Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 193 til 2. umr., er flutt af ríkisstj. Sjútvn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Minni hl., hv. þm. Borgf. og hv. þm. Snæf., mælir gegn frv., en meiri hl., hv. þm Siglf., hv. 2. landsk. og ég, leggur til, að það verði samþykkt. Ég leyfi mér í sambandi við þetta að vitna til nál. meiri hl. á þskj. 298. Í lögum nr. 11 frá 12. febr. 1940, um sölu og útflutning á vörum, segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engar vörur megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, er hún setur.“ Í 3. gr. sömu laga, segir: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engir megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja vörur úr landi aðrir en þeir, sem til þess hafa fengið sérstaka löggildingu ríkisstj“ Og í 4. gr. laganna segir: „Ríkisstjórnin getur falið nefnd, er hún skipar, að fara með það vald, er henni er veitt samkv. lögum þessum.“ Enn fremur er í lögunum frá 1940 heimild til að setja reglugerð og að þar megi m.a. ákveða greiðslu kostnaðar við framkvæmd laganna. Þetta er aðalefni þeirra laga, sem nú eru í gildi um sölu og útflutning vara. Samkvæmt þeim hefur ríkisstj. meira en hálfan annan áratug haft mikið vald í þessum efnum. Samkvæmt þessum lögum hefur ríkisstj. t.d. haft vald til þess að löggilda aðeins einn útflytjanda í saltfiskverzluninni, og með því að gera það hefur hún veitt þessum aðila einkasölu á saltfiskframleiðslu landsmanna. Eins og nú standa sakir, er skipulag útflutningsverzlunarinnar með sjávarafurðir í meginatriðum á þá leið, sem ég nú mun nefna, samkv. því, sem skýrt er frá í athugasemdum við stjórnarfrv. á þskj. 193. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur haft einkaútflutning á saltfiski. Síldarútvegsnefnd hefur haft með höndum allan útflutning á saltsíld. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga og fiskiðjuver ríkisins hafa annazt allan útflutning á frosnum fiski. Hins vegar hefur útflutningur á skreið, fiskimjöli, lýsi og nokkrum öðrum vörum verið í höndum ýmissa aðila. Þá er enn þess að geta, að útflutningur á frosnum fiski, skreið, fiskimjöli og lýsi og nokkrum minni vörutegundum hefur verið háður útflutningsleyfum og eftirliti af hálfu ríkisins. Eins og kunnugt er, hefur það ekki verið óalgengt í seinni tíð og raunar bæði fyrr og síðar, að komið hafi fram í blöðum og á mannfundum, m.a. hér á hinu háa Alþingi, gagnrýni á því fyrirkomulagi að veita Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda einkaleyfi til útflutnings á saltfiski. Tel ég ekki þörf á að rekja það mál. Hins vegar hefur verið minna um gagnrýni á öðrum greinum útflutningsverzlunarinnar, enda þar ekki um einkaútflutning að ræða, nema á saltsíldinni, en síldarútvegsnefndin, sem hefur haft þann útflutning með höndum, hefur þá sérstöðu að vera opinber stofnun, starfandi samkv. sérstökum lögum og kosin að meiri hluta af Alþingi. Virðist yfirleitt hafa verið gott samkomulag um að fela henni einkasölu á saltsíldinni frá ári til árs, samkvæmt heimildarákvæði laga um það efni. Mér sýnist flest benda til þess, að heppilegast muni að halda því fyrirkomulagi áfram. Ég er líka þeirrar skoðunar, að það þurfi út af fyrir sig ekki að vera óheppilegt fyrirkomulag að hafa einkasölu á útflutningsvörum, en um réttmæti þess fer þó að sjálfsögðu mjög eftir því, hversu til tekst og hvernig farið er með einkasöluréttinn. Skiptir þá líka miklu málí, að þannig sé um búíð, að sem minnst hætta sér á tortryggni meðal almennings í garð skipulagsins eða þeirra, sem þar hafa forustu, og er það almenn staðreynd, sem naumast verður um deilt. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er á ýmsan hátt nánar ákveðið en verið hefur um meðferð þess valds, sem ríkisstj. var fengið með lögunum frá 1940, um sölu og útflutning sjávarafurða. Samkvæmt því, þ.e.a.s. þessu frv., ber ráðh. að skipa þriggja manna útflutningsnefnd sjávarafurða, er hafi með höndum veitingu útflutningsleyfa, en um löggildingu útflytjenda svo og um greiðslu kostnaðar við framkvæmd laganna o.fl. má ákveða í reglugerð. Nefndin skal og samkv. frv. hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja sjávarafurðir á nýja markaði eða auka sölu þeirra á eldri mörkuðum. Um starfsemi n. og skyldur útflytjenda gagnvart henni eru svo nánari ákvæði í 1., 2. og 3. gr. frv. Í 4. gr. er heimilað að láta starfsemi n. taka til fleiri vara en sjávarafurða. Í 6. gr. eru sektarákvæði. Og með 7. gr. eru, ef frv. verður að lögum, lög nr. 11 12. febr. 1940 felld úr gildi, þ.e.a.s. lögin, sem ég gat um áðan, um sölu og útflutning á vörum. Sjútvn. hefur haldið nokkra fundi um málið og sent það ýmsum aðilum til umsagnar, og skal ég um það vísa til nál. meiri hl. á þskj. 298. Niðurstöður þessara umsagna eru ekki samhljóða um afstöðu til frv., og er skýrt frá því nánar í nál., hverja afstöðu hver einstakur aðili, sem leitað var umsagnar hjá, hefur tekið til frv. Hins vegar hefur hv. minni hl. látíð prenta kafla úr flestum þessara umsagna á þskj. 309. Eins og tekið er fram í nál., hafa ýmis þar til greind samtök útflytjenda svo og Landssamband ísl. útvegsmanna mælt gegn frv. Það virðist yfirleitt gert með þeim rökum, að ekki sé heppilegt að breyta því útflutningsskipulagi, sem nú er. Hins vegar er því haldið fram af sumum aðilum í þessu sambandi, að í frv. sé ekkert nýtt, aðeins endurtekning þess, sem nú sé í lögum. Þetta hvort tveggja fær hins vegar varla staðizt samtímis. Sannleikurinn er sá, að það er á valdi ríkisstj. samkv. gildandi lögum t.d. að löggilda fleiri en einn útflytjanda í saltfiskverzluninni. En ríkisstj. hefur talið rétt að leggja nú fyrir Alþingi frv. til nýrra laga, þar sem nánar sé ákveðið um meðferð þess valds, sem henni er fengið með lögunum frá 1940, og um að fela það að verulegu leyti stjórnskipaðri nefnd, sem hafi það hlutverk að sinna sérstaklega þessum málum. Þessu er meiri hl. sjútvn. samþykkur, enda er það út af fyrir sig fullkomlega eðlilegt, að ríkisstj. láti endurskoða lög, sem sett voru fyrir 16 árum og þá á óvenjulegum tímum. Ég get ekki heldur séð, að í grg. þeirra aðila, sem látið hafa nefndinni í té slíkar grg. um kosti og galla einkasölu og frjálsrar sölu afurða úr landi, felist rök gegn því frv., sem hér liggur fyrir. Niðurstaðan er því sú, að meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt, og skal ég svo ekki hafa um það fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Ég þarf ekki af hálfu okkar minnihlutamanna í sjútvn. um þetta mál að hafa langa framsögu. Við höfum í alllöngu nál. gert grein fyrir afstöðu okkar til málsins, eins og það liggur nú fyrir, og niðurstaðan hjá okkur hefur orðið sú að leggja til við hv. deild, að þetta frv. yrði afgr. með rökstuddri dagskrá, og það er byggt á tveimur atriðum þessa máls, sem ég skal síðar koma að. Eins og í nál. getur og raunar í nál. beggja aðila, var þetta frv. að frumkvæði okkar sjálfstæðismanna í sjútvn. sent til umsagnar tíu aðila, og okkur þótti rétt til þess að styrkja frásagnir um niðurstöður þessara umsagna að birta útdrátt úr þeim sem fylgiskjal með nál. Niðurstaðan er þá sú, að einn aðill, sem gaf umsögn um frv., sem sé Alþýðusamband Íslands, mælir með samþykkt þess. Síldarútvegsnefnd telur hagkvæmast, að sala og útflutningur síldar verði áfram eins og verið hefur um skeið í höndum eins aðila, sem sé að ekki verði breytt til frá því fyrirkomulagi, sem verið hefur á um þetta. Þriðji aðilinn, sem er Samband ísl. samvinnufélaga, telur heppilegast, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til þess að hafa á hendi útflutning sjávarafurða. En allir hinir aðilarnir, sjö að tölu, mæla gegn samþykkt frv. Ég vil í sambandi við umsögn Sambands ísl. samvinnufélaga strax geta þess, að mér hafa borizt um það ábyggilegar frásagnir, að það muni á þessu ári eins og að undanförnu ætla að fela sambandi ísl. fiskframleiðenda sölu á öllum sínum saltfiski, svo að eftir því að dæma virðast sakir í því efni standa þannig nú, að Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda muni á þessu ári hafa á hendi sölu alls útflutts saltfisks frá landinu. Þetta byggist á því, að allir þeir, sem framleiða saltfisk, hafi sameinazt um það á þessu ári sem að undanförnu að fela þessum félagssamtökum framleiðendanna alla sölu saltfisksins. Og ég vil geta þess í sambandi við það, sem hv. frsm. meiri hl. minntist hér á, að þetta fyrirtæki hefði sætt að undanförnu nokkurri gagnrýni í sambandi við það umboð, sem það hefur haft til einkasölu á saltfiskinum, að þá má á það benda, að þeirri gagnrýni er vel og rækilega svarað með þeim samtökum, sem nú hafa með frjálsum hætti verið mynduð um að fela sambandinu að hafa á hendi alla saltfisksöluna á þessu ári. Þá skal ég víkja að þeim tveimur atriðum, sem við minnihlutamenn í sjútvn. byggjum á niðurstöður okkar. Það orkar ekki tvímælis, að það frv., sem hér liggur fyrir um útflutning sjávarafurða, felur ekki í sér neina aukna heimild til handa ríkisstj. til afskipta af þessum málum frá því, sem nú er í lögum, enda hefur ríkisstj. mjög víðtæka heimild í þessu efni. Það er engu bætt við í þessu frv. og heldur ekki að neinu leyti skert sú heimild, sem ríkisstj. hefur í þessu efni. Á einum fundi, sem rætt var um þetta mál í sjútvn., mætti hæstv. sjútvmrh. þar, og n. ræddi mjög ýtarlega við hann um málið. Viðurkenndi hann þar alveg fullkomlega, að ríkisstj. hefði að öllu leyti þær heimildir nú í þessu efni, sem í þessu frv, felast. Það getur því ekki orkað neiaum ágreiningi. Að þessu leyti til er frv. algerlega óþarft. Allar þessar heimildir, sem þarna er um að ræða, hefur ríkisstj., enda kemur það greinilega fram í þeim umsögnum, sem n. hafa borizt um þetta mál, að gagnrýnin gagnvart þessu frv. tekur ekkert til þeirrar hliðar málsins, enda var það heldur ekki hægt. Þeir, sem áður felldu sig við að hlíta þessum afskiptum ríkisstj., hlutu vitanlega einnig að gera það nú, þar sem engu var breytt. Gagnrýnin snýst um allt annað, og það er þá annar þátturinn, sem við byggjum á afstöðu okkar til þessa máls. Gagnrýnin snýst að því, að í grg. fyrir þessu frv. er því beinlínis lýst yfir, að nú verði eftirleiðis breytt um stefnu í framkvæmd ríkisstj. í þessum málum. Ríkisstj. hefur að undanförnu látið framleiðendurna vera alveg sjálfráða um það, hvaða form þeir veldu þeim félagssamtökum sínum, sem hafa haft söluna með hendi, og þannig er það, að í tveimur tilfellum hafa félagssamtök haft einkasölu á vissum tegundum. Annars vegar er síldarútvegsnefnd, sem flytur út og selur alla saltsíld, hún hefur haft til þess einkaleyfi. Hins vegar er Samband ísl. fiskframleiðenda, sem haft hefur með hendi einkasölu á öllum saltfiski. Þessi ákvörðun þeirra, sem að þessu standa, og óskir hafa ekki að neinu leyti verið skertar af áhrifavaldi ríkisstj. að undanförnu, heldur veittur stuðningur til þess að tryggja framleiðendunum þessa tilhögun með því að láta þessum fyrirtækjum í té leyfi til einkaútflutnings og sölu. Nú er það mjög skýrt fram tekið í grg. þessa frv., að með því sé fyrst og fremst gengið inn á nýja braut og að samkvæmt þessu fyrirkomulagi fær enginn útflytjandi einkarétt á útflutningi neinnar vörutegundar, en hverjum sem vill gefst kostur á að sýna hæfni sína og möguleika þá, sem fyrir hendi eru. Það er þessi íhlutun, sem hér er boðuð af hálfu ríkisstj., sem hefur vakið andúð og mótmæli framleiðendanna, sem að þeim félagssamtökum standa, sem hafa á hendi sölu þessara vara. Það er þessi boðskapur, að nú skuli tekinn af þeim rétturinn til þess að velja fyrirtækjum sínum það söluform, sem þeir telja að skapi þeim sterkasta aðstöðuna á erlendum markaði til þess að selja framleiðsluna. Þessi erlendi markaður fyrir þessa einhæfu framleiðslu okkar Íslendinga er allþröngur víðast hvar og margir, sem keppa þar við okkur með sams konar vörur, og þess vegna hafa framleiðendurnir af langri reynslu komizt að þeirri niðurstöðu, að þegar svona sérstaklega stendur á, sé heppilegra og raunhæfara fyrirkomulag, að einn aðill standi að sölu varanna, heldur en að hún sé á hendi fleiri manna, sem máske eru þá ekki svo samstilltir um það að haga framboði og öðru þannig, að það geti ekki skapað erlendis rangar hugmyndir um það magn, sem hér geti verið árlega á boðstólum. Og þó að ríkisstj. hafi heimild og beiti henni til þess að ákveða lágmarksverð á sölunni, þá nær það ekki nema að takmörkuðu leyti tilgangi sínum, því að þetta fyrirkomulag á þeim þrönga og einhæfa markaði, að margir bjóði sömu vöruna, getur skapað kaupandanum rangar hugmyndir um það, hvað sé hér mikið á boðstólum, og þá að sjálfsögðu leiða þeir hugann að því, hvort þeir geti ekki fengið betra verð, fengið verðið lækkað, ef framboðið sé máske meira en þröng takmörk markaðarins krefja á hverjum tíma. Þetta er nú svona, að þetta hefur orðið reynslan og niðurstaðan hjá útflytjendum þessara vara, og á þessum grundvelli er reist það fyrirkomulag, sem þeir nú hafa á sölu varanna. Um freðfiskinn er það að segja, að það eru hér um bil að heita má eingöngu tveir aðilar, sem hafa hann á boðstólum, og þessir aðilar hafa auk þess samband sín á milli, svo að með því fyrirkomulagi, að þeir standi einir að framboðinu, á það að vera alveg tryggt, að ekki geti komið upp hjá kaupandanum rangar hugmyndir um það, um hvað mikið magn sé að ræða, sem sé til framboðs á hverju ári af þessum vörum, auk þess sem þeir að sjálfsögðu haga samstarfi sínu þannig, samband hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga, að stilla verðinu upp í félagi, svo að ekki geti hlotizt af því neitt undirboð eða hreyting á verðinu, önnur en sú, sem alveg er óhjákvæmileg af markaðsástæðum á hverjum tíma. Það er stefnubreytingin í þessu frv., að hér er boðað beinlinís, að hvernig sem framleiðendurnir líti á það, þá eigi enginn útflytjandi að fá einkarétt til útflutnings, og þetta tekur þá, eins og sakir standa núna, fyrst og fremst til síldarútvegsnefndar og sölusamlags íslenzkra saltfiskframleiðenda. Nú sé ég það í nál. meiri hl., að þeir telja það þar, að heppilegast muni vera að því er snertir síldarútvegsnefndina, að þar verði í engu breytt frá því, sem verið hefur, og leggja það beinlinís til, og hv. frsm. meiri hl. áréttaði þetta einnig nú í sinni ræðu. Einnig er það víst, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að samband íslenzkra saltfiskframleiðenda muni verða eitt um framboðið á fiskinum á þessu ári, eftir því sem upplýsingar, að ég ætla nokkuð ábyggilegar, liggja fyrir um. Hér verður því annaðhvort að ske, að horfið verði frá því ráði, sem boðað er í grg. frv., að enginn einstakur aðill fái einkarétt, og þetta tekur þá líka til sambands íslenzkra saltfiskframleiðenda, ef þeir nú hafa sjálfir allt í sínum höndum, alla framleiðslu saltfisksins, - þá verður annaðhvort að ske, að ríkisstj. hverfi frá eða réttar sagt sjútvmrh., sem falin eru í þessu frv. öll völd í þessum málum, hverfi frá því, sem hann boðar hér í grg., eða þá að hann fari að beita valdi sínu, og sé ég nú ekki vel, hvernig slíkt valdbeiting geti orðið gagnvart sölusamlagi íslenzkra saltfiskframleiðenda, ef allir standa nú þar eins og einn maður. Hins vegar má segja máske, að hann hafi frekar vald á síldarútvegsnefnd, og það verður þó að sjálfsögðu örðugt líka, því að eftir því sem ég bezt veit og fram kemur í álitum frá tveimur félögum síldarsaltenda hér, þá leggja þeir á það höfuðáherzlu, að aðstaða síldarútvegsnefndar til einkaútflutnings verði ekki skert. Hér er þess vegna ekki hægt að samrýma þá aðstöðu, sem þessi félög hafa nú, við þessa yfirlýsingu, sem gefin er í grg. fyrir þessu frv., og við, sem að þessu nál. stöndum, væntum þess að sjálfsögðu, að ekki verði gripið til þess óheillaráðs, eins og fram kemur í okkar nál., að fara að taka fram fyrir hendur framleiðendanna í þessum málum og leyfa þeim ekki að ákveða það söluform, sem þeir telja hagsmunum sínum bezt borgið með. Við höfum þess vegna með tilliti til þess, hvernig ástatt er með þetta hvort tveggja, lagt til, að málið yrði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem er svo hljóðandi: „Þar sem ríkisstj. hefur í gildandi lögum og reglugerð allt það vald í þessum málum, sem í frv. feist, og að telja verður varhugaverða þá nýju stefnu í framkvæmd þessara mála, sem boðuð er í grg. frv., þ.e.a.s. að leyfa framleiðendum ekki að ákveða það söluform, sem þeir telja hagsmunum sínum bezt borgið með, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Við, sem að þessu nál. stöndum, erum ekki í neinum vafa um, að það væri gengið inn á mjög varhugaverða braut, ef nokkuð væri gert til þess að stöðva þá þróun, sem verið hefur í þessu núna á undanförnum áratugum, að framleiðendurnir sjálfir hafi þessi mál, útflutningsmál og sölumál, í sínum eigin höndum og að þeir fái að ráða því, eftir því sem löng reynsla hefur kennt þeim, hvaða form þeir velja þessum samtökum sínum, til þess að tryggja þeim sem beztan árangur, að því er snertir það verð, sem fyrir afurðirnar fæst. Ég tel svo ekki þörf á því af hálfu okkar í minni hl. að hafa fleiri orð um þetta að svo stöddu, nema því aðeins, að það gefist að nýju tilefni til þess.



Herra forseti. Eins og tilgreint er í nál. meiri og minni hl. sjútvn. á þskj. 298 og 309, var frv. það, sem hér er tekið til umr., sent til umsagnar tíu aðilum, sem ríkra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við sölu sjávarafurða á erlendum mörkuðum. Allir hafa þessir aðilar látið n. í té umsagnir sínar, og eru margar þeirra mjög ýtarlegar. Eru þær allar prentaðar, að því leyti sem mestu máli skiptir, sem fylgiskjöl með nál. okkar í minni hl. á þskj. 309. Sjö þessara aðila gera annað tveggja í umsögnum sínum að mæla gegn samþykkt frv. eða telja, að engin ný ákvæði séu þar fyrir hendi, sem ekki eru í löggjöf um sölu og útflutning á vörum frá 12. febr. 1940, og telja því frv. óþarft. Síldarútvegsnefnd, sem eingöngu ræðir um útflutning saltsíldar, telur æskilegt, að það fyrirkomulag, sem verið hefur undanfarna rúma tvo áratugi, verði með sama hætti framvegis, að henni verði falin sala saltsíldar eins og verið hefur. Alþýðusamband Íslands mælir hins vegar með samþykkt frv., og Samband ísl. samvinnufélaga telur í umsögn sinni, að heppilegt sé, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til að hafa á hendi útflutning og sölu sjávarafurða. Í aths. með frv. segir, með leyfi hæstv. forseta, á þskj. 193: „Nú um nokkurt skeið hafa heyrzt mjög háværar raddir um, að breytinga væri þörf á því fyrirkomulagi, sem gilt hefur um sölu og útflutning sjávarafurða. Bera þær greinilega vott um allmikla óánægju, er skapazt hefur um ýmsa þætti í framkvæmd þessara mála, enda því nær eingöngu komnar frá þeim framleiðendum sjávarafurða, er mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við þessi viðskipti.“ Síðan er getið um þá aðila, sem annast þessa sölu og útflutning, og síðan segir: „Þetta fyrirkomulag hefur, eins og fyrr er sagt, ekki þótt gefast vel. Með þessu frv. er því gengið inn á nýja braut.“ Þetta eru aths. með frv. frá hæstv. ríkisstj. Ég leyfi mér að mótmæla því, að heyrzt hafi mjög háværar raddir um, að breytinga væri þörf á því fyrirkomulagi, sem gilt hefur um sölu og útflutning sjávarafurða. Sömuleiðis ber að andmæla þeirri fullyrðingu í grg. með frv., að það fyrirkomulag, sem nú gildir um sölu og útflutning sjávarafurða, hafi ekki þótt gefast vel. Þó að við í minni hl. sjútvn. höfum allrækilega rökstutt till. okkar um frávísun á frv. í nál. á þskj. 309 og vitnað þar í umsagnir hinna ýmsu félagasamtaka máli okkar til stuðnings, vil ég þó segja hér nokkur orð til viðbótar. Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda var stofnað á miðju ári 1932, eftir að mestu hörmungatímar höfðu gengið í sambandi við sölu á saltfiski og riðið mörgum fiskframleiðendum þá að fullu. Ég minnist þess, að á árinu 1931 voru send frá Breiðafirði til Ítalíu 2700 skippund af léttverkuðum smáfiski í umboðssölu, með því að engin leið var að fá fiskinn seldan á föstu verði. Voru háværar raddir á meðal kaupenda á Ítalíu um, að fiskbirgðirnar hér á landi væru miklu meiri en raun var á. Af þessari ástæðu héldu kaupendur að sér höndum og vildu ekki kaupa á föstu verði, þar sem þeir óttuðust verðfall. Aðalorsakir þessara fullyrðinga hinna erlendu kaupenda um óeðlilegar fiskbirgðir hér á landi og ótta þeirra um að kaupa fiskinn föstu verði voru þær, að margir seljendur voru með sama fiskmagnið í framboði við hina erlendu kaupendur. Þegar sala þessara 2700 skippunda af smáfiski var endanlega gerð upp,fékk seljandinn 26 kr. fyrir skippundið, sem voru aðeins 2/5 hlutar eða 40% þess verðs, sem Sölusamband ísl. fiskframleiðenda seldi sams konar fisk á, strax og það tók til starfa. Það, sem mælir gegn því, að of margir aðilar séu að bjóða sömu framleiðsluvöruna á erlendum markaði, og er sama hvort um er að ræða saltfisk, saltsíld, frystan fisk eða aðrar sjávarafurðir, er hættan, sem af því leiðir, að hinir erlendu kaupendur þori ekki að festa kaup af þeirri ástæðu, að þeir óttast, að miklu meira vörumagn sé á boðstólum en raunverulega er. Getur þetta framboð margra manna á sama vörumagni orðið þess valdandi, eins og með smáfiskinn frá Breiðafirði 1931, að kaupendur þori ekki að festa kaup vegna rangra hugmynda um offramleiðslu og af ótta við verðfall í því sambandi. Ég tel, að frv. það frá hæstv. ríkisstj., sem hér er til umr., geti, ef það verður lögfest, orsakað sams konar öryggisleysi með sölu og útflutning sjávarafurða og átti sér stað með saltfiskinn 1931. Ég held, að það sé ekki ofmælt, að almenn ánægja sé ríkjandi með störf síldarútvegsnefndar, enda má segja, að öll sjútvn. sé sammála um það. Í nál. hv. meiri hl. sjútvn. á þskj. 298 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Um síldarútvegsnefnd vill meiri hlutinn taka það fram sérstaklega, að hún hefur að verulegu leyti sérstöðu sem opinber stofnun, enda gerir meiri hl. ráð fyrir því, að heppilegast .reynist, að hún starfi áfram á svipaðan hátt og verið hefur, sbr. lög nr. 74/1934.“ En þó að hv. meiri hl. sjútvn. beri þessa frómu ósk fram í nál. sínu, getur hæstv. ráðh. eftir sem áður kollvarpað öllu starfi síldarútvegsnefndar eða látið væntanlega útflutningsnefnd sjávarafurða annast það. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að enginn síldarsaltandi óski breytinga á því fyrirkomulagi, sem nú gildir um sölu og útflutning á saltsíld. Það hefur sýnt sig, að þetta fyrirkomulag hefur tryggt bæði sjómönnum, útvegsmönnum og saltendum meira öryggi í framleiðslu og sölu saltsíldar á erlendum markaði en áður þekktist. Sá háttur, sem síldarútvegsnefnd hefur haft, allt frá því að hún tók til starfa á árinu 1935, að selja fyrir fram mestan hluta framleiðslunnar, hefur fært okkur heim þau sannindi, að allir þeir aðilar, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við sölu saltsíldarinnar á erlendum markaði, hafa öðlazt meira öryggi með framleiðslu þessarar vörutegundar en áður átti sér stað. Áður en síldarútvegsnefnd var stofnuð, lifðu síldarsaltendur í algeru öryggisleysi með sölu síldarinnar, sérstaklega ef veiði var góð og mikið var saltað. Eru mörg sorgleg dæmi frá hinum stóru síldarárum, er mikið var saltað, án þess að sala væri jafnframt tryggð á framleiðslunni. Þessi háttur í framleiðslu síldarinnar orsakaði oft stórkostlegt verðfall á henni, þar sem hinir erlendu kaupendur höfðu í fullu tré við síldarsaltendur hér heima, með því að þeir voru sér þess meðvítandi, að saltendur áttu ekki margra kosta völ og neyddust því í flestum tilfellum til að selja þeim framleiðsluna á stórkostlega lækkuðu verði og með miklu tapi. Margs konar fyrirgreiðslu hefur síldarútvegsnefnd fyrir saltendur, bæði með kaup á síldartunnum, salti og ýmsu öðru til söltunarinnar. Tel ég það mjög misráðið að hrófla við starfi síldarútvegsnefndar með því að gefa sölu á saltsíld frjálsa. Sem útvegsmaður og eigandi vinnslustöðvar er ég meðlimur í nær öllum þeim félagssamtökum, sem útvegsmenn og vinnslustöðvar sjávarútvegsins standa að. Allt eru þetta frjáls samtök og opin öllum þeim, sem óska að gerast meðlimir þeirra vegna atvinnurekstrar á sviði sjávarafurða. Hæstv. sjútvmrh. er einnig meðlimur í þessum samtökum fyrir fyrirtæki þau, er hann veitir forstöðu. Höfum við haft ánægjulegt samstarf innan þessara félagssamtaka, bæði á stjórnarfundum og aðalfundum þeirra. Aldrei hef ég með einu orði orðið þess var á þeim fundum, sem ég hef setið með hæstv. ráðh., að heyrzt hafi mjög háværar raddir um, að breytinga væri þörf á því fyrirkomulagi, sem gilt hafi um sölu og útflutning sjávarafurða. Ég minnist þess ekki, að nokkru sinni hafi verið raddir uppi um það innan Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eða Skreiðarsamlagsins, að þörf væri breytinga á því fyrirkomulagi, sem þessi samtök vinna við. Þar hefur ríkt einhugur um nauðsyn þess, að þessi félagssamtök mættu starfa áfram með sama hætti og hingað til, enda veit ég, að hæstv. sjútvmrh., sem mætt hefur á aðalfundum þessara samtaka, auk þess sem hann er stjórnarmeðlimur í öðru þeirra, veit af eigin raun, að engar raddir hafa heyrzt um, að þetta fyrirkomulag hafi ekki þótt gefast vel. Á undanförnum 10 árum hefur útgerð vélskipaflotans gengið mjög erfiðlega viðast hvar á landinu og þá sérstaklega í sambandi við síldveiðarnar norðanlands. Til skuldaskila fyrir vélbátaeigendur var stofnað með lögum frá 1935 og í annað sinn með lögum frá 1950. Gera má ráð fyrir, að ekki verði langt að bíða þriðju skuldaskilanna fyrir vélbátaeigendur og þá ekki ólíklegt, eins og nú horfir, að togaraeigendur þurfi á sams konar aðstoð að halda. Ef nú til viðbótar þeim miklu erfiðleikum, sem útvegsmenn hafa átt við að etja mörg undanfarin ár vegna aflaleysis og annarra vandræða í sambandi við útgerðina, á að svipta þá ráðstöfunarrétti á sölu afurðanna, virðist of langt gengið. Hæstv. sjútvmrh. hefur um langt árabil haft togaraútgerð með höndum, auk þess sem hann veit glögg skil á útgerð vélbáta. Hann veit hug þeirra manna, sem útgerð og vinnslu sjávarafurða hafa með höndum, til frv., enda kemur hann berlega fram í umsögnum þeim um frv., sem borizt hafa sjútvn. frá hinum frjálsu samtökum útgerðarmanna og vinnslustöðva. Ég verð að lýsa undrun minni yfir meðmælum hv. þm. Siglf. (ÁkJ) með samþykkt frv. á þskj. 298, sérstaklega eftir þær umræður, sem fram fóru í sjútvn. milli hans og hæstv. sjútvmrh., sem mættur var á fundinum. Marglýsti hv. þm. Siglf. yfir því við hæstv. ráðh., að frv. væri með öllu óþarft og ekki til þess fallið að koma á betri skipan en nú er á sölu og útflutningi sjávarafurða. Eins og tekið er fram í nál. okkar minni hl. á þskj. 309, munum við, þá er séð er, að knýja á frv. fram þrátt fyrir andmæli þeirra félagssamtaka, sem hafa sölu og útflutning sjávarafurða með höndum, flytja við 3. umr. frv. brtt. við 1. og 2. gr. þess.



Herra forseti. Ég hef við 1. umr. þessa máls fært allskýr rök að því, hvers vegna ég framkvæmdi eins og ég hef framkvæmt þær heimildir, sem nú eru í gildandi lögum, og ég skal ekki tefja þessar umræður með því að endurtaka það. Ég tel, að ég hafi gert mína skyldu með því að gefa þær skýrslur, sem ég þá gaf, þar sem ég varaði við því, sem nú er fyrirhugað. Ef mínar aðvaranir verða ekki teknar til greina, þá sætti ég mig við það, eins og aðrir menn verða að gera hér á hv. Alþ., en ég hef þó gert skyldu mína. Hv. þm. Borgf. (PO) og hv. þm. Snæf. (SÁ) hafa báðir - bæði í ýtarlegu nál. og með mjög greinargóðum málflutningi hér - skýrt mönnum frá sínum skoðunum í málinu, og ég hef í sjálfu sér litlu við það að bæta. Ég er alveg sammála þeim og tel, að þeirra rök séu sterk, haldgóð, enda ómótmælt. Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, er ekki sú, að ég vilji gera neina tilraun til að seinka meðferð þessa máls. Ég tel jafnvel til bóta, að ef þetta á að ná fram að ganga, þá nái það fyrr en síðar lögfestingu, svo að óvissan, sem ríkir í þessum málum, skaði okkur ekki meira en nauðsyn krefur. Ég get ekki dulið ótta minn um afleiðingar frv. í framtíðinni. En ef menn, eins og ég segi, vilja ekki meta þau rök, sem ég hef fært fram, þá er ekkert víð því að segja. Ég bæti aðeins því við, að ég tel, að dráttur á málinu geti skaðað okkur enn meira, því að ég hygg, að það sé þannig komið högum sjávarútvegsins og fjármálalífi þjóðarinnar, að við þurfum að selja okkar vörur fyrr en síðar. En það er áreiðanlega víst, að meðan hinn erlendi kanpandi veit ekki, hvernig þessu máli reiðir af, né getur gert sér grein fyrir þeim nýju viðhorfum, sem þá skapast, mun fremur af því leiða sölutregðu en hitt. Ég kvaddi mér þess vegna ekki hljóðs til þess að hefja hér með málalengingum neinar tilraunir til að tefja framgang þessa máls. Aðeins vildi ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvmrh., hvort hann enn treysti sér að staðhæfa það, sem hann áður staðhæfði og greinilega kemur fram í grg. frv. sjálfs, að það sé mjög megn og almenn óánægja með þá skipan mál. anna, sem fram að þessu hefur ríkt, og að þessarar óánægju gæti mest hjá þeim, sem mest eiga undir, að vel fari um sölu afurðanna. En hæstv. ráðh. rökstuddi þessi ummæli fyrst og fremst með þeirri óánægju, sem ríkti í garð þeirra, sem fara með saltfisksöluna. Nú liggur það fyrir, eins og hv. minnihlutamenn hafa báðir skýrt frá, að saltfiskframleiðendur virðast einhuga um að breyta í engu til, a.m.k. á þessu ári, frá þeirri skipan, sem fram að þessu hefur ríkt. Lög Sölusambands ísl. fiskframleiðenda eru þannig, að þeir meðlimir félagsins, sem ekki tilkynna fyrir 1. marz árlega, að þeir óski ekki eftir að vera meðlimir, eru af sjálfsdáðum meðlimir án nokkurra frekari ráðstafana. Og ég hef um það rétta vitneskju frá hv. þm. Borgf. o.fl., að þessa tilkynningu hefur ekki einn einasti fiskframleiðandi gefið. Nú spyr ég hæstv. ráðh.: Er það nú líklegt, ef jafnalmenn óánægja ríkti í þessum efnum, að enginn, ekki einn einasti fiskframleiðandi óskaði eftir að vera laus með sína vöru? Er það hugsanlegt, að það geti átt sér stað? Ég þarf ekki að spyrja. En hvaða galdramenn eru það, sem halda þarna um stjórnvölinn, ef enginn, sem er sáróánægður með meðferð málanna, hefur djörfung til þess að segja: Ég vil heldur vera laus. - Það er þó sannarlega enginn glæpur, ef ég á vörn og treysti ekki þeim, sem er að selja hana, fyrir góðri meðferð minna mála, eða trúi kannske bara á aðra skipan án nokkurs mats á mönnunum, sem þar eru að verki, - það er sannarlega enginn glæpur, þó að ég segi: Ég vil heldur vera laus, ég vil reyna nýja skipan. - Ég segi: Er til öruggari vitneskja um það, að mennirnir, sem hér eiga allt í húfi, trúa ekki á nýja skipan málanna, en biðja þvert á móti um afskiptaleysi Alþingis af þessum málum, enda er það dómur minn a.m.k. sem kunnugs manns þessum málum, að það fylgi viss og kannske nokkuð mikil hætta þeirri óvissu, sem nú á að innleiða í þessum efnum. Þessari fsp. leyfi ég mér að beina til hæstv. ráðh. Ég leyfi mér að beina þeirri smáfyrirspurn til hv. frsm., hvort hann geti gefið mér á því skýringar, að í bréfi, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur skrifað n., sjútvn., segir Sambandið: Ég tel farsælast, að hér séu a.m.k. tveir útflytjendur, m.a. á saltfiski. - Ef þetta er skoðun Sambandsins, og hér eru engin aular að verki, - þetta eru þrautreyndir og mjög hæfir viðskipta- og verzlunarmenn, hvernig stendur þá á því, að þeir gerðu ekki ráðstafanir til þess að vera lausir með sinn saltfisk á árinu 1957? Ef það er rétt og nauðsynlegt, að það séu tveir söluaðilar, því er það þá ekki rétt á árinu 1957, eins og það er rétt á árinu 1958? Og ég leiði athygli hv. frsm. n. að því, að þegar Sambandið er búið að gefa þessa umsögn, að það sé heppilegast, að það séu tveir aðilar, þá ekki aðeins lætur það undir höfuð leggjast að losa sinn fisk með einfaldri tilkynningu til Sölusambands ísl. fiskframleiðenda um það, að það óski eftir að vera laust með sína vöru, heldur gerir það þvert á móti jákvæðar ráðstafanir til að tilkynna fisksölusamlaginu, að þeir óski ekki eftir að vera lausir, þeir ætli að halda áfram að vera þátttakendur. Getur hv. þm. gefið mér skýringu á þessu? Ég get í raun og veru sjálfur enga skýringu fundið aðra en þá, að þeir, sem bera ábyrgð á hagsmunum útflytjenda, segi: Við viljum ekki hætta á breytingu á þessari skipan. Við teljum ríkjandi skipulag að öllu þessu athuguðu farsælast. Við teljum það kannske það eina, sem sé æskilegt. - Það sé þess vegna þeirra vilji, að engu verði breytt frá því, sem er. Hins vegar hafi þeir - kannske fyrir áhrif annarra, sem síður þurfa að gæta hagsmuna fiskframleiðendanna og hafi fleiri tillit að taka, t.d. pólitískt tillit - látið til leiðast að svara, að þeir vilji helzt hafa tvo. Mennirnir, sem bera ábyrgðina á fisksölunni, segja: Jú, í orði viljum við hafa tvo, en við gerum bara samtímis ráðstafanir til þess, að við getum ómögulega verið annar þeirra, því að við bindum okkur hjá fisksölusamlaginu. Er til skýrari umsögn um þetta? Er til gleggri vottur um innri mann, er til gleggri vottur um ábyrgðartilfinningu og þekkingu þeirra manna, sem þarna eru að tala? Ég hef náttúrlega margt annað um þetta mál að segja. Ég hef þó sagt það, sem mér finnst mestu máli skipta. Ég aðvara gegn því, sem í uppsiglingu er. Ég hef gert skyldu mína með að aðvara með þeim rökum, sem mér hafa fundizt réttust; hvort sem mér hefur auðnazt að leggja þau fram jafnskýrt og hægt er kannske með nánari undirbúningi undir slíkan málflutning. Ég gerði það við 1. umr. Mínir flokksbræður hafa gert það hér í dag á þann hátt, sem ég tek undir. En málþóf um málið tel ég til bölvunar. Ég óska aðeins eftir skýringum á þessum atriðum. Annað, sem á milli bar, hafði ég talað um við hæstv. sjútvmrh. hér við 1. umr. og að sönnu ekki fengið svör, en ég fæ áreiðanlega heldur engin svör um það nú.



Herra forseti. Það hefur nú verið, frá því að þetta mál fyrst var lagt hér fyrir hv. Alþ., heldur einkennileg máltúlkun frá hálfu sjálfstæðismanna í sambandi við þetta mál. Þeir hafa jöfnum höndum sagt, að í þessu frv. fælist ekkert nýtt og því í rauninni væri með öllu þýðingarlaust að samþykkja frv., en að hinu leytinu aðvara þeir svo þunglega við því að samþ. þetta frv., sem ekki breytir út af fyrir sig að þeirra áliti nokkrum sköpuðum hlut. Þetta eitt út af fyrir sig er auðvitað harla einkennilegt. Síðan hefja þeir upp mikinn áróður - ekki aðeins hér á Alþ., heldur einnig utan þings - um það, að nú standi til að svipta útvegsmenn sjálfsforræði í sambandi við afurðasölumálin, nú eigi að taka af þeim þann rétt, sem þeir hafa haft til þess að skipuleggja sig í sölufélögum og hafa með sölu á sínum afurðum að gera. Nú vita þessir menn, sem þessum áróðri hafa haldið uppi, að þetta er með öllu rangt. Ekkert slíkt felst í því frv., sem hér liggur fyrir, og ekkert slíkt feist heldur í grg. fyrir frv., en ég hef hér á Alþ. hvað eftír annað gefið yfirlýsingar um alveg hið gagnstæða. Ég hef beinlínis lýst því yfir, eins og auðveldast er að sanna með því að tilfæra hér kafla úr mínum ræðum, að það væri ekki hugmyndin með hinu nýja skipulagi í sambandi við sölu á sjávarafurðum að skerða á neinn hátt samtök fiskframleiðenda frá því, sem verið hefur með gildandi reglum, eða að ganga á eðlilegan rétt þeirra til þess að geta farið með sölu á afurðum sinna meðlima, aðeins þetta, að félagssamtökin byggju öll við alveg sérstök kjör, sem önnur framleiðendasamtök hafa ekki getað fengið sér til handa. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því að gera aðstöðu hliðstæðra framleiðendafélaga alveg sambærilega. Þegar hv. þm. Snæf. (SÁ) minnist hér á framleiðendasamtök, eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og samtök skreiðarframleiðenda, sem ég hafi setið á aðalfundum hjá og hafi starfað í, þá hefði hann gjarnan mátt minnast á það líka, að þessi stóru samtök búa við nákvæmlega það skipulag nú í dag í sambandi við sína afurðasölu, sem það frv., sem hér er til umræðu, gerir ráð fyrir að taka upp í öllum greinum, og því skipulagi verða þessi samtök að beygja sig fyrir í öllum aðalatriðum, sem ég hef hér túlkað að rétt væri að taka upp í öllum framleiðslugreinum. En S.Í.F., sem fer með saltfisksölumálin, hefur notið hér algerra sérréttinda. Það hefur fengið einkaaðstöðu í sambandi við útflutning á saltfiski, sem hinir aðilarnir hafa ekki fengið, og þeir telja það alveg lífsskilyrði, að þeir hafi einir allra þetta einkasölufyrirkomulag, á sama tíma sem form. Sjálfstfl., sem fór áður með afurðasölumálin í ríkisstj., taldi enga nauðsyn á því að beita sér fyrir því eða koma því í gegn, að skreiðarsamlagið fengi einkasölurétt eða hliðstæðan rétt og saltfisksalan hefur nú í dag. Eða var það kannske það, að skreiðarframleiðendur í landinu óskuðu alls ekki eftír þessu skipulagi? Hafði það þá reynzt þannig í saltfiskinum, að þeir vildu alls ekki endurnýja það, þegar til skreiðarsölunnar kom? Ég held fyrir mitt leyti, að það sé ofur eðlilegt, að saltfiskframleiðendur í landinu hafi með sér framleiðendasamtök eins og S.Í.F. Það er sjálfsagður hlutur. Ef saltfiskframleiðendur eru alveg einhuga um að fela þessum samtökum sölu á allri sinni framleiðslu, þá mundu að sjálfsögðu þessi samtök fá útflutningsleyfi og fá rétt til þess að selja allan saltfiskinn. En það er nú ekki það, sem dugir samkvæmt kenningum þeirra sjálfstæðismanna. Það þarf að lögbinda það á einn eða annan hátt, að þessi félagssamtök hafi sérstöðu, þau elgi að hafa einkarétt, á sama tíma sem aðrir hafa það ekki. Ég tel enga þörf á þessu. Hitt tel ég miklu eðlilegra, að þeir, sem annast saltfisksöluna, búi þarna við hlíðstæða aðstöðu og aðrir, verði að lúta sama eftirliti frá hálfu hins opinbera eins og aðrir og að þeir eigi að sætta sig við það. Til þess að taka af allan vafa í þessum efnum, þykir mér rétt að lesa hér upp nokkur orð úr fyrri ræðum mínum um þetta mál. Í framsögu minni fyrir málinu komst ég m.a. að orði á þessa leið; þegar ég hafði rakið efni frv. og tilgang, þá sagði ég þannig: „Nú vaknar að sjálfsögðu sú spurning, hvort með þessu nýja skipulagi eigi að leggja niður þau sölusamtök framleiðenda, sem starfað hafa hér á undanförnum árum, eða hvort á einn eða annan hátt eigi að gera þeim ókleift um starf. Til þess er ekki ætlazt á neinn hátt í sambandi við þetta nýja skipulag. Að sjálfsögðu geta framleiðendur haft sín framleiðslusamtök, og þeir geta áfram unnið að sölu á sínum framleiðsluvörum. En þeir verða, í hverri greininni sem um er að ræða, að afla sér nauðsynlegra útflutningsheimilda, hafa fengið samþykki útflutningsstjórnarinnar fyrir verði og fyrir því, hvert selt er og með hvaða skilmálum selt er hverju sinni.“ Það er þetta, sem skreiðarframleiðendur og þeir, sem selja frosna fiskinn, verða að gera núna. Ég sagði enn fremur: „Og þessi samtök, ef þau vilja taka að sér útflutninginn, verða að undirgangast það að veita þessum stjórnskipuðu aðilum allar þær upplýsingar, sem þeir óska eftir í sambandi við afurðasöluna.“ Það er vitanlega aðeins eðlilegur hlutur, um jafnþýðingarmikil mál og afurðasöluna, að þar áskilji hið opinbera sér rétt til þess að fylgjast með því, sem gert er, og hvort það er í samræmi við þjóðarhagsmuni. Og ég tel það mjög óeðlilegt, ef forustumenn slíkra samtaka sem þessara eru að skorast undan því að leggja fram gögnin á borðið við opinbera aðila eða vilja sýna það, svo að ekki verður um villzt, hvernig þeir vinna að þessum málum. Ég sagði hér einnig í minni ræðu fyrr um þetta mál: „Það skipulag, sem hér er gert ráð fyrir, mundi vitanlega veita S.Í.F. rétt til þess að halda áfram saltfisksölu, svo lengi sem það getur rekið saltfisksölumálin á hinn heppilegasta hátt að dómi útflutningsnefndar og svo lengi sem þessi samtök vilja hlíta almennu eftirliti um sín mikilvægu störf.“ En því er vissulega ekki að neita, að það hefur allmjög borið á því, að þeir menn, sem fara með forustu í þessum samtökum, kveinki sér undan því, að opinbert eftirlit verði með þeirra störfum, og það tel ég, eins og ég hef sagt hér áður, merg málsins í þessum efnum, að þeir, sem hér hafa sig mest í frammi, eru að kveinka sér undan því, að haft sé eðlilegt opinbert eftirlit með þessari starfsemi. Hér er ekki verið að taka eðlilegan rétt af neinum. Ég hef einnig lýst því yfir hér í þessum umræðum áður, að það er síður en svo tilætlunin að fara að gefa nú öllum kost á því að taka svo að segja hömlulaust þátt í því að bjóða út á erlendum mörkuðum framleiðsluvörur Íslendinga og skapa þar þannig einhvern glundroða. Ég hef hins vegar sagt, að það væri mín skoðun, að jafnan ætti að hafa sem fæsta aðila í sambandi við útboð á þessum framleiðsluvörum okkar. Það væri að vísu heilbrigt að hafa þarna takmarkaða samkeppni til þess að skapa aðhald, en hitt væri ekki æskilegt, að þarna væru að verki allt of margir aðilar. Það er því alger blekking, sem reynt er hér að halda á lofti, að nú eigi að fara að umturna því skipulagi, sem hér hefur verið, og taka upp skipulagsleysi fyrri ára, með því að nú eigi að heimila öllum að komast inn í þessi sölumál og þannig að Íslendingar eigi að undirbjóða hver annan á erlendum mörkuðum. Þetta er algerlega rangt með farið. Það er því sannast mála, að andstaða sú, sem fram hefur komið við þetta frv., er grundvölluð á röngum forsendum. Því hefur jafnan verið haldið fram í ýmsum samþykktum, sem gerðar hafa verið, að hér eigi að brjóta niður frjáls samtök framleiðenda. Þetta er rangt. Þetta er þveröfugt við það, sem lýst hefur verið hér yfir. Þetta er aðeins upptuggin áróðursaðferð af hálfu sjálfstæðismanna, sem eru að slást um allt annað. Þeir eru að reyna að koma ákveðnum aðilum undan því að þurfa að komast undir opinbert eftirlit með slík stórmál eins og þarna eru á ferðinni. Það er það, sem um er slegizt. Þá spurði þm. G-K. að því, hvort ég vildi enn halda því fram, að það væri til staðar óánægja margra framleiðenda með það skipulag, sem ríkt hefur hér í afurðasölumálunum, eins og fram hefði komið áður í ræðu hjá mér og í grg. fyrir frv., nú, eftir að sýnt væri, að t.d. engir þeirra, sem eru í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, hefðu sagt sig úr þeim samtökum nú fyrir 1. marz. Já, ég fullyrði það, að skoðun mín í þeim efnum er alveg óbreytt. Ég veit fyllilega vel um það og eins vel og hann um það af langri reynslu í þessum efnum, að það er mjög fjarri því, að framleiðendur séu almennt ánægðir með það skipulag, sem er ríkjandi í afurðasölumálunum. Og þær samþykktir, sem gerðar hafa verið eða viðbrögð manna í þessum efnum afsanna ekkert af því, sem ég hef sagt um þetta. Mér hefði t.d. ekki komið til hugar í sambandi við þau fyrirtæki, sem ég hafði áður veitt forustu, þegar ég kom fram sem félagsmaður í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, að segja þau fyrirtæki úr þessum framleiðendasamtökum. Ég álít, að þessi framleiðendasamtök eigi að vera. Ég álít, að þau eigi að starfa. Og mér hefði ekki komið til hugar að beita mér fyrir neinni úrsögn úr þeim og ekki úr neinum af þessum sölusamtökum. Vitanlega sannar það ekkert, þó að þau og önnur félagssamtök framleiðenda hafi ekki nú fyrir 1. marz sagt sig úr S.Í.F. En hitt er svo annað mál, að þessir aðilar geta eftir sem áður verið á þeirri skoðun, að S.Í.F. geti unnið að saltfisksölumálunum bæði á annan hátt en gert hefur verið og einnig eftir þeim reglum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir og grg. sú, sem því hefur fylgt, en sjá hins vegar ekki ástæðu til þess að vera með allt það brambolt, sem Sjálfstfl. hefur staðið fyrir til mótmæla í sambandi við þetta frv. Það er ábyggilegt, að það er líklega alveg einróma álit framleiðenda í landinu, að framleiðendasamtökin eigi rétt á sér og þau eigi að starfa. En hitt er svo annað mál, að það eru líka margir þeirrar skoðunar, að það þurfi að verða allveruleg breyting á framkvæmd þessara mála í höndum hinna einstöku framleiðendasamtaka frá því, sem verið hefur, og alveg sérstaklega í sambandi við framkvæmd þessara mála hjá S.Í.F., sem þó hefur, eins og ég hef einnig lýst hér yfir áður, gert margt vel í sambandi við sölumál saltfisks. En það mun vera mjög almennt álit saltfiskframleiðenda, að S.Í.F. hafi ekki verið byggt upp eða ekki starfað nú um langan tíma sem eðlileg framleiðendasamtök, hafi verið um of byggt upp að ofan frá, frá mönnum, sem voru löngu komnir út úr raunverulegum hagsmunum þeirra, sem að framleiðslunni stóðu og framleiðsluna áttu. Eitt aðalefni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er það, að gert er ráð fyrir því með þessu frv., að lögskipuð verði þriggja manna nefnd, sem á að hafa í umboði ráðherra yfirstjórn með þessum afurðasölumálum. En framkvæmdin hefur verið sú, eins og ég hef lýst hér áður, að með þetta verkefni hefur farið einn einasti maður í umboði ráðherra. Ég tel, og ég er alveg sannfærður um það, að það er almennt skoðun framleiðenda, að verkefni þessa aðila hafi farið svo stórkostlega vaxandi á undanförnum árum, að það sé ekki forsvaranlegt að láta aðeins einn mann hafa með þessi mál að gera, að veita öll útflutningsleyfi og ráða um það raunverulega, hvort selt er til þessa lands eða hins í fjölmörgum tilfellum og hvort þetta eða hitt skilyrðið er sett í sambandi við þá sölu, sem fram er að fara. En nú er þessu svona fyrir komið um t.d. söluna á öllu fiskimjöli úr landinu, öllu lýsi og allri skreið og raunverulega miklum hluta af frosna fiskinum, að einn maður hefur með það að gera að veita útflutningsleyfi og lita eftir þessum málum í umboði ráðherra. Það er miklu eðlilegra að fela þetta víðtæka starf fastri nefnd þriggja manna, sem skapi sér fast form í þessum efnum, og er ég þó ekki að segja á neinn hátt með þessu, að sá maður, sem með þessi störf hefur farið, hafi unnið óeðlilega að þeim. En hitt er svo aftur augljóst mál, að það er engan veginn eðlilegt að fela svona viðtæk störf einum manni. Um þessi atriði þurfa vitanlega að skapast fastar og mótaðar reglur, og það er betra, að föst nefnd, sem vinnur í þessu frá ári til árs, hafi með þetta að gera, heldur en að það kerfi sé, sem nú er. Þetta tel ég fyrir mitt leyti þýðingarmikla breytingu, og meðan ég hef sem ráðherra yfirstjórn þessara mála með höndum, tel ég miklu eðlilegra, að þannig sé haldið á málunum, heldur en eins og gert hefur verið. Í beinu framhaldi af þessari skipulagsbreytingu kemur svo það, að til þess er ætlazt, að þessi þriggja manna nefnd, sem á að vera til ráðuneytis ráðherra þeim, sem hefur með yfirstjórn afurðasölumálanna að gera, kynni sér sem allra bezt afurðasölumálin sem heild, hvernig þau ganga fyrir sig í einstökum greinum, svo að m.a. hægt sé að létta af þeim skefjalausa áróðri, sem oft og einatt hefur komið upp um það, hvernig þetta gengi, þar sem brigzlin hafa gengið á víxl um það, að í frammi hafi verið höfð hin herfilegustu svik eða mistök í afurðasölumálunum, eins og alþjóð er kunnugt. Ég teldi t.d., að það væri ólíkt betra fyrir saltfiskframleiðendur eða samtök þeirra að geta unnið að þeim sölumálum, sem þeir hafa með að gera, í samráði við slíka fastskipaða nefnd, sem fylgdist með sölunum hverju sinni og hefur lagt blessun sína á það verð, sem samþykkt hefur verið, og þær sölur, sem fram hafa farið, þannig að framleiðendasamtökin verði ekki á neinn hátt með réttu sökuð um misferli, nema þá það, sem hið opinbera hefur lagt beinlínis blessun sína yfir, heldur en að liggja undir slíkum áróðri, eins og nú hefur verið, og áburði á ýmsan hátt, sem allir kannast við. Það er rétt, eins og ég tók fram hér strax í upphafi þessa máls, að samkvæmt gildandi lögum hefur sjútvmrh. heimild til þess að setja flestar eða allar þær reglur um framkvæmd afurðasölumálanna, sem felast í þessu frv. Ég hefði því vel getað unnið að framkvæmd þessara mála á þann hátt, sem hér er markað í þessu frv., án þess að leggja fram sérstakt frv. um málið á Alþingi. En ég taldi réttara, að Alþ. sjálft stæði að því að lögfesta í meginatriðum þær reglur, sem það vildi að unnið yrði eftir í sambandi við afurðasölumálin, þótt hins vegar hendur þeirra yrðu ekki bundnar um of, sem með framkvæmdina eiga að hafa að gera. Ég taldi þetta miklu réttara en að hafa þann hátt, sem hefur verið á undanförnum árum, að ráðherra hefur svo að segja getað ráðskað í þessum málum eins og honum hefur dottið í hug hverju sinni. Af þeim ástæðum er það m.a., sem ég taldi rétt að slá því föstu, að engin útflutningsgrein skyldi búa við önnur almenn kjör en aðrar útflutningsgreinar, þær skyldu allar sætta sig við hið sama, en ekki að skapa einni algera sérstöðu, eins og nú hefur verið. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, en segja aðeins það, að sú andstaða, sem hér hefur komið fram, bæði hér á Alþingi og einnig í þeim samþykktum, sem pantaðar hafa verið eða mjög hefur verið unnið að af hálfu eins stjórnmálaflokks að fá fram í ýmsum samtökum, er að verulegu leyti fram komin eða grundvölluð á röngum forsendum. Því er haldið fram, að það eigi að framkvæma þessi mál á allt aðra lund en hér hefur verið lýst yfir og ætlunin er, og það er verið að mótmæla því, sem alls ekki stendur til að framkvæma. En hins vegar er reynt að fara í felur með það, sem er hið sanna, að það er veruleg óánægja með það hjá tilteknum mönnum og hópum manna, að það skuli eiga nú að fara að líta eftir framkvæmd þessara mála, sem þeir hafa hingað til komizt upp með að vinna að án eftirlits hins opinbera.



Herra forseti. Til skamms tíma var það í lögum, að byggingar sjúkrahúsa og læknisbústaða væru styrktar af ríkinu að 1/3 hluta. Svo var þessu breytt á þann veg, að sveitarfélög, sem ættu hlut að slíkum byggingum, fengju öllu meiri aðstoð við byggingu slíkra stofnana, og var þá ákveðið hlutfallið 2/5 af kostnaðinum, sem greiðast skyldu af ríkissjóði. Þá var þessu næst gerð breyting á l., að aukinn skyldi styrkur til þeirra sjúkrahúsa, sem væru fjórðungssjúkrahús, og á tímabili voru uppi kröfur um það, að slík sjúkrahús væru kostuð að öllu leyti af ríkinu, bæði að því er snertir stofnkostnað og rekstrarkostnað. Nú liggur hér fyrir á þskj. 94 frv. til l. um það, að bæjarfélög, sem enn þá hafa í lögum aðeins 2/5 af stofnkostnaðinum greiddan af ríkissjóði, fái, ef þau hafi færri en 1500 íbúa, hluta af stofnkostnaði sjúkrahúsa og læknisbústaða greidda úr ríkissjóði, og er tekið fram í grg. með því frv., að það sé til þess að leiðrétta það misrétti, sem sé nú á milli þeirra smærri bæjarfélaga og sveitarfélaga, sem byggi slík hús og njóti tveggja þriðju. Það er áreiðanlega tilefni þessa frv, þeirra hv. þm. Skagf„ að sjúkrahús er verið að byggja á Sauðárkróki, sem verður sjúkrahús fyrir Skagafjarðarhérað, og þannig stendur á, að Sauðárkrókskaupstaður er með færri íbúa en 1500. Hins vegar er það hérað allt, sem að þessari sjúkrahúsbyggingu stendur, allfjölmennt hérað, eins og kunnugt er, og munu vera í því alls hátt á fjórða þúsund manns, eða - eftir því sem skýrslur herma - 3785 manns. Þetta frv. fer þess vegna alveg í sömu átt og lagabreytingar á undanförnum árum hafa farið, að auka framlög ríkissjóðs í sambandi við byggingu slíkra stofnana, og aðeins stigið eitt skref í viðbót við þau, sem áður hafa verið stigin, og sannast að segja má svo búast við, að haldið verði áfram á þessari braut, þangað til svo er komið, að ríkið borgi að mestu leyti eða kannske öllu leyti kostnað af byggingu sjúkrahúsa, sjúkraskýla og læknisbústaða. Og ef til vill er það það, sem Alþ. stefnir að í þessum málum og er sjónarmið út af fyrir sig, að ríkið eigi alveg að kosta slíkar stofnanir, a.m.k. að því er snertir stofnkostnaðinn. Ég tel þó rétt í sambandi við þetta mál að gera þingmönnum kunnugt, að þetta frv. var sent til umsagnar landlæknis og hann mun hafa sent umsögn sína heilbr.- og félmn., sem fjallar um málið, og ræðir þar um afskipti ríkisvaldsins af byggingu slíkra stofnana og hina vaxandi aðstoð við byggingu sjúkrahúsa almennt, og ég tel ekki nema rétt, að hv. þingmenn fái að heyra skoðun landlæknis á þessum málum, ekki aðeins í þessu einstaka tilfelli, heldur á þessum málum almennt, til þess að hægt sé að líta á málið ekki frá því sjónarmiði, sem venjulega er litið á þessi mál, þegar eitthvert einstakt atriði til breytinga á sjúkrahúsalöggjöfinni er til afgreiðslu á Alþ., heldur einmitt út frá því, að við lítum yfir þær breytingar, sem orðið hafa, og hvert stefnt sé með þeim. Og þá geta þm. auðvitað gert sér grein fyrir því, hvort þeir vilji stefna áfram lengra á þessari braut eða hvort eigi að stöðvast hér við, áður en þessi breyting sé gerð eða eftir að slík breyting sé gerð. Ég held, að álit landlæknis hafi ekki verið kynnt þingheimi í sambandi við 2. umr., en því miður gat ég ekki verið hér staddur á þingfundi, þegar 2. umr. fór fram, og vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa umsögn landlæknis. Hún er á þessa leið: „Heilbrigðis- og félagsmálanefnd neðri deildar Alþingis hefur með bréfi, dags. 21. des. f. á., beiðzt umsagnar minnar um frv. til laga, er þingmenn Skagfirðinga flytja um breytingu á sjúkrahúsalögum, nr. 93 frá 1953, þess efnis að auka byggingarstyrk ríkissjóðs til sjúkrahúsa þeirra kaupstaða, sem hafa færri íbúa en 1500, þannig að þau hljóti jafnháan styrk og sveitarfélögum öðrum en bæjarfélögum er ákveðinn í lögum, þ.e. 2/3 hluta byggingarkostnaðar. Í áratugi var það regla, að ríkissjóður styrkti læknisbústaða-, sjúkraskýlis- og sjúkrahúsabyggingar sveitarfélaga að 1/3 hluta kostnaðar án tillits til þess, um hve miklar framkvæmdir væri að ræða og hvers konar sveitarfélög stæðu að framkvæmdunum. Bar ekki á öðru en þessi fjárhagsaðstoð svaraði fullvel tilgangi sínum. Læknisbústaðir og sjúkraskýli risu ört upp í hverju héraðinu á fætur öðru, og jafnvel á mestu fjárkrepputímum var komið upp eftir atvikum myndarlegum sjúkrahúsum á vegum sveitarfélaga hér og þar á landinu. Auðvitað urðu sveitarfélögin að gæta allrar fyrirhyggju, er þau réðust í þessi fyrirtæki, svo og fyllstu ráðdeildar við framkvæmdirnar, sem vel fór á, því að fyrirhyggju og ráðdeildar er vissulega einnig full þörf, þegar ráðizt er i þessar framkvæmdir, enda þótt vel séu séðar. Án fullrar gátar gætu sveitarfélög auðveldlega yfirbyggt sig að sjúkrahúsum, en það má kalla að gert sé, ef sjúkrahús eru reist til að standa að verulegu leyti auð, hvort heldur er fyrir það, að eðlilega aðsókn brestur, eða sveitarfélögin ráða ekki við reksturinn. Hæfir vel, að mikið og jafnvel mjög mikið átak sé fyrir sveitarfélag að koma sér upp sjúkrahúsi. Það mun þó takast, ef ekki brestur á áhuga ráðamanna, sem vakinn er af brýnni þörf. Rík sjúkrahúsþörf og nauðsyn mikils átaks til þess að fullnægja henni mundi og betur en allt annað tryggja eðlilega samstöðu sveitarfélaga um sjúkrahúshald og um leið stuðla að þeirri heilbrigðu þróun sjúkrahúsmálanna, að meiri háttar sjúkrabús sveitarfélaga yrðu ekki dreifðari en óhjákvæmilegt væri, en að sama skapi stærri og fullkomnari að öllum búnaði og fyrir það stórum betur hæf til að svara tilgangi sínum. Þegar slíkum sjúkrahúsum hefði verið komið upp, sæmdi aftur á móti vel, að rekstur þeirra væri styrktur því betur úr ríkissjóði sem minna hefði verið lagt til stofnkostnaðar. Yfirleitt hefur ekki reynzt vandkvæðum bundið að láta forráðamönnum sveitarfélaga skiljast skynsemd þessarar spítalapólitíkur, og má ætla, að bygging læknisbústaða, sjúkraskýla og jafnvel sjúkrahúsa sveitarfélaga hefði mátt hafa góðan og að sumu leyti áreiðanlega heilbrigðari framgang, þótt látið hefði verið sitja við hina gömlu reglu að styrkja þær byggingarframkvæmdir úr ríkissjóði aðeins að 1/3 hluta kostnaðar. Hins vegar hefur Alþingi því miður látið sér fátt um alla skynsemd í þessu efni. Til þess hefur það verið of trútt þeirri allsherjarstefnu sinni að skipa öllu með styrkjum, ef ekki dugir, þá með meiri styrkjum, og jafnvel þótt dugi, þá skyldu menn samt hafa enn meiri styrki. Síðastliðin tólf ár hefur Alþingi verið í kapphlaupi við sjálft sig um að auka og auka aftur hlutfallslegt framlag ríkissjóðs til byggingar læknisbústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsa sveitarfélaga og borið svo ört á jötuna, að ekkí hefur leift af, að þiggjendunum, forráðamönnum sveitarfélaganna, hafi enzt árvekni til þess að fylgjast með. Eru dæmi þess, að stútungslæknishéruð hafa hrist fram úr ermi sér að reisa myndarlega læknisbústaði og reyndar ekkert til sparað, án þess að ráðamenn hafi haft hugmynd um, að meiri ríkissjóðsstyrks væri að vænta til framkvæmdanna en samkv. hinni upphaflegu reglu. En auðvitað hefur ekki staðið á því, að þegið væri það, sem svo örlátlega hefur verið fram reitt. Er átið auðlært sveitarfélögum, þegar ríkissjóður skammtar, og umbun ofeldis er hin venjulega: síaukin heimtufrekja, unz allt er heimtað og helzt meira en allt. Ekki er ég saklaus af því að hafa á sínum tíma (1944) léð því liðsyrði, að nokkuð yrði aukinn hlutfallslegur styrkur ríkissjóðs til byggingar læknisbústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsa sveitarfélaga. En það var fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir enn meiri ráðleysu, sem Alþingi var þá komið á fremsta hlunn með að steypa ríkinu út í, þ.e. að láta það taka á sig veg, vanda og gersamlega allan kostnað ekki aðeins af því að reisa, heldur einnig af að reka sjúkrahús Akureyrar, sem hlaut að verða upphaf að allsherjarríkisrekstri sjúkrahúsa fyrir sveitarfélögin í landinu. En mikil blekking hefur það verið, ef ég hef baldið, að með þessu næði Alþingi að fóta sig á málinu. Þrátt fyrir margt varnaðarorð mitt hafa styrkirnir aukizt í loftköstum síðan, svo að helzt er hægt að líkja við höfrungahlaup, ef einn gæti á þann hátt stokkið yfir sjálfan sig. Fyrst er almennur byggingarstyrkur ekki aðeins hækkaður úr 1/3 upp í 2/5 hluta, heldur er svokölluðum fjórðungssjúkrahúsum, sem enginn veit eiginlega hvað er, ætlaðir 3/5 hlutar byggingarkostnaðar (1945). Næst er byggingarstyrkur sveitarfélaga annarra en bæjarfélaga hækkaður upp í 2/3 hluta byggingarkostnaðar (1949). Þá er ákveðið, að illa skýrgreinanlegur hluti búnaðar meiri háttar sjúkrahúsa, 20 rúma og stærri, skuli teljast til byggingarkostnaðar og styrkjast að 2/5 hlutum kostnaðarverðs (1956). Loks er nú farið fram á, að ríkissjóðsstyrkur til bæjarfélaga með færri íbúa en 1500 skuli vera hlutfallslega jafnhár og þegar sveitarfélög önnur en bæjarfélög eigi í hlut, þ.e. nema 2/3 hlutum byggingarkostnaðar. Og enginn skyldi ætla, að hér verði látið staðar numið. Til þess er Alþingi allt of handbært og útfalt fé ríkissjóðs. Þó er nú þegar svo komið, að til er, að forráðamenn sveitarfélaga láti vel yfir því, um leið og þeir komast ekki hjá því að skopast að ráðsmennskunni, að næst því að reisa skóla séu sjúkrahúsbyggingar að verða ódýrasta atvinnubótaráðstöfun fyrir illa stæð sveitarfélög. Kann slíkt ekki góðri lukku að stýra fyrir þá æskilegu þróun sjúkrahúsmála í landinu, sem víkið var að hér að framan, og víst hefði mér staðið á sama, þó að nokkur bið hefði orðið á, að heilbrigðismál ríkisins helguðu sér með andbælislegu ráðleysisháttalagi sæti á forundrunarbekk við hlið menntamálanna. Leitt er, að ekki skuli vera óþarft að vekja athygli á, að enginn skynsamlegur grundvöllur er undir því, að fámennu byggðarlagi beri að sjálfsögðu hlutfallslega meiri byggingarstyrkur en öðru fjölmennara, án alls tillits til þess, hve mikils háttar byggingarframkvæmdirnar séu. Engum nema þingmönnum, ekki einu sinni fyrrverandi þingmönnum, getur skilizt, að það hljóti að vera meira átak fyrir fámennt byggðarlag en fjölmennt að ráðast í framkvæmd, ef kostnaður er nokkurn veginn hlutfallslegur við íbúafjölda, að ekki sé talað um, ef kostnaðurinn af framkvæmd hins fjölmennara byggðarlags er hlutfallslega miklu meiri, sem einmitt oftar en hitt mun vilja brenna við. Tökum t.d. Hafnarfjarðarkaupstað með 5948 íbúa með sinn nýreista meira en 100 rúma hjúkrunarspítala og Ólafsfjarðarkaupstað með 914 íbúa og læknisbústað ásamt 5 rúma sjúkraskýli, sem hefur ekki verið haft fyrir að reka árum saman. Hvaða réttlæti væri að styrkja Ólafsfjarðarkaupstað hlutfallslega miklu meira til sinna óverulegu framkvæmda en Hafnarfjarðarkaupstað, sem að vísu er 5–6 sinnum fólksfleiri, til tvítugfalt meiri framkvæmda, sem auk þess svara ólíkt betur tilgangi sínum? Engan veginn skal því neitað, að réttmætt gæti verið að greiða úr ríkissjóði hlutfallslega misháa styrki til sjúkrahúsbygginga sveitarfélaga, en sú mismunun yrði þá að hvíla á öðrum og traustari grunni en þeirri botnleysu, sem Alþingi hefur þóknazt að reisa þetta styrkjamusteri sitt á. Ekki verður þetta mál fullskýrt, nema bent sé á það ákvæði sjúkrahúslaganna, sem ætlað er að ýta undir það, að sveitarfélög, sem hafa svipaða aðstöðu til að nota sér eitt og sama sjúkrahús og hljóta að gera það, standi þá saman um að reisa það og reka (6. gr.). Verður aldrei talið sanngjarnt, að eitt sveitarfélag beri kostnað af sjúkrahúsahaldi fyrir annað sveitarfélag en sjálft sig. Svo er fyrir að þakka, að forráðamönnum sveitarfélaga hefur mjög víða skilizt þetta og framkvæmdum verið hagað samkvæmt því. Sums staðar standa sýslufélög að sjúkrahúshaldi. Þannig hafa sjúkrahús á Patreksfirði, Þingeyri, Blönduósi og Sauðárkróki verið rekin af hlutaðeigandi sýslufélögum í áratugi. Víðast hvar standa öll hreppsfélög sama læknishéraðs saman um læknisbústað og sjúkraskýli héraðsins. Skemmst er að minnast félagsskapar Keflavíkurkaupstaðar og annarra sveitarfélaga Keflavíkurhéraðs um hið nýja sjúkrahús í Keflavík. Annars staðar er ekki hirt um þetta, þó að beint horfi við. Þannig tókst ekki félagsskapur Ísafjarðarkaupstaðar og Norður-Ísafjarðarsýslu um sjúkrahúsið á Ísafirði, þó að ætíð væru áhöld um aðsókn að sjúkrahúsinu úr kaupstað og sýslu, og olli þröngsýni og naglaskapur forráðamanna sýslunnar. Sömuleiðis er Akureyrarkaupstaður einn aðili að hinu mikla, nýja sjúkrahúsi þar, og er ekki mikil sanngirni í því, að hin fjölmennu og blómlegu sveitarfélög í nágrenni Akureyrar séu með öllu laus við áhættu og kostnað af sjúkrahúshaldi, en njóti aftur þjónustu sjúkrahússins engu síður til jafns við þá, sem hvort tveggja bera. En hér munu það reyndar hafa verið forráðamenn Akureyrarkaupstaðar, sem sjálfir kusu þessa skipan, jafnframt því sem þeir hafa einbeitt sér að því að þreifa því dýpra niður í fjárhirzlu ríkisins við góðan skilning og mikla lipurð Alþingis, nema upptökin sé þangað að rekja. Og er þetta til engrar fyrirmyndar. Víkjum nú að Sauðárkrókskaupstað, sem sérstaklega mun vera hafður í huga af flm. frv. þessa, sem hér ræðir um, og auðvitað af því tilefni, að þar er nú verið að hefjast handa um að reisa nýtt sjúkrahús. Auðvitað verður það öllum Skagfirðingum til jafnra nota, og hví ættu þá 1068 íbúar kaupstaðarins að taka á sig umfram allar skyldur sjúkrahúsbyrðar fyrir 2717 aðra Skagfirðinga? Núverandi sjúkrahús á Sauðárkróki er einmitt rekið í félagi af Sauðárkrókskaupstað (að 2/5 hlutum) og Skagafjarðarsýslu (að 3/5 hlutum), og vil ég ekki gera ráð fyrir, að Skagfirðingum detti í hug að slíta þeim sjálfsagða félagsskap, þegar til hinna stærri átaka kemur að reisa og reka nýtt og á allan hátt fullkomnara sjúkrahús til jafnra, sameiginlegra nota fyrir báða aðila. Hér er því ekki um neitt umkomuleysisfámenni að ræða, er standa þurfi að sjúkrahúsi á Sauðárkróki, heldur eftir atvikum ánægjulegt fjölmenni, eða 3785 manns. Ef Sauðárkrókskaupstað, sem þessa ágætu aðstöðu hefur, yrði tryggður ríkissjóðsstyrkur til sjúkrahúss síns, sem næmi 2/3 hlutum byggingarkostnaðar, svo sem tilætlunin er með umræddu frv., hvað þá um Siglufjarðarkaupstað með 2744 íbúa, sem nú býr sig einnig undir að endurnýja sjúkrahús sitt og hlýtur að standa einn að þeim framkvæmdum? Honum er ætlað að una þeim ójöfnuði að láta skammta sér úr hinum sama sjóði aðeins 2/5 hluta byggingarkostnaðarins, og kemur nú allt í einu þvert á þá öfugu höfðatölureglu, sem annars er uppistaðan í þessu fáránlega styrkjakerfi. Nægir þessi samanburður fullvel til að sýna, hver hringavitleysa þetta allt saman er. Ekki undanfelli ég að benda á, hve freklega það eykur á ójöfnuð þessara styrkveitinga, hve títt er breytt styrkjahlutföllunum. Hvers eiga eigendur nýreists sjúkrahúss að gjalda að sitja við lægri styrk en algerlega sambærilegir eigendur annars sjúkrahúss, sem ef til vill er reist á næsta ári, og svo eigendur þess sjúkrahúss, er hlutur þeirra verður aftur minni en sambærilegra eigenda næsta sjúkrahúss, sem litlu síðar er reist? Hvernig er svo þetta furðulega styrkjakerfi til komið? Einfaldlega á þann hátt, að svo að kalla í hvert skipti, sem reisa á nýtt sjúkrahús, tekur þingmaður (eða þingmenn) hlutaðeigandi kjördæmis sig til, hugsar út eitthvert ráð til að kræla sem mest út úr ríkissjóði til síns sjúkrahúss, berst fyrir breytingu á úthlutunarreglum sjúkrahúsalaganna með þetta eina markmið fyrir augum, án alls tillits til þess, hvernig breytingin verkar í heild, og kemur sínu fram. Og er þetta því miður allt of rétt mynd af vinnubrögðum Alþ. yfirleitt að því er til fjárveitinga tekur. Ljúft væri mér að ljá atfylgi mitt til gagngerðrar endurskoðunar á tilhögun styrkveitinga úr ríkissjóði til byggingar læknisbústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsa sveitarfélaga, ef nokkur von væri til þess, að Alþ. sansaðist á að freista þess að koma henni á heilbrigðan grundvöll. Jafnóljúft er mér hitt, að leggja lið mitt til að klastra við það styrkjakerfi, sem Alþ. hefur þóknazt að lögleiða af svo lítilli forsjá. Inn í það virðist ekkert vera hægt að fella af skynsamlegu viti, enda hefur hver breyting og viðauki gert það að æ meira vansmíði, og enn er stefnt að hinu sama með frv. því, sem hér er fjallað um. Fyrir mér er þetta orðinn gersamlega óleysanlegur hnútur, sem aðeins verður skorið á, en missýnist mér um það, er mætast, að þeir fáist við að leysa, sem reyrt hafa. Það má vera hverjum manni augljóst, að með styrkjapólitík sinni stefnir Alþ. rakleitt að því að láta ríkissjóð taka á sig allan kostnað af að reisa læknisbústaði, sjúkraskýli og sjúkrahús fyrir öll sveitarfélög í landinu. Má þá fara nærri um, hverjar verða kröfur sveitarfélaganna í þessu efni, bæði um nýbyggingar, búnað og viðhald, og jafnframt um það, hve auðvelt eða hitt heldur Alþ. og pólitískum ráðherrum muni veitast að standast þær óbilgjörnu kröfur. Rökrétt afleiðing af þessu verður svo það, að ríkið taki að sér rekstur allra þessara stofnana, enda eru þegar uppi háværar kröfur í þá átt. Fyrir fáum víkum var einum rómi samþ. á Alþýðusambandsþingi að krefjast þessa ríkisrekstrar afdráttarlaust, og er ég illa svikinn, ef sú krafa á ekki góðum skilningi að mæta á Alþingi og það jafnt innan allra flokka. Hvernig á svo að haga þessum ríkisrekstri? Annaðhvort með því að fela forsjá hans ríkisembættismönnum (forstjórum með tilheyrandi ríkislaunuðu starfsliði) á 50–60 stöðum á landinu, eða öllu fremur með hinu, ef embættismannafjölgunin þætti viðurhlutamikil, að trúa sveitarfélögunum fyrir rekstrinum á ríkisins ábyrgð, þannig að þau sendi ríkissjóði reikning fyrir hallanum. Félli það óneitanlega betur inn í ríkjandi fjármálakerfi þess sósíalisma, sem nú á svo óskiptu fylgi að fagna hér á landi, að þar kemur enginn ágreiningur flokka til greina. Þetta er að vísu annar sósíalismi en sá, sem göfuga menn dreymdi um endur fyrir löngu og átti að vera fólginn í skynsamlegu skipulagi, er tryggði samfélaginu ásamt mörgu öðru eftirsóknarverðu ekki sízt aukna fyrirbyggju, ráðdeild og hagsýni. Það var sósíalismi, sem horfði í hádegisátt og upp á við, en hann er alltaf jafnumkomulítill og óvinsæll, enda koltnar niður, eftir því sem hinum vex fiskur um hrygg. Sósíalisminn, sem fylginu fagnar, bæði vinstra megin og hægra megin frá, - ekki síður hægra megin frá, - stefnir í þveröfuga átt, þráðbeint norður og niður og tekur samfélagið húrrandi með sér, enda hefur þegar helgað sér heiti samkvæmt því: sósíalismi andskotans.“ Hér endar landlæknir sína umsögn. Bréfið er til heilbr.- og félmn. Nd. Alþingis, og það þótti mér eiga erindi til þm. allra. Nú skilja menn það auðvitað mætavel, að það er ekkert undarlegt, þótt þm. eins kjördæmis fari fram á, að það sé aukinn styrkur til sjúkrahúsbyggingar, sem verið er að hefja í þeirra héraði, þegar slíkt hefur gerzt í raun og veru við byggingu hvers sjúkrahúss, sem hafin hefur verið að undanförnu, að heita má. Hins vegar er það önnur hlið á þessu sama máli, að ríkið hefur að því er snertir sjúkrahúsbyggingar eins og skólabyggingar ekki haft bolmagn til að inna af hendi með fullum skilum greiðslu á þeim hluta, sem ríkissjóði hefur borið að greiða til þessara stofnana á undanförnum árum, og stendur í skuld við þær allar, kannske sem nemur fyllilega þeim aukna hluta, sem þær hafa verið að fá hér með lagabreytingum. Og það eitt er víst, að í þessu tilfeili gæti svo farið, að ríkissjóður að óbreyttum lögum gæti ekki gert skyldu sína að fullu við hið glæsilega sjúkrahús, sem Skagfirðingar eru byrjaðir að reisa, og mundi óefað, ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, standa bara í þeim mun meiri vanskilum og lengur við þá í vanskilum, ef þeirra lagalega hlutfall til styrks úr ríkissjóði yrði nú hækkað með löggjöf. Ég fæ nú ekki séð annað en það sé dálítið vafasamt, sem sé í hendi nú alveg á næstunni, þótt lögunum væri breytt. En hitt lít ég þó miklu alvarlegar á, og það er það, að ég tel, að ríkinu beri að vara við, þegar það veit sig munu standa í vanskilum að óbreyttum lögum, hvað þá ef það veit sig mundu standa í meiri vanskilum, ef lögunum væri breytt. Og þá ber vitanlega að vara við, svo að sé ekki allt of mikið byggt á þeim vonum, sem skapast við hina breyttu löggjöf. Einnig er hitt, að ég tel ranglátt, að sífellt sé verið að breyta því hlutfalli, sem ákveðið er í lögum til styrktar við byggingu sjúkrahúsa, þannig að þeir, sem fyrir nokkrum árum hafa ráðizt í hlutfallslega jafndýra framkvæmd, hafi fengið þriðjungsstyrk, þegar þeir, sem byggja sjúkrahús nokkrum árum eftir, eiga að fá 2/3 greidda úr ríkissjóði og geta látið sér nægja að greiða 1/3 sjálfir. Auk þess má náttúrlega ekki haga málum á þann veg, meðan ríkið hefur ekki ákveðið að hafa algeran ríkisrekstur á þessum stofnunum, að sjúkrahús séu byggð svo smá og svo víða, að þau hvergi fullnægi þeim kröfum, sem nú eru gerðar til sjúkrahúsa, en þeim er trauðla hægt að fullnægja, að því er læknarnir halda fram, nema það séu nokkuð stór og þá mjög vei útbúin sjúkrahús að öllum tækjum, og þau verða auðvitað ekki á hverri þúfu. En afar hætt er við því, að þeir verði margir, aðilarnir, sem heimta að fá að byggja hjá sér sjúkrahús, fá lítið sjúkrahús, ef ríkið á að kosta þau að öllu leyti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, taldi ég rétt að láta skoðun landlæknis koma fram, því að hún bregður ljósi yfir þróun þessara mála um langt árabil og setur þá nokkuð til hliðar það sjónarmið, sem ríkjandi er og hefur verið á Alþingi í hvert skipti, sem Alþingi hefur verið að leysa málið út frá sjónarmiði eins einstaks héraðs, þess héraðs, sem er að byggja sjúkrahús, og samhengið sést betur í þessu máli, þegar við erum búnir að kynna okkur efnið í umsögn landlæknis, og tel ég, að það væri rangt, ef þm. Skagf. litu svo á, að þetta bréf landlæknis stefni einungis gegn þeirra héraði. Þetta eru einungis varnaðarorð landlæknis um þetta mál í heild, og ég hygg, að röksemdir hans séu nokkuð heilbrigðs eðlis og að Alþingi sé engin vansæmd að því að taka þau orð hans, sem hér hafa verið hermd, til nokkurrar íhugunar.



Herra forseti. Mitt erindi er nú fyrst og fremst að þakka hv. þd. fyrir það, hvernig hún hefur tekið á þessu máli, sem ég sem frsm. heilbr: og félmn. gat ekki flutt hér við 2. umr. málsins, og var það að vísu ekki af mér sjálfráðum ástæðum, því að ég var þá ekki það heilbrigður, að ég treysti mér til þess að mæta. En hv. þd. hefur samþykkt frv. við 2. umr. og orðið á þann hátt við ósk hv. heilbr.- og félmn., en allir þeir, sem mættu á fundi í n., eftir að þetta mál hafði lengi legið þar fyrir, 4 nm. af fimm, voru sammála um að mæla með, að frv. yrði samþykkt. Þetta ber mér fyrir hönd okkar flm. frv. fyrst og fremst að þakka, og ég efast ekkert um, hvernig úrslitin verða við lokaatkvgr. hér í þessari hv. deild um frv., eins og það liggur fyrir. Efni þess er svo einfalt, að það þarf ekki að ræða það, enda hefur nú hæstv. heilbr.- og félmrh. talað um frv. hér og lesið langa grg. frá landlækni, sem ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. sérstaklega fyrir: Bæði er álitið vel skrifað, og ráðherrann las það líka mjög skilmerkilega og vel upp, og ég sá, að hv. dm. höfðu mikla ánægju af því. En það er alveg eins og hæstv. ráðh. tók fram, að þetta var í raun og veru ekkert um það mál, sem hér liggur fyrir. Þetta er um sjúkrahúsmálið almennt og hvernig með það hefur verið farið. M.a. má taka okkar ágæta systurhérað, Húnavatnssýslu, til samanburðar, þegar lögunum var breytt þannig, að þeir gætu fengið meiri styrk til þess stórmyndarlega sjúkraskýlis, sem nú hefur verið reist þar. Ég hef ekkí trú á, að nokkrum þeim þm., - ég hygg, að ég hafi verið einn af þeim, sem samþykktu það á sínum tíma, - hafi þá dottið í hug annað en að það sama hlyti að gilda fyrir hérað eins og Skagafjörð, því að hver er munurinn, má ég spyrja? Er það aðeins það, að Sauðárkrókur skríður aðeins yfir 1000 íbúa, en í Húnavatnssýslu eru tvö kauptún, sem samanlögð munu hafa nokkurn veginn nákvæmlega sama íbúafjölda og eiga vitanlega að búa að þessu sjúkraskýli og spítala, sem þar hefur verið reistur? Það er ekki til neins að mínum dómi að ætla sér að mæla þetta í einhverjum tölum eingöngu. Ég get að vissu leyti fallizt á ýmislegt af því, sem kom fram í áliti landlæknis um, að það væri nokkuð handahófskennt, hvernig ástatt væri í þessum málefnum hjá okkur, og ég get meira að segja fallizt á, að það hefði getað verið ástæða til að athuga þessi mál gaumgæfilega í heild sinni. Ég var eitthvað 31/2 árs tíma heilbrmrh. Ég gerði ekkert í þessu, svo að ég get nú ekki farið að áfellast núv. heilbrmrh., þó að hann hafi ekki hafizt handa heldur í þessum málum, en þetta eru allt mikil vandamál, það er okkur ljóst. Hitt held ég að ekki þurfi að segja neinum hv. alþm., hve mikil nauðsyn það er, að spítali eða sjúkraskýli eða hvað við nefnum það verði reist í Skagafirði. Hv. fjvn. - og með henni hygg ég að hæstv. heilbr.- og félmrh. hafi farið norður til Sauðárkróks nú í vetur - mun hafa séð það sjúkraskýli, sem þar er nú, og ég hygg jafnvel, að hæstv. ráðh. hafi þar lýst því yfir, að það væri hin brýnasta nauðsyn að bæta úr því ófremdarástandi, sem þar væri, og það sem allra fyrst. Nú er það víst, að það er allt of mikið ofurefli fyrir Skagafjörð. Ég þakka að vísu ummæli í nál. landlæknis um þetta blómlega og ágæta hérað. Ekki skal ég úr því draga. En fólksfjöldinn er ekki ógurlegur, og hann mun ekki vera meiri þar en vestan fjallskarðsins í næsta héraði, sem ég hef nefnt áður, en ég er heldur ekki að telja neitt eftir. En það er ekki hægt fyrir Alþingi að ætla sér að sýna slíka hlutdrægni í þessum málum, t.d. að neita Skagfirðingum um hlutfallslega sama styrk og Alþingi áður hefur veitt héraði eins og Húnavatnssýslu, því að þótt lítils háttar munur sé á íbúatölu í einu eða tveimur þorpum, þá breytir það í sjálfu sér engu í þessu sambandi. Og um vangaveltur landlæknis um, hvernig þessu skuli fyrir komið, er eins og ég gat um áður, það kann vel að vera, að það þurfi að gerbreyta þessu öllu. En það er ekki hægt að stöðva það, að reist sé sjúkrahús, þegar ekkert sjúkrahús er til, og húsið á Sauðárkróki er ekkert hús. Þið sáuð þessar fjalakompur, sem hafið komið inn í þetta í haust, og þið vitið, að það er ekki nokkur leið að taka þar á móti sjúklingum lengur. Það er komið þar nákvæmlega hið sama ástand og var á Blönduósi með sjúkrahúsið þar, áður en þetta var reist, nema kannske þá enn þá verra, og það er þetta, sem er aðalatriðið í málinu. Ef á að taka þessi mál föstum tökum, verður það ekki gert með því að ætla að vera neitt að níðast á Skagfirðingum eða Sauðárkróki gagnvart þessu sjúkrahúsi, sem hér er um að ræða. Það verður að taka allt málið til meðferðar um landið allt. En Skagfirðingar eru ráðnir í því og Sauðárkrókskaupstaður að reyna að reisa þetta hús eins fljótt og unnt er. Því er, held ég, tiltölulega þröngur stakkur skorinn. Það er minna hús en sjúkrahúsið á Blönduósi og verður áreiðanlega ekki farið í allt of stórar framkvæmdir þar, síður en svo. En þetta er svo nauðsynleg framkvæmd fyrir Sauðárkrókskaupstað og fyrir héraðið allt, að það getur ekki komið til nokkurra mála, að hægt sé að draga það til lengdar. Þótt nú einhver nefnd yrði skipuð, eins og mér skildist að landlæknir raunverulega legði til í sínu erindi, mundi hún sennilega starfa ein tvö ár eða hver veit hve lengi. Þetta er stórt og vandasamt mál, og við vitum, að það tekur oft töluverðan tíma, áður en búið er að melta það á þann hátt, a.m.k. að koma svo till. gegnum Alþingi á einhverjum ákveðnum grundvelli, og ættu þá Skagfirðingar að bíða mörg ár enn í sínum ómerkilega og ómögulega fjalakofa, sem nú er talinn sjúkraskýli á Sauðárkróki, án þess að geta hafizt handa af fullum krafti. Þetta mál hefur verið undirbúið heima í héraði mjög rækilega og verið athugað um fjárhagslega möguleika til þess að reisa húsíð, og Sauðárkróksbúar og Skagfirðingar yfirleitt eru reiðubúnir til að leggja mikið á sig í þessu máli. En það er víst, að ef ekki fæst það hækkaða framlag, sem hér er farið fram á úr ríkissjóði, tefur það þessa framkvæmd stórmikið og verður auk þess ofurefli fyrir héraðið að koma því upp, a.m.k. það tekur miklu lengri tíma, - það er ábyggilegt - og þetta er frá sjónarmiði okkar flm. aðalatriði málsins. Ég get vel skilið, að hæstv. heilbr.- og félmrh. svona að hálfu leyti mæli gegn frv. Þó mælti hann nú eiginlega ekki gegn frv., en hann tók undir ummæli landlæknis um, að þörf væri á endurskoðun allra þessara mála, og um það get ég vissulega verið honum sammála að miklu leyti. Honum ber að sjálfsögðu sem góðum búmanni fyrir sitt ráðuneyti að vera ekki of útausandi á fé ríkisins; það get ég líka mjög vel skilíð. En ég held, að málið sé þannig til komið og þetta sé það réttlætismál, eins og hv. þd. hefur sýnt með afgreiðslu sinni á málinu, fyrst og fremst hv. heilbr.- og félmn. og siðar hv. þd. við 2. umr. málsins, að það sé ekki til neins að ætla sér að stöðva þetta mál nú. Það er ekki hægt, og hér er ekki að mínum dómi farið fram á neitt nýtt. Það er aðeins verið að feta í sömu spor og Alþingi áður hefur stigið með breytingum á þessari löggjöf og einmitt til þess sama og hér er farið fram á, þ.e. að flýta fyrir, að unnt sé að koma upp nauðsynlegum stofnunum útí um byggðir landsins, þar sem ástandið er þannig, að það er óhugsandi annað en slíkar stofnanir verði settar upp. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri og ætla alls ekki, enda ástæðulaust að fara í neinar deilur um þetta mál. Ræða hæstv. heilbrmrh. gaf í raun og veru alls ekki tilefni til þess heldur. En sem sagt, ég vil að lokum aftur fyrir hönd okkar flm. flytja hv. Nd. þakkir fyrir það, hve vel hún hefur tekið frv. og að það fer þá í því formi, sem það nú hefur, að mér virðist, til hv. Ed., sem við líka vonum að sýni sama skilning og sömu vinsemd við afgreiðslu frv.



Herra forseti. Það er áreiðanlega rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði hér rétt áðan, að það er enginn ágreiningur um nauðsyn þess að reisa nýtt sjúkrahús á Sauðárkróki. Sjúkrahúsið, sem þar er nú starfandi, er búið að starfa frá því laust eftir aldamót, og það er í gömlu, litlu timburhúsi, og má gegna hinni mestu furðu, að skuli hafa gengið slysalaust að reka það sjúkrahús í þeim húsakynnum við þá aðstöðu. Ég tel því, að Skagfirðingar hafi farið knúðir af brýnustu nauðsyn til þess að undirbúa byggingu nýs sjúkrahúss, og tel, að ekkert megi það gera í málinu, sem stöðvi þá í því að ljúka þeirri framkvæmd. Ég vil líka í sambandi við það taka fram, að þó að löggjöf yrði óbreytt eins og hún var, þegar þeir undirbjuggu þessa framkvæmd, - og við gildandi lög hljóta þeir að hafa miðað, - þá getur það varla leitt til þess, að þeir hætti við byggingu sjúkrahússins. Þeir hafa áreiðanlega ekki séð svo í hendi vissu fyrir því, að löggjöf yrði breytt, þannig að aukin ríkisframlög kæmu til, og þeir þannig eingöngu miðað við það, að þeir kæmu sjúkrahúsbyggingunni fram, ef svo yrði. Nei, ég tel, að sjúkrahúsbyggingin á Sauðárkróki mundi auðvitað ganga sinn gang og henni verða lokið á eðlilegum tíma, þó að engin lagabreyting yrði, enda vandséð, hvort Skagfirðingar fengju meira fé frá ríkissjóði að breyttum lögum, af því að þeir mega jafnvel búast við því að fá ekki með fullum skilum á réttum tíma það, sem nú stendur til samkv. lögum að þeir fái, enda voru þeir, þegar við heimsóttum þá í haust, undirbúnir undir það, þar sem ríkið stæði nú í vanskilum og mætti búast við að það kæmi til með að standa í vanskilum að óbreyttum lögum.  Það er hins vegar ekkert óeðlilegt, að héraðshæli Austur-Húnvetninga sé nefnt í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, því þegar Húnvetningar voru að byggja það, var nefnilega eins farið að. Þá var gerð breyting á lögum til að breyta hlutfallinu, af því að sveitarfélög ættu þarna í hlut og ekki kaupstaður, og talið rétt að veita meiri styrk til sjúkrahúsbygginga, þegar ekkert bæjarfélag stæði að byggingunni. Nú aftur kemur það, að það þarf aftur að lagfæra hlutfallið, þó að bæjarfélag eigi í hlut, af því að bæjarfélagíð sé svo lítið. Og það er sannarlega fámennt út af fyrir sig, með rúmlega þúsund manns. Þannig hefur þessi þróun verið koll af kolli, að fyrst er verið að létta á og laga lögin, af því að sveitir eigi í hlut, svo þarf næst að laga, af því að þá er talið viðeigandi, að bæjarfélögin sætu við annað hlutfall óbreytt. En nú þarf að laga með því að taka litlu bæjarfélögin út úr og segja: Þau þurfa að fá sömu reglu og sveitarfélög, sem ekki eru bæjarfélög. - Og þá blasir fram undan eitt sveitarfélagið enn, sem er nú að undirbúa sjúkrahúsbyggingu, Siglufjarðarkaupstaður, sem verður að standa einn að sinni sjúkrahúsbyggingu, með 2700 manns. Það verður næsta lagabreytingin. Við sjáum það alveg í hendi, ef hún verður ekki afgreidd ásamt þessu máli. Og svo yrði þá sennilega næst þar á eftir, að bæjarfélögin yndu því ekki, að það væru mismunandi reglur í lögum um bæjarfélög eftir því, hvort þau væru stærri eða smærri, og alltaf hægt að teygja það og toga og deila um, hvar mörk ætti að setja. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði hér áðan, að umsögn landlæknis var um sjúkrahúsmálin í heild fyrr og nú og ábending til Alþingis um það, hvert stefndi með þessu, sem sé að ríkið yrði þá að taka að sér að annast alveg stofnkostnað og sennilega innan stundar rekstur allra sjúkrahúsa og sjúkraskýla í landinu, því að með þessu áframhaldi eru alltaf gerðar breytingar nákvæmlega i sömu áttina, bara út frá nýju og nýju sjónarmiði, nýrri og nýrri röksemd, að það verði í þessu tilfelli að hækka svolítið hlutfallið, af því að það standi svo illa á þarna í þessu tilfelli. Og það getur alltaf staðið illa á í einhverri svolítið annarri mynd, þegar næst er byggt sjúkrahús. Hitt er rétt, að ef þessu frv. yrði ekki sinnt nú, það fengi ekki afgreiðslu, en t.d. ákveðið að skipa nefnd til þess að koma á einhverri heildarskipan um fjárveitingar til sjúkrahúsbygginga, þá má búast við, að það tæki alltaf ár og kannske tvö ár, eins og hv. 1. þm. Skagf. sagði hér áðan. Það yrði svo sem ekki búið að koma fyrir kattarnef sjúkrahúsmáli Skagfirðinga með því. Það væri þannig, að þeir yrðu þá að búa við óbreytt lög, það hlutfall, sem nú er ákveðið i lögum, þangað til slíkar till. um heildarskipulag á þessum málum lægju fyrir. Ég skal ekki taka neina afstöðu til þess, hvort það er svo nauðsynlegt að skipa nefnd í þetta mál nú og ákveða þegar að taka öll þessi mál til endurskoðunar. Sú nauðsyn er þá í raun og veru löngu til komin, og Alþingi verður að skera úr því, hvort það vill nú stíga eitt skref í viðbót við þau skref, sem áður hafa verið stigin í þessa átt, að hækka sífellt hlutfall ríkissjóðs í framlögum til sjúkrahúsa og sjúkraskýla, sem þýðir það, að ef það á að bæta nokkuð úr og ekki auka aðeins á vanskil ríkissjóðs, þá verða menn að muna eftir þessu við afgreiðslu fjárlaga. Þá verða menn bara að ætla meira fé til sjúkrahúsbygginga og sjúkrahúsmála yfirleitt heldur en gert var á þessu þingi, því að það er nákvæmlega upp á krónu það sama og síðasta Alþingi ákvað, og hafa þó byrðarnar aukizt í þessu efni. Að öðrum kosti kemur viðkomandi stöðum, - í þessu tilfelli Skagfirðingum - að engu gagni breyttur lagabókstafur, ef fjárveitingarnar eru ekki auknar. Þá gefur það aðeins vonir og skapar vonbrigði á eftir. Þetta vildi ég aðeins segja við þessa umr. Hitt er rétt, að ég hef heitið Skagfirðingum því að láta þá njóta fulls réttlætis í sambandi við greiðslur úr ríkissjóði, meðan ég á að sjá um þær vegna þessarar sjúkrahúsbyggingar, sem þeir hafa nú undirbúið og eru að byggja, því að ég álít, að fáir staðir á landinu háfi brýnni nauðsyn til að koma upp nýju sjúkrahúsi en þeir, sem hafa haft lítið sjúkrahús um langan tíma og nú um sinn orðið algerlega ófullnægjandi.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem mig langaði til að drepa á í sambandi við þessa síðari ræðu hæstv. heilbrmrh. Hann sagði, að þó að frv. þetta næði ekki fram að ganga, mundi það ekki tefja fyrir byggingu sjúkrahússins. Ég held, að hér sé mælt af nokkrum ókunnugleika. Það, sem við Skagfirðingar höfum óttazt í þessu efni, er það, hve þungur hlutur Sauðárkróki er ætlaður. Þetta er að vísu sveitarfélag upp á 1100 manns, en þetta er fátækt bæjarfélag og hefur, bæði í sambandi við hafnargerðir og margar fleiri framkvæmdir, haft við erfiðleika að stríða, svo að það hefur verið þröngt þar um. Það er þess vegna almenn skoðun fyrir norðan, að það verði alveg sérstaklega örðugt fyrir Sauðárkrók að leggja fram sinn hlut, og gæti vel farið svo, ef ekkert væri að gert, að það yrði beinlínis til þess að tefja fyrir, að sjúkrahúsið kæmist upp. Þá vék hann að því, að það yrði ekki meira borgað út og það yrði ekki meira fé fyrir hendi, þó að þetta frv. yrði samþykkt. Það kann vel að vera, en ég vil þó minna hæstv. ráðh. á það, að það er allt önnur aðstaða og hefur reynzt talsvert drjúg til fjáröflunar um að fá fé að láni, þegar væntanlegt er, að ríkissjóður greiði lánið. Það er þessi leið, sem mundi verða farin og hefur orðið mörgum slíkum fyrirtækjum, þ. á m. sjúkrahúsi Húnvetninga, að góðu gagni til fjáröflunar í bili, þangað til fé er greitt úr ríkissjóði. Það er þess vegna mikilsvert atriði að hafa slíkt fyrirheit, enda þótt peningarnir séu ekki í hendi þá þegar.