Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef þá breytt því þannig, með leyfi hæstv. forseta, að brtt. verði við 7. gr., að aftan við hana komi, eins og hún er nú orðuð: „í næsta nágrenni við kjörstað“, og mundi þá lesast þannig, ef þetta væri samþ., að bannað er „að hafa flokksmerki, merki lista eða önnur slík auðkenni á bifreiðum, meðan kjörfundur stendur yfir, svo og að nota gjallarhorn til áróðurs á sama tíma í næsta nágrenni við kjörstað“. Orðalagið er þá í samræmi við það niðurlag 6. gr., sem breytt var í hv. Nd. og hæstv. ráðh. lýsti hér áður. Þar stendur líka „í næsta nágrenni“.



Herra forseti. Þetta mál ber nú brátt að eins og fyrri daginn, þannig að þm, er ekki ætlaður tími til þess einu sinni, að þeir fái tækifæri til að flytja brtt. Ég sé það, að einu atriði hefur hv. Nd. breytt, og er nú vandséð, hvað frv. verði miklu skýrara með þeim hætti. Í frv. mun hafa staðið, að bannað sé að hafa uppi flokksmerki og önnur slík auðkenni, m.a. á næstu húsum og í aðliggjandi götum, en hefur nú verið breytt í orðin „í næsta nágrenni“, og var svo að skilja á hæstv. fjmrh., að þar með væri komið svo skýrt og afgerandi orðalag, að vafi ætti ekki að geta komið þar til. Því fer náttúrlega fjarri, að þetta sé öllu skýrara. En ef til vill hefur verið meiningin að forða vissum væntanlegum félagsheimilum, sem standa stjórnmálaflokkunum nærri, frá því, að þau kynnu að lenda undir þessu ákvæði. - Ég hafði hugsað mér að flytja hér brtt. nokkrar við frv. og vil fara fram á það, að nokkurt hlé, ekki nema nokkrar mínútur, yrði veitt til þess, að auðið yrði að ganga frá þeim brtt. Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.



Það var bent á það í hv, Nd., að ákvæði í 6. gr. frv., þar sem tekið var svo til orða: „í næstu húsum og í aðliggjandi götum“ - væri óákveðið, og þótti þessi bending á rökum reist. Var því flutt þar brtt. um að hafa sama orðalag á þessu og er í gildandi kosningalögum, og var hún samþ. í niðurlagi 6. gr. Þetta er eina breytingin, sem gerð var á málinu í hv. Nd.



Herra forseti. Þetta þokkalega frv. er komið til okkar aftur, eftir að Nd. hafði gert á því lítils háttar breytingu. Breytingin, sem hæstv. fjmrh., sem lagði þetta frv. fram, beitti sér fyrir í Nd., er við 6. gr., að í stað orðanna „á næstu húsum og aðliggjandi götum“ komi: í næsta nágrenni. - Það er varðandi það, hvað megi framkvæma nálægt kjörstað, eða hafast að. Ég hygg að ástæðan til þess, að hæstv. ráðh. flutti þessa brtt., hafi verið sú, að hann vildi koma í veg fyrir, að ákvæðið, eins og það var í frv., næði til hins nýja, væntanlega samkomuhúss Framsfl., sem er við sömu götu og aðalkjörstaðurinn í Reykjavík í miðbænum, barnaskólinn. En þetta kom við hjarta hæstv. ráðh., því að ekki má framkvæma neitt, sem skerðir rétt Framsfl. Hann má beita öllum þeim aðferðum, sem honum sýnist í kosningum. Það eru aðrir flokkar, er mega þola hömlur, en ekki hann. Ég mun ekki fara að ræða þetta mál mikið úr þessu. Ég ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að leggja fram tvær brtt. Önnur brtt. er svo hljóðandi: „Aftan við 2. gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Aftan við 76. gr. laganna komi ný málsgr., þannig: Þegar kosningar fara fram að vetri til, skulu kjördagar vera tveir.“ Til vara leyfi ég mér að flytja aðra till., svo hljóðandi: „Ef yfirkjörstjórn í kaupstöðum telur, að óveður hafi verulega hindrað kjörsókn, getur hún, áður en kjörfundi er slitið, ákveðið, að kjördagar skuli vera tveir. Sama rétt hafa undirkjörstjórnir í einstökum kjördeildum utan kaupstaða til að ákveða, að kjördagar skuli vera tveir.“ Þetta er varatill. Þetta er ekkert nýtt ákvæði í raun og veru. Við síðari alþingiskosningar 1942, haustkosningar, sem fóru fram í október, voru kjördagar ákveðnir tveir. Og við lýðveldiskosningarnar voru þeir ekki ákveðnir 2, heldur 4, kjördagarnir. Hvers vegna skyldi þetta hafa verið gert? Var ekki ætlunin sú að gera kjósendum auðveldara fyrir með að neita kosningarréttar síns? Hví í ósköpunum var Alþ. að gera þetta, að hafa kjördagana tvo við síðari kosningar 1942, því dugði ekki að hafa einn kjördag? Eftir stefnunni, sem nú er, hefði það verið vilji Framsfl. a.m.k., að sem fæstir kjósendur gætu neytt atkvæðisréttar síns, og þess vegna hefðu þeir mótmælt því að hafa kjördagana tvo. Vetrarveður eru þannig hér á landi, að það getur komið fyrir, að það hindri menn að sækja kjörfundi. Það vita þeir, sem nokkuð þekkja til í sveitum landsins. Og þetta hefur líka komið fyrir, að yfirkjörstjórnir hafa neyðzt til að fresta kosningum vegna illviðris. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessar brtt.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt tvær skriflegar brtt. Þær eru nú að vísu prentaðar, en verður að telja skriflegar, frá hv. þm. V-Sk., Jóni Kjartanssyni. Sú fyrri hljóðar svo: „Aftan við 2. gr. bætist ný mgr., svo hljóðandi: Aftan við 76. Gr. l. komi ný mgr., þannig: Þegar kosningar fara fram að vetri til, skulu kjördagar vera tveir.“ Sú síðari er svo: „Til vara: Ef yfirkjörstjórn í kaupstöðum telur, að óveður hafi verulega hindrað kjörsókn, getur hún, áður en kjörfundi er slitið, ákveðið, að kjördagar skuli vera tveir. Sama rétt hafa undirkjörstjórnir í einstökum kjördeildum utan kaupstaða til að ákveða, að kjördagar skuli vera tveir.“ Ég fæ ekki almennilega skilið, hvers vegna þetta er varatill. Það mætti lögleiða það, sem í varatill. stendur, þó að hin væri samþ. Jæja, það er varatill. Þessar till. eru of seint fram komnar og verða auk þess að teljast skriflegar og þurfa því tvöföld afbrigði til að mega komast að.



Ég hef nú í seinni tíð og raunar fyrr, oft heyrt á það minnzt, hvað á vetrardag getur verið slæmt að vera bundið við að ljúka kosningum á einum degi, enda eru alþingiskosningarnar á betri árstíma, þegar hægara er að koma því við að ljúka kosningum á einum degi. Ef tilgangur löggjafans er sá, sem hann á að vera, sem sé að greiða fyrir því, að menn geti notað kosningarrétt sinn, þá held ég a.m.k. hvað kosningar til sveitarstjórna og bæjarstjórna áhrærir, að það væri réttara að hafa það fastákveðið, að það skyldi gerast á tveim dögum, eins og mér skilst að önnur brtt. fari fram á. Nú er, að mér skilst, lagaskylda, að kosningar til bæjarstjórna og hreppsnefnda í kauptúnum fari fram að vetrinum til, í janúarmánuði. Og þá hefði ég búizt við því, að meðal þeirra breytinga, sem nefndin fræga, sem oft hefur verið nefnd, mþn., kæmi með á sínum tíma, yrði það eitt atriðið að leyfa eða lögbjóða, að til slíkrar kosningar að vetri til, í bæjum og kauptúnum, skyldu notaðir tveir dagar, og væri náttúrlega réttara, að slík breyting kæmi frá nefndinni, eins og það hefði verið réttara, að frv. þetta, sem hér liggur fyrir, yfir höfuð breytingar á þessum lögum um kosningar til Alþ. hefðu komið vel undirbúnar frá þeirri hv. nefnd, heldur en hæstv. ríkisstj, hlypi í það á þann hátt, sem margsinnis hefur verið lýst, á þann flausturslega hátt, sem hefur verið lýst hér, að koma með einstök atriði í þessum málum til breytinga, eins og frv. ber með sér. Það vita nú allir, hvernig það var hér í þessari hv. deild, þar sem þetta frv. var lagt fyrst fram, að það var ákaflega illa í garðinn búið, og meðferð hv. nefndar á því hér og deildarinnar sýndi, að það var illframbærilegt, eins og það var fyrst lagt fram. Síðan fer það til hv. Nd., og í upphafi þessara umr. hér lýsti hæstv. fjmrh. því yfir, að enn hefði verið gerð breyting í Nd. til þess, eins og mér skildist hann ætla okkur að skilja, að gera visst ákvæði, þ.e. ákvæði 6. gr. um auðkenni á húsum, sem væru nálægt kjörstað eða eitthvað því um líkt, svo að enn þá þurfti umbóta við að hans dómi, og hefur sú umbót, sem hann vildi þar að koma, þegar komizt inn í þetta frv. Ég álít, að úr því að farið er að hafa þennan hátt á, sem kannske verður í fleiri áföngum, þó að þetta sé sá fyrsti, að hlaupa fram fyrir hv. mþn. og koma með breytingar á kosningalögunum, eins og hér liggur fyrir, þá eigi sú brtt., sem hv. þm, V-Sk. (JK) var að leggja hér fram um að hafa kjördagana tvo, fullan rétt á sér, og ættu sérstaklega þeir, sem búa í fjölbýli, að skilja, að í örðugustu vetrarmánuðum er það skynsamleg tilhögun að ætla tvo daga til þessara kosninga. Það er nú búið að ræða mikið um þetta mál í báðum hv. deildum Alþ., að mönnum kannske leiðist, að það sé farið að orðlengja um það meir. En þó ætla ég, að það hafi ekki verið rætt um skör fram. Ég var t.d. í gær staddur í hv. Nd. sem áheyrandi og heyrði hæstv. fjmrh., sem aðallega hefur tekið að sér forustu í þessu máli og virðist leggja mikið kapp á að knýja það fram núna fyrir hátíðirnar, halda þar langa ræðu, þar sem hann virtist alltaf rugla hugtökunum kjörklefi og kjörfundur saman, því að hann margendurtók það í sinni ræðu, að sjálfstæðismenn vildu hafa leyfi til að hafa mann til uppskrifta eða til minnisskriftar í kjörklefum. Ég veit ekki, við hvaða málvenju hæstv, ráðh. er upp alinn í því efni, en ég hef frá því fyrsta, að kosningar fóru fram á þennan hátt, alltaf heyrt og skilið, að kjörklefi væri það afþiljaða horn eða herbergi innan kjörfundarstofunnar, sem kjósandanum er ætlað að vera einum í, og nokkurs konar helgur staður kjósandans, til þess að enginn geti að því komizt, hvernig hann krossar eða ritar á sinn kjörseðil. Og mér þótti undarlegt að heyra það, að hæstv. ráðh. skyldi alltaf tala um kjörklefa, þegar hann eftir eðli málsins, hlaut að eiga við kjörfundarstofu. Svo sé ég það nú hér á þessu frv., að þar er komið orðalag, sem skýrir þetta. En sé því haldið fram gagnvart almenningi, að sjálfstæðismenn eða einhverjir aðrir flokkar vilji hafa uppskrift á kjósendum af sendimönnum eða trúnaðarmönnum í kjörklefa, þá er það náttúrlega mesti misskilningur. Nú hljóðar 6. gr. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „3. töluliður 139. gr. l. orðist svo: Að reyna að hafa áhrif á atkvgr., hvort heldur er með ræðuhöldum, prentuðum eða skriflegum ávörpum eða auglýsingum, með því að bera eða hafa uppi flokksmerki, merki lista eða önnur slík auðkenni á sjálfum kjörstaðnum, þ.e. í kjörfundarstofu, kjörklefa eða annars staðar í eða á þeim húsakynnum, þar sem kosning fer fram, svo og í næsta nágrenni.“ Þetta orðalag er miklu skiljanlegra og nær viti og síður hætt við, að af því skapist misskilningur eða ágreiningur þeirra, sem við þessi lög eiga að búa. Ég veit ekki, hvort hv. Nd. hefur gert nokkuð við básúnuna, sem ég leyfði mér að nefna svo. Það var, held ég, um hávaða í hornum. Bíðum nú við. Það var eitthvað bannað að hafa hátalara, og ég talaði um það við meðferð málsins þá hérna í deildinni, hvort það bann við hátalara ætti að ná yfir allan bæinn, meðan á þessari athöfn stæði. Jú, ég sé nú raunar, að þetta gjallarhorn er enn þá í huga hæstv. ríkisstj., því að 7. gr. hljóðar svo enn, þ.e.a.s. síðari liður hennar, með leyfi hæstv. forseta: „Að hafa flokksmerki, merki lista eða önnur slík auðkenni á bifreiðum, meðan kjörfundur stendur yfir, svo og að nota gjallarhorn til áróðurs á sama tíma.“ Þarna eru því engin takmörk sett, hvar það gjallarhorn má í veröldinni vera, og er þó talsvert einkennilegt, ef ekki mætti, jafnvel þótt það væri kjörfundardagur, hafa hátalara á húsi eða jafnvel skulum við segja bíl, sem væri fjarri kjörstað. En eins og gr. er enn, þá er ekki að sjá annað, en þetta gildi í hvaða fjarlægð sem um er að ræða frá kjörstaðnum. Ég vil fyrir mitt leyti nota tækifærið til þess að koma fram með brtt. við þetta orðalag, til þess að því væru þá einhver takmörk sett með gjallarhornið. Nú eru menn t.d. oft og tíðum með verzlunarauglýsingar, þar sem gjallarhorn eru notuð, og kalla saman fundi og samkomur líka með gjallarhorni, og ég vildi þess vegna, að hæstv. forseti leyfði mér litla stund til þess að skrifa stutta breytingartillögu við þessa grein, og ég skal taka það fram, að hún er eingöngu flutt til þess að gera þetta ákvæði skýrara. Ég skal þess vegna yfirgefa ræðustólinn í því trausti, að hæstv. forseti leyfi mér tvær eða þrjár mínútur til þess að semja brtt. við þessa 7. gr. í því skyni, sem ég nú lýsti.

Forseti (BSt): Ég vil aðeins benda hv. þm. á, að það er ekki í frv. bannað að nota gjallarhorn til annars en áróðurs. Það er aðeins bannað að nota þau til áróðurs í kosningunum samkvæmt frv. Enn fremur vil ég minna á, að þetta frv. er um breytingu á lögum um kosningar til Alþ., en mér virðist næstum eins og mönnum virðist, að það muni vera um breyt. á lögum um kosningar til bæjarstjórnar. Ég skal gjarnan doka við. Það hefur enginn kvatt sér hljóðs, en ég doka aðeins við eftir till. frá hv. þm. Vestm.



Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gefið mér tóm til þess að orða þetta, og ég vona, að það verði ekki misskilið, að mér gengur það eitt til að fá skýrara orðalag á þetta atriði og hef í rauninni tekið mér hæstv. fjmrh. til fyrirmyndar, því að mér skilst, að sú breyting, sem kom inn í þetta mál í hv. Nd., hafi verið frá honum. Ég hef þess vegna orðað þessa brtt., sem ég ætla að leyfa mér að flytja skriflega, ef það fæst: „ Brtt. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 80 7. Sept. 1942, um kosningar til Alþingis. Frá Jóhanni Jósefssyni. Við 7. gr. Á eftir „til áróðurs á sama tíma“ í lok síðari mgr. komi: í næsta nágrenni við kjörstað.“ Er þá notað svipað eða sama orðalag og í breytingunni, sem gerð var í hv. Nd. um listamerki og því um líkt, sem ætlazt er til að líka sé bannað í næsta nágrenni við kjörstað. Ég hef þarna sem sagt valið mér til fyrirmyndar það orðalag, sem þegar hefur verið samþ. í hv. Nd., og vil gera ráð fyrir, að það þyki ekki ósanngjarnt, að það sé líka notað um þessa gjallarhornsnotkun. Hæstv. forseti sagði, að ég mundi ekki hafa tekið eftir því, að það væri sagt þarna til áróðurs á sama tíma. Jú, ég var búinn að sjá það, það stendur til áróðurs, en það getur verið margs konar áróðurinn, sem sagt, þó að það væri kosningaáróður, ef hann er í hæfilegri fjarlægð frá kjörstað, þá nær það engri átt, að það megi ekki hafa hann í frammi jafnt á kjördag sem aðra daga. Með því að fjarlægja það frá kjörstað virðist mér þeim tilgangi vera náð, sem ætlazt er til með brtt. hæstv. fjmrh. við frv., eins og það var í Nd. og hann lýsti sjálfur hér í ræðu fyrr við meðferð þessa máls. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa litlu brtt.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. frá hv. þm. Vestm. (JJós): „Við 7. gr. Á eftir „til áróðurs á sama tíma“ í síðari mgr. komi: Í næsta nágrenni við kjörstað.“ Nú er 7. gr. ekki nema ein málsgrein. Á þá að breyta því í málsliður, síðari málsliður? 

Forseti (BSt): Brtt. er þá þannig, að aftan við gr. komi: „í næsta nágrenni við kjörstað“. Brtt. er bæði of seint fram komin og þar að auki skrifleg og þarf því tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Mér kemur það nokkuð á óvart, ef hæstv, forseti ætlar að halda því fram við hv. þd., að ég hafi ekki kvatt mér hljóðs. Ég fékk fjarvistarleyfi hjá hæstv. forseta fyrir réttum klukkutíma til þess að mega vera við jarðarför, og ég lét einmitt í ljós ósk um það, að mér gæfist kostur á því að taka til máls að þeim tíma liðnum, svo að það er ekki fyrir neina náð hæstv. forseta, sem ég fæ að taka hér til máls nú, enda er þessu máli þannig farið, að það er vissulega ástæða til þess, að því séu gerð ýtarlegri skil, en þó hefur gefizt tækifæri til hér í hv. þingdeild. Það er látið í veðri vaka, að megintilgangur þessa frv. sé sá að friða kjördaginn, eins og hv. stjórnarflokkar kalla það. Þegar ég virði fyrir mér þennan tilgang og þau fögru orð öll, sem um hann hafa fallið, bæði hér á hv. Alþ. og í blöðum hv. stjórnarflokka, þá getur ekki farið hjá því, að upp í hugann komi mynd nokkuð önnur af framkvæmd þessara sömu flokka á friðsemd sinni á kjördegi. Og mig langar til þess að rifja í örstuttu máli upp nokkra drætti þessarar myndar úr þeim landshluta, þar sem ég þekki bezt til kosninga. Þar, eins og auðvitað annars staðar á landinu, hefur hv. stjórnarflokkum, sem flytja þetta frv. til þess að „friða kjördaginn“, gefizt tækifæri til þess að sýna þann vilja sinn í verki. Ég vildi fyrst mega skýra frá því, hvernig bæjarstjórnarkosningar voru framkvæmdar af Alþfl. og Framsfl. á Ísafirði í fyrsta og annað skiptið, sem ég átti kost á því að taka þátt í slíkum kosningum þar. Kjördagurinn hófst á því, að umsát var hafin af hálfu þessara flokka um tvær heilbrigðisstofnanir bæjarfélagsins, sjúkrahúsið og elliheimilið. Það var hleypt hóp kosningasmala Alþfl. og Framsfl. á þessar tvær heilbrigðisstofnanir og þær bókstaflega hernumdar. Um leið og kosning var hafin, hreinsuðu umboðsmenn þessara flokka svo að segja bæði sjúkrahúsið og gamalmennaheimilið og fluttu fólkið, sumt lítið veikt, en sumt mikið veikt, á kjörstað. Ég minnist þess, að sumt af þessu fólki var svo fársjúkt, að það gat ekki einu sinni setið í bifreiðum, og varð að bera það í sjúkrabörum inn á kjörstaðinn. Þetta gerðist ekki aðeins á sjúkrahúsinu, eins og ég sagði, heldur og á elliheimilinu. Mennirnir, sem nú segjast vera að „friða kjördaginn“ fyrir Reykvíkinga, þustu inn á elliheimilið í býti að morgni og höfuðsátu gamla fólkið og fluttu það á kjörstað, um leið og kosning var hafin. Þetta er einungis einn dráttur í myndinni af því, hvernig fulltrúar þessara flokka „friðuðu kjördaginn“ á Ísafirði. Annar dráttur í þessa mynd er sá, að það var tekið að tíðkast á þessum árum, að fulltrúar Alþfl. tóku upp heilar fjölskyldur daginn fyrir kjördag og fluttu þær heim til sinna eigin forsprakka til þess að höfuðsitja þær þar í heilan sólarhring, áður en kjördagur og kosning hæfist. Var ýmsum brögðum beitt til þess að fá fólk til slíkra hluta. Þriðji drátturinn í þessa mynd af friðnum, sem Framsfl. og Alþfl. sköpuðu fyrir vestan ,á kjördegi, gæti svo verið sá, minningin um það, að eitt sinn var það á einum kjörstað í kjördæmi mínu, að kona, sem legið hafði sjúk í 3 ár og var með háan sótthita á kjördag, var borin á kjörstað til þess að greiða atkv., svo veik, að hún hafði ekki einu sinni möguleika til þess að óska aðstoðar þess manns í kjörstjórninni, sem hún óskaði að aðstoðaði sig við að greiða atkv. Manneskjan hafði bókstaflega hvorki líkams né sálarkrafta til þess að biðja um aðstoðina, og sá, sem bar hana á kjörstaðinn, var látinn óska aðstoðarinnar fyrir hana og þar með auðvitað þverbrjóta kosningalög. Þetta eru aðeins örfáir drættir í myndinni af því, hvernig þessir flokkar, sem nú segjast vera að „friða kjördaginn“ fyrir Reykvíkinga, hafa friðað hann útí á landi. Ég skal ekki rekja þessa sögu lengri, en ég gæti talið tugi slíkra dæma. Þegar á þetta er litið og fjölmargt fleira, er það ekki lítil hræsni og yfirdrepsskapur, þegar þessir flokkar, sem nú sitja í ríkisstj., flytja frv., sem þeir segja að eigi fyrst og fremst að vera um það að vernda kjósendurna, vernda fólkið í Reykjavík fyrir ágangi pólitískra smala á kjördegi. Ég held, að það sé nokkurn veginn staðreynd í þeim landshluta, þar sem ég þekki bezt til, að engir flokkar hafi beitt eins skefjalausum áróðri og eins miskunnarlausri harðýðgi við gamalt fólk og veikt á kjördegi eins og Framsfl. og Alþfl. Kommúnistar hafa ekki gert það þar, vegna þess að þeir hafa miklu minna þurft á því að halda, því að þeir hafa svo að segja ekkert fylgi átt í þessum landshluta. Það frv., sem hér liggur fyrir til breytinga á kosningalögunum, á að vísu að ná til fleiri en Reykvíkinga. En því er fyrst og fremst beint að Reykjavík. Ég er líka sannfærður um það, að ekki einn einasti maður t.d. í landshluta eins og Vestfjörðum tekur það yfirvarp alvarlega, að tilgangur þessa frv. sé að friða fólkið fyrir ásókn hinna pólitísku flokka á kjördegi. Fólkið þekkir allt of vel fortíð þeirra flokka, sem aðallega beita sér fyrir þessu frv. Á það hefur verið bent í þeim miklu umr., sem orðið hafa um þetta mál hér á hv. Alþingi, að sérstök mþn. sé starfandi að því að endurskoða kosningalögin, og sú n. er skipuð fulltrúum allra þingflokka. Ég dreg það ekki í efa, að breyta megi ýmsum atriðum kosningalaga til hins betra og til réttlátari vegar. Öll mannanna verk eru þannig, að þau eru ófullkomin, og reynslan er stöðugt að kenna okkur fjölmargt í framkvæmd lýðræðishátta. En það er merkilegt, að sá flokkur og leiðtogar þess flokks, sem aðallega hafa beitt sér fyrir þeim breyt. á kosningalögum, sem hér er um að ræða, eru aðalvarðmennirnir um hina ranglátu og úreltu kjördæmaskipun, sem ríkir í þessu landi. Réttlætistilfinningin er þá ekki þroskaðri, en svo hjá þessum mönnum, sem segjast vera að friða fólkið fyrir ágengni stjórnmálamannanna, að sjálfan grundvöll lýðræðisskipulagsins, kjördæmaskipunina, vilja þeir hafa eins rangláta og þeir frekast geta, aðeins ef það er í þágu þeirra eigin pólitísku hagsmuna. Framsfl. nefnir það ekki einu orði í þeirri „réttindabaráttu“, sem hann þykist standa í hér fyrir hönd kjósenda í landinu, að kjördæmaskipunin sé óréttlát og það þurfi að breyta henni. Nei, á það er ekki minnzt einu orði, enda þótt sú staðreynd blasi við öllum landslýð, að Alþingi sjálft sé ekki skipað í neinu samræmi við vilja fólksins í landinu. Þetta sést einna greinilegast á úrslitum seinustu alþingiskosninga, þar sem það gerðist, að Framsfl. og Alþfl. töpuðu á milli 4 og 5% atkvæða, en unnu samt nokkur þingsæti, á sama tíma sem Sjálfstfl., sem hækkaði hlutfallstölu sína úr 37.5% upp í 42.4%, tapaði tveimur þingsætum, Þessar staðreyndir sýna greinilegar en nokkuð annað, hversu léleg mynd Alþingi er í dag af vilja þjóðarinnar. Flokkur, sem hefur rúmlega 42% kjósenda á bak við sig, hefur 19 þm., en flokkur, sem hefur 15.6% á bak við sig, Framsfl., hefur 17 þm. En þetta er ekki ranglæti, sem hæstv. núverandi ríkisstj. finnst ástæða til þess að beita sér fyrir að leiðrétta. Þetta má liggja í láginni. Alþingi má hennar vegna vera skrípamynd af þjóðarviljanum. En til hins er ástæða, að flytja frv. um breyt. á kosningalögunum, sem ekki setur undir neinn leka í sambandi við áróður á kjördegi og ekki felur í sér neina raunhæfa tilraun til þess að draga úr óhóflegum áróðri og ónæði, sem kjósendur kunna að verða fyrir af honum. Ég benti á það, að þau vinnubrögð, sem ég lýsti hér í upphafi að viðhöfð hefðu verið á kjördegi vestur á Vestfjörðum, bæði við bæjarstjórnar- og alþingiskosningar, af Framsfl.mönnum og Alþfl.-mönnum, verða ekki að neinu leyti hindruð með þeim breytingum, sem lagt er til að gerðar verði með þessu frv. Það er ekki hægt að koma í veg fyrir það, að pólitískir flokkar, sem vilja ganga hart að fólki, sem kannske er tregt til að kjósa, kannske vegna veikinda, kannske vegna elli, kannske vegna sjóndepru, - það er hvergi tryggt, að þetta fólk njóti einhvers nýs friðar gagnvart ágangi. Það hafa ekki verið færð minnstu rök að því af hálfu hv. stjórnarsinna, að þessi ágangur yrði minnkaður, þó að þessar brtt. verði samþykktar. En aðalatriði þeirra eru þau, að hinum pólitísku flokkum er gert erfiðara fyrir að fylgjast með því, hverjir kjósa. Og þó nær þetta í raun og veru eingöngu til Reykjavíkur og hinna stærstu kaupstaða, vegna þess að í strjálbýlinu, í sveitum og í sjávarþorpum, geta menn fylgzt alveg nákvæmlega með því, hverjir kjósa. Fjölmennið er ekki meira en svo, og kynnin eru það náin manna á milli, að það þarf ekki að hafa menn inni á kjörstöðum til að skrifa upp nöfn þeirra, sem kjósa, vegna þess að samborgararnir geta að öðrum leiðum fylgzt nokkurn veginn nákvæmlega með því. Þetta frv. er þess vegna ekki til þess að friða fólk úti á landi fyrir of mikilli ágengni stjórnmálaflokka á kjördegi. En auðsætt er, að hv. stjórnarflokkar byggja á því nokkra von, að minnkaðir möguleikar til þess að fylgjast með því, hverjir kjósa hér í Reykjavík, muni helzt bitna á stærsta stjórnmálaflokknum. Og það er ljóta sagan í sambandi við þetta mál, að það er ekki flutt fram sem réttlætismál, þó að flm. þess hafi á sér yfirskin guðhræðslunnar og tali um friðun kjördagsins, heldur sem pólitískt ofsóknarmál. Á það var minnzt, að sérstök mþn. starfaði að endurskoðun kosningalaga og þar ættu sæti fulltrúar allra flokka. Á undanförnum áratugum, þegar kosningalög hafa verið endurskoðuð, hefur verið lögð áherzla á það, að um það starf gæti verið samvinna milli hinna pólitísku flokka. Á þann hátt hefur verið talið líklegast, að skynsamlegum breytingum yrði fram komið, breytingum, sem ekki væru eingöngu miðaðar við stundarhagsmuni eins eða tveggja flokka, heldur við þörf lýðræðisskipulagsins fyrir réttlátar og skynsamlegar reglur. Hér er allt annar háttur á hafður. Nú eru hafin pólitísk illindi um endurskoðun kosningalaga. Fyrst er byrjað á því, að stuðningsblöð hæstv. ríkisstj. hefja upp hótanir um það, að klekkt skuli á stjórnarandstöðunni. Síðan er málið flutt, að vísu í nokkru mildari búningi, en orðræður höfðu verið uppi um áður. En engu að síður er undirbúningur málsins svo lélegur, að jafnvel við 1. umr. þess verða hæstv. ráðh. að lýsa því yfir, að veigamestu ákvæði frv. séu byggð á prentvillum. Á ég þar við ákvæðið um það, sem stóð upprunalega í frv., að kosning skyldi ekki standa lengur en til kl. 10 síðdegis. Jafnvel veigamesta ákvæði frv. er sagt byggjast á prentvillu, eftir að margra mánaða vinnu hefur verið eytt í að undirbúa málið. Það er auðsætt, að þetta frv. er fyrst og fremst fram komið vegna ótta hæstv. stjórnarflokka við þær kosningar, sem fram undan eru. Þessir flokkar gera sér það ljóst, að á því rúmlega eina ári, sem stjórn þeirra hefur setið, hefur hún brugðizt vonum svo margra manna, að líkur eru fyrir því, að fylgi þeirra muni hafa hrakað allverulega. Og fyrsta úrræðið, sem þá er gripið til, er tilraun til þess að takmarka kosningarréttinn, tilraun til þess að tryggja það, að færra fólk komi á kjörstað, heldur en ef gildandi reglum í kosningalögum væri fylgt. Þetta er í raun og veru kjarni málsins. Flokkar, sem eru orðnir uggandi um fylgi sitt og aðstöðu, grípa til þess ráðs að takmarka kosningarrétt fólksins í þeirri von, að sú takmörkun muni fyrst og fremst bitna á stærsta flokknum í landinu og aðalandstöðuflokki þeirra. Mér hefði fundizt sanngjarnt, ef í þessu frv. hefði verið lagt til, að kosningu skyldi ljúka um miðnætti. Það er það, sem löggjafinn hefur raunverulega ætlazt til, enda þótt kosningalög hafi á örfáum stöðum verið framkvæmd þannig, að kosið hafi verið eftir miðnætti. En hv. stjórnarflokkar leggja upprunalega til, að kosning verði látin hætta klukkan 10, en heykjast síðan á því, eftir að þeir finna þunga almenningsálitsins gegn sér, og leggja til, að kosningu verði látið ljúka klukkan 11. Ef til vill skiptir það ekki meginmáli, hvort kosið er til klukkan 11 eða 12. En stefnan, sem kemur fram í baráttunni fyrir að stytta kjördaginn um einn klukkutíma, segir til sín og er alveg tvímælalaus og greinileg. Hún miðar ekki að því að gera fólkinu auðveldara að neita þess helga réttar, sem atkvæðisrétturinn er, heldur þvert á móti að hinu, sem ég minntist á áðan, að gera því erfiðara fyrir. Það geta fjölmargar ástæður legið til þess, að maður geti ekki neytt atkvæðisréttar síns, fyrr en eftir klukkan 11 að kvöldi. Maður getur verið á bráðnauðsynlegu ferðalagi, hann getur verið í sjóróðri, hann getur verið bundinn við gæzlustörf eða atvinnu sína fjarri byggðum, og fjölmargar aðrar ástæður geta komið til greina í þessu sambandi, þannig að maður geti ekki neytt atkvæðisréttar síns, fyrr en t.d. eftir klukkan 11 að kvöldi. En slíkur maður á ekki að hafa réttinn til þess að hafa áhrif á skipan bæjarstjórnar sinnar, sveitarstjórnar eða sjálfs Alþingis samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir. Vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að „friða kjördaginn“, á þessi maður, sem er t.d. í sjóróðri og kemur ekki að fyrr en eftir klukkan 11 að kvöldi, ekki að hafa rétt til þess að greiða atkv. Ég minnist þess, jafnvel í þessum hörðu kosningum, sem ég lýsti áðan í upphafi ræðu minnar vestur á Ísafirði, að það var beðið með að slíta kjörfundi eftir því, að menn kæmu af sjó. Þannig var nú þó litið á þetta mál þar. Og ég býst við því, að réttlætistilfinning allra venjulegra manna sé á þá lund, að maður eigi einskis að missa í af rétti sínum til þess að hafa áhrif á stjórn bæjarfélagsins eða þjóðar við það, að hann er t.d. á síðustu stund dagsins, síðustu stundinni fyrir miðnætti, bundinn við skyldustörf sín, hvort sem er á sjó eða landi. Ég fæ ekki séð, hvernig hægt er að færa minnstu rök að því, að með þessu frv. sé verið að stuðla að réttlæti eða þá auknu lýðræði. Enda þótt bannað sé að skrifa öll nöfn þeirra kjósenda, sem á kjörstað koma, eru engar raunverulegar hömlur lagðar við því, að stjórnmálaflokkarnir fylgist með því, hverjir kjósi, og eins og ég sagði í upphafi og eins og bent hefur verið á áður, í þessum umr., er hægt að gera þetta í hverju einasta sveitakjördæmi landsins og í hverju einasta sjávarþorpi landsins. Það er aðeins í Reykjavík og e.t.v. á Akureyri, sem þetta mundi verða erfitt í framkvæmd. En engu að síður er ég þess fullviss, að sjálfir stjórnarflokkarnir, sem þessi frv. eru að flytja, hafa ákveðið að gera tilraun til þess að fylgjast áfram með því, hvenær fólkið kemur á kjörstað og hverjir hafa greitt atkvæði, því að ég hef hvergi heyrt því haldið fram í þessum umr. öllum, að það hafi einungis verði Sjálfstfl., sem hafi haft fulltrúa á kjörstað til þess að skrifa upp nöfn þeirra, sem greitt hafa atkv. Þvert á móti hefur verið játað, að allir stjórnmálaflokkar hafi gert þetta. Og það er alveg öruggt, að þessir flokkar ætla sér að halda þessu áfram með öðrum hætti, þessari eftirgrennslan á því, hverjir kjósa. Og við skulum sanna til, hvort ekki muni verða höfð einhver útispjót um það. Og hvað er þá orðið eftir af þeirri „friðun kjördagsins“, sem þessir menn eru sífellt að tala um? Það sýnir svo bezt, að við sjálfstæðismenn höfum rétt fyrir okkur í því að telja illar hvatir liggja til grundvallar þessu máli, að sjálfir leiðtogar stjórnarflokkanna, eins og t.d. hæstv. fjmrh., lýsa því hreinlega yfir, að þessu máli og þessum breytingum á kosningalögunum sé fyrst og fremst stefnt gegn kosningaskipulagi Sjálfstfl. í Reykjavík. Þessir flokkar vita það og viðurkenna, að Sjálfstfl. er mjög vel skipulagður í höfuðborg landsins og er þar byggður upp af miklum fjölda starfandi flokksmanna, sem taka virkan þátt í baráttu flokksins, ekki einungis fyrir hverjar kosningar, heldur og á milli kosninga. Svo hræddir eru andstæðingar okkar við þetta skipulag, að enda þótt þeir hafi reynt að líkja eftir því, hafi reynt að ná sama árangri með svipuðu skipulagi og við höfum haft, þá grípa þeir að lokum til þess óyndisúrræðis að reyna að torvelda starfsemi þess í þeirri von, að þetta bitni helzt og mest á stærsta flokknum. Ég held, að ef það hefði verið raunverulegur tilgangur með þessu frv., að „friða kjördaginn“ og draga úr ósæmilegum áróðri á kjördag, hefði verið allt öðruvísi að þessu máli unnið. Engum er það ljósara en okkur sjálfstæðismönnum, að það hefur oft verið hafður í frammi ósæmilegur áróður og það hefur oft verið beitt ágangi gagnvart kjósendum, veiku fólki og öldruðu, á kjördegi. Þær myndir, sem ég dró upp í upphafi máls míns, eru gleggsta sönnun þess. Við sjálfstæðismenn hefðum þess vegna áreiðanlega verið við mælandi um það, þegar kosningalög voru endurskoðuð, að freista raunhæfra úrræða til lagfæringar í þessum efnum. En hér er ekki fyrst og fremst nú lögð áherzla á það að byggja á reynslunni og reyna að hafa samvinnu og frið um skynsamlega endurskoðun reglna kosningalaganna um þessi efni, heldur er fleygt inn á Alþingi skömmu fyrir jól illa undirbúnu frv., sem ber allan svip öfga og yfirgangs, ber allan svip þess tilgangs að reyna fyrst og fremst að klekkja á stærsta flokki þjóðarinnar, en láta sér í léttu rúmi liggja, hvort í leiðinni fæst nokkur raunveruleg umbót á því skipulagi, sem verið er að deila á. Ég er sannfærður um það, að það er það mikið af sanngjörnum og greindum mönnum í hv. stjórnarflokkum, að þeir finna þetta vel, að með þessu frv. er ekki stefnt að sanngjörnum breytingum, sem gætu skapað traustari grundvöll fyrir íslenzkt lýðræði og þingræði eða opinber stjórnmál í landinu yfirleitt, Hér er pólitískt ofurkapp að verki, og fyrir ótta við óvinsældir núverandi hæstv. ríkisstj. hefur verið talið nauðsynlegt að knýja þetta mál fram á síðustu dögum fyrir þingfrestun. Það er svo annað mál, hvort hv. stjórnarflokkar ná þeim tilgangi, sem að er stefnt með þessu frv. Mér er næst að halda, að þeir muni ekki ná honum. Pólitísk hrekkjabrögð borga sig yfirleitt ekki. Almenningur á Íslandi hefur orðið svo góða aðstöðu til þess að fylgjast með, að hann getur greint á milli þess, hvað sé ærleg tilraun til þess að bæta úr göllum á kosningalögunum og hvað sé pólitískt hrekkjabragð framið í þeim tilgangi einum að klekkja á einum einstökum flokki. Ég treysti það mikið á dómgreind íslenzks almennings, að ég held, að þessar kosningalagabreytingar, sem í engu veita kjósandanum raunverulegan frið með skoðanir sínar og valfrelsi um það, hvort hann eigi að kjósa eða ekki kjósa, muni ekki verða stjórnarflokkunum til vinnings. Ef réttlætistilfinning Framsfl. hefði rumskað eitthvað í sambandi við þessi mál, hefði afleiðing þess átt að verða sú, að hann hefði flutt frv. um breytingu á kjördæmaskipuninni eða þá boðið öllum öðrum flokkum þingsins samvinnu um nýja og réttlátari kjördæmaskipun. Það hefði sýnt nokkra viðleitni til þess að treysta grundvöll íslenzks lýðræðis. En ég er þá illa svikinn, ef það gerist á þessu kjörtímabili, að Framsfl. bjóði Sjálfstfl. eða öðrum þingflokkum samvinnu um breytingar til batnaðar í lýðræðislegri átt á kjördæmaskipun þeirri, sem við nú búum við. Saga Framsóknar í því máli gefur vissulega ekki miklar vonir um, að hún muni nú hafa áhuga fyrir auknu réttlæti á því sviði. Þvert á móti benda síðustu alþingiskosningar og sú samvinna, sem þá hófst með Framsfl. og Alþfl. um að sniðganga kosningalög og stjórnarskrá, til þess, að þessir flokkar hyggist hagnýta sér enn um skeið ófullkomleika kjördæmaskipunarinnar. Ég vil þó ekki trúa því að óreyndu um Alþfl., að hann sé endanlega genginn í björg Framsfl. í þessu máli. Alþfl. hefur borið gæfu til þess á undanförnum áratugum að eiga þátt í samvinnu við Sjálfstfl. um breytingu á kjördæmaskipuninni. Sú samvinna hefur alltaf kostað harða baráttu við Framsfl., sem í lengstu lög hefur staðið á verði fyrir ranglætið. Ég el að minnsta kosti nokkra von í brjósti um það, að þeir tímar muni koma, að lýðræðissinnað fólk í Alþfl, sjái, að við svo búið verður ekki til lengdar látið standa. Það er ekki hægt að þykjast vera lýðræðisþjóð og eiga elzta þjóðþing veraldar, en láta þetta þing síðan vera skrípamynd af þjóðarviljanum. Mikill meiri hluti þjóðarinnar mun með tímanum rísa upp gegn þessu ranglæti, og eins og Framsfl. bognaði einu sinni nokkuð fyrir kröfunum um aukið réttlæti í þessum efnum, eins mun sú staðreynd, að innan hans er töluvert af frjálslyndu og skynsömu fólki, verða til þess, að hann sér, sér ekki lengur fært að gegna varðstöðunni um ranglætið. Í þessum orðum mínum kann að vísu að koma fram of mikil bjartsýni eftir það atferli, sem leiðtogar Framsfl. hafa gerzt sekir um í sambandi við flutning þessa máls. Ég játa það, að flutningur þessa frv., sem ekkert réttlæti felur í sér, en aðeins tilraun til valdníðslu og misnotkunar á pólitísku valdi, gefur ekki mikla von um það, að Framsfl. kunni að snúast til réttrar leiðar í því máli, sem enn þá stærra er, en þetta, nefnilega endurskoðun sjálfrar stjórnarskrárinnar og kjördæmaskipunarinnar, sem skipun Alþingis og grundvöllur íslenzks lýðræðis að langsamlega mestu leyti hvílir á. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. En ég vil endurtaka það, að á því hefði vissulega farið betur, að sú n., sem vinnur nú að endurskoðun kosningalaga, hefði fengið tóm til þess að ljúka starfi sínu, áður en frv. eins og þessu, sem hér liggur fyrir, væri kastað inn á Alþ. Ég fæ ekki betur séð en einmitt þetta, þessi málsmeðferð, muni torvelda verulega, að tekið verði á endurskoðun kosningalöggjafarinnar af skynsemi og raunhyggju, að þetta mál, eins og það er flutt nú, muni hindra það starf, og það er vissulega illa farið, því að það er ýmislegt í kosningalöggjöfinni, sem hófleg samvinna og athugun skynsamra manna mundi geta fært til betri vegar. Í þessu frv. felst ekkert slíkt.

Forseti (BSt): Út af fyrstu ummælum hv. þm. N-Ísf. (SB) vil ég taka það fram, að það er rétt, að hann bað mig um fjarvistarleyfi um stund í dag og gat þess, að hann mundi langa til að tala í þessu tiltekna máli, sem hér hefur verið á dagskrá. En ekki get ég talið, að hann hafi þá beðið um orðið, enda sat ég ekki í forsetasæti, þegar þetta skeði, heldur fyrri varaforseti deildarinnar, og hefði hann átt að snúa sér til hans, hvað það snerti. Og ég sé ekki, að þó að maður viti um einn fjarverandi mann, sem gjarnan vildi tala, að hægt sé annað en slíta umr., þegar enginn er á mælendaskrá.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður og ekki teygja lopann um þetta mál, en nokkur ummæli hv. þm. N-Ísf. (SB) gáfu mér þó tilefni til að segja nokkur orð. Hann var að lýsa kosningum á Ísafirði, og ég hugsaði með sjálfum mér: Mikið fjandi hafa þeir verið fljótir að læra af Reykjavík á Ísafirði. Þeir hafa verið langnámfúsastir allra manna um landið eða bara undireins getað tekið upp reykvísku aðferðirnar. Eru þeir nú svona skynsamir á öllum sviðum, Ísfirðingar, og fljótir að taka upp það, sem annars staðar skeður? Og ég fór að grafa í huganum og fann, að þeir hafa tekið ýmislegt upp eftir öðrum, en hvergi eins fljótt og vel eins og þarna. Það eru nokkur ár síðan ég varð að víkja til hliðar frá kjörstofunni, á meðan fulltrúar Sjálfstfl. báru út mann í sjúkrabörum, en Ísfirðingar bara fundu það upp strax á eftir, tóku hana, alveg strax á eftir, aðferðina þá. Það stóð ekki á því. En aftur á móti fundu þeir það nú ekki upp að gera sérstaka kjördeild á elliheimilinu. Þeir bara hertóku elliheimilið og komu þeim á kjörstað, en Reykvíkingar fundu síðar upp að gera bara sérstaka kjördeild á elliheimilinu og Kleppi, svo að þeir þyrftu ekki að vera að hafa fyrir því að koma þeim á kjörstaðinn, heldur gætu þeir kosið þar. Það þótti mér miklu skynsamlegra. Hann lítur svo á, hv. þm., að ef þetta lagafrv., ef að lögum verður, takmarki þá, sem koma á kjörstað og kjósa, þá muni það aðallega ganga á móti Sjálfstfl. Hvernig má nú þetta vera? Ja, það er álit manna, að nokkur hópur sé til af mönnum, - kjósendum, - sem ekki hafi sjálfstæðar skoðanir á málunum og sé þess vegna hægt að hafa áhrif á með „agitasjón“, eins og það er kallað, eða áróðri. Ef þetta er rétt hjá hv. þm., að það gangi sérstaklega út yfir Sjálfstfl., ef þetta lagafrv, verður til þess, að færri komi á kjörstað, þá hlýtur það að vera af því einu, að áróðurinn þar hefur meiri áhrif og þeir nái t.d. í fleiri af þessum skoðanalausu mönnum, en hinir flokkarnir. Það getur ekki verið af öðru. Það getur aldrei verið af öðru, en sá hluti þjóðarinnar, sem er það heimskur eða hugsunarlaus, að hann ekki reynir að mynda sér sjálfur skoðanir um málin, tilheyrir Sjálfstfl., ef þetta er rétt hjá hv. þm. Ég segi það ekki, en þetta er eftir hans kunnugleika, sem hann segir þetta. Það er þá svipað eins og kom fyrir mig. Ég hef tvívegis, síðan ég fór að bjóða mig fram til þings, verið í mínu kjördæmi á kosningadag, annars ekki. Ég hef verið kominn hingað suður og kosið hérna. Annað skiptið var ég í kjörstofunni. Þá kom inn fáviti, alger fáviti, og hann sagði, þegar hann kom inn í klefann: „Hann Árni sagði mér að fara hérna inn.“ „Hvað áttir þú að gera, góði minn?“ sagði þá einn í kjörstjórninni. „Hann gaf mér bara brjóstsykur.“ Þá sagði einn kjörstjórnarmaðurinn: „Á ég þá ekki að hjálpa þér, góði?“ „Ég veit það ekki,“ sagði hann. Ég skipti mér ekkert af þessu. Ég vissi, að ég átti vissan meiri hluta atkv. Ég gat náttúrlega eyðilagt þetta atkvæði kalt og rólega, En þegar Sjálfstfl. langar til þess að nota sér svona atkv. með áróðri, hvort sem það er nú brjóstsykur eða eitthvað annað, sem þeim er gefið til að kjósa, þá vil ég lofa þeim það. En nú sér hv. þm., að kannske muni fækka þeim atkv., sem þeir ná á þennan hátt, og þeir fá minna, geti þeir ekki náð að teyma fólk nauðugt á kjörstaðinn. Mér þótti hálfvænt um þessa yfirlýsingu þm., að það væri tiltölulega fleira af þessum mönnum í Sjálfstfl. en í hinum flokkunum, ef ég má trúa henni. Ég er nú ekki víss um, að ég trúi því, en því betra mannval sem er í flokkunum, því skemmtilegra er við að eiga, og ef það er rétt, að það sé tiltölulega lélegast í Sjálfstfl., eins og marka má af ræðu hv. þm. N-Ísf., þá gleðst ég heldur yfir því heldur en hitt. Hér hafa komið fram brtt. við frv., áður hafa tvær þeirra veríð fluttar í Nd., að því er ég held, en ein er ný af nálinni hér í þessari deild. Ég út af fyrir sig tel anda till. tveggja, sem hv. þm. V-Sk. étur hér upp eftir öðrum mönnum, sem flutt hafa þær í Nd., vera til bóta, en ég tel ekki rétt að gefa kjörstjórn vald til þess að ákveða, hvort á að fresta kosningum eða ekki, og ég tel þess vegna, að þessar till. báðar þurfi meiri athugunar við, en þær hafa fengið enn og réttara að þær bíði eftir heildarendurskoðun, sem verið er að gera á lögunum, heldur en þær séu samþykktar núna. Ég mun þess vegna ekki greiða þeim atkv., þó að í sjálfu sér sé ég samþykkur anda þeirra. En líklega er það sjálf ríkisstj. eða landskjörstjórnin, sem á að taka ákvörðun um það, en undir engum kringumstæðum kjörstjórnir einstakra kjördeilda úti í hinum einstöku kjördæmum. Ég ætla ekki að segja meira um þetta og skal láta máli mínu lokið og ekki tefja fyrir málinu. En það var sérstaklega þessi yfirlýsing hv. þm. N-Ísf. eða sérstaklega tvennt: annars vegar, hvað Ísfirðingar eru næmir og fljótir að taka eftir það, sem annars staðar er gert, og í þessu tilfelli í Reykjavík af Sjálfstfl., hvað kosningar snertir, - og svo hitt, ef það er rétt hjá hv. þm., að það sé torvelduð kjörsókn í kosningum, sem nú með breytingu laganna er í því einu fólgin, að það er ekki eins gott að vita, þegar líður á daginn, hvaða menn hafa ekki áhuga á því að kjósa sjálfir, og því ekki eins gott að ná í þá menn, sem ekki kæra sig um að kjósa, til þess að teyma þá á kjörstaðinn. Ef það er rétt hjá honum, að þetta gangi sérstaklega út yfir Sjálfstfl., þá er það yfirlýsing á því, að þeir skoðanalausu menn, sem til eru í landinu, séu aðallega þar, og þá gef ég litið fyrir þann meiri hl., sem byggist á þeim atkvæðum, eins og ég gaf lítið fyrir atkvæðið, sem meiri hl. hefði getað oltið á, í Norður-Múlasýslu, þegar hann Jói var að koma inn í kjörstaðinn til að kjósa, en hann vissi ekki einu sinni, hvað hann átti að gera.



Herra forseti. Mér skildist á hæstv. forseta, þegar hann veitti hv. þm. N-Ísf. orðið hér áðan, að þá hefði hann í raun og veru verið búinn að slíta umr. Þetta er ekki rétt. Hæstv. forseti var byrjaður að segja: „Þá er umr.“ - þá kveður hv. þm. sér hljóðs. Ég vissi ekki, hvað fór fram milli hv. þm. N-Ísf. og forseta, áður en hann fékk leyfi til þess að víkja af fundi, en ég fullyrði, að hæstv. forseti var ekki búinn að slita umr., þegar hann kvaddi sér hljóðs.

Forseti (BSt): Ég var a.m.k. búinn að segja: Það hefur enginn kvatt sér hljóðs.  Fundarhlé.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) gerði tilraun til að svara nokkuð lýsingu minni á kosningaaðförum Alþfl.-manna og framsóknarmanna á Vestfjörðum og þá fyrst og fremst á Ísafirði. Taldi hann, að Ísfirðingar hefðu numið það hátterni, er ég lýsti, af Reykvíkingum. Ég skal játa það, að ég er kunnugri kosningum og aðferðum við þær úti á landi, en hér syðra. En ég hef þó átt þess kost að vera áhorfandi og þátttakandi í nokkrum kosningum hér í Reykjavík. Og ég hef aldrei séð hér neitt líkar aðfarir þeim, sem framsóknarmenn og Alþfl.-menn á Vestfjörðum hafa haft í frammi að því er snertir ágang við kjósendur og allt að því kúgun manna á kjörstað, veikra, lasburða og gamalla. Hv. 1. þm. N-M. komst ekki hjá því að nefna greinilegt dæmi um það, hversu miklu mannúðlegri og skynsamlegri aðferð hefur verið höfð hér um kjörsókn aldraðs fólks heldur en á þeim stað, sem ég lýsti, og heldur en viðast hvar annars staðar. Fyrir allmörgum árum mun hafa verið sett upp sérstök kjördeild á elliheimilinu hér í Reykjavík, þannig að gamla fólkið þyrfti ekki að fara út úr heimkynnum sínum í misjöfnum veðrum um hávetur til þess að neyta atkvæðisréttar síns. Þetta hefur verið gert undir forustu sjálfstæðismanna í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem töldu mannúðlegra og skynsamlegra að greiða heldur götu aldraðs fólks og fólks yfirleitt til þess að neyta atkvæðisréttar síns, heldur en skerða rétt fólksins, setja honum þrengri skorður og takmörk, eins og gert er í því frv., sem hér liggur fyrir. Og bæjarstjórn Reykjavíkur hefur haldið áfram á þessari braut. Hún hefur svarað þessu frv, m.a. með því að ákveða að fjölga kjörstöðum í bænum um tvo eða þrjá við næstu bæjarstjórnarkosningar og væntanlega þá við næstu alþingiskosningar einnig. Í þessu felst allt önnur stefna, en í frv. hæstv. ríkisstj. Sú stefna, sem í þessum ráðstöfunum felst, er að greiða götu fólksins til þess að neyta þess réttar, sem helgastur hefur verið talinn meðal lýðræðisþjóða, kosningarréttarins, Hv. 1. þm. N-M. lýsti næst á dramatískan hátt því, er hann mætir vanheilum manni, fávita, eins og hann orðaði það, á kjörstað í Reykjavík Og ég verð að segja það, að ég óska hv. 1. þm. N-M. til hamingju með það, hversu vel og trúlega hann lék þennan vesalings manns, sem hann mætti þarna. Því miður er ég ekki eins viss um það, að segulbandið hafi haft eins gott tækifæri til þess að staðreyna leikarahæfileika hv, þm. og við, sem hlýddum á orð hans og æði.

Segulbandið hefur verið prófað vísindalega og reynzt ágætt.

Segulbandið tekur allt, sem sagt er, en fyrir hinu hef ég ekki heyrt færð rök, að það nemi látbragð manna, nema þá hæstv. forseti hafi nýlega gert ráðstafanir til þess að fullkomna þetta ágæta tæki, og vil ég engan veginn fyrir það synja, að svo kunni að hafa verið gert. En í sambandi við þessa sögu um hinn andlega vanheila manns, sem hv. þm. mætti á kjörstað og hann taldi vera fáránlegt að mæta á slíkum stað, slíkir menn ættu ekki þar að koma, vil ég spyrja hann: Er það þá bannað í þessu frv., sem hæstv. stjórnarflokkar segja að eigi að gera kosningalögin fullkomnari, að slíkir menn neyti atkvæðisréttar síns? Ég hef ekki tekið eftir því ákvæði. Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fsp. til hv. 1. þm. N-M., hvort hann telji að í þessu frv. felist eitthvert bann við því, að slíkir menn komi á kjörstað og neyti atkvæðisréttar síns, ef þeir eru löglega á kjörskrá? Ég vænti, að hann svari þessari fyrirspurn. Hv. þm. sagði enn fremur, að við sjálfstæðismenn teldum, að það gengi sérstaklega út yfir flokk okkar, ef dregið væri úr áróðri í sambandi við kosningar, en þetta þýddi það, sagði hv. þm., að við viðurkenndum hreinlega, að mest væri af áhugalausu og skoðanalitlu fólki í Sjálfstfl. Þessi ályktun er engan veginn rétt dregin hjá hv. þm. Það, sem við höfum sagt, er það, að líklegt sé, að sú takmörkun kosningarréttarins, sem felst í þessu frv., bitni mest á stærsta flokki þjóðarinnar, og í því þarf ekki að felast það, að innan vébanda hans sé mest af áhugalausu eða skoðanalitlu fólki, Þetta leiðir aðeins af því, að þegar kosningarrétturinn er almennt takmarkaður, er það bara reikningsdæmi, sem hver maður skilur, að flest fólk úr stærsta stjórnmálaflokknum hlýtur að verða fyrir þeim takmörkunum, hvort sem það er áhugasamt eða áhugasamt ekki um opinber mál. Við skulum segja t.d., að sú breyting kosningalaga, að ekki mætti kjósa nema til kl. 11, bitnaði á allmörgum sjómönnum, sem ákaflega miklar líkur eru til, ekki fyrst og fremst hér í Reykjavík, heldur í hinum stærri verstöðvum úti um land. Það er nokkurn veginn öruggt mál, að Sjálfstfl. mundi bíða mest tjón við þetta allra flokka, vegna þess að stærsti hópurinn af sjómönnum er innan vébanda hans. Ég vænti, að hv. 1. þm, N-M, sjái, að þessi orð eru fyllilega rökstudd. Annars er það auðvitað þannig, að allir stjórnmálaflokkar hafa mikinn áhuga fyrir því, að kjörsókn sé góð. Ég býst við því, að hv, þm. N-M. hafi áhuga fyrir því við alþingiskosningar í sínu kjördæmi, að sem flestir kjósendur komi á kjörstað. Að vísu mun nú innan á honum einhvers staðar leynast ósk um það, að það verði nú frekar hans menn, sem komi á kjörstað, heldur en andstæðingar hans. En engu að siður geri ég ráð fyrir því, að hann og allir þeir menn, sem við stjórnmál yfirleitt fást, telji það æskilegt, að sem flestir kjósendur sýni áhuga og komi á kjörstað og neyti kosningarréttar síns. Engu að síður er þetta frv. tilraun til þess að draga úr kosningaþátttöku fólks og þá fyrst og fremst á þeim staðnum, þeim eina stað á Íslandi, þar sem erfitt er um vik að fylgjast með því, hverjir hafa kosið og hverjir ekki. Úti um allt land í hinum litlu kjördæmum er ekkert auðveldara þrátt fyrir bannákvæði þessa frv. um að skrifa upp nöfn inni á kjörstaðnum en að fylgjast með því, hverjir hafi kosið, daginn út og daginn inn, enda hefur það líka verið hreinlega viðurkennt af þeim, sem að þessu máli standa, að þetta ákvæði sé fyrst og fremst „aktuelt“ hér í Reykjavík. En hvers vegna var ekki hægt að bíða með þessa breytingu, sem einhverjir hv, stjórnarliða höfðu áhuga fyrir, eftir heildarendurskoðun kosningalaganna, sem nú stendur yfir? Hv. stjórnarflokkar hafa ekki enn þá svarað þeirri spurningu, hvaða knýjandi nauðsyn hafi verið fyrir hendi í þessum efnum, önnur en sú, að þeir sjálfir voru uggandi um aðstöðu sína eftir þó að hafa aðeins setið rúmlega eitt ár í ríkisstj. og eftir að hafa verið staðnir að því að vanefna jafnmikið af loforðum sínum og raun ber vitni um. Samkvæmt lögum eiga bæjar- og sveitarstjórnarkosningar í kaupstöðum og þorpum, sem hafa ákveðinn fjölda íbúa, að fara fram um miðjan vetur. Ég tel það mjög óheppilegt, að þessi munur skuli vera gerður á um þingkosningar og bæjar- og sveitarstjórnarkosningar. Enda þótt veður hafi meiri áhrif á kjörsókn og aðstöðu manna til að neyta atkvæðisréttar síns úti um sveitir, er veðurfari þannig háttað í okkar landi, að það getur hæglega haft mikil og örlagarík áhrif á úrslit kosninga í kaupstöðum og sjávarþorpum einnig. Þess vegna teldi ég það langsamlega eðlilegast, að bæjar- og sveitarstjórnarkosningar færu fram á svipuðum tíma og alþingiskosningar, ekki á sama ári, heldur á sama árstíma. Allt bendir til þess, að þegar þessi mál verða athuguð í rólegheitum og með það fyrir augum að finna skynsamlegar leiðir til úrbóta á gildandi lögum og reglum, þá muni einmitt þessu atriði verða breytt og horfið að því ráði að láta bæjar- og sveitarstjórnarkosningar fara fram á miðju sumri, eins og tíðkast um alþingiskosningarnar nú. Það getur hæglega verið svo vont veður, meira að segja hér í Reykjavík, þar sem götur eru beztar og samgöngur greiðastar, að stór hluti kjósenda sé hindraður í því að neyta atkvæðisréttar síns að vetrarlagi. Til þess þyrfti ekki nema stórhríðarveður og storma. Ætla mætti því, að þeir menn, sem svo mikinn áhuga hafa fyrir að „friða kjördaginn“ og bæta aðstöðu kjósendanna, snerust ekki gegn till. um það að draga úr veðuráhættunni í sambandi við kosningar. En það hefur þó gerzt nú hér á hv. Alþingi. Fluttar hafa verið till. um það, að þegar kosningar færu fram að vetrarlagi og ef yfirkjörstjórn í kaupstöðum teldi, að óveður hafi verulega hindrað kjörsókn, geti hún, áður en kjörfundi er slitið, ákveðið, að kjördagar skuli vera tveir; sama rétt hafi undirkjörstjórnir í einstökum kjördeildum utan kaupstaða til að ákveða, að kjördagar skuli vera tveir. Þessa brtt. hefur hv. þm. V-Sk. flutt hér og rökstutt, svo að ég þarf ekki að fara um hana mörgum orðum, En till. samhljóða þessari eða mjög svipaða felldi hv. stjórnarlið í hv. Nd. Þetta er því einkennilegra, sem einmitt þessir sömu flokkar hafa áður tekið þátt í því við einstakar kosningar að ákveða, að kjördagar skuli vera tveir. Við kosningarnar haustið 1942 var heimilt að kjósa í tvo daga. Sú heimild var ekki notuð alls staðar, vegna þess að veður var sæmilegt, en kosningarnar stóðu í tvo daga. Nú, þegar borin er fram till. um þetta í sambandi við þetta frv., finnst hv. framsóknarmönnum sjálfsagt að fella hana. Hæstv. núverandi ríkisstj. hefur í málefnasamningnum heitið því ásamt mörgu öðru, að lokið skuli endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég vildi mega spyrja í sambandi við þessa breytingu á kosningalögunum, sem er nú allskylt ýmsum ákvæðum stjórnarskrár: Hvað líður efndum á þessu loforði? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað fyrr, hér í þessum umr., að því er mér er bezt kunnugt um. Og sumir menn a.m.k. eru farnir að óttast, að efndir á þessu loforði muni ekki líklegar til þess að verða greiðari, en í mörgum öðrum málum stjórnarinnar. Ég heyrði hæstv. fjmrh. segja, að mig minnir í gær, í hv. Nd., að í ljós hefði komið, að almenningur í landinu væri fylgjandi þessu frv. Ég vildi nú mega spyrja hæstv. fjmrh., þó að hann sé að vísu ekki hér viðstaddur: Í hverju hefur sá stuðningur almennings við þetta frv. komið í ljós? Hefur hann komið í ljós í yfirlýsingum á mannfundum, þar sem lýst væri yfir stuðningi við stefnu þessa frv.? Ég hef ekki heyrt getið um slíkar yfirlýsingar, ekki á einum einasta fundi, sem þó hafa verið margir haldnir á hverjum degi og í hverri viku í okkar þjóðfélagi. Hefur stuðningur almennings við þetta frv, þá t.d. komið í ljós í því, að hv. Alþingi hafi verið sendar áskoranir frá meira og minna viðtækum félagsheildum, hér í Reykjavík eða utan af landi? Ég vildi mega beina þeirri fsp. til hæstv. forseta þessarar hv. d., hvort hann hafi birt hv. þd. eina einustu slíka fundaráskorun. Ég hef ekki orðið var við það. Ég hef ekki orðið var við hinn allra minnsta vott þess, að þetta frv., sem sannanlega miðar að þrengingu kosningarréttarins, ætti hljómgrunn meðal almennings. Ég fæ þess vegna ekki betur séð, en ummæli hæstv. fjmrh, séu fleipur eitt, gersamlega úr lausu lofti gripin. Annars verð ég að segja það, þó að ég ætli mér ekki að fara að deila á hæstv. fjmrh., sem ekki er hér viðstaddur, að mér virðist það vera allt að því kaldhæðni örlaganna, að einmitt hann hefur valizt til forgöngu um þetta frv., sem miðar, eins og ég sagði, að skerðingu hins almenna kosningarréttar. Hæstv. ráðherra hefur á undanförnum árum þótzt vera og að sumu leyti verið einn skeleggasti baráttumaðurinn gegn kommúnistum. En hann gengur nú fram fyrir skjöldu með þeim við að draga úr þeim réttindum, sem í öllum löndum eru versti óvinur einræðisins og ofbeldisins og þar með kommúnismans, hinum almenna rétti fólksins til þess að neyta atkvæðis síns á sem frjálslegastan hátt. Áður hefur þessi hæstv. ráðh. kennt kommúnistum um flest það, sem aflaga fer í íslenzkum efnahagsmálum. Nú segir þessi sami hæstv. ráðh., að engan vanda sé hægt að leysa nema með kommúnistum. Mér dettur í hug þjóðsagan um Trölla-Láfa. Tröll og óvættir þjóðtrúarinnar numdu mennskan dreng burt úr byggðum upp til fjalla og teygðu hann svo og toguðu, að drengurinn ærðist, og þegar hann var spurður að því, þegar mennskir menn komust í kallfæri við hann, á hvað hann tryði, þá trúði hann á „trunt, trunt og tröllin í fjöllunum“. Mér er næst að halda, að eitthvað svipað hafi farið fyrir hæstv. fjmrh. Hann hefur lent í höndum pólitískra óvætta, þar sem kommúnistar eru, og þeir hafa teygt hann svo og togað, að í staðinn fyrir það, að hæstv. ráðh. hélt fram, að flest af því, sem aflaga færi í íslenzkum efnahagsmálum, væri kommúnistum að kenna, þá segir hann nú, að engan vanda sé hægt að leysa nema með kommúnistum. Og í staðinn fyrir það, að hann mælti fyrir því, að kosningarréttur og almenn mannréttindi væru í heiðri höfð, gengur hann nú fram fyrir skjöldu með kommúnistum til þess að takmarka þessi réttindi og heldur því fram, að það sé hið eina sáluhjálplega fyrir íslenzkt lýðræði að stytta kjördaginn og bæta aðstöðu kommúnista í höfuðborginni í baráttunni við stærsta lýðræðisflokk þjóðarinnar. Það má hver lá mér, sem vill, þó að mér verði á að minna á söguna um Trölla-Láfa í sambandi við þessa atburði.  E.t.v. sést það betur á brtt. þeirri, sem hæstv. fjmrh. flutti í Nd., en nokkru öðru, hversu einstök tækifærisstefna ræður öllu um framkvæmd þessa máls. Brtt, hæstv. fjmrh., sem samþ. var í Nd., miðar að því að tryggja það, að flokkur hans, Framsfl., geti notað með fullum árangri, m.a. flokksmerkt hús sitt, sem er í nágrenni við stærsta kjörstaðinn hér í Reykjavík. Það þarf að breyta þessu frv. hæstv. ríkisstj., til þess að hægt sé að hengja mynd af Eysteini Jónssyni, hæstv. fjmrh., utan á íshúsið fyrir sunnan fríkirkjuna. En þegar bent er með gildum rökum á margvíslega agnúa á þessu frv., margvíslegar mótsagnir, sem í því felist, þá er ekki hægt að breyta stafkrók. En það verður að breyta frv, og senda það aftur til hæstv. Ed., til þess að hægt sé löglega að hengja merki Framsfl. utan á samkomuhús hans hér í Reykjavík. Ég segi: Eitt með öðru ber þetta greinilega vott um þá einstæðu hentistefnu, sem hér er að verki. Þannig er allt miðað við stundarhagsmuni einstakra pólitískra flokka í sambandi við þá breytingu á kosningalögunum, sem hér liggur fyrir. Þar er hvergi gerð tilraun til þess að komast að varanlegri niðurstöðu um skynsamlegar reglur, sem átt geti þátt í því að treysta grundvöll íslenzks lýðræðis í framtíðinni. Réttlætið er algerlega aukaatriði. Pólitísk misnotkun þess valds, sem í dag liggur í höndum svokallaðrar vinstri stjórnar, er aðalatriðið. Ég vil ljúka máli mínu að þessu sinni með því að segja það sem mína skoðun, að slíkt mál sé hvorki vænlegt til aukins fylgis við þá, sem beita sér fyrir því, né sigurs, og ég treysti það á heilbrigða dómgreind almennings, ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur og um land allt, að öll vinnubrögðin í sambandi við flutning þessa máls og offorsið við að knýja það í gegnum þingið muni verða enn einn naglinn í hina pólitísku líkkistu vinstri stjórnarinnar.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf, beindi þeirri spurningu til mín sem forseta, hvort ég hefði orðið var við áskoranir til meðmæla því frv., sem hér liggur fyrir. Nú veit hv. þm. N-Ísf, það vel, að síðan vélaupptaka á ræðum þm. var tekin hér upp, les forseti ekki af forsetastóli ágrip af þeim erindum, sem send eru Alþ., heldur tilkynnir aðeins, að erindi hafi borizt frá þessum og þessum aðilum. Ég kýs að svara þessari fyrirspurn, þó að ég sé nú um stund vikinn úr forsetastól, og svar mitt er það, að ég get ekki sagt um þetta með neinni vissu, vegna þess að það er langt frá því, það skal ég játa, að ég hafi lesið öll þessi erindi. En ég tel alveg víst, að eitthvað af þessum erindum hljóti að vera meðmæli með þessu frv. Það líður varla sá fundardagur, hvort heldur er í d. eða í Sþ., að ekki séu lesnar upp tilkynningar um það, að borizt hafi erindi frá fleiri eða færri áfengisvarnanefndum. Nú er það alveg vitanlegt, að kjördagur endar oft með fylliríi fyrir fjölda manns. Það hafa menn séð, sennilega allir hv. þm. séð, a.m.k. í kaupstöðum. Ég skal ekki segja, hvernig á þessu stendur, en ég býst við, að ein aðalástæðan sé, ja, svona spenningur og líka það, að menn vaka fram eftir kvöldi út af kosningum og þá fara þeir að drekka. Ég tel þess vegna alveg víst, að eitthvað af þessum erindum frá áfengisvarnanefndum sé um það að mæla með þessu frv. til þess með þeim hætti að koma í veg fyrir fyllirí á kjördaginn. Að öðru leyti get ég ekki svarað þessu.  Ég ætla ekki að blanda mér neitt inn í þann eldhúsdag, sem hér hefur verið haldinn og háður. Hv. þm. N-Ísf, sagði hér margar sögur um atferli framsóknarmanna og Alþýðuflokksmanna á Vesturlandi í kosningum. Ég veit ekkert, hvernig kosningar ganga til á Vesturlandi. Ég er þar ekki kunnugur. En trúað gæti ég því, að ef hæstv. félmrh. hefði verið hér staddur, og hann er líka kunnugur á Vestfjörðum, hefði hann kunnað ýmsar sögur um atferli Sjálfstfl. í kosningum á Vesturlandi. Satt að segja sakna ég þess ekki, þó að hæstv. ráðh. væri nú ekki viðstaddur, því að eins og allir vita, er vinátta þeirra hæstv. félmrh. og hv. þm. N-Ísf. þjóðkunn, og ég býst við, að það hefði þá kannske leitt til þess, að þeir hefðu rætt æði mikið saman, vitanlega í vináttu og bróðerni, en þó orðið til þess, að við hinir hefðum orðið að vaka yfir því allmikið fram á nóttina. Að ég kvaddi mér hljóðs, var annars eingöngu til þess að gera lítils háttar grein fyrir atkv. mínu um þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég skal þá segja það strax, að ég er beinlínis efnislega mótfallinn þeirri brtt., sem hv. þm, Vestm. hefur borið fram á þskj. 196, að takmarka það við næsta nágrenni við kjörstað að hafa gjallarhorn í bílum. Ég hef a.m.k. einu sinni heyrt í þess konar gjallarhorni, sem notað hefur verið á kjördag, og það gerir hið mesta ónæði, ekki einasta í næsta nágrenni kjörstaðar, heldur um allan bæinn, a.m.k. var það svo í þeim bæ, sem ég var staddur í. Það var meira að segja ekki hægt að hlusta á útvarp inni í húsum fyrir aðganginum í þessu gjallarhorni, svo að ég held, að það sé engin þörf á að hafa það, enda vitanlega fer ekki nokkur lifandi maður eftir því, hvað kallað er út úr bíl í gegnum gjallarhorn um, hvað menn eigi að gera. Er því öllum flokkum gagnslaust að vera með slík læti. Allt öðru máli gegnir um brtt. hv. þm. VSk. Aðaltill. er um það, að þegar kosning fari fram á vetri, skuli kjördagar vera tveir, og varatill. um það, að þegar óveður hindrar kjörsókn, geti yfirkjörstjórn ákveðið, að kjördagar skuli vera tveir, og sama rétt skuli undirkjörstjórnir hafa í einstökum kjördeildum utan kaupstaða. Þetta er í raun og veru réttmætt. En það er nú svo með tvo kjördaga, að það hefur reynzt fært, eins og hv. þm. N-Ísf. hefur bent á og við allir vitum, samkvæmt núgildandi lögum að hafa kjördagana tvo. Ég man ekki, hvort sett voru einhver bráðabirgðalög um það eða hvernig það bar að, en hitt man ég, að það er ekki einu sinni, heldur tvisvar a.m.k., að kjördagar hafa verið hafðir tveir. Og það hygg ég að sé enn hægt að gera án þess að lögtaka þetta í þessu frv. En hvað varatill. hv, þm. snertir, þá er hún algerlega óþörf, því að sams konar ákvæði er í núgildandi kosningalögum, þ.e. í 134. gr. l., sem hljóðar svo, eða fyrsta málsgr.: „Nú ferst kosning fyrir í einhverri kjördeild á hinum ákveðna degi sökum óveðurs eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum, og kveður þá undirkjörstjórn innan viku til kjörfundar að nýju. Í kauptúnum og kaupstöðum skal birta fundarboðið á sama hátt og venja er þar að birta opinberar auglýsingar, en í sveitum skal senda með það gagngert á hvert heimili.“ Svo heldur greinin áfram um önnur atriði, sem geta valdið því, að kjörfundur ferst fyrir og boðað er til nýs kjörfundar. Mér finnst því, þó að till. fari ekki fram á neitt annað en það, sem í sjálfu sér er réttmætt, að ekki sé þörf á að samþ. þær, og þar sem svo stendur á, að hv, Nd. er hætt störfum núna fyrir jólin, - það er mér kunnugt um, - þá sýnist það vera óþarfi þessara hluta vegna að láta málið tefjast fram til þess tíma, þegar Alþ. kemur aftur saman, út af þessu. A.m.k. er það alveg tvímælalaust, að varatill. segir ekkert annað, en það sama sem stendur í núgildandi lögum. Og hitt hefur verið „praktíserað“, þegar ástæða hefur þótt til. Ég hef ekki haft tíma til að rannsaka, með hvaða hætti það bar að, en það er áreiðanlega hægt að gera það eins hér eftir og hingað til, ef sérstök ástæða þykir til að hafa kjördagana tvo. Þess vegna er það, að ég álít þessar till. óþarfar, þó að meining þeirra sé sanngjörn.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. En það voru nokkur orð, sem hv. þm. N-Ísf. lét falla og sumpart áttu að vera svar til mín og sumpart víst frekari útskýringar á málinu heldur en hann hafði áður gefið, sem ég get ekki látið alveg hjá líða að fara um nokkrum orðum. Hann var að tala um það, að heppilegra mundi vera að kjósa á öðrum tíma, en nú er gert í bæjunum og þá helzt á sama tíma og kosið væri í hreppsnefndir í sveitum. Ég skal ekkert um þetta segja. En það er þá fleira, sem þarf að breyta í því sambandi. Nú mun þessi háttur vera hafður á af því, að það þykir heppilegra, að ný bæjarstjórn taki við nýrri fjárhagsáætlun, og þess vegna er kosið rétt eftir að nýtt ár byrjar. Þetta sér maður m.a. á því, að í útsvarslögunum er svo ákveðið, að fjárhagsáætlun fyrir komandi ár skuli lögð fram í bænum almenningi til sýnis og liggja frammi 14 daga í des., til þess að mönnum geti verið ljóst, áður en þeir ganga til kosninganna, hvað bæjarstjórnin ætlar að gera á komandi ári, hvað mikið hún ætlar að leggja á borgarana og hvernig hún ætlar að verja því fé á komandi ári, sem hún fær til umráða. Þetta hefur ekki verið gert enn hér í Reykjavík. Hvers vegna? Ja, hvers vegna? Langar meiri hlutann í bæjarstjórn ekki til, að menn viti þetta, áður en þeir kjósa? Er það þess vegna, sem þeir eru að reyna að brjóta lög í annað sinn, kosningalögin, brutu þau í fyrra líka, bæði hvað þetta snertir og eins með hverju þeir jöfnuðu á? Er það þess vegna, sem þeir eru að því? Það þarf að breyta þarna fleiri greinum, ef það á að fara inn á þetta svið, og það liggur ekki eiginlega fyrir nú að ræða um það, þó að ég minnist á þetta, af því að hv. þm. var að minna á það. Í öðru lagi er talið, að í kaupstöðum og kauptúnum séu hlutfallslega flestir kjósendur heima í janúar. Hann endurtók, að það séu þessi lög, sem hann telur að muni beinlínis draga úr mönnum að kjósa, gangi fyrst og fremst út yfir Sjálfstfl., og vildi núna rökstyðja með því, að í honum væru langflestir sjómenn og það væri svo hætt við, að þeir gætu ekki verið komnir til að kjósa kl. 11. Ég held nú, að þó að þeir hefðu reynt að ná meiri hl. í sjómannafélagi landsins og Reykjavíkur í mörg ár, hefði þeim aldrei tekizt það. Og ég hélt, að það benti ekki beint á, að meiri hl. sjómanna landsins væri sjálfstæðismenn. Hitt er náttúrlega rétt, að af því að flokkurinn er stærstur, ef það gengur út yfir einhverja, þá gengur jafnt yfir alla flokka tiltölulega, hverjir ekki sækja, sem ég alls ekki viðurkenni. Ég viðurkenni ekki, að það þurfi á nokkurn hátt að ganga út yfir kjörsókn þeirra manna, sem hafa áhuga á kjörsókninni og mynda sér skoðanir um málin, sem fyrir liggja. Það getur gengið út yfir hina. Það er erfiðara þá að vita, hverjir hafi kosið, svo að þeir geta ekki sótt þá og teymt þá í bandi niður á kjörstaðinn. Það gengur út yfir þá menn. Og það er náttúrlega, ef þeir eru tiltölulega flestir í Sjálfstfl., að þetta gangi mest út yfir þá. Þá er þetta af því, að þeir hafa mest af skoðanalausum mönnum innan sinna vébanda. Það getur ekki verið af neinu öðru. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ef það væri jafnmikið af þessum skoðanalausu mönnum í öllum flokkum, þá gengi það hlutfallslega alveg jafnt yfir flokkana, en af því það er flest af þeim þarna, þá gengur það mest út yfir hann. Þetta held ég að hv. þm, hljóti að skilja. Hann talaði um það og var að spyrja stjórnina, hvað liði endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég ætla ekki að svara fyrir stjórnina, en þó veit ég það með vissu, að henni miðar eins áfram núna og þegar Sjálfstfl. lét Sigurð Eggerz vera formann fyrir n., sem átti að gera till. um stjórnarskrárbreytinguna, tvö ár eftir að hann var dáinn. Það er ég alveg viss um. Henni miðar eins fljótt núna. Þá var hann að tala um það, að allir vildu láta kjósa, og gaf í skyn, að ég væri einn af þeim. Það er alveg rétt. Ég vil láta mína kjósendur kjósa, en ég vil láta þá sjálfráða um það, og sá var t.d. munurinn við síðustu alþingiskosningar, að fimmtudag fyrir kosningar, eftir að við vorum búnir með alla fundi í Norður-Múlasýslu, fór ég á flugvöll til að fara suður. Þá mætti ég Eysteini Jónssyni, sem var að koma til þess að tala við sína kjósendur. Hann spurði, hvort ég væri vitlaus að vera að fara suður, hvort ég ætlaði ekki að reyna að herða á sókninni fyrir kjördag. Ég sagði nei. Ég ætlaði að fara suður og kjósa hér í Reykjavík, eins og ég væri vanur, og láta það ráðast alveg, hvenær mínir menn kæmu að kjósa, þeir mundu hugsa um sig. Á sama tíma, fimmtudagsmorguninn, voru sendir af stað níu menn, sem áttu að fara og húsvitja alla bæi í Norður-Múlasýslu, ef þeir gætu, fram á helgina, af Sjálfstfl., til að fá þá til að kjósa. Ég fór suður. Þeir fóru um, sjálfstæðissmalarnir, komu á bæina, - og hver var niðurstaðan? Hún varð sú, að Árni Eylands eða Sjálfstfl. fékk þremur atkv. færra, en ég vissi að þeir áttu að eiga, eftir því sem mér var sagt, í sýslunni. Þeir höfðu þrjú atkvæði frá honum fyrir labbið, það var allt og sumt, sem þeir höfðu upp úr því, Nei, ég held, að það sé bezt að lofa kjósendum sjálfum að skapa sér sínar skoðanir og ráða því sjálfir, hvort þeir koma á kjörstað eða ekki, og að það sé blessun fyrir þá, sem ekki þurfa að neita eða vera togaðir hálfnauðugir á kjörstað, og engan áhuga hafa og enga skoðun á málinu, sem fyrir liggur, enda kemur ekki neitt fram í þessu frv., sem bendir á það, að mönnum sé torveldað að kjósa, nema einungis þetta. Þeir fá ekki að vita, hverjir eru búnir að kjósa, vita þess vegna ekki, hverjir þessir áhugalitlu eru, sem ekki ætla sér að kjósa, og geta ekki sent heim til þeirra til þess beint að sækja þá, ekki nema svona í von og óvon og lenda þá kannske á mönnum, sem eru búnir að kjósa, og fá engar þakkir fyrir.



Herra forseti. Tveir hv. alþm., hv. 1. þm. Eyf. (BSt) og hv. 1. þm. N-M, (PZ), hafa talið brtt, mína, aðaltill. á þskj. 95, eiga fullkominn rétt á sér. En það má bara ómögulega lögfesta þetta réttlæti. Hv. 1. þm, Eyf. segir, að Nd. muni hafa lokið störfum og því sé ekki hægt að afgreiða málið, ef við gerum þessa breytingu. Þetta veit hv, þm. að er ekki rétt. Það er að vísu, að hæstv. forseti Nd. kvaddi deildina í kvöld, en þó með þeim fyrirvara, að ef einhver breyting yrði gerð í Ed., þannig að mál þyrftu að koma, þá yrði deildin kölluð saman aftur. Þessi ástæða hæstv. forseta er því algerlega röng. Mér þykir leitt, að hæstv. forseti er ekki hér í deildinni. Hann sagðist ekki vita, hvernig því var varið 1942, þegar ákveðnar voru tveir kjördagar í vetrarkosningum. Þetta var gert með ríkisstjórabréfi, sem gefið var út skv. hinni breyttu stjórnarskrá, sem samþykkt hafði verið á Alþingi. Þar segir svo: „Samkvæmt stjórnarskipunarlögum 1. sept. 1942, um breytingu á stjórnarskrá konungsríkisins Íslands, 18. maí 1920, og stjórnarskipunarlögum, nr. 22 24. marz. 1934, ber að láta almennar alþingiskosningar fara fram. Því mæli ég svo fyrir, að almennar kosningar til Alþingis skuli fara fram sem hér segir: Í kjördeildum, sem eru að öllu leyti innan takmarka kaupstaðar eða kauptúns, sunnudaginn 18. okt. n.k. Annars staðar sunnudaginn 18. okt. og mánudaginn 19. okt. n.k.“ Það er í dreifbýlinu, sveitum landsins, þar voru fyrirskipaðir tveir kjördagar. Þessir tveir hv. þm., sem hér hafa mælt og eru fulltrúar dreifbýlisins, hv. 1. þm, Eyf. og 1, þm. N-M., telja þetta fullkomlega réttmætt, en þeir vilja ómögulega lögfesta þetta réttlæti. Hv. þm. N-Ísf. varpaði þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort honum væri kunnugt um það, hvort nokkur áskorun eða erindi hefði borizt hingað til Alþingis um að samþykkja þetta frv., sem hér er á ferðinni. Mér fannst svar hæstv. forseta harla einkennilegt. Hann kvaðst ekki hafa kynnt sér þetta, því að hann hefði ekki lesið þau erindi, sem borizt höfðu Alþ. En hann bætir við: Mér er hins vegar kunnugt um það, að fjöldi erinda hefur borizt til Alþ. varðandi áfengismál, - og svo segir hæstv. forseti: Ég tel líklegt, ef ekki fulla vissu, að eitthvað hafi verið rætt um þetta mál í þessum erindum. - Finnst hæstv. forseta sér sæmandi að segja þetta? Hann veit vel, að það er ekki einn einasti stafur í þessum erindum um þetta mál. Hann veit það. Hins vegar minntist hæstv. forseti ekki á þær einu áskoranir, sem fram hafa komið, þ.e. frá fjölmennustu kaupstöðum landsins, Reykjavík og Akureyri. Báðir hafa á fundum bæjarstjórnar samþ. mótmæli gegn því, að þetta frv. yrði samþykkt. Þessa minntist forseti ekki. Ég tel þetta hlutdrægni af hæstv. forseta, að fara svona að. Það var alveg rétt, sem hv. þm. N-Ísf. sagði, það hefur enginn einasti fundur og engin samkoma úti um land eða hér í Reykjavík óskað eftir þessu máli, ekki einn einasti. Allt er þetta búið til á flokksskrifstofum eða stjórnarskrifstofum stjórnarflokkanna, en kjósendur, almenningur í landinu gefur ekkert fyrir það og fyrirlítur þessar aðferðir þeirra.

Forseti (BSt): Ég hef áður minnzt á það, að þó að ég víki úr forsetastól og tali sem þm., þá tala ég ekki sem forseti í þau skipti. Þess vegna er ekki rétt að svara mér á þann hátt, sem hv. þm. gerði. Í þessu tilfelli átti hann að nefna mig 1. þm. Eyf. En ekki skil ég það, að forseta beri nein skylda til þess að lesa orði til orðs allar áskoranir, sem til Alþingis berast, sízt af öllu deildarforsetum, það væri þá frekar forseta Sþ. Ég geri skyldu mína í þessu efni sem forseti. Ég tilkynni, eins og nú er venja, frá hvaða aðilum erindi hafa borizt, að þau séu lögð fram á lestrarsal, þar sem allir hafa aðgang að þeim. En því er hætt, síðan vélaupptakan kom, að lesa upp frá forsetastól ágrip af innihaldi slíkra áskorana. Í ræðu minni gerði ég grein fyrir því, hvers vegna mér þætti líklegt, að sumar áfengisvarnanefndir hefðu mælt með þessu, því að það er öllum kunnugt, að það væri í raun og veru bindindisráðstöfun að stytta kjördaginn og einkum það að vera ekki að telja atkvæðin á næturnar eftir kjördaginn. Það vitum við víst allir um, alþm. og allir, hvernig það gengur til oft og tíðum eftir þá daga.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. - Hv. 1, þm. Eyf. (BSt) ræddi hér áðan nokkuð um brtt. frá hv. þm. V-Sk. (JK). Hann fór viðurkenningarorðum um báðar till. og taldi þær að efni til sanngjarnar, en þó óþarfar vegna þess, að í kosningalögum væri ákvæði, sem tæki af allan vafa í þessu efni, sama árangri mætti því ná að óbreyttum kosningalögum. Ég hef kosningalögin að vísu ekki hér við höndina og get þess vegna ekki lesið upp úr þeim, en ég hermi það eftir minni, að í kosningalögunum sé orðað eitthvað á þá leið, að ef kosning ferst fyrir, þá sé heimilt að ákveða kosningu síðar, eins og hv. 1. þm. Eyf. gerði grein fyrir. Ég vil vekja athygli á því, að þetta er ekki það sama og greinir í varatill. frá hv, þm, V-Sk. Ég lít svo á, að þegar kosning ferst fyrir, þá sé átt við það, að kosning fari alls ekki fram, hefjist yfirleitt ekki sökum óveðurs eða einhverra annarra orsaka. En í varatill., sem hér liggur fyrir, er hins vegar átt við það, að verulega hafi dregið úr kjörsókn sökum óveðurs eða af öðrum orsökum. Þess vegna tel ég þessar till. alls ekki sama efnis. Nú má vel vera, að það sé sanngjarnt að hafa kjördaga tvo. Þó tel ég það ekki vera nauðsynlegt í öllum tilfellum. Hins vegar finnst mér varatill. hv. þm. V-Sk. mjög sanngjörn, og þar sem ekki er að minni þekkingu neitt ákvæði í kosningalögunum hliðstætt henni, þá álit ég hana koma mjög vel til greina, og þar sem hún er auk þess sanngjörn, þá legg ég til, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði, að hann teldi víst, að margar áskoranir hefðu borizt víða frá til Alþingis um að samþykkja það réttlætismál, sem hv. stjórnarflokkar berjast fyrir með framgangi þessa máls. Hann sagði þetta af því tilefni, að ég hafði spurt hann sem hæstv. forseta að því, hvort hann hefði orðið var við þann almenna áhuga hjá almenningi um land allt, sem hæstv. fjmrh, talaði um í ræðu sinni í hv. Nd. í gær. Það er rétt, sem hv. þm. V-Sk. sagði hér rétt á undan, að engin, ekki ein einasta áskorun hefur borizt hv. Alþ. um það að samþ. þetta frv.

Hefur hv. þm. lesið öll erindin?

Ég hef látið rannsaka það, síðan hæstv. forseti hélt ræðu sína, af vönduðum starfsmönnum Alþ., sem engin ástæða er til þess að rengja. Og þeir hafa afhent mér eina áskorun, sem er um það frá bæjarstjórn Akureyrarkaupstaðar, að kosningum skuli vera lokið kl. 12 á miðnætti. Það er sú eina áskorun, sem Alþ. hefur borizt í þessu máli. Ég vænti, að hæstv. forseti, hv. 1. þm. Eyf., minnist þess, að bæði við sjálfstæðismenn hér í hv. Ed. og í hv. Nd. höfum einmitt lagt áherzlu á það, að þessi breyting kosningalaga væri eðlileg, enda hafa lögin verið framkvæmd þannig um meginhluta landsins, að það hefur ekki verið kosið nema til kl. 12, kjördeginum hefur lokið um miðnætti. Aðeins í allra stærstu kaupstöðunum mun það hafa komið fyrir á síðari árum, að kosið hefur verið fram yfir kl. 12. En ég hef með þessu sýnt fram á, hversu staðlaust fleipur hæstv, fjmrh, hefur farið með í ræðu sinni í gær, og það er aðeins eitt dæmi um það, hvernig hv. framsóknarmenn, sem gengið hafa fram fyrir skjöldu með kommúnistum í því að skerða rétt kjósenda í þessu landi, hafa hagað málflutningi sínum. Hæstv. ráðh. hikar ekki við að fullyrða í Nd., að almennur stuðningur hafi komið fram við frv. um allt land, og hér í Ed. staðhæfir þingvanur og virðulegur forseti þessarar hv. deildar, að hann telji vist, að fjöldi erinda hafi borizt um þetta. Í ljós kemur svo, að ekki eitt einasta hefur borizt. Nei, á þetta mál er ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur víðs vegar um land litið sem pólitískt ofsóknarmál flokka, sem eru hræddir við sínar eigin gerðir, hræddir við dóm fólksins, sem fram undan er, þótt ekki sé nema í bæjarstjórnarkosningum, og hræddastir við hann næst sér, í höfuðborg landsins. Þess vegna er það, að þessi ákvæði eru sett nú, ákvæði, sem eru gersamlega „ópraktísk“ annars staðar, en í Reykjavík, vegna þess að úti á landi, í kjördæmum hv. 1. þm, Eyf., hv. 1. þm. N-M. og okkar fleiri, er enginn vandi að fylgjast með því, hvenær menn eru búnir að kjósa og hverjir hafa kosið, þó að menn hafi ekki umboðsmenn inni hjá kjörstjórnunum. Það er engin tilviljun, að það er verið að miða þessar kosningalagabreytingar við Reykjavík. Það er gert vegna þess, að andstæðingar Sjálfstfl. eru hér tiltölulega veikastir, þó að kommúnistar eigi að vísu öflugt fylgi hér. En Sjálfstfl. er hins vegar yfirgnæfandi stærsti flokkur höfuðborgarinnar. Ég vildi spyrja þessa hv. þm., sem mælt hafa með þessu máli hér í deildinni, hvort þeir telji líklegt, að hæstv. ríkisstj. hafi flutt þetta frv. til þess að skaða flokka sína. Mundi það vera líklegt, að þessi hæstv. ríkisstj. hefði allt í einu verið gripin svo háleitri réttlætistilfinningu, að hún færi að flytja breytingar á kosningalögum, sem fælu í sér skaðsemi fyrir hennar eigin flokka? Ég held ekki. Ég nefndi dæmið um sjómennina úti á landi, sem þetta frv. gæti bitnað á, sem dæmi um það ranglæti, sem þetta frv. gæti valdið. Það hendir oft í mörgum sjávarþorpum og útvegsbæjum úti á landi, að sjómennirnir eru ekki komnir að kl. 11, þeir eru kannske ekki komnir að kl. 12. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt réttlæti í því, að þeir sjómenn, sem koma að landi milli kl. 11 og 12, megi ekki kjósa og geti ekki neytt kosningarréttar síns. Það getur vel verið, að hv. þm. Framsfl. telji einhverja fullkomnun lýðræðisins í því fólgna, að ákveðnum hóp manna í þjóðfélaginu, sem vinnur áríðandi störf, sé gert erfiðara fyrir um að neyta kosningarréttar síns. Ég fæ ekki séð, að slíkt sé spor í rétta átt. Það er nú nánast tiltekið hlægilegt, þegar hv. 1. þm. N–M, ætlar að fara að segja þingbræðrum sínum hér á hv. Alþ., að það hafi alltaf verið hans meginregla í kosningum að láta það ráðast, hverjir komi á kjörstað, - „að láta það ráðast, hverjir komi á kjörstað“. Ég er ekki mjög nákunnugur mönnum og málefnum á Austurlandi, en ég hef allt aðrar fregnir af kosningabaráttu hv. 1. þm. N-M. og flokksbræðra hans á Austurlandi heldur en þær, að þeir láti það ráðast, hverjir komi á kjörstað. Og eitt veit ég, að þar, sem ég þekki til, láta þeir það ekki ráðast, eins og þau dæmi sönnuðu, sem ég nefndi í fyrstu ræðu minni hér í dag. Hitt mun mála sannast, að hvergi sé kosningakúgun og ofbeldi og yfirgangi beitt í ríkara mæli en þar, sem ríki Framsfl. er mest á Íslandi. Svo heldur hv. 1. þm. N-M., að hann geti komið og verið tekinn alvarlega, þegar hann slær fram slíkum fullyrðingum, sem hann gerði hér í seinni ræðu sinni, hér áðan.

Ég verð að víta þau orð, að tiltekinn flokkur beiti kosningakúgun og ofbeldi, því að það er vítavert og refsivert athæfi.

Mig furðar ekkert á því, þó að hæstv. forseta, sem er grandvar maður að mínu áliti, þó að hann svíði undan sannleikanum í þessum málum. En ég hika ekki við að endurtaka það, að þegar svona hræsni og yfirborðsháttur er borinn fram fyrir mann, þá þýðir ekkert annað, en segja sannleikann umbúðalausan, jafnvel þó að það kosti vitur af hálfu hæstv. forseta. Ég endurtek það og ég skora á hæstv. forseta að vita það öðru sinni, að samkvæmt þeim fregnum, sem ég hef af Austurlandi, þar sem ríki Framsfl. er mest, sé hvergi beitt meira ofríki og ofbeldi í kosningabaráttu, heldur en einmitt þar. Svo kemur hv. 1. þm. N-M. og segir, að það sé sinn háttur að „láta það ráðast, hverjir komi á kjörstað“. Ja, þeir geta trúað þessu, sem vilja, ég trúi því ekki. Ég skal svo ekki misnota athugasemdatíma þann, sem hæstv. forseti veitti mér. En ég vil að lokum segja það, að um eðli og tilgang þessa máls þarf ekki að fara í neinar grafgötur. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í umr. í Nd., að þetta mál væri beinlínis flutt til þess að klekkja á Sjálfstfl. í Reykjavík og „kosningaapparati“ hans. Það er alveg sama, hve margar afsakanir hv. þm. Framsfl, hér í þessari virðulegu deild flytja fram fyrir þessu máli, þeir komast ekki á svig við þessar staðreyndir, og þeir komast heldur ekki á svig við sjálfan svip frv., því að hann segir til sín. Hann segir það, sem almenningur í landinu sér, gagnstætt því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að hér er á ferðinni pólitískt ofsóknarmál, eins og ég sagði áðan, sem ekki hefur snefil af réttlætistilfinningu bak við sig, heldur ríka ofbeldishneigð, viðleitni til þess að skerða rétt fólksins, þann rétt, sem helgastur er hjá þjóð í lýðræðisþjóðfélagi, kosningarréttinn.

Forseti (BSt): Ég verð mjög að draga í efa, að hv. þm. N-Ísf. hafi lesið öll þau erindi, sem hafa borizt til Alþingis, eða nokkur af hans aðstoðarmönnum hafi á svo stuttum tíma sem leið, getað gengið úr skugga um það, að engin áskorun fælist í þeim til Alþingis.

Vill ekki forseti láta rannsaka það?

Ég get gjarnan gert það, en ég sagði ekki almennt, að það hefðu borizt áskoranir, ég sagðist telja það víst, að frá tilteknum aðila og í tilteknu augnamiði hefðu borizt áskoranir um að samþ. þetta frv., því að það mundi hafa áhrif í þá átt, sem þeir aðilar vilja vera láta. - Annars verð ég enn að taka það fram, að ég tel það ekki þinglegt að bera á menn eða flokka þær sakir, sem eru refsiverðar að lögum. Kosningakúgun er refsiverð, það er m.ö.o.: að beita kosningakúgun er glæpur.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. - Í fyrsta lagi þetta: Ég held, að nú á seinni árum hafi ekki nema einu sinni komizt upp kosningasvik, sem var refsað með sektum og tugthúsi, það var hjá Sjálfstfl. í Norður-Ísafjarðarsýslu. Kosningin var að vísu tekin gild, því að þá var málið ekki enn upplýst, en eigi að síður var það Sjálfstæðisflokkurinn, sem beint falsaði atkvæði. Ég sagði frá því, hvernig það hefði verið við síðustu kosningar í Norður-Múlasýslu hvað mig snerti, að ég hefði farið úr sýslunni fimmtudag fyrir kosningar. Það hef ég gert í þrjú skipti. Svo má hv. þm. N-Ísf, telja, að ég hafi verið á báðum stöðunum og verið andskoti duglegur að flytja menn á kjörstað, þegar ég var kominn suður í Reykjavík.

Þetta er ekki þinglegt orðbragð.

Ég skal reyndar viðurkenna það, að það hefur komið fyrir mig tvisvar sinnum á ævinni, að ég hef verið tvífari, á tveim stöðum í einu, en þessa daga hef ég áreiðanlega ekki verið það samt sem áður. Það er alveg víst. Ég var hérna í Reykjavík þessa dagana, en ekki fyrir austan nema í og með í huganum.



Það er aðeins örstutt athugasemd. - Hv. 1. þm. N-M. kastaði nú út mörsiðrinu undir lok umr. um þetta mál. Mér skildist, að hann vildi ómerkja allan minn málflutning hér og rökstuðning gegn þessu frv. vegna þess, að upp hefðu komizt, eins og hann orðaði það, einu kosningasvik á nokkrum áratugum heima í mínu kjördæmi. Ég skal ekki fara að draga þetta mál inn í umr., og ég held, að það mundi sízt auka hróður Framsfl., ef það yrði gert. En ég vil benda hv. 1. þm. N-M. á það, að þegar till. var flutt um það hér á hv. Alþ. að svipta löglega kjörinn þm. N-Ísf. þá þingmannsrétti, þá klofnaði Framsfl. Sanngjarnari og skynsamari menn sáu, að um pólitískt ofsóknarmál var að ræða, ljótt mál, mjög ljótt mál, og neituðu að fylgja eftir hinum æstustu og hatrömmustu leiðtogum sínum. Ef til vill er Hnífsdalsmálið eitt greinilegasta dæmi um það, hvernig pólitískt ofstæki getur leitt skynsama menn út á villigötur. Sú saga gerðist þá, að greindir og gegnir menn í Framsfl. leiddust út á villigötur, en var þó bjargað af sínum eigin mönnum. Nú gerum við sjálfstæðismenn tilraun til þess að bjarga þeim af þeim villigötum, sem þeir eru á í þessu frv. Því miður virðist sú björgunarviðleitni ekki hafa borið nægilega mikinn árangur.



Ég segi nei með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt um tillöguna. Brtt. 195, varatill. felld með 10:4 atkv. - 196 felld með 10:3 atkv. Frv. samþ. með 10:4 atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (A, 200).



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var þar samþ. ágreiningslaust. Frv. var dálítið breytt í hv. Nd. að forminu til, þannig að samkv. till. hv. fjhn. þar voru ákvæði frv, sett í ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 33 14. maí 1955. Eins og frv. ber með sér, fjallar það aðallega um frest, sem sveitarstjórnum og bæjarstjórnum hefur verið veittur til loka næsta árs til þess að gera reglugerðir um fasteignagjöld, sem þær hafa rétt til að innheimta lögum samkvæmt innan ákveðins ramma, og er miðað, eins og ég sagði, við 1. Jan. 1959, enda eiga þessi lög að gilda til ársloka næsta árs. Enn fremur er svo ákveðið í frv., að lög frá 1921 um fasteignaskatt og síðari lög um breytingar á þeim lögum séu úr gildi felld, enda eru þau lög orðin þýðingarlaus með öllu, þar sem ríkissjóður hefur nú þegar afsalað sér fasteignaskattinum til sveitarfélaganna og það er þá sveitarfélaganna að ákveða fasteignaskattinn innan þess ramma, sem þau hafa rétt til. Þykir nauðsynlegt að veita þennan frest, því að vitanlega tekur það nokkurn tíma að breyta reglugerðum um þetta efni, og er sennilega ekki of langur tími ákveðinn til þess. Mér skilst, að í þessum tilgangi sé frv. aðallega borið fram. Enn fremur er það ákveðið í frv., að þar til nýjar reglur hafi verið settar, skuli sveitarstjórnum heimilt að innheimta þessi gjöld á sama hátt og áður var gert, m.ö.o. að miða við eldra fasteignamatið. Er þá einnig heimilt, meðan farið er eftir eldri reglum, að innheimta gjöldin með því álagi, sem um getur í l. nr. 29 frá 1952. En þetta gildir að sjálfsögðu ekki nema til ársloka 1958. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta litla frv. Ég álít, að það orki ekki tvímælis, að það sé í því réttarbót fyrir bæjar- og sveitarfélög, þó að segja megi ef til vill, að það hafi ekki mjög mikla þýðingu, einkum þar sem það munu ekki vera mörg bæjar- eða sveitarfélög, sem nota réttinn til þess að leggja á fasteignagjöld. Fjhn. þessarar deildar hélt fund um málið, og leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþykkt. Minni hl. n., hv. 6. þm. Reykv. (GTh) og hv. þm, Vestm. (JJós), óskaði eftir fresti til athugunar á málinu, en við, sem þegar vorum ákveðnir í okkar afstöðu um málið, sáum ekki ástæðu til þess að taka frest fyrir okkur að minnsta kosti. En af þessum ástæðum, að frestur var ekki veittur, vildu þessir tveir hv. nm. ekki taka afstöðu til málsins. Skal ég taka það fram, að ég held, að það geti varla verið, að borgarstjórinn í Reykjavík, hv. 6. Þm. Reykv., hafi ekki verið búinn að átta sig á málinu, ekki flóknara en það er, svo að einhverjar aðrar ástæður hafi valdið því, að hann vildi ekki taka afstöðu til málsins. En það þykir nauðsynlegt vegna framkvæmdar á þessu máli, að þessi l. verði samþ. á þeim þinghluta, sem nú stendur yfir, og geti orðið að lögum fyrir áramót, og frá því sjónarmiði var það einnig, að meiri hl. n. vildi ekki fresta málinu, því að með því að fresta málinu í gær á nefndarfundi gat ekki orðið um það að ræða að afgreiða það á þessum þinghluta.



Herra forseti. Þetta stjórnarfrv. er ekki að efni til eins einfalt og hv. frsm. meiri hl. vill vera láta, og bera ummæli hans um það m.a. vott um, að hann er ekki fyllilega eða nægilega inni í málinu. Hér er um að ræða löggjöf, sem snertir öll opinber gjöld til sveitarsjóða um land allt, þau gjöld, sem miðuð eru við fasteignamat. Nú hefur þetta frv. tekið miklum stakkaskiptum í meðförum þingsins, var gerbreytt í Nd, Það var tekið fyrir á fundi fjhn. þessarar deildar í gær. Það var ekki einu sinni lesið í gegn, eins og venja er til um frv. Það var farið yfir frv. eins og það liggur nú fyrir, ekki lesin grg. þess. Ég fór fram á, að veittur yrði frestur til næsta fundar til þess að athuga málið, en því var synjað af meiri hl. Ég vildi fyrst taka það fram, að það er alveg rangt hjá hv. frsm. meiri hl., að þó að slíkur frestur hefði verið veittur, eins og sjálfsagt og þinglegt er, þegar beiðni kemur fram um það, gat málið vel náð afgreiðslu á þessum þinghluta, því að næsta fund hefði mátt halda í n. annaðhvort síðar í gær eða í dag, og er þessi ástæða því fyrirsláttur einn. Ég vil taka það fram, vegna þess að þetta mál hefur sætt nokkuð óvenjulegri meðferð, að ég veit þess ekki dæmi og hef þó setið allmörg ár á þingi og m.a. verið formaður þingnefnda árum saman, að þegar mál hefur verið tekið fyrir í fyrsta skipti á nefndarfundi og einhver nm. hefur óskað eftir frestun til næsta fundar til að afla upplýsinga, að því hafi verið neitað, og ég tel, að þessi meðferð meiri hl. fjhn. sé algerlega óþingleg, og átaldi hana því og mótmælti á fundinum og geri hér enn. Það, sem hefði þurft að athuga og upplýsa í n., er m.a. það, og það kom ekki orð fram í þá átt hjá hv. frsm, til skýringar á því, hvað er átt við með þeim breytingum, sem fjhn. Nd. gerir á frv., en eins og ég tók fram, þá er það mjög veruleg breyting. Í frv. upphaflega var m.a. svo ákveðið, að l., sem gilt hafa frá 1952 um heimild fyrir sveitarstjórnir til að innheimta með álagi fasteignaskatta til sveitarsjóða, falli úr gildi. Þessi l. hafa verið notuð af sumum sveitarfélögum, öðrum ekki. Þau hafa verið notuð af sumum sveitarfélögum til fulls, af öðrum aðeins að nokkru leyti. Með ákvæði frv., eins og það var lagt fyrir af hæstv. ríkisstj., var því mjög gengið á rétt sveitarfélaga og átti að taka af þeim þessar heimildir, sem þær höfðu haft undanfarin ár. Með frv., eins og það nú liggur fyrir, er gerð breyting á þessu, lögin eru að nafni til látin standa, en í stað þess sett orðalag, sem reyndar er ekki alveg skýrt, en þar sem segir, að innheimta megi gjöld með álagi samkvæmt því, sem ákveðið var í þessum lögum. Þetta getur vafalaust orkað tvímælis, hvernig nánar eigi að túlka þetta, en þó virðist þarna vera heldur fært í réttara horf, en var með frv. upphaflega. Varðandi önnur gjöld, en þessa fasteignaskatta, sem lögin frá 1952 fjalla um, er svo ákveðið, að þau skuli öll innheimt á sama hátt og var fyrir gildistöku fasteignamatsins, þar til nýjar reglur hafa verið settar um slík gjöld. Með þessu er verið að lögbinda hendur sveitarsjóða um ýmsa hluti, og ég hefði talið það alveg sjálfsagðan hlut að fá það nánar upplýst og sundurliðað, hvaða gjöld það eru varðandi hin ýmsu sveitarfélög, sem hér falla undir og nú er bara ákveðið með einu pennastriki að lögbinda um ófyrirsjáanlegan tíma. Ég tel enn fremur alveg óforsvaranlegt að afgreiða þetta mál án þess að bera það undir Samband íslenzkra sveitarfélaga eða stjórn þess, og yfirleitt allan þennan málatilbúnað tel ég mjög svo óþinglegan. Þar sem málið hefur ekki fengizt athugað neitt að ráði í þeirri n., sem það heyrir undir, en hins vegar er hér um yfirgripsmikið og flókið mál að ræða, þá mun ég ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls, en ég tel rétt og undirstrika það hér aftur, eins og ég gerði í n., að ég mótmæli þessum vinnubrögðum meiri hl. fjhn.



Herra forseti. Það er ákaflega litið, sem ég hef að segja út af þessari ræðu hv. 6. þm. Reykv. Hún ber alveg eins og framkoma hans á nefndarfundi í gær meira vott um slæmt skap, heldur en hann hafi haft ástæðu til að halda þá ræðu eða gera þær athugasemdir, sem hann gerði. Ég held, að það sé alveg ljóst, hvað átt er við með lagagreininni, eins og hún er orðuð. Hann virtist líta svo á, að það félli niður réttur sveitarfélaga til þess að innheimta fasteignagjöld eftir eldri reglum, en það er í niðurlagi 1. gr. einmitt ákveðið, að það megi innheimta þau eftir sömu reglum og eru í l. nr. 29 1952. Að frv. hafi verið gerbreytt í hv. Nd., eins og hv. þm. sagði, get ég ekki séð, þó að meginefni þess væri fært undir bráðabirgðaákvæði, sem áður var breyting á lagagreininni. Það þótti formlega réttara. Hvað snertir meðferð málsins í fjhn., þá mótmæli ég því alveg, að þetta sé nokkurt einsdæmi, þegar komið er að annaðhvort þinglokum eða þingfrestun, að það sé ekki frestað afgreiðslu máls í n. eða á þingi, því að ef sá siður væri tekinn upp að verða jafnan við slíkum kröfum, gæti vitanlega minni hl. hvenær sem er komið í veg fyrir afgreiðslu mála. Ef sú frestun, sem hv. þm. fór fram á á nefndarfundinum í gær, hefði verið tekin til greina, þá sé ég ekki, að hægt hefði verið að afgreiða þetta mál á þeim hluta þings, sem nú stendur yfir. Hann talaði að vísu um, að það hefði getað komið til mála að fresta því um stund, þangað til seinna í gærdag, en ekki orðaði hann það á fundinum. Mér skildist, að hann vildi láta fresta því þar til í dag eða einhvern tíma síðar. E.t.v. er hv. þm. á móti frv. Þó kom það ekki fram, hvorki á nefndarfundinum í gær né í ræðu hans nú, að hann væri frv. mótfallinn, og þykir mér það satt að segja ótrúlegt, að hann sé það, því að eins og ég gat um áður, var frv. samþykkt með öllu ágreiningslaust í hv. Nd., og þar eiga þó sæti nokkrir af þm. Reykv., sem hefðu sjálfsagt komið auga á það, ef þessi lög kæmu eitthvað óþægilega við Reykjavík. Ég veit nú ekki heldur, hvort hv. þm, hefði þá komið á fund, sem haldinn hefði verið síðar í gær. Hann virtist hafa mjög lítinn tíma, og m.a. má sjá það af því, að ég var að taka fyrir mál, sem hann sjálfur flutti, á þessum nefndarfundi í gær, en þá lýsti hann því yfir, að hann hefði ekkert að gera lengur á þessum fundi og gekk á dyr, svo að tími hans virðist hafa verið mjög naumur. Ég hef svo ekki frekar við þetta að bæta. Meðan hann nefnir ekki neitt efnisatriði, sem hann er óánægður með, finnst mér það ekki skipta miklu máli, hvort frv. er afgreitt nú eða á morgun, ef það væri hægt, en það er aðeins sá galli á, að það er ekki hægt að afgreiða það á morgun. Í dag er síðasti dagurinn, býst ég við, sem hv. deild getur afgreitt mál á þessum þinghluta.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara að bæta mörgu við, enda var málsvörn hv. frsm. meiri hl. heldur lítilfjörleg. Það er tvennt, sem hann nefnir sem ástæðu fyrir því, að hann hafi neitað og meiri hl. hafi neitað að athuga málið nánar, en gert var í n. Í fyrsta lagi, að ef sá siður væri tekinn upp að fresta jafnan málum eftir kröfum minni hlutans, geti minni hl. komið í veg fyrir samþykkt mála. Hvað eiga nú svona ummæli að þýða? Hver hefur haldið því fram, að það ætti að fresta og fresta málum, eftir því sem minni hl. þóknaðist. Það, sem ég hef vitnað í, er það, að ég veit ekki dæmi þess, að þegar mál hefur verið tekið fyrir í fyrsta skipti í n. og fæst einu sinni varla rætt þar, þá sé ekki orðið við kröfum nefndarmanna eða óskum um að fresta málinu til næsta fundar, sem þá vitanlega væri hægt að halda samdægurs seinni partinn eða næsta dag. Þessi ummæli hv. frsm. eru gersamlega út í loftið. Hitt vekur öllu meiri furðu, þegar forseti Ed. lýsir því yfir, að vegna þess að málið hafi verið samþykkt ágreiningslaust í Nd., eigum við að gleypa það ómelt. Ég hélt, að hans virðing fyrir hönd þessarar d., og hefur heyrzt það stundum í munni hans, væri meiri en svo, að hann teldi, að ef Nd, afgreiddi mál, þá sé gersamlega ástæðulaust að athuga það hér í Ed. Hins vegar sýndi ræða hv. frsm. glöggt, hversu lítið hann er inni í þessum málum og hefur lítið sett sig inn í þau. Það hefur ekki eitt orð fallið á þá lund, að ég teldi með þessu verið að ganga á hlut Reykjavíkur, og ummæli hans um það eru gersamlega ástæðulaus og út í hött. Það, sem ég er að tala um, er það, að ég tel málið ekki nægilega upplýst og undirbúið. Það snertir öll sveitarfélög á landinu, ekki Reykjavík fremur en önnur. Ég tel þá málsmeðferð að setja lagaákvæði, sem binda þannig hendur sveitarfélaganna, án þess að það verði borið undir þau eða a.m.k. rætt þá við samtök þeirra, Samband ísl. sveitarfélaga, og að bæta svo gráu ofan á svart að brjóta þingvenjur með því að neita um venjulega athugun á málinu í n., - þetta tel ég alveg óforsvaranlega afgreiðslu.



Herra forseti. Það er algerlega rangt hjá hv. 6, þm. Reykv., að málið hafi ekki fengizt rætt á nefndarfundinum í gær. Það var nógur tími til þess að ræða það og bera það saman við lög o.s.frv., því að klukkan var ekki nema hálf-tólf, þegar hv. þm. gekk af nefndarfundinum. Það var alls ekki búið að neita því að ræða málið, vegna þess að hv, þm, bað ekki um það, - bað ekkert um umr. um málið, heldur um frest, og stökk svo upp á nef sér, þegar sá frestur fékkst ekki. Hann vildi þegar taka málið út af dagskrá á nefndarfundinum, þegar hann vissi, að meiri hl. n, var reiðubúinn að taka afstöðu til málsins. - Hann lét þess getið á þessum nefndarfundi, að það hefði verið nær að taka fyrir mál, sem hann sjálfur flutti, af því að því var vísað fyrr til nefndarinnar. Ég bauðst til að taka það og var búinn að taka það á dagskrá, þegar hv. þm. var kominn fram í dyrnar á nefndarherberginu. Hann vildi ekki sinna því heldur. Ég held, að hann hafi haft eitthvað afskaplega nauman tíma, og ætli að það hefði ekki orðið seinna um daginn einnig? Að það sé dæmalaust, að máli fáist ekki frestað, þegar komið er annaðhvort að þinglausnum eða þingfrestun, því neita ég alveg. Við erum báðir búnir að vera nokkuð lengi á þingi og ég þó nokkru lengur. Ég veit, að þetta skeður á hverju einasta þingi, hjá hverjum sem er í stjórn, að nefndir verða að afgreiða mál á undan þingfrestun og á undan þinglausnum með töluverðum hraða oft og tíðum. Að ég hafi fært það sem rök hvað mig snertir, að hv. Nd. samþykkti þetta frv. ágreiningslaust, það er ekki rétt skilið hjá honum. Mér fannst það geta verið rök fyrir hann aftur á móti, þar sem hans samstarfsmenn, þm. Reykv. og sennilega einhverjir af þeim í bæjarstjórn Reykjavíkur, mæltu með þessu frv. og samþykktu það. Það er alveg rétt, að mér finnst út af fyrir sig engin ástæða fyrir hv. Ed. að gleypa við því, sem hv. Nd. gerir, ef henni finnst það rangt. En ég bara sé ekki, að hér sé um neitt rangt að ræða.



Þegar lögin frá 2. maí 1955, um fasteignamat, voru samþykkt, var 10. gr. tekin inn eftir ósk sjálfstæðismanna, en þeir settu samþykkt hennar sem skilyrði þess, að þeir fylgdu lagafrv. Í áframhaldi af 10. gr. er svo þetta lagafrv. núna, en með því á að reyna að fullnægja þeim kröfum, sem þá voru settar fram af sjálfstæðismönnum. Ég vil standa við það, sem þá var lofað, láta 10. gr. koma til framkvæmda, og það gerir hún í þessu nýja lagafrv., eftir því sem hægt er, og segi þess vegna já.



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að heimilt skuli að innheimta álag á skemmtanaskatt, eins og hefur verið gert í mjög mörg undanfarin ár. Þetta álag hefur numið 200% af kvikmyndasýningum og 20% af öðrum skemmtunum. En leiksýningar, hljómleikar og söngskemmtanir innlendra manna eru undanþegnar álaginu og svo sýningar á íslenzkum kvikmyndum. Menntmn. hefur athugað þetta frv. á fundi sínum í gær og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Í lögum um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum, sem voru samþ. á síðasta Alþingi, er svo ákveðið, að íbúðarhúsnæði, eins og það er þar nánar skýrgreint, megi aðeins nota til íbúðar. Það er engin heimild til undanþágu í þessum lögum, nema því aðeins að ekki ríki húsnæðisskortur í viðkomandi bæjarfélagi. Nú er, eins og kunnugt er, mikið húsnæðisleysi í Reykjavik. Hins vegar hefur bæjarstjórn Reykjavíkur þótt þörf á að taka tvö íbúðarhús til annarrar notkunar, og þess vegna er fram komið frv. á þskj, 121 um húsnæði fyrir fæðingarheimili Reykjavíkurbæjar. Það hefur lengi borið mjög á þrengslum í fæðingardeild landsspítalans. Þar fara fram um 1.700 fæðingar á hverju ári, og mun um þriðjungur þeirra fara fram á göngum byggingarinnar og í öðrum skúmaskotum. Það hefur því alllengi verið rætt um að bæta úr þessu vandræðaástandi. Aðallega hefur tvennt komið til greina við þær umr., annars vegar að stækka fæðingardeildina á landsspítalalóðinni og hins vegar að koma upp sérstakri fæðingardeild bæjarins eða fæðingarheimili. Það hefur orðið ofan á í bæjarstjórn Reykjavíkur að velja síðari kostinn, þann, að bæjarfélagið komi upp eigin fæðingarheimili, og taka til þess tvö íbúðarhús, sem bærinn á við Eiríksgötu og Þorfinnsgötu. Þessi hús munu byggð sem íbúðir fyrir sjö fjölskyldur, en á síðari tímum hafa þar dvalizt langtum fleiri fjölskyldur vegna húsnæðisvandræða í bænum. Reykjavikurbær hefur sem sé notað þessi tvö hús fyrir það fólk, sem lent hefur í mestu húsnæðishraki og orðið húsnæðislaust. Þar til fyrir skömmu munu þar hafa dvalizt um 17 fjölskyldur, en þegar hefur tekizt að útvega 8 eða 9 af þeim samastað annars staðar, svo að nú munu þar ekki vera meira, en 8 fjölskyldur. Ég er þeirrar skoðunar, að lögin um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum hafi verið bráðnauðsynleg, þegar þau voru sett, og ég tel einnig, að það hafi verið réttmætt að hafa þau jafn fortakslaus og þau voru úr garði gerð. Hins vegar getur það alltaf borið að, sem gerir undantekningu frá slíkum lögum nauðsynlega og sjálfsagða, og að mínum dómi er hér einmitt um eitt slíkt tilfelli að ræða. Það er ætlunin að koma fyrir í þessum húsum fæðingarheimili, þar sem um 1.000 fæðingar geti farið fram á hverju ári. Eftir sem áður verður nóg við fæðingardeild landsspítalans að gera. Þar er ætlazt til að fram fari aðallega sjúklegar fæðingar eða þær fæðingar, sem taldar eru ekki með öllu hættulausar, en á fæðingarheimili Reykjavikurbæjar fara aftur á móti fram sem mest þær fæðingar, sem ætla verður að verði eðlilegar. Ég veit ekki, hvort um það má deila, að konur eigi almennt að fæða í fæðingarheimili eða fæðingarstofnun. Máske má um það deila. Þó hef ég heyrt yfirlækni fæðingardeildar landsspítalans halda því fram, að sem flestar fæðingar ættu að fara fram á fæðingarstofnun. Það væri aukið öryggi bæði fyrir konuna og fyrir barnið. En það koma einnig önnur atriði til greina í þessu efni. Það er mjög erfitt að fá heimilisaðstoð hér í Reykjavík, eins og raunar víðar, og víða eru húsakynni lítil og þröng, og stuðlar húsnæðisskorturinn mjög að því. Þetta hlýtur að mæla með því, að séð sé fyrir þörfum sængurkvenna sem bezt. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta efni. Hv. heilbr.- og félmn. hefur fjallað um frv. og orðið á einu máli um að mæla með samþykkt þess. Einn nm., hv. 11, landsk. þm. (FÞ), var að vísu ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt úr nefndinni, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að einnig hann sé málinu fylgjandi.