Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta var til 1. umr. í þessari hv. d. á fundi í gær og var þá vísað til heilbr.- og félmn. Nefndin hélt fund og tók málið til afgreiðslu í morgun. Nál. mun vera á leiðinni, en er nú ekki komið fram. N. varð ásátt um að leggja til, að frv. yrði samþ. Þrír nm. tóku þó fram á fundi í n., að þeir hefðu fyrir sitt leyti kosið, að gerðar yrðu meiri breyt. á lögum um almannatryggingar heldur en þær, sem felast í þessu frv. En með tilliti til þess, að ætla má, að síðar á þessu þingi verði lagt fram annað frv. um breyt. á almannatryggingalögunum, þá falla þessir nm. frá því að flytja brtt. um mæðralaun og fleiri atriði, sem snerta þessa löggjöf. Á hinn bóginn hafa 3 nm. áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. við eina grein þessa frv. eða fylgja brtt., ef fram kæmu um það atriði. - En ég ítreka það að lokum, að nefndin mælir með því, að frv. þetta verði samþ. hér í hv. d.



Herra forseti. Ég er hérna með skriflega brtt., sem hljóðar á þá leið, að 2. gr. frv. orðist svo: „Sama rétt og ekkjur og fráskildar konur eiga til lífeyrisgreiðslu með börnum sínum samkv. 23. og 28. gr. laganna, skulu þær íslenzkar konur eiga, sem gifzt hafa erlendum mönnum, ef þeir hafa fallið frá, yfirgefið þær eða skilið við þær, enda dvelji þær á Íslandi ásamt börnum þeim, er þær taka lífeyri fyrir. - Lífeyrinn skal greiða frá þeim tíma, er barn hætti að njóta framfærslu föður síns eða meðlagsgreiðslu frá hans hendi, eigi lægri en lífeyrisgreiðslan, enda hafi barnið dvalið á Íslandi, þó eigi lengra aftur í tímann en til 1. jan. 1947. - Ríkissjóður endurgreiðir Tryggingastofnuninni barnalífeyri þennan.“ Við höfum flutt þessa till. hv. 3. landsk., hv. 10. landsk. og ég. - Þessi smábreyt. við 2. gr. frv. er í stuttu máli fólgin í því, að lögin verka nokkuð aftur fyrir sig, svo að þær ekkjur og fráskildar konur, sem um er talað í 2. gr. frv., fá bæturnar greiddar frá þeim tíma, er þær urðu einar að sjá um framfærslu barna sinna. Vitanlega hafa flestar þessar konur átt í ákaflegum fjárhagslegum erfiðleikum og basli, og væri að mínum dómi sanngjarnt og eðlilegt að bæta þeim það að einhverju leyti. Samkv. útreikningi frá hr. Ólafl Sveinbjörnssyni framfærslufulltrúa Reykjavíkurbæjar nemur þetta ekki hárri upphæð, sennilega aðeins um 20-30 þús. kr. Till. er samin í samráði við hr. Ólaf Sveinbjörnsson og Hallgrím Dalberg fulltrúa í félmrn., sem telur sig vera þessu fylgjandi. Vona ég, að hv. d. geti fallizt á þetta sjónarmið og samþykki þessa till.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hv. 9. landsk., hv. 3. landsk. og hv. 10. landsk. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Ég skal ekki tala hér langt mál. Frsm. heilbr.- og félmn. gat þess, að á framhaldsþinginu eftir áramót mundi þurfa að gera breytingar á þessari löggjöf í sambandi við það samkomulag, sem orðið hefur í vinnudeilunni nú, og vil ég þá staðfesta það og lýsa því yfir, að það verður undirbúið frv. um breyt. á almannatryggingalögunum í samræmi við það samkomulag, sem orðið hefur varðandi þau ákvæði. Hins vegar er nauðsynlegt að samþ. nú þetta frv., sem fyrir liggur, vegna ákvæðanna um það, sem í frv. eru, að enn skuli framlengd ákvæðin um skerðingu. En þar sem nú er fyrirhugað, að Alþingi verði frestað í dag, ef unnt er, þá vildi ég leyfa mér að leggja hina mestu áherzlu á það, að þetta frv. yrði nú samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir, því að það er þá hægt að taka upp breytingar, sem hv. þdm. hafa áhuga fyrir, þegar þingið kemur saman aftur til framhaldsfunda eftir áramótin. Ég ætla ekki að fara að ræða hér efnishlið þeirrar till., sem hér var lýst áðan af hv. 9. landsk. í þessu atriði, en vil bara benda á það, að það gefst tækifæri síðar til þess að koma að þeim till. til breytinga á almannatryggingalöggjöfinni, sem menn hafa áhuga fyrir, þó að þetta frv. nú yrði samþ. Hefði ekki verið í frv. þetta ákvæði um skerðingu ellilífeyris, sem annars kemur til framkvæmda að öllu leyti um áramótin, þá hefði ekki verið ástæða til þess að ljúka afgreiðslu þessa máls nú, en eins og ástatt er, þá er talið nauðsynlegt að gera það. Ég vildi því leyfa mér að beina því til hv. flm. þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, hvort þeir gætu ekki sætt sig við að draga hana til baka að þessu sinni og taka þá málið upp aftur á framhaldsþinginu.



2. gr. þessa frv. fjallar um það, að nýtt ákvæði komi inn í lögin um almannatryggingar, - ákvæði, sem felur í sér það, að þær íslenzkar konur, sem gifzt hafa erlendum mönnum, njóti sama réttar og ekkjur og fráskildar konur hafa nú samkv. löggjöfinni, ef þessir erlendu menn hafi skilið við konur sínar eða yfirgefið þær, en konurnar dvelji á Íslandi og börn þeirra. Í grg. þessa frv. er sú skýring gefin á þessu ákvæði, að samkv. framfærslulögum og lögum um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna hafi konum, sem höfðu átt óskilgetin börn með erlendum mönnum, sem verið höfðu hér á landi í þjónustu eða á vegum erlendra hernaðaraðila, verið veittur skilyrtur réttur til þess, að valdsmaður úrskurðaði þeim lífeyri og kostnað með börnum þeirra á hendur Tryggingastofnun ríkisins, sem síðan greiddi út lífeyrinn mánaðarlega, en að óbreyttri löggjöfinni hafi konur, sem hafi átt óskilgetin börn með hinum erlendu hermönnum, verið betur settar hvað snertir greiðslu lífeyris heldur en þær konur, sem gifzt hafi hermönnum og átt börn með þeim í lögmætu hjónabandi, hafi hjónabandið síðan slitnað. 2. gr. þessa frv. miðar að því að brúa þetta bil, jafna þann mismun, sem þarna er á milli. Eins og frv. er nú, þá er gert ráð fyrir, að þessi mismunur jafnist um leið og lögin öðlast gildi, þ.e.a.s. frá og með 1. jan. 1953. En í brtt. þeirri, sem lögð hefur verið fram og hv. 9. landsk. þm. mælti fyrir, er sú efnisbreyting, að gert er ráð fyrir, að þetta ákvæði verki aftur fyrir sig um 5 ára skeið, þ.e.a.s., að miðað verði við 1. jan. 1947. Þetta er sú efnisbreyt., sem í till. þeirri felst, sem hv. 9. landsk. gerði hér grein fyrir. Þetta atriði var nokkuð rætt í n. við afgreiðslu málsins, og vildi n. í heild ekki taka upp þessa brtt. Ég fyrir mitt leyti teldi eðlilegast að hafa nú þann hátt á, sem hæstv. forsrh. drap á að bezt væri, að samþ. nú þetta frv. óbreytt, en taka síðan til athugunar aðrar breytingar í sambandi við endurskoðun á þessu máli, sem mun verða óhjákvæmilegt að fram fari síðar á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins mæla örfá orð til stuðnings þeirri brtt., sem meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur flutt hér varðandi 2. gr. Stafar það af því, að ég hef orðið í starfi mínu margsinnis var við það herfilega misrétti, sem þær konur, sem giftar hafa verið erlendum mönnum, en þeir yfirgefið þær, hafa verið beittar í þessum efnum. Síðan tryggingalögin voru sett, 1946, hefur ástandið verið þannig hér á landi, að íslenzkar konur, sem áttu óskilgetin börn með erlendum mönnum, fengu meðlag með þeim, en íslenzkar konur, sem voru giftar erlendum mönnum og átt höfðu með þeim skilgetin börn, en mennirnir yfirgefið þær, skilið við þær, voru skör lægra settar og fengu engin meðlög. Nú hefur það hvað eftir annað komið fyrir og verið mælzt til þess við félmrn., að þetta yrði lagfært. Og þó að það hafi nú dregizt, verð ég að fagna, að 2. gr. þessa frv. er lagfæring á þessu. Hins vegar nær hún allt of skammt, því að það er sjálfsögð réttlætiskrafa, að þetta misrétti, sem þessar íslenzku konur, tiltölulega fáar, hafa orðið fyrir, verði leiðrétt alla leið frá gildistöku tryggingalaganna, eða sem sagt frá og með árinu 1947. Annað væri mikið misrétti og í rauninni ekki sæmandi Alþ. að setja þannig þær konur, sem átt hafa óskilgetin börn með erlendum mönnum, framar um styrk eða meðlög þeim konum, sem hafa verið giftar erlendum mönnum og átt með þeim börn. Það er þetta misrétti, sem mér virðist að till. meiri hl. heilbr.- og félmn. fari fram á að leiðrétta, eins og er alveg sjálfsagt. Ég hef ástæðu til þess að ætla, að það stafi aðeins af vangá í félmrn., - það væri gott, ef hæstv. félmrh. hefði tíma til að hlusta á þessar umr., - ég vil taka það fram aftur, að ég hef ástæðu til að ætla, að það stafi af hreinni vangá í félmrn., að frv. er ekki þannig úr garði gert eins og meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur til. Sá fulltrúi í rn., sem hefur haft með undirbúning þessa máls að gera, hefur tjáð mér það, að það hafi verið tilætlunin, að frv. yrði eins og meiri hl. n. leggur til, en hér sé sem sagt um misgáning að ræða. Hér er um mjög smávægilega upphæð að ræða, eins og hv. 9. landsk. tók fram, líklega milli 20 og 30 þúsund, og sýnist mér sjálfsagt, að Alþ. færi þetta í sæmilegt horf og láti þessar konur njóta jafnréttis.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af þessari till., sem hér er rætt um og hv. 7. þm. Reykv. minntist nú á, og út af því, sem hann sagði síðast í sinni ræðu um það, að hér væri aðeins um mjög smávægileg útgjöld að ræða, taka það fram, að forstjóri almannatrygginganna hefur sagt mér, að um það hafi enginn útreikningur farið fram og það viti enginn, hvað þetta kosti. Þess vegna vil ég enn endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er miklu réttara að mínum dómi að fresta þessu um sinn fram yfir áramótin og láta athuga, eins og alltaf er gert, þegar um breyt. á almannatryggingalögunum er að ræða, hvað breyt. kosta o.s.frv., en fara ekki að samþ. þetta nú hér í síðari deildinni við 2. umr., eins og nú er gert ráð fyrir. Það getur líka orðið til þess, að erfiðara verði að afgr. málið áður en Alþ. er frestað. Virðist mér það óþarfastífni af hv. flutningsmönnum till. að geta ekki frestað þessu máli, úr því að það er gefin yfirlýsing um það, að frv. um breyt. á almannatryggingalöggjöfinni verði lagt fram á framhaldsþinginu eftir nýár. En ef þessi till. verður ekki dregin til baka, þá vil ég leyfa mér að mælast til þess við hv. þdm., að þeir felli till.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, liggur nú fyrir þinginu frv. til l. um breyt. á skemmtanaskattslögunum, en þar sem ekki er útlit fyrir eða a.m.k. litlar líkur til, að það frv. nái fram að ganga á þessu þingi, þá er nauðsynlegt fyrir stjórnina að fá framlengingu á þeim ákvæðum í núgildandi skemmtanaskattslögum, sem tímabundin eru. Þar á meðal eru þau ákvæði, sem tekin eru fram í 1. gr. þessa frv. Gildir þessi framlenging, eins og verið hefur, um eitt ár, eða fyrir árið 1953. Ég vil leggja til, að frv. verði látið ganga til 2. umr. án þess að því verði vísað til n., og ég vil æskja þess af hæstv. forseta, að hann reyni að afgr. frv. út úr deildinni í dag vegna frestunar á þingstörfum.