Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft till. til þál. á þskj. 65 um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar til meðferðar. N. hefur fengið umsagnir frá landlækni og Öryrkjabandalaginu, og í umsögn landlæknis kemur fram, að hann telur æskilegt, að þetta mál verði kannað, en í umsögn Öryrkjabandalagsins er lögð rík áherzla á, að till. verði samþ. Ekkert heildarskipulag er um þessi mál hér hjá okkur, og eru þau þó víðtæk og skipta verulegu máli fyrir stóran hluta þjóðarinnar. Endurþjálfun hefur vissulega verið stunduð hér, en öll endurhæfingarstarfsemi er kostnaðarsöm og því mikil nauðsyn á að samræma löggjöf hér um og gera það líklegra, að á grundvelli þess megi ná enn frekari árangri í því að koma til hjálpar þeim, sem af sjúkleika eða slysum þurfa þess með Það er vissulega þýðingarmikið þjóðfélagslegt atriði. Eins og fram kemur í áliti n. á þskj. 287, mælir n. einróma með því, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 83 flyt ég till., er svo hljóðar: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka frá grunni meðferð heilbrigðismála í landinu og endurskoða gildandi lagaákvæði um stjórn þeirra. Sérstaklega verði kannað, hvort ekki sé hagkvæmt að koma á fót sérstöku heilbrigðismálaráðuneyti, endurskipuleggja landlæknisembættið og sameina þætti heilbrigðisþjónustunnar undir eina yfirstjórn. Athugun þessari skal hraðað. Að henni lokinni skal álitsgerð og till. lagðar fyrir Alþingi.“ Í grg., er fylgir þessari till., er þeirri skoðun haldið fram, að hið mesta öngþveiti ríki raunverulega í allri meðferð heilbrigðismála í landinu og yfirstjórn þessara mála sé í raun og veru engin til. Ég get ýmissa atriða í grg. til stuðnings þessari skoðun og skal ekki endurtaka margt af því, sem þar er sagt. Hins vegar vil ég drepa á örfá atriði, er sýna mætavel að mínum dómi, hvernig ástandíð er í þeim efnum, og ég hygg, að segja megi, að þannig sé ástandið í öllum efnum á sviði heilbrigðismálanna Að sjálfsögðu má marka stöðu heilbrigðismála af mörgu. Eitt af því er löggjöf landsins. Hún sýnir nokkuð vel, að ég hygg, hverja rækt hinir vísu feður, löggjafarnir, leggja við þessi mál. En eftir höfðinu dansa limirnir. Nú er það til, að góð lög séu illa framkvæmd. Það þekkjum við og er alls ekki óalgengt. En hitt ber víst nokkuð sjaldan við, að léleg löggjöf skili góðum árangri. Íslenzka löggjöfin um heilbrigðismál er ekki mikil að vöxtum, en sá sem rennir augum yfir hana, hlýtur að staldra við víða í lestrinum, því að margt er þar harla furðulegt. Ég skal drepa á örfá atriði. Það er þá fyrst, að flest lögin eru áratugagömul, og það eitt út af fyrir sig er athyglisvert á tímaskeiði mikilla og skjótra breytinga á sviði heilbrigðismála. Ýmsir sjúkdómar, sem áður voru mannskæðir, eru nú horfnir með öllu úr landinu eða orðnir meinlitlir. En aðrir sjúkdómar halda velli eða færast jafnvel í aukana. En löggjöfin okkar er ekki að fást um slíka smámuni. Þannig eru nú í gildi hvorki meira né minna en þrenn lög um sjúkdóm, sem löngu er horfinn, en um einn alvarlegasta sjúkdóm nútímans, geðveikina, eigum við alls enga löggjöf, og er hennar þó knýjandi þörf Það skal viðurkennt, að farsóttir eru hinn mesti vágestur, enda eru til um þær tvenn lög. Ég er ekki að finna að því, en hitt finnst mér öllu lakara, að nokkur mikilvægustu ákvæði þeirra stangast algerlega á og gæti af hlotizt tjón, ef til alvörunnar kæmi. Um sanngildi þessara orða minna geta menn sannfært sig með því að lesa og bera saman farsóttalög og sóttvarnalög. Hið daglega heilbrigðiseftirlit í landinu er að sjálfsögðu mjög stórt hlutverk og brýnt. Um það gilda lög, sem að meginstofni til eru um 30 ára gömul og löngu orðin á eftir tímanum. Auk þess hafa þessi lög þann ágalla, sem frá upphafi hefur torveldað farsæla framkvæmd þeirra. Á þetta hafa kunnugir menn margsinnis bent opinberlega, og skal ég því ekki fara nánar út í það nú. Síðast var það gert af einum fulltrúa borgarlæknisins í Reykjavík. Það er þessum lögum að kenna, að um reglubundið heilbrigðiseftirlit er ekki að ræða í fjölmörgum byggðarlögum landsins. Þá eru til lög, sem mismuna borgurum landsins á herfilegasta hátt, og hef ég þá sérstaklega í huga lög um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Í þeim er sjúklingum gert mishátt undir höfði eftir heiti þess sjúkdóms, sem örkumlun veldur, og einnig eftir því, hvort þeir neyðast til dvalar á þessu hælinu eða hinu. Þyngst bitnar þetta ranglæti á sjúkum gamalmennum og er eitt dæmi af mörgum um meðferðina á þeim. Sjúkrahúsalögin hafa það sér til ágætis, að þau eru ný af nálinni. Í þeim er því slegið föstu, að á Íslandi beri engum skylda til að reisa og reka sjúkrahús, og finnst ýmsum það harla merkilegt og það merkilegasta við þessi lög. Leyfi má að vísu veita að uppfylltum vissum skilyrðum, en um skyldu nokkurs aðila er ekki að ræða. Þá má benda á, að í heilbrigðismálalöggjöfinni úir og grúir af ákvæðum, sem aldrei eru framkvæmd. Sum eru að vísu úrelt og ómerkileg, og er þá bættur skaðinn, en um hirðuleysi vitna þau samt sem áður. Önnur eru mikilvæg í heilbrigðislegu tilliti og mannúðarlegu, og eru mér þar efst í huga ýmis þörf ákvæði, er snerta velferð fávita og aldrei hafa verið framkvæmd, svo og ákvæði um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Þannig er fjöldi lagaákvæða á þessu sviði sniðgenginn með öllu. Önnur lög eru að vísu framkvæmd, en svo gamaldags orðin, að helzt minnir á 18. öldina. Þar til nefni ég ákvæði um, að lögreglustjórar skuli stjórna eftirliti með hollustuháttum, að þeir hafi vald til að hindra embættislækni í farsóttarvörn og tollstjóri og bæjarfógetar skuli fara með framkvæmdastjórn sóttvarna. Í þessum tilvikum skipa héraðslæknarnir í hvívetna hinn óæðri sess, og þó bera þeir alla ábyrgðina. Það mun vera fágætt, að heil lög um heilbrigðismál komi ekki til framkvæmda, en þó er dæmi þess og get ég þar nefnt lög um manneldisráð frá 1945. Ég skal láta þetta nægja um löggjöfina og er þó freistandi að ræða hana nánar. Ég lít á löggjöfina sem spegilmynd þess ástands, sem ríkir í heild á sviði heilbrigðismálanna. Löggjöfin er sem gamalt, slitið og götótt fat, bætt á stöku stað og af handahófi. Þannig staðfestir löggjöfin fyrir sitt leyti þá kenningu, að yfirsýn og heildarstefna sé engin til á sviði heilbrigðismálanna. Þá vil ég fara örfáum orðum um landlæknisembættið. Landlæknir er ráðunautur ráðh. um allt það, er varðar heilbrigðismál, og annast framkvæmd þeirra mála fyrir hönd ráðh. samkv. lögum, venjum og reglum, sem þar um gilda. Þannig segir í lögum um verksvið landlæknis: Hann er ráðgjafi og hann er framkvæmdastjóri og getur því bæði haft frumkvæði að nýmælum og fylgt eftir því, sem gera skal. Þetta lítur ekki ólaglega út á pappírnum, en veruleikinn er bara allur annar og miklu lakari. Landlæknisembættið minnir mig einna helzt á eyðisker, leifar lands, er eitt sinn var og hét. Það stendur eitt sér og einangrað án tengsla við umheiminn. Ástæðan til niðurlægingar þessa embættis er fyrst og fremst sú að mínum dómi, að ráðh. hefur aldrei haft áhuga á heilbrigðismálum. Þau hafa verið honum framandi og því ógeðfelld, og með þeim hætti hefur hann ætíð reynzt dragbítur á þessu sviði. Viðleitni landlæknis er, þegar þannig er í pottinn búið, mætt með tómlæti og ráða hans sjaldan leitað. Ef ráðh. felur honum verkefni, er eins líklegt, að úrlausn hans verði að engu höfð. Ég minnist lagafrumv., er landlæknir samdi fyrir hæstv. ríkisstj., þá er nú situr. Í nokkur ár lá það og rykféll í dómsmrn., unz því var fleygt og annað frv. sama efnis, en mun lakara, lagt fyrir Alþ. Þetta er aðeins eitt dæmi af mýmörgum hliðstæðum. Landlæknir hefur eftirlit með embættisfærslu lækna, safnar saman skýrslum og gefur þær út. Auk þess á hann sæti í ótal stjórnum og nefndum, og hljóta þau störf að taka mikinn tóma. Fleira mun honum á hendur falið, en þó sízt það, sem helzt skyldi, en það er áætlanagerð og önnur skipulagning heilbrigðismála ásamt forsögn um tilhögun þeirra og meðferð í stórum dráttum. Það er víst og áreiðanlegt, að landlæknisembættið hefur ekki fengið að þróast í samræmi við kröfur tímanna og því orðið utanveltu. Hver ágætismaðurinn af öðrum í þessu embætti fær ekki notið sín að því er virðist, og er engu líkara en á þá leggist farg, þegar í embættið er komið. Landslæknir er áhrifalítill, svo að furðu gegnir. Það getur tæpast svo lítinn karl í dóms- og kirkjumrn., að hann megi sín ekki meira til neikvæðra hluta á sviði heilbrigðismála en landlæknir til jákvæðra. Skipan embættisins er löngu úrelt. Guðmundur Hannesson, síðar prófessor, benti þegar á það 1903 og lagði þá til, að skipað væri fast læknaráð, sem í ættu sæti auk landlæknis tveir Reykjavíkurlæknar og tveir sveitalæknar. Síðan eru liðin 64 ár og sams konar gagnrýni oft verið uppi höfð, en árangur enginn til þessa dags. Ástæðan er áreiðanlega ekki þarfleysi breytingar, heldur er hér eingöngu um skeytingarleysi að ræða, sinnuleysi um mikilvægt vandamál. Ég lít svo á, að staða landlæknis sé talandi tákn um þá óreiðu, sem ríkir hvarvetna á sviði þessara mála. Sjúkrahúsmálin eru að sjálfsögðu snar þáttur í heilbrigðisþjónustunni og því girnileg til fróðleiks, þegar dæma skal um ástandið. Þeim málum eru flestir meira eða minna kunnugir, og því get ég þar stiklað á stóru. Skortur sjúkrahúsa er hér tilfinnanlegur og hefur háð mjög allri læknisþjónustu frá upphafi vega. Er víst um það, að margur maðurinn hefur misst lífið fyrir þennan skort. Engum aðila í landinu ber skylda til að reisa sjúkrahús, og engar athuganir eða áætlanir eru gerðar um þarfir landsmanna í þessu efni. En skorturinn blasir hvarvetna við. Það vantar hæli handa geðveiku fólki og fávitum, og spítaladeildir handa langlegusjúklingum eru tæpast til. Í sjúkrahúsunum eru möguleikar mjög takmarkaðir til þess að veita slösuðum viðeigandi hjálp og aðstaða til endurhæfingar fatlaðra engin. Fjöldi sérgreina á ýmist hvergi inni í spítölum eða býr þar við mjög frumstæð kjör, og nefni ég sem dæmi augnasjúkdóma, eyrnasjúkdóma, húðsjúkdóma og kvensjúkdóma. Bygging sjúkrahúsanna í Reykjavík á síðari árum hefur mörgum orðið umhugsunar- og umtalsefni og það að vonum. Á því máli eru ýmsar hliðar, en allt sýnir það eins og í stækkunargleri handahófið og óreiðuna, sem allsráðandi er. Fyrirhyggja er engin né skipulag og fjármunum varið eins og verkast vill. Ég skal í þetta sinn í sambandi við þetta mál rétt minnast á eina hlið þess, af því að hennar hefur hvergi verið getið áður. Hér á landi er ekki til sjúkrahús, sem nálgast það að vera 1. flokks á mælikvarða t.d. frændþjóða okkar. Það er í sjálfu sér mjög slæmt, en verra er þó hitt, að við eigum þess engan kost, við munum engan kost eiga þess að eignast slíkan spítala í fyrirsjáanlegri framtíð, og verst af öllu er, að þetta skuli vera sjálfskaparvíti. Fyrsta flokks sjúkrahús verður að hafa vissa lágmarksstærð og fjölþætta deildaskiptingu með náinni innbyrðis samvinnu. Það er og skilyrði, að byggðin, sem sjúkrahúsið þjónar, sé nægilega fjölmenn, og mega íbúarnir vart vera undir 200 þús. Einn spítali af þessari gerð nægir þannig öllu landinu. Fyrir 15-20 árum var þess kostur að reisa fullkomið sjúkrahús af þessu tagi. En um það var ekki hirt. Þess í stað var ráðizt í byggingu þriggja spítala, sem allir áttu að verða 1. flokks, en geta aldrei orðið það eðli málsins samkv. Í stað eins stórs spítala þeirrar tegundar, sem við þörfnumst, fáum við þrjá og hlutskipti þeirra verður óhjákvæmilega 3. eða 4. gæðaflokkur. Við getum harmað mistök eins og þessi, en sökin er okkar sjálfra og engra annarra. Þau eru ásamt öðrum skyldum yfirsjónum afleiðing þess, að heildarstjórn sjúkrahúsmála er engin til og hefur aldrei verið. Það er einn ljóðurinn á ráði okkar, einn ljóðurinn af mörgum á ráði okkar í heilbrigðismálunum. Um læknisþjónustuna innan sjúkrahúsa og utan hefur allmikið verið rætt og ritað að undanförnu. Löngum hafa læknar hér unnið við frumstæð skilyrði án þess að mögla. En nú fá þeir ekki lengur orða bundizt. Læknafélögin hafa tekið þessi vandamál til nákvæmrar athugunar og gert till. um úrbætur, en að jafnaði átt litlum skilningi yfirvalda að fagna. Fyrir tæpum 8 árum hugðust starfandi læknar í Reykjavík þannig knýja fram endurbætur á starfsskipan. Viðleitni þeirra var svarað með nauðungarlögum, er félmrh. setti í skyndingu að kröfu sjúkrasamlagsins. Vitanlega hafði þessi ráðh. enga raunrétta hugmynd um, hvað hann var að gera. Hann var aðeins leiksoppur þeirra stjórnleysisafla, sem heilbrigðismálin hrjá til þessa dags. Nokkru betur vegnaði landsspítalalæknum, þegar þeir á s.l. ári háðu harða baráttu fyrir bættum starfskjörum og starfsaðstöðu. Einhverra hluta vegna treysti ríkisstj. sér ekki til nauðungarráðstafana í það sinn, en sárt sveið henni. Um það vitnað:i ræða hæstv. fjmrh. í haust sem leið. Það er í rauninni alveg nýtt fyrirbæri, að læknar hér á landi gagnrýni hástöfum heilbrigðisstjórnina, en þetta hefur nú loksins gerzt. Einnig það segir sína sögu um ástandið. Það er stuggað við sofandi yfirvöldum, og í svefnrofunum láta þau illa. Ég vona samt; að viðbrögð þeirra séu aðeins svefnrof. Ég vona, að þau hætti fljótlega þeim gráa leik að gera læknastéttina tortryggilega og óvinsæla í augum almennings, því að það getur aldrei leitt til neins góðs fyrir þjóðina. Hitt yrði heilladrýgra, að ríkisstj. landsins vaknaði til fullrar meðvitundar um vandamálið og léti taka það til athugunar, en geymdi sér brigzlin þar til niðurstöður lægju fyrir. Á s.l. hausti flutti einn af forustumönnum lækna ræðu um heilbrigðismál og komst m.a. svo að orði, að allt læknisþjónustu- og heilbrigðismálakerfi okkar væri í mikilli upplausn og hreint öngþveiti ríkti við lausn ýmissa aðkallandi vandamála. Svipuð eru ummæli annarra lækna, sem gerst þekkja til þessara mála. Á síðasta aðalfundi Læknafélags Íslands voru heilbrigðismál sérstakur liður á dagskránni. Þar var gerð einróma samþykkt um að fela félagsstjórninni að beita sér hið fyrsta fyrir því, að hafinn verði undirbúningur að heildarskipulagi heilbrigðismála í landinu. Ég þekki Læknafélagið og veit, að þegar það gerir slíka samþykkt, er það sízt að tilefnislausu. Sjálfsagt má sitt hvað að samtökum lækna finna, en um framhleypni verða þau ekki vænd. Hvernig sem á þetta stóra mál er litið og þá frá hvaða hlið sem það er skoðað, blasir sama staðreynd við augum. Hún er þessi: Í heilbrigðismálum örlar hvergi á heildarstjórn, er hafi frumkvæði og forsögn um þarfir og geri samræmdar áætlanir um framkvæmdir. Það er rétt að taka það fram, og raunar liggur það í hlutarins eðli, að engin ein ríkisstj. verður sökuð um allt, sem aflaga fer í stjórn heilbrigðismála. Áhugaleysið er þeim öllum sameiginlegt, og engin þeirra hefur getað komið auga á eða skilið vandamálið, sem þó vex jafnt og þétt. Þannig ber hæstv. ríkisstj., sú er nú situr, ábyrgðina aðeins að sínum hluta og mun í því tilliti almennt talað hvorki verri né betri en fyrri ríkisstj. Þó tel ég, að hæstv. ríkisstj. hafi nokkra sérstöðu, - sérstöðu, sem leggur henni á herðar aukna ábyrgð. Vandi heilbrigðismálanna hefur aldrei orðið meiri en hann er nú, og valdhöfum hefur aldrei verið jafnrækilega bent á þennan vanda sem nú. Sú stétt, sem bezt þekkir til mála, hefur risið upp, gagnrýnt og krafizt endurbóta. Fyrri ríkisstj. fengu að sofa á heilbrigðismálunum meira og minna í friði, en hæstv. núv. ríkisstj. fær ekki frið til þess. Þetta er sérstaða hennar, hvernig sem hún kann nú að bregðast við. Hún getur að sjálfsögðu tekið þann kost að berjast til þrautar fyrir óbreyttu ástandi eða valið þá leið að fylgja hollum ábendingum um nýskipan þjóðinni til gagns og sjálfri sér til vegsauka, Hún á tveggja kosta völ, en hvorn ætlar hún að taka? Ég verð að segja, þótt mér þyki það leitt, að byrjunin lofar því miður ekki góðu. Hæstv. ríkisstj. rís öndverð gegn læknastéttinni, þegar hún krefst aukinnar og endurbættrar heilbrigðisþjónustu. Hún úthrópar lækna meðal almennings, beitir þá þvingun með lagaboði og nærri tryllist, ef læknar fá einhverju framgengt, sbr. áðurnefnda ræðu hæstv. fjmrh. Slík hafa viðbrögð hæstv. ríkisstj. verið til þessa, og þó er ótalið síðasta afrekið, þegar hópur lækna var sviptur málfrelsi. Það gerðist hinn 2. marz 1967 fyrir tilverknað dóms-, kirkju- og heilbrmrh. landsins. Er atburðurinn að mínu áliti sannarlega þess verður, að þingsagan geymi hann. Stjórnandi útvarpsþáttar, en nefnist Þjóðlíf, hafði gert sér ferð í Slysavarðstofuna í Reykjavík og átt þar til við þrjá lækna. Síðan hafði hann talað við tvo lækna Landsspítalans, en sjötti maðurinn í samtalsþættinum var fulltrúi í stjórnarráðinu, Gunnlaugur Þórðarson dr. juris. Þátturinn var hljóðritaður og skyldi fluttur í ríkisútvarpinu að kvöldi hins 2. marz, en það fór á aðra leið. Hæstv. dómsmrh. skarst í leikinn og fékk því til vegar komið, að meiri hl. útvarpsráðs lagði blátt bann við flutningi þáttarins. Ástæðan til þessa einkennilega uppátækis hæstv. ráðh. virðist vera röng hugmynd hans um viðræðuefnið, og er það von mín sannarlega, að annað verra hafi ekki legið að baki. Samkv. grg. hæstv. ráðh. í Morgunblaðinu 4. marz frétti hann á skotspónum, að ræða ætti í útvarpinu um kjaramál lækna. Og hann bætir við orðrétt: „Ég var strax þeirrar skoðunar, að kjaramál lækna væru viðkvæmari en svo, að þau ættu að ræðast í slíkum útvarpsþáttum.“ Hæstv. ráðh. tekur það m.ö.o. þegar gilt, sem hann fréttir á skotspónum. Óstaðfest lausafregn nægir honum til að varna mönnum máls á opinberum vettvangi. Ekki sýnist það bera vott um mikla virðingu fyrir málfrelsi né ást á lýðræðinu. Nú er skemmst af því að segja, að kjaramál, þ.e.a.s. launamál, voru ekki á dagskrá þessa þáttar, nema hvað lögfræðidoktorinn, fulltrúinn úr stjórnarráðinu, spurðist fyrir um laun lækna og fékk þau svör, að launin væru nú viðunanleg. Ekkert annað um þau mál. Í gær, 7. marz, birtist í dagblöðunum yfirlýsing vegna stöðvunar þáttarins Þjóðlífs 2. marz, undirrituð af læknunum 5, þeim Árna Björnssyni, Frosta Sigurjónssyni, Helga Þ. Valdimarssyni, Snorra P. Snorrasyni og Sverri Bergmann, ásamt stjórnarráðsfulltrúanum, Gunnlaugi Þórðarsyni. Vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa stutta kafla úr þessari yfirlýsingu til skýringar málstað læknanna, sem múlbundnir voru, svo og til stuðnings máli mínu í heild. Í þessari yfirlýsingu segir svo m.a.: „Í þættinum lýstum við á hlutlausan hátt því ástandi, sem nú ríkir í heilbrigðismálum þjóðarinnar, hvaða hættum það býður heim, hversu áríðandi það er, að úr verði bætt tafarlaust, og með hverjum hætti það skuli gert. Við teljum okkur hafa nokkra raunsanna þekkingu á þessum málum, og ef staðreyndir þessara mála eru árásir á þá aðila, sem áður eru upp taldir, eru heilbrigðismál þjóðarinnar greinilega og því miður í enn alvarlegra ástandi en við höfðum þó haldið. Við lýstum viðhorfum ungra lækna. Okkur er legið á hálsi fyrir vanrækslu og vanþakklæti gagnvart eigin þjóð. Við lýstum á faglegan hátt og með áróðurslausum rökum þeim raunverulegu ástæðum, er til þess liggja, að ungir læknar fást ekki heim, vilja ekki fara út í héruð o.s.frv. Hér er ekki um óleysanlegt vandamál að ræða, og við bentum á lausn þess, sem byggist á aðstöðu lækna til að nýta þekkingu sína og fylgjast með hinum öru framförum á sviði læknisfræðinnar. Þetta varðar alla þjóðina og er hvorki harkaleg gagnrýni né árás. Andsvör yrðu væntanlega fá af hálfu leikmanna, enda óþörf og yrðu af vanþekkingu einni framsett. Við fórum vitanlega ekki dult með það, að einhver hlyti að vera ábyrgur fyrir því vandræðaástandi, sem skapazt hefur. Við viljum ekki líta svo á, að þjóðinni sé svo vanstjórnað, að enginn sé ábyrgur. Við viljum vekja athygli á því að allir þeir aðilar, sem við erum taldir gagnrýna svo harkalega, hafa haft aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum í þessum málum á framfæri á opinberum vettvangi og hafa gert það og hreint ekki hirt um, þó að enginn væri til andsvara af hálfu lækna. Læknar hafa svo sannarlega mátt þola óvægilegar yfirlýsingar og túlkanir af hálfu þessara aðila, og nægir þar að benda á síðustu fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. Fullyrðingar misstórra spámanna um heilbrigðismál á opinberum vettvangi eru orðnar æðimargar og sumar hæpnar. Það er vanrækslusynd læknanna að hafa ekki sjálfir fyrir löngu tekið af skarið og sagt frá hlutunum eins og þeir eru, en þegar það gerist, er skrúfað fyrir þá.“ Þetta segir í yfirlýsingu þeirra sexmenninganna, og í henni er einnig að vissu marki farið viðurkenningarorðum um hæstv. núv. heilbrmrh., og undir þau ummæli vildi ég taka, þó að ég lesi þau ekki upp hér. En yfirlýsingunni lýkur með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta, en þau orð vil ég um leið gera að mínum lokaorðum að þessu sinni, - yfirlýsingunni lýkur þannig: „Við erum ekki þeirrar skoðunar, að alger þögn um heilbrigðismálin, aðstöðu og viðhorf, muni hjálpa ráðamönnum bezt. Miklu fremur mætti ætla, að umræður þeirra, sem gerst þekkja af eigin raun, yrðu þeim vopn í baráttunni. Við teljum því, að frestun þáttarins, vegna þess að enginn var til andsvara, sé misskilinn greiði við þá, sem verja átti, og heilbrigðismálum þjóðarinnar sízt til gagns.“ Herra forseti. Ég legg til, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er ekki nema gott eitt til þess að vita, þegar þm. vilja bera fram till. til úrbóta á sviði mikilvægra mála, eins og heilbrigðismálin að sjálfsögðu eru. Það örlaði ekki mikið á slíkum till, frá flm. þeirrar þáltill., sem hér er til umr. Ég ætla ekki að elta ólar við allar hinar staðlausu staðhæfingar þessa hv. þm. og sleggjudóma um heilbrigðismálin. Ég hef heyrt það sagt, að flokkur hans treysti sér ekki til að bjóða hann fram áfram í næstu þingkosningum í vor, og þessi ræða verður ásamt ýmsu öðru, sem hann hefur hreytt úr sér á sviði heilbrigðismála annarra, viðeigandi og virðulegur svanasöngur hans hér í þinginu. Að sjálfsögðu má margt betur fara og ýmissa umbóta þörf á sviði heilbrigðismála, og ég skal víkja að því. En ég fullyrði, að það er dæmalaust að hlusta á lækni hér í þinginu tala um, að hér sé allt saman í óstjórn og upplausn, miðað við það, sem á sviði þessara mála hefur verið gert á undanförnum árum og ég skal víkja að. Það er rétt, að mannafli er ekki mikill í yfirstjórn heilbrigðismálanna. Það má segja, að í dómsmrn. séu það þrír menn, þar sem er ráðh., ráðuneytisstjóri og deildarstjóri í heilbrigðismálum, sem þar hvílir mest á. Í landlæknisembættinu, en landlæknir á samkv. lögum að vera ráðunautur ráðh., er landlæknir sjálfur og hálfur læknir í viðbót, þ.e. skólayfirlæknir, sem að nokkru leyti starfar hjá landlækni, fyrir utan eitthvert skrifstofufólk. Það hefur líka verið að vefjast fyrir mér nauðsyn þess að breyta skipan þessara mála, og mundi sú breyting að sjálfsögðu fyrst og fremst miða að því að fá miklu meiri mannafla til þess að stjórna þessum mikilvægu málum heldur en fram að þessu hefur verið. Ég hef sjálfur sett fram hugmyndir um, að það væri ástæða til að setja upp sérstakt heilbrmrn. Ég gerði það í Læknablaðinu, og þá vakti m.a. fyrir mér, að það yrðu fleiri menn en áður og meiri mannafli til að stjórna þessum málum. En málið er alls ekki eins einfalt og menn skyldu halda, og við nánari umhugsun þessara mála hef ég komizt að raun um, að margt fleira komi til athugunar en það eitt, að það héti svo, að hér væri sérstakt heilbrmrn. Þar undir mundi í öðru lagi koma, að landlæknisembættið væri stórum eflt sem sjálfstæð stofnun, að vísu undir heilbrmrh. eða yfirstjórn ríkisstj. Í þriðja lagi kæmi til álita sameining heilbr- og félmrn. með tveimur sameinuðum sterkum stofnunum, landlæknisembætti og Tryggingastofnun með endurskoðuðu fyrirkomulagi sjúkratrygginga sérstaklega. Við þau kynni, sem ég hef haft af stjórn þessara mála, er það skoðun mín, áð á því sviði sé nauðsyn sterkrar embættismannastjórnar, sem yrði, eins og ég sagði áðan, að vísu undir yfirstjórn ríkisstjórnar á hverjum tíma. Það er mikill misskilningur, sem komið hefur fram á opinberum vettvangi, jafnvel frá læknum, að það sé einsdæmi hér á landi, að það sé ekkert heilbrmrn. til. Sannleikurinn er sá, að allar frændþjóðir okkar á Norðurlöndum hafa skipað þessum málum með sérstakri yfirstjórn ákveðinna stofnana, sem hafa svo og svo mikla sjálfstjórn út af fyrir sig, þó að þær endanlega heyri eins og ýmsar stofnanir hjá okkur undir yfirstjórn ríkisstjórnar. Í Noregi og Svíþjóð heyra þessi mái undir félmrn., en í Noregi er hið svokallaða Helsedirektorat, sem er mjög sjálfstætt í sínum störfum, og í Svíþjóð Kungliga medicinalstyrelsen. Í Danmörku er Sundhedsstyrelsen, sem er mjög sjálfstæð stofnun, en heyrir endanlega undir innanríkisráðuneytið. Í Finnlandi er Medisinalstyrelsen, sem heyrir einnig undir innanríkisráðuneytið í því landi. Það, að ég hef hneigzt meira að þeirri hugmynd, að hér væri e.t.v. skynsamlegra að hafa nokkuð sterka embættismannastjórn eða sterka stofnun með töluverða sjálfstjórn, er af því, hversu þessi mál eru flókin og erfitt fyrir ráðh., sem koma inn í ríkisstj. og eru þar oft skamman tíma, að henda reiður á öllu því völundarhúsi, enda sannaðist það bezt á síðustu ræðu hv. flm. að þessari till., að lítið skildi hann í þessum málum, svo sem mun koma fram síðar í mínu máli. Ég get ekki með nokkru móti fallizt á staðhæfingar og sleggjudóma flm. þessarar till., sem fram koma á þskj. 83, og ég skal nokkuð víkja að þeim. Þó að ég nenni ekki að elta ólar við allar staðhæfingarnar og rangfærslurnar í ræðu hv. þm., þá skal ég víkja nokkuð að því, sem fram kemur í grg., auk þess sem ég hygg, að leiða megi sitthvað um það efni af því, sem ég hyggst koma að síðar almennt í ræðu minni. Hv. 9. þm. Reykv. vill fela ríkisstj. að láta rannsaka frá grunni meðferð heilbrigðismála í landinu. Hann segir, að að baki liggi sannfæring um það, að skipan þeirra mála sé orðin úrelt, gegni því ekki hlutverki sínu lengur, en slíkt sé þjóðinni að sjálfsögðu mikil skaðsemd. Hann telur, að stjórn heilbrigðismála hérlendis sé í molum, heildarstjórnin svo til engin í reynd og afleiðingin verði bein afturför, segir hv. þm. Hann segir enn fremur í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Yfirstjórn heilbrigðismála hér á landi er fortíðarfyrirbæri, og þó er sönnu nær að segja, að heildarstjórnin sé engin til lengur, því að þessi mál eru öll í tætingi.“ Hann hefur nú aldrei komið, þessi virðulegi þm., til að reyna að kynna sér neitt um stjórn þessara mála í rn., svo að mér sé vitanlegt. Hann hefði getað lært ýmislegt af því. „Í stjórnarráði finnst ekki neitt rn. heilbrigðismála, heldur er þeim málum holað þar niður á víð og dreif. Flest munu þau niður komin í skrifborðsskúffum dóms- og kirkjumrn., en fjölmörg þeirra rekur einnig á fjörur félmrn. Í rn. menntamála mun einnig liggja slæðingur þessara málefna. Það er nú ekki ótrúlegt, að nokkur hluti þessara mála sé í félmrn., þegar tryggingamálin heyra undir félmrh. og þar á meðal allar sjúkratryggingar í landinu, og hvernig mætti annað vera en einhver slæðingur væri í menntmrn., þegar menntmrn. ræður yfir Háskóla Íslands, þar sem sjálf læknadeildin er, skipun allra prófessora og yfirstjórn kennslumála í læknisfræði í landinu. Furðar menn á því, þó að einhver slæðingur í þessum málum sé á þessum vettvangi? Ég skal í framhaldi af þessu víkja að ýmsum þáttum í stjórnsýslunni á sviði heilbrigðismála, sem ættu að geta gefið nokkuð til kynna, hvort ekkert hafi verið aðhafzt á sviði þessara mála, hvort þau séu öll í tætingi og fortíðarfyrirbrigði. Nýlega hefur verið gefin út reglugerð um ríkislán til læknastúdenta, - ríkislán til þess að stuðla að því, að þeir fáist út í hinar dreifðu byggðir til þess að þjóna þar fólki, sem hefur átt við mjög erfið kjör að búa að þessu leyti. Reglugerðin var gefin út 1. marz 1966 og breytt 8. des. 1966. Í marz 1966 voru veitt lán 4 stúdentum í þessu skyni, hvert á 75 þús. kr. Í febr. 1967 voru veitt lán 7 stúdentum, hvert á 75 þús. kr., og þar af fengu 2 stúdentar lán í annað sinn. Það hefur með reglugerð frá 19. apríl 1966 verið stofnaður bifreiðalánasjóður héraðslækna, einnig í þeim tilgangi að fá lækna fremur en ella út í héruðin til þess að gegna þar læknisþjónustu í dreifbýlinu. Fjárveiting hefur verið til þess í fjárlögum 1966 500 þús. kr. og síðari fjárveiting í fjárl. 1967 500 þús. kr. Lán voru veitt á árinu 1966 til þriggja lækna, sem voru að hefja störf í héraði, 100 þús. kr. til hvers, lánstími 3 ár. Læknaskipunarlaganefnd, sem undirbjó hina nýju löggjöf um læknaskipun hér á landi, gerði ályktunartill. um nám læknanema í læknastörfum utan sjúkrahúsa. Rn. sendi till. til menntmrn., sem framsendi hana læknadeild háskólans. Rn, ítrekaði þessa till. í júlí 1966, og framsendi menntmrn. læknadeild þá ítrekun. Hér var að því stefnt af heilbrigðismálastjórninni að stuðla að því, að teknar yrðu upp breytingar á læknakennslunni, sem fyrst og fremst miðuðu við það að gera lækna að hæfari héraðslæknum, og það er talið af mörgum fróðum mönnum, sem til þekkja, að nám læknanna, eins og það nú er, þar sem þeir vinna hópvinnu á spítölunum, sé mjög fjarri því að vera til þess fallið að laða þá út í hinar dreifðu byggðir til þess að gegna þar læknisþjónustu. Þetta mál hefur verið rætt af hálfu heilbrigðisstjórnarinnar við Læknafélag Íslands og Læknafélag Reykjavíkur, og Læknafélag Íslands hefur kynnt sér aðstöðu þessara mála, t.d. í Skotlandi, þar sem allt önnur útkoma er á þessum málum en hér, vegna þess, að því er þeir telja, að læknakennslan er með öðrum hætti og miklu stærri prósenta. fæst til almennrar læknaþjónustu í landinu. Það hafa ekki orðið breytingar á kennslu læknanna vegna þessarar till. enn þá, en mér er tjáð, að Jónas Hallgrímsson læknir vinni að endurskoðun á læknanáminu í heild í framhaldi af þessum tilmælum. Það hefur verið kvartað undan, að það sé jafnvel orðið erfitt að fá heimilislækna í höfuðstað landsins. Um þetta gerði læknaskipunarlaganefnd einnig ályktunartill., að læknadeild háskólans yrði falið að semja reglur um nám til sérfræðiviðurkenningar á heimilislæknum og embættislæknum, og á þetta hefur yfirstjórn heilbrigðismálanna lagt mikla áherzlu. Og yfirstjórn heilbrigðismálanna hefur ítrekað ritað læknadeildinni um að fá slíkar reglur samdar, og eru þær í athugun. Það hefur einnig verið í athugun að tilhlutun heilbrigðisstjórnarinnar, hversu hægt væri í ríkari mæli en verið hefur að hagnýta flugþjónustu til læknisþjónustu úti á landi. Um það hafa átt sér stað viðræður við Björn Pálsson, hinn þekkta flugmann, og einnig við landhelgisþjónustuna, og það mál er í nánari athugun. Stjórnarnefnd ríkisspítalanna hefur með bréfi, dags. 27. jan. s.l., óskað eftir milligöngu rn. við að fá hingað sérfræðing frá Svíþjóð til þess að kanna eftirtalin atriði í rekstri Landsspítalans: 1) Æskilegar breytingar á rekstri Landsspítalans, m.a. varðandi verkefni hans, svo að hann geti sem bezt gegnt hlutverki sínu sem kennsluspítali, sérdeildasjúkrahús fyrir landið og rannsóknaspítali. 2) Þörf fyrir starfslið í Landsspítala, vinnutími þess og vinnuskipulag í spítalanum. 3) Hlutverk stjórnarnefndar, spítalastjóra og yfirlækna í Landsspítalanum. - Dómsmrn. hefur farið þess á leit við utanrrn., að það aðstoðaði við að fá sérfræðing hingað til lands, og sérstaklega óskað eftir, að hann komi fyrri hluta þessa árs. Hv. flm, þessarar till, sagði, að það væru dauf eyru heilbrigðisstjórnarinnar við till. og hagsmunamálum lækna. Ég vísa þessum orðum algerlega á bug sem annaðhvort vankunnáttu eða þá bara ósannindum, ef hv. þm. veit ekki betur en þetta. Ég hef gert mér far um að ná tengslum og samvinnu við lækna, bæði Læknafélag Reykjavíkur og Læknafélag Íslands og alveg sérstaklega þá yngri lækna, sem hafa látið að sér kveða á síðari árum, öðlazt mjög góða sérþekkingu erlendis, þó að það sé ekki þar með í því falið, að þeir hafi öðlazt neina sérþekkingu, sem mikils virði sé á sviði stjórnunar þessara mála. Engu að síður hef ég lagt mig fram um það að ná tengslum við þessa lækna, og á grundvelli þess var skipuð hin svo kallaða Þorláksmessunefnd, en ég hafði þá að undanförnu haft samráð við allmarga hinna ungu lækna og skipaði 1965 á Þorláksmessu nefnd til þess að gera till. út af málum ýmsum, sem fram höfðu komið í viðræðum mínum við þessa lækna, til þess að koma á betri stjórnun á spítölunum, bæta aðstöðu læknanna og heilbrigðisþjónustunnar í heild. Í nál. segir svo, að 23. des. 1965 skipaði Jóhann Hafstein heilbrmrh. nefnd til þess að endurskoða skipun og fyrirkomulag læknisþjónustu í Landsspítalanum, sérstaklega með tilliti til þess, að nokkur vandkvæði væru fram komin hjá læknum, sem starfa hjá ríkisspítölunum, og leiða mætti af því, að margir hefðu sagt upp starfi sínu. Tekið er og fram, að rétt væri að hafa í huga, að slík endurskoðun gæti haft viðtækari áhrif í sambandi við rekstur annarra spítala. Þess var vænzt, að n. lyki störfum sem fyrst og léti rn. í té álitsgerð og till. Í þessa n. voru skipaðir Árni Björnsson læknir, sem var tilnefndur af Læknafélagi Íslands og er nú formaður Læknafélags Reykjavíkur, Jón Þorsteinsson læknir, sem tilnefndur var af Læknafélagi Reykjavíkur, Ólafur Bjarnason yfirlæknir, tilnefndur af yfirlæknaráði Landsspítalans og Rannsóknarstofu háskólans, dr. Sigurður Samúelsson yfirlæknir, tilnefndur af yfirlæknaráði Landsspítalans og Rannsóknarstofu háskólans, og Guðjón Hansen tryggingafræðingur, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Fjölmargar till. komu fram í þessu nál. Þorláksmessunefndar, ef ég mætti svo kalla hana. Að vísu voru þær margar til meðferðar þá þegar á vegum heilbrigðisstjórnarinnar og sumar jafnvel komnar til framkvæmda. Engu að síður voru margar þeirra nýmæli, sem síðan hefur verið unnið að, en í nánum tengslum við læknana, og eftir að þessi n. lét af störfum, gerði ég henni kost á því að fylgjast með framkvæmd allra þessara mála á vegum heilbrigðisstjórnarinnar á hverjum tíma, og hef ég átt marga fundi með nm. um framkvæmd þeirra mála, sem þeir bentu á. Um ýmislegt af því, sem fram kom, get ég aðeins nefnt nokkur dæmi, en þau vitna nokkuð um það, hvort á öllum sviðum sé sofið og allt í tætingi. Þeir bentu á nauðsyn þess, að sett yrði nánari reglugerð og ný reglugerð um verkefni stjórnarnefndar ríkisspítalanna. Rn. hefur fyrir löngu falið stjórnarnefndinni að gera till. um slíkar reglur, og í bréfinu, sem ég vitnaði til áðan frá 27. jan., gerir stjórnarnefndin till. um það að fá sérfræðing, sænskan sérfræðing, til þess að gera frumdrög að nýrri skipan þessara mála, og hefur verið orðið við þeirri ósk. Þegar ekki alls fyrir löngu var hérna á ferðinni einn af æðstu mönnum heilbrigðismálastjórnarinnar í Bandaríkjunum, átti ég tal við hann ásamt landlækni, og þá leitaði ég einmitt hófanna og upplýsinga hjá honum um það, hvar líklegt væri, að hægt væri að fá góða menntun í hospital management, þ.e.a.s. stjórnun á spítölum, ef rn. hefði hug á því að leita eftir því við einhverja unga menn að fara utan og afla sér þessarar menntunar og taka við æðstu stjórnun þessara spítala að því loknu. Ég geri ráð fyrir því að fá frá honum till. um þetta á sínum tíma, hvar helzt sé að leita fyrir sér í þessu efni. Ég er ekki þar með að halda því fram, að það sé helzta leiðin að hverfa til Ameríku í þeim efnum. Hins vegar get ég ósköp vel látið þess getið, að þessi yfirmaður heilbrigðismála í Bandaríkjunum sagði mér strax, án þess að ég væri nokkuð að leita eftir því, að ég skyldi alls ekki láta mér detta í hug að fá lækni í þetta, heldur væri það að sínum dómi fyrst og fremst æskilegt að fá í þetta lögfræðing eða viðskiptafræðing með þeirri sérþekkingu, sem hann gæti svo fengið á þessu sviði erlendis. Ég er ekki með þessu að gera neitt lítið úr stjórnunarhæfileikum lækna á þessu sviði. Þetta var skoðun þessa manns. N. talaði í sínum till. um nauðsyn þess að fá spítalastjóra yfir fyrst og fremst ríkisspítalana, sem gæti svo verið ráðgefandi fyrir spítala sveitarfélaganna sem sérfræðingur á þessu sviði. Þetta var það sama sem við vorum að vinna að og ég nú hef verið að lýsa. Það var talað mikið í nál. um sérstöðu Landsspítalans sem kennsluspítala, og niðurstöður urðu, að það mál væri þess eðlis, að eðlilegt væri að fá erlenda sérfræðinga til þess að rannsaka slíkt nánar. Það var talað um reglur og verksvið og ábyrgð læknanna. Stjórnarnefndinni var síðan falið af dómsmrn. í samráði við yfirlækna ríkisspítalanna að gera till. um verksvið og ábyrgð lækna ríkisspítalanna. Þeir lögðu mikla áherzlu á það, læknarnir, að fá fastaráð lækna í Landsspítalanum. Það er nú starfandi de fakto. Sjálfur hafði ég sett reglugerð um yfirlæknaráð í júlímánuði 1964, en þeir vildu fá þessa reglugerð útvíkkaða, þannig að í þessu læknaráði væru einnig aðrir en yfirlæknarnir, sérfræðingar spítalanna líka, og lögðu á það mikla áherzlu. Ég spurði, hvort þeir þekktu nokkurs staðar til þess konar fyrirkomulags slíkra mála og hvort þeir vildu senda mér till. sínar um þau efni. Ég hef ekki fengið þær enn þá. En ég tjáði mig þegar reiðubúinn að kanna þau mál. Þá mundi sjálfsagt þurfa breytingar á löggjöf, spítalalöggjöf og á öðru sviði. En það hefur vafizt fyrir þessum ágætu læknum að senda mér þessar till., sem þeir lögðu þó svo mikla áherzlu á að tekið væri upp fastaráð lækna, ekki aðeins yfirlæknanna, heldur sérfræðinganna sjálfra. Ég lét í ljós þá skoðun, að það væri að mínum dómi töluvert öryggi í stjórn heilbrigðismála, að yfirlæknarnir hefðu vissa yfirstjórn mála. Þeir eru annarrar skoðunar, hinir ungu læknar, og um það ætla ég ekki að dæma. En ég sagði strax við þá: Látið þið mig heyra, hvað fyrir ykkur vakir, og þá verður það mál skoðað. - Þeir kvörtuðu undan skorti á vinnuherbergjum, sem var alveg réttmætt, og úr því hefur svo verið reynt að bæta í sambandi við spítalabygginguna, skorti á læknaritum, nauðsyn á dagheimili fyrir börn hjúkrunarkvenna, það er komið í framkvæmd, að hjúkrunarkonurnar á Landsspítalanum hafa dagheimili, þar sem Grænaborg er, og hefur af því orðið mikið gagn, um kennslu fyrir aðstoðarfólk á rannsóknarstofum, það er líka komið í framkvæmd og er deild í tækniskólanum. Námskeið vildu þeir fá fyrir læknaritara, það hefur ekki komið til framkvæmda enn þá, og þeir vildu fá fullkomið læknisfræðilegt bókasafn undir forustu læknadeildar háskólans. Ég álít, að hún ætti fyrst og fremst að hafa forustu um þau mál. Nauðsyn er á að koma reglu og skipan á bókasafn Landsspítalans. Það er unnið að innréttingu húsnæðis þess, og það ætti að vera komið í framkvæmd innan tíðar. Þeir vildu líka, að settar yrðu reglur um utanferðir lækna ríkisspítalanna og greiðslu ferðastyrkja í því sambandi. Vitað er, að læknarnir, sérfræðingarnir, eru komnir á sérstaka kjarasamninga, sem gera ráð fyrir, að þeir greiði slíkan kostnað sjálfir, og hefur ekki þótt ástæða til að athuga þetta atriði frekar. Þeir töluðu um vöntun eftirskoðunar sjúklinga á Landsspítalanum. Húsnæði fyrir slíka starfsemi verður væntanlega tilbúið í vor. Það er að sjálfsögðu rætt ýmislegt um byggingarframkvæmdir við ríkisspítalana, sem ég skal koma að síðar, en það er nú stefnt að því, að þeim áföngum, sem eru undir höndum í Landsspítalanum, verði lokið á næstu þremur árum, þ.e.a.s. þessu ári, 1967, 1968 og 1969, og eru áætlanir við það miðaðar. Þeir töldu nauðsyn á, heildarstefnu í byggingarmálum heilbrigðisstofnana, og skal ég víkja að því nánar síðar, og nauðsyn á skipulagi landsspítalalóðarinnar, en þetta er nokkuð samtengt. En ég hafði endurskipað byggingarnefnd Landsspítalans á árinu 1965, held ég það hafi verið, og falið henni þá sem höfuðverkefni og fyrsta verkefni að vinna að því að skipuleggja landsspítalalóðina, þannig að það lægi fyrir, hverju er hægt að koma fyrir af skipulagslegum ástæðum á þessari lóð, hver er nauðsynin, í hvaða röð eiga byggingarnar að koma og hvað er áætlað að hver bygging mundi kosta. Þá kom inn í byggingarnefnd fulltrúi frá læknadeildinni, en læknadeildin hafði lengi haft hugmyndir um að byggja læknadeild utan landsspítalalóðarinnar en þá voru komnar hugmyndir um að hafa hana innan lóðarinnar. Að þessu máli hefur verið unnið. Ég hef lagt ríka áherzlu á að reka eftir því, en það er ekki fyrr en nú alveg upp á síðkastið, að það liggur fyrir frá læknadeildinni og frá hinum einstöku læknum sérdeilda á Landsspítalanum, til hvers sé ætlazt á landsspítalalóðinni. En sem betur fer er það mál nú að komast í höfn, og ég geri ráð fyrir því, að alveg næstu daga verði teknar ákvarðanir, sem miða að því að ganga endanlega frá skipulagi þessara lóða, en sjálfur hef ég átt ítrekaða fundi við lækna um þetta mál, við skipulagsyfirvöld Reykjavíkur, því að lóðin er orðin mjög þröng, og það kemur mjög til álita að flytja Hringbrautina, þegar þar að kemur, til þess að ætla Landsspítalanum meira rúm og byggingu læknahúss og rannsóknarstofa heldur en ella væri kostur. Það var haldinn mjög ýtarlegur fundur um þetta síðast í nóv., og gerði ég þá, grein fyrir því í upphafi fundarins, þar sem voru fulltrúar borgarstjóra, fulltrúar lækna spítalans og heilbrigðisstjórnarinnar, landlæknis og bygginganefndar, að verkefni fundarins væri að ræða skipulag landsspítalalóðar, og lagði ég áherzlu á, að skipulag lóðarinnar væri skipulagt sem fyrst og síðan gengið á röð þeirra verkefna, sem fyrir liggja. Ég vil leyfa mér að gera hv. Alþ. nokkra grein fyrir því, hvernig þessi mál hafa staðið alveg fram til hins síðasta, svo sem kemur fram í bréfi frá húsameistara ríkisins, en embætti hans hefur haft með að gera byggingar á landsspítalalóðinni fram til þessa. Með leyfi hæstv. forseta, segir í þessu bréfi frá því í febr.: „Undanfarið hefur byggingarnefnd Landsspítalans unnið markvisst að því að fá skorið úr um stækkun og framtíðarþarfir stofnunarinnar og hversu mikið til viðbótar mætti byggja á lóðinni innan þess nýtingarhluta, sem borgaryfirvöld hafa ákveðið skv. aðalskipulaginu. Nú í febrúarmánuði liggja fyrir athuganir og niðurstöður allra deilda Landsspítalans, en það er fyrst í febr. s.l., um húsnæðisþörf miðað við 700 rúma sjúkrahús og þjónustuþarfir þess, en núna munu vera um 400 rúm í Landsspítalanum. Enn fremur liggja fyrir áætlanir læknadeildar háskólans um þarfir kennslustofnana, sem æskilegast væri að byggðar yrðu í sem nánustu sambandi við sjúkrahúsið. Er því komið að þáttaskilum í starfi að framtíðarskipulagi og byggingaráætlun á landsspítalalóðinni, þegar loksins er fenginn grundvöllur, sem væntanlega má byggja teiknistörf á. Áður hafði verið gerður lauslegur skipulagsuppdráttur lóðar miðað við nýtingarhlutfall. Skv. honum og eftir að athuganir um húsnæðisþörf bárust má ætla, að fullnægja megi velflestum byggingarþörfum á lóðinni innan þess ramma, sem nýtingarhlutfall og skipulagsákvæði setja. Að sjálfsögðu verður að endurskoða þessar skipulagstillögur, þegar heildarsýn er fengin yfir byggingarþörf, og þá einkum með hliðsjón af afstöðu bygginga hverrar til annarrar. Er þá komið að því veigamikla atriði, hvernig bezt skuli hagað vinnubrögðum í sambandi við teiknistörf, og að því, sem snýr að embætti húsameistara ríkisins.“ - Hér vil ég skjóta því inn, að það hafa komið fram hugmyndir um það frá læknadeildinni að láta fara fram samkeppni erlendis um það, hvernig bæri að nýta lóðina, en nú er svo komið, að það er mikið til byggt og búið að festa byggingar á þessari lóð, og var því skoðun húsameistara o. fl., að það væri mjög undir hælinn lagt, hvort á slíku stigi málsins væri hægt að efna til erlendrar samkeppni um málið. Til hennar hefði aldrei verið hægt að efna, fyrr en loksins lágu fyrir till. frá læknunum sjálfum, sem hlut áttu að máli, um það, hvað þyrfti að byggja þarna, hver sjúkrahúsþörfin væri. Heilbrigðisstjórnin var ásökuð áðan fyrir það, að hún hefði ekki látið fara fram neina athugun á sjúkrahúsaþörfinni. Hún hefur beðið eftir þessari athugun frá þessum viðkomandi aðilum, sem sannarlega ber skylda til þess að láta í ljós skoðanir sínar á því. Síðan segir húsameistari áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Þær athuganir, sem nú síðast hafa verið gerðar á skipulagi og staðsetningu byggingareininga á lóð Landsspítalans, verði lagðar sem grund völlur undir samstarf við nokkra færustu sérfræðinga í nágrannalöndunum, enda samþykki heilbrmrh., að slíkrar starfsaðstöðu verði leitað. Hef ég í því sambandi spurzt. fyrir um það hjá prófessor Bredsdorf í Kaupmannahöfn, hvort slíkt samstarf kæmi til greina með starfsaðstöðu á teiknistofu hans um nokkurn tíma, en svo sem kunnugt er var hann einn helzti höfundur aðalskipulags Reykjavíkur og gagnkunnugur þeim vandamálum, er varða byggingu Landsspítalans, auk þess sem hann hefur verið til ráðuneytis um sambærileg verkefni viðar um lönd, sem og í sínu heimalandi. Prófessor Bredsdorf hefur, ef til kemur, heitið fyllsta stuðningi sínum í málinu og boðið starfsaðstöðu á teiknistofu sinni, meðan á athugun stæði. Hefur hann boðizt til þess að kalla einnig til samstarfs og ráða hinn danska arkitekt, sem teiknað hefur Rigshospitalet að nýju, svo og arkitekt þann, sem með hefur að gera sjúkrahúsamál danska ríkisins öðrum fremur. Enn fremur kæmi til greina að leita álits sænskra og finnskra arkitekta, sem ég hef aðgang að og fúsir mundu veita leiðbeiningar, en hafa einmitt nú með höndum sams konar verkefni.“ Siðar hefur húsameistari skrifað annað bréf nánar um áform í þessu í marzmánuði, og næstu daga, eftir 2-3 daga hygg ég, verða teknar endanlegar ákvarðanir um þetta í stjórnarnefnd ríkisspítalanna. En af því, sem ég nú hef sagt, er það fyrst nú, sem hægt er í raun og veru að ganga frá og reyna að móta fastar till., þar sem skort hefur upplýsingar frá þeim aðilum, sem hlut eiga að máli, hve þörf þeirra væri mikil á hinum mismunandi sviðum þessara mála, hinum einstöku rannsóknardeildum, hinum einstöku spítaladeildum, hver þörf væri læknadeildarinnar og hvað hún hygðist fyrir. Mér hefur verið það ljóst, að það hefur verið mikill misbrestur á framkvæmd á lögum um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir í landinu. Um þetta hef ég oftar en einu sinni átt viðræður við stjórn Læknafélags Íslands og alveg sérstaklega við formann stjórnarinnar, Ólaf Bjarnason, einnig nauðsyn þess, að þegar nú væri komið á það stig, að væri hægt að fastmóta skipulagið um byggingu heilbrigðisstofnana á landsspítalalóðinni, væri ástæða til þess að hafa samráð við læknasamtökin í einhvers konar ráðgefandi nefnd um það, hvernig áframhaldið yrði á spítalabyggingum utan Reykjavíkur. Ég hef ákveðið að skipa n. til þess að endurskoða lög nr. 35 frá 1940, um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir, og gera till., eftir því sem þurfa þykir, til nýskipunar, sem stuðli að því að tryggja raunhæfa og hagkvæma framkvæmd heilbrigðiseftirlitsins á þessu sviði. Frá samgmrn. hafði ég áður fengið, í janúarmánuði, bréf frá ferðamálaráði, sem taldi mikla nauðsyn á sterkara eftirliti á hótelum landsins, heilbrigðiseftirliti, og mundi það falla inn í þennan ramma. En ferðamálaráðstefna, sem haldin var á Akureyri 1966, beindi þeim eindregnu tilmælum til ríkisstj., að sett verði hið fyrsta samræmd heilbrigðislöggjöf, er gildi fyrir landið í heild, og komið verði á fót raunhæfu heilbrigðiseftirliti alls staðar á landinu. Benedikt Tómasson skólayfirlæknir mun vera formaður þessarar nefndar, Sigurgeir Jónsson bæjarfógeti í Kópavogi einnig í n., Þórhallur Halldórsson framkvstj. heilbrigðiseftirlitsins í Reykjavík og síðan einn héraðslæknir, sem ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um af sérstökum ástæðum. Ég beindi þeim tilmælum til Júlíusar Sigurjónssonar prófessors í heilbrigðisfræðum að taka að sér formennsku n., en hann færðist undan því, en taldi sig reiðubúinn til þess að veita n. alla þá aðstoð, sem hann mætti. Ég hef hérna fyrir framan mig fjölda fundargerða, sem ritaðar hafa verið upp á þeim fundum, sem ég hef átt við lækna og hafa verið við það miðaðir að ná samstöðu og samvinnu við lækna á sviði heilbrigðismála. Það yrði auðvitað allt of langt mál að rekja, en um það munu þeir bera vitni og geta frætt hv. flm. þessarar tillögu, stjórnarmeðlimir í Læknafélagi Íslands og Læknafélagi Reykjavíkur, að það hefur sannarlega ekki staðið á mér að leita samráðs og samstöðu við lækna og leita ráðlegginga frá þeim á sviði þessara mála. Í desembermánuði skrifaði ég borgarstjóra í framhaldi af fundum, sem höfðu verið á s.l. hausti, um nauðsyn þess að koma á samræmdari starfsemi í sjúkrahúsamálum í Reykjavík, þannig að samvinna skapaðist á milli sjúkrahúsanna, en e.t.v. væri ekki verið að vinna sama verkið eða kaupa sömu áhöldin á tveimur stöðum, sem ástæðulaust væri. Þessu var vel tekið, og að þessu starfa nú landlæknir, Jón Thors fulltrúi í dómsmrn. og borgarlæknir. Þá barst mér bréf frá borgarlækni 10. febr. s.l., sem ég vil leyfa mér að vitna nokkuð í, en það er framsent af landlækni, en þeir höfðu þá átt viðræður um það mál, sem bréfið greinir. Þar segir borgarlæknir, með leyfi hæstv. forseta: „Í framhaldi af viðtal við yður, herra landlæknir, um knýjandi þörf fyrir sérfræðilegar athuganir á vissum sviðum heilbrigðismála, vil ég skýra yður frá því, að tækifæri býðst nú til að fá hingað til lands á komandi hausti einn fremsta sérfræðing Svía á sviði almennra heilbrigðismála, dr. Bo Åkerrén. Dr. Åkerrén er nú lénslæknir í stærsta léni Svíþjóðar, Stokkhólmsléni, og jafnframt ritstjóri hins mikilsvirta sérfræðirits um heilbrigðismál, Hygienisk Revy. Hann er kunnur þeim, sem við almenn heilbrigðismál fást, vegna fjölmargra ágætra greina um þessi mál. Auk þess er hann Íslendingum að góðu kunnur vegna, styrkja, sem hann um árabil hefur veitt íslenzkum námsmönnum. Hann hefur og látið í ljós ákveðnar óskir um framtíðarstarf hér á landi. Verkefni, sem dr. Åkerrén gæti veitt okkur aðstoð við að leysa, tel ég m.a. vera þessi: 1) Sóttvarnir með sérstakri hliðsjón af sívaxandi ferðamannastraumi hingað, m.a. frá hitabeltislöndum. 2) Slysavarnir, epidemiologia þeirra og skipulag. 3) Aukið heilbrigðiseftirlit á vegum héraðslækna, e.t.v. með aðstoð heilbrigðisfulltrúa, sem tvö eða fleiri læknishéruð sameinuðust um. 4) Manneldismál, athuganir og aðgerðir. 5) Hugsanlegar breytingar á heilbrigðissamþykktum, m.a. með hliðsjón af æskilegri stækkun umráðasvæða heilbrigðisnefnda og aukinni tíðni langvinnra sjúkdóma.“ Það eru svo borin fram þau tilmæli, hvort heilbrigðisstjórnin vilji bjóða lækninum hingað og kosta dvöl hans hér í 2-3 mánuði að fullu eða e.t.v. að hálfu í samvinnu við Reykjavíkurborg, og borgaryfirvöldin samþykktu þá tilhögun, og ég hef fyrir mitt leyti fallizt á að taka þátt að hálfu leyti á móti Reykjavíkurborg í að bjóða fyrst í stað þessum sérfræðingi til 2-3 mánaða dvalar til fulltingis á sviði þessara mála á hausti komanda. Mér þykir þá rétt að víkja nokkuð að löggjöf á sviði heilbrigðismála, en þar get ég farið fljótt yfir sögu, því að hv. þm. eru kunnugri en aðrir þeirri löggjöf, sem sett hefur verið á undanförnum árum á sviði heilbrigðismála. En setning löggjafar á þessu sviði vitnar sannarlega um mjög fjölþætta og mikilvirka löggjöf, sem er síður en svo þess eðlis, að hægt sé að segja um, að hér hafi verið látið reka á reiðanum og allt sé i tætingi í sambandi við löggjöf á sviði heilbrigðismálanna. Það liggur í hlutarins eðli, að læknaskipunarlög og sjúkrahúsalög eru meginstoðirnar í heilbrigðismálum þjóðarinnar á hverjum tíma, en um bæði þessi atriði hafa verið sett ný lög á undanförnum árum. Ég vil aðeins vegna ummæla hv. flm., 9. þm. Reykv., um geðveikralög og skort á þeim segja það, að þeim Tómasi Helgasyni og Þórði Möller hefur verið falið að vinna að undirbúningi geðveikralaga ásamt fulltrúa frá dómsmrn. Það er álit Tómasar prófessors, að æskilegt sé að setja sérstök geðveikralög, en nauðsynleg ákvæði komi í önnur skyld lög, t d. lögræðislög. Málið er viðkvæmt meðal geðlækna, og er Alfreð Gíslasyni, flm. þessarar till., áreiðanlega um það kunnugt, og ég held, að honum hljóti einnig að vera kunnugt um þessa athugun. En prófessor Tómas hefur þegar unnið verulega í þessu máli, og með hliðsjón af því held ég, að það hafi verið alveg óþarfar þær staðhæfingar, sem hv. 9. þm. Reykv. hafði um geðveikralöggjöfina og sinnuleysið á því sviði í ræðu sinni áðan. Það hafa verið sett lyfsölulög, heildarlöggjöf á því sviði, 1963. Það er merk og mikil löggjöf, og hefur verið unnið að og er verið að setja ýmsar reglugerðir á grundvelli þeirrar löggjafar. Auk þess hef ég nýlega skipað n., - ég veit ekki, hvort sagt hefur verið frá því í blöðunum, ég fylgist ekki svo vel með auglýsingastarfseminni á þessu sviði, - til þess að endurskoða fyrirkomulag og hagkvæmni á sviði rekstrar lyfjabúða hér á landi. Í þeirri n. eiga sæti fulltrúar frá Apótekarafélaginu og apótekurum úti á landi og einnig úr rn., og prófessor í viðskiptafræði við háskólann hefur tekið að sér formennsku þessarar n. En auðvitað er það verulegur þáttur á sviði heilbrigðismála, að lyfsölumálin séu í góðu lagi og einnig rekstur og fyrirkomulog lyfjabúðanna. Á Alþ. 1964 voru samþ. lög um breytingar á sjúkrahúsal. Ég hef fundið það alveg tvímælalaust, að þm. utan af landi hafa vel kunnað að meta þessa löggjöf og telja í henni stórkostlega og mikla breytingu til bóta frá því, sem áður var. Sérstaklega var hér orðinn mjög langur hali á skuldbindingum ríkisins, án þess að þær væru gjaldfallnar, upp í byggingarstyrki til sjúkrahúsanna. Þetta mál var tekið þeim tökum, að ríkissjóður skyldi ljúka sínum skuldbindingum á 8 árum, frá því að áætlun var samþ. og lögð fram, og er algert nýmæli, og á 5 árum, þegar um minni sjúkrahús væri að ræða og læknisbústaði. Mér er hins vegar ljóst, að áætlanir hafa hér farið langt fram úr því, sem upphaflega stóð til, og þar myndast, ef svo mætti segja, nýr hali, og er það enn eitt nýtt vandamál og viðfangsefni, sem verður að glíma við og kallar sjálfsagt á enn nýja endurskoðun þessarar löggjafar, áður en langt um liður, og kannske strax á næsta þingi. Ákvæðum um rekstrarstyrki til sjúkrahúsa sveitarfélaganna var líka mjög breytt og til bóta að dómi þeirra, sem um þessi mál fjalla úti á landi, frá því, sem áður var. Síðan voru sett hér læknaskipunarlög 1965. Það var mjög merk löggjöf. Hún mætti að vísu nokkrum andblæstri í upphafi, en þó endaði það þannig, að það voru allir ásáttir um margþætt og merkileg nýmæli þeirrar löggjafar, og hún kom ekki, um það er lauk, til þess að valda neinum verulegum ágreiningi hér í þinginu. Og ýmislegt á grundvelli þessarar löggjafar er þegar komið til framkvæmda og mun vissulega stuðla að bættri læknisþjónustu úti á landi. Ég get nefnt nokkur dæmi t.d., sem voru i þessari löggjöf, sem sýna það, að hverju stefnt var með henni. Það var nýmæli, að heimilað var að ráða einn lækni, með ótiltekinni búsetu til að veita neyðarlæknisþjónustu í læknislausum héruðum. Það var heimilað að sameina læknishéruð og koma upp læknamiðstöðvum fyrir hin sameinuðu héruð, eftir því sem nauðsyn krefur og staðhættir leyfa, og þó ekki fyrr en hlutaðeigandi hérað hefði verið auglýst minnst tvívegis án árangurs. Eitt af því, sem ekki mætti góðum undirtektum í þinginu, var vissar ráðagerðir um sameiningu læknishéraða. En þegar lengi er búin að vera í lögum heimild til þess að setja upp læknamiðstöð, fara nokkrir ungir læknar að skrifa um þetta í blöðin í sumar, og það er alveg eins og þeir hafi fundið Ameríku, sem aldrei hafi verið talað um, það sé ekkert vænlegra til þess að auka læknisþjónustuna úti á landi heldur en að setja upp læknamiðstöð, en þá er verið að vinna að því í heilbrmrn. eða dómsmrn. á grundvelli læknaskipunarlaganna að byggja upp þær reglur, sem. í 4. gr. l. var heimild til að setja um, hvernig koma mætti upp læknamiðstöðvum, sem flestir hverjir virðast nú líta á sem eitt helzta úrræðið til þess að auka læknaþjónustuna úti á landi. Þeir vinna nú að setningu reglna um þetta, Þór Vilhjálmsson prófessor, sem er formaður í n. þeirri, Helgi Valdimarsson, einn af hinum ungu læknum, sem hefur verið héraðslæknir úti á landi, á Hvammstanga, og nú á Slysavarðstofunni, einn úr þessum fræga þætti, sem hv. 9. þm. Reykv. var að tala um, og Ólafur Björnsson héraðslæknir á Hellu. Í grg. frv. til læknaskipunarlaga var gerð ýtarleg grein fyrir hugmyndum þeirrar n., sem undirbjó þetta frv., hvernig koma mætti upp læknamiðstöðvum. Á vissum stöðum væri ekki líklegt, að þær kæmust upp, annars staðar væri það líklegt, og þetta var allt saman tíundað í frv. Hefðu þessir ungu læknar, sem höfðu svona mikinn áhuga á þessu máli á s.l. sumri, hirt um að lesa grg. þessa frv., þegar það var lagt fyrir þingið 1964, hefðu þeir sennilega getað veitt mér og öðrum, sem stóðu að flutningi þessa. máls, ríkisstj., brautargengi, þegar málið var til meðferðar í þinginu, og sannfært ýmsa þm. fyrr en ella var um nauðsyn þess og ágæti þess að koma upp þessum læknamiðstöðvum. En þá heyrðist ekkert í þessum ágætu mönnum. Fjórða atriðið var það, að við veitingu héraðslæknisembætta skal sá umsækjandi, sem hefur lengstan starfsaldur sem héraðslæknir, að öðru jöfnu sitja fyrir öðrum umsækjendum um stöðuna. Í fimmta lagi: Í 20 tilteknum læknishéruðum og ef nauðsyn krefur í 5 öðrum, en ótilteknum héruðum skal greiða héraðslækni staðaruppbót á laun, er nemi hálfum launum í hlutaðeigandi héraði. Í sjötta lagi: Í sömu héruðum, sem um ræðir í fimmta lið, sem ég las núna, skal héraðslæknirinn, sem hefur setið 3 ár samfleytt í héraðinu, eiga rétt á að hljóta eins árs frí með fullum launum til framhaldsnáms hér á landi eða erlendis. Þetta ákvæði kemur fyrst til framkvæmda tveimur árum eftir gildistöku laganna. Ráðherra er heimilt, ef nauðsyn krefur, að takmarka fjölda þeirra lækna, sem njóta slíkra hlunninda á einu og sama árinu. Í sjöunda lagi: Embættisaldur héraðslækna í sömu héruðum, sem ég nú hef greint, skal teljast 5 ár fyrir hver 3 ár, sem hann hefur gegnt hlutaðeigandi héraði, þannig að hann standi betur að vígi til þess að flytja sig í þéttbýlið heldur en ella væri. Heimilt skal samkv. till. landlæknis, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð, að veita læknastúdentum ríkislán til náms gegn skuldbindingu um læknisþjónustu í héraði að loknu námi. Þessu hef ég sagt frá áður, og um þetta hefur verið sett reglugerð. Og ákvæði voru um að stofna bifreiðalánasjóð héraðslækna með 1 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði. Um það hefur líka verið sett reglugerð, og ég hef greint frá því áður. Það voru sett hér ný hjúkrunarlög fyrir tveimur árum, og ein leið til þess að bæta að nokkru úr hjúkrunarkvennaskortinum var talin að þjálfa sérstaka stétt aðstoðarfólks, er vinni við hjúkrunarstörf undir stjórn hjúkrunarkvenna. Ákvæði um þetta voru í þessum lögum, og um það hefur verið sett reglugerð, mörg námskeið hafa verið haldin til slíkrar sjúkraþjálfunar, og mér er alveg óhætt að segja, að þessi löggjöf hafi þegar gefið mjög góða raun. Það hefur svo, eins og kunnugt er, verið unnið að byggingu Hjúkrunarkvennaskólans á sama tíma og varið til þess miklum fjármunum. Þá hafa verið sett hér ljósmæðralög, sem fela m.a. í sér að efla og styrkja nám ljósmæðranna frá því, sem áður var, og fyrir þinginu, sem nú situr, eru lög um fávitastofnanir, sem ég hygg að sé ekki deilt um, að séu til mikilla bóta á því sviði. Það er verið að ganga frá í dómsmrn. samningu frv. um eiturefni og hættuleg efni og reglugerð á grundvelli þeirrar löggjafar. Ég hef nefnt nokkuð af þeirri mikilvægu löggjöf, sem ég tel, að sett hafi verið á undanförnum árum og mönnum hlýtur að vera ljóst, að hrindir alveg gersamlega staðhæfingum hv. 9. þm. Reykv., að á sviði þessara mála hafi ekkert verið aðhafzt, ekkert nema kyrrstaða og dauði á undanförnum árum. En eins og ég sagði áðan, læt ég mér slíka sleggjudóma í léttu rúmi liggja, en mér finnst ástæða til þess, að hv. þm. minnist þeirra verka, sem þeir sjálfir hafa unnið að í góðu samkomulagi við heilbrigðisstjórnina á undanförnum árum, að bæta og efla svo veigamikla löggjöf sem ég nú hef nefnt á sviði heilbrigðismála. Ég get þá vikið nokkuð að framkvæmdum í byggingarmálum og fjárveitingum. Það hefur kannske verið sofið þar á verðinum líka, en á undanförnum árum hefur miðað mjög fram byggingu Landsspítalans, og þegar haft er í huga, að ríkissjóður hefur einnig tekið að sér að styrkja að 60% byggingarkostnað Borgarsjúkrahússins, eru ekki litlir fjármunir, sem hér hafa verið á döfinni. Það er ekki fráleitt að ætla, að Landsspítalinn, þegar dokið verður þeim áföngum, sem nú er unnið að, 1969, með tilheyrandi byggingum, sem ómögulegt er að komast hjá, eins og mötuneyti og eldhúsi, kosti kannske eitthvað nálægt 250 millj. kr. og kannske Borgarsjúkrahúsið eitthvað líkt. (Forseti: Mætti ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann ætti langt mál eftir. Það er komið fram á flokksfundatíma, og ef hæstv, ráðh. á mikið eftir af ræðu sinni, vildi ég fara fram á við hann, að hann gerði hlé á henni. Ég mundi nú, held ég, heldur kjósa að reyna að ljúka þessu fljótlega. Það hefur oft verið gagnrýnt, að það hafi ekki farið fram með nógu mikilli hagkvæmni byggingarnar á landsspítalalóðinni. Ég vil um það segja aðeins það, að læknar hafa alltaf frá öndverðu verið þar til ráðuneytis, tveir af yfirlæknunum í byggingarnefndinni, og með þeim fyrirmælum að kveðja ævinlega til ráðuneytis yfirlækni í þeirri deild, sem í það og það skiptið væri verið að fjalla um. 1965 hlutaðist ég til um það, að byggingarnefndin fékk í þjónustu sína verkfræðing, Rögnvald Þorláksson, til þess að gera áætlanir og hafa umsjón með því, að þeir fjármunir, sem Alþ. veitti til þessara byggingarframkvæmda, nýttust sem bezt. Ég held þess vegna, að langmest af því, sem sagt hefur verið um það óvarlega, bæði á opinberum vettvangi og manna, á milli, um einhverju óreiðu á þessu sviði, sé sleggjudómar, sem ekki fái staðizt gagnrýni, ef þeir væru athugaðir. Á sama tíma sem þessar byggingarframkvæmdir hafa átt sér stað hér í Reykjavík hefur átt sér stað úti á landi bygging sjúkrahúsa í Vestmannaeyjum, Akranesi, Húsavík. Þetta eru sjúkrahús, sem áætlað er að kosti 30-40 millj. kr., eða milli 20 og 30 millj. þau, sem nokkru minni eru. Nýlokið er byggingu sjúkrahúss á Siglufirði, ekki mjög langt síðan tók til starfa sjúkrahús á Sauðárkróki, ráðagerðir eru um stórkostlega stækkun sjúkrahússins á Akureyri og till. á frumstigi um sjúkrahús á Suðurlandi. Þegar allt þetta er haft í huga, eru hér undir höndum byggingarframkvæmdir, sem kosta hundruð milljóna kr. Ég sagði einhvern tíma 1964, þegar ég talaði hér í þinginu um þessi mál, að það væru sennilega 700-800 millj., og þó að það væri ágizkunartala, veit ég, að það fer nærri, að svo muni reynast. Það er verið að vinna við fæðingardeildina á þessu sumri. Það verk var boðið út og gengur mjög vei. Því miður stækkar ekki fæðingardeildin, heldur batnar aðstaðan þar og við ljósmæðraskólann og aðstaða læknanna. Þeir fá þó einhverja stóla til að sitja á og einhver herbergi til að vera í. En hins vegar er mér ljóst, að það er orðin ein af brýnustu nauðsynjunum að stækka sjálfa fæðingardeildina. Ég skal svo fyrir tilmæli forseta reyna að ljúka máli mínu. Ég hef látið gera yfirlit yfir kostnaðinn við heilbrigðistofnanirnar og færa allt til verðlags 1965 og tekið samanburð frá 1958, og þá er miðað við það, að við hefðum búið við sama verðlag allan tímann, og er sá útreikningur unninn af Efnahagsstofnuninni, og ég geri ekki ráð fyrir, að hann verði vefengdur: Það má auðvitað segja, að þá yrði eðlilegt, að það ykjust útgjöldin til þessara hluta vegna fjölgunar þjóðarinnar, sem er kannske 15-20% á þessum tíma, en með sambærilegu verðlagi hafa aukizt útgjöldin á langflestum sviðum þessara mála miklu meira. Laun til héraðslækna hafa hækkað um 25.8% með sambærilegu verðlagi, rekstur ríkisspítalanna hækkað um 133.9%, rekstrarstyrkir til opinberra sjúkrahúsa 86.1%, til einkasjúkrahúsa 111.9%, til heilsuverndarstöðva 109.3%, til byggingar læknisbústaða, byggingarstyrkir 119.4%, fjárveitingar til ríkisspítalanna hækka um 139.8% og ýmis kostnaður í heilbrigðismálum um 106%. Það er þess vegna gífurlegt, sem fjárveitingavaldið, Alþ. - og ég leyfi mér að þakka fyrir það - með góðu samkomulagi á hverjum tíma hefur aukið framlögin til þessara mála á undanförnum árum. Og ég endurtek, að þetta er miðað við sambærilegt verðlag, og verðbólguþróun, sem á þessum tíma hefur átt sér stað, hefur þess vegna engin áhrif á það. Þegar allt hækkar um rúm 100% og upp í 140-150%, en fólksfjölgunin ein ekki nema 15-25%, sjá menn í raun og veru, hvað hér hefur verið mikið að gerast á þeim tíma, sem sumir telja, að allt hafi verið í tætingi og kyrrstöðu. Um lækna get ég upplýst það, að á landsspítalanum og Rannsóknarstofu háakólans voru 13 læknar 1940; þeir eru 20 1950, þeir eru 39 1960 og 52-53 1967. Það er þess vegna gífurlega mikil aukning á læknum og læknaþjónustu, og sem betur fer eigum við ágæta lækna, sem við stöndum öll í þakkarskuld við, prýðilega sérfræðinga, ekki sízt í hópi yngri lækna, sem getur verið okkur öllum ánægjuefni. Hitt er svo vandamál, að það hefur gengið illa að fá ýmsa lækna til þess að koma heim frá sérnámi erlendis. En það er bara ekkert sárstakt fyrirbrigði fyrir Ísland. Sama sagan er alls staðar, þar sem ég þekki til. Í Hollandi var mikið vandamál með læknana ekki alls fyrir löngu. Bretar eru að missa alla sína lækna til Ameríku, lifa nú á indverskum læknum. En ég held þó, að með þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á sviði heilbrigðismálanna, sé meiri von til þess en nokkru sinni áður að fá lækna til þess að snúa heim með sína sérmenntun og láta hana hagnýtast hér á landi. Ég skal svo ekki þreyta þolinmæði hv. þm. meir né heldur hæstv. forseta, en ég vil ljúka máli mínu með því að vísa algerlega á bug þeim sleggjudómum og órökstuddu staðhæfingum um þá kyrrstöðu, aðgerðarleysi og stjórnleysi, sem ríkt hafi á sviði heilbrigðismála á undanförnum árum. Ég vona, að ég hafi veitt hv. 9. þm. Reykv. nokkurn lærdóm í þessu efni, sem honum sannarlega veitti ekki af.



Herra forseti. Á þskj. 218 hef ég borið fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. ríkisstj.: „Er það ætlun hæstv. ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um sérstaka slysatryggingu sjómanna á bátum undir 15 tonn að stærð á grundvelli till. n. þeirrar, sem vann að athugun þessa máls samkv. þáltill. frá 4. marz 1964.“ Forsaga þessa .máls, sem hér er um að ræða, er sú, að á þingi 1960 flutti ég ásamt hv. núv. 5. þm. Vestf. frv. til l., þar sem gert var ráð fyrir, að öllum íslenzkum sjómönnum yrðu tryggðar sérstakar dánar- og örorkubætur, 200 þús. kr. miðað við fulla örorku eða dauða, en þá stóðu mál svo, að nokkur sjómannafélög höfðu náð fram þessum réttindum með kjarasamningum við útgerðarmenn, og nutu því sumir sjómenn tryggingarinnar, en aðrir ekki. Vegna þess að ekki er lögskráð á báta undir 12 tonnum og kjarasamningar sjómannafélaga og útgerðarmanna taka ekki til þeirra, þá nutu sjómenn á þeim bátum ekki þessarar sértryggingar og njóta hennar reyndar ekki enn, og því gerist það enn, þegar sjóslys hendir, að algert misrétti ríkir um örorkubætur til sjómanna og um dánarbætur til aðstandenda þeirra. Frv. það, sem ég áður nefndi og flutt var fyrst á þingi 1960, fékkst ekki afgreitt, hvorki þá né síðar. Við hv. 5. þm. Vestf. fluttum því þáltill. um málið, og er skemmst frá því að segja, að sú till. var samþ. með lítils háttar breytingum hinn 4. marz 1964. Þessi þáltill. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga, á hvern hátt megi tryggja, að allir íslenzkir sjómenn njóti sérstakrar slysatryggingar, eigi lægri en 200 þús. kr. miðað við fulla örorku eða dauða. Athugun skal lokið fyrir þinglok 1965.“ Þegar leið að þinglokum vorið 1965 og ekkert bólaði á þessu máli, bar ég fram fsp., hversu því liði, og fékk þau svör, að niðurstöður þeirrar n., sem fjallaði um málið, lægju ekki fyrir og engin von væri til þess, að það yrði lagt fyrir það þing, sem þá sat. Þegar leið fram á næsta þing, þ.e.a.s. þingið 1965-1966, án þess að nokkuð heyrðist un málið, lagði ég enn fram fsp. og fékk þau svör hæstv. félmrh., að honum hefði þá borizt álit n. fyrir fáum dögum. Álit sjómannatrygginganefndar hefur ekki verið lagt fyrir Alþ., en hæstv. félmrh. hefur veitt mér tækifæri til þess að kynna mér það. Þótt skýrsla n. hafi ekki verið lögð fyrir Alþ., geri ég ekki ráð fyrir, að niðurstöður hennar séu eða eigi að vera neitt leyndarmál, en um þær er það í skemmstu máll að segja, að n. gerir tvenns konar till. um leiðir, sem koma til greina til lausnar á þessu máli. Annars vegar er till. um frv. til l., þar sem gert er ráð fyrir, að almannatryggingarnar annist þessar sértryggingar sjómanna, og hins vegar um frv. til l., þar sem gert er ráð fyrir, að tryggingafélögin í landinu fái heimild til þess að taka að sér tryggingu sjómanna á bátum undir 12 tonnum og sú trygging verði skyldutrygging, en einungis er þar miðað við áhafnir skráningarskyldra báta, þ.e. a. s. báta, sem eru yfir 8 metrar á lengd, en undir 12 tonn að stærð þó. Ég tel, að einsætt sé, að annaðhvort lagafrv. n. ætti að leggja fyrir Alþ., en þm. gæfist þá kostur á að koma fram með þær lagfæringar, sem þeir kynnu að telja þörf á. Ég hef því beint þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort þess megi vænta, að svo verði gert. Ef sú er ekki ætlunin, vil ég bæta þeirri spurningu við, hvort ekki séu fyrirhugaðar aðrar ráðstafanir til þess að þetta mál fái viðunandi lausn. Jafnframt vildi ég spyrjast fyrir um, hvort skýrsla sjómannatrygginganefndar verði ekki lögð fyrir hv. Alþ., svo að þm. gefist þá kostur á því að taka upp og flytja till. n. óbreyttar eða með þeim lagfæringum, senn taldar væru nauðsynlegar, ef það reynist ekki vera ætlun hæstv. ríkisstj. að bera málið sjálf fram á Alþ. Það tók nokkuð langan tíma, að fá fram þann vilja Alþ., að allir íslenzkir sjómenn búi við jafnrétti um slysatryggingar, en jákvæður vilji þingsins um, að það mál verði leyst, hefur þó legið fyrir frá því í marz 1964, og það er því nú þegar liðinn óhæfilega langur tími, án þess að þetta mál hafi fengið endanlega lausn. Það er að sjálfsögðu lítið gagn að störfum n., ef till. hennar verða hvorki lagðar fram í frv. formi á Alþ. né hv. þm. birtar niðurstöður í því máli, sem Alþ. fól hæstv. ríkisstj. að láta athuga um lausn á. Þetta mál er engan veginn auðleyst, en eðlilegast er þó, að till. sjómannatrygginganefndarinnar verði notaðar sem grundvöllur til þess að vinna úr, en til þess að svo geti verið, þurfa þær að koma fram í dagsljósið.



Herra forseti. N. sú, sem á sínum tíma hafði til athugunar viðbótartryggingu sjómanna á bátum undir 12 lestir að stærð, taldi, að um tvær leiðir væri að velja til lausnar því máli, sem hv. fyrirspyrjandi hefur hér hreyft, og um störf n. sagði fyrirspyrjandi réttilega hér frá áðan, svo að óþarft er að rekja það aftur hér. Annars vegar var till. um, að viðbótartrygging þessi, sem um ræðir til sjómanna á bátum undir 12 lestum, yrði hjá Tryggingastofnun ríkisins, og hins vegar, að þessi viðbótartrygging væri hjá hinum almennu tryggingarfélögum. Fyrri leiðin, að Tryggingastofnunin annist þessa viðbótartryggingu, brýtur í bága við tvær meginreglur almannatrygginganna. Í fyrsta lagi væri brotin sú regla, að allir njóti bar sömu bóta án tillits til atvinnu. Í öðru lagi bryti ákvæði um tiltekna bótafjárhæð, 200 þús. kr., algerlega í bága við reglur laga um bótagreiðslur vegna slysa almennt samkv. löggjöfinni. Frambærileg breyting á almannatryggingalögunum, sem leiddi af sér bótahækkun þá, sem sjómenn á stærri skipum hafa tryggt sér með samningum og rætt er um að afla einnig sjómönnum í umræddum till. n. á bátum undir 12 lestum að stærð, yrði að vera almenn hækkun slysabáta, sem nægði til, að umræddum viðbótarbótum sjómanna yrði náð. Núgildandi ákvæði um slysabætur eru tiltölulega ný, þar eð lög um almannatrysgingar voru endurskoðuð fyrir 3-4 árum, þ. á m. ákvæðin um slysabætur. Um þessar bætur gilda nú lög nr. 40 frá 30. apríl 1963. Ef lögfesta setti þá almennu hækkun slysabóta, sem nægði til þess að sjómenn fengju hækkun, sem svaraði til 200 þús. kr. viðbótartryggingar, sem hér um ræðir, leiddi af því verulega hækkun iðgjalda, sem mundi a.m.k. fyrst um sinn eingöngu lenda á útgerðarmönnum, og mundu þeir, a.m.k. eins og á stendur, telja nokkuð að sér svikizt, ef svo væri gert fyrirvaralítið. Þá er þess einnig að gæta, að útgerðarmenn í þessu tilfelli, þ. e, á bátum undir 12 lestum, eru í flestum tilfellum sjómennirnir sjálfir. Þó að þessi leið væri farin, mundi það sennilega ekki veita varanlega lausn þessa máls, vegna þess að reynslan hefur sýnt, að þó að sjómenn hafi fengið kröfur sínar teknar til greina með almennum hækkunum á slysabótum, hafs þeir ávallt að skömmum tíma liðnum gert kröfu til þess að njóta nokkuð hærri slysabóta en aðrar atvinnustéttir í landinu. Mál þetta verður því varla leyst með breyt. á l. um almannatryggingar, nema þá með því að brjóta þá grundvallarreglu þeirrar löggjafar, sem ég áðan minntist á, og ég hygg, að það verði talið óæskilegt og mundu fáir mæla með þeirri stefnubreytingu. Það er því alveg rétt, eins og hv. fyrirspyrjandi vék hér að, að mál þetta er ekki alveg auðleyst. Síðarnefnda leiðin, að kaupa viðbótartryggingu hjá hinum almennu tryggingafélögum, stendur að sjálfsögðu öllum opin. Á þann hátt hefur sjómönnum á stærri skipum verið tryggð sú 200 þús. kr. viðbótartrygging, sem þeir nú njóta. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að sjómenn á bátum undir 12 lestum að stærð geti notið sams konar viðbótartryggingar, enda hafa margir þeirra þegar gert það. Lagasetning eins og n. gerir ráð fyrir, er felur í sér sérstaka viðbótartryggingu tiltölulega fámenns atvinnuhóps, er varhugavert fordæmi, sem getur haft í för með sér alvarlega ringulreið, sem næsta lítið vit væri í. Í þessu sambandi má geta þess, að Iðjuverkafólki hefur frá 1. jan. 1967, í samningum þar áður, verið tryggð viðbótartrygging, sem nemur 500 þús. kr. Viðbótartryggingar sem þessar getur hvaða atvinnustétt sem er tryggt sér með samningum við atvinnurekendur eða með sjálfstæðum samningum við hin almennu tryggingafélög, og um það er ekki nema gott eitt að segja, því að það er öllum frjálst. Með hliðsjón af því, sem hér hefur verið rakið, er vandamál þetta ekki auðleyst, eins og hv. fyrirspyrjandi reyndar viðurkenndi einnig og eins og mér og öðrum kann að hafa virzt við fyrstu sýn. Frv. umræddrar mþn., sem fyrirspyrjandi minntist hér á, hefur rn. sent til umsagnar Íslenzkrar endurtryggingar og nú í gær borizt svar hennar og til sambands tryggingafélaganna, en svar þeirra samtaka hefur ekki borizt, og mun ríkisstj., þegar þær umsagnir liggja fyrir, taka ákvörðun um, hvort frv. n. verður flutt. Varðandi þá munnlegu fsp., sem fyrirspyrjandi gat um í lok sinna orða hér áðan, hvort nál. yrði birt þm., tel ég rétt, að ákvörðun um það bíði, þangað til sú ákvörðun hefur verið tekin, hvort annað hvort þessara frv. verður flutt, en eins og ég áðan sagði, verður sú ákvörðun tekin strax og umsögn sambands tryggingafélaganna hefur borizt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Ég vil taka fram í sambandi við það svar hans, að vafamál væri, hvort nál. yrði birt, að ég held, að það sé alveg óhjákvæmileg og eðlileg málsmeðferð, að það komi í hendur þm., þar sem n. starfaði skv. sérstakri þáltill., og ekki um annað að ræða en álit hennar verði birt þm., svo að það geti þá verið upphafið að endalokunum á lausn þessa máls, sem svo mjög hefur vafizt fyrir þinginu að leysa. Það má vera, eins og hæstv. ráðh. benti á, að sú leið, sem sjómannatrygginganefndin greindi frá, að málið falli undir almannatryggingarnar, sé ekki algerlega í samræmi við reglur almannatrygginga, eins og nú er. En á það má benda, að núgildandi reglur almannatrygginga eru ekkert endanlegt réttlæti, og það getur auðvitað komið algerlega til mála og kemur alltaf til greina á hverjum tíma að breyta þeim reglum. Ég hef t.d. aldrei séð, að það sé endanlegt réttlæti í þeim reglum almannatrygginga að greiða bætur fyrir dauða vegna slysa með hærri fjárhæðum en dauða vegna, sjúkdóma. Ég hef ekki séð, að ekkja standi betur að vígi, þó að maður hennar hafi dáið á sóttarsæng, en þó að hann hafi fallið frá vegna slysa. Og alltaf kemur til álita að breyta þessu og hæpið að ganga algerlega út frá því í sambandi við lausn þessa máls, að þessum reglum almannatrygginga megi ekki hnika í neinu. En ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að þó að það taki alllangan tíma að fá fram jákvæða viljayfirlýsingu á Alþingi um það, að allir íslenzkir sjómenn ættu að búa við jafnrétti í tryggingamálum, hefur sá vilji nú legið fyrir í þrjú ár, og það virðist vera ærinn tími til þess að fá fram lausn á þessu máli, ekki sízt þegar það er haft í huga, að það hefur þennan tíma verið skv. ákvörðun Alþ. í höndum sérstakrar n., sem var falið að skila áliti einu ári eftir að henni var fengið málið. Og hvernig sem á málið er litið og enda þótt ýmis vandkvæði séu á að leysa það, svo að öllum líki, á það ekki að dragast lengur, að það komi til endanlegrar meðferðar Alþ. Er þá ekki óeðlilegt, að til grundvallar verði lögð skýrsla sjómannatrygginganefndar, sem skipuð var skv. ákvörðun Alþ. fyrir 3 árum. Og ef það er ekki ætlun hæstv. ríkisstj. að flytja frv. á grundvelli þeirra till., þykir mér einsætt, að það álit verði þá allavega sent hv. alþm., svo að þeir geti á grundvelli þess eða með hliðsjón af því stigið þau næstu skref, sem stíga þarf í þessu máli, því að það er ekki til sóma fyrir Alþingi að láta slíkt réttlætismál sjómannastéttarinnar velkjast óleyst, svo að árum skiptir, eftir að Alþingi hefur þó lýst yfir vilja sínum til þess að þetta mál verði leyst.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera þá fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort ekki sé að vænta þess, að fram verði lagt á þessu þingi frv. um ný skólakostnaðarlög. Eins og hv. alþm. kannske muna, kom það fram í ræðu hæstv. forsrh., sem hann flutti hér í haust, þar sem hann flutti tilkynningu frá ríkisstj. um verkefni hæstv. ríkisstj. o.fl. á þessu ári, þá kom það greinilega fram hjá honum, að slíkt frv. yrði lagt fyrir það Alþ., sem nú situr. Og það kom raunar fram hjá hæstv. forsrh., að þetta frv. yrði lagt fram á fyrri hl. þingsins. En nú er fyrri hluti þingsins löngu liðinn og komið verulega fram á síðari hluta þingtímans og jafnvel fast að þingslitum, og þetta frv. hefur enn ekki komið fram. Því hef ég viljað leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort þess sé ekki að vænta, að þetta, frv. verði lagt fram, áður en þingi lýkur. Það er augljóst mál, að það er stutt eftir af þingtímanum, og ef á að setja ný skólakostnaðarlög á þessu þingi, er sannarlega þörf á því, að frv. fari að koma fram.



Herra forseti. Svo sem ég mun áður hafa skýrt hinu háa Alþingi frá, skipaði menntmrn. í apríl 1965 n. til þess að endurskoða gildandi lög um greiðslu kostnaðar við stofnun og rekstur skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. N. þessi skilaði áliti í apríl 1966, og hefur síðan verið unnið að því að fara yfir till. hennar og enn ný embættismannanefnd var skipuð á sínum tíma til að ganga frá endanlegu frv. um þetta efni. Hefur verið náið samráð milli menntmrn. og fjmrn. unz samningu þessa frv. Því er nú að fullu lokið, og frv. er í prentun í ríkisprentsmiðjunni Gutenberg. Munu ekki líða margir dagar, þangað til því verður útbýtt. Hér er um allmikinn frv.-bálk að ræða með ýtarlegri grg. Það getur tekið nokkra daga, en ég vona, að það verði í allra síðasta lagi í upphafi næstu viku.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svar hans. Það fullnægir alveg þeirri fsp., sem ég hef lagt fram, og ég þakka hæstv. ráðh. og vænti þess þá, að þetta frv., ef okkur lízt svo á hér í þinginu, að það sé til bóta, að það megi ná fram að ganga, áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Á þskj. 277 ber ég fram fsp. til hæstv. félmrh. um atvinnuleysistryggingasjóð. Ég vona, að fsp. skýri sig sjálf, en tel þó rétt að fara nokkrum orðum um atvinnuleysistryggingar og markmið sjóðsins. Það mun hafa verið strax á árinu 1936, þegar lög um almannatryggingar voru samþ., að sett var heimild inn í lögin um stofnun atvinnuleysistrygginga. Ákvæðið mun þó aðeins hafa orðið pappírsgagn í 20 ár, því að það var ekki fyrr en á árinu 1958, sem lög voru sett um atvinnuleysistryggingasjóð og þeim sjóði var séð fyrir tekjum. Skv. 5. gr. þeirra laga skulu atvinnurekendur greiða iðgjald í sjóðinn eftir vissum reglum, þá var sveitarfélögunum skv. 11. gr. gert skylt að greiða jafnháa upphæð og iðgjaldi atvinnurekenda næmi og loks ákvæði skv. 12. gr., að ríkissjóður legði fram fé, er næmi tvöföldu iðgjaldi atvinnurekenda. Við stofnun sjóðsins fyrir tæpum 11 árum munu menn hafa gert sér grein fyrir því, að ef atvinnuástand í landinu yrði gott, mundi þarna myndast stór sjóður, og var þá gert ráð fyrir, að hann lánaði fé með vissum skilmálum til eflingar atvinnulífi landsmanna, sem hann vissulega hefur gert í ríkum mæli, og mun stjórn sjóðsins, hver sem hún hefur verið, hafa dreift lánum um landsbyggðina sanngjarnlega. En í reikningum sjóðsins, eins og þeir birtast í B-deild Stjórnartíðindanna og tímariti Tryggingastofnunar ríkisins, er ekki að finna þær upplýsingar, er ég spyr um, nema að nokkru leyti. Að sjálfsögðu sýna reikningarnir, hve höfuðstóll er hár og hverju bætur hafa numið, en síðasti reikningur, sem ég hef séð, er til ársloka 1965. Það má vel líta á það sem fróðleikslöngun, að fsp. þessi er fram borin, en það er þó fleira, sem kemur til, bæði að fá það fram, hve hár sjóðurinn var orðinn um síðustu áramót, og einnig að fá yfirlit yfir það, hvernig lánunum hefur verið skipt á milli hinna ýmsu starfsgreina þjóðarinnar, svo og skiptingu lána á milli landshluta. Fyrir fram vil ég að sjálfsögðu ekkert segja um það, en þetta fáum við væntanlega að heyra hér á eftir hjá hæstv. félmrh. Ég vildi verða síðastur allra til þess að ofmeta það, sem lánað er til hinna dreifðu byggða landsins, en ég get þó ekki látið undir höfuð leggjast að minnast á þá almennu skoðun, sem kemur mjög oft fram, bæði utan þings og innan, að atvinnuvegirnir í þéttbýlinu þurfi síður á lánum að halda en annars staðar á landinu, en ég segi þetta ekki vegna stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs, nei, það vil ég ekki gera, a.m.k. ekki að svo komnu máli, heldur er mér í huga atvinnubótasjóðurinn, sem á sínum tíma var eingöngu bundinn við landssvæðið frá Snæfellsnesi vestur og norður um að Vestmannaeyjum. Svo að ég nefni eitt dæmi, að þegar bátur var seldur frá Austfjörðum til Suðurnesja, mátti lánið ekki fylgja með, heldur varð að greiða það upp, þar sem báturinn var seldur inn á bannsvæði. Varðandi atvinnubótasjóð breyttist þetta viðhorf í byrjun starfstíma núv. hæstv. ríkisstj. eða á árinu 1960 þannig, að sá sjóður lánaði um tíma til bátabygginga hvar sem var á landinu. En svo hvarf stjórn atvinnubótasjóðs frá þessu, að mig minnir 1. maí 1964, og bátar, sem væru frá lögsagnarumdæmum á Suðvesturlandi, gætu ekki fengið lán úr þeim sjóði. Og eins og hv. þm. er kunnugt, er hinn nýi atvinnuaukningarsjóður ætlaður fyrst og fremst fyrir þann hluta landsins, er ég nefndi áðan. Ég er nú víst kominn út fyrir efnið, en ég gat ekki stillt mig um að minnast á þetta, einmitt vegna þess, hve vel ég þekki vanda margra á þessu svæði, bæði atvinnufyrirtækja sjávarútvegsins og þjónustufyrirtækja hans. Þess vegna hef ég mikla löngun til þess að sjá, hvernig lánveitingar atvinnuleysistryggingasjóðs hafa skipzt, þar sem hann er ekki bundinn af slíkum reglum sem atvinnuaukningarsjóður, en ég trúi, að hann hafi fylgt þeirri höfuðreglu að stuðla að uppbyggingu atvinnufyrirtækja, svo að atvinna geti orðið sem jöfnust, hvar sem er á landinu, enda er það að mínum dómi mesta atvinnuleysistryggingin.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi vék lítillega að, var atvinnuleysistryggingasjóður stofnaður að loknum miklum og víðtækum vinnudeilum síðari hluta ársins 1955 og sem þáttur í því að koma á sáttum í þeim deilum, og hefur miklum goðsögnum verið á loft haldið um þennan sjóð á undanförnum árum. Ég tes því tilefni það, sem gert er með fsp. þessum á þskj. 277, mjög kærkomið til að skýra frá störfum sjóðsins í þeim atriðum, sem þar er að vikið. Í fyrsta lagi er spurt: „Hve hár er höfuðstóll atvinnuleysistryggingasjóðs 31. des.1966?“ Svar: Reikningar atvinnuleysistryggingasjóðs hafa enn ekki verið gerðir fyrir árið 1966. Gert er ráð fyrir, að höfuðstóll sjóðsins verði því sem næst 932 millj. kr. 31. des. 1966. Í öðru lagi er spurt: „Hverju hafa bætur úr sjóðnum numið til sama tíma?“ Svar: Ekki liggur enn fyrir, hve háar bætur voru greiddar á árinu 1966. Áætlað er, að bætur hafi samtals numið 9.8 millj. kr. frá upphafi til ársloka 1966. Í þriðja, lagi er spurt: „Á hvaða hátt hefur fé sjóðsins verið varið?“ Þessari spurningu er því miður ekki hægt að svara á annan veg en þann, að fé sjóðsins hefur verið varið skv. gildandi lögum um sjóðinn. Í fjórða lagi er spurt: „Hve háar fjárhæðir hafa verið lánaðar til“ - skv. neðangreindum stafliðum a-g? Og svarið er: Lánveitingarnar hafa verið eins og hér segir: a) Sjávarútvegur og fiskiðnaður 107 millj. 460 þús. b) Landbúnaður og vinnsla landbúnaðarafurða 10.5 millj. c) Til iðju og iðnaðar 36 millj. Eru þar innifaldir, að mér er tjáð, að meiri hluta til greiðslur til fiskiðnaðar einnig. d) Til siglingamála ekkert, e) Til hafnarframkvæmda 125.6 millj. f) Húsnæðismál 215 millj. g) Til annarra framkvæmda, ósundurliðað, 127.3 millj. Samtals 621 millj. 860 þús. Í sambandi við b-lið má geta þess, að lán hefur verið veitt til fjögurra sútunarverksmiðja, samtals um 4 millj., og veitt var 6 millj. kr. lán til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Verulegur hluti þeirra lána, sem um ræðir í c-lið, er veittur til iðnaðarfyrirtækja, sem aðallega starfa í þjónustu sjávarútvegsins. Um hafnarbótalánin má geta þess, að í fjárhæðinni eru lán til dráttarbrauta samtals að fjárhæð 8.5 millj. Auk beinna lána vegna íbúða, eða réttara sagt vegna íbúðarlánabréfakaupa, veitti sjóðurinn óbeina fyrir greiðslu við íbúðarlánin með því að binda 50 millj. kr. í Seðlabankanum, sem í staðinn keypti íbúðarlánabréf fyrir sömu fjárhæð. Þess má geta í sambandi við aðrar framkvæmdir, þ.e.a.s. síðasta liðinn, að þar eru innifalin lán til rannsóknaráðs ríkisins, atvinnujöfnunarsjóðs, félagsheimila, hitaveitu, þá aðallega til Reykjavíkur, tækjakaupa Reykjavíkurborgar og vatnsveitna almennt. Í fimmta lagi er spurt: „Hvernig skiptast lánveitingar eftir lögsagnarumdæmum landsins?“ Í þetta var af hálfu formanns sjóðsstjórnar lögð ákaflega mikil vinna, að fá þetta út eftir svo langan starfstíma, en eftir því sem næst verður komizt, er skiptingin þessi: Akranes 11 millj. 150 þús. Mýrasýsla 2 millj. 250 þús. Snæfellsnessýsla 14 millj. 770 þús. V.-Barðastrandarsýsla 6 millj. Vestur-Ísafjarðarsýsla 7 millj. 450 þús. Ísafjörður 7 millj. og 50 þús. Norður-Ísafjarðarsýsla 8 millj. 250 þús. Strandasýsla 1 millj. 850 þús. V.-Húnavatnssýsla, það er aðeins einn staður, Hvammstangi, 200 þús. A.-Húnavatnssýsla 4 millj. og 800 þús. Sauðárkrókur 4 millj. og 200 þús. Skagafjarðarsýsla 2 millj. og 900 þús. Siglufjörður 12 millj. og 300 þús. Ólafsfjörður 5 millj. 750 þús. Eyjafjarðarsýsla 3 millj. og 400 þús. Akureyri 17 millj. 550 þús. Húsavík 6 millj. og 400 þús. N.-Þingeyjarsýsla 11 millj. N.-Múlasýsla 9 millj. og 50 þús. Seyðisfjörður 7 millj. og 500 þús. Neskaupstaður 11 millj. S.-Múlasýsla. 17 millj. og 580 þús. A.-Skaftafellssýsla 4 millj. og 700 þús. V.-Skaftafellssýsla, þar sem einnig er aðeins einn lánsstaður, Vík í Mýrdal, 400 þús. Árnessýsla 8 millj. 850 þús. Vestmannaeyjar 15 millj. 100 þús. Gullbringusýsla 19 millj. 450 þús. Keflavík 5 millj. 350 þús. Hafnarfjörður 19 millj. 750 þús. Kjósarsýsla 1 millj. Kópavogur 7 millj. 50 þús. Reykjavík 113 millj. 810 þús. Og lánveitingar, sem taka til fleiri en eins umdæmis, ósundurliðaðar, 254 millj. Þessar lánveitingar til þessara einstöku staða eru að langmestu leyti eða aðallega til hafnargerða, og skýringin á því, að þeir staðir, sem landshafnir hafa, eru lægri, mun m.a. liggja í því, að þar greiðir ríkið allan kostnaðinn. Ég vænti þess, að þessi svör fullnægi fsp. hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir hans greinargóðu og skýru svör í sambandi við þessa fsp. Ég vissi það fyrir fram, að hin ágæta stjórn, sem fer með þennan sjóð, mundi geta gefið þessar upplýsingar, og eru þær alveg fullnægjandi. En það er raunverulega ánægjulegt, getum við sagt, að þjóðin skuli á þessum tíma, sem við lifum á, hafa getað veitt sér það að tryggja svo vinnuþiggjendur fyrir atvinnuleysi eins og gert er með þessari sjóðsstofnun og hans starfi. Ég býst við því, að margir mundu vilja „Lilju kveðið hafa“. Mér er það kunnugt, að verkalýðshreyfingin átti í mikilli baráttu á sínum tíma í sambandi við þetta mál. Eins og þið heyrið, er sjóðurinn orðinn mjög hár. Það er svo annað mál, hvort það geti ekki komið til athugunar í framtíðinni, þegar höfuðstóll hans kemst á annan milljarð á þessu ári, sem nú er yfirstandandi, hvort það þurfi ekki einhverrar endurskoðunar við, en fsp. mín gaf ekki tilefni til þess, og þess vegna ætla ég ekki að ræða það nú. En vissulega getum við fagnað því, að þjóðin er þannig efnum búin, að hún hefur getað tryggt afkomu og öryggi þeirra, sem verst eru settir í þjóðfélaginu, einmitt með stofnun þessa sjóðs og gert hann jafnöflugan og raun ber vitni um. Ég vil svo endurtaka þakklæti mitt til hæstv. félmrh. fyrir mjög svo góð og greinileg svör.