Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef einu sinni tekið til máls varðandi þetta frv., og bjóst ég ekki við að ræða þetta frekar við þessa umr. En sökum þess að sérstök ástæða hefur gefizt, sem sprottin er af ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem fól í sér ýmsa hluti, sem ég get ekki gengið fram hjá að svara, þá vildi ég gefa nokkrar upplýsingar um þetta mál í sambandi við störf nýbyggingarráðs. Það hefur þegar komið fram, sérstaklega í ræðu hv. þm. A-Húnv. og einnig tekið undir það af hv. 2. þm. Reykv., að það eftirlit og það vald, sem lagt er til, að fjárhagsráði verði lagt í hendur, gæti orðíð fullýtarlegt og að það gæti farið út í of mikla smámunasemi. og vita þó allir, að þess er ekki þörf og er ekki heldur tilgangurinn. Hv. 2. þm. Reykv. lét svo um mælt, að það væri athugandi. hvort afskipti fjárhagsráðs, að svo miklu leyti sem um hömlur er að ræða, ættu að ná víðar en til Reykjavíkur. Það er vitanlegt, að við í nýbyggingarráði, bæði ég og hv. 2. þm. Reykv., erum þeirrar skoðunar og höfum hagað störfum eftir því, að það þurfi að leggja sérstaka alúð við það að skapa fólki utan Reykjavíkur betri aðstöðu en er, enda mun það vera öflugast til að draga úr flutningi fólks hingað til höfuðstaðarins. Tillögur nýbyggingarráðs hafa miðað að þessu og hafa sumar verið framkvæmdar, t.d. dreifing togaranna um landið. og sömuleiðis var till. sú, sem hv. 2. þm. Reykv. og ég bárum fram hér í frv.-formi um nýjan bæ á Skagaströnd, sem var líka byggt á þeirri skoðun að gera landsbyggðina aðgengilegri fyrir fólkið. Þar utan voru ræddar till. og áætlanir um sveitaþorp, og styðst allt þetta við þá skoðun meðlima nýbyggingarráðs, að áherzlu beri að leggja á að bæta skilyrði fólks utan Reykjavíkur. Þegar þess vegna bent er á þá hættu, sem leitt gæti af sér allt of neikvæða stefnu, og þá stefnu sá ég bezt hilla undir í ræðu hv. 4. þm. Reykv., þá er enn meiri ástæða til að hafa gát á, hvernig þetta mál verði afgr. hér á Alþ. Ég bjóst ekki við, að nýbyggingarráð yrði fyrir svo miklum ádeilum, en þær nálguðust deilur í eldhúsumræðum, og hefði ég álitið, að því mætti halda utan við þessar umræður. Hitt ber nýbyggingarráð mjög fyrir brjósti. að því, sem sú stofnun hefur reynt að gera til gagns, verði ekki stefnt í aðra átt, og að sú fyrirgreiðsla, sem átt hefur sér stað, verði ekki látin niður falla. Þetta þarf kannske skýringa við, er ég tala um fyrirgreiðslur, og má vera, að hv. 4. þm. Reykv. skilji ekki, hvað við er átt. En til okkar hafa komið menn til að spyrjast fyrir, hvernig þeir ættu að taka lán eða hvernig þeir ættu að fá vél í bátinn sinn, svo hafa auðvitað aðrir komið með stærri erindi. Nýbyggingarráð hefur litið á það sem óskrifuð lög, og ég votta öllum þeim, sem starfað hafa við ráðið, að þeir hafa verið fúsir til að vinna að störfum. sem ekki eru skráð í lögum, nefnilega þessa svo kölluðu fyrirgreiðslu og leiðbeiningar fyrir þá menn, sem til nýbyggingarráðs hafa leitað. Það getur verið, að þetta hafi ekki verið gert hávísindalega eða eftir sérstakri áætlun, en það hefur komið mörgum að góðu haldi og mörgum mun bregða við, ef hið nýja ráð tekur upp ólík vinnubrögð. Eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, þarf oft að ýta undir fólkið og hjálpa því, og hefur sá þáttur starfa okkar í nýbyggingarráði verið hinn ánægjulegasti að ráðleggja og leiðbeina þeim duglegu mönnum, sem til ráðsins hafa leitað. Ég get sagt það, að ég er þakklátur fyrir að hafa starfað með þessum ágætu mönnum í nýbyggingarráði og ég mun sakna þeirra. Hv. 4. þm. Reykv. virtist hneykslaður yfir gjaldeyriseyðslu nýbyggingarráðs, en hafði ekkert að athuga við aðra aðila og minntist oft á orðróm og sögusagnir. Ég þykist vita, að þessi sprenglærði prófessor telji sig til vísindamanna vegna lærdóms síns. En ég verð um leið að láta í ljós, að ég tel það litla vísindamennsku af manni með hans lærdóm og gáfur að dylgja með orðróm og sögusagnir um stofnun, þar sem auðveldlega er hægt að vita hið rétta. Það eru ekki allir eins miklir lukkunnar pamfílar og hv. 4. þm. Reykv. að fá allt upp í hendurnar erfiðislaust, en hætt er við, að þeir verði nokkuð einhliða, þegar dæma á um lífsbaráttu þess meiri hluta þjóðarinnar, sem berst fyrir lífi sínu til sjós og sveita. Hv. 4. þm. Reykv. þarf ekki að fara eftir orðrómi um starfsemi nýbyggingarráðs, því að ráðið hefur samið skýrslu um úthlutun gjaldeyrisleyfa frá 1. jan. 1945 til 31. jan. 1947, og eru þau veitt í samræmi við málefnasamning fyrrv. ríkisstj. Á þessum tíma námu leyfisveitingar rúmlega 335 millj. kr. 205 millj. kr. voru veittar til kaupa á skipum, vélum til skipa og efni til skipasmiða. Í lok janúar þessa árs hafði ráðið veitt innflutningsleyfi til hraðfrystihúsa og síldarverksmiðja að upphæð kr. 34591447,00, og eru þá ekki talin með innflutningsleyfi fyrir vörubílum, sem þessi fyrirtæki hafa fengið. Loks gerði málefnasamningurinn ráð fyrir, að um 50 milljónum yrði varið til ýmissa þarfa landbúnaðarins og rafvirkjana. Í lok umrædds tímabils hafði ráðið veitt innflutningsleyfi fyrir landbúnaðarvélum og vélum til fyrirtækja, sem starfa að nýtingu landbúnaðarvara, að upphæð. kr. 20866484,00, þar með eru talin leyfi fyrir jeppabifreiðum, en þau námu kr. 7894647,00. Leyfi til rafvirkjana námu kr. 19206752,00. Auk áður talinna leyfa veitti ráðið leyfi til innflutnings ýmissa iðnaðar- og vinnuvéla að upphæð kr. 25100920,00. Leyfi til samgöngutækja námu kr. 20378367,00, til vita. hafna- og bryggjugerða kr. 6289075,00, til vatnsveitna og hitaveitna kr. 2798876,00, ýmis önnur leyfi námu kr. 801677,00. Allar leyfisveitingar ráðsins námu 335754496 kr. Með l. nr. 117 31. des. 1945 var ákveðið, að árlega skyldu 15% af andvirði útflutningsins lögð á nýbyggingarreikning. Samkv. því bar að leggja kr. 40131150,00 inn á þann reikning fyrir árið1945, en samkomulag varð á milli nýbyggingarráðs og viðskiptaráðs um, að frá þeirri upphæð skyldi draga 36 millj. kr. vegna vara, sem fluttar hafa verið inn og tilheyra nýsköpuninni. en ekki hafa verið greiddar af nýbyggingarreikningi. Af þeim ástæðum bætast aðeins kr. 4131150,00 við nýbyggingarreikning fyrir árið 1945. Samkv. bráðabirgðatölum hagstofunnar nam verðmæti útfluttra vara kr. 291446430,00 árið 1946, og mun því nýbyggingarreikningur aukast um kr. 43716965,00 fyrir það ár. Um leyfisveitingar nýbyggingarráðs liggur allt fyrir í skýrslum, þ.e. tímabilið frá 1. janúar 1945 til 31. janúar 1947. A-flokkur : 1. Skip a. flutninga- og farþegaskip 54372454,00 b. togarar 95545405,00 c. mótorbátar 27149754,00 d. ferjuskip, varðskip og önnur skip, sem ekki falla undir a-~ 5020367,00 182087980,00 2. Útbúnaður til skipa a. lífbátar, léttbátar og nótabátar, hringnótabátar og nætur 1320008,00 b. troll-, línu-, dekk-, akkerisspil o.fl. 3248565,00 c. vírar, kaðlar og blakkir o.fl. 2014067,00 6582640,00 3. Vélar til skipa a. aflvélar til skipa 8185549,00 b. allar hjálparvélar, sem notaðar eru um borð í skipi 848710,00 c. smábátamótorar og varahlutir til skipsvéla 2523319,00 11557578,00 4. Efni til skipasmíða og skipaviðgerða a. timbur 3339535,00 b. járn, boltar o. þ. u. l. 950700,00 c. viðgerðir erlendis á ísl. skipum 1194615,00 5484850,00 Samtals kr. 205713048,00 B-flokkur: Vélar og efni til iðnaðar 1. Vélar til fiskiðju a. síldarverksmiðja 9659897,00 b. hraðfrystihúsa 8120849,00 c. niðursuðuverksmiðja 2219000,00 d. lýsisbræðslu eða hreinsunar 1831303,00 e. lýsisherzlu 29030,00 f. fiskimjölsvinnslu 1518825,00 23378904,00 2. Vélar handa verksmiðjum, sem framleiða nær eingöngu í þágu sjávarútv. a. Kassagerðarvélar 78870,00 b. dósagerðarvélar, ef verksmiðjan er rekin óháð niðursuðuverksmiðju 200000,00 c. vélar til hampiðju 303620,00 d. tunnuverksmiðjuvélar 160081,00 e. vélar til annarra verksmiðja, sem geta fallið undir þennan flokk 200775,00 943346,00 3. Vélar handa vélsmiðjum og blikksmiðjum 3810922,00 4. Vélar handa dráttarbrautum og bátasmíðastöðvum 2461020,00 5. Efni til ofan greindra fyrirtækja (járn, timbur, sement o. þ. u. l.) 3997255,00 Samtals kr. 34591447,00 C-flokkur : 1. Vélar og efni til rafvirkjunar 19022452,00 2. Vélar og efni til símalagna 184300,00 Samtals kr. 19206752,00 Samtals eru þessar upphæðir kr. 335754496,00. Nú skilja hv. þm., hvað nýbyggingarráð hefur farið út fyrir sinn verkahring með úthlutun á gjaldeyri. Það er hægt að gefa margar skýringar á því, hvers vegna ráðið hefur veitt leyfi fram yfir það, sem má teljast skyldugt með tilliti til nýsköpunar atvinnuveganna. Nýbyggingarráð er sett á stofn, eins og hv. þm. vita, til þess að úthluta gjaldeyri til nýsköpunar atvinnuveganna. Viðskiptaráðið felldi sig illa við þess breytni í byrjun. Þeir höfðu verið til þess tíma einráðir um úthlutun gjaldeyris og voru því nokkuð afbrýðisamir, ef nota mætti það orð, svona fyrst í stað. Ágreiningur varð um nokkra vöruflokka og vélar, sem segja mátti, að væru á landamærum þessara tveggja ráða. En þetta var aðeins framan af, og vissar reglur sköpuðust um þetta, hvernig leysa skyldi slík ágreiningsatriði. og er núverandi formaður nýbyggingarráðs tók við. varð samkomulag brátt hið bezta, og þar voru dregin takmörk, og ef mál reis upp, sem vafi lék á, hvar til heyrði, þá skáru tveir menn úr, sinn frá hvoru ráðinu, hvort málið heyrði undir nýbyggingarráð eða viðskiptaráð, og ég verð að segja það, að með þeirri aðferð varð alltaf samkomulag. En svo, eftir því sem áfram gekk, urðum við þess varir, að okkur í nýbyggingarráði voru send æ fleiri og fleiri erindi, sem áður höfðu verið í viðskiptaráði. Menn komu í viðskiptaráð með erindi sín, en þeir bentu þeim að reyna að tala við nýbyggingarráð, og nýbyggingarráð hefur, nú síðustu mánuði sérstaklega, teygt sig lengra en hinn strangasti lagabókstafur segir til um. Ég skal taka dæmi. Má hér t.d. nefna viðgerðarkostnað botnvörpuskipa. viðgerðarkostnað strandferðaskipa og útbúnað Svíþjóðarbátanna. Er menn fóru utan til að sækja hina nýju báta, er smíðaðir höfðu verið á vegum ríkisins, þá töldum við það praktíska ráðstöfun að láta þessum mönnum í té nokkur auraráð í gjaldeyri, svo að þeir gætu keypt efni til bátanna, svo sem veiðarfæri og annað í sambandi við útgerð bátanna, og létum við því forráðamenn hvers báts fá gjaldeyrisleyfi að vissu hámarki. Þá höfum við og lagt út leyfi fyrir varahlutum í verksmiðjuvélar, bátavélar og skipavélar. Þá timbur, járn og sement, þ.e.a.s. það, sem mætti teljast innan ramma verkahrings nýbyggingarráðs. Nú, nú, þá hefur nýbyggingarráð einnig lagt út gjaldeyri fyrir rafveituefni og sams konar efni í innanbæjarkerfi og kvikmyndaáhöld út á land, og það var nú víst þessi bíóvél, sem hv. þm. minntist á, og ég lít nú svo á, að ef nauðsynlegt er að veita gjaldeyri fyrir kvikmyndafilmum, þá sé nú vart ástæða til þess að meina fólki úti um landið að njóta þeirrar skemmtunar, er kvikmyndir þykja veita. Það kann að vera, að nýbyggingarráð hefði stundum getað sett hnefann í borðið og sagt: Ja, við erum ekki skyldir að gera þetta - en ég tel, að það hefði ekki verið hyggilegt, og hefði það oft komið framtakssömum mönnum mjög illa. Ég skal minna á eitt dæmi, er sýnir glögglega, hve skammsýnin getur verið dýrkeypt. Ungur maður hafði lært ytra iðn, sem nefnist rafsuða og var áður óþekkt iðn hér á landi. Og þessi ungi maður lærði iðn sína með ágætum vel, en til þess að framkvæma verk sitt hér heima að loknu námi þurfti hann að fá efni, sem heitir rafsuðuvír. Hann leitaði fyrst til viðskiptaráðs um fyrirgreiðslu um gjaldeyri fyrir þessari vöru, en var vísað á dyr. Hann kom síðan til okkar í nýbyggingarráði og lýsti fyrir okkur, hvernig farið hefði í viðskiptaráði. Við gáfum svo þessum unga manni leyfi fyrir rafsuðuvírnum og hjálpuðum honum þannig að fá vírinn. Þessi maður hefur svo bjargað þremur bátum frá tapi af vertíð, með því að hann gat framkvæmt viðgerð á vélahlutum, sem annars hefði ekki orðið hægt hér á landi. Ég vildi aðeins benda á þetta dæmi til þess að sýna og undirstrika, hve skammsýnin getur verið bagaleg og að áherzlu skuli leggja á það að afhenda iðnaðarmönnum okkar hin réttu efni, svo að þeir geti stundað sína iðn. Ég hef ekki dregið hér fram fleiri dæmi og mun ekki gera það, og ef hv. 4. þm. Reykv. ætlar að halda hér eldhús á nýbyggingarráð fyrir þá, sem hafa sent hann til þess, þá gæti hann ef til vill fengið að heyra um eyðslu á gjaldeyri annars staðar frá og þar sem hann er kunnugri. Einn af hinum elztu og reyndustu rörlagningameisturum þessa bæjar sagði við mig um daginn, að viðskiptaráðið neitaði sér um leyfi fyrir svokölluðum „fittings“ og að þær væru alveg ófáanlegar í bænum, en ef Jón í Austurbænum eða Pétur í Vesturbænum færu á stúfana til viðskiptaráðs, þá fengju þeir hinar svokölluðu „fittings“ út á hús sín. Þetta er ekkert fyrirkomulag, en aðeins til þess að auka skriffinnskuna. En er minnzt er á eyðslu gjaldeyris, þá má minna á, að Alþ. og stjórn sú, er mynduð var 1944, tók þá stefnu að leggja til hliðar gjaldeyri til nýsköpunar, og má fullyrða, að sú ráðstöfun hafi bjargað frá eyðslu á mörgum sviðum. Og hví skyldi hv. 4. þm. Reykv. vera að dylgja um sögusagnir, hvernig gjaldeyri nýbyggingarráðs hefur verið ráðstafað, þar sem það liggur hér fyrir, og með dylgjum sínum er hv. þm. kominn út á hálari ís en hann getur staðizt. Ég get getið þess, að hv. þm. skaut því inn í ræðu sína, að Sjálfstfl. hefði hörfað eitthvað frá stefnu sinni með því að standa að frv. um fjárhagsráð, að það er alveg óþarfi fyrir mig að svara honum þar. Það hefur hæstv. dómsmrh. þegar gert. Hann gaf til kynna. með hvaða forsendum Sjálfstfl. stendur að þessu frv. Hitt vita allir, að er margir flokkar starfa saman, þá er ekki nema eðlilegt, að menn slaki eitthvað til, og þarf hv. 4. þm. Reykv. ekki að ögra Sjálfstfl. Hv. þm. var sérstaklega að tala um jeppabifreiðarnar, sem fluttar hafa verið til landsins á vegum nýbyggingarráðs. Það er mál að sönnu, að nýbyggingarráð hefur veitt mörg leyfi fyrir jeppabifreiðum og vörubílum. Við höfum flutt þessa bíla út um landið, og er það nauðsynlegt að hjálpa mönnum um nauðsynleg og heppileg farartæki, og við höldum því fram, að amerísku vörubílarnir séu hentugri okkar vegum en þeir ensku. Viðskiptaráðið hefur haft aðra stefnu í þeim málum en við í nýbyggingarráði. Þeir hafa veitt leyfin fyrir hinum ensku bílum og halda því fram, að þeir henti fullt eins vel hér á landi og þeir amerísku, en við í nýbyggingarráði héldum fram hinu gagnstæða. En fyrst ég minntist á jeppana, þá má geta þess, að fyrst út í það var farið að flytja inn litla og létta bíla. þá er rétt að undirstrika það, að bændur hafa yfirleitt verið mjög ánægðir með jeppa, sem þeir hafa fengið, og áður en þessir bílar voru fluttir til landsins, lágu fyrir umsagnir mætra manna um gildi þeirra og not í þágu sveitanna, og leyfi ég mér að nefna hér einn þessara manna, sem gáfu ráðinu álit sitt, en það var Kristján Karlsson, skólastjóri að Hólum. Ég held því, að reynslan hafi orðið góð með þessa bila, enda er eftirsókn eftir þeim mjög mikil, og má hér til nefna marga iðnaðarmenn, sem sótt hafa eftir því að fá jeppa, en hafa engan farkost haft að komast í til vinnustaðar, en aðallega hafa jepparnir farið til sveitamanna, en við höfum líka orðið varir við, að sumir sveitabílarnir hafa komið í bæinn aftur, og er nú ekki svo gott að sporna á móti því, að ekkert verði um slíkt. Yfir höfuð má segja, að það hafi verið betri ráðstöfun að flytja inn jeppana en litlu ensku eða frönsku bílana, sem komast hvergi í hálfkvisti við jeppana. Það var ekki von, að hv. þm. skildi þetta. Hann hefur ekki komið nálægt neinu starfi. Það er ekki von, að hann skildi, að sveitabóndi, sem er þrjár klukkustundir að koma mjólk sinni upp á veg, hvað hann virðir mikils þann tímasparnað að vera ekki lengur en 20 mínútur til hálftíma að skreppa með mjólkina á jeppabíl og hvað honum þykir hentugt að hafa farkostinn ávallt heima við og þurfa ekki sí og einatt að vera að elta uppi hest. Þessir jeppar eru sterkir og áreiðanlegir vagnar, og má m.a. nota þá við ýmis önnur störf en til flutninga, svo sem við heyvinnu og önnur landbúnaðarstörf, svo að ég er ekki kviðinn dómi fólksins um jeppana. Búnaðarfélag Íslands, sem flutti jeppana inn í fyrstu, hefur nýlega fengið ósk sína uppfyllta, að þeim hefur verið ætluð sending til úthlutunar til búnaðarsambandanna. Þetta er starfsemi nýbyggingarráðs, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur gotið hornauga til. Hann segir, að starfsemi nýbyggingarráðs hafi verið byggð á áætlunarleysi. Þetta, að ekki sé byggt á fyrir fram gerðri áætlun, þau ummæli hef ég heyrt áður, og þau eru þekkt og gamalkunn. Hann heldur kannske eða hefur kannske hugsað sér, að það gæti verið vinningur að því að halda því fram, að nýbyggingarráð hafi eytt gjaldeyrinum í ráðleysi, eins og einu sinni var sagt í Tímanum, þegar nýbyggingarráð greiddi fyrir því, að menn gætu keypt sér báta í Svíþjóð - ekki hina svo kölluðu Svíþjóðarbáta. heldur sænsk-byggða báta, sem Svíar höfðu ætlað sér sjálfum að nota - þá var þetta kallað ráðleysi af Tímanum. Og líklega er það frá svipuðu sjónarmiði. sem hv. 4. þm. Reykv. segir, að ekki hafi verið starfað nóg í nýbyggingarráði samkv. fyrir fram gerðri áætlun. En þetta er ekki eins haldgott reipi eins og hv. 4. þm. Reykv. hugsar sér. Nýbyggingarráð hefur starfað allt sitt aðalstarf eftir áætlun. Það er langt síðan lögð var fram áætlun nýbyggingarráðs um fiskiskipaflotann. og það er orðið alllangt síðan lögð var fram fyrir hv. þm. - og á borð hv. 4. þm. Reykv. líka - áætlun nýbyggingarráðs um fiskveiðiflotann til ársins 1951. Í 2. gr. l. um nýbyggingarráð eru eftirfarandi ákvæði um áætlunargerð ráðsins: „Hlutverk þess er að búa til heildaráætlun, fyrst um sinn miðaða við næstu fimm ár, um nýsköpun íslenzks þjóðarbúskapar. Skal þar áætlað, hver atvinnutæki. samgöngutæki, byggingar og annað þurfi til sjávar og sveita“ o.s.frv. - Það má nú segja, að skipting þessara þrjú hundruð milljóna, sem nýbyggingarráð fékk umráð yfir og gert var ráð fyrir í stjórnarsamningnum, hafi verið fyrstu frumdrög í þessari áætlun. Ég hef nú gert nokkra grein fyrir, hvernig sú skipting hefur orðið í framkvæmdinni. Það, sem gert hefur verið af hálfu nýbyggingarráðs til þess að auka og koma upp fiskiskipastól og flutningaskipastól, og það, sem gert hefur verið af hálfu þess ráðs til þess að koma upp frystihúsum, hefur verið gert eftir áætlun. Um leið og tilmæli um gjaldeyri til þess að koma þessu upp hafa verið tekin til athugunar og fyrirgreiðslu nýbyggingarráðs, hefur nýbyggingarráð tekið þessar framkvæmdir inn í þá áætlun íslenzks þjóðarbúskapar, sem gert er ráð fyrir í l. þar um. Þar að auki hefur stofnlánadeild sjávarútvegsins á ákveðnum tíma, samkvæmt reglugerðinni um stofnlánadeild, sent þessari stofnun þær tilskildu áætlanir um skip og iðjuver og hvers kyns annað, sem tekið hefur verið upp í áætlun ráðsins og hefur fengið meðmælt þess um lánveitingar. - Þess vegna er það, hvað snertir sjávarútveginn og iðnaðinn í sambandi við sjávarútveginn og millilandasiglingar, að ráðið hefur þar gert þær áætlanir, sem nauðsynlegar voru. En eins og ég gat um áður við umr. um þetta mál, þá voru fleiri verkefni fyrir hendi. sem nýbyggingarráð hefur stefnt að að leysa og sumpart undirbúið það, en það er ekki fullgert. Það verksvið, sem ráðið hefur sérstaklega haft í huga, fyrir utan sjávarútveginn og vissar iðngreinar í sambandi við sjávarútveginn, er annar iðnaður, landbúnaður og byggingarstarfsemi. Það hefur ekki verið hafizt handa á sviði iðnaðarins að tilhlutun nýbyggingarráðs, að undanskildum þeim athugunum. sem fram hafa farið viðvíkjandi ullariðnaði og áburðar- og sementsgerð. Þessu lýsti ég við umr. málsins og gat þess þá líka, að fyrirrennari nýbyggingarráðs, skipulagsnefnd atvinnumála. sem starfaði frá 1933 til 1944, hafði látið byggingarmálin til sín taka og samið ýtarlega álitsgerð um þau mál. Og þó að nýbyggingarráð hafi ekki haft bein áhrif á byggingarmálin, hvorki með leyfisveitingum eða á annan hátt, þótti því ekki rétt að leiða þau mál alveg hjá sér. Og var því á vegum ráðsins starfað að áframhaldandi áætlun og till. um þau mál, og sérstök grg. hefur verið samin af ráðinu um byggingarmálin. - Annars mun það nú verða svo, að þegar nýbyggingarráð hættir störfum, þá hverfur þetta inn í þá nýju stofnun, og mun þá verða lögð fram greinileg og ýtarleg skýrsla um öll störf nýbyggingarráðs og leyfisveitingar frá byrjun. Verður þá hægurinn hjá fyrir hv. 4. þm. Reykv. að kynna sér til hlítar, hvað ráðið hefur haft með höndum. Og hvað hvatvísa menn snertir, þá eiga þeir síður á hættu, þegar þeir hafa þessa skýrslu við höndina, að hlaupa á sig með aðfinnslur við ráðið, þó að mikið þyki nú við liggja. Hv. 4. þm. Reykv. eyddi mörgum orðum í það að mikla það fyrir þeim, sem tækju við störfum í fjárhagsráði - og hafði allan þann blæ á ræðu sinni. hve þessi hv. þm. teldi sig það miklu skipta - hve erfitt yrði verkefni fjárhagsráð - ákaflega, skelfing erfitt - og sérstaklega vegna þess, að ekki væri vel búið í hendur fjárhagsráðs af hálfu nýbyggingarráðs. Ég hef nú dálítið reynt að sýna fram á, hvað tilefnislítið það var af hendi hv. 4. þm. Reykv. að efna til umr. um nýbyggingarráð í þeim anda, sem hann gerði. Ég gæti gert það miklu ýtarlegar og betur, ef ég vildi eyða miklu meira af tíma hv. þd. til þess. En ég álít þess í sjálfu sér ekki þörf. Hv. 4. þm. Reykv. hefur talað hér af ókunnugleika. Hann skilur ekki þessi mál eins og vera skyldi. Hann skilur sjálfsagt sína vísindalegu afstöðu í þessu efni, en það þýðir ekki það, að hann hafi réttan skilning á þeim verkefnum, sem slíkar stofnanir þurfa að sinna, og sízt af öllu nokkurn skilning á lífskjörum fólksins, sem á að leita aðstoðar og fyrirgreiðslu hjá slíkum stofnunum, hvort sem heldur heita viðskiptaráð, nýbyggingarráð eða fjárhagsráð eða annað slíkt. Það er það, sem skortir hjá þessum hv. þm. Hann vantar alla lífsreynslu. Hvað þekkir hann það, hvaða þýðingu það hefur fyrir fátækan útvegsmann, sem er að berjast við það að vinna fyrir sér og sínum, að honum sé hjálpað til þess að fá nýja og betri vél í bátinn sinn? Hvað ætli hann þekki það, þessi hv. þm., hvaða breyt. það gerir í litlum sjávarþorpum, að menn taka höndum saman og fá aðstoð þess opinbera og fyrirgreiðslu þeirra, sem betur vita, til þess að koma upp hraðfrystihúsi og öðru slíku á stöðum, þar sem þessi fyrirtæki gerbreyta alveg viðhorfinu til atvinnu hjá fólkinu og lífskjörunum hjá svo og svo mörgum mönnum? Þessi hv. þm. veit sjálfsagt allt, sem stendur skrifað í bókum um þessa „planökónómi“. og kann að fara rétt með það. Það er gott og blessað. En það er fleira til í dæminu en fyrir fram samdar og skrifaðar áætlanir, jafnvel þótt frá lærðum hagfræðingum séu. Við rekum okkur á það iðulega í lífinu, að það er þróun lífsins, sem kallar eftir lausn verkefna, þrátt fyrir það að ekki hafi verið gert ráð fyrir því upprunalega í einhverri áætlun. Eftir því sem hv. 4. þm. Reykv. þroskast og ef hann vitkast í þessum málum, þá á hann sjálfsagt eftir að reyna þetta sjálfur. Ég lít þess vegna þannig á, að nýbyggingarráð hafi beinlínis bjargað mörgum hundruðum millj. kr. frá því að fara í aðra eyðslu en þá, sem nytsamleg er. Hv. 4. þm. Reykv. lýsti eftir því, hvaða vöruinnflutningi og framleiðslutækja nýbyggingarráð heyrði stutt að. Ég hef hér langan lista, sem snertir staði víðs vegar kringum landið, og get lagt hann fram eða lesið hann upp, ef ég teldi þess þörf á þessari stundu, sem sýnir, hve miklu meira hefur verið flutt inn af bátum á síðasta ári en áður. - Það hafði þó borizt þessum hv. þm. til eyrna, að varið hefur verið þessum milljónum til togarakaupa, sem gert hefur verið. Það hafði þó náð í gegnum hans skólaeyra til hans. Ég er ekki sannfærður um gildi þessara fyrir fram gerðu áætlana, þessarar „planökónómíu“, sem okkar sprenglærðu hagfræðingar lofa svo mjög. Það er eitthvað. sem er gott á vissum stöðum. En ég held, að við að athuga þau náttúruskilyrði, sem íslenzkir atvinnuvegir eiga við að búa, og þær sveiflur, sem hér hljóta að verða á framleiðslu- og atvinnuháttum einmitt í sambandi við hnattstöðu landsins og í sambandi við eðli atvinnuveganna, þá hljóti menn að reka sig á það fyrr eða síðar, að það á ekki sama „planökónómia“ við hér eins og í þeim löndum, sem byggja tilveru sína mest á verksmiðjuiðnaði. Það er gott að gera áætlanir og ennþá betra að gera þær góðar og geta uppfyllt þær. En það er vissulega nauðsynlegt, þrátt fyrir allt þetta, að hæfilegt tillit sé tekið til lífsins sjálfs, fólksins í landinu og lífskjara fólksins og afkomu. Ég býst við, að margir hv. þdm. hafi heyrt talað um það stórfellda átak, sem víðfrægt er orðið um allan heim og kennt er við Tennessee-dalinn í Bandaríkjunum. Hér er bók, sem heitir „Tennessee Valley Authority on the March“ - og lýsir þeim feikna miklu vatnsvirkjunarframkvæmdum, sem komnar eru á í þessum mikla dal. þar sem Tennessee-áin rennur í gegn. Þar er breyt. orðin sú, að stórfljót, sem svo að segja árlega hótaði eyðileggingu með flóðum og oft líka flæddi og eyðilagði meira og minna með því að flæða yfir akra og engi og taka með sér svo að segja, allt laust og jafnvel hrífa með sér það, sem álitið var að vera fast þetta mikla fljót hefur verið beizlað og látið framleiða kraft, sem gerir hvort tveggja í einu að halda fljótinu í skefjum og líka að ljá kraft öllum þeim búskap og öllum þeim iðnaði, sem blómgast í Tennessee-dalnum. Þessi bók, sem ég nefndi, lýsir þessu. Hún er nærri því eins og skáldsaga að lesa hana, hún er svo skemmtileg. Og þó lýsir hún eingöngu raunverulegum framkvæmdum. sem staðið er að af fyrirhyggju og mikilli verkfræði, ásamt því - og það er hér undirstrikað -, að allt er gert þar með lýðræðislegum anda og fyrirkomulagi. Þar er ekkert, sem hefur verið gert eftir einstrengingslegum boðum eða fyrirskipunum, án þess að reynslan hafi fengið að komast þar að. - Nú skyldi maður ætla, að um slíkt og annað eins fyrirtæki hjá þessari stórþjóð, eins og þarna er um að ræða, mundi nú „planökónómian“ hafa fengið að njóta sin. En hvað skal segja? Á bls. 192 í þessari bók er um þetta atriði talað, og heitir sá kafli „Planning and planners“, þ.e.a.s. áætlanir og þeir, sem gera áætlanir. Og í þessum kafla er komizt þannig að orði. lauslega þýtt, með leyfi hæstv. forseta: „Tennessee Valley Authority“ er álitin að vera áætlunarstofnun fyrir þetta umdæmi. Samt sem áður er ekki nein deild innan þess, sem gæti heitið deild fyrir félagslegar áætlanir, og þegar ég bið um eintak af TVA-áætlunum, er það ekki fyrirfinnanlegt. - Eitthvað á þessa leið hefur oft verið sagt við okkur af mönnum, sem vilja kynna sér Tennessee Valley Authority. - Ástæðan fyrir þessu er sú, að það er engin slík áætlun til og ekki heldur er nein sérstök deild, þar sem starfað er eingöngu að samningu áætlana.“ Ja, það virðist vanta „planökónómiuna“ heldur illilega þarna, finnst mér. Og væri nú ekki úr vegi fyrir okkar vísindamenn að benda stjórnendunum þarna í Tennessee-dalnum á það, að þeir hafi alveg gleymt „planökónómíunni“. sem við Íslendingar teljum, sumir af okkur, vera algerlega nauðsynlega fyrir okkar þjóð. Ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna það, að í Bandaríkjunum er ráðizt í stórvirki og hafðar með höndum þúsundfalt stærri framkvæmdir en þær, sem hér er um að ræða hjá okkur og við höfum vald á, án þess að þar séu nokkrir dósentar, prófessorar eða hagfræðingar með sína „planökónómiu“ - og þó snúast hjólin á þessum stöðum. Ég vil svo mega segja að lokum þetta: Nýbyggingarráð er stofnað í þeim anda og með það verkefni, sem og var samþ. af Alþ., að það má heita að hafa verið jákvæð stofnun. Það var stofnað með framfarahug fyrir augum. Og í þeim anda hefur ráðið leitazt við að starfa. Þegar það nú á að hætta störfum og eftir liggja ýmis hálfunnin verk og mörg óunnin, þá er nauðsynlegt, að sú stofnun, sem við þessum málum tekur. fari ekki of mikið yfir í hitt hornið og verði neikvæð í þeim málum. En ræða hv. 4. þm. Reykv. gerði mig nokkuð uggandi í þessu efni. Ég vil. að við tökum nokkuð til athugunar þann varnað, sem hv. þm. A-Húnv. hafði hér í umr. um þetta mál, um það, að ekki verði lagðar of miklar hömlur á framkvæmdir manna. Hv. 4. þm. Reykv. var að vísu að minnast á það sem einn ágalla á starfsemi nýbyggingarráðs, að hann hefði ekki heyrt um það, að nýbyggingarráð hefði neitt viljað beita sér fyrir fjárfestingu, sem hann og margir telja nauðsynlega. Nei. nýbyggingarráð hafði satt að segja ekki aðra fjárfestingu með höndum en þá að dæma um það, hvort þeir menn, sem til þess komu með sín erindi og fyrirætlanir, hvort sem það var varðandi skipakaup eða annað, stefndu að framkvæmdum í þeim efnum með nokkru viti, og mæla því aðeins með þeirra fyrirætlunum, ef nýbyggingarráði virtust þær vera viturlegar að dómi ráðsins. En þetta var ekki á öðrum sviðum en viðkomandi nýsköpun. En á öðrum sviðum var það ekki nýbyggingarráð, sem hafði aðstöðu né heldur skyldu til þess að beita sér í þessum efnum, heldur annað ráð, sem hv. 4. þm. Reykv. - þótt hann sé ekki í því -þekkir miklu betur, sem sé viðskiptaráð. Viðskiptaráð hafði og hefur ásamt viðskmrn. ávallt í höndum sér allt vald um veitingu eða neitun á gjaldeyri til innflutnings á öðrum vörum en til nýsköpunar og hefur haft þetta vald í höndum öll stríðsárin. Og þá gat það a.m.k. neitað að veita þeim innflutningsleyfi. sem voru á skakkri leið. og leitt þá inn á réttar brautir eða frá því, sem hv. 4. þm. Reykv. og aðrir góðir menn kalla, að væru rangar leiðir. En nýbyggingarráð hafði ekki slíkar leyfisveitingar með höndum, að þar væri að ræða um neitt það, sem talizt gæti til óþarfa eyðslu. Það er viðskmrn. og viðskiptaráð, sem hafa alltaf haft það í hendi sinni öll hin síðustu ár að beita þessum hemli. Ég hefði svo gaman af að spyrja hv. 4. þm. Reykv. um annað atriði. Hann er nokkurs konar viðskiptaráðsmeðlimur, af því að hann er í verðlagsnefnd. Nú þætti mér fróðlegt að vita hjá svo miklum „planökónómista“, hvort hann hefur ekki öll þessi ár, sem hann er búinn að starfa í verðlagsráði, haft með höndum áætlanir um það, hvernig slík stofnun eigi að starfa. Það hefur ekki, svo að ég viti, komið fram í verki. að neitt liggi eftir hann í þeim efnum, nema kannske það að setja niður kaffipundið, en ekki heildarskipulagning um verðlagningarstörf. - Nú er hér í þessu frv. látið hilla undir það, að fara megi inn á nýjar brautir að því er snertir verðlagningu. Þess vegna væri fróðlegt að heyra frá þessum strangvísindalega hagfræðingi. hvað hefur brotizt um í hans heila öll þessi ár í þeim efnum og hvaða till. hann hefur haft á takteinum í sínu ráði til þess að bæta úr þeim ágöllum, sem kynnu á að vera í því efni. Ég vil gjarnan hlusta á það, sem hv. 4. þm. Reykv. kann að vilja segja mér og öðrum í þessari hv. þd. af afrekum sínum í verðlagsráðinu og þeim skipulagningarumbótum - ef einhverjar eru sem þessi hv. þm. kann að hafa komið á í þeirri deild. sem hann hefur starfað í að þessum málum.



Herra forseti. Ég var af sérstökum ástæðum ekki viðstaddur allar umr., sem fóru fram s.l. föstudag, en heyrði þó allmikið af þeim og því, sem fram hefur farið síðan, og þykir mér því ástæða til að segja nokkur orð til viðbótar því. sem ég sagði í ræðu minni hér á fimmtudaginn. Ég var þá svo ónærgætinn að nefna í ræðu minni, að í þessu frv. væri meiri kommúnismi en í nokkru frv., sem ég hefði séð hér á Alþ., og að þennan kommúnisma virtist ríkisstjórnin ætla að lögfesta í andstöðu við sjálfan Kommúnistafl. Þetta hefur komið óþægilega við taugar sumra þm. og það svo, að mótmæli hafa komið úr ýmsum áttum. Fyrstur reið á vaðið hæstv. forsrh. og taldi þetta fjarri öllum sanni, næstur kom svo hæstv. dómsmrh. og greip í sama streng. Þriðji maðurinn var svo hv. 4. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sem mælti gegn þessu með mjög hörðum orðum og sagði, að þessi skoðun væri hin hreinasta villa. Ég verð nú að hryggja alla þessa menn með því að segja, að þetta hefur ekki haft hin minnstu áhrif á mína sannfæringu í þessum efnum. Rautt er rautt og svart er svart, þó að einhverjir menn vilji kalla það hvítt. Hvað ert þú að hafa á móti sósíalismanum, sem vildir hafa fyrrv. stjórn áfram? mundi einhver segja. Þar er því til að svara, að ég fylgdi ekki fyrrv. ríkisstj. vegna kommúnistastefnunnar. heldur vegna framfaranna og samvinnunnar milli atvinnurekenda og verkamanna hér á landi, sem ég tel nauðsynlega. En það er nú ljóst orðið, að andstaðan gegn fyrrv. ríkisstj. byggðist ekki á andstöðu gegn kommúnistastefnunni. því að það kom aldrei til mála í tíð fyrrv. stjórnar að framkvæma og lögfesta eins róttækan kommúnisma og felst í þessu frv., sem hér liggur fyrir. en sumum mönnum finnst hann sennilega góður, ef hann er framkvæmdur í andstöðu við Sósfl. Ég tel það hins vegar verra, því að samvinnan við sjálfa hina yfirlýstu stefnu er miklu eðlilegri. Að taka upp meginþáttinn úr kommúnistastefnunni í mikilvægum atriðum. en berjast við Kommúnistafl. er svipað því og að taka eignir annarra manna, en skilja þá sjálfa eftir. Þess vegna er það svo, að þm. Sósfl. skilja þetta og eru því ekkert glaðir yfir þessu frv., sem ekki er heldur von. Að tala um þetta mál við hv. 4. þm. Reykv. blasir einna bezt við. fyrst hann gaf til þess sérstakt tilefni. Hann virðist eftir ritum og ræðum að dæma vera mjög róttækur kommúnisti í skoðunum og meira að segja töluvert róttækari en flestir þm. Sósfl. og vera til þess reiðubúinn að framkvæma sósíalistastefnuna út í yztu æsar með stórkostlegum lögránum á eignum manna og fyrirtækja, með allsherjar ríkisverzlun og ríkisrekstri o.s.frv. En þessi maður telur sér hagstæðara að sigla að því leyti undir fölsku flaggi að vera í andstöðu við Sósfl., og virðist vilja hafa sinn flokk, Alþfl., enn rauðari en yfirlýst er, að Sósfl. sé, sem viðurkennir hreinlega sína stefnu. Annars kom það í ljós í ræðu hv. þm., sem hæstv. fjmrh. vék að. að hann mótmælti því, að nokkur kommúnismi feldist í þessu frv., og sagði eitthvað á þá leið, að þetta frv. væri sönnun þess, að Sjálfstfl. hefði verið knúinn til að ganga frá einu aðalatriðinu í sinni stefnuskrá, sem er atvinnufrelsið. Hv. þm. hafði þannig í sömu ræðunni - með fárra mínútna millibili - endaskipti á sjálfum sér. Skal ég ekkert um það segja, hvorum endanum er í þessum efnum öruggara að trúa, en það, sem á sér stað um þennan þm., það gildir einnig um marga aðra. Það er t.d. ekkert undarlegt við það, þó að aðalforvígismaður haftastefnunnar, hæstv. menntmrh., vilji fá meiri, víðtækari, harðari og áhrifasterkari höft á allt einstaklingsfrelsi en áður hefur verið. Ég skal svo koma nánar að því, hvers vegna ég held því svo ákveðið fram, að þetta frv. sé byggt á grundvelli kommúnistastefnunnar. Er þess þá fyrst að geta, að hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað tekið það fram í ræðum sínum, að höfuðtilgangurinn með þessu frv. væri sá, að koma hér á skipulögðum þjóðarbúskap eftir fyrir fram saminni áætlun, þ.e. áætlunarbúskap, en hann er, eins og kunnugt er, eitt af höfuðstefnumálum kommúnista. Hvernig á þetta svo að gerast? Ríkisstj. á samkv. upphafi 2. gr. að skipa 4 manna n., sem tekur við miklu af verkefnum Alþ., og mundi þetta því verða langveigamesta n., sem nokkru sinni hefur verið stofnsett hér á Alþ., hún á að heita fjárhagsráð. Vald hennar og verkefni er hreint ráðstjórnarfyrirkomulag. Allt fjármagn þjóðarinnar, viðskipti, atvinna og framkvæmdir á að vera henni háð. Alþ. má ekki einu sinni kjósa n. samkv. frv., eins og það liggur hér fyrir. Einn þm. úr mínum flokki sagði við mig fyrir nokkru: „Það er engu líkara en að ýmis atriði í þessu frv. séu beinlínis tekin úr stjskr. Sovétríkjanna.“ Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvað er eftir, þegar öllu er ráðstafað, sem ákveðið er með 2. og 5. gr. þessa frv.? Öll atvinnumál, framkvæmdir, dýrtíðarmál, fjármál og húsnæðismál - allt á þessi mikla n. að hafa, öllu á hún að ráðstafa. 5. gr. er svo hátoppurinn á þessu valdahúsi, þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til hvers konar fjárfestingar einstaklinga, félaga og opinberra aðila, hvort sem er til stofnunar nýs atvinnurekstrar. til aukningar á þeim, sem fyrir er, húsbygginga eða annarra mannvirkja, þarf leyfi fjárhagsráðs, og gildir þetta einnig um framhald þeirra framkvæmda, sem þegar eru hafnar.“ 7. gr. er svo til frekari áherzlu, þar segir: „Fjárhagsráð og þeir aðilar, er það felur umboð til þess, hafa með höndum framkvæmd áætlunarinnar, veiting fjárfestingarleyfa, innflutningsleyfa, gjaldeyrisleyfa og verðlagseftirlits, sbr. II. og III. kafla laga þessara.“ Hvað vilja menn hafa það öllu meira? Enginn má stunda verzlun nema hafa til þess leyfi. því að ekkert þýðir að hafa verzlun, nema hafa leyfi fyrir vörum. Enginn má byggja hús, ekki byggja brú, ekki kaupa skip og ekki stofna nýjan atvinnurekstur. ekki má einu sinni ljúka þeim mannvirkjum, sem þegar er byrjað að byggja, nema leyfi þessa stóra ráðs komi til. Atvinnufrelsi, viðskiptafrelsi og umbótafrelsi. Allt verður það lagt undir eina n. Og ráðh. og þm. hrópa hver í kapp við annan: Þetta er ekki kommúnismi. Það er jafnvel gengið svo langt, að ýmsir þm. eru sí og æ að brigzla okkur fylgjendum fyrrv. stjórnar um dýrkun á kommúnistastefnunni, þó að þeir séu fúsir til að gleypa við þessu frv., sem gengur miklu lengra í kommúnistískum ráðstöfunum en kom til mála í tíð fyrrv. stjórnar. Þessum mönnum virðist nægja það eitt að koma í veg fyrir, að þm. Sósfl. séu í ríkisstj., þó að kommúnistastefnan sé lögfest og ákveðin í framkvæmd - það virðist þeim vera nokkurn veginn sama um. Fyrir mér er þetta allt annan veg farið. Mér eru framfarirnar aðalatriðið. Ég vil láta framkvæma sem mest af þeim af einstaklingum og eins fyrirtækjum. Takist það ekki, þá verður ríkið að koma til sögunnar, en þar á Alþ. að ráða, en ekki einhver yfirráð utan þingsins. Ég býst við, að einhver ráðh. eða aðrir vilji spyrja: Er þetta ekki allt góður og nauðsynlegur kommúnismi. mundi hann ekki verða enn magnaðri, ef Kommúnistafl. væri með í ríkisstj., eins og þú gjarnan vilt? Hvorugu þessu ætla ég að svara í dag, en ég ætla að segja annað, það er þetta: Ég kann ekki við, að menn séu að flytja eða fara með þá blekkingu, að þeir séu að berjast á móti kommúnistastefnunni. þegar þeir vilja auðfúsir framkvæma hana, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Og ég endurtek það, að það er miklu viðfelldnara að framkvæma þennan kommúnisma, ef það á endilega að gera, í samvinnu við Kommúnistafl. en í andstöðu við hann. Svo kemur og fleira til, sem ég skal í þessu sambandi víkja að, og það er þá eðlilegast að nefna nokkur atriði. sem fram hafa komið í ræðu hæstv. fjmrh. Hann flutti hér ræðu á fimmtudaginn var, og ég man ekki eftir neinni setningu í þeirri ræðu, sem ég gæti ekki undirskrifað. En það kom fram í henni hjá hæstv. ráðh., að í þetta frv., sem hér liggur fyrir, vantaði allar tryggingar fyrir því, að haldið yrði áfram með þær margvíslegu framfararáðstafanir, sem nýbyggingarráð stofnaði til á undanförnum tveim árum. Þetta ítrekaði hæstv. ráðh. nú mjög rækilega í sinni löngu ræðu, og þetta er í fullu samræmi við margt af því, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur haldið fram í þessum umr. Þessir tveir menn hafa líka með fyrrv. stjórn verið forystumenn hinnar mestu framfarastefnu, sem hafin hefur verið á Íslandi, annar sem form., hinn sem varaformaður í því ráði, sem þessi nýja stóra n. á nú að gleypa. Mig furðar ekkert á því, þó að hæstv. fjmrh. hafi fundið öryggisleysið í þessu efni. þegar það er beinlínis bannað samkv. 5. gr. að halda áfram með framkvæmdir, sem byrjað hefur verið á, nema sérstakt leyfi komi til. Hitt hefði mér fundizt miklu viðfelldnara fyrir hæstv. fjmrh., að setja inn í frv. einhverjar frekari tryggingar fyrir nýsköpunarframkvæmdum, áður en hann samþykkti, að frv. væri lagt fram sem stjfrv. En væntanlega og vonandi tekst hæstv. fjmrh., því að ég ber til hans fullt traust í því efni, að fá úr þessu bætt að fullu. áður en frv. kemur til 2. umr. í þessari hv. d., og það getur haft mikla þýðingu fyrir framkvæmd málsins næsta tímabil. Hæstv. dómsmrh. mun hafa lýst því yfir, að hann ætlaði að flytja brtt. um skipun þessa ráðs í samræmi við það, sem ég lýsti eftir í ræðu minni á fimmtudaginn. Það er stundum gott og stundum ekki gott að flytja brtt. við sín eigin frv., í þessu efni er það gott. En ef hæstv. ráðh. hefur tryggingu fyrir því að fá samþykkta þessa brtt., þá hefði hitt verið enn betra og forðað okkur sjálfstæðismönnum frá því að fá frv. sem stjfrv. eins og 2. gr. þess nú er. Þess hefur verið getið í tveim blöðum ríkisstj., að ég hefði lýst mig fullan andstæðing þessa frv. Um það hef ég ekki sagt meira en það, að ég mundi aldrei fylgja því óbreyttu. Afstaða mín fer mjög eftir því, hvað margvíslegar og miklar breyt. verða gerðar á frv., áður en það kemur til lokaafgreiðslu hér í hv. d., Ég það má, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, fara alla vega með þetta mál í framkvæmd. því að það fer að sjálfsögðu eftir því. þegar jafngífurlegt vald er lagt á hendur fárra manna eins og hér er gert - þá fer það eftir því. hverjir mennirnir verða og hvernig þeir fara með þetta vald. Þetta mál er eins og kunnugt er í aðalatriðum stjórnarsamningur og verður vafalaust samþ. í einhverri mynd. Fyrir mig skiptir það, úr því sem komið er, mestu máli að vita um það, áður en málið fer úr þessari hv. d., hvort þessi n. verður skipuð mönnum, sem ég ber traust til, eða einhverjum öðrum.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hér áðan næstum 11/2 tíma ræðu. En tilefnið var stundarfjórðungsræða, sem ég flutti á föstudaginn var. Hæstv. ráðh. sagði, að þessar umr. hefðu ekki gefið tilefni til þess að taka starfsemi nýbyggingarráðs til sérstakrar athugunar, en það hefði ég gert í minni ræðu, og hans ræða var svar við þeim atriðum ræðu minnar. Ég held, að það sé misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ekki sé ástæða til að ræða um nýbyggingarráð. því að þetta frv., ef að l. verður, nemur úr gildi l. um nýbyggingarráð, og þess vegna er ástæða til að ræða þetta nokkuð. Annars var það þó sérstaklega annað, sem gaf mér tilefni til að standa upp. Í fyrri ræðu sinni sá hæstv. fjmrh. ástæðu til þess að fara sérstökum hrósyrðum um hv. 2. þm. Reykv. fyrir samstarf þeirra í nýbyggingarráði og hældi honum og nýbyggingarráði mjög fyrir störf, sem það hefði unnið og þeir saman 2 s.l. ár. Það mun hafa komið ýmsum mönnum á óvart, að hæstv. fjmrh. skyldi fara að kasta þannig ástarorðum yfir salinn til leiðtoga stjórnarandstöðunnar, og menn voru ennþá meira undrandi. þegar þeir heyrðu, að ekki stóð á því, að hv. 2. þm. Reykv. tæki undir þessa ástarkveðju, og í einni ræðu sinni lýsti hann yfir sérstakri ánægju af samstarfinu við hæstv. fjmrh. í nýbyggingarráði og hrósaði öllum störfum nýbyggingarráðs hið mesta. Þetta þótti ýmsum næsta spaugilegt og nokkuð óvenjulegt, að þannig skyldi kastað ástarorðum milli ráðh. og leiðtoga stjórnarandstöðunnar. En þegar farið er að athuga, hvort þessi hrósyrði þarna á milli eru eðlileg eða á nokkrum rökum reist, þá verður manni ljóst. að þau eru nokkuð undarlegri en orðin sjálf kunna að hafa gefið tilefni til að halda. Ég benti á það í ræðu minni, að samkvæmt l. um nýbyggingarráð hefði það verið höfuðverkefni nýbyggingarráðs, eins og segir í l., að búa til heildaráætlun, fyrst um sinn fyrir næstu 5 ár, um nýsköpun íslenzka þjóðarbúsins, og nýbyggingarráð fékk til umráða 300 millj. kr. og átti að verja þessum fjármunum eingöngu til kaupa á framleiðslutækjum og til annarrar nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar. Höfuðverkefni nýbyggingarráðs var sem sé tvenns konar: annars vegar að semja heildaráætlun og hins vegar að ráðstafa þessum 300 millj. kr. og auk þess 15% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar. Ég leiddi að því rök, að nýbyggingarráði hefði ekki farið þetta starf sitt svo vel úr hendi, að sérstök ástæða væri fyrir form. og varaform. - hæstv. fjmrh. og leiðtoga stjórnarandstöðunnar - að hrósa hvor öðrum sérstaklega mikið af því. Ég gat um það, að nýbyggingarráð hefði ekki enn innt af hendi þá meginskyldu sína að semja heildaráætlun um nýsköpun íslenzkra atvinnuvega. sú áætlun er ekki til og hefur aldrei verið samin. Það eina, sem gert hefur verið í þessa átt, er, að samin hefur verið áætlun um togaraflotann og aukningu hans, sem frekar má telja ritgerð en áætlun, en nýbyggingarráð hefur ekki gætt þeirrar höfuðskyldu að semja heildaráætlun um nýsköpun í íslenzku atvinnulífi. Ég benti á, að nýbyggingarráð hefði, síðan það tók til starfa, gefið út leyfi fyrir 355 millj. kr. til 1. marz. þar af eru eftir leyfisveitingar fyrir 8 millj. kr., sem ekki hafa verið notaðar, svo að leyfisveitingar hafa verið notaðar fyrir 347 millj. kr. Að vísu er nokkur spurning um það, að eitthvað af þessum leyfum hafi ekki verið framlengt, það veit ég ekki um, en það mun form. ráðsins vita. Heildarleyfisveitingar nýbyggingarráðs eru þá 347 millj. kr. Nýbyggingarreikningurinn nemur hins vegar 304 millj. kr. Það eru því 304 millj. kr., sem nýbyggingarráð hefur haft til að gefa leyfi út á, en það gefur hins vegar leyfi út á 347 millj. kr. Ég veit ekki, hvort formenn nýbyggingarráðs hafa ástæðu til að hrósa hvor öðrum fyrir þessa ráðsmennsku. - ég held þó ekki. Enn heldur nýbyggingarráð áfram leyfisveitingum í febrúar fyrir 13 millj. kr., jafnvel þótt leyfisveitingar séu orðnar talsvert meiri en stendur inni á nýbyggingarreikningi. Ég veit, að því verður svarað til, að eftir sé að færa inn á nýbyggingarreikning 15% af verðmæti útflutningsins 1946, sem nemur 40 millj. kr., en þar til er því að svara, að þessar 40 millj. eru ekki til, þjóðin á þær ekki lengur - gjaldeyriseignin er þegar orðin neikvæð, því eins og hæstv. menntmrh. minntist á í sinni ræðu, þá er frjáls gjaldeyriseign þjóðarinnar aðeins 44 millj. kr., en greiðsluábyrgðir bankanna 58 millj. kr. Hv. 2. þm. Reykv. ræddi í sinni ræðu á föstudaginn um það. að nauðsynlegt væri að stofna ekki til erlendra skulda. Þetta er rétt hjá honum. En í ljósi þess virðist það vera undarlegt. að hann skuli ekki sýna meiri varkárni í störfum sínum í nýbyggingarráði en svo að halda áfram útgáfu gjaldeyrisleyfa vitandi það. að engin gjaldeyrisinnistæða er til til þess að veita leyfi út á, og vitandi það. að með þessu er hann að stofna til gjaldeyrisskulda. En í þingsölunum varar hann við að stafna til erlendra skulda. Með tilliti til þessara staðreynda held ég, að ekki hafi verið ástæða til svo rækilegra hrósyrða sem fóru á milli hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Reykv., og þess vegna ástæðulaust fyrir hæstv. fjmrh. að undrast það, að mér og fleirum skuli hafa fundizt nokkuð ofmælt í þessum vinaorðum og hrósyrðum. Það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að ég hafi verið að vitna í orðróm um það, hvernig nýbyggingarráð hafi ráðstafað sínum gjaldeyri. Mér er kunnugt um, hvernig það hefur gert það. En það, sem hann mun meina, þegar hann talar um orðróm, mun vera það, að ég sagði, að það hefði heyrzt, að nýbyggingarráð hefði auk þessa farið nokkuð út fyrir sitt verksvið í sínum leyfisveitingum. Hann sagði. að það væri óþarfi að tala um orðróm, þar sem ég ætti að vita, hvað nýbyggingarráð hefði veitt mikil leyfi. Ég hef hér fyrir mér skýrslu um leyfisveitingar nýbyggingarráðs, og það er alveg rétt, að þar sést ekki neitt um einstakar leyfisveitingar, og þar er heldur ekki mjög nákvæm undirflokkun. Það stendur t.d. ekki í þessum skýrslum, að veitt hafi verið leyfi til kvikmyndastarfsemi, og enn síður, að það hafi verið veitt leyfi til kvikmyndastarfsemi fyrir bæjarstjórann á Norðfirði. ekki til bæjarins sjálfs, heldur til bæjarstjórans prívat. Ég hygg, að segja megi, að nýbyggingarráð hafi hér seilzt út fyrir starfssvið sitt sökum afbrýðisemi við viðskiptaráð. Það hefur ekki alltaf stýrt í nýsköpunaráttina, þótt leyfi þessi eigi að vera bundin við framleiðslutæki og aðra nýsköpun. Það er t.d. þetta biðleyfi, sem veitt var til Norðfjarðar fyrir mánuði síðan eða svo, enginn heldur því fram, að það sé nýsköpun að veita kommúnista á Norðfirði leyfi til að setja upp bið. Hæstv. fjmrh. talaði um það, að einhver mundi hafa sent mig til að halda mína gagnrýnisræðu hér, og átti þar við viðskiptaráð, og hann gaf í skyn, að mér væri nú vissara að fara varlega, því að það mundi nú ekki hafa svo hreint mél í pokahorninu. Hann fullyrti þetta, en vísaði í þetta skipti ekki til neins orðróms í þessu sambandi, og læt ég því að mestu ósvarað. En ég vil benda hæstv. fjmrh. á, að ef hann hefur eitthvað út á viðskiptaráð að setja, væri honum nær að snúa sér með umkvartanir sínar til flokksbróður síns, Péturs Magnússonar, hæstv. fyrrv. viðskmrh., því að allir vita, að ráðið hefur á undanförnum árum fylgt stefnu hans í öllum meginatriðum. Sé því starfsemi viðskiptaráðs að einhverju leyti vitaverð. er ekki síður við þennan hæstv. fyrrv. ráðh. að sakast, og átti hann því fremur hnúturnar, sem hæstv. fjmrh. ætlaði viðskiptaráði. En ætti að fara rækilega út í þessa sálma, mundi það lengja umræður um of, en þær eru þegar orðnar langar og hafa borizt vítt og breitt. Varðandi jeppainnflutning nýbyggingarráðs er það misskilningur, að ég hafi gagnrýnt jeppainnflutninginn yfirleitt. Ég var aðeins að gagnrýna það, að sá innflutningur hefði ekki allur gengið til atvinnulífsins. Og auk þess eru yfirbyggðu jepparnir, sem fluttir hafa verið inn. allir vita, að þeir geta ekki stuðlað að nýbyggingu atvinnuveganna. Það, sem í fyrsta lagi gaf mér tilefni til að taka hér til máls, voru þessi fúlsyrði formanns nýbyggingarráðs, núverandi hæstv. fjmrh., og mér fannst sannarlega, að hann hefði sízt ástæðu til að láta sér þau um munn fara. Og í öðru lagi var það vegna þeirrar gagnrýni, sem fram hefur komið á þessu frv., en hún hefur verið alveg sérstaklega máttlaus. Þessi gagnrýni hefur bæði komið frá vinstri og hægri, ýmist hefur það verið talið allt of róttækt eða ekki nærri nógu róttækt. Hv. þm. A-Húnv. hefur nú endurtekið þau rök, sem hann færði fyrir því, að frv. væri of róttækt, og hæstv. forsrh. svaraði þeirri gagnrýni svo rækilega, að ég ætla ekki að bæta neinu við það. En mig langar til að segja hér nokkur orð um gagnrýni sósíalista, þar sem ég varð að ljúka ræðu minni svo skjótlega s.l. föstudagskvöld, vegna þess að kvöldverðartími var kominn. Gagnrýni sósíalista hefur einkum verið tvenns konar. Annars vegar hefur ekki verið talið vera um nógu mikinn áætlunarbúskap að ræða, þ.e.a.s. ekki samin áætlunargerð um nógu mörg mál, og hins vegar hefur verið talið að með þessu frv. fengi fjárhagsráð ekki vald yfir bönkunum, en að það vald væri nauðsynlegt, til þess að fullur árangur næðist. Það fer ekki hjá því, að mönnum þyki það hljóma undarlegar en við mætti búast, er hv. 2. þm. Reykv. þykir ekki nógu langt gengið í átt áætlunarbúskapar með þessu frv. Hann átti sinn þátt í setningu nýbyggingarráðslaganna, og þar var gert ráð fyrir að nýbyggingarráð sendi áætlun um nýsköpun íslenzks atvinnulífs. Hv. 2. þm. Reykv. hafði sérstaklega góða ástæðu til að framfylgja þessu ákvæði l. En eftir rúmlega tveggja ára starf hans í nýbyggingarráði er engin slík áætlun til um nýsköpun atvinnulífsins. En nú, þegar miklu víðtækara frv. kemur fram, frv., sem ekki miðast við nýsköpunina eingöngu, heldur skipulagningu alls atvinnulífsins og eftirlit með allri fjárfestingu í landinu, þegar slíkt frv. kemur fram, sem endurbætir mjög lögin um nýbyggingarráð og eykur mjög íhlutun ríkisins, þá verður hv. 2. þm. Reykv. skyndilega óánægður. En hann var ánægður með l. um nýbyggingarráð, líklega vegna þess, að þau voru sett að tilhlutan þeirrar ríkisstj., sem flokkur hans átti þátt í að mynda, og hann vissi. að mundi sjálfur hafa áhrif á þau l. í framkvæmdinni. En nú er hann óánægður með miklu víðtækari og róttækari löggjöf á sama sviði, af því að hann er í stjórnarandstöðu og getur ekki sjálfur hafi áhrif á framkvæmd l. Hér er mjög skýrt dæmi um afstöðu, sem ekki mótast af eðli málsins sjálfs, en mótast af því einu. hvort um stjórnaraðstöðu eða stjórnarandstöðu er að ræða. Þá kem ég að hinu atriðinu í gagnrýni sósíalista, valdinu yfir bönkunum. Nýbyggingarráði var ekki heldur gefið slíkt vald, og ekki kom það fram, að sósíalistar teldu það neinn galla á þeim l. Og í öll þessi ár hefur tiltölulega lítið heyrzt frá þeim í þá átt, að brýna nauðsyn bæri til, að nýbyggingarráð fengi slíkt vald. Það, sem áður var gott, á meðan hv. 2. þm. Reykv. og flokkur hans var í stjórnaraðstöðu. er nú skyndilega orðið algerlega óhæft, óalandi og óferjandi í alla staði. þegar flokkurinn er ekki lengur í þeirri aðstöðu. Slík gagnrýni er meira en litið máttlaus. Og satt að segja kemur mér það nokkuð á óvart, hve veigalítil þessi gagnrýni er. Með því er ég ekki að segja, að ríkið eigi ekki að hafa full tök á útlánapólitík bankanna. Hitt er annað mál, hvort heppilegt sé, að fjárhagsráð og bankaráð sé beinlínis sameinað í eina stofnun, og um það skal ég ekki fjölyrða. Hæstv. fjmrh. fór allmörgum orðum um „planökónómi“ í ræðu sinni, gagnrýndi hana mjög og vitnaði í erlendar bækur máli sínu til stuðnings. Hæstv. forsrh. hefur hins vegar lýst vel, hve þýðingarmikið spor þetta frv. er í áttina til fullkomins áætlunarbúskapar hér á landi. En nú vill hæstv. fjmrh. ekkert með áætlunarbúskap gera og ekkert við hann kannast. Ég hélt að vafalaust mætti skilja stefnuyfirlýsingu hæstv. forsrh. í þessu máli sem stefnu ríkisstj., og kom mér því nokkuð á óvart að heyra þessi ummæli hæstv. fjmrh. Hitt er minna tiltökumál, þó að hv. þm. A-Húnv. þrumi hér gegn áætlunarbúskap og kommúnisma. Hæstv. fjmrh. talaði allmikið um það, að mig skorti talsvert skilning á lífskjörum og hagsmunum almennings, og bæru ýmis skrif mín vott um það. Öðru máli væri að gegna um hann sjálfan, skilning hans og ást á alþýðunni og umhyggju hans fyrir bættum kjörum hennar. Ef þetta væri nú allt þannig, held ég, að hann ætti sem fljótast að segja sig úr þeim flokki. sem hann er nú í. Hingað til hefur sá flokkur ekki verið sérlega giftudrjúgur alþýðunni, og gæti ég nefnt mörg dæmi um það. ef ég vildi þenja umræður svo vítt og breitt. En hér skýtur nokkuð skökku við, er einn af forvígismönnum Sjálfstfl. telur alþýðuflokksmanni það til sérstaks lasts. að hann sýni heldur lítinn skilning á lífskjörum og hagsmunum alþýðunnar. Ég veit hvaða hagsmunum hæstv. fjmrh. hefur sérstakan skilning og áhuga á, hann hefur ekki eingöngu sýnt það í ræðum sínum, heldur og í ýmsum verkum. Hæstv. fjmrh. lýsti eftir því, að ég gerði grein fyrir, hvort ég hefði lagt fram nokkrar sérstakar skipulagningartillögur í viðskiptaráði, en í því ráði hef ég átt sæti, þegar það hefur fjallað um verðlagsmál. Var það á hæstv. ráðh. að heyra, að ekki sæti á mér að vita nýbyggingarráð fyrir framkvæmdaleysi. þar eð ekki mundu hafa legið miklar tillögur fyrir frá mér í viðskiptaráði. Ég furða mig mjög á þessum ummælum hæstv. ráðh. og sérstaklega á því, að hann skuli viðhafa þau einmitt nú, og skal ég síðar koma að því. Annars ætti ekki að þurfa að skýra hæstv. ráðh. frá því, að hlutverk viðskiptaráðs, þegar það fjallar um verðlagsmál, er ekki að semja „skipulagstillögur“, heldur að setja reglur um verðlagningu þeirra vörutegunda, sem undir það heyra, og á því sviði hefur það vissulega verið allathafnasamt. Þegar það tók til starfa fyrst á árinu 1943, fór því víðsfjarri, að verðlagsákvæði væru til um allar vörur, sem fluttar eru til landsins. Á fyrsta starfsári sínu setti ráðið ákvæði um allar þær innflutningsvörur, sem ákvæði vantaði um, og auk þess mikinn fjölda innlendra iðnaðarvara og ýmiss konar innlendrar þjónustu. Skömmu eftir að ráðið tók til starfa, gerbreytti það og allri framkvæmd verðlagseftirlitsins með innfluttum vörum, og hirði ég ekki um að lýsa því fyrirkomulagi, sem upp var tekið og viðhaft er enn, en þess má þó geta, að verðlagseftirlitið fær nú afrit af verðreikningi yfir sérhverja vörusendingu, sem flutt er til landsins, og endurskoðar það. Jafnframt fær svo eftirlitið afrit af öllum sölureikningum innflytjenda, svo að hægt er að fylgjast með því, að söluverð sé í samræmi við verðreikninginn. Viðskiptaráðið hefur og nokkrum sinnum endurskoðað flest gildandi verðlagsákvæði, eftir því sem ástæða hefur þótt til. Við setningu verðlagsákvæða hefur viðskiptaráð til skamms tíma - eins og raunar þeir, sem með verðlagseftirlit hafa farið á undan því, fyrst og fremst orðið að styðjast við rekstrarreikninga fyrirtækjanna, þá sömu, sem þau afhenda skattayfirvöldum, en á allra vitorði er, að þeir eru ekki mjög áreiðanleg heimildarskjöl. Þess vegna stofnaál verðlagseftirlit til rannsóknar á raunverulegum dreifingarkostnaði innfluttrar vöru á grundvelli verðreikninga þeirra, sem verðlagseftirlitið fær, samkv. því, sem ég gat um áðan, og var rannsókninni ætlað að ná til áranna 1944 og 1945. Átti niðurstaðan að liggja fyrir í ársbyrjun 1946, en skýrslan varð þó ekki fullbúin fyrr en í apríl í fyrra. Ég var þá farinn utan í þágu embættis míns og kom ekki til landsins aftur fyrr en um mánaðamótin sept.–okt. Meðan ég var erlendis, höfðu engar tillögur verið undirbúnar um breytingar á verðlagsákvæðum á grundvelli þessarar skýrslu. en eftir heimkomu mína var farið að vinna að því, og nú nokkru eftir áramótin lágu fyrir tillögur um ný verððlagsákvæði um nær allar innfluttar vörur, og miðuðu þær til verulegrar lækkunar á álagningu frá því, sem verið hefur, Jafnframt var svo gert ráð fyrir því, að í ýmsum vöruflokkum væri hætt við að miða álagninguna eingöngu við kostnaðarverð vörunnar, en hún miðuð sumpart við magn hennar og sumpart kostnaðarverð. Þessar tillögur voru ræddar við fulltrúa verzlunarstéttarinnar, og tóku þær viðræður alllangan tíma. En vitað var, að meiri hluti væri fyrir samþykkt þessara till. í viðskiptaráði. Engu að síður hefur ráðið ekki enn tekið þessar till. til endanlegrar afgreiðslu, og veit hæstv. fjmrh. vel, af hverju það hefur ekki verið gert. Hæstv. ríkisstj. hefur nefnilega óskað eftir því, að till. yrðu ekki endanlega afgreiddar, fyrr en ríkisstj. hefði rætt við viðskiptaráðið, og mun einmitt hæstv. fjmrh. hafa staðið að þessari ósk. Eftir þessum fundi hefur viðskiptaráðið beðið nú alllengi, og getur hæstv. fjmrh. vafalaust ráðið miklu um, hvenær hann verður haldinn. Hér er m.ö.o. um það að ræða, að í viðskiptaráði liggja fyrir fullbúnar til afgreiðslu víðtækar tillögur um endurskoðun og lækkun gildandi verðlagsákvæða, en frá þeim er ekki gengið vegna þess, að hæstv. fjmrh. hefur óskað eftir því. Auðvitað veit hæstv. fjmrh. þetta allt, og þess vegna er mér öldungis óskiljanlegt, hvernig hann telur sig þess um kominn að sveigja að mér í þessu sambandi með því að spyrja, hvort fyrir lægju frá mér eða öðrum till. um aðgerðir á starfssviði viðskiptaráðs og láta það liggja í orðum sínum, að svo sé ekki. Hann veit, að þetta er ekki rétt. Hann veit, að fyrir liggja mjög þýðingarmiklar og víðtækar till. til endurskoðunar og lækkunar álagningarstigans, og hann veit, að þetta hefur enn ekki verið endanlega afgr., m. a. af því, að hann hefur sjálfur óskað eftir, að það væri ekki gert. Enda þótt ástæða væri til að svara fleiri atriðum í ræðu hæstv. fjmrh., ætla ég nú að láta hér staðar numið. því að full ástæða er til, að umr. færu að styttast.



Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvernig ríkisstj. hugsar sér yfirfærslur margra þeirra útlendinga, sem hér eru í vinnu og hafa allt upp í 8000 kr. á mánuði, þar eð nú eru fyrirsjáanleg gjaldeyrisvandræði. Það er fullkomin ástæða til að athuga, hvernig firra megi landið þessari hættu. Ég óska því, að hæstv. fjmrh. skýri þetta mál við fyrsta tækifæri.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Þessi fyrirspurn hv. þm. S-Þ. ætti helzt að fara til viðskmrh., sem hefur umsjón gjaldeyris. Hins vegar álít ég, að þessi fyrirspurn varði Alþingi og þjóðina í heild, og skal ég sjá um, að þetta verði tekið til athugunar af réttum aðilum, og mun þá upplýsast, hvað stjórnin hyggst fyrir í þessu máli. Meira treysti ég mér ekki að segja á þessu stigi málsins.