Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Ed. hefur nú haft frv. til lánsfjárlaga til meðferðar og afgreitt það frá deildinni. Með því að lánsfjárlög eru nú lögð fram í beinum tengslum við fjárlög er ótvíræð nauðsyn á því að frv. verði afgreitt fyrir jólaleyfi þm. og því er nokkuð skammur tími til stefnu. Hv. Ed. hefur gert nokkrar breytingar á frv. frá því sem það var lagt fram í upphafi þings. Frv. gerði ráð fyrir því að heildarlántökur yrðu 11,5 milljarðar kr. og þar af yrðu teknir að láni 7,9 milljarðar kr. erlendis. Í meðferð frv. í Ed. hafa verið gerðar talsverðar breytingar sem leiða til þess að í stað þess að heildarlántökur voru áætlaðar 11,5 milljarðar eru þær 11,2 milljarðar og erlendar lántökur 7,4 milljarðar í stað 7,9 milljarða eins og upphaflegt frv. gerði ráð fyrir. Ríkisstj. tilkynnti fyrir nokkrum vikum breytingar til þess að draga úr opinberum umsvifum sem miðuðu að því að lækka erlendar lántökur um 800 millj. kr. frá því sem ella hefði orðið. Hluti af þessum niðurskurði kemur fram hjá A-hluta ríkissjóðs, en um 300 millj. kr. hjá Landsvirkjun og til þess að draga úr lántöku til Þróunarfélagsins. Niðurskurður á framlögum til Landsvirkjunar var 250 millj. kr., niðurskurður á lánsfjáröflun til Þróunarfélagsins 50 millj. Í meðferð Ed. hafa verið teknar inn óskir um nýja lánsfjáröflun sem svarar til 290 millj. kr. Veigamest er fjáröflun til endurnýjunar og viðgerða á fiskiskipum, 200 millj. kr. Lán vegna hitaveitna hækka um 35 millj., lán vegna Útflutningslánasjóðs um 40 millj. og lántökur vegna Iðnþróunarsjóðs um 15 millj. kr. Þetta eru í meginatriðum þær breytingar sem orðið hafa á frv. Til viðbótar er rétt að geta þess að innlend fjáröflun hefur verið aukin um 230 millj., en það er ráðgert að taka þær að láni hjá lífeyrissjóðum til að mæta auknum útgjaldaáformum byggingarsjóða ríkisins. Þá hefur verið gerð sérstök breyting vegna raðsmíðaskipa. Það er gert ráð fyrir að fjmrh. verði heimilað að ábyrgjast lán vegna sölu fimm fiskiskipa sem voru raðsmíðuð hérlendis á árunum 1982-1985 og auk þess er lagt til að ríkissjóður yfirtaki hluta fjármagnskostnaðar af þeim lánum sem skipasmíðastöðvarnar tóku til að fjármagna smíði skipanna. Þetta er óhjákvæmileg ráðstöfun til að greiða fyrir sölu þessara skipa. Þegar lánsfjárlög koma nú til meðferðar í Nd. eru nokkur atriði sem enn þarf að taka tillit til við meðferð málsins hér í deildinni. Í fyrsta lagi vil ég minna á að þrjár hitaveitur hafa óskað eftir skuldbreytingum á lánum. Hér er um að ræða Hitaveitu Akureyrar og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar sem fara fram á allverulegar skuldbreytingar. Þar er um að ræða erlend lán. En í þriðja lagi kemur til ósk um skuldbreytingu vegna Hitaveitu Vestmannaeyja. Þar er um að ræða innlent lán. Ég geri ráð fyrir því að allar nauðsynlegar upplýsingar um þetta efni verði tiltækar þegar hv. fjh.- og viðskn., sem ég vænti að fái málið til meðferðar, hefur umfjöllun um frv. Loks þarf í öðru lagi vegna hinna beinu tengsla við fjárlagafrv. að taka tillit til lánsfjárþarfar ríkissjóðs, en um þá þörf verður ekki með fullri vissu vitað fyrr en ljóst er hver verður endanleg afgreiðsla á fjárlagafrv. og því nauðsynlegt að tengja lokaafgreiðslu þess og lokaafgreiðslu lánsfjárlaganna saman. Í því efni þarf að taka tillit til væntanlegrar lánsfjárþarfar ríkissjóðs sem í ljós kemur við lokaafgreiðslu fjárlaganna úr fjvn. Þá vil ég geta þess að æskilegt er að setja fastari og ákveðnari reglur að því er varðar geymdar lántökur og ábyrgðarheimildir. Það hefur verið svo í framkvæmdinni að leitt hefur til nokkurrar óvissu hverjar væru heildarábyrgðir ríkissjóðs. Ég tel því nauðsynlegt, til þess að koma á meiri festu í þessu efni, að lántökuheimildir gildi í eitt ár, þó þannig að unnt verði með umsóknum að fá framlengingu á lántökuheimildum sem af einhverjum ástæðum eru ekki notaðar. Þetta vildi ég taka fram hér og nú vegna þess að nauðsynlegt er að koma á fastari skipan að því er þessi mál varðar þannig að ljóst sé hvert umfang veittra ríkisábyrgða er í samræmi við lög um það efni. Loks er í fjórða lagi nauðsynlegt við meðferð málsins hér í Nd. að taka tillit til væntanlegrar verðlagsuppfærslu á fjárlagafrv. sem einnig þarf að taka til lánsfjárlaga. Ég geri ráð fyrir því að þegar hv. fjh.- og viðskn. fær málið til meðferðar liggi nánari upplýsingar fyrir um það efni. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. á þessu stigi málsins, en legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að sýna mönnum aukaforsíðu á málgagni hæstv. forsrh. frá laugardeginum 14. desember. Þetta ætti að geymast í annálum stjórnmálasögu Íslands. Hér er fjórdálka mynd af ábyrgðarfullum en hamingjusömum manni sem er framkvæmdastjóri Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Hann sýnir dulitla ávísun upp á tæpan hálfan milljarð, 450 millj. kr. ávísun, sem honum var send um daginn af hæstv. fjmrh., 1. þm. Suðurl., einum helsta talsmanni frjálshyggjuarms Sjálfstfl. og þm. bænda á Suðurlandi. Þetta er tékki úr ríkissjóði upp á 450 millj. Þetta er fyrirframgreiðslan af fjárlagaliðum um niðurgreiðslur og útflutningsbætur sem eru á annan milljarð króna, fyrirframgreiðsla til að standa við lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem Alþingi samþykkti á s.l. vori. Þau lög voru sem kunnugt er keyrð í gegn að því er sagt var að frumkvæði þeirra sjálfstæðismanna, enda afurð nefndar þar sem hæstv. fjmrh. og formaður Sjálfstfl. gegndi nefndarstörfum um hríð, en var síðan leystur af hólmi af hæstv. forseta vorum um það er frá leið. Ég rifja það upp að á sínum tíma á s.l. vori flutti sá sem hér stendur frávísunartillögu á þessi lög og lagði til að tekið yrði fyrir næsta mál á dagskrá, enda væru þessi lög af því tagi að ekki væri sæmandi að keyra slíkt í gegnum þing. En hér er sem sé niðurstaðan. Þegar gengið hafði verið frá samningum um ríkisábyrgð á heildarframleiðslunni á s.l. sumri milli hæstv. landbrh. og bændasamtakanna var tekið erlent lán. Ég tek fram að ég man ekki nákvæmlega upphæðina, hvort hún var 500-600 millj. kr. En hér er sem sagt komin fyrsta fyrirframgreiðslan til sláturleyfishafa, þ.e. til SÍS-kerfisins, upp í þetta sem niðurstaða og afleiðing af þessu kerfi. Ég segi fyrir mig að sú þjóð er ekki á flæðiskeri stödd og sá fjmrh. ekki í miklum vanda staddur sem hefur efni á því að skrifa slíka ávísun og beitir sér fyrir þeirri stefnu að þessu sé haldið áfram á sama tíma og ástand í þjóðarbúskap Íslendinga er þannig, þegar líður að lokum þessa árs, að hallarekstur á ríkissjóði, sjálfum A-hlutanum, er ekki 750 millj. sem ráð var fyrir gert í fjárlagafrv. heldur trúlega a.m.k. 2700 millj. kr., þegar nettóaukning erlendra skulda á þessu ári er áætluð 3325 millj. kr., þegar halli á viðskiptum við útlönd, einkum og sér í lagi vegna sívaxandi vaxtabyrðar hins opinbera vegna erlendra skulda, er áætlaður á þessu ári 5100 millj. kr., þ.e. hallarekstur á ríkisgeiranum, bæði ríkissjóði, A- hluta og á erlendum lánum og viðskiptahalli út á við er raunverulega á tólfta milljarð kr. Ef tekin væri síðan inn í dæmið aukning skammtímalána, sem að lokum safnast upp sem aukning erlendra langtímalána, sem er áættuð á árinu 4300 millj. kr., erum við að gera upp árið 1985, ríkisbúskapinn í heild, með halla upp á 15 500 millj. kr. En þetta er ekki meira kreppuástand en svo að það er allt í lagi að skrifa einn tékk með fyrirframgreiðslu upp á tæpan hálfan milljarð til að fjármagna offjárframleiðslu landbúnaðarafurða, og fjármagna hana með erlendum lánum því að allur er ríkissjóður rekinn seinni hluta ársins á erlendum lánum. Sú þjóð er ekki á flæðiskeri stödd sem hefur efni á slíkri fjármálastjórn. Það er óþarfi fyrir hæstv. ráðherra og ráðamenn að setja á langar ræður um hversu illa er komið í íslenskum þjóðarbúskap ef þetta dæmi er engu að síður staðreynd og ef hæstv. fjmrh. telur sig hafa efni á slíku. Það hefur lengi verið ósiður að hlíta ekki þeim lagafyrirmælum sem gilda um með hvaða hætti fjárreiður ríkisbúskaparins í heild skuli lagðar fyrir Alþingi. Skammt er að minnast þess að á s.l. vori; undir lok þings, voru menn að fjalla um lánsfjáráætlun og lánsfjárlög þannig að það var nærri því liðinn fyrri helmingur ársins áður en Alþingi gekk frá lánsfjárlögum. Lagafyrirmæli um ríkisbúskapinn og hvernig hann skuli lagður fyrir Alþingi er að finna í IV. kafla Ólafslaga þar sem svo segir í 14. gr., með leyfi forseta: "Ríkisstjórn skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Áætlununum skal fylgja stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til. Markmið áætlananna er að tryggja að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peningamála og lánamála samrýmist þjóðhagslegum markmiðum." Í 15. gr. segir einnig, með leyfi forseta: "Fjárfestingar- og lánsfjáráætlunum skal jafnframt fylgja mat á mannaflaþörf áætlaðra framkvæmda í heild og þar með mat á atvinnuástandi í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð sérstaklega." Ég vek sérstaklega athygli á þessu vegna þess sem segir í grg. með fjárlagafrv. um samdrátt í mannvirkjagerð og í íbúðabyggingum. Af þeim sökum hefði einmitt verið sérstök ástæða til að framfylgja þessu lagaákvæði. Með leyfi forseta vil ég einnig vitna í 16. gr., en þar segir: "Lántökuheimildir eða ábyrgðarheimildir, sem veittar eru vegna opinberra framkvæmda eða fjárfestingarlánasjóða í lánsfjárlögum þessum, skulu skoðast sem hámarksákvæði á því fjárlagaári sem þær eiga við." Það er ástæða til að minna á að á yfirstandandi ári var farið fram úr hámarksákvæðum lánsfjárlaga sem samsvarar einhvers staðar á bilinu 600-700 millj. kr. Með leyfi forseta segir svo að lokum um þetta efni í 21. gr. sömu laga: "Einnig skal gæta þess að lánveitingar sjóðanna taki fyrst og fremst mið af sem hagkvæmastri nýtingu fjármagns til aukinnar framleiðni og framleiðslu og hver einstök lánveiting verði ákveðin eftir samræmdum reglum um arðsemismat." Þessar tilvitnanir ættu að nægja, herra forseti, til að rifja upp fyrir alþm. hvaða kröfur eru gerðar um framsetningu á áætlunum ríkisstj. að því er varðar ríkisfjármálin í heild. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að fjárlög og lánsfjárlög séu lögð fram samtímis og ríkisbúskapurinn verði skoðaður í heild, ekki bara A-hlutinn heldur líka B- og C-hlutinn, sem ein samstæð heild til þess að menn standi ekki frammi fyrir einhverjum afgangsstærðum en geti raunverulega mótað stefnuna vitandi vits. Það er ástæða til að geta þess sem vel er gert og það er kannske það merkilegasta við lok fjármálaráðherraferils fyrrv. hæstv. fjmrh. að aldrei þessu vant gerðist það í fyrsta sinn frá því að Ólafslög voru samþykkt 1979 að fjárlög og lánsfjárlög voru lögð fram samtímis svo að segja. Þetta er til fyrirmyndar og þetta ber út af fyrir sig að viðurkenna og þakka. Þetta eru mikil og góð umskipti frá því sem tíðkast hefur á undanförnum árum. En um leið og þetta er metið að verðleikum er ástæða til að minna á önnur ákvæði Ólafslaga. Það skortir nefnilega enn mikið á að þær greinargerðir fylgi sem lögin kveða á um að skuli fylgja. Sérstaklega bendi ég á þau ákvæði þar sem talað er um að framfylgja ströngu arðsemismati og taka mið af sem hagkvæmastri nýtingu fjármagns til aukinnar framleiðslu og framleiðni og að hver einstök lánveiting verði ákveðin eftir samræmdum reglum um arðsemi. Mér sýnist þrátt fyrir allt að þessi ströngu lagaákvæði séu ekki virt enn og um leið og ég þakka að lánsfjárlög eru sett fram um leið og fjárlög, sem er mikil umbót, vil ég nota tækifærið til að minna á að þarna vantar mikið á að vinnubrögðin séu af því tagi að þau fullnægi ákvæðum laganna og reyndar eðlilegum og sjálfsögðum kröfum. Við verðum að láta það liggja á milli hluta að svo stöddu, en ef við lítum á ríkisbúskapinn í heild á þessu ári, og þá erum við að tala um ekki aðeins A-hlutann, ekki aðeins B-hlutann, þ.e. ríkisfyrirtæki og sjóði á vegum ríkisins, heldur einnig C-hlutann, þ.e. hálfopinber fyrirtæki og sjóði, þá er ljóst að öll fjárlagagerðin, öll fjárlagasmíðin, öll vinnubrögð við fjárlög og framkvæmd fjárlaga, beiting fjárlaga sem hagstjórnartækis, allt er þetta í hinum versta lamasessi og hefur verið lengi hér á landi. Þá er ég ekki bara að vísa til þeirra talna sem ég rifjaði upp áðan um hallarekstur á A-hluta ríkissjóðs, um aukningu erlendra lána þvert ofan í yfirlýst markmið ríkisstjórnar, um dúndrandi viðskiptahalla og um aukningu skammtímalána sem allt í heild sinni felur í sér viðurkenningu og staðfestingu á hrikalegum mistökum núv. hæstv. ríkisstj. Það má segja að þetta staðfesti að vinnubrögðin eru úrelt. Það á við um tekjuhlið fjárlaga. Tekjuöflunarkerfið er hrunið. Tekjuskattskerfið er svo ranglátt að það hefði verið hin mesta nauðsyn að ríkisstj. stæði við yfirlýst markmið sín og samþykkt Alþingis um að hækka skattfrelsismörk í tekjuskatti í þeim áföngum sem samþykkt hafði verið. Við það var ekki staðið. Um söluskattskerfið þarf ekki að hafa mörg orð. Við höfum gert það svo oft. Það er staðfesting á því að þessi hái óbeini neysluskattur, sem kemst svo illa til skila, er ekki boðlegur út frá neinum mælikvörðum um eðlilegt skattakerfi. Afleiðingarnar af þessu eru auðvitað þær sem við blasa. Verðbólgan á Íslandi er núna u.þ.b. hin sama og verið hefur að meðaltali á liðnum verðbólguáratug og fer trúlega vaxandi, m.a. vegna þess að gengisforsendur eru mjög ótraustar. Verðbólgan veður ekki lengur rakin til þeirra orsaka sem hæstv. ríkisstj. gerði þegar hún tók við 1983, þ.e. til sjálfvirks vísitölukerfis og til of hárra launa. Hvort tveggja hefur verið leiðrétt, launin keyrð niður, vísitölukerfið afnumið. Nú ber öllum, sem þessi mál ræða af alvöru, saman um að verðbólguna á Íslandi, þensluna, sólundina, megi fyrst og fremst rekja til einnar ástæðu, þ.e. til afleiðinganna af efnahagsstefnu ríkisstj. sjálfrar. Þetta er ríkisfjármögnuð verðbólga sem sýnir að ríkisstj. hefur gersamlega mistekist að beita fjárlögunum og ríkisbúskapnum sem hagstjórnartæki til viðnáms gegn verðbólgu. Innstreymi erlends fjár, viðskiptahallinn, er fyrst og fremst undirrót þenslunnar, misgengisins milli atvinnuveganna. Það er af þessum orsökum sem þjónustugreinarnar hafa yfirboðið vinnuaflið og eyðilagt samkeppnishæfni undirstöðuatvinnuveganna. Um það þarf ekki út af fyrir sig mikið að deila. Þetta er um leið mælikvarði á heldur dapurleg endalok á fjármálaráðherraferli hæstv. fyrrv. fjmrh. Það má segja að honum hafi tekist að vinna það afrek á fjármálaráðherrastóli að afsanna mjög vinsæla kenningu, sem hann hefur reyndar oft haldið fram héðan úr þessum ræðustól, að það sé fyrst og fremst manna með reynslu úr atvinnulífinu, og látum liggja milli hluta hver sú reynsla hans er, að sýna að þeir kunni betur að stýra opinberum fjármálum, fjármálum ríkisins, vegna þess að ríkisfjármálin séu í eðli sínu hin sömu og að stjórna vel reknu fyrirtæki. Þetta er alkunn kenning, en ég held að hæstv. fjmrh. hafi afsannað hana mjög rækilega. Þetta er meginskýringin á því að þeir sjálfstæðismenn samþykktu á frægum fundi sínum í Stykkishólmi að setja hæstv. fyrrv. fjmrh. af. Þeir gerðu þar samþykktir og bókanir undir forustu formannsins, sem nú hefur tekið við embætti fjmrh., um að þessi fjármálastefna stefndi öllu í voða. Hér þyrfti m.ö.o. heldur betur að snúa við kúrsinum. Það er alveg augljóst mál að sá málflutningur formanns Sjálfstfl. fékk verulegan stuðning á þessum fundi. Hvað var það sem átti að gera? Í fyrsta lagi var því yfirlýst, eftir því sem ég best veit, að það yrði að sjá til þess að nýjar erlendar lántökur yrðu takmarkaðar við afborganir af erlendum lánum. Í annan stað skyldi stefnt að því sem næst hallalausum ríkisbúskap og þá fyrst og fremst á A-hluta. Og í þriðja lagi yrði að stefna að því að snúa við þeim hrikalega viðskiptahalla sem myndast hefur á þessu ári og reyndar öll árin á undanförnum rúmum áratug nema eitt. Ef við lítum á fjárlögin og lánsfjárlögin í heild og spyrjum: Hvað hefur verið gert til að gera betur en hæstv. fyrrv. fjmrh.? Hvar eru þær nýjungar sem hæstv. fjmrh. hinn nýi hefur boðað eða lagt fyrir hið háa Alþingi? Hefur hann raunverulega sýnt og sannað í verki að Stykkishólmssamþykktin hafi verið gerð í alvöru? Það er fljótsagt að því er varðar takmörkun erlendra lána. Heildarlánveitingar ríkissjóðs, sjóða á vegum ríkisins og atvinnuvega eru sem kunnugt er núna ráðgerðar 11,2 milljarðar kr. Þar af eru ný erlend lán tæplega 8 milljarðar eða 7936 millj., en atborganir af eldri lánum eru ráðgerðar 5870 millj. þannig að nettóaukning erlendra lána á árinu 1986 er áætluð yfir 2 milljarðar. Á s.l. ári var samsvarandi tala rúmlega 3,2 milljarðar, núna rúmlega 2 milljarðar. Ekki virðist þetta markmið hafa náðst. Um annað markmiðið, sem var að stefna að því sem næst hallalausum ríkisrekstri og þá væntanlega A-hluta, kveðum við ekki upp dóm að sinni. Þar vísum við til reynslunnar. Reynslan er sú á undanförnum árum að fjárlagafrv. hafa reynst marklaus, að áform fjárlaga og niðurstöðutölur ríkisreiknings þegar árið er liðið hafa sýnt að þessi áform hafa undir engum kringumstæðum staðist. Það liggur alveg ljóst fyrir af hverju það er. Það er vegna þess að fjárlagagerðin sjálf er kolúrelt, öll vinnubrögð við hana hafa gengið sér til húðar. Þetta er raunverulega sjálfvirkur verðbólguframreikningur að verulegu leyti. Það er um að ræða verulega vanáætlun frá ári til árs á fyrirsjáanlegum reglubundnum útgjöldum og tekjuöflunarkerfið er hrunið. Sá fjmrh., nýr í sæti, sem ætlar að breyta þessu getur að sjálfsögðu ekki notast við þetta gamla stagbætta fat. Hann verður raunverulega að taka upp ný vinnubrögð. Hann verður að breyta sjálfri fjárlagagerðinni ef það á að vera sannfærandi að hann nái betri árangri en fyrirrennari hans þannig að fjárlögin reynist marktæk eða nothæf sem hagstjórnartæki. Ef þriðja markmiðið ætti að nást, að vinna bug á vaxandi viðskiptahalla, sem að vísu er áætlaður heldur minni á næsta ári en í ár, 4300 millj. kr., er algert frumskilyrði að vænta megi einhvers árangurs í því efni að ríkissjóður og ríkisbúskapurinn sjálfur hætti að kynda undir þenslu, innflutning, eyðslu um efni fram, eins og hann gerir óbreyttur. Ég spyr þess vegna, herra forseti: Hvar eru þær nýjungar, hvar eru þau nýju vinnubrögð í fjárlagagerðinni, hvar eru þær nýjungar í sjálfri stefnumótuninni sem eiga að leiða til þess að menn fáist til að leggja trúnað á að þessar áætlanir í fjárlagafrv. séu eitthvað raunsærri en verið hefur? Því miður er slíkum nýjungum ekki til að dreifa og í raun og veru má segja að að sumu leyti hafi hæstv. fjmrh. stigið skref til baka frá því sem þó var ráðgert í upphaflegu fjárlagafrv. Þá á ég t.d. við það að hæstv. ríkisstj. hefur guggnað á að taka ríkisspítalana af daggjöldum og taka þau á fjárlög. Og ég minni á að hún hefur guggnað á því að standa við yfirlýsingu Alþingis um lækkun tekjuskatts í áföngum án þess þó að leggja fram nokkrar nýstárlegar eða nothæfar tillögur um endurbætur eða uppstokkun á tekjuöflunarkerfi ríkisins þar á móti. Herra forseti. Þann 4. desember s.l. birtist í aukaútgáfu Morgunblaðsins kálfur sem heitir "Ráðdeild í ríkisrekstri - leiðir til að auka kaupmátt heimilanna." Þetta er auglýsing. Útgefandi mun vera Samband ungra sjálfstæðismanna. Það er ástæða til að staldra aðeins við þennan kálf og skoða hann hleypidómalaust. Ég skil það svo að ungir sjálfstæðismenn séu hér að reyna að standa við Stykkishólmssamþykktina. Þeir eru fyrir sitt leyti að leggja fram tillögur, hvort sem mönnum líka þær betur eða verr, til að standa við þá samþykkt, þ.e. sýna fram á þær leiðir sem að þeirra mati hefði þurft að fara til að stokka upp í ríkisbúskapnum í samræmi við grundvallarsjónarmið sjálfstæðismanna. Þeim markmiðum er svo lýst, með leyfi forseta: "Hér birtast tillögur Sambands ungra sjálfstæðismanna um ráðdeild í ríkisrekstri. Þær miða að eftirfarandi: 1. Draga úr ríkisumsvifum. 2. Koma á skýrari verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. 3. Auka kostnaðarhlutdeild notenda opinberrar þjónustu. 4. Minnka skattálögur og auka þar með kaupmátt heimilanna í landinu." Markmið af þessu tagi eru út af fyrir sig góðra gjalda verð. Við stöndum hér frammi fyrir þeirri staðreynd að ríkisbúskapurinn í heild hefur verið rekinn með þúsunda milljóna halla ár eftir ár. Þetta gengur ekki lengur. Tekjuöflunarkerfið er hrunið og útgjaldaaukningin er sjálfvirk. Auðvitað verðum við að staldra við og spyrja sjálfsagðra spurninga: Á þetta ástand að halda áfram að óbreyttu? Hvert á hlutverk ríkisins að vera? Hvar eru þau mörk þar sem við erum sammála um að í engu verði hvikað frá kröfum á hendur hinu opinbera um ríkisþjónustu? Hvaða þættir eru það sem eru hér af gömlum vana eða eru dæmi um mjög slæma nýtingu á almannafé, skattgreiðslum almennings, verkefni sem kannske væru af hagkvæmnisástæðum betur komin í höndum annarra? Þetta eru dæmi um sjálfsagðar spurningar. - Og hér er lögð fram áætlun í fimm liðum: Í fyrsta lagi eru að því er varðar A-hluta fjárlaganna lagðar fram tillögur um framlög sem hreinlega verði felld niður af fjárlögum. Í annan stað er um að ræða að færa verkefni frá ríkinu í hendur einstaklinga, samtaka eða fyrirtækja. Þetta er t.d. eitt af því sem við jafnaðarmenn höfum kallað velferðarkerfi fyrirtækjanna, t.d. framlög sem nema tugum milljóna til Búnaðarfélags Íslands, Fiskifélags Íslands, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Bifreiðaeftirlits, Ferðamálaráðs, og er niðurskurður upp á 140 milljónir. Í þriðja lagi leggja þeir fram tillögur um liði sem lækka megi verulega. Í fjórða lagi eru hérna tillögur um auknar sértekjur, þ.e. að ríkisstofnanir sem veita ákveðna þjónustu afli tekna, selji þá þjónustu, þ.e. eitthvað nær því en að hún verði gefin. T.d. er hér bent á stofnanir eins og Háskóla Íslands eða tilrauna- og rannsóknastofnanir sem selja atvinnulífinu þjónustu. Í fimmta lagi er hér um að ræða lista yfir ríkisfyrirtæki sem lagt er til að verði seld með þeim rökum að þar sé um að ræða starfsemi sem ekki sé í verkahring ríkisins og sem væri sennilega betur komin út frá hreinum hagkvæmnisástæðum en að reyna að halda henni uppi með framlögum af skattpeningum almennings. Þetta eru tillögur sem ég hafði satt að segja vænst að hæstv. fjmrh., til þess að framfylgja Stykkishólmssamþykktinni, eftir að búið var að setja af fyrirrennara hans með þeim rökum að hann hefði algerlega brugðist sem fjmrh., hefði við fyrstu fjárlagagerð sína sett fram. Hér er ekkert ráðrúm að þessu sinni til að fara ítarlega í þessar tillögur og ég ætla ekki að nota tímann nú til að taka afstöðu til þeirra lið fyrir lið. Ég vil hins vegar segja: Tillögugerð af þessu tagi er það sem maður hefði vænst af formanni Sjálfstfl. þegar hann er búinn að beita sér fyrir því að fjmrh., sem ekkert tillit tók til yfirlýstrar stefnu Sjálfstfl., er settur af. Og spurningin er: Hvers vegna gerist það ekki? Er það eingöngu tímaskortur, hæstv. fjmrh., eða er það af einhverjum öðrum ástæðum? Þessar tillögur, sem ég hef nú lýst, fela í sér samdrátt í ríkisútgjöldum upp á 2600 millj. kr., bæði á A- og B- hluta fjárlaga, og eru rökstuddar með því að þær muni gefa forsendur fyrir að standa við gefin fyrirheit um t.d. lækkun á tekjuskatti eða hækkun á skattfrelsismörkum almennings í tekjuskatti sem mundi þýða að tekjuskattur yrði lagður niður á öll venjuleg laun með þeim rökum að launum á Íslandi hefur verið þrýst niður. Ég vitna t.d. til ummæla Þorvalds Gylfasonar hagfræðings í því efni sem telur að meginvandamálið á Íslandi sé ekki lengur háir vextir heldur fyrst og fremst lág laun. Laununum er búið að þrýsta niður á það stig að þau eru raunverulega umbun eða ölmusa fremur en laun fyrir heiðarlegt vinnuframlag. Þetta eru laun af því tagi sem bera ekki þá skatta sem hér er gert ráð fyrir. Það eru auðvitað meiri háttar vonbrigði í sambandi við þessa pólitík að fjmrh., og því áttum við ekki von á, skuli hafa látið það verða eitt af sínum fyrstu verkum að efna ekki yfirlýsta samþykkt Sjálfstfl. og yfirlýsta samþykkt Alþingis um slíka stefnu. Þessar tillögur um niðurskurð eru t.d. af því tagi að þær samsvara meira en 5% í söluskatti þannig að einnig mætti nálgast viðfangsefnið út frá því að lækka mætti hinn allt of háa söluskatt, sem þar að auki er stungið undan skilum til ríkissjóðs svo nemur mörgum milljörðum, og þar með lækka vöruverð eða auka kaupmátt og ráðstöfunartekjur heimila. Engar slíkar tillögur er að finna hjá hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstj. og mig fýsir að vita: Er það vegna þess að samstarfsflokkurinn hefur komið í veg fyrir að hæstv. fjmrh., þegar hann tekur við fjmrn., komi fram einhverjum markverðum stefnubreytandi nýmælum? Er þetta samstarfsflokkinum að kenna? Er þetta tímaskortur eða hefur hæstv. fjmrh. og formaður Sjálfstfl. einfaldlega fallið frá þessu? Hefur hann m.ö.o. í verki vísað á bug þeim tillögum sem ungir sjálfstæðismenn hafa lagt fram? Ég verð að játa að mér urðu það vonbrigði að hinn nýi fjmrh. skuli leggja fram fárlög sem eru sami grauturinn í sömu skálinni, tekjuöflunarhliðin jafnómerk og ranglát og hún hefur verið á undanförnum árum, vanefndir að því er varðar lækkun tekjuskattsins, ekkert hróflað við hinu hripleka og svívirðilega söluskattskerfi, fjárlögin, vinnubrögðin að öðru leyti óbreytt, útgjaldahlið frv. gersamlega vanáætluð og meira að segja er við þriðja meginmarkmiðið, það að binda endi á aukningu erlendra skulda, ekki staðið heldur. Þetta veldur hrikalegum vonbrigðum. Það veldur sérstaklega miklum vonbrigðum vegna þess að við öðru var búist. Það er ástæða til að minna á að nettóskuld þjóðarinnar í erlendum langtímalánum er núna áætluð 66,8 milljarðar kr. Hún var 60 milljarðar á yfirstandandi ári, 1985. Hún er áætluð núna 66,8 milljarðar. Þetta er svipað hlutfall af landsframleiðslu og var á s.l. ári, en greiðslubyrðin sem hlutfall af gjaldeyristekjum fer vaxandi. Hún er talin vera 5800 millj., bara vaxtagreiðslurnar, í ár, áætluð 6000 millj. á næsta ári og ég vísa til rökstuðnings í grg. með fjárlagafrv. þar sem segir að vegna þess sem þegar er vitað um vaxtakjör og vaxtabyrði muni þessi greiðslubyrði fara vaxandi á næstu árum. Við þessar kringumstæður var lágmarksskilyrði að ætlast til þess af hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að hann meinti það sem hann hefur verið að segja, meinti m.ö.o. það að hann mundi láta verða sitt fyrsta verk að hverfa frá helstefnunni sem ríkjandi hefur verið í ríkisfjármálum og sérstaklega lánsfjármálum með því að tryggja að ekki yrði um að ræða nettóaukningu erlendra skulda á langtímalánum, fyrir nú utan að skammtímaskuldir gegnum bankakerfið hafa aukist hrikalega á sama tíma. Þess vegna er ástæða til að spyrja, herra forseti, þegar við fjöllum um þessi lánsfjárlög: Er þeim ströngu arðsemismælikvörðum, sem reyndar er fyrir mælt um í Ólafslögum, beitt þegar verið er að gera tillögur um að við skulum taka ný og ný og aukin erlend lán til að fjármagna þá hluti sem þar eru settir á blað? Við skulum líta á ríkisbúskapinn í heild. Hér er gert ráð fyrir í 1. gr. að fjmrh. fái heimild fyrir hönd ríkissjóðs til að taka á árinu 1986 lán að fjárhæð rúmlega 2,2 milljarðar kr. í erlendri mynt. Nú er margt í lausu lofti með fjárlagaafgreiðsluna sjálfa. Stjórnarandstaðan lýsti því yfir við 2. umr. að fjárlögin hvíldu á svo veikum stoðum og útgjaldaáform þeirra væru raunverulega langt umfram áætlaða tekjuöflun í formi skatta að hún lagði það til að fjárlagafrv. í heild yrði vísað til baka til nefndar þannig að við gætum fengið ráðrúm til að skoða þetta í heild. Alþfl. mun við fjárlagaafgreiðslu síðar í þessari viku leggja fram mikinn fjölda brtt. og ef við komumst að þeirri niðurstöðu að hér sé verið að leggja til erlenda lántöku til hluta sem sannarlega eru ekki arðbærar framkvæmdir kemur tvennt til: annaðhvort er að falla frá þessum framkvæmdum eða endurskoða fjármögnunina, m.ö.o. vísa því aftur til fjárlagaafgreiðslunnar að hve miklu leyti við treystum okkur til að fjármagna þetta að hluta til í auknum mæli með innlendri fjármögnun, t.d. með breytingu á tekjuöflunarhlið fjárlaga, með breytingu á skattakerfinu, með réttlátari skattinnheimtu eða auknum sköttum fremur en að vísa þessu á framtíðina eins og venjan hefur verið hjá óábyrgum stjórnmálamönnum. Ef menn ætla að standa við stóru orðin um að auka ekki erlendar skuldir þjóðarinnar er mín niðurstaða sú að frv. til lánsfjárlaga sé ótækt. Það er gengið lengra en hægt er að líða í þá átt að auka skuldabyrðina. Þetta stefnir m.ö.o. í ranga átt. Ég minni á að í þjóðhagsáætlun stendur: Hagstæðasta fjárfesting þessarar skuldugu þjóðar er að byrja á því að greiða niður þessi hrikalega háu erlendu lán. Raunvextir af þessum lánum eru að jafnaði eitthvað um 10%. Það eru hærri raunvöxtunarkröfur fjármagns en íslenskt atvinnulíf fær undir risið. Það er bjarnargreiði við atvinnufyrirtæki í landinu, ég tala nú ekki um opinbera þjónustu, ákvörðun um að velta þessum hlutum yfir á komandi kynslóðir, ef við höldum áfram að taka lán á þessum kjörum til hluta sem sannanlega og fyrirsjáanlega munu ekki rísa undir slíkum ávöxtunarkröfum. Þess vegna er mín niðurstaða sú að það beri að spyrja grimmt um allar þessar hugsanlegu tillögur. Eru þetta arðbærar framkvæmdir? Höfum við efni á því, þessi skulduga þjóð, að fara út í það sem hér er stungið upp á að fjármagna með erlendum lánum? Og ég spyr: Ef við ætlum að hverfa af þessari braut, hvernig stendur þá á því að menn eru ekki tilbúnir að játa staðreyndum í sambandi við fjárlögin sjálf, þ.e. að þar er boginn spenntur allt of hátt. M.ö.o.: Eru menn ekki tilbúnir til þess að endurskoða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og horfast í augu við þær staðreyndir að einu færu leiðirnar til að snúa við á þessari helstefnubraut erlendra lána er: ef við viljum lækka erlend lán verðum við að endurskoða tekjuöflunarkerfið, við verðum að leggja á hærri skatta í einu eða öðru formi fyrir þeim útgjöldum sem við erum sammála um að séu þess virði og skili arði og við verðum að líta raunsætt á hvað það er í núgildandi útgjaldasafni fjárlaganna sem má missa sig, sem hægt er að skera niður, sem hagkvæmnisrök mæla með að verði skorið niður. Hvers vegna á þetta að vera heilög kýr? Hvers vegna ætla menn að una því alla daga að þessi útgjaldaaukning sé sjálfvirk og hlíti engum mælikvörðum, það sé af því bara eða af því að einhverjir tiltölulega fámennir forréttindahópar eru svo ágengir á almannahagsmuni að krefjast þess að þeirra hlutur sé tryggður af veikum burðum og lágum tekjum skattgreiðenda í landinu? Ég spyr t.d.: Er ástæða til að taka lán, ég tala nú ekki um ef menningin er að taka erlend lán, til að verja til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, tæplega 40 millj. kr. vegna skuldbindinga Lífeyrissjóðs bænda? Ég spyr enn: Er ástæða til að taka 350 millj. kr. lán erlendis frá til að leggja í sjóði stofnunar sem heitir Byggðastofnun núna en hét áður Byggðasjóður? Treysta menn þessari stofnun til þess að verja þessum fjármunum á þann veg að það sé tryggt að þeir skili arði og rísi undir þeim ávöxtunarkröfum sem gera verður? Ætla menn virkilega þriðja árið í röð að leggja það til að tekið sé 150 millj. kr. erlent lán til byggingarlánasjóðanna þó það sé til orkusparandi aðgerða? Hvernig dettur mönnum slíkt í hug? Ég man ekki betur en að hæstv. fjmrh. hafi tekið undir það með mér einhvern tíma að sú ráðstöfun á yfirstandandi ári og fyrra ári hafi verið dæmi um fjárhagslegt ábyrgðarleysi. Auðvitað eigum við ekki að gera þetta og auðvitað eigum við þá frekar að endurskoða tekjuöflunartillögur fjárlaganna sjálfra. Þetta eigum við að fjármagna með öðrum hætti. Eigum við að taka erlent lán upp á 310 millj. kr. í Stofnlánadeild landbúnaðarins á sama tíma og við erum að borga 600 millj. í útflutningsbætur með offramleiðslu og milli 800 og 900 millj. kr. í niðurgreiðslur á offramleiðslu landbúnaðarafurða? Eigum við að taka 60 millj. kr. erlent lán út á Ferðamálasjóð? Mun hann rísa undir því? Dettur mönnum það í hug, þó að hæstv. fyrrv. fjmrh. Ragnari Arnalds hafi einhvern tíma dottið það í hug, að hægt sé að reka Lánasjóð ísl. námsmanna á erlendum lánum? Að sjálfsögðu getur ekki gengið að reka hann á erlendum lánum á þeim vaxtakjörum sem þar er um að ræða þegar álitamál er hver endurgreiðslukjör námsmanna á þessum lánum eru, ég skal ekki fullyrða hver talan er, þó að mönnum sé væntanlega kunnugt um að þessi næststærsti lánasjóður þjóðarinnar fyrir utan byggingarlánasjóðina er og var í gífurlegum vandræðum vegna þess athæfis fyrrv. ríkisstjórnar að fjármagna hann í mjög miklum mæli með erlendum lánum. Eru þeir menn uppi, á sama tíma og við erum að samþykkja kvóta og takmarkanir í sjávarútvegi, sem telja að við höfum efni á því að taka erlent lán til að fjármagna þetta raðsmíðaverkefni? Hvar eru þeir menn sem treysta sér til að taka þau lán ef þeir ættu að standa undir þeim sjálfir? Auðvitað er það ekki svo. Ríkissjóður á hér að yfirtaka fjárhagsskuldbindingarnar og taka erlend lán til að greiða niður þessi skip og koma þeim til annarra eigenda. Og hvar er kvótinn þeirra? Hvað á þetta að þýða? Auðvitað er hið mesta nauðsynjamál að verja fjármunum til að binda endi á hið hrikalega mengunarvandamál í kjördæmi hæstv. fyrrv. iðnrh., þ.e. af loðnubræðslunum, en það er hins vegar fásinna að ætla að fjármagna það með erlendum lánum eins og statt er fyrir þessari þjóð. Við eigum að vera menn til að fjármagna það af eigin fé eða á innlendum markaði. Það þarf auðvitað ekki að orða það að ætla sér að verja erlendu láni í grænfóðurverksmiðjuna sem þarna er nefnd og ég man ekki einu sinni hvað heitir. Það er tóm della og sem betur fer hefur meiri hl. fjvn. ekki einu sinni lagt það til. Ég geri mér enn vonir um að fjárfesting í fiskeldi sé góð fjárfesting og hún geti risið undir arði og vil fyrir mitt leyti stuðla að því að varið sé peningum til þeirra hluta. Ég tel hins vegar að það sé rétt tillaga og skynsamlegt álit hjá fjh.- og viðskn. Ed. að ætlast til þess að Byggðasjóður fjármagni þann hluta af sinni fjárútvegun. Ég hef þegar minnst á raðsmíðaverkefnið og spurning er um hinar innlendu skipaviðgerðir. Það getur verið álitamál hvort þetta eru arðbærar framkvæmdir. Í sumum tilvikum er það vafalaust og þá er hugsanlega réttlætanlegt að taka slík lán, þó innan þeirra marka að það er ekki líðanlegt að taka meiri erlend lán en sem samsvarar því að stöðva aukningu erlendra lána. Síðan er meginkrafan sú að ætlast til þess að hæstv. fjmrh. hafi forgöngu um slíka uppstokkun á ríkisbúskapnum að við getum gert okkur raunhæfa áætlun nokkur ár fram í tímann um að byrja að endurgreiða þessi lán. Það er besta fjárfesting þjóðarinnar.eins og nú er komið. Herra forseti. Við Alþýðuflokksmenn munum við fjárlagaafgreiðslu leggja fram býsna viðamiklar tillögur sem m.a. fela í sér róttækar breytingar á tekjuöflunarkerfinu. Við munum leggja fram tillögur um afnám á verulegum hluta af þeim fjölmörgu undanþágum sem núna eru frá álagningu söluskatts til þess að gera það skattkerfi, og það er hægt að gera það strax, skilvirkara til að uppræta söluskattsundandrátt og söluskattssvik. Við munum leggja til að þessi skattur verði lagður á innflutning, sem vegur geysilega þungt í okkar hagkerfi, strax við tollafgreiðslu. Það er kannske róttækasta aðgerðin til að koma í veg fyrir skattundandrátt á þessum stærsta tekjuöflunarlið ríkisins. Við munum leggja til að lagður verði stigbreytilegur eignarskattsauki á þær skuldlausu stóreignir sem eru yfir 7 millj. kr. skuldlaus eign nettó. Mun það geta skilað ríkissjóði t.d. tæpum hálfum milljarði króna og felur þó í sér lækkun á greiðslubyrði a.m.k. 84-90% framteljenda að því er varðar eignarskatt. Við munum leggja til að launaskattur verði hækkaður um 1 prósentustig og leggjum það til að launaskattinum sem mörkuðum tekjustofni verði skilað aftur til húsnæðislánakerfisins. Við höfum þar með svarað því fyrir okkar leyti að við tökum ekki í mál neinar erlendar lántökur í þeim hlutum. Við teljum að hagnaður Seðlabankans sé vanáætlaður í fjárlagafrv. og teljum að hann eigi að meta á raunsærri máta. Við erum tilbúnir að velta fyrir okkur og leggja fram tillögur um aukna skattlagningu á banka og innlánsstofnanir og við minnum á að það væri verulegur tekjuauki fyrir ríkissjóð ef hér væri skynsamur meiri hluti á þingi sem samþykkti heimild til að leyfa framleiðslu og sölu á áfengu öli á Íslandi. Það mundi skila ríkissjóði í framleiðslugjaldi og vörugjaldi um hálfum milljarði á ári. Við leggjum m.ö.o. fram tillögur um breytingar á tekjuöflunarhliðinni, á skattakerfinu og þar með munum við leggja fram tillögur um aukna fjáröflun til ríkissjóðs sem getur bæði fullnægt þessum skilyrðum: að koma í veg fyrir aukningu á nýjum erlendum lánum, að fjmrh. geti staðið við fyrirheit Alþingis um að lækka tekjuskatt í áföngum. Jafnframt væri sjálfsagður partur af þessum tillögum að stigið yrði fyrsta skrefið á þeirri leið að lækka söluskatt sem er orðinn óhæfilega hár. Í því efni nefni ég lækkun söluskattsprósentunnar og lækkun tekjuskattsins sem sjálfsagðan hlut fyrir ríkisstjórn að gera þegar hún horfir fram yfir áramótin til ástandsins á vinnumarkaðnum þar sem menn spyrja: Hvað er hægt að gera nú þegar af ríkisins hálfu til að greiða fyrir því að almenningur í landinu fái aukinn kaupmátt, fái meiri hluta af eigin aflafé í sínar hendur án þess hins vegar að það verði aftur tekið í formi aukinnar verðbólgu? Jafnframt munum við að því er varðar gjaldahliðina leggja fram fjölmargar tillögur um niðurskurð á útgjöldum á A-hluta ríkissjóðs, þ.e. hvers kyns framlög sem við teljum öll rök hníga að að fella beinlínis niður. Þar er t.d. um að ræða stóran part í svokölluðu velferðarkerfi fyrirtækjanna, framlög af hálfu skattgreiðenda til að halda uppi hvers kyns stofnunum og samtökum í þágu atvinnuveganna, einnig tilfærslur innan A-hlutans frá gjaldaliðum sem við viljum að falli niður til gjaldaliða sem við teljum að æskilegt væri að verja meiri fjármunum til. Þá á ég einkum og sér í lagi við húsnæðismálin. Þetta verða einnig tillögur um B-hlutann, þ.e. framlög til sjóða og hvers kyns gælufyrirtækja og gjörgæslufyrirtækja hjá ríkissjóði og um 6. gr., heimildir fjmrh. til hvers kyns undanþága frá skattheimtum. Herra forseti. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að lýsa þeim tillögum sem gera þarf um breytingar á þessu frv. til lánsfjárlaga. Þær munum við væntanlega taka upp í fjh.- og viðskn. En ég held að ég hafi sagt nóg til að lýsa þeirri skoðun minni að frv. til lánsfjárlaga er óviðunandi. Þarna er gengið allt of langt í þá átt að gera ráð fyrir erlendum lántökum til hluta sem ekki á að fjármagna með erlendum lánum þegar þjóðin er sokkin í skuldir með þeim hætti sem hér er lýst. Herra forseti. Mig langar til þess undir lokin, af því að ég hef beint máli mínu nokkuð til hins nýja og unga fjmrh., að rifja upp fyrir honum og þingheimi dulítinn bókarkafla sem birtist fyrir nokkrum árum, þ.e. árið 1979, undir heitinu "Uppreisn frjálshyggjunnar", en þar á hæstv. fjmrh. dálítinn kafla sem við getum skoðað sem framsetningu á grundvallarsjónarmiðum í pólitískri heimspeki. Kaflinn heitir "Hvað vildum við? Hvað gerðum við?". Þar er að finna undirkafla, sem heitir "Sjödagaáætlun endurreisnar". Þennan kafla tel ég alveg nauðsynlegt á þessu stigi málsins að rifja upp fyrir hæstv. fjmrh., með leyfi herra forseta, en þar segir: "Niðurstaða þessa máls er sú, að sjálfstæðismenn þurfa að fara nýjar leiðir - í fyrsta lagi til þess að vernda einstaklingsfrelsið og í öðru lagi til þess að bæta lífskjörin með aukinni verðmætasköpun. Við þurfum að vinna til trausts á nýjan leik. Það er ekki nóg að samþykkja almennar frjálshyggjuyfirlýsingar í þessu skyni, meðan þingmenn flokksins aðhyllast stjórnlyndisstefnu í framkvæmd. Frjálshyggjuyfirlýsingu þarf að fylgja eftir með kjöri frjálshyggjumanna inn á Alþingi. Setja má bæði í gamni og alvöru fram sjödagaáætlun um frjálshyggjuendurreisn. Ef ég ætti að gera slíka áætlun yrði hún sennilega þessi: Mánudagur: Skattar yrðu lækkaðir, þannig að opinberir aðilar tækju aðeins 35% af heildartekjum þjóðarinnar til ráðstöfunar." - Ég skýt inn í, herra forseti: Ætli þessi tala sé ekki á bilinu 45-50% svo það er ekki lítið skattalækkunarprógrammið sem hæstv. fjmrh. þyrfti að ráðast í ef hann ætlaði að standa við sjö daga áætlunina sællar minningar. - Ég held áfram, herra forseti, með leyfi: "Þriðjudagur: Öllum opinberum rekstri, sem er í beinni samkeppni við frjálsan atvinnurekstur, yrði hætt. Jafnframt yrði lögð niður nefnd sem um árabil hefur unnið að athugun á þessum málum (vegna verkefnaskorts)." - Af þessu tilefni er kannske sérstök ástæða til að spyrja hæstv. fjmrh. vegna yfirlýsingar um að leggja niður fyrirtæki sem eru í beinni samkeppni við frjálsan atvinnurekstur. Hér liggja fyrir tillögur Sambands ungra sjálfstæðismanna um sölu eftirfarandi ríkisfyrirtækja: Lyfjabúð Háskólans, Fríhöfnin Keflavík, sem yrði boðin út, Áburðarverksmiðja ríkisins, Fóður og fræ, Gunnarsholti, Stórólfsvallabúið, Fóðuriðjan Ólafsdal, Grænfóðurverksmiðjan, Flatey Austur-Skaftafellssýslu, Síldarverksmiðjur ríkisins, Lyfjaverslun ríkisins, Póstur og sími, símarekstur, Skipaútgerð ríkisins, Umferðarmiðstöðin, Ferðaskrifstofa ríkisins, Sementsverksmiðja ríkisins, Ríkisprentsmiðjan Gutenberg, Rafmagnsveitur ríkisins, Jarðboranir ríkisins og Útvegsbanki Íslands, Landsbanki Íslands, Búnaðarbanki Íslands. Með leyfi að spyrja: Væri hæstv. fjmrh. tilbúinn að lýsa afstöðu sinni til þessara tillagna Sambands ungra sjálfstæðismanna sem mér sýnist vera mjög í anda sjö daga áætlunar um endurreisn? Herra forseti. Ég held áfram: "Miðvikudagur: Sett yrðu ný verðmyndunarlög þar sem frjáls verðmyndun yrði meginregla." - Frjáls verðmyndun meginregla. Lítum á verðmyndunina eins og hún er nú í landbúnaði, í sjávarútvegi. - "Jafnframt yrðu sett lög um eftirlit með verðmyndun og bann við samkeppnishömlum og hringamyndunum." - Stóri bróðir SÍS. Og ekki bara það: "Sama dag yrði því lýst yfir að hér eftir yrði hætt að telja einstakar greinar vinnumarkaðarins hópa með sérþarfir." - Kannske þessi ávísun hérna sé á hóp sem er skilgreindur með sérþarfir, mjög fyrirferðarmikill í kjördæmi hæstv. fjmrh.? Hópar með sérþarfir! Það var og. "Fimmtudagur: Gjaldeyrisverslunin yrði gefin frjáls og gengi krónunnar yrði látið ráðast af markaðsaðstæðum". - Þetta er hin nýja byggðastefna sem margir eru nú að taka undir, en ég man ekki betur en fyrir nokkrum vikum hafi hæstv. fjmrh. flutt erindi um að hann sæi öll tormerki á því að hægt væri að koma þessu í framkvæmd. Ég er hins vegar ekkert sannfærður um að svo sé. - "Sama regla yrði látin taka til vaxta og vaxtaniðurgreiðslur til sérþarfahópa yrðu um leið afnumdar." - Það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. fjmrh. er reiðubúinn að undanskilja þarna nokkra, þ.e. ef hann væri fylgjandi félagslegu markaðskerfi, t.d. hvort húsnæðislánakerfið væri undanþegið þessari ströngu reglu. "Föstudagur: Markmiðum núverandi menntastefnu yrði breytt úr miðstýringu í valddreifingu og úr hópmeðalmennsku í einstaklingsþroska. Laugardagur: Atvinnurekendum og launþegum yrði tilkynnt að hér eftir yrðu þeir að taka kjaraákvarðanir í frjálsum samningum og á eigin ábyrgð." Og síðan koma hin fleygu lokaorð þessarar sjö daga áætlunar endurreisnar sællar minningar því að á sunnudegi "gæfist tími til að fara að dæmi skaparans og hvílast". Síðan eru liðin sex ár. Ég spyr, hæstv. fjmrh.: Hvað um sjö daga endurreisn sællar minningar?



Herra forseti. Það var fróðleg ræða hv. 5. þm: Reykv. áðan, það sem ég heyrði af henni, m.a. hvað hv. þm. virðist vera vel lesinn í fræðum Sambands ungra sjálfstæðismanna. Hygg ég að fáir menn hér í salnum séu betur að sér í því, enda hefur hann aftur og aftur tekið upp hanskann fyrir formann Sambands ungra sjálfstæðismanna. Mér flaug í hug undir umræðunni hvort hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson ætti sérstaka aukaaðild að Sambandi ungra sjálfstæðismanna eða hverju það sætti að hann skyldi ævinlega taka upp hanskann fyrir það þegar um mál væri fjallað á hv. Alþingi. Vissulega er margt í hans skoðunum þannig, því miður, að ég geri ráð fyrir að Samband ungra sjálfstæðismanna, sem er einhver ofstækisfyllsti stjórnmálahópur sem til er í landinu, gæti tekið undir margt af því sem fram kemur hjá hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni. Það er dapurlegt fyrir formann Alþfl. að standa uppi með forustu SUS sem aðalhugmyndafræðinga sína í ýmsum málum. Hitt hygg ég þó að sé kannske aðalatriðið í þessum efnum að margir mætir Alþýðuflokksmenn munu reyna sitt besta til að hafa vit fyrir formanninum í þessu máli eins og ýmsum öðrum þannig að það er ekki víst að þessi afstaða hans komi að sök. Það sem var hins vegar athyglisvert í ræðunni líka var sú tilhneiging sem hv. þm. hefur til að galdra upp úr hatti sínum milljarða króna. Hann fer ákaflega létt með það. Hann stendur í ræðustólnum eins og galdramaður á sviði og tínir upp úr hatti sínum milljarð eftir milljarð eins og galdramennirnir kanínurnar og segir: Sjá, allt þetta mun ég gefa þér, bæði leysa húsnæðisvandann, erlendar lántökur, halla ríkissjóðs, viðskiptahallann og allt, því það eru nógir milljarðarnir. - Þetta á m.a. að gera með því að breyta söluskattinum og með ýmsum fleiri ágætum hugmyndum. Ég hygg þó að þeir milljarðar sem hann ætlar að færa þjóðinni liggi ekki allir á lausu. En sumir gera það. Ég hygg líka að hitt sé aðalatriðið að slíkir milljarðar fást ekki þannig að allir sleppi við að bera þær byrðar sem þeim milljörðum fylgja. Ég held að það sé alveg ljóst að vandi íslensks efnahagslífs verður ekki leystur nema með því að flytja til milljarða króna í þjóðfélaginu. Það verður að flytja til frá þeim sem eiga mikla peninga, miklar eignir, til þeirra sem þurfa á þeim fjármunum að halda. Þetta verður að gerast með skattakerfi sem er brúklegt en ekki lekt eins og það skattakerfi sem við erum með nú og hv. þm. hefur oft lýst ágætlega. M.ö.o.: Vandi efnahagslífsins verður ekki leystur öðruvísi en að forréttindastéttirnar finni til og kveinki sér. Ég hef enga trú á því að vandi efnahagslífsins verði leystur í friði við Verslunarráð Íslands, svo ég nefni dæmi, eða aðra slíka aðila. Ég hygg að þvert á móti þyrfti það að eiga sér stað að launamenn í þessu landi og framleiðslan nái höndum saman um efnahags- og atvinnumálastefnu sem ýtir undir aukna framleiðslu og verðmætasköpun þannig að menn hætti að verðlauna eyðsluna, refsa fyrir framleiðsluna eins og þetta er núna. Ég ætla ekki að fara hér, herra forseti, yfir einstök atriði í hinni almennu efnahagsmálastjórn. Ég ætla mér að fara yfir frv. sem hér er á dagskrá, nokkur atriði í því, og ætlast til þess af hæstv. fjmrh. að hann svari þeim fsp. sem ég ber fram. Ég vil að vísu víkja aðeins að því að þegar hæstv. ráðh. settist í stólinn í haust, stólinn fræga, kom fram að ýmsir töldu, þar á meðal hv. 5. þm. Reykv., að það væri ástæða til að gera sér sérstakar vonir um að nýi fjmrh. leysti málin og tæki þau öðrum tökum en forveri hans gerði. Ég lét þá skoðun í ljós að ég teldi afar ólíklegt að hann mundi gera það og niðurstaðan er komin í ljós. Þetta er allt í sama farinu. Það hefur ekkert nýtt gerst í fjmrn. annað en að sá sem þar situr núna skrifar undir með öðru nafni en sá sem var þar á undan. Þetta er allt sama stefnan, sami grautur í sömu skál, sama sukkið og stjórnleysið á mörgum sviðum. Í rauninni er athyglisvert núna að rifja upp fyrir sér haustið 1983 þegar núv. ríkisstjórn settist á valdastóla og menn settu sér háleit markmið varðandi erlendar lántökur, viðskiptajöfnuð og verðbólgu átti auðvitað að afnema alveg. Steingrímur Hermannsson hæstv. forsrh. fór um landið og hélt fundi og spurði: Hvað hefur ríkisstjórnin gert fyrir þig? Og hann sagði þjóðinni þá að ríkisstjórnin hefði gert það fyrir fólk að afnema verðbólguna. Hún er einhver enn þá. Það er verið að tala um að hún sé 30-40% og kaupið sé jafnsvínslega lágt og raun ber vitni um. En í rauninni er það núna þannig, eftir 2-3 ár þessarar stjórnar, að það ríkir andleysi, doði, drungi, trúleysi í stjórnarliðinu sjálfu á að ríkisstjórnin sé að gera eitthvað af viti. Þingmenn stjórnarinnar, hvort sem þeir eru frá íhaldinu eða framsókn, nenna ekki einu sinni að vera viðstaddir í umræðum. Þeir afgreiða allt með hangandi hendi, ganga í þetta eins og hvert annað skítverk, liggur mér við að segja. Það er ekki hugurinn eða þrótturinn eða umbótaviðleitnin sem einkennir þessa menn. Það er þreytan og drunginn vegna þess að þeir sjá að í rauninni hefur ekkert tekist af því sem þeir lofuðu þjóðinni. Hins vegar hefur ýmislegt tekist af því sem þeir lofuðu Verslunarráðinu fyrir kosningarnar síðast, m.a. að gefa verðlag frjálst og vexti. Að öðru leyti er það kraftleysið og trúleysið sem einkennir tök þessara manna, máttleysið. Hæstv. núv. fjmrh. er alveg jafngrútmáttlaus í þessum efnum og aðrir í stjórnarliðinu. Það má segja að honum sé vorkunn að taka við þessu flaki sem pólitík ríkisstjórnarinnar er á mörgum sviðum. En það þýðir ekki fyrir hann að ganga fram sem heilagan mann, eins og hann gerði hérna fyrir ári, ganga fram sem heilagan mann og segja að hann beri enga ábyrgð á hlutunum lengur. Það séu vondir, gamlir, vitlausir ráðherrar og slakir sem ráði þessu. Hann getur ekki bæði leikið það núna að vera í stjórn og stjórnarandstöðu, eins og hann lék í hálft ár eða meira. Nú er hann í stjórn, Sjálfstfl. er í stjórn og staðan er þannig að trúleysið og slappleikinn einkenna íhaldið í þessum málum. Ég vil þá víkja næst að einstökum atriðum í frv. Það er þá fyrst 3. gr. frv. Þar kemur fram að gert er ráð fyrir að Landsvirkjun fái 490 millj. kr. á næsta ári. Við munum spyrja Landsvirkjunarpostulana í fjh. og viðskn. hvernig á að nota þetta fé. 2. mgr. þessarar greinar gerir ráð fyrir að Landsvirkjun fái viðbótarheimild til að taka lán allt að 200 millj. kr. hérlendis eða andvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt semjist um stækkun álversins í Straumsvík á árinu 1986. Ég vil segja það fyrir mitt leyti og láta það koma fram hér fyrir hönd Alþb. að við hljótum að greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Ég minni á að lánsfjárlög voru til meðferðar fyrir árið 1985 í júnímánuði s.l. og þar fluttum við tillögu um að þessi mgr. 3. gr. félli niður í lánsfjárlögum ársins 1985. Sú tillaga okkar var auðvitað felld af stjórnarliðinu. Það kom samt á daginn að hún var alveg út í hött og þarflaus á árinu 1985. Auðvitað er óþarfi að vera að setja þessa tölu inn á árinu 1986. Það liggur ekkert fyrir um að það semjist við álverið í Straumsvík og ég veit ekki til þess að það sé á döfinni. Hæstv. forseti deildarinnar er út um allar jarðir að reyna að selja rafmagn, jafnvel fyrir slikk, og enginn vill kaupa. Sá eini sem hefur sýnt viðleitni í þeim efnum er kínverski ríkiskommúnisminn. Það er nú haldreipið sem íhaldið hefur í þessum efnum, kínverski ríkiskommúnisminn. Þegar Morgunblaðið skrifaði um það forustugrein fyrir nokkru að kínverski ríkiskommúnisminn væri að vísu hættulegur var hnykkt á með því að segja að gagnvart honum nytu menn frekar fjarlægðarverndar en gagnvart Rússunum. En í rauninni er það þannig að íhaldið hefur ekkert fast í hendi í þessu efni og þess vegna er þessi tillaga óþarfi og sjálfsagt að fella 2. mgr. 3. gr. Ég vil þá víkja næst aftur að fyrri mgr. og biðja hæstv. ráðh. að gera mér og þinginu grein fyrir hvaða framkvæmdir það eru í orkumálum sem Landsvirkjun ætlar að ráðast í á árinu 1986. Hvaða óhjákvæmilegu framkvæmdir eru það? Á síðasta þingi flutti ég tillögu um að lækkað yrði framlag til Landsvirkjunar þannig að Blönduvirkjun yrði ekki tekin í notkun fyrr en árið 1990. Þessi tillaga var þá felld, henni var hafnað. Nú er spurning: Við hvað er þetta miðað? Er kannske miðað við árið 1990 eða árið 1991? Hefur ríkisstjórnin lært það síðan á síðasta þingi að sú tala sem þá var inni er allt of há? Ég vil í annan stað, herra forseti, víkja að 4. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að Orkubúi Vestfjarða verði heimilt að taka lán á árinu 1986 að fjárhæð allt að 20 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til fjármögnunar á hitaveitu- og raforkuframkvæmdum. Nú mun það liggja fyrir að ríkisstj. ætlar að heimila hækkun á heimilistöxtum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða um 14% eða jafnmikið og er gert ráð fyrir hjá Hitaveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitu Reykjavíkur, reyndar að hækka 17% húshitunartaxtana. Samkvæmt þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir virðist málið standa þannig að með þessari taxtaákvörðun verði meiri halli og meiri vandi hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða en gert hafði verið ráð fyrir þegar frv. til lánsfjárlaga var upphaflega til meðferðar. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera til að koma til móts við þann vanda sem Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins verða þarna fyrir aukalega vegna þeirra ákvarðana sem ríkisstj. hefur sjálf tekið um taxtabreytingar þessara fyrirtækja í upphafi ársins 1986. Þá vil ég í þriðja lagi, herra forseti, spyrja hæstv. fjmrh. út í Þróunarfélagið. Það er rósin í hnappagatinu, Þróunarfélagið. Það átti að leysa alla hluti. Nýsköpunin í atvinnulífinu átti að koma þar. Þessari undarlega skepna, sem gekk hér í gegnum þskj. í allan fyrravetur og menn vissu aldrei hvað átti að verða úr, var fyrir rest ákveðin í lögum. Nú er gert ráð fyrir því að heimila þessu þróunarfélagi 100 millj. kr. erlent lán á næsta ári. Hvað á að gera við þessa peninga? Hvað er þetta Þróunarfélag að gera? Hvaða nýsköpunar í atvinnulífinu hefur það efnt til? Hvar er það inni? Hvernig hefur það tekið á vandamálum framleiðsluatvinnuveganna? Ætlar það kannske að fara í frystihúsarekstur? Hvar er Þróunarfélagið á vegi statt? Ætlar það bara að vera í smjörlíkisgerð? Það væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. vildi upplýsa þingheim um til hvers á að brúka þetta þróunarfélag sem hefur hundruð millj. kr. af erlendu fé að leika sér með. Ég vil þessu næst víkja að 8. gr. frv. sem fjallar um Byggðastofnun. Ég tel að nauðsynlegt sé að hafa Byggðastofnun í landinu. Ég er ósammála hv. 5. þm. Reykv. um að ekki þurfi að reka hér byggðastefnu. Spurningin er auðvitað hvernig með féð er farið. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því hvaða upplýsingar hann hafi um stöðu Byggðastofnunar nú í upphafi þegar hún er að hefja starf undir nýju nafni og nýrri stjórn. Þessu næst vil ég víkja að 12. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að samanlögð fjárveiting og lántaka Lánasjóðs ísl. námsmanna á árinu 1986 nemi 1,1 milljarði kr. Ég get ekki sagt að ég sé þaulkunnugur tölum Lánasjóðs ísl. námsmanna, ég hef ekki farið yfir þær síðustu dagana, en ég hef séð grg. þar sem talið er að lánasjóðurinn þurfi á næsta ári að óbreyttum lánareglum upphæð sem er mörgum hundruðum millj. kr. hærri en hér er inni. Ég vil fara fram á það við hæstv. ráðh. að hann greini deildinni frá því hvernig ætlun ríkisstj. er að taka á málefnum Lánasjóðs ísl, námsmanna á árinu 1986 því það er bersýnilegt að þarna ber verulegar upphæðir á milli. Mér er tjáð að jafnvel Fjárlaga- og hagsýslustofnun viðurkenni að þessi vandi sé að vísu ekki eins stór og lánasjóðurinn segir, en að vandi lánasjóðsins sé á bilinu 200-300 millj. kr. Ég vil þessu næst víkja að 18. gr. frv. og vekja athygli á því að þar er gert ráð fyrir verulegum niðurskurði í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Miðað við að Framkvæmdasjóður fatlaðra hækkaði eins og Framkvæmdasjóður aldraðra ætti talan hér ekki að vera 80 millj. heldur 125 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur hann kynnt sér hvaða verkefni það eru sem liggja fyrir að því er varðar málefni fattaðra og Framkvæmdasjóð fatlaðra á árinu 1986? Ég tel ástæðu til þess, herra forseti, að mótmæla alveg sérstaklega 27. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að skerða enn þá einu sinni greiðslur úr ríkissjóði í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Á fundi sem við áttum, þm. Reykv., með borgarstjóranum í Reykjavík og öðrum borgarfulltrúum fyrir nokkrum dögum kom fram að borgarstjórinn hafði talið, og vafalaust fengið þær upplýsingar frá þm. Sjálfstfl. og ráðherrum, að skerðingin á árinu 1985 á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga ætti einungis við það ár og það yrði ekki reynt að vega í sama knérunninn á ný. Nú er hér gert ráð fyrir að halda áfram og skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga enn. Samkvæmt upplýsingum borgarstjórans í Reykjavík eru tekjur Reykjavíkurborgar úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga núna um 6% af heildartekjum borgarinnar, en voru fyrir nokkrum árum 12%. Mér þykir þetta satt að segja ótrúlega hátt fall. Ég hygg að þrátt fyrir þessa skerðingu sé samdrátturinn ekki nærri því eins mikill og þessar tölur benda til frá borgarstjóranum í Reykjavík. En þarna er um að ræða verulegan samdrátt, eins og fram hefur komið í umræðum um þetta mál, m.a. á hv. Alþingi og í svari hæstv. félmrh. við fsp. frá mér um þessi mál. Þegar það bætist við að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga var núna að taka á sig gífurlegan erlendan lántökukostnað í fyrsta sinn og verulegan nýjan kostnað vegna Innheimtustofnunar sveitarfélaga er ljóst að Jöfnunarsjóður sveitarfélaganna verður veikari á næsta ári en hann hefur verið um margra ára skeið. Mér finnst þetta athyglisvert frá stjórnmálaflokki, Sjálfstfl., sem einu sinni hélt því fram að sveitarfélögin ættu að vera sjálfstæð. Það var meginkeppikefli Sjálfstfl. að sögn sumra sem hér hafa talað fyrir íhaldið á undanförnum árum, eins og hæstv. forseta þessarar deildar og fleiri. En þegar þeir fá að ráða og sýna hvað í rauninni býr á bak við orðin kemur í ljós að öll orðin og fyrirheitin voru markleysa í þessu eins og öðru. Það er bersýnilega enginn áhugi á því að standa við stóru orðin í sambandi við hag sveitarfélaganna, efla sveitarfélögin og styrkja fjárhagslegt sjálfstæði þeirra. Ég trúi því ekki að félmrh. hafi haft frumkvæðið að því að skera niður jöfnunarsjóðinn með þessum hætti. En það væri fróðlegt ef hann vildi upplýsa okkur um það. Hér er gerð einstök atlaga að sveitarfélögunum til viðbótar við þá atlögu að sveitarfélögunum sem þegar hefur verið ákveðin og liggur fyrir í fjárlagafrv. þar sem á að skera stórkostlega niður öll framlög til sveitarfélaganna, til skóla, til dagvistarstofnana, heilsugæslustöðva og annarra slíkra framkvæmda. En til viðbótar við þann niðurskurð í fjárlagafrv. sjálfu á að skera niður eina verðtryggða tekjustofn sveitarfélaganna í annað sinn í sögunni. Og það er undir forustu íhaldsins sem hefur haft uppi prédikanir um að það verði að stuðla að sjálfstæði sveitarfélaganna í landinu. Í þessu efni eins og öðru, hvort sem það eru erlendar skuldir, verðbólga eða hvað það er, reyndust yfirlýsingar þeirra markleysa, hjóm, tilraun til að blekkja og ekkert annað, alvöruleysið uppmálað. Það er niðurstaðan þegar maður lítur yfir málið. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara ítarlegar yfir einstök ákvæði þessa frv. Ég tel að fjh.- og viðskn. hljóti að gera það. Mér finnst hart að hæstv. ráðh. skuli ætla sér að skammta nefndinni fjóra daga til að ræða um þetta mál. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur aldrei fengið aðrar eins trakteringar í sambandi við lánsfjárlög. Venjulega hafa fjmrh. lagt lánsfjárlögin fyrst fyrir Nd. En það breytir engu. Auðvitað hljótum við að njóta góðs af umfjöllun málsins í Ed. En það er ljóst að hér er margra spurninga að spyrja sem verða dregnar fram í meðferð málsins í nefnd. Það kom fram hjá hæstv. fjmrh., sem er auðvitað hárrétt, að það er ekki hægt að ganga frá frv. til lánsfjárlaga fyrr en búið er að sjá lokatölur fjárlagafrv. Það þýðir að allur frágangur á þessu máli ætti með réttu að bíða fram yfir áramót. Alla vega held ég að ljóst sé að það er mjög knappt að hægt verði að ljúka þessu stóra máli á þeim fáu dögum sem eftir lifa af þinghaldinu fyrir jól. Í lánsfjárlagafrv., eins og það kemur eftir 3. umr. í Ed., er gert ráð fyrir að taka inn svokölluð raðsmíðaskip. Mér finnst það satt að segja ekki vonum seinna að tekið sé á því máli. Ég get ekki verið að áfellast ríkisstj. fyrir að hún skuli loksins manna sig upp í að taka á því máli. Ég tek því ekki undir þá afstöðu sem síðasti ræðumaður hafði í þeim efnum. Hins vegar bið ég hæstv. fjmrh. að útskýra fyrir mér og þingheimi 2. málsgr. þessarar greinar, en þar segir: "Ríkissjóði er jafnframt heimilt að yfirtaka hluta fjármagnskostnaðar af lánum, sem skipasmíðastöðvar hafa tekið með ríkisábyrgð vegna smíða skipanna, til að greiða fyrir sölu þeirra." Þetta er ekki hægt að skilja öðruvísi en svo að ríkissjóður eigi að gefa skipasmíðastöðvunum peninga, yfirtaka hluta fjármagnskostnaðar af lánum sem liggja núna á skipasmíðastöðvunum. Ég vil inna hæstv. ráðh. eftir því hvaða hugmyndir ríkisstj. hefur um að dreifa þessum peningum, sennilega tugum milljóna króna, til skipasmíðastöðvanna. Það stendur ekki orð um það í frv. eða þessari málsgrein hvaða reglum á að fylgja. Ég óska eftir því að upplýsingar um það fáist hér í umræðunni eftir hvaða reglum á að dreifa þessum peningum til skipasmíðastöðvanna. Það er ekki nóg fyrir okkur á hv. Alþingi að vita að Jón Sveinsson sé forstjóri í Stálvík og Jósef Þorgeirsson hjá Þorgeiri & Ellert en Gunnar Ragnars hjá skipasmíðastöðinni á Akureyri. Þó að þarna sé um að ræða valinkunna og gegna sjálfstæðismenn í öllum tilvikum er ekki nóg fyrir okkur að fá upplýsingar um það. Við þurfum að fá að vita eftir hvaða reglum á að dreifa þessu fé. Á að dreifa þessu fé eftir einhverjum geðþóttareglum í samræmi við innanflokksástandið hjá íhaldinu eða hvaða reglum á að fylgja í þessu efni? Það er óhjákvæmilegt að fá upplýsingar um það. En hitt vil ég taka undir með ríkisstj. og hæstv. fjmrh. að það er óhjákvæmilegt að tekið verði á þessum málefnum skipasmíðastöðvanna og raðsmíðaverkefna. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja örfáum orðum að framhaldsnál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. á þskj. 270. Þar er um að ræða yfirlit yfir innlendar og erlendar lántökur 1986. Þar er gert ráð fyrir að spariskírteini verði seld fyrir 1,8 milljarða kr. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hverju nemur sala spariskírteina núna? Telur hann rök fyrir því að þessi sala spariskírteina skili sér til ríkissjóðs á árinu 1986 að meðtöldu því sem innleyst yrði? Og ég vil einnig víkja að Byggingarsjóði ríkisins. Það er komið fram að fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins sé talsvert mikið yfir 2 milljarða kr. á árinu 1986 og mér sýnist á fskj. II að það sé gert ráð fyrir að lánveitingar Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári verði 2 milljarðar 280 millj. kr. Ég spyr hæstv. félmrh. að því: Liggja fyrir útlánaáætlanir fyrir Byggingarsjóð ríkisins á árinu 1986? Er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður ríkisins láni eftir svipuðum eða sömu grundvallarreglum og á árinu 1985? Og ég vil líka spyrja að því: Hvaða ráðstafanir verða gerðar til að koma til móts við þá húsbyggjendur sem hafa orðið harkalegast úti vegna misgengis launa og lána, eins og það er kallað, á undanförnum árum? Þessi mál hafa ævinlega verið rædd við meðferð lánsfjárlaga og það er óhjákvæmilegt að húsnæðismálin séu einnig tekin á dagskrá hér. Þess vegna hef ég lagt þessar fyrirspurnir fyrir hæstv. félmrh. Það er gert ráð fyrir í lánsfjáráætlun ársins 1986 að skyldusparnaðurinn í Húsnæðisstofnun ríkisins verði neikvæður um 50 millj. kr. Ég vil bæta þeirri spurningu við til hæstv. félmrh. hvort á döfinni séu einhverjar breytingar á lögum um byggingarsjóðina og skyldusparnaðinn vegna þess að það er auðvitað óbærilegt fyrir Byggingarsjóð ríkisins að bera þann halla sem hér er um að ræða. Ég tel nauðsynlegt að þessar upplýsingar komi fram, herra forseti, og vænti þess að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að fara rækilega yfir þær hér á eftir. Ég ætla ekki að hafa um þetta mál fleiri orð að sinni. Til þess gefst tækifæri við 2. umr. málsins þegar það kemur fyrir á nýjan leik. Ég ætla aðeins að bæta við einu atriði. Þegar við fjölluðum um lánsfjárlög á síðasta þingi lýsti þáv. fjmrh. og viðskrh. því yfir að að ætti að breyta meðferð erlendra lána einkaaðila. Ég man ekki hvort þessi umræða kom upp í sambandi við frv. til laga um viðskiptabanka eða við annað tækifæri. Mér er ekki kunnugt um að á þessu hafi verið gerðar neinar verulegar breytingar. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv. að einkafyrirtæki taki á næsta ári erlend lán að upphæð 2,5 milljarðar kr. Á þessu ári voru lántökur einkaaðila 1,8 milljarðar kr. og fóru þá 232 millj. kr. fram úr áætlun. Ég inni eftir því hvaða reglur verða notaðar á næsta ári. Verða það sömu reglur og við höfum haft hér í mörg undanfarin ár og hafa reynst mjög gallaðar, ég kannast við það, eða er ætlunin að grípa til strangari aðhaldsaðgerða varðandi erlend lán einkaaðila á næsta ári en verið hafa? Þetta var það, hera forseti, sem ég vildi koma á framfæri að sinni.



Herra forseti. S.l. föstudag fór fram 2. umr. um fjárlagafrv. og varð þá mörgum tíðrætt um nauðsyn aðhalds og aðgæslu í þeim hluta ríkisfjármálanna. Slíkt á ekki síður við um þann hluta þeirra sem hér er nú til umræðu, lánsfjárlögin. Hafi einhvern tíma verið ástæða til varfærni í málaflokki er það svo sannarlega nú. Nýlega höfum við fengið staðfest að hallinn á ríkissjóði verði tæpast undir 2,5 milljörðum á þessu ári og viðskiptahallinn verði yfir 5 milljarðar. Við slíkar aðstæður og með tilliti til margendurtekinna yfirlýsinga hæstv. ríkisstj. um nauðsyn þess að hamla gegn aukningu erlendra skulda og raunar minnka þann bagga sem þegar er að sliga þjóðina vekur furðu að hér skuli eiga að afgreiða lánsfjárlög í þeirri mynd sem orðin er. Hér mætti auðvitað flytja langa ræðu um fortíðina, tíunda öll fjárfestingarmistökin sem eru fyrst og fremst orsök þess vanda sem við er að fást í ríkisfjármálunum, óhóflegar og óarðbærar fjárfestingar í stórvirkjunum, óseljanlega togara, verksmiðjur sem sennilega munu aldrei skila arði og varla eða ekki einu sinni standa undir sér, flugstöðvarbyggingu sem hæglega gat beðið o.fl. Vegna þessara framkvæmda, sem stofnað var til af fyrirhyggjuleysi og ábyrgðarleysi, er nú við slíka skuldabagga að fást að ekki er lengur á bætandi. Er löngu orðin spurning hvort það er ekki í raun hagkvæmara og arðbærara að minnka erlendar skuldir þjóðarbúsins en jafnvel að taka lán til framkvæmda sem að öðru jöfnu mundu teljast arðbærar. Sú spurning virðist hins vegar ekki vefjast fyrir hæstv. ríkisstj. Hún lætur sér ekki segjast. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir erlendum lántökum að fjárhæð allt að 2224 millj. kr. Þeim á að ráðstafa með ýmsum hætti, svo sem sjá má í grg. með fjárlagafrv., og eru þar sumir liðir auðvitað óhjákvæmilegir og þarfir. En þar er m.a. gert ráð fyrir 300 millj. kr. til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Kvennalistinn hefur verið mótfallinn þeirri framkvæmd frá upphafi á tveimur forsendum. Annars vegar erum við andvígar því að Bandaríkjamenn fjármagni þessa byggingu og hins vegar höfum við ekki talið þessa framkvæmd tímabæra eins og á stendur í ríkisbúskapnum. Íslendingar hafa nú þegar lagt nær 200 millj. kr. í flugstöðina og áformað er að verja til hennar 300 millj. kr. á næsta ári, sem er raunar 200 millj. kr. minna en í fyrstu var áformað, og við eigum enn eftir að leggja hundruð milljóna í þessa hít áður en henni verður lokið. Þetta er að okkar mati glapræði hið mesta, ekki síst þegar um allt land standa hálfbyggð hús sem ríkissjóður telst ekki hafa efni á að fjármagna, skólar, dagheimili, heilsugæslustöðvar, sjúkrahús o.s.frv. 3. gr. frv. fjallar um lántökur Landsvirkjunar. Þar hefur orðið nokkur stefnubreyting, ánægjuleg stefnubreyting, þar sem lántökuheimild hefur verið lækkuð úr 740 millj. í upphaflegri gerð frv. í allt að 490 millj. Getur Kvennalistinn að sjálfsögðu ekki annað en fagnað því, enda höfum við frá upphafi hvatt til samdráttar á þessu sviði, en það eru einmitt offjárfestingar í virkjanaframkvæmdum sem sök eiga á mestu skuldabyrðum okkar. Meira en 50% erlendra skulda þjóðarinnar eru vegna virkjanaframkvæmda eins og þm. á að vera kunnugt. Nátengd þeirri stefnu sem rekin er í virkjanamálum á hverjum tíma hlýtur að vera sú stefna sem rekin er í iðnaðarmálum. Þótt virkjanastefna núverandi ríkisstj. hafi tekið breytingum er greinilegt að það hefur iðnaðarstefnan ekki gert því í seinni hluta 3. gr. lánsfjárlagafrv. er gert ráð fyrir að heimila Landsvirkjun að taka lán allt að 200 millj. kr. ef um semst um stækkun álversins í Straumsvík á árinu 1986. Það er því ljóst að gamli stóriðjudraumurinn er engan veginn dauður úr öllum æðum hjá hæstv. ríkisstj. og ekki er sú hugmynd heldur úti að eiga aukin samskipti við auðhringinn Alusuisse í þeim efnum því eins og allir vita: Ef af stækkun álversins í Straumsvík yrði, þá yrði það í samstarfi við þennan viðsjárverða auðhring á einn eða annan hátt. Kvennalistinn hefur oftsinnis varað við slíkum áformum, ekki síst vegna þess að þar með yrði þessi raforkukaupandi enn stærri en hann er þegar í íslensku efnahagslífi og þeir sem kynnt hafa sér viðskipti okkar við þessa aðila og sögu þeirra vita að slíkt væri glapræði. Að öllum líkindum kemur hér fram á næstu dögum brtt. við 3. gr. þess efnis að síðari hluti hennar falli niður. Samkvæmt venju er II. kafli lánsfjárlagafrv. helgaður skerðingu á lögbundnum framlögum til hinna ýmsu málefna og er það hin versta lesning. Þar er af mörgu að taka þótt ég ætli mér ekki að gera það á tæmandi hátt, a.m.k. ekki við þessa umræðu. Í 11. gr., sem nú er væntanlega orðin 12. gr., er sett þak á Lánasjóð ísl. námsmanna og kemur svo sem ekki á óvart. Í grg. með fjárlagafrv. er viðurkennt að lánasjóðnum sé ekki ætlað nægilegt fé miðað við núgildandi lög og reglugerð sjóðsins og boðað að málefni hans verði skoðuð og reglum breytt. Engar fréttir hafa enn borist af því hvernig lánasjóðurinn eigi að treina það fé sem honum er ætlað. Ég hef áður lýst því að ekkert vit sé í því að ætla Lánasjóði ísl. námsmanna að fjármagna útlán sín með dýrum erlendum lánum. Ríkissjóður verður að standa undir fjármögnun þess sjóðs meðan hann er að ná fótfestu. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem oft hefur heyrst, m.a. hér á Alþingi, að lög og reglugerð lánasjóðsins þurfi að endurskoða með tilliti til fenginnar reynslu. g vil hins vegar vara við þeim hugsunarhætti, sem mjög er farið að gæta, að námsmenn séu almennt ofhaldnir af sínum kjörum, lifi jafnvel í vellystingum praktuglega. Þau dæmi kunna svo sem að vera til. Ekkert kerfi er skothelt með öllu. Ég þekki ekki slík dæmi. Vera má að námsmenn gætu unað við eitthvað þrengri kost en þeim ber samkvæmt núgildandi lögum og reglum og er sjálfsagt að kanna það og gera breytingar ef fært þykir. En þegar talað er um hve fáránlegt það sé í rauninni að námsmenn búi við lakari kjör þegar þeir koma út á vinnumarkaðinn en þeir gera meðan þeir eru við nám er meginorsökin vitanlega sú hversu hraksmánarleg launin eru orðin í mörgum greinum, t.d. og kannske einkum við kennslustörf. Við eigum vitanlega að sjá sóma okkar í því að búa svo að ungu fólki að það geti stundað nám sitt á jafnréttisgrundvelli án tillits til búsetu, kynferðis eða efnahags aðstandenda. Við eigum eftir að ræða málefni lánasjóðsins frekar í fjvn. og við afgreiðslu fjárlaga svo að ég hef ekki fleiri orð um hann að sinni, en ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvað líði endurskoðun á málefnum sjóðsins því hafi hann sagt eitthvað um það í framsöguræðu sinni hefur það farið fram hjá mér. Í 13. gr. er Kvikmyndasjóður skorinn niður við trog og er það í stíl við stefnu hæstv. ríkisstj. í menningarmálum. Það er að mínu mati einstaklega nöturlegt að þessi sjóður skuli enn á ný lenda undir niðurskurðarhnífnum þar sem lögin um hann voru samþykkt í tíð þessarar hæstv. ríkisstj. eða vorið 1984. Menn hljóta að spyrja: Til hvers var verið að setja þessi lög? Var hér aðeins um sýndarmennsku að ræða? Með slíkum efndum er verr af stað farið en heima setið. Það er einstaklega nöturlegt í ljósi þess hversu lífvænleg þessi listgrein er hér á landi og vænleg til árangurs og jafnvel vænleg til þess að skila tekjum í þjóðarbúið ef vel er á málum haldið. En þetta er auðvitað, eins og ég sagði áðan, í stíl við þá menningarstefnu sem rekin er af hæstv. ríkisstj. Það er harla litlum peningum varið til menningarmála hér á landi og sést það glöggt ef fjárlagafrv. er skoðað. Ef menningarmáladæmið, eins og það er stundum kallað, yrði gert upp, hversu miklar tekjur ríkið hefur af menningarstarfsemi hér á landi og þær settar upp á móti þeim styrkjum sem veittir eru til þessara mála, kæmi ekki á óvart þótt hallaði heldur á ríkissjóð, þ.e. að ríkissjóður fengi meira í sinn hlut en þeir sem skapandi listir stunda. Formaður Rithöfundasambandsins, Sigurður Pálsson, hefur nýlega gert þetta dæmi upp fyrir rithöfunda og hann komst að þeirri niðurstöðu að á meðan innan við 10 millj. væri veitt í Launasjóð rithöfunda skilaði vinna rithöfunda yfir 100 millj. kr. í söluskatti til ríkissjóðs svo ekki sé minnst á annan arð sem fylgir sköpunarstarfi rithöfunda óg sem skilar sér með einum eða öðrum hætti í ríkissjóð, eins og skattar og skyldur prentsmiðjueigenda, útgefanda og annarra. Svo má vafalaust reikna önnur dæmi í menningarmálunum. Í 25. gr. er svo fjallað um þakið á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem hefur verið skorinn niður öll árin sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur verið við völd. Það er vissulega alvarlegt mál og raunar ólíðandi um leið og ríkisstj. sker niður framlög ríkissjóðs til verklegra framkvæmda um allt að helming. Er það í hróplegu ósamræmi við þá stefnu, sem flestir landsmenn og þar með stjórnmálamenn virðast vera fylgjandi, að sveitarfélögin eigi að taka til sín meira af verkefnum og þá um leið meiri ábyrgð á verkefnum og verklegum framkvæmdum. Sú stefna bíður nú hvert skipbrotið á fætur öðru í tíð þessarar ríkisstj. þrátt fyrir yfirlýstan vilja um annað. Er ekki að undra þótt landsbyggðarfólk sæki nú fast á um breytingar í stjórnskipan þar sem valdahlutföllum verði breytt til muna. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla frekar um einstakar greinar þessa frv., a.m.k. ekki nú um sinn, það er svo sem ekki líklegt að því verði breytt úr þessu, því miður. Ólíklegt er raunar að við þessi lög verði staðið þótt þau hljóti staðfestingu. Þau eru einfaldlega ekki í samræmi við staðreyndir. En ég vil að lokum spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig á að fjármagna greiðsluhalla ríkissjóðs á þessu ári umfram það sem segir í 28. gr. og hvernig á að fjármagna þann halla sem fyrirsjáanlegur er á næsta ári?



Herra forseti. Það er rétt að víkja nokkrum orðum að sumum þeirra atriða sem fram hafa komið í umræðunni. Hv. 5. þm. Reykv. vék fyrst að þeirri greiðslu sem Framleiðsluráð landbúnaðarins fékk fyrir fáeinum dögum þar sem um var að ræða fyrirframgreiðslu á niðurgreiðslum til að standa við ákvæði nýju landbúnaðarlöggjafarinnar um staðgreiðslu til bænda. Hér er ekki um að ræða ný eða aukin útgjöld, en þau færð fram til að standa við ákvæði þessara nýju laga. Auðvitað er það svo að þau eru langt frá því að vera gallalaus. Með þeim var þó gerð tilraun til að ná sáttum á milli framleiðenda og neytenda, en um langt árabil hefur verið eins konar styrjöld á milli framleiðenda og neytenda vegna landbúnaðarafurða. Það er með þessum lögum gerð veruleg breyting á verðmyndunarkerfinu. Hinn gamli verðlagsgrundvöllur, þar sem bændur og framleiðslufyrirtæki voru sameinuð í einum verðlagsgrundvelli, er brotinn upp. Það er nú sjálfstæð ákvörðun á verðlagningu til bændanna og aftur til framleiðslufyrirtækjanna. Þetta hygg ég að sé ótvíræður kostur. Með þessari löggjöf voru enn fremur reistar skorður við framleiðslu og á fimm árum við það miðað að framleiðslan yrði í samræmi við þarfir innlends markaðar. Hér tel ég að einnig hafi verið brugðist við vanda sem uppi er vegna offramleiðslu og augljóst að með öllu var útilokað að ná jafnvægi þarna á milli í einu vetfangi svo mjög sem hallaði á í þessu efni. Í heild sinni held ég því að ekki fari á milli mála að þessi löggjöf markar ákveðin framfaraspor þó að hún sé fjarri því að vera gallalaus og mætti að sjálfsögðu taka ýmsum bragarbótum. Þar er um að ræða verulegar framfarir eigi að síður og það er mikils um vert ef unnt reynist að ná jafnvægi á milli framleiðslu og sölu landbúnaðarafurða á því árabili sem lögin taka til að þessu leyti. Hv. þm. gerði langt mál úr því sem honum fannst að skorti í almennri fjármálastjórn í landinu, að ekki væri hlýtt fyrirmælum svokallaðra Ólafslaga um samræmdar reglur um arðsemismat fjárfestinga. Mikil er trú hv. þm. á að samræmdar opinberar reglur um arðsemismat leysi allan vanda í þessu efni. Ég er hv. þm. á margan hátt sammála um að við höfum ekki fengið þann arð af okkar fjárfestingarfjármagni sem nauðsyn ber til ætlum við okkur að halda hér uppi velferðarþjóðfélagi og tryggja fólkinu í landinu eðlileg lífskjör. En hitt held ég að sé alger fjarstæða að við náum þessum árangri með einföldum ákvörðunum eða samræmdum reglum um arðsemismat. Í þessu efni verða fjárfestingarlánasjóðir auðvitað að taka ákvarðanir, en það sem skiptir máli er vaxtastefnan og það viðhorf að menn beri ábyrgð á sínum framkvæmdum og þeim lánum sem þeir taka. Með því móti hygg ég að við getum tryggt aukna arðsemi af fjárfestingarfjármagni, en sú leið sem kveðið er á um í Ólafslögum og hv. þm. virðist hafa tröllatrú á hygg ég að hafi litla þýðingu í þessu efni. Menn geta fært í letur samræmdar reglur um þetta efni, en þær skila ekki miklum árangri. Hv. þm. gat einnig um nauðsyn þess, þegar fjallað er um erlendar lántökur, að hafðir væru í huga allir meginþættir fjármagnsmarkaðarins, þ.e. bæði ríkissjóður, A- og B-hluti, og eins fjárfestingarlánasjóðir atvinnuveganna. Því verður ekki á móti mælt að því er ríkissjóð varðar að tekist hefur að spyrna á þann veg við fótum varðandi erlendar lántökur að þær eru ekki meiri en nemur afborgunum af erlendum lánum. Hitt er ljóst að í heild hefur okkur ekki tekist að ná þessu markmiði og mætti fara mörgum orðum um það efni. Þrálátur og viðvarandi viðskiptahalli leiðir til stöðugt aukinnar skuldasöfnunar erlendis og það er að sönnu rétt að ekki hefur tekist að snúa við svo að um munar í þessu efni. Hv. þm. talaði um að ríkisstj. hefði mistekist að draga úr innstreymi erlends fjármagns. Að því leyti sem þm. á við viðskiptahalla er þetta rétt, en að hinu leytinu, er snýr að ríkissjóði sjálfum, hefur tekist með gerð fjárlaga og lánsfjárlaga nú að takmarka erlendar lántökur við afborganir. Auðvitað þurfum við að setja okkur strangari mörk í þessu efni, en við verðum líka að gæta að því að stíga ekki svo stór skref að leiði til verulegs atvinnuleysis. Ég er þeirrar skoðunar að það sé útilokað á næsta ári að ná því marki að fullkominn jöfnuður verði á viðskiptum við aðrar þjóðir. Það er nauðsynlegt að ná árangri í því að lækka viðskiptahallann frá því sem er, en ætli menn sér að ná fullum jöfnuði á viðskiptum við aðrar þjóðir á næsta ári gerist það ekki nema með verulegri kjararýrnun, með kaupmáttarrýrnun. Við höfum talið nauðsynlegt að ná auknum árangri í þessu efni. Við höfum gert það með aðhaldsaðgerðum af hálfu opinberra aðila og á þann veg freistum við þess að ná árangri í að draga úr viðskiptahalla, en ætli menn sér að eyða honum með öllu eru þeir að segja í raun og veru að þeir telji nauðsynlegt að rýra kaupmátt verulega á næsta ári til að ná þessu markmiði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óraunhæft og ekki skynsamlegt eins og sakir standa og við verðum þess vegna að taka okkur nokkuð lengri tíma til að ná þessu fram. Hv. 5. þm. Reykv. spurði hvar nýjungarnar væru og hvað hefði áunnist á síðustu vikum. Hann vitnaði til þess að erlendar lántökur væru áætlaðar 7,9 milljarðar kr. Hann gleymdi hins vegar að taka tillit til þess að í meðförum frv. í hv. Ed. hafa erlendar lántökur lækkað úr 7,9 milljörðum niður í 7,4. Það er m.a. árangur af því starfi sem unnið hefur verið á fáum vikum við að draga úr opinberum umsvifum í því skyni fyrst og fremst að draga úr lánsfjárþörf opinberra aðila. Ég tel að hér sé um að ræða mjög markverðan árangur á tiltölulega stuttum tíma. Hv. þm. spurði einnig um afstöðu til tillagna sem birtar voru í auglýsingu fyrir nokkrum dögum frá Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Ég skildi mál hv. þm. á þann veg að þar hefði hann fengið nýja biblíu og vildi koma fram öllum þeim hugmyndum og tæki undir þær í einu og öllu og undraðist að aðrir skyldu ekki gera það við svo búið. Ég skil þær hugmyndir sem að baki tillögum Sambands ungra sjálfstæðismanna liggja á þann veg að þær telja nauðsynlegt að draga úr viðskiptahalla og innstreymi erlends fjármagns. Það er að sönnu svo að þetta mikla innstreymi hefur valdið þenslu, valdið launaskriði og misskiptingu tekna. Þess vegna er mjög mikilvægt að ná árangri á þessu sviði Hitt er annað að við svo búið er ekki unnt að framkvæma í einu vetfangi allar þær tillögur sem fram koma af hálfu Sambands ungra sjálfstæðismanna. Sumar þeirra, eins og til að mynda hugmyndir um áframhaldandi sölu á ríkisfyrirtækjum, eru góðra gjalda verðar. Á því sviði hefur þegar verið unnið mikið verk af hálfu núv. ríkisstj. og því verður auðvitað haldið áfram. Það er jafnframt nauðsynlegt að gera verulegar breytingar á bæði útgjaldakerfi ríkisins og tekjuöflunarkerfinu. Við búum við sjálfvirkt útgjaldakerfi sem mun á næstu árum stórauka útgjöld ríkisins og á því verðum við að taka. Aðgerðir á því sviði taka hins vegar nokkurn tíma og skila ekki árangri í einu vetfangi, en það er ætlun ríkisstj. að vinna að þeim málum í því skyni fyrst og fremst að koma í veg fyrir að ríkisútgjöld vaxi svo sem horfur eru á ef ekki verður spyrnt við fæti. Ég er einnig sammála hv. þm. um að það er nauðsynlegt að byggja upp tekjuöflunarkerfið, bæði að því er varðar beina og óbeina skattheimtu. Þau mál eru nú öll í undirbúningi og hefur verið gerð grein fyrir því af hálfu ríkisstj. Hv. þm. lýsti því yfir að hann harmaði mjög að ekki skyldi hafa verið gengið lengra í því að lækka skatta. Jafnframt tók hann fram að það væri nauðsynlegt að stórhækka skatta til að koma í veg fyrir erlendar lántökur. Þannig virðist hvað reka sig á annars horn í þessum málflutningi. Hann boðaði tillögur um 400-500 millj. kr. tekjuaukningu í formi eignarskatta. Það eru innan við 1% framteljenda sem eiga eignir yfir 4 millj. kr. og greiða um 25% af eignarskattinum, um 25% af 350-360 millj. kr., sem lagður var á á þessu ári. Af þessum tölum má sjá að hugmyndir hv. þm. í þessu efni eru ekki býsna raunhæfar. Þar að auki er á það að líta að í vor sem leið var tekin ákvörðun um sérstakan eignarskattsauka á eignir yfir ákveðnu marki til að standa undir útgjöldum Byggingarsjóðs ríkisins. Hv. þm. taldi nauðsynlegt að lækka söluskattshlutfallið, fækka undanþágum, en stórauka tekjur. Ég kem ekki auga á það í fljótu bragði að miklar líkur séu á því að ríkissjóður auki tekjur sínar með því að fækka undanþágum og lækka um leið skattprósentuna. Ég hygg að þegar upp verður staðið mundu slíkar ráðstafanir nokkurn veginn vega hvor aðra upp. Á það er einnig að horfa í þessu sambandi að verulegum erfiðleikum er háð að ráðast til atlögu við söluskattsundanþágurnar og ég hygg að með raunhæfum hætti verði skattkerfi óbeinna skatta ekki byggt upp nema með virðisaukaskatti eins og ráð er fyrir gert. Hv. þm. vék að nokkurra ára gamalli ritsmíð sem ég hafði látið frá mér fara og einkanlega að kafla í þeirri ritsmíð sem settur var fram í nokkrum gáska um nauðsyn breytinga í okkar efnahagskerfi. Þar var fyrst vikið að hugmyndum um lækkun skatta. Vafalaust er það svo að þær hugmyndir hafa ekki ræst að öllu leyti, en á þessu ári var eigi að síður stigið verulegt skref í því að lækka tekjuskatta og ýmsir aðrir skattar hafa verið lækkaðir á undanförnum tveimur árum. Í öðru lagi minnti þm. á fyrirheit um að opinberum rekstri, sem væri í samkeppni við frjálsan atvinnurekstur, yrði hætt. Mjög stór skref hafa verið stigin í þessu efni á undanförnum árum og áform eru uppi um að halda því áfram. Í þessu efni hefur því einnig náðst verulegur árangur. Í þriðja lagi dró þm. fram þá hugmynd að sett yrði ný verðmyndunarlöggjöf um frjálsa verðmyndun og bann við samkeppnishömlum og hringamyndun. Í þessu efni hefur einnig náðst verulegur árangur á undanförnum tveimur árum. Verðmyndun er nú öll frjálsari en áður var og hefur leitt til meiri samkeppni og lægra vöruverðs. Ákvarðanir hafa jafnvel verið teknar um að vísu minni háttar breytingar á lögum um verðlagningu sjávarafurða þar sem með fullu samkomulagi þeirra sem aðild eiga að Verðlagsráði er unnt að gefa verðmyndun frjálsa á því sviði. Þá vék þm. að fyrirheitum um aukið frjálsræði í gjaldeyrisverslun. Einnig á þessu sviði hefur frjálsræði verið aukið verulega á undanförnum tveimur árum. Þm. vék að fyrirheitum um ný markmið í menntastefnu. Þar hefur einnig verið unnið í þeim anda að auka valddreifingu og draga úr hópmeðalmennsku. Loks vék þm. að þeirri stefnuyfirlýsingu að atvinnurekendur og launþegar ættu að taka ákvarðanir í kjarasamningum upp á eigin ábyrgð. Það fengu þeir að gera á s.l. ári með alkunnum afleiðingum. Ég ætla svo ekki að víkja að sjöunda fyrirheitinu um það að menn gætu tekið hvíldardaginn heilagan og hvílst. Ég hef ekki kynnst því á undanförnum vikum að geta hagnýtt mér það. Hv. 3. þm. Reykv. vék að nokkrum atriðum í frv. sjálfu, fyrst að Landsvirkjun og spurði um hvaða framkvæmdir væru á döfinni hjá Landsvirkjun á næsta ári. Fyrst er rétt að taka fram að við meðferð fjárlagafrv. í hv. Ed. voru lánsfjáráform Landsvirkjunar lækkuð um 250 millj. kr. og Blönduvirkjun frestað um eitt ár. Ég hef að vísu ekki haldbærar upplýsingar um skiptingu þeirra 490 millj. kr. sem eftir standa, en mjög verulegur hluti þeirra mun fara til endurgreiðslu á lánum, til afborgana og vaxta af erlendum lánum, meginhluti þessarar upphæðar. En sjálfsagt er og eðlilegt að hv. fjh.- og viðskn. fái um það mál gleggri upplýsingar við meðferð málsins í nefnd. Þm. vék einnig að hækkun á rafmagnsverði og hélt því fram að ákvörðun hefði verið tekin um 14% hækkun á rafmagnsverði sem mundi valda nýjum erfiðleikum hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og fyrirsjáanlegt væri að taka þyrfti erlent lán af þeim sökum. Það er rétt að taka fram að endanleg ákvörðun um þetta hefur ekki verið tekin. Ég geri ráð fyrir því að tillögur um þetta efni verði ræddar á ríkisstjórnarfundi á morgun, en það er ekki ætlunin að taka neinar ákvarðanir í þessu efni sem leiða til aukinnar erlendrar lántöku. Það er óskynsamleg og óráðleg stefna, sem hv. 3. þm. Reykv. þekkir af eigin raun og þjóðin hefur fengið sig fullsadda af, að vísa opinberum fyrirtækjum á erlendar lántökur til að standa undir rekstrarkostnaði. Þm. vék einnig að Þróunarfélaginu sem nýlega var stofnað samkvæmt lögum sem samþykkt voru á síðasta þingi. Þetta félag hefur allmikil fjárráð. Það er nú um það bil að hefja starfsemi sína. Hér er um hlutafélag að ræða með þátttöku ríkisins þar sem ríkið er í miklum minni hluta. Stjórn þessa félags mun að sjálfsögðu móta stefnu þess og útlánaáform. Á þessu stigi máls liggur ekki fyrir hver verða meginverkefni þessa fyrirtækis á næsta ári, en ég þykist vita að það muni fyrir sitt leyti stuðla að framþróun í atvinnumálum. Að því er Byggðastofnun varðar hygg ég að sú upphæð sem hér er til ráðstöfunar muni duga til að standa undir þeim áformum sem Byggðastofnun hefur uppi um lánveitingar á næsta ári til að stuðla að eðlilegri byggðaþróun í landinu. Hv. 3. þm. Reykv. vék að Lánasjóði ísl. námsmanna. Það gerði reyndar einnig hv. 7. landsk. þm. Þær tölur, sem birtar hafa verið um mismun á tölum fjárlagafrv. og lánsfjárlaga annars vegar og áætluðum útlánum sjóðsins á næsta ári, byggjast m.á. á því að lánasjóðurinn hefur stuðst við framreikning á tölum yfir á verðlag næsta árs, en tölur fjárlagafrv. eru miðaðar við desemberverðlag og eiga þó eftir að taka uppfærslu til rétts verðlags í desember, en sem kunnugt er hafa þær áætlanir ekki staðist um desemberverðlag sem lágu til grundvallar fjárlagagerðinni á haustmánuðum. Hitt er svo satt og rétt að fjárlagafrv. gerir ráð fyrir þó nokkurri skerðingu á námslánum á næsta ári og nú eru í undirbúningi breytingar á lögum og reglum um lánasjóðinn sem miða að því að taka tillit til þessara aðstæðna. Hv. 3. þm. Reykv, og reyndar einnig hv. 7, landsk. þm. viku að nokkrum þeirra atriða sem í lánsfjárlögum eru og kveða á um skerðingu á framlögum til einstakra sjóða og verkefna. Það er að sönnu rétt að í flestum tilvikum, sjálfsagt öllum, hagar svo til að við vildum öll geta varið auknu fjármagni til þeirra verkefna sem þar er um fjallað. En við þær miklu þrengingar sem við búum við nú er óhjákvæmilegt að setja útgjöldum takmörk, svo sem oftast nær hefur verið gert á undangengnum árum með þessum hætti, og er það einnig nauðsynlegt nú í ljósi sérstakra erfiðleika því að ég hygg að hv. þm. geti verið um það sammála að mikil nauðsyn sé á að nokkurn veginn náist jöfnuður milli tekna og gjalda ríkissjóðs. Hv. 3. þm. Reykv. vék einnig að raðsmíðaskipunum. Það er ráð fyrir því gert samkvæmt þeim heimildum sem komu inn í frv. í hv. Ed. að unnt verði að ráðstafa þessum skipum. Þau hafa safnað á sig miklum fjármagnskostnaði og öllum má vera ljóst að útilokað er að selja skipin við því verði sem þau standa í dag. Annaðhvort er að gera ráðstafanir af þessu tagi eða taka öll áföllin á ríkissjóð í samræmi við þær ábyrgðarheimildir sem ákveðnar voru í upphafi. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið óhyggilegt að ráðast í þetta verkefni á sínum tíma, en eins og málum er komið er nauðsynlegt að leysa þetta mál og ég tel rétt að gera það á þann veg að leiði til sem minnstra áfalla fyrir ríkissjóð. Um það verða settar almennar reglur á hvern veg þessari fyrirgreiðslu verður hagað til þess að selja megi skipin og koma þeim til veiða. Það er auðvitað álitaefni, eins og vikið var að, hvort áætlun um sölu spariskírteina stenst á næsta ári eða ekki. Ég hef þó ástæðu til að ætla að svo muni verða og fyrir því eru ýmis rök sem óþarfi er að fara mörgum orðum um hér. Ég tel að reynsla síðustu mánaða sýni að ríkissjóður getur náð inn þessu fjármagni. Við verðum hins vegar að gera okkur fulla grein fyrir því, eins og oft hefur komið fram í umræðum á hinu háa Alþingi, að aukin ásókn ríkissjóðs í lánsfjármagn á innlendum markaði getur haft áhrif á vaxtastigið. Það er þess vegna full ástæða til að spyrna sem mest má verða við fótum í þessu efni, en að því er þetta atriði varðar, sölu spariskírteinanna, tel ég að sú áætlun sé byggð á raunhæfu mati. Að því er varðar lán til einkafyrirtækja er það auðvitað álitamál hvort sá þáttur á að vera hluti af lánsfjárlögum. Hér er um að ræða lántökur atvinnufyrirtækja, sem undir öllum venjulegum kringumstæðum verða að fara eftir almennum leikreglum, og það er næsta útilokað að setja þar á ákveðið kvóta- eða skömmtunarkerfi því að atvinnufyrirtæki verða að geta gengið út frá því að geta treyst á almennar reglur sem þau geta sótt um lán eftir. Fyrir því er ráðgert að beita svipuðum reglum á næsta ári og verið hefur. Ég hygg þó að sú áætlun sem nú liggur fyrir sé raunhæfari að þessu leyti en sú áætlun sem unnið hefur verið eftir á þessu ári. Að því er varðar fjárlagahallann er ljóst að hann verður að fjármagna með lánum. Það er ráð fyrir því gert að fjárlagahalli þessa árs verði fjármagnaður á þann veg og það er óskað eftir heimild til þess í því frv. sem hér liggur fyrir. Nú er ekki endanlega ljóst hversu mikill þessi halli verður, en ég hygg að enn sé nokkurt borð fyrir báru varðandi þá heimild sem hér er óskað eftir. Eins og fram kom í framsöguræðu minni fyrr í kvöld er ekki endanlega hægt að taka afstöðu til 1. gr. frv. fyrr en fyrir liggur hver fjárþörf ríkissjóðs verður á næsta ári og það skýrist þegar störf hv. fjvn. eru lengra á veg komin til undirbúnings 3. umr. fjárlaganna. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það er skammur tími til stefnu við afgreiðslu á þessu frv. Ég tel hins vegar að mjög mikilvægt sé að afgreiða lánsfjárlögin samhliða fjárlagafrv. Það er mikilvægur áfangi að tengja lánsfjárlögin og fjárlagafrv. saman með þeim hætti sem nú var gert og hefur almennt verið tekið undir það af þm. og verið ágreiningslaust. Þó að svo vilji til að hv. Nd. hafi af þeim sökum óvenjuskamman tíma til afgreiðslu málsins er það ósk mín til hv. þdm. og hv. fjh.- og viðskn. að þessu máli verði hraðað á þann veg að afgreiðslu þess verði lokið fyrir jólaleyfi. Ég tel að það séu öll efnisrök til þess og allar upplýsingar eigi að liggja fyrir fjh.- og viðskn. þegar á morgun, sem taka þarf afstöðu til, þannig að það megi verða. Einnig er á það að líta að það er mjög mikils um vert, í fyrsta sinn sem fjárlög og lánsfjárlög eru á þann veg tengd saman, að það takist að afgreiða þau fyrir jólaleyfi hv. þm. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, að svara frekar einstökum atriðum sem fram hafa komið.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. beindi til mín spurningu sem mér finnst ástæða til að koma aðeins inn á. Ég skal reyna að verða stuttorður og tefja ekki þessar umræður. Hann spurði í sambandi við útlán byggingarsjóðanna. Eins og fram kemur í fskj. sem liggur hér með gögnum um lánsfjárlögin liggur nú ljóst fyrir að byggingarsjóðirnir hafa yfir að ráða til útlána á næsta ári samkvæmt þessum tillögum 3 milljörðum 160 millj. kr. Þar af er beint framlag úr ríkissjóði um 1600 millj. Hefur það framlag aldrei verið hærra í lánasögu sjóðanna eða um 60% af ráðstöfunarfé þeirra. Þessi áætlaða skipting útlána er ekki endanlega staðfest eins og gefur að skilja þar sem beðið er eftir samþykkt fjárlaga og lánsfjárlaga, en í þeim áætlunum sem Húsnæðisstofnun hefur gert eða starfsmenn hennar í sambandi við þær horfur sem hér hefur verið lýst er reiknað með því að til F-lána fari um 1220 millj. kr. í Byggingarsjóð ríkisins, til G-lána um 750 millj., til orkusparandi lána um 50 millj., í framkvæmdalán 130 millj., í önnur lán 50 millj. og í viðbótarlán, þ.e. aðstoðarlán við húsbyggjendur, 200 millj. kr. Hv. þm. spurði einnig hvort um breytingar væri að ræða á núgildandi reglum í sambandi við útlán. Að sjálfsögðu eru breyttar útlánareglur frá Byggingarsjóði ríkisins á næsta ári. Það eru reglur sem tóku gildi 1. júlí s.l. og hafa verið að mótast í stofnuninni síðan. Þar koma stærðarmörk o.fl. til greina. Einnig eru nýjar kröfur settar fram núna í sambandi við eindaga umsókna þannig að það eru gerðar meiri kröfur um upplýsingar, um gögn og annað sem fylgir, sem ekki hefur verið gert áður, enda eru nú í nýju ráðgjafarstofnuninni möguleikar á að láta reikna út greiðslubyrði og annað sem kemur þeim að notum sem eru að byggja eða kaupa íbúð í fyrsta sinn. Þess er einnig að geta að í þessum nýju reglum verður lögð aðaláherslan á lán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Í sambandi við það sem er verið að gera fyrir þá sem eru í erfiðleikum vil ég vísa til þeirra tillagna sem hafa komið frá milliþinganefnd í húsnæðismálum og hv. þm. hafa sjálfsagt flestir fengið upplýsingar um. Þar er um að ræða aðgerðir sem fyrst og fremst, sem ég legg mesta áherslu á, eiga að fara í gegnum ráðgjafarstofnunina. Það eru í gangi núna samningar við banka og sparisjóði í landinu um skuldbreytingar, lengingu lána, sem verður gert í samráði við ráðgjafarstofnun. Til þess að auðvelda þetta atriði hefur verið tekin ákvörðun um það í ríkisstj. í samræmi við tillögur milliþinganefndar að 200 millj. verði til reiðu á næsta ári í sambandi við þessa aðgerð. Það er verið að móta þessar reglur þannig að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í það hér. Þessu til viðbótar finnst mér ástæða til að minnast á, vegna þess að hv. þm. spurði, að gert er ráð fyrir að gera breytingu á skattalögum að því er varðar frádrátt vaxta og verðbóta við álagningu tekjuskatts. Hefur þegar komið fram frv. hér á Alþingi í samræmi við það þar sem gert er ráð fyrir að leggja áherslu á að vextir og verðbætur af sjálfskuldarábyrgðarlánum til húsnæðismála njóti sama réttar og veðlán, frádráttartímabil vaxta af skammtímalánum lengist vegna tekjuársins 1985 og ákvæði um lántökukostnað og frádráttarbærni vaxta verði gerð ótvíræð. Einnig verði athugað með hámark verðtryggingar og vaxtafrádráttar. Það verði endurskoðað til hækkunar. Þessir liðir eru í vinnslu og ég held að ég fari rétt með að það hefur komið þegar fram frv. um þessi atriði. Hv. þm. spurði einnig um skyldusparnaðinn sem hefur verið höfuðverkur á undanförnum árum vegna síhækkandi neikvæðrar stöðu hans við Byggingarsjóð. Þetta lítur betur út núna en þessi tala gefur til kynna þannig að ég reikna með að hann verði ekki neikvæður um meira en 30 millj. núna í árslok. Samt sem áður er nauðsyn á vissum breytingum á lögum um skyldusparnað og það er í athugun. Búið var að semja frv. á vegum Húsnæðisstofnunar á þessu ári. Það fékk ekki góðar viðtökur þannig að það var sett í endurvinnslu. En ég vil minna hv. þm. á að í húsnæðiskönnun meðal ungs fólks sem félagsvísindadeild Háskóla Íslands framkvæmdi, sem er samnorrænt verkefni, þúsund manna úrtaks hér á landi á aldrinum 18-29 ára, kom greinilega fram að yfir 90% af þessu unga fólki vill viðhalda skyldusparnaði og leggur áherslu á að skyldusparnaður til húsnæðismála sé svo mikilvægur þáttur að það vill ekki að hann verði látinn niður falla. Hins vegar er nú í framkvæmd aukið eftirlit með innheimtu skyldusparnaðar, en það hefur ekki verið fast á því haldið á undanförnum árum, og ég hygg að það aukna eftirlit sé þegar farið að bera árangur. Verður fróðlegt að sjá hvernig niðurstaðan verður á því á næstu mánuðum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þessi mál. Það gefst e.t.v. tækifæri til þess síðar. En ég reikna fastlega með að miðað við þessar tölur, sem hér eru lagðar til grundvallar, verði annar svipur á útlánastefnu næsta árs að því er varðar fjármögnun og verði lögð meiri vinna í að ná þeirri stöðu að hægt verði að tryggja að þau lánsloforð sem fólk þarf á að halda í sambandi við kaup eða byggingu húsnæðis standist.



Herra forseti. Það er aðeins eitt orð út af svörum hæstv. félmrh. Það kom fram hjá honum að milliþinganefndin hefði gert tillögu um 200 millj. kr. vegna sérstakra ráðstafana í húsnæðismálum og jafnframt las hann upp, að mér skilst, drög að útlánaáætlun fyrir árið 1986 hjá Byggingarsjóði ríkisins. Ég náði því ekki í svörum ráðherrans hvar væri gert ráð fyrir þessum 200 millj. sem eiga að koma aukalega samkvæmt tillögum milliþinganefndarinnar og hann upplýsti að ríkisstj. hefði samþykkt. Eru þessar 200 millj. í lánsfjárlögunum, eru þær einhvers staðar í útlánaáætluninni, þannig að mér hafi skotist þegar ég var að reyna að hlusta á orð ráðherrans, eða liggur ekkert fyrir um hvaðan þessar 200 millj. eiga að koma? Ég tel það mikilsvert að ráðherrann lýsti því yfir að þessar 200 millj. verði tryggðar og alla vega mun ég fyrir mitt leyti og sjálfsagt Alþýðubandalagsmenn reyna að aðstoða ráðherrann eins og hægt er við að ná þessum 200 millj. kr., en spurningin er fyrst og fremst hvaðan á að taka þessar 200 millj. Er það óljóst enn þá eða hefur einhver ákvörðun verið tekin um það sem ráðherra hefur þá kannske nefnt í ræðu sinni en farið fram hjá mér? Ég óska eftir því, herra forseti, að hæstv. ráðh. gefist kostur á að svara þessu örlítið skýrara en hann gerði áðan.



Herra forseti. Það hefur e.t.v. farið fram hjá hv. 3. þm. Reykv. að ég sagði frá því að gert er ráð fyrir í frv. sem kemur frá hv. Ed. að hækka fjármagn til Byggingarsjóðs ríkisins um 230 millj. með aukinni lántöku hjá lífeyrissjóðunum þannig að lán frá lífeyrissjóðunum hækka um 230 millj., en þetta stenst miðað við þá áætlun sem við höfum fengið. Eins kom fram í mínu máli áðan að gert er ráð fyrir að í staðinn fyrir 150 millj. til orkusparandi aðgerða, sem var í upprunalegu frv. til fjárlaga, var gert ráð fyrir að 100 milljónir af því færu í almenna lántöku. Húsnæðisstofnun telur að með þessu móti sé tryggt, og það er tryggt, að þessar 200 millj. eru til staðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þessi svör. Þau eru skýr. Þessar 200 millj. kr. verða til staðar á næsta ári til viðbótar við þau almennu útlán sem sjóðurinn mun veita á árinu 1986. Þó það sé vissulega knappt miðað við þarfir húsbyggjenda er það engu að síður mikilvægt að þessi ótvíræða yfirlýsing ráðherrans skuli liggja hér fyrir.