Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stórmál eins og þetta er, húsnæðismálin almennt, verður ekki rætt í fyrirspurnatíma eða rakið. Hitt vita allir, að fyrir ótrúlega stóran hóp í okkar þjóðfélagi eru húsnæðismálin og vandinn þar sem ókleifur veggur sem hækkar stöðugt og verður enn örðugri yfir að komast venjulegu fólki. Í ljósi síversnandi ástands og æ fleiri nauðungaruppboða væri freistandi að gera nokkra úttekt á þessum málum öllum, efndum glæsiloforða sem gefin voru fyrir síðustu kosningar um betri tíð með blóm í haga fyrir húsbyggjendur sem húskaupendur, en það verður gert síðar. Hitt skiptir mestu í dag, hversu bætt skuli úr hreinu neyðarástandi fjölmargra fjölskyldna, hversu lánveitingar ganga fram til þeirra sem lengi hafa beðið úrlausnar og hafa fengið lítil svör um hvenær úr verði bætt. Eins og spurningarnar bera með sér snerta þær einungis tvo lánahópa og af þeim sést einnig hver seinkun hefur á orðið um afgreiðslu umfram það sem áður hefur verið. Hins vegar taldi ég brýnt að bein svör fengjust um það frá hæstv. ráðh. hversu líklegt væri að um þessa lánahópa og afgreiðslu til þeirra færi. Svo margir hafa hér hagsmuna að gæta að ótækt er að ekki séu gefin svo skýr svör sem nú er unnt um afgreiðslu þegar þess er gætt að undir venjulegum kringumstæðum hefði átt að afgreiða lán til þessa fólks í desember s.l. Ég reikna með því að eftir upphlaupið í kringum Byggung á dögunum og yfirlýsingar í kjölfar þess og fyrirgreiðslu til Húsnæðisstofnunar ríkisins þar á ofan séu nú svör á reiðum höndum. En hitt er svo aftur miklu meiri spurning í mínum huga hvort það þurfi virkilega voldugan byggingaraðila til þess að venjulegt fólk geti fengið svör og úrlausn sem hefur verið beðið eftir um mánaðaskeið. Því spyr ég hæstv. félmrh. á þskj. 439: „1. Hvenær má vænta afgreiðslu G-lána - lána til eldri íbúða - til þeirra sem keyptu íbúðir í apríl-júní á s.l. ári? 2. Hvenær verður þriðji hluti nýbyggingarlána afgreiddur til þeirra sem fengu fyrsta hluta í desember 1983?“



Herra forseti. Við fsp. hv. 2. þm. Austurl. vil ég gefa þetta svar: „1. Hvenær má vænta afgreiðslu G-lána - lána til eldri íbúða - til þeirra sem keyptu íbúðir í apríl-júní á s.l. ári?“ Svar: Lán til þeirra sem lögðu inn umsóknir til kaupa á eldri íbúðum frá 1. apríl til júníloka á s.l. ári verða til afgreiðslu 5. mars n.k. í veðdeild Landsbankans. „2. Hvenær verður þriðji hluti nýbyggingarlána afgreiddur til þeirra sem fengu fyrsta hluta í desember 1983?“ Svar: Þeir sem fengu fyrsta hluta nýbyggingarláns í desember 1983 fá þriðja hlutann afgreiddan í veðdeild Landsbankans 5. mars n.k.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin, skýr og greinargóð, og glögga dagsetningu, þá dagsetningu sem fólk hefur beðið eftir í lengri tíma og ekki fengið um nein svör. Ég vek athygli á því að þó að skammt sé undan að þessi lán fáist sem betur fer afgreidd, þá hefðu þau að öllu eðlilegu átt að afgreiðast í desember s.l. í síðasta lagi. Það er auðvitað mergurinn málsins að næstum þrjá mánuði hefur fólk beðið eftir þessum lánum og miðað skuldbindingar sínar við það í bönkum og annars staðar að þessi lán fengjust fyrir áramótin síðustu. Húsnæðismálaumræða almennt fer hér fram í þinginu og því skal ekki farið út í hana hér. Spurningin er eins og fyrr í hvað féð á að fara í þjóðfélaginu og hversu samfélagið vill búa að þessum málum í heild sinni. Við sjáum risabyggingar í verslun og viðskiptum hér á höfuðborgarsvæðinu og glæsihallir gjörblankra olíufélaga rísa, ekki bara hér í Reykjavík heldur úti um land því að það eru einu byggingarnar sem rísa úti um land núna. Glæsihallir þessara skítblönku olíufélaga og umsvif ýmissa milliliða sýna hvar féð í þjóðfélaginu er að finna og víðar má þau dæmi sjá. Ég held að brýnt verkefni sé að sækja þetta fé og flytja það til húsbyggjenda og húskaupenda fyrst og síðast, til þeirra sem eru að eignast þak yfir höfuðið. Þær ráðstafanir, sem nú hafa verið boðaðar til hjálpar þeim verst stöddu, koma eflaust einhverjum að gagni. Hjá sumum er og verður eflaust um gálgafrest að ræða, því miður. En aðrir, og ég óttast að sá hópur sé allt of stór, fá ekki þá úrlausn sem dugar. Lögbirtingur mun því að öllum líkindum, því miður, enn blómstra miðað við þau dæmi sem maður sér hvarvetna í kringum sig. Hinu ber að fagna að óvissuástandi um greiðslu lána er létt af stórum hópi fólks og er það vel þótt það sé trúa mín að það verði staða viðskiptabankanna en ekki fólksins sem fyrst og fremst skánar við þessa úrlausn og greiðslu þessara lána.



Herra forseti. Það er að sönnu gott að fá hér klárar dagsetningar fyrir þann hóp húsbyggjenda sem á í hlut og spurt er um á þskj. 439, en ég bendi á að margir koma þar á eftir. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Getur hann gefið einhverjar upplýsingar um hvenær koma til útborgunar lán til þeirra sem voru svo óheppnir t.d. að umsóknir þeirra um G-lán á árinu 1984 voru dagsettar 2., 3. eða 4. júlí? Má vænta þess að þeir fái þá á mánaðar fresti frá 5. mars að telja greidd út sín lán eða verður þeim safnað saman og það dregið í enn þá lengri tíma? Einnig mætti spyrja um þá sem koma næstir á eftir þeim, sem eiga að fá útborguð F-lán í febrúar og byrjun mars. Hversu langan tíma þurfa þeir að bíða? Treystir hæstv. félmrh. sér til þess að svara því hér og nú þannig að létta megi óvissu af því fólki? Verður það tekið í jöfnum áföngum þannig að ekki aukist biðin fyrir hvern og einn hóp eða verður einhver annar háttur hafður á? Ég tel mjög miklu skipta að hæstv. félmrh. geti gefið þessu fólki einhver svör hér. Það hefur margt hvert hringt upp í Húsnæðisstofnun og spurt hana út í samþykkt stofnunarinnar, sem birt er í blöðum 21. febr., og það fólk sem ekki er inni í þeirri samþykkt, lendir ekki í þeim hópum sem þar eru taldir upp, fær engin svör. Því er hreinlega sagt að engu sé hægt að svara til um það á þessu stigi málsins hvenær lán þeirra komi til afgreiðslu. Nú þarf auðvitað ekki að benda hæstv. félmrh. á að margt af þessu fólki ætti nú þegar að vera búið að fá sín lán eða að vera að fá þau núna og ég vil því spyrja hann: Hvað verður um þá hópa sem koma þarna næstir á eftir, bæði hvað F- og G-lán varðar?



Herra forseti. Ég tel ekki efni standa til að fara að hefja almennar umræður í fyrirspurnatíma um húsnæðislánin almennt, en ég vil geta þess, út af því sem hér hefur komið fram, að núna eru til afgreiðslu hjá Húsnæðisstofnuninni, sem er gert ráð fyrir að veðdeildin greiði úr til marsloka, 1621 lán. Ég hef ekki hér í höndum nákvæma skiptingu á því fé. Sumt af þessum lánum hefur verið tilkynnt opinberlega um, 1230 lán. Það kom í fjölmiðlum. Viðbótin hefur ekki verið sett í fjölmiðla. En það er unnið að því að raða upp næstu lánveitingum, sem væntanlega verða þá í apríl-maí, og verður tilkynnt formlega um þær þannig að ekki sé um neinar getsakir að ræða þegar ljóst er hvernig fjármagn verður til til þeirrar afgreiðslu. Ég sé ekki ástæðu til að svara þessu öðruvísi en þannig að reynt verður að vinna þessi mál eftirleiðis þannig að fólk fái að vita um það fyrir fram hvenær það á von á afgreiðslu lána. Verða send bréf til hvers einstaklings um það mál.



Herra forseti. Í fjarveru minni á þingi nú fyrir skemmstu bar varamaður minn fram nokkrar fsp. til iðnrh. um afkomu og verðmætishlutdeild fyrirtækja í ullariðnaði. Varamaður minn, Þórður Skúlason, er nú farinn af þingi. Ég vil því leyfa mér að bera upp þessar fsp. fyrir hann. Tilefni þeirra er að í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, sem gerð var á s.l. hausti að tilhlutan landssamtaka prjóna- og saumastofa, um afkomu og verðmætishlutdeild einstakra greina ullariðnaðarins, kom það fram að verulega hallar á framleiðendur miðað við það sem verið hefur meðan útflytjendur hafa aukið hlut sinn. Niðurstaðan er sú að útflytjendur eru taldir hafa í hreinan hagnað tæp 10% af tekjum sínum á haustmánuðum s.l. árs, eða nánar tiltekið 9.6%, meðan aftur á móti tapið hjá saumastofunum er tæp 3% og tapið hjá prjónastofunum er rúmt 1%. Ef niðurstöður þessar eru bornar saman við niðurstöður fyrri könnunar, sem gerð var árið 1981, er ljóst, eins og ég hef þegar sagt, að verulega hefur hallað á framleiðendur á þessu tímabili. Í stórum dráttum má segja að árið 1981 hafi framleiðendur fengið í sinn hlut um 50% af andvirði útflutningsvörunnar en hlutdeild þeirra af andvirðinu var komin niður í 38% á árinu 1984. Hún hafði m.ö.o. lækkað um 1/4 hluta. Þó er á það að líta að verð vörunnar í erlendri mynt hefur lækkað til framleiðenda. Jafnframt hefur það að sjálfsögðu aukið á vanda framleiðenda að nú eru greiddir raunvextir af flestum lánum, en áður voru t.d. vextir af skuldabréfum í mörgum tilvikum neikvæðir. Ég vil leggja á það áherslu hér að mál þetta er ákaflega þýðingarmikið fyrir stóran hóp fólks, því að hér er um að ræða fjöldann allan af fyrirtækjum sem staðsett eru hringinn í kringum landið. Enginn vafi er á því að ef þessi fyrirtæki verða að hætta starfsemi sinni og hún leggst niður vegna stanslauss taprekstrar, á sama tíma og útflytjendur virðast hafa þeim mun meiri hagnað, hlýtur það að hafa veruleg neikvæð áhrif á byggðaþróun í landinu og verða til að veikja mjög mörg byggðarlög, sem sannarlega standa ekki allt of vel að vígi um þessar mundir undir núverandi stjórnarstefnu. Á hitt ber einnig að líta að ríkisvaldið ber hér býsna þunga ábyrgð því að stærsta fyrirtækið meðal útflytjenda í þessari grein er ríkisfyrirtæki. Það er fyrirtækið Álafoss, sem hefur til skamms tíma verið að öllu leyti í eigu Framkvæmdasjóðs og er að sjálfsögðu eign ríkisins þótt í seinni tíð hafi nokkuð verið rætt um að starfsmenn fyrirtækisins eignuðust hlutdeild í því. Ég veit nú ekki gjörla hversu langt það mál er komið, en það skiptir ekki máli I þessu sambandi, því að hér er ríkið úrslitaaðili við stjórnun á langsamlega stærsta fyrirtækinu meðal útflytjenda í þessari grein. Og því er spurt: Hefur iðnrn. tekið til athugunar skýrslu Þjóðhagsstofnunar o.fl., er gerð var á s.l. hausti að tilhlutan landssamtaka prjóna- og saumastofa, um afkomu og verðmætishlutdeild einstakra greina ullariðnaðarins?“ Í öðru lagi er spurt: „Telur rn. eðlilega þá breytingu sem orðið hefur á afkomu og verðmætahlutdeild fyrirtækjanna frá árinu 1981?“ Í þriðja lagi er spurt: „Má vænta þess að rn. láti þessi mál á einhvern hátt til sín taka til að koma í veg fyrir að þýðingarmikill framleiðsluatvinnuvegur á landsbyggðinni leggist niður?“ Og í fjórða lagi er spurt: „Mun rn. taka þátt í hagræðingarátaki á prjóna- og saumastofum sem nú er verið að hrinda af stað á vegum landssamtaka prjóna- og saumastofa?“ Þetta eru þær fjórar spurningar sem Þórður Skúlason bar hér fram á þingi fyrir nokkrum vikum síðan.



Herra forseti. Til að meta stöðu og horfur ullariðnaðarins hef ég látið gera athugun á greinum hans og einstökum rekstrarþáttum hverrar greinar fyrir sig. Náði sú athugun yfir árin 1970–1984. Þar er byggt á skýrslu Þjóðhagsstofnunar að hluta og enn fremur öðrum upplýsingum sem til féllu. Hér er enn fremur spurt hvort rn. telji eðlilega þá breytingu sem hafi orðið á afkomu og verðmætahlutdeild fyrirtækjanna frá því á árinu 1985. Þótt það eigi í sjálfu sér örðugt með að meta hvað fyrirspyrjandi á við um eðlilega þróun, þá verður ekki hjá því komist að álíta að svo hafi ekki verið. Ég tek þó skýrt fram að til að meta hvað sé eðlilegt og hvað ekki í ullariðnaði sem og öðrum iðngreinum er ekki nóg að líta einungis á þróunina hér heima fyrir. Menn verða að hafa það hugfast að án nákvæmra athugana heima fyrir sem og erlendis hjá helstu samkeppnisaðilum munu vandamál, sem blasa við iðngreinum heima fyrir, ekki verða leyst, hvort sem það er ullariðnaður eða annar iðnaður. Íslendingar eiga við sívaxandi alþjóðlega samkeppni að etja á heimamarkaði sem og erlendis og þá samkeppni verða þeir að standast ef takast á að viðhalda og bæta þau lífskjör sem við búum við í dag. Menn verða að gera sér grein fyrir langtímaþróun iðngreina og hvert stefnir þar á alþjóðamörkuðum og haga aðgerðum sínum eftir því, í stað þess að horfa til eins eða tveggja ára eða jafnvel nokkurra mánaða, eins og okkur hefur allajafna hætt til. Ráðuneytið athugaði, að vísu lauslega, þróunina í vefjariðnaðinum hin síðustu 10 árin. Helstu þættir innlendu þróunar ullariðnaðarins eru m.a. þessir: Ef athuguð er hlutdeild einstakra greina í vöruútflutningnum 1974–1984 eftir verðmæti kemur í ljós að heildarútflutningur hefur vaxið um 127% að verðmæti í Bandaríkjadollurum talið. Af því hefur verðmæti sjávarafurða vaxið um 107% og iðnaðar, að áli og kísiljárni meðtöldu, um 206%, en 209% ef ekki er talið með ál og kísiljárn. Á sama tíma hefur verðmæti útfluttra ullarvara aukist um 288% og er það athyglisvert í samanburðinum. Hlutdeild ullarvöru eftir verðmæti af heildarvöruútflutningi iðnaðarvara, að meðtöldu áli og kísiljárni, hefur þó ekki aukist nema um 3% á sama tíma eða úr 11 % 1974 í 14% 1984 þar sem útflutningur annarra greina hefur vaxið einnig. Skv. úttekt Þjóðhagsstofnunar og fleiri aðila á hag ullariðnaðarins var afkoma í öllum greinum hans, þ.e. hjá spunaverksmiðjum, prjónastofum og saumastofum og útflytjendum, allgóð 1981 á mælikvarða hreins hagnaðar fyrir skatta og sýndu allar greinarnar nokkurn hagnað. Afkoma árin 1983–1984 var hins vegar nokkuð breytt á þann veg að afkoma prjónastofa og saumastofa hafði versnað töluvert og voru báðar greinarnar reknar með tapi 1984, saumastofur með 2.9% tapi og prjónastofur 1.1%. Á sama tíma hafði hagur spunaverksmiðja og útflytjenda batnað eða staðið í stað í versta falli frá 1981. En þó hafði hagur útflytjenda batnað einna mest og var hagnaður þeirra um 9.6%. Það er þetta sem fjallað er um í lið 2, þar sem spurt er hvort eðlilega megi telja þá breytingu sem orðið hafi á afkomu og verðmætahlutdeild fyrirtækjanna frá árinu 1981 og kemur það fram í þessum svörum. Skýringar á þessum breytingum eru sennilega af tvennum toga spunnar vegna hinnar innlendu þróunar, þ.e. verðlagsbreytinga og framleiðsluvandamála. Í fyrra lagi, hvað verðlagsbreytingar snertir, er ljóst að afkomuþróun einstakra greina er verulega háð hækkunum á afurðum og hráefnum og hlutfallinu þar á milli, en frá ársmeðaltali 1983 hefur þetta hlutfall verið nokkuð óhagstætt fyrir saumastofur vegna misvægis milli þróunar gengis og innlends kostnaðarverðlags. Skv. spá OECD fyrir helstu samkeppnislönd okkar í ullariðnaði fyrir 1984–1985 er verðbólga þar um 4–7% á meðan við höfum búið við mun hærri verðbólgu eins og menn þekkja. Mönnum má vera ljóst að þetta er vandamál sem fyrirtæki okkar á útflutningssviðinu hafa við að glíma og verður ekki bætt nema menn vinni bug á verðbólgunni, eins og allir a.m.k. játa í orði, þótt í framkvæmdinni vilji það nú ganga úrskeiðis eins og hefur sýnt sig á umliðnum árum, því allir hafa haft uppi góðu áformin en minna orðið úr, eins og dæmin sönnuðu og alveg einkum og sér í lagi hjá ríkisstjórninni 1980–1983. Fjármagnskostnaður ullariðnaðarins vegna afurðalána hefur líka verið mun meiri að minni hyggju en hann hefði þurft að vera þar sem afurðalán hans hafa verið í SDR-mynt, þ.e. miðast við hin svonefndu „sérstöku dráttarréttindi“ og hefur það orðið mjög íþyngjandi fyrir iðnaðinn. Skv. heimildum Seðlabanka Íslands eru afurðalán til ullariðnaðarins nú að upphæð um 315 millj. Hefðu framleiðendur fengíð að taka lánin t.d. í einhverri Evrópumynt, svo sem pundum eða svissneskum frönkum, hefði hækkun lánanna vegna gengissigs og vaxta verið allt að 50% minni á s.l. ári en hún varð. Þá er skýringa á þessum vanda að hluta til að leita í vandamálum sem upp hafa komið í framleiðslunni sjálfri. Skv. mati Þjóðhagsstofnunar batnar afkoma í öllum greinum ullariðnaðar 1984 þegar tillit hefur verið tekið til magnaukningar sem aðallega er til komin vegna þess að afkastageta framleiðslu í öllum greinum var vannýtt áður og magnaukningin þýddi þannig betri nýtingu fasteigna, véla og tækja. Ef hins vegar er skoðuð þróun framleiðni í ullariðnaði 1970–1982 kemur ýmislegt athyglisvert í ljós. Í heild eykur vefjariðnaðurinn framleiðni sína um 42%. Þar af eykst framleiðni í spunaverksmiðjum um 61%, prjónastofum um 50% en framleiðni saumastofa minnkaði á sama tíma um 2%. Geta menn skilið hve örlagarík áhrif slíkt hefur á afkomu þeirra fyrirtækja. Ef við aðeins lítum í upplýsingaskyni á atvinnuþróun sem átt hefur sér stað í vefjariðnaði erlendis þá kemur fram að um verulega fækkun starfsfólks er að ræða í þessum greinum í helstu samkeppnislöndum. Þannig fækkaði ársverkum á árunum 1970–1982 í Þýskalandi um 42%, í Danmörku um 39% og í Svíþjóð um 62%. Það hefur því orðið veruleg fækkun starfsfólks í vefjariðnaði í nálægum löndum. Á sama tíma hefur ársverkum hins vegar fjölgað á Íslandi um 13%. Ísland er m.ö.o. eina landið sem hefur fjölgað störfum í þessari iðngrein. Ekki er þó við aukningu að búast í þessari grein á næstu árum nema við aukum samkeppnishæfni okkar verulega frá því sem nú er. Herra forseti. Ég mun reyna að stytta mál mitt en ýmislegt fleira fróðlegt hafði verið hér saman tekið sem mér gefst því miður ekki tími til að drepa á nú.

Hæstv. ráðh. skal bent á að hann hefur farið út fyrir tímamörk.

Ég hafði þetta einhvern veginn á meðvitundinni og þess vegna ávarpaði ég hæstv. forseta sérstaklega til að biðja um náð og miskunn eins og í mínútu til viðbótar. Iðnrn. mun beita sér fyrir því að auka samkeppnishæfni í ullariðnaði sem öðrum greinum og því hefur rn. ákveðið að styrkja úttekt á rekstri einstakra fyrirtækja í ullariðnaði skv. beiðni Landssambands prjóna- og saumastofa um 40% af kostnaðarhlutdeild sem áætluð var í upphaflegri kostnaðaráætlun Landssambands prjóna- og saumastofa frá því 11. okt. 1984, eða um 300 þús. kr. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að afvinnugrein þessi er mjög mikilvæg vegna atvinnumála á landsbyggðinni og ber því að styrkja hana og styðja.



Herra forseti. Hér hefur ullariðnaður verið gerður að umræðuefni. En því er ég hingað komin að ég vil minna hæstv. iðnrh. á að á 104. löggjafarþingi 1981–1982 var samþykkt þáltill. um eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar. Flm. þeirrar till. voru hv. þm. Birgir Ísleifur Gunnarsson, Salome Þorkelsdóttir, Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal. Þessi till. fól það í sér að Alþingi ályktaði að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að gera tillögur um hvernig best verði staðið að eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar á Íslandi. Nefndin skyldi fjalla um það í fyrsta lagi hvernig opinberir aðilar í samvinnu við einstaklinga, félög og fyrirtæki geti best örvað listiðnað og listhönnun á íslenskum iðnaðarvörum. Í öðru lagi hvernig staðið verði að því að safna heimildum um þróun listiðnaðar og listhönnunar á Íslandi til þess að hér geti myndast vísir að listiðnaðarsafni, svo og hvernig staðið verði að vernd og hönnun á mynstrum, á útlendu máli „design“. Í þriðja lagi hvernig unnt sé að fjölga sýningartækifærum fyrir Íslenskan listiðnað erlendis og í fjórða lagi hvernig haga beri samstarfi við aðila sem vinna að sömu markmiðum hjá nágrannaþjóðum okkar, einkum á Norðurlöndum. Það er alveg ljóst að Íslendingar eiga mikið af listamönnum sem bíða þess eins að fá tækifæri til að vinna á hinum ýmsu sviðum listiðnaðar. Við eigum vefara, glerlistarmenn, leirkerasmiði, ullariðnaðarfólk af öllu tagi. Þess vegna er fyrirspurn mín hér til hæstv. ráðh.: Hefur hann skipað þessa nefnd? Þetta gerðist að vísu í tíð fyrrverandi hæstv. iðnrh. en hann hefur þá sennilega átt mjög stutt eftir af sinni ráðherratíð. Ég vil a.m.k. minna hæstv. ráðh. á að hafi hann nú skipað nefnd til að athuga um ullariðnaðinn, þá mætti vissulega fara að skipa þá nefnd sem átti að taka listiðnað í landinu sérstaklega fyrir. Ég held að það hafi litla þýðingu að menn séu að samþykkja hér ár eftir ár þáltill., sem margar eru svo sannarlega ómerkari en þessi, ef þeirra bíður svo það eitt að gulna í skrifstofum hæstv. ráðh. Ég vil minna á ýmsar sorgarsögur... 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Í máli hans var eindregið staðfest allt það sem ég hafði sagt hér í formálsorðum um stöðu þessara mála. Og mér þótti vænt um að hæstv. ráðh. skyldi taka undir það með mér að ekki væri um eðlilega þróun að ræða. Hann upplýsti okkur líka um að verðmæti ullarvara hefði á skömmum tíma aukist um 288%. Satt best að segja var í svari hans býsna fróðleg en að vísu tímafrek „prósentupassía“ en kannske minna um svör við spurningunni um það hvað rn. hygðist gera ef frá er talið það að styrkja landssamtök sauma- og prjónastofa um 300 þús. kr. til að rannsaka málið. Ég hygg að þörf verði á snarpari viðbrögðum af hálfu hæstv. iðnrh. í þessu máli. Ég hygg að iðnrh. komist ekki undan því að tryggja það með einum eða öðrum hætti að forustuafl útflytjenda í þessari iðngrein, Álafoss, sæki ekki ávinning sinn af slíku ofurkappi að framleiðendur, þeir sem verðmætin skapa, verði skildir óvígir eftir og nái ekki vopnum sínum úr því. Ég er ekki að bera fram ásökun á hendur iðnrh. fyrir afskipti hans af þessum málum. En ég hygg að ef mikið dregst úr þessu að ákveðin og skýr stefna verði mörkuð til að koma í veg fyrir að ullariðnaðurinn verði að velli lagður hljóti menn að fara að brýna busana og reyna að koma einhverjum vörnum við. Það er því eindregin hvatning mín að lokum til hæstv. iðnrh. að hann láti þessi mál meira til sín taka.



Herra forseti. Ég tek fram að ég tel það mjög mikilvægt að styrkja myndarlega, eins og ákveðið er, úttekt á rekstri einstakra fyrirtækja í ullariðnaði og gera svo ráð sín í framhaldi af því. Ég ítreka þá áherslu sem ég hlýt að leggja á þessa atvinnugrein, einkum og sér í lagi vegna atvinnumála landsbyggðarinnar. Ég er því miður ekki í færum um að svara hv. 10. landsk. þm. Ég hefði að ósynju ætlað að þetta mál eigi heima hjá hæstv. menntmrh. og þá mun það væntanlega hafa verið fyrrverandi menntmrh., hv. þm. Ingvar Gíslason sem hefur haft með höndum þessa nefndarskipan. Ég kannast ekki við nefndina eða starfsemi hennar og ég sé á látbragði fyrirrennara míns að honum er það einnegin hulin ráðgáta. Ég mun því vafalaust eiga kollgátuna að hv. þm. og fyrrverandi ráðh. Ingvar Gíslason hafi sómann af þeim framkvæmdum í þessu máli sem til framkvæmdavaldsins heyra.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir fsp. til félmrh. um lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna, en fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hver verður fjöldi nýbyggingarlána úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna eftir þá ákvörðun ríkisstj. að skerða ráðstöfunarfé sjóðanna til nýbyggingarlána um 150–200 millj. á árinu 1985? Óskað er eftir að fram komi hvaða breytingar verða á fjölda lánveitinga og upphæð í hverjum útlánaflokki fyrir sig frá því sem ráð var fyrir gert í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985, svo og hvort þessi ákvörðun muni hafa áhrif á afgreiðslufrest útlána úr byggingarsjóðunum. 2. Hve margar umsóknir liggja nú fyrir um lán í hverjum útlánaflokki fyrir sig hjá Byggingarsjóði ríkisins annars vegar og Byggingarsjóði verkamanna hins vegar? 3. Hvaða reglur munu gilda um þá aðstoð sem veitt verður þeim sem eru í greiðsluerfiðleikum og hafa fengið lán úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna á tímabilinu 1. janúar 1981 til desember 1984?“ Tilefni þessarar fsp. er að, eins og fram hefur komið, stofnuð hefur verið ráðgjafarþjónusta fyrir þá sem nú eru í miklum greiðsluerfiðleikum vegna húsnæðislána. Hefur ríkisstj. ákveðið að verja hluta af því fé sem áætlað var til nýbyggingarlána á þessu ári til að aðstoða þá sem eru í greiðsluerfiðleikum. Því ber vissulega að fagna að reynt er að létta á þeim drápsklyfjum sem nú eru að sliga húsbyggjendur og íbúðakaupendur, en þar sem fram hefur komið að ráðstafa eigi í þessu skyni af mjög takmörkuðu fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins til nýbyggingarlána er nauðsynlegt að Alþingi fái vitneskju um hvaða áhrif þetta hefur á útlánagetu Byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári.



Herra forseti. Sem svar við fsp. á þskj. 476 hef ég hér í höndum upplýsingar frá Húsnæðisstofnun ríkisins. - Ég vil fyrst leiðrétta hv. fyrirspyrjanda, hv. 2. landsk. þm. Það hefur hvergi verið gefin yfirlýsing um það frá minni hálfu að það fjármagn, sem á að taka til viðbótarlána fyrir húsbyggjendur sem eiga í erfiðleikum, yrði tekið af nýbyggingarlánum einvörðungu. Það hefur hvergi komið fram. Svar við 1. fsp. hv. þm. er svohljóðandi: Þar sem lánsfjárlög hafa enn ekki verið samþykkt hefur húsnæðismálastjórn ekki enn ákveðið skiptingu útlána sjóðanna. sú skipting, sem fram kemur í lánsfjáráætlun sem liggur fyrir Alþingi, er gerð af fjárlaga- og hagsýslustofnun án afskipta Húsnæðisstofnunarinnar. Strax þegar fyrir liggur hvaða fjármagn Húsnæðisstofnun hefur til útlána á árinu 1985, eftir að lánsfjárlög hafa verið samþykkt, verður gefin út áætlun um útlán sundurliðuð eftir lánaflokkum, en fyrr ekki. Þar af leiðandi telur Húsnæðisstofnunin ekki eðlilegt að gefa sundurliðun skv. þessari fsp., enda er fsp. óraunhæf eins og hún er borin fram. „2. Hve margar umsóknir liggja nú fyrir um lán í hverjum útlánaflokki fyrir sig hjá Byggingarsjóði ríkisins annars vegar og Byggingarsjóði verkamanna hins vegar?“ Fjöldi umsókna hjá Byggingarsjóði ríkisins: Nýbyggingar, 750 íbúðir: Óafgreiddar umsóknir vegna fokheldra íbúða fyrir s.l. áramót. Að vísu er hluti af þeim til afgreiðslu næstu daga. Nýbyggingar, 300 íbúðir: Lánshæfar umsóknir um s.l. áramót vegna íbúða sem ekki voru orðnar fokheldar og ekkert fokheldisvottorð hefur komið fram um enn. Nýbyggingar, 830 íbúðir: Innkomnar umsóknir frá einstaklingum frá 1. jan. 1985 til eindagans 1. febrúar s.l. sem er ekki farið að taka til skoðunar. Nýbyggingar, 1920 íbúðir: Bráðabirgðaumsóknir frá ýmsum framkvæmdaaðilum sem borist hafa á tímabilinu 1. jan. 1985 til 31. jan. 1985. Þetta eru bráðabirgðaumsóknir sem er ekki heldur farið að skoða enn í stofnuninni. Umsóknir um eldri íbúðir eru 1980, leiguíbúðir aldraðra 100, viðbyggingar og endurbætur 350 íbúðir, orkusparandi lán 200 íbúðir og vegna sérþarfa 10 íbúðir. Samtals liggja hjá Byggingarsjóði ríkisins í dag umsóknir um 6440 íbúðir. Fjöldi óafgreiddra umsókna hjá Byggingarsjóði verkamanna: Umsóknir frá 23 sveitarfélögum vegna 108 íbúða. Einnig liggja fyrir umsóknin um byggingu á 282 leiguíbúðum skv. c-lið 33. gr. laga nr. 60/1984. „3. Hvaða reglur munu gilda um þá aðstoð sem veitt verður þeim sem eru í greiðsluerfiðleikum og hafa fengið lán úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna á tímabilinu 1. janúar 1981 til desember 1984?“ Um þetta hafa verið settar ákveðnar reglur. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er í gangi sérstök ráðgjafarþjónusta í stofnuninni sem greiða skal úr vandamálum fólks, bæði í viðtölum, bréfum og símtölum. Er víst byrjað að vinna úr þeim viðtölum og verður væntanlega hægt að afgreiða skv. þessum umsóknum strax eftir mánaðamót. Þær reglur sem Húsnæðisstofnun samþykkti um þessi mál eru: 1. Lánshæfni umsækjenda. Þeir einir eru lánshæfir sem fengið hafa lán úr byggingarsjóðunum á tímabilinu 1. jan. 1981 til 31. des. 1984 til að byggja eða kaupa íbúð í fyrsta sinn. Tímamörk eru miðuð við lánveitingar, en ekki hvenær lánið er hafið. Við ákvörðun þess hvað teljast skuli fyrsta íbúð ber að fara eftir reglum Húsnæðisstofnunar þar um, sbr. t.d. 8. gr. reglugerðar um Byggingarsjóð ríkisins. Umsækjandi þarf jafnframt að fullnægja eftirfarandi skilyrðum: a) Fjárhagsvandi umsækjanda skal vera til orðinn vegna fjármögnunar íbúðarhúsnæðis af hóflegri stærð miðað við fjölskyldu hans. b) Greiðsluerfiðleikar umsækjanda þurfa að vera það miklir að hann sé í verulegri hættu að missa íbúð sína nema bráð aðstoð komi til. Vanskilaskuldir vegna íbúðarinnar sem fallnar eru í gjalddaga fyrir 1. jan. 1985 verða að jafnaði að nema a.m.k. 150 þús. til að umsækjandi teljist lánshæfur. c) Aðrir lánsmöguleikar umsækjanda skulu hafa verið fullkannaðir og nýttir. Nú er umsækjandi með skammtímalán í bönkum eða sparisjóðum sem hann á í erfiðleikum með áð greiða af samkvæmt umsömdum kjörum. Skal þá jafnhliða aðstoð hjá Húsnæðisstofnun ríkisins beina þeim tilmælum til viðkomandi lánastofnunar að umsækjanda verði gefinn kostur á skuldbreytingu þeirra lána til lengri tíma. Stefnt skal að því að um þetta verði gert sérstakt samkomulag við banka og sparisjóði. Undanskilin nefndum skammtímalánum skulu vera lán sem veitt hafa verið vegna væntanlegra húsnæðislána, lífeyrissjóðslána eða annarra tímasettra greiðslna. 2. Lánsfjárhæðir og lánskjör. Fjárhæðir veittra lána skulu vera 50–150 þús. kr. í hverju einstöku dæmi. Lánstími skal vera á bilinu 5 til 10 ár, en lánskjör að öðru leyti hin sömu og á F- og G-lánum Byggingarsjóðs ríkisins. 3. Tryggingar. Veitt lán skulu ásamt áhvílandi lánum, uppfærðum, að jafnaði vera innan við 75% af brunabótamati fasteignar. 4. Gögn sem fylgja þurfa umsókn: Veðbókarvottorð yfir íbúð umsækjanda, yfirlit yfir skuldir staðfest af lánardrottnum og ljósrit af skattframtali. Í framhaldi af þessu vil ég geta þess að þegar eru hafnar viðræður við fulltrúa viðskiptabanka og sparisjóða um að taka þátt í þessari aðgerð og stendur til að athuga núna að þessir aðilar tilnefni fulltrúa í þá ráðgjafarnefnd sem fjallar endanlega um ákvörðun um aðstoð við viðkomandi skv. þeim gögnum sem fyrir liggja. Ég vænti þess, herra forseti, að þetta svar sé nægjanlegt.



Herra forseti. Vegna ummæla hæstv. félmrh. áðan um að það hafi hvergi komið fram að taka ætti af nýbyggingafé í þessa sérstöku neyðarfyrirgreiðslu, þá vil ég láta þess getið að á fundi forsrh. með fulltrúum allra stjórnarandstöðuflokkanna kom beinlínis fram að hann taldi að fé til neyðaraðstoðarinnar ætti að taka af nýbyggingafé. Fsp. hv. 2. landsk. þm. styðst væntanlega við þessar yfirlýsingar forsrh. sem hafa einnig komið fram á opinberum vettvangi. Það er því full ástæða til þess að spurt sé með þeim hætti sem hér er gert. Skv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun eins og hún liggur fyrir er gert ráð fyrir að veita 705 millj. kr. til F- lána á árinu 1985. Skv. þeim yfirlýsingum sem forsrh. hefur gefið er gert ráð fyrir að lækka þá upphæð niður í 500–550 millj. kr. Ef þetta á ekki að taka af öðrum liðum þýðir það stórkostlega lækkun á lánshlutfalli. Ég vil ítreka spurningu hv. 2. landsk. þm. til félmrh. og spyrja: Er ætlunin að lækka lánin eða er ætlunin að fækka lánunum? Ef hvorugt stendur til, af hvaða lánaflokkum Húsnæðisstofnunar á þá að taka 150–200 millj. kr.? Lánum til meiri háttar viðgerða á íbúðarhúsnæði, orkusparnaðarlánum, lánum til dagheimila, lánum til íbúða aldraðra eða lánum til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði? Hvaða lánaflokkar eru það sem ráðh. ættar að skera niður? Í annan stað vil ég mótmæla mjög ákveðið yfirlýsingum hans aftur og aftur varðandi lánsfjáráætlun. Frv. til lánsfjárlaga liggur fyrir í Ed. Alþingis. Þar hefur ekki verið hægt að taka á því máli til fulls eins og eðlilegt væri vegna þess að það skortir stefnumótun frá ríkisstj. Ríkisstj. hefur ekki gefið út hvað hún ætlar að skera niður, skv. síðustu yfirlýsingum upp á 1000 millj. kr., hvaða atriði það eru sem á að skera niður. Þess vegna er útilokað að setja dæmið þannig upp: Ja, það er beðið eftir því að þingið afgreiði lánsfjáráætlunina. Lánsfjáráætlun er eðli málsins skv. lánsfjáráætlun ríkisstj. og hún heitir það. Lánsfjárlög eru sá þáttur sem lagalega byggir undir lánsfjáráætlunina. Það er því með öllu fráleitt fyrir hæstv. ráðh., hvort sem það er þessi ráðh. eða aðrir, að skjóta sér á bak við þingið í þessum efnum. Það er ríkisstj. sem ræður þessu ein. Ef það stendur á lánsfjáráætlun í sambandi við húsnæðismálin er það ríkisstj. einni að kenna.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. svör hans þó að þau hafi að mörgu leyti verið mjög furðuleg svo að ekki sé meira sagt. Hæstv. ráðh. sagði að hér væri um óraunhæfar spurningar að ræða. Ég verð að segja að ég skil ekki svona svör. Hér liggur fyrir og fram hefur komið að það eigi að skera af því ráðstöfunarfé sem fyrir hendi er og ætlað var til Byggingarsjóðs ríkisins árið 1985. Þá er eðlilegt að spurt sé hvaða áhrif þetta hafi á þær áætlanir sem gerðar hafa verið og á þær lánveitingar og umsóknir sem fyrir liggja. Þess vegna vil ég mótmæla harðlega svörum eins og fram komu hjá hæstv. ráðh. Í húsnæðislöggjöfinni er t.d. talað um að af fjárlögum eigi að koma 40% af samþykktri útlánaáætlun, ef ég man rétt. - Ég er ekki með lögin fyrir framan mig. - Er þá eðlilegt að samþykkja fjárlögin fyrr en útlánaáætlun liggur fyrir? Ég fæ ekki skilið orð ráðh. öðruvísi en að þessi útlánaáætlun liggi ekki fyrir fyrr en Alþingi hafi afgreitt lánsfjárlög. Mér finnst það nokkuð furðulega að verki staðið. Eftir að ég lagði þessa fsp. fram fékk ég að vísu upplýsingar um að það hefði verið gerð bráðabirgðagreiðsluáætlun hjá Húsnæðisstofnun ríkisins um miðjan febrúar, miðað við þær upplýsingar um fjármagn sem nú liggja fyrir. Mér finnst að ráðh. hefði getað gefið Alþingi upplýsingar um ýmislegt sem þar kemur fram. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir þá nefnd sem fjallar um lánsfjáráætlun. Það er mjög brýnt fyrir þá nefnd að hafa slíka áætlun undir höndum. Í þeirri áætlun kemur t.d. fram að það vanti 700 millj. í Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, miðað við óbreyttar reglur og venjur eftir því sem lánveitingar hafa verið á undanförnum árum. Ég fæ heldur ekki betur séð af þeirri áætlun en um sé að ræða töluvert mikla skerðingu á ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins 1985, miðað við það sem hann hafði til ráðstöfunar á árinu 1984. Á árinu 1984 hafði sjóðurinn til ráðstöfunar 1552 millj. kr., en miðað við þessa áætlun, sem ég hef hér undir höndum og ég fékk eftir að ég lagði fsp. fram, kemur fram að ráðstöfunarfé, þegar búið er að draga frá - ef gert er ráð fyrir því að það sé tekið af fé Byggingarsjóðs ríkisins-það sem fara á til aðstoðar fólki sem nú á í greiðsluerfiðleikum, þá verða einungis um 1100–1200 millj. til ráðstöfunar til nýbyggingarlána. Ég vil taka undir þá fsp. sem fram kom hjá hv. þm. Svavari Gestssyni: Ef ekki er gert ráð fyrir að taka þetta af nýbyggingarlánum, hvaðan á þetta fé að koma? Er ráð fyrir því gert að afla þess með aukafjárveitingu eða er ráð fyrir því gert að lánsfjáráætlun taki þeim breytingum að auka enn á lántökurnar frá því sem ráð er fyrir gert í lánsfjáráætlun? Hvernig verður fjár aflað? Ég fæ ekki skilið af hverju svona mikil leynd þarf að hvíla yfir þessu og af hverju Alþingi getur ekki fengið upplýsingar um stöðuna í svo mikilvægu máli sem húsnæðismálin eru.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að eyða talsverðum misskilningi. Eins og allir hv. þm. vita er eftir að afgreiða lánsfjárlög frá Alþingi. Auðvitað er ég ekki að vefengja að ríkisstj. eigi eftir að gefa ákveðin fyrirmæli um það til fjh.- og viðskn. Ed., þar sem lánsfjáráætlunin er til meðferðar, hvernig verður staðið að till. um lánsfjárlögin. Það liggur alveg ljóst fyrir. En ég hélt að það hefði komið greinilega fram í svari Húsnæðisstofnunarinnar við 1. lið fsp. að Húsnæðisstofnunin hefur ekki enn þá lagt fram neina sundurliðaða útlánaáætlun fyrir árið 1985. Það kom fram í svarinu að það sem liggur fyrir í lánsfjáráætluninni, sem er til meðferðar á Alþingi, eru hugmyndir sem fjárlaga- og hagsýslustofnun lagði fram en ekki Húsnæðisstofnunin sjálf. Það kom einnig fram í svari mínu að því hefur ekki verið slegið föstu í þessu sambandi að þær 154–200 millj. sem er áættað að fari í ráðstafanir til húsbyggjenda sem eiga í erfiðleikum, verði teknar af nýbyggingafé, heldur er möguleiki á því að taka fé það af heildinni og deila því niður á lánaflokka eftir nánari athugun sem verður rætt við Húsnæðisstofnunina sérstaklega um. Ég vil minna hv. 3. þm. Reykv. á að skv. gildandi lögum hefur félmrh. á hverjum tíma vald til að leggja til breytingar bæði að því er varðar að bæta við útlánaflokkum og eins breytingar á því fjármagni sem ætlað er í hvern lánaflokk. Auðvitað mun hann gera það í samráði við húsnæðismálastjórn og það verður engin breyting á því. En það er ekki hægt, að mínu mati, og ekki skynsamlegt að leggja til nákvæma útlánaflokkun fyrir árið fyrr en Húsnæðisstofnunin er búin að fá tryggingu fyrir því fjármagni sem um verður að ræða í þessum málaflokki í heild. Þá mun hvorki standa á félmrn. né Húsnæðisstofnuninni að gera það. Auðvitað er það nauðsynlegt og verður að ganga eftir því og það er svo sjálfsagt að áður en lánsfjárlög verða afgreidd frá Alþingi, t.d. Ed., verði slík áætlun lögð fram.



Herra forseti. Á þskj. 468 hef ég leyft mér að flytja fsp. til heilbr.- og trmrh. um eftirlit með innflutningi matvæla. Ég vildi mega leyfa mér að lýsa því í örfáum orðum hvers vegna þessi fsp. er fram komin. Aðalástæður hennar eru þær að eins og allir vita flytjum við inn gífurlega mikið af matvælum bæði sem niðursuðu og í pökkum. Þessi matvæli koma inn í landið að því er virðist gersamlega án nokkurs eftirlits. Þá á ég við að ekki fer fram neitt eftirlit með því hver ending þessara matvæla kunni að vera. Bent hefur verið á að það virðist fara nokkuð í vöxt að flutt sé inn pakkavara og niðursuðuvara sem á mjög skammt í það að endingartími hennar sé útrunninn. Gæði hennar fyrir kaupandann eru því ekki nærri eins mikil og ef um eðlilegan endingartíma slíkrar vöru væri að ræða. Á þeim margvíslega varningi, sem fluttur er inn í pökkum eða niðursoðinn eru auðvitað alls kyns leiðbeiningar og upplýsingar um innihald, efnagreiningu, vigt og þar fram eftir götunum sem neytandanum eiga að koma til góða. Aftur á móti er ekki um nemar íslenskar upplýsingar að ræða á þessum innflutningi. Það er m.ö.o. beinlínis gert ráð fyrir því að fólk sé afskaplega vel að sér í hinum ýmsu þjóðtungum jarðarinnar og alls ekki sjaldgæft að sjá megi áritanir á jafnframandi tungumálum eins og kínversku, japönsku og fleiri austurlenskum tungum. Tæpast eru þeir margir hér á landi sem komast fram úr leiðbeiningum af því tagi jafnvel þó að orðabækur væru fyrir hendi. Gagnrýnin hefur m.a.s. gengið svo langt að menn hafa fullyrt að Ísland sé á góðri leið með að verða nokkurs konar ruslakista, þ.e. að varningur sem ekki væri boðinn til sölu í verslunum í nágrannalöndum okkar vegna þess að hann uppfyllti ekki þau skilyrði, sem þar eru sett fyrir dreifingu matvæla, eigi mjög greiðan aðgang að markaði hér á Íslandi, þá náttúrlega ekki hvað síst vegna þess að e.t.v. er hægt að fá hann á eitthvað vægara verði í heildsölu en ella, en með þeim annmörkum sem ég lýsti áðan fyrir neytendurna. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja eftirtalinna þriggja spurninga: 1. Hvernig er háttað eftirliti með innfluttum matvælum til landsins? - og þá á ég við öll matvæli, ekki bara þau sem hugsanlega eru beinar húsdýraafurðir. 2. Hvaða reglur gilda um heilbrigðis- og gæðavottorð með slíkum matvælum? 3. Stendur til að endurskoða löggjöf um þessi efni? Og ef svo er hvernig líta þau áform út?

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Fyrsta spurningin er: „Hvernig er háttað eftirliti með innfluttum matvælum til landsins?“ Það hefur engin sérlöggjöf verið sett varðandi innflutningseftirlit með matvælum og er skipulegt eftirlit með innfluttum matvælum, áður en þau eru tollafgreidd, ekki framkvæmt hér á landi. Um eftirlit með matvælum almennt og þar með innfluttum matvælum fer skv. lögum nr. 109 frá 1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem að grunni til eru frá árinu 1981 og byggja reyndar á erlendum lögum frá 1969 hvað þennan þátt snertir. Eftirlitið er í höndum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga, þ.e. hið almenna eftirlit er í höndum heilbrigðisfulltrúa sveitarfélaga. Hollustuvernd ríkisins hefur yfirumsjón með þessu starfi og sér um framkvæmd ákveðinna þátta, en stofnuninni er sérstaklega ætlað að vinna að samræmingu heilbrigðiseftirlitsins, þar með matvælaeftirlitsins, í landinu. Þeirri stofnun er hins vegar ekki ætlað það sem kallað hefur verið beint eftirlit nema um sé að ræða sérhæfð verkefni og þá eingöngu skv. lögum eða ákvörðun ráðh. Í þeim tilvikum er einkum um að ræða eftirlit sem krefst sérkunnáttu sem ekki er hægt að krefjast að heilbrigðisfulltrúar búi yfir. Má sem dæmi nefna eftirlit með mengun frá iðjuverum og geislavarnaeftirlit. Þegar Hollustuvernd ríkisins tók til starfa 1. ágúst 1982 í kjölfar breyttra laga um heilbrigðiseftirlit í landinu fór stofnunin þess á leit við gerð fjárlaga fyrir árið 1983 að heimiluð yrði staða við stofnunina til að skipuleggja þetta eftirlit og að vera sveitarfélögum til ráðuneytis um framkvæmd þess. Ekki var fallist á þessa beiðni við gerð fjárlaga fyrr en ári seinna og í upphafi árs 1984 var ráðið í stöðuna. Það ár sem þessi staða hefur verið setin hefur aðallega verið unnið að gagnasöfnun með það fyrir augum að setja reglugerð um eftirlit með innflutningi matvæla. Eins og sakir standa er eftirlit með innflutningi matvæla mjög takmarkað þar sem eftirlitsmenn í sérhæfðu matvælaeftirliti eru fáir og tækjabúnað skortir til að annast eftirlit á vissum sviðum. Sérstaklega skortir aðtöðu til að sinna eftirliti varðandi efnasamsetningu matvæla, notkun aukaefna og efnamengun matvæla. Hollustuvernd ríkisins hefur enga efnarannsóknarstofu þó svo stofnuninni sé ætlað að sinna slíkum rannsóknum skv. lögum og ákvæði hafi verið um rekstur slíkrar efnarannsóknarstofu allt frá árinu 1977 er fyrst voru sett lög um matvælarannsóknir hér á landi. Ég vil leggja áherslu á að þegar sérstök mál koma upp í öðrum löndum, eins og t.d. ef hætta er á alvarlegum eitrunum af völdum matvæla, hefur Hollustuvernd ríkisins fengið tilkynningar um slík mál, ekki síst frá Norðurlöndum, en mjög góð samvinna hefur tekist á þessu sviði milli Norðurlandanna. Er tilkynnt þegar í stað um öll slík tilvik og ákveðnir aðilar eru tilnefndir af ríkisstjórnum viðkomandi ríkja sem tengiliðir. Önnur spurning: „Hvaða reglur gilda um heilbrigðisog gæðavottorð?“ Almennt er ekki gerð krafa um heilbrigðis- eða gæðavottorð vegna innflutnings á matvælum og engar heildarreglur hafa verið settar um slík vottorð. Í þeim tilvikum þar sem farið er fram á vottorð frá framleiðanda eða innflytjanda er þess þó krafist að sá aðili sem veitir vottorðið sé viðurkenndur af eftirlitsaðila. Í þeim tilvikum sem um er að ræða einkaleyfi til innflutnings, eins og t.d. varðandi grænmeti og landbúnaðarafurðir, gildir að sjálfsögðu annað. Þau mál heyra hins vegar undir landbrn. Þriðja spurning: „Stendur til að endurskoða lög um þessi efni?“ Í sjálfu sér er ekki þörf á nýjum lögum á þessu sviði heldur að settar verði fastmótaðar reglur og þeim verði framfylgt. Á vegum Hollustuverndar ríkisins er nú unnið að gagnasöfnun vegna fyrirhugaðra reglna um eftirlit með innflutningi matvæla. Verður unnið að þessu í nánu samstarfi við embætti tollstjóra. Komið hefur verið á fót norrænni nefnd, sem starfar á vegum norrænu ráðherranefndarinnar, og er hlutverk hennar að koma á samstarfi milli aðildarríkja um innflutningseftirlit með matvælum og samræma eftirlitið. Er gert ráð fyrir að samstarf milli Norðurlandanna á þessu sviði hefjist á þessu ári. Þetta starf mundi í byrjun nýtast okkur fyrst og fremst í þeim tilvikum þegar tilkynningar koma frá eftirlitsaðilum hinna Norðurlandanna um að innflutningur hafi verið stöðvaður á ákveðnum vörum. Þær breytingar sem gera þarf hér til að koma á þessu norræna samstarfi snerta fyrst og fremst samræmingarþáttinn, þ.e. að í gildi séu hliðstæðar reglur. Nefna má sem dæmi lista yfir viðurkennd aukaefni í matvælum og reglur um merkingu umbúða fyrir matvæli. Að báðum þessum verkefnum er unnið á vegum Hollustuverndar ríkisins og verða væntanlega fljótlega settar reglur hér að lútandi. Einnig kemur til álita að taka upp staðla fyrir matvæli, sem samþykktir hafa verið af Alþjóðastaðlaskrárráðinu, en Ísland er aðili að því samstarfi. Nýlega hef ég skipað íslenska staðlaskrárnefnd og verður eitt af meginverkefnum nefndarinnar að gera tillögur til stjórnvalda varðandi matvælastaðla sem æskilegt væri að taka upp vegna innflutningseftirlits með matvælum. Hvernig skipulagningunni verður hins vegar háttað í framtíðinni er erfitt að segja um á þessu stigi en ekki er ólíklegt að einn liður í auknu innflutningseftirliti verði sá að krefjast heilbrigðis- og gæðavottorða frá framleiðanda eða innflytjanda í ríkari mæli en nú er gert. Menn verða líka að gera sér grein fyrir því að skipulagning og markviss uppbygging innflutningseftirlits með matvælum kostar töluvert fé. Má þar nefna kostnaðarliði eins og skipulagningu og hönnun húsnæðis, tækjakaup og ráðningu starfsfólks fyrir efnarannsóknarstofu Hollustuverndar ríkisins, kaup á tölvu og telexvélum vegna skráningar og úrvinnslu gagna, m.a. með tilliti til þess norræna samstarfs sem ég áðan gat um. Við gerð fjárlaga á undanförnum árum hefur stjórn Hollustuverndar ríkisins ítrekað farið fram á ákveðnar úrbætur í þessum málum og notið stuðnings rn. í því sambandi. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að ef við ætlum að koma hér upp markvissu innflutningseftirliti kostar það fé og eins og í pottinn er búið verður það að koma úr sameiginlegum sjóði landsmanna a.m.k. stofnkostnaðurinn. Enn fremur má benda á það að innflutningur matvæla fer fram á tiltölulega fáum og afmörkuðum stöðum á landinu svo að spurningin er hvort ekki þurfi meiri miðstýringu þess eftirlits í samvinnu við tollayfirvöld. En að þessari athugun er nú markvisst unnið.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir greinargóð svör hans. Ég fagna því líka að það skuli þó vera komin þessi hreyfing á þennan málaflokk, að því er virðist ekki hvað síst fyrir tilstuðlan hæstv. ráðh. Ég álít þetta mjög mikilvægan málaflokk og bendi á það til samanburðar að við höldum hér úti á Íslandi mjög öflugu lyfjaeftirliti, eftirliti með sölu og dreifingu varnings sem eingöngu fer um hendur sérfróðra aðila, þ.e. lækna og hjúkrunarfólks, sem veit mjög vel hvaða vöru það er með í höndunum og hvernig það á að færa hana sínum viðskiptavinum, sjúklingunum. Með varningi sem náttúrlega stendur að sínu leyti undir heilbrigði þjóðarinnar, þ.e. þeim mat sem hún etur, hefur eftirlitið aftur á móti verið mjög lítið, eins og hæstv. ráðh. lýsti, eða nánast ekki neitt. Það kann vel að vera rétt hjá hæstv. ráðh., og þarf ekki að breyta í neinu minni skoðun, að ekki þurfi til lög heldur þurfi einfaldlega að semja reglur um framkvæmd þessa málaflokks. Ég geri mér grein fyrir því, eins og hæstv. ráðh. sjálfsagt áttar sig á, að þetta kostar peninga. Ég er þó ekki alveg sammála því að til þess þurfi allar þær fjárfestingar sem greinilegt var af máli ráðh. að menn eru farnir að sjá fyrir sér í hillingum. Það hljóta að vera þegar fyrir hendi hér á Íslandi t.d. rannsóknarstofur sem gætu bætt við sig verkefnum af þessu tagi og unnið þau fyrir slíkt matvælaeftirlit. Og mætti nú kannske stinga því að mönnum svona í framhjáhlaupi þegar og ef farið verður raunverulega af stað með þetta eftirlit. En það sem máli skiptir fyrst og fremst er að við viljum öll sem hér sitjum og væntanlega flestallir landsmenn stuðla að heilbrigði með þeim hætti að fyrirbyggja sjúkdóma en ekki að þurfa að eyða kröftum okkar og orku í það að lækna þá þegar þeir koma upp. Ég tel að þetta eftirlit sé mjög stór þáttur í því að stuðla að bættu heilbrigði, þ.e. að fólk borði annars vegar mat sem ekki er mengaður og hins vegar mat sem það veit hvað hefur í sér geymt og býður þar af leiðandi ekki hættunni heim í fávisku sinni einni saman.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 438 að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. um útlán banka og sparisjóða sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hver var heildarfyrirgreiðsla viðskiptabanka og þriggja stærstu sparisjóðanna til fimm stærstu lántakenda einstakra banka og sparisjóða í árslok 1983 og 1984? 2. Hvert var hlutfall heildarfyrirgreiðslu hvers lánþega um sig af eigin fé stofnunarinnar? 3. Er þar um að ræða lántakendur, einn eða fleiri, sem eru svo fjárhagslega tengdir öðrum lántakendum stofnunarinnar að skoða beri heildarfyrirgreiðslu þeirra í einu lagi? 4. Hvernig var fyrirgreiðslan tryggð í hverju tilviki?“ Ég sé ekki að orðlengja þurfi frekar um þessa fsp. Tilefni hennar og annarra fsp., sem ég hef lagt fram hér á hv. Alþingi um bankamálefni, er að fá upplýsingar um ýmsa þætti í starfsemi banka og sparisjóða sem mikilvægt er að þeir sem ákvarðanir taka í þjóðfélaginu hafi fulla vitneskju um, enda varðar það hag alls almennings og þjóðfélagsins í heild hvernig lánastofnanir eru reknar og starfsemi þeirra háttað í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. hefur flutt fjórar fsp., þ.e. 260. mál Sþ. Þm. hefur lesið upp fsp. hér svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær. Þær fsp. sem hér liggja fyrir voru sendar bankaráðum viðskiptabanka og Sambandi sparisjóða í byrjun þessa mánaðar og þess óskað að svör væru send rn. hið allra fyrsta. Svörin hafa nú borist. Svör einkabanka eru á þá leið að þeim sé hvorki heimilt né skylt að veita þær upplýsingar sem leitað er eftir með fsp. Í svari Iðnaðarbankans er vísað til álitsgerðar sem bankinn lét taka saman um skyldur sínar til að láta stjórnvöldum í té upplýsingar. Síðan segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Helstu niðurstöður lögfræðingsins eru þær, að Iðnaðarbanki Íslands sé lögpersóna og hlutafélag í skilningi íslenskra laga og hafi bankinn ákveðna upplýsingaskyldu gagnvart hluthöfum eins og hlutafélagalögin ákveða. Af ákvæðum hlutafélagalaganna og samþykkt bankans sé ljóst að upplýsingaskipti milli hluthafa annars vegar og bankaráðs, bankastjórnar og endurskoðenda bankans hins vegar eigi fyrst og fremst að fara fram á hluthafafundum, aðal- og aukafundum. Í álitsgerðinni kemur enn fremur fram að Iðnaðarbanki Íslands hf. sé í stjórnarfarslegum skilningi hvorki stjórnarstofnun í hinu almenna né sérstaka stjórnkerfi ríkisins. Loks fjallaði lögfræðingurinn um upplýsingaskyldu gagnvart Alþingi og komst að þeirri niðurstöðu að skv. gildandi réttarheimildum hafi bankinn ekki upplýsingaskyldu gagnvart einstökum þm. eða þingnefndum, fastanefndum eða lausanefndum, með þeirri undantekningu einni sem fjallað er um í 39. gr. stjórnarskrárinnar, um sérstakar rannsóknarnefndir. Með vísan til þessarar álitsgerðar Þórðar S. Gunnarssonar hrl. telur bankaráð Iðnaðarbanka Íslands hf. sér ekki skylt að svara framkominni fsp.“ Í svari Verslunarbankans segir: „Það er skoðun bankaráðs að því sé hvorki skylt né heimilt skv. lögum að veita umbeðnar upplýsingar í því formi sem óskað er. Á aðalfundum bankans eru gefnar upplýsingar um þau atriði er snúa að hinum ýmsu þáttum í rekstri hans ef tilefni gefst til hverju sinni, en hins vegar er ekki fjallað um stöðu einstakra viðskiptamanna þar sem slíkt samrýmist ekki þeim trúnaði sem þeir njóta. Með hliðsjón af framansögðu sjáum vér oss ekki fært að veita efnisleg svör við þeim spurningum sem til vor var beint.“ Svar Samvinnubankans er því sem næst á sama veg, en þar segir, með leyfi forseta: „Það er skoðun bankaráðs að bankanum sé ekki skylt að veita umbeðnar upplýsingar. Ekki er heimilt að gefa upplýsingar um einstaka viðskiptamenn bankans, sbr. þagnarskyldu bankans, bankaráðs og starfsmanna, skv. reglugerð nr. 11/1963 um Samvinnubanka Íslands hf.“ Alþýðubankinn vísar í sínu svari til 56. gr. reglugerðar bankans, en þar segir, með leyfi forseta: „Ekki verða gefnar upplýsingar um viðskipti manna við bankann, skuldir þeirra né eignir. Bankaráðsmenn, bankastjórar og aðrir starfsmenn bankans eru bundnir þagnarskyldu um allt það er snertir hagi viðskiptamanna bankans og þeir fá vitneskju um í starfi sínu. Þagnarskyldan helst þó þeir láti af starfi.“ Í svari Sambands sparisjóða kemur fram sama afstaða til fsp og hjá einkabönkum. Ríkisbankarnir svara fsp. á þann veg að þeim sé óheimilt að veita þær upplýsingar sem leitað er eftir með fsp. Bankarnir vísa að öðru leyti til álits lögfræðings Landsbankans, Stefáns Péturssonar, en þar segir svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. mgr. 17. gr. laga nr. 11/1961, um Landsbanka Íslands, er svohljóðandi: „Bankaráð, bankastjórar og allir starfsmenn bankans eru bundnir þagnarskyldu um allt það er snertir hagi viðskiptamanna bankans og þeir fá vitneskju um í starfi sínu.“ Lagagr. þessa verður að túlka á þann veg að stjórnendum og starfsmönnum bankans sé óheimilt að veita upplýsingar um nokkuð það sem snertir hagi viðskiptamanna bankans, hvort sem óskað er eftir nöfnum viðkomandi aðila eða ekki. Viðskipin sjálf falla undir þagnarskyldu bankamanna. Ekki verður séð af fsp. hvort óskað er eftir nöfnum þeirra aðila sem um er spurt, en svör við henni án slíkrar tilgreiningar mundu leiða til getsaka sem lagagr. er m.a. ætlað að vernda viðskiptamenn bankans fyrir. Niðurstaða mín er því sú“ - þ.e. lögfræðingsins- „að skv. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 11/1961 sé óheimilt að veita þær upplýsingar sem eftir er leitað í fsp.“ Þar lýkur því sem segir í bréfi frá Landsbankanum og hinir ríkisbankarnir vísa til. Svör viðskiptabankanna og Sambands sparisjóða eru, eins og fram hefur komið, ótvíræð. Svör þeirra eru fengin eftir að viðskrn. leitaði upplýsinga hjá þeim skv. þeirri fsp. sem hér er til umr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. svör hans. Það vekur vissulega athygli að um þetta geta bankar og sparisjóðir sameinast, að neita að gefa Alþingi upplýsingar eins og hér er um spurt og skjóta sér á bak við bankaleynd og þagnarskyldu. Ég verð að segja að þetta vekur furðu mína. Leynd yfir slíkri starfsemi gerir auðvitað ekkert annað en að skapa tortryggni. Þær spurningar sem ég hef sett fram eru allar þess eðlis að þeim á að vera hægt að svara án undanbragða, enda þótt þess verði gætt um leið að bankarnir brjóti ekki trúnað við viðskiptamenn sína. Það er alveg ljóst að þessa samtryggingu bankakerfisins þarf að rjúfa og skylda þá til þess að gefa Alþingi slíkar upplýsingar. Hér er ekki verið að spyrja um nein nöfn, ég hélt að það hefði komið nægjanlega skýrt fram í fsp., og ekki stöðu einstakra viðskiptamanna eins og sagt var í einu svarinu. Hér er einungis spurt um heildarfyrirgreiðslu viðskiptabanka og þriggja stærstu sparisjóðanna til fimm stærstu lántakenda einstakra banka og sparisjóða. Það er algengt í bankalögum hjá nágrannaþjóðum okkar að þar eru ákvæði sem eiga t.d. að tryggja að bankarnir láni ekki einum viðskiptamanni eða einu fyrirtæki, sem eru fjárhagslega tengd hvort öðru, óhæfilega mikið fé, t.d. miðað við eiginfjárstöðu bankanna. Ég held að það sé aldeilis nauðsynlegt að slíkt ákvæði verði leitt hér í lög og ekki síst að þegar og ef hæstv. viðskrh. leggur fram frv. til nýrra bankalaga fyrir Alþingi verði í því ákvæði sem tryggi að Alþingi geti fengið slíkar upplýsingar sem hér er spurt um. Ég spyr hæstv. ráðh. um skoðun hans á því efni, í fyrsta lagi hvort hann telji ekki að lögfesta eigi slíkt ákvæði sem tryggi að bankar láni ekki neinum viðskiptamanni eða fyrirtæki óhæfilega mikið fé, t.d. miðað við eiginfjárstöðu, og í annan stað hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar, ef það er rétt að bankarnir geti skotið sér á bak við slíka bankaleynd, sem ég vart trúi, að setja beri þá inn ákvæði sem skikki þá til þess að veita Alþingi slíkar upplýsingar. Ég vil mjög gjarnan heyra skoðanir hæstv. ráðh. í þessu efni. Það væri líka fróðlegt að heyra skoðanir ýmissa bankaráðsmanna sem hér eiga sæti. Ég sé hér t.d. bankaráðsmennina hv. þm. Valdimar Indriðason og hv. þm. Garðar Sigurðsson. Eru þeir því sammála að slík leynd eigi að hvíla yfir bankastarfsemi eins og komið hefur fram í þessum svörum? Leggja þeir virkilega blessun sína yfir það að Alþingi fái ekki slíkar upplýsingar? Það væri mjög fróðlegt að fá fram svör þeirra við því í þessum umr. Er þetta svona agalegt, sem þarna skeður varðandi lánveitingar og annað, að Alþingi geti ekki fengið upplýsingar um það? Það er staðreynd að það verður að rjúfa þá samtryggingu bankakerfisins sem hér á sér stað.



Herra forseti. Fyrirspyrjandi beindi orðum sínum einnig til okkar sem sæti eigum í bankaráðum ríkisbankanna. Það er ósköp eðlilegt. Við erum kjörnir í þau af Alþingi. En hvort okkur er skylt að veita sérstakar upplýsingar um einstök bankamál, það hef ég ekki séð í mínu skipunarbréfi.  Ég vil að hv. fyrirspyrjandi spyrji beint: Við hverja er átt? 1. spurningin er: „Hver var heildarfyrirgreiðsla viðskiptabanka og þriggja stærstu sparisjóðanna til fimm stærstu lántakenda einstakra banka og sparisjóða í árslok 1983 og 1984?“ Það er átt við einhverja fimm aðila. Ég vil fá að vita hverjir þeir eru til þess að hægt sé að svara þessu. Fyrirspyrjandi er með einhverja fimm aðila í huga. Svo kemur 2. spurning: „Hvert er hlutfall heildarfyrirgreiðslu hvers lánþega um sig af eigin fé stofnunarinnar? Er þar um að ræða lántakendur, einn eða fleiri, sem eru svo fjárhagslega tengdir öðrum lántakendum stofnunarinnar að skoða beri heildarfyrirgreiðslu til þeirra í einu lagi?“ Við skulum ekkert vera að fela okkur bak við þetta því að þarna er áreiðanlega verið að skjóta spjótum að ákveðnum aðilum. Mér þykir best að það komi þá fram við hverja er átt. Ég er algjörlega sammála því, sem hæstv. viðskrh. sagði áðan, því að ég tel það ekki til bóta fyrir neinn bankanna, hvort sem það er einkabanki eða ríkisbanki, að hann láti allar upplýsingar algjörlega lausar. Ég tel það ekki vera til bóta fyrir þann sem á sitt fé í bönkunum eða fær fé lánað að þarna myndist trúnaðarbrestur á milli.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta langt mál. Ég tel að fram komi þegar í þessari stuttu umr. hinn meinlegi ágalli á því að ríkið skuli eiga banka. Ef þessir bankar ætla að starfa eftir þeim vinnureglum sem bankar alls staðar í heiminum fylgja almennt, þ.e. að halda viðskiptum sínum leyndum að því leyti að gefa einstöku aðilum ekki innsýn inn í hagi eða stöðu einstakra viðskipaaðila, rekumst við á þá staðreynd að ákveðnir aðilar hins pólitíska valds hafa þessar upplýsingar, sitja að þeim og geta hagnýtt sér þær með þeim hætti sem þeir telja hentugast hverju sinni. Þá er ég ekki endilega að gera þeim upp illar hugsanir eða fyrirætlanir, en við erum að upplifa valdþættingu í þessu þjóðfélagi þar sem kjósandanum, þ.e. sá sem á tyllidögum á landið, er meinað um bæði upplýsingar og þar með vald sem hann aftur á móti framselur til sinna pólitísku fulltrúa og þeir geta í skjóli upplýsingaleyndar notað að eigin geðþótta. Ég tel að þetta mál verði ekki leyst nema með einni aðferð. Hún er einfaldlega sú að ríkið afsali sér eignaraðild að þessum peningastofnunum og hætti afskiptum sínum af þeim.



Herra forseti. Þetta er nokkuð merkileg umr. Hér er talað um bankaleynd. Um hvað fjallar bankaleynd? Hún er um það að gefa ekki upp upplýsingar um nafngreinda einstaklinga og fyrirtæki. Hér er ekki verið að spyrja um slíkt. Ég segi alveg eins og er að það er ómerkilegur fyrirsláttur þessara stofnana og þeirra lögfræðinga sem þær hafa í þjónustu sinni. Nú veit ég að lögfræðingar geta skrifað greinargerðir um hvað sem er fyrir hvern sem er og túlkað næstum því hvað sem er og hvaða skoðun sem er. Það hefur komið í ljós í verkföllum og kjaradeilum undanfarið. En mér finnst það ómerkilegur fyrirsláttur að bera fyrir sig bankaleynd um þessi efni. - Og hugtakið bankaleynd er að hverfa. Ég veit ekki betur en að t.d. í Sviss sé í auknum mæli farið að gefa upplýsingar úr bönkunum þar. Í síðasta hefti vikuritsins Time, sem liggur hérna frammi meðal tímaritanna sem þm. hafa aðgang að, er greint frá málaferlum gagnvart tveimur bandarískum bönkum, virðulegustu bönkunum þar í landi, tvö hundruð ára gömlum banka í Boston og Bank of America. Og hvernig komst það upp? M.a. vegna þess að stjórnmálamenn, blaðamenn o. fl. spurðu áleitinna spurninga sem bankarnir neyddust til að svara. Í landi viðskiptafrelsis og einstaklingshyggju dugði ekki bankaleyndin. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér áðan að þm. væru að kjósa þm. í bankaráð. Þm. ber engin skylda til að kjósa þm. í bankaráð. Ég vil vekja athygli hennar á því að sumir stjórnmálaflokkar, Alþfl. t.d., tilnefna ekki þm. til setu í bankaráðum. Þessu eiga flokkarnir að breyta. Til hvers er verið að kjósa bankaráð hér á Alþingi ef ekki fást gefnar jafneinfaldar upplýsingar og hér er óskað eftir? Ég held að það hljóti þá að koma verulega til athugunar að Alþingi hætti -  Ég held að þetta mál sé öllu alvarlegra en að hægt sé að ræða það til hlítar á þeim stutta tíma sem er hér til umræðu.



Herra forseti. Það hafa orðið hér nokkrar umr. um hugtakið bankaleynd. Hv. síðasti ræðumaður sagði að það væri að hverfa. Hugtakið hverfur nú ekki, en það má vel vera að menn vilji ekki hafa bankaleynd með sama hætti hér eftir sem hingað til. Að vísu hefur orðið á þessu nokkur breyting. Hér spurði hv. 10. landsk. þm. um skattaeftirlit. Óski skattrannsóknastjóri eftir upplýsingum úr bönkunum biður hann um þær og ég veit ekki betur en svarað sé þeim ákveðnu spurningum sem hann spyr vegna rannsókna á málum sem þar fara fram. Þessu var breytt fyrir nokkuð mörgum árum, en þar áður voru ekki slíkar upplýsingar veittar. Skiptum bönkum annars vegar í ríkisbanka og hins vegar í einkabanka. Við skulum átta okkur á því að Alþingi kýs líka endurskoðendur ríkisbankanna. Það er ekki bara reglan að Alþingi kjósi bankaráð til að taka þátt í stjórnun bankanna, heldur kýs það endurskoðendur. Þeim er auðvitað ætlað, nákvæmlega eins og bankaráðsmönnum, að fylgjast með því að bankarnir starfi skv. þeim lögum sem um þá gilda. Hv. fyrirspyrjandi spurði um mína skoðun varðandi bankaleynd. Ég hef fengist nokkuð við þessi mál um langan tíma, aldarfjórðung, og ég er þeirrar skoðunar að mjög nauðsynlegt sé að sá sem vill ávaxta sitt fé geti treyst því að það sé trúnaður á milli hans og þeirrar stofnunar sem hann óskar eftir því að geyma sitt fé í. Viðkomandi bankastjórar ráðstafa svo fjármagninu skv. sínu stöðuumboði. Ég held að það verði enn fremur að ríkja trúnaður - og það mikill trúnaður - á milli þeirra sem leita eftir fyrirgreiðslu og þeirra stofnana sem leitað er til. Þessi mál öll fá þm. að sjálfsögðu til umræðu þegar frv. til almennrar löggjafar verður lagt fram, sem verður áður en margir dagar eru liðnir, og þá koma menn fram sínum sjónarmiðum. Þá geri ég ráð fyrir því að ég láti í ljós það sjónarmið mitt og þær skoðanir sem ég hef á því máli sem hér hefur verið til umfjöllunar.



Herra forseti. Það er synd að hæstv. forseti skuli þurfa að sitja þarna fastur í stólnum sínum þar sem hann er nú einn af bankaráðsmönnum og væri ekki úr vegi að fá varamann til þess að hann gæti gefið við þessu svör. Sannleikurinn er sá að það hefur verið allmikill gusugangur í þessum umr., ekki síst hjá hv. kvenkyni hér í salnum og varð enginn hissa. Eins hafa menn látið hér uppi dálítið einkennilegar skoðanir og engin leið að svara því á mjög stuttum tíma. Ég er ansi hræddur um að ef ríkið færi úr bönkunum og ekkert væri nema einkabankar, þá gæti nú orðið erfitt að fjármagna undirstöðuatvinnuvegina með einkabönkum, a.m.k. ef þeir verða eins og þeir sem fyrir eru. En ég undrast það þegar einn hv. þm. kemur hér og spyr: Hvers vegna þingmenn í bankaráð? Og heldur áfram: Er það til þess að menn geti reynt að hygla vinum sínum og viðskiptavinum í kjördæmum eða eru þeir til þess að þegja yfir fjármálahneykslum þjóðarinnar? Sem eru allt annars staðar. Og hvernig stendur á því að ekki er hægt að fá að vita um stöðu bankanna? Það getur hver kjaftur gert-og kvenfólk líka-því að það eru gefnir út ársreikningar bankanna á eðlilegum og reglulegum tímum. Þar geta menn fengið fram stöðu bankanna ef þeir kæra sig um og kunna að lesa það. Það er auðvitað ekki, að mínum dómi, neitt nauðsynlegt að hafa þm. í bankaráðum, því fer víðs fjarri. Og það eru ekki allir bankaráðsmenn þm. Hvernig stendur á því að hv. Alþfl.-menn, sem eru að spyrja svona spurninga eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, spyrja ekki sína fulltrúa þar og athuga hvort þeir fái meiri svör? En ég er ansi hræddur um að þessar spurningar séu ósköp ómerkileg forvitni og svörin, þó gefin yrðu, yrðu varla til eins eða neins. En þm. sem hafa verið kosnir í bankaráð hafa, a.m.k. þó nokkrir, lagt sig fram í því að kynna sér bankamál, vaxtamál og fjármögnun atvinnuveganna svo eitthvað sé nefnt, umfram aðra. Það veitti svo sannarlega ekki af því að hér væru einhverjir inni sem veltu þessum málum fyrir sér í stað þess að vera með upphrópanir og gaspur.



Herra forseti. Nú æsist leikurinn. Fyrst vil ég svara hv. 5. landsk. þm. Eiði Guðnasyni. Það skiptir auðvitað ekki neinu máli hvort flokkarnir kjósa þm. eða einhverja kommissara sína úti í bæ. Alþb. hefur gert það líka. Það hefur ekki einungis kjörið þm. í bankaráð. Það gildir þó einu því að auðvitað gangast þeir allir undir sömu bankaleyndina. Ég sé ekki hverju það kunni að breyta. Orð hæstv. ráðh. voru harla merkileg. Hann talar á mjög gamaldags hátt um trúnað milli bankans og viðskiptavina - að sjálfsögðu hinna stóru viðskiptavina því að það ríkir enginn trúnaður milli litla fólksins og bankanna, það er nú eitthvað annað. Ég hlýt að spyrja: Fólk gefur upp til skatts í þessu landi. Ég veit ekki hvernig aðrir gera það, en ég er krafin um hvað ég skulda, hverjum ég skulda, hvað ég hef í tekjur o. s. frv. Þurfa einhverjir í þessu landi ekki að gefa upp skuldir sínar? Það þættu mér töluverð tíðindi. - Það er sorglegt að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér. - En það kynni að gefa nokkra vísbendingu um ástæður fyrir því að til eru þm. sem hafa opinber gjöld á borð við menn sem eiga olíufélög, tollvörugeymslur, flugfélög, skipafélög og annað slíkt. Þar skyldi nú aldrei vera skýringin komin, að það fólk þarf ekki að gefa upp hvar það fær peninga. Ef maður skuldar bönkunum þá er það trúnaðarmál. Þannig skil ég þessa umr. Hv. félagi minn, 4. þm. Suðurl. og bankaráðsmaður, Garðar Sigurðsson ætlaði að reyna að sannfæra þingheim um að menn væru ekki í bankaráðum til að hygla kjördæmum. Það hefur aldrei neinum dottið í hug að hann væri að hygla kjördæmi sínu í bankaráði. Það hefur ekki hvarflað að mér. Ég vil alveg hafa það skýrt.  Ég biðst afsökunar, herra forseti. - Ég vil minna þingheim á að einu sinni þegar ég sagði honum það í fréttum, þrátt fyrir ársskýrslu Seðlabankans, að til væri heilt stórhýsi uppi í Einholti fyrir dýrasta bókasafn í landinu, þá voru tíu þm. sem vissu að það var til. Það stendur nefnilega ekkert um það í ársskýrslu Seðlabankans eða stóð ekki þá, og það stendur ekki mikið um það enn þann dag í dag. Við Jóhanna Sigurðardóttir kunnum bæði að telja og lesa, það ætla ég bara að segja þeim háa herra, hv. þm. Garðari Sigurðssyni, og við lesum harla vel ársskýrslur bankanna. En um þetta, sem hér er verið að spyrja um, stendur nákvæmlega ekki neitt og bankaráðsmenn vita ekkert um það heldur. 



Herra forseti. Það er ekki möguleiki á að ræða þessi mál í fyrirspurnatíma, en ég held að menn ættu að halda sinni stillingu hér þó að þeir hafi kannske kynnt sér mjög vel bankamál og telji sig þess umkomna að geta rætt um það við hvern sem er. Bankaráðin eiga fyrst og fremst að fylgjast með bönkunum. Ef þau gera það ekki standa þau auðvitað ekki í stykkinu. Þeir sem tala um bankaleynd og vilja breyta henni ættu þá að gera tillögur um breytingu á þeirri löggjöf sem þeir hafa sjálfir staðið að að samþykkja á hv. Alþingi. Það er það sem þeir þurfa að gera. Það þýðir ekki að skamma bankana fyrir bankaleynd ef þeir fara eftir þeim lögum sem gilda í þessu landi og Alþingi hefur sett. Það gefst tími til þess að ræða þessi mál á næstunni og þá erum við sjálfsagt tilbúin að gera það, en ég vil endurtaka að bankaráðin eiga fyrst og fremst að fylgjast með bönkunum, með bankastjórunum, með starfseminni. Það er ýmislegt sem bankaráðsmenn geta upplýst á Alþingi en annað ekki, miðað við þá löggjöf sem bankarnir starfa eftir. Nú skora ég á þá sem hafa hæst haft í þessum umr. að lesa lögin um bankana og tala svo.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Mér finnst hæstv. viðskrh. í svörum sínum færast undan að svara því sem ég spurði hann um. Spurningarnar voru mjög einfaldar. Ég spurði hann um afstöðu hans til fsp. sem hér liggur fyrir, hvort honum fyndist að hún væri þess eðlis að bankarnir gætu skotið sér á bak við bankaleynd í því máli. Hæstv. viðskrh. ræddi almennt um bankaleynd en ég var að spyrja hæstv. ráðh. um afstöðu til þessarar ákveðnu fsp. Eins lagði ég fyrir hann þá spurningu hvort hann mundi styðja að t.d. yrði sett ákvæði í bankalöggjöfina sem tryggði að bankar láni ekki einum viðskiptamanni eða einu fyrirtæki óhæfilega mikið fjármagn, t.d. miðað við eiginfjárstöðu bankans. Þetta eru mjög einfaldar og skýrar spurningar og ég vænti þess að hæstv. ráðh. geti svarað þessum spurningum.



Herra forseti. Ég svaraði þeim spurningum fyrr á fundinum sem hv. 2. landsk. þm. bar upp nú. Ég vísaði til þess að rn. hefði óskað eftir svörum frá bönkunum, þetta væru þau svör og ég hefði ekkert við þau að athuga. Í öðru lagi svaraði ég þm. og sagði: Þegar bankalöggjöfin verður hér til umr. mun ég tjá mig um þetta atriði eins og önnur þau atriði sem um verður fjallað þegar málið verður hér á dagskrá.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram við hæstv. viðskrh. eftirfarandi fsp. á þskj. 455: „Hver var ástæða þess að bankar veittu ekki lán út á sjávarafurðir frá 1. til 30. janúar í ár?“ Eins og fram kemur í fsp. voru ekki veitt afurðalán út á sjávarafurðir, a.m.k. hjá sumum viðskiptabönkunum, á tímabilinu 1. til 30. jan. s.l. Á þingfundi hér í Sþ. 29. f. m. spurðist ég fyrir um það hjá hæstv. viðskrh. í utandagskrárumræðum hverju slíkt sætti, að ekki væri enn farið að veita afurðalán út á sjávarafurðir. Svör ráðh. voru á þann veg að nú væru þessi mál að leysast og bankarnir mundu verða tilbúnir að lána afurðalán næsta dag, þ.e. 30. janúar. Það fór eftir. Hinn 30. janúar vartekið við veðsetningargögnum og 31. janúar voru lán afgreidd. Stór hluti bankakerfisins á Íslandi var óvirkur í heilan mánuð gagnvart aðalútflutningsframleiðslugrein okkar. Afurðalánadeild Landsbankans lýsir ástandinu þannig með leyfi forseta: „Nýjar veðsetningar byrjuðu að berast afurðalánadeild strax upp úr áramótum, þ.e. loðnuverksmiðjur er tóku við hráefni loðnubáta fram eftir desembermánuði. Fyrstu veðsetningarskýrslur vegna annarrar framleiðslu bárust 12. janúar s.l. og sum fyrirtækin hafa nú skilað inn fjórum veðsetningarskýrslum.“ Það er Seðlabankinn sem enn hefur með höndum útreikning útlánsverða og endurkaupaviðskipti eru þar eins og áður þótt margir haldi að þar hafi breyting átt sér stað s.l. haust. Endurkaupaviðskipti Seðlabankans eru enn í gangi gagnvart viðskiptabönkum. Á vegum hans er það tölvukerfi sem notað er við útlánin. Þar eru notuð viðmiðunarverð sem Seðlabankinn samþykkir. Þau eru grundvöllur þess að hægt sé að veðsetja. Hvernig getur það komið fyrir að heilan mánuð standi á þessum verðum frá Seðlabanka? Hvernig er það réttlætt að fyrirtækjum í aðalatvinnugreinum okkar sé neitað um eðlileg bankaviðskipti í 30 daga? Getur það verið því að kenna að Seðlabankinn sé svo stirðnuð stofnun að smávægilegar breytingar á verði afurða stöðvi starfsemi jafnmikilsverðs þáttar í starfsemi bankans og endurkaup á afurðalánum eru? Eða metur þessi stofnun sjávarútveginn ekki meira en það að það sé álit að því sjálfsagður hlutur að stöðva grundvallarbankaviðskipti við sjávarútveginn án fyrirvara og án skýringa? Margir efast um ágæti ýmissa uppátækja þessarar sjálfumglöðu stofnunar og eflaust með réttu. Það reynist svolítið erfitt að fá skýringu á ýmsu sem þar gerist. Það liggur fyrir að útgerð fór mun hægar af stað í janúar vegna þessara aðgerða eða aðgerðaleysis bankans heldur en orðið hefði ef eðlileg bankaviðskipti hefðu átt sér stað. Verkafólk, sem var atvinnulaust vegna þess að ekki voru veitt afurðalán, sjómenn, sem ekki sóttu fisk í sjó vegna þess að fiskkaupandi fékk ekki fyrirgreiðslu, fiskverkun og útvegsmenn, sem fengu stöðugt sama svarið: Athuga eftir helgi - og fengu ekki lánafyrirgreiðslu í heilan mánuð, allir þessir aðilar þurfa að fá að vita hvernig á því stendur að aðalbankastofnun landsins veitir ekki afgreiðslu á slíkum lánum í heilan mánuð.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 4. þm. Vesturl. óskaði viðskrn. skýringar Seðlabankans á þeim drætti sem varð á veitingu afurðalána til sjávarútvegs í síðasta mánuði. Eins og réttilega kom fram hjá hv. þm. kom þetta mál hér til umr. utan dagskrár í lok janúarmánaðar. Í svari Seðlabankans kom fram að við útreikning lána út á afurðir styðst bankinn við upplýsingar í verðskrám frá söluaðilum eða útflutningssamtökum framleiðenda um skilaverð til framleiðenda. Verðskrár þessar gilda ákveðinn tíma í senn. Verðskrár yfir skilaverð fyrir afurðir sem framleiddar eru á þessu ári tóku ekki að berast lánadeild Seðlabankans, eftir því sem fram kom í þeirra bréfi, fyrr en 18. janúar og næstu daga þar á eftir. Þá gat lánadeildin fyrst hafist handa um útreikning og úrvinnslu skránna og aflað nauðsynlegra viðbótarupplýsinga. Þetta starf tekur óhjákvæmilega nokkra daga eins og þar er skýrt frá. Var því ekki unnt að dómi Seðlabankans að senda innlánsstofnunum hina nýju verðskrá fyrr en 30. f. m., eins og fram kom hér hjá fyrirspyrjanda. Eru þessar tafir ástæða þess að ekki reyndist unnt að veita afurðalán vegna sjávarafurða á þessu tímabili eins og greinir í fsp. Í svari Seðlabankans segir enn fremur að þess misskilnings hafi orðið vart að Seðlabankinn hafi neitað innlánsstofnunum um lánafyrirgreiðslu út á sjávarafurðir framleiddar eftir áramót. Hið rétta er, segir í bréfi Seðlabankans, að lán hafi verið veitt út á 2/3 hluta allra veðsetninga sem honum bárust frá innlánsstofnunum í janúar að skreið undanskilinni. Ég er hins vegar sammála fyrirspyrjanda, eins og fram kom hér í ræðu þegar málið var fyrr til umr., að auðvitað er slíkur dráttur sem hér er orðinn mjög óþægilegur og ber að gera allt sem unnt er til að koma í veg fyrir slíkt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. svör hans þó að ég efi - ég hef nú ekki sterkari orð um það en að ég segi að ég efast um að það séu rök fyrir því að halda viðskiptum lokuðum í heilan mánuð vegna þess að það eigi eftir að reikna út viðmiðunarverð á afurðum. Viðmiðunarverð er að breytast allan ársins hring og ef slík stöðvun ætti að eiga sér stað í hvert skipti sem viðmiðunarverð breytist, þá væri lítið um það að Seðlabankinn hefði möguleika til að afgreiða þessi lán sem fara í gegnum hann til viðskiptabankanna. Og það er af og frá að viðmiðunarverðin öll hafi verið að breytast á þessu tímabili. Ég geri frekar ráð fyrir því að á þessu tímabili eða um áramótin síðustu hafi engin viðmiðunarverð breyst eða þá bara mjög lítið. Það urðu engar gengissveiflur á þessu tímabili og þar af leiðandi ekki líklegt að viðmiðunarverð framleiðsluvaranna hafi í neinu breyst. Hitt er það að það voru áramót og þessi blessuð áramót virðast geta truflað bankaerfið ótrúlega mikið bæði á undan og eftir. En ég vil sem sagt mótmæla slíkum vinnubrögðum og jafnvel þó að um það tímabil ársins sé að ræða þegar verið er að gera upp einhverja sérstaka reikninga bankanna. Og ég vil undirstrika það að ég efa að þessi skýring Seðlabankans, að beðið hafi verið eftir viðmiðunarverðum frá framleiðslufyrirtækjunum eða útflutningsfyrirtækjunum, hafi við rök að styðjast og að þessi frestur á afgreiðslu afurðalána hafi orðið vegna þess. Mér þykir trúlegra að það hafi verið einhverjir aðrir hlutir í kerfinu sem urðu þess valdandi að dráttur varð á afgreiðslu lánanna.



Herra forseti. Á þingi 1977 og 1978 var mikið unnið að setningu nýrra laga um hlutafélög. Það var nokkuð langur aðdragandi að undirbúningi þeirrar löggjafar, þar sem m.a. starfaði samstarfsnefnd Norðurlanda um samræmingu hlutafélagalöggjafar þessara landa, en einnig höfð hliðsjón af bandarískum rétti. Þingnefndir störfuðu þennan vetur mjög mikið að þessari löggjöf og hygg ég að fluttar hafi verið einar 70 brtt., en um það er lauk urðu allir flokkar og allir þm. raunar sammála um þá löggjöf. Ég held að hún sé hin merkasta löggjöf. Hefur kannske ekki enn mikið á hana reynt því að við höfum ekki mjög mikið af almenningshlutafélögum, af almenningsþátttöku í rekstri atvinnufyrirtækja, en þeir sem að löggjöfinni unnu lögðu auðvitað megináherslu á að reyna að tryggja rétt þess fólks sem vildi reyna að leggja hluti í atvinnurekstur í landinu, án þess að fara þar með meirihlutavald eða einhver sérréttindi, heldur einungis að ávaxta sitt fé, að réttur þess fólks yrði tryggður og eru mörg nýmæli í lögunum um þetta efni. Stofn gömlu hlutafélagalaganna er frá fyrstu áratugum aldarinnar og svo er einnig um samvinnufélagalögin. Það voru merkilegir hlutir sem gerðust í upphafi þessarar aldar þegar Íslendingar voru að brjótast frá örbirgð til bjargálna, ekki síst fyrir tilstuðlan samtaka manna bæði í samvinnufélögum og hlutafélögum, og það var furðulega frjálsleg og góð löggjöf sem studdi þessa starfrækslu á þeim tíma og uppbyggingu atvinnulífsins. En því miður sótti í það farið að áhrif almennings minnkuðu í þeim félagasamtökum, bæði hlutafélögum og samvinnufélögum, og löggjöfin staðnaði, þoldi ekki tímans rás, fór jafnvel aftur á bak og gerði hlut alþýðu lakari í þessum félögum en verið hafði á fyrstu áratugum aldarinnar. Þessu var sem sagt breytt í löggjöf um hlutafélög, með lögum nr. 32 frá 1978, og í framhaldi af því komu upp raddir um það að einnig þyrfti að breyta lögum um samvinnufélög og samvinnusambönd með hliðsjón af þessari nýju löggjöf og taka upp í þau lög, samvinnufélagalögin, ýmis þau ákvæði sem samstaða náðist um á Alþingi varðandi hlutafélögin, þar á meðal t.d. hlutfallskosningar og tryggingu þess að félagar í samtökunum hefðu raunveruleg áhrif á stjórn þeirra, gagnstætt því sem reynslan hefur því miður orðið, hverju sem um má kenna. Það var samþykkt hér á þingi í maímánuði 1980, nánar tiltekið 29. maí, tillaga um endurskoðun á samvinnufélagalöggjöfinni. Nú eru senn fimm ár liðin síðan sú tillaga var samþykkt og allmiklu lengra frá því að hún var flutt. Ég var einmitt flm. að henni. Hún var sem sagt samþykkt í lok þingsins 1980. Enn bólar ekkert á þessari nýju löggjöf eða frv. að henni og þess vegna er tímabært að fá svör við því hvað þessari endurskoðun líði. Veit ég að hæstv. ráðh. mun svara því hér á eftir. En fsp. er svohljóðandi: „Hvað líður undirbúningi að nýrri löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd sem ákveðin var með ályktun Alþingis 29. maí 1980?“



Herra forseti. Það frv. sem hv. þm. spyr hér um mun væntanlega verða tilbúið svo tímanlega að unnt sé að leggja það fram áður en þessu þingi lýkur. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt skipaði fyrrv. viðskrh. Tómas Árnason nefnd, sem falið var að semja frv. til l. um samvinnufélög og samvinnusambönd, eftir að samþykkt hafði verið á Alþingi þáltill. sem hann vék hér að. Nefndin lauk störfum í byrjun maímánaðar 1983. Um áramótin næst á eftir ákvað ég hins vegar að sett skyldi á laggirnar ný nefnd til að endurskoða lög um félög og stofnanir í atvinnurekstri almennt. Þar á meðal var nefndinni falið að yfirfara og endurmeta það frv. sem fyrri nefndin hafði skilað af sér og samræma frumvörpin um rekstrarform eftir því sem rétt þætti. Hin nýja nefnd hefur starfað af krafti og innan tíðar vænti ég þess að fá í hendurnar þau frv. til breytinga á lögum um rekstrarform sem nefndinni hefur verið ætlað að semja. Nefndin mun að sjálfsögðu gera þann samanburð sem ég lagði sérstaka áherslu á á milli rekstrarforma. Ég vænti þess að hv. fyrirspyrjandi sé mér sammála um það að hér sé um rétt vinnubrögð að ræða og ég vænti þess að ég geti, eins og ég sagði í upphafi, lagt þessi frv. fram áður en þessu þingi lýkur og þá væntanlega með þeim hætti að hægt verði að veita þeim skjóta fyrirgreiðslu og góða afgreiðslu á Alþingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans. Það er ánægjulegt að þetta frv. sér væntanlega dagsins ljós hér á hinu háa Alþingi fyrir þingslit í vor. Þá verður hægt að taka til óspilltra málanna á næsta hausti til þess að reyna að koma á heilbrigðri löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd, eins og það er kallað, því að sérstakur kafli í lögum fjallar um samvinnusambönd, VI. kafli núverandi laga, en samvinnusambönd eru ekki samvinnufélög eins og þau eru nú starfrækt á Íslandi. Þau eru það í engum skilningi. Og það er eitt af því sem þarf auðvitað að leiðrétta. Í 3. gr. samvinnufélagalaganna eru talin upp skilyrði fyrir því að eitt félag geti kallast samvinnufélag, og samvinnusambönd uppfylla nánast í engu tilliti þau skilyrði. Þetta er eitt af því sem leiðrétta þarf til að koma heilbrigðri skipan á samvinnurekstur í þessu landi. Eins og allir vita er mikið umrót í þessu þjóðfélagi. Sjálfsagt hljótum við öll að vona að það sé af hinu góða. Það er margt að gerast og miklar breytingar verða ábyggilega á þessu þjóðfélagi á næstu misserum. Ég endurtek að við vonum auðvitað öll að þær verði af hinu góða, en það verða þær því aðeins að lýðræðið aukist en ekki þrengist um svigrúm manna. Þess vegna er þessi þáttur, endurskoðun samvinnufélagalaga, ekki hinn ómerkasti. Það þarf vissulega að huga að breytingum í rekstri og störfum þeirra samtaka ekki síður en á sviði einkarekstrarins og að því er hlutafélögin varðar. En ég endurtek þakkir mínar.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að bíða með að gera grein fyrir fsp. um vanskil vegna húsnæðislána þar sem hæstv. félmrh., sem ég beini fsp. til, er ekki hér í salnum.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. félmrh. veit að málið er á dagskrá og vissi að það yrði tekið fyrir og hann var hér rétt í þessari andrá. Það verður gerð gangskör að því að fá hann í salinn. - Ég bið hv. 2. landsk. þm. afsökunar á því fyrir hönd ráðh. að hann skuli ekki vera hér viðstaddur, en við getum ekki tekið málið til umr. Tími okkar allra er dýrmætur og við getum ekki beðið eftir ráðh.