Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. samvn. samgmn. (Jón Auðunn Jónsson) Ég á hér brtt. á þskj. 890. Fyrsta brtt. er um dálitla hækkun til flóabátaferða frá því, sem gert er ráð fyrir í till. samgmn. Það þarf ekki langa ræðu um þetta efni. Ég fer hér fram á 3 þús. kr. styrk til þess að kaupa bát á Djúpið, og hefi ég á þskj. 859 fært nokkur rök fyrir því, að þetta er ákaflega sanngjörn krafa frá Norður-Ísfirðingum, og útdráttur úr ýmsum skýrslum, sem eru á þskj. 859, gæti sannfært alla um sanngirni þessarar kröfu og hvað henni er mjög í hóf stillt, ekki sízt þegar litið er á það, að ekki er hægt að nota nein samgöngutæki í þessari sýslu nema þau, sem á sjó eru. Eftir skýrslum vegamálastjóra hefir á árunum frá 1876 til 1933 verið varið alls til samgöngumála á landinu 171/2 millj. kr. Þar er lægst Norður-Ísafjarðarsýsla, með tæpar 26 þús. kr., sem mestmegnis hefir verið varið til brúargerða. En þetta er eðlilegt vegna þess, að þarna verða ekki þau not af vegagerð eins og í öðrum héruðum. En þá er á hitt að líta, að nauðsynlegt er að styrkja samgöngur á sjó í þessu héraði. Ég hefi gert samanburð á þessu framlagi til N.-Ísafjarðarsýslu og framlögum til annara sýslna, og það sýnir, að Ísafjarðarsýsla er með lægri sýslunum í því efni af þeim, sem annars hafa nokkrar samgöngur á sjó. Eins og allir vita, hefir N.-Ísafjarðarsýsla engin not af strandferðaskipunum. Það er eina sýslufélagið, sem ekki hefir not af strandferðunum. en til þeirra er varið margfalt meira fé. en til allra bátaferða. Útkoman verður því sú, að N.-Ísafjarðarsýsla hefir einnig á þessu sviði fengið miklu lægri styrk og miklu minni hjálp frá ríkissjóði heldur en nokkur önnur sambærileg sýsla. Hinsvegar hefir þetta sýslufélag og Ísafjarðarkaupstaður verið þriðja hæsta sýslufélagið með framlag til ríkissjóðs. Þegar þetta er athugað og þörfin fyrir bættar samgöngur í þessari sýslu, virðist það undravert, að hún skuli ekki hafa fengið neinn styrk og enga hjálp til þess að kaupa betri farkost um Ísafjarðadjúp. Þá hefi ég leyft mér að koma með lið, sem felldur var við 2. umr., um styrk til tveggja sjúkra- og styrktarsjóða, 150 kr. til hvors. Hefi ég fært þetta niður um helming. Styrkurinn til sjúkrasjóðsins í Reykjarfjarðarhreppi er að nokkru leyti miðaður við það, að vera læknisvitjunarstyrkur, því að það er ákaflega lítið. sem þetta hreppsfélag fær til læknisvitjana. Eftir að breytt var um læknisbústað í Ögurhéraði, þá hefir orðið miklu erfiðari sókn til læknis, en styrkurinn, sem hefir verið veittur, hefir ýmist farið til þess að kosta fátæka menn á spítala eða að borga læknisvitjun fyrir þá, og þar með þann kostnað, sem læknisvitjunin hafði í för með sér. Ég vil því vænta þess, þar sem þessir styrkir eru nú færðir svo langt niður, niður fyrir alla sambærilega styrki í fjárl., að þeir geti orðið samþ. Hv. frsm. sagði, að allir styrkir yrðu felldir niður, þegar búið væri að samþ. alþýðutryggingafrv. En það er enginn sanngirni, að það sé gert, því að það er engin skylda að stofna sjúkrasamlög í sveitum, og það verður ekki gert meðan erfitt er í ári og gjaldendur hafa litla getu til þess að inna af hendi aukagreiðslur, jafnvel þó það eigi að tryggja sjálfa þá fyrir skakkaföllum af sjúkdómum. Það mun því verða svo fyrstu árin, að sjúkrasamlög verða ekki stofnuð í sveitum landsins. nema þá mjög óvíða. Þá hefi ég leyft mér að taka upp einn till. um viðbótarstyrk til ekkju Jóns læknis Þorvaldssonar. Landlæknir hefir gefið meðmæli með þessari umsókn. Jón læknir Þorvaldsson var læknir í einhverju erfiðasta og tekjurýrasta læknishéraði landsins, nefnilega Hesteyrarhéraði, um 32 ára skeið. Það er óhætt að segja, að héraðsbúar muna ekki annan eins gæðamann og Jón heitinn Þorvaldsson, sem alltaf var boðinn og búinn að hjálpa utan sinna læknisstarfa, en var þó með afbrigðum skyldurækinn læknir. Samkv. lögum á ekkjan að hafa 550 kr. eftirlaun. en ég hefi lagt til, að hún fengi 340 króna viðbót, svo það gæti orðið alls um 900 kr., sem hún fengi. En ég hefi veitt því nánari eftirtekt nú, að hún þarf að fá 348 kr. til þess að ná 900 kr. Það er óhætt að fullyrða það, að öðrum læknisekkjum með sömu ástæður hefir verið veitt þessi upphæð, og meira til. Þannig munu vera til læknisekkjur, sem fá um og yfir 1000 kr. á ári, og það ekkjur eftir lækna, sem hafa setið miklu skemur í embætti og þar að auki verið í betri héruðum, að því er snertir tekjur og alla erfiðleika, því að þetta hérað er eitt af þeim erfiðustu á landinu, jafnframt því, að það er hið tekjurýrasta. Þá hefi ég á þskj. 912 leyft mér að bera fram till. um, að eitthvað verði ætlað til utanferða héraðalækna. Læknafélagið mæltist til þess, að ég flytti þessa till. af því að ég flutti till. um það við 2. umr. Ég sagði, að það mundi ekki blása byrlega, því að till. um 2 þús. kr. styrkinn hefði verið felld. En eftir þeirra ósk ber ég fram till. um aðeins 1200 kr. Þeir telja það ótækt, að þetta falli niður með öllu, jafnvel að 3 þús. kr. væri það minnsta handa tveimur læknum á ári. Nú er það sjáanlegt, að þessi liður verður að færast niður eins og aðrir, ef á að lækka útgjöldin, og það er líka gert með þeirri till., sem hér liggur fyrir. En hinsvegar er það nauðsyn, að læknar fari utan til þess að kynna sér nýjar lækningaaðferðir, og þá ekki sízt þeir læknar, sem eru úti á landi og síður hafa tækifæri til þess að fylgjast með nýjungum, sem alltaf eru að ske á sviði læknavísindanna. þetta er því einskonar hjálp til hinna sjúku, því að í mörgum tilfellum geta læknarnir hjálpað og dregið úr kostnaði sjúklinga með því að veita þeim hjálp heima í héraði. Hefðu þeir ekki fylgzt með á sviði sjúkdómsins, sem um er að ræða í hverju tilfelli, hefði getað farið svo, að þeir treystu sér ekki til þess að ráða bót á meini sjúklingins, og yrði þar af leiðandi meiri kostnaður við að leita læknishjálpar en annars hefði orðið. Ég er sannfærður um, að í flestum tilfellum geti þetta orðið til miklu meiri hagsbóta fyrir sjúklingana, að læknarnir fari utan, heldur en sem nemur því fé, er til þess fer úr ríkissjóði að styrkja þessa lækna.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Það er ekki langt mál, sem ég að þessu sinni mun flytja fram út af brtt. þeim, sem fram eru komnar við fjárl. og hefi nokkuð með að gera. Ég get verið hv.fjvn. þakklátur fyrir, að hún hefir séð, að sanngjarnt var að taka upp till. þá, sem áður var flutt um kaup á jörðunum í Mýrdalnum. er sæta ágangi Hafursár. Nú er till. komin sem bókstafur k undir 64. brtt. á þskj. 891. Hv. fjvn. hefir verið það ljóst, að ekki varð hjá því komizt, að ríkið tæki nokkra ábyrgð á þeim framkvæmdum, sem þarna voru gerðar, sem að nokkru leyti miðuðu til bóta hvað samgöngur snerti, en hafa hinsvegar orðið til þess, að þessar umræddu jarðir, þrjár að tölu, liggja undir skemmdum, nema tekið sé í taumana og býlin færð saman og búið til eitt eða tvo býli úr þeim öllum. Annars vil ég harma það, að hv.fjvn. hefir ekki getað fallizt á að taka hinar till. með, og ekki heldur að mæla með till. frá mér, sem ég bar fram við 2. umr. fjárl., sem sé um að hækka framlagið til Síðuvegarins úr 3 þús. kr. upp í 6 þús. kr. Það einkennilega kom til í þessu máli, að þó að vegamálastjóri legði fyrir ráðherra till. um, að til þessa vegar skyldi varið miklu hærri upphæð þá var ekki sett í frv. stj. hærri upphæð en þessar 3 þús. kr., sem er algerlega ófullnægjandi. Hv. fjvn. hefir ekki séð sér fært, eða a. m. k. ekki treyst sér til þess að laga þetta. Ég taldi þó, að hún mundi geta tekið öðruvísi í málið, þegar henni var sýnt fram á nauðsyn þessa. Þessi till. er ekki sérstaklega borin frum til þess að hækka óheyrilega það framlag, sem lagt er í sýsluna til vegagerðar. En minni fjárhæð en 6 þús. kr. kemur naumast að notum, en með 6 þús. kr. framlagi má ætla, að þessi vegarkafli, sem nú er hálfgerður, verði fullgerður. Hv. 1. frsm. fjárl. er því miður ekki viðstaddur, en ég hafði ætlað mér að hafa nokkur ummæli um þennan veg og reifa málið á ný, og vænti ég, að hinir aðrir flokksmenn hans, sem hér eru viðstaddir, skili því til hans. Það blandast engum, sem til þekkir, hugur um, að brýn nauðsyn ber til þess að fullgera þennan veg, og sama máli gegnir um hina aðra brtt., 10. lið á þskj. 890, þar sem farið er fram á að hækka framlagið til Mýrdalsvegarins úr 5 þús. kr. upp í 8 þús. kr. Þarna í Mýrdalnum stendur einnig svo á, að þetta framlag kemur ekki að haldi nema það sé hækkað eins og ég legg til. Það getur meira að segja komið til, að þegar allur vegurinn frá Rvík austur í Skaftafellssýslu er fær og engar hindranir af vötnum, þá verði ekki á vissum kafla í Mýrdalnum kunnizt áfram. Þessar 5 þús. kr. eru alls ónógar, en það minnsta er 8 þús. kr. Ég hafði vænzt þess, að fjvn. tæki þessar till. upp. en hún hefir enn þá ekki gert það. Sérstaklega hefði mér fundizt það vel við eigandi, eins og ég benti á við 2. umr., samanborið við það, að n. hefir tekið upp allmikla vegakafla fyrir áhrif frá hinum og þessum þm., sem að vísu hafa haft betra eyra hjá hv.fjvn. heldur en þm. V.-Sk. Ég veit, að vegamálastjóri hefir ekki verið um þetta spurður, en það er lagt til þessara vega í þúsundatali. Ég vænti þess að hv.frsm., sem fær þessi orð mín send, taki vel í þessi atriði, þó að nokkuð sé orðið áliðið hjá nefndinni til þess, að taka upp till. Þá skal ég aðeins með fáum orðum víkja að till. minni undir XXXII lið við 16. við. 34 lið. Þar sem farið er fram á lítilsháttar styrk til handavinnukennslu í Vestur-Skaftafellssýslu. Á undanförnum árum hafa verið veittar um 500 kr. einu kvenfélagi til þess að halda uppi námskeiði í handavinnu. Nú hafa risið upp kvenfélög víðar, sem taka þetta sama fyrir og hafa haldið uppi námskeiðum án þess að fá styrk til þess. Það eru eitthvað 3 eða 4 kvenfélög, sem hafa risið upp á síðustu árum, og hafa þau öll beitt sér fyrir kennslu í handavinnu. Tel ég því sjálfsagt, að þeim sé veittur styrkur til þessarar starfsemi sinnar og fer fram á 500 kr. hækkun, og skuli styrkurinn veittur til kvenfélaga í V.-Skaftafellssýslu, í staðinn fyrir þessu eina kvenfélagi, sem naut hans áður óskipts. Ég vænti þess, að hv.fjvn. líti sanngjörnum augum á þetta og lofi till. að ná fram að ganga. Ég býst við, að þessi till. eða aðrar líkar þessari nái fram að ganga, þó að þær komi svona seint fram. Ég lýsti því við 2. umr., að svona till. gæti komið fram, svo að það má segja, að hv.fjvn. sé hún ekki ókunnug. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa lengra mál; ég á sjálfur ekki fleiri brtt. heldur en nú hafa verið greindar og vil því lofa öðrum að fá orðið, sem eftir eiga að tala.

Jörundur Brynjólfsson Ég hefi leyft mér að bera hér fram brtt. við 22. gr. fjárl. ásamt hv. samþm. mínum, um að heimila ríkisstj. að kaupa Kaldaðarnestorfuna í Árnessýslu, ef aðgengilegir skilmálar fást um verð og greiðslu. Þetta er eitt af höfuðbólum sýslunnar, liggur vel í héraði og ríkið á þarna lönd við, sem það hefir tekið á móti upp í áveitukostnaðinn og tilætlunin mun vera að reisa á nýbýli. Land jarðarinnar er mjög stórt og frjótt og liggur vel, svo þarna væri hægt að koma fyrir fjölda nýbýla, ef það væri keypt til viðbótar við það land, sem ríkinu hefir þegar verið afhent á þessum slóðum. Tel ég því vel til fallið, að ríkið kaupi þessa jarðeign, ef aðgengilegir skilmálar fást einmitt með tilliti til býlafjölgunar. Ég skal geta þess hér sem aukaatriðis, þó það kunni að hafa nokkra þýðingu á sínum tíma, að í landi jarðarinnar er hinn bezti sjálfgerði flugvöllur, sem til er á landinu, og mætti með litlum tilkostnaði gera hann vel úr garði. Þegar frá líður er ekki gott að segja, hverja þýðingu það kann að hafa. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Vona ég, að stólarnir skili þessum orðum mínum til þeirra, er þá eiga að skipa, er þeir koma, og efast ég þá eigi um áhrifin, ef í engu er brenglað mínum röksemdum.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég ætla að drepa á það, er hv. 1. þm. Skagf. sagði í gær í sambandi við brtt.n. um framlagið til hafnargerðar á Ísafirði. Taldi hann, að með 20 þús. kr. framlagi væri Ísafjarðarhöfn mun betur sett heldur en aðrar hafnir, og mundi þó jafnvel eiga að fá greidda vexti af skuldum hafnarsjóðs að einum fjórða hluta, eða sem svarar ríkissjóðsframlaginu. Ég vil ekki láta þessi ummæli standa ómótmælt í þingtíðindunum. Því fer fjarri, að hér sé rétt frá skýrt. Þegar ríkisábyrgð var heitið og samningar gerðir um lántöku, mun hafa komið til orða, að dreift yrði á langt tímabil framlagi ríkissjóðs, eða allt að 12 árum, sem er sá tími, er lánið á að greiðast á. Ég held það sé ekki ofmælt, þó sagt se, að bæjarstj. hafi verið veittur ádráttur um, að ríkissjóður tæki þátt í vaxtagreiðslum hlutfallslega við sitt framlag; um þetta eru þó ekki til bréf í ráðuneytinu. Ég átti tal um þetta efni við fjvn.,og hún var því mótfallin, að ríkissjóður færi inn á þá braut að taka þátt í slíkum vaxtagreiðslum. Var því horfið að því ráði að hækka framlagið til þessarar hafnargerðar og stytta þannig þann tíma, sem ríkið greiðir á sitt framlag, en greiða ekki neitt upp í vexti. Fjvn. mun hafa talið það varhugavert fordæmi að fara inn á þá braut að taka þátt í slíkum vaxtagreiðslum; viðurkenni ég, að hún hefir þar nokkuð til síns máls, enda fer fjarri því, að um nokkuð slíkt sé að ræða í sambandi við þessa till. Kostnaðurinn við hafnargerðina á Ísafirði mun vera um 400 þús. kr. Upp í það er ríkissjóður enn ekki búinn að greiða nema 5000 kr. Ógreitt er því af framlagi ríkissjóðs, sem á að vera 1/4 kostnaðar, um 100 þús. kr. Til þess að sýna, að það fer fjarri því, að Ísafjörður njóti í þessu efni betri kjara en aðrir staðir, skal ég benda á nokkur dæmi. Á Akranesi er kostnaður við bryggjugerðina talinn 590 þús. kr. Af því er ríkissjóður þegar búinn að greiða 125 þús. kr.; ógreitt mun vera um 10 þús. kr., ef allt er tekið með, en samþykki ríkisstj. mun ekki liggja fyrir um síðara hluta verksins. Til hafnarinnar á Ísafirði á ríkissjóður eins og áður er sagt að greiða 1000 þús. kr., eða 20 þús. á ári í fimm ár. Til hafnargerðarinnar á Skagaströnd er búið að kosta um 200 þús. kr., og þar af hefir ríkissjóður þegar greitt 50 þús., og í þessum fjárl. er gert ráð fyrir 8 þús. kr. framlagi. Framlag ríkissjóðs til Sauðárkrókshafnar er gert ráð fyrir, að skiptist á 10 ár, enda er þar um margfalt meira verk að ræða. Á framlagið að nema 23 þús. kr. á ári. Hafnargerðin á Húsavík er áætlað, að kosti 450 þús. kr. Til hennar eru ætlaðar 25 þús. kr. í þessum fjárl. og gert ráð fyrir, að það haldi áfram. Ég vildi benda á þessi dæmi til að sína, að það er rangt, að Ísafjörður sé nokkuð sérstaklega vel settur í þessu efni; hann er það ekki, nema síður sé. Ég hygg, að ég geti látið vera að ræða hér einstakar brtt. að svo stöddu, a. m. k. þangað til sérstakt tilefni gefst til.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Út af ræðu hv. 1. þm. Skagf. sérstaklega og út af fjárl. í heild sinni vildi ég segja nokkur orð, þó ég sé eigi frsm. Hv. 1. þm. Skagf. lýsti fyrir sitt leyti skoðun sinni á störfum fjvn., erum við þar sammála um margt, en þó ekki um allt. Ég get fyrst tekið það fram, að n. hefir starfað á nokkuð óvenjulega hátt. Af því þingið hefir verið svo langt og af því að slá varð nokkuð inn á nýjar leiðir, þá hefir n. haft miklu fleiri fundi og lagt á sig miklu meiri vinnu heldur en venja er til. Og mér virðist, að þegar litið er yfir þennan langa starfstíma, þá megi lýsa starfi n. á þann hátt, að hún hafi komið sér saman um eins mikið eins og skynsamlegt var að búast við, að hann gæti komið sér saman um. Þau atriði voru, eins og eðlilegt er, miklu fleiri, sem hægt var að vera einhuga um, heldur en hin, sem ekki varð um samkomulag. Það, sem n. vann að yfirleitt af alvöru allan tímann, var hið almenna viðhorf fjárl., sem allir nm. voru frá því fyrsta til hins síðasta nokkurnveginn samdóma um, hvernig ætti að taka á. Að síðustu kom aftur á móti fram það, sem ómögulegt var að gera ráð fyrir, að hægt væri að ná samkomulagi um, viðhorf þeirra, sem eru með stj., og þeirra, sem eru á móti henni, því þar er um nokkuð djúptækan skoðanamun að ræða hér á landi, þar sem tveir umbótaflokkar standa að núv. stj. og hennar starfi, en á móti henni er aftur aðallega einn flokkur, getur maður sagt, sem hét áður íhaldsflokkur, en af praktískum ástæðum í sambandi við það, að hann fékk inn í sig tvo menn, breytti um nafn. Hann hætti að kalla sig íhaldsflokk og tók upp annað nafn, sem ekki setti lit á hann á sama hátt, en vitanlega breytti flokkurinn ekki eðli sinn á nokkurn hátt, þótt inn í hann kæmu tveir menn, sem kunnu betur við annað nafn. Þess vegna er það ósamræmi, sem hv. 1. þm. Skagf. lagði áherzlu á, að komið hefði fram einkum í því. sem kalla mætti hið stærra, þó lítið reyndi á þá skiptingu, aðeins hin eðlilega afleiðing af skoðanamun stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga. Ef sá flokkur, sem hv. 1. þm. Skagf. tilheyrir, með sinni undirdeild - sem ég vil ekki telja að hafi neina beina sérstöðu, heldur standi í raun og veru í svipuðu hlutfalli við Sjálfstfl. eins og tunglið við jörðina, fylgir sínum móðurhnetti án þess að geta gert mikið að sjálfstæðu lífi - hefði verið í meiri hluta eftir síðustu kosningar, þá er fullvíst, að þau mál, sem telja má aðalnýmæli þessa þings, hefðu ekki verið hreyfð. Það hefði yfirleitt ekki komið til mála að leggja fé til landnáms í sveitum eða í alþýðutryggingar. Og á sama hátt er fullvíst, að mestu hitamál þingsins í fyrra, skipulagning afurðasölunnar innanlands, hefðu heldur ekki verið breytti. Það sést á því, hvernig aðstöðu þeir menn, sem nú eru í stjórnarandstöðu, höfðu á árunum 1932–1934 án þess nokkur forganga væri af hálfu þáv. stj., hvorki í hinum stóru áhugamálum síðasta þings eða þessa þings. Hinsvegar komu þeir tveir flokkar, sem nú mynda stj., sér saman um opinheran samning um það árið 1934, að þeir skyldu vinna saman að þessum málum. Það var meira að segja tímabundið, þannig að í samningunum var gert ráð fyrir, að þau mál, sem samþ. voru í Ed. í gær, tryggingarnar og samvinnubyggðirnar, skyldu einmitt verða samþ. á þingi yfirstandandi árs. Auðvitað er vel hægt að hugsa sér, að það hefðu getað verið þær ástæður í landinu, að stórnarflokkarnir hefðu að einhverju leyti orðið að endurskoða þessa samninga, en það lá ekki fyrir, að þeir kæmust að þeirri niðurstöðu nú. Undrunin, sem hv. 1. þm. Skagf. lýsti yfir því, þegar þessi mál komu fram, er e. t. v. eðlileg að því leyti, að þeim, sem eru á móti slíkum málum, getur vitanlega gleymzt það, sem um þau hefir verið sagt, þegar þeir hafa það ekki ávallt fyrir sér, en allir, sem lesið hafa samning stjórnarflokkanna, vissu, að þeir voru bundnir við að koma þessum málum fram nú, ef þeir breyttu ekki samningnum. Og jafnreyndir þm. eins og hv. 1. þm. Skagf. er, hlutu að vita, að ef málin áttu að komast fram, hlaut það að kosta peninga. Þá voru tveir kostir fyrir hendi, að leggja á nýja skatta, eða gera niðurskurð það kröftugri en þann, sem framkvæmdur hefir verið, að hann einn nægði til að halda jafnvæginu milli tekna og gjalda ríkissjóðs. Ríkisstj. komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri hægt að skera niður hin venjulegu útgjöld fjárl. það mikið, að tekjurnar hrykkju einnig fyrir hinum nýju útgjöldum, og því lagði hún til við fjvn., sem hefir slík mál með höndum, en ekki fjvn., að taka upp þá skatta, sem umræddum málum fylgja. Hinsvegar kemur það vitanlega stjórnarandstæðingum einum við, hvort þeir reikna með því, að stjórnarflokkarnir haldi sér við sín plön. Raunar skildist mér hv. 1. þm. Skagf. vilja segja, að allir væru sammála um, að hin normölu útgjöld fjárl. væru of há. Það er rétt, og því hefi ég haldið fram bæði í n. og blaðaskrifum, og mun ég koma nokkuð að því síðar, að ég álít þau vera það enn. En það útilokar alls ekki, að komið geti fram einhverjir hlutir, sem einhverjir menn eða flokkar álíta svo nauðsynlega, að það verði að gera þá. Ég get tekið dæmi úr reynslu hv. 1. þm. Skagf. sjálfs sem ráðh. Haustið 1932 urðu hér óeirðir nokkrar í bænum út af kaupgjaldsspursmáli, þannig að stj. fannst ekki verða hjá því komizt að auka lögregluna. Sú ráðstöfun mun þó hafa kostað allmikið fé. Ég efast ekki um, að hv. 1. þm. Skagf. hefði ekki undir neinum kringumstæðum óskað eftir að þurfa að leggja í þennan aukna kostnað, vegna fjármálaafkomu þjóðarinnar. En hann mun hafa litið svo á, að þörfin á auknum ráðstöfunum til þess að vernda líf mg eignir borguranna væri svo rík, að hætta yrði á að fá þær gerðar, jafnvel milli þinga, heldur en að láta reka á reiðanum. Þess vegna veit ég, að hv. 1. þm. Skagf. og þeir, sem líta á málin eins og hann, geta vel skilið, að framkvæmdir eins og alþýðutryggingar og samvinnubyggðir þurfa ekki að vera í neinu ósamræmi við almennan sparnað. Hv. 1. þm. Skagf. hét fram árið 1932 því, sem fyrirrennari hans var búinn að undirbúa, að draga úr kostnaðinum við landhelgisgæzluna. Hann lét skipin liggja um sumarið, og var það sparnaðarráðstöfun, sem vítt var af ýmsum. En stj. tók þarna það ráð að spara á landhelgisgæzlunni, af því hún vildi spara, en jafnframt eyddi hún í varalögreglu, af því hún áleit það óhjákvæmilegt. Þannig fara einnig saman þau tvö eðlilegu viðhorf hjá okkur í meiri hl., að við viljum spara þar, sem hægt er að spara, en eyða þar, sem við álitum ekki hægt að komast hjá því. Í sambandi við þetta get ég bent hv. 1. þm. Skagf. á það, að þó ég sé ekki þm. Skagf., þá höfum við verið samdóma um svo að segja allt. sem hann hefir flutt ber á þingi til framfara fyrir sitt hérað nú og í fyrra. En skoðanir okkar um það að hjálpa þessu héraði til þess að fá þetta eða hitt hafa verið mjög fordæmdar af mörgum hér á þingi. Það hefir t. d. verið sagt, að það væri vitleysa að hugsa sér að leggja út í að gera höfn á Sauðárkróki nú; ekki af því, að það væri ekki gott í sjálfu sér, það væri bara ekki tími til þess nú. Svipað er að segja um aðrar hafnarbætur. Það hafa t. d. margir verið óánægðir yfir því, að það skyldi vera byggð bátahöfn á Ísafirði. Menn segja, að þetta sé bezta höfn á landinu, og í hana er búið að setja 400 þús. kr. Hv. 1. þm. Skagf. veit vel, að flokkur hans og Alþfl. bundu sig í því máli með áskorun milli þinga, þó hann sé nú, að ég hygg, óánægður yfir því þegar ríkissjóður þarf að fara að greiða kostnaðinn. En svona eru hlutirnir, sömu mennirnir vilja spara og eyða, mönnum kemur bara ekki saman um, hvernig á að fara að því. Ég get hent hv.þm. á það, að hans flokksbræður, án þess ég sé nokkuð að ásaka þá fyrir það, langaði mjög mikið í ýmiskonar eyðslu, sem þeir töldu réttmæta. Hv. þm. Vestm. hefði t. d. mjög óskað eftir, að hægt hefði verið að fá 90 þús. kr. í þessum fjárl. til hafnarinnar þar. Fyrir slíkum till. eru ýms rök, meira og minna sterk. svo það er ekki annað en fjárhagsástæður landsins, sem getur hindrað menn í að greiða þeim atkv. Þess vegna er enginn grundvöllur undir ásökunum hv.frsm. minni hl., því jafnvel sá flokkur, sem hét íhaldsflokkur og hefir væntanlega enn meira íhaldseðli en stjórnarflokkarnir. er með sínar eyðslukröfur samhliða því sem hann vill spara almenn útgjöld ríkissjóðs. Og þær kröfur eru það stórtækar og hvetjandi fyrir aðra til að ganga í sömu átt, að það er enga línu hægt að draga milli stjórnarandstæðinga og stjórnarsinna í því efni. Það er aðeins sá munur, að stjórnarandstæðingar hafa vissa hluti, sem þeir vilja eyða í, og stjórnarsinnar vissa hluti aðra, sem þeir vilja eyða í. Ég býst við, að hv. 1. þm. Skagf. taki hér til máls aftur, og af því mér finnst það skipta máli, vil ég benda honum á, ef honum þykir með öllu óviðurkvæmilegt að hækka skatta á vissum hlutum - ég er ekki viss um, að hann sé svo mikið á móti benzínskattinum, hans flokkur hefir a. m. k. ekki verið það áður. en við getum t. d. tekið hátekjuskattinn -, að hér í bænum, þar sem hans flokkur er í meiri hl., er stöðugt lagður á hærri og hærri hátekjuskattur sem er útsvörin. Ég óska eftir, að hv.þm. útskýri það, hvernig hann getur áfellt núv. stj. og þingmeirihluta, þó skattar séu hækkaðir nokkuð, úr því hans eigin menn, sem bera ábyrgð á stjórn Reykjavíkur, ekki aðeins nú í ár, heldur ár eftir ár, hækka stöðugt skattana í bænum, án þess þó að leggja í sérstakar framkvæmdir á sama hátt og ríkið. Því það er ómögulegt að neita því, ef litið er yfir framkvæmdir Reykjavíkurbæjar og framkvæmdir ríkisins, að þær eru næsta ólíkar. Ég man ekki eftir, að Reykjavíkurbær hafi eina einustu framkvæmd, sem verulegu máli skiptir, á dagskrá sinni nú. Engar áberandi framkvæmdir a. m. k., sem sambærilegar eru t. d. við vegagerðir ríkisins úti um allt land; sérstaklega þá nýjung, sem nú á að taka upp í sambandi við benzínskattinn, að hrinda á stað tveimur nýjum þáttum í okkar vegamálum, annarsvegar malbikun eða steinsteypu mest förnu veganna hér á landi, sem aldrei hefir verið lagt út í fyrri, hinsvegar byggingu stærsta og alnauðsynlegasta vegar á landinu, vetrarvegarins austur, þessa öryggisvegar milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. Meira að segja, þó að lítið hafi verið gert að byggingum, þá hefir þingið styrkt tvær skólabyggingar, aðra í Eyjafirði og hina í Hafnarfirði, fyrir utan það, sem það styrkir nokkrar minni barnaskólabyggingar. En Reykjavík byggir ekki eitt einasta hús, - og á þó engin hús, - ekki spítala, ekki gagnfræðaskóla, ekki gamalmennahæli eða barnahæli, svo að teknir séu til dæmis örfáir hlutir, sem allir almennilegir bæir eiga til. Þetta er ákaflega leiðinlegt. ef hv. 1. þm. Skagf. getur ekki útskýrt, hvers vegna hans flokksbræður hækka stöðugt gjöldin í Reykjavík, með báðum þeim aðferðum, sem stjórnarflokkarnir leggja til á Alþingi, viðskiptagjaldinu og hátekjuskattinum. Reykjavík hækkar útgjöldin stöðugt, bæði á fátæklingunum með nefskatti og á efnamönnunum, eins og gert er með hátekjuskattinum. Ég hefi gert grein fyrir því, sem hv. 1. þm. Skagf. gerði að umræðuefni, að það væri ósamræmi hjá stjórnarliðinu að vinna að sparnaði og leggja í nýja eyðslu, sem hér er um að ræðu. Þá er eitt atriði og gagnrýni hv.þm. á starfi fjvn., en það er sú till., sem kom þar til orða, og sem ég áleit koma til mála að setja í fjárlögin, en hvarf síðan frá, eftir að fengnar voru nýjar upplýsingar, að sett yrði inn núna, vegna þess að það væri eiginlega ekki hægt að ákveða um það nú sem stendur. Mér var þá ekki kunnugt það, sem þeir Páll Zóphóníasson og Jón Árnason upplýstu, að það hefði orðið nokkuð öðruvísi kjötsalan en í fyrra. Og þessir menn, sem standa hvor fyrir sinni deild, annar fyrir sölu á frosnu kjöti og saltkjöti erlendis en hinn fyrir sölunni innanlands, álitu hitt óheppilegt. Í þessu efni fer ég þannig að, sem ég hygg, að flestir þm. myndu gera, að ef ég fæ nýjar upplýsingar, þá geri ég ekki málinu ógagn með því að taka það fyrir strax, meðan það er óundirbúið. Ekki sízt í fjvn. verður hver maður að fara þannig að, að taka nýjum upplýsingum og seinka eða flýta málunum eftir því, hvort það er til bóta eða ekki. T. d. má taka, að eftir upplýsingum frá fjármálastjórninni, þá hallaðist n. að vissum áætlunum um suma tekjuliði í vetur, en eftir breyttar upplýsingar frá Spáni og annarsstaðar frá urðum við að treysta sjónarmiði okkar. Í staðinn fyrir að hafa getað fram að þessu fengið greitt í reiðum peningum frá Ítalíu það, sem keypt var fram yfir, þá komu þær fréttir, að við gætum ekki treyst á annað en vöruskipti þar.

Ég man ekki, að þetta kæmi fyrir í fjvn.

. Ég veit ekki, hvort hv. 1. þm. Skagf. hefir verið viðstaddur, en við vissum þetta í stjórnarflokkunum, og ég skýrði frá því í n. og samtalinu við Hálfdán frá Steinnesi. Það getur verið. að hv.þm. hafi ekki verið við. En þetta var a. m. k. ákvarðandi fyrir mig. Og við í meiri hl. breyttum því um vissa liði frá því á vetrarþinginu snemma og þangað til nú, eftir þessum upplýsingum, sem við fengum. Á sama hátt breytti ég viðhorfi um að setja ekki inn í fjárl. þessa kjötuppbót nú, til að vita, hvort salan reyndist ekki betri, hvort það gæti ekki viljað til, að frosna kjötið seldist betur en hægt er að hafa upp úr kjötinu á markaðinum innanlands. Ég veit, að hv. 1. þm. Skagf. skilur, að það gætu komið fyrir þar ástæður, að það hafi þýðingu, hvernig slík till. er orðuð. Þetta var það atriði, sem hv.þm. sérstaklega gagnrýndi sem verandi óskynsamlegt í vinnubrögðum n. Þá er hinn þátturinn, þar sem við allir í n. höfum unnið saman og við hyggjum allir, að við höfum unnið gott og gagnlegt verk, þó ég játi, að þar þurfi að halda áfram. Ég tók það fram, að sú vinna, sem við lögðum í niðurskurð, var mjög mikil, og við leggjum til, að hann verði um eina millj. kr. Það fer nokkuð eftir atkvgr. í dag, hvað mikill hann verður. En jafnvel þó sumt af þeim till., sem við komum með, verði ekki samþ. hér, eins og t. d. um barnaskólana, þá eru það afarmikil framtíðarmál í sparnaðarátt, sem verður að leysa á næstu þingum eftir sömu línu og n. hefir lagt. Að okkur úr þrem ósamstæðum flokkum tókst að koma okkur saman um þessa millj. kr. lækkun, það er ekki aðeina til hrósa fyrir okkur, heldur fyrir flokkana. sem við vorum fulltrúar fyrir, og til hross fyrir þingið, því að þetta starf er bergmál af því, sem þingflokkarnir vildu. Ég álít þessa byrjun - ég vil ekki kalla þetta niðurskurð eingöngu, heldur var það byrjun á því, sem kalla má, reyndar með fremur leiðu orði, endurskipulagning., - ég álít þetta það merkilegasta, sem þingið hefir slegið inn á. merkilegra en frv., sem samþ. voru í gær. Fjvn. er hér í umboði þingflokkanna byrjuð að ganga krítiskt að eldri ákvörðunum þings og þjóðar, sem byggðust á varanlegum viðhorfum, sem nú eru orðin önnur við vaxandi erfiðleika út á við, sölutregðu, innilokunarstefnu, minnkandi tekjur einstaklinga, bæjarfélaga og ríkis, sem leiðir til þess, að viðhorfið síðan um stríð, sem hefir verið byggt á hækkandi tekjum ríkis og einstaklinga, verður að breytast. Það hafa verið gerð mörg lög, berklavarnalögin o. fl., sem eru með ótilteknum útgjöldum. En þetta er sú mesta hætta, sem vofir yfir fjárhag ríkisins, sú stefna, sem vaxin er upp í góðærinu og allir flokkar hafa stutt fram að þessu, að hafa þessi ótilteknu útgjöld. Ríkissjóður er að þessu leyti eins og maður, sem hafa verið opnaðar æðar á nokkrum stöðum líkamans, svo að blóðið streymir þar út; þannig er með berklalögin, strandvarnarlögin, mikinn hluta uppeldismálanna. Viðvíkjandi jarðrakt má nefna lögin um búfjárrækt, sem n. leggur til, að sett verði hámark á. Sama gildir um innflutning tilbúins áburðar, þar sem í fyrsta skipti er horfið að því ráði að setja hámark. Stj. vildi ekki í fyrra setja hámark á kostnaðinn við tilbúinn áburð, og margir þm. eru ef til vill óánægðir með þetta, en viðhorfið er þannig breytt, að menn finna nauðsyn þessa, og ég álit, að allt þingið sé að nálgast þá skoðun, ð í stað þess að hafa margar opnar æðar á þjóðarlíkamanum. þá verði að hafa hemil á því, að ekki streymi út meira blóð en þjóðin þolir, en þess hefir ekki verið gætt hingað til. Ég get nefnt t. d., að það er enginn vafi, að framlagið til berklavarna ætti að vera ákveðin upphæð. Upphaflega var áætlaður kostnaður við berklavarnirnar 100 þús. kr., en nú er hann kominn á aðra millj. kr. Hvernig á ríkisstj. að geta haldið yfirlit um fjárhaginn, þegar svo er komið. Við framsóknarmenn, sem höfum leitt okkur fyrir frv. um landnám og samvinnubyggðir, höfum tekið fram, að við álitum sjálfsagt, að það ætti að vera ákveðin upphæð, sem til þessa er varið. Það hefði mátt byggja frv. þannig, að ríkið hefði lagt fram ákveðið hluttall móti því, sem aðrir aðilar legðu fram. En þetta hefir ekki verið gert. Ég geri ráð fyrir, að þessi litla byrjun fjvn., að það verði sem mest af útgjöldum ríkissjóðs lögbundið eða hámarksbundið, verði sú stefna, sem heldur áfram, því að lífið heimtar hana. En fyrst ég minnist á þessa liði og hvernig mér finnst lífið vera að þvinga okkur inn á nýjan skoðunarhátt. þá tek ég landhelgisgæzluna, sem við í fjvn. höfum komið með till. um, sem ef til vill verður limlest í þinginu, en stendur ekki lengur en til næsta þings, að gengið verði inn á hana. Ég þarf ekki að eyða að því mörgum orðum, ef landhelgisgæzlan á að kosta það að hafa 3 skip og allmarga báta, þá getur það orðið upp undir millj. En ef aftur er hallazt að því skipulagi, sem hv.þm. Borgf. hefir nánar tiltekið í brtt. sinni í gær, að hafa 4 vopnaða báta og eitt varðskip, þá lítur út fyrir, að hægt sé að hafa eins góða gæzlu eins og nokkurn tíma hefir verið fyrir 400 þús. kr. Sú endurskipulagning eftir minnkandi getu þjóðarinnar hefir þann sparnað í för með sér, sem er munur á einni milljón og hinsvegar 400 þús. kr. Það er álitið af mönnum, sem hafa hagsmuni af að veiða í landhelgi, að munurinn við að hafa marga báta eða 2 varðskip sé svo mikill, að það muni þá svo miklu fjárhagslega, að þeir segja, að þeir geti ekki lagt í sama kostnað við útgerðin, og áður, ef það væri. Ég vil víkja að því aftur, af því það er eitt af því, sem við í fjvn. vorum flestir samdóma um, mg það er endurskipulagning barnafræðslunnar. Í okkar sparnaðarfrv., sem ég bar fram í Ed. f. h. meiri hl., er gert ráð fyrir því sama og með landhelgisgæzluna, að endurskipulagningin spari mikla upphæð. Er gert ráð fyrir til muna færri kennurum, að fræðslan verði að nokkru leyti léttari. og auk þess gerðar minni þekkingarkröfur en áður hefir verið, og er byggt á því, að það koma á ári um eitt þúsund unglingar í héraðskóla á landinu, svo að mikill hluti barna fær líka þessa unglingafræðslu, svo að ekki er ástæða til að kenna þeim ýmislegt af því, sem þau læra síðar á heppilegri aldri. Ég veit, að það vakir líka fyrir ríkisstj. n undirbúa skipulagsbreytingu á jarðræktarlögunum fyrir næsta þing. Það er svo, að 3000 jarðir á landinu hafa til samans ekki fengið styrk til móts við 100 jarðir. Af því sest, að full þörf er að taka þetta atriði til athugunar. Ég skal ekki segja, hvort það yrði til sparnaðar, en það yrði þó sú breyting, að litlu jarðirnar, sem hafa fengið of lítið hingað til, fá að njóta sín betur. Ég vil ennfremur gera grein fyrir því hér, að eitt af því nýja, sem fjvn. hefir lagt til, er launaskráin. Ég tel það, hvað henni hefir verið vel tekið, vera sönnun fyrir því, að hún hafi þótt eðlileg bót. Ég vil segja það til hróss hv. andstæðingi mínum, sem ég er að svara hér, hv. 1. þm. Skagf., að hann beitti sér sérstaklega fyrir því, að hún yrði tekin fyrir. Með þeim hætti er ekki skoðanamunur í n.N. hefir unnið im afbrýðisemi um það, að þessi till. kæmi frá þessum þm., en önnur frá hinum. Og við getum viðurkennt, að launaskráin er komin frá honum. Við höfum á síðasta fundi komið okkur saman um að skrifa stj. og farið fram á, að hún héldi áfram að samræma launalistann, því að hann er mjög á byrjunarstigi, eins og eins og eðlilegt er. Við skoðuðum okkur ekki vera að gera launalög. En við reyndum að koma með samræmingu launa og lækkanir. Við höfum hvergi hækkað laun, því við skoðum okkur ekki sem launanefnd, en við höfum stundum bent á tilfærslur, en allt af án þess að auka útgjöldin og þar sem laun eru lögákveðin, höfum við látið þau halda sér. Nú er það hinsvegar þannig. og rétt að segja það, þó að ekki séu fleiri þm. hér til staðar, að eins og launaskráin ber með sér, höfum við ekki tekið til athugunar önnur laun en þau, sem eru hreyfanleg, ekki heldur hjá ríkisstofnunum, sem eru undir sérstökum lögum. Því höfum við ekki tekið fyrir laun við ýmsar nefndir, sem starfa eftir lögum, ekki heldur fisksölunefnd, sem er í raun og veru landsnefnd, því hún starfar fyrir tilverknað þings og banka. Við höfum ekki heldur tekið til meðferðar laun hjá síldarverksm., þar sem þau eru þó í talsverðu ósamræmi við það, sem gerist annarsstaðar. Við höfum þó tekið flestallar þær stofnanir, sem við náðum til, og látið launin koma fram í launaskránni, til þess að kjósendur og þingmenn sjálfir geti tekið þau til meðferðar seinna meir. Ég skal játa, að hálaunaskattur stj. kemur inn í þetta starf okkar, ekki samt eins og ég hefði óskað, en þó þannig, að hann jafnar ýms laun og dregur úr hærri launum. Í stuttu máli, við í fjvn. höfum skrifað ríkisstj. og förum fram á, að hún haldi áfram þessu verki og styðji næstu fjvn. til að fullkomna það. En það er í raun og veru stj., sem verður að gera þetta. því að það verður með skattabreytingum eða lagabreytingum að koma endurbótunum á. Ég vil taka sem dæmi um það, hvað ósamræmið er mikið frá fornu fari, að húsameistari ríkisins, sem hefir byggt meiri hlutann af húsum bæjarins og gæti haft 50–60 þús. kr., hefir 6 þús. kr. laun hjá ríkinu, en aftur á móti hefir teiknimeistari bæjarins 9 þús. kr. Bókhaldari síldarbræðsluverksmiðjunnar hefir 8000 kr. laun, þ. e. hærra en biskupinn og aðrir embættismenn. Sá þáttur í launafyrirkomulaginu, sem mest er að, er, að fyrirtæki eins og Eimskipafélag Íslands og bankarnir greiða sínum forstjórum óhæfilega há laun. Eimskipafélagið leyfir sér að borga sínum forstjóra helmingi meira en landið borgar forstjóra sínum, forsætisráðherra. Bankastjórarnir hafa um og yfir 20 þús. kr. laun, en ráðherrar og aðrir æðstu starfsmenn ríkisins aðeins 10 þús. kr. eða minna. Þessir hlutir eru ein af erfðunum, sem við eftirlátum eftirmönnum okkar að bæta úr. Við í fjvn. höfum byrjað á því verki. En meðan svo er, að þetta ósamræmi helzt, þá verður aldrei friður í launamálunum, þá finnur þjóðin, að byggt er á óskiljanlegu ranglæti um launagreiðslurnar. Ég vil ennfremur segja frá því, að við, sem eigum sæti í fjvn., höfum komið okkur saman um það, sem er kannske hálfgerð uppreisn móti forsetum Alþ., en það er það, að við höfum skrifað þeim bréf, þar sem við með hógværum orðum bendum þeim á, ef þeir verða áfram í þeim tignarsætum, sem þeir nú skipa, að þá sé æskilegt, að breytt sé að ýmsu leyti til frá því, sem verið hefir viðvíkjandi Alþ. Við höfum flestir í fjvn. hallazt að því að hætta að prenta þingtíðindin. en það er vafasamt, hvort nokkuð verður úr því nú. við litum svo á, að þar sem á Alþ. eru alltaf að hlaðast stærri og stærri störf, og það því farið að stunda miklu lengur en áður - en þetta er nú þriðja árið, sem þing stendur nærri allan veturinn -, og þar sem þm. eru að mestu hættir að leiðrétta ræður sínar, vegna þess að leiði þeirra er svo mikill yfir hinu allt of langa þinghaldi, að þá sé það næstum sjálfsagður hlutur að hætta að prenta þingtíðindin. En það er ekki aðeins þetta, að þingin eru orðin svona löng, heldur er alltaf að stækka starfsmannahópurinn við Alþ. og í vaxandi atvinnuleysingjahópi hafa menn hneigzt að því að gera Alþ. að nokkurskonar atvinnubótastofnun. Í bréfum til forseta bendum við á, hvort ekki muni vera hægt á næsta þingi að komast af með færri dyraverði, og hvort það sé ekki nóg, að einn skrifi þingræður í einu, og einnig bendum við á, hvort ástæða sé til þess, að ýmislegt annað starfsfólk sé eins margt og verið hefir undanfarið. Ennfremur förum við í bréfinu fram á það, að á næsta þingi sé hafður strangari vörður um frið þingsins, og sá mikli straumur af áheyrendum, sem gengið hefir um deildarsalina sé stöðvaður. Það er ekki með þessu verið að ásaka forseta eða þá menn, sem haft hafa gæzlustarf með höndum hér, heldur er þetta orðið svona af gömlum vana. Það er nú komið svo, að menn utan úr bæ ganga í gegnum Ed. eins og þeir vilja og eru jafnvel farnir að taka sér stöðu upp við veggina. Ég hygg, að Nd. hafi sloppið betur í þessum efnum, og það er líklega af því, að hún þykir meiri af þessum tveim d. En ég hefi aldrei séð, að þetta hafi gerzt í Nd. á þennan hátt. sem ég gat um áðan. Þetta er að vísu lítið atriði, en ég vona, að forsetar sjái, að þetta á ekki við, og að í byrjun næsta þings verði það lagt fyrir gæzlumennina að hindra þennan mannstraum. Við í fjvn. álítum, að í hinni friðsamlegu endurskipulagningu allra verðmæta, sem nú er verið að reyna að koma á, sé nauðsynlegt að taka þessi atriði, sem ég nefndi, til athugunar. Ennfremur vil ég benda á einn hlut, sem kemur okkur öllum við, en það er sú mikla ókyrrð, sem þingið hefir af hinni miklu símanotkun. Þegar beðið er um þm. í símann, þá er sjálfsagt hægt að viðhafa þá aðferð, að símavörðurinn skrifi nafn þess manns, sem hringir upp, og sendi svo miðann til þm., og getur hann þá seð, hvort hann þarf að tala við manninn eða ekki. Nú er þessu þannig háttað, að það er komið inn í þingsalinn og þm. heimtaðir í símann, svo að það lag er komið á, að símastofan er oft eins full og deildarsalir þingsins. Í þessum óskum, sem komið hafa fram frá fjvn. og eru studdar af mönnum úr öllum flokkum, er fólgin nokkur sparnaðarráðstöfun, en þær eru fullt svo mikið almenn umbótamál eða óskir um það, að vissir hlutir séu hafðir öðruvísi í starfshaldi þingsins en nú er, úr því á annað borð er farið að endurmeta margt af því, sem okkur kemur við. Ég býst ekki við, að það sé ástæða til að tala um eitt atriði þinghaldsins, af því að það er búið að fella það áður, en það er, hvort eigi að hætta að rita og prenta þingræður. Frá mínu sjónarmiði eru tveir möguleikar fyrir því að hætta að skrifa og prenta ræðurnar nú, sem ekki voru fyrir hendi áður. Annað atriðið er það, að verulegur hluti af stjórnarandstæðingum er nú fylgjandi því, en það var ekki 1924, því að þá voru allir stjórnarandstæðingar á móti því. Ég verð að álita, að þó nokkuð margir af þeim séu með þessu, því að hver og einn einasti af stjórnarandstæðingum í fjvn. telur þetta ágætt mál. Ég hefði ekki viljað vera með þessu, ef andstöðuflokkur stj. væri á móti því, en sú ástæða er nú horfin. Það kom þó í ljós við atkvgr. í Sþ., að nokkuð margir af þeim eru á móti málinu. Þetta, sem ég nú hefi nefnt, er annað atriðið. En hitt atriðið er það, að þingtíðindin eru orðin svo stór, að fólk er almennt hætt að lesa þau. En það er gagnstætt því, sem áður var. Svo er það eitt atriði, sem hér kemur til greina, en ekki var til að dreifa 1924, en það er útvarpið. Og verð ég að segja, að það er mjög ákvarðandi atriði hvað mig snertir. Þegar ég í vor er leið var að halda leiðarþing í kjördæmi mínu, þá var það á Svalbarðsströndinni, að það kemur á fundinn gamall bóndi, sem var blindur. Þegar ég var búinn að segja helztu þingfréttir, þá stendur hann upp, þessi gamli, blindi maður, og kemur inn á fjöldamörg mál, sem ég hafði ekki minnzt á, og spurði mig að því, hvort það hefði ekki verið svona og svona, og hvort þessi eða hinn hefði ekki greitt atkv. eins og hann tiltók. Ég var að reyna að dylja fáfræði mína, því að ég mundi ekki helminginn af þeim atkvgr., sem blindi maðurinn norður á Svalbarðsströnd mundi gegnum útvarpið. Útvarpið er búið að breyta þessu svo eftirminnilega, að fólkið úti um allt land, og það óendanlega fleira fólk en það, sem las þingtíðindin, fær að vita á hverjum degi um niðurstöður mála gegnum útvarpið, ef það hefir áhuga á því að vita um slíkt. Nú fá menn þannig daglega að vita um það, sem menn 1845 gátu ekki veitt sér nema gegnum hið prentaða orð. Nú berast fréttir af þinginu daglega til fólksins gegnum loftið. Ég þykist því geta fullyrt, að það fari svo innan skamms, að það verði fleiri en ég, sem sjá, að við þessar breyttu kringumstaður er full ástæða til þess að athuga, hvort þessar ágætu ræður, sem við flytjum hér, eru svo dýrmætar, að nauðsynlegt sé að gefa þær út. Ég held, að ég hafi í því, sem ég nú hefi sagt, komið inn á flest þau atriði, sem ég hefi viljað taka sérstaklega fram. Hv. þm. V.-Sk. sveigði að því í ræðu sinni, að það myndi ekki hafa verið nægilega sterk löngun hjá fjvn. til þess að gera rétt upp á milli héraða um skiptingu vegafjárins. Ég held, að dómur tímans muni verða sá, að þing og stj. hafi aldrei nálgazt fullkomnun í þessu efni eins mikið og nú. Það var reynt í fjvn. að gera þessa jöfnun milli héraða eftir fullkomnu skipulagi. Það er lagt til, að kjördæmi hv.þm. V.-Sk. fái 8 þús. kr., en það er satt, að það er ekki í bezta flokki, því að sum héruð hafa dálítið meira, allt upp í 15–16 þús. Ég veit, að hv.þm. V.-Sk., hv.þm. Mýr., hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm. A.-Húnv. er það kunnugt, að í þeim 4 sýslum, sem þeir eru fulltrúar fyrir, hefir verið lagt óhemjumikið fé í vegi undanfarin ár. Þessir menn ættu því að geta sætt sig við það, að Húnavatnssýslur og Mýrasýsla eru hinar lægstu í skiptingu vegafjárins, en svo kemur Vestur-Skaftafelissýsla, síðan Rangárvallasýsla og Norður-Þingeyjarsýsla með 10 þús. kr. hvor. Svo eru nokkrar sýslur, sem við töldum, að hefði minna verið sinnt áður, nokkuð hærri. Ég veit, að þegar hv.þm. V.-Sk. athugar, hvað mikið hefir verið lagt í vegi og brýr í hans kjördæmi undanfarið, og ber það saman t. d. við Barðastrandarsýslu, þá er ég sannfærður um. að þegar gert er ráð fyrir hinum óhjákvæmilega ófullkomleika, sem loðir við öll mannanna verk, að það verða tiltölulega fá % til staðar hjá fjvn. við úthlutun vegafjárins. Ég hallast í þessu efni að þeirri skoðun, sem fram kom hjá hv.þm. Dal., en hann sagði í fyrra í fjvn., að hann liti svo á, að ef ekki varu einhverjar opinberar framkvæmdir í hverri sýslu, þá vantaði menn möguleika til þess að fá skotsilfur upp í nauðsynleg gjöld. Á þessari skoðun höfum við í fjvn. byggt aðaltill. fyrir 2. umr., og reynt að hafa vissa jöfnun milli héraða til þess að veita þar atvinnu, sem mætti kannske kallast atvinnubótavinna. En það er ekki hægt að hafa fullkominn jöfnuð milli sýslnanna, því að sumar sýslur eru nú fyrst að fá vegalagningu, eins og t. d. Múlasýslur, Strandasýsla og Barðastrandarsýsla og því er ekkert vit í að stefna að því að hafa engan mun á upphæð þeirri, sem veitt er til hverrar sýslu. Stj. veitir núna 650 þús. kr. í vegaviðhald, og skipting á því fé fer aðallega eftir því, hvar vegamálastjóri álítur, að sé mest þörf fyrir það. Ég get glatt hv.þm. V.-Sk. með því, að til Mýraýslu eru aðeins veittar 6 þús. kr. í vegi, en þar er líka búið að leggja tvo höfuðþjóðvegi gegnum sýsluna, og þar voru eitt árið veittar 70 þús. kr. kr. til þess að leggja þjóðveg um sýsluna. Ég man ekki glöggt, hvað Vestur-Skaftafellssýsla hefir fengið undanfarið, en um árin býst ég við, að upphæðin hafi numið um 40 þús. kr. En það sem kemur til greina við úthlutun vegafjárins, er það, hvar mest er búið að gera af vegum og hvar minnst er búið að gera af þeim. Þess vegna mega hv.þm. ekki vera hissa á því, þó að Múlasýslur og Vestfirðir fái hærri upphæðir til vegalagningar heldur en þær sýslur. sem búnar eru að fá vegina. Tökum t. d. Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem er búin að fá eitthvert bezta vegakerfið. En n. áleit rétt, að veittar væru 10 þús. kr. í Kjósarveginn, ekki af því að sýslan hefði ekki gott vegakerfi, heldur til þess, að hún hefði líka sína atvinnubótavinnu í vegalagningu. Ég vil ennfremur að lokum minnast á eitt verk sem fjvn. sú, sem nú hefir starfað í tvö þing og verið skipuð sömu mönnum hefir nú byrjað á, en það verk hefir mætt nokkurri gagnrýni en það er, að fjvn. hefir farið inn á þá braut að binda fjárframlög til vissra fyrirtækja við fleiri ár. Ég vil þar fyrst og fremst nefna höfnina á Sauðárkróki og raunar líka hafnarvirkið í Vestmannaeyjum. Ef góðæri er í landinu, þá þarf ekki að hafa þetta fyrirkomulag, því þá er hægt að ákveða í fjárl. ábyrgðarheimild fyrir höfnina, og síðan er tekið lán erlendis. En það sást, þegar Jón Þorláksson var að taka rafmagnslánið í Svíþjóð, að þeir, sem réðu þar þessum málum, vógu það nákvæmlega, hvort við hefðum möguleika til þess að borga í erlendri mynt afborganir af láninu, þess vegna hreyfðu þeir því, hvort við vildum ekki gefa vörutrygingu fyrir láninu. En þeim. sem að láninu stóðu, tókst að komast hjá þessu. Á þessu sást, hver áhrif heimskreppan hafði haft. Sú stefna ríkisstj., að reyna að komast hjá erlendum lánum, hlaut að leiða af sér stöðvun á mörgum stærri atvinnufyrirtækjum, ef ekki væru sérstök úrræði fundin. Þegar svo er komið, þá hygg ég, að það sé rétt að vissu leyti að færa fjármálatillitið í það horf, sem það var í milli 1880 og 1890, þegar menn urðu að velta fyrir sér hlutunum. Í fyrra var það ákveðið af þinginu að veita 25 þús. kr. í höfnina á Sauðárkróki, og var þá ágætt samkomulag um það í fjvn. Það var ljóst þegar í vetur, að það var hætta á því, að ekki yrði byrjað á verkinu sjálfu, en það hefir verið lagður vegur við höfnina. En þegar mér þótti sýnt, að svo gæti farið, að verkið yrði að bíða. Þá kom ég í fjvn. með uppkast að till., sem gekk út á það, að skora á ríkisstj., að ef ekki yrði byrjað á verkinu í sumar, þá væru þessar 25 þús. lagðar til hliðar og notaðar síðar til þess að styðja verkið. En svo kom hv. 1. þm. Skagf. og breytti ofurlítið orðalaginu á till., og svo var hún samþ. svo breytt. En það, sem réð minni aðgerð í þessu máli, var það, að ég álít, að svo geti farið, að kreppan standi lengi, og því sé, þetta rétta aðferðin, ef það á að vera hægt að gera höfnina á Sauðárkróki, sem er svo aðkallandi fyrir héraðið. Ég get líka né nefnt 70 þús. kr., sem á nú að leggja í veginn austur yfir fjall. Með þessum tveimur fjárframlögum vinnst það, að tvö verst Settu héruðin fá þarna hjálp til þess að atvinnulífið þar geti í framtíðinni staðið á traustum fótum. Þar sem samkomulag er um það, að taka sem minnst erlend lán, þá er ekki annað að gera en fara þessa leið, sem farin hefir verið að því er höfnina á Sauðárkróki og veginn austur snertir. Þannig að binda fjárframlagið við mörg ár. Að því er Sauðárkrók snertir, þá hefir fjárveiting til hafnarinnar þar verið bundin við víst framlag á ári í 10 ár. Fjvn. byrjaði á þessu með því að leggja til, að fyrsta fjárveitingin væri lögð til hliðar og stuðla með því að því, að þessi 10 ára samningur geti orðið.

Magnús Torfason [óyfirl.]: Ég á ekki nema eina brtt. við fjárl. að þessu sinni, og sú brtt. er ekki til lækkunar á útgjöldunum. Hún er þess efnis, að við 43. lið 16. gr. frv. bætist aftan við liðinn þessi aths: Þar af 1200 krónur til Árnýjar Filippusdóttur. En alls eru veittar á þessum lið 2500 kr. til sambands sunnlenzkra kvenna. Hugsunin er sú, að þetta fé verði notað til húsmæðrafræðslu á Suðurlandsundirlendinu. eða fyrir þrjár sýslur: Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellsýslu. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt., er sú, að það eru nokkuð skiptar skoðanir í stjórn samb. sunnl. kvenna um kennslukonuna. Sumar í stjórninni mæla með henni, en aðrar ekki. Til þess liggja vitanlega sérstakar ástæður, en það er einkamál félagsstj., sem ég fer ekki út í, eða geri uppskáar hér á þingi. Ég skal aleins geta þess, að sumar konurnar, sem eru í stjórninni, mæla fastlega með þessari kennslukonu, svo sem vænta mátti. Hún er ein af þeim fáu konum, sem stundað hafa verklegt nám bæði utanlands og innan. Og ég hygg mér sé óhætt að segja, að hún sé langfjölkunnugust af kennslukonum í þeim greinum. Ekki aðeins, í matartilbúningi og allskonar handavinnu, heldur er hún ágæt við fimleikakennslu og til að kenna ýmsar sér greinar í handiðn og listiðnaði. Svo að hún er einhver fullkomnasti kennari, sem völ er á í þessum greinum. Auk þess er hún ágætlega vel fallin til þess að kenna börnum og umgangast fólk yfirleitt, þannig að öllum, sem kynnast henni, þykir vænt um hana. Hún er sérstaklega góð í sér, einkanlega við þá, sem veikir eru eða vanmegna, og auk þess frábærlega væn kona og mæt á allan hátt, og þykist ég í engu ofmælt hafa. - Ég vænti því, að þessi brtt. mín verði samþ., og þar með létt áhyggjum og ábyrgð að stjórn samb. sunnl. kvenna í þessu efni. Þetta er, eins og ég áður gat um, eina brtt., sem ég flyt einn. En svo á að leita, að ég lafi aftan í brtt. þeirra stórfurstanna, Jóns Baldvinssonar og Jónasar Jónssonar, á þskj. 890. XXXIX um að heimila stj. að verja fé til ríkissjóði til launagreiðslu tveggja dómara í hæstarétti, ef dómurum verður fjölgað á árinu 1936 samkv. lögum um hæstarétt. Þessi till. er því beint áframhald af því, sem samþ. var í lögum frá síðasta þingi um skipun hæstaréttar. Þar stendur, að dómarar skuli vera 5 í hæstarétti, og ég skil það sem beint loforð um, að svo eigi að verða í framkvæmdinni, hvenær sem því verður við komið. Nú verð ég að játa, að það horfir að vísu ekki byrlega um fjárhag ríkissjóðs, og því nokkur ástæða til þess fyrir stj. að hliðra sér hjá þeim kostnaði, sem af því leiðir. Hinsvegar er svo margt á reiki um fjárhag ríkisins, að vel gæti það komið fyrir, þegar líður á næsta ár, að svo rætist úr um fjárhaginn, að þessa ráðstöfun mætti framkvæma. Þess vegna tel ég rétt að setja slíka heimild inn í fjárl., á meðan þessir dómarar eru ekki skipaðir. En ég get lýst því yfir, að ef hinar fjárhagslegu horfur skyldu eitthvað vænkast, þá mun ég flytja beinharða till. um, að þessir dómarar verði skipaðir í réttinn samkv. hæstaréttarlögunum. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta. Það er svo einfalt mál. En að síðustu þykir mér rétt að geta þess, að við framh. 1. umr. fjárl. fór hv. 1. fékjörinn þm. nokkrum orðum um 1. þingkjörinn þm. Það hefði máske verið ástæða til þess fyrir mig að svara því nokkrum orðum, en ég ætla ekki að gera það í þetta sinn, jafntímafátt og orðið er fyrir þinginu. enda væri mér suma, þó að fleiri hlustuðu á það en þessar fáu hræður, sem hér eru á pöllunum. Þess vegna mun ég sleppa því nú, ef ekkert sérstakt tilefni gefst til þess frekar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil ekki láta þessari umr. ljúka svo, að ég segi ekki nokkur orð, og er það þá séstaklega í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Skagf. vek að mér í ræðu sinni hér síðast. Ég vil þó byrja með að þakka hv.fjvn. fyrir starf hennar við fjárlfrv.; ég tel það allgott, enda hefir hún gert margar sparnaðartill., sem Alþingi hefir þegar fallizt á, en nokkrar af þeim eiga enn eftir að koma undir atkv., og vænti ég, að þær verði samþ. Hv. 1. þm. Skagf. talaði hér, að mér virtist, með nokkurri beiskju um það, að þó fjvn. hefði staðið saman um það hlutverk að koma fram nokkrum sparnaði á fjárl., þá hefðu jafnframt komið frá stjórnarfl. allskonar till. um aukna eyðslu, og það í mjög stórum stíl, og ennfremur skildist mér á hv.þm., að það hefði verið farið framhjá fjvn. með þessar till. Út af þessu vil ég taka það fram, að sparnaðartill. fjvn. hafa hlotið fylgi mitt og einnig meiri hl. þingsins að miklu leyti. svo að hv.fjvn. hefir engu yfir að kvarta í því efni. Og hvar viðvíkur þeim till. um auknu eyðslu, sem hv.þm. sagði, að stjórnarfl. stæðu sérstaklega að, þá vil ég mótmæla því kröftuglega, að þær heyri undir venjulega eyðslu ríkissjóðs. Það hefir verið sparað á flestum liðum í rekstri ríkisins, þannig að hin árlegu útgjöld hafa verið færð niður á frv., sem svarar 1 millj. króna. Hinsvegar er þess að gæta um hinar nýju till. stjórnarflokkanna um tekjuöflun og gagnlegar framkvæmdir, að þær eru að nokkru leyti tilfærsla á fjárgreiðslum frá einni stétt til annarar, og fer ég ekki út í það hér að gera grein fyrir því, en leyfi mér að vísa til grg. fyrir frv. um bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs, þar sem skýrt er frá því, hvernig hinum væntanlegu tekjum verður varið og teknir upp í lögin ákveðnir útgjaldaliðir. - Þá sagði hv.þm., sem að vísu er rétt, að fjvn. þyrfti að flytja allmargar brtt. við frv. til að færa áætlunarupphæðir betur til samræmis við það, sem reynslan hefði sýnt, að þær þyrftu að vera. enda hefðu ýmsir liðir á núgildandi fjárl. farið fram úr áætlun. Og sagði hann, að þetta stafaði af því. að ég hefði brugðizt því loforði eða yfirlýsingu, sem ég hefði gefið á síðasta þingi um það, að fjárhagsáætlunin fyrir árið 1935 skyldi standast. Hv. þm. getur ekki fundið þessari fullyrðingu sinni nokkurn stað. hversu vel sem hann leitar í ræðum mínum frá síðasta þingi. Ég sagði, að hækkun fjárl. árið 1933 stafaði að miklu leyti af því, að ýmsir stórir útgjaldaliðir hefðu verið hækkaðir til þess að komast sem næst því, er þeir hefðu raunverulega orðið áður samkv. landsreikningi. Og þetta ætla ég að standa við. - Það er vitanlegt, að fjárl. 1935 en fyrsta sporið, er stigið hefir verið að gagni í áttina til þess að minnka mismuninn á fjárl. og landsreikningi. Og þeirri viðleitni hefir verið haldið áfram við undirbúning þessara fjárlaga. Þetta veit hv.þm. Ég hefi verið á mörgum fundum hjá fjvn. og reynt að beita mér fyrir því, að í þessum fjárl. yrði það á ýmsan hátt tryggt sem bezt, að mismunurinn á fjárl. og landsreikningi gæti orðið ennþá minni næsta ár en orðið hefir á þessu ári. Og nú get ég vel búizt við því, að hv. 1. þm. Skagf. standi hér upp á næsta þingi og segi, að ég hafi nú hér með lofað því, að fjárlagaáætlunin fyrir næsta ár skuli nákvæmlega standast í framkvæmdinni. Þetta eru alveg samskonar rangfærslur og útúrsnúningur og beitt var í eldhúsumræðunum á ummælum mínum frá síðasta þingi um verzlunarjöfnuðinn. Ég skal geta þess, að samvinna mín við hv.fjvn. hefir yfirleitt verið góð, en þó finnst mér, að þessi hv.þm. hafi ekki með góðum vilja gengið inn á að hækka ýmsa gjaldaliði. eftir því sem reynslan hefir sýnt, að var óhjákvæmilegt til þess að minnka mismuninn á fjárl. og landsreikningi. Að vísu hafa ekki verið mjög mikil brögð að þessu, en áhuginn var ekki eins mikill hjá hv.þm. í þessu efni í n., og hann vill nú láta á sér skilja. Hv. þm. sagði, að ég hefði gengið svo langt í ummælum mínum í fyrra, að ég hefði þá lýst því yfir, að gjöldin væru áætluð í fjárl. eins og þau yrðu á árinu 1935. Ég skora á hv.þm. að finna þessum ummælum sínum stað, og mig furðar á, að hann skuli leyfa sér að viðhafa þessi orð. Annars grunar mig, að hv.þm. þykist ekki hafa miklar átyllur til ásakana á stj. fyrir umframgreiðslur úr ríkissjóði eða fjársóun, hann býst auðsjáanlega ekki við, að hún hljóti ámæli fyrir það. Hitt mun sönnu nær, að hann óttist að þessar tilraunir, sem nú eru gerðar til þess að hafa fjárl. sem næst því raunverulega, muni auka traust kjósenda á þeirri stj., er kemur því til leiðar. Og þess vegna er hv.þm. mjög annt um að láta það líta svo út, sem tilraunirnar hafi engan árangur borið. eftir því sem þessir gortarar í ríkisstj., sem hann svo kallar, hafi ætlast til og lofað berum orðum, að hans dómi. Ég vænti hinsvegar, að reynslan muni sýna hið gagnstæða, og bíð óhræddur þess úrskurðar. Þá fór hv. 1. þm. Skagf. nokkrum orðum um tekjuáætlun fjárl. Ég ætla nú ekki að fjölyrða mikið um hana, en vil þó láta þess getið, að eftir núv. útliti að dæma álít ég, að teflt sé á fremsta hlunn með tekjuáætlunina í heild. Hv. þm. sagði. að ég hefði ekkert hreyft því við fjvn., að útflutningsgjald af sjávarafurðum væri of hátt áætlað í frv., en ég tók það einmitt fram við undirnefnd fjvn., sem hafði tekjuáætlunina til sérstakrar athugunar, að sá liður væri of hátt áætlaður, af því að búast mætti við enn meiri takmörkun á saltfisksölunni næsta ár. En þrátt fyrir það geri ég ekki ráð fyrir, að hróflað verði við þessum lið, heldur treyst á hitt, að aðrir tekjuliðir verði það ríflegri en áætlað er, að þeir vegi það upp. Hv. þm. sagðist ekki vita, á hverju það væri byggt, að áætla lægri tekjur af tóbakstolli og áfengis í fjárlfrv. heldur en nú eru á þessu ári. Ég skal skýra þetta, svo að hv.þm. verði það skiljanlegt. Það mun verða reynt á næsta ári að spara eitthvað gjaldeyri til innkaupa á þessum vörutegundum, en jafnframt gerðar ráðstafanir til þess að lækka útsöluverð þeirra, þannig að ríkissjóður missi einskis í um tekjur af þeim. Þá verður innflutningurinn minni og tollurinn þess vegna lægri. Þá sagði hv.þm., að ýmsir útgjaldaliðir á fjárl. væru of hátt áætlaðir. Ég skal ekki fara langt út í að deila við hann um það. En hinsvegar veit ég um nokkra liði, sem eru of lágt áætlaðir. Hv. þm. nefndi kostnaðinn við framkvæmd tryggingarlöggjafarinnar og berklavarnakostnaðinn, og taldi þá liði of háa. Ég vil benda honum á, að þessir liðir eru áætlaðir með það fyrir augum, að á næsta ári verður sama og enginn sparnaður á berklavörnunum vegna trygginganna, því að það þurfa að liða 6 mánuðir frá því að tryggingarnar hefjast án þess að nokkur sparnaður verði á berklavarnakostnaðinum þeirra vegna. Og lögin um alþýðutryggingar ganga ekki í gildi fyrr en 1. apríl næstk. Það er því ekki hægt að búast við neinum sparnaði á berklavörnunum næsta ár. Hinsvegar verð ég að telja, að jafnvel þótt einstöku liðir séu fullhátt áætlaðir, þá veit ég um ýmsa aðra, sem eru of lágir. Og munu hinir gefa sízt meiri varasjóð en þarf til þess að vega á móti þeim. Þá sagði hv. 1. þm. Skagf., að eins og nú væri gengið frá fjárl., þá mætti búast við hallalausum ríkisbúskap á næsta ári, ef ekkert óvænt kæmi fyrir. Mér þótti vænt um að fá þessa yfirlýsingu úr andstöðuflokki, og tel hana ákaflega mikils virði fyrir stj. og stuðningsflokka hennar. Hún gefur til kynna, að fjárl. séu ákaflega gætilega áætluð, að dómi hv.þm.; þó hann telji skattana of háa, þá er það engu að síður mikilsvert að fá þessa yfirlýsingu. En ég tel, að með tilliti til tekjuáætlunarinnar, sem mun vera fullhá, sé alveg teflt á fremsta hlunn. Ég læt þessar aths. til hv.þm. nægja um fjárl. almennt, af því að umr. eru orðnar svo langar, og fer ekki um þau fleirum orðum að sinni. Þá kem ég að nokkrum einstökum atriðum í ræðu hv.þm. Hann taldi það mjög einkennilegt, að meiri hl. fjvn. skyldi bera fram tili. um 35 þús kr. ríkisábyrgð á lausaskuldum fyrir Ísafjarðarkaupstað, vegna hafnargerðar, og hélt því fram, að með þessu væri verið að taka hann einan út úr og gera upp á milli hans og annara bæjarfélaga, með því að láta hann njóta þessara sérréttinda. Ég verð nú að segja það, að mér þykir þessi hv.þm. nokkuð gleyminn, ef hann man það ekki, að á tveimur síðustu þingum hefir stj. verið gefin heimild til þess að veita tveimur bæjarfélögum ríkisábyrgð fyrir samskonar skuldum og hér er um að ræða, önnur fyrir Vestmannaeyjar og hin fyrir Hafnarfjörð. - Þá var hv.þm. að gefa það í skyn, að þessi ráðstöfun væri gerð til þess að forða því, að Ísafjarðarkaupstaður kæmi undir hin nýju lög um skuldaskil bæjar- og sveitarfélaga. ég fæ ekki skilið, að Ísafjarðarkaupstað væri neinn hagur að því. Samkv. þeim lögum mun bærinn geta fengið hærra lán og með betri kjörum en ella. Með þessari till. er því alls ekki verið að hjálpa bæjarfélaginu til að komast framhjá þeim lögum.

Hverjum er þá verið að hjálpa með þessu?

. Það er verið að hjálpa með þessu móti Ísafjarðarkaupstað til þess að losna við sínar lausaskuldir, og skal ég gefa hv.þm. upplýsingar um það, að stj. hefir lofað að beita sér fyrir á sama hátt ábyrgð fyrir brimbrjótinn í Bolungavík. Og út af þessu loforði var svo lánið tekið. Ef hv.þm. finna eitthvað að því, að slíkt hafi verið gert, þá má segja, að það er langt frá því að vera einsdæmi þetta með lánið fyrir Bolungavík, og ekki ætti að vera um pólitískar ástæður að ræða í þessu tilfelli. þar sem þessi greiði var verður fyrir stjórnarandstæðinga. Ég ætla ekki að fara út í fleiri till,. sem hv.þm. hafa talað um, nema aðeins eina, og vera stuttorður, og það er brtt.hv.þm. og hv. 7. landsk. um að breyta ábyrgðarheimild fyrir Sauðárkrók. Í þessari brtt. er farið fram á, að því er mér skilst, að heimilt verði einnig að ábyrgjast erlent lán til hafnargerðar. Ég geri það ekki að kappsmáli, hvort till. verður samþ. eða ekki, en vildi þó heldur, að hún yrði ekki samþ. En ég get tekið það fram, að eins og sakir standa nú um allar yfirfærslur á lánum, sem ríkissjóður stendur í ábyrgð fyrir, þá tel ég alls ekki forsvaranlegt að taka slíkt lán erlendis með ríkisábyrgð. Það kann að vera, að eitthvað fari að breytast til bóta í þessu efni, en við verðum að mið,, við ástandið eins og það er. Ég veit ekki heldur betur en að ýmsum hafnargerðum hafi tekizt að fá allmikil lán innanlands til hafnargerða. Ég man ekki betur en Akraneshafnargerðin hafi tekið tóm innlend lán til sinna framkvæmda, Skagstrendingar tóm innlend lán og Húsvíkingar sömuleiðs, a. m. k. að mestu leyti. Mér þykir það mjög miður, að hvorugur hv.þm. Bændafl. er viðstaddur hér. En mér finnst það satt að segja ekki benda til þess, að þeir hafi mikinn áhuga fyrir þeim till., er flokkurinn stendur að. að hvorugur þessara flokksmanna á þingi skuli vera viðstaddur nú. Ég sé, að aðrir flokkar hafa fulltrúa hér, þó að fáskipað sé. En þó að þessir hv.þm. séu ekki viðstaddir, held ég, að ég verði að minnast nokkrum orðum á þá till., sem flokkurinn í heild ber fram á þskj. 890, XXVI. a. Á b-lið skal ég ekki minnast, af því að hæstv.atvmrh. gerir það. Þessi till. er alveg einstök í sinni röð, og ég varð mjög hissa, þegar ég sá hana. Þó að ég hafi eitt og annað séð úr þessari átt, þá hefi ég ekki annað séð, sem ég hefi orðið meira hissa á. Till. fer fram á, að sauðfjáreigendum skuli bættur upp með 300 þús. kr. úr ríkissjóði sá halli, sem þeir hafa beðið vegna þess að þeir fengu ekki að selja vörur til Þýzkalands. Ef hv.flm. þessara till. hugsa sér að færa nokkur rök fyrir henni, þá áttu rökin að vera þau, að það lægi fyrir, að vegna hamla á útflutningi til Þýzkalands hefði markaður fyrir vörur bænda notazt verr en ella hefði orðið. Rökin geta ekki orðið önnur en þau. Í þessu efni er ekki mikið að miða við, en það er þó eitt, sem hægt er að miða við að verulegu leyti, og það er, hvernig þessi viðskipti hafa gengið á þeim tímum, þegar ástandið var svipað og nú, nema að því leyti, að frjálst var að selja til Þýzkalands. Nú er það kunnugt, að bæði 1933 og 1934 var frjálst að selja hvaða vöru sem var til Þýzkalands, og því engar hömlur aðrar heldur en þær, að 1934 þurfti að kaupa þýzkar vörur fyrir andvirði allra íslenzkra útflutningsvara, sem þangað voru sendar. Nú er fróðlegt að athuga í þessu sambandi, hvað bændur hafa notað vel markaðinn í ár, miðað við hvað þeir hafa notað vel markaðinn meðan allt var frjálst, en ástandið að öðru leyti svipað. Ég hefi látið taka þetta upp, og hefir atvmrn. séð um það fyrir mig með tilstyrk hagstofunnar. Ég hefi ber skýrslur yfir árin 1933, 1934 og 1934. þær sýna að 1933 voru seldar landbúnaðarafurðir til Þýzkalands fyrir 541 þús. kr., 1934, voru landbúnaðarafurðir seldar til sama lands fyrir 617 þús. kr., og 1935, á því ári, sem Bændaflokksmennirnir halda fram, að bændum hafi verið gerður stór skaði með því að halda þeim frá markaði þarna, voru seldar landbúnaðarafurðir til Þýskalands fram að 1. Okt. fyrir 648 þús. kr. Og í nóv. hefir bætzt við þessa upphæð, eftir því sem Gunnlaugur Briem hefir tekið upp gærur fyrir 432 þús. kr. og ull fyrir 391 þús. kr. M. ö. o. það er viðurkennt, að á þessu ári hefir verið selt fyrir ca. 11/2 millj. kr. til Þýzkalands, eða þrisvar sinnum meira en árið 1933 og meira en helmingi meira en 1934. Nú er ákaflega fróðlegt að athuga. hvernig á því stendur, að það tekst fyrir bændur að ná meiri viðskiptum á þessu ári heldur un áður, og hvort aðgerðir ríkisstj. í þessu máli réttlæta þessar skaðabætur. eins og hv. Bændaflm. halda fram. Sannleikurinn er sá, að árið 1935 var málið tekið þeim tökum af ríkisstj. í samráði við innflutnings- og gjaldeyrisnefndina, að reynt var að halda til Þýzkalands innkaupum á öllum þeim vörum, sem þar fengust, og það jafnvel þó að þær væru dýrari þar heldur en annarsstaðar. Þetta var gert til þess að skapa markað í Þýzkalandi fyrir íslenzkar framleiðsluvörur, bæði sjávarafurðir og landbúnaðarafurðir. Þetta var skipulagt á þann hátt, að Landsbankinn fékk fyrir atbeina ríkistj. samvinnu við þýzkan banka um að mega skulda framan af árinu fyrir vörur, sem síðan var hægt að borga seinni hluta árs með andvirði íslenzkra vara. M. ö. o., það liggur fyrir sem staðreynd í þessu máli, hvernig sem Bændaflm. reyna að bera stj. tortryggni í þessu máli, að beinlínis fyrir atbeina stj. og innflutnings og gjaldeyrisnefndar hefir tekizt að afla möguleika fyrir bændur til þess að selja þrisvar sinnum meira á þýskum markaði af vörum sínum heldur en þeir gerðu á því ári, sem hv. fyrri flm.till. sat á ráðherrastóli. Ef það eru einhverjir, sem hafa bakað sér skaðbótaskyldu í þessu máli. Þá er það ekki núv. stj. heldur þeir, sem fóru með völd framan af árinu 1934. Þeir hefðu haft tækifæri til þess að skipuleggja þetta, ef þeir hefðu haft viðsýni til þess. En þeir létu undir höfuð leggjast. Sá, sem þá var landbúnaðarráðh., þegar skipulagningin þurfti að fara fram, er einmitt sami maðurinn og er fyrri flm. þeirrar till., er hér liggur fyrir. Vitanlega getur enginn skynbær maður, sem kynnir sér þetta mál. tekið till. alvarlega. En till. sýnir betur en nokkuð annað, sem fram hefir komið á Alþingi, vesaldóm þeirra manna, sem nú telja sig sitja í flokki. sem þeir telja bændaflokk, og hvernig allar þeirra till. snúast gegn þeim sjálfum, þegar framkvæmdir hv. 10. landsk., sem nú er fyrri flm. þessarar till., eru bornar saman við þær till., sem hann leyfir sér að bera fram í minni hl. í trausti þess, að þær verði felldar, til þess svo að geta sagt, að hann hefði getað komið þeim fram, ef hann hefði haft aðstöðu til þess að framkvæma þær. Ég vænti þess fastlega, að einhver af þeim hv.þm., sem hér eru viðstaddir, vilji flytja til Bændaflm. kjarnann úr þeim ummælum, sem ég hefi hér viðhaft.

Jóhann Jósefsson Hv. fjvn. hefir tekið upp till. um framlag til Vestmannaeyjahafnar. til dýpkunar og uppfyllingar, fyrstu greiðslu af fjórum, 30 þús. kr. Þetta er sú úrlausn, sem n. hefir séð sér fært að veita við þeim tilmælum, sem ég hefi flutt við n. og flutti þegar í byrjun starfstímabils þessa þings. En þá sendi ég hv.fjvn. málaleitun um 80 þús. kr. framlag og 90 þús. kr. ríkisábyrgð til mannvirkis í Vestmannaeyjum í sambandi við dýkun og uppfyllingu hafnarinnar. Þetta mannvirki stendur í sambandi við framhaldsbyggingu hafnarinnar, og ég hefi lýst því hér, og eins var því lýst ræðu hv. 3. landsk., hver nauðsyn væri á, að þetta mannvirki væri unnið. Áætlunarútboð, sem vitamálaskrifstofan hefir látið gera um þetta mannvirki, nemur um 316 þús. kr., og þetta er þannig mannvirki, að það verður ekki slitið í sundur, og var meiningin að reyna að ljúka við það á næsta ári. Nú var það svo, að í fjárlfrv. stj. eins og það var lagt fyrir þingið voru ekki veittar nema 15 þús. til dýpkunar. Í þeim viðtölum, sem fram hafa farið milli ykkar bæjarmanna í Vestmannaeyum, mín, bæjarstjóra, hv. 3. landsk. hafnarnefndarmanns annarsvegar og ríkisstj. hinsvegar höfum við farið fram á, að þessar fjórar árlegu afborganir yrðu hafðar eins og þær standa í frv., og þar að auki yrði ekkert hróflað við 15 þús. kr. fjárveitingunni, sem stj. hefir ákveðið til dýpkunarinnar, vegna þess að þá hefðum við 45 þús. kr. af ríkisfé til þessa mannvirkis. En það er ekki nema rúmlega helmingur af því, sem við hefðum átt eftir fyrri venju að eiga von á úr ríkissjóði, sem sé 1/3 Nú er það svo, sem ég hefi þegar lýst, að n. hefir ekki séð sér fært að taka upp öðruvísi þennan lið en að breyta þessum 15 þús. kr. í 30 þús., og verður því raunverulega framlagið úr ríkissjóði til þessa mikla mannvirkis ekki nema 15 þús. kr. þetta ár. En vegna þess að gera má ráð fyrir, að bætist við þá áætlun, sem vitamálaskrifstofan hefir látið gera, þá er það sýnilegt, að þetta verður mjög óaðgengilegt fyrir kaupstaðinn, að leggja út í þetta mannvirki með svona litlu fjárframlagi úr ríkissjóði. Að vísu hefir hafnarsjóður handbærar um 70 til 80 þús. kr. á ári, en hér er um svo mikinn kostnað að ræða, sem kemur allur á sama sumarið, og þess vegna hefi ég leyft mér að bera fram brtt. eða viðaukatill. við till.fjvn., þannig lagaða, að fyrsta árið verði þetta 30 þús. Kr. framlag hækkað um þær 15 þús. kr., sem n. upphaflega ætlaði til dýpkunar í Vestmannaeyjum, áður en nokkur heildaráætlun lá fyrir. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að því að tala um nauðsyn þess,að höfnin komist sæmilegt horf. Ég er búinn að leiða rök að því áður og vona, að hv.þdm. skilji þau og sjái sér fært að styðja þetta fyrirtæki. Þá vildi ég minnast á það, að hv.fjvn. hefir tekið upp 6 þús. kr. fjárveitingu til ræktunarvegarins í Vestmannaeyjum. Það hefir í rauninni ekki komið fram fyrr en við 3. umr., en var þó samþ. og fyrirhugað við 2. umr., en hafði fallið burt af vangá. En hv.frsm.n. tók það þá þegar fram, að þetta væri ákveðið og yrði lagt fram formlega við 1. umr. Ég er hv.fjvn. þakklátur fyrir, að hún leggur þetta til með ræktunarveginn. svo langt sem það nær, þó að þetta sé að vísu sú lægsta upphæð. sem þessi vegur hefir fengið úr ríkissjóði. En síðan hafa þeir atburðir gerzt, að hér hefir verið borið fram frv. um aukinn skatt á benzíni, og í sambandi við þennan aukna skatt till. um vegabætur á landi hér, fyrir það fé, sem skattinum nemur að nokkru leyti. Og eru þær vegabætur nánar tilleknar í frv. til l. um bráðabrigðatekjuöflun til ríkissjóðs, sem nýlega hefir verið afgr. Þá bar ég fram brtt. um það, að benzínskatturinn. sem til félli í Vestmannaeyjum, yrði notaður á sama hátt og annarsstaðar til þess að bæta vegina þar. Eins og allir vita, er landfræðileg afstaða Vestmannaeyja þannig, að það er greinilega afmarkað, að bifreiðar þar hafa ekki gagn af vegabótum hér í landi. Eins og allir sjá, mælti öll sanngirni með því, að við fengjum tiltölulega eins og aðrir landsmenn að nota þennan aukna skatt í okkar þarfir. Þá var það, að hv.þm. Mýr., sem ekki hafði fylgzt með í því, sem gerzt hafði í fjvn., og vissi ekkert um yfirlýsingu frsm.fjvn., tók þá afstöðu eingöngu af misskilningi og tók fram í fyrir mér og sagði að það það væri ræktunarvegurinn, sem Vestmannaeyjar fengju fyrir benzínskattinn. Nú hefir hv.þm. Mýr. fengið það upplýst, að hann hefir hér farið með rangt mál, en því miður fékk hann ekki þær upplýsingar fyrr en um seinan, þannig að búið var að fella till., sem ég flutti við frv. um bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs. Og ég býst við, að hv.þm. Mýr. hafi með sinni ótímabæru frammítöku dregið þó nokkur atkv. frá minni till., sem á allan hátt var réttmæt og sanngjörn. Ræktunarvegurinn hefir verið styrktur um mörg undanfarin ár án þess að benzínskatturinn hafi komið þar til greina. Þess vegna fór ég fram á, þegar skatturinn var hækkaður og honum átti einmitt að verja til vegabóta, að við fengjum hlutfallslega við aðra landsmenn að nota þennan skatt í okkar þarfir. Ég hefi nú lýst því nokkuð, hvernig það bar til, að misskilningur komst inn í það mál. þegar afgr. var frv. um bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs. En það verður ekki aftur tekið, en á hinn bóginn er hægt að bæta úr þessu með því að hækka lítilsháttar það framlag til ræktunarvegarins, sem n. hefir stungið upp á. Brtt. mín á þskj. 890 fer í þá átt, að þetta verði gert. Mér sýndist það eina leiðin til þess á þinglegan hátt að leiðrétta það misrétti, sem átti sér stað við afgreiðslu hins málsins. Ég vil taka það fram, að sú viðbót, sem ég fer fram á til ræktunarvegarins nú er langt um lægri heldur en í till., sem ég flutti við bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs, því að hún hljóðaði upp á 5 þús. kr., og var það eftir því, sem ég komst næst, nálægt þeirri upphæð, sem bifreiðaeigendur koma til með að borga í aukinn benzínskatt, en til þess að gera það aðgengilegra fyrir hv. Alþingi að samþ. þetta, þá stilli ég kröfunni mjög í hóf og fer ekki fram á nema 3 þús. kr. viðbót. Ég vona því, að hv.þm. sjái sér fært að taka til greina þessa litlu leiðréttingu, sem ég er að reyna að koma á það misrétti, sem á að beita Vestmannaeyinga. Á sama þskj. hefi ég leyft mér að bera fram brtt. við 18. gr., um nokkurn styrk til Þórarins Jónssonar tónskálds. Ég er í rauninni ekki einn um að bera fram till. um styrkveitingu til handa þessum manni, því að það hafa margir gert áður, og hefir þeim alltaf verið sinnt af þinginu. Ég held, að ég fari rétt með, að á síðasta ári hafi styrkveitingu til þessa manns, numið um 1500 kr., en þá var hann í 15 gr. En nú er það alsiða, að þegar menn hafa um nokkurt skeið verið í þeirri grein, hafa þeir verið fluttir yfir í 18. gr., ef þeir þykja styrks verðir. Hv. þm. er öllum kunnugt, að þessi maður hefir dvalið erlendis að mestu um 9 ára bil. Hann er fátækur og umkomulaus, og því miður, þrátt fyrir gáfur sínar, illa fallinn til þess að auglýsa sjálfan sig eða að koma sér á framfæri. Ég hefi talsvert náin kynni af honum persónulega og veit, að þetta háir honum mjög í því að komast áfram. Skapgerð hans er þannig, að hann er ákaflega dulur og óáleitinn og hefir sig því lítið í frammi. Þegar svo þar við bætist féleysið, háir þetta honum mjög á þeirri þyrnibraut, liggur mér við að segja, sem hann verður að ganga. Það dylst engum, sem vit hefir á, það sér maður m. a. af blaðadómum, að Þórarinn tónskáld er mjög mikilhæfur á sínu sviði. Það eru ekki alltaf bezt gefnu og í rauninni hæfustu mennirnir, sem bezt komast áfram; þar þarf meira til, og aðrir eiginleikar vega oft meira í þeim efnum að fleyta mönnum áfram, þó þeir hafi ekki meiri gáfur heldur en snillingarnir, sem lítið ber á. Það þarf engum getum að því að leiða, að með þeim litla styrk, sem Þórarinn hefir fengið að undanförnu, á hann við mjög þröngan kost að búa, og það er ógnar vel kunnugt þeim, sem þekkja hann persónulega, að hann á oft á tíðum mjög bágt. Hann er löngum algerlega félaus, og ég held satt að segja, að það féleysi geti jafnvel orðið honum að fjörtjóni, ef ekki er lítið meira til hans en gert hefir verið, og má því nær fullyrða það, ef sleppt verður af honum hendinni nú. Menn hafa stundum sagt sem svo: því kemur maðurinn ekki heim? Margir vinir hans og velunnarar vilja, að hann komi heim. Ég hefi líka talað um þetta við Þórarin tónskáld. En hann er ákaflega þrautseigur maður og dulur og talsvert erfitt við hann að eiga um þá hluti, sem snerta hans prívatlíf. Svo er það nú einu sinni svo. að listamenn, og það ekki sízt á þessu sviði, lifa og hugsa í rauninni allt öðruvísi heldur en við leikmenn á andans sviði. Ég veit það af persónulegri kynningu, að Þórarinn elur þá von í brjósti, að þó hann e. t. v. njóti aldrei ánægjunnar af að sjá verk sín hljóta viðurkenningu. þá muni þó land hans ein-hverntíma njóta frægðar af þeim, þegar hann er kulnaður út einsamall úti í heimi. Það er sú von og vissa, sem vakir alltaf í huga hans og virðist geta honum þrek til að mæta ýmsu mótlæti, sem ekki þarf að lýsa, en menn vita, að eltir oft févana útlendinga úti í heimi. Ég tók það fram, að það er ekki vottur þess, að Þórarinn sé iðjulaus, þó lítið heyrist frá honum. Það er svo fjarri eðli hans, eftir því sem ég hefi komizt næst, að reyna til þess að vekja á sér athygli, að það er hálfgerð raun að því fyrir þá, sem vita, hvers virði maðurinn er. Ég vonast til, að bæði þeir, sem heyra þessi orð mín. og hinir aðrir, sem ekki eru hér viðstaddir, en þekkja sögu þessa fátæka sjómanns af Austurlandi, sem réðst í að fara út í heim efnalaus til þess að vinna að því að fullnuma sig í tónlagasmíði, styðji að því, að hann þurfi þó ekki að sálast úr hungri, liggur mér við að segja, meðan hann er að koma áleiðis þeim verkum, sem hann hefir með höndum. Síðasta brtt., sem ég vildi minnast á, er á sama þskj., en hafði misritazt nokkuð, og er því prentuð upp á öðru þskj. Hún er við 22. gr. og fer fram á, að ríkið ábyrgist 40 þús. kr. lán fyrir vestmannaeyjakaupstað, sem ætlunin er að verja til þess að bærinn geti eignazt hús fyrir gagnfræðaskólann. Það hefir verið haldið uppi gagnfræðaskóla í Vestmannaeyjum í nokkur ár, og eins og menn geta nærri, er þar nóg af ungu fólki, sem þarf að ganga í skóla, til þess að fylla eitt skólahús. Skólinn naut í fyrstu heldur lítilla vinsælda, en hann hefir þroskazt og eflzt að vinsældum eftir því sem honum hafa aukizt starfskraftar, og er óhætt að fullyrða, að húsnæðisleysi er farið að há honum mjög. Fyrst var hann hafður í barnaskólahúsinu, en sökum þrengsla þar neyddist bæjarstj. til að byggja honum út og leigja handa honum húsnæði annarsstaðar, en nú er varla hægt að koma honum í viðunanlegt horf, nema hann fái nýtt húsnæði. Það hefir komið til mála, að bærinn eignaðist stórt og allveglegt hús, sem mun losna innan skamms, og er meiningin með þessari till., að Alþingi hjálpi bænum til að koma skólanum á þann hátt í sæmileg húsakynni, svo hann geti orðið að því gagni, sem hann þarf að vera, og til þess vænti ég liðsinnis hv.þm.

Einar Árnason Ég hefi ásamt samþm. mínum flutt hér brtt. þess efnis, að heimila ríkisstj. að kaupa Syðstabæ í Hrísey. Ég býst nú við, að allir hv.þm. viti, hvar Hrísey er, að hún er á miðjum Eyjafirði, en það kann ýmsum að vera ókunnugt um staðhætti þar og ásigkomulag eyjarinnar. Hún liggur þarna í skipaleið og er talin vera um 12 km2 að stærð, svo þetta er ekki svo lítið land, og skiptist það á milli tveggja jarða, sem heita Syðstibær og Yztibær, þar sem annar bærinn er norðarlega á eynni, en hinn syðst. Jörðinni Syðstabæ, sem hér er um að ræða, fylgir nálega 3/4 af eynni, eða 9 km2 lands, og er mikið af því vel fallið til ræktunar. Í landi Syðstabæjar hefir nú risið upp allfjölmennt þorp. Íbúar eyjarinnar eru um 400, og búa þeir allir í þessu eina þorpi, þar sem komin eru upp um 60 íbúðarhús og um 30 útgerðarhús. Ennfremur er þar hafskipabryggja og stórar síldarstöðvar, enda hefir verið þar síldarsöltun flest undanfarin ár. Þorpið liggur suðvestan á eynni, þar sem höfnin er bezt; yfirleitt liggur eyjan mjög vel fyrir útgerð, enda hefir um langan aldur verið mikil útgerð þaðan, bæði á síldveiðar og þorskveiðar. Nú ganga þaðan til fiskveiða 12 -14 stórir vélbátar, og auk þess um 20 minni opnir bátar. Útflutningur sjávarafurða hefir verið mjög mikill frá Hrísey, svo andvirði þeirra hefir jafnvel komizt uppi í eina millj. kr. yfir árið. Á síðustu árum hefir verið hafin allmikil ræktun á eynni, enda er hún vel til þess fallin, svo búpeningi hefir fjölgað mjög. Einnig er byrjað að leggja veg um eyna, sem liggur að ræktunarlandinu. Það er því ekki annað hægt að segja heldur en að þarna sé mjög álitlegur framtíðarstaður, bæði með tilliti til ræktunar og útgerðar, enda hefir þorpið vaxið mjög hin síðustu ár, og er nú orðið sérstakur hreppur. Nú stendur svo sérstaklega á um þessar mundir, að eigandi Syðstabæjar vill gjarnan selja jörðina með öllu, sem henni fylgir. Og það mun vera vilji hreppsbúa yfirleitt, að ef sala fer fram, þá komist þessi eign í hendur þess opinbera, því það mundi vera mjög óheppilegt, ef þessi jörð, með öllum gögnum hennar gæðum, lenti í braski. Lóðaleiga er þarna allmikil, sem gengur vitanlega til eiganda jarðarinnar, og mundi því falla í hlut ríkissjóðs, ef hann keypti jörðina. Það er farið fram á í till. okkar, að kaupin fari því aðeins fram, að það náist sæmilegir samningar um verð og aðra skilmála. Ég hygg, eftir því, sem ég bezt veit, að einmitt nú sé gott tækifæri til þess að fá þessa álitlegu eign keypta. Ég þykist þess fullviss, að ef þetta tækifæri er látið ónotað, þá muni seinni tíminn sýna það, að þessi jörð kemst í hátt verð. Ég vænti, að hv.alþm. geti fallizt á að veita ríkisstj. þessa heimild, þar sem ganga má út frá því sem vísu, að hún ráðist ekki í kaupin nema fullkomlega sé fyrir því séð, að ríkissjóður hafi engin þyngsli eða skaða af þeim. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta meira, en vænti þess, að till. fái góðar undirtektir.

Garðar Þorsteinsson Eins og hv.þm. er kunnugt, þá urðu Ólafsfirðingar fyrir því tjóni síðastl. vor, að óveður skall þar á þeim að óvörum, þannig að þeir gátu hvorki komið bátum sínum inn á Eyjafjörð né náð þeim á land. En eins og menn e. t. v. vita, þá er á Ólafsfirði ákaflega hættuleg höfn að því leyti, að bátar geta ekki legið þar í aftakaveðrum. Það fór því svo, að það rak á land eða eyðilögðust á annan hátt 5 stórir vélbátar og 14 minni bátar. Þetta var á þeim tíma, þegar menn annars hafa aðallega stundað útgerð í Ólafsfirði, þannig að af þessu leiddi stórkostlegt atvinnutjón fyrir þá, sem að útgerð þessara báta stóðu; munu ekki færri en 122 menn hafa misst atvinnu við þetta slys. Tjónið af eyðileggingu bátanna var metið 35 þús. kr., en þar er vitanlega ekki að neinu leyti tekið tillit til þess atvinnutjóns, sem menn urðu fyrir, hvorki beint eða óbeint. Það vildi nú svo illa til, að nær allir þessir bátar voru óvátryggðir, og eins og hefir verið upplýst hér af hv.frsm. minni hl. fjvn., hv. 1. þm. Skagf., þá var ekki hægt fyrir Ólafsfirðinga að hafa bátana vátryggða eins og á stóð. Það hafði verið breytt löggjöfinni, sem um þessi mál fjallar, og Ólafsfirðingar höfðu gert samþykkt um að hafa hjá sér sérstaka vátryggingardeild innan fjarðarins, en til þess að koma því í kring þurfti að fá samþykkta reglugerð o. s. frv. Að vísu hafði verið gert uppkast að reglugerð, en það hafði ekki náð staðfestingu yfirvaldanna. Ólafsfirðingar áttu því ekki sök á því sjálfir, að bátarnir voru óvátryggðir; löggjafarvaldið hafði beinlínis valdið þessu með því að setja ný lög um þetta efni. Þetta tjón Ólafsfirðinga er því alveg sérstakt að þessu leyti, að þeir höfðu það ekki á sínu valdi að hafa bátana vátryggða. Slysið vildi til í júnímánuði, og eins og kunnugt er, þá er mjög óvenjulegt, að slík óveður komi á þeim tíma árs, svo hér er ekki um að kenna neinu fyrirhyggjuleysi, þó bátarnir væru ekki dregnir á land eða komið inn á Eyjafjörð. Minni hl. fjvn. hefir nú að nokkru leyti orðið við ósk Ólafsfirðinga um að fá þetta tjón bætt, með því að bera fram till. um, að þeim verði greiddar 15 þús. kr. Ég tel nú þessa upphæð allt of lága og geri brtt. um að hækka hana upp í 21500 kr. Miða ég þar við, að greitt verði sem næst 2/3 af hinu beina tjóni, og er þá sleppt öllu tjóni vegna atvinnumissis, bæði beinu og óbeinu. Síðan ég bar fram þessa till. hefir mér orðið það ljóst, að hún muni ekki geta náð samþykki, en hinsvegar geri ég mér miklar vonir um, að till. minni hl. fjvn. verði samþ. Til þess að verða því ekki að neinu leyti valdandi, beint eða óbeint, að till. minni hl. fjvn. nái ekki fram að ganga, ætla ég þess vegna að taka mína till. aftur. Ég tek það fram, að ég geri það ekki vegna þess, að ég telji ekki fyllilega réttmætt að bæta þetta tjón að sem mestu leyti, heldur aðeins af því að mér er kunnugt um, að mín till. nær ekki fram að ganga, en atkvgr. um hana gæti á hinn bóginn að einhverju leyti truflað framgang till.hv. minni hl. fjvn., sem ég vil mjög eindregið mæla með, að verði samþ. Ég bar hér fram við 2. umr.till. um það, að manni að nafni Jón Einarsson í Rauðhúsum væri veittur 1000 kr. styrkur vegna kostnaðar af fávita, sem hann hefir á sínum vegum. Þessi till. var felld. Ég hefi nú leyft mér að bera fram aðra till. um að veita þessum manni 300 kr. Það er sú upphæð, sem er mjög algeng, þegar veittur er slíkur styrkur. Sé ég ekki ástæðu til að lýsa högum þessa manns frekar heldur en ég gerði við 2. umr.; ég skal aðeins geta þess, að þessi fáviti er unglingur, sem hann hefir orðið að sjá fyrir, þó hann hafi fleiri börn á heimili sínu og sé bláfátækur. Vænti ég því, að Alþingi hiki ekki við að samþ. þennan litla styrk til manns, sem hefir hingað til frekar kosið að berjast áfram með þennan aumingja heldur en að senda hann á framfæri hins opinbera.

Eiríkur Einarsson Þótt maður vildi nú lítils háttar skýra till. sínar hér, er það e. t. v. ekki til mikils, því ég sé, að það er orðið fámennt í salnum, svo að eftir sitja á þingbekkjunum aðeins þeir allra þaulsætnustu. Á þskj. 890 á ég skylt við fjórar till., og vil ég minnast á þær í þeirri röð, sem þær eru þar skráðar. Fyrst er þá að nefna brtt. II., sem er um nýja símalínu frá Ásum í Gnúpverjahreppi að Ásólfsstöðum. Sú lína, sem er 10 -12 km. löng, er áætluð að kosti 5500 kr. Það mun vera öllum hv.þm. kunnugt, að hér er um að ræða leiðina hið efra um Gnúpverjahrepp, sem er töluvert langsótt þar upp til fjallanna, en þýðingarmikið fyrir ferðafólk að sumrinu að vita þar af síma að Ásólfsstöðum, með því að þar er fjölsótt gistihús, sem margir leita til um helgar. Veldur þá oft trafala, að símalaust er, þegar fólk vill spyrjast fyrir um, hvort það geti fengið gistingu; er það jafnbagalegt fyrir þann, sem rekur gistihúsið, eins og fólkið, sem þangað vill leita. Þó ekki væru aðrar ástæður fyrir hendi, ætti þetta að nægja til þess, að þessi lína yrði lögð á næsta sumri, eins mikið og gert er til þess af Alþingi að hjálpa fólki til að komast á líklegustu staðina til að skemmta sér og njóta hvíldar að sumrinu. Nú eftir að Geysir var endurvakinn ætlar t. d. þing og stjórn að leggja fé til þess að gera góðan veg þangað upp eftir. Þykir mér mjög vænt um það, en það, sem hér er um að ræða, vil ég segja, að sé nokkuð hliðstætt því. Þarna í Þjórsárdalnum er líka margt merkilegt og yndislegt að sjá fyrir sumargesti, er þangað leita. Auk þessa er sveitinni mjög mikil nauðsyn að fá þennan síma, því að erfitt er til samgangna, en mikil þörf á öllu því, er tengir hin strjálu heimili til samneytis. Því hefir nú verið lofað frá ári til árs að framkvæma þessa símalagningu. Sé ég því ekki ástæðu til að ætla annað en að nú verði þessu loforði fullnægt og till.samþ. Þá er önnur brtt., sem ég á á sama þskj., Xl. brtt. Við 2. umr. fjárl. fór ég fram á það, að tillagið til Gnúpverjahreppsvegar yrði hækkað úr 5000 kr. upp í 6500 kr., en sú till. fékk ekki náð fyrir Alþingi. Nú læt ég mér nægja að fara fram á 1200 kr. hækkun, að tillagið hækki upp í 6200 kr. Virðist það ekki ósanngjörn krafa, með tilliti til þess, að fjárveiting til Hrunamannahreppsvegur hefir verið hækkuð úr 5000 upp í 8000 kr. eftir till.fjvn., sem var í alla staði sanngjarnt. En þangað náði réttlætið, og ekki lengra. Hefi ég áður minnzt á svipaða aðstöðu þessara nágrannasveita. Fjvn. bar að minnast beggja þessara sveita og hækka tillagið til Gnúpverja, þó að ekki væri jafnmikið. Ég geri því ráð fyrir, að réttlætistilfinningin knýi menn til að samþ. þessa lækkuðu till. mína. Þá er 3. brtt. mín, sú XIX á sama þskj., þar sem farið er fram á 5000 kr. til lendingarbóta á Stokkseyri. Stokkseyringar báðu reyndar um 6000 kr., en ég hefi klippt þarna 1000 kr. af, til þess að biðja áreiðanlega ekki um of mikið. Sá aðili, sem stendur að umbótum á innsiglingunni þar á staðnum og þessari beiðni, er fiskifélagsdeildin á Stokkseyri, og þá fyrst og fremst Jón Sturlaugsson hafnsögumaður. Ég hefi það eftir vitamálastjóra, að nóg sé að heyra nafn Jóns Sturlaugssonar í sambandi við þessa beiðni til að sannfærast um, að um nauðsyn sé að ræða og kröfunni í hóf stillt. Þó hefir hv.n. ekki tekið beiðnina til greina. Þarna er erfið innsigling, og hafa margir verið hætt komnir þar á sundinu, en frá þessum stað er sjóróður sóttur af Stokkseyringum, öðrum Árnesingum og fleirum. Alþingi hefir áður veitt fé til þessara aðgerða, og er það þakkarvert. Hefir það verið vel hagnýtt, og hefir verið staðið við allar skuldbindingar um framlög, sem koma skyldu á móti. Efast ég ekki um, að fiskifélagsdeildin þar á staðnum myndi að þessu sinni standa eins vel við allt eins og áður og fullnægja settum skilyrðum. Þarna þarf að brjóta grjót í brimgarðinum og hreinsa lausamöl á bátaleiðinni innan við sundin, og er það talsvert verk. vænti ég þess, að hv.þm. sjái, hver nauðsyn er að hjálpa sjómönnum Stokkseyrar í þessu nauðsynjamáli þeirra. Til þess að hin aukna útgerð á Stokkseyri geti notið sín, er frumskilyrðið, að sú aukning sé tryggð með því að bæta brimlendinguna og innsiglinguna betur en orðið er, þótt mikið hafi verið lagfært. Mér þykir gleðilegt, að hv.fjvn. heyrði bænina um hjálp til að fullgera bryggjuna þarna á staðnum, en því meir undrast ég, fyrst hún varð við þeirri beiðni, að hún skuli hafa daufheyrzt við þessari. Vona ég því, að hún sýni þann drengskap að ljá einnig þessari beiðni lið og tryggi henni framgang. Þá er 4. till. á sama þskj., sem ég á skylt við, sem sé sú XXV. Ég flutti þessa till. við 2. umr. fjárl. ásamt báðum hv.þm. Rang. Ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði þá um nauðsyn þessara samgöngubóta. Aðaluppástunga okkar er sú, að af atvinnubótafé sé varið 150 þús. kr. til Hellisheiðarvegar. Í sambandi við benzínskattinn nýja hefir komið fram till. um að leggja 70 þús. kr. af honum til þess vegar á árinu 1936, eða jafnvel meira, ef mikið fé kemur inn á þennan hátt. En ég vil benda á það, að til þess að framlagið fyrir árið 1936 sjái staði, veitir ekki af 150 þús. kr. Hinn nýi vegur á að beygja frá þjóðveginum út Ölfusið til Vindheima. Það er um 14 km. Er þetta óumdeild leið. Nýjar uppástungur um breytt vegarstæði koma ekki til greina fyrr en komið er úr Ölfusbyggð. Þessi 14 km. vegur út Ölfusið mun kosta nál. 150 þús. kr. Sést á þessu, að till. okkar, 150 þús. kr. framlag, er í hóf stillt, ef á annað borð er miðað við, að það, sem unnið er, sjái fljótt nokkra staði. Sé nú spurt, hvort þetta sé gerlegt, þá verður að svara því bæði játandi og neitandi. Ef miðað er við hið erfiða fjárhagsástand, sem nú er, gæti svarið orðið neitandi. En ef litið er á sérstaka möguleika til þessara framkvæmda, verður að svara því játandi, og kemur þá að því, að verja beri fyrirhuguðu atvinnubótafé til þessara hluta. Ég hefi tekið það fram áður og endurtek það, af því að mér er þetta sannfæringarmál, að við fé, sem ríkið leggur fram til atvinnubóta, er ekki neitt að segja, ef það er í réttri merkingu atvinnubótafé, sem fullnægir þörfum fátæklinganna, og ef því er varið með þvílíkri forsjálni af þingi og stj., að fyrir það séu unnin raunverulega nytsöm verk. Ef þessa er gætt, hætta slíkar fjárveitingar að valda hneykslum og yfirfærast í það form, að tryggt sé, að þeir sitji fyrir þessu fé til vinnulauna, sem helzt þurfa þess, og að ríkið láti framkvæma þau verk, sem nauðsynleg eru. Með tilliti til þess, að fjárveitingar til atvinnubóta færist í þetta form, þá tek ég það fram, enda þótt mikil nauðsyn sé á að spara, að ég get ekki greitt þeirri till.atkv. mitt að færa atvinnubótafé úr 500 þús. niður í 300 þús. Ef byrjað verður á þessum framkvæmdum á Hellisheiði fyrir atvinnubótafé, hlýtur það að vera hinu háa Alþingi til léttis við samþykkt svo hárra framlaga, að svo nauðsynlegu verki á að hrinda á stað með þeim. Ég greiði atkv. á móti benzínskattinum, þrátt fyrir þá gylltu flugu, að verja eigi 70 þús. kr. af honum til vegabóta á Hellisheiði. Það hefir mikið verið rætt um skatta- og tollaþunga þann, sem nú hvílir á almenningi, en af þeim held ég að benzínskatturinn yrði einna þungbærastur. Ýmsar aðrar vörur er oft hægt að neita sér um, jafnvel kaffi og sykur, en benzínið er nauðsyn, sem ekki verður komizt hjá, sízt af þeim, sem erfiðast eiga. Þó að þeir, sem aka í bílum sér til skemmtunar, geti látið af þeim ferðum, þá geta langferðamenn, er ferðast vegna nauðsynja, og bændur við flutning vöru sinnar eftir löngum akvegum ekki neitað sér um bílanotkunina. Þetta hefir tekið af skarið um það, að með benzínskattinum get ég ekki verið. En hinsvegar er atvinnubótaféð veitt, með því á Hellisheiðarvegurinn að byggjast, en ekki af benzínskatti, er ekki má ná samþykki Alþingis. Þeirri viðbáru, að Reykjavík, sem sjálf leggur fé til atvinnubóta, eigi að hafa hönd í bagga um það, hvernig atvinnubótafénu sé varið, vil ég að lokum svara því, að ef forráðamenn Reykjavíkur vildu gera það upp með sér, hverju henni ríður mest á af verklegum framkvæmdum, þá myndu þeir komast að þeirri niðurstöðu, að ekki væri annað þýðingarmeira en þessi vegagerð. Allir vita, hvað samgöngurnar austur gilda fyrir Reykjavík. Reykjavík er nú búin að tryggja öryggi samgangnanna á sjó með góðri höfn, en ennþá vantar hana þetta sama öryggi með tilliti til samgangna á landi. Einn ef framsýnustu Reykvíkingum, Jón heitinn Þorláksson, sá þetta og játaði þörf Reykjavíkur fyrir þessar vegabætur. Að lokum vil ég snúa mér til hæstv. stj. og benda á, að þar sem ríkið á allmikil lönd í Árnessýslu, sem hagnýta á til nýbýlastofnunar, þá átti henni að vera fullt áhugaefni að fá þessar vegabætur, því að hvað verður um aumingja fátæklingana, sem þessi nýbýli stofna, ef þeim eru ekki sköpuð skilyrði fyrir sæmilegum samgöngum? Til þess að þessar nýbýlastofnanir verði ekki tóm vitleysa og hreinasta hermdargjöf, verður að tryggja þessar samgöngur þegar í byrjun, en þá ættu líka hinir vantrúuðu að geta séð og sannfærzt um, að hér getur verið um nytsemismál að ræða.

Thor Thors Ég á nokkrar brtt. á þskj. 890. Sú fyrsta er merkt V., brtt. við 12. gr., í tveim liðum; a-liðurinn er um 300 kr. hækkun á læknisvitjunarstyrk, sem gangi til Neshrepps utan Ennis. Er full ástæða til að taka þennan hrepp með í 12. gr. Þó að ekki sé þarna mjög langt að færa til læknis, er það mjög erfitt á vetrum, yfir tvær ár að fara, og oft ekki hægt að fara landveg, en sjóferðir mjög dýrar. Þorpsbúar hafa átt við mikil veikindi að búa undanfarið, t. d. hefir barnaveiki geisað þar á staðnum. Þessi upphæð, 300 kr., er svo lítil, að ekki ætti að þurfa að eyða fleiri orðum um málið. Þá er VIII. brtt. um vegabætur á Snæfellsnesi. Þessi sýsla hefir orðið mjög afskipt um vegafé. 1. brtt. er um það, að framlagið til Stykkishólmsvegar hækki úr 7500 kr. upp í 15000 kr. vegalagning frá Borgarnesi til Stykkishólms var hafin um aldamót og er um 100 km. að lengd, en á þessum 33 árum, sem síðan eru liðin, hefir vegagerðinni ekki miðað áfram betur en það, að enn eru ca. 15 km. eftir. Er þarna um torfæru að ræða á Kerlingarskarði, sem hefjast þarf handa um að bæta strax á næsta sumri, og yfir Gæshólamýri þarf að koma veginum, en það getur ekki kostað minna en 15000 kr. 2. brtt. á þessum lið er um hækkun framlagsins til Ólafsvíkurvegar úr 3000 kr. í 4000 kr. Ég reyndi við 2. umr. að fá þetta hækkað upp í 5000 kr., en varð fyrir vonbrigðum, og stilli ég því till. að þessu sinni í hóf eins og hægt er. Í þessari sömu brtt., b-lið, er farið fram á 7500 kr. framlag til Hellusandsvegar. Þetta er eitt af stærstu kauptúnum landsins, með yfir 600 íbúa, en það er alveg sambandslaust við önnur héruð. Í vegal. hefir nú verið ákveðið að leggja veg milli Ólafsvíkur og Sands. og er því vonandi, að ekki verði þess langt að bíða, að þetta kauptún komist í samband við umheiminn. Þá er XVI. brtt. á sama þskj., að fyrir 5000 kr. til hafnarbóta á Sandi komi 7000 kr. Hafnargerð þarna hefir staðið lengi, og hafa verið lagðar fram til hennar 77 þús. kr. samtals. Þegar hv.fjvn.samþ. að leggja fram þessar 5000 kr., var talið líklegt, að 15000 kr. myndu nægja til að fullgera höfnina, en í sumar hefir farið fram ný mæling, og hefir það sýnt sig, að 21 þús. muni þurfa til að fullgera verkið. Þessi till. mín miðar því að því, að hægt verði að fullgera þetta verk, sem fjvn. hefir nú í rauninni samþ., að skuli lokið. Hér er ekki um neina nýja fjárveitingu að ræða, heldur aðeins nauðsynlega leiðréttingu, til þess að vilji hv.fjvn. geti náð fram að ganga. Síðasta brtt. mín á þskj. 890 er merkt XXXIII. Er þar farið fram á hækkun styrks til Sambands breiðfirzkra kvenna úr 250 kr. í 400 kr. Er sú hækkun í sambandi við styrk, sem öðrum kvenfélögum hér á landi er veittur. Þetta kvennasamband hefir m. a. beitt sér fyrir garðyrkjunámskeiðum í héraðinu. Alþingi sýnir nú mikinn áhuga fyrir því að auka garðyrkju í landinu, og vona ég, að sá áhugi komi einnig fram í því, að þessi styrkur verði veittur. Þó að hækkunin sé lítil, sem hér er farið fram á, þá býst ég við, að hún nægi til þess, að sambandið geti haldið áfram að starfa að þessu og jafnframt hafið samskonar kennslu norðan Breiðafjarðar, í Barðastrandarsýslu. En það hefir það ekki getað ennþá vegna fjárskorts. Ég treysti því, að þeir hv.þm., sem eiga hagsmuna að gæta í því kjördæmi, Barðastrandarsýslu, sjái sóma sinn í því að stuðla að því, að þessi brtt. verði samþ. Ég á svo ekki fleiri brtt., sem ég þarf að mæla fyrir. Það sýnist líka næsta tilgangslaust að mæla fyrir brtt., þegar það er aðgætt, hversu fáir það eru, sem hlýða á mál manna.

Jón Pálmason Ég skal ekki eyða tíma í að ræða um fjárl. almennt, enda er ekki ástæða til þess að gera það núna. En ég ætla að víkja með örfáum orðum að þeim brtt., sem ég hefi leyft mér að bera fram á þskj. 890, en þær snerta allar mitt kjördæmi. 1. brtt. rómv. 4. a. og b., við 12. gr., 3, fer fram á, að læknisvitjanastyrkur hækki um 200 kr. og þeim verði varið til læknisvitjana í Vindhælishreppi fyrir norðan Björg. Það hefir á undanförnum árum verið veittur styrkur til þeirra héraða víðsvegar um land, sem erfitt eiga um læknisvitjun. Og í þessu tilfelli hagar svo til, að það er um 50 -80 km. frá Blönduósi til þess héraðs, sem hér er farið fram á að veita styrk til. Ég hefi átt tal við landlækni um þetta, og hefir hann gefið mér þær upplýsingar, að víða sé veittur læknisvitjanastyrkur þar, sem er þægilegri aðstaða heldur en á þessum stað. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. En ég veit, að hv.þm. sjá, að þeir eru í ósamræmi við sjálfa sig. ef þeir greiða atkv. gegn því, að styrkur sé veittur til þeirra, sem eru verr settir heldur en sumir þeir, sem þegar hafa hlotið styrk í fjárl. þeim, sem nú liggja fyrir. Næsta till. mín er undir rómv. 14, og er hún um það, að til Skagastrandarhafnar verði veittar 12000 kr. í staðinn fyrir 8000 kr. Mér er sagt, að fjvn. hafi ákveðið þessa upphæð svo lága, vegna þess að miðað hafi verið við skuldir þær, sem standa upp á ríkissjóð fyrir hafnargerðir, sem byggðar hafi verið undanfarin ár. Ég lít svo á, að þessi regla sé ekki sanngjörn, þegar litið er á það, að þær hafnargerðir fá hæstan styrk, sem byrjað hefir verið á áður en kreppan skall á. En í því tilfelli, sem hér er um að ræða, var ekki byrjað á verkinu fyrr en kreppan var skollin á, og hefir orðið að vinna það með lánsútvegun. Það hefir sýnt sig, og mun sýna sig betur síðar, að það eru meiri líkur til þess, að hafnargerðin komi að tilætluðum notum, eftir því sem mannvirkið hefir betri aðstöðu. Og þar sem það er meira vit í því að leggja töluvert fé í hafnargerð þarna heldur en á mörgum öðrum stöðum, þá er því fremur ástæða fyrir þingið að vera ekki tregt á framlög til þessa mannvirkis, enda er ekki farið fram á meira en það, að framlagið sé hækkuð um 1/3. Allar till. til hækkunar framlags til þessa mannvirkis voru felldar í fyrra, en einar 8 þús. voru veittar fram yfir það, sem ákveðið var í byrjun aukaþingsins 7933. Ég er þakklátur fjvn. fyrir að hafa tekið upp í 22. gr. ábyrgðarheimild fyrir 18 þús. kr. láni til vatnsveitu á Skagaströnd, og er þar svo stillt í hóf, að ég vona, að það komi að fullum notum. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en ég vænti þess, að þessi brtt. mín fái góðar undirtektir. 3. brtt. mín er undir rómv. 17 á þskj. 890, og fer hún fram á hækkun á framlagi til endurbóta á bátabryggjunni á Blönduósi, sem skemmdist í ofviðri um veturnætur 1934. Það er ákveðið, að veittar verði 11 þús. kr., sem áætlað er að sé ? af viðgerðarkostnaðinum. Þó að upphæðin sé í fjárlagafrv. 10 þús. kr., þá hefir fjvn. bætt við 1 þús. í samræmi við það, sem ákveðið var í vor leið. Viðgerðin, sem framkvæmd var í sumar, kostaði 34 þús. kr., og það er áætlað, að til viðbótar þurfi 25 þús. kr., 5 þús. til viðgerðarinnar og 20 þús. kr. til þess að setja framan við bryggjuna. En samkv. upplýsingum, sem legið hafa fyrir fjvn., er brýn þörf á því, að þetta sé gert sem fyrst, svo að menn verði ekki í vandræðum með mannvirkið. Aðgerðin á bryggjunni mun fara 6 þús. kr. fram úr áætlun þeirri, sem gerð var í fyrra, og mundi þá framlag ríkissjóðs eiga að nema 2 þús. kr. Aðaltill. mín er miðuð við það, að verkinu sé lokið og lagt sé í að gera bryggjuhausinn framan við bryggjuna. Í sumar var talsvert til af við frá aðgerðinni, og mætti nota hann. En varatill. er miðuð við það, að ljúka við að steypa bryggjuna fram úr, og miða ég við það, þar sem ég geri það að till. minni, að 13 þús. komi í staðinn fyrir 11 þús. Ég veit, að hv. dm. skilja, hvernig á stendur, og að þeir muni haga atkv. sínum eftir því. Síðasta brtt. mín er undir rómv. 22, og er hún um það, að taka upp 1500 kr. fjárveitingu til fjós- og hlöðubyggingar við kvennaskólann á Blönduósi. Á síðasta þingi var styrkur til skólans lækkaður um 3 þús. kr., en 1500 kr. veittar til þessara bygginga, sem þarf að framkvæma þar. En nú var áætlað, að sú bygging kostaði 6 -8 þús. kr., og þar sem styrkurinn til skólans var lækkaður á síðustu fjárl. og ekki hærri styrkur veittur til þessarar byggingar, þá varð það úr, að byggingunni var frestað þangað til á komandi vori, en lengur er það ekki hægt. Með þessari brtt. er farið fram á, að sama upphæð, 1500 kr., verði veitt aftur, svo að fjárveitingin yrði þá alls 3 þús. kr. Og verður þá það, sem ríkið veitir, tæpur helmingur af því, sem byggingin kostar. Það er skiljanlegur hlutur, að þegar búið er að lækka styrkinn til skólans, - en það mun vera einsdæmi, að slíkt hafi verið gert, því það hefir ekki átt sér stað um aðra skóla, - að þá er ekki þægilegt fyrir hann eða sýslufélagið að ráðast í nýjar framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru. Ég skal játa, að ég hafði ekki athugað, að þetta hafði verið fellt niður, fyrr en svo seint, að ég átti ekki kost á því að bera mig saman við fjvn. í heild. Ég hefi átt tal við nokkra fjvnmenn og einnig hæstv. fjmrh., og skildist mér á þeim, að þeir álitu þetta sanngjarnt. Ég vænti því þess, að till. verði samþ. af hv.Alþ. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þessar till. mínar. Ég mun ekki heldur eyða tíma í að ræða fjárl. í heild, enda mun það hafa litla þýðingu, því það mun ráðið, hvernig afgreiðsla þeirra á að vera, og það mun því ekki hafa breyt. í för með sér, þó að þm. ræði þau yfirleitt við þessa umr. Ég vona að lokum, að þessar smávægilegu brtt. mínar fái góðar undirtektir hjá hv.Alþ.

Sigurjón Á. Ólafsson Þetta frv. hefir tekið örlitlum breyt. í hv.Nd. Bætt hefir verið inn í 2. gr. ákvæði, sem ekki var tekið með hér, og orðalagi hefir verið vikið við víðar og gert fyllra, t. d. tekið af skarið um, að það skuli ekki telja heimferð, ef skipið fer til veiða. Sjútvn. telur rétt að samþ. frv. með þessum litlu breytingum.

Magnús Guðmundsson Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefir tekið nokkurri breyt. síðan það fór úr þessari hv. d. Það þótti ekki fagurt álitum þá, en nú er komin aftan við það spáný rófa, sem er víst nokkurskonar gullrófa, því hún er metin á 250 þús. kr. yfir árið. Það má því ekki minna vera en maður strjúki þessa dýru rófu svolítið. Það er nú svo um þetta frv., að það er orðið þrílitt. Fyrst er hátekjuskattur, svo verðtollur og síðast benzínskattur. Það á sjálfsagt að vera eins með þetta frv. og þrílitu kýrnar, að það á að mjólka stj. vel, því það er talsvert á aðra millj., sem hún hyggst að hafa upp úr frv. En það er svo með okkur sjálfstæðismenn, að okkur finnst, að með þessu sé gengið of langt í því að leggja skatta á landsmenn. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann áliti, að hægt sé að halda áfram með þessa sífelldu hækkun á tekjuskatti og flytja milli manna meir og meir eftir því, sem kreppan harðnar. Ég vil spyrja hann að því, hvort hann sé nú kominn að takmarkinu, eða hvort hann hugsar sér á næsta ári að herða enn á, og koma með nýjar álögur á landsmenn. Ég er ekki að spyrja að því, hvort hann álíti, að þetta frv. lífi lengur eða eitt ár, heldur hvort hann álíti, að yfirleitt sé unnt að hækka skattana á næsta ári eða auka gjöld ríkissjóðs meira en orðið er, að óbreyttu árferði. Ég veit auðvitað, að hæstv. fjmrh. er mér ekki sammála í þessu, því hann álítur að það verði að herða á álögunum, eftir því sem kreppan er meiri. Viðvíkjandi þessari vitbót frv., sem er um benzínskattinn, þá get ég sagt fyrir mig, að ef ekki væru aðrar nýjar skattaálögur á döfinni, þá geri ég ráð fyrir, að ég væri ekki andstæðingur þessa skatts. Mér finnst það ekki óeðlilegt, að það sé lagður skattur á benzín til þess að gera vegi fyrir. Það út af fyrir sig er alls ekki óskynsamleg hugsun, enda hefir þetta verið gert í fjöldamörgum löndum. En þegar það er sett aftan við aðrar tekjuaflanir, sem sjálfstæðismenn eru mótfallnir, þá er ekki hægt að taka það út úr eða samþ. frv. í heild, þó að þetta sé tekið með. Ég geri ráð fyrir, að ég hefði verið til viðtals um þetta, ef dregið hefði verið úr öðrum tekjuöflunarleiðum, sem sumir í stj.flokkunum hafa lýst yfir, að þeir væru ósamþykkir, en hafa orðið að ganga inn á vegna þess, að það var sett sem skilyrði fyrir því, að sættir tækjust milli stj.flokkanna. Ég skal taka það fram, að ég hefi gengið út frá því sem gefnu, að það væri haldið fast við það, að þessum skatti væri varið til þeirra vegagerða, sem tiltekið er í frv. Það hefir áður verið ákveðið að leggja á benzínskatt og verja honum í ákveðnu augnamiði, en það hefir ekki alltaf verið farið eftir því. Þess vegna er ástæða til þess, að gengið sé fast eftir því, að skattinum sé varið eins og fyrir er mælt í frv., og að ef eitthvað sé afgangs, þá sé það lagt í sjóð. Það er ekki til neins að ræða núna um hina tvo aðra liði frv., enda hefir það verið gert áður, og ætla ég ekki að taka upp aftur umr. um þá. Og þó að lítilfjörleg breyt. hafi orðið á ákvæðunum um verðtollinn, þá ætla ég ekki að fara út í það. Ég vil að síðustu taka það fram, að ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með frv., því ég lít svo á, að það sé þegar búið að leggja á svo mikið af sköttum, að það sé ekki fært að bæta eins miklu við og gert er ráð fyrir í þessu frv. Það væri fróðlegt að taka það saman, hvað landsmenn yrðu að borga mikið í skatta alls á árinu 1936, ekki einungis til ríkissjóðs, heldur og til bæjar- og sveitarsjóða. Sú upphæð hlýtur að vera geysihá, sjálfsagt ekki undir 27 millj. kr., og þegar það er athugað, að það er ekki víst, að það verði flutt út fyrir meira en 40-45 millj., þá sést, hversu óskapleg upphæð þetta er. Landsmenn verða að greiða meira en helming af andvirði útfluttra vara í skatta. Og þetta er sérstaklega gífurlegur skattur, þegar það er athugað, að við Íslendingar flytjum hlutfallslega miklu meira út en nokkur önnur þjóð, sem ég þekki.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætlaði í byrjun umr. að gera grein fyrir þeirri höfuðbreyt., sem hefir orðið á frv. síðan það fór úr þessari hv. d., en ég var tepptur við atkvgr. í hv.Nd., svo að hv. 1. þm. Skagf. hefir hafið umr. áður en ég gat gert grein fyrir þeirri breyt., sem orðið hefir á frv. - Ég skal ekki fara út í hinar minni breyt. á frv., enda gerði hv. 1. þm. Skagf. það ekki. En ég ætla að minnast á 4. gr. frv., sem var sett inn í hv.Nd., en þar er ríkisstj. heimilað að innheimta 8 aura innflutningsgjald af hverjum lítra af benzíni í stað 4 aura, sem það er nú. Að þessu er sá aðdragandi, að víðsvegar af landinu hafa borizt kröfur um vegagerðir, bæti af því að þörf er fyrir betri vegi, og svo ennfremur af þeirri ástæðu, að mikil þörf er fyrir aukna atvinnu vita. En atvinnuleysið stafar m. a. af þeim samdrætti, sem orðið hefir í ýmsum atvinnugreinum, vegna þess að útflutningsverðmætið hefir minnkað, en af því hlýtur aftur að leiða minnkaðan innflutning. Eins og hv. dm. er kunnugt, þá var í fjárl. ekki orðið rúm fyrir þeim vegagerðum, sem beðið var um. Og ef ekki átti að daufheyrast við öllum frekari framlögum en gert var ráð fyrir áður í fjárlfrv., þá varð að taka það ráð að hækka benzínskattinn og láta hækkunina ganga til vegagerða. Með tilliti til þess, að þörf er á betri vegum, og ennfremur í ríkum mæli þörf á aukinni atvinnu handa landsfólkinu, þá hafa stj.flokkarnir horfið að því að hækka benzínskattinn og láta hækkunina ganga til vegaframkvæmda. Það má benda á, að langmest af þeirri vinnu, sem benzínskatturinn á að ganga til, á að framkvæma á Suðurlandi, og er það með ráðum gert, því það er búizt við því, að þar hljóti að draga mjög úr byggingum frá því, sem verið hefir, vegna takmarkaðs innflutnings, og hefir það í för með sér aukið atvinnuleysi í þeim stéttum, sem stundað hafa þá atvinnu, og er þá gott, ef hægt er að beina einhverjum af þeim mönnum að vegavinnu, því að vinna kostar svo sem ekkert erlent efni. Ég vil leyfa mér að upplýsa hv. dm. um það, hvernig álagningu benzínskatts er háttað í öðrum löndum, og ættu þær upplýsingar að sýna, hvort það er óeðlilegt, að hann sé nú hækkaður hér nokkuð: Í Ítalíu er benzínskattur og tollar 49,26 aur. Á Frakklandi 47,20. Í Þýzkalandi 35,43. Í Sviss 25,18. Í Belgíu (Brüssel) 29,21. Í Englandi (Wales) 16,42. Í Noregi 11,27. Í Danmörku 13. Í Svíþjóð 11,68. Af þessu má sjá, að þar sem benzínskatturinn er lægstur, þar hefir hann verið fast að þrefalt hærri en hann hefir verið hér áður. En hér hefir hann verið nokkuð yfir 4 aura með vörutolli, en ég veit ekki með vissu, hve mikið. En eftir þá hækkun, sem ríkisstj. leggur til, að verði gerð á honum, þá mun láta nærri, að hann verði 81/2 eyrir á lítra. En í Svíþjóð er hann 11,68 aurar og í Danmörku, þar sem margir þekkja til, er hann um 13 aura. Þetta sýnir, að aðrar þjóðir hafa farið inn á þá braut, og ekki getað komizt hjá því að leggja skatt á umferðina til þess að verja honum annaðhvort til nýrra vegalagninga eða til þess að standast kostnaðinn af viðhaldi veganna. Ég fæ ekki séð, að það sé óeðlilegt, að hér er nú horfið lengra inn á þessa braut en verið hefir. Ég þykist vita, að einstaka maður muni mæla gegn þessum skatti á þeim grundvelli, að hann komi eingöngu niður á þeim, sem verða að flytja með bifreiðunum. En þegar þess er gætt, að skatturinn er eingöngu látinn renna til þess að bæta vegina eða til þess að leggja nýja, sem eiga að koma landbúnaðinum til góða, þá horfir málið öðruvísi við. Ég er viss um, að fólkið í þessum héruðum leggur svo mikið upp úr góðum vegum, að það vill frekar leggja á sig gjald heldur en að láta vegina drabbast niður eða vera ólagða og greiða ekki benzínskatt. Ég skal ekki fjölyrða mikið um það, hvernig lagt er til, að benzínskattinum verði varið. Till. um það eru í 6 liðum, þó aðallega í 4 liðum. 1. liðurinn er um það, að verja á til Suðurlandsbrautar allt að 70 þús. kr. Þar er ætlazt til, að byrjað verði á nýjum vegi austur í Árnessýslu og Rangárvallasýslu og áfram lengra austur. 2. liðurinn er, að veita á til malbikunar á veginum frá Reykjavík að Elliðaám 50 þús. kr. Það er ætlazt til, að sá hluti skattsins og þær 50 þús., sem á að verja til Hafnarfjarðarvegar, komi nú þegar til góða þeim, sem aka bifreiðum á þessum leiðum, og ættu þessar upphæðir að létta heldur fyrir þeim, sem skatturinn hittir, þannig, að þeir þurfi minna til rekstrarkostnaðar við bifreiðarnar. Um 4. og 5. lið er það að segja, að þar er gert ráð fyrir, að 40 þús. kr. séu veittar til Holtavörðuheiðarvegar og 20 þús. kr. til Austfjarðavegar, og eru þær upphæðir miðaðar við það, að bæta þá vegakafla, sem eru verstir á leiðinni kringum landið. 6. liðurinn er um að veita 20 þús. kr. til Geysisvegar frá Múla í Biskupstungum. Það er stórt atriði fyrir þá, sem hafa atvinnu af að aka erlendum ferðamönnum, að sá vegakafli sé lagaður. Það er engum vafa undirorpið, að ef þessi skattur er ekki lagður á, þá er ekki fært að byrja að neinn verulegu leyti á því stóra mannvirki að leggja góðan veg austur í Árnessýslu og Rangárvallasýslu, en sá vegur hlýtur að verða til mikils hagnaðar fyrir þær sýslur. Ég býst við, að að því verði stefnt að láta eitthvað af atvinnubótafénu renna til þess vegar, en það verður aldrei svo há upphæð, sem þyrfti að vera. Upphæðin til Suðurlandsbrautarinnar er höfð hæst, með tilliti til þess, að héruðin austanfjalls greiða töluverðan hluta af hinu nýja gjaldi. Ég vil vekja athygli á því, að mótmælin gegn þessum skatti hafa nær eingöngu byggzt á því, að hlutaðeigendur þoli hann ekki, vegna þess að svo mikið sé búið að leggja á áður af sköttum, en ekki á því, að menn séu mótfallnir þeirri tekjuleið, sem þarna er stungið upp á, og vil ég í því efni vísa til þess, sem hv. 1. þm. Skagf. tók fram. Þetta sýnir, að þessi skattstofn er viðurkenndur að vera réttmætur. Hv. 1. þm. Skagf. spurði mig að því, hvort ég áliti, að hægt væri að auka skatta og tolla á næsta ári. Þessari spurningu svara ég ekki, af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki hægt að segja til um það. Því hefir áður verið lýst yfir á Alþ., að stj.-flokkarnir óskuðu þess, að ekki hefði þurft til þess að koma að hækka tekjuskattinn. En vegna erfiðleikanna með gjaldeyri verðum við að draga mikið úr innflutningi til landsins, en á innflutningnum byggjast tekjur ríkissjóðs að miklu leyti, þá þótti ekki fært að byggja á gömlu tekjustofnunum. En um það skal ég ekkert segja, hvort svipað muni endurtaka sig. Ég vil benda á út af því, sem hv.þm. sagði um skattana og tollana, að það er ákaflega mismunandi í hinum ýmsu tilfellum, hvað má ganga langt í því að krefja inn skatta og tolla, og er það aðallega fólgið í því, til hvers á að nota þá. Ef á að nota þá til þess að auka beina eyðslu ríkissjóðs, þá getur það verið hættulegt fyrir þjóðfélagið að afla þeirra. En ef við hugsum okkur aftur á móti, að þeir séu notaðir til þess að jafna milli framleiðenda og neytenda með því að veita framleiðslufyrirtækjunum styrki, - ef þeir eru notaðir til þess, þá er hægt að rökstyðja það að gengið sé lengra heldur en ef þeir eru notaðir til hins, sem ég nefndi áður. Ég skal svo ekki fara lengra út í það að ræða þetta mál, en ég vil leggja áherzlu á það, að fn. sé Samþ. óbreytt hér í þessari hv. d. Ef því yrði breytt, þá má búast við, að það hlyti ekki afgreiðslu, en eins og gengið er frá fjárlfrv., þá verður þetta frv. að hljóta afgreiðslu jafnhliða því.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Klauflaxinn er nú kominn hingað aftur, og hefir ekki rýrnað við það, að vera hengdur upp í Nd., því að nú er hann víst 1/3 gildari heldur en þegar hann fór héðan. Hér er boðið upp á aukinn tekjuskatt, aukna tolla og loks stórfelldan benzínskatt í ofanálag. - Ég vil nú í nokkrum orðum gera grein fyrir því, hvernig ég lit á þetta mál. Um tekjuskattinn voru sett ný lög á síðasta þingi. Þá var hann hækkaður mjög mikið, enda var þá almennt álitið, að hann væri kominn í hámark, og við stjórnarandstæðingar töldum með góðum rökum, að hann væri kominn þar yfir. En alstaðar kom það fram, og ekki sízt hjá fjmrh., að nú væri búið að spenna bogann svo hátt sem hægt væri. Jafnvel sósíalistar, sem annars vilja alstaðar hafa tekjuskattinn sem hæstan, hafa ekki gengið svo langt þar, sem þeir eru við völd, t. d. í Danmörku og Svíþjóð. Þess er að gæta hjá okkur, að hér er ekki aðeins um þann tekjuskatt að ræða, sem fer í ríkissjóð, heldur er lagður á jafnhár eða hærri tekjuskattur, sem rennur í bæjar- og sveitarsjóði. Útsvörin, sem eru hér hin eina tekjulind bæjar- og sveitarsjóða, eru eingöngu tekju- og eignarskattur. Og þegar þetta hvorttveggja er tekið saman, verður reynslan sú, að tekjuskatturinn verður hærri hér en nokkursstaðar í öðrum löndum. Þrátt fyrir þetta höfum við verri ástæður en nokkur þjóð önnur til þess að leggja á háan tekjuskatt. Hár tekjuskattur er hreint og beint hættulegur vegna fátæktar þjóðarinnar. Hið auðuga England hefir ekki treyst sér til að ganga eins langt og við í þessum efnum, þótt það ráði yfir svo miklum auðæfum, að það er í vandræðum með að ávaxta þau. Háir skattar vinna á móti myndun íslenzks kapítals, sem okkar fátæku þjóð er lífsnauðsyn, en ýta hinsvegar undir eyðslu, þegar allt, sem afgangs verður, er tekið í skatta. Stjórnarflokkarnir álitu í fyrra, að þeir hefðu spennt bogann eins hátt og hægt var. Hefir þá hagur atvinnuveganna batnað síðan í fyrra? Ekki held ég, að neinn haldi því fram. Atvinnuvegunum hefir hrörnað síðan og erfiðleikarnir vaxið, einkum þó hjá stærsta atvinnuveginum, sjávarútveginum, og fara enn vaxandi. Nú er að vísu sagt, að þessi skattaukning komi ekki niður á aðalatvinnuvegunum, þar sem þeir séu reknir með tapi. En öllum má þó vera ljóst, að nýjar álögur á einstaklinga koma óbeint niður á atvinnuvegunum og minnka möguleika manna til þess að leggja fé í þá, og verða á þann hátt til að draga úr atvinnurekstri og atvinnu í landinu. Ég fæ ekki sets, að neitt það hafi gerzt síðan í fyrra, sem réttlæti svo gífurlega hækkun á tekjuskattinum sem hér er áformað. Stjórnarflokkarnir hafa hér það vígorð, að með þessu sé verið að taka af þeim ríku handa þeim fátæku. Það getur verið þægilegt að slá þessu fram, - en hvað mun þeim fátæku finnast um þetta? Reynslan hefir sýnt, að tekizt hefir að gera efnamennina fátæka, án þess að kjör fátæklinganna hafi batnað. Afleiðingin hefir orðið sú, að atvinnuvegirnir hafa komizt í kreppu, atvinnulífið dregizt saman, atvinnuleysið aukizt, - og á hverjum skyldi það bitna tilfinnanlegar en fátæklingunum? Það eru litlar líkur til þess, að marga fýsi að leggja fé sitt í fyrirtæki, þegar um það tvennt er að velja, að féð tapist, ef illa gengur, en að ágóðinn verði allur tekinn í skatta, ef vel gengur. Menn eru nú einu sinni svo gerðir, að þeir vilja ógjarnan hætta fé sínu án vonar um einhvern vinning. Fæstir munn vilja leggja það í hættu með það eitt fyrir augum að afla ríkissjóði tekna, einkum þar sem það er álit margra, að fé ríkissjóðs sé illa varið. Sumir munu kannske segja, að útfærsla atvinnuveganna sé þýðingarlaus á þessum tímum, einkum vegna þess, hve markaðir hafa þrengzt og brugðizt. Þetta er að sumu leyti rétt, a. m. k. virðist vorkunnarvert, að auka saltfisksframleiðsluna eins og stendur. En þó eru til enn ýms fyrirtæki, sem gætu blómgast, ef sæmilega væri við þau búið af ríkinu. Einkum á þetta við iðnaðinn, sem enn stendur að vísu lágt, en er þó í framför. Þann atvinnurekstur væri möguleiki til að auka, jafnvel í stórum stíl, - en hver vill hætta fé sínu án þess að eiga nokkurs vinnings von? Ég álít því hækkun tekjuskattsins hið mesta óráð og hefi sýnt fram á, að hann stofnar jafnvel þeim atvinnuvegum og einstaklingum í hættu, sem hann kemur ekki beinlínis niður á. Atvinnuvegirnir dragast saman og atvinnuleysið eykst, en því megum við sízt við á þessum tímum. En svo sorglega hefir tekizt um ráðstafanir stjórnarflokkanna, að þær virðast allar miða að því að auka atvinnuleysið. Enda hefir það komið í ljós, að atvinnuleysið hefir síaukizt, þrátt fyrir vaxandi skattaálögur í þeirri góðu meiningu að minnka það. Næsti liður eru háir tollar á flestar eða allar nauðsynjavörur, sem þorri manna verður að nota í smærri eða stærri stíl. Afleiðingin getur ekki orðið annað en almenn verðhækkun. En af almennri verðhækkun hlýtur það að leiða, að kaup verður að hækka, eða möguleikar til þess að það lækki minnka. En nú er það á allra vitorði, að atvinnuvegirnir þola ekki það kaup, sem nú er greitt, hvað þá meira. Það má því vera öllum ljóst, að hér er stefnt til eyðileggingar, bæði fyrir atvinnurekendur og atvinnuþiggjendur. Atvinnuvegirnir leggjast í rústir, - og hvar á þá að taka kaupið? Nú þegar eru horfurnar þannig að ef engar utanaðkomandi breytingar verða, er ekki annað sýnna en algert hrun vofi yfir. Og þótt ekki nema ein grein atvinnuveganna, togaraútgerðin, hrynji í rústir, yrðu afleiðingarnar ægilegri en svo, að ég vilji um það tala. En allar ráðstafanir sem þessar eru nýir steinar í götu hinna hrörnandi atvinnuvega. Og þessir steinar eru lagðir í götu þeirra vitandi vits hjá sumum, þótt skilningsleysi kunni að ráða um hjá öðrum. Þá kem ég að benzínskattinum. Hæstv. fjmrh. var að leitast við að sýna fram á það, að þetta væri réttlátur skattur og ekki tilfinnanlegur, enda væri hann þrefalt hærri víða annarsstaðar. En þetta er sú mesta rökvilla, sem hugsazt getur, og aðeins vísvitandi blekking. Alstaðar annarsstaðar er benzínskatturinn verðtollur til að vernda járnbrautirnar, sem víðast hvar eru reknar eða studdar af ríkinu. Hér er ekki um önnur flutningatæki en bíla að ræða þar, sem skipaferðum verður ekki komið við. Og jafnvel þótt bílar einir væru notaðir til flutninga erlendis, væri þessi röksemdafærsla ráðh. alveg fráleit. Útlendingar, sem hingað koma, eru alveg hissa á því, hvaða vegleysur bílarnir hérna komast, og að líkindum eru hér einhverjir lökustu bílvegir í heimi. Benzíneyðslan verður því meiri hér en nokkursstaðar erlendis. Hæstv. ráðh. sagði, að erfiðleikar atvinnuveganna réttlættu þennan skattauka. Ráðið til þess að útvega fólki atvinnu væri að auka opinberar framkvæmdir, og til þess ætti að verja þessum skatti. En hvar kemur þessi skattur niður, nema á atvinnuvegunum? Að vísu kemur hann að einhverju leyti niður á skemmtiferðafólki, en langmestur hluti hans lendir auðvitað á landbúnaði og sjávarútvegi. Þetta er því næsta einkennileg lækning við atvinnuleysinu, og ef hún dugir, þá er ekki eins mikill vandi að stjórna fjármálum ríkisins og margir halda. Ef nánar er athugað, hvernig þessi skattur kemur niður, sest strax, að harm kemur þyngst niður á þeim, sem erfiðast eiga um aðflutninga. Þannig hefir allt Suðurlandsundirlendið enga möguleika til flutninga að og frá nema á bílum, þótt nú sé að vísu vörum skipað upp á Eyrarbakka. Vegalengdir eru miklar þarna og aðdrættir líklega dýrastir á öllu landinu. Er það þá réttlæti, að leggja fram fé til strandferða fyrir önnur héruð, en skattleggja þessi héruð, sem verða eingöngu að bjargast við landflutninga? Nú á að rétta þessum héruðum þá dúsu, að stofna til vegagerðar á Hellisheiði, sem að vísu er lífsnauðsyn. En engin trygging er fyrir því, að fjárveitingin til Hellisheiðarvegar haldizt, þótt benzínskatturinn haldizt, sem hann gerir vafalaust, meðan núv. stjórn er við völd. Auk þess er það ekki nýtt, að skatti sé lofað til ákveðinna framkvæmda, en síðan látinn renna beint í ríkissjóð. Það hefir einmitt komið fyrir um benzínskattinn áður. Áður en farið var að gera slitlagið, var l. breytt og gjaldið látið renna í ríkissjóð. Ætli það geti ekki farið eins á næsta þingi, að það komi fram frv. um bráðabirgðabreyt. á benzínskattinum á þann hátt, að hann verði allur látinn renna óskiptur í ríkissjóð, til þess að stj. geti haft meira fé milli handanna til þess að leika sér að á ýmsan hátt? Það er ekki ólíklegt. Ég verð því að segja það, að þó að ég hafi átt úr dálítið vöndu að ráða í þessu efni, vegna þess, að mér er það ljóst, hversu nauðsynlegt er, að byrjað sé á þessari vegagerð, þá hika ég samt ekki við að greiða atkv. á móti þessu frv. Ég álít, að íbúar Suðurlandsundirlendisins eigi fullan rétt á því, að samgöngum við Rvík sé komið í viðunandi horf án þess að vera skattlagðir sérstaklega. Og þessi réttur þeirra er vitanlega þeim mun meiri sem það er engu síður nauðsynlegt fyrir Rvík, að þessum samgöngum sé komið í sæmilegt horf. Það var nú, sú tíð, að stjórnarflokkunum fannst ekki mikið til um svipaða löggjöf eins og þessa, sem hér liggur nú fyrir. Það kom einu sinni fram frv. um benzínskatt, sem ekki var nema 1/3 partur af því, sem nú er gert ráð fyrir, og var það þá kallað „litla ljóta frv.“ Síðar kom fram annað frv., að tilhlutun framsóknarmanna, um benzínskatt, sem ekki var nema helmingurinn af þessum skatti, sem hér er um að ræða, og ætluðu þá jafnaðarmenn hér á þingi alveg æfir að verða og fannst þetta vera einhver hin svívirðilegasta löggjöf, sem nokkru sinni hefði verið gerð tilraun til þess að setja. Hvaða breyttu viðhorf eru það, sem réttlæta setningu þessarar löggjafar nú? Það er kannske það, að síðan er búið að leggja svo marga nýja skatta og margfaldar álögur á menn. Það er þá eftir reglunni, að það muni ekki um einn kepp í sláturtíð. Þá var hæstv. fjmrh. að tala um það í lok sinnar ræðu, að það væri vitanlega mismunandi, hvað mikið mætti innheimta af tollum og sköttum, og það færi eftir því, til hvers þeir væru notaðir. Hann hafði náttúrlega hreina samvizku um það, hvernig tekjum ríkissjóðs hefir verið varið á undanförnum árum, og gat því talað djarft. Honum datt ekki í hug, að skiptar skoðanir gætu verið um það. En þar að auki er það svo, að þessi kenning hæstv. ráðh. er nokkuð vafasöm. Sannleikurinn er sá, að þegar verið er að leggja nýja skatta á þrautpínda atvinnuvegina, þá skiptir það í raun og veru ekki svo miklu máli í svipinn, til hvers skattarnir eru notaðir. Það kemur jafnsárt við þá, sem skattana eiga að greiða, hvort þeir eru notaðir til nauðsynlegra eða ónauðsynlegra hluta. Ég þykist þá hafa leitt rök að því, að eins og hag atvinnuvega landsins er komið, þá þola þeir ekki neina nýja skatta. Þessi gífurlega skatthækkun, sem hér er um að ræða, er því hrein og bein morðtilraun við atvinnuvegi þjóðarinnar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. hefir nú flutt hér langa og merkilega ræðu. En það er dálítið einkennilegt, að sá ráðh., sem stendur að þessu frv., skuli, ekki hafa fundið neina ástæðu til þess að vera viðstaddur. Og er það náttúrlega vottur um það, að það muni vera með öllu ráðið hvort sem er, hvernig þessu máli, á að ráða til lykta, og þess vegna þurfi ekki að hlusta á nein rök í málinu. Ég, get nú verið stuttorður, því hv. 2. þm. Rang. hefir tekið svo margt fram af því, sem um málið þurfti að segja. Þetta mál hefir fengið svipaða meðferð hér á þingi eins og nú er farið að tíðkast meira en dæmi voru til áður, sem sé að mál eru borin fram í einhverri og einhverri mynd til að byrja með, og svo á síðustu stundu er aukið við þau hinu og þessu rétt eins og mönnum sýnist við síðustu umr. Það er meira að segja dæmi til þess, að frv., sem ekki var upphaflega nema 3-4 línur, varð að síðustu að mjög stóru frv., sem breytti svo um nafn og varð að breyt. á allt öðrum l. heldur en upphaflega, þ. e. a. s. það varð að nýju máli, rétt þegar það var að komast út úr þinginu. Þetta stappar nærri því að vera brot á stjskr., sem heimtar 6 umr. um hvert mál. Það væri í raun og veru rétt af forseta að vísa slíkum brtt. frá, sérstaklega þegar um það er að ræða, að mál er gert alveg að nýju máli. Það er dálítið svipað um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Þó það sé ekki í 16 liðum eins og bandormsfrv., þá er liðunum að fjölga. Það bættist við einn nýr í Nd., og þó hann sé ekki nema einn, þá er hann stór, og það hefir stundum þótt ástæða til að láta mál fá venjulega meðferð hér á þingi, sem ekki hafa verið stærri heldur en það, að leggja hefir átt skatt á þjóðina, sem næmi eitthvað yfir 1/4 millj. Það hefir stundum þótt ástæða til þess að ræða minni mál heldur en það á alveg lögformlegan hátt. En það er eins með skattaálögurnar og allt annað, að maður getur vanizt öllu illu þannig, að verða ekki svo mjög næmur fyrir því. Þetta er sláandi dæmi upp á það, hvernig skattapólitíkin er rekin, að menn hrökkva ekkert við, þó að við síðustu umr. einhvers máls sé bætt við einni gr., sem er um að leggja nokkur hundruð þús. kr. skatt á þjóðina. Þetta er sláandi dæmi um það, hvað menn eru búnir að reyna af þessari stj. og fylgismönnum hennar áður en svo er komið, að menn hrökkva ekkert við, þó þeir heyri slík tíðindi sem þessi, að bætt hafi verið inn í frv. nýrri gr., sem felur í sér skatt upp á 300 þús. Hitt er annað mál í því sambandi, hvernig þessi skattur er lagður á, að hann á að leggjast á nauðsynlegar samgöngur og að öðru leyti á nauðsynlega vinnu. En sú skoðun virðist vera algeng hjá mönnum, að það sé í raun og veru ekki um aðrar bílaferðir að ræða en landshorna á milli. Menn athuga það ekki, að sennilega eru langmestu vegalengdirnar, sem bílum er ekið, bara innan bæja við ýmiskonar atvinnurekstur. Þegar þetta frv. kom fram upphaflega, þá fylgdi lausleg áætlun um það, hverju þeir skattar mundu nema, sem lagðir væru á með auknum tekjuskatti og nýjum verðtolli, og var sú áætlun rúm 1 millj. kr. Það er nú erfitt að áætla þessa fjárhæð, sérstaklega vörutollinn, vegna þess að verzlunarskýrslur hafa naumast svo nákvæma sundurliðun, að hægt sé að fylgjast með í þeim einstöku atriðum, og sérstaklega verður erfitt með áætlun, þegar allur innflutningur er í hömlum, svo það er í raun og veru ekki hægt að byggja á því, sem gerzt hefir í þessu efni. En ég hygg, að það sé samt margra manna skoðun, og áætlun sú, sem gefin var í frv., hafi verið of lág og sá skattur, sem hér er um að ræða, - ef ekki því sterkari innflutningshömlum verður beitt, - muni verða töluvert hærri, þannig að hann muni verða hátt á 2. millj. kr. Síðan er í Nd. bætt við þessum nýja lið, og ég býst við, að það fari þá ekki fjarri því, að þessar nýju skattálögur muni nema eitthvað um 11/2 millj. kr. Hæstv. fjmrh. sagði nú áðan, að það væri einlægur vilji núv. stj. að þurfa ekki að hækka skattana. Þeir voru hækkaðir um 2 millj. á síðasta þingi, og þó var þá hægt á skilja á orðum hæstv. fjmrh. og margra fleiri, að þá væri í raun og veru búið að treysta svo á tekjustofnana, að ekki væru miklar líkur til þess, að hægt væri að komast lengra eftir þeirri leið. Hæstv. fjmrh. er nú alveg hættur að verja þessa skattauka eða gera lítið úr þeim, en hann klifar stöðugt á því, að þetta eigi að fara til einhvers, sem sé arðbært, og það sé mesti munur. Ég get nú ekki séð, hver þessi arðbæru fyrirtæki eru, sem langmestur hluti þessara skatta á að renna til. Það má náttúrlega lengi um það deila, hvað það er, sem ber arð. Það er ýmislegt, sem getur orðið arðbært, þegar aldir líða, og svo annað, sem skilar þegar í stað því fé, sem í það var lagt. Við skulum t. d. taka það, sem ætlazt er til, að benzínskatturinn renni til, vegalagningarnar. Það er vitanlegt, að skynsamlega gerðir vegir skila sínum arði fyrir þjóðfélagið á mjög löngum tíma. En það er ómögulegt að segja, að bygging vega sé arðbært fyrirtæki. Fé, sem lagt er í vegi, skilar sér ekki á þann hátt, að þeir skattgreiðendur, sem þetta fé leggja til, séu út af fyrir sig betur stæðir með sín atvinnufyrirtæki eftir en áður. Það er ekki hægt að færa nein rök fyrir því, að malbikun vega austur yfir fjall Og góður vegur norður yfir Holtavörðuheiði valdi neinum afgerandi hlut fyrir stórútgerð landsmanna. Því fé, sem tekið er af stórútgerðinni og lagt í slíka vegi, getur vitanlega verið vel varið, en það skilar ekki neinum arði til þessara fyrirtækja, þannig að þau séu færari til þess að standa undir sínum byrðum þrátt fyrir þessa góðu vegi. Það er aðeins á mjög löngum tíma, að góðir vegir koma öllum landsins börnum að gagni. En þegar á krepputímum eru teknir miklir peningar í slík fyrirtæki, þá verkar það sem byrði á atvinnuvegina. - Það er eins með það fé, sem fer til alþýðutrygginganna. Það má náttúrlega segja, að alþýðutryggingarnar séu þarfar og að allt, sem sé þarft, komi atvinnuvegunum til góða, en vissulega skilar þetta fé sér ekki aftur, nema eftir langan tíma, og að ýmsu leyti aldrei, þannig að það komi beinlínis sem stuðningur við atvinnuvegina. Það er því villandi hjá hæstv. fjmrh., þegar hann talar um, að það séu 4-5 liðir, sem beinlínis séu ætlaðir til þess að styðja framleiðsluna, svo sem gera upp skuldir smáútgerðarinnar og annað slíkt, sem ekki er nema örlítill partur af því fé, sem heimta á inn með þessum nýju sköttum. - Hin röksemdin, sem hæstv. fjmrh. ber alltaf fram, er um þessar tilfæringar milli stétta í þjóðfélaginu. Það er náttúrlega gott og blessað að framkvæma þessar tilfærslur, taka af þeim, sem meira hafa, og láta hina fá, sem minna hafa. En þessar tilfærslur, sem framkvæmdar eru með skattalögum, koma aldrei rétt niður. Við getum að vísu sagt, að hinn beini tekjuskattur kannske geri það, ef honum er deilt út sem styrk til þeirra, sem eiga erfiðast með að komast af. En ef við tökum verðtollinn og benzínskattinn, þá er þetta ekkert annað en orðagjálfur, að verið sé að taka af þeim, sem meira hafa, og láta þá, sem minna hafa, fá þetta í staðinn. annars sýndi hv. 2. þm. Rang. ljóslega fram á það, hvað þetta væri í raun og veru miklu flóknara mál heldur en hæstv. fjmrh. vill vera láta eða heldur, þó mér þyki nú ótrúlegt, að hann sé svo mikið barn. En hæstv. fjmrh. virðist samt, eftir orðum hans að dæma, ganga út frá þeirri gömlu hugmynd, að í ríkinu séu nokkrir maurapúkar, sem eigi fullar kistur af spesíum, en svo séu á næstu bæjum menn, sem engar spesíur eiga. Og þá vill hæstv. fjmrh. fara í handraðann og taka nokkuð frá þeim ríku og fá þeim, sem fátækari eru. Þetta væri nú allt ágætt, ef það væri svona einfalt. En hv. 2. þm. Rang. dró það svo vel fram, að þessar tilfærslur leiða því miður allt of oft til þess, að það er aðeins tekið af þeim, sem meira hafa, án þess að hinir fái nokkuð, sem hafa minna. Og hvernig stendur á þessu? Þetta getur maður skilið, ef maður veit, í hverju þessi auður þjóðfélagsins er fólginn. Það eru til menn, sem eiga peninga. En hvar eru þeir peningar? Eru þeir í kistuhandraðanum eða múruðum hvelfingum? Nei, þeir standa í atvinnufyrirtækjunum. Allur auður þjóðfélagsins stendur í atvinnufyrirtækjunum, nema það, sem bankarnir sitja með sem nauðsynlega sjóði. Sá maður, sem sjálfur er atvinnurekandi, notar það fé, sem hann hefir til umráða, í sitt atvinnufyrirtæki, en sá, sem ekki óskar að reka atvinnu, en á peninga, harm leggur til í bankana, sem svo aftur lána þá öðrum, sem vilja nota þá í atvinnufyrirtæki. Þannig er hver peningur, sem dreginn er úr eigu manna, dreginn út úr því atvinnufyrirtæki, sem hann stendur í. Það er það alvarlega. Hann er ekki tekinn úr vasa eins manns og afhentur öðrum, heldur úr því atvinnufyrirtæki, sem hann stendur í og hjálpar til að halda gangandi. Nú getur það að vísu verið, að ríkið, sem tekur þessa peninga út úr atvinnufyrirtækjunum, setji þá aftur út í önnur atvinnufyrirtaki að einhverju leyti. En ef t. d. teknir eru peningar úr fiskiveiðum og settir í vegalagningar, þá verður almenningur fátækari. Þetta verður því ekki tilfærsla milli hins ríka og hins fátæka, heldur tilfærsla úr einni notkuninni í aðra. Fé, sem getur haldið 3-4 togurum gangandi, getur e. t. v. haldið 34 verkamannahópum gangandi við það að byggja vegi. En hvort er gagnlegra fyrir hinn vinnandi lýð, togararnir eða vegarspottinn, sem veitti aðeins atvinnu meðan verið var að leggja hann, en stendur svo sem dauður hlutur í þjóðfélaginu, þegar búið er að draga nógu mikla peninga frá þeim ríka til hins fátæka, sem þó ekki þýðir í raun og veru annað en það, að búið er að draga svo og svo mikið fé út úr gangandi atvinnufyrirtækjum og leggja það í meira og minna dauðar eignir, að vísu góðar en alveg gagnslausar fyrir hið vinnandi fólk? Það er sem sé búið að gera hóp af mönnum miklu efnaminni, án þess að hinir hafi fengið nokkuð. - Það er hins og hv. 2. þm. Rang. sagði, að það vari gott, ef þetta væri allt svona einfalt eins og hæstv. fjmrh. telur. Þá væri einfalt að stjórna þjóðfélaginu og þá væri ekki nein kreppa. Ef hæstv. fjmrh. gæti sýnt fram á það, að hann gæti framkvæmt þessar efnatilfærslur, þá mundi hann sjálfsagt hafa með sér í því yfir 90% af allri þjóðinni. Það væru svo margir, sem mundu græða á því, að efnin væru þannig færð til. En erfiðleikarnir eru þeir, að þetta er allt saman meira og minna barnalegar hugmyndir. Ég skal svo snúa mér að viðbótinni frá Nd., benzínskattaukanum. Bifreiðaskatturinn á sína sögu, ekki bara á þingi, þar sem hann kemur inn sem gjöld upp á 1/4 millj. kr., heldur líka hér á landi yfirleitt á undanförnum árum. Upphaflega var hann settur á þannig, að reynt var að láta hann sérstaklega ná til þeirra bifreiða, sem mest nota vegina. Í þessu skyni var gerður mikill munur á fólks- og vöruflutningabifreiðum. Fólksflutningabifreiðarnar geta ekki talizt eins nauðsynlegar fyrir atvinnuvegina og hinar, en þó nota þær vegina meira. Þær fara um landið þvert og endilangt og spilla vegunum og hafa líka meiri hag af viðhaldi þeirra, en allur þorri vörubifreiða notar yfirleitt ekki vegakerfi landsins, svo að teljandi sé. Þar fara kannske út fyrir bæina þrisvar eða fjórum sinnum á ári. Vörubifreiðar, sem notaðar eru t. d. í Vestmannaeyjum, á Siglufirði og Ísafirði og öðrum hafnarbæjum, koma aldrei á langleiðirnar. Og allur fjöldinn af vörubifreiðum Rvíkur kemur svo að segja aldrei á vegakerfi landsins. Maður reiknar það ekki, þó að bifreiðar, sem notaðar eru daglega, fari t. d. einu sinni á ári með starfsmenn einhvers fyrirtækis austur að Gullfossi eða Geysi. Þessar bifreiðar spilla ekki vegakerfinu og njóta ekki góðs af því. Þessvegna á ekki að leggja skatt á þær. Því var gamli bifreiðaskatturinn, sem gerði mikinn mun á hinum tveim tegundum bifreiða, miklu réttlátari en þessi nýji skattur. Enda voru það talin voðaleg tíðindi, þegar fyrst var stungið upp á því að leggja þennan skatt sem mest á benzínið. Var sú till. kölluð litla ljóta frv., en síðan stóra ljóta frv. Í Nd. var um daginn verið að lesa upp ummæli jafnaðarmanna, sem börðust þá af einlægni gegn þessu. Er gaman að rekja þær umr., og freistast ég til að lesa upp nokkuð af því, sem núv. atvmrh. sagði um aðferðir stj. þáverandi. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Það lítur út fyrir, að stj. standi í þeirri meiningu, að það sé eiginlega hún, sem eigi að ráða því, hvaða mál ljúkast í þinginu. Hæstv. stj. ætti að vera nóg að vera hæstráðandi milli þinga, þótt hún fari ekki að taka fram fyrir hendur þingsins á síðustu dögum þess. En það lítur út fyrir, að hún ætli sér það, þegar hún dembir inn í þinglok mjög vanhugsuðum frv., sem hún ætlast svo til, að verði lokið í báðum deildum ...“ Hann vítir þarna stj. fyrir ráðríki, að hún skuli demba málum inn í þinglokin. Þetta sýnir bara, hvernig sumir menn tala eftir því, hvernig á stendur í það og það skiptir Jafnaðarmenn börðust þá á móti benzínskattinum, og réttilega. Hæstv. ráðh. las upp nokkrar tölur, sem sýndu, hve hár benzínskattur er í ýmsum löndum. Ég skal ekki efast um, að hann hafi farið rétt með þar tölur, enda þótt mig stórfurði á því, að hann geti komizt nokkursstaðar upp í 50 aura á lítra. En í nágrannalöndum okkar er benzínskatturinn óneitanlega nokkuð hár að auratali, þó að hann sé þar í raun og veru töluvert miklu lægri en þessi skattur, sem hér á að koma á. Þegar litið er á það, að með þessu benzíni er í öðrum löndum ekið eftir rennisléttum þjóðvegum, þar sem jafnvel aukavegirnir eru betri en beztu vegir hérlendis, þá verður þetta skiljanlegt. Þessi samanburður hæstv. ráðh. verður villandi, þegar sá akstur er borinn saman við það, sem hér gerist, þar sem bílar verða að skrúfa sig á öðru gíri svo að segja alla leiðina til Akureyrar, upp brekkur og niður brekkur, fyrir Hvalfjörðinn, yfir keldur og klungur. Benzíneyðsla hlýtur þar að vera hverfandi á móts við það, sem hér eyðist. Þegar þessa er gætt, verður það ljóst, hve benzíneyðsla og allur rekstrarkostnaður bíla hlýtur að vera miklu meiri hér á landi. Hár benzínskattur er því erlendis miklu síður tilfinnanlegur en hér. Ef þessir fínu þjóðvegir þeirra erlendis, járnbrautarsamgöngurnar o. s. frv. er borið saman við vegaskilyrði okkar, þá kemur í ljós, hvílíkur reginmunur það er, sem hér er um að ræða. Og svo kemur blessað barnið, hæstv. ráðh., og les upp tölur um benzínskatt í ýmsum löndum. Ég nærri því öfunda hann af því, hvað hann hugsar í einföldum línum og fjarri því, sem veruleikinn er í raun og veru. Um benzínverð í Danmörku hefi ég það fyrir satt, að það sé lægra en hér, enda þótt fleiri aurar séu á það lagðir. Til þess hér líka að taka fullt tillit. Það er því hvorttveggja, að þeir eyða minna benzíni og borga minna fyrir hvern lítra. Þar er líka frjáls verzlun með þær vörur, er að bifreiðaakstri lúta. Þeir geta flutt inn bifreiðar frá þeim löndum, þar sem þær eru ódýrastar, en þurfa ekki, eins og hér viðgengst, að kaupa allt gegnum bifreiðaeinkasölu, sem mjólkar þessa verzlun í ríkissjóðinn. Þessi skattur verður ef til vill ekki léttari en benzínskatturinn. Bifreiðar eru ekki verkfæri, sem endast til eilífðar, og sérstaklega eru þær fljótar að fyrnast hér á landi. T. d. endast hjólbörð margfalt skemur hér á landi en annarsstaðar. Svo kemur hér til greina sú mikla ósanngirni, sem ég gat um áðan, að vörubíla, sem ekki koma á vegi landsins, á að skattleggja um 1/4 millj. kr., til þess að geta lagt vegi um allt landið. Ég er því ekkert hissa, þó að bifreiðastjórar og bifreiðaeigendur rísi upp gegn þessum skatti. Það er nú að ske. Ég hefi fengið í hendur frá hæstv. forseta bréf, sem d. hefir borizt nú í kvöld. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þetta bréf, því að hvort sem maður er með því eða móti, sem þeir ætla að gera, bifreiðastjórarnir, hvort sem maður álítur það rétt eða rangt, þá verður þó að taka tillit til þess. Bréfið er frá Vörubílastöðinni „Þróttur“ og hljóðar svo: [Bréfið hefir glatazt, en efni þess var það, að vörubílastöðin tilkynnir efri deild Alþingis, að bílstjórar og bílaeigendur hafi gert með sér víðtæk samtök um að mótmæla viðbótarbenzínskatti, og sé nú svo komið, að ef Alþingi samþykki þessa verðhækkun, bendi allt til þess, að verkfall skelli á í fyrramálið (21. des.), eða í síðasta lagi 1. jan. 1936, og muni taka þátt í því allir bílstjórar og bílaeigendur á öllu Suðurlandi og ef til vill víðar, enda verði þá algerð stöðvun á vöru- og fólksflutningum.] Ég vil nú, án þess að gefa nokkra skýrslu um það, hvort ég áliti, að bifreiðastjórar leggi hér út í heppilegt eða óheppilegt fyrirtæki, sem þm. Reykv. spyrja hæstv. stj., hvort hún hafi ekki orðið vör við, hvað í húfi er, og hvort hún vilji bera ábyrgð á því að skella yfir bæinn þeirri ógæfu, sem hljótast myndi af stöðvun bifreiðanna. Ef stj. ætlar að espa bifreiðastjórana til verkfalls, vofir yfir bænum voði, sem erfitt er að segja, hvað af geti leitt. Það getur t. d. valdið stöðvun mjólkurflutninganna, sem aftur getur kostað líf manna. Og allir sjá, hvað það getur þýtt, ef stöðvaðir eru flutningar á eldsneyti í hörkuveðri, eins og nú er. Ég beini því hér með til stj., að hún hagi svo aðgerðum sínum, að slík ógæfa verði ekki leidd yfir bæinn. Þetta verkfall er því háskalegra sem bifreiðastjórar hafa meira til síns máls. Verkfall, sem gert væri að tilefnislausu, hefði svo litla samúð á bak við sig, að það gæti ekki staðið degi lengur. Ég er miklu hræddari við verkfall, sem framkallað er af jafnhatramlegum aðgerðum stj. og þeim, sem hún ætlar nú að fara að framkvæma. fjöldi manna hér í bæ er þeirrar skoðunar, að bifreiðastjórar séu mjög hart leiknir. Það er náttúrlega gott og blessað að geta friðað menn fyrir austan fjall og á Norðurlandi með því, að þeir fái vegi yfir Hellisheiði og Holtavörðuheiði, en það friðar ekki bifreiðastjóra hér í bæ. Ég bíð eftir svari hæstv. stj. um það, hvað hún ætli sér að gera. Ef hún lætur sem ekkert sé og lofar mönnum að drepast af skorti á öllum þeim nauðsynjum, sem flytja þarf með bifreiðum, þá væri það henni sjálfri fyrir verstu, og get ég ekki ímyndað mér, að hún leggi út í slíkt, þótt það væri hinsvegar ekki nema eftir hinum venjulega kærleika, sem hún sýnir til þessa bæjar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég mun ekki svara orði til orðs þeim hv. 2. þm. Rang. og hv. 1. þm. Reykv., því að flest, sem þeir sögðu, fjallar um almenn atriði, sem ég er búinn að margsvara við 1. umr. En ég ætla að svara þeim nokkru að því er snertir benzínskattinn. Þeir tóku það fram báðir, að ástæða væri til, að benzínskattur væri lægri hér á landi en í öðrum löndum, þar sem vegirnir væru svo miklu verri hér heima. Ég verð nú að segja, að þetta eru rök fyrir því, að benzínskattinn beri að hækka hér. Því lakari vegir, því meiri vegabótaþörf, og því meira fé kosta umbæturnar. Þegar á þetta er litið, verður að teljast óeðlilegt, að við höfum margfalt lægri benzínskatt en önnur lönd. Hv. 2. þm. Rang. hélt því fram, að í öðrum löndum væri benzínskattur oftast nær einskonar verndartollur fyrir járnbrautirnar. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Hann mun oftast fara til vegabóta. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að undarlegt væri að leggja þennan skatt á vörubílaeigendur, þar sem vörubílar færu yfirleitt ekki um þá vegi, sem gerðir verða fyrir þetta fé. Þetta er ekkert annað en blekking. Frv. leggur til, að nokkru af skattinum verði varið til að bæta vegi, sem þeir nota mikið, t. d. veginn héðan inn að Elliðaánum, en þaðan er ekið miklu efni til bygginga o. fl. Þá sagði hv.þm., að í öðrum löndum væri ekki eins og hér, að bifreiðarstjórar þyrftu að kaupa okurverði bifreiðar, gúmmí og aðra varahluti. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að forstöðumaður þeirrar stofnunar, sem hér á hlut að máli, hefir upplýst, að verð á vörum þessum hér er sambærilegt við það, sem er í öðrum löndum. T. d. hefir bílagúmmí frá Ítalíu verið haldið í sama verði og var, áður en einkasalan tók til starfa. Tölur þær, sem lagðar voru fram í eldhússumr. af nokkrum hv.þm. viðvíkjandi verði á bifreiðum, eru miðaðar við verð, sem átti sér stað fyrir löngu, en ekki rétt áður en einkasalan tók til starfa, en þá hafði verðið hækkað í millitíðinni. Annars kemur það ekki þessu máli við. Þó get ég tekið fram, að fjármálaráðuneytinu hafa ekki borizt umkvartanir um þessi efni, en það væri réttur vettvangur fyrir slíkar kvartanir. Myndi ekki standa á okkur að láta rannsaka málið, ef almennar umkvartanir kæmu fram. Þá sagði hv.þm., að til stæði að gera verkfall hér í bæ út af þessum skatti. Ég var hissa á ummælum hans um það efni. Ég veit ekki betur en að sjálfstæðismenn hafi haldið því fram, að alltaf væri rangt að beita verkfalli, bæði í kaupdeilum og út af öðrum málum. Nú gengur hv.þm. svo langt, að hann vill ekki aðeins nota sér verkfallsréttinn í kaupdeilum, heldur líka í mótmælaskyni við gerðir Alþingis. Annars þykir mér undarlegt, ef bifreiðastjórar sjá ekki gegnum blekkingar Sjálfstfl. þegar þeir þurfa ekki lengra að fara en til Sogsdeilunnar frægu til að sjá, hvernig Sjálfstfl. lék þá, er þeir áttu í deilu við erlendan atvinnurekanda. Þá voru það blöð Sjálfstfl., sem affluttu málstað bifreiðastjóra, þeim til óþurftar. Ég hygg, að eftir þá frammistöðu verði erfið aðstaða fyrir Sjálfstfl. að telja verkamönnunum trú um, að sjálfstæðismennirnir vilji breiða sig út yfir þeirra hag, og að sjálfsagt sé að nota verkfallsréttinn í deilu við Alþingi. Þá voru þeir hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Rang. að tala almennt um málið. En því miður var ég bundinn í hv.Nd. og gat því ekki hlustað á ræður þeirra. En mér hefir verið bent á, af manni, sem ræðurnar heyrði, að þeir hafi sagt, að tekjuskatturinn hafi tvöfaldazt í vissum tilfellum. En þetta er rangt. Raunverulega fer hækkunin hvergi fram úr 35%. Því til sönnunar gæti ég lesið mörg dæmi um, hvaða áhrif hækkunin hefir og hvernig skatturinn verkar. En ég skal aðeins benda á, að öll ósköpin, sem um er að ræða, eru þau, að maður, sem hefir 25 þús. kr. í laun eða atvinnutekjur, borgar samtals í útsvar og skatt 7 þús. kr. miðað við núgildandi útsvarsstiga hér í Reykjavík. Þá voru þessir sömu hv.þm. mikið að tala um, að þessi skatthækkun kæmi illa niður á atvinnuvegunum. En þeir miðuðu öll sín ummæli við það, að þeir peningar, sem ekki væru teknir með sköttum, yrðu látnir ganga til atvinnufyrirtækja, t. d. togaraútgerðar o. fl., en það fé, sem tekið væri með sköttum, rynni til óarðbærra hluta, svo sem vegagerða o. fl. En þetta er að mestu leyti ekki annað en blekking. Þegar þetta er athugað, eru langflestir af þeim, sem skatturinn hittir, launamenn og kaupmenn, sem ekki leggja peningana fram til atvinnufyrirtækja, heldur nota þá til meiri heimiliseyðslu. Hér er því ekki um það að ræða, hvort peningunum skuli varið til framleiðslu eða óarðgæfra framkvæmda, heldur hvort fremur eigi að nota þá til hóflausrar heimiliseyðslu eða taka þá til þess að auka atvinnuna í landinu og til annara þarfa ríkissjóðs. Þá var hv. 1. þm. Reykv. að tala um, að það væri óviðkunnanleg meðferð á málum, sem viðhöfð hefði verið um benzínskattinn í Nd., að hnýta honum aftan í annað mál með brtt. við 3. umr. En ég vil alveg mótmæla, að þetta sé óþinglegt eða einsdæmi. Ég man eftir, að á þinginu 1933 kom fram skattatill., er nam 650 þús. kr. við 3. umr. og fékk því ekki nema eina umr. í hvorri d. Veit ég ekki til, að nokkur þm. hafi hreyft andmælum til þess að finna að því. En hér er þó ekki nema um 250 þús. að ræða. Sama er að segja um framlenging á gengisviðaukanum, 40% tekju- og eignarskattshækkunina, 25% hækkun á kaffi- og sykurtollinum o. s. frv. Þá fór hv. 1. þm. Reykv. mörgum orðum um það, að þar framkvæmdir, sem ríkissjóður hefði ráðizt í, væru einskis virði fyrir framleiðsluna, því þar væru allar óarðgæfar - dauðar. Þessu vil ég alveg ákveðið mótmæla. Ég vil aðeins benda hv.þm. á, hvernig umhorfs mundi vera. ef t. d. engir vegir hefðu verið lagðir. Hvernig væri aðstaðan fyrir bændurna, ef útlendi markaðurinn lokast, að koma vörunum á innlenda markaðinn, ef engir vegir væru? Ég ætla þess vegna að segja, að það séu fyrst og fremst vegirnir, sem hafa gert bændunum mögulegt að koma vörum sínum á sæmilega markaði, og á þann hátt beinlínis haldið landbúnaðinum við þetta eru því svo mikil öfugmæli, að vegirnir eru undirstaðan undir framleiðslu bandanna eins og nú er. Ég er ekki heldur í vafa um, að þetta sjá allir menn með heilbrigðri skynsemi. Ef ekki væri hægt að láta jafnmikið af afurðunum ganga til kaupstaðanna og nú er gert, væru engir möguleikar fyrir aukinni framleiðslu í sveitunum. Það eru vegirnir, sem hafa forðað landbúnaðinum frá gersamlegu hruni í þeim erfiðleikum, sem hann hefir átt við að stríða upp á síðkastið. Sjálfstæðismenn tala ákaflega mikið um þessa skattahækkun. En ég hefi áður bent á, að þrátt fyrir það, þó stj.flokkarnir hafi flutt nokkur skattafrv., er ekki meira en áður innheimt í ríkissjóðinn. Ég get líka bent á, að jafnframt því, sem íhaldið þykist mjög hneykslað yfir því, hvað ríkisstj. vilji nota mikið fé, eru þess eigin menn hér í bæjarstj. Reykjavíkur að ganga frá fjárhagsáætlun fyrir bæinn með 100% hækkun miðað við árið 1929. Ef við ættum að reka sömu fjármálapólitík hér á Alþ., ættu fjárlögin að koma upp á 30 millj. í stað 151/2 millj.

Ég hefi rekið þetta ofan í hæstv. ráðh. í eldhúsumr.

. Hv. þm. hefir ekki sagt annað en blekkingar. Hann hefir haldið því fram, að ríkið hafi lagt skatta á bæina, en þetta er alrangt. Ríkið hefir létt af bæjunum t. d. atvinnubótavinnunni, en útgjaldahækkunin stafar mikið frá fátækraframfærslunni. Það er því sama, hvernig sjálfstæðismenn sprikla, framkvæmdirnar úr stjórn Reykjavíkur æpa á móti þeim hvenær sem við gagnrýnum störf þeirra.

Reykjavík er þó treyst til að bera mest

. Ég veit, að Reykjavík er ætlað að bera meira en öðrum sveitarfélögum, vegna þess að hér eru tekjur og eignir mestar, og við það er miðað. En hitt er staðreynd, sem ekki verður hrakin, að útsvörin hafa hækkað, ekki einungis um 100%, heldur raunverulega meira, vegna þess að tekjurnar hafa rýrnað, og er því lagt á minna en áður, svo hækkunin er sennilega í mörgum tilfellum 150%. Mér er þetta vel kunnugt, þar sem ég hefi verið form. niðurjöfnunarnefndar Reykjavíkur í nokkur ár. Það situr því ekki ólaglega á þessum mönnum að bera fram fullyrðingar um, að aldrei hafi þekkzt önnur eins skattapólitík eins og nú sé rekin hér á Alþ., þar sem þeir eru einmitt sjálfir þeir mestu skattræningjar í landinu. Ég ætla að hafa upp nokkrar tölur, sem ég hef áður gert í hv.Nd., því ég held, að andstæðingar stj. hér í þessari hv. d. hafi gott af að fá þær til að bisa við. Sjálfstæðismenn hafa hvað eftir annað lýst því yfir, að þeir hafi verið á móti 2 millj. kr. tekjuauka 1931, einnig 1 millj. 250 þús. kr. hækkun nú, en aftur á móti viljað lækka tolla á sjávarútveginum um 750 þús. kr. Þetta þýðir það, að ef allar þessar till. hefðu verið teknar til greina, þá hefði áætlun fjárl. ekki orðið 151/2 millj., heldur 111/2. Það er því æskilegt, að þeir geri grein fyrir, hvernig þeir ætla að standa við að lækka útgjöldin um 4 millj. kr. Þó frestað hefði verið framkvæmd nýbýlamálsins og alþýðutrygginganna, eru samt eftir 31/2 millj. Það blandast því engum hugur um, að afstaða Sjálfstfl. er þar ekki byggð á neinni heilbrigðri skynsemi, heldur er því treyst, að þetta láti vel í eyrum fólksins, en að ekki sé athugað, hvað fæst í aðra hönd til þess að halda uppi atvinnuvegunum. Það vita allir, sem nokkuð fylgjast með, að ætti að færa fjárl. niður um 31/2 millj., yrði það sú blóðtaka fyrir atvinnuvegina, einkum landbúnaðinn, að það væri alveg óhætt að strika út allar framkvæmdir og framlög til atvinnuveganna, því tekjurnar gerðu ekki betur en hrökkva fyrir beinum rekstrarkostnaði, vöxtum og afborgunum lána, og annara óhjákvæmilegra útgjalda. Það væri því æskilegt, að sjálfstæðismenn vildu gera þjóðinni ljóst, hvernig þeir ætla að fara að, ef þeir fengju stj. í sínar hendur. Það eina, sem nokkurt gildi hefir, er, að þeir leggi glöggt fyrir, hvað þeir myndu gera, ef þeir hefðu völdin. Hér dugir ekki tóm neikvæð gagnrýni, heldur verður að sýna svart á hvítu, hvað á að koma í staðinn.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Fjmrh. gerði ekki nokkra tilraun til þess að svara þeirri gagnrýni, sem ég beindi til hans út af skattafrv., einkum benzínskattinum. Ég verð að segja, að ég hefi enga trú á, að hæstv. fjmrh. sjái ekki betur en hann þykist sjá, eða að það sé af grunnhyggni, að aðalvörnin, sem hann ber fram móti okkar gagnrýni, er sú, að eftir því, sem vegirnir eru verri, eigi skatturinn að vera hærri.

Þetta er útúrsnúningur

. Þetta er orðrétt haft eftir. Og samkv. því ætti hesturinn að vera seldur því hærra verði, sem hann er verri.

Það er ekki til að bæta hestinn

. Með sama útreikningi gæti maður komizt að þeirri niðurstöðu, að því verri sem fjármálaráðherrann væri, því hærri laun ætti að greiða honum.

Ef það gengi til þess að bæta hann

. Hvað sem þessu líður, meðan vegirnir eru ekki komnir, er ekki sanngjarnt, að 2-3-falda skattinn, sem bílstjórarnir greiða. Fyrst verða vegirnir að koma, og þá er hægt að taka benzínskattinn sem leigu eftir vegina. En eftir því, sem vegirnir eru verri, þarf meira benzín, svo það getur ekki verið réttlátur grundvöllur fyrir því að leggja á jafnháan skatt og hér er farið fram á. Það má líka minna á, að þetta er ekki eina viðleitni stj., sem kemur fram um að ná fé af samgöngutækjunum. Og sem þm. Rang. vil ég benda á, að á þann hátt er verið að kúga fé af atvinnurekendum, sem búa við erfiðar samgöngur. Þá býst ég ekki við, að neinn verði til þess að neita því, að stj. noti bílaeinkasöluna til þess að draga fé í ríkissjóð. Þess vegna þýðir ekki að mótmæla því, að öll bílanotkun hlýtur að stórhækka. Þetta vita allir menn þessa bæjar, og þess vegna þýðir ekki fyrir hæstv. ráðh. að brýna raustina, því þeir menn, sem hlutina kaupa, vita, hvað þeir þurfa að borga fyrir þá. Slík vörn sem þessi dugir því hæstv. ráðh. ekki. Eigi að skattleggja samgöngutækin til þess að gera vegina, sjá allir, að það verður að taka skattinn eftir á. Þá sagði hæstv. ráðh., að benzínskatturinn í nágrannalöndunum væri enginn verndartollur, heldur þvert á móti væri hann notaður til þess að bæta vegina til kaupstaðanna. En ég er hræddur um, að hér viti hæstv. ráðh. betur. Þar, sem ríkin reka járnbrautirnar, hefir verið gripið til þess að leggja skatt á benzínið, svo að þær þyldu samkeppnina við bílana og hægt væri að reka þær hallalaust. Hæstv. ráðh. veit, að bílarnir hafa allt aðra þýðingu hér en í nágrannalöndunum, þar sem þeir eru hér einu samgöngutækin, sem um er að ræða til þess að flytja vörur og fólk að og frá heimilunum, nema þar, sem enn verður að notast við hestvagna. Þá mætti alveg eins skattleggja annarsstaðar járnbrautirnar, sem þar eru aðalsamgöngutækin, a. m. k. til flutninga á allri þungavöru. Bílar eru þar aðeins notaðir til mannflutninga á stuttum leiðum. En hér koma bílarnir í stað járnbrautanna. Hvernig sem á þetta er litið í samanburði við önnur lönd, hefir það við engin rök að styðjast. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að svara hæstv. ráðh. frekar, því rök þau, sem hann færði fram í þessu efni, voru næsta veigalítil, og mun ég því ekki eyða löngum tíma í að ræða þau atriði, sem þegar hefir verið hnekkt. Þá minntist hæstv. ráðh. á eitt atriði í ræðu minni, sem hann vildi reka ofan í mig, þar sem ég sagði, að tekjuskatturinn hefði nálega tvöfaldazt. Það getur verið, að þetta sé ekki mjög nákvæmt. En ég hefi nú gert stikkprufu meðan ráðh. var að tala. Af 20 þús. kr. tekjum greiðist eftir h frá 1935 2920 kr., en eftir þessu frv. 5140 kr., og er það eftir þeim reikningi, sem ég kann, sem næst 75% hækkun.

Hv. þm. gleymir 10%

. Já, bráðabirgðaskattaukanum. Ég tek þetta eins og það liggur fyrir í l. Ég gæti trúað, að hækkunin væri meiri þegar komið er yfir 28 þús. kr., þó ég hafi ekki athugað það. Af 10 þús. kr. skattskyldum er skattur eftir frv. 1530 kr., en eftir 1. 800 kr., og vantar því ekki mikið á, að hann sé hér tvöfaldaður.

Skatthækkunin er hvergi yfir 70%, ef miðað er við skattinn eins og hann var +10%

. Það kann að vera, en ég tek skattinn eins og hann er. Hæstv. ráðh. vildi nú eins og áður ekki telja þessa skatthækkun sérlega hættulega. En ef við lítum á þá breyt., sem orðið hefir á skattgreiðslu til ríkissjóðs í hlutfalli við útflutningsmagn síðan 1915, verður samræmið ekki gott. 1915 nemur útflutningurinn 39 millj., en þá innheimtir ríkissjóður ekki nema 2,1 millj., eða sem svarar 5% af útflutningnum. Nú er útflutningurinn nálega sá sami að verðgildi og 1915, en gjöldin til ríkissjóðs eru nálega 8-falt hærri upphæð nú en þá var tekin. Hvernig getur svo hæstv. ráðh. haldið því fram í alvöru, að þetta komi ekki niður á atvinnuvegum landsmanna? Vitanlega koma skattarnir hvergi annarsstaðar niður en á atvinnuvegunum og hafa þeir reynzt ábyrgir fyrir þeim eins nú og 1915. En nú verður öll skattahækkun tilfinnanlegri en áður, meðan allt lék í lyndi. Í þessu sambandi má benda á árangurinn af þeirri stefnu, sem tekin var 1924, þegar keppt var að því að ofbjóða ekki atvinnuvegunum með sköttum. En síðan sú óheillastefna var upp tekin að hlaða á síhækkandi sköttum hafa sannar framfarir minnkað með hverju ári. Og sú hlýtur að verða afleiðingin af þeirri skattastefnu, sem stjflokkarnir hafa fylgt síðustu árin.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mig vantar í raun og veru alveg svar við þeim spurningum, sem ég beindi til hæstv. stj. í lok minnar fyrri ræðu út af því bréfi, sem hér hefir verið borið fram frá bifreiðastjórum og bifreiðaeigendum. Mér þykir leiðinlegt að verða að standa upp aftur án þess að hafa fengið þetta svar.

Hefir hv.þm. verið falið að ganga eftir því?

. Ég var að reyna að fá hæstv. ráðh. til að svara því, hvort stj. ætlaði að láta slíkt verkfall sem hér er í vændum dynja yfir bæinn. En í staðinn fyrir að svara þessu fór hæstv. ráðh. að þylja upp sínar gömlu röksemdir úr eldhúsdagsumr. Það er sýnilega ekki til nokkurs hlutar að deila við hann í þessu efni; hann er sýnilega alveg steinblindur maður. Að deila við hann um þessa hluti er eins og að sannfæra karlinn um það, að jörðin færi með geysihraða í gegnum himingeiminn. Hann sagði: Ef ég raða þremur rjólbitum hverjum ofan á annan, þá mundu þeir detta, ef jörðin færi svona hart.“ Hæstv. ráðh. kemur hér enn með þessar sömu röksemdir um fjárhag Rvíkurbæjar, sem er ýmist ágætur, þegar á að leggja þar á skatta, eða þá afleitur, þegar á að réttlæta fjármálastefnu núv. stj. En það er þessi stórkostlegi munur á stjórn fjármála ríkisins og bæjarfélagsins, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa öll tök á að ráða fjármálum ríkisins, en bæjarstj. ræður ekki fjármálum Rvíkurbæjar nema að litlu leyti. Þing og stj. ráða fjárhag bæjarins í raun og veru miklu meira en bæjarstj. Og það, hvað erfiðlega hefir gengið að halda útgjöldunum niðri í Rvík, það er að mestu leyti vegna þess, hvernig þessir núv. stjórnarflokkar hafa stjórnað fjármálum Rvíkur í sambandi við sína stjórn á landsmálum. Þetta hlýtur hæstv. ráðh. að vita, því að hér er á hverju þingi verið að leggja nýjar og nýjar kvaðir á Rvík. Það er ekki Rvík, sem ræður því, hvað miklu er eytt í þetta eða hitt. Það er þingið, sem er alltaf að skipta sér af því og ræður því. Það er líka eins og hver önnur fjarstæða, þegar hæstv. ráðh. vill taka það sem einhverja sönnun, þó að útsvörin hækki í krónutali. Við skulum t. d. segja, að ætti að miða við tímann frá 1929 og þangað til nú, eða 6 ár. Þá verður vitanlega að taka tillit til þeirrar fólksfjölgunar, sem hefir orðið í bænum á þeim tíma. Það er eðlilegt, að bær, sem hefir 35000 íbúa, velti meiri fjárhæð en bær, sem hefir 25000 íbúa. Nei, það er kunnara en svo, að þurfi að rifja það upp, hvað þingið hefir mikil afskipti af Rvík. Annarsvegar klingir það, að fjárhagur Rvíkur sé svo slæmur, að ekki þurfi annað en að líta þangað, þá sýnist allt snjóhvítt og ágætt hjá hæstv. stj„ en svo er löggjöfinni hagað svo eins og þarna megi alltaf hlaða byrðum á byrðar ofan. Það sér maður á sköttunum, sem lenda mest á Rvík, t. d. tekjuskatturinn. Það eru gerðar ráðstafanir til þess að Reykvíkingar þurfi að kaupa sem hæst sínar afurðir og samtímis er þeim bannað að bjarga sér með því að fá þar keyptar ódýrara. En það er dálítið sláandi í sambandi við allt þetta tal um, að Rvík sé að fara á höfuðið í samanburði við sveitirnar, að þegar gerðar eru ráðstafanir um kreppulánasjóð, þá á sú kreppuhjálp að ná til allra sveita, allra kauptúna og bæja og kaupstaða á landinu, bókstaflega til allra nema Rvíkur einnar. Þetta er ákaflega sláandi. M. ö. o., allur sá skakki, sem kann að verða á viðskiptum milli héraða, milli bæjar- og sveitarfélaga, á eingöngu að lenda á Rvík. Hún ein á að gefa eftir öllum og allt, en sjálf á hún ekki kost á að fá gefið eftir eða fá sínum skuldum betur komið fyrir. Hún mundi ekki heldur óska eftir því, svo að að því leyti er þetta rétt stefna. Þá vil ég benda á fátækraframfærið. Það vita allir, að hingað til Rvíkur hópast styrkþegar víðsvegar af landinu, og svo er það ákveðið, að Rvík skuli hafa sérstöðu að því leyti, hvað lítinn styrk hún skuli fá frá ríkissjóði í þessu sambandi. Þetta er ef til vill eina ráðið, en það er ekki sönnun þess, sem hæstv. ráðh. var að bera fram, að fjárhagur Rvíkur væri miklu verri en alstaðar annarstaðar. Ég er sannfærður um það að svo mikil eru afskipti Alþingis af hag Rvíkur, að ef maður lítur á það fjárhagslega, þá mundi margborga sig fyrir Rvík að taka að sér allar ríkisskuldirnar, alla þá óreiðu, sem stjórnarflokkarnir hafa steypt þjóðinni í, og standa straum af því öllu saman, ef bærinn mætti svo eiga það víst, að hann fengi að vera laus við öll afskipti Alþingis. Ég er ekki að segja, að þetta yrði þægilegt í framkvæmd, en það mundi margborga sig fyrir Rvík. Það mætti greiða vexti og afborganir af ekki svo lítilli upphæð með öllum þeim milljónum, sem teknar eru af Rvík og settar í framkvæmdir úti um allt land. Ég þykist vita, að með þessu móti gæti Rvík borgað á tiltölulega stuttum tíma allar ríkisskuldirnar, svo að við stæðum skuldlausir eftir. Svona er samanburðurinn milli landsins og Rvíkur, ef maður vill segja eins og er. Svo heldur hæstv. ráðh., að hann geti alltaf svarað með því að segja: „Hvað viljið þið gera?“ Hann gengur sí og æ eftir því, hvað við mundum gera. Þetta er alveg eins og ef tveir menn væru að deila um það, hvaða aðferð ætti að hafa til þess að stjórna einhverju fyrirtæki, svo réði annar fyrirtækinu árum saman og steypti því alltaf í meiri og meiri skuldir og heimtaði alltaf um leið, að hinn kæmi með ráð til að leysa vandræðin. Ég vil svara hæstv. ráðh. með því að benda á, hvernig farið var að, þegar sá flokkur, sem þessi gagnrýni kemur hjá, var hér við völd. Hann tók við fjárhag landsins í mikilli óreiðu. Hann setti í gang þörf mál í viðskiptum og framkvæmdum. Skuldir lækkuðu um 1/3. Skattar voru færðir niður, og það var hægt m. a. af því, að vaxtabyrði vegna skulda við útlönd hafði lækkað um 1/2 millj. Ég vil svara hæstv. ráðh. með því að segja: Hvernig væri fjárhagur landsins út á við nú, ef þessari stefnu hefði verið haldið áfram fram á þennan dag? Ég get hugsað, að kreppuráðstafanirnar, sem gerðar voru eftir 1930, hefðu orðið fullt svo gagnlegar, ef þá hefðu verið fullir sjóðir til þess að setja í slíkar ráðstafanir, eins og að þurfa ýmist að byggja á lántökum úr ríkissjóði eða þá að verða að sjúga meira og meira fé úr atvinnurekstrinum. Það er bara gamla og einfalda sagan, að safna í góðu árunum til vondu áranna. Það er eina ráðið til þess að komast vel yfir vondu árin. Ég skal ekki deila um nauðsyn veganna. Þeir eru auðvitað nauðsynlegir, en þeir svara þó ekki þeim, sem leggja fé í þá, aftur með fé, eins og t. d. útgerðin gerir, svo að að því leyti er þar tvennu ólíku saman að jafna. Hæstv. ráðh. svaraði út í hött, þegar hann spurði, hvernig landbúnaðurinn færi að koma afurðum sínum á markaðinn, ef ekki væru vegir. Það er rétt, þetta er gott fyrir landbúnaðinn. En það kemur ekkert til góða þeim, sem aðallega hafa lagt féð fram til veganna. Það fé rennur ekki í vasa bifreiðastjóranna, þannig að þeir geti dregið fram lífið á því. Ég vil endurtaka þá spurningu mína til hæstv. stj., hvað hún ætli að gera til þess að afstýra þeirri ógæfu, sem nú vofir yfir. Það er fullkomlega rangt, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði verið að æsa til verkfalls, en ég get sagt hæstv. ráðh. það, að ég hefi frétt um þetta verkfall eins og hann. Ég orðaði það svo í eftirmiðdaginn, að maður hefði sagt við mig, að verkfall vofði yfir, ef skatturinn væri samþ. Mér þykir ekki undarlegt, þó að megi sauma að mönnum, þangað til þeir láta til sín heyra. Ég vil segja hæstv. ráðh. það, að nú er búið að herða svo á skrúfunni, ekki eingöngu hér í Rvík, heldur einnig utan bæjarins, að ef skriða fer af stað, þá er ekki að vita, hvað hún kann að aukast. Ég segi þetta ekki sem hótun, heldur sem viðvörun. Við vitum það úr sögunni, að skattaálögur hafa á öllum tímum orðið undirrót stórra byltinga. Það þurfti ekki nema tíundina til þess að stórir landshlutar gerðu uppreisn, og mannseðlið er ekki ólíkt því, sem það var áður, en það er bara hugsað meira um það nú en áður, að ná sínum rétti á lagalegan hátt. Og stj., sem situr í jafnvöltum sessi og er búin að hlaða jafnmiklu tundri undir sig eins og þessi stj., hún ætti sannarlega að fara varlega með eld. Þótt hér sé ekki að ræða um nema eina stétt manna, sem sendir mótmæli til þingsins gegn þessum sérstaka skatti, þá er það svo, ef ekkert er um það skeytt, þá veit enginn hvað af þeirri neitun kann að hljótast í öllu því tundri, sem nú hefir safnazt saman. Hæstv. ráðh. talaði mikið um það á eldhúsdaginn út af varalögreglunni, að við ætluðum að mæta mönnum með kylfum, ef menn létu á sér heyra óánægju. Kannske hæstv. ráðh. eða ríkisstj. Ef ætli að mæta bifreiðastjórunum með kylfum? Ég vil enn spyrja, hvort stj. ætli hiklaust að leiða þá ógæfu yfir bæinn og umhverfi hans að mæta mönnum með kylfum, ef þeir eru óánægðir með gerðir hennar. Mér líkar það ekki vel, ef stj. ætlar að hafa þá aðferð, en þá finnst mér, að hún gæti farið að með meiri lempni í skattálögum sínum en hún hefir gert hingað til. Ég vil svo að síðustu endurtaka þá spurningu mína til stj., þegar er hótað verkfalli næsta morgun, þá er hún ekki of góð til að svara því, hvað hún hugsi sér að gera til þess að afstýra slíkri ógæfu.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. vildi snúa út úr því, sem ég sagði áðan, að það væri eðlilegt að taka benzínskatt hér á landi, ekki síður en annarsstaðar, þar sem vegir væru hér lakari og þyrftu fremur umbóta við. Hann vildi snúa út úr þessu með því að segja, að það væri einkennilegt að verða að borga hærra fyrir að nota mega vegi en góða vegi. Þetta er náttúrlega ekkert nema útúrsnúningur, sem ég líka benti á með því að skjóta því fram í hjá hv.þm., að það væri gert ráð fyrir því, að þetta gjald færi til að bæta vegina. Hann tók dæmi og sagði, að þetta væri hliðstætt því, að maður tæki hest á leigu, þá ætti að borga hærri leigu, ef hesturinn væri slæmur en ef hann væri góður. Þetta er útúrsnúningur, því að leigan fer ekki til að bæta hrossið, því að ef þessi skattur er kallaður leiga, þá gengur hann til að bæta þann hlut, sem notaður er. Hv. þm. sagði, að skatturinn hefði hækkað mikið síðan 1945, og það er alveg rétt. Hann bar skattinn saman við útflutninginn. Það kann að vera, að sá samanburður hafi visst gildi, en það er ekki einhlítt að bera saman skatta og tolla annarsvegar og útflutning hinsvegar. Í sumum löndum hagar viðskiptum svo til, að skattar og tollar eru miklu hærri en útflutningurinn. Þetta fer eftir því, hvernig hagar til hjá þjóðinni um verzlun og viðskipti. Eins og allir vita, þá hafa innanlandsviðskipti aukizt gífurlega síðan 1915, svo að það hefir ekki gildi út af fyrir sig að gera þennan samanburð. Þá var það hv. 1. þm. Reykv. Hann vildi fá eitthvert svar hjá stj. um það, hvað hún vildi gera gagnvart þeim hótunum, sem hann kallaði, sem hingað hefðu borizt frá bifreiðastjórum í bænum. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann hafi umboð til þess að krefjast svars við slíkri málaleitun, og mun honum engu verða svarað um þetta af mér. Þá kem ég að því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði út af gagnrýni minni á fjármálastjórn Rvíkurbæjar og fyrirspurn minni um það, hvernig Sjálfstfl. vildi koma sínum málum í framkvæmd hvernig hann ætlaði að færa niður á fjárlfrv. um 4 millj. kr. krá frá því, sem það er nú. Ég held, að allir, sem hafa hlustað á ræðu hans, hafi verið jafnnær eftir þá langloku, sem hv.þm. var með hér. Og það var ekki af neinni tilviljun, að allir voru jafnnær. Það var af yfirlögðu ráði hjá hv.þm. að ganga framhjá þessu atriði og svara því ekki. Það er af því, að það er óþægilegt fyrir sjálfstæðismenn að svara því. Þess vegna er það, að í staðinn fyrir að gefa hrein svör, þá hlaupa þeir langt aftur í liðna tímann, benda á hvernig það hefði verið 1924-1927 og hvað þeir hefðu gert þá. En það kemur bara ekkert þessu máli við. Ég spyr um það, hvernig þeir mættu því viðhorfi, sem við höfum nú fyrir okkur. Það bjargar þeim ekkert nú, þó að við yrðum fyrir því láni 1924 að fá góðæri, sem gaf stórauknar tekjur í ríkissjóð. Þá voru líka gerðar tollahækkanir til þess að leiðrétta hag ríkissjóðs. Þetta er því ekki eins mikið þrekvirki og hv.þm. vill vera láta, og kemur þar að auki ekki þessu máli við, hvernig þeir ætla að leysa þá þraut að lækka fjárl. um millj. frá því, sem nú er. Ég vil, að hv.þm. svari því afdráttarlaust, því að þótt hér séu ekki margir viðstaddir, þá er þó ekki einskis virði fyrir þá að fá upplýsingar um þetta leyndardómsfulla atriði, sem aldrei hefir verið svarað enn, hversu oft sem um hefir verið spurt. Það var líka talsvert fát á hv.þm., þegar hann var að tala um ásakanir mínar á fjármálastjórn Rvíkurbæjar, og það er ekki óvanalegt, þegar þeir eiga að verja það, sem þeir hafa gert, á sama tíma og þeir ásaka okkur fyrir skattahækkanir. Hann sagði, að það væri ekki gott að deila við mig, því að ég væri alltaf með það sama. En er það ekki von, þegar ég verð alltaf að berjast við það sama. Það gengur alltaf aftur, hversu oft sem ég kveð það niður. Ég hefi ekki heldur getað fengið svar við þeirri spurningu, sem ég hefi borið upp víst 20-30 sinnum, að gefnu tilefni frá þeim sjálfum, hvernig þeir ætli að framkvæma þetta, sem þeir hafa alltaf verið að tala um, en hefi aldrei getað fengið svar. Þeir hafa alltaf veigrað sér við þessari spurningu, og það er af því, að í sambandi við hana er svo vel hægt að fletta ofan af þeim og sýna þá hræsni, sem kemur fram hjá þessum flokki nú sem oftar. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það væri ekkert að marka, þó að fjárhagur Rvíkurbæjar væri slæmur. Hann hefir sýnilega fengið samvizkubit út af útsvarshækkuninni, enda vildi hann ekkert á hana minnast. Hann sagði, að fjárhagur Rvíkur væri erfiður, en bæjarstj. réði þar minnstu, aðallega væri það þing og stjórn, sem stjórnaði bænum. Ég minnist samt þess, að hafa séð öðru haldið fram í blöðum sjálfstæðismanna, því að þar hafa þeir haldið því fram, að fjárhagur bæjarins væri mjög svo ágætur, og þá hafa þeir ekki nefnt, að stjórn og þing réði þar miklu, heldur væri það hin ágæta stjórn sjálfstæðismanna, sem hefði komið því til leiðar. En nú, þegar hv. 1. þm. Reykv. er að sýna fram á, að fjárhagur bæjarins sé slæmur, þá eru það allt aðrir menn, sem ráða. Þá er það þingmeirihlutinn og sú vonda ríkisstj., sem öllu ræður í Reykjavík. Ég held, að það sé varla hægt að finna gleggri undanbrögð en tilraunir hv.þm. til að reyna að smeygja sér út úr þessu.

Vill hæstv. ráðh. neita því, að Alþingi geti ráðið miklu um útgjöld bæjarins?

. Ég neita því, að útsvarshækkunin, sem er 140-150% á meðalgjaldanda, sé Alþingi að kenna, heldur sjálfstæðismönnum í Rvík, og þarf ekki langt að leita til að sjá það. Það þarf ekki annað en að athuga, hvernig þeir haga þeim lið í útgjöldum bæjarins, sem þeir þykjast mest vilja spara á hjá ríkinu, sem sé launagreiðslunum. Þar eru menn, sem hafa tvöföld ráðherralaun. Varla er það Alþingi að kenna. Hv. þm. segir, að taka verði tillit til þess, að fólki hefir fjölgað í Rvík, þegar borin eru saman útgjöld bæjarins fyrr og nú. Vill hann þá ekki líka taka tillit til þess, þegar hann hér saman tolla og skatta fyrr og nú, að landsmönnum hefir fjölgað í heild? Hann gleymdi því þá. Svona er þetta allt hjá honum, allt árangurslausar tilraunir til að verja það, sem ómögulegt er að verja, því að um leið og þeir eru að deila á okkur fyrir skattrúningu, þá er þeirra flokkur í Rvík búinn að hækka heildarupphæð útsvaranna síðan 1929 um 100%, eða í raun og veru allt að 150%.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það umræðuefni, sem hér liggur aðallega fyrir, er benzínskatturinn, þó að umr. hafi farið nokkuð á við og dreif. Ég ætla að segja aðeins nokkur orð um benzínskattinn, sem nú er svo mikið deilt um. Ég er ekki í neinum vafa um það, að ástæðan til þess, að upp hefir komið nokkur óánægja út af benzínskattinnm, er að miklu leyti sú, að á undanförnum árum hefir þessum málum verið hagað þannig, að benzínskatturinn hefir verið tekinn til annars en til var ætlazt í upphafi, og þeir menn, sem hafa átt að njóta þess, að benzínskatturinn væri innheimtur til þess að láta hann ganga til vegabóta, hafa orðið fyrir mjög sárum vonbrigðum á undanförnum árum. Það er því fyrst og fremst nauðsynlegt til þess að skatturinn komi að því gagni, sem hann á að koma, að búið sé um löggjöfina eins og nú er gert í fyrsta sinn, að það er beinlínis tekið fram í sömu l., til hvers benzínskatturinn skuli fara. Þessi benzínskattur, sem hér á að lögleiða, er ekki nema fyrir eitt ár, en jafnframt er tekið fram einmitt í þeim l., sem heimila að leggja hann á, til hvers eigi að verja þeirri upphæð, sem næst á þennan hátt. Það er gert til þess, að þær vegabætur, sem framkvæma á fyrir þetta fé, komi sem hagkvæmast niður fyrir þá, sem þeirra eiga að njóta, bifreiðastjórana. Ég er ekki í neinum vafa um það, að mikið af þeirri óánægju, sem hefir risið út af þessum skatti nú, stafar af þeirri brigðmælgi, sem hefir átt sér stað í þessu máli á undanförnum árum. Ég kem nánar að þessu atriði og sögu þess, áður en ég lýk máli mínu. Það hefir verið agiterað á tvennan hátt í þessu máli, eftir því sem bezt hefir þótt við eiga á hverjum stað. hér í bænum hefir fyrst og fremst verið agiterað með því, að benzínskatturinn kæmi aðallega niður í bifreiðarstjórunum, af því að hér eru svo margir bifreiðarstjórar, og er það vitanlega gert í þeim tilgangi að fá þá til að hefja verkfall. Jafnframt er agiterað austur í sveitum, meðal þeirra, sem þurfa að kaupa flutninga með bifreiðum, og þar er því aftur á móti haldið fram, að skatturinn komi eingöngu niður á þeim, með hækkun á flutningsgjöldum. Á þennan hitt þykir það hagkvæmast að æsa upp andstöðu gegn þessum, lögum, að fá hvorn þessara aðilja til að trúa því, að benzínskatturinn komi að öllu leyti niður á þann, sem við er talað í hvert sinn. En ef þetta er rannsakað niður í kjölinn og ef málið er hugsað í sambandi við sögu bifreiðaflutninganna hér á landi, þá veit ég, að bifreiðastjórarnir hafa svo miklu þekkingu í akstri bifreiða eftir misjöfnum vegum, að þeir muni komast að þeirri niðurstöðu, að raunverulega muni það borga sig fyrir þá sjálfa að greiða þennan skatt af benzíninu, og skal ég færa þau rök fyrir því, sem hv. andstæðingar mega gjarnan hrekja, ef þeir treysta sér til þess. Þessi till. er undirbúin af vegamálastjóra, eftir að hann var búinn að dvelja erlendis síðastl. sumar, í nágrannalöndunum, og kynna sér meðferð þessara mála þar. Það þarf enginn að láta sér detta í hug að halda því fram, að benzínskatturinn sé einskonar verndartollur fyrir járnbrautirnar í þeim löndum. Saga benzínskattsins á Norðurlöndum er allt of vel kunn til þess, að slíkri fullyrðingu verði trúað. Þar var benzínskatturinn hækkaður beinlínis í þeim tilgangi að gera ákveðnar vegabætur. Og má í því sambandi benda á það, að þegar Danir hækkuðu benzínskattinn hjá sér, þá var skattinum beinlínis varið til þess að byggja brúna yfir Litla-Belti. Í Svíþjóð og Noregi hefir honum verið varið á sama hátt, til vegagerða í tilteknum svæðum, sem hagkvæmast þykir að fá framgengt fyrir þetta fé. Og það eru einmitt þessi dæmi, sem vegamálastjóri hefir lagt til grundvallar og haft hliðsjón af til rökstuðnings þessari till., þegar hann lagði hana fram fyrir stjórnina. Það er vitanlega hin mesta firra, að erlendis séu vegirnir lagðir fyrst og fullgerðir, en svo sé benzínskatturinn lagður í að því loknu. Nei, vegirnir eru byggðir jafnóðum fyrir það fé, sem benzínskatturinn gefur; þannig er það alstaðar í Norðurlöndum og þannig í það líka að verða hér. Ég hefi ekki fylgzt svo stöðugt með umr. hér í d. í dag, að ég viti, hvort getið hefir verið um, hvata skattur er á benzíninu í öðrum löndum álfunnar. En samkv. upplýsingum, sem skrifstofa vegamálastjóra hefir gefið og teknar eru eftir dönskum skýrslum í október s. l., er benzínskatturinn sem hér segir (með leyfi hæstv. forseta): Í Ítalíu og Triest .......... 49,28 aur. pr. kg. - Frakklandi ............... 47,20 - - - - Þýzkalandi ............... 35,43 - - - - Sviss ....................... 25,18 - - - - Belgíu ...................... 29,51 - - - - Englandi og Wales 16,43 - - - - Noregi ..................... 11,27 - - - - Danmörku ............... 13,00 - - - - Svíþjóð .................... 11,68 - - - Þannig mætti lengi halda áfram að telja. í Noregi er skatturinn lægstur, eða 11,27 aur. af kg.; en hér í landi er hann 4,8 aur. af kg., eða nálega 61/2 eyri lægri en í Noregi.

Þetta hefir allt verið lesið hér áður

. Já, ég gat þess, að ég hefði ekki verið hér stöðugt við í d. í dag og ekki heyrt allt, sem komið hefði fram í umr. En ég hygg, að það veiti samt sem áður ekki af því að rifja þetta upp fyrir hv. andmælendum þessa máls.

Vill ekki hæstv. ráðh. segja frá því hér í þd., hvaða land í álfunni muni vera sambærilegt við Ísland um vegagert og vegagæði?

. Jú, ég kem nú einmitt að því. - Hv. 2. þm. Rang. sagði í ræðu sinni, að bifreiðarstjórar teldu, að benzíneyðslan væri þre- eða fjórföld hér á landi við það, sem tíðkast í öðrum löndum, þar sem vegirnir væru góðir, og margfalt meiri gúmmíeyðsla og slit á bifreiðum borið saman við það, sem gerist á góðum vegum erlendis. Þó að þessi ummæli hv.þm. séu máske nokkuð öfgakennd, þá var það einmitt þetta, sem ég átti við í upphafi ræðu minnar, þegar ég sagði, að það myndi raunverulega borga sig fyrir bifreiðarstjórana að greiða þennan benzínskatt til vegabóta í landinu. Það er alveg rétt hjá hv. 2. þm. Rang., að við keyrslu bifreiða á vondum vegum fer ógrynni af fé forgörðum, borið saman við það, sem eyðst í góðum vegum, og þó skiptir það mestu máli, að hér eru bifreiðar oft liðaðar sundur á örstuttum tíma í ófært á vetrum. Bifreiðar endast yfirleitt langtum skemur hér en í nokkru öðu landi álfunnar. Það er einmitt þessi eyðsla, sem er margföld á við benzínskattinn. Það er þessi óhófseyðsla, sem benzínskatturinn í að draga úr og stöðvar, þar sem hver einasti eyrir af benzínskattinum á að ganga til þess að bæta vegina. Ein brýnasta þörf þjóðarinnar er að stöðva þá eyðslu, sem vondu vegirnir valda. Eða eigum við að láta þessa eyðslu, sem hv.þm. lýsti sjálfur með svo stórum orðum, halda áfram óhindraða? Eigum við ekki heldur að haga okkur eins og aðrar þjóðir gera í þessu efni, og fyrirbyggja hina ægilegu eyðslu á benzíni og gúmmíi og hið margfalda slit á bifreiðum? En í ýmsum tilfellum eru þær liðaðar sundur á fáum mánuðum, eins og hv. 2. þm. Rang. skýrði frá, þó að sú lýsing hans væri nokkuð ýkt. - Jú, það er engum vafa bundið, að við eigum að fara þá leið í þessu máli, eins og aðrar menningarþjóðir. Samkv. þessu frv. á einmitt að verja mestum hluta af benzínskattinum í fjölförnustu vegina hér út frá Reykjavík. Það á að slétta og malbika veginn milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og veginn inn að Elliðaám. Þessir vegir eru að vísu ekkert tiltakanlega slæmir, en þó vita a. m. k. allir bílstjórar, hve miklu sliti þeir valda á gúmmíhjólbörðum, ekki sízt í þurrkatíð. Ég er sannfærður um, að viðhaldið á þessum vegum er svo dýrt, að það hlýtur tvímælalaust að borga sig að púkka þá vel og malbika eða steypa yfir. Það er þetta, sem vegamálastjóri hefir líka lagt áherzlu á, að gert yrði, og talið það hagkvæmast samkv. reynslu annara þjóða. - Um leið og byrjað verður á malbikun þjóðvegarins eitthvað inn fyrir Elliðaár, verður jafnframt hafizt handa um byggingu nýs vegar austur yfir Hellisheiði. En það er alkunnugt, að notkun bifreiða til vetrarflutninga á gamla veginum yfir Hellisheiði er sú versta meðferð á bílum, sem hér þekkist. Það er alveg ómælt kapital, sem þannig er kastað í sjóinn, þegar verið er að brjótast á bílum í ófærð yfir heiðina. Og ég hefði gaman af að heyra því andmælt, hvort sá kostnaður sé ekki til muna þyngri skattur á bifreiðarstjórunum en benzínskatturinn. Það er einmitt þetta, sem liggur til grundvallar fyrir benzínskattinum og er höfuðatriði málsins. Nú á í fyrsta skipti að tryggja bifreiðarstjórunum og íbúum á Suðurlandsundirlendinu fullkomna vegabót austur yfir Hellisheiði, með lögbundinni ákvörðun, en það er, eins og ég tók fram í upphafi, annað aðalatriðið, að skattinum verður nú varið til nauðsynlegustu vega, þannig að bílstjórar og notendur bifreiða fá hann aftur óskiptan. Þeir hv.þm., sem nú mótmæla þessu frv., um hækkun benzínskattsins, hafa áður verið því fylgjandi á Alþingi, að benzínskattur væri hækkaður, án þess að tryggja bifreiðarstjórunum nokkrar vegabætur í staðinn. - Nei, því ófullkomnari og verri sem vegirnir eru, því meiri þörf er á því að hækka benzínskattinn. Það er einmitt lýsingin á því, hversu vegirnir eru vondir hér á landi, og hin ógurlega eyðsla, er slíkir vegir valda bifreiðareigendum, sem mælir bezt með því, að skattur sé lagður á benzínið til að bæta vegina. Þetta eru sterkustu rökin fyrir benzínskattinum, hvort heldur er hér á landi eða annarsstaðar. Það mætti auðvitað reikna nákvæmlega út, hvað hjólbarðaslit, benzíneyðsla og bifreiðarskemmdir á vondum vegum nema miklu meira tjóni og tilkostnaði fyrir bifreiðaeigendur en benzínskatturinn. En það verð ég að segja, að ég óttast ekki niðurstöðuna á þeim samanburði. Ég skal svo ekki fara miklu lengra út í þetta mál. En það var verið að minnast hér í umr. á verkfall, sem stæði fyrir dyrum. Mér er óhætt að segja, að ég veit svo mikið um það mál, að ég staðhæfi, að það er verið að leika hér í bænum sama leikinn gagnvart þessu máli og beitt hefir verið gegn sumum öðrum málum, sem vissum klíkum í bænum hefir verið meinilla við, - það er verið að tefla bilstjórunum fram til verkfalls í pólitískum tilgangi. En þeir, sem á bak við þá standa, vilja ekki sjálfir bera pólitíska ábyrgð á þessu verkfalli. Ég staðhæfi, að þeir, sem knýja fastast á í þessu máli, eru aðrir menn en bifreiðastjórarnir sjálfir.

Þetta eru rakalaus ósannindi

. Ég skal færa fram fullar sannanir fyrir þessu síðar, og hv.þm. mun þá þykja nóg um. Þetta er alveg nákvæmlega sami leikurinn og reynt var að fá bændur til að hefja gegn mjólkurlögunum í fyrravetur og húsmæðrunum hér í bænum var beitt fyrir, þegar bændur fengust ekki til þess. Ég á við mjólkurverkfallið. Hverjir stóðu á bak við konurnar í því verkfalli? Þeir, sem að því stóðu, ætla nú að beita bifreiðarstjórunum fyrir verkfalli, sem vitanlega veldur þeim sjálfum atvinnumissi og fjárhagslegu tapi. Annað geta þeir ekki upp úr því haft. En ef til vill geta einhverjir hv.þdm. borið vitni um það, hverjir standa að þessu verkfalli og hvort það verður eingöngu hafið fyrir bifreiðarstjórana.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. hefir þótt það vel vita eigandi að flytja þessa löngu ræðu eftir að við hv. 1. þm. Reykv. vorum báðir dauðir í þessum umr.  Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði ekki verið tiltekið í lögum áður, hvaða vegir yrðu lagðir fyrir þennan skatt; en það skiptir ekki miklu máli. Ég hefi áður bent á það í þessum umr., að við hefðum enga tryggingu í höndum fyrir því, að þessum lagaákvæðum um ráðstöfun á benzínskattinum yrði ekki breytt þegar á næsta þingi og þær tekjur látnar renna í hið venjulega sukk stjórnarinnar, sem mikið af tekjum ríkissjóðs hverfur í. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að veifa þeim fullyrðingum, að þetta fé verði allt notað til vegalagninga; hann getur ekki komið mönnum til að trúa því. Þetta var líka sagt á Alþingi 1932, en þau loforð voru svikin. - Það getur hugsazt að benzínskattinum verði varið til einhverra vegabóta fyrsta árið, en hvort það verður lengur, getur enginn sagt neitt ábyggilega um, og yfirlýsingum hæstv. stj. er ekki hægt að treysta í þessum efnum. Hæstv. forsrh. sagði, að við héldum því fram hér í bænum, að benzínskatturinn kæmi eingöngu niður á bifreiðarstjórunum, en í öðru orðinu heldum við því fram austur í sveitum, að skatturinn kæmi verst niður á bændum, sem þyrftu að kaupa flutninga með bifreiðum. Við höfum nú ekki haft tækifæri til þess að tala þar við bændur síðan þessi till. kom fram á þinginu. Hér kemur fram sama skilningsleysið og í öllum öðrum skattamálaflutningi stj. Hæstv. ráðh. virðist ætla, að benzínskatturinn geti ekki komið niður nema á öðrum þessara aðilja. En þetta er hinn mesti misskilningur. Vitanlega kemur benzínskatturinn niður á báðum aðilum, eða öllum sem nota benzín, alveg eins og skattar á sjávarútveginum koma jafnt niður í útgerðarmenn og sjómenn. - Hér er því hvorki um villukenningar né blekkingar á ræða, þó að svona hefði verið skýrt frá því, hvernig benzínskatturinn verkar. En hæstv. ráðh. spinnur þetta allt saman upp, það eru tilefnislausar getgátur, sem hann varpar hér fram út í loftið.  Svo var hæstv.forsrh. að skjóta sér á bak við vegamálastjóra í þessu máli. Það er nú í rauninni ekkert óeðlilegt, þó að vegamálastjóri hafi áhuga fyrir því að fá sem mest fé til þess að fullkomna vegakerfið í landinu. En það er ekki vegamálastjóri, heldur ríkisstj„ sem á að sjá um það, að þjóðinni sé ekki íþyngt um of, eða öllu heldur ofboðið með sköttum og álögum. Hæstv. ráðh. segir, að það sé hin mesta firra, sem við höfum haldið fram, að í öðrum löndum hafi verið komnir fullkomnustu bílvegir áður en þar var lagður skattur á benzínið. Þetta er vitanlega reginfjarstæða hjá hæstv. ráðh. Hvar áttu bílarnir að ganga, ef engir vegir hefðu verið til fyrir þá! - Sannleikurinn er sá, að í öllum nágrannalöndum okkar var komið ágætt vegakerfi fyrir bifreiðar, áður en farið var að leggja skatt á benzínið; en síðan hefir benzínskatturinn verið notaður til þess að færa út og stækka vegakerfið. En hvernig eru svo vegirnir hér á landi, sem okkar bílar eru keyrðir á? Hér eru að vísu nokkrir vegir sæmilega góðir, en mikill hluti vegakerfisins er lélegt, og mjög víða eru aðeins ruddir vegir, illa lagðir og grýttir, enda slita þeir bílunum á skömmum tíma. Nei, hæstv. ráðh. getur ekki talið neinum trú um það, að fyrst eigi að leggja þennan ógurlega skatt á benzínið, og svo eigi að nota þá peninga í vegi, sem hægt sé að láta bílana ganga á. Þá er sannarlega byrjað á öfugum enda. - Hann las hér upp lista yfir benzínskattinn í ýmsum löndum, og mun það vera í þriðja sinn, sem það er lesið hér í d. í dag. Ég skaut því þá fram í ræðu hans, hvaða land hann teldi sambærilegt við Ísland um vegakerfi fyrir bifreiðar; hann sagðist ætla að koma að því seinna, en gleymdi svo alveg að nefna nokkurt dæmi til samanburðar í því efni. Og meðan hæstv. ráðh. getur ekki bent á það land, sem hefir hærri benzínskatt, en jafnlélegt vegakerfi fyrir bíla, og við Íslendingar, þá er þessi samanburður hans á benzínskattinum hér og í öðrum löndum ekkert annað en hrein blekking. - Hæstv. ráðh. játaði, að það væri rétt, að það væri kostnaðarsamara að keyra bifreiðar hér á landi en annarstaðar, en sagði jafnframt, að það væru einmitt höfuðröksemdirnar fyrir því, að nauðsynlegt væri að hækka benzínskattinn. Ég held því aftur á móti fram, að fyrst eigi að leggja bílvegina, og þegar þeir eru orðnir sæmilega færir, þá er þó forsvaranlegra að hækka benzínskattinn. Annars væri þessi kenning hæstv. ráðh. nokkuð einkennileg, ef framfylgja ætti henni á öðrum sviðum. Ef það ætti t. d. á taka bryggju- og hafnargjöld af skipum, áður en búið væri að reisa bryggjurnar og gera hafnarbætur. Mér er ekki kunnugt um annað en að fyrst hafi verið reynt að klöngra upp einhverjum bryggjum, og þegar þær voru komnar, þá var hægt að innheimta bryggjugjöldin. Ég fæ ekki skilið, hvernig hægt er að réttlæta það, að bifreiðarnar skuli ekki mega sæta sömu kjörum í þessu efni eins og t. d. skipin. Farartækin verða þó að fá eitthvað í aðra hönd, og bílarnir engu síður en skipin, áður en lagður er á þá þungur skattur til vegagerða í landinu, skattur, sem eigendur og notendur bifreiðanna geta alls ekki risið undir. Ég ætla ekki að svara fjarstæðum hæstv. ráðh. út af hinu væntanlega bilstjóraverkfalli, mér er alveg ókunnugt um það, enda hefi ég ekkert um það heyrt, annað en það, sem fram kemur í bréfi því, sem stjórnir bílstjórafélaganna í Rvík hafa sent Alþingi og hv. 1. þm. Reykv. minntist á. Hæstv. ráðh. var eitthvað að dylgja um pólitískan undirróður á bak við kröfur bílstjóranna. Ég hygg, að það sé ekkert annað en tilhæfulaust fleipur. Ég held, að þar sé ekki öðrum til að dreifa en bílstjórunum sjálfum. Enda býst ég við, að þeim sé það sjálfum fullljóst, að það eru engin kostakjör, sem þeir hafa átt við að búa, og að þeir telji sig ekki ofhaldna af þeim, þó að benzínskatturinn sé ekki hækkaður frá því, sem hann er nú. Þeir þurfa því áreiðanlega engan áróður frá öðrum til þess að mótmæla benzínskattinum. En hæstv.forsrh. lét sér sæma í þessu sambandi að minnast á annað verkfall, hið svo nefnda mjólkurverkfall, sem stofnað hefði verið til hér í bænum í fyrravetur. Ég held honum hefði verið sæmra að minnast ekki á þá óstjórn á mjólkurmálunum, sem hann hefir allra manna mest átt sök á og hafði þær afleiðingar, að fjöldi af borgurum þessa bæjar var neyddur út í þetta verkfall.

Hvað höfðu þeir upp úr því annað en skömm og skaða?

. Þeir höfðu það upp úr því, á mjólkurmálin eru nú smámsaman að færast í betra horf en verið hefir á þessu ári. Svo að það er nú nokkur von til þess, að málið leysist, ráðherranum að þakkarlausu.

Það er gott, ef mjólkurmálin eru komin í það lag, sem hv.þm. er ánægður með

. Já, það færist vonandi í það horf. En hæstv.atvmrh. ætti ekki heldur að minnast á þetta mál, sem hann sjálfur og Alþfl. hefir haft að féþúfu.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég held ég geti ekki verið að eyða miklu af þessari stuttu athugasemd til þess að svara hæstv. fjmrh., þegar hann er svo skyni skroppinn og fáfróður um almenna þingsiði eins og fram kom í síðustu ræðu hans. Hann spyr, hvaða umboð þm. hafi til að gera fyrirspurnir til stj. fyrir sitt kjördæmi. Þinginu berst verkfallshótun frá stétt, sem að vísu er ekki mjög fjölmenn, en hefir þá aðstöðu, að það mundi gersamlega lama bæinn, ef henni virkilega takist að koma verkfalli á, meðan á því stæði. Þm. bæjarins spyr, hvað stj. hugsi sér að gera til að afstýra vandræðum, en ráðh. svarar bara, að hann viti ekki til, að þm. hafi neitt umboð til slíkra spurninga! Vill ekki hæstv. fjmrh. fara til Englands og spyrjast fyrir um, hvaða umboð þm. hafi til þess að gera fyrirspurnir til ríkisstj. Svo kemur þessi hæstv. ráðh. og spyr andstæðinga sína, hvað þeir vilji gera til þess að bjarga fjárhag landsins; ráðh., sem knýr áfram með liði sínu það, sem honum dettur í hug, án þess að taka nokkurt tillit til þess, hvað andstæðingarnir segja, og drepur allar till., sem þeir koma fram með. Stjórnarflokkarnir hafa engan rétt til að heimta svör um þetta af stjórnarandstæðingum; þeir verða bara að svara með verkunum, ef þeim er falið það af kjósendum. Þegar tveir menn deila um stjórn í einhverju fyrirtæki, annar hefir stjórn þess með höndum og sekkur því æ dýpra og dýpra, þá getur að vísu farið svo að lokum, að hinn sjái engin ráð til að bjarga því. Hæstv. ráðh. getur athugað muninn á þeirri stjórnarstefnu, sem tekin var upp árið 1927, og þeirri, sem réði þrjú til fjögur næstu ár á undan. Eitt atriði í þeim samanburði er t. d. það, að á fyrra tímabilinu voru skuldir ríkisins stórkostlega borgaðar niður, en síðan hafa þær sífellt hækkað. Það má minna hæstv. fjmrh. á, hvílík blóðtaka það er fyrir ríkissjóðinn og gjaldeyrisástandið í landinu, að verða nú að greiða yfir 1/2 millj. kr. í vexti og yfir 1 millj. kr. í afborganir á ári til úr landinu, þ. e. a. s., þurfa nálega 2 millj. kr. til þess að standa straum af ríkisskuldunum. Það er hlægilegt fyrir þennan ráðh. að spyrja aðra ráða. En vill hann þá nota aðstöðu sína til að fara eftir þeim ráðum, sem honum eru gefin? Annars þýðir ekki að vera að spyrja, og verður að skoða það sem hvert annað gjamm.

Hv. þm. þorir ekki að svara þessu, fremur en endranær, og það er varla von

. Þá ætla ég að svara hæstv.forsrh. örfáum orðum. Hann var að tala um agitation og hvernig hún væri rekin í sambandi við benzínskattinn. Hann sagði, að hér í Rvík væri sagt, að skatturinn lenti á bílstjórunum, en fyrir austan fjall væri sagt, að hann lenti í bændum. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh. Á hverjum telur hann, að þessi skattur lendi? Lendir hann í bændum? Vill hæstv. ráðh. segja já við því? Eða lendir hann á bifreiðastjórunum? Vill hæstv. ráðh. segja já við því? Hann veit þetta víst, úr því hann talar svona borginmannlega um það. Ein aðalvörn hæstv. ráðh. í þessu máli er sú, að það sé tryggt, að bílaskatturinn verði aðeins notaður til þess að bæta vegina fyrir þessa sömu bílstjóra. Og í hverju er svo þessi trygging fólgin? Ef maður athugar sögu málsins, virðist tryggingin ekki vera neitt smáræði ! Þegar þessi fyrsti lági bifreiðaskattur var settur í, komst það í gegn fyrir tilstilli nokkurra þm., sem voru beggja blands í málinu, að nota átti skattinn í þá einu tegund vega, sem nokkuð duga til frambúðar. Ráðstafanir voru gerðar til þess, að stofnaður væri sérstakur sjóður, sem malbika átti fyrir mestu umferðavegina. Byrjað var austur á Hellisheiði, og þó féð væri lítið, hefði verið farið að sjást gagn af því nú, ef haldið hefði verið áfram. En þá komu stjórnarskiptin 1927 og til valda komu þeir menn sem aldrei hefir haldizt á nokkrum skilding. Alveg sama þó ákveðið hafi verið með l. að verja einhverjum ákveðnum tekjum til ákveðinna hluta. Hvað varð um peningana, sem áttu að renna til þjóðleikhússins, verkamannabústaðanna, byggingar- og landnámssjóðs o. s. frv.? Það var bara komið með bráðabirgðabreyt. á l. og ákveðið, að þetta fé skyldi renna í ríkissjóð eitt einasta ár. En svo rann það í ríkissjóðinn líka næsta ár og ávallt síðan; hitt allt tóm svik. Er nokkur furða, þó maður eigi bágt með að taka það trúanlegt, þegar sömu menn koma og segjast nú í fyrsta sinni vera búnir að tryggja það, að benzínskatturinn renni til þess, sem sagt er, að hann eigi að renna til. En bílstjórarnir eiga bara að vera glaðir, því það er verið að leggja þennan skatt á fyrir þá! Ég veit ekki, hvort ég á að fara út í þau ógurlegu dularmál, sem hæstv.forsrh. hreytti hér úr sér eldrauður. Hann var að tala um einhverja menn, sem væru að tala um framgang einhverra mála einhversstaðar, og að það væri verið með hinn ósvífnasta undirróður hjá bílstjórunum. Svo var hann að blanda öðrum málum inn í þetta, einkum mjólkurmálinu, sem hv. 2. þm. Rang. sýndi fram á, að hann ætti sízt að minnast á. Því þó hæstv.forsrh. hefði enga aðra synd í samvizkunni heldur en þá, hvernig honum hafa farið úr hendi hans afskipti af því máli, þá er það eitt nóg til þess, að a. m. k. menn hér í Rvík og nágrenninu ættu ekki að trúa honum fyrir mörgum málum. Hann var að tala um bændaverkfall, sem sett hefði verið á fyrir pólitískan undirróður. Ég get vel unnað hæstv. ráðh. að segja það, að bændur hér í kring, sem sérstaklega standa að mjólkursölunni, séu ginningarfífl einhverra pólitískra snata hér í Rvík. Þeim er náttúrlega alveg sama, hvort þeir fá meira eða minna fyrir mjólkina og hvort þeir fá að ráða þessum málum sínum sjálfir eða ekki; þeir eru bara ginningarfífl einhverra vondra Rvíkinga. Þetta er nú lýsingin, sem hæstv. ráðh. gefur bændunum hér í nágrenninu. Ég verð að segja það, eins og ég hefi áður tekið fram, að mér eru ekki kunn tildrög þess verkfalls, sem nú er hótað. Ég heyri bara eins og aðrir, að menn eru ákaflega óánægðir með þennan nýja benzínskatt, og ég er ekkert hissa á því; menn með slæma afkomu eru yfirleitt mjög viðkvæmir fyrir því, ef leggja á á þá nýja skatta. Að samtökum bílstjóranna veit ég ekki betur en Alþýðusambandið hafi mest unnið, og þau séu mest í þeim herbúðum. Eftir blöðunum að dæma hafa forgöngumenn verkfallsins talað við forseta Alþýðusambandsins; um aðra pólitíska menn veit ég ekkert í þessu sambandi. Ég mundi ekki mæla því bót, hvaða flokkur sem væri að róa undir, ef það væri í pólitískum tilgangi, en mér finnst skatturinn næg ástæða fyrir þessu verkfalli. Hitt er algerlega ósæmilegt af manni í slíkri stöðu eins og hæstv.forsrh., að standa upp og hreyta úr sér gersamlega órökstuddum ummælum og ósæmilegum að öllu leyti. Það er eins og hann viti ekki neitt, hvað hann er að segja, nema hvað hann vill reyna að klína einhverjum pólitískum skömmum á einhvern pólitískan andstæðing.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: þykir verra, að hv. andstæðingar eru ekki allir við, en ég sé, að hv. 2. þm. Rang. er kominn inn í d., en hann er annar þeirra, sem ég þarf helzt að svara. Það kom fram í ræðu hans, og jafnframt hjá hv. 1. þm. Reykv., að það væri hægt að svíkja bifreiðastjórana í þessu máli. Ég neita því ekki, að það er hægt. En reynslan verður að skera úr um það, hvort það verður gert. Ég held því fram, að það verði ekki gert, og að það sé farið inn á nýja braut, þar sem jafnframt því, að skatturinn er lögleiddur, er ákveðið, í hvaða vegagerðir hann á að fara. Þessi nýbreytni er tekin upp, og liggja tillögur vegamálastjóra til grundvallar fyrir þeirri skiptingu, sem þar er gerð. Það er gert ráð fyrir að taka upp svipaða aðferð og tíðkast erlendis. Svíar hafa t. d. búið. sér til einskonar 5 ára áætlun með bensínskattinum, og er þar ákveðið, í hvað hann á að fara næstu 5 ár. Svipað fyrirkomulag er í Danmörku, eins og ég benti á í fyrri ræðu minni. En við treystum okkur ekki til þess að ákveða þetta hér fyrir meira en eitt ár í einu. Eins og ég sagði áður, þá fannst okkur ekki vera hægt að réttlæta það að leggja þennan skatt á, nema gera jafnframt grein fyrir því, til hvers hann ætti að fara, og þá er fyrst ástæða fyrir bifreiðastjórana að kvarta, ef það er svikið. Hv. þm. talaði um, að það væru við framsóknarmenn, sem hefðum svikið viðvíkjandi benzínskattinum, og það myndi því geta farið svo, að við gengum það aftur. En ég vil í þessu sambandi benda á það, að frá árinu 1927, á því tímabili, sem framsóknarmenn hafa farið með völdin, hefir meira verið unnið að vegagerðum en nokkurntíma áður á jafnlöngum tíma. Voru þetta svik frá framsóknarmönnum? Nei, þeir hafa ekki svikið neitt, því það hefir sennilega aldrei verið gert jafnmikið að vegabótum á svona stuttum tíma í nokkru nágrannalandi okkar. En hvernig fór eftir að sambræðslustj. tók við völdum? Þá var malbikunin ekki framkvæmd. Og ég hafði ekki tekið eftir því, fyrr en fyrir nokkrum dögum, að eftir landsreikningunum að dæma, þá hefir ekki verið notuð nærri öll sú fjárhæð, sem verja átti til vegabóta árið 1932, eins og t. d. til Holtavörðuheiðar, sem er slæmur farartálmi á leiðinni norður. Þar hefir ekki verið notað það, sem lagt var fram í fjárl. Alþ. lagði þá líka á benzínskatt, sem var notaður í annað. Og þó að það hafi verið gert, þá var það unnið upp með stórfelldum vegagerðum, sem voru framkvæmdar á tímabilinu á undan. Hv. þm. minntist á það enn á ný, að vegirnir hér á landi væru slæmir. Því er auðvitað ekki hægt að neita. En vegirnir eru slæmir m. a. vegna þess, að við höfum ekki fyrr tekið upp það fyrirkomulag að gera þessa áætlun um vegagerð í sambandi við benzínskattinn, sem nú er verið að reyna að koma á og er í fullu samræmi við það, sem gert hefir verið annarsstaðar. Hv. 2. þm. Rang. lagði sérstaklega mikið upp úr því í ræðu sinni, að fyrst ætti að leggja vegina, og síðan ætti að leggja á benzínskattinn. Og hann tók í því sambandi áður þá samlíkingu, að hafnargjöldin væru ekki lögð á áður en hafnirnar væru gerðar. Hann sagði, að það væri ekki þannig, að hafnargjöldin væru lögð á fyrst, og hafnirnar byggðar á eftir. Í þessu sambandi vil ég benda honum á þá rökskekkju, sem þarna kemur fram, því eins og ég hefi bent honum á áður, þá hefir á stuttum tíma verið lagt meira í vegagerðir hér en í nokkru nágrannalandi okkar. En það er eitt af því, sem andstæðingarnir hafa ráðizt á framsóknarstj. fyrir, að hún hafi lagt mikið fé í vegi og brýr. Viðvíkjandi hinu atriðinu, um bryggjurnar og hafnirnar, þá er að ýmsu leyti viðhöfð sama aðferðin. Ég veit ekki betur en að Rvíkurhöfn sé enn ekki nema að nokkru leyti byggð, og þó er fyrir löngu farið að taka hafnargjöld. Rvíkurhöfn hefir áreiðanlega ekki verið lengra komin að sínu leyti, þegar farið var að taka hafnargjöld, heldur en vegakaflarnir eru komnir nú þegar. En þar sem hafnargjöldin eru, þá er innheimt fjárupphæð til þess að byggja og endurbæta höfnina á hverjum tíma. En það er sama aðferðin og við leggjum nú til, að sé viðhöfð með vegina. Fyrir hvaða fé hefir hinn svokallaði „Sprengisandur“ við Rvíkurhöfn verið byggður, eða hafnarvirkið í Vestmannaeyjum, sem kostaði stórfé? Þetta hvort tveggja hefir verið byggt fyrir skatt þann, sem innheimtur hefir verið í hafnargjöldum. Þetta er ein og sama aðferðin og sú, sem á að viðhafa viðvíkjandi vegunum, þar sem benzínskatturinn er lagður á til þess að byggja þá og endurbæta þá. Ég vék að því í fyrri ræðu minni, og ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka margt af því, sem ég þá sagði, og því síður þar sem hv. 2. þm. Rang. minntist ekki á það, hvernig útreikningurinn verður, ef tekið er tillit til þess, hvað hinir vondu vegir kosta bílaeigendur í benzíneyðslu og sliti á gúmmíi. Þetta er eitt af höfuðatriðunum í þessu máli, og lagði ég sérstaka áherzlu á það í fyrri ræðu minni. Hv. 1. þm. Reykv. þarf ekki mörgu að svara. Það, sem fram kom í ræðu hans, voru að miklu leyti sömu atriðin og fram komu í ræðu hv. 2. þm. Rang., en þeim hefi ég verið að svara. Hann var ákaflega orðvar, eins og hann er vanalega, þessi hv. guðfræðiprófessor, sem við höfum þá ánægju að hafa hér í þessari hv. d. Hann kallaði fjmrh. gjammara, og viðhafði önnur slík orð. Hann talaði einnig um svik og pretti. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara þessu, því að það er vanalega ekki gert. Hann spurði að því, á hverjum benzínskatturinn myndi lenda. Ég hefi bent á það áður, að þó að ég hafi ekki mikla reynslu í bifreiðaakstri, þá hefi ég séð, hvernig bílarnir fara á hinum vondu vegum, t. d. hér í nágrenni Rvíkur, en vegirnir eru þar sérstaklega öldóttir. Á slíkum vegum liðast bifreiðarnar smátt og smátt í sundur, og sérstaklega er eyðslan mikil á gúmmíi. Það má því gera ráð fyrir, að með betri meðferð á bifreiðunum, minni eyðslu á benzíni og gúmmíi, muni skatturinn ekki verða til þess að íþyngja þeim mikið, sem bílana eiga, ef allt er reiknað. Og það er þetta, sem er það stóra atriði í málinu. Hinsvegar verða bílstjórar að leitast fyrir um það, hvort þeir geti ekki að einhverju leyti velt af sér þessari litlu hækkun með auknum fargjöldum. Hinu held ég hiklaust fram - og það er fróðlegt að gera þann útreikning, sem ég talaði um áðan -, að jafnvel þótt ekki sé hækkaður taxti, þá munu bifreiðarstjórar ekki tapa. Það er vegna þess, hve bifreiðar fara illa á þessum lélegu vegum. Þetta er reynsla alstaðar annarsstaðar, að slíkur skattur til vega margborgar sig fyrir þá, sem um vegina aka. Þetta verðum við að taka með í þessu máli, ef við viljum hugsa það niður í kjölinn. Það var minnzt hér á mjólkurmálið. Ekki skal ég lengja umr. með því að tala um það mál. Það var sagt, að ég hefði komið með ósannindi út af því, sérstaklega að ég sagði það hafa verið pólitískt. Því var þannig svarað, að þau ummæli voru viðlíka sönn og það, sem ég sagði, að bak við bifreiðarstjórana væru pólitísk öfl. Ég ætla að una við, að það sé kallað viðlíka satt, að þessi tvö mál séu af pólitískum toga spunnin.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal vera stuttorður, þar sem líka þeir þm., sem ég átti orðastað við, eru dauðir. Hv. 5. landsk. talaði um, að það hefði komizt inn í frv., í Nd. heimild til að undanþiggja ávexti tolli, og það er alveg rétt. En það var gegn mínum vilja. Ég lýsti yfir, að ég væri henni mótfallinn, og lýsti yfir, að heimildina myndi ég ekki nota. Var það vitað áður en til atkv. var gengið í deildinni. Ég hefi nú æðimikið rætt við þennan hv.þm. um hollustu ávaxta í sambandi við aðra fæðu, sem á boðstóðum er hér á landi. En af því að hann var að vísa í umsögn sérfræðinga, þá leyfi ég mér að minna á það, sem mér var sagt af fróðum manni nýlega. Hér var á ferð kona ein útlend, sem heitir Johanne Christensen, sem að því er sagt var hafði mjög mikið vit á þessu máli og hafði kynnt sér það mjög vel. Hélt hún því fram - að mér er sagt -, að hollast væri í hverju landi að nota sem mest fæðu, sem framleidd er í landinu, og að fæða, sem flutt væri að, tapaði meira eða minna af sínu gildi við langa flutninga og geymslu. Ég er satt að segja hissa, ef hv. 5. landsk. hefir ekki tekið eftir þessu. Ég hygg, að þetta séu réttar skoðanir. Og ég held því hiklaust fram, að þetta sé rétt stefna eins og gjaldeyri er háttað nú, að leggja höft á erlendar vörur ýmsar og auka með því sölu innlendra vara, sem duga okkur eins vel eða betur. Það er enginn vafi, að íslenzkt grænmeti og jarðávextir og íslenzk mjólk geti fullkomlega komið í stað útlendra ávaxta. Hinsvegar munu ávextir verða keyptir eftir sem áður, þrátt fyrir tollinn, m. a. af því, að það er nauðsynlegt vegna viðskipta okkar við Suðurlönd; enda er alls ekki lagt á ávextina til þess að fyrirbyggja flutning til landsins, heldur til þess að ríkissjóður fái styrk. Ég skal ekki segja, að ekki komi til mála, að ég noti þessa heimild, ef einhverjir sjúkir þyrftu á að halda. En í öðrum kringumstæðum gæti það ekki orðið. Við hv. 1. þm. Reykv. ætla ég ekki meira að segja. Hann hefir ekki svarað þessari margumræddu spurningu minni, og finnst mér það harla einkennilegt. Ég hélt hann hefði þá trú á málstað Sjálfstfl., að honum væri ánægja að skýra frá, hvað þeir ætluðu að gera þjóðinni til bjargar, ef þeir hefðu aðstöðu til að ráða. En það er ómögulegt að fá Sjálfstfl. til þess; þeir fara undan í flæmingi og vilja engu svara. Þetta er út af fyrir sig bezta viðurkenningin, sem hægt er að fá fyrir því, að sú afstaða, sem flokkurinn tekur í stjórnarandstöðu, er algerlega óhæf og svo ábyrgðarlaus, að firnum sætir. Hann sagði, að við mundum ekki vilja notfæra ráð, sem hann kynni að búa yfir. Það er alls ekki í því skyni, sem ég bað hann að gefa þetta upp, heldur til þess, að mönnum gæfist kostur á að bera saman þeirra fjármálastefnu, sem hann telur ágæta, en heldur vandlega leyndri, við það, sem gert er nú.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Þetta frv. hefir tekið þeim breyt. í Nd., að samkv. 1. gr. er heimild fyrir atvmrh. að mæla svo fyrir sem þar er sagt. Einnig er í 2. gr. breytt afli loftskeytastöðvanna frá því, sem í frv. var fyrst. - Þrátt fyrir þessar breyt. get ég sætt mig við frv., úr því sem komið er, og vænti þess, að d. fallizt á að samþ. frv.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal viðurkenna, að breyt. á frv. í Nd. hafa fært það nær því, sem hægt er að ganga að. En samt eru enn á því þeir agnúar, sem ég og fleiri höfðu aðallega á móti því, sem sé kostnaðaratriðið fyrir þau skip, sem eiga hlut að máli. Ég man ekki með vissu, hvort það var komið í frv., þegar málið fór héðan, að landssíminn skyldi leigja stöðvar, og það léttir dálítið stofnkostnaðinn. En það, sem er náttúrlega aðalatriðið og aðalkostnaðinn, er starfræksla stöðvanna. Og það er ekki nema blekking til að afla fylgis við þetta frv., að í stað þess að upprunalega frv. gerði ráð fyrir fullkomlega starfræktri loft skeytastöð, skuli aðeins hafa á skipinu mann með loftskeytaprófi. Vitanlega geta samtök loftskeytamanna krafizt, að reglulegur loftskeytamaður sé á skipunum, og því verður ekki á móti staðið. Á þessum skipum eru yfirleitt þeir menn í förum, sem ekki hafa lært loftskeytafræði og hafa engan tíma til þess að fara á skóla og læra „morse“ og annað, sem þarf til. Í öðru lagi eru þeir í þeim aldri yfirleitt, að talið er útilokað, að menn geti lært slíkt. Síðast en ekki sízt er sá mikli kostnaður, sem myndi koma á þessi skip, sem eru í íslenzkum höndum. Hinn upphaflegi kostnaður er auðvitað mikill, en þó hefi hvorki ég né aðrir andmælendur lagt höfuðáherzlu á það, heldur er það starfrækslan, sem mundi gleypa þann litla hugsanlega ágóða, en sem reikningarnir sýna, að enginn er. Þessi skip eru rekin nú með þeirri afkomu, að ég hygg, að allir eigendur óski að geta losað sig við þau. Hv. flm. brýnir mig á því, að ég skrifi fagurlega um tryggingu og öryggi sjómanna, en við annan tón kveði í ræðu minni. Ég hefi ekki sagt eitt einasta orð í þessu máli um það, að ekki beri að tryggja líf sjómanna sem bezt. En ég veit og þm. veit það eins vel og ég, að það er ekkert til, sem heitir að tryggja virkilega öryggi sjómanna. Þetta má tryggja að vissu marki, en aldrei meira. Eina tryggingin, sem dugar, er, að menn fari ekki á sjó. Og það er tryggt með þessu frv., því að þessi skip verða sennilega að lenda, ef þessi l. ná samþ., íslenzkir sjómenn hætta að sigla þessum skipum sínum til annara landa. Er þá öryggi sjómannanna tryggt gagnvart þeim skipum. Veit ég ekki, hvort menn óska eftir því. Það eru ekki fáar fjölskyldur, sem framfærslu hafa af siglingum á þessum skipum. Þau eru sæmilega útbúin og allstór. Er sennilega miklu minni hætta að sigla á þeim skipum, sem eru tiltölulega mikið af tímanum úti í rúmsjó, heldur en að vera í ýmsum skipum og bátum, sem að mestu hafast við nálægt landi, En einmitt nálægt landi, þar sem mest er hættan, er alveg eins hægt að tryggja öryggi þessara skipa miklu ódýrar með talstöðvum, sem hver matur getur starfrækt. Þetta benti ég á vita 2. umr. En hvernig stendur á því, að þeir, sent ekki vilja hugsa neitt um annat en öryggi, hvað sem lítur því, hvort nokkur maður hefir nokkurt fjárhagslegt öryggi með því að leggja út í slíkan kostnað, heimta ekki eitthvert geysimikið hámark um stærð skipa, t. d. að enginn megi stíga í skip, sem er minna en 10 þús. smálestir? Það er vitaskuld, að hv.flm. og ég erum sammála um það, að tryggja beri öryggi manna á sjó eins langt og mögulegt er á þann hátt, að hlutaðeigandi fyrirtæki geti staðizt kostnaðinn. Það er svo, að í mörgu er ekki hægt að fá allar óskir uppfylltar. Við getum ekki malbikað alla vegi, gert alstaðar stórar hafnir og radiovita og brúað hverja stóra og smáa á. Við viljum mikið framkvæma, en framkvæmdir okkar hljóta að mótast af hinni raunverulegu getu. Ég hefi ekki sett markið hærra en það, að séð sé fyrir eins miklu öryggi eins og yfirleitt er hægt í okkar landi að veita sjómönnum, þannig að kostnaðarinn sligi ekki starfræksluna, svo að það öryggi fáist, að hún haldi áfram. Eingöngu í þessu greinir okkur á. Umr. um þetta mál og svipuð eiga að fara fram á sómasamlegum grundvelli og lausar við þær skríldylgjur, sem menn of mikið temja sér, svo sem það, að við viljum sjómenn feiga og gera allt til að drepa þá. Það er ósæmilegur málaflutningur. Ég hefi sannfært mig um það, að þessi skip, sent hér eiga að máli, mega engu við sína miklu rekstrarörðugleika bæta, heldur verða að gera allt, sem hægt er, til að draga úr rekstrarkostnaðinum, til þess að geta verið í íslenzkum höndum áfram, en í því er mikil nauðsyn. Þó að þetta frv. hafi tekið nokkrum breyt. í Nd., til að létta kostnaðinn, þá er stærsta atriðið því miður aðeins þýðingarlaus orðabreyting, og get ég því ekki greitt frv. atkv. í þessari mynd.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil aðeins benda enn á ný á það, sem hv. 1. þm. Reykv. minntist á, að útgerðarkostnaður er svo geipilega hár hjá okkur, að í kaupinu einu munar 22 þús. kr. á ári á vöruflutningaskipi hverju, samanborið við norsku skipin. Við eigum að keppa við þessi skip. Það er ekki hægt fyrir þá, sem þungavöru flytja, eins og fisk, að neita lægstu tilboðum. Flutningsgjald fyrir okkar fisk árlega er á aðra millj. króna. Tjáir því eigi annað en taka lægstu tilboðum, annars fá fiskimenn og sjómenn ekki upp borinn kostnað af fiskveiðunum. Með auknum kostnaði hlýtur svo að fara, að þessi vísir til útgerðar, sem hér er, leggist niður. Það er óhugsandi annað. Hitt er og alveg víst, að eins mikið öryggi fæst með talstöð sem loftskeytastöð. Talstöðvar eru fremur ódýrar að kaupa og í rekstri, þarf engan sérstakan mann. Fyrir tveimur dögum talaði ég við skip, sent var 20-30 mílur út af Boston, héðan frá talstöð í Rvík, auðvitað gegnum stöðina í Boston. Heyrðist eins vel og í talsíma hér innanbæjar. Enda er talið, að þessar stöðvar nái um 600 mílur til lands. Og framfarir á þessu sviði eru miklar. Mikið af þeim þýzku togurum, sem hér eru við land, hafa ekkert annað en talstöðvar og ná oft til Þýzkalands. Þess vegna er hin mesta fásinna að segja, að öryggi sé meira með loftskeytastöðvum. Fiskimönnum vorum þarf að veita meira öryggi. Það verður ekki betur gert en með talstöðvum og hlustunarstöðvum víða um landið og hafa varðstöð opna helzt allan sólarhringinn. Þar með veitum við þessum fjölmennasta hóp í sjómannastétt landsins bezt öryggi. Að því hefði þetta frv. átt að stefna, miklu fremur en að veita nokkrum mönnum atvinnu við loftskeytastarf. Það verður líka skammgóður vermir, ef haldið er áfram að hrúga kostnaði á þessa útgerð, sem allir vita, að er rekin með tapi, þó að kannske hafi komið fyrir hagnaður hjá félagi einstök ár við það, að skip þess hefir strandað. Ef við íþyngjum þessari útgerð, verða skipin að hætta og bankarnir vilja engan styrk veita. Atvinnuleysi sjómannanna blasir við.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. getur miklazt af því, að hann er ekki íhaldssamur á annara manna fé, en ég vona, að hann geti miklazt af því að vera ekki íhaldssamur á sitt eigið fé. Hann getur brigzlað mér og öðrum fyrir að vilja spara annara fé, þannig að atvinnuvegur, sem við annars getum ef til vill haldið uppi, leggist ekki alveg í kalda kol vegna óþolandi skatta og álaga, en það er einmitt það, sem hv.þm. virðist vilja, því að hann sagði í gær, að stefna sín væri að eyðileggja þjóðfélagið, ekki þjóðskipulagið, heldur þjóðfélagið sjálft. 

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. verður að afsaka, þótt ég vilji ekki fara eftir vottorði frá honum um það, hvenær ég held sömu ræðuna, sem ég hefi flutt einhverntíma áður en ekki. Fyrst ég tók þátt í umr. um þetta mál ber í fyrra skiptið, og það hefir tekið dálitlum breytingum síðan, þá finnst mér eðlilegt að gera grein fyrir því, að þær breytingar eru í mínum augum ekki það stórvægilegar, að það hafi getað breytt afstöðu minni til þessa máls. Þar sem ég hefi ekki getað látið sannfærazt af rökum þessa frv., þá held ég varla, að hægt sé að ætlazt til þess, að ég láti sannfærast, þótt einhverjir hafi samþ. þetta í hv.Nd. Það hljóta menn að afsaka hjá mér. Annars get ég vel trúað, að ýmsum hv.þm., bæði í hv.Nd. og ef til vill hér líka, sé sama þótt þeir samþ. þetta frv., vegna þess að þeim er kunnugt um það, að hagur þessara fyrirtækja, sem hér um ræðir, er svo bágborinn, að búast má við, að frv. það, sem hér liggur fyrir, komi aldrei til framkvæmda, vegna þess að eigendur skipanna reyni að losna við þau, áður en þessi tilvonandi lög komast í framkvæmd. Það er satt, sem hv.þm. sagði, að það er mönnum vitanlega mikið áhyggjuefni, hversu mikinn skatt sjórinn tekur af þjóðinni í ári hverju, en sjórinn var byrjaður að heimta þennan skatt áður en þessir voðalegu manndrápsbollar komu til sögunnar. Það hafa líka getað komið slys fyrir skip, sem hafa loftskeyti, enda þótt þau séu óneitanlega mjög þýðingarmikið slysavarnartæki. Hv. þm. var að brigzla mér um hræsni í sambandi við grein, sem ég skrifaði um slys, og hafði ég minnzt á það, að það þyrfti nauðsynlega að gera það, sem hægt væri, til þess að koma í veg fyrir slysin. Ég veit ekki, hvers vegna hv.þm. heldur, að ég sé öðruvísi innrættur en allir aðrir og geti ekki komizt við, þegar fregnir berast um það, að heilar skipshafnir hafi farizt. En ef þessi hv.þm. er að briglza mér um hræsni, þá held ég, að það megi snúa því upp á hann sjálfan, því að það má segja, að það sé gott að ganga hér um og halda ræður um það, hversu nauðsynlegt sé að verjast atvinnuleysinu, og gera svo við hvert tækifæri það sem unnt er, til þess að lama atvinnufyrirtækin. Í þessu tilfelli kemur það glöggt í ljós, þar sem það er kunnugt, að það munar aðeins nokkrum þúsundum króna, hvort þau atvinnufyrirtæki, sem hér um ræðir, geti starfað áfram eða ekki; og það yrðu a. m. k. nokkrir tugir fjölskyldna atvinnulausir, ef skipin væru seld til útlanda. Það stappar vissulega nærri hræsni að vera að tala um böl atvinnuleysisins, en vilja svo alls ekki gera neitt til þess að létta undir með mergsognum atvinnufyrirtækjum, til þess að þau geti haldið áfram að veita mönnum atvinnu.

Frsm. (Páll Hermannsson) [óyfirl.]: Ég geri ráð fyrir, að hv. dm. líti svo á, að þetta lagafrv. megi telja eitt af merkustu málum, sem liggja fyrir Alþingi. En af því að engar umr. fóru fram hér við 1. umr. þykir mér rétt að segja fáein orð um frv. almennt. Skal ég taka það fram, að það geri ég fyrir eigin reikning, en ekki n. Eins og sest á nál. á þskj. 903, er lítið verk, sem allshn. hefir lagt í þetta mál, af eðlilegum ástæðum. Það er svo um framfærslu þeirra manna, sem ekki geta framfært sig sjálfir, að þeir munu lengstum koma öðru fólki við á einn eður annan hátt. Það þarf varla að búast við því fyrst um sinn, að ekki þrjóti einhverja um að sjá sér farborða og að aðrir þurfi að taka við, svo hefir verið löngum og verður sennilega lengi enn. Það má vekja athygli á því þegar í byrjun, að þetta frv. hefir annað nafn en var í eldri löggjöf um þetta efni. Og er það tákn þess, að í frv. er reynt að komast svo að orði, að það særi sem minnst þá, er þurfa að njóta. Það er vitanlegt, að þrot manna stafa miklu oftar af óviðráðanlegum ástæðum, slysum, veikindum o. fl., og þá er sjálfsagt að særa sem minnst tilfinningar þeirra, þó hitt komi vitanlega einnig fyrir, að menn lenda í bjargarþroti vegna drykkjuskapar eða annarar ómennsku, en þá er ekki heldur til bóta að nota orð, sem við þekkjum öll, að er viðkvæmt fyrir tilfinningar þessa fólks, ómenningin verður ekki bætt með særingum. Í öðru lagi get ég bent á, að í frv. þessu er gert tilraun að raða skipulegar niður efni en gert hefir verið áður. Í fátækralögunum var því raðað í 4 kafla, einn var um framfærsluskyldu, annar um framfærslusveit, þriðji um hvernig haga skyldi styrkveitingu og fjórði um vald sveitarstjórna. Þessu frv. er skipt í 5 kafla, þannig að þægilegra verði að finna í lögunum það, sem menn þurfa að svipast eftir. - Fyrsti kafli er um framfærsluskyldu, annar er um framfærslurétt, báðir tilsvarandi 2 fyrstu köflum fátækralaganna. - Þriðji kafli er um styrk með börnum ekkna, og er algert nýmæli. Það hefir verið svo undanfarið, að ef kona hefir misst mann sinn og átt fyrir börnum að sjá, hefir hún ekki átt annars úrkosta en segja sig til sveitar, hafi hún sjálf verið í fátækt eða fjárþroti. Aftur hafa önnur ákvæði gilt um konur, sem átt hafa börn utan hjónabands, þar hefir verið svo, að faðirinn hefir verið skyldaður að sjá um þau með úrskurði, og hefir þá sveitin séð um framfærslu að hans hluta, ef hann hefir ekki greitt, án þess að móðurinni væri reiknað til skuldar. Í þessum þriðja kafla er gerð tilraun til þess að láta þær mæður, sem átt hafa börn í hjónabandi, ekki verða réttlægri en hinar, sem hafa átt þau utan hjónabands. - Fjórði kaflinn er um stjórn framfærslumálanna, og er því breytt frá því, sem var. Var sú breyt. meiri í fyrstu, eins og við gengum frá frv., en var breytt aftur í hv.Nd. Breyt. er aðallega innifalin í því, að ætlazt er til, að í kaupstöðum sé sérstök nefnd manna, sem starfi að fátækramálum á ábyrgð bæjarstjórnanna. - Fimmti kaflinn er um tilhögun styrkveitinga og sjötti kafli er um vald sveitarstjórna yfir styrkþegum. - Sjöundi kafli er um viðskipti sveitarstjórna og endurgreiðslur framfærslustyrks. - Áttundi kafli er um jöfnuð framfærslukostnaðar, og er þar gert ráð fyrir, að ríkið hlaupi undir bagga með þeim sveitarfélögum, sem bera hann of þungann. - Níundi kafli er niðurlagsákvæði. Þykir mér rétt að geta þess, að eins og frv. var frá hendi okkar, sem sömdum það, var einum kafla fleira, sem sé um það, hvernig fara skyldi með skuldir sveitarfélaganna innbyrðis, þegar lög þessi öðluðust gildi. Nú er svo komið, að fjöldi sveitarfélaga í landinu skuldar öðrum sveitarfélögum og bæjarfélögum stórar upphæðir vegna framfærslu þurfamanna, sem hafa dvalið annarsstaðar en í sinni eigin framfærslusveit; eru lang mest brögð að þessu í kaupstöðunum, þannig að þar er fjöldi manna, sem undanfarið hafa að réttu lagi átt að vera á framfærslu í ýmsum sveitarfélögum úti um land, sem ekki hafa svo getað borgað þær fjárupphæðir, sem þurfti að leggja fram þeim til framfærslu í kaupstöðunum. Það verður ekki vitað með vissu, hversu miklar þessar fjárfúlgur eru, en þeir, sem bezt ættu að vita um þetta, telja, að það nálgist 1 millj. kr. Eins og gengið var frá frv. af hálfu þeirra, sem sömdu það, var kafli um þetta atriði, og ég verð á telja, að ekki megi skilja svo við þessa lagasetningu, að ekki séu gerðar ráðstafanir til þess að gera upp þessi viðskipti milli sveitarfélaganna. Í þessu sambandi má minna á það, að fyrir þessu þingi liggur lagafrv., sem maður vonar, að verði samþ., sem sé frv. til l. um viðauka við kreppulánalöggjöfina, þar sem gert er ráð fyrir, að komið verði á heilbrigðari grundvöll fjármálaviðskiptum bæjar- og sveitarfélaga, sérstaklega að því, er snertir þeirra lausu og óveðtryggðu viðskipti, en undir það heyra þessar framfærsluskuldir, sem myndast hafa milli sveitarfélaganna. Ég geri ekki ráð fyrir, að það þyki rétt að eyða löngu máli í að tala um þetta frv. almennt; þó þykir mér rétt að drepa dálítið á vissar gr. í frv., en ég mun ekki gera það nema að litlu leyti, sérstaklega vegna þess, að það liggur ekki fyrir nein brtt. við frv. Ég vil þá byrja með því að minnast á 12. gr. frv., 1. gr. í 2. kafla, því að hún fjallar í rauninni um þá höfuðbreytingu, sem þetta frv. gerir ráð fyrir frá því fyrirkomulagi, sem gilt hefir áður. Í þessari gr. er sagt, að sérhver íslenzkur ríkisborgari, eldri en 16 ára, skuli eiga framfærslurétt í heimasveit sinni, en það er þar, sem maðurinn á lögheimili. Þetta er algerð breyting frá þeim reglum, sem gilt hafa að undanförnu í þessu efni. Ég hirði ekki um að fara að rekja, hver sú regla hefir verið, en það nægir að benda á það, að það hefir verið algengt, að þó maður hafði dvalið lengi í einu eða öðru sveitar- eða bæjarfélagi og orðið þar þurfandi, þá hefir oft að því rekið að orðið hefir að krefjazt þess framfærslueyris ýmist hjá því sveitarfélagi, sem talið er, að viðkomandi maður hafi unnið sér sveit í, eða hjá því sveitarfélagi, sem hann hefir fæðzt í. Þetta ákvæði hverfur, og framvegis er ætlazt til þess, að hvert sveitarfélag sé skylt til þess að framfæra þá, sem þar eiga heimili og verða þurfandi fyrir framfærslu, en enga aðra. - Ég hef áður minnzt á 3. kafla, sem er nýr og fjallar um styrk með börnum ekkna, og sé ég ekki ástæðu til þess að tala neitt frekar um það. - Í 27. gr. er svo ákveðið, að ráðh. skuli hafa yfirstjórn allra framfærslumála. Mér þykir rétt að geta þess, að í þessari grein var upphaflega af hálfu þeirra, sem sömdu frv., ákvæði um það, að ráðh. skyldi vera heimilt á setja á stofn sérstakt embætti, svokallað framfærslustjóraembætti. Þeir, sem sömdu frv., voru sjálfir þeirrar skoðunar, að það kynni að verða hentugra í framtíðinni, að ákveðinn yrði sérstakur maður til þess að hafa þetta starf á hendi, en þó var þessari hugmynd kastað fram eins vel til íhugunar fyrir menn eins og að það væri talið sjálfsagt, en þetta atriði hefir Nd. fellt burt úr frv. - Það er rétt að taka það fram, að í þessu frv. er gert ráð fyrir að halda framfærsluskyldu foreldra gagnvart börnunum og barna gagnvart foreldrum, eins og verið hefir. Það hafa heyrzt raddir um það, að ósanngjarnt væri, að foreldrar væru skyldugir til þess að framfæra börn sín, eftir að þau eru farin að geta bjargað sér sjálf, og eins hitt, að börn væru skyld til að framfæra foreldra sína, en þeir, sem sömdu frv., álitu, að enda þótt þetta kynni að orka tvímælis, þá væri samt viss „móralskur“ ávinningur í því að halda þessu ákvæði og að það væri hæpinn ávinningur fyrir þá, sem græða á því peningalega að losna við þessar skyldur, miðað við það „móralska“ tap, sem af því leiðir að vera laus við þessa borgaralegu og siðferðislegu gagnkvæmu skyldu milli foreldra og barna. Ég geri ráð fyrir, að ýmsum kunni að verða starsýnt á 8. kaflann um jöfnun framfærslukostnaðarins. Það hefir nýlega verið gengið inn á það hér á þingi, að ríkissjóður væri látinn hlaupa undir bagga með sveitarfélögum, sem hafa mjög þungar framfærslubyrðar. Þeim atriðum um þetta efni, sem þegar eru fyrir í l., er að mestu leyti haldið í þessu frv., en þó er hér gengið dálítið lengra í því að létta undir með þeim sveitarfélögum, sem þyngstar hafa framfærslubyrðar. Það eru ekki nema réttir tveir sólarhringar síðan þetta frv. kom hér til aðgerðar hv.Ed. fyrst. Allshn. tók þetta mál fyrir strax og það hafði borizt henni í hendur og las það lauslega yfir, og hefir n. lagt til, að frv. verði samþ., jafnvel þótt n. að sjálfsögðu verði að viðurkenna, að hún hefir ekki haft nógan tíma til þess að yfirvega þetta frv. til hlítar, eins og vert væri. Það er ekki til neins að vera að kvarta yfir því, hvernig má berast að þessari hv. d., það er komið sem komið er, en vitanlega sjá allir, að það er mjög óþægilegt, að jafn stórt, viðkvæmt og vandasamt frv-. eins og það, sem hér liggur fyrir, skuli ekki geta fengið neina rannsókn í annari þingdeildinni. Þar sem bráðum er komið að þingslitum, þá eru vitanlega litlar líkur til þess, að það takist að gera breyt. á þessu frv., ef það á að verða að l. á þessu þingi, sem ég ætla, að meiri hl. þingsins vilji. Fyrir hönd allshn. þarf ég eiginlega ekki annað að segja en það litla, sem sagt er í áliti n. á þskj. 903. Þessi lauslegi yfirlestur, sem n. gat látið fara fram á frv., gat vitanlega ekki leitt mikið í ljós um frv. umfram það, sem nm. áður vissu. - Á þessu frv. hafa orðið tvær efnisbreytingar. Önnur er sú, að úr frv. hefir verið numið burt ákvæðið um framfærslumálastjóra, og í sambandi við þessa aðalbreytingu eru svo nokkrar smærri breytingar. Hin aðalbreytingin er sú, að bætt er inn í 73. gr. frv. hámarksákvæði um þá upphæð sem ríkissjóður kæmi til með að greiða til framfærslujöfnunar milli sveita. Ég lít svo á, að það geti verið álitamál, hvort fyrri breytingin, viðvíkjandi framfærslumálastjóranum, sé til bóta, en ég verð að telja, að síðari breytingin sé til bóta og réttmæt vegna þess, að þegar um svo háa upphæð getur verið að ræða, þá er náttúrlega rétt, að hún sé takmörkuð. Auk þess hafa orðið nokkrar smærri breytingar á þessu frv. í hv.Nd., en ég veit ekki, hvort ég tala fyrir hönd allrar n., þótt ég segi, að það geti orkað tvímælis, hvort þær breytingar eru til bóta, mér fyrir mitt leyti virðist þær sumar vera til spillis. Þess er getið í nál., að þegar þetta mál var tekið fyrir, voru ekki nema 4 nm. á fundi allshn., og þessir 4 nm. eru sammála um það að óska þess, að frv. nái fram að ganga. Þeir voru líka í rauninni allir sammála um, að smærri lagfæringar hefði verið æskilegt að gera á frv., og út frá því sjónarmiði ætla ég, að einn af nm., hv. 10. landsk., hafi skrifað undir nál. með fyrirvara. Fimmti nm., hv. 1. þm. Skagf., sem ekki mætti á fundi n., hefir alveg óbundna afstöðu til frv., ég hef minnzt á það við hann, að hann ekki mætti á þessum fundi, og skilst mér, að hann líti svo á, að eins og á stendur núna, séu þessi nefndarstörf í sjálfu sér þýðingarlaus. Ætla ég svo ekki að fjölyrða um þetta frv. meira. Ég hef orðið þess var, að einhverjir hv. dm. hafa kvatt sér hljóðs til þess að ræða einhver ákveðin atriði frv., og mun ég taka þau til yfirvegunar, ef ég tel þess þörf.

Magnús Guðmundsson Það var alveg rétt, sem hv.frsm.allshn. sagði, að ég mætti ekki á þessum fundi n., sem haldinn var til meðferðar þessa máls, og það er líka rétt, að ég gerði það af ásettu ráði, af því að ég taldi það aðeins málamyndarmeðferð í n. að taka lagabálk eins og þennan og lesa hann yfir eins og eldhúsróman og leggja svo til, að hann sé samþ. óbreyttur. Þetta vissi ég, að átti að vera þannig, ef málið átti að ná fram að ganga, og ég kærði mig ekki um að taka þátt í þessu. Það hafði ekkert að segja, hvort ég mætti á þessum fundi eða ekki. Ég verð að segja það, að ég er ekki svo gáfaður, að ég geti, með því að lesa langt frv. eins og þetta einu sinni yfir á nefndarfundi jafnhratt og skáldsaga væri, tekið á mig neina ábyrgð á því, að öll ákvæði þess geti staðizt eða séu forsvaranleg. Þess vegna verð ég að taka undir það, sem hv.frsm.n. sagði, að það er hreinasta óhæfa, að það skuli ekki vera ætlaðir meira en tveir sólarhringar til meðferðar þessa máls hér. Þó væri ef til vill hægt að þola þetta ef þetta væri eina málið á þessu þingi, sem þannig er ástatt um, eða ef ekki þyrfti að athuga önnur mál samtímis, en því fer fjarri, að svo sé, því að nú er dag eftir dag kastað hér inn í deildina stórum málum, sem stjórnarflokkarnir eru búnir að semja um, að skuli ganga fram, og þegar þau koma hingað að lokum, þá er orðið svo áliðið þingtímans, að þá verður að ákveða, að þau skuli ganga fram breyt.laust, jafnvel þótt á þeim finnist stórvægilegir smíðagallar, eins og kom fram fyrir skömmu, þegar frv. um tryggingar var til meðferðar. Að öllu þessu athuguðu hefi ég fyrir mitt leyti ekki talið neina ástæðu til þess að sækja þann eina nefndarfund, sem haldinn var um þetta mál. Ég er hræddur um, að það sé ekki útilokað, að eitthvert ósamræmi hafi orðið við atkvgr. í Nd. við 3. umr., því að það munu víst hafa legið fyrir milli 50 og 60 brtt., en svo er manni sagt, að það megi leiðrétta gallana á frv. á næsta þingi, sem er að vissu leyti rétt, en það er þó ekki sem skemmtilegust lagasmið og ekki frambærileg rök fyrir lagasetningum hér á hv. þingi. Annars býst ég við að allir hv.þm. séu sammála um, að nauðsynlegt sé að fá nýja löggjöf í þessu efni, þó það væri ekki af öðru en þeim vandræðum, sem sveitarfélögin eiga við að stríða. Þeirra hagur er svo bágborinn, að það lítur út fyrir, að þau telji, að varla geti verra tekið við en það, sem þau hafa nú, og er það algengt hugarfar hjá þeim, sem eru komnir í veruleg vandræði. Hv. frsm.n. benti á eina aðalbreyt. þessa frv., sem er sú, að sveitfestistíminn er nú afnuminn. Það er sjálfsagt að reyna þetta fyrirkomulag, en ef menn halda, að með þessu séu deilur að miklu leyti fyrirbyggðar um það, hvar framfæra eigi þennan eða hinn, þá verða menn fyrir vonbrigðum, því að það er áreiðanlegt, að nú byrjar togstreita um allt annað efni en áður. Áður var oft reynt að halda mönnum uppi á meðan þeir voru að vinna sér sveit, en nú mun það sýna sig, að gerðar verða tilraunir til þess að koma mönnum burt og fá þeim fastan dvalarstað áður en þeir þurfa að liggja, og út af þessu rís áreiðanlega mikið stapp og þref. Ég er viss um, að 12. gr. sker ekki nægilega úr um þetta, enda er það svo, að hjá okkur vantar lög um lögheimili. Í þessari gr. (12. gr.) stendur, að þar sé lögheimili manns, er hann hefir aðsetur sitt og greiðir almenn gjöld. En ef maðurinn greiðir engin gjöld og hefir fast aðsetur tíma og tíma á mörgum stöðum, hvar á hann þá framfærslurétt? Eitt af nýmælum þessa frv. er um framfærslunefndir, sem eiga a. m. k. að vera í kaupstöðunum. Mér skilst, að þetta séu ekki n., sem eiga að koma í stað fátækrafulltrúanna, sem nú eru, t. d. í Rvík, en þá skil ég ekki vel, hvert er hennar verkefni. -Annars vil ég segja það um þetta mál, að síðan því var vísað til n., hefi ég ekki haft neinn tíma til að fara í gegnum það, og get ég því ekki tekið ábyrgð í afgreiðslu þessa stórmáls, sem kemur hingað síðustu daga þingsins, enda er alveg tilgangslaust að leggja vinnu í að leita að göllum í frv., þar sem því er lýst yfir, að frv. eigi að ganga fram breytingalaust í þessu þingi og ef gallar komi fram í því, þá verði að leiðrétta þá á næsta þingi. Í slíkri aðferð um lagasetningu vil ég engan þátt eiga.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það kemur í ljós við meðferð þessa máls, hve mjög óheppileg sú tilhögun er, að það skuli koma fyrir þessa hv. d. svo seint, að heita má útilokað, að það nái fram að ganga, ef því verður nokkuð breytt. Um þetta virðast allir hv.þdm. sammála. Ég hefi ekki kvatt mér hljóðs til þess að tala gegn þessu frv., því ég tel að þær breytingar í fátækralögunum, sem í því felast, í öllum höfuðatriðum til bóta. Sérstaklega tel ég, að ákvæði 12. gr., um það, að framfærslusveit og dvalarsveit falli saman, vera til bóta, því það er þegar komið svo, að fjöldi sveitarfélaga megna ekki lengur að sjá fyrir þeim þurfamönnum sínum, sem dvelja utan sveitarfélaganna, og ekki sízt, ef þeir dvelja í kaupstöðunum, þar sem kostnaðurinn er hærri. En þó ég telji frv. í höfuðatriðum til bóta, þá blandast mér ekki hugur um það, að í frv. eru svo stórir ágallar, að ég tel öldungis óhjákvæmilegt að lagfæra þá, áður en frv. verður að lögum. Út af þessu hefi ég átt tal við hv. formann sjálfstæðisflokksins, og hefir hann lofað því fyrir flokksins hönd að samþykkja hverskonar afbrigði fyrir málið, til þess að hægt veð að afgreiða það á þessu þingi, þó á því verði gerðar breytingar. Væri þá hægt að taka frv. til síðustu umr. hér í morgun og í hv.Nd. í mánudag, en það mun nú ákveðið, að þing standi þangað til á mánudag. Það er fyrst og fremst eitt atriði, sem ég tel óumflýjanlegt að breyta og ég ætla, að ekki muni vera neinn ágreiningur um, og er sýnilega komið inn af vangá, en það eru allmörg fleiri atriði, sem ég rek augun í, þó minna séu skaðleg en þetta eina, og skal ég nú víkja að nokkrum þeirra. Í 12. gr. segir: „Sérhver íslenzkur ríkisborgari eldri en 16 ára í framfærslurétt í heimilissveit sinni, en heimilissveit er sá kaupstaður eða hreppur, þar sem maður í lögheimili“. Svo kemur skýring á því, hvað sé lögheimili: „Verði eigi upplýst um lögheimili manns, er leitar framfærslustyrks, þá skal sú sveit, er hann dvelur í, þegar hann verður styrkþurfi, teljast framfærslusveit hans“. Ég er í miklum vafa, hvort þessi lögskýring er nægileg, og yfirleitt, hvort þetta er nokkur lögskýring. Ég geri ráð fyrir, að almennt sé svo álitið, að lögheimili manns sé þar, sem hann greiðir sveitarútsvar, en þegar gætt er að, hvað segir í lögum um útsvör, þá stendur þar í 8. gr.: „Þar skal leggja útsvar á gjaldþegn, sem hann hefir heimilisfang vitanlega eða samkvæmt manntali næst á undan niðurjöfnun“. Útsvarslögin ganga út frá því, að heimilisfang sé nægileg skilgreining á hugtak, til þess að ákveða útsvarsskyldu. Það er því ákaflega lítil skýring í lögheimili manns, þó sagt sé, að það sé, þar sem hann hefir aðsetur eða greiðir almenn gjöld. Ég tel þessvegna nauðsynlegt að ákveða það nánar í framfærslulögum, hvað útheimtist til þess, að maður eigi lögheimili á tilteknum stað. Þá tel ég í 14. gr. nokkurt ósamræmi við önnur ákvæði frv. Þar segir svo: „Ef hjón skilja eða sé sambúð þeirra slitið, á barnið framfærslurétt í heimilissveit þess foreldris, er foreldraráðin hefir eða það fylgir, og helzt sá framfærsluréttur, þótt foreldrið deyi“, og í 2. mgr. segir, að hafi ekki verið úrskurðað um foreldraráð yfir barni foreldra, sem eru skilin, og hjá hvorugu þeirra dvelur, eigi barnið framfærslurétt í heimilissveit föður síns eða þeirri sveit, er hann átti síðast lögheimili í, sé hann látinn. Ef þetta er borið saman við 3. gr., þá segir þar: „Skylt er foreldrum í félagi og hvoru fyrir sig að framfæra og ala upp börn sín þangað til þau eru 16 ára“. hér virðist allmikið ósamræmi. Ef faðirinn deyr, flyzt framfærsluskyldan yfir í móðurina, en þó foreldrar skilji, þá er það ekki svo, heldur í framfærslusveit föðurins að framfæra þau börn þeirra, sem faðirinn hafði foreldrarétt yfir, þó móðirin gæti framfært barnið eða börnin og hefir framfærsluskyldu til samkv. 3. gr. Mér sýnist leiðin eiga að vera sú, að börnin fylgi framfærslusveit foreldranna, hvort þeirra, sem lifir. Þá er í 17. gr. eitt atriði, sem mér er ekki ljóst, þar er kveðið svo í, að danskir ríkisborgarar eigi framfærslurétt sem íslenzkir ríkisborgarar, meðan þeir dvelja hér. Ég tel víst, að þetta atriði standi þarna vegna jafnréttisákvæða 6. gr. Sambandslaganna, en ég vil spyrja hv.n., hvernig þessu er háttað í Danmörku, því að sjálfsögðu verður að telja þessi réttindi danskra ríkisborgara hér í landi óeðlileg, nema íslenzkir ríkisborgarar njóti sömu réttinda í Danmörku. Ég skal játa, að mig brestur vissu um þetta atriði, en er þó hræddur um, að þessi réttindi séu ekki fyrir íslenzka ríkisborgara í Danmörku, og ef svo er, þá er þetta ákvæði í 17. gr. ekki réttlátt. Þá eru það ákvæði 20. gr., sem mér sýnast vafasöm, um að ráðherra vísi framfærsluþurfa, sem kemur frá útlöndum, í þá sveit, er framfærsluþurfi kýs sér. Það liggur í augum uppi, að þetta ákvæði er hægt að misnota. Maður getur hugsað sér, að framfærsluþurfi geti kosið sér fleiri eða færri framfærsluhéruð, þannig að þau keyptu hann fyrir eitthvert gjald, til þess að hann ekki teldi sig til heimilis í þeim héruðum, mér þykir það næsta ólíklegt, að ekki sé hægt að finna eitthvert betra fyrirkomulag en þetta. Í 48. gr. er ákvæði, sem ég ætla að sé dálítið varhugavert. Þar er talað um, að sveitarstjórnir geti látið skrifa upp alla fjármuni þess manns, sem skuldar sveitinni fyrir þeginn framfærslustyrk. Svo segir: „Ef þinglýst er tilhlýðilega eftirriti af uppskriftargerðinni ásamt útdrætti úr sveitarbók, að því, er styrkinn snertir, leggst veðband á hina uppskrifuðu muni skuldinni til tryggingar“. Ég ætla, að það geti ekki verið meiningin, að þessi veðbönd gangi fyrir öðrum veðkröfum sem á lausafé þurfamanns kunna að hvíla. Það má benda á það, að á síðari árum hefir ekki lítill hluti af lausafé landsmanna verið selt að veði fyrir vissum lánum, og gæti því þessi veðréttur, ef hann á að ganga fyrir öðrum og eldri veðböndum, gert ekki svo litla truflun á lánastarfseminni í landinu, og satt að segja finnst mér ólíklegt, að það sé meiningin að skapa hér nýjan forgangsrétt, a. m. k. verður það að teljast mjög óeðlilegt. Þó máske megi segja, að hér sé ekki um stórt atriði að ræða, þá tel ég þó öldungis ómögulegt annað en breyta þessu ákvæði. Í 49. gr. stendur: „Sannist það fyrir ráðherra, að sá, er þiggur eða þegið hefir framfærslustyrk, sem enn er eigi endurgoldinn eða gefinn eftir, fari ráðlauslega með efni þau, er hann hefir undir höndum, skal ráðherra, eftir beiðni sveitarstjórnar og tillögum lögreglustjóra svipta hann fjárráðum með úrskurði og setja honum fjárráðamann.“ Svipting lögræðis, hvort sem er svipting fjárræðis eða fullkomins lögræðis, er tvímælalaust dómsathöfn, samkvæmt lögum frá 14. nóv. 1917, sem héraðsdómari einn getur framkvæmt, og má vísa slíkri dómsathöfn til hæstaréttar, sem hefir endanlegt úrskurðarvald um málið. Nú er það öllum hv.þm. kunnugt, að ráðh. hefir ekki dómsvald, og getur hann því ekki fellt slíkan úrskurð sem þennan, enda er ég hræddur um, að honum yrði þá hnekkt með dómi, og er þá slíkt ákvæði sem þetta markleysa ein. Ég sé því ekki annað en það verði að breyta þessu ákvæði um sviptingu lögræðis, ef á að hafa eitthvað um það áfram, því ég fæ ekki betur séð en það sé alveg óviðeigandi, eins og það er, hrein og bein fyrirmunun, að slíkt skuli hafa komizt inn í frv. og má segja til þeirra, er sömdu það, að skýzt, þótt skýrir séu. Sitt hvað fleira er í frv., sem tilhlýðilegt hefði verið að gera aths. við, en af því ég vil ekki tefja málið, hefi ég hlaupið yfir minni atriðin, en ég vil beina því til hv.frsm., að Sjálfstfl. mun samþ. hverskonar afbrigði fyrir málið, ef hv.frsm. vildi athuga, hvort ,n. gæti ekki fallizt á að breyta þeim ákvæðum, sem ég hefi nú minnzt á, sérstaklega þó ákvæðum 12. gr. Okkur er ljóst, að málið verður að ganga fram á þessu þingi, og höfum því enga tilhneigingu til þess að tefja fyrir því að óþörfu.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég vildi gera grein fyrir mínum fyrirvara. Ástæðan til þess, að ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, er sú, að ég tel ekki hægt og ekki forsvaranlegt fyrir neinn þann mann, er í þingnefnd situr, að skrifa fyrirvaralaust undir nál. um lagabálk sem þennan, sem telur yfir 100 gr., þegar ætlazt er til, að n. afgreiði málið á nokkrum klukkustundum, jafnvel einni klukkustund, eins og nú á sér stað um hvert stórmálið á eftir öðru, sem þessa dagana hrúgast inn í þessa hv. d. frá hv.Nd. í einni kös, og svo þegar á að afgreiða þetta mál út úr d. á tveimur sólarhringum. Þetta er svo hroðvirknisleg meðferð, að ekki er hægt annað fyrir mann í n. en skrifa undir með fyrirvara, jafnvel þó hann komi ekki auga á neina galla við fyrsta yfirlestur á svo löngum lagabálki, þá getur hann ekki treyst því að svo langur lagabálkur sé gallalaus. Ég tel það gangi svo langt með þessi hroðvirknislegu vinnubrögð, að nærri höggvi, að ætla megi, að ráðamenn þingsins telji hv.Ed. óþarfa, því það getur ekki verið tilgangur stjórnarskrárinnar eða þingskapanna, að verkum sé svo hagað á Alþingi, að önnur d. sé svo að segja útilokuð frá því að hafa áhrif á þingmálin. Þetta er fyrsta ástæðan fyrir mínum fyrirvara. Það stóð svipað á með annan lagabálk, sem afgreiddur var hér í hv. d. fyrir skömmu, það var tryggingarfrv., sem ég var í höfuðatriðum fylgjandi, að einum kafla þess undanskildum. Þessu frv. var hraðað svo gegn um hv. d., að enginn tími var til athugunar á frv., enda kom í ljós, að fyrir þeim, er samið höfðu frv., vakti allt annað en það, sem stóð í frv., og varð ráðh. því að gefa sérstaka yfirlýsingu um það, að allt annað væri meint en orðin sögðu. Því er það ekki tilefnislaust, að ég hefi undirskrifað frv. með fyrirvara. Nú hefir af öðrum hv.þdm. verið bent á ýms atriði í frv., sem ljóst er, að endilega er þörf að breyta, og jafnvel í sambandi við þá gr. frv., sem felur í sér þá höfuðbreytingu, sem gerð er með lagabreytingu þessari, nefnilega í 12. gr., þar sem lagt er til, að í stað eldri ákvæða skuli hver maður eldri en 16 ára hafa framfærslurétt í heimilissveit sinni. Er þar í sömu gr. brugðið frá þeim ákvæðum, sem eru í öðrum lögum en fátækralögunum, og sett ákvæði, sem brjóta í bága við þau lög og gera ekki annað en villa. Það hefir verið á það bent, hve það er villandi að hafa slíka skilgreiningu og er í 1. mgr. 12. gr. Þar segir svo: „Sérhver íslenzkur ríkisborgari eldri en 16 ára á framfærslurétt í heimilissveit sinni, en heimilissveit er sá kaupstaður eða hreppur, þar sem maður á lögheimili.“ Lögfræðingurinn, sem síðast talaði, hefir sýnt fram á, hve áberandi smíðisgalla hér væri um að ræða. Svo segir í 2. mgr.: „Verði eigi upplýst um lögheimili manns, er leitar framfærslustyrks, þá skal sú sveit, er hann dvelur í, þegar hann verður styrkþurfi, teljast framfærslusveit hans.“ Þetta má gera ráð fyrir, að geti valdið allmiklum örðugleikum í framkvæmdinni, og þarf vafalaust mikið meiri vinnu en þessi hv.þd. getur í té látið, til þess að koma lagfæringu á þessi ákvæði, því það er augljóst, að fjöldi manna dvelur á mörgum stöðum á hverju ári, á einum stað yfir vorið, öðrum eða jafnvel tveimur yfir sumarið, fjórða staðnum fram að vertíð, eða kannske heldur hann sér uppi yfir þann tíma með því að ganga milli góðbúanna, kannske viku eða ekki það í hverju sveitarfélagi og svo er hann á fimmta staðnum á vertíðinni. Ég hygg, að ákvæði 12. gr. reynist óheppileg gagnvart þessum mönnum og muni valda allmiklum vandræðum í framkvæmdinni, en hinsvegar er ekki tóm til að gerhugsa breytingu á þessum ákvæðum og ganga svo frá þeim, að trygging sé fyrir því, að þau séu forsvaranleg. Í hv.Nd. kom fram till. um ákvæði til bráðabirgða, sem áttu að gilda þar til ákveðið væri í lögum um byggðaleyfi. Ég gæti hugsað mér, að þær kröfur kæmu víðsvegar að, að sett yrði einhver takmörkun fyrir því, hversu menn skipta um lögheimili milli sveitarfélaga, en út í það skal ég ekki fara hér. - Hv. 2. þm. Rang. hefir réttilega bent á ósamræmi milli 3. og 14. gr. frv., og hefi ég engu við það að bæta. - Í 16. gr. eru ákvæði, sem ég hygg, að þyrftu athugunar við. Þar er talað um barn, sem verður munaðarlaust, „en munaðarlaust telst það barn, sem engan lögskyldan framfæranda á, þann er vitað sé um er til verði náð, og er þá sveitarstjórn í dvalarsveit barnsins skylt að annast framfæri þess fyrst um sinn, þar til úr því er skorið, hver sé hin rétta framfærslusveit þess samkvæmt lögum þessum og skal sú sveit þá taka við framfærslu barnsins.“ Þarna er sagt, að sveitarsjóður dvalarsveitar eigi að framfæra barnið þar til úr því er skorið, hver sé hin rétta framfærslusveit o. s. frv.,“, þá verði sveit sú að taka barnið að sér, hér þyrfti, að ég hygg, ákvæði um það, að dvalarsveit ætti rétt til endurgreiðslu á framfærslukostnaði barnsins frá framfærslusveit. Ég er hræddur um, að ef þau ákvæði vantar, þá freistist viðkomandi framfærslusveit til þess a. m. k. að tefja fyrir afgreiðslu málsins sem lengst, til þess að geta losnað við framfærslubyrðina, á meðan á málinu stendur. Auk þess veit ég ekki, hvort talizt getur sanngirni, ef það sannast, að önnur framfærslusveit sé barnsins rétta framfærslusveit, þá skuli dvalarsveit verða að greiða framfærslukostnað, meðan framfærsluþurfi dvelur þar aðeins af því, að ekki er þegar í stað hægt að upplýsa, hver sú rétta framfærslusveit er. Hv. 2. þm. Rang. spurðist fyrir um það, í sambandi við ákvæði í 17. gr., hvort íslenzkir ríkisborgarar njóti sama réttar í Danmörku sem hér er gert ráð fyrir, að danskir ríkisborgarar heimilisfastir hér á landi, eigi að njóta hér. Mig minnir, að þetta kæmi lauslega til umtals í n., og ég veit ekki, hvort frsm.n. hefir kynnt sér þetta síðan, en æskilegt væri, að það upplýstist. Réttara hefði verið að bæta aftan við 1. málsgr., sem hljóðar svo: „Danskir ríkisborgarar, heimilisfastir hér á landi, eiga sama framfærslurétt sem íslenzkir ríkisborgarar meðan þeir dvelja hér“, því að jafnvel þó að svona ákvæði muni vera í dönskum l. sem stendur, er engin trygging fyrir því, að það ákvæði haldist. Reyndar munu löggjafnaðarnm., sem sæti eiga hér í d., geta upplýst þetta atriði. - Ég verð að taka undir orð hv. 2. þm. Rang. um ákvæði 20. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að framfærsluþurfi geti sezt að, samkv. tilvísun ráðherra, í hvaða sveit, sem hann til þess kýs. Hann getur náttúrlega kosið sér þessa eða þessa sveit fyrst til að byrja með og tilkynnt hreppsn. þeirrar sveitar fyrirætlun sína, og þá gefst tilefni til viðskipta, sem gætu, ef þetta væri framkvæmt við eina sveit af annari, orðið undirrót að verzlun í stórum stíl, sem gæti orðið allhagkvæm fyrir framfærsluþurfa, en ég veit ekki, hvort löggjafarvaldið á að opna dyr fyrir þessháttar verzlunarháttum. - Við 22. gr. hefir verið gerð breyting í Nd., sem ég ætla, þótt lítil sé, að komi mjög einkennilega og jafnvel óviðurkvæmilega fyrir. Í 2. málslið 22. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Leita skal valdsmaður álits hreppsn., þar sem ekkjan á heima, um hagi hennar áður en úrskurður er upp kveðinn“. Er þarna verið að opna dyr fyrir valdsmann til þess að ganga framhjá því, að leita álits framfærslun. Hv. frsm.n. hvíslar að mér, að þetta sé prentvilla, og þykir mér vænt um, að það eigi að skoðast sem prentvilla. Geri ég ráð fyrir, að d. samþ. án atkvgr., að svo skuli vera, enda er ákvæðið svo hlálegt, að ekki verður hjá því komizt, að reynt verði að leiðrétta það. - Ég hafði í n. talað um, ásamt fleiru, þessi atriði, sem ég hefi bent á. - Þá eru ákvæðin í 2. málsgr. 28. gr., þar sem talað er um, að ef sveitarstj. fari fram á uppskrift allra fjármuna þeirra, sem skulda sveitinni fyrir framfærslustyrk, og ef þinglýst er eftirriti af upp-skriftargerðinni, þá leggist veðband á hina uppskrifuðu muni skuldinni til tryggingar, er gangi fyrir öllum öðrum kröfum. Það eru svo margar forgangskröfur og þær svo réttháar, að ekki getur komið til álita að setja þetta veðband fram fyrir öll þau veðbönd. Hvað er þá orðið úr veðkröfum og hvað fara þá að gilda veðsamningar yfirleitt, ef slík ákvæði sem þetta verða framkvæmd. Það hefir verið talað um það frá sjónarmiði bankanna og annara stofnana, sem eiga veðkröfur á menn, svo og ýmsar fleiri kröfur, eins og t. d. vinnukaup. Það yrði ekki hvetjandi fyrir fólk til að hjálpa bágstöddu fólki með vinnu sinni, sem sjaldan myndi verða hægt að greiða út í hönd, ef sveitin gæti þannig sett veðband á vinnukaup, og veðband sveitarinnar gengi fyrir öllum öðrum kröfum. Það hefir verið bent á, af þeim hv.þm., sem síðast talaði, hvílík firra hafi komizt inn í 48. gr. Ég skal ekki fara út í það, en aðeins óska þess, að meiri hl. d., stjórnarmeirihl., fallist á það að leiðrétta þetta, þar sem trygging er talin fyrir því, að ekki verði neitað um afbrigði, og frv. getur því náð fram að ganga eftir sem áður. Þessi breyting, sem hér er gerð, getur e. t. v. talizt stjórnarskrárbrot, þar sem embættismönnum eða opinberum starfsmönnum er falið að framkvæma úrskurði, sem heyra beint undir dómsvaldið. Ef haldið væri áfram á þeirri braut, gæti komið önnur löggjöf, sem gengi bara dálítið lengra í því að svipta menn einum hluta lögræðis. Maður gæti t. d. hugsað sér, að næst kæmi það, að ráðherra gæti svipt mann lögræði almennt. - Í 50. gr. eru og ákvæði, sem ekki geta talizt viðurkvæmileg eða heppileg að mínum dómi. Þar segir í 1. málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Sá, sem þiggur framfærslustyrk og er þó vinnufær, er skyldur að fara í viðunanlega vist og vinna hverja þá vinnu, sem sveitarstjórn ákveður og honum er ekki um megn og greidd er með venjulegu kaupgjaldi á þeim stað, meðan hann er ekki fær um án sveitarstyrks að framfleyta sér og þeim, er hann á fram að færa að lögum“. Hér er komið inn á samskonar ákvæði eins og í 5. kafla tryggingarlöggjafarinnar um atvinnuleysistryggingarnar, að allt er miðað við kauptaxta verkalýðsfélaganna á þessum og þessum stað. En þetta getur orðið mjög óheppilegt ákvæði, a. m. k. í þessu tilfelli, en ég skal nú ekkert tala nánar um hitt tilfellið. Það getur staðið svo á, að maður sé vinnufær að meira eða minna leyti, þótt hann sé það ekki að öllu leyti. Hann getur t. d. verið kominn yfir sextugt og er þá ekki talinn fullvinnufær eða þá að hann getur verið innan við tvítugt. Í hvorugu tilfellinu telst hannað öllu leyti vinnufær. En nú eiga allir, að mér skilst, að geta átt kröfu um að fá venjulegt kaupgjald. Reyndar skal ég ekki segja, að það hafi verið endilega meining þeirra, er sömdu frv., að þetta nái til þessara manna. Það geta verið menn, sem geta unnið eitthvað upp í framfærslukostnað sinn, þó að þeir séu ekki fullvinnufærir. Hitt getur líka komið fyrir, að maður sé líkamlega vinnufær, en hafi þá skapbresti, að menn vilji ekki taka hann fyrir fullt kaup. -Í 53. gr. segir svo, að ef framfærsluþurfi sýni mikla óhlýðni eða þrjózku við sveitarstjórn, þá megi sveitarstjórn taka til sinna ráða. Ég efast um, að hér séu talin upp öll þau ákvæði, sem gætu komið til mála og eru nauðsynleg í þessu sambandi. Ég veit ekki, hvort orðin „illindi“ og „óknyttir“ taka fyllilega yfir þá bresti, sem gætu hugsazt í fari framfærsluþurfa. Hér gæti komið fleira til greina, svo sem ósæmileg framkoma að öðru leyti, sem ekki kannske þyrfti beint að teljast til illinda, t. d. leti og drykkjuskapur. Það getur verið svo ástatt um manninn, þótt ekki sé hægt að saka hann um þetta fernt, þá hafi hann einhvern þann ósæmilegan brest í sínu fari, að sveitarstjórn geti ekki komið honum fyrir á neinu venjulegu heimili og að það sé jafnvel ekki forsvaranlegt að koma honum þar fyrir. Þá virðast þessi ákvæði ekki vera nægilega tæmandi í þessu efni og sveitarstjórn þurfi að hafa nokkuð rýmra vald heldur en hér er gert ráð fyrir. Í 62. gr. er nokkur ónákvæmni, að því, er snertir 1. lið. Þar er talað um, að sveitarstjórn hafi ekki rétt til að krefjast endurgreiðslu á styrk, sem veittur er af sveitarfé mönnum til greiðslu á nauðsynlegum bókum eða kennsluáhöldum handa börnum undir 14 ára aldri. Þetta er ekki fyllilega tæmandi ákvæði, því að undir vissum kringumstæðum geta börn verið skólaskyld og þurft á bókum að halda lengur en til 14 ára aldurs. Það hefði þurft að orða þennan lið betur, til þess að gr. hefði getað orðið tæmandi. Auk þess veit ég ekki, hvort það er algerlega sanngjarnt gagnvart framfærslusveit að hafa svona almennt og undantekningarlaust ákvæði, sem hér er í 7. 105 gr., þar sem svo er á kveðið, að sveitarstjórn eigi ekki rétt á að krefja endurgreiðslu á styrk veittum af sveitarfé til framfærslu manna 60 ára eða eldri. Mér finnst hér of fast að kveðið, að hafa þetta undantekningarlaust. Það geta í ýmsum tilfellum verið þær ástæður fyrir hendi, t. d. ef 60 ára manni tæmist stór arfur, að ekki sé ósanngjarnt, að framfærslusveit geti endurkrafið veittan framfærslustyrk. - Ég skal nú ekki fara lengra út í þetta efni, með því að ég kvaddi mér hljóðs aðallega til þess að gera grein fyrir mínum fyrirvara við frv. Ég er meginhugsun þess algerlega fylgjandi, og ég skrifaði ekki undir nál. með fyrirvara af þeirri ástæðu, að ég væri því ósamþykkur í aðalatriðum. En ég þykist með þessum aths. hafa gert nokkra grein fyrir því, af hverju ég taldi ekki forsvaranlegt að skrifa undir nál. án fyrirvara. Það getur vel verið, að ef maður hefði haft tómstundir til þess, þá hefði verið hægt að finna mörg fleiri atriði, sem ábótavant var, en þar sem þetta er mesti annatími þingsins, þá hefir maður ekki haft tíma til að fara rækilega í gegnum þetta frv.

Þorsteinn Þorsteinsson Það mun vera fastráðið, að þetta frv. eins og það liggur nú fyrir, verði að l. á þessu þingi. Ég hefi því talið þýðingarlaust að koma hér með brtt. Ég geri ráð fyrir, að þær verði ekki teknar til greina, hvernig svo sem þeim er háttað og þótt færð væru gild rök fyrir þeim. Ef ekki verður sinnt þeirri athugasemd, sem hv. 2. þm. Rang. gerði við þetta frv., þar sem beinlínis var sýnt fram á, að í því væri um lögvillu að ræða, sem yrði þinginu til vanvirðu, ef frv. yrði samþ. óbreytt, þá býst ég ekki við, að það þýði neitt að koma með aðrar brtt. Því ætla ég ekki hér að fara að tala langt mál um þetta frv. Ég get sagt það, að fyrir mitt leyti tel ég frv. þetta að mörgu leyti til bóta og að sumu leyti til stórbóta, en þó virðist mér sumt vera til hins verra í því og töluverðra vansmíða gæta á því. Skal ég sem dæmi þess nefna það, sem ég gat um áðan og hv. 2. þm. Rang. hafði minnzt á. En auk þess hefir margt annað verið tekið fram áður af þeim hv.þm., sem hér hafa talað. Það virðist svo sem þetta frv. verði ekki til þess, að hrakningar fátæklinga verði minni en áður, og ég geri ráðs fyrir, að málaferli um framfærslu aukist að miklum muna a. m. k. get ég hugsað, að það verði mikið um slíkt nú fyrstu árin eftir samþ. frv. Ég ætla að geta þess hér, að það myndi, þótt samþ. yrði, verða minna hagræði, ef þau ákvæði um þurfalinga verða samþ., að þeir verði sveitfastir þar, sem þeir eiga lögheimili þegar þessi l. ganga í gildi. Ég veit, að það verður mörgum hreppum til hagræðis, en ég verð að segja það, að ef ég hefi skilið frv. rétt, þá kemur þetta mjög hart niður á ýmsum sveitarfélögum. Það er hart fyrir þá hreppa, sem hafa lofað þurfalingum, er hafa átt framfærslusveit annarsstaðar, að vera í sinni sveit og ekki hrakið þá burt, en þeir samt sem áður notið sveitarstyrks, sem svo hefir verið innheimtur hjá framfærslusveitinni. En nú, eftir að l. þessi ganga í gildi, verða þeir, að því, er mér virðist, sveitlægir í dvalarsveitinni, ef ekki hefir verið gerður um þá sérstakur samningur milli hreppa. Með þessu fyrirkomulagi verða það þeir hreppar, sem hafa góðsama hreppsn., sem verða verst úti, og getur þetta orðið til þess, að menn verði bogavarari við að sýna fátæklingum samskonar góðfýsi og áður, og held ég, að það sé ekki til bóta. Mér virðist þessu svona varið, en ég hefi farið yfir frv. með mesta hraða, og getur verið, að ég hafi ekki athugað þetta atriði nógu vel. En það mun vera þýðingarlítið að ræða málið á þessum vettvangi, og ég ætla ekki að gera það, þar sem ég veit, að afdrif þess munu vera ráðin á þann hátt, að frv. eigi að samþ. án breyt.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það hefir nú gefizt lítill tími til þess að athuga þetta frv. En við að lesa frv. í gegn má strax sjá, að ýms atriði þess horfa til framfara. Vil ég þar á meðal nefna, að nafnið á þessu frv. er með öðrum blæ en nafnið á fyrri l. um sama efni. Þetta frv. heitir frv. til framfærslulaga. En núgildandi l. um framfærslu heita fátækralög. Þó að ekki hafi verið meint neitt lítilsvirðandi með því nafni, hefir þó mörgum manni þótt lítilsvirðing að því, að komast undir l., sem heita fátækral. Hugsunarháttur fólksins hefir smám saman verið að breytast mjög í þá átt að draga úr öllum lítilsvirðandi blæ á hjálp þess opinbera til handa framfærsluþurfum. Ekki skal ég neinu um það spá, hvort hugsunarhátturinn heldur áfram að breytast í þessa átt. Hann getur alveg eins tekið aðra stefnu og tekið að breytast aftur í gagnstæða átt. Getur verið, að í þessu efni komi fram það sama sem í mörgum öðrum hlutum, að þegar einhver hugsunarstefna er búin að ná vissu marki, þá er hún kannske komin framhjá því, sem fólkinu í raun og veru þykir sanngjarnt, og þá byrjar endurkast í gagnstæða átt aftur. - Eins og kunnugt er, hefir nú verið stofnað félag styrkþega, sem styrkþegar hafa stofnað með sér, eins og hver önnur stétt manna í landinu. Ég veit ekki, hvort þetta félag er komið í Alþýðusamband Íslands. En þetta er félag, sem ætlar sér að starfa eins og hver annar atvinnufélagsskapur. Það lítur út fyrir, að það sé farið að skoða það sem hverja aðra atvinnugrein að vera styrkþegi. Hvernig skyldi annars eiga að haga verkföllum í þessu félagi? Hv. 4. þm. Reykv. gæti kannske frætt mig um það. Þetta félag hefir það sérkennilegt, fram yfir önnur stéttarfélög, að það getur ekki beitt neinn hárbeittu verkfallsvopni. Ég geri þennan félagsskap ekki að umtalsefni af því, að ég sé á móti því, að styrkþegar myndi félagsskap til Hess að sækja sín mál, eins og aðrir. En mér virðist stofnun þessa félagsskapar sýna það, að nú sé kannske þessi hugsunarháttur, að þykja svo sem ekkert fyrir því að vera þurfalingur, eins og það oft hefir verið nefnt, kominn að því að ná því hámarki, sem hann getur náð hjá þjóðinni, og að hann fari áður en langt líður að breytast og taka gagnstæða stefnu. Í 3. kafla eru ákvæði, sem mjög horfa til framfara, eins og ýmislegt fleira í þessu frv., þar sem um er að ræða (í 3. kafla) styrk með börnum ekkna. Það er ákaflega einkennilegt, að það skuli hafa getað haldizt svo um nokkurt skeið, að kona, sem verið hefir í lögformlegu hjónabandi, skuli vera ver sett um framfærslu barna sinna, ef hún missir mann sinn, heldur en hin, sem eignast börn utan hjónabands. Hinsvegar getur það verið nokkuð hæpið, eins og bent hefir verið á hér við umr., að ákveða, að styrkurinn falli sjálfkrafa niður, sem ekkja hefir fengið með börnum sínum, ef hún giftist aftur. Með þessu ákvæði eru beint frá löggjafarinnar hálfu gerðar þær ráðstafanir, sem í mörgum tilfellum mundu stuðla að því, að maður, sem vildi ganga að eiga ekkju, sem fengið hefir styrk með börnum sínum, tæki heldur þann kost að búa með henni, án þess að þau giftust, til þess að þau misstu ekki af styrknum með börnunum. En svo framarlega sem löggjöfin byggir á því, að hjónabandið sé þörf stofnun fyrir þjóðfélagi, þá á löggjöfin ekki að vinna á móti því, að þær persónur gangi í hjónaband, sem fella hugi saman og mundu að sjálfsögðu giftast, ef þetta lagaákvæði væri ekki eins og það er í 26. gr. frv. Það er augljóst, að það hefir ekki getað stafað af öðru en athugaleysi, að með þessu ákvæði er verðlaunuð óleyfileg sambúð karls og konu. Þennan galla og aðra agnúa á frv. væri fyllsta þörf á að lagfæra. Sem fulltrúi Reykjavíkur vil ég láta í ljós, að ég óttast fyrir hönd míns kjördæmis, að þeirri lagabreyt., sem gerð er með þessu frv. um afnám sveitfestitímans, og öllu, sem því fylgir, sé stefnt fyrst og fremst gegn Reykjavíkurkaupstað, vegna þess að í lagafrv. þessu eru engin sérákvæði um þá menn, sem nú eru á framfærslu, heldur færist hver maður sem framfærsluþurfi yfir á þann bæ, sem hann á heima í. Og svo á það að vera framvegis, að hver styrkþegi, sem flytur úr einum stað í annan, hann flytji einnig sem styrkþegi yfir í annað hérað. Ég hygg, að ákaflega margt af svona fólki, sem hefir ekkert fast og ábyggilegt í atvinnuefnum, heldur er á lausum kili, hafi tilhneigingu til að flytja til Reykjavíkur. Það vill að ýmsu leyti helzt þar vera, sem skiljanlegt er. Ég óttast nú mjög, að þegar þetta frv. er orðið að l., þá muni Reykjavík og nokkrir aðrir stærri kaupstaðir verða að bera ákaflega mikinn framfærsluþunga. Vil ég einnig í því sambandi vekja athygli á 73. gr. Þar er Reykjavík látin hafa sérstöðu um endurgreiðslu framfærslukostnaðar úr ríkissjóði, þar sem allir aðrir kaupstaðir og önnur framfærsluhéruð eru látin vera betur sett í þessu efni en Rvík. Ég er nú með þessu alls ekki að mæla á móti því, að hver maður eigi framfærslusveit, þar sem hann dvelur sem heimilisfastur maður. Það var engum vafa bundið, að að því mundi reka fyrr eða síðar, og til þess liggja a. m. k. tvær ástæður. Í fyrsta lagi koma þar til greina þær ástæður, sem knúið hafa menn til að færa sveitfestitímann úr 10 árum og niður í 2 ár. Sú stefna gat ekki endað í öðru en því, að hver maður sé látinn eiga þar framfærslusveit, sem hann dvelur. Önnur ástæðan til þess eru hinar margfalt hraðari breytingar á öllu, í atvinnulífi sem öðru, heldur en átti sér stað fyrir svo sem t. d. hálfri öld síðan. Nú má segja, að fólkið sé eins og fjaðrafok um allt landið í samanburði við það, sem gilti fyrir hálfri öld. Þá var gamli sveitfestitíminn miðaður við, að það væru undantekningartilfelli, ef menn flyttu úr einu héraði í annað. En þegar flutningar eru orðnir eins tíðir og stórbrotnir eins og þeir eru nú, þá er ómögulegt að eltast við þetta gamla sveitfestiákvæði. Þegar sett er það ákvæði í l., að láta dvalarsveit jafnan vera framfærslusveitstyrkþega, þá finnst mér að jafnframt hefði þurft að hlaupa á einhvern hátt undir baggann með þeim héruðum, sem bersýnilega hljóta að sitja uppi með mestan fjöldann af styrkþegunum í landinu, með því að gera þeim héruðum auðveldara að standa undir kostnaði, sem óbeint leiðir af þessari lagasetningu fyrir þau. Það má nú kannske segja, að hin nýsamþ. l. um alþýðutryggingar miði í þá átt. En þau geta vitanlega ekki að neinu leyti hjálpað, fyrr en þau koma til framkvæmda. Og það er sannast sagna, að slíkt á nú nokkuð langt í land. Það getur margt sveitarfélagið komizt á kaldan klakann, fyrr en það fær notið hjálpar af þeim l., ef það treystir mjög á þau. - Í 73. gr. frv., þar sem ákveðið er, að endurgreiðsla komi til sveitarfélaga, er Reykjavík sett í erfiðasta aðstöðu um þetta efni, einmitt það framfærsluhéraðið, sem kemur til með að bera aðalþungann af löggjöf þessari. Ég get að vissu leyti glaðzt af þeirri viðurkenningu, sem í þessu felst, um að Reykjavík sé þó ljósasti punkturinn í byggð þessa lands með tilliti til fjárhagslegrar afkomu á þessum vandræðatímum. Í allri löggjöf, sem samþ. er, þar sem eitthvað er gert upp á milli héraða, kemur þessi viðurkenning mjög greinilega fram. Hvað sem ýmsir flokkar segja um það að hér í Reykjavík sé allt í kaldakoli, þá er bersýnilegt, að bærinn er látinn í ákvæðum löggjafarinnar hafa þá sérstöðu, sem getur með engu móti byggzt á öðru en því, að í Reykjavík sé þó hagurinn skárstur. Vil ég þar t. d. benda á kreppuráðstafanir þær, sem gera á fyrir öll önnur héruð og bæi en Reykjavík. Ég ætla mér ekki þá dul að geta fundið út, hvernig hægt er að framkvæma það á heppilegastan hátt, sem ég hefi talað um. En ég vildi þó hreyfa þessum aths. mínum áður en frv. fer lengra.

Forseti (JörB): Þá verður næst tekin fyrir atkvgr. um 6. dagskrármálið. Koma fyrst af atkv.brtt. á þskj. 906, og hefi ég hugsað mér að bera þær allar upp í einu lagi.

Jakob Möller Ég vildi aðeins skjóta því fram, hvort ekki væri rétt að taka aftur till. um að fella niður einstaka liði. ef hæstv. forseti vildi bera upp till. á þskj. 906 lið fyrir lið. Það kemur út á eitt.

Héðinn Valdimarsson Mér finnst t. d. um brtt. mína á þskj. 886a, að það sé æskilegt, að hún sé borin upp á undan.

Garðar Þorsteinsson Ég vil leyfa mér að benda á það, að þetta frv. hefir raunverulega, þótt það sé tekið hér til einnar umr., aldrei legið fyrir Nd. Það verður þess vegna að fara með það eins og mál við 2. umr. og greiða atkv. um hverja einstaka grein. Þetta er allt óskylt efni hvað öðru. Og hvernig á ég t. d. að greiða atkv. með till. á þskj. 906, ef ég er samþykkur sumum liðunum, en vil fella aðra? Það getur ekki gengið að samþ. fyrst gr. og fara svo að fella burt einstaka liði, í stað þess, að allar brtt. séu í raun og veru teknar aftur og hver einstakur liður á þskj. 862 borinn upp til atkv.

Forseti (JörB): Það kann að vera, að þetta sé fremur einfalt með þeirri aðferð, sem hv. 8. landsk. bendir á, en ég hefi mínar ástæður fyrir því að haga atkvgr. svona.

Pétur Ottesen Ég vildi aðeins benda á það, í samræmi við það, sem ég hélt fram í gær, að með þeirri aðferð, sem hæstv. forseti hyggst að viðhafa við þessa atkvgr., sem sé að bera upp sínar brtt. í einu lagi, þá eru þeir, sem greiða atkv. með þeim brtt., að samþ. að fella niður 4 liði frv. Nú getur það vel verið svo, að einhverjir vilji fella niður 2 eða 3 liði af þessari brtt., en séu að öðru leyti með henni. Mér finnst því hæstv. forseti setja menn í nokkuð erfiðar kringumstæður með því að vilja haga þessari atkvgr. þannig. Það var við þetta, sem ég átti í gær, þegar ég fór fram á það við hæstv. forseta, að hann liti sömu augum á sína brtt. eins og okkar brtt. og að hver liður hennar væri borinn upp í sambandi við frv.

Forseti (JörB): Þetta er rétt hjá hv.þm. Borgf., og mér var það ljóst. hvernig háttað væri um uppburð á þessum brtt., sem fyrir liggja. þessir 4 liðir, sem mín brtt. fer fram á að fella niður, koma ekki til atkv., en allir aðrir liðir frvgr. gætu komið til atkv., ef menn óska þess. Því hefi ég heitið. - Nú liggja fyrir brtt. um að fella niður 3 af þessum 4 liðum. Það er því aðeins 12. liðurinn, sem ég legg til, að niður verði felldur umfram það, sem aðrir þm. hafa gert till. um. Að vísu sannar það ekki, að meiri hl. sé fyrir því, þó að nokkrir þm. flytji brtt. með mér um að fella 3 af þessum liðum niður. En ég vildi spara þm. frekara ómak um þessa liði og hefi mínar ástæður fyrir því að haga atkvgr. á þennan veg.

Jakob Möller Það er aðeins fyrirspurn. Ef ég tek aftur brtt. mínar á þskj. 896 og fer jafnframt fram á það, að sá liðurinn, sem er í till.hæstv. forseta, verði borinn upp sérstaklega, fæ ég því þá framgengt? 

Forseti (JörB): Mér hefir sjálfsagt ekki lánazt - og má það vera mín sök - að gera mönnum það skiljanlegt, að alla þá liði, sem liggja fyrir í brtt. og ekki eru niður felldir í minni brtt., hafði ég hugsa mér að bera upp sem brtt við mína brtt. Það er hægt, þegar það er gert með þessu fororði. - Hv. þm. ráða því svo, hvort þeir taka aftur sínar till., en mér finnst þess ekki þörf. - Ég hefi líka látið það í ljós, að ef menn óskuðu þess, að einstakir liðir í minni brtt. væru bornir upp sér, jafnvel þó að ekki lægju fyrir við þá neinar brtt., þá mundi ég gera það. - Þess vegna getur ekki verið ágreiningur um annað en það, að fá ekki sérstaka atkvgr. um þá einstöku liði, sem ég legg til, að niður verði felldar. - En til þess að þreyta ekki umr. um þetta frekar og spara mönnum ómak, þá get ég lýst því yfir, að þessir 4 liðir, sem ég legg til, að niður verði felldir, koma ekki til atkv.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Mér líkar vel þetta síðasta, að láta ekki ganga til atkv. um þá liði, sem brtt. á þskj. 906 gerir ráð fyrir, að falli burt. En má ég þá leggja til, að hæstv. forseti hagi atkvgr. þannig, að hann beri upp sína brtt. á þskj. 906 hvern lið fyrir sig, þangað til kemur að þeim lið, sem brtt. eru við, og staldra þá við, og séu þær ekki teknar aftur, verður að bera þær upp fyrst, ella liðinn.

Forseti (JörB): Ég get fallizt á ósk hv.þm. V.-Sk. um þetta atriði, og vil ég þá vona, að málið sé leyst.

Pétur Ottesen Ég vildi aðeins spyrja, hver ástæða væri fyrir því, að hæstv. forseti vill ekki láta þessa 4 liði koma til atkv. Það er náttúrlega einhver ástæða fyrir því, og ég óska, þar sem mér er vel kunnugt um undirbúning þessara till. og stend að þeim að nokkru leyti, að heyra ástæðuna fyrir því, að þeim sé vísað frá atkvgr.

Héðinn Valdimarsson Ég vil biðja hæstv. forseta að bera sérstaklega upp liðinn um frestun á prentun Alþt., og eins óska ég, að brtt.hv. 3. landsk. viðvíkjandi landhelgisgæzlunni verði borin upp sem brtt. við brtt.hæstv. forseta.

Hannes Jónsson Ég get vel skilið þá niðurstöðu sem hér hefir orðið um samkomulag við hæstv. forseta, og ég er ekki hissa á því, að þm. noti sér þetta, en ég skil bara ekki, að slík skipun 5 meðferð mála geti orðið til frambúðar. Með því er verið að brjóta venjulegar þingskapareglur. Ég vil því spyrja hæstv. forseta, hvort honum finnist það ekki óviðfelldnar reglur, sem hér er verði að leiða inn?

Forseti (JörB): Ég get fallizt á, að menn greiði atkv. um hvern lið fyrir sig, að undanskildum þeim fjórum liðum, sem hægt er að komast hjá að greiða atkv. uni samkv. brtt. minni. Það er ekki óeðlilegt, að svona komi fyrir, þegar brtt. sníða sundur frumvarpsgreinar, en aðrar eru róttækari og till.þm. komast ekki að, nema vikið sé frá orðalagi, og hér því aðeins um formsatriði að ræða. En annars, þegar innra samband raskast, eftir því sem málefni standa til í hvert sinn, þá gera þingsköp ráð fyrir, að svona komi fyrir, og leggja það á vald forseta að skera úr um slíkt. Hv. þm. Borgf. vildi heyra frekari ástæður fyrir því, að liðir væru bornir upp hver fyrir sig, en synjað um þessa fjóra liði. Ég hefi gert grein fyrir því og get ekki farið að fjölyrða um það öllu meira. Þegar frv. kom fyrst fram hér í d., þá var ekki um frestun á framkvæmd laga að ræða, eins og þann hluta, er ræktunarsjóði við kemur. Í Ed. var bætt við frv. margháttuðum brtt., sem að mestu leyti snerust um að fresta framkvæmd laga. Ég tel, að þegar þetta kom við efni frv., þá var það samkv. venju og ekki sérstaklega athugavert. En í brtt. frá Ed. eru líka önnur málefni, sem ekki er eins ástatt um, og það eru þau, sem heyra undir þessa fjóra liði. Aðaltilgangur með þessum brtt. var náttúrlega sparnaður, og önnur atriði, sem inn í frv. hafa verið felld af þeim mönnum, hafa þeir vonazt til, að til sparnaðar gætu leitt. En þau grípa á annan hátt inn í l. um svipað efni og raska framkvæmd gildandi l. Þetta tel ég vera fjarskylt efni frv. eins og það byrjaði hér í hv. deild. því kann ég ekki við, að þessir liðir, sem ég hefi tilnefnt, kæmu hér ekki undir atkv., aðrir en þeir, sem brtt. mín er við. Og því vil ég ekki, að þeir komi til atkv. hér í deildinni. - Hv. þm. Borgf. má gera hér aths., en það breytir ekki þessari ákvörðun.

Pétur Ottesen Ef þetta hefði borizt til tals meðan á umr. stóð, þá var þetta eðlilegt, en undir þeim kringumstæðum, að nú er búið að slíta umr., er allt öðru máli að gegna. Og ég vil benda á, að hér ber forsetum deildanna á milli, því að forseti Ed. hefir látið þessa liði koma undir atkv. og þar hefir þetta verið samþ. Forsetum deildanna ber því hér á milli.

Forseti (JörB): Hvað snertir ákvörðun forseta Ed., þá er ekki nema eðlilegt, að skoðanamunur kunni að verða um slík mál, og hvor kann að hafa nokkuð til síns máls. Vera má og, að ekki hafi verið vakin athygli forseta Ed. á þessu atriði.

Það er ótrúlegt, að forseti Sþ. skyldi ekki vekja athygli hans á því

. Þá er óskað eftir, að upp verði borinn hver einstakur liður.

1) TT: Eins og sjá má á brtt., sem ég hefi borið fram við þennan lið, vil ég samþ. að selja annað skipið, en ekki hitt. Get ég því ekki samþ.till. eins og hún nú liggur fyrir, og greiði því ekki atkv.

2) JJós: Ég hefi að vísu borið fram till. um að selja hvorki Óðinn né Þór. Er mér mjög óljúft að greiða atkv. með till. eins og hún er orðuð, en þar sem búið er að fella till.hv.þm. Snæf., og vegna hinnar miklu þarfar að halda Þór, mun ég þrátt fyrir þennan árekstur milli till. segja já.

3) ÓTh: Ég hefi ekki enn nægilegar upplýsingar til þess, að ég vilji að svo komnu máli taka ákvörðun um að selja varðskipin, en það getur vel komið að því að þess þurfi, en vegna þess, að mér þykir það ekki nægilega upplýst nú, segi ég nei.

4) SE: Í trausti þess. að ríkisstj. selji ekki varðskipin, nema sæmilega sé séð fyrir landhelgisgæzlunni á annan hátt, segi ég já.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) N. hefir athugað þetta mál, en ekki orðið á eitt sátt og er klofin í málinu. Meiri hl. n. leggur til, að þetta mál verði afgr. óbreytt, en áskilur sér rétt til að koma með brtt. við 3. umr. Að öðru leyti hefir svo mikið verið talað um málið við 1. umr., að ég fer ekki út í einstök atriði.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Eins og tekið er fram í nál. minni hluta allshn, klofnaði n. um málið. Það fóru allverulegar umr. fram um málið við 1. umr. þess og sjálfstæðisflokkurinn dregur enga dul á það, að hann sé eindregið á móti slíkri aðferð sem liggur í meginatriði þessa frv., sem sé að ríkið eitt hafi með ferðaskrifstofu að gera. Hinsvegar vill hann fallast á, að sett séu ákvæði með löggjöf um, að ríkið setji á stofn auglýsingastarfsemi í öðrum löndum, og að því sé gefinn möguleiki til að afla fjár, svo unnt verði að standast þann kostnað, sem af því verður. Slík starfsemi gæti að öllu leyti farið fram, án þess að ríkið eitt ræki ferðaskrifstofu. Á þetta allt saman var bent við 1. umr. þessa máls. Undanfarið hafa staðið yfir umr. um, hvort ekki væri hægt að setja inn í lögin, að jafnframt auglýsingastarfseminni hefði ríkið á hendi leiðbeiningar fyrir ferðamenn. hér innanlands og að þeir aðrir, sem nú reka þennan starfa hér, gætu einnig framvegis haft þennan starfa með höndum. Af því að ég tel útlit á, að samkomulag fáist um þessar breytingar, sem sjálfstæðisflokkurinn getur gengið að, þá vil ég mælast til þess, að frv. nái að ganga til 3. umr., þrátt fyrir það, þó við séum andvígir því. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að fara út í einstakar gr. frv., en vil áskilja mér rétt til þess við hæstv. forseta að mega þá gera það við 3. umr. málsins, ef samkomulag ekki næst.

Forseti (JörB): Ég skal verða við tilmælum hv. 8. landsk., hvað þetta snertir, og þá ekki binda mig fast við þingsköp við 3. umr.

Frsm. (Bergur Jónsson) Eins og sest á nál. á þskj. 913, varð samkomulag um þetta mál í allshn. og milli þeirra þriggja höfuðflokka þingsins, sem sæti eiga í n. Leggur n. til, að þetta frv. verði samþ. eins og hv.Ed. hefir gengið frá því, en þó með nokkrum brtt., sem fluttar eru á þskj. 914. Það er óþarft að fara mikið út í þetta mál hér, þar sem það er búið að ganga gegnum þrjár umr. í hv.Ed. og bar hafa verið gerðar talsverðar breyt. á því. Aðalatriðið í þessu máli er, eins og kunnugt er, að veita á bæði bæjar- og sveitarfélögum hjálp til þess að koma fjárhag sínum í betra horf með því að verja til þess handhafaskuldabréfum Kreppulánasjóðs, sem áætluð eru í kringum 1 millj. kr. til sveitarfélaganna, en hinsvegar er gert ráð fyrir sérstökum flokki handhafaskuldabréfa, að upphæð 11/2 millj. kr. handa bæjarfélögunum. Hefir þetta verið gert með viðauka við kreppulána1ögin, og hefir verið farið eftir þeim reglum, sem þar gilda, en þó hefir verið vikið frá þeim. eftir því sem þörf hefir krafið, vegna þess að hér er um hjálp til sveitar- og bæjarfélaga að ræða, en í hinum lögunum hjálp til einstaklinga. N. er sammála um að leggja til, að brtt.hv.þm. Hafnf. á þskj. 878 verði samþ.Brtt. þær, sem n. flytur á þskj. 914, eru aðallega um þrjú atriði, og eru þær fluttar að nokkru leyti eftir ósk bankastjóra Landsbankans, sem n. átti tal við. Til þess að gera hættuna fyrir bankann minni af því að þurfa að taka þessi bréf, er í fyrsta lagi lagt til, að vextir af bréfunum verði hækkaðir úr 5% upp í 51/2%, í öðru lagi, að lánstíminn verði ekki eins langur og áður var gert ráð fyrir, hámarkstíminn settur 30 ár í stað 42 ár, og loks í þriðja lagi gerir 5. brtt. á þskj. ráð fyrir því, að lánardrottnum sé ekki skylt að taka þessi skuldabréf með nafnverði til greiðslu á þeim lánum, sem talað er um í 4 liðum í 5. brtt. Vil ég svo vænta þess, að þetta mál verði afgr. eins og n. leggur til.

Emil Jónsson Hv. allshn. hefir lagt til, að brtt. min á þskj. 878 verði samþ., og er ég henni þakklátur fyrir. Efni þessarar brtt. er, að Skuldabréf, sem bæjar- eða sveitarfélög kunna að fá sem greiðslu frá öðrum sveitar- og bæjarfélögum, verði þeim jafngildur gjaldeyrir og bréf þau, sem bæjar- og sveitarfélog hefðu fengið, ef þau hefðu tekið þau að láni.

Forseti (JörB): Þá verður leitað afbrigða fyrir hinni skrifl. brtt. frá hv. 3. þm. Reykv., sem áður hefir verið lýst hér.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt krafa frá 6 hv. dm. um að slíta umr. þegar í stað, svo hljóðandi: „Undirritaðir alþingismenn í neðri deild Alþingis krefjast þess hér með, með skírskotun til 37. gr. þingskapa Alþingis, að umræðum skuli hætt þegar í stað um 4. mál á dagskrá 104. fundar deildarinnar. Héðinn Valdimarsson, Bergur Jónsson, Jónas Guðmundsson, Þorbergur Þorleifsson, Páll Þorbjörnsson, Bjarni Bjarnason“.

Sigurður Kristjánsson Af því hv.frsm. meiri hl. menntmn. hefir óbeint lýst yfir, að hann sé samþykkur öllu því, sem við höfum borið fram í málinu, gæti ég sætt mig við, að umr. falli niður, en vegna þess að ég er yfirleitt á móti, að þessari aðferð sé beitt, segi ég nei.

Ólafur Thors Ég er yfirleitt á móti því, að tekið sé upp slíkt einræði, sem hér er á ferðinni, að innleiða nasistavinnubrögð, og þykir í þessu tilfelli einkennilegt, að stj.flokkarnir, sem ekki hafa sagt eitt orð við þessa umr., skuli bera þetta fram, og vil ég ekki meina þeim orðið, þó þeir séu andstæðir minni skoðun, og segi því nei.

Finnur Jónsson Það er nokkuð langt liðið síðan þetta mál var hér til umr. síðast, og var ýmislegt í ræðum hv. minni hl. sjútvn., sem ég gjarnan hefði viljað svara, en skal ekki fara ýtarlega út í nú. Ég hefi áður í umr. um annað mál hér í d. bent á, þegar talað hefir verið um, að ekkert samræmi væri í því að greiða útflutningsgjald af sjávarafurðum, en fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, að á sama ári og fellt var niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum var lækkað útflutningsgjald af síld, sem mun hafa numið í venjulegu árferði fullkomlega eins miklu og því útflutningsgjaldi, sem fellt var niður af landbúnaðarafurðum. Ég skal fúslega viðurkenna, að það væri ákaflega gott fyrir sjávarútveginn, ef Alþingi sæi fært að fella þetta gjald niður, en ennþá hefir hvorki ríkisstj. né fjvn. treyst sér til að leggja fram neina till. í því efni. Það hefir verið bent á, að mikil nauðsyn væri á að leggja þetta gjald niður vegna þess, að útflutningur á saltfiski til ýmissa landa væri nú orðinn mjög takmarkaður og mundi jafnvel stöðvast. En ef spár þeirra, sem verst spá í þessu efni, kunna að rætast, þá er það áreiðanlegt, að niðurfelling þessa útflutningsgjalds eitt saman getur ekki bjargað fiskútgerðinni frá því hruni, sem yfir henni vofir. Það, sem þess vegna þarf að gera í þessum málum, er það, sem ríkisstj. hefir nú með höndum, sem sé að reyna að koma á sem allra hagkvæmustum samningum við erlend ríki um innflutning á saltfiski, og ennfremur að bæta og breyta verkunaraðferðunum þannig, að líkur séu til, að hægt sé að selja fisk í öðru ástandi en sem saltfisk. Í þessu efni hafa verið gerðar mjög víðtækar ráðstafanir af hálfu Alþingis, en segja má, að þær hafi verið gerðar nokkuð seint, en það var ekki á valdi núv. Alþingis eða núv. stj. að gera þær ráðstafanir svo snemma sem þurft hefði með. Það var gerð krafa um það frá hv.þm. Vestm. til meiri hl. sjútvn., að honum bæri sérstaklega skylda til að sjá hag sjávarútvegsins borgið. Það er vissulega satt, en sú sama skylda hvílir á öllum þingheimi. Og þar sem hv.fjvn. einum rómi, og þar á meðal einn af flm. þess frv., sem hér liggur fyrir, hefir í till. sínum við frv. til fjárlaga fyrir árið 1936 áætlað tekjur af þessu útflutningsgjaldi 700000 kr., og engin brtt. hefir komið við þessa till. frá hv.þm., og þessi gr.fjárlfrv.samþ. alveg einróma, eftir því sem ég bezt veit, þá lítur út fyrir, að menn hafi álitið, að ríkissjóður mætti ekki missa þær tekjur, sem útflutningsgjaldið getur veitt honum. Áskorunum þeim, sem hv.þm. Vestm. beindi til okkar í meiri hl. sjútvn., ætti hann þess vegna heldur að beina til þingheims yfirleitt, sem hefir gert ráð fyrir, að útflutningsgjaldið héldist á næsta ári, og þar á meðal til sinna flokksmanna í fjvn., og þó sérstaklega þess manns úr fjvn.. sem er meðflm. hans að þessu frv. (hv. þm. Borgf.). Ég hefi orðið var við, að hv. minni hl. sjútvn. ber hér fram í þessari d. frv., sem ekki virðist, að þeir hafi sérstakan áhuga fyrir að koma í framkvæmd. Ég vil geta þess með þetta frv., að það var afgr. frá sjútvn. 16. nóv., en minni hl. skilaði nál. fyrst 9 dögum seinna. Það ber ekki vott um, að þeir hafi álitið, að það hefði þann byr í þessari d., að þeir teldu þörf á að hraða afgreiðslu þess af þeim orsökum. Annað mál var einnig afgr. frá sjútvn., sem minnihl.menn studdu og voru flm. fyrir. Það var frv. um markaðssjóð saltfisks. Það mál var afgr. í sjútvn. 9. nóv. Nál. hefir ekki komið enn þann dag í dag frá minni hl. sjútvn. Af þessu má sjá, að þau mál, sem þessi minni hl. ber fram í þessari d., eru meira flutt til að sýnast heldur en af því, að minni hl. geri sér von um, að þau muni komast fram, eða hafi verulegan áhuga fyrir að koma þeim fram. Ég vil láta þessa sérstaklega getið, af því að það var deilt hér á hæstv. forseta fyrir nokkru fyrir það, að þetta frv. hefði ekki verið hér til umr. í d. fyrr en raun hefir á orðið. Þar sem mjög er liðið á þingtímann og ekki sýnilegt, að flm. frv., ekki einu sinni sá, sem á sæti í fjvn., ætli að gera neina till. um að fella þennan lið niður úr fjárlagafrv., þá leyfi ég mér ásamt hv. 3. landsk. og hv.þm.N.-Þ. að bera fram rökst. dagskrá, sem ég óska, að hæstv. forseti beri undir atkv. að umr. lokinni.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi rökst. dagskrá frá meiri hl. sjútvn.: „Þar eð fjvn. einum rómi, þar á meðal einn flm. þessa frv., hefir í till. sínum við frv. til fjárlaga fyrir árið 1936 áætlað tekjur af útflutningsgjaldi 700000 kr., og engin till. hefir komið fram til breyt. á þessu, heldur hefir sá tekjuliður þvert á móti verið samþ. í e. hlj. í sameinuðu Alþingi og ekkert útlit þannig er fyrir, að mál þetta nái fram að ganga, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi rökst. dagskrá liggur þá einnig fyrir hér til umr.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er einstaklega broslegur rökstuðningurinn á þessari dagskrártill., sem hér er borin fram. Þetta frv. kom fram í þingbyrjun, en er nú til 2. umr., svo að það hefir verið hægagangur á afgreiðslu þess. Nú er væntanlega komið að þinglokum, og því var þess varla að vænta, að fjvn. gæti gert till. sínar viðvíkjandi breyt. á fjárl. með hliðsjón af því, að þetta frv. yrði samþ. Náttúrlega gat það ekki komið til mála fyrr en vitað var nokkurn veginn með vissu, eða a. m. k. að líkur sýndust vera til þess, að þetta frv. yrði samþ. En það vita allir að til þess voru sáralitlar líkur þegar í upphafi, m. a. vegna þess, að það var aðeins minni hl. sjútvn., sem mælti með, að frv. yrði samþ., en meiri hl., þ. e. a. s. fulltrúar stjórnarflokkanna í n., fékkst ekki til að leggja því liðsyrði. Ég hygg, að þeir hafi ekki komið fram með nein opinber andmæli gegn frv., en af því, hvernig þeir tóku í málið, voru litlar líkur til þess, að það næði fram að ganga á þessu þingi. Þess vegna var, eins og ég sagði, engin von til þess, að fjvn. gerði till. sínar við fjárl. þannig, að gert væri ráð fyrir því, að þetta frv. væri samþ. Hinsvegar er engan veginn ómögulegt eða ógerningur að samþ. þetta frv. af þessum ástæðum, fyrst og fremst af því, að ef vilji væri til þess, væri möguleiki til þess enn, þar sem 3. umr. fjárl. er ekki afstaðin, að gera þær breyt. á fjárlfrv., sem gerði það kleift að samþ. þetta frv. Í annan stað er það vitanlegt, að þing verður háð snemma á næsta ári, og það þing á að hefjast eftir tæpa tvo mánuði, og væri þá einnig, þó að þetta frv. væri samþ., en ekki séð fyrir tekjuöflun í stað þeirra tekna, sem þar væru niður felldar, tími til þess að bæta úr því á því væntanlega þingi næsta árs. Rökstuðningur þessarar dagskrártill. er því alveg út í loftið og fullnægir alls ekki þeirri kröfu, sem til slíks rökstuðnings ber að gera. Hinsvegar vil ég minna á það, að með nýjum sköttum og tollum hefir síðasta þing og það yfirstandandi þing verið að afla svo mikilla tekjuöflunarmöguleika fyrir stj., að það er mörgum sinnum sú upphæð, sem útflutningsgjaldið gefur, sem aflað er með þeim tekjuaukal., og m. a. ættu menn að láta sér skiljast það, að þótt því sé borið við, að miklu af þessum tekjum eigi að verja til þess að ráða bót á yfirvofandi atvinnuleysisvandræðum hér á landi, þá er það lítt skiljanlegt, að nokkur þm. geti ekki látið sér skiljast það, að það er ekki hægt að gera neinar ráðstafanir til þess að bæta úr þeim vandræðum, sem nokkrar líkur eru til, að gætu náð þeim tilgangi eins vel, hvað þá betur heldur en ef létt væri undir með atvinnurekstrinum í landinu og almenningur þannig studdur til þess að fá meiri atvinnu en ella væri kostur á. Það er eiginlega alveg óskiljanleg afstaða hjá stjórnarflokkunum, þegar þeir leggjast af öllum mætti á móti því, að á nokkurn hátt sé létt byrðum af þessum aðalatvinnuvegi landsmanna, sjávarútgerðinni, þótt ekki væri til annars en að auka atvinnuna í landinu, því að það er augljóst, að því meira sem þrengt er að honum, því slælegar verður hann rekinn og því stopulli verður hann og því meira verður atvinnuleysið, og það atvinnuleysi, sem skapast af því, að þessi atvinnurekstur er ekki rekinn með eins miklum krafti og unnt væri, er miklu meira en hægt er að bæta úr með þeim ráðstöfunum, sem hægt er að koma á í framkvæmdum fyrir afskipti stjórnarflokkanna. Það er atvinnnubótavinna og ýms önnur vinna í landinu, sem ráðgert er að auka eða halda uppi til þess að bæta úr brýnustu þörfum manna, sem atvinnulausir verða vegna vanmættis atvinnuveganna. En það er önnur hlið á þessu máli, sem mér virðist líka nokkuð þýðingarmikil, en ég efast um, að stjórnarflokkarnir hafi gert sér grein fyrir eins og vert er. Mér virðist, að þessi skattheimta af atvinnuvegi, sem hefir verið og er rekinn með stöðugu tapi í heildinni, hvað sem liður einstökum fyrirtækjum, sem enn kunna að berjast í bökkum, sé alláþekk fjárglæfrum í rekstri einstakra manna. Það er vitað, að sjávarútvegurinn er rekinn á þann hátt, að það er aðallega á kostnað lánveitenda, sem leggja fé fram til rekstrarins. Og svo eru atvinnurekendur neyddir til að taka af því lánsfé, sem þeir starfa með og geta ekki endurgreitt, svo og svo mikinn skerf til þess að leggja í ríkissjóð. Það er náttúrlega enginn vafi á því, að önnur eins meðferð á lánsfé í verzlun einstakra manna mundi tvímælalaust varða við ákvæði hegningarlaganna. Hinsvegar má gera ráð fyrir, að svo verði lítið á, að ákvæði hinna almennu hegningarlaga nái ekki að þessu leyti til þings eða stjórnar, og einstaklingar, sem þannig er gengið yfir, eru náttúrlega sýknir saka, því að þeir eiga við ofurefli að etja, þannig, að það, sem er ósæmilegt í þessu, og í raun og veru alveg hliðstætt við hegningarvert athæfi einstaklinganna, það er algerlega á ábyrgð þings og stj., eða þeirra ráðandi flokka, sem gangast fyrir að halda uppi slíkri skattrúningu á atvinnu, sem algerlega er rekin fyrir lánsfé. Það er vitanlegt, að atvinnurekstur í þessari atvinnugrein aflar sér lánsfjár bæði hjá einstaklingum og opinberum lánsstofnunum, og hinar innlendu opinberu lánsstofnanir afla sér hinsvegar lánsfjár hjá erlendum lánsstofnunum, og gagnvart öllum þessum lánsstofnunum virðist mér, að í raun og veru séu af ríkisvaldinu framin „systematisk“ svik eða fjárprettir með því að leggja slíkan skatt á atvinnurekstur, sem vitað er um, að ekki getur frá ári til árs skilað því fé, sem hann hefir fengið að láni til rekstrarins. Þetta er í raun og veru ekkert annað en sviksamlegt athæfi, þó að það sé löglegt, og mér virðist, þegar málið er athugað frá þessari hlið, þá sé ekki eingöngu um það að ræða frá þingsins sjónarmiði, hvernig hægt sé fyrir ríkissjóð að verða án þessara tekna og afla sér annara í staðinn. Mér virðist þörfin einnig vera svo knýjandi vegna þeirrar siðferðislegu skyldu, sem hvílir á þingi og stj. í þessum efnum, að það verði að krefjast þess, að slíku gjaldi sem þessu verði létt af. Þetta er í raun og veru sviksamlegt athæfi, þótt það sé löghelgað. Hér er ekki einungis um það að ræða, að vera án tekna eða ekki fyrir ríkissjóð. Hin siðferðislega skylda þings og þjóðar er hér svo rík, að klífa verður þrítugan hamarinn til að létta af slíkum gjöldum, sem aðeins eru þjófnaður úr sjálfs sín hendi af fé, sem einstaklingum og þjóðinni er trúað fyrir. Sú upphæð, sem hér ræðir um, er veruleg upphæð, áætluð 700 þús. kr., en þegar litið er á það, að síðustu þing hafa hækkað skatta um margfalda þessa upphæð, er það engin afsökun fyrir því, að halda slíkri skattálagningu áfram, að ekki sé bent á aðra skattstofna í staðinn. Hér hafa verið bornar fram margar till. um sparnað í ríkisrekstri, sem vegið gæti á móti þessu útflutningsgjaldi. Og það hefir margsinnis verið sýnt fram á það af öðrum hér, að allur fjárhagur ríkisins er undir því kominn, að atvinnuvegirnir geti haldið áfram. Og ég veit, að öllum hv.þm. er það ljóst, að það atvinnuleysi, sem skapast af lömun atvinnuveganna, verður ekki læknað með bráðabirgðaráðstöfunum. Ég vil því láta fella þetta gjald niður, alveg burtséð frá því, þótt meiri hl. sjútvn. telji erfitt að afla fjár í staðinn. Annars er það alls ekki hlutverk sjútvn. að sjá ríkissjóði fyrir tekjum. Hennar hlutverk er fyrst og fremst að vernda hagsmuni sjávarútvegsins, og hún átti að gera till. sínar með það eitt fyrir augum að hlynna sem bezt að sjávarútveginum, bæði þeim, sem reka hann, og öllum þeim mörgu, sem að honum vinna á annan hátt.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Mér þykir leitt, að hæstv.atvmrh. er ekki viðstaddur, því að ég kvaddi mér hljóðs eingöngu vegna þeirra fáu orða, sem hann sagði hér. Það má vel vera, að hann hirði ekkert um að svara þessu neinu, því að það mátti heita, að hann sæist ekki hér í hv. d., þegar fyrri hl. umr. fór fram; hæstv. ráðh. kom hér rétt inn í dyrnar áður en umr. var frestað, og hann heyrði ekkert af því, sem hv.frsm. málsins sagði, og hann fór út úr hv. d. án þess að vita, hver var frsm. málsins. Hann greip aðeins seinustu orðin í ræðu minni, en ekki var vandvirknin meiri en það, að hann fór ekki rétt með það, sem ég sagði. Þetta get ég borið undir hv. d., því að ég hygg, að hér séu sömu menn og þá voru við. Hann sagði, að ég hefði sagt, að hæstv. ráðh. væru grunaðir um ótrúmennsku við sjávarútveginn. Ég var svo gætinn að skrifa niður hjá mér ummæli mín um þetta. Ég sagði, að það væri grunur um það, að hæstv. stj. væri ekkert sérlega þungt þenkjandi, þótt erfiðleikar mættu sjávarútveginum. Þessi ummæli mín byggði ég á þeim kulda, sem hæstv. stj. og þeir flokkar, sem að henni standa, mæta þeim málefnum með, sem eitthvað snerta hag sjávarútvegsins og borin hafa verið fram hér á hv. þingi. Ég get ekki skilið, að nokkur geti mótmælt því, að ýms önnur mál hafi fengið hlýrri viðtökur hér á hv. þingi af hálfu hæstv. stj. heldur en málefni sjávarútvegsins, og til marks um þetta nægir að benda á það eitt, að stórmáli eins og því, hvort létta eigi af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, hefir varla verið sinnt af hæstv.ríkisstj. Þetta mál var borið fram í þingbyrjun, en það er fyrst nú að koma til 2. umr., þegar þingið er senn á enda, og sjálfum hæstv.atvmrh. finnst svo lítið til um málið, að hann rétt rekur inn höfuðið, þegar umr. er að verða búin. Ég tel það skyldu mína að finna að þeim viðtökum, sem jafnmikilsvert mál og þetta fær, en ég sé samt ekki ástæðu til þess að fara út í langar rökræður um það í þetta skipti, bæði af því, að það hefir verið gert áður, bæði nú á þingi og eins á næsta þingi á undan, og eins af því, að það er auðsætt, að þetta mál getur ekki fengið samþykki á þessu þingi, svo að það er þýðingarlaust að vera að lengja umr. um málið. En ég vil aðeins draga þá ályktun af tómlæti hæstv. stj. og stuðningsfl. hennar í garð þessa máls, að annað tveggja hljóti það að stafa af þeirri andúð, sem vitað er, að þessir flokkar ala í brjósti gegn einkarekstri á atvinnufyrirtækjum, eða af því, að þeir álita þennan atvinnuveg, sem hér um ræðir, ekki eins þýðingarmikinn fyrir land og lýð eins og við, sem höfum flutt þetta mál, teljum hann vera. Ég geri ráð fyrir, að hv.frsm. málsins, hv.þm. Vestm., muni gera að sérstöku umtalsefni þá dagskrártill., sem fram er komin, og skal ég því vera fáorður um hana. En sumt af því, sem hv.þm. Ísaf. sagði, var þess eðlis, að ég vil ekki láta því ómótmælt. Hann lét sér nú sæma að sýna þessu máli svo mikið tómlæti, að hann lét sig vanta, þegar hann átti að tala, og varð að fresta umr. hans vegna. Þegar hann svo loksins kom, þá var engin rök hjá honum að finna. Hann sagði, að það væri sennilegt, að flutningur okkar á þessu frv. væri látalæti tóm, og hann sagði ennfremur, að við meintum ekkert með þessu, og þóttist hann draga þetta af því, að við hefðum ekki ýtt mikið á eftir málinu. Við höfum vissulega ýtt töluvert á eftir þessu máli, því að á fyrri hluta þessa þings, í fyrravor, kvartaði þessi hv.þm. undan því, hvað við létum óðslega út af þessu máli, og hann hélt þá margar ræður um ákafa okkar og taldi vitavert, hvað við vildum, að málinu væri hrundið fast fram, svo að andstæðingarnir fengju ekki tóm til þess að brjóta það til mergjar. Hv. þm. taldi þetta allt fals hjá okkur, og til marks um það væri það, að okkur stæði á sama, hvort málið næði fram að ganga eða ekki. Þessi rök hjá hv.þm. stangast á, en ég vil að þessu sinni ekki eyða orðum að því að mótmæla fyrri ásökuninni, en þeirri síðari vil ég mótmæla, því að við fluttum þetta mál, eins og kunnugt er, í þingbyrjun, og það er ekki hægt að sýna meiri áhuga fyrir flutningi máls á fyrsta stigi en að flytja það sæmilega snemma. Í öðru lagi stóð ekki á okkur að athuga málið í n., en hinsvegar er ekki venja, að þm. heimti með frekju, að mál sé tekið á dagskrá. Það er ekki venja, að menn snúi sér til hæstv. forseta og biðji hann um að reka á eftir máli í n. eða að taka það á dagskrá, fyrr en drátturinn er orðinn svo mikill, að manni virðist málið ekki fá að njóta jafnréttis við önnur mál; og við fórum því fyrst að reka á eftir þessu máli, þegar okkur fannst það vera sett aftur fyrir önnur ómerkari mál. Hitt, sem hv.þm. sagði, að við hefðum sýnt tómlæti, sem honum fannst bera vott um ótrúmennsku við sjávarútveginn, þegar við fluttum málið um afnám 6% gjaldsins, það er byggt á misskilningi hjá honum, og virðist hann vera búinn að gleyma því, að það var gripið til þess mjög svo fátíða bragðs að setja mál, sem átti að mæta þessu frumvarpi okkar og verða því að bana, inn í annað óskylt mál sem brtt. við 3. umr. Það var okkur vitanlegt, að frv. var dautt, því það er ekki hægt að samþ. tvær till. á sama þingi, sem fara í gagnstæða átt hvor við aðra. Ég býst við, að hv.þdm. hafi ekki athugað þetta, því hér var sannast að segja um fágæta meðferð máls að ræða. Mér þykir viðkunnanlegra að rifja þetta upp hér, þar sem í ræðu hv.frsm. meiri hl. sjútvn. fólust alvarleg brigzl í okkar garð, minnihlutamanna. Annars reiðist ég enganveginn slíkum ummælum, og það stafar af því, að barátta okkar sjálfstæðismanna sem fulltrúa þeirra, er við sjávarsíðuna lifa, er öllum kunn, og allar tilraunir til að fella okkur í áliti sem slíka eru því fyrirfram dauðadæmdar. Ég sagði áðan, að það væri tvennt, sem ég vildi minnast á viðvíkjandi þessari dagskrártill. Það er í sjálfu sér undarlegt, þegar komið er að atkvgr. í lok þessarar umr., að gripið skuli vera til þess að koma með dagskrá í málinu. Það er að sönnu alltaf heimilt að koma með dagskrá í máli. Dagskrá er annaðhvort einföld dagskrá eða rökstudd dagskrá. Nú hefir hv.frsm. meiri hl. ætlað að koma með rökst. dagskrá, en það hefir farið svo, að hann hefir skapað till. í sinni mynd, eins og sagt er að guð hafi skapað manninn, að dagskráin varð einföld. En nú er mælt svo fyrir í þingsköpum, að einföld dagskrá má ekki koma siðar fram en það, að aðeins frsm. máls hafi talað. Ég verð því að fara fram á það við forseta, að hann vísi þessari einföldu dagskrá frá. Það þurfa ekki mikil rök fyrir því, að þessi dagskrá er ekki rökstudd. Ég hefi hér þetta málverk fyrir framan mig. Till. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð fjárveitinganefnd einum rómi, þar á meðal einn flm. frv. þessa, hefir í till. sínum við frv. til fjárl. fyrir árið 1936 áætlað tekjur af útflutningsgjaldi 700000 kr., og engar till. hafa komið fram til breyt. á þessu, heldur hefir sá tekjuliður þvert á móti verið samþ. í sameinuðu Alþingi, og ekkert útlit þannig er fyrir, að mál þetta nái nú fram að ganga, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þeir hv.þm., sem skrifað hafa undir þessa dagskrá, eru meiri hluti sjútvn. Það er sýnilega ekkert við það að athuga, þó tekjuliðir, sem staðið hafa í fjárlögum ríkisins, haldi áfram að vera þar. Slíkir liðir eru fastir liðir og verða að halda áfram að vera þar, meðan þeir tekjustofnar eru til, sem þeir byggjast á. Meðan tekjustofnarnir eru ekki felldir niður verða samsvarandi tekjuliðir að standa í frv., því það væri ekki nema tóm vitleysa að fella niður tekjulið á fjárl., ef lögin um tekjustofninn héldu áfram að vera í gildi og tekjur samkv. þeim lögum héldu áfram að koma í ríkissjóðinn. Alveg eins þó frv. komi fram um að nema úr gildi tekjustofn, þá verður samt sem áður tekjuliðurinn að standa í fjárl. þangað til frv. um að nema tekjustofninn úr gildi hefir verið samþ. Útflutningsgjaldið hlaut því að standa í fjárlagafrv. þangað til búið var að samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir. Ég þykist vita, að hv.flm. komist að raun um það við nánari athugun, að dagskrártill. þeirra er á engum rökum byggð, og þegar hv. form. sjútvn. fær að setjast í það tignarsæti að komast í fjvn. - því miður getur orðið nokkuð langt eftir því að bíða, því hann er ekki í þvílíkum hávegum í sínum flokki og hv. 9. landsk. og hv.þm. A.- Sk., sem ég álít fremstu menn sinna flokka -, en þegar hv.þm. Ísaf. er stiginn svo í áliti og tign, mun hann a. m. k. skilja þetta til fulls. Ég hefi nú sýnt fram á það, að dagskráin getur ekki staðizt, auk þess, sem hún er næsta þýðingarlaus, þar sem komið er að atkvgr. um frv., og sýnist ekkert meiri fyrirhöfn að afgr. það þannig á eðlilegan máta en að vera að burðast með þessa dagskrá, sem er ekkert nema gagnsæ blekking, því það er misskilningur hjá þessum hv.þm., að þeir geti skýlt sér með dagskránni. Hún er alveg eins og nýju fötin keisarans, en þó reyndar ljótari, því hún er svo blettótt, en föt keisarans voru það ekki, því þau voru ekki neitt.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Hv. 6. þm. Reykv. segir, að hann hafi ekki viðhaft þau orð, að hann grunaði stj. um ótrúmennsku gagnvart sjávarútveginum, en trúlegt þykir mér, að hann búist við, að kalt andi frá okkur til útgerðarinnar, en ég læt mér slíkar skoðanir í léttu rúmi liggja. Ég læt mér nægja að vísa til þess, sem við höfum gert fyrir sjávarútveginn, og fer ekki lengra út í það mál við þetta tækifæri.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér finnst dagskrá sú, er hér liggur fyrir, ljóst merki þess, að hv.flm. hennar, meiri hl. sjútvn., þyki þær byrðar, er þeir taka á sínar herðar gagnvart sjávarútveginum, helzt til þungar fyrir þá eina að bera, því með þessari dagskrá eru þeir að gera tilraun til þess að velta á aðra ábyrgðinni á sínum eigin verkum. Og þar sem dagskrártill. þessi snertir mig sem þann eina af flm. frv., sem er í fjvn., og þar sem í dagskrártill. er vísað til fjvn., þá sé ég ástæðu til þess að segja hér nokkur orð. Hv. 6. þm. Reykv. hefir lesið þessa dagskrá og sagt sitt álit um hana, sem ég tel í alla staði rétt, en til skilningsauka fyrir hv.frsm. meiri hl., þm. Ísaf., vil ég til viðbótar við það, sem hv. 6. þm. Reykv. tók fram, segja honum það, að liðum fjárl. má skipta í tvo flokka hvoru megin, bæði tekjumegin og gjaldamegin. Í öðrum flokknum eru tekju- eða gjaldaliðir, sem ákveðnir eru með sérstökum lögum og ekki er hægt að segja um, hve miklir þeir verða eða háir; hinsvegar eru þeir liðir, sem ákveðnir eru með fjárl. sjálfum og öðlast ekki gildi fyrr en með fjárl. sjálfum, þegar þau eru staðfest. Nú er útflutningsgjaldið ákveðið með sérstökum lögum, og það er áætlað 700 þús. kr. Það hefir því engin áhrif, þó sú breyt. væri gerð á fjárl. að fella þennan tekjulið niður, þó frv. um að afnema útflutningsgjald á sjávarafurðum væri komið fram á Alþingi, ef það frv. næði ekki fram að ganga. Þessar tekjur mundu eftir sem áður renna í ríkissjóðinn, þó þær væru hvergi áætlaðar í fjárl. Niðurfelling tekjuliðsins í fjárl. hefði því engin áhrif fyrir þá, sem þurfa að borga þetta útflutningsgjald. Alveg hliðstætt þessu er það dæmi, að þýðingarlaust væri að setja nýjan tekjulið í fjárl., þó frv. um nýja tekjuöflun kæmi fram, ef það frv. næði ekki samþykki. Ríkissjóður mundi ekki fá þessar nýju tekjur, þó þær væru áætlaðar í fjárl. Það leiðir því af sjálfu sér, að tilraun hv.flm. dagskr. til að skjóta ábyrgðinni af sínum gerðum yfir á aðra hefir við engin rök að styðjast, þó þeir reyni með þessu að skjóta sér undan ábyrgðinni til þess að gera sig betri en þeir eru í augum sjómanna og útgerðarmanna, þegar þeir krefja þessa hv.þm. reikningsskapar á gerðum sínum. Ég þarf ekki fleiri orð að hafa um þessa dagskrá til þess að sýna það, að hún er alveg sérstakt plagg. Ég verð að segja, að það hafi ekki verið að ástæðulausu, að hv. 6. þm. Reykv. vakti athygli hæstv. forseta á henni; þó hún kannske sé ekki þannig vaxin, að hæstv. forseti sjái sig neyddan til þess að vísa henni frá, þá er hún a. m. k. prófsteinn á það, hverjir hv.þm. vilja gerast meðsekir í því afskaplegasta þekkingarleysi, sem dæmi eru til, að komið hafi fram á Alþingi. Það var þegar sýnt þegar nál. meiri hl. sjútvn. kom fram, að stjórnarflokkarnir ætluðu að vera á móti málinu, og þar með væri þessi tilraun til þess að fella niður útflutningsgjaldið dauð og ætti enga framgangsmöguleika á þessu þingi.

Frsm. minni hl. (Jóhann Jósefsson) [óyfirl.]: Það er eiginlega búið að svara hv. meiri hl. sjútvn. nægilega og sýna fram á, að við í minni hl. erum saklausir af að hafa dregið þetta mál á langinn. Hitt var aftur ljóst, þegar meiri hl. tók þá afstöðu til málsins, sem raun varð á, að vonlítið var um málið, þó minni hl. skilaði áliti sínu, sem hann gerði nægilega snemma, eða fyrir 2 vikum. Meiri hl. veit, að það hefir enga sérstaka þýðingu fyrir málið, hvort álit minni hl. kom fyrr eða seinna., úr því stjórnarflokkarnir sáu sér ekki fært að verða við þeirri sjálfsögðu kröfu sjómanna að fella niður útflutningsgjaldið. Hv. frsm. meiri hl. var að tala um áskoranir mínar, en þetta eru ekki áskoranir mínar, heldur fjölda sjómanna, og hv. form. sjútvn. ætti að taka þeirra óskir til greina, sem sendu ýtarlegar fundarályktanir um að óska, að létt yrði af þessum skatti. Mjög margir sjómenn í öllum verstöðvum við Faxaflóa og víðar tóku þátt í þessum fundahöldum. Ég kemst ekki hjá því að líta svo á, þó ekki sé meira sagt en það, að mér finnst það ákaflega einkennilegt, að meiri hl. skyldi ekki vilja taka þessar óskir til greina og fella niður gjaldið í þessu árferði, sem nú er. Hv. frsm. var að tala um eftirgjöf síldartollsins í sambandi við ívilnanir til landbúnaðarins, en þar var ekkert samband á milli. Eftirgjöf síldartollsins var ekkert annað en pólitísk fríðindi til sósíalistaflokksins, sem ekki kom útgerðinni yfirleitt til góða, heldur aðeins nokkrum sjómönnum, og var notuð sem pólitísk agitation fyrir sósíalista. Þessi till. um niðurfellingu útflutningsgjaldsins er ekki fram komin til þess að toga hagsmuni einstakra stétta. heldur allra þeirra, sem lifa á sjávarútvegi. Hin þröngu sjónarmið meiri hl. eiga ekki að koma til greina í sambandi við þetta frv. En úr því nú að hv. meiri hl. sjútvn. treystir sér ekki til þess að taka undir kröfur útvegsmanna á þessum tímum, hefði það þó óneitanlega verið drengilegra og karlmannlegra að kannast við það, hvaða hug þeir bæru til þessara manna, játa hreinskilnislega afstöðu sína heldur en vera að burðast með dagskrá, sem ekki er nema tóm vitleysa, eins og hv.þm. Borgf. hefir sýnt fram á, og aðeins flutt til þess að reyna að koma sökinni á því að eyðileggja málið yfir á annara herðar. Það er engum blöðum um að fletta, að það er ekki öðrum að kenna en meiri hl. hv. sjútvn., að frv. nær ekki fram að ganga. Þeir verða því að uppskera sjálfir fyrir sín verk, hvort sem það verður hrós eða last. Að þetta mál sé sanngirnismál, eru allir sjómenn og útgerðarmenn sammála um, og ég hefi ekki heyrt, að mótmæli gegn þessu frv. hafi komið frá bændum heldur. Af þessu er það séð, að meiri hl. hefir valið sér hið verra hlutskiptið, og því er ekki rétt, að hv.þd. taki á sig þá ábyrgð, sem þessir menn hafa tekið á sínar herðar og eru nú að reyna að velta yfir á aðra, og sízt af öllu á mann í fjvn., sem flutt hefir þetta frv., þó hann hafi ekki gert sig hlægilegan með því að vilja fella útflutningsgjaldið af fjárl. áður en séð var um afdrif þess. Nei, það eru þeir hv.þm. Ísaf., hv.þm.N.-Þ. og hv. 3. landsk., sem hafa svikizt um skyldu sína, og úr því þeir hafa gert það, þá fer bezt á því, að þeir, en ekki aðrir, beri ábyrgð á sínum verkum. Út af því, að við hv. 6. þm. Reykv. höfum ekki komið með nál. um frv. um markaðssjóð fyrir saltfisk, skal ég geta þess, að þegar það frv. kom fram, fylgdi því sú beiðni frá hv. 6. þm. Reykv. að fá hæstv.atvmrh. til viðtals í n., en að tveim dögum liðnum kom form. sjútvn. með það svar frá meiri hl. í þinginu, að hann ætlaði að koma fram með frv. um að afnema 6% útflutningsgjaldið af fiskinum. Sagði hv. form. n., að þetta væri svar við frv. hv. 6. þm. Reykv. um markaðssjóðinn. Þegar svo frv. kom fram á sjónarsviðið, kom í ljós, að stjórnarflokkarnir treystu sér ekki til þess að afnema fisktollinn alveg, og urðu eftir nokkrar dreggjar af honum. Það var ekki á okkar vitorði, að stj. stæði svo vel í stykkinu, að hún gæti létt af þessum tolli, en úr því svo var, þá fórum við að sjálfsögðu ekki að halda til streitu okkar frv. Við vorum því manna fegnastir, að hægt væri að létta af fiskskattinum. Þegar þetta er athugað, er ljóst, að það hefði verið mesti óþarfi fyrir okkur hv. 6. þm. Reykv. að vera að burðast með nál. um frv., sem meiri hl. þingsins áleit óþarft mál og hefði ekki leyft fram að ganga. Því síður var ástæða til þess að koma með nál. um frv., þegar þannig var gripið fram fyrir málið af sjálfri hæstv. stj., sem gaf yfirlýsingu um, að frv. væri óþarft. Ég hefi þá svarað þeim tveimur ásökunum, sem beint hefir verið til minni hl. sjútvn., að nál. um það frv., sem hér liggur fyrir, hafi komið of seint frá okkur, og að nál. um frv. um markaðssjóð saltfiskjar hafi ekki komið fram. Ég hefi sýnt fram á það, að fyrri ásökunin er röng, nál. kom nógu snemma, og í síðara tilfellinu þurfti ekkert nál. Allt þetta fjas hjá hv. meiri hl. sjútvn. er því ekki annað en vífilengjur, sem ná hámarki sínu í þeirri lexíu, sem liggur á borði hæstv. forseta og kölluð er rökst. dagskrá. Það er svo sem ekkert frekar við því að gera fyrir okkur, sem höfum borið þetta mál fram. Það lítur sennilega ekki út fyrir, að það nái að komast fram, úr því að meiri hl. n. tók þessa afstöðu og að málið hefir ekki fundið náð fyrir augum stjórnarflokkanna. En það hefði óneitanlega verið karlmannlegra fyrir þessa menn að fella málið hreinlega heldur en að vera að burðast við að koma því fyrir kattarnef á svo ósæmilegan hátt sem hér er farið fram á með þessari dagskrártillögu.

Finnur Jónsson Það hafa talað hér fjórir sjálfstæðismenn síðan ég sagði hér nokkur orð um þetta efni áðan. Fyrstur á vaðið reið hv. 3. þm. Reykv., sem er hér nú ekki nærstaddur, en hann fullyrti, að þetta mál hefði verið til umr. í fjvn. og ekki fengið þar neina áheyrn. Mér hefir verið sagt af þrem fjvnm., sem ég hefi náð í, að þetta mál hafi aldrei komið til orða í fjvn., og styrkist sú umsögn við ummæli hv.þm. Borgf., sem talaði hér áðan. Hv. 3. þm. Reykv. var að bera sjútvn. það á brýn, að hún hefði svikið sína skyldu með því að fylgja ekki þessu máli, og er það, eftir fenginni reynslu, vel sæmandi hv. 3. þm. Reykv. að bregða öðrum um, að þeir hafi svikizt um skyldur sínar. En af því að hann er ekki hér viðstaddur, þá fer ég ekki nánar út í það. - Hv. 6. þm. Reykv. vildi reyna að afsanna það, að minni hl. sjútvn. hefði dregið málið á langinn. En það vill nú svo vel til, að ég hefi fyrir framan mig málaskrá sjútvn. og gerðabók. Þar stendur, að þetta mál hafi verið afgr. 16. nóv. í n., en loks 9 dögum síðar skilaði minni hl. áliti.

Meiri hl. hefir líka komið það illa. Endemis hræsni!

. Meiri hl. var á móti því og rak því ekki nauðsyn til fyrir hann að skila sínu áliti svo snemma. Minni hl., sem var að tala um seina afgreiðslu á þessu máli, hefir því engum um að kenna nema sjálfum sér. Þetta mál kom til n. 1. nóv. og var afgr. í réttri röð við önnur mál, eins og venja hefir verið til um afgreiðslu mála í sjútvn. á þessu þingi, þ. 16. nóv. Ég mótmæli því algerlega, að nokkurntíma hafi verið gengið eftir því af hálfu minni hl. í n., að þetta mál yrði afgr. fyrr. Þeir vissu sjálfir vel, að málið mundi verða tekið fyrir í réttri röð í n., og það var gert. Það er sem sagt, að ef þessum minnihl.mönnum hefði verið mikið í mun að herða á þessu máli, þá mátti ekki minna af þeim krefjast en að þeir hefðu ekki 9 daga meðgöngutíma á nál. með mál, sem var þeim jafnkunnugt og þetta. Hv. 6. þm. Reykv. gerðist gamansamur og sagði, að þessi dagskrá, sem við meirihl.menn höfum borið fram, gæti ekki staðizt, af því að það væri eins mikil fyrirhöfn að greiða atkv. um dagskrána eins og frv. sjálft. Ég býst nú við, að það hafi ekki venjulega nein áhrif um dagskrártill., hvort það er meiri eða minni fyrirhöfn að greiða atkv. um þær en frv., sem till. er um. Mér finnst þau rök, sem hv. 6. þm. Reykv. notaði, vera heldur í léttara lagi. Hv. þm. Borgf. vildi halda því fram, að þessi dagskrá væri komin fram vegna þess, að sjútvn. væri að velta af sér ábyrgð yfir á aðra. Nú er það svo, að sjútvn. einsömul getur vitanlega hvorki létt byrðum af skattgreiðendum eða lagt þær á. Það er meiri hl. Alþ., sem gerir það, en ekki ein og ein þingnefnd. Ummæli hv.þm. Borgf. um þetta eru því sögð algerlega út í loftið og eiga sennilega að vera vörn þess, að hann, sem er í fjvn., gerði ekki neinar aths. við þann stóra lið í fjárlfrv. um 700 þús. kr. tekjur handa ríkissjóði af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Hv. þm. Borgf. getur ekki neitað því, að ef hann hefði gert ráð fyrir því, að þessi liður yrði lækkaður fyrir það, að þetta frv. næði fram að ganga, þá hefði hann sem gætinn maður í fjvn. vitanlega ekki gengið að þessari till. um að áætla útflutningsgjald sjávarafurða mörg hundruð þús. kr. hærra en það hefði orðið, ef þetta frv. hefði náð fram að ganga. Hv. þm. Vestm. talaði hér síðastur og sagði m. a., að það væri ákaflega ábyrgðarlaust, að mér skildist, af meiri hl. sjútvn. að vilja ekki létta þessum skatti af sjávarútveginum. Ég hefi nú í rauninni svarað þessu áður með því, sem ég sagði til hv. 6. þm. Reykv., að sjútvn. getur alls ekki létt þessu af upp á sitt eindæmi; jafnvel þótt meiri og minni hl. stæðu saman, hefði ekki verið hægt að rýra tekjur ríkissjóðs svona mikið án þess a. m. k. að benda á eitthvað í staðinn. Í þessu sambandi sagði hv.þm. Vestm., að meiri hl. sjútvn. hefði svikizt um að gera skyldu sína. Ég vil mótmæla þessu algerlega sem tilhæfulausu. Ég benti á það í minni fyrri ræðu, að það væri vitanlegt, að sú mikla kreppa, sem er og vofir yfir sjávarútveginum, á á engan hátt rót sína að rekja til þessa útflutningsgjalds, og ég veit, að hv.þm. Vestm. segir það ekki heldur. Ég veit, að honum er vel kunnugt um það, að vandræði sjávarútvegsins eru alveg óskyld þessu útflutningsgjaldi. allir óbeinir skattar - aðflutnings- og útflutningsgjöld - hljóta í mörgum tilfellum að koma ranglátlega niður á þeim, sem greiða þá, en meðan svo er ástatt, að hver biti og sopi fátæklinga er skattaður, er nokkuð erfitt að telja einn óbeina skattinn öðrum ranglátari. Nú skal ég þó játa, að það er nokkurt réttlæti í þeirri kröfu að segja, að af því að útflutningsgjaldinu er af létt af landbúnaðarvörum, þá skuli því einnig létt af sjávarútvegsvörum. En þess ber að gæta, að í sama mund og gjaldinu var létt af landbúnaðarafurðum, þá var létt gjaldi af sjávarútveginum, sem nam að krónutali hærri upphæð heldur en útflutningsgjaldið var af landbúnaðarafurðum. Ég á þar við síldartollinn, sem var lækkaður ár 1 kr. á tunnu niður í 15/8%, eins og venjulegt útflutningsgjald var. En hv.þm. Vestm. er víst búinn að gleyma því, hvernig þetta mál var, því að hann heldur því fram, að þessu gjaldi hafi verið létt af vegna nokkurra sjómanna. En það er nú svo, að þetta gjald er greitt af útgerðarmönnum að a. m. k. 2/3 hl., en af sjómönnum ekki nema að 1/3 hl. Það er því fráleitt að segja, að þessi breyt. hafi verið gerð vegna nokkurra sjómanna. Ennfremur er það órökstuddur sleggjudómur, að það hafi verið gert vegna flokkshagsmuna að aflétta þessu gjaldi. Ég veit ekki, hvaða flokkshagsmunir eru í því að aflétta útflutningsgjaldi, sem að 2/3 hl. kemur útgerðarmönnum til góða. Ég held, að það sé ekki margt fleira, sem ég þarf að segja í þessu sambandi. En út af því, sem hér hefir fallið um álagningu fiskiskattsins, að stj. og stjórnarflokkarnir hafi tekið á sitt breiða bak að afnema þessa skatta án þess að taka nokkuð í staðinn, og því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í þessu máli hér á dögunum, að einstakir menn úr stj.liðinu væru grunaðir um að hafa reynt að spilla fyrir markaði á saltfiski þar, sem hann hefði verið beztur, þá vil ég segja það, að þarna virðist koma á daginn, af hvaða ástæðum Sjálfstfl. hefir skotið sér undan þeirri sjálfsögðu skyldu að taka þátt í meðferð utanríkismála. Af þessari yfirlýsingu hv. 6. þm. Reykv. verður ekki annað séð en að hún staðfesti þann grun, sem á hefir leikið um, að sjálfstæðismenn skjóti sér undan þessari skyldu af því, að þeir búist við, að í þessum málum verði mjög miklir erfiðleikar á næstunni, og að þeir ætli svo að nota sér það, að þeir þykjast ekki hafa tækifæri til að vita, hvað fram fer í þessum málum, til þess að kasta svívirðilegum getsökum að stj. og stj.-flokkunum. Það hefði ég þó ekki haldið um a. m. k. suma í þessum flokkum, að þeir teldu sér samboðið.

Frsm. minni hl. (Jóhann Jósefsson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að fara út í háa pólitík við hv.þm. Ísaf. Ég tel þessa síðustu setningu í ræðu hans þessu máli alveg óviðkomandi. Það hefir eitthvað slegið út í fyrir hv.þm., að því er virðist út af því, að hann hefir álitið, að hann væri kominn í nokkuð mikið öngþveiti með aðstöðu sína í þessu máli. Hann vill nú gjarnan slá út í aðra sálma til þess að dylja sína vesölu aðstöðu. Hv. þm. hefir þó komið með þá játningu í þessu máli, að öll sanngirni mælti með því, að þetta útflutningsgjald væri afnumið, og um það er ég honum algerlega sammála. Það, sem skilur milli okkar, er það, að ég vil létta gjaldinu af þegar í stað, en hv.þm. finnst ekki enn kominn tími til þess. En svo segir hv.þm. í þessu sambandi, að skattarnir komi oft ranglega niður og að hér sé skattlagður hver biti og sopi hjá fátækum mönnum. Þetta er að vissu leyti nokkuð rétt. En hv.þm. er bara ekki ánægður með þetta. Hann vill skattleggja bitann og sopann ennþá meira, og hann hefir verið að greiða fyrir því með atkv. sínu undanfarna daga, að hækka skattana á bitunum og sopunum og spjörunum enn meira, og hv.þm. vill bæta við - hann vill skattleggja sopana og bitana, sem þessir menn hafa sér til lífsframdráttar. Hann er sem sagt á hraðri skattahækkunarbraut, en hann gat þess þó, að þegar til kæmi, þá sé útflutningsgjaldið af sjávarafurðum hið fyrsta, sem þurfi að létta af. Ég er svo, úr því sem komið er, ekkert óánægður með þessa afstöðu. En hvað viðvíkur þessum vafningum hans um það, að við höfum ekki komið nægilega snemma með nál., og það, að við höfum eigi sótt þetta mál af nægilegu kappi í n., þá verður hver og einn að dæma um þær ásakanir sjálfur. - Það var annað mál, sem var hér á þinginu í fyrra, sem snerti sjávarútveginn mjög mikið - frv. um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda -, þá var þannig, að þegar í deildina kom, talaði þessi hv.þm. um, hvað hv.þm. Vestm. og 6. þm. Reykv. hefðu sótt þetta mál af miklu kappi og hvað við hefðum verið vanstilltir í nefndinni, að dómi hv.þm. Ísaf. Nú er öðru máli að gegna. Hv. þm. Ísaf. er eins og vant er á móti útgerðarmönnum og hagsmunum útgerðarinnar, nema síldarútveginum, þar sem hann á sjálfur hlut að. Hv. þm. segir, að þessu gjaldi eigi fyrst að létta af þegar farið verði að vinna að því í hans eigin flokki, en mér virðist nú hans flokkur ekki vera beinlínis á þeirri leið að aflétta sköttunum. Ef við athugum t. d., hvað verið er að gera nú hérna í hinni d., þá sjáum við, að verið er bæta sköttum á skatta ofan; það er verið að skattleggja nauðsynjavörur almennings og það er verið að skattleggja benzínið. Á þessu sést, að núv. stj. er alls ekki fær um að aflétta neinum tollum. Ég skal svo ekki orðlengja meira um þetta. Það er sennilega þýðingarlaust að deila meira um þetta mál. - Ég sagði áðan og vil endurtaka það, að meiri hl. hefir í þessu máli valið sér það hlutskipti, sem verra er, að íþyngja sjávarútveginum, en ekki að greiða úr fyrir honum. - Þá kom enn einu sinni fram, mér liggur við að segja, sú falsröksemd í þessu máli, að sjútvn. hefði borið skylda til þess að benda á einhverja nýja tekjustofna. En mér er spurn: Hvaða nýir tekjustofnar voru útvegaðir, þegar síldartollinum var af létt? Ég veit, að hv.þm. er þetta mál minnisstætt, og tek þess vegna þetta dæmi. Ég veit ekki til þess, að hv.þm. hafi þá gert ráð fyrir því, að ríkissjóður fengi neina nýja tekjustofna, þegar því gjaldi var létt af. Nei, það er ekki sjútvn., sem á að hafa það hlutverk að benda á tekjustofna fyrir ríkið. Til þess er kjörin sérstök n. í þinginu, eins og eðlilegt er.

Ólafur Thors Það er ekki af því, að ég þurfi að bæta við þau rök, sem fram hafa verið flutt fyrir þessu frv., að ég hefi kvatt mér hljóðs, heldur vegna þess, að mér þykir það óviðfelldið sem 1. flm. frv. að segja alls ekkert um það við 2. umr. Ég verð að viðurkenna það, að þessar undirtektir, sem málið hefir fengið hjá hv. meiri hl. sjútvn., þykja mér mjög furðulegar; ekki af því, að ég viti það ekki mjög vel, að þeir menn, sem þar eiga hlut að máli, eru reiðubúnir til þess að bera fyrir borð hagsmuni sjávarútvegsins, en ég hélt, sannast sagna, að þá brysti þor til þess að beita sér á móti till. um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum, eftir að þeir höfðu verið minntir á það við 1. umr., að þeir réðu úrslitum um það á síðasta þingi, með eins atkv. mun, að aflétt var útflutningsgjöldum af landbúnaðarafurðum. Ég get ekki séð, hvernig það er hægt fyrir þessa sömu menn, eftir að það hefir verið upplýst, hve höllum fæti sjávarútvegurinn stendur yfirleitt, að beita sér á móti því, að þessu ósanngjarna gjaldi verði létt af sjávarútveginum, þegar því hefir verið létt af landbúnaðinum með þeirra atbeina. En svo torskilið sem þetta er að því er þm. almennt snertir, þá verður það samt ennþá torskildara, þegar þeir menn eiga hlut að máli, sem sérstaklega eru af þinginu kjörnir til þess að gæta hagsmuna sjávarútvegsins, en það ættu þeir menn að vera, sem eru í sjútvn. Alþ. Mér þykir þetta því furðulegra fyrir það, að ég hafði leyft mér að byggja - þó ekki á góðvild þessara manna - þá á kjarkleysi þeirra. Ég hefi nú séð borna fram í málinu rökst. dagskrá, sem er afskræmis skrípi. Það er að vísu ekki undarlegt, þegar athugað er, að hv.þm. Ísaf. er flm. hennar, því hann er manna kunnastur að því að vera seinheppinn í till. sínum um afgr. mála. En þessi rökst. dagskrá ber samt vott um meiri kjark heldur en ég hélt, að þessi hv.þm. ætti til. Kjarkurinn er þá líka sýnilega mjög þungt haldinn og alveg aðframkominn, því þessi lítilmótlegi kappi hefir valið þá leið að reyna að skríða undir fald annara, sem þó er tilgangslaust„ vegna þess, að allir sjá og skilja, að hér er um hrein tyllirök að ræða, alveg hreinar og helberar blekkingar. Svo smánarlegt sem það er, að hv. meiri hl. sjútvn. sýni málefnum sjávarútvegsins slíkan kala á þeim erfiðu tímum, sem nú standa yfir, þá er hitt þó nærri verra, að meiri hl. skuli ekki hafa þann manndóm að þora að koma fram í dagsljósið og sýna sinn innri mann, en vilja heldur gera sig beran að jafnfrámunalegri grunnhyggni og kemur fram í þessari dagskrártill. Ég þarf ekki að rökstyðja þessi ummæli mín, það hefir áður verið gert af mínum flokksmönnum, og sérstaklega af hv.þm. Borgf., sem hefir glögglega tekið það fram, að það er ekki á valdi hv.fjvn. að nema úr gildi slík lög, sem eru um útflutningsgjöld eða aðra skattstofna ríkissjóðs, og þess vegna eru tekjustofnarnir taldir með þangað til Alþingi hefir breytt l. Þessi fáránlega tilraun að skriða undir skjól annara er því gagnslaus og ekki til annars en að sýna bilaðan kjark og grunna vitsmuni, og ég get ekki látið hjá liða að láta í ljós andúð mína á slíkri afgreiðslu á málum. Ég veit það, að hv.þm. Ísaf. er ekki sérlega snjall eða fimur í rökum, og ekki bætir það um, þótt hv. 2. þm.N.-M. hvísli í eyrun á honum. Ég læt í ljós andúð mína gegn slíkri afgreiðslu sem hér er við höfð á þessu mikla þjóðþrifamáli, og það má mikið vera, ef augu sjávarútvegsmanna fara ekki að opnast og þeir að vakna til skilnings á þeim huga, sem inni fyrir býr hjá þeim mönnum, sem þannig fara með mál þeirra. Að síðustu vil ég taka það fram, að það er hinn mesti misskilningur hjá hv.þm. Vestm., þegar hann lýsti því yfir, að hann hefði glaðzt af orðum hv.þm. Ísaf. Ég veit ekki, á hverju slík yfirlýsing ætti að byggjast. Eins og hv.þm. Vestm. viti það ekki, að ekki er að marka eitt einasta orð af því, sem hv.þm. Ísaf. segir. Auðvitað hefir þetta verið sagt í naprasta háði, en ég hélt ekki, að hv.þm. Vestm. væri svona háðskur, og jafnvel viti borinn maður ætti ekki að vera svona meinháðskur í sambandi við þetta mikla alvörumál.

Finnur Jónsson Ég þarf ekki miklu að svara af því, sem sagt hefir verið hér við þessa umr. Ég vil benda hv.þm. Vestm. á það, að á því þingi, þegar breytt var síldartollinum, þá var líka aflétt fleiri gjöldum, m. a. gengismun á kaffi- og sykurtolli, og með þessu voru tekjustofnar ríkissjóðs rýrðir, en í þess stað var svo ríkissjóði aftur aflað tekna með hækkuðum tekjuskatti, og það er afareinfalt mál, að í hvert sinn sem Alþ. breytir verulega til um tekjustofna ríkissjóðs án þess að draga úr útgjöldum, þá verður að sjá fyrir öðrum tekjum í staðinn fyrir þær, sem felldar eru niður að einhverju eða öllu leyti. Sú skylda, að sjá ríkissjóði fyrir peningum, hvílir fyrst og fremst á stjórnarflokkunum, og sjálfstæðismönnum er þetta vel ljóst, og þess vegna eru þeir æ ofan í æ að leggja fram till. um stór útgjöld, án þess að henda á nokkra leið til tekjuöflunar í staðinn. Hv. þm. G.-K. þarf ég lítið að svara. Það, sem hann sagði, var mest persónulegur skætingur til mín, og læt ég mér hann í léttu rúmi liggja. Hvort ég á hann skilið eða ekki, kemur í ljós á sínum tíma, og það hefir komið í ljós, því ég hefi í mörg ár starfað að opinberum málum, og það kann að vera, að hv.þm. G.-K. fái líka að sjá það, ef hann sleppur út um þær bakdyr, sem hv. 2. landsk. sagði, að hann mundi verða staddur við árið 2935. Annars er það greinilegt, að þetta mál er flutt í agitations-skyni. Er það m. a. greinilegt af því, að hv. minni hl. sjútvn. dregur í 9 daga að gefa út nál. um málið. Eins er það sýnilegt, þegar litið er á fyrri afstöðu sjálfstæðismanna. Hvers vegna notuðu þeir ekki aðstöðu sína, þegar þeir voru í meiri hl., til þess að létta gjöldum af sjávarútveginum? Hvers vegna leiðréttu þeir ekki hinn rangláta síldartoll og síldarmjölstoll meðan þeir voru í meiri hl. á Alþ.? Vegna þess að þessi flokkur sá ekki ástæðu til þess að aflétta þessum sköttum frekar en öðrum óbeinum sköttum. Ég veit ekki, hvort hv.þm. G.-K. er svo gamall hér á þingi, að hann sé einn af forfeðrum þessara gjalda, en ég hefi heyrt sagt, að nokkur hluti þeirra sé undan hans ættarrifjum runninn. Nú sagði hv.þm. G.-K. út frá því, sem hann minntist á afstöðu hv.þm. Borgf. til málsins, að það væri ekki á valdi hv.fjvn. að aflétta útflutningsgjöldum. Ég veit vel, að það er ekki á valdi fjvn., og það er ekki heldur á valdi sjútvn., en ég vil benda á, að nú hefir hv.fjvn. komið fram með merkilegt frv., sem nefnt er „bandormurinn“ og nú er orðið það liðamargt, að þar er talað um breyt. á 12-16 lögum. Ef hv.fjvn. hefði verið sérstaklega umhugað um að breyta útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, þá hefði hún getað hnýtt þessum eina lið aftan við, eins og öðrum liðum, sem þar hefir verið bætt við, en þetta hefir ekki komið fram í sambandi við það frv. Þá var hv.þm. G.-K. eitthvað að vorkenna mér, að ég þyrði ekki að koma fram í dagsljósið með þessa dagskrártill. Ég get sagt honum það, að ég þori vel að koma fram í dagsljósið, því ég get vel gert samanburð á því, sem gert hefir verið til hagsbóta fyrir sjávarútveginn samkv. þeim till., sem ég hefi flutt á þeim stutta tíma, sem ég hefi átt sæti á Alþingi, og samkv. þeim till., sem hann hefir gert þau 4 ár, sem hann hefir átt sæti á Alþ. næst á undan. Ég þori mjög vel að gera þann samanburð frammi fyrir kjósendum. Þá var hv.þm. G.-K. að vita hv.þm. Vestm. fyrir, að hann hefði lýst því yfir, að hann væri ánægður með þá yfirlýsingu, sem ég gaf fyrir mína hönd, að ég áliti, að útflutningsgjaldið væri eitt hið fyrsta af þeim gjöldum, sem ætti að afnema, eða með fyrstu gjaldalækkunum, sem ættu að fara fram, að óbreyttri afstöðu. Það má vel vera, að hv.þm. Vestm. taki þessum vitum með þögn og þolinmæði, en ég get vel skilið ánægju hans með orð mín, því að hv.þm. Vestm. er að betra kunnur heldur en hv.þm. G.-K., sem er kunnur að þeim einstöku endemum að hlaupa undan skyldum sínum í utanríkismálan. og kúga flokk sinn til þess að gera slíkt hið sama.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. kannaðist við það, að engin einstök n. á Alþ. hefði úrslitavald um það, hvaða lagafrv. yrðu samþ. eða hvaða lög væru numin úr gildi, heldur lægi það á valdi meiri hl. Alþ. Ég vil vekja athygli hans og annara hv.þdm. á því, að með þessari yfirlýsingu sinni er hann algerlega búinn að kippa fótunum undan sinni eigin dagskrártill. Sú lélega fótfesta, sem þessi rökst. dagskrá hafði í upphafi, er nú komin svo, að þessi hv.þm. getur ekki einu sinni sjálfur greitt henni atkv., hvað þá heldur að hann geti ætlazt til þess, að aðrir geri það. Í þessum sporum er hv.þm. Ísaf. nú staddur, og var það ekki nema að líkindum, að sá yrði endirinn, þegar búið væri að benda á, hvílík fáfræði felst í því að bera fram slíkt plagg sem þessa dagskrá. Því var yfirlýst 16. nóv., að tekin væri ákvörðun um, að þetta mál skyldi ekki ganga í gegn á þessu þingi; það kom fram í þeirri samþykkt, sem þá var gerð. En ég vil vita afstöðu hv. meiri hl. sjútvn. til málsins, því þótt hún vildi ekki afgr. það, bar henni að skila áliti, vegna þess að meiri hl. Alþ. á að afgr. málið, en ekki n. ein. Hv. þm. Ísaf. minntist á „bandorminn“, en það er eitt lagafrv., sem hefir fengið þetta heiti, mjög að óverðskulduðu. Og það mun hafa verið þetta um „bandorminn“, sem hv. 2. þm.N.-M. var að hvísla að hv.þm. Ísaf., svo ég held, að hv.þm. G.-K. hafi orðið sannspár um, að það yrði ekki til mikillar upplyftingar fyrir hv.þm. Ísaf., sem hv. 2. þm.N.-M hvíslaði að honum. Það er kunnugt um bandorminn, þegar talað er um hann í sinni eiginlegu merkingu, að hann er eitt allra versta kvikindi, sem við höfum átt við að stríða, og hefir orðið valdur að dauða fjölda manna, sem hafa dáið úr svokallaðri sullaveiki.

Forseti (EÁrna): Ég hefi fengið tilmæli frá hv. landbn. um það, að þetta mál verði tekið af dagskrá, og geri ég það hér með. Frv. var ekki á dagskrá tekið framar.