Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er eðlilega langt um liðið síðan umr. um þessi mál fór fram hér í hv. deild. Menn töluðu þar nokkuð út um þetta mál og fóru nokkuð vítt út í málefnasviðið. Ég vil allra síst verða til þess að tefja þetta mál frekar en orðið er. Tveir þeirra manna, er beðið höfðu um orðið fyrir áramót, hafa fallið frá því. En eftir þær miklu umr. sem urðu hér fyrir jólin um þessa frumvarpsgerð um flutningsráð ríkisstofnana og raunar fjölmargt annað, m. a. Framkvæmdastofnun ríkisins, gildi hennar og ýmislegt því tengt, get ég ekki annað en sagt fáein orð í lokin. Í fyrsta lagi kom það fram hjá mörgum í þessari umr., að flutningsráð það, sem þetta frv. fjallar um, væri jafnvel nýtt bákn. Þess vegna komst blessuð Framkvæmdastofnunin inn í þessar umr. m. a. - Ég vil alveg sérstaklega undirstrika það, að þetta frv. okkar hv. 11. þm. Reykv. lýtur aðeins að nefndarskipun. Flutningsráðið er nefnd manna, ráðgefandi nefnd. Það er öfugt við það sem er á Norðurlöndunum og það sem þau hafa gert varðandi stofnanaflutning. Norðurlandaþjóðirnar hafa bæði nefnd í gangi og svo er til ákveðin stofnun í stjórnkerfi þeirra, í byggðamálaráðuneytum, þar sem er fjallað um þetta. Ég held að ráðsnafnið hafi e. t. v. villt nokkuð um fyrir mönnum. Hér er aðeins gert ráð fyrir ráðgjafarnefnd hjá forsrn. og alls ekki stofnun. Það er alls ekki okkar ætlun, þó það virðist hafa komið hér fram, og gæti því ráðið allt eins heitið flutningsnefnd ríkisstofnana af þeim ástæðum. Spurningin, sem knýr á hjá mér í þessu efni, er hvort einhver hreyfing megi verða á þessum málum, hvort þau eigi að vera í algerri ládeyðu, eins og raun ber vitni, eða hvort átak skuli a. m. k. undirbúið eða þá í hógværasta lagi að málinu sé komið að hluta til af stað með einhverjum hætti. Ég hef marglýst því yfir hér, að hverri þeirri aðferð, sem mönnum þykir vænlegust til einhverrar hreyfingar í þessu, verður tekið fagnandi af okkur flm., óháð því sem við flytjum hér þó við séum með þetta í þessu ákveðna formi. Í öðru lagi vil ég nefna það, og það snertir orðalagsathugasemdir varðandi ákveðnar greinar sem eru alveg réttmætar, að svo sem eðlilegt er virtist það fara fram hjá sumum að það er langt um liðið síðan þetta varð að frv. Þetta er nákvæmlega orðrétt upp úr nál. frá 1975. Það væri betra ef eitthvað hefði breyst síðan í þessum efnum. Það hefur í raun og veru ekkert gerst í þessum efnum, en eins og einmitt var komið inn á hefur í sumum tilfellum jafnvel verið farið aftur á bak í þessum efnum. Ég vil taka það fram, af því að það kom ekki fram í minni framsögu, að þessi nefnd var skipuð mönnum úr öllum flokkum úr öllum kjördæmum landsins og hún stóð einróma að því frv. sem við höfum flutt hér. Ég hef tekið þann kost að flytja frv. óbreytt eins og það kom frá nefndinni. Ég hef ekki aðra haldbærari aðferð, eins og ég nefndi, til að koma þessu máli á framfæri. Ég minni aðeins til viðbótar á einróma stuðningsyfirlýsingar Samtaka sveitarfélaga á Vestfjörðum, á Norðurlandi og á Austfjörðum við þetta frv., að vísu með athugasemdum, en við meginefni þess eða einhverja þá skipan sem gæti komið í staðinn. Ég verð því að taka það fram, að það hefði vafalaust verið rétt aðferð hér í þessari hv. deild að fá flm. úr öllum flokkum að frv. í þessa átt sem allir hefðu getað sætt sig við, en í raun og veru verður það þá hlutverk nefndar í þess stað að finna þessu máli sem farsælastan farveg. Í þriðja lagi vil ég, án þess að fara út í umr. um Framkvæmdastofnun ríkisins, af því að hún kom sumpart inn í vegna þess að ég nefndi að byggðadeild hennar, sem starfandi er, kæmi vissulega til álita sem aðili sem gæti fjallað um þessi mál, - þá vil ég segja að menn geta endalaust deilt um Framkvæmdastofnunina, áhrif hennar til góðs eða ills, en sú umræða á ekki heima hér, þ. e. um Framkvæmdastofnun í heild. Ég held hins vegar að allir geti verið sammála um það, að megináhrif Byggðasjóðs hafa verið hin jákvæðustu í yfirgnæfandi tilfellum hvarvetna um landsbyggðina. - En ég skal sem sagt um Framkvæmdastofnunina og deildir hennar ekki fara út í neina umr. hér. Það kom margt athyglisvert fram í umr. hér fyrir jólin og ekkert nema gott um það að segja að menn skiptist á skoðunum um þá stofnun. Við skulum ræða um hana þá við annað tækifæri og á öðrum vettvangi að sjálfsögðu. En mér er mest í mun að þetta mál megi á einhvern hátt komast þannig á hreyfingu að við sjáum þess dæmi, að stofnanir, útibú og deildir frá stofnunum komi í einhverjum mæli út á land, en ekki verði sú öfugþróun sem jafnvel á sér stað varðandi stofnun eins og hér var nefnd alveg sérstaklega, Síldarverksmiðjur ríkisins.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann lengi og þarf ekki að ítreka það sem ég sagði við umr. þegar hún hófst fyrir áramótin, að auðvitað erum við meira og minna og kannske algerlega sammala um að það þurfi að flytja fleiri ríkisstofnanir út á land eða a. m. k. að sporna við því að ríkisfyrirtæki, sem þar eru, séu flutt hingað suður. Það kom fram hjá frsm. og flm. í ræðu hans áðan, að við ræddum það talsvert fyrir áramótin að verið væri að flytja aðalstöðvar Síldarverksmiðja ríkisins frá Siglufirði til Reykjavíkur. Þá tók hæstv. utanrrh. m. a. til máls og sagði orðrétt.: „Ég hef alltaf verið andvígur öllum flutningi þaðan og ég er tilbúinn að styðja að því, að haldið verði fast við lög ef slíkt kemur til kasta ríkisstj. Ég hef ekki orðið var við að þetta mál væri þar til umfjöllunar, en einfaldast væri sjálfsagt, þar sem hér er um skýr lagaákvæði að tefla, að þm. kjördæmisins skrifuðu viðkomandi ráðh. og bentu honum á þetta lagaákvæði, og þá ætti ekki að vera nein fyrirstaða á því að það verði farið eftir lögum.“ Þetta var drengilega mælt af hæstv. utanrrh., eins og hans er von og vísa. Að sjálfsögðu skrifuðum við þm. úr þessu kjördæmi hæstv. sjútvrh. og kröfðumst þess, að staðið yrði við lög í þessu efni og skrifstofa Síldarverksmiðjanna ekki flutt til Reykjavíkur. Engu að síður hefur það nú gerst, að a. m. k. einn starfsmaður verksmiðjanna hefur verið fluttur hingað suður og Siglfirðingar telja að leggja eigi skrifstofu verksmiðjanna á Siglufirði niður. Einmitt nú í dag eru staddir í höfuðborginni fulltrúar bæjarstjórnar Siglufjarðar, efstu menn allra lista þar í síðustu kosningum, forustumenn allra stjórnmálaflokka í bæjarstjórn Siglufjarðar, og eiga fund núna á eftir einmitt með sínum þm. og munu knýja á um að lögum verði framfylgt í þessu efni. Ég taldi rétt af því tilefni, af því að frsm. gat líka um þetta sérstaka dæmi, að vekja á þessu athygli. Í hópi þm. Norðurlands vestra eru tveir ráðh. og sá þriðji hefur lýst stuðningi við það, sem er auðvitað sjálfgefið, að lögum landsins skuli hlíta og hindra þessa aðgerð. Þess vegna á ég von á að ríkisstj. muni á næsta fundi sínum, sem var talið að verði á morgun eða föstudaginn, - ég geri ráð fyrir að það séu alltíðir fundir í ríkisstj. nú og ekkert úrræðaleysi a. m. k. á þeim vettvangi, - hún muni þar taka fyrir þennan flutning suður. Menn segja kannske að þetta sé lítið dæmi og menn eigi ekki að vera að eyða löngum tíma í að ræða þetta hér á hinu háa Alþingi. En þetta er ekkert lítið dæmi. Ef það líðst að aðalstöðvar ríkisfyrirtækis, sem hefur sína meginstarfrækslu á öðrum stað úti á landi, verði fluttar til Reykjavíkur af því að menn vilja heldur búa þar og stunda sín skrifstofustörf þar, þá kemur auðvitað annað í kjölfarið. Við skulum gá að því að framleiðsla Síldarverksmiðja ríkisins er líklega að 2/3 á Siglufirði. Þar er langstærsta verksmiðjan sem hefur langmestu vinnsluna. Ef það er ekki hægt að hugsa sér að þessi skrifstofa, sem þar hefur alla tíð verið, megi vera þar áfram hlýtur eitthvað annað á eftir að koma. Það er miklu þýðingarmeira að hindra það gerræði að flytja skrifstofu Síldarverksmiðja ríkisins til Reykjavíkur en að samþykkja einhverja till. eða eitthvert frv. Það er að sýna í verki að við ætlum ekki að líða að slík stofnun sé flutt frá þeim stað sem hún lögum samkvæmt og eðli málsins samkvæmt á að vera á. Þess vegna treysti ég því, að þegar hæstv. ríkisstj. tekur þetta mál fyrir á næsta fundi sínum væntanlega, því að ég veit að þá ósk og jafnvel kröfu munu forustumenn í bæjarmálum Siglfirðinga bera fram nú á eftir, þá verði hendur látnar standa fram úr ermum og þetta verði stöðvað.



Herra forseti. Á þskj. 217 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120/1976, um tollskrá, með síðari breytingum, ásamt þeim hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni, Salome Þorkelsdóttur og Karli Steinari Guðnasyni. Hér er um að ræða einfalda viðbót við 37. tölul. 3. gr. í tollskrárlögum, þar sem ný málsgr. komi er orðist svo: „Að fella niður gjöld af öryggis- og hjálpartækjum fyrir sjón- og heyrnarskerta. Fjmrn. skal hafa samráð um framkvæmdina við augndeild Landakostsspítala og Tryggingastofnun ríkisins, sé um tæki fyrir sjónskerta að ræða, og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands, sé um heyrnarskerta að ræða.“ Grg. fyrir þessu frv. okkar flm. er frá þeim manni sem gerst þekkir nú, held ég, til þeirra mála sem snúa að heyrnarskertum, þ. e. frá 1ngimar Sigurðssyni deildarstjóra í heilbrmrn., en hann er jafnframt formaður stjórnar Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Ég vil leyfa mér - með leyfi forseta - að lesa þessa grg. yfir því hún gefur í raun og veru nokkuð glöggt til kynna hvað við er átt með þessari breytingu, en þar segir Ingimar Sigurðsson: „Þeir, sem búa við sjón- og heyrnarskerðingu, þurfa á ýmiss konar sérbúnaði að halda. Mjög er misjafnt á hvern hátt hið opinbera tekur þátt í kostnaði vegna slíkra tækja, allt frá fullum til engra greiðslna. Sé um að ræða hjálpartæki fyrir sjónskerta fer um slíkar greiðslur samkvæmt almannatryggingalögum, nr. 67/1971, með síðari breytingum, þ. e. tryggingaráð tekur ákvörðun um þátttöku hins opinbera í kostnaði vegna slíkra tækja. Sé hins vegar um að ræða hjálpartæki fyrir heyrnarskerta fer um greiðslur hins opinbera samkv. lögum nr. 35/1980, um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands, en samkvæmt þeim skal ráðh. setja reglur um þátttöku ríkisins í kostnaði við útvegun þeirra. Í reynd hefur eingöngu verið tekin afstaða til þátttöku ríkisins varðandi heyrnartæki. Önnur hjálpartæki fyrir heyrnarskerta eru greidd af Tryggingastofnun ríkisins að höfðu samráði við Heyrnar- og talmeinastöðina á sama hátt og greinir frá um hjálpartæki fyrir sjónskerta, séu þau á annað borð greidd á einhvern hátt. Þrátt fyrir það að hið opinbera standi undir verulegum kostnaði vegna nefndra hjálpartækja er kostnaður notenda í mörgum tilvikum talsverður. Má hér sem dæmi nefna að sérhönnuð vekjaraklukka með vibrator fyrir heyrnarskerta, sem kostar 440 danskar kr., kostar hér með öllum álagningum 1464 kr. Engum blandast þó hugur um að slík tæki eru heyrnarskertum nauðsynlegri en venjuleg vekjaraklukka velheyrandi. Fyrir því verður að teljast óeðlilegt að hið opinbera hafi tekjur af slíkri fötlun sem sjón- og heyrnarskerðing er. Verulegur fjöldi þarf á slíkum öryggis- og hjálpartækjum að halda og má sem dæmi nefna að um 3000 menn voru skoðaðir á vegum Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands fyrra misseri yfirstandandi árs og úthlutað var tæpum 1000 tækjum. Er hér um verulega aukningu að ræða frá fyrra ári, en eigi að síður er langur biðlisti við stofnunina. Lagt er til að fjmrn. setji nánari reglur um framkvæmdina að höfðu samráði við augndeild Landakotsspítala, Tryggingastofnun ríkisins og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands, eftir því hvort um er að ræða tæki fyrir sjónskerta eða heyrnarskerta. Fyrst og fremst þarf að setja reglur um þau tæki, sem falla eiga hér undir, og verður að tryggja samráð við þá aðila, er annast þessi mál, til þess að tryggja að um misnotkun verði ekki að ræða. Í reynd þyrfti að leita samþykkis þessara aðila í hverju tilviki. Enn fremur þyrfti að setja reglur um það, í hvaða tilvikum beita ætti þessari niðurfellingarheimild, en það yrði í þeim tilvikum þar sem menn verða að standa sjálfir straum af kostnaði við útvegun slíkra tækja, ýmist að öllu leyti eða að hluta til. Þar sem ríkið sjálft tekur þegar verulegan þátt í kostnaði við útvegun slíkra tækja og greiðir þar með í eigin vasa bæði aðflutningsgjöld og söluskatt yrði hér ekki um verulega tekjuskerðingu að ræða fyrir ríkið, nema í þeim tilvikum þar sem ákveðið yrði að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af gleraugum og efni til þeirra, en í fyllsta máta er ósanngjarnt að þeir, sem þurfa á slíkum tækjum að halda, greiði aðflutningsgjöld og söluskatt eins og um munaðarvarning sé að ræða, sérstaklega þegar haft er í huga að hið opinbera tekur engan þátt í kostnaði við útvegun þeirra nema í undantekningartilvikum. Væri við hæfi,“ segir í lokin, af því að þetta var gert fyrir áramót, „að koma nefndri niðurfellingarheimild í lög áður en ár fatlaðra líður í aldanna skaut.“ Það er í raun og veru litlu við þetta að bæta. Það er sagt hér, að nánari grein verði gerð fyrir málinu í framsögu. Ég vil þá greina frá því, að tilefni þessa er fyrst og fremst að fulltrúar frá þessum samtökum voru á ágætum fundi með ýmsum þm. á sínum tíma, á nokkuð fjölmennri ráðstefnu úti á Loftleiðum, þar sem þeir ræddu einmitt mörg þau vandamál sem þeirra fötlun varða. Sérstaklega komu þeir inn á ýmis bein atriði sem væri hægt að leiðrétta með einföldum lagabreytingum. Í framhaldi af þessum fundi komu svo fulltrúar frá félagi heyrnarlausra að máli við okkur nokkra alþm. og óskuðu eftir því, að við flyttum þetta mál hér inn í sali þingsins og reyndum að ná fram einhverri breytingu á tollskrá og einnig varðandi söluskatt á síðara stigi, ef okkur tækist að ná því fyrra fram. Við tókum þessu erindi að sjálfsögðu vel. Niðurstaðan varð sú, að ég leitaði til Ingimars Sigurðssonar um frv.-texta og grg. einnig þannig að við gætum búið þetta sem best úr garði. Að sjálfsögðu reiknum við með því, að öll tæknileg útfærsla á þessum lið, eins og tekið er fram í grg., komi svo síðar í ákveðinni reglugerð eða ákveðnum reglum sem fjmrn. setur ásamt deild Landakotsspítala og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Ég taldi það öruggara, áður en við fluttum þetta mál hér, að hafa það samráð við hæstv. fjmrh. og vita hvað hann segði um slíka breytingu. Ég benti þar á það, sem ég geri hér einnig, að þegar eru fyrir nokkur ákvæði um heimildir af þessu tagi, m. a. alveg sérstaklega sem snerta sjónskerta. Við flm. vorum á tímabili að hugsa um að fella jafnvel þá mgr. niður og setja þessa víðtæku heimild hér í staðinn, en félagsskapur blindra og sjónskertra, Blindrafélagið, taldi að í því ákvæði væri fleira tekið sem þá snerti þannig að við bættum aðeins við 2. mgr. þar sem bæði falla undir heyrnarskertir og sjónskertir. Fjmrh. tók þessu máli vel og taldi það sjálfsagt. Ég get þessa hér vegna þess að mér þykir það nokkuð gott veganesti fyrir þá hv. nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, því að samkvæmt því, sem venja er um mál af þessu tagi, mun þetta mál fara til umsagnar hjá fjmrn. Er þá ekki lakara að þeir ráðuneytismenn, sem um þetta verða spurðir, m. a. um tæknilega útfærslu á þessu, viti að hæstv. fjmrh. hefur lýst þarna yfir samþykki sínu, enda um mikið sanngirnismál að ræða. Frá því að þetta frv. var flutt hafa okkur borist ályktanir frá félagi heyrnarlausra sem telja þetta rétt skref í áttina, en benda jafnframt á það, að enn sé söluskatturinn eftir af þessum tækjum. Við munum að sjálfsögðu taka það til athugunar síðar, ef þetta mál nær fram að ganga. Ég held að þetta sé samt sem áður fyrsta sporið og við eigum að stíga það núna. Ég held að ég orðlengi þetta ekki frekar, en vil leyfa mér að óska þess, að málinu að lokinni þessari umr. veði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.