Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Frá forseta Ed. hefur borizt svofellt bréf: „Reykjavík, 11. febr. 1961. Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Magnúsi Jónssyni, 6. þm. Norðurl. e.: „Vegna setu á þingi Norðurlandaráðs verð ég hindraður frá að sitja á Alþingi næstu tvær vikur. Er það því ósk mín, herra forseti, að fyrsti varaþingmaður Sjálfstfl. í Norðurlandskjördæmi eystra, Gísli Jónsson menntaskólakennari, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Ó. Ólafsson, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Með bréfi þessu fylgir kjörbréf, gefið út af yfirkjörstjórn Norðurlandskjördæmis eystra hinn 27. okt. 1959 til handa Gísla Jónssyni menntaskólakennara á Akureyri sem varaþingmanni Sjálfstfl. í Norðurlandskjördæmi eystra. Gert verður hlé á fundinum í nokkrar mínútur, meðan kjörbréfanefnd rannsakar kjörbréfið, svo sem henni ber samkvæmt þingsköpum. - Fundarhlé.



Herra forseti. Svo sem hæstv. forseti tilkynnti, hefur hv. 6. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, forfallazt vegna utanlandsferðar og óska eftir, að varamaður taki við. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Gísla Jónssonar menntaskólakennara á Akureyri og hefur ekkert við það að athuga. Mælir nefndin einróma með því, að kjörbréfið verði samþykkt.

Forseti (FS): Varaþingmaðurinn hefur undirritað eiðstaf. Hann tekur nú sæti á Alþingi, og býð ég hann hér með velkominn. Þá hafa borizt hér nokkur bréf frá deildarforsetum með ósk um, að varamenn taki sæti á Alþingi. Í fyrsta lagi bréf frá forseta Nd., dags. 14. febr. 1961, á þessa leið: „Mér hefur í dag. borizt svo hljóðandi bréf frá Gísla Jónssyni, 1. þm. Vestf.: „Vegna setu á þingi Norðurlandaráðs verð ég hindraður frá að sitja á Alþingi næstu tvær vikur. Er það því ósk mín, herra forseti, að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurður Bjarnason ritstjóri, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Í öðru lagi bréf frá forseta sömu deildar, dagsett 14. febr., á þessa leið: „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Sigurði Ingimundarsyni, 1. landsk. þm.: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja á þingi Norðurlandaráðs og mun því ekki geta setið á Alþingi næstu tvær vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður minn, Unnar Stefánsson viðskiptafræðingur, taki á meðan sæti mitt á Alþingi:' Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Og enn er bréf frá forseta efri deildar, dags. 14. febr., á þessa leið: „Ásgeir Bjarnason, 1. þm. Vesturl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja á þingi Norðurlandaráðs og mun því ekki geta setið á Alþingi næstu tvær vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður minn, Daníel Ágústínusson fyrrv. bæjarstjóri, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Ó. Ólafsson, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Og að lokum er hér bréf frá forseta Nd., dags. 14. febr., á þessa leið: „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Einari Olgeirssyni, 3. þm. Reykv.: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja á fundi Norðurlandaráðs og mun því ekki geta setið á þingi næstu tvær vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður minn, Margrét Sigurðardóttir húsfrú, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt“ Þessir fjórir varamenn taka nú sæti á Alþingi, enda hafa kjörbréf þeirra allra áður verið rannsökuð, og býð ég þá hér með velkomna.



Herra forseti. Till. þessi á þskj. 125 fjallar um það að endurskoða löggjöf um leiðarmerki og vitamál og ákveða stefnuna í þeim málum á næstunni. Eins og vikið er að í grg., hafa orðið mjög miklar tæknilegar framfarir á búnaði skipa, á undanförnum árum. Þessar framfarir valda því, að nauðsyn og gagnsemi venjulegra vita, eins og þeir hafa verið byggðir til skamms tíma, er allt önnur en áður var. Þá þekktu menn ekki annað ráð til þess að ná til skipa undan landi og leiðbeina þeim en ljós, hvít, rauð eða græn, og hljóðmerki, ef dimmviðri var, svo að ljós sáust ekki nema skamman veg. Nú er hægt að ná til skipa um óravegu með tiltölulega einföldum sendi- og móttökutækjum. Það er hægt að ákveða með mikilli nákvæmni stefnu frá skipi til tiltekinnar stöðvar á landi og það er unnt að setja upp stöðvar í landi, svo að áhöfn skips eða flugvélar geti vitað, hvar skipið eða vélin er stödd, svo að ekki skeiki nema nokkur hundruð metrum, þó að dimmt sé og hvorki sjáist til lands né stjarna. Þá geta skip og flugvélar beinlínis séð land, ef þau eru búin ratsjá. þó að ekkert sjáist með venjulegum hætti. Einnig er hægt að sjá skip eða flugvél í ratsjárstöð í landi, þótt það sé í allmikilli fjarlægð, og þá um leið leiðbeina skipi til lands eða flugvél til lendingar frá ratsjárstöð á landi, þótt dimmviðri sé. Einnig er tiltölulega ódýrt að setja upp í landi eða á eyjum eða skerjum svokölluð ratsjármerki til að auðvelda áhöfnum skipa, sem búin eru ratsjám, að átta sig og vita, hvar þau eru stödd. Eitt slíkt merki var nýlega sett upp á Hvalbak fyrir Austurlandi, og mér er sagt, að það hafi gefið góða raun. Það mun að vísu hafa spillzt í óveðri nú í vetur, en mér er tjáð, að sett verði upp þar nýtt og öflugra merki. strax og tækifæri verður til. Að setja upp slík merki er nauðsynlegt, vegna þess að Landslagi er sums staðar svo háttað, að erfitt er að átta sig á því frá skipum, sem búin eru ratsjá, það er t.d. láglendi og lítið um kennileiti. en úr því má bæta með því að setja upp slík merki sem þessi, sem ég nefndi. og það er tiltölulega ódýrt. Um hin tækin, er ég áðan drap á, sem notuð eru til að gera, nákvæma staðarákvörðun, jafnvel um langan veg, er það að segja, að þar eru kunnust nokkur kerfi. Það eru t.d. svokallað lórankerfi, sem notað er einkum á löngum leiðum, og dekkakerfi, sem hentar betur, ef um skemmri veg er að ræða og nær landi. Það er nú þegar til ein lóranstöð hér á landi, á Reynisfjalli í Mýrdal, sem er liður í slíku kerfi. Dekka eða svipað kerfi er notað víða um heim, en enn ekki hér við land. Ég hygg þó, að brýna nauðsyn beri til að koma upp einhverju slíku kerfi hér, bæði til að auka öryggi sjófarenda og flugvéla við landið og einnig til að auðvelda nákvæma staðsetningu skipa í kringum landið vegna útfærslu landhelginnar. Ég held, að kunnáttumenn séu sammála um, að eins og veðurfari er háttað hér við land, þá sé þetta eina ráðið til, að yfirmenn skipanna geti jafnan vitað örugglega, hvar landhelgislínan er, og jafnframt mundi það að sjálfsögðu auðvelda starf landhelgisgæzlunnar að miklum mun. Þótt ekki sé getið um það í till. okkar, þá hlyti sú athugun, sem till. fjallar um. að leiða til þess, að athugað yrði, á hvern hátt hagkvæmast væri að haga rekstri vitanna, miðað við þær aðstæður, sem nú eru, og þá m.a. það, hvort halda á áfram að byggja vita með líkum hætti og nú hafa verið byggðir undanfarið, eða taka upp annan hátt þar á. Það vakna óhjákvæmilega spurningar í sambandi við þetta um rekstur vitanna og vitakerfisins, sem nú þegar hefur verið byggt, eins og t.d. það, hvort hagkvæmt sé eða nauðsynlegt að hafa sérstakt vitaskip. Ég hygg, að það geti komið fyrir, að vitaskip sé sent með tiltölulega lítið vörumagn á stað, sem strandferðaskip eða flóabátur, eitthvert af björgunar- eða. varðskipum ríkisins eða jafnvel bifreið hefði getað flutt þangað án verulegs kostnaðar. En rekstur vitaskips hlýtur óhjákvæmilega að kosta mjög, mikið fé árlega. Það hefur verið í undirbúningi nú að byggja nýtt vitaskip fyrir vitaþjónustuna, sem vafalaust kostar ekki undir 10–15 millj., og rekstur slíks skips mundi eftir þeirri reynslu, sem við höfum fengið bæði hjá Skipaútgerðinni og varðskipum ríkisins, varla kosta undir 1/2 millj. á mánuði í beinan rekstrarkostnað, en allur kostnaður sjálfsagt vera einhvers staðar á annarri milljóninni á mánuði, svo að það er ekki svo litið, sem mætti spara, ef það kæmi í ljós, að unnt væri að vera án sérstaks vitaskips. Það, sem gerir vitaskipið mjög dýrt í rekstri, er, að það kemur stundum fyrir, að vitaskipið þarf stundum að bíða, jafnvel dögum saman, eftir að veður leyfi, að það geti losnað við vörur til vitanna, þótt flóabátur, sem styrktur er af ríkisfé, geti gripið tækifærið, þegar veður leyfði, og flutt vöruna., án þess að það kostaði sérstakan biðtíma, og að skipið hefur ekki næg verkefni nema skamman tíma á ári hverju. Ég skal að svo stöddu ekki fjölyrða um þetta mikilsverða mál. en leyfi mér að leggja til að umr. um það verði frestað og því visað til hv. allshn.



Herra forseti. Á fyrri hluta þessa þings flutti hv. 4. þm. Norðurl. v., Einar Ingimundarson, till. hér í Sþ., sem er á þskj. 182 og fjallar um sameiningu löggæzlu og tollgæzlu, og hljóðar tillögugreinin þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta., svo fljótt sem auðið er og að svo miklu leyti sem auðið er, sameina almenna löggæzlu og tollgæzlu í hinum stærri kaupstöðum landsins.“ Ég læt mér nægja að vísa til grg. hv, flm. fyrir till. Hann leggur áherzlu á, að hann telji eðlilegt, að náin samvinna og samstarf sé með starfsmönnum hinnar almennu löggæzlu og tollgæzlunnar á hverjum stað, en eins og þessi mál séu nú í framkvæmd, skorti nokkuð á, að um slíkt samstarf sé að ræða, a.m.k. alls staðar. Enn fremur bendir hv. flm. á, að með bættri skipan þessara mála mætti koma á nokkrum sparnaði, t.d. með því, að lögreglumenn gætu á vissum stöðum annazt tollgæzluna. Ég viðurkenni það, að ég er ekki mikið inn í þessum málum, tók aðeins að mér að freista þess að koma þessari till. til nefndar, og ég legg til. hæstv. forseti, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Við fjórir þm. úr Norðurlandskjördæmi vestra höfum á þskj. 205 flutt till. til þál. um sjálfvirka símstöð á Siglufirði og bætta símaþjónustu við Siglufjörð. Í fjarveru fyrsta flm. vil ég leyfa mér að fylgja þessari till. úr hlaði með nokkrum orðum. Till. fjallar um það tvennt að bæta símaþjónustuna milli Siglufjarðar og annarra landshluta og hins vegar það að koma upp sjálfvirkri símstöð á Siglufirði fyrir kaupstaðinn. Verði þetta, hvort tveggja m.a. gert með því að reisa sem fyrst nýtt símstöðvarhús á Siglufirði. Hús það, sem póstur og sími hefur aðsetur í á Siglufirði, er yfir 50 ára gamalt. Er þar mjög þröngt um starfsemi símans og afleit aðstaða til góðrar þjónustu. Póst og símamálastjórnin hefur fyrir löngu lagt drög að því að byggja nýtt hús yfir starfsemina á Siglufirði, en framkvæmdir hafa dregizt mjög úr hömlu, og er það ekki viðunandi. Þá hefur langlínusamband milli Siglufjarðar og annarra landshluta lengi verið mjög slæmt. Um síldveiðitímann skortir oft mikið á, að landssíminn geti afgreitt þau símtöl. sem um er beðið, vegna þess að línurnar, sem til Siglufjarðar liggja, eru of fáar. Þurfa menn þá jafnvel að bíða dögum saman eftir símtali. Er þó ljóst, að það er ekki eingöngu hagsmunamál Siglfirðinga, að úr þessu verði bætt, heldur einnig hagsmunamál flestra þeirra manna, sem síldarútveg stunda hér a landi. Samfara byggingu nýs símahúss á Siglufirði er eðlilegt að koma þar upp sjálfvirkri stöð, svo að Siglfirðingar njóti að þessu leyti sömu þjónustu og íbúar flestra annarra af stærri kaupstöðum landsins njóta nú þegar. Ég legg svo til. að umr. um þetta mál verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er liðinn hálfur mánuður síðan rætt war um þetta mál hér í d. Hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) flutti þá ræðu, þar sem hann ræddi nokkuð um þá till., sem ég hef lagt hér fram, og þá brtt., sem hann hefur borið fram. Það komu allmörg atriði fram í ræðu hv. þm., sem mér fannst ástæða til þess að gera nokkrar athugasemdir við, en þar sem nokkuð er nú liðið, síðan þessi umr. fór fram, og sumt af þessum atriðum, sem hann ræddi um, snerti þetta mál ekki beinlínis, heldur miklu fremur hin almennu stjórnmál í landinu, þá get ég að mestu leyti leitt þau hjá mér og snúið mér fyrst og fremst að þeim atriðum, sem snerta þetta mál sjálft. Hv. þm. sagði, að það væri vafasamt að stofna til samanburðar á kjárum atvinnuveganna hér á landi og í öðrum löndum. Ég held, að þetta sé misskilningur hjá honum. Ég held, að það sé einmitt gagnlegt fyrir okkur, að slíkur samanburður sé gerður á sem flestum sviðum og við getum þannig gert okkur það gleggra en ella, hvað það muni vera, sem er ábótavant hjá okkur og við mundum geta lagfært. Þess vegna held ég, að ef rétt væri á þessum málum haldið, þá ætti ekki eingöngu, eins og lagt er til í minni till., sem hér liggur fyrir, að gera samanburð á vaxtakjörum atvinnuveganna hér og í nágrannalöndum okkar, heldur líka á ýmsum fleiri þáttum rekstrarins. Ég get þess vegna ekki verið honum sammála um þetta atriði. Þá sagði hv. þm., að vextirnir hefðu ekki svo ýkja mikið að segja fyrir afkomu atvinnuveganna. Ég þarf ekki að fara mjög mikið út í þetta atriði, vegna þess að þessu var svo rækilega svarað af hv. 5. þm. Norðurl. v., að ég tel, að það, sem hann sagði. sé nokkurn veginn nægilegt svar við því, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði um þetta efni, og vísa þess vegna til þess. En það gefur að sjálfsögðu auga leið, að ef t.d. væru svipuð vaxtakjör hér og í Noregi, þá mundu heildarvextirnir eða sú upphæð, sem atvinnuvegirnir borga nú í vexti samanlagt, geta lækkað um 100 millj. kr. Þegar sú staðreynd er athuguð, hljóta menn að gera sér ljóst, að það hefur ekki lítið að segja fyrir atvinnuvegina, hver vaxtakjörin eru. Þá var það eitt atriði, sem hv. þm. minntist á alveg sérstaklega og gerði nokkuð mikið úr, sem mér finnst rétt að ræða nokkuð nákvæmlega, og það var það, að hann taldi, að hinir háu vextir væru fyrst og fremst til hags fyrir sparifjáreigendur og það mundi bitna sérstaklega á þeim, ef útlánsvextirnir yrðu lækkaðir og vaxtakjör atvinnuveganna bætt á þann hátt. Ég held, að það sé ekki ófróðlegt í þessu sambandi að athuga baksíðuna á einasta hefti Fjármálatíðinda, sem þm. hefur verið sent. Þar er línurit af útlánum og innlánum hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum, eins og þau voru 1. nóv. s.l., og þar er hægt að fá mjög glögga heimild um þetta atriði. Þetta línurit sýnir, að heildarútlánin hafa verið 1. nóv. 1960 4200 millj., og sé reiknað með þeim útlánsvöxtum, sem nú eru, sem má nokkurn veginn segja að séu í kringum 9% til jafnaðar hjá bönkunum. þá nema árlegir vextir af þessari upphæð um 380 millj. kr. Það er það, sem atvinnuvegirnir verða að borga beint og óbeint fyrir þessi útlán hjá bönkunum, 4200 millj. kr. Svo segir hins vegar, að spariinnlánin í bönkunum á sama tíma hafi ekki verið nema 2200 millj. Miðað við þá innlánsvexti, sem nú eru, ef tekið er meðalbal af þeim, mun láta nærri, að þeir séu kringum 7%. Ársvextir af þessari upphæð eru þar af leiðandi í kringum 150 millj. kr., þar að auki veltuinnlán, sem nema 600 millj. kr., af þeim er ekki nema 3% vextir, svo að þessi upphæð gefur ekki af sér nema 18 millj. kr. á ári. Sem sagt, fyrir þessi útlán, sem bankarnir hafa haft 1. nóv. s.l.. sé miðað við þá upphæð og miðað við þá vexti, sem nú eru, þá nema heildarvextirnir af þeim 380 millj. kr. Aftur á móti það, sem kemur í hlut sparifjáreigenda samkv. þessum sömu upplýsingum, eru 150 millj. kr. fyrir spariinnlánin og um 20 millj. kr. fyrir veltuinnlánin eða samtals 170 millj. kr. M.ö.o.: af þeim 380 millj. kr., sem bankarnir taka af þessum útlánum, kemur ekki í hlut sparifjáreigenda nema 170 millj. kr. 210 millj. kr., eða helmingi hærri upphæð, renna til bankanna með einum eða öðrum hætti. Ég held þess vegna, að það muni vera alveg forsvaranlegt og vel hægt að lækka útlánsvexti bankanna t.d. um 2% frá því, sem nú er, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til, án þess að skerða innlánsvextina nokkuð, án þess að ganga nokkuð á hlut sparifjáreigenda. Og það, að vextirnir væru lækkaðir um 2%, útlánsvextirnir, án þess að nokkuð væri hróflað við innlánsvöxtunum, sem mér sýnist að hljóti að vera vel hægt samkv. þessari upphæð, það mundi þýða, miðað við þessar tölur, að heildarvaxtaútgjöld atvinnuveganna mundu lækka í kringum 100 millj. kr. Ef til vill kann að vera þannig hagað rekstri bankanna, að þeim sé þannig komið, að þeir þurfi eitthvað lítils háttar að lækka vexti af sparifjárinnlánum, en það er áreiðanlegt samkvæmt þessum upplýsingum, sem hér liggja fyrir, að lækkun þeirra þarf hvergi nærri að vera eins mikil og sú lækkun, sem færi fram á útlánsvöxtunum. Ég held, að með því að athuga hessar staðreyndir geti menn gert sér fullkomlega ljóst, að það er möguleiki til að lækka verulega útlánsvextina og vaxtabyrðina, sem leggst á atvinnuvegina, án þess að skertir séu hagsmunir sparifjáreigenda, svo að teljandi sé, og þess vegna er ekki hægt fyri,r þá, sem berjast fyrir þeim vaxtakjörum atvinnuveganna, sem nú eru, að fela sig á bak við þá röksemd, að þetta sé ekki hægt, vegna þess að þetta gangi út yfir sparifjáreigendur í landinu. Þetta er vel hægt án þess að láta það ganga, svo að nokkru skipti, út yfir sparifjáreigendur í landinu, því að það getur auga leið, að þegar það, sem bankarnir fá fyrir heildarútlánin, eru 380 millj., það, sem sparifjáreigendur fá, er ekki nema 170 millj., þá draga bankarnir hér miklu stærri hluta í sinn vasa en þeir hafa nokkra þörf fyrir og nokkurt réttlæti er. En það getur hver og einn sagt sér það sjálfur, hvort ekki mundi muna neitt um það fyrir atvinnuvegina, eins og nú er ástatt í landinu, ef vextir af viðskiptalánum eru lækkaðir um upphæð, sem svarar í kringum 100 millj. kr., og svo þar við bætist að sjálfsögðu einnig lækkun á stofnlánum og öðrum lánum, sem koma ekki fram í því yfirliti, sem ég hef hér nefnt og ýmsir aðrir sjóðir lána út en viðskiptabankarnir og sparisjóðirnir. Þess vegna held ég, að ef menn athuga þessi mál nokkurn veginn hlutlaust, hljóti þeir að gera sér ljóst, að það eru verulegir möguleikar til þess að lækka útlánsvextina og bæta vaxtakjör atvinnuveganna frá því, sem nú er, án þess að það þurfi nokkuð að skerða hagsmuni sparifjáreigendanna. Þess vegna er það engin röksemd gegn því. að útlánsvextirnir séu lækkaðir og reynt sé að skapa svipuð vaxtakjör hér á landi og annars staðar eru, að hagsmunir sparifjáreigenda standi þar í veginum. Þá talaði hv. þm. nokkuð mikið um það, að lágir vextir væru að því leyti óheppilegir, að þeir ýttu undir óarðbæra fjárfestingu. Ég held, að ef við lítum á reynsluna hjá okkur og í öðrum löndum, þá sé þetta staðhæfing, sem getur ekki staðizt, a.m.k. bendir reynsla margra þjóða og okkar sjálfra til þess. Hér á landi hafa á undanförnum árum verið yfirleitt nokkru hærri vextir en annars staðar hafa gerzt, t.d. í nágrannalöndum okkar. Samt heyrðist mér á ræðu hv. þm., að óarðbær fjárfesting hefði verið tiltölulega meiri hér en annars staðar, svo að háu vextirnir hér á landi hafa ekki orðið til þess að koma í veg fyrir það, sem hann taldi óarðbæra fjárfestingu. Við getum svo litið til þeirra landa, sem hafa lága vexti, eins og t.d. Noregur og Sviss. Ég held, að því sé yfirleitt ekki haldið fram um þau lönd og þá alveg sérstaklega ekki um Sviss, að þar hafi átt sér stað mjög mikil óarðbær fjárfesting, vegna þess að vextirnir hafi verið lágir. Sennilega hefur óvíða átt sér stað minni óarðbær fjárfesting en einmitt í Sviss, miðað við önnur lönd, þrátt fyrir það þó að vextir hafi verið þar tiltölulega lægri en annars staðar. Þess vegna er það engin röksemd, að lágir vextir ýti undir óarðbæra fjárfestingu, vegna þess að það eru í raun og veru allt önnur atriði, sem ráða. miklu meira um það og geta ýtt undir hana, og þá ekki sízt verðbólgan, eins og oft hefur verið bent á og ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um að þessu sinni. Það virtist svo vera niðurstaða hv. þm., að það, sem við ættum að bíða eftir hér á landi til þess að lækka vaxtakjörin, væri nægilega mikið framboð á lánsfé, fyrr væri ekki hægt að lækka vextina. Ég held, að við verðum að bíða æði lengi eftir því að lækka vextina hér á landi, ef við ættum að bíða þangað til því skilyrði yrði fullnægt, að nægilegt framboð verði á lánsfé, því að eins og okkar atvinnuvegum er háttað og eins og uppbyggingin þarf að vera mikil hjá okkur, til þess að við getum komizt á sama stig og aðrir, verður þess áreiðanlega langt að bíða, að hér verði nægilega mikið framboð á lánsfé. Við höfum líka dæmi fyrir augunum frá mörgum öðrum löndum um það, að þar er ekki verið að bíða eftir því með að hafa lága vexti. að það sé nægilega mikið framboð á lánsfé. Ef við lítum til næstu nágranna okkar og þeirra, sem eru okkar helztu keppinautar á fiskmörkuðunum, eins og Norðmanna, verður það upp á teningnum þar, að þar eru vextirnir lágir, þrátt fyrir það þó að þeir geti hvergi nærri fullnægt þeirri þörf, sem þeir hafa fyrir lánsfé, og verða að leita eftir stórfelldum lántökum annars staðar til þess að fullnægja þeim þörfum, sem þeir hafa fyrir lánsfé. Norðmenn hafa haft lága vexti þrátt fyrir þetta, og það hefur gefizt þeim vel, treyst þeirra atvinnulíf, aukið grósku í því. alveg eins og það mundi gera hjá okkur, ef við fylgdum þeirra fordæmi í þessum efnum. Hv. þm. ræddi nokkuð um sparifjársöfnunina og taldi. að hún mundi glæðast við það, að vextir væru háir. Nú er það alls ekki reynslan hjá okkur, að þetta sé rétt, vegna þess að þótt innlánsvextirnir t.d. væru hækkaðir mjög verulega hjá okkur á seinasta ári, þá hefur sparifjáraukningin sízt verið hlutfallslega meiri þá en áður, heldur einmitt minni, eins og oft hefur verið sýnt fram á hér í hv. d., og þarf ég þess vegna ekki að rifja Það upp. Það er áreiðanlega margt annað en vaxtakjörin, sem hefur miklu meiri áhrif á það, hvort spari,fjáraukningin er mikil eða lítil, og það, sem að sjálfsögðu kemur kannske meira en nokkuð annað í veg fyrir eðlilega sparifjáraukningu, er það, þegar verðbólga er mikil og þegar stöðugt er verið að hringla með gengið. Gengislækkanir eru eitthvað hið versta, sem gert er í sambandi við sparifjármyndunina, því að stöðugar gengislækkanir verða að sjálfsögðu til þess, að menn missa trúna á verðgildi peninganna, og sérstaklega á það við, þegar of langt er gengið í því að fella gengi, eins og tvímælalaust var gert á seinasta þingi. Það hefur einn af hv. þm. í þessari deild fært rök að því, án þess að því hafi nokkurn tíma verið á móti mælt af hálfu stjórnarliðsins, að gengið hafi verið fellt eitthvað í kringum 20% meira en þörf var á. Og það atriði út af fyrir sig að fella gengið þannig 20% meira en réttmætt getur talizt hefur að sjálfsögðu átt miklu meiri þátt í því en nokkuð annað um langt skeið að veikja traust manna á gjaldmiðilnum og vinna á móti sparifjármyndun. Þess vegna er ekkert óeðlilegt, þrátt fyrir það að vextirnir væru hækkaðir á s.l. ári, að þá skyldi reynslan verða sú, að sparifjáraukningin varð tiltölulega minni en hún hefur áður verið, því að það var eðlileg afleiðing af hinni miklu, óeðlilegu gengislækkun, sem átti sér stað á síðasta ári. Menn verða eðillega hvekktir af því að leggja mikið fé fyrir, þegar verið er að hringla þannig með gengið og það lækkar miklu meira en nokkur skynsemi getur mælt með. Og það ýtir að sjálfsögðu ekki undir sparifjármyndunina nú, að nú má stöðugt lesa hótanir um það í stjórnarblöðunum og af hálfu ýmissa stjórnarsinna, að þeir geti vel hugsað sér að lækka gengið aftur innan tíðar. Það gefur svo að segja daglega að lesa þessar hótanir í stjórnarblöðunum og heyra ýmsa talsmenn stjórnarinnar vera að hampa þessu. Hver getur svo ætlazt til þess, að undir slíkum hótunum ríkisstj. og hennar stuðningsmanna séu menn eitthvað sérstaklega ginnkeyptir fyrir að leggja fé sitt fyrir í sparisjóði og banka? Hafa þessar hótanir stjórnarliðsins sennilega átt meiri þátt í því en nokkuð annað, að dregið hefur úr sparifjármynduninni á undanförnum mánuðum miðað við það. sem hefur átt sér stað á árunum á undan. Þess vegna vil ég nú segja það síðast í sambandi við þessar hugleiðingar mínar í tilefni af ræðu hv. 11. þm. Reykv., að ef stjórnarliðið, - og hann er þar ráðamikill maður í þessum málum, - að ef stjórnarliðið hefur verulegan áhuga á því að auka sparifjármyndun í landinu og vinna að því, að hún verði meiri en hún hefur orðið á undanförnum mánuðum, þá eiga þeir að hætta öllum þessum hótunum sínum, að þeir kunni kannske að lækka gengið aftur innan tiltölulega stutts tíma, því að undir slíkum hótunum er ekki hægt að vænta þess, að sparifjáraukningin fari vaxandi í landinu. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil að endingu endurtaka það, sem ég sagði hér seinast, að mér virðast þessar tvær tillögur, sem hér liggja fyrir, till. mín og till. hv. 11. þm. Reykv., þannig vaxnar, að það megi vel sameina þær og samþykkja þær báðar, og ég vænti þess, að sú nefnd, sem fær málið till athugunar, vinni að því að afgreiða málið á þann hátt. Ef til vill gætum við hv. 11. þm. Reykv. hjálpað að einhverju leyti til þess, að slíkt samkomulag, gæti náðst.



Herra forseti. Þegar mál þetta var rætt hér í Sþ. fyrir hálfum mánuði, gagnrýndi hv. 5. þm. Norðurl. v. tölur, sem ég fór þá með og hafðar voru eftir reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, en reikningaskrifstofa sjávarútvegsins hefur að undanförnu safnað skýrslum um rekstrarafkomu bátaflotans og sundurliðað hina einstöku kostnaðarliði og reiknað út, hverju þeir nemi af heildarkostnaðinum hver fyrir sig. Í sambandi við þetta fór hv. 5. þm. Norðurl. v. hörðum orðum um hagfræðinga og meðferð þeirra á tölum. Um þetta vil ég aðeins segja það eitt, að þetta er samkvæmt heimildum frá reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, og gagnrýni á þessum tölum, ef þær eru að einhverju leyti óábyggilegar, verður að beinast þangað, en ekki til hagfræðinganna. því að mér er a.m.k. ekki kunnugt um, að neinn þeirra hafi um þessar tölur fjallað. Hitt vil ég segja einmitt í tilefni af því, að hv. 7. þm. Reykv. vitnaði til þessara ummæla, að mér vitanlega hafa þessar niðurstöður ekki verið gagnrýndar, og í sjálfu sér hefur hvorugur þessara hv. þm. borið fram rökstuðning fyrir því, að kostnaðurinn sé annar en hér er gert ráð fyrir. Það getur vel verið, að til séu einhverjir bátar, sem hafa hærri vaxtakostnað en þetta, en hér er auðvitað um meðaltölu að ræða. Þó að til kunni að vera maður á Hornafirði, sem er meira en þrjár álnir, þá er ekki þar með sagt, að allir Hornfirðingar séu þrjár álnir á hæð eða séu það að meðaltali. Hv. 5. .þm. Norðurl. v. vék að gengismálunum, sem snerta þetta mál í rauninni óbeint, og skal ég ekki fjölyrða um það, því að það er ekki tilgangur minn hér að efna til almennra stjórnmálaumræðna. Ég tel ;þó, að sú kenning hans sé hæpin, að gengisbreyting geti aldrei komið sjávarútveginum að gagni. Rökin fyrir því eru þó einföld, nefnilega þau, að allur tilkostnaður sjávarútvegsins hljóti að öllum jafnaði að hækka í hlutfalli við gengisbreytinguna. Þetta tel ég að geti ekki verið rétt. Að vísu eru einstakir kostnaðarliðir, eins og olía o.fl., sem hljóta að hækka í hlutfalli við gengisbreytinguna. Aftur á móti eru til aðrir kostnaðarliðir og þeir jafnvel þýðingarmiklir, sem gengisbreytingin hefur ekki áhrif á, eins og vextir og afborganir af eldri lánum. Sama máli gegnir um kaupgjaldið, að mínu áliti. Jafnvel þó að það væri þannig, að sjómennirnir fengju bætta upp að fullu þá kjaraskerðingu, sem af gengislækkuninni leiddi, mundi það þó aldrei vera nema hluti af kaupgjaldinu, vegna þess að hinn erlendi liður í verðlaginu er ekki nema um þriðjungur af verðlaginu í heild. Og þó að það sé rétt, að samið hafi nú verið um það, að sjómenn fái í sinn hlut ákveðna prósentu af aflanum, er þetta auðvitað miðað við ákveðið gengi og það fiskverð, sem leiðir af þessu gengi. Ef dollarinn væri t.d. aðeins skráður á 16 kr. og fiskverðið í samræmi við það, mundu sjómenn ekki sætta sig við að fá 30% af aflaverðmætinu eða hvað það nú er. En jafnvel þó að þetta væri rétt, að útgerðinni væri ekki gagn að gengislækkuninni, sem ég álít að ekki sé. þá er það ekki aðalatriðið í sambandi við þetta mál því að þótt sjávarútvegurinn sé þýðingarmikill atvinnuvegur, kemur auðvitað ekki til greina að ákveða gengisskráninguna með tilliti til hagsmuna sjávanútvegsins eins, þar verður auðvitað að taka tillit til hagsmuna þjóðarinnar í heild. Það getur vel verið, að það sé möguleiki að koma á fót uppbótakerfi, sem mundi tryggja sjávarútveginum jafngóða afkomu og þó að skráð sé rétt gengi, enda kom það fram í grg. með efnahagsmálatill. á s.l. ári, að það var ekki gert ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn bæri eftir það meira úr býtum en áður hafði verið. Nei, það. sem er aðalatriðið í þessu sambandi, er, að það var alls ekki framkvæmanlegt að halda því kerfi uppi, sem þá var, en aðalatriði þess var það, að á útfluttar sjávarafurðir og aðrar útfluttar afurðir voru greiddar að meðaltali yfir 80% uppbætur og fjár til þess var svo aflað með álagi á innfluttar vörur, sem nam rúmum 60%, eða m.ö.o.: uppbæturnar voru til mikilla muna hærri en álagið á innflutninginn. Skilyrði fyrir því, að þetta sé hægt, er það. að innflutningur sé umfram útflutning, svo að nemi 300–400 millj. kr., eða m.ö.o. skilyrði fyrir því, að hægt sé að halda þessu kerfi uppi, er það, að við tökum á hverju ári 300–400 millj. kr. að láni erlendis til þess að flytja inn hátollavöru, en allir ættu að sjá, að slíkt er ekki hægt. En þó að ég þannig geti ekki fallizt á kenningar hv. 5. þm. Norðurl. v. í gengismálunum, þá er mér ljúft að taka það fram, að ég virði það mjög, að hann er fús til þess að gera um það ákveðnar tillögur og lýsa á því ákveðnum skoðunum, hvernig leysa skuli þau vandamál sem fyrir hendi eru. Hann hefur imprað á því, hvaða gengi hann telji að eigi að skrá, hvaða aðgerðir hann vilji gera í skattamálum og tryggingamálum o.s.frv. Þetta tel ég að mjög beri að virða, þó að ekki muni þessi málflutningur hans vera litinn hýru auga af hv. flokksbræðrum hans, ekki vegna þess, að þeir séu í sjálfu sér á móti þessum tillögum, því að þótt þær séu að mínu áliti gallaðar, þá mun víst um það, að þeir hafa ekki upp á neitt skárra að bjóða, heldur er það hitt, sem hér kemur til, að þeir telja það ekki henta hagsmunum flokksins í hinni pólitísku refskák að gera ákveðnar tillögur í ákveðnum málum. Því miður er það svo, að það hefur verið leikregla í íslenzkum stjórnmálum um langt skeið, að svo virðist sem ekki sé gerð nein krafa til þess, að stjórnarandstaðan í landinu sé ábyrg. Í þau 20 ár, sem ég hef fylgzt með stjórnmálum hér á landi, man ég ekki til þess, að neinar heildartillögur hafi verið gerðar af stjórnarandstöðunni um lausn mála, og er sjálfsagt óhætt að fara lengra aftur í tíma. Ég tel, að enda þótt ég telji kenningar hv. 5. þm. Norðurl. v. í gengismálunum ekki jafngóðar og kenningar hagfræðinganna. þá mundi það ábyggilega verða stórt spor í þá átt að koma fjármálum landsins í heilbrigðara horf en nú er, ef þessari leikreglu tækist að útrýma, og þá skyldi ég viðurkenna, að hv. 5. þm. Norðurl. v. hefði gert landinu meira gagn en nokkur einn hagfræðingur a. m.k. hefur enn þá gert. Það er ekki vafi á því, að einmitt hér er kannske öðru fremur fólgin hin pólitíska undirrót þess ófremdarástands, sem ríkir í fjármálum okkar. Það má nefna sem dæmi um það. að þessu er öðruvísi varið í nágrannalöndum okkar, að fyrir nokkrum árum, eða um 1950, að mig minnir, bar það við, að danska stjórnin, sem þá sat við völd og í áttu sæti Íhaldsflokkurinn og vinstri flokkurinn, lagði fram till. um hækkun vaxta og aðrar aðgerðir, sem ráða áttu bót á óhagstæðum viðskiptajöfnuði Dana. Ef slíkar till. hefðu verið lagðar fram hér, hver hefðu viðbrögð stjórnarandstöðu við því verið? Jú, það er ekki vafi á því, það hefðu verið birtir falskir útreikningar um það. að sú kjaraskerðing, sem af þessu leiddi, væri þreföld á við það, sem raunverulega var. Síðan hefði verið sagt: Þessa kjaraskerðingu getur þjóðin ekki þolað og verður að rísa upp gegn þessu. - En engin tilraun hefði verið gerð til þess að benda á aðrar leiðir í þessu efni. Viðbrögð þáv. stjórnarandstöðu í Danmörku, sem var jafnaðarmannaflokkurinn, voru önnur. Í stað þess að koma með almenn slagorð um það, að þetta væri óþolandi kjaraskerðing o.s.frv., sögðu þeir að vísu: Við erum andvígir þeim till., sem ríkisstj. hefur borið fram. - En þeir komu með aðrar till. um það, hvernig mætti lagfæra viðskiptajöfnuðinn, gerðu ákveðnar till. um hækkun annarra skatta en þeirra, sem ríkisstj. hafði lagt til, og fóru svo nákvæmlega út í hlutina, að í till. þeirra var sagt um það, hvað ölskatturinn ætti að hækka, upp á brot úr eyri. Nú er ástæðan til þessara mismunandi viðhorfa ekki sú, að danskir stjórnmálamenn séu í sjálfu sér miklu ábyrgari og gæddir meiri siðferðisþroska en íslenzkir stjórnmálamenn, - það hygg ég sé ekki, - og sjálfsagt er það alþjóðleg regla, að flokkarnir gera það, sem þeir telja vænlegast til fylgis hjá kjósendunum. Meginástæðan til þess, að þetta er regla í Danmörku og öðrum nágrannalöndum okkar, en ekki hér, mun vera sú, að kjósendurnir þar heimta ábyrga afstöðu. Það mundi ekki þýða þar að segja: Þegar þið eruð búnir að kjósa okkur, þá skuluð þið fá að sjá, hvernig við viljum leysa viðfangsefnin. - Að því yrði hlegið, og frambjóðendur, sem bæru slíkt fyrir kjósendur, mundu ekki fá nein atkvæði. Þar heimta kjósendurnir það af stjórnmálamtinnunum, að þeir geri ákveðnar till. í ákveðnum málum. Þó að því miður, eins og ég sagði áðan, sé þetta almenn leikregla, sem allir hafa á undanförnum árum fylgt að nokkru, þá hygg ég, að stjórnarandstaðan hafi þó aldrei verið óábyrgari og úrræðaminni en einmitt nú, og sjaldan mun hafa verið borinn fram málflutningur, sem stríðir eins gegn heilbrigðri skynsemi og málflutningur hv. núv. stjórnarandstöðu. Bezta dæmið um það er afstaðan til kaupgjalds- og verðlagsmálanna. Þegar vinstri stjórnin fór frá völdum 1958 eða skömmu áður, var útbýtt hér meðal hv. þingmanna og á stéttarþingum, sem þá voru haldin, skýrslum, sem stjórnin hafði látið gera, þar sem því var haldið fram, að efnahagsmálum landsins væri nú þannig komið, að óhjákvæmileg væri veruleg kjaraskerðing fyrir þjóðina og jafnvel meiri kjaraskerðing en leitt hefur af þeim ráðstöfunum, sem nú hafa .verið gerðar. Við þessum skýrslum hafa hv. stjórnarandstæðingar yfirleitt þagað þunnu hljóði, þegar á þær hefur verið minnzt hér á hv. Alþingi, og er það e.t.v. eðlilegt, þó að ekki séu það mikilmannleg viðbrögð, að ræða yfirleitt ekki og minnast ekki á þær staðreyndir, sem óþægilegar eru. Nú er því hins vegar haldið fram, að ekkert sé því til fyrirstöðu, að atvinnuvegirnir geti borið 15–20% hækkun á kaupgjaldi. Skoðun þeirra í þessum efnum var önnur haustið 1958, en þá var hótað Dagsbrúnarverkfalli 1. okt. þ.á. Skömmu áður, eða í septembermánuði, hafði stjórnin látið rýmka mjög um verðlagsákvæði, þannig að þau voru yfirleitt til muna rýmri en þau verðlagsákvæði. sem nú gilda. Samt sem áður var það þá mat vinstri stjórnarinnar á getu atvinnuveganna til þess að greiða hærra kaup, að aðferðin til þess að leysa Dagsbrúnanverkfallið, eins og glöggt hefur komið fram í yfirlýsingu til Vinnuveitendasambandsins frá vinstri stjórninni. sem Vinnuveitendasambandið nýlega hefur birt, var sú, að stjórnin lofaði vinnuveitendasamtökunum því, að kauphækkanir þær. sem gengið væri inn á, mætti leggja á vöruverðið. Og þar sem atvinnurekendur höfðu þannig fengið tryggingu fyrir því, að þeir þyrftu ekki að greiða þetta hækkaða kaupgjald sjálfir, höfðu þeir auðvitað enga ástæðu til annars en að semja. M.ö.o.: við atvinnurekendur var sagt: Þið skuluð leggja þessa kauphækkun á vöruverðið, þannig að það eiga að vera verkamennirnir sjálfir. sem greiða sér þetta hærra kaup. - og er það út af fyrir sig ekki furða, þótt lítill árangur hafi orðið af kjarabaráttu launþeganna, þegar forustumenn þeirra hafa slíkar hugmyndir um það, hvað séu kjarabætur. Nú er það hins vegar þannig, ef taka mætti alvarlega málflutning hv. stjórnarandstæðinga, að þeir telja, að ekkert sé því til fyrirstöðu, að atvinnuvegirnir geti greitt 15–20% hærra kaup. M.ö.o.: þó að það hafi verið þannig s.1. 15 ár, að kjörin hafa staðið í stað, þá á allt í einu að vera þannig komið, að nú sé hægt að velta 15–20% kjarabætur. Ef það einkennilega mundi nú ske, sem ég býst ekki við, að einhver hv. stjórnarandstæðinga kæmi hér upp í pontuna og leitaðist við að færa rök fyrir því, að nú væri hægt að greiða 15–20% kauphækkun, án þess að það kæmi fram í hækkuðu verðlagi, þá kæmi það allmjög í bága við annað, sem hv. stjórnarandstæðingar segja. Ég á að vísu enga von á því, að gerð verði tilraun til þess, því að sá hinn sami, sem gerði það, mundi þá um leið hrekja annað aðalatriðið í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga, nefnilega það. er þeir halda því fram, að efnahagsmálaráðstafanirnar hafi leikið þannig atvinnuvegina, að afkoma þeirra hafi aldrei verið verri en nú. Önnur þeirra staðhæfinga, sem hér eru bornar fram, hlýtur að vera röng, því að þær stangast gersamlega á, um það getur engum manni blandazt hugur. Það er ekki í senn hægt að halda því fram, að nú fyrst séu möguleikar á því, þó að þeir hafi ekki verið fyrir hendi s.l. 15 ár, að atvinnuvegirnir geti staðið undir verulegum kauphækkunum, og hins vegar halda því fram, að vegna efnahagsmálaráðstafananna sé afkoma og hagur atvinnuveganna aldrei lakari en nú. Það mundi vera að svara þessu máli algerlega út í hött að segja: Kaup verkamannafjölskyldu, iðnaðarmannafjölskyldu o.s.frv. er þetta og þetta, en hvernig eiga menn að fara að lifa af því? - Það er hlutur, sem auðvitað má um deila, hvað menn þurfi hátt kaup til þess að lifa á, og það er algerlega úr lausu lofti gripið, þegar er verið að vitna í einhverja útreikninga, sem hagstafan hafi gert um það, hvaða kaup menn þurfi að hafa til þess að lifa af. Slíkir útreikningar hafa aldrei verið gerðir. En hvað sem því líður, þá er auðvitað enginn ágreiningur um það, að æskilegt sé að kjörin batni. Nei. það, sem er kjarni málsins, er ekki, hvort þörf sé fyrir kjarabætur eða ekki, um það munu menn almennt sammála, heldur hvaða möguleiki er á því, að hægt sé að ná kjarabótum. Undanfarin 15 ár hefur reynslan sýnt, að hann hefur ekki verið fyrir hendi. En er þá ástandið svo miklu betra nú en það hefur nokkru sinni verið áður? Sé svo, mundi vera nær að halda, að slíkt væri árangur af efnahagsmálaráðstöfununum. En því miður er hann ekki svona stórfelldur, og hefur enginn gert ráð fyrir því. Að síðustu ætla ég að víkja örfáum orðum að ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann hélt því fram, að háir vextir væru ekki til verulegra hagsbóta fyrir sparifjáreigendur, og færði þau rök fyrir því, að útlán bankanna væru svo og svo miklu meiri en spariinnlögunum næmi. Skoðun hans virtist vera sú, að það væri ekkert því til fyrirstöðu af hálfu bankanna að lækka útlánsvextina, án þess að innlánsvextir væru lækkaðir samsvarandi. Nú er það í fyrsta lagi svo, að bilið milli útlánsvaxta og innlánsvaxta er til mikilla muna minna hér á landi en það er í þeim nágrannalöndum, sem hv. 7. þm. Reykv. vitnaði til. í öðru lagi, og það er að mínu áliti aðalatriðið, þó að það hafi verið þannig undanfarið og þar 5 sé einmitt að leita einnar af meginorsökum verðbólgunnar, að bankarnir hafa lánað út miklu meiri fjárhæðir en nemur sparifjárinnlögum, þá getur slíkt ekki gengið til lengdar, og ef ætti að fara inn á þá braut að ákveða t.d. innlánsvexti jafnvel nærri en útlánsvextir væru, mundi það beinlínis neyða bankana til þess að reka verðbólgustefnu með því að lána miklu meira út en innlögunum næmi, en slíkt væri auðvitað ekki heilbrigð stefna. Þegar hv. 7. þm. Reykv. gerði samanburð á vöxtum hér á landi og í nágrannalöndunum, fór hann fram hjá atriði, sem skiptir mjög miklu máli og veldur því, að að mínu áliti er ekki hægt að gera samanburð á þessum grundvelli, en það er hin mismunandi verðlagsþróun hér annars vegar og hins vegar í nágrannalöndunum, því að ég býst við, að ef hér væri stöðugt verðlag, þá væri sjálfsagt hægt að tryggja eðlilega sparifjármyndun með lægri vöxtum en nú er. En þessi forsenda hefur ekki verið fyrir hendi, og þess vegna getum við ekki borið saman vexti í þessum löndum, sem hafa haft stöðugt verðlag. og vexti hér. Ef þetta dæmi á að gera rétt upp, verður frá vöxtunum að draga þá verðrýrnun, sem verður á höfuðstólnum frá ári til árs. en það hefur verið reiknað nít, að frá því í stríðslok og til þessa dags hafi verðbólgan vaxið um 10% á ári. Á þessu tímabili hafa almennir sparisjóðsvextir lengst af verið 2–5%, þannig að niðurstaðan er sú, að sparifjáreigendur hafa haft neikvæða vexti frá 5–8% á þessu tímabili, þannig að sé dæmið gert upp á :þennan hátt, sem er það eina rétta. hlýtur útkoman að verða sú, að raunverulegir vextir hafa verið hér til mikilla muna lægri en þekkist nokkurs staðar annars staðar, og þetta er skýringin á því, að sparifjármyndun hefur hér verið minni en æskilegt er. Sömuleiðis er það villandi, þegar hv. 7. þm. Reykv. segir sem svo, að það sýni gagnsleysi vaxtahækkunarinnar í þessu sambandi, að sparifjármyndun hafi verið minni á síðasta ári en hún hefur verið að undanförnu, þrátt fyrir vaxtahækkunina. Ég skal nú ekki segja um það, hvað er ,það rétta í þessu sambandi. það hefur verið mjög umdeilt. En það, sem er aðalatriðið, er þetta. að í rauninni er það á fullum misskilningi byggt, ef því er haldið fram að sparifjáreigendur séu enn þá farnir að græða á þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið. Þess verður að gæta, að verðhækkanir af völdum efnahagsmálaráðstafana nema um 15%, sem þýðir það, að höfuðstóll allra sparifjárinnstæðna hefur verið skertur um 15%. Hluta af þessu hafa sparifjáreigendur að vísu fengið aftur með því, að vextir hafa verið hækkaðir um 40%, og þá hefur það nú aðeins staðið um 10 mánaða skeið. Það er því alger misskilningur, að sparifjáreigendur hafi enn sem komið er grætt á þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið. Hitt er svo aftur á móti ekki rétt, að einblína á það, að allar verðhækkanir stafi af gengislækkun og það, sem skipti mestu máli frá hagsmunasjónarmiði sparifjáreigenda, sé Það að halda genginu föstu. Að mínu áliti er það þannig, að gengislækkanir eru afleiðing verðbólgu, en ekki orsök, og ástæðan til þess, að út í gengislækkunina var farið þó að slík ráðstöfun sé í sjálfu sér óæskileg, - um það er varla ágreiningur, - er sú, að það að leiðrétta gengið var beinlínis skilyrði fyrir því, að hægt væri að stöðva verðlagið. Reynsla undanfarandi ára, þegar reynt var að halda föstu gengi, en halda atvinnuvegunum á floti með uppbótum, var sú, að verðlagið fór stöðugt hækkandi. Á hverju einasta ári þurfti að gera nýjar og nýjar ráðstafanir atvinnuvegunum til hjálpar í formi hækkaðra skatta, tolla o.s.frv. Einmitt þær ráðstafanir, sem gerðar voru hvað eftir annað á dögum vinstri stjórnarinnar, ættu að vera órækasta dæmið um það, og er ég síður en svo að halda því fram, að þeir, sem í vinstri stjórninni áttu sæti, hafi gert að gamni sínu að framkvæma slíkar ráðstafanir. Í lok ræðu sinnar var hv. 7. þm. Reykv. að tala um það, að nýjum gengislækkunum væri hótað af hálfu hæstv. ríkisstj. og stuðningsmanna hennar. Ég kannast ekki við það. Annað mál er það, að þýðingarmikið er, að almenningur í landinu geri sér ljóst, að ef til kaupgjaldshækkana kemur fram yfir það sem atvinnuvegirnir geta greitt af ágóða sínum, þá hlýtur auðvitað eitt af tvennu að ske: annaðhvort verður að gera nýjar ráðstafanir í efnahagsmálum, gengislækkun eða annað, eða þá að samdráttur verður og atvinnuleysi. Þetta er ekki annað en staðreynd, en engar hótanir



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 11. þm. Reykv. Hann var að tala um vextina. Ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði um daginn. Ég tók það fram þá, að ég vissi, að þessi hv. þm. segði aldrei vísvitandi ósatt, og það reyndist rétt. Við áttum tal um þetta á eftir, og hann hafði aðeins litið á skýrslu frá Fiskifélaginu, og þar var talað um vexti af rekstrarfé, en þá er bara átt við lán, sem fæst til rekstrar bátanna, og það er eitthvað 200 þús. Sennilega. hefur verið miðað við 60 tonna bát, og það má gizka á, að það sé 1/5 hluti of heildarstofnkostnaðinum, þannig að vextirnir, sem hann var að reikna með, eru sennilega eitthvað fimmtándi hluti af heildarstofnkostnaði bátsins, og Fiskifélagið skrökvaði engu og prófessorinn ekki heldur, bara það, að Fiskifélagið hlýtur að reikna á öðrum stað vexti af heildarstofnkostnaðinum. Þetta var aðeins lánið, sem fæst í bankanum, og prófessorinn og hagfræðingurinn athugaði þetta ekki betur en hann leit bara á bókstafinn og dró svo ályktunina. Úr því varð náttúrlega hrein vitleysa. Þarna var ekki að tala um að skrökva, heldur var bara. um óaðgæzlu að ræða. Og þarna sannaðist það, sem ég var að halda fram, það er ekki nóg að vera bóklærður, maður þarf að hafa lífsreynslu. Ef prófessorinn og hagfræðingurinn hefði verið búinn að gera út bát í nokkur ár, hefði hann aldrei reiknað eftir þessum bókstöfum. Meira skal ég nú ekki tala um þetta að sinni. Viðvíkjandi gengismálunum vildi ég taka það fram, að ég skal játa, að ég álít til bóta að leggja niður útflutningssjóðinn. Hann hafði svo mikla galla í för með sér. Skilin voru sein, og það, sem prófessorinn benti hér á áðan, er réttmætt að því leyti til, að það var alls ekkert vit í því að leggja áherzlu á að flytja inn óþarfavörur. En hinu var ég algerlega á móti. að gengið væri lengra en það í gengislækkuninni, að gengið væri aðeins rétt af sem næmi útflutningssjóðnum, þannig að það skapaðist ekki frekar kjaraskerðing hjá neytendunum, og þá var það 25–27% meira, sem gengið var fellt, heldur en þurfti. Nú vil ég spyrja hv. sjálfstæðismenn: Halda þeir, að útvegurinn græði á því, að þeir fella gengið um 25% í viðbót við það, sem þeir gerðu í fyrra? Ímynda þeir sér það? Nei, ég efa, að þeir trúi því sjálfir. En ef útvegurinn græðir ekki á því að fella gengið um 25% nú, þá græddi hann ekki heldur á því í fyrra. Staðreynd er, að útgerðin getur aldrei grætt á gengislækkun hér á landi. Ég var að enda við að skrifa grein um þetta, og hún birtist í Tímanum á morgun eða hinn daginn, þar sem ég rökstyð. að kaupið tekur 40% af brúttótekjum bátsins nú. og er algerlega miðað við brúttótekjur. Ef fiskurinn hækkar í verði, vegna þess að gengið er lækkað. þá hirða sjómennirnir sitt, og þetta er út af fyrir sig kostur, því að þetta freistar ekki útgerðarmannanna að óska eftir gengislækkun. En það er einmitt þessi barnaskapur, sem bæði hagfræðingarnir og útgerðarmennirnir hafa látið blekkjast af. Þeir halda, að þeir geti grætt á því, að kaupið standi í stað, en þeir fengju fleiri krónur fyrir fískinn. En þetta hefur bara ekki verið, vegna þess að sjómennirnir hafa ýmist fengið hækkunina sama árið eða næsta ár á eftir, svo að þarna eru bæði útgerðarmenn og sérfræðingar ríkisstj. að elta sitt eigið skott, og þeir eru búnir að gera það nógu lengi. En hinir liðirnir, sem tilheyra útgerðinni. eru allir bundnir við gengið, sem nokkru máli skipta. Það eru veiðarfæri fyrst og fremst. Á netaveiði hirða þau um 40% af aflaverðmæti. Svo eru tryggingarnar. Það vita allir, að það þarf að tryggja skipin fyrir hærri upphæð, ef gengið breytist, og mennina líka, heildartryggingarnar verða að hækka. Svo er olía, beita og annað slíkt, sem allt fylgir genginu, þannig að það er útilokað að græða á gengislækkun og skapar ekkert annað en aukinn rekstrarfjárskort og erfiðleika fyrir útgerðina og er hin versta blekking. Það var þetta, sem ég var á móti. Nú er ekki hægt að neita því, að fólkið hefur orðið fyrir kjaraskerðingu. Það er rétt, að ríkisstj. reyndi að -bæta þessa kjaraskerðingu að nokkru með fjölskyldubótum og lækkuðum tekjuskatti, en við vitum, að peninga, sem fólk fær án þess að vinna fyrir þeim, metur ,það lítils, og svo fá ekki allir þessa fyrirgreiðslu, og þess vegna er ástandið þannig nú, að það er óhjákvæmilegt að bæta kjör fólksins. Sjómenn eru búnir að fá 10–11% kauphækkun, - ég, reiknaði það út. Það er aldrei hægt að fullyrða um það endanlega, vegna þess að verðflokkun á fiskinum getur breytt tekjunum, en þeir hafa alltaf fengið 10–11% kauphækkun með samningunum nú. Ég tel, að kjörin séu ekki ósanngjörn um skiptingu milli útgerðar og sjómanna, þannig að í raun og veru megi báðir aðilar vel við una. Þeir voru betur launaðir en óbreyttir verkamenn áður. Óbreyttir verkamenn, verzlunarfólk, iðnaðarfólk og bændur voru verr launaðir, og þess vegna álit ég óhjákvæmilegt að samræma kjörin, og ég er sannfærður um, að eina leiðin, sem ríkistj. getur farið, eina, skynsamlega leiðin, er að lækka verðlagið í landinu, og það getur ríkisstj. gert með tvennu móti, með því að hækka gengið lítið eitt og. með því að leggja niður 8.8% söluskattinn. En um leið verður hún að lækka útgjöld ríkisins, og það getur hún gert með því að afnema fjölskyldubætur með fyrstu tveimur börnunum, lækka framlag til atvinnuleysistrygginga, og ef almennt vöruverð lækkar í landinu, er hægt að lækka almannatryggingar líka. En kjör fólksins eru þannig í landinu, verkamanna, sem vinna fyrir 5 þús. kr. á mánuði, og verzlunarfólks og yfirleitt allrar alþýðu, að það þarf annaðhvort að gera, að hækka kaupið í krónutölu eða auka verðgildi peninganna, og sú leiðin, sem ríkisstj. á að fara, er að auka verðgildi peninganna. Ef verkalýðssamtökin vilja ganga inn á þá lausn, sem ég efast satt að segja ekki um að þau vilji, þá á ríkisstj. hiklaust að gera þetta. En reynslan mun sýna það, að aðra hvora leiðina. verður að fara. Viðvíkjandi ásökunum hv. 11. þm. Reykv., að stjórnarandstaðan nú hefði sýnt ábyrga afstöðu, þá má það vel vera, að við höfum ekki sýnt fullkomlega ábyrga afstöðu til einstakra mála, en ég vil bara minna prófessorinn á það: Hvaða tillögur gerðu sjálfstæðismenn til úrbóta, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu í tíð vinstri stjórnarinnar? Ég heyrði þær aldrei varð aldrei var við þær. En ég álít hitt, alveg eins og prófessorinn tók fram, að stjórnarandstaða á hverjum tíma, það er eðlilegt og heilbrigt að gagnrýna, en hún á vitanlega að segja til um, hvað hún vill gera, og svo á fólkið að dæma í kosningum. Ég er prófessornum algerlega sammála um það. Hitt er ég honum ekkí sammála um, að við höfum hagað okkur verr í stjórnarandstöðu en hans eigin flokkur, síður en svo. Viðvíkjandi því, að engir peningar séu til til að bæta kjör fólksins í landinu, Þá er náttúrlega ekki hægt að neita því, að þegar eytt er í ábyrgðarlitið brask, eins og togarakaupin nú, þó að ég vilji engan veginn segja, að það sé eingöngu sjálfstæðismönnum að kenna, siður en svo, þá er eins hægt að verja fjármununum til einhvers annars. Ég held hinu fram líka, að hin mikla kjaraskerðing, sem varð af óþarflega mikilli gengisfellingu, var óþörf, og það verður óhjákvæmilegt að leiðrétta hana.



Herra forseti. Það var í tilefni af nokkrum orðum, sem féllu hjá hv. 11. þm. Reykv., þar sem mér þótti hann fara nokkuð úr hófá fram rangt með staðreyndir, sem ég vildi gera nokkrar athugasemdir. Hv. þm. ræddi hér þá yfirlýsingu, sem vinstri stjórnin á að hafa gefið í sambandi við lausn vinnudeilnanna haustið 1958. Hann sagði, að ríkisstj. hafa þá lýst því yfir, að þá kauphækkun, sem þá var um samið, mætti leggja á vöruverðið og velta henni þannig yfir á neytendur í landinu, og við þetta hefðu atvinnurekendur að sjálfsögðu ekkert haft að athuga, og af því hefðu þeir samþykkt kauphækkunina. Það er nú alveg vitað mál. að hv. þm. getur ekki haft neitt sér til afsökunar að segja jafnmikla staðleysu sem þetta, nema það, að hann hafa trúað því, sem hans flokksblöð hafa margendurtekið sagt ósatt í þessum efnum. Annað getur það ekki verið. Hann hlýtur að háfa séð það, sem um þetta hefur verið upplýst af réttum aðilum á sínum tíma og það oftar en einu sinni. Hvaða yfirlýsing var það, sem þarna var gefin. og hvernig var hún í sambandi við það, sem höfðu verið gefnar yfirlýsingar í hliðstæðum tilfellum áður? Sú yfirlýsing, sem þarna var gefin, var þannig, að ríkisstj. sagði, að eftir að hið nýja kaup tæki gildi, mundi verða miðað við hið nýja kaupgjald við útreikninga á verðlaginu. Um þetta var yfirlýsingin, nákvæmlega það sama sem hafði gilt í öllum tilfellum áður. Og vegna hvers vildu vinnuveitendur fá þetta fram nú eins og áður? Það var skýrt tekið fram hjá þeim, að þar sem um er að ræða, að ýmsir þættir atvinnurekstrarins í landinu framselja vinnulaun, eins og t.d. vélsmiðjurnar í landinu, þær framselja vinnulaun og fá síðan samkvæmt ákvörðun verðlagsyfirvaldanna í landinu að leggjæ tiltekna prósentu á þetta framselda vinnuafl, - þær vildu vitanlega fá að reikna í þessari verðlagningu hina seldu vinnu á því verði, sem þá hafði verið um samið, en ekki á löngu liðnum kauptaxta. En hins vegar var ekki nokkur minnsta yfirlýsing í þessu tilfelli gefin um það, að álagningin skyldi verða sú sama og áður var, það var leyfilegt að breyta álagningunni í hverju einstöku tilfelli og var gert í ýmsum greinum. Og þeim, sem vildu reyna að snúa mest út úr þessu á eftir, stjórnarandstæðingar þá, var gefinn kostur á því af ríkisstj. að vera með í þeirri stofnun í landinu, sem réð verðlaginu, að sjá um það, að þessi kaupgjaldshækkun, sem þarna var samþykkt, færi ekki út í verðlagið. Þeim var boðið upp á það af ríkisstj. allri í innflutningsskrifstofunni að sjá um það, ef þeir vildu styðja það, að verðlagið í landinu hækkaði ekki um einn einasta eyri, heldur yrði samkvæmt réttum leikreglum álagningarprósentan í hverju tilfelli minnkuð sem þessu næmi. En hvernig snerust þá við flokksbræður hv. 11. þm. Reykv. ? Þeir neituðu því þá að vera með þessum tillögum og hótuðu beinlínis stöðvunum í sambandi við mikilvæga þætti atvinnurekstrarins í landinu. En þeirra hlutverk hafði auðvitað verið það að berjast fyrir því, bæði áður og eftir, að reyna að halda álagningunni uppi sem hæstri, og því miður tókst ekki alltaf samstaða innan vinstri stjórnarinnar um að halda álagningarprósentunni svo lang,t niðri sem hefði vissulega verið hægt og verið þörf á. Hitt dettur vitanlega engum manni í hug, að eftir að samið hefur verið um tiltekið kaup og það almennt í landinu, þá verði ekki það kaup lagt til grundvallar í verðlagsútreikningum í landinu. Vitanlega verður reiknað með því kaupgjaldi í verðlagsútreikningum. Hitt stendur eftir sem áður opið, hvað menn vilja leyfa mikla álagningu. Það er gefið mál, að jafnt í sambandi við verzlunina í landinu, hið almenna vöruverð sem annað, mundu verðlagsútreikningur vera á eftir byggðir upp á því að miða við innkaupsverð og miða við vinnulaunakostnað, en sú tala, sem enn var opin og menn gátu hreyft tileins og þeir vildu, það var álagningarprósentan. Það hefur engum manni komið til hugar að neita því að miða við þetta kaupgjald. sem þá hafði verið um samið, í almennum verðlagsútreikningi, það var ekkert annað en útúrsnúningur. En hitt var vitanlega skiljanlegt mál að þeir aðilar, sem voru í hópi vinnuveitenda, nokkrir stórir, sem fyrst og fremst framseldu vinnuafli, þeir vitanlega óskuðu eftir því, að við það framsal yrði miðað við hið nýja kaup. Það er líka mesti misskilningur hjá þessum hv. þm., að vinnuveitendur hafa fyrst samið um kaupgjaldshækkunina í þessari vinnudeilu, þegar þetta lá fyrir, vegna þess að um þetta varð aldrei neinn ágreiningur og hefur ekki verið á undanförnum árum í sambandi við vinnudeilur, aldrei. Í öllum tilfellum hafa verðlagsyfirvöldin farið þannig að, að þau hafa miðað við það kaupgjald, sem um var samið á hverjum tíma, alltaf. En álagningarprósentuna hafa þau hreyft til á hinum ýmsu tímum. Auðvitað er það t.d. gefið mál að verði nú almennar kauphækkanir í þessu landi, þá verður auðvitað, eftir að þær kauphækkanir hafa verið samþykktar í verðlagningarstofnuninni, miðað við það kaupgjald, en ekki löngu liðið kaupgjald. Hitt er vitanlega allt annað mál hvort þarf að láta almennt vöruverð í landinu hækka af þessum ástæðum eða ekki, hvort ekki er hægt að taka jafnframt tillit til annarra þátta í atvinnurekstrinum, sem kunna að hafa bætt aðstöðu atvinnurekstrarins til að geta staðið undir kauphækkuninni. Þá kem ég nokkru nánar að ástandinu, sem var hér 1958, þegar þessi kaupgjaldshækkun fór fram. Hvernig var afkoman á árinu 1958, þegar kaupið var hækkað frá 6–9.5%? Jú, opinberar skýrslur, sem ég veit að hv. 11. þm. Reykv. kannast við, sýna, að á þessu ári, jókst þjóðarframleiðslan nærri 13%. Framleiðsluaukning í sjávarútveginum var 20.8% á þessu ári. Spurningin var sú: Var með öllu óeðlilegt, að launþegar í landinu vildu fá nokkra hlutdeild í þeim auknu þjóðartekjum, sem urðu á þessu ári? Ég veit líka, og hv. 11. þm. Reykv. veit það, að nú liggur fyrir samkv. opinberum skýrslum, að meðaltalsaukning á þjóðarframleiðslunni undanfarandi fimm ár er 6.5%, 6.5% meðaltalsaukning á ári síðustu fimm árin. Spurningin er auðvitað sú: Er það eðlilegt á þeim tíma, sem þetta gerist, að þá sé kaup jafnvel hinna lægst launuðu í landinu lækkað með lögum frá Alþingi eða beinum stjórnarráðstöfunum, annaðhvort á beinan eða óbeinan hátt, svo að segja frá ári til árs? Ég held því fram, að það sé engin ástæða til þess og að efnahagsafkoma þjóðarinnar í lok ársins 1958 hafa ekki gefið tilefni til þess á neinn hátt. Það er alveg rétt, að við áttum auðvitað við að búa árið 1958 ýmiss konar vanda í okkar efnahagslífi, þrátt fyrir það þó að við hefðum haft gott ár og miklar tekjur almennt séð. Á því ári stóð þjóðin í stórkostlegri uppbyggingu, réðst í meiri framkvæmdir en jafnan áður. Keypt voru mjög dýr tæki til landsins, og ráðizt var í byggingu stórverksmiðja og stórra raforkuvera. Sú mikla fjárfesting, sem var á árinu 1958, leiddi eðillega til þess, að gjaldeyrisstaðan var ekki eins góð og menn hefðu annars kosið. En nú verða stjórnarsinnar að viðurkenna það, þegar þeir hafa stjórnað eftir sinni viðreisnarstefnu í eitt ár og orðið að taka við meiri greiðsluhalla í viðskiptunum við útlönd heldur en nokkurn tíma hefur verið áður á einu ári, - nú verða þeir að afsaka þennan mikla greiðsluhalla með því, að hann stafá af því, að við höfum verið að kaupa mikið af dýrum og varanlegum tækjum og flytja þau inn í landið á þessu ári. Þetta er rétt. Það er nefnilega ekki hægt að standa í því á einu og sama ári að kaupa mikið af skipum og ráðast í miklar stofnframkvæmdir, án þess að það eyðist við það gjaldeyrir, og þó að gjaldeyristekjurnar á viðkomandi ári séu allmiklar, getur orðið, þegar svo stendur á, nokkur greiðsluhaldi í viðskiptum við útlönd, á meðan á þessu stendur. Þetta hafa þeir viðreisnarmenn fengið að finna nú á árinu 1960. En það var nákvæmlega þetta sama, sem var að gerast í efnahagsmálum landsins árið 1958. Þá stóð þjóðin í stórfelldum framkvæmdum á þennan hátt. Þá var að vísu ástandið miklu betra en nú að því leyti til. að þá náðum við þrátt fyrir gífurlega mikla fjárfestingu, þrátt fyrir gífurlega mikla eyðslu í varanleg verðmæti, nokkurn veginn greiðslujöfnuði á því ári. Greiðsluhalli á árinu 1958 er talinn 90 millj. kr. En opinberar skýrslur sýna það, að birgðaaukning á því ári af útflutningsvörum var líka 90 millj. kr., svo að raunverulega stóðum við án greiðsluhalla á árinu 1958 þrátt fyrir þessa gífurlega miklu fjárfestingu og miklu framkvæmdir. En nú hins vegar á árinu 1960 er þessu öðruvísi varið. Greiðsluhallinn við útlönd er 460 millj, kr. á árinu 1960, en þá er líka gengið á útflutningsbirgðirnar í landinu um 200 millj. kr. Hefðum við nú í árslokin 1960 átt jafnmikið af framleiddri útflutningsvöru og við áttum í ársbyrjun, hefði greiðsluhallinn orðið yfir 200 millj. kr. meiri en hann varð, eða um 660 millj. Það er vegna þess, að þó að við getum skýrt nokkuð mikið af þessum mikla greiðsluhalla með miklum framkvæmdum eða innflutningi dýrra tækja, þá er afkoman á árinu 1960 miklum mun verri en afkoman var á árinu 1958. Það, sem flokkur hv. 11. þm. Reykv., Sjálfstfl., kaus að segja árið 1958, stafaði af því, að hann vildi reyna að halda því fram, að staða þjóðarinnar í efnahagsmálum væri svo að segja orðin vonlaus, og hann vildi mála upp þessa erfiðleika fyrst og fremst til þess að réttlæta fyrirhugaðar ráðstafanir, sem forustumenn flokksins höfðu þá í huga og allar miða að því að skerða lífskjör almennings í landinu. Því var því haldið fram, að staðan 1958 væri svo slæm, að hún gæti ekki mætt þessari litlu kauphækkun, sem þá var samþykkt, og það þyrfti beinlínis að grípa til ráðstafana, sem miðuðu að því að lækka kaupið í landinu. Hv. þm. ræddi hér nokkuð um það, að við stjórnarandstæðingar hefðum ekki bent á neinar leiðir út úr erfiðleikum þjóðarinnar í efnahagsmálum, og það væri þó munur á þeim, sem styddu stjórnina, að þeir hefðu þó þessa viðreisnarstefnu, svo ill sem hún væri. Nú veit hv. þm.. að þessu er ekki svo farið. Í andstöðu okkar hér á Alþingi höfum við greinilega bent á, hvaða leiðir við hefðum viljað fara í þessum efnum, sem hins vegar stjórnarflokkarnir hafa ekki viljað hlusta á. Ég skal hér drepa á nokkur atriði aðeins, af því að það yrði auðvitað allt of langt mál að fara í það að rekja okkar tillögur allar í þessum efnum. Það er enginn vafi á því, að það hefur verið meginatriði í stefnu núv. ríkisstj. að ætla sér að jafna hallann, sem verið hefur á gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar við útlönd, sem hefur verið eitt aðalvandamálið. - að ætla sér að jafna þetta á þann hátt að hugsa sér almennan stórfelldan niðurskurð í landinu á framkvæmdum og kaupgetu. Þetta hefur verið stefnuatriði núverandi ríkisstjórnar, að ætla að ná jöfnuði á þann hátt að minnka kaupgetuna í landinu. Það átti að minnka framkvæmdir í landinu. Það átti að draga úr innflutningi og þrengja þær reglur, sem í gildi hafa verið í sambandi við útlán banka, hækka útlánsvexti gífurlega, allt miðandi að því að draga saman í efnahagskerfinu sem heild. Nú er enginn vafi á því, að stjórnarflokkarnir hafa gert sér fulla grein fyrir því, að þessi samdráttarstefna mundi hafa þá afleiðingu, að hún drægi einnig úr tekjusköpun hjá þjóðinni, að hún yrði ekki aðeins þess valdandi. að tekjur hinna lægst launuðu í landinu kynnu að lækka og neyzla þeirra nokkuð að minnka, heldur hafa þeir gert sér fyllilega grein fyrir því, að það mundi ekki vera hægt að halda uppi þessari stefnu, án þess að kæmi til nokkurrar þjóðarteknaminnkunar eða samdráttar í þjóðartekjunum. Við hins vegar höfum haldið því fram, að það ætti að fara í þessum efnum gersamlega aðra leið, það væru til ýmsar leiðir, sem stefndu að því marki að auka þjóðarframleiðsluna, eins og gert var á tímum vinstri stjórnarinnar. Það sýna opinberar skýrslur, að aldrei hafa verið nýttur betur skipastóll landsmanna og þau atvinnutæki. sem við réðum yfir, en einmitt á árunum 1957 og 1958, vegna þess að stefnan, sem þá ríkti, var beinlínis miðuð við það að reyna að bæta kjör útflutningsframleiðslunnar og þeirra manna í þjóðfélaginu, sem unnu að framleiðslu á útflutningsvörum. Það var hlynnt að útflutningnum, eftir því sem tök voru á. og útkoman varð sú, að árið 1957, þegar þjóðin þó bjó við mjög svipuð atvinnutæki og hún bjó við á árinu 1956, varð starfræksla framleiðslutækjanna t.d. fyrri hluta ársins, á sjálfri vetrarvertiðinni, rúmlega 20% meiri en hún hafði verið á vetrarvertiðinni árið á undan. Meðaltalsaukningin á því, hvernig bátaflota landsmanna þá var beitt, hvað margir bátar stunduðu veiðar á vetrarvertíðinni í hverjum einstökum mánuði og hvað margir menn unnu þá á flotanum, sýnir þetta, að þessi tæki okkar voru nýtt um það bil 20% betur en árið á undan. Og þetta hélt enn áfram á árinu 1958. Bæði þessi ár var það svo, að þá var ekki um framleiðslustöðvun að ræða einn einasta dag vegna ágreinings um kaup og kjör eða vegna ósamkomulags framleiðenda við ríkisvaldið. Þá var séð um það í tæka tíð, að flotinn þyrfti ekki að stöðvast, og var hægt að reka framleiðslutækin allan þann tíma, sem aðstæður að öðru leyti leyfðu. Og út úr þessu höfðum við það, að við fengum yfir 20% eins og ég sagði, yfir 20% framleiðsluaukningu árið 1958. Það var líka séð um það á þessum tíma, öfugt við það, sem hefur verið nú, að svo væri um hnútana búið, að það væri alltaf búið að selja meira af framleiðsluvörum okkar en búið var þá að afla, þannig að við þurftum að keppast við allt árið að hafa upp í fyrirframgerða samninga. og við höfðum þá tryggt okkur þá beztu markaði. sem um var að ræða. Nú t.d. er ástandið þannig, að við vitum, að hversu mikið sem veiðist af síld, er ekki hægt að nýta hana nema á þann ófullkomnasta hátt, sem til er. Við getum ekki fryst meira af síld en við erum búnir að gera. Af hverju? Það liggur þó fyrir, að okkar aðalmarkaðir, sem hafa keypt af okkur frosna síld, t.d. í Tékkóslóvakíu, Austur-Þýzkalandi og Póllandi. þessir aðilar hafa sagt: Við erum tilbúnir til að kaupa margfalt meira magn en við höfum þegar tekið, - af því að þeir hafa not fyrir þetta. En við getum ekki selt þeim meira. en við erum búnir, þó að skipin okkar séu full af síld, vegna þess að það er búið að haga innflutningsmálunum þannig, það er búið að kaupa þær vörur frá öðrum þjóðum, sem höfðu lánað okkur til bráðabirgða gjaldeyri til þess að kaupa þaðan vörurnar, sem við áður keyptum frá þessum löndum og opnuðum okkur markað fyrir, og því geta þær ekki keypt af okkur þessar vörur, sem þær gjarnan vilja fá, af því að röng viðskiptapólitík er búin að loka fyrir okkur þessum mörkuðum, og þjóðin tapar vitanlega á öllu saman. Hið nákvæmlega sama er að segja í sambandi við sölu á saltsíld til Austur-Þýzkalands, en það land hefur einmitt gjarnan viljað kaupa af okkur allmikið magn af slíkri síld. sem við veiðum hér yfir veturinn, á haustin og veturna, sem er ekki af sömu gæðum eða sömu gerð og okkar Norðurlandssíld, allmiklu magrari síld og nokkuð misstór. En við getum ekki notfært okkur nú þennan markað, sem við vitum þó um, vegna þess að viðskiptajöfnuður okkar við landið er svo óhagstæður. Okkar innflytjendur hafa snúið innkaupum sínum frá þessu landi og til annarra landa, sem kaupa ekki af okkur nema lítið. Þessi ranga viðskiptastefna beinlínis miðar að því að draga úr tekjum þjóðarheildarinnar. Það er enginn vafi á því, að sú ranga efnahagsmálastefna, sem nú er rekin, þessir gífurlega háu vextir, sem hér hafa verið gildandi, og þær reglur. sem settar hafa verið um útlán, hafa beinlínis ýtt á það, að bæði fiskibátar og togarar hafa neyðzt til þess í mörgum tilfellum að sigla með aflann óunninn á erlenda markaði þjóðarheildinni til tjóns, því að auðvitað hefðum við fengið miklum mun meira fyrir þennan afla, ef hann hefði veríð fullunninn í landinu. Og útkoman hefur orðið sú, að á s.l. ári dró stórlega úr því magni, sem við höfðum áður framleitt af frosnum fiski, en auðvitað jókst það magn, sem við fluttum út sem ísvarið. Röng viðskiptastefna og röng efnahagsmálapólitík miðar í þessum efnum að því að skerða tekjur þjóðarheildarinnar. Við höfum bent á þetta oft áður. Við viljum haga þessari stefnu á allt annan hátt en nú er gert. Sú stefna núv. ríkisstj. að ætla sér að knýja fram þá kjaraskerðingu, sem hún hefur stefnt að, hlaut vitanlega að leiða til þess fyrr eða síðar, eins og við höfum alltaf bent á, að það yrðu stórfelldar framleiðslustöðvanir í landinu, sem drægju úr þjóðarframleiðslunni, úr þjóðartekjunum. Hvernig er þetta komið nú? Það er komið þannig, að nú er liðinn einn og hálfur mánuður af þessu árí. Hvað skyldum við hafa fryst mikið af fiski nú, - það er okkar aðalútflutningsiðnaður, - hvað skyldum við hafa fryst mikið af fiski nú á þessum eina og hálfa mánuði, berið saman við það, sem var í fyrra? Aðeins lítið brot. Stærsta vetrarvertíðarverstöðin okkar hefur verið án starfrækslu atvinnutækja nú í einn og hálfan mánuð, og ætti þetta að vera augljóst fyrir stjórnarvöldin. Það er þannig, að allan janúarmánuð lá Vestmannaeyjaflotinn bundinn vegna ágreinings, sem upp kom milli útgerðarmanna þar og efgenda fiskvinnslustöðvanna eða öllu heldur nokkurra vildarvina ríkisstj. hér í Reykjavík, eða m.ö.o.: samtök í Vestmannaeyjum, samtök atvinnurekenda, sem eru undir stjórn þeirra. manna, sem hafa verið stuðningsmenn ríkisstj., þekktir sjálfstæðismenn, um allt land, - samtök þeirra hafa stöðvað atvinnutækin í allan janúarmánuð, vegna þess að þeir vilja ekki fallast á þá stefnu í þessum málum, sem ríkisstj. ætlar að reyna að knýja fram. Og sama hefur gerzt hér. Sú stöðvun, sem aðallega hefur orðið hérna við Faxaflóa að undanförnu, er í sambandi við deilu við yfirmenn. Þar er annars vegar Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og stjórn þess er skipuð að miklum meiri hluta þekktum sjálfstæðismönnum, og forseti sambandsins er einn af fyrrv. þm. Sjálfstfl., Ásgeir Sigurðsson. Þessir menn hafa líka risið upp og sagt, að þeir yndu ekki við þessa stefnu. Þeir hafa líka heimtað leiðréttingu á sínum kjörum, sem búa þó auðvitað við miklu betri almenn launakjör en hinir lægst launuðu á bátunum og í landi. Og við vitum að það eru ekki aðeins þessar vinnudeilur, heldur eru þær um allt, og allt miðar þetta að því, að ríkisstj. með þessari röngu efnahagsmálastefnu sinni skerðir þjóðartekjurnar, hún dregur úr þeim og svo ætlar hún að sanna á eftir, að af þessum ástæðum verður auðvitað að lækka kaupið. Stefna ríkisstj., sem miðaðist við það að ætla að leysa þann vanda, sem var að vissu leyti í sambandi við gjaldeyrisviðskipti þjóðarinnar við útlönd. með samdráttaraðferðinni, er alrangt, og hún er óhagstæð fyrir þjóðarheildina. En það var fullkomlega hægt að treysta á hina leiðina, eins og málum var komið hjá okkur, að við gætum vel náð greiðslujöfnuði í viðskiptum okkar við útlönd með því að hafa nokkra stjórn á okkar fjárfestingu, láta hana ekki vera jafnstjórnlausa og hún því miður var, einnig í tíð vinstri stjórnarinnar og með því að treysta á það, að við gætum haldið hér uppi kröftugri framleiðslu og við gætum treyst á framleiðsluaukningu, en ekki samdrátt. Hér er vitanlega um gersamlega aðra stefnu að ræða en þá. sem ríkisstj. hefur rekið, og er enginn vafi á því, að hv. 11. þm. Reykv. veit mætavel um það, að í þessum efnum er stefna okkar allt önnur en stefna ríkisstj., og hann veit hver stefna okkar er í þessum efnum. Ég skal líka drepa hér á eitt annað atriði, sem ég tel mjög mikilvægt og sýnir grundvallarmun í stefnu núv. ríkisstj. í efnahagsmálum og stefnu t.d. vinstri stjórnarinnar og í rauninni miðast við stefnu margra annarra ríkisstjórna sem höfðu verið við völd fyrir daga viðreisnarstjórnarinnar. En það er það atriði, að núv. viðreisnarstefna er byggð á því að setja hagsmuni og kröfur innflytjendanna, sem kaupa inn vörur til landsins, setja þeirra hagsmuni númer eitt, en setja. hagsmuni útflytjenda og útflutningsins númer tvö. En það er auðvitað enginn vafá á því, að þannig hafði það verið um nokkurt árabil, að heildarstefnan í viðskiptamálum þjóðarinnar var sú að hafa hagsmuni útflutningsins nr. 1, en kröfur innflytjenda yrðu að vera þar í öðru sæti, eða m.ö.o.: sú stefna var hér látin gilda að verulegu leyti, hefði auðvitað mátt færast betur út en gert var, að hér var almennt sagt: Við verðum að byggja akkur örugga og góða markaði fyrir þá vöru, sem við framleiðum. Við verðum að tryggja okkur örugga sölu á því, sem við getum framleitt. Og við verðum síðan að segja við þá, sem annast innflutninginn: Þið getið fengið að spila úr þessu, sem svona hefur til unnizt, eftir því sem hægt er, og innflutningurinn verður að miðast við þetta. En nú var þessu gersamlega snúið við. Nú var sagt: Nei, nú tökum við stór erlend lán upp á 800 millj. kr., fáum okkur þannig gjaldeyri í kassann, sem er lánsfé. - Og síðan er sagt við innflytjendur, auðvitað eftir þeirra eigin kröfum og duttlungum: Nú getið þið keypt inn það, sem þið viljið, og þar sem þið viljið, eftir því sem ykkur hentar nú bezt, algerlega án tillits til þess, hvort nokkurt öryggi væri fyrir því, að útflutningur og framleiðsla þjóðarinnar gæti raunverulega lagt til þann gjaldeyri, sem til þyrfti til að borga þennan innflutning. Og það er vitanlega augljóst, að af þessu hlaut að leiða, þessari stefnubreytingu, að það yrði komið til útflutningsins eftir einhverjum leiðum fyrr eða síðar og sagt við útflytjendur: Þið verðið að selja framleiðslu ykkar á þau gjaldeyrissvæði, hvort sem ykkur líkar það betur eða verr, og fyrir það verð, sem þar fæst, til þess að við getum fengið þann gjaldeyri, sem við þurfum að fá, til þess að borga þær skuldir, sem við erum búnir að efna til. - Það er þetta, sem hefur verið að gerast, útflutningi landsmanna til tjóns. Það hefur verið stofnað til mikils innflutnings á alls konar vörum frá hinu svonefnda harða gjaldeyrissvæði, án þess að væri bent á það, að þar hefðu skapazt nokkrir nýir markaðir frá því, sem við höfðum haft í þeim löndum áður. Og auðvitað er það svo, að ef við a.m.k. búum við jafnmikla framleiðslu eða vaxandi framleiðslu frá því, sem áður var, þá rekur okkur í strand í sambandi við þessa efnahagsmálastefnu. Það er enginn vafi á því. Og okkar útflutningur er farinn að gjalda þessa í stórum stíl, en þó mun það koma miklu sárar og meir fram á næsta ári en gerist á árinu 1960. Það voru nefnilega þær aðstæður fyrir hendi, að það var nokkuð hægt að draga á þessa hluti í nokkra mánuði, en vitanlega hlaut að koma að því og hlýtur að koma að því, að þarna skapast erfiðleikar. Þannig er þetta, og það er vitanlega hægt að nefna þetta í mörgum öðrum greinum, hvernig stefna núv. ríkisstj. hefur miðað að því að draga saman tekjur þjóðarinnar. Og þegar við höfum gert athugasemdir við þessa stefnu, höfum við einnig gert grein fyrir því, hvernig við vildum hafa þetta á annan veg. Það hefði að vísu verið nokkurt tilefni til þess að ræða hér um hugleiðingar þær, sem komu hér fram hjá hv. 11. þm. Reykv. um vaxtapólitíkina. Ég verð að segja það, að mig undrar það, að hann skuli halda fram slíkum kenningum sem hann gerði hér í sambandi við vaxtapólitík. Það var helzt að skilja á málflutningi hans, að það yrði að hafa vextina svo háa, að þeir gætu fyllilega bætt upp þá verðrýrnun á höfuðstól peninganna, sem margfaldar gengisbreytingar eða verðbólga kynnu að hafa orsakað á undanförnum árum. Dettur nú hv. þm. í hug, að það sé stætt á þessari leið og yfirleitt nokkur þjóð hafa treyst sér til þess að fylgja fram þessari stefnu? Við skulum taka dæmi. Við skulum hugsa okkur, að það gerist, sem flokkur þessa hv. þm. er að hóta þessa dagana, að verði almenn kauphækkun nú í vetur eða vor, þá verði að lækka gengið. Þýðir það þá um leið, að þá eigi að hækka vextina? Og enn verður þetta eflaust gert, því að því hefur verið haldið fram, að það verði vitanlega að lækka gengið, jafnóðum og kaupið hækkaði, og alltaf á að hækka vextina.

Má ég benda hv. þm. á, að venjulegur fundartími er nú liðinn, og ef hann á eitthvað eftir -

Nei, ég gæti nú lokið ræðu minni,