Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel, að ekki verði komizt hjá því að vekja athygli þings og þjóðar á því, að hæstv. ríkisstj. virðist ekki lengur vera þeim vanda vaxin, sem sérhver ríkisstj. hlýtur að eiga við að glíma. Ríkisstj. er augljóslega sjálfri sér svo sundurþykk í veigamiklum atriðum og stuðningur hennar á Alþ. er augljóslega orðinn svo hæpinn, að segja má, að í raun og réttri sé landið stjórnlaust að verulegu leyti. Ég skal finna þessum orðum mínum stað, greina frá því, hvers vegna ég vek athygli á jafnalvarlegu ástandi í stjórnmálum og stjórnarháttum landsins og ég tel nú eiga sér stað. Í fyrradag er útbýtt hér í hv. Nd. stjfrv. frá ríkisstj., sem gerir ráð fyrir tveim breytingum á vísitölugrundvellinum, þeirri viðmiðun, sem kaupgjald í landinu allt á að breytast eftir. Öllum er kunnugt, hvað í þessu felst. Meiningin er sú að láta vísitölu 1. marz n.k. og þar með kaupgjald hækka um það bil 2.8% minna en ella hefði átt sér stað, um 2.8% minna en það á að hækka samkv. þeim samningum milli vinnuveitenda og launþega, sem í gildi eru og ríkisstj. átti á sínum tíma aðild að, að gerðir væru, og fagnaði mjög. Nú hefur hins vegar gerzt samkv. blaðafyrirsögn í morgun, að einn helzti stuðningsmaður ríkisstj. og einn sá valdamesti, hv. þm. Björn Jónsson, forseti Alþýðusambands Íslands, lýsir því yfir, að hann muni greiða atkv. gegn þessu frv. Hann skýrir jafnframt frá því, að ekkert samráð hafi verið haft við stjórn Alþýðusambands Íslands um flutning þessa máls. En eitt af stefnuskráratriðum núv. ríkisstj. hefur einmitt verið, það hefur verið margyfirlýst og ítrekuð stefna, að hafa samráð við launþegasamtök varðandi allar aðgerðir á því sviði, sem snerta kjarasamninga, og raunar um allar aðgerðir, sem hafa mikilvægar efnahagsafleiðingar. Þetta frv. snertir að sjálfsögðu grundvöll gildandi kjarasamninga, því að í því felst, að með lögum sé því breytt, hvernig kaupgjald skuli reiknað út. Í kjarasamningunum er miðað við þann vísitölugrundvöll, sem nú er í gildi, en breyta á með þessum lögum, þannig að lagasetningu skv. frv. er augljóslega breyting á gildandi kjarasamningum. Samt lýsir hv. þm., forseti Alþýðusambands Íslands, yfir, að ekkert samráð hafi verið haft við hann eða stjórn Alþýðusambands Íslands um málið, hann sé frv. andvígur og muni greiða atkv. gegn því. Það er talið, að hið sama eigi við um annan þm. SF. þann þm. utan ráðherrahópsins, sem á sæti í þessari hv. d. Ef það er rétt, sem ég skal ekkert fullyrða um, fyrir því hef ég engar öruggar heimildir, - ef það er rétt, sem mér þætti ekki ósennilegt, þá er alveg augljóst, að þetta stjfrv. hefur ekki meirihluta fylgi á Alþ. Ef stjórnin gerði samþykkt þess að fráfararatriði, þá væri stjórnin þar með fallin, þá væri meirihlutastuðningur hennar hér á hinu háa Alþ. úr sögunni. Það er einsdæmi, að ríkisstj. flytji stjfrv., án þess að það hafi verið lagt fyrir þá þingflokka, sem hana styðja. En af yfirlýsingu Björns Jónssonar, forseta ASÍ, í morgun virðist mega ráða, að ekkert samráð hafi verið haft við þingflokk hans, þ.e.a.s. þingflokk SF, um flutning þessa máls, og þá eflaust ekki heldur við þingflokk hæstv. forseta d. Slíkt er auðvitað algert einsdæmi. En þetta er ekki einasta ástæðan til þess, að ég vek athygli á því alvarlega ástandi, sem ég tel ríkja í stjórnmálum og stjórnarháttum landsins. Í gær fóru hér fram umr. um eitt stærsta mál, sem fyrir þetta Alþ. hefur verið lagt, þ.e. till. um staðfestingu samnings um aðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu. Hér er um að ræða stærsta viðskiptasamning, sem Íslendingar hafa gert í gervallri viðskiptasögu sinni. Þennan samning gerði ríkisstj. á s.l. sumri í Büssel. Hann tekur ekki gildi, fyrr en Alþ. hefur staðfest hann, hefur fullgilt hann. Það er vitað, að innan ríkisstj. og þá væntanlega einnig stuðningsflokka ríkisstj., hefur verið ágreiningur um það, hvort staðfesta eigi samninginn eða ekki, vegna þeirra bókana, sem báðir samningsaðilar gerðu í tilefni af landhelgisdeilunni. Ég hef flutt till. um, að Alþ. feli ríkisstj. að fullgilda þennan samning, og það er skoðun flokks míns, að það eigi ríkisstj. að gera fyrir 1. marz n.k., til þess að hann geti tekið gildi að því er snertir viðskipti með iðnaðarvörur og ýmsar sjávarafurðir þegar 1. apríl n.k. Það mundi vera til tvímælalauss hagnaðar fyrir íslenzkan iðnað og fyrir íslenzkan sjávarútveg, þótt viss tollfríðindi hans kæmu ekki til framkvæmda vegna landhelgisdeilunnar. Frsm. fyrir till. ríkisstj. um að heimila ríkisstj. að fullgilda samninginn var hæstv. viðskrh. Hann talaði gegn því, að samningurinn yrði fullgiltur fyrir 1. marz n.k., öðruvísi a.m.k. urðu orð hans ekki skilin. Ég skildi þau og túlkaði þau þannig í ræðu, sem ég flutti á eftir ræðu hans í gær, og óskaði eftir því, að ef hér væri um misskilning að ræða, vegna þess að ráðh. tók ekki mjög ljóst til orða frekar en fyrri daginn, að hann leiðrétti túlkun mína, ef ég hefði misskilið hann. En hann gerði það ekki, og hlýt ég að taka það sem staðfestingu á því, að hann sé andvígur því, að samningurinn sé fullgiltur fyrir 1. marz n.k. og taki gildi 1. apríl. Í tilefni af þessu beindi ég þeirri ákveðnu fsp. til anraðhvort hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh., hvort hæstv. viðskrh. talaði hér í nafni ríkisstj. eða ekki og hvort ríkisstj. mundi vilja gefa yfirlýsingu um það, hvað hún hygðist gera í málinu fyrir 1. marz. Hæstv. forsrh. var því miður ekki staddur á fundi Sþ., þegar ég flutti ræðu mína. Hæstv. utanrrh. var hins vegar staddur í d. og heyrði mál mitt, en kaus að svara ekki neinu. Af þessu taldi ég mig ekki geta dregið aðra ályktun en þá, að ríkisstj. hefði enn ekki tekið afstöðu til málsins, hún væri sundruð í afstöðu sinni, sumir ráðh. væru með staðfestingu á samningnum, aðrir, eins og hæstv. viðskrh., væru henni andvígir. M.ö.o.: líka í þessu stærsta utanríkisviðskiptamáli, sem Alþ. hefur fjallað um árum saman, máli, sem er enn stærra en aðildin að EFTA á sínum tíma, er ríkisstj. sundruð. Ráðh. virðast hafa hver sína skoðun á málinu og ekki vera búnir að koma sér saman um, hver niðurstaðan eigi að vera, og hið sama gildir þá væntanlega einnig um stuðningsflokka ríkisstj. Þetta er annað dæmið um svo augljósa sundrung innan ríkisstj. og innan þess liðs, sem ber ábyrgð á henni hér á hinu háa Alþ., að það hlýtur að teljast hið allra alvarlegasta ástand. Frekari dæmi skal ég nefna. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að því miður hafa nokkrar deilur orðið milli blaða og stjórnmálamanna um samstöðu Alþ. í viðlagasjóðsmálinu, þ.e.a.s. um þá aðstoð, sem Vestmanneyingum á að veita með stofnun Viðlagasjóðs. Menn hafa sagt forsögu málsins með mjög ólíkum hætti. Það er saga, sem væri ástæða til að rekja miklu nánar og mun verða gert síðar. Ég sé ekki ástæðu til að gera það ítarlega nú, en vil þó nefna eitt mikilvægt atriði í þessu sambandi, sem er enn eitt dæmi um það, hvernig stjórnin og stuðningsflokkar hennar eru sjálfum sér sundurþykk. Einn hæstv. ráðh., hæstv. iðnrh., átti viðtal við blað sitt, Þjóðviljann, fyrir meira en viku og ræddi þar um þær frumtill. um málið, sem embættismenn hefðu gert, og átti hann þar við fyrsta frv., sem lagt var fram á ráðherrafundi, þar sem við formaður Sjálfstfl., Jóhann Hafstein, vorum staddir. Þetta frv. kallaði ráðh. frv. embættismanna, sem væri ríkisstj. algerlega óviðkomandi, enda hefði ríkisstj. síðar samið annað frv. úr þessu frv. embættismannanna. Þessi saga er síðan ekki aðeins endursögð, heldur margítrekuð og undirstrikuð í aðalmálgagni hæstv. ríkisstj., blaði hæstv. forsrh., Tímanum, s.l. sunnudag í heillar síðu helgargrein. Þar er í ítarlegu máli talað annars vegar um frv. embættismannanna, hugmyndir embættismannanna, og hins vegar um síðari till. ríkisstj. í málinu. Hér er hallað réttu máli. Af hálfu hæstv. iðnrh. er áreiðanlega vísvitandi hallað réttu máli. Hann var á ráðherrafundinum, sem við Jóhann Hafstein vorum á, og veit vel, hvað þar gerðist, og einnig um aðdraganda þess ráðherrafundar. Ég get auðvitað ekki fullyrt, að blaðamaður við Tímann, þótt ritstjóri sé, viti allan sannleikann í málinu. En hann hefði átt að afla sér réttra upplýsinga, áður en hann skrifaði, eins og hann skrifaði s.l. sunnudag. Sannleikurinn er sá, að þrem dögum áður en þessi ráðherrafundur á laugardagsmorgni var haldinn, hafði forsrh. gert boð fyrir okkur formann Sjálfstfl. og kynnt okkur, hvað ríkisstj. hefði á prjónunum varðandi hinn mikla vanda, sem upp væri kominn vegna hamfaranna í Vestmannaeyjum. Þau atriði, sem hann sagði, að ríkisstj. væri að hugleiða og hefði beðið embættismenn, - ég endurtek: hefði beðið embættismenn um að færa í frv.- form, voru í aðalatriðum þessi, - þau voru 8, en ég nefni 5 aðalatriðin: 1. Að fresta þeirri 6–7% kauphækkun, sem taka átti gildi 1. marz n.k. 2. Skerðing á vísitölunni, þ.e.a.s. binding kaupgjaldsvísitölunnar við ákveðin vísitölustig án tillits til þess, hvernig þessi vísitala ætti að vera samkv. framfærsluvísitölu. 3. Bann gegn kauphækkunum til loka núv. samningstímabils. 4. Hækkun á söluskatti, án þess að kaupgjald hækkaði á móti. 5. Frestun á opinberum framkvæmdum. Þetta voru aðalatriðin í því, sem hæstv. forsrh. tjáði okkur formanni Sjálfstfl. á tveim fundum með honum einum, þar sem við vorum eingöngu þrír, sem hann tjáði okkur á tveim fundum í þessari viku, að væru hugmyndir ríkisstj. og tveir embættismenn, þeir Jóhannes Nordal og Jón Sigurðsson, hefðu verið beðnir um að færa í frv.-form. Það var þetta frv., sem barst inn á ráðherrafundinn, sem við Jóhann Hafstein sátum umræddan laugardagsmorgun. Það er án efa rétt, að ráðh. sáu frv. þá fyrst, enda var samningnum ekki lokið fyrir þann morgun, svo að við sáum frv. jafnsnemma og þeir. En við Jóhann Hafstein vissum jafnvel um innihald frv. og ráðh. sjálfir, því að innihaldið hafði áður verið rætt á ráðherrafundum. Mér kemur ekki til hugar, að hæstv. forsrh. hefði skýrt okkur frá þessum efnisatriðum nema að undangengnum umr. á væntanlega fleiri en einum ráðherrafundi. Það eru því augljóslega bein ósannindi, þegar einn af ráðh. kennir þetta frv. við embættismennina og kallar það þeirra hugmyndir. Það eru bein ósannindi, þegar einn af ritstjórum Tímans skrifar heillar síðu grein s.l. sunnudag og heldur áfram að kenna þetta frv. við embættismennina og segir ríkisstj. enga ábyrgð hafa borið á innihaldi þess. Hitt er svo rétt, að ríkisstj. breytti þessu frv. í ýmsum atriðum og endanlegt samkomulag var byggt á allt öðrum grundvelli en efnisinnihaldi þessara tveggja frv., sem ríkisstj. lét embættismennina semja. Þess má geta, að þeir sömdu líka seinna frv., svo að með nákvæmlega sama rétti hefði mátt kenna það við embættismennina. Þeir sömdu bæði frv. eftir beinum fyrirmælum hæstv. forsrh., auðvitað gefnum í nafni allrar ríkisstj. Mér dettur ekki í hug, að hann hegði sér öðruvísi en þannig að hafa félaga sína í ríkisstj. á bak við sig, þegar hann gefur embættismönnunum fyrirmæli um jafnmikilvæg atriði og þau að festa í frv.-form lagafyrirmæli um ákveðnar efnahagsráðstafanir. Ástæðan til þess, að hvorugt þessara frv., ekki seinna frv. heldur, var lagt fram, var ekki fyrst og fremst ágreiningur við stjórnarandstöðuna, eins og látið hefur verið að liggja, án þess þó að fullyrða það beinlínis. Ástæðan til þess, að frv. var ekki sýnt mánudaginn eftir, var sú, að um helgina kom í ljós, að það hafði verið vanrækt, þótt full samstaða væri innan ríkisstj., að hafa samráð við alla stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hér á hinu háa Alþ. Það hafði verið vanrækt að hafa nokkurt samband við stjórn Alþýðusambandsins, og var meira að segja lýst yfir, að ekki væri meiningin að gera það. Það hafði verið vanrækt að hafa samstarf við forseta Alþýðusambandsins. Það hafði verið vanrækt að hafa full samráð við þingflokk hans, þingflokk SF, og þá kom í ljós hið sama, sem ég var að geta um í upphafi máls míns, að hefði komið í ljós um frv. um vísitöluskerðinguna nú, að hálfur þingflokkur SF. þ.e.a.s. þeir tveir þm. hans, sem eru ekki ráðh., voru frv. - seinna frv. líka - algerlega andvígir. M.ö.o.: það frv. hafði ekki þingmeirihl. að baki sér frekar en frv., sem ég gerði að umtakefni í upphafi máls míns. Ríkisstj. gat auðvitað ekki reiknað með því, að stjórnarandstaðan samþykkti með henni frv., sem tveir af helztu stuðningsmönnum hennar, hvor í sinni d., væru algerlega andvígir, og þá var vitað um, að stjórn Alþýðusambandsins var algerlega andvígir, Það var vegna þessa ágreinings, sem frv, var ekki sýnt á mánudeginum, eins og upphaflega hafði verið tilætlunin, en breytt um stefnu í þá átt, að mínu viti mjög hyggilega og skynsamlega, að kjósa 7 manna n. til þess að semja nýtt frv. um aðstoðina við Vestmannaeyjar. Það tókst samstarf um kosningu þeirrar n. og samstarf í n. undir mjög ánægjulegri og farsælli forustu hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar. Ég veit, að allur þingheimur og þjóðin hefur fagnað því, að samkomulag skyldi nást í þeirri n. Það var ekki vandalaust. Allir urðu að slá nokkuð af því, sem þeir töldu réttast, en formaður n. leiddi þá samninga af hyggindum og festu og samkomulag náðist. Það varð ágreiningur í n.. sem ég skal ekki víkja að nú til þess að blanda honum ekki inn í þetta mál. Það er þessu máli, sem ég hér er að tala um, í raun og veru algerlega óviðkomandi. En sú saga verður líklega að segjast öll, þó að síðar verði. Hér hef ég nefnt þrjú dæmi: vísitölufrv., sem er lagt fram í dag, Efnahagsbandalagsmálið, sem augljóslega er ekki samstaða um innan ríkisstj. sjálfrar, þótt stórmál sé, og svo Viðlagasjóðsmálið, sem sannleikurinn hefur ekki verið sagður um fram að þessu jafnumbúðalaus og ég hef sagt hann hér. Ágreiningur í stjórnarflokkunum hefur verið slíkur, að meiri hl. stjórnarinnar á þinginu hefur raunverulega verið brostinn. Þessi þrjú dæmi sýna, að eðlilegur og traustur samstarfsgrundvöllur þessara stjórnarflokka er í raun og veru brostinn, Þetta er þeim mun alvarlegra, - og nú kem ég að niðurstöðu máls míns, - þetta er þeim mun alvarlegra vegna þess, að nú dynja yfir Ísland efnahagserfiðleikar utan að, sem eru mjög alvarlegir og hljóta að setja þjóðina í mikinn vanda og verða henni til mikillar byrði. Við eigum ekki aðeins við að etja náttúruöflin, svo óskapleg, svo hörmuleg sem sú viðureign þó er, og orðlengi ég ekki um það. Það hefur einnig gerzt, að okkar stærsta viðskiptaþjóð, Bandaríkin, hefur fellt gengi sitt um 10%. Það rýrir verðmæti þeirrar vöru, sem við flytjum til Bandaríkjanna, og þar er um að ræða hvorki meira né minna en 31% af heildarútflutningi okkar. Það rýrir verðgildi þeirrar vöru, hvernig sem á málinu verður tekið, um 10%. 31% af heildarútflutningi okkar rýrna um 10% í verðmæti vegna þessara ráðstafana. Hér er auðvitað um stóráfall að ræða. Það má mæta þessu áfalli með ýmsum hætti. Ef því yrði mætt þannig, að dollarinn yrði látinn lækka úr tæpum 100 kr. í tæpar 90 kr., þá yrðu þeir, sem flytja á Ameríkumarkað, að bera þetta áfall. Við flytjum hins vegar ekki nema um 7–8% af innflutningi okkar inn frá Bandaríkjunum, svo að lækkun vöruverðs hér vegna lækkaðs innflutningsverðs frá Bandaríkjunum mundi verða tiltölulega mjög lítil. Í þessu er fólgið tjón okkar. Það verður 10% lækkun á næstum 1/3 af okkar útflutningi, það verður 10% lækkun á 1/12–13 af okkar innflutningi. Þetta er tjón, tjón í raunverulegum verðmætum, sem með einhverjum hætti verður að bera. Verði það borið þannig, að dollarinn verði látinn lækka og gengi annarrar myntar látið haldast óbreytt, þá bera tjónið þeir útflytjendur, sem flytja vörur á Bandaríkjamarkað. Verði við því brugðizt eins og síðast, þegar slíkir atburðir gerðust, að krónan fylgi dollarnum, þá hækka allar aðrar myntir í verði um ca. 10%. Útflutningur til þeirra landa hækkar um 10%, og innflutningur frá þeim hækkar líka um 10%. En um öll önnur lönd en Bandaríkin, ef við tökum þau sem heild, gildir öfugt, ef að líkum lætur. Við flytjum miklu meira inn þaðan heldur en út þangað, þannig að sú hækkun, sem útflytjendur fengju á sínar vörur, sem við flytjum til annarra markaða en á Bandaríkjamarkað, koma á hlutfallslega miklu minni hluta í útflutningsverzluninni heldur en sú hækkun, sem verður á þeim vörum, sem við flytjum inn þaðan. Verði þessi kostur tekinn, að láta krónuna fylgja dollarnum, þá á sér stað gífurleg verðhækkun á öllum vörum, sem við flytjum inn frá öðrum löndum en Bandaríkjunum. þá kemur tjón þjóðarheildarinnar fram í því formi: Þá hækkar verðlag og framfærslukostnaður hér innanlands og þá væntanlega einnig kaupgjald að óbreyttum samningum stéttarfélaga. Hér er um mikinn viðbótarvanda að ræða, viðbótarvanda við þann, sem hæstv. ríkisstj. skapar sjálf, og þann gífurlega vanda, sem náttúruhamfarirnar í Eyjum hafa fært þjóðinni, hér er um enn nýjan vanda að ræða, og þá er ástandið á stjórnarheimilinu þannig, þá er ástandið í æðstu stjórn landsins þannig, að við völd situr stjórn, sem er sjálfri sér sundurþykk og í raun og veru veit ekki, hvort hún hefur meirihlutafylgi hér á Alþ. eða ekki. Það er þetta alvarlega ástand, sem ég hef talið mér skylt að vekja sérstaka athygli á. Ég mun hafa látið svo um mælt, - og þetta skulu vera síðustu orð mín, - ég mun hafa látið svo um mælt í umr. um efnahagsmál í des. s.l., að þær efnahagsráðstafanir, sem ríkisstj. þá að lokum eftir miklar deilur og mikla sundrung sameinaðist um, bæru þess vott, að dauðastríð ríkisstj. væri hafið. Ég minnti á þau fleygu orð Steins Steinarr, að það vinni „ekki neinn sitt dauðastríð“. Auðvitað er ríkisstj. nú að tapa dauðastríði sínu. En undir lokin ættu hún að leiða hugann að hagsmunum alþjóðar og játa ósigur sinn.



Herra forseti. Ég met mjög mikils þær áhyggjur, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur af velferð núv. stjórnar. Mér skilst af máli hans, að hann telji orðna þörf á því, að núv. ríkisstj. fái sér sáttasemjara. Það voru nokkuð mörg atriði, sem hann vék að, aðallega þrjú atriði þó, að vísu í nokkuð löngu máli, og ég skal aðeins drepa á þau. Í fyrsta lagi er það út af því, sem hann sagði í sambandi við vísitölufrv. Þá vil ég segja það, að stjórnin mun ekki gera samþykkt þess frv. að neinu skilyrði fyrir áframhaldandi setu sinni. Örlög þess munu sem sagt ekki út af fyrir sig hafa áhrif á það, hvort núv. stjórn situr áfram eða ekki. Að þessu mun ég víkja nánar hér á eftir, þegar ég mæli fyrir frv. Annað atriði, sem hann vék að, var spurningin um fullgildingu á samningi Íslands við Efnahagshandalagið. Ég gat því miður ekki verið við umr. hér í gær um það mál og veit þess vegna ekki, hvað þar hefur komið fram. En með þeirri till., sem ríkisstj. hefur lagt fyrir hv. Alþ., óskar hún eftir heimild til þess að staðfesta samninginn. Ég geng út frá hví sem gefnu, að sú heimild verði notuð. Ég mun leggja það til. Viðvíkjandi þriðja meginatriðinu. sem hann minntist á og var reyndar nokkuð langorður um, forsögu laganna um neyðarráðstafanir vegna jarðeldanna á Heimaey, get ég sagt það strax, að ég tel ekki réttmætt að eigna embættismönnum þeim, sem þar er um að tefla, Jóhannesi Nordal og Jóni Sigurðssyni, þau frumdrög að frv., sem hann minntist á. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að eftir að niðurstaða hefur fengizt á Alþ. um það mál og á þann veg, að fullt samkomulag náðist, þá hefði verið skemmtilegast fyrir alla aðila, að menn hættu öllu pexi um forsögu málsins. En að gefnu þessu tilefni hjá hv. 7. þm. Reykv. og vegna skrifa, sem hafa farið fram um það mál, tel ég þó rétt að rifja þá forsögu upp í örfáum orðum. Það er rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði um afskipti mín af því, að ég hefði kvatt formenn stjórnarandstöðuflokkana á minn fund. Það gerði ég strax fyrsta daginn, eftir að þessi ósköp urðu kunn, og þá gerði ég grein fyrir þeim meginhugmyndum, sem höfðu komið fram um það, hvernig ætti að snúast við þeim vanda. Ég skal ekki endurtaka það, sem hann sagði, það var að vísu ekki nákvæmt það sem hann sagði, að ég hefði sagt, að það ætti að binda vísitölu, en hitt er rétt, að það var gert ráð fyrir því að lögfesta hana í ákveðnum stigum. Frumdrögin urðu til með þeim hætti, eins og eðlilegt má teljast og allir ættu að vita, sem verið hafa í stjórn, hvernig slík frumdrög verða til. Ríkisstj. kom sér saman um að fá tilgreinda embættismenn til að forma frv. um efnið. Hún kvaddi þá á sinn fund, og þar voru settar fram þær hugmyndir, sem ríkisstj. hafði um þetta efni. Á grundvelli þeirra hugmynda, sem þar komu fram, og í nánara samráði við mig síðar gerðu þeir þessi frumdrög, og auðvitað var orðun þeirra á þessum frumdrögum. Enn fremur komu þar fram viss atriði, sem ekki hafði verið sérstaklega fjallað um á ríkisstjórnarfundi, en þessir embættismenn töldu rökréttar afleiðingar af öðrum atriðum sem í frv.-drögunum voru. Síðan voru svo formenn stjórnarandstöðuflokkanna kvaddir á ríkisstjórnarfund, þar sem þessir embættismenn voru líka og þá voru þessi frumdrög lögð fram. Einstakir ráðh. höfðu ekki séð þau áður og sáu þau þar með jafn snemma og formenn stjórnarandstöðuflokkanna. Það kom fram á þessum fundi, og ég held, að það hafi einmitt komið réttilega fram í viðtali, sem hv. 1. þm. Reykv. átti við Morgunblaðið, að það hefði komið fram þar, að menn litu á þetta sem alger frumdrög, og einstakir ráðherrar lýstu því yfir, að þeir þyrftu að athuga einstök atriði. Við skildumst allir á þessum fundi, jafnt ráðh. sem form, stjórnarandstöðuflokkanna, þannig, að við mundum fara með þessi frumdrög í okkar flokka, hver um sig, og þar mundu þau verða rædd. Formönnum stjórnarandstöðuflokkanna og reyndar þm. öllum voru afhent þessi frumdrög sem trúnaðarmál, þetta var á laugardag, og þá héldu þingflokkarnir allir fundi. Eftir þá fundi átti ég viðtal bæði við form. Alþfl. og form. Sjálfstfl. Auðvitað hafði það líka verið svo, að á fundum stjórnarflokkanna höfðu komið fram ýmsar ábendingar varðandi þessi frumdrög. Formaður þingflokks Alþfl. sagði mér frá viðhorfi þingflokksins og setti fram vissar efnislegar ábendingar. Sama máli gegndi um formann Sjálfstfl., og hann hefur skýrt frá því áður í þingræðu, hverjar þær ábendingar voru. Þær voru síður um efnisatriði en ábendingar Alþfl., en lutu öllu meir að formsatriðum og aðferðinni, sem ætti að hafa við undirbúning frv. Þessar aths. og ábendingar skrifaði ég allar hjá mér og skýrði frá þeim á ríkisstjórnarfundi, þar sem auðvitað voru teknar til athugunar þær áhendingar, sem fram höfðu komið, líka frá stjórnarflokkunum. Eftir þann ríkisstjórnarfund, sem þessir embættismenn sátu líka á, var ákveðið að semja nýtt frv. um þetta, og það var gert. Mér þótti hins vegar leiðinlegt, þó að það sé ekki ástæða til að vera að fárast yfir því, að það skyldi vera farið í blöðum að segja frá einstökum atriðum úr þessum frumdrögum, sem gátu ekki gefið rétta mynd af þeim, þegar þau voru tekin úr samhengi. En þrátt fyrir það, að talið væri rétt að halda áfram að vinna að gerð frv., var niðurstaðan sú að athuguðu máli og sumpart vegna ábendinga, sem höfðu komið fram frá Sjálfstfl., einkanlega um það, að það væri eðlilegra, að þetta væri þingmannafrv., og það væri eðlilegra, að það væri ekki fjallað um málið á þingi, fyrr en að það hefði verið fullreynt, hvort samkomulag gæti náðst um það, að ég flytti á ríkisstjórnarfundi þá þáltill., sem var síðan lögð fram hér og samþykkt. Þetta er sannleikurinn um forsögu þessa máls, og ég held, að það hafi verið vel ráðið, að þessi háttur var á hafður. Og hann bar árangur, þann árangur, sem Alþ. er til sóma, að það var fullt samkomulag um málið. Þm.-nefndin, sem fékk málið til meðferðar, fékk afhent það frv., sem ríkisstj, hafði endanlega látið ganga frá og embættismennirnir höfðu orðað og samið eftir forsögn ríkisstj. Enn fremur voru þeir embættismenn til reiðu fyrir þm.-nefndina, eftir því sem hún þurfti á að halda, og allar þær upplýsingar, gögn og skýrslur, sem þeir höfðu dregið saman. Mér er óhætt að segja, að þetta frv. hafi komið þm.-nefndinni að góðu gagni, vegna þess að ég held, að í raun og veru sé í þmfrv. óbreytt tekið upp það, sem í frv. frá stjórninni stóð, að undanskilinni einni greininni, þ.e.a.s. greininni um fjáröflunina, sem ágreiningur var um. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Ég teldi heppilegast, að menn spöruðu sér umr. um forsögu þessa máls, en fögnuðu heldur málalyktun.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hefur komið hér fram að þessu sinni eins og oft áður utan dagskrár og telur sig nú færa líkur fyrir því með því að nefna hér 3 dæmi, að ríkisstj. eigi ekki lengur tilverurétt, því að hún njóti ekki lengur meirihlutafylgis hér á Alþingi. Það fyrsta, sem þm. nefnir í bessum efnum, er, að það sé ljóst, að það sé ekki full samstaða innan stjórnarflokkanna um það frv., sem er nú á dagskrá og á að ræða hér í dag, um útreikning á kaupgreiðsluvísitölu, þó að það komi mjög greinilega fram í þessu frv., í grg. þess, að ríkisstj. telur af þeim ástæðum, sem þar eru greindar, fyllilega réttmætt að fá úr því skorið hér á Alþ., hvort meiri hl. á Alþingi er fyrir þessum breytingum eða ekki. Það er vitað mál að það hafa farið fram miklar umr. um það að undanförnu, hvort ætti að gera breytingar á útreikningi vísitölunnar með tilliti til þeirra tveggja liða, sem hér eru gerðar till. um: Annars vegar um hað, hvort tiltekin hækkun á vísitölunni eigi að eiga sér stað vegna hækkunar á áfengi og tóbaki. Hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, ætti ekki að vera alveg ókunnugt um, að það hafi verið uppi sjónarmið um það, að slíkar hækkanir væru ekki reiknaðar með í vísitölu. Það kom fyllilega til mála að fá úr því skorið, og verður það mál auðvitað rætt hér nánar síðar. Þetta mál hafði verið lagt fyrir ráðstefnu Alþýðusambands Íslands og hún hafði gert ákveðnar samþykktir varðandi málið. Ráðstefnan skaut sér undan því að segja nokkuð ákveðið, en taldi sig ekki hafa heimild til að gera fasta ályktun í málinu. Undir hitt atriðið, sem í þessu frv. er, þ.e.a.s. breytingu á vísitölunni vegna breytinga á þjónustukostnaði við tannlækningar, var á þessari ráðstefnu tekið mjög .jákvætt. Ég sé því ekki annað en að það, sem hv. 7. þm. Reykv. segir um þetta fyrsta dæmi, sé gersamlega út í hött. Þetta dæmi sannar ekkert um það, að ríkisstj. hafi ekki í mikilvægum málum þann meiri hl., sem hún hefur stuðzt við á Alþ. Það getur fyllilega komið fyrir, bæði innan stjórnarflokkanna og utan, að afstaða um liði eins og þá, sem greinir í þessu frv., sé misjöfn. Sé ég ekki annað en hér sé um hreinan flumbruskap að ræða hjá hv. þm., þegar hann geysist hér upp í stólinn til að tala um þetta atriði. Hann þurfti sýnilega að tala um fleira. Annað atriðið, sem hann nefndi, var viðvíkjandi máli, sem var á dagskrá í gær, varðandi þá till. ríkisstj. þar sem hún óskaði eftir heimild til að fullgilda tiltekinn viðskiptasamning við Efnahagsbandalag Evrópu. Þær umr., sem hér áttu sér stað fóru fram á þann hátt, sem oft hefur gerzt hér áður, að fluttar voru nokkrar ræður, sumar mjög langar og með afburðum leiðinlegar og alveg furðulegt, að þær skuli vera fluttar hér. Það varð til þess, að það voru nærri allir farnir héðan úr salnum.  Jóhanni Hafstein, að þeim var í rauninni alveg sama um það, hvað liði þeim réttindum, sem við erum að tefla um varðandi útflutning á sjávarafurðum. Aðalatriðið var að fá samninginn staðfestan og það hið skjótasta, þó að við misstum af öllum þeim miklu réttindum sem þar væri um að ræða. Það var höfuðatriðið að fá samninginn staðfestan alveg strax, þó að á það væri bent af mér, að það, sem varðar iðnaðarvörur, skiptir vitanlega sáralitlu máli, eins og málin standa nú. Á máli mínu var það alveg ljóst, að það leikur enginn vafi á því, að þessi samningur verði staðfestur. Spurningin var aðeins um það, hvenær við ættum að staðfesta hann, og þar yrði það að ráða, hvað hagsmunir okkar segðu um það. 

Annaðhvort já eða nei. en ekki bæði já já og nei nei.

Ég hélt áð hv. hm. fengi nægan tíma hér utan dagskrár, hó að hann væri ekki að kalla út í sal til mín, meðan ég er að tala. Það er sem sagt fullkomlega órétt, sem hv. þm. hefur verið að halda hér fram, að ég hafi mælt gegn því, að þessi samningur yrði staðfestur. Það er líka rangt hjá honum og hugarburður einn, að hað sé einhver ágreiningur í ríkisstj. um staðfestingu á þessum samningi. Það eru slúðursögur hans og einskis annars. Innan ríkisstj. er enginn ágreiningur um að staðfesta þennan samning, hefur ekki verið og er ekki. Hér hefur eingöngu verið um að ræða baráttu ríkisstj. fyrir hví að reyna að tryggja, að Íslendingar fái notið allra þeirra réttinda, sem samningurinn býður. Það er það, sem skiptir máli. Af því er allt það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði um þetta efni. eintómt rugl. Það á engan rétt á sér, að það sé einhver ágreiningur í ríkisstj. út af þessu máli og af hví sé nú kominn tími til fyrir hann að setjast í stjórnarstól. Þetta er algerlega rangt. Þriðja atriðið, sem hv. þm. nefndi, var þegar hann byrjaði á því að segja, að hann ætlaði ekki að ræða um það. hvernig aðdragandi Vestmannaeyjamálsins hefði verið, og flutti svo langa ræðu og sagði margar slúðursögur um, hvernig hað mál allt hefði borið að. En þar fór hann með sannleikann eins og æðioft áður, þar sneri hann réttu máli algerlega við. Hann leyfði sér að halda því fram, að hað frv., sem á sínum tíma var birt í Morgunblaðinu og hann vitnaði hér til, hafi verið frv. ríkisstj. Ég ætla að fullyrða það, að hv. 7. þm. Reykv. fullyrði þetta hér frammi fyrir Alþ. gegn betri vitund, af því að hann veit betur. Hann var staddur á þeim ríkisstjórnarfundi ásamt formanni Sjálfstfl., þar sem þessi frumdrög voru lögð fram. Og hann veit mætavel, að á þeim fundi sagði ég og fleiri af ráðh., að það væri í fyrsta skipti, sem ég sæi þessar till. ýmsar, sem þarna væru á borðinu, og ég gerði manna mest aths. við mörg atriði í þessum frumdrögum og sagði, að ég teldi óhjákvæmilegt að breyta þeim. Þetta veit hv. 7. þm. Reykv. mætavel. Hann getur ekki borið á móti þessu. En þrátt fyrir þetta, þó að það yrði síðan samkomulag um að fara með þessi frumdrög, sem þarna birtist okkur, í þingflokkana til þess að ræða þar þessar hugmyndir, þá leyfir hann sér að haga málflutningi sínum þannig nú, að þetta hafi verið frv. ríkisstj.  Auðvitað veit hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, mætavel, að það eina frv., sem ríkisstj. hafði komið sér saman um í sambandi við Vestmannaeyjamálið, var það frv., sem lagt var fram á vinnuborði þeirrar n., sem Alþ. kaus síðar í málinu. Það var það eina frv., sem ríkisstj. stóð að. Hitt var eins og hvert annað vinnuplagg, þar sem embættismennirnir höfðu m.a. sett fram ýmsar hugmyndir sínar. En ríkisstj. hafði ekki rætt nema mjög lauslega ýmsar hugmyndir um það, hvað í því frv. ætti að vera. Ég tel því, að það komi greinilega í ljós, þegar þessi mál eru rædd nánar, að allir þessir þrír liðir, sem hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hefur verið að ræða hér um, eru alveg út í hött og sanna ekkert um það, sem hann vildi færa hér fram sem sannanir fyrir því, að ríkisstj. hefði ekki lengur meiri hl. hér á Alþ. Ég skal ekki hér, utan dagskrár, fara lengra út í að ræða þessa liði. Þeir verða eflaust ræddir hér ítarlega síðar. Það kemur eflaust að því, að það mál verði rakið fyrir þjóðinni allri, hvernig ýmsir aðilar í þjóðfélaginu hafa staðið að framkvæmdum í sambandi m.a. við Vestmannaeyjamálið, hvaða sögur þeir hafa verið að bera út, hæði um ríkisstj. og aðra ráðamenn í landinu, á sama tíma sem þeir hafa verið önnum kafnir við að bjarga því, sem hægt var að bjarga. Og það verður eflaust kveðinn upp yfir þeim dómur á sínum tíma. En mér þótti full ástæða til þess að láta þetta þó koma fram af minni hálfu, fyrst sérstakt tilefni er gefið til þess hér utan dagskrár.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í þær deilur, sem hér hafa upphafizt utan dagskrár, nema það sem ég blandaðist lítið inn í þær, vegna þess að ég leyfði mér að grípa fram í ræðu hæstv. viðskrh. áðan, þar sem ég sagði, að það væru margar setningar í ræðu hans frá því í gær, sem með engu móti yrðu eftir venjulegri málvenju skildar öðruvísi en þannig, að skoðun hans væri sú, að það lægi ekkert á að fullgilda viðskiptasamninginn við Efnahagsbandalagið.  Um kaupgreiðsluvísitöluna, sem hér hefur verið deilt nokkuð um, ætla ég að ræða undir þeim dagskrárlið á fundinum hér á eftir, þegar hann kemur á dagskrá. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að upplýsa það fyrir þingheimi, að við höfum gert ráð fyrir því í samkomulagi við stjórnarflokkana eða hæstv. forsrh., að vantrauststill. sú, sem við sjálfstæðismenn bárum fram fyrir jólin á hæstv. ríkisstj., og till. um þingrof og kosningar kæmi ekki til umr. fyrir en eftir jólafríið, ef ég má kalla það svo, vegna þess að það lá mikið á að afgreiða fjárl. á síðustu dögunum fyrir jól. Um þetta varð samkomulag. Hins vegar var það svo, að þegar þingið kom saman, hafði það gerzt á þriðjudegi í þeirri viku, sem þingið kom saman á fimmtudegi, að jarðeldar voru uppi á Heimaey, og hæstv. forsrh. kvaddi okkur til samráðs við sig eða viðræðna við sig, mig og formann Alþfl., á þriðjudegi 23. jan., og þá hreyfði ég því að fyrra bragði við hæstv. forsrh., að ég teldi eðlilegt og rétt, eins og á stæði, að láta ákvörðun um það, hvenær vantraustið yrði tekið á dagskrá, bíða, meðan við sæjum, hvernig rættist úr þeim hamförum, sem þá voru hafnar, og meðan við værum að afgreiða þau mál, sem voru okkar helzta viðfangsefni á næstunni, eins og öllum er kunnugt. Nú stendur þannig á, að við þm. erum að fara á Norðurlandaráðsfund á morgun, sumir þegar farnir, og það tekur vikutíma, komum aftur um miðja næstu viku, og þá tel ég rétt, að það yrði ákveðið upp úr því, hvenær vantrauststill. kæmi á dagskrá. Annað skal ég ekki um það segja. En ég tel rétt, að það fari ekki á milli mála, að þannig standa málin varðandi það, að vantraustið hefur ekki verið tekið á dagskrá og hvenær ég tel eðlilegt að taka það á dagskrá. Það þarf svo ekki að fjölyrða um, að hafi verið ástæða til að flytja vantraustið fyrir jól, þá er miklu ríkari ástæða til þess nú. En það er annað mál, og við geymum það til síðari umr. Þar sem nokkrar umr. hafa orðið um það, hversu föst eða völt hæstv. ríkisstj. sé í sessi, þá mætti ég kannske góðlátlega spyrja hæstv. forsrh., hvort nokkuð sé til í því, sem fer nú fjöllunum hærra í hænum, að hæstv. forsrh. hafi haft í huga sunnudaginn 28. jan. að rjúfa jafnvel þing og efna til kosninga og e.t.v. talfært það einnig við forseta Íslands? Það gæti verið nokkur upplýsing í því, ef hæstv. forsrh. treystir sér til þess að staðfesta eða hrekja þessar sögusagnir. En ástæðan fyrir því mun hafa verið sú, að verulegur ágreiningur væri innan ríkisstj.



Herra forseti. Svarið við þessari síðustu fsp. hv. þm. er nei.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að ráði úr þessu. Það verður nægt tilefni til þess að ræða efni þeirra atriða, sem hér er um að ræða, við önnur tækifæri. En nokkur orð kemst ég ekki hjá að segja að gefnu tilefni. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans í tilefni af ræðu minni. Ég vek athygli á því, að hæstv. forsrh. sagði umbúðalaust og þannig, að ekki varð misskilið, að hann og þá væntanlega hans flokkur, stærsti flokkur ríkisstj., vill, an samningurinn við Efnahagsbandalagið verði staðfestur fyrir 1. marz n.k. Það hefur hæstv. viðskrh. aldrei sagt. Það er einmitt það, sem við erum að biðja hann um að segja skýrt og svara með jái eða neii. Vill hann staðfesta þennan samning fyrir 1. marz, eða vill hann það ekki? Ég hef beðið um já eða nei. Ég fékk hvorugt. Það vona ég, að allir hv. þm. hafi heyrt glöggt. Hann er að snúa út úr málinu með því að segja: auðvitað vilji hann staðfesta samninginn, en hann vilji fyrst láta Efnahagsbandalagið falla frá sínum fyrirvörum. Það er enginn vandi að svara svona. Auðvitað vildu allir helzt, að Efnahafsbandalagið félli frá fyrirvörum sínum. Spurningin var ekki um það. Við erum allir hjartanlega sammála um það. Spurningin er hins vegar um hitt: Eigum við að staðfesta samninginn vegna iðnaðarins og vegna mikilvægra hagsmuna sjávarútvegsins, þótt Efnahagsbandalagið falli ekki frá fyrirvörum sínum. Það er mergurinn málsins. Það er sú spurning, sem á að svara með jái eða neii. Það hefur hæstv. forsrh. gert, og það met ég mjög mikils, að hann skuli hafa gert. Það er okkur, sem höfum haft áhyggjur af þessu máli, til mikils léttis að heyra það, að hann hefur skýra og ákveðna skoðun á málinu. En það hefur hæstv. viðskrh. ekki. Hann segir hvorki já né nei. Hann þarf ekki annað en segja annaðhvort, þá vitum við, hvar við höfum hann. En það er í þessu máli eins og fleirum, að hvorki ég né aðrir vitum, hvar við höfum hann. Ég vil einnig þakka hæstv. forsrh. fyrir ummæli hans um aðdragandann að frv., sem ríkisstj. samdi eða lét semja, þeim tveim frv. Hann staðfesti í einu og öllu, - á því vil ég vekja athygli, - hann staðfesti í einu og öllu frásögn mína af málinu og leiðrétti þar með ummæli hæstv. iðnrh. og ummæli ritstjóra Tímans á sunnudegi. Ég vek athygli á því, að hæstv. forsrh. staðfesti, að það væri rétt, sem ég sagði, að fyrsta frv., fyrra frv., sem sérfræðingarnir sömdu, var samið samkv. fyrirmælum hans og þá auðvitað að afloknum umr. á ríkisstjórnarfundi eða fundum. Það kom skýrt fram, að það var eftir fyrirmælum hans, eftir umboði frá honum, sem sérfræðingarnir sömdu frv., og því auðvitað algerlega óeðlilegt og rangt að kenna það við sérfræðingana. Þetta var frv. samið út frá stjórnmálasjónarmiðum og samkv. stjórnmálafyrirmælum. Þess vegna er furðulegt, að hæstv. viðskrh. skuli enn, nú rétt áðan, halda því fram, að þetta frv. hafi verið ríkisstj. óviðkomandi. Þetta er óvenjuleg ósvífni í garð hæstv. forsrh., sem var nýbúinn að segja það hér á undan honum, að frv. hafi verið samið samkv. sínum fyrirmælum og í samráði við sig. Ég öfunda ekki hæstv. forsrh. að búa í slíkri sambúð. Í tilefni af ræðu hæstv. viðskrh. vil ég aðeins segja örfá orð. Hann gekk í ummælum sínum um vísitölufrv. fram hjá ummælum Björns Jónssonar, forseta Alþýðusambandsins, við dagblað í morgun, hann nefndi það ekki. Þau voru megintilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs. Það er í þeim, sem kemur fram, á hversu veikum grunni hæstv. ríkisstj. stendur. Þau eru sönnun þess, að það eru að gerast hlutir, sem engin fordæmi eiga sér, að ríkisstj. leggur fram stjfrv. án samráðs við stuðningsflokka sína. Að vísu kemur í ljós, að hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að gera það að fráfararatriði. Það er út af fyrir sig gott að hafa fengið yfirlýsingu um það. En hitt stendur ómótmælt, að ríkisstj. hafi ekki haft samráð við Alþýðusambandið og að málið hafi ekki verið lagt fyrir þingflokk eins af stuðningsflokkum ríkisstj. Það kom fram í ummælum Björns Jónssonar í morgun.  Ég endurtek, að það er furðulegt, að einn af ráðh. ríkisstj. skuli enn halda fast við þá skoðun, að fyrra frv. hafi ekki verið frv. ríkisstj. heldur frv. embættismanna, eftir orð hæstv. forsrh. Og ég kemst ekki hjá að segja, að það hlýtur að vakna sú spurning smám saman meðal embættismanna, hvort þeir geti unnið fyrir ráðh. í þeirri ríkisstj., sem hegðar sér með þeim hætti, sem hér á sér stað. En nú skal ég, fyrst hæstv. viðskrh. byrjar efnisumr. um málið allt, þá skal ég nú, - ég er hér með seinna frv. með mér, - vitna í nokkrar gr., sem eru sameiginlegar í frv. báðum, sem voru auðvitað hvort tveggja frv. ríkisstj., þó að hæstv. viðskrh. vilji kalla fyrra frumvarpið frv. embættismanna og seinna frv. sitt. Hann afneitar þó ekki seinna frv. Því getur hann ekki afneitað. Í 10. gr. þess er ákvæði um, að frestað skuli kaupgjaldshækkuninni 1. marz um 6–7%. Ákvæðið um þá frestun er í 10. gr. Þar er líka ákvæði um það, að kaup skuli lækka á þeim vinnustöðum og hjá þeim verkalýðsfélögum, sem voru þegar búin að fá í sína samninga ákvæðið um hækkunina, sem átti að koma til framkvæmda 1. marz. Þetta verður þó hæstv. viðskrh. að játa, að sé sitt frv., úr sínu frv. Í 12. gr. er ákvæði um það, að allar kauphækkanir skuli bannaðar til septemberloka. Þar er bann gegn kauphækkunum til septemberloka. Þetta var stefna hæstv. viðskrh. Í 13. gr. er ákvæði um að binda kaupgjaldsvísitöluna, alveg óháð því, hver framfærsluvísitala eða hver rétt kaupgreiðsluvísitala yrði. Og í 8. gr. er ákvæði um 2% hækkun á söluskatti, sem ekki skuli verða bættur með kauphækkun vegna skerðingar vísitölunnar. Þessi atriði eru sameiginleg í frv. báðum, og ekki þýðir fyrir nokkurn ráðh. að afneita þessu. Þessi atriði fengu þingflokkarnir allir lögð fyrir sig fyrir umrædda helgi. Það var hið eina rétta, sem hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni, það er rétt, að við í Alþfl. sögðum, að á það eitt gætum við fallizt í þessu frv. að fresta kauphækkuninni 1. marz, ef ekkert annað yrði að gert. Við neituðum m.ö.o. algerlega að blanda saman Vestmannaeyjavandanum annars vegar og almennum efnahagsvandamálum þjóðarinnar hins vegar. Efnahagsvanda Vestmanneyinga hefði mátt leysa með kaupfrestuninni einni saman, hún átti að gefa 2050 millj. kr. En öll hin atriðin, skerðingu á vísitölunni, söluskattshækkun án kauphækkunar, bann gegn kauphækkunum, allt þetta töldum við vera af almennum efnahagsvandamálum þjóðarinnar og frv. með þessum ákvæðum mundum við aldrei samþykkja. Þess vegna værum við andvígir frv., eins og okkur barst það, frv. í heild. Við gerðum auðvitað ráð fyrir samráði við stjórn Alþýðusambandsins. Ef hún vildi fresta kauphækkuninni og láta við það eitt sitja, þá skyldum við fyrir okkar leyti sýna þá ábyrgðartilfinningu að vera því meðmæltir. Þetta veit ég, að hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. og ábyggilega líka hæstv. viðskrh. vita, að er nákvæmlega sannleikanum samkv. En þessum hugmyndum okkar var hafnað. Þeim var hafnað annars vegar af þingflokki SF, sem vildi með engu móti fallast á kaupfrestunina, og af hinum stjórnarflokkunum, sem vildu halda fast við vísitöluskerðinguna, kaupgjaldsbannið og söluskattshækkunina án kaupuppbóta, því að þessi atriði voru í frv., sem 7 manna n. fékk lagt fyrir sig. Það var enn stefna ríkisstj. að fresta kauphækkunum, að hækka söluskatt án kaupuppbóta, að skerða vísitöluna og að banna kauphækkanir, - þetta er enn stefna hæstv. ríkisstj. umræddan mánudag, þegar 7 manna n. var kosin. Hún vissi þá, að þetta mundi Alþfl. sem heild aldrei samþykkja. Frá því var ég búinn að skýra hæstv. forsrh., bæði á laugardeginum og ítreka það aftur á sunnudaginn, svo að hér fer hæstv. sjútvrh. eins rangt með efni máls og hægt er að fara. Það var ekki minn vilji að draga efnisatriðin með jafnítarlegum hætti og þetta inn í þessar umr. En hæstv. viðskrh. gaf tilefni til þess. Um vísitölumálið ræði ég auðvitað ekki núna, heldur mun gera það, þegar það kemur á dagskrá á eftir. En síðustu orð mín í þessum umr. skulu gera þau, að ég tel það jákvæða hafa fengizt út úr heim, að hæstv. forsrh., stjórnarformaðurinn, hefur lýst yfir, að hann vilji staðfesta Efnahagsbandalagssamninginn fyrir 1. marz, og ég endurtek ánægju mína yfir þessari yfirlýsingu. Ég tel líka það jákvætt hafa fengizt út úr þessum umr., að hæstv. forsrh. hefur staðfest, að bæði frv. voru auðvitað frv. ríkisstj., samin samkv. pólitískri ákvörðun, þótt það raunar skipti ekki svo miklu máli, því að sömu aðalatriðin voru í þeim báðum. Ég hef gert málið að umtalsefni einungis vegna þess, að það er óviðunandi fyrir embættismenn að búa við það, að þeim séu kenndar skoðanir, sem þeir eiga ekki, að þegar þeir vinna dyggilega störf fyrir ríkisstj., þá skuli þeim eignaðar pólitískar skoðanir, pólitískar ákvarðanir eða pólitísk ákvörðunaratriði, sem þeir eru að framkvæma eftir ósk sinna yfirmanna. Það þriðja hefur svo komið fram í þessari umr., sem að vísu ekki er eins ánægjulegt, en allir fyrir fram vissu, að hæstv. viðskrh. á ákaflega erfitt með að segja satt.



Ég ætla að biðja hæstv. forsrh. að fara ekki úr salnum, því að ég ætla þá að bíða, þangað til hann kemur aftur, því að ég þarf að beina einni fsp. til hans. Herra forseti. Það er kannske óþarfi, að ég sé að tefja þingstörfin með því að koma hér upp í ræðustólinn aftur, en ég vildi aðeins, að við hefðum alveg á hreinu það, sem hér hefur verið rætt um. Hv. 7, þm. Reykv. sagði og tvítók það í sinni ræðu núna, að hæstv. forsrh. hefði sagt, að hann vildi fullgilda samninginn fyrir 1. marz. Nú bið ég afsökunar á því, ef það er rangt hjá mér og það hafi farið fram hjá mér, að það kæmi fram í svari forsrh., að hann vildi fullgilda samninginn við Efnahagsbandalagið fyrir 1. marz, og þess vegna spurði ég sérstaklega um það, hvort það væri afstaða hæstv. forsrh. að vilja fullgilda samninginn fyrir 1. marz þrátt fyrir þann fyrirvara, sem væri í honum. Ef þetta er rangt hjá mér, þá bið ég afsökunar á því, en að öðru leyti vil ég biðja hæstv. forsrh. að taka af vafa um þetta.



Herra forseti.) Ég tel, að samningurinn muni verða fullgiltur innan þeirra tímatakmarka, sem gert er ráð fyrir í honum.



Herra forseti. Þetta svar hæstv. forsrh. er alls ekki nægjanlegt. Ef við ætlum að njóta tollfríðindanna, sem samningurinn býður, 1. apríl, þarf að löggilda samninginn fyrir 1. marz. Það er rétt, sem hæstv. viðskrh. sagði hér í gær, við töpum ekki réttinum til þess að geta lögfest samninginn, þótt við drögum það fram í nóv. í haust. En það eru síðustu forvöð. En íslenzkur útflutningsiðnaður nýtur ekki þeirra réttinda, sem honum eru boðin, frá 1. apríl, ef löggildingunni verður frestað fram í nóv. Og það er þetta, sem er spurt um nú: Ætlar ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að útflutningsatvinnuvegirnir geti notið þeirra réttinda, sem þessi ágæti samningur býður, frá 1. apríl, eða ætlar ríkisstj. að loka augunum og stuðla að því, að útflutningsatvinnuvegirnir tapi þeim hagnaði, sem boðinn er? Það er rétt, að það er fyrirvari í samningnum um sjávarafurðir, þó ekki allar sjávarafurðir. Efnahagsbandalagið hefur áskilið sér rétt til þess að fresta tollívilnunum á sjávarafurðum, á meðan ekki hefur fengizt sæmileg lausn á landhelgisdeilunni frá sjónarmiði þess. Hins vegar er ekki víst, að Efnahagsbandalagsríkin noti þennan fyrirvara, þótt hann sé fyrir hendi. Það gæti alveg eins farið svo, að við fengjum strax tollívilnun á sjávarafurðum þrátt fyrir fyrirvarann. Það er ekki nóg, þótt hæstv. forsrh. lýsi því hér yfir, að ríkisstj. muni á tilskildum tíma löggilda samninginn. Það er í rauninni ekkert svar. Það er ekki heldur fullnægjandi svar, þótt hæstv. forsrh. segi: Það er skoðun mín, að það eigi að lögfesta samninginn fyrir 1. marz, - ef ekki er samkomulag um það í ríkisstj. og vilji annarra ráðh., sem vilja fresta löggildingunni, verður ráðandi. Það er þetta, sem spurt er um: Ætlar ríkisstj. að koma sér saman um að lögfesta samninginn fyrir 1. marz, eða ætlar hæstv. forsrh. að láta í minni pokann og láta aðra ráðh., sem eru áhrifameiri, ráða því, að löggildingunni verði frestað til 1. nóv. Íslenzkur iðnaður og íslenzkir hagsmunir geta vissulega liðið fyrir það, ef löggildingunni verður frestað fram á haust.



Herra forseti. Ég get ekki orða bundizt vegna þeirrar framkomu hæstv. forsrh. að færast undan að svara með þeim hætti, sem hann hefur nú gert. Ég var áheyrandi að því hér í fyrrahaust, að hann lék sama leikinn. Það var upp kominn mjög alvarlegur ágreiningur í hæstv. ríkisstj. varðandi varnarmálin. Einn ráðh. sagði já, þegar annar sagði nei. Við þekkjum allir þennan ágreining. Þá lék hæstv. forsrh. þennan sama leik, hann hvorki sagði já né nei, og það varð að ganga á hann á þingfundum fram eftir öllum vetri, þar til hann loksins tók af skarið og fylgdi utanrrh. sínum gegn skoðunum kommúnista í ríkisstj. Þessar umr. hér voru hafnar með því að ræða ýmiss konar ágreining í ríkisstj. Hv. 7. þm. Reykv. vék að nokkrum atriðum. Við vitum, að þau eru ótal mörg fleiri, þ. á m. varðandi varnarmálin, sem ég vék að áðan. Kommúnistar halda því fram, að málefnasamninginn beri að skýra svo, að varnarliðið eigi að fara af landi brott undir öllum kringumstæðum. Utanrrh. og svo síðar forsrh, einnig standa við þá yfirlýsingu, að það mál hafi ekki verið útkljáð og verði fyrst ákveðið, þegar endurskoðun málsins hefur farið fram. Við munum eftir flugbrautarmálinu sællar minningar. Kommúnistar gleyptu það, gerðu bókun, lýstu yfir, að utanríkisstefna Íslendinga gæti ekki verið sjálfstæð eftir þá ákvörðun. Það var vissulega mjög mikill ágreiningur í ríkisstj. og er enn. Og í sjálfum málefnasamningnum er lýst yfir, að það sé grundvallarágreiningur um afstöðuna til Atlantshafsbandalagsins. Við þekkjum það líka öll. Og hvað svo með landhelgismálið? Nú gerist það fyrir fáum dögum, að hæstv. utanrrh. kemur í fjölmiðla og lýsir yfir, að hann sé furðu lostinn yfir því, að Alþjóðadómstóllinn skuli telja sig hafa lögsögu í landhelgismálinu. Nokkrum dögum síðar kemur hæstv. forsrh. í þetta ræðupúlt hér og segir, að enginn heilvita maður hefði getað farið í neinar grafgötur um, að dómurinn mundi falla á þann veg, sem hann gerði. Hvað er hér á ferðinni? Talast þeir ekki við, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh.? Á maður að skilja það svo, að hæstv. utanrrh. ráðgist ekki við forsrh. um mikilvægustu þætti utanríkismála og það sjálfs landhelgismálsins? Og þó er hæstv. forsrh., eins og alþjóð veit, prófessor í lögum. Þessi vinnubrögð eru orðin með þeim hætti, að þjóðin öll stendur agndofa. Það er sama, hvenær þessi ríkisstj. á um tvo kosti að velja, ef annar er réttur og hinn rangur, þá velur hún þann ranga. Það er engin furða, þótt hv. 7. þm. Reykv. veki máls á þessu hér á Alþ. Og í þessum umr. kemur fram grundvallarágreiningur á milli tveggja ráðh. Hæstv forsrh. er drengskaparmaður, það vitum við öll. Hann segir hér orðrétt: Ég tel ekki réttmætt að eigna embættismönnum frv., þ.e. fyrsta frv., sem samið var, og hann bætir við, að í ríkisstj. hafi verið ræddar þær hugmyndir, sem embættismennirnir áttu að vinna eftir, og segir orðrétt: Á grundvelli þeirra hugmynda og í nánara samráði við mig var frv. samið. - En hæstv. sjútvrh. kemur hér enn einu sinni og segir, að þetta hafi verið vinnuplagg embættismannanna. Þó að forsrh. sé búinn að lýsa því hér yfir, að hann taki á sig alla ábyrgð á framlagningu þessa frv. og efni þess og hún sé á ábyrgð ríkisstj., þá kemur þessi hæstv. ráðh. hér upp í pontuna og heldur fram sama ósannindavaðlinum sem hann er alþekkur að. Og hann margtekur fram: Enginn ágreiningur í ríkisstj., slúðursögur. - Svo segir hann, að Morgunblaðið hafi farið með rangt mál, er það birti efni þessa frv., og bætir við: Þar var um trúnaðarbrot að ræða. - Ég get sagt þessum hæstv. ráðh. það, að Morgunblaðið vissi fullvel um efni frv., löngu áður en formaður Sjálfstfl. fékk það í hendur, og við fengum engar upplýsingar frá honum. Við höfum getað fylgzt með gerðum þessarar ríkisstj. frá þeirra eigin mönnum. Heilindin eru nú ekki meiri en svo. Við gátum í des. frá degi til dags skýrt frá öllu, sem gerðist í stjórnarherbúðunum. Það var aðeins einn dag, á sunnudegi, að við gátum ekki skýrt frá því, sem gerðist síðdegis daginn áður í ríkisstj., af því að blaðið fór svo snemma í prentun. Og trúnaðarbrot var þetta ekki. En svo segir þessi hæstv. ráðh.: Þjóðviljinn birti hitt frv. Var það þá ekki trúnaðarbrot? Ég skal ekki tefja þessar umr., en mér ofbýður svo -- og það ofbýður svo öllum landslýð - framferði þessarar ríkisstj., að það er vissulega tími til þess kominn, að hún fari að gera hreint fyrir sínum dyrum. Sérstaklega væri ástæða til þess fyrir forsrh. að fara að átta sig á stöðu sinni og reyna að skera úr málum og láta þjóðina vita, hvar menn standa, en ekki að segja alltaf já já og nei nei.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Það þarf í sjálfu sér ekki langra skýringa við. Efni þess er ljóst og auðskilið, og ég hef ekki miklu við að bæta þær skýringar, sem í aths. fylgja. Frv. er aðeins tvær efnisgr. Í 1. gr. segir: „Við ákvörðun kauplagsnefndar á kaupgreiðslu- , vísitölu frá 1. marz 1973 og eftirleiðis skal n. hverju sinni færa vísitöluna niður um eitt stig vegna aukinnar opinberrar tannlæknaþjónustu.“ Eins og í aths. segir, hefur ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir því, að aukin verði opinber tannlæknaþjónusta. Till. hennar um það efni verða lagðar fyrir Alþ. innan skamms, og það er ráðgert að verja úr ríkissjóði 100 millj. kr. á ársgrundvelli í þessu skyni. Með hliðsjón af því og með tilliti til þess, að opinber framlög til tannlæknaþjónustu í þágu almennings hafa verið aukin á seinni árum, án þess að það hafi komið fram í framfærsluvísitölu og þar með kaupgreiðsluvísitölu, er talið sanngjarnt, að kaupgreiðsluvísitalan verði framvegis færð niður um eitt stig. Það má e.t.v. segja, að þessa ákvæðis ætti í sjálfu sér ekki að vera þörf, vegna þess að þegar greiðslurnar væru auknar svo til tannlækninga, ætti það með eðlilegum hætti að koma fram við útreikning á vísitölunni af hálfu kauplagsnefndar. En eins og kom fram í því, sem ég las, er það svo, að greiðslur vegna tannlækninga af opinberri hálfu hafa verið auknar að undanförnu mjög verulega, að ég held, án þess að það hafi komið fram í vísitölu, og þess vegna þykir varlegra að hafa þennan hátt á, þannig að þetta sé alveg á hreinu. Ég held, að það verði ekki sagt, að á neinn sé hallað með þessu. Ég býst ekki við, að þetta sé út af fyrir sig stórt atriði fyrir ríkissjóð, þótt nokkuð gangi upp það dæmi. Um það, hvernig þetta hefur verið hugsað og hvaða efni er gert ráð fyrir, að verði í þessu frv., sem væntanlega verður lagt fram, þegar hæstv. trmrh. er mættur, þá getur að sjálfsögðu sú n., sem fær frv. til meðferðar, fengið allar þær upplýsingar, sem eru fyrir hendi um þetta atriði, hjá hlutaðeigandi rn. Aðalefni þessa frv. er að sjálfsögðu í 2. gr. en þar er lagt til, að verðhækkun sú, sem varð á áfengi og tóbaki í des. s.l., verði ekki látin koma fram í kaupgreiðsluvísitölu á tímabilinu 1. marz til 30. nóv. 1973. Verðhækkun þessi var, eins og í grg. segir, 30% á áfengi og 23% á tóbaki. Eins og útreikningum kaupgreiðsluvísitölu er háttað, þá segir hagstofan, að þetta muni valda um 1.8 kaupgreiðsluvísitölustigum frá 1. marz 1973, þ.e.a.s. 0.9 stigum vegna hækkunar áfengis og 0.9 stigum vegna hækkunar tóbaksverðs. En það var áætlað á sínum tíma, að verðhækkun á þessum liðum mundi færa ríkissjóði um 420 millj. kr. tekjuauka á þessu ári. Það gefur auga leið, að ef þetta fer út í verðlagið, þessi 1.8 stig, þá mundu þau hlaða upp á sig eins og endranær, þegar um er að ræða hækkun á vísitölu. Þegar litið er til þess, að hér er um að ræða verðhækkun á munaðarvörum og ástæða til hennar er sú að standa undir útgjöldum vegna niðurgreiðslna á lífsnauðsynjum almennings, getur ekki talizt óeðlilegt að taka þessar verðhækkanir út úr vísitölunni og láta þessar verðbreytingar ekki hafa áhrif í þá átt að hækka kaupgjald í landinu. Ég hygg, að það sé almennur skilningur fyrir því, að verðhækkanir af þessu tagi eigi ekki að leiða til hækkunar á verðlagsuppbót, og ég hygg, að það sé alveg laukrétt, sem segir í grg., að skilningur á þessu hafi farið vaxandi. Má segja, að það sé skaði, að ekki skuli hafa komizt í framkvæmd það, sem hér hefur oft verið talað um, að láta fara fram þjóðaratkvgr. um einstök mál. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, hver yrðu úrslit þjóðaratkvgr. um atriði eins og þetta, ef fólkið í landinu væri með þjóðaratkvgr. spurt um, hvort það vildi láta þessa verðhækkun á tóbaki og áfengi koma fram í vísitölu, með þeim afleiðingum, sem það hlyti að hafa. Það er svo, eins og segir í aths. með frv., að þegar rætt var um efnahagsaðgerðir fyrir áramótin og þegar var gerð grein fyrir ýmsum fyrirætlunum til lausnar á aðsteðjandi efnahagsvanda, sem ríkisstj. lagði í síðasta mánuði fyrir Kjaramálaráðstefnu Alþýðusambands Íslands, þá var lagt til, að umrædd verðhækkun áfengis og tóbaks yrði ekki látin koma fram í kaupgreiðsluvísitölu. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að segja með sanni, að ekki hafi verið haft samráð við Alþýðusambandið eða kjaramálaráðstefnu þess um þetta og fleiri atriði. Hitt er annað mál, að kjaramálaráðstefnan svaraði því til um þetta atriði, að hún teldi sig ekki hafa umboð til þess að taka afstöðu til málsins. En jafnvel þó að hún hefði tekið alveg af skarið og tekið jákvætt undir þetta, þá hefði allt að einu þurft lagasetningu til þess að taka þetta út úr kaupgreiðsluvísitölunni, því að annars hefði kauplagsnefnd verið skylt að taka tillit til þessarar verðhækkunar. Út af fyrir sig er það ósköp skiljanlegt, að ég geri ekki neina aths. við það, að kjaramálaráðstefna Alþýðusambandsins teldi sig ekki hafa umboð til þess að svara ákveðið um þetta. En eftir því sem ég þekki þá menn, sem þar sitja, verð ég að ætla, að þá hefði ekki skort einurð til að láta það alveg ákveðið uppi, ef þeir væru eindregið á móti þessu. Ríkisstj. er þeirrar skoðunar, að það skipti nokkru, hvað gert verður í þessu máli. Það er öllum ljóst, að það hefur lengi verið þörf að spyrna fótum við og hindra frekari víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags. En þó að ekki séu höfð mörg orð um það, þá hlýtur öllum hv. alþm. að vera ljóst, að vegna þeirra óviðráðanlegu atburða, sem hér hafa gerzt að undanförnu, hlýtur að vera miklu meiri þörf á því en nokkru sinni áður að reyna að hafa hemil á þeirri verðbólguþróun, sem hér hefur allt of lengi átt sér stað. Ríkisstj. telur rétt og eðlilegt, að þetta mál sé látið koma til meðferðar Alþ. og þannig sé fengið fram skýrt og afdráttarlaust á Alþ., hvort meiri hl. Alþ. er með því að hafa þennan hátt á eða ekki. Hér er aðeins um frestun að ræða á þessu atriði, vegna þess að eins og allir vita er það svo, að vísitalan er háð kjarasamningum, hvort sem menn telja það skynsamlegt kerfi eða ekki, það er annað mál. En með tilliti til þess er þetta bundið við þann tíma, þegar almennir kjarasamningar renna út í haust, og þessu ákvæði er aðeins ætlað að gilda til 30. nóv. En það fer þá að óbreyttum lögum eftir því, hver niðurstaðan verður í þeim kjarasamningum, sem þá eiga að fara fram, hvort hækkun þessi á áfengi og tóbaki kemur fram í kaupgreiðsluvísitölu 1. des. eða ekki. Ég skal ekki fara mörgum orðum um réttmæti þessarar till. Ég verð að segja það, að mér virðist ekki nokkur skynsemi í því að láta hækkun á áfengi og tóbaki hafa almenn áhrif á kaupgjald og verðlag, í landinu og leiða til aukinnar verðbólgu. Og ég hygg, að sú verði raunin á, að með slíku vísitölukerfi, ef það á að gilda hér áfram, reynist flestum erfitt að halda uppi skynsamlegri fjármálastjórn hér á landi. Ég ætla ekki í sambandi við þetta frv. að fara að ræða um efnahagsmál almennt. Ég fyrir mitt leyti held, að það væri heppilegra að taka upp slíkar umr., ef mönnum sýnist svo, eftir að frv. hefur verið athugað í n. og menn hafa þar eftir umhugsun mótað afstöðu sína til þess. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þetta frv. út af fyrir sig skipti neinum sköpum í verðbólguþróun hér á landi. En samþykkt þess er viðleitni í þá átt að spyrna við fæti, viðleitni í þá átt að halda svolítið aftur af verðbólguþróuninni, aftur af hinu sjálfvirka vísitölukerfi. Hér er sem sagt um að ræða mjög einfalda spurningu, sem lögð er fyrir hv. alþm. Og hún e: sú, hvort þeir vilji láta kaupgreiðsluvísitöluna hækka um 1.8 stig vegna hækkunar á áfengi og tóbaki, sem framkvæmd var til þess að halda vöruverði niðri, með þeim afleiðingum, sem slíkt mundi hafa fyrir framleiðslukostnað í landinu, fyrir ríkissjóð og fyrir verðbólguþróunina yfirleitt. Það gerist, þessar afleiðingar koma fram, nema Alþ. segi nei, nema löggjafinn skerist í leikinn á þann hátt, sem hér er ráðgert. Okkur er öllum eflaust ljóst, eins og kom fram áðan hjá hv. 7. þm. Reykv. í þeim umr., sem hér fóru fram, að kringumstæðurnar eru á marga lund alvarlegar nú, bæði inn á við og út á við. Það ætti að vera okkur hvatning til þess að snúa bökum saman, eftir því sem kostur er. Og við ættum samkv. okkar skynsemi að geta fallizt á, hvað þjóðinni væri fyrir beztu. Eins og aðstæðurnar eru, þótti rétt að leggja þetta mál fyrir Alþ. til úrskurðar og fá fram alveg svart á hvítu, hvort það er meiri hl. hér á Alþ. fyrir því að gera þessa breytingu eða ekki, hvaða alþm. það eru, sem ekki vilja fallast á þessa breytingu undir þeim kringumstæðum, sem nú ríkja. Ríkisstj. mun að sjálfsögðu sætta sig við þá ákvörðun, sem Alþ. eða meiri hl. þess tekur í þessu máli. Eigi gagn að verða að frv., þarf það að hljóta afgreiðslu fyrir 1. marz. Eigi að síður, þó að það sé að vísu rétt, að þm. fara nokkuð frá nú næstu vikuna, ætti að gefast nægilegt svigrúm til að athuga þetta einfalda frv. fyrir þann tíma, og held ég, að ekki eigi að vera ofætlun hv. alþm. að gera upp hug sinn í því efni, hvort þeir vilja freista þess að halda svolítið aftur af verðbólguþróuninni, víxlhækkun kaupgjalds og verðlags, með þeim hætti, sem lagt er til í þessu frv. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh- og viðskn.



Herra forseti. Þetta frv. kom á borð okkar þm. s.l. mánudag, og það háttar svo til, eins og fram hefur komið, að þm. eru nú að fara nokkrir á Norðurlandaráðsfund, forustumenn flokka og ráðh. og fleiri þm. Ég mæltist til þess samdægurs við hæstv. forsrh., að málið kæmi ekki á dagskrá í dag af þessum sökum, og það ætti ekki að skipta máli um afgreiðslu þess. Við höfum ekki haft aðstöðu til að ræða það í þingflokki Sjálfstfl., og auk þess eru nokkuð margir þm. veðurtepptir úti á landi og þ. á m. einn þm. í Sjálfstfl., sem á sæti í stjórn Alþýðusambands Íslands. Þetta er að vísu 1. umr. um málið, og venjulega er það svo, að það skiptir ekki miklu, þótt 1. umr. fari fram. Menn tjá sig þá að jafnaði ekki um málin, en láta þau ganga til nefndar, nema þeir, sem mæla fyrir þeim, - aðrir tjá sig ekki um málin, fyrr en n. hafa athugað þau. Hins vegar er það þingvenja, sem eflaust mun haldast áfram, að þegar stórmál eru á ferðinni, vilji menn gjarnan tjá sig strax í upphafi um mál, sem þannig eru vaxin. Og hér er um stórmál að ræða að vísu, af ástæðum, sem ég skal koma nánar að. Frv. er tvíþætt, og ég skal í fyrsta lagi víkja að 1. gr. og tjá skoðun mína á henni, að ég tel hana mjög óviðeigandi, eins og aðstæður eru. Ég tel óviðeigandi að fela kauplagsnefnd að ákveða, að tiltekin þjónusta í landinu skuli verða þess valdandi, að vísitalan færist niður um eitt stig. Við vitum ekkert um, hver þessi þjónusta er. Ríkisstj. er að boða, að hún ætli að koma á einhverri tannlæknaþjónustu. Tannlæknaþjónusta hefur verið undanfarin ár, eftir að lögbundin var sú vísitala, sem nú er, af hálfu nokkurra sveitarfélaga, m.a. Reykjavíkur, ég veit ekki, hverra annarra, ég hef ekki haft tíma til að kanna það mál nánar. Upphaflega mun ríkissjóður, eftir að til þessarar þjónustu var stofnað, að börn í barnaskólum og nú víst á öllum skyldunámsaldrinum fá ókeypis tannlæknaþjónustu, hafa greitt á móti sveitarfélögum til helminga, en neitað hins vegar eða horfið frá því síðari árin, þannig að hlutur ríkissjóðs hefur þá verið minni. Nú á að auka hlut ríkissjóðs. En hvernig á að framkvæma þessa tannlæknaþjónustu, hvaða áhrif hún hefur á vísitöluna, það á ekki að bíða og sjá hvað setur um það og reikna það út eins og allar aðrar greinar vísitölunnar af kauplagsnefnd. Nei, henni er fyrirskipað hér með lögum: þetta er 1%. Þetta er algerlega óviðunandi, því að kaupgreiðsluvísitalan er ekkert smámál. Hún mælir kaup allra launþega í landinu. Það verður ekki farið silkihönskum um það mál. Þess er krafizt af þm. og ríkisstj., að haldið sé með gát á þessum málum og hefur ævinlega verið gert, eins og dæmin sanna. Ég tel þess vegna, að sá eðlilegi háttur hefði verið, að ríkisstj. legði fram sínar till. og sín fjárframlög, - úr fjárvana ríkissjóði á það víst að vera, því að það er búið að segja okkur undanfarið, að hann sé algerlega botnlaus og miklu meira en það, - að hún sýni, hvar á að taka þessa peninga, sem á að láta í tannlæknaþjónustuna, með hverjum hætti það á að vera, og þegar það liggur fyrir, þá reiknar kauplagsnefndin samkv. lögum, hvaða áhrif þetta hefur á vísitöluna. Svo er önnur spurningin. Hún er, að þessi þjónusta kemur, eftir að vísitölugrundvöllurinn er lagður, sem unnið er eftir. Það má til sanns vegar færa, að þess vegna væri kannske rétt að láta þetta koma inn í vísitöluna. En hér eru hlunnindi, sem fólk er búið að fá og búið að fella sig við að verulegu leyti, nema það, sem við bætist úr ríkissjóði. Og þá á allt í einu að svipta það fólk, sem tekur laun, áhrifum af þessum hlunnindum. Ég gæti vel trúað því, þó að ég hafi ekki haft aðstöðu til þess að kanna það, að það séu mörg önnur tilvik í þjóðfélaginu, sem er svipað ástatt um, annaðhvort þannig, að þau hafi verið tekin upp til hagsbóta fyrir almenning í landinu, eftir að vísitölugrundvöllurinn var lagður, eða þá á hinn veginn, að sumt hafi komið fram, sem ekki er reiknað í vísitölunni, en er til óhagræðis fyrir almenning, að var ekki í vísitölugrundvellinum, þegar hann var lagður. Ég tel þess vegna efnislega séð mjög ábótavant þessari gr. og ef eigi að keyra hana gegnum þingið, þá þurfi hún vissulega lagfæringar við. Skal ég svo ekki segja meira um það. Þá kem ég að hinni gr. Hún er um það, að við útreikning kauplagsnefndar á kaupgreiðsluvísitölunni fyrir marz–maí, júní–ágúst, sept.–nóv. skuli eigi taka tillit til þeirrar vísitöluhækkunar, sem leiðir af verðhækkun áfengis og tóbaks hinn 20. des. 1972. Um þetta vil ég segja það, og það gildir einnig um fyrra atriðið, að ég er engan veginn mótfallinn því, að vísitölugrundvöllurinn sé endurskoðaður og við reynum að skapa okkur betri og heilbrigðari grundvöll en fyrir hendi er í dag. En það á ekki að vera með þetta kák í sambandi við þessi mál, að taka einn og einn lið út úr vísitölunni, því að allt er þetta ein heild, sem er mjög viðkvæm viðureignar. Það stendur fyrir dyrum endurskoðun á vísitölugrundvellinum, og þess vegna væri að sjálfsögðu eðlilegt, að þessi mál eins og mörg önnur féllu inn í þá almennu endurskoðun á vísitölugrundvellinum, sem fyrir dyrum stendur. Þetta er þess vegna bráðræði. Það er eins og það hvíli örlög yfir þessari ríkisstj. að hrapa að málum í einhverju ráðleysi. Jafnvel þó að efnislega kunni hún að hafa ýmislegt til síns máls í sambandi við eitthvert mál, þá vantar alltaf heildarsýnina yfir málið. Það vantar heildarsýnina yfir efnahagsmálin. Það er lækkað gengi krónunnar fyrir áramótin. Þegar Seðlabankinn gefur út tilkynningu sína um gengisfellinguna, segir hann, að það ríki fullkomin óvissa um það, hvaða áhrif gengisfellingin hafi, af því að það séu svo margir aðrir liðir snertandi efnahagsmálin, sem er gengið alveg fram hjá að taka afstöðu til. Það er allt í þoku eftir gengisfellinguna. Svo eru gerðar ráðstafanir milli jóla og nýárs, einhvers konar nýjar uppbætur fyrir útveginn. Hann á að sleppa við söluskatt, og ef hann leggur í eigin sjóði, þá ætlar ríkið að leggja jafnmikið á móti. Það munu sennilega vera einar 160 millj. kr. þarna, sem ríkið hefur tekið á sig, án þess að Alþ. hafi nokkuð um það fjallað. Menn furða sig á því, ef svona aðgerðir eru gerðar, hvað verði um útflutningsiðnaðinn. Hann var auðvitað látinn sitja hjá. Hér var eitt stökk, sem einn ráðh. gerði, að mér er sagt meðan fjmrh. var ekki í bænum, og skuldbatt ríkisstj. gagnvart útvegsmönnum. Þarna eru sennilega um 160 millj. kr. Í sambandi við erfiðleika í Vestmannaeyjum var talað um 160 millj. kr. líka úr ríkissjóði að lokum, eftir að margsinnis hafði verið talað um, að ríkissjóður væri alls ekki aflögufær. Dæmið er aldrei gert upp í heild. Það er það, sem við þurfum að fá hér í þinginu. Við þurfum að fá mynd af dæminu í efnahagsmálum í heild hjá ríkisstj., og ef hún kann ekki að setja upp það dæmi, á hún ekki að vera að burðast við að reyna að stjórna. Hæstv. forsrh. lagði mjög mikla áherzlu á, að ef þjóðaratkvgr. færi fram um, hvort ætti að reikna áfengi og tóbak í kaupgreiðsluvísitölunni, þá mundi þjóðin eflaust vera á móti því. Og hann vildi láta reyna á það, hverjir alþm. vildu láta reikna áfengi og tóbak í vísitölunni, þjóðin mundi áreiðanlega fylgjast með því og dæma þá menn. Nú spyr ég: Hvenær vitkaðist hæstv. forsrh.? Hvað gerði hæstv. forsrh. í júlí 1971? Þá var áfengi og tóbak ekki reiknað með í vísitölunni, hafði verið tekið út úr vísitölunni með sérstökum hætti, sem ég skal koma nánar að, með verðstöðvunarlögum fyrrv. ríkisstj. haustið 1970. Það, sem núv. ríkisstj., hæstv. forsrh. lá mest á að gera, var að taka þetta aftur inn í vísitöluna. Nú segir hæstv. ráðh.: Það er ekki nokkur skynsemi í því að láta hækkun á áfengi og tóbaki hafa áhrif á vísitöluna. - Þess vegna spurði ég: Hvenær vitkaðist hæstv. forsrh.? Það var nefnilega veizlugleði í júlímánuði 1971, og þá hældu menn sér yfir því, að nú væri búið að leiðrétta ranglæti fyrrv. ríkisstj., nú væri verið að taka áfengi og tóbak inn í vísitöluna, svo að það hafi áhrif á kaupgreiðslur. Auðvitað hækkaði fjmrh. áfengi og tóbak nokkru seinna til þess að fá tekjur. En þá átti hann að borga meira eða a.m.k. álíka mikið út í launum og greiðslum, - ætlaði sér fyrst að fá tekjur af hækkun áfengis og tóbaks og missti það svo allt út úr hinum vasanum, af því að hann var búinn að taka áfengi og tóbak inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Það er í sjálfu sér ágætt, þegar hæstv. ríkisstj. vitnar til aðgerða fyrrv. ríkisstj. og telur þær sér til framdráttar, eins og gert er í grg. þessa frv., að verð á áfengi og tóbaki hafi verið tekið út úr, við reikning kaupgreiðsluvísitölunnar 1970. En þá stóð bara allt öðruvísi á, og það er í skemmstu máli þetta: Þá lagði ríkisstj. fyrir Alþ. áætlun um aðgerðir í verðstöðvunarlöggjöf sinni, og það hvíldi á þremur atriðum aðallega: að skattleggja atvinnurekendurna, að fresta greiðslu vísitölustiga hjá launþegunum og afla ríkissjóði tekna, m.a. af áfengi og tóbaki, til þess að geta greitt niður verð á neyzluvörum almennings. Þá var rökstuðningur ríkisstj. fyrir þessu heildarkerfi níu mánaða ráðgerð verðstöðvun, og þó kom skerðingin á vísitölunni ekki til greina fyrr en í febrúar, þannig að hún hefði ekki orðið nema um 6 mánaða skeið. Það rar grundvöllurinn undir þessu kerfi, þessu tímasetta kerfi, að rannverulegar tekjur launamanna mundu verða hærri, meiri kaupmáttaraukning mundi eiga sér stað með þessum hætti en ef víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags væru látnar halda áfram. Þetta var tíundað fyrir fulltrúum verkalýðssamtakanna, Alþýðusambandi Íslands, á sumrinu 1970 og á haustmánuðum, og þessar staðhæfingar ríkisstj. stóðust. Það liggur nú fyrir í útreikningum frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, að kaupmáttaraukning launafólksins á árunum 1970 og 1971 er rúmlega 27.3%, á þessum tveimur árum. Þessar ráðagerðir stóðust allar, og áætlanirnar voru byggðar á þeim grundvelli, sem ríkisstj. sjálf hafði treyst, að mundi standast, enda var það svo. Í raun og veru var kaupmáttaraukningin sennilega um 18% á eins árs tímabili, frá maíjúní 1970 til maí–júní 1971. En á tveggja ára tímabilinu 1970–1971 er kaupmáttaraukning verkamanna, sjómanna, iðnverkafólks og almennra launþega rúmlega 27%, á þessum tveimur árum. Nú er verið að gera því skóna af ríkisstj., sem tók verðhækkanir á áfengi og tóbaki inn í vísitöluna, að kippa þeim út úr vísitölunni, miklu meiri en áður var, helmingi meiri áhrif eiga þær hækkanir að hafa á vísitöluna, og það er ekki vitað, að neitt samráð hafi verið haft um framlagningu þessa frv. við fulltrúa launþegasamtakanna í landinu. Frv. kemur fulltrúum þessara aðila algerlega á óvart. Ég tel þess vegna, að það þurfi mjög vendilega að athuga þetta frv. í þeirri n., sem fær það til meðferðar, og fyrst og fremst held ég, að sé nauðsynlegt að skoða afgreiðslu þessa máls í því ljósi, að þetta er, eins og nú standa sakir, skerðing á gildandi kjarasamningum, en í ráði er heildarendurskoðun á vísitölukerfinu, áður en nýir kjarasamningar verða gerðir á næsta hausti, og hafa hliðsjón af þessari aðstöðu í þjóðfélaginu. Hæstv. forsrh. bjóst við, að allri þjóðinni fyndist þetta sanngjarnt og það mælti engin skynsemi með öðru en lögfesta það, sem hér er lagt til. Samt sem áður þykir það ekki ástæða til að fullvissa sig um það, þegar ríkisstj. leggur fram svona mál, sem snertir mælinn á kaupgreiðslur í landinu, hvort hún hafi stuðning eigin stjórnarflokka. Það er eins og hæstv. ríkisstj. sé alls varnað. Nei, það þykir engin ástæða til þess. Hún ætlar að láta reyna á það, eins og stendur í frv., hún ætlar að fá úr því skorið, hvort meiri hl. er fyrir framgangi þess eða ekki. Það er raunalegt að sjá svona setningar í stjfrv. í jafnveigamiklu máli og hér er um að ræða, hvernig sem menn vilja að öðru leyti taka á málinu, og stríðir í raun og veru gegn öllum okkar venjum í sambandi við stjórnarhætti í þingræðisþjóðfélagi. Þegar verið er að tala um, að það mæli öll skynsemi með því að samþykkja þetta, þá hef ég bent á, að skynsemin var ekki fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstj. í júlímánuði 1971, og í blöðum fyrrv. stjórnarandstæðinga er ýmislegt, sem er gaman að rifja upp núna, því að í okt. 1970 segir í forustugrein í Þjóðviljanum, að ríkisstj. ætli að fara í kringum vandamál efnahagsmálanna með því að ákveða, að auknar álögur í því skyni að greiða niður verðlag skuli ekki hafa nein áhrif á vísitöluna. Það átti sem sé að falsa vísitölugrundvöllinn, eins og hér er verið að gera, ef maður vill viðhafa það orðbragð. Sú ráðstöfun ríkisstj. að hækka verð á áfengi og tóbaki til þess að greiða niður verð á mjólk og rjóma er hugsuð á hliðstæðum forsendum, að falsa vísitöluna. Nú lagði hæstv. forsrh. áherzlu á, að hér væri um munaðarvörur að ræða og verið væri að afla fátækum ríkissjóði tekna, sem ættu að fara til þess að greiða niður nauðsynjavörur almennings. Það hefði verið betra að skilja ekki ríkissjóðinn eftir allslausan fyrir jólin við afgreiðslu fjárl., með 500 millj. kr. greiðsluhalla, eins og ríkisstj. gerði. Til þess að vega upp þennan greiðsluhalla, til þess að hafa eitthvað í niðurgreiðslurnar á nauðsynjavörunum, leitaði ríkisstj. sér heimilda íil að skera niður framkvæmdir og fresta framkvæmdum um allt að 500 millj. kr. eða rúmlega það. Hún hefur gert ráð fyrir að skera niður um 15%, sem gætu verið 500– 600 millj. kr. Ríkisstj. segist vera að nota þessar heimildir núna vegna hallans, af því að það var enginn eyrir upp í þetta. En það er búið að jafna hallann, og á að vera hægt að greiða niður nauðsynjavörurnar, þegar búið er að skera niður um 15%. En það er eitthvað meira, sem vantar á, því að þetta gefur aukalega 420 millj. kr. Það þarf ekki endilega að vera að eyrnamerkja þetta við niðurgreiðslur á nauðsynjavörunum, því að það var í fjárl. gert ráð fyrir því. Þó vantaði fyrir því! En það var veitt heimild til þess að skera niður framkvæmdir. Við skulum ekki vera að fegra þetta mál með því, að þessi áfengis- og tóbakspeningar eigi endilega að fara til þess að greiða niður smjörið, mjólkina og rjómann. Í sömu forustugrein, sem ég las upp úr áðan, - hún var í Þjóðviljanum, það er líklega rétt að eyrnamerkja þetta betur, ég held, að það hafi verið 10. okt. 1970, - segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er að sjálfsögðu um að ræða algert brot á kjarasamningunum frá því í vor. Vísitöluákvæðin voru meginatriðin í þeim samningum, og forsenda þeirra ákvæða var sú, að vísitölugrundvöllurinn héldist óskertur á samningstímabilinu.“ Það stendur víst alveg eins á núna. Í sama leiðara segir einnig: „Í öðru lagi er grundvöllur vísitölunnar falsaður með því að taka út úr honum hækkun á áfengi og tóbaki.“ Allt var þetta fölsun á vísitölunni, svik við verkalýðinn og brot á kjarasamningum. Það segir enn fremur - með leyfi hæstv. forseta - í sama leiðara: „Hér er um að ræða algert brot á kjarasamningum, árús, sem verkalýðshreyfingin lítur mjög alvarlegum augum.“ Þetta var sagt þá, og nú þykir ekki einu sinni ásfæða til þess að láta fyrirsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar vita af því, að þetta frv. eigi að leggja fram í þinginu. Það kemur þeim alveg á óvart. Þeir rekast á þetta á borðinu sínu án þess að hafa nokkra minnstu hugmynd um, frv. um breytingu á útreikningi kaupgreiðsluvísitölu. Formaður Dagsbrúnar, hv. þm. Eðvarð Sigurðsson, sagði líka um þetta leyti, 8. nóv. 1970, í Þjóðviljanum: „Að mínum dómi er þessi röskun á vísitölugrundvellinum mjög alvarlegt mál, því að það er með löggjöf verið að raska sjálfri undirstöðunni, sem samningar hvíldu á.“ Hæstv. núv. viðskrh. sagði mörg fögur orð líka hér á Alþ., og m.a. var haft eftir honum í Þjóðviljanum: „Ótrúlegt væri, að það gæti viðgengizt, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur féllust á tiltekinn vísitölugrundvöll, sem miða skuli við framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu, og rétt á eftir kæmi hún svo með till. um að svíkja þennan grundvöll og breyta honum einhliða.“ Það er gert með þessu frv., því að tilteknar hækkanir, sem samkv. vísitölugrundvellinum ættu að reiknast með, eru teknar út. Þetta er verið að gera hér líka. Þá sagði blað Framsfl., Tíminn, í 5 dálka fyrirsögn 10. nóv. 1970: „Framsfl. tekur ekki þátt í því að eyðileggja nýgerða kjarasamninga.“ Nei, hann tekur ekki þátt í því. En það er svo mikið, sem hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar eru búnir að éta ofan í sig, síðan þeir tóku við völdum, þó að þeir séu ekki búnir að sitja lengi, að það er ekki mikið, þó að einn bitinn bætist við, þó að hann sé dálítið stór. Nú á að gleypa það, sem áður var fordæmt í fari fyrrv. ríkisstj., og taka út það, sem var tekið inn í vísitöluna aftur í fögnuði þess að hafa nýtekið við stjórnartaumunum í júlímánuði 1971. Og nú eru þessir sömu menn búnir að átta sig á því, að það er engin skynsemi í því, sem þeir gerðu í veizlugleðinni. Þessi ríkisstj. og stuðningsmenn hennar eru líka búnir að éta ofan í sig frestun á tilteknum stigum kaupgreiðsluvísitölunnar. Þeir eru líka búnir að éta ofan í sig yfir höfuð verðstöðvun. Þeir framlengdu verðstöðvunina, sem þeir fordæmdu 1971, og síðan settu þeir á nýja verðstöðvun á sumrinu 1972. Þetta eru þeir búnir að éta ofan í sig. Þeir eru búnir að éta ofan í sig það, að þeir ætli aldrei að grípa til gengislækkunar, það sé ein höfuðstefna ríkisstj. að lækka ekki gengi krónunnar. Það er búið að éta það ofan í sig. Það er reyndar búið að gera það í tvígang, fyrir jólin 1971 og svo gengislækkun núna fyrir jólin. Og nú stöndum við frammi fyrir þeim vanda, að ríkisstj. er sennilega neydd til þess að lækka gengið. En hvað mikið verður það lækkað? Verður notað tækifærið til þess að lækka jafnt dollar, eða verður farið bil beggja, eins og talað var um 1971, þó að það væri ekki efnt þá? Það er á miklu fleiri sviðum, sem við getum gripið niður, þar sem allt það, sem áður var fordæmt, þykir nú gott. Þessu á að sjálfsögðu að hrósa hjá þessum ágætu mönnum, því að það er kannski það bezta í fari þeirra, þegar þeir fara að einhverju leyti að dæmi fyrrv. ríkisstj. En það er ekki nóg, eins og hér er gert, að vitna til þess, að áfengi og tóbak hafi ekki verið láta hafa áhrif á kaupgreiðsluvísitölu í tíð fyrrv. stjórnar með verðstöðvunarlögunum, vegna þess að þar er allt öðruvísi að málunum staðið. Það er sett fram í heildarskipulagi ákveðinna aðgerða í efnahagsmálunum, sem duga, en óvissan eykst ekki við einstakt kák, eins og ríkisstj. nú er að gera og gerði fyrir jólin. Þetta er hennar höfuðmein og hennar veikleiki, að geta aldrei haft yfirsýn yfir efnahagsmálin og skapað neitt traust hjá almenningi í landinu á því, sem hún er að gera. Þetta er allt saman fálm og fum og einstakir þættir. öll þjóðin veit, að það voru þrjár stefnur uppi í ríkisstj. um lausn á efnahagsmálunum fyrir jólin og ofan á varð svo gengislækkunin með þeim hætti, sem ég lýsti áðan, að Seðlabankinn gaf þá yfirlýsingu, að í raun og veru væri óvissan alveg jafnmikil í þjóðfélaginu, því að það væri ekki hægt að ráða neitt í, hvar yrði um efnahagsvandann, vegna þess að það vantaði vitneskju um það, hvaða aðgerðir aðrar ríkisstj. ætlaði að gera. Hún er byrjuð á nokkrum aðgerðum um áramótin, og svo er þetta núna. En hvað kemur næst, ef þetta nær þá nokkru sinni fram að ganga? Ég skal ekki hafa orð mín fleiri um þetta frv., en mér finnst það lýsa ákaflega miklu ráðleysi og fálmi hjá hæstv. ríkisstj. Það er einkennilegt af hennar hálfu að leggja slíkt frv. fram án þess að láta fulltrúa verkalýðssamtakanna fá nokkra vitneskju um það og alveg sér í lagi eftir það, sem þeir voru búnir að segja um þessar hugmyndir ríkisstj. á ráðstefnu Alþýðusambandsins, sem haldin var í jan. Ég fyrir mitt leyti tel, að það sé mjög eðlilegt að endurskoða vísitölugrundvöllinn, og ég veit ekki betur en það sé að því stefnt. Það er eðlilegt, að það sé gert í sambandi við það, að kjarasamningar renna út á næsta hausti og nýir kjarasamningar taka þá við. En það er mjög hæpið að mínum dómi að fikta þannig við kaupgreiðsluvísitöluna, án þess að um neina heildarlausn á efnahagsvandanum sé að ræða. Það er vitað, að auk þess sem þessi hækkun er helmingi meiri en sú hækkun, sem tekin var út úr vísitölunni 1970, var þá gert ráð fyrir og það stóðst, að fólkið fengi kjarabætur, að kaupmáttur fólksins mundi aukast. Það er vitað í dag og boðað af hæstv. ríkisstj. og sérfræðingum hennar, að það verði engin kaupmáttaraukning hjá launþegunum á þessu ári. Það er það síðasta, sem liggur fyrir. Þess vegna er ekki með nokkru móti hægt að verja þessar aðgerðir með svipuðum hætti og gert var með aðgerðum fyrrv. ríkisstj. Þetta mál verður að sjálfsögðu athugað nánar í n., og mun þá Sjálfstfl. taka endanlega afstöðu til þess, hvaða hátt hann vill hafa á afgreiðslu þess. Eins og ég sagði áðan, höfum við ekki rætt málið í þingflokknum, ekki haft aðstöðu til þess, og þess vegna bað ég um frestun á því nú. Ég tel frv. meingallað, tel alveg víst, að Sjálfstfl. muni gera verulegar aths. við framgang málsins. E.t.v. reynir ekki fyllilega á það, að Sjálfstfl. þurfi að skýra þetta mál af sinni hálfu nánar, en hann mun ekki fara leynt með það, og hæstv. forsrh. skal fá það algerlega umbúðalaust, þó að við eigum erfitt með að draga svör upp úr ráðh. umbúðalaust. En það er sýnt þegar á því, sem fram hefur komið í þinginu, að þetta frv. nær ekki fram að ganga í þeirri mynd, sem það er nú. Það nær ekki fram að ganga vegna þess, hversu það er borið fram í miklu ráðleysi og flaustri og meingallað, þó að hugsun geti verið á bak við það, ef hún væri öðruvísi fram sett og í tengslum við aðrar efnahagsaðgerðir. Því vil ég ráðleggja hæstv. forsrh. það, og það geri ég með góðum hug í hans garð, að hann taki þetta frv. til baka og hafi ekki meiri umsvif um það.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að fara út í almennar umr. í sambandi við þetta mál, þó að ýmislegt, sem fram hefur komið hér á hv. Alþ. í dag, hafi gefið tilefni til þess. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að heildarskipulag í efnahagsmálum hefði verið einkenni viðreisnarstjórnarinnar og væri það öðruvísi en nú, vil ég segja það, að ef hann bara kynnti sér árið 1968 þar um, þá mundi hann sannfærast um annað. Ég hefði getað lesið upp fyrir honum aðgerðir næstum því mánaðarlega það ár og mundi finna frá fleiri árum aðgerðir í efnahagsmálum hjá þeirri ágætu stjórn, viðreisnarstjórniunni, sem núv. stjórn hefur þó ekki farið inn á, svo að fordæmi eru nú til um ýmsar breytingar hér að lútandi. Ég vildi líka vona, að þegar núv. stjórn færi inn á þau mál, sem fyrrv. ríkisstj. taldi réttmæt, þá standi ekki á þeim, sem hana studdu, til stuðnings við málin, Kannske er þetta tilraun til að fá úr því skorið, hvort svo er eða ekki. Það er rétt, að um það fara fram umr. og að því verður unnið að taka vísitölukerfið til heildarendurskoðunar á þessu ári. Og það er miðað við það, að sú heildarendurskoðun geti átt sér stað, áður en næstu kjarasamningar verða gerðir. Þess vegna er þetta frv. miðað við það eitt, að þangað til sú endurskoðun hafi farið fram, verði gerðar þær ráðstafanir, sem hér eru til umr. Í sambandi við það, hvort haft hefur verið samráð við alþýðusamtökin um þetta mál, vil ég vitna til þess, sem hér hefur komið fram áður, að á þeirri ráðstefnu, sem Alþýðusambandið boðaði til 12. jan. s.l., voru þessi tvö atriði m.a. lögð fyrir þá ráðstefnu. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa upp það úr ályktuninni, sem þessi mál varðar sérstaklega. í fyrsta lagi, varðandi bætta þjónustu tryggingakerfisins, segir svo: „Ráðstefnan lýsir fylgi sínu við þær hugmyndir, að tannlæknaþjónusta verði að meira eða minna leyti greidd af sjúkrasamlögum, og telur, að í slíkri ráðstöfun felist veruleg hagsbót, sérstaklega fyrir láglaunafólk og barnmargar fjölskyldur.“ Það, sem stefnt er að með 1. gr. þessa frv., er að fara inn á þetta atriði, sem þarna er lagt til. Og það er skemmst frá því að segja, að með breytingu á skólakostnaðarlögunum, sem mig minnir, að hafi verið gerð 1968, var horfið frá því, að ríkissjóður greiddi hálfan kostnað við tannviðgerðir í barnaskólum. Áður hafði það verið þannig, að í þeim sveitarfélögum, sem höfðu staðið að því að taka þátt í kostnaði við tannviðgerðir í barnaskólum, var að hálfu leyti greitt af sveitarfélaginu og að hálfu leyti af ríkissjóði. Þessu var hins vegar breytt með breytingu á skólakostnaðarl. Þetta var einn af þeim þáttum, sem þá voru færðir til sveitarfélaganna. Með þeirri breytingu, sem nú er stefnt að með þessu frv., ef það verður að lögum, er gert ráð fyrir að taka einmitt þetta upp á nýjan leik. Og fleiri atriði eru í því máli, sem hafa ekki enn fengið fullnaðarafgreiðslu. Um hinn þáttinn í málinu, um áfengi og tóbak, má að sjálfsögðu deila. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram hér í umr. og hefur komið fram í umr, áður, að þetta er þáttur í vísitölukerfinu, og að því leyti er þetta breyting. Hins vegar er nú leitað eftir því, hvort vilji er fyrir því á Alþ. að breyta þessu núna eða hvort Alþ. fellst á að vinna að lausn þess máls í sambandi við kjarasamninga eða breytingu á vísitölukerfinu. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Reykv., að þessi breyting, sem lögð er til í þessu frv., gefi ríkissjóði 420 millj, kr. Það eru tekjurnar af hækkun á áfengi og tóbaki, sem gert er ráð fyrir, að gefi þessar tekjur. Hins vegar geri ég ráð fyrir því, að þetta snerti ekki ríkissjóð að öðru leyti en því, sem hann verður að greiða þessi stig í kaupgjaldi. En auðvitað verður þetta látið ganga út í verðlagið, en ekki mætt með auknum niðurgreiðslum, það er alveg ljóst. Hér er ekki um það að ræða, heldur bara um það, hvort þessi tekjuöflun á að ganga inn í vísitöluna eða ekki þessa mánuði, meðan samningar fara fram um heildarendurskoðun á vísitölunni. Ef það verður niðurstaða Alþ., að það skuli gerast, þá gerist það, þá gengur þetta út í verðlagið, en verður ekki mætt með niðurgreiðslu. Það er ljóst, og þarf ekki um það að ræða. Ef það hins vegar verður ofan á, að þessari greiðslu verði frestað, meðan þetta mál fer til frekari athugunar, þá gerist það. Þetta var eitt af þeim atriðum, sem ríkisstj. lagði fyrir ráðstefnu Alþýðusambandsins 12. jan., og um það sagði ráðstefnan þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi niðurfellingu vísitölustiga vegna hækkunar verðs á áfengi og tóbaki, telur ráðstefnan vera um mál að ræða, sem íhuga beri og endurskoða við gerð kjarasamninga, sem fram eiga að fara síðar á árinu, en telur sig skorta umboð til að fallast á eða mæla með lagasetningu, sem fæli í sér beina niðurfellingu á umsömdum greiðslum verðlagsbóta á samningstímanum.“ Þetta var sú ályktun, sem ráðstefna Alþýðusambandsins gerði þar um, og ég skil hana ekki á þann veg, að hún hafi talið, að það væri neitt ódæði að leggja málið fyrir Alþ., þó að hún teldi sig hvorki hafa umráð til að samþykkja það né mæla með því. En það verður svo að sýna sig í meðförum hér á hv. Alþ., hvort þetta nær fram að ganga eða ekki. En það vona ég, að verði þó alltaf árangur af þessu máli hér á hv. Alþ., að gengið verði með fullkominni festu í að endurskoða vísitölukerfið frá því, sem nú er. Það er nauðsynlegt, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, að tekjuöflun ríkissjóðs er með þeim hætti, að beinu skattarnir eru eina tekjuöflunin, sem hægt er að ná til, án þess að það fari út í verðlagið. Meðan svo er, verður ekki, hvorki fyrir núv. fjmrh, sé aðra, hægt að móta ákveðna stefnu í tekjuöflun ríkissjóðs, vegna þessa ákvæðis. Vona ég, að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu, og reyndar hefur það komið fram í þessum umr., að menn virðast hafa vilja til þess, og ég vona, að sá vilji sýni sig í verki. Það verður svo að vera á valdi þeirra, hvort þeir gefa þann frest, sem hér er um að ræða, í þessu máli, meðan það er í athugun, eða ekki. Það er í raun og veru það, sem ríkisstj. er að leita eftir hér á hv. Alþ., og til þess sem sagt að auka umr. um þessi mál og ganga í það af fullum krafti, að þessi endurskoðun fari fram. Ég skal svo ekki tímans vegna fara út í fleiri atriði nú.



Herra forseti. Það er vissulega lærdómsríkt að hafa orðið bæði sjónar- og heyrnarvottur að þeirri breyttu hlutverkaskipan, sem mér virðist hafa orðið hér á hv. Alþ., að því er varðar efnisatriði þess máls, sem hér liggur fyrir. Ég átti satt að segja ekki von á því, að ég þyrfti hér að standa upp til þess að tjá andstöðu mína við efni frv. eins og þess, sem hér liggur fyrir og flutt er af hæstv. ríkisstj. Og mér er það raunar lítt skiljanlegt hvort tveggja, annars vegar, hvernig hæstv. núv. ríkisstj. getur staðið að flutningi slíks frv. með tilliti til þess, sem áður hefur gerzt, og hins vegar, hvernig hv. stjórnarandstæðingar núv. gætu verið andvígir málsmeðferð sem þessari, eins og það liggur fyrir, einnig með tilliti til þess, sem á undan er gengið af þeirra hálfu. Það er að mínum dómi alveg rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan, að árásir viðreisnarstjórnarinnar sálugu á gerða kaup- og kjarasamninga verkalýðshreyfingarinnar á valdatíma þeirrar ríkisstj. voru miskunnarlaust gagnrýndar og fordæmdar, ekki bara af verkalýðshreyfingunni sjálfri, heldur og þeim flokkum, sem nú standa að hæstv. ríkisstj. Og ég tel fullkomna ástæðu til þess enn að gagnrýna slík vinnubrögð, ekki sízt af ríkisstj., sem hingað til hefur verið talin stjórn hinna vinnandi stétta. Eitt af fyrstu verkum hæstv. núv, ríkisstj. var líka, eins og hv. 1. þm. Reykv, sagði, að breyta hví, sem viðreisnarstjórnin gerði með verðstöðvunarlögunum frá 1970, og skila aftur þeim kaupgjaldsvísitölustigum, sem þá voru tekin. Ég man ekki betur en öll blöð stjórnarflokkanna teldu þetta sjálfsagt og ætti skilyrðislaust að gerast. Það kemur mér því mjög á óvart, að flutt skuli vera hér á hv. Alþ. það frv„ sem hér er nú til umr., og það í nafni hæstv. ríkisstj., enda held ég, að stjórnarsáttmálinn, eins og frá honum var gengið, gefi tilefni til að ætla allt annað en að slíkt ætti sér stað. Það er tekið fram í þeim sáttmála, að skilyrðislaust eigi að leiðrétta kaupgjaldsvísitöluna um 1.3 vísitölustig, sem felld voru niður með áðurnefndum verðstöðvunarlögum, einnig, að flutt var að taka inn í kaupgjaldsvísitöluna þau tvö stig, sem ekki áttu að koma til framkvæmda fyrr en 1. sept. 1971, og ég hygg, að hvoru tveggja þessara atriða hafi verkalýðshreyfingin ekki hvað sízt fagnað. Það var sagt hér áðan, að ég held af hæstv. viðskrh., - ég sé, að hann er ekki hér, - að ráðstefna ASÍ hefði skotið sér undan því að taka ákvörðun varðandi vísitölumálið, eins og það hér liggur nú fyrir. Þetta er að mínum dómi alls ekki rétt. Ráðstefna Alþýðusambands Íslands taldi, að mál þetta bæri að íhuga mjög gaumgæfilega og endurskoða við gerð nýrra kjarasamninga á hausti komanda. Og ég hygg, að menn séu almennt á því, að það þurfi leiðréttingar við á vísitölukerfinu í heild. En verkalýðshreyfingin mun ábyggilega nú eins og fyrr snúast andvíg gegn því, að gerðum kjarasamningum sé breytt með lagaboði frá Alþ., hvort sem þar situr vinstri eða hægri stjórn eða á hvaða tíma sem það er. Ég tek því ályktun Alþýðusambandsráðstefnunnar sem svo, að hún hafi ótvírætt snúizt gegn því, að breyting á kaupgjaldsvísitölunni yrði gerð á annan hátt eða öðruvísi en það yrði gert í endurskoðun á kjarasamningum. Það er líka skoðun mín, að öll kjaraskerðing á launum þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu og þeirra, sem verst standa að vígi, sé gersamlega óréttlætanleg. Þurfi að gera ráðstafanir í þessum efnum. verða þær að bitna á öðrum hópum en þeim, sem lægst eru launaðir og verst eru settir. Það frv., sem hér liggur fyrir, er tvíþætt. Það er í fyrsta lagi varðandi 1, gr., þar sem gert er ráð fyrir að taka eitt stig af kaupgjaldsvísitölunni vegna fyrirhugaðra aðgerða í þá átt, að ríkissjóður taki meiri þátt í greiðslu til tannlækna en verið hefur. Ég hygg, að menn greini ekki á um það, að æskilegt væri, að frekar væri gert í þessa átt. En ég held, að menn geti greint á um það, hvaða aðferð beri að nota í þessu sem öðru. Ég hefði talið miklu eðlilegra, að þegar búið væri að ákveða, með hvaða hætti þátttaka ríkissjóðs væri í þessu efni, þá væri það lagt í hendur kauplagsnefndar að taka tillit til og vega og meta, hversu mikill þáttur þetta væri í kaupgreiðsluvísitölunni, heldur en segja ákveðið og skilyrðislaust: Svona mikið skal hún lækka, - þótt ekki sé það séð enn, hvernig þessar aðgerðir verða fram settar. Varðandi 2. gr., um niðurfellingu á vísitölustigum vegna hækkana á verðlagi áfengis og tóbaks, þá held ég, að menn geti einnig greint á um það, hvort það sé æskilegt, að áfengi og tóbak séu inni í kaupgreiðsluvísitölunni. En ég segi enn sem áður, hvað sem menn segja um það, þá var það mat núv. stjórnarflokka, þegar þetta var gert á árinu 1970, að kippa þessu út, að það væri óréttmætt. Og það var fyrsta verk hæstv. núv. ríkisstj. að setja þetta aftur inn og þar með lýsa þeim vilja sínum, að hún teldi, að svona ætti þetta að vera, þar til málið væri endanlega leyst á öðrum grundvelli. þ.e.a.s. með samningum við verkalýðshreyfinguna og vinnuveitendur. Og ég tel, að málið standi enn þannig. Verkalýðshreyfingin mun að minni hyggju snúast öndverð gegn slíkri breytingu eins og þessari. En ég held, þó að ég vilji ekkert um það fullyrða, að menn séu almennt á því, að það þurfi að endurskoða vísitölugrundvöllinn í heild, en það eigi að gerast við samningaborð og gegnum kjarasamninga. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta, en vil að síðustu lýsa því yfir, að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. eins og það liggur nú fyrir, þegar það kemur til atkvgr.



Herra forseti. Það voru atriði varðandi 1. gr. þessa frv., sem ég vildi gera að umræðuefni og reyna að fá upplýst. „Þáttur hins opinbera í tannlækningum hefur verið aukinn, að ég held, að undanförnu,“ sagði hæstv, forsrh. hér áðan. Það má segja, að það vanti ekki sannfæringarkraftinn, þegar verið er að mæla fyrir stjfrv. Mig langar til að fá upplýst, að hvaða leyti þáttur hins opinbera hafi verið aukinn í tannlæknaþjónustu að undanförnu. Hafi hæstv. ráðh. átt við framlög úr ríkissjóði. þá leyfi ég mér að fullyrða, að þar hafi ekki verið um aukin framlög að ræða á undanförnum árum. Þvert á móti er hlutur ríkisins hlutfallslega minni en áður var og hefur verið það nú um nokkur ár. Ríkið hefur þverskallazt við að fara að lögum varðandi endurgreiðslur til sveitarfélaga vegna tannlækninga skólabarna. Það eru fjölmörg sveitarfélög, sem halda uppi þessari þjónustu. Þau hafa tekið hana upp, vissulega af nauðsyn, og þau hafa talið með vísun til laga um skólakostnað, að þau ættu kröfu á helmingsendurgreiðslu úr ríkissjóði. Hæstv. fjmrh. talaði hér áðan um, að það hefði verið gerð breyting á skólakostnaðarl., að hann hélt 1967, í þessu efni. Því miður hef ég ekki lögin við hendina, en ég man ekki til, að nokkur breyting hafi verið gerð á I., sem heimili ríkissjóði að greiða annað en helming þessa kostnaðar. Það er til reglugerð um rekstrarkostnað skóla, nr. 26 frá 1971, og í 11. gr. hennar segir: „Tanneftirlit og tannviðgerðir skyldunámsnemenda teljast til heilbrigðisþjónustu, sem Ríkissjóður greiðir að hálfu á móti sveitarfélögum.“ Þetta styðst við skólakostnaðarl., en svo er bætt við: „Þó ekki umfram það, að framlag ríkissjóðs sé 500 kr. á ári á hvern nemanda í skyldunámi“ o.s.frv. Ég hefði viljað beina þeirri fsp. annaðhvort til hæstv. fjmrh. eða hæstv. menntmrh., hvort þeir telji, annar hvor eða báðir, - mér er sama, hvor svarar, - að þessi reglugerð styðjist við lög. Ég leyfi mér að draga það í efa. En fróðlegt væri að heyra, hvað hæstv, ráðh. segja um þetta. Það væri einnig fróðlegt að vita, hvernig á að verja þessum 100 millj. kr., sem í grg. segir, að ráðgert sé að verja úr ríkissjóði í því skyni að auka tannlæknaþjónustu hins opinbera. Það var ekki orð um það í framsögu fyrir þessu frv. Á að greiða sveitarfélögunum það, sem sveitarstjórnirnar telja vera skuldir ríkissjóðs allt frá árinu 19697 Núv, ríkisstj. hefur í orði lýst því yfir, að hún heri hag sveitarfélaganna mjög fyrir brjósti, og því skyldi maður ætla, að nú yrði bætt úr því óréttlæti, sem ríkt hefur. Hæstv. fjmrh. sagði áðan, að gert væri ráð fyrir að taka upp að nýju þessa helmingsgreiðslu ríkissjóðs, og þeirri yfirlýsingu fagna ég að sjálfsögðu. Hluti af bessum 100 millj. fer væntanlega til þess. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en mér þætti gott að fá svör við þessum spurningum.



Herra forseti. Mér heyrðist, að hv. síðasti ræðumaður vildi véfengja það, að opinber framlög til tannlækninga hefðu verið aukin.

Hlutfallslega.

Nú hlutfallslega, það kom ekki fram, - hefðu verið aukin, sagði þm. Ég skal ekki vera með neinar fullyrðingar í því, en ég vil bara lesa það upp, sem segir í þessari grg.: „Opinber framlög til tannlæknaþjónustu í þágu almennings hafa verið aukin á seinni árum. án þess að það hafi komið fram í framfærsluvísitölu.“ Ég vil taka það fram, að þessi grg. er samin af embættismanni, sem ég veit, að fer ekki með annað en það, sem fullir stafir eru fyrir. Og ég hygg, að það séu um 50 millj., sem nú er varið til þessa, og það er gert ráð fyrir því og segir þarna, að það séu 100 millj., sem eigi að koma fram í ríkissjóði. Ég lét þess getið í framsögu minni, að sú n„ sem fengi málið til meðferðar, gæti að sjálfsögðu fengið allar upplýsingar um það, hvernig hugsuð hefur verið skipting á þessu framlagi. Hér er um að ræða framlög til almennrar tannlæknaþjónustu. En ég býst við því, að þetta ákvæði um að miða þarna við ákveðna tölu sé meðfram komið inn vegna þess, að þeir, sem eiga að reikna þetta út, telji sig eiga í nokkrum vanda, vegna þess að tannlæknaþjónusta er nokkuð margbreytileg. Sumir láta fegra tennur sínar með því að láta setja gull í þær og því um líkt, og það mun ekki vera meiningin, að hað komi undir það að vera kallað almenn tannlæknaþjónusta. En ég vil aðeins endurtaka, að hað er ekki ætlunin að halda neinum upplýsingum um þetta leyndum, heldur fær n. að sjálfsögðu aðgang að öllum þeim upplýsingum, sem fyrir hendi eru. Og eins og ég sagði líka í framsöguræðu minni, geri ég ráð fyrir því, að frv. um þetta efni verði lagt fram, þegar hæstv. trmrh. hefur tekið sæti hér á þingi aftur. Ég ætla ekki að fara út í þær umr., sem hér hafa farið fram. Það gefst tækifæri til þess væntanlega við 2. umr., og þá er ýmislegt af því, sem sagt var í þessum umr., sem ástæða getur verið til að gera aths. við.



Herra forseti. út af fsp. hv. 11. landsk, þm. vil ég segja það, að það er ekki gert ráð fyrir því að fara að greiða aftur í tímann vegna þeirra ákvæða, sem í þessu frv. eru. Ég hygg mig muna það rétt, að reglugerðin um framkvæmd á lögum um kostnað við skóla hafi verið gefin út af fyrrv. menntmrh. og einnig hafi framkvæmdin verið ákvörðuð af honum á sínum tíma. Mér er ekki kunnugt um, a.m.k. hef ég ekki haft afskipti af því, að úr þessu hafi verið dregið á einn eða annan hátt, svo að það hámark, sem hv. þm. talaði um, mun vera tengt þeirri reglugerð, og það er það, sem kæmi til athugunar, ef þetta frv. nær fram að ganga að þessu leyti. Ef það nær ekki fram að ganga, hef ég ekki hugsað mér, að á árinu 1973 yrði gerð breyting í sambandi við tannlækningagreiðslur. Ég hef talið, að það væri tengsl á milli þessa tvenns. Ef frv. nær ekki fram að ganga, hef ég ekki hugsað mér, að neinar breytingar yrðu á þessu, Það yrði þá að bíða seinni tíma.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en mig langar til að segja örfá orð í sambandi við þetta frv. Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni fyrir mig, sem á frv. í gangi í þinginu varðandi tannlækningar, að nú skuli koma tvímælalaust fram vilji ríkisstj. til að taka tannlæknaþjónustu upp í þessu þjóðfélagi, væntanlega á svipaðan hátt og þjónusta er við aðra sjúkdóma. En það, að þetta skuli bera að með þessum hætti, þykir mér miður. Hér er verið að binda saman hluti, sem að mínu mati átti ekki að binda saman á þann hátt, sem hér er gert. Það er a.m.k. nauðsynlegt að fá fullkomna vitneskju um það, í hvaða formi þessi tannlæknaþjónusta á að vera. Ég hafði lagt til áður, að hún næði til fullkominnar tannlæknaþjónustu við ungt fólk að 20 ára aldri. Getur vel verið, að þetta verði miklu meira en þar er um rætt, þegar þetta kemur allt fram. Í annan stað liggur ekkert fyrir um það, hvenær þessi tannlæknaþjónusta á að taka gildi. Hins vegar liggur ljóst fyrir eftir frv., að það á að byrja að láta borga fyrir hana með lækkun vísitölunnar strax 1. marz. Mér finnst þess vegna, að það sé eiginlega verið að biðja um að skrifa upp á eitthvert blað, sem enginn veit í dag, hvað á að standa á. Af þeirri sök einni og þó ekki kæmi annað til, eins mikinn áhuga og ég hef á aukinni tannlæknaþjónustu, þá get ég ekki með neinum hætti fellt mig við þessi vinnubrögð. Út af síðari gr., sem er kannske aðalatriði frv., þá get ég vel fallizt á, að það gæti verið réttlætismál, að hækkun á áfengi og tóbaki væri ekki inni í vísitölunni. En ætli það séu ekki ýmis fleiri atriði inni í grundvelli vísitölunnar, sem þyrfti þá líka að endurskoða? Mér finnst aðalatriði málsins það, að með þessu frv. sé ætlað með lögum að lækka vísitölu, sem er grundvöllur undir kjarasamningum, og ég er sannfærður um það, að verkalýðshreyfingin getur ekki fellt sig við slík vinnubrögð. Ég er líka sannfærður um það, þó að það hafi ekki verið rætt í þingflokki Alþfl., að Alþfl. geti ekki sætt sig við þau vinnubrögð. Ég fagna þeirri hugmynd, sem liggur á bak við stóraukna tannlæknaþjónustu, en ég mótmæli þeirri aðferð, sem er notuð til að koma þessu máli í höfn.