Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 1. umr. þessa máls er nýafstaðin og ýtarleg. Rökin liggja hér enn í loftinu frá þeirri umr. og geta gert það að verkum, að 2. umr. megi verða styttri, svo að málið geti farið þá hröðu ferð, sem því er ætlað að fara af eðlilegum nauðsynjum. Fjhn. athugaði málið, en klofnaði, eins og þskj. bera með sér. Meiri hl. n., 4 af 5, hefur skilað nál. á þskj. 306 og mælir þar með samþykkt frv. með einni breytingu þó. Aðalafstöðu sína byggir meiri hl. á þeim rökum, sem telja má að hafi komið mjög ýtarlega fram í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr., og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau nema að mjög takmörkuðu leyti. Frv. þetta er í mjög nánum tengslum við afgreiðslu á fjárlögunum, eins og tekið hefur verið fram. Því er ætlað að afla tekna, til þess að tekjur geti orðið á móti gjöldum við afgreiðslu fjárlaganna, en öllum kemur saman um það, sem ábyrgð bera á þeirri afgreiðslu, að þar sé skarð, eins og nú standa sakir, sem þurfi að fylla. Minni hl. fjhn., hv. 4. þm. Reykv., skilar séráliti, sem enn hefur ekki verið útbýtt, en afstaða hans hefur komið mjög greinilega fram við umr. hér á undan. Og afstaða stjórnarandstöðunnar allrar er ein og hin sama, sem sé sú, að það sé ekki þörf á að afla meiri tekna en núgildandi tekjuöflunarlög mundu leiða af sér fyrir ríkissjóðinn. Þetta byggir stjórnarandstaðan á ýmsu, en aðallega því, að á síðustu árum hafi verið rangt áætlaðar tekjur samkvæmt þessum lögum, sem gilt hafa, og óþarflega mikið tekið í ríkissjóðinn til þess að mæta gjöldunum. Nú er það svo, að hygginn bóndi miðar ekki ásetning sinn við það, sem beztu vetur geta látið hann komast af með, heldur gerir hann ráð fyrir því að þurfa að mæta meðalvetri eða jafnvel vondum vetri. Og þegar á að gera áætlun fyrir ríkissjóðinn, þá er vert að hafa svipaða afstöðu og forsjáll bóndi við ásetning. Ég er líka í raun og veru viss um það, að sú bjartsýni, sem kemur fram hjá stjórnarandstöðunni gegn þessu frv. eða aukinni tekjuöflun stafar miklu frekar af því, að stjórnarandstaðan telur sig ekki þurfa að bera ábyrgð á ásetningnum, heldur en hún sé trúuð á það, að góðæri það í tekjuöflun, sem verið hefur undanfarin ár, sé ábyggilegt til að endurtaka sig. Það er mikið mælt á móti hækkun á vörumagnstolli og verðtolli, og í því sambandi er þó vert að taka til greina, að sá viðauki, sem þar er um að ræða, snertir ekki allra brýnustu nauðsynjar fólksins, svo sem mjöl, grjón, sykur, korn, salt, kol og steinolíu. Um 2. lið 1. gr., sem meiri hl. fjhn. leggur til að felldur sé niður, er þess að geta, að um hann var nokkur ágreiningur innan meiri hl. En samkomulag varð um að leggja til, að hann yrði felldur niður úr þessu frv., því að í rann og veru má segja, að hann eigi ekki sérstakt erindi með tekjuöflunarfrv., sem miðað er við það að jafna fjárlögin. Þess vegna er eining um það af hálfu meiri hl. að mæla með því, að hann verði felldur niður, og um það er till. á þskj. 307. Sams konar innskot í þetta frv. má segja að sé álag það á innflutningsgjald af benzíni, sem ætlað er sem tekjuöflun til að gera akfæra þjóðvegi milli byggðarlaga og í brúasjóð, 5 aurar á hvorn stað, sem gera samtals, eftir því sem áætlað er, 5 millj. kr. Meiri hl. fjhn. er þessu samþykkur, enda er hér ekki um stórt atriði að ræða og mikil þörf, sem kallar eftir þessum framkvæmdum. Meiri hl. treystir því, að þó að þarna sé safnað í sjóð, sem verður svo sennilega ráðstafað af þeim, sem með þessi mál fara utan Alþ., að þeim tekjum, sem koma þarna, til þess að hægt sé að vinna að endurbótum, byggja stórbrýr og koma á nauðsynlegum tengivegum milli héraða, verði réttlátlega úthlutað til landshlutanna og megi þess vegna koma að eðlilegum og sanngjörnum notum fyrir þá, sem þarna eiga sérstaklega hlut að máli. En eins og menn vita, eru tengivegir, sem mikill áhugi er fyrir og nauðsyn að koma á í öllum landshlutum svo og ógerðar brýr, sem brúasjóður hefur ekki annað að byggja. Þegar um það er að ræða, hvort réttmætt sé að hækka innflutningsgjald af benzíni, þá er vert að athuga það, sem hæstv. fjmrh. raunar drap á, að álag á benzín hefur verið minna hér á landi en annars staðar yfirleitt, og það miklu minna en í nágrannalöndunum, Norðurlöndum. Ríkið hefur tekið 48 aura af lítra í skatt til ríkissjóðsins hér, en í Danmörku hefur verið tekið kr. 1.32, í Noregi kr. 1.05 og í Svíþjóð kr. 1.01, og verðlagið er, eins og sakir standa, kr. 1.75 hér, kr. 2.13 í Danmörku, kr. 2.19 í Noregi og kr. 1.92 í Svíþjóð. Ef frv. þetta verður að l., má gera ráð fyrir því, að það, sem íslenzka ríkið tekur, verði milli 80 og 90 aurar á hvern lítra, og nær það alls ekki því, sem aðrar þjóðir taka af benzíni í sinn ríkissjóð. Við tölum oft um það, að það séu miklar álögur á Íslandi. En á það ber þá að líta jafnframt, að það er mikið, sem þjóðfélagið á Íslandi gerir fyrir þegna sína, og það er afar mikil efnahagsjöfnun, sem á sér stað í gegnum ríkissjóðinn. Þess vegna er það, að þeir skattar, sem við tökum, eru ekki látnir af hendi þannig, að steinn sé yfirleitt tekinn í staðinn. Og því er betur, að efnahagsástand og atvinnulíf á Íslandi er þannig nú, að ekki er ástæða til þess að berja barlómsbumbur fyrir landsfólkið. Hitt er svo annað mál, að telja má, að fyrir framtíðina sé ekki öryggi eins mikið og æskilegt væri. En mér er spurn: Mundi öryggið vaxa, þó að ríkissjóðurinn kæmist í greiðsluþrot? Mundi öryggið vaxa, ef Alþ. gengi þannig frá fjárlögum, að vafasamt væri, að ríkissjóður gæti innt af höndum það, sem hann hefur tekið að sér að inna af höndum, hvað þá ef hann kæmist í greiðsluþrot? Það er eins og fjmrh. sagði, ef slíkt ástand myndaðist, þá mundi það verða eins og olía á eld verðbólgunnar, og það má líka fullyrða, að þá mundi margur maður á Íslandi, ekki sízt þeir fátæku, finna til þess, að fokið væri í skjól. Ég held þess vegna, að þótt æskilegt hefði verið, að ekki hefði þurft að hækka álög, þá þurfum við ekki að vera afar hnuggnir yfir því, meðan ríkissjóður gerir það fyrir landsfólkið, sem bann gerir nú. Og ég verð að segja það, að ég hef ekki orðið þess var, t. d. í fjvn., að þar komi fram till. um, að hægt sé að spara, svo að verulegu nemi, eða vilji sé til þess - nema síður sé - hjá stjórnarandstöðunni að lækka þær greiðslur, sem ríkissjóði er talið skylt að inna og honum er gert að inna samkvæmt fjárlögum. Afleiðing gjaldanna verður svo eðlilega sú, að sjá þarf fyrir tekjum á móti, og sú tekjuöflun hvílir ekki svo þungt á þjóðinni - ég fullyrði það - að við getum ekki talið, að velgengni sé í landinu.



Herra forseti. Framsöguræða hv. frsm. meiri hl. gefur mér ekki tilefni til langrar ræðu. Hann endurtók þær röksemdir, sem hæstv. fjmrh. bar fram við 1. umr. um frv., um leið og hann lagði það fyrir, og ég hef þegar svarað. Ég vísa að öðru leyti til nál. míns á þskj. 305, en vil aðeins að þessu sinni leyfa mér að vekja athygli fundarmanna á, að ég hef haldið því fram og þótzt sýna fram á, að ekki verði þörf þessara nýju skatta til þess að jafna halla á fjárlögunum. Það er bersýnilegt hverjum þeim, sem ber saman útkomuna á árinu 1955 og fjárlagafrv. fyrir 1956, að óhætt er að hækka tekjuliðina svo, að jöfnuður náist. Viðleitni hæstv. ríkisstj. til að fá þetta frv. samþykkt er því augljóslega í því skyni gerð að fá umframtekjur fram yfir áætlaðar tekjur fjárlaganna, sem hún svo getur, á sama hátt og hún hefur gert á undanförnum árum, ráðstafað án þess að spyrja Alþ. um fyrr en þá eftir á og láta samþykkja orðinn hlut. Ég hef einnig sýnt fram á það, að álögur samkv. þessu frv. og frv. um framleiðslusjóð, sem liggur nú fyrir og er til umræðu í Nd., nema samkvæmt mati ríkisstj. sjálfrar a. m. k. 200 millj. kr. á þessu ári. Ég hef einnig sýnt fram á, að engar ráðstafanir eru til þess gerðar eða fyrirhugaðar, að því er séð verður af frv. ríkisstjórnarinnar, að koma í veg fyrir, að þessir nýju skattar á landsmenn, eitthvað yfir 200 millj. kr., verði álagningarliður fyrir milliliði og gróðamenn landsins. Sú leið ein, sem væri líkleg til að hefta það og koma í veg fyrir nýja gróðasöfnun vegna þessara sérstöku tekjuliða og þar með auknar álögur á landsmennina, væri að setja öflugt verðlagseftirlit með ákveðnu hámarksverði, hámarksálagningu. Ég hef einnig spurzt fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort hann hafi látið rannsaka, hver áhrif þessi stórfellda hækkun á sköttum og álögum, yfir 200 millj. kr., muni hafa á vísitöluna og þar með kaupgjald og framleiðslukostnað í landinu, hversu mikið hún muni auka framleiðslukostnað útflutningsatvinnuveganna og hækka framfærslukostnað fólksins í landinu. Það er venja ríkisstj., eins og ég áður hef sagt, þegar um kaupgjaldsbreytingar er að ræða og samningar fara fram um það, að leita til hagstofunnar til að fá reiknað út, hve miklu þetta nemi. Að þessu sinni hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert þetta, og ég vildi mjög óska þess, áður en þessum málum lýkur, að hún legði fram greinargerð um þetta atriði. Þá hef ég leyft mér að benda á, að samanlagðar álögur samkv. lögum til ríkissjóðs og útgerðarinnar verða að þessum tveimur frv. samþykktum hvorki meira né minna en a. m. k. 1 milljarður ísl. kr. Hversu mikill hluti þetta er af þjóðartekjunum, er ekki upplýst um, því að hæstv. ríkisstj. hefur ekki upplýst um, hvað líkur bendi til að þær verði núna á þessu ári. Hitt liggur í augum uppi, að hér er um svo gífurlega hækkun að ræða á sköttum og álögum, að það hlýtur að hafa mikil áhrif á verðlag og framleiðslukostnað í landinu og skapa erfiðleika fyrir þá, sem eiga sitt undir þessu tvennu. Þar sem bersýnilegt er, að það er þegar ákveðið, að þetta frv. nái fram að ganga til þess að sjá ríkisstj. fyrir nokkrum umframtekjum til ráðstöfunar, taldi ég þýðingarlaust að bera fram brtt. við þetta og hafði ekki hugsað mér að gera það. Hins vegar sé ég nú, að hv. meiri hl. hefur lagt fram brtt. á þskj. 307 um að fella niður 1% gjaldið til tollskýla, og þykir mér þá rétt að reyna, hvort hugsanlegt væri, að eitthvað fleira fengist lagfært í frv. en þetta eitt. Ég veit, að það er alveg gersamlega þýðingarlaust að láta sér detta í hug að fá breytt ákvæðinu um álagninguna á verðtollinn, því að það er aðaltekjuliður þessa frv. Hins vegar heyrðist mér á hæstv. fjmrh., að hann legði ekki mikið upp úr þeim tekjuauka, sem yrði af bílaskattinum, hvorki benzínskattinum né þungaskattinum á bíla. Félagsskapur bifreiðaeigenda hér í bænum, þeirra er hafa atvinnu af að aka leigubifreiðum, hefur nú snúið sér til þingmanna og fjhn. með tilmælum um, að veitt verði undanþága fyrir atvinnubíla frá þessum nýju álögum eða sú leið yrði farin að heimila ráðherra að endurgreiða annaðhvort að fullu eða nokkru þann skatt, sem á verði lagður með þessu frv. Ég vildi, þó að ég hafi ekki mikla von um árangur, leita eftir áliti og undirtektum hv. deildarmanna um þetta, og leyfi mér samkvæmt því að leggja fram svofellda skriflega brtt., sem ég skal lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Á eftir d-lið í 3. tölul. komi ný málsgr.: „Ráðherra er heimilt að endurgreiða eigendum atvinnubifreiða hækkun á innflutningsgjaldi af benzíni samkv. lögum þessum og fella niður hækkun á bifreiðaskatti.“ Ég vil mega vænta þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari tillögu.



Herra forseti. Ræða frsm. minni hl. gaf ekki ástæðu til þess, að ég fari að lengja hér umr. nema að einu leyti, þ. e. að því er snertir þá skriflegu till., sem hann lagði fram. Ég vil þá geta þess, að erindi frá bifreiðarstjórafélaginu Hreyfli barst fjhn., þegar hún hélt fund sinn áðan, og hún sá sér ekki fært að verða við óskum bifreiðarstjóranna, þ. e. a. s. meiri hl. Minni hl. hefur nú aftur á móti gengið til móts við þá. Ég vil að þessu gefnu tilefni upplýsa og benda á, að bifreiðaskattur ásamt gjaldi af hjólbörðum og slöngum var ákveðinn 1949 og hefur haldizt óbreyttur síðan, og hann er ekki miðaður við verð, heldur við þunga. Hann hefur verið 3 kr. af kg hjólbarða og slangna, en nú er lagt til, að hann verði 6 kr. Þungaskattur bíla hefur verið 36 kr. af 100 kg, en nú er lagt til, að hann hækki um helming, þ. e. af bifreiðum, sem eru til fólksflutninga aðallega. Svo er þungaskattur af þeim bílum, sem nota annað eldsneyti en benzín,90 kr. af 100 kg, og það er lagt til, að hann hækki um 50%. Þegar á það er litið, hvað verðlag hefur breytzt í landinu og gildi peninga síðan 1949, er ekki hægt að segja, að harkalega sé að farið í þessu efni. Um benzínskattinn þarf ég ekki að tala, ég gerði það áðan, og það liggur ljóst fyrir, að hann hvílir létt á hér í okkar landi, borið saman við það, sem er í öðrum löndum, og er þó meira, sem þarf að gera hér fyrir vegi, en annars staðar yfirleitt vegna þess, hve landið er stórt og miklar vegalengdir. Meiri hl. sem sagt taldi sig ekki geta orðið við óskum bifreiðarstjórafélagsins, og hann leggur því til, að till. hv. minni hl. verði felld.