Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Landbn. hefur fengið til meðferðar þetta mál, sem er komið frá hv. Ed. og hafði verið samþ. þar óbreytt, og afgr. n. það á fundi sínum. En á þeim fundi voru tveir hv. nefndarmenn fjarverandi, þannig að það eru ekki nema þrír þm., sem standa að þessu nál. Er mér ekki kunnugt um afstöðu hinna tveggja nefndarmannanna. En meiri hl. n., sem málið afgreiddi, leggur eindregið til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá hv. Ed. Og ég hygg, að það muni vera reynslan yfirleitt, að sú löggjöf, sem hér er um að ræða, hafi komið að töluverðu liði um að útrýma eða eyða þessum vágesti í varplöndum, sem svartbakurinn er. Tel ég, að rétt sé að halda þessu ákvæði í l. enn um skeið. - Að svo mæltu legg ég málið fyrir hv. þd.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú þegar búnar að standa nokkuð lengi og hefur verið frestað a. m. k. tvisvar sinnum. Ég held, að það hafi verið næstsíðast þegar málið var til meðferðar, að hv. 2. þm. N.-M. flutti hér ræðu, og m. a. kom það fram hjá honum, að hann taldi, að þetta frv., ef samþ. yrði, mundi verða mjög örðugt í framkvæmd, það mundi verða örðugt að skipta fé búnaðarmálasjóðs niður á þann hátt, sem fyrir er mælt í frv. Hv. þm. Borgf., sem einnig talaði að því sinni, kom nokkuð inn á þetta líka. Ég held, að þarna gæti nokkurs misskilnings, því að ég get ekki séð, að þetta yrði neitt erfitt í framkvæmd. Ég er alveg sammála þessum hv. þm. og öðrum, sem hér hafa talað, um það, að frv. þetta sé svo stórgallað og fráleitt á margan hátt, að það sé ekki rétt að samþ. það, og tel, að það sé til vansa fyrir þingið að afgr. þetta þannig, fyrst og fremst vegna þess, að í þessu frv. felst óverðskulduð árás á bændastétt landsins. En hitt fæ ég ekki séð, að það sé nein ástæða til þess að finna það að frv., að það mundi verða sérstaklega örðugt í framkvæmd. Mér sýnist við athugun frv. og laganna sjálfra, sem það er stílað við, alveg ljóst, hvað vakir fyrir þeim mönnum, sem hafa beitt sér fyrir að koma málinu í þetta horf, og framkvæmdin ætti ekki að verða sérstökum erfiðleikum bundin. Samkv. l. um stofnun búnaðarmálasjóðs, sem sett voru á þinginu í fyrra, 3. gr. þeirra, á það gjald, sem hér um ræðir og innheimt er, að greiðast af þeim verzlunum og sölumiðstöðvum, er fyrst veita vörunni móttöku, og þessum verzlunum og sölumiðstöðvum er skylt samkv. sömu gr. að afhenda hlutaðeigandi lögreglustjóra, tollstjóra í Reykjavík, skýrslu yfir það verð, sem þessar stofnanir greiða fyrir vöruna, og síðan eiga svo lögreglustjórarnir, í Reykjavík tollstjóri, að innheimta gjald þetta hjá viðkomandi stofnunum. En samkv. frv., eins og það nú er orðið eftir 2. umr. í þessari d., þá segir svo í 3. málsgr. 1. gr.: „Fé sjóðsins skal um næstu 10 ár skipt. á milli búnaðarsambanda landsins í réttu hlutfalli við það, sem framlög reynast úr viðkomandi héruðum.“ Af þessu sýnist mér það alveg greinilegt, að verði þetta frv. samþ., þá fái hvert búnaðarsamband í sinn hlut það af tekjum sjóðsins, sem rennur í hann af viðkomandi sambandssvæði. Í framkvæmdinni verður þetta þannig, að búnaðarsamböndin, sem eru svo heppin að hafa stór sölufélög og landbúnaðarvöruverzlanir á sínu svæði, þau fá mest fé úr sjóðnum. Það er ekki hægt og þýðir ekki að vera með bollaleggingar um það eða tölur í því sambandi, hvað hvert samband mundi fá. En mér sýnist enginn vafi á því, að Búnaðarsamband Kjalarnesþings hljóti að fá meira af fé sjóðsins en nokkurt annað búnaðarsamband á landinu. Á þessu svæði, hér í Reykjavík, er meira verzlað með landbúnaðarvörur en á nokkrum einum stað öðrum hér á landi. Hér er t. d. stórt samvinnufélag, sem heitir Sláturfélag Suðurlands, sem er félagsskapur bænda á stóru svæði og ekki eingöngu hér í Gullbringu- og Kjósarsýslu, heldur eru einnig í því bændur úr Borgarfjarðarsýslu, Árnes- og Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Það er geysistórt félagssvæði Sláturfélagsins, og það tekur því á móti mjög miklu af landbúnaðarvörum til sölumeðferðar, og þess vegna mundi koma þaðan verulegur skildingur í sjóðinn. En það eru fleiri svona sölufélög og sölumiðstöðvar hér í Reykjavík, sem hafa mikið vörumagn. Það er t. d. Mjólkursamsalan. Auk þess sem hún tekur á móti mjólk frá mjólkurbúum, tekur hún einnig mjólk beint frá framleiðendum, ekki einasta hér á sambandssvæði Búnaðarsambands Kjalarnesþings, heldur einnig úr Borgarfjarðarsýslu á stóru svæði. Og fleiri slíkar stofnanir eru hér. T. d. Sölufélag garðyrkjumanna, sem tekur til sölu vörur úr ýmsum héruðum. Hér er skinnasala Loðdýraræktarfélagsins, og samkv. l. um stofnun búnaðarmálasjóðs má einnig taka gjald til sjóðsins af grávöru, sem þessi stofnun verzlar með, en hún fær sínar vörur til sölu frá framleiðendum um land allt. Hér eru fleiri kaupmannaverzlanir en nokkurs staðar annars staðar á landinu, og fjöldinn af þessum verzlunum verzlar með landbúnaðarvörur og kaupir talsvert af framleiðendum víða að af landinu. Það er nú svo, að gjaldið til búnaðarmálasjóðs af öllum þessum vörum, sem þessi sölufélög verzla með, samkvæmt þessu frv. eins og það nú er fer allt til Búnaðarsambands Kjalarnespings, og ég tel því alveg vafalaust, að það verði langmest, sem kemur í þess hlut. En þá hef ég verið að velta því fyrir mér, af hverju það stafi, að slík till. er fram borin og samþ. hér í hv. d., till. um það að taka þetta fé að öllu leyti undan yfirráðum búnaðárþings og veita miklum hluta þess til eins ákveðins búnaðarsambands í landinu. Ég held, að það sé ljóst við nánari athugun málsins, hvaðan alda sú er runnin. Þessi till., sem samþ. var við 2. umr., var fram borin af minni hl. landbn., og í þeim minni hl. eru hv. þm. A.-Húnv., frsm., og hv. 1. landsk. þm. Það var einmitt það, - þarna kom það. Það er nefnilega stefna hans og hans flokks, sem hér er verið að vinna fyrir. Við höfum oft lesið í blöðum þess flokks langar greinar um það, að það þyrfti að gera ýmsar róttækar breyt. á landbúnaði hér á landi, og sérstaklega væri sjálfsagt að efla landbúnað sem mest í nágrenni við hina stærstu kaupstaði, einkum Reykjavík, og hætta því „sporti“, sem það er kallað, að fást við búskap á útkjálkum. En í þeirra augum eru mörg af héruðum landsins einmitt útkjálkar. Kröftuglegast hefur þessum skrifum verið á lofti haldið af einum helzta rithöfundi sósíalista í blaði flokksins. Nú sé ég ekki betur en hv. 1. landsk. þm. hafi tekizt að fá þessa stefnu flokksins greinilega inn í þetta frv. og koma því til 3. umr. í þessari hv. d. þannig breyttu. Með þessu vinna sósíalistar tvennt í einu. Í fyrsta lagi taka þeir fjárráðin með öllu úr höndum búnaðarþings, og er þeim akkur í því, að stéttarsamband bænda hafi ekki fjárvald. Í öðru lagi geta þeir svo með þessu þokað áfram stefnu sinni í því að rýra fjárhag bænda, sem búa fjarri Reykjavík, og beint fjármagninu hingað til Reykjavíkur eða í næsta nágrenni höfuðstaðarins. Þeim þykir gott að fá á þann hátt styrk frá bændum í Borgarfjarðar-, Árnes- og Rangárvallasýslum og víðar til ræktunarframkvæmda á löndum Reykjavíkurbæjar eða í Mosfellssveit og á Kjalarnesi, sem e. t. v. væri þá mögulegt síðar að leggja undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, eins og nýlega hefur verið gert með hluta af Mosfellssveit. Þetta er allt ofur skiljanlegt frá þeirra sjónarmiði, og vel að unnið hjá hv. 1. landsk. Hann hefur komið ár sinni vel fyrir borð hér. En hvernig stendur á því, að hann skuli ekki vera frsm. minni hl.? Þar kemur e. t. v. fleira en eitt til greina. T. d. er hv. 1. landsk. miklu hlédrægari maður í umr. hér en hv. þm. A.-Húnv., og hefur honum líka fundizt heppilegra að ýmsu leyti að beita hv. þm. A.-Húnv. fyrir sig í málinu. Nú er það líka alkunna, að í seinni tíð hefur verið allnáið samstarf milli þm. sósíalista og hv. þm. A.-Húnv. Hér hefur því orðið að samningum milli þeirra. Sósíalistum þykir líka nokkurs um vert að fá þm. úr fjarlægu héraði til þess að beita sér fyrir því stefnumáli að flytja fjármagnið hingað til Reykjavíkur. En svo hafa þeir líka orðið fyrir því happi að fá einn nýjan og óvæntan liðsmann utan landbn. með sér, þar sem er hv. 2. þm. Rang. Það er vitanlega mjög skemmtilegt fyrir sósíalista að fá þennan hv. þm. til liðs við sig, nota hann sem dráttarhest fyrir sinn vagn og láta hann strita fyrir sig í því að flytja fé bænda í Rangárvallasýslu og víðar hingað til Reykjavíkur til ráðstöfunar fyrir Búnaðarsamband Kjalarnesþings. Ég get svo látið máli mínu lokið. Ég ætlaði ekki að taka hér til máls upphaflega, en flaug í hug, að hv. þm. hefðu ekki gert sér grein fyrir því, að hverju hér væri raunverulega stefnt og hverjir hér ættu mestan hlut að máli.



Herra forseti. Ég hefði óskað þess, að hæstv. landbrh. væri hér viðstaddur, þar eð mig langaði til þess að gera nokkrar aths. við síðustu ræðu hans, ef hæstv. forseti gæti stillt svo til. 

Væri ekki réttast að vísa fjárl. til ríkisstj.?

Já, það er mjög líklegt, að hv. þm. rugli nú öllu saman, fjárlögum og öðru, en hann er nú á nokkuð lausum kjala, bæði utan þings og innan. En við eigum nú í vændum að sjá, hverjir bera traust til hæstv. ríkisstj. að nýju. Hér er ekkert persónulegt mál, sem um er að ræða, og á ekkert við hæstv. ráðh. Það er því út í hött að segja, að menn treysti honum ekki. Við teljum hann heiðursmann. En það er bara sá pólitíski ráðh., sem hér er á hverjum tíma, sem ekki á að hafa þetta vald, heldur þeir aðilar, sem kemur þetta við. Aðalatriðið er það, að menn treysta yfirleitt ekki hinum pólitíska ráðh., hver sem hann er. Annars gaf hæstv. landbrh. mjög mikilsverðar upplýsingar hér í þessum umr., eftir því sem Morgunblaðið hermir, en það er orðrétt úr blaðinu svo, með leyfi hæstv. forseta :„Ráðh. kvaðst mundu hafa samþ. l. um búnaðarmálasjóð með glöðu geði, þótt þau hefðu verið afgr. án ákvæðisins um samþykki landbrh.“ En hér hefur verið hamrað á því, einkum af hv. þm. A.-Húnv., að hann væri björgunarmaður málsins og það væri komið hér inn fyrir atbeina hæstv. ríkisstjórnar. En hér höfum við ummæli þessa ráðh., sem málið kemur við, og gerir hann hér með ummæli hv. þm. A.-Húnv. marklaus með öllu. Með þessu eru fengnar upplýsingar um það, að hann hefði getað samþ. frv., þó að þetta ákvæði hefði ekki verið sett. Hér hljóta því einhverjir aðrir að hafa komið til. Skyldu það bara ekki vera björgunarmenn málsins? Þetta hlýtur að koma úr einni átt: frá kommúnistum. Og það ber allt að sama brunni. Hv. 1. landsk. leggur á þetta mikla áherzlu, og hann hefur fengið hv. þm. A.-Húnv. til þess að vinna fyrir sig þetta verk, en hann reynir svo að bera fyrir sig ríkisstj. Frv. hefði verið samþ., ef ekki hefðu önnur öfl á knúið. En ætla mætti, að hv. þm. væru nú farnir að átta sig á þessu. Ég vil vona, að þessar aths. mínar séu á fullum rökum reistar, þar eð þær styðjast við ummæli hæstv. ráðh., og ég tel, að betur ætti nú að ára, úr því að hv. þm. hafa áttað sig á málinu. Ég vildi svo gera hérna nokkrar aths., sem að vísu er leiðara að gera í fjarveru hæstv. ráðh. Það var þá fyrst, er hann vitnaði til þess í lögum og reglugerðum, að svona yrði ekki gert nema með samþykki ráðh., og tók hann fiskimálasjóð sem dæmi. En sá samanburður missir alveg marks, því að um hann gilda sérstök ákvæði, sem ekki eru sett af fiskimönnum sjálfum, heldur að ofan, frá ríkisstj., og hafa fiskimenn ekkert með þau að gera. Í 13. gr. l. um fiskimálasjóðinn segir, að taka megi vissan hundraðshluta af útfluttum fiskafurðum í sjóðinn, og 14. gr. mælir fyrir, hvernig því skuli varið. Hér er því mjög ólíku saman að jafna, og hefur þetta aldrei verið á valdi annars en ríkisstj. sjálfrar. Það mætti auðvitað telja það sameiginlegt við þessa tvo sjóði, að gjald er ákveðið í þá báða. Þá vitnaði hæstv. ráðh. til þess, að svona fyrirmæli væru ekki ný í héruðunum. T. d. mættu sýslunefndir ekki einu sinni ákveða lántökuheimildir, þótt allir væru því samþykkir, nema með samþykki ráðuneytisins. Og ekki mætti einu sinni setja fjallskilareglugerð án samþykkis viðkomandi rn., þótt manni fyndist það óneitanlega einkamál hvers héraðs. Þetta er gersamlega út í hött að öðru leytinu, en að hinu leytinu hefur það enga stoð í lögum. Sýslunefndir taka árlega lán án samþykkis ríkisstj. Þær taka kannske 200 þús. kr. lán án þess að spyrja leyfis. Það er hugsanlegt, að það hafi villt hæstv. ráðh., að ákvæði eru í l. um það, að bæjarstjórnir megi það ekki, en þær eru alveg hliðstæðar og hreppsnefndir, sem ekki mega taka lán nema með samþykki sýslunefndár. En bæjarstjórnir eru raunverulega það sama og hreppsnefndir. Ég segi því, að það sé hugsanlegt, að þetta hafi villt hæstv. ráðh. - Í þriðja lagi vitnaði hæstv. ráðh. í, að sýslunefndir mættu ekki samþykkja fjallskilareglugerðir nema með leyfi rn. En þetta er lagaatriði. Þetta er kvöð, og þarf því lagaboð henni til framkvæmda, og er þá samþykki ríkisstj. nauðsynlegt. Sýslunefnd getur hins vegar sett reglugerð án þess að leita nokkurrar staðfestingar, en ef hún felur í sér skuldbindingar, þarf að binda það með lögum. Þess vegna er það líka í sambandi við það sem einkamál hvers héraðs. Það hefur aldrei verið ákveðið í lögum, að það, sem ákveðið er í héraði sem einkamál hvers héraðs, skuldbindi borgarana eins og landslög væru. Til þess að slíkt fái lagagildi, verður að vera fyrst og fremst lagastafur fyrir því að setja slíkar reglur, og svo verður að lögfesta þær á eftir. Hv. þm. verða að fá að vita það rétta í þessu efni, svo að þeir geti ekki borið fyrir sig neitt; sem sagt er og ekki er á rökum reist.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkv. ósk hæstv. landbrh. og fjmrh. og þannig til komið, að fyrir síðasta búnaðarþingi lá erindi frá mþn., sem starfað hafði að ýmsum landbúnaðarmálum, þar sem færð voru fram allskýr rök fyrir því, að mjög brysti á það, að þær búnaðarskýrslur, sem safnað væri hér, væru eins og æskilegt væri. Í fyrsta lagi væri það, að framtöl manna um búfjáreign færu fram að vorinu og að hreppstjórum veittist víðast hvar erfitt að fá það framtal svo nákvæmt sem æskilegt væri. Það er því lagt til, og kom fram ósk um það frá ýmsum, að þessu væri breytt á þann veg, að í staðinn fyrir að miða við fardaga framtöl þessi til búnaðarskýrslu, yrði miðað við áramót og að framtalið yrði samhljóða eignaframtali manna, sem hver og einn yrði að inna af hendi um áramót. Þessi breyt. yrði til allmikilla þæginda fyrir hreppstjóra, sem eiga að safna þessum skýrslum, vegna þess að þeir þurfa þá ekki annað en að taka á sínar skrár þessi framtöl manna. Og það er almennt álitið, að meiri trygging sé fyrir því, að framtalið verði rétt með því móti en með hinu mótinu, því að erfitt hefur reynzt að fá vorframtalið og margir hreppstjórar eru jafnvel farnir að taka upp framtal þetta eftir skattskýrslum, a. m. k. til vara, ef það kynni að bregðast, að vorframtal fengist hjá hlutaðeigendum. Önnur hlið þessa máls er sú, að mjög hefur þótt skorta á það hér á landi, að hægt hafi verið af afla nokkurra ábyggilegra skýrslna um það, hve mikið landbúnaðurinn leggur til þjóðarbúskaparins. Það hafa verið gerðar tilraunir í þessa átt. Nefndir hafa starfað og reiknað og reiknað, en allt er það meira og minna ágizkanir, því að ekki hafa legið fyrir skýrslur um þetta, sem nokkuð sé byggjandi á. Í þessum till., sem ég minntist á, var gert uppkast að skýrsluformi, þar sem stuðzt er við framtöl manna um áramót, þar sem greinilega kæmi fram, hve mikið hvert þú legði af mörkum til þjóðarbúsins af t. d. mjólk, kjöti, ull o. s. frv. Þetta kemur allt fram í skattframtölum manna, og er auðvelt að taka þetta upp í skrár, sem hagstofan gerir. Á þennan hátt fengist mikilsvert yfirlit yfir framleiðslu landbúnaðarins og hve mikið landbúnaðurinn leggur til þjóðarbúsins. Og á þennan hátt væri auðveldara að fylgjast með, hve mikill eða lítill sá þáttur er frá ári til árs eða frá áratug til áratugs, sem landbúnaðurinn leggur þar til. Ég hef rætt um þetta við hagstofustjórann, og hann taldi þessa breyt. mjög æskilega og vildi fyrir sitt leyti vinna að henni. Hann skrifaði svo ráðh. um þetta, og en frv. þetta flutt í framhaldi af því. En af því að í þessum till. var gert ráð fyrir, að skattanefndir ynnu úr skýrslum og skiluðu nokkrum hluta þessara skýrslna, leit ráðuneytið svo á, að ekki væri hægt að gera þessa breyt. öðruvísi en með því að fá heimild til þessa í l., sem kvæðu svo á, að skattan. væru skyldar til að taka þessa útdrætti úr skattaskýrslum manna og senda hagstofunni. Það er um þetta atriði, sem frvgr. fjallar, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Þetta ætti að liggja ljóst fyrir hv. þdm., a. m. k. öllum, sem kunnugir eru skattframtölum í sveitum. Og hvað skattanefndir snertir, er þetta hverfandi lítið aukaverk, þó að slíkur útdráttur sé tekinn upp. Mál þetta er flutt af n., svo að ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að vísa því til n.



Herra forseti. Þessi till., sem felst í frv. því, sem liggur hér fyrir og er um breyt. á því fyrirkomulagi, hvernig eignir og afurðir landbúnaðarins skuli fram taldar eða skýrslur um þær gerðar og gefnar, miðað við það, sem verið hefur, og þannig, að nú skuli skattanefndir taka að sér að sjá um þessar skýrslur og gefa þær síðan eða halda þeim í lagi og senda þær síðan frá sér á einn eða annan hátt, sem er nú ekki alveg vel ljóst, hvernig skuli hagað - þessi breyt. er fram komin, að því er virðist, vegna einhvers konar bollalegginga, sem átt hafa sér stað á búnaðarþingi, og liggja hér fyrir þau bréf, sem á milli hafa farið um málið, prentuð sem fylgiskjöl með málinu. Mér virðist, að hagstofustjóri hafi ekki alveg verið reiðubúinn til þess að gera sjálfum sér og öðrum grein fyrir, hvað hér er um að ræða, og því er þetta nokkuð í lausu lofti. Því er þannig farið, að hreppstjórum er skylt - og hefur lengi verið - að safna að vorinu til svokölluðum fardagaskýrslum um búfjáreign bænda og senda síðan til sýslumanns, sem oft og einatt hefur mistekizt það síðar talda, að koma skýrslunum í tæka tíð. En til sýslumanns eiga þær að fara, þótt oft komist þær það ekki fyrr en að haustinu. Síðan koma haustskýrslurnar um landbúnaðarafurðirnar, sem á að safna og senda sömuleiðis. Þessar skýrslur allar eru svo loks sendar til hagstofunnar, og úr þeim vinnur hún sína greinargerð, sem hún gefur út um landbúnaðinn, sem heita Hagskýrslur landbúnaðarins, og kemur af þeim samandregið yfirlit í ritlingum frá hagstofunni. - Nú er einn aldagamall ágalli við þetta, og aðeins einn. Og sá ágalli virðist mér mundu verða engu síður, þótt þetta frv. yrði samþ., sem sé sá, að framtöl eru alltaf meira og minna í lausu lofti. Það vita allir kunnugir, og það er mjög erfitt að fást við það. Það er svo erfitt, að um landið þvert og endilangt hafa hreppstjórarnir sjálfir orðið að taka í sínar hendur þetta mál. Þeir hafa ekki fengið bændur nema með höppum og glöppum til að koma með sín framtöl, og alls ekki nákvæm, og hreppstjórarnir hafa víða um landið hreint og beint áætlað það, sem setja þurfti á framtölin, og jafnvel án þess að hreppsskilaþing hafi verið haldin, sökum fásinnis þeirra, sem þangað áttu að sækja. Hreppstjórarnir geta víða ekki haldið hreppsskilaþing nema með miklum undandrætti og mjög ófullkomin. Þess vegna verða þeir meira og minna að áætla þetta, og þá getur eðlilega skeikað. En nú, síðan skattamálin komust í horf, þá hefur þetta af sjálfu sér lagazt, að því er snertir framtal til skatts. Við það framtal koma landbúnaðarskýrslur frá búendum, og undan því komast þeir ekki, þó að þar skeiki nokkuð um nákvæmnina, en það er ekki meir þar en yfirleitt í skattaframtölum. En nákvæmari og réttari skýrslur hafa ekki verið fáanlegar öðruvísi en með þessum hætti. Nú er mér spurn: Er það tilætlunin með þessu frv. um lagabreyt., sem sýnilega er komið fram vegna till., sem samþ. hefur verið á búnaðarþingi vegna þeirra vandkvæða, sem í þessum efnum eiga sér stað og einhverjir fulltrúar þar - væntanlega hreppstjórar - hafa fundið á því fyrirkomulagi, sem nú gildir um að fá þetta upp, - mér er nú spurn: Er tilgangurinn að afnema þetta skýrslufyrirkomulag, því að ef það er ekki tilgangurinn, þá er allt í sama farinu, því að það verður eins erfitt að afla þessara framtala, þó að skattanefndirnar hafi með það að gera? Raunar má segja, að þær geti samræmt það eftir framtalsskýrslum til skatts, en það verður alltaf ónákvæmt. Á þessu vænti ég að fá nokkrar skýringar hjá hv. frsm. þessarar breyt., hv. 2. þm. Skagf., sem er þessu kunnugur frá upphafi. En í þessu, eins og það er sett fram, er áberandi megingalli, sem þarf að girða fyrir og setja nánari ákvæði um, svo að skýrslur þeirra, sem gefa þær, verði þó til einhverra verulegra nota, svo að hægt sé að segja: hér er skráð allt það, sem bændur eiga, búfé þeirra, afurðir þeirra, hér er atvinna þeirra saman komin.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Vegna þeirra fyrirspurna, sem hv. 10. landsk. þm. beindi til mín, sé ég ástæðu að taka aftur til máls. Hv. þm. álítur, og er ég þar honum fyllilega sammála, að áramótaframtalið til skatts sé áreiðanlegasta skýrsla, sem fram kemur í þessum efnum. Það er þess vegna tvímælalaus vinningur að nota það tækifæri til þess að taka upp búfjáreign manna, og skal það tekið fram, að það er ekki tilgangurinn að taka þau störf af hreppstjórum, og hreppstjórar hafa sem formenn þessara nefnda heimild til þess að nota þetta tækifæri og taka búfjáreign niður á þær skýrslur, sem þeir eiga að skila. Þetta er í rauninni ekkert annað en það, sem margir hreppstjórar eru farnir að gera, vegna þess að reyndin hefur orðið sú, a. m. k. veit ég til þess norðanlands, að hreppstjórar ná oft ekki nema fáum mönnum til að telja fram á hreppaskýrslum og verða að setja mönnum framtöl, sumar eða vetur, og þá ekki annað handhægara að grípa til en áramótaframtalið, sem er mjög svo hæpið. Það er því mikilsvert að koma þessu framtali þannig fyrir, að það sé sem réttast og miðað við þann tíma, sem á að miða, og auk þess stórmikil þægindi fyrir hreppstjórana. Þetta segir um þessa skýrslu. Næsta skýrsla er b-skýrslan, sem nær yfir stærð ræktaðs lands, kálgarða, heyskaparmagn o. fl. Það er skýrsla yfir afurðir, sem jörðin gefur af sér. Þetta verður líka óbreytt eins verið hefur, og hreppstjórarnir hafa annazt um þessa skýrslusöfnun. En þá er eftir þriðja atriðið, sem hingað til engri skýrslu hefur verið safnað um og allt virðist vera í lausu lofti með, og það er þetta: Hvað gefur bústofninn af sér? Um það hefur ekki verið safnað neinum skýrslum. Hvað er mikið framleitt af mjólk um allt land, og hve mikið af kjöti? Hve miklu er slátrað af fé til heimilanna, og hve mikið er lagt í verzlanir? Hvað eru seld mörg hross úr landi, hve mikil ull lögð fyrst og fremst inn í verzlanir, hve mikið tekið frá til heimilanna og þess háttar? Allt eru þetta ómissandi liðir, ef það á að vera hægt að reikna út, hvað landbúnaðurinn gefur mikið af sér, og það er í sambandi við þessa skýrslu, sem brtt. sú, er hér ræðir um, er fram borin, að heimila skattanefndum eða skipa þeim að taka upp innheimtur úr skattaframtölum manna. Þessar tölur eru settar á skrá, svo að fá megi heildaryfirlit yfir allt landið, en eins og stendur, er engin heimild til þess í lögum. Ég vænti þá, að ég hafi gert grein fyrir þessu, að hreppstjórarnir eiga eftir sem áður að fylla út sínar tvær skýrslur, a- og b-skýrslu, búfjáreignir, áhafnir og þess háttar, en þriðju skýrsluna, sem nefna mætti c-skýrslu, eiga skattanefndirnar að útfylla.



Herra forseti. Ég vildi bara benda landbn., sem ég geri ráð fyrir, að fái frv. til meðferðar milli umr., á, að ég held, að breyta þurfi orðalagi l. gr. og er því mjög meðmæltur, að sú breyt., sem hv. frsm. hefur hér lýst, að í þessu sé fólgin, komi inn í l. Það, sem sérstaklega styður að því, að ég er því meðmæltur, er það, að þá er nokkur von til þess, að þessar upplýsingar geti orðið að notum, en það hefur ekki verið hingað til. En til þess að geta haft gagn af því, annað en fróðleik, að vita, hve mikið fé er í landinu, þurfum við að vita, hve mikið það var um áramót, til þess að geta gizkað á, hve mikið kjöt komi á markaðinn næsta haust, en ekki fá það fyrst eftir 2–3 ár, eins og verið hefur. Það er raunar svo, að það er fróðlegt að fá þær upplýsingar um afurðir búanna, sem raunar má nú vinna úr skattaframtölunum, en þetta gefur ekki gr. tilefni til, að sé gert. Hún talar hvergi um það. Hagstofan fær hverja einustu skattskrá af öllu landinu, en það er ekki minnzt á framtal á heymagninu þar í skýrslunum. Ég ætla því, að 1. gr. þurfi alla að orða um. Þessar skýrslur þyrftu sem sagt að koma miklu fyrr. Núna eru þær raunar óvanalega snemma í því, því að búnaðarskýrslur fyrir 1944 eru komnar 1946, og er það miklu fyrr en maður hefur átt að venjast, en þó er það of seint til þess, að hægt sé að draga af því ýmsar ályktanir, sem að gagni mættu koma. Ég vildi bara benda á þetta, að ég held, að það þurfi að orða alla 1. gr. um.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 463, er, eins og fram er tekið í grg., flutt fyrir tilmæli landbrh. Frv. er undirbúið af nýbyggingarráði, og hefur það skrifað þá grg., sem frv. fylgir. Í 2. gr. þessa frv. og að nokkru leyti einnig samkv. 3. gr. þess er ákveðið, að skipaður skuli sérstakur embættismaður, landnámsstjóri, er hafi yfirstjórn á því, hvernig undirbúið er landnám, hvort það er í stærri eða minni stíl. Sú stóra breyt., sem á þessu er gerð frá því, sem áður var, ef þessi gr. nær samþ., er sú, að yfirstjórn þessara mála verður ekki lengur í höndum nýbýlastjórnar ríkisins, eins og hún hefur verið hingað til. Ég skal ekkert á þessu stigi málsins í það fara, hvort þessi breyt. er heppileg eða heppileg ekki, en ég geri þó ráð fyrir, að ég, sem á sæti í nýbýlastjórn, verði fremur andvígur þessari breyt., þótt ég telji nauðsynlegt, að nýbýlastjórn geti haft á valdi sínu, ef svo mikil verkefni verða tekin fyrir eins og gert er ráð fyrir samkv. þessum l., að hafa framkvæmdastjórn. Samkv. II. kafla frv., sem er að miklu leyti tekinn upp úr l. um landnám ríkisins, er gerð talsverð breyt. og sérstaklega varðandi fjárframlög til þessa máls. Samkv. þeirri breyt., sem hér var gerð á dögunum um landnám ríkisins, var ákveðið, að ríkissjóður legði fram ½ millj. til þessara mála á ári fyrst um sinn, en samkv. þessu frv. á hann að leggja fram 2½ millj. kr. á ári á næstu 10 árum, í fyrsta sinn 1947, til þessara framkvæmda. Varðandi þau ákvæði, sem hér eru að öðru leyti, í 5., 6. og 7. gr., um undirbúning þann, sem ætlazt er til samkv. þessu frv., að gerður sé, þar sem nýtt land er tekið til að hefja landnám, skal ég ekki fara út í að ræða, því að í aðalatriðum eru þessar gr. í sambandi við það, sem nú er í l. um landnám ríkisins. Samkv. 8. gr. er gert ráð fyrir því, að áður en landnám sé hafið, þá sé það ákveðið, að sveitarstjórn þar, sem það á að fara fram, sé gefinn kostur á að gera grein fyrir sinni skoðun á því, hver áhrif fyrirhugað landnám hafi á afkomu og öryggi þess sveitarfélags, sem um þetta á að fjalla, og á landnámsstjóri að vinna í samráði við sveitarstjórn eða bæjarstjórn, ef um kaupstað er að ræða, að framkvæmdum á þessu sviði. Verði ágreiningur, sker Búnaðarfélag Íslands og nýbyggingarráð úr þeim ágreiningi. Samkv. 9. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að þegar lokið er undirbúningi landsins til ræktunar og byggðar, þá skuli það leigt með erfðaleigu einstaklingum eða byggðarfélögum með skilmálum, sem nánar verða teknir fram í reglugerð, sem ætlazt er til, að verði sett samkv. þessum l. Þá er ákveðið í þessari gr., að landnámsstjóra sé skylt að gera samning við bæjar- eða sveitarstjórnir um það að taka að sér frumræktun lands fyrir hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélög. - Þá er samkv. 10. gr. gert ráð fyrir því, að það megi leigja út einstök býli úr hinu sameiginlega landnámi, sem undirbúið er samkv. þessum kafla, til einstakra manna til nýbýla. Þetta eru nú helztu atriðin úr II. kafla, sem til greina koma, einkum að því er snertir breyt. frá því, sem er í gildandi l. um landnám ríkisins. En þessi kafli er þó þannig, að það er gert ráð fyrir miklu meira og víðtækara valdi, sem landnámsstjóri hefur yfir þessum málum, heldur en nýbýlastjórn ríkisins hefur nú. III. kaflinn í þessu frv. er um breyt. á byggingarsjóði. Skal hann kallast Byggingarsjóður íslenzkra sveita, en samkv. núgildandi l. heitir hann Byggingarsjóður og áður Byggingar- og landnámssjóður. Helztu breyt. samkv. þessum III. kafla er stórkostlega hækkað fjárframlag til Byggingarsjóðs og að öðru leyti lækkaðir vextir. Það er gert ráð fyrir því, að sjóðnum sé samkv. 12. gr. útvegað vaxtalaust lán, þannig að stofnféð og það fjármagn, sem sjóðurinn hefur, sé a. m. k. 10 millj. kr. 1. júlí 1947, en síðan leggist árlegur tekjuafgangur sjóðsins við stofnféð. Þar að auki er svo talað um í næstu gr., hverjar séu tekjur sjóðsins. Þar er, eins og hv. alþm. geta séð, gert ráð fyrir því, að árlegt framlag úr ríkissjóði nemi 2,5 millj. kr. næstu 10 ár, í fyrsta skipti, eins og í hinu tilfellinu, árið 1947. Samkv. 14. gr. þessa frv. er það ákveðið, að sjóðurinn veiti lán gegn 1. veðrétti í jörðum, lóðum, íbúðarhúsum og peningshúsum, og svo er tekið fram, að lánin megi vera allt að 75% af kostnaðarverði. Það er um þetta að segja, að þó að það sé æskilegt þegar um svona sjóð er að ræða, að hann þurfi ekki að veita lán nema gegn 1. veðrétti, þá hygg ég, að það geti ekki orðið árekstralaust, vegna þess að á mörgum jörðum hvíla lán vegna jarðakaupa og Byggingar- og landnámssjóður hefur hagað því þannig, að það megi veita lán út á seinni veðrétti. En takmörkunin getur eigi að síður haldizt, að viðkomandi jörð fái lán, sem sé 75% af kostnaðarverði bygginga. - Samkvæmt 15. gr. er gert ráð fyrir, að það megi, eins og er í ræktunarsjóðsfrv., veita bráðabirgðalán meðan á framkvæmdum stendur og ekki er komið í fast horf með hið vanalega lán, og verða þá greiddir háir vextir af því bráðabirgðaláni. Annars eru ákvæðin um vaxtakjörin, sem er annað aðalatriðið í þessu frv., í 17. gr. og eru þannig, að vextirnir skuli vera 2%, en lánstíminn má vera allt að 42 ár. En það er ekki breyt. frá því, sem er, því að það hefur verið svo í Byggingar- og landnámssjóðsl. hingað til. Samkv. 18. gr. eru ákvæðin um það þau sömu og í ræktunarsjóðsfrv. Er þar kveðið á um það, hvenær Byggingarsjóðslánin komi í gjalddaga. Þar er eitt ákvæði, sem ég held að reki sig á í þessu frv. eins og í hinu, en ég tók það fram þegar ég mælti fyrir hinu frv., að heimilt væri að telja lánið komið í gjalddaga án uppsagnar við eigendaskipti á jörðinni. En þetta ákvæði getur naumast staðizt, enda óþarft. Þetta eru nú aðalbreyt. á Byggingarsjóðsl. frá því, sem þau eru nú. En svo koma hér allmiklar breyt. samkv. IV. kafla l. um endurbyggingar íbúðarhúsa á sveitabýlum, því að þar er gert ráð fyrir því að nema úr gildi þau lagaákvæði, sem nú gilda um styrk úr ríkissjóði til endurbygginga sveitabýla, og í stað þess sé látið nægja að auka lánsupphæðina mjög mikið frá því, sem nú er, og lækka vaxtakjörin. Þetta er mjög mikil breyt. og ekki ólíklegt, að um það verði nokkuð skiptar skoðanir, hvort þetta sé rétt stefna. En að þessu sinni skal ég ekki út í það fara að rekja það, hvað mæli með og hvað á móti, því að það kemur til athugunar þegar þessi frv. verða hér til 2. umr. Þá eru strangari ákvæði en verið hafa varðandi aðstoð til bygginga sveitabýla að öðru leyti, og það er ekki ætlazt til samkv. 24. gr., að það sé lánað nema til nýrra bygginga eða þannig viðgerðra, að húsin eða húsið megi teljast að fullu nýuppbyggt. Þá eru V.-VI. kafli um samvinnubyggingar eða byggðahverfi og nýbýli, og skal ég ekki á þessu stigi málsins fara mjög langt út í að lýsa ákvæðum frv. að því er þessi atriði snertir. Samkv. 27. gr. er sú mikla breyt. gerð frá því, sem er í núgildandi l. um samvinnubyggingar, að það má ekki telja byggðahverfi minna en þar, sem eru 10 býli saman og land handa hverju býli 12 ha., en samkvæmt núgildandi l. um samvinnubyggingar ef um 5 býli saman er að ræða, og ég fyrir mitt leyti tel svona við fljóta athugun, að það mundi geta verið mjög varhugavert að setja svo ströng ákvæði um þetta eins og eru í frv., að því aðeins komi til greina að styrkja þetta, að um svo stórar byggingar sé að ræða, að það séu 10 býli saman. Þá er samkv. 28. gr. ákveðið, hvernig skuli haga undirbúningi þar, sem um byggðahverfi er að ræða, og að landnámsstjóri skuli láta undirbúa og rækta 5 ha. tún og reisa íbúðarhús og nauðsynlegustu peningshús, hlöður og verkfæraskemmur á þeim býlum, sem þar um ræðir, áður en þau séu boðin út til leigu handa þeim mönnum, sem um er að ræða. Samkv. 29 gr. er ákveðið, sem sjálfsagt er, að þeir menn sitji fyrir leigu í byggðahverfum, sem hafa áður átt landið á þessu svæði, eða aðrir þeir í nágrannasveit eða innan sveitar, sem talið er, að helzt þurfi á því að halda. Að öðru leyti eru byggðahverfin ekki mikið breytt frá því, sem áður var og er í núgildandi l., heldur en þetta, sem ég hef hér vikið að og snertir nýbýli. Þá er breyt. sú, að það er snúið inn á þá leið, eins og með byggðahverfin, að ætlazt er til þess, að aðallega verði stuðzt við nýrra og fullkomnara skipulag að öðru leytinu, en lánsfé að hinu leytinu, en ekki eins mikið stuðzt við styrktarfé og nú er um að ræða, og hefur þó frekar þótt of lítið en of mikið það styrktarfé, sem til nýbýlamyndunar hefur verið veitt. Þá er VII. kafli frv. um viðhaldsskyldu o. fl., og skal ég ekki langt út í það fara að lýsa þeim ákvæðum, sem þar er aðallega um að ræða. En einna róttækasta breyt. í þessum kafla er í 43. gr. og er um það, að þegar ábúenda- eða eigendaskipti verða við sölu á fasteign, sem veðbundin er Byggingarsjóði, og eins er það varðandi nýbýli, að þá hafi Byggingarsjóður forkaupsrétt að eigninni í stað þess að nú er það ábúandi einn, sem hefur hann, og þar næst sveitarfélagið. Þetta er atriði, sem kemur mjög til athugunar. Þetta gildir þó ekki samkv. þessari gr., ef um erfðaskipti er að ræða. Sem sagt er það svo, að samkv. þessu frv. eru teknir til breyt. allir kaflar, sem nú gilda í l. um Byggingar- og landnámssjóð og landnám ríkisins að undanteknum kaflanum um Teiknistofu landbúnaðarins. Hann er óbreyttur frá því, sem nú er. Í grg. fyrir þessu frv. eru nákvæmir útreikningar, sem nýbyggingarráð hefur látið gera um áhrif þeirra ákvæða á þessa stofnanir, ef frv. verður samþ., og er mjög æskilegt, að alþm. kynni sér þá útreikninga, og sé ég ekki ástæðu til að fara að ræða þá hér nú við 1. umr. Hér er um mjög merkilegt mál að ræða og mál, sem ég hygg, að sé mjög mikil nauðsyn að fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég geri ekki ráð fyrir, að það verði samkomulag um að afgr. frv. óbreytt, og fer ég fram á, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til landbn., enda þótt hún flytji það, og vænti ég, að hv. þm. geti á það fallizt að láta málið ganga áfram svo fljótt, að það geti fengið afgreiðslu áður en þessu þ. er lokið. Ég skal svo láta þetta nægja við þessa 1. umr., ef ekki gefst tilefni til frekari aths. frá öðrum hv. alþm.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Á þessu stigi málsins vil ég ekki tefja það neitt með því að gera grein fyrir ástæðunum fyrir flutningi þessa frv. Því að fyrir utan það, sem segir í grg., þá mun það verða gert, þegar nefndin hefur fjallað um málið. Aðeins vil ég taka fram, að þetta mál hefur verið til meðferðar á þessu þingi í öðru formi. Því að það voru fluttar um það tvær þáltill. í sameinuðu þingi, og var önnur samþ., sem var um að skora á ríkisstj. að láta þegar rannsaka áhrif húsaleigulaganna og um afnám þeirra. Og hinni þáltill. var vísað sömu leið, til hæstv. ríkisstjórnar. En við umr. um málið kom þá greinilega í ljós, að hv þm. yfirleitt - ekki aðeins í þessari hv. d., heldur og í hv. Ed. - voru þeirrar skoðunar, sem fram kom bæði í umr. og við atkvgr., að húsaleigulögin yrðu að athugast og að eðlilegt væri, að undirbúningur hæfist nú þegar undir afnám þeirra. Þetta frv. kemur því ekki í bága við skoðun hæstv. Alþ., heldur er beint áframhald af þeirri skoðun, sem birt var við meðferð málsins í því formi, sem ég nú hef lýst. Það kom þar fram, sem eðlilegt er, að húsaleigul. væru skoðuð og hefðu alltaf verið skoðuð sem styrjaldarráðstöfun. Þær ráðstafanir voru margar, sem gerðar voru vegna styrjaldarinnar. En ég held, að það sé varla ágreiningur um, að ein hin harkalegasta af þeim sé húsaleigul. Nú er það svo, að auk þess sem húsaleigul. eiga að koma í veg fyrir þjóðfélagsleg vandræði og hafa vafalaust gert það, þá snerta þau mjög persónulega marga menn. Sumum vinna þau tjón, en öðrum eru þau verndun. Og það þarf ekkert að efast um það, að strax og við þessum l. verður rótað, munu koma fram margar raddir til mótmæla, einmitt raddir þeirra manna, sem þau hafa fært vernd og fjárhagslega hagsmuni, alveg eins og uppi eru nú háværar raddir um afnám þeirra frá mönnum, sem hafa haft óþægindi og fjárhagslegt tjón af setningu þeirra. Enginn þessara manna var spurður ráða, þegar þessi 1. voru sett, og það verður enginn heldur spurður um það, þegar þau verða afnumin. Það verður að sjálfsögðu alveg skoðað sem hreint þjóðfélagsmál, hve lengi þau verði látin standa og hvenær þau verða afnumin. En við flm. frv. lítum svo á, að þetta hafi verið svo mikilvæg ráðstöfun, að það muni fara bezt á því og valda minnstri röskun, að þau séu afnumin stig af stigi. Og sökum þess, að þál., sem samþ. var hér á Alþ. í sameinuðu þingi, og hin þáltill., sem vísað var til ríkisstj., hljóðuðu báðar um, að ríkisstj. skyldi rannsaka málið og leggja fyrir Alþ. árangurinn af þeirri rannsókn, - sem líklegt þykir, að leiða muni til þess, að l. verði afnumin, - sökum þess að þessi rannsókn mun tak, nokkuð langan tíma, þó svo sé til orða tekið í þál., að ríkisstj. skuli gera þetta tafarlaust, þá sýnist okkur flm. þessa frv., að ekki sé rétt að fresta því að afnema nú þegar þau atriði 1., sem hafa valdið mestum ágreiningi og óánægju, af því að það hlítur að liggja fyrir að afnema l. algerlega fyrr eða síðar. Þessi atriði, sem á að breyta samkv. þessu frv., á þskj. 486, sé ég ekki ástæðu til að rekja hér, því að að sjálfsögðu verður frv. rætt og athugað grein fyrir grein við 2. umr. Ég hef þess vegna ekki fyrir okkar hönd flm. aðrar óskir fram að bera á þessu stigi málsins en þær, að málinu verði vísað til n. Ég er ekki alveg viss um, hvar í n. þetta mál á heima, en sjálfsagt annaðhvort allshn. eða félmn., og við flm. munum sætta okkur við hvora þeirra n. sem er. g vildi skjóta því til úrskurðar hæstv. forseta, í hvorri þessara n. þetta mál mundi frekar eiga heima.