á að svara fyrirspurnum frá þingmönnum innan fjögurra vikna.

… 15 daga.

- Innan 15 daga? Núna er komið á þriðja mánuð og ég hef ekki enn þá fengið svar við þessari fyrirspurn. Þessi fyrirspurn lýtur að hinni ólöglegu fjarsölu áfengis sem stunduð er hér í landinu og lýtur að því hvort lögregla og handhafar ákæruvalds hafi látið rannsaka þetta, þessi brot, og líka hversu margar kærur hafa borist til lögreglu vegna þessa og á hvaða stigi sakamálarannsóknirnar eru. Við skulum hafa það í huga núna þegar jólavertíðin er að byrja að hér er um ólögleg viðskipti að ræða. Þetta er fjarsala og áfengið er afhent innan hálftíma. Samkvæmt reglum þá þarf lagerinn að vera í öðru ríki og vöruafhendingin í öðru ríki. En á Íslandi er það þannig að lagerinn er á Íslandi og vöruafhendingin er á Íslandi. Það gerir fjarsölu að smásölu og þar með ólöglega.

Þá þurfum við að afnema einkasölu ÁTVR.