Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. svo til shlj. því, sem hér er nú til umr., flutti ég á síðasta þingi ásamt tveim öðrum hv. þm., og var það þá rætt nokkuð hér í þessari hv. d. Af þeim sökum tel ég mig geta haft tiltölulega fá orð um þetta mál, einkum þegar þess er einnig gætt, að um málið hefur talsvert verið ritað í blöðum að undanförnu, svo að hv. þdm. munu vita, hvað hér er um að ræða. Um gang málsins er það annars að segja, að Verzlunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda létu undirbúa frv. þetta, sendu það ríkisstj. skömmu fyrir þinglok í fyrra, en málið fékkst ekki afgreitt af hálfu ríkisstj. og varð því að ráði, að það væri hér sýnt alþm., svo að menn gætu hugleitt það til haustsins. En ástæðan fyrir því, að við erum nú tveir flm., er sú, að málið hefur síðan verið rætt í stjórnarflokkunum og við ákváðum að flytja það tveir, ég og hv. 5. þm. Vesturl. Ekki vegna þess að þetta sé sérstakt mál stjórnarflokkanna. Þvert á móti geri ég mér vonir um og treysti raunar, að hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir a. m. k., muni styðja þetta mikilvæga mál, ekki sízt með hliðsjón af því, að þunglega hefur horft í atvinnumálum Íslendinga að undanförnu og brýna nauðsyn ber til þess að styrkja og efla íslenzk atvinnufyrirtæki. Það eru einkum tveir þættir í þessu frv., þar sem rætt er um tilgang félagsins, Fjárfestingarfélags Íslands h.f., sem ég vil vekja hér athygli á, af því að þeir heyra til algers nýmælis. Annars vegar er það atriði, að þetta fyrirtæki gerir það að atvinnu sinni að vera það, sem kallað er frumkvöðull að félagastofnun og sameiningu hlutafélaga. Þann þátt hefur skort í íslenzkt atvinnulíf og hefur enginn aðili, hvorki einstaklingur né félag í þessu landi, gert það að verkefni sínu beinlínis að vinna að félagastofnun og endurskipulagningu félaga í þeim tilgangi að hverfa síðan að öðrum verkefnum og taka þóknun fyrir sína vinnu að þessum verkefnum. Og í annan stað hefur það ekki verið til hér á landi, sem hér er nefnt óbein þátttaka í hlutafélögum. Hún er í því fólgin, að félagið mundi taka að sér að tryggja sölu á hlutabréfum í hinum ýmsu fyrirtækjum. Sá, sem ynni að stofnun arðvænlegs fyrirtækis og hefði ekki nema hluta af hlutafjármagninu í eigin höndum, gæti leitað til félagsins og óskað eftir því, að það tæki að sér fyrir þóknun að sjá um sölu á hlutabréfunum, en mundi eiga þau sjálft, ef bréfin seldust ekki til almennings. Ég held, að vöntunin á þessu tvennu hafi valdið því, að í íslenzkum atvinnufyrirtækjum er yfirleitt allt of lítið einkafjármagn, og sem betur fer held ég, að langflestir landsmenn og þ. á m. að sjálfsögðu hv. þm. geri sér grein fyrir því, að styrkja þarf atvinnureksturinn einmitt með þeim hætti, að áhættuféð verði þar meira og fyrirtækin verði ekki jafnháð lánastofnunum og þau hafa verið fram að þessu. Frv. þetta er í tveimur atriðum frábrugðið því frv., sem flutt var hér í fyrravor. Annars vegar er nú einungis einkabönkum heimilað að gerast hluthafar í Fjárfestingarfélagi Íslands h. f., en hitt frv. gerði ráð fyrir því, að öllum bönkum væri heimilað að kaupa hlutabréf. Það var aldrei tilgangurinn, að aðrar bankastofnanir en einkabankarnir yrðu aðilar að þessu fyrirtæki, og þess vegna var talið eðlilegt að undirstrika, að ekki væri öðrum bankastofnunum heimilað að verða hluthafar. Í annan stað er svo takmörkun á skattfríðindum, sem félaginu yrðu veitt. Í fyrra frv. var talað um ótakmörkuð skattfríðindi, en nú er gert ráð fyrir, að þau verði einungis til ársloka 1977. Starfræksla eins og sú, sem hér um ræðir, er óþekkt hér á landi og er því talið nauðsynlegt, að þessu fyrirtæki verði veitt tímabundin skattfríðindi, meðan það er að vaxa á legg, svo það geti skjótlega og með mjög árangursríkum hætti sinnt ætlunarverki sínu, og vonir standa raunar til þess, að þegar á þessum vetri gæti farið að gæta áhrifa frá þessu félagi, sem mundu valda því, að atvinna gæti aukizt og atvinnufyrirtæki styrkzt. Auk bankanna er öllum opinberum sjóðum heimilað að kaupa hlutabréf í þessu fyrirtæki, þó að ákvæði sjóðanna leggi bann við hlutabréfakaupum. Ekki er mér kunnugt um það, hvort nokkrir opinberir sjóðir, aðrir en Framkvæmdasjóður Íslands, mundu gerast hluthafar í þessu fyrirtæki, en mjög teldi ég æskilegt, að sjóðir eins og t. d. Atvinnuleysistryggingasjóður, þar sem launþegar og vinnuveitendur starfa saman, gerðust aðilar að stofnun sem þessari, fylgdust þar með framgangi mála og létu þar koma til sín áhrif. Þess hefur líka gætt nokkuð að undanförnu, að launþegar skilji betur en áður nauðsyn þess, að fé almennings sé varið til atvinnurekstrar. Það kom t. d. glögglega fram á nýafstöðnu þingi Landssambands verzlunarmanna, að ályktað var í þessa átt, og mér er a. m. k. kunnugt um það, að á einum stað hafa verkalýðsfélög lagt fram meginhluta sjóða sinna til hlutabréfakaupa í atvinnufyrirtækjum til þess að tryggja aukna atvinnu og bætta aðstöðu í sínu byggðarlagi, og vissulega væri það vel farið, ef framhald yrði á þeirri þróun. Hún mundi ekki einungis valda því, að atvinnufyrirtækin styrktust, heldur mundi hún líka efla skilning á milli launþega og vinnuveitenda, sem stundum hefur ekki verið nægilega ríkur í þessu landi, því miður. Ég held, að ég þurfi ekki að þreyta menn með því að flytja öllu lengra mál hér. Menn vita áreiðanlega, hvað um er að ræða. En ég legg mjög ríka áherzlu á það, að afgreiðslu þessa máls verði hraðað hér á hinu háa Alþ., því það er, eins og ég gat um áðan, hugsanlegt að áhrifa þessa fyrirtækis gæti farið að gæta strax á þessum vetri, og nú er brýn þörf á því, að öll þjóðfélagsöfl sameinist um það að reyna að styrkja íslenzka atvinnuvegi sem allra mest. Raunar ætti það ekki að verða ofverk okkar, sem hér erum, þeirrar kynslóðar, sem nú er á bezta starfsaldri, að efla svo og bæta íslenzkan atvinnurekstur, að áttundi áratugurinn yrði mesta framfaratímabil í sögu þessarar þjóðar og að honum loknum væri engum blöðum um það að fletta, að lífskjör á Íslandi væru betri en nokkurs staðar annars staðar í veröldinni. Við getum gert þetta, ef við viljum og höfum framsýni og dug til þess að hrinda fram góðum málefnum, auka og efla þá atvinnuvegi, sem fyrir eru, og hleypa nýjum af stokkunum. Flutningur þessa frv. miðar einmitt að því og þær athuganir, sem samtök þau, sem að því standa, hafa látið fram fara. Ég vil svo, herra forseti, óska þess, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. fjhn., sem ég vona að afgreiði málið mjög skjótlega til d. á ný.



Herra forseti. Það leiðir m. a. af vaxandi vélvæðingu og tækni, að fjármögnun fyrirtækja verður stöðugt meira og meira vandamál. Fyrirtækin þurfa á meira fjármagni að halda til þess að geta fylgzt með í þessum efnum. Það hafa stundum verið birtar tölur um það að undanförnu, að fyrir t. d. 10–20 árum hafi ekki þurft nema svo og svo lítið fjármagn á bak við hvern starfandi mann hjá tilteknu fyrirtæki, en nú þurfi í mörgum tilfellum margfalt meira fjármagn, jafnvel tífalt eða tuttugufalt meira en áður var, ef fyrirtækin eiga að fylgjast með í þeirri þróun, sem orðið hefur varðandi vélvæðingu og tækni. Þetta leiðir það að sjálfsögðu af sér, að það er stöðugt vaxandi þörf fyrir það að fá aukið fjármagn til þess að fullnægja þeirri vaxandi fjármögnun, sem atvinnureksturinn þarfnast. Að sjálfsögðu eru margar leiðir færar til þess að leysa úr þessum vanda. Ein þeirra, sem hefur verið farin erlendis að undanförnu og þó sérstaklega í Bandaríkjunum, er sú leið, sem þetta frv. fjallar um, þ. e. að stofna svokallað fjárfestingarfélag. Í Bandaríkjunum hafa á undanförnum árum eða nú allra síðasta áratuginn risið upp allmörg slík félög, sem annast þá starfsemi, sem hér um ræðir, svo að segja eingöngu, og starfsemi þeirra hefur þar vakið vaxandi athygli og umtal og hefur m. a. leitt til þess, að það er eitt af aðalverkefnum eins af aðstoðardómsmrh. Bandaríkjanna að kynna sér starfsemi þessara fyrirtækja, fylgjast með þeim og sérstaklega að taka það til athugunar, hvort þau brjóti að einhverju leyti í bága við þá löggjöf um hringa, sem gilt hefur í Bandaríkjunum um alllangt skeið. Eins og hv. þm. er vafalaust kunnugt, hefur hringamyndun í Bandaríkjunum lengi verið mönnum þar mikið áhyggjuefni. Hringamyndunin kom þar til sögunnar á síðustu öld eða á síðari hluta hennar og gerðist einkum með þeim hætti, að stór og sterk fyrirtæki í ákveðnum atvinnugreinum keyptu upp önnur minni fyrirtæki í sömu atvinnugrein, og þannig gat það farið í sumum tilfellum, að það var eiginlega aðeins eitt stórfyrirtæki, sem réð lögum og lofum í viðkomandi atvinnugrein. Þetta varð til þess, að stjórnarvöld Bandaríkjanna töldu nauðsynlegt að skerast í leikinn og setja löggjöf til að koma í veg fyrir það, að ein samsteypa, einn hringur gæti haft svo að segja alger yfirráð yfir þeirri atvinnugrein, sem um væri að ræða. Það var talið, að þegar slíkt ástand skapaðist, yrði það til þess að koma í veg fyrir samkeppni og í veg fyrir eðlilegt einkaframtak í viðkomandi atvinnugrein. Þess vegna var sett sérstök löggjöf í Bandaríkjunum, sem átti að koma í veg fyrir þessa starfsemi, að svo miklu leyti sem hægt var, og þessari löggjöf hefur verið framfylgt mjög strangt á seinustu áratugum, að því leyti sem hægt hefur verið. En eins og ég minntist á áðan, hefur orðið nokkur breyting á þessu síðasta áratuginn, þannig að það hefur komið til sögunnar ný tegund hlutafélaga eða samsteypufélaga, sem eru ekki bundin við eina ákveðna atvinnugrein, eins og hringarnir hafa yfirleitt verið til þessa, heldur hafa stefnt að því að eignast hlutabréf og fá ítök í eða yfirráð yfir fyrirtækjum í mismunandi atvinnugreinum, og á þann hátt hafa þau komizt fram hjá þeirri hringalöggjöf, sem hingað til hefur gilt í Bandaríkjunum. Þessi félög, sem má í raun og veru nefna fjárfestingarfélög, vegna þess að starfsemi þeirra er þannig háttað, að þau annast sjálf ekki neinn atvinnurekstur, heldur eiga hlutabréf í fyrirtækjum, sem eru í atvinnurekstrinum, og það má segja, að það sé þess vegna um mjög líka félagsstarfsemi að ræða og þá, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Sum af þessum fjárfestingarfélögum hafa orðið geysilega öflug á örfáum árum í Bandaríkjunum en öðrum hefur gengið miður. Þessi starfsemi er orðin svo víðtæk, að það hefur þótt nauðsynlegt af stjórnarvöldum þar að kynna sér alveg sérstaklega starfsemi þeirra, og eins og ég áðan sagði, er það eitt af aðalverkefnum eins af aðstoðardómsmrh. Bandaríkjanna að kynna sér þessa félagsstarfsemi, athuga hversu heilbrigð og heppileg hún sé og vinna að nýrri lagasetningu, ef nauðsynlegt þykir, til þess að halda þessari starfsemi innan eðlilegra takmarka. Í Bandaríkjunum er mjög deilt um það, hve gagnleg þessi fjárfestingarfélög séu. Ýmsir halda því fram, að þau séu til bóta, þau verði til þess að örva atvinnulífið, í ýmsum tilfellum til að hleypa nýju blóði í fyrirtæki, sem eru hálfstöðnuð eða komin að hruni, en fjárfestingarfélögin hafa unnið allmikið á þann hátt, ef um rík félög hefur verið að ræða, þar sem reksturinn gekk þó hálfilla og hlutabréf voru í lágu verði, að reyna að ná meiri hlutanum af þeim í sínar hendur og þar með stjórn viðkomandi fyrirtækis. Mér finnst rétt í þessu sambandi að benda á það, að í amerískum blöðum hafa á þessu ári birzt ýmsar athyglisverðar greinar um starfsemi þessara fjárfestingarfyrirtækja, og t. d. birti vikuritið Time í vetur mjög ýtarlega grein um starfsemi þessara fyrirtækja í Bandaríkjunum, þar sem niðurstaðan var sú, að það ætti kannske eftir að sýna sig, að þau yrðu til hagsbóta fyrir efnahagslíf Bandaríkjanna, en útilokað væri að fullyrða um það á þessu stigi, vegna þess að fullkomin reynsla væri ekki enn þá komin á starfsemi þessara félaga, þar sem þau hafa svo að segja öll komið til sögunnar á seinasta áratugnum. Sum þeirra hafa náð miklum þroska og eru orðin geysilega sterk. Öðrum hefur tekizt miklu miður og sum hafa farið á hausinn. Það eru miklar deilur um þessi félög þarna vestan hafs. Að einhverju leyti kann það að stafa af því, að ýmsum eldri félögum stendur ógn af þessari nýju starfsemi, vegna þess að þau vinna að því að kaupa þau upp. Það hefur iðulega gerzt, að þegar hinir gömlu stjórnendur hafa komið á hluthafafundi og átt sér einskis ills von, þá hafa verið komnir nýir eigendur til sögunnar og þeir gömlu orðið að víkja. Mér sýnist, að því félagi, sem ráðgert er að stofna hér, sé ætlað að starfa á ýmsan hátt svipað og þessi fjárfestingarfélög í Bandaríkjunum, þ. e. a. s. það eigi ekki sjálft að annast neinn atvinnurekstur, heldur eigi það að eiga hlutabréf í hlutafélögum, sem annast atvinnurekstur. Í grg. þessa frv. er vikið að því, að þeir, sem hafa undirbúið þetta mál, hafi kynnt sér starfsemi slíkra félaga á Norðurlöndum. Ég verð að játa það, að ég er ófróður um starfsemi slíkra félaga á Norðurlöndum, en af því, sem ég hef séð í amerískum blöðum, hef ég fylgzt nokkuð með eða lesið nokkuð um starfsemi þeirra í Bandaríkjunum. Þess vegna mundi mér þykja fróðlegt að heyra frá hv. 1. flm. þessa máls eða 2. flm., hvernig starfsemi þessara félaga muni vera háttað á Norðurlöndum; hvort þau séu rekin eitthvað svipað því, sem fjárfestingarfélögin eru rekin í Bandaríkjunum, eða með einhverjum öðrum hætti. En ég álít, að áður en Alþ. gengur frá löggjöf eins og þessari, sé mjög æskilegt, að það kynni sér sem bezt þá reynslu, sem fengizt hefur af slíkum félögum annars staðar, og þá kannske alveg sérstaklega í Bandaríkjunum, þar sem mest reynsla er komin á starfsemi slíkra félaga, og þá ekki síður á Norðurlöndum eða í Evrópu, ef slík félög starfa þar að verulegu ráði. Ég ætla svo ekki að ræða meira um þennan félagsskap almennt, en víkja nokkrum orðum að einstökum gr. í frv., sem mér finnst ástæða til, að Alþ. athugi sérstaklega, áður en á þau yrði fallizt, ef svo færi. Þessar greinar, sem ég tel sérstaka ástæðu til þess að vekja athygli á, eru í fyrsta lagi 3. gr. Þar er talað um það, að forgöngu um stofnun fjárfestingarfélags hafi Verzlunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda og þeir aðilar, sem samtök þessi kveðja til. Mér virðist, að ef horfið yrði að því að stofna slíkan félagsskap sem þennan, þá sé kannske nokkuð þröngt þetta ákvæði um, hverjir megi vera stofnendur, þar sem það á eingöngu að vera bundið við Verzlunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda og þá aðila, sem þessir aðilar tilnefna. Mér finnst, að ef horfið yrði að stofnun slíks félags, þá ætti að hafa það á víðum grundvelli, og þá væri ekkert óeðlilegt, að t. d. Landssamband ísl. útvegsmanna, Búnaðarfélag Íslands og aðrir slíkir aðilar, félagssamtök, fengju þá alveg eins aðild að því, eins og Verzlunarráðið og Félag ísl. iðnrekenda. Og eins held ég, að það væri til athugunar, ef rétt þætti að stofna slíkt félag, að hafa það alveg opið frá byrjun, eins konar almenningshlutafélag, þannig að það gætu allir orðið stofnendur þess, en það væri ekki sérstaklega bundið við Verzlunarráðið, Félag ísl. iðnrekenda og þá aðila, sem þessi samtök telja rétt að kveðja til sem stofnendur. En þetta er þó að mínum dómi ekki það ákvæði frv., sem mér finnst ástæða til, að sé athugað sérstaklega, þó að mér virðist, að ef að því ráði yrði horfið að stofna slíkt félag, þá ætti að hafa grundvöllinn miklu breiðari en hér er stefnt að. Mér finnst það atriði, sem felst í 4. gr. frv., þarfnast enn þá meiri athugunar, en hún er um það, að einkabönkum og opinberum sjóðum í landinu sé heimilt að kaupa og eiga hlutabréf í félaginu, án tillits til gagnstæðra ákvæða í lögum um þessar stofnanir. Eins og þm. að sjálfsögðu vita, gildir nú sú regla, að bankar og fjárfestingarstofnanir mega ekki vera hlutabréfaeigendur í fyrirtækjum, en það er einungis til þess að upphefja þá reglu gagnvart þessu fyrirtæki, sem þetta ákvæði er sett í frv. Hér er sem sagt verið að brjóta þá hefð, sem hefur gilt hingað til, þ. e. að bankar og fjárfestingarstofnanir séu ekki beinir aðilar að hlutafélögum. Nú var að vísu tekið svo til orða í þessari gr., að það eigi aðeins að gilda undanþága um þetta eina fyrirtæki, en ég óttast það, ef einu sinni er búið að brjóta ísinn og búið að samþykkja það, að bankar og fjárfestingarstofnanir megi vera eigendur hlutabréfa í þessu fyrirtæki, að þá muni brátt fleiri koma á eftir og það muni verða færð rök að því, að þessi og þessi félagsskapur eða þetta og þetta fyrirtæki sé ekki ónauðsynlegra en t. d. þetta félag. Við vitum mörg dæmi þess hér á Alþ. frá undanförnum árum, að ef eitthvert eitt félag, t. d. eitthvert góðgerðarfélag, hefur fengið leyfi til að leggja á svokallað tappagjald eða eldspýtnagjald o. s. frv., þá hafa fleiri félög komið á eftir og fengið sams konar hlunnindi. Ég er þess vegna hræddur um það, að ef bankarnir verða opnaðir þannig gagnvart þessu fyrirtæki, þá muni fljótt fleiri koma á eftir og vilja njóta sömu réttinda. Þess vegna þarf Alþ. að hugsa sig vel um, áður en það víkur frá þeirri föstu reglu, að bankar og fjárfestingarstofnanir séu ekki beinir aðilar að hlutafélögum. Annað finnst mér líka athugandi í sambandi við þessa gr., og það er það, að þó að bankar og fjárfestingarstofnanir færu að kaupa hlutabréf í þessu fyrirtæki og fyrirtækið keypti svo aftur hlutabréf í öðrum hlutafélögum fyrir hlutaféð, þá mun það ekki verða til þess að auka neitt það fjármagn, sem atvinnuvegirnir fá til umráða, eins og tilgangurinn er með þessu frv., því það fé, sem bankar og fjárfestingarstofnanir notuðu til þess að kaupa hlutabréf, yrði að sjálfsögðu á kostnað lánveitinga þessara aðila til annarra atvinnufyrirtækja. Þess vegna er raunverulega ekki um það að ræða hér, að það fáist aukið fjármagn til atvinnuveganna með þessu fyrirkomulagi, heldur verði sú breyting ein á, að hér kemur til sögunnar nýr úthlutunaraðili eða skömmtunaraðili til viðbótar við bankana og þær fjárfestingarstofnanir, sem fyrir eru. Nú er það álit margra og vafalaust ekki að öllu leyti rangt, að þessir aðilar, sem skipta fjármagni á milli atvinnufyrirtækja í landinu, séu þegar orðnir of margir. Bankarnir séu orðnir helzt til margir og þessir fjárfestingarsjóðir sömuleiðis. Það væri miklu eðlilegri og heilbrigðari þróun og meira yfirlit og meiri árangur mundi nást af því að fækka þessum aðilum heldur en að fjölga þeim. Á þetta atriði finnst mér, að Alþ. þurfi mjög að líta, áður en það gengur inn á þá braut að samþykkja það, að bankar og fjárfestingarstofnanir eigi þátt í því að stofna þetta nýja fyrirtæki. Ég ætla svo að lokum að víkja að 6. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir því, að umrætt fjárfestingarfélag eigi að njóta sömu sérréttinda og Landsbanki Íslands til ársloka 1977, þ. e. að hafa algert skattfrelsi. Ég held, að hér sé um atriði að ræða, sem ástæða sé til fyrir Alþ. að velta fyrir sér, áður en það samþykkir þetta. Ég held, að það geti alltaf verið dálítið varhugavert að veita einstökum fyrirtækjum sérstök skattfríðindi og algjörar skattaundanþágur, því það má alltaf búast við því, að þegar búið er að veita einu félagi slíka undanþágu, komi fleiri á eftir og heimti það sama. Það, sem mér finnst aðkallandi í skattamálum nú í sambandi við atvinnurekstur, er að létta skattabyrðum af atvinnurekstri almennt, þá ekki sízt á þeim fyrirtækjum, sem hafa beinan atvinnurekstur með höndum, og þess vegna eigi að athuga þessi mál í heild, en ekki halda þannig á þeim, að taka eitt fyrirtæki út úr og veita því skattahlunnindi. Það er áreiðanlega orðin mikil nauðsyn á því að endurskoða skattalögin eða þau ákvæði þeirra, sem snerta fyrirtæki. Skattar eru orðnir of þungir á atvinnurekstri hér á landi, og þar á ég ekki eingöngu við tekju- og eignaskatt, heldur marga aðra skatta, sem koma til viðbótar tekju- og eignasköttunum og verða þess valdandi, að samanlagt eru þær skattgreiðslur, sem á atvinnurekstrinum hvíla, mjög þungar. Mér finnst ærin ástæða til þess, og það ætti eiginlega að vera fyrsta verkefnið í skattamálunum, að Alþ. athugaði sérstaklega skattamál atvinnurekstrarins í heild, en sé ekki að taka eitt sérstakt fyrirtæki út úr og veita því skattahlunnindi. Og þó að það hafi viðgengizt á undanförnum áratug, þegar aðstæður voru allt aðrar en nú, að veita einstökum fyrirtækjum og félögum skattahlunnindi, þá held ég, að það eigi að vera almenn regla að hverfa frá þessu og láta sömu skatta gilda um allan atvinnurekstur og atvinnurekstrarstarfsemi, hvort heldur þar er um einkarekstur, ríkisrekstur eða samvinnurekstur að ræða. Að mínum dómi er það mjög vafasöm stefna að láta t. d. ríkisfyrirtæki njóta skattahlunninda umfram einkarekstur og samvinnurekstur. Ég álít, að við eigum miklu fremur að stefna að því, að ríkisreksturinn sitji við sama borð í þessum efnum og annar atvinnurekstur, og ég tel það mjög vafasamt, þó að það sé enn í lögum, að fjárfestingarstofnanir eða bankar séu undanþegnir skattalögum. Mér finnst þetta mjög til athugunar, að bankar sitji við sama borð og önnur fyrirtæki í þessum efnum. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að hæstv. forseti þessarar d. flutti ræðu hér í sambandi við eitt mál, sem var til meðferðar í þessari hv. d. í fyrra, en þá var verið að ræða um skattlagningar á kvikmyndahús, og var ég honum mjög sammála. Þar er þannig ástatt, að það eru viss kvikmyndahús, sem njóta sérstakrar undanþágu, þ. e. a. s. undanþágu frá skemmtanaskatti. Ég tel, að það sé mjög vafasamt að láta einkareksturinn búa við önnur og verri kjör í þeim efnum en ýmis önnur fyrirtæki, sem reka kvikmyndahús. Mér finnst, að þar eigi sama regla að gilda um alla aðila, og er þess vegna alveg sammála hæstv. forseta þessarar d. um það, sem hann sagði. Ég hef jafnvel hugsað mér nú á þessu þingi að hreyfa þessu máli í sérstöku frv.- formi. Mér finnst engin ástæða til þess, að það sé verr búið að einkafyrirtækjum en öðrum atvinnurekstri, enda er svo komið í sambandi við kvikmyndahúsareksturinn, að það er mjög hæpið, að það gjald, sem á hann var lagt á sínum tíma, skemmtanaskatturinn, eigi lengur rétt á sér. Það var miðað við allt aðrar kringumstæður. Nú eftir að sjónvarp og önnur fjölmiðlunartæki, sem keppa við kvikmyndahúsin, eru komin til sögunnar, þá er mjög hæpið, að það sé rétt að leggja þennan skatt á þau. En það er annað atriði í sambandi við þessa sérstöku grein, kvikmyndahúsin. Ég álít, að það eigi að stefna að því, að allir aðilar sitji þar við sama borð og hið sama eigi yfirleitt að gilda um atvinnurekstur og mismunandi félagsform í landinu. Við eigum að hafa undanþágurnar sem allra fæstar, helzt engar. Það verður auðveldast, og það er rétt að framkvæma það á þann hátt, og þess vegna verð ég að segja það, að þó að ég vildi jafnvel greiða fyrir slíkum félagsskap sem þessum, þá hugsa ég mig um oftar en einu sinni, áður en ég treysti mér til þess að fallast á það að láta hann hafa skattfríðindi. Ég held, að Alþ. eigi miklu frekar að marka þá stefnu í þessum efnum, sem ég hef áður minnzt á, að láta allan atvinnurekstur sitja við sama borð, en ekki veita einstökum félögum eða félagsformum sérstök hlunnindi. Ég hygg, að t. d. hv. 1. flm. sé mér sammála um það, að það sé ekki rétt að láta ríkisfyrirtæki búa við önnur skattalög en einkafyrirtæki, og ég væri alveg reiðubúinn til samvinnu við hann um það, að jöfnuði væri komið á í þeim efnum. En þá getur hann kannske líka skilið afstöðu mína varðandi það, að ég er ekki sérlega fús til þess að veita öðrum fyrirtækjum sérstakar skattaundanþágur. Mér hefur fundizt rétt strax við 1. umr. að vekja athygli á þessum atriðum í frv., sem ég tel alveg sérstaka ástæðu fyrir Alþ. að athuga vandlega, áður en það gerir nokkuð í þessu máli. Hér getur verið um veigamikið mál að ræða og þess vegna þarf það góða íhugun. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að slíkt fjárfestingarfélag verði stofnað, ef það nýtur ekki neinnar sérstakrar undanþágu og starfar við sömu kjör og önnur hlutafélög í landinu. En ég vildi sem sagt hreyfa þessum athugasemdum strax nú við 1. umr., áður en málið fer til n., m. a. til þess að reyna að stuðla að því, að málið eða þau sérstöku atriði, sem ég nefndi, fengju nánari athugun þar, áður en lengra yrði haldið.



Herra forseti. Ég hef ásamt fimm öðrum þm. úr Framsfl. leyft mér að leggja fyrir þessa hv. d. frv. til l. um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins og ráðstafanir til að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar og koma í veg fyrir eyðingu lífvænlegra byggðarlaga. Jafnframt er þá gert ráð fyrir, að l. frá 1966 um Atvinnujöfnunarsjóð verði afnumin, ekki af því, að þar sé um slæma löggjöf að ræða, því að Atvinnujöfnunarsjóður hefur gert gagn, sem ekki ber að vanmeta, heldur af því, að ef þetta frv. verður að l., er Atvinnujöfnunarsjóður úr sögunni, þar sem gert er ráð fyrir, að Byggðajafnvægisstofnun ríkisins taki við hlutverki Atvinnujöfnunarsjóðs og fjármunum. Þetta frv. um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins o. fl. er byggt á þeirri skoðun, að framtíð hins íslenzka ríkis sé undir því komin fyrst og fremst, að þjóðin haldi áfram að byggja land sitt sem víðast. En jafnvægið milli landshlutanna hefur raskazt mjög í seinni tíð, eins og kunnugt er. Í talnaskýrslunni, sem prentuð er með grg. þessa frv., er yfirlit um mannfjöldaþróunina í einstökum landshlutum undanfarin 30 ár. Í þessari skýrslu er mannfjöldinn í landinu og landshlutunum 1. desember 1968, þ. e. a. s. á árinu, sem leið, borinn saman við manntalið 30 árum fyrr, þ. e. a. s. árið 1938, síðasta árið fyrir heimsstyrjöldina. Við það manntal, árið 1938, var mannfjöldinn á öllu landinu 118.888, eða tæpar 119 þús. En 1. desember 1968 var mannfjöldinn í landinu rúmlega 202 þús. Fjölgunin á 30 árum er því rúmlega 83 þus., eða rétt um 70%. Ef athugaðar eru mannfjöldatölurnar nú og fyrir 30 árum í hinum einstöku landshlutum kemur það í ljós, að í einum þessara landshluta, þ. e. a. s. í Kjalarnesþingi, vestan fjalls, hefur fjölgað um þau 70%, sem þjóðinni fjölgaði um, og um 40 þús. að auki. Viðbótin í Kjalarnesþingi er sem sé 40 þús. umfram það, sem venjulega er kölluð eðlileg fólksfjölgun. Af þessum 40 þús. eru rúmlega 13 þús. komnar af Norðurlandi, nálægt 12 þús. af Vestfjörðum, rúmlega 6 þús. af Austurlandi, nálega 5 þús. af Suðurlandi, austan fjalls, og rúmlega 3 þús. af Vesturlandi, sunnan Gilsfjarðar. Þessar tölur, sem hér eru birtar og sem ég vænti, að hv. þm. hafi kynnt sér, sýna hina gífurlegu röskun, sem orðið hefur á jafnvæginu milli landshlutanna á árunum 1938–1968. Ég fer ekki lengra út í það að rekja þær. Í sjö samliggjandi sveitarfélögum milli Straumsvíkur og Kollafjarðar, þ. e. a. s. á Reykjavíkursvæðinu, sem hagfræðingar nefna Stór-Reykjavík, voru íbúar 1968 taldir 106.842, eða mun meira en helmingur þjóðarinnar. Í öllum öðrum landshlutum samtals var íbúatalan 95.349 eða rúmar 95 þús. af 202 þús. Þegar á þetta er litið, er ekki undarlegt, þó að mörgum sýnist nú, að þróunin stefni í þá átt, að Ísland verði í rauninni borgríki. Þessi mannfjöldaþróun er mjög varhugaverð, svo að ekki sé meira sagt, fyrir land og þjóð, ekki aðeins fyrir þá landshluta, sem eiga við beina eða hlutfallslega fólksfækkun að stríða, heldur einnig fyrir höfuðborgina og nágrenni hennar, sem á erfitt með að valda sumum þeim verkefnum, sem á hana hlaðast vegna of mikils vaxtarhraða, og getur af þeim sökum orðið erfiðara en ella að byggja þar upp nægilega traust atvinnulíf í framkvæmdinni svo og aðrar framkvæmdir, sem slíkri borgarbyggð hæfa. Það ætti því að vera sameiginlegt áhugamál allra landsmanna að stuðla að því, að fólksfjölgunin dreifist meira um landið en hún hefur gert hingað til á þessari öld, en til þess að svo megi verða, þarf fyrst og fremst að útvega fjármagn til að efla atvinnulíf hinna einstöku landshluta og koma í veg fyrir, að skortur á íbúðarhúsnæði hamli því, að fólk setjist að í þessum landshlutum, t. d. faglærðir menn eða sérfróðir á einhverju sviði, sem víða vantar tilfinnanlega um þessar mundir. Fleira kemur þó til greina og þá ekki sízt það, að opinberar þjónustustofnanir verði dreifðari en þær eru nú, þ. e. a. s. þeim verði skipt milli landshlutanna meir en nú er gert, og samgöngum hagað með tilliti til þess, að miðstöð eða miðstöðvar, sem sumir kalla byggðakjarna, eflist í hverjum landshluta. Ég tel það einnig mikilsvert, þó að ég komi ekki að því nánar hér, að landinu verði skipt í nokkur stór umdæmi, litlu fleiri en fjórðungarnir voru, enda hafi þau vissa sjálfsstjórn í sérmálum og taki við einhverju af þeim verkefnum, sem nú eru á vegum ríkisins, enda fái þau þá eðlilega hlutdeild í ríkistekjunum. Ég sagði áðan, að það ætti að vera sameiginlegt áhugamál allra landsmanna, að fólksfjölgunin dreifist meir um landið en hún hefur gert hingað til á þessari öld. Það er óhætt að bæta því við, að ég held, að þetta sé í vaxandi mæli að verða áhugamál margra. En það, sem á vantar, er, að þetta viðfangsefni sé viðurkennt sem eitt af stærstu málum þjóðfélagsins, eitt af stærstu viðfangsefnum þjóðfélagsins, og að til þess sé þá ætlað fjármagn í samræmi við það. Fyrr en að því kemur, að mikilvægi þessa verkefnis sé viðurkennt á þennan hátt af hálfu þjóðfélagsins, er þess ekki að vænta, að stöðvaður verði sá straumur, sem knúinn er fram af blindum lögmálum fjármagns og tækni m. a. Það er alllangt síðan byrjað var að komast svo að orði hér á Alþ. og víðar á opinberum vettvangi, að nauðsyn bæri til að stuðla að því, sem kallað hefur verið jafnvægi í byggð landsins, og hefja á vegum ríkisvaldsins sérstaka og sjálfstæða starfsemi í því skyni. Það er nokkuð langt síðan. Þetta var rétt eftir 1950. Það var um það leyti, að kunnugt var orðið, að Norðmenn höfðu gert framkvæmdaáætlun mikla fyrir Norður-Noreg, sem þá var orðinn hlutfallslega mun mannfærri en aðrir landshlutar þar og hafði dregizt aftur úr á ýmsum sviðum. Framkvæmd þessarar Norður-Noregsáætlunar er fyrir nokkrum árum lokið, en ráðstafanir af sama tagi hafa verið gerðar þar í landi á breiðara grundvelli. Mikilvægi þessa máls hefur verið ráðamönnum Noregs vel ljóst, að því er virðist, og þeir hafa sýnt það í verki. Í fleiri löndum hafa á undanförnum árum og eru nú gerðar opinberar ráðstafanir til að draga úr vexti stórborga og efla landsbyggð utan þeirra. Ég minnist þess, að á þessum árum var flutt þáltill. um þessi efni af nokkrum stuðningsmönnum þáv. ríkisstj., og af því leiddi skipun mþn. í þessum málum og síðar allmikil ríkisframlög á þeim tíma, framlög, sem kallað var, að veitt væru til framleiðslu- og atvinnuaukningar í landinu, ef ég man rétt. Ég held, að árið 1957 hafi þessi framlög til framleiðslu- og atvinnuaukningar, sem aðallega var varið til uppbyggingar í bæjum og þorpum, einkum á Norður-, Austur- og Vesturlandi, en einnig nokkuð hér sunnanlands, numið 16 millj. kr., ef ég man rétt. Og það var í þann tíð mikið fé miðað við fjárlagaupphæðina þá, að ég hygg eitthvað 2% af fjárlagaupphæðinni. Þetta var fyrir 12 árum. Um þetta var þá ekki sett nein löggjöf, ekki neinu skipulagi komið á í sambandi við það, og síðan fóru þessi fjárframlög minnkandi. Þetta frv. eða frv. svipaðs efnis hafa verið flutt oft áður hér á Alþ. Í fyrsta sinn, ætla ég, að frv., sem líkist þessu, hafi verið flutt í upphafi þess mikla góðæris, sem hér hófst snemma á þessum áratug. Og það er reyndar illt til þess að vita, að slík löggjöf skyldi þá ekki ná fram að ganga, þegar ríkissjóður og þjóðin í heild hafði mikil fjárráð og var að því leyti vel undir það búin að takast á við viðfangsefni eins og þetta. En þó að þetta frv. eða önnur svipuð hafi oft verið flutt áður á undanförnum árum, þá hafa þau ekki náð fram að ganga, og hefur afgreiðsla þeirra orðið á ýmsa lund. Stundum hafa þau ekki fengið afgreiðslu í n., stundum afgreidd neikvætt af þinginu, og ég minnist þess, að fyrir nokkuð mörgum árum, þegar þetta frv. var flutt, var af fjhn. þessarar hv. d. eða meiri hl. hennar flutt rökst. dagskrá, sem fól það í sér, að svo vel væri séð fyrir þessum málum, að ekki væri ástæða til frekari löggjafar á því sviði. En þetta frv., þó að það hafi ekki hlotið jákvæða afgreiðslu á þingi, hefur bersýnilega haft sín áhrif og þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál. Skömmu eftir að þessi rökst. dagskrá var hér á döfinni í þinginu, var borið fram frv. til l. um Atvinnujöfnunarsjóð, sem náði samþykki, en þau l. ganga, eins og ég sagði áðan, nokkuð í þá átt, sem gengið er í þessu frv. Nú heyri ég og sé, að ýmsir, sem að þessum málum standa, eru farnir að gera ráð fyrir því, að l. um Atvinnujöfnunarsjóð þurfi að breyta, og það sýnir, að áfram miðar, þótt hægt fari, viðurkenningu á nauðsyn þessa mikla verkefnis. Við teljum því ekki eftir okkur, flm. málsins, að flytja það hér á Alþ. þing eftir þing, þó að ekki verði um jákvæða afgreiðslu að ræða, því að með því er áreiðanlega gert gagn. Ég skal svo þessu næst í örfáum orðum rifja upp, hvert er efni þessa frv., en mest af þessu er hv. þm. kunnugt frá fyrri frv., þó að hér sé að vísu nokkuð í einstökum atriðum breytt til frá því, sem áður var. Frv. skiptist í tvo kafla, og fjallar fyrri kaflinn um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins. Þar er í 1. gr. fjallað um tilgang 1., að hann sé sá að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í þeim landshlutum, þar sem bein eða hlutfallsleg fólksfækkun hefur átt sér stað undanfarið eða er talin yfirvofandi. Síðan er í þessum kafla fjallað um stjórn þessarar stofnunar, hvernig henni skuli fyrir komið, og gert er ráð fyrir í 4. gr., að stofnunin láti safna efni til skýrslugerðar og gera ársskýrslur um þau efni, er henni þykja máli skipta í sambandi við starfssvið sitt, svo og áætlanir, að hún stjórni Byggðajafnvægissjóði ríkisins og ráðstafi eignar- og umráðafé hans samkv. II. kafla l. N. sé heimilt að ráða sér starfskrafta og að semja við aðrar opinberar stofnanir um að leysa tiltekin áætlunarverk af hendi o. s. frv. Síðan segir í 7. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Byggðajafnvægisnefnd lætur, þegar þörf þykir til þess, gera áætlanir um framkvæmdir í einstökum byggðarlögum eða landshlutum, enda séu þær við það miðaðar, að með þeim sé stuðlað að jafnvægi í byggð landsins. Áætlanir þessar skulu að jafnaði gerðar í samráði við sýslunefnd, bæjarstjórnir eða hreppsnefnd, eina eða fleiri, eða samband sveitarfélaga. Lán og framlög úr Byggðajafnvægissjóði skulu, sbr. II. kafla, ákveðin með hliðsjón af slíkum áætlunum, séu þær fyrir hendi.“ Í II. kafla frv. eru svo ákvæði um Byggðajafnvægissjóð ríkisins o. fl., um það, hvernig fjár skuli aflað til sjóðsins og hvernig fjármagni hans skuli varið. Það er gert ráð fyrir, að Byggðajafnvægissjóður hafi fastan árlegan tekjustofn, sem sé miðaður við ákveðinn hundraðshluta af tekjum ríkissjóðs það ár, og er þá að sjálfsögðu miðað við tekjur ríkissjóðsins, en ekki heildartekjur samkv. fjárl., þar sem inn í fjárl. koma ýmsir sjóðir, sem starfa samkv. sérstökum l. og ekki þykir rétt að skerða með þessum ákvæðum. Því næst er gert ráð fyrir, að þær tekjur, sem Atvinnujöfnunarsjóður hefur nú, renni til Byggðajafnvægisstofnunar ríkisins, og loks er í 12. gr. gert ráð fyrir heimild til lántöku með ríkisábyrgð næstu fimm árin, sem samtals nemur 250 millj. kr. Í 10. gr. frv. og í þessum kafla er svo um það rætt, hvernig fjármagni sjóðsins skuli ráðstafað sem lánum til hvers konar framkvæmda, sem að dómi sjóðsstjórnar eru til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þ. á m. til kaupa á atvinnutækjum, enda séu aðrir lánsmöguleikar fullnýttir. Í því felst það, að það er ekki gert ráð fyrir, að lánveitingar Byggðajafnvægisstofnunarinnar komi í staðinn fyrir lánveitingar, sem aðrar lánastofnanir annast nú, heldur að auki. Í þessari gr. stendur einnig: „Veita má sveitarfélögum lán til að koma upp eða stuðla að því, að komið verði upp íbúðum, til viðbótar lánum, sem aðrar lánastofnanir veita út á sömu íbúðir.“ Einnig er gert ráð fyrir óafturkræfum framlögum, þegar sérstaklega stendur á, ef tiltekinn meiri hl. sjóðsstjórnarinnar samþykkir. Þetta eru nú meginákvæði II, kafla um fjáröflun til starfsemi Byggðajafnvægisstofnunar ríkisins og um ráðstöfun fjármagnsins. En auk þeirra vil ég leyfa mér að vekja athygli á fjórum atriðum, sem sérstaklega er kveðið á um í 13., 14., 15. og 16. gr. frv. Hið fyrsta atriðið, sem ég vil vekja athygli á er það, að í 13. gr. segir svo, að ef sveitarstjórnir, sýslunefndir eða samband þeirra ákveða, að koma upp sérstökum byggðajafnvægissjóði til að starfa í umdæmi sínu, geti Byggðajafnvægisnefndin, ef stofnendur óska, löggilt slíkan sjóð sem byggðajafnvægissjóð þess svæðis, sem um er að ræða. Hafi sjóður fengið slíka löggildingu, er heimilt að veita honum árlega lán eða framlag frá upphafi, sem rétt telst að úthluta á starfssvæði hans. Um þetta eru svo nánari ákvæði í þessari gr., sem ég hirði ekki að tilgreina. En það, sem í þessu felst, er það, að auk sjálfs Byggðajafnvægissjóðs ríkisins séu möguleikar til þess að koma upp í einstökum landshlutum sérstökum byggðajafnvægissjóðum á vegum sveitarfélaga og samtaka þeirra, sem þau þá sjálf stjórni, og þau geti fengið þann fjárhagsstuðning, þar á meðal framlög úr sjóði ríkisins, sem eðlilegt er talið að veita í þann landshluta. Annað atriði, sem ég vil vekja athygli á, er það, að í 14. gr. er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnir eða sýslunefndir eða samband sveitar- eða sýslufélaga geti ákveðið að skipa sérstaka svæðisáætlunarnefnd til að gera áætlanir um framkvæmdir á starfssvæði sínu í samræmi við tilgang þessara l., og sé þá Byggðajafnvægisstofnun ríkisins heimilt að veita slíkri áætlunarnefnd fé úr Byggðajafnvægissjóði til að greiða kostnað eða hluta af kostnaði við áætlunargerð. Það má segja, að síðan þetta frv. var fyrst flutt, hafi málin þróazt nokkuð í sömu átt og hér er gert ráð fyrir með stofnun sambanda sveitarfélaga í ýmsum landshlutum eða sambanda sýslu- og sveitarfélaganna, en þessi sambönd hafa ýmist tekið upp eða eru í þann veginn að taka upp slíka áætlunargerð um svæði sín, sem er nú jafnvel gert ráð fyrir, að hljóti einhvern styrk til áætlunargerðar af opinberu fé. Þetta hefur þróazt svona án lagasetningar, og er gott til þess að vita og sýnir það, að hér hefur í öndverðu verið rétt stefnt eða í samræmi við þá þörf, sem fyrir hendi var á þessu sviði. Í þriðja lagi leyfi ég mér að vekja athygli á ákvæði 15. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að Byggðajafnvægisstofnun ríkisins geti gerzt meðeigandi í atvinnufyrirtæki, sem hún telur nauðsynlegt að koma á fót í samræmi við tilgang þessara l., enda ekki unnt að koma fyrirtækinu á fót á annan hátt, en aukið meiri hluta samþykki þarf fyrir því í stjórn sjóðsins. Það er enginn vafi á því, að það er í mörgum tilfellum mjög nauðsynlegt í sambandi við það að koma upp atvinnufyrirtækjum í þeim landshlutum, sem illa eru á vegi staddir, að slíkir möguleikar séu fyrir hendi fyrir Byggðajafnvægisstofnunina til að gerast meðeigandi í sjálfu fyrirtækinu, annaðhvort með hlutafjárframlagi eða á annan hátt. Og þróun síðustu ára sýnir líka, að hér hefur enn með þessu frv. verið nokkuð rétt stefnt, því að þetta mál, meðeign ríkisins í fyrirtækjum, með hlutafjárframlagi eða á annan hátt, er mál, sem nú síðast á þessu þingi hefur verið nokkuð á dagskrá. Þá er það fjórða atriðið í þessum kafla, sem ég vil vekja athygli á. Það eru ákvæði 16. gr. um það, að þegar komið er upp atvinnufyrirtækjum með fjárhagslegum stuðningi ríkisvaldsins, skal ríkisstj. leita álits Byggðajafnvægisnefndar um staðsetningu þeirra. Við teljum, að það sé mjög mikilsvert, að Byggðajafnvægisstofnunin sé til þess kvödd að segja álit sitt, þegar svona stendur á. Þess eru mörg dæmi, að komið hefur verið upp með beinum eða óbeinum stuðningi ríkisins stórum atvinnufyrirtækjum. Og staðsetning sumra þeirra hefur verið þannig, að hún orkar a. m. k. tvímælis, ef það er áhugamál þjóðfélagsins að stuðla að því jafnvægi, sem ég hef hér rætt um. Þetta á engu síður við, þó að tekin verði upp sú starfsemi, sem hér er gert ráð fyrir og hefur reyndar verið tekin upp, þó að í minna mæli sé, í þá átt að stuðla að jafnvægi milli landshlutanna. Það er mikilvægt, að svona ákvæði séu í l., vegna þess að það er mjög fráleitt að leggja annars vegar fram mikið fé til þess að stuðla að nauðsynlegri byggðaþróun í landinu og gera svo með öðrum ákvörðunum af hálfu ríkisins ráðstafanir til þess að vinna í aðra átt, vinna á móti því, sem jafnvægisaðgerðir ríkisins eiga að stuðla að. Þess vegna er það nauðsynlegt, að samræmi sé í þessum aðgerðum og yfirlit um það, sem gert er. Í þessu frv. er að vísu fleira, sem ástæða væri til þess að vekja athygli á. En ég mun ekki gera það að þessu sinni, heldur láta mér nægja að vísa til hinnar ítarlegu grg., sem frv. fylgir, svo og til frv. sjálfs. Ég vil því, áður en ég lýk máli mínu, nefna þrennt til viðbótar. Í fyrsta lagi vil ég minna á þá staðreynd í sambandi við þá baráttu, sem um nokkra áratugi hefur verið háð gegn verðbólgu og dýrtíð í þessu landi, að enginn efi er á því, að of ört stækkandi stórborg í fámennu landi ýtir undir verðbólgu og að hlutfallslega jafn vöxtur allrar landsbyggðar hefur áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar í jafnvægisátt. Í öðru lagi vil ég taka það fram, að þar sem talað er um áætlanir í þessu frv. og áætlanagerð, þá er ekki átt við svonefndar líkindaáætlanir fyrst og fremst eða almennar hugleiðingar um framtíðarmöguleika, heldur till. í áætlunarformi um framkvæmdir og fjármagnsnotkun um lengri eða skemmri tíma og þá yfirleitt, svo að árum skipti. Í þriðja lagi vil ég láta það koma fram, að við lítum á ákvæðin um kosningu Byggðajafnvægisnefndar í 2. gr. frv. sem bráðabirgðaákvæði. En þar er gert ráð fyrir, að stjórn Byggðajafnvægisstofnunarinnar sé kosin af Alþ. hlutfallskosningu. Þetta hefur verið mjög algengt form á því að velja stjórnir ýmissa ríkisstofnana, og við höfum ekki að svo stöddu talið fært að fara öðruvísi að. En þegar lokið hefur verið stofnun sérsambanda sveitarfélaga í einstökum landshlutum, eins og nú virðist stefnt að, þá kemur að okkar dómi mjög til álita, að þessi sveitarfélagasambönd fái hlutdeild í skipun Byggðajafnvægisnefndar eða stjórnar stofnunarinnar eða ráði jafnvel mestu um skipan hennar. Ég skal svo ekki hafa þessa framsögu öllu lengri að þessu sinni. Grg. frv. fylgir fskj., sem er yfirlit um manntalið 1. desember 1968 frá Hagstofunni, þar sem tilgreind er íbúatala einstakra kaupstaða, sýslufélaga og hreppa á landinu. Það er fróðlegt einmitt í sambandi við íhugun þeirra viðfangsefna, sem þetta frv. fjallar um, að hafa þessar tölur fyrir augum, og því höfum við látið prenta þetta fskj. hér með grg. frv. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., þar sem það mun hafa verið á undanförnum þingum.