Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er svo að sjá að hv. þm. séu búnir að fá nóg af að tala um það mál, sem hér er nú á dagskrá, því að hæstv. ráðh. falla frá orðinu. Það frv. sem hér um ræðir má segja að sé með nokkuð einkennilegum hætti hingað komið og á einkennilegum tíma. Umr. um verðbætur á laun og það vísitölukerfi, sem við höfum búið við alllengi, hafa verið miklar og mönnum hefur sýnst sitthvað um ágæti þess kerfis sem við nú búum við. Það er þó ljóst, að a. m. k. verkalýðshreyfingin, Alþýðusamband Íslands, hefur marglýst yfir vilja sínum til samstarfs um að taka upp nýjan vísitölugrunn við útreikning á vísitölu framfærslukostnaðar. Síðast á árinu 1982, í þeim samningum sem þá voru gerðir, var þetta mál til umræðu og Alþýðusambandið lýsti þá vilja sínum til að taka upp umræður um nýjan útreikningsgrunn. Það sem strandaði á þá var að Vinnuveitendasambandið hafnaði slíku nema því aðeins að nýir frádráttarliðir yrðu teknir upp í þann grunn. Verkalýðshreyfingin hefur verið reiðubúin að ræða þessi mál og í afstöðu hennar hefur ætíð legið fyrir að ætti að taka upp nýjan útreikningsgrunn fyrir verðbætur á laun yrði sá grunnur að tryggja ekki lakari kaupmátt en sá grunnur sem við nú búum við. Núverandi kerfi er þannig, að launþegar fá aðeins um 85% í verðbætur vegna vöruverðshækkana. 15% af öllum hækkunum bera launþegar bótalaust. Og það er ljóst, að þó að ekkert hefði verið breytt frá því útreikningskerfi sem nú er í gildi hefur þróun mála verið sú og verður á yfirstandandi ári, eftir spám þeirra aðila í þjóðfélaginu sem gleggst ættu um þessi mál að vita, að hrein kaupmáttarrýrnun frá upphafi til loka þessa árs yrði um 10%. Þetta kemur til viðbótar minnkandi kaupmætti á árinu 1982. Það er því ljóst, að í kjölfar þeirrar kjaraskerðingar sem fólst í brbl , sem gefin voru út í ágúst s. l. og gildi tóku að því er varðaði kaup 1. des. s. l., hefur orðið æðihrikaleg kaupmáttarrýrnun og kjaraskerðing í landinu á árinu 1982 og eins er slíku spáð á yfirstandandi ári. Nú er það einkennilegt hvernig þetta mál ber að á þingi. Eins og menn vita fylgdu brbl. margumtöluðu yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. um æðimörg mál og verkefni, óskalisti nokkurs konar. Eitt af þeim atriðum, sem á þeim óskalista var, var að setja á fót nefnd til að kanna a. m. k. og gera tillögur um breytt fyrirkomulag í sambandi við vísitölumál. Þessi nefnd hefur starfað í umboði ríkisstj. allt frá því að hún var sett á laggirnar. Það kemur því nokkuð spánskt fyrir sjónir, þegar þetta mál kemur hér inn á Alþingi, að hv. þm. Alþb., stjórnarsinnarnir sjálfir, sem hafa átt aðild að vinnslu málsins frá upphafi, þyrla upp moðreyk og moldviðri hér um afstöðu sína til málsins. Það verður ekki litið öðruvísi á en svo, að Alþb. sem aðili að ríkisstj., þátttakandi í nefndarstarfinu frá upphafi til loka, beri ábyrgð að verulegu leyti á allri þeirri vinnu. Ég sé ekki betur en eini munurinn á afstöðu fulltrúa Alþb. í þessari margumtöluðu vísitölunefnd og hinna aðilanna sé í raun og veru sá, að því er virðist á áliti Þrastar Ólafssonar, fulltrúa Alþb. í nefndinni, að í hans tillögum megi nokkurn veginn glöggva sig á hver frádráttur yrði í hinum nýja útreikningsgrundvelli, en eins og frv. er lagt fram er ekki hægt að sjá hvað kemur til með að skerðast frá því sem er og hversu mikið. Ljóst er að það verður skerðing, en ekki hversu mikil skerðing kann að verða vegna þeirra nýju frádráttarliða sem á að taka upp í hinn nýja grundvöll til útreiknings. Það er ljóst að Alþb. ber ábyrgð á allri þessari vinnu. Það var innifalið í sameiginlegri yfirlýsingu ríkisstj. við útgáfu brbl. um að þessi vinna skyldi innt af höndum, nefnd sett í málið. Allt frá upphafi til enda var fulltrúi Alþb. aðili að málinu. Það má því segja að það sem nm. greinir á, annars vegar Þröst Ólafsson og hins vegar meiri hl. n., sé að samkv. frv. er ótiltekin kjaraskerðing í hinum nýja grundvelli, en hefði verið farið að till. Þrastar mátti þó átta sig á hversu mikil kjaraskerðingin væri. Ef við lítum aðeins á efnisatriði þessa frv. er í raun og veru um að ræða fimm meginatriði og breytingar. Það er í fyrsta lagi að vísitölu framfærslukostnaðar skal reikna út frá neyslukönnuninni sem gerð var á árunum 1979-80 í stað þess að reikna hana út frá eldri könnun, sem gerð var á árunum 1964–65. Um þetta greinir menn ekki á. Ég hygg að almennt vilji menn nota réttan mælikvarða í þessum efnum - mælikvarða sem mælir í raun og veru rétt það sem hér er um að ræða. Í öðru lagi á að reikna framfærsluvísitölu þrisvar á ári, í byrjun mánaðanna mars, júlí og nóvember, í stað þess að hún er núna reiknuð út fjórum sinnum á ári, í byrjun mánaðanna febr., maí, ágúst og nóv. Að því er þennan þátt málsins varðar hefur launafólki almennt talað, og ekki síst þeim sem verst eru settir, þótt nógu erfitt að lifa af þriðja mánuðinn í núverandi kerfi þó að ekki sé bætt við hinum fjórða til að gera dæmið enn verra, og er enn ólíklegra að launafólk nái saman endum að því er þennan þátt launakjaranna varðar. Einnig er bætt inn í hið fyrirhugaða kerfi frádráttarliðum, sem koma til með að verka til skerðingar á verðbótaþætti launa hjá launafólki. Þarna er um að ræða þrjá liði. Það eru í fyrsta lagi breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna, í öðru lagi breytingar á óbeinum sköttum og gjöldum og í þriðja lagi breytingar á niðurgreiðslu vöruverðs. Það er ljóst, að verði samþykkt það frv., sem hér liggur fyrir, með þessum nýju frádráttarliðum að því er varðar útreikning og verðbætur á laun, þá þýðir það enn verulega skertari verðbætur frá því sem nú er, en eins og ég sagði áðan eru það a. m. k. 15% verðhækkana sem launafólk ber bótalaust við núverandi kerfi, og verður enn frekar gengið á rétt þess ef upp á að taka það kerfi sem það frv. sem hér um ræðir gerir ráð fyrir. Þá er gert ráð fyrir samkv. frv. að forsrh. setji nánari reglur um alla framkvæmd útreikninga. Þetta er furðulegt, að mínu viti, að gera ráð fyrir að einhverjum kontórista, hvort sem hann er hjá forsrh. eða einhverjum öðrum, sé falið það vald að fjalla um alla útreikninga á verðbótum á laun samkv. hinum nýja vísitöluútreikningi. Hér er því um það að ræða að forsrh. á hverjum tíma, verði þetta frv. að lögum, er fengið mjög víðtækt vald, sem í raun og veru gerir það að verkum að kauplagsnefnd, sem séð hefur um þennan þátt mála og sér um eftir núverandi kerfi, mun nánast verða óþörf. Hennar verkefni er þá búið en einhver kontóristi í rn. fær það verkefni sem þessi nefnd hefur hingað til sinnt og gerir enn. Hvað þýða svo þessar fyrirhuguðu breytingar, eftir því sem næst er hægt að komast í frv. og því sem fram kemur í grg. með því? Ég vil í fyrsta lagi segja að þó svo að almennt væru menn sammála um efnisatriði frv. og á þennan veg ætti að breyta er þetta einhver vitlausasti tími sem hægt er að hugsa sér til að gera slíkar breytingar. Með því að leggja frv. fram nú og ætla að keyra það í gegnum Alþingi er verið að stofna til stríðsástands á vinnumarkaðnum. Það er augljóst mál að verkalýðshreyfingin hefur lýst yfir vilja sínum til samstarfs um að leysa þetta mál, en hún tekur því ekki þegjandi að stjórnvöld kasti stríðshanskanum að því er varðar þennan þátt launa- og kjarabaráttunnar. Hér er því beinlínis stefnt í stríðsástand á vinnumarkaðnum, ef keyra á þetta mál í gegnum þingið. Ég hygg að stjórnendur þjóðfélagsins hefðu átt að athuga betur sinn gang í ljósi þess efnahagsástands, þeirrar upplausnar á svo til öllum sviðum, sem er í þjóðfélaginu, þó að ekki sé bætt við slíku, sem hér er gert ráð fyrir, til að kóróna sköpunarverkið, ef svo má að orði komast. Og burtséð frá öllum pólitískum sjónarmiðum og skoðunum er þjóðfélaginu, eins og ástandið er í því í dag, ekki gert verra með neinu en að haga aðgerðum, málflutningi og framkomu af hálfu stjórnvalda með þessum hætti í garð launafólks. Ein af meginröksemdunum hjá hæstv. forsrh. og þeim aðilum innan ríkisstj. sem þetta mál styðja og flytja er sú, að það þýði minnkandi verðbólgu á árinu í ár. Það var vikið að því í umr. fyrr um þetta mál, að Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir að ef þetta frv. yrði að lögum þýddi það um 5% minni verðbólgu á árinu í ár en að óbreyttu kerfi. Það er því ekki eftir miklu að slægjast að því er varðar verðbólgu í þjóðfélaginu þó að þetta frv. yrði samþykkt. Þetta frv. hefur fyrst og fremst í för með sér að efnt er til átaka, og það harðra átaka, á vinnumarkaðinum, ef löggjafinn ætlar að fara fram með þeim hætti sem hér er lagt til og ráð fyrir gert. Í nýlegu fréttabréfi frá Alþýðusambandi Íslands, sem verið er að senda út um þessar mundir, er vikið að þessu máli sérstaklega. Ég tel rétt, með leyfi forseta, að koma á framfæri í umr. viðhorfum Alþýðusambandsins við því hvað þessar breytingar kunna að þýða, verði af þeim. Um þetta segir, með leyfi forseta. Fyrirsögnin er: „Hvað þýða þessar breytingar?“ „Það að taka upp nýju neyslukönnunina til viðmiðunar er eitt sér rökrétt og hefur af hálfu samninganefndar ASÍ og miðstjórnar ávallt verið fullur vilji fyrir. Við það breytist hins vegar vægi einstakra frádráttarliða og þess vegna náðist ekki samkomulag við Vinnuveitendasamband Íslands um að taka upp nýja grunninn í samningunum á s. l. ári. Á undanförnum mánuðum hefur búvöru-, áfengis- og tóbaksfrádrátturinn leitt til þess að tæplega 90% af verðlagshækkunum hafa verið bættar. Viðskiptakjaraáhrifin geta verið til beggja átta, en hafa oftast verið til frádráttar. Búvörufrádrátturinn mun verða minni í nýja grunninum og lítilleg breyting á vægi áfengis og tóbaks ásamt hinum nýja orkufrádrætti leiðir til að vægi þessara frádráttarliða vex sem nemur a. m. k. 1%. Til viðbótar eru svo tveir liðir, annars vegar breytingar á niðurgreiðslum, sem hægt er að afnema og minnka þannig verulega kaupmátt án þess að það hafi áhrif á laun, og hins vegar breytingar á óbeinum sköttum. Eftir orðanna hljóðan í frv. gæti þetta þýtt að einungis væri bætt um 70% af verðhækkun, en meining flm. mun vera sú, að þessir liðir komi ekki beinlínis til frádráttar, heldur hafi þeir ekki áhrif á verðbótavísitölu ef lagðir eru á nýir skattar eða dregið úr niðurgreiðslum. Á þessu stigi málsins er ekki hægt að fullyrða hvort eða hvernig þessum sköttum eða niðurgreiðslum verður breytt, en þetta opnar möguleika stjórnvalda til margs konar aðgerða, t. d. að auka söluskatt, verja honum til að greiða niður vaxtakostnað eða aðföng í landbúnaði, sem þýddi lækkun á landbúnaðarafurðum til neytenda. Niðurstaðan af þessu tvennu gæti verið sú, að framfærslukostnaður launþega væri sá sami, en kaup hækkaði mun minna en ella og um leið minnkaði kaupmáttur. Fyrirsjáanlegt er, miðað við grg. sem fylgir frv., að ætlun stjórnvalda er að hækka orkuverð mjög verulega umfram almennar verðhækkanir og þess vegna verður vægi þessa liðar mun meira í framtíðinni, ef þetta frv. verður samþykkt. Að öllu óbreyttu mun kaupmáttur kauptaxta verkafólks rýrna um 8% á árinu 1983. Þessu til viðbótar er nú gert ráð fyrir auknum frádráttarliðum og aukinni skerðingu með því að lengja bótaútreikningstímabilið. Eins og hér hefur komið fram á undan er erfitt að segja fyrir um hvernig stjórnvöld munu breyta niðurgreiðslum, óbeinum sköttum og orkuverði, en þótt þar verði ekki miklar breytingar á er samt sem áður ljóst, að ef frv. verður að lögum og ekki verða gerðir nýir kjarasamningar, þá mun kaupmáttur kauptaxta verkafólks rýrna um a. m. k. 10% á þessu ári.“ Þetta er ekki fögur lýsing á stjórnkænsku hæstv. núv. ríkisstj. að því er varðar efnahagsmál. Síðasta kjaraskerðing sem framkvæmd var með brbl. var rétt innan við 8%, 1. des. s. l. Því til viðbótar á kaupmáttarrýrnun að verða a. m. k. 10% á árinu 1983, þó svo ekkert annað kæmi til af hálfu stjórnvalda að því er varðar kaupskerðingu og kjararýrnun. Það kemur í ljós við athugun á kaupmætti og kaupmáttarstöðu allt frá árinu 1971–1983 - að vísu er spá fyrir árið 1983 - að gert er ráð fyrir að kaupmáttur á árinu 1983 verði svipaður og hann var á árinu 1976. Þá töldu menn þau stjórnvöld sem voru við lýði í landinu vera hin verstu sem snúið hefðu að verkalýðshreyfingu og launafólki. Þessi saga segir okkur að núv. hæstv. ríkisstj. er komin á sama bát og sú versta í landinu frá 1974, að mati launafólks, þó ekki sé lengra farið aftur í tímann. 1978 var kaupmáttur kauptaxta landverkafólks innan Alþýðusambandsins 110.3, en spáin fyrir árið 1983 er 95. Á árinu 1978 töldu ýmsir áhrifamenn í þjóðfélaginu innan verkalýðshreyfingarinnar sig knúna til að beita bæði löglegum og ólöglegum aðgerðum til að koma þáv. stjórnvöldum frá. Þá var kaupmátturinn 110.3. Hvað telja þessir aðilar í þjóðfélaginu að þurfi að gera nú, þegar kaupmátturinn er kominn niður í 95? Hvað finnst nú hinum sömu forustumönnum innan t. d. verkalýðshreyfingarinnar og BSRB? Þegar þetta þurfti til 1978, hvað þarf þá núna? Hafa menn heyrt eitthvað orðað um slíkt í hinum sömu herbúðum? Nei. Það má í raun og veru segja að þessir hinir sömu einstaklingar og forustulið Alþb. innan verkalýðshreyfingarinnar kyssi nú á þann vönd sem þeir töldu þess virði þá að beita bæði löglegum sem ólöglegum aðgerðum til þess að losna við. Vissulega verða þetta að teljast breytt viðhorf. Kannske vara þessi breyttu viðhorf ekki lengur en lífdagar núv. hæstv. ríkisstj. með Alþb. innanborðs. Það er raunar líklegasta ástæðan fyrir því hversu þessir sömu einstaklingar innan verkalýðshreyfingarinnar hafa skipt um ham að því er varðar kjaramálin, kjarabaráttuna og stöðu launþega almennt í landinu. Ég held því að þetta frv., eins og það er til komið eitt og sér og það sem það hefur inni að halda sé vægast sagt tímaskekkja eins og frá því er gengið og ætlast er til að það verði afgreitt hér á Alþingi. Ég held að það þurfi enginn að gera því skóna að launafólk t. d. innan Alþýðusambands Íslands taki slíkri sendingu með þögninni einni saman. Það er í raun og veru hrein vanvirða við launafólk og verkalýðshreyfinguna í landinu að slengja þessu frv. fram nú í kjölfar 8% beinnar kjaraskerðingar af hálfu hæstv. ríkisstj. með brbl. í des. Það er ljóst, eins og að hefur verið vikið áður, að þó að frv. yrði samþykkt hefur það lítil sem engin áhrif á verðbólgustigið í landinu til hins betra. Hins vegar er ljóst og er búið að vera lengi, að yfirgnæfandi meiri hluti atvinnufyrirtækja í landinu er við það að fara á uppboð vegna slæmrar stöðu fjárhagslega. Menn getur greint á um hverjum slíkt ástand sé að kenna. En menn greinir ekki á um að staðan er slík. Það hefði horft allt öðruvísi við ef hæstv. ríkisstj. eða sá hluti hennar sem að þessu máli stendur hefði haft þá víðsýni til að bera að leggja fram heilsteypta efnahagsstefnu, tillögur til langs tíma um hvernig komast mætti út úr þeim vítahring efnahagsöngþveitis sem við höfum þurft við að búa undangengin ár. Alþfl. hefur lengi lýst því yfir, að það þurfi breytta heildarstefnu á öllum þáttum efnahagslífsins, ef það eigi að gera sér vonir um að ná árangri í baráttunni við verðbólguna og koma efnahagslífinu almennt talað á traustan grundvöll. Fyrir slíkri stefnu hefur Alþfl. barist og hann mun halda áfram að berjast fyrir þeirri stefnu. Hann telur að hún sé rétt, ástandið í þjóðfélaginu hafi sýnt og sannað að Alþfl. hafði rétt fyrir sér og hefur rétt fyrir sér. Skammtímaúrræði, ef úrræði skyldi kalla, sem gera ekkert annað en það hugsanlega í besta tilfelli að halda þjóðarskútunni á floti í 2–3 mánuði í hvert skipti til viðbótar, eru ekki til þess fallin að almennt geti launafólk fengið traust á aðilum sem beita þeim. Eitt meginatriðið í þeirri breyttu efnahagsstefnu, sem Alþfl. hefur boðað og boðar enn, er kjarasáttmáli, afkomutrygging fyrst og fremst fyrir það launafólk sem verst er sett. Ég held að því fyrr sem forustumenn þjóðfélagsins gera sér grein fyrir að málin verða ekki leyst öðruvísi en í samstarfi við verkalýðshreyfinguna, því betra. Eina leiðin til þess að komast út úr því efnahagsöngþveiti sem við nú erum í er að ríkisvaldið og aðilar vinnumarkaðarins taki höndum saman og beinlínis semji um það í tiltekinn tíma, 9, 12, 15 mánuði eða eitthvað slíkt, hver þróun efnahagsstefnunnar og kjaramálanna á að vera. Og ég er handviss um það, og það hefur legið fyrir af hálfu launafólks, að fólk er fúst til þess að taka á sig tímabundnar byrðar vegna slæmrar stöðu efnahagslífsins, ef það sér fram á að þeim byrðum er réttlátlega skipt og að þær komi til með að leysa einhvern vanda þannig að menn standi ekki uppi eins settir, ef ekki verr, eftir tiltölulega stuttan tíma. Ég er um það viss að hægt er, sé fyrir því vilji við ríkjandi aðstæður í þjóðfélaginu, að fá launafólk til samstarfs við vinveitt ríkisvald til að leysa m. a. þann þátt þessa máls sem við hér erum að ræða, þ. e. í sambandi við vísitölumálin. Auðvitað á það að vera verksvið stjórnvalda á hverjum tíma, séu þau þeim vanda vaxin sem þau hafa að sér tekið, að skapa slíka samstöðu, slíkan grundvöll, til að komast út úr þeim vítahring vitleysunnar, ef svo má orða það, sem við nú búum við. Með þessu frv. er enn einu sinni farin leið gömlu íhaldsúrræðanna að vega einvörðungu og alltaf að kaupi launafólks einu og sér. Þeir sem þessar gömlu íhaldsleiðir velja og vilja fara eru vitandi eða óafvitandi að festa í sessi þá röksemd, röksemd sem alltof víða heyrist, að launin séu orsök þeirrar vitlausu efnahagsstefnu sem hér hefur ríkt. Mér sýnist að þeir aðilar, sem að þessu frv. standa og það styðja, og einnig hinir, sem tekið hafa þátt í vinnslu málsins allt frá upphafi, þó þeir hafi helst úr lestinni að hluta til á síðasta sprettinum, telji að launin hjá hinum almenna launamanni séu orsök alls þess vanda sem í þjóðfélaginu er. Þetta hefur heyrst æðioft og víða. En ég fullyrði að sú er ekki hin raunverulega ástæða þess ástands sem við búum við í efnahagsmálum. Orsökin er allt önnur og raunar fleira en eitt sem þar kemur til. Það eru samverkandi margir þættir sem hafa orðið þess valdandi hvernig efnahagsþróun á Íslandi hefur orðið undangengin ár. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta frv. Ég á ekki von á að það nái afgreiðslu hér á Alþingi, hversu mikla áherslu sem þeir aðilar, sem að því standa, á það leggja. En ég ítreka, að verði þetta frv. að lögum er þar með kastað stríðshanskanum að því er launafólk og verkalýðshreyfingu varðar. Þeirra ábyrgð, sem þeim hanska kasta, er mikil miðað við þær kringumstæður sem í þjóðfélaginu eru í dag, og hefði að mínu viti verið skynsamlegra að halda með öðrum hætti á því máli, sem hér er til umr., svo og öðrum málum, sem snúa að efnahagsstjórn í þjóðfélagi okkar. Ég vil svo ítreka það, að Alþfl. mun áfram berjast gegn skammtímaráðstöfunum í efnahagsmálum og þar með þessu frv.



Herra forseti. Það hefur vakið nokkurn úlfaþyt að Alþb. tók mjög eindregna afstöðu gegn frv. sem hér er á dagskrá. Ég vil leyfa mér strax í upphafi máls míns að benda á 1. ákvæði í 2. lið um efnahagsmál í stjórnarsáttmála núv, ríkisstj., en hann hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. mun leita eftir samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um niðurstöður í kjarasamningum, sem geta samrýmst baráttunni gegn verðbólgu og þeirri stefnu stjórnarinnar að jafna lífskjör og bæta kjör hinna lakast settu í þjóðfélaginu. Ríkisstj. mun hins vegar ekki setja lög um almenn laun nema allir aðilar að ríkisstj. séu um það sammála, enda sé haft samráð við samtök launafólks.“ Þetta er sem sé ákvæði í stjórnarsáttmála. Þá held ég að hljóti að vera nokkuð ljóst hvers vegna lítil ástæða sýnist úr þessu að telja sig til stuðningsmanna þeirrar ríkisstj. sem þannig fer með þá sáttmála sem hún gerir. Það frv., sem hér um ræðir og stjórnarsáttmálinn er svo brotinn með, fjallar þess utan um einmitt það sem ríkisstj. lofaði að gera ekki. Það fjallar einmitt um skerðingu á launum almennra launþega. Megininntak þessa frv. er kjaraskerðing. Það liggur ljóst fyrir, að þetta frv. gerir sáralítið eða ekki neitt til að draga úr verðbólgu. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði áðan, að hér er auðvitað enn einu sinni höggvið í sama knérunn, gripið til sömu íhaldsaðgerðanna, enda ekkert einkennilegt. Það er nú einu sinni íhald sem veitir þessari ríkisstj. forstöðu og af einhverjum ástæðum hafa menn gleymt því öðru hverju. Það hefur ekki sætt andstöðu að nýr vísitölugrunnur verði tekinn upp, hvorki verkalýðshreyfingarinnar né Alþb. En hingað til hefur það strandað á afstöðu atvinnurekenda, sem vilja nýja og aukna kjaraskerðingu. Þetta frv. tekur í því efni einmitt upp sjónarmið Vinnuveitendasambandsins. Hér er gert ráð fyrir að í nýju vísitölukerfi verði skerðingar verulega auknar frá því sem nú er, þar sem óbeinir skattar og orkuverð eru nú tekin út úr vísitölu og þar af leiðandi ekki bætt með launahækkunum. Ofan á allt annað er lagt til að lenging verði á verðbótatímabili úr þremur mánuðum í fjóra. Það gæti auðvitað komið til greina ef annað fylgdi í kjölfarið. En ofan á það skal nú þegar 1. mars skerða vísitöluhækkanir á laun og ég hlýt að spyrja: Hafa hinir lægst launuðu í þessu landi efni á að missa þá launahækkun nú um mánaðamótin? Hafa einstæðar mæður, sem verða einar að vinna fyrir fjölskyldum sínum, efni á því? Ég segi nei. Almennt launafólk, sem ekkert hefur nema hin raunverulegu laun, og ég skal koma ofurlítið að því síðar því að annað viðgengst auðvitað líka, hefur ekki efni á þessari launaskerðingu núna. Verðbólgan er nú um 5% á mánuði. Það hljóta allir að sjá að það verður dýrt fyrir launafólk að lengja biðtímann eftir verðbótum um einn mánuð. Nægir að nefna t. d. fólk sem nú þarf að standa skil á afborgunum af íbúðum sínum. Það liggur alveg ljóst fyrir að almenn laun skerðast um 8% á milli áranna 1982 og 1983. Þannig mætti lengi telja um efnisatriði þessa frv., sem eru auðvitað eins og ég sagði áðan ekkert annað en það að vaða enn einu sinni ofan í vasa launafólks. Ofan á allt annað er verið að tala um að þetta sé liður í efnahagsaðgerðum. Hvers konar efnahagsaðgerðir eru það að ganga alltaf að launum landsmanna, án þess að gera nokkurn skapaðan hlut jafnframt? Um árabil hafa fjölmargir aðilar í þessu landi bent á að það er ótal margt annað sem þarf að gera. Við þekkjum svo sem öll þann söng, en ég ætla samt að leyfa mér að fara ofan í nokkur efnisatriði þess rétt eina ferðina. Allt okkar þjóðfélag er rekið sem þensluþjóðfélag. Fjárfesting er hér óhófleg og ekkert gert til þess að spyrna þar við fæti. Menn virðast geta, bæði einstaklingar og atvinnurekendur, vaðið hér í bankana, fengið þar hömlulaus lán án þess að nokkuð liggi fyrir um að möguleiki sé að að greiða þessi lán til baka. Þannig hafa Íslendingar lært smám saman - auðvitað er það afleiðing óöryggis í efnahagsmálum - að fleyta sér áfram á lánum. Allt þjóðfélagið hjálpar til við þetta. Sí og æ eru fundnar nýjar leiðir til að leyfa fólki að eyða meira en það aflar. Há prósenta allra bankalána er lán sem verslunareigendur fá til að lána fólki svo að það geti keypt hluti sem það á ekki fyrir. Verslunarvíxlar eru orðinn verulegur hluti af því sem fólk notar sem gjaldmiðil í verslunum. Síðan kom ný snilli til, sem eru kreditkort. Þar geta menn líka fengið ofurlítið lánað svo að þeir geti örugglega keypt meira en þeir hafa efni á. Að þessu er stutt. Auglýsingar hvetja fólk til að kaupa og kaupa og eyða og eyða. Ríkisfjölmiðillinn, sjónvarpið/útvarpið, hjálpar til við þetta. Fólk er ruglað í ríminu þangað til það er búið að gleyma þeirri einföldu hagfræði, sem hver einasta miðlungs húsmóðir hefur um ára- og aldabil orðið að horfast í augu við, að við verðum að eyða eftir efnum. Enginn í þessu þjóðfélagi gerir það lengur. Hv. alþm. ræða hér eins og ævinlega mjög - hvað á ég að leyfa mér að segja - afstrakt um þessi efni. Menn ryðja hér út úr sér vísitöluhugleiðingum, en allar eru þessar umr. óralangt frá þeim veruleika sem við fólki í þessu landi blasir. Menn ræða hér spaklega um neyslukönnun og að miða skuli vísitölu við neyslukönnun. Í landi þar sem verðlagseftirlit er svo til ekkert. Ég vil leyfa mér að taka svo djúpt í árinni án þess að lasta þar með starfsmenn verðlagsstjóra sem eru lítill hópur og ráða engan veginn við það hlutverk sem þeim er falið. Þá hlýt ég að spyrja: Hvernig verðlag er miðað við þegar neyslukönnun er gerð? Ég geri ráð fyrir að við þrjár kvenpersónur sem hér teljumst til þm. gætum sagt öðrum hv. þm. hvernig er að versla á Íslandi. Vita t. d. hv. þm. að einn haus af blaðsalati, sem er nauðsynlegur næringarforði fyrir börn landsins, kostar frá 80 kr., og ég endurtek 80 kr., og allt upp í 160 kr.? Ég uppgötvaði í síðustu viku þessi tvö verð, sem hvoru tveggja eru með öllu ósæmileg, og hringdi í verðlagsstjóra og spurði hverju þetta sætti. Hér er um tollfrjálsa vöru að ræða, innflutta. Jú, hann viðurkenndi að hann væri nýbúinn að láta gera samanburð á verðlagi á ávöxtum og grænmeti í Kaupmannahöfn og Reykjavík og komst að sjálfsögðu að því, að mismunurinn er ýmist fimmfaldur eða tífaldur. Með allri sanngirni, þegar hugsað er til flutningskostnaðar og rýrnunar, nær þetta auðvitað ekki nokkurri átt. Einhver í þjóðfélaginu græðir mikla peninga á þessum innflutningi. Og eitt get ég sagt ykkur, hv. þm. Einstætt foreldri með meðallaun, sem á að sjá börnum sínum farborða, kaupir hvorki ávexti né grænmeti handa þessum börnum. Það er töluvert alvarlegt mál, vegna þess að íslenskt fólk, og íslensk börn ekki síst, þarf á þessari vöru að halda. Ég gæti talið upp fyrir hv. þm. svona dæmi. Sex appelsínur kosta 67 kr. - Ég sé að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson brosir, en ég bið hann um að spyrja konuna sína í kvöld hvort þetta muni ekki vera rétt. - Sex appelsínur kosta 67 kr. í Kaupmannahöfn kostar appelsína af svipaðri stærð 1 kr. Þetta er íslenskur veruleiki. Svo geta menn rausað hér um efnahagsaðgerðir. Fyrir hvern? Handa hverjum? Þetta frv. til l. um nýtt viðmiðunarkerfi eru engar efnahagsaðgerðir handa fólkinu í landinu. Það er áreiðanlega handa einhverjum öðrum. Það er nákvæmlega sama hvar við grípum niður. Alli venjulegt launafólk í landinu veit líka að núv. ríkisstj. hefur ekki lyft litla fingri til að leiðrétta það hróplega óréttlæti sem á sér stað í skattgreiðslum landsmanna. Auðvitað er þetta nýja frv. enn ein skerðingin á launum þess fólks sem ber þetta þjóðfélag uppi. Þeir sem raunverulega eiga fjármagnið eða hafa það að láni, - innistæður lífeyrisþeganna og sparsams fólks í landinu, sem gegnum árin hefur reynt að leggja til hliðar þó ekki væri nema fyrir útförinni sinni, - það eru ekki þeir sem greiða skatta í þessu þjóðfélagi. Það erum við hin, launþegarnir í landinu, sem önnumst það eingöngu. Við höfum gert tilraun með skattaeftirlit. Það er augljóst mál hversu mikill áhugi er á þeirri stofnun. Hún er auðvitað illa haldin með mannskap. Eftir því sem skattrannsóknarstjóri ríkisins hefur tjáð mér hafa þeir fundið dæmi um stófelld skattsvik allt upp í 300 þús. Bandaríkjadollara. Slíku máli er vísað til ríkissaksóknara að sjálfsögðu. Þar sofnar það í kerfinu um árabil, en sá sem ásakaður er um þessi skattsvik heldur áfram að reka svona viðskipti sín, ef hægt er að kalla það svo, og þannig gengur þetta koll af kolli. Ég get ekki stillt mig um að segja hv. alþm. smágamansögu úr hversdagslífinu. Hér birtist í blöðum bæjarins snemma í síðustu viku frétt um að Landsbanki Íslands hefði orðið að kaupa á uppboði flugvélargarm, sem vafasamt væri að gæti yfir höfuð komist á loft, og lagði út fyrir henni 120 þús. kr. Og það veitti ekki af því því að á henni hvíldu 4.8 millj. - Heyrðu menn þessar tölur? Hæstv. fjmrh. líka? Viðskrh. er víst ekki viðstaddur. - Það skal tekið fram, sem var til að kóróna endemin, að fyrrv. framkvæmdastjóri fyrirtækisins sem flugvélina átti situr í bankaráði Landsbankans.

Er hann í Alþb.?

Nei, svo er nú guði fyrir að þakka, herra skrifari. Þann sama dag kom það fyrir undirritaðan auman alþm. að hafa skrifað ávísanir fyrir nokkrum hundruðum meira en launin gáfu tilefni til og fékk þá samstundis grænan miða og 67 kr. sekt af hverjum hundraðkalli. Umræddur alþm. hafði satt að segja ekki voðalegar áhyggur af þessu, þar sem laun eru nú væntanleg mjög fljótlega. En tveim dögum seinna var hringt og sagt að nú væri komið að lokun á heftinu. Umræddur alþm. hefur skipt við þennan sama. banka í 15 ár, lagt þar inn hvern einasta eyri sem inn hefur komið, en það átti að fara að loka heftinu. Mér skal ekki vera launung á því, að ég hringdi í umræddan bankastjóra og sagði: Það skalt þú gera ef þú þorir. Þetta grín viðgengst í landinu, herra bankaráðsmaður, hv. þm. Albert Guðmundsson, sem ég sé að gengur í salinn. Seta þingmanna í bankaráðum er ófyrirgefanleg. Þannig vinnur bankakerfið á Íslandi. Og maður hlýtur að spyrja: Fyrir hvern er bankakerfið? Er bankakerfið bara fyrir spekúlanta sem fá lánaða peninga til að fara illa með, eins og þeir gera flestir, eða eiga íslenskir bankar að veita mér og öðrum þegnum þessa þjóðfélags einhverja þjónustu?  Við getum haldið svona áfram endalaust. Ég er hrædd um að ávísanaheftinu mínu og annarra launþega þessa lands yrði lokað fyrr en hefti mannsins sem getið er í nýlegri grein í einu af vikublöðum bæjarins. Það stóð: „Ávísanahefti mannsins var lokað þegar skuldin var 700 þús.“ Er furða þó að maður spyrji: Hvers konar efnahagslíf er þetta? En það eru auðvitað þessir sömu menn sem borga ekki skatta. Það gerum við hin. Stjórnmálamenn eru snillingar í að þvæla málum fyrir landsmönnum þangað til enginn botnar neitt í neinu. Einhvers staðar heyrði ég um daginn einhvern hér segja, að með því að ná niður vísitölunni minnkuðu vextir fólks sem skuldaði mikið vegna húsbygginga. Ef ég er ekki þeim mun verri í reikningi, og ég vænti þá þess að einhver leiðrétti mig, er stór hluti skulda manna vegna íbúðabygginga ýmist verðtryggður samkv. lánskjaravísitölu eða byggingarvísitölu. Nú vill svo til að lánskjaravísitala er að 2/3 byggð á framfærsluvísitölu, að 1/3 á byggingarvísitölu. Framfærsluvísitala er reiknuð eftir veruleika dagsins. Hvað kostar að reka fjölskyldu? Byggingarvísitala hækkar jafnt og þétt eftir því sem byggingarvörur hækka. Það þýðir auðvitað að lánskjaravísitala og byggingarvísitala hækka stöðugt og það er ekkert gert í því að lækka þær. Ef kaupgjaldsvísitala er hins vegar lækkuð sé ég ekki annað en að bilið lengist enn milli skulda manna og tekna.

Vond er ríkisstjórnin.

Ja, vond er ríkisstj., segir stuðningsmaður hennar Albert Guðmundsson. Undir það skal ég fúslega taka. Hún er ekki nógu góð. En ég heyri á honum að hann hefur ekkert við þennan útreikning að athuga. En þetta eru tiltölulega einfaldar staðreyndir, sem er enginn vandi að segja fólki.

Ég er ekki aðili að málefnasamningnum.

Þögn er stundum sama og samþykki, hv. þm.  Nei, hv. þm. Það er svo ótal margt sem hér mætti ræða. Fyrr í vetur gerði ég að umtalsefni byggingarmál Seðlabanka Íslands. Á sama tíma og menn ætla að vaða ofan í vasana á launþegum, sem margir hverjir eiga fullt í fangi með að sjá sér farborða, er haldið áfram með fullum hraða að byggja hér höll yfir Seðlabanka Íslands, sem var, eins og einhver minntist á hér í þingsölum ekki alls fyrir löngu, einu sinni lítil deild uppi á lofti í Landsbankanum. Hvenær eru landsmenn spurðir? Til hvers er ráðist í svona byggingu? Hvað verður betra þegar hún er risin? Hvar finna þeir muninn sem borga þetta, sem eru auðvitað, þegar öllu er á botninn hvolft, enn launþegar? Hverjum líður betur? Hvað fá menn betur afgreitt. Hvað fá þeir fyrir peningana sína?  Það var heldur engin nauðsyn á að byggja stórhýsi yfir Framkvæmdastofnun ríkisins, sem löngu ætti að vera búið að leggja niður. Ég vil þó a. m. k. leyfa mér að spyrja: Hvað batnaði þegar sú bygging var tekin í notkun? Hvernig finna landsmenn fyrir því að þessi stóra og glæsilega bygging er orðin til? Sá landsmaður, sem vill koma til mín og segja mér það, er velkominn. En ég er hrædd um að það standi í flestum. Það er nefnilega ágæt regla þeirra, sem hafa kjörist til að fara með fé landsmanna, að þeir athugi stundum, ekki bara í nefndunum sínum og ráðunum sínum heldur út frá brjóstvitinu einu saman, en að hafa það ætti að vera eina skilyrðið til þess að menn gefi kost á sér í framboð: Handa hverjum er þetta? Til hvers? En öll slík afgreiðsla er einhvern veginn svo órafjarri fólkinu í landinu. Ég vil enn minna menn á fsp., sem ég gerði hér í þinginu fyrir einu eða tveimur árum, um hvers vegna engir reikningar væru sjáanlegir í ársreikningi Seðlabankans vegna stórhýsis sem risið er í Einholti 4 og hýsir eitthvert glæsilegasta bókasafn á landinu - bókasafn sem er engum opið, erfitt er að komast inn í, engin bókaskrá er til um, enginn veit hver ákveður og til hvers er til á sama tíma og almenningsbókasöfn landsins eru fjársvelt þannig að til vansa er. Enginn hefur séð ástæðu til þess að krefjast þess að rekstrarreikningur þessarar stofnunar verði birtur. Þarna er um milljónaverðmæti að ræða, sem blygðunarlaust hafa verið tekin af sparifé landsmanna án þess að nokkur maður sé spurður. Og ég er sannfærð um að einungis 10% alþm. vissu að þessi stofnun er til.  Það er ekki svo hægt að ljúka þessu máli að fara ekki ofurlítið í saumana á hlutverki verkalýðssamtakanna í landinu. Öllum er okkur auðvitað ljóst að verkalýðshreyfingin hefur unnið mikið starf í þessu þjóðfélagi, en hún hefur eins og aðrir misst sjónar á mörgum þeim meginmarkmiðum sem henni voru sett í baráttunni fyrir bættum launakjörum. Vissulega hefur henni orðið þar mikið ágengt. En einhvers staðar á leiðinni hefur afskaplega margt farið úrskeiðis. Það getur vel verið að fara verði alla leið inn í þjóðarsálina til að finna skýringu á því. En allavega er það orðið svo nú, að innan verkalýðshreyfingarinnar er einn hópurinn á móti öðrum. Menn bítast um bitann í staðinn fyrir að vinna sameiginlega að markmiðum, sem verkalýðshreyfingin hefur sett sér, þ. e. að allir landsmenn búi við þokkaleg launakjör. Í stað þess að krefjast manneskjulegra kjarabóta, svo sem sæmilegra launa fyrir sæmilegan vinnudag, þannig að fólk gæti unnið þann vinnudag sem eðlilegur má teljast og síðan átt einhverjar frístundir og tíma til að sinna öðru því sem fólkið í landinu hefur tekið að sér, svo sem eins og að annast uppeldi barna sinna, hafa laun verið þanin til hins ítrasta, ekki með heiðarlegum dagvinnulaunum heldur með því að finna alls konar hliðaraðferðir, bónus, sem margir hér eru mjög hrifnir af, einnig í mínum flokki, og skal ég ekki draga dul á það, hvers kyns álag og að ég nú ekki tali um eftir- og næturvinnu, þannig að fólk hefur unnið 14 og 16 tíma á sólarhring og þénað töluverða peninga á kostnað heilsu sinnar, á kostnað lífshamingju sinnar, á kostnað barna sinna. Þetta er auðvitað engin verkalýðsbarátta. Þetta er löngu komið út í eintóma vitleysu, enda er nú komið svo að flest það sem sagt er um launamál í landinu eru ósannindi, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kom inn á í ræðu sinni á dögunum. Fjölmörg einkafyrirtæki í þessu landi láta sig ekki lengur dreyma um að ráða fólk á launum samkv. taxta verkalýðsfélaga. Menn fá engan almennilegan starfskraft á þeim launum. Það er alvitað að ef einkafyrirtæki vantar duglega skrifstofustúlku borgar það henni miklu hærra kaup en gerist t. d. hjá því opinbera og býður henni jafnvel að gefa það ekki allt upp til skatts. Það liggur við að ég skilji þetta mætavel. Hver maður sem reka vill gott fyrirtæki reynir auðvitað að tryggja sér almennilegt starfsfólk. Vitaskuld kjósa margir heldur að vinna hjá einkafyrirtækjum en því opinbera þegar slíkur launamismunur er í boði. En þetta hefnir sín allt saman. Óánægðir launþegar með léleg laun og lítinn sýnilegan áhuga á að störf þeirra séu metin að verðleikum verða að sjálfsögðu vondur starfskraftur, sem þýðir fleiri starfsmenn, stærri stofnanir, útþenslu báknsins, sem hæglega væri hægt að reka miklu skynsamlegar og miklu betur með því að launa fólk almennilega. Hvers kyns félagsleg þjónusta hefur orðið út undan, þó ekki að öllu leyti, svo að ég kveði nú ekki of sterkt að orði. Hér á árum áður barðist verkalýðshreyfingin fyrir úrlausn í húsnæðismálum, og var það vissulega vel, en síðan hefur baráttan færst í það horf, að hvenær sem þarf að leiðrétta allra lægstu laun þarf slík launahækkun að fara allar leiðir upp í gegnum kerfið, jafnvel þó að laun séu í raun og veru reiknuð á allt annan hátt en venjuleg tímalaun, og nægir þar að nefna uppmælingu og annað þess háttar. Vitaskuld ætti það að vera þannig í þessu landi, að menn fái mannsæmandi laun fyrir mannsæmandi vinnudag svo að fólk geti lifað einhverju fjölskyldulífi, haft einhverjar frístundir. Við sem höfum unnið í sjúkraþjónustunni eða heilbrigðiskerfinu vitum mætavel hvernig fólk er á sig komið um miðjan aldur sem hefur unnið í akkorði árum saman. Það væri þegar upp er staðið gaman að reikna út hvað greiða verður í almannatryggingabætur vegna óhóflegs vinnutíma í þessu landi og vinnuþrælkunar. Hér hefur áður komið fram, að flest það sem lagt er fyrir okkur þm. um fjárhagsstöðu fyrirtækja, t. d. í sjávarútveginum, eru staðlausir stafir. Það hefur ekki enn orðið ljóst hér í þinginu, hvernig stóð á því að áætlaður gengismunur vegna síðustu gengislækkunar varð ýmist 80 millj. eða 280 millj. Ég hygg að enginn viti enn hve miklar þær birgðir eru sem þessi gengismunur var reiknaður út frá. Í könnun sem gerð var á vegum nefndar, sem sjútvrn. skipaði, var 200 útgerðarfyrirtækjum skrifað og beðið um nákvæmar upplýsingar um afkomu fyrirtækjanna. 50 svöruðu. Virðing fyrir sjóðum landsmanna er ekki meiri en svo, að menn nenna ekki einu sinni að svara svo sjálfsögðum hlutum eins og að styrkjagreiðendur fengju einhverjar upplýsingar um afkomu fyrirtækjanna. En þeir vita að þetta gengur fyrir sig eftirlitslaust. Ef afkoma fyrirtækja skánar ofurlítið eitt árið frá öðru er ráðist í hömlulausar fjárfestingar, sem enginn endir er fyrirséður á, og síðan auðvitað komið og sagt: Nú er atvinnuleysi yfirvofandi. - Og hvað gerum við? Við borgum án þess að æmta. Þetta getur ekki gengið svona. Herra forseti. Ég hygg að ég ljúki nú máli mínu, en lýsi yfir eindreginni andstöðu við þetta frv., sem er ekkert annað en hjákátlegt yfirklór vegna m. a. slæmrar stjórnar efnahagsmála í landinu. Ég ætla að minnast hér á, herra forsrh., þau orð, sem við vorum borin fyrir í Danmörku nú í vikunni, að við Íslendingar viljum samstarf við NATO. Við hefðum sömu stefnu og Danir. Ég vil leiðrétta það hér með. Hana hafa ekki allir Íslendingar og telja sig Íslendinga þó. En við sumir Íslendingar, hr. forsrh., teljum ekki að þetta frv. um nýtt viðmiðunarkerfi hefði átt að leggjast fram með hreinu broti á stjórnarsáttmála. Það eru drengir góðir sem halda þá sáttmála sem þeir gera. Við mótmælum þessu frv. og teljum að það muni ekki hafa minnstu áhrif á efnahagslega afkomu landsmanna að öðru leyti en því, að þeir lægst launuðu og launamenn í landinu verða ofurlítið fátækari. Það teljum við ekki góðar efnahagsaðgerðir.



Herra forseti. Það hefur áður komið fram að við Alþb.-menn erum andvígir þessu frv. og munum beita okkur fyrir því eins og við framast getum að það nái ekki fram að ganga. Það er kjarni þessa máls, að frv. þetta er ekki flutt af ríkisstj. Það er ekki samkomulag um efni þessa máls í ríkisstj. og því hefur þetta frv. komið fram á vegum forsrh. persónulega, en nýtur ekki stuðnings stjórnaraðila. Við munum sem sagt beita öllu afli okkar til að koma í veg fyrir að frv. þetta nái fram að ganga og ég hygg að svo muni verða um fleiri sem sæti eiga hér á hv. Alþingi. Ég held að það hafi verið að koma æ betur á daginn seinustu dagana, að frv. þetta nýtur ekki þingfylgis, nýtur ekki fylgis meiri hl. þingsins, og er því óeðlilegt að þetta mál verði til að tefja störf þingsins um of nú á næstu dögum. Ég hygg reyndar líka, að frv. þetta sé fram komið meira til kynningar en það hafi verið raunveruleg von þeirra sem að því standa að það yrði samþykkt hér á hv. Alþingi. Þeir sem að því standa hafa, eins og stundum vill verða, viljað láta það liggja ljóst fyrir hver væri stefna þeirra í þessum umdeildu og umræddu vísitölumálum og því hafa þeir flutt þetta frv. En ég á bágt með að trúa því, að nokkur hafi gert sér von um eða ímyndað sér að frv. þetta gæti haft áhrif á vísitölugreiðslur eða verðbætur á laun um n. k. mánaðamót. Eins og mörgum er kunnugt verður að reikna út verðbætur á laun með nokkrum fyrirvara fyrir hver mánaðamót til þess að unnt sé að koma greiðslum til viðtakenda í tæka tíð. Þannig stendur á hjá ríkissjóði, að það verður að hefja tölvukeyrslu á launum fyrir hver mánaðamót með a. m. k. einnar viku fyrirvara. Nú stendur svo á, að mánuðurinn sem er að líða er óvenjulega stuttur, 28 dagar, og það er því þegar ljóst og getur ekki verið nokkur minnsti vafi á því, að verðbætur á laun verði ekki reiknaðar 1. mars eftir því kerfi sem hér er gerð tillaga um. Málið er enn til 1. umr. hér á Alþingi. Það á eftir að fara til nefndar. Nefndin á eftir að leita umsagnar um það og fjalla um það með formlegum hætti. Síðan á það eftir að koma hér til 2. og 3. umr. og mjög margir þurfa að segja álit sitt á því. Þar á eftir á málið að fara til Ed. og fá þar umfjöllun, ef það fengi afgreiðslu hér í hv. Nd. En ríkissjóður verður að keyra út sín laun þegar á morgun og getur ekki dregið það deginum lengur. Hefði raunar þurft að hefja útreikning á vísitölubótum og launaútreikningi þegar í dag, ef niðurstaða kauplagsnefndar hefði legið fyrir. Því miður liggur niðurstaða kauplagsnefndar ekki enn fyrir og því er ekki hægt að hefja keyrslu launanna í tölvum Skýrsluvéla fyrr en á morgun, en lengur má það ekki dragast ef laun eiga að greiðast á réttum tíma og í samræmi við gerða samninga. Jafnvel þótt þetta mál væri hér til 3. umr., en ekki 1. umr., væri það alveg jafnvonlaust hvað snertir launaútreikninga um næstu mánaðamót þegar af þessari ástæðu. Málið er sem sagt allt of seint á ferðinni. Það hefur legið lengi fyrir, að ekki væri samkomulag við Alþb. um þá tillögugerð sem felst í þessu frv. Við sögðum það alveg skýrt og ákveðið þegar á haustmánuðum að við værum ekki reiðubúnir að fallast á þær tillögur sem felast í þessu frv. Þess vegna hefði auðvitað verið hægt að láta reyna á það hér í þinginu löngu fyrr hvort þingheimur væri inni á því að afgreiða málið eða ekki. Það hafa hins vegar farið fram samkomulagsumleitanir um málið og dregist hefur að frá því væri gengið. Það er sem sagt löngu orðið ljóst að frv. getur ekki haft áhrif á launaútreikning 1. mars n. k. Ég nefndi það hér, að viðræður og samkomulagsumleitanir hefðu farið fram um þetta mál á vegum ríkisstj. um alllangt skeið. Ástæðan fyrir því er auðvitað einfaldlega sú, að það er skoðun allra stjórnaraðila að eðlilegt sé að gera breytingar á núverandi vísitölukerfi. Við Alþb.-menn höfum ekki dregið dul á að við værum alveg reiðubúnir til samkomulags við aðra flokka um breytingar á því kerfi sem í gildi er. En við erum ekki tilbúnir að samþykkja hvað sem er. Við látum ekki segja okkur hvað við séum tilbúnir að samþykkja. Við höfum því haldið fast fram okkar stefnumálum, okkar skoðunum í þessu efni, og höfðum ekki trúað öðru en að samstarfsaðilar okkar í ríkisstj. mundu gera það að niðurstöðu þessa máls sem allir þrír stjórnaraðilar gætu verið sammála um. Það eru auðvitað ekki eðlileg vinnubrögð að knýja einn stjórnaraðila til að samþykkja eitthvað sem hann getur ekki fallist á. Því gat aldrei náðst samkomulag um þær tillögur, sem hér liggja fyrir, og skal ég víkja nánar að því á eftir. Þetta vísitölumál er býsna sögulegt mál og hefur verið hér til umr. um áratuga skeið, hefur nánast verið aðalumræðuefni í stjórnmálum seinustu 30 árin, og það hefur verið eitt mesta ágreiningsefnið sem finnanlegt hefur verið í íslenskum stjórnmálum. Það eru ófá verkföllin sem háð hafa verið vegna verðtryggingarmála og vísitölumála, vegna viðleitni stjórnvalda til að skammta launafólki minni verðbætur en það hefur átt rétt á. Ég minnist þess, að það var eitt fyrsta verkið sem viðreisnarstjórnin sáluga, sem kom hér til valda haustið 1959, framkvæmdi að taka verðbætur á laun algerlega út úr kerfinu og vísitöluna algerlega úr sambandi. Þannig var þetta ástand um nokkurra ára skeið. En eftir að reynslan hafði kennt þáv. ríkisstj. að hyggilegt væri að vera í sæmilega góðu samstarfi við verkalýðshreyfinguna varð það ofan á með samþykki þeirrar stjórnar að taka upp verðtryggingu launa á nýjan leik. Í ríkisstjórninni sem hv. þm. Sjálfstfl. Geir Hallgrímsson myndaði 1974 og Framsfl. og Sjálfstfl. áttu aðild að var einnig reynt að afnema verðtryggingu á laun. Afleiðingin af því varð engin önnur en sú, að kjarasamningar voru gerðir til mjög skamms tíma í einu, stundum ekki nema til þriggja mánaða, stundum fjögurra mánaða. Það voru því endalausar samningalotur, sem ríkisstj. og aðilar vinnumarkaðarins þurftu að heyja, og menn fundu að ef ekkert verðtryggingarkerfi væri væru menn í staðinn fyrir útreikning vísitölu á þriggja mánaða fresti að bjóða upp á kjarasamninga á þriggja mánaða fresti með viðeigandi hættu á verkföllum og vinnudeilum og tapi í undirstöðuatvinnuvegunum vegna þeirrar röskunar sem af því leiddi. Menn sáu því þegar fram liðu stundir, að við svo búið gat ekki staðið, og þó að menn væru ekki ásáttir við verðtryggingu launa fannst mönnum þó skömminni til skárra að semja um það mál og geta þá gert kjarasamninga til a. m. k. hálfs eða eins árs í senn. Þetta varð niðurstaðan. Staðreyndin er sú, að verðbólga hefur alls ekki verið neitt minni hér á landi þegar vísitala hefur verið tekin úr sambandi en þegar vísitala hefur verið látin mæla til hagsbóta fyrir launafólk í landinu. Það er engin leið að færa rök að því að á þeim árum þegar verðtrygging launa var afnumin með lögum hafi stjórnvöldum gengið eitthvað betur í baráttunni við verðbólguna. Því miður sýnir reynslan það alls ekki. Menn munu áreiðanlega minnast þess, að einmitt í kjölfar þess að verðtrygging launa var afnumin á árinu 1974 var hér gífurleg verðbólga á árunum 1975 og 1976. Það eina sem gerðist var ósköp einfaldlega það, að launafólkið í landinu dróst verulega aftur úr þeirri verðþróun sem átti sér stað á sama tíma. Kaupmáttur launa féll verulega á árunum 1975 og 1976. Þá lækkaði kaupmáttur um u. þ. b. 20% og á vissu skeiði allt að 25%. Og hvernig átti öðruvísi að fara þegar verðlag æddi áfram vegna ríkjandi aðstæðna og lítill hemill var hafður á því, en það eina sem ekki mátti mæla var sú vísitöluuppbót, sú verðtrygging, sem launafólk átti kröfu á að fá á sín laun? Þá hlaut afleiðingin að verða sú, að launafólkið drægist aftur úr, jafnvel þótt forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hefðu sig alla við að reyna að halda kaupmættinum uppi með því að gera kjarasamninga til eins stutts tíma í einu og nokkur kostur var. Það færðust sem sagt mikil illindi í kjarabaráttuna og það var ekki fyrr en á árinu 1977 sem kaupmátturinn treystist á nýjan leik og samið var á nýjan leik um vísitölukerfi. Nú má að vísu til sanns vegar færa að hér er ekki verið að afnema verðtryggingu launa. Ekki skal því haldið fram að það felist í þeirri till. sem hér liggur fyrir í frv.-formi. En mergurinn málsins er sá, að hér er um svo viðkvæmt mál að ræða, mál sem snertir svo hag alls almennings í landinu, að það er útilokað að frá því sé gengið nema aðilar vinnumarkaðarins komi þar við sögu og samþykki þá breytingu sem tillögur eru uppi um að gera. Ég hef nefnt það þegar og vil ítreka það, að ég er alls ekki sáttur við vísitölukerfið eins og það er nú. Ég gæti gert ýmsar tillögur um bætt vísitölukerfi. Ég er í fyrsta lagi mjög eindregið samþykkur því, að nýr vísitölugrundvöllur sé tekinn upp. Satt best að segja kynni það að verða niðurstaðan af umr. um þetta vísitölumál hér í þinginu að samstaða tækist milli meiri hluta þm. um að taka upp nýjan vísitölugrundvöll, taka það upp úr þessu frv. sem nýtilegt er og gagnlegt, en sleppa því sem grundvallarágreiningur er um og engin samstaða um að verði hér afgreitt á þeim fáu dögum sem eftir eru til þingloka. Ég held að það sé ófært með öllu að láta núverandi vísitölugrundvöll standa öllu lengur. Hann er úreltur, hann er mjög gamaldags og satt að segja mesta furða það langlundargeð sem verkalýðshreyfingin hefur sýnt að krefjast ekki breytinga á vísitölugrundvellinum fyrir langa löngu. Annað atriði, sem ég mundi vilja benda sérstaklega á en er nú alls ekki í þessu frv., er sú spurning, hvort á að greiða hlutfallslegar verðbætur á öll laun. Það er gamalt og ég vil segja gott deilumál vegna þess að það vantar mikið á að vakin sé nægilega athygli á því í þessum umr. að það kæmi svo sannarlega til greina að breyta þar einhverju. Er eðlilegt þegar kartöflur hækka í verði, við skulum segja að þær tvöfaldist í verði og vísitala hækkar af þeim sökum um ákveðna prósentu, - er þá eðlilegt að hálaunamaðurinn, sem hefur fjórum sinnum þær tekjur sem vísitölufjölskyldan hefur, fái fjórfalda vísitöluuppbót vegna þessarar hækkunar á kartöflunum? Engum dettur í hug að hann ætli sér og hans fjölskylda að borða fjórfaldan kartöfluskammt á við vísitölufjölskylduna eða verkamannafjölskylduna, en staðreyndin er nú samt sú, að vegna slíkrar hækkunar á kartöflum fengi sá maður, sem hefur t. d. fjórfaldar verkamannatekjur, fjórfaldar bætur vegna þessarar breytingar á kartöfluverðinu. Á hinn bóginn eru ákveðin atriði sem mæla með því að allir fengju ákveðnar lágmarksbætur þegar verðtrygging launa er útreiknuð. Það mætti sem sagt hugsa sér, að það væri bæði sett gólf og þak á vísitöluna og í vísitöluna, þannig að allir fengju ákveðið lágmark, sem væri vísitölubætur á laun, sem væru dálítið yfir lægstu launum, og á hinn bóginn mætti hugsa sér að það væri sett þak á vísitölugreiðslur þannig að enginn fengi hærri krónutölu en sem næmi ákveðnu hámarki. Því miður er það hins vegar svo, að það hefur nú ekki tekist samkomulag um að haga þessu á þennan veg, enda þótt ýmsir telji að svo ætti að vera, og ég vek sérstaklega athygli á að Verkamannasamband Íslands hefur margsinnis verið með tillögugerð í þá átt að hafa bæði gólf og þak á vísitölunni, en það hefur fyrst og fremst strandað á vinnuveitendum, að þeir samþykktu að fallast á slíkt fyrirkomulag. Það er Vinnuveitendasamband Íslands sem fyrst og fremst hefur staðið gegn því að takmörk væru sett upp á við á vísitölugreiðslur. Ég vil vekja á því athygli í þessu sambandi, að í tilboði, sem fjmrn. sendi BSRB í maímánuði 1980, í fyrstu kjarasamningunum sem ég átti aðild að við opinbera starfsmenn, þá gerðum við þeim einmitt tilboð um að í vísitölunni væri ákveðið gólf, þannig að þeir lægst launuðu fengju meiri vísitölubætur en þeir ættu kannske rétt á, ef hlutfallslega væri reiknað, og á hinn bóginn fengi enginn meiri vísitölubætur en sem næmi hlutfalli verðtryggingar á meðallaun eða á laun sem væru í efri kanti meðallauna. Herra forseti. Ég hef vakið hér athygli á því, að margt er hér að skoða, sem þetta mál varðar, og ég hef þegar nefnt tvennt, sem væri alveg sérstök ástæða til að ræða í þessu samhengi. En ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð neitt óhóflega mörg eða ræðu mína óeðlilega langa. Ég hef vakið athygli á því, að það er útilokað með öllu að mál þetta geti komið til framkvæmda 1. mars þegar af þeirri ástæðu að það verður að hefja útreikning launanna helst í dag, en ef ekki í dag, þá á morgun. Það var löngu fyrir fram vitað. En ef ræða á málið að öðru leyti, hvað á að gera í sambandi við breytingar á vísitölu, getur svo margt annað komið til greina en það sem nefnt er í þessu frv. sérstaklega. Félmrh., formaður Alþb., Svavar Gestsson, gerði hins vegar að umtalsefni alla meginþætti þessa frv. og afstöðu okkar til þess og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða þá um málið að svo stöddu, en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að taka frekari þátt í þessum umr. á síðara stigi, ef mér sýnist svo. En ég vildi sérstaklega koma þeim sjónarmiðum á framfæri sem ég hef nú gert að umtalsefni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun o. fl., virðist í fljótu bragði geta verið nokkuð meinlaust á að lita, en aftur á móti, þegar dýpra er kafað, virðist mér ýmislegt í því meira en lítið vafasamt og hættulegt fyrir almennt launafólk. Í fyrsta lagi dreg ég mjög í efa gagnsemi þessa frv., sem hér er fram lagt, og dreg jafnframt mjög í efa þær tötur sem gefnar eru upp og eiga að sýna að dragi úr verðbólgu. Og ef það dregur úr verðbólgu um 5–6%, hver er þá kjaraskerðingin, sem um er talað, sem í því felst? Það er ýmislegt ærið tortryggilegt í þessu. Annað er nokkuð skýrt og segir sig nokkuð sjálft. Það er í sambandi við nýjan vísitölugrundvöll, sem lengi hefur verið rætt um og er talinn að ýmsu leyti eðlilegri og réttari. Þar er byggt á neyslukönnun frá 1979 og 1980, en sá sem nú er stuðst við byggist á neyslukönnun frá 1964 og 1965 og sér í lagi 1964. Vissulega hafa orðið stórfelldar breytingar á almennri neyslu og lifnaðarháttum landsmanna og gæti þar af leiðandi verið eðlilegt að slíkur grunnur verði tekinn upp. Skemmst er frá því að segja, að í samningum s. l. sumar bauð Alþýðusambandið að ræða þennan vísitölugrundvöll sem grunn fyrir samningum. Að vísu eru þarna nokkur atriði, sem mundu nú hafa ýmsar afleiðingar í för með sér, sem ég er ekki viss á að allir sjái fyrir. T. d. mundu landbúnaðarafurðir vega mun minna í þessum vísitölugrundvelli en í hinum fyrri. Matvæli vega í núverandi grundvelli um 20%. Ef niðurgreiðslur eru ekki teknar með kemur í ljós nokkuð fljótlega að sala á landbúnaðarafurðum í vísitölugrundvellinum mundi dragast verulega saman. Ég held ég megi fullyrða að það yrði hrein bylting í neyslu ýmissa landbúnaðarafurða. Það er hægt að koma með skýr dæmi sem sýna fram á það t. d. að neysla á nautakjöti hefur meira en tvöfaldast. Þó er það lítið sem ekkert niðurgreitt á móti dilkakjöti. Þetta mundi á örskömmum tíma draga verulega úr neyslu á dilkakjöti. Neysla á kjúklingum hefur fjórfaldast, ef ég man rétt. Ég er ekki alveg viss á því að hæstv. landbrh. knýi á þetta frv., hann sjái fyrir allar afleiðingar af þessu. Við samningamenn Alþýðusambandsins vildum nú, þó við værum reiðubúnir að semja um þennan grundvöll, athuga nánar ýmsa þætti eins og landbúnaðarvörur. En nóg um það. Í þessu frv. er lagt til að frádráttarliðir í vísitölunni haldi sér. Breytingar á búvöruverði verða hins vegar nokkru minni vegna þess að landbúnaðarvörur vega minna í vísitölunni. Breytingar á áfengis- og tóbaksverði halda áfram að vera frádráttarliður, sem eru náttúrlega gömul svik við samninga, vegna þess að enginn féllst á sínum tíma á að taka áfengi og tóbak út úr vísitölunni. Verkalýðshreyfingin ætlaðist aldrei til að áfengis- og tóbaksverð yrði frádráttarliður í vísitölunni. Er náttúrlega hreint fals á núverandi vísitölu að hafa það innl í grundvellinum alltaf á núlli svo það skekki þann grundvöll. Breytingum á gjaldskrá raf- og hitaveitna er bætt þarna inn í. Fannst nú ýmsum nóg um frádráttarliði, sem fyrir voru, sem eru einhvers staðar á milli 11 og 12%. Verðlag á raforku hvað Landsvirkjun snertir hefur hækkað einhvers staðar á milli 130 og 140% og það er jafnvel gert ráð fyrir 200% hækkun á þessu ári. Þá er náttúrlega ákaflega praktískt að taka orkuverð út úr, þegar það er sá liður sem fer út úr vísitölugrundvellinum og fyrirsjáanleg er á stórfelld hækkun. Það sem þó er kannske það hættulegasta í sambandi við breytingar á vísítölunni er að óbeinir skattar og tollar eru teknir út úr vísitölunni. Það er sagt með réttu, að þetta sé gífurlegt hagstjórnartæki. Vissulega er það rétt. Þetta er mikið hagstjórnartæki. En að draga þetta út úr vísitölu skapar um leið ákaflega miklar hættur. Það skapar þær hættur, að með hvers kyns niðurgreiðslum og hvers kyns ævintýrum er hægt að færa til verðlag. Það er hægt að hækka verðlag á ákveðnum hlutum svo að verulegu magni nemi án þess að það komi fram í vísitölu. Það er hægt á þennan hátt að skerða vísitöluna þannig að hún verði aðeins svipur hjá sjón. Það sem ýtir nú undir tortryggni varðandi þetta er 7. gr. frv., þar sem segir: „ Forsrh. skal setja nánari reglur um framkvæmd þessara laga.“ Nú er ég ekki að segja hér að það sé ætlun eða vilji núv. forsrh. að falsa þetta sem allra mest og ásetningurinn sé sá og sá einn að falsa vísitölu eða hagræða vísitölu. Ég vil ekki bera þær sakir á hæstv. forsrh. En um þetta hefur kauplagsnefnd fjallað. Kauplagsnefnd er þannig saman sett, að í henni er fulltrúi frá Alþýðusambandinu, frá Vinnuveitendasambandinu og einn tilnefndur af Hæstarétti. Um störf þessarar nefndar er það að segja, að ég minnist þess ekki að hún hafi skilað áliti klofin. Ég held að hún hafi alltaf skilað einróma áliti og ég held að aldrei hafi verið vefengdir hennar úrskurðir. Nú leitar á mann: Af hverju er skyndilega farið að rýra störf þessarar nefndar, sem hefur sér til ráðuneytis og trausts og halds einn vandaðasta embættismann á landinu, sem er hagstofustjóri, og leitar álits hans í þessum málum? Af hverju er verið að færa þetta yfir til forsrh.? Ég endurtek að ég er ekkert fyrir það að brigsla eða ásaka núv. hæstv. forsrh. um að hann sé að útbúa mikil svik, mikla fölsun á vísitölu o. s. frv., en það geta nú komið aðrir forsrh. Sannleikurinn er sá, að eftir að svona lagagr. er komin til framkvæmda fer náttúrlega ákaflega mikið eftir því hvaða vilji er hjá viðkomandi forsrh. til slíkra verka. Það má lengi vitna í að nauðsynlegt sé að ríkissjóður ráðist í þessar og þessar framkvæmdir án þess að komi fram í vísitölunni, og má nefna ýmis dæmi í því sambandi. Ég skal ekki vera að halda uppi neinu málþófi hér, en ég vil aðeins segja, að reynsla okkar af öllu slíku í gegnum árin hefur verið ákaflega slæm og ég sé ekki betur en með því að taka þessa liði svona út úr, afhenda túlkunina hæstv. forsrh., sé verið að kippa ýmsum meginstoðum undan vísitölunni, a. m. k. ef vilji er fyrir hendi. Ég vil líka minna á að í þeim erfiðleikum sem þessi þjóð á óneitanlega við að stríða í sambandi við verðfali á afurðum, í sambandi við lokun markaða o. s. frv., þá hefur þetta líka sagt til sín. 1981 var vísitalan skert. Kaupmáttur var sá sami og 1980, 104.9. Hins vegar er áætlað að hann fari niður í röska 103 fyrir 1982. Nú spá vísustu menn, t. d. hagdeild Alþýðusambandsins, að að óbreyttu muni kaupmáttur tímakaups falla niður í 95 eða verði um það bil sá sem hann var 1976. Kaupmáttur að óbreyttum aðstæðum er því kominn býsna neðarlega. Hann er kominn niður fyrir ákveðin hættumörk. Hér er vissulega við erfiðleika að glíma og menn eiga ekki að vera að neita þeim. En okkur virðist þarna nokkuð einhliða tekið á málum. Þarna sýnist okkur gerðar einhliða ráðstafanir sem skerða kaupmátt launafólks. Og jafnframt, ekki vegna aðgerða ríkisstj., heldur vegna þess að markaðir hafa brugðist, afli hefur verið verðminni og halli á viðskiptum, þá hefur atvinna dregist saman, þannig að ráðstöfunartekjur verða minni og stefna í að verða minni þannig að það verður ekki, eins og verið hefur hægt undanfarin ár, hægt að benda á þetta. Ég sé að tíminn er að verða útrunninn og hefði nú margt verið hægt um þetta að segja fleira. En ég harma að ekki skuli hafa náðst betri grundvöllur. Það hefði vel komið til greina að breyta ýmsum - herra forseti, ég er alveg að ljúka máli mínu - liðum þessarar vísitölu. Við stöndum frammi fyrir ákveðnum vanda og þar er ekki hæstv. forsrh. um að saka. Við stöndum frammi fyrir þeim vanda, að ef við hækkum laun almenns launafólks í landinu um 5% fara þau 5% upp í efstu taxta sem til eru í landinu. Og ekki nóg með það, heldur líka í hæstu útselda vinnu sérfræðinga sem til eru í landinu. Þetta sjálfvirka kerfi malar slíkt inn. Við erum reiðubúnir að ræða ýmsa slíka þætti. 



Herra forseti. Fyrir hv. Nd. liggur frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum, á þskj. 80. Að 1. umr. lokinni var vísað til fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og leitað umsagnar fjmrn. Frv. þetta gerir ráð fyrir að heimilt sé að endurgreiða söluskatt af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur. Í umsögn rn. kemur fram, að þrátt fyrir að framkvæmd heimildarinnar hljóti að verða ýmsum annmörkum háð telji rn. ekki rétt að mæla gegn því að frv. nái fram að ganga. Á ýmsum tímum og í ýmsum tilvikum hefur það verið gagnrýnt hér á hv. Alþingi að ríkissjóður geri sér erfiðleika fólks að fjáröflun. Slík gagnrýni hefur löngum komið fram þegar rætt hefur verið um greiðslu söluskatts af ýmiss konar kostnaði sem stafar af erfiðleikum, svo sem eins og með snjómokstur. Eins og alkunna er eru héruð og byggðarlög hér á landi misjafnlega snjóþung og því hlýtur kostnaður við snjómokstur að vera misjafn í hinum ýmsu byggðarlögum. Þá leiðir það einnig af sjálfu sér að þar sem vegagerð hefur dregist aftur úr kostar snjómokstur að öðru jöfnu meira en þar sem samfélagið hefur lagt meira fé til vegagerðar. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt, og fleiri atriða varð niðurstaða fjh.- og viðskn. í umfjöllun um málið, sem segir í nál. á þskj. 361, að nefndin telur að hér sé um sanngirnismál að ræða og leggur til að frv. verði samþykkt. Fjarverandi við afgreiðslu málsins var Matthías Bjarnason, en undir álitið skrifa Halldór Ásgrímsson, Ingólfur Guðnason, Matthías Á. Mathiesen, Sighvatur Björgvinsson, Albert Guðmundsson og Guðmundur J. Guðmundsson. Herra forseti. Að þessari umr. lokinni óska ég eftir að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Við umr. bæði í dag og áður hefur ýmislegt komið fram sem þarfnast frekari skýringa í sambandi við það frv. sem hér liggur fyrir og borið er fram af hæstv. forsrh. Það vakti þannig mikla athygli hér í þingsalnum í dag þegar hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að aldrei hefði staðið til að frv. þetta yrði afgreitt fyrir 1. mars, þess vegna hefði það verið lagt svo seint fram og orð sem hnigið hefðu í þá átt væru meir til þess að sýnast en að til hefði staðið að standa við það. Af þessu tilefni tel ég nauðsynlegt að spyrja hæstv. forsrh. hver sé skoðun hans á þessu atriði, hvort það hafi fyrir honum vakað, þegar hann lagði frv. fram, að það yrði afgreitt svo snemma að unnt yrði að taka tillit til þess við ákvörðun kaupgjaldsvísitölunnar 1. mars eða hvort það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að það hafi aldrei staðið til að þessar breytingar tækju gildi við útreikning kaupgjaldsvísitölunnar þá. Ég held að það sé nauðsynlegt að þetta komi fram. Við höfum orðið vör við það hér í þessari hv. deild að þetta frv. er notað sem einhvers konar átylla fyrir einstaka ráðh. til að bera sakir hver á annan. Þetta virðist vera orðið að einhvers konar uppgjörsmáli innan ríkisstj. og af þeim sökum er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. segi hug sinn í þessum efnum. Um þetta mál hafa margar og mjög ítarlegar ræður verið haldnar af einstökum ráðh. Ég skal ekki rifja hér upp þau brigslyrði sem frá þeim hafa fallið né heldur dóma stuðningsmanna ríkisstj., eins og t. d. hv. 8. landsk. þm., um stefnu og störf ríkisstj. að öðru leyti en því að minna á að hún telur að minnkandi kaupmáttur, aukin verðbólga og versnandi lífskjör eigi fyrst og fremst rætur sínar að rekja til óstjórnar í efnahagsmálum, eins og hún komst að orði, en utanaðkomandi aðstæður hafi vegið þar miklu minna. Þetta var að sjálfsögðu mjög athyglisvert og lýsir hvaða hug hún ber til þess stjórnarsamstarfs sem hér hefur ráðið ríkjum um skeið. Ég vil einnig vekja athygli á því, að sá maður í stuðningsliði ríkisstj. sem áhrifamestur er innan launþegasamtakanna, hv. 7. þm. Reykv., hefur með mjög ákveðnum hætti fært rök fyrir því að þetta frv. sé hættulegt fyrir launafólk, og færði hann fyrir því margvísleg rök, sem raunar eru í samræmi við fréttabréf frá Alþýðusambandi Íslands frá 18. febr. s. l., þar sem efni þessa frv. er nákvæmlega rakið og gerð grein fyrir þeim hættum sem í því felast fyrir launafólk. Það er svo, að við búum nú við 70% verðbólgu eða svo. Helstu talsmenn þessa frv. gera ráð fyrir að það muni kannske verka til lækkunar á verðbólgu sem nemur 0.3% eða 0.4% á mánuði. Meira er það ekki. Það eru öll ósköpin. Þegar maður hefur þetta í huga og svo hitt, hversu illa ýmsir forustumenn launþegasamtakanna hafa tekið frv., hlýtur að vakna sú spurning, hvort ekki sé lagt í fullmikla áhættu með því að samþykkja frv., hvort verkalýðshreyfingin muni ekki líta svo á að með því sé verið að kasta stríðshanskanum framan í hana og muni taka hann upp og efna til vinnustöðvana, ólöglegra verkfalla og óróa á vinnumarkaði, eins og hér hefur stundum hent áður, síðast 1978, þegar núv. hæstv, forsrh. var í ríkisstjórn og stóð að mjög umdeildri löggjöf til skerðingar á kaupgjaldsvísitölunni. Ég hef áður vikið að því í mínum ræðum, þegar kjaramálin hefur borið á góma, hversu þolinmóð og róleg verkalýðshreyfingin hefur verið þrátt fyrir síendurtekna skerðingu á gildandi kjarasamningum og versnandi kjör í mesta góðæri sem yfir landið hefur gengið. Það á sér þá eðlilegu skýringu, að þeir menn sem voru í meiri hl. í verkalýðshreyfingunni vildu gefa ríkisstj. tækifæri til þess að færa efnahagsmálin til betri vegar. Ef við lítum á mjög hófsamlega kjarasamninga á síðustu misserum sjáum við að viðleitni verkalýðshreyfingarinnar hefur eingöngu verið sú að reyna að viðhalda kaupmættinum. Verkalýðshreyfingin hefur meira að segja gengið svo langt að semja um nokkra grunnkaupshækkun og sérstaka skerðingu hennar tveim mánuðum síðar til þess að reyna ekki um of á getu ríkisstj. til að koma efnahagsmálunum í þær skorður sem hún hafði heitið. Við munum það líka frá s. l. sumri, þegar brbl. voru sett, að það atriði sem verkalýðshreyfingin lagði mest upp úr var það, að brbl. ættu að tryggja að verðbólgan héldist a. m. k. í svipuðu eða sama horfi, verðbólguvöxturinn yrði ekki meiri en áður frá 1. nóv. til 1. mars. Og ég man það áreiðanlega rétt að hæstv. forsrh. brýndi okkur Sjálfstfl.-menn mjög á því að ef við stæðum gegn þeirri skerðingu mættum við eiga það á hættu að verðbólgan hlypi upp í 70–80%. Nú tók verkalýðshreyfingin þá ákvörðun að láta kyrrt liggja. Launafólk í landinu þrýsti ekki á forustumenn sína að taka upp aðgerðir gegn ríkisstj. þrátt fyrir að kaupið var skert um helming 1. des. s. l. Við vitum að kaupið hefur oft verið skert, en því hafa hjá góðum ríkisstjórnum fylgt alhliða ráðstafanir, sem hafa miðað að því annars vegar að koma í veg fyrir víxlverkunaráhrif verðhækkana og kaupgjalds og um leið hefur svigrúmið verið notað til að koma nýjum stoðum undir atvinnureksturinn, draga úr greiðslubyrði af hallarekstri eða með öðrum hætti blása nýju lífi í atvinnureksturinn. Ekkert af þessu var gert í tengslum við kjaraskerðinguna 1. des. Þvert á móti hefur krónan verið lækkuð tvívegis síðan og hefur verið látin síga í þokkabót. Ofan í 7–8% lögbundna skerðingu til viðbótar skerðingu Ólafslaga hefur verðbólgan nú þotið upp í 70–80%. Ég tók svo eftir að hv. 8. landsk. þm., sem er stuðningsmaður ríkisstj. og ætti þess vegna ekki að mála myndina svartari en hún er, talaði um að verðbólgan væri ekki minni nú en 5–6% á mánuði. Menn geta svo reiknað út hvað það er. Þetta kemur ofan í fórn launþeganna. Hvað átti hækkun launa vegna hærri kaupgjaldsvísitölu að bæta mönnum 1. des.? Sú kaupuppbót átti ekki að koma til að bæta mönnum verðhækkanir sem yrðu á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. febr. á þessu ári. Launin voru skert að þeim hluta sem átti að bæta hækkanirnar sem voru á tímabilinu frá 1. ágúst til 1. nóv. Það voru þær gömlu hækkanir sem launþegar urðu að bera óbættar. síðan hafa enn meiri hækkanir dunið yfir. Og hver eru viðbrögð stjórnvalda nú eða þess hluta ríkisstj. sem stendur að því frv. sem hér er til umr.? Viðbrögð þessara ráðh. eru þau að nú eigi launamenn allan marsmánuð að bera til viðbótar óbættar allar hækkanir sem yfir hafa dunið frá 1. nóv., hækkanir af völdum tveggja gengisfellinga, hækkanir af völdum einhliða hækkana hjá ýmsum opinberum aðilum o. s. frv. Það er síður en svo, að opinberar stofnanir, ríkið sjálft, hafi haldið að sér höndum varðandi hækkanir á þessum tíma. Allt þetta eiga launþegar að bera óbætt allan marsmánuð eftir því frv. sem hér liggur fyrir. Hvað skyldu það vera mörg prósent í kaupmætti í mars? Það væri fróðlegt að fá það upplýst. Auðvitað er skerðing kaupmáttarins af völdum þessa frv. miklu meiri fyrst í stað en stuðningsmenn þess vilja láta uppi og láta reikna út sérstaklega. Það hefur löngum verið stefna Sjálfstfl., og ég held að ég megi segja að undanfarna áratugi hafi það einnig verið skoðun hæstv. forsrh., að aðilar vinnumarkaðarins eigi að bera ábyrgð á sínum samningum og ríkisvaldið eigi að reyna að stuðla að því að frjálsir samningar takist um þau atriði er mestu skipta varðandi kjarasamninga hverju sinni. Nú liggur það fyrir, og var staðfest af forseta Farmanna- og fiskimannasambands Íslands hér áðan, að það hefur alls ekki verið unnið nægilega vel að því af hæstv. ríkisstj. að ná samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins um nýjan verðgrundvöll vísitölunnar. Út af fyrir sig er enginn ágreiningur um það, hvorki hjá stjórnarandstöðu né ríkisstj., vinnuveitendum né launþegum, að nauðsyn sé á slíku. En þessi nýi verðgrunnur verður að koma inn í samningum aðila vinnumarkaðarins. Verðgrunnurinn og þau áhrif, sem hann hefur á verðbætur, er auðvitað gífurlegur hluti af launakjörunum í landinu, ekki síst þegar verðbólgan er í þvílíkum hæðum sem 70%. Jafnvel af helstu sérfræðingum ríkisstj. er ekki nefnd lægri tala á þessu ári en einhvers staðar yfir 60%. Í slíkri verðbólgu hafa verðbæturnar auðvitað úrslitaáhrif á kjörin. Nú getum við sagt að launakjörin hér á landi séu allt of góð, að Dagsbrúnarmaðurinn beri allt of mikið úr býtum, að hinn almenni launamaður eigi mikinn afgang þegar hann hefur greitt fyrir helstu lífsnauðsynjar. Við getum auðvitað haldið því fram. En ég er hræddur um að fáir menn fyrir utan þennan sal mundu leggja mikinn trúnað á slíkt eða treysta slíku. Það er meira að segja svo komið, að formaður Verkamannasambandsins hefur beðist afsökunar á sjálfum sér hér í þessum sal út af þeirri útreið sem lægst launaða fólkið hefur orðið að þola og sér ástæðu til að minna á að hann sé enn þá þeirrar skoðunar að brýnasta málið sé þrátt fyrir allt að lyfta örlítið undir þá sem verst eru settir. Nei, það er alveg áreiðanlega víst að hin almennu laun í þessu landi eru ekki sá bölvaldur sem við getum kennt um 70% verðbólgu nú. Það er alveg öruggt mál, og það er líka öruggt mál að það er mikill ábyrgðarhluti að höggva í þennan knérunn aftur núna, þar sem er kaupgjaldsvísitalan. Ef við rifjum aðeins upp hvaða áhrif þeir skerðingarliðir, sem nú eru á kaupgjaldsvísitölunni, hafa haft á síðustu mánuðum, kemur í ljós samkv. útreikningum Alþýðusambandsins að tæplega 90% af verðlagshækkunum síðustu mánaða hafa verið bætt. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að auka skerðingarákvæðin enn og hér er talað um breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna. Formaður Verkamannasambands Íslands upplýsti áðan að í hyggju væri að hækka þessa tvo liði um 200% á þessu ári. Það er ekki svo lítið þegar við höfum það í huga að raforkuverðið hefur hækkað kringum 100% núna a. m. k. tvö s. l. ár. Nú er sem sagt meiningin að hækka um 200%, segir formaður Verkamannasambands Íslands, sem er innsti koppur í búri hjá ríkisstj. og veit gerst um hennar áætlanir. Það er talað um breytingar á óbeinum sköttum og gjöldum - nú hefur hæstv. ríkisstj. hækkað skattana jafnt og þétt - og breytingar á niðurgreiðslum og vöruverði. Þetta eru þeir þrír liðir sem Alþýðusambandið talar sérstaklega um og kemst að þeirri niðurstöðu, eins og segir í bréfi Alþýðusambands Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir orðanna hljóðan í frv. gæti þetta þýtt að einungis væri bætt um 70% af verðhækkunum, en meining flm. mun vera sú, að þessir liðir komi ekki beinlínis til frádráttar, heldur hafi þeir ekki áhrif á verðbótavísitölu, ef lagðir eru á nýir skattar eða dregið úr niðurgreiðslum.“ Það er eftir orðanna hljóðan sem lögin eru túlkuð. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessum skilningi Alþýðusambandsins, sem ég hef hér lýst. Það var eftirtektarvert að heyra lýsingar hv. 8. landsk. þm. á því ástandi sem hefur skapast hér á landi og viðgengist, dafnað vel og blómstrað í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Umtalsverð skattsvik. Mér skildist að undir stjórn hæstv. fjmrh. drægist árum saman að úrskurða um kærur á mjög alvarlegum skattsvikum, sem næmu verulegum fjárhæðum í erlendum gjaldeyri, og er svo að skilja sem skattyfirvöld hafi sofnað á verðinum. Hv. þm. lýsti hér hversu gagnslaust verðlagseftirlitið væri. Þær tölur, sem vísitala væri reiknuð út frá, segðu engan sannleika, - kannske hálfan sannleika, en lýstu alls ekki hinum raunverulega kaupmætti í landinu. Hv. þm. spurði á hverju hinir lægst launuðu ættu að lifa og komst að þeirri niðurstöðu, að barnmargar fjölskyldur hefðu ekki ráð á því að gefa börnum sínum hollan mat. Á þessum tónum talaði þessi hv. þm. lengi vel áðan og komst eðlilega að þeirri niðurstöðu að samvisku sinnar vegna gæti hún undir engum kringumstæðum lengur talist stuðningsmaður þessarar hæstv. ríkisstj. Þessa niðurstöðu í orðum hennar skildi ég mjög vel. Það hefði kannske verið ástæða til að ræða nokkuð við ráðh. Alþb. Þeir eru ekki hér í húsinu og ég veit ekki hvort ég á nokkuð að vera að biðja um að þeir ómaki sig hingað niður eftir. Sá hefur verið háttur þeirra á síðustu fundum að koma hér upp í ræðustól, gefa digrar yfirlýsingar um að þeir séu hálfvegis að hugsa um að hverfa úr ríkisstj., þeir hafa gefið í skyn að stjórnarsamstarfinu ljúki á sömu stundu og þetta frv. verði að lögum o. s. frv. Ummæli þeirra, bæði í samhengi við mál þeirra í heild og skoðuð sérstaklega, sýna að þeir eru hálfgerðir bandingjar í ríkisstj. eins og nú er komið. Þá langar í burtu og þeir vita að stuðningsmenn þeirra ætlast til þess að þeir fari í burtu. A. m. k. tveir þm. úr þingliði Alþb., formaður Verkamannasambandsins, hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, og hv. 8. landsk. þm. Guðrún Helgadóttir, sem líka hefur unnið mikið í launþegasamtökunum, báðir þessir þm. hafa ýmist nauðugir greitt atkv. með stjfrv., lýst yfir fullri andstöðu við ríkisstj. eða fellt tillögur ráðherra með því að slást í hóp stjórnarandstæðinga. Hvorugur þessara þm. mun nokkru sinni leggja annað eins á sig og hann hefur gert fram að þessu til að halda lífi í þessari ríkisstj. Og af hverju ekki? Vegna þess að báðir þessir þm. fóru í framboð sem sérstakir fulltrúar launþega í landinu. Þeir töldu sig hingað komna til að reyna að passa kjörin. Þeir töldu sig geta slegið skjaldborg um laun hinna lægst launuðu, a. m. k. færu þau ekki versnandi frá því sem áður var, en þeir hafa ekki haft erindi sem erfiði. Af þessum sökum hafa báðir þessir þm. í rauninni lýst sig stjórnarandstæðinga. Það er alveg rétt að skoðanakönnun Dagblaðsins, sem ég veit ekki hvernig er unnin, en við skulum segja að það sé allt saman vel gert og samviskusamlega, sýnir að ríkisstj. hefur traust meiri hluta þeirra sem svöruðu. Þeir menn fylgjast bara ekki eins vel með og þeir sem sitja inni í þessu húsi á hverjum degi og eru í brennipunktinum í þjóðfélaginu. Það er inni í þessum sölum sem ríkisstj. hefur misst afgerandi stuðning, þannig að hún getur undir engum kringumstæðum í dag kallast meirihlutaríkisstjórn. Ég virði það við hv. 8. landsk. þm. að standa við sín orð hér um daginn, lýsa því yfir að hún geri það nauðug viljug, en hún vilji standa við sín orð og sín fyrirheit úr því að hún á annað borð gaf þau. Ég virði þann heiðarleika. En í þessari afstöðu fólst líka að hún yrði jafnheiðarleg við sjálfa sig framvegis og jafnvel heiðarlegri og mundi ekki aftur láta þröngva sér til að greiða atkv. á móti sinni raunverulegu sannfæringu, eins og hún hefur því miður látið henda sig allt of oft á s. l. þrem árum. Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er lagt fram af hæstv. forsrh. í því skyni að það verki á kaupgjald í landinu 1. mars n. k. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að þetta sé misskilningur, það hafi aldrei staðið til að frv. yrði samþykkt fyrir þann tíma. Þetta lýsir í hnotskurn tvískinnungnum sem kominn er upp í ríkisstj., sýndarleiknum sem þar er leikinn, uppgerðinni og síðast en ekki síst þessum vettlingatökum sem m. a. formaður Framsfl. hefur sagt þrásinnis úr þessum ræðustól að séu frumorsök þess hversu illa sé komið fyrir okkur núna. Þá á formaður Framsfl. við það, að ríkisstj. hefði betur farið að vilja sjálfstæðismanna í ágústmánuði, kallað þing saman þá strax, látið á það reyna hvort meiri hluti Alþingis hefði trú á þeim efnahagsráðstöfunum, sem þá voru gerðar, og ef svo var ekki yrði efnt til nýrra kosninga og ný ríkisstj. gæti tekið við, sem vildi og hefði kraft til að taka á málunum. Undir þetta sama hefur formaður Alþb. tekið. Hann hefur viðurkennt að villa þessarar ríkisstj. sé sú, að hún hafi tekið vettlingatökum á efnahagsmálunum, viðurkennt að hann brást á s. l. vori. Og hvaða ályktun dregur hann svo af ástandinu núna? Þá að þörf sé á fjögurra ára neyðarráðstöfunum til að draga okkur upp úr svaðinu. Fjögurra ára neyðarráðstöfunum, segir hæstv. ráðh., og varar um leið við því að vegna eyðsluskulda erlendis, viðskiptahalla, sé nú svo komið að Ísland nálgist að vera jafn skuldunum vafið og Pólland, að pólskt ástand skapist á Íslandi.



Herra forseti. Í framsöguræðu minni fyrir þessu frv. s. l. þriðjudag gerði ég allítarlega grein fyrir því og tel því ekki ástæðu til að endurtaka það, sem þá var sagt. Það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið í umr., sem ég vildi aðeins víkja að. Því er haldið fram af sumum hv. þm. að þetta frv. um nýtt viðmiðunarkerfi sé brot á stjórnarsáttmála. Er þá vitnað í það ákvæði, að ríkisstj. muni ekki setja lög um almenn laun í landinu. Þessi kenning fær ekki staðist. Þetta frv. brýtur á engan hátt í bága við ákvæði stjórnarsáttmálans. Það er ekki ríkisstj. sem flytur þetta frv. Það er forsrh. sem flytur það og er skýrt tekið fram af hans hálfu, bókað í ríkisstj. og lýst yfir á Alþingi að þetta sé ekki frv. ríkisstj., heldur frv. forsrh. Skýrt er tekið fram að þrír ráðh. í ríkisstj. séu frv. andvígir. Hér er því ekki um að ræða ríkisstjórnarfrv. eins og stjórnarsáttmálinn talar um. Í öðru lagi er hér ekki verið að leggja til að sett séu lög um almenn laun í landinu, heldur er verið að lagfæra nokkra helstu agnúa á þeirri vísitöluskrúfu og sjálfvirkni sem allir eru í rauninni í hjarta sínu sammála um og hafa lengi verið að þyrfti að lagfæra. M. a. felst í því að lengja hið þriggja mánaða verðbótatímabil úr 3 upp í 4 mánuði. Ég vil taka það skýrt fram að lengingin úr 3 upp í 4 mánuði er ekki ágreiningsefni við Alþb. Ágreiningsefni varðandi það mál er eingöngu um það, hvort tímabilið frá 1. des. s. l. skuli verða 3 mánuðir eða 4, þ. e. hvort fjögurra mánaða tímabilið skuli koma til framkvæmda eftir 1. mars. Á hinn bóginn er verið með þessu frv. að leggja fram mikilvægan þátt í því meginmarkmiði ríkisstj. að reyna eftir föngum að hamla gegn verðbólgu. Þetta frv., eins og ég gat um, heggur ekki á verðbólguna að marki í bili, en þetta mun segja til sín þegar frá líður og draga úr helstu agnúum þessa sjálfvirka kerfis. Til viðbótar þessu má geta þess, að í jan. 1982 var um það samið og yfirlýst af hálfu ríkisstj. að hefja þá þegar endurskoðun á þessu viðmiðunarkerfi og reyna að finna nýtt kerfi til að afnema helstu annmarkana og agnúanna á því kerfi sem nú er. Það er rúmt ár síðan þessi vinna hófst og hefur verið lögð í þetta mál mikil vinna. Í ágústmánuði var í yfirlýsingu stjórnarinnar beinlínis tekið fram, að ákveðið væri að leggja fram frv. um þetta efni með hliðsjón af þeim tillögum sem þá lágu fyrir og sem nánar er allt skýrt í grg. Því fer þess vegna fjarri að flutningur þessa frv. brjóti á nokkurn hátt gegn stjórnarsáttmála. Þvert á móti er það flutt til að vinna að því að fullnægja einu meginmarkmiði stjórnarsáttmálans og yfirlýsingum ríkisstj. síðan. Því er haldið fram í annan stað að frv. feli í sér kjaraskerðingu, kaupmáttarskerðingu. Ég rakti það mál nokkuð hér í minni framsöguræðu og minnti á það sem menn því miður stundum rugla saman. Það er eins og sumir menn haldi að sérhverf inngrip í þessa sjálfvirkni í þjóðfélaginu þýði um leið kjaraskerðingu. Þetta er rangt. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að breytingar á þessu sjálfvirka kerfi geta orðið til þess að draga úr hraða verðbólgunnar og um leið til þess að bæta kjörin og auka kaupmáttinn. Ég nefndi í minni framsöguræðu glöggt dæmi um þetta, sem ekki hefur verið hrakið. Á árinu 1981, þegar ákveðið er um áramótin að taka vissa tölu vísitölustiga út eða 7 stig, var því spáð af sumum að þessi breyting þýddi kjaraskerðingu. Það liggur fyrir að þegar árið var á enda og kannað var hvernig kaupmáttur hafði breyst á árinu hafði hann ekki minnkað. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hafði ekki minnkað, heldur hafði hann aukist um rúm 4%. M. a. stafaði þessi aukning kaupmáttar af því að verðbólgan lækkaði á því ári úr 60 niður í 40%. En það er auðvitað staðreynd, eins og ýmsum ágætum forustumönnum verkalýðssamtakanna er manna ljósast og hefur komið fram m. a. í samþykktum Verkamannasambands Íslands og mjög skýrri framsetningu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar á sinni tíð, að verðbólgan þýðir alltaf kjaraskerðingu fyrir launamenn, mest fyrir láglaunafólkið, og að hjöðnun verðbólgu er því út af fyrir sig einnig kjarabót. Og við höfum þetta glögga dæmi frá árinu 1981, þegar það sem virtist í fyrstu vera kjaraskerðing, þ. e. breyting á þessu sjálfvirka kerfi, reyndist vera kjarabót. Ég held því alveg ákveðið fram að þau ákvæði, sem þetta frv. felur í sér, verði til bóta, muni draga úr verðbólgu nokkuð í ár og einnig þegar frá líður og þar með verða launþegum einnig til bóta þannig að af völdum þessa frv. muni kaupmáttur ráðstöfunartekna ekki minnka, heldur fremur aukast. Hér hefur verið af tveim hv. þm., Guðrúnu Helgadóttur og Guðmundi J. Guðmundssyni, auk fjmrh., minnst á þann mikla galla á verðbótakerfinu að greiddar eru verðbætur sem nema sömu hundraðstölu fyrir öll laun hærri sem lægri. Ég er þessum hv. þm. algerlega sammála í gagnrýni þeirra í þessu efni. Ég tel ástæðulaust og ranglátt að láta þá sem hærri eða hæstu hafa launin fá sömu prósentu, þ. e. margfaldar upphæðir í krónutölu, til þess að bæta upp dýrtíðina. Það er vafalaust rétt, að Vinnuveitendasambandið hefur lagst gegn breytingum á þessu og vill halda þessari hlutfallsreglu. En ég hygg að hitt sé líka rétt, að samtök launþeganna eða a. m. k. sterk öfl hjá þeim eru andvíg lagfæringu þeirri sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir og Guðmundur J. Guðmundsson hér hafa haldið fram og sem ég tek undir. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því þegar hann lagði fram tillögur til samninga við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja 1980, þar sem gert var ráð fyrir þaki, en því var hafnað af þeim alþýðusamtökum. Okkur er öllum kunnugt að í Alþýðusambandi Íslands eru sterk samtök sem hafa komið í veg fyrir og eru andvíg breytingu í þessa átt, þannig að ef við viljum líta alveg raunsætt á það mál eru það ekki eingöngu vinnuveitendur eða þeirra samtök sem hér hafa beitt sér á móti, heldur einnig allsterk samtök launþeganna sjálfra. Ég vil undirstrika það, að ég er eindregið fylgjandi því að hér verði breytt til, að verðbætur verði ekki greiddar þannig að sama prósenta haldi áfram upp úr, heldur sé það þjóðfélagslegt réttlætismál að það fólk sem er lægra launað eða með meðallaun fái hlutfallslega meiri uppbætur en þeir sem hærri hafa launin og þurfa síður á því að halda. Hér hefur borið á góma nýr vísitölugrundvöllur og í umr. hefur komið fram aths. við þennan nýja neyslugrunn, sem ætlunin er að lögleiða með þessu frv. Ég er alveg sammála því, að vissulega væri æskilegt að breyta ýmsu í þessum nýja vísitölugrunni, þessari neyslukönnun. Það er margt þar, eins og nefnt hefur verið, laxveiði, hestamennska, sólarlandaferðir o. fl. o. fl., sem kannske er óeðlilegt að hafa þarna inni í sem grundvöll að viðmiðun launa við landbúnað. En í því sambandi vil ég taka það fram, að í þessum löngu viðræðum á s. l. ári um þetta mál og um hinn nýja vísitölugrunn hefur verið lögð á það höfuðáhersla af fulltrúum launþegasamtakanna í landinu að þessi neyslugrunnur, sem Hagstofan lét vinna nú nýlega, væri tekinn upp óbreyttur og í engu raskað. Þó menn viðurkenndu vissa annmarka á honum var ekki hróflað við þeirri neyslukönnun, sem fram fór. Hv. 7. landsk. þm. Halldór Blöndal spurði hvort fyrir mér hefði vakað við framlagningu frv. að það yrði afgreitt í tæka tíð fyrir 1. mars. Svarið er já. Það var ljóst að stjórnaraðilar voru ósammála um þetta mál. Það var lagt fram engu að síður vegna þess að þeir sjö ráðherrar sem styðja frv. töldu það óhjákvæmilega nauðsyn. Ég hafði búist við því, að flokksbræður mínir í stjórnarandstöðu mundu taka þessu frv. jákvætt og veita því stuðning. Margt mælti með því. Það hefur verið baráttumál Sjálfstfl. árum saman að draga úr þessari sjálfvirkni, draga úr þessari vísitöluskrúfu á margvíslegan hátt, og hefur verið lögð á það höfuðáhersla í samþykktum landsfunda við stjórnarmyndanir ella. Því hefði mátt gera ráð fyrir að frv. eins og þetta mætti þar stuðningi og skilningi. Við upphaf 1. umr. á þriðjudaginn var talaði hv. þm. Friðrik Sophusson af skilningi og háttvísi um þetta mál og gaf það vissulega nokkrar vonir um að svo mundi verða. Hins vegar gerist það svo s. l. laugardag, að formaður Sjálfstfl. á viðtal við blað sitt, Morgunblaðið, þar sem viðhorfin eru gersamlega neikvæð, og væntanlega verður að gera ráð fyrir að hann tali þar í umboði þingflokksins. Náttúrlega væri æskilegt ef svo væri ekki, en þessi neikvæða afstaða boðar ekki gott. Þess vegna virðist svo nú, eftir þessum ummælum formanns Sjálfstfl. að dæma, að hann muni ætla sér að koma í veg fyrir að þm. Sjálfstfl. styðji þetta mál, sem þeir ættu auðvitað að gera af efnislegum ástæðum, fyrir utan nú hitt atriðið að nota nú tækifærið til að sameina alla þm. Sjálfstfl. um eitt mikilvægt mál.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka undir síðustu orð hæstv. forsrh. Það stendur ekki á okkur að bjóða hann velkominn í hópinn, ef hann fullnægir því lágmarksskilyrði að segja af sér sem forsrh. Veri hann velkominn. Þá getum við sameinað Sjálfstfl. að nýju, og ekki skal standa á okkur að taka brosandi á móti honum  Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að hann hefði vænst þess að þm. Sjálfstfl. mundu greiða - það var efnislega - veg þessa frv. í gegnum Nd. Nú minnist ég þess ekki að hæstv. forsrh. hafi gengið á fund flokksbræðra sinna. Hann er enn í þingflokki Sjálfstfl. og sá er nú háttur okkar, ef við viljum vænta stuðnings hver annars, að bera mál þar upp, og hefur m. a. hæstv. dómsmrh. gert það og atkvgr. bera með sér að við höfum oft brugðist vel við hans málaleitan. Það má fletta upp þingtíðindum og sjá að við höfum ráðið úrslitum um að mál hans hafa náð fram að ganga hér á Alþingi þrátt fyrir klofning stjórnarliða um þau og ágreining, þannig að hann hefur góða reynslu af því. En hins vegar minnist ég þess ekki að hæstv. forsrh. hafi komið niður í þingflokksherbergi og kynnt fyrir okkur þetta mál áður en hann lagði það fram. Nú má vel vera að það hafi verið boðaður einhver fundur án minnar vitundar með hæstv. forsrh., það hafi ekki náðst í mig, og hann hafi samt sem áður setið fund með þingflokki Sjálfstfl. Það má vera, en ég hef ekki frétt af því. En það væri náttúrlega kurteisi, ef hann ætlaðist til stuðnings okkar, að leyfa okkur að fylgjast með og kannske hafa einhver áhrif á efni frv., eins og t. d. að taka laxveiðarnar út úr verðbótaþættinum, fyrst þær eiga þar ekki heima að hans mati. En það kom ekki til þess, þannig að það var ekki við því að búast að við gætum gefið hæstv. forsrh. holl ráð í sambandi við þennan frv.-flutning. Nú er hæstv. fjmrh. kominn í salinn og eiginlega synd að hann skyldi ekki hafa komið ögn fyrr. Ég ætlaði að fara að segja, að það hefði vakið athygli mína að hæstv. forsrh. skyldi hafa gripið tækifærið til að segja að framlagning frv. væri ekki brot á stjórnarsáttmálanum þegar enginn ráðh. Alþb. var staddur hér í Nd. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh., fyrst hann er kominn í salinn, hvort hann hafi sama skilning og hæstv. forsrh., að framlagning frv. sé ekki brot á stjórnarsáttmálanum. Það væri fróðlegt að fá svar hæstv. fjmrh. á því. Ég vil einnig vekja athygli á því, að það kveður við nýjan tón nú hjá hæstv. forsrh., það minnir mig í það minnsta, þegar hann segir að þetta frv. sé ekki stjfrv., heldur flutt af forsrh. einum. Mig minnir að hann hafi sagt hér áður í deildinni að meiri hl. ríkisstj. stæði að þessu frv., allir ráðherrar nema þrír, og í þeim skilningi væri það stjfrv. Nú þarf ég að fletta þessu upp til að vera viss um að ég muni þetta rétt. En hitt liggur fyrir, að forseti Nd. hefur lýst því yfir að þetta sé stjfrv. og hæstv. forsrh. mótmælti ekki þeim úrskurði forsetans þegar hann var gefinn. Nú er sá forseti ekki við í deildinni svo að hann getur ekki áréttað sinn fyrri úrskurð, en fróðlegt væri að vita hvað hæstv. varaforseti segir um það, hvort hann sé sammála fyrsta forseta um að þetta sé stjfrv. eða ekki eða hvort hann sé ósammála hæstv. forsrh. um að þetta sé ekki stjfrv., án þess að það skipti nú neinu meginmáli satt að segja. Ég er alveg sammála hæstv. forsrh. um að vaxandi verðbólga bitnar á launafólki og bitnar á lífskjörunum. Auðvitað er það öldungis rétt hjá hæstv. forsrh., og þetta skyldi hann hafa í huga nú, þegar verðbólgan er komin upp í nýjar hæðir. Ég veit ekki hvort sú kjaraskerðing, sem felst í hækkun verðbólgunnar, hefur verið metin sérstaklega, en hún er veruleg, ekki síst ef tekið er í reikninginn að skuldbindingar hins almenna borgara eru verðtryggðar núna gagnstætt því sem áður var. Af þeim sökum verður kjararýrnunin miklu meiri en áður, eins og vanskilin í bönkunum sýna okkur ljóslega. Ég hygg að kaupmáttarskerðingin sé mun meiri en opinberar tölur gefa til kynna, einfaldlega af þeirri ástæðu að verðtrygging fjárskuldbindinga er ekki tekin inn í kaupmáttarútreikninginn. Þess vegna eru þessar síðustu tölur um stöðu kaupmáttarins rangar og gefa til kynna hærri kaupmátt en hann raunverulega er. Um þetta veit ég að við hæstv. forsrh. erum sammála. Það er aðeins smáaths. í viðbót. Hæstv. forsrh. segir að kaupmáttur ráðstöfunartekna hafi verið svo og svo mikill á árinu 1981 borið saman við næsta ár á undan. Ég man ekki betur en veruleg grunnkaupshækkun hafi orðið á ofanverðu ári 1980, um mánaðamótin okt./nóv., fyrir það alþýðusambandsþing sem þá var haldið. Og ég hygg að það sé líka rétt hjá mér, að þeir kaupmáttarútreikningar sem lagðir voru fram á því alþýðusambandsþingi gáfu til kynna mun hærri kaupmátt en hann síðar varð, þó svo að árið 1981 hefði verið besta ár sem yfir þjóðina hefur gengið. Það er þess vegna öldungis víst að kaupmátturinn á því herrans ári var mun minni en búist hafði verið við og ætla mátti í ársbyrjun. Það er öldungis víst. Kjaraskerðingin 1. mars var í rauninni ekkert annað en að þurrka út þá kauphækkun sem samið hafði verið um nokkrum mánuðum áður. Það skakkaði ekki miklu.  Ég tek svo undir það, sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að það er ekki ágreiningur um það út af fyrir sig að lengja verðbótatímabilin frá 3 mánuðum í 4. Það er hvorki ágreiningur milli einstakra stjórnmálaflokka, Alþýðusambands né Vinnuveitendasambands um þá hugsun út af fyrir sig. Um hitt er ágreiningur, hvernig að því skuli farið, með hvaða hætti það skuli gert. Það er talin veruleg ástæða til þess eftir að frv. var lagt fram að þessi mál verði skoðuð miklu betur. Svo síðast þetta: Auðvitað er það rétt hjá hæstv. forsrh. að fórnir launþega til þess að styðja að atvinnurekstrinum geta borgað sig síðar. En það skilyrði hefur verið sett af verkalýðshreyfingunni fyrir kjaraskerðingu í bili að ríkisstj. hafi á prjónunum alhliða efnahagsráðstafanir til að taka á öðrum þáttum efnahagskerfisins en bara launaþættinum. Nú hefur hæstv. forsrh. lagt fram frv. sem skerðir launaþáttinn. Þá er eðlilegt að maður spyrji: Hvað er hann með meira í pokanum? Hvað er í pokanum? Er hæstv. forsrh. með eitthvað fleira í huga? Hyggst ríkisstj. áður en þingi lýkur leggja fram nýtt efnahagsfrv., sem feli í sér víðtækar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgunni, sem taki á öðrum þáttum en launaþættinum? Það er um þetta sem við erum að spyrja. Við erum tregir til að taka launaþáttinn einan út úr. Við trúum því ekki að of háum launum sé einum um að kenna hvernig komið er. Við erum sannfærðir um að það þurfi að taka á öðrum þáttum líka, og þess vegna spyrjum við: Hyggst ríkisstj. flytja frv. um alhliða efnahagsráðstafanir eða ekki? Á að láta sitja við launaþáttinn einan eða á að taka annað inn í myndina líka?



Herra forseti. Ég mun ekki flytja hér langt mál, enda hef ég talað áður í þessari umr. stuttlega um það frv. sem hér er til umr.. en kemst vart hjá því að segja örfá orð eftir að hæstv. forsrh. hefur talað í lok 1. umr. málsins. Það var reyndar athygli vert, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að það er hans skilningur, og hann sýndi fram á það í sinni ræðu, að það væri ekki brot á stjórnarsáttmálanum að leggja fram þetta frv., þvert ofan í það sem hv. Alþb.-menn hér á þingi hafa haldið fram. En þá kemur sú áleitna spurning upp í hugann: Hvers vegna var þetta ekki gert miklu fyrr? Það kom jafnframt fram hjá hæstv. forsrh., að í raun sé ágreiningurinn afar lítill á milli Alþb. annars vegar og annarra stjórnarparta hins vegar. Þetta ræddi ég nokkuð í minni fyrri ræðu, enda má glöggt sjá á minnihlutaáliti Þrastar Ólafssonar að þar er bitamunur en ekki fjár. Síðan fjallaði hæstv. forsrh. með athyglisverðum hætti um verðbólguna, kjaraskerðingu ellegar launaskerðingar og samband verðbólgunnar við kjör manna í landinu. Hann hélt því fram, og vitnaði þar til hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, sem hann taldi sér sammála um það atriði, að í raun og veru hefði með 7% launaskerðingu í upphafi ársins 1981 náðst fram 4% kjarabót þegar á árið var litið. Þetta er frægt mál, því að þegar Alþb. gleypti við þessari launaskerðingu í upphafi árs 1981 skrifaði formaður Alþb., hæstv. félmrh., yfirmaður kjaramála á Íslandi, í Þjóðviljann og kallaði þetta „slétt skipti“. Það er án efa rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh. þegar hann vitnaði til ummæla hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, að hjöðnun verðbólgu með verðbótaskerðingum er kjarabót. M. ö. o.: verðbólgan felur í sér kjararýrnun. En sé rétt til vitnað til hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar spyr maður þeirrar spurningar. Af hverju voru þær verðbætur ekki skertar meir og af hverju er þeim leik ekki haldið áfram, fyrst það gefur a. m. k. „slétt skipti“ og kannske betri kjör? Út á það ganga þessi rök. Og hvernig í ósköpunum stendur á því að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson getur verið á móti því að bæta kjörin í landinu? Ef hæstv. forsrh. vitnar rétt til hans ummæla upplýsist það hér, að hæstv. forsrh. heldur því fram að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sé á móti því að lækka verðbólguna og þess vegna á móti því að bæta kjör í landinu. Þetta er mjög eðlileg rökfærsla út frá því sem hæstv. forsrh. sagði í sinni ræðu. Ég held að hann hafi dálítið til síns máls. Ég skil ekki hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson að láta þetta tækifæri frá sér sleppa. Hæstv. forsrh. sagði jafnframt, að hann væri sammála þeim hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur annars vegar og hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni hins vegar um að það væri ákaflega slæmt að greiddar séu jafnmiklar verðbætur á bæði há laun og lág og í framhaldi af því að það væri ákaflega slæmt þegar verðbótaskerðing væri jafnmikil á lág laun og há. Ég get borið saman tvö tilvik. Annars vegar tek ég sem dæmi brbl. sem sett voru seint í ágúst í sumar, þar sem kjaraskerðingin var jafnmikil á há laun og lág, en reynt var síðan að breyta þessu með þeim hætti að greiða 50 millj., pínulítinn part af skattahækkuninni, til baka til þeirra lægst launuðu með svokölluðum láglaunabótum, sem reyndust vera eins konar vísitölubætur á laun sem menn höfðu haft árið áður. Mér er sagt að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafi staðið að þessu. Það er skjalfest í pappírum frá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og haft eftir fulltrúum fjmrn. að svo hafi verið. En ég ætla að rifja það upp fyrir hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni að í febr. 1978, þegar hæstv. forsrh. var iðnrh. í stjórn Geirs Hallgrímssonar, gerðust þau tíðindi að efnt var til efnahagsráðstafana og þá var farið öðruvísi að. Þá voru ekki, ég undirstrika, þá voru ekki skertar verðbætur á lægstu laun. Með þeim ráðstöfunum, sem þá voru framkvæmdar, fengu laun að upphæð 88 þús. gkr. á mánuði fullar verðbætur. Eftir það voru verðbætur skertar þar til hálfar verðbætur voru greiddar á laun að upphæð í gkr. 140 þús. og eftir það. Ef fært er til verðlags dagsins í dag, - það skal ég gera með ánægju, það hef ég látið gera fyrir mig - þýða 88 þús. kr. laun á þessum tíma sama, þarna er um vegið meðaltal að ræða, og 6184 nýkr. og 140 þús. 9 843. Þessu var síðan breytt með brbl. í maí og bilið varð þá frá 8 102 kr. - Það var gólfið - upp í 16 603. Á því tímabili, frá 8 þús. upp í 16.5 þús.. gerðist það að ekki komu til greina fullar verðbótaskerðingar. M. ö. o.: í febr. 1978 gerðist það að farið var að þeim hugmyndum sem þeir hæstv. forsrh. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, að sögn hæstv. forsrh. eru sammála um að ætti að fara. Hvað gerði hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson þá? Fór hann ekki niður á Lækjartorg og hrópaði húrra? Var ekki skrúðganga hjá Verkamannasambandinu, þar sem var haldið upp í Stjórnarráð og sagt: Þetta var fín verðbótaskerðing, miklu betri en þær sem hafa farið fram áður, og svona ætlum við að haga okkur í framtíðinni. Nei, það getur verið að mig misminni, en ég man ekki betur en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson efndi til einhvers konar útflutningsbanns. Það voru hans húrrahróp 1978. Og hann lét prenta seðla og dreifði á ýmsa vinnustaði í landinu: Við kjósum ekki kaupránsflokkana. Við viljum samningana í gildi. Kosningar eru kjarabarátta. - Hljómar þetta ekki kunnuglega, hv. þm.? Svo gerðist það, að út á þessi loforð var hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kjörinn á Alþingi. Í næstu kosningum þar á eftir, sem voru aðeins ári síðar, haustið 1979, ég vona að hv. þm. viðurkenni það þó.  En svo kemur hv. þm. og segir: Er hægt að bjóða mönnum upp á kjaraskerðingar á borð við þessa, sem hér er til staðar? Og hver skyldi ágreiningurinn vera? Hæstv. forsrh. upplýsir hér að ágreiningur við Alþb. um þetta sé smávægilegur. Það er spurning, hvenær verðbótatímabilslengingin á að taka gildi, hvort þetta fjögurra mánaða tímabil á að taka gildi 1. des. eða 1. mars. Og í stað þess að taka orkufrádráttinn út úr vill Þröstur Ólafsson taka hlutfallslegan frádrátt - eða eru kannske ekki skoðanir Þrastar Ólafssonar og um leið hæstv. fjmrh. um leið skoðanir hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar? Nei, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson segir: Það má bara alls ekki blanda sér í almenna frjálsa kjarasamninga, þ. e. í þeim tilvikum þegar hann hagnast ekki á því. Hins vegar má gera það þegar á að setja orlofslög og breyta þannig kjarasamningum, því að þá telur hann sig hagnast á því. Er þetta ekki tvískinnungur? Ef ekki, hvað er þetta þá? Ég hef aldrei setið undir ræðu eins og þeirri, sem hæstv. forsrh. hélt hér áðan, að hann skyldi gera svona gífurlegt grín að einum af þeim mönnum sem hefur stutt ríkisstj. hæstv. forsrh. En ég efaðist hreinlega um að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skildi þetta grín fyrr en ég væri búinn að útskýra það fyrir hv. þm., eins og ég hef verið að reyna að gera núna. Hæstv. forsrh. sagðist hafa átt von á stuðningi frá sjálfstæðismönnum í stjórnarandstöðu, og ég þakka honum að sjálfsögðu hlý orð í minn garð þar sem hann lýsti minni ræðu. En ég spyr á móti: Af hverju kom ekki þetta frv. fyrr fram? Ég minnist þess, því var haldið fram þegar brbl. voru ekki lögð fram á Alþingi í upphafi þings, að þá var sagt víða og því héldu ýmsir ráðherrar fram, ég man ekki hvort það var hæstv. forsrh., en það kom fram t. d. hjá hv. þm. Framsfl., að það væri ekki hægt að leggja frv. fram, það vantaði fylgifrv., þar á meðal þetta frv. Þannig lá í því. Og hvers vegna skyldi hæstv. forsrh. hafa lagt frv. fram? Það var vegna þess að hv. þm. Kjartan Jóhannsson, formaður Alþfl., lét að því liggja að það kæmi til greina að semja um þetta mál. Þetta er staðreynd sem er hægt að fletta upp í blöðum. Það græddu ekki margir á því því að Alþfl. klofnaði, og má lengi kljúfa eldspýtur í þessu landi. Það er auðvitað erfitt fyrir sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu, ef þeir tækju nú þá afstöðu að styðja frv., að styðja frv. sem er tæknilega dautt. Það kom allt of seint fram. Við höfum ekki lagt stein í götu frv., þvert á móti hafa fulltrúar Sjálfstfl. mætt á nefndarfundum þrátt fyrir mótmæli annars stjórnarflokksins um að nefndarfundir væru haldnir í fjh.- og viðskn. Nd. Sjálfstæðismenn létu sig hafa það, því að þeir vildu að málið fengi þinglega meðferð. Þegar formaður Sjálfstfl., hv. þm. Geir Hallgrímsson, sagði frá því í Morgunblaðinu á laugardaginn, sama dag og hæstv. forsrh. kom úr opinberri heimsókn frá Danmörku, að flokkurinn mundi ekki styðja frv. þá lá fyrir að ekki var hægt, vegna þess að Alþb.-menn höfðu ákveðið að tefja þetta mál, að afgreiða það í tíma, því að i fyrramálið kemur saman kauplagsnefnd til að reikna út hver eigi að vera verðbótavísitala. - Það er kannske kaldhæðni örlaganna, en kemur ekki þessu máli við, að samkv. gildandi brbl. ber að skerða þá vísitölu að hálfu. Það er alveg örugg lagaskýring, enda má gagnálykta, og þetta veit hæstv. forsrh., fyrrv. prófessor í lögum út frá þeirri breytingu sem gerð var í Ed., þar sem gert er ráð fyrir að það þurfi að taka inn í frv. þá brtt. að kjaraskerðingin gildi aðeins til 1. mars. Það er ekki í brbl., en er núna í því frv. til staðfestingar á brbl. sem liggur fyrir Alþingi. Kannske er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson að tefja vísitölumálið vegna þess að á meðan verður hæstv. forsrh. að sitja í Nd., getur ekki staðið að afgreiðslu mála í Ed., og hv. þm. Helgi Seljan, flokksbróðir hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, neitar að taka brbl. á dagskrá í Ed. af því að þeir eru að bíða eftir því að hægt sé að skerða laun núna um 7.5% til viðbótar af þeirri einföldu ástæðu, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að þeir væru sammála, hæstv. forsrh. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, um að besta kjarabótin væri að lækna verðbólguna með verðbótaskerðingu. En óskaplega sveigir eru þeir í hugsunarhættinum, ef þetta reynist rétt. Það var ljóst á laugardaginn, það verða allir að vita, að hv. þm. Halldór Ásgrímsson færi úr landi á Norðurlandaráðsfund. Sá hv. þm. er formaður fjh.- og viðskn. Varaformaðurinn er enginn annar en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Og hver trúir því að hv. þm., eins og hann hefur talað í þessari umr., muni gera það fyrir hæstv. forsrh. að hraða málinu í gegn, nema þá að þetta sé allt allsherjar samsæri. Frá mínum bæjardyrum er þetta grín. Þetta er eitthvert hið mesta grín sem ég nokkurn tíma hef heyrt eða séð á ævinni. Herra forseti. Ástæðan fyrir því að það er ekki hægt, jafnvel þótt menn vildu, að styðja þetta frv. fyrir stjórnarandstöðuna er af mörgum toga spunnin. Í fyrsta lagi hefur þetta mál verið á ferðinni í heilt ár, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh. Í heilt ár hefur það verið á ferðinni í stjórnarherbúðunum og stjórnarandstaðan hefur aldrei fengið að sjá frv. né heldur þá vinnu sem farið hefur fram á vegum stjórnarflokkanna og stjórnarpartanna um þetta mál. Í öðru lagi er frv. allt of seint fram komið. Hins vegar get ég sagt það, að við sjálfstæðismenn erum tilbúnir nú eins og ætíð endranær að skoða það með ábyrgum hætti, ásamt þeim sem sitja í hæstv. ríkisstj., ásamt verkalýðsforustunni og ásamt forustu Vinnuveitendasambandsins, með hverjum hætti, ekki bara í því sem snýr að vísitölunni heldur í öðrum málum, er hægt að koma lagi á hlutina. Ein alvarlegasta uppástunga okkar í þessum efnum var þegar við báðum um að Alþingi yrði kallað saman í sept. á s. l. ári til þess að hægt væri að ræða þetta mál, fá fram kosningar, skýrari línur, festu og ábyrgð í íslenskri pólitík, en því var hafnað. Og enn stóðu þeir saman hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og hæstv. forsrh. Að lokum, herra forseti, er það ljóst að Alþb. ber ábyrgð á þessu frv. Fyrirvarinn sem þeir gera er æðilítill málefnalega. Það er þess vegna alveg út í bláinn þegar hv. þm. koma hér upp og myndast við að reyna að halda því fram, að þeir séu á móti, eins og þeir kalla, kjaraskerðingunni sem kemur fram í þessu frv. Þetta taldi ég nauðsynlegt vegna ágætrar ræðu hæstv. forsrh. að kæmi fram áður en 1. umr. málsins væri lokið. En ég efast um að þetta mál komist úr nefnd.