Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem ég tók ekki þátt í umr. um þetta mál. vil ég gera þessa grein fyrir atkv. mínu: Það er ljóst orðið, að betri samningur næst ekki við Breta undir forustu hæstv. núv. ríkisstj. Það er einnig ljóst, að ef samningur verður ekki gerður nú, verður sama eða verra ástand á miðunum eftir en áður og Bretar munu halda áfram rányrkju sinni í ríkari mæli. Með hliðsjón af þessum staðreyndum styð ég þessa þáltill. Þannig er stuðningur minn byggður á allt öðrum forsendum en stuðningur hv., þm. Alþb. Þetta þótti mér nauðsynlegt að láta koma fram. Ég segi því já.



Herra forseti. Að mínum dómi er samkomulagsgrundvöllur þessi á mörkum þess, sem hugsanlegt er að samþykkja, og þess, sem er með öllu óaðgengilegt. Kostir samkomulagsins eru fólgnir í eftirfarandi: 1) Útilokun á hluta af afkastamestu fiskiskipum Breta og þar með nokkurri minnkun á afla þeirra. 2) Óbeinni viðurkenningu Breta með samningsgerð þessari. 3) Friði á miðunum og eðlilegum samskiptum milli þjóðanna. Ókostirnir eru aftur ámóti þeir að mínum dómi: 1) Dagsetningar varðandi hólfaskiptingu virðast sniðnar við hæfi Breta. 2) Lítillækkandi framkvæmd á lögsögu innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. 3) Ekki er að finna neinar yfirlýsingar eða fyrirvara um framhald aðgerða okkar Íslendinga í landhelgismálinu, hvorki á samningstímabilinu né að því loknu. Samkomulag þetta er eins konar vopnahlé, sem að ýmsu má kalla uppgjöf. Nærri lægi að sitja hjá við slíka atkvgr., en ég kýs ekki þann hlut að taka ekki afstöðu í slíku máli, og í mínum huga vega ókostirnir þyngra heldur en kostirnir, og segi ég því nei.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Jónasar Árnasonar í nótt, að hann taldi samkomulag þetta meingallað og að sumu leyti grábölvað. Undir þessa skoðun tók ég í ræðu minni og hafði mörg rök þar um. Viðvíkjandi þeirri þáltill., sem hér er til atkvgr., um staðfestingu á svokölluðu samkomulagi, sem hæstv. forsrh. gerði við fulltrúa hennar hátignar, þá tel ég galla samkomulagsins vera þyngri en kostina, og því segi ég nei.



Herra forseti. Ég tel, að það samkomulag, sem fyrir liggur til afgreiðslu, sé mun óhagstæðara Íslendingum en samkomudag, sem unnt hefði verið að ná á fyrra stigi málsins. Af því varð þó ekki vegna sundurlyndis og undandráttar ríkisstj. Ég legg áherslu á þá skoðun mína, að samþykkt till. komi engan veginn í veg fyrir áframhaldandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur. Ég tel, að samþykkt till. muni tryggja frið á miðunum í tvö ár og bægja þann með lífshættu frá mönnum á sjónum. Ég segi já.



Herra forseti. Í samkomulagi þessu er vernd til handa fiskimiðum okkar. Þessi samningur er vopnahlé, sem bægir lífsháska frá sæfarendum. Gengið var nokkurn veginn að tilboði fulltrúa Íslands í London, hæstv. forsrh. Fyrir því og af þessum málsástæðum, enda þótt vonbrigði mín séu mikil með samkomulag þetta, segi ég já.



Herra forseti. Ég hef lýst í umr. skoðunum mínum á þessari þáltill. Þar kom fram, að ég tel samninginn gallaðan, óljósan og að mörgu leyti óhagkvæman Íslendingum. Ég tel að unnt hefði verið að ná betri samningi, ef ekki hefði komið til innbyrðis sundurlyndi og óheppileg vinnubrögð ríkisstj. Ég hefði talið eðlilegt, að ríkisstj. bæri ein ábyrgð á þessu samkomulagi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að nú, þegar þm. standa frammi fyrir tveim kostum: annars vegar áframhaldandi hættuástandi, rányrkju og lögbrotum, hins vegar bráðabirgðafriði á Íslandsmiðum, þá sé valið aðeins eitt. Á þeirri forsendu, að samningurinn hindri engan veginn útfærslu í 200 mílur eigi siðar en fyrir árslok 1974, segi ég já.



Herra forseti. Samningarnir eru að mínum dómi verri en efni stóðu til, en aðfarirnar enn þá verri. Hæstv. forsrh. fer utan sérfræðingalaus og segist ekki ætla að semja, mætir öllum sérfræðingum Breta og kemur heim með úrslitakosti, sem hann segist vilja staðfesta án þess að bera þá undir samstarfsmenn sína, sem eru fleiri en ráðh. Með því gerir forsrh. samninginn að fráfararatriði og beitir þar vopni, sem forsrh. samsteypustjórnar á að beita af fullri varúð og eins sjaldan og við verður komið. Samkomulag innanlands er ekki síður nauðsynlegt en samkomulag við útlendinga. Þá vil ég treysta því, að næst þegar semja þarf um stórmál þjóðarinnar, verði sýnd meiri reisn án hroka, styrkur án ofbeldis og samningsvilji án undirgefni. Samkomulagið er þó ekki verra en það, að það er snöggt um betra en að fela íhaldinu völdin og stefna þar með mörgum góðum málum í hættu, og á þessum forsendum segi ég já.



Herra forseti. Þótt þingflokkur Alþfl. hefði kosið samkomulagið hagstæðara en það er í ýmsum atriðum, telur hann, að fallast beri á að gera þennan samning, bæði vegna þess, að það tryggi hagsmuni Íslendinga betur en verða mundi, ef deilan héldi áfram, og vegna hins, að í samkomulaginu felist viðurkenning Breta í reynd á rétti Íslendinga til umráða yfir fiskimiðunum umhverfis landið á 50 mílna svæði. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera grein fyrir atkv. mínu með eftirfarandi hætti : Sjálfstæðismenn lögðu grundvöllinn að baráttunni fyrir réttindum Íslendinga á landgrunninu öllu, sbr. setningu landsgrunnsl. frá 1948, sem síðari útfærslur fiskveiðilögsögunnar hafa ætíð verið grundvallaðar á. Þeir hafa alla tíð lagt megináherslu á samstöðu þjóðarinnar í þessu lífshagsmunamáli hennar og miðað aðgerðir sínar við það. Hið sama verður ekki sagt um núv. stjórnarflokka í stjórnarandstöðu fyrir alþingiskosningarnar á árinu 1971 né eftir þær, er þeir hafa haft uppi síendurtekinn svika- og landráðabrigsl í garð sjálfstæðimanna, þegar þeir hafa reynt að leiða landhelgismálið til sátta og fram á við á þeirri grundvallarstefnu, sem samstaða hefur ríkt um meðal þjóðarinnar. Það var einróma álit alþm. 15. febr. 1972, að þess skyldi freistað að leita áfram samkomulags við deiluaðila í málinu, Breta og Vestur-Þjóðverja. Því miður hefur ríkisstj, verið sjálfri sér sundurþykk í þessu máli eins og mörgum öðrum. Málið hefur dregist á langinn til mikils tjóns fyrir Íslendinga. Hitt er svo jafnaugljóst, að sérstaklega Bretar hafa sýnt sérstaka óbilgirni, og er framkoma þeirra á Íslandsmiðum með öllu óafsakanleg. Þegar borin er saman fyrirhuguð samningsgerð við Breta nú varðandi landhelgismálið og samningsgerðin frá 1961, er augljóst, hversu samningsgerðin er á marga lund óhagstæðari íslendingum nú. Kemur þar að sjálfsögðu fyrst af öllu til álita sjálft deiluatriðið, að víðátta fiskveiðilögsögunnar er ekki viðurkennd afdráttarlaust af hálfu Breta, svo sem raunin varð á 1961. Enn fremur eru engar yfirlýsingar í fyrirhuguðu samkomulagi nú um áframhaldandi ráðagerðir Íslendinga um útfærslu fiskveiðilögsögunnar á landgrunninu öllu. Ágalla slíkrar yfirsjónar er nú bægt frá með því, að fyrir Alþ. liggur till. til þál. frá sjálfstæðismönnum um rétt Íslendinga til að færa út auðlindalögsöguna allt að 200 mílum frá grunnlínum, og einnig till. ríkisstj. um heimild Íslendinga til þess. Hvort tveggja er byggt á þróun mála á alþjóðavettvangi Íslendingum í vil að loknum undirbúningsfundum Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, sem nú er fram undan. En fyrir liggur, að mikill meiri hluti þjóða muni á ráðstefnunni fylgja þeirri stefnu, að sérstakur réttur strandríkjanna sé viðurkenndur. Þegar svo horfir, munu sjálf deiluatriðin í landhelgismálinu milli Íslendinga og annarra þjóða leysast á sjálfri Hafréttarráðstefnunni og innan vébanda Sameinuðu þjóðanna. Á þetta var ætíð lögð megináhersla af hálfu sjálfstæðismanna. Ég tel það liggja í hlutarins eðli, að deilur milli þjóðanna fyrir Alþjóðadómstóll Sameinuðu þjóðanna hljóta að frestast, og verður að sjá til þess, að dómur verði á þeim vettvangi eigi upp kveðinn um deilur þjóðanna, meðan sáttagerðir standa milli þeirra. Þetta er þeim mun þýðingarmeira þar sem því hefur verið lýst yfir af íslensku ríkisstj., að hún muni ekki taka þátt í málflutningi fyrir Alþjóðadómstólnum, og þar með koma ekki að svo stöddu fram þau rök, sem Íslendingum er nauðsynlegt að fram komi og fyrir liggi í málinu. Síðan þurfa Íslendingar einskis að óttast að eiga málsúrslit sín og endanlega lausn landhelgismálsins undir þeirri þróun, sem nú blasir við á alþjóðavettvangi, en Íslendingar voru einmitt meðal þeirra þjóða, sem lögðu á það áherslu, að auðlindalögsagan yrði ákveðin á fyrirhugaðri Hafréttarráðstefnu. Þótt gagnrýna megi ýmis ákvæði þessarar samningsgerðar harðlega, einkum frá sjónarmiði þeirra, sem harðast fordæmdu samningsgerðina við Breta árið 1961, er að mínum dómi ótvíræður vinningur að samningsgerðinni frá því, sem ella mundi vera. Ég er því eindregið hlynntur því, að bundinn sé endir á hina hættulegu deilur, sem þróast hefur á Íslandsmiðum, og af þeim sökum er ég samþykkur því að veita ríkisstj. umbeðna heimild til bráðabirgðasamkomulags við Breta og segi já.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu eins hv. þm. áðan, var ég ekki ánægður með það samkomulag, sem hér liggur fyrir. Hins vegar liggur í augum uppi, að það er ekki aðeins stjórnarandstaðan íslenska, sem að undanförnu hefur beðið þess málþola að sjá þessa ríkisstj. hrökklast frá völdum. Sú eftirvænting hefur líka ríkt í aðalstöðvum NATO og hjá breska togaraauðvaldinu og hjá fulltrúum þess í bresku ríkisstj. Ég vil ekki gera hér margfaldan óvinafagnað með því að segja nei við þessu samkomulagi, sem hér liggur fyrir, og verða þannig valdur að því, að þessi ríkisstj. hrökklist frá. Ég vil, að þessi ríkisstj. fái tækifæri til að hrinda í framkvæmd þeim stórmálum mörgum, sem hún hefur á stefnuskrá sinni til hagsbóta fyrir íslenska alþýðu, og segi þess vegna já.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þess máls, sem nú er til atkvgr., á þessum stað um kl. 4 í nótt. En með tilliti til þess, að þá sváfu, að ég hygg, allflestir hv. þm. og að ég vona a. m. k. svefni hinna réttlátu, þá tel ég rétt að koma á framfæri skoðun minni varðandi þetta mál. Ég er í þeirra hópi, sem telja ýmislega ágalla samfara þessu samkomulagi, hef ég ekki dregið neina dul á það og geri það ekki nú. Ég er þó þeirrar skoðunar, að eins og málum er háttað í dag, þá sé affarasælla að ganga til samninga, stiga þetta skref í átt til fullra umráða yfir íslenskri landhelgi, því að ég tel og raunar veit, að það, sem nú er gert, er aðeins skref í þeim áfanga, að við náum fullum réttindum yfir íslenska landgrunninu, og með tilliti til þess segi ég já.



Herra forseti. Ég vil gera eftirfarandi grein fyrir atkv. mínu í þessu máli: Vegna þess, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur haldið á samningaumleitunum við Breta um bráðabirgðalausn í fiskveiðideilunni, tel ég, eins og málin hafa þróast, útilokað, að um sé að tefla á næstunni aðra og hagkvæmari samninga en hér er leitað heimildar Alþ. til að gera. Hér er því í raun að mínu mati um að ræða val milli þess, hvort samið skuli við Breta á þeim grundvelli, sem hér liggur fyrir, eða að óbreytt hættuástand ríki á miðunum, sókn Breta fari jafnvel vaxandi og útilokað verði að koma í veg fyrir smáfiskadráp með eftirliti veiðarfæra, eins og verið hefur frá upphafi deilunnar. Þrátt fyrir margvíslega og verulega annmarka samkomulagsins vel ég því að svo komnu máli þann kost að fara samningaleiðina og segi já.