Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu sem ég hlustaði á af mikilli athygli. Það hefur vakið eftirtekt okkar við þessa umræðu að verið er að skerða valdheimildir Alþingis með skipan Stjórnarráðsins sem hefur um áratugaskeið verið með þeim hætti að ef breytingar eru gerðar á Stjórnarráðinu hefur þingið fengið málið til umfjöllunar og fulltrúar allra þingflokka getað komið að því. Nú hef ég skilið málið þannig og reyndar flestir aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar og líka sumir þingmenn ríkisstjórnarinnar að það sé verið að færa valdheimildir frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra og að hún muni hafa alræðisvald þegar kemur að því að skipa Stjórnarráð Íslands. Mér brá í dag þegar ég heyrði í síðdegisfréttum Ríkisútvarpsins eftirfarandi haft eftir hæstv. forsætisráðherra, með leyfi frú forseta: „Forsætisráðherra segir það rangt að verið sé að auka valdheimildir forsætisráðherra í stjórnarráðsfrumvarpinu.“ Ég spyr hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson hvort hann telji að forsætisráðherra sé að segja þjóðinni satt í fréttum Ríkisútvarpsins kl. 16 í dag. Ég er ekki sammála þessu. Eða er mögulegt að hæstv. forsætisráðherra misskilji það frumvarp sem við ræðum hér? Að minnsta kosti hefur vakið athygli mína að hæstv. forsætisráðherra hefur skipulega forðast að taka þátt í umræðum og svara spurningum og þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann telji að hæstv. forsætisráðherra misskilji það frumvarp sem um ræðir eða sé að segja ósatt við Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágætisspurningu. Ég held að í næstum öllum þeim ræðum sem fluttar hafa verið á Alþingi um þetta mál undanfarna daga hafi komið fram ótvírætt að 2. gr. í frumvarpinu felur það í sér að vald er flutt frá Alþingi til forsætisráðuneytisins. Spurt er hvað ég haldi um það að forsætisráðherra hafi komið í útvarp í dag og sagt fullum fetum að ekki sé verið að færa þetta vald frá Alþingi til forsætisráðuneytisins. Ég hef raunverulega eitt svar við því og það er að ég trúi því ekki að forsætisráðherra segi þjóðinni ósatt. Þá getur eina mögulega ástæðan fyrir því að hún hafi sagt þetta verið sú að hún einfaldlega misskilji eða skilji ekki þetta frumvarp.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Að sjálfsögðu hljótum við þá að álykta sem svo að hæstv. forsætisráðherra misskilji eitthvað varðandi það frumvarp sem við ræðum hér. Þess vegna er svo slæmt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki koma til umræðunnar til að ræða þetta viðamikla mál. Í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins er verið að reyna að keyra í gegn breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands án þess að stjórnarandstaðan hafi fengið aðkomu að því. Það er rétt sem hv. þingmenn hafa velt fyrir sér og ég spyr hv. þingmann hvort hann telji líkur á því miðað við vinnubrögðin í þessu að við megum eiga von á frumvarpi frá hæstv. forsætisráðherra í byrjun októberþings, frá meiri hlutanum, sem keyrt verður í gegn, frumvarpi um breytingar á þingsköpum þar sem meðal annars réttur okkur þingmanna til að spyrja ráðherra út úr verður skertur og jafnvel málfrelsið. Maður veltir fyrir sér á hvaða vegferð ríkisstjórnin sé þegar kemur að vinnubrögðum sem þessum. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi sérstaka skoðun á því hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur snúið frá fyrri stefnu sinni. Þau stóðu í stafni í mörg ár, sögðust vera þingræðissinnar, vildu verja valdheimildir Alþingis og töluðu um yfirgang framkvæmdarvaldsins. Ég minnist ræðu hæstv. fjármálaráðherra frá árinu 2007 þar sem hann talaði um að mál sem þessi ættu að afgreiðast í sátt. Nú virðist Vinstri hreyfingin – grænt framboð vera búin að snúa frá þessari stefnu sinni, með nokkrum undantekningum þó, og ég spyr hv. þingmann hvort hann geti útskýrt hvernig standi á því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur gjörsamlega snúið frá fyrri stefnu sinni í þessu máli og bakkar nú hæstv. forsætisráðherra upp í því að hafa alræðisvald er varðar skipan Stjórnarráðsins.

Virðulegi forseti. Stórt er spurt  Hin spurningin snerist um 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson las upp úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis allmikinn kafla til stuðnings afstöðu sinni gegn þessu frumvarpi. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis er skrifuð af ákveðnu tilefni. Hún á sér rætur í atburðum sem hér urðu fyrir nokkrum árum þegar hér varð stærsta og mesta efnahagshrun sem þessi þjóð hefur gengið í gegnum, mesta siðferðislega hrun, mesta hugmyndafræðilega og pólitíska hrun með gríðarlegum afleiðingum fyrir þjóðina sem ekki sér fyrir endann á. Þessi skýrsla rannsóknarnefndarinnar sem gefin var út í átta bindum er í raun og veru efnahags- og atvinnusaga Sjálfstæðisflokksins í hnotskurn. Þar er hún skrifuð og aldrei held ég að áður hafi verið gefið út jafnítarlegt rit um þann ágæta flokk og þetta átta binda rit. Ég get því varla hugsað mér meiri skrumskælingu á þessari skýrslu en að aðilar hrunsins, og þá sjálfstæðismenn, noti hana sem rökstuðning fyrir bættu siðferði, bættri pólitík og bættri stjórnsýslu á Íslandi. Það er varla hægt að fara verr með þetta ágæta rit en svo. Hvað um það, virðulegi forseti, mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar hvort hann telji ástæðu til að breyta lögum um Stjórnarráðið. Hvaða helstu ágalla sér hann á stjórnarráðslögunum í dag, hverju þarf helst að breyta, hvernig á að gera það og telur hann nauðsyn til að grípa til slíkra aðgerða nú þegar eða innan skamms?

Virðulegi forseti. Ég þakka Birni Val Gíslasyni fyrir ágætisspurningu og þótt ég deili -

Forseti hvetur hv. þingmann til að nota hefðbundin ávörp í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar ef ég hef ekki ávarpað þig. Við deilum ekki túlkun á því um hvað skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis fjallar. Ég held að það geti orðið hin stóra lygi vinstri manna að bankahrunið sem varð á Íslandi hafi verið hrun einhverrar hugmyndafræði, hrun einhvers siðferðis. Ég held að það sé hin stóra lygi vinstri manna sem hinn almenni Íslendingur er smátt og smátt að átta sig á að hefur verið logið að sér með. Það er alveg rétt að á því tímabili sem er fjallað um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var Sjálfstæðisflokkurinn við völd. Sjálfstæðisflokkurinn ber náttúrlega pólitíska ábyrgð á því sem gerðist á þessum tímum, þ.e. því sem sneri að stjórnmálunum. Aftur á móti getur Sjálfstæðisflokkurinn á engan hátt borið pólitíska ábyrgð á einhverju sem einhverjir einstaklingar gerðu eða ef einhverjir hafa framið lögbrot. Hvað varðar Stjórnarráðið tel ég mjög æskilegt að skipun Stjórnarráðs Íslands sé endurskoðuð í samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu til að það fyrirkomulag megi standa sem lengst og vera sem minnstar deilur um.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð skýring hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni um skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem vissulega dregur fram það sem gerðist á Íslandi í aðdraganda hrunsins þó að vissulega lýsi hún ekki afleiðingum þess sem þá gerðist. Ég mismælti mig aðeins áðan, það er rangt hjá mér að segja að saga Sjálfstæðisflokksins hafi verið skrifuð í átta bindum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, það eru víst níu bindi, ég gleymdi einu en vil halda því til haga. Þar má finna alla þá mestu pólitísku og siðferðilegu bresti sem var að finna í íslenskum stjórnmálum. Að kalla það hina stóru lygi finnst mér helvíti stórt orð, virðulegi forseti - 

Virðulegi forseti. Ég er helst á því að hv. þm. Björn Valur Gíslason hafi eitthvað misskilið það sem ég sagði. Ég sagði ekki að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis væri ein stór lygi þar sem hún fjallar um pólitík, siðferði og annað slíkt. Það sem ég sagði var að það að hér hafi orðið siðferðilegt og hugmyndafræðilegt hrun væri hin stóra lygi vinstri manna.  Ég vona að ég sé þá búinn að svara spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því, út af ummælum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, að segja að standi hann í þeirri trú að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis skrifi sögu Sjálfstæðisflokksins - öll sú vinna sem í hana var lögð fjalli um það og að niðurstaða þingmannanefndarinnar fjalli um niðurstöðu um sögu þess flokks og aðgerðir - er það að minnsta kosti þannig í þessu máli að Sjálfstæðisflokkurinn hefur eitthvað lært, Sjálfstæðisflokkurinn er þó að taka mark á þessari vinnu. Hann er þó að hlusta á það sem segir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, hann er þó að hlusta á það sem segir í niðurstöðu þingmannanefndarinnar og vill breyta eftir því. Það eru hins vegar ríkisstjórnarflokkarnir sem hlusta ekkert á þær umbætur sem koma fram í þessum skýrslum  Þegar við lítum á það frumvarp sem við ræðum hér kemur í ljós að samkvæmt niðurstöðu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins megi reikna með að kostnaðarauki vegna þess verði á annað hundrað milljónir. Þetta er reyndar mjög óljóst, hefur alls ekki verið farið í nægilega úttekt á þessu, en er í algjöru ósamræmi við það sem við höfum verið að gera. Ég vil benda á að hætt var við að ráða aðstoðarmenn þingmanna landsbyggðarkjördæmanna, þeim sem búið var að ráða var sagt upp störfum, kostnaðurinn við það er sennilega um helmingi minni en sá kostnaðarauki sem fylgir þeim aðstoðarmönnum sem ráðherrarnir eiga að fá samkvæmt þessu frumvarpi. Það er góð regla að horfa til þess, sérstaklega á þessum tímum, að við þurfum að afla tekna áður en við tökum til við að eyða frekari peningum. Það er grundvallaratriði í öllu góðu bókhaldi, hvort sem það er heimilisbókhaldið eða annað. Þá vil ég vitna hér aðeins til þeirrar skýrslu sem Landsvirkjun gaf út nú á vordögum. 

Rétt.

Á þessu virðast hv. stjórnarflokkar ekki átta sig, þeir átta sig ekki á því að það þarf að afla tekna til að fara í kostnaðarsöm útgjöld eins og fylgja meðal annars þessu frumvarpi. Þeir gleyma því. Fyrsta kastið hittu framkvæmdir vegna orku og stóriðju á Íslandi beint í mark í þjóðhagslegum skilningi þar sem töluverður slaki var í hagkerfinu undir lok sjöunda áratugarins þegar framkvæmdir við Ísal í Hafnarfirði fóru fyrst af stað og það sama átti við á tíunda áratugnum þegar álver var byggt á Grundartanga og Ísal stækkað. Þessar heppilegu tímasetningar skipta töluverðu máli þegar þjóðhagslegur ábati er annars vegar. Þetta kemur vel fram í grein sem Páll Harðarson ritaði í Fjármálatíðindi árið 1998 

Það er nú gott að hafa …

Já, það er gott fyrir ykkur að hlusta á þessa lexíu, hv. þm. Helgi Hjörvar, og ég mundi ráðleggja þér að halda nú aftur af þér um stund og leggja við hlustir. Þetta er þér holl lesning. Hið sama mun verða upp á teningnum núna, tímasetning orku- og stóriðjuframkvæmda virðist vera ákaflega heppileg nú um stundir þar sem slakinn í þjóðarbúskapnum  
             
             Já, virðulegi forseti, það er óhætt að fara að taka það fram að forsetar þurfa ekki að áminna aðra í þessari umræðu en hv. þingmenn stjórnarflokkanna. Það er þannig, þeir hafa verið áminntir hér fyrir að vera með alls konar gífuryrði og ósæmilegt orðbragð ítrekað í þessari umræðu. Við höfum látið það eiga sig, málið er alvarlegra í okkar huga en svo að gantast verði með það. Búið er að taka mikið af ræðutíma mínum sem átti að fara í miklu innihaldsríkara mál en þessar athugasemdir við þingmenn sem hafa ekki gefið frið, en ef farið er eftir skýrslu Landsvirkjunar munum við sjá verulegan ábata verða í íslensku efnahagslífi á alveg ótrúlega skömmum tíma. Störf sem munu skapast vegna arðgreiðslna munu þannig verða um 1.100–1.400 á ári  
            

Forseti fer enn fram á það að hv. þingmenn hafi hljóð í salnum.

Ég fer nú fram á það við hæstv. forseta að fá viðbótartíma, ég hef orðið fyrir slíkum truflunum í þessari ræðu.  Árið 2020, ef þessar arðgreiðslur gengju eftir, mundu þær nema 65 milljörðum kr. til íslenska ríkisins og árið 2025 90 milljörðum kr. Áfram flissa hv. þingmenn. Það er ótrúlegt að fylgjast með því, virðulegi forseti, það er nú kannski hlaupinn svefngalsi í þessa hv. þingmenn og þá væri bara sómi að því 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það er afar ánægjulegt að sjá hve stjórnarliðum líður vel í kvöld, þetta verður skemmtileg og góð nótt.

Tilbreyting.

Hv. þingmaður ræddi hér lausnir, nefndi reyndar töluvert atvinnumálin í ræðu sinni um Stjórnarráðið en engu að síður er mikilvægt að tengja þetta saman.  
            

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gefa þingmanninum hljóð.

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi heyrt hér andsvör tveggja ráðherra, innanríkisráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þar sem kom skýrt fram í máli þeirra að þeir styddu ekki það frumvarp sem hér er til umræðu. Þetta hljóta að vera nokkuð merkileg tíðindi að ráðherrar standi ekki að baki frumvarps sem forsætisráðherra og ríkisstjórnin er með í þinginu. Það hlýtur að vera áhyggjuefni. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvers vegna í ósköpunum sé verið að böðlast með þetta mál í þinginu þegar ljóst er að ekki er stuðningur við málið innan ríkisstjórnarinnar. Er það venjan eða er verið setja hér ný viðmið að ríkisstjórnin, sem hlýtur yfirleitt að reyna að koma sér saman um sín mál, treysti eingöngu á þingið þegar kemur að stórum málum? Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það hafi komið honum á óvart að þessir hæstv. ráðherrar séu á móti frumvarpinu og hvort hann telji ekki rétt að stjórnarflokkarnir setjist niður og gái hvort þurfi ekki að breyta frumvarpinu þannig að ríkisstjórnin geti öll staðið á bak við málið. Ég hugsa að það væri betra og við gætum þá hugsanlega fellt okkur jafnvel fleiri við það.

Virðulegi forseti. Auðvitað á að vinna svona frumvörp þannig að um þau verði sem víðtækust sátt en ekki með þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstjórn sýnir af sér í þessu máli og svo mörgum öðrum. En ég ber svo sem ekki mikla von í brjósti um það, virðulegi forseti, að einhverjar tilraunir verði gerðar til slíks, hvorki að ná sátt um þetta á stjórnarheimilinu né sátt sem við í stjórnarandstöðunni teljum okkur þurfa að ná til að geta sætt okkur við til að ljúka þessu máli. Ég ber ekki mikla von í brjósti um að það gerist alveg strax. Á meðan munum við auðvitað standa vaktina og nýta þann rétt okkar að fjalla um þetta mál á breiðum vettvangi, eins og ég hef gert, og tengja saman ýmsa þætti í því sem er svo mikilvægt í samfélagi okkar í dag. Það er þannig, virðulegi forseti, að hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem hafa verið flissandi í þingsal í kvöld yfir þessum alvarlegu málum og er til marks um það hversu léttúðugt þetta virðist allt vera í þeirra huga, að 

Forseti áminnir þingmenn enn og einu sinni á að virða þann ræðutíma sem þeir hafa í ræðupúlti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans. Það er vitanlega mjög erfitt að vera í ræðum eða andsvörum þegar mikil ókyrrð er og frammíköll eru í salnum og við hljótum því að biðja virðulegan forseta um að reyna að hafa stjórn á salnum þegar menn eru að tala. Hv. þingmaður blandar eðlilega atvinnumálunum inn í sína ræðu og stöðu landsins í þeim efnum. Mig langar því að spyrja hv. þingmann út í mál er tengist Stjórnarráðinu: Hugnast hv. þingmanni þær hugmyndir sem uppi hafa verið um að breyta sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu í eitt atvinnuvegaráðuneyti ásamt iðnaðarráðuneytinu í ljósi þess mikilvægis sem þessar atvinnugreinar hafa fyrir Ísland?

Virðulegi forseti. Ég tel að það eigi alls ekki að fara þá leið að sameina þessi ráðuneyti í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Á sínum tíma var þessu skipt upp einmitt vegna mikilvægis þessara atvinnugreina í samfélagi okkar. Sjávarútvegurinn, alveg sérstaklega, er undirstöðuatvinnugrein hér og það mikilvæg að það er mjög eðlilegt að um sjávarútveg og landbúnað sé eitt ráðuneyti.

Hvalveiðar.

Iðnaður er auðvitað vaxandi grein, og ég fór yfir það áðan í ræðu minni, virðulegi forseti, hversu gríðarleg tækifæri okkar þjóð og samfélag hefur til endurreisnar ef teknar eru réttar ákvarðanir strax til að koma okkur af stað á þeim vettvangi og að fara að setja það inn í eitthvert eitt ráðuneyti er ekki rétta leiðin. Ég hef sagt það og ég stend við þá skoðun mína, virðulegi forseti, að leggja megi umhverfisráðuneytið niður og hafa um það deildir í atvinnuvegaráðuneytunum. Ég held að það væri hin rétta leið, þar væri hægt að spara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni kærlega fyrir framsöguræðu hans. Hann komst akkúrat að því sem er að gerast með frumvarpi þessu. Hann benti svo sannarlega á þá kratavæðingu sem á sér stað í þessu frumvarpi. Vinstri mönnum hefur alltaf þótt gott að eyða skattfé og það speglast í þessu frumvarpi vegna þess að hér er lagt til að ráðnir verði 23 aðstoðarmenn við ráðuneytin. Hér er verið að færa bæði vald og peninga undir hæstv. forsætisráðherra og ráðuneyti hennar án þess einu sinni að athuga hvað það kostar endanlega, hvað þá heldur að leita eftir því að fá fjárheimildir til þess á fjárlögum þessa árs, því að þetta á að taka gildi um leið og lögin taka gildi en í frumvarpinu var lagt til að þetta tæki gildi eftir næstu kosningar. Ég sé að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er afar kátur í kvöld og ætlaði flissinu ekki að linna hjá ráðherranum undir ræðunni hjá þingmanninum. En það er ekki nema von að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sé kátur því að hann stendur fyrst og fremst vörð um fjármagnseigendur og bankastofnanir og það voru að berast af því fréttir í þessari viku að bankarnir hafi hagnast síðustu sex mánuði  Formaður Framsóknarflokksins var með utandagskrárumræðu í vikunni um stöðu afskrifta heimila og fjölskyldna og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var hér ekki til andsvara en kom því yfir á hæstv. velferðarráðherra. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvers vegna ríkisstjórnin þurfi að fá svona marga aðstoðarmenn eins og hér er lagt til því að ekki er nóg með að þeir séu 20 eins og lagt er til í frumvarpinu heldur liggur hér líka breytingartillaga frá meiri hlutanum um að bæta í 

Virðulegi forseti. Ég stóð í atvinnurekstri í mörg ár áður en ég fór á þing og var með margt fólk í vinnu. Ég bætti við mig starfsfólki þegar verkefnin voru þannig að ég þurfti einhvern til að leysa þau. Ég bætti líka við mig starfsfólki ef það voru verkefni til staðar sem ég taldi mig ekki ráða við, hefði ekki þekkingu eða getu til að ráða við. Kannski er hæstv. ríkisstjórn að uppgötva það, virðulegi forseti, að hún hefur ekki þekkingu eða vit á því sem hún er að reyna að basla við og þarf þess vegna að hafa rýmri heimildir til að ráða sér aðstoðarmenn og ráðgjafa en fyrirrennarar þeirra sem stýrðu ráðuneytunum í landinu. Ég veit ekki hver ástæðan er en þegar ég var í rekstri var það út af þessu. Ég hafði samt sem áður alltaf vaðið fyrir neðan mig í þeim efnum og steig ekki slík skref nema ég teldi mig hafa efni á því, nema ég teldi að þau færðu mér auknar tekjur þannig að ég gæti staðið undir því í rekstrinum. Ég setti ekki fram svona blankó plögg eins og koma hér frá þessari ríkisstjórn þar sem kostnaðargreiningin er algerlega ónóg og ekki neinar forsendur gefnar fyrir þeirri niðurstöðu sem þar liggur, rúmum 100 millj. kr. og hér hafa heyrst miklu hærri tölur. Það er auðvitað alger tvískinnungur, virðulegi forseti, í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og hv. þingmanna sem hafa talað um launalækkanir í samfélaginu, að það eigi að lækka laun. Aðstoðarmönnum þingmanna af landsbyggðinni var sagt upp. Hafa þingmenn þó mjög víðfeðm kjördæmi til að fara um og var alveg réttlætanlegt að þeir hefðu einhverja aðstoð í þeim efnum. Í þessu felst alger tvískinnungur að það sé allt í lagi að tvöfalda 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég ætla að benda honum á að það er alger tímasóun að ræða almenna atvinnumöguleika og vinnumarkaðsmál við fulltrúa Samfylkingarinnar því að kratavæðing, eins og ég kalla það, gengur út á það að fjölga opinberum störfum. Kratar þrífast á því að vera í opinbera geiranum, að vera á spenanum hjá hinu opinbera og vera í því samfélagi. Kratar hafa á einhvern hátt, hvar sem er í heiminum, aldrei kynnst því að vinna á almenna vinnumarkaðnum. Þess vegna eru kratar svo viljugir til að eyða skattfé, eins og kemur fram í frumvarpi þessu, án þess að hugsa um afleiðingarnar. Þetta er staðreynd sem við þekkjum alls staðar að úr heiminum. 
            

Forseti biður hv. þingmenn í salnum að gefa ræðumanni hljóð. Að öðrum kosti frestar forseti fundi og óskar eftir fundi með þingflokksformönnum til að stilla til friðar í salnum.


             Ég skora á forseta að fresta fundi 

Forseti hyggst fresta fundi í fimm mínútur.

Ég þakka fyrir.

Forseti. Ég vil eiginlega óska hv. þm. Jóni Gunnarssyni til hamingju með þá nýju aðferð í málþófi að flytja alltaf sömu ræðuna. Þegar ég gekk í salinn kannaðist ég við það sem hv. þingmaður var að segja, ég var með ræðuna einmitt á borðinu hjá mér af því að mér fannst hún svo merkileg, sú sem var flutt hérna fyrir tveimur dögum, og þá sá ég að þetta var sama ræðan. Þess vegna var þetta skvaldur í salnum að við vorum að reyna hér nokkrir að fylgja handritinu og grípa fram í þar sem gripið var fram í í síðustu ræðunni til þess að effektinn væri sá sami í ræðunni sem nú var flutt. Því miður var þessi ræða - það var einn munur, hún varð að vera styttri en hin ræðan því að hin var 40 mínútur en þessi var bara 20 mínútur, það varð því að fella úr henni ýmislegt sem var í hinni ræðunni. Þess vegna er ég hér má segja að gagnrýna þær úrfellingar. Að vísu má segja að í andsvari áðan kom þingmaður að því sem mér fannst einn af hápunktum fyrri ræðunnar sem var þetta með umhverfisráðuneytið, að það ætti leggja umhverfisráðuneytið niður og gera það að deildum í ýmsum atvinnuvegaráðuneytum, sem er góð hugmynd, þannig að það sé sem sagt sjávarútvegsráðuneyti og svo komi svona umhverfisdeild í sjávarútvegsráðuneytinu og þannig verði Stjórnarráðið eiginlega atvinnuvegaráðuneyti með umhverfisdeildum. Þetta fannst mér gott. Ég saknaði hins vegar sárlega, ég var að reyna og ég skal viðurkenna að ég fór aðeins út úr handriti mínu til að fá aftur hvalveiðikaflann úr fyrri ræðunni sem var einn af listrænum hápunktum hennar. En ég er eiginlega kominn hingað fyrst og fremst til að biðja hv. þm. Jón Gunnarsson um að endurtaka þó málþófskaflann sem hann sleppti í þessari ræðu en þar er þessi góða setning, hvar er hún nú? að málþóf sé hundleiðinlegt. „Málþóf er hundleiðinlegt“ - sagði hv. þingmaður - „en maður verður nú að láta sig hafa það“. Nú er ég ekki með þetta, ég skal taka þetta í seinna andsvari en ég bið hann sem sé að endurtaka þennan kafla þó ekki sé nema eftir minni því að það er einn af mikilvægustu köflum ræðunnar og sá sem oftast var vitnað í eftir að hann flutti sína fyrri útgáfu af þessari ágætu ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að taka svo vel eftir ræðum mínum. Hann er reyndar sá eini af þessum þingmönnum sem var í salnum þannig að það er ástæða til að endurtaka hér að hluta til þær ræður sem hafa verið fluttar þannig að hv. þingmenn sem eru komnir hingað núna til að skemmta sér geti þá fengið boðskapinn sem hér hefur verið fluttur. Ekki hafa þeir sést svo margir í þingsalnum, virðulegi forseti, síðan þessi umræða hófst og enginn þeirra hefur tekið til máls nema kannski hv. þm. Mörður Árnason sem hefur tekið til máls í andsvörum. En ég ætla að nota tækifærið, virðulegi forseti, og koma frekar að þessari góðu skýrslu sem ég á eftir að nota í fleiri ræðum mínum um þetta mál því að sú skýrsla er mér alveg sem biblía. Þessi skýrsla frá Landsvirkjun er mér sem biblía um það hvernig við getum hagað endurreisn í íslensku samfélagi og hvernig við getum staðið undir velferðarkerfi okkar og þeim eyðsluseggjum sem ég vil segja að séu núna við völd og sannast í raun á því frumvarpi sem hér er til umræðu. Eitt af því sem ég var ekki búinn að minnast á í þessu eru þær virkjanir sem Landsvirkjun reiknar með að fara í til að standa undir þessum framkvæmdum. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að þær eru allar í nýtingarkafla rammaáætlunar, það er svo merkilegt, þannig að um þetta þarf ekki að vera mikill ágreiningur. Þar er að nefna t.d. Búðarháls og Bjarnarflag, Urriðafoss, Hvamm, Bjarnarflag 2, Þeistareyki 1 og 2 og Kröflu 1. Þetta eru fyrstu skrefin, þetta eru fyrstu virkjanirnar sem þarf að taka ákvörðun um og þyrfti að taka ákvörðun um á þessu ári í ákveðinni framkvæmdaröð til að verkefnin geti farið af stað. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni innilega fyrir þetta. Þetta var nefnilega ekki í fyrri ræðunni allt saman en þar stendur þetta og ég undirstrika það með þessum orðum sem eru úr fyrri ræðunni, að vísu með fyrirvara um að hún er ekki yfirlesin, og það er þetta, með leyfi forseta: „Framtíðarskýrsla Landsvirkjunar er í raun sú birta sem við höfum að horfa til.“ Ég hygg að þetta segi eiginlega mest um þetta mál. Hún er að vísu í fjórum hlutum og Jón Gunnarsson er ekki nema í einum hlutanum. En nú hef ég fundið málþófskaflann í ræðu Jóns Gunnarssonar frá því 13. september og ætla að lesa aðeins úr honum og það er svona, með leyfi forseta, og þetta er ég viss um að þarf ekki að lesa yfir því að ég heyrði þetta sjálfur: „Málþóf er alveg hundleiðinlegt, það hefur enginn gaman af að standa í því, hvorki stjórnarandstöðuþingmenn né stjórnarþingmenn né fólkið í landinu sem hlustar á þetta, yfir sig hneykslað á þessum vinnubrögðum.“ Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa vakið athygli á þessu, að fólkið í landinu 

Virðulegi forseti. Það er staðan að málþóf er leiðinlegt. En það er eins og ég sagði í einni ræðu minni annarri sem ég flutti hér að það getur verið nauðsynlegt og ég held að þó að fólk hneykslist á þessu hafi margir skilning á því. Ég held að það komi ekki í veg fyrir það að hér hafi verið fluttar margar mjög áhugaverðar ræður. Ég sé að hv. þm. Merði Árnasyni finnast mínar ræður slíkar, alla vega er hann með þær útprentaðar til að lesa. Hann mætti prenta út og ég vona að hann prenti út fleiri ræður til að kynna sér þann málflutning sem hér hefur verið. 
             En ég ætla að nota þær 15 sekúndur, virðulegi forseti, sem ég hef til að koma að Alþjóðahvalveiðiráðinu 

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við fundarstjórn forseta þegar klukkan er að verða eitt að nóttu. Þannig vildi til áðan að hópur samfylkingarmanna birtist allt í einu í þingsalnum, einir sex þingmenn Samfylkingarinnar, sem er fáséð í þessari umræðu, enda hefur nær enginn þeirra lagt orð í belg í henni. Umfangið var slíkt þegar þeir örfáu þingmenn Samfylkingarinnar komu í salinn að hæstv. forseti varð að fresta fundum vegna óláta þingmanna Samfylkingarinnar í umræðunni. Nú má Samfylkingin ekki taka það þannig þó að við séum að kalla þau hingað í þingsal og biðja þau að taka þátt í umræðunni að annar fundur eigi að vera annars staðar í salnum, vettvangurinn á náttúrlega að vera hérna. Ég held því í ljósi þess hvernig Samfylkingin er stemmd þá væri rétt að frú forseti mundi fresta þessum fundi fram á næsta morgun eða morgundaginn þannig að þingmenn Samfylkingarinnar komi 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í svipuðum erindagjörðum og hv. þm. Birkir Jón Jónsson og segi að það sem þingmenn Samfylkingarinnar stunda hér er náttúrlega alveg ómögulegt, að reyna að ráðast á þingmann í ræðustóli, það er alveg sérstaklega ósmekklegt. En þó verð ég að segja að það er einungis hjóm miðað við þau ósmekklegheit sem hv. þm. Mörður Árnason hefur stundað hér undanfarna daga þar sem hann hefur verið með skæting, leiðindi og annað slíkt, að vísu er stundum hægt að brosa að því vegna þess að hann getur verið orðheppinn maður. En ég vil beina því til hæstv. forseta hvort hún geti ekki haft samband við þingflokksformann Samfylkingarinnar og beðið hana 

Virðulegi forseti. Ég er kannski ekki alveg sammála félögum mínum sem hafa komið hér áður út af þessari uppákomu í þingsal. Ég vil miklu frekar hafa þingmenn Samfylkingarinnar í sinni réttu mynd í þingsalnum en ekki. Mér finnst þó skárra að hafa þau hérna hlæjandi og flissandi og sýna þar með sinn innri mann hversu alvarlega þau taka þessi mál heldur en að þau séu ekki við umræðuna, vegna þess að það er þá kannski einhver vonarglæta til þess, virðulegi forseti, að eitthvað síist inn. Hv. þm. Mörður Árnason getur síðan hafið húslestur hjá þeim á þingflokksfundum til þess að fylgja svona hlutum eftir. Ég vil því hvetja virðulegan forseta til að sýna hv. þm. Samfylkingarinnar svigrúm í þessu efni núna þannig að þau geti verið hér áfram og skemmt sér og tekið þátt í þessu með okkur, kannski gæti það orðið til þess að einn og einn hv. þingmaður læddi sér í pontu og tæki til máls 

Virðulegi forseti. Ég vil segja - þar sem ég sat hér í þingsal og fylgdist með hinni sögulegu ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar, sem var vel að merkja glæsilegur endurflutningur á sömu ræðu og sýndi, eins og í leikhúsi fáránleikans, að endurtekningin er aldrei of oft endurtekin - að okkur gekk það eitt til að hlusta á þessa merkilegu ræðu. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar mega ekki taka það of óstinnt upp þó að hlegið sé undir ræðum ef menn eru skemmtilegir eins og þarna gerðist raunverulega. Við vorum auðvitað vitni að listrænu furðuverki þegar flutt var nokkurn veginn sama ræðan og var flutt fyrir tveimur dögum. Við vorum einfaldlega að reyna að lifa okkur inn í þetta listræna stórvirki. Við vorum að reyna að grípa inn í á réttum stöðum. Við vorum að reyna að taka þátt í þessari endursköpun. Þetta var gerningur eins og hann glæstastur getur orðið.

Forseti minnir hæstv. ráðherra og hv. þingmenn á að ræða fundarstjórn forseta - í leikhúsi fáránleikans eins og hæstv. ráðherra kallar Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Forseti kom inn á það sem ég ætlaði einmitt að fara að tala um. Ég held að forsetinn hefði átt að ávíta hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að kalla Alþingi Íslendinga leikhús fáránleikans.

Getið þið ekki haft rétt eftir?

Ef ekki er ástæða til að ávíta ræðumann fyrir slíkt þá veit ég ekki hvenær tækifæri eða ástæða er til að gera það. Þetta sýnir kannski það hvaða virðingu Samfylkingin ber fyrir Alþingi, enda miðast öll frumvörp við það að kratavæða Stjórnarráðið, koma bæði fjármagni og mannafla inn í þau ráðuneyti þar sem þeir sjálfir starfa. Mig langar líka að minnast á það, úr því ég er stödd hér undir þessum lið, að mér finnst það til skammar sem einn hv. þingmaður, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, lét hafa eftir sér í fjölmiðlum í morgun að hún skammaðist sín fyrir að vera þingmaður. Ég tel að þeir þingmenn sem skammast sín fyrir starf sitt eigi að segja af sér og hleypa varamönnum að. Nú verðum við að fara að hefja virðingu Alþingis upp á nýtt plan.

Frú forseti. Fyrst vil ég segja vegna ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar, sem hér var flutt, að miðað við þær móttökur sem sú ræða fékk er ég tilbúinn að beita mér fyrir því að við sjálfstæðismenn lánum Jón Gunnarsson til Samfylkingarinnar í upphafi hvers þingflokksfundar þar og hann lesi þessa ágætu ræðu yfir þingflokknum af því hún er uppfull af þeim ágæta framkvæmdamóð sem þarf að fylla í brjósti stjórnarliða til að við komum hinum margfrægu hjólum atvinnulífsins af stað. Þannig að boðið stendur. Ég reikna með að hv. þm. Jón Gunnarsson muni fallast á þetta. Þetta býð ég að honum forspurðum, ég vil taka það fram. Væntanlega hefur þingmaðurinn neitunarvald. Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég ræða aðeins það dagskrárvald meiri hlutans sem skiptir svo miklu máli þegar kemur að þeim brag sem er á þingstörfum.  Ég vil líka vekja athygli á því að í ræðu sinni hér áðan lýsti formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, því yfir að hann gerði ríkisstjórnarflokkunum það tilboð að gera hlé á þessari umræðu og taka strax fyrir ýmis þau mál sem nú eru á dagskrá og eru mikilvæg þjóðþrifamál sem þarf að klára, afgreiða þau með hraði og halda síðan áfram umræðu um þetta mál. Nauðsynlegt er að það ríki skilningur á því að það er deila um þetta mál en hægt er að ná góðu samkomulagi um mörg önnur mál sem nú þegar eru komin á dagskrá. Hví skyldum við ekki, úr því svo mörgum hv. þingmönnum hefur orðið tíðrætt um virðingu þingsins, sýna af okkur þann þroska að gera hlé á þessari umræðu, afgreiða þau mál sem getum náð sátt um og erum sammála um í grunninn, ganga frá þeim málum og halda þá áfram að ræða þetta mál ef það liggur svo ósköp mikið á að klára það? Reyndar tel ég og hef fært fyrir því rök áður í ræðu að það sé engin sérstök ástæða fyrir því að flýta okkur að klára þetta mál. Það er ekkert í þessu máli sem er þannig vaxið, frú forseti, að það kalli á að það sé klárað samstundis. Það eru önnur mun brýnni mál sem við þurfum að takast á við.

Af hverju eruð þið þá að tala svona mikið?

Hér spurði hæstv. utanríkisráðherra af hverju við værum að tala svona mikið. Það er ágæt spurning og á alveg rétt á sér. Það er vegna þess, frú forseti, að við erum ekki sammála um þetta mál. En eftir stendur það tilboð sem hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur gefið, formaður Sjálfstæðisflokksins, að við gerum hlé á þessari umræðu og tökum fyrir þau mál sem við getum náð góðri sátt um og þarf að klára og er mjög mikilvægt að klárist. Þar undir er einmitt virðing þingsins. Hvað varðar góða sátt er mikilvægt að það ríki áfram skilningur í sölum þingsins þrátt fyrir að við tökumst harkalega á að í grunninn skiptir svo miklu máli í lýðræðissamfélagi að menn kunni að ná fram málamiðlun, kunni að ná fram sátt í erfiðum málum. Það á alveg sérstaklega við þegar við erum að ræða um jafnmikilvægan þátt og Stjórnarráðið, skipan þess og fyrirkomulag, og ég tala nú ekki um grunnlög samfélagsins, sjálfa stjórnarskrána. Um þessa hluti þarf og verður að ríkja góð pólitísk sátt. Það er enginn bragur á því, frú forseti, að fara fram með þessa breytingar sem hér er verið að ræða í svo mikilli ósátt. Það væri allt annar bragur á því ef við tækjum nú höndum saman og gerðum samkomulag um það að ljúka þessari umræðu, gera hlé á henni, og tækjum málið aftur upp strax á nýju þingi því að það er ekkert sem hastar. Ég vek athygli á því að það hefur ekki komið fram hjá einum einasta stjórnarþingmanni sem ég hef heyrt í sem hefur fjallað um þetta mál að það liggi á, að brýn nauðsyn sé að klára það núna. Það hefur enginn stjórnarliði fært fyrir því rök. Ef svo er og mér hefur yfirsést það lýsi ég eftir þeim rökum. Frú forseti. Ég gerði hina svokölluðu finnsku leið að umræðuefni í síðustu ræðu minni en ég tel að hún nái þeim tilgangi sem þær lagabreytingar sem hér liggja fyrir leggja upp með og mæti um leið þeirri kröfu sem við gerum til þess að það ríki formfesta um alla stjórnskipanina og um skipan verkefna Stjórnarráðsins. Þegar maður lítur til þeirrar stefnuyfirlýsingar sem núverandi ríkisstjórn lagði fram í upphafi er áhugavert að skoða hvernig hefði verið hægt að standa að málum ef við værum búin að tileinka okkur t.d. þá aðferðafræði sem ég lýsti áðan. Í stefnuyfirlýsingunni kemur eftirfarandi fram og vil ég vitna í yfirlýsinguna, með leyfi forseta: „Víðtækt samráð verður haft við starfsfólk, almenning og hagsmunaaðila og leitast við að skapa almennan skilning og samstöðu um nauðsyn þessara breytinga.“ Hvaða breytingar eru það, frú forseti? Það eru stjórnkerfisbreytingar og umbætur í því skyni að bæta þjónustu hins opinbera. Hér erum við að ræða stjórnkerfisbreytingar. Í stefnuyfirlýsingunni er í það minnsta fullur skilningur á því að það verði og það sé nauðsynlegt að ná samstöðu um slíkar breytingar. Í stefnuyfirlýsingunni eru taldar upp þær breytingar sem ríkisstjórnin vill beita sér fyrir á Stjórnarráðinu, hvaða verkefni eigi að vera undir hvaða ráðuneyti, hvernig eigi að sameina ráðuneyti, hvernig eigi að fækka þeim o.s.frv. Það er einmitt dæmi um það sem ég tel að eigi að koma fram í stjórnarsáttmála. Síðan hefði verið eðlilegt þegar komið var fylgi við stjórnarsáttmálann, þegar þingmenn flokkanna höfðu gengist undir hann og samþykkt, að flytja frumvarp með öllum þessum breytingum strax sem við hefðum síðan tekið fyrir í upphafi kjörtímabils og gengið frá þeim breytingum. Það hefði verið mjög í anda þeirrar leiðar sem t.d. er farin í Finnlandi. Þá hlýtur maður að spyrja sig: Hvers vegna var það ekki gert? Hvers vegna var ekki farin sú leið að leggja þetta fram í einu frumvarpi og vísa til þess að samkomulag hefði verið á milli ríkisstjórnarflokkanna um að gera slíkt og þingmeirihluti væri fyrir því? Staðan sem upp er komin, frú forseti, er að það er greinilega búið að hverfa frá þeirri áætlun sem liggur fyrir í stefnuyfirlýsingunni og nú á að breyta lögum um Stjórnarráðið með allt öðrum hætti og miklu afdrifaríkari en lagt var upp með. Það er þá ekkert skrýtið að einstakir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni skuli hafa lýst því yfir að þeir telji sig ekki bundna því að styðja slíkt frumvarp. Það segir sig sjálft því að við upphaf þessarar ríkisstjórnar var aldrei gengið frá neinu slíku samkomulagi. Það er alveg greinilegt að ríkisstjórn á fullt í fangi með að mynda meiri hluta á þingi fyrir þessu frumvarpi. Það birtist í því að það eiga sér stað klassísk hrossakaup þar sem keyptir eru til fylgilags við frumvarpið hv. þingmenn úr stjórnarandstöðu og þeir koma m.a. inn ákvæðum um að sett verði upp upptökutæki á fundum hæstv. ríkisstjórnar. Með öðrum orðum, frú forseti, er verið að leggja upp með þetta mál ekkert svo ósvipað og var því miður gert með umsóknina að Evrópusambandinu, þ.e. með klofna ríkisstjórn. Það er ekki einu sinni sátt í stjórnarliðinu um málið. En enn á ný var í stefnuyfirlýsingunni sérstaklega kveðið á um að nauðsynlegt væri að ná góðri samstöðu um þetta mál, sem er auðvitað bráðnauðsynlegt. Frú forseti. Ég hef gert það áður að umræðuefni að það skipti máli í hvaða röð hlutirnir eru gerðir í þinginu. Eftir því sem ég hugsa meira um þetta mál því sannfærðari verð ég um það að ef við viljum virkilega vanda okkur og gera vel það fyrirkomulag sem við reisum, ef frumvarpið um Stjórnarráðið verður að lögum, sé skynsamlegast að við kláruðum fyrst þá vinnu sem liggur fyrir og almennur vilji hv. þingmanna er að ráðast í sem eru þær breytingar á stjórnarskránni sem við hv. þingmenn höfum talað lengi um í þessum sal að þurfi að gera vegna þess að skipan Stjórnarráðsins hvílir á stjórnarskránni sjálfri. Ég hef tekið sem dæmi þau vandamál sem koma upp ef við erum búin að skrifa inn í þetta frumvarp og gera að lögum ákveðið fyrirkomulag og síðan verða gerðar breytingar á stjórnarskrá sem kalla á að enn á ný þurfi að gjörbreyta lögum um Stjórnarráðið. Af því að engin knýjandi þörf er á að breyta þessu fyrirkomulagi á að sjálfsögðu á að leggja niður þessa deilu og nýta tíma þingsins til að ráðast í þau verkefni sem þarf að ráðast í og má ná góðri sátt um. Eitt þeirra verkefna er að breyta stjórnarskránni. Ég held að það ætti að vera núverandi hæstv. ríkisstjórn umhugsunarefni, frú forseti, hvernig hefur tekist til að undanförnu í jafnmikilvægum málum þar sem jafnmikilvægt er að náist góð sátt um. Ferill sá sem endaði með skipan stjórnlagaráðs er náttúrlega mjög til umhugsunar um það sleifarlag og þann skort á vandvirkni sem má ekki eiga sér stað þegar við erum að véla um og taka ákvarðanir um grundvöll sjálfs samfélagsins. Ég tel skipta máli að ríkisstjórnin hafi þetta mjög í huga í framtíðinni. Síðan þegar litið er til einstakra greina í þessu frumvarpi er eðlilegt að hv. þingmenn staðnæmist við kostnaðarhlið málsins. Það er eðlilegt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það geti vel þurft að styrkja pólitíska stöðu ráðherranna innan ráðuneytanna. Því miður eru dæmi um að hæstv. ráðherrar hafi orðið einhvers konar hluti af eigin ráðuneyti og orðið að embættismönnum allt of hratt og sennilega veitir þeim ekki af góðri pólitískri aðstoð í ráðuneytunum. Þetta er misjafnt eftir ráðherrum. Ég held að menn verði að horfast í augu við það, og hv. þingmenn líka, að nú er ekki tími til að leggja til að fjölga opinberum starfsmönnum jafnmikið og hér er lagt til. Það er það ekki því að fram undan, frú forseti, þarf að taka mjög erfiðar ákvarðanir í þessum sal hvað varðar ríkisreksturinn. Það er engin leið að ná þeim árangri sem við þurfum að ná í ríkisrekstrinum án þess að gripið verði til mjög sársaukafullra aðgerða. Því miður. Ég held að ekki fari vel á því að um leið og við stöndum frammi fyrir því að skera niður í heilbrigðisþjónustu og í menntamálum og öðrum liðum að fara í þessar breytingar þótt ekki sé um að ræða risaupphæð - þetta er ekki tala sem hleypur á milljörðum en hún er samt há og sýnir forgangsröðun. Það skiptir máli. Fyrir þá sem standa frammi fyrir því að missa mikilvæga þjónustu úr byggðarlagi sínu og jafnvel fyrir þá sem standa frammi fyrir því að missa atvinnu verður það sárt og mun æra sérhvern mann að horfa svo til þess að ráðherrarnir bæti við sig pólitískum aðstoðarmönnum. Þetta hljóta hv. þingmenn að sjá. Það er þess vegna enn og aftur sem ég spyr: Er ekki skynsamlegt að leggja þetta mál til hliðar úr því að það hafa ekki komið fram nein rök sem sýna knýjandi þörf á að klára það núna? Hvers vegna í ósköpunum ættum við að kalla yfir okkur þessi vandræði? Ég vil endurtaka, frú forseti, að formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefur úr þessum ræðustól boðið ríkisstjórninni að taka þau mál fram fyrir sem hægt er ná góðri samstöðu um og afgreiða. Það er ekki með nokkurri sanngirni hægt að halda því fram að hér sé minni hlutinn að beita bolabrögðum og valta yfir meiri hlutann og koma í veg fyrir það að þingið geti unnið störf sín. Þegar slíkt tilboð liggur fyrir og liggur frammi sjá allir sanngjarnir menn að slíkt er ekki hægt að segja. Ég bíð spenntur eftir því að heyra frá hv. þingmönnum stjórnarliðsins hvaða viðbrögð koma við þessu tilboði. Það hljóta að koma einhver viðbrögð. Það getur varla verið, frú forseti, að slíkt boð sé látið liggja og ekki brugðist við. Ég á bágt með að trúa því. Að lokum, frú forseti. Ég vil ítreka að það er ýmislegt í þeim breytingum sem nú er verið að ræða sem á rétt á sér. Þetta frumvarp er ekki alvont, en það eru í því þættir sem er augljóst að við hv. þingmenn hljótum að hafa áhyggjur af. Það er ekki hægt að ætlast til þess að slíkt frumvarp fari í gegnum þingið þegjandi og hljóðalaust. Ég verð að segja eins og er að þær umkvartanir sem hafa verið um eitthvert ofbeldi minni hlutans finnst mér holar og ekki trúverðugar af því að á sama tíma og hv. þingmenn, allflestir a.m.k., hafa lýst því yfir að það skipti máli að styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þá er ekki hægt að ætlast til þess með nokkurri sanngirni að menn láti þetta yfir sig ganga og ekki með ríkari rökstuðningi en fram hefur komið í umræðum í þingsal. Ég tel líka að það sé hætta á því að við þetta ásamt ýmsum öðrum hugmyndum sem hér hafa verið á kreiki um breytingar á fyrirkomulagi þingstarfa gæti menn sín ekki nægjanlega vel á því að ekki er bara um að ræða stöðu þings gagnvart framkvæmdarvaldi heldur líka stöðu minni hluta gagnvart meiri hluta í þinginu, sem ég held reyndar að sé lykilatriðið. Það er lykilatriði að tryggja það að minni hlutinn hafi nægilega sterka stöðu gagnvart meiri hlutanum þannig að meiri hlutinn geti ekki gengið yfir minni hlutann. Enn og aftur, frú forseti, það sem skiptir máli og er einn af grundvallarþáttum lýðræðisins er að við getum náð saman um meginþætti stjórnskipunarinnar og stjórnsýslunnar. Ef það er ósátt um þessa þætti sjá menn það í hendi sér og það kallar á ósætti í samfélaginu. Það er þess vegna, frú forseti, sem ég vænti þess að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hafi einmitt verið kveðið á um að það næðist samstaða um þessar breytingar og haft væri það sem kallað er víðtækt samráð um breytingar á stjórnkerfinu. Ég tel að þau orð eigi ágætlega við enn þá. Ég vænti þess og vona að hv. þingmönnum stjórnarliðsins þyki svo hið sama.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðuna. Auðvitað má finna í þessu frumvarpi nokkra góða fleti, þótt það nú væri líka. Hér liggur frammi frumvarp í bókarformi og skárra væri það ef ekki væri eitthvað gott í því en því miður fellur það algjörlega í skuggann fyrir þeim göllum sem eru í frumvarpinu. Eins og ég hef farið hér yfir er um forsætisráðherravæðingu að ræða. Eins og þingmaðurinn fór yfir er mikið brigslað um að stjórnarandstaðan á þingi sé að tefja þetta mál. Svo er alls ekki. Þingmaðurinn talaði um minni hlutann á þingi. Við skulum átta okkur á því að nú eru gengnir til liðs við minni hlutann, stjórnarandstöðuna, tveir hæstv. ráðherrar, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson. Það eru stórtíðindi, verð ég að segja. Það er ekki bara stjórnarandstaðan sem heldur hér uppi málefnalegri umræðu. Meira að segja lét hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þau ummæli falla að honum þætti felast í frumvarpinu óþolandi valdníðsla. Þetta eru stór orð úr munni ráðherra í ríkisstjórn, en það hefur komið áður fram í umræðum að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra studdi ekki að taka þetta frumvarp út úr ríkisstjórninni og hæstv. innanríkisráðherra lýsti yfir miklum efasemdum með það. Þeir hafa nú báðir staðfest að þeir komi ekki til með að greiða þessu frumvarpi atkvæði sitt breytist það ekki í meðförum þingsins. Þá langar mig líka til að benda á að um sjöleytið í kvöld tóku Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn sig saman og skiluðu inn til ríkisstjórnarinnar tilboði að lausn á þeim vanda sem í frumvarpinu felst við litlar undirtektir. Því tilboði var hafnað af ríkisstjórnarflokkunum. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hvernig telur 

Frú forseti. Ég held að það sé of snemmt að geta sér til um hver niðurstaða málsins verði. Ég vona innilega að komi þetta frumvarp til atkvæðagreiðslu verði það fellt. Ég tel að það séu slíkir meinbugir á málatilbúnaðinum að ekki sé ástæða fyrir Alþingi Íslendinga til að gera frumvarpið að lögum. Hvað varðar stöðu hæstvirtra ráðherra er komin upp áhugaverð staða. Hæstv. ráðherrar hafa lýst því yfir að þeir hyggist ekki styðja þetta frumvarp en það má virða þeim til vorkunnar að þegar ríkisstjórnin var mynduð um ákveðinn málefnasamning var ekki samið um að fara í þessa vegferð og þess vegna er komin upp sú staða að hæstv. ráðherrar virðast geta farið í andstöðu við eigin ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra án þess að það hafi einhverjar afleiðingar hvað varðar stöðu þeirra í ríkisstjórninni. Það er auðvitað mjög áhugaverð staða. Allt ber það að sama brunni, frú forseti, það eru þannig aðstæður og þannig tímar að því miður virðist þessari ríkisstjórn fullkomlega um megn að veita einhverja forustu í þjóðmálum okkar Íslendinga vegna þess að innbyrðis ósætti, skipulagsleysi og átök á milli einstakra ráðherra eru að ríða þessari hæstv. ríkisstjórn að fullu. Það er óskandi að það gerist sem fyrst, en sá tími sem líður þar til það gerist, frú forseti, mun reynast þjóðinni dýr.

Virðulegi forseti. Það er ekki eingöngu að þessi ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar sé að ríða þessari ríkisstjórn að fullu, eins og þingmaðurinn orðaði það, heldur er þessi ágreiningur og þetta verkleysi innan ríkisstjórnarinnar að ríða þessari þjóð að fullu. Það er bara hreint svoleiðis. Mér eru í fersku minni þau orð sem þingmaðurinn sagði úr þessum ræðustól í gær þegar hann flutti ræðu sína, að hann hefði tekið sér ársleyfi frá þingstörfum og kæmi hér inn í nánast sömu umræðuna, stopp í orkuframkvæmdum, stopp í Helguvík og ekkert að gerast í iðnaðarmálum fyrir norðan.  Að lokum langar mig til að spyrja þingmanninn hvort 

Frú forseti. Sá sem hér stendur var eitt sinn aðstoðarmaður. Það verður að segjast að ég hefði alveg verið til í að hafa aukna aðstoð við það starf. Það var ærinn starfi. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann kom inn á eitt atriði í máli sínu sem ekki hefur verið rætt enn í þessari umræðu, þ.e. að þeir ágætu hæstv. ráðherrar sem í kvöld lýstu yfir andstöðu, vil ég segja, við frumvarp hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur,  En ef við skoðum það sem gerðist hér á þingi fyrr á þessu kjörtímabili, þegar Alþingi tók út ákveðinn hluta sem sneri að því að búa til svokallað atvinnuvegaráðuneyti, meðal annars eftir mikla andstöðu hjá öðrum stjórnarflokknum, hjá hagsmunasamtökum, hjá fólki úti í þjóðfélaginu, félagasamtökum og fleira - þannig að sú sameining gekk ekki eftir. Þá kemur þetta frumvarp að því er virðist í beinu framhaldi af því að ekki tókst að sameina ráðuneyti eða flytja til málaflokka eins og hæstv. forsætisráðherra hafði í hyggju. Þá kemur frumvarp sem er í raun ekki í samræmi við það sem lagt var upp með í samstarfsyfirlýsingu þessara tveggja flokka. Er þá ekki nokkuð nærtækt að áætla að það hafi ekki tekist einmitt vegna þess að ekki hafi verið meiri hluti fyrir þeirri stefnu sem hæstv. forsætisráðherra ætlaði að framkvæma hér á Alþingi? Liggur þá ekki beint við að áætla að þetta frumvarp sé bein afleiðing af því og með þessu sé þetta vald flutt til forsætisráðherra 

Frú forseti. Auðvitað vekur hún áhyggjur hjá mörgum hv. þingmönnum sú atburðarás sem hv. þingmaður lýsti hér áðan að það sé upphaf málsins, frumorsök þess, að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki náð fram þeim breytingum sem lýst er í samstarfsyfirlýsingunni í einum 10 liðum og vilji því fara þessa leið til að ná fram þeim breytingum sem þar er lýst. Þá er bara sá vandi á ferð, frú forseti, að þessi leið að því markmiði er því marki brennd að hún breytir í grundvallaratriðum hvernig við högum skipulagi Stjórnarráðsins. Þau markmið sem sett eru fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar breytast nú í það að vera ekki bara einhverjar tilfærslur á milli ráðuneyta og stofnun nýrra ráðuneyta með samþykki Alþingis, heldur líka, það frumvarp sem hér er um að ræða, í að það vald færist frá þinginu til forsætisráðherra. Það er undarlegt á að hlýða, frú forseti, þegar gerðar eru við það athugasemdir af hálfu stjórnarliða að minni hlutinn á þinginu skuli vilja standa vörð um þau réttindi þingsins og vilja ræða það mál, þegar sérstaklega er kallað eftir því, meðal annars í ljósi þess hvernig til var stofnað og hvert upphaf þessa máls var, að stjórnarliðar sýni fram á hvaða knýjandi nauðsyn rekur þetta mál. Hvers vegna kemur forsætisráðherra ekki til þings með þær breytingar sem lagt er upp með í samstarfsyfirlýsingunni, setur þær í lagafrumvarp og leggur þær fyrir þingið til synjunar eða samþykkis og nær þannig fram þeim breytingum sem samið var um við stofnun ríkisstjórnarinnar?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Nú hefur það margoft komið fram í þessari umræðu að mikilvægt sé að ákveðin festa sé á Stjórnarráðinu og þeim málum sem því tengjast, ákveðin formfesta, og að ekki sé verið að hringla í þessu nánast daglega, vil ég segja. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur verið mjög mikill hringlandaháttur í þessu máli. Ég fór yfir það í ræðu hér, og það kemur fram í nefndaráliti hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að nú sé til að mynda gríðarlega oft búið að breyta í lögum nöfnum sem tengjast innanríkisráðuneyti. Áður voru það önnur ráðuneyti. Nú verður það afnumið. Þetta virðist vera eilífur hringlandaháttur á Stjórnarráðinu og einhvern veginn hefur tekist í hvert sinn að gera þetta í algjörum ágreiningi, bæði innan ríkisstjórnarinnar og milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Í ljósi þessa langaði mig að spyrja hv. þingmann: Hvernig telur hv. þingmaður 

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi hér að það hafa gengið í gegn alveg gríðarlega miklar breytingar á þessu öllu saman. Stundum verður manni hugsað til þess að hér séu á ferðinni heilmikil uppgrip fyrir alls konar lögfræðinga, að sitja yfir því að greiða úr þessari flækju sem myndast við þetta allt saman, það er ekkert auðvelt að rekja sig í gegnum þetta. Hvað það varðar hvernig standa eigi að breytingunum hef ég viljað vekja athygli á því hvernig Finnar standa að sínum málum. Ég tel að það sé einmitt enn þá, frú forseti, tækifæri fyrir hæstv. forsætisráðherra til að taka þær breytingar sem ríkisstjórnarflokkarnir náðu samkomulagi um, þegar skrifað var undir stefnu- og samstarfsyfirlýsingu, setja þær í frumvarpsform og leggja þær fram. Það mun ekki taka langan tíma að fara í gegnum þær breytingar. 

Virðulegur forseti. Nú hafa nýverið verið samþykkt tvö viðamikil frumvörp hér á Alþingi sem miða einmitt að því að bæta og styrkja stöðu Alþingis; lög um rannsóknarnefndir sem voru flutt hér og samþykkt í mikilli sátt og lög um breytt þingsköp sem eins og í hinu fyrrnefnda er ætlað að styrkja mjög stöðu þingsins og tókst mjög vel að gera það í góðri sátt milli þingmanna hér á Alþingi, ólíkra flokka. Nú kallar hv. þingmaður á enn frekara samstarf og samráð í samþykkt frumvarps um Stjórnarráðið. Þegar sjónarmiðum hv. stjórnarandstöðuþingmanna hefur verið mætt í því máli orðar hann það með þeim ósmekklega hætti að þeir hafi verið keyptir til fylgilags við málið. Því vil ég mótmæla. Það er að sjálfsögðu ekki verið að kaupa einn né neinn þegar menn eru að mæta ólíkum sjónarmiðum og koma til móts við ólíkar skoðanir. Það er ekki eins og hv. þingmenn sem lögðu það til að ríkisstjórnarfundir yrðu hljóðritaðir séu að fá eitthvað fyrir sinn snúð þó að skoðanir þeirra séu virtar í málinu. Þær eru góðra gjalda verðar og ég styð þær. Ég mundi gjarnan vilja heyra hvernig hv. þingmaður sjái það fyrir sér að ríkisstjórnarflokkarnir eigi að nálgast Sjálfstæðisflokkinn í þessum efnum ef þannig er litið á málin að kaupa þurfi flokka eða þingmenn sérstaklega til þess að ná samstöðu. Það er auðvitað af og frá. Ég vil líka spyrja hv. þingmann að því - af því mér heyrist hann vera búinn að komast að niðurstöðu í þessu máli, það er sjálfsagt að þeir taki þann tíma sem þeir þurfa til þess að rökræða málið og ná lendingu í því hér í ræðustól -hvort þá sé ekki kominn tími til þess einmitt að hann láti þá afstöðu í ljós í atkvæðagreiðslu með því að ýta, að því mér sýnist hann muni gera, á nei-takkann.

Frú forseti. Ég verð að segja að athugasemd hv. þm. Róberts Marshalls er réttmæt hvað varðar ummæli mín um að kaup hafi farið fram, og ég vil draga þau til baka. Það var ekki það sem ég átti við. Það sem ég var raunverulega að hugsa, frú forseti, var það að þegar verið er að ná samkomulagi þurfa menn að gefa eftir í ýmsu, ná fram hluta af kröfum sínum og öðrum ekki, það var sú hugsun sem lá að baki. En þetta er réttmæt ábending hjá hv. þingmanni og sjálfsagt að taka hana til greina. Hvað varðar það að ganga nú strax til atkvæða um þetta mál. Það er reyndar eftir töluvert af umræðum hér, tel ég. Ég hef ekki orðið var við að af hálfu stjórnarþingmanna fáist svör við mörgum af þeim athugasemdum sem hafa komið fram. Ég vil til dæmis gjarnan fá að heyra, og það mun þá kannski hjálpa mér til þess að komast að þeim punkti að geta greitt atkvæði um málið með góðri samvisku, nákvæmlega hvað það er sem rekur þetta mál svona áfram. Ástæðan fyrir því að ég spyr er meðal annars sú að náðst hefur um það góð sátt hér í þinginu að við þurfum að ráðast í breytingar á stjórnarskránni. Ég hefði talið eðlilegra að ná fyrst fram góðri sátt um slíkar breytingar og þegar þær lægju fyrir ætti að gera breytingar á lögum um Stjórnarráðið, af því að Stjórnarráðið á sinn grunn í því fyrirkomulagi sem kveðið er á um í stjórnarskránni. Það er þess vegna sem ég spyr: Hvers vegna hastar svona? Ef þetta snýst um það að ríkisstjórnin þurfi að ná fram þeim markmiðum sem sett eru fram í stefnuyfirlýsingunni eða samstarfsyfirlýsingunni, er hægt að gera það með allt öðrum hætti. Þá er hægt að leggja fram frumvarp þar sem þær breytingar eru tíundaðar og við getum við tekið það frumvarp til umræðu og afgreiðslu. Og ef meiri hluti er fyrir þeirri niðurstöðu, eins og maður skyldi ætla vegna þess að þetta er jú samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarinnar og hún ætti að halda, er hægt að ná fram þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér.

Virðulegur forseti. Það er af og frá að það sé eitthvað í þessu máli sem ber það með sér að verið sé að keyra það af einhverju offorsi hér í gegnum þingið, það er af og frá. Það er ekkert sem hastar í málinu. Það hefur verið í viðamikilli úttekt og langri hjá allsherjarnefnd frá því síðasta vetur, gríðarlegri umræðu hér í þinginu í vor sem leið og var ekki afgreitt úr nefnd á þeim tíma heldur bara sent inn í þessa septemberdaga með þá ætlun að það yrði afgreitt, og gefið út sérstaklega að það yrði gert á þessum septemberdögum hér á þinginu. Það liggur fyrir að við fórum yfir þetta mál á fjölmörgum fundum, það getur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir staðfest, í aðdraganda þeirra þingdaga sem nú standa yfir, einmitt með það að markmiði að ná sem víðtækastri  
            

Frú forseti. Það er augljóst að ekki er sátt um þetta mikilvæga mál, það má vera ljóst. Það er alveg sama hvernig hv. þingmaður snýr sér í því þá liggur það fyrir og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna. Það er einmitt þess vegna sem enn og aftur er spurt: Hvað liggur á? Nú er klukkan að nálgast tvö að nóttu og ég kvarta ekkert yfir því að hér séu næturfundir. En það er augljóst að það liggur á, það er alveg augljóst, en það vantar bara rökin fyrir því. Ég hef ekki enn fengið neitt svar við þeirri fyrirspurn minni hvað það er sem knýr þetta mál áfram annað en það að svo virðist vera sem hæstv. forsætisráðherra hafi siglt í strand með þær fyrirætlanir sem birtast í samstarfsyfirlýsingunni, hafi ekki haldið meiri hluta í því máli og ætli að fara þessa leiðina. Það gerir það að verkum að margir hv. þingmenn hafa af því áhyggjur hvernig til málsins er stofnað og lesa þá um leið úr því, tilurð málsins, hvernig farið verði með það vald, hvernig því verði beitt, sem forsætisráðherrann fær gangi þetta frumvarp eftir og verði að lögum.

Forseti. Það er auðvitað þannig að þingmenn verða að gæta orða sinna hér úr stólnum og um leið verður að fyrirgefa mönnum að bregða út af því þegar mikið gengur á. Það er líka þannig að sá þingmaður sem er á forsetastóli verður að fara varlega í dómum sínum og ályktunum um það sem þingmenn segja. Ég kem hér upp í fullri vinsemd en líka í fullri alvöru til að bera hönd fyrir höfuð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem var sakaður um það hér áðan að hafa kallað Alþingi leikhús fáránleikans. Það sem ráðherrann sagði var að merkingarlitlar endurtekningar í tiltekinni ræðu hefðu verið eins og í leikhúsi fáránleikans og átti þá við tiltekna bókmenntagrein sem varð til í Vestur-Evrópu upp úr stríði, Genet, Ionesco, Dürrenmatt þekkjum við úr þessu í tengslum við tilvistarspeki og tómhyggju eftirstríðsáranna. Það er út í hött að telja að þessi fína bókmenntalega tilvísun ráðherrans, sem er nú ekki á bókmenntasviði í Stjórnarráðinu, jafngildi því að niðra Alþingi með þeim orðum sem forseti taldi sig hafa hér eftir honum.

Um kl. 11, að loknum dagskrárliðnum Óundirbúinn fyrirspurnatími, fer fram utandagskrárumræða um málefni Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill láta þess getið að hlé verður á þingfundum milli kl. 13 og 14 fyrir matarhlé og nefndarfund.

Tekið er fyrir fyrsta dagskrármálið, óundirbúinn fyrirspurnatími. Til svara eru fjármálaráðherra, utanríkisráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti Við Íslendingar erum í kreppu. Við erum að upplifa mikinn efnahagslegan samdrátt og þar af leiðandi hefur ríkissjóður verið rekinn með miklum halla, tekjuhalli hins opinbera var 155 milljarðar á síðasta ári. Þetta eru geigvænlegar tölur. Á Alþingi höfum við tekist á um það í bráðum þrjú ár hvernig við munum rífa okkur upp úr þessum öldudal. Okkar áhersla hefur verið sú að fá hagvöxt í gang og skapa ný störf. Að sjálfsögðu hefur þurft að gæta mikils aðhalds og við höfum orðið fyrir ýmiss konar einskiptiskostnaði vegna endurreisnar fjármálakerfisins og ábyrgða sem ríkið þurfti að gangast við en hagvöxturinn hefur staðið á sér. Nú nýlega, 12. september sl., komu út Hagtíðindi. Þar kemur fram að landsframleiðslan á öðrum ársfjórðungi þessa árs dróst saman. Hún hefur þó vaxið um 2,5% á árinu en það er vegna þess hversu sterkur fyrsti ársfjórðungurinn var og þar skipti hlutur sjávarútvegsins sköpum. Hann bar uppi þann litla vöxt sem var að finna í íslensku hagkerfi. Spár um framhaldið eru ekki góðar og þegar við berum niður í þjóðhagsreikninga síðasta árs og skoðum hvernig tekjur og gjöld ríkissjóðs hafa þróast á umliðnum árum dregst upp alveg skelfilega dökk mynd. Þess vegna skiptir öllu að okkur takist sem allra fyrst, strax á næsta ári, að sjá meiri vöxt en við höfum upplifað undanfarin ár. Mig langar að bera það undir fjármálaráðherrann hvort hann trúi því að við getum komist í gegnum þetta með þeim hagvaxtarspám sem eru frammi núna, t.d. um 1,6% hagvöxt frá Seðlabankanum. Eða hvað er ríkisstjórnin með á prjónunum til að við fáum þann 4–5% hagvöxt sem við þurfum raunverulega á að halda? Því hefur ekki verið mótmælt af hæstv. forsætisráðherra eða fjármálaráðherra fram til þessa. Það er hagvöxturinn sem við þurfum. Hvað er í kortunum um að eitthvað slíkt 

Frú forseti. Það er rétt, Ísland lenti í mikilli kreppu en við erum lögð af stað upp úr henni. Það varð mikill samdráttur í þjóðarbúskapnum á árunum 2009 og 2010. Engu að síður hefur náðst mjög mikill árangur í ríkisfjármálunum. Þó að hv. þingmaður nefni tölur á svonefndum þjóðhagsgrunni Hagstofunnar notum við almennt þá mælikvarða sem hér eru lagðir á hlutina samkvæmt fjárlögum og ríkisreikningi. Það er vissulega rétt að hallinn á rekstrargrunni í fyrra var 123 milljarðar en það skýrist fyrst og fremst, og frávikið frá fjárlögum nánast alfarið, af tveimur stórum einskiptisáföllum sem varð að bókfæra í ríkisreikningi, 33 milljarða kr. framlagi til Íbúðalánasjóðs sem var afskrifað á einu bretti og á þriðja tug milljarða vegna ríkisábyrgða sem var ákveðið að afskrifa. Þær féllu á ríkið þegar hinn einkavæddi Landsbanki féll og til lífsins vöknuðu gamlar ríkisábyrgðir sem ekki höfðu verið leystar upp þegar bankinn var einkavæddur. Þetta sýnir á hinn bóginn að undirliggjandi rekstur ríkisins hefur batnað til mikilla muna og um það eru allir sammála nema þá stjórnarandstaðan. Það er rétt að það er mikil sveifla í bráðabirgðauppgjöri Hagstofunnar um landsframleiðslu milli ársfjórðunga. Hagstofan sjálf biður menn að hafa mikinn vara á þeim samanburði og telur að langtímameðaltöl, t.d. fyrri helmingur ársins sem slíkur, séu raunhæfari mælikvarði. Það eru miklar og óvenjulegar birgðabreytingar sem valda þessari tilfærslu en útkoman er engu að síður 2,5% hagvöxtur á fyrri helmingi ársins og ágætar horfur út frá hagvaxtarspánni fyrir þetta ár að hagvöxtur verði á bilinu 2,5–2,8%, þ.e. að spáin standist. Það er eiginlega allt sem teiknar til þess að þriðji ársfjórðungur verði góður, 

Frú forseti. Tölurnar um afkomu ríkisins eru einfaldlega sláandi, það er ekki hægt að orða það öðruvísi. Sökin liggur ekki öll hjá núverandi ríkisstjórn og vissulega hefur hrapið verið stöðvað en það er hin kraftmikla viðspyrna sem við söknum. Það er hún sem þjóðin kallar eftir. Hæstv. fjármálaráðherra talar um 2% hagvöxt og að það sé ásættanlegt. Hann hefur áður vísað til þess að það sé jafnvel sambærilegt við það sem er að gerast annars staðar í OECD. En vandamál okkar er að samdrátturinn var svo gríðarlegur að við þurfum miklu kröftugri viðspyrnu. Það er vandinn. Nú langar mig til dæmis að bera eitt undir hæstv. fjármálaráðherra. Er einhver von til þess að þeir flokkar sem fara með meiri hluta í þinginu geti komið sér saman um virkjun neðri hluta Þjórsár? Það er einn prófsteinn á það hvort ríkisstjórnin er samstiga þjóðinni í því að fá kraftmikla viðspyrnu héðan af þessum botni sem við höfum fundið eftir hrunið 2008. Er einhver samstaða um það í ríkisstjórninni 

Frú forseti. Hér var erlendur spekingur í heimsókn í gær eða fyrradag sem hafði með greiningu utan frá spáð ótrúlega glögglega fyrir um hrun íslenska hagkerfisins. Hvað sagði hann núna um ástandið á Íslandi? Hann bar saman nokkur lönd sem lent höfðu í sambærilegri bólu, Ísland, Bretland, Írland, Spán, Portúgal, Grikkland og Bandaríkin, og sagði: Ísland kemur best út, Ísland er að rísa fljótast á fæturna af þessum hagkerfum. Þær hagvaxtartölur sem ég nefndi eru einhverjar þær hæstu sem nú eru í gangi og spáð er innan OECD á þessu árabili. Það er rétt að það er heilmikið sem við ætlum okkur að vinna til baka. En það verður ekki gert með einni fjárfestingu. Það er svo ótrúlegur málflutningur að halda að þetta standi allt og falli með að það sé virkjað eitthvað á einu tilteknu svæði í landinu.  
            

Virðulegi forseti. Í gær voru fluttar margar ágætar ræður og málefni Stjórnarráðsins rædd töluvert mikið og töluvert fram eftir kvöldi. Ein ræða var sýnu athyglisverðust fyrir tengsl þess ræðumanns, hv. þm. Atla Gíslasonar, við fjármálaráðherra. Mig langar því að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um ákveðna hluti í þeirri ræðu. Hverju svarar fjármálaráðherra gagnrýni hv. þm. Atla Gíslasonar, flokksfélaga fjármálaráðherra, sem þingheimur, fjármálaráðherra o.fl., treysti til að fara með formennsku í svokallaðri þingmannanefnd sem skilaði svo af sér tillögum sem voru samþykktar samhljóða í þinginu? Hverju svarar hæstv. fjármálaráðherra þeirri gagnrýni þegar þingmaðurinn segir frumvarpið auka á foringjaræði og lausung? Hv. þm. Atli Gíslason rifjaði upp í ræðu sinni orð fjármálaráðherra frá umræðum um stjórnarráðsbreytingar 2007 þar sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra ræddi um nauðsyn formfestu og stöðugleika og að ná yrði samstöðu um þau mál, stjórnarráðsmálin, að þau væru ekki augnabliksmál eða málefni líðandi stundar. Þá nefndi núverandi fjármálaráðherra stjórnskipunina, stjórnarskrána, stjórnarfarsreglur, grundvöll stjórnsýslunnar o.fl. Hví hefur hæstv. fjármálaráðherra breytt um skoðun? Þarf ekki lengur samstöðu um svo mikilvæg mál? Hvað varð til þess að hæstv. fjármálaráðherra breytti gjörsamlega um skoðun frá árinu 2007 um hvernig eigi að vinna þessi mál? Við hljótum að vilja fá svör við því. Er það þannig, virðulegi forseti, að hæstv. fjármálaráðherra telji eðlilegt að krukka í þessi lög eftir hverjar kosningar? Það er nákvæmlega það sem verið er að bjóða upp á hér. Við hljótum því að kalla eftir útskýringum frá fjármálaráðherra til þingheims á þeim breytingum sem hafa orðið á skoðun hans á því hvernig eigi að vinna þessi mál og gagnrýni hv. þm. Atla Gíslasonar. Fjármálaráðherra bar þingmanninn svo sannarlega á höndum sér þegar hér var kynnt það sem kom út úr þingmannanefndinni. Hvað veldur sinnaskiptunum? 
            

Frú forseti. Ég veit ekki betur en að það standi yfir umræður um það dagskrármál sem hv. þingmaður kýs að gera að umtalsefni í óundirbúnum fyrirspurnatíma.

Má maður ekki spyrja?

Ég get vel tekið þátt í þeirri umræðu eftir atvikum. Ég get líka farið yfir það að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flutti tímamótaræðu í gær,  Deilurnar sem stóðu hér 2007 voru fyrst og fremst um það hvernig þyrfti að standa að og undirbúa breytingar í til dæmis ráðuneytum. Það er algerlega gild umræða út af fyrir sig og við höfum verið að læra og þróa þá aðferðafræði. Hér er undir hinn almenni lagarammi um fyrirkomulagið innan Stjórnarráðsins, hvernig því er skipað í stjórnskipulegu tilliti. Það er verið að gera umbætur á þeim lagaramma inn í hvern síðan falla breytingar sem að sjálfsögðu þarf að undirbúa vel og tryggja að heppnist vel eins og hefur tekist hjá þessari ríkisstjórn. Eða eru menn ekki almennt sammála um að stofnun hinna stóru ráðuneyta, innanríkisráðuneytisins og velferðarráðuneytisins, hafi tekist vel og margar fleiri 

Virðulegi forseti. Úr því að forseti kemur því ekki á framfæri við hæstv. fjármálaráðherra skal ég segja að íslenskan er málið sem maður notar í ræðustól. Það er eitthvað að hljómburðinum í salnum, frú forseti. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki heyrt það sem ég spurði hann um. Hvað hefur breyst í skoðunum fjármálaráðherra á því hvernig vinna eigi lög sem þau sem við erum að fjalla um? Hvað hefur breyst? Því þarf ekki samstöðuna núna sem hæstv. fjármálaráðherra talaði svo fjálglega um árið 2007? Er það virkilega þannig, frú forseti, að hæstv. fjármálaráðherra sé búinn að snúa baki við allri þeirri vinnu og því sem kom út úr þingmannanefndinni svokölluðu? Hvað með formfestuna sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sjálfur talað um, þar á meðal árið 2007, að þyrfti að vera til staðar? Þá hljótum við að spyrja okkur í framhaldinu: Hvað í ósköpunum er það sem liggur svona á að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra leggja allt í sölurnar til að klára þetta mál? Það er náttúrlega undarlegt að eftir því sem við tölum meira fjölgar málum á dagskránni. Það er nokkuð sem þarf að skoða. Hæstv. fjármálaráðherra hlýtur  
            

Frú forseti. Ég bið að sjálfsögðu þingheim velvirðingar á þeim ósköpum að mér skyldi verða það á að sletta hérna dönsku, það kann að vera af því að það eru spennandi þingkosningar í Danmörku í dag. Það er til ágæt íslensk útgáfa af þessu sama og það hljómar þá þannig að það þurfi tvo til að dansa tangó. Það næst ekki samstaða um mál nema það sé vilji til þess frá báðum hliðum. Deilurnar 2007 stóðu um frumvarp sem kom fram strax eftir stjórnarskipti og átti að keyra í gegn strax þá, á nokkrum dögum, og ráðast strax í þær breytingar. Hér er hins vegar á ferðinni frumvarp sem á sér langa meðgöngu og langan aðdraganda. Undirbúningsvinna er hafin, nefnd fer af stað í kjölfar þess að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kemur út, fer yfir málefni Stjórnarráðsins og skilar viðamikilli skýrslu um það á grundvelli þess sem þar kemur fram. Á þeim grunni verður síðan til frumvarp sem búið er að vera til umfjöllunar hér á þingi mánuðum saman. Í þessu frumvarpi eru engar slíkar breytingar, þetta er bara hinn almenni lagarammi. Inn í hann fylla menn 

Frú forseti. Nú er tekist á um staðsetningu á nýbyggingu öryggisfangelsis. Tillaga hæstv. innanríkisráðherra, um að byggja nýtt gæsluvarðhalds- og öryggisfangelsi á Hólmsheiði, kom eins og þruma úr heiðskíru lofti inn í þá umræðu þar sem ágæt sátt hefur lengi verið um að endurnýja gæsluvarðhaldsrými á höfuðborgarsvæðinu en byggja nýja öryggisálmu við Litla-Hraun. Á Litla-Hrauni hefur verið rekið öflugt öryggisfangelsi um áratugaskeið. Þessa sátt staðfesta fjárlög ársins 2011. Þar er til staðar 6. gr. heimild til stjórnvalda um að selja Kópavogsfangelsið og Hegningarhúsið og kaupa eða leigja eftir atvikum gæsluvarðhaldsrými í Reykjavík. Því hefur Alþingi aldrei tekið ákvörðun um að reisa annað öryggisfangelsi fyrir á 3. milljarð kr. innan sama félags- og atvinnusvæðis sem Litla-Hraun og Hólmsheiði eru svo sannarlega á, heldur hitt sem skýrt er kveðið á um og ég las upp áðan. Þá má nefna að í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem kom út í mars árið 2010, er metinn kostnaður við ýmsa kosti nýbygginga á fangelsisrýmum. Niðurstaðan er sú að kostnaður á hvern fanga á Litla-Hrauni, eftir stækkun um 44 rými, yrði 5,8 millj. kr. en í nýju fangelsi á Hólmsheiði, upp á 40 rými, 7,8 millj. kr. Nú hafa hins vegar borist fréttir af öðrum útreikningum sem draga fram aðrar niðurstöður, og þá sérstaklega út frá ferðakostnaði sem er hins vegar að mestu bundinn við gæsluvarðhaldsfanga og næðist hann því sjálfkrafa niður með því að endurnýja gæsluvarðhaldsrými í Reykjavík. Það er því sérstakt að þessir nýju reikningar hafi ekki verið kynntir opinberlega í heild sinni á Alþingi eða annars staðar. Ég spyr ráðherra: Er ekki nauðsynlegt fyrir framhald málsins að málið berist Alþingi með formlegum hætti? Er ekki nauðsynlegt að Alþingi meti formlega og faglega fjárhagsleg rök fyrir staðsetningu á nýrri öryggisálmu og taki síðan ákvörðun út frá því? Það er til dæmis einboðið að láta nýjan og óháðan aðila meta málið út frá þessum tveimur forsendum. En allar ákvarðanir 

Hæstv. forseti. Allar götur frá því á sjötta áratug síðustu aldar hafa verið uppi áform um að reisa nýtt fangelsi. Deilur hafa hins vegar alltaf komið í veg fyrir að slík áform yrðu að veruleika. Menn hefur greint á um það hvar eigi að reisa fangelsið, hvort reisa eigi það á Litla-Hrauni eða bæta þar við byggingum. Í aðdraganda hrunsins, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kann að muna, voru uppi áform hjá þáverandi ríkisstjórn um að reisa fangelsi á höfuðborgarsvæðinu í tengslum við smíði nýrrar lögreglustöðvar. Síðan var horfið frá þeim ákvörðunum og lagst yfir hagkvæmnisútreikninga þar sem leitað var til bestu sérfræðinga. Þær skýrslur liggja allar fyrir og eiga allar að vera aðgengilegar. Þær eiga að sjálfsögðu að vera Alþingi Íslendinga aðgengilegar. Við munum sennilega ræða þessi mál nánar í utandagskrárumræðu um þetta málefni sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur óskað eftir að fari fram og fer fram kl. hálftvö í dag, eftir því sem ég best veit.

Frú forseti. Ég var einmitt að kalla eftir því að fram fari málefnaleg umræða á Alþingi um forsendur fyrir öllum þessum kostum. Kynntir hafa verið útreikningar frá árinu 2010 og aftur nýir útreikningar núna sem virðast ganga í ólíkar áttir og vel má vera að hægt sé að finna samhljóm í þeim báðum. En við þurfum að fá forsendurnar hingað inn, ræða málið út frá öllum hliðum. Alþingi tæki síðan ákvörðun um það, í gegnum fjárlög núna í haust, og mögulega með öðrum hætti, hvaða leið sé best að fara, þá upphaflegu leið sem til dæmis var í tillögum að byggja nýtt komu- og gæsluvarðhaldsrými í Reykjavík en öryggisálmu áfram við Litla-Hraun á Eyrarbakka eða þá leið sem ráðherrann leggur til. Þetta fer allt eftir forsendum hvað varðar fjármálalega útkomu og fagleg rök fyrir hvoru tveggja. En þetta þarf að fara yfir á Alþingi og ræða ítarlega og málefnalega og taka síðan ákvörðun að því ferli öllu gengnu.

Hæstv. forseti. Ég hef verið upplýstur um að sú utandagskrárumræða um þetta málefni sem ég taldi að ætti að eiga sér stað nú síðdegis hefur verið felld niður af stjórn þingsins þannig að þar fór ég villur vegar. Ég tek undir að það er alveg sjálfsagt að Alþingi fái aðgang að öllum þeim útreikningum sem ríkisstjórnin byggir tillögur sínar á, að sjálfsögðu.

Virðulegur forseti. Ég vil ræða við hæstv. fjármálaráðherra um aðkomu hans að svokölluðu Magma-máli. Ég vitna til minnisblaðs, frá 12. mars 2010, sem liggur fyrir í gögnum sem mér hafa borist um þetta mál. Þar segir meðal annars: „Ákveðin óvissa er um framhald fjárfestingar Magma, annars vegar þar sem nefnd um erlendar fjárfestingar hefur ekki skilað niðurstöðu og hins vegar vegna þess að Íslandsbanki vill fá staðfestingu á því samkomulagi sem fjármálaráðherra og Ross Beaty gerðu með sér um að Magma mætti eiga allt að 50% hlut í HS Orku á móti innlendum aðilum.“ Í bréfi til hæstv. fjármálaráðherra frá Ross Beaty, frá 2. september 2009, kemur fram að Ross Beaty skilji fullkomlega hæstv. fjármálaráðherra þegar hann geri þá kröfu að Magma eigi ekki meira en 50% í HS Orku. Þetta gerist á sama tíma og í þjóðfélagsumræðunni og í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni er verið að tala um að vinda ofan af mögulegum fjárfestingum erlendra aðila í þessum fyrirtækjum. Þetta gerist á sama tíma og samþykktin liggur fyrir hjá Vinstri grænum, að hæstv. fjármálaráðherra er að vinna með þessum hætti. Ég vil inna fjármálaráðherra eftir þessu máli, hver hans viðbrögð eru og af hverju vinnubrögðin hafa verið með þessum hætti og hvort hann hafi gert þetta samkomulag. Það liggja einnig fyrir drög að samkomulagi sem fjármálaráðuneytið sendi til Magma á þessum tíma þar sem áhersla er lögð á að allri orku suður frá verði beint í aðrar áttir, unnið verði að því að víkka út kaupendahóp Magma og fyrst og fremst horft til umhverfisvæns iðnaðar.

Frú forseti. Við áttum ágætan fund í iðnaðarnefnd í gærmorgun þar sem við fórum rækilega yfir þetta mál og öllum þeim spurningum sem hv. þingmaður ber upp var svarað. Þar kom fram að ekkert samkomulag hefði verið gert og það væri oftúlkun og allt of sterkt orðalag í þessum tölvupósti sem hv. þingmaður vitnar í og öll gögn málsins sýna það. Hið rétta er að þreifingar áttu sér stað í lok ágústmánaðar 2010 þar sem látið var á það reyna hvort viðkomandi aðili stæði við það sem hann sagði upphaflega þegar hann kom til landsins að áhugi hans stæði ekki til annars en vera þá lítill minnihlutaeigandi í þessu fyrirtæki. Hann væri á höttum eftir samstarfi við Íslendinga og þekkingu þeirra á sviði jarðhitanýtingar. Í ljósi óvissrar stöðu málsins var kannað hvort möguleiki væri að ganga frá því fyrir fram að hann mundi aldrei ásælast forræði eða meiri hluti í þessu fyrirtæki samtímis því sem þreifingar fóru fram milli ríkisins, sveitarfélaga og lífeyrissjóða um það hvort hægt væri að mynda sterkan innlendan eigendahóp sem gæti tryggt innlent forræði og meirihlutaeign í þessu fyrirtæki. Ekki reyndust forsendur fyrir slíku samkomulagi vegna þess að það kom á daginn meðal annars að hinn erlendi aðili hafði áhuga á því að eignast að lágmarki 50% og stjórnunarlegt forræði í fyrirtækinu. Sömuleiðis var ljóst að það þyrfti meiri tíma til að ná saman þessum innlenda eigendahópi og vinna það mál betur. Frá þessu, frú forseti, skýrðu ráðuneytin í sameiginlegri fréttatilkynningu 31. ágúst 2010. Það er því stórkostlega fyndið að hvort heldur sem er Morgunblaðið eða hv. þm. Jón Gunnarsson skuli vera að reyna að skálda þetta upp sem einhver ný tíðindi. Það var greint frá því opinberlega hvað í gangi væri af hálfu stjórnvalda með fréttatilkynningu 31. ágúst 2010. Það er öll leyndin sem var yfir þessu máli. En menn geta auðvitað haldið áfram að fiska með sína ryðguðu öngla í hvaða gruggvatni sem þeir vilja mín vegna.

Virðulegi forseti. Íslandsbanki hafði þessar upplýsingar. Ég spyr þá hæstv. ráðherra: Hvað var gert af fjármálaráðuneytinu til að leiðrétta þær? Það stendur í bréfi frá Ross Beaty, svo að ég lesi það á ensku: „I understand loud and clear that you do not want us to go over 50% of HS Orka and I will respect that.“ Þetta stendur hér svart á hvítu og er síðan staðfest í þessu minnisblaði, og þetta kemur ekki fram í umræddri fréttatilkynningu. Í þessum drögum að samkomulagi, frá því í ágúst 2009, segir einnig að leita skuli annarra leiða til að selja orku frá HS Orku á Suðurnesjum. Leita skuli leiða til að finna aðra kaupendur sem eru í umhverfisvænum iðnaði. Ég spyr þá hæstv. ráðherra: Á þeim tíma sem hann var búinn að gera stöðugleikasáttmálann við atvinnulífið, á þeim tíma sem hann var með yfirlýsingar á Suðurnesjum og hér í þinginu um enga aðkomu ríkisstjórnarinnar að þessu máli, og að ríkisstjórnin legði áherslu á að byggja upp álverið í Helguvík, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Mér þykir ágætt að hafa þann vitnisburð frá nefndum Ross Beaty að hann hafi skilið mig og það er ekkert leyndarmál að ég sagði honum að ég mundi gera það sem í mínu valdi stæði til að reyna að tryggja að hann næði aldrei meiri hluta og forræði í þessu fyrirtæki, ég væri á móti því. Ég hef þá eina sönnun þess að ég hef reynt að gera eitthvað í málinu og öfugt við ýmsa aðra sem hafa haft hátt um þetta en kannski ekki lagt mikið af mörkum þegar upp er staðið. Ég tók þetta mál í fangið en mér bar engin skylda til þess. Það var vegna þess að mér fannst blóðugt að horfa upp á það að þetta þriðja stærsta orkufyrirtæki landsins gengi okkur úr greipum með þessum hætti. Öfugt við marga aðra reyndi ég þó að gera eitthvað og hvað hef ég fengið nema skammir og svikabrigsl fyrir það? Það var ekki þannig. Það var Ross Beaty sjálfur sem að eigin frumkvæði ræddi um æskilega framtíðarþróun í orkunýtingarmálum og hann er sennilega ekki alvitlaus bisnessmaður vegna þess að hann áttaði sig á því að það gæti verið vænlegt fyrir fyrirtæki, sem hann hafði áhuga á að fjárfesta í og var búinn að fjárfesta í, að eiga úr breiðum viðskiptavinahópi að velja sem gæti borgað sæmilegt verð fyrir rafmagnið. Þarna var verið að vísa til æskilegrar framtíðarþróunar og viðskiptasambönd fyrirtækisins HS Orku við núverandi aðila sína bar aldrei á góma í þessum viðræðum, aldrei. Það staðfestu þrír menn á fundi iðnaðarnefndar í gær, sá sem hér stendur, ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins og ráðuneytisstjóri iðnaðarráðuneytisins. En það dugar ekki hv. þm. Jóni Gunnarssyni þegar hann er hér í sínum leik.

Frú forseti. Ég kem upp í þessum fyrirspurnatíma til að eiga orðastað við hæstv. velferðarráðherra um málefni Heilsustofnunarinnar í Hveragerði. Málefni hennar hafa verið til umfjöllunar í fjölmiðlum undanfarna daga vegna þess að þar hefur verið tekin ákvörðun um að segja upp öllum starfsmönnum stofnunarinnar frá og með næstu áramótum vegna þess að þjónustusamningur við ríkið rennur út um áramót og að engar raunverulegar viðræður séu í gangi við ráðuneytið um áframhaldandi samning. Mér finnst mjög miður að heyra þetta. Ég tel að á þeirri stofnun sé rekin mjög góð og mikilvæg heilbrigðisþjónusta, fyrirbyggjandi heilbrigðisþjónusta. Þarna er um að ræða starfsemi sem heldur fólki fyrir utan bráðastofnanir með endurhæfingu og forvörnum, starfsemi sem er óumræðilega að spara heilbrigðiskerfinu verulega fjármuni að þessu leyti. Í fréttatilkynningu frá velferðarráðuneytinu segir að 4. júlí sl. hafi ráðherra fundað með forsvarsmönnum Heilsustofnunarinnar og gert grein fyrir afstöðu sinni. Einnig kemur fram af hálfu ráðuneytisins að það hafi komið á óvart að stofnunin telji nauðsynlegt að grípa til hópuppsagna við þær aðstæður sem nú eru. En mér finnst skiljanlegt að stofnunin, sem ekki hefur samning eftir áramótin og ef rétt er að engar viðræður séu í gangi, telji sig knúna til að grípa til slíkra varúðarráðstafana. Ég vil því spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort ráðherrann geti upplýst um hvaða fundi hann hefur átt og hvenær hann fundaði síðast með Heilsustofnuninni. Hvort hann geti veitt fyrirheit um að ekki standi annað til en að endurnýja þjónustusamning við Heilsustofnunina og hvort hann geti ekki veitt fyrirheit um að hin mikilvæga heilbrigðisstarfsemi verði tryggð sem og starfsöryggi starfsmanna.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að málefni Heilsustofnunarinnar í Hveragerði hafa verið töluvert í brennidepli í fjölmiðlum. Einhverra hluta vegna er það þannig með einstakar stofnanir sem eru sjálfseignarstofnanir og eru reknar sjálfstætt, að það vill gjarnan fara í fjölmiðla þegar eitthvað bjátar á og það virðist þurfa koma fyrst og fremst fram þar. Málið er að stofnunin hefur verið rædd á undanförnum árum í sambandi við fjárlagagerðina og þar hefur þurft að taka á málum alveg eins og annars staðar í heilbrigðiskerfinu í sambandi við hagræðingu. Heilsustofnunin hefur gert það með myndarbrag og staðið við skuldbindingar sínar þar. Samningurinn við stofnunina rennur út um áramót og þess vegna hefur verið umræða um með hvaða hætti framlengja eigi þann samning. Það hefur verið rætt ítrekað í ráðuneytinu, tvisvar eða þrisvar sinnum af mér en síðast 4. júlí eins og kom fram hjá hv. málshefjanda. Þar var á fundi sem var að frumkvæði þingmanna óskað eftir því að ráðuneytið gæfi einhverjar yfirlýsingar eða skoðað yrði hvernig ætti að taka á málefnum stofnunarinnar. Þar sagði ég mjög skýrt að engin áform væru um að breyta samningum við Heilsustofnunina í Hveragerði og að ganga ætti til samninga við hana. Við mundum hugsanlega fara þar með einhverjar skýrari línur um í hverju verkefnið væri falið, þ.e. hvaða verkefni stofnunin hefði innan kerfisins. Þær forsendur mundum við vinna og ég gaf þá yfirlýsingu líka að stofnunin mætti ekki eiga von á neinni annarri meðferð en aðrar heilbrigðisstofnanir, þ.e. lækkun um 2–3% sem talað hefur verið um. Þetta hefur alveg legið fyrir. Þess vegna kom mér það mjög á óvart að menn skulu vera að fara í uppsagnir á starfsfólki því það er ekkert í pípunum annað en að þessi stofnun verði starfandi áfram. Mér finnst það ekki sæmandi að beita uppsögnum með þessum hætti til að pressa á samninga. Þetta verður auðvitað að hafa sitt ferli. Búið er að vinna þessi gögn núna um hvernig eigi að fara í samningana. Það eru Sjúkratryggingar Íslands sem vinna samningagerðina við Náttúrulækningafélagið en ekki ráðherra.

Frú forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu ráðherrans en ég vil að gefnu tilefni - vegna þess að í umræðunni hefur nokkuð verið talað um það hvort hér sé raunveruleg heilbrigðisstarfsemi á ferðinni, ég hef séð það í ýmsum frásögnum og fréttum - spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála því að þar sé heilbrigðisþjónusta veitt. Ég þekki starfsemina að því að þar er lögð áhersla á endurhæfingu eftir sjúkdómsmeðferðir, stuðning vegna andlegra veikinda, öldrunarmeðferð og almenna heilsueflingu og forvarnir. Það er í mínum huga skýr heilbrigðisstarfsemi. Ég vil fá staðfestingu frá hæstv. ráðherra um að hann sé sama sinnis og jafnframt hvetja hann til að vinda bráðan bug að því að eyða allri óvissu um þá starfsemi því að hópuppsagnir starfsmanna byggjast á því að samningar eru ekki fyrir hendi. Það er bersýnilegt að forsvarsmenn þeirrar stofnunar sjá það ekki alveg gerast á næstunni að slíkir samningar náist og þess vegna eru þeir að grípa til þessara varúðarráðstafana. Ég heiti á hæstv. velferðarráðherra að taka af allan vafa í þessu efni.

Hæstv. forseti. Heilsustofnunin í Hveragerði hefur verið skilgreind sem heilbrigðisstofnun og er það í fjárlögum og nýtur stuðnings sem slík. Þar er að vísu rekin borgandi starfsemi líka, þ.e. starfsemi þar sem aðilar borga þjónustuna að fullu. Hún hefur verið notuð sem hvíldarúrræði og hefur ekki verið flokkuð sem heilbrigðisþáttur. Það er auðvitað hluti af samningagerðinni að við erum að kaupa þá þjónustu sem snýr að heilbrigðiskerfinu og þá þjónustu sem snýr að endurhæfingu, taka við sjúklingum sem hafa verið í aðgerðum á Landspítala o.s.frv. og það er hluti af því sem þarf að fara fram í viðræðunum við viðkomandi aðila. Aftur á móti væri það undarlegt ef ég sem ráðherra gæfi út fyrir fram að það muni verða gengið frá samningum. Það er jafnfáránlegt að viðkomandi aðilar sem hafa fengið yfirlýsingu ráðherra beint í votta viðurvist skuli gefa sér að ólíklegt sé að samningar náist. Hvaða stofnun á Íslandi hefur verið sett út á klakann fyrirvaralaust með breytingum? Það hefur bara aldrei gerst og það stendur ekki til. Því þarf ekki að beita uppsögnum varðandi þetta mál og það kemur mér mjög á óvart og ég harma það. En þessi stofnun mun lifa áfram og við munum ná samningum en það er auðvitað ekki alveg óháð því hvaða kröfur menn gera.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Virðulegi forseti. Það er hreint með ólíkindum að hæstv. forseti sé eina ferðina enn að leita heimildar þingsins til að lengja þingfund þegar fullkomin óstjórn er á þingstörfunum. Á það hefur verið bent ítrekað í umræðum síðustu daga að ekki hefur verið haldinn fundur með þingflokksformönnum síðan á mánudaginn um þingstörfin. Það liggur ekkert fyrir um hvernig á að klára þingstörfin, nema það að við höfum starfsáætlun sem segir að þetta eigi að vera síðasti dagurinn. Þá dúkka upp 46 mál og enn bætist við listann. Ekkert samráð er haft við stjórnarandstöðuna. Frú forseti. Ég verð að segja að stjórn hæstv. forseta á Alþingi Íslendinga er fyrir neðan allar hellur. Mér þykir mjög leitt að segja það vegna þess að ég hef hingað til talið virðulegan forseta, þann sem situr í forsetastóli, vera fulltrúa okkar þingmanna allra. Hvernig er samráðið, frú forseti? Hvenær ætlar frú forseti að kalla saman þingflokksformenn og koma einhverju skikki á þessa hluti?

Forseti vill minna hv. þingmenn og formenn þingflokka á að forseti lýsti því yfir á síðasta fundi með þingflokksformönnum að hann gerði ráð fyrir kvöldfundum alla þessa viku. 

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við þessa atkvæðagreiðslu því að venja er til að forseti sendi út skilaboð til að gera þingmönnum viðvart um að atkvæðagreiðsla sé í bígerð. Það var ekki gert. Ég vil líka gera athugasemd við það að við séum að fara hugsanlega inn í kvöldið og nóttina. Ég er ekki að kvarta undan því að þurfa að vera hér í nótt heldur vegna þess að við erum enn ekki búin að fá neina skýringu á því frá forseta þingsins, forsætisráðherra eða öðrum sem virðast halda um stjórnartaumana hvers vegna í ósköpunum þetta mál sem við erum að ræða fram á nótt, gerðum það í nótt af mikilli gleði og ánægju, skuli vera málið sem á að klára í september. Það er alveg furðulegt. Þessar skýringar þurfa að koma fram, forseti. Í þriðja lagi er ég með fimm atriði sem ég þarf að ræða við hæstv. forseta á næsta þingflokksformannsfundi með forseta og ég óska eftir því að forseti tilkynni okkur hvort það standi til að halda slíkan fund eða hvort þingflokksformenn geti bara gleymt því að þurfa að hitta forseta á þessu þingi.

Forseti. Nú er svo komið að ég skammast mín fyrir að tilheyra hópi alþingismanna. Ég skammast mín fyrir það karp sem hér fer fram algerlega án tilgangs og án þess að menn setjist niður og reyni að finna lausn á vanda þjóðarinnar. Á dagskrá eru 46 mál. Það þarf blöð í sérstakri stærð, þetta kemst ekki á lengur á A-4 blað. Ekki hefur verið fundað með þingflokksformönnum síðan á mánudag, það eru ekki haldnir fundir með forustu flokkanna. En við þurfum að taka öll höndum saman, hætta þessu bulli og fara að vinna saman. Það er svo mikið í húfi. Við getum ekki leyft okkur að haga okkur svona.

Hæstv. forseti. Tilefni athugasemda minna við tillögu hæstv. forseta um kvöld- eða næturfund í kvöld byggir á því að hér er uppi töluverður vandi í þinginu sem hæstv. forseti getur a.m.k. átt þátt í að leysa því að hæstv. forseti ákveður dagskrá þingsins. Það virðist vera að vandinn sé frekar að aukast en minnka. Dagskrá þingsins í gær var að mínu mati fullkomlega óraunhæf. Í dag sýnist mér vera líklega 15 mál í viðbót á dagskrá þingsins. Ég held að rót vandans liggi í fullkomnu vanmati á því hvaða umræður þurfa að eiga sér stað um einstök mál, fullkomnu ofmati á mikilvægi einstakra mála sem hér eru umdeild. Eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hlýt ég að spyrja hvaða dagsetningar það eru, hvaða efnisatriði máls það eru sem gera það að verkum að stjórnarráðsmálið þurfi að fá afgreiðslu í þessari viku eða þeirri næstu. Enginn hefur upplýst mig um það. En hæstv. forseti sem tekur ákvörðun um að setja þetta fremst á dagskrá hlýtur að geta upplýst okkur um það.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að þetta er svo sem ekki til mikils sóma hvernig gangurinn er í þinginu þessa dagana. En forseta er vissulega vandi á höndum. Hér mótmæla dagskránni sömu þingmennirnir og eru að kalla eftir því að fá meiri tíma til að setja fram sjónarmið sín um það dagskrármál sem er til umræðu. Auðvitað ætluðum við að ljúka störfum í dag en þegar kallað er eftir því af þingmönnum Framsóknar og Sjálfstæðisflokks að tjá sig frekar en þeir hafa þegar gert í nokkur hundruð ræðum, í 40 klukkustunda löngum umræðum um þetta stjórnarráðsmál þá er það auðvitað skylda forseta að reyna að verða við því og skapa svigrúm til þess, að þeir geti enn frekar komið að sjónarmiðum sínum í málinu og þannig neytt þess réttar sem þeir hafa og er ekki hægt að gera neinar athugasemdir við að þeir nýti sér. En ég held að það væri öllum 

Virðulegi forseti. Alþingi er svo sannarlega enginn venjulegur vinnustaður. Starf okkar felst að miklu leyti í því að tala og ræða málin. Oft er umræðan heilbrigð og í góðum takti við heilbrigðar umræðuvenjur og góðar rökræður sem leiðir til sameiginlegrar niðurstöðu. En það á ekki alltaf við. Mismunandi lífssýn og hugmyndafræði okkar veldur því að ekki er alltaf hægt að ná sameiginlegri niðurstöðu. Fyrir utan þennan virðulega hornstein lýðræðisins þýðir það oftast að menn dragi saman áhersluatriði sín og rök, leggi þau fram og viðurkenni að þeir verði ekki sammála og hlíti síðan lýðræðislegri niðurstöðu. Ég velti því fyrir mér nú sem aldrei fyrr hvort ekki megi nýta svipaða aðferðafræði í löggjafarsamkomunni og þeir sem hér hafa talað fyrir nefndarálitum í stjórnarráðsmálinu eða aðrir forustumenn stjórnmálaaflanna í þinginu safni saman rökum sínum í 20–40 mínútna ræðum og leggi síðan málið í dóm þingsins til lýðræðislegrar niðurstöðu. 

Frú forseti. Við erum að ræða 2. mál á dagskrá ansi ítarlega, þ.e. stjórnarandstaðan. Þetta er samt engin umræða vegna þess að enginn er til svara. Fram hafa verið bornar heilmargar spurningar, nákvæmar spurningar, heilmargar hugmyndir sem ég reifaði og ekkert hafa verið ræddar frekar, mörg sjónarmið hafa komið fram, en engin svör. Framsögumaður málsins fer að tala hér í andsvari um vandamál Framsóknarflokksins. Ég bað um að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, svaraði því hvort hann styddi þetta mál. Hann hefur ekki tekið þátt í umræðunni. Ég spurði Jóhönnu Sigurðardóttur í gær hvernig hún mundi beita þessum lögum. Ekkert svar. Ég spurði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, hvort hann styddi það að verkefni Evrópusambandsins yrðu tekin frá honum. Ekkert svar. Þetta er engin umræða, frú forseti.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu eru mörg dæmi um að málin séu rædd ítarlega á þingi og þarf kannski ekki að leita mjög langt aftur til að finna dæmi um slíkt. Sú umræða sem á sér stað um stjórnarráðsmálið er ekki komin hálfa leið miðað við sum þeirra mála þannig að kannski er ekki enn komið að því að hægt sé að skamma okkur þingmenn fyrir að við séum að ræða málið of ítarlega og of mikið. Þegar við erum í tímapressu, sem við erum klárlega samkvæmt starfsáætlun þingsins, er mjög sérkennilegt að vera með mjög umdeilt mál á dagskrá, mál sem þarfnast ítarlegrar umræðu, og það án þess að nokkrar skýringar liggi fyrir á því að það liggi á að afgreiða það, engar dagsetningar eða eitthvað slíkt. Það er það sem við erum að ræða, af hverju slíkt mál er haft í forgrunni. Ég vil skora á hæstv. forseta að kanna möguleikana á því að þetta mál sé einfaldlega tekið af dagskrá þannig að við getum farið að ræða hin málin, afgreiða þau þá eftir því sem við best getum. Við getum að sjálfsögðu væntanlega ekki afgreitt þau öll en að taka þau mál sem við svo sannarlega getum afgreitt og liggur á. Það er komið mál til að við förum að tala um málin sem skipta þjóðina máli, fólkið og fyrirtækin en það er ekki verið að gera vegna þess að 

Frú forseti. Ekki er hægt að halda öðru fram en að við 2. umr. þessa máls hafi það hlotið mjög ítarlega umræðu, trúlega 10–20 sinnum lengri en alla jafna við frumvörp í 2. umr., og alveg útilokað annað en staðhæfa að málið hafi verið rætt ítarlega út frá öllum hliðum og allir þeir sem það vilja og kjósa hafi komið sjónarmiðum sínum rækilega á framfæri. Þá stendur eftir að ef stjórnarandstaðan getur ekki sætt sig við það, þegar málið hefur fengið jafnítarlega umræðu, að það fái lýðræðislega lúkningu, að það gangi til atkvæða og meiri hluti alþingismanna ráði niðurstöðu þess að þessari ítarlegu og löngu umræðu genginni. Þá hlýtur það að vera markmið stjórnarandstöðunnar að reyna að þvinga málið út í ljósi þess að septemberþingi verður að ljúka núna fyrir 1. október þegar nýtt þing er sett og beita þannig málþófinu til að koma málinu fyrir kattarnef en að fá ekki lýðræðislega niðurstöðu. Ég skora á stjórnarandstöðuna, að því gengnu að menn nái ekki saman um málamiðlun, að ljúka þessu í dag þannig að hægt sé að ganga til atkvæða svo að málið fái lýðræðislega niðurstöðu.

Frú forseti. Sem tiltölulega ungur þingmaður í starfi þá er mér skapi næst núna að ganga út úr þessum þingsal og mæta ekki aftur til starfa fyrr en þingið er orðið starfhæft. Hér heldur stjórnarandstaðan þinginu í gíslingu, hindrar þingstörf í krafti minnihlutavalds, heimtar rýmri tíma en kvartar um leið undan lengd þingfunda. Við höfum þingsköp, við höfum forsætisnefnd og formenn þingflokka sem ráða ekkert við stöðuna, virðist vera. Þingið er orðið að athlægi í augum þjóðarinnar og stjórnarandstaðan er vísvitandi, held ég, að sverta ásýnd þingsins til að sverta um leið ásýnd stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnarinnar. Þetta er ömurleg aðferðafræði, hún er gersneydd málefnalegu innihaldi og ögrun við lýðræðisskipan þingræðisins.

Frú forseti. Tillaga forseta er sjálfsögð og eðlileg og fundarstjórn er með ágætum og sú eina sem hún getur verið. Þegar hv. þingmenn hafa mikla þörf fyrir að tjá sig ítarlega um mál þá sýnir forseti því skilning og skapar til þess svigrúm í fundarhaldinu með því að hafa lengri fundi. Hv. þingmenn sem hafa þessa miklu og ríku tjáningarþörf í málinu hljóta að vera forseta þakklátir. Ég bjóst við að menn væru almennt að biðja um orðið, þeir sem vilja ræða þetta mál, til að þakka forsetanum fyrir að standa svona að fundarstjórninni að orðið sé við óskum þeirra. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að sú skylda hvílir á þessu Alþingi að sýna þjóðinni að það sé verkum sínum vaxið og ljúki því sem hér liggur fyrir með sómasamlegum hætti þannig að hér sé ekki verkleysi uppi. Það liggur fyrir að stjórnarliðar, og ekki síst við forsætisráðherra fyrir hönd stjórnarflokkanna, höfum ítrekað boðið forustumönnum stjórnarandstöðunnar málamiðlanir í þessum erfiðustu deilumálum. Einstakir hv. þingmenn, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir og Siv Friðleifsdóttir, hafa að eigin frumkvæði lagt fram tillögu til sátta þannig að það er ríkur vilji meðal stjórnarliða og stórs hluta þingmanna til að leysa þessi mál á farsælan hátt með sanngjörnum málamiðlunum. En hann hefur ekki dregið nógu langt gagnvart öllum og við það situr.

Frú forseti. Ég sit sem einn 63 þingmanna og lít á það sem skyldu mína að taka afstöðu til mála, greiða um þau atkvæði. Ég lít svo á að það sé réttur minn líka að fá að greiða atkvæði um mál atkvæði og ég lít svo á að það sé lýðræðisleg skylda okkar að leiða ágreiningsmál til lykta með því að greiða um þau atkvæði. Varðandi dagskrá þingsins, og það mál sem hefur helst verið til umræðu, breytingar á Stjórnarráði Íslands, þá hef ég fyrir mitt leyti komist að niðurstöðu. Ég hef vegið og metið gögn málsins og er fyrir mitt leyti reiðubúinn að ganga til atkvæða um þetta mál. Auðvitað vakna áleitnar spurningar þegar maður horfir á þingstörfin og fylgist með þeim, hvort verið sé að vega að þessum rétti mínum, hvort verið sé að hindra mig sem þingmann í að axla skyldur mínar og taka afstöðu til mála. Mér finnst þetta vera spurning sem við verðum öll að spyrja okkur. Hún blasir við. Varðandi kvöldfundinn þá skulum við bara segja að það blasir greinilega við að ekki eru allir þingmenn komnir á þann stað að þeir séu reiðubúnir að greiða um málið atkvæði og þurfa að tala meira, og þá finnst mér sjálfsagt að leyfa kvöldfund.

Virðulegi forseti. Ég held að þessi umræða sé að verða nokkuð sérstök. Nú koma hv. þingmenn hingað í fullri alvöru og tala um það eins og það sé einhver sérstakur réttur þeirra að fá að greiða atkvæði um mál þegar þeir vilja. Hvaða tal er þetta? Það sem er í gangi er það að ríkisstjórnarmeirihlutinn forgangsraðar málum. Ég hvet ykkur til að skoða þau 46 atriði sem eru á dagskrá. Ég fann eitt sem hugsanlega getur nýst heimilunum, mál nr. 22. 

Virðulegur forseti. Forseti leggur fram tillögu um kvöldfund, það er samkvæmt þingsköpum. Samkvæmt þingsköpum er líka heimild til að ræða mál í lengri tíma en þingsköp segja til um. Það er farið að þingsköpum í umræðum um Stjórnarráðið. Það er líka réttur þingmanna að geta greitt atkvæði um mál þegar umræðu er lokið en það skýtur skökku við, frú forseti, að í málamiðlunartillögu, sem lögð er fram í þessu máli, sem heitir Stjórnarráðið, er lagt til að ekki sé farið að þingsköpum. Þess vegna finnst mér það umræðuvert ef málamiðlunin felst í því að þingmenn eigi ekki að fara að þingsköpum og breyta eigi umræðuhefðinni sem málamiðlun í þessu máli. Það stangast á við þingsköp en beiðni forseta um fund stangast ekki á við þingsköp.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún segir að forseti hafi misst ákveðna stjórn á störfum í þinginu. Það var augljóst í gær og á alveg sérstaklega við gagnvart stjórnarþingmönnum sem komu hér upp og uppnefndu forseta Íslands, töluðu um greindarskerta þingmenn og töluðu um geðklofa þingmenn. Forseti brást ekki við með því að víta þá þingmenn fyrir þessi ummæli, hann brást ekki við með þeim hætti. Virðulegi forseti. Það er augljóst að þarna hefði átt að víta þingmenn. Umræðan var orðin þannig í gær að full ástæða er til að kæla þetta mál og reyna að ná um það frekari sátt. Ég vil hvetja virðulegan forseta til að fresta umræðu svo að við getum snúið okkur að öðrum málum og jafnframt að gefa sérstaklega þingmönnum stjórnarflokkanna tækifæri til að hlusta á tímamótaræðu í þessu máli sem Atli Gíslason flutti, eina af mörgum góðum ræðum sem hafa verið flutt um þetta mál. 

Forseti minnir á að hér er verið að ræða atkvæðagreiðslu um tillögu forseta um lengri þingfund.

Frú forseti. Ég ræði enn 2. mál á dagskrá af 46 og umræðan hefur verið þannig að það er eins og menn séu að tala út í loftið eða tala við stein. Engu er svarað, ekki einu sinni framsögumaður málsins hefur svarað því hvort það sé galli í breytingartillögum meiri hlutans sem bent hefur verið á. Við fáum ekki heldur svör við því þegar hv. þm. Atli Gíslason segir að grundvöllurinn fyrir frumvarpinu sé ekki til staðar, því er ekki svarað heldur. Ég fæ ekki að vita það sem ég held að allt Alþingi ætti að fá að vita, hvernig hæstv. forsætisráðherra ætlar að nota þessi lög. Við fáum ekki að vita það. Ætlar hún að taka Grímsstaði á Fjöllum frá innanríkisráðherra til sjálfrar sín til að taka ákvörðun? Ætlar hún að taka Evrópusambandsaðildina frá hæstv. sjávarútvegsráðherra? Ætlar hún að taka hvalveiðar frá sjávarútvegsráðherra? 

Frú forseti. Auðvitað er það fásinna og hrein bábilja að hér sé verið að keyra mál í gegn. Þetta mál hefur verið rætt í tugi klukkustunda og með hundruðum athugasemda. Menn eru greinilega mjög misjafnlega tilbúnir í tiltektina í þessu samfélagi og gjalda greinilega varhuga við henni í þessari umræðu. Þetta mál snýst fyrst og fremst um lýðræðislegar umbætur að mínu viti og fleiri í þessum sal og við skulum koma þessu máli til nefndar á milli 2. og 3. umr. Hverjir eru hér innan dyra hræddir við lýðræðislega lyktir þessa máls? Hverjir skyldu það vera? Eru það gömlu valdaflokkarnir? Eru að gömlu lýðræðisflokkarnir sem svo eru kallaðir á tyllidögum? Hverjir eru hræddir við lýðræðislega niðurstöðu þessa máls? Þeir gefi sig fram. 
            

Frú forseti. Mér finnst lítið leggjast fyrir hreystimennin í stjórnarandstöðunni að þola ekki að vaka tvær nætur í röð. Þau munu þá lítt duga til að stjórna landinu, enda stendur sem betur fer ekki til að þau taki við stjórnartaumunum. 
             Ég kem hins vegar hingað upp til að hrósa stjórnarandstöðunni. Mér finnst ánægjulegt að hún skuli koma ærlega til dyranna eins og hún er klædd. Menn segja það bara hreint út að þeir séu í málþófi. Það sagði hv. þm. Jón Gunnarsson í gær. Þá verða menn hins vegar að gera sér grein fyrir því ef þeir notfæra sér réttinn til málþófs að stjórnarliðið notfærir sér auðvitað sinn lögbundna rétt til að hafa fundi daga sem nætur. 
             Það er athyglisvert að sjá hvernig stjórnarandstaðan liggur í þessu máli. Þrír þingmenn Framsóknarflokksins hafa lýst yfir vilja til að ljúka málinu. Heill flokkur í stjórnarandstöðunni hefur sömuleiðis gert það. Það eru þá bara talíbanarnir í Sjálfstæðisflokknum sem vilja brjóta hér leikreglur lýðræðisins. 
             Ég vil svo, frú forseti, átelja vini mína í öllum flokkum 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að gæta orða sinna og hæstv. ráðherra einnig.

Virðulegi forseti. Í störfum mínum á öðrum vettvangi hef ég oft og iðulega vakað heilu næturnar og margar nætur í röð.  Í þingmannanefndinni og skýrslunni sem var samþykkt hér með 63 atkvæðum var það niðurstaðan að þingmannanefndin taldi brýnt að Alþingi tæki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt, marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Hvað erum við að gera hér þessa dagana? Ég er til í að vera hér daga og nætur 

Frú forseti. Þó að ég sé bjartsýn að eðlisfari geri ég mér grein fyrir því að þessi tillaga verður samþykkt um langan kvöldfund. En þá fer ég fram á það við hæstv. forseta að hæstv. ráðherrar og ekki síst fjármálaráðherra, í ljósi þeirra orða sem hann lét falla áðan um að það væri mikil hagræðing fólgin í þessu frumvarpi, verði hér til svara. Við höfum beðið um svör af hálfu ráðherra og þá biðjum við um að ráðherrarnir sem hafa mætt hér og tjáð sig sitji undir ræðum okkar og svari spurningum. Eins hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar talað fjálglega um tillögu, virðingarverða tillögu ákveðinna þingmanna sem var lögð fram í gær. Ég hef kallað eftir því að fá viðhorf hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og innanríkisráðherra til þessara tillagna. 

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um það hvort við eigum að halda kvöldfund eða ekki. Ég tel það sjálfsagt. Ég vil geta þess að í dag er alþjóðlegi lýðræðisdagurinn. Sameinuðu þjóðirnar mæltust til þess að 15. september væri minnst sem alþjóðlegs dags lýðræðis. Ég tel rétt að við tökum þetta til okkar og minnumst þess líka. Við erum rík lýðræðisþjóð og ég tel að þjóðin taki það sem sjálfsagðan hlut að við séum það. En það er ekki víst að það sé sjálfsagður hlutur að við höldum lýðræði okkar. Mér finnst umræðan hér og hvernig við höfum hagað störfum okkar upp á síðkastið benda til þess að við virðum ekki það lýðræði sem við höfum í dag. Ég tel að ef þessu heldur áfram 

Forseti. Ég held þegar þessu lýkur með því að þingheimur fær að ganga til atkvæða um þá tillögu sem lögð hefur verið fram í frumvarpsformi að þá þurfi að setjast yfir þingsköpin. Ekki er nóg með tvöfaldan ræðutíma, með vélina endalausu í þriðju, fjórðu og n-tu umferð ræðunnar, með sýndarandsvörum sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa nú búið til úr því sem átti að létta þingið og gefa því lit og áferð, heldur er það líka þannig að hægt er að tala um atkvæðagreiðslu um kvöldfund í 126 mínútur, í tvo klukkutíma og sex mínútur samfleytt samkvæmt þingsköpunum og hin lýðræðislega stjórnarandstaða ætlar sér að gera eins mikið af því og hún getur.

Frú forseti. Vegna orða hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að ég hefði verið að deila á forseta þingsins og fullyrða það að hann hefði ekki tök á þingstörfum þá er það ekki réttilega lagt út af mínum orðum. Gagnrýni mín beindist ekki að forseta sem ég sé ekki betur en fari hér ágætlega að þingsköpum. Gagnrýni mín beindist að því ofbeldi sem stjórnarandstaðan sýnir með því að halda þinginu í gíslingu þvert á þingsköp og hindra þar með yfirstjórn þingsins í að stjórna þingstörfum. Það er með öðrum orðum verið að hindra þingið í störfum sínum á þessum alþjóðlega degi lýðræðisins. Þetta er auðvitað ekkert annað en óvirðing og svívirða og engin furða þó að virðing Alþingis sé í frjálsu falli eins og gengi krónunnar var hér um árið.

Virðulegi forseti. Það bendir ýmislegt til þess að við þurfum að ræða þetta mun lengur þegar maður heyrir í sumum þingmönnum, eins og hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni sem heldur því fram að hér sé um lýðræðislegar umbætur að ræða þegar verið er að færa völd frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Ég held að það sé ekki hægt að túlka þetta mál með þeim hætti sama hversu góður viljinn er. Staðan er bara sú að þingið er stjórnlaust. Ljóst er að þessi stubbur sem átti að nota til að klára eitt, tvö mál, hefur verið nýttur með allt öðrum hætti en lagt var upp með. Menn ætla að ljúka í dag, virðulegi forseti, 46 málum og það var bætt við 5. málið í morgun, ef ég skil rétt. Nú spyr ég, virðulegi forseti: Hvort telja menn að sé vænlegra til árangurs, ef við ætlum að koma einhverju skikki á þingið, að menn setjist niður og fari yfir þetta, dragi andann djúp og kanni hvort einhver flötur sé á því að vinna þetta með sóma 

Virðulegur forseti. Ég ætla mér að greiða atkvæði með því að þingfundur verði lengdur í kvöld því að ég tel mjög mikilvægt að við nýtum tímann vel sem eftir er af starfsáætlun þingsins. Ég vil hins vegar svara þeirri gagnrýni sem hefur komið fram um að ekki hafi fengist svör við þeim spurningum sem menn voru með hér við meðferð málsins. Það liggur ekki fyrir hver er kostnaðaraukinn hjá ríkissjóði við samþykkt þessa frumvarps og mér þykir það bagalegt þegar það liggur ekki fyrir. En ég vil í mestu vinsemd beina því til hæstv. forseta að eins og sagt er stundum á sjónum þegar allt er stopp: Það er allt í skrúfunni. Og þannig er ástandið núna í þinginu. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að reyna að losa úr henni í stað þess að slaka meira tógi í hana. Ég hvet hæstv. forseta til að boða strax formenn þingflokkanna á fund með hæstv. forseta og fara yfir þetta með þeim og tugta þá nú aðeins til 

Frú forseti. Það er miður að hæstv. forseti gaf ekki svar um hvort til stæði að kalla fund saman með þingflokksformönnum  Fyrir upphaf septemberþingsins setti hæstv. forseti ákveðin skilyrði um hvaða mál kæmust á dagskrá. Ég vil líka upplýsa um að hér var gert heiðursmannasamkomulag í vor við lok þingstarfa um að þetta mál færi á dagskrá og yrði afgreitt, yrði það afgreitt út úr nefnd. 

Forseti minnir á að ræðutími um fundarstjórn forseta er ein mínúta og biður hv. þingmenn um að virða þau tímamörk.

Virðulegi forseti. Það er því miður dæmigert fyrir stöðuna að þessu máli sem er þverpólitískt og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir nefndi að búið væri að vinna mjög að og gert samkomulag um að yrði klárað, því er sleppt á meðan menn henda öllum mögulegum og ómögulegum málum á dagskrá, með fullri virðingu fyrir þeim. Virðulegi forseti. Ég held að það skipti máli að við tónum okkur öll niður og hugsum þetta aðeins. Hér er mál sem, eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir sagði, er ekki stórt í því samhengi þó það sé mjög stórt fyrir ákveðna einstaklinga, og menn eru farnir að láta það verða eitthvert tæki í - eigum við að segja lýðræðislegum leik?

Virðulegi forseti. Ég var reyndar ekki búinn að veita því athygli að þetta mál væri ekki á dagskránni. Mig langar að biðja hæstv. forseta að útskýra fyrir okkur af hverju svo er. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur að það er mjög sérstakt ef forseti þingsins eða einhver annar ætlar að nota þetta mál í að semja um lok þingstarfa. Það finnst mér ekki við hæfi. Ég tek líka eftir því, forseti, að það eru eitt eða tvö mál frá stjórnarandstöðunni sem vel er hægt að klára og var ætlunin að klára, að mig minnir, en eru heldur ekki á dagskrá. Annað málið er frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég held að forseti þurfi að skýra svolítið út fyrir okkur þingmönnum, helst á fundi með þingflokksformönnum, hvernig uppsetningu dagskrárinnar hefur verið háttað.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við það að á dagskrá verði tekin þingmannamál sem hafa verið afgreidd úr nefndum. Það er bitamunur en ekki fjár að vera með 49 mál á dagskrá en ekki 46. Ég vek athygli á því að það mál sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir nefndi og ég er meðflutningsmaður að, er eitt af ágreiningsmálum þessa þings. Ég hef ekki gert athugasemdir við að ágreiningsmál lægju fyrir á septemberþinginu og styð þess vegna eindregið að þetta mál verði tekið á dagskrá og afgreitt í þinginu eins og öll önnur mál sem eru komin á dagskrána.

Forseti. Ég kannast ekki við það úr þingsköpum að sérstaklega sé gert ráð fyrir heiðursmannasamkomulagi þingflokksformanna um mál sem einn þeirra flytur. Ég bið forseta um að tilkynna þegar slíkt heiðursmannasamkomulag er gert og þeim sem ekki eru taldir heiðursmenn sé tilkynnt á þinginu hvernig því er varið Ég vil svo benda hv. formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins á að til þess að geta rætt málið, komi það á dagskrá, verður að linna þessu málþófi um það mál sem hefur verið tekið í gíslingu. Ég tel að málið sem hv. þingflokksformaður nefndi sé mjög vanrætt og þurfi mikinn tíma til að ræða það, bæði í þinginu og úti í samfélaginu. En forsendan er auðvitað sú að menn hætti málþófinu 

Frú forseti. Ég styð eindregið að það mál sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir bar upp áðan verði tekið á dagskrá og því lokið með atkvæðagreiðslu á þessu þingi áður en því lýkur. Ég er stuðningsmaður málsins og hef litið svo á að samkomulag væri um að það yrði afgreitt. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. forseti hafi ekki komið því á dagskrá alveg strax vegna þess að mörg önnur mál eru þar, en ég er þó með alveg feikilega góða tillögu sem er sú, að þegar við erum búin að tæma dagskrána undir kl. 4–5 í nótt verði tekinn extra klukkutími til að klára þetta fína mál.

Hæstv. forseti. Ég tel að forseti hafi í öllu farið eftir þingsköpum og stjórnað þingfundum samkvæmt því en ég vil leiðrétta það sem sagt var um heiðursmannasamkomulag um að þingsályktunartillaga um staðgöngumæðrun yrði afgreidd á þinginu. Heiðursmannasamkomulagið var um það í heilbrigðisnefnd að málið yrði ekki látið liggja og það yrði afgreitt í nefndinni. Það er heiðursmannasamkomulagið og það vil ég að sé skýrt. Það hefur verið afgreitt í nefndinni, það var meiri hluti fyrir því að afgreiða það með jákvæðum hætti og það gerðu fimm nefndarmenn en fjórir voru á móti og vildu skoða málið betur, eins og nefndarálitin segja til um. Staðgöngumæðrun er mikilvæg fyrir þá einstaklinga sem þurfa á þeirri þjónustu að halda. Þetta er þverpólitískt mál en er líka mál sem þarf mikla og langa umræðu og ítarlega og ég tel að það væri hneisa 

Frú forseti. Ég held að þessi umræða sýni í hnotskurn í hvers lags óefni störf þingsins eru komin. Nú hefur verið upplýst að hæstv. forseta hefur láðst að setja inn á dagskrá þingfunda mál sem samkomulag var um að ræða og taka fyrir á þessum hauststubbi. Hver ætli ástæðan sé fyrir því að mál séu að falla hvert á fætur öðru út af dagskránni? Það er sá fáheyrði atburður að formenn þingflokka hafi ekki fengið fund með hæstv. forseta Alþingis síðan á mánudag. Í dag er fimmtudagur. Það er fáheyrt, þegar menn eru að reyna að klára vinnuna á Alþingi, að forustumenn þingsins, formenn þingflokka og forseti Alþingis, skuli ekki hittast. Nú hefur legið fyrir að formenn þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa ítrekað beðið um slíkan fund. Við hljótum að spyrja okkur: Hvenær á að halda slíkan fund?

Frú forseti. Ég sé mig knúna til að koma upp og segja að ég tel að formaður þingflokks Vinstri grænna hljóti að vera að tala gegn betri vitund þegar hún lýsir þessu heiðursmannasamkomulagi eins og hún gerði áðan. Svo vil ég líka segja, frú forseti, að það kemur mér hreint ekki á óvart að hv. þm. Mörður Árnason viti ekki hvað heiðursmannasamkomulag er.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir allt það sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir sagði um túlkun á þessu og ég ætla ekki að ræða það frekar. En ég vil vekja athygli á því hvað hv. þingmaður, einn öflugasti þingmaður stjórnarliðsins, sagði áðan. Það mun hafa áhrif á öll þingstörf um alla framtíð ef einhverjir stjórnarliðar koma ekki og segja að þeir séu ekki sammála honum. Hv. þm. Mörður Árnason sagði að heiðursmannasamkomulag væri ekki í þingsköpum, þar af leiðandi þyrfti ekkert að fara eftir þeim. Ef þetta er svo, ég vona að ég hafi misskilið hv. þingmann en það voru fleiri í salnum sem heyrðu þetta, þá hvet ég hv. stjórnarliða sem eru ósammála hv. þm. Merði Árnasyni 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða utan dagskrár mál sem hefur verið nokkuð í umræðunni en það hefur ekki hjálpað umræðunni að sama leyndarhyggjan virðist vera yfir þessu máli og mörgum öðrum sem tengjast þessari ríkisstjórn og hæstv. fjármálaráðherra. Þess vegna er fyrsta spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra sú hvenær hann ætli að svara þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra á viðskiptanefndarfundi 17. ágúst sl., fyrir mánuði. Hæstv. ráðherra kom á fund nefndarinnar, gat ekki svarað þeim spurningum sem þar voru bornar upp þannig að hv. viðskiptanefnd sendi hæstv. ráðherra spurningarnar og nú, mánuði seinna, erum við ekki enn búin að fá svör við spurningunum. Ég er síðan með fjórar aðrar spurningar sem ég sendi hæstv. ráðherra á þriðjudagskvöldið. Ég ætla ekki að lesa þær upp vegna þess að ég hef þær ekki, þær eru á borðinu mínu en í örstuttu máli ganga þær út á það hvað varð um það eigið fé sem var í ársreikningum beggja þessara sparisjóða árið 2008, ársreikningum sem enginn hefur vefengt. Ég vek athygli á því að gengið var frá þeim ársreikningum í lok mars 2009. Þá átti að vera búið að taka tillit til afleiðinga hrunsins, falls krónunnar o.s.frv. Á sama hátt, virðulegi forseti, er spurt sérstaklega um eiginfjárhlutfallið, af hverju sjóðirnir hafi starfað án þess að uppfylla lögbundið hlutfall um eiginfjárstöðu. Það var bæði þegar gömlu bankarnir störfuðu og líka þeir nýju. Síðan er hin einfalda spurning hvernig það gat skeð að tíu mánuðum eftir að nýju bankarnir voru settir á laggirnar voru þeir komnir í þrot. Þetta er ekki lítið mál. Til að skoða einhverjar tölur í þessu samhengi telur Viðskiptablaðið að eignir Byrs sparisjóðs hafi rýrnað um 113 milljarða á tveimur árum. Þrátt fyrir að við höfum samþykkt hér lög um Bankasýslu sem er stofnun sem á að halda utan um eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum hefur það komið afdráttarlaust fram að það var fjármálaráðuneytið sem gerði það í þessu tilviki, höldum því til haga, og þess vegna er engum vafa undirorpið hver ber ábyrgð í því máli. Nú gæti einhver spurt: Skiptir þetta einhverju máli? Skiptir einhverju máli að menn uppfylli ekki skilyrði um eiginfjárhlutfall, svo dæmi sé tekið? Menn setja reglur sem þessar til að vernda viðskiptavini bankanna. Frá því að menn fóru í þessa vegferð eftir hrun eru þessir sparisjóðir búnir að starfa núna í samkeppni við önnur fyrirtæki, samkeppni um að taka á móti innlánum og öðru slíku, við stofnanir sem þurftu ekki bara að vera með eiginfjárhlutfall upp á 8% eins og lög gera ráð fyrir, og þar af leiðandi hærra eiginfjárhlutfall en þessar stofnanir, heldur 16% en krafa um það hlutfall var gerð af Fjármálaeftirlitinu til þeirra stofnana sem höfðu fengið fyrirgreiðslu. Allt bendir til þess, virðulegi forseti, að út af því hvernig á málum var haldið hafi orðið hér mikil eignarýrnun og menn hafi ekki getað nýtt þá stöðu sem var uppi með þeim hætti að hér væri hægt að hámarka vernd á eignum sem voru inni í þessum sparisjóðum. Þar af leiðandi verður reikningurinn sendur á skattgreiðendur í mun meira mæli en ástæða var til. Stóra einstaka málið er þetta: Hvenær fáum við að vita hvað gerðist? Og af hverju leyfir hæstv. fjármálaráðherra sér að svara ekki mánaðargömlum spurningum frá hv. 

Frú forseti. Ég ætlaði að reyna að halda mig við að ræða þetta mál málefnalega þrátt fyrir heldur leirkennt upplegg af hálfu hv. fyrirspyrjanda.  Þegar starfsemi Sparisjóðsins Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur komst í þrot varð niðurstaðan og talið rétt að endurreisa Sparisjóð Keflavíkur í formi sparisjóðs, en um Byr var stofnaður viðskiptabanki, þ.e. hlutafélag. Rökin voru aðallega þau hvað varðar SpKef að það var eini stóri sparisjóðurinn á svæði sem spannaði stóran hluta landsins og var viðskiptabanki atvinnustarfseminnar og almennings. Umsvif hans voru langmest af þeim sparisjóðum sem eftir voru starfandi og vonir stóðu til að hann hefði burði til að vera kjölfesta í endurreistu sparisjóðakerfi. Í tilviki Byrs var hins vegar talið að það yrði einfaldara að vinna úr málinu með því að hafa hann í hlutafélagaformi og það yki líkurnar á því að aðrir aðilar en ríkið fengjust til samstarfs um að endurfjármagna starfsemina. Sparisjóður Keflavíkur var stofnaður af fjármálaráðuneytinu 22. apríl 2010 samkvæmt heimild í 1. gr. laga nr. 125/2008, um fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Hann var stofnaður, eins og áður hefur verið gert í hliðstæðum tilvikum, til þess að taka við eignum og innstæðuskuldbindingum Sparisjóðs Keflavíkur og samkvæmt ákvörðun FME þar um. Því voru eignir hans og innstæður færðar yfir í SpKef. Fjármálaráðuneytið lagði fram þann eignarhlut og hófst síðan ferli sem miðaði að fjárhagslegri endurskipulagningu hans eins og gerst hefur í fjölmörgum fyrri tilvikum. Því miður reyndist efnahagur Sparisjóðs Keflavíkur langtum veikari en áður hafði verið talið. Það kom í ljós að eignasafn sparisjóðsins var ofmetið og að sparisjóðurinn hefði ekki þá burði sem vonir stóðu til að hann hefði til að vera kjölfesta í sparisjóðakerfi. Ástandið á stórum hlutum starfssvæðis sparisjóðsins er mjög erfitt eins og kunnugt er og margt fleira kemur til. Það var því knýjandi að finna rekstri sparisjóðsins nýjan og varanlegan farveg. Miðað við mat stjórnenda sparisjóðsins, sem kemur fram í bréfi þeirra 25. febrúar 2010, var eigið fé hans neikvætt um áramótin um 11,2 milljarða og samtals vantaði því 19,4 milljarða upp á að hann uppfyllti kröfur FME um lágmarks eigið fé. Að auki átti Sparisjóður Keflavíkur við varanlegan og mjög mikinn lausafjárvanda að etja og hafði átt lengi. Voru viðskipti hans við Seðlabanka Íslands því bundin því skilyrði að ábyrgðir af hálfu ríkisins kæmu til vegna innstæðna. Með öðrum orðum voru rekstur og möguleikar SpKef til að standa við skuldbindingar gagnvart innstæðueigendum og öðrum viðskiptamönnum í raun alfarið háðir beinum stuðningi og ábyrgð af hálfu ríkisins. Það leiddi til þess að það varð að lokum sameiginlegt mat fjármálaráðuneytisins og Bankasýslunnar að endurreisn SpKef yrði of kostnaðarsöm aðgerð sem alls óvíst væri að mundi skila ríkissjóði ásættanlegri niðurstöðu og þjóna þeim markmiðum sem upphaflega voru höfð í huga. Því varð niðurstaðan sú að fara með málið í þann farveg viðræðna við Landsbankann sem raun ber vitni. Um Byr er það að segja að hann var stofnaður með nákvæmlega sama hætti til að taka við eignum og innstæðum í Byr sparisjóði á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins sama dag, 22. apríl 2010. Samningar við kröfuhafa hans leiddu ekki til niðurstöðu, ríkið lagði fram upphafsféð, síðan var stofnefnahagsreikningur unninn af PricewaterhouseCoopers og ákveðnar niðurstöður komu út úr því. Samkomulag tókst um fjármögnun og kröfuhafar breyttu kröfum sínum þannig í hlutafé að þeir eignuðust 95% hlut í bankanum. Þetta dugði síðan ekki til og þá var sparisjóðurinn settur í söluferli. Varðandi uppgjör fjármálastofnana er auðvitað það að segja, og ætti ekki að þurfa að kynna hv. þingmönnum, að þau eru gerð samkvæmt mati og á ábyrgð stjórnenda, stjórna og endurskoðenda fyrirtækja. Það er algjörlega á þeirra ábyrgð og kemur stjórnvöldum ekki við, hvorki núverandi né fyrrverandi. Það er ekki á ábyrgðarsviði þeirra að lögaðilar geri upp reikninga sína. Og það kemur á daginn að veikleikarnir í ársreikningum þessara fjármálafyrirtækja, Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur, eru algjörlega hliðstæðir við veikleikann í ársreikningum stóru bankanna. Voru þeir ekki býsna glæsilegir í árslok 2007 en fóru allir samt á hausinn á árinu 2008?  Meðferð þessara mála 

Forseti biður hæstv. ráðherra að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir að hann sé búinn að standa í rústabjörgun á íslenskum fjármálamarkaði. En það er þannig að þegar maður er að vinna að björgunarstörfum getur verið hætta á því, ef maður veit ekki hvert maður stefnir eða hvað maður er að gera, að maður endi bara með því að grafa sig sífellt dýpra niður. Það getur verið ráðlegt að horfa aðeins upp og velta fyrir sér hvert maður stefnir og hver tilgangurinn sé með öllum þessum mokstri. Það var ástæðan fyrir því að að frumkvæði okkar þingmanna í viðskiptanefnd var sett ákvæði í lög um fjármálafyrirtæki um að skipuð yrði nefnd sem mundi einmitt segja okkur hvert við stefndum, að það lægi fyrir pólitísk stefnumörkun um það hvers konar fjármálamarkað við vildum hafa á Íslandi. Sú nefnd tók nýlega til starfa en á sama tíma heldur hæstv. fjármálaráðherra áfram að grafa sig dýpra. Fyrrverandi starfsmaður Fjármálaeftirlitsins hefur sagt að hún telji ekki hafa verið lagastoð fyrir stofnun hins nýja SpKef. Ég sjálf hef líka bent á að ég telji skorta lagastoð fyrir sölunni á hinum nýja Byr. Ég hef kallað eftir því, og fékk því miður ekki tækifæri á fundi viðskiptanefndar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um söluna á nýja Byr, hvort við sæjum ekki hérna á þessu haustþingi, þessum stutta haustbúti, frumvarp frá fjármálaráðherra sambærilegt lögum nr. 138/2009, um heimild til að staðfesta breytingar á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka hf., Arion banka hf. og NBI hf., til að heimila söluna á eignarhlut ríkisins á Byr. Þá hljótum við, um leið og þetta frumvarp kemur fram, að fá upplýsingar um hvernig staðið hafi verið að sölunni, hvort að baki liggi einhverjar ríkisábyrgðir og hvert söluverðið er. Fjármálaráðherra taldi að vísu þau lög líka ónauðsynleg enda hefur ítrekað komið fram sú skoðun hæstv. ráðherra að það sé kannski ekki ástæða til að trufla Alþingi allt of mikið með sölu á nokkrum bönkum.

Virðulegi forseti. Ég tel að ráðherra hafi á fundum viðskiptanefndar og hér í umræðu í dag skýrt ítarlega út stöðu mála í málefnum Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur og langar því að beina athyglinni annað. Ég kalla eftir nánu samstarf allra flokka á Alþingi um að greina og skoða framtíðarþróun í íslensku bankakerfi. Þar eru margar aðkallandi spurningar. Er fýsilegt að stefna að því að hafa einn banka í ríkiseigu? Hvað ber að gera við eignarhluti ríkisins í öðrum stórum bönkum? Ber að stefna að sölu á þessum hlutum og hvernig á að standa að þeirri sölu? Ber að stefna að dreifðri eignaraðild og hvernig á að tryggja hana? Á að skrá þá eignarhluti á markaði og ber að stefna að aðskilnaði fjárfestingarbankastarfsemi og einkabankastarfsemi? Ég tel einsýnt að hér eigi Alþingi að taka frumkvæðið. Mín tillaga er sú að ný efnahags- og viðskiptanefnd þingsins, sem tekur til starfa 1. október nk., skipi starfshóp sem rýni í stöðu bankakerfisins og leggi fram skýrslu á Alþingi. Í stað þess að menn læsi sig niður í afstöðu og að við eigum hér á hættu málþóf eða aðrar fundaæfingar tel ég þessa leið skynsamlega vegna þess að það er mikilvægt að við vöndum okkur við skrefin fram undan og ekki síður að við stefnum að mjög ítarlegri umræðu meðal þingheims og jafnframt hjá almenningi, háskólasamfélagi og öðrum aðilum. Það getur farið svo að stjórnmálaflokkar séu ekki sammála um hvaða leiðir beri að fara og það er þá bara þannig en ég tel ágætt að áherslumunurinn kristallist skýrt og að skoðanaskipti eigi sér farveg. Valkostirnir eru þá skýrir fyrir almenningi. Ég legg því til, frú forseti, að þingmenn allra flokka sameinist á vettvangi þingnefndar, að skipaður verði starfshópur sem greini þessa stöðu, greini valkosti sem eru á borðinu og þannig verði þess freistað að ná samtali og ekki síður sátt um hvernig farið verður með þær bankastofnanir sem nú eru í eigu ríkisins. Hér á Alþingi að hafa frumkvæði að gerð nokkurs konar hvítbókar um bankakerfið og framtíðarþróun þess. Óska ég eftir stuðningi þingmanna við þá tillögu.

Forseti. Það hefur verið sagt um efnahagshrun að menn læri aldrei af síðasta hruni. Það er langt á milli hrunanna og núna fyrir 2008 vorum við búin að gleyma heimskreppunni miklu. Í hugum margra var óhugsandi að það sama gæti komið fyrir okkur og gerðist þá. Það er erfitt að læra af einhverju sem gerðist fyrir 80, 100 eða 200 árum en það er lágmark að reyna að læra af því sem hefur gerst á síðustu árum. Byr og SpKef eru því miður ekki einu fjármálafyrirtækin sem hafa farið á hausinn á Íslandi síðustu þrjú árin. Við eigum rannsóknarskýrslu í níu bindum um hvernig hrunið varð, hvernig fyrirtækin fóru á hausinn, hvað gerðist og hvernig þau voru reist upp. Við verðum að læra af þeirri reynslu. Í skýrslunni kemur fram að það vantaði alla formfestu og það er kannski skiljanlegt í hruninu sjálfu en það vantaði formfestu í stjórnsýsluna. Það er nauðsynlegt að hafa skýrar leikreglur. Við þurfum að ákveða hvernig við ætlum að hafa þetta og við verðum að vinna faglega. Allt um gjaldþrot Byrs og SpKef, hvernig þau eru reist upp aftur og öll sú súpa, hefur mér fundist eins og rassvasabókhald hjá ráðherranum. Við stofnuðum Bankasýslu ríkisins, það voru ekki allir sammála um að það skyldi gera, og hún er hugsuð fyrir fallin fjármálafyrirtæki til að halda utan um eignarhlut ríkisins. Það er ekki ætlast til þess að fjármálaráðherra sé með þetta á sinni könnu. Við verðum að læra af fortíðinni. Þótt við getum ekki lært af því sem gerðist fyrir 100 árum hljótum við að geta lært af því sem við höfum sjálf upplifað hér síðustu þrjú árin.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að við höfum lítið sem ekkert lært af hruninu. Það varð 2008, neyðarlögin voru sett og í ljós kom að bankarnir átu sig að innan. Það sem við ræðum gerðist 2010. Menn hafa ekki skoðað og ekki velt fyrir sér þegar gengið var í endurfjármögnun þessara tveggja stofnana hvernig standi á því að ársreikningurinn 2008 sem birtur var 2009 hafi að geyma 16 milljarða jákvætt eigið fé Byrs og 5,4 milljarða í jákvæðu eigin fé Sparisjóðs Keflavíkur. Í febrúar 2010 er allt horfið og meira til. Hvernig stendur á því að við reisum banka á nýjan leik eða fjármálastofnanir eins og þessar tvær sem eru undir lögbundnum eiginfjármörkum þegar það var verulega gagnrýnt í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis? Höfum við virkilega ekki, frú forseti, skoðað þá þætti sem okkur var bent á í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis en hefðum átt að skoða árið 2010 við endurreisn þessara fjármálafyrirtækja? Í mínum huga er alveg ljóst að þeir voru ekki skoðaðir. Ég held að sá millileikur að Fjármálaeftirlitið yfirtók þessar stofnanir og stofnuð voru tvö ný fyrirtæki, sem nú eru á leiðinni annað, hafi einfaldlega með þátttöku Fjármálaeftirlitsins og fjármálaráðuneytisins með lágmarksstofnfjárframlagi til beggja stofnana verið íslenskum skattgreiðendum of kostnaðarsamur. Hæstv. fjármálaráðherra er þátttakandi í þessu sérkennilega ferli og hann hlýtur því líka stundum að þurfa að líta í eigin barm sem núverandi fjármálaráðherra en ekki benda alltaf á hvernig einhverjir aðrir unnu vinnuna. Millileikurinn sem Fjármálaeftirlitið og fjármálaráðherra lögðu til er íslenskum skattborgurum of kostnaðarsamur. Það sýnir sig nú.

Frú forseti. Stjórnvöld lofuðu því í hruninu og margoft síðan að allar innstæður í íslenskum bönkum og sparisjóðum skyldu tryggðar. Og það var engin undantekning gerð þar vegna Sparisjóðs Keflavíkur eða vegna Byrs. Við þetta hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur staðið. Allar innstæður sem menn áttu í Sparisjóði Keflavíkur, og í SpKef núna, eru tryggðar í Landsbankanum og allar innstæður sparifjáreigenda í Byr eru tryggðar í Byr hf. Þetta er nú allur glæpurinn. Markmiðið með neyðarlögum og með aðkomu ríkissjóðs að málefnum þessara félaga var að lágmarka þann skaða sem glæfralegar fjárfestingar og útlán stjórnenda sparisjóðanna valda skattgreiðendum, ríkissjóði og sparifjáreigendum. Ég endurtek: Það er allur glæpurinn. Það verður samt nógu dýrt, nógu kostnaðarsamt eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði. Við höfum farið yfir það vandlega á fundum viðskiptanefndar hver vandi sparisjóðanna er. Hann er mikill og hann er vel þekktur og hann er nákvæmlega sá sami og hjá stóru bönkunum. Þegar ríkissjóður fékk þessi tvö fjármálafyrirtæki í fangið var ljóst að þau voru einfaldlega gjaldþrota. Sparisjóður Keflavíkur átti ekki fyrir glæfralegum útlánum til vildarvina og stjórnenda og eignir sjóðsins nægðu ekki til að tryggja innstæður viðskiptavina. Auðvitað er ólíkt mat seljenda og kaupenda ekkert nýtt í viðskiptum og það er ekki ástæða til að fjúka um koll vegna slíkra deilna, en það er hins vegar ábyrgðarhluti að gera því skóna að þeir sem áttu innstæður í þessum fjármálastofnunum geti tapað fjármunum og eins og hér er gefið í skyn sérstaklega vegna aðkomu hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Það er klámhögg, frú forseti, en slík klámhögg víla pólitískar andstæðingar ekki fyrir sér að veita hér á haustdögum 2011. Ég get ekki annað, hæstv. forseti, en nefnt ársreikninga. 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Frú forseti. Á síðasta ári var ákveðið að stofna nýjan viðskiptabanka og sparisjóð í kringum skuldir og eignir Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur sem voru í eigu ríkisins. Fljótlega kom í ljós að virði eignasafna Byrs og SpKef var ofmetið og að ríkissjóður þyrfti að auka verulega eiginfjárframlag sitt til þeirra. Á þeim tímapunkti létu stjórnvöld Byr og SpKef renna inn í Byr hf. og Landsbankann eins og fram hefur komið án heimilda frá Alþingi. Frú forseti. Staðan í dag er sú að það er búið að einkavæða allt bankakerfið á nýjan leik og þar hafa hagsmunir fjármagnseigenda verið tryggðir algerlega. Það hefur verið gert án þess að skuldsett heimili hafi fengið sanngjarna leiðréttingu, án þess að skuldsett heimili hafi fengið þá leiðréttingu sem þeim bar og þau þurftu sannarlega á að halda. Þetta er orðið viðurkennt. Það er því nokkuð sérstakt í ljósi þess sem lagt var upp með á sínum tíma að bankarnir hafi verið endurreistir á grunni þessara ofmetnu eigna og stjórnvöld hafi þar með blessað eignaupptöku hjá skuldurum til að tryggja hærra virði bankanna. Þetta sjáum í reikningum bankanna en á sama tíma og þetta er gert virðist það eina sem farið er í þrot vera sparisjóðakerfið. Það var einmitt það eina sem lagt var upp með að ætti að bjarga áður en lagt var af stað.

Virðulegi forseti. Málefni Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur hafa margar hliðar. Alþingi skipaði fyrir nokkru nefnd sem leita á sannleikans um aðdraganda og orsök rekstrarerfiðleika og gjaldþrots sparisjóðanna á Íslandi. Nefndin mun einnig gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum. Fram undan er því ítarleg rannsókn þar sem varpað verður ljósi meðal annars á þá atburði sem leiddu til falls Sparisjóðs Keflavíkur. Sparisjóðurinn í Keflavík starfaði í 103 ár og lengst af var almannahagur aðalatriði hjá sjóðnum, að styðja við atvinnu og menningu og ávaxta sparifé almennings. Hann hafði hins vegar fjarlægst þetta hlutverk sitt síðustu starfsárin, hlutverk sem sumir treystu á og studdu, og eins konar sýndarveruleiki virðist hafa tekið við. Við fall sparisjóðsins töpuðu margir miklum fjármunum, flestir þeirra gerðu sér vonir um að við uppgjör ætti bankinn eignir sem skiluðu sér til kröfuhafa. Ólíklegt er að svo muni verða, sjóðurinn virðist standa strípaður eftir fallið og greiða þarf milljarða króna úr ríkissjóði til að bjarga almennum innstæðum Suðurnesjamanna. Virðulegi forseti. Við slíkar aðstæður er eðlilegt að menn velti fyrir sér hvernig standi á þessum ósköpum. Hvers vegna var fall Sparisjóðs Keflavíkur svo hátt? Voru það ákvarðanir stjórnenda bankans sem gerðu fallið svo stórkostlegt eða voru það kannski ákvarðanir stjórnarmanna sem mestum usla ollu? Voru það þeir sem bankinn lánaði peninga sem ekki voru traustsins verðir? Yfir þessu velta Suðurnesjamenn vöngum sem margir höfðu notað sparifé sitt til að fjárfesta í stofnbréfum banka sem þeir töldu að stæði vel og urðu fyrir gríðarlegu tjóni. Sumir tóku meira að segja erlent lán vegna þess að þeim var sagt að það borgaði sig að setja það í þennan stönduga banka. Áhættan var miklu meiri en þeim hafði verið talin trú um. Með rannsókn Alþingis á falli sparisjóðanna munu getgátur væntanlega víkja fyrir staðreyndum og málinu 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þetta kallar á meiri umræðu í ljósi þess sérstaklega, sem ekki þarf að koma á óvart, að hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunum. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra getur reynt að skjóta sér undan flestu en hann getur ekki skotið sér undan því að nýju bankarnir, eftir að þeir voru stofnaðir, störfuðu undir lögbundnum eiginfjármörkum samkvæmt íslenskum lögum. Hæstv. ráðherra vissi, eins og hér hefur komið fram, nákvæmlega eftir hrunið hvað hafði gerst. Hann kemur hingað upp og segir að þetta sé allt saman ábyrgð stjórnvalda og segir að ársreikningarnir hafi verið með nákvæmlega sömu veikleika og hjá stóru bönkunum fyrir hrun - þetta gerist eftir hrun, virðulegi forseti. Og hvað vildi hann gera? Fyrir hverju beitti hann sér sérstaklega gagnvart þeim hæstv. ráðherrum sem hann taldi að hefðu átt að vita um veikleika í ársreikningum bankanna fyrir hrun? Hvað gerði hann, virðulegi forseti? Hann beitti sér fyrir því að þeir yrðu dregnir fyrir landsdóm, hvorki meira né minna. Hann taldi að þessir aðilar hefðu átt að vita þetta allt saman. Núna hefur yfir 100 millj. kr. af skattfé almennings verið varið til að koma Geir H. Haarde í fangelsi. En hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni tókst ekki að koma fyrirrennara sínum, hæstv. fyrrverandi ráðherra Árna Mathiesen, Björgvini G. Sigurðssyni o.fl. í slíka stöðu. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir í mars 2009 að erfiðleikum á íslenskum fjármálamarkaði væri lokið og það væri sannfæring ríkisstjórnar að ekki kæmi til frekari lokana íslenskra innlánsstofnana. Síðan eru átta innlánsstofnanir búnar að falla og hæstv. ráðherra ber nákvæmlega enga ábyrgð. 
            

Frú forseti. Eins og hv. þingmönnum ætti öllum að vera kunnugt liggur það alveg fyrir nú að sú mynd sem birtist í ársreikningum stóru íslensku bankanna var stórkostlega fegruð, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, enda fóru þeir á hausinn. Ársreikningar Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur virðast ekkert frábrugðnir ársreikningum Landsbankans, Glitnis eða Kaupþings að því leyti. Var það ekki svo að Alþingi setti á fót sérstaka rannsóknarnefnd til að fara ofan í saumana á því hvernig þessi ósköp gátu gerst? Nú hefur Alþingi sömuleiðis ákveðið að setja á fót rannsóknarnefnd til að rannsaka það hvernig þessi sömu ósköp gátu gerst í tilviki sparisjóðanna. Byr og Sparisjóður Keflavíkur sem sparisjóðir voru starfandi fjármálastofnanir með starfsleyfi. Þeir sóttu á vormánuðum 2009 um eiginfjárframlag á grundvelli neyðarlaga. Það mál var sett í algjörlega eðlilegan farveg og byrjað á því að óska eftir hlutlausri úttekt á eignasafninu til að undirbúa að þeim yrði lagt lið með eiginfjárframlögum, væru fyrir því forsendur, til þess að koma þeim fyrir vind. Síðan kemur í ljós að staðan er verri eins og hér hefur verið farið yfir. Viðræður voru reyndar við kröfuhafa um endurfjármögnun stofnananna með sama hætti og í tilviki stóru bankanna. Viðræðurnar leiddu ekki til niðurstöðu þó að vissulega hafi Byr hf. að uppistöðu til verið fjármagnaður með því að kröfuhafar þar breyttu kröfum í eigið fé  Nýju stofnanirnar störfuðu á nákvæmlega sama grunni, á grundvelli upphafsfjármögnunar, og stóru bankarnir gerðu eiginlega allt árið 2009, frá því í október 2008  Það er rétt hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur að það verður óskað eftir heimild frá Alþingi 

Frú forseti. Það er guðsþakkarvert að fá að ræða í björtu þetta mikilvæga mál, breytingar á Stjórnarráðinu. Það stefndi í að sá sem hér stendur þyrfti að ræða þetta mál á milli kl. 5 og 6 í nótt en af því varð sem betur fer ekki. Mig langar fyrst að víkja að forgangsröðuninni á þessu septemberþingi. Eins og fram kom í morgun eru 46 mál á dagskrá og ríkisstjórnin virðist hafa ákveðið að þetta mál skipti miklu meira máli en önnur sem eru á dagskrá þingsins. Þó blasir við okkur að íslenskt atvinnulíf glímir við mikla erfiðleika, skuldsett heimili hafa ekki fengið úrlausn sinna mála og við höfum horft upp á ríkisstjórn sem hefur því miður aðhafst mjög lítið þegar kemur að erfiðleikum sem steðja að íslensku samfélagi. Þess í stað er einkamál og áherslumál hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, tekið fyrir og verður svo að vera. Mig langar að ræða um virðingu þingsins áður en ég held áfram og hvernig haldið hefur verið á þessari umræðu. Ég held að það séu nokkuð mörg ár síðan ég heyrði slík gífuryrði í umræðunni eins og komið hafa fram hjá hv. stjórnarliðum þegar þeir sendu tóninn þeim stjórnarandstæðingum sem vilja veita stjórninni aðhald og standa vörð um Alþingi Íslendinga gagnvart framkvæmdarvaldinu. Sagt hefur verið að fólk sé greindarskert og hæstv. utanríkisráðherra notaði orðið talíbanar í morgun um þingmenn. Menn eru sagðir með geðklofa og inn í þetta blandast svo embætti forseta Íslands sem er kallaður ræfill í þessari umræðu. Svo koma hv. þingmenn stjórnarliðsins hingað upp bláeygðir eins og hreinar meyjar og tala um virðingu Alþingis í þessu samhengi. Allt eru þetta orð sem stjórnarliðar hafa látið falla í stuttum andsvörum en þeir hafa ekki látið svo lítið að koma með efnislegar athugasemdir við þær ræður sem hér hafa verið fluttar. Eftir því sem ég hef skoðað þetta mál meira og betur sýnist mér um grundvallarmál að ræða sem þurfi að afgreiða af yfirvegun eftir þá umræðu sem þetta mál á skilið. Svo er verið að tala um að stjórnarandstaðan stundi gamaldagspólitík. Stjórnarliðar koma upp hver á fætur öðrum og nota þá frasa að hér stundi þingmenn gamaldagspólitík en þeir hinir sömu þingmenn ætla að festa foringjaræðið, oddvitaræðið, enn frekar í sessi. Það varð hérna heilt efnahagshrun. Það var gerð skýrsla, það var gerð úttekt á því hvað meðal annars leiddi til þess hruns. Það voru greidd atkvæði um þá skýrslu, 63:0, þar sem talað var um að auka áhrif, veg og virðingu Alþingis. Við erum að tala um breytingar á Stjórnarráði Íslands þar sem foringjar stjórnarliðsins vilja hafa alræðisvald án þess að Alþingi komi nokkuð að því hvernig þeir haga málum innan Stjórnarráðsins. Skyldi ekki eitthvað hafa verið til í því þegar hæstv. fjármálaráðherra sagði í morgun að það þyrfti tvo til að afgreiða svona mál? Skyldi hann ekki hafa átt við sig og hæstv. forsætisráðherra? Svo koma hv. stjórnarliðar og fótgönguliðarnir á eftir og samþykkja allt sem þessir foringjar leggja fram. Það þarf tvo til, sagði hæstv. fjármálaráðherra í morgun. Nei, ég stend ekki hér til að stunda einhverja gamaldagspólitík. Ég stend hér til að standa vörð um löggjafarþingið og koma í veg fyrir að menn haldi áfram á þeirri braut að auka vald framkvæmdarvaldsins sem hefur verið allt of mikið gagnvart Alþingi Íslendinga á undangengnum árum. Það er ekki bara í tíð þessarar ríkisstjórnar eða síðustu ríkisstjórnar eða þarsíðustu ríkisstjórnar. Við getum farið miklu lengra aftur. Við sjáum mörg mistök sem hafa verið gerð í gegnum tíðina þar sem Alþingi hefur því miður verið eins konar stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið. Þess vegna tölum við hér, við viljum koma í veg fyrir að þessi þróun haldi áfram og menn styrki foringjaræðið enn frekar í sessi, þ.e. völd hæstv. forsætisráðherra í þessu samhengi. Mig langar að biðja frú forseta um að athuga hvort hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra séu á svæðinu vegna þess að ég ætla að beina til þeirra spurningum sem mér finnst við ekki hafa fengið svör við í þessari umræðu. Ég fer fram á svör við þeim spurningum í ljósi þess hversu mikið grundvallaratriði við erum að ræða.

Forseti mun láta kanna þetta mál.

Ég þakka frú forseta fyrir það. Ég mun þá bíða með það í ræðunni að varpa þessum spurningum fram. Þó að hæstv. ráðherrar hafi verið skráðir í hús hafa þeir því miður ekki verið mikið í salnum að skiptast á skoðunum við okkur þingmenn um efni þessa frumvarps. Áður en ég held áfram vil ég segja að það er margt gagnlegt og gott í þessu frumvarpi sem við ræðum hér, margt sem til framfara horfir og væri sjálfsagt að afgreiða með einhverjum hætti. En ég stoppa og stöðva og lýsi andstöðu minni við þetta mál vegna þess að 2. gr. frumvarpsins er grundvölluð á því að Alþingi Íslendinga framselji vald sitt héðan til hæstv. forsætisráðherra. Hingað og ekki lengra, segi ég.

4. gr.

Fleiri greinar koma þar undir, t.d. 4. gr. eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir réttilega á. Hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og fleiri stjórnarliðar sem hér hafa talað hafa lýst því yfir að megingrundvöllur þessa frumvarps sé vinna þingmannanefndar Alþingis sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það var mjög fróðlegt að heyra um eittleytið í nótt þegar formaður þeirrar nefndar kom hér upp og lýsti því yfir að hann væri algjörlega ósammála því að andi þessa frumvarps sem við ræðum hér væri byggður á niðurstöðu þingmannanefndar Alþingis. Ég ætla að vitna í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar sem er þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hann þurfti því miður að flytja ræðu sína eftir miðnætti og ég býst við að flestallir hafi verið sofnaðir þá, jafnvel einhverjir þingmenn líka.  „Ég nefndi fyrr í ræðu minni að með frumvarpinu sé löggjafarvald flutt til framkvæmdarvaldsins, þ.e. forsætisráðherra. Það hefur verið ítarlega rökstutt, bæði varðandi heiti ráðuneyta og verkefnaflutning. Forsætisráðherra fær meiri völd, oddvitaræðið er styrkt. Málum verður ekki skipað með lögum með sama hætti og nú er. Að mínu mati er það alls ekki í anda skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstaðna og ályktana þingmannanefndarinnar. Þetta er að mínu mati öfug þróun og gengur gegn niðurstöðum þessara nefnda um formfestu og rýrir enn hlut löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er á sama tíma og allir hv. þingmenn sem ég hef heyrt tala á þinginu kalla eftir auknu sjálfstæði þingsins, nákvæmlega á sama tíma, að því sé ekki stýrt af framkvæmdarvaldinu eins og niðurröðun dagskrár í dag og fleirsinnis bendir sterklega til.“ Ég held að þetta geti ekki verið skýrara, frú forseti, þessi orð hv. þm. Atla Gíslasonar um að þetta mál sé ekki byggt á grundvelli niðurstöðu þingmannanefndar Alþingis. Þetta er skoðun formanns þeirrar nefndar. Þar með tel ég að ákveðinn rökstuðningur sem bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa fært, og stendur reyndar í greinargerð með frumvarpinu sjálfu, sé fallinn um sjálfan sig. Svo eru menn sakaðir um að viðhafa málþóf þegar þeir tala um að auka veg, virðingu og völd Alþingis Íslendinga gagnvart framkvæmdarvaldinu.

Og enginn svarar.

Og enginn svarar. Ja, þvílík virðing gagnvart þeirri stofnun sem við höfum verið kosin á til að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Af því að skýrsla þingmannanefndar sem átti að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis á samkvæmt forustumönnum ríkisstjórnarinnar að vera grundvöllur þessa frumvarps ætla ég að vitna í meginniðurstöður og ályktanir skýrslu þingmannanefndarinnar sem var samþykkt á Alþingi Íslendinga með öllum greiddum atkvæðum, hverju einu og einasta, og hefst nú tilvitnunin: „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er sett fram gagnrýni á störf og starfshætti Alþingis sem mikilvægt er að bregðast við. Meginniðurstöður þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi eru þær að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Þingmannanefndin telur fulla ástæðu til að taka alvarlega gagnrýni í umfjöllun vinnuhóps um siðferði um íslenska stjórnmálamenningu og leggur áherslu á að draga verði lærdóm af henni. Alþingi á að vera vettvangur umræðu sem tekur mið af almannahagsmunum. Góð stjórnmálaumræða næst fram með því að láta andstæð sjónarmið mætast þar sem byggt er á staðreyndum og málin eru krufin til mergjar. Íslensk stjórnmál hafa ekki náð að þroskast nægilega í samræmi við það.“ Meginniðurstaða þingmannanefndarinnar var sú að við ættum að styrkja Alþingi frekar en hitt. Hér er verið að ganga í þveröfuga átt og þeir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem samþykktu þessa niðurstöðu koma í þingsal og ætla sér að samþykkja það frumvarp sem við ræðum hér sem felur í sér valdaframsal frá Alþingi Íslendinga til hæstv. forsætisráðherra - sem er verulega ánægjulegt að sjá í salnum. Af því að hæstv. forsætisráðherra er hingað komin langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún geti rökstutt það að með því að veikja valdheimildir Alþingis Íslendinga og færa þær til framkvæmdarvaldsins sé stuðst við niðurstöðu þingmannanefndar Alþingis. Það varð hér heilt hrun og hæstv. forsætisráðherra er mjög dugleg að benda á að hér hafi orðið efnahagshrun. Ég spyr því: Er ekki rétt að við drögum lærdóm af þeirri miklu vinnu sem hefur verið lögð frá hruni í það hvernig við bætum íslenska stjórnsýslu og hvernig við aukum veg og virðingu Alþingis Íslendinga? Mig langar líka að spyrja forustumann ríkisstjórnarinnar sem talar um virðingu Alþingis í þessari umræðu hvort henni þyki til eftirbreytni þau gífuryrði sem liðsmenn hennar, hv. stjórnarliðar, hafa viðhaft í þessari umræðu. Ég ætla að endurtaka hvað hefur verið sagt þar. Síðast í morgun kallaði hæstv. utanríkisráðherra nokkra þingmenn hér í sal talíbana. Í gær var því haldið fram að formaður þingflokks Framsóknarflokksins væri með geðklofa. Forseti lýðveldisins er kallaður ræfill  Frú forseti. Við ræddum í síðustu viku mál sem deilt var mikið um í fortíðinni, vatnalögin, mál sem ég held að þáverandi stjórnarandstæðingar, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon o.fl., hafi talað um margfalt lengur en þetta mál hér. Því máli lyktaði þannig að það var sett í sáttafarveg af þáverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Fulltrúar allra þingflokka voru látnir setjast yfir það mál, ekki í tvo, þrjá daga heldur yfir lengri tíma, þar sem farið var yfir ágreiningsefnið. Menn rökræddu síðan hlutina fram og til baka og út kom mjög merkilegt álit sem fulltrúar allra þingflokka stóðu að. Það stóra mál var afgreitt og verður væntanlega afgreitt í fullri samstöðu eða hér um bil, kannski fyrir utan Hreyfinguna, úr sölum Alþingis og sem lög frá Alþingi Íslendinga. Þetta eru vinnubrögðin sem við eigum að viðhafa í málum af þessari stærðargráðu. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa rætt um að aðkoma þingflokka að umræðum um þetta mál hafi verið ansi takmörkuð. Við höfum margir lagt það til að þetta mál verði tekið úr þessum átakafarvegi, að sett verði þverpólitísk nefnd til að fara yfir það, jafnvel að nefndin geti gert það aftur, og við reynum að lenda þessu máli í sátt. Hæstv. fjármálaráðherra sagði á árinu 2007 að mál sem þessi yrði að afgreiða í samkomulagi. Það sagði hæstv. fjármálaráðherra sem þá var í stjórnarandstöðu. - Nú er hæstv. fjármálaráðherra ekki í salnum, frú forseti, og ég hef óskað eftir því að hann verði kallaður til þessarar umræðu.

Forseti getur upplýst að hæstv. fjármálaráðherra hefur verið gert viðvart um ósk þingmannsins, sem og hæstv. innanríkisráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra er í húsi en boðum hefur verið komið til hæstv. innanríkisráðherra.

Frú forseti. Þetta er einfaldlega ekki nóg. Það er ekki nóg að komið sé boðum til hæstvirtra ráðherra. Maður spyr hér spurninga, við erum búin að gera það í tvo daga og fáum engin svör við spurningunum.  
             að gera hæstv. ráðherrum viðvart um að þess sé óskað að þeir séu við umræðuna.  Ég ætlaði að bíða eftir að hæstv. forseti fengi sér sæti áður en ég héldi áfram.

Forseti spyr hv. þingmann hvort hann eigi ekki talsvert eftir af ræðu sinni. Nú háttar svo til að þegar eru nokkrir hv. þingmenn búnir að óska eftir því að veita andsvar við ræðu þingmannsins. Forseti upplýsti í morgun að fyrirhugað væri að gera hlé á þessum þingfundi frá kl. 13 til kl. 14 vegna matarhlés og nefndarfundar og ég spyr hv. þingmann hvort hann vilji halda áfram ræðu sinni nú í nokkrar mínútur, fram undir kl. 13, og gera þá hlé eða gera hlé á þessum tímapunkti.

Ég mundi gjarnan vilja gera hlé á þessum tímapunkti og þakka frú forseta fyrir þetta. Ég tel nauðsynlegt að við gefum hæstv. ráðherra tóm til að koma til þessarar umræðu að loknu hléi.

Frú forseti. Því miður þurfti ég að gera hlé á ræðu minni fyrir hádegi vegna þess að gert var hádegishlé og fundir haldnir í nefndum þannig að þetta er orðið nokkuð sundurslitið, frú forseti, en ég rifja upp að ég óskaði eftir því í fyrri hluta ræðu minnar að hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og innanríkisráðherra yrðu við þessa umræðu. Þá vil ég að hæstv. ráðherrar séu í salnum vegna þess að ég ætla að beina fyrirspurnum til hæstv. ráðherra og einnig til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Er mögulegt að frú forseti geri ráðstafanir til að hæstv. ráðherrum og þingmanni verði gert viðvart um að nærveru þeirra sé óskað?

Hæstv. forseti er að láta kanna það þannig að hv. þingmaður heldur áfram með ræðu sína. Forseti mun koma skilaboðum til þingmannsins um leið og upplýsingar berast.

Það gengur mjög hratt á ræðutíma minn og því spyr ég hvort það sé mögulegt að við gerum tíu mínútna hlé þangað til hæstv. ráðherrar og hv. þingmaður koma til umræðunnar. Það er mjög erfitt að spyrja þessa aðila spurninga ef þeir eru ekki við og geta þá ekki beðið um orðið í formi andsvars eða ræðu. Eins og frú forseti hefur tekið eftir höfum við átt í dálítið mikilli einræðu hér um valdaframsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins verði þetta frumvarp að lögum. Hæstv. ráðherrar hafa ekki virt okkur viðlits með því að svara þeim spurningum sem við höfum varpað fram þannig að ég legg áherslu á það við frú forseta að hún tryggi það að spurningum mínum verði svarað og að þessir aðilar verði við þá umræðu sem hér fer fram.

Forseti hvetur hv. þingmann til að halda áfram ræðu sinni. Það er verið að athuga með viðveru hæstv. ráðherra og eins og hefð er fyrir gefum við smátíma í það. Forseti hvetur hv. ræðumann til að halda áfram ræðu sinni.

Af því að frú forseti vitnar í hefðir hefur það margsinnis gerst á undangengnum árum að forseti hefur frestað þingfundi um tíu eða fimmtán mínútur til að þeir aðilar sem viðkomandi ræðumenn vilja beina fyrirspurnum til í hvert skipti geti verið við umræðuna. Nú hefur það komið margsinnis fram, ekki bara hjá mér heldur öðrum hv. þingmönnum, að það er nauðsynlegt að þeir sem bera ábyrgð á þessu máli komi til þessarar umræðu. Að þessu sögðu ætla ég að halda áfram með ræðu mína. Ég minni fyrst á þá þingmannanefnd sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis. Ég hef áður vitnað til niðurstaðna hennar. Ef þetta frumvarp verður samþykkt er verið að ganga þvert gegn því sem allir alþingismenn á Alþingi Íslendinga samþykktu fyrir nokkrum mánuðum, en það var að auka veg, virðingu og völd þingsins og draga þar með úr valdi framkvæmdarvaldsins. Hér leggja hv. stjórnarþingmenn til að dregið verði úr áhrifum og völdum þingsins í þessum efnum og að völd eins ráðherra, hæstv. forsætisráðherra, verði nær algjör þegar kemur að skipan Stjórnarráðsins. Það er verið að færa verkefni frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins þvert á það sem við höfum talað fyrir á undangengnum mánuðum og allir þingmenn voru sammála um fyrir skemmstu. Nú kemur í ljós hvernig foringjaræðið, oddvitaræðið, virkar í reynd sinni. Það er enn hert á og hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon gefa í ef eitthvað er. Nú skulu fótgönguliðarnir í Samfylkingunni og Vinstri grænum ganga í takt eins og leiðtogarnir segja, eins og gert var í Icesave-málinu frá fyrsta degi eftir að það var lagt fram. Þá kom hæstv. fjármálaráðherra hingað og dásamaði Svavarssamninginn og margir þingmenn úr röðum Samfylkingar og Vinstri grænna komu hingað og studdu sinn foringja án þess að hafa lesið þann samning sem þá lá fyrir. Þar kom foringjaræðið í ljós og nú á að halda áfram og það á auka enn frekar á foringjaræðið í þessari ríkisstjórn. Á hvaða vegferð erum við? Svo erum við sem viljum standa vörð um rétt og áhrif Alþingis sökuð um að vera í málþófi. Ég hafna því algjörlega, hér í fyrstu ræðu minni um þetta mál, að ég sé með eitthvert málþóf þegar verið er að gera grundvallarbreytingar sem þessar, enda hefur komið í ljós hjá fjölmörgum aðilum sem sátu í þingmannanefndinni sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar að verið er að ganga þvert á það sem þar var lagt til. Nú ætla ég að vitna til niðurstöðu skýrslu þingmannanefndarinnar um stjórnsýsluna. Á bls. 11 í skýrslunni segir, með leyfi frú forseta: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt. Ljóst er að ráðherraábyrgðarkeðjan slitnaði eða aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, t.d. þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Ábyrgð og eftirliti fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant.“ Ég tek fram eins og ég gerði í fyrri hluta ræðu minnar að margt í þessu frumvarpi horfir til framfara og er verið að taka á samkvæmt því sem þarna er verið að ræða. En eins og bent er á í þessari skýrslu þegar rætt er um oddvitaræðið og verklag þess er verið að auka á þau vinnubrögð, efla valdheimildir forsætisráðherra - og á kostnað hvers? Á kostnað Alþingis Íslendinga. Ég held að hv. stjórnarliða skorti eitthvert skammtímaminni vegna þess að það hlýtur að flokkast undir skammtímaminni að þurfa að rifja upp hvað samþykkt var hér fyrir nokkrum mánuðum um að breyta vinnulaginu á Alþingi, að Alþingi fái hið raunverulega vald sem það hefur samkvæmt stjórnarskránni, en framselji það ekki til einhverra oddvita ríkisstjórnarflokkanna. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, oddvitar ríkisstjórnarflokkanna, eru komnir í salinn. Af því að hæstv. fjármálaráðherra er kominn til umræðunnar spyr ég hann hvað hafi breyst frá árinu 2007 þegar hann sagði í umræðum um breytingar á Stjórnarráðinu að í svoleiðis grundvallarmálum væri mikilvægt að slík mál væru afgreidd í samvinnu og í sátt. Því er ekki til að dreifa í þessu máli. Nú eru liðin fjögur ár frá því að hæstv. ráðherra lét þessi orð falla, hann var reyndar í stjórnarandstöðu þá. Hefur hugsunarháttur hans þegar kemur að grundvallarmálum sem þessu breyst á þessum fjórum árum þannig að nú vilji hann taka málið í gegn á þessum haustfundi Alþingis í bullandi ágreiningi þar sem útgangspunkturinn er sá að minnka völd Alþingis Íslendinga þegar kemur að því að hafa áhrif á það hvernig Stjórnarráð Íslands lítur út, minnka völd Alþingis Íslendinga og færa það til hæstv. forsætisráðherra? Ég bið hæstv. fjármálaráðherra að rökstyðja stefnubreytingu sína í þessu máli, að hann skuli beita sér fyrir því að minnka völd og áhrif þingmanna og auka völd framkvæmdarvaldsins. Öðruvísi mér áður brá eða ég veit ekki hvernig maður á að útskýra þessa stefnubreytingu hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi vill hann veikja Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu og í öðru lagi hverfur hann frá því sem hann sagði árið 2007 um að mál sem þessi, grundvallarmál, ætti að leysa í góðu samkomulagi, þetta ætti að vera samkomulagsmál en ekki ágreiningsmál. Nú er hæstv. ráðherra að reyna að troða þessu máli á septemberstubbi í gegnum Alþingi Íslendinga. Mig langar að ræða aðeins um oddvitaræðið og vitna til sjálfrar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í henni segir meðal annars um það sem hér er nefnt oddvitaræði, með leyfi frú forseta: „Eitt einkenni hennar [þ.e. íslenskrar stjórnmálamenningar] er að foringjar eða oddvitar flokkanna leika lykilhlutverk en hinn almenni þingmaður er atkvæðalítill. Um það segir íslenskur stjórnmálamaður með langan feril úr pólitíkinni: „Auðvitað er það svo að flokksræðið nánast í öllum stjórnmálaflokkunum hefur þróast í ofurvald foringjans og klíkunnar. Þess vegna er lýðræðið okkar svona brothætt og veikt og ég velti því fyrir mér hvort í rauninni þurfi ekki að stíga mörg sterk skref vegna þessarar reynslu til að tryggja sterkari stjórnmálamenn og minna foringjaræði.“ Stjórnmálamenn draga hins vegar ávallt dám af þeirri stjórnmálamenningu sem þeir lifa og hrærast í. Séu stjórnsiðirnir slæmir og stjórnkerfið veikt geta sterkir stjórnmálamenn verið varasamir. Í foringjaræði verður hlutur lögþingsins einkum að afgreiða mál sem undirbúin hafa verið í litlum hópi lykilmanna. Þannig gegnir þingið formlegu löggjafarhlutverki sínu, en bæði umræðuhlutverkið og eftirlitshlutverkið eru vanrækt.“ Það liggur fyrir að við erum að ganga lengra í þessari öfugþróun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum, og ekki bara árum heldur áratugum. Nú á að herða enn frekar tökin hjá foringjum ríkisstjórnarinnar þannig að þeir geti látið Alþingi lönd og leið þegar kemur að mikilvægum ákvarðanatökum. Stjórnarflokkarnir eru gjörsamlega komnir í þversögn við það sem þeir skrifuðu undir þegar rannsóknarnefnd Alþingis skilaði af sér umfjöllun sinni með skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Af því að hæstv. ráðherrar eru komnir hingað ætla ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, nokkurs. Hv. þm. Atli Gíslason talaði hér klukkan eitt í nótt. Hann var formaður umræddrar nefndar sem ég hef oft vitnað til og er þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hann hrakti grundvöll frumvarpsins sem við ræðum hér, sem á að vera skýrsla þingmannanefndarinnar, með orðum sínum í nótt. Við erum ekki að tala um einhvern léttvigtarmann í þessu máli, við erum að tala um þingmann sem stýrði þessari þingmannanefnd. Hann sagði í nótt, með leyfi frú forseta: „Ég nefndi fyrr í ræðu minni að með frumvarpinu sé löggjafarvald flutt til framkvæmdarvaldsins, þ.e. forsætisráðherra. Það hefur verið ítarlega rökstutt, bæði varðandi heiti ráðuneyta og verkefnaflutning. Forsætisráðherra fær meiri völd, oddvitaræðið er styrkt. Málum verður ekki skipað með lögum með sama hætti og nú er. Að mínu mati er það alls ekki í anda skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstaðna og ályktana þingmannanefndarinnar. Þetta er að mínu mati öfug þróun og gengur gegn niðurstöðum þessara nefnda um formfestu og rýrir enn hlut löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er á sama tíma og allir hv. þingmenn sem ég hef heyrt tala á þinginu kalla eftir auknu sjálfstæði þingsins, nákvæmlega á sama tíma, að því sé ekki stýrt af framkvæmdarvaldinu eins og niðurröðun dagskrár í dag og fleirsinnis bendir sterklega til.“ Þetta liggur alveg fyrir. Grundvöllur frumvarpsins sem hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað sagt í þinginu og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu sjálfu á að vera skýrsla þingmannanefndar Alþingis um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Formaður nefndarinnar kom upp í nótt og lýsti því yfir að þetta frumvarp gengi þvert gegn þeim anda sem ríkti í samstarfi þingmannanna sem tóku þátt í því starfi og allir þingmenn samþykktu 63:0. Nokkrum mánuðum síðar ætla landgönguliðar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna að fylgja leiðtogum sínum í algjörri blindni eins og í Icesave-málinu, á öllum stigum þess máls, vegna þess að þessir hæstv. ráðherrar eru foringjarnir. Nú fyrst skulu foringjastjórnmálin fyrir alvöru verða iðkuð á Alþingi. - [Bjölluhljóð í síma.] Bjöllur hringja í þingsal og það er ágætistilbreyting að það sé ekki bjalla frú forseta heldur sími hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þetta er skemmtileg upplifun því að oft verður manni dálítið hverft við þegar hæstv. forseti ber duglega í bjölluna. Ég held að ég hafi óskað dálítið oft eftir því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kæmi til umræðunnar. Hann hefur því miður ekki séð sér fært að vera í salnum en ég er þess fullviss að hann hlustar á ræðu mína eins og hann hefur væntanlega hlustað á allar ræður sem hér hafa verið fluttar.  „Ég ætla að lokum, frú forseti, að segja það að mér finnst ófullnægjandi að allsherjarnefndin ein fjalli um þetta mál. Hér er um stórt mál að ræða sem snertir margar fagnefndir í þinginu. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að senda það jafnframt til skoðunar og umsagnar í einstökum fagnefndum. Ég mun leggja það formlega til við afgreiðslu málsins, þegar því verður vísað til nefndar, að það fari jafnframt til viðkomandi fagnefnda.“ Þessi sami hv. þingmaður talaði svo fjálglega á sínum tíma um hversu mikilvægt það væri að Alþingi Íslendinga færi yfirvegað yfir þetta mál og ég stóð í þeirri trú að þeir hæstv. fjármálaráðherra ætluðu sér að standa vörð um valdheimildir Alþingis, að við veiktum ekki Alþingi á kostnað framkvæmdarvaldsins, en nú sýnist mér að hæstv. ráðherra og þessi hv. þingmaður hafi gjörsamlega skipt um skoðun í málinu. Nú á að veita hæstv. forsætisráðherra alræðisvald þegar kemur að þessum hlutum. Alþingi á ekki að koma þetta við. Við fáum bara alvarlegar ákúrur frá þingmönnum stjórnarmeirihlutans í þessari umræðu um að við stöndum í málþófi þegar við stöndum vörð um Alþingi Íslendinga og að framkvæmdarvaldið taki ekki enn frekari heimildir eða að Alþingi afsali sér þeim völdum sem það hefur þó nú. Ég inni hæstv. forsætisráðherra aftur eftir því orðbragði sem ég spurði um í fyrri ræðu minni og nefndi fjölmörg dæmi þess þegar stjórnarliðar hafa komið upp og ekki bara sakað okkur um að stunda málþóf heldur um að vera greindarskertir, alvarlega veikir og þar fram eftir götunum, kallað forseta lýðveldisins ræfil 

Ekki …

Henni er skemmt. 

… Jónsson.

Það varð hér efnahagshrun  Ég bið frú forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að með þessu frumvarpi sé verið að veikja valdheimildir Alþingis, það sé ekki verið að vinna neitt í samræmi við skýrslur þingmannanefndar eða rannsóknarnefndar.  Síðan bið ég hv. þingmann að lesa 6.–10. gr. frumvarpsins. Þar er verið að auka samhæfingu á milli ráðuneyta eins og kallað var eftir og þar er líka skýrt í hverju rannsóknar- og eftirlitsheimildir eru fólgnar. Eftir því var kallað. Í 12.–15. gr. er skýrt hvar ábyrgð liggur. 

Frú forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem við hv. þingmenn höfum óskað eftir því að hæstv. ráðherrar væru viðstaddir þessa umræðu. Ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi opinberað hér að hún hlustaði ekki á ræðu mína áðan. Ég fór akkúrat yfir það að sum ákvæði í frumvarpinu horfðu til framfara og væru til bóta. Hæstv. forsætisráðherra ákvað að hlusta ekki á þann hluta ræðu minnar. Útgangspunktur minn er sá að það er verið að auka valdheimildir forsætisráðherra á kostnað Alþingis. Það kom fram hjá formanni þingmannanefndarinnar sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að þetta er gjörsamlega í andstöðu við þann anda sem ríkti í því starfi. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hún sé ósammála mati formanns nefndarinnar um það. Svo vil ég að hæstv. forsætisráðherra svari því hvað henni þyki um orðbragð stjórnarliða við þessa umræðu, hvort það sé til þess fallið að auka veg og virðingu þingsins.

Hæstv. forseti. Það er magnað að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki svarað í seinna andsvari þeim spurningum sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson beindi til hans.  Mig langar að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ljómandi fína ræðu og þá áherslu sem hann lagði á stöðu Alþingis. Það er nokkuð sem ég hefði haldið að núverandi hæstv. fjármálaráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra hefðu mikinn áhuga á að yrði styrkt. Hvað hefur hæstv. fjármálaráðherra haldið margar ræður um að það ætti að styrkja þingið? 

Svaraðu nú.

Ég spyr hv. þm. Birki Jón Jónsson hvort hann sé ekki sammála mér í því að það þurfi að leggja þetta mál til hliðar og fara nú í þá þverpólitísku vinnu sem þarf og á að vera fyrir hendi. Það á að breyta Stjórnarráðinu 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Þetta mál þarf að vinna upp á nýtt í samstarfi allra þingflokka. Það var gert til að mynda um mjög umfangsmikið mál og umdeilt, vatnalögin, sem var hart deilt um hér á sínum tíma. Ég man að hæstv. fjármálaráðherra fór mikinn í þeirri umræðu. Þá var sett á fót sáttanefnd undir forustu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Hún skilaði af sér afurð sem leiddi til þess að algjör sátt er um það mál. En ég býð ekki í það á hvaða leið við erum úr því að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem ég lagði fyrir hana í svari mínu við andsvari hennar. Það er eðlilegt að ég spyrji þá hv. varaformann Sjálfstæðisflokksins hvort hún telji að þetta sé það sem koma skal. Munu nú hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin leggja fram breytingu á þingsköpum þannig að þau þurfi ekki yfir höfuð að standa hér og svara fyrirspurnum okkar þingmanna 

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst náttúrlega um forgangsröðun í þinginu, fyrir utan þá augljósu annmarka sem eru á þessu frumvarpi frá hæstv. forsætisráðherra. Það er margbúið að benda á það í umræðunni undanfarna daga hvílíkir annmarkar eru á þessu máli. Og það er engin leið að fá hæstv. ráðherra eða hv. stjórnarmeirihluta til að ræða þetta mál á einhverjum efnislegum nótum. Menn eru meira og minna fjarri í umræðunni og taka ekki þátt í henni. Mig langar að ítreka þá spurningu sem ég beindi til hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar: Hvaða leið er út úr þeirri klemmu sem hæstv. ríkisstjórn hefur komið Alþingi í með þetta mál? Það liggur engin forgangsröðun fyrir á Alþingi um þau mál sem þarf að klára. Hér eru 50–60 mál komin á dagskrá sem öll eiga að klárast. Ekkert þeirra mála varðar með beinum hætti þann vanda sem íslenskt efnahagslíf er í. Hvar eru öll málin sem eru brýnust til að hjálpa heimilum í þessu landi? 

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, við eigum að koma þessu máli í sáttaferli þar sem við ræðum þetta þvert á flokka og komumst að sameiginlegri niðurstöðu eins og hæstv. fjármálaráðherra talaði fyrir á árinu 2007, að þessi mál ætti ekki að afgreiða í ágreiningi. Nei, hér á að troða málinu í gegn í bullandi ágreiningi en munurinn er sá að nú er hæstv. ráðherra orðinn fjármálaráðherra og eindreginn stuðningsmaður hæstv. forsætisráðherra sem verið er að færa heilmiklar valdheimildir með þessu frumvarpi. Ég hefði haldið að hæstv. forsætisráðherra ætti að vera svo ánægð og glöð með þetta frumvarp að hún ætti að kveðja sér hljóðs og flytja ræðu um það hvað hún hyggist gera með þær valdheimildir sem hún fær verði þetta frumvarp samþykkt. Hæstv. ráðherra er ekki á mælendaskrá. Við erum sökuð um málþóf þegar við spyrjum spurninga. Ég spurði spurninga áðan í andsvari sem hæstv. forsætisráðherra gat svarað 

Forseti. Ég kem upp sem áhugamaður um stjórnmál. Athygli mín hefur reyndar beinst að því afbrigði í hugum einstakra stjórnmálamanna, sem stundum er kallað pólitískur geðklofi, þegar menn taka fyrst eina afstöðu og svo aðra án þess að sjáanlegur grunnur sé fyrir því. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson, varaformann Framsóknarflokksins, hvaða afstöðu hann hafi haft til stjórnarráðstillagna sérstakrar nefndar sem uppi var í Framsóknarflokknum á flokksþinginu 2007 annars vegar og 2009 hins vegar.

Frú forseti. Nú hefði ég getað gert eins og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og bara sagt við frú forseta að ég neitaði að svara fyrirspurnum hv. þingmanns. En við erum einfaldlega komnir lengra í lýðræðislegri umræðu innan Framsóknarflokksins en svo að við svörum ekki málefnalegum spurningum. Og þetta var málefnaleg spurning sem hv. þingmaður kom fram með. Mikið er gott að vita til þess hversu áhugasamir þingmenn ríkisstjórnarinnar eru um þá miklu vinnu sem hefur átt sér stað innan Framsóknarflokksins í fjölmörgum málum enda er Framsóknarflokkurinn mjög lýðræðislega sinnaður flokkur með mjög öflugt innra starf eins og menn hafa heyrt í ræðum á þinginu þegar vitnað er til starfs þar. En það vill svo til að eftir að þessi skýrsla kom fram varð hér efnahagshrun og það kom fram gagnrýni, ekki bara alþingismanna heldur alls samfélagsins, á það hvernig menn stóðu að málum fyrir hrun. Menn hafa komist að niðurstöðu um að veikja ekki Alþingi heldur styrkja og þess vegna er ég ekki sammála því að þessar valdheimildir eigi að vera á hendi forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og mikla yfirferð þó að hún hafi verið í tveimur pörtum, fyrir mat og eftir. Hv. þingmaður kom mikið inn á foringjaræði og vitnaði í ræður sumra hæstv. ráðherra, t.d. hæstv. fjármálaráðherra. Við vitum að hæstv. innanríkisráðherra er mikill prinsippmaður og framfylgir því sem hann hefur sagt í gegnum tíðina, hvort sem það er hér eða annars staðar. Þegar við fjölluðum um Icesave-málið á fyrri stigum gekk svo fram af hæstv. innanríkisráðherra þar sem mátti bara tala einni röddu í ríkisstjórninni að hann sagði af sér ráðherradómi til að mótmæla þeim vinnubrögðum. Því spyr ég hv. þingmann þar sem hæstv. innanríkisráðherra hefur athugasemdir við og efasemdir um þetta frumvarp hvort það gæti stafað af því sem hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt áður og eins því að hann þekkir til vinnubragða hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Það er alveg rétt að hæstv. innanríkisráðherra stóð sig vel framan af í Icesave-málinu. Ég hef hins vegar kallað eftir viðhorfum hans í þessari umræðu. Ég er búinn að biðja frú forseta, að ég held í þrígang, að kalla hæstv. innanríkisráðherra til þessarar umræðu sem og hæstv. leiðtoga stjórnarflokkanna. Hæstv. fjármálaráðherra hafði ekki einu sinni fyrir því að biðja um andsvar þegar hann kom hingað og hvorugur forustumanna ríkisstjórnarflokkanna er á mælendaskrá í þessu máli. Við komum hér fram með margar spurningar sem við viljum fá svör við. Þeim er ekki svarað og ef hv. stjórnarliðum finnst það til sóma og vegsauka að menn hagi sér með þeim hætti þegar verið er að tala um að minnka völd og áhrif Alþingis Íslendinga og auka áhrif framkvæmdarvaldsins, hv. þm. Þuríður Backman, sem hv. þingmaður ætlar að styðja, blöskrar mér gjörsamlega. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og tek undir áhyggjur hans um þetta svokallaða foringjaræði. Þetta gengur út á að hæstv. forsætisráðherra geti gert nánast það sem honum dettur í hug á hverjum tíma, en við lifum í þeirri trú að þessi hæstv. forsætisráðherra starfi ekki lengi áður en allt fer fram af brúnum. Við tilhugsunina um að þetta frumvarp verði samþykkt eins og það er koma strax upp í huga minn tvö málefni sem eru í andstöðu við það sem er að gerast, annars vegar það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt um hugsanleg kaup á eignarlandi Grímsstaða á Fjöllum 

Frú forseti. Þetta er mjög áhugaverður vinkill sem hv. þingmaður kemur inn á. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki beint verið þekkt fyrir það að stunda umræðustjórnmál, þvert á móti. Hennar taktík er hótanir, hótanastjórnmál, þannig að ég sé fyrir mér marga ríkisstjórnarfundi þar sem hún muni segja ráðherrum að ef þeir geri ekki þetta sem hún segi taki hún bara viðkomandi verkefni af þeim.

Hún gerir þetta …

Þá getur viðkomandi ráðherra ekki sagt: Ja, við þurfum að leita til þingflokkanna með það eða til Alþingis. Nei, það er verið að færa ákvarðanatökuvaldið frá Alþingi með stuðningi stjórnarliðanna hér 

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson og raunar fleiri þingmenn í umræðunni hafa beint mjög mikilvægum spurningum bæði til hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra auk annarra hæstv. ráðherra í ríkisstjórn  Ég tel mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra láti setja sig á mælendaskrá. Ég er á mælendaskrá og ég er tilbúinn að færa mig neðar svo hæstv. forsætisráðherra komist strax að í umræðunni. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég er sannfærður um það, frú forseti, að það gæti stytt þessar umræður verulega ef hæstv. 

Virðulegi forseti. Það er alvarlegur hlutur að hæstv. forsætisráðherra skuli ráða ríkjum í Alþingishúsinu. Mér þykir nóg að stjórn hennar nái einungis til Stjórnarráðsins. Nú liggur fyrir þetta frumvarp til að færa enn frekari völd úr þessu húsi yfir í Stjórnarráðið. Það er alvarlegur hlutur. Það hefur komið fram á fundum formanna þingflokkanna, sem hafa ekki fundað síðan á mánudaginn, að hér er ekkert plan, 

Virðulegi forseti. Það er þegar mikið stundað á Alþingi að draga fólk í dilka. Af því að hv. þingmaður nefndi réttir dettur mér í hug að hér hefur meira að segja verið gengið svo langt að fólk er dregið í dilka eftir heilbrigði þess. Hv. þm. Mörður Árnason lætur ekki við það sitja að tala um geðklofa, hvort við erum með pólitískan geðklofa eða eitthvað annað. Mig langar að biðja hæstv. forseta að fara yfir þær leiðbeiningar sem eru um fundarstjórn forseta á þingfundum og ég spyr hvort það sé virkilega við hæfi að þingmenn noti það orðbragð sem hv. þm. Mörður Árnason notar. Að mínu viti talar hann niður til þeirra sem eiga við þennan sjúkdóm að stríða. Framsóknarmenn hrökkva ekkert við þó að þeir séu kallaðir öllum illum nöfnum eða kenndir við sjúkdóma og jafnvel dýr ef því er að skipta. Það fólk sem á við sjúkdóma að etja á hins vegar ekki skilið að það sé dregið fram með háði eða með einhverjum þeim hætti sem hv. þingmaður stundar í þingsal.

Forseti hefur ítrekað beðið hv. þingmenn að gæta orða sinna í umræðu um þetta mál frá því að hún hófst.

Virðulegi forseti. Það er mikið áhyggjuefni hversu illa gengur að fá hæstv. ráðherra til að svara spurningum sem þingmenn beina til þeirra í þessari umræðu. Einnig ítreka ég af umhyggju fyrir virðulegum forseta þær óskir sem hafa ítrekað komið fram um að hæstv. innanríkisráðherra verði við umræðuna. Það er ekki einungis að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hafi ítrekað bent á það í ræðu sinni áðan heldur var nánast allt gærkvöldið og í nótt verið að óska eftir viðveru hæstv. innanríkisráðherra. Við vitum að hann hefur efasemdir um þetta mál. Þær hafa ekki komið fram í umræðunni. Hann hefur ekkert tjáð sig, hann hefur ekki látið setja sig á mælendaskrá frekar en flestir aðrir ráðherrar í þessari ríkisstjórn sem hafa ekkert um þetta mál að segja. Stjórnarráðið sjálft er hér til umfjöllunar en hæstv. ráðherrar þurfa bara ekkert að tala um það. Ég beini því enn og aftur til virðulegs forseta að þessir ráðherrar verði kallaðir á vettvang. Ég nefni sérstaklega hæstv. innanríkisráðherra af því að ég hef ekki séð hann við umræðuna enn þá og það er mjög brýnt 

Forseti er að kanna hvenær hæstv. innanríkisráðherra mun mæta til umræðunnar. Miðað við fyrri upplýsingar verður það einhvern tímann í dag. Forseti tekur fram að kallað var eftir viðveru hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra áðan og þeir hæstv. ráðherrar eru í húsi en funda nú með forseta Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég hef beint því til forseta, hver sem hann hefur verið á hverjum tíma síðustu sólarhringana, þeirri einföldu spurningu hver stjórni þinginu. Hér var fyrirhugaður septemberstubbur, níu daga þing þar sem farið yrði yfir brýn mál, mál sem væri samkomulag um og sem væri hægt að klára. Þingið hefur skipulagt tíma sinn þannig að til að mynda í næstu viku var fyrirhugað að utanríkismálanefndarþingmenn færu utan sem og fleiri. Ég býst við að aðrir þingmenn hafi skipulagt tíma sinn þannig að þeir væru á öðrum stöðum í næstu viku. Í gær voru á dagskrá 32 mál og mér blöskraði nokkuð hvernig mönnum datt í hug að hægt væri að klára þau á næstu tveimur sólarhringum. Í morgun voru málin orðin 46 og ég vona að stjórn þingsins hafi ekki látið sér detta í hug að klára 46 mál á þessum sólarhring. Var ekki meiningin að styrkja og bæta 

Frú forseti. Til að svara spurningu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar ætla ég að leyfa mér að giska á að miðað við fregnir hæstv. sitjandi forseta um að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra sitji á fundi með forseta Alþingis sé einmitt verið að leggja hæstv. forseta línurnar um það hvernig eigi að stjórna þingstörfunum. Á fundi þingflokksformanna sem lauk fyrir skömmu verð ég að segja að var mjög dapurlegt að verða vitni að því að hæstv. forseti, forseti allra þingmanna sem við kusum í stjórnarandstöðunni og ég hef afar góða reynslu af sem forseta þingsins, talaði á þeim fundi einungis í nafni meiri hlutans. Við heyrum og sjáum af þeim viðbrögðum sem við fáum við óskum okkar hér að framkvæmdarvaldið stjórnar störfum þingsins þessa dagana.

Frú forseti. Ég hef fylgst dálítið með þessari umræðu sem er orðin mjög löng og verð að viðurkenna að það gætir dálítið endurtekninga. En það er vegna þess að það koma ekki svör. Menn eru alltaf að spyrja sömu spurninganna aftur og aftur. Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að nota þessi lög? Stendur hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson með þessu frumvarpi? Eða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason? Þetta eru alltaf sömu spurningarnar og það er búið að spyrja framsögumenn málsins aftur og aftur sömu spurninganna um galla í breytingartillögum meiri hlutans. Það fást ekki svör og ég held, frú forseti, því miður að þessi umræða muni halda áfram þangað til svör berast eða 1. október rennur upp.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að hvetja hæstv. forseta til að taka eftirfarandi upp á næsta forsætisnefndarfundi: Í fyrsta lagi, til hvers í ósköpunum er forseti þingsins að gefa út starfsáætlun þingsins? Ég sé akkúrat engan tilgang í því 

Forseti. Áhugi minn í þessari umræðu hefur m.a. beinst að því að kanna afstöðu framsóknarmenn til þeirra tillagna sem fram koma í frumvarpinu og hvernig afstaða þeirra hefur þróast frá flokksþingum þeirra 2007 og 2009.  En hér vantar einn framsóknarmann í salinn. Hér hefur framsóknarmaðurinn Höskuldur Þórhallsson ekki talað. Hvar er, forseti, Höskuldur Þórhallsson? Af hverju er hann ekki boðaður á þennan fund? Ég fer bara fram á það og krefst þess að hv. þingmaður Höskuldur Þórhallsson, þingmaður Framsóknarflokksins, sé boðaður á fundinn og látinn gera grein fyrir afstöðu sinni til tillagna Framsóknarflokksins á flokksþingunum 2007 og 2009, forseti. 

Virðulegur forseti. Þessi umræða stjórnarandstöðunnar um hver stjórni þinginu er eins og draugagangur á miðjum degi. Auðvitað stjórnar forseti Alþingis þinginu en það er kunnara en frá þurfi að segja að á lokadögum þings getur stjórnarandstaða, eða í þessu tilfelli hluti Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokkurinn, knúið forseta til að bregða út frá starfsáætlun með því að krefjast miklum mun meiri tíma en allt venjulegt fólk gæti ætlað að þyrfti til umfjöllunar um tiltekið dagskrármál. Þá verður forsetinn einfaldlega að efna til fleiri funda og lengja þinghaldið og hafa kvöld- og næturfundi þannig að menn geti þjónað lund sinni í því að flytja 707. ræðuna sína og þá 708. Það er þeirra lýðræðislegi réttur en ég held 

Frú forseti. Ég ætla ekki að svara hv. þm. Merði Árnasyni en það er áhugavert að fá svo sem eins og 20 þingmenn Samfylkingarinnar í pontu. Þeir hafa ekki talað allir, langt í frá. Ég vil benda hæstv. forseta á 56. gr. þingskapa en þar stendur í 1. mgr., með leyfi forseta: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á …“ Þarna er gert ráð fyrir í þingsköpum að umræða eigi sér stað, fram komi svör og andstæð sjónarmið. Hér vantar alla hæstv. ráðherra og framsögumenn sem málið varðar til að ræða málið málefnalega.

Virðulegi forseti. Erum við ekki í umræðunni núna að fá helstu röksemdir fyrir því að við skyldum fara varlega í að flytja völd frá þinginu til framkvæmdarvaldsins? Við erum núna í þeirri stöðu að þrátt fyrir allt sem á undan er gengið, þrátt fyrir rannsóknarnefndarskýrslu, þrátt fyrir þingmannanefndarskýrslu, þar sem allir eru sammála um að styrkja beri þingið, þá er þinginu stjórnað af framkvæmdarvaldinu og hæstv. forsætisráðherra og öllum er það ljóst enda er það stjórnlaust  Ég held að enginn geti í fullri alvöru haldið því fram að verkstjórnin hafi verið sérstaklega góð í þessari ríkisstjórn en það nýyrði var spunnið upp við síðustu alþingiskosningar. Ég hvet hv. þingmenn, sérstaklega hv. þingmenn stjórnarliðsins, til að draga andann djúpt og hugsa þetta mál betur. Við erum hér með 

Hæstv. forseti. Ekki veit ég um hv. þm. Höskuld Þórhallsson eða hvers vegna hann hefur ekki tjáð sig í þessari umræðu en mér dettur þó í hug að hann sé hugsanlega að bíða eftir því að hv. þm. Mörður Árnason haldi ræðu í málinu og geri grein fyrir sínu sjónarmiði. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason gladdi okkur með skemmtilegu inngripi í þær þingræður sem hér eru haldnar. Fyrir utan leikræna tilburði nefndi þingmaðurinn þann tíma sem við erum búin að tala. Reyndar hefur gengið á ýmsu við að fá fram réttar tölur í því en mér sýnist, svo ég spari þingmanninum að þurfa að sökkva sér ofan í það, að miðað við gildandi þingsköp og hversu lengi umræðan getur staðið, þá þurfi hver þingmaður sem hér hefur talað fyrir hönd stjórnarandstöðunnar ekki að tala nema í rúma 16 klukkutíma til að ljúka málinu. Það er í sjálfu sér leikur einn, miðað við það sem við þekkjum frá hæstv. forsætisráðherra, að tala í slíkan tíma. Ef þingmaðurinn er að velta fyrir sér hvenær umræðum lýkur þá er það ekki meira en þetta.

Virðulegi forseti. Mér hefur þótt skorta á að forseti fyrir hönd forsætisnefndar svaraði því hverjir stjórna þinginu. Hér hafa komið fram þingmenn eins og t.d. hv. þm. Helgi Hjörvar sem segir að auðvitað stjórni forseti þinginu á meðan það er mörgum öðrum þingmönnum nokkuð fullljóst að þinginu stjórnar hæstv. forsætisráðherra. Það hlýtur að vera þannig því að þegar liðnir eru fjórir eða fimm dagar af þeim níu dögum sem menn höfðu til að klára þennan septemberstubb þá er sett mál á dagskrá sem bullandi ágreiningur er um og eftir því sem ég best veit er hæstv. forsætisráðherra sá eini sem talar af virkilega heilu hjarta fyrir því frumvarpi. Aðrir þingmenn stjórnarliðsins hafa ekki reynt að koma hingað upp og reynt að rökstyðja af hverju við 

Það er forseti Alþingis sem stýrir þinginu.

Virðulegur forseti. Við sjáum nú í þessari umræðu um hver stýri þinginu, að það getur verið munur á því sem menn setja á blað um hvernig hlutirnir eiga að vera og svo hvernig þeir eru í raun. Þetta minnir okkur enn frekar á mikilvægi þess að reyna að minnsta kosti að setja hlutina þannig á blað að ekki sé hægt að misnota þá og er góð viðvörun í umræðunni sem nú á sér stað um hættuna sem fylgir því að auka enn vald hæstv. forsætisráðherra. Á meðan hæstv. forsætisráðherra sér sér ekki fært að taka þátt í umræðunni þá gerir hún kannski ekki það gagn sem hún ætti að gera. Það hlýtur að vera forsenda þess að við getum lagað málið og gert á því breytingar að hæstv. forsætisráðherra hlusti á rökin í málinu. Þess vegna legg ég til að menn noti tímann í millitíðinni til að ræða einhver af þeim fjölmörgu málum sem hér bíða sem eru svo mörg á dagskrá að venjulegt blað dugar ekki lengur til. Það þarf ströngul til að koma dagskrá dagsins fyrir. Væri nú ekki ráð og bæri það ekki vott um verksvit, eins og hv. þm. Árni Johnsen mundi orða það, að grynnka eitthvað 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir orð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um að hér taki verksvitið völdin og reynslan um leið. Og það er einmitt reynslan sem við erum að fjalla um, hv. þingmenn. Það er reynslan sem við viljum rækta í nýtingu og eðlilegu hlutfalli í stjórn Alþingis á landi voru. Það er ekki hugsað um það í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar. 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við fundarstjórn forseta á hinum svokallaða septemberstubbi. Stubbur í mínum huga er eitthvað lítið og stutt og lagt var upp með að þingið ætti að vera níu dagar, enda sjáið þið, hv. þingmenn, að svona var dagskráin fyrsta daginn, bara ein lína. Svo liðu fjórir dagar, þá var dagskráin orðin svona. Nú erum við komin á dag níu og þá er dagskráin orðin svona. Það verða varla til stærri blöð til að koma fyrir dagskrármálum ríkisstjórnarinnar sem á að taka fyrir á þessum stubbi, sem samkvæmt íslenskri málnotkun þýðir eitthvað lítið. Hér eru 46 mál á dagskrá. Ekki nóg með það heldur erum við föst í umræðu um mál sem fótunum var kippt undan í gær með ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar sem var formaður þingmannanefndar sem var falið að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hann hrakti nánast hvert einasta atriði í frumvarpinu  Frú forseti. Frumvarpið 

Frú forseti. Ég held að það hafi opinberast hér hverjir stýra í raun og veru störfum Alþingis þessa dagana. Það eru oddvitar ríkisstjórnarinnar, fulltrúar framkvæmdarvaldsins. Við ræðum málefni þar sem flytja á enn fleiri verkefni frá þinginu yfir til framkvæmdarvaldsins og auka þar með valdheimildir forsætisráðherra. Mál sem þessi hafa í gegnum áratugina verið unnin í prýðilegri sátt. Nú virðist vera búið að breyta um verklag og ný verkstjórn komin á. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort við megum ekki eiga von á því að þann 1. október nk. muni Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, koma fram með frumvarp um breytingu á þingsköpum og keyra það í gegn með góðu eða illu og við getum vænst þess að réttur okkar þingmanna til að veita framkvæmdarvaldinu almennilegt aðhald muni skerðast til mikilla muna. Ég á ekki von á öðru miðað við framgöngu hv. stjórnarliða en að þeir muni styðja oddvita ríkisstjórnarflokkanna í því að minnka enn frekar völd og áhrif Alþingis Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Við eigum að sýna verksvit. Við eigum að ljúka 2. umr. þessa máls og vísa því til 3. umr. Það er hægt að vísa málinu til nefndar á milli 2. umr. og 3. en við eigum að ljúka 2. umr. Hæstv. forseti. Það ætti ekki að þurfa að nefna að það í þessum sal að það er forseti Alþingis sem stjórnar fundum og fer eftir þingsköpum og hann veitir öllum málfrelsi samkvæmt þingsköpum. Hv. þingmenn hafa málfrelsi og ræða það mál 

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið þegar hæstv. fjármálaráðherra er í salnum og kalla eftir svörum, þar sem ég hef ekki enn séð hæstv. ráðherra á mælendaskrá, um hvort hafin sé vinna í fjármálaráðuneytinu við endurskoðun kostnaðarmats frumvarpsins nú þegar breytingartillögur meiri hlutans liggja fyrir. Það er algerlega ljót að breytingartillögurnar eru það viðamiklar, til dæmis varðandi fjölda aðstoðarmanna og heimild til hafa marga ráðherra í sama ráðuneytinu, að ég tel einboðið að það kalli á nýtt kostnaðarmat. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra um að stíga í ræðustól við fyrsta tækifæri og svara þessu. Ég ber spurninguna að sjálfsögðu fram í fyllstu vinsemd.

Frú forseti. Ég flutti ræðu áðan þar sem ég varpaði fram nokkrum fyrirspurnum. Mig langar að spyrja hæstv. forseta að því hvort hann hafi gert hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni grein fyrir því að ég hafi varpað fram spurningum til þeirra sem ég vilji fá svör við. Það er ansi merkilegt að fylgjast með Vinstri hreyfingunni – grænu framboði berjast með hæstv. forsætisráðherra fyrir því að minnka valdheimildir Alþingis og auka veg framkvæmdarvaldsins, fela hæstv. forsætisráðherra alræðisvald yfir því hvernig hún eigi að haga fyrirkomulagi Stjórnarráðsins og skauta þannig fram hjá lýðræðislega kjörnu Alþingi. Öðruvísi mér áður brá. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er gersamlega búin að snúa við blaðinu frá því þegar hún talaði fyrir nokkrum mánuðum síðan um að auka veg og virðingu Alþingis. Þvílík stefnubreyting. Þetta er að verða hálfgerð vindhanapólitík.

Virðulegi forseti. Hér var talað um verksvit en dagskráin lýsir engu verksviti.

Er eitthvað aftan á?


             Hér eru hvorki meira né minna en 46 mál, klukkan er sjö mínútur yfir þrjú  Það eru útúrsnúningar þegar menn segja að það sé að sjálfsögðu þingforsetinn sem stýri þinginu því að sumir benda á hið augljósa og segja að það sé framkvæmdarvaldið sem stýri. Ég ætla ekki hv. þingmönnum stjórnarliðsins 

Frú forseti. Ég sagði áðan að fram hefðu komið margar spurningar og að mörgum þeirra hefði verið beint til hæstv. ráðherra, annars vegar hæstv. forsætisráðherra og hins vegar hæstv. fjármálaráðherra. Hv. þm. Atli Gíslason hélt góða ræðu í gær þar sem hann fór vel yfir þessi mál og beindi mörgum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra, m.a. um hvers vegna hæstv. fjármálaráðherra hefði tekið algera U-beygju í þessu máli og af hverju hann berðist nú fyrir því að flytja valdheimildir frá Alþingi Íslendinga til hæstv. forsætisráðherra. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra sé í fyrsta lagi í húsi og í öðru lagi sé hér og taki þátt í umræðunum. Ég vil hvetja til þess að hæstv. forseti ræði við hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um að þau setji sig á mælendaskrá og 

Forseti. Það eru sannarlega fróðlegar umræður um fundarstjórn forseta. Einn þingmaður hefur lýst yfir að á ferðinni sé versta frumvarp í sögu lýðveldisins og þótt víðar sé leitað en annar þingmaður kvartar yfir því að geta ekki gert það sem þarf að gera. Hann þarf að láta sjá sig í göngum og réttum í Reykv. s. Kallað er á ráðherra. Það eru tveir viðstaddir, hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, kallað er á hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur kallað á umhverfisráðherra af ókunnum sökum.

Og þú kallar á Höskuld.

Menn koma upp í ræðustólinn og leika sér að þeim tíma sem er til ráðstöfunar.

Hættu þessum kvörtunum.

Það var einu sinni spámaður sem ruddi óæskilegum mönnum frá musterinu í Jerúsalem með þeim orðum að þeir ættu ekki að gera hús hans að ræningjabæli. Sá leiðtogi sem hér er einn manna á vegg  
            

Virðulegi forseti. Ég stóð í þeirri meiningu að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra ætluðu að vera viðstödd þessa umræðu. Ég hinkra bara þangað til þau mæta í salinn og vona að klukkan verði stoppuð á meðan.

Hv. þingmaður. Forseti getur upplýst að ráðherrar sitja í hliðarsölum eins og margir aðrir þingmenn og hlusta væntanlega á ræðu hv. þingmanns.

Mér fyndist betri bragur á því, virðulegi forseti, ef hæstv. ráðherrar væru í þingsalnum. Það er mikil prýði að þeim báðum. Maður getur haft áhyggjur af því að þau missi af einhverju í ræðunni ef þau eru mikið að þvælast í hliðarherbergjum. Það er afskaplega mikilvægt að hæstv ráðherrar taki þátt í þessari umræðu og það er líka mikilvægt að þeir svari spurningum sem til þeirra er beint. Til dæmis spurði hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir að því hvort hæstv. ráðherra væri búinn að meta þann kostnaðarauka sem verður af því að borga aðstoðarmönnunum og líka af þessari opnun sem ég hef ekki áttað mig á en er búið að staðfesta, sem er að nú er hægt að hafa fleiri en einn ráðherra yfir hverju ráðuneyti. Nú kynni einhver að spyrja, virðulegi forseti: Er það ekki eitthvað sem aldrei mun verða? Virðulegi forseti. Við erum nú búin að sjá stjórnkerfisbreytingar frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Þær hafa fyrst og fremst tekið mið af allra handa hrossakaupum og pólitískum æfingum. Menn ættu því ekki að láta sér koma á óvart þó að hér yrðu tveir, þrír hæstv. umhverfisráðherrar áður en yfir lýkur eða eitthvað álíka, ef þetta mál nær fram að ganga. Það er ekkert ólíklegt að menn skelli inn einum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra aukalega svona til að sjá til þess að hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, láti betur að stjórn. Þegar við skoðum frumvarpið, og nú skiptir máli að við erum bara að tala um lög og sem betur fer er það nú þannig að þeir sem gegna embætti núna verða þar ekki endalaust, það er eitthvað sem er fullkomlega öruggt, og við erum ekki að sníða lög í kringum þessa ríkisstjórn. Hins vegar er afskaplega gott, og nú reyni ég að vera jákvæður út í hæstv. ríkisstjórn, að hafa hæstv. ríkisstjórn því að þá getum við séð hvernig hægt er að misnota það sem er til staðar. Ef við skoðum störf núverandi ríkisstjórnar og hæstv. forsætisráðherra er alveg ljóst að hún hefur farið á skjön við flest sem við erum sammála um að megi betur fara. Þá er ég að vísa til þess að hér hafa hv. þingmenn, og ekki bara hv. þingmenn heldur hefur það verið almenn umræða í þjóðfélaginu, verið sammála um ákveðna hluti sem við eigum að stefna að. Hverjir eru þeir, virðulegi forseti? Jú, það er að styrkja þingið, löggjafarsamkomuna, ekki fyrir þingmenn heldur fyrir þjóðina, þannig að þegar þjóðin kýs í alþingiskosningum geti hún treyst því að þeir aðilar sem hún kýs geti haft eftirlit með framkvæmdarvaldinu og komið í veg fyrir ýmislegt sem okkur hefur þótt miður á undanförnum árum og áratugum. En hér fara menn þvert á það upplegg, virðulegi forseti. Ég vek athygli á 4. gr. þar sem verið er að virkja frekar en nú er, og hefur ekki verið nýtt mikið, heimild forsætisráðherra til að skera úr um undir hvaða ráðuneyti stjórnarmálefni heyrir ef upp kemur vafi eða ágreiningur. Einnig ef menn skoða 8. gr. þá segir svo, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra ber að gæta þess að verkaskipting á milli ráðherra, sbr. 4. gr., sé eins skýr og kostur er. Ráðherrar skulu leitast við að samhæfa stefnu og aðgerðir ráðuneyta þegar málefni og málefnasvið skarast. Forsætisráðherra skal beita sér fyrir því að stefna og aðgerðir ráðherra á einstökum sviðum séu samhæfðar ef á þarf að halda.“ Þetta hljómar frekar vel þegar menn lesa þetta í fyrsta skipti. En hvað þýðir þetta? Segjum bara: Hvað þýðir þetta í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur? Þetta þýðir það að hæstv. forsætisráðherra getur í nafni samhæfingar snúið niður ráðherra þannig að þeir fari ekki eftir eigin sannfæringu og betri vitund, heldur vilja hæstv. núverandi forsætisráðherra. Það þýðir það. Þetta er tæki fyrir hæstv. forsætisráðherra til að snúa niður ráðherra. Virðulegi forseti. Það er nefnilega svo gott þegar við erum með núverandi hæstv. forsætisráðherra að þá sjáum við hvernig hægt er að beita slíkum meðulum. Er einhver búinn að gleyma því hvað gerðist t.d. þegar hér voru greidd atkvæði um ESB-aðildarumsóknina? Ég man eftir því og við sáum það öll sem vorum hér hvernig það kom nýjum þingmanni fyrir sjónir að verða vitni að þessum vinnubrögðum og verða fyrir barðinu á slíkum vinnubrögðum. Þá er ég að tala sérstaklega um hv. þm. Ásmund Einar Daðason. Nú er oft talað um oddvitaræði og þá er vísað til þess að oddviti í flokki fari mikinn og taki lítið tillit og berji menn til hlýðni en í þessu tilliti fór oddviti annars stjórnarflokksins yfir í hinn flokkinn líka. Hér ætlar hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir að fela hæstv. núverandi forsætisráðherra, og hún veit manna best hvernig vinnubrögðin eru á þeim bæ, aukið vald til að ná fram vilja sínum við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. Ég veit að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er sanngjörn manneskja og vill vel og ég hvet hana til að hugsa þetta mál. Engin manneskja eða fáar vita betur hvað gerðist bak við tjöldin. Þetta var að vísu ekkert rosalega mikið bak við tjöldin, þetta var allt dregið upp því að sem betur fer fékk t.d. maður eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason algerlega nóg. Það var brotið algerlega gegn réttlætisvitund hans og hann hefur sagt frá því hvað þarna gerðist. Hann er genginn úr þingflokki Vinstri grænna, einnig hv. þm. Atli Gíslason vegna þessara vinnubragða, sem menn hafa í orði kveðnu, forustumenn þessarar ríkisstjórnar, gagnrýnt hvað eftir annað. Hvernig töluðu þessir menn um stjórnmálaleiðtogana Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson? Hvernig var talað um þá? Ég held að það hafi staðið upp úr hverjum einasta álitsgjafa ríkisstjórnarinnar, sem menn vita núna að eru álitsgjafar ríkisstjórnarinnar, einhverjir héldu kannski í einhvern tíma að þeir væru eitthvað annað, þeir áttu ekki til orð að lýsa því. Vanþóknunin var slík ef þessir þáverandi forustumenn ríkisstjórnarinnar gerðu örlítið brot af því sem við höfum horft á í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þar sem hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon líta svo á að ekkert skipti neinu máli nema þeirra vilji. Ef einhver velkist í vafa um það hvet ég þann til að skoða það sem við vorum að ræða utan dagskrár áðan. Þá er ég að vísa í málefni Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur. Ég ætla ekki að fara neitt langt aftur, ég ætla bara að fara í daginn í dag. En það liggur að fyrir að eftir hrun tekur fjármálaráðherra sér það vald, þvert á lögin, að halda utan um ákveðnar fjármálastofnanir. Hann lýsir því yfir að allt sé komið í mjög gott lag, ekki þurfi að hafa neinar áhyggjur, það verði ekki fall á fleiri fjármálastofnunum. Hann sér til þess að þau séu í rekstri án þess að uppfylla lagaskilyrði og við horfum núna á gríðarlegt tjón, m.a. vegna framgöngu hæstv. ráðherra, sem tók fram fyrir þá stofnun sem hann setti sjálfur sem átti að fara með málefni viðkomandi fjármálastofnana og hann kemur hér upp og segir að þetta sé allt öðrum kenna en honum sjálfum. Þessi hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon fór hér mikinn og beitti sér fyrir því að setja ætti fyrrverandi ráðherra síðustu ríkisstjórnar í fangelsi vegna þess að þeir sáu ekki hrunið fyrir og það hefur ekki enn verið útskýrt hvað þeir áttu að gera betur en þeir gerðu. En þá var enginn vafi í huga hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar að þessir aðilar bæru ábyrgð á þessu öllu saman og miklu meira en pólitíska ábyrgð, þeir áttu að bera þannig ábyrgð að afgreiða ætti málið eins og um sakamál væri að ræða. Virðulegi forseti. Maður lítur á þetta frumvarp og bægslaganginn við að koma því í gegn, ekki bara með því að lesa textann heldur hlýtur maður að skoða hvað liggi á bak við. Þessi septemberstubbur sem menn voru sammála um að setja í þingsköpin og miðaði að því - ég veit að allir eru búnir að gleyma því, það er orðið svo langt síðan - að ef sú staða kæmi upp á vorin þegar þingstörfum væri að ljúka og þá var gert ráð fyrir að þeim væri lokið samkvæmt áætlun, að þá hefðu menn tækifæri til að fara betur yfir ákveðin mál ef menn væru komnir í tímaþröng. Það væri hægt að taka kannski eitt, tvö mál sem ekki næðist að klára á vorin, vinna þau yfir sumarið og svo kæmu þingmenn saman til að klára verkið. Í tíð þessarar ríkisstjórnar, virðulegi forseti, er þetta orðið eitthvað allt annað. Fyrirgefðu, virðulegi forseti, ég á erfitt með að útskýra hvað þetta nákvæmlega er vegna þess að hér er fullkomið stjórnleysi og það er mjög erfitt að átta sig á hvaða hlutverk hæstv. ríkisstjórn ætlar þessu þingi. Þó er ljóst að það á að keyra þetta frumvarp í gegn. Er það þannig að þau vilji breyta ráðuneytum meira en gert hefur verið? Hefur verið eitthvað sérstaklega erfitt að breyta ráðuneytum? Skoðum það, virðulegi forseti. Við skulum fara til ársins 2007. Þá urðu nokkrar breytingar. Ég var á þingi þá og í þeirri ríkisstjórn og ég man ekki til þess að það hafi verið neitt miklar deilur um það mál. Ég held að það hafi verið unnið með mjög lýðræðislegum hætti og bæði stjórn og stjórnarandstaða komu með sín sjónarmið í því. Þá var það þannig að menn tóku heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið sem menn töldu vera of stórt og það færi ekki saman að hafa tryggingamálin og heilbrigðismálin í einu ráðuneyti. Tryggingamálin voru því færð undir félagsmálaráðuneytið vegna þess að þeir málaflokkar ættu betur saman. Á sama hátt voru sveitarstjórnarmálin færð úr félagsmálaráðuneytinu af því að þau þóttu ekki heima þar og þau voru sett undir samgönguráðuneytið og síðan, ef ég man rétt, voru ferðamálin færð úr sveitarstjórnarráðuneytinu af því að þau ættu betur heima í iðnaðarráðuneyti. Að auki var svo eftir að þessi ríkisstjórn tók við ákveðið að sameina aftur heilbrigðis- og tryggingamálin og bæta félagsmálunum við og þar er nú komið langstærsta ráðuneytið sem heitir velferðarráðuneyti. Rökin fyrir því að þau voru sett í eitt ráðuneyti voru þau að einhvern veginn lásu menn það út úr rannsóknarskýrslunni að það væri sérstök krafa að sameina ráðuneyti af því að þau væru of lítil. Til að ná því fram ákvað ríkisstjórnin að sameina tvö langstærstu ráðuneytin í eitt en litlu ráðuneytin eins og t.d. umhverfisráðuneytið var áfram eitt og stakt. Síðan voru dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti sett inn í innanríkisráðuneyti, og viðskiptamálin voru sett inn í efnahagsráðuneyti. Í millitíðinni, frú forseti, hafði verið breytt um nöfn á ráðuneytum þannig að um tíma hét það sem var dóms- og kirkjumálaráðuneyti dóms- og mannréttindaráðuneyti og menntamálaráðuneyti var nefnt mennta- og menningarmálaráðuneyti og einhverjar fleiri nafnabreytingar voru þarna á ferðinni. Þær höfðu það að markmiði - ég veit raunar ekki hvert markmiðið var - því að það var alveg ljóst á þeim tíma að það átti að fara í fleiri breytingar, en kannski var þetta til þess að auka atvinnu hjá þeim sem hafa vinnu af því að breyta um bréfsefni og búa til það sem kallað er á vondri íslensku „lógó“ á ráðuneyti eða eitthvað slíkt. Ég spurðist fyrir um kostnaðinn af þessum æfingum. Kostnaðurinn valt á milljónum bara við að breyta um ráðuneyti nokkrum sinnum, sömu ráðuneytunum. Hvað sem því líður getur enginn haldið því fram að þetta hafi tekið sérstaklega langan tíma eða væri eitthvað sem væri óyfirstíganlegt. Því hlýtur maður að spyrja, virðulegi forseti, úr því að það er ekki málið: Hvað liggur hér til grundvallar? Ég held að það sem liggi til grundvallar sé fyrst og fremst það að hæstv. forsætisráðherra gerir kröfu um að fá meiri völd til að koma sínum skoðunum, sem eru eins og þær geta verið, í gegn. Hér er hæstv. ráðherra Jón Bjarnason - það er enginn vafi á að þetta frumvarp er lagt fram til að hafa meiri stjórn á hæstv. ráðherra  Virðulegi forseti. Ég held að þetta liggi til grundvallar, að hæstv. forsætisráðherra vill fá betri tæki til að snúa sitt fólk niður og ég held að eitt mál sé sérstaklega stórt í því samhengi sem eru Evrópumálin. Við þekkjum að strúktúrinn í Evrópusambandinu er ekki alveg sambærilegur við það sem gerist í íslenskri stjórnsýslu, og þá er sérstaklega vísað í landbúnaðarmálin og byggðamálin, og það getur verið miklu meira en þægilegt fyrir hæstv. forsætisráðherra að geta tekið eitthvað af þeim málaflokkum og fært þá eitthvert annað en þar sem þeir eru núna svo dæmi sé tekið. Almennt séð held ég að það sé bara þægilegt fyrir hæstv. forsætisráðherra að geta haft þetta vald, að geta tekið mál undan einhverjum ráðherra, ef þannig má að orði komast, fært það yfir og/eða skellt öðrum ráðherra inn í ráðuneyti viðkomandi ráðherra. Það liggur alveg fyrir að það sem ég er að nefna verður mögulegt ef frumvarpið verður samþykkt. Nú geta menn haft allar skoðanir á Evrópumálunum. Menn geta til dæmis haft allar skoðanir á áherslum hæstv. núverandi ráðherra í landbúnaðarmálum. Ég er ekki sammála hæstv. núverandi ráðherra í því hvernig hann beitir sér í landbúnaðarmálunum, því síður í sjávarútvegsmálunum. En við komumst að sömu niðurstöðu þegar kemur að Evrópumálunum. Það er alveg aukaatriði. Málið snýst um þetta: Er eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra, sama hver hann er, hafi þessi völd? Er það eðlilegt? Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að það sé eðlilegt skulu hinir sömu aldrei koma hingað upp og segja að þeir vilji efla þingið, þeir skulu aldrei gera það því að þá eru þeir búnir að fara þvert á það markmið. Þeir hinir sömu skulu aldrei koma hingað upp eða fara annað og tala gegn oddvitaræði eins og það hefur verið kallað, þeir skulu aldrei gera það vegna þess að menn ætla hér að fara þvert gegn því markmiði að minnka hættuna á slíku. Við hljótum líka að spyrja okkur hver séu raunveruleg áhersluatriði hv. þingmanna sem nú eru í stjórnarmeirihlutanum. Á þessum tímum erum við að ræða þetta. Með góðu eða illu ætlar stjórnarmeirihlutinn að minnka vald þingsins, með góðu eða illu skal það markmið nást, með góðu eða illu skal auka vald hæstv. forsætisráðherra þannig að hún geti komið málum sínum í gegn innan raða ríkisstjórnarinnar, sinnar eigin ríkisstjórnar. Þetta er áhersluatriðið. Allt annað er aukaatriði, meira að segja þessi 46 mál sem ég hvet alla til að kynna sér. Ég hvet fólk til að fara á heimasíðu Alþingis og lesa dagskrá þingsins. Þegar viðkomandi er búinn að lesa dagskrána þá skal hann spyrja sig ákveðinna spurninga. Hann skal spyrja sig þeirrar spurningar hvaða mál hér inni hjálpi íslenskum almenningi og íslensku efnahagslífi. Hvaða mál? Eru það upplýsingalögin sem hafa það að markmiði að skerða rétt almennings til upplýsinga? Er það fullnusta refsinga? Eru það ársreikningar? Eru það áfengislögin, skýrara bann við auglýsingum? Er það Þjóðminjasafnið, safnalögin, Landsbókasafnið? Er það fullgilding Árósasamningsins? Það er að vísu eitt mál hérna sem mun nýtast almenningi og er mjög gott mál og það eru húsnæðismálin. Það er mál, ef ég skil rétt, sem gengur út á að opna fyrir heimildir Íbúðalánasjóðs til að veita óverðtryggð lán. En, virðulegi forseti, þar með er það eiginlega upptalið. En jafngóð mál og það eru að vera með samvinnu milli ríkissjónvarpsstöðva vestnorrænu ríkjanna eða samvinnu milli þeirra ríkja um stjórn veiða úr sameiginlegum fiskstofnum, eða ákvörðun EES-nefndarinnar, nr. 85/2010, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn - og hér er alveg endalaust af þessum ágætu EES-tilskipunum - þá skipta fæstar af þeim tilskipunum nokkru máli fyrir íslenskan almenning og margar eru stórhættulegar. Allar eiga þær það sameiginlegt að út af þeirri verkstjórn sem hér hefur verið, út af forgangsatriðum ríkisstjórnarinnar, eru allar líkur á því að allt þetta verði afgreitt án þess að farið verði vel yfir það. Þar erum við komin að því hvað ríkisstjórnin meinar raunverulega þegar hún er að tala um bætta starfshætti þingsins. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon fór mikinn fyrir nokkrum árum, áður en hrunið varð, áður en skýrslurnar komu, áður en allir þingmenn greiddu sérstaklega atkvæði um það, allir sem einn, að bæta vinnulag í þinginu, og talaði um mikilvægi þess að þegar verið væri að breyta Stjórnarráðinu ætti að gera það í samvinnu og sátt. Ekki í samvinnu og sátt innan ríkisstjórnar, nei, í samvinnu og sátt meðal hv. þingmanna. Sá hinn sami beitir sér núna fyrir því að minnka vald þingsins og auka vald hæstv. forsætisráðherra. Virðulegi forseti. Bægslagangurinn er slíkur, eins og ég nefndi áðan, að menn vita ekki einu sinni hvað það kostar að fjölga aðstoðarmönnum um hvorki meira né minna en 23. Því síður vita menn hvað kostar að opna fyrir þá heimild, enda kannski erfitt að áætla það nema menn gætu fengið upp úr hæstv. ráðherra hvað hún ætlar að koma mörgum aukaráðherrum fyrir í þeim ráðuneytum sem fyrir eru. En við vitum ekkert hvað þessar æfingar allar kosta. Það hefur ekki verið tilgreint. Á meðan við ræðum þetta á þennan hátt berast hér upplýsingar um eitthvað sem mikil umræða er um í þjóðfélaginu, einfaldlega um það hvernig uppgjörið er á gömlu og nýju bönkunum, hvernig það var. Loksins er komið svar sem snýr að Landsbankanum og væntanlega má heimfæra það yfir á fleiri banka en það voru afslættir á gömlu lánunum yfir í nýju bankana, á lánum einstaklinga um 33% og 50% hjá fyrirtækjunum. Á sama tíma og þessar upplýsingar eru birtar kynna bankarnir hálfsársuppgjör sín og það er methagnaður. Ef ég man rétt held ég að það hafi verið 48 milljarðar. Aldrei meiri hagnaður. Hvernig er sá hagnaður til kominn? Hann er fyrst og fremst til kominn vegna þess að verið er að reikna niður þann afslátt sem þarna var. Ef við gefum okkur það, sem er rétt, að 1.000 kr. lánið á fyrirtækinu hafi farið úr gamla bankanum á 500 kr. þá er verið að reikna það upp í 600–800 kr. og það kemur út sem hagnaður. Það þýðir að þær leiðréttingar sem lagt var upp með, sem er grunnurinn að því að við getum byggt okkur upp efnahagslega, eiga ekki að ná fram að ganga. Það þýðir að við sjáum stóra hluta þjóðarinnar og efnahagslífsins vera í skuldaspennitreyju næstu árin og væntanlega áratugina og meðan svo er verður enginn hagvöxtur í landinu. Ef fólk getur ekki gert neitt annað en greiða vexti af lánum sínum og ef fyrirtæki gera ekkert annað en greiða vexti af lánum sínum þá verður ekki farið í fjárfestingar. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir, þetta eru fréttirnar fyrir utan þetta hús, þetta er það sem brennur á almenningi. Virðulegi forseti. Hvað erum við að gera hér? Við erum að fara þvert á það sem hver einasti hv. þingmaður samþykkti þegar þingmannanefndin skilaði niðurstöðum sínum. Við erum að minnka völd þingsins og við erum að auka vald hæstv. forsætisráðherra. Og það liggur svo á að koma þessu í gegn að þrátt fyrir að ekki sé um neinar dagsetningar að ræða, þrátt fyrir að ekki sé búið að reikna út hvað þetta kosti í krónum og aurum, skal öllum brögðum beitt til að keyra þetta í gegn. Allt annað er aukaatriði. Öllu öðru er ýtt til hliðar. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, ætlar sér að ná hæstv. ráðherra Jóni Bjarnasyni í skrúfstykki. Það verður gert. Og þegar hjálpardekkin koma undir ríkisstjórnina, sem bólar á á undanförnum vikum, er hægt að fara að taka á hæstv. ráðherra frá Hólum. Slíkur er viljinn til að auka völdin að allt það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt í gegnum tíðina - og ég reyni að rifja það upp í huganum hvað hæstv. ráðherra hefur sagt á tyllidögum. Það er gleymt. Ég held, og kannski hv. þingmenn leiðrétti mig, ég hafi einhvern tíma heyrt að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafi einhvern tíma á þingferli sínum, sem er nú orðinn nokkuð langur - ég held að það hafi almennt verið svart/hvítt sjónvarp á heimilum landsmanna þegar hv. þingmaður var fyrst kosin á þing - hafi nokkrum sinnum talað um að mikilvægt væri að efla löggjafarsamkomuna, auka veg og virðingu þingsins.

Hún talaði lengi um það.

Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson bendir á að hún hafi talað lengi um það, gott ef það var ekki í metræðu hennar, sem var 10 eða 12 tímar, hvort það bar ekki á góma að auka veg og virðingu þingsins, sjá til þess að þingið gæti haft aðhald og eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Núna er miklu lengri tíma eytt en í metræðunni í það að keyra í gegn frumvarp sem á að taka þetta sama Alþingi og sjá til þess að það hafi jafnvel enn minna vægi en það hefur haft. Hæstv. ráðherra ætlar ekki bara að ganga lítið fram í því, nei, hún ætlar líka að fá tæki og tól, sem ég verð að viðurkenna að mér finnst ótrúleg. Hverjum datt í hug að hægt væri að setja fleiri en einn ráðherra í ráðuneyti? Úr hvaða umhverfi kemur slík hugmynd?

Umræðupólitíkinni.

Hv. þm. Árni Johnsen kallar fram í að það sé úr umræðupólitíkinni. Það skyldi þó ekki vera að þessi umræðupólitík fari einhvers staðar fram hjá Samfylkingunni. Hún fer kannski fram á milli tveggja aðila. Þeir áttu kannski ekki við að það væri umræðupólitík sem allir gætu tekið þátt í, það er kannski bara milli hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Þau sitja og velta því fyrir sér hvernig hægt sé að ná tökum á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Jú, frábær hugmynd, skellum öðrum ráðherra inn í ráðuneyti hans. En verður ekki erfitt að koma þessu við? Nei, nei, við tökum bara þetta sem hét stubbur, sem átti að vera stutt haustþing, og gerum ekkert annað en bara koma þessu máli í gegn.

Veit þingmaðurinn ekki að ég er búin að hafa þessa heimild í tvö og hálft ár og ég hef ekki notað hana?

Virðulegi forseti.  Því miður er það þannig, eins og mig grunaði, að þegar hæstv. ráðherra var í hliðarherbergi þá hlustaði hún ekki nógu vel. Ég fór nefnilega yfir það að þrátt fyrir að þessi heimild hefði verið til staðar þá eru þessar breytingar þess eðlis að þær virkja þá heimild betur, og vísa ég þá ekki bara í 4. gr. heldur í 8. gr. Ég fór mjög vel yfir þetta mál áðan. Ég held að þeir þingmenn sem á hlýddu geti verið sammála um að ég hafi farið prýðilega yfir það. Og þetta er það sem ég var að tala um áðan, að ég hefði áhyggjur af, að ef hæstv. ráðherrum er hleypt í hliðarherbergi þá hlusti þeir ekki af nógu mikilli athygli. Ég vil þó taka fram að ég erfi það ekkert við hæstv. forsætisráðherra, alls ekki, og hlakka til að eiga orðastað við hana þegar hún fer í andsvar við mig, ekki einu sinni heldur tvisvar. Og ég vona að hæstv. forsætisráðherra heyri þetta en hún er víst horfin aftur í hliðarherbergi. Virðulegi forseti. Svona gerast kaupin á eyrinni og maður getur í það minnsta litið á björtu hliðarnar á öllum hlutum. Björtu hliðarnar á þessari ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra, eru þær að maður getur séð hvað menn ganga langt til að misfara með völd sín. Þetta frumvarp er ágætisdæmi um það. Eða halda menn að þeir geti fundið þann einstakling á Íslandi, fyrir utan hæstv. ríkisstjórn, sem mundi svara því til ef hann væri spurður hvað brýnast væri að gera fyrir þingmenn: Þið verðið að breyta Stjórnarráðinu, þið verðið að minnka vægi þingsins, þið verðið að koma auknu valdi til forsætisráðherra? Haldið þið að hægt væri að finna einhvern aðila sem mundi segja þetta við okkur? Ég held að það væri ekki nokkur einasta leið. En það breytir engu, forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er svona og ég hvet menn og konur - að vísu eru konur menn - til að skoða og lesa, þá sem til þekkja innan raða ríkisstjórnarinnar, ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar sem hann flutti í nótt. Þar fór hann meðal annars yfir það hvernig núverandi hæstv. forsætisráðherra, meðan þingmannanefndin, sem komst að þeirri augljósu niðurstöðu að auka ætti vægi þingsins, var að störfum, var að vinna úr rannsóknarnefndarskýrslunni, setti sérhóp með sínu fólki til að gera hluti sem hv. þingmannanefnd átti að gera. Þetta var ótrúleg ósvífni. Á sama tíma og hæstv. forsætisráðherra talaði í orði kveðnu um mikilvægi þingsins, mikilvægi þess að þingið geti veitt framkvæmdarvaldinu aðhald og unnið sín mál, setti hún sinn eigin starfshóp fólks úti í bæ, fólks sem hæstv. forsætisráðherra hafði velþóknun á, til að fjalla um nákvæmlega það sama og þingmannanefndin var að fjalla um. Mér þótti fara ótrúlega lítið fyrir gagnrýni á þennan gjörning hæstv. forsætisráðherra en ég er glaður að sjá að það var ekki bara mér sem þóttu þetta forkastanleg vinnubrögð, hv. þm. Atli Gíslason var mér sammála í því. En stóra einstaka málið er þetta, virðulegi forseti. 

Forseti. Hv. þingmaður sem hér talaði er reyndur stjórnmálamaður, hann hefur verið ráðherra og þingmaður oftar en einu sinni og á sér öfluga stuðningssveit, m.a. nafnlausra en fjársterkra stuðningsmanna og talar þess vegna ekki bara eins og hvurt annað þorpsfífl, eins og við hin. Mig langar til að spyrja hann í krafti hinnar víðtæku þekkingar sinnar og reynslu af hverju hann er á móti því að við förum í átt að því stjórnarfarsskipulagi sem tíðkast í nágrannaríkjum okkar Noregi, Svíþjóð og Danmörku.

Virðulegi forseti. Þetta er nokkuð opin spurning og ég ætla ekki að fara að lýsa stjórnarfarinu í þessum löndum og bera saman við Ísland.

2. gr. frumvarpsins.

Ég held að það sé mjög varhugavert að nálgast hlutina með þeim hætti. Ef við ætlum að bera saman stjórnarfarið í þessum löndum eru þau um margt mjög ólík okkar landi þrátt fyrir að þau séu nágrannalönd okkar. Ég vil spyrja hv. þingmann úr því að hann kemur hér: Er hann í fullri alvöru fylgjandi því að færa í auknum mæli, eins og gert er í þessu frumvarpi, vald frá þingi yfir til hæstv. forsætisráðherra? Er það einlægur vilji hans?

Svaraðu spurningunni.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fór yfir margt áhugavert í ræðu sinni en í upphafi hennar kallaði hann eftir því að hæstv. forsætisráðherra og aðrir ráðherrar hlýddu á mál hans þannig að þeir gætu tekið þátt í rökræðu um það sem hann hefði fram að færa. Hann gerði í andartak hlé á ræðu sinni til að bíða eftir hæstv. ráðherrum. Það er aðferð sem menn notuðu stundum hér áður fyrr. Steingrímur Hermannsson, fyrrum formaður Framsóknarflokksins, þurfti stundum að tala mikið um nokkur mál og átti þá til að gera einfaldlega hlé á ræðu sinni og þegja í ræðustól uns ráðherrar mættu í salinn. Ég velti því fyrir mér í framhaldi af ræðu hv. þingmanns hvort það sé orðið nauðsynlegt fyrir okkur til að fá ráðherra til að taka þátt í umræðunni. Við komumst ekki mikið áfram með málið ef við getum ekki fengið rökræðu við ráðherrana.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson minnist á atriði sem við þurfum að velta fyrir okkur. Eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem fylgdist með ræðu minni, tók eftir kallaði ég eftir hæstv. ráðherrum. Ég fékk þær upplýsingar að þeir væru í hliðarsal. Við heyrðum það í frammíköllum hæstv. forsætisráðherra að hún var ekkert að fylgjast með ræðunni. Hæstv. forsætisráðherra kom hér undir lokin og eftir frammíköllum hennar að dæma vissi hún ekkert um hvað ég hafði verið að tala. Ég er sammála hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, við þurfum að velta því fyrir okkur hvort við viljum beita þessum ráðum, að gera eins og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins og hæstv. forsætisráðherra Steingrímur Hermannsson, blessuð sé minning hans, gerði og bíða bara eftir hæstv. ráðherra. Það er kannski eina leiðin.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvernig hæstv. forsætisráðherra kynni að nýta sér það vald sem hún biður um með því frumvarpi sem við ræðum hér. Það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann velta því fyrir sér út frá eigin reynslu því að hv. þingmaður hefur sjálfur setið í ríkisstjórn sem ráðherra. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að hæstv. forsætisráðherra gæti notað vald sitt til að tryggja fullkomið oddvitaræði í ríkisstjórn og herða enn tökin á ríkisstjórn og þinginu? Hv. þingmaður benti líka á að við gætum kannski lært ýmislegt af sögu þessarar ríkisstjórnar. Þar er ýmsar viðvaranir að finna - Icesave-málið og meðferð þess er eitt, Evrópusambandsumsóknin er annað - þar sem ekki aðeins eru notuð þau tæki sem gert er ráð fyrir í lögum 

Virðulegi forseti. Ég biðst undan því að vísa beint til þess sem gerðist í þeirri ríkisstjórn sem ég var með í með hæstv. forsætisráðherra en kýs frekar að skoða ákveðnar staðreyndir, af því að það er mjög mikilvægt að við skoðum málin út frá því hvað gæti gerst í þessari ríkisstjórn. Ég er ekki að uppljóstra neinu leyndarmáli þegar ég segi að núverandi hæstv. forsætisráðherra hafi stundað hótanapólitík. Það er almenna reglan, það er hótanapólitík og hún fer í hana opinberlega ef svo ber undir. Við vitum það öll sem erum í þessum sal og vorum kosin á þetta þing hvernig hlutirnir gengu fyrir sig í Icesave og ESB-málinu. Að láta hæstv. forsætisráðherra, sama hver það er, en þó sérstaklega hæstv. forsætisráðherra sem beitir slíkum aðferðum, fá aukin völd til þess að taka á þeim sem 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór vel yfir sviðið í ræðu sinni og kom inn á m.a. verkstjórn og verksvið verkstjóra í margumræddri þingmannanefnd og skýrslu hennar sem samþykkt var í þinginu. Þá var það meginniðurstaðan að auka þyrfti sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja meiri áherslu á eftirlitshlutverkið og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Það kemur jafnframt fram í skýrslunni og hefur líka komið fram í ræðum þingmanna, til dæmis hv. þm. Atla Gíslasonar sem þingmaðurinn nefndi, að brýnt sé að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, Alþingi eigi ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Nú er einmitt að finna hið pólitíska bitbein í 2. og 4. gr. þar sem verulegt vald er fært yfir til ráðherrans. Er það mat 

Virðulegi forseti. Ég tel að þarna hafi hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson komið að kjarna málsins. Ef við snúum þessu við, hvernig er hægt að færa rök fyrir því að það sé í anda niðurstöðu þingmannanefndarinnar? Hv. þingmaður nefndi það sem allir í þingmannanefndinni voru sammála um, að auka eigi sjálfstæði þingsins, bæta vinnubrögðin, fagmennsku og sömuleiðis að sjá til þess að þingið verði ekki verkfæri í þágu framkvæmdarvaldsins. Ef við tökum fagmennskuþáttinn, vinnubrögðin í þessu gríðarlega deilumáli, er lögð mikil áhersla mikilvægi þess að koma þessu vonda máli í gegn og þrjóskan er slík að öllu er ýtt frá. Svo ætla menn kannski einhvern tíma að losa stífluna, ég veit það ekki. Hvernig verða þá vinnubrögðin með þau 46 mál sem við klárum svo í framhaldinu? 
             Virðulegi forseti. Svar mitt er mjög einfalt: Þetta er þvert á niðurstöðu þingmannanefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála þeirri niðurstöðu þingmannsins. Þingmaðurinn kom einnig inn á forgangsröðun í ræðu sinni, þau mál sem bíða og mikilvægi þeirra mála sem skynsamlegra væri að fjalla um í stað þess að afgreiða stjórnarráðsfrumvarpið. Ef við skoðum þingmannaskýrsluna var talað þar um fjölmörg verkefni eins og að setja skýrar reglur um innleiðingu EES-gerða og stofnun sjálfstæðrar ríkisstofnunar. Síðan voru nefnd fjölmörg lög sem fara þyrfti yfir sem ekki er búið að gera. Gera þyrfti stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirliti og Seðlabanka eftir breytingar til þess að átta sig á því hvort það virki vel. Hvað finnst þingmanninum um það? Er það mat hæstv. forsætisráðherra og þeirra sem fara með stjórn framkvæmdarvaldsins að rétt sé að leggja ofuráherslu á formbreytingu Stjórnarráðsins en skilja eftir verkefni sem hafa beðið úrlausnar í meira en ár 

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki neinn hugur fylgja máli hjá hv. stjórnarliðum þegar þeir segjast styðja niðurstöðu þingmannanefndarinnar. Bara sá gjörningur hæstv. forsætisráðherra að setja starfshóp á laggirnar allt að því til höfuðs þingmannanefndinni segir ansi mikið. Hæstv. forsætisráðherra treysti ekki þinginu, hún treysti ekki þingmannanefndinni heldur setti hún sérstaka fulltrúa sína í starfshóp til að vinna að því sem þingmannanefndin vann að. Nú, þegar niðurstaða þingmannanefndarinnar liggur fyrir, bólar ekkert á henni í þingsal, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson bendir á, heldur er verið að keyra í gegn frumvarp með góðu eða illu 

Virðulegi forseti. Við höfum síðustu daga og nætur verið að reyna að skýra ákveðin álitamál í þessu frumvarpi hæstv. forsætisráðherra um formbreytingu á Stjórnarráðinu. Sitt sýnist hverjum um það mál en þó hefur umræðan verið sérkennileg að því leytinu, eins og oft er um átakamál hér inni, að tilgangurinn virðist helga meðalið. Það virðist vera aðalatriðið að keyra málið í gegn þegar búið er að þvæla því í gegnum fagnefndir þingsins. Hægt er að nefna fjölmörg dæmi um slíkt og ætla ég ekki að fara að rifja Icesave-málið upp eða einhverja kosti þeirra. Síðasta vor komu sjávarútvegsfrumvörp hér inn sem ekki voru hæf til að fara í umræðu og á síðustu dögum þingsins - ég man ekki hvort það voru 10 eða 12 dagar eftir þegar þau komu fram, hefðu átt að koma fram tveimur mánuðum fyrr - var engu að síður reynt að þvinga þau í gegn með þeim afleiðingum að öllum öðrum þingstörfum sem fyrirhugað var að reyna að klára í ýmsum málum var ýtt til hliðar og þau komust ekkert á dagskrá þingsins. Kannski gleymdust sum þeirra hreinlega eins og hefur komið fram, og var hálfklúðurslegt af hálfu þeirra sem fara með stjórn í þinginu, eins og olíuleitarmálið og hlutabætur atvinnuleysisbóta svo að dæmi séu tekin. Því var ekkert óskynsamlegt að setja þennan septemberstubb á tvær vikur til að ljúka slíkum málum og einnig til að taka upp önnur mál sem menn höfðu ekki náð að klára í vor en voru komnir á endasprettinn með og var kannski skynsamlegt að klára í stað þess að þurfa að hefja ferilinn að nýju 1. október nk. Ástæðan fyrir því að ég byrjaði á að ræða þetta hér er að mér hafa satt best að segja blöskrað þau vinnubrögð sem viðhöfð eru trekk í trekk undir lok þingstarfa í hverri þinglotu. Ég er hissa á því að menn skuli ekkert hafa lært af því hvernig síðasta vor endaði í krampakenndum hætti í málum sem voru keyrð í gegn en hent út á síðustu metrunum, mikilvæg mál sem hefðu þurft að koma inn fyrr en einnig svo illa unnin mál að einasta niðurstaðan, eins og með sjávarútvegsfrumvarpið til dæmis, hið stóra svokallaða, var hreinlega vísað aftur heim til föðurhúsanna og óskað eftir umsögnum. Það hefur allt farið á þann veg að málið hafi verið illa unnið, lagasetning hafi verið svo óvönduð og hefði haft svo alvarlegar afleiðingar í för með sér að það eina sem hægt hafi verið að gera sé að hefja það að nýju. Það mál sem við ræðum hér er ekki þannig. Það er búið að vinna það heilmikið og það eru margir þættir sem horfa til betri vegar og hefur verið fjallað um, bæði í þingmannaskýrslunni, sem var unninn í tengslum við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og þeim ábendingum sem þar komu fram - við sem sátum í þingmannanefndinni tókum undir þær ábendingar og síðan var það samþykkt í þinginu. Fjölmargir þeirra þátta hafa ratað inn í frumvarpið. En hér hafa líka ratað inn í frumvarpið hlutir sem gera það að verkum að þetta mál er í bullandi ágreiningi, ekki bara pólitískum heldur líka hugmyndafræðilegum hvað það varðar að menn hafa ekki getað skýrt og ekki fengið eðlilega umræðu í þinginu um það af hverju nauðsynlegt er að færa þetta vald frá þinginu til forsætisráðherra, hvað varðar 2. og 4. gr. frumvarpsins, í stað þess að hafa það eins og verið hefur, og það þrátt fyrir þær niðurstöður sem komu fram í rannsóknarskýrslu Alþingis og í þingmannanefndinni sem fjölmargir þingmenn hafa farið yfir og ég kem kannski aðeins betur inn á á eftir. Engu að síður er þetta mál sett á dagskrá sem og nokkur önnur sem hafa tekið verulegan tíma þingsins vegna þess að um þau var ekki sátt. Af hverju í ósköpunum var sett upp sú dagskrá að hafa níu daga til að klára þessi mál ef hugmyndin var sú að klára 46 mál sem eru komin á dagskrá núna? Hverjum dettur í hug að það sé hluti af vönduðum og faglegum vinnubrögðum þingsins að klára tæplega 50 mál á níu dögum? Það er óskiljanlegt og ég get ekki sleppt því tækifæri sem ég hef hér til að taka þetta enn og aftur upp vegna þess að eitt af því sem fjallað var um og allir samþykktu var að auka þyrfti fagmennsku við undirbúning löggjafar og vanda þá vinnu sem við vinnum hér. Gerðar hafa verið samþykktir þar að lútandi að gagnrýna harðlega þá stjórnsýslu sem var viðhöfð á árum áður. Ég get ekki séð að það eitt að setja haustþingið, þennan stubb sem átti að nýta til að klára nokkur önnur mál - og það var augljóst að þegar þingið setur upp þessa dagskrá er ætlast til þess að þetta gangi upp. Í næstu viku var fyrirhugað að senda fólk úr landi í stórum stíl, utanríkismálanefnd, aðila í Norðurlandaráði og jafnvel fleiri. Þingið sjálft skipulagði það þannig að ákveðin mál yrðu kláruð og hlýtur að hafa velt því fyrir sér hvort tíminn dygði til þess. Reglulega hefur farið fram umræða um fundarstjórn forseta, um það hverjir stjórna þinginu. Það er því algerlega óskiljanlegt að í dag, á síðasta degi, skuli 46 mál vera á dagskrá, á degi sem var ætlaður til að klára þessi mál, og enn eru fjölmörg mál sem sátt var um og hefðu getað farið í gegn á eðlilegan hátt með eðlilegri umræðu. Við hefðum þurft að vera búin að afgreiða þau en í stað þess erum við í þessari umræðu um stjórnarráðsbreytingar og erfitt er að skilja af hverju þarf að klára það hér og nú. Það fæst ekki neitt svar við því af hverju þarf að klára það í september. Er meiningin að taka þær heimildir sem forsætisráðherra fær með þessu og fara að praktísera þær strax í næstu viku? Er það hugmyndafræðin? Af hverju fáum við þá ekki svör við því hvaða hugmyndir eru uppi um að nýta þessar heimildir og þær breytingar sem þarna eru? Ég ítreka að í frumvarpinu er fullt af jákvæðum þáttum sem byggja að einhverju leyti á viðbrögðum við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem og öðrum þeim þáttum sem menn hafa talið að væri skynsamlegast og hafa batnað í meðförum nefndarinnar. Það er líka hægt að taka þá umræðu hér af hverju í ósköpum ekki sé verið að ræða önnur mál. Í dag kom til að mynda upp umræða um það að hjá Náttúrulækningafélaginu í Hveragerði væri fyrirhugað að segja upp öllum starfsmönnum vegna þess að þeir fengju ekki svar frá framkvæmdarvaldinu um það hvort þeir fengju þjónustusamning eður ei. Það er ekki sérstaklega jákvætt að nota þá pressu að öllum starfsmönnum verði sagt upp, það er óeðlileg pressa, það ógnar að óþörfu starfsöryggi starfsmanna sem og stofnuninni sjálfri. Því má hins vegar ekki gleyma þegar þetta er rætt að þessi stofnun hefur þurft að sæta því á liðnum árum, til að mynda þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var heilbrigðisráðherra, að með eins eða tveggja daga fyrirvara var lagt til að skera niður um 50% á síðustu dögum í fjárlagaumræðunni. Í fjárlagafrumvarpinu í fyrra dúkkaði allt í einu upp 30% niðurskurður þannig að það er eðlilegt að þeir sem fara þar með stjórn séu hreinlega hræddir við framkvæmdarvaldið og framkvæmdarvaldið hefur gríðarlegt vald, við vitum það. Í dag hafa fangelsismál líka verið rædd og það væri mikilvægt - ef menn eygja möguleika á að setja af stað framkvæmdir á næstu mánuðum, fjárfestingu, uppbyggingu húsnæðis, sem mundu þá þýða atvinnu og leysa þann bráða vanda sem er í þeim málaflokki - að taka slíkt mál til umræðu í þinginu, að ekki sé minnst á atvinnumál almennt til að reyna að minnka atvinnuleysið eða skuldamál. En af þessum 46 málum sem eru á dagskrá í dag er aðeins eitt mál sem mundi nýtast í þeim tilgangi og er það þá meira að segja að hluta til til lengri tíma litið en ekki til að koma inn í og laga aðstæður skuldara í dag. Það er mál nr. 22, ef ég man rétt, sem sagt málefni Íbúðalánasjóðs, um að heimila honum að veita óverðtryggð lán. Öllu þessu er ýtt til hliðar vegna þess að hæstv. forsætisráðherra ætlar að koma þessu stjórnarráðsfrumvarpsmáli sínu í gegn og það þrátt fyrir að fjölmargir þingmenn hafi komið - og ég vil sérstaklega geta þess að í nótt flutti hv. þm. Atli Gíslason mjög málefnalega og rökfasta ræðu og rétt er að minnast þess að Atli var formaður nefndar sem þingið fól að bregðast við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hann fór yfir þetta mál á mjög málefnalegan hátt og sýndi fram á það í ræðu sinni að hér er verið að ganga þvert á niðurstöður þingmannanefndarinnar hvað það varðar að minnka oddvitaræði og auka formfestu. Þeir sem hafa þó talað í þessu máli, nokkrir þingmenn stjórnarliða, hafa gjarnan komið upp og rætt um nauðsyn þess að hér sé sveigjanleg stjórnsýsla. En það var einmitt það sem hvað harðast var gagnrýnt að í okkar litla kunningjasamfélagi, þar sem allir þekkja alla, var svo auðvelt að fara stuttar boðleiðir. Við höfum oft og tíðum talað um það sem kost en þegar við gerum þetta upp, þegar kerfið hrynur, stjórnsýslan bregst og eftirlitskerfin bregðast, kemur í ljós að þessar stuttu boðleiðir, þessi mikli sveigjanleiki, voru gallinn í kerfinu. Þess vegna var niðurstaðan sú að auka yrði formfestuna. Sums staðar í frumvarpinu er verið að fylgja eftir þeim niðurstöðum sem þingmannanefndin komst að og var samþykkt í þinginu, til að mynda varðandi fundargerðir og hæfisnefndir og annað í þeim dúr. Flest af því er til bóta og ég held að búið sé að ræða það nokkuð vel. Eftir stendur kjarninn í frumvarpinu, þ.e. 2. og 4. gr., þar sem valdheimildir eru færðar frá þinginu, sjálfstæði þingsins og vald þingsins er skert og það fært til forsætisráðuneytisins hvernig ráðuneytin eru uppsett. Það eru nokkur þættir þarna er varða aðstoðarmenn ráðherra sem ekki hafa fengist nægilegar skýringar á og það er líka varðandi 5. gr., sérstaklega breytingartillögur sem þar eru, sem er heldur ekki fullútskýrt og þyrfti að ræða og sjálfsagt væri hægt að gera eitthvað af því í nefndinni þegar málið fer úr 2. umr. í þá 3. En það er þess vegna, frú forseti, augljóst að málið er ekki tilbúið, það er ekki hægt að klára það á þeim stutta tíma sem þingið ætlaði sér í það. Nokkrir hafa komið fram og talað um að þetta sé í anda þess sem gerist á Norðurlöndunum og þess vegna eigum við að taka þetta upp. Það hefur jafnvel verið sagt að menn hafi haft þetta á stefnuskrá sinni á árum áður. Það er sama hvaða skoðun menn höfðu á því hvernig stjórnskipunin ætti að vera fyrir hrun, fyrir útgáfu á rannsóknarskýrslu Alþingis og viðbrögðum þingmannanefndarinnar við henni, þá gildir það einfaldlega ekki lengur. Menn hljóta að þurfa að endurmeta skoðun sína, endurmeta þá sýn sem menn höfðu á því hvernig stjórnskipun ætti að vera og taka fullt mark á þeim niðurstöðum sem koma fram í skýrslu þingmannanefndarinnar sem allir þingmenn samþykktu. Ekki voru gerðar athugasemdir við þá niðurstöðu. Það er kannski rétt í þessu sambandi og verður sjálfsagt aldrei of oft farið yfir það að ítreka þá þætti sem þar koma fram. Þar er einmitt sagt að Alþingi álykti að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Það má alveg fullyrða að verið sé að því á ýmsan hátt, meðal annars með þingskapanefndarvinnunni. Þar var aftur á móti unnið á annan veg. Þar var unnið með öllum þingflokkum til að reyna að ná sameiginlegri niðurstöðu sem menn yrðu sáttir við enda gekk umræðan prýðilega í vor þrátt fyrir alla þá spennu sem þar var. Þetta mál er unnið á annan hátt. Þegar ljóst er að um það er talsvert ósætti er reynt að keyra það í gegn á allt of stuttum tíma, það áttu allir að sjá. Meira að segja var það svo krampakennt að þegar taka átti það úr nefndinni var ekki meiri hluti fyrir því. Það þurfti að skjóta því inn í niðurstöðuna að ríkisstjórnarfundir yrðu teknir upp og hljóðupptökur geymdar í 30 ár og það átti að leysa ákveðinn vanda sem gerði það að verkum að það var meiri hluti í nefndinni til að taka málið út. Um þetta er hins vegar ekki meiri hluti í þinginu, ekki af því að dæma sem ég hef heyrt talað um þetta. Það eru alla vega mjög margir sem segja að þeim finnist þetta vera atriði sem þurfi að skoða miklu betur. Ef hugmyndin var að ljúka þessu máli með umræðu í einhvern tiltekinn tíma og setja það síðan í nefnd, afgreiða það aftur þaðan og klára núna verður að segja eins og er að það yrði aldrei nema sýndarskoðun að skoða þann þátt í málinu - ef það ætti að fara í nefnd sama dag og málið yrði klárað, ef hugmyndin var að klára og ljúka þingstörfum í dag. En hvernig hefði þetta átt að vera? Vissulega hefur umræða um breytingar á Stjórnarráði og stjórnskipun farið fram áður. Í áðurnefndri ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar fór hann yfir sýn hæstv. fjármálaráðherra og formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á haustþingi 2007 á það hvaða mál skynsamlegt væri að menn næðu samstöðu um án þess að standa í átökum eins og eru um það mál sem við ræðum hér í dag. Það kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, sem byggist á skoðun hæstv. fjármálaráðherra, að þetta væru ekki augnabliksmál, ekki málefni líðandi stundar, ekki málefni sem eiga að bjarga okkur í gegnum eitt, tvö eða þrjú ár. Hver eru svo þau mál svo að ég vitni í ræðu þingmannsins? Hann nefndi stjórnskipunina, stjórnarskrá, stjórnarfarsreglur, grundvöll stjórnsýslunnar, þar með talin lög um Stjórnarráð. Ég spyr því: Af hverju í ósköpunum erum við að setja þetta mál í þennan farveg ef ný stjórn kemur svo eftir næstu kosningar og ætlar að breyta þessu aftur í sama far og áður eða gera eitthvað nýtt? Við verðum að ná saman í þessum grundvallarmálum, kjördæmaskipan, kosningareglum og öðru slíku. Við náðum saman í þingskapanefndinni um breytt þingsköp þannig að það er ekki það að við getum ekki náð saman. Hins vegar er ekki hægt að beygja sig undir hvaða ofbeldisvilja sem er. Hér er verið að auka forseta- og oddvitaræði 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni verður tíðrætt um fagleg og vönduð vinnubrögð á Alþingi. Mig langar því að spyrja hann hvort honum þyki það fagleg og vönduð vinnubrögð að standa hér í málþófi og varna því að látið verði á það reyna, með atkvæðagreiðslu, hvort málamiðlunartillaga í því ágreiningsefni, í því sem mestur ágreiningurinn er um, nái fram að ganga í þinginu. Finnst hv. þingmanni hann stunda fagleg og vönduð vinnubrögð?

Virðulegur forseti. Eins og ég endaði mál mitt í ræðu minni áðan eru nokkur atriði sem við verðum að ná samkomulagi um, það eru ekki augnabliksmál. Ekki er hægt að búast við því að hægt sé að þröngva málum hér í gegn á fjögurra ára fresti. Ég tók líka dæmi um sjávarútvegsmál, sem til dæmis hafa verið upp í loft á fjögurra ára fresti, þessi kosningamál. Ekki er heldur hægt að hafa málefni einnar atvinnugreinar upp í loft á fjögurra ára fresti, það er ekki hægt. Við verðum að ná samkomulagi um þessa stóru þætti í samfélagi okkar. Þannig getum við breytt þeim. Það þýðir auðvitað að þeir sem vilja breyta öllu verða að breyta hægar. Það er einmitt reynslan á Norðurlöndunum. Fagleg og vönduð vinnubrögð snúast oft og tíðum um að ná markmiðum sínum heldur hægar en með meiri hluta á bak við sig. Það sem við erum að gera í þessari umræðu í dag og síðustu daga er að kalla eftir rökum fyrir því að ganga svona langt og breyta svona miklu. Um það eru veruleg pólitísk átök, það er alveg rétt. Á bara að kjósa um það og svo eftir fjögur á þá að breyta því aftur? Það er ein leið, en er það skynsamlegt? Eru það fagleg og vönduð vinnubrögð? Er ekki faglegra og skynsamlegra að vinna þannig að samstaðan sé breiðari? Ég er ekki að tala um að hægt sé að ná öllum á öll mál. En það eru nokkur lykilmál sem við þurfum að ná saman um. Þetta er eitt þeirra. Ég nefndi nokkur önnur áðan og fleiri hafa nefnt þetta hér. Líka þeir sem standa í forsvari fyrir því að breyta svo mörgu í samfélaginu. Ég er ekki viss um að það sé það sem fólk hér úti er að kalla eftir og hrópa á. Ég nefndi það líka í ræðu minni að kannski hefði verið skynsamlegra að leggja meiri áherslu á að tryggja fólki atvinnu og starfsöryggi, að slík mál séu ekki hér upp í loft, að við tölum um þau í eina eða tvær mínútur í óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra.

Forseti. Ég er að koma í mína fyrstu ræðu um það mál sem hér liggur fyrir og hef fylgst þokkalega vel með þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað. Það verð ég að játa að hún hefur á köflum verið upplýsandi en ekki alltaf til sóma. Í gær var til dæmis mjög hörð umræða og maður gæti leyft sér að kalla þann dag dag dónanna á Alþingi út af þeirri umræðu sem var í þessum stól. Orðbragðið bar í mínum huga vitni um að þingmenn voru orðnir fremur vanstilltir. Það var ástæðulaust að láta út úr sér margt það sem hér var sagt um greindarstig stjórnarandstöðu, andlegt ástand og síðan hnútukast út í einstaka embættismenn. Þar ber hæst hnútukast út í forseta Íslands. Þetta er ekki þinginu til sóma og langur vegur frá að hægt sé að una við þetta en það leiðir hugann óneitanlega að því í hvaða stöðu íslensk stjórnmál eru komin. Til þess liggja eflaust margar ástæður en mín nærtækasta skýring er sú að í íslenskum stjórnmálum ríki hálfgert upplausnarástand, landið sé með einum eða öðrum hætti stjórnlaust. Sérstaklega ef maður lítur til lengri tíma er vinnulagið þannig að fyrir hádegi eru teknar ákvarðanir sem eru svo dregnar til baka eftir hádegi. Það er stýrt frá klukkutíma til klukkutíma eða dag frá degi í stað þess að almenningur og fyrirtæki í landinu geti markað sér stefnu til lengri tíma og gripið til ráðstafana í dag sem er ætlast til að haldi, þótt ekki væri nema í eitt eða tvö ár. Ástæða þess að ég tel landið stjórnlaust er fyrst byggð á því að æðstu forustumenn þjóðarinnar karpa opinberlega í fjölmiðlum. Þó að menn ræði um að þeir geti sest yfir hlutina og rætt þá undir pönnukökubakstri er umræðan öll á annan veg. Menn takast á á æðstu valdastólum og eftir höfðinu dansa limirnir. Þegar maður horfir yfir stjórnmálasviðið draga umræðan í pólitíkinni og störf stjórnmálanna í landinu óneitanlega dám af því að á Alþingi er mjög naumur meiri hluti stjórnarliða. Það eru 32 þingmenn í stjórnarliðinu og 31 í stjórnarandstöðu. Oft og tíðum, m.a. í því máli sem hér liggur fyrir, eru síðan þessir 32 stjórnarliðar ekki sammála um áherslur og ekki einhuga um þau mál sem stjórnarmeirihlutinn leggur fram. Í því ástandi vega síðan röksemdir eða það sem stjórnarandstaðan setur fram mjög þungt inn í það verkefni sem ríkisstjórnin vill koma til vegs. Þetta er mjög miður og í rauninni, eins og ég nefndi áðan, upplifum við í mörgum málum með hvaða hætti áformin ganga ekki eftir. Nægir í því sambandi að nefna áhuga og örugglega vilja á sumum stöðum í stjórnarliðinu til að koma hér af stað ákveðnum verkefnum sem ekki hefur gengið. Eitt lítið dæmi má nefna, áform um byggingu fangelsis. Allir eru í rauninni sammála um það og niðurstaða ríkisstjórnarinnar varð sú að fangelsið skyldi byggt en enn á eftir að leysa úr því ágreiningsefni milli ráðherra einstakra hver eigi að borga og hvernig eigi að greiða fyrir þá framkvæmd. Á meðan það gerist ekki veltur verkefnið áfram og gengur hægt og illa að koma því til frekari vegs. Fleiri mál mætti tína til sem taka til þess með hvaða hætti stjórnunin í þessum efnum er veik. Þess vegna er ég ekki alveg sammála þeim áherslum sem hafa verið í umræðunni af hálfu stjórnarandstöðunnar um að hér sé gerð tilraun til að styrkja oddvitaræðið og hlaupa undir bagga með oddvita ríkisstjórnarinnar í því verki að herða tök viðkomandi á stjórnarráðsskipaninni. Ástæða þess að ég er kannski ekki alls kostar sammála því er einfaldlega sú að oddviti ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherrann, hefur í mínum huga ekki þau tök á því verkefni sem við erum vön og ætlumst til að forsætisráðherrann hafi. Ég tel að það embætti eins og það er skipað í dag muni ekkert frekar ráða við aukin völd ef því er að skipta ef þetta gengur fram frekar en í dag. Í mínum huga eru mjög þung þau sjónarmið sem komið hafa fram í þessu máli sem lúta að því sem snýr að verkaskiptingu þingsins og framkvæmdarvaldsins. Í þessu frumvarpi er vissulega verið að styrkja stöðu framkvæmdarvaldsins frá því sem nú er og færa frá Alþingi tækifæri til að hafa áhrif á það með hvaða hætti Stjórnarráðinu er skipað. Gott og vel, það getur vel verið að fyrir liggi vilji manna til að styrkja framkvæmdarvaldið og Stjórnarráðið með þeim hætti sem hér liggur fyrir en ég held að flestir geti verið sammála um að umræða Alþingis síðustu missirin hafi verið í þá veru að það beri að leggja gríðarmikla áherslu á að styrkja stöðu Alþingis frá því sem verið hefur. Undirliggjandi ástæða þessarar hörðu gagnrýni í umræðunni er kannski að þingmenn, bæði einstakir stjórnarliðar en stjórnarandstaðan mjög samhuga í því, kvíða því að eiga samskipti við framkvæmdarvaldið ef þetta frumvarp verður að veruleika eins og það liggur fyrir. Það skortir í rauninni ekkert á vilja ríkisstjórnar til að búa þannig um hnúta að staða þingsins sé styrkt og hún ætli sér að vinna á þeim grunni ef við horfum til þess hvernig hún færir það í letur. Það lítur ágætlega út á blaði en efndirnar í þeim efnum hafa því miður ekki orðið til jafns við það sem ritað hefur verið á blað. Svo segir til dæmis í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem gerður var í kjölfar kosninganna 2009 um stjórnkerfisumbætur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun gera umtalsverðar stjórnkerfisbreytingar og umbætur í því skyni að gera þjónustu hins opinbera við almenning og atvinnulíf eins góða og kostur er með þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru hverju sinni.“ Svo segir: „Víðtækt samráð verður haft við starfsfólk, almenning og hagsmunaaðila og leitast við að skapa almennan skilning og samstöðu um nauðsyn þessara breytinga.“ Það verður að játast að í því máli sem hér liggur fyrir, sérstaklega hinu umdeilda ákvæði í 2. gr. frumvarpsins, hefur ekki tekist að skapa þennan almenna skilning og samstöðu sem sýnir fram á og telur menn inn á þá nauðsyn sem ber til þess að gera þá breytingu sem þar er umrædd, að skipan Stjórnarráðsins verði byggð á forsetaúrskurði en ekki með lögum frá Alþingi. Í það minnsta hefur stjórnarandstaðan ekki enn fengið þennan skilning og sér ekki ljósið í því máli. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er ekki stjórnarfrumvarp í eiginlegri merkingu þess orðs, a.m.k. einn ráðherra í ríkisstjórninni er því andvígur og annar sat hjá við afgreiðslu þess. Sá ráðherra sem greiddi atkvæði gegn þessu gerði það með bókun í ríkisstjórn. Fleiri orð í þessa veru um þennan almenna skilning og samstöðu um nauðsyn þess að breyta um takt hafa verið sett á blað. Ég leyfi mér að lesa upp úr landsfundarræðu Steingríms J. Sigfússonar, formanns Vinstri grænna, á landsfundi þeirrar stjórnmálahreyfingar í mars 2009. Þar sagði hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Hvað þurfum við að byggja í íslensku samfélagi sem hefur glatast? Við þurfum að byggja upp traust, við þurfum að endurlýðræðisvæða íslensk stjórnmál og íslensk þjóðmál almennt. Við verðum að tryggja með opnum, heiðarlegum og gagnsæjum vinnubrögðum að þá hyldýpisgjá tortryggni og vantrausts sem myndast hefur í íslensku samfélagi takist að brúa þannig að við förum ekki með allt of djúp ör á sálinni eftir þennan hildarleik inn í framtíðina.“ Þetta lítur ágætlega út á blaði og hefur eflaust hljómað ágætlega í eyrum fundarmanna, en þetta er ekki sá vilji sem hefur birst almenningi í þessu landi þegar hann hefur horft til starfa Alþingis á síðustu mánuðum, því miður. Ég hlýt að ætla það og gera þá kröfu að oddvitar ríkisstjórnarinnar sem eru lýðræðislega kjörnir til þeirra starfa og myndaður er meiri hluti um á Alþingi hafi forgöngu um það og þeirra ábyrgð er mest til þess að leiða störf þingsins fram með þeim hætti sem þessi fallegu orð í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar hljóða upp á og ekki síður þau orð sem hæstv. fjármálaráðherra viðhafði á landsfundi sinnar stjórnmálahreyfingar í mars árið 2009. Það mál sem hér liggur fyrir er því miður orðið enn eitt málið í röð allmargra mála sem komið hafa frá hæstv. ríkisstjórn sem leitt hafa til gríðarlegra deilna á Alþingi. Okkur hefur ekki auðnast að vinna þau verk nema með einhverjum harmkvælum þegar hilla fer undir lok þings, hvort heldur er fyrir jólin, árslok, lok að vori eða á þessum septemberstubbum sem menn kalla svo. Ég mælist ekkert til þess að þingi ljúki endilega hér í kvöld. Við ræðum þetta mál einfaldlega eins lengi og menn hafa áhuga á og ekki hef ég áhuga á að láta hafa þau orð um mig að ég taki þetta mál í gíslingu með því að flytja mitt mál. Ég áskil mér frelsi til að ræða það svo lengi sem ég vil. Þrátt fyrir allt sem gerst hefur ber málin að með þessum hætti á þinginu. Ég vísa til ábyrgðar hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum. Hennar er að leiða málin inn og greiða úr þeim flækjum sem koma ef hún ætlar og vill, sem ég vona að hún vilji og ætla henni ekki annað, standa undir því merki að bera þann kross að vera forsætisráðherra þessa ágæta lands. Viðbrögðin við þeirri gagnrýni sem stjórnarandstaðan hefur sett fram á þá grein sem mestur styrinn stendur um, 2. gr., hafa verið að þetta byggi á niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstöðum þingmannanefndarinnar. Það er vísað til þess. Ef við förum aðeins í gegnum það dæmi var hv. þm. Atli Gíslason með ræðu um þetta mál hér í nótt, einhvern tímann milli miðnættis og eitt í nótt, þar sem hann fór yfir sína sýn til þess. Mér þótti þetta mjög merkileg ræða, ekki síst fyrir það að hv. þm. Atli Gíslason var formaður þeirrar þingmannanefndar sem vann úr niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndarinnar og leiddi það mál fram fyrir Alþingi og ég held að mat flestra sé að hann hafi unnið það af bestu samvisku í samstarfi við þingmenn annarra flokka. Hann hélt því mjög stíft fram í ræðu sinni að það væri langur vegur frá að breytingin í 2. gr. í frumvarpinu um Stjórnarráðið stæði með þeim tillögum sem þingmannanefndin gerði og því síður því sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég freistast til þess að taka fullt mark á formanni þingmannanefndarinnar þegar hann flytur Alþingi þennan skilning sinn. Í því sem ég hef náð að höndla af umræðunni hafa ekki komið fram nein rök frá stjórnarliðum til að hrekja þær fullyrðingar sem hafa komið frá hv. þm. Atla Gíslasyni, formanni þessarar þingmannanefndar. Ég freistast til að álykta sem svo að skilningur hv. þm. Atla Gíslasonar á þessu máli sé fyllri og betri en þeirra sem reyna að verja 2. gr. og ekki síður þeirra sem sömdu frumvarpið. Ef við lítum aðeins nánar inn í skýrslur rannsóknarnefndarinnar og þingmannanefndarinnar er mjög fróðlegt að lesa þau ummæli sem þar eru höfð uppi, sérstaklega ef maður byrjar á umfjöllun skýrslu rannsóknarnefndarinnar um íslenska stjórnmálamenningu. Þar segir á bls. 179 í 8. bindi þeirrar skýrslu, með leyfi forseta: „Eitt einkenni hennar [þ.e. íslenskrar stjórnmálamenningar] er að foringjar eða oddvitar flokkanna leika lykilhlutverk en hinn almenni þingmaður er atkvæðalítill. […] Stjórnmálamenn draga hins vegar ávallt dám af þeirri stjórnmálamenningu sem þeir lifa og hrærast í. Séu stjórnsiðirnir slæmir og stjórnkerfið veikt geta sterkir stjórnmálamenn verið varasamir. […] Þannig gegnir þingið formlegu löggjafarhlutverki sínu, en bæði umræðuhlutverkið og eftirlitshlutverkið eru vanrækt.“ Þetta er mergur málsins í mínum huga. Vinnubrögðin sem ástunduð eru á Alþingi bera þess vitni að við ástundum þá stjórnmálamenningu sem varað er við í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Ég vænti þess að íslenskir stjórnmálamenn vilji gera breytingar þar á. Í sama bindi, 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndarinnar, á bls. 180 er enn fremur mjög athyglisverður kafli sem skiptir verulegu máli um það frumvarp sem við erum að ræða hér og snertir 2. gr. frumvarpsins. Ég ætla enn og aftur að vitna til skýrslunnar, með leyfi forseta: „Mikið ráðherraræði eykur líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum sem efla vald viðkomandi stjórnmálamanns. Þetta helst gjarnan í hendur við þrönga sýn á lýðræðið sem felst í því að stjórnmálamenn beri verk sín reglulega undir dóm kjósenda og þess á milli eigi þeir að hafa frjálsar hendur um það hvernig þeir fara með völd sín, svo lengi sem þeir halda sig innan ramma laganna. Þetta er afar þröng sýn á lýðræðislegt lögmæti stjórnarhátta. Það er mikilvægur hluti af lýðræðislegum stjórnarháttum að haga ákvörðunum stjórnvalda jafnan þannig að þær standist skoðun og séu teknar í sæmilegri sátt við þá sem málið varðar. Frá því sjónarmiði séð krefjast lýðræðislegir stjórnarhættir þess að mál séu faglega undirbúin, ígrunduð og vel kynnt, en ekki bara að verk stjórnmálamanna séu lögð í dóm kjósenda í lok kjörtímabils.“ Það er ekki að sjá að nokkur sátt sé meðal þingmanna um 2. gr. frumvarpsins. Eins og ég hef áður vikið að finnst mér með ólíkindum að ekki sé hægt að koma stjórnarandstöðunni í skilning um nauðsyn þessarar breytingar út frá einhverjum öðrum forsendum en þeim að þessi tillaga byggi á niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis. Þá getum við alveg vikið að niðurstöðum og meginályktunum í þingmannanefndinni sem í öllum megindráttum tekur undir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Alþingi dásamaði skýrslu þingmannanefndarinnar í bak og fyrir og þakkaði þeirri nefnd fyrir mjög vandaða og góða vinnu, svo mjög að þingsályktunartillaga sem þingmannanefndin lét frá sér fara var samþykkt hér með 63 greiddum atkvæðum. Ég held að það hljóti að vera einsdæmi í sögu Alþingis. Í skýrslu þeirrar sömu nefndar til þingsins segir um Alþingi á bls. 5, með leyfi forseta: „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er sett fram gagnrýni á störf og starfshætti Alþingis sem mikilvægt er að bregðast við. Meginniðurstöður þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi eru þær að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Þingmannanefndin telur fulla ástæðu til að taka alvarlega gagnrýni í umfjöllun vinnuhóps um siðferði um íslenska stjórnmálamenningu og leggur áherslu á að draga verði lærdóm af henni. Alþingi á að vera vettvangur umræðu sem tekur mið af almannahagsmunum. Góð stjórnmálaumræða næst fram með því að láta andstæð sjónarmið mætast þar sem byggt er á staðreyndum og málin eru krufin til mergjar. Íslensk stjórnmál hafa ekki náð að þroskast nægilega í samræmi við það. Stjórnmálaumræður á Alþingi hafa einkennst um of af kappræðum og átökum og því þarf að efla góða rökræðusiði á Alþingi. Mikilvægt er að Alþingi ræki umræðuhlutverk sitt og sé vettvangur lýðræðislegra og málefnalegra skoðanaskipta. Alþingismönnum ber að sýna hugrekki, heiðarleika og festu í störfum sínum. Brýnt er að Alþingi og alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum.“ Svo mörg voru þau orð. Er það frumvarp sem liggur fyrir unnið með þau sjónarmið fyrir augum og þær áherslur sem hér greinir? Ég held að enginn þingmaður geti með sanni svarað þeirri spurningu játandi eftir að hafa verið þátttakandi í þeirri umræðu sem hér hefur staðið yfir frá því á föstudag í síðustu viku. Ástæðan fyrir því hvernig komið er í umræðunni er einfaldlega sú að þetta er ekki unnið í þessum anda. Þrátt fyrir góð orð, þrátt fyrir vinnu rannsóknarnefndarinnar, þrátt fyrir vinnu þingmannanefndarinnar og þrátt fyrir þá þingsályktun sem Alþingi gerði sjálft með þessum eindæma hætti hefur ekkert verið unnið í þeim anda sem hér greinir og sérstaklega ekki að því sem lýtur að þessu umdeilda ákvæði. Hvernig skyldi svo þessi ályktun vera sem Alþingi samþykkti í 28. september 2010? Þetta er þingsályktun um viðbrögð Alþingis við þeirri skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem við samþykktum að setja á fót og ég ætla að lesa upp nokkrar málsgreinar úr þessari ályktun. Ég vek athygli á því að Alþingi samþykkti þetta með öllum greiddum atkvæðum eftir allsamhljóða umræðu þeirra sem ræddu þá þingsályktunartillögu sem fyrir lá. Ályktunin sem ég ætla að lesa hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé vitnisburður um þróun íslensks efnahagslífs og samfélags undangenginna ára og telur mikilvægt að skýrslan verði höfð að leiðarljósi í framtíðinni. Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Ég ætla að láta þetta duga, virðulegi forseti, um ályktun Alþingis en vek athygli á því að sá ásetningur sem kemur fram í ályktuninni er að mínu mati góður. Hann er einbeittur og tiltölulega skýr. Þrátt fyrir það hefur stjórnarmeirihlutinn, ekki bara í þessu máli heldur í fleiri málum sem við höfum fengið inn í þingið, unnið málið þannig að þau koma hingað inn í bullandi ágreiningi við allt og alla. Það er nóg að nefna bara það litla stóra dæmi sem fólst í öðru sjávarútvegsfrumvarpinu þar sem vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar og ekki á neinn hátt í samræmi við þær áherslur sem þingmenn voru sammála um að leggja bæri til grundvallar í störfum sínum í september árið 2010, fyrir réttu ári. Í lok þessarar ályktunar, hún var raunar í þremur liðum, var samþykkt að leggja út í ákveðnar rannsóknir og úttektir á vegum þingsins. Þær vörðuðu starfsemi lífeyrissjóðanna, orsakir og fall sparisjóðanna, það að gera stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum og síðan í þriðja lið var samþykkt að nefnd á vegum þingsins mundi hafa eftirlit með úrbótum á löggjöf sem þingmannanefndin leggur til í sinni skýrslu, að þessu yrði hrint í framkvæmd. Sú nefnd hefur enn ekki verið skipuð, ári eftir að Alþingi gerði þessa dæmalausu og merkilegu ályktun. Menn geta spurt sig hvað veldur. Mín helsta skýring á því er sú að þingið eigi í mestu vandræðum með að vinna mál á sínum eigin forsendum. Eitthvað í stjórnsýslu okkar veldur því að þingið hefur ekki nýtt sér það svigrúm sem það hefur til sjálfstæðis. Mér er engin launung á því að þegar þingið lendir í gíslingu deilna með hvert málið á fætur öðru um bæði mikilvæg og minna mikilvæg mál hefur þingið ekki burði til að brjótast út úr þeim hlekkjum, hvað sem veldur. Skýringin hefur alltaf verið sú að forræði mála er á hendi þeirra sem búa þau í hendur þingsins og það er farið að þeim tilmælum sem þeir leggja fram. Ég vænti þess, forseti, að þær tilvitnanir sem ég hef nefnt í ræðu minni í skýrslur rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar fái þingmenn til að fallast á að þær áherslur sem flytjendur þessa frumvarps hafa lagt á að frumvarpið sé í fullu samræmi við niðurstöðu þessara tveggja nefnda standast ekki. Það er ástæðulaust að bera fyrir sig þau rök. Við eigum að geta verið menn til að ræða það hvers vegna þetta er sett fram með þeim hætti í stað þess að reyna að skjóta sér á bak við eitthvað sem ekki er satt. Ég hef enga ástæðu, eins og ég sagði í upphafi máls míns, til að draga í efa skilning formanns þingmannanefndarinnar á þeirri afurð sem sú ágæta nefnd skilaði þinginu. Hvers vegna í ósköpunum má þá ekki ræða það af hverju þetta er með þeim hætti sem hér birtist? Hvaða rök liggja til þess að þetta þurfi að gera? Því var haldið fram í umræðu fyrst þegar þetta frumvarp kom í vor að það væri lengsta uppsagnarbréf í sögu þjóðarinnar. Á öllum sínum síðum væri það smíðað til að koma tilteknum einstaklingi úr ráðherrastóli. Ég ætla að menn eigi ekki að þurfa að vinna með þeim hætti en meðan þessu er ekki svarað draga menn óneitanlega ályktanir í þessa veru. Það er fullkomlega eðlilegt að gera kröfu um að framsetningin með þeim hætti sem hér greinir sé rökstudd til muna betur en nú er gert. Því hefur líka verið haldið fram að hér sé verið að innleiða gamla stjórnarhætti. Það kom ágætlega fram í ágætri ræðu hjá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni við upphaf þessa máls að sú tilhögun sem verið er að leiða í lög um Stjórnarráðið hafi verið aflögð árið 1969. Þá var hún búin að vera við lýði í 30 ár. Með þeim hætti er verið að reyna að leiða í lög og koma á skipulagi sem viðgekkst fyrir líklega 72 árum. Ætli það láti ekki nærri að vera um það bil samanlagður starfsaldur oddvita ríkisstjórnarinnar á þingi, og það fer þá vel á því að við innleiðum þá tilskipun sem allir voru sammála um árið 1969 að væri ótæk - eftir 30 ára reynslu. Ég vil nefna líka að það hefur verið fært fram sem röksemd fyrir því að gera þetta, þetta kemur fram í III. kafla frumvarpsins, að gildandi lög girði fyrir það með sinni tæmandi upptalningu á ráðuneytum í lögum að ríkisstjórn geti lagað skipulag sitt að breyttum áherslum. Tilgangurinn með frumvarpinu er sem sagt að auðvelda Stjórnarráðinu að laga sig að breyttum þörfum og áherslum við pólitíska stefnumörkun. Þessi áhersla og þessi röksemd fyrir því að gera þetta stenst heldur ekki skoðun ef litið er þótt ekki sé nema aftur til ársins 2007. Sú reynsla kennir að ríkisstjórnarflokkunum á hverjum tíma er í rauninni hægur leikur að breyta skipulagi Stjórnarráðsins. Árið 2007 voru sameinuð og breytt heitum á ráðuneytum tvist og bast, sömuleiðis 2009 og einnig 2011. Í mínum huga eru þetta ekki röksemdir sem standast og fullkomlega eðlilegt að kallað sé eftir því að önnur og frekari rök verði færð fyrir þeirri afstöðu sem byggja undir þá breytingu sem þarna er verið að gera. Það er annar þáttur í þessu sem ég vil líka nefna um sameiningu og breytingar á ráðuneytum og hann snertir kostnaðarþátt þessa frumvarps. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa að fara fram á að hvert lagafrumvarp sem lagt er fram sé kostnaðarmetið. Það er líka í regluverki þingsins að svo skuli vera. Kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er ekki mjög nákvæm með því frumvarpi sem hér liggur fyrir og nú liggur að auki fyrir að meiri hluti í allsherjarnefnd, sá veiki meiri hluti sem þar er því að helftin af stjórnarmeirihlutanum tekur þetta mál út með fyrirvara, reynir heldur ekki að kostnaðarmeta frumvarpið og breytingarnar. Að því gefnu að stjórnarmeirihlutinn haldi við það verk liggur fyrir að ýmsar breytingar í þessu frumvarpi munu leiða til aukins kostnaðar frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Munar þar mest um þá breytingu sem töluvert hefur verið rædd hér um aðstoðarmenn ráðherra og fjölgun þeirra upp í 23. Í mínum huga er ekkert skrýtið þó að þetta atriði veki allnokkra umræðu á Alþingi. Í ljósi styrks framkvæmdarvaldsins við verkefni sín umfram styrk Alþingis til sömu verka skýtur það í mínum huga óneitanlega skökku við ef Alþingi er á sama tíma og gengið er til verka með þeim hætti að skera niður útgjöld til ýmissa mála tilbúið að auka fjárveitingar til Stjórnarráðsins, til framkvæmdarvaldsins, og styrkja það í störfum sínum. Það er heldur ekki um neinar litlar fjárhæðir að ræða, metið á ársgrunni eru það sennilega um það bil 150–200 millj. kr. Sú breyting sem meiri hluti allsherjarnefndar gerir á frumvarpi forsætisráðherra er að þær breytingar er lúta að aðstoðarmönnunum taki strax gildi. Gert var ráð fyrir því í frumvarpinu að hún tæki ekki gildi fyrr en við lok kjörtímabils. Það er í sjálfu sér fullkomlega eðlilegt að þingmenn sem hafa löngum verið plagaðir af styrk Stjórnarráðsins umfram Alþingi láti hluti sem þessa fara nokkuð í taugarnar á sér og kalli eftir frekari svörum og rökstuðningi fyrir því að gera þetta á sama tíma og verið er að herða ólina að þinginu í sínum störfum. Ég vil leyfa mér að nefna hér nokkuð sem var ærið umdeilt þegar það var sett á, aðstoðarmenn þingmanna í landsbyggðarkjördæmum. Það var fyrir það fyrsta dregið í sundur í miklu háði, en sú breyting var liður í samkomulagi stjórnmálaflokkanna á Alþingi þegar breyting var gerð á kjördæmaskipun í landinu, landsbyggðarkjördæmin stækkuð og þau gerð að þessum ógnarhlemmum. Þá var í samkomulagi stjórnarflokkanna á þeim tíma gert ráð fyrir því að hver þingmaður af landsbyggðinni úr þessum stóru kjördæmum fengi aðstoð eins starfsmanns. Sú tilraun sem gerð var fyrir þremur árum var í þá veru að þingmaður í þessum stóru kjördæmum fengi aðstoð sem næmi 30% starfshlutfalli aðstoðarmanns. Það var lagt af með vísan til sparnaðar. Þingið varð að skera þetta af og allt í góðu lagi með það. Þingið gat tekið á eins og aðrir sem þiggja fé á fjárlögum. Alla tíð síðan, og það á sér örugglega lengri sögu, hefur verið umræða um að Alþingi hafi til muna verri stöðu til að rækja sitt lögbundna eftirlitshlutverk og löggjafarhlutverk en Stjórnarráðið, þ.e. framkvæmdarvaldið. Ég heiti á þá stjórnarliða sem styðja þá breytingu sem þarna er lögð fram að leggja með sama hætti áherslu á að styrkja þingið í því starfi sem því er ætlað. Er ekki vanþörf á. Ég get nefnt það þótt ekki væri nema af þeirri reynslu sem ég hef af vinnu í fjárlaganefnd þingsins að þar gætum við haft og þyrftum betri tæki til úrvinnslu en við höfum. Þau verkefni sem við stöndum frammi fyrir við fjárlagagerð, ekki bara í nefndinni heldur hér á þinginu, eru ærin og gæfu fullt tilefni til þess þótt ekki væri nema að hafa brot af þeirri fjárhæð sem menn virðast tilbúnir að setja inn í Stjórnarráðið. Meðan þetta er ekki unnið með þeim hætti tek ég lítið mark á orðum þeirra stjórnarliða sem tala um að við þurfum að styrkja þingið í því að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hún skýtur mjög skökku við, sú forgangsröðun sem birtist okkur í þeim efnum í þessu frumvarpi og þeim breytingartillögum allsherjarnefndar sem liggja fyrir.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt eins skynsamlega ræðu og efni standa til í því ástandi sem ríkir í þinginu og vil spyrja hann í lok þeirrar ræðu, eins og ég hef áður spurt ræðumenn: Hvernig stendur á því að hann er á móti því fyrirkomulagi um heiti ráðuneyta, skiptingu þeirra og skipulag sem með þessu frumvarpi er reynt að nálgast og hefur lengi verið við lýði í Danmörku, Svíþjóð og Noregi, sem eru allt ríki sem við sækjum fyrirmyndir til við lagasetningu og ekki síst við endurreisn samfélagsins úr hrunrústunum sem hans flokkur kom íslensku samfélagi í?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurn sína, en minni hann bara rétt í upphafi á samstarf míns flokks við aðra flokka á undanförnum árum  Varðandi spurningu hv. þingmanns held ég að gagnrýni stjórnarandstöðunnar, í það minnsta mín, á því ákvæði sem hv. þingmaður spurði út í byggi á því að það er skortur á trausti. Stjórnmálamenningin í þessum löndum, Noregi, Svíþjóð og Danmörku, er einfaldlega komin mun lengra en okkar. Þar er hefð fyrir minnihlutastjórnum, þar eru þroskaðri stjórnmál. Hér er algjört vantraust í gangi og í því ástandi sem verið hefur í það minnsta í tvö ár tel ég algjörlega fullreynt að traust til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Þar sem þingmaðurinn situr í hv. fjárlaganefnd kom hann inn á áhyggjur sínar af því hver kostnaðurinn af þessum nýju aðstoðarmönnum kynni að verða. Samkvæmt upplýsingum frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins mætti áætla að hann yrði 100 milljónir miðað við þann aðstoðarmannafjölda sem kemur fram í frumvarpinu og miðast við 20 manns. Veittar voru þær upplýsingar á fundi allsherjarnefndar að við aukningu upp í 23 mundi sá kostnaður hlaupa á 130 milljónum á ári, en þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni að hann gæti hugsanlega orðið meiri. Hefur þingmaðurinn á einhvern hátt séð þess stað nú í fjárlagagerðinni hvort gert sé ráð fyrir þessu? Hæstv. fjármálaráðherra sagði að ekki væri búið að gera ráð fyrir þessu í fjárlagagerðinni á þessu ári. Hvar á að taka þann pening að mati þingmannsins vegna þess 

Forseti. Því er snöggsvarað. Stjórnarandstaðan sér ekkert fjárlagafrumvarp fyrr en það kemur fram. Stjórnarliðarnir taka þátt í gerð þess með einhverjum hætti, mismunandi mikið þó, en stjórnarandstaðan nýtur ekki þeirrar náðar að fá að sjá plaggið fyrr en það birtist hér í þingsölum 1. október, fyrsta skjal þingsins. Það er ýmislegt í frumvörpum sem við höfum verið að fá fram núna sem gerir ráð fyrir auknum útgjöldum. Ég hef ekki hugmynd um hvernig ætlunin er að fjármagna það. Til að mæta því eru bara tvær leiðir: Annars vegar að reyna að slá meiri lán og hins vegar að skera niður. Það verður forvitnilegt að sjá það. Ég veit bara til þess að umræðan innan þingsins um fjárveitingar hefur ekki verið í þá veru að auka fjárveitingar til Alþingis með sama hætti og ætlunin er til Stjórnarráðsins. Það þykir mér miður vegna þess að á undanförnum árum 

Virðulegi forseti. Við þingmaðurinn höfum sameiginlega skoðun á því að Alþingi beri að styrkja mjög fjárhagslega og faglega. Svo virðist vera sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur hafi tekið aðra stefnu og moki bæði til sín fjármagni og völdum, t.d. í gegnum frumvarp þetta. Það kemur varla fram það frumvarp í þinginu við innleiðingu EES-gerða öðruvísi en mikill kostnaðarauki felist í því, auk fjölgunar opinberra starfa. Það er verið að fjölga mjög störfum í opinbera geiranum. Það er kannski stefna ríkisstjórnarinnar að fjölga störfum þar. Hvernig sér þingmaðurinn vandamálið við fjárlagagerðina fyrir sér með t.d. þau frumvörp sem hafa orðið að lögum með miklum starfsmannafjölda og kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, ég vísa t.d. í frumvarpið sem er farið í gegnum umhverfisnefnd, ef ekki er gert ráð fyrir því á tekjuhlið ríkisins? 

Forseti. Ég sé þetta kannski ekki sem vandamál, þetta eru miklu frekar verkefni og spurning hvernig menn nálgast þau. Ég geri ráð fyrir því að úthald á einum ráðherra sé töluvert meira og kostnaðarsamara en á aðstoðarmanni og við að láta lengsta uppsagnarbréf sögunnar taka gildi sparast væntanlega einn ráðherra. Kannski er meiningin að fjármagna kostnaðinn við aðstoðarmennina með þeim hætti. Það sem ég er að segja er að þar til maður sér fjárlagafrumvarpið verður maður að bíða með að gefa eitthvað út um það með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að mæta þeim kostnaðarliðum sem af þessu leiðir. Ég veit af reynslu minni í fjárlaganefnd að það verður erfitt. Ég sé enga nýja tekjustofna verða til, 

Virðulegi forseti. Í gær hélt hv. þm. Atli Gíslason, fyrrum formaður þingmannanefndarinnar, ræðu og vitnaði til þess að við næðum ekki þeim markmiðum sem þingmannanefndin setti fram eða stórum atriðum í tillögu til þingsályktunar sem samþykkt var í þinginu 63:0. Þar segir m.a., með leyfi frú forseta: „Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk.“ Komið hefur fram að frumvarpið felur í sér gríðarlega valdatilfærslu frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hann telji valda því 

Ég bið hv. þingmenn um að hefja ekki máls á nýjum atriðum eftir að forseti hefur slegið í bjölluna því að þá er tíminn útrunninn. Með öðrum orðum: Forseti biður hv. þingmenn um að gæta að tímanum.

Forseti. Mér er það alveg hulin ráðgáta hvað býr í hugarfylgsnum forustumanna stjórnarinnar að þessu leyti. Það verða bara getgátur. Það sem mér dettur fyrst í hug er að þetta sé hugsað til að styrkja veika ríkisstjórn með einhverjum hætti. Það er fullkomlega eðlilegt að stjórnarherrar reyni að styrkja stoðir sínar, svo er það allt annað mál hvernig farið er að því. Í frumvarpinu er, ef ég man rétt, gert ráð fyrir því að tveir ráðherrar geti sinnt ráðuneyti. Þar er verið að horfa til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins vænti ég, það hefur verið í umræðunni. En hvað býr þar undir þykir mér ekki nægilega rökstutt í þeim gögnum sem ég hef fengið og ekki heldur í þeirri 

Frú forseti. Það kann að vera að hæstv. forsætisráðherra leggi frumvarpið fram til að ná betri tökum á ríkisstjórnarliðinu og á þeirri atburðarás sem hún virðist enga stjórn hafa á. En er það ekki svolítið sérstakt í ljósi alls sem á undan er gengið og í ljósi ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar og fleiri þingmanna og þeirrar gagnrýni sem verið hefur í samfélaginu að það skref sé stigið að flytja völd frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins með þessum hætti til að bregðast við innri vanda ríkisstjórnarinnar, ef það er það sem hv. þingmaður á við? Er það ekki mjög hættuleg þróun til lengri tíma ef framkvæmdarvaldið og hv. þingmenn fara sífellt oftar þvert gegn þeim tillögum sem samþykktar hafa verið?

Forseti. Ég sagði í ræðu minni að ég teldi að hluti skýringarinnar á því hvernig málið er lagt upp þá að fólkið sem leggur fram þær tillögur sem liggja fyrir liti öðruvísi á málin en gert hefur verið í þinginu, í það minnsta frá því að ég kom hér inn fyrir u.þ.b. fjórum árum. Hugsunarháttur í stjórnmálum var öðruvísi áður fyrr en nú og þeir sem leggja fram þetta frumvarp eru ekki í fullkomnum takti við þær áherslur sem Alþingi hefur lagt allt frá 28. september 2010. Að mati þeirra sem unnu grunnvinnuna fyrir þingsályktunina sem þá var samþykkt af 63 þingmönnum gengur frumvarpið 

Virðulegi forseti. Okkur hv. þm. Kristján Þ. Júlíusson greinir á um 2. gr. frumvarpsins. Ég er þeirrar skoðunar að hún auki sveigjanleika og skilvirkni framkvæmdarvaldsins. Ég er einnig þeirrar skoðunar að aðskilnaður valdþáttanna verði skýrari en verið hefur. Að því leyti er það í anda rannsóknarskýrslunnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hug hans til málamiðlunartillögu þeirrar sem lögð hefur verið fram. Hún gerir ráð fyrir því að í stað þess að 2. gr. sé eins og hún er núna, þ.e. að ráðuneytin séu ákveðin með löggjöf, verði lögð fram þingsályktunartillaga í þinginu um ráðuneytin, hún rædd í einni umræðu og greidd atkvæði um hana. Hver er hugur þingmannsins til þeirrar málamiðlunartillögu?

Forseti. Þegar rætt er um að fyrirkomulagið muni auka sveigjanleika og skilvirkni þá virðist það ekki hafa verið vandamál varðandi breytingar á Stjórnarráðinu að þingið hafi staðið í vegi breytingum á ráðuneytaskipan og því um líku. Við erum búin að gera mjög mikið af því á undanförnum fjórum árum og þá koma til aðrir þættir sem ég hef ekki tíma til að ræða í stuttu andsvari en ég mun gera það í síðari ræðu. Varðandi þá breytingartillögu sem liggur fyrir fagna ég því eðlilega að búið sé að slá það í gadda bæði af stjórnarliðum og stjórnarandstöðu og að menn reyni að finna einhverja lausn á því þrætumáli sem uppi er. Stærsti gallinn við þá þingsályktunartillöguna er sá að aðeins er gert ráð fyrir einni umræðu um hana. Af hverju má það mál ekki ganga til nefndar þar sem það verður unnið og 

Frú forseti. Við höldum áfram umræðu um þetta mál um Stjórnarráðið. Ég hef óskað eftir því að nokkrir ráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Hæstv. forsætisráðherra situr nú í salnum þannig að það er mjög jákvætt, en ég óska eftir því að hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson komi til fundarins. Ég óskaði eftir því í nótt en hann kom aldrei. Öðruvísi mér áður brá, frú forseti, þegar hann stóð í þessum ræðustól og heimtaði að ráðherra kæmi til umræðunnar. Þá var hann reyndar í stjórnarandstöðu og síðan hefur margt breyst. Þá óska ég eftir að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason komi líka til umræðunnar til að taka þátt í henni. Ég vil að allir þessir hæstv. ráðherrar taki þátt í umræðunni og svari þeim spurningum og þeim álitamálum og sjónarmiðum sem upp koma því að fyrr getum við ekki lokið umræðunni, frú forseti. Ef menn bara hlýða á umræðuna og segja ekki orð gengur það ekki. Svo óska ég eftir því að flutningsmaður þeirrar tillögu sem við erum að ræða, þ.e. meirihlutaálits hv. allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, verði viðstaddur umræðuna og taki þátt í henni á málefnalegan hátt, sé ekki - ég ætla ekki að segja meira svo að ég verði ekki dónalegur. Áður en ég held áfram vil ég taka það fram að tveir hv. þingmenn, stjórnarliðar, hafa tekið þátt í umræðunni og það er jákvætt. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur verið mjög iðin. Ef fleiri væru þannig væri umræðan væntanlega búin. Ég ætla að koma inn á einn hlut sem lítið hefur verið ræddur og ekkert hérna. Það sýnir hvernig alltaf koma ný sjónarmið. Ég vona að þetta sé nýtt sjónarmið. Það felst í því hverjir eru á launum hjá ríkinu við það að útbreiða pólitískar skoðanir. Nú eru 63 þingmenn kosnir til Alþingis og eru á launum við það að útreiða pólitískar skoðanir hver með sínu nefi. Þar er stjórn og stjórnarandstaða, stjórnarliðar eru náttúrlega fleiri en ekki mikið, það hallar ekki mikið á. Þá koma til fjölmiðlar og ráðuneyti. Ráðherrar hafa beitt ráðuneytum í sína þágu og mikið hefur verið kvartað undan því. Ég vil benda á það að ég reikna ekki endilega með því að vera stjórnarandstæðingur mjög lengi. Þeir sem eru núna í stjórnarliði gætu orðið stjórnarandstæðingar áður en þeir líta við þannig að menn þurfa að setja sig í báðar stellingar. Ráðuneytin eru oft notuð og það hefur verið mjög mikið gagnrýnt. Síðan eru fjölmiðlar, sérstaklega Ríkisútvarpið, sem er í eigu ríkisins og fjármálaráðherra skammtar fjárveitingar til. Starfsmenn hjá Ríkisútvarpinu vita hverjir borga salt í grautinn hjá þeim þannig að þeir gagnrýna ríkisstjórnina ekkert mikið, eða minna en ella. Svo erum við með aðstoðarmenn, þeir eru allir pólitískt ráðnir. Nú er lagt til að auka enn frekar fjölda aðstoðarmanna þannig að þeir verði 23. Á móti verður náttúrlega að segja að formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa aðstoðarmenn líka sem koma þá inn sem starfsmenn ríkisins og útbreiða pólitískar skoðanir, þeir eru þrír núna eða hvað - ég þekki það ekki nákvæmlega. Alla vega er þarna hópur af fólki sem útbreiðir skoðanir andstæðar ríkisstjórninni og jákvæðar fyrir ríkisstjórnina. Það er meiningin núna að fjölga pólitískt ráðnum aðstoðarmönnum á ríkislaunum í 23. Það skekkir myndina mjög mikið. Stjórnarandstæðingar verða því í miklum minni hluta þeirra sem er borgað fyrir að útdeila skoðunum sínum. Þessu vara ég við og vil að menn átti sig á þessu. Ég vil að menn ræði þetta og hugleiði. Þá kemur að spurningu til hv. þm. Róberts Marshalls, framsögumanns nefndarálits meiri hlutans, frú forseti. Ég sé hann ekki hérna. Ég er með ákveðnar spurningar til hans.  
            

Forseti vill koma því til skila til hv. þingmanns að Ögmundur Jónasson er á leiðinni og Róbert Marshall er í húsinu og það er búið að koma skilaboðum til þeirra.

Já.

Og hv. varaformaður nefndar er …

Ég vil nefnilega spyrja hv. þm. Róbert Marshall að því hvernig honum lítist á þá hugmynd sem ég kom fram með einhverja nóttina, að nefndir þingsins ritstýri og semji frumvörp sem Alþingi semur og að ráðuneyti snúi sér til nefndanna til að semja og ritstýra frumvörpum í stað þess að semja þau hjá sér. Við þessa breytingu yrði að flytja marga starfsmenn frá ráðuneytunum inn í Alþingi og það yrði allt annar bragur á málunum vegna þess að væntanlega er stjórnarmeirihluti í hverri nefnd sem mundi stýra málinu en stjórnarandstæðingur í viðkomandi nefnd kæmi að því líka. Það yrði miklu meira samráð. Ég ætla að biðja menn um að skoða þessa hugmynd með opnum huga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi: Hefur ræða hv. þm. Atla Gíslasonar kippt grundvelli undan frumvarpinu með því að víða í greinargerð með frumvarpinu er fullyrt að tillögur frumvarpsins byggi á starfi þingmannanefndarinnar og skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis? Er rétt sú fullyrðing hans að þetta frumvarp veiki Alþingi í stað þess að styrkja það? Ég vildi gjarnan að hv. þingmaður kæmi í ræðu. Samkvæmt þingsköpum, 56. gr., hefur hann heimild til að koma strax inn í umræðuna til að svara í ræðu þessum athugasemdum, ekki í stutt andsvar þar sem jafnvel yrðu einhverjir útúrsnúningar. Getur hv. þingmaður staðfest að hæstv. forsætisráðherra eða framtíðarforsætisráðherra geti flutt verkefni sem eru í ágreiningi frá ráðherra sem hann er á öndverðri skoðun við til annars ráðherra sem er honum sammála eða til sjálfs sín og þannig stuðlað að réttri niðurstöðu í skilningi hæstv. forsætisráðherra? Er þetta ekki alveg rétt? Ég hef nefnt fjölda dæma eins og með jörðina stóru sem á að selja sem heyrir undir innanríkisráðherra og forsætisráðherra gæti þá flutt málið annað, til hæstv. iðnaðarráðherra eða til sjálfrar sín, tekið ákvörðun og síðan færi það aftur til baka. Ég nefndi líka verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gagnvart Evrópusambandinu. Það verkefni mætti líka flytja frá viðkomandi ráðuneyti til t.d. forsætisráðuneytis eða utanríkisráðuneytis þar sem hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson mundi fjalla um það hvernig ætti að svara Evrópusambandinu um landbúnaðarmál. Er þetta ekki mögulegt samkvæmt frumvarpinu? Svo vil ég spyrja hv. þingmann og nú er tíminn að renna frá mér: Er hann sammála því að frumvarpið, ef að lögum verður, stuðli að ótta og hræðslustjórnun? Ráðherrar mundu óttast að verða hreinlega sviptir ráðherratigninni því að það væri hægt að gera með einu pennastriki; þeim yrði bara sagt upp eða verkefnið sem ágreiningurinn stendur um yrði flutt frá þeim. Þetta mundu þeir vita og hefðu alltaf vofandi yfir sér. Ég var með margar spurningar. Ég vildi spyrja hæstv. innanríkisráðherra en hann er ekki mættur þannig að ég verð að koma og taka aftur til máls. Það verður sennilega langt í það. Frú forseti, ég er með nákvæmar spurningar og umræðan getur ekki hætt fyrr en búið er að svara þeim almennilega, málefnalega en ekki með einhverjum skætingi um það hvernig mér lítist á stöðuna innan Framsóknarflokksins, eins og hér hefur komið fram. Það er ekki málefnalegt. Ég vil bara fá svar við þessum spurningum og helst í ræðu eins og ég sagði, samkvæmt þingsköpum er það mögulegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Það eru margar spurningar sem við stjórnarandstæðingar höfum en fáum ekki svör við vegna þess að stjórnarmeirihlutinn setur sig ekki á mælendaskrá. Nú hefur hv. formaður allsherjarnefndar gengið í salinn og ég sá að hann punktaði niður nokkrar af þeim spurningum sem þingmaðurinn hafði, en hér vantar alveg á ráðherrabekkina alla ráðherrana. Mig langar að spyrja þingmanninn vegna þess að hann kom inn á það í ræðu sinni að í nótt hélt hv. þm. Atli Gíslason tímamótaræðu í máli þessu þar sem hann varpaði ljósi á að þetta frumvarp væri byggt á blekkingum. Hv. þingmaður var formaður þingmannanefndarinnar sem hafði það hlutverk að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og hann hrakti þau rök sem koma fram í greinargerð með frumvarpi þessu og sagði að frumvarpið væri ekki byggt á rannsóknarskýrslu Alþingis og ekki skýrslu þingmannanefndarinnar. Hvað finnst þingmanninum um ummæli hv. þm. Atla Gíslasonar? Er þetta frumvarp ekki runnið út í sandinn á þessum forsendum?

Frú forseti. Ræða hv. þm. Atla Gíslasonar var í raun ógnvekjandi fyrir þá sem hafa rætt þetta frumvarp fram og til baka vegna þess að hún kippti grunninum undan frumvarpinu.

Já.

Það byggir á því. Frumvarpið er sagt byggja á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar. Svo kemur í ljós að formaður seinni nefndarinnar segir það ekki rétt og þá er grundvellinum undan frumvarpinu kippt í burt. Það er ekki lengur til þess að styrkja Alþingi eins og rannsóknarnefnd Alþingis lagði áherslu á og þingmannanefndin líka. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Ég þarf ekkert að efast um hvort þetta er rétt. Formaður þingmannanefndarinnar talaði hér í nótt og fullyrti að svo væri og færði fyrir því rök. Hér liggur ræða hans prentuð út í þinghúsinu því að svo mikla athygli vöktu ummæli hv. þm. Atla Gíslasonar. Hann sýndi mikinn kjark og kom fram með það beint að þetta frumvarp er byggt á blekkingum, eins og ég sagði áðan. Ég skal nefna annað dæmi. Hér liggur fyrir þinginu frumvarp til upplýsingalaga. Fenginn var mjög hæfur stjórnsýslufræðingur til að semja það frumvarp. Þegar sá aðili kom fyrir allsherjarnefnd og ég spurði hverju hefði verið breytt í meðförum forsætisráðuneytisins sagði hann nánast að hann kannaðist varla við frumvarpið, svo mikið var búið að hræra í því í forsætisráðuneytinu, líklega á lagaskrifstofu Stjórnarráðsins sem hæstv. forsætisráðherra stofnaði. En það er akkúrat mergurinn málsins. Það er ekki verið að styrkja Alþingi eins og kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar heldur er farin sú leið að pikka það út 

Frú forseti. Eftir ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar og tveggja annarra hv. þingmanna sem voru í þingmannanefndinni finnst mér alveg ástæða til þess að hv. allsherjarnefnd kalli málið til sín og ræði við þessa aðila í þaula og fái úr því skorið hvort það geti verið að grundvöllur frumvarpsins sem getið er um í greinargerð aftur og aftur og aftur, að það byggi á niðurstöðum þingmannanefndar Alþingis, sé rangur, hann sé bara ekki til staðar, hann sé ekki réttur. Ég ætla ekki að segja að hann sé blekking, ég vil bara segja að hann sé ekki réttur. Ég vildi gjarnan að hv. nefnd færi í gegnum það og ynni skýrslu sína upp á nýtt því að hún vísar líka í þetta. Í greinargerð eða nefndaráliti meiri hlutans er vísað í að þetta byggi á starfi þingmannanefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram á sömu nótum og hv. þingmenn voru að ræða. Í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals kom fram og hefur reyndar komið fram í ræðum hans bæði í dag og í gær þar sem hann kallaði eftir hæstv. innanríkisráðherra, en hann skrifaði grein vorið 2010 þar sem hann fjallaði einmitt um rannsóknarskýrslu Alþingis og þá skýrslu sem kom frá nefnd forsætisráðherra sem var að vinna sömu vinnu. Nú er sagt í frumvarpinu að það sé byggt á báðum þessum skýrslum, en hæstv. innanríkisráðherra sagði að það sem er í skýrslu forsætisráðherra eða svokallaðri Gunnars Helga-skýrslu sé þvert á það sem stóð í rannsóknarskýrslunni þar sem talað er um að þörf sé á að skerpa á forustuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn og aðrir ráðherrar eigi að sitja í skjóli hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri að knýja á um ábyrgð þeirra þegar ástæða þyki til. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að halda ræðutímann.

Frú forseti. Það er hárrétt að þetta skiptir verulegu máli. Nú ber vel í veiði því að hæstv. innanríkisráðherra er mættur til fundarins og samkvæmt 56. gr. þingskapa hefur hann heimild til að koma inn í umræðuna nú þegar og lýsa því yfir hvort hann styðji þetta frumvarp og hvort það sé rétt að frumvarpið auki vald Alþingis, eins og þingmannanefnd Alþingis gerði tillögu um, eða hvort það sé öfugt, að það skerði vald Alþingis að mati hv. þingmanns sem er mjög réttlátur. Ég vona að þetta hafi svarað að einhverju leyti spurningu hv. þingmanns.

Frú forseti. Það gerir það að nokkru leyti. Ég tek undir að það væri áhugavert að heyra álit hæstv. innanríkisráðherra á málinu og að hann viðraði hér skoðanir sínar. Í umræðum fyrr í dag í andsvari við ræðu mína var ég spurður hvort ég teldi þau vinnubrögð sem hér væru viðhöfð fagleg og vönduð. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji það að troða þessu í gegnum þingið í bullandi ósætti, máli sem ætti kannski að leita víðtækari sáttar um eins og gert var t.d. með breytingar á þingskapalögum, geti flokkast undir fagleg og vönduð vinnubrögð sem sæmi Alþingi og að við eigum að standa þannig að þessu í framtíðinni þegar við breytum málum, sem eru ekki dægurmál heldur eiga að standa til lengri tíma, að keyra þau bara í gegn á minnsta mögulega meiri hluta.

Frú forseti. Ég þarf náttúrlega ekki að svara hv. þingmanni. Það er sjálfgefið að frumvarp sem fjallar um Stjórnarráð Íslands er samkomulagsmál sem allir eiga að styðja. Það er mjög margt í þessu frumvarpi - ég er búinn að segja það í hvert einasta skipti - sem er jákvætt og horfir til hins betra, meiri festu í stjórnsýslunni. En mér finnst vera farið úr ökkla í eyra með núverandi kerfi þar sem einstakir ráðherrar eru algjörlega sjálfvirkir, algjörlega sjálfstæðir og geta gert nánast það sem þeim dettur í hug. Þarna er farið yfir í það að einn ráðherra geti gert það sem honum dettur í hug, það er forsætisráðherra. Allir hinir dingla með, ef ég má orða það þannig. Mér finnst það vera mjög hættuleg þróun og allt að því ógnvekjandi ef sterkir aðilar kæmu þarna inn sem hefðu mikla þörf fyrir völd.

Frú forseti. Það sem hér á sér stað er afbökun á lýðræðinu. Þessi umræða hefur staðið mjög lengi og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa komist að þeirri niðurstöðu að þeir séu svo mikið á móti þessu frumvarpi, það sé svo vont að það megi ekki greiða atkvæði um það. Þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að þeir geti ekki stutt frumvarp vegna þess að þeim þykir það ekki nógu gott er til þess sérstakur takki í borði hv. þingmanna sem er nei-takki. Þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu, eins og ég hef gert og margir aðrir þingmenn, að frumvarp sé tilbúið til afgreiðslu er til þess sérstakur takki til að ýta á sem er já-takki. Hvað óttast hv. þingmaður með því að láta lýðræðið hafa sinn gang hér? Lítur hann svo á að hv. þm. Atli Gíslason hafi verið einráður í þingmannanefndinni og álit annarra í þeirri níu manna nefnd skipti engu?

Frú forseti. Enn veldur hv. þm. Róbert Marshall mér miklum vonbrigðum. Aftur skætingur. Það er ekkert málefnalegt. Ég er búinn að biðja um að hér verði svarað þeim spurningum sem ég kom með. Hv. þingmaður svaraði þeim ekki. Það á bara að fara í atkvæðagreiðslu - órætt. Annar aðilinn ræðir bara málið, hinn svarar ekki. Þeir sem ætla að segja já ætla að samþykkja frumvarpið af því bara. Og kjósendur og allir aðrir eiga ekkert að vita af hverju.

Ég flutti hérna klukkutímaræðu …

Sú ræða var bara upplestur. Það var ekki búin að fara fram nein umræða á Alþingi. Það er ekki búið að taka afstöðu til neinna af þeim hættumerkjum sem stjórnarandstaðan hefur bent á, það er ekki búið að taka neitt mið af þeim sjónarmiðum sem hér hafa komið fram og ekki neitt mið af nýjum hugmyndum sem líka hafa komið fram - ekki neitt. Það er eins og engin umræða hafi farið fram. Mér finnst virkilega illa farið með Alþingi. Þetta er niðurlægjandi fyrir Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég hef í hyggju að taka til máls í þessari umræðu þegar mér sýnist hún vera komin undir lok. Ég hef til þessa 20 mínútna ræðu og ætla að flytja hana þegar mér sýnist umræðan vera komin á lokastig. Þá get ég tekið afstöðu til þeirra spurninga sem fram eru komnar og það er réttur minn að ákveða sjálfur hvenær ég geri það. Það verður ekki ákveðið af hv. þm. Pétri Blöndal, sama hversu mikið hann hækkar róminn í ræðustólnum eða hversu miklum vonbrigðum hann verður fyrir. Hann hefur ekki stjórn á því hvenær ég fer í ræðustól eða hvað það er sem ég segi. Ég heyrði ekki betur en hv. þingmaður hefði verið með einkunnagjöf um framsöguræðu mína sem tók klukkutíma eða tæplega það um nefndarálitið. Það er skætingur þegar ég tek til máls en hv. þingmanni virðist vera leyfilegt að segja það sem honum dettur í hug.

Frú forseti. Þegar hv. þm. Róbert Marshall flutti framsöguræðu sína hafði enginn rætt í 2. umr. um þetta mál, ekki um nefndarálit meiri hlutans, ekki um nefndarálit minni hlutans, ekki um þau sjónarmið sem hafa komið síðan.

Hvað var þetta rætt lengi í 1. umr.?

Það var rætt mjög lengi í 1. umr., en svo er nefndin búin að vinna þetta og við erum að ræða það nefndarálit núna. Ef hv. þingmaður vill ekki tala fyrr en honum dettur í hug þá verður umræðan bara þangað til. Þessi umræða mun ekki stoppa því að ég mun halda áfram að spyrja. Ég ætla nefnilega ekki að greiða atkvæði um þetta mál fyrr en ég er búinn að fá svör við þeim spurningum sem ég hef lagt fram. Menn geta svo sem hunsað það og sýnt Alþingi og stjórnarandstöðunni þá lítilsvirðingu að svara þeim ekki, láta ekki svo lítið að svara þeim. 
            

Frú forseti. Hér ræðum við enn þetta mál. Ég vil í fyrsta lagi velta upp við hv. þingmann þeim orðaskiptum sem verða hér stundum en hv. þingmaður hefur verið duglegur að kvarta yfir þeim skætingi sem hann er gjarnan beittur þegar stjórnarliðar koma í andsvör við hann. Getur verið að sú tilfinning mín að stjórnarliðar séu hræddir við umræðuna geri það að verkum að þeir vilja komast sem fyrst í þessa atkvæðagreiðslu sem að sjálfsögðu kemur á endanum? Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann muni eftir því í vor, held ég að það hafi verið, þegar átti að gera breytingar á Stjórnarráðinu og búa til þrjú ný ráðuneyti; innanríkisráðuneyti, velferðarráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti. Það var hins vegar ekki þingmeirihluti fyrir nema tveimur af þessum breytingum. Það var ekki þingmeirihluti fyrir nema velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti. Miðað við breytingar sem nú á að gera á þessum lögum er rétt skilið hjá mér að hægt sé að gera þetta einhliða 

Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu hárrétt greining. Stjórnarliðar eru hræddir við þetta. Það er búið að segja þeim hvað þetta getur leitt til mikilla einræðistilburða hjá sterkum einstaklingi sem hugsar þannig. Ég er ekki að segja að núverandi hæstv. forsætisráðherra muni beita því. Það er líka hárrétt að samkvæmt 2. gr. með eða án þingsályktunar muni hann samkvæmt breytingartillögunni geta stofnað ráðuneyti eins og honum dettur í hug, eins og ég hef margoft nefnt. Hann getur haft tvö ráðuneyti í heild, annað fyrir sig og hitt fyrir hæstv. fjármálaráðherra og það mundi bara spanna alla stjórnsýsluna eins og hún leggur sig, samkvæmt þessu frumvarpi - það getur meira að segja verið eitt ráðuneyti. Það er hárrétt. Ég held að hv. stjórnarliðar séu logandi hræddir við þetta vegna þess að þeir eru búnir að heyra í umræðunni að þetta geti verið hættulegt, það geti kippt burt málum sem er ágreiningur um og menn eru ekki sáttir við. Það er rétt skilið að þeir eru hræddir.

Frú forseti. Ég nefndi líka að í vor hefði verið stofnuð tvö ný ráðuneyti, en það átti að stofna þrjú. Fyrir því var hins vegar ekki þingmeirihluti. Það var ekki þingmeirihluti fyrir því að stofna hér atvinnuvegaráðuneyti. Ef farið yrði eftir því frumvarpi sem nú liggur fyrir - en því hefur verið gjarnan haldið á lofti að þar sem meiri hlutinn hefði hér völd væri meiri hluti í þinginu og því væri ekkert óeðlilegt að þetta yrði bara gert hjá framkvæmdarvaldinu, málið þyrfti hvort sem er ekkert að koma inn í þingið af því að framkvæmdarvaldið hefði meiri hluta hvort sem er, það væri kjörið með meiri hluta. Það hefur hins vegar komi í ljós og kom síðast í ljós í vor að það er ekki alltaf þannig þótt stjórnin eigi að hafa meiri hluta að sá meiri hluti vilji fylgja akkúrat því sem stjórnin er að bardúsa og setja fram. Þar af leiðandi spyr ég hvort ekki sé verið að taka þennan möguleika, þennan varnagla sem þingið hefur til þess 

Frú forseti. Það er einmitt það sem er verið að gera. Það er verið að taka burt þann varnagla sem Alþingi hefur á því að geta stöðvað vissar sameiningar ráðuneyta sem suma í ríkisstjórninni dreymir um. Þess vegna á að kippa Alþingi í burt og í því felst að völd Alþingis minnka. Það er öndvert við niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar því að báðar þessar nefndir sögðu að það þyrfti að styrkja Alþingi. Nú bíð ég spenntur eftir því hvort hæstv. innanríkisráðherra biðji um ræðu vegna þess að hann kemst þá strax að samkvæmt þingsköpum og getur upplýst okkur um það hvort hann styðji þetta frumvarp.

Frú forseti. Í andsvari við hv. þm. Pétur H. Blöndal dró ég upp þá mynd sem við sáum í vor þegar breyta átti ráðuneytum og í ljós kom að ekki var þingmeirihluti fyrir þeim breytingum sem átti að gera. Ástæðan fyrir því að ég velti þessu upp er að eins og ég skil frumvarpið sem hér er lagt fram, ég hef reyndar þann fyrirvara á og tek þar undir með hv. þm. Pétri Blöndal að ekki hafa fengist svör við þeim spurningum sem hafa verið settar fram, þar á meðal um þetta, að hér var samþykkt að stofna velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti. Við höfðum mörg okkar alls konar skoðanir á því hvort þetta væri skynsamlegt eða ekki. Ég persónulega hafði og hef efasemdir um velferðarráðuneytið, ég held að það sé of stórt en kannski er of snemmt að dæma um það hvort ég hef rétt fyrir mér eða ekki. Ég vek hins vegar athygli á þessu vegna þess að ef frumvarpið verður samþykkt eins og það lítur út, fer þessi öryggisventill út eða þessi mæling, ef það má orða það þannig, sem þingið er, á því hvort raunverulegur þingstyrkur sé fyrir breytingunum. Ég held að hverri ríkisstjórn sé það mjög hollt, hvaða ríkisstjórn sem er, lýðræðisins vegna, að þurfa að koma til Alþingis og fá hjá því stimpil, að meiri hluti sé fyrir því sem ráðherrarnir, eða forsætisráðherra í þessu tilviki, leggur til. Dæmin sanna að ekki er nóg að hafa þingmeirihluta á pappírunum ef ósætti er innan stjórnarflokkanna um hvernig málunum skuli lykta. Því er afar mikilvægt að gerðar sé breytingar á þessu frumvarpi, ef það á að nást um það þokkaleg sátt, þó ekki væri nema það, því þetta getur ekki gengið svona, frú forseti, þegar við höfum vítin til að varast. Ef ætlunin með frumvarpinu er hins vegar sú að forsætisráðherra eða framkvæmdarvaldið þurfi ekki að hafa tryggan meiri hluta fyrir breytingunum, er ósköp eðlilegt að þetta sé sett fram svona. Það verður hins vegar að segjast eins og er, að minnsta kosti er það mín skoðun, að það sé mjög óeðlilegt að framkvæmdarvaldið geti hugsanlega gert breytingar á Stjórnarráðinu eins og hér er sýnt í andstöðu við meiri hluta Alþingis. Hvert sækir þá sú ríkisstjórn eða það framkvæmdarvald heimildir sínar og stuðning við slíkum breytingum? Jú, einhvern stuðning hefur hún innbyrðis og í minni hluta þingsins. Þar af leiðandi þurfum við, frú forseti, að hafa þetta sýnidæmi, ef má orða það þannig, sem við fengum í vor, uppi við þegar við ræðum þetta mál og þær heimildir sem um er að ræða. Ég skal hins vegar fúslega taka við leiðbeiningum eða ábendingum ef það er misskilningur að svo sé. Þar af leiðandi held ég að þetta undirstriki þau orð sem komið hafa frá ýmsum þingmönnum, m.a. þingmönnum sem sátu í þingmannanefndinni svonefndri, að þessar breytingar séu ekki til þess að styrkja lýðræðið, ekki til þess að styrkja Alþingi, ekki til þess að auka áhrif Alþingis eða til að tryggja lýðræðislega niðurstöðu, heldur til að auka á foringjaræðið, oddvitaræðið, sem svo mikið hefur verið gagnrýnt og varað við. Ég veit, frú forseti, að skiptar skoðanir eru um þetta innan stjórnarflokkanna. Það vitum við öll. En hæstv. forsætisráðherra hefur mikinn áhuga á að ná þessu máli fram. Kannski má setja sig í þau spor að vera í þeirri stöðu og geta ekki náð fram þeim áhugamálum eða breytingum sem ráðherrann vill til að ná öðrum hugðarefnum sínum fram, og þess vegna sé farið fram með þessum hætti. Það getur ekki verið réttlætanlegt í kjölfar alls sem sagt hefur verið og skrifað og ég vil meina þess sem lofað hefur verið að breyta eftir þær hremmingar sem íslensk þjóð gekk í gegnum og þá endurskoðun sem hefur farið fram á stjórnkerfinu, stjórnsýslunni og vinnubrögðum hér. Eitt af því sem er mjög sorglegt við þetta, frú forseti, er að manni sýnist að forustumenn stjórnarflokkanna hafi ekki tekið mark á þeim niðurstöðum og meginábendingum sem fram hafa komið eftir hrunið. Í frumvarpinu eru ágætar greinar sem eru til þess fallnar að laga hlutina en þær eru of fáar. Og því miður gera breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar frumvarpið í rauninni verra en það upphaflega var, þó að það hafi verið slæmt. Í einhverjum tilfellum má fullyrða að svo sé. Dæmi um óskýrleikann í frumvarpinu er t.d. 18. gr. þar sem rætt er um skipunarbréf eða erindisbréf fyrir ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra, sem er örugglega ekki svo flókið að setja, en það getur verið ansi snúið að setja eða skrifa erindisbréf fyrir aðstoðarmann ráðherra því það starf er mjög opið. Þetta tek ég bara sem dæmi um að ég held að frumvarpið sé ekki nógu vel hugsað eða nógu vel unnið. Það kann vel að vera að það sé því marki brennt að hæstv. forsætisráðherra er mjög áfram um að fá frumvarpið samþykkt. Í ljósi þess sem sagt hefur verið og í ljósi dæmisins sem ég nefndi áðan, vona ég svo sannarlega, frú forseti, að hæstv. forsætisráðherra gefi heimild fyrir því að gerðar verði breytingar á frumvarpinu svo ljúka megi málinu og umræðunni um málið, því ef svo verður ekki verður málið áfram jafnvont og jafnhættulegt. Við eigum að hafa vítin til varnaðar og við þurftum að tala býsna lengi um mál sem kallaðist Icesave-málið og margir muna eftir. Sem betur fer tókst okkur að koma í veg fyrir að það yrði samþykkt. Þar stóð stjórnarandstaðan nokkurn veginn saman og sumir úr stjórnarliðinu. Ég vildi svo sannarlega að það væri einnig gert núna, því það getur ekki verið að meirihlutavilji sé fyrir því, þótt því sé haldið fram, að veikja Alþingi, að veikja löggjafann og færa völd til framkvæmdarvaldsins og þar með að hunsa meginábendingar þingmannaskýrslunnar. Fleiri en einn þingmaður hafa bent á að þær fullyrðingar sem fram koma í frumvarpinu um að það byggi á þingmannaskýrslunni standast ekki. Hv. formaður nefndarinnar, Atli Gíslason, þingmaður sem er títtnefndur í málinu sem er ekkert óeðlilegt vegna stöðu þingmannsins í því, hefur sagt að þessi fullyrðing sé röng, þar með sé grunninum kippt undan frumvarpinu. Við hljótum því að þurfa að senda frumvarpið aftur til föðurhúsanna svo það verði samið á réttum grunni og á réttum forsendum. Við vitum að þegar við förum af stað í eitthvert verkefni með rangar forsendur verður útkoman í flestum tilfellum röng. Ef maður setur líka inn í forritið fyrir fram gefnar upplýsingar svo maður viti hver niðurstaðan verður, einfaldar það að sjálfsögðu alla hluti. Þessi tilvísun í það á hverju frumvarpið byggir - ég velti fyrir mér hvort þau mistök, sem ég kýs að orða svo, séu mistök eða hvort verið sé að reyna að lyfta frumvarpinu upp og veita því meiri þyngd með því að finna þannig rökstuðning fyrir breytingunum. Ég ítreka að lokum, frú forseti, að dæmið frá því í vor er ljóslifandi fyrir framan okkur. Það var ekki þingmeirihluti fyrir ákveðnum breytingum þrátt fyrir að samkvæmt tölunum ættu stjórnarflokkarnir að hafa þann þingmeirihluta. Hann var ekki til staðar, þess vegna felldi þingið eina breytinguna sem átti að gera.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á mikilvægan þátt, að á sínum tíma var lagt fram frumvarp til breytinga á stjórnarráðslögunum sem fólu í sér sameiningu tiltekinna ráðuneyta. Það var kannski ekki mjög mikill ágreiningur um sameiningu innanríkisráðuneytisins og velferðarráðuneytisins, en staðan var allt önnur um það sem átti að kalla atvinnuvegaráðuneyti. Það var augljóslega ekki pólitískur meiri hluti fyrir þeirri sameiningu á Alþingi. Staðan í stjórnarflokkunum var hins vegar sú að meiri hluti þingmanna þar vildi fara í sameiningu á atvinnuvegaráðuneytinu en minni hlutinn ekki. Er ekki nokkuð ljóst mál þegar þessi mál eru skoðuð í samhengi að ef það fyrirkomulag sem nú á að taka upp varðandi Stjórnarráðið hefði verið við lýði þegar sú hugmynd var uppi að sameina þrjú ráðuneyti, að þessi minni hluti innan stjórnarmeirihlutans hefði verið brotinn á bak aftur? Er ekki alveg ljóst mál að vegna þess að sameiginleg niðurstaða tókst á milli minni hlutans innan stjórnarmeirihlutans og hins hefðbundna stjórnarandstöðuminnihluta á Alþingi, voru áformin um að sameina í atvinnuvegaráðuneyti brotin á bak aftur? Það er líka miklu lýðræðislegri niðurstaða vegna þess að meiri hluti Alþingis vildi ekki fara þessa leið. Sú leið sem meiri hluti ríkisstjórnarinnar vildi fara hefði nefnilega verið miklu ólýðræðislegri af þeirri ástæðu að á bak við þá niðurstöðu, þó það væri meirihlutaniðurstaða stjórnarmeirihlutans, var það ekki 

Virðulegi forseti. Þetta var einmitt það sem ég var að reyna að draga fram í ræðu minni, þetta frumvarp gengur út á að framkvæmdarvaldið þurfi ekki að sækja liðsstyrk sinn til Alþingis, eða sækja vottun á því að framkvæmdarvaldið hafi meiri hluta til löggjafarvaldsins. Þá erum við í rauninni að segja að það sé klippt á það sem hefur verið hér við lýði svo lengi sem elstu menn muna, að framkvæmdarvaldið sæki vald sitt og umboð til löggjafans. Því er ósköp eðlilegt að gera þá kröfu að framkvæmdarvaldið, forsætisráðherra, fái umboð Alþingis til að gera þær breytingar sem ráðherrann óskar eftir. Þó það sé meiri hluti innan stjórnarflokkanna fyrir einhverjum breytingum, burt séð frá því hvaða stjórnarflokkar það eru á hverjum tíma, en ekki meiri hluti fyrir því á Alþingi, er vel hægt að færa rök fyrir því að það sé mjög óeðlilegt að sú breyting nái fram að ganga, því í því tilviki er stjórnarmeirihlutinn ekki bara setja undir sig minni hlutann heldur líka að setja undir sig minni hlutann á Alþingi, stjórnarandstöðuna á Alþingi. Það getur ekki verið að það teljist lýðræðislegt eða eðlilegt að minni hluti kjörinna fulltrúa í þessu tilviki geti gert slíkar breytingar án atbeina Alþingis, án þess að fá til þess vottorðið sem svo sannarlega þarf að fá. Þar af leiðandi er mikilvægt fyrir okkur að halda því á lofti að sú staða sem kom upp í vor, þegar Alþingi neitaði að búa hér til eitt 

Forseti. Stundum þegar rætt er um spurninguna um lýðræði horfa menn á þetta út frá óskaplega þröngu sjónarhorni. Nú hefði verið gaman að hafa nærstaddan hæstv. innanríkisráðherra því ég hygg að við séum báðir áhugamenn um pælingar af þessu taginu. Það var nefnilega frægur fræðimaður í Bretlandi sem skrifaði grein sem hét „Tyrrany of the majority“, þ.e. ógnarvald meiri hlutans. Vitaskuld gengur lýðræðið út á það í sínu einfaldasta formi að meiri hlutinn ráði að lokum. Við gerum auðvitað ráð fyrir því á Alþingi að skorið sé úr um mál með atkvæði til að draga fram hvort meirihluta- eða minnihlutavilji sé fyrir tilteknu máli. Málið er hins vegar aðeins flóknara en það vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að minni hlutinn hafi aðkomu að málum. Eitt af því sem minni hlutinn getur gert t.d. í máli eins og þessu sem er svo umdeilt, umdeilt í samfélaginu, á Alþingi, innan ríkisstjórnarflokkanna og í ríkisstjórninni, er einmitt að koma í veg fyrir þessa ógnarstöðu meiri hlutans. Dæmið sem ég nefndi áðan um atvinnuvegaráðuneytið skiptir mjög miklu máli, því sú staða var nefnilega uppi og gerði málið dálítið flókið að það var örugglega verulegur meiri hluti innan stjórnar sem kaus að sameina þessi ráðuneyti, en hinn pólitíski meiri hluti á Alþingi var ekki til staðar. Þá hafa menn sagt hér: Þetta er óeðlilegt. Það á ekki að vera þannig að einn eða tveir einstaklingar í stjórnarmeirihluta komi í veg fyrir það að meiri hluti stjórnarmeirihlutans nái sínu fram. Að mínu mati er þetta rangt. Það er miklu skynsamlegra að heimila aðkomu 

Virðulegi forseti. Það hefur gefist vel í 40 ár, það er hverju orði sannara. Það er í rauninni alveg sjálfsagt að ætlast til þess að framkvæmdarvaldið haldi áfram að virða vilja Alþingis, þ.e. að þurfa að leita til Alþingis um þær breytingar sem framkvæmdarvaldið vill gera í jafnveigamiklu máli og hér er um að ræða. Dæmið sem við hv. þingmaður höfum rætt hér er mjög gott dæmi um það sem mundi breytast. Það verður ekki hægt að gera athugasemdir eða breyta málinu, jafnvel koma í veg fyrir að ráðuneytum yrði breytt eða mál flutt á milli o.s.frv., ef frumvarpið verður að veruleika. Það kann að vera, herra forseti, að ástæðan fyrir því að okkur gengur svona illa að ná fram þeim breytingum sem við þurfum að ná fram sé sú að foringjaræðið í stjórnarflokkunum er enn til staðar. Hún er enn til staðar, þessi knýjandi þörf foringjanna af gamla skólanum að ráða og drottna yfir öllum og öllu. Þar af leiðandi gengur okkur illa að gera þær breytingar sem við þurfum að gera á samfélaginu. Það er mikið af nýjum þingmönnum hér. Það er mikið af nýju fólki í öllum flokkum og nýir formenn við stjórn á sumum stjórnmálaflokkunum. Það hefur svo sannarlega sýnt sig hér á Alþingi, en enn er verið að slást við gamla drauga sem við þurfum í rauninni að koma í skilning um að það eru breytingar 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að hugleiða ýmislegt sem lýtur að umræðunni sem farið hefur fram undanfarna sólarhringa. Utan frá séð virðist það örugglega vera allkarpkennd umræða. Maður verður var við að reynt er að leika svolítið á þá strengi og segja sem svo að hér fari fram þarflaus umræða og að miklu betra væri að hún hefði aldrei farið fram. Við könnumst svo sem alveg við það. Við fengum líka að heyra það í umræðunni um Icesave, þá var okkur stöðugt sagt að allt sem við segðum væri þarflaust hjal þegar við vorum að móast við og benda á vonsku þeirra samninga sem hæstv. ríkisstjórn kom með til landsins. Sagt var að það væri mjög mikilvægt að geta lokið umræðunni og farið að afgreiða málið. Við vorum ekki alveg sammála því og settum á langar ræður og lágum undir stöðugum áróðri um að fram færi málþóf. Fjölmiðlar endurómuðu það tal en auðvitað sjáum við núna að það var margfaldlega þess virði að sýna klærnar í því máli og koma í veg fyrir að óþurftarsamningar sem hæstv. ríkisstjórn hafði gert og ætlaði að keyra í gegn óséða væru ræddir til hlítar og farið almennilega ofan í þá. Það varð þess valdandi að málið tók allt aðra stefnu en ætlunin var í upphafi. Það er nákvæmlega sama uppi í þessari umræðu. Málið sjálft kallar á mikla umræðu. Það hefði auðvitað verið hægt að greiða fyrir henni mjög mikið ef hv. stjórnarliðar, ekki bara formaður hv. allsherjarnefndar heldur hv. stjórnarþingmenn almennt, hefðu látið svo lítið að taka þátt í umræðunni við okkur, ekki endilega með löngum ræðum, heldur með því að taka til máls um stærstu álita- og deiluefnin í allri umræðunni. Það hefði greitt mikið fyrir að heyra viðhorfin, útskýringarnar og rökstuðninginn. Ég hef sagt í þeim ræðum sem ég hef flutt hér að mér finnist mjög óþægilegt að geta ekki átt eðlileg málefnaleg samskipti í þessum málum. Ég tek eftir því að andsvörin sem ég hef mætt frá hv. stjórnarliðum hafa byggst á því að þeir hafa komið í gættina þegar ég hef hafið ræðu mína, beðið um orðið, horfið úr salnum og komið svo til að fjalla um allt aðra hluti en það sem ég talaði um í ræðu minni. Það eru ekki lýðræðisleg skoðanaskipti. Hafi menn einhverja skömm á því sem menn hafa kallað málþóf veit ég ekki hvað þeir segja um svona háttalag sem er til marks um að menn viðurkenna ekki þá lýðræðislegu hefð sem umræðan er á Alþingi. Hún skiptir mjög miklu máli. Hér skiptumst við á skoðunum með umræðu og ég vara mjög við því að menn tali niður það hlutverk Alþingis. Ég vil leggja mitt af mörkum til að umræðan geti orðið aðeins hófstillt og held að það sé mjög gott, a.m.k. í upphafi, að við reynum að koma okkur saman um tiltekin atriði. Ég held að við ættum ekki að vera að rífast um hvort frumvarpið hafi það í för með sér að vald Alþingis hvað varðar skipan ráðuneyta og ráðherra minnki eða vaxi, það gefur augaleið. Í lögunum frá 1969 sem enn eru í gildi eru ákvarðanir um þessa hluti teknar af Alþingi. Frumvarpið gengur út á að taka það vald frá Alþingi og færa það til framkvæmdarvaldsins. Eigum við ekki að vera sammála um að staðan sé sú? Þingmenn stjórnarliðsins, sem hafa ómakað sig upp í ræðustólinn, hafa fært þau rök fyrir máli sínu að það sé mjög mikilvægt í anda nútímalegrar stjórnsýslu að hafa það sem menn kalla sveigjanleika. Ég skal viðurkenna að það fyrirkomulag sem lagt er upp með með þessu frumvarpi felur í sér meiri sveigjanleika. Það er auðveldara að skáka til ráðherrum, skáka til málaflokkum, breyta skipan ráðuneyta, sérstaklega núna eftir að búið er að gerbreyta frumvarpinu með því að taka burtu ákvæðið um hámarksfjölda ráðherra og ráðuneyta og opna líka á það að nú skuli ráðuneyti ekki lengur lagt óskipt til eins og sama ráðherrans. Þegar það tvennt er farið burtu er það miklu sveigjanlegra, það er rétt. Frá mínum bæjardyrum séð er það ekki jafnlýðræðislegt og áður og örugglega ekki til þess fallið að styrkja stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við getum síðan rætt þessi mál út frá þeim forsendum. Mér finnst því mjög sérkennilegt að verið sé að reyna að þræta fyrir það sem stendur svart á hvítu í frumvarpstextanum, í nefndarálitunum. Ég held að við ættum a.m.k. að fallast á forsendurnar sem eru þarna að baki í anda þess að við viljum bæta umræðuhefðina og styrkja virðingu Alþingis, enda kemur það vel fram í nefndaráliti meiri hluta hv. allsherjarnefndar að hvergi er vikið að þeim þætti þegar verið er að útskýra stefnumörkun. Þar er fyrst og fremst verið að vísa til sveigjanleikans o.s.frv. Hæstv. ríkisstjórn kynnti á sínum tíma áform sín um sameiningu ráðuneyta. Þá var stefnumörkunin þessi: Til þess að spara, til þess að fá betri yfirsýn - og eitthvað fleira var nefnt í því sambandi - er mikilvægt að stefna að því að sameina ráðuneyti. Það var gert með sameiningu í ráðuneyti sem kallast innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti og ætlunin var að búa til svokallað atvinnuvegaráðuneyti. Nú sýnist mér hins vegar að með breytingartillögum meiri hluta hv. allsherjarnefndar á frumvarpinu eigi að hverfa frá því. Stefnumörkunin var mjög skýr: Við viljum sameina ráðuneyti. Nú er ekki hægt að skilja stefnumótunina sem glittir í í breytingartillögum meiri hlutans með frumvarpinu öðruvísi en að nú eigi að opna möguleikann á því að fjölga ráðuneytum. Það sýnist mér eiga að gera með skírskotun til þess að þar með geti orðið virkari pólitísk stefnumótun á einstökum sviðum. Ég ætla að sleppa ESB í þessu sambandi, tökum eitthvert annað dæmi: Ríkisstjórnin vill leggja áherslu á þróunarsamvinnu og kýs að búa til þróunarráðuneyti þar sem hin pólitíska stefnumörkun verður skýrari. Þá er ekki spurningin um hvort það kosti meiri peninga heldur að búa til einhvern fókus. Sama máli gegnir um að búið er að taka burtu hámarksfjöldann og opna á skiptingu ráðuneytanna þannig að nú sýnist mér, án þess að það sé sagt eða skýrt frekar, að búið sé að sveigja af leið, kannski 90°, kannski 180°, frá þeirri stefnumörkun sem við sáum í hugmyndunum um hin stóru ráðuneyti. Getur skýringin verið sú að reynslan sem fékkst af sameiningu ráðuneytanna sé að mati hæstv. ríkisstjórnar ekki nógu góð? Ég hef svo sem verið opinn fyrir hugmyndum um sameiningu ráðuneyta. Ég hef að vísu verið mjög ósammála hugmyndunum um að taka auðlindanýtingu undan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en ég hef ekki móast við gegn öllum hugmyndum sem komið hafa upp um sameiningu ráðuneyta. Ég skal hins vegar játa að ég hef ekki alveg sömu skoðun á málinu og ég hafði. Mér finnst nefnilega að reynslan sem við höfum fengið af sameiningu þessara tveggja ráðuneyta, með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherrum sem þar sitja á ráðherrabekkjunum, sé ekki nógu góð, að hún hafi verið á kostnað þess fókuss sem hæstv. ráðherrar geta haft á stórum málaflokkum. Tökum innanríkisráðuneytið sem dæmi þar sem hæstv. innanríkisráðherra þarf að vera upp fyrir axlir í umræðu um vegamál á Vestfjörðum einn daginn, um innflytjendur eða eitthvað þess háttar næsta dag og um stöðu lögreglunnar eða dómsmálanna þriðja og fjórða daginn. Það gefur auðvitað augaleið að þegar verkefnin eru orðin svona víðfeðm að það getur komið niður á fókusnum. Þess vegna hef ég verið að velta fyrir mér hvort það sé tilefni þess að nú er boðuð allt önnur leið en 

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé enn þá að gera upp hug sinn gagnvart því máli sem er til umræðu, hvort hann sé enn þá í umræðunum að leita að svörum til að gera upp hug sinn hvort hann muni styðja málið eða ekki. Ég get fyrir mitt leyti skilið að menn þurfi rými hér í umræðum til að skoða alla fleti til þess einmitt að komast að niðurstöðu. Mér heyrist hv. þingmaður hafa gert það, að hann sé þeirrar skoðunar að þetta sé vont frumvarp og hann muni ekki styðja það. Það getur verið rangt hjá mér, hv. þingmaður leiðréttir mig þá ef það er misskilningur. Ef þetta er niðurstaðan, sem ég held að sé, er þá ekki kominn tími til að hv. þingmaður láti þá niðurstöðu sína í ljós með því að ýta á nei-takkann í atkvæðagreiðslu?

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég er andsnúinn frumvarpinu og hef fært fyrir því rök í þremur, fjórum ræðum sem ég hef flutt. Í þetta sinn var ég hins vegar reyndar að reyna að hvetja til þess að við færum í efnislega umræðu um hluti út frá forsendum sem við hlytum að geta komið okkur saman um. Ég hef líka sagt, t.d. varðandi aðstoðarmannaspurninguna svo ég taki dæmi, að það er mál sem mér finnst að menn eigi alveg að skoða. Mér finnst hins vegar að málið sé ekki alveg hugsað og menn séu ekki búnir að koma sér almennilega til skynsamlegra verka í þeim efnum. Nákvæmlega sama er t.d. með aðra spurningu sem oft hefur verið borin upp hérna, þá sem lýtur að upptökum á ríkisráðsfundum, það eru kostir og gallar við þá hugmynd. Ég held að bæði þessi dæmi sem ég tek hérna segi okkur að þetta mál sé einmitt dæmigert um að það geti beðið sér til batnaðar. Þess vegna hefði ég viljað segja sem svo: Skynsamlegt er að leggja málið til hliðar núna og 

Virðulegur forseti. Ég vil segja um það aðstoðarmannakerfi sem hér er verið að ræða, að þetta er auðvitað heimildarákvæði, það felur ekki í sér sjálfkrafa að hæstv. ráðherrar muni ráða til sín tvo aðstoðarmenn. Það er opnað á þann möguleika. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Þegar hann var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hvað hafði hann þá marga aðstoðarmenn?

Virðulegi forseti. Ég hygg að við munum það báðir, ég og hv. þingmaður, að ég hafði einn pólitískan aðstoðarmann. Hins vegar var mér til aðstoðar mjög fært fólk í ráðuneytinu. Eins og ég hef sagt áður hef ég alls ekki verið að loka á það að skoða þetta aðstoðarmannakerfi. Það má vel hugsa sér að styrkja þurfi þessa pólitísku hlið í ráðuneytunum. En kerfið eins og það er lagt hérna fram með hugmyndum um 23 aðstoðarmenn, 20 fasta menn, þrjá sem ganga svona einhvern veginn á milli og í ljósi þess að við höfum ekki hugmynd um hversu mörg ráðuneytin eiga að vera, þau geta teóretískt verið frá einu upp í hið óendanlega, þá er það mér alls ekki ljóst hvernig það er hugsað. Hv. þingmaður sagði áðan að menn þurfi út af fyrir sig ekki að ráða sér aðstoðarmenn, en ég geri nú ráð fyrir að flestir hæstv. ráðherrar muni kalla eftir því að fá sinn skerf úr þessum 

Virðulegi forseti. Nú er ljóst að okkur hv. þingmann greinir á um 2. gr. frumvarpsins. Ég tel hana og ég hef lýst því yfir að hún muni auka sveigjanleika og skilvirkni í Stjórnarráðinu og færa það til meira nútímahorfs og tel kannski ekki þar af veita. Ég tel auk þess að þetta muni setja skýrari mörk á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Það tel ég líka af hinu góða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann - af því að 2. gr. er aðalágreiningsatriðið, ég veit að það eru fleiri atriði en ég held að það sé rétt skilið hjá mér að minni ágreiningur er um aðra hluti - hvaða hug hann beri til þeirrar breytingartillögu sem hefur verið lögð fram um að málið komi inn 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að okkur greindi á um 2. gr. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt. Ég var hins vegar að vonast til þess að við værum sammála um ákveðnar forsendur, værum sammála um að þessi grein fæli það í sér að færa vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, en menn geta líka fallist á að í þessu felist ákveðinn sveigjanleiki. Svo mundu menn meta það með einhverju pólitísku mati hvort vægi heldur þyngra á vogarskálunum. Um breytingartillöguna skal ég vera mjög skýr: Ég mundi ekki geta stutt hana. Ég tel að hún gangi allt of skammt. Að afgreiða hana í gegnum eina umræðu án þess að fara til nefndar, án þess að hún gæti síðan komið til annarrar yfirvegunar í þinginu finnst mér vera allt of skammt gengið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir þessa ágætu ræðu. Nú er það svo að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson ásamt þeim sem hér stendur og öllum öðrum alþingismönnum, samþykkti þingsályktunartillögu 63:0 sem var gerð í kjölfar þess að þingmannanefnd fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og kom með ákveðnar breytingar. Í þeirri þingsályktunartillögu segir m.a., með leyfi herra forseta: „Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar og mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk.“ Þetta er einmitt stóra málið í umræðunni, að þingið verji og styrki sjálfstæði sitt. Nú kemur fram frumvarp með þessari valdatilfærslu frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra. Ákveðnar hugmyndir að breytingum hafa komið fram. Ég tek undir það 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að við ályktuðum að Alþingi ætti að styrkja sjálfstæði sitt. Ég hygg að við höfum t.d. haft í huga að Alþingi hefði eitthvað um það að segja hvernig ráðuneytum væri skipað. Mér finnst í sjálfu sér ekkert að því fyrirkomulagi sem er í dag. Menn tala að vísu oft um að það sé ekki nægjanlega sveigjanlegt, en hvaða sveigjanleika eru menn þá að tala um? Er það í raun erfitt mál, ef ríkisstjórn vill hafa fyrirkomulag ráðuneyta sinna með einhverjum öðrum hætti en verið hefur, að koma með það í formi lagabreytinga til Alþingis? Við megum auðvitað passa okkur á því að ganga ekki svo langt í hugmyndum um sveigjanleika að skjóta fram hjá Alþingi öllum stórum ákvörðunum sem lúta að stjórnsýslunni sjálfri og Stjórnarráðinu.

Virðulegi forseti. Hér hefur formfesta einnig verið svolítið til umræðu og að ekki sé jákvætt að alltaf sé verið að hringla í Stjórnarráðinu og gera eilífar breytingar á því, oft á hverju kjörtímabili. Hv. þingmaður hefur reynslu af því að sitja í ríkisstjórn og er raunar einn af þeim fáu, jafnvel kannski sá eini - ég veit ekki til þess að margir þingmenn sem hafa reynslu af því að sitja í ríkisstjórn hafi tekið þátt í þessari umræðu. Varðandi breytingar á Stjórnarráðinu, ráðuneytisskipan og öðru slíku, telur hv. þingmaður það ekki vera eðlileg vinnuviðmið - það er kannski erfitt að setja það inn í lög - að ekki sé verið að hringla oft í Stjórnarráðinu á kjörtímabili? Er ekki eðlilegt, eins og menn hafa talað um og hv. þm Illugi Gunnarsson kom inn á í gær, að skynsamlegt væri að menn næðu samkomulagi um að breytingar væru hugsanlega gerðar í upphafi 

Virðulegi forseti. Jú, ég hefði haldið það að um það gæti verið almenn pólitísk samstaða að hringla ekki í lögum um Stjórnarráð allt of oft. Hér hefur t.d. verið dregið fram að formaður VG hafi talað þannig svo seint sem á árinu 2007 og lagði einmitt mikla áherslu á að þetta væri einn af þeim þáttum sem við þyrftum að passa okkur á að fara varlega með. Mér fannst hv. þm. Atli Gíslason, 4. þm. Suðurkjördæmis komast mjög vel að orði í ræðu sinni í nótt og sem nokkuð hefur verið vitnað til, þegar hann sagði að lögin um Stjórnarráð Íslands væru ekki augnabliksmál. Ég held að það lýsi þessu ákaflega vel. Í landinu er ákveðin löggjöf sem er bara einfaldlega þess eðlis að í henni þarf að vera ákveðin festa sem menn geta reitt sig á. Og lögin um Stjórnarráð Íslands eru af því tagi.

Forseti. Árið 2007 voru gerðar breytingar á Stjórnarráðinu með samþykkt lagafrumvarps. Í skýringum með því frumvarpi segir, með leyfi forseta: „Allar þessar breytingar miða að því að laga stjórnsýsluna og verkefni ráðuneyta betur að þörfum nútímans. Ráðuneyti verði þannig öflugar einingar þar sem skyldum málaflokkum er skipað saman undir eina stjórn. Hyggst ríkisstjórnin halda áfram á sömu braut og undirbúa enn frekari hagræðingu í skipulagi og rekstri ráðuneyta og ríkisstofnana.“ Þarna var verið að búa til nýtt ráðuneyti þar sem sameinuð voru sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson tók við sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í því nýja ráðuneyti. Með leyfi forseta, segir í skýringunum enn fremur: „Er því lögð til sú einfalda breyting að með forsetaúrskurði megi ákveða sameiningu tveggja eða fleiri ráðuneyta í eitt. […] Enn fremur er með frumvarpi þessu lagt til að heimilað verði að bjóða starfsmanni, sem ráðinn er ótímabundið, annað starf innan Stjórnarráðs Íslands án opinberrar auglýsingar.“ Mig langar til að spyrja hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hver reynsla hans hafi verið af þessu nýsameinaða ráðuneyti, 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan í ræðu minni að ég væri ekkert kategorískt á móti því að sameina ráðuneyti, ég væri heldur ekkert á móti því að gerðar væru breytingar á fyrirkomulagi innan Stjórnarráðsins. Auðvitað þarf það að taka tilteknum breytingum eins og flest annað í okkar samfélagi. Varðandi breytinguna árið 2007 þá var þar opnað á heimild til þess að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Með því er auðvitað ekki gengið eins langt og í frumvarpinu sem við ræðum hér, hvað þá frumvarpinu með þeim breytingartillögum sem kynntar hafa verið af meiri hluta allsherjarnefndar. Við vorum auðvitað að reyna að stefna að hagræðingu í ríkisrekstri með þeirri sameiningu sem átti sér stað á árinu 2007. Ég vona að það hafi gengið eftir. Ég held að sú sameining hafi verið góð. Ég held að hún hafi orðið til þess að styrkja bæði sjávarútveginn og landbúnaðinn. Ég held að það sé alveg rétt að ráðuneyti þurfi að vera af ákveðinni stærðargráðu. Ég var t.d. ekkert svo óskaplega skeptískur á hugmyndir um velferðarráðuneytið á sínum tíma og sérstaklega ekki innanríkisráðuneytið en ég skal játa það, eins og ég nefndi áðan, að ég er farinn að fá bakþanka um það. Ég velti því fyrir mér hvort það sé skynsamlegt að búa til svona stór ráðuneyti, hvort við verðum ekki einfaldlega að búa við aðeins minni ráðuneyti og hafa þá fókus. Það þýðir samt ekki að ég sé á móti öllum sameiningum, það þýðir ekki að ég vilji hafa einhver örráðuneyti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir svarið og ég þóttist reyndar vita það fyrir fram að hann teldi að gengið hefði ágætlega að tengja saman þessi tvö ráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, og að ekki væri ástæða til að skipta þeim upp aftur og jafnvel að halda mætti áfram á sömu braut, því eins og ég las upp áðan úr athugasemdum með frumvarpinu segir: „Hyggst ríkisstjórnin halda áfram á sömu braut og undirbúa enn frekari hagræðingu í skipan og rekstri ráðuneyta og ríkisstjórnar.“ Mig langar til að vita hvaða hugmyndir voru í gangi þar. Hvaða frekari hugmyndir hafði ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem mynduð var vorið 2007 um hagræðingu og skipan í rekstri ráðuneyta og ríkisstofnana? Það kemur líka fram í frumvarpinu að þar var eitthvað í farvatninu, rétt eins og ég vitnaði í áðan. Mér finnst vanta tillögur og hugmyndir í málflutning hv. þingmanns í ræðum hans sem ég hef hlýtt á. Ég skynja það að hann er ekki andvígur því að hagrætt sé og sameinað betur 

Virðulegi forseti. Ég skal bara reyna að svara eins heiðarlega og ég get. Mér er ekki kunnugt um að svo langt hafi verið komið að hugmyndir um frekari sameiningar ráðuneyta í tíð síðustu ríkisstjórnar hafi verið komnar í tillöguform. En það er alveg rétt, menn voru með augun opin fyrir því að skoða þessi mál. Á sínum tíma, þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið varð til, varð líka frekari uppstokkun. Þá fóru t.d. landbúnaðarskólarnir frá ráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins. Ég taldi það eðlilegt. Þegar ég horfi núna í baksýnisspegilinn set ég hins vegar meiri spurningar við það þegar við tókum bæði Skógræktina og Landgræðsluna frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og settum í umhverfisráðuneytið. Þó var sá munur á að gert var ráð fyrir því að landshlutaræktunin og bændaskógarnir yrðu áfram hjá landbúnaðarráðuneytinu. Það má því segja að við fórum í býsna mikla uppstokkun. Mér fyndist mjög áhugavert að farið væri í þessi mál með einhverjum 

Virðulegi forseti. Þetta er nú að verða alllöng umræða. Mikið á þó eftir að koma fram enn. Það sem maður saknar auðvitað í upphafi er að hæstv. ráðherrar, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hæstv. innanríkisráðherra, allir þessir ráðherrar hafi með einum eða öðrum hætti tjáð sig um þetta mál. Eðlilegt væri að hæstv. forsætisráðherra væri í salnum vegna þess að það er sá ráðherra sem leggur málið fram og fær þær valdheimildir sem frumvarpið felur í sér. Það væri heldur ekki óeðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra væri í salnum vegna þess að hann er forustumaður hins stjórnarflokksins.  Mig langar, herra forseti, að fá upplýsingar um það hvenær forsætisráðherra væri væntanleg hingað í salinn, vegna þess að ég hugðist beina ákveðnum spurningum til hæstv. forsætisráðherra.  Eigum við von á því, herra forseti, að hæstv. forsætisráðherra komi hingað í salinn? Og er hæstv. forsætisráðherra í húsi? Ég get beðið rólegur, herra forseti, eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í salinn og taki þátt í umræðunni. Þetta eru mikilvægar spurningar sem hæstv. forsætisráðherra þarf að svara. Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að nýta sér þær valdheimildir sem frumvarpið felur í sér? Það er ágætt að rifja það upp meðan við bíðum að það hefur jú áður gerst á hv. Alþingi að þingmenn bíði eftir því að hæstv. ráðherrar komi í salinn. Þetta gerði Steingrímur Hermannsson á sínum tíma þegar hann beið eftir því að hæstv. ráðherrar kæmu í hús. Er það kannski svo að hæstv. forsætisráðherra er ekki í húsi á meðan umræðan fer fram? Hæstv. forsætisráðherra er í húsi meðan umræða fer fram. En má vænta þess að hæstv. forsætisráðherra komi og svari þeim spurningum sem ég hugðist beina til hennar og sneru að því hvernig hæstv. forsætisráðherra ætlar að nýta sér þær valdheimildir sem hún er að falast eftir að fá með frumvarpinu? Þetta er einmitt vandamálið, herra forseti, forsætisráðherra svarar ekki þeim spurningum sem beint er til hennar. Eigum við von á því að hæstv. forsætisráðherra taki þátt í þessari umræðu?

Er hv. þingmaður að óska eftir nærveru hæstv. forsætisráðherra?

Hv. þingmaður, svo það fari ekki milli mála, óskar eftir nærveru hæstv. forsætisráðherra við umræðuna þannig að hv. þingmaður, sá sem hér stendur, geti beint spurningum til hæstv. forsætisráðherra sem ítrekað hafa komið fram í umræðunni og snúa að því hvernig hæstv. forsætisráðherra hyggst nýta þær valdheimildir sem hún óskar eftir með frumvarpinu og ganga þvert gegn því sem rannsóknarnefnd Alþingis og þingmannanefndin, í framhaldinu formaður þingmannanefndarinnar, töldu rétt.

Forseti vill geta þess að þessum boðum hefur verið komið til forsætisráðherra.

Á meðan við bíðum eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í salinn er ágætt að rifja það upp að ég hef í andsvörum og fyrri ræðum bent á að ég vilji koma spurningum á framfæri til hæstv. forsætisráðherra en hæstv. forsætisráðherra hefur einfaldlega neitað að taka þátt í umræðunni. Mikilvægt er að fá svör við þessum spurningum hjá hæstv. forsætisráðherra en hún lætur ekki sjá sig. Ég óska eftir því, hv. forseti, að vera settur aftur á mælendaskrá og óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra verði í salnum þegar sú ræða fer fram.

Virðulegi forseti. Ég geri sömu kröfu og hv. þingmaður sem talaði á undan mér, að hæstv. forsætisráðherra verði tafarlaust kölluð í þennan þingsal.

Forseti mun koma þeim skilaboðum til forsætisráðherra, en upplýst hefur verið að forsætisráðherra er á fundi hér í húsinu. Annar oddviti ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra, er kominn í salinn.

Herra forseti. Það dugar ekki því að hæstv. forsætisráðherra eru faldar allar valdheimildir samkvæmt frumvarpi þessu en ekki hæstv. fjármálaráðherra. Nái frumvarpið að verða að lögum verður hæstv. fjármálaráðherra einungis aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra því að það á bæði að svipta hann titli og ráðuneyti hans nafni. Ég óska því eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi og ræði málin við þingmenn. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki tjáð sig um þær spurningar sem lagðar hafa verið fram, hvað þá tekið til máls í umræðunum.  Ég spyr virðulegan forseta: Er hægt að gera hlé á fundinum á meðan hæstv. forsætisráðherra klárar mál sín og kemur í ræðusal?

Forseti situr ekki fyrir svörum á þessum fundi en getur upplýst að ekki er fyrirhugað að gera hlé á fundinum. En þeirri beiðni sem þingmaðurinn lagði fram í upphafi í ræðu sinnar fyrir tveimur mínútum hefur verið komið til hæstv. forsætisráðherra.

Hæstv. forseti. Ég fer fram á að fundinum verði frestað þar til hæstv. forsætisráðherra sér sér fært um að koma í þingsal.

Forseti getur ekki orðið við þeirri ósk.

Hæstv. forseti. Þá verð ég að standa í þessum ræðustól og bíða þar til hæstv. forsætisráðherra kemur í þingsal því að mikið hefur verið kallað eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í dag og ræði þær valdheimildir sem hún færir sér sjálf með frumvarpi þessu. Virðulegi forseti. Það er í valdi forseta að stöðva þennan fund þar til þessari ósk er komið á framfæri við forsætisráðherra, ég minni á það. 
            

Forseti hefur lýst því yfir að þessum fundi verður ekki frestað vegna þessarar óskar. Hún er komin til forsætisráðherra. Hún var borin fram fyrir þremur mínútum síðan.

Virðulegi forseti. Þá hef ég lokið máli mínu og óska eftir því að komast á mælendaskrá aftur eins fljótt og verða má. Þá óska ég eftir því að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Í tilefni af ræðum og snubbóttum endi á ræðum hv. þingmanna Ásmundar Einars Daðasonar og Vigdísar Hauksdóttur verð ég að geta þess að ég hef fyrr við þessa umræðu, bæði í gær og í fyrradag, borið fram ákveðnar fyrirspurnir sem ég hef óskað eftir að komið verði á framfæri við hæstv. forsætisráðherra og hún svaraði. Spurningar þessar eru efnislega samhljóða þeim sem hv. þingmenn spurðu áðan. Það er ástæða til að vekja athygli hæstv. forseta á því að þrátt fyrir að ítrekað hafi verið óskað eftir svörum hæstv. forsætisráðherra við þessum spurningum hefur hún ekki látið svo lítið að svara því með þeim hætti að nokkurt efnislegt innihald sé í því. Ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi tekið einu sinni til máls í dag í andsvörum en þar talaði hún um eitthvað allt annað. En þessum óskum 

Herra forseti. Umræða um það mál sem við ræðum er alger skrumskæling á þeirri umræðu sem á að eiga sér stað á Alþingi. Samkvæmt stjórnarskrá skulu mál fara í þrjár umræður. Það þýðir að þau eiga að fara í umræður, ekki í einræðu. Þeir sem flytja málið og þeir sem málið varðar eiga að svara spurningum og bollaleggingum þingmanna. Þeir eiga að koma upp í ræðustól og sýna Alþingi þá virðingu að svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. Það gerist ekki. Í allri þessari einræðu stjórnarandstæðinga hefur engu verið svarað. Það er algjör vanvirða við Alþingi og stjórnarskrá landsins.

Virðulegi forseti. Í dag hefur ítrekað komið upp sú staða að hv. þingmenn, m.a. sá sem hér stendur, hafa óskað eftir því að beina spurningum til hæstv. forsætisráðherra hvað varðar efnistök þessa frumvarps, hvað varðar meginlínuna og þá meginstefnu að verið er að færa vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra og þá staðreynd og þær spurningar um það hvernig hæstv. forsætisráðherra hyggst beita þeim valdheimildum sem hún falast eftir. Ég beini því til hæstv. forseta að leita eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í salinn, taki þátt í umræðum og svari þeim spurningum sem beint hefur verið til hennar, ellegar væri langeðlilegast að fresta fundi þar til hæstv. forsætisráðherra sér sér fært að taka þátt í umræðunum.  
            

Forseti vill geta þess að þeim boðum hefur verið komið til forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra sem var hér áðan. Þau eru á fundum um þingstörf og framvindu þeirra og munu koma í salinn þegar þeim fundi lýkur.

Virðulegi forseti. Það er þyngra en tárum taki að sjá að það er ekki forseti Alþingis sem ræður dagskrá þingsins. Það er hreint með ólíkindum að verða vitni að því að hæstv. forsætisráðherra er líka með þær hótanir í þinginu sem hún notar í Stjórnarráðinu og á ríkisstjórnina. Hvert er hlutverk forseta Alþingis? Er það ekki að sjá til þess að hér fari fram málefnalegar umræður og að þingmenn fái svör við spurningum sínum? Ég minni á það enn á ný, herra forseti, að forseti Alþingis er forseti allra þingmanna. Forseti Alþingis er ekki forseti hæstv. forsætisráðherra. Hér verður að fara að grípa inn í og virða þau valdmörk sem stjórnarskráin setur, samanber 2. gr. hennar. Það er ólíðandi að þetta sé með þessum hætti og það er ólíðandi að hæstv. forseti grípi ekki til þeirra ráða sem hann 

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu hárrétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að auðvitað væri það hið eina rétta að stöðva fundinn og gera hlé þannig að hægt sé að funda í húsinu til að laga þá stöðu sem við erum í. En hæstv. forseti hefur dagskrárvaldið og ef hann lítur þannig á málin að halda beri fundi áfram þrátt fyrir að hæstv. ráðherrar séu að funda verðum við að sjálfsögðu að hlíta því. Mig langar að spyrja hv. forseta hvort hann hafi gert sér einhverjar hugmyndir um hversu lengi þingfundur eigi að standa í kvöld og nótt og hvenær forseti hyggst gera hlé á þingfundi þannig að þingmenn geti fengið sér einhverja næringu. Það eru praktískar spurningar sem forseti einn getur svarað og því beini ég þeim til hans.

Forseti vill svara því að fyrirhugað er að gera matarhlé þegar við komumst í það vegna umræðunnar sem nú stendur yfir. Enn þá fjölmargir á mælendaskrá og þarf að halda fundi áfram svo það gangi á mælendaskrá.

Herra forseti. Ef ég man rétt komum við, ég og herra forseti, inn á þing árið 1999. Svo tók ég mín fyrstu skref sem ráðherra 1. janúar 2004. Mér eru minnisstæð orðaskipti sem ég átti við þáverandi stjórnarandstöðuþingmann, Jóhönnu Sigurðardóttur. Mér varð það á að koma ekki upp í seinna andsvari og hafði ekki svarað nægilega vel spurningum að hennar mati. Ég lærði af því. Ég hugsaði: Auðvitað á að bera virðingu fyrir stjórnarandstöðunni, það þarf að svara spurningum og menn eiga að temja sér það. Það var nákvæmlega það sem hv. þingmaður sagði við mig, en ég var þá ráðherra, að framkvæmdarvaldið ætti að bera virðingu fyrir því sem hér væri sagt, ekki síst fyrir stjórnarandstöðunni, og reyna að svara þeim spurningum sem til þess væri beint, m.a. til að liðka fyrir umræðum. Við vitum að hæstv. forsætisráðherra er á fundi hér í húsi, gott og vel, en ég tel engu að síður rétt að hæstv. forsætisráðherra eigi að forgangsraða og bíða með þau fundarhöld 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta nú skemmtilegasti hlutinn af umræðunni, þ.e. fundarstjórn forseta, sérstaklega eftir að farið er að líða á hana. Hún brýtur upp flatneskjuna sem oft vill verða í ræðum sem haldnar eru aftur og aftur. Ég hef ákveðinn húmor fyrir því  Annars hvet ég hæstv. forseta til að sjá til þess að þingfundur haldi áfram og að menn fái að komast í ræður sínar, því að það var að koma ný mynd á ræðurnar hjá stjórnarandstæðingum sem stóðu þegjandi í ræðupúlti áðan. Ég held að það sé dálítil eftirspurn eftir því.

Virðulegi forseti. Ég verð að þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir að auka á tilbreytinguna hér vegna þess að hann hefur ekki mikið látið sig varða þessa umræðu. Það eru aðallega hv. þingmenn Samfylkingarinnar og formaður allsherjarnefndar sem hafa komið hér upp reglulega til að gefa okkur þingmönnum sem tökum þátt í umræðu einkunn. Ég fagna því að við erum komin með nýjan einkunnargjafa. Mér var til að mynda farið að leiðast einkunnargjöf sú sem hv. þm. Mörður Árnason lagði í púkkið þannig að  Ég mundi líka fagna hæstv. fjármálaráðherra. Hann sat í salnum í dag og ég beindi þá til hans þeirri ósk að hann kæmi hér upp og tæki þátt í umræðunni í það minnsta til að svara þeirri spurningu hvort hafin væri vinna í fjármálaráðuneytinu við gerð nýs kostnaðarmats við frumvarpið. Breytingartillögur þær sem meiri hluti allsherjarnefndar samþykkti fela í sér 

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem skiptir miklu í sambandi við stjórnskipunina í framtíðinni hjá íslenska ríkinu, skiptir miklu um hvernig völdum verður skipt, þ.e.  Fjörugar og líflegar umræður eru nauðsynlegar í lýðræðisþjóðfélagi til að komast að réttri niðurstöðu. Þess vegna er ákaflega hvimleitt þegar þingmenn stjórnarinnar eru að koma upp í pirringi og gefa ræðum þingmanna einkunn og tala um að þeim færi best að þegja eða réttara sagt að hafa hljótt og annað slíkt 

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því að herra forseti sagði áðan að ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra gæti ekki verið viðstödd umræðurnar hér í salnum væri sú að hæstv. forsætisráðherra væri upptekin við að skipuleggja framvindu þingstarfa. Er það ekki hlutverk herra forseta að skipuleggja framvindu þingstarfa? Við höfum reyndar verið að velta því dálítið fyrir okkur í dag hver stjórnaði þessu þingi og dagskrá þingsins, enda sætir það mikilli furðu að hér bíði 50 mál, rétt tæplega 50 mál á dagskrá en herra forseti haldi áfram að ræða einungis eitt mál, hið sérstaka áhugamál hæstv. forsætisráðherra. Herra forseti sagði áðan að ræða þyrfti þetta töluvert áfram vegna þess að svo margir væru á mælendaskrá. Hvenær kemur nú að því að herra forseti fari að leggja saman tvo og tvo og sjái að ekki gengur mjög mikið á mælendaskrána? Hvers vegna skyldi það vera? Ætli það sé ekki vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er ekki 

Hæstv. forseti. Ég hygg að flestir hv. þingmenn hafi skilning á því að hæstv. forsætisráðherra geti ekki verið í þingsal allan þann tíma sem umræður standa og að hæstv. forsætisráðherra kann að þurfa að sinna erindum annars staðar í þinghúsinu eða jafnvel annars staðar í bænum. Ég held hins vegar, hæstv. forseti, að þingmenn hafi ekki skilning á því að hæstv. forsætisráðherra geti ekki svarað svona einföldum spurningum dögum saman, hæstv. forseti, því að þær spurningar sem vikið var að áðan í ræðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar komu, hygg ég, fyrst fram á mánudaginn, alveg örugglega á þriðjudaginn. Ég hygg að ég hafi endurtekið þær tvisvar sinnum í gær með þeim kurteislegu tilmælum að ef hæstv. forsætisráðherra heyrði til mín óskaði ég eftir svari, ekki endilega strax, en ég óskaði engu að síður eftir svari. 

Herra forseti. Framlag stjórnarþingmanna til umræðunnar virðist helst vera það að haga sér eins og dómarar í danslagakeppni, gefa einkunnir um ræður þingmanna, nema hvað dómarar í danslagakeppni eru mun kurteisari en þeir sem hafa komið hingað upp í þetta ræðupúlt. Eftir stendur að það þarf að koma og mjaka málum áfram, klára mál sem eru á dagskrá. Þau verða ekki kláruð meðan hæstv. ráðherrar koma ekki hingað í þingsalinn til að svara einföldum spurningum. Ég hef þegar tjáð mig um það að ég vilji beina spurningu til hæstv. innanríkisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ekki síst fjármálaráðherra, en þeir hafa ekki birst hér. Þetta eru einfaldar spurningar. Ég hef reynt að telja allar þær spurningar sem stjórnarandstaðan hefur sett fram í ræðum sínum, ég held að þær séu komnar hátt í 200, og ég held að ekki hafi fengist svar við einni spurningu, ekki einni spurningu. Er það virðing gagnvart löggjafarvaldinu? Ég segi nei. Eftir stendur að við getum ekki afgreitt gjaldeyris- og tollalög. Við getum ekki afgreitt vatnalög, hvað þá húsnæðismál 

Herra forseti. Hér hafa verið haldnar margar ræður. Ein ræða í gær hjá hv. þm. Atla Gíslasyni endaði á eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Virðing Alþingis er í húfi, herra forseti.“ Í þeirri ræðu fjallaði hann um hvernig frumvarp þetta er að færa valdheimildir frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra og þær miklu áhyggjur sem hann hafði af því. Það er ekki nema von, herra forseti. Meðan alþingismenn sitja hér og ræða þá þróun er ekki nema von að mönnum verði svolítið heitt í hamsi þegar hæstv. forsætisráðherra er ekki tilbúin til að svara þeim augljósu spurningum sem vaknað hafa um málið, eins og þeim af hverju hæstv. forsætisráðherra sækist eftir þessum valdheimildum og hvernig hæstv. forsætisráðherra hyggst nýta þær valdheimildir. Þetta eru einfaldar og skýrar spurningar sem hafa komið mjög oft fram í umræðunni. 

Herra forseti. Umræða á Alþingi þjónar þeim tilgangi að leiða saman mismunandi sjónarmið frá stjórn og stjórnarandstöðu. Til þess er umræða. Þingsköpin taka sérstakt mið af því í 56. gr. þannig að forseti getur hleypt að ráðherra sem málið varðar eða framsögumanni svo að umræða geti átt sér stað. Þessi langa einræða sem hér hefur átt sér stað er engin umræða vegna þess að það svarar ekki einn einasti maður. Menn koma reyndar hingað í andsvör og eru með spurningar en ekki svör á meðan stjórnarandstaðan, eins og hennar skylda er, fer í gegnum frumvarpið og sér í því ákveðnar hættur og vill fá svör við því hvort þær hættur séu raunverulegar. Hér er t.d. mjög einföld spurning: Hvað ætlar hæstv. forsætisráðherra að gera með þetta frumvarp þegar búið er að samþykkja það?

Hæstv. forseti. Það mál sem hefur verið til umræðu í fjóra daga í þessari lotu  Hvað varðar þær spurningar og athugasemdir sem hér hafa komið fram þá eru þær ásamt mörgum breytingartillögum sem nefndin hefur lagt til nú til afgreiðslu. Ljóst er að þau ágreiningsmál sem uppi eru verða ekki leyst hér í ræðustólnum. Það er verið að reyna að leita lausna. Fram hefur komið breytingartillaga undir þessari umræðu  
            

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að tillaga er komin fram til lausnar á málinu sem miðar að því að leysa þann mikla hnút sem þetta mál, frumvarp um Stjórnarráðið, er komið í. Það er tillaga sem við þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks afhentum forseta Alþingis nú fyrir stundu sem innlegg okkar í það að reyna að greiða fyrir málinu. Ég vona svo sannarlega að það verði virt viðlits og það verði skoðað í alvöru, vegna þess að af okkar hálfu fylgir hugur máli. Þarna erum við að leggja okkar að mörkum þrátt fyrir að maður lesi ummæli hæstv. forsætisráðherra að við sýnum ekkert annað en óbilgirni og ofbeldi. Mér þótti mjög miður að lesa það, en ég vona að hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Það var merkilegt að hlusta á skýringar hv. þm. Þuríðar Backman við athugasemdum okkar þingmanna, að hér hafi hv. formaður allsherjarnefndar setið og svarað spurningum og að þeim spurningum sem hér hafa verið settar fram hafi verið málefnalega svarað. Á þeim stutta tíma sem liðinn er síðan hv. þingmaður flutti ræðu sína reyndi ég að muna nokkur atriði, nokkur svör, sem við höfum fengið. Frá hv. þm. Róbert Marshall fengum við þá einkunn að við værum með innihaldslaust þvaður. Frá hæstv. forsætisráðherra fengum við þá einkunn að þetta væri bull og vitleysa. 

Virðulegi forseti. Ég verð að koma hingað upp undir þessum lið vegna ummæla hv. þm. Þuríðar Backman. Hún fullyrti að það væri allsherjarnefndar að svara fyrir frumvarp þetta. Herra forseti. Ég er fulltrúi Framsóknarflokksins í allsherjarnefnd. Ég heyrði það í fréttum að ég er sá þingmaður sem hefur talað mest í máli þessu. Það skal því upplýst hér að málið var á engan hátt fullbúið í allsherjarnefnd, slíkur var asinn á því. Það var tekið út í ósátt og fellt í allsherjarnefnd þar til samið var við ríkisstjórnarfulltrúana sjálfa í nefndinni að gera málamiðlun til að greiða fyrir því að málið kæmi inn í þingið. Þetta er alveg dæmalaus málflutningur, herra forseti, en sýnir þann spuna sem hefur átt sér stað meðan ríkisstjórnin hefur starfað, að gera Alþingi allt sekt fyrir verkleysi ríkisstjórnarinnar. Það er 

Frú forseti. Þar sem við erum að hefja kvöldfund held ég að það væri nauðsynlegt fyrir okkur að vita hvaða ráðherrar verða viðstaddir umræðuna í kvöld. Ég geri þá kröfu að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna ásamt hæstv. innanríkisráðherra verði hér. - Ég biðst afsökunar á því hversu móður ég er, ég þurfti að hraða mér í þingsal. Frú forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem við berum fram þessa ósk. Við höfum kallað eftir því í dag að fá sjónarmið hæstv. ráðherra þannig að ég óska eftir því að frú forseti veiti okkur upplýsingar um hvort hæstv. ráðherrar séu í húsinu og hvort þeir verði ekki örugglega hér í kvöld.

Áður en fleiri kveðja sér hljóðs um fundarstörf forseta vill forseti upplýsa það að upptaldir ráðherrar, sem hv. þingmaður óskaði eftir að yrðu viðstaddir, eru í húsinu og fylgjast með og eru að vinna í þessum málum.

Frú forseti. Það er ekki nóg að menn séu í húsinu. 

Virðulegur forseti. Þeir ráðherrar sem margítrekuð beiðni hefur verið lögð fram um að komi í salinn til að taka þátt í umræðum, hafa enn ekki séð sér fært að koma. Ég hef fram að þessu lagt til að við nýttum tímann til að fara yfir önnur mál, einhver af þeim nærri því 50 málum sem bíða. Á þá tillögu hefur ekki verið fallist. Hins vegar hef ég aðra tillögu fyrir frú forseta. Sá forseti sem nú situr í forsetastóli sagði frá því áðan að í dag væri dagur lýðræðis. Það vill svo vel til að á degi lýðræðis eru kosningar í Danmörku. Það er allt útlit fyrir að systurflokkar Framsóknarflokksins í Danmörku séu að vinna mikinn sigur í þeim kosningum. 

Virðulegi forseti. Sá atburður gerðist hér fyrir matarhlé … [Símhringing.] Afsakið, það þurfti að fjarlægja síma úr salnum. Fyrir matarhlé gerðist það að ekki var orðið við þeirri ósk að kalla ráðherra í salinn, og ég og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fórum fram á að gert yrði fundarhlé á meðan ráðherrar hefðu tíma til að koma og setjast í sæti sín. Á það féllst forseti þingsins ekki og vísaði þar í reglu sem gengur út á að forseti geti ekki stoppað fund og gert fundarhlé. Nú hafa reyndir þingmenn sagt mér að það tíðkaðist mjög áður fyrr að þegar beðið var eftir ráðherrum, þeir voru jafnvel sóttir heim til sín, var gert fundarhlé. Hv. þm. Kristján Möller kom svo á eftir okkur fram í matsalinn og sagði að það væri ómögulegt. Ég vil því koma hér upp og ítreka það, frú forseti, að forseti hefur fulla heimild til að stöðva fund þar til þeir ráðherrar 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að enn eru fjölmargir á mælendaskrá, því er ljóst að margir hafa áhuga á að ræða þetta mál áfram í kvöld, svo forseti hyggst ekki gera hlé að sinni.

Hæstv. forseti. Það er áreiðanlega rétt sem hæstv. forseti segir að margir hv. þingmenn hafi áhuga á því að ræða þetta mál. Það fer hins vegar margt að benda til þess að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki mikinn áhuga á því að ræða málið, a.m.k. hefur hæstv. forsætisráðherra ekki nýtt sér fjölmörg tækifæri sem gefist hafa til að svara fyrirspurnum sem sérstaklega hefur verið til hennar beint, málefnalegum spurningum sem lúta að því hvaða áform hæstv. forsætisráðherra hafi um að nýta sér þær heimildir sem frumvarpið sem hér er til umræðu felur henni, færir frá Alþingi til hennar. Er til of mikils mælst, hæstv. forseti, að hæstv. forsætisráðherra fari einhverjum orðum um þau áform sem hún hefur um að nýta heimildir sem í frumvarpinu felast, fái hún þær í hendur?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. forseta að mælendaskráin er talsvert löng. Ég held að það stafi einkum og sér í lagi af því að spurningum er m.a. ítrekað beint til hæstv. forsætisráðherra. Ég hugðist gera það í máli mínu áðan en hæstv. forsætisráðherra er ekki hér til að svara þeim spurningum. Ég hugðist fá upplýsingar um eftirfarandi hjá hæstv. forsætisráðherra: Í fyrsta lagi, af hverju að flytja þessar gríðarlegu valdheimildir frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins og hæstv. forsætisráðherra? Í annan stað, hvað hyggst hæstv. forsætisráðherra gera með þær valdheimildir sem hún er að reyna að fá hér með frumvarpinu? Við hvorugri þessara spurninga hafa borist svör. Er það einkum og sér í lagi vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er ekki í salnum, tekur ekki þátt í umræðum og svarar ekki þeim fyrirspurnum sem til hennar er beint. Ég legg því til að 

Enn og aftur áminnir forseti hv. þingmenn um að gæta að tíma.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka forseta fyrir að gera ekki hlé á þingfundi akkúrat núna. Þingmenn hafa kvartað mikið yfir því að engir stjórnarþingmenn hafi tekið til máls. Ég er næst á mælendaskrá. Ég veit að forsætisráðherra er í húsinu og ég geri ráð fyrir að hún sé að hlusta. Ég ætla ekki að beina máli mínu sérstaklega til hennar, heldur til þingmanna sem hafa kallað eftir skoðunum stjórnarliða. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að ég fái að halda þessa ræðu áður en kemur til greina að gera hlé á fundi.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt, um leið og við ræðum fundarstjórn forseta, að hrósa hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir að kveðja sér hljóðs í umræðunni, það verður fróðlegt að heyra hvað stjórnarliðinn, hv. þingmaður, mun leggja til málanna. Ég vil hins vegar beina því til frú forseta að mér finnst í raun og veru að forseti þingsins hafi ekki staðið sig í stykkinu þegar ég beindi ítrekað fyrirspurnum til hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar í dag. Ég hef margsinnis beðið hæstv. forseta um að kalla þessa þingmenn til umræðunnar þannig að við fáum svör við þeim fyrirspurnum sem við höfum beint til þeirra í þessari mikilvægu umræðu. Ég fer einfaldlega fram á það við frú forseta að hún leggi að hæstv. ráðherrum sem bera ábyrgð á málinu að koma til umræðunnar, vegna þess að við erum í raun og veru á eintali við okkur sjálf, við fáum ekki svör við mjög mikilvægum spurningum 

Frú forseti. Ég geri ekki athugasemdir við tillögu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og mælist til þess að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fái að ljúka máli sínu áður en þingfundi verði frestað. Þá langar mig að spyrja hv. forseta hvort við getum treyst því að þegar hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur lokið máli sínu og ef hæstv. forsætisráðherra verður þá ekki kominn í salinn til að svara þeim spurningum sem beint hefur verið til hennar, verði fundi frestað þar til forsætisráðherra sér sér fært að taka átt í umræðu og svara spurningum. Því fyrr sem við fáum þær upplýsingar hvenær hæstv. forsætisráðherra getur tekið þátt í umræðunum, þeim mun fyrr er hægt að ljúka þeim, hygg ég.

Virðulegur forseti. Það er alveg sjálfsagt mál að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir haldi ræðu sína. Vonandi berast okkur þá einhver svör um afstöðu stjórnarmeirihlutans í málinu. En að því búnu held ég að það væri mjög æskilegt, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason benti á, að gera hlé á fundi svoleiðis að við getum spurt hæstv. forsætisráðherra út í þetta stóra mál forsætisráðherrans. Það er ekki eingöngu gert til þess að þjóna hagsmunum og áhuga stjórnarandstöðunnar. Það þjónar ekki síður því sem virðist vera markmið stjórnarmeirihlutans að umræðurnar klárist sem fyrst. Hér hafa margir stjórnarliðar lýst yfir miklum áhuga á því að þessar umræður fari að klárast. Þær klárast að sjálfsögðu ekki fyrr en við fáum einhverja umræðu, einhverja samræðu, dálítil samræðustjórnmál jafnvel, um þessa tillögu. 

Frú forseti. Það er til önnur lausn á þessu máli en að fresta fundi. Sú lausn felst í því að umræðu um málið verði frestað og önnur mál tekin fyrir. Hér eru nokkur mál til 3. umr. sem almenn sátt er um; fullnustu refsinga, þ.e. rafrænt eftirlit, ársreikningar, fjármálafyrirtæki, greiðsla ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, verðbréfasjóðir og náttúrlega húsnæðismál. Við getum rætt þau mál þangað til hæstv. ráðherrar og framsögumaður málsins sýna Alþingi þá virðingu að vera við umræðuna og taka þátt í henni, ekki bara hlusta og þegja heldur taka þátt í umræðunni þannig að hér geti myndast sameiginleg stefna í málinu. Ég er nærri viss um að þegar menn fá svör við spurningum sínum finnst lausn á þessu frumvarpi, ágætislausn sem allir væru sáttir við. Hún væri löngu komin 

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að gera athugasemdir við orð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem sagði nokkuð sjálfbirgingslega að það væri sjálfsagt mál að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fengi að halda ræðu sína hér.  Hér hafa menn staðið á garginu eftir því að við, fulltrúar stjórnarflokkanna og meiri hlutans í hv. allsherjarnefnd, kæmum upp í pontu til að halda ræður og veita svör. Við höfum gert það. Ég hygg að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir höfum báðar nú þegar talað tvisvar. Það er mjög erfitt að komast að fyrir hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem ýmist kalla eftir því að menn komi í pontu  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að svara hér nokkrum spurningum sem hafa komið fram í umræðunni eða segja mitt álit á þeim og vík þá fyrst orðum að 12 spurningum sem hv. þm. Birgir Ármannsson varpaði fram og vildi fá umræðu um. Fyrsta spurningin varðaði breytingartillögu við 4. gr. um að 2. málsliður 2. mgr. falli brott, þ.e. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Hvert ráðuneyti skal óskipt lagt til eins og sama ráðherra.“ Það er rétt hjá fyrirspyrjandanum að þetta þýðir í raun að hægt yrði að skipa tvo jafnsetta ráðherra yfir eitt ráðuneyti. Til skýringar má nefna til að taka dæmi að yrði atvinnuvegaráðuneyti sett á laggirnar væri hægt að setja tvo jafnsetta ráðherra yfir það, annan til að sinna frumatvinnuvegunum og hinn til að sinna ferðaþjónustu og skapandi atvinnugreinum. Þetta er nefnt sem dæmi, en raunhæft dæmi er að finna í fyrirmynd frá Noregi þar sem í utanríkisráðuneyti Noregs er sérstakur ráðherra sem sinnir þróunarsamvinnu eftir því sem ég best veit og annar sem sinnir öðrum þáttum utanríkismála. Önnur spurningin varðaði þann lið 4. gr. frumvarpsins sem hljóðar svo: „Komi upp vafi eða ágreiningur um það undir hvaða ráðuneyti stjórnarmálefni heyrir sker forsætisráðherra úr.“ Spurt er: Hvað þýðir þetta? Þá ætla ég að leyfa mér að vitna til núverandi stjórnarráðslaga, en þar segir í 8. gr., með leyfi forseta: „Stjórnarmálefni ber undir ráðuneyti eftir ákvæðum reglugerðar, er forseti Íslands setur samkvæmt tillögum forsætisráðherra, enda sé þess jafnan gætt, að ráðuneyti lúti málefni, sem eðli sínu samkvæmt eiga þar heima, sbr. 4. gr. Nú þykir vafi á leika, undir hvert ráðuneyti málefni heyri, og sker forsætisráðherra þá úr.“ Þetta er 8. gr. núverandi laga um Stjórnarráðið. Samkvæmt frumvarpinu núna er búið að fella út úr þessari 4. gr. þá málsgrein sem kveður á um hver ráðuneytin eigi að vera. Ég sé ekki að hér sé um neina breytingu að ræða frá því sem er í núverandi lögum og tel þess vegna ekki ástæðu til að fara nánar út í það að sinni. Þetta er að mínu mati óbreytt frá núgildandi lögum. Ég er ekki að segja að núgildandi lögum megi ekki breyta eða gera á þeim neinar aðrar lagfæringar eða breytingar en hér eru gerðar, en ég leyfi mér að halda mig við þessa meðferð. Þriðja spurningin varðar breytingartillögu við 6. gr. sem orðast svo, með leyfi forseta: „Á ríkisstjórnarfundum skal skýra frá fundum þar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar koma sameiginlega fram gagnvart aðilum úr stjórnkerfinu eða utan þess og þegar þeim sem fulltrúum ríkisstjórnarinnar eru veittar mikilvægar upplýsingar eða kynnt málefni sem þurfa að koma til úrlausnar innan stjórnsýslunnar.“ Þetta þykir þingmanninum of vítt, fannst mér hann segja. Mér finnst greinin hins vegar skýr. Hún segir einfaldlega að ráðherrar eigi til dæmis að skýra frá því ef þeir eru á fundi með ASÍ, Samtökum atvinnulífsins eða Samtökum iðnaðarins - eða bankastjórum eins og mun hafa verið algengt á árunum fyrir hrun - og þá um leið að skýra frá mikilvægum upplýsingum sem þeir hafa fengið á þessum fundum, eiga sem sagt að skýra bæði frá fundinum og svo upplýsingum sem þar koma fram. Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar er einmitt leitt í ljós að misbrestur hafi verið á því að ríkisstjórninni hafi verið ljóst hvert stefndi á árinu 2008, þess vegna held ég að þetta sé ágætt atriði. Svo velti ég fyrir mér hvort þingmaðurinn eigi kannski við liðinn um önnur mál sem ráðherra óski að bera upp. Á dagskrá funda er almenn venja að þær endi á öðrum málum og ég held að það setji ekki fundi úr skorðum þó að það sé gert og sjálfsagt að menn geti tekið upp eitthvað annað. Ég ber meira traust til þeirra sem taka að sér ráðherraembætti en svo að þeir fari bara eitthvað að rugla og bulla þó að það segi að þeir megi taka upp önnur mál. 
             Fjórða spurning snýr að breytingartillögu um hljóðupptökur. Ég hef þegar lýst því í ræðu sem ég flutti að ég er ekki hlynnt þessari tillögu og tel að ákvæði af þessu tagi færi fundi til ef svo má að orði komast. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þá spurningu nánar. Fimmta spurning varðaði 8. gr. sem hljóðar svo í frumvarpi: „Forsætisráðherra ber að gæta þess að verkaskipting á milli ráðherra, samanber 4. gr., sé eins skýr og kostur er. Ráðherrar skulu leitast við að samhæfa stefnu og aðgerðir ráðuneyta þegar málefni og málefnasvið skarast. Forsætisráðherra skal beita sér fyrir því að stefna og aðgerðir ráðherra á einstökum sviðum séu samhæfðar ef á þarf að halda.“ Spurningin er um hvernig forsætisráðherra geti beitt sér. Í mínum huga er svarið einfalt: Ef ráðherrar keyra í ólíkar áttir ber forsætisráðherra að reyna að sætta hin ólíku sjónarmið þannig að aðgerðir stefni í sömu átt svo menn keyri ekki hver í sína áttina, enda í sömu ríkisstjórn. Eins og segir í greinargerð með frumvarpinu ber forsætisráðherra skylda til, með leyfi hæstv. forseta, „að aðstoða ráðherra við samhæfingu stefnu og aðgerða þegar málefni og málefnasvið skarast ef nauðsyn krefur“. Þótt ósætti sé oft á milli manna er í flestum tilfellum hægt að sætta sjónarmið. Þetta er hið eðlilegasta mál og það er líka hið eðlilegasta mál að sá sem fer fyrir ríkisstjórninni, og það er forsætisráðherrann, hafi það hlutverk að reyna að samhæfa ef menn ná ella ekki saman. Ef sættir takast ekki lít ég svo á að forsætisráðherra sé í sömu sporum og hann er í í dag þegar ósætti er í ríkisstjórninni. Svo ber að hafa í huga og undirstrika að það er ekki ríkisstjórn eða forsætisráðherra sem ákveður stefnuna heldur Alþingi. Ráðherrum ber að fylgja samþykktum Alþingis en ekki reka prívatpólitík rétt eins og nú á við í aðildarviðræðum um Evrópusambandið en þar ber auðvitað öllum ráðherrum í ríkisstjórninni að fylgja ákvörðun Alþingis. Sjötta spurning er  „Færa skal skrá um samskipti og alla fundi milli ráðuneyta Stjórnarráðsins sem og við aðila utan þess. Forsætisráðherra setur reglur um skráninguna.“ Virðulegi forseti. Ég get ekki skýrt þetta neitt nánar. Í mínum huga er ekkert óljóst í þessu. Það á einfaldlega að halda skrá um fundi á vegum ráðuneyta og forsætisráðuneytið á að setja reglur um hvernig á að setja þessa skrá. 

Já.

Virðulegi forseti. Þetta er kannski svolítið smámunasamt en sagan sýnir að þörf þykir vera á þessu. Kannski má segja að þetta sé fundadagbók færð eftir á: Hitti Jón á Laugaveginum. Í stað þess að skrá í dagbókina þá fundi sem maður ætlar að sækja skráir maður daginn eftir þá fundi sem maður fór á í gær. Sjöunda spurning snýr að því hvað er „óbindandi álit“. Þessu get ég ekki svarað með óyggjandi hætti. Mér sýnist að „álit“ mundi nægja. Líklegast er þó átt við að ráðherrar geti látið lægra settu stjórnvaldi álit sitt í té án þess að því stjórnvaldi sé skylt að fara eftir því. Ég tel líklegast að svo sé en svo getur þetta einfaldlega þýtt að ráðherra megi skipta um skoðun, það getur vel verið. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur farið fram á að málið fari til nefndar á milli 2. og 3. umr. Mér hafði sjálfri aldrei dottið annað í hug en að það mundi gerast. Mér finnst alveg upplagt að við göngum nákvæmlega úr skugga um hvað þetta þýðir í meðferð nefndarinnar. Áttunda spurning varðar 13. gr. frumvarpsins sem kveður á um að ráðherra eigi að hafa eftirlit með stjórnvöldum sem heyra undir almennar stjórnunarheimildir hans. Síðan er skýrt kveðið á um það, með leyfi forseta: „Eftirlit með sjálfstæðum stjórnvöldum tekur ekki til einstakra ákvarðana þeirra.“ Þessi grein er í beinu framhaldi af skýrslu þingmannanefndarinnar svokölluðu. Þar stendur einhvers staðar að skýrt verði með hvaða hætti ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra. Það er sem sagt vísað beint þarna í þetta. Síðan langar mig til að vísa í nefndarálit meiri hluta allsherjarnefndar, en þar segir, með leyfi forseta: „Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að í ákvæðum kaflans er verið að leitast við að orða nokkrar almennar leiðbeiningarreglur um þessar stjórnunarheimildir ráðherra og eftirlit sem af þeim leiðir gagnvart öðrum stjórnvöldum. Þar segir að inntaki þeirra verði þó ekki lýst nema að mjög takmörkuðu leyti og að ákvæðin fela ekki í sér tæmandi lýsingu á stjórnsýslulegri stöðu og sambandi ráðherra og annarra stjórnvalda og er því almennt ekki unnt að gagnálykta að þessu leyti.“ Ég fjallaði aðeins um þetta í ræðunni sem ég hélt hér í byrjun vikunnar. Mér finnst það leiða af eðli málsins að ekki er hægt að skrifa nákvæmlega í lagatexta hvernig eftirliti af þessu tagi skuli háttað. Í þessum texta er áréttað að ráðherra hefur eftirlitsskyldur og ber ábyrgð á undirstofnunum sem undir ráðuneyti hans heyra. Það er mikilvægt að það sé alveg klárt. Það hefur sýnt sig að það er ekki vanþörf á þessu og virðist ekki alltaf hafa verið á hreinu, eins og einhverjir hafi ekki áttað sig á því í aðdraganda hrunsins að ráðherrar bera ábyrgð, það er bara svoleiðis.  
             Ég verð að biðjast afsökunar á að svar við spurningu um ráðningarvald verður svolítið flókið. Tímans vegna get ég ekki farið í málið í mjög miklum smáatriðum. Í frumvarpinu er lagt til að ráðuneytisstjóri verði í fyrirsvari fyrir ráðningu annarra starfsmanna ráðuneytis, þ.e. annarra en ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra. Þá kemur hérna að því að það er samspil á milli laga um opinbera starfsmenn og stjórnarráðslaganna. Þegar þetta var skoðað nánar taldi meiri hlutinn varhugavert að gera þá breytingu sem lögð var til í frumvarpinu og ákvað að betra væri að halda þessu óbreyttu. Þess vegna er breytingartillagan um að þetta verði bara í því horfi sem það er núna í stjórnarráðslögunum, sem eru svona, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra til fimm ára í senn. Aðrir starfsmenn ráðuneytis eru ráðnir.“ 
             Virðulegi forseti. Ég get alveg fallist á að tvö síðustu orðin, „eru ráðnir“, eru svolítið snubbótt og mér finnst sjálfsagt að allsherjarnefnd athugi þegar hún fær málið aftur hvort ekki sé hægt að lagfæra þetta. Í tíunda lagi er spurt um breytingartillögu meiri hlutans um að starfsmenn ráðuneyta eigi að veita ráðherrum réttar upplýsingar og ráðgjöf byggða á faglegu mati. Mér finnst ekki þurfa að útskýra þennan texta, hann liggur ljós fyrir. Sjálfri finnst mér reyndar þetta sjálfsagður hlutur sem varla ætti að þurfa að færa í lög. Aðrir eru hins vegar ekki á sama máli. Ég segi að ef einhverjum finnst nauðsyn á að þetta sé í lögunum get ég alveg stutt það. Mér finnst það ekki nauðsynlegt en ég get alveg stutt að það sé í lögum. Það er svo margt sem mér finnst sjálfsagt en öðrum finnst ekki jafnsjálfsagt. Ef það er svo í til dæmis svona efnum læt ég undan. Ég er til dæmis á því að siðareglurnar séu í okkur sjálfum. Ég gef ekki mikið fyrir hvort þær eru skrifaðar eða ekki en aðrir gefa mikið fyrir það og ég virði það fyllilega og styð þess vegna að siðareglur séu settar. Þetta var útskýring. Ellefta spurning lýtur að aðstoðarmönnum ráðherra. Ég ætlaði þar eitthvað að pirrast út í Einar K. Guðfinnsson en ég hef ekki tíma til þess. Það kenndi mér í gær að það er ekki gott að reyna sig með misheppnaðan húmor í ræðustól og mun ég því reyna að gera það ekki aftur. Ég geri ráð fyrir að ríkisstjórnin komi sér saman um hvernig eðlilegast er að skipta þessu. Það er gert ráð fyrir tveim aðstoðarmönnum miðað við tölu ráðherra og svo sveit þriggja vaskra kvenna og karla. Ég geri ráð fyrir því að reyndin verði sú að hver ráðherra fái tvo. Hins vegar er kannski einhver sem telur sig ekki þurfa tvo og þá getur einhver annar ráðherra fengið þrjá.  Svo er tólfta og síðasta spurningin. Ég svaraði henni í gær. Hún er um siðanefnd og siðferðileg viðmið og vekur athygli á því að Ríkisendurskoðun og umboðsmaður heyri ekki undir Alþingi. Ég fletti líka upp í greinargerðinni með frumvarpinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá mun nefndin [skv. 4. mgr. 25. gr. frumvarpsins] hafa samráð við umboðsmann Alþingis og Ríkisendurskoðun en þau embætti hafa öðrum þræði það hlutverk að stuðla að vandaðri stjórnsýslu sem getur tengst mjög siðareglum og beitingu þeirra.“ Af því má vera ljóst að samráðið á að vera til að fá aðstoð við að setja siðareglurnar en ekki til að vera með einhver yfirráð yfir þessum stofnunum. Virðulegur forseti. Ég er að renna út á tíma, það er ekki mér líkt í ræðustól. Ég ætlaði að víkja aðeins að spurningu Unnar Brár Konráðsdóttur. Hún var að tala um að ráðherrar sætu ekki á þingi. Það var ekki rætt í allsherjarnefnd. Ég er 1. flutningsmaður að frumvarpi þar sem hægt er að koma þessu í gegn án þess að breyta stjórnarskránni en til þess að hægt sé að skylda menn til þess arna þarf að breyta stjórnarskránni. Það gerist náttúrlega ekki eins og skot. Siv Friðleifsdóttir hefur flutt á þinginu frumvarp þess efnis. Ég styð það, en það var ekki rætt í þessu máli. Þá langar mig til að koma að athugasemdum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um kostnaðarauka vegna fjölda aðstoðarmanna. Mér finnst sjálfsagt að allsherjarnefnd fái upplýsingar milli 2. og 3. umr. um fjölda aðstoðarmanna í dag og verður þá lítill vandi að reikna út hver gæti orðið kostnaðarauki við fjölgun aðstoðarmanna ef þeir fara upp í fullan fjölda. Hitt ber hins vegar að athuga í þessu sambandi að ráðherrar og ráðuneyti eru bundin af fjárlögum. Vilji þeir fjölga aðstoðarmönnum verða þeir auðvitað að gera það innan þess fjárlagaramma sem þeim er úthlutað á Alþingi. Síðan ætlaði ég, virðulegur forseti, að fjalla aðeins um ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar en mér gefst ekki mikill tími til þess. Meginefnið í því sem ég ætlaði að segja um þá ræðu sem var mjög góð - hv. þingmaður fór yfir kaflann úr skýrslum rannsóknarnefndar og þingmannanefndar um ráðherraræði og allt það. Síðan sagði þingmaðurinn: „Skyldi maður geta mátað þessar niðurstöður rannsóknarskýrslunnar við þetta frumvarp?“ Og þingmaðurinn sagði alltaf: Að mínu mati er það hægt. Já, ég svara því já. Það er bara nokkuð einfalt, virðulegir þingmenn, að ég er ósammála Atla Gíslasyni í þeim efnum. Ég er til dæmis sammála því að þetta frumvarp hér sé mjög faglega unnið. Ég mótmæli því sem hv. þm. Atli Gíslason sagði í gær, að hann teldi að skipun starfshópsins um endurskoðun Stjórnarráðsins hefði verið aðför að þingmannanefndinni. Ég mótmæli því. Ég er innilega ósammála því. Ég held að einmitt af því að farið var í þetta frá tveimur hliðum, annars vegar embættismanna og fræðimanna í starfshópnum og hins vegar stjórnmálamanna í þingmannanefndinni, hafi safnast þarna saman mikill og stór hópur. Ég held að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafi lýst því hér í gær þannig að hún hafi verið „yfirheyrð“ af þessari nefnd. Ég geri ráð fyrir að þessi starfshópur hafi farið út um víðan völl og aflað sér upplýsinga þannig að ég er ósammála Atla Gíslasyni að því leyti að þessar tillögur séu illa og ekki faglega unnar, enda sagði Atli Gíslason að það væri margt gott í þessu frumvarpi. Við Atli Gíslason erum hins vegar ósammála um 2. gr. Okkur greinir á um hana og það verður bara svo að vera. Ég skora á þingmenn þar sem þetta hefur nú verið rætt, það hafa komið fram breytingartillögur um hvernig sætta megi tvö sjónarmið í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna. Við sitjum saman í allsherjarnefnd og hún tilheyrir meiri hlutanum eins og fólk veit. Mér finnst athyglisvert hvernig hún fór yfir ræðu sína og svaraði hér spurningum. Ég hrósa henni fyrir að koma og svara stjórnarandstöðunni að nokkru leyti. Mig langar að minnast á það atriði sem hún sagði um ráðherrana því að hér er verið að forsætisráðherravæða Stjórnarráðið. Hún kom inn á það í máli sínu að hægt yrði að skipa tvo jafnsetta ráðherra í sama ráðuneyti. Er ekki ríkisstjórnin komin út í skurð með sameiningu sinni síðan hún tók við? Við sitjum uppi með mjög stórt velferðarráðuneyti sem dæmi. Þarna er ríkisstjórnin að finna leið til að koma fleirum að stjórn þess ráðuneytis og þá væri hægt að skipta því þar á milli. Er þetta ekki afturhvarf til fortíðar? Mig langar líka til að spyrja hana: 

Virðulegi forseti. Nei, ég held að ríkisstjórnin sé hvorki komin út í skurð við sameiningu ráðuneyta né annað. Ég tel að það hafi verið mjög ýjað að því í þessum umræðum að sameining á velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti hafi ekki skilað því sem hún hafi átt að skila. Ég legg til að við biðjum um skýrslu um það, fáum samanburð og athugum hvernig það mál liggur til að fólk sé ekki með sleggjudóma um það. Ég tel að hægt sé að ná mikilli hagræðingu með því að sameina ráðuneyti. Tillagan um tvo jafnsetta ráðherra í sama ráðuneyti er heimildarákvæði þannig að hægt sé að nota það. Ég tók dæmi um atvinnuvegaráðuneyti ef það yrði til. Varðandi siðareglurnar er ég ekkert á móti þeim, ég er alveg hlynnt því og miklu meira en svo að siðareglur verði bundnar í lög.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra aftur við punktinn um þessa tvo jafnsettu ráðherra við sama ráðuneyti, jafnvel þrjá jafnsetta ráðherra. Þingmaðurinn tekur sem dæmi atvinnuvegaráðuneyti og að innan þess ráðuneytis sé hægt að hafa þá tvo jafnsetta ráðherra. Erum við þá bara ekki komin með sama fyrirkomulag og við erum með nú? Við erum með iðnaðarráðherra og við erum með sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hvers vegna er barist fyrir því nótt eftir nótt að koma þessu frumvarpi í gegnum þingið þegar fyrir liggur að það eigi svo að setja þessa tvo ráðherra undir sama hátt í sama húsnæði og að þeir verði jafnsettir? Mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa nægilega skýra stefnu í því hvernig hún ætlar að meðhöndla hina andlitslausu ráðherra og hin nafnlausu ráðuneyti vegna þess að það er bara, eins og við vitum, kveðið á um einn ráðherra í frumvarpi þessu, forsætisráðherrann. Þetta verður að skýra 

Virðulegi forseti. Væru tveir ráðherrar jafnsettir yrði náttúrlega hagræði af því í hinni svokölluðu stoðþjónustu sem er á öllum skrifstofum og öllum ráðuneytum. Hún yrði sameinuð, ef það svar nægir. Ég hef alla mína tíð unnið á skrifstofum og í fyrirtækjum og skil vel hvað ég er að segja, en kannski skilja það ekki allir. Þótt tveir yfirmenn sameinist um einn sérfræðing sem vinnur að þeim málum sem heyra undir einn ráðherra er það stoðþjónustan sem má ná hagræði í. Það er ómögulegt fyrir einhvern sérfræðing að tilheyra tveim herrum enda er alveg skýrt hvaða málefni sérfræðingurinn sinnir. Þannig getur verið hagræði í því að hafa 

Virðulegi forseti. Ég nefndi í ræðu í dag að í vor hefði verið gerð tilraun til að breyta ráðuneytunum. Þá voru ráðuneyti sameinuð, þ.e. það varð til velferðarráðuneyti og svo innanríkisráðuneyti. Það var hins vegar ekki meirihlutastuðningur við að búa til atvinnuvegaráðuneyti eða auðlindaráðuneyti eða hvað það átti að kallast. Það varð úr að sameina tvö ráðuneyti en ekki ganga alla leið. Ég þakka vel að merkja hv. þingmanni fyrir málefnalega og góða ræðu og held að þingmenn ættu að þakka þingmanninum fyrir hana. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann: Ef það fyrirkomulag sem er reiknað með að taki gildi samkvæmt þessu frumvarpi hefði verið komið í gagnið í vor, hefði þá þessi staða komið upp í þinginu, þ.e. hefði þingið 

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að ef frumvarpið, eins og það liggur fyrir, hefði verið orðið að lögum hefði málið ekki þurft að koma til þingsins. Mér þykir ekkert athugavert við það. Ég held að það sé hentugt og skilvirkt að forsætisráðherra hafi það vald. Ég veit að hv. þingmaður er á annarri skoðun. Samkvæmt þeirri málamiðlunartillögu sem hér hefur hins vegar verið lögð fram, og ég skora á þingmenn að afgreiða, kæmi þetta til þingsins og þingmenn gætu fellt það. En málið var ekki fellt, ég vil taka það fram, það var aldrei borin fram nein tillaga um atvinnuvegaráðuneyti. Hv. þingmaður veit það væntanlega jafn vel og ég þótt hann vildi kannski gjarnan að hann hefði getað fellt það.

Virðulegi forseti. Það er hverju orði sannara, ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til að fella það. Það var hins vegar ekki þingmeirihluti fyrir málinu og þess vegna náði það ekki í gegn.  Mig langar að velta upp annarri spurningu. Hv. þingmaður staðfesti að málið hefði ekki þurft að koma hingað inn. Í 1. gr. stjórnarskrárinnar stendur: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Þarf stjórnin ekki að sækja umboð sitt til Alþingis? Og þá líka í framhaldinu: Getur verið að þetta frumvarp hafi verið skoðað í því samhengi að þessi heimild fari á skjön við stjórnarskrána, þ.e. að framkvæmdarvaldið geti breytt hlutunum með þessum hætti án þess að Alþingi eigi kost á að fjalla um málið? 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það var gert. Það var ekki skoðað sérstaklega í nefndinni, enda geri ég ekki ráð fyrir að það stangist á við stjórnarskrá að hafa þessa tillögu eins og hún er í dag. Það er áréttað með breytingartillögum meiri hlutans að ráðherrar sitji í skjóli Alþingis, ég man það ekki alveg orðrétt en það er meiningin í 2. gr. Það er alveg ljóst að ef meiri hluti Alþingis lítur svo á að forsætisráðherra geri eitthvað í ráðuneytunum sem hann á ekki að gera hlýtur meiri hlutinn að lýsa vantrausti á forsætisráðherrann, það er ekkert flóknara en svo. Það er aldrei hægt að taka meirihlutavaldið af Alþingi. Alþingi ræður, það er svoleiðis. 
            

Frú forseti. Í dag ræður Alþingi hvernig þessum málum er háttað, en þetta frumvarp felur einmitt í sér að hæstv. forsætisráðherra ráði því hvernig þessum málum verður háttað. Það var gott að heyra hv. þingmann segja hér að ef Alþingi og forsætisráðherra eru ósammála eigi forsætisráðherra að ráða.

Ég sagði það ekki.

Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem snýr að skýrslu þingmannanefndar og ræðu Atla Gíslasonar sem hann flutti hér í gær. Hv. þingmaður sagðist vera ósammála Atla Gíslasyni sem fór inn á það að þetta væri þvert gegn skýrslu þingmannanefndar vegna þess að verið væri að flytja vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Það kom fram í umræðunum hér fyrr í vikunni að staðið hefði til að einhverjir fulltrúar úr þingmannanefndinni kæmu fyrir allsherjarnefnd og þá langar mig að spyrja: Getur verið að forustan í hv. allsherjarnefnd hafi ekki viljað fá Atla Gíslason á fund nefndarinnar vegna þess að hann væri ósammála 

Virðulegi forseti. Ég sá skeyti frá hv. þm. Atla Gíslasyni og Unni Brá Konráðsdóttur um að þau hefðu verið boðuð með of skömmum fyrirvara og gætu ekki sinnt erindi allsherjarnefndar. Ég þykist viss um að það hafi ekki verið út af því að forusta allsherjarnefndar vildi ekki heyra álit þeirra. Ég staðhæfi það. 
             Ég sagði ekki að ef Alþingi og forsætisráðherra greindi á ætti forsætisráðherra að ráða. Ég sagði að ef forsætisráðherra og Alþingi greinir á lýsi Alþingi yfir vantrausti á forsætisráðherra vegna þess að það er alltaf Alþingi sem ræður. Ríkisstjórn og ráðherrar sitja í skjóli Alþingis. Þess vegna er það nú svo, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp felur það samt í sér að það er verið að færa þetta vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra. Hv. þm. Atli Gíslason benti á það hér í gær og fleiri þingmenn sem áttu sæti í þessari þingmannanefnd hafa bent á það í ræðum sínum. Ég minni meðal annarra á hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Það er ekki hægt að fjalla um málið með þessum hætti. Mig langar að spyrja aftur hvort það standi til að ræða eitthvað við eða hvort þingmaðurinn sjái ekki ástæðu til þess að ræða við þingmannanefndina í ljósi þess sem er búið að upplýsa hér að meginþáttum í þessu frumvarpi ber ekki saman við skýrslu þingmannanefndarinnar þrátt fyrir að vitnað sé til þess í frumvarpinu að það sé unnið í samræmi við skýrslu þingmannanefndarinnar. Það er alveg ljóst að það 

Virðulegi forseti. Ég get alveg á sama hátt sagt við hv. þm. Ásmund Einar Daðason að það sé ekki hægt að tala með þessum hætti. Við erum að reyna að skiptast á skoðunum, við erum á öndverðri skoðun. Það er alveg klárt að samkvæmt þessari frumvarpsgrein er skýrari munur á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds en -  Ég segi enn og aftur að til að reyna að brúa það bil sem er á milli okkar í þessum skilningi hefur verið lögð fram miðlunartillaga og ég spyr hv. þingmenn hvort þeir séu ekki tilbúnir að líta á hana 

Hæstv. forseti. Eins og aðrir þakka ég hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir málefnalega ræðu. Í henni komu fram svör við ýmsum spurningum og athugasemdum sem ég kom á framfæri fyrr í umræðunni. Auðvitað stendur eitthvað eftir og ég virði það að ákveðnir þættir eru þess eðlis að það þarf trúlega að ræða það nánar og fara yfir í nefndarstarfi til að komast til botns í því hvaða merkingu einstök frumvarpsákvæði og breytingartillögur hafa og hvaða afleiðingar þær muni hafa. Auðvitað stendur eftir ágreiningur um vissa þætti sem kann að vera hægt að leiða í jörð með einhverjum hætti, hugsanlega þó ekki, við vitum það ekki á þessari stundu. Þar á meðal er það stóra mál sem varðar það hver og hvernig á að taka ákvörðun um hvaða ráðuneyti eru starfandi í landinu. Það er líka atriði í þessu sambandi, hæstv. forseti, 

Virðulegi forseti. Það er rétt að áfram er ágreiningur um 2. gr. Ég vísa aftur til þeirrar breytingartillögu sem hér liggur fyrir sem er málamiðlun til að reyna að sætta ólík sjónarmið í þessu máli. Síðan talaði þingmaðurinn um möguleika forsætisráðherra til þess að skipta sér af öðrum ráðherrum. Ég átta mig ekki alveg á því. Það breytist ekkert í því að hver ráðherra ber sjálfur ábyrgð á sínu ráðuneyti þannig að ég sé ekki hvaða áhrif forsætisráðherrann getur haft til að skipta sér eitthvað meira af samkvæmt þessu frumvarpi en öðru, hann á að 

Hæstv. forseti. Það er rétt, ráðherrum ber að fara eftir ákvörðunum Alþingis, en veldur hver á heldur eins og dæmin sanna. Forsætisráðherra fær auknar heimildir samkvæmt þessu frumvarpi miðað við það sem nú er, t.d. getur breytingin um að hægt sé að skipta einu ráðuneyti milli fleiri en eins ráðherra falið í sér mikil völd fyrir forsætisráðherra, t.d. þegar tveir ráðherrar eru settir í sama ráðuneyti, annar fær alla veigameiri þættina og hinn einhverja veigaminni. Annar fær umdeildu málin, hinn þau óumdeildu. Það getur skipt verulegu máli hvernig forsætisráðherra skipar mönnum til verka að þessu leyti. Eins vildi ég benda á, og vísa þá til ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur þegar hún vísar til núgildandi laga um það hvernig forsætisráðherra sker úr í sambandi við það hvert málaflokkar eiga að fara, að 

Virðulegi forseti. Svo ég komi fyrst að þessu síðasta er eðlilegt að það sé ekki í frumvarpinu vegna þess að það eru engin ráðuneyti nefnd þar. Hins vegar held ég að það væri ekki vandi að kippa því í liðinn og jafnvel má vera að þetta sé „lapsus“. Ég treysti mér ekki til að segja það hér og nú en vil gjarnan ræða það og fá álit sérfræðinga á því þegar málið kemur aftur til nefndar. Síðan er náttúrlega alveg ljóst að þótt sagt sé í lögum eins og þessum eitthvað um forsætisráðherra þetta og forsætisráðherra hitt vinnur forsætisráðherra ekki einn. Forsætisráðherra vinnur með ríkisstjórn. Ríkisstjórnin kemur sér saman um hluti. Annað gengur ekki. Og svo er þessi eilífi metingur um hver fær þetta og hver fær hitt sem ég kallaði í mínu fyrra lífi bara strákameting.

Virðulegi forseti. Í Biblíunni segir að menn eigi að vera saklausir en þar segir líka að menn eigi að vera slægir. Allt er þetta líklega lífsins gangur eins og komið hefur verið inn á hér fyrr í kvöld. Það frumvarp sem liggur fyrir til umræðu elur á slægð og óhreinlyndi, á klíkuskap og valdbeitingu, öndvert við það sem við ætlumst til í fjölskylduvænu samfélagi eins og við viljum væntanlega að sé á Íslandi. Einhvern tímann var sá draumur ugglaust úti í Brussel en hann er búinn að vera. Þannig er þetta eins og þetta blasir við í einföldum raunveruleika. Mannskepnan - og það er tilviljun að um leið og ég segi þetta lít ég á hv. þm. Kristján Þór Júlíusson - er líklega flóknasta skepna jarðarinnar.  Hér er verið að nauðga í gegn frumvarpi sem er ekki sátt um og skiptir miklu máli fyrir almennt líf og almennan andardrátt íslensku þjóðarinnar, almenna leikgleði, vonir og væntingar. Það hlýtur að vera viðmiðun okkar að við viljum hafa sólstafi til hafs og fjalla en ekki skuggabaldra. Það er nú svo og er ekki illa meint, virðulegi forseti, að ferill hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur er talsvert stráður offorsi í athöfnum og skoðunum og það eigum við að þola, ekki síst í veiðimannasamfélagi, oft með yfirgangi og án tillitssemi en oftast með leiðindum og það er verst því að það er skelfilegt að lifa lífi sem er hundleiðinlegt. Þegar ríkisstjórn Íslands gengur fram fyrir skjöldu, til að mynda með frumvarpi eins og hér er verið að slugsa með, veldur það depurð og þreytu í fólki. Við eigum ekki að standa fyrir slíku, við eigum að standa fyrir hinu, bjartsýni, von, væntumþykju, áræði, dugnaði og þori.  Það er ótrúlegt hvernig hæstv. forsætisráðherra hefur leitt margt fólk með sér eins og í blindri trú í þröngan hóp innan Alþingis í þessar ógöngur sem málaflækjan hefur sýnt, virðulegi forseti. Ég hef sagt það oftar en einu sinni á undanförnum árum að hv. þm. Atli Gíslason er að mínu mati einn af bestu lögmönnum Íslands og ég held að það komi æ betur í ljós að svo er. Ræða hans í þessari umræðu í fyrrinótt var mjög mögnuð, skilvirk og skynsamleg. Hann dró fram kjarna málsins sem er sá að það er vaðið hér áfram í villu og svíma með mál sem er dúndrandi ósætti um, eitt af þessum málum í okkar samfélagi sem verður að vera sátt um. Það er skylda stjórnarsinna að tryggja að það sé sátt um það. Ef þarf að taka meiri tíma í þær umræður verður að taka þann tíma, ekki að sparka með klaufum og hornum í allar áttir og segja: Komið þið bara, við ráðum. Það er bara ekki þannig. Það er ekki hugsað, ekki einu sinni til einnar nætur. Hv. þm. Atli Gíslason benti á það í ræðu sinni að hæstv. forsætisráðherra efndi til deilna og setti störf Alþingis í uppnám á lokadögum þessa þings, með leyfi forseta, „sambærilegt við það sem gerðist í vor og hefur gerst áður, og það án fulls stuðnings ráðherra í ríkisstjórninni og jafnvel í stjórnarliðinu og vegna málefnis sem er fjarri því að vera forgangsmál í þeim vanda sem þjóðin glímir við, málefnis sem var fyrirséð að mundi valda miklum deilum og væri mjög umdeilt. Miklu veldur sá er upphafinu veldur,“ sagði hv. þingmaður. Hann vitnaði í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Mikið ráðherraræði eykur líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum sem efla vald viðkomandi stjórnmálamanns. Þetta helst gjarnan í hendur við þrönga sýn á lýðræðið sem felst í því að stjórnmálamenn beri verk sín reglulega undir dóm kjósenda og þess á milli eigi þeir að hafa frjálsar hendur um það hvernig þeir fara með völd sín, svo lengi sem þeir halda sig innan ramma laganna. Þetta er afar þröng sýn á lýðræðislegt lögmæti …“ Hann vék einnig að því að í meginniðurstöðum þingmannanefndarinnar um Alþingi hefur verið lögð áhersla á að auka þyrfti sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Leggja bæri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Virðulegi forseti. Málsmeðferð þessa máls er gjörsamlega öndvert við það sem var markmið í þessum orðum. Hann vitnaði enn í skýrslu þingmannanefndarinnar: „Alþingi á ekki [að] vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis.“ Og: „Alþingismönnum ber að sýna hugrekki, heiðarleika og festu í störfum sínum. Brýnt er að Alþingi og alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum.“ Að öllu jöfnu ef hlutir ganga þokkalega eðlilega fyrir sig er orðfærið í takt við það en þegar allt fer úr böndunum, allt leikur lausum hala og segja má að fjandinn sé laus verður líka orðfærið í takt við það. Það er ekki hægt að tala eitthvert teprumál þegar alvara málsins er sívaxandi og til þess nú að reyna að skilja hæstv. ríkisstjórn verður maður kannski að fara svolítið út fyrir hinn hefðbundna ramma og inn á vettvang dýra merkurinnar því að allt er þetta einn búskapur á þessari jörð þó að maðurinn státi af því að vera eina skepnan sem hefur hugsun. Það eru reyndar ekki allir á sama máli um það að ekki hafi aðrar skepnur hugsun.  Það er fljótlegt ef maður bara tekur sviðið þegar maður reynir að skilja þá flækju sem hæstv. ríkisstjórn er komin í í nánast einu og öllu. Hún gerir ekkert nema eyða tímanum í eitthvað sem skiptir ekki máli og er ekki áríðandi. Maður neyðist til að taka þátt í þessari umræðu af því að maður vill vera jákvæður og skilningsríkur við þetta ágæta fólk. Ein fuglategund á Íslandi sem heitir á latínu catharacta skua,  Þessi ríkisstjórn kallar sig norræna velferðarstjórn en við höfum ekki séð þess stað að hún hafi skilað árangri í þeim efnum. Þau gylliboð sem koma á borð í upphafi hafa fokið út í veður og vind eða eins og Eyfirðingar mundu segja, norður og niður.  Við þekkjum öll háhyrningana við Ísland sem sumir telja að séu gæludýr en eru einhverjar grimmustu skepnur hafdjúpanna. Ég man að ég sá einu sinni mynd þar sem háhyrningar voru að leika sér að selum, saklausum bláeygum selum, tæta þá og teygja lopann áður en þeir drápu þá endanlega og átu þá. Þá sagði saklaus maður: Af hverju eru þeir að búa til svona leiknar myndir? Lífið er enginn leikur í þessum efnum og hæstv. ríkisstjórn er að leika sér að eldinum með því að leika sér að fólkinu í okkar landi á þennan hátt, kasta því út og suður, hrekja það úr landi, hrekja það frá menntun, hrekja það frá heimilum sínum án þess að bregðast við eins og hægt er að gera, virðulegi forseti. Aldrei verða öll mál leyst en það vantar hryggbitann í það sem þarf að gera, aðgerðir á vegum hæstv. ríkisstjórnar. Á norrænum slóðum eru sauðnaut. Sú tegund væri líklega útdauð ef hana hefði ekki dagað uppi á Grænlandi. Hún minnir á hina útdauðu mammúta og loðnashyrninga og sem betur fer, virðulegi forseti, sjáum við fyrir endann á lífi þessarar ríkisstjórnar. En hvert spor, hver stund, hver dagur, hver vika og hver mánuður er dýrkeypt í baráttunni við það að lifa áfram, hvort sem það eru einstaklingar eða hæstv. ráðherrar á stóli sem hafa ekki einu sinni vinnufrið fyrir félögum sínum. Það er ein skepna sem um margt minnir á hæstv. ríkisstjórn. Hún er svipmikil, hún er áberandi, hún ber fræðiheitið rhinocerotidae og er nashyrningur. Hún minnir um margt á hæstv. ríkisstjórn vegna þess að hún er þekkt fyrir það að espast, og þannig er það að þegar illa gengur espast allt sem lifir. Það reynir af öllum mætti og það er hæstv. íslenska ríkisstjórnin að gera í dag, hún reynir af öllum mætti en getur ekki. Nashyrningurinn traðkar svörðinn allt um kring áður en hann ræðst til atlögu með hornið sitt. Það getur verið mikill slagur og mikill bardagi og það er sá bardagi sem íslenska þjóðin stendur í í dag við hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Væri nær að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra reyndi að grípa í taumana af festu því að þarna er um að ræða líkingar við skepnur sem gætu þess vegna tilheyrt hans valdsviði, ég tala ekki um þegar Kínverjarnir verða fluttir inn. Það er ansi margt sem maður sér strax í hinu daglega lífi náttúrunnar sem veldur því að maður skilur svolítið betur ríkisstjórnina en því miður eykur það ekki samstöðu eða samúð með henni vegna þess að þetta er allt á skjön við leikreglur og vilja venjulegs fólks á Íslandi. Geitungar eru þekkt tegund á Íslandi og reyndar víða um heim. Stærsta geitungategund sögunnar er afríkugeitungurinn og þar verður drottningin allt að 5,5 sentimetra löng, broddurinn 6 millimetrar, tegundin heitir vespa mandarinia og þessi tegund minnir svolítið á hæstv. ríkisstjórn þar sem drottningin ræður einu og öllu og svo eru hundrað hjásetar sem fylgja drottningunni og vinna hin daglegu verk, hvort sem það eru skítverk eða önnur verk. Við þurfum að horfa með þessum augum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ansi yfirgripsmikla ræðu sem á margan hátt setti mjög nýjan vinkil á þetta mál svo ekki sé fastar að orði kveðið. Hv. þingmaður fór víða í ræðu sinni og nefndi skúma, háhyrninga, sauðnaut, nashyrninga, geitunga að nafni vespa mandarinia og notaði líkingamál á margan hátt. Áður en kom hann kom að þessu fór hann inn á ríkisstjórn í ógöngum og fleira í þeim dúr. Mig langaði að spyrja hann: Af þeim líkingum sem hann notaðist hvað mest við, hverjar telur hann að eigi best við?

Virðulegi forseti. Það er engin spurning, það er sauðnaut. Það er bundið stað og stund og hefur mestan áhuga á holtum og melum, ekki ökrum og túnum, ekki árangri heldur að þrauka eins og frændur þess forðum, mammútarnir.

Virðulegi forseti. Af þeim dýrategundum sem hv. þingmaður kom inn á hygg ég að reynt hafi verið að flytja eina þeirra hingað til lands á sínum tíma, snemma á 20. öldinni, 1910, sauðnautin. Hv. þingmaður beindi orðum sínum að einhverju leyti til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ég spyr hvort hann teldi, einkum við núverandi aðstæður þar sem við þurfum aukna gjaldeyrissköpun og atvinnuuppbyggingu, mikil sóknarfæri fólgin í því að skoða á nýjan leik sauðnautarækt á Íslandi. Hvaða landsvæði sæi hann þá fyrir sér sem heppilegust fyrir þessa framleiðslu og hvaða afurðir hann teldi hægt að vinna af sauðnautunum?

Virðulegi forseti. Það er engin spurning að menn eiga aftur að reyna innflutning og ræktun á sauðnautum. Gottuleiðangurinn á þriðja áratug síðustu aldar flutti hingað nokkra tugi dýra sem voru húsuð hér á Austurvelli fyrir utan Alþingishúsið og látin éta vitlaust fóður.

Já!

Þess vegna náðu þau engri meltingu og drápust. Þetta er nákvæmlega það sama og hæstv. ríkisstjórn er að gera. Hún er að troða vitlausu fóðri í íslenska þjóð. En margt mælir með því að við leggjum meiri áherslu á ákveðna ræktun til að mynda sauðnauta og þá er engin spurning að þar eru Vestfirðir fýsilegastir. Þar eru margir dalir þar sem hægt væri að gera slíka ræktunartilraun án þess að trufla nokkuð annað. Þetta hefur verið kannað nokkuð á undanförnum árum en þröskuldarnir í kerfinu eru skelfilegir og menn opna ekki dyrnar fyrir eitt eða neitt. Menn hafa einnig sótt um leyfi til að rækta hreindýr á Vestfjörðum.

Það má ekki.

Nei, og þá spyr maður: Af hverju ekki?

Það er bannað.

Af því bara.

Já.

Íslenskur hreindýrabóndi á Grænland, Stefán í Isortoq, fékk þá hugmynd að fá lánuð dýr úr stofninum á Austurlandi, hafa þau í nokkur ár og skila þeim svo aftur en þá stæði uppi nýr stofn á Austfjörðum sem mundi í engu væntanlega trufla lífríki Vestfjarða. Nei.

Bannað.

En þarna liggja einhver sóknarfæri og kjötið af sauðnautum er frábært til matargerðar, 

Frú forseti. Ég vil í upphafi minna á að um hádegisbil í dag hélt ég fyrri ræðu mína við þessa umræðu - eða fyrstu ræðu, það fer eftir því hvernig málinu vindur fram, að minnsta kosti ef maður fær ekki svör við þeim spurningum sem maður leggur fram til að skýra umræðuna. Ég óskaði eftir því við frú forseta að hæstv. forsætisráðherra, innanríkisráðherra, fjármálaráðherra og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kæmu í þingsal til að svara þeim fyrirspurnum sem ég lagði fram í dag, og þeir hafa væntanlega heyrt. Nú spyr ég hæstv. forseta hvort þessir aðilar séu viðstaddir umræðuna í húsinu, hvort þeir séu væntanlegir í þingsal og bið hæstv. forseta að gera þeim viðvart um að nærveru þeirra sé óskað.

Forseti getur upplýst að viðkomandi ráðherrar og þingmenn eru í húsinu og þeim verður gert viðvart um að viðveru þeirra sé óskað í þingsal. En þeir eru í húsinu og fylgjast með ræðu hv. þingmanns.

Takk, frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Eins og ég sagði fyrr í dag er mikilvægt að fá svör frá þessum aðilum við þeim spurningum sem bornar hafa verið fram í dag. Það hefur verið borið á okkur stjórnarandstæðinga að standa í málþófi og mörg ljót orð hafa fallið um málþóf og meintan skort á greind og annað sem ég ætla ekki að hafa eftir, sem hefur verið Alþingi til minnkunar. Við höfum beðið eftir því að stjórnarliðar komi hingað til samræðna og iðki þau samræðustjórnmál sem boðuð voru í aðdraganda síðustu kosninga en hafa því miður ekki gengið eftir. Ég ætla að rifja einu sinni enn upp, vegna þess að mér finnst það grundvallaratriði, að þegar menn hafa mælt fyrir frumvarpinu, og það stendur líka í greinargerð, hafa þeir sagt að það sé byggt á vinnu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Formaður þeirrar nefndar kom upp í gær, þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og hrakti mjög málefnalega að það sem stendur í greinargerðinni, þar sem vísað er til umræddrar þingmannanefndar, stenst ekki skoðun. Í raun og veru er þar gengið þvert gegn því sem þingmannanefndin ályktaði um og var samþykkt hér fyrir nokkrum mánuðum með 63 greiddum atkvæðum stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, þ.e. að hefja ætti Alþingi Íslendinga til vegs og virðingar og auka vald þess og vægi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hv. þm. Atli Gíslason og reyndar líka hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hafa farið mjög vel yfir vinnu þingmannanefndarinnar. Það er þess vegna rangt sem komið hefur fram í greinargerð með frumvarpinu, í málflutningi hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og annarra stjórnarliða, að þetta mál sé grundvallað á vönduðu starfi þingmannanefndarinnar. Það liggur fyrir og þar með er grundvöllur málsins fokinn út í veður og vind. Það er ánægjulegt að sjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra koma til umræðunnar. Hann hefur mjög oft verið viðstaddur þessa umræðu og hefur hlýtt á ræður en ég hefði haldið að rétt væri að hæstv. ráðherra biðji um orðið og geri grein fyrir áherslum sínum í þessu máli.  Ég minntist á það í dag að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði tekið algera U-beygju þegar kemur að málefnum Alþingis og þingræðisins. Þeir stóðu í stafni duglegir að halda miklar ræður, forustumenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, voru titlaðir ræðukóngar ár eftir ár, héldu lengstu ræðurnar og oft var mikið innihald í þeim, eðlilega, enda var þá ekki búið að takmarka ræðutímann í þinginu. Og oftar en ekki var verið að ræða um starfsaðferðir í þinginu, að þeir væru þingræðissinnar og að standa ætti vörð um Alþingi Íslendinga. Mikið var rætt um yfirgang framkvæmdarvaldsins á þeim tíma, hvernig framkvæmdarvaldið færi með Alþingi Íslendinga, að Alþingi Íslendinga væri eins konar stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið. Það er því óskiljanlegt, frú forseti, að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að minnsta kosti stærsti hluti hans, skuli nú standa að máli sem mun heimila formanni Samfylkingarinnar, hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, alræðisvald yfir því hvernig hún hagar skiptingu starfa innan Stjórnarráðs Íslands. Hingað til og í gegnum áratugina hafa menn unnið þessi mál í samvinnu allra þingflokka. Það var síðast árið 2007 sem formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ítrekaði það í ræðu að mál sem þessi ætti einmitt ekki að afgreiða í óeiningu heldur í sátt og í samvinnu. Það hefur engin tilraun verið gerð til þess af hálfu hæstv. ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Þvert á móti hafa stjórnarliðar sett undir sig hausinn. Þetta mál skal lamið í gegn á þessum septemberstubbi, á þessu þingi þar sem afgreiða átti samkomulagsmál sem ekki var hægt að ganga frá síðasta vor. Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefur gersamlega snúið við blaðinu þegar kemur að þingræðinu, að því að efla þingið, og hæstv. ríkisstjórn er svo huguð að ganga gegn bæði skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og því sem þar stendur og ályktun þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrsluna og var samhljóða afgreidd á Alþingi Íslendinga. Mér finnst það miður að upplifa þetta og ég ætla að spyrja hæstv. forsætisráðherra, af því að hún er komin í salinn, og neitaði að svara fyrirspurnum sem ég lagði fyrir hana í dag, hvort þetta sé verklag sem verið sé að innleiða, að breyta eigi lögum um Stjórnarráð Íslands í ágreiningi þegar áratugahefð hefur verið fyrir því að menn reyni að leysa þau mál í sátt og samvinnu á milli allra flokka. Getum við þá átt von á því, og ég beini þessari spurningu til hæstv. forsætisráðherra, að hún komi fram 1. október með breytingu á þingsköpum? Getur verið að þar muni meiri hlutinn, hinn naumi meiri hluti, koma í veg fyrir að þingmenn hafi greiðan aðgang að ráðherrum til fyrirspurna, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur neitað að svara fyrirspurnum í dag þó að hún hafi átt kost á því?  Það má kannski kalla það að sá sem hér stendur sé með gamaldagspólitík þegar hann ræðir um þetta og að þetta sé nýja pólitíkin en hún er ekki til eftirbreytni og samráðsleysið við stjórnarandstöðuna í þessu máli er hrópandi. Og talandi um nýja tíma, nýja Ísland, og að verið sé að vinna erfið verk þá skil ég ekki hvernig þetta mál kemur þar inn í. Þær nefndir og það starf sem hefur verið unnið frá hruni haustsins 2008 hefur einmitt mælt fyrir því að auka eigi veg, virðingu og vald þingsins en ekki minnka það eins og verið er að mæla fyrir um hér. Það var merkilegt að hlusta á fréttir sjónvarpsins í kvöld. Þar var haft eftir forsætisráðherra, í frétt um þetta mál, að það væri rangt, sem ég hefði haldið fram í hádeginu, að verið væri að veikja þau völd sem Alþingi hefði og auka heimildir framkvæmdarvaldsins. Þar fer forsætisráðherra þjóðarinnar með rangt mál, í kvöldfréttum ríkissjónvarpsins. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvernig hún geti rökstutt það að ekki sé verið að veikja valdheimildir þingsins með þessu frumvarpi gagnvart lögum um Stjórnarráðið þegar verið er að flytja það hlutverk frá þingmönnum að hlutast til um það með hvaða hætti Stjórnarráðið vinnur. Þannig geta þingmenn kallað eftir umsögnum úr samfélaginu frá hagsmunaaðilum og farið með ígrunduðum hætti yfir málið, en með því að flytja þetta frá Alþingi yfir í forsætisráðuneytið, yfir í einveldi hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur - hvernig getur hæstv. forsætisráðherra sagt við þjóðina að sá sem hér stendur hafi farið með rangt mál? Það sjá það allir sem vilja að verið er að veikja heimildir Alþingis, að verið er að veikja Alþingi sem stofnun, og hæstv. forsætisráðherra getur ekki látið hafa eftir sér slík ósannindi sem komu fram í máli hennar í kvöldfréttum sjónvarpsins. Hafa skal það sem sannara reynist. Ég óska eftir viðbrögðum frá forustu ríkisstjórnarinnar við ummælum formanns þingmannanefndarinnar í nótt um það að rökstuðningurinn á bak við frumvarpið, sem er starf þingmannanefndarinnar, sé brostinn. Eða eru allir að segja ósatt nema hæstv. forsætisráðherra? Við hljótum að kalla eftir því að hæstv. forsætisráðherra biðji um orðið og svari þeim fyrirspurnum sem margir þingmenn hafa beint til hæstv. ráðherra. Hæstv. innanríkisráðherra hefur ekki komið til umræðunnar eða setið undir henni. Hann hefur væntanlega fylgst með henni einhvers staðar annars staðar frá en við höfum kallað eftir því að hæstv. ráðherra komi hingað og geri grein fyrir sjónarmiðum sínum, að við tölum nú ekki um formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er foringi þess flokks sem hefur tekið U-beygju þegar kemur að málefnum Alþingis, að standa vörð um Alþingi Íslendinga og koma í veg fyrir að yfirgangur framkvæmdarvaldsins haldi áfram. Með frumvarpinu er nefnilega verið að auka á eitthvað sem við höfum kallað foringjaræði. Menn töldu fyrir hrun að foringjaræðið hefði verið allt of mikið og menn töldu líka eftir hrun að foringjaræðið hefði verið heldur mikið og vísað er til þess á mörgum stöðum. En nú á að bæta enn frekar í. Það á að auka völd hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur með þessu frumvarpi. Þannig eru fjölmargir stjórnarliðar, og ég vil segja allir stjórnarliðar, að ganga á bak orða sinna þegar þeir samþykktu það skjal sem var samþykkt héðan sem ályktun Alþingis, og var álit þingmannanefndarinnar sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Það er grátlegt að verða vitni að því að ein manneskja, hæstv. forsætisráðherra, skuli í krafti oddvitaræðisins geta sett þetta eina mál á dagskrá þegar 46 mál bíða afgreiðslu. Síðan kom í ljós í morgun, vegna þess að ekki hafði verið haldinn fundur frá því á mánudag með formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar, að gleymst hefði að taka inn einhver mál til viðbótar. Það er náttúrlega fáheyrt um margra áratuga skeið að á fimmtudegi komi í ljós að formenn þingflokka hafi ekki átt fund með forseta Alþingis til að ræða um það hvenær ljúka eigi þinginu. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Eitt málið sem nefnt var í þessu samhengi var staðgöngumæðrun sem ekki hefur komist á dagskrá og þarf ítarlega umræðu. Það væri áhugavert að heyra frá hæstv. ráðherrum hvaða hugmyndir þeir hafa um fjölgun á aðstoðarmönnum. Ég geri mér grein fyrir því að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands þurfa að hafa aðstoð í erfiðum verkefnum en hér er verið að tala um fjölgun á aðstoðarmönnum í allt að 23 og í fljótu bragði reiknast mér til að það gæti kostað um 150 millj. kr. ef þeir yrðu ráðnir. Reyndar er það svo að þessi ríkisstjórn er ekkert að byrja í ráðningarmálum í ráðuneytunum. Tugir einstaklinga hafa verið ráðnir inn í ráðuneytin án þess að auglýst hafi verið eftir starfsfólki þar, svo að viðlíka hefur varla sést um áraraðir. Þetta er hin opna stjórnsýsla sem ríkisstjórnin boðaði fyrir síðustu kosningar. Þannig er komið í veg fyrir að margir hæfir einstaklingar - höfum í huga að 12–13 þúsund Íslendingar eru án atvinnu - geti sótt um þau störf. Það hefði verið gott fyrir okkur, sem erum meðal annars að fara að ræða fjárlögin á þessu hausti, að heyra hvaða hugmyndir hæstv. ráðherrar hafa um ráðningar á þessum aðstoðarmönnum, en mér heyrist að ríkisstjórnin ætli sér að fara í heilmikinn niðurskurð á öðrum sviðum. Það er verið að segja fólki upp í heilbrigðisgeiranum og í menntastofnunum landsins og ég er viss um að margir af þeim sem þar hafa verið að missa vinnuna eða eru að missa vinnuna, margt lágtekjufólk, hefur margfalt lægri laun en þeir einstaklingar sem rætt er um í þessu frumvarpi. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra reyna að koma sér ansi léttilega undan því að svara fyrir hönd ríkisstjórnarflokkanna hvort hún sé stolt af framgöngu stjórnarliða í þessari umræðu. Ég ætla að endurtaka þá spurningu vegna þess að mér finnst það til háborinnar skammar fyrir Alþingi Íslendinga hvernig stjórnarliðar hafa komið fram. Í fyrsta lagi að uppnefna forseta lýðveldisins og kalla hann ræfil úr þessum ræðustól, einsdæmi í lýðveldissögunni. Að segja að formaður þingflokks framsóknarmanna sé með ákveðinn geðsjúkdóm, sem ég ætla ekki að nefna, er ein mesta lágkúra á seinni árum og mjög alvarlegt að hafa slík mál í flimtingum á Alþingi. Og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kemur hingað upp og segir að allur þingheimur, alla vega stjórnarandstaðan, sé illa gefinn. Þvílíkir palladómar yfir hv. þingmönnum. Síðast en ekki síst í morgun þegar hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, kallaði ákveðinn hóp þingmanna talíbana. Þetta er ekki til að auka veg og virðingu þingsins og þeir koma aftur upp, þingmenn stjórnarliðsins, jafnvel þessir sömu þingmenn, og saka okkur sem viljum standa vörð um þingræðið í landinu, völd Alþingis, heiður þess, um málþóf og þó erum við að koma hingað upp og spyrja aftur sömu og sömu spurninganna. En málið er að hæstv. forsætisráðherra neitar að svara spurningunum. Það er búið að setja einhver bönd á landgöngulið Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, það hefur alla vega ekki verið mjög áberandi í þessari umræðu. Það á bara að keyra þetta mál í gegn á hnefanum. Nú er það hnefinn sem gildir. Ég ætla að sagan muni dæma þá þingmenn sem ætla að standa fyrir því að veikja Alþingi Íslendinga á kostnað framkvæmdarvaldsins. Framkvæmdarvaldið er að auka valdheimildir sínar með umræddu frumvarpi. Það er ótrúlegt að forsætisráðherra þjóðarinnar skuli koma fram fyrir alþjóð og segja að með því sé ekki verið að veikja valdheimildir þingsins þegar það liggur fyrir í frumvarpinu. Ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að koma hingað upp og gera grein fyrir máli sínu. Öðruvísi mér áður brá, eins og ég hef sagt hér, að þingmenn Vinstri grænna skuli taka þátt í þessum leiðangri með Samfylkingunni. Það er orðið dapurlegt að sjá örlög þess flokks, hvernig hann hefur hringsnúið öllum sínum helstu stefnumálum frá kosningunum fyrir um tveimur árum. Það er alveg ótrúlegt að sjá hvað menn gera fyrir það að sitja í ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Það verður athyglisvert, ef frumvarpið verður samþykkt, að sjá hvað gerist ef einhver fer að mótmæla hæstv. forsætisráðherra á ríkisstjórnarfundum. Ég er viss um að hæstv. forsætisráðherra mun þá beita gamalkunnu tæki sínu og fara að hóta. Hún mun segja við einstaka ráðherra: Ef þú gerir þetta ekki mun ég taka þetta verkefni af þér. Hún mun hafa sjálfdæmi um það. Það þarf ekkert að leggja málið fyrir óbreytta þingmenn, enda er verið að auka völd framkvæmdarvaldsins. Það er verið að veikja áhrif og völd alþingismanna og það er undarlegt að sjá að alþingismenn sjálfir skulu standa í þessu, að alþingismenn sjálfir skuli beita sér fyrir því, með því að samþykkja frumvarpið, að gera starf alþingismannsins veigaminna en það er. Við þurfum að fá svör frá þeim hæstv. ráðherrum og hv. þingmanni sem ég hef ítrekað beðið um að komi til þessarar umræðu. Það er gagnlegt fyrir okkur, áður en við göngum til atkvæðagreiðslu um þessi mál, að menn svari í það minnsta þeim spurningum sem við leggjum fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, varaformanni Framsóknarflokksins, fyrir snjalla ræðu og með beittari ræðum í umræðunni um það mikilvæga mál sem stjórnarráðsmálið gengur út á. Það er kannski ekki nema von að fylgi Framsóknarflokksins sé að styrkjast þegar maður heyrir svona ræðu. En það er önnur saga, það má ekki styrkjast allt of mikið heldur. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að við sjáum að það er hægt að breyta ráðuneytum án tiltölulega mikillar fyrirhafnar. Það þarf að fara fyrir þingið en við höfum séð margoft á síðustu árum að það er hægt. Dæmi: Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, tryggingamálin flutt úr heilbrigðisráðuneytinu í félagsmálaráðuneytið o.s.frv. Þetta er hægt. Málaflokkar innan ráðuneyta eins og landbúnaðarháskólarnir sem voru færðir í menntamálaráðuneytið á sínum tíma, Umhverfisstofnun og ýmsar stofnanir settar undir umhverfisráðuneytið. Það er vel hægt að nýta þá skilvirkni sem er í núverandi kerfi. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Af hverju telur hann að ríkisstjórninni liggi svona mikið á þessu máli þannig að við erum í ræðuhöldum hér dag eftir dag þegar brýnni mál bíða? Það er engin dagsetning í þessu máli. Það er ekkert sem knýr á, eitthvað eitt sem segir: Þetta mál verður að klárast af því að. Af hverju heldur hv. þingmaður að ríkisstjórninni liggi á þessu máli og vilji knýja það í gegn með því offorsi sem hún gerir, því offorsi að við getum ekki talað og rætt önnur mikilvæg mál? Ég vil spyrja hv. þingmann í öðru lagi, því að það er rétt, ég tek undir það, að hv. þm. Atli Gíslason flutti hér merkilega ræðu sem var mikilvægt innlegg inn í umræðuna alla og sýnir að málflutningur ríkisstjórnarinnar, ekki síst hæstv. forsætisráðherra, er vægast sagt veikur og allar stoðir þessarar röksemdafærslu veikar af því að ekki er bara verið að vísa í rannsóknarnefnd Alþingis heldur líka þingmannanefndina sjálfa: Af hverju 

Frú forseti. Það er mjög einkennilegt af hvaða krafti þetta mál er drifið af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Ég held í raun að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir ætli að auka vald sitt þannig að hún geti haft í hótunum við einstaka ráðherra innan ríkisstjórnarinnar ef þeir haga sér ekki með þeim hætti sem hún vill. Við getum bent á að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur viðrað skoðanir sínar á ýmsum málum, hæstv. innanríkisráðherra hefur líka gert það. Vígstaðan verður með allt öðrum hætti. Ef við samþykkjum þetta frumvarp hefur hæstv. forsætisráðherra sjálfdæmi um hvernig hún hagar verkum innan Stjórnarráðsins. Ég held að þetta sé gert til að reyna að auka á agann væntanlega í ríkisstjórnarliðinu og þá á einstaka ráðherrum. Ég held að það leynist engum sem hefur fylgst með umræðunni í þessu máli. En ég vara við því að þá erum við enn frekar að auka þetta oddvitavald. Ég hélt að allir þingmenn vildu fara frá því, reyna að efla Alþingi Íslendinga, auka áhrif almennra alþingismanna, koma í veg fyrir að ráðherrar geti valsað út og suður í þeirri trú að stjórnarliðið muni, eins og margt bendir til í þessu máli, vera stimpilpúði fyrir ríkisstjórnina. Þess vegna, og það er þá svar við seinni spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín, er þögn stjórnarliða í þessu máli alveg hrópandi. Hún æpir á mann. Hvernig stendur á því, í ljósi þeirra þungu orða sem hér hafa fallið, ekki ljótra orða eins og ég hef heyrt stjórnarliða láta falla, við erum með mjög alvarlegar hugleiðingar í þessu máli og ég ætla að varpa þeirri spurningu til hv. þingmanns: Hvernig stendur á því að stjórnarliðar koma svona fátæklegir til umræðunnar og raun ber vitni? Það er í raun hending ef maður sér stjórnarliða í ræðustól þingsins flytja almenna ræðu um þetta mál.

Frú forseti. Já, það er hending en við skulum þó virða þá þingmenn stjórnarflokkanna sem hafa talað, þá tvo held ég að þeir séu, þ.e. hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir og Valgerður Bjarnadóttir, sem hafa tjáð sig efnislega um málið. Aðrir hafa ekki gert það öðruvísi en að koma hingað upp með einhvern skæting og tala um hvernig stjórnarandstaðan hagi sér. Efnisleg umræða, hvað þá svör - ég er að reyna að telja þær spurningar, ég gat um það áðan, sem hefur verið beint til ráðherra og annarra þingmanna stjórnarliðsins, hátt í 200, og það hefur ekki fengist svar við neinni spurningu. Mér finnst það miður. Ég vil því beina spurningum mínum til hv. þingmanns áfram. Ég held að við séum sammála um að forsætisráðherra geti gert allar þessar breytingar, bara að hún fari með þær fyrir þingið og hvað er að óttast við að fara með þær fyrir þingið? Þess vegna segjum við að þetta mál fari þvert gegn því sem rannsóknarnefnd þingsins og fleiri hafa bent á, um að efla þingið en ekki veikja það. Ég vil líka kasta fram einni spurningu í lokin: Af hverju telur hv. þingmaður að forseti Alþingi, sem er forseti okkar 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, það er ekki eins og að verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins hafi aldrei verið breytt, þvert á móti. Slíkar breytingar hafa verið tíðar á undangengnum árum en ég hef ekki orðið var við það í þinginu að eitthvert meiri háttar málþóf hafi átt sér stað um þær. Þvert á móti hafa þær hugmyndir farið til nefndar og tekið breytingum í störfum nefndarinnar og þá yfirleitt til bóta vegna þess að þar er farið yfir málið með yfirveguðum hætti og fulltrúar allra þingflokka koma að því starfi. Hér er verið að breyta áratugalangri hefð, verið að keyra í gegn mál, sem ætti að vera samkomulagsmál, í algeru samráðsleysi og það er líka nýlunda. Ég held reyndar að fundur formanna þingflokka hafi verið fyrst í kvöld síðan á mánudag, þar líða fjórir dagar. Það er fáheyrt og í raun og veru einsdæmi á lokadögum þingsins að svona sé staðið að samkomulagi á milli þingflokka. Þetta eru algerlega ný vinnubrögð sem mér finnst ekki vera til eftirbreytni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á, að verið væri að saka menn um málþóf í umræðunni, þá vil ég taka það sérstaklega fram að það hefur aldrei verið sagt frá mínum munni. Ég var í stjórnarandstöðu frá 1999 til 2009  Varðandi meðhöndlun á skýrslu þingmannanefndar um skýrslu rannsóknarnefndarinnar um ástæður hrunsins tel ég að Alþingi hefði sjálft átt að taka frumkvæðið og semja frumvarp um breytta stjórnarhætti sem tækju bæði til löggjafarsamkomunnar og samskiptanna milli löggjafarsamkundunnar Alþingis og framkvæmdarvaldsins. Alþingi hefði sjálft átt að taka frumkvæðið þannig að frumvarpið sem við ræðum hér væri frumvarp sem Alþingi hefði sjálft samið. Þeirrar skoðunar var ég og þess vegna var ég ekki sammála því þegar frumvarpið kom fram í ríkisstjórn, og vinnan að baki þeirrar skýrslu sem hér hefur verið nefnd var notuð til að semja þetta frumvarp, 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra Jón Bjarnason er samkvæmur sjálfum sér í málinu. Það hefur trúlega ekki alltaf verið auðvelt að standa í hans sporum eða sitja í hans sæti í Stjórnarráðinu á ríkisstjórnarfundum þar sem þessi mál hefur borið á góma. Hæstv. ráðherra á heiður skilinn fyrir það að hafa staðið með sannfæringu sinni í málinu því það hefur ekki verið til vinsælda fallið við ráðherraborðið í Stjórnarráðinu, eins og ég sagði áðan. Það undrar mig að svo margir hv. þingmenn Vinstri grænna virðast hafa snúið við stefnu sinni í málinu og ætla núna að styðja það að færa valdheimildir frá Alþingi Íslendinga til framkvæmdarvaldsins, þvert á það sem þessi flokkur talaði fyrir á árunum 1999 til ársins 2009 þegar hann settist í ríkisstjórn. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér í því að hér sé augljóslega verið að færa völd frá Alþingi Íslendinga til hæstv. forsætisráðherra. Ég hef reynt að fá hæstv. forsætisráðherra hingað upp til að draga þau orð sín til baka sem hún viðhafði í kvöldfréttum sjónvarpsins og sagði það rangt sem ég hafði haldið fram að verið væri að veikja valdheimildir Alþingis með frumvarpinu. Ég held að það blasi við öllum öðrum en hæstv. forsætisráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála mér um að verið sé að veikja Alþingi hvað varðar skipan Stjórnarráðsins með frumvarpinu og ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort hann telji að fleiri innan þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ætli í rauninni að fylgja sannfæringu sinni í málinu.

Frú forseti. Bara til að það sé alveg ljóst þá er ég sjálfum mér samkvæmur varðandi sjálfstæði og stöðu þingsins. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að styrkja eigi stöðu þingsins og var það í stjórnarandstöðu og er sömu skoðunar þó ég sé í ríkisstjórn. Það liggur í augum uppi að með frumvarpinu er vissulega verið að færa ákvörðunarvald sem áður var í höndum Alþingis til ríkisstjórnar því nú mundi ekki þurfa að flytja lagafrumvarp um tiltekna þætti sem áður þurfti að fara í gegnum þingið. Rök hafa verið færð fyrir því að þetta sé bara til að skýra verkaskiptinguna og hún eigi að vera sem skýrust. Það geta svo sem verið rök fyrir því. En að mínu mati á svona frumvarp að vinnast frá Alþingi og til framkvæmdarvaldsins en ekki frá framkvæmdarvaldinu til Alþingis, þó svo að Alþingi hafi að sjálfsögðu lokaorðið hvað þetta frumvarp varðar. Ég tel fulla ástæðu 

Frú forseti. Við hæstv. ráðherra erum alveg sammála um þetta. En mig langar aðeins að bæta við þetta. Hv. þingmenn hafa rætt um ný vinnubrögð og m.a. var það rætt undir liðnum um fundarstjórn forseta í morgun að menn ættu að gera svo vel og taka sig út af mælendaskrá og láta þetta mál ganga til atkvæðagreiðslu í þinginu. Eru það nútímaleg vinnubrögð að við klárum umræðu í þinginu án þess að geta kastað fram spurningum og fengið svör? Eins og ég sagði áðan, frú forseti, þá er okkur neitað um svör í umræðunni. Ef það er þessi nýja frjálslynda pólitík sem á að taka við öllu hér þá er ég ekki viss um að störfin á Alþingi Íslendinga á komandi árum verði eins vönduð og ella væri, með ítarlegri umræðu þar sem menn varpa fram gagnrýnum spurningum og fá svör við þeim og þegar þau svör hafa komið fram er hægt að ganga til afgreiðslu um viðkomandi mál. En eins og ég hef sagt áður um aðdraganda þessa máls þá hefur 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir snarpa og réttmæta ræðu og skothelda gagnrýni. Það er nú svo að þetta frumvarp elur á auknu stjórnleysi og er nóg af því fyrir hjá hæstv. ríkisstjórn. Hv. þingmaður vék að sinnaskiptum hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Það minnir um margt á mætan norskan mann sem bjó á Drangsnesi við Steingrímsfjörð. Hann rómaði líf sitt fyrir það að eiga hund sem hlýddi honum í einu og öllu, gersamlega í einu og öllu, alltaf. Ég hitti þennan mæta mann eitt sinn, hann var með hundinn sinn, og ég segi: Hlýðir hann þér alltaf? – Alltaf. Ef þú segir honum að setjast, sest hann þá? – Alltaf. Viltu biðja hann að setjast? – Gutti, sestu. Sestu, Gutti, sestu. Hann vill ekki setjast núna. Þar með var það útrætt mál. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon var frægur fyrir að standa á sínu í gegnum árin. Hann þurfti að vísu aldrei að standa við það því hann var í stjórnarandstöðu en við sem höfðum unnið með honum í áratugi höfðum trú á því að hann mundi ekki snúast eins og vindhani í skoðunum sínum. Það hefur hann gert, hæstv. ráðherra, 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða þann ræðutíma sem þeir hafa.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu samlíkingu því að mér sýnist að með vistaskiptum Vinstri grænna, að fara í samstarf með Samfylkingunni í ríkisstjórn, þá hafi ansi margt breyst í skoðunum þess flokks. Af því að hv. þingmaður nefndi sinnaskipti hæstv. fjármálaráðherra þá get ég ekki látið hjá líða að nefna að ég hef kallað hv. þm. Árna Þór Sigurðsson ítrekað upp í umræðunni í dag. Ég vil vitna til ræðu hans þegar verið var að sameina landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytin fyrir stuttu, með leyfi frú forseta: „Ég ætla að lokum, frú forseti, að segja það að mér finnst ófullnægjandi að allsherjarnefndin ein fjalli um þetta mál. Hér er um stórt mál að ræða sem snertir margar fagnefndir í þinginu. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að senda það jafnframt til skoðunar og umsagnar í einstökum fagnefndum. Ég mun leggja það formlega til við afgreiðslu málsins, þegar því verður vísað til nefndar, að það fari jafnframt til viðkomandi fagnefnda.“ Þarna leggur hv. þingmaður það til að áhrif þingsins verði aukin við umfjöllun málsins. Núna nokkrum mánuðum seinna ætlar hv. þingmaður að standa að því að þær valdheimildir þingsins verði færðar úr þingsölum til hæstv. forsætisráðherra sem mun hafa sjálfdæmi um það hvernig hún mun skipa verkum innan Stjórnarráðsins. Er óeðlilegt að við spyrjum hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hvað valdi þeim snörpu sinnaskiptum og breytingu á hugsjónum hjá þessum flokki sem stóð vörð um þingræðið og talaði mjög fallega um það á árum áður. Hvað veldur því? Það sem gerir mann reiðan og pirraðan er að maður er ekki virtur viðlits. Maður spyr margra spurninga en hv. þingmenn koma ekki til umræðunnar og svara ekki spurningum og það er nefnilega ekki gott. Það er heldur ekki gott, eins og ég sagði um hæstv. forsætisráðherra og ummæli hennar í kvöldfréttum í kvöld, 

Virðulegi forseti. Ég vil bara árétta spurningu mína til hv. þingmanns varðandi yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra á undanförnum vikum og missirum, yfirlýsingar sem hafa ekki staðist það sem rétt er. Íslenskir fjölmiðlamenn sem um það hafa fjallað hafa ekki haft meiri metnað en svo að þeir hafa látið það yfir sig ganga og ekki sóst eftir því að stutt væri við yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Ég ítreka aftur þá ábendingu sem ég nefndi varðandi Líbíu og fjallaði um meðferð sem átti að hafa orðið á Alþingi en átti sér ekki stað.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að mikilvægt er að ráðamenn þjóðarinnar segi satt og rétt frá hlutunum og það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á varðandi Líbíu. Þar er vægast sagt um mjög misvísandi ummæli að ræða frá hæstv. ríkisstjórn. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni um fjórða valdið í samfélaginu, fjölmiðlana. Ég auglýsi eftir því. Hvar er aðhald fjölmiðlanna gagnvart ríkisstjórninni? Einhvern tíma hefði ég séð einhvern fjölmiðil sauma að forustumanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um hvað valdi því að flokkur hans sé gersamlega búinn að snúa stefnu sinni á hvolf í þessu máli sem við ræðum núna og að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna þyrftu að gera alþjóð grein fyrir því hvers vegna stefna þeirra er allt önnur í dag en hún var fyrir kosningarnar 2009. Hvar er fjórða valdið? Þeirra ábyrgð er líka mikil. Okkar ábyrgð er líka mikil 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands ásamt þremur nefndarálitum sem þar liggja fyrir. Í upphafi máls míns vil ég fara aðeins yfir það sem ég hef gagnrýnt hér og kallað eftir að fá upplýsingar um. Það er sú breytingartillaga sem lögð er fram af hv. meiri hluta hv. allsherjarnefndar um að 22. gr. sé breytt á þann veg að í staðinn fyrir að hún taki gildi eftir næstu kosningar er lagt til að hún taki gildi strax og lögin verði samþykkt. Þessi grein fjallar um fjölgun aðstoðarmanna og gert er ráð fyrir því að hægt sé að hafa allt að 20 aðstoðarmenn og síðan þrjá til viðbótar eða 23 aðstoðarmenn. Það sem ég gagnrýni fyrst og fremst er að ekki liggur fyrir kostnaðargreining á þessu sem nauðsynlegt er að liggi fyrir áður en frumvarpið er samþykkt. Í kostnaðarumsögninni er reiknað með að þetta kosti um 100 millj. kr. Þá er miðað við að greinin taki gildi eftir næstu kosningarnar. Ég kalla eftir því að fá að vita hvað þetta þýðir ef greinin tekur gildi um leið og frumvarpið verður samþykkt. Til að vita það verður að sjálfsögðu að vita hve margir aðstoðarmenn er starfandi í dag til að mynda og hver munurinn verður milli þess sem ákveðið er í frumvarpinu, hversu mörgum verður bætt við, til að maður geti áttað sig á kostnaðinum. Ég tel þetta mjög mikilvægt, virðulegi forseti. Ég vil þó segja að ég tel hins vegar rétt, eins og hér er lagt til, að aðstoðarmennirnir komi með ráðherrunum og fari með ráðherrunum. Ég tel mjög skynsamlegt að setja það alveg skýrt í reglur hvernig því er háttað því að mér hefur fundist margir hæstv. ráðherrar fara dálítið frjálslega með þessa hluti, a.m.k. í dag. Ég vil sérstaklega draga þetta fram í ljósi þess, virðulegi forseti, að þegar við erum að fjalla um lagafrumvörp, fjárlög eða hvað sem það er, þá finnst mér oft vera ríkjandi hálfgert skeytingarleysi af hálfu þingsins eða sumra hv. þingmanna sem taka ekki þátt í umræðunni, kalla ekki eftir upplýsingum og í raun og veru er verið að samþykkja frumvörp þar sem ekki liggur nákvæmlega fyrir hvað þau þýða í kostnaði. Það þykir mér mjög bagalegt og í raun og veru ekki hægt að bjóða upp á það því ekki þarf að fara mörgum orðum um efnahagsástandið og stöðuna í ríkisfjármálum. Til að vekja hv. þingmenn sem láta sig þessi mál lítið varða til umhugsunar þá er ágætt að rifja það upp að nú er staðan í öryggismálum sjómanna algerlega óviðunandi. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól og ég skal segja það einu sinni enn að ég tel því miður að menn muni ekki vakna af þessum svefni fyrr en eitthvað hörmulegt gerist. Ég vona hins vegar einlæglega og af öllu mínu hjarta að það muni ekki gerast en ég hræðist það mjög því að það yrði þá ekki í fyrsta sinn. Þjóð eins og Íslendingar sem lifir á þessu, þetta er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, við höfum ekki efni á að sinna öryggismálum sjómanna eins og okkur ber skylda að gera vegna niðurskurðar til Landhelgisgæslunnar. En á sama tíma erum við hugsanlega að taka ákvarðanir sem skipta milljónum, hér er verið að tala um 100–130 millj. kr. sem þessi kostnaðarauki hefur í för með sér, sem er um einn þriðji af því sem kostar að koma þessum hlutum í lag. Það finnst mér, virðulegi forseti, algerlega óásættanlegt. Þessu til viðbótar vil ég nefna að búið er að ganga mjög harkalega fram gagnvart heilbrigðisstofnunum í landinu, bæði á landsbyggðinni og á Landspítalanum. Á sama tíma geta menn farið í að fjölga aðstoðarmönnum sem kosta tugi eða hundruð milljóna. Það er algerlega óboðlegt, sem og að það skuli vera þannig að hv. þingmenn viti ekki einu sinni um hvaða upphæðir er að ræða þegar sú ákvörðun er tekin að samþykkja frumvarpið. Það er skýlaus krafa mín að þeir viti það og ég kalla eftir þessum upplýsingum. Ég vil því nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem flutti ágætisræðu áðan þar sem hún svaraði þessari spurningu minni í ræðu sinni og sagði að hún mundi beita sér fyrir því að þetta yrði skoðað milli 2. og 3. umr. í hv. allsherjarnefnd og kalla eftir upplýsingum um hver þessi kostnaður væri, og það mundi þá liggja fyrir þegar frumvarpið yrði afgreitt. Því fagna ég sérstaklega og tel mjög mikilvægt að það verði gert. Ég vil líka rifja upp vegferð hæstv. ríkisstjórnar eins og ég gerði þegar við vorum að samþykkja fjáraukalögin frá árinu 2010. Hver er vegferðin þegar við erum að tala um fjármuni? Hún er sú að fyrstu verk ríkisstjórnarinnar í júní 2009 voru að skera niður hjá eldri borgurum og öryrkjum. Sú skerðing hjá þessum aðilum, eldri borgurum og öryrkjum, átti að vera 7 milljarðar og átti að laga efnahag ríkisins. 7 milljarðar á árinu 2010. En síðan þegar við vorum að samþykkja fjáraukalög fyrir árið 2010 þá var niðurstaðan sú að skerðingin var ekki 7 milljarðar, af því að það var nefnilega leiðrétt í fjáraukalögum ársins 2010. Skerðingin eða aðförin eins og ég vil kalla það að eldri borgurum og öryrkjum var 11 milljarðar. Þetta staðfesti það sem fulltrúar þessara hópa eldri borgara og öryrkja bentu okkur á á fundum í fjárlaganefnd að þetta væri mun meiri og frekari skerðing en ráð var fyrir gert. Það var staðfest þegar við samþykktum fjáraukalög fyrir 2010 í desember á síðasta ári. Ég ætla bara að nefna eitt dæmi í því. Í fjárlögum fyrir árið 2010 var gert ráð fyrir að eldri borgarar mundu greiða 372 millj. kr. í svokölluð vistunargjöld, þ.e. það væri þátttaka þeirra í vistunargjöldum. Niðurstaðan varð sú í fjáraukalögunum voru þetta 1.200 millj. kr. Þetta rúmlega þrefaldaðist. Það er þetta sem ég er að kalla eftir, virðulegi forseti. Þegar við ræðum svona hluti hér þá verðum við að gera okkur grein fyrir hvað þeir þýða. Þess vegna hef ég gert alvarlegar athugasemdir við það að hv. allsherjarnefnd breyti gildistökuákvæði laganna í meðförum sínum, breyti bráðabirgðaákvæðinu og þar sé sagt að um leið og lögin taki gildi megi ráða þessa aðstoðarmenn. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að upplýsingar um þetta fáist og ég mun kalla eftir þeim áfram. Ég skil reyndar ekki, virðulegi forseti, hvernig hv. þingmenn sem hafa ætlað sér að samþykkja þetta frumvarp geti gert það án þess að vita hvað það þýðir. Ég heyrði í óundirbúnum fyrirspurnum í dag að hæstv. velferðarráðherra sagði að áfram yrði 3% niðurskurður hjá heilbrigðisstofnunum. Er þá boðlegt að fara að samþykkja hér kannski 130–150 millj. kr. útgjöld bara sisvona á sama tíma? Þetta varðar þá leið sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið á. Þetta eru bara staðreyndir málsins, því miður. Menn geta ekki látið fjármál ríkisins sig jafnlitlu varða og gert hefur verið á undanförnum missirum eða að minnsta kosti frá því að ég kom hingað. Ég vil, virðulegi forseti, enda á því að segja að ég vænti þess og trúi því og treysti og þykist vita að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir muni standa við þau orð sem hún sagði í ræðustóli Alþingis í dag að eftir þessum upplýsingum yrði kallað í meðförum málsins á fundum hv. allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. Það er haldreipi mitt og ég mun ekki fara frekar yfir þennan kostnað sem ég hef gert mjög alvarlegar athugasemdir við, í ræðum mínum á eftir. Ég tel mikilvægt, og þess vegna ræði ég þetta atriði frumvarpsins, að draga fram um hvað er að ræða í raun og veru í ljósi þess sem ég nefndi um öryggismál sjómanna og aðförina að eldri borgurum og öryrkjum. Þessar upplýsingar, sem ég hef svo sem oftar nefnt í þessum ræðustóli, hljóta að vekja suma hv. þingmenn til umhugsunar áður en þeir samþykkja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans. Það er eðlilegt að hann velti þessum álitaefnum upp vegna þess að hann á sæti í fjárlaganefnd. Það er afar einkennilegt hvernig málum er háttað í þeim breytingartillögum sem liggja nú fyrir þinginu og nefndarálitum frá meiri hluta allsherjarnefndar vegna þess að það er svo sem ekkert rökstutt hvers vegna þurfi að fjölga aðstoðarmönnum ráðherranna. Það er líka svolítið merkilegt sem kom fram í ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur að gert er beinlínis ráð fyrir því að ráðherrarnir verði áfram tíu því hún talaði um að aðstoðarmenn væru 20 og síðan væru þrír svona „frílans“ sem gætu flakkað á milli ráðuneyta. Ég ber enn þá von í brjóst að hægt sé að spara svo mikið í ríkisrekstrinum að fækka megi t.d. ráðherrum í sjö eða átta, ég tala ekki um ef þetta eiga að vera meira og minna einhverjir aðstoðarráðherrar hjá forsætisráðherra, þá hlýtur það að vera hægt. En þarna er aukið mjög í á kostnað skattgreiðenda og heyrst hafa tölurnar 130–180 millj. sem aðstoðarmennirnir koma til með að kosta. Mig minnir að í fyrra hafi verið gerð tillaga um niðurskurð gagnvart Alþingi upp á svipaða upphæð. Það var búið að skera Alþingi alveg niður við trog í hittiðfyrra og árið eftir var Alþingi gert að spara að minnir mig nánast þessa sömu upphæð. Hvers vegna heldur hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að svo mikið sé lagt í framkvæmdarvaldið að þessu leyti? Hvernig getur þessi ríkisstjórn, velferðarríkisstjórnin, sífellt lagt til að mylja undir sjálfa sig og ráðuneyti sín? Á meðan niðurskurður er á heilbrigðisstofnunum úti á landi, niðurskurður hjá Alþingi og niðurskurður alls staðar finnast sífellt peningar til að setja í ráðuneytin.

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að segja það að ég er ekki sammála hv. þingmanni þegar hún sagði velferðarríkisstjórn. Ég er alls ekki sammála hv. þingmanni um það. Þetta er engin velferðarríkisstjórn. Það er hins vegar sá frasi sem hæstv. ríkisstjórn notar. En verkin sýna að sjálfsögðu allt annað, þetta er engin velferðarríkisstjórn. Við sjáum alveg hvað búið er að gerast, eins og ég rakti í ræðu minni áðan. Fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var aðför að eldri borgurum og öryrkjum. Skera átti niður um 7 milljarða en þegar menn fóru yfir fjáraukalögin 2010 var það leiðrétt um 4 milljarða þannig að niðurstaðan var að 11 milljarðar voru skornir niður hjá eldri borgurum og öryrkjum enda komu fulltrúar eldri borgara og öryrkja á fund hv. fjárlaganefndar og sögðu: Það er verið að skera allt of mikið niður og það er búið að flækja þetta svo mikið að nú þurfa samtök okkar helst að hafa lögfræðinga og hagfræðinga og bæta svoleiðis við starfsmönnum til að útskýra fyrir fólkinu hvernig í ósköpunum þetta gengur allt saman fyrir sig. Það eru skilaboðin. Ég nefndi öryggismál sjómanna en sjávarútvegurinn er grunnatvinnuvegur þjóðarinnar. Þar er skorið niður og ekki hægt að sinna þeim málum eins og á að gera. Hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Á sama tíma er verið að bruðla með peninga á mörgum öðrum stöðum. Svo ég svari nú hv. þingmanni skilmerkilega, virðulegi forseti, tel ég að við gætum til að mynda komið öryggismálum sjómanna í það horf sem nauðsynlegt er, með því að bruðla ekki með peninga og setja í framkvæmdarvaldið og líka ef við mundum kannski draga umsókn um aðild að Evrópusambandinu til baka. Það mætti margt gera til að koma grunnstoðunum í lag. Við getum farið í hinn leiðangurinn þegar að því kemur að við eigum peninga fyrir því. Það er persónuleg skoðun mín. Við eigum ekki og megum ekki bruðla með peninga á tímum þegar ríkishallinn er eins og hann er.

Virðulegi forseti. Auðvitað erum við hv. þingmaður algerlega sammála um þessi mál. Það er algerlega ófært á þessum tímum hvernig ríkisstjórnin heldur á málunum. Auðvitað er það ekkert annað en öfugmæli að kalla þessa aumu vesælu ríkisstjórn velferðarstjórn. Ég bara missti þetta út úr mér, þetta var eitthvert slagorð í kosningabaráttunni. Maður verður náttúrlega að temja sér íslenskt málfar og segja sannleikann og segja: helferðarríkisstjórn, því þessi vesæla stjórn er ekki á neinni annarri leið. Varðandi hvernig framkvæmdarvaldið mokar undir sjálft sig og leggur til sparnað á öðrum sviðum þá benti hv. þingmaður á ESB-umsóknina. Fyrir ekki svo löngu lagði ég á það mat hvað umsóknin mundi kosta þjóðarbúið og það hleypur á tugum milljarða. Ég nefni líka að það var lögfest fyrir síðustu jól að Íslendingar mundu reiða af hendi 7 milljarða á sex árum til Þróunarsjóðs EFTA, að sjálfsögðu í erlendum gjaldeyri, á meðan varla er hægt að hafa hér opin sjúkrahús. Þróunarsjóður EFTA hefur það hlutverk að hjálpa bágstöddum ríkjum innan Evrópusambandsins. Íslenska þjóðin lenti í bankahruni en þá gerir hæstv. utanríkisráðherra þetta, því eitt af skilyrðum þess að hægt yrði að halda áfram með aðildarumsóknina var að þetta ákvæði yrði lögfest í EES-samningnum en það var samningsbundið áður. Svona er allt. Svona er málum laumað í gegnum þingið, fyrir utan náttúrlega alla aðra kostnaðarliði sem hljótast af umsókninni. Ég þarf ekki að minna hv. þingmann á að ég er mikill talsmaður þess að Landhelgisgæslan verði efld. Hann veit það vel því ég hef flutt ræður og farið í utandagskrárumræðu um það. Það er til skammar að ríkisstjórnin skuli ekki einu sinni geta séð um að Landhelgisgæslan sé rekstrarhæf.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir vandi orðaval.

Virðulegi forseti. Við erum að tala um ríkisfjármálin og kostnað og af hverju menn hafa alltaf peninga til að setja í framkvæmdarvaldið. Það er mér algerlega óskiljanlegt. Ég er búinn að flytja margra klukkutíma ræður um það í gegnum tíðina. Ég hef aldrei getað skilið þetta virðingarleysi fyrir fjármunum. Ef við tölum um hlutina eins og þeir eru voru tvö ráðuneyti sameinuð í fyrra, innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið. Það átti að skila sparnaði og hagræðingu en hver varð raunin? Raunin varð sú að hagræðingarkrafan á innanríkisráðuneytið var 3% og 4% á velferðarráðuneytið, þ.e. rúm 3% og í kringum 4%. Samt voru niðurskurðartillögur í stjórnsýslunni upp á 9%. Þetta er eitt af því sem gert er, menn fara af stað í einhverja vegferð og halda að hún skili einhverjum sparnaði en svo er raunin allt önnur. Svo vil ég nefna eitt dæmi sem er nýbúið að fara í gegnum þingið og hæstv. forseti sem nú situr í forsetastól, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, benti mér á það í mörgum ræðum þegar verið var að sameina landlæknisembættið og Lýðheilsustöð. Hvað var gert þar? Bruðlað með peninga og ekkert annað. Tugir milljóna, bruðlað með peninga. Svo þegar á að skera niður hjá viðkomandi stofnun er bara eitt hægt að gera; fækka starfsfólki. Það liggur alveg fyrir. Það er ekkert annað hægt að gera því launin eru það stór rekstrarþáttur hjá þessum opinberu stofnunum. Þá er starfsfólki fækkað en menn eru samt að bruðla með peninga. Ég er þess alveg fullviss að þegar húsnæði ráðuneytanna var breytt þegar þau voru sameinuð og allt í kringum það, hafi verið farið langt, langt fram úr áætlun. Við erum að bruðla með tugi hundruð milljóna í hverju verkefninu á fætur öðru en á sama tíma göngum við hart gegn öryrkjum, eldri borgurum, velferðarkerfinu, getum ekki sinnt öryggismálum sjómanna. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann hefur í máli sínu, bæði nú og fyrr í umræðunni komið mjög vel inn á þann mikla fjáraustur í þessu máli og hjá ríkisstjórninni almennt og hver forgangsröðun er þegar kemur að fjármunum. Það virðist vera svo að í málum sem skipta raunverulega máli, og þetta þekkjum við hv. þingmaður vel til að mynda af umræðunni á landsbyggðinni á síðasta ári þegar skorið var niður í heilbrigðiskerfinu, þá er hver króna talin og farið í allar matarholur, skorið niður í velferðarþjónustunni, menntakerfinu, samgöngunum. Nánast ekkert fjármagn er ætlað til samgönguuppbyggingar, fjarskiptamála, menntamála og svo mætti lengi telja,  Af því að hv. þingmaður hefur tjáð sig mikið um þessi mál og hefur tekið þau einmitt út frá þessum vinkli, þá langar mig að spyrja hann hvernig hægt sé að koma einhverju skikki á þetta hjá hæstv. ríkisstjórn. Hvernig getum við á Alþingi reynt að breyta hlutum þannig að hæstv. ríkisstjórn komist ekki upp með þetta?

Virðulegi forseti. Skemmst er frá því að segja að maður getur lesið margar skýrslur frá Ríkisendurskoðun, mörg ár aftur í tímann. Mér er minnisstætt eitt dæmi í framkvæmd fjárlaga á árinu 2010. Þá var tekin ákvörðun um að fara í ákveðnar framkvæmdir sem forsætisráðuneytið heimilaði, sem gekk gegn fjárreiðulögum ríkisins. Ábending kom um það í skýrslu frá Ríkisendurskoðun. Það er enginn agi í fjármálum og fjármálin hjá hinu opinbera eru hreint með ólíkindum. Það verður að taka þau til gagngerðrar endurskoðunar og koma skikki á þar. Ef ég veit rétt þá hefur hv. fjárlaganefnd í fyrsta sinn sett á netið álit um skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2009. Þetta eru þau vinnubrögð sem við hv. þingmenn sem sitjum í fjárlaganefnd erum sammála um að reyna að breyta til að fá betri stjórn á hlutina. Það er mjög mikilvægt að sú vinna haldi áfram og markmiðin sem koma fram í þeirri skýrslu nái fram að ganga. Hv. þingmaður nefnir áhyggjur af löggæslu og það er auðvitað hárrétt. Hægt er að nefna fullt af dæmum um það og hv. þingmanni ætti að vera vel kunnugt um að í hans heimabyggð í Dölunum, þar sem hv. þingmaður býr, er einmitt búið að leggja niður stöðu eina lögreglumannsins sem var þar starfandi. Nú þarf lögreglan að koma alla leið úr Borgarnesi. Er búið að leiðrétta stöðuna gagnvart lögreglunni í Borgarnesi? Nú höfum við séð skýrslur og nýlegar úttektir um hvað öll þessi umferð fólks sem á sumarbústaði á þessu svæði þýðir fyrir heilbrigðisþjónustuna og löggæsluna í Borgarnesi, þetta á eftir að leiðrétta gagnvart þessum svæðum. Hér er ekki fjallað um það heldur er verið að færa kannski einhverja tugi milljóna eða hundruð milljóna til framkvæmdarvaldsins. Þetta þurfum við að skoða miklu betur og fara yfir, þannig að allir sitji við sama borð.

Frú forseti. Þetta er hárrétt og ég fagna því að fjárlaganefnd sé í auknum mæli að skoða hvernig hægt sé að haga málum þannig að svona lagað sé ekki alltaf að gerast, maður er kannski orðinn svolítið langeygur eftir því, því einmitt sú ríkisstjórn sem núna situr talaði um að reyna að koma skikki á þessi mál. Hv. þingmaður kom inn á löggæslumálin í heimabyggð minni og ég veit hvernig þau mál standa og það hefur tekið gríðarlega orku frá fólki þar að þurfa að berjast fyrir þessu eina löggæsluembætti og ekki er alveg útséð með það enn. Svona er þetta alls staðar. Það þarf að berjast fyrir því að draga út smáfjárhæðir, litlar fjárhæðir, í það sem nánast ekkert er. Á meðan kemur ríkisstjórnin með hvert frumvarpið á fætur öðru þar sem hundruðum milljóna er dælt út. Menn hafa varla hugmynd um um hvaða upphæðir er að ræða og setja fjármuni í ýmis gæluverkefni hingað og þangað. Það virðist vera alger óstjórn á þessum málum. Ég vona svo sannarlega að þarna verði breyting á og vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir það hvernig hann hefur, í þessu máli sem og öðrum, vakið athygli á þessum þætti og tekið hann upp í umræðunni. Það er sama hvort það hefur verið í þessu máli eða öðrum, hv. þingmaður bendir ávallt á þetta. Það er raunar mjög sorglegt og alvarlegt hversu oft hv. þingmaður þarf að benda á þetta og aðrir hv. þingmenn vegna þess að kostnaðarútreikningar í frumvörpum frá ríkisstjórninni eru oft ekki upp á marga fiska. Þannig er það bara. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa bent á þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans í minn garð. Þetta er í mínum huga ekkert mjög flókið. Það er sama hvort verið er að reka sveitarfélag, fyrirtæki eða nánast bara heimili, menn verða í fyrsta lagi að hafa yfirsýn yfir í hvað þeir eru að setja fjármunina og í öðru lagi að forgangsraða. Menn hafa ekki nægilega yfirsýn yfir það sem er verið að gera. Í fyrsta lagi þarf að breyta öllu fjárlagaferlinu, þ.e. að menn hafi afmarkaða útgjaldaramma. Og af því að maður er farinn að ræða kannski það sem maður hefur mestan áhuga á, þá er það þannig að einstakar stofnanir eru með markaðar tekjur eða sértekjur. Við samþykkjum t.d. fjárlög um einhverja eina stofnun sem á að hafa einn milljarð til ráðstöfunar. Síðan hefur sú stofnun markaðar tekjur og þá er niðurstaðan kannski sú að útgjöld þeirrar stofnunar eru um 1.200 millj. kr. eða 1.300 millj. kr., kannski 20–30% umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum sem samþykkt eru á Alþingi. En það kemur ekki í ljós fyrr en tveimur árum seinna þegar menn samþykkja ríkisreikning. Þá er fyrir löngu búið að eyða þessum peningum. Þessu verður auðvitað að breyta í þá veru að allar stofnanir verða að vera á fjárlögum og allar tekjur verða að fara í ríkissjóð. Það er mjög mikilvægt að þessum hlutum verði breytt því þetta gengur ekki. Við sjáum það, og ég hef nefnt það áður í ræðum, ef við tökum bara árið 2008 og yfir á árið 2009. Við vitum öll hvernig fjárlagagerðin var fyrir árið 2009. Niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni, alls staðar niðurskurður, niðurskurður. Ein stofnun, Hafrannsóknastofnun, jók hins vegar útgjöldin á milli áranna 2008 og 2009 um 15,4%. Það var ekki samkvæmt áætlun fjárlaga sem samþykkt voru á Alþingi, nei. Þetta var vegna þess að sú stofnun hafði sértekjur. Hvaðan komu þær sértekjur? Þær komu frá einu ráðuneyti sem er í stjórnkerfi okkar. Þetta gengur ekki 

Frú forseti. Ræðuhöld halda hér áfram og mér skilst að ég sé næst á mælendaskrá. Ég hef margítrekað komið hingað upp í ræðupúlt og óskað eftir viðveru fjármálaráðherra. Það hefur verið erfitt að fá ráðherra í pontu en það gerðist þó í dag undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir sem fjármálaráðherra kom upp í og síðan áðan þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom upp í andsvar við einn ræðumann. Þetta er ekki mikið, en molar eru brauð líka og maður hefur gat greint það að fjármálaráðherra hafði ákveðna afstöðu til frumvarpsins sem fól m.a. í sér þá skoðun að frumvarpið sem við erum að ræða feli í sér mikla hagræðingu. Það sagði hann orðrétt fyrr í dag. Ég þarf að spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig sú hagræðing kemur út og hvar er hægt að nálgast hana. Einnig vil ég gjarnan fá að ræða við hæstv. forsætisráðherra um viðhorf, heiðarleg og hreinskiptin viðhorf sem komu hér fram af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og hvernig hún meti það viðhorf sem kom fram af hálfu eins ráðherra í ríkisstjórninni.

Frú forseti. Ég vil taka undir þessa ósk hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að hæstv. fjármálaráðherra komi í salinn sem og hæstv. forsætisráðherra, og kannski sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann hefur haft mjög skýra stefnu í þessum málum í gegnum tíðina. Hún kom vel fram í umræðum árið 2007 um einmitt breytingar á tilfærslu innan Stjórnarráðsins sem ég hyggst fjalla um í ræðu síðar í dag. Ég hefði gaman af að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um skoðun hans á þessu máli, hvort hún samræmist því sem hún gerði þá og því sem kom fram hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða hvort skoðun hans núna sé sú sama og hæstv. forsætisráðherra. Það væri mjög fróðlegt og gott inn í þessa umræðu að fá aðeins yfirsýn á það hver skoðun þessara ráðherra er á þessum málaflokkum, því að það virðist vera orðið mjög erfitt að átta sig á henni því að hún virðist breytast jafnhratt og veðrið á Íslandi og við vitum, frú forseti, að það breytist mjög hratt.

Frú forseti. Ég kom upp áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta og spurðist fyrir um hæstv. ráðherra úr ríkisstjórninni. Ég tek fram og þakka sérstaklega fyrir að hæstv. innanríkisráðherra er sestur í salinn og ég þakka þá viðleitni hans að koma hingað og hlýða á þá gagnrýni sem margir stjórnarandstæðingar hafa sett fram í dag og ekki að ástæðulausu. Í dag hafa komið fram ákveðin sjónarmið hjá þeim ráðherrum sem hafa tjáð sig. Reyndar talaði hvorugur undir þessum dagskrárlið heldur undir dagskrárliðnum óundirbúnar fyrirspurnir. Þar kom skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að hann teldi að það frumvarp sem við ræðum hér, um Stjórnarráð Íslands, fæli í sér mikla hagræðingu. Það er ekki hægt að greina það á umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og ég skil ekki hvernig hægt er að segja að það sé hagræðing í frumvarpi sem felur í sér verulegan kostnaðarauka upp á hátt á annað hundrað milljarða með því að fjölga starfsmönnum ríkisins. Ég fæ væntanlega ekki svör við þessu en bind þó vonir við það að síðar í kvöld verði hæstv. fjármálaráðherra hér til svara. Um leið og ég ítreka þakkir mínar fyrir að hæstv. innanríkisráðherra er í salnum vil ég nýta tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra um það sem kom fram strax eftir að málið var afgreitt úr ríkisstjórninni. Þá sagði í Morgunblaðinu í apríl sl., með leyfi forseta: „Jón Bjarnason, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, bókaði andstöðu sína við frumvarpið á fundi ríkisstjórnarinnar og áskildi sér rétt til að tala gegn því í þingflokki og á þinginu sjálfu. Ögmundur Jónasson, innanríkisráðherra, samþykkti frumvarpið með fyrirvörum.“ Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra er hér staddur og nú vil ég gjarnan fá að vita hverjir þessir fyrirvarar nákvæmlega eru og hvort þeir fela í sér svipaða afstöðu og kom fram í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan sem kom upp í andsvar við að mig minnir hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Ég ítreka að andstaða mín gegn þessu frumvarp felur ekki í sér sjálfkrafa stuðning við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason en menn mega eiga það sem þeir eiga og það átti við um hæstv. ráðherra Jón Bjarnason áðan. Hann kom mjög heiðarlega fram og sagði að hann hefði hafið sinn þingmannsferil árið 1999 og verið í stjórnarandstöðu til ársins 2009. Hann vildi sérstaklega mótmæla því að hann hefði verið í nokkru málþófi. Hann barðist hins vegar einarðlega gegn ákveðnum þáttum og málum frá ríkisstjórninni sem honum fannst fyrr á dögum oft vera með valdbeitingu. Það kann vel að vera. Ég ætla ekki að tjá mig um það en það getur vel verið algjörlega rétt eins og manni finnst stundum. Ég fæ á tilfinninguna að við upplifum það í dag. Ég styð það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði og fagna því sérstaklega. Ég upplifði ávallt að sá ráðherra ræddi á öllum sínum ferli sem þingmaður í stjórnarandstöðu um þingið á þann veg að það þyrfti að efla það og styrkja. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur ekki breytt um þá afstöðu eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur gert því að þegar við ræddum í þinginu sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytanna árið 2007 sagði einmitt hæstv. fjármálaráðherra, þá stjórnarandstöðuþingmaður, að það þyrfti að ná víðtækri sátt, vanda til verka o.s.frv. Við þekkjum þessa rullu öllsömul og getum í rauninni öll tekið undir hana. Hins vegar hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verið sjálfum sér samkvæmur. Það þarf ákveðið hugrekki til þess sem ráðherra í ríkisstjórn, og hæstv. innanríkisráðherra þekkir að það þarf að kyngja vel og draga andann djúpt þegar menn ætla að fara gegn samþykkt ríkisstjórnar. Það má deila um hvort menn eigi þá í kjölfarið að segja af sér eins og hæstv. ráðherra gerði á sínum tíma í tengslum við Icesave-málið. Ég held að það hafi verið algjörlega rétt. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kemur hingað í þingið, þótt það sé ekki nema í tveggja mínútna andsvari, og segir skoðun sína og afstöðu. Það er vel. Það er alveg hægt að lesa á milli línanna í því sem hann sagði áðan og ég nóteraði hjá mér að hann vill styrkja löggjafarþingið, hann vill styrkja stöðu þingsins eins og hann orðaði það og sagði að ekkert hefði breyst. Fyrir þetta málefnalega innlegg ráðherra er ég þakklát en ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að við eigum að gera allt til að styrkja þingið. Hvernig má þá vera að það sé hægt að segja að þetta frumvarp sé í samræmi við annars vegar rannsóknarnefnd Alþingis og hins vegar það sem svonefnd þingmannanefnd lét frá sér. Vel að merkja, hv. þm. Atli Gíslason flutti ræðu eftir miðnætti þar sem hann fór mjög gaumgæfilega yfir það að þetta frumvarp væri ekki í samræmi við anda, hugsun og markmið þingmannanefndarinnar svokölluðu. Mér þætti vænt um að fá viðhorf hæstv. ráðherra til þessa viðhorfs hv. þm. Atla Gíslasonar og ég ítreka spurningu mína um það hvort ráðherrann telji þetta frumvarp stríða gegn því sem við erum að reyna að berjast fyrir, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, og það er að efla þingið. Okkur verður að auðnast það á næstu missirum. Hvernig má það vera að það þurfi þessa lagabreytingu ef menn vilja hrókera í ráðuneytum? Þá er ég ekki að tala um mannaforræði heldur einfaldlega ráðuneytin sem slík. Ég hef á tilfinningunni eftir að hafa hlustað á þær ræður sem hafa verið fluttar undanfarið en líka framsöguræðuna og ræðuna frá formanni allsherjarnefndar að þetta vald þurfi að færast yfir til forsætisráðherra. Af hverju þarf það? Af hverju er vont að þingið komi að málum og ræði þau? Það var ekkert málþóf hjá stjórnarandstöðunni á sínum tíma þegar við ræddum sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Þá komu fram skýrar skoðanir frá stjórnarandstöðunni og það var talað um hina víðtæku sátt en menn fóru ekki í neinar málþófsæfingar eða voru að þvælast fyrir heldur ræddu þessi sjónarmið og þau voru reifuð á þingi. Það var ekkert óheilbrigt við það. Það sama var þegar við færðum málefni á milli ráðuneyta. Þá lýsti til að mynda hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þá sem þingmaður, einarðlega andstöðu sinni við það að landbúnaðarskólarnir tveir færu undir menntamálaráðuneytið. Það var mikilvægt að fá þau viðhorf fram  Hvað var hættulegt við það að þingið fengi að segja skoðun sína á því að tryggingamálin færðust úr heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið? Ekki neitt. Það var ekkert hættulegt við það. Umræðan kann að hafa verið eitthvað óþægileg um tíma fyrir einhverja ráðherra. Þá var reyndar núverandi hæstv. forsætisráðherra félagsmálaráðherra. Það er bara heilbrigt að þingið fái að tjá sig og það er það sem við erum að reyna að draga fram þegar við segjum að við þurfum að efla stöðu þingsins. Þá erum við líka að segja að við eigum að auka aðkomu þingsins að ákveðnum málum. Við eigum ekki að draga úr henni. Mitt mat er að með þessu ferli séum við að draga úr því að þingið fái tækifæri til að koma að því að móta það hvernig framkvæmdarvaldið er uppbyggt. Þá erum við ekki að segja að þingið hafi puttana í öllu. Það hefur heldur ekki verið þannig. Það hefur verið hægt að hreyfa á milli, færa málaflokka eins og ég gat um, sameina ráðuneyti og jafnvel skipta þeim upp þannig að það þarf ekki allan þennan lagabálk til að það sé ákveðin skilvirkni í kerfinu öllu. Mér þætti fróðlegt að fá fram viðhorf hæstv. ráðherra til þess hvort þetta stríði gegn því markmiði þingsins að efla löggjafarvaldið og ég spyr hæstv. ráðherra líka um dagsetningu. Hún kemur hvergi fram, ég hef leitað en það kemur hvergi neitt fram sem segir okkur að við verðum að klára þetta mál fyrir ákveðna dagsetningu. Á dagskrá þingsins í dag er mál sem tengist gjaldeyrishöftunum og það er dagsetningarmál. Hvað er það sem liggur á í málinu sem við erum að ræða? Það væri fróðlegt að fá viðhorf hæstv. innanríkisráðherra til þess. Ég kem ekki auga á það af hverju við getum ekki einfaldlega afgreitt að minnsta kosti hluta úr þessu frumvarpi því að við erum alls ekki ósammála öllu. Ég er reyndar mjög skeptísk á atriði eins og hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum. Ég efast um að þeir muni þá þróast í jákvæða átt. Það má deila um að það eigi að koma með þetta aðstoðarmannaákvæði núna þegar við erum alls staðar að hagræða. Við stöndum alls staðar frammi fyrir sársaukafullum niðurskurði og við verðum að fara í gegnum slíkan niðurskurð. Fyrr í kvöld hlustuðum við á Kastljósið með Margréti Frímannsdóttur sem talaði um að það vantaði vistunarúrræði fyrir fanga. Hæstv. innanríkisráðherra veit það manna best, yfirmaður löggæslumála, að það vantar fjármagn alls staðar. Þriðja spurning mín er hvort þetta sé rétti tímapunkturinn til að forgangsraða fjármunum í þessa veru. Það væri ágætt að fá viðhorf frá hæstv. ráðherra um hvað knýi á um að þetta mál verði afgreitt. Ég vona svo innilega að á meðan ég flyt ræðu mína nái menn samkomulagi um að fara jákvætt yfir það tilboð sem þingflokksformenn míns þingflokks og þingflokks framsóknarmanna, hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir og Gunnar Bragi Sveinsson, lögðu fram fyrr í kvöld um ákveðna efnisþætti málsins. Ég held að það sé hægt að ná saman í þessu máli, það þarf ekki að fara fram með því offorsi sem mér hefur því miður þótt einkenna málflutning hæstv. forsætisráðherra og margra stjórnarþingmanna í þau fáu skipti sem þeir koma hingað upp í andsvörum. Þeir hafa nálgast stjórnarandstöðuna ómálefnalega, hafa allt að því uppnefnt fólk í ræðum þegar menn eru einfaldlega að takast á um málefni sem menn eru ekki sammála um. Ef einhver hefur reynslu af því að ræða hér málefnalega en mjög gagnrýnið sem stjórnarandstöðuþingmaður mál sem ríkisstjórn hefur sett fram og vill knýja fram breytingar er það hæstv. innanríkisráðherra sem var betri en enginn fyrir stjórnarandstöðuna þegar hann var þeim megin borðsins. Nú eru tvær vikur í að haustþingið byrji og ég spyr enn þá sjálfa mig: Af hverju er ekki hægt að segja bara: Gott og vel, eftir að fjárlagafrumvarpið hefur verið lagt fram skulum við strax taka þetta mál til umræðu að nýju og meðferðar í þinginu? Þá er það sagt. Ég er hrædd um að þessi tilflutningur á valdi frá þingi sem ótvírætt er verið að gera með þessu frumvarpi til forsætisráðherra, ekki til ríkisstjórnar, muni fela í sér ákveðna hættu á lausung og jafnvel geðþóttaákvörðun. Þó að ég trúi því ekki að óreyndu að forsætisráðherra muni beita þessu valdi sínu og færa málaflokk á milli af því að hann verði kannski ekki í takt við skoðanir allra ráðherra í ríkisstjórninni er valdið samt til staðar. Það er það sem mér finnst svo hættulegt. Hver sem verður forsætisráðherra hverju sinni mun fá meira vald en nokkur annar forsætisráðherra í sögu Íslands. Hann mun ekki fá nægt aðhald frá ráðherrum í ríkisstjórn því að þeir eru í rauninni háðir því hvaða valdi hann dreifir til þeirra. Þess vegna vil ég að þingið komi að þessu máli því að það hefur aldrei skaðað. Ég hef farið yfir þær breytingar sem hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu og það hefur aldrei skaðað að þingið hafi tekið mál til meðferðar. Ég held frekar að málin hafi batnað við meðferð allsherjarnefndar. Þess vegna geld ég varhuga við því að þetta vald færist til eins einstaklings, hver sem hann er hverju sinni. Ég vil alls ekki að menn túlki þetta sem gríðarlega tortryggni þó að hún væri í fyllsta máta eðlileg gagnvart núverandi forsætisráðherra miðað við hvernig valdinu hefur oft og tíðum verið beitt, ég er að hugsa þetta til lengri tíma og þess vegna megum við ekki í einhverjum þrengingum núna á einhverjum hauststubbi, eins og hann er oft kallaður, þessi tími í þinginu, breyta Stjórnarráðinu eins og lögð er áhersla á af hálfu núverandi stjórnarflokka. Fjórða spurningin sem mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra sem er líka fyrrum formaður BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, er hvaða skoðun hann hafi á áliti Félags háskólamenntaðra starfsmanna Stjórnarráðsins. Í umsögn þess félags er spurt óbeint en mér finnst það mjög skýrt: Af hverju er ekki rétt að gefa þessu verkefni tíma því að svona allsherjarbreyting er langtímaverkefni? Þegar við erum að breyta Stjórnarráðinu, ég tala nú ekki um stjórnarskránni sem er enn þá stærra mál, skipun á framkvæmdarvaldinu, er betra að það náist víðtæk sátt um slíkar breytingar, að menn reyni að hefja sig upp úr þeirri stöðu sem menn eru í hverju sinni, stjórn eða stjórnarandstöðu, og horfi á málið til lengri tíma litið, ekki út frá umhverfi dagsins í dag. Það er hættulegt og skammsýni er fólgin í slíkum breytingum. Það væri líka forvitnilegt að fá viðhorf ráðherra til þess sem viðgengst í Finnlandi. Menn benda gjarnan til Norðurlandanna en það er eins og menn gleymi Finnlandi þegar þeir benda á Norðurlöndin. Við erum enn þá með þingræði þó að sumir kynnu að halda að tilteknir einstaklingar vildu breyta þeirri forgangsröðun. Ég er ekki að beina þessum orðum mínum til þeirra sem starfa innan Alþingis. Það að við erum með þingræði þýðir að við erum með stjórn sem styðst meðal annars við meiri hluta þingsins. Þegar ríkisstjórn í Finnlandi tekur til starfa er hennar fyrsta þingmál að leggja fram frumvarp um það hvernig stjórnarráðið á að vera það kjörtímabilið. Mér finnst það ekkert óeðlilegt. Þá kemur ákveðin stefna frá þeirri ríkisstjórn um hvernig hún sjái fyrir sér stjórnarráðið en um leið kemur þingið að því. Það er lykilatriði að þingið komi að því að móta stefnu til næstu ára fyrir stjórnarráðið. Mér þætti forvitnilegt að vita hvort ráðherra þyki leiðin sem Finnarnir fara álitleg. Ég ítreka það sem ég hef sagt, margt af því sem kemur fram í þessu frumvarpi er alveg ágætt og ég þakka líka þeim tveimur þingmönnum stjórnarflokkanna sem hafa þó talað í þessu máli, hafa komið hingað upp og eru þeir einu sem hafa ekki komið hingað upp með miklum skætingi fyrir utan kannski sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og Álfheiður Ingadóttir fluttu alveg ágætar ræður. Ég er ekki sammála þeim en engu að síður sögðu þeir þingmenn margt athyglisvert sem kallar einmitt á að málið fari að nýju til efnislegrar meðferðar í allsherjarnefnd. Þetta mál er ekki fullbúið, við vitum það alveg eftir umræðuna hér í dag. Það er hægt að tala um kostnaðarmatið, kostnaðarumsóknina og allt þetta sem eru miklir ágallar. En það er annað sem er eins og ég segi sjálfsagðir hlutir samanber það hvernig fundum ráðherranefndar er hagað og hverjir eiga að fara með hvaða verkefni. Uppskipting ráðuneyta og fjöldi þeirra ráðuneyta sem má skipa er annað mál. Allsherjarnefnd afnam vel að merkja í meðförum sínum hámark þeirra ráðuneyta sem geta verið starfandi. Frumvarpið kvað á um tíu, hvað segir ráðherra um það? Með þeirri breytingu sem allsherjarnefnd gerði fær forsætisráðherra takmarkalaust vald til að ákveða hversu mörg ráðuneytin verða. Forsætisráðherra gæti þess vegna með þessari heimild og þessari breytingu sagt: Ég ætla ekki að hafa nema eitt ráðuneyti. Hann fær þá heimild með þessari breytingu frá allsherjarnefnd. Hann getur ákveðið að ráðuneytin eiga að vera 12, 20 - eða eitt. Ég held að þessi breyting lýsi því mjög hversu vanhugsaðar allar þessar tillögur eru. Hitt er líka að það er hægt að skipta upp ráðuneytum. Menn hafa tekið sem dæmi að það er hægt að skipta upp innanríkisráðuneytinu, að þar verði margir ráðherrar, eða að í utanríkisráðuneytinu verði margir jafnsettir ráðherrar. Hvernig hugnast hæstv. ráðherra  Að öðru leyti er margt eftir órætt og ég mun nýta það tækifæri við síðari ræður í kvöld en þakka fyrir að hæstv. innanríkisráðherra skuli vera í salnum.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að gera þurfi breytingar á Stjórnarráði Íslands, hvort hún sjái ástæðu til þess að gera breytingar, hvort hún sjái einhverja ágalla á því fyrirkomulagi sem er núna. Hv. þingmaður er fyrrverandi ráðherra og á að þekkja þetta ágætlega. Hvaða helstu ágalla sér hún á skipan Stjórnarráðsins í dag og hvernig á að að bregðast við? Hvaða tillögur og hugmyndir er þingmaðurinn með í þeim efnum? Í athugasemdum við frumvarp sem fyrrverandi forsætisráðherra lagði fram árið 2007 segir, með leyfi forseta: „Allar þessar breytingar miða að því að laga stjórnsýsluna og verkefni ráðuneyta betur að þörfum nútímans.“ Ég held að allir geti tekið undir það en spyr: Telur hv. þingmaður að það sé svo með allar þessar tillögur? „Ráðuneyti verði þannig öflugar einingar þar sem skyldum málaflokkum er skipað saman undir eina stjórn.“ Í frumvarpinu er lögð til sú einfalda breyting að með forsetaúrskurði megi ákveða tilhögun ráðuneyta. Skil ég hv. þingmann rétt að henni lítist ekki á þær hugmyndir sem þarna koma fram og hverjar eru tillögur hv. þingmanns að öðru leyti? Hvernig vill hún sjá breytingar á Stjórnarráðinu ef nokkrar?

Frú forseti. Ég tel að það sé ágætt að fara hægt og rólega í ákveðnar breytingar eins og hefur verið gert í gegnum tíðina. Ég held að það hafi verið rétt skref að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið á sínum tíma og tel að það hafi verið rétt skref að færa tryggingamálin yfir í félagsmálaráðuneytið. Ég efast hins vegar um það skref sem var tekið að sameina félags-, trygginga- og heilbrigðisráðuneytið í eitt risastórt ráðuneyti en set mig ekki upp á móti þeim breytingum. Þær eru orðnar að veruleika. Allt þetta er samt hægt að gera undir núverandi fyrirkomulagi og það er líka hægt að styrkja framkvæmdarvaldið. Ég ætla ekki að setja mig í þá stöðu af því að nú er ég í stjórnarandstöðunni að það megi engu breyta. Það er hægt að breyta með núverandi fyrirkomulagi og það hefur verið gert. Alveg eins og það þarf að styrkja löggjafarvaldið þarf ekki síður að styrkja hina faglegu þekkingu innan ráðuneytanna. Þar er hún mjög misjöfn. Ég hef þá reynslu úr menntamálaráðuneytinu að þar er fagleg þekking og færni starfsmanna mjög mikil. Það er yfirgripsmikil þekking á málefnum menningarmála, íþróttamála, menntamála og vísindamála innan ráðuneytisins. Þetta þarf að tryggja að sé til staðar innan allra ráðuneyta og það þarf ekki þetta frumvarp til að svo verði, til að framkvæmdarvaldið geti verið sterkt. Ég sagði í minni fyrstu ræðu að ég gæti alveg tekið undir það að hið pólitíska vald innan ráðuneytanna gæti verið of veikt. Sérstaklega er voðalega erfitt að vera kannski eini pólitíski starfsmaðurinn, þótt það séu tveir, þegar maður kemur inn í stórt ráðuneyti, 80–90 manna. Það þarf að styrkja það vald. Það er hins vegar ekki forgangsverkefni á þessum tímum því að það kostar að koma inn með aðstoðarmennina. Ég skil þessa hugsun en í dag kostar þessi nálgun of mikið. Þetta er hægt að ræða og ég er sannfærð um að ef menn hefðu aðeins dregið andann djúpt og sagt: Getum við ekki sameinast um að það þarf að styrkja, ekki bara löggjafarvaldið heldur ákveðna þætti Stjórnarráðsins? Allir flokkar hefðu getað náð ágætri lendingu ef menn hefðu gefið sér tíma.

Forseti. Ég kýs þá að skilja hv. þingmann þannig að hún sé fylgjandi breytingum á Stjórnarráðinu, hún telji að gera þurfi breytingar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins eins og það er í dag. Ég kýs að skilja svar hennar þannig að hv. þingmaður telji að það megi ná fram mörgum öðrum breytingum með sameiningu til dæmis ráðuneyta, eflingu ráðuneyta, virkja mannauðinn betur, hæfnina, færnina og kunnáttuna sem er til staðar í mörgum litlum skiptum ráðuneytum. Ég hef ekki heyrt neinn tala um að það eigi að skipta upp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu aftur. Ég heyri hins vegar að hv. þingmaður hefur efasemdir um þær breytingar sem hafa verið gerðar eftir að hv. þingmaður fór úr stjórnarliðinu en er heldur hliðholl þeim breytingum sem voru gerðar meðan hv. þingmaður tilheyrði stjórnarliðinu sem gerði þær breytingar á sínum tíma. Ég held að afstaða hennar til ríkisstjórnarinnar endurspegli aðeins þessi viðhorf þrátt fyrir að hún haldi öðru fram. Ég kýs að skilja hana þannig að hún telji nauðsynlegt 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutað.

Frú forseti. Höfum það á hreinu að að minnsta kosti þrjár breytingar hafa átt sér stað á Stjórnarráðinu frá árinu 2009. Breytingarnar hafa átt sér stað út af því að umhverfið býður upp á það. Það er sjálfsagt að taka næstu skref sem eru nauðsynleg ef menn geta komið sér saman um þær breytingar. Ég tel þingið enga fyrirstöðu í því efni að fara málefnalega yfir það hvernig við sjáum sameiginlega fyrir okkur framkvæmdarvaldið þróast á næstu árum. Ég sé enga hættu eða ógnun þó að ríkisstjórnin sé veikburða, sumir segja sjálfsagt að hún sé komin að fótum fram, og það á ekki að vera ógnun við ríkisstjórnina að þingið komi að málinu, síður en svo. Eins og ég gat um í ræðu minni tel ég málin hafa batnað, ef eitthvað er. Ég man að þau gerðu það oft og tíðum í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem ég sat í, oftar en ekki bötnuðu málin sem ríkisstjórnin lagði fram í meðförum þingsins. Hvað er að því að viðurkenna slíkt?

Frú forseti. Ég vil byrja á að segja við hv. þingmann að ég deili ekki þeirri skoðun með honum að það hafi verið skynsamlegt á sínum tíma að sameina sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti í eitt ráðuneyti. Ég held að þessum atvinnugreinum hefði verið betur borgið með því að sækja fram hvor með sitt ráðuneyti og með málaflokkana aðskilda. Ég og hv. þingmaður erum hins vegar sammála um að mikilvægt er að Alþingi Íslendinga hafi eitthvað um þetta mál að segja og að þegar ráðist er í breytingar af þessu tagi séu það ekki einungis alþingismenn heldur einnig umsagnaraðilar utan veggja Alþingis sem fái að segja álit sitt. Eins og það er í lögunum í dag eru það einmitt hagsmunasamtök, félagasamtök, einstaklingar og aðrir sem geta veitt umsagnir um það hvort heppilegt sé að sameina ráðuneyti, færa verkefni milli ráðuneyta og annað því um líkt vegna þess að þetta þarf að gerast með lagasetningu sem felur í sér þrjár umræður í þinginu, umsagnarferli, gesti fyrir nefndir o.s.frv. Nú á að fara að breyta út af þessu, með frumvarpinu sem hér er lagt fram. Af því að hv. þingmaður fór yfir það að um væri að ræða mikið valdaafsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins og sér í lagi til hæstv. forsætisráðherra langaði mig til að spyrja hana hvort hún geri sér grein fyrir því hvað drífi þetta mál áfram og af hverju hæstv. forsætisráðherra leggi svo gríðarlega áherslu á að málið klárist einmitt núna. Í hvaða tilgangi telur hún að hæstv. forsætisráðherra ætli að nýta sér frumvarpið á næstunni?

Frú forseti. Fyrst í andsvari sínu við mig kom hv. þm. Ásmundur Einar Daðason með mjög athyglisverðan punkt sem er einmitt umsagnaraðilar sem þingið leitar iðulega til. Þingið er ekkert hrætt við að fá álit almennings, að tala við frjáls félagasamtök, einstaklinga eða aðra til að fá álit þeirra á málum, umdeildum sem ekki. Hvað gerist þegar við færum þetta vald til forsætisráðherra? Forsætisráðherra ber engin skylda til að fá álit Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða Bandalags háskólamanna eða viðhorf einhverra annarra varðandi sameiningar ráðuneyta, síður en svo. Þetta er ákveðin trygging fyrir því að þegar málið er í þinginu fáum við ekki bara álit 63 þingmanna heldur tryggjum við umræðu í samfélaginu um tilteknar þjóðfélagsbreytingar og við það eigum við ekki að vera hrædd. Við megum ekki vera hrædd við slíkt. Ég hef svo sem oft tekið þátt í því að fara út í alls konar pælingar um það af hverju hinn og þessi ráðherrann er að gera hina og þessa skrýtnu hlutina. Það er stundum erfitt að reyna að detta inn í hugarheim allra ráðherra í ríkisstjórninni, hverjir sem þeir eru hverju sinni. Ég ætla ekki að taka þátt í því að tortryggja forsætisráðherra í þá veru sem margir hafa verið að ýja að, að þetta sé gert til að koma einum ráðherra úr ríkisstjórninni, reyna að koma honum í burt vegna eins ákveðins máls. Ég trúi því ekki að óreyndu. Ég trúi því hins vegar að þetta sé mál sem er einfaldlega skrifað í kladdann og sé mál sem þarf að haka við áður en landsfundur Samfylkingarinnar hefst. Forsætisráðherra vill þá geta sagt: Við fórum í tilteknar breytingar á Stjórnarráðinu og þær eru búnar. Nú skulum við exa við það. Ég held að ekki sé dýpri merking í þessum breytingum, ég sé það að minnsta kosti ekki. En vel kann að vera að ég hafi rangt fyrir mér í því.

Frú forseti. Aðeins aftur að þessu með umsagnirnar því að það er mjög mikilvægt að fólk og félagasamtök, og aðrir utan veggja Alþingis geti haft eitthvað um málin að segja. Það hefur sýnt sig á þessu kjörtímabili. Þegar Alþingi hafði það til umfjöllunar að mynda svokallað atvinnuvegaráðuneyti voru mjög margir aðilar sem veittu umsögn um það hvort þeir teldu það heppilegt eða ekki. Um þetta voru skiptar skoðanir og að lokum mat nefndin það svo að skynsamlegt væri að taka þetta ákvæði út úr frumvarpinu áður en það yrði samþykkt á Alþingi. Ef hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér með það að eini tilgangur frumvarpsins sé sá að hæstv. forsætisráðherra geti hakað við það í kladdanum, er það þá ekki mjög alvarlegt fyrir þjóðina? Ef hæstv. forsætisráðherra vill fyrst og fremst geta hakað við þetta frumvarp í kladdanum fyrir landsfund Samfylkingar, er það ekki mikið áhyggjuefni fyrir heimilin og fólkið í landinu?

Frú forseti. Haka við í kladdanum - já, ég held að þetta sé eitt af þeim málum sem þarf að haka við í kladdanum. En ég held hins vegar að það séu mun alvarlegri mál sem ríkisstjórnin er að leika sér með á nákvæmlega sama hátt. Hún vill geta hakað við mál í kladdanum svo að hún geti sagt: Já, við breyttum ákveðnum málum. Ég er ekki síst með fiskveiðistjórnarkerfið í huga þar sem alger umbreyting ríkisstjórnarinnar, stefna hennar í sjávarútvegsmálum, hefur leitt til þess að við sjáum ekki neinar fjárfestingar í sjávarútveginum á síðustu þremur árum eða svo. Óvissan í greininni er alger. Þetta er grunnatvinnuvegur þjóðarinnar, eins og við þekkjum, og það er glapræði að vera að hringla með stefnu í þeirri atvinnugrein, þegar við erum eina landið í heiminum þar sem sjávarútvegurinn er ekki ríkisstyrktur, er arðbær, sjálfbær - og þá hagar ríkisstjórnin sér með þessum hætti. Já, ég stend fast við það sem ég sagði áðan. Þetta er eitt af þessum málum sem forsætisráðherra vill geta hakað við og stært sig af á hátíðarstundum innan síns flokks. Þetta er sem sagt til heimabrúks.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Hún spyr mig nokkurra spurninga. Hún spyr fyrst um blaðafréttir þess efnis að ég hafi haft fyrirvara á gagnvart þessu máli í ríkisstjórn. Svarið er játandi. Það hefur áður komið fram og sá fyrirvari stendur enn. Þetta mál hefur átt sér langan aðdraganda og það er að sannast í þessu máli eins og með ávextina að þeir verða því betri þeim mun betur sem þeir fá að þroskast. Sú gagnrýni sem ég setti fram á sínum tíma við skýrslu Gunnars Helga Kristinssonar prófessors, sem frumvarpið er unnið upp úr, er þungamiðjan í gagnrýni minni á frumvarpið, þ.e. aukin miðstýring innan Stjórnarráðsins. Ég er andvígur henni og hef gagnrýnt það. Þetta mál hefur verið að taka breytingum og á hugsanlega enn eftir að taka breytingum en það er mjög mikilvægt að okkur takist að tryggja víðtæka sátt um skipan Stjórnarráðsins og samskipti ríkisstjórnar og Alþingis.

Frú forseti. Um leið og ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að hafa setið hér og hlustað á ræðu mína verð ég að segja að ég sakna svara við nokkrum af spurningum mínum. En ég greini það engu að síður að eftir sem áður, og þrátt fyrir fallega orðaða hugsun í ræðunni, stendur fyrirvari hæstv. innanríkisráðherra gagnvart málinu enn. Hann telur að málið hafi þroskast, þá væri forvitnilegt að vita í hvaða veru. Telur hæstv. ráðherra rétt að málið þroskist í þann farveg innan meiri hlutans í allsherjarnefnd að völd forsætisráðherra, með þessari breytingu sem hefði verið mikil, verði í raun takmarkalaus, þ.e. ekki er lengur hámark á þeim ráðuneytum sem hæstv. forsætisráðherra á að skipa heldur getur forsætisráðherra verið með einn eða tíu ráðherra, hann getur verið með tuttugu ráðherra. Telur hv. þingmaður það vera réttu breytinguna, að málið þroskist með þessum hætti? Það væri forvitnilegt að vita hvað hæstv. ráðherra segir hvað þetta varðar. Ég vil gjarnan fá svör við þeim tveimur lykilspurningum sem ég bar upp áðan. Hvað liggur á? Hvaða dagsetning knýr á um það að við erum á þessum septemberstubbi að afgreiða þetta mál en ekki málefni sem snerta til að mynda heimilin, fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu, sem meðal annars eru á dagskrá á þinginu. Önnur dagsetningarmál sem skipta máli. Hvað knýr þetta mál áfram? Ég vil gjarnan fá svar við því. Ég spyr líka hvort hann sé ekki sammála mér í því að með þeirri vegferð sem verið er að leggja út í sé ekki bara verið að auka miðstýringu innan ráðuneytanna, eins og hann sagði réttilega að hans fyrirvari hefði snúist um, heldur líka verið að skerða eftirlitshlutverk löggjafarvaldsins með ráðuneytunum. Er ekki verið að færa vald frá þinginu yfir til framkvæmdarvaldsins?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður beinir til mín mörgum spurningum sem erfitt er að svara í stuttu máli. Hv. þingmaður vill fá að vita hver er þungamiðjan í gagnrýni minni. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta, meðal annars: „Í frumvarpinu er kveðið skýrar á um skipunar- og verkstjórnarvald forsætisráðherra.“ Þetta er þungamiðjan í gagnrýni minni.

Frú forseti. Þetta var stutt en mjög hnitmiðað andsvar. Það þarf ekkert að lesa á milli línanna með þetta andsvar. Hæstv. innanríkisráðherra er með beinum orðum að taka undir þá gagnrýni sem við í stjórnarandstöðu höfum sett fram nú á síðustu dögum, að það er verið að færa takmarkalaust vald til forsætisráðherra. Það er verið að færa forsætisráðherra ekki bara mjög mikil völd heldur gríðarlega mikil völd  Fyrirvarar innanríkisráðherra standa, það er stóra fréttin. Það er best að undirstrika að miðað við allt það sem við höfum verið að segja núna, nema hæstv. ráðherra vilji koma og segja eitthvað allt annað, er ekki hægt að lesa annað á milli línanna en að þeir standi. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. innanríkisráðherra er jafnheiðarlegur og einlægur og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem kom upp í andsvari áðan í skoðun 

Virðulegur forseti. Fram að þessu hefur okkur í umræðunni verið tamt að tala um annars vegar stjórnarandstæðinga og hins vegar stjórnarliða. Líklega verður að hætta þeirri orðanotkun vegna þess að þannig skipa menn sér ekki í fylkingar í þessari umræðu. Það er miklu nær að tala um þingræðissinna og svo þá sem vilja auka vald forsætisráðherrans eins á kostnað þingsins. Sumir sem hafa verið þeirrar skoðanir, þeir sem við áður kölluðum stjórnarliða, hafa komið upp í andsvör, ekki tekið að ráði þátt í umræðunni en komið í andsvör til þess helst að skamma þingræðissinnana fyrir málþóf. Við höfum hins vegar kvartað undan því að hér hafi ekki fengist almennileg umræða, hæstv. forsætisráðherra fáist ekki til að svara grundvallarspurningum sem til hans er beint. Engu að síður, þrátt fyrir að við fáum ekki svör frá hæstv. forsætisráðherra, hefur alveg ótrúlega margt nýtt og ótrúlega margt merkilegt komið fram í þessari umræðu að undanförnu og þá sérstaklega núna í kvöld og seint í gærkvöldi. Seint í gærkvöldi hélt formaður þingmannanefndarinnar sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis stórmerkilega ræðu þar sem hann skaut í kaf allan málflutning talsmanna hæstv. forsætisráðherra í þessu máli, skaut í kaf þau rök að þetta hefði eitthvað að gera með ábendingar sem komu í kjölfar hrunsins, eitthvað með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og benti á að þvert á móti væri með þessum tillögum farið í þveröfuga átt, gegn grundvallaratriðunum í því sem við töldum að þyrfti að breyta eftir þessa miklu vinnu þingsins og rannsóknarnefndarinnar. Í kvöld hefur svo hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra komið í andsvar við hv. þm. Birki Jón Jónsson og verður ekki annað sagt en hann hafi verið afgerandi. Hann talaði um harða valdbeitingu, sagðist hafa barist gegn slíkri valdbeitingu í áratug svo hann þekkir hana þegar hann sér hana. Hann sagði að í ljósi reynslu sinnar væri þetta ekkert annað en sams konar hörð valdbeiting. Rétt áðan kom hæstv. innanríkisráðherra í andsvar við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, lýsti fyrirvörum sínum við þetta mál og út á hvað þeir ganga í grundvallaratriðum. Þeir ganga út á hættu af mikilli miðstýringu sem verið er að innleiða með frumvarpinu. Þessu til viðbótar komu ákaflega mikilvægar ábendingar fyrr í kvöld. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður framsóknarmanna, benti á að í 1. gr. stjórnarskrárinnar sem ekki er löng segi að á Íslandi sé þingbundin stjórn. Það er með öðrum orðum tekið fram í 1. gr. stjórnarskrárinnar að þingið eigi að hafa valdið yfir ríkisstjórninni, ríkisstjórnin sitji í skjóli Alþingis. Við hljótum að velta því fyrir okkur ef við lesum þessa stuttu grein, 1. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, hvort þetta frumvarp standist stjórnarskrána. Það virðist að minnsta kosti ljóst að menn séu að einhverju leyti að fara á svig við hana með þessari tilraun til að gera vald forsætisráðherra Íslands meira en það hefur nokkurn tímann verið í sögu landsins. Hversu mikið er þetta vald? Það er svo mikið að forsætisráðherra á hverjum tíma gæti samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, ákveðið að ekki þyrfti nema einn ráðherra. Hann gæti ákveðið að þeir ættu að vera tíu, skipt milli þeirra verkefnum og fært þau svo fram og til baka eftir því sem hentaði, en gæti líka ákveðið að ráðherrann þyrfti í rauninni bara að vera einn, alræðisráðherra sem kæmi í stað forsætisráðherra. Þetta er heimilt samkvæmt því frumvarpi sem hér er ætlast til að þingið kokgleypi. Og þegar þingmenn gera athugasemdir við þetta hættulega frumvarp leyfa talsmenn hæstv. forsætisráðherra sér að koma í andsvör til þess eins að kvarta undan málþófi. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra útskýrði ágætlega áðan að það væri ekki með nokkru móti hægt að kalla þetta málþóf. Hæstv. núverandi innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson hefur margoft, leyfi ég mér að segja, á undanförnum tveimur, þremur árum stigið fram og sagt hluti sem aðrir þorðu ekki að segja, hluti sem var erfitt fyrir ráðherra í ríkisstjórn að segja. Hver væri aðstaða hæstv. núverandi innanríkisráðherra til að stíga fram ef þetta frumvarp yrði leitt í lög? Þá byggi hann við það hlutskipti að hæstv. forsætisráðherra gæti ákveðið samstundis að taka af honum þau verkefni sem hann hefði tjáð sig um á þann hátt sem hæstv. forsætisráðherra líkaði ekki. Það er hætt við því að flestir ráðherrar mundu við þær aðstæður sleppa því að tjá sig á þann hátt sem þeir teldu að forsætisráðherranum væri ekki að skapi. Þeir gætu þá búist við því að í besta falli yrði málaflokkurinn tekinn af þeim, í versta falli yrði þeim einfaldlega skipt út, ráðuneytið jafnvel lagt niður. Það að fela einhverjum forsætisráðherra slíkt vald hlýtur að vera verulegt umhugsunarefni, hvað þá forsætisráðherra sem hefur margoft á undanförnum tveimur, þremur árum sýnt að hann hikar ekki við að beita öllu því valdi sem hann hefur samkvæmt stjórnarskrá, samkvæmt lögum og meira til, ganga langtum lengra en ætlast er til í lögunum. Á að veita slíkum forsætisráðherra slíkt vald? Á að veita einhverjum forsætisráðherra slíkt vald? Ég efast ekki um að margir þingmenn gætu alveg hugsað sér að væru þeir forsætisráðherra Íslands væri gott að hafa þetta vald.  Þegar menn skrifuðu þau lög og samþykktu sem nú eru í gildi um Stjórnarráð Íslands 1968 og 1969 ríkti samstaða enda komu allir flokkar í stjórn og stjórnarandstöðu þar að máli. Allir gerðu sér grein fyrir því að þeir þyrftu að fylgja þessum sömu reglum þótt breytingar yrðu á því hvaða flokkar skipuðu ríkisstjórn. Á nú að innleiða það fyrirkomulag að hver og ein ríkisstjórn breyti lögum um Stjórnarráðið, breyti kannski þingsköpum líka? Megum við eiga von á því að sú ríkisstjórn sem nú situr með hæstv. forsætisráðherra sem virðist telja sér heimilt að stýra, ekki aðeins ríkisstjórninni heldur þinginu líka og störfum þess muni gera breytingar á þingsköpum í október eða nóvember, hlutast til um störf Alþingis til að koma í veg fyrir að menn ræði of mikið um mál sem hún telur brýnt að koma í gegn? Megum við sem sagt búast við því að þessi ríkisstjórn undir forsæti hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur muni nýta hvert tækifæri til að auka vald sitt á kostnað þingsins? Og hvað á þá næsta ríkisstjórn að gera? Á hún að haga sér með sama hætti? Nei, við getum ekki fetað þá braut. Þess vegna er grundvallaratriði að þingið, hópur þingræðissinna úr öllum flokkum á Alþingi, stöðvi þetta frumvarp. Við verðum að stöðva það helst með rökum, með því að útskýra fyrir hæstv. forsætisráðherra og talsmönnum hennar hvers vegna það virkar ekki. Umfram allt er það hlutverk okkar, við höfum tekið að okkur það hlutverk og svarið þess dýran eið að verja þingið og þingræðið svo við eigum ekki annan kost en að berjast gegn þessu frumvarpi og við munum halda því áfram uns yfir lýkur, 

Frú forseti. Fyrir þá sem hafa verið að fylgjast með þessari löngu umræðu er eflaust erfitt að halda fullri yfirsýn yfir þau mörgu átakamál eða ágreiningsefni sem hafa komið fram í umræðunni. En það er samt þannig að í grunninn er tekist á um tiltölulega einfalt grundvallaratriði. Það er hvort forsætisráðherrann eigi að fá fullt frelsi til að koma á fót, leggja niður, kljúfa í sundur ráðuneyti og færa verkefni milli þeirra eftir eigin höfði eða hvort við eigum að viðhalda þeirri gömlu góðu reglu að það þurfi að bera slík mál undir þingið. Þetta er kjarni þess ágreinings sem hefur orðið efni til þessarar löngu umræðu. Það hefur í þessu sambandi algerlega skort á að hæstv. forsætisráðherra, sem ýtir á eftir málinu af mikilli hörku, blandi sér í umræðuna og komi fram með einhver minnstu rök fyrir því að það sé of þungt í vöfum, of viðurhlutamikið, of erfitt, tafsamt eða hvað það á að vera fyrir einn forsætisráðherra að bera nýja ráðuneytaskipan undir Alþingi til samþykkis. Þetta vekur auðvitað upp spurningar. Í fyrsta lagi þetta: Hvenær eru ný ráðuneyti almennt mynduð og gerðar breytingar á verkefnaskipan milli ráðuneyta? Er það ekki að jafnaði þegar við skoðum söguna einu sinni á kjörtímabili? Það er helst í upphafi nýs kjörtímabils sem ný ríkisstjórn vill setja fingraför sín á Stjórnarráðið með því að koma á fót einhverju nýju ráðuneyti, auka áherslur á einhvern tiltekinn málaflokk o.s.frv. Þegar þetta hefur verið raunin hafa menn komið með þingmál um það efni inn í þingið. Fyrst hafa þeir auðvitað náð meiri hluta um að fara þá leið og svo hafa menn komið með það þingmál inn í þingið og það hefur fengið sína eðlilegu meðferð. Þetta er líka þekkt annars staðar frá eins og t.d. í Finnlandi þar sem venjan er að eitt fyrsta málið eftir myndun nýrrar ríkisstjórnar sé einmitt ráðuneytaskipanin. Við skulum gefa okkur að ríkisstjórnin klári sig af þessu í upphafi kjörtímabils, þá er samkvæmt því sem ég hef rakið að jafnaði mjög óvanalegt að þess gerist þörf að nýju á sama kjörtímabilinu að gera breytingar á Stjórnarráðinu. En jafnvel þótt það kæmi upp þá sýnir nýleg reynsla okkur það að vel er hægt að gera breytingar á Stjórnarráðinu. Það hefur að ég hygg verið gert í þrígang undanfarin fjögur ár. Síðastliðin fjögur ár hafa breytingar á Stjórnarráðinu af þessu tagi verið gerðar á Alþingi. Hvað er það þá sem þrýstir svo mjög á um að ráðherrann fái þessa víðtæku heimild og þurfi ekki lengur að koma með breytinguna inn í þingið? Hefur eitthvert tilvik komið upp þar sem ríkisstjórnin er í vanda stödd vegna þess að hún þarf á allra næstu dögum að koma á fót ráðuneyti og getur ekki beðið eftir umræðu þingsins? Getum við ímyndað okkur slíkt tilvik að ríkisstjórn sem er að störfum í landinu standi frammi fyrir því skyndilega í lok einnar vikunnar að hún verði að koma á fót nýju ráðuneyti helst strax í næstu viku og þess vegna sé nauðsyn núna að koma breytingum inn í stjórnarráðslögin til að tryggja forsætisráðherra það vald? Við þekkjum það í mörgum lögum að ráðherrum er falið víðtækt vald til að útfæra ýmsa hluti. En um svo stór grundvallaratriði hefur gilt sú reglan á þingi og í íslenskum lögum að hafa samráð við þingið og mál eins og stofnun nýrra ráðuneyta og ráðuneytaskipan almennt eru mál þess eðlis að ekki á sífellt að hringla með þau. Það verður að ríkja einhver ákveðin festa, ekki bara formfesta heldur líka stjórnarfarsleg festa, annars er hætta á mikilli sóun í stjórnkerfinu bæði á tíma og fjármunum og að mál detti milli skips og bryggju ítrekað, óvissa verði í einstökum ráðuneytum, mál sem verið sé að færa á milli ráðuneyta þvælist þar á milli og taki lengri tíma í afgreiðslu o.s.frv. Allt ætti þetta að blasa við mönnum. Það er kannski um leið ein af ástæðum þess að ekki hafa verið gerðar miklar grundvallarbreytingar á Stjórnarráðinu reglulega þó að það hafi vissulega þróast töluvert mikið í áranna rás, smám saman, eðlilegar breytingar, eftir því sem verkefnin sem við erum að fást við breytast að eðli til. Frú forseti. Ég tel augljóst að við munum aldrei standa frammi fyrir því að ríkisstjórnin í landinu eða forsætisráðherrann þurfi á örfáum dögum að koma á fót nýju ráðuneyti eða kippa máli frá einum ráðherra til annars með engum fyrirvara. Það eru einfaldlega engar líkur á því. Þrátt fyrir þá niðurstöðu, fyrir mitt leyti a.m.k., vitum við það samt sem áður að það geta komið upp pólitískar deilur um þessi efni. Það eru skammtímavandamál sem einstakar ríkisstjórnir glíma við eins og sú ríkisstjórn sem er að störfum í dag. Það er því niðurstaða mín að ríkisstjórnin og þá hæstv. forsætisráðherra leggi til þessa veigamiklu breytingu á stjórnarráðslögunum, sem gilda til langs tíma, og klæða í faglegan búning til að reyna að leysa skammtímainnanbúðarvandamál í ríkisstjórninni. Hvað hef ég fyrir mér í þessu? Það má t.d. vísa í ræður hæstv. ráðherra innanríkismála og sjávarútvegs- og landbúnaðarmála sem eru ósammála málinu, þessu prinsippatriði. Það má vísa í stjórnarsáttmálann sjálfan og benda á að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki náð samstöðu um að koma á fót atvinnuvegaráðuneyti. Það má benda á þá augljósu staðreynd að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra annars vegar og hæstv. utanríkismálaráðherra hins vegar eru á öndverðum meiði um framgang viðræðna við Evrópusambandið. Eins og alþjóð veit er hæstv. forsætisráðherra á bandi utanríkisráðherrans í því máli og er að sækjast eftir heimildum til að hlutast til um mál af þeim toga. Við þeim okkar sem fylgjast með þessum málum frá degi til dags blasir einfaldlega sú auma staðreynd að það er engin fagmennska á bak við þessa tillögu og engin sérstök framtíðarsýn, heldur skýrsla nefndar sem forsætisráðuneytið sjálft kom á fót, skipaði í, fékk aftur til sín og kynnir hér sem hina faglegu niðurstöðu - nefnd sem forsætisráðuneytið sjálft kom á fót, komst að niðurstöðu sem hentaði forsætisráðherranum sem skipar það embætti í dag og leggur til þessa breytingu við þingið undir þessu falska yfirskyni. Í raun og veru er einungis verið að reyna að leysa innanbúðarvandamál ríkisstjórnarinnar sem er skammtímavandamál. Þetta er það sem blasir við öllum þeim sem hafa fylgst með átökunum innan ríkisstjórnarinnar og kynnt sér þetta mál ofan í kjölinn. Þannig er það. Það eru fleiri atriði í þessu máli sem vekja athygli og eru mjög á skjön við þær helstu áherslur sem við ættum sjá koma frá ríkisstjórninni í nýjum málum. Ég nefni bara sem dæmi hugmyndina um að verja núna 100–200 millj. kr. í nýja aðstoðarmenn í Stjórnarráðinu. Það var ákveðið á þingi fyrir nokkrum árum að skynsamlegt væri að opna fyrir möguleikann á aðstoðarmönnum fyrir landsbyggðarþingmenn. Við höfum hins vegar ekki talið undanfarin ár að til væru fjármunir til að fylgja þeirri hugmynd eftir. Þess vegna hefur hún ekki komist í framkvæmd. En stjórnarmeirihlutinn leggur á sama tíma til að strax á þessu kjörtímabili við gildistöku þessara laga verði stór fjölgun á aðstoðarmönnum í Stjórnarráðinu. Þetta er óskiljanlegt fyrir almenning í landinu, alla þá sem hafa beðið eftir alvöruaðgerðum sem snerta hag heimilanna og sjá það í hendi sér að þetta er ekkert nema sóun á þessum samdráttartímum. Það blasir væntanlega líka við þjóðinni að þegar þetta mál er til umræðu, hvort forsætisráðherrann fái heimild til að koma á fót ráðuneyti, leggja niður, sameina og gera þá hluti sem hæstv. forsætisráðherra fer fram á, komast önnur brýn mál ekki á dagskrá. Ég get sagt það fyrir mitt leyti að það hefur enginn frá því að ég var kosinn á Alþingi haft samband við mig og gert kröfu til þess að forsætisráðherrann fengi slíka heimild. Það hafa hins vegar hundruð ef ekki þúsundir manna haft samband við mig bréflega, símleiðis, með tölvupósti og öðrum hætti til að kalla eftir aðgerðum fyrir heimilin.  Það er líka hálfhjákátlegt að hlusta á marga stjórnarliða tala um það að stjórnarandstaðan ætli að koma í veg fyrir að meirihlutavaldið nái fram að ganga. Margir þeirra sem hafa haldið því fram í ræðustóli eru þeir sem komu t.d. í veg fyrir að frumvarpið um Ríkisútvarpið næði fram að ganga þing eftir þing. Ég hygg að menntamálaráðherra hafi í þrígang þurft að koma með það mál bara til að fá það fullrætt í þinginu. Það var sífellt tekið í gíslingu af mörgum þeim sem hér hafa kvartað undan því að stjórnarandstaðan vilji tjá sig um forsætisráðherramálið nú sem enginn í þjóðfélaginu er að kalla eftir. Og á listanum á dagskrá þingsins eru tugir annarra mála sem við erum meira en reiðubúin að hefja nú þegar umræðu um og flest þeirra geta fengið afgreiðslu án nokkurrar fyrirstöðu af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég nefni sem dæmi frumvarp frá fjármálaráðherra um að framlengja heimildina til að geta tekið út séreignarsparnað. Það er eitt af málunum sem er á dagskrá. Stjórnarmeirihlutinn vill ekki fá það á dagskrá, hann vill taka forsætisráðherramálið fram yfir og hefur hagað málum þannig í þinginu að við höfum rætt í nokkra daga um kröfu forsætisráðherra um að fá að skipa Stjórnarráðið eftir eigin höfði. Það er ótrúleg staða sem er boðið upp á á Alþingi.

Óverðtryggð lán hjá Íbúðalánasjóði.

Já, það eru fleiri þörf mál á dagskrá eins og að bjóða upp á óverðtryggð lán hjá Íbúðalánasjóði, að hann geti farið í útgáfu á óverðtryggðum lánum. Fjölmargt fleira mætti telja til sem er á dagskrá en þetta hrópar á okkur og ég finn það á fólki að það á erfitt með að skilja hvers vegna umræðan stendur svona lengi. Það er ekki vegna þess að við í stjórnarandstöðunni séum að koma í veg fyrir að önnur mál komist á dagskrá, þvert á móti erum við að kalla eftir því eins og þjóðin að það verði rætt um önnur og brýnni málefni. Við erum líka að kalla eftir því að í þessu máli verði dregið úr forsætisráðherravæðingunni, það verði dregið úr þeirri sóun og því bruðli sem fylgir sumum af greinunum sem ég hef vitnað til, samanber aðstoðarmannafjölgunina, og við erum almennt að kalla eftir því að haldið verði í þá gömlu góðu reglu að þingið hafi eftirlit og aðhald með framkvæmdarvaldinu. Frá því að ég settist inn á þing hef ég ítrekað vakið athygli á þörfinni fyrir að styrkja þingið. Ég fagna því sem fram hefur komið í máli ræðumanna úr mörgum flokkum í dag, ýmist úr stjórnarliðinu eða utan þingflokka, eins og kom fram í máli hv. þm. Atla Gíslasonar og hæstv. innanríkisráðherra, að þörf sé á að styrkja þingið. Það er engin þörf á því að auka völd framkvæmdarvaldsins yfir þinginu. Það kemur mjög á óvart að það skuli hafa myndast meiri hluti um slíkt í allsherjarnefnd og það kemur jafnframt á óvart að ríkisstjórnin skuli tefla slíku máli fremst í forgangsröðina. Ég vil láta þess getið að stjórnarandstöðuflokkarnir Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur lögðu fram skriflegar hugmyndir um það hvernig væri hægt að betrumbæta þetta mál. Þrátt fyrir að báðir hafi þeir tekið þátt í störfum nefndarinnar sem fjallaði um málið þá náðist einfaldlega ekki sameiginleg niðurstaða þar. Í dag var tekinn saman listi yfir þau atriði sem þyrfti að færa til betri vegar til að málið gæti fengið framgang án mikið lengri umræðu í þinginu. Ef ekki er fallist á það er sú staða í raun og veru komin upp að stjórnarmeirihlutinn vill láta á það reyna án þess að færa fyrir því nokkur sérstök rök að forsætisráðherravæðingin nái fram að ganga. Önnur mál sem varða hag heimilanna í landinu sitja þá á hakanum. Þetta er óskaplega dapurleg staðreynd. Undir niðri ráða pólitískir skammtímahagsmunir för. Við höfum séð þetta í öðrum málum í þinginu. Efnt er til ágreinings við stjórnarandstöðuna að tilefnislausu. Frumvarpið um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu er dæmi um það. Um það mál var efnt til víðtæks samráðs á árinu 2010 en þegar kom að því að semja frumvarpið þá lokuðu þau sig af, forsætisráðherrann ásamt með nokkrum öðrum ráðherrum og ráðgjöfum, og settu saman frumvarp með aðstoð lítils hóps sem við getum kallað súperþingmenn sem fengu að koma að því máli á því stigi þegar var verið að smíða málið, tefldu því fram af miklu offorsi í júní og heimtuðu að málið yrði afgreitt - komu með málið rúmlega tveimur mánuðum eftir að tími til að leggja fram ný frumvörp rann út og heimtuðu að málið yrði afgreitt þegar stjórnarandstaðan hreyfði andmælum, kröfðust þess að málið fengi umsagnir og vandlega meðferð. Hvað var þá sagt? Hvað hrópuðu þá stjórnarliðar að okkur í stjórnarandstöðunni? Hér birtast ykkur sérhagsmunagæslumennirnir.  
            

Frú forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta. Við höfum komið ítrekað upp og farið þess á leit að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra verði viðstödd þessa umræðu og svari þeim fyrirspurnum sem við höfum lagt fram. Ætli þær spurningar séu ekki nokkrir tugir, jafnvel nokkur hundruð spurningar sem lagðar hafa verið fram. Hæstv. ráðherrar sem bera ábyrgð á þessu máli eru að sniðganga þingið með svívirðilegum hætti að mínu viti með því að svara ekki þeim fyrirspurnum sem við höfum lagt fram. Ég spyr af því að nú er verið að breyta lögum um Stjórnarráð Íslands: Er þetta það sem koma skal? Eru þetta þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin ætlar að viðhafa hér? Á að keyra í gegn breytingar á þingsköpum þannig að hæstv. ráðherrar þurfi yfir höfuð ekkert að vera hér til svara? Ég fer fram á það við frú forseta að hún tilkynni hæstv. ráðherrum að nærveru þeirra sé eindregið óskað. 

Ég bið hv. þingmann að virða tímamörk og vanda orðaval í ræðustól Alþingis. 
            

Virðulegi forseti.

Vanda orðaval!

Ég tek undir ósk hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra komi hingað og svari spurningum þingmanna. Það var mjög gott og gagnlegt að hæstv. innanríkisráðherra skyldi koma hingað upp áðan og svara brýnum spurningum. Mér finnst góður bragur á því hjá hæstv. innanríkisráðherra og kallar það enn skýrar eftir því að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, sem ég hygg að séu í húsi, séu í þingsal undir umræðunni. Hæstv. forsætisráðherra er flutningsmaður þessa máls, leggur það fram og vill endilega að það sé afgreitt. Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra sér enga ástæðu til að taka þátt í umræðunum? Hvers vegna er nánast ómögulegt að fá hæstv. forsætisráðherra til að koma í andsvör við þingmenn og svara einföldum spurningum? Ég fer fram á það við virðulegan forseta að hún svari því hvort hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu væntanleg hingað í þingsal til að svara spurningum þingmanna.

Forseti vill upplýsa að hæstv. ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, eru í húsi 

Frú forseti.

Það er verið að sniðganga okkur, algjörlega.

Ég vil beina því til hæstv. forseta að hvetja hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra til að koma og taka þátt í umræðunni. Nú hafa tveir hæstv. ráðherrar stigið fram og látið í það skína og jafnvel sagt það nánast með beinum orðum að þetta frumvarp feli í sér aukið vald forsætisráðherra, valdflutning frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra. Munu þeir treysta sér til að samþykkja frumvarpið? Fleiri eru að koma fram sem treysta sér ekki til að fylgja hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra í þeirri vegferð að flytja vald frá Alþingi Íslendinga til framkvæmdarvaldsins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að núna komi þessir hæstv. ráðherrar hingað í þingsal, taki þátt í þessari umræðu og svari þeim spurningum sem búið er ítrekað að reyna að beina til þeirra í umræðunni í allan dag og alla þessa viku. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með félögum mínum að hæstv. ráðherrar komi í salinn og taki þátt í umræðunum og svari fyrirspurnum frá okkur þingmönnum sem höldum hér ræður. Vegna þess að eitt virðist vera að renna upp, og hinn háttvirti glæsilegi þingmaður Ásmundur Einar Daðason kom inn á, að það er alls óvíst að stuðningur sé við málið. Því spyr maður sig hvort það geti verið að sá tími sem við notum í að ræða málið þjóni forsætisráðherra ágætlega meðan hún leitar stuðnings við málið í sínum röðum?

Frú forseti. Það að hæstv. ráðherrar skulu ekki koma hingað til að svara fyrirspurnum hv. þingmanna í máli þegar verið er að flytja valdheimildir frá Alþingi Íslendinga til hæstv. forsætisráðherra er náttúrlega eitthvað sem er ekki þinginu sæmandi og ekki bjóðandi. Það er alveg merkilegt, frú forseti, að við þurfum að koma hingað og ræða þessi mál, spyrja spurninga en fá svo engin svör frá þeim hæstv. ráðherrum sem lögðu málið fram. Er þetta það sem koma skal? Á hæstv. forseti ekki að gæta að virðingu þingsins? Finnst hæstv. forseta það í lagi að þingmenn komi hingað og spyrji þann sem flutti málið upphaflega, hæstv. forsætisráðherra, margra spurninga en hún svari síðan ekki þeim spurningum? Er það bara látið óátalið? 
             Ég spyr: Ætlum við að standa vörð um Alþingi Íslendinga og efla það eða ætlum við virkilega 

Frú forseti. Ég sé svo sem ekki mikinn tilgang í því að umræðan haldi áfram á meðan hæstv. ráðherrar eru ekki tilbúnir til að svara þeim spurningum sem beint hefur verið til þeirra. Hver er tilgangurinn með því að hv. þingmenn standi hér og ræði málið án þess að hæstv. ráðherrar séu svo lítið sem tilbúnir til að taka þátt í umræðunni og svara þeim spurningum sem beint hefur verið til þeirra? Hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafa þó gert það. 

Virðulegi forseti. Ég skil ekki þörf þingmanna til að vera með ráðherra í salnum, ég hélt að þingið væri með þetta mál til umfjöllunar  Hér var efast um eða um það vöknuðu spurningar rétt áðan hjá einhverjum hv. þingmönnum hvort meiri hluti væri fyrir þessu máli, sem einhverjir töldu að væri ekki. Það er hægt að skera úr um það mjög fljótt með því að taka málið til atkvæðagreiðslu. Ég skora á forseta að láta ganga til atkvæða um málið og greidd verði atkvæði um það sem allra fyrst til að láta reyna á það hvort þingmeirihluti er fyrir því eða ekki.

Virðulegur forseti. Nú vil ég hvetja frú forseta til að setja hlutina aðeins í samhengi. Hér erum við að ræða frumvarp sem snýst um það að færa hæstv. forsætisráðherra meira vald en nokkur forsætisráðherra hefur haft á kostnað þingsins. Hæstv. forsætisráðherra fæst ekki til að taka þátt í umræðu um málið, sýnir þinginu ekki einu sinni þá virðingu að taka þátt í umræðu um það. Er hægt annað en setja þetta tvennt í samhengi? Er það ekki að mati hæstv. forseta áhyggjuefni að á sama tíma og menn eru að tala um að færa forsætisráðherra þetta gríðarlega vald á kostnað þingsins þá sýni forsætisráðherrann það í verki hversu hættulegt það er, fæst ekki einu sinni til að taka þátt í umræðum um málið eða verja það gagnvart þinginu? Hverju megum við búast við þegar búið verður að samþykkja frumvarpið, frú forseti?

Virðulegi forseti. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, 8. bindi, á bls. 180 segir, með leyfi forseta: „Mikið ráðherraræði eykur líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum sem efla vald viðkomandi stjórnmálamanns. Þetta helst gjarnan í hendur við þrönga sýn á lýðræðið sem felst í því að stjórnmálamenn beri verk sín reglulega undir dóm kjósenda og þess á milli eigi þeir að hafa frjálsar hendur um það hvernig þeir fara með völd sín, svo lengi sem þeir halda sig innan ramma laganna. Þetta er afar þröng sýn á lýðræðislegt lögmæti stjórnarhátta. Það er mikilvægur hluti af lýðræðislegum stjórnarháttum að haga ákvörðunum stjórnvalda jafnan þannig að þær standist skoðun og séu teknar í sæmilegri sátt við þá sem málið varðar. Frá því sjónarmiði séð krefjast lýðræðislegir stjórnarhættir þess að mál séu faglega undirbúin, ígrunduð og vel kynnt, en ekki bara að verk stjórnmálamanna séu lögð í dóm kjósenda í lok kjörtímabils.“ Hv. þm. Atli Gíslason hélt hér í fyrrinótt ákaflega merkilega ræðu og þessi tilvitnun sem ég las hér er tekin upp úr ræðu hans. Hv. þingmaður spyr sig, með leyfi forseta: „Skyldi maður geta mátað þessar niðurstöður rannsóknarskýrslunnar við þetta frumvarp?“ Og hann svarar þeirri spurningu játandi. Hv. þm. Atli Gíslason hefur það kannski fram yfir okkur marga þingmenn hérna að hafa þurft að hugsa meira og dýpra um þessi mál en við hin vegna þess starfa sem hann gegndi í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hann veitti þingmannanefndinni svokölluðu forstöðu. Í ræðu sinni sem var mjög vönduð kemst hv. þm. Atli Gíslason að því að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar stangist í mörgum meginatriðum á við þau sjónarmið sem er lýst í skýrslu rannsóknarnefndar sem þingmannanefndin tók undir og var samþykkt síðan ályktun á Alþingi með 63 atkvæðum þingmanna sem allir voru sammála um, þ.e. að stjórnmálahefðin þurfi að taka breytingum og að það þurfi að efla Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. 2. gr. í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar um Stjórnarráð Íslands gengur þvert á þetta þar sem ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skuli vera ákvörðuð samkvæmt tillögu forsætisráðherra og með einföldum forsetaúrskurði. Þetta þýðir að miðstýring í Stjórnarráðinu mun aukast til mikilla muna og að skipun ráðuneyta verður algjörlega háð geðþótta forsætisráðherra. Í nefndaráliti 1. minni hluta um þetta mál er talað um þá tvo megingalla sem eru á frumvarpinu, að um sé að ræða tilflutning valds frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar og þá einkum forsætisráðherra og að það hljóti að teljast meiri háttar ákvörðun um fyrirkomulag æðstu stjórnar ríkisins hvaða ráðuneyti eru starfandi á hverjum tíma. Í öðru lagi kemur fram í nefndarálitinu að frumvarpið auki hættu á lausung og jafnvel geðþóttaákvörðunum í sambandi við skipan ráðuneyta. Við skulum af því tilefni, út af þessari niðurstöðu 1. minni hluta, rifja upp þessi orð sem koma fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Mikið ráðherraræði eykur líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum sem efla vald viðkomandi stjórnmálamanns. Þetta helst gjarnan í hendur við þrönga sýn á lýðræðið …“ Allt ber þetta að sama brunni, þ.e. að hér er til umfjöllunar frumvarp sem gengur þvert á það sem stjórnmálamenn sammæltust um að gera, að leitast við að auka vald Alþingis, og gengur þvert á þá skoðun höfunda skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að ráðherraræðið auki líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum. Ég held að það sé með engu móti hægt að mótmæla þeirri skoðun sem hefur komið fram í fjölmörgum ræðum undanfarna sólarhringa að hér sé verið að færa forsætisráðherra óhófleg völd á kostnað Alþingis. Þetta eykur miðstýringu innan Stjórnarráðsins og færir forsætisráðherra á hverjum tíma óeðlilega mikil völd. Það eru fleiri hlutir sem hægt er að gera athugasemdir við hérna en hafa ekki jafnafdrifaríkar afleiðingar, en hafa þó afleiðingar. Það eru hlutir eins og fjölgun aðstoðarmanna, það kom fram hér í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar að kostnaður við að það gæti legið á bilinu 100–200 milljónir. Það eru 100–200 milljónir sem hægt væri að nota til miklu þarfari hluta en að hlaða pólitískum pótintátum inn í ráðuneytin.

Svo er verið að segja upp fólki á gólfinu.

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson bendir á það réttilega að til þess að megi fjölga þessum aðstoðarmönnum handa ráðherranum þurfi að segja upp fólki á gólfinu, eins og hann orðaði það. Til þess að ráða aðstoðarmenn ætlum við að segja upp fleirum til dæmis á Landspítalanum. Af hverju ekki að minnka þjónustuna á Landspítalanum aðeins þannig að við getum hlaðið pólitískum pótintátum í kringum ráðherrana? Ekki er nú mikill sparnaður í þessu. Og hagræðið er fyrst og fremst fyrir forsætisráðherrann sem getur deilt og drottnað yfir Stjórnarráðinu ef þetta verður óbreytt að lögum, jafnframt sem hún nær óeðlilegum völdum yfir ráðherrunum í ríkisstjórn sinni, þ.e. að menn skuli hafa sig hæga annars verði bara búið til nýtt ráðuneyti og völdin tekin af þeim. Það eru fleiri hlutir, ég geri athugasemdir við hluti sem virka kannski smávægilegir - hér er lagt til að farið verði að hljóðrita ríkisstjórnarfundi og að upptökurnar verði geymdar í 30 ár og að eftir það verði þær gerðar opinberar. Við heyrðum árangur af slíku í kvöldfréttum þar sem Jacqueline Kennedy talaði um Martin Luther King á merkilegan hátt. Ég ætla kannski ekki að gera það að umfjöllunarefni hér, heldur afleiðingarnar af því að ríkisstjórnarfundir verði hljóðritaðir. Það er augljóst að það verður til þess að ríkisstjórnarfundir verða afgreiðslustofnun fyrir hluti sem eru ákveðnir í reykfylltum bakherbergjum. Það er algjörlega ljóst að menn munu passa mjög það sem þeir segja á ríkisstjórnarfundum ef þeir verða hljóðritaðir, velta ekki upp skoðunum sínum á sama hátt og þegar hægt er að tala frjálst sem leiðir að lokum til verri ákvarðanatöku og ákvarðanatöku sem fer ekki fram undir beru ljósi.

Og ekki er nú á það bætandi.

Og ekki er nú á það bætandi, bendir hv. þm. Birkir Jón Jónsson á. Eins og alltaf hefur hann rétt fyrir sér í því máli. Mér þótti merkilegt að hlusta á ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Hún kom fram með punkt sem ég talaði um í fyrri ræðu minni, sem ég er algjörlega sammála henni um en ég er samt ekki sammála um hvert niðurstaðan leiðir. Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir orðaði það, siðferðireglurnar búa innra með manni, maður öðlast ekki siðferði við að lesa reglur á blaði, langt því frá, en eins og hv. þingmaður benti á má vel vera að einhverjir hafi þá skoðun að maður geti öðlast siðferði með því að lesa reglugerð, og þeir um það, en ég er ekki sammála hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að vegna þess að einhverjir eru þessarar skoðunar eigum við að taka upp þann sið að skrifa niður það sem á að vera okkur öllum inngróið, þ.e. þekking á grundvallarsiðferðisreglum þjóðfélagsins. Svo er annað mál að ef menn halda að það að skrifa reglur á blað bægi frá hættunni á því að siðblindingjar brjóti siðferðilög held ég að það sé mjög mikill misskilningur. Ég held að þeir sem eru tilbúnir að brjóta siðferðilegar reglur séu tilbúnir til þess, sama hvort reglurnar eru skrifaðar eða óskrifaðar. Allar, nákvæmlega eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir benti á, siðferðireglurnar búa innra með okkur. Þær höfum við öðlast í gegnum það að upplifa þær í stofnunum samfélagsins, t.d. kirkjunni, inni á heimilinu, í skólanum og annað slíkt, foreldrar okkar hafa stutt okkur fyrstu skrefin í því að öðlast þessar siðferðireglur, síðan er okkur kennt það, þeir sem eru trúaðir öðlast margar siðferðireglur í gegnum trúna en aðrir öðlast sömu reglur í gegnum aðrar leiðir o.s.frv. Það að sett sé á samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna held ég að breyti engu um hversu siðlegir hlutirnir verða. Ég held að þetta sé nákvæmlega sama marki brennt og þegar endurskoðuð voru lög um fjármálamarkaði fyrir einu og hálfu eða tveimur árum, og ég benti mjög rækilega á að þar var farið yfir reglur á fjármálamarkaði og krukkað í eitthvert smotterí. Ef það hafði verið fyrirsögn í blaði sem passaði við lögin var krukkað í það, svo var það samþykkt og svo veifaði þáverandi viðskiptaráðherra lögunum og sagði: Nú höfum við endurskoðað reglur á fjármálamarkaði og nú á okkur að líða betur. Það var algjör blekking, það var rétt snert yfirborðið á því sem þurfti að fjalla um og nú erum við með reglur á fjármálamarkaði sem eru þannig að það er hægt að gera nákvæmlega sömu mistök aftur og gerð voru í aðdraganda fjármálahrunsins. Það að skrifa siðferðileg viðmið á blað og stofna samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið hefur ekkert með það að gera hversu mikið siðferði ríkir í stjórnmálum eða rekstri hins opinbera. Mig langar að lokum að minnast hér á eitt atriði og það er þetta með stofnun ráðuneyta. Ég held að sú lausung sem það getur skapað geti haft afdrifaríkar afleiðingar og ég er með ágætisdæmi um það. Það dæmi er frá stofnun efnahagsráðuneytisins hér fyrir nokkru. Þegar efnahagsráðuneytið var stofnað var efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins færð inn í það ráðuneyti og það átti að búa til kjarna í efnahagsráðuneytinu sem mundi sjá um efnahagsspár og annað slíkt. Síðan var Hagstofan styrkt líka til að sinna þessu hlutverki. Í heilt ár var hagspám og hagfræðilegum greiningum mjög ábótavant og hægt er að færa fyrir því mjög góð rök að svo sé enn þá. Þegar stofnun er lögð niður eða algjörlega skipulögð frá grunni og færð til og annað slíkt er algjörlega ljóst að það tekur tíma að koma upp þekkingunni aftur, við skulum bara segja þekkingunni á því að gera þá hluti sem þeirri stofnun er falið. Ég held að það að vera að kippa ráðuneytum út og suður geti í sjálfu sér aukið á glundroða, að ég tali ekki um eins og sagði í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum eru þá auknar. Ef ég á að leggja mat á þetta frumvarp í heild sinni er ljóst að 2. gr. verður að breytast til að hægt sé að sætta sig við það að þetta frumvarp verði að lögum. Sú breyting gæti verið eftir nokkrum leiðum, t.d. mætti einfaldlega fella í burt 2. gr., í öðru lagi væri hægt að gera það þannig að forsætisráðherra kæmi með þingsályktunartillögu inn í þingið og málið fengi þar sína hefðbundnu meðferð. Ef það væri er ekki hægt að segja að ákvarðanir geti lotið einhvers konar gerræði og þá er ekki hægt að segja að búið sé að taka völd af Alþingi. Síðan eru þessir smáhlutir, ég verð að segja að ég er að nokkru leyti sammála hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að ef einhverjum líður betur með að skrifa siðferðileg viðmið á blað mega menn það. Þetta með kostnaðinn við aðstoðarmenn og annað slíkt, ég held að menn ættu að endurskoða það og fella út. Alveg að lokum, í þessu frumvarpi eru auðvitað ágætishlutir innan um en það þarf að laga þessa megingalla sem ég hef hér lýst.