Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 20. jan. 1972. Ingvar Gíslason, 3. þm. Norðurl. e., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun ekki geta sótt þingfundi næstu viku, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurlandskjördæmi eystra, Jónas Jónsson ráðunautur, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Jónas Jónsson hefur setið þingbekk áður á þessu þingi og hefur kjörbréf hans verið samþykkt. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég ásamt Karli G. Sigurbergssyni, sem átti sæti á Alþ. um skeið í forföllum hv. þáv. 1. þm. Reykn., till. til þál. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum. Till. hlaut þá ekki endanlega afgreiðslu og er nú flutt óbreytt á þskj. 89, og standa nú að flutningi hennar allir þeir þm., sem í síðustu alþingiskosningum voru í framboði í Reykjaneskjördæmi. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta leggja fyrir Alþingi það, er nú situr, frv. til l. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum á þann veg, að á svæðinu sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar heyri þessi mál til einu embætti í Keflavík.“ Mér er ekki kunnugt um, að hve miklu leyti skipan lögsagnarumdæma í landinu kann áður fyrr að hafa verið í eðlilegu samræmi við þarfir íbúa héraðanna fyrir aðgengilega þjónustu og á hinn bóginn í samræmi við þörf ríkisvaldsins á hagkvæmni í rekstri. Vera má, að einhvern tíma hafi skipting landsins í lögsagnarumdæmi verið tiltölulega eðlileg og í samræmi við aðstæður, en hvað sem því líður, er a.m.k. víst, að í dag er þörf á endurskoðun og breytingum í þessum efnum. Þetta mun vera raunin víða á landinu, en naumast mun þörfin á nýrri tilhögun á skiptingu byggðarlaga í lögsagnarumdæmi vera augljósari og brýnni en á því svæði, sem sú þáltill., sem hér er til umr., fjallar um, þ.e. á Suðurnesjum, svæðinu sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar. Allt til ársins 1949 annaðist embætti sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu og bæjarfógeta í Hafnarfirði héraðsdómsstörf, umboðsstörf, löggæzlustörf og önnur stjórnsýslustörf ríkisins á öllu því svæði, sem nú er Reykjaneskjördæmi. Keflavíkurkauptún fékk síðan kaupstaðarréttindi árið 1949, og árið 1954 var Keflavíkurflugvöllur gerður að sérstöku lögsagnarumdæmi undir stjórn lögreglustjóra, þannig að Suðurnesjasvæðið sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar skiptist nú milli þriggja lögsagnarumdæma. Þar eru þau tvö sjálfstæðu lögsagnarumdæmi, sem ég áðan nefndi, en hins vegar eru Grindavíkurhreppur, Hafnahreppur, Miðneshreppur, Gerðahreppur, Njarðvíkurhreppur og Vatnsleysustrandarhreppur í lögsagnarumdæmi sýslumanns, sem situr í Hafnarfirði. Lögreglulið á þessu svæði, hreppunum, Keflavíkurkaupstað og Keflavíkurflugvelli, um 50 manns alls, lýtur stjórn þriggja aðila, og það fólk, sem býr í hreppsfélögunum umhverfis Keflavík, hefur ekki not af því, að sérstakt bæjarfógetaembætti með þjónustuliði er í Keflavík, heldur verður það að sækja til Hafnarfjarðar um afgreiðslu sinna mála. Íbúar Miðneshrepps og Gerðahrepps verða þannig að fara um Keflavík, þar sem embætti bæjarfógeta er, og halda allt til Hafnarfjarðar, ef þeir þurfa að láta þinglýsa skjali, skrá bifreið eða leita réttar síns fyrir dómstóli, og enda þótt byggðin í Ytri-Njarðvík sé samvaxin Keflavík, verða íbúar þar að fara til Hafnarfjarðar, ef þeir þurfa á afgreiðslu slíkra mála að halda. Oft er orsök þess, að dregið er að framkvæma eðlilega endurskoðun og breytingar á tilhögun og skipan stjórnsýslu og þjónustu sú, að slíkum endurbótum fylgir aukinn rekstrarkostnaður í ríkiskerfinu, en í því tilviki, sem hér um ræðir, held eg, að annað yrði uppi á teningnum. Það er ekki aðeins svo, að augljóst er, að þægilegra væri fyrir íbúa hreppanna á Suðurnesjum að sækja þjónustu og fyrirgreiðslu og eiga skipti við embættið í Keflavík en að þurfa að sæta því, að embættið í Hafnarfirði annist þau mál, heldur ætti heldur að verða um sparnað að ræða, ef lagt væri niður sérstakt embætti lögreglustjóra á Keflavíkurflugvelli, og enn fremur fengist án efa betri nýting á því 50 manna lögregluliði, sem nú er á þessu svæði, en lýtur stjórn þriggja embætta, ef störf þess væru skipulögð sameiginlega á öllu svæðinu undir stjórn embættis, sem þegar er til í Keflavík. Um þetta atriði hefur undirnefnd fjvn. fjallað og lagði til fyrir rúmlega tveimur árum við fjmrn., að löggæzla á Suðurnesjum yrði sett undir eina stjórn, þannig að allt það lögreglulið, sem þar starfar, yrði unnt að skipuleggja sem eina heild. Í þessu sambandi skal þess getið, að embætti lögreglustjóra á Keflavíkurflugvelli heyrir undir utanrrn., en með þeirri nýskipan að gera allt svæðið sunnan Hafnarfjarðar að einu lögsagnarumdæmi féllu dómsmál, umboðsstörf, löggæzla og önnur stjórnsýsla á Keflavíkurflugvelli undir dómsmrn. eins og öll önnur slík störf. Enda þótt ég sjái ekkert slíkri nýskipan til fyrirstöðu, heldur þvert á móti, þá legg ég jafnframt áherzlu á, að hvað sem um embætti lögreglustjóra á Keflavíkurflugvelli yrði, er aðalatriðið í þessu máli það, að dóms-, lögreglu- og umboðsstörf í öllum sveitarfélögunum á Suðurnesjum heyrðu til einu embætti í Keflavík. Í þeirri þáltill., sem hér er til umr., er lagt til, að hæstv. ríkisstj. láti leggja fyrir Alþ. það, er nú situr, frv. til l. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum á þann veg, sem ég hef hér rætt um, þ.e.a. þau heyri til einu embætti í Keflavík. Hér er því með flutningi þáltill. gert ráð fyrir því í fyrstu atrennu að fá fram þingvilja fyrir því að þessi breyting verði gerð, en hæstv. ríkisstj. jafnframt falið að sjá um samningu frv. og nánari till. um þær lagabreytingar, sem nauðsynlegar verða taldar til þess að ná þessu markmiði. En þess má geta, að af sjálfu leiðir, að eðlilegt mætti telja, að tveir hreppar í Gullbringusýslu, Bessastaða- og Garðahreppur, yrðu látnir tilheyra Kjósarsýslu og embætti sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu yrði jafnframt skipt og bæjarfógetinn í Keflavík yrði þá jafnframt sýslumaður í Gullbringusýslu, en bæjarfógetinn í Hafnarfirði sýslumaður í Kjósarsýslu. Sveitarfélögin sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar eru samstæð heild, en jafnframt allgreinilega aðskilin frá öðrum hluta þess svæðis, sem heyrir til embætti sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Og það fólk, sem á Suðurnesjum býr, hefur á undanförnum árum verið að ná meira og betur saman en áður um sameiginleg hagsmunamál sín. En með slíkri samstöðu og samvinnu fæst aukin hagkvæmni, sem allir njóta góðs af og ríkisvaldið á að stuðla að með breytingum á löggjafaratriðum, ef með þarf. Þróunin er sú, að þessi sveitarfélög leysa meira og meira af sínum vandamálum og verkefnum sameiginlega. Sveitarfélögin hafa t.d. náð samstöðu um byggingu eins iðnskóla á Suðurnesjum, og þau hafa fyrir um það bil einu ári stofnað sérstaka samstarfsnefnd sveitarfélaga á Suðurnesjum. Sú till., sem hér liggur fyrir, er nánast um það, að hv. Alþ. taki tillit til sameiginlegra hagsmunamála Suðurnesjabúa á þann veg, að Suðurnesin verði sérstakt lögsagnarumdæmi, en sú ákvörðun Alþ. væri eðlilegur liður í þeirri þróun, sem fram hefur farið og mun aukast, ef rétt er að staðið um nánara og árangursríkara samstarf Suðurnesjabúa til lausnar þeim verkefnum, sem við er fengizt á þessum slóðum á hverjum tíma. Óhætt er að fullyrða, að mjög ríkur áhugi er meðal almennings á Suðurnesjum um þetta mál og að það nái fram að ganga, og samstarfsnefnd sveitarfélaganna á Suðurnesjum leggur kapp á, að sem fyrst verði sú breyting gerð, sem hér er lagt til, og um þetta mál er enginn ágreiningur eftir stjórnmálaskoðunum. Með þeirri skipan, sem hér er lagt til. að upp verði tekin, að Suðurnesin verði sérstakt. lögsagnarumdæmi, er að mínum dómi samtímis unnt að auka þjónustu við íbúana á þessu svæði, styrkja stöðu sveitarfélaganna þar og koma við aukinni hagkvæmni og sparnaði í ríkisrekstrinum. Þess vegna vænti ég þess, að þessi þáltill. fái jákvæða og skjóta afgreiðslu, og legg svo til herra forseti, að till. verði vísað til hv. allshn., áður en umr. lýkur.



Herra forseti. Nokkru fyrir jólin var lögð hér á borðið hjá þm. skýrsla til ríkisstj. um málefni Slippstöðvarinnar h.f. á Akureyri. Í þessari skýrslu er m.a. vikið að lánamálum Slippstöðvarinnar, og segir þar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Langvarandi og þrúgandi fjárskortur hefur valdið mikilli óhagkvæmni í rekstri og haft slæm áhrif á starfsmenn. Verkfæri hefur ekki verið unnt að kaupa eða endurnýja, efni hefur vantað, þegar þess þurfti til að halda verki áfram með eðlilegum hætti og þá einatt vegna þess, að ekki var fé til að leysa efnið út. Ekki hefur verið lagt í lagfæringar með sameiningu lagera og vélsmiðja af sömu ástæðum, þótt veruleg hagkvæmni sé augljós. Nefndin telur vafalaust, að bein og óbein áhrif þessara atriða á rekstrarafkomu fyrirtækisins séu mjög mikil, þótt enginn vegur sé til að áætla, hversu stóran hlut þau eiga í vanda fyrirtækisins.“ Þess vegna les ég upp þennan kafla úr skýrslunni um málefni Slippstöðvarinnar á Akureyri, að hann á við um fjöldamörg iðnfyrirtæki önnur. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að mörg iðnfyrirtæki hafa búið við mikinn rekstrarfjárskort á undanförnum árum, og það hefur líka sézt á ýmsum samþykktum, sem hafa komið frá samtökum iðnfyrirtækja, að þau hafa talið það eitt mesta vandamál iðnaðarins, hve illa hefur verið séð fyrir rekstrarlánum til hans. Af þeim ástæðum hefur það iðulega gerzt, eins og vikið er að hér í skýrslunni, að það hefur vantað efni til að halda áfram vinnu og vinnustöðvanir orðið meiri og minni af þeim ástæðum. Þá hefur oft þurft að taka fjármagn, sem eðlilegt hefði verið að nota til fjárfestingar, til að koma á aukinni hagræðingu og kaupa vélar, - það hefur orðið að nota þetta fé sem rekstrarfé og það orðið til þess, að ekki hefur verið unnt að bæta reksturinn svo sem skyldi eða koma á þeirri hagkvæmni og bæta vélakostinn, eins og nauðsynlegt var. Það verður að viðurkennast, að, að þessu leyti hefur verið búið verr að iðnaðinum - og ég á þá sérstaklega við þann iðnað, sem vinnur fyrir erlendan markað, en yfirleitt að öðrum atvinnurekstri í landinu á undanförnum árum og áratugum. Þetta átti sinn þátt í því, að þegar sett var á laggirnar sérstök atvinnumálanefnd Reykjavíkur fyrir nokkrum árum, þá tók hún þetta mál alveg til sérstakrar athugunar. Þetta var nefnd, sem kosin var af bæjarstjórn Reykjavíkur, og allir flokkar áttu fulltrúa í henni. Hún tók þetta mál alveg til sérstakrar athugunar og gerði um það sérstaka ályktun, hvernig ætti að bæta úr rekstrarlánum iðnfyrirtækja til bráðabirgða, og sú till., sem ég er að mæla fyrir, byggir í meginatriðum á þessari ályktun atvinnumálanefndar Reykjavíkur frá árinu eða haustinu 1968. Meginatriðin í till. eru þau, að Seðlabankinn veiti viðskiptabönkunum sérstaka fyrirgreiðslu til að koma rekstraraðstöðu iðnfyrirtækja í sæmilegt horf. Til að leysa það er bent á tvö atriði sérstaklega. Í fyrsta lagi, að fyrirtækin fái víxlasöluheimild eða víxilkvóta til sölu á allt að 90 daga löngum víxlum, er nemi allt að þriggja mánaða framleiðslu fyrirtækjanna. Og í öðru lagi fái fyrirtækin yfirdráttarheimild á reikningslánum, hlaupareikningsyfirdrátt, sem svari til þriggja mánaða kaupgreiðslu viðkomandi fyrirtækis. Það var álit atvinnumálanefndar, og það er líka álit forstöðumanna iðnaðarfyrirtækja, sem um þessi mál hafa fjallað, að ef iðnfyrirtækin fengju tryggingu fyrir rekstrarlánum, lágmarkstryggingu fyrir rekstrarlánum, eins og hér er gert ráð fyrir, þá mundi það verða mjög til þess að tryggja rekstraraðstöðu þeirra og koma í veg fyrir þann vanda, sem átti sér stað hjá Slippstöðinni á Akureyri og ég minntist á hér á undan. Það kunna kannske einhverjir að segja, að það sé ekki lánsfé fyrir hendi til þess að fullnægja rekstrarfjárþörf iðnfyrirtækjanna á þennan hátt. Það held ég, að sé mikill misskilningur. Ég held, að Seðlabankinn eigi tiltölulega auðvelt með að leysa þetta mál a.m.k. bæta vel úr frá því, sem nú er, ef nægur vilji er fyrir hendi. Ég held, að það séu réttar upplýsingar, sem ég hef fengið um það efni, að bundið fé hjá Seðlabanka Íslands sé núna um 2.000 millj. kr. meira en þeir víxlar, sem hann hefur endurkeypt af viðskiptabönkunum. Mér sýnist það á þessu, að ef nægur vilji sé fyrir hendi, þá séu möguleikar Seðlabankans æði miklir til að bæta úr þeirri lánsfjárþörf, sem hér er fyrir hendi og nauðsynlegt er, að bætt verði úr. Það má segja, að það hafi kannske verið á vissan hátt afsakanlegt að búa ekki betur að iðnfyrirtækjunum, en gert hefur verið í þessum efnum, á undanförnum árum eða áratugum, vegna þess að sérstaklega þau iðnfyrirtæki, sem ég á hér einkum við, er framleiða fyrir innlendan markað, studdust oft og tíðum við innflutningshöft, sem útilokuðu erlenda samkeppni, og auk þess nutu þau þá meiri og minni tollverndar. Með inngöngu okkar í EFTA og með væntanlegum samningum okkar við Efnahagsbandalag Evrópu er stefnt að því, að innflutningshöft hverfi alveg úr sögunni, eins og reyndar hefur verið á undanförnum árum, og einnig stefnt að því, að tollar lækki mjög verulega og hverfi að lokum, þannig að þau iðnfyrirtæki, sem framleiða fyrir innlendan markað, verða í framtíðinni að búa við nákvæmlega eða mjög svipaða aðstöðu og útflutningsframleiðslan og eiga þess vegna eðlilega að njóta sömu aðstöðu í rekstrarlánamálum og útflutningsframleiðslan nýtur. Á það vantar hins vegar stórkostlega nú, og það er eitt af þeim verkefnum, sem þarf að bæta úr, og það þarf að vera eitt af verkefnum núv. hæstv. ríkisstj. að gera betur í þeim efnum en fyrirrennarar hennar hafa gert. Mér finnst í tilefni af þessu rétt að minna á mikilvægi þeirrar atvinnugreinar, sem hér er um að ræða, innlenda iðnaðarins, sem vinnur fyrir innlendan markað. Ýmislegt hefur gerzt nú að undanförnu, sem sýnir nauðsyn þess, að þessi atvinnuvegur sé efldur sem mest. Ég vil t.d. benda á það, að á síðasta ári hefur hallinn á utanríkisverzluninni orðið um 4 milljarðar kr. Þennan halla þarf að sjálfsögðu að jafna, og það verður ekki gert nema á tvennan hátt, svo að vel sé: Með því að auka útflutninginn og draga úr innflutningi með því að efla alls konar framleiðslu í landinu, sem vinnur fyrir innlendan markað. Og þó að það sé mikilvægt að efla útflutningsframleiðsluna, álít ég það engu þýðingarminna að efla þá framleiðslu, sem dregur úr innflutningi á vörum. Það er rétt í þeim efnum. sem hæstv. forsrh. hefur oft vitnað til, að hollur sé heimafenginn baggi. Ýmsir hafa talað um það, að í framtíðinni getum við leyst okkar vandamál í þessum efnum með því annaðhvort að auka útgerðina ellegar auka stóriðju sérstaklega. Ég álít það að sjálfsögðu rétt að vinna vel að hvoru tveggja og alveg sérstaklega að því að efla útgerðina. En dæmin nú að undanförnu hafa sýnt okkur, að það er ekki alveg öruggt að treysta á þessar atvinnugreinar. Það héldu margir, að álbræðsla væri arðvænlegur atvinnuvegur, sem ekki gæti hlekkzt neitt á. Nú liggur það fyrir, að átt hefur sér stað stórfellt verðfall á þessari vöru, og þessi atvinnurekstur býr þess vegna við mikil vandkvæði að sinni, þó að búizt sé við, að fram úr því ráðist innan tíðar. Það má líka benda á það, að þó að vel hafi gengið með sölu á sjávarafurðum að undanförnu, þá hefur nýlega fallið mjög verulega verðlag á lýsi og mjöli, og ef við horfum til baka til reynslu fyrri áratuga, þá sjáum við, að það er ekkert óalgengt, að slíkt komi fyrir, að það verði verðfall á sjávarafurðum eða afli bregðist, og þetta sýnir það, að þó að mikilvægt sé að efla og auka sjávarútveginn, þá er nauðsynlegt að koma fótum undir fleiri atvinnugreinar og treysta þær, og þá er að sjálfsögðu ekki sízt þýðingarmikið að efla þá framleiðslu og þann iðnað, sem vinnur fyrir innlendan markað og sparar okkur innflutning og gjaldeyri á þann hátt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessa till. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. um þetta mál verði frestað og málið gangi til allshn. Ég vænti þess, að þar fái það góðar undirtektir og nái afgreiðslu á þessu þingi í þessu formi eða mjög svipuðu, sem hér er lagt til.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra, að svo virðist sem hv. þm. úr öllum flokkum á þingi hafi mjög mikinn áhuga fyrir því að styðja að eflingu iðnaðarins, og þá skyldi maður halda, að það væri tiltölulega auðvelt að koma þeim hlutum fram, sem þarf að gera, til þess að hægt sé að efla þennan atvinnuveg. Nokkru fyrir jól bar ég fram fsp, til hæstv. viðskrh. um þau efni, hvernig gengi með að aðstoða útflutningsiðnaðinn, og mér var heitið athugun í þeim efnum, sem ég líka veit, að er verið að gera. En þegar ég bar fram till. um það að hækka aðstoð til útflutningsmiðstöðvarinnar, þegar fjárlögin voru samþ. rétt fyrir jólin, þá fékkst sú till. ekki með nokkru móti samþykkt, og þó álít ég, að sú stofnun sé að reyna að gera býsna gott verk. Ég hef nú ekki vit á því, hvernig bankar eða bankastjórar líta á till. eins og hér er, en einhvern veginn finnst mér, að þetta geti tæpast verið rétt leið, enda þótt ég sé algerlega sammála hv. flm. um, að það þarf að aðstoða iðnfyrirtækin með rekstrarfé. Fyrra atriðið er það, að fyrirtæki fái þriggja mánaða víxlasöluheimild eða víxilkvóta. Nú er mér kunnugt um, að ýmis iðnfyrirtæki hafa vissan kvóta, en hvort það er þeirra þriggja mánaða framleiðsla, þarf þá að rannsaka, og auk þess geri ég ráð fyrir, að bankar muni vilja tryggingar, og enn getur það verið, að fyrirtækin hafi ekki víxla. Hitt atriðið er um yfirdráttarheimildir, sem séu miðaðar við þriggja mánaða kaupgreiðslu viðkomandi fyrirtækis. Mér finnst þetta nú vera vafasöm viðmiðun. Ég skal ekki segja um, hvernig það yrði í framkvæmd, en einhvern veginn finnst mér, að kaupgreiðsla viðkomandi fyrirtækis þurfi ekki endilega að vera viðmiðunin, heldur hljóti það miklu fremur að vera framleiðsla fyrirtækisins. Vandamálin hjá iðnaðinum eru núna í raun og veru í þrennu lagi að því er rekstrarfjármögnun snertir. Í fyrsta lagi að fá nægjanlegt fjármagn út á vörur, sem þegar eru seldar, framleiddar og seldar, hvort sem er til útlanda eða innanlands. Hér ætti að vera um tiltölulega auðvelt mál að ræða, og ég veit a.m.k. að því er snertir vörur, sem seldar eru innanlands, þá eru þær auðvitað fjármagnaðar í gegnum víxla að verulegu leyti. En þetta þarf einnig að gerast gagnvart þeim vörum, sem seldar eru til útlanda. Þessu finnst mér, að ætti að vera tiltölulega auðvelt að koma í gegn, en engu að síður þarf að finna fyrir þetta einhvers konar form, og mér er kunnugt um, að hæstv. iðnrh. er að vinna að því. Í öðru lagi er svo fjármögnun út á samninga, sem gerðir hafa verið um sölu, hvort sem um er að ræða sölu innanlands eða til útlanda. Þegar gerður er einu sinni samningur um tiltekna sölu frá iðnaðarfyrirtækjum, þá þarf að vera leið til þess að fjármagna framleiðsluna, sem getur staðið í nokkuð langan tíma. Og mér er kunnugt um, að í vissum tilvikum hafa bankar og Seðlabanki einmitt gert þetta. En svo er enn framleiðsla, þar sem fyrirtækin framleiða vöruna, en hafa ekki selt hana, og þetta er líklega erfiðasti þátturinn í öllu saman. Mér finnst nefnilega, að þegar fyrirtæki hefur framleitt vörur, við skulum segja ár eftir ár og það hefur tekizt að selja þær, þá eru allar líkur fyrir því, að það séu markaðir fyrir hendi innanlands eða utan. Þá eiga fyrirtækin að geta fengið einhvers konar afurðalán út á vörurnar, og það er það, sem mér finnst endilega, að þurfi að reyna að koma í gegn. Ég er sannfærður um það, að erfiðleikar iðnfyrirtækjanna byggjast að verulegu leyti, - ég er alveg sammála hv. flm. um það, - að verulegu leyti á vöntun á rekstrarfé, og svo hefur verið lengi. Það eru að vísu fleiri fyrirtæki en iðnfyrirtæki, sem um þetta kvarta, en það er alltaf verið að tala um, að það þurfi að hjálpa iðnaðinum til þess að gera hann að jafngóðri atvinnugrein og aðrar atvinnugreinar í landinu eru, og þegar svona margir hv. þm. eru sammála um þetta, þá get ég ekki séð, að það ætti að vera mjög erfitt að koma málinu áfram. Ég vil leggja áherzlu á það, að sú hv. þingnefnd, sem tekur þetta mál til meðferðar, hafi fljótlega samband við viðskiptabanka og Seðlabanka, bæði um tæknileg atriði í þessum efnum og um málin í heild. En það er ekki hægt að skilja við þetta án þess að nefna þá grjóthörðu staðreynd, að bankar vilja nú einu sinni hafa sína aura tryggða. Og mörg af þessum fyrirtækjum eru því miður eignalítil og hafa ekki fasteignir til að leggja að veði, og þess vegna er það svo, að þeim hefur mörgum reynzt erfitt að fá það rekstrarfé, sem þau þurfa. En allir, sem um þessi mál hafa hugsað, vita auðvitað, að það þarf mikið rekstrarfé í iðnfyrirtæki velflest auk mikils kapítalkostnaðar. Og því miður hafa ýmis af iðnfyrirtækjum íslenzkum farið af stað með ákaflega lítið eigið fé. Þessir erfiðleikar fyrir iðnaðinn eiga svo náttúrlega eftir að stór vaxa, eftir því sem líður á aðlögunartíma EFTA, og það er þess vegna mjög mikil nauðsyn á því að mínu mati, að rekstrarfjármál iðnaðarins séu öll tekin í heilu lagi til þess að reyna að leysa þau til frambúðar. Ef þessi till. gerir það, þá er það gott. Ég er hræddur um, að það sé ekki rétt að farið með þessum leiðum, sem þarna er bent á. En ég er efnislega alveg sammála flm., og fyrst svona mikill áhugi er fyrir iðnaðinum hér á Alþ., sem ég fagna mjög, þá veit ég, að þessi mál leysast farsællega.



Herra forseti. Þegar rætt er um aðstoð við íslenzkan iðnað, þá hef ég veitt því athygli, ekki bara hér innan þingsala, heldur víðar, að menn staðnæmast gjarnan og nær eingöngu við rekstrarfjárörðugleika iðnaðarins, og það liggur við, að maður fái það á tilfinninguna stundum, þegar maður heyrir talað um erfiðleika íslenzks iðnaðar, að það væri í raun og veru hægt að leysa alla hans erfiðleika bara með því að auka rekstrarfjármagn til hans. Ekki skal ég draga úr því, að íslenzkur iðnaður á við mikla erfiðleika að etja hvað varðar rekstrarfé, og þar þarf vissuleg úr að bæta. En að það leysi allan vanda, fer víðs fjarri. Við, sem höfum starfað í iðnaðinum og kynnzt honum all náið, vitum mæta vel um marga vankanta á fyrirkomulagi íslenzks iðnaðar í dag, sem þarf að bæta úr, og úrbætur á þeim sviðum eru raunar forsenda þess, að íslenzkur iðnaður fái staðizt í tæknivæddu þjóðfélagi. Iðnaður okkar er yfirleitt smár. Fyrirtækin eru lítil og vanþróuð, undantekningalítið. Það er fjöldi fyrirtækja, lítilla fyrirtækja, að gutla í sömu iðngreininni, fást við sömu hlutina með sams konar tækjum, án þess að um nokkurt samstarf þeirra á milli sé að ræða. En einu hafa þessi iðnfyrirtæki þó yfirleitt yfir að ráða öfugt við það, sem hér var lýst varðandi Slippstöðina á Akureyri. Það vill svo til, að mikill fjöldi af okkar iðnfyrirtækjum er feikna vel búinn að vélum og tækjum, það vel búin sum þeirra, að ef þær vélar í einu litlu fyrirtæki væru í gangi allan sólarhringinn, gætu þær annað að fullu þeirri þörf, sem hér er á markaðinum. Má í því sambandi nefna t.d. sumar teppaverksmiðjur okkar, sem hver fyrir sig hefur kannske nægan vélakost til þess að framleiða teppi á öll gólf Íslendinga á 1-2 árum. Mörg þessi iðnfyrirtæki hafa, án þess að hafa eigið fjármagn, lagt í stórkostlegar byggingarframkvæmdir, og ekki skal ég öfundast yfir því, þó að þau hafi farið í byggingarframkvæmdir, en það, sem er yfirleitt slæmt við flestar þessar byggingarframkvæmdir, er það, að það hefur ekki verið byggt með hagkvæmni sjónarmið fyrir augum miðað við uppbyggingu fyrirtækisins sem slíks, heldur fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að fjárfesting í byggingum hefur verið einhver arðbærasta fjárfestingin hér á landi til skamms tíma. Þar af leiðandi býr fjöldi af þessum fyrirtækjum í mjög óhentugu húsnæði, húsnæði, sem gerir framleiðsluna að öllu leyti erfiðari og dýrari. Það eru yfirleitt ekki til í flestum þessum fyrirtækjum neinar framleiðsluáætlanir, og það eru kannske ekki til neinir sérfræðingar starfandi við fyrirtækin, sem eru færir um að gera slíkar framleiðslu- og fjármögnunaráætlanir. Og þeir verða það ekki að óbreyttu, því að fyrirtækin mörg eru það smá, að þau hafa ekki efni á því að hafa slíka sérfræðinga í sinni þjónustu, enda þótt við eigum marga ágætlega mennta og vel færa sérfræðinga á þessum sviðum. Ég skal ekki gera lítið úr þeim svo kallaða stórhug og dugnaði einstaklinga, sem hafa ráðizt í það að stofnsetja hér íslenzkan iðnað oft með nær tvær hendur tómar til að byrja með. Vissulega er það mikil bjartsýni, sem hefur oft og tíðum ráðið, en það er ekki nóg í tæknivæddu þjóðfélagi að ætla sér að reisa iðnað á tómri bjartsýni. Iðnaður byggist fyrst og fremst á verkþekkingu og tæknikunnáttu. En nú er það svo hvað iðnaðarmenntun okkar snertir, að iðnfræðslukerfi okkar hefur til skamms tíma verið algerlega úrelt og er það raunar enn í dag. Við byggjum okkar iðnmenntun upp á ævagömlum aðferðum og menntum, sem tilheyra alls ekki nútímaþjóðfélagi. Hér eigum við því mikið verk óunnið, sem er alger undirstaða að því að byggja upp íslenzkan iðnað. Við eigum vissuleg orðið í dag mikið af dugmiklum og vel menntuðum tæknimönnum, tæknifræðingum á ýmsum sviðum, arkitektum og verkfræðingum. En það er sorglegt að vita til þess, að þeirra starfsvettvangur er oft og tíðum sá að sitja við teikniborðið og tússa teikningar í staðinn fyrir að vera úti í framleiðslunni sjálfri, þar sem tæknikunnátta þeirra nýtist bezt, eins og þeir hafa lært til. Ég held, að það sé of sjaldan, sem því er gaumur gefinn, að ef við ætlum að byggja upp hér íslenzkan iðnað, sem getur verið samkeppnisfær við það, sem bezt er hjá nágrannaþjóðum okkar, þá verðum við að taka á því vandamáli, sem smæð fyrirtækjanna er, og því vandamáli, sem leiðir af því, hvað hér er mikil sundrung ríkjandi, og við verðum að endurskipuleggja okkar iðnaðarstarfsemi, ef ekki með því móti að sameina þessi fyrirtæki, þá a.m.k. með því móti, sem frændur okkar á Norðurlöndum hafa gert, t.d. í Noregi, að koma á mjög náinni skipulegri samvinnu þeirra á milli, en það var raunar forsendan fyrir iðnaðarútflutningi Norðmanna. Þetta verður að sjálfsögðu ekki gert í einu vetfangi. Það eru margir menn, sem að þessu þurfa að vinna, og það verður ekki gert nema menn sjái nauðsyn þess, að þetta verður að ske, og hafi vilja til þess að fara þær leiðir, sem færar eru. Mér er kunnugt um það, að hæstv. iðnrh. og ríkisstj. eru að hefja starf einmitt að þessum markmiðum, og raunar veit ég það líka, að samtök iðnrekenda og iðnaðarmanna eru þegar farin að starfa eftir þessum leiðum, en það gengur því miður grátlega seint, því að þeir eru ófáir, sem ekki sjá þörfina á endurskipulagningu íslenzks iðnaðar og hafa í staðinn þá trú, að það sé enn þá hægt að hokra hver í sínum bílskúr eða sinni kompu með nokkrar vélar til aðstoðar við gamalt, úrelt handverk. Ég vildi aðeins láta þessi sjónarmið koma hér fram til þess að rökstyðja þá skoðun mína, að það séu ekki bara fjármagnserfiðleikar, sem hrjá iðnaðinn. Það er engu síður og þá kannske öllu fremur skipulagsleysi hans, eins og hann er í dag. Væntanlegar úrbætur í þeim málum verða ekki gerðar, nema skipulagsmál iðnaðarins verði tekin virkilega föstum tökum, og ég vænti þess, að núv. iðnrh. og ríkisstj. láti verða af því fyrirheiti sínu.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að allur vandi iðnaðarins yrði ekki leystur, þó að honum yrðu tryggð hæfileg rekstrarlán. Það er alveg rétt, að vandamál hans eru miklu fleiri, og þarf að hyggja að þeim. En ég hygg, að það sé þó óhætt að fullyrða, að ef tækist að koma rekstrarlánamálum iðnaðarins á sæmilegan grundvöll, þá væri þó a.m.k. einu vandamálinu færra í þessum efnum og það vandamálið leyst, sem er mest aðkallandi að leysa, vegna þess að ef ekki er sæmilega séð um þennan þátt rekstrarins, þá er ekki hægt að halda honum uppi með eðlilegum hætti. Þess vegna held ég, að af mörgum vandamálum iðnaðarins sé það, sem er einna mest aðkallandi að leysa, að koma rekstrarmálum hans í eðlilegt horf. Ég er alveg sammála hv. 2. landsk. þm. um það, að þessi till., sem hér liggur fyrir, bætir hvergi nærri nægilega úr lánsfjárþörf iðnaðarins, og ég vil í þeim efnum árétta það m.a. með því að lesa upp niðurlagsorðin í grg. sem fylgdi till. En þar segir á þessa leið: „Í samræmi við þetta skal það tekið fram af hálfu flm., að litið yrði á þessa till. sem hreina bráðabirgðalausn og koma þurfi þessum málum í miklu fullkomnara horf í framtíðinni.“ Og ég get tekið undir það með hv. 2. landsk. þm., að það væri miklu eðlilegra form og heppilegra, ef hægt væri að tryggja iðnaðinum rekstrarlán sem afurðalán líkt og útflutningsframleiðslan hefur búið við að undanförnu. Og þetta var líka einu sinni skoðun hv. Alþ. Á Alþ. 1958 var samþ. hér till. með atkv. allra þm. á þá leið, að unnið skyldi að því, að iðnaðurinn nyti afurðalána líkt og sjávarútvegur og landbúnaður. Þetta var samþ. á þinginu 1958. En svo gerðist það rúmlega ári síðar, að tímabil hinnar svokölluðu viðreisnarstjórnar hófst, og það var eitt af fyrstu verkum viðreisnarstjórnarinnar að stinga þessari till. undir stól. Ég endurflutti þessa till. á sex eða sjö þingum, án þess að hún næði fram að ganga, og ég verð að játa það, að ég entist ekki til þess að flytja hana öllu lengur og gafst upp. Og þá var það, að atvinnumálanefnd Reykjavíkur tók málið til sérstakrar athugunar á haustinu 1968 og athugaði þetta gaumgæfilega. Í þeirri nefnd áttu sæti fulltrúar allra flokka, m.a. Alþfl., og þeir komust að þeirri niðurstöðu, að það gæti verið bráðabirgðalausn fyrir iðnaðinn, að hann fengi rekstrarlán í samræmi við það, sem felst í þessari till. Þeir fulltrúar, sem áttu sæti í þessari nefnd, töldu sig hafa athugað málið mjög gaumgæfilega, og þó að þeir hafi áreiðanlega ekki litið á þetta sem fulla úrlausn, þær ábendingar, sem felast í till., þá hafa þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að hér væri um að ræða lágmarkslausn, sem gæti verið til bóta og tryggingar fyrir iðnfyrirtækin. En í samræmi við það, sem gerzt hefur hér á Alþ. á undanförnum þingum, og þá stefnu, sem ég hef fylgt, þá er ég tilbúinn til þess að ganga miklu lengra í þessum efnum og styðja alveg till., sem samþ. var hér á þingi 1958 af öllum flokkum, um það, að iðnaðinum væru tryggð afurðalán í samræmi við það, sem landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn fær. Það álít ég, að væri sú eðlilega og heilbrigða lausn á þessu máli. Þessi till. gengur vissuleg miklu skemmra, en þrátt fyrir það, ef hún næði fram að ganga eða eitthvað svipað henni, þá yrði þar um mikla endurbót að ræða frá því, sem nú er. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja meira um þetta. Ég vænti þess, að þessi till. fái jákvæðar undirtektir í hv. allshn. og að þingið láti frá sér fara einhverja þá ályktun, sem treysti aðstöðu iðnaðarins í þessum efnum, þannig að hún verði betri en sú, sem hann hefur átt við að búa. Ég þykist líka geta fullyrt það af viðtali mínu við hæstv. iðnrh., að hann hafi fullan áhuga á því að vinna að lausn þessa máls, og þess vegna vænti ég þess og styrkir það mína von um það, að Alþ. afgreiði þessa till. á jákvæðan hátt.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við það, sem hv. 8. þm. Reykv. sagði hér áðan. Það er auðvitað alveg hárrétt, að það eru margs konar vankantar aðrir á rekstri iðnfyrirtækja en sá, að það vanti fjármagn. En eins og hv. 4. þm. Reykv. benti á áðan, þá er þetta mál kannske það, sem mest liggur á í augnablikinu, að reynt sé að leysa þetta mál á einhvern farsælan hátt. Ég er líka alveg sammála hv. 8. þm. Reykv. um nauðsyn á samvinnu fyrirtækja. Það hefur nú á vissan hátt í vissum iðngreinum tekizt nokkur samvinna. En samruni eða samvinna er tímafrekt mál, og þarf mikla vinnu til að koma slíku á hér á landi. Engu að síður álít ég, að það þurfi að miða að því, því að auðvitað er það laukrétt, að einingarnar eru í mörgum tilvikum allt of litlar. Það er staðreynd, að hér í landinu er mikill vélakostur til ýmissar iðnframleiðslu, mikið húsnæði og eins gott vinnuafl og í öðrum löndum. En það vantar enn þá mikið til þess, að fyrirtækin séu af þeirri stærðargráðu, sem þau þyrftu að vera, en þau þurfa auðvitað að vera nokkuð stór, til þess að þau geti komið að áætlanagerð og nýtingu sérfræðinga á ýmsum sviðum. Hv. þm. nefndi, að húsnæðið væri ekki vel fallið til iðnaðar í ýmsum tilvikum og framleiðsluáætlanir væru ekki gerðar. Þetta er sjálfsagt alveg rétt í ýmsum tilvikum. En mér er líka kunnugt um það, að í mörgum tilvikum hentar húsnæði iðnfyrirtæki mjög vel og í mörgum tilvikum eru banka- og lánastofnanirnar nú, sem ég fagna, farnar að biðja um mjög ákveðnar áætlanir, rekstraráætlanir, ef um lánamál er að ræða. En ég held einmitt, að ef við gætum aðstoðað iðnaðinn í sambandi við rekstrarfjáreflingu, þá mundi það efla fyrirtækin svo, að þau gætu m.a. betur unnið að þeim verkefnum, sem hv. þm. var að nefna. Hv. 4. þm. Reykv. nefndi, að samþykkt hefði verið gerð 1958 í málefnum iðnaðarins. Ég býð hér með hv. þm. að flytja með honum frv. í þessa átt aftur nú.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja í tilefni þess að hafa hlustað á þessar fróðlegu umr. hér. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé nokkur ágreiningur á milli hv. þm. um mikilvægi iðnaðarins og nauðsyn þess að tryggja honum sem bezt starfsskilyrði, en hitt er jafnljóst, að menn verða að gera sér til hlítar grein fyrir því, í hverju vandkvæði iðnaðarins liggja fólgin og taka á þeim út frá þeim staðreyndum. Það veltur á miklu, að úrlausnarefnið fái þá meðferð, að það verði raunverulega skoðað raunsæjum augum, en ekki, að menn villi sér sýn um það, hver eru hin raunverulegu vandamál sem við er að glíma. Þær ræður, sem hér voru fluttar áðan af hv. 2. landsk. þm. og hv. 8. þm. Reykv., drógu einmitt fram mjög athyglisverð atriði, sem ég held, að menn verði að gefa gaum að, þegar sú till. er skoðuð, sem hér er flutt. Ég er á engan hátt að gera lítið úr till. og veit, að á bak við hana liggur góður hugur, eins og hv. 1. flm. hefur jafnan sýnt iðnaðinum. og ég þykist vita, að hann hafi ekki minni áhuga á að sýna þann velvilja eftir að hann hefur betri aðstöðu til að ráða einhverju í þeim efnum en áður. En þó þykir mér samt þessi till. gangi út frá of einföldum forsendum, og ég er ákaflega hræddur um, að það þurfi að skoða hana rækilega ofan í kjölinn, ef hún á að skila þeim árangri til eflingar íslenzkum iðnaði, sem ætlazt er til af hálfu flm. Það er nefnilega þannig, að það eru ekki lánamálin ein, sem eru hér höfuðverkurinn, ef svo má segja. Úr lánamálum iðnaðarins hefur vissuleg mikið verið bætt á undanförnum árum. Ég skal ekkert fara í meting á milli ríkisstj. um það, en við vitum þó, að það er fyrst nú síðustu árin, hvað sem líður tillögu flutningi 1958 eða tillögusamþykkt, sem hafin hefur verið sérstök fyrirgreiðsla við ýmsar iðngreinar, fyrst og fremst útflutningsiðngreinar og jafnvel fleiri, með rekstrarlánaaðstöðu, bæði endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum og enn fremur bráðabirgðarekstrarlán, sem Seðlabankinn hefur veitt fyrir milligöngu viðskiptabankanna. Þetta hefur verið gert í vaxandi mæli, en það hefur komið í ljós, sem ég veit, að þarf ekki að útskýra fyrir neinum hv. þm., að hér er um miklu flóknara vandamál að ræða heldur en t.d. varðandi landbúnað og sjávarútveg, þar sem er um mjög einhliða framleiðslu að ræða og auðvelt um allt eftirlit. Þar er vitanlega miklum mun auðveldara að koma við þeim almennu fyrirgreiðslulánum og endurkaupalánum út á afurðir en á sér stað með fjöldamargar iðngreinar. Og er það þó auðvitað mjög mismunandi eftir því, hvernig iðngreinarnar eru. Sumar eru mjög sérhæfðar. Við skulum taka sement og áburð og aðrar slíkar iðnaðarvörur, þar sem auðvelt er að koma þessu við. Aðrar eru mjög margþættar, fatnaðarvörur og ýmsar slíkar vörur, sem mjög er erfitt að koma við venjulegum afurðalánum út á. Og þetta hefur leitt til þess, að hér hefur þurft að skoða þessi mál með nokkuð öðrum hætti. Í ýmsum tilfellum hefur verið reynt að veita þessum iðngreinum bráðabirgðarekstrarlánaaðstöðu af hálfu Seðlabankans fyrir milligöngu viðskiptabanka, og ég held, að það sé óhætt að segja, að af hálfu lánastofnana og stjórnvalda, bæði fyrrv. ríkisstj. og ég efast ekkert um, að núv. ríkisstj. er sama sinnis, þá sé áhugi á því að leysa þetta mál. En það, sem ég vildi leggja áherzlu á, alveg sérstaka áherzlu, er það, að mér finnst það allt of mikil trú, að eina sáluhjálparatriðið sé að fá peninga. Og það eru allt of margir, sem fengizt hafa við atvinnurekstur, sem halda, að það að slá lán sé eina undirstaðan til þess að geta komizt vel af. Menn geta kannske í bili lifað á skuldum, en það er ekki nema í bili og endar hjá flestum með ósköpum. Og sannleikurinn er sá, að ég þekki ekkert meiri háttar fyrirtæki á Íslandi, sem hefur farið á höfuðið vegna þess að það hafi ekki fengið nóg af lánum, heldur vegna þess miklu fremur, að það hefur fengið of mikið af lánum. Um þetta gæti ég nefnt ótal dæmi, sem ég ætla ekki að fara að rifja upp hér. En þetta byggist á því, að þarna hefur eitthvað annað vantað. Það hefur vantað skipulag á þessi fyrirtæki, og það hefur vantað í ýmsum tilfellum raunhæfan rekstrargrundvöll. Það er nefnilega ekki nóg að setja upp fyrirtæki til að framleiða einhverja vöru, það þarf að vera hægt að selja hana, og það þarf að vera hægt að selja hana og framleiða við það hagstæðu verði, að hún sé samkeppnisfær og sé auðið að fá fyrir hana það andvirði, sem kostar að framleiða hana. Það er alveg rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að meðan hér voru háir verndartollar, þá var hægt að halda hér uppi iðnaði, sem í ýmsum greinum var algerlega óraunhæfur, vegna þess að hann var varinn með geysilegum verndartollum. Þannig er auðvitað hægt að starfa. Þessi vandi fer sívaxandi, og ég legg áherzlu á það, bæði með honum og öðrum ræðumönnum, sem hér hafa talað, að einmitt vegna þess, að íslenzkur iðnaður þarf í vaxandi mæli - og ég álít, að það sé ekkert nema æskilegt - að keppa við erlenda framleiðslu og leggja áherzlu á að selja samkeppnishæfa vöru, sem um leið er auðvitað til hagsbóta fyrir þá, sem eiga að neyta vörunnar, þá verður mikilvægara að skoða rekstrargrundvöll þessara fyrirtækja en áður var. En ég þarf nú sennilega ekki að taka það fram. Bankar eru engar sérstakar góðgerðarstofnanir, og þeim er ekki ætlað að vera það. Þeir taka við fé til ávöxtunar af því fólki, sem leggur fyrir sparifé í landinu, og verða svo að standa því skil á þessu fé aftur, þeir sem bönkunum veita forstöðu. Og til þess að um sé að ræða að fá lán, jafnvel þó að nógir peningar séu til, þá verða menn að geta sýnt fram á það í fyrsta lagi, að þeir hafi tryggingar, eins og einn hv. ræðumanna hér gat um, og ég tel ekki síður, og það á alveg sérstaklega við í sambandi við lánsfé til iðnaðarins, að þeir geti sannað það, að þeir séu með rekstrarhæfa starfsemi, þeir séu með framleiðslu eða þeir framleiði vöru, sem þeir geti selt, og geti skilað eðlilegum arði af sínum fyrirtækjum. Og ég efast um það, að í dag sé það svo stórkostlegt vandamál að fá fyrirgreiðslu fyrir iðnfyrirtæki, sem geta sannað þetta, svo að sæmilega ótvírætt sé. Og sannleikurinn er sá, og það skal ég játa, að er sök hjá bankakerfinu, eins og það er um sök að ræða hjá iðnrekendum sjálfum að hafa ekki alltaf skoðað grundvöllinn undir sinni framleiðslu, þá er um þá sök að ræða hjá bankakerfinu, að alveg nú fram á síðustu ár hefur ekki verið skoðuð nægilega vel hagkvæmni fyrirtækjanna, sem lánað er til. Þetta þarf að gerast. Og ég álít, að það sé algerlega tómt mál að tala um, og er ég ekki að gera litið úr hugsuninni, sem þar liggur á bak við, að ætla að fá Seðlabankann og bankakerfið í heild til þess að skuldbinda sig til að lána með einhverjum tilteknum hætti til fyrirtækja, án þess að sú forsenda sé fyrir hendi, að þau séu byggð upp með þeim hætti, sem bankarnir telja, að sé heilbrigt. Og ég álít, að það sé ekki þjóðfélagslega rétt að lána fé þjóðarinnar til atvinnurekstrar, hvorki iðnaðar né á öðrum sviðum, nema þetta sé sannað. Þetta vildi ég aðeins leggja áherzlu á, af því að mér finnst, að stundum sé gengið út frá því, að lánamálið eitt og það að geta slegið nógu mikla peninga í bönkum geti öllu bjargað. Það getur bjargað í bili, en það bjargar engum. Það er dauðinn fyrir fyrirtæki og hreinlega illa gert að lána þeim peninga, ef þau eru ekki með það skipulag á sinni starfsemi og þá framleiðsluhætti, að þau geti átt sér framtíð og staðið undir þeim kostnaði, sem til þarf að stofna hverju sinni.



Herra forseti. Það er í framhaldi af umr. um þetta mál sem fram fóru þann 20. jan. s.l., sem ég vildi segja nokkur orð. Ég vil þakka hæstv. raforkumálaráðherra fyrir undirtektir hans við efni till., að svo miklu leyti sem það má segja, þó að hann að vísu út talaði sig ekki að fullu um málið. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að raforkumálin væru öll í gagngerðri endurskoðun. Taldi hann það mestu máli skipta, að breytingar yrðu gerðar á sjálfri raforkuvinnslunni og skipulagi hennar. Þá taldi hann, að sér væri kunnugt um, að varðandi dreifingu sjálfrar raforkunnar, hefðu komið upp mörg ágreiningsefni á milli bæjarfélaga og landshluta um fyrirkomulag þeirra mála við Rafmagnsveitur ríkisins. Þau mál yrði því einnig að taka inn í endurskoðunina og að hans dómi með þeim hætti að veita héruðunum aðild að Rafmagnsveitum ríkisins í einu eða öðru formi, þ.e. að landshlutarnir færu með vissan hluta af því valdi eða því verkefni, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa haft að undanförnu. Það er einmitt með tilliti til þessa, sem við flm. þáltill. töldum nauðsynlegt að hreyfa þessu máli nú. Eins og ég gat um í framsögu fyrir málinu á sínum tíma, þá teljum við flm., að nú séu fram undan þau tímamót í þróunarsögu raforkumálanna, sem réttlæti, að nú séu þessi mál tekin til gagngerðrar endurskoðunar og mörkuð verði stefnan til frambúðar, bæði hvað varðar dreifingu orkunnar, en einnig hitt, sem snýr að áframhaldandi uppbyggingu raforkuveranna. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að samtenging hinna ýmsu orkuvera er höfuðnauðsyn, því að einmitt með þeim hætti verður fullnýting þeirrar orku, sem virkjuð hefur verið í landinu á hverjum tíma, bezt tryggð. Hitt er svo annað mál og um það geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir, að hve miklu leyti bygging orkuveranna sjálfra á að vera mál ríkisins eins eða með hlutdeild eða forustu hinna ýmsu landshluta. En að því slepptu teljum við, að stefna beri að því, að sérstakar landshlutaveitur taki að sér dreifingu raforkunnar, hver á sínu svæði og taki þannig við því verkefni, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa í dag. Ég hygg, að flestir hafi verið sammála um, að á meðan uppbygging rafveitukerfisins um landið hefur átt sér stað, hafi það verið eðlilegast, að sú framkvæmd ætti sér stað undir forustu ríkisins eða ríkisstofnunar. En nú, þegar þessum þætti rafvæðingarinnar er að ljúka, er fyllilega eðlilegt, að tekið sé til athugunar, á hvern hátt hagkvæmast muni reynast til frambúðar að haga rekstri rafveitnanna. Í þessari þáltill. felst það, að komið verði á sérstökum orkuveitum landshluta eftir landfræðilegum mörkum og kemur þá m.a. til greina að miða stærð orkuveitusvæðanna við kjördæmaskipunina, eins og hún er t.d. í dag. Fyrir þessari skipan orkumálanna hygg ég, að sé mikill og vaxandi áhugi um land allt. Eins og kunnugt er, eru nú þegar fyrir hendi orkuver í hinum ýmsu landshlutum. Ekkert er því eðlilegra, en að þau raforkuver myndi grundvöllinn að slíkum landshlutaveitum. þegar til þess kemur. Um raforkugjaldið eða verðjöfnunargjaldið vil ég segja það, að ég tel fullkomlega eðlilegt, að lagt sé á hið svokallaða raforkugjald í einhverju formi og það renni í sérstakan sjóð, sem verja skal til að jafna aðstöðu hinna ýmsu byggðarlaga til raforkunotkunar. Sá sjóður ætti fyrst og fremst að veita framlag til stofnkostnaðar t.d. til lagningar á dreifilínum eða á þeim stöðum, þar sem kostnaður er hvað mestur vegna mikilla fjarlægða á milli býla eða notenda. Með lögum um Landsvirkjun er gert ráð fyrir því, að héraðsveitur geti milliliðalaust keypt raforkuna í heildsölu. Í dag er mikið um það rætt, að raforkuverðið sé misjafnt á hinum ýmsum stöðum og landshlutum. Ástæðuna fyrir því má að sjálfsögðu rekja til fleiri orsaka. Ég tel hins vegar, að þegar samveitukerfið er komið um allt landið og nýir aðilar, landshlutaveiturnar, kaupa rafmagnið í heildsölu af Landsvirkjun, þá verði auðveldara að skapa meira jafnvægi í sjálfu raforkuverðinu og þá muni einnig koma í ljós, að með þessu nýja formi skapist meiri hagsýni í sjálfum rekstri rafveitnanna. Rafmagnsveitur ríkisins eru nú þegar orðnar all mikið bákn. Þeim er stjórnað frá einni aðalskrifstofu hér í höfuðborginni. Það gefur auga leið, að slíkri fjarstýringu fylgja ýmsir annmarkar, sem ekki verður hjá komizt og óhjákvæmilega fylgja slíkri skipan. Það ber því að stefna að því, að svo miklu leyti sem tök eru á því, að færa þetta verkefni út í hinar dreifðu byggðir, í þessa landshluta, sem verið er að ræða um að myndi hinar nýju rafveitur. Ég álit, að einmitt vegna þess að mál þessi eru nú í endurskoðun, þá sé eðlilegt, að Alþ. marki afstöðu sína til málsins og geri upp við sig, hver framtíðarstefnan á að vera varðandi þátttöku landshlutanna í áframhaldandi uppbyggingu orkuveranna og einnig og ekki síður í rekstri á sjálfu rafveitukerfinu.



Herra forseti. Það er einkum út af því, að forsrh. sá ástæðu til þess hér við þessa umr. að véfengja ummæli mín, er ég lét falla, þegar mál þetta, sem hér er til umr., lá síðast fyrir, um það, að styrr stæði á milli ríkisstj. og Norðlendinga í orkumálum, sem ég sé ástæðu til þess að kveðja mér aftur hljóðs við þessa umr. Ég held, að hæstv. ráðh. hljóti að vita það, að þessi ummæli mín, að verulegur styrr hafi staðið milli Norðlendinga og ríkisstj. í orkumálum, eru alveg dagsönn og ég held, að hæstv. ráðh. hefði ekki átt að vera að gera sér sérstakt erindi hér í ræðustól til þess að draga þau í efa. Hann veit sjálfur, að þeim áformum ríkisstj. að leggja raforkulínu norður yfir öræfin og tengja Þjórsársvæðið við Norðurland, án þess að kanna aðra möguleika til orkuöflunar á Norðurlandi, hefur verið kröftuglega mótmælt þar og munu berast mörg mótmæli gegn því á næstunni, eftir því sem lýst hefur verið í fjölmiðlum. Hæstv. ráðh. veit það líka, að fjórðungsstjórn hefur farið þess á leit við ríkisstj. að hafa samráð við hana í þessum málum, en hún hefur ekki hlotið neinar undirtektir. Ég vil lesa hér skeyti, sem ég fékk afrit af, frá fjórðungsstjórn til ríkisstj. um þessi mál sem getur e.t.v. varpað á það nokkru ljósi og rennt stoðum undir það, að ummæli mín hér voru sönn: „Fjórðungsstjórn fer eindregið fram á, að haft verði fullt samráð við fjórðungssambandið um lausn orkumálanna, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar. Fjórðungsstjórn telur nauðsynlegt, að hlutlaus hagkvæmnis samanburður verði gerður á tillögum fjórðungsþings um Norðurlandsvirkjun og aðild að Landsvirkjun. Stjórnin vitnar í yfirlýsingar ríkisstj. um endurskoðun verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga og samráð við landshlutasamtökin svo og um stuðning við jákvæða byggðaþróun í landinu. Telur stjórnin orkumálin nú vera prófstein á alvöru þessarar yfirlýsingar.“ Í þessu skeyti kemur glöggt fram, að fjórðungsstjórn Norðlendinga er ekki sammála ríkisstj. í orkumálum og hún hefur farið þess á leit við ríkisstj. að fá að hafa samráð við hana í því formi, að komið verði á fót samstarfsnefnd ríkisstj. og fjórðungssambandsins í þessum málum. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er það ætlun ríkisstj. að verða við þessum óskum? Ég skal ekki að öðru leyti fara út í þessi mál. Ég vil aðeins undirstrika það, að það, sem vakir fyrir Norðlendingum í þessum efnum, er ekki, að þeir vilji ekki kaupa orku á hliðstæðu verði og aðrir landsmenn af Sunnlendingum eða að sunnan, eins og kallað er, heldur vilja þeir, að látin sé fara fram athugun, gagnger athugun á orkuöflunarleiðunum, þær bornar saman og sú, sem er nægilega örugg og jafnframt hagkvæmust, sé valin. Þetta er þeirra stefna í sem stytztu máli. Ég vil aðeins bæta við þessi orð, fyrst ég er kominn hér í ræðustól. að mér finnast bollaleggingar hæstv. orkuráðh um, hvernig fara eigi með kostnaðarverð háspennulína, sem hann hyggst leggja þvert yfir landið, all undarlegar. Hann upplýsir, að lína norður muni kosta 300 millj. kr., en auðvitað verði sá kostnaður ekki borinn uppi af þeim, sem kaupa orkuna fyrir norðan, heldur af þjóðinni allri. Línan verði sem sagt greidd niður af þjóðinni allri. Ef slíkar kúnstir ætti að leika í þessum efnum, af hverju er þá ekki einfaldlega virkjað þar sem bezt er, þar sem orkan kostar minnst við stöðvarvegg, t.d. Dettifoss, þar sem líkur benda til, að sé hægt að fá ódýrari orku, en í Sigöldu, verulega ódýrari? Af hverju er þá ekki virkjað þar, en ekki í Sigöldu og orkan leidd þangað, þar sem neytendurnir eru, ef ekki þarf að taka flutningskostnað inn í þetta dæmi? Þetta vildi ég aðeins undirstrika hér og spyrjast fyrir um það hjá orkuráðh., hvort honum sé virkilega alvara í þessum bollaleggingum sínum.