Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru meginákvæði laga um Heyrnar- og talmeinastöð felld inn í lög um heilbrigðisþjónustu. Helstu efnisbreytingar sem frumvarpið hefur í för með sér eru að í stað stjórnar er gert ráð fyrir skipun fagráðs. Þá er í frumvarpinu að finna það nýmæli að ráðherra er heimilt að veita einkaaðilum rekstrarleyfi til að annast þá þjónustu eða hluta þeirrar þjónustu sem Heyrnar- og talmeinastöð er ætlað að veita samkvæmt lögunum. Nefndin telur að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu séu til bóta. Nefndin álítur að sú breyting að skipa fagráð í stað stjórnar sé í samræmi við þau viðhorf sem nú eru uppi og sé til þess fallin að auka gæði og hagkvæmni þjónustunnar. Nefndin fjallaði nokkuð um heimild ráðherra til að veita einkaaðilum rekstrarleyfi til að annast þjónustu eða hluta þeirrar þjónustu sem fellur undir starfssvið Heyrnar- og talmeinastöðvar. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar mun einkum vera áhugi fyrir þeim þætti starfseminnar sem lýtur að prófun heyrnar og úthlutun og sölu heyrnartækja. Engu að síður er hugsanlegt að áhugi manna til að starfa á öðrum sviðum muni aukast í framtíðinni. Nefndin telur að þetta nýmæli geti verið til þess fallið að auka og bæta heilbrigðisþjónustu á þessu sviði. Nefndin leggur vegna þessa áherslu á að gera verður kröfu um nákvæma kostnaðargreiningu af hálfu Heyrnar- og talmeinastöðvar á þeim þáttum starfseminnar sem eru á sama sviði heilbrigðisþjónustu og því sem einkaaðilar með rekstrarleyfi starfa á. Með tilkomu einkaaðila í rekstur heilbrigðisþjónustu á þessu sviði er nauðsynlegt að greiðsluþátttaka ríkisins sé tiltekin sem ákveðin krónutala en ekki sem hlutfallsgjald. Erfitt er að hafa stjórn á útgjöldum ríkisins til málaflokksins ef greiðsluþátttaka er ákveðin sem hlutfall af kostnaði. Nefndin telur því brýnt að þessa verði gætt á þeim sviðum þar sem rekstrarleyfi verða veitt. Nefndin vekur athygli á því að í 26. gr. laganna, sbr. 27. gr., er almenn heimild fyrir ráðherra til að veita rekstrarleyfi vegna starfsemi í lækningaskyni. Það má halda því fram að sérákvæði um starfsleyfi vegna heyrnar- og talmeinaþjónustu sé af þessum sökum óþarft. Framkvæmd þessara ákvæða hefur hins vegar verið ósamræmd og hvetur nefndin til endurskoðunar ákvæðanna með það að markmiði að samræma rekstrarleyfisveitingar innan ramma þeirra. Nefndin gerir því að svo stöddu ekki athugasemd við þá útfærslu sem lögð er til í frumvarpinu enda er um nýtt þjónustusvið að ræða sem eðlilegt er að áskilja að uppfylli tilteknar kröfur. Nefndin vill vekja athygli á að sérstaklega þarf að huga að þjónustu við daufblinda. Samkvæmt orðalagi frumvarpsins fellur þjónusta við þá ekki innan ramma Heyrnar- og talmeinastöðvar. Daufblinda er sérstök fötlun og þarf að sjá til þess að þessi hópur njóti samsettrar þjónustu sem mæti sérstökum þörfum hans. Jafnframt þarf að gæta þess að skrá yfir daufblinda sé haldið saman eins og með aðra sem heyra undir Heyrnar- og talmeinastöðina. Nefndin gerir ekki athugasemd við ákvæði 5. tölul. 2. efnismgr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að Heyrnar- og talmeinastöð skuli safna upplýsingum um alla skjólstæðinga sína samkvæmt frumvarpinu ásamt öðrum tölfræðilegum upplýsingum enda er gerður áskilnaður um að söfnun þessara upplýsinga skuli fara fram samkvæmt lögum um persónuvernd. Heyrnar- og talmeinastöð hefur einnig þessa skyldu samkvæmt núgildandi lögum. Í núgildandi lögum er kveðið á um að Heyrnar- og talmeinastöð skuli annast þjónustu við málhalta en svo er ekki í frumvarpinu heldur er einungis talað um talmein. Nefndin vill taka af allan vafa um það að með þessu er ekki verið að þrengja það hlutverk sem stöðin hefur, enda segir í athugasemdum með frumvarpinu að orðið talmein hafi öðlast sess í íslensku máli og sé notað í stað málheltis nú. Með sama hætti vill nefndin taka það fram að þrátt fyrir að ekki sé kveðið sérstaklega á um það í frumvarpinu, eins og í núgildandi lögum, að Vesturhlíðarskóli og sérdeildir fyrir heyrnarskerta í almennum skólum og sérskólum skuli njóta þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvar, ber alls ekki að skilja það svo að verið sé að draga úr þjónustu við nemendur þessara skóla. Enda ber Heyrnar- og talmeinastöð að sinna öllum sem eiga við heyrnar- og talmein að stríða. Nefndin leggur til fáeinar breytingar á frumvarpinu. Lagt er til að tiltekið verði sérstaklega að það sé hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvar að annast uppsetningu á hjálpartækjum en ekki bara viðhald þeirra og útvegun. Þá er lagt til að þar sem talmein er nefnt í frumvarpinu verði samhliða einnig talað um heyrnarmein. Þetta er gert til að tryggja að heyrnarmein, t.d. eyrnasuð, falli ótvírætt innan starfssviðs Heyrnar- og talmeinastöðvar. Aðrar breytingar sem nefndin leggur til hafa ekki efnisbreytingu í för með sér og nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Undir álit þetta rita auk frsm. hv. nefndarmenn í heilbr.- og trn., Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Ásta R. Jóhannesdóttir með fyrirvara, Þuríður Backman með fyrirvara og Margrét Frímannsdóttir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir fyrirvara stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Hann lýtur fyrst og fremst að kostnaðarþátttöku sjúklinga í tengslum við breytingu á þessum lögum. Þeir sem sent hafa inn umsagnir um frv. mæla langflestir með þessum breytingum og telja þær til bóta. Ég styð að Heyrnar- og talmeinastöðin sé sett undir lög um heilbrigðisþjónustu en gjaldtökuákvæði laganna munu að mínu mati leiða til aukinna útgjalda fyrir sjúklinga. Við í stjórnarandstöðunni gerum fyrirvara við það. Hins vegar fer það allt eftir fjárveitingavaldinu að lokum, þ.e. hversu miklu fjármagni verður varið til þessa málaflokks, hversu þátttaka sjúklinganna í kostnaði heyrnartækja verður mikil. Það kemur ekki fram í lögunum heldur er það á ábyrgð hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnar að sjá til að álögur á sjúklinga verði ekki auknar þrátt fyrir þessa breytingu. Annað sem ég vil minnast á er þjónusta Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar við Vesturhlíðaskóla. Vesturhlíðaskóli er skóli heyrnarlausra. Þjónusta við skólann hefur verið með miklum ágætum og stöðin hefur sinnt heyrnarmælingum og ýmiss konar ráðgjafarþjónustu án þess að greiðsla hafi verið tekin fyrir. Það er tekið fram í nál. að við lítum svo á að þjónustan við skólann verði óbreytt. Ég treysti því að svo verði enda er mikilvægt að treysta samskiptin á milli Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og skólans. Þetta eru þeir fyrirvarar sem ég vil helst gera fyrir utan þann sem eftir stendur. Ég hefði viljað að málið fengi lengri tíma í vinnslu þannig að fara hefði mátt yfir fleiri atriði sem fram komu á fundi heilbr.- og trn., okkur sem í nefndinni störfum til glöggvunar og fyrir úrvinnsluna áður en við afgreiddum málið. Í heildina styðjum við málið með þeim breytingum sem lagðar hafa verið til.

Herra forseti. Í þessu frv. eru skýrð ákvæði um jöfnunargjald og rétt samkeppnisaðila til heimtauga í fjarskiptum. Í því breytta umhverfi fjarskipta sem í vændum er, verði af sölu Landssímans, er ákvæðið sem hér er til umræðu til bóta. Hins vegar skal því haldið til haga að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs telja að fyrirhuguð sala Landssímans sé andstæð hagsmunum þjóðarinnar og einkum hagsmunum hinna dreifðu byggða. Sem dæmi um vandræðaganginn við sölu Landssímans er stöðugt verið að finna sökudólga. Fyrst var það Búnaðarbankinn. Nú er það forstjórinn sem hamlar sölu. Það ætti því að hætta við sölu Landssímans og styrkja fjarskipti um allt land með styrk hans.

Virðulegi forseti. Hér er verið að fella brott það skilyrði að útlendingur geti ekki keypt fasteign nema hafa búið hér í fimm ár. Ég fagna því. Ég tel að það sé skref í rétta átt. Eftir sem áður eru í gildi ákvæði þess efnis að útlendingur geti ekki keypt hér fasteign nema hann eigi hér lögheimili. Ég hefði talið æskilegra að ganga alla leið og fella það brott. En þó að það sé ekki gert núna er þetta ákvæði til bóta og því styð ég málið.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður meginmarkmið frv. eins og komið hefur fram í atkvæðagreiðslu okkar, þ.e. að færa á eina hendi samningsumboð ríkisins gagnvart sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum og gera heilbrrh. kleift að marka stefnu um forgangsröð verkefna. Fyrirvari okkar varðandi þetta frv. lýtur að greiðsluþátttöku bæði sjúklinga og daggjaldastofnana og annarra heilbrigðisstofnana. Við gerum þann fyrirvara á stuðningi við frv. að formbreytingin sem slík leiði ekki til útgjaldaauka hjá sjúklingum, heilbrigðisstofnunum og daggjaldastofnunum.

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðja markmið frv. sem er að efla kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu á Íslandi. Við erum þó mótfallin því ákvæði sem kveður á um að Kvikmyndasjóður Íslands skuli þvert ofan í vilja forráðamanna sjóðsins þurfa að sæta því að breyta um nafn. Með þeim fyrirvara styðjum við frv.

Herra forseti. Ég rita undir nál. félmn. með fyrirvara og hann lýtur að því að ég tel að orðið hafi mistök við samningu frv. Vegna tilvísana í tilteknar greinar sveitarstjórnarlaganna sé heimildin sem þarna er verið að veita Íbúðalánasjóði til að semja við sveitarfélög um uppgjör skulda of þröng. Það er einkum tilvísun í 75. gr. sveitarstjórnarlaganna sem ég tel misráðið að hafa með þessum hætti í lögunum og ég vísa í því efni til orðaskipta okkar hæstv. félmrh. við 1. umr. málsins þar sem skýrt kom fram hjá hæstv. félmrh. að ekki væri ætlunin að túlka þessa heimild þannig lagað þröngt að sveitarfélög þyrftu að vera komin í gjörgæslu hjá félmrn. til þess að henni mætti beita. En vegna tilvísunar í 75. gr. sveitarstjórnarlaganna er óhjákvæmilegt samkvæmt bókstaf laganna að túlka heimildina þannig því að 75. gr. fjallar einvörðungu um sveitarfélög í þeirri stöðu. Ég hafði vonast til þess að þessu yrði breytt en áskil mér rétt til að flytja brtt. við 3. umr. úr því að svona tókst til.

Herra forseti. Ég er sammála þeim markmiðum sem að baki liggja. Það liggur ljóst fyrir að taka þarf á vanda fjölmargra sveitarfélaga vítt og breitt um landið sem í mörgum tilfellum stafa af því að þau hafa lagt í mikla fjárfestingu vegna félagslegra íbúða. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um þessa nálgun og þá aðferðafræði sem hér er lögð til. Í seinni tíð hef ég í auknum mæli haft efasemdir um að veita ráðherrum opnar heimildir sem þingið hefur lítið eða ekkert um að segja. Í þessu tilfelli er verið að feta þá slóð og ég get ekki greitt þessu atkvæði þó að efni málsins sé mér hugleikið.

Herra forseti. Ég tel einboðið að athuga þetta mál á milli umræðna og ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. e. fyrir. Það var aldrei meiningin að sveitarfélög þyrftu að vera komin í gjörgæslu til þess að þeirri heimild væri beitt eða hægt væri að beita slíkri heimild.

Herra forseti. Í 2. gr. segir: ,,Tilgangur Orkuveitu Reykjavíkur er vinnsla og framleiðsla raforku, varma og vatns, dreifing og sala afurða fyrirtækisins ásamt hverri þeirri starfsemi annarri sem nýtt getur rannsóknir, þekkingu eða búnað fyrirtækisins, sem og iðnþróun og nýsköpun af hverju tagi, ásamt annarri viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Heimilt er Orkuveitu Reykjavíkur að reka dótturfélög og eiga hlut í öðrum félögum.`` Hér er lagt til að Orkuveitan geti sameinast fyrirtækjum með þessum markmiðum, þ.e. nánast hverju einasta opinberu fyrirtæki, bönkum sem öðru, í landinu. Ég get ekki samþykkt svo mikla útþenslu á opinberu fyrirtæki og sit því hjá.

Hæstv. forseti. Í frv. þessu til breytinga á náttúruverndarlögum er lagt til að leggja niður Náttúruverndarráð. Fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. umhvn. styðja þetta frv. með þeim fyrirvara að tryggt sé í nánari umfjöllun umhvn. að nægt fé verði veitt til frjálsra félagasamtaka sem láta sig umhverfisvernd varða þannig að aðhaldið við ríkisvaldið verði engu minna en í tíð Náttúruverndarráðsins sáluga.

Virðulegur forseti. Í þessu frv. er lagt til að Náttúruverndarráð verði lagt niður. Þar er um afar jákvæða skipulagsbreytingu að ræða og féð sem sparast, fé skattborgaranna, við þessa niðurlagningu fer áfram til náttúruverndar. Helmingurinn fer til frjálsra félagasamtaka þannig að með þeim hætti hefur upphæðin sem til þeirra getur farið tvöfaldast. Það er því ljóst að hér er um mjög jákvæða skipulagsbreytingu að ræða í náttúruverndargeiranum. Ég fagna því að stjórnarandstaðan er með á nál., þótt með fyrirvara sé, og ég segi að sjálfsögðu já við þessu frv.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður öflugan samráðsvettvang á sviði umhverfis- og náttúruverndar. Þótt við séum ósammála því að nauðsynlegt hafi verið að leggja Náttúruverndarráð niður föllumst við á þau rök að öflugt umhverfisþing sem undirbúið verði í formlega skilgreindu samráði umhvrn., frjálsra félagasamtaka og fagfólks á sviði umhverfis- og náttúruverndar og náttúruvísinda geti komið í stað þess náttúruverndarþings sem lög þau sem hér eru til afgreiðslu gerðu áður ráð fyrir. Í trausti þess að umhverfisþing verði slíkur vettvangur greiðum við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, málinu atkvæði okkar.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er hlynnt skilvirkum umhverfisgjöldum og er þeirrar skoðunar að löngu tímabært sé að koma á heildstæðri stefnu í þeim efnum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fagna því fram komnum yfirlýsingum hæstv. umhvrh. um að þetta þing taki fyrir slíka stefnumörkun í væntanlegri lagasetningu um úrvinnslugjald og spilliefnagjald. Eingöngu í ljósi þess styðjum við að gjaldtaka sú sem hér er til umfjöllunar verði felld niður.

Herra forseti. Hér stendur til að greiða atkvæði um ný heildarlög um leigubifreiðar. Það verður að segjast eins og er að margt hefur farið á betri veg í meðferð frv., bæði frá því að það kom fyrst fram í fyrravetur og svo eins nú í haust. Þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til við frv. eru að mínu mati allar til bóta. Engu að síður getum við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, ekki stutt þetta frv. í heild sinni. Það er fyrst og fremst vegna þeirrar miklu gjaldtökuáráttu sem frv. felur í sér, þ.e. að ríkið skuli nota hvert tækifæri sem gefst og skapa sér ný tækifæri til gjaldtöku. Í okkar huga er leigubílaakstur og leigubifreiðaþjónusta hluti af almannaþjónustu, og lagaumgjörðinni um hana ber að vera henni til styrktar en hún ekki notuð sem gjaldtökustofn. Við munum því, herra forseti, sitja hjá við atkvæðagreiðslu á þessu frv. en leggjum áherslu á að gott sé að fá heildarlöggjöf um þessa atvinnugrein.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni eitt ótrúlegasta mál sem rekið hefur á fjörur þingsins. Að mínu mati er atvinnufrelsi manna skert með því svo að það fær varla staðist stjórnarskrá. Í öðru lagi á að setja utan um þessa stétt gagnagrunn og lögreglueftirlit þar sem m.a. eiga að koma fram upplýsingar um heilsufar manna, göngulag og forfallabílstjóra. Í þriðja lagi á að leggja á þessa stétt sérstakan leigubílaskatt til að halda utan um alla vitleysuna. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að þeir sem hafa sett sig inn í þetta og kynnt sér málið sjá að þetta kerfi er með ólíkindum. Ég dreg stórlega í efa að þar standi steinn yfir steini ef farið er yfir það. Ég tel að þetta standist ekki stjórnarskrá. Ég tel að þær reglur sem gilda um undanþágur frá eigin rekstri standist heldur ekki lögin. Virðulegi forseti. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lítum á leigubílaakstur sem grunnalmannaþjónustu.  Það sem við erum ósátt við í þessu frv. er að sú kerfisbreyting að fara með yfirumsjón málaflokksins frá ráðuneytinu til Vegagerðarinnar leiðir af sér aukna gjaldtöku og við erum henni andvíg. Við getum ekki annað en setið hjá við þessa atkvæðagreiðslu en munum í framhaldinu gera tillögur um að þessari gjaldtöku verði aflétt. Þess vegna sitjum við hjá. Við erum andvíg því að u.þ.b. 10 millj. kr. gjaldtaka leiði af kerfisbreytingunni sem nú er sett í lög.

Herra forseti. Hér er verið að setja lög í fullri sátt við atvinnuleigubílstjóra. Hér er verið að setja lög sem tryggja öryggi farþega, öryggi sem lengi hefur verið í ágætum höndum hjá leigubílstjórum. Í annan stað er ekki annað eftirlit með þessari stétt en hverri annarri sem sækir réttindi að loknu námi. Til stendur að skrá hverjir hafa réttindin eins og almennt gerist í menntakerfinu. Þetta er því allt af hinu góða og eins og ég sagði áðan í fullri sátt við stéttina sjálfa. Það er meira en segja má um mörg önnur mál. Herra forseti. Ég greiði þessu atkvæði og segi já.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um frv. til að hækka gjald fyrir almennt rekstrarleyfi til að stunda fólksflutninga sem kalla má líka rútubílaskatt. Ég vek athygli á því að verið er að hækka hann frá síðasta ári. Það getur vel verið að hv. stjórnarþingmenn telji þetta hæfilegan rútubílaskatt. Ég tel hann of háan. Þessi atvinnugrein greiðir þegar nógu mikið til ríkissjóðs af atvinnustarfsemi sinni og miðað við þá erfiðleika sem eru í dag teljum við ekki hægt að hækka þetta meira. Hér er jafnframt gerð breyting á svokölluðum vörubílaskatti, sendibílaskatti, þeirri gjaldtöku, en gjaldtakan verður eftir sem áður jafnhá. Þingmenn Samfylkingarinnar munu hins vegar sitja hjá við breytingu sem hér kemur varðandi skólabifreiðar, hún er í rétta átt. En eins og við segjum, við greiðum atkvæði á móti frekari skattheimtu á rútubíla.

Herra forseti. Skattheimta og skattagleði ríkisstjórnarinnar á sér engin takmörk að því er virðist og víða er leitað fanga. Það frv. sem hér er og tekist hefur verið á um í samgn. er um hvernig skattleggja skuli rútubíla, hvernig skuli skattleggja flutningabíla og hvernig skuli skattleggja aðra sem eru með slíkan atvinnurekstur. Engu að síður hafa orðið breytingar á frv. í meðförum nefndarinnar sem eru til bóta. Ég tel þannig jákvætt að það skyldu koma inn ákvæði sem tækju afdráttarlaust á lagastöðu skólabifreiða. Ég tel það líka mjög gott að gjaldheimtan var skorin niður í meðferð nefndarinnar á starfsleyfum almennt, en engu að síður er andi frv. aukin skattheimta, skattheimta sem þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. bitnar líka harðast á einyrkjum í greininni og mun áfram bitna harðast á þeim. Þess vegna, herra forseti, þó svo nokkrar breytingar hafi verið gerðar til batnaðar á frv. sem ber að fagna, þá munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sitja hjá við afgreiðslu frv.

Herra forseti. Þeir hv. þm. sem hafa hér talað eru ekki að fjalla um atkvæðagreiðsluna, þeir eru með atkvæðaskýringu. Atkvæðagreiðslan fjallar bara um formið og hvernig forseti ber það upp. Atkvæðaskýring á að koma síðar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni enn eitt afrek hæstv. samgrh. í að skattleggja landsbyggðina og flutningafarartæki. Áðan tókst honum að keyra hér í gegn svokallaðan leigubílaskatt. Nú er það vörubílaskattur, rútubílaskattur en því miður tókst ekki að afnema flugfarmiðaskattinn sem líklega verður áfram. Virðulegi forseti. Allt er þetta innlegg hæstv. samgrh. til að styrkja landsbyggðina með öfugum formerkjum. Að sjálfsögðu segi ég nei.

Herra forseti. Hér er tekið til 3. umr. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem lengi var rætt í þingsölum í gær við 2. umr. Ljóst er að þá komu fram mjög skýr rök frá stjórnarandstöðunni fyrir því að hv. stjórnarliðar eru á rangri leið með því að fara í þær ýmsu gjaldtökur og aðgerðir sem þetta frv. felur í sér. Það sem einkum var gagnrýnt var sú aukna gjaldtaka sem á að leggja á námsmenn, aukin gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu og að ríkissjóður sé að taka til sín hluta af því fé sem hann innheimtir fyrir kirkjuna auk þess sem ýmislegt fleira má finna í frv. sem var gagnrýnt eins og t.d. hækkun á bifreiðagjöldum. Kannski er ekki ástæða til að fara mikið yfir þá þætti aftur við 3. umr. þó ég vilji drepa á örfá atriði engu að síður nú við lokaafgreiðslu málsins. Ég stend þó hér sérstaklega upp til að mæla fyrir brtt. sem ég hef flutt. Markmiðið með henni er að leggja til nýja fjáröflunarleið fyrir ríkissjóð en í staðinn verði horfið frá gjaldtöku á sjúkraheimilum og því að hækka gjöld á námsmenn. Þetta tvennt á að gefa ríkissjóði 110 millj. kr. og var mjög gagnrýnt hér í gær. Ég legg til að farið verði út í smávægilega hækkun á tóbaksgjaldi í staðinn fyrir að auka gjaldtöku hjá námsmönnum og sjúklingum. Það samkomulag sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins í gær er afar þýðingarmikið innlegg í baráttuna gegn verðbólgu og þýðingarmikið innlegg fyrir það að við náum hér stöðugleika á ný. Verkalýðshreyfingin á þakkir skildar fyrir hvernig hún hefur haldið á málum og hvernig hún hefur fallið frá því að launaliðunum yrði sagt upp þrátt fyrir að verðbólga sé orðin 8,6% sl. tólf mánuði og hafi sprengt þau rauðu strik sem menn voru ásáttir um að yrðu skoðuð í febrúarmánuði ef þau markmið sem menn settu sér í kjarasamningunum á síðasta ári næðu ekki fram. Mér finnst satt að segja, herra forseti, að ríkisstjórnin leggi ekki mikið á sig í því samkomulagi sem staðfest var milli aðila vinnumarkaðarins í gær. Ég lít fyrst og fremst á þetta sem svo að verkalýðshreyfingin sé hér að gefa ríkisstjórninni kost á að bæta ráð sitt, kost á því að taka til heima hjá sér, kost á því að halda betur um stjórnartaumana og hagstjórnina til að hægt sé að ná tökum á verðbólgunni. Sú tillaga sem ég flyt hér hefur það að meginmarkmiði að verðlagsáhrifin af þeirri leið, sem ég og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar leggjum til með því að taka upp hækkun á tóbaksgjaldi í stað annarra þátta og aðgerða í þessu frv. sem hafa meiri verðlagsáhrif, verði minni en af hækkun á námsmönnum svo nemur töluvert miklu, herra forseti, vegna þess að --- eins og við fórum ítrekað í gegnum í gær --- verðlagsáhrifin af hækkun á gjöldum á námsmenn eru um 0,14% samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar og Hagstofunnar en verðlagsáhrifin af því að hækka tóbaksgjald um 5 kr., sem gefur 113 millj. kr., eru einungis um 0,03%. Það munar því verulega. Ég vil segja það, herra forseti, eins og ríkisstjórnin gerir sér sjálfsagt ljóst, og allir aðrir líka, að það má engu muna til að hægt sé að ná því markmiði sem menn settu sér í maímánuði sem ég tek vissulega undir að er afar metnaðarfullt og mikilvægt að takist. Svigrúmið sem menn gefa sér varðandi hækkanir fram til 1. maí er afar knappt og er það ekki nema um 1,4%. Vísitalan er nú 219,5 stig en við það er miðað að hún verði ekki hærri en 222,5 í maímánuði þegar vísitalan verður reiknuð út og það skapar svigrúm upp á 1,4% í hækkun. Það er því afar mikilvægt að vel sé haldið á málum og menn fari varlega í allar gjaldskrárhækkanir sem geti ýtt verðbólgunni upp. Tilgangurinn með tillögunum er einmitt að hafa þau áhrif að þær aðgerðir sem felast í þessu frv. hafi ekki þau verðlagsáhrif sem Þjóðhagsstofnun metur. Nú er það að sönnu rétt sem hæstv. forsrh. sagði í gær að það skiptir máli hvenær þær gjaldskrárhækkanir sem við ræðum í frv. ganga fram, hvort það er í byrjun árs eða á miðju ári, það skiptir verulegu máli. Eins og dæmið lítur út núna hjá Þjóðhagsstofnun er um að ræða 0,35% verðlags\-áhrif af þessum breytingum. Um er að ræða áhrif á vísitölu upp á 0,14% vegna hækkunar skráningar- og efnisgjalda í framhaldsskólum og háskólum, hækkun áfengisgjalds nemur 0,11%, hækkun lyfjakostnaðar nemur 0,05%, hækkun komugjalda á heilsugæslustöðvar og til sérfræðinga 0,04% og 0,01% vegna hækkunar vopnaleitargjalds þannig að þetta telur allt verulega í vísitölunni. Varðandi hækkun áfengisgjalds skiptir auðvitað máli hvort hækkunin verður 1. janúar eða 1. júní. Ef hækkunin verður 1. janúar var það meðal annars upplýst í efh.- og viðskn. af fulltrúa fjmrn. að hækkunin þyrfti að vera um 7% en það er alveg ljóst að ef menn ætla að fresta hækkuninni fram í júní þarf hún að vera meiri til að ná þeim tekjum sem ríkisstjórnin ætlar sér með hækkun á áfengisgjaldi. Þá þyrfti hún sennilega að vera um 14% til að ná sömu tekjum. Sama gildir um gjaldtökuna í heilbrigðiskerfinu. Ég hygg að hæstv. heilbrrh. muni fara í þá gjaldtöku fyrr en seinna til að ná settu markmiði til að gjaldtakan þurfi þá ekki að verða þeim mun hærri á miðju ári til að ná inn ætluðu fjármagni ársins. Síðan hefur komið fram, herra forseti, að til viðbótar þessum 0,35% er verið að tala um hækkun á afnotagjaldi RÚV, um 7% ef ég skil málið rétt, sem telur töluvert í vísitölunni og er rætt þar um 0,07% hækkun. Síðan hefur verið upplýst að um áramótin eigi mjólkin að hækka um 6,5% að meðaltali sem gæti þýtt eitthvað um 0,18%. Þá veltir maður auðvitað fyrir sér hvort eitthvað meira sé í pípunum sem skrúfar upp verðlagið sem ekki er komið fram, meðal annars vegna gengisáhrifa og gengisfellingarinnar sem hefur verið ótrúleg á síðasta einu og hálfu ári eða 25--30%, ef ég tel rétt. Það er allra hagur að ná því markmiði sem verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins ásamt ríkisstjórninni settu sér í gær. En svigrúmið er mjög þröngt og það má lítið út af bera til að þetta markmið náist ekki í maí. Þess vegna er afar mikilvægt að það liggi raunverulega fyrir með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að fara í þá gjaldtöku sem hér er áformuð. Það er alveg ljóst að það er ekki hagur eins eða neins ef fara á í þetta með einhverjum bellibrögðum eða töfrabrögðum, t.d. með því að setja lok á allar gjaldskrárhækkanir fram í maí til að hafa þau áhrif að vísitalan hækki ekki meira en menn hafa samið um, 222,5, en síðan verði lokinu lyft eftir að markmiðinu hefur verið náð í maí, og þá komi kannski fram verulegur hluti af þessum gjaldskrárhækkunum með auðvitað mjög óæskilegar sveiflur í efnahagslífið. Þá er auðvitað verr af stað farið en heima setið. Þess vegna er eðlilegt, herra forseti, að við spyrjum undir þessum kringumstæðum: Er hugsanlegt að ríkisstjórnin muni taka þannig á málum að hún fresti einhverjum þessara gjaldskrárhækkana fram yfir maí til að vísitalan sýni þá það sem menn eru að stefna að, 222,5, en skelli svo verulegum hluta af þessum hækkunum á, gjaldskrárhækkunum, eftir að vísitölumælingin hefur farið fram í maí? Ég verð að segja, herra forseti, að ég óttast eilítið að þetta gæti hugsanlega skeð, og það er vitaskuld vegna þess að ég treysti ekki ríkisstjórninni betur en þetta. Auðvitað verð ég að vona eins og allir að ríkisstjórnin hagi sér skynsamlega í þessu efni. En mér fannst t.d. hæstv. forsrh. vera að gera þessu nokkuð skóna í umræðunni í gær þegar við vorum að ræða um verðlagsáhrifin og um þau var spurt. Ja, það skiptir máli hvenær þetta tekur gildi, sagði hæstv. forsrh., og nefndi t.d. áfengisgjaldið í því sambandi. Ef við stöndum frammi fyrir því í maímánuði, herra forseti, að við náum ekki þessu markmiði sem allir verða auðvitað að leggja sig fram um að ná --- hvaða áhrif getur það þá haft, herra forseti? Þá er það á valdi hvers aðildarfélags innan verkalýðshreyfingarinnar að segja upp kjarasamningum. Ég geri ráð fyrir að það sé auðvitað skynsamlegast fyrir alla aðila að ekki komi til verulegra launahækkana miðað við þá stöðu sem efnahags- og atvinnulífið er í. Ef þetta gengur ekki eftir og það kemur einhver slaki þannig að menn nái ekki markmiðunum gæti líka komið til þess að í febrúarmánuði árið 2003, þegar launanefndin getur komið saman á nýjan leik, verði kjarasamningunum sagt upp með þriggja mánaða fyrirvara, þ.e. ef verðbólgan hefur farið mikið úr böndunum. Það er því afar mikið í húfi að vel takist til í þessum efnum. Það sem þarf auðvitað að gerast er í fyrsta lagi að gengið styrkist og falli ekki meira. Ég held að óraunhæft sé að ætla að gengið hækki eitthvað verulega fram í maí þannig að innflutningsverð lækki eitthvað verulega. Þess vegna skipta þessar gjaldskrárbreytingar sem við erum að tala um hér verulegu máli í því hvort við náum þeim markmiðum sem aðilar vinnumarkaðarins hafa verið að setja sér. Það er ekki síst þess vegna sem ég er að mæla fyrir þeirri tillögu sem ég lýsti hér í upphafi máls míns. Og ég spyr, herra forseti, hæstv. forsrh.: Hefur ríkisstjórnin lagt það niður fyrir sér með hvaða hætti verði farið í þær gjaldskrárhækkanir sem boðaðar eru í þessu frv.? Hefur það verið kortlagt með hvaða hætti þetta hefur sem minnst áhrif á verðbólguna og þau markmið sem menn hafa sett sér? Síðan skiptir það auðvitað máli sem um var samið, þ.e. að lækkun á grænmeti gangi fram sem hefur veruleg áhrif á vísitöluna. Ég endurtek því ábendingu mína til forsrh. um að menn séu ekki að búa til verðsveiflu með óeðlilegum gjaldskrárhækkunum sem hafi óæskileg áhrif á vísitöluna og efnahagslífið. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að lýsa þessari tillögu neitt frekar. Hún er í alla staði mjög skynsamleg, sama frá hvaða sjónarhorni er litið. Hækkun á tóbaksgjaldi hefur forvarnagildi og sparar í heilbrigðisþjónustunni. Það sparar fjarvistir vegna veikinda á vinnumarkaðnum. Þetta er sparnaður fyrir þjóðfélagið í heild. Þegar við berum saman þær tvær leiðir, annars vegar leiðina sem ríkisstjórnin vill fara með hærri gjaldtöku af námsmönnum og þá leið sem við viljum fara, þ.e. að hækka lítillega tóbaksgjaldið, þá ætti ekki að velkjast fyrir neinum að það er skynsamlegra að fara að okkar tillögum. Með þeirri hækkun sem á að verða á gjaldtöku af námsmönnum er verið að tefla í tvísýnu námi hjá fjölda fólks. Allir vita að menntun er fjárfesting til framtíðar. Lítilleg hækkun á tóbaksgjaldi hefði aftur á móti forvarnagildi. Ég teldi þá hækkun líka skynsamlega því allir vita jú að tóbaksreykingar eru hættulegar heilsu fólks. Þess vegna ætti ekki að vera spurning um hvora leiðina væri skynsamlegra að fara. Fimm króna hækkun á tóbaksgjaldi gefur um 7 krónur í útsöluverði. Það gefur ríkissjóði um 113 millj. í tekjur. Vísitöluáhrifin eru samkvæmt upplýsingum Hagstofu um 0,03% á móti 0,14% vísitöluáhrifum af hækkun námsgjalda. Þær forsendur sem hér er lagt upp með tel ég mun skynsamlegri en að fara þá leið sem ríkisstjórnin áformar. Ég skil reyndar ekki af hverju ríkisstjórnin heldur svo fast í aukna gjaldtöku af námsmönnum, sem einungis á að skila um 100 millj. kr. en hefur þessi miklu verðlagsáhrif. Ég hygg að það séu fyrst og fremst sjálfstæðismenn sem vilja festa í sessi þessi skólagjöld. Ég held að það hafi verið erfiðleikum bundið að ná þessari niðurstöðu milli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, af þeim sökum er erfiðleikum bundið að breyta út frá niðurstöðunni sem menn hafa náð samkomulagi um, þó öll rök mæli með því að skynsamlegra sé, herra forseti, að fara aðra leið. Ég vil skoða aðeins betur þessar auknu gjaldtökur af námsmönnum sem Iðnnemasambandið og stúdentaráð hafa harðlega mótmælt. Þeir benda réttilega á að kostnaður við nám hefur aukist mjög á undanförnum árum. Þeir benda réttilega á að barnafólk fer sérstaklega illa út úr hækkun á þessum gjöldum, barnafólk í námi og námsmenn af landsbyggðinni sem sækja nám til höfuðborgarinnar. Þeir benda líka á, t.d. stúdentaráð, að ef skrásetningargjöld ættu að vera í efnislegum tengslum við innritun nemenda og rekstur nemendaskrár ætti gjaldið að vera 16.000 kr. en ekki 32.500 eins og nú er stefnt að. Þeir benda á að helmingur gjaldsins sé þar af leiðandi almenn tekjuöflun til að standa undir kostnaði við rekstur skólans. Iðnnemasambandið hefur í umsögn sinni bent á að fyrir utan hækkanir á þessum gjöldum sé verulegur kostnaður hjá þeim sem eru í iðnnámi vegna verkfærakaupa. Þeir taka sem dæmi hárgreiðslunám. Kostnaður þar er um 65 þús. kr. og í námi í matreiðslu um 40--50 þús. kr. Þannig er verulegur kostnaður af iðnnámi enda fækkar nemendum í iðnnámi eins og þeir benda á í umsögn sinni. Nemendafélögin benda á, herra forseti, að brottfall nemenda úr námi er verulegt og full ástæða er til að hafa verulegar áhyggjur af því. Vísað er í niðurstöður rannsóknar Jóns Torfa Jónassonar, prófessors í uppeldisfræði og menntunarfræði, og Kristjönu Stellu Blöndal sem gefin var út í apríl á þessu ári. Þar kemur fram skipting náms hjá tæplega 4.200 manns sem fædd eru á árinu 1975. Þar kemur fram að af þeim 4.200 sem tekið var mið af hafa einungis 46,2% lokið stúdentsprófi og 11% lokið verknámi, 42,8% höfðu ekki lokið neinu framhaldsnámi. Í skýrslu Jóns Torfa um rannsóknir á námsferli þeirra sem fæddir eru árið 1975 er leitað svara við spurningunni um hve margir ljúki ekki námi. Fram kemur að yfir 40% árgangsins hafa ekki lokið neinu prófi við 24 ára aldur. Fram kemur að fleiri ljúki prófi á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni og geysilegur kynjamunur sé á þeim fjölda sem lýkur stúdentsprófi. Ég held að sé mjög varasamt að gera lítið úr hærri gjöldum, að þetta séu bara örfáir þúsundkallar sem allir eigi að geta borgað. Námsmenn eru ekkert of sælir af því sem þeir hafa milli handanna á meðan þeir eru í námi. Þeir sem ljúka hluta af námi sínu á vinnumarkaðnum hafa náttúrlega smánarlegt kaup. Mér var sagt, án þess ég hafi kynnt mér það, að nemar hafi í laun um 250--300 kr. á tímann. Þannig sjá allir hvað það telur að hækka t.d. efnisgjöldin um 100%. Erum við ekki að tala um 25.000 kr. eða eitthvað slíkt? Auðvitað skiptir þetta miklu máli. Eins ber að hafa í huga þá miklu hækkun sem hefur t.d. verið á húsaleigu á síðustu tveimur til þremur árum. Það skiptir ekki síst miklu fyrir þá sem koma frá landsbyggðinni og sækja nám til höfuðborgarsvæðisins. Í ljósi þessa finnst mér mjög sérkennilegt að ríkisstjórnin ætli að fara þessa leið, af því þetta gefur nú ekki meiri pening í ríkiskassann en 100 millj. kr., meðan hægt væri að sækja með öðrum hætti eins og ég hef sýnt fram á hér í umræðunni. Miklu skynsamlegri hætti. Varðandi sjúklingana hefur verið farið ítarlega yfir þá aukningu sem verður í lyfjakostnaði og gjöldum fyrir læknisþjónustu. Við erum að tala um hækkanir á komugjöldum, röntgenþjónustu, sérfræðilæknisþjónustu á þessu ári um 600--700 millj. og á næsta ári yfir 500 millj. Á tveimur árum koma í ríkiskassann kannski 1.100--1.200 millj. kr. með gjaldtöku af sjúklingum í heilbrigðiskerfinu. Þetta eru auðvitað gífurlegar upphæðir sem koma inn með gjaldtökunni í heilbrigðiskerfinu enda hefur verið sýnt fram á það, m.a. hjá BSRB, hvernig gjaldtökur í heilbrigðisþjónustunni hafa aukist á umliðnum árum. Benedikt Davíðsson sýndi fram á það með töflu sem hann lagði fyrir efh.- og viðskn. að einungis hækkunin 1. júlí sl., á komugjöldum til sérfræðinga og röntgenrannsókna, hafi í för með sér um 20--67% hækkun. Auk þess stendur til að fara nýja leið með gjaldtöku á sjúkraheimilum eða sjúkrahótelum sem eru auðvitað til verulegs sparnaðar í heilbrigðiskerfinu, að hægt sé að bjóða upp á þá þjónustu sem þar er. Því er mjög sérstakt að þar skuli farið út í gjaldtöku sem á að gefa 10 millj. kr. Mér virðist sem þar sé verið að reyna að festa í sessi eins konar skatt, matarskatt sem þar á að borga og menn muni svo í næsta skrefi færa yfir á spítalana. Hér erum við einungis að ræða um 10 millj. sem munar hvorki til eða frá varðandi útgjöld ríkissjóðs. Síðan er auðvitað afar sérstakt sem fram hefur komið, að þessi gjaldtaka hafi viðgengist um skeið, frá áramótum, án þess að hafa nokkra lagastoð. Maður spyr því hvort þeir sem hafa þurft að greiða þetta gjald muni ekki sækja um að fá þetta endurgreitt. Staða þeirra hlýtur að vera mjög góð til að endurheimta þetta gjald sem tekið hefur verið með ólögmætum hætti frá síðustu áramótum. Herra forseti. Ég fer að ljúka máli mínu. Það hefur verið rætt hér ítarlega um aðra þætti eins og hækkun á bifreiðagjöldum og sóknargjöldum. Ég tel ekki ástæðu til þess að tefja tíma þingsins með því að fara nánar út í það. Erindi mitt í ræðustól var fyrst og fremst að kynna þær brtt. sem ég hafði ekki tækifæri til að kynna við 2. umr. málsins og vekja athygli á því að skynsamlegra væri að fara þá leið en hina sem ríkisstjórnin ætlaði að fara. Ég fagna, herra forseti, sérstaklega samkomulaginu sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins en vil þó einnig gera grein fyrir því að ég hef ákveðnar áhyggjur af því, eins og margir fleiri, að erfitt verði að ná því markmiði. Þar skiptir öllu máli hvernig ríkisstjórnin hagar sínum gjörðum á næstu vikum og mánuðum, hvort þessi markmið nást fram. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir því sem hæstv. forsrh. nefndi hér í gær, að innkoma og aðild ríkisstjórnarinnar að þessu samkomulagi hafi skipt máli. Ég hygg að þar hafi ekki síst skipt máli það sem aðilar vinnumarkaðarins, ekki síst kannski atvinnurekendur, hafa lagt áherslu á, þ.e. að ríkisstjórnin félli frá þriðjungi af tryggingagjöldunum. Ég vil þó ítreka að mér finnst aðkoman nokkuð sérkennileg að því leyti að það að ríkisstjórnin falli frá þriðjungi á tryggingagjaldinu sé bundið því skilyrði að markmiðin náist. Þá verður ekki annað séð en þessi hækkun á tryggingagjaldinu, 0,77%, nái fram að ganga með þeim verðlagsáhrifum sem hún þá hefur upp á 0,3--0,4% en yrði auðvitað eitthvað minni ef ríkisstjórnin félli frá þriðjungi af þessum gjöldum. Herra forseti. Ég held að það sem stendur upp úr í samkomulaginu sem náðist milli aðila vinnumarkaðarins í gær, að hluta til með þátttöku ríkisvaldins, sé fyrst og fremst að verkalýðshreyfingin hafi gefið ríkisstjórninni kost á að bæta ráð sitt. Það skiptir miklu máli að ríkisstjórnin grípi tækifærið sem henni gefst nú. En þá þarf að fara mjög varlega í allar gjaldtökur eins og ég hef nefnt. Brtt. sem ég hef mælt fyrir er innlegg í það mál.

Herra forseti. Ég vil nefna fáein atriði. Flest hafa verið rædd hér í fyrri umræðum um málið og um fjárlögin einnig. Varðandi þær hækkanir sem hér er um að ræða skiptir auðvitað miklu máli hvenær til þeirra kemur. Það er ekki þannig að menn séu með eitthvert galdraverk í því sambandi. Hækkun innritunargjalda í skóla var ákveðin, eins og menn muna, í tengslum við fjárlagagerðina og framlagningu þeirra þremur mánuðum áður en til þessa samkomulags dró. Varðandi áfengisgjaldið, sem menn gera ráð fyrir að falli til um mitt ár, vænta menn þess að gengið hafi styrkst verulega þegar að því kemur. Þá eru forsendur til þess að áfengið, sem er auðvitað að mestu leyti innflutt, nánast alfarið, hafi lækkað. Þannig verður tæpast um raunhækkun á því að ræða. Menn verða að hafa það í huga. Varðandi innritunargjöldin lagði, eins og kunnugt er, Þjóðhagsstofnun fram rangar tölur um það í efh.- og viðskn., sem voru reyndar síðar leiðréttar. En Hagstofan hefur ekki enn þá farið endanlega yfir það mál. Fjmrn. metur áhrifin ekki á 0,14 heldur 0,05. Mér er ekki kunnugt um að Seðlabankinn sé andvígur því mati og Hagstofan telur að ýmsir þættir inni í þessari mælingu núna geti hafa skekkt mat þeirra. Það er afar ólíklegt að gjaldtaka upp á 100 millj. kr. hækkun þýði 0,14 í vísitölu. Við metum hækkunina núna, eins og málin standa, upp á 0,05 og jafnframt er spurning hvenær hún kemur fram. Ég tel því að í sjálfu sér stefni ekkert í þessum aðgerðum samkomulaginu, sem við höfum nýverið staðið að, í voða.

Herra forseti. Mér finnst afar sérkennilegt að hæstv. forsrh. sé að andmæla þeim vísitöluútreikningum sem lagðir voru fram í efh.- og viðskn. Ég sé ekki að nein rök hafi komið fram sem hnekkja því sem Þjóðhagsstofnun setti fram og sem upplýst var þegar þeir útreikningar voru endurskoðaðir með nokkurri lækkun, þá var það endurskoðað í samráði við Hagstofuna. Okkur hér inni er auðvitað öllum kunnugt um hvaða hug hæstv. forsrh. ber til Þjóðhagsstofnunar. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að forsrh. þjóðarinnar skuli vantreysta þeirri ágætu stofnun, Þjóðhagsstofnun, með þeim hætti sem hér hefur ítrekað komið fram, enda eru deilur milli stjórnarflokkanna um það --- og næst ekki samstaða um, sem betur fer --- sem hæstv. forsrh. vill helst sjá, þ.e. að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður. Vona ég að framsóknarmenn standi þar fast í ístaðinu að koma í veg fyrir það að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður. En þessir útreikningar voru bornir undir Hagstofuna og Hagstofan gerði engar athugasemdir við þá. Og meðan það hefur ekki verið gert standa auðvitað þessir útreikningar. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr hefur það þessi áhrif, 0,35% á vísitöluna, auk annarra hækkana sem ég hef hér nefnt eins og á afnotagjöld RÚV og mjólkurafurðir. Það er auðvitað áhyggjuefni inn í þá stöðu sem er núna. Auðvitað vona allir, eins og hæstv. ráðherra nefnir, að gengið styrkist verulega en í þeirri stöðu sem gengið er núna og efnahagslífið, er óraunhæft að leggja einhverja ofurtrú á að gengið styrkist svo ekki þurfi ýmislegt annað að koma til, eins og aðhald ríkisstjórnarinnar varðandi gjaldskrárhækkanir.

Herra forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. með því að það hafa ekki verið einar einustu deilur um Þjóðhagsstofnun í ríkisstjórn. Ekki einar einustu. Ég hef hins vegar séð það á forsíðu Dagblaðsins. En það er eini staðurinn sem ég hef orðið var við þær deilur. Hv. þm. hefur kannski verið á ríkisstjórnarfundum og heyrt eitthvað um slíkar deilur. Það hafa engar deilur orðið þar um þetta mál. Ekki nokkrar. Ekki einar einustu. Hitt er annað mál að við lítum svo á að þessi hækkun á skólagjöldunum þýði 0,05%, ekki 0,14%. Ég er að upplýsa það að Hagstofan telur ástæðu til að fara betur yfir hinar fyrri tölur vegna þess að það stenst naumast að aukin gjaldtaka upp á 100 milljónir skili sér í 0,14%. Þetta er bara staðreyndatal. Þetta er ekkert annað. Ég nefndi það líka þegar Þjóðhagsstofnun varð það á að koma með vitlausar tölur í efh.- og viðskn. Það getur komið fyrir alla. Það var engin árás á stofnunina, fjarri því. Hún gerði það engu að síður og það liggur fyrir.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. segir að ekki séu deilur um Þjóðhagsstofnun í ríkisstjórn og þá á hann væntanlega við hvort leggja eigi hana niður eða ekki og ég geri ráð fyrir að hæstv. forsrh. sé þá fallinn frá því að leggja niður Þjóðhagsstofnun eða gera tilraun til þess, vegna þess að ég trúi ekki að framsóknarmenn hafi fallist á það í ríkisstjórn að leggja hana niður. Varðandi deilur um vísitöluáhrifin, þá er það svo að ekkert voðalega mikið ber á milli þess sem Þjóðhagsstofnun lagði fram í samráði við Hagstofu og þeirra áhrifa sem fjmrn. sjálft hefur lagt fram af hækkunum vegna þessa frv. og vegna komugjalda og hækkunar í heilbrigðisþjónustunni. Þar er verið að tala um 0,33% í heild sinni meðan við erum að tala um 0,35%. Það ber á milli varðandi hækkanir á innritunar- og efnisgjöldum en ég verð að segja það, herra forseti, að ég trúi Þjóðhagsstofnun sem hefur skoðað þetta mál í samráði við Hagstofu miklu betur en fjmrn.

Herra forseti. Hér var vitnað í álit Iðnnemasambands Íslands. Ég vil aðeins láta það koma fram að samstarf menntmrn. og Iðnnemasambandsins er mjög gott og unnið er að því núna að endurskoða þjónustusamning á milli ráðuneytisins og Iðnnemasambandsins. Það er sameiginlegt markmið ráðuneytisins og sambandsins að efla verknám og starfsnám og gera það sem unnt er til þess að fá fleiri nemendur til að stunda slíkt nám. Við erum með ráðagerðir uppi í því og gerðar hafa verið margar ráðstafanir, m.a. þær að standa þannig að málum að þeir sem innritast í starfsnám og verknám geta auk þess að fá sér starfsréttindi í sínu námi, einnig bætt við sig einingum og lokið stúdentsprófi, þannig að staðið er að því með skipulegum hætti að styrkja stöðu verknámsins í framhaldsskólunum. Það er rangt að leggja þannig út af rannsóknum prófessors Jóns Torfa Jónassonar að þær gefi til kynna að hækkun innritunargjalds úr 6.000 kr. í 8.400 kr. eða það að hækka hámarkið á efnisgjöldunum úr 25.000 kr. í 50.000 kr. sé aðför að verknámi eða starfsnámi. Það er ekkert sem kemur fram í þeim rannsóknum sem rennir stoðum undir þá skoðun sem mér heyrðist koma fram hjá hv. þm., að þær rannsóknir bentu til þess að þessar ráðstafanir sem við erum að gera núna yrðu til þess að draga úr áhuga manna á að stunda verknám eða starfsnám. Ég held að þingmenn geri sér of miklar grillur út af þessu þegar litið er á þá þætti og búi sér til röksemdir í málflutningi sínum varðandi starfsnám og verknám. Að leggja þessar tölur til grundvallar á ekki við nokkur rök að styðjast þegar litið er á þróun og hlutdeild nemenda í starfsnámi og verknámi hér á landi.

Herra forseti. Ég vísa því auðvitað til föðurhúsanna að stjórnarandstaðan sé að búa sér til einhverjar röksemdir í þessu máli, hvaða áhrif hækkun á slíkri gjaldtöku á námsmenn hafi. Ég vitna t.d. í umsögn Iðnnemasambands Íslands sem ég skora á hæstv. menntmrh. að lesa ásamt umsögn stúdentaráðs, þar sem þeir færa mjög sterk rök fyrir máli sínu. Meðal annars koma fram verulegar áhyggjur hjá Iðnnemasambandinu hvaða áhrif slík gjaldtaka muni geta haft á verknámið. Það er ekki ég sem er að búa þetta til, herra forseti, ég gæti lesið upp úr umsögn Iðnnemasambandsins sem sýnir fram á með mjög sterkum rökum hvaða áhrif þetta getur haft á verk- og iðnnám í landinu og hvaða áhrif það hefur þegar haft, eins og fram kemur í umsögn þeirra. Þeir tefla fram þeim mikla kostnaði sem námsmenn sem leggja fyrir sig verknám hafa, ekki bara af innritunar- og efnisgjöldum, heldur einnig af verkfærakaupum og bókakostnaði. Það eru því orðin veruleg útgjöld fyrir fólk á Íslandi að fara í nám, sem er nú ansi sérstætt að skuli vera þegar svo mikið er í húfi fyrir framtíð íslensku þjóðarinnar, að fólk geti stundað hér nám með eðlilegu móti en ekki sé verið að setja upp óeðlilegar gjaldtökur sem hindri fólk í að geta farið í nám. Vegna þess að fólk sem er í iðnnámi sem hefur litlar tekjur milli handanna munar auðvitað um hækkun um 100% á efnisgjöldum, um 25.000 kr. Það er ekkert smátt fyrir þetta fólk þó það sé einhver smáaur í augum hæstv. ráðherra. Ég var ekki að leggja út af neinum orðum eða skýrslu frá Jóni Torfa Jónassyni í þessu efni, þetta kemur fram í umsögn Iðnnemasambandsins þar sem þeir eru að vísa í umsögn hans. Ég var bara að lesa upp úr skýrslu Jóns Torfa Jónassonar, sem sýnir verulegt brottfall úr skóla og örugglega er hækkun á skráningar- og efnisgjöldum liður í því.

Herra forseti. Þegar menn eru að ræða um efnisgjöldin, þá er verið að tala um að hækka heimildina til að innheimta þau úr 25.000 kr. í 50.000 kr. Það er ekki verið að leggja þessi gjöld á nemendur. Ræða hv. þm. og æsingur hennar yfir þessu máli er alveg úr takt við það sem hér er verið að heimila. Það sem verið er að fjalla um er það m.a. að styrkja forsendur fyrir því að hér fari fram nám með þeim hætti að það sé svigrúm til þess að stunda það með hliðsjón af þeim kostnaði sem fellur til. Þetta eru þau sjónarmið sem menn verða líka að hafa í huga þegar þeir ræða þetta mál en ekki á þeim neikvæðu forsendum sem hv. þm. gerir. Og að Iðnnemasambandið tíundi að nemendur þurfi að kaupa sér verkfæri, það er ekkert nýtt. Það er ekki verið að leggja það til í frv. Það eru heldur ekki verkfæri sem menn eru að kaupa sér vegna námsins, heldur vegna þess starfs sem þeir ætla að fara að vinna. Mér finnst því hv. þm. seilast ansi langt í röksemdum sínum. Og það er alls ekki hægt að túlka niðurstöður prófessors Jóns Torfa Jónassonar á þann veg að það séu fjárhagslegar ástæður sem valdi því að nemendur innritist ekki í starfsnám og verknám hér á landi.

Herra forseti. Þegar verið er að telja fram þann heildarkostnað sem nemendur þurfa að standa undir, þá er verkfærakostnaður auðvitað tekinn með sem er afar mikill hjá ungu fólki sem stundar verknám. Við erum að sýna fram á að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. menntmrh. er að leggja til að til viðbótar þeim mikla kostnaði sem fólk þarf að bera fyrir utan háa húsaleigu og allt sem því fylgir, er verið að leggja auknar byrðar á nemendur sem skiptir verulegu máli eins og ég hef nefnt. 25.000 kr. bara að því er varðar efnisgjöldin skiptir máli. Og hvað er hæstv. menntmrh. að segja? Að skólarnir muni ekki nýta sér þá hækkun? Vissulega munu þeir nýta sér hana. Við skulum fara í gegnum það að ári hvernig það hefur komið út, vegna þess að framlög skólanna eru lækkuð sem þessu nemur á móti. Hvernig eiga skólarnir að fara að því að halda uppi eðlilegri kennslu sem þeim er gert samkvæmt lögum nema nýta sér þá að fullu þá heimild sem er knúin hér í gegn með mjög óeðlilegum hætti af ríkisstjórninni, og sem mun stuðla að því að hér verður ekki jafnrétti til náms eins og ég hélt þó að væri þjóðarsátt um í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kom fram sú skoðun hennar eða grunsemdir að Sjálfstæðisflokknum væri það sérstakt keppikefli að leggja skólagjöld á stúdenta og seilast þannig í vasa þeirra. Ég vil endurtaka það sem hér hefur þegar komið fram í umræðunni að hækkun innritunargjalda í ríkisháskóla er þáttur í því að koma til móts við þann kostnað sem hlýst af að innrita stúdenta. En þar að auki er það til mikils hagræðis fyrir allt skólastarf að innritunargjald sé með þeim hætti að nemendur hugsi sig tvisvar um, þ.e. við vitum öll að það eru nemendur eða fólk sem innritar sig til náms en hefur ekki í huga að stunda það. Með því að hafa innritunargjaldið það hátt eða lágt að fólk hugsi sig tvisvar um áður en það innritar sig, af því hlýst mikið hagræði. Við verðum að taka tillit til þess að þegar skólastarf er skipulagt verður að taka til stofur þar sem nemendur sitja og læra. Það þarf að skipuleggja dæmahópa, umræðuhópa o.s.frv. Á síðustu árum hefur fjöldi þeirra sem þreytt hafa próf í Háskóla Íslands aukist mjög verulega. Og þar má bæta við að framlög til Háskóla Íslands og háskóla í landinu á síðustu árum hafa einnig aukist verulega. Reyndar er það svo að við erum öll á því að jafnrétti til náms þarf að vera til staðar og það verður m.a. tryggt með því að hér sé til staðar öflugur lánasjóður og fjölbreytt námsúrval, og vilji stjórnvalda til þess að standa rausnarlega og vel að háskóla- og rannsóknastarfsemi. Það hefur núverandi ríkisstjórn gert.

Herra forseti. Mér finnst engu líkara en það sé keppikefli sjálfstæðismanna að leggja á aukin skólagjöld. Mér finnst ekkert benda til annars þegar t.d. hefur verið sýnt hér fram á aðrar leiðir sem gefa ríkissjóði sömu tekjur með því að hækka tóbaksgjaldið með minni verðlagsáhrifum en hæstv. ríkisstjórn vill ekki hlusta á það, þá er ekki skrýtið þó manni detti í hug að það sé keppikefli að leggja hér sem mest á námsmenn. En tilgangurinn með því, ég veit ekki hver hann er, herra forseti, hann er a.m.k. mjög sérstakur. Vegna þess að ég hélt að allir flokkar hefðu það að markmiði að styðja að jafnrétti til náms. En stjórnarflokkarnir hafa með gjörðum sínum sýnt fram á að það er ekki markmið þeirra að allir hafi jafnrétti til náms óháð efnahag eða búsetu. Varðandi t.d. skrásetningargjöldin, þá kom fram hjá stúdentaráði að ef þau ættu að vera í einhverjum efnislegum tengslum við innritun nemenda og rekstur nemendaskrár, þá ætti gjaldið að vera 16.000 kr. en ekki 32.500. Það er því auðséð af þessu að slík gjaldtaka á nemendur er farin að standa undir að hluta til almennum rekstri á skólanum og það finnst mér óeðlilegt. Ég vil að nemendur og fjölskyldur sem hafa lítið milli handanna geti með sama hætti og aðrir sem meira hafa boðið börnum sínum upp á að geta stundað nám hér með eðlilegum hætti. En með stefnu stjórnarflokkanna og einkum stefnu Sjálfstfl., af því ég hef þá trú að framsóknarmenn hafi verið píndir inn í þessa gjaldtöku, er verið að hverfa frá því sem sátt hefur verið um í þjóðfélaginu að hér eigi að ríkja jafnrétti til náms.

Herra forseti. Mér sýnist ljóst að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ber ekki mikið skynbragð á skólastarf yfir höfuð og áttar sig kannski ekki á því að við skipulagningu skólastarfs þarf að leggja margt af mörkum. Þar er innifalinn launakostnaður við það að skipuleggja skólastarf o.s.frv. En ég ætla ekki að gera þetta að miklu umræðuefni þar sem ég hef lítinn tíma. Mig langar aðeins að benda á að í Kína þar sem kommúnistar hafa verið við völd frá 1948 þykir ekkert annað eðlilegt en að hafa skólagjöld. Og ég vil benda þeim vinstri mönnum á það hér sem halda því fram að hófleg innritunargjöld, 32.500 kr. sem lagt er til hér, koma ekki til með að torvelda nemendum að innrita sig til háskólanáms, síður en svo. Ég bendi aftur á að fjöldi þreyttra eininga í Háskóla Íslands hefur aukist verulega á síðustu árum. Nemendum hefur þar fjölgað og framlög til háskólakennslu og rannsókna hafa einnig aukist á síðustu árum. Og ég þakka það góðri stjórn þessarar ríkisstjórnar og hæstv. menntmrh., Björns Bjarnasonar.

Herra forseti. Það er auðvitað ágætt út af fyrir sig að hv. þm. er ánægð með stefnu Sjálfstfl. í skólamálum en ég býst við að þorri nemenda sé það ekki. 3.200 nemendur mótmæltu þessari hækkun á innritunar- og efnisgjöldum þegar þau komu fram. Það er náttúrlega verulegur hluti nemenda. Og það er athyglisvert að hv. þm. bendir á að sjálfstæðismenn eru að sækja fyrirmynd sína til Kína í skólamálum. Það er athyglisvert, og hefur kristallast í þessari umræðu að stefna sjálfstæðismanna er öll önnur en stefna okkar jafnaðarmanna að því er varðar skólamálin og álagningu í gjöldum á nemendur. Við viljum jafnrétti til náms fyrir alla óháð efnahag en það er alveg ljóst að það er ekki boðið upp á það í stefnu sjálfstæðismanna.

Herra forseti. Síðan við vorum að ræða þetta mál hér í gær hefur það til tíðinda borið að nú liggur fyrir og er opinbert gjört samkomulag aðila vinnumarkaðarins, og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar því tengdar. Það er eðlilegt við þessa lokaumfjöllun um mál sem lúta að efnahagsmálum og ríkisfjármálum að koma aðeins inn á þetta atriði enda hafa efnisatriði frv. sem slíks verið nokkuð ítarlega rædd hér við 2. og 3. umr. og ég get að mestu leyti vísað til þess. Ég kem kannski lítillega í lokin að því sem hér hefur síðast orðið tilefni skoðanaskipta, skólagjöldum, og þeirri sérkennilegu röksemdafærslu talsmanna Sjálfstfl. að skólagjöld, há innritunargjöld og mikill efniskostnaður sem nemendur greiða í skólum, séu sérstaklega til þess fallin að efla námið. Þá er náttúrlega eðlilegt að spyrja þessa hv. talsmenn Sjálfstfl.: Er ekki betra að hækka þetta enn þá meira? Verður þá ekki námið enn þá öflugra? Væri það ekki enn þá betra fyrir nemendur? Já, það er nefnilega það. Mér kemur ekki á óvart að sjálfstæðismenn kinki kolli í salnum. Þeir eru komnir með alveg skothelda formúlu í þessum efnum: Þeim mun hærri skólagjöld, þeim mun betra fyrir námið og þeim mun betra fyrir nemendur. Þetta er fína teorían. Ég óska sjálfstæðismönnum alveg sérstaklega til hamingju með þessa niðurstöðu sína. Það verður gaman að sjá framan í andlitið á vökustaurunum í Háskóla Íslands þegar þeir fara að bjóða fram með þessa stefnu Sjálfstfl. í veganesti. Herra forseti. Að öðru leyti ætlaði ég að beina máli mínu sérstaklega að samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Það ber svo vel í veiði að hæstv. forsrh. er hér viðstaddur, og gjarnan mætti hæstv. fjmrh. vera það einnig enda á hann nokkurn hlut að máli. Staðreyndin er sú, herra forseti, að þegar ég fór að athuga þetta og lesa betur en ég hafði tíma til eða tækifæri til að gera síðdegis í gær eða gærkvöldi, en gerði í morgun, varð ég þeim mun langleitari sem leið á lesturinn. Út af fyrir sig er það ákaflega ánægjulegt, og aðilar vinnumarkaðarins, almenna verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins, eiga heiður skilinn fyrir að reyna með þessum hætti að ná tökum á ástandinu, ná tökum á verðlagsþróun í landinu og ná niður verðbólgu og skapa hér aftur traustari forsendur atvinnu- og efnahagslífs. Það er hins vegar alveg ljóst, herra forseti, að þetta byggir á ýtrustu bjartsýni um að verðlagið náist hratt niður hér á allra næstu mánuðum. Til að þessar verðlagsforsendur náist í maímánuði má verðbólgan á næstu sex mánuðum ekki vera nema um þrír og hálfur af hundraði. Hún er núna um níu, milli átta og níu. Hvern mánuðinn á fætur öðrum eru verðlagshækkanir á bilinu 8--9% miðað við heilt ár. Ef skoðaðir eru síðustu fimm mánuðir eru það um 8,4%. Ef skoðaðir eru síðustu sjö mánuðir eru það rétt tæp 8%. Eigi það að nást að verðbólgan, mæld frá desember/janúar til maí, sé ekki nema um þrír og hálfur af hundraði verður hún að lækka strax í byrjun næsta árs, í mánuðunum janúar og febrúar milli mánaða mælt, niður í u.þ.b. 4%. Varla verður hún nefnilega núll á síðari hluta tímabilsins. Til að meðaltalið komist svona langt niður verður mikið að gerast og það hratt. Um leið og verðbólgan mælist 6% í janúar/febrúar er markmiðið hrunið. Nema hún mælist þá núll á síðari hluta tímabilsins. Svona mikla bjartsýni þarf til að trúa á að þetta geti tekist. Nú vonum við auðvitað öll að það gerist. Yfirlýsingin eða samkomulagið í sjálfu sér er mikilvægt innlegg í það mál því það er viljayfirlýsing þessara aðila um að þeir vilja láta þetta takast. Og ég geri ekki lítið úr henni, sérstaklega sálrænu gildi hennar. Hitt er svo annað mál að menn eru í raun og veru fyrst og fremst að treysta á að þetta gerist af sjálfu sér vegna þess að þær aðgerðir sem fólgnar eru í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins hafa sem slíkar ekki nein verðlagsáhrif, það er ljóst. Og þá kem ég að hinu sem er auðvitað enn þá merkilegra og það er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar --- í reynd er hún tóm. Í reynd er þetta ekki yfirlýsing. Í reynd er ríkisstjórnin ekki að lofa neinu nýju sem ekki hefur þegar legið fyrir og þá á ég fyrst og fremst við aðgerðir til að lækka verð á grænmeti sem voru í tilteknum farvegi. Þar voru komnar niðurstöður nefndar. Að hinu leytinu er þátttaka ríkisstjórnarinnar í þessum aðgerðum skilyrt því að verðlagsforsendurnar hafi komið inn aftur, og ekki verði sagt upp í maí. Það gildir um það fyrirheit að þá verði tryggingagjaldið e.t.v. lækkað, eða ekki hækkað eins mikið og ella stóð til. Þegar skoðaðar eru forsendur þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að hækka tryggingagjaldið var tilhlaup í því sem rúmar nokkurn veginn þennan afslátt af hækkuninni. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að höfundar þessarar yfirlýsingar eiga skilið hrós. Ég held að það sé að vísu búið að úthluta nóbelsverðlaunum fyrir bókmenntir í ár en það jaðrar við að hér væru kandídatar í þá samkeppni. Að setja saman þetta mikla yfirlýsingu í sex töluliðum um ekki neitt er auðvitað talsvert afrek. Förum aðeins yfir þetta, herra forseti. Í fyrsta töluliðnum er talað um stöðugleika í efnahagsmálum. Og hvað er sagt þar? Hver eru loforðin? Hverju er heitið? Með leyfi forseta les ég upp úr Morgunblaðinu í dag: ,,Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar sem meðal annars er lögð til grundvallar í fjárlögum ársins 2002`` --- sem búið er að afgreiða --- ,,miðar að því að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum, styrkja undirstöður atvinnulífsins og stuðla að bættum lífskjörum.`` --- Allt hljómar þetta vel. ,,Mikilvægt er að þessi sjónarmið séu einnig höfð að leiðarljósi við ákvarðanir í launa- og verðlagsmálum. Ríkisstjórnin lýsir stuðningi við þau markmið sem aðilar vinnumarkaðarins hafa náð samkomulagi um.`` Punktur. Endi. Er í þessu efnislegt innlegg af hálfu ríkisstjórnar? Er ríkisstjórnin að heita einhverju sem slíku? Nei. Með góðum vilja má kannski segja að hún sé að heita því að spilla ekki fyrir. Töluliður 2 er um aðhald í ríkisfjármálum. Er þar um eitthvað nýtt að ræða? Er ríkisstjórnin að lofa einhverju nýju eða sérstöku í því? Hefst nú lesturinn, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin telur afar mikilvægt að áfram verði fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum. Í fjárlögum fyrir árið 2002 er gert ráð fyrir sama afgangi og ákveðinn var í fjárlagafrumvarpinu þrátt fyrir að staða efnahagsmála hafi heldur færst til verri vegar að undanförnu.`` Þetta er kannski einhver merkasta sjálfsgagnrýni sem komið hefur frá hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Það er þó viðurkennt að þetta hafi heldur færst til verri vegar að undanförnu. ,,Með þessari ákvörðun eru send afar skýr skilaboð til allra aðila um að meginmarkmið stjórnvalda í efnahagsmálum nái fram að ganga. Áform ríkisstjórnarinnar um sölu ríkisfyrirtækja, uppbyggingu stóriðju og fyrirhugaðar breytingar á skattalegu umhverfi einstaklinga og atvinnulífs styðja þessi markmið.`` Er eitthvað nýtt í þessu? Er eitthvert efnislegt innlegg í þessu? Nei. Þetta er tómt. Þetta er bara það sama og búið var að tala um hér undanfarnar vikur og í þessu er engin efnisbreyting fólgin á einn eða neinn hátt. Það er verið að lýsa þegar afgreiddum hlutum eins og fjárlögunum eða áformum sem hafa legið fyrir. Töluliður 3. Lánamál ríkissjóðs. Er eitthvað nýtt í því? Lesum það: ,,Stefnan í lánamálum ríkissjóðs tekur einkum mið af almennri þróun efnahagsmála,`` --- nema hvað --- ,,og mun taka tillit til markmiða samkomulags aðila vinnumarkaðarins, og stöðunni á innlendum lánamarkaði.`` Svo kemur, og það er nokkur snilld: ,,Þetta getur falið í sér`` --- ég endurtek, forseti: ,,Þetta getur falið í sér breytingar á lánasamsetningu ríkissjóðs án þess að um aukningu heildarskulda verði að ræða. Ríkissjóður hefur á þessu ári aukið lántökur sínar á erlendum markaði í því skyni að styðja við gengi krónunnar og hamla gegn verðbólgu. Á innlendum lánamarkaði verður áfram stefnt að því að styrkja vaxtamyndun og auka skilvirkni markaðarins. Á árinu 2002 verður þannig horft jafnt til áhrifa lánamála ríkissjóðs á gengi krónunnar og langtímaáhrifa á innlenda eftirspurn og verðbólgu.`` Ég segi aftur: Nema hvað? Þetta eru allt saman eðlileg viðmið sem menn hljóta að hafa til skoðunar þegar lánamálum ríkissjóðs er skipað. Og það eina nýja, ef menn vilja reyna að túlka það, er þá þetta orðalag: ,,Þetta getur falið í sér breytingar ...`` o.s.frv. Þar er væntanlega verið að vísa til þess að mögulega verði að einhverju leyti breytt pólitík ríkissjóðs í sambandi við fjármögnun, lántökur, og þá eru þar á bak við væntanlega hugmyndirnar um einhverja erlenda lántöku til að setja hér inn í hagkerfið. En orðalagið er þetta. Í reynd er þannig ekkert í þessu. Þetta er tómt. Þessi töluliður, 3. töluliðurinn, er þannig líka tómur. 4. töluliður. Lækkun á grænmetisverði og verðkannanir. Þar kemur kannski það eina sem er efnislegt, en það lá þegar fyrir. Það var þegar komin niðurstaða í nefnd sem hæstv. landbrh. hafði að störfum. Fyrir löngu síðan lágu fyrir fyrirheit um að reyna að lækka verð á grænmeti. Því hafði þegar verið lofað eins og menn vita og vegna þrýstings sem skall á mönnum hér fyrr á þessu ári. En þar er talað um að ríkisstjórnin muni í samræmi við tillögur nefndar fulltrúa stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins og bænda beita sér fyrir því að tollar á grænmeti verði felldir niður á nokkrum mikilvægum afurðum og í öðrum tilvikum lækkaðir verulega. Í staðinn verða m.a. teknar upp beingreiðslur til framleiðenda o.s.frv. Þarna er vitnað í tillögur sem m.a. hæstv. landbrh. var þegar búinn að lýsa sig jákvæðan gagnvart að yrði farið eftir. Hann hafði þá reyndar snúið við blaðinu frá því sem hann hafði sagt nokkrum vikum, eða einum, tveimur mánuðum áður, að hann teldi alls ekki koma til greina að fara þessa beingreiðsluleið. Ég tel hins vegar skynsamlegt af hæstv. landbrh. að skipta um skoðun í þessu tilviki. Hann er ekki maður að minni fyrir það, enda hefur hann vonandi einhverja samstöðu á bak við sig þar sem um sameiginlega niðurstöðu þessarar nefndar var að ræða. En þetta er bara sett inn vegna þess að svo heppilega stóð á að frá þessu hafði verið gengið í nefndarstarfinu skömmu áður. 5. töluliður er um eflingu starfsfræðslu í atvinnulífinu. Það má reyna að lesa eitthvað efnislegt út úr honum. Því ber að sjálfsögðu að fagna ef þar stendur til að gera átak sem munar um. En hverju er heitið þar, hverju er lofað? Er það nýtt, er það efnislegt og áþreifanlegt? Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun í samstarfi við Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins beita sér fyrir endurskipulagningu á starfsfræðslu í atvinnulífinu. Markmiðið er bæði að auka framboð á starfsfræðslu og tryggja starfsemina. Samhliða því verði þessum málum komið í fastari skorður með skilvirkari samvinnu þeirra aðila sem sinna þessum verkefnum.`` Ágætis markmið og hið besta mál, en er þetta efnislegt innlegg? Er þetta kvarðað með einhverjum hætti? Lofar ríkisstjórnin einhverjum tilteknum fjármunum eða öðru af þeim toga í þetta? Nei, þetta er að sjálfsögðu tómt og hefur ekki gildi nema sem jákvæð og ágæt viljayfirlýsing. Hún er vissulega góð sem slík. En það ætti í sjálfu sér ekki að þurfa neitt sérstakt til til að ríkisvald og aðilar vinnumarkaðarins hafi samstarf og taki höndum saman um þessi mál. Það er bara eðlilegasti hlutur í heimi. Í reynd er þetta eins og að taka fram sjálfsagða hluti. Þá er eftir 6. töluliðurinn, um lækkun tryggingagjalds, og þá mundi maður halda að þar væri það stóra á ferðinni. Út af fyrir sig er það svo en þar tekur ríkisstjórnin enga áhættu. Hún bíður átekta. Það verður ekki fyrr en í maí þegar í ljós kemur hvort verðlagsforsendurnar halda, þessar afar bjartsýnu forsendur um að verðbólgan náist hér niður í 3,5% að meðaltali næstu sex mánuði og 3% innan ársins. Ríkisstjórnin slær pínulítið af fyrirhugaðri hækkun tryggingagjalds sem í reynd er ekki meiri en svo að það er svigrúm fyrir það í ákvörðuninni eins og hún lá fyrir. Miðað við þær upphæðir sem nefndar voru í forsendum málsins var þar tilhlaup m.a. vegna þess að ríkisvaldið er sjálft greiðandi tryggingagjalds sem vinnuveitandi. Þannig, herra forseti, er þetta mikil snilld, að tölusetja þetta hér í sex liðum, þar af eru fjórir liðir í raun og veru tómir, sá fimmti inniheldur atriði sem búið var að ganga frá áður og sá sjötti hljóðar upp á að bíða átekta og sjá til og ef allt gengur upp þá skal ríkisstjórnin koma að málinu og slá örlítið af hækkun tryggingagjaldsins. Svona er þetta. Hvað hefur þá gerst hér í reynd, herra forseti? Jú, það má segja að það sé mikil snilld hjá ríkisstjórninni að fá að vera ókeypis með í þessu máli. Hún fær að vera áhorfandi að málinu og lofar því helst að spilla ekki fyrir. Að öðru leyti er þetta einhliða ákvörðun aðila vinnumarkaðarins og henni ber að fagna. Þeir hefðu svo sem alveg getað sleppt því að hafa ríkisstjórnina með. Hún lofar ekki nokkrum sköpuðum hlut. Ekki neinu. En sjálfsagt hafa menn talið það sálrænt sterkara að leyfa ríkisstjórninni að vera með, að vera áhorfanda að þessu máli. Út af fyrir sig býst ég við að það sé heldur léttara fyrir aðila vinnumarkaðarins að selja umbjóðendum sínum niðurstöðu málsins með því að ríkisstjórnin fái að vera þar áhorfandi, standa til hliðar og horfa á hvernig málin gangi fram í maí og koma mögulega að borðinu ef vel tekst til. Svona er þetta, herra forseti, þegar farið er yfir þetta efnislega. Eftir stendur fyrst og fremst að sem slík er þessi niðurstaða málsins jákvæð vegna hinna sálrænu áhrifa sem hún hefur. Það er að sjálfsögðu innlegg í ástandið hér á næstu mánuðum að kjarasamningar losna ekki í febrúar. Ég geri að sjálfsögðu ekki lítið úr því. Í því er í raun fólgið hið eiginlega inntak þessa máls. Ekkert annað hefur gerst en það að menn hafa ákveðið að bíða fram í maí og segja ekki samningunum upp núna í febrúar, sem borðleggjandi er að verðlagsforsendur hefðu ella mælt með. Í öðru lagi, herra forseti, aðeins um ástandið í þjóðfélaginu á þessum tímamótum, þegar við erum að ljúka störfum Alþingis á því herrans ári 2001 og menn fara að huga að jólabakstrinum. Hvernig er það? Það var afar athyglisvert að í morgun birtir hið merka blað, Morgunblaðið, leiðara sem að hluta fjallar um þetta mál. Í tvískiptum leiðara Morgunblaðsins í dag er neðri hlutinn undir fyrirsögninni ,,Fátækt í upphafi tuttugustu og fyrstu aldar``. Reyndar er efri hluti leiðarans líka merkilegur. Þar er fjallað um áhættusama uppsögn ABM-sáttmálans. Og það merkilega gerist að þar vottar fyrir þó nokkurri gagnrýni hjá Morgunblaðinu á ákvörðun bandarískra stjórnvalda í því efni. Í neðri hluta leiðarans má auðvitað líka segja að votti fyrir ákveðinni gagnrýni á íslensk stjórnvöld, á ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Það er ekki á hverjum degi sem sjálft Morgunblaðið gagnrýnir þessar tvær máttarstoðir Vesturlanda, Bandaríkjastjórn og Davíð Oddsson. En það gerist í dag. Þetta er auðvitað merkur dagur í sögu stjórnmálanna, að Mogginn skuli gerast svona djarfur að leyfa sér að gagnrýna báðar máttarstoðirnar. Morgunblaðið segir ágætlega frá því að örtröðin hafi aukist hjá Mæðrastyrksnefnd. Þar er vitnað í grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær, þ.e. fimmtudag, og er unnin af einum blaðamanni Morgunblaðsins, Sunnu Ósk Logadóttur. Sú ágæta blaðakona gekk til liðs við starfsfólk Mæðrastyrksnefndar einn dag í vikunni sem leið og kynntist af eigin raun því sem sú nefnd sinnir. Þar er lýst fátækt sem Morgunblaðið telur ótrúlegt að finnist í velferðarríkinu Íslandi í uppahfi 21. aldar. Með leyfi forseta, er kannski rétt að lesa þetta upp. Það á alveg erindi hér inn í þingtíðindin: ,,,,Örtröðin eykst hjá Mæðrastyrksnefnd fyrir hátíðarnar þar sem konur og karlar vinna í sjálfboðavinnu starf í þágu fátækra á Íslandi.`` Þetta eru upphafsorð greinar sem birtist í Morgunblaðinu í gær. Eflaust hefur mörgum brugðið í brún við að lesa lýsingar blaðamannsins, Sunnu Óskar Logadóttur, sem gekk til liðs við starfsfólk Mæðrastyrksnefndar einn dag í vikunni. Að fátækt sem lýst er í greininni skuli finnast í velferðarríkinu Íslandi í upphafi 21. aldar er ótrúlegt og engum til sóma. Íslendingar þekkja úr sögu landsins að allt frá landnámi barðist hluti þjóðarinnar við sult og seyru fram á tuttugustu öldina. Þó svo aðstæður séu aðrar í dag er sárt til þess að hugsa að enn í dag þurfi talsverður hópur að leita á náðir hjálparsamtaka til þess að geta fætt og klætt sig og sína. Það starf sem starfsfólk Mæðrastyrksnefndar sem og annarra hjálparsamtaka vinnur í sjálfboðavinnu er aðdáunarvert og ánægjulegt að vita af einstaklingum sem láta sig velferð annarra varða. Ósjálfrátt eykur það trú á manninn að sjá slíkt starf unnið af jafnmikilli óeigingirni og raun ber vitni. En til þess að hjálparsamtök geti veitt þá aðstoð sem greinilega er þörf á þurfa landsmenn að leggja sitt af mörkum til að þeir sem minna megi sín geti notið jólahátíðarinnar líkt og flestum þykir sjálfsagt. Mörg fyrirtæki og einstaklingar veita hjálparsamtökum liðsinni með ýmsum hætti og er það af hinu góða en jafnframt á það að vera íslensku þjóðinni metnaðarmál að tryggja að enginn landsmaður þurfi að leita á náðir hjálparsamtaka vegna fátæktar.`` --- Heyr fyrir þessu. ,,Því eins og verslunareigandi í miðbænum sem hefur aðstoðað í Mæðrastyrksnefnd fyrir jólin undanfarin ár segir í Morgunblaðinu í gær: ,,Það eru þung skrefin fyrir þessar konur hingað inn.```` Ég tek undir þessi orð Morgunblaðsins. Það eina sem mér finnst þarna upp á vanta er að kveðið sé skýrar að orði um sameiginlega ábyrgð okkar á því að útrýma fátækt úr þjóðfélaginu. Hvernig gerum við það, herra forseti? Við gerum það með öflugu samábyrgu velferðarkerfi. Það er til þess. Ég tel auðvitað að Morgunblaðið sé óbeint, án þess að segja það, að skírskota til þess. Slíkt verður aldrei hægt að leggja eingöngu á herðar hjálparsamtaka eða einstaklinga í samfélaginu. Það fyrirkomulag er ekki gott. Það er þekkt í ákveðnum löndum og ég held að flestir séu sammála um, a.m.k. þeir sem á Norðurlöndunum búa, að við viljum ekki skipti á okkar samábyrga opinbera velferðarkerfi, öryggisnetinu okkar í samfélaginu, og hinu þar sem kirkjan eða aðrar hjálparstofnanir halda fátæklingum lifandi með súpugjöfum. Það er ekki fyrirkomulagið sem við höfum valið okkur og vonandi viljum við ekki slíkt fyrirkomulag. Hví er ég að gera þetta að umtalsefni hér, herra forseti? Jú, vegna þess að við fjárlagaafgreiðsluna, í þessum bandormi um ríkisfjármál, erum við í og með að takast á um þessa hluti. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn ætti að líta í eigin barm og m.a. spyrja sig: Bíddu, er ekki eitthvað að? Af hverju er ástandið þannig að sívaxandi fjöldi fátæklinga leitar á náðir Mæðrastyrksnefndar eða annarra hjálparsamtaka til þess að geta haldið jólin? Eru þá ekki einhvers staðar göt í því tryggingakerfi sem við héldum að við hefðum til að fyrirbyggja slíka hluti? Staðreyndin er að þannig er það. Við vitum hverjir það eru upp til hópa sem þurfa að stíga þessi þungu spor. Það eru einstæðar mæður. Það eru heimilislausir. Það eru húsnæðislausir öryrkjar og aðrir slíkir. Þetta liggur fyrir í könnunum. Það er til sundurgreining á því hverjir þetta eru, hverjir þurfa að leita aðstoðar félagsstofnana sveitarfélaga. Hverjir eru heimilislausir svo tugum ef ekki hundruðum skiptir hér í Reykjavík? Það eru m.a. geðfatlaðir sem eiga í engin hús að venda. Það er ljóst að 2/3, jafnvel 3/4 einstæðra mæðra í Reykjavík þurfa á einhvern hátt á aðstoð að halda fyrir utan það sem hið opinbera velferðarkerfi býður upp á. Þær leita til Félagsstofnunar eða hjálparsamtaka. Þetta eigum við að láta okkur að kenningu verða. Það er dapurlegt, herra forseti, til þess að vita að á sama tíma og almenn velmegun hefur yfirleitt farið vaxandi, t.d. á Norðurlöndunum, gerist það líka á hinum endanum að fátækt vex. Þetta sýna kannanir. Það er að vísu svokölluð relatíf eða hlutfallsleg fátækt og það er erfitt að mæla þetta öðruvísi en að bera stöðu þeirra lakast settu saman við meðaltalið í samfélaginu. Þar með er hún um leið borin saman við framfærslukostnaðinn í viðkomandi landi. Það kemur í ljós, hæstv. forsrh., að sérstaklega á Íslandi og í Noregi, þessum tveimur ríkustu Norðurlandanna, er þetta að gerast. Aðstöðumunurinn vex hratt í samfélaginu. Almenn velmegun hefur vaxið, sérstaklega hafa kjör þeirra sem mest hafa batnað, en fátæktin vex líka á hinum endanum.  Herra forseti. Það er bara þannig að þetta er raunveruleg fátækt. Lífskjör manna og aðstæður verður að setja í samhengi við það þjóðfélag sem þeir búa í. Það er ekki hægt að fara í þetta á hinn veginn, að segja: Já, en þetta fólk er ekki fátækt ef við berum það saman við þá sem búa í Afríku eða einhvers staðar annars staðar vegna þess að þetta fólk býr á Íslandi. Það á ekki annan kost en að greiða húsnæðiskostnað og matvælaverð sem er hér en ekki einhvers staðar annars staðar. Þetta er raunveruleg fátækt, hæstv. forsrh. Það er það sem Morgunblaðið er að segja okkur með heimsókn sinni til Mæðrastyrksnefndar.

Ekki þessa reikningsaðferð.

Og það á að vera okkur öllum, herra forseti, mikið áhyggjuefni. Það eiga að vera okkur mikil vonbrigði og við eigum að reyna að taka höndum saman um að bæta úr þessu ástandi. Það gerum við með því að ríða betur öryggisnetið sem á að vera til staðar í hinu samábyrga, opinbera velferðarkerfi fyrir þá sem verða fyrir áföllum í lífinu og þurfa á aðstoð og stuðningi að halda. Herra forseti. Það er dapurlegt að þegar sjálf ljósahátíðin nálgast skuli einn höfuðfjölmiðill landsins --- ábyggilega ekki að ástæðulausu. Morgunblaðið birtir þennan leiðara örugglega ekki í hugsunarleysi --- senda okkur mjög mikilvæga aðvörun, mikilvæg skilaboð til okkar allra og auðvitað ekki síst ráðamannanna sem fara með völdin í landinu þessa dagana. Um þennan bandorm, herra forseti, hefur síðan eins og ég sagði í upphafi máls míns verið fjallað svo rækilega að ég sé ekki ástæðu til að fara þar ofan í einstök efnisatriði heldur vísa til þess sem áður hefur verið sagt og áður hefur komið fram. Ég vil bara að lokum aftur nefna það sem hér bar á góma í orðaskiptum fyrr í umræðunni milli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. menntmrh. og reyndar einnig hv. þm. Stefaníu Óskarsdóttur sem talaði áðan. Þar fannst mér í raun og veru, svo maður tali af fullri alvöru um það grafalvarlega mál, vera komið út á ákaflegan hálan ís í röksemdafærslu. Það var ótrúlegt að heyra hæstv. menntmrh., með stuðningi frá hv. þm. Sjálfstfl., staffírugan halda því hér fram að í raun væri þetta allt af hinu góða, að hækka innritunargjöldin og hækka efniskostnaðinn því það mundi efla skólastarfið. Við áttum eiginlega að trúa því líka, ef ég tók rétt eftir, að þetta væri gott fyrir námsmennina, þeir hefðu alveg sérstaklega gott af því að borga þarna 50 þús. kr. Þetta væri bara gott fyrir alla. Hvar lenda menn með þessum hugsunarhætti? Hvenær verða skólagjöldin orðin nógu há? Auðvitað er algjörlega ljóst, herra forseti, hvað þarna er að gerast. Sjálfstfl. vinnur að því baki brotnu að koma á skólagjöldum og einkavæða skólakerfið. Hann tekur það í áföngum, gerir tilraunir hér og þar, í Hafnarfirði í dag, einhvers staðar annars staðar á morgun. Svona er þetta. Og dekur ríkisstjórnarinnar við einkaskólana er ljósasta dæmið um hvað er á ferðinni. Það bítur náttúrlega höfuðið af skömminni að samkvæmt reikniverkinu sem hæstv. menntmrh. hefur búið sér til, sem bitnar sérstaklega harkalega á opinberu skólunum og skólunum á landsbyggðinni, refsar þessi hækkun í reynd opinberu skólunum en einkaskólarnir hafa allt sitt á þurru. Þeir fá sömu framlög og í reynd hærri en opinberu skólarnir, t.d. opinberu háskólarnir, og taka svo til viðbótar hundruð þúsunda í skólagjöld. Þetta er óþolandi, herra forseti. Engin þjóð nema Íslendingar undir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. menntmrh. Björns Bjarnasonar lætur sér detta í hug að hafa þetta svona. Alls staðar annars staðar í löndunum í kringum okkur er þetta gert öðruvísi þannig að framlög til einkaskóla sem taka há skólagjöld eru þá dregin niður að sama skapi frá hinu opinbera þannig að aðstöðunni milli þeirra er ekki raskað og þetta er haft sem hlutlausast í þessum efnum. Enda er það algjörlega augljóst að ef menn gera það ekki eru þeir við smátt og smátt að leggja hið opinbera skólakerfi niður eða gera það annars flokks og ætla að veðja á einkaskólana alfarið í framtíðinni. Þessari stefnu, herra forseti, mótmæli ég mjög harðlega og það er mál til komið að þjóðin átti sig á því hvað ríkisstjórnin er að gera í þessum efnum undir forustu Björns Bjarnasonar. Svo eru menn að vorkenna framsóknarmönnum eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Það var það eina sem ég gagnrýni í annars ágætri ræðu hv. þm. Það er engin ástæða til að vorkenna framsóknarmönnum. Þeir vita vel hvað þeir eru að gera. Þeir hafa látið troða því ofan í kokið á sér að hækka skólagjöldin umfram það sem þeir þóttust vera tilbúnir til samanber yfirlýsingar þingflokksformanns þeirra og þeir eiga ekkert annað en skömm skilda fyrir það.

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða bandorminn sem slíkan eða efni hans að neinu leyti við lok þessa máls vegna þess að, eins og ég hef áður sagt, er hann margræddur hér og ekkert er óljóst á milli manna þó að skoðanir séu enn þá skiptar. Ég hygg að umræður til lengri eða skemmri tíma muni ekki breyta því á hvorugan veginn, hvorki hjá stjórnarliðum né stjórnarandstöðu. Það er allt saman þekkt. Hins vegar vil ég víkja aðeins að því sem hv. 3. þm. Norðurl. e. Steingrímur J. Sigfússon ræddi áðan til hliðar við málið, en sjálfsagt er að ræða það undir þessum lið, þ.e. það samkomulag sem varð á milli aðila á vinnumarkaði með ákveðnum atbeina ríkisstjórnarinnar og vissri aðkomu Seðlabankans. Það má alveg staðfesta það sem fram kom í orðum hv. þm. að yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar eru ekki afgerandi loforð um stóraukin útgjöld á einhverjum sviðum. Það er svo sannarlega ekki. Það stóð aldrei til, enda í aðdraganda málsins, meðan á viðræðum stóð við aðila vinnumarkaðarins, var algjörlega ljóst að allir töldu nauðsynlegt að ríkissjóður yrði rekinn með afgangi, því markmiði mætti ekki breyta þannig að yfirlýsingar um stóraukin útgjöld ríkissjóðs sem stundum hafa komið til, eins og menn vita, við gerð kjarasamninga til að liðka til við gerð þeirra, áttu ekki við við þær aðstæður sem hérna voru á ferðinni. Þó segja megi og viðurkenna að sumt sem orðað er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sé á ríkisstjórnarlegu kansellímáli vita aðilar vinnumarkaðarins sem hafa tekið þátt í þessum viðræðum hvað í því felst og vita hvaða sjónarmið búa að baki hjá ríkisstjórninni og eru sáttir við þau sjónarmið. Það er ekkert launungarmál að aðilar vinnumarkaðarins lásu þennan texta vandlega yfir áður en hann var gefinn út. Þó að auðvitað beri ríkisstjórnin á honum ábyrgð lásu þeir hann vandlega yfir áður en hann var gefinn út til að hann væri í takt við það sem verið var að gera og jafnframt að menn teldu að sú yfirlýsing stuðlaði með öðru að þeirri niðurstöðu sem þarna varð. Ég tek undir með hv. þm. að ég tel afar þýðingarmikið í sjálfu sér, eitt og sér, að tekin var ákvörðun um að fresta mælingunni frá 1. febrúar til 1. maí vegna þess að febrúarmælingin fór fram á tíma sem var áður en til nokkurra samninga var gengið, tíma sem samkvæmt verðlagsmælingum lá fyrir að það mundi verða erfitt. Hins vegar lá þegar fyrir, til að mynda í spá Seðlabankans, að tíminn í kringum 1. maí/júní var allt annar tími og þá væru miklu meiri líkur á að staðreyndir sem við höfðum verið að spá væru þá gengnar fram, á þeim tíma, og menn sæju þá svart á hvítu að um hefði verið að ræða verðbólguskot eins og við höfðum alltaf haldið fram, þ.e. að það tæki tíma til að ganga fram. Hv. þm. nefndi verðbólguþróunina og fór reyndar annars vegar fimm mánuði, hygg ég, og hins vegar sjö mánuði fram í tímann. Ef hann hefði farið aðeins nær okkar í tímanum væri verðbólgan ekki sú sem hann er að nefna, þ.e. ekki á bilinu 8--9%. Ef menn horfa til síðasta mánaðar og síðustu mánaða eru menn á bilinu 5--6% staddir í tímanum í verðbólgunni. Það er alltaf varasamt að framreikna einn og einn mánuð og tvo og þrjá mánuði. Ég kannast við það. Engu að síður erum við stödd þar á tímanum. Ég vil líka taka fram að auðvitað var ekki farið á bak við neinn varðandi viss atriði sem þegar eru þekkt eins og varðandi hækkun mjólkurinnar og eins varðandi 7% hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins. Þessir þættir lágu fyrir og aðilar vinnumarkaðarins vissu að þeir mundu ganga yfir. 7% hækkun afnotagjalds Ríkisútvarpsins þýðir 0,05% hækkun á vísitölu. Ef menn skoða nákvæmlega þennan lið, hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins um 7% sem gengur nánast yfir alla þjóðina --- hún vegur 0,05 --- sjá menn strax í hendi sér að talan 0,14 varðandi skólagjöldin upp á 100 millj. fær ekki staðist. Bara sá samanburður einn segir okkur það þannig að hugmyndir fjmrn. í þeim efnum, að hún muni þýða 0,05% en ekki um 0,14% eru augljóslega réttari en aðrar ágiskanir sem menn höfðu fengið um þetta fyrir fram. Mjólkin mun auðvitað þýða töluverða hækkun þegar hún kemur sem eins skiptis hækkun um áramótin. Það hefur legið fyrir. En það var reyndar þannig að forráðamenn kúabænda gerðu sitt til að taka þátt í þessum efnum vegna þess að það hefði alveg mátt búast við því að sú hækkun gengi fyrr fram, til að mynda 1. nóvember en ekki 1. janúar. Menn eru því víðs vegar um völlinn að leitast við að stuðla að því að þessi þróun verði jákvæðari. Ég held að þessir samningar og þessi samstaða sem um þetta hefur náðst muni ein og sér hafa þau áhrif úti í þjóðfélaginu --- af því að menn eru að horfa á þessa tilteknu tölu --- að allir aðilar munu nú hugsa sinn gang mjög rækilega áður en þeir hleypa verðlagi glannalega fram eða kannski af meira umhyggjuleysi en þeir hefðu ella gert. Ég tel því afar líklegt, eins og ég sagði í gær, að með þessum hætti muni þessi tala nást. Ég tel því afar líklegt. Það er ekki víst, en ég tel það afar líklegt. Ég vil aðeins nefna annað vegna þess að hv. þm. orðaði það einhvern veginn svipað og fjölmiðlar, en þeir sögðu sem svo að augljóst væri að samningum yrði sagt upp. Þetta er örlítill misskilningur, þó að við hefðum ekki farið þá sátt að færa það til. 1. febrúar var orðið augljóst að þá yrðu forsendur til þess að menn hefðu rétt til að segja upp kjarasamningum. En það var ekki endilega ljóst að menn hefðu gert það. Það lá ekki fyrir. Það urðu menn að vega og meta, hvert félag fyrir sig og launþegahreyfingin sameiginlega, hvort það væri haldbesti kosturinn eða ekki, það væri ekki sjálfkrafa uppsögn. Reyndar er það svo að 1. maí-talan sem kemur til skoðunar þýðir ekki sjálfkrafa uppsögn. Það er misskilningur. Á hinn bóginn þýðir hún að menn hafa leyfi til þess, á þeim tíma, eins og þeir mundu ella hafa haft í febrúar, að segja samningunum upp. Þá verða þeir að vega og meta hvernig aðstaðan er, hvort nánast hafi engu munað að þetta héldist o.s.frv. hver framhaldsþróunin er líkleg til að vera o.s.frv. Ég vona að til slíkra vangaveltna þurfi alls ekki að koma af því að ég tel að mjög vaxandi líkur séu á því að vegna þróunar gengis, ekki síst, og vegna almennrar varfærni sem menn munu sýna, muni þessi tala halda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að taka þátt í þessari umræðu og fyrir þær upplýsingar sem komu fram af hans hálfu. Í fyrsta lagi vil ég drepa á forsendur samninga. Ég held að öllum sé ljóst að verkalýðshreyfingin hefði ekki getað gert annað --- ég held að einfaldast sé bara að orða það á mannamáli --- en að segja upp samningnunum þegar forsendurnar voru augljóslega alveg brostnar, nema eitthvað kæmi til. Ég held að allar aðstæður hafi einfaldlega verið þannig að það hefði orðið óumflýjanlegt í febrúar nk. nema eitthvað annað kæmi til. Hæstv. forsrh. staðfestir það sem ég sagði, að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar séu í reynd ekki fólgin loforð um nein ný útgjöld eða hluti af því tagi. Ég var ekki endilega að gagnrýna það eða vænta þess að á ferðinni væru einhver einhliða loforð af hálfu ríkisstjórnarinnar um stóraukin ríkisútgjöld, en einhverjar tilfærslur eða aðgerðir, einhverjar breytingar sem menn hefðu talið koma málinu til góða, hafa jákvæð áhrif á verðlagsþróunina og/eða koma til móts við launamenn og bæta kaupmátt þeirra eða treysta stoð þeirra að einhverju leyti. Það hefði maður frekar átt von á að sjá í þessum tillögum. Eins og ég segi, það sem mér finnst einna athygliverðast við þetta mál er að þessi yfirlýsing skuli vera tóm í raun og veru þangað til þá 1. maí ef vel tekst til. Herra forseti. Ég hef eingöngu dregið athyglina að því að eins og verðbólgan er núna og hefur verið undanfarna mánuði --- ég styðst þar beint við gagnagrunn Hagstofunnar og ég tel að ég hafi farið þar rétt með allar tölur. Ég er með þær hér í höndunum --- þarf að ganga mjög vel strax á fyrstu mánuðum næsta árs til að þetta takist. Verðbólgan þarf að helmingast a.m.k. strax í janúar, febrúar, mars því að ekki verður hún núll. Það er óraunhæft að reikna með því að hún verði núll í apríl og maí. Við vonum auðvitað að þetta takist. Það þarf að ganga ákaflega vel og það sem ég bið fyrst og fremst um er að ríkisstjórnin fari varlega í hugmyndir um erlendar lántökur til að dæla inn í hagkerfið.

Herra forseti. Það er tvennt. Ég sagði ekki eða ég vona a.m.k. að ég hafi ekki sagt að hv. þm. hafi farið vitlaust með tölur, þ.e. vitlaust með þær tölur sem hann valdi. Ég sagði eingöngu að hann hefði getað valið aðrar tölur aðeins nær í tímanum. Það var það sem ég nefndi. Svo má vera að ég hafi líka sagt að ríkissjóður væri ekki að dæla inn neinum útgjöldum vegna þessara aðgerða en það er ekki rétt því að auðvitað mun grænmetisþátturinn kosta eitthvað á þriðja hundrað milljónir króna miðað við heilt ár. Það eru að vissu leyti miklir peningar og auðvitað þarf það að koma til kasta manna hér þegar sú ákvörðun verður endanlega tekin. Hugsunin í því dæmi er þó sú að sá samningur eða sú aðgerð, sem væntanlega yrði bundin til árabils, til að mynda tíu ára, væri þó þannig að á henni væri ákveðinn flái þannig að það væri hvatning fyrir grænmetisframleiðendur að ná fram hagræðingu meðan á því tímabili stæði.

Herra forseti. Það er alveg ástæðulaust að við hæstv. forsrh. eyðum tíma þingsins í að velta vöngum yfir þessum tölum. Þær liggja allar fyrir. Ég get bara lesið upp úr gagnagrunni Hagstofunnar hvernig verðbólgan hefur mælst milli mánaða, fært yfir á ársgrundvöll, mánuðina ágúst, september, október, nóvember, desember. Þær tölur eru: Í ágúst 7,9%, í september 8,4%, í október 8,0%, í nóvember 8,1% og í desember 8,6% ---  Í tengslum við grænmetispakkann koma til útgjöld ríkissjóðs, gott og vel. En eins og ég hef þegar bent á lá sú niðurstaða fyrir í tillögum nefndar sem starfaði í reynd óháð þessum hlutum. Þar færast til gjöld. Þar er ekki verið að leggja á nýjar álögur í raun og veru. Verð á innfluttu grænmeti á að lækka á móti og þar hverfa tollar sem áður voru teknir í ríkissjóð af því. Í staðinn fyrir að neytendur borgi í gegnum vöruverðið borga þeir það sem skattgreiðendur úr ríkissjóði í formi beingreiðslna til innlendu framleiðslunnar. Þegar upp er staðið má í raun segja að þetta sé fremur tilfærsla í þessum skilningi en annað, auk þess sem þeir fjármunir fara að sjálfsögðu í umferð frá þeim sem þeirra njóta, skulum við vona.

Þetta er manneldismál.

Auk þess er þetta manneldismál og hið besta mál á allan hátt og ég styð það af því að ég er eindreginn stuðningsmaður þess að við höfum hér öflugan innlendan landbúnað og eru þá vonandi allir harla sáttir.

Herra forseti. Mig langar að minnast örstutt á frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, svokallaðan bandorm. Enn og aftur vil ég fjalla örlítið um 9. gr. til að gera það ljóst að ástæðan fyrir því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggst gegn því að 24. gr. laga um heilbrigðisþjónustu falli brott er sú að við viljum styrkja sjúkrahótelin og efla þá þjónustu. Við viljum hins vegar gera það á annan hátt en að fella þau undan skilgreiningu um sjúkrahús þannig að hægt sé að taka gjald fyrir fæði af hverjum þeim sjúklingi sem er á sjúkrahótelinu. Við viljum heldur að starfsemin verði styrkt og farið verði að beiðni Rauða kross Íslands og greitt fyrir fleiri daggjaldapláss en gert er í dag. Það liggur fyrir beiðni um 20 pláss til viðbótar. Rauði kross Íslands hefur leyfi fyrir 28 plássum. Nýtingin er allt að 40 plássum að meðaltali og að sjálfsögðu þarf Rauði kross Íslands að fá greitt fyrir þann umframkostnað. Við leggjum því til að þetta verði áfram inni til þess að styrkja starfsemina. Máli mínu til rökstuðnings vil ég vísa til laga um heilbrigðisþjónustu, 23. gr. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sjúkrahús eru í lögum þessum hver sú stofnun sem ætluð er sjúku fólki til vistunar og þar sem læknishjálp, hjúkrun og allur aðbúnaður er í samræmi við það sem þessi lög og reglugerðir þar að lútandi krefjast.`` Svo vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp skilgreiningu á þeim störfum sem hjúkrunarfræðingum er ætlað að sinna á hóteli Rauða krossins. Þau eru eftirfarandi: ,,Störf hjúkrunarfræðings felast einkum í eftirliti með heilsufari og líðan sjúklinga, viðbrögðum í neyðartilvikum, ráðgjöf, stuðningi, sálgæslu og tengslum við þá aðila sem veita sjúklingum meðferð. Hjúkrunarfræðingarnir sinna almennri hjúkrun þeirra sjúklinga sem á henni þurfa að halda, svo sem böðun, en áhersla er lögð á að þetta er ekki sjúkradeild, heldur sjúkrahótel. Eftir að hjúkrunarfræðingar voru ráðnir til starfa við sjúkrahótelið hafa hjúkrunarfræðingar sem sinna heimahjúkrun ekki þurft að koma þar inn með sína þjónustu. Hins vegar fá þeir sjúklingar sem þurfa sjúkrahústengda heimaþjónustu, svo sem konur eftir brjóstatöku sem þurfa mjög sérhæfða aðstoð við sáraskiptingar þá þjónustu frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi.`` Herra forseti. Þau störf sem nú eru unnin inni á sjúkrahótelinu falla alfarið undir skilgreiningu á starfsemi sjúkrahúsa. Ég tel að með þessu sé verið að fórna miklu fyrir minna, þ.e. 10 millj. kr. af rekstri heilbrigðisþjónustunnar er ekki það há upphæð að hún skipti máli. Aftur á móti mun þessi breyting skilja sjúkrahótelið eftir í lausu lofti, hugsanlega skera á þá tengingu sem er á milli Landspítalans og sjúkrahótelsins. Ég veit ekki, herra forseti, hvort eða hvernig Landspítalinn getur eftir þessa breytingu réttlætt að greiða þrjú og hálft stöðugildi hjúkrunarfræðinga við sjúkrahótelið, sé það ekki lengur skilgreint sem starfsemi sjúkrahúsa. Ég held að með þessu séum við hugsanlega að setja í uppnám starfsemina sem fyrir er í stað þess að efla hana. Ég harma þessa gjörð. Það væri nær að styrkja þessa starfsemi, efla sjúkrahótelið en vitaskuld að láta ekki kostnaðinn lenda á Rauða krossinum. Þetta er heilbrigðisþjónusta sem við eigum að efla.

Herra forseti. Það er auðvitað svo að um þetta mikla örlagamál hefði verið ástæða til þess að setja á langa og ítarlega tölu. Hins vegar hefur verið samið um niðurskurð umræðna í jólaönnum hins háa Alþingis. Ég verð við því að lengja ekki ræðu mína um of, einnig með tilliti til þess að gefin hefur verið út yfirlýsing um að heildarendurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna, sem að vísu hefur margoft verið lofað áður, komi fram á hinu háa Alþingi mjög fljótlega eftir áramót. Þá gefst tími til að gera þessu máli ítarlegri skil. Enda er það svo að það lagafrv. sem hér er til umræðu er aðeins lítill angi af fiskveiðistjórninni en þó örlagaríkur að sínu leyti. Hér er verið að reka nagla í líkkistu athafnafrelsis í aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Þeir sem negla sem ákafast er einkaframtaksflokkurinn, Sjálfstfl. og athafnafrelsisboðberinn mikli. Hann er þarna að setja smábáta inn í stóra braskkerfið og hindra þannig að menn geti bjargað sér og sótt sinn eigin sjó. Allt er þetta með miklum ólíkindum en minn gamli flokkur hefur gengið lénsherrunum á hönd. Það er rétt að menn fari að gera sér grein fyrir því að þeir hafa gengið sægreifunum á hönd og láta stjórnast af þeim. Auðvaldið á öll undirtök í mínum gamla flokki sem einu sinni fylgdi frjálslyndi og frelsi til orða og athafna. Sú skoðun er þar ekki lengur við völd. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna til orða veðurstofustjóra, Magnúsar Jónssonar, sem gætu gjarnan verið mottó þessa máls. Hann segir: ,,Ég tel fiskveiðistjórn síðasta áratugar mesta samfélagslega ógæfuverk sem framið hefur verið í sögu þjóðarinnar.`` Sagt er að sá valdi miklu sem upphafinu veldur. Það má auðvitað rekja aðallega til þeirrar stofnunar sem hefur verið ráðgefandi fyrir ríkisstjórnir Íslands nú í 25 ár eða nærri 30, Hafrannsóknastofnunar. Ásgeir Jakobsson sem var þrautkunnugur íslenskum sjávarútvegi skrifaði 19 greinar á 20 ára tímabili þar sem hann fylgdist með og gagnrýndi störf Hafrannsóknastofnunar. Þær greinar eru nýkomnar út í bók og þingmenn ættu að gera hana að skyldulesningu sinni á jólahátíðinni, sérstaklega þeir sem ættaðir kunna að vera úr Bolungarvík því að þar á þessi maður rætur sínar. Hann rífur þar jafnóðum niður allar ráðagerðir Hafrannsóknastofnunar svo ekki er eftir á þeim rífanda ræksn. Hann sýnir fram á að allt sem þeir hafa lagt til hefur endað í skötulíki. Hann rifjar upp veiðireynslu okkar á 22 ára tímabili, frá 1950--1972. Samkvæmt þeim tölum sem hann birtir var jafnstöðuafli þorsks á þessum 22 árum árlega 438 þús. tonn, sveiflaðist aðeins yfir 500 þús. tonn og niður í 380--390 þús. tonn. Þetta var jafnstöðuafli þorsks. Af því skyldu menn geta dregið þá ályktun að þetta væri meðalaflinn sem þorskslóðin gæti gefið af sér ef hún fengi að vera í friði. Á þessu tímabili var engin Hafró, þá var engin verndarstofnun til málamynda. Þá gengu menn til veiða eins og hverjum sýndist. Þar á meðal voru töluvert af þeim tíma erlend veiðiskip hér við veiðar. Raunin er sú að að kerfið sem átti að vernda fiskinn hefur brugðist með öllu. Það eru hvergi til minnstu rök fyrir því að það hafi gert nokkurt gagn, mun fremur hið þveröfuga. En þetta hefur náttúrlega verndað lénsherrana. Það eina sem þetta kerfi hefur verndað eru sægreifarnir. Hv. 5. þm. Vestf. lét taka við sig viðtal í blaðinu Bæjarins besta, á Ísafirði. Hann er samþingsmaður hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar og hann birtir hér, og það er engin smáræðisfyrirsögn: ,,Ef við sættumst við fiskveiðistjórnkerfið á bolfiskinum eins og það er í dag, þá erum við dauðir.``

Má ég minna hv. þm. á að ef um beina tilvitnun er að ræða þarf til þess leyfi forseta.

Já, en hann hefur samt vonandi skilið þetta þó að ég hefði ekki fengið til þess leyfi hans. Að þessu mun ég gá, herra forseti. Ég vona sannarlega að hv. þm. hafi ekki tekið forskot á þá sælu þó hann sjái sér ekki fært að vera við þessa umræðu. En hann hefur vikapilt til þess arna, hv. þm. Einar Guðfinnsson, sem gengur undir þessum ósköpum en talar tungum eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Þeir segjast ekki vilja þetta, segjast vera andstæðir því og fara um það mjög mörgum orðum. Nei, í þessari röksemdafærslu svokallaðri sem fyrirsvarsmenn núverandi fiskveiðistjórnarkerfis hafa uppi er ekkert að finna annað en rangfærslur og blekkingar. Og til að mynda í niðurstöðu meiri hluta hinnar svokölluðu endurskoðunarnefndar er margoft á hverri síðu tekið fram hver aðaltilgangur endurskoðunarinnar væri. Aðalhlutverkið er að gá að byggðum landsins, tillögur hennar ganga út á að bjarga byggðum landsins og atvinnunni þar. Þetta má heita að megi lesa tvisvar, þrisvar á hverri blaðsíðu í því makalausa plaggi sem meiri hluti þeirrar nefndar sendi frá sér. Mig langar að lesa úr því, með leyfi forseta: ,,Í lögum um stjórn fiskveiða segir að markmið þeirra sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofna á Íslandsmiðum og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Þetta gengur hér aftur, eins og ég segi, margsinnis á hverri síðu. Það þarf meira en lítinn kjark til að halda því að mönnum að tilgangur laga um stjórn fiskveiða, eins og þau hafa verið í framkvæmd, sé sá að bjarga byggðum landsins og efla atvinnu á þeim stöðum. Þetta kerfi á að tryggja hagkvæmni fiskveiðigreinarinnar. Hvernig hefur það gengið? Og hagræðing átti sérstaklega að vera afleiðing framkvæmdar þessarar stefnu. Í hverju birtist hagkvæmnin og hagræðingin? Kannski í því að skuldir sjávarútvegsins hafa aukist stjarnfræðilega með stjarnfræðilegum tölum. Það er ekkert leyndarmál að það gífurlega gengishrun sem hér hefur orðið er til þess gert að rétta við hag útgerðar, fiskveiðanna. Þeim hélt við stöðvun gjörsamlega af því að út úr þessari grein hefur verið hrammsað, ekki tugi milljarða heldur e.t.v. hundruð milljarða, og útvegurinn skilinn eftir með skuldir á bakinu, og útflutningsvara hans aukin um milli 30 og 40% með þessum aðferðum, þessum gömlu aðferðum sem núverandi stjórnvöld segja að þau ætli aldeilis ekki að grípa til. Þetta átti að vera til þess að minnka flotann sem sannarlega er of stór. En hver er niðurstaðan? Stóraukinn floti og stóraukið vélarafl með auknum flota, nýjasta veiðitækni sem tekur því sem áður var langt fram í afköstum, og atgangurinn eftir því á miðunum. Þessi fiskveiðistjórn hefur líka borið í skauti sér að brottkast er tíðkað á miðunum með ógnvænlegum hætti, hreint og beint ógnvænlegum hætti svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Hér segja menn, Hafrannsóknastofnun og aðrir sem halda uppi áróðri fyrir fiskveiðistjórnina, að þetta sé tiltölulega lítið vandamál. Ég hef það fyrir satt að inni í reiknilíkani Hafrannsóknastofnunarinnar sé reiknað með 10 þús. tonnum af brottkasti. Mér er nær að halda að þetta sé aðeins til málamynda og ég óttast að það sé margfalt meira. Ég leyfi mér reyndar ekki að fullyrða heldur hlýt að hallast að því að einn þekktasti fiskiskipstjóri landsins, Hrólfur Gunnarsson, hafi haft nokkuð til síns máls þegar hann hélt því fram um árið að brottkast aflans væri 200 þús. tonn á ári. Verndun þessarar fiskveiðistefnu er með þeim hætti að botnfisksaflinn hefur minnkað ár frá ári, ekki eingöngu þorskaflinn, ýsuaflinn 40% minni sem þeir telja óhætt að veiða og ufsinn 60%. Svo segir auðlindanefnd á einum stað að tiltölulega vel hafi gengið um vöxt og viðgang fiskstofna, ,,sumra fiskstofna`` segja þeir að vísu. Þetta er niðurstaðan --- að því er virðist --- en ekki er kannski allt sem sýnist, og er kannski ekki nógu gott hvernig sem á málið er litið. Það skyldi þó ekki vera að þorskslóðin gæti gefið af sér þann jafnstöðuafla sem hún gerði í 22 ár, 430 þús. tonn? Hvað þýðir þetta þá ef sú er raunin? Það þýðir annað tveggja: Fiskurinn fær að synda áfram í sjónum, og það er auðvitað trúlegt að mörgu leyti eins og ráðagerðir Hafrannsóknastofnunar yfirleitt eru, eða honum er hent. Hún hefur reynst okkur dýr, Hafrannsóknastofnunin, í gegnum árin. Það verður ekki með tölum talið. Svo bar til árið 1999, þegar í hönd fóru kosningar, að þeim leist ekki á, foringjunum, formanni Sjálfstfl. og Framsfl., af því sem skoðanakannanir bentu til að þjóðin væri að miklum meiri hluta mjög andvíg þessari stefnu í fiskveiðistjórn. Þá var brugðið á það ráð að taka upp tillögu Alþýðubandalagsins heitins og samþykkja að nefnd væri komið á fót, níu manna eða hvað það nú var, sem ætti að endurskoða löggjöfina. Það var þó skýrt tekið fram af þessum foringjum að niðurstaðan mætti ekki hrugga við grundvallarforsendum stefnunnar þannig að þetta var augljós blekking, kosningahræðsla til að skjóta skildi fyrir augu kjósenda fyrir raunveruleikanum og staðreyndunum. Þeir ætluðu sér aldrei að breyta neinu enda er svo komið að þeim hefur tekist að láta starfsmenn sína og fleiri reyndar þræða veginn á þann leiðarenda að allt verði óbreytt. Meðal annars gáfu þrír fulltrúar Samfylkingarinnar þeim færi á því. Auðvitað var komið inn í álit auðlindanefndar því kerfi sem þeir óska eftir, og undirskrifað fyrirvaralaust af fulltrúum Samfylkingarinnar. Batnandi mönnum er best að lifa og rétt er það að Samfylkingin hefur mjög breytt um skoðun, a.m.k. frá því sem þessir fulltrúar höfðu, og nú þegar Samfylkingin þykist hafa kveðið sjávarútvegslilju landsins eru það a.m.k. þessir þrír fulltrúar sem ekki hafa átt þátt í þeim kveðskap. Það virtist, meðan þeir störfuðu í þessari nefnd, sem kalin væru af þeim öll brageyru. Hér hlustaði ég á hv. þm., Lúðvík Bergvinsson, gefa þá skýringu að þeir hefðu, samfylkingarmenn, skrifað undir þetta til að allir gætu skrifað undir auðlindaskýrsluna. Það var sérkennilegt í meiri máta því að tveir fulltrúar atvinnurekenda völdu úr þá stefnu sem þeim hafði verið fyrir lagt að koma þarna fyrir inni í nefndarálitinu. Og nú gengur enda sjútvrh. hæstv. eftir því við Samfylkinguna að þau standi við undirskrift sína og standi skil á því sem þau skrifuðu undir athugasemda- og fyrirvaralaust. Það er ekki að undra. En ég ítreka að það er fagnaðarefni að Samfylkingin hefur breytt að þessu leyti um stefnu og það er enginn vafi á því að mest áhrif í því efni hafði hv. þm. Jóhann Ársælsson. Síðan kom að því að skipuð var hin svonefnda endurskoðunarnefnd sem ég ætla að geyma mér að víkja að því að ekki er það skemmtilesning og mönnum ekki bjóðandi þegar jólahátíðin fer í hönd. Hér segir í inngangi meiri hlutans, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nefndinni ber að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu.`` Þarna kemur það fram í fyrsta skipti af þúsund hvert markmiðið sé. Svo segir áfram, með leyfi forseta: ,,Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Þess skal þó gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni um auðlindir sjávar né heldur raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni.`` Þessi síðasti hluti er fyrirmæli um að halda skuli óbreyttu kerfi enda ganga tillögur meiri hlutans allar út á það, út í hörgul. Við skulum líta á hvað hv. þm. Jóhann Ársælsson segir um niðurstöðuna af starfi nefndarinnar. Hann segir svo, með leyfi forseta: ,,Þverklofin sáttanefnd færir ekki þjóðinni friðsamlega lausn á miklu deilumáli. Eftir hin miklu loforð til kjósenda um sættir í þessu stórmáli eru þær fyrirætlanir stjórnvalda að festa einokunina í sessi og gefa handhöfum kvótans enn meira frelsi til að fara með auðlind þjóðarinnar sem sína eign orðnar ljósar. Þær eru ótrúlegar, jafnvel frá þeim sem nú fara með völdin, og munu enn auka þær hatrömmu deilur sem staðið hafa um þetta mál.`` Þannig tókst meiri hluta nefndarinnar að fara að þeim markmiðum og tilgangi sem honum var falið, vegna þess að þetta blasir við, hér eru engar ýkjur á ferðinni. Áfram, með leyfi forseta: ,,Það eru mikil vonbrigði að sjá starf þessarar nefndar bíða skipbrot vegna þess að ekki reyndust innstæður fyrir þeim loforðum um sættir sem forustumenn stjórnarflokkanna gáfu í aðdraganda síðustu kosninga. Þegar upp er staðið frá þessu starfi er ljóst að meiri hlutinn hefur leitað sátta sem forustumenn LÍÚ vildu una við en ekki þjóðin. Formaður nefndarinnar ásamt skrifstofustjóra iðnaðarráðuneytisins og tveir þingmenn Sjálfstfl. skila meirihlutaáliti með þeirri niðurstöðu að framlengja ríkjandi ástand, og vonarpeningur í lítils háttar auðlindargjaldi er notaður sem skálkaskjól til að koma á breytingum sem stórútgerðin hefur pantað hjá ríkisstjórninni. Um þessa niðurstöðu verður enginn friður. Aðrir nefndarmenn leituðu sátta á grundvelli fyrningarleiðar en þær náðust ekki vegna þess að stjórnvöld vilja ekki hvika frá því einkaeinokunarfyrirkomulagi sem gildir um úthlutun veiðiréttar.`` Af því sem þarna kemur fram sem rétt er, að auðlindagjald á nú að nota sem skálkaskjól til að festa kerfið enn þá betur í sessi, hef ég ævinlega haldið því fram að í lagagerð Íslands væru nóg ákvæði til að leggja skatta á útgerð sem aðra, eins og sanngjarnt er og útgerðin þolir. Til hvers er þá fundinn upp þessi málamyndaauðlindaskattur? Til þess auðvitað að skýla tilganginum. Þetta er allt í þykjustunni enda á að leggja niður gjöld í Þróunarsjóð nokkurn veginn jafnhá. Hvaða ástæða er til að leggja einhvern hátekjuskatt á útgerðina í landinu? Eins og þetta er útfært af meiri hluta nefndarinnar er þetta greinilega hátekjuskattur. Allt er þetta gert til málamynda, til þess að hlæja að því, af því að þetta eru rökþrota menn sem þarna eru á ferðinni og verða að nota öll hálmstrá sem þeir ná í. En þetta er of veikt til þess að venjulegt fólk ætti að taka á því hið minnsta mark. Herra forseti. Ég stytti mál mitt að þessu sinni. En mér sýnist sem hæstv. ríkisstjórn hafi endanlega kastað stríðshanskanum. Auðtrúa menn hafa kannski hangið í þeirri von að úr rættist en það hefur sá ekki gert sem hér stendur. Hann hefur allan tímann verið sannfærður um að þetta ætti að berja í gegn, afhenda ætti aðalauðlind Íslands örfáum útvöldum og því stjórnuðu mennirnir sem fylla flokk sem telur sig vera flokk hins frjálsa framtaks, einkaframtaksins, þó að þeir loki með þessu aðalatvinnustétt landsins fyrir allri nýliðun. En sú von er úti með öllu að stjórnvöld hyggi á að breyta til um aðferðir sínar. Að sínu leyti markar lögfesting frv. nokkur tímamót. Allt fram undir þetta hafa menn verið að velta fyrir sér hvort endurskoðun laganna kæmi fram sem einhverju máli skiptir. Hér er aðeins verið að negla einn naglann til viðbótar í líkkistu frelsisins að sækja sinn eigin sjó. Hitt er svo annað mál að ekki er komið að því að þeir sem sjá gallana, þeir sem sjá yfirtroðsluna, þeir sem sjá gerræðið, slaki á klónni í baráttu sinni. Það verða aldrei gefin nein grið fyrr en ólögin í stjórn fiskveiða verða brotin á bak aftur. Svívirðan og yfirgangurinn er með þeim hætti að öll meðul eru leyfileg, enda verður þeirra neytt. Og svo ég, herra forseti, fari aftur með það mottó sem menn þyrftu að læra, frá veðurstofustjóranum: ,,Ég tel fiskveiðistjórn síðasta áratugar mesta samfélagslega ógæfuverk sem framið hefur verið í sögu þjóðarinnar.``

Herra forseti. Það frv. ríkisstjórnarinnar sem við ræðum nú fjallar um lítils háttar breytingar á stöðu eins bátaflokks, krókaaflamarksbáta, þar sem aukategundir voru kvótasettar hjá í janúar 1999 með lögum. Kvótasetningin, herra forseti, er þannig löngu ákveðin, hún hefur legið fyrir í næstum þrjú ár en kom til framkvæmda, eins og ég sagði, í haust. Það er ekki vonum seinna að fyrir jól er þingið farið að takast á við leiðréttingar og lagfæringar. Þetta er því miður allt of dæmigert fyrir það hvernig tekið er á þessum málum. Menn setja lög, lagfæra, breyta, taka upp aftur. Það er sá vani sem hv. alþingismenn hafa orðið að temja sér hvað varðar umgengnina um starfsumhverfi þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Og það er ekki allt búið enn, herra forseti, því að meiri hlutinn lofar frv. um lagfæringar á stöðu svokallaðra dagabáta fyrir 1. febrúar og svo auðvitað við heildarendurskoðunina einnig, sem ef marka má orð sjútvrh. verður komin í þingmál og á borð alþingismanna eftir jólahlé. Í öllu falli verður ekkert lát á breytingunum nú frekar en endranær. Þetta er vítahringur, herra forseti, vegna þess að í endalausri samanburðarfræðinni þarf einlægt að laga til hjá hinum þegar aðgerð hjá einum hópnum er lokið. Alltaf verða einhverjir illa úti, einstaklingar, útgerðir eða byggðarlög. Og á meðan kerfið er skömmtunarkerfi stjórnmálamanna rennur þeim sem eru í hlutverki kaupfélagsstjóranna blóðið til skyldunnar að reyna að laga til eftir sig aftur og aftur. Þó að sjávarútvegurinn sé undirstöðuatvinnugrein vill meiri hlutinn fremur hafa það svona og halda þannig kerfinu alltaf opnu, stundum er það kallað að reyna að róa fyrir hverja vík. En ekki má leyfa markaðnum að ráða þannig að atgervi manna eða nálægð við miðin fái notið sín. Það gera tillögur okkar jafnaðarmanna í sjávarútvegsmálum, og þær munu, herra forseti, vinna á, tillögur um að fyrna veiðiréttinn á tilteknu tímabili, bjóða síðan veiðiheimildir upp eins og var meginniðurstaða auðlindanefndar. Það mun verða, herra forseti, þegar menn þola, eða á ég kannski að segja þora, að horfa framan í þá staðreynd að fiskstofnarnir eru takmörkuð auðlind. Það komast ekki allir að sem vilja, ekki er hægt að vera góður við alla, það er ekki nægur kvóti handa öllum skipum, ekki er nægur afli handa öllum fiskvinnslum. Tæknin hefur auk þess í raun útrýmt fjölda starfa í sjávarútvegi á undanförnum árum og sú þróun er ekkert að stöðvast núna. Möguleikarnir fyrir landsbyggðina felast líka í því að þessar staðreyndir séu viðurkenndar og brugðist við í takt við það og hlúð betur að því sem horfir líka til framtíðar. Herra forseti. Versta umbunin í frv. ríkisstjórnarinnar hvað varðar krókaaflamarksbátana er í 3. gr. þar sem lagt er upp með þriðju tilraun byggðakvóta og nú er það sértækur krókaaflamarksbyggðakvóti fyrir sérstaka krókaaflamarksbáta sem koma frá sérstökum byggðum. Það er spá mín, herra forseti, að sú úthlutun sem nú bíður hæstv. sjútvrh. á grundvelli þessarar lagagreinar muni hvorki auka orðstír hans né traust á því lagaumhverfi sem greinin býr við. Það eina sem skiptir máli til framtíðar í frv., herra forseti, og það eina sem jafnaðarmenn vilja bera ábyrgð á við þessa lagasetningu er það ákvæði sem nú er orðið bráðabirgðaákvæði um meðaflann. Þórólfur Matthíasson, dósent í hagfræði við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands, segir í grein í Morgunblaðinu í dag að verðmæti brott\-kast\-aðs botnfisksafla, væri hann fluttur í land, gæti numið á bilinu 1,5--4,5 milljörðum kr. Hann styðst þá við þær tölur sem koma út úr könnun Gallups meðal sjómanna á umfangi brottkasts og tölum svokallaðrar brottkastsnefndar sjútvrn. en þær tölur voru á bilinu 18--36 þús. tonn hjá Gallup en hjá brottkastsnefndinni 4.500 tonn af ýsu og 4--16 þús. tonn af þorski hjá brottkastsnefndinni. Tap þjóðarbúsins vegna brottkastaðs botnfisksafla gæti því samkvæmt þessu numið 1,5--6 milljörðum kr. á ári, eða um 0,2--0,85% af þjóðarframleiðslu. Leiði sú breyting sem hér hefur orðið samkomulag um að gera til þess að sá afli komi að landi að stórum hluta sem ella hefði verið varpað fyrir borð, er hér á ferðinni stóraðgerð til styrkingar fiskmörkuðum og síðan fiskvinnslunni í landinu, ekki síst þeirrar vinnslu sem framsæknust hefur verið varðandi þróun og markaðsmál. Þar eiga margir vinningsmöguleika sem nýtast munu allri þjóðinni. Herra forseti. Sjávarútvegurinn er mikilvægur atvinnuvegur og það er mikilvægt fyrir okkur að við aukum útflutning. Vonandi gerist það í kjölfar þessa, en Þórólfur Matthíasson, sem áður var vitnað til, tekur til samanburðar, og það er athyglisvert, að virkjana- og álversframkvæmdir á Austurlandi séu taldar auka þjóðarframleiðsluna um 0,4--1,3% til langframa. Ég nefni þetta nú vegna þess að þar þykjast menn sjá framkvæmdir sem eiga að bjarga býsna miklu ef marka má þá sem mestan fara, en hér erum við hins vegar að líkindum, ef vel tekst til, að samþykkja breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða sem gæti orðið hálfdrættingur á við hinar miklu framkvæmdir þar eystra. Hér er því ekkert smámál á ferðinni, herra forseti, og ekkert smámál að vel takist til. Vel heppnað átak til að koma í veg fyrir brottkast gæti því haft mikil langtímaáhrif á þjóðartekjur, jafnvel svipuð áhrif og menn eru að tala um vegna virkjana og álversframkvæmda. Við bindum vonir við að það sem verið er að gera hér með öðru því sem gert er, að um vel heppnað átak verði að ræða. Herra forseti. Þessi lagasetning verður eitt síðustu verkanna hér á Alþingi fyrir jól. Það verður líka eitt fyrstu verkanna eftir jól að takast á við frumvörp ríkisstjórnarinnar þar sem enn verður haldið áfram, hringekjan mun ekki stöðvast, enn munu finnast víkur til að róa fyrir. Einhverjir munu segja: Það er ekki skrýtið þó svo mikilvægur atvinnuvegur eins og sjávarútvegurinn komi nokkrum sinnum við á Alþingi á þingvetri. En ég segi, herra forseti: Ef menn bæru virðingu fyrir mikilvægi atvinnuvegarins þætti þeim það eftirsóknarverðara og ynnu þá væntanlega að því að starfsumhverfið væri stöðugra og leikreglur almennari. Ef Alþingi gengi þannig frá málum væri atvinnugreininni sýndur sá sómi sem við flest teljum að hún eigi skilið. Vonandi kemur sú tíð, herra forseti, fyrr en síðar. Aðeins rétt hér að lokum: Auðlindanefndin var kosin af Alþingi undir vor 1998 en ekki 1999 eins og fram kom hjá hv. þm. Sverri Hermannssyni. Aðrar útleggingar hans á niðurstöðum nefndarinnar eða einstakra nefndarmanna eru svona álíka nákvæmar.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Mikið hefur verið rætt um málið, við erum komin í 3. umr. og ég vil aðeins í örfáum orðum fara yfir megináherslur. Sá sem hér stendur átti sæti í nefndinni sem skipuð var um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, en eins og alþjóð er kunnugt klofnaði sú nefnd, komst ekki að heildarniðurstöðu. Og það er alveg ljóst á þessu frv. að meiri hlutinn á Alþingi, hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihluti hennar ætlar að fara í meginatriðum eftir því áliti sem meiri hluti nefndarinnar setti fram, þ.e. heildarkvótasetning, keyra áfram núverandi kerfi og síðan að stilla af til þess að sætta þjóðina með því sem er kallað hóflegt veiðileyfagjald. Þetta eru mikil vonbrigði, virðulegi forseti, vegna þess að nú á haustdögum sýndi þingið eða stjórnarandstaðan í þinginu vilja til þess að taka málið upp að nýju og gera enn eina tilraun til að freista þess að fara í heildstæða endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða og freista þess að finna leið í sátt og samlyndi til að rétta kúrs í þessu máli. Ljóst er að með frv. er ríkisstjórnin að plástra saman kerfi sem hún vill notast við og viðhalda. Það er afleit staða. Eigendum krókabáta eru gefnar dúsur eða möguleiki á að halda grundvellinum fyrir starfsemi sinni, fá eitthvert smáræði. Hins vegar er alveg ljóst að hér er aðeins tjaldað til einnar nætur. Smábátaútgerðin hefur eflst vegna þess að hún átti kost á að sækja í tegundir sem ekki voru kvótasettar, eins og ýsu, steinbít og ufsa. Hún er nú sett í kvóta eftir svipuðum lögmálum og allir aðrir. Það mun á næstu missirum leiða til þess að þar verður stöðnun og síðan uppgjör og sölur miklu, miklu fyrr heldur en við gerum okkur grein fyrir. Þetta er afleit aðferð til að laga þær skekkjur sem menn telja að séu í kerfinu. Það sem stendur upp úr í frv. eru lagfæringar sem menn halda að séu gerðar fyrir útgerðina sjálfa. En byggðirnar, fólkið sem býr í landi og hefur lifibrauð sitt óbeint af þessum útgerðum, eru eftir sem áður í lausu lofti, öryggi þeirra er á engan hátt tryggt með þessari lagasmíð. Samkvæmt þeim sem góða yfirsýn hafa yfir þessi mál mun þetta frv. leiða til að menn selji bátana, fari úr greininni og mönnum muni fækka í þessari grein á ákveðnum stöðum. Áhrifin munu koma upp fyrr en varir í kjölfarið á þessari lagasetningu. Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur lagði ásamt hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Karli V. Matthíassyni fram röð af brtt. við þetta frv. sem nú hafa allar verið felldar. Þessar brtt. miðuðu allar að því að viðhalda núverandi möguleikum smábátanna til að stunda fiskveiðar og freista þess í framhaldinu að vinna tíma til að menn gætu í staðinn fundið heildstæða lausn og náð samstöðu um hana hér í þinginu til að taka á málunum frá grunni. Stjórnarmeirihlutinn, hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihluti hennar beittu sér náttúrlega fyrir því að fella allar þessar tillögur. Þar með er verið að festa í sessi kvótakerfi á alla línuna. Það hefur jú verið draumur og ósk stórútgerðarinnar frá upphafi að gera slíkt. Þar með hafa þeir haft sigur í þessu máli, með þessari plástraaðgerð. Virðulegi forseti. Þeir pottar sem nota á til að aðstoða illa settar byggðir landsins sem hæstv. sjútvrh. á að útdeila úr, eru að okkar mati afleit lausn og við getum ekki sætt okkur við hana, hvort sem útdeilingin er á vegum sjútvrn. og hæstv. sjútvrh. eða Byggðastofnunar. Þessi leið hefur ekki gefið góða raun og í tillögum okkar eru heildstæðar aðgerðir og tillögur um hvernig farið skuli í að fyrna kvótann og byggðatengja hann með sérstökum aðgerðum til lengri tíma litið. Það teljum við að eigi að ganga inn í þann heildstæða pakka sem við viljum vinna að og fá stuðning við. Eins og fram kom í umræðunum, virðulegi forseti, er þó eitt gott í þessu frv. Það er sú breyting sem orðið hefur á hugsunarhættinum hér á hinu háa Alþingi. Menn hafa loks opnað augun fyrir því að ráðast þurfi að rótum vandans hvað varðar brottkast. Nú er sett upp formúla sem vonandi gefst vel. Menn mega koma með meðafla að landi, 5% er sagt í frv., og síðan selja meðafla á markaðsverði og njóta ábatans að 20%. Það verð sem fæst fyrir aflann á, að frádregnum 20% sem fara til sjómanna og útgerðar, að renna til hafrannsókna. Þessi tilraun er mjög spennandi og góðra gjalda verð. Við vonumst auðvitað öll til þess og ég held að það sé almennt álit hjá hv. þm., alla vega þeim sem ég hef heyrt í. Við vonumst öll til að þessi tilraun muni gefa góða raun og þetta muni leiða til að komið verði með allan fisk að landi eða að sem næst allur veiddur fiskur komi að landi í kjölfar breytinganna. Í þessu sambandi vil ég þó benda á að samkvæmt brtt. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, hv. þm. Karl V. Matt\-híasson og sá sem hér stendur settu fram sáum við frekar fyrir okkur að hluti af því fé sem fengist fyrir meðafla færi til hafrannsókna en helmingurinn færi til að byggja upp Lífeyrissjóð sjómanna. Eins og flestir hér vita stendur sá sjóður illa vegna skuldbindinga sem hann hefur tekið á sig, m.a. varðandi eftirlaun sem voru lækkuð fyrir nokkrum árum, og síðan vegna mikillar slysatíðni og örorku í greininni. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta við 3. umr. Mönnum er kunn afstaða okkar í þessu máli. Ég tel að þetta sé vond lausn. Þetta er plástralausn. Hér er verið að slökkva elda án þess að menn hafi nokkurt heildstætt plan um að breyta þessu fiskveiðistjórnarkerfi þannig að það gagnist landinu öllu, verði réttlátt svo koma megi í veg fyrir áframhaldandi byggðahrun. Vandi byggðanna er að stórum hluta fiskveiðistjórnarkerfinu að kenna, eins og það hefur verið rekið á undanförnum áratugum.

Hæstv. forseti. Hvað er að gerast í stærsta deilumáli íslensku þjóðarinnar? Alþingi Íslendinga er að ræða málið. Hvað er verið að ræða um? Það er verið að ræða um smábáta. Þannig hafa menn staðið í sölum Alþingis í gegnum tíðina í þessu mikla deilumáli um stjórn fiskveiða og oft á tíðum eytt mestum tíma í að ræða um smábáta og lagfæringar á fiskveiðistjórnarkerfinu vegna smábáta. Hvers vegna hafa menn verið að þessu? Það er vegna þess að menn hafa viljað draga úr áhrifum eignarhaldsfyrirkomulagsins í sjávarútvegi á byggðirnar í landinu og gefa tækifæri til þess að menn geti áfram lifað af útgerð í sjávarplássum umhverfis landið. Það er ástæðan fyrir þessum endalausu umfjöllunum um smábáta. Alþingi Íslendinga ákvað 1990 að loka kvótakerfinu. Hefðu þau lög staðið áfram væri engin smátaútgerð á Íslandi, það segir sagan. Þeir smábátar sem fóru inn í aflamarkskerfið þá hafa langflestir horfið úr útgerð og eru ekki gerðir út lengur. Það var nefnt hér áðan að fyrir síðustu kosningar var lofað sátt. Tveir þjóðhöfðingjar á Íslandi lofuðu þessari sátt í aðdraganda kosninganna. Hvar eru þeir staddir með þessa sátt til þjóðarinnar? Það er ástæða til þess að velta því fyrir sér. Hvar eru friðflytjendurnir með olíuviðargreinarnar? Er langt í að þeir mæti til Alþingis með eitthvað sem hægt væri að kalla sátt um stjórn fiskveiða? Mér finnast umræðurnar um þetta mál í vetur benda til að býsna langt sé í það. Þegar stjórnvöld ákváðu að láta þá tilraun sem fólst í að stofna til þess nefndarsamstarfs, sem menn hafa kallað sáttanefnd um stjórn fiskveiða, fara út um þúfur varð auðvitað ljóst að hverju stefndi. Þar með var sannað og virtist greinilegt það sem margir töldu líklegt í upphafi, þ.e. að strax eftir kosningarnar og kannski fyrir þær --- hver veit hvenær --- hafi foringjarnir, Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl., og hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, formaður Sjálfstfl., sest niður til að finna út hvaða sátt þeir væru að leita að og við hverja ætti að sættast. Niðurstaðan var ekki sú að sáttin ætti að vera við íslensku þjóðina. Líklega er til einhver þjóð í þessu landi sem mætti kenna við LÍÚ eða útvegsmenn, útvegsbændur. Það er greinilegt að bændur hafa enn mikil áhrif hér á hv. Alþingi. Áður voru það þeir sem stunduðu landbúnað. Nú eru það þeir sem stunda sjávarútveg. Þeir hafa tekið við að ráða hverju fram fer í sölum Alþingis. Sáttin, sem ráðherrarnir tveir virðast hafa stefnt að er við þá en ekki þjóðina. Þeir hafa a.m.k. ekki verið önnum kafnir við að hlýða á þjóðina eða þá aðila sem hafa gagnrýnt kerfið sem er í gildi eða óska eftir samráði um hverju ætti að breyta. Hugmyndir þeirra um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu liggja fyrir, nákvæmlega þær að viðhalda kerfinu óbreyttu hvað varðar eignarhald á fiskinum í sjónum og setja á eitthvað sem þeir ætla sér að kalla ,,hóflegt veiðigjald``. Á móti á síðan að taka út önnur gjöld á sjávarútveginn. Vitaskuld hefur þetta ekkert með þá sátt að gera sem þjóðinni var lofað. Þau stjórnvöld sem nú sitja hafa talið það aðalhlutverk sitt að gæta þess gullfótar sem útgerðin telur það rekstri sínum í þessu landi að fá að eiga fiskinn í sjónum og selja aðgang að auðlindinni þeim sem vilja taka þátt í þeim atvinnurekstri. Það sem hér á að staðfesta er ekkert annað en að fleiri, þ.e. þeir sem eftir voru í smábátunum, fái sömu tækifæri til að selja aðganginn að auðlindinni eins og hinir sem eru í aflamarkskerfinu. Nú skulu menn mega selja dagana sem má fara á sjó. Það var ekki hægt áður en verður nú hægt. Allt skal verða framseljanlegt. Með þessari aðgerð er í raun lokað síðustu smugunni og eyðibyggðastefnunni leyft að hefja innreið sína án þess að hægt sé að grípa til viðbótarráðstafana af því tagi sem hér hefur verið talað um. Ég er svo sem ekkert að mæla með þeim aðgerðum. Ég hef alltaf talið að endurskoða þyrfti þetta kerfi í heild og fyrst og fremst út frá þeirri staðreynd að aðgangurinn að þessum atvinnurekstri eigi að vera almennur og undir almennum reglum en ekki að vera úthlutanir til einhverra útvalinna  Mér finnst nokkuð augljóst af orðum sem hæstv. sjútvrh. hefur látið falla hér að meira að segja séu ekki einu sinni líkur á því orðið að þessi svokallaða ,,endurskoðun`` sem er fólgin í því að þeir náðu samkomulagi, ráðherrarnir sem ég nefndi áðan og LÍÚ, um hvernig ætti að vera, kemur líklega ekki einu sinni hér til afgreiðslu á þessum þingvetri því að meiri hluti sjútvn. telur ástæðu til þess að taka það alveg sérstaklega fram að hann ætli nú að beita sér fyrir vissum aðgerðum og að frv. verði lagt fram um það fyrir byrjun febrúar ef boðað frv. ríkisstjórnarinnar verður ekki komið fram. Hvenær tóku meiri hlutar nefnda á vegum ríkisstjórnarinnar upp á því að senda slíkar aðvaranir og hótanir? Ég hef ekki séð það fyrr. Ég tel að ástæðan fyrir því hljóti að vera sú að þeir séu meira en lítið óttaslegnir um að engin endurskoðun verði og að þeir þurfi á því að halda að flytja annað frv. í vetur til að klára það sem þeir töldu ástæðu til að gera í sambandi við smábátana. Þannig liggur það nú. Ég tel að við höfum rætt það mál sem hér er á dagskránni svo mikið að ekki sé ástæða til þess að bæta löngu máli við það. En mér finnst ástæða til þess að draga athygli hv. þingmanna að því hvernig málum er komið og hvað ég tel a.m.k. vera líklegt í þessu. Það er mín skoðun að þeir sem vilja sameinast um að vinna gegn þeim ókjörum sem hér eru hvað varðar aðgang að auðlindinni og þá bjargföstu fyrirætlan foringja þeirra flokka sem eru við völd í landinu að gera Íslandsmið að einkaeign þeirra sem eru í útgerð núna, fari að hugsa sér til hreyfings til lengri tíma til þess að taka á málum í aðdraganda næstu kosninga því auðséð er að ekki er orð að marka það sem sagt var fyrir síðustu kosningar um að menn ætluðu að leita einhverra sátta þannig að í þjóðfélaginu væri hægt að finna betri sátt um það hvernig menn komast að því að nýta þessa auðlind og leysa sjávarútveginn úr þeim fjötrum sem hann er í. Mér finnst bera vel í veiði þegar hæstv. ráðherra, varaformaður Framsfl., gengur í salinn. Ég ætla að vona að þegar hann hefst til meiri valda í þeim flokki hrindi hann af flokknum þeim ósköpum sem núverandi formaður hefur komið þar fyrir með því að bera ábyrgð mest af öllum á því að hafa komið á því fyrirkomulagi sem er í sjávarútvegi og þeim einkaeignarrétti sem er á því að stunda sjó á Íslandi. Samfylkingin hefur sett fram sína stefnu í þessu máli og hún hefur verið margrædd hér. Ég ætla ekki að fara yfir hana að öðru leyti en því að í henni er fólgin leið til þess að heimta Íslandsmið úr tröllahöndum. Ég tel að það sé að myndast samstaða um hvernig eigi að standa að slíku. Auðvitað verða menn að hafa aðdraganda að því. Það er ekki gert með því að leggja í rúst þau fyrirtæki sem nú eru í sjávarútvegi. Það á að gera með aðlögun sem dugar til þess að sjávarútvegurinn lendi ekki í miklum vanda þess vegna. En það þarf ekki langan tíma til að gera þetta. Um þetta á auðvitað að ræða en það á ekki að láta sjávarútveginn eða LÍÚ segja sér hvernig á að fara að þessu. Á því eiga alþingismenn að bera ábyrgð eins og menn og standa í lappirnar en ekki, eins og hefur verið hér í gegnum alla tíð, að láta LÍÚ-forustuna og aðra áhrifamenn í sjávarútvegi senda ráðin inn á Alþingi og að svo skuli menn rétta hér upp hendur með því sem samið hefur verið um í bakherbergjum þeirra sem hafa ráðið þessari stefnu undanfarin ár. Hæstv. forseti. Ég tel að ýmislegt í þessu smábátafrv. sé svo sem vel hugsað til þeirra sem starfa við smábáta og útgerð á smábátum til að reyna að bjarga fólki og byggðum frá þeim hremmingum sem fylgja einkaeignarhaldinu á aðganginum að fiskinum í sjónum. Það er ekkert í sjálfu sér við það að athuga að menn reyni fyrir sér með slíkt. Hin stóra gagnrýni beinist auðvitað að því að menn sem alla daga stritast við að reyna að finna út einhverjar slíkar leiðir leiði hugann að því hvernig megi leysa málin til lengri framtíðar og horfi fram í tímann. Þá hljóta þeir að sjá að með ríkjandi fyrirkomulagi muni byggðirnar og fólkið í byggðarlögunum sífellt lenda í sömu vandræðunum sem þeir eru að glíma við í dag. Þetta verður ekki leyst með öðru en því að gera heildaruppskurð á þessu fyrirkomulagi, koma aðaldeilumálinu fyrir kattarnef, þ.e. eignarhaldinu og aðganginum að auðlindinni, og snúa sér svo að því að hafa reglurnar eins og best sátt getur orðið um. En til þess þarf grunnurinn að verða réttur og um hann sátt. Ég ætla að hafa þetta mín lokaorð, hæstv. forseti.

Herra forseti. Við erum nú að ljúka umfjöllun um það að taka á hluta fiskveiðistjórnar hér við land sem hefur eingöngu snúist um að ræða og framkvæma þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur viljað koma yfir smábátaveiðarnar þar sem meginstefnan er sú að færa veiðikerfi smábátanna inn í sama eða mjög svipað kvótakerfi og gilt hefur um stærri hluta flotans. Um þetta hafa auðvitað verið mjög deildar meiningar á Alþingi. Almennt má segja að stjórnarandstaðan sé andvíg því að fara leið kvótasetningarinnar og binda kerfið niður inn í það verslunarkerfi milli manna í útgerð sem byggt hefur verið upp með framsali kvótans, aflamarksins innan ársins annars vegar og aflahlutdeildarinnar, svokallaðrar varanlegrar sölu á aflaheimildum hins vegar. Ekki þarf að endurtaka í löngu máli að sá sem hér stendur, ásamt hv. þm. Karli V. Matthíassyni og hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, flutti hér tillögu um að standa öðruvísi að málum. Hún var felld í atkvæðagreiðslu við 2. umr. Þá liggur fyrir hvert stefnt verður eftir þá vegferð sem stjórnarflokkarnir hafa mótað í þessu máli. Um þetta er grundvallarágreiningur. Stjórnarflokkarnir vilja fara hina svokölluðu kvótasetningarleið og stýra fiskveiðum með kvótasetningum. Það vildum við ekki heldur viðhalda þorskaflahámarkinu á krókabátunum og síðan dagakerfinu. Dagakerfið er hins vegar í þessu frv. frá ríkisstjórninni að því er nær að handfærabátum, þ.e. þeim bátum sem veitt hafa í 23 daga með handfærum á hverju ári. Og nú fá hinir svokölluðu 40 daga menn sem höfðu veiðiheimildir með 30 þorsktonnum að velja hvort þeir fari í það kerfi eða í krókaaflahlutdeildarkerfið. Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að ég er hér með litla brtt. sem ég tel að sé hreinlega praktískt atriði miðað við það sem búið er að samþykkja á hv. Alþingi. Það skýrist sennilega best með því að ég vitni í nál. meiri hlutans, en í nál. meiri hlutans segir að fyrir 1. febrúar nk. hyggist meiri hlutinn leggja fram tillögur sem taki á hinu svokallaða dagakerfi smábátanna sérstaklega og rekstrarumhverfi þess bátaflokks á þessum vetri og muni beita sér fyrir því að frv. þess efnis verði lagt fyrir Alþingi 1. febrúar. Herra forseti. Hins vegar stendur í einni frumvarpsgreininni sem samþykkt var við 2. umr. að þeir menn sem áður voru í 30 tonna kerfinu með 40 dögum eigi að velja fyrir 1. febrúar. Þetta finnst mér stangast dálítið á og finnst hreinlega eðlilegt og praktískt atriði að þeir sem eigi að fá að velja dagakerfið eigi að fá nokkurn aðlögunartíma eftir að stjórnarmeirihlutinn hefur sýnt þær tillögur sem hann hyggst koma fram með fyrir 1. febrúar. Þess vegna hef ég lagt fram brtt. um að dagsetning sú sem segir að menn eigi að velja fyrir 1. febrúar verði færð aftur til 15. febrúar þannig að það sé alveg ljóst, hvar svo sem menn búa á landi hér, þá gefist þeim nokkurt ráðrúm til þess að velja eftir að stjórnarmeirihlutinn hefur komið fram með þær tillögur sem hann hyggst leggja fram, þ.e. að þeir hafi alla vega 15 daga, ef staðið verður við þessa dagsetningu um að leggja fram nýjar tillögur fyrir 1. febrúar þá hafi menn hvar sem þeir búa, hvort það er á Ströndum eða norðausturhorni landsins, tækifæri til að velta málunum fyrir sér í eina 14, 15 daga áður en þeir velja í hvort veiðikerfið þeir vilja fara, 23 daga veiðikerfið sem núna er 21 dagur, eða í veiðikerfi krókaaflamarksins. Ég held að menn sjái þetta þegar það er sett í það samhengi að þetta sé einfaldlega bara eðlilegt og ég vonast til þess að menn geti tekið undir það að þannig sé þessum málum betur fyrir komið, þ.e. að menn hafi smáaðlögun til að sjá það sem þeir hafa um að velja. Ég vil hins vegar segja almennt, án þess að lengja mikið mál mitt nú við lokaumræðu þessa máls, að ég tel að að því muni koma, í síðasta lagi í næstu alþingiskosningum, að þjóðin fái að taka afstöðu í þessu máli, fái hreinlega að taka afstöðu til þess hvort það sé vilji meiri hluta þjóðarinnar að halda þessu máli, kvótastýringarmálinu og stjórn fiskveiða með kvótakerfi, almennt í þeim farvegi sem það hefur verið og hefur verið að þróast á undanförnum árum, þ.e. að þar eigi ákveðnir menn, ákveðinn hópur manna í þjóðfélaginu að eiga auðlindina syndandi í sjónum þrátt fyrir ákvæðið í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um að þjóðin eigi þessa auðlind, og að við séum að taka ákvarðanir á hv. Alþingi um það að útdeila kvótum sérstaklega á skip einstakra útgerðarmanna til þess að hafa stýringu á fiskveiðunum. Ég vil svo segja líka að ég tel að í hvaða fiskveiðistjórnarkerfi sem við munum vinna í framtíðinni þá sé brýn nauðsyn að skipta flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Og þá er alveg sama hvort menn hugsa sér kvótakerfi, sóknarkerfi eða það kerfi að nálgast aflaheimildir með stýrðu uppboði. Menn verða að skipta flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Það er engan veginn hægt að halda því fram með skynsemi að við Íslendingar einir eigum að vera með það stýrikerfi að reyna að stjórna trillunni með svipuðum eða sams konar aðferðum og frystitogaranum eða verksmiðjunótaskipinu. Engin þjóð sem ég þekki til á norðurhveli jarðar hefur farið þessa leið. Norðmenn eru með uppskipt kerfi stýringar eftir stærðum skipa og eftir því hvort talað er um strandveiði eða veiði stærri togskipa. Færeyingar eru með slíkt kerfi. Ég tel að allar þjóðir hér í kringum okkur séu með einhvers konar flotaskipt kerfi. Ég held að þjóðin hljóti að átta sig á því að það verður eitt af því sem menn þurfa að taka afstöðu til og svo verða menn náttúrlega sérstaklega að taka afstöðu til þess, í síðasta lagi í næstu kosningum, eins og ég sagði, hvort þjóðin ætli að sætta sig við að þessi auðlind hennar verði bundin til framtíðar eignaböndum fárra og verði lokuð atvinnugrein þar sem þjóðin fær litlu um það ráðið hvort atvinna helst í hinum dreifðu byggðum landsins eða ekki.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Vestf. mælti hér m.a. fyrir brtt. um að fresta dagsetningu varðandi val þeirra báta sem fara úr svokölluðu þakkerfi og vilja velja sig inn í dagakerfi eða þá eftir atvikum krókaaflamarkið. Ég styð tillögu hv. þm. Ég tel að það sé eðlilegt að gefa mönnum nægjanlegt og sem best svigrúm til að velja sig inn í það kerfi sem þeir vilja vinna eftir í framtíðinni, og eðlilegast að þá liggi fyrir þær upplýsingar sem duga mönnum til að vinna eftir. Meiri hluti sjútvn. breytti upphaflegri tillögugrein í frv. frá 1. nóvember til 1. febrúar beinlínis og fyrst og fremst til að tryggja að þetta svigrúm fengist. Ég held að það sé rétt ábending sem hv. 4. þm. Vestf. hefur komið fram með, að dagsetningin 1. febrúar er ekki alls kostar heppileg. 15. febrúar er mun betri, og þess vegna styð ég tillöguna og mun hvetja til þess að hún verði samþykkt hér á eftir.

Herra forseti. Þessi brtt. um hækkun á tóbaksgjaldi um 5 kr. gefur ríkissjóði 110 millj. kr. og kemur í veg fyrir að hækka þurfi gjöld á námsmenn og sjúklinga um leið og verðlagsáhrifin eru verulega minni af þessari fjáröflun, eða 0,03%, meðan verðlagsáhrifin af námsmannagjöldunum er 0,14%. Það þarf varla mikla skynsemi til að sjá hvora leiðina er réttara að fara í þessu efni.

Herra forseti. Í þessu frv. er nánast ekkert sem hægt er að styðja. Það er ein grein sem má segja að sé ekki óeðlileg miðað við allar aðstæður og það er sú sem heimilar hækkun á veiðieftirlitsgjaldi þannig að sá gjaldstofn standi undir þeim kostnaði sem þar fellur til. En að öllu öðru leyti er hér um að ræða íþyngjandi breytingar sem hæstv. ríkisstjórn leggur á herðar þeim sem síst mega við auknum álögum, eins og sjúklingar, námsmenn og fleiri. Þetta mál sýnir í hnotskurn og betur en margt annað hverjar áherslur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar eru, hverjir eru gæludýr þessarar ríkisstjórnar, hátekjufólk og fjármagnseigendur, og hverjir eiga að bera byrðarnar, það eru aldraðir og öryrkjar, sjúklingar og námsmenn. Þetta er, herra forseti, heldur hörmuleg jólagjöf sem ríkisstjórnin er með þessum bandormi, þessu óféti, að senda þjóðinni.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni mótmælum harðlega hækkun á gjöldum á námsmenn og sjúklinga sem felast í þessu frv. og þeirri reglugerð sem heilbrrh. mun setja um stóraukna gjaldtöku á lyf og læknisþjónustu. Við vörum við gjaldtöku á sjúkraheimilum sem, ef að líkum lætur, verður upphafið að innritunar- eða matarskatti á sjúkrahúsum. Verðlagsáhrifin af þessum aðgerðum eru líka olía á eld verðbólgunnar og getur ráðið úrslitum um að verðlagsmarkmið í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins nái ekki fram. Við vísum allri ábyrgð af þessu máli á ríkisstjórnina. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tel eðlilegt að við styðjum þessa tillögu, einfaldlega vegna þess að með henni er gert ráð fyrir því að bátum sem hafa verið að róa í svokölluðu þakkerfi gefist hálfum mánuði lengri tími til að taka ákvörðun um það hvernig þeir hyggjast haga veiðum sínum eftir því í hvaða kerfi þeir vilja róa. Það er eðlilegt að þeir hafi til þess gott svigrúm og þess vegna styð ég þessa tillögu.

Herra forseti. Það hefur komið vel fram við umræðu um það frv. sem hér er að verða að lögum að Samfylkingin styður meðaflagreinina sem nú er bráðabirgðaákvæði. Hins vegar munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Við höfum ekki tekið þátt í þeim lagabreytingum sem meiri hlutinn hér á Alþingi hefur verið að gera gagnvart smábátunum. Við lýsum fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni gagnvart því hvernig farið er með það starfsumhverfi sem sjávarútvegurinn býr við með endalausum lagasetningum, breytingum og upptöku laganna. Samfylkingin situr hjá og lýsir allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni hvað varðar málefni smábátanna.

Virðulegi forseti. Það hefur komið skýrt fram í umræðum um þetta mál að með því frv. sem núna er að verða að lögum er dregið mikið úr þeirri tekjulækkun sem blasti við smábátum sem róa í krókaaflamarki og byggðarlögum sem eru háðar útgerðum þeirra. Þetta hafa stjórnarliðar jafnt og stjórnarandstæðingar sagt, og er höfuðatriði. Jafnframt eru lögleidd ákvæði sem draga úr brottkasti á fiski og er þannig með áhrifaríkum og ábyrgum hætti tekið á alvarlegu máli. Þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Þó að niðurstaða þessa máls sé vissulega betri en hún leit út fyrir þegar menn lögðu af stað í þá vegferð sem hér er farin þýðir þetta samt sem áður það að mínu viti að á Vestfjörðum mun störfum í fiskvinnslu fækka um u.þ.b. 50 og sjómannsstörfum um 100. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt megináherslu á að fundin verði heildstæð lausn varðandi stjórn fiskveiða. Hér er um plástraaðgerð að ræða, þessi viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við bráðavanda, sérstaklega á Vestfjörðum. Þetta er ekki lausn til frambúðar. Hún leiðir af sér, að okkar mati, mjög fljótlega svipuð vandamál og við stöndum frammi fyrir nú, ef ekki verri. Því sitjum við hjá við þessa atkvæðagreiðslu og lýsum fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni.