Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Þetta var ágæt, yfirgripsmikil og málefnaleg ræða hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ein lítils háttar leiðrétting þar sem vísað var í mínar skoðanir á ríkisrekstri og hlutafélagavæðingu. Í sumum tilvikum hef ég verið því fylgjandi að stofnanir og starfsemi sem áður var á vegum samfélagsins, ríkisins eða sveitarfélags, væri færð út á markaðstorgið. Ég hef talið að þar væri um að ræða samkeppnisrekstur sem ætti heima á markaði. Ég nefni Gutenberg, prentsmiðju sem á sínum tíma var rekin af ríkinu. Ég nefni SR-mjöl, verksmiðjur sem voru seldar. - Við gagnrýndum það að vísu á hvern hátt staðið var að sölunni, sem var ekki til fyrirmyndar. - Ég nefni Áburðarverksmiðjuna þar sem einnig var uppi gagnrýni um söluverð og sölumáta en það er önnur saga. Þetta vildi ég leiðrétta. Ég vil aðeins nefna eitt varðandi einkavæðinguna eða hlutafélagavæðinguna. Þar tek ég undir með hv. þingmanni, það er ástæða til að ætla eða óttast að þetta sé fyrsta skref í ákveðnu ferli til sölu. En það er annað sem einnig hangir á spýtunni og það er að hlutafélagavæðingin rýrir réttarstöðu starfsfólksins. Það er verið að boða kerfisbreytingar á Ríkisútvarpinu sem ég tel mjög varasamar. Það er verið að færa einræðisvald í hendur framkvæmdastjóranum, útvarpsstjóranum, en hann er síðan settur undir flokkspólitískan hæl. Meiri hlutinn hér á Alþingi hverju sinni skipar stjórn yfir stofnunina sem ræður þennan sama einvald og rekur hann þannig að þar er bein tenging inn í stjórnarmeirihlutavaldið hér á Alþingi. 

Herra forseti. Það má hv. þm. Össur Skarphéðinsson eiga að hann var nú heldur málefnalegri í sinni ræðu hér en eftirmaður hans í formannsstóli Samfylkingarinnar. Það ber að hrósa mönnum þegar þeir eiga það skilið. Ég hef ekki séð ástæðu til að fara eitthvað frekar yfir mínar skoðanir á ríkisrekstri og fjölmiðlum. Ég held að ég hafi reifað þau sjónarmið ágætlega í ræðu minni áðan. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að mín sjónarmið í því efni hafa ekki breyst, þau eru alveg hin sömu. En hv. þingmaður spurði mig og varpaði þeirri spurningu líka til hæstv. menntamálaráðherra hvort það væri æskilegt við vinnslu þessa máls að leita umsagnar fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins. Nú veit ég að hv. þingmaður hefur starfað um langt skeið innan Evrópuráðsins og þekkir þar vel til. Þetta er ágæt ábending og við meðferð málsins í hv. menntamálanefnd munum við gefa gaum að því sem Evrópuráðið hefur sagt um þessi málefni. En ég vil benda hv. þingmanni á að það er Alþingi Íslendinga sem fer með löggjafarvaldið hér, ekki Evrópuráðið. Alþingi, ríkisstjórnin og þingmenn þurfa ekkert á neinu heilbrigðisvottorði frá Evrópuráðinu að halda áður en sett eru lög um Ríkisútvarpið. Þó að ábendingin hafi verið ágæt tel ég ekki nauðsynlegt að leita umsagnar frá þeirri ágætu skrifstofu. En ég tel að það komi vel til greina að kanna þau sjónarmið og þau stefnumið sem frá henni hafa stafað 

Herra forseti. Ekki ætla ég nú að fara að vanda um við mér yngri og örugglega miklu vitrari menn, en heldur fannst mér þessi ræða bera vott um fullmikinn þótta og stærilæti af hálfu hv. formanns menntamálanefndar. Gott og vel, ég get tekið í sjálfu sér undir allt sem hv. þingmaður sagði. Við þurfum ekkert að fara eftir Evrópuráðinu. Við þurfum ekkert heilbrigðisvottorð. En má ég rifja upp fyrir hv. þingmanni af hverju ég nefndi þetta? Það var vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra sagði að þetta stæðist tilmæli Evrópuráðsins í einu og öllu. Ég leyfi mér að efast um það og það er því sem ég segi: Látum skoða það. Nú tel ég að Evrópuráðið hafi skipt gríðarlega miklu máli varðandi ýmsa þætti í uppbyggingu lýðræðis í Austur-Evrópu eftir að kalda stríðinu lauk og m.a. hefur ágætur Íslendingur, sem nú starfar í forsætisráðuneytinu komið að því að leiðbeina þeim um slíkt. En nú veit ég, af því að ég hef einmitt starfað þar, hvaða möguleikar eru opnir og færir þar. Það er ekki langt síðan það var þjóðaratkvæðagreiðsla í Slóveníu um fjölmiðlalög, mjög svipuð þeim og tekist var á um hér um árið. Þá var beint til ríkisstjórnarinnar að sækjast eftir slíkum álitum. Því var hafnað. En þeir þingmenn slóvenskir sem áttu sæti í Evrópuráðinu óskuðu þá skriflega eftir því við fjölmiðlaskrifstofuna að fá slíkt álit. Ef hæstv. ríkisstjórn skirrist við að verða við þessari sjálfsögðu beiðni má íhuga slíkt. Að öðru leyti verð ég að segja að ég veit að hv. þingmaður er einarðlegur í málflutningi sínum og skoðunum og það er akkúrat það sem ég óttast. Ég óttast að hv. þingmaður standi við það sem hann segi. Hv. þingmaður hefur sagt að hann vilji selja RÚV og það er einmitt það sem ég hræðist. Svona breytingar eru eins og breytingar á jarðskorpunni. Þar færast flekar til. Í stjórnmálunum færast kynslóðir til. Það gerist skyndilega. Og sú kynslóð innan flokksins sem hv. þingmaður tilheyrir mun, óttast ég, fyrr en seinna reyna að beita sér fyrir því 

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið aftur og hrósa hv. þingmanni fyrir að vera málefnalegur í sinni umræðu um þetta mál, málefnalegri en sumir aðrir sem tekið hafa til máls hér úr hans flokki um þetta frumvarp. Ég ætla svo sem ekki að fjalla miklu meira um fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins. En mig langar til þess að víkja að öðru atriði og það er nú kannski það sem hv. þingmaður nefndi hér síðast. Hv. þingmaður sagðist ekki treysta Sjálfstæðisflokknum. Hann óttaðist það að með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag yrði stigið fyrsta skrefið í þá átt að selja RÚV. Gott og vel. Nú stendur reyndar í frumvarpinu að það standi ekki til að gera það og að það sé beinlínis óheimilt. En það er greinilegt að hv. þingmaður treystir ekki stjórnarflokkunum og sérstaklega ekki Sjálfstæðisflokknum. Hann treystir okkur varla - hvað eigum við að segja - út í sjoppu í þessu máli, ef svo má að orði komast. En mig langar til þess spyrja hv. þingmann af því að hann hefur nú talað hér fyrir sjálfseignarstofnunarforminu og svona haft efasemdir um hlutafélagsformið: Ef við gefum okkur að Ríkisútvarpinu yrði breytt í sjálfseignarstofnun og ef við gefum okkur líka að einhver ríkisstjórn, hvort sem það væri þessi ríkisstjórn eða önnur, jafnvel sú sem hv. þingmaður ætti aðild að, fengi nú þá hugmynd að selja Ríkisútvarpið, einkavæða Ríkisútvarpið, hvaða máli mundi þá skipta fyrir meðferð slíks máls, meðferð slíkra breytinga hvort Ríkisútvarpinu væri breytt hér í hlutafélag eða í sjálfseignarstofnun? Í mínum huga mundi það ekki skipta neinu máli. Í báðum tilvikum þyrfti viðkomandi ríkisstjórn að grípa til nákvæmlega sömu aðgerða 

Herra forseti. Það mundi skipta mjög miklu máli. Til þess að breyta slíkum lögum þyrfti að taka langt tilhlaup til þess að komast yfir þann skurð. En að þessu frumvarpi samþykktu þyrfti bara að taka eitt lítið skerf og það væri enginn skurður. Í fyrra tilvikinu væri það ógerlegt, tel ég, um mjög langan aldur nema að Sjálfstæðisflokkurinn fengi meiri hluta og ég held að hv. þingmaður hafi sjálfur eða einhver í hans flokki talið það ákaflega ólíklegt og reyndar gert einhverjum stjórnarandstæðingi það upp að hann teldi möguleika á slíku. Ég tel nú sem betur fer að svo sé ekki. Hins vegar sjáum við að Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú um langa hríð stuðst við hækju sem hann getur sveiflað eins og hann vill og gert við hvað sem hann vill. Menn sjá það í máli eftir máli að Sjálfstæðisflokkurinn ber bókstaflega Framsóknarflokkinn til hlýðni. Þetta er bara síðasta málið í langri runu slíkra mála. Hv. þingmaður undirstrikaði síðan það sem ég sagði hér, að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Nú er það svo að alla jafna treysti ég stjórnmálaflokkum til þess að a.m.k. burðast við að fylgja sinni stefnu. Að því leytinu til veit ég að í þessu máli mundi Sjálfstæðisflokkurinn reyna að fylgja þeirri stefnu sem auðvitað glittir í mjög víða undir yfirborðinu. Ég treysti því engan veginn þegar hæstv. ráðherra og hv. formaður menntamálanefndar segja að það sé ekkert á dagskrá að selja Ríkisútvarpið. Ég veit að það er ekkert á dagskrá núna. En ég sé bara að í frumvarpinu er opnað á að selja hluta af Ríkisútvarpinu. Það er í samræmi við gamla stefnu Sjálfstæðisflokksins. Það er í samræmi við yfirlýsingar hv. formanns menntamálanefndar og ég hef langa og bitra reynslu af því að Sjálfstæðisflokkurinn reynir að standa við stefnu af þessu tagi.

Herra forseti. Hér fer nú að ljúka ítarlegri og mikilli umræðu um Ríkisútvarpið og frumvarp ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Umræðan hefur verið ítarleg og góð og mörg rök benda til þess að þetta frumvarp sé afar vanhugsað og að mjög skynsamlegt væri að vísa því frá. Æpandi þögn Framsóknarflokksins í þessari umræðu hefur líka vakið mikla athygli. Eini þingmaður Framsóknarflokksins sem tekið hefur til máls í þessari löngu umræðu er hv. þm. Hjálmar Árnason. Hann hefur fengið það óskemmtilega og vanþakkláta hlutverk að verja hér kúvendingu Framsóknarflokksins í málinu. Hann hamraði auðvitað á því að ekki stæði til að selja Ríkisútvarpið, að það hvarflaði ekki að neinum. En hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér í pontu að hann liti á þetta frumvarp sem bara fyrsta skrefið í átt að því að einkavæða útvarpið og fleiri hafa tekið undir mál hans eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar. Þannig liggur einmitt málið. Á þetta höfum við einmitt verið að benda. Þetta er bara fyrsta skrefið í einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Við höfum dæmi um - og það hefur verið fjallað um það ítarlega hér í dag og í kvöld - að menn hafa breytt afstöðu sinni á einni nóttu. Það sem stendur upp úr og hefur komið fram í þessum umræðum er að ef þetta frumvarp nær fram að ganga verður stjórn Ríkisútvarpsins ólýðræðislegri en nú er. Það er opnað fyrir möguleika á að selja Rás 2 og mikil óvissa ríkir um rétt starfsfólks Ríkisútvarpsins. Þetta ætti auðvitað að duga okkur til að sjá að þetta frumvarp er afar óskynsamlegt. Ég vona að í meðförum menntamálanefndar verði gerðar miklar breytingar á frumvarpinu og helst verði það dregið til baka. Til er vegur út úr þessari krísu ríkisstjórnarinnar. Sá er að líta til frumvarps Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gerir skynsamlegar breytingar á Ríkisútvarpinu sem gætu haft mjög jákvæðar afleiðingar fyrir útvarpið og þjóðina alla í för með sér.

Virðulegi forseti. Það er langt liðið á daginn og komið nokkuð inn í nóttina. Engu að síður finnst mér þingmenn halda vel dampi og umræðan verið skemmtileg og innihaldsrík og ég vil þakka sérstaklega fyrir þá umræðu sem átt hefur sér stað um þetta mikilvæga málefni sem snertir breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það sem mér finnst þó standa upp úr er að það er samhljómur. Ég er svona að reyna að greina þennan samhljóm í þá veru að það er samhljómur yfirgnæfandi meiri hluta þingheims að við viljum starfrækja öflugt Ríkisútvarp sem hafi tækifæri og möguleika til þess að sinna því hlutverki sem við ætlumst til að það standi undir, þ.e. öflugt menningarhlutverk og þjónustu sem og almannaþjónustuhlutverk. Ég vil því meina að í þessu öllu saman sé jákvæður samhljómur sem maður sér glitta í. Í þetta glittir akkúrat eftir umræðu dagsins. Menn hafa komið víða við. Menn hafa rætt meðal annars fjölmiðlalöggjöfina, fjölmiðlaskýrsluna. Örstutt út af því langar mig að geta þess að það er alveg rétt að á sínum tíma, í sumar eða vor, urðu ákveðnar sögulegar sættir sem ég tel að hafi náðst í þá veru að fjölmiðlanefndin, þverpólitísk fjölmiðlanefnd, náði sameiginlegri niðurstöðu meðal annars í þá veru að hér ætti að rækja öflugt almannaútvarp, útvarp í almannaþágu. Ég tel einmitt að með því frumvarpi sem við ræðum í dag séum við að koma til móts við þessa tillögu fjölmiðlanefndarinnar. En þess ber líka að geta að minni hluti nefndarinnar kom síðan með sérálit, í tillögu fjölmiðlanefndarinnar, í þá veru að þetta ætti allt saman að ræða saman. Það lá hins vegar allan tímann ljóst fyrir að það var hvorki afstaða mín né annarra sem standa að ríkisstjórninni enda erum við að tala hér fyrst og fremst um breytt rekstrarform sem gerir Ríkisútvarpinu kleift að standa undir almannaþjónustuhlutverkinu. Ég leitaði eftir því að halda í þessa sátt sem er afar mikilvæg og brýn vegna þessa mikilvæga málefnis sem almenn löggjöf um fjölmiðla snertir. Menn hafa sagt: „Ja, enn ein nefndin sem er verið að biðja okkur um að skipa í.“ Ég verð að segja að ég var algjörlega ósammála og nokkuð hissa þegar formaður Samfylkingarinnar kom inn á þetta og sagði að þetta væri bara enn ein nefndin. Mér finnst talað hér af lítilsvirðingu um þátt sem snertir löggjafarsamkunduna, þ.e. þann að semja frumvörp því það er einn mikilvægasti þátturinn. Það er ekki bara eitthvert lagatæknilegt atriði, eins og menn reyndu að afgreiða tilnefningar í þá nefnd. Það er ekki lagatæknilegt atriði eingöngu að semja frumvarp því löggjafinn þarf að senda frá sér vel útskýrt hvort tiltekin atriði í slíku frumvarpi eigi að skýra þröngt eða rúmt.  Engu að síður var það afar jákvætt að í því bréfi sem mér var síðan sent út af tilnefningunum þá var alveg skýrt að stjórnarandstaðan var engu að síður tilbúin að hitta þá lögfræðinga sem semja frumvarpið og lýsti því sérstaklega yfir. Það skiptir mig í rauninni ekki öllu máli hvernig eigi að útfæra það að koma saman, hitta fólk og ræða hlutina, hvort það heiti hópur, fundur eða nefnd. Meginatriðið er að allir flokkar komi að því að semja almennt frumvarp um fjölmiðla. Það er hið mikilvæga í þessu öllu saman. Eins og ég gat um áðan finnst mér rauði þráðurinn í umræðunni í dag vera að við erum sammála um að það skiptir máli að hafa hér öflugt Ríkisútvarp. Við erum ekki sammála um þær leiðir sem við viljum fara til að ná fram því þýðingarmikla hlutverki og markmiði. Ég hafði nokkuð gaman af að hlusta hinn snaggaralega þingmann og mikla ræðuskörung, hv. þingmann Össur Skarphéðinsson, sem kom hér upp undir lok umræðunnar. Hann kom víða við, m.a. að fjölmiðlanefndinni sem ég minntist á á hér áðan. En hann tók undir að það þyrfti að efla Ríkisútvarpið. Þetta væri ekki bara spurning um form. Ég vil taka undir það sem útvarpsstjóri sagði m.a. í grein sinni og við höfum verið að segja hér í dag. Að formið skiptir máli til að ná markmiðinu. Og markmiðið er að efla menningarhlutverkið. Formið skiptir máli í þá veru. Ég hef mikla trú á því að sú leið sem hér er farin, að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag, leiði til að við munum sjá Ríkisútvarpið eygja möguleika í þá veru efla innlenda dagskrárgerð, efla menningarhlutverkið, efla þá þætti sem koma fram í 3. gr. og snerta hlutverk Ríkisútvarpsins í almannaþágu. Hér er verið að ræða hvort Ríkisútvarpið eigi að vera ríkisstofnun áfram, sjálfseignarstofnun eða hlutafélag og sýnist sitt hverjum. Mér finnst þessi umræða hafa dregið fram hversu skiptar skoðanir eru á meðal stjórnarandstöðuflokkanna. Stefna Vinstri grænna er alveg skýr. Þeir vilja halda áfram að reka Ríkisútvarpið undir formi ríkisstofnunar meðan Frjálslyndir ljá máls á því að fara hlutafélagaleiðina að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Eftir nokkurt þóf var hægt að sjá stefnu Samfylkingarinnar eða glitta í hvernig hún sér þessu áorkað. Það kom í ljós að Samfylkingin vill fara sjálfseignarstofnunarleiðina en engu að síður var alveg ljóst í máli formanns flokksins, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum er Samfylkingin reiðubúin að fara hlutafélagaleiðina. Það stefnuleysi sem kemur fram í þessari umræðu er vissulega ekki hv. þingmanni Össuri Skarphéðinssyni að kenna því nú er allt annar einstaklingur í brúnni hjá Samfylkingunni sem virðist ekki hafa sömu skýru stefnu varðandi málefni flokksins og hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson hafði þegar hann var formaður Samfylkingarinnar. Ég vil aðeins fara yfir það af hverju við erum að fara hlutafélagaleiðina. Ég tel það rétt því að það er akkúrat sá þáttur sem hefur verið hvað mest til umræðu. Það er alveg rétt að það er ekki alltaf einfalt að velja félagaform þegar stofnað er til nýs atvinnurekstrar eða þegar rekstri ríkisstofnunar er breytt. Við mat á því þarf auðvitað að líta til markmiðs með rekstri félagsins, hversu mikil velta er á félaginu, hvers eðlis reksturinn er, hvaða reynsla er á einstökum félagaformum o.s.frv. Ef við aðeins lítum yfir sjálfseignarstofnunina verður að segjast eins og er að jafnvel þó að stofnuð yrði sjálfseignarstofnun um rekstur Ríkisútvarpsins þá leiða ákvæði laga frá 1988, um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt skipulagsskrá og laga frá 1999, nr. 33, um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur, til að lögin mundu ekki gilda um stofnunina. Hvað þýðir það? Af þeim sökum þyrfti að skilgreina ítarlega í sérlögum um sjálfseignarstofnunina hvert skipulag hennar yrði o.s.frv. Þannig að lögin yrðu í sjálfu sér mjög heftandi fyrir starfsemina því þau þyrftu að vera algerlega niðurnjörvuð. Það er akkúrat það sem við erum að forðast með þessu frumvarpi því það sem háir Ríkisútvarpinu í dag eru núgildandi lög sem eru mjög niðurnjörvuð varðandi alla starfsemi og skipulag Ríkisútvarpsins. Í þau lög er í dag niðurnjörvað hversu margir framkvæmdastjórar eiga að vera o.s.frv. Þannig að sú leið sem við erum að fara með þessari breytingu á Ríkisútvarpinu er að mæla ekki fyrir um innri skipan RÚV í lögum heldur að fela stjórn félagsins að ákveða að teknu tilliti til þess sem hentar síðan best hverju sinni. Ég held að þetta sé afar mikilvægt atriði, sérstaklega í ljósi þeirra hröðu breytinga sem eiga sér stað á fjölmiðlamarkaði og þeirra ítarlegu krafna, sem eru í rauninni auknar með þessu frumvarpi, til almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins. Ég tel að með þessari leið, og er sannfærð um það, séum við að skapa skilyrði fyrir Ríkisútvarpið til að bregðast við nýjum aðstæðum á fjölmiðlamarkaði til að geta uppfyllt þær kröfur sem við gerum til ríkisútvarps í almannaþjónustu. Það er líka rétt að undirstrika, og það kom m.a. fram í máli hv. þingmanns Sigurðar Kára Kristjánssonar, formanns menntamálanefndar, að rekstur Ríkisútvarpsins undir hlutafélagaforminu fellur undir regluverkið sem við þekkjum mjög vel og er afar þekkt og á sér ríka sögu hér á landi. Í lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, er að finna skýr ákvæði um réttindi og skyldur stjórnar, framkvæmdastjóra, hluthafa, stöðu endurskoðanda o.fl. Þessar reglur eru mjög þekktar. Eins og komið hefur verið inn á eru líka mörg dómafordæmi um hvernig eigi síðan að leysa úr álitamálum tengdum rekstri hlutafélaga. Þannig að lagaumhverfið í kringum hlutafélög er mjög skýrt meðan það er mjög óskýrt varðandi sjálfseignarstofnanir, og ef á að setja það í lög er það allt að því hamlandi. Enda má benda á að þegar Reykjavíkurborg var undir forustu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, hv. þingmanns, sem ákvað að breyta Félagsbústöðum Reykjavíkurborgar í annað rekstrarform, þá var þeim breytt yfir í hlutafélag. Hvernig er síðan stjórn þess hlutafélags valin? Hún er valin af borgarstjórn eða borgarráði. Sem sagt pólitískt skipuð stjórn. Hvað er að því að skipa stjórn með þeim hætti? Ég skil að mörgu leyti vangaveltur og þá umræðu sem hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson og Ögmundur Jónasson hafa dregið hérna fram og hvet hv. menntamálanefnd og formann menntamálanefndar til að fara vel yfir þær athugasemdir sem þessir ágætu þingmenn hafa vikið að. En ég vil líka benda á það sem hv. þingmaður Ögmundur Jónasson hefur margoft bent á hér úr þessum ræðustól, að hann er ekkert tortrygginn gagnvart þeim fulltrúum sem kjörnir eru af Alþingi. Hann hefur margítrekað það og sagt að hann treysti slíkum fulltrúum alveg jafn vel, ef ekki betur en fulltrúum sem valist hafa utan úr bæ. Af hverju er það? Það er út af því að þingið er lýðræðislega kjörið og fulltrúar þess hafa lýðræðislegt umboð á bak við sig. Það er líka alveg ljóst með þessu nýja fyrirkomulagi er verið að minnka pólitísk afskipti markvisst. Það er verið að koma í veg fyrir pólitísk afskipti því þetta er  Hér hafa verið dregnar fram tillögur eins og það að starfsmenn eigi að eiga þátt í stjórn félagsins. Gott og vel. Ég hvet menntamálanefnd hv. til að fara vel yfir þær hugmyndir sem hafa verið settar fram í dag varðandi stjórn hlutafélagsins. En af hverju frekar starfsmenn Ríkisútvarpsins? Af hverju ekki allt eins hlustendur? Af hverju ekki allt eins einhverjir aðrir einstaklingar en starfsmennirnir? Ég hef valið þá leið og komið með þá tillögu að best væri að stjórn hlutafélagsins væri kosin af Alþingi vegna þess að það eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar þegnanna í landinu. Það er ósköp eðlilegt að fara þá leið. Það er líka kveðið alveg skýrt á um hvert hlutverk stjórnarinnar er. Það kemur fram í 9. gr. og 10. gr. frumvarpsins þar sem farið er gaumgæfilega yfir stjórn Ríkisútvarpsins og starfssvið hennar. Og í 11. gr. eru dregnar fram skyldur útvarpsstjóra, hann er framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins og hann er einnig æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar. Virðulegi forseti. Hér er því verið að gera allt miklu skýrar en gert er í núgildandi lagaumhverfi og það sem skiptir mestu máli og er rauði þráðurinn í þessu öllu er að það er verið að skapa skilyrði fyrir Ríkisútvarpið og þá starfsmenn sem þar eru að til starfrækja hlutverk og uppfylla kröfur sem við hér á hinu háa Alþingi gerum til Ríkisútvarpsins. Þannig að það sé alveg skýrt og ljóst. Og ég hvet þá þingmenn sem eru í hv. menntamálanefnd til að fara gaumgæfilega yfir athugasemdir sem berast nefndinni.

Forseti. Þegar hæstv. menntamálaráðherra talaði hér síðast þá spurði ég hana spurningar sem hún svaraði án þess að ráðfæra sig við embættismenn sína. En nú hefur hún fengið langan tíma til að gera það og ég vil þess vegna ítreka spurninguna. Hún var um það af hverju ekki væri gerð grein fyrir samþykktum félagsins og stofnsamningi þess í greinargerðinni eða í ræðu ráðherrans. Það var minnt á að það hefði þó verið gert í frumvarpinu á síðasta þingi, að minnsta kosti í stofnsamningnum. Svarið var að að þetta lægi allt saman svo ljóst fyrir í hlutafélagalögunum. Ég var með þessi hlutafélagalög með mér, en eins og þingheimur veit kunnum við Ögmundur Jónasson, hv. þingmaður, þau utan að. Mér gafst ekki tími til að vitna í þau þá í stuttu seinna andsvari en nú skal ég taka dæmi fyrir hæstv. ráðherra. Í 8., 10. og 11. gr. laganna er vitnað í samþykktir félagsins sem engin grein er gerð fyrir. Í 10. gr. er m.a. þessi setning, með leyfi forseta: „Að öðru leyti en að framan greinir ákveðst starfssvið stjórnar í samþykktum félagsins, …“ Í 9. gr. hlutafjárlaganna, sem ráðherrann vísaði til að væri svona skýr, eru 13 liðir um hvernig samþykktir eigi m.a. að greina. Einn af þeim liðum, 6. liðurinn fjallar um stjórnina og hljóðar svona, með leyfi forseta: „Fjölda eða hámarks- og lágmarksfjölda stjórnarmanna og varastjórnarmanna, svo og endurskoðenda eða skoðunarmanna. Þá skal þar ákveða kjörtímabil stjórnarmanna og endurskoðenda.“ Er þetta greinin sem vísað er til í 10. gr. frumvarps menntamálaráðherra? Eða var það eitthvað annað? Af hverju í ósköpunum er ekki hægt að koma með þessar samþykktir? Af hverju að skilja það eftir þegar á þremur stöðum er vísað til þessarar samþykktar sem menntamálaráðherra hæstv. ætlar sér 

Virðulegi forseti. Af sínu alkunna lítillæti kemur hv. þingmaður Mörður Árnason upp og spyr þessarar spurningar. Ég get ekki annað en svarað því á sama veg og ég gerði hér fyrr í dag, að vísa til hlutafélagalaga sem eru afar skýr eins og þau eru í lögum í dag. Það er auðvitað meginmunurinn á því frumvarpi sem við ræðum um í dag og því sem við ræddum sl. vor. En það eru og voru ekki til skýr ákvæði um sameignarfélög. En að sjálfsögðu hvet ég hv. þingmenn að fara vel yfir þetta í hv. menntamálanefnd sem mun fara vel yfir frumvarpið og kynna sér málið þá enn betur þar.

Forseti. Það fæst ekkert út úr hæstv. menntamálaráðherra. Annaðhvort hefur hún ekki samið frumvarpið og getur þess vegna ekki staðið skil á því hér eða þá að hún kann ekki hlutafélagalögin sem hún vitnar þó ótæpilega til og hefur bent öðrum á að lesa, sem menn gerðu nú áður en hún benti á það. Þrettán liðir eru í 9. gr. Einn þeirra fjallar um stjórnina. Til þeirrar greinar er vísað í frumvarpi ráðherrans og hún getur engu svarað nema því að fjalla eigi um þetta í nefndinni. Þá verður hún tekin á orðinu nákvæmlega, hæstv. ráðherra, og þetta verður skilið þannig að hún leggi fram eða sendi mönnum sínum, sem eru tíðir gestir í menntamálanefnd, drög að þessum samþykktum. Það verði þá þannig og við skiljum það svo og komumst þá að þeirri niðurstöðu hér þegar klukkuna vantar korter í eitt að svarið við þessum tveimur andsvörum hjá mér sé það að menntamálaráðherra treysti sér kannski til að láta embættismennina liggja yfir þessu í nokkra daga og koma síðan með þetta í nefndina. Ég treysti því að það verði gert því að svona flausturslega á ekki að vinna frumvörp og greinargerðir. Það eiga að liggja fyrir svör og það er ekki bara við þingmenn að eiga í því heldur alla þjóðina. Þegar ráðherrar leggja fram frumvörp eiga að liggja fyrir svör þannig að frumvörpin séu algjörlega gagnsæ og almenningur geti tekið þau til umræðu og þingmenn geti vitað hvað átt er við í frumvörpum ráðherrans. Hér hefur hún hreinlega brugðist. Á þremur stöðum er vitnað í 8., 10. og 11. gr. Ráðherrann veit ekkert til hvers er vitnað og vitnar í hlutafélagalögin sem hún kann ekki sjálf og setur leppa fyrir bæði augu þegar henni er bent á að þetta standist ekki.

Virðulegi forseti. Ekki kemur mér til hugar að ég greini hroka eða því um líkt í máli hv. þingmanns, það kemur mér ekki til hugar. En ég get ekki annað en bent hv. þingmanni á þau lög sem eru í landinu og kynna sér þau betur jafnframt því að koma með þennan málflutning í hv. menntamálanefnd. Ég vil einnig geta þess, og það hef ég líka margoft sagt, að varðandi frekari útfærslu á því hvaða hlutverki við viljum sjá Ríkisútvarpið gegna og hvernig það á að starfa þá höfum við verið að skoða það og ég hvet hv. þingmenn í menntamálanefnd til að athuga það sérstaklega og forvitnast betur um hvernig t.d. samkomulag hefur tekist á milli Danmarks Radio og menningarmálaráðherrans eða ráðuneytisins þar eða hvaða fyrirkomulag er varðandi útfærslu á menningarhlutverki og almannaþjónustuhlutverki BBC í Bretlandi.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér mjög skiljanlegt að hæstv. menntamálaráðherra vilji gefa umræðunni það yfirbragð að hana hafi einkennt jákvæður samhljómur, þannig held ég að hæstv. ráðherra hafi orðað það.

Reynt að greina.

Að því leyti sem allir er tekið hafa þátt í umræðunni segjast hafa göfug markmið að leiðarljósi þá er að sönnu samhljómur. Hins vegar erum við að ræða frumvarp um breytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins sem mjög mikil óeining ríkir um og breytingartillögur ríkisstjórnarinnar eru mjög harðlega gagnrýndar. Hæstv. menntamálaráðherra segir að allt skipulagsfyrirkomulag Ríkisútvarpsins sé niðurnjörvað, mikilvægt sé að losa um það. Þá skulum við gera það, menn eru sammála um að gera það. Þetta er hægt að gera hjá ríkisstofnuninni auðveldlega og við höfum sett fram tillögu um hvernig það megi gera. Það sem lagt er til í frumvarpinu er að allt mannahald, allur rekstur stofnunarinnar verði færður á ábyrgð eins aðila, framkvæmdastjórans, útvarpsstjórans. Sá aðili, útvarpsstjórinn, er síðan settur undir pólitískan járnhæl. Meiri hlutinn á Alþingi ræður þennan mann eða rekur þennan mann. Ég er ekki á móti því að Alþingi kjósi fulltrúa í stjórn umræddrar stofnunar, það er rétt hjá hæstv. ráðherra. En ég vil koma í veg fyrir að meirihlutasjónarmið á Alþingi, þeir sem fara með framkvæmdarvaldið hverju sinni ráði stofnuninni. Þess vegna höfum við lagt til að aðkoma fleiri aðila verði tryggð. Það leggjum við til í frumvarpi okkar.

Virðulegi forseti. Já, það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar að eftir umræðuna í dag hef ég reynt að greina hvort einhver samhljómur væri á meðal þingmanna hér í salnum. Ég vil meina að í megindráttum sé sá samhljómur að við viljum starfrækja hér öflugt útvarp í almannaþágu en síðan greinir okkur á um leiðir til að ná því markmiði. Ég leyni því ekkert að ég tel og er sannfærð um að sú leið sem farin er í frumvarpinu muni leiða til þess að við sjáum enn öflugra ríkisútvarp sem uppfyllir þetta menningarhlutverk og kröfur um aukna innlenda dagskrárgerð til að efla íslenska tungu o.s.frv. Það hlutverk verði mun betur innt af hendi en er í dag og er það þó ágætt. En tækifærin verða meiri og betri fyrir Ríkisútvarpið til að sinna þessu. Mig langar til að vekja athygli hv. þingmanns á því af því að ég veit ekki betur en Vinstri grænir eigi líka aðild að borgarstjórn Reykjavíkur sem samþykkti að þeirri samfélagslegu stofnun sem Félagsbústaðirnir í Reykjavík eru yrði breytt yfir í hlutafélag. Ég sé ekki að Félagsbústaðirnir hafi beðið neitt tjón við það, miklu frekar að þeir hafi sinnt hlutverki sínu ágætlega og ekki komið neitt til umræðu á þeim bænum að selja þá. Ég segi að það gildir nákvæmlega sama um Ríkisútvarpið. Markmiðin eru skýr, það eru ekki áform núverandi ríkisstjórnar að selja Ríkisútvarpið, síður en svo.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, hér hafa menn talað um mikilvægi þess að starfrækja öflugt ríkisútvarp í almannaþágu. Engu að síður hafa margir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins talað um mikilvægi þess að við búum stofnuninni það rekstrarform að hún verði duglegri að skera niður, reka stofnunina hallalaust. Hef ég misskilið þetta? Ég held ekki. Varðandi áform um að selja eða selja ekki hafa menn bent á þá stefnu sem margir alþingismenn og flokkar á borð við Sjálfstæðisflokkinn hafa verið að beita sér fyrir. Ég trúi því alveg að hæstv. ráðherra meini það sem hún segir í þessu efni, ég trúi því alveg. En hlutirnir gerast ekki svona. Fyrst er stofnun svelt. Þá gerist það að starfsmenn hennar gefast upp og segja: Allt er betra en núverandi fyrirkomulag. Þá er hún gerð að hlutafélagi til að þjóna pólitískum markmiðum þeirra sem nú fara með völdin. Næsta skref er það að stofnunin kemur til með að búa við fjársvelti eða þörf er á meira fjármagni inn í reksturinn. Þá verður sagt: Við, Morgunblaðið eða aðrir aðilar, erum reiðubúin að koma með fjármagn, talsvert fjármagn inn í stofnunina. Er einhver sem ætlar að standa í vegi fyrir því að slíkir aðilar styrki stofnunina með því að veita meira fjármagn þarna inn? Er það ekki gott? Þannig gerist þetta. Ekki vegna þess að áform séu uppi um að svíkja gefin fyrirheit. Þetta gerist einfaldlega þegar búið er að breyta rekstrarforminu, setja stofnunina í 

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum einfaldlega ósammála um þetta. Ég er einnig ósammála hv. þingmanni um að Ríkisútvarpið hafi verið svelt í gegnum tíðina. Það er ekki stofnun sem er svelt sem er með 2,3 milljarða í afnotagjöld og 750 milljónir í auglýsingar, það er ekki stofnun sem er svelt, engan veginn. Hins vegar hafa orðið miklar og örar breytingar á fjölmiðlamarkaði. Við erum sammála um að við viljum hafa Ríkisútvarpið en því verður að vera gert kleift að starfrækja sig og sinna skyldum sínum í þágu menningar og almannaþjónustu undir því umhverfi sem við búum og lifum við í dag. Það umhverfi er að taka mjög örum breytingum. Þess vegna er ég sannfærð um að hlutafélagaformið er best til þess fallið að veita Ríkisútvarpinu það svigrúm og þau tækifæri sem það þarf til að standast þær kröfur sem við gerum til þess. Þess vegna erum við að fara þá leið til að styrkja Ríkisútvarpið, m.a. til að sjá fjölbreyttari innlenda dagskrárgerð o.s.frv.

Forseti. Okkur er nokkur vandi á höndum því að á dagskrá þingsins er frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég verð að viðurkenna að ég fór ekki ítarlega yfir frumvarpið fyrr en í umræðunni áðan. Svipað frumvarp var flutt í fyrra og ég taldi mig af nokkru oflæti þekkja það þá af því að ég tók þátt í þeirri umræðu. Hér tek ég eftir því að gert er ráð fyrir að numin verði brott grein í þessu frumvarpi sem lýtur að kostnaðarþátttöku Ríkisútvarpsins sem aðstandanda Sinfóníuhljómsveitar Íslands, þ.e. 3. gr., b-liður. En 4. mgr. 3. gr. laganna hljóðar svo, með leyfi forseta: „Samningur sé gerður milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins um réttindi Ríkisútvarpsins varðandi flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar á móti framlagi útvarpsins samkvæmt þessari grein og sé í samningnum miðað við þá hefð og venjur sem í þeim efnum hafa mótast á undanförnum árum.“ Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að orðið „Ríkisútvarp“ sé numið brott, b-liður 1. mgr. 3. gr. sé numinn brott, en eftir stendur sem sé klausa um framlag útvarpsins samkvæmt þessari grein sem þá er ekki lengur til. Eiginlega er ekki boðlegt að bjóða þingheimi til umræðu um þetta. Ég bendi á að í 36. gr. þingskapa er fyrsta setningin þessi, með leyfi forseta: „Lagafrumvörp skulu vera samin með lagasniði …“ Ég tel að á þessu frumvarpi sé galli á lagasniði. Hugsanlegt er að þetta séu mistök, hrein mistök, og ég ætla ekki að hafa nein orð um það en ég bið forseta að úrskurða um hvort þetta er í raun og veru þinglegt plagg sem hér liggur fyrir eða hvort það hafi ekki orðið í fyrsta lagi mistök hjá frumvarpsflytjandanum við þetta og síðan hafi þau mistök ekki uppgötvast í meðferð þingsins til þessarar umræðu. Ég treysti mér illa til að taka þátt í umræðu um lagafrumvarp sem er hreinlega svona vitlaust.

Forseti telur augljóst að frumvarp þetta sé með lagasniði en komi fram við meðferð málsins að á því séu gallar telur forseti að það sé hlutverk nefndar eða eftir atvikum einstakra þingmanna að gera breytingartillögur við það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. er frumvarp þetta lagt fram samhliða því og byggir á að fella niður þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Frá síðasta þingi hefur jafnframt orðið sú breyting á frumvarpinu að nú er lagt til að greiðsluskylda Seltjarnarnesbæjar falli niður. Bæjarstjórn Seltjarnarness hefur ítrekað mótmælt greiðsluþátttöku sveitarfélagsins og óskað eftir niðurfellingu hennar. Bæjarstjórnin hefur bent á að þegar hún samþykkti aðild að rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar árið 1982 hafi verið gert ráð fyrir því að fleiri sveitarfélög en Reykjavík og Seltjarnarnes tækju þátt í rekstrinum en svo hefði ekki orðið. Með frumvarpinu er orðið við þessum óskum Seltjarnarnesbæjar. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna er hlutur Ríkisútvarpsins 25% og hlutur Seltjarnarnesbæjar 1% af rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið hf., sem felur í sér endurskipulagningu á rekstri Ríkisútvarpsins, er á því byggt að fella úr gildi framangreinda lagaskyldu um þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar. Hann er áætlaður 123 millj. kr. á þessu ári. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er því lagt til að b-liður 1. mgr. 3. gr. gildandi laga falli brott en í stað þess verður hlutur ríkisins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar aukinn sem þessu nemur samkvæmt a-lið 1. mgr. 3. gr., þ.e. úr 56% í 82%. Jafnframt er lagt til að d-liður 1. mgr. 3. gr., varðandi greiðsluskyldu Seltjarnarnesbæjar, falli brott samkvæmt framansögðu. Í samræmi við þessa breytingu er eðlilegt að Ríkisútvarpið eigi ekki lengur fulltrúa í stjórn hljómsveitarinnar. Því er lagt til í 2. gr. frumvarpsins að menntamálaráðherra tilnefni mann í stjórnina samkvæmt 1. málslið 4. gr. gildandi laga í stað Ríkisútvarpsins eins og nú er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til menntamálanefndar og 2. umr.

Forseti. Ég er ekki sáttur við úrskurð forseta frá því áðan. Ég tel að frumvarp þetta sé ekki þinglegt, ekki tækt til umræðu á þinginu og að í raun hefði átt að vísa því frá. Það hefði átt að vísa því til baka og láta hæstv. menntamálaráðherra leggja fram nýtt frumvarp ef hann vildi það. Þetta kann að þykja smáatriði en í fyrra var gerð athugasemd af sama toga en var þó ekki svona mikið klandur í því frumvarpi. Slíka athugasemd verður nú aftur að gera við þetta frumvarp, fyrir utan það að frumvarpið gengur hreinlega ekki upp. Lögin eru sundur slitin og ganga ekki efnislega saman með þessu frumvarpi. Það er eins og frumvarpsflytjandinn hafi ekki nennt að lesa nema niður í 3. gr. hálfa og þó rekist á eitt orð úr 4. gr. En hún skilur eftir leifar af upphaflegu frumvarpi í 7. gr. Þar á Ríkisútvarpið að tilnefna mann í verkefnavalsnefnd Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Svo var einnig í fyrra en þá hafði gleymst að taka ríkisútvarpsmanninn út úr stjórninni. Menn hafa munað eftir því núna og sennilega rifjað upp þær athugasemdir sem gerðar voru við það en ekki gert mikið annað. Satt að segja er þessi meðferð á lagafrumvarpi um breytingu á lögum um hina 56 ára gömlu Sinfóníuhljómsveit Íslands lítilsvirðing við hljómsveitina. Ég endurtek, forseti: Frumvarpið er lítilsvirðing við Sinfóníuhljómsveit Íslands. Að öðru leyti vísa ég til þess sem sagt var um svipað frumvarp í fyrra, að við samfylkingarmenn erum reiðubúnir að skoða vel hvort ekki sé rétt að kljúfa þetta í sundur, að skilja Sinfóníuhljómsveitina formlega frá Ríkisútvarpinu. Dóttirin flytur þá út og stofnar sjálfstætt heimili. Ég geri mér grein fyrir að ýmsir telja að föst og góð tengsl eigi að vera á milli og jafnvel lögformleg tengsl. En því miður, og er vont frá því að segja, hafa þau tengsl verið frekar fátækleg upp á síðkastið. Ríkisútvarpið hefur ekki notfært sér þann rétt sem það hefur og þau tækifæri sem það hefur átt eins og vera skyldi að þessu leyti. Því er kannski best þetta fari svona. Við þessa umræðu er óútskýrt hvers vegna bæjarsjóði Seltjarnarness er greidd för út úr þessum skuldbindingum en ekki borgarsjóði Reykjavíkur. Fulltrúar þeirra beggja komu á fund menntamálanefndar í fyrra og lýstu yfir sömu skoðun, að þeir kærðu sig ekki um að vera fastir í þessu frumvarpi, hvorki Reykjavík né Seltjarnarnes. Nú hefur Seltjarnarnes verið tekið út, væntanlega í samráði við Seltjarnarnesbæ, og maður hlýtur að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða samráð hefur farið fram við Reykjavík um málið? Það er svo annað mál að menn kunna að vera þeirrar skoðunar að Reykjavík sé, eins og segir í greinargerðinni, sjálfsagðari en önnur sveitarfélög hér á svæðinu til að vera einn af bakhjörlum Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Hins vegar kemur ekkert fram í greinargerðinni um hvort haft hafi verið samráð við fulltrúa borgarsjóðs Reykjavíkur í þessu efni.

Virðulegi forseti. Það er rétt að útskýra að sögulegar forsendur fyrir aðkomu Reykjavíkurborgar að Sinfóníuhljómsveitinni eru allt aðrar en Seltjarnarnesbæjar. Það geta menn lesið í gegnum þingskjöl frá þeim árum er samþykkt var að Seltjarnarnesbær kæmi inn með 1% greiðsluskyldu. Hins vegar er ljóst, og ég vona að hv. þingmaður styðji bæði Reykjavíkurborg og ríkisvaldið í þá veru, að hér á að koma upp öflugu tónlistarhúsi sem við ætlum að reisa og opna árið 2009. Það er sameiginlegt verkefni ríkis og borgar, með 54% eignarhlut ríkisins á móti 46% eignarhlut borgarinnar, m.a. utan um Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem ríki og borg reka sameiginlega og munu halda áfram að gera. Það er einn af lykilþáttunum í því að hafa farið í þá merku framkvæmd sem tónlistarhúsið mun verða.

Forseti. Ég vil þakka fyrir þetta svar. Það var ekki tekið fram í því hvers konar samráð hefði farið fram við Reykjavík um þetta mál. Síðustu fréttir sem ég fékk voru ósköp einfaldlega þær að fulltrúar, eins og ég sagði frá áðan, þessara tveggja sveitarfélaga komu á fund menntamálanefndar og lýstu sömu skoðun á stöðu þeirra í þessum lögum. Í framhaldi af því var ósköp eðlilegt fyrir okkur í menntamálanefndinni, sem ég hygg að við höfum gert í áliti minni hlutans, að skora á menntamálaráðuneytið að taka upp samræður við þessi sveitarfélög og reyndar fleiri. Ég var að leita eftir því. Það hafa greinilega verið samræður milli menntamálaráðuneytisins og Seltjarnarness en hefur á sama hátt verið rætt við Reykjavíkurborg? Tónlistarhúsið er málinu auðvitað ekki að öllu óskylt en samtök þau sem urðu til um tónlistarhúsið gefa ekki til kynna að fram hafi farið þær samræður um Sinfóníuhljómsveitina sem um ræðir. Af því að menntamálaráðherra er farin að svara spurningum, sem ég fagna mjög, væri ekki úr vegi að vita hvort hún kann skil á því hvers vegna Ríkisútvarpið er enn með mann í hinni svokölluðu verkefnavalsnefnd. Ræður þar pólitísk stefna menntamálaráðherra, að Ríkisútvarpið skuli vera þar, hið nýja hlutafélag sem sé? Eða eru þar sams konar mistök eins og í næstsíðustu málsgrein 3. gr.?

Hæstvirtur forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg orð frá eigin brjósti. Ég kem til með að fylgjast af athygli með umsögnum um þetta frumvarp, m.a. frá Sinfóníuhljómsveitinni sjálfri og samtökum tónlistarmanna. Sú var nú tíðin að þverpólitísk samstaða var í landinu um að standa rækilega vörð um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins. Þegar ég segi þverpólitísk samstaða þá er ég ekki síður að horfa til Sjálfstæðisflokksins en annarra flokka. Í seinni tíð hefur markaðshyggjupólitík hins vegar sett meiri svip á stefnu sjálfstæðismanna en áður og langar mig af því tilefni að Sinfónían er til umfjöllunar, þ.e. tillaga um að skera á tengslin milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands, að vitna í grein sem Jón Þórarinsson skrifaði í Morgunblaðið í mars á síðasta ári sem heitir: Um framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Þessi grein er skrifuð í tilefni af svipuðu frumvarpi sem lá þá fyrir Alþingi. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Margt er nú rætt um fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins, m.a. í yfirgripsmikilli samantekt í Morgunblaðinu nýlega … Þar og víðar í þessari umræðu hefur verið talin hin mesta nauðsyn fyrir útvarpið að létt væri af því „framlagi“ til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem á þessu ári er sagt nema 118,5 millj. kr. Látið er líta svo út sem þetta sé hreinn „framfærslustyrkur“, sem útvarpið hafi verið blekkt eða kúgað til að taka á sig, og hvergi er á það minnst að neitt komi á móti „framlaginu“ eða útvarpið fái neitt fyrir snúð sinn. Af þessum ástæðum þykir mér ástæða til að rifja upp nokkrar staðreyndir um þetta mál, sumpart sögulegar en sumpart bara bláberar staðreyndir. Það var tónlistardeild Ríkisútvarpsins sem hafði forgöngu um að hrinda Sinfóníuhljómsveitinni af stokkunum 1950 að sjálfsögðu með samþykki yfirstjórnar stofnunarinnar. Tilgangurinn var fyrst og fremst sá að efla og bæta íslenskan tónlistarflutning útvarpsins. Því markmiði var náð, m.a. með tilstyrk ríkis og Reykjavíkurborgar sem veittur var þegar á fyrstu árunum, og í kaupbæti kom svo opinbert tónleikahald sem brátt varð veigamikill þáttur í tónlistarlífinu. Hér verður ekki rakin uppvaxtarsaga hljómsveitarinnar, en aðeins minnt á það, að þegar sjálfstæð starfsemi hennar komst í þrot 1961 sá Ríkisútvarpið sér hag í að taka við rekstrinum með þeim styrkjum frá ríki og borg sem þá voru. Þessi skipan hélst óbreytt í meira en tvo áratugi. Eflaust var reksturinn oft fjárhagslega erfiður, en þó var honum haldið áfram. Það mun hafa verið útvarpinu nokkur léttir, þegar lög voru sett um hljómsveitina 1982 og lagður sá rekstrargrundvöllur hennar sem enn stendur. Þar er kveðið á um að hlutur útvarpsins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar skuli vera 25%, en á móti veiti hljómsveitin þjónustu „miðað við þá hefð og venjur sem í þeim efnum hafa mótast á undanförnum árum“, þ.e. meðan stjórn hljómsveitarinnar var alfarið í höndum starfsmanna útvarpsins. Samkvæmt lögunum var gerður samningur um þessa þjónustu við Ríkisútvarpið. Hann hefur síðar verið endurnýjaður og endurskoðaður, en í honum felst þetta m.a.: 1. Heimild til að útvarpa beint, eða síðar af upptökum, öllum áskriftartónleikum hljómsveitarinnar og öðrum tónleikum á hennar vegum. Innifalin er þátttaka stjórnenda og einleikara/söngvara. 2. Heimild til að sjónvarpa tónleikum eða taka þá upp fyrir sjónvarpið til flutnings án endurgjalds. 3. Vinna við upptökur í þágu Ríkisútvarpsins, 25 vinnulotur á ári, allt að þrjár og hálf klukkustund hver lota, ásamt ótakmörkuðum flutningsrétti á upptökunum. Þessi ákvæði hefur útvarpið nýtt með þeim hætti að samkvæmt 1. lið hefur verið útvarpað um 35 sinfóníutónleikum á ári, eða sem svarar 80–90 klukkustundum af útvarpsefni. Tónleikarnir eru glæsilegur þáttur í íslenskum tónlistarflutningi Rásar 1, og raunar ein af helstu skrautfjöðrum dagskrárinnar. Þetta efni hefur einatt verið notað umfram ströngustu heimildir, bæði í endurflutningi og efnisskiptum við erlendar útvarpsstöðvar. Sjónvarpsheimildin samkvæmt 2. lið má heita ónýtt með öllu. Það skal viðurkennt að ekki eru allir tónleikar ákjósanlegt sjónvarpsefni, en sumir eru það. Vínartónleikar eru eftirsóttir í sjónvarpi í mörgum löndum, einnig óperutónleikar, svo að eitthvað sé nefnt. Og oft eru einstök verk á tónleikum sem mjög gætu lífgað sjónvarpsdagskrá, þótt tónleikarnir séu ekki teknir í heild. Það hefur komið fyrir að öðrum sjónvarpsstöðvum hefur verið seldur upptökuréttur að einstökum tónleikum. Verðið hefur verið lágt, á aðra milljón króna, en gefur þó hugmynd um þau verðmæti sem dagskrárstjórn sjónvarpsins hefur ekki hirt um að nýta þótt þau standi því til boða endurgjaldslaust. Upptökutími Ríkisútvarpsins var lengi vel nýttur aðallega til upptöku á nýjum verkum íslenskra tónskálda, og ræktu bæði útvarpið og hljómsveitin þannig sjálfsagðar skyldur sínar við íslenskt menningarlíf. Á síðari árum hefur slaknað á þessu, og stundum hefur útvarpið ekki sinnt um að nota umsaminn tíma sinn. Hefur hljómsveitin þá ráðstafað honum til annarra þarfa. Það lætur nærri að þær 25 vinnulotur sem nú eru í samningnum, upphaflega fimm vinnuvikur, séu um 10% af virkum árlegum starfstíma hljómsveitarinnar. Þær má því meta til fjár á rétt um 52 millj. kr. Verðmæti heimildanna í 1. og 2. lið hér að ofan, nýttra og ónýttra, er erfiðara að áætla en þær yrðu vart metnar lægra en svo að „framlag“ Ríkisútvarpsins mætti telja væga greiðslu fyrir þá þjónustu sem því stendur til boða. Hitt er svo hörmuleg staðreynd að Ríkisútvarpið hefur ekki hirt um að notfæra sér heimildirnar nema að nokkrum hluta, en það er framkvæmdaratriði sem ætti að vera umhugsunarefni fyrir dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins.“ Undir þessa grein skrifar Jón Þórarinsson. Hann var sem kunnugt er dagskrárstjóri hjá sjónvarpinu langan tíma og áhrifamaður mikill um tónlistarflutning innan stofnunarinnar, sjálfur tónskáld, og leggur í grein sinni áherslu á menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins. Ég man að á þeim tíma er ég var starfsmaður í Ríkisútvarpinu hlustaði ég á sjónarmið þáverandi stjórnenda Ríkisútvarpsins, Andrésar Björnssonar útvarpsstjóra og fleiri sem báru mjög hag Sinfóníunnar og Ríkisútvarpsins fyrir brjósti. Þeir vildu ekki skera á þessi tengsl. Þeir horfðu á þann ávinning sem samstarfið og sambýlið við Sinfóníuhljómsveit Íslands færði Ríkisútvarpinu. Nú virðist hins vegar allt ganga út á að losa sig við allar þær skyldur, þær kvaðir en þannig er litið á sambýlið við Sinfóníuhljómsveitina. Menn vilja losa sig við alla slíka bagga af Ríkisútvarpinu. Ég held að það sé misráðið. Ríkisútvarpið á að sækjast eftir að axla menningarlegar skyldur. Þar erum við aftur komin að ástæðu þess að við teljum mikilvægt að halda sérstöðu Ríkisútvarpsins, færa það ekki yfir í fyrirtækjaform og yfir á markað. Heldur sé það ríkisstofnun sem sinni menningarlegu hlutverki. Í grein Jóns Þórarinssonar er vandlega útskýrt samspil og sambýli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég hef allan fyrirvara á um afstöðu mína til þessa frumvarps. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast með því, og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem fram kemur frá umsagnaraðilum, Sinfóníuhljómsveitinni sjálfri eins og ég nefndi áðan, samtökum listamanna og öðrum sem er annt um hag þessarar menningarstarfsemi.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Rannveigu Guðmundsdóttur, 2. þm. Suðvest., dags. 20. janúar 2006: „Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Jón Kr. Óskarsson, Hafnarfirði, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Jón Kr. Óskarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Herra forseti. Ég vil beina til hæstv. forsætisráðherra fyrirspurn er varðar fjárframlög til stjórnmálaflokka. Nú stendur yfir prófkjörsbarátta hjá Framsóknarflokknum og sá fjáraustur er einsdæmi, tel ég, í prófkjörsbaráttu í Íslandssögunni. Maður veltir auðvitað fyrir sér hvaðan þessir fjármunir komi. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Hvað líður því að settur verði einhver rammi um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi? Þetta ástand er algerlega ólíðandi og menn verða að fara í aðrar heimsálfur til að finna viðlíka reglur og eru hér. Auðvitað eru menn að koma sér hjá því að svara fyrirspurn sem þessari með því að segja: Málið er í nefnd. Jú, málið er í nefnd og það bólar ekkert á því að við fáum eitthvað út úr því nefndarstarfi. Ég tel að í raun sé mjög einfalt að setja reglur um þessa hluti, herra forseti. Það er bara að fara til annarra landa og sjá hvernig reglurnar eru þar. Það eru ágætisreglur í Noregi og menn geta einfaldlega tekið þær upp. Ég er á því að í þeim fjáraustri sem við sjáum í sambandi við þetta prófkjör í Reykjavík séu miklum mun hærri upphæðir en t.d. Frjálslyndi flokkurinn hefur til umráða til að auglýsa í allri kosningabaráttu sinni. Hvað er að gerast í þessu þjóðfélagi? Herra forseti. Þetta er ótrúlegt. Eru menn að þakka fyrir sig? Er það S-hópurinn sem er að skila fjármunum til baka inn í prófkjörsbaráttuna? Við verðum að gæta að því að hér er um að ræða aðstoðarmann forsætisráðherra sem er í fullu starfi sem slíkur og virðist hafa ógrynni fjár til að kynna stefnumál sín. Ég verð að segja að þessar reglur og ástandið hér þjónar ekki almannahagsmunum í landinu.

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um hvað einstakir frambjóðendur flokka eyða í kosningabaráttu sína í sambandi við prófkjör. Hitt er svo annað mál að það er mjög mikilvægt að fram fari prófkjör hjá flokkunum í landinu og að öflug starfsemi sé í kringum þau. Ég vísa hins vegar til þess að ég setti nýlega á laggirnar nefnd til að fara yfir þessi mál og þar eiga sæti fulltrúar allra flokka. Ég vænti þess að fulltrúi Frjálslynda flokksins hafi komið sjónarmiðum sínum á framfæri í því nefndarstarfi. Niðurstaða þeirrar nefndar er háð því að gott samkomulag takist milli stjórnmálaflokkanna um þetta mál. Ég veit ekki betur en að það starf gangi prýðilega og að fulltrúi Frjálslynda flokksins hafi unnið að málum í nefndinni af dugnaði og heilindum. Ég vænti þess að hv. þingmaður hafi þolinmæði til að gefa fulltrúum stjórnmálaflokkanna tækifæri til að vinna þetta mál til enda. Ég efast ekki um að hann hafi margar ágætar tillögur í málinu og það er ekkert vandamál, hv. þingmaður, að koma þeim þá á framfæri, hvort sem er við formann nefndarinnar eða þann fulltrúa sem þinn flokkur hefur skipað í hana.

Herra forseti. Þessi umrædda nefnd átti að skila af sér um áramótin og ég er á því að það sem tefji sé einkum það að Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkurinn vilja hafa ástandið óbreytt. Þeir vilja ekki klára dæmið. Þetta er mjög einfalt mál. Allar þjóðirnar hér í kring sem við viljum miða okkur við hafa reglur um þessa hluti. Það liggur á borðinu hver styrkir stjórnmálastarfsemina. Hættan er sú að hagsmunir fárra fjársterkra verði látnir ráða en ekki heildarhagsmunir þjóðarinnar. Við höfum séð þetta, m.a. þegar Búnaðarbankinn var afhentur S-hópi Framsóknarflokksins. Við höfum líka séð hvernig unnið hefur verið að því að færa fiskimið hringinn í kringum landið í einkaeign. Þetta hefur valdið byggðaröskun og ekki hefur þetta byggt upp fiskstofnana. Það eru mörg svona mál sem koma upp aftur og aftur og ég er á því að ef við ætlum að ná árangri, þokast í lýðræðisátt, verði að taka til í þessum efnum.

Herra forseti. Undanfarið hafa okkur verið að berast slæmar fréttir af atvinnulífi og rekstri fyrirtækja á landsbyggðinni. Við heyrum að fyrirtæki segja unnvörpum upp fólki, loka, hætta starfsemi og fólk missir vinnu sína. Nýjasta dæmið um þetta eru fréttir af laxeldisfyrirtækinu Sæsilfri í Mjóafirði sem öflug útgerðarfélög eiga en treysta sér ekki lengur til að halda gangandi. Þau eru að hætta henni, loka. Þau kenna tveimur þáttum um, annars vegar sterkri krónu, stöðu íslensku krónunnar, og hins vegar raforkukostnaði. Þess vegna, virðulegi forseti, kveð ég mér hljóðs og spyr iðnaðarráðherra hvað gera skuli í þessum málum. Á þetta virkilega að ganga svona áfram? Forsvarsmenn Sæsilfurs hafa nefnt sem dæmi að raforkukostnaður þeirra eftir að nýju raforkulögin tóku gildi hafi hækkað um rúm 30% og eigi eftir að hækka á næstu tveimur árum þannig að hækkunin verður 100% þegar sá tími er kominn. Þeir lýsa því hvernig þessi hái raforkukostnaður gerir það að verkum að þeir neyðast til að loka. Með öðrum orðum virðist með þessu, virðulegi forseti, sem menn ætli að kasta rekum á laxeldi hér á Íslandi. Þetta er dapurt, þetta er aumt, þetta er rothögg og þetta er „nánast dauðadómur“, sagði sá ágæti maður Sigfús Vilhjálmsson, hreppstjóri og oddviti á Brekku í Mjóafirði, sem ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra er mjög vel málkunnug. Hann lýsir því líka og segir, með leyfi forseta: „Því miður eru ekki þeir atvinnumöguleikar hér að við getum veitt öllu þessu fólki vinnu. Því miður eru stjórnvöld ekki að gera eitthvað fyrir þessar strjálu byggðir. Það er ekki gert nógu mikið, alla vega. Mér finnst það allt of lítið, eins og með raforkuverðið. Hvað á þetta að þýða?“ Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. iðnaðarráðherra er: Hvað á þetta að þýða?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að uppfræða mig neitt sérstaklega um stöðu mála í Mjóafirði, ég er ágætlega málkunnug oddvitanum, honum Sigfúsi á Brekku.

… kom fram.

Að sjálfsögðu hef ég verið í sambandi við hann síðustu daga út af þessum fréttum. Hins vegar var málflutningur forsvarsmanna fyrirtækisins Samherja og Sæsilfurs mjög ónákvæmur hvað varðar raforkuverðið, m.a. vegna þess að ég hef upplýsingar um það að verð til fiskeldisfyrirtækis á landsbyggðinni sem kaupir um þriðjung þess rafmagns sem fer til fiskeldis hefur hækkað um 4,7% á milli ára. Það eru ekki nema rétt ríflega verðlagshækkanir þannig að það getur varla verið ástæða þess að uppi eru hugmyndir um að leggja starfsemina af. Ég vil ekki segja að það hafi verið alveg kveðið upp úr með það en a.m.k. eru ekki góðar líkur eins og er. Auðvitað er það mikið áhyggjuefni. Ég vil líka taka það fram hér að Rarik gerði núna um áramótin úttekt á því hvernig raforkuverð hefur þróast hjá fyrirtækjum á dreifisvæði þess fyrirtækis. Þá kemur í ljós að raforkuverð til fyrirtækja hefur lækkað um 18–20% á kílóvattstund hjá þeim fyrirtækjum sem hafa keypt raforku hjá Rarik. Þetta held ég að sé ákaflega mikilvægt að hv. þingmaður festi sér í minni svo hann þurfi ekki að koma hér upp vikulega til að tala um hækkun á raforkuverði almennt. Fiskeldi naut algjörra sérkjara áður fyrr og gerir raunar enn að ákveðnu marki, enda hefur Landsvirkjun gefið út fréttatilkynningu til að koma á framfæri staðreyndum í þessu máli. Það er spurning hvernig þau mál muni þróast. Þau eru enn í tilraunaferli, þessi fyrirtæki, og auðvitað vonum við öll að þau geti haldið áfram rekstri.

Virðulegi forseti. Mér finnst alveg með ólíkindum að hæstv. iðnaðarráðherra fullyrði sífellt eitthvað allt annað í raforkumálum um hækkanir en það sem forsvarsmenn atvinnufyrirtækjanna sem fá reikningana til sín og eiga að borga þá eru að segja. Í hvaða hugarheimi, virðulegi forseti, er hæstv. iðnaðarráðherra? Ég hef lengi vitað að hún væri í mikilli sjálfsafneitun gagnvart landsbyggðinni og atvinnurekstri þar. Ég geri hér að umtalsefni þetta með raforkukostnaðinn og gengið hvað varðar laxeldið, og hæstv. ráðherra segir bara að forsvarsmenn þessara fyrirtækja sem borga reikningana viti nánast ekki hvað þeir eru að segja. Hvers konar málflutningur er þetta? Það eru hækkanir, þær eru viðurkenndar hvort sem áður voru einhver afsláttarkjör eða hvað. Þetta er að ganga af þessari starfsemi dauðri. Hvers vegna skyldu forsvarsmenn þessara fyrirtækja hugleiða að flytja til Færeyja? Hvað er betra í rekstrinum þar? Ódýrari raforka kannski? Virðulegi forseti. Það má nefna fleiri atriði í þessu sambandi. Ég geri hér að umtalsefni almennt atvinnuleysi á landsbyggðinni. Hvernig er skipaiðnaðurinn? Skinnaiðnaður á Akureyri lokar á næstu dögum. 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann takmarkaða ræðutíma sem er í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég hef fulla samúð með hv. þingmanni, hvernig hann horfir á lífið í landinu, að hann skuli virkilega ekki vera betur að sér um atvinnumál á Íslandi en svo að hann komi hér upp til að halda þá ræðu sem hann hélt hérna núna. Að halda því svo fram að hjá mér sé um einhverja afneitun að ræða gagnvart atvinnurekstri á landsbyggðinni er bara út í hött og hv. þingmaður ætti að skammast sín fyrir að bera svona á borð á hv. Alþingi. Svo þykist hann hafa sérstaklega mikil tengsl við landsbyggðarfólk og talar svona. Ég fer hér með staðreyndir. Ég er að tala um það hvernig raforkuverð hefur þróast hjá fyrirtækjum á dreifisvæði Rariks. Ég er að segja frá staðreyndum. Þetta hefur fyrirtækið sjálft reiknað út. Ef hv. þingmaður hefur ekki hitt neinn forsvarsmann fyrirtækis á landsbyggðinni sem hefur upplifað lækkun á raforkukostnaði í fyrirtæki sínu hefur hann ekkert talað við þetta fólk. Ég hef talað við marga sem hafa fengið lækkaða raforkureikninga eftir að 

Virðulegi forseti. Ég bið hæstv. iðnaðarráðherra að vera ekkert að hugsa um mig eða hafa neina samúð með mér. Má ég biðja hæstv. iðnaðarráðherra að hafa samúð með atvinnulífinu á landsbyggðinni eins og ég hef verið að gera hér að umtalsefni, en vera ekki með einhverja útúrsnúninga og benda á nokkur atriði sem hægt er að finna. Mér er ósköp vel kunnugt að hæstv. iðnaðarráðherra neitar því líka að raforkukostnaður hjá nokkrum íbúum á Raufarhöfn hafi hækkað t.d. eftir þessa breytingu um allt að 40%. Þess eru dæmi, virðulegi forseti, að einstaklingar eru hættir að hita með raforku og eru farnir að hita með kolum og timbri eins og var í gamla daga. Virðulegi forseti. Ég endurtek og bið hæstv. iðnaðarráðherra að færa samúð sína yfir á atvinnulífið á landsbyggðinni, eins og laxeldisfyrirtækin, en vera ekki með þann útúrsnúning og hártoganir og annað slíkt sem hér kemur fram. Það er ráðherra ekki samboðið.

Hæstv. forseti. Það vill svo til að við getum hér fljótlega rætt um raforkuverðið út frá skýrslu sem ég hef dreift á hv. Alþingi. Þá getum við kannski farið yfir staðreyndir. Þá þarf ekki að tala saman í þeim stíl sem hv. þingmaður hefur kosið í þessari umræðu. Við getum talað um þetta út frá staðreyndum og þá getum við séð, og hv. þingmaður getur ekki neitað því, að þetta hefur þróast í jákvæða átt í flestum tilfellum. Ég geri mér þó grein fyrir að þetta er erfitt hjá fiskeldinu. Fiskeldið er ekki búið að festa hér rætur eins og við hefðum gjarnan viljað, a.m.k. ekki laxeldið. Engu að síður hefur staða íslensku krónunnar verið dregin fram sem aðalástæða. Þeir sem spá í þau mál spá því að staða íslensku krónunnar muni breytast og gengi hennar muni lækka. Hvenær nákvæmlega það verður ætla ég ekki að segja frekar en þeir spekingar sem mest hafa vit á þeim málum. En það getur ekkert farið á annan 

Virðulegi forseti. Ég hygg að mörgum okkar hafi brugðið nokkuð í brún í gærkvöldi að heyra virtan fræðimann á sviði íslenskrar tungu og bókmennta, Pál Valsson útgáfustjóra, lýsa þeirri skoðun sinni að sér þætti allt benda til að íslenska yrði vart eða ekki töluð hér á landi eftir 100 ár. Páll lét þetta álit sitt í ljósi í erindi á ráðstefnu áhugahóps um stöðu tungumálsins sem var haldin í Norræna húsinu í gær. Flestir geta tekið undir það að íslensk tunga er viðkvæm fyrir áhrifum erlendis frá, ekki síst á þessum tímum alþjóðavæðingar þar sem tækniframfarir gera það að verkum að heimurinn verður sífellt minni. Eflaust er hún rétt, sú ábending að við Íslendingar höfum sofið á verðinum undanfarin ár þegar tungumálið okkar er annars vegar. Kannski blekkir það okkur að við teljum að þjóðin hafi byggt upp gott skólakerfi sem tryggi að uppvaxandi kynslóðir læri að tjá sig á því sem kalla mætti góða íslensku. Ég komst ekki hjá því að velta þessu fyrir mér í morgun þegar ég las blöðin og fréttir af þessari ráðstefnu í Norræna húsinu. Er víglínan þegar varnir íslenskunnar eru að breytast og færast til þannig að við þurfum nú að fara að hugsa um að verja grundvallaratriði eins og þau að raða orðum rétt saman í setningar? Þurfum við nýja vakningu hér á landi til að bjarga tungumálinu okkar? Líklega er þörf á því. Það er að minnsta kosti þörf á að þetta sé rætt á hinu háa Alþingi. Ég kem því hér upp til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort ríkisstjórnin hyggist beita sér fyrir einhverjum aðgerðum, umfram það sem gert er í dag, til að verja og styrkja stöðu íslenskrar tungu. Og þá hvaða? Hvað getum við Íslendingar gert til að forða því að hér á hinu háa Alþingi verði kannski eftir 150–200 ár ekki lengur töluð íslenska, heldur ísl-enska?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli sem snertir stöðu tungunnar, íslenskunnar, sem er okkur svo mikilvæg og, eins og allir vita, hefur gert okkur að þeirri þjóð sem við erum. En ég fagna að mörgu leyti þeirri umræðu, sérstaklega þeirri sem hefur átt sér stað núna á síðustu dögum. Það var einkar athyglisvert að lesa líka Lesbók Morgunblaðsins um helgina þar sem farið var mjög gaumgæfilega yfir m.a. stefnu flokkanna og það hvernig staðið er að eflingu íslenskunnar innan samfélags okkar og síðan hvernig þessu var fylgt eftir með málþingi í gær í Norræna húsinu. Það að fullt skuli hafa verið út úr dyrum sýnir auðvitað mikinn áhuga landsmanna og metnað til að gæta vel að hverju skrefi sem við tökum í þá veru að efla íslenskuna. Að þessu sögðu er alveg ljóst að við megum ekki sofna. Við verðum að vera á varðbergi gagnvart þeim áhrifum sem koma utan að og ógna íslenskunni. Ég vil af því tilefni sérstaklega vekja athygli þingmanna á því frumvarpi sem er núna til meðferðar hjá hv. menntamálanefnd, frumvarpi um Stofnun íslenskra fræða. Í því frumvarpi kemur m.a. fram, og í tengslum við Íslenska málnefnd, að hún muni eftir sem áður veita stjórnvöldum ráðgjöf um íslenska tungu. Síðan er nýmæli sem ég vil sérstaklega vekja athygli hv. þingmanna á, þ.e. að semja íslenskar ritreglur en líka að gera tillögur til menntamálaráðherra um málstefnu og álykta árlega um stöðu íslenskrar tungu. Það er alveg ljóst að í tengslum við þetta frumvarp er hægt að blása til enn frekari sóknar fyrir íslenskuna og að sjálfsögðu mun ríkisstjórnin ekki láta sitt eftir liggja hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Mér fundust svörin hjá hæstv. ráðherra vera svolítið loðin. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra eitthvað ákveðnara í þá átt að jafnvel stæði til að íhuga hvort ekki væri kominn tími til að móta opinbera málstefnu til framtíðar, hvort ekki væri ráð að ríkisstjórnin setti nú í gang einhverja vinnu til að fara yfir þessa hluti og athuga hvort það væri nú ekki ráð að veita t.d. meira fjármagn í íslenskuna, íslenskurannsóknir og íslenskukennslu. Við höfum fengið að vita, til að mynda í fjölmiðlum nú um helgina, að íslenskuskor háskólans er fjársvelt og að íslenskukennsla í framhaldsskólum hafi verið skert um 33% á innan við 10 árum. Þetta er á forsíðu Lesbókar Morgunblaðsins sem hæstv. ráðherra talaði hér um. Ef hæstv. ráðherra vildi koma hér upp öðru sinni og svara í raun og veru spurningunni: Er ekkert ákveðið í hendi hvað þetta varðar, hvað á að gera?

Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka fram að ég tel afar brýnt og þýðingarmikið að tekið verði á þessu máli en ég geri það ekki nema í samráði og samvinnu við fagaðila. Þeir sem koma að Íslenskri málnefnd, m.a. samkvæmt frumvarpinu, eru Kennaraháskóli Íslands, Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Ríkisútvarpið, Háskólinn í Reykjavík, Rithöfundasambandið, Blaðamannafélagið, Hagþenkir o.fl. Ég tel afar brýnt að allir þessir aðilar sameinist um að reyna að styrkja stöðu íslensku tungunnar. Það er okkar stefna. Ég tel brýnt þess vegna að við afgreiðum það mál sem nú liggur fyrir hjá hv. allsherjarnefnd um Stofnun íslenskra fræða, að það frumvarp komist í gegnum þingið þannig að við getum blásið, eins og ég gat um áðan, til sóknar fyrir hönd íslensku tungunnar og þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Blásið til sóknar. Já, gott og vel. Seinna í dag skulum við ræða í fyrsta skipti um frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Þá væri kannski ekki úr vegi að allir þingmenn á hinu háa Alþingi sameinuðust um að búa þetta frumvarp þannig úr garði að tryggt yrði að Ríkisútvarpið fengi að sinna sínu menningarlega hlutverki, t.d. varðandi það að framleiða íslenskt sjónvarpsefni sem allt of lítið er af í dag, því miður. Við vitum að unga fólkið í dag horfir mikið á sjónvarp en því miður er framleiðsla á íslensku sjónvarpsefni í algeru lágmarki. Það mætti líka hugsa sér aðra aðgerð, t.a.m. að standa betur að því að texta sjónvarpsefni, jafnvel það efni sem sent er út á íslensku töluðu máli. Í dag stöndum við okkur allt of illa í því tilliti. En það skiptir miklu máli fyrir fólk, t.a.m. nýbúa og aðra sem eru að læra málið, líka börnin okkar, að þau geti lesið það sem sagt er. Þetta eru einfaldar aðgerðir sem ég nefni hér en gætu skilað miklu ef út í þær yrði farið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni einmitt fyrir að vekja athygli á frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Eitt af leiðarljósum þess frumvarps er einmitt að efla innlenda dagskrárgerð og menningararfinn sem við síðan skilum til framtíðar. Ég vil líka undirstrika að það er mikilvægt að hér náist þjóðarsamstaða um að efla stöðu íslensku tungunnar. Það er mikilvægt að sú samstaða náist. En það er líka brýnt að ná til allra, þar á meðal heimilanna. Það ágæta fólk sem m.a. stóð að ráðstefnunni í gær í Norræna húsinu hefur líka komið á minn fund og lýst yfir miklum áhyggjum af því að foreldrar lesi ekki nægilega mikið fyrir börnin sín. Þess vegna hvet ég líka heimilin til að taka þátt í að lesa meira fyrir börnin.

Herra forseti. Samkvæmt fréttum um helgina er undirbúningur að byggingu 250 þús. tonna álvers í Helguvík á fullri ferð. Gert er ráð fyrir að umhverfismatsferlinu ljúki eftir um eitt ár, að framkvæmdir við álverið geti hafist árið 2008 og fyrsti áfangi þess gangsettur árið 2010, segir í fréttatilkynningunni. Til að svo megi verða þarf reyndar að ráðast í svo og svo miklar virkjunarframkvæmdir áður en bygging álvers hefst. Að þessari aðgerðaáætlun stendur m.a. Fjárfestingarstofan sem er að stórum hluta í eigu iðnaðarráðuneytisins. Nú er skemmst að minnast yfirlýsinga seðlabankastjóra um ógnarjafnvægi í efnahagsmálum vegna hinna miklu stóriðjuframkvæmda. Gríðarlega hátt gengi krónunnar og mikill viðskiptahalli, erfið staða annarra útflutningsgreina í sjávarútvegi, ferðaþjónustu, hátækniiðnaði, sem vegna stóriðjustefnunnar verður jafnvel að hrökklast úr landi er þó líka umræðunnar virði. Þessum atvinnugreinum hefur verið sagt að sýna biðlund meðan stóriðjuframkvæmdirnar sem nú standa yfir fyrir austan og á Grundartanga gangi yfir. Að þeim loknum verði gefið hlé þannig að efnahagslífið geti náð sér á ný og samkeppnisstaða útflutningsgreinanna aftur jafnast. Þær fréttir sem hér birtast sýna að verið er á fullri ferð með fleiri álver, álver í Helguvík, og ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra hér: Hvar stendur þetta mál með álverið í Helguvík? Hvernig stendur málið með fleiri álver sem hæstv. álráðherra, iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins, ber mest fyrir brjósti? Hvar stendur það? Er að hellast hér yfir okkur hvert álverið á fætur öðru? Ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. ráðherra: Hvar stendur sú viljayfirlýsing og það sem hefur verið sagt við aðrar atvinnugreinar í landinu: Sýnið biðlund meðan þessi hrina gengur yfir og þá fáið þið næði? Hæstv. iðnaðarráðherra sagði hér áðan að þegar liði á þetta ár færi gengið að réttast. Mun það gerast ef þetta álæði heldur áfram sem hún virðist vera að boða? 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka fram að staða gengisins, hátt gengi krónunnar er ekki fyrst og fremst af völdum álversframkvæmda hér á landi, heldur fyrst og fremst af öðrum völdum, t.d. því að nú hafa verið seld skuldabréf í íslenskum krónum fyrir 170 milljarða á tiltölulega skömmum tíma. Það kemur einhvers staðar við. Það er hins vegar rétt að það eru miklar framkvæmdir á Austurlandi og mjög gleðilegt að sjá hvað Austurland er allt að lifna við. Ég er ákaflega stolt af því að eiga þátt í að svo er. Hvað varðar aðra uppbyggingu áliðnaðarins er ekki ljóst hvernig þeim málum mun lykta en það er hins vegar mikill áhugi. Það fer ekki á milli mála. Auðvitað þarf ýmislegt að koma til svo að af því geti orðið. Það þarf t.d. að afla orku. Ég reikna með að það geti orðið ákveðin hindrun í einhverjum tilfellum í sambandi við óskir manna í sambandi við uppbyggingu áliðnaðarins. Þó svo að þarna hafi verið stigið ákveðið skref í sambandi við umhverfismatsskýrslu er ekki þar með sagt að ákvarðanir hafi verið teknar og að af þessu geti orðið. Þetta er bara hluti af því sem er eðlilegt þegar unnið er að uppbyggingu álvers, að þetta þarf að ganga í gegnum ákveðið ferli allt saman. Þetta er hluti af því. Þetta er ekki eitthvað sem mér er tilkynnt um sérstaklega, þetta er bara eitthvað sem ég les í blöðunum eins og aðrir. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er í ákveðnu ferli. Alcan hefur áhuga á að stækka, eins og hv. þingmaður veit, og síðan er verið að skoða í alvöru hvort orðið geti af uppbyggingu álvers á Norðurlandi. Ég vil bara ítreka að ekki má allt vera í gangi í einu enda gæti aldrei komið til að svo yrði, sérstaklega vegna orkuþáttarins.

Herra forseti. Aldeilis er það dæmalaust að þurfa að hlusta á íslenskan ráðherra segja að staða gengismála sé eingöngu komin til vegna skuldabréfaútgáfu sem kom ekki inn á peningamarkaðinn fyrr en í september síðasta haust. Það er vitað að áhrif stóriðjuframkvæmdanna á gengið og gengismálin eru gríðarmikil. Mér virðist það greinilegt. Hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra ætti einnig að hafa heyrt aðra halda því fram, m.a. seðlabankastjóra. Ráðherra vék sér undan að svara spurningu minni: Hvar standa álversframkvæmdir í Helguvík? Ráðherra segist hafa lesið um þær í blöðunum. Einn aðili að þeirri aðgerðaáætlun er Fjárfestingarstofa iðnaðarráðuneytisins, sem heyrir beint undir iðnaðarráðherra. Það er því með ólíkindum ef ráðherra getur vikið sér undan því og sagst bara lesa um þetta í blöðum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að krefjast þess að ráðherra svari: Hvar stendur þetta mál? Hvar standa aðrir samningar við önnur fyrirtæki um stóriðju? Það er klárt 

Forseti ítrekar tilmæli um að hv. þingmenn virði tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til samgönguráðherra. Hún snýr að umferðaröryggismálum sem hafa verið áberandi að undanförnu og ég held að verði meira áberandi í nánustu framtíð. Ég hef áður spurt samgönguráðherra út í þessi mál. Svör hans við þeim spurningum mínum hafa verið ánægjuleg og sýna að hæstv. ráðherra er vakandi í málaflokknum, sem er afskaplega mikilvægt. Ég er sannfærður um að samfara þeirri samgöngubyltingu sem staðið hefur yfir á undanförnum árum veitir okkur ekki af sambærilegu átaki í þessum málaflokki. Fyrirspurn mín, virðulegi forseti, hljóðar svo: Á síðasta ári undirrituðu Umferðarstofa og ríkislögreglustjóri samning um aukið hraðaeftirlit á skilgreindum svæðum á þjóðvegakerfinu. Það er samdóma álit manna að vel hafi tekist til í alla staði hvað það varðar. Þess vegna langar mig, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort ætlunin sé að halda áfram samstarfi á milli Umferðarstofu og ríkislögreglustjóra með það fyrir augum að byggja ofan á þann góða árangur sem náðist á síðasta ári. Hvernig verður staðið að því samstarfi?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að gefa mér færi á að svara þessari spurningu. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni var á síðasta ári í gildi samningur á milli Umferðarstofu, lögreglunnar og Vegagerðar, um sérstakar aðgerðir á sviði umferðaröryggismála. Sá samningur var gerður á grundvelli umferðaröryggisáætlunarinnar sem er hluti af samgönguáætlun. Skemmst er frá því að segja að þessi samningur bar mjög góðan árangur. Samstarf Vegagerðar og Umferðarstofu annars vegar og lögreglunnar hins vegar leiddi í ljós að ástæða er til að þessir aðilar hafi áfram með sér samstarf á þeim nótum sem gert var. Núna er unnið að endurskoðun á þessum samningi, sem var tilraunasamningur. Ég geri ráð fyrir því að hann verði endurnýjaður strax og búið er að meta aðstæður, árangurinn af þessu starfi og hvar menn telji mikilvægast að bera niður í aðgerðum á vegunum. Sjónum var sérstaklega beint að hertu eftirliti með hraðakstri, ölvunarakstri og því að tryggja að ökumenn og farþegar væru með öryggisbelti. Ég geri ráð fyrir því að á næstunni verði þessi samningur endurnýjaður og þá til alls ársins þannig að sem mestur árangur náist. Við munum nýta fjármuni sem við höfum í umferðaröryggisáætlun samgönguáætlunar til þeirra samstarfsverkefna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég vil nota tækifærið og hvetja ráðherra til þess að sinna þessum málaflokki áfram af alúð og gefa ekkert eftir í þeim efnum. Það liggur fyrir að þetta er stór málaflokkur, ekki bara á Íslandi heldur í flestum öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Austurríkismenn sem núna eru að taka við forustu í Evrópusambandinu leggja áherslu á að á næstu sex mánuðum verði þetta eitt af þeim málum sem efst verði á baugi á þeim vettvangi. Við höfum t.d. séð land eins og Frakkland ná gríðarlegum árangri með samhæfðum aðgerðum niður allt stjórnstigið í þessum málaflokki. Hvert slys er gríðarlega dýrt eins og við þekkjum, ekki bara í peningum heldur fyrst og fremst tilfinningalega, ef viðkomandi aðili slasast illa eða það fer verr, að hann fellur frá. Ég hvet því ráðherra áfram í þessum málaflokki. Ég vonast til að við sjáum bæði gott samstarf milli þeirra aðila sem hann nefndi og síðan verði gengið í aðra þá þætti sem nauðsynlegt er.

Virðulegur forseti. Ég vil bæta ögn við það sem áður hefur komið fram. Ég tel að þessi samningur milli lögreglunnar, Vegagerðarinnar og Umferðarstofu sé mikilvægur. En aðrir þættir öryggismálanna en þeir sem snúa að ökumönnum skipta auðvitað mjög miklu. Hv. þingmaður hefur áður varpað fram spurningum um þau mál, þ.e. hvað varðar aðstæður í vegakerfinu. Við höfum lagt ríka áherslu á að Vegagerðin herði á kröfum um öryggisatriði á vegunum sjálfum. Nýjasta dæmið um þessa breyttu stefnu er Svínahraunsvegurinn þar sem víraleiðarar eru á milli akreina. Ég tel að það skipti afskaplega miklu máli. Það er liður í skipulögðum aðgerðum okkar í þeim tilgangi að auka öryggi í vegakerfinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið hf. Eins og þingmenn þekkja og ég rakti í framsöguræðu minni vegna frumvarps til laga um Ríkisútvarpið sf. á síðasta þingi á endurskoðun laga um Ríkisútvarpið sér töluvert langan aðdraganda. Um þá sögu vísa ég til upphafs umfjöllunar í almennum athugasemdum við þetta frumvarp, um Ríkisútvarpið hf. Mikil umræða hefur átt sér stað á undanförnum árum um nauðsyn þess að endurskoða lög um Ríkisútvarpið. Ég hef áður sagt að ég hef sjálf lengi verið þeirrar skoðunar, ekki síst eftir að hafa fengið að kynnast starfsemi Ríkisútvarpsins af eigin raun, að nauðsynlegt væri að endurskoða lögin og skipulag stofnunarinnar. Ég lýsti því þessu strax yfir þegar ég tók við embætti menntamálaráðherra og skömmu síðar hófst vinna við endurskoðun laganna. Núverandi stjórnskipulag stofnunarinnar hefur ítrekað verið gagnrýnt. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé almenn skoðun hér á landi að rétt sé að breyta rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins með það að markmiði að styrkja rekstur þess og efla hið mikilvæga menningarhlutverk sem stofnunin gegnir í þjóðfélaginu. Núverandi fyrirkomulag á fjármögnun stofnunarinnar með afnotagjöldum hefur einnig verið gagnrýnt lengi. Menntamálaráðuneytið hefur um nokkurt skeið unnið að tillögum um breytingar á lagaákvæðum um Ríkisútvarpið. Nú á síðari stigum hefur verið unnið náið að endanlegri útfærslu þessa frumvarps sem hér er til umræðu og ég hef lagt fyrir hið háa Alþingi. Virðulegi forseti. Eins og þingmenn þekkja lagði ég á síðasta löggjafarþingi fram frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir umtalsverðum breytingum á rekstrarumhverfi útvarpsins. Ráðgert var að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið og að nýtt félag, sameignarfélag, tæki við rekstri þess. Enn fremur var mælt fyrir um afnám afnotagjalda frá og með 1. janúar 2008 og lagt til að rekstur félagsins yrði eftir það grundvallaður á sérstökum skatti, nefskatti sem lagður yrði á einstaklinga og lögaðila, auglýsingatekjum og öðrum tekjum. Auk þessa var lagt til að stjórn félagsins yrði breytt þannig að útvarpsráð yrði lagt niður og við tæki sérstök rekstrarstjórn sem mundi m.a. ráða og reka útvarpsstjóra. Að mínu mati hlaut frumvarpið mjög góða umfjöllun í menntamálanefnd á sínum tíma. Á því voru gerðar vissar breytingar sem ég tel að almennt hafi verið til bóta. Ég tel rétt að minna á, í tengslum við framsögu mína um þetta frumvarp og með hliðsjón af því sem rakið var í frumvarpinu í fyrra og einnig í þessu frumvarpi, að hinn 23. apríl 2004 gaf Samkeppnis- og ríkisstyrkjadeild Eftirlitsstofnunar EFTA, sem ég mun nefna ESA hér eftir, út leiðbeinandi reglur um ríkisstyrki á sviði almannaútvarpsþjónustu, „public service broadcasting“. Í kjölfarið hófst athugun ESA á fjármögnun og rekstri RÚV á grundvelli 1. mgr. 17. gr. í II. hluta 3. bókunar viðaukasamnings við EES-samninginn um eftirlit og dómstólameðferð. Hinn 3. júní 2005 barst íslenskum stjórnvöldum tilkynning ESA þar sem gerð er grein fyrir bráðabirgðamati ESA varðandi fjármögnun og rekstur RÚV. Á fundi ESA með embættismönnum fjármála- og menntamálaráðuneytisins í Reykjavík 9. júní síðastliðinn kom fram að rekstrarformið sameignarfélag í eigu íslenska ríkisins sé ekki til þess fallið að leysa úr þeim vandamálum sem leiðir af ótakmarkaðri ábyrgð ríkisins á skuldbindingum RÚV sem ríkisstofnunar. Um þetta er nánar fjallað í almennum athugasemdum með frumvarpinu og ætti því ekki að koma neinum þingmanni á óvart. Frumvarp þetta byggist fyrst og fremst á þeirri pólitísku stefnumörkun að nauðsynlegt sé að skapa Ríkisútvarpinu ný tækifæri til að dafna og styrkjast, m.a. með því að breyta rekstrarformi þess til nútímahorfs svo það geti staðið undir þeim kröfum sem við gerum til þess varðandi almannaþjónustu og menningarhlutverk. Við samningu frumvarpsins var litið til þeirra athugasemda sem fram hafa komið af hálfu ESA á undaförnum missirum um rekstur Ríkisútvarpsins. Virðulegi forseti. Með hliðsjón af því sem ég hef sagt hér að framan eru helstu nýmæli frumvarpsins frá núgildandi lögum um rekstur stofnunarinnar eftirfarandi: Í fyrsta lagi er ráðgert að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið og stofna samtímis hlutafélag um reksturinn. Með því er rekstrarformi Ríkisútvarpsins breytt og rekstur yfirfærður í félagsform með takmarkaðri ábyrgð ríkisins. Í stað ótakmarkaðrar ábyrgðar ríkisins á rekstri RÚV, sem frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. gerði ráð fyrir, leiðir hlutafélagsformið til þess að ábyrgð ríkisins takmarkast við eignir félagsins og það hlutafé sem lagt verður í Ríkisútvarpið hf. Í öðru lagi er mælt fyrir um afnám afnotagjalda frá og með 1. janúar 2008 og lagt til að rekstur hlutafélagsins verði eftir það grundvallaður á sérstöku gjaldi, svokölluðum nefskatti, framlagi af fjárlögum, auglýsingatekjum og öðrum tekjum sem Alþingi kann síðan að ákveða sérstaklega. Í þriðja lagi er stjórnun félagsins breytt. Þessi breyting er í meginatriðum tvíþætt. Annars vegar er ytra eftirlit útvarpsráðs lagt af með niðurlagningu þess og hins vegar er innra eftirlit framkvæmdastjórnar Ríkisútvarpsins lagt niður. Gerir breytingin því ráð fyrir að hlutafélagið verði rekið á rekstrarlegum forsendum og stjórnunarvald fyrirtækisins verði alfarið í höndum stjórnar þess. Í fjórða lagi er mælt fyrir um fjárhagslegan aðskilnað á fjárreiðum reksturs sem fellur undir útvarp í almannaþágu eins og það er skilgreint í 3. gr. og alls annars reksturs sem ekki fellur undir þá skilgreiningu, þar á meðal samkeppnisreksturs. Auk framangreinds er lagt til að fella niður þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sbr. b-lið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 36/1982. Fyrir þeirri breytingu er mælt fyrir í öðru frumvarpi, frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem við munum taka til umræðu á eftir umræðu um þetta frumvarp um Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan byggir frumvarp þetta á því að ríkisstofnunin Ríkisútvarpið verði lögð niður og nýtt félag, hlutafélag, taki við réttindum og skyldum þess. Ég legg áherslu á að gert er ráð fyrir því að ríkið eigi allt hlutafé í Ríkisútvarpinu hf. og sala félagsins eða eignarhluta þess svo og slit þess séu óheimil. Orðalagið er frábrugðið því sem tíðkast hefur í lögum þar sem ríkisstofnunum er breytt í hlutafélög en þar hefur verið tekið fram að sala hlutafjár væri óheimil nema með samþykki Alþingis. Í þessu frumvarpi kemur ekki fram fyrirvarinn „nema með samþykki Alþingis“ til þess að leggja áherslu á að breytingin er ekki gerð til þess að selja félagið. Það verður einungis gert með nýrri lagasetningu og ég legg þunga áherslu á að engin áform eru uppi um slíkt af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Rekstrarformi Ríkisútvarpsins verður breytt með því að stofnað verður hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins sem ber heitið Ríkisútvarpið hf., sbr. 1. gr. og ákvæði til bráðabirgða I. Ætlunin er að í meginatriðum hagi félagið starfsemi sinni í samræmi við lög nr. 2/1995 um hlutafélög og Ríkisútvarpið fái þann sveigjanleika í rekstri sem á að fylgja því að breytast úr ríkisstofnun í hlutafélag. Eins og ég sagði áðan verður íslenska ríkið einn eigandi félagsins eða alls hlutafjár í félaginu og verður sala þess, slit eða innkoma nýrra eigenda óheimil. Ríkissjóður leggur allar eignir, réttindi, viðskiptavild, skuldir og skuldbindingar Ríkisútvarpsins til hlutafélagsins. Þá fær Ríkisútvarpið hf. með lögunum leyfi til útvarps á þeim rásum og á þeim tíðnisviðum sem Ríkisútvarpið hefur til umráða eða Ríkisútvarpinu hf. kann síðar að verða útvarpað. Ég legg einnig sérstaka áherslu á að í frumvarpinu er aðalstarfsemi Ríkisútvarpsins hf. skilgreind með skýrum hætti sem útvarp í almannaþágu eða útvarp með opinbert þjónustuhlutverk, eða á ensku „public service broadcasting“ eins notað er í alþjóðasamfélaginu. Jafnframt því er Ríkisútvarpinu hf. heimilað að standa með annarri starfsemi eða rekstri sem tengist aðalstarfsemi félagsins en í því sambandi er tekið fram að sú heimild er mun takmarkaðri í frumvarpi þessu en var í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið sf. Mælt er fyrir um fjárhagslegan aðskilnað þess reksturs sem fellur undir útvarp í almannaþágu, sbr. 3. gr., og alls annars reksturs, þar á meðal nýrrar starfsemi sem félagið kann að fara út eitt og sér eða með öðrum og rekstur sem telja má samkeppnisrekstur og ekki fellur undir skilgreiningu um útvarp í almannaþágu. Menntamálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í félaginu og í því felst m.a. að ráðherra kýs stjórn á aðalfundum félagsins. Hins vegar er ekki mælt fyrir um vald hans til ráðningar á tilteknum starfsmönnum Ríkisútvarpsins eins og nú er gert í lögum um Ríkisútvarpið heldur ræður stjórn félagsins útvarpsstjóra og síðan fer útvarpsstjóri með ráðningarvald allra annarra starfsmanna félagsins. Stjórn félagsins skal kosin á aðalfundi en áður en sú kosning fer fram skulu kosnir jafnmargir stjórnarmenn, bæði aðalmenn og varamenn, hlutbundinni kosningu á Alþingi, sem síðan skulu kosnir í stjórnina á aðalfundi. Hlutverk stjórnarinnar verður í meginatriðum hin sama og stjórna almennt í hlutafélögum, þ.e. yfirumsjón með rekstri félagsins. Stjórninni er ætlað að skipuleggja starfsemi félagsins ásamt stjórnendum þess. Felld eru brott öll ákvæði um deildaskiptingu fyrirtækisins. Slík ákvæði þykja ekki lengur eiga heima í lögum heldur heyrir það undir eðlilegt starfssvið stjórnenda Ríkisútvarpsins hf. að taka ákvarðanir um skiptingu fyrirtækisins í rekstrareiningar eins og almennt tíðkast í fyrirtækjarekstri. Það er ekki talið meðal verkefna stjórnar fyrirtækisins að hafa afskipti af dagskrá. Útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar. Tryggir þetta fyrirmæli ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins hf. Í samræmi við það sem ég hef hér rakið verður útvarpsstjóri æðsti stjórnandi Ríkisútvarpsins hf. í daglegum rekstri, bæði framkvæmdastjóri og yfirmaður allrar dagskrárgerðar á vegum félagsins. Er þetta í stórum dráttum í samræmi við núverandi fyrirkomulag og þó er sjálfstæði útvarpsstjóra aukið frá því sem nú er. Útvarpsráð verður lagt niður og þar með hætt afskiptum þess af dagskrá. Með setningu laganna verður framlag ríkissjóðs í formi innborgaðs hlutafjár í upphafi ákveðið a.m.k. 5 millj. kr. Ég legg sérstaka áherslu á að tryggilega er búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins og í því sambandi hefur frumvarp þetta tekið mið af þeim breytingum sem meiri hluti menntamálanefndar lagði til í nefndaráliti sínu á síðasta þingi um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. Verði frumvarp þetta að lögum munu allir þeir starfsmenn Ríkisútvarpsins sem við gildistöku þeirra eru ráðnir ótímabundinni ráðningu eða eru skipaðir eiga rétt á störfum hjá Ríkisútvarpinu hf. við yfirtöku þess á starfsemi Ríkisútvarpsins. Samkvæmt frumvarpinu er þeim veittur fortakslaus réttur til starfa hjá félaginu sambærileg þeim sem þeir gegndu áður hjá Ríkisútvarpinu. Þá eru ákvæði rétt starfsmanna hins nýja félags til aðildar að A-deild LSR auk þess sem biðlaunaréttur til starfsmanna helst óbreyttur þiggi þeir starf hjá hinu nýja félagi. Með þessu er reynt að valda sem minnstri röskun á högum starfsfólks. Réttindi þess eiga að vera óbreytt og óskert. Frumvarp þetta byggir á því eins og frumvarpið frá síðasta þingi að tekjustofnar Ríkisútvarpsins breytast þannig að sérstakt gjald er lagt á þá einstaklinga sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, og lögaðila sem skattskyldir eru skv. 2. gr. sömu laga, sbr. 12. gr. og ákvæði laga til bráðabirgða IV. Fram að þeim tíma, þ.e. til og með 31. desember 2007, verður lagt á og innheimt afnotagjald með sama hætti og verið hefur. Þannig er gert ráð fyrir því að frá og með 1. janúar 2008 falli niður öll ákvæði núgildandi laga um Ríkisútvarpið er varða afnotagjald og innheimtu þess, en það verður þó að gerast í áföngum til að tryggja innheimtu þeirra afnotagjalda sem gjaldfalla í tíð núgildandi laga, samanber gildistöku ákvæði frumvarps þessa. Svo ég víki stuttlega að fjárhæð hins fyrirhugaða nefskatts, u.þ.b. 13.500 kr., þá er sú fjárhæð ákvörðuð með tilliti til núverandi tekna Ríkisútvarpsins að þær haldist því sem næst óbreyttar en að fjárframlag til Sinfóníuhljómsveitarinnar verði lagt af. Það hefur numið um 25% af tekjum hljómsveitarinnar eða sem svarar til 120 millj. kr. á ári. Við útreikning nefskattsins er við það miðað að Ríkisútvarpið hf. standi straum af 2,6 milljörðum kr., þ.e. 2,6 milljarða kr. skuldabréfi stofnunarinnar vegna áður áfallinna lífeyrisskuldbindinga við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins en afborgun af því á ári nemur um 220 millj. kr. Miðað er við innheimtu afnotagjalda til og með 31. desember 2007 með sama hætti og verið hefur en frá og með 1. janúar 2008 falli niður öll ákvæði núgildandi laga um Ríkisútvarpið er varða afnotagjaldið og innheimtu þess. Til að tryggja stofnuninni sömu tekjur og hún nýtur í dag er talið að gjald það sem lagt er á hvern einstakling og lögaðila þurfi að nema um 13.500 kr. á ári. Alls leggst gjaldið á um 160 þúsund einstaklinga á aldursbilinu 16–70 ára og um 22 þúsund lögaðila. Gjaldið lýtur sömu lögmálum og sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt lögum um málefni aldraðra til tekjuöflunar fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra. Tekjutenging gjaldsins þýðir að tekjulausir eða tekjulágir einstaklingar greiða ekkert gjald. Ákvæði útvarpslaga eiga að gilda um Ríkisútvarpið hf. að því leyti sem ekki eru sett sérákvæði um félagið samkvæmt þessu frumvarpi. Almenn ákvæði útvarpslaga, nr. 53/2000, eiga því að gilda um Ríkisútvarpið hf. eins og aðrar útvarpsstöðvar, svo sem ákvæði um auglýsingabirtingu, ákvæði til verndar börnum, önnur fyrirmæli sem sett verða í samræmi við Evópusambandstilskipanir 89/552/EBE og 97/36EB, svo sem um hlutfall evrópsks efnis í útvarpsdagskrá og hlutfall efnis frá sjálfstæðum framleiðendum, ákvæði um eftirlit útvarpsréttarnefndar og ákvæði um ábyrgð á útvarpsefni. Ekki þykir ástæða til að taka upp í frumvarp þetta ýmis ákvæði sem nú er að finna í lögum um Ríkisútvarpið. Við gerð frumvarps þessa hefur verið leitast við að einfalda innra skipulag Ríkisútvarpsins. Vísast til þess að í texta frumvarpsins er einungis lýst helstu atriðum er varða innra skipulag Ríkisútvarpsins hf. Þannig er ekki gert ráð fyrir því að rekstrarleg atriði séu upptalin í lögunum sem eðlilegast er að stjórn félagsins og daglegir stjórnendur taka ákvarðanir um eins og gengur og gerist í almennum hlutafélögum. Í stórum dráttum munu gilda svipaðar reglur um Ríkisútvarpið hf. og giltu áður um Ríkisútvarpið samkvæmt útvarpslögum, nr. 68/1985, og nú samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið, nr. 122/2000, að því leyti sem ekki hefur verið gerð grein fyrir breytingum hér að framan. Virðulegi forseti. Um kosti þess að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag vil ég fyrst og fremst benda á að lagarammi um starfsemi hlutafélaga er skýr hér á landi auk þess sem löng hefð er fyrir rekstri slíkra félaga. Eins og menn þekkja eiga sér stað stöðugar breytingar og framfarir á öllum sviðum fjölmiðlunar og því skiptir miklu máli að stjórnendur fjölmiðlafyrirtækja geti brugðist skjótar við breyttum aðstæðum. Ég tel mig geta fullyrt að rekstrarform ríkisstofnana henti illa í þessu sambandi og hlutafélagaformið muni tryggja Ríkisútvarpinu svigrúm sem er nauðsynlegt við þessar aðstæður til að vera í stakk búið til að sinna hlutverki sínu og standa sig í þeirri þjónustu sem því er ætlað að veita. Ég er jafnframt sannfærð um að aukið sjálfstæði félagsins og svigrúm þess til athafna eigi eftir að skila sér til allra starfsmanna þess í betri möguleikum til framtaks í starfi og þar með áhugaverðari starfsvettvangi. Því mæla öll rök með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag þó að ríkið verði áfram einn eigandi félagsins. Þá ber að geta þess að viðskiptaráðherra hefur þegar lagt fram á þingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, mál nr. 404, þar sem fjallað er um hlutafélög sem eru að öllu leyti í eigu hins opinbera, þ.e. opinber hlutafélög. Eignarhald á Ríkisútvarpinu mun einmitt falla að því formi sem þar er lagt til að verði tekið upp. Með því verður sköpuð eðlileg umgjörð utan um rekstur hlutafélaga í eigu ríkisins, en gert er ráð fyrir að sérreglur um opinber hlutafélög felist einkum í auknu aðgengi að upplýsingum um rekstur slíkra félaga. Að öðru leyti munu sömu reglur gilda um rekstur Ríkisútvarpsins hf. og nú gilda um hlutafélög. Í frumvarpi þessu er vikið frá þeirri meginreglu hlutafélagalaga að stofnendur og eigendur hlutafélags séu tveir eða fleiri aðilar. Þó eru fordæmi fyrir stofnun hlutafélaga þar sem ríkið er eini eigandinn, sbr. 2. gr. laga nr. 75/1994, um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins og heimild til sölu hlutabréfa í því félagi, og í 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Í fyrrgreindum ákvæðum, og það er rétt að veita þessu athygli, var veitt heimild til stofnunar hlutafélaga þrátt fyrir þann áskilnað í þágildandi hlutafélagalögum að fleiri hluthafa þyrfti til stofnunarinnar. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir meginþætti frumvarpsins. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir það að Ríkisútvarpið sé hlutafélag í eigu ríkisins og að frumvarpið styrki nú enn frekar sjálfstæði Ríkisútvarpsins með breyttri stjórnun þess. Ritstjórnarlegt sjálfstæði er treyst með því að útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar og sjálfstæði hans aukið, auk þess sem ekki þarf lengur að leita tillagna pólitísks kjörins útvarpsráðs um ráðningu starfsfólks og afskipti þess af dagskránni eru afnumin. Öll ákvæði frumvarpsins sem ætlað er að styrkja sjálfstæði Ríkisútvarpsins hf. sem útvarps í almannaþágu eru í samræmi við tillögu og tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá 1996 til aðildarríkja þess um tryggingu fyrir sjálfstæði útvarps í almannaþágu einkum að því er varðar ritstjórnarlegt og stofnanalegt sjálfstæði. Í 3. gr. er fjallað um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins hf. og hlutverk þess sem útvarps í almannaþágu er skilgreint. Er sú skilgreining sett fram með mun nákvæmari hætti en er í gildandi lögum um Ríkisútvarpið. Almennt má segja að fylgt sé nokkuð hefðbundinni skilgreiningu á skyldum útvarps í almannaþágu, að flutt sé vandað og fjölbreytt dagskrárefni sem nái til allra landsmanna, lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi séu virt, lögð sé rækt við þjóðleg gildi, efnisval sé miðað við þarfir sem flestra þjóðfélagshópa, gætt sé óhlutdrægni, stutt við ýmiss konar menningarstarfsemi, haldið uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu - og rétt er að vekja athygli hv. þingmanna á því að það er í fyrsta skipti sem öryggishlutverk Ríkisútvarpsins er lögfest - og starfsemin sé innt af hendi með sem fullkomnustum tækjabúnaði. Varðandi þetta ákvæði vil ég minna á að ríkisstyrkjareglur sem í gildi eru á Evrópska efnahagssvæðinu leggja þær skyldur á herðar okkar að skilgreint sé í löggjöf hvað telst falla undir útvarpsstarfsemi í almannaþágu sem nýtur ríkisstyrkja. Mikilvægt er að heimildir í þessu sambandi séu víðtækar til að hefta ekki þátttöku Ríkisútvarpsins í þeirri hröðu framþróun sem er í útvarpsrekstri og þeirri tækniþróun sem henni fylgir. Um starfsemi Ríkisútvarpsins verður að ríkja breið sátt. Ef Ríkisútvarpið fær að beita afli sínu og ríkisstyrkjum til að berja á einkareknum fjölmiðlum á samkeppnismarkaði og færa út kvíarnar stefnulaust væri rofin sú sátt sem hefur ríkt um Ríkisútvarpið. Það getur hins vegar þjónað markmiðum Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar að fara í einstaka tilfellum út fyrir hið hefðbundna svið útvarps og sjónvarps. Innan veggja Ríkisútvarpsins er t.d. að finna gífurleg menningarleg verðmæti, hljóðvarps- og sjónvarpsupptökur er hafa ómetanlegt menningarlegt gildi. Ég tel mikilvægt að þessi verðmæti rykfalli ekki í hirslum RÚV heldur hafi Ríkisútvarpið svigrúm til að gera þau aðgengileg almenningi, hvort sem er í gegnum netið eða með sölu á geisla- eða DVD-diskum. Þetta gæti átt við um útvarpsleikritin, tónleika eða sjónvarpsþætti á borð við margrómaðar Stiklur Ómars Ragnarssonar. Virðulegi forseti. Ég undirstrika hér að lokum að Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki sem menningarstofnun í íslensku samfélagi. Það er því mikilvægt að lagarammi Ríkisútvarpsins sé skýr á hverjum tíma og til þess fallinn að tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt þeirri starfsemi sem því er ætlað. Í nýrri skýrslu fjölmiðlanefndar er lögð mikil áhersla á að treysta beri stöðu Ríkisútvarpsins á hljóðvarps- og sjónvarpsmarkaði og telur nefndin mikilvægt að hlutverk RÚV sem almannaþjónustuútvarps verði styrkt eftir föngum. Vil ég sérstaklega taka undir þau sjónarmið fjölmiðlanefndarinnar og tel að með því frumvarpi sem við ræðum hér í dag megi einmitt ná þeim markmiðum sem fjölmiðlanefndin umrædda hefur sett fram í sínu ágæta plaggi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég ætla að spyrja menntamálaráðherra út í 1. gr. þessa frumvarps. Ég hjó eftir því í máli ráðherrans hér áðan að hún taldi að það markaði tímamót að í þessu ákvæði er kveðið á um að sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil. Í öðrum lögum um hlutafélög í eigu ríkisins er sagt „nema með samþykki Alþingis“. Nú vil ég spyrja ráðherrann hvort hún líti svo á að þar með hafi valdið verið tekið af Alþingi. Ef Alþingi vill nú selja hluta af Ríkisútvarpinu - eða bara almennt hvort það vald sé ekki lengur í höndum Alþingis. Mér þætti fróðlegt að fá svar við því. Ef ráðherrann er þeirrar skoðunar að valdið sé eftir sem áður hjá Alþingi, að breyta þessu hvenær sem því nú hentar, vil ég spyrja hvort það geti þá bara ekki gerst í gegnum 6. gr. fjárlaga eins og heimildargrein í fjárlögum eða þarf það að gerast með sérlögum hverju sinni? 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er valdið eftir sem áður Alþingis. En með 1. gr. er það dregið fram að það er ekki til umræðu hjá þessari ríkisstjórn að selja Ríkisútvarpið. Það kemur ekki til greina og er ekki til umræðu og er ekki uppi á borði þessarar ríkisstjórnar. 
             Þess vegna er afar brýnt og ágætt að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kom inn á þetta því að það liggur alveg ljóst fyrir að valdið mun á endanum alltaf verða Alþingis og það er ekki farið gegn 6. gr. fjárlaga í þeim tilgangi að vera með einhverjar hundakúnstir til þess að reyna að selja Ríkisútvarpið. Ef menn hins vegar ætla sér að gera það þá þarf alltaf meiri hluta þingsins, þ.e. lýðræðislegan vilja fólksins sem fulltrúar meiri hluta Alþingis eru fulltrúar fyrir. En það vald að breyta lögum verður alltaf og mun alltaf verða í höndum Alþingis. Ég sé ekki fram á að það hlutverk þingsins muni breytast, ekki nema stjórnskipunarnefndin ætli sér að gera það.

Virðulegur forseti. Þá liggur það fyrir að þetta ákvæði eins og það hljómar hér er í sjálfu sér merkingarlaust og mundi engu máli skipta þó að hér stæði líka eins og í öðrum lögum „nema með samþykki Alþingis“. Þegar það svar liggur hér fyrir að þetta er í sjálfu sér merkingarlaust ákvæði væri gott að fá að vita það hjá ráðherra hvort félagið gæti ekki og hvort það hefði þá enga heimild til þess að taka t.d. einhvern hluta út úr rekstri Ríkisútvarpsins og leggja hann í hlutafélag með öðrum aðilum, sem getur verið mjög hagkvæmt fyrir hlutafélög. Með öðrum orðum: Er þá ekki heimilt að taka einhvern hluta út úr rekstrinum, leggja inn í félag og stofna um það sérstakt hlutafélag nema það komi til kasta Alþingis með einhverjum hætti?

Ef farið er yfir frumvarpið er það skýrt út mjög gaumgæfilega hverjar eru skyldurnar hjá Ríkisútvarpinu varðandi útvarpsþjónustu í almannaþágu og það er í 3. gr. frumvarpsins. Síðan kemur í 4. gr. önnur starfsemi. Það er alveg skýrt og það er mjög þröng skýring á því ákvæði en hún tengist m.a. þeim veruleika sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir í dag, m.a. að reyna að koma þeim menningarverðmætum sem ég kom inn á áðan á framfæri við almenning og m.a. í gegnum netið, gegnum til að mynda vefinn ruv.is. Það þarf því að vera aðskilið þar á milli en það kemur líka fram í greinargerð með frumvarpinu að ef Ríkisútvarpið nýtir sér þessa heimild í 4. gr. og tekur þátt í öðrum félögum þá er óheimilt að selja þess hluta nema með samþykki Alþingis.

Virðulegi forseti. Einn árangursríkasti þáttur í starfsemi Ríkisútvarpsins á undanförnum árum er að margra mati og mínu einnig starfsemi Rásar 2. Starfsemi Rásar 2 á undanförnum árum er að mörgu leyti undirstaða fyrir þeirri grósku og útrás sem er í íslenskri tónlist og íslenskum popptónlistarmönnum á síðustu árum og missirum og hefur holdgervst í spútnikum eins og Sigur Rós og fleiri hljómsveitum. Um það hefur verið deilt á liðnum árum hvort halda beri starfsemi Rásar 2 úti. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði ítrekað hér forðum að selja ætti Rás 2 þó að það hafi kannski ekki verið efst á baugi þar síðast. Í 2. tölulið 3. gr. frumvarpsins sem við ræðum hér í dag stendur, með leyfi forseta: „Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Túlkar hún þetta ákvæði sem svo að Ríkisútvarpið muni leggja niður eða selja Rás 2 og beina kröftum sínum að rekstri einnar hljóðvarpsrásar eða verður Rás 2 áfram rekin sem slík?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þessa spurningu. Við erum greinilega sömu skoðunar varðandi Rás 2. Það ákvæði sem um ræðir er lágmarksákvæði, við teljum rétt að það verði a.m.k. að vera ein hljóðvarpsrás og a.m.k. ein sjónvarpsrás sem Ríkisútvarpið þarf að halda úti. En síðan látum við það öðrum eftir - og það er einmitt ekki okkar, hvorki menntamálaráðherra né þingsins að hlutast til um það - að ákveða hversu margar rásir eiga að vera, hvort það eiga að vera sjö íþróttarásir og tíu klassískar rásir í útvarpinu. Það á fagleg stjórn Ríkisútvarpsins að sjá um, rekstrarleg stjórnun. Ég vil aftur á móti undirstrika að Ríkisútvarpið hefur með Rás 2 sýnt það og sannað að mínu mati að það hefur staðið undir menningarlegu hlutverki sínu. Þar höfum við fengið að hlusta sérstaklega á íslenska tónlist, nýja tónlist sem við alla jafna náum ekki að heyra á öðrum rásum þannig að það má segja að Rás 2 sé rásin fyrir hina nýju og ungu tónlist.

Virðulegi forseti. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að tala skýrar í þessu máli. Hún deilir sjónarmiðum með mér um það að Rás 2 standi fyrir jákvæða þætti í starfsemi RÚV og má túlka orð hennar þannig að halda beri starfseminni áfram úti. Á þeim 22 árum sem Rás 2 hefur verið starfrækt hefur hún áunnið sér sess í menningu okkar og miðlun hvers konar og þess vegna sé það Alþingis að hafa á því skoðun hvort hún verði rekin áfram - það er ekki sambærilegt við það hvort klassísku rásirnar verði ein eða sjö heldur hefur Rás 2 áunnið sér svipaðan sess og Rás 1 og sjónvarpið sjálft. Þess vegna eigum við að hafa á því skoðun og þess vegna vildi ég skora á hæstv. ráðherra að tala skýrar og segja að það sé hennar sjónarmið að Rás 2 eigi að lifa áfram, það eigi ekki að selja hana eða leggja niður. Umræddu ákvæði mætti því breyta í meðförum menntamálanefndar þannig að þar væri ekki talað um eina hljóðvarpsrás heldur tvær. Það er mín skoðun og ég skora á hæstv. ráðherra að tala skýrar og taka undir það sjónarmið mitt.

Virðulegi forseti. Þó að við séum sömu skoðunar varðandi Rás 2 erum við náttúrlega ekki á sömu skoðun hvað varðar frumvarpið sem slíkt. Ég vil einmitt ekki hefta svigrúm þeirra sem koma til með að ráða þarna ríkjum, annars vegar útvarpsstjóra og síðan rekstrarstjórnar sem mun verða kosin héðan. Ég tel rétt að veita þeim nokkuð frjálsar hendur, það er þó með þeim takmörkunum að það verði að vera ein hljóðvarpsrás og ein sjónvarpsrás. Að öðru leyti treysti ég því fólki sem ræður yfir og mun stjórna Ríkisútvarpinu til þess að meta hvort Rás 2 eigi að vera áfram. Ég er þeirrar skoðunar að hún eigi að vera áfram en ég ætla ekki að koma með ákvörðun formlegs eðlis hvorki frá ráðuneyti menntamála né héðan af hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið verður útvarpsstjóri nánast einvaldur í stofnuninni. Það gerist á sama tíma og dregið er úr réttindum starfsmanna, m.a. til að verjast duttlungastjórnun, það gerist á sama tíma. Þá eru kjör starfsmanna skert að ýmsu leyti og stofnunin er tekin undan stjórnsýslulögum og upplýsingalögum sem voru sett á Alþingi til þess að tryggja gagnsæi í stjórnsýslunni. Það er illa komið þegar Ríkisútvarpið, sem á að veita lýðræðinu aðhald, er lokað af eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég vil benda hv. þm. Ögmundi Jónassyni á frumvarp sem liggur fyrir þinginu frá iðnaðar- og viðskiptaráðherra um hlutafélög í opinberri eigu sem eru að fullu í eigu ríkisins þar sem verið er að reyna að skerpa á einmitt rétti til upplýsinga frá hlutafélögum sem eru 100% í eigu ríkisins. Að mínu mati er það hluti af nútímalegri stjórnun að það er einn sem ber ábyrgðina á þessum hlutum. Þeim aðila er síðan veitt strangt aðhald frá hinu nýja útvarpsráði sem hefur ekkert með dagskrá að gera en það getur bæði ráðið og rekið - það er rétt að gleyma því ekki - getur bæði ráðið og rekið útvarpsstjóra. Það veitir útvarpstjóra mikið aðhald, ýtir undir að hann standi sig í stykkinu.

Hæstv. forseti. Þetta útvarpsráð sem getur bæði rekið og ráðið útvarpsstjóra er háð meirihlutavaldi hér á Alþingi, er háð ríkisstjórnarmeirihlutanum hverju sinni. Það var það sem ég hélt að menn vildu komast undan. Tillögur sem fram hafa komið frá stjórnarandstöðunni hafa gengið í þá átt. Nei, það er verið að gera tvennt í senn. Það er verið að herða hin pólitísku meirihlutatök á Ríkisútvarpinu. Það er um leið verið að auka einvaldið, gera útvarpsstjóra einráðan í að ráða og reka starfsmenn og svipta þá réttindum sem þeir hafa haft. Ef ríkisstjórnin ímyndar sér að þetta mál muni renna í gegnum Alþingi þá er það mikill misskilningur. Það er rangt sem fram kom hjá hæstv. menntamálaráðherra, í upphafsorðum hennar, að það væri almannavilji á Íslandi að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið, því fer fjarri. Er hæstv. ráðherra 

Hv. þingmenn eru áminntir um að virða tímamörk í svörum og andsvörum.

Herra forseti. Það er nú einu sinni þannig að ég og hv. þingmaður erum á öndverðum meiði varðandi skipulag og stjórnun Ríkisútvarpsins. Hann er þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi að vera áfram ríkisstofnun. Ég er ósammála því. Og af hverju er ég ósammála því? Af því ég tel ríkisstofnunarfyrirkomulagið ekki henta Ríkisútvarpinu í því samkeppnisumhverfi sem það býr við í dag. Ég tel að Ríkisútvarpið hf. komi til með að sinna menningarlegu hlutverki sínu mun betur en það gerir í dag, gerir það þó með ágætum í dag, en það á eftir að verða mun öflugra og betra. Það verður mun skýrara stjórnskipulag og stjórnarfyrirkomulag undir Ríkisútvarpinu hf. Því eins og við þekkjum er hlutafélag mun hentugra rekstrarform og mun gegnsærra stjórnkerfi sem ríkir samkvæmt hlutafélagalögum. Það eru mjög skýr lagaákvæði sem gilda um hlutafélög. Ég vil benda hv. þingmanni að lesa lögin um hlutafélög frá árinu 1995. Þar eru ákvæðin mjög skýr og að sjálfsögðu fer Ríkisútvarpið hf. eftir þeim lögum sem þar eru.

Forseti. Það vekur athygli að menntamálaráðherra segir í grein í dagblaði í gær að frumvarp til laga um Ríkisútvarpið lúti að rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Síðan skoðar maður frumvarpið og þá virðist vanta í það þætti sem einmitt lúta að rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Í fyrra þegar sami hæstv. menntamálaráðherra flutti frumvarp um Ríkisútvarpið sf. var þar að finna drög að stofnsamningi í frumvarpinu sem vissulega var ágætt að hafa. En nú er enginn stofnsamningur og engar samþykktir sem drög eru höfð að í greinargerðinni. Og mig langar að spyrja hverju þetta sæti úr því að frumvarpið lýtur að rekstrarformi Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Því er til að svara að við erum að ræða hér um rekstrarformið hlutafélag, ekki sameignarfélag. Lög um sameignarfélög eru ekki jafn skýr og skörp og lög um hlutafélög sem eru öllum ljós og það er það rekstrarform sem við höfum lengi búið við. Við þekkjum til og við vitum að það er gott að reka fyrirtæki eftir því félagsformi sem nefnist hlutafélag. Það er því meginskýringin á þessu.

Forseti. Rétt er að vekja athygli menntamálaráðherra á því að hún skilur eftir lausa enda í sínu eigin frumvarpi. Í 8. gr. segir svo um réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins hf.: „Um réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins hf. skal mælt nánar fyrir í samþykktum félagsins.“ Ég lýsi hér með eftir skýringu á þeim orðum. Hver eru þessi réttindi og skyldur sem á að mæla nánar fyrir í samþykktum félagsins? Veit menntamálaráðherra það eða þarf hún að leita til aðstoðarmanns síns þarna í salnum? Í 10. gr. er enn fremur sagt: „Að öðru leyti en að framan greinir ákveðst starfssvið stjórnar í samþykktum félagsins, …“ Sjálf stjórnin í samþykktum félagsins, segir þar. Hvaða ákvarðanir eru það sem menntamálaráðherra, sem ræður þessum samþykktum einn ef frumvarpið verður að lögum, ætlar að taka um starfssvið stjórnarinnar? Í 11. gr. segir um útvarpsstjórann: „Í samþykktum félagsins má skilgreina nánar starfssvið útvarpsstjóra.“ Hvaða ferð er á því og hverjar eru þær skilgreiningar sem menntamálaráðherra ætlar að koma með á fyrsta fundinum þar sem hún ákveður sjálf samþykktir 

Virðulegi forseti. Ég sé að ég er á réttri leið með þetta frumvarp ef menn eru byrjaðir að æsa sig í ræðustól. Það er alveg rétt og ég vil undirstrika að hér gilda mjög skýr lagaákvæði um hlutafélög. Ég hvet hv. þingmenn, þar á meðal. hv. þm. Mörð Árnason, til að lesa það sem stendur í lögum um hlutafélög. Af hverju er verið að velja þessa leið? Ég ítreka það enn og aftur. Af hverju er verið að velja þessa leið með Ríkisútvarpið? Af því lögin um hlutafélög eru mjög skýr. Það er mjög skýrt kveðið á um hvaða kröfur eru gerðar til þess rekstrarforms og hvernig beri að starfrækja fyrirtæki samkvæmt því. Samþykktir eru að sjálfsögðu gerðar á hluthafafundi og þær verða öllum aðgengilegar. Ég vil minna enn og aftur á það frumvarp sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur lagt fram um hlutafélög í opinberri eigu. Verið er að gera þetta allt saman opnara, skýrara og skilvirkara.

Forseti. Í tilefni af þeim orðum sem féllu áðan er kannski ráð að benda hæstv. menntamálaráðherra á að lesa lögin um hlutafélög. Lesa 9. gr. um samþykktir félaganna og síðan greinarnar sem þar eru á undan, að ég hygg 4.–6. gr. um stofnsamninginn og átta sig á hvað þar er um að ræða. Þau ákvæði sem hér eru í 8., 10. og 11. gr. frumvarpsins vísa alls ekki til þeirra hluta sem þar eru taldir í lögunum, heldur eiga þeir að vera aukalega. Ég gef því ekki mikið fyrir það að hæstv. menntamálaráðherra dreifi um salinn ábendingum um að lesa hlutafélagalögin. Við höfum gert það. Það er þannig. Þess vegna eiga þessar spurningar fullkomlega rétt á sér. Ég bið hæstv. menntamálaráðherra að láta af æsingi og pirringi í ræðustólnum og svara þessu þótt síðar verði. Hún getur notað til þess andsvararétt sinn eða síðari tvær ræður sínar sem hún þarf að flytja í dag og í kvöld. Það er rétt að byrja á ræðunni aftur af því að það er auðvitað illt að hæstv. menntamálaráðherra skuli ekki hafa treyst sér þrátt fyrir fjölmargar áskoranir að tala um fjölmiðlana alla og RÚV í samhengi við þá. Því að Ríkisútvarpið er ekki í lausu lofti. Það er hluti af fjölmiðlavettvanginum hérlendis með margvíslegum hætti. Þó hafa stjórnarflokkarnir kosið þá aðferð að semja sérstaklega sín á milli um þetta útvarp allra landsmanna. Frá því þetta allt upphófst hefur leynd og pukur einkennt þessa umfjöllun og vinnubrögð. Það kom í ljós síðast á föstudaginn þegar átti að afhenda menntamálanefnd þingsins skjölin frá ESA margfræg með sérstakri trúnaðarkvöð. Það var ekki fyrr en ráðherrarnir sáu hversu neyðarlegt þetta var í augum þjóðarinnar að vera leggja trúnað á þessi skjöl sem var búið að biðja um fyrir fjórum mánuðum, að henni var loksins aflétt. Enda komin af stað samtök sem báðu um þessi skjöl og hefðu fengið þau í gegnum úrskurðarnefnd um upplýsingalög. Þetta er svona eitt dæmið. Þetta gekk ekki upp og ráðherra vill ekki ræða þetta allt í samhengi heldur sérstaklega þetta sakleysislega frumvarp um rekstrarform sem hún segir að sé. Á dagskrá þingsins stendur nú reyndar að þetta séu heildarlög en ráðherrann verður auðvitað að meta það sjálf hvers konar lög hún flytur. Við ræðum þá Ríkisútvarpið samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Um það er fyrst að segja að það er ekki gott. Það er ekki rökrétt, það hangir ekki vel saman enda er það niðurstaða úr hrossakaupum og málamiðlunum milli stjórnarflokkanna og síðan einhvers konar feluleik fram hjá skilyrðum ESA og hugsanlega að einhverju leyti Evrópuráðsins. Samfylkingin hefur lengi bent á þá nauðsyn að breyta lagarammanum um Ríkisútvarpið og hún hefur lagt áherslu á að menn yrðu samferða um það. Fátt er svo með öllu illt að ei boði gott, sagði eitthvert skáldið. Við erum út af fyrir sig sammála frumvarpsflytjanda eða frumvarpsflytjandi sammála okkur í fyrsta lagi að opna möguleika á skipulagsbreytingum á Ríkisútvarpinu, sem í því umhverfi sem nú er held ég orðið hentar ekki lengur. Í öðru lagi þeirri lagabreytingu að dagskrá sé í höndum starfsmanna, ef hægt er að taka mark á þeirri tillögu hjá menntamálaráðherra, en ekki t.d. útvarpsráðs, sem reyndar hefur ekki verið síðustu svona 5–10 árin að minnsta kosti. Við erum líka tilbúin að taka þátt í þeirri tilraun að láta yfirmann Ríkisútvarpsins fá svigrúm til að stjórna þar meira en verið hefur og bera um leið fulla ábyrgð á því sem þar gerist. Síðan er það náttúrlega spurning hvernig þetta er orðað og hvernig þetta er gert, en annað í frumvarpinu er um margt miklu síðra og að sumu leyti afturför frá því sem nú er. Á hinn bóginn hefur frumvarpsflytjandinn og stjórnarflokkarnir í raun og veru gefist upp fyrir vandanum. Þannig má segja að fjallið hafi tekið jóðsótt og ekkert hafi komið út nema þá einhverjir músarhalar. Til dæmis er áfram pólitísk stjórnun í gegnum þingið á framsviðinu en raunveruleg völd eru í rauninni hjá ráðherranum á bak við tjöldin. Áfram er Ríkisútvarpinu att í þetta kapphlaup um tekjur af auglýsingum og kostun sem dregur úr hlutverki þess sem almannaútvarps og spillir líka sátt um tilveru Ríkisútvarpsins og hlutverk þess á fjölmiðlavettvangi. Í þriðja lagi er háeffunin alveg sérstakt klúður sem framsóknarmenn, einn þeirra er hér í salnum meira að segja, hafa látið stóra bróður toga sig með í. Í stað þess að tryggja alsmannaeign á Ríkisútvarpinu hafa þeir látið ginna sig í þetta háeff með innstæðulausu glamri í 1. og 2. gr. frumvarpsins sem kom ágætlega í ljós áðan í fyrsta andsvari hæstv. menntamálaráðherra. Og að auki er gengið þannig frá þessum málum að engin upplýsingaskylda hvílir á Ríkisútvarpinu hf. ef þetta verður að lögum eða hinum valdamikla útvarpsstjóra gagnvart almenningi eða Alþingi. Þá verður að segjast eins og er að fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins veldur miklum áhyggjum. Engin yfirlýsing, engar áætlanir eru um það frá hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórninni að skila Ríkisútvarpinu inn í Ríkisútvarpið hf. öðruvísi en með neikvæða eiginfjárstöðu sem þýðir, forseti, að ef lánardrottnar tækju sig saman á fyrsta degi hins nýja hlutafélags gætu þeir sett það á hausinn. Ég bið menntamálaráðherra þá að leiðrétta mig um það, en það er ósköp einfaldlega þannig að ef ekki koma inn nema þessar 5 milljónir sem ráðherrarnir ætla af gæsku sinni að setja í hlutafé, þá þýðir hin neikvæða eiginfjárstaða það að á fyrsta degi gætu lánardrottnarnir tekið sig saman um að setja íslenska Ríkisútvarpið á hausinn. Það er afrekið með menntamálaráðherrum Sjálfstæðisflokksins til 15 eða 23 ára. Síðan bætist það við að eftir þrjár atrennur að því að reyna að búa til einhver lög um hvernig réttindi starfsmanna eigi að líta út við þessa breytingu, þá hefur það ekki ennþá tekist. Þau eru enn þannig að maður heyrir miklar mótbárur og athugasemdir frá starfsmönnum og samtökum þeirra. Við Samfylkingarmenn höfum viljað að menn séu samferða í málinu. Við höfum lagt til í þingsályktunartillögu sem flutt var í fyrra að farið væri í gegnum Ríkisútvarpið í sameiginlegum starfshópi með fulltrúum þingflokkanna, blaðamönnum, frá öðrum fjölmiðlum og fræðimönnum. Okkur hefur þótt skipta miklu að skapa loksins frið í kringum útvarp allra landsmanna. Slíkur friður er forsendan fyrir því að almannaútvörpin í grannlöndunum, BBC, NRK, DR, sænska ríkisútvarpið o.s.frv. þrífast og þeim gengur vel í hinum nýja heimi. Þannig hefði ríkisstjórnin auðvitað átt að haga sér líka við fyrirhugaðar breytingar á Ríkisútvarpinu. Það hefur hún kosið að gera ekki og því miður vekur það tortryggni og kemur í veg fyrir að bæði við þingmenn og almenningur allur geti treyst því að verið sé að reyna að gera Ríkisútvarpið að heiðarlegu almannaútvarpi eins og þó kemur fram í þeim ræðum sem menntamálaráðherra flytur og alltaf meira og meira eftir því sem ræðunum fjölgar. Grundvöllur okkar er sá að Ríkisútvarpið eigi að gera að sjálfstæðu og öflugu almannaútvarpi. Það er hlutverk þess og allt fyrirkomulag þarf þess vegna að skoða í því ljósi. Í rauninni hafa orðið litlar breytingar á lagaramma og hugsun inni í Ríkisútvarpinu og í kringum það frá 1986 þegar einkaleyfi þess var afnumið. Það er auðvitað fyrir löngu kominn tími á breytingarnar. Það hefur ekki allt verið illt um Ríkisútvarpið á þessum tíma. Auðvitað hefur fyrirtækið þróast og styrkst að sumu leyti en að öðru leyti veikst og hrörnað. Það er rétt sem Páll Magnússon, hinn nýi útvarpsstjóri, sagði þegar hann tók við starfi sínu, að Ríkisútvarpið er stefnulaust. Skipulagið er ómarkvisst. Fjárhagurinn hefur versnað, og ég vil bæta við því sem Páll þorði ekki að segja: Pólitísk afskipti Sjálfstæðisflokksins hafa brotið þar niður móral og sýrt það traust sem almenningur hefur lengstum haft á þessari stöð sinni. Það sem fyrst verður fyrir að spyrja um í þessu nýja frumvarpi er: Er verið að stíga hér skref fram á við, að því að Ríkisútvarpið eigi að verða meira almannaútvarp en það hefur lengstum verið? Er verið að leggja meiri áherslu á almannaútvarpsþátt þessarar stofnunar eða fyrirtækis? Er til dæmis verið að auka hlut íslensks efnis eða innlendrar framleiðslu þar? Svarið í frumvarpinu er að það er ekki í raun og veru neitt í frumvarpinu sem sýnir það. Þar eru þessar fögru yfirlýsingar ýmsar í 3. gr. sem virðast nú ekki hafa verið bornar saman við helstu tilmæli Evrópuráðsins, Prag 1994. Mér er mjög til efs að þær hafi verið bornar síðan saman við þau tilmæli sem ráðherra nefndi hér, nr. (96) 10. Þau eru að vísu nefnd á einum stað en það er alveg óvíst hvort frumvarpið hefur verið lesið saman við þau tilmæli. Ég bið menntamálaráðherra að svara því ef hún getur, að það sé svo að hún geti fullyrt það. Það er í raun ekkert í frumvarpinu sem eflir almannaútvarpshlutverk þess, ekkert sem tryggir íslenskt efni eða hvetur sérstaklega til þess að framleiðslan sé innlend. Þar veldur auðvitað líka miklu, sem kemur frumvarpinu ekkert við, að það er ekkert tannfé sem hið nýja Ríkisútvarp hf. á að fá við stofnun þess og engir fjármunir eru sjáanlegir til að vega upp á móti hugsanlegum samdrætti í tekjum sem mætti gera ráð fyrir í byrjun þess ef lögð væri aukin áhersla á almannaútvarpsþáttinn. Þarna kemur líka við sögu að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Ríkisútvarpið haldi áfram á þeirri braut að hafa stóran hluta af tekjum sínum af auglýsingum og kostun. Um 30% er þetta núna og hefur verið undanfarin ár, 25–33%, hygg ég, í 10–15 ár og sveiflast upp og niður meðal annars hreinlega af markaðnum, af því hvað mikið er að fá af markaðnum. Almannaútvarp sem reiðir sig á slíkar tekjur er alltaf í hættu. Það er í hættu vegna þess að það hneigist til að miða dagskrá sína við möguleikana á að ná tekjum á þennan hátt. Slíkt útvarp gerir það ekki að fyrsta hlutverki sínu að þjóna almenningi heldur freistast það til þess að bjóða upp á almenning sem markhópa fyrir þá sem þurfa að koma auglýsingum og kostun til hans. Þetta held ég að ekkert hafi verið hugsað og stafi í raun af því að hér er ekki verið að útbúa almennilegt frumvarp um Ríkisútvarpið heldur verið að kasta til höndunum. Ég tel að við hefðum átt að kanna hvort ekki væri hægt að draga saman í þessu og afla þá fjár til þess með öðrum hætti, til dæmis þannig að stefna að 10–15% hlutdeild auglýsinga og kostunar í tekjum í fyrsta áfanga að minnsta kosti og sjá til hvernig það kæmi út, og athuga hvað ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hefði sagt um það því athugasemdir hennar beinast mjög að öllu sem varða samkeppnisþætti í því fyrirtæki sem hér er um að ræða. Þá komum við einmitt að hlutafélaginu. Það er klárt að þegar trúnaðinum var aflétt af þessum skjölum þá komust menn í þau og sáu að þar var ekki um það að ræða sem ráðherrar höfðu gefið í skyn hver af öðrum, þ.e. að þar væri fyrirskipun um stofnun hlutafélags. Það er ekki þannig. Það voru athugasemdir við núverandi form Ríkisútvarpsins, athugasemdir við sameignarfélagið sem ráðherrarnir voru svo vitlausir að láta sér detta í hug í fyrra til að friða Framsóknarflokkinn. En ekki er bent á neinar einustu lausnir í því sem handfastar eru og engan veginn sagt að hér þurfum við að stofna hlutafélag. Það má hugsa sér margar leiðir. Þrjár þeirra eru ósköp einfaldlega þessar: Í fyrsta lagi að draga úr samkeppnisþættinum og halda þá því formi sem nú er. Ég hygg að þetta hafi ekki verið rætt við Eftirlitsstofnun EFTA. Í öðru lagi að stofna vissulega hlutafélag og í þriðja lagi t.d. að gera þetta að sjálfseignarstofnun sem ríkisstjórnin og ráðherrarnir hafa aldrei íhugað alvarlega. Framsóknarflokkurinn sem nú er horfinn úr salnum - og það sýnir vel hver afstaða hans og áhugi er á þessu máli - Framsóknarflokkurinn lét ekki fara fram neina athugun á því heldur hvort það væri hægt þó hann hefði allt fram á síðasta ár haft það í landsfundarsamþykktum sínum að það ætti að vera sjálfseignarstofnun, alveg eins og við samfylkingarmenn höfum lagt áherslu á. Ég segi um hlutafélagið sem er trúaratriði hjá Sjálfstæðisflokknum - það er nánast að þeir falli fram og tilbiðji þetta orð - að það er ekki svo hjá okkur samfylkingarmönnum. Við lítum ekki á orðið eða hugtakið hlutafélag sem eðlisillt eða gott með neinum hætti. Hlutafélag er ágætt rekstrarform og hefur reynst prýðilega þar sem það hefur nú mest að gera, þ.e. í samkeppnisumhverfi í atvinnulífinu. Það er alveg rétt. Menn þekkja ágætlega formið og reglur í kringum það. En hvað vinnst annað? Hvað er það sem hlutafélag er best í? Er það ekki þannig að það sé kjörið til þess t.d. að sveigja sig fram og aftur á markaðinum með því að auka hlutafé eða minnka það eða fá nýja hluthafa? Stendur það til hér? Nei, það stendur ekki til því hluthafinn á bara að vera einn. Hann leggur upp með 5 millj. Ég veit ekki hvort hann ætlar að bæta eitthvað við það, en það á ekki að nýta þessa möguleika. Það á heldur ekki að nýta þá möguleika að hlutafélagið geti dreift sér eða stofnað önnur hlutafélög. Það er ekki þannig að hlutafélagið eigi yfir höfuð að fúnkera sem hlutafélag á markaði. Við höfum í stjórnarandstöðunni á þinginu, Samfylkingin og Vinstri grænir að hluta - Álfheiður Ingadóttir varaþingmaður flutti hér ágæta þingsályktunartillögu, beitt okkur fyrir því að sett verði ákvæði um opinber hlutafélög, í hlutafélagalögin eða að sérstök lög sett um þau, og nú er komið fram frumvarp. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er fyrsti flutningsmaður þess frumvarps. Við gætum verið til umræðu um að hafa Ríkisútvarpið í hlutafélagsformi, þó við sjáum ekki beinlínis gagnið af því, ef þá yrðu uppfyllt þau skilyrði sem sett eru fram t.d. í frumvarpi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þau að upplýsingalög og stjórnsýslulög séu virt annaðhvort í lögum um opinber hlutafélög eða í sérákvæðum um Ríkisútvarpið, og ef þar yrði ákvæði um að aukinn meiri hluta þyrfti á þingi til að selja hlutafé eða sameina félagið öðru o.s.frv. sem kveðið er á um að ekki megi í þessu frumvarpi sem við erum að ræða. En það kom í ljós í andsvarinu áðan að það er hægt að breyta því með venjulegu „þrátt-fyrir“-ákvæði í 6. gr. fjárlaga á hverju einasta ári. Ekki er mikið gert með það. En við værum út af fyrir sig til í að skoða slíka lausn ef hún stendur til boða og ég vil gjarnan vita hver afstaða hæstv. menntamálaráðherra er til þess. En ég verð að segja að að óbreyttum þessum ákvæðum og reyndar ýmsum öðrum er ekki hægt að fallast á að hægt sé að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Sagan er auðvitað sú að sporin hræða. Öll þau ríkishlutafélög sem hér hafa verið stofnuð hafa verið einkavædd að lokum og það ætlum við ekki að leyfa Sjálfstæðisflokknum að gera við Ríkisútvarpið. Ég vil svo segja - ég á lítinn tíma eftir og verð greinilega að koma hér aftur - að við í Samfylkingunni leggjum áherslu á tvö önnur meginatriði í þessu frumvarpi. Það er í fyrsta lagi, eins og ég hef rakið áður, að ekki er gert neitt í því að reyna að stilla svo til að hið pólitíska vald eigi ekki eins greiða leið inn í Ríkisútvarpið og reyndin hefur verið undanfarin ár. Það er ríkisstjórnarmeirihluti í hinu nýja útvarpsráði og umboð stjórnarmanna þar er í raun þrengra og það er skilyrtara við Alþingi, þ.e. þingflokkana, stjórnmálaflokkana, en áður var vegna þess að þá menn á að kjósa á árs fresti. Útvarpsstjórinn, sem við erum, eins og ég sagði áðan, reiðubúin að gera þá tilraun með að hafi meiri völd en hingað til hefur tíðkast, verður annars vegar að hafa starfsfrið. Það má ekki setja hann undir þessa stjórn þannig að hægt sé að ráða hann eða reka hann á hvaða tíma sem er. Það er módel sem menn hafa tekið úr atvinnulífinu en á bara ekki hér við. Hins vegar er eðlilegt að hann hafi ákveðið tímabil þannig að menn geti staldrað við á eftir og skoðað hvernig hann hefur staðið sig og hvort ástæða sé til að ráða hann aftur. Enn verður að nefna það að völd menntamálaráðherra eru með ýmsum hætti falin í þessu frumvarpi. Um þjónustusamning þann sem menntamálaráðherra hefur sagst ætla að gera við Ríkisútvarpið og hvernig hann verður skilyrtur, er ekki neitt. Samþykktirnar eru faldar. Þær mega ekki vera með í greinargerðinni, samþykktirnar og stofnsamningurinn. Það sem maður hræðist að úr þessu verði er því að hér sé verið að búa til félag eða fyrirtæki sem sameinar hið versta úr báðum heimum, sameinar 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni Merði Árnasyni fyrir ræðu hans. Þar er ýmislegt sem gera má athugasemdir við og ég geri ráð fyrir að koma að ýmsum þeim efnisþáttum sem hann vék að í ræðu minni síðar í dag um frumvarpið sem hér er til umfjöllunar. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að Samfylkingin væri í sjálfu sér hlynnt ákveðnum skipulagsbreytingum hvað varðar Ríkisútvarpið. Það kom reyndar líka fram að Samfylkingin væri jákvæð gagnvart ýmsum öðrum breytingum, eins og að færa dagskrárgerð frekar í hendur dagskrárgerðarmanna og auka völd yfirmanns Ríkisútvarpsins, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Hins vegar kom ekki fram í ræðu hv. þingmanns sem er nú helsti talsmaður Samfylkingarinnar þegar kemur að málum Ríkisútvarpsins, hver stefna Samfylkingarinnar er varðandi það hvernig eigi að haga rekstri Ríkisútvarpsins. Stjórnarflokkarnir hafa markað sér stefnu og hún kemur fram í því frumvarpi sem við ræðum hér. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur eru þeirrar skoðunar að breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag. En það kom ekkert fram í þessari löngu ræðu hv. þingmanns hver stefna Samfylkingarinnar væri. Þess vegna spyr ég hv. þingmann, af því við höfum rætt málefni Ríkisútvarpsins og rekstrarumhverfi þess alloft á hinu háa Alþingi og í umræðu í þjóðfélaginu: Hver er stefna Samfylkingarinnar varðandi rekstur Ríkisútvarpsins? 

Forseti. Ég vil fyrst segja að við höfum lagt fyrst og fremst áherslu á innihald Ríkisútvarpsins en ekki ytra byrði þess. Við höfum lagt áherslu á að Ríkisútvarpið sé almannaútvarp og á þeim grunni höfum við svo byggt með því að spyrja okkur alltaf: Á hverju þarf almannaútvarp að halda? Hvernig er eðlilegt að almannaútvarp sé í laginu? Við höfum leitað fordæma fyrir þessu. Rekstrarform er auðvitað ekki aukaatriði. En menn eiga fyrst og fremst að horfa á þetta: Er Ríkisútvarpið almannaútvarp og hvaða hlutverk hefur það sem slíkt á Íslandi og á þeim fjölmiðlavettvangi sem við upplifum núna? Við höfum ósköp einfaldlega - ég skil ekkert í hv. þingmanni Sigurður Kára Kristjánssyni að spyrja að þessu. Hann á að vita þetta af því við höfum rætt, eins og hann sagði, oft saman um Ríkisútvarpið - við höfum lagt til að Ríkisútvarpið verði gert að sjálfseignarstofnun, það verði losað úr viðjum ríkisstofnunarinnar, sem ekki eru að öllu leyti heppilegar þó margt mætti nú laga með einföldum lagabreytingum innan núverandi ramma, og sagt að Ríkisútvarpið mundi sóma sér vel sem sjálfseignarstofnun eins og Viðskiptaháskólinn á Bifröst er og Háskólinn í Reykjavík var til skamms tíma og ég hygg að Verslunarskólinn sé enn þá. Með þeim hætti væri hægt að svara helstu kröfum sem komið hafa um breytt rekstrarform. En við erum líka að tala um breytt skipulag á Ríkisútvarpinu sem varðar ekki kannski hvað Ríkisútvarpið heitir. Það er alveg augljóst að Ríkisútvarpið verður ekki, forseti, venjulegt hlutafélag vegna þess sérstaka eignarforms sem á því er, vegna þeirra sérstöku skilyrða sem það má búa við um stofnun annarra hlutafélaga og ýmislegt það sem hlutafélög venjulega gera. Því má spyrja á móti: Hvers konar rekstrarformi ætla ríkisstjórnin og Sigurður Kári Kristjánsson, hinn mikli stuðningsmaður 

Frú forseti. Það er þá komið fram. Samfylkingin er þeirrar skoðunar að breyta eigi Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun. Það kom reyndar fram í fréttum Ríkisútvarpsins núna um helgina að rekstrarformið væri í sjálfu sér ekkert sáluhjálparatriði, ef ég man rétt, en þau ummæli voru látin falla af formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. En það er þá komið fram hjá hv. þingmanni og helsta talsmanni Samfylkingarinnar í málefnum Ríkisútvarpsins að það er stefna Samfylkingarinnar að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Það vakti hins vegar athygli mína í því sambandi að hv. þm. Mörður Árnason vék ekkert að því í ræðu sinni í fyrsta lagi að þetta væri stefna Samfylkingarinnar og í öðru lagi vék hv. þingmaður ekkert að því hvað það rekstrarform, þ.e. sjálfseignarstofnunarformið, hefur umfram hlutafélagaformið. Því væri rétt að spyrja hv. þingmann: Hvað er það í sjálfseignarstofnunarforminu sem er betra en hlutafélagaformið þegar kemur að rekstri svona stofnunar? Í framhaldi af því spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum skyldi það vera þannig að þegar menn fara út í rekstur, hvort sem það er á fjölmiðli eða öðru, þá hópast menn niður á hlutafélagaskrá og stofna hlutafélag eða einkahlutafélag utan um rekstur sinn? Af hverju í ósköpunum skyldi sjálfseignarstofnunarformið ekki njóta meiri vinsælda en raun ber vitni fyrst Samfylkingin telur að það rekstrarform sé miklu betra og hentugra í rekstri á fyrirtækjum, eins og 

Forseti. Í hinni feikilöngu ræðu minni sem tók heilar 20 mínútur tókst mér að minnast á það að Samfylkingin hefði þessa stefnu að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Af hverju? Jú, vegna þess í fyrsta lagi að sporin hræða hér á landi. Ég veit ekki hvar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson var þegar gert var hlutafélag úr Landssímanum, en þá voru oft haldnar hér ræður um að það ætti ekki að gera til að selja hann, það væri bara hentugt rekstrarform. Menn þekktu þetta og þetta væri svo eftirsótt o.s.frv. og þannig má í raun fara frá fyrirtæki til fyrirtækis. Öll, ég segi nánast öll fyrirtæki sem hér hafa verið gerð að hlutafélögum og voru ríkisstofnanir hafa verið seld núna. Þess vegna spyrjum við og það er viðeigandi að spyrja þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kemur hér upp í stólinn: Stendur það ekki til þegar hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, er farin úr sínum stól og Sigurður Kári Kristjánsson kominn í hann? Var ekki þessi hv. þingmaður að flytja um það frumvarp í fyrra ásamt hv. þm. Pétri Blöndal og einhverjum fleiri sjálfstæðismönnum að þetta yrði selt, þessi ómögulega stofnun og fyrirtæki? Ég man ekki betur. Það eru fyrst og fremst tvær ástæður, það er tvennt sem það rekstrarform á að uppfylla sem við viljum hafa. Annars vegar það að almannaeignin á Ríkisútvarpinu sé skýr og það er hún sem ríkisstofnun, það er hún sem sjálfseignarstofnun og það gæti hún verið ef hún væri opinbert hlutafélag með þeim skilyrðum sem tiltekin eru t.d. í ágætu frumvarpi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og fleiri. Ég man nú ekki hvað hitt var en ég vona að ég komi að því síðar. Þetta er alveg ljóst, það er annars vegar eignarformið og - já, ég er bara búinn að gleyma því og biðst afsökunar á því, forseti, en skal svara hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni því síðar.

Frú forseti. Andsvar mitt var svipaðs eðlis og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Ég hlustaði vel á aðaltalsmann Samfylkingarinnar í málefnum Ríkisútvarpsins og reyndi að greina stefnu Samfylkingarinnar í garð Ríkisútvarpsins. Það vita allir sem hafa fylgst með umræðunni að þetta frumvarp, breytingar á Ríkisútvarpinu, hefur átt sér langan aðdraganda, það kom fram í ræðu minni, mjög langan aðdraganda. Það eru a.m.k. tíu ár síðan menn fóru að ræða að breyta þyrfti rekstrarfyrirkomulagi hjá Ríkisútvarpinu. Hvað gerist síðan eftir tíu ár? Hingað kemur helsti talsmaður Samfylkingarinnar, hinn ágæti hv. þm. Mörður Árnason og skilar bókstaflega auðu fyrir Samfylkinguna. Það er ekki fyrr en í seinna andsvari við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson að hægt er að kreista það út úr hv. þm. Merði Árnasyni hver stefna Samfylkingarinnar er í málefnum Ríkisútvarpsins. Í síðara andsvari hv. þingmanns var hægt að fá það út úr hv. þingmanni að það væri sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið sem væri jú heppilegast. Svona að öllu gamni slepptu virtist það vera meginstefna Samfylkingarinnar og það er svo sem ágætt að hafa fengið það fram. Frú forseti. Ég var í sjónvarpsþætti ekki alls fyrir löngu með varaformanni Samfylkingarinnar þar sem ég spurði hann sérstaklega hver væru skilyrði Samfylkingarinnar til að styðja þetta frumvarp. Það voru tvö atriði. Í fyrsta lagi að Ríkisútvarpið þyrfti að vera öflugt almannaþjónustuútvarp í ríkiseigu og það er einmitt það sem þetta frumvarp gengur út á, að skapa skilyrði til þess að Ríkisútvarpið geti staðið undir þeirri þjónustu og þeim kröfum. Og síðan hitt að hægt væri að nálgast upplýsingar um stjórn og stjórnskipulag Ríkisútvarpsins, og það er verið að gera með öðru frumvarpi viðskiptaráðherra. Ég spyr því 

Forseti. Það er kannski nákvæmlega í þessu tilviki frekar um það að ræða að varaformaðurinn sé sammála mér. Oft eiga athugasemdir af því tagi sem hæstv. menntamálaráðherra flutti hér í andsvari við. Oft gerist það vissulega að einstakir þingmenn og jafnvel talsmenn flokka koma upp og hafa mikið á móti hlutum og eru að reyna að draga partana hvern í sína átt í málum sem þeir jafnvel þekkja ekki vel eða vilja forðast að taka beina afstöðu til. En sjaldan eða aldrei hefur það átt jafnilla við og núna vegna þess að Samfylkingin hefur allt frá upphafi - hún er að vísu ekki nema fimm ára gömul - lagt mikla áherslu á að vinna einmitt í ríkisútvarpsmálunum. Við höfum verið nánast í samfelldu starfi frá árinu 2000 og eiginlega frá árinu 1999 að vinna í þessu máli. Ég er stoltur af því að geta sagt að ég hef tekið þátt í þeirri vinnu og á köflum haft um hana forustu. Að menntamálaráðherra, þingmaður eða bara einstaklingur sem er bæði þingmaður og menntamálaráðherra skuli koma hér upp með þetta andsvar og gleyma því að í fyrra var flutt þingsályktunartillaga, sem var nú töluverð að vöxtum og með tveimur mjög merkilegum fylgiskjölum, hér í þinginu - ég man ekki eftir að hæstv. menntamálaráðherra hafi sýnt þeirri umræðu og þeirri vinnu þá virðingu að vera viðstödd hana eða tekið þátt í umræðum um hana, og að hún skuli gera þetta er í raun og veru fáheyrt. Ég skil eiginlega ekkert í menntamálaráðherranum að láta svona. Það sem ég gleymdi hér áðan, ég er búinn að finna það núna og biðst enn afsökunar á því, forseti, kemur líka fyrir í þessu andsvari vegna þess að spurt er um stefnu okkar. Við höfum sagt: Það rekstrarform sem valið verður að lokum skiptir minna máli en innihaldið, sem er almannaútvarpsinnihaldið. En það þarf að gera a.m.k. tvennt. Tryggja þarf almannaeignina, t.d. með auknum meiri hluta í opinberu hlutafélagi 

Frú forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að útvarpsstjóri, Páll Magnússon, hinn ágæti útvarpsstjóri er einmitt ósammála Samfylkingunni og talsmanni hennar í þessu máli, hv. þm. Merði Árnasyni. Með leyfi forseta, segir útvarpsstjóri m.a.: „Einhverjum kann í fljótu bragði að þykja sem þetta skipti ekki miklu máli, - formið sé aukaatriði en innihaldið aðalatriði. Ekkert er fjær lagi. Þvert á móti má færa fyrir því gild rök að óbreytt rekstrarfyrirkomulag beri í sér dauðann sjálfan fyrir þessa merku stofnun.“ Þetta segir útvarpsstjóri, virðulegi forseti. Ég vil líka vekja athygli hv. þingmanns og talsmanns Samfylkingarinnar í þessu máli á því að ég hef lesið þingsályktunartillögu þeirra um Ríkisútvarpið. Og í hverju fólst sú tillaga? Fylgiskjölin voru mörg og mikil, innihaldið ágætt, en tillagan fól fyrst og fremst í sér að skipa nefnd. Öðruvísi mér áður brá. Miðað við umræður undanfarinna daga má ekki skipa nefnd í nokkurn skapaðan hlut en það er megintillaga Samfylkingarinnar, að skipa nefnd í málefnum Ríkisútvarpsins, en ekki í sjálfu sér að taka afstöðu til þess hvernig rekstrarfyrirkomulagið á að vera. Ég er nefnilega sammála útvarpsstjóra í því efni að rekstrarfyrirkomulagið skiptir máli. Rekstrarfyrirkomulagið skiptir máli vegna þess að frumvarpið eins og það liggur fyrir mun stuðla að enn betri almannaþjónustu en áður. Það mun auka og efla menningarhlutverkið og það er fyrst og fremst þess vegna sem við erum að berjast fyrir breyttu rekstrarfyrirkomulagi að við eigum enn þá öflugra Ríkisútvarp í almannaþágu.

Forseti. Páll Magnússon er merkur maður og það var gaman að heyra í honum þegar hann tók við útvarpsstjórahlutverki sínu. Þá sagði hann ýmislegt sem væri full ástæða fyrir hæstv. menntamálaráðherra til að rifja upp. Hann talaði m.a. um almannaútvarpshlutverkið og hann talaði um auglýsingar og kostun. Hann talaði um ýmsa hluti, þar á meðal um rekstrarform, það er alveg rétt, eða um formið því að rekstrarform er eitt og skipulag sjálfrar stofnunarinnar er annað. Ég hygg að skipulag stofnunarinnar með þessum þremur ráðherraskipuðu framkvæmdastjórum sem er algjörlega óljóst hvaða völd hafa gagnvart svo þessum útvarpsstjóra, og útvarpsráði o.s.frv., sé í raun og veru löngu komið fjandans til og full ástæða sé til að breyta því. Það sem við höfum hins vegar sagt er að innihaldið skiptir meira máli og ég lít svo á að Páll hafi tekið undir það þegar hann segir t.d. að meginhlutinn sé dagskráin. Páll Magnússon sagði það ágætlega líka að alla peninga sem Ríkisútvarpið fær, þá peninga sem ekki fara í dagskrána þurfi að skoða sérstaklega. Það er merkilegt sem Páll Magnússon segir síðast í þeirri grein sem hæstv. menntamálaráðherra vitnaði til eftir að hafa fengið hana hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni en hefur greinilega ekki lesið sjálf. Ég skora á ráðherra að lesa hana til enda því að síðasti hluti greinarinnar fjallar einmitt um hvernig ekki er hægt að reka ríkisútvarp með því að hafa enga peninga til þess. Þar er rakið að eiginfjárstaðan er neikvæð. Páll Magnússon er að vísu ekki jafnhranalegur og ég að segja frá því að ef lánardrottnar tækju sig saman gætu þeir knúið þetta fyrirtæki á hnén ef þeir vilja en þróunin í eiginfjárstöðunni hefur verið mjög óhagkvæm. Það eru heilar 5 milljónir - ekki 50 eða 500 sem væri nær lagi - sem á að setja í hlutafélagið. Gaman væri að heyra hæstv. menntamálaráðherra tala um þetta. Vissulega er rétt að við fluttum þingsályktunartillögu. Þær eru nú oft þannig að formi til að maður lætur skipa nefnd en það gerðum við einmitt í ákveðnu skyni. Við gerðum það í því skyni, ég tók það fram í hinni gríðarlega löngu ræðu minni áðan, að við reyndum að ná samstöðu, sátt og samræðu um Ríkisútvarpið. Það hefur hins vegar ekki verið stíll hæstv. menntamálaráðherra.

Hæstv. forseti. Ríkisútvarpið hefur um áratuga skeið gegnt lykilhlutverki í íslensku samfélagi, eða allar götur frá því að það var sett á laggirnar fyrir 75 árum. Ríkisútvarpið er ekki einvörðungu framleiðslustofnun þar sem skapað er dagskrárefni fyrir útvarp og sjónvarp. Ríkisútvarpið er ákveðin kjölfesta í þjóðfélagsumræðunni. Ríkisútvarpið er menningarstofnun á sviði tónlistar, leiklistar og annarra listgreina. Ríkisútvarpið er safn þar sem varðveitt eru mikilvæg menningarverðmæti. Í tímans rás hefur gengið á ýmsu í rekstri Ríkisútvarpsins. Stundum hefur blásið byr í segl og kraftur og framfarasókn einkennt starfsemina. Á öðrum tímum hefur hún gengið erfiðlega og átt við mótbyr að stríða. Á heildina litið hafa starfsmenn Ríkisútvarpsins áorkað miklu. Þar hefur fengist til starfa úrvalsfólk, margir fyrirferðarmiklir einstaklingar. Ríkisútvarpið hefur notið sköpunarkrafts þessa fólks og starfsmennirnir hafa fyrir sitt leyti notið velvilja í samfélaginu. Tengslin á milli þjóðarinnar og Ríkisútvarpsins hafa ævinlega verið mjög sterk. Okkur ber að fara varlega með þau tengsl. Það kann sannast sagna ekki góðri lukku að stýra að lagt sé upp í för með frumvarp sem gerir ráð fyrir grundvallarbreytingum á rekstrarformi Ríkisútvarpsins í ófriði við stjórnarandstöðuna á þingi og í andstöðu við marga landsmenn. Þannig hefur það aftur og ítrekað komið fram í skoðanakönnunum að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna vill að Ríkisútvarpið sé í almannaeign og undir forsjá þjóðarinnar. Nú er okkur sagt að það sé lífsspursmál að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins og gera það sem líkast bisnessfyrirtæki. Það er sagt vera lífsspursmál. Við heyrum það frá hæstv. menntamálaráðherra og við heyrum það frá útvarpsstjóranum. Hér er talað um að gera útvarpið nútímalegt. Finnst Páli Magnússyni útvarpsstjóra það nútímalegra að starfa á Stöð 2 þar sem hann gat rekið fólk í kyrrþey en að starfa á Ríkisútvarpinu þar sem starfsfólk nýtur ákveðinna réttinda, varið gegn hvers kyns duttlungastjórnun? Það eru þau lög og þau réttindi sem stendur til að hafa af fólkinu. Það er ekki einvörðungu svo að rýra eigi lífeyrisréttindin að hluta hjá þeim sem þegar starfa hjá stofnuninni. Við munum gera rækilegri grein fyrir því þegar líður á þessa umræðu, þegar málið fer til menntamálanefndar. Ég ætla ekki að fara djúpt í það að sinni en það munu eflaust aðrir gera. Hið sama gildir um lífeyrisréttindin hjá nýjum starfsmönnum stofnunarinnar. Ég fæ ekki betur séð og skilið en þeim verði t.d. meinaður aðgangur að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem að forminu til væri þó eðlilegt og lagalega mögulegt að þeir fengju aðgang að. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað í önnur frumvörp sem liggja fyrir þinginu. Til dæmis er vísað í frumvarp til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. sem samkvæmt áætlunum þingsins er á dagskrá í þessari viku. Þar er farið nokkuð í réttindamálin og talað sæmilega tæpitungulaust um þau réttindi. Þar er nefnt að samkvæmt lögum um starfsmenn ríkisins gildi aðrar reglur um ráðningu, uppsagnir, launamál og ýmis réttindi ríkisstarfsmanna en í atvinnulífinu almennt. Þessar reglur eru sagðar standa í vegi fyrir sveigjanlegri starfsmannastefnu, eins og það er kallað. Hvað felst í því? Meðal annars það að hjá fyrirtæki er almennt hægt að segja starfsmanni upp störfum skýringalaust. Gagnvart starfsmönnum ríkisins, sem njóta réttinda samkvæmt lögum um réttindi og skyldur þeirra, þurfa málefnalegar ástæður að vera til grundvallar og stjórnanda sem ætlar að segja viðkomandi upp störfum ber að gefa honum tækifæri til að bæta ráð sitt eða svara fyrir sig og leiðrétta misskilning. Þetta á núna að nema úr gildi. Þetta á að nema úr gildi á stofnun sem hefur m.a. það hlutverk að varðveita lýðræði í landinu og veita aðhald. Núna verður hægt, samkvæmt duttlungavaldi útvarpsstjóra, að reka fréttamenn og fréttastjóra eins og gert var á Stöð 2. Sami aðili og nú er útvarpsstjóri á Ríkisútvarpinu rak fréttastjórann á Stöð 2 skýringalaust. Er það þetta sem hæstv. menntamálaráðherra á við þegar hann talar um nútímaleg vinnubrögð? Hvað er það nákvæmlega sem ráðherrann á við? Ég sótti fund Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins í Norræna húsinu fyrir nokkrum vikum. Þá spurði ég útvarpsstjóra að því hvað hann ætti við og fékk sannast sagna ekki skilið annað en að völdin til að ráða og reka væru ríflegri í hlutafélagaformi en í ríkisstofnun. Er það þetta sem lagt er til? Er það þetta sem hæstv. menntamálaráðherra á við þegar hann talar um nútímalega stjórnunarhætti? Á síðasta áratug síðustu aldar voru sett ýmis lög sem gengu út á að gera stjórnsýsluna opnari. Árin 1993 og 1996 voru sett skýr og einföld lög, upplýsinga- og stjórnsýslulög. Þau áttu að gera borgurunum kleift að fylgjast betur með starfsemi þeirra stofnana sem reknar voru í almenningsþágu. Í stað þess að stofnanir taki mið af þessum lögum gengur allt út á að rekstrarformi þeirra verði breytt þannig að ekki þurfi lengur að lúta þeim reglum. Er ekki ástæða til að staldra sérstaklega við þegar um er að ræða stofnun sem ætlað er það hlutverk að vera kjölfesta í þjóðfélagsumræðunni, sjálf kjölfestan? Nei, þá er þrengt að henni, hún tekin undan þeim lögum, upplýsingalögunum og stjórnsýslulögunum, og völdin færð á hendur einum aðila. Og hver ræður hann og rekur? Jú, það er stjórn stofnunarinnar, ígildi núverandi útvarpsráðs. Hvernig er kosið í það? Það er meirihlutavaldið á Alþingi sem kýs hina nýju stjórn, sem getur síðan rekið einvaldinn á Ríkisútvarpinu. Finnst mönnum þetta horfa til framfara? Þetta er skref langt aftur í forneskju. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram frumvarp þar sem tekið er á þeim vandkvæðum og hnútum sem fyrir eru í stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Þar má ýmislegt betur fara og miklu betur fara. Þannig teljum við að það sem lýtur að daglegum rekstri og ráðningu starfsmanna eigi að færa inn í stofnunina en ekki færa það í hendur eins manns. Nei, þar tölum við um framkvæmdastjórn þar sem koma að fulltrúar stjórnsýslunnar, ekki bara einn maður, fulltrúar starfsmanna og fulltrúi þess sem við köllum dagskrárráð. Það er að sumu leyti ígildi gamla útvarpsráðsins að því frátöldu að það endurspeglar ekki valdahlutföll á Alþingi og þar með ríkisstjórnarmeirihlutaviljann. Nei, það endurspeglar viðhorf fulltrúa þeirra flokka sem sæti eiga á Alþingi og annarra hreyfinga einnig, stofnana og hreyfinga, Neytendasamtakanna, Bandalags listamanna, sveitarfélaganna í landinu. Það er ekkert sáluhjálparatriði hvernig því yrði endanlega fyrir komið en þetta er hugmyndin og þær tillögur sem við höfum lagt fram. Hugsanlega mættu fleiri koma að, hugsanlega einhverjir aðrir aðilar að einhverju leyti. Um þetta höfum við verið tilbúin að reyna að ná samstöðu á Alþingi. Auðvitað átti hæstv. ráðherra að leita eftir samstarfi við þingið og skapa samstöðu um þessa gömlu menningarstofnun sem öllum Íslendingum þykir vænt um. Nei, þá er kosið að keyra áfram með eitt auga í miðju enni, líta hvorki til hægri né vinstri og reyna að keyra málið í gegn. Að ýmsu er að hyggja þegar við hugum að framtíð Ríkisútvarpsins. Ég held að þegar allt kemur til alls sé það fjárhagsvandinn sem hafi staðið Ríkisútvarpinu fyrir þrifum. Í ágætri úttekt sem birtist í Morgunblaðinu í mars, nánar tiltekið 6. mars 2005, kemur fram að tekjur stofnunarinnar á síðustu árum hafi ekki fylgt launaþróun í landinu. Séu afnotagjöldin uppreiknuð miðað við launavísitölu hafa þau dregist saman um 19% á árunum 1994–2004. Auglýsingatekjur hafa með sama útreikningi lækkað mun minna en heildartekjur drógust saman um 15% á liðnum áratug, miðað við launavísitöluna. Þarna kemur líka fram hvernig Ríkisútvarpið hefur brugðist við. Mér hefur stundum fundist Ríkisútvarpið verða fyrir ómaklegri gagnrýni. Allt of oft hafa menn neitað að viðurkenna það sem gott hefur verið gert í þeirri stofnun á ýmsum sviðum, t.d. í tölvutækninni. Ég kann ekki einu sinni að fara með það en menn hafa nýtt sér ýmsa kosti og möguleika tækninnar á undanförnum árum. Menn hafa hins vegar margir kosið að sjá ekkert gott, engan hvítan blett á þessari stofnun, vegna þess að réttilega hefur sitthvað gengið úr skorðum sem ástæða hefur verið til að gagnrýna harkalega. Og það getum við gert vegna þess að við höfum haft aðgang að upplýsingum í gegnum útvarpsráð, í gegnum upplýsingalög og stjórnsýslulög. Starfsmenn hafa haft ákveðna stoð og vernd í þeim lögum sem eru beinlínis sett til að tryggja sjálfstæða einstaklinga í sjálfstæðri stofnun. Til þess eru lögin sett. Nú er hins vegar einblínt á stjórnandann, valdboðandann. Menn horfa ekki á hinn einstaka starfsmann, sköpunargleði hans og sköpunarmátt. Nei, nú gengur allt út á stjórnandann sem á nútímalegan hátt á að geta ráðið og rekið. Mönnum finnast þetta vera framfarir. Ekki kem ég auga á þær framfarir. Ég spurði: Hvernig hefur Ríkisútvarpið brugðist við vanda sínum? Það kemur fram í framangreindri úttekt Morgunblaðsins að Ríkisútvarpið hafi eftir megni reynt að hagræða í rekstrinum og t.d. hafi starfsmönnum fækkað verulega undanfarin ár, eða um 15% frá árinu 1996. Það ár voru fastráðnir starfsmenn að meðaltali 378 en voru um 320 árið 2004. Þannig hefur verið brugðist við. Skyldi nú eitthvað vera í þessum tillögum og þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem gefur vísbendingu um að fjárhagur Ríkisútvarpsins verði traustari þegar fram líða stundir? Jú, vissulega tvennt. Lífeyriskjör starfsmanna verða rýrari, það þarf að greiða minna í lífeyrissjóðinn, það þarf að borga minna fyrir réttindi starfsfólksins - það er rétt, hægt er að spara svoleiðis - og menn losna við Sinfóníuna. Menn losna við Sinfóníuna sem var keppikefli Ríkisútvarpsins áratugum saman að treysta böndin við. Nú bregður svo við að meira að segja stjórnendur Ríkisútvarpsins vilja losna við hana, hafa ekki einu sinni nýtt sér það sem er í samningum um það sem Ríkisútvarpið getur gert með tónlistarflutning hljómsveitarinnar. Nei, nú á að skera á þessi tengsl og menn hrópa húrra fyrir því. Ég geri það ekki. Menn ætla að skila þessari stofnun með neikvæða eiginfjárstöðu inn í hlutafélagaform með takmarkaðri ríkisábyrgð væntanlega. Það er það sem menn ætla að gera. Ég minnist allrar umræðunnar sem fram hefur farið í þessum þingsal þar sem spurt hefur verið hvort menn væru reiðubúnir að láta meira fé af hendi rakna til Ríkisútvarpsins í hvaða formi sem það svo gerðist, hvort sem það væru afnotagjöld eða annað form. Það hefur ekki verið vilji til þess, ekki hjá stjórnarmeirihlutanum. Stjórnarandstaðan hefur viljað ræða leiðir til að efla og treysta fjárhagslegan grundvöll Ríkisútvarpsins. Ég hef aldrei heyrt það frá stjórnarmeirihlutanum. Aldrei nokkurn tímann. Síðan má ræða aðra þætti líka, t.d. fjármögnunina, hvort fara eigi yfir í annað innheimtuform. Almennt hafa menn verið á því máli í herbúðum ríkisútvarpsmanna að halda sjálfstæði stofnunarinnar hvað það snertir. En í ágætri skýrslu sem hér hefur verið birt, Fjármögnun Ríkisútvarpsins, er m.a. tekinn og settur í öndvegi sá valkostur sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði veljum og leggjum til í frumvarpi okkar um að tengja göldin fasteignum. Hér er það tíundað í þessari skýrslu að þetta væri sennilega heppilegasta fyrirkomulagið. Hvað finnst hæstv. menntamálaráðherra um það? Hvers vegna í ósköpunum á ekki að efna til umræðu í þinginu um þá valkosti sem eru í boði? Ég vil ekki taka undir með hæstv. ráðherra sem vísar á bug eða gerir lítið úr tillögum um að skipa nefnd til að reyna að ná sátt í þessu máli eins og fram hafa komið frá Samfylkingunni. Mér finnst það ekki til að gera lítið úr. Það er nákvæmlega þannig sem á að vinna þetta. Þessi 75 ára stofnun sem þjóðin á er ekkert einkamál Sjálfstæðisflokksins og Framsóknar sem hefur lagst í duftið og ætlar að ganga á bak orða sinna og samþykkta flokks síns og heitstrenginga um að Ríkisútvarpið verði ekki gert að hlutafélagi.

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talar mjög um starfsmenn Ríkisútvarpsins og telur sig vera, hygg ég, að tala máli þeirra þegar við ræðum hér málefni Ríkisútvarpsins. Það vekur hins vegar athygli að hann virðist ekki taka undir ákall starfsmanna Ríkisútvarpsins um að það sé nauðsynlegt, beinlínis lífsnauðsynlegt fyrir Ríkisútvarpið að breytt verði um rekstrarform. Þannig segir í grein Páls Magnússonar, sjálfs útvarpsstjórans, með leyfi forseta: „Einhverjum kann í fljótu bragði að þykja sem þetta skipti ekki miklu máli, formið sé aukaatriði en innihaldið aðalatriði. Ekkert er fjær lagi. Þvert á móti má færa fyrir því gild rök að óbreytt rekstrarfyrirkomulag beri í sér dauðann sjálfan fyrir þessa merku stofnun.“ Það sem sagt hefur komið ákall úr Efstaleitinu frá a.m.k. einum starfsmanni Ríkisútvarpsins um að rekstrarforminu verði breytt. Því spyr ég hv. þingmann: Hvernig ætlar hann og Vinstri hreyfingin – grænt framboð að bregðast við þessu ákalli? Hvernig vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð breyta rekstrarfyrirkomulagi RÚV? Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að rétt sé að halda rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins óbreyttu? Er það þetta sem hv. þingmaður vill þrátt fyrir að sjálfur útvarpsstjórinn sem rekur þessa stofnun nú telji að það eitt muni ganga af henni dauðri? Mér þætti vænt um að fá svör við þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Það er alveg sjálfsagt að verða við þessari beiðni. Það er alveg rétt að einn starfsmaður Ríkisútvarpsins, Páll Magnússon útvarpsstjóri, telur það fela dauðann í sér ef rekstrarforminu verður ekki breytt, væntanlega í þá veru eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi að hann einn fái alræðisvald yfir öllum öðrum starfsmönnum stofnunarinnar. Það er ákallið og það væntanlega felur dauðann í sér ef ekki verður orðið við því ákalli. Ég geri ráð fyrir að skoðanir kunni að vera skiptar í Ríkisútvarpinu um hvað ágætast er í þessu efni en þó hef ég grun um að þeir aðilar sem fjalla um réttindi og kjör starfsmanna komist að þeirri niðurstöðu að þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar sé afar vafasamt og ég get upplýst hv. þingmann um að það eru að hefjast fundarhöld einmitt um það efni. Núna þegar frumvarpið hefur komið fram verður væntanlega farið í saumana á réttindaköflum frumvarpsins og hvað það er líklegt til að hafa í för með sér fyrir kjör og réttindi starfsfólksins. Það eru félagsmenn í BSRB og BHM sem einkum munu koma að því og væntanlega einnig í Rafiðnaðarsambandinu. Ef að líkum lætur verða viðbrögðin gagnrýni því að við fengum umsagnir þessara aðila við síðustu tilraun ríkisstjórnarinnar til að hafa réttindin af þessu fólki í frumvarpi sem fram kom frá menntamálaráðherra á síðasta þingi.

Frú forseti. Ég hlýt að skilja þessi orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð líti þannig á að það sé rétt að halda í það ástand sem nú ríkir hjá Ríkisútvarpinu, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð líti þannig á að rekstrarfyrirkomulag og rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins eigi að vera óbreytt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson getur leiðrétt mig ef ég hef misskilið hann en ég lít þannig á og hef skilið hann svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð styðji óbreytt ástand, sem er mjög sérstakt í ljósi þess sem fram hefur komið, ekki bara frá einum starfsmanni Ríkisútvarpsins heldur frá lykilmanni í rekstri þess, þ.e. frá útvarpsstjóranum sjálfum sem rekur þetta batterí. Þetta er í sjálfu sér merkileg yfirlýsing frá hv. þingmanni og ég lít þá svo á að hann sé að enduróma stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað þetta varðar. Síðan vék hv. þingmaður að öðru. Hann agnúast mjög út í það að með hinu nýja frumvarpi sé verið að veita útvarpsstjóra auknar heimildir til að ráða menn og reka og hafði miklar áhyggjur af því að einhverjir starfsmenn Ríkisútvarpsins hf. yrðu reknir og það hljóðalaust. Hvað felst í þessum orðum? Hvernig í ósköpunum vill hv. þingmaður að starfsmannamálum hjá Ríkisútvarpinu verði háttað? Er hv. þingmaður að leggja það til að þeir starfsmenn sem þangað eru ráðnir verði æviráðnir? Að yfirmenn í þessu fyrirtæki, sem er fyrirtæki eins og öll önnur, hafi ekki heimild til að segja fólki upp störfum, að Ríkisútvarpið eigi eitt fyrirtækja þurfi að sitja uppi með starfsmenn 

Ég vil biðja hv. þingmann að virða ræðutímann.

Frú forseti. Þetta er alltaf að koma betur og betur í ljós. Þetta er mergurinn málsins að það verði auðveldað að reka fólk.  Við höfum lagt fram frumvarp um breytta stjórnsýslu Ríkisútvarpsins þar sem við leggjum til ýmsar breytingar sem við teljum að verði til þess að stofnunin verði rekin á markvissari hátt. En við gerum það ekki með því að færa öll völd í hendur eins manns heldur færum við völdin í hendur fleira fólki og auðveldum aðkomu fulltrúa starfsmanna að stjórnsýslunni. Við viljum jafnframt að stjórnsýslan verði gerð opnari og gagnsærri. Þetta eru tillögur okkar. Hv. þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson getur kynnt sér þær í formi frumvarps sem liggur fyrir þeirri nefnd sem hann veitir formennsku. Ég skora á hann að taka það frumvarp samhliða til athugunar og umræðu og fá álit þeirra sem koma fyrir nefndina á því frumvarpi jafnhliða frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Mér fyndist eðlilegt í framhaldinu að farið yrði að þeim tillögum sem einnig hafa komið fram á þinginu um að efna til víðtæks samráðs og samræðu um framtíð Ríkisútvarpsins. Ég tek undir þær tillögur sem þar hafa komið fram vegna þess að það hefur enginn rétt á að gera grundvallarbreytingar á Ríkisútvarpinu án þess að áður hafi allt verið gert 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið hf. Enn skal reynt og nú í annað sinn. Á vordögum ræddum við frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið sf. Nú hefur sf. verið skipt út fyrir hf. Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns harma það að hér skuli ekki hafa verið lögð fram samtímis frumvarp um ný fjölmiðlalög og nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið. Ég er einn þeirra fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna sem sátu í hinni svokölluðu fjölmiðlanefnd sem skilaði af sér í byrjun apríl á síðasta ári stórri skýrslu upp á einar 200 síður og ég vil fá að ítreka það að við þá skýrslu gerðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar ákveðna bókun. Mér finnst rétt að ég fái að lesa aðeins upp úr henni svo það sé fært til bókar í þingtíðindum hvernig sú bókun leit út núna við upphaf þessarar umræðu nýrra laga um Ríkisútvarpið. Bókunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alveg frá því að starf nefndarinnar hófst höfum við gert athugasemdir við þá ákvörðun menntamálaráðherra að takmarka svigrúm hennar til að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins, samanber bréf frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar, sem sent var menntamálaráðherra þegar tilnefnt var í nefndina. Við erum þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem taki bæði til Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla. Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf. Sjálfstætt almannaútvarp stuðlar að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni og er forsenda þess að fjölmiðlar geti gegnt aðhaldshlutverki og verið útverðir lýðræðis í samfélaginu. Það er mat okkar að eigi að nást víðtæk sátt í samfélaginu um almenna rammalöggjöf um fjölmiðla, eignarhald og starfsumhverfi verði að tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum og varðveita það traust sem ríkir milli stofnunarinnar og eigenda hennar, þ.e. þjóðarinnar.“ Síðan ítrekuðum við það þarna á vordögum á síðasta ári að komið væri fram frumvarp um Ríkisútvarpið um það leyti sem nefndin sem við vorum í var að ljúka störfum, án þess að okkur hafi nokkurn tímann verið gerð nein grein fyrir því hvers mætti vænta í þessu nýja frumvarpi um Ríkisútvarpið. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þetta mjög slæmt. Ég hygg að okkur öllum í stjórnarandstöðunni hafi þótt þetta mjög slæmt enda gerðum við sameiginlega þessa bókun sem var undirrituð hér í Reykjavík þann 7. apríl 2005 af Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Kolbrúnu Halldórsdóttur og þeim sem hér stendur. Þetta var síðasta blaðsíðan í þessari viðamiklu skýrslu fjölmiðlanefndarinnar. Ég hef tekið eftir því að formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur komið hér upp tvisvar til að fara í andsvör við jafnmarga talsmenn hinna stjórnarandstöðuflokkanna, þ.e. Samfylkingar og síðan Vinstri grænna. Hann hefur í bæði skiptin verið að höggva eftir því hver væri stefna þessara flokka varðandi Ríkisútvarpið. Hvað þeir vildu nú gera við Ríkisútvarpið. Þetta er gömul ræðutækni að reyna að drepa málunum á dreif með því að tala ekki um það sem menn eru sjálfir að gera heldur benda á andstæðinginn og koma honum í varnarstöðu og fá hann til að festast í tali um það sem hann er að gera. Ég ætla að fá að nota nokkrar mínútur hér til að gera grein fyrir hvað við í Frjálslynda flokknum höfum viljað gera með Ríkisútvarpið, því við um margra ára skeið haft verulegar áhyggjur af þeirri merku stofnun og höfum fimm sinnum lagt fram tillögu til þingsályktunar um rekstur Ríkisútvarpsins. Þessi tillaga hefur verið flutt örlítið breytt frá ári til árs og hún hefur alltaf hlotið þau meinlegu örlög að enda í menntamálanefnd þaðan sem hún hefur ekki átt afturkvæmt eins og með svo mörg önnur ágæt þingmál stjórnarandstöðuflokkanna, nánast öll ef svo má segja. Við vildum að Alþingi ályktaði um að kosin yrði nefnd sem væri skipuð fulltrúum allra þingflokka þannig að allir þingflokkar fengju að koma að þessu starfi. Þessi nefnd ætti að semja frumvarp um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Þessi nefnd allra þingflokka ætti að fá að koma að þeirri vinnu að semja þetta frumvarp hér, hvort frumvarpið er það nú, það er víst þetta hér, þetta er víst nýja frumvarpið, hér er gamla frumvarpið frá í fyrra. Maður ruglast auðveldlega á þeim því þau virðast nákvæmlega ef maður rennir augunum yfir þau en þegar maður skoðar þau nánar eru þau svolítið mismunandi. Ég fer yfir það hér á eftir. En hér er sem sagt nýja frumvarpið. Við hefðum viljað að allir fulltrúar flokka hér á þingi hefðu fengið að koma að þessari vinnu. Ég er ekkert hræddur um að sú vinna hefði þurft að vera svo óskaplega erfið. Ég er ekkert hræddur um það, hef engar áhyggjur af því. Þegar fólk í fjölmiðlanefndinni settist loks niður og fór að vinna saman og tala hvert við annað eins og manneskjur kom í ljós að það var ekkert voðalega erfitt. Það var ekkert svo voðalega erfitt að búa til tillögur um það hvernig við mundum vilja hafa löggjöf fyrir fjölmiðlaumhverfið hér á Íslandi. Að sjálfsögðu tók þetta tíma, þetta var vinna. En það voru engar krísur í gangi. Það var ekki þannig að þetta væri eitthvert óyfirstíganlegt, ofurmannlegt verkefni sem fólk væri að takast á hendur. Að sjálfsögðu ekki. Það kom í ljós þegar upp var staðið nú í byrjun apríl á síðasta ári að við höfðum náð lendingu í þessu máli. Allar götur síðan, virðulegi forseti, hef ég beðið spenntur eftir að á hinu háa Alþingi kæmi fram frumvarp um fjölmiðlalöggjöf á Íslandi - að það kæmi fram fyrir jól, kæmi fram strax á haustdögum, vegna þess að ég tel að það þurfi ekki að vera svo mikið vandamál fyrir sérfræðinga og lögspekinga á vegum menntamálaráðuneytisins að setjast niður og útbúa frumvarp um fjölmiðlaumhverfi á Íslandi á grundvelli niðurstaðna fjölmiðlanefndar. Á sama tíma hefði líka átt að koma með nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið. Ég hef skoðað bæði þessi frumvörp og borið þau saman og ég fæ engan veginn séð að það hafi þurft að taka rúmlega hálft ár að útbúa þetta nýja frumvarp þar sem Ríkisútvarpið átti allt í einu að verða hlutafélag í staðinn fyrir svokallað sameignarfélag. Þetta voru ekki svo stórkostlegar breytingar að það hefði þurft að draga þetta svona á langinn. Þetta hefði átt að vera tilbúið hér í haust þegar þing kom saman. Þá værum við sennilega búin að afgreiða bæði þetta mál og líka löggjöf um fjölmiðla. Við hefðum sennilega getað afgreitt það núna um áramótin. Þá væru þessi mál úr sögunni. Þetta er alveg ótrúlegur seinagangur, virðulegi forseti. En aftur að því sem við í Frjálslynda flokknum höfum viljað gera. Ég nefndi hér áðan að við hefðum viljað koma á fót nefnd fulltrúa allra þingflokka. Við í Frjálslynda flokknum leggjum nefnilega mjög þunga áherslu á að Ríkisútvarpið sé menningarstofnun, viðurkennd stoð fyrir íslenska tungu og íslenska menningu. Ég tel, og við teljum öll í mínum flokki, að rekstur Ríkisútvarpsins sé hreint og beint ómissandi til þess að gefa íslenskum almenningi kost á að fá hvers konar fræðslu- og menningarefni sem aðrir ljósvakamiðlar vanrækja. Hér tel ég að margir séu sammála mér. Því þegar við skoðum íslenska ljósvakamiðla í dag verður ekki annað sagt en að oft og tíðum er efni sem þar er á borð borið afskaplega sorglegt. Ekki er mikill metnaður þar á bak við. Erlendar seríur einhverjar, framhaldsþættir, yfirleitt amerískir, og svo er hent inn á milli kannski einhverju íslensku efni sem er afskaplega ódýrt í framleiðslu og oft og tíðum liggur lítið á bak við það. Ég tel að fjölmiðill eins og Ríkisútvarpið, sem ætti að standa fyrir metnaðarfullri fræðslu og menningardagskrá á íslensku en líka á erlendum tungumálum, verði að vera í þjóðareign og fjármagnaður af almenningi. Við höfum lagt það til að Ríkisútvarpið yrði fjármagnað úr ríkissjóði, að það yrði hreinlega á fjárlögum. Ég hef sjálfur haft svolitlar efasemdir um það. Ég óttast að ef slík stofnun yrði sett á fjárlög þá muni þingið á hverjum tíma falla í þá freistni að fjársvelta hana. Ég hef enn þá efasemdir um þetta. En ég er ekki einn í mínum þingflokki og félagar mínir hafa frekar hallast að þeirri hugmynd að fjárlög skuli það heita og þá verð ég víst að segja gott og vel. En ég hef samt sem áður maldað svolítið í móinn út af þessu. Við höfum lagt ríka áherslu á að það beri að taka tillit til þess að Ríkisútvarpið er almannafjölmiðill sem er mjög mikilvægur, til að mynda ef vá ber að höndum. Ríkisútvarpið býr yfir mjög víðtæku dreifingarkerfi og það útvarpar um allt landið og miðin, bæði á FM-tíðnum en líka á langbylgjunni og langbylgjan er mjög mikilvæg fyrir þetta. Ekki síst fyrir það fólk sem er að ferðast um landið. Ég veit það sjálfur af eigin reynslu að þegar ég er á ferðalagi um landið þá nota ég langbylgjuna mjög mikið því hún er mjög stöðug og örugg rás að hlusta á. Við höfum viljað að Ríkisútvarpið yrði virkur fræðslumiðill. Þetta fjölmiðlafyrirtæki sem miðlar í gegnum sjónvarp en líka gegnum útvarp og á internetinu gæti verið fræðslumiðill fyrir alla þjóðina sem sinnti þá símenntun og almenningsfræðslu og yrði uppspretta og farvegur fyrir vaggandi og frjóa samfélagsumræðu. Þarna tel ég að Ríkisútvarpið búi yfir mjög miklum möguleikum sem alls ekki hafa verið nýttir til fullnustu. Við hefðum viljað að dagskrárstefnan yrði laus undan öllum markaðsáhrifum og að sjálfsögðu yrði fjölbreytni í dagskrárgerð gætt þannig að það mætti mæta þörfum sem flestra landsmanna, til dæmis með mismunandi rásum sem þjónuðu mismunandi hópum, nú eða kannski mismunandi þáttum sem þjónuðu áhugasviði einstakra hópa í þjóðfélaginu. Það hefur sýnt sig í Ríkisútvarpinu að slíkir þættir geta notið mjög mikilla vinsælda og má þar nefna fréttaþáttinn Auðlind, fréttaþátt um sjávarútvegsmál, sem var alla tíð gríðarlega vinsæll þáttur hjá fólki bæði til sjávar og sveita og úti á miðunum en hefur af einhverjum óskiljanlegum ástæðum verið sleginn af. Fleira mætti telja hér, virðulegi forseti, til að mynda hvernig við mundum vilja hátta skipun og hlutverki útvarpsráðs og ráðningu útvarpsstjóra, ábyrgð hans og öðru þess háttar. Þetta er allt saman tíundað í þingsályktunartillögu sem við í Frjálslynda flokknum lögðum fram hér á Alþingi og mæltum fyrir síðast á 131. löggjafarþingi en hún fékk eins og alltaf þau meinlegu örlög að hverfa í menntamálanefnd og eiga ekki afturkvæmt. Við höfum ekki lagt þessa þingsályktunartillögu fram á þessu þingi núna vegna þess að við vissum að þess væri vænta að nýtt frumvarp kæmi fram frá hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Við vildum bíða og sjá til hvernig frumvarp menntamálaráðherra hæstv. mundi líta út því við höfum alla tíð verið viljug til að hlusta á sjónarmið annarra í þessu máli og skoða tillögur annarra um hvernig framtíðartilhögun Ríkisútvarpsins skuli háttað. Það var meginástæðan fyrir því að við ákváðum að bíða með að leggja fram okkar þingsályktunartillögu en hún er að sjálfsögðu til, hún er færð til bókar í Alþingistíðindum. Það er hægt að nálgast hana á netinu. Þar má segja að okkar vilji sé meitlaður og okkar skoðanir á því hvernig Ríkisútvarpið eigi að verða í framtíðinni. Almannaútvarp, almannafjölmiðill í þjóðareigu. Áfram í eigu ríkisins. Við gjöldum mjög varhuga við hlutafélagavæðingunni, meðal annars vegna þess að okkur grunar að þarna sé kannski maðkur í mysunni, að það standi til að einkavæða fyrirtækið í framtíðinni, að selja það einkaaðilum. Eins og talsmenn annarra stjórnarandstöðuflokka sem hafa rætt hér um þetta mál á undan mér hafa einmitt bent á að þá hefur það yfirleitt orðið niðurstaðan þegar ríkisfyrirtæki hafa verið hlutafélagavædd eða gerð að hlutafélögum, að þau hafa á endanum verið seld einkaaðilum. Ég tel að það yrði ekki gæfuspor fyrir okkur Íslendinga. Að sjálfsögðu má fallast á að það megi laga til ýmislegt hjá Ríkisútvarpinu, en ég tel að það eigi að leggja mikla áherslu á að það verði áfram í eigu íslensku þjóðarinnar. Enda er það svo í nágrannalöndum okkar alls staðar, þar sem ég veit að minnsta kosti, að þjóðirnar hafa einmitt haft ráð og rænu á að varðveita sína ríkisfjölmiðla vegna þess að þeir gegna svo mikilvægu hlutverki. Tíminn líður hratt. Mig langaði aðeins að koma að nokkrum athugasemdum varðandi þetta nýja frumvarp. Ég tók mig til og las bæði frumvörpin saman, þ.e. bæði frumvarpið um sameignarfélag frá því í fyrravor og síðan þetta frumvarp um Ríkisútvarpið hf. sem nú liggur fyrir. Það eru nokkur atriði þarna sem vekja spurningar, t.d. hvað varðar réttindi starfsmanna. Í gamla frumvarpinu var, með leyfi forseta, orðrétt sagt sem svo: „Þegar stofnunin Ríkisútvarpið verður lögð niður fer um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti á fyrirtækjum, eftir því sem við á.“ Síðan segir hér: „Fastráðnir starfsmenn Ríkisútvarpsins skulu eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og skulu þeim boðin störf hjá því sambærileg þeim er þeir áður gegndu hjá stofnuninni.“ Þetta var í gamla frumvarpinu. Síðan var talað um biðlaunarétt og annað, lífeyrissjóði og slíka hluti. En í nýja frumvarpinu stendur þetta, með leyfi forseta: „Þegar stofnunin Ríkisútvarpið verður lögð niður fer um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, eftir því sem við á.“ Og svo segir hér: „Ríkisútvarpið hf. skal bjóða störf öllum starfsmönnum Ríkisútvarpsins.“ Hér er ekkert um það að fastráðnir starfsmenn Ríkisútvarpsins í dag skuli eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi sem skuli vera sambærileg við þau störf sem þeir gegna hjá stofnuninni núna. Einungis er sagt að Ríkisútvarpið hf. skuli bjóða starfsmönnunum ný störf hjá Ríkisútvarpinu. Þannig að það er hægt að gera magnaravörðinn að skúringakonu, eða hvað? Er hægt að setja fréttamanninn í símavörslu? Tæknimaðurinn getur séð um þrif á fréttastofu sjónvarps. Svona mætti lengi telja. Er verið að tala um þetta? Er hægt að stilla fólki upp við vegg og segja: Þú getur fengið þetta starf hér, eftir að Ríkisútvarpið er orðið að hlutafélagi, ef þú vilt það ekki þá er það þitt vandamál. Þá getur þú bara hætt. Er það þetta sem liggur á borðinu? Ég held að það sé mikilvægt fyrir starfsfólk Ríkisútvarpsins að það fái að heyra það mjög skýrt hvað hér er á ferðinni. Hjá Ríkisútvarpinu vinnur margt gott og hæft starfsfólk og hefur unnið þar lengi, það fólk á skilið að fá skýr svör hvað þetta varðar áður en þetta frumvarp verður að lögum. Ég ætla svo sem ekki að hafa mál mitt miklu lengra að sinni. Þetta er aðeins upphafið að miklum ræðuhöldum hér í þinginu um þetta mál. Síðan bíðum við að sjálfsögðu spennt eftir að sjá heildarfrumvarpið um fjölmiðlana sem er byggt á þessari ágætu skýrslu hér. Ég vann við gerð þessarar skýrslu og er stoltur af því að eiga hlutdeild í henni. Ég vil enn og aftur, og geri það að mínum lokaorðum, ítreka óskir mínar um að menntamálaráðherra hæstv. sjái til þess að vinnu við frumvarpið, heildstæða löggjöf um fjölmiðla hér á Íslandi, verði hraðað. Því eins og ég sagði í upphafi máls míns: Þegar öllu írafárinu linnti og storminn lægði í því máli komi í ljós að hér gat fólk virkilega náð sáttum og lendingu í erfiðu máli og ég hygg líka að svo verði líka varðandi þetta frumvarp um Ríkisútvarpið. Það verður hægt að ná lendingu í því máli. Ég vil líka hvetja hæstv. menntamálaráðherra til að sýna stjórnarandstöðunni skilning og hlusta á mál okkar. Við erum ekki í einhverju málþófi eða einhverjum illindum til að reyna að ná okkur niðri á ríkisstjórninni. Við erum fyrst og fremst að hugsa um hag þjóðarinnar. Ég held að við séum öll að hugsa um hag þjóðarinnar og hag Ríkisútvarpsins.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir ágæta ræðu, mjög málefnalega og yfirgripsmikla. Ég tek undir með honum að við erum öll að vinna að sameiginlegum hagsmunum, sem er náttúrlega að gera samfélagið enn betra en það er í dag. Við erum m.a. að ræða frumvarpið um Ríkisútvarpið með það í huga að efla og styrkja innviði þess og hlutverk, sem við erum öll sammála um að sé að efla menningarhlutverkið. Rétt aðeins varðandi almennu fjölmiðlanefndina þá er rétt að upplýsa að lögfræðinganefndin hefur þegar fundað og mun síðan vera í samráði við fulltrúa stjórnmálaflokkanna eins og um var rætt. Mig langar til þess að vitna í ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar frá apríl í fyrra þegar sameignarfélagsformið var til umræðu en þá segir hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Maður spyr sig hvort ekki sé alveg eins gott að breyta þessu bara í hlutafélag. Við vitum þó alla vega hvað hlutafélag er. Norska ríkisútvarpið er hlutafélag. Það virðist ganga mjög vel. Þar dettur engum í hug að selja það hlutafélag. Það er mjög virt ríkisstofnun, mjög öflugt hlutafélag. Það er bundið í norsk lög að það skuli vera hlutafélag og er búið að vera þannig frá því 1996 að því ég best veit og bara gengið mjög vel, norska ríkisútvarpið, NRK A/S, „aksjeselskap“ á norsku, eins og stendur í lögunum norsku sem ég er með fyrir framan mig. Það virðist ganga mjög vel.“ Ég er alveg sammála því, frú forseti. Það virðist ganga mjög vel. Tilgangur og markmið með þessu frumvarpi er líka að Ríkisútvarpið gangi mjög vel, að það verði áfram félag í eigu ríkisins sem komi sérstaklega til með að stuðla að öflugu menningarhlutverki þess. Hvað sér hv. þingmaður annað við þessa leið en norsku leiðina? Hvað er það sem hv. þingmaður, sem flutti hér ágæta ræðu, sér frumvarpinu til foráttu þannig að Ríkisútvarpið geti ekki orðið hlutafélag alveg eins og norska ríkisútvarpið er í dag?

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi hvergi nokkurs staðar sagt það berum orðum að ég væri endilega svo mikið á móti því að Ríkisútvarpið væri gert að hlutafélagi, ég hef aldrei sagt það. Það sem ég hef hins vegar kallað eftir eru skýrari röksemdir og útskýringar frá stjórnarflokkunum og frá hæstv. menntamálaráðherra um hvert markmiðið eigi að vera. Hér er talað með loðnum hætti um að þetta verði þá skilvirkara og betri rekstur og auðveldara að halda utan um þetta og stjórna þessu á allan hátt en ég vil fá að sjá skýrari markmið upp á borðið. Mér finnst fólk ekki tala nógu skýrt. Nú á ég sjálfur sæti í menntamálanefnd sem áheyrnarfulltrúi og ég býst við því að þegar menntamálanefndin fjallar um þetta frumvarp muni hún kalla til sín ótal aðila að þessu máli, t.d. útvarpsstjóra sem oft hefur verið vitnað í hér og hann muni þá væntanlega útskýra það fyrir okkur sem sitjum í menntamálanefnd hvað það er sem vakir fyrir mönnum. Það hefur einfaldlega ekki verið sagt nógu skýrt frá því. En ég hlýt að fagna því að hæstv. menntamálaráðherra lesi ræður mínar af áhuga og fylgist svona vel með því sem ég hef sagt um þetta mál. Það er í sjálfu sér mjög jákvætt og vonandi merki um að menntamálaráðherra ætli í framhaldinu að hlusta á það sem stjórnarandstaðan hefur að segja í þessu máli. Hún benti á að rekstur NRK, norska ríkisútvarpsins, hefur verið með miklum ágætum í mörg ár og það má vel hugsa sér að einmitt það að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið gæti verið lendingin í þessu máli en þá verð ég líka að fá að heyra skýrt og skorinort frá stjórnarliðum og frá þeim sem eru hugmyndafræðingarnir á bak við þetta frumvarp, sem við vitum ekki hverjir eru því miður verð ég að segja, hvað það er í raun og veru sem þeir telja sig ætla að ná fram með því að fara þessa leið.

Frú forseti. Ég skammast mín ekkert fyrir það að lesa ræður hv. þingmanns, þær eru margar ágætar, sumar hverjar a.m.k. Í þessu tilviki er það þannig að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur margt til síns máls og ég vil sérstaklega draga það fram að það skiptir miklu máli að þetta frumvarp fái vandaða afgreiðslu í hv. menntamálanefnd og að farið verði yfir þau atriði sem hann kom inn á í ræðu sinni áðan. Eitt af því að ég hlustaði gaumgæfilega eftir hjá hv. þingmanni, sem hann dró fram í ræðu sinni, er hversu mikill skoðanamunur er hjá stjórnarandstöðunni varðandi Ríkisútvarpið. Það er alveg ljóst að Vinstri grænir hafa mjög skýra stefnu sem birtist áðan í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar en þeir hafa ekki hvikað frá og munu greinilega ekki hvika frá þeirri stefnu sinni að Ríkisútvarpið verði áfram ríkisstofnun. Eftir nokkurt þóf er ljóst að Samfylkingin vill breyta rekstrarforminu í sjálfseignarstofnun. Og nú hefur hv. þm. fyrir hönd Frjálslynda flokksins undirstrikað að hann sé tilbúinn til að skoða breytingu á rekstrarforminu, hlutafélag allt eins og önnur rekstrarform. Það er því greinilega mikill ágreiningur meðal stjórnarandstöðunnar um þetta mál sem náttúrlega undirstrikar að það hefði verið ansi langt í land að ná samstöðu um þetta annars mikilvæga mál. Ég tel rétt að undirstrika það því það er eins og það komi ekki nægilega vel fram, að megintilgangur frumvarpsins er að gera Ríkisútvarpinu kleift á nýjum markaði eða þessum samkeppnismarkaði að standa undir því að þjóna almannahlutverkinu og efla menningarhlutverk enn betur en nú er. Það er stóri tilgangur frumvarpsins.

Frú forseti. Ef það er klofningur hjá stjórnarandstöðunni um hvernig haga eigi lögum um Ríkisútvarpið í framtíðinni þá hlýt ég að spyrja: Hvernig er þá sambúðin á stjórnarheimilinu þegar þetta mál er annars vegar? Hér var í fyrra lagt fram frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. og þá voru flestir á því, fréttaskýrendur, stjórnmálaskýrendur og jafnvel stjórnmálamenn að það væri Framsóknarflokkurinn sem lægi á bremsunum og vildi ekki fara alla leið að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og þetta væri svona lending stjórnarflokkanna að búa til þetta sameignarfélag sem var frekar kannski loðið hugtak og margir veltu fyrir sér hvað lægi í raun og veru í því. Við fengum að vita það í menntamálanefnd á vordögum að það voru einmitt menn úr Framsóknarflokknum sem höfðu komið að því að semja frumvarpið, menn innarlega úr herbúðum þess stjórnmálaflokks. Það styrkti þá skoðun margra að þetta væri kannski sú leið sem framsóknarmenn vildu fara og þeir væru með þessu, kannski með veikum mætti ég skal ekki segja, að reyna að verja Ríkisútvarpið. Að það væri ótti í herbúðum framsóknarmanna, illur grunur um að kannski vekti fyrir mönnum að einkavæða Ríkisútvarpið og selja það að lokum. En hér erum við hins vegar komin með nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið hf., að það eigi að vera hlutafélag. Þetta segir mér býsna margt um að fæðingarhríðir frumvarpsins hafi verið ansi erfiðar á stjórnarheimilinu. Frjálslyndi flokkurinn er þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi áfram að vera í ríkiseigu, að það eigi að vera félag í eigu almennings og við stöndum fast við það. Hins vegar er það svo að ég hlýt að líta á þetta með pólitískum raunsæisaugum. Á mínum stutta ferli hér á þingi hef ég lært það að stjórnarmeirihlutinn er vanur að kýla sitt fram, nánast hvað sem það kostar ef út í það fer. Svo ef þeir segja að þetta eigi að vera hlutafélag þá munu þeir náttúrlega reyna að koma því í gegn í krafti meiri hluta síns og það er bara nokkuð sem verður að taka mið af.

Frú forseti. Það má segja að loksins hafi komið á dagskrá mál sem lengi hefur verið í umfjöllun bæði í utandagskrárumræðum, í fjölmiðlum og í umræðunni almennt, þ.e. frumvarp til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið. Þetta er stórt og mikið mál og það er viðkvæmt og hvers vegna skyldi það vera viðkvæmt? Vegna þess, eins og fram hefur komið í umræðunni, að þjóðin elskar Ríkisútvarpið og vill hag þess sem mestan og að það starfi áfram blómlega. Að mínu mati snýst þetta mál einkum um þrjú meginatriði. Það er um eignarhaldið á Ríkisútvarpinu, hvort það er í ríkiseigu eða ekki, um rekstrarform og svo að sjálfsögðu um hlutverk Ríkisútvarpsins, sem líklega er meginatriðið. Á vegum Framsóknarflokksins hefur farið fram gífurlega mikil vinna á liðnum árum. Vinnuhópar hafa lagst yfir Ríkisútvarpið, stöðu þess og framtíð og kallað til sín ýmsa utanaðkomandi gesti. Á síðasta flokksþingi var svokallaður menntamálahópur sem lagði megináherslu á að rekstrarformi Ríkisútvarpsins yrði breytt frá núverandi stöðu. Niðurstaðan á því flokksþingi varð því sú að breyta fyrri samþykktum og leggja til að rekstrarformi Ríkisútvarpsins yrði breytt án þess að skilgreint yrði nánar með hvaða hætti. Þetta var niðurstaðan á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins og þar með var um leið numin úr gildi ályktun frá því fyrir fjórum árum þar sem mælt var með sjálfseignarstofnun umfram hlutafélag. Þetta er sú breyting sem átti sér stað að lokinni mikilli vinnu sérstaks vinnuhóps sem lagði þetta til í menntamálahópi á síðasta flokksþingi og þannig var það samþykkt. Hvað skyldi fyrst og fremst hafa ráðið afstöðubreytingu um rekstrarform? Það má alveg tala tæpitungulaust um að útgangspunkturinn í allri umræðunni er eignarhaldið, að Ríkisútvarpið verði áfram í ríkiseigu eins og verið hefur og ég hygg að enginn ágreiningur sé um það á hv. Alþingi, að það sé vilji löggjafarvaldsins að Ríkisútvarpið verði í ríkiseigu. Hvað varðar Framsóknarflokkinn töldu menn að samstarfsflokkurinn hefði ef til vill ekki talað nógu skýrt í þessum efnum. Stöku raddir höfðu heyrst um að selja ætti hlut af Ríkisútvarpinu og jafnvel allt og það hugnaðist flokksmönnum mínum alls ekki. En nú liggur hins vegar alveg ljóst fyrir af hálfu Sjálfstæðisflokksins, eins og fram kemur í frumvarpinu og í framsöguræðu hæstv. ráðherra, að engin áform eru um að selja Ríkisútvarpið. Þetta er að sjálfsögðu lykilatriði því það er útgangspunktur að eignarhaldið sé og verði áfram ríkisins. Ef eitthvað er má segja að með frumvarpinu sé jafnvel hert á eignarákvæði ríkisins á Ríkisútvarpinu því að staðreyndin er einfaldlega sú, eins og reyndar hefur komið lauslega fram í umræðu, að miðað við lögin eins og þau eru núna væri auðvelt að selja hluta af Ríkisútvarpinu með einni lítilli setningu, t.d. við fjárlagagerð, þar sem heimilt væri að selja svo og svo mikinn hluta af þeirri stofnun, eins og oft hefur tíðkast. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að slík ákvörðun dugi ekki heldur þurfi að taka upp öll lög og það sé beinlínis óheimilt að selja Ríkisútvarpið. Með því er að sjálfsögðu verið að senda afar skýr pólitísk skilaboð um að Ríkisútvarpið sé og eigi að vera áfram í ríkiseigu. Hvað varðar þá afstöðu sem tekin var á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins fæ ég ekki betur séð en hún sé nokkuð samhljóma þeirri ályktun sem kom frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins þar sem hvatt er til þess að breyta rekstrarforminu án þess að taka afstöðu til þess hvaða form skuli tekið upp. Ég fæ heldur ekki betur séð ef maður tekur mark á þeim orðum sem höfð hafa verið eftir m.a. varaformanni Samfylkingarinnar. Fram kom á NFS fréttastöðinni þar sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var í viðtali við hæstv. menntamálaráðherra að það væru tvö meginatriði sem Samfylkingin liti á. Annars vegar það að Ríkisútvarpið væri í eigu ríkisins og hins vegar að ákvæði um upplýsingaskyldu yrðu uppfyllt. Í sama streng finnst mér hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafa tekið, formaður Samfylkingarinnar, þar sem hún hefur talað um að vel komi til greina að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið að uppfylltum þessum tveimur sömu skilyrðum Nú hefur verið mælt fyrir og dreift í þingsal frumvarpi sem svona óbeint tengist þessu, þ.e. frumvarpi frá hæstv. viðskiptaráðherra, um hlutafélög í eigu ríkisins. Af máli hv. þingmanna Samfylkingarinnar verður þó ekki heyrt annað en þeim finnist hvað upplýsingaþáttinn varðar að ekki sé nógu langt gengið í því frumvarpi. En ég fæ ekki betur séð að ef slíkt frumvarp taki breytingum í efnahags- og viðskiptanefnd þegar það fer þar í gegn sé ágreiningur á milli stjórnarflokkanna annars vegar og Samfylkingarinnar hins vegar upphafinn ef marka má orð formanns og varaformanns Samfylkingarinnar eins og þau hafa talað í fjölmiðlum a.m.k. Hins vegar er alveg ljóst með afstöðu Vinstri grænna og kemur ekki á óvart og ef ég miða við ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar verður ekki annað séð en að Vinstri grænir séu sá flokkur sem einn á þingi leggst alfarið gegn því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Þetta var um eignarhaldið og ég held að við þurfum ekki að eyða miklum tíma í það, um það er enginn pólitískur ágreiningur, það stendur ekki til að setja Ríkisútvarpið á sölu. En það má þó bæta því við að ef svo ólíklega vildi til að vindar breyttust þannig að hér myndaðist meiri hluti á Alþingi fyrir því að selja Ríkisútvarpið þá hygg ég að formið skipti ekki máli, hvort það er venjuleg ríkisstofnun, hlutafélag, sameignarfélag eða hvað annað. Ef svo ólíklega vildi til að slíkur meiri hluti myndaðist á hv. Alþingi, þá tæki slíkur meiri hluti þá ákvörðun en það stendur sem sagt ekki til í dag. Ef við víkjum að rekstrarforminu þá finnst mér mjög mikilvægt að líta á það sem er að gerast á fjölmiðlamarkaði. Við höfum séð að samþjöppun á sér stað á fjölmiðlamarkaði. Upp er kominn líklega aðalkeppinautur Ríkisútvarpsins sem er hið kraftmikla fyrirtæki 365 fjölmiðlar sem hefur byggt sig upp og sækir fram mjög grimmt og myndarlega og er að sjálfsögðu í harðri samkeppni við Ríkisútvarpið. Munurinn er auðvitað sá að önnur stofnunin er bundin af þeim lögum sem hv. Alþingi hefur búið henni, er að mörgu leyti ósveigjanleg stjórnsýslulega séð, ábyrgð nokkuð óljós og þar fram eftir götunum, en hin hefur í rauninni alla þá dínamík, þann sveigjanleika og hreyfanleika sem lifandi fjölmiðli og lifandi fyrirtæki er nauðsynlegt og ef einhvern tíma hefur verið þörf á að standa sig í slíkri samkeppni þá er það núna. Og ef við skoðum þau tæki og tól og það umhverfi sem samkeppnisaðilar Ríkisútvarpsins hafa með sínum sveigjanleika, hreyfanleika, krafti og lagaumgjörð þá er ólíku saman að jafna miðað við það umhverfi sem Ríkisútvarpinu er búið og því er samt ætlað að standa sig í samkeppni við samkeppnisaðila sem býr við miklu sveigjanlegra lagaumhverfi en sú stofnun. Þess vegna er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að færa Ríkisútvarpinu og starfsfólki þess það rekstrarform sem skapar þennan sveigjanleika þannig að starfsfólk Ríkisútvarpsins geti sinnt vilja sínum, þ.e. að standa sig í samkeppni við aðra fjölmiðla og um leið að sinna því hlutverki sem Ríkisútvarpinu er ætlað. Því er mjög mikilvægt og aldrei jafnmikilvægt og núna að ábyrgðin sé afar skýr hjá stofnuninni. Hún er það ekki í dag. Það hefur komið fram m.a. hjá útvarpsstjóra að ábyrgðin er mjög óljós, hún dreifist víða með þeim afleiðingum að í rauninni liggur hún alls staðar og hvergi. Það er stjórnsýslulega þunglamaleg stofnun, það er erfitt að ná breytingum í gegn og koma að ákvörðunum og hrinda þeim í framkvæmd. Þetta er það sem fram hefur komið hjá útvarpsstjóra og líklega sú hugsun sem býr að baki þeirri ályktun sem hefur heyrst frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins um að breyta rekstrarforminu með einhverjum hætti og rífa stofnunina þar með út úr því staðalumhverfi sem löggjafarvaldið hefur búið henni. Niðurstaðan samkvæmt frumvarpinu er sú að nýta sér þann ferskleika sem atvinnulífið telur að fylgi hlutafélögum og mælt er með. Og þá er ágætt einmitt að líta til annarrar ríkisstofnunar sem hefur verið breytt úr hefðbundinni tiltölulega þunglamalegri ríkisstofnun yfir í hlutafélag og á ég þar við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég minnist vel þeirrar umræðu og þess ótta sem greip um sig þegar sú breyting átti sér stað. Menn spáðu miklum vandræðagangi, menn spáðu því jafnvel að það fyrirtæki, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, mundi lognast út af og hverfa á braut. En hver hefur orðið raunin? Ég fullyrði það, frú forseti, að aldrei hefur verið sótt fram af jafnmiklum krafti og jafnmiklum þrótti hjá Flugstöð Leifs Eiríkssonar og núna eftir þá breytingu. Um það er starfsfólkið sammála, um það eru stjórnendur sammála og um það eru í rauninni allir sammála. Hvað er það sem veldur þeirri miklu breytingu? Fyrst og fremst það að geta notað þennan hreyfanleika, þennan sveigjanleika og hina skilvirku stjórnun sem fylgir hlutafélagaforminu þar sem ábyrgðin er skýr. Með öðrum orðum, einföld stjórnsýsla, hætta hinum beinu pólitísku afskiptum eins og of oft hefur verið kvartað undan með núverandi fyrirkomulagi og ekki síst að ábyrgðin sé skýr. Samkvæmt frumvarpinu er útvarpsráði hinu nýja ætlað að leggja meginlínur sem síðan stofnunin fylgir eftir án þess að útvarpsráðsmenn hinir nýju séu með bein afskipti af eins og oft hefur verið kvartað undan núna. Með öðrum orðum, verið er að klippa á milli þeirra tengsla og skapa skilvirkan og skýran stjórnunarstrúktúr fyrir þessa ágætu stofnun. Þess vegna standa ríkisstjórnarflokkarnir og líklega einhverjir aðrir úr stjórnarandstöðu að því að styðja þá leið sem hér hefur verið lýst og er farin samkvæmt frumvarpinu. Að lokum, frú forseti, er rétt að vísa til þess að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að vel sé hugað að réttindum starfsfólks og í því felst auðvitað viljayfirlýsing og það er það markmið sem flytjendur frumvarpsins hafa sett sér. Einnig þarf að hafa það í huga að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið fái 5 milljarða í meðgjöf sem hlutafélag og það þarf að huga vel að því hvort sú upphæð dugar vegna þeirra skuldbindinga sem stofnunin kann þegar að sitja uppi með. Það er ekki nóg einungis að skapa það lagaumhverfi og þann stjórnunarstrúktúr sem stofnuninni er nauðsynlegur til að spjara sig í hinum harða heimi fjölmiðlanna heldur þarf að skapa henni réttan grundvöll fjárhagslega þegar hún leggur út í hið nýja umhverfi. Hvað varðar hlutverkið að lokum, frú forseti, þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um það. Ég hygg að um það sé enginn pólitískur ágreiningur og nægir að vitna til 3. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur skilgreining á hlutverkinu. Það er metnaðarfull skilgreining, þ.e. á almannaútvarpi, að sinna eigi menningu, lýðræðislegri umræðu og þar fram eftir götunum, ekki þarf að endurtaka það. Ég hygg að enginn ágreiningur sé um það en til að ná fram þeim metnaðarfullu markmiðum er aðalatriðið að Ríkisútvarpið verði áfram í eigu ríkisins sem hinn lifandi miðill og hafi sveigjanleika til að geta staðið sig bæði í samkeppni og að starfsmenn geti sinnt þeim skyldum sem á þá eru lagðar með Ríkisútvarpinu. Það verður mjög spennandi að vinna að þessu máli í hv. menntamálanefnd.

Frú forseti. Við ræðum um málefni Ríkisútvarpsins. Hv. þm. Hjálmar Árnason kemur hér upp og eyðir drjúgum ræðutíma sínum í að réttlæta það fyrir sjálfum sér og öðrum og segir okkur frá því hversu mikil vinna hafi í það farið innan Framsóknarflokksins að lúffa algerlega, liggja hundflatur fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Er það ekki staðreyndin? Eins og svo oft áður kemur Framsóknarflokkurinn hér, stendur á bremsunni í einhvern tíma en síðan er bara lagst fyrir Sjálfstæðisflokknum og allt á yfir þá að ganga. Hv. þm. Hjálmar Árnason talar um að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. En við vitum vel að það að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er auðvitað fyrsta skrefið í að selja stofnunina, því miður.

Frú forseti. Ég tek það svo að aðeins einni spurningu hafi verið beint til mín og hún hafi komið fram í lokaorðunum, þ.e. hvort til standi að selja. Ég eyddi einmitt megninu af tíma mínum til að fjalla um það. Það liggur alveg ljóst fyrir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og ég hygg allra flokka á þingi að það standi ekki til. Hafi hv. þingmaður lagt við hlustir þegar ég flutti mál mitt snerist það fyrst og fremst um að gera grein fyrir því hvað hafi breyst í umhverfinu og það verða pólitískir flokkar að gera. Þeir verða að taka mið af því sem gerist í umhverfinu. Meginatriðið er það og útgangspunkturinn er sá að Ríkisútvarpið er ekki til sölu, það verður ekki selt en hins vegar er mikilvægt að skapa því það rekstrarform sem hentar best til að halda lifandi, sveigjanlegum fjölmiðli gangandi. Það er meginmarkmið frumvarpsins.

Frú forseti. Má ég benda hv. þm. Hjálmari Árnasyni á að formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, var einn flutningsmanna að tillögu á síðasta þingi um að selja Ríkisútvarpið. Það er auðvitað barnalegt að halda því fram að það séu ekki raddir innan Sjálfstæðisflokksins sem vilji selja stofnunina. Er það þá ekki bara tímaspursmál hvenær Framsóknarflokkurinn fellst á það líka?

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er öflugur þingmaður og hann kann að hafa þessa skoðun. Hitt er annað mál, og ég vék einmitt að því, að það eru stöku raddir í röðum sjálfstæðismanna sem héldu þessu á lofti. Það liggur hins vegar alveg fyrir, og nægir að vísa til greinargerðar með frumvarpinu, til einstakra greina þess og framsöguræðu hæstv. menntamálaráðherra, að það eru engin áform uppi um að selja Ríkisútvarpið. Það er enginn vilji til þess. Það er vilji til að halda því áfram í eigu ríkisins og þannig mun það verða. Síðan getur hv. þingmaður komið og gefið þessu þær einkunnir sem hann vill en þetta er meginkjarninn. Það er útgangspunkturinn, það er uppleggið í þessu máli að Ríkisútvarpið er og verður í eigu ríkisins og engin áform um að breyta því heldur skapa því það rekstrarumhverfi sem hæfir sveigjanlegum fjölmiðli.

Hæstv. forseti. Sannast sagna finnst mér það afar dapurlegt hlutskipti Framsóknarflokksins að svíkja gefin fyrirheit varðandi Ríkisútvarpið, bæði á flokksþingum og opinberlega í umræðu. En eitt langar mig að spyrja hv. þm. Hjálmar Árnason um þegar hann segir að markmiðin með rekstrinum þurfi að vera skýr og ábyrgðin þurfi að vera skýr. Hvað á hann nákvæmlega við með þessu? Vegna þess að ef ég ber saman skilgreiningar í þessum efnum í núgildandi lögum og lagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar átta ég mig ekki alveg á hvað hér er átt við. Á hann við að stjórn stofnunarinnar, ígildi núverandi útvarpsráðs, geti rekið útvarpsstjórann sem hefur með lagafrumvarpinu fengið öll völd yfir stofnuninni í sínar hendur? Þessi pólitíska stjórn - því það er rangt hjá hv. þingmanni að klippt hafi verið á hin pólitísku tengsl - stofnunarinnar sem endurspeglar 

Frú forseti. Ég hirði lítið um að svara þeirri einkunn og þeim orðum sem hv. þingmaður notaði hér í upphafi en vísa enn og aftur til ágætrar vinnu sem fram fór á flokksþingi. Það er einmitt vettvangur til að fara opinn inn á og skoða mál en ekki að festast stundum í fortíð eins og flokkur hv. þingmanns á til að gera. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því sem svo oft hefur fjallað um að ábyrgð á einstökum þáttum innan Ríkisútvarpsins sé mjög óljós. Ég hygg að allir starfsmenn hafi kvartað undan því hvar ábyrgðin liggi á milli einstakra sviða, hver beri ábyrgð á ýmsum ákvörðunum, það hefur verið flakkað á milli útvarpsráðs, útvarpsstjóra, skrifstofu útvarpsstjóra, fréttastjóra, einstakra yfirmanna, o.s.frv. Það er vegna þess að stjórnunarstrúktúrinn hefur verið mjög óljós. Það er það umhverfi sem við höfum búið þessari mikilvægu stofnun og því þarf að breyta eins og starfsmannafélagið hefur ályktað um 

Hæstv. forseti. Vissulega má bæta stjórnsýsluna í Ríkisútvarpinu. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram tillögur þar að lútandi. Þær tillögur koma ekki fram í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, þær ganga fyrst og fremst út á að efla einræðisvald innan stofnunarinnar og herða ríkisstjórnartökin á henni vegna þess að það er ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi sem fær núna óskoruð yfirráð yfir stofnuninni og getur rekið einvaldinn innan stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Er það þetta sem Framsóknarflokkurinn kallar skýra ábyrgð? Mig furðar ekki að það hafi kostað talsverða vinnu innan Framsóknarflokksins að komast að þeirri niðurstöðu.

Frú forseti. Hv. þingmaður ætti að ræða m.a. við fulltrúa starfsmanna.

Ég hef gert það.

Þeir hafa einmitt ályktað og hvatt til þess að rekstrarforminu verði breytt, m.a. til að skýra skort á uppbyggingu í stjórnunarstrúktúr og líka til að skýra ábyrgð. Það er það sem upp úr stendur. Ég hvet hv. þingmann til að ræða við fulltrúa starfsmannafélags og nýráðinn útvarpsstjóra. Hv. þingmaður gengur út frá því að hér ætli ríkisstjórnarflokkarnir, sem ekki er víst að verði alltaf þeir sömu, að ganga milli bols og höfuðs á stjórnendum stofnunarinnar ef þeir verði ekki þægir. Mér finnst það kannski lýsa meira hugsunarhætti hv. þingmanns en því markmiði sem hér er sett. Ég vil enn og aftur vísa til þeirrar reynslu sem hefur m.a. fengist af Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég trúi því tæpast að hv. þingmaður telji þá reynslu vera slæma. Því það er ekkert sem hefur gert 

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann og flokkur hans séu þeirrar skoðunar að valin hafi verið skynsamlegasta leiðin varðandi fjármögnun með því að taka upp nefskatt. Þessi skattur getur komið mjög misjafnlega niður á heimilum og fjölskyldum, t.d. þar sem um er að ræða marga unglinga sextán ára og eldri. Við getum bara nefnt sem dæmi að ef tveir unglingar á þessum aldri eru á heimili getur þessi nefskattur verið um 54–55 þús. kr. Ekki er gert ráð fyrir neinum sérstökum jöfnunaraðgerðum. Það er einungis gert ráð fyrir því að þeir sem eru með tekjur undir 850 þús. kr. á ári, að mig minnir, eða rétt rúmar 70 þús. á mánuði sem er undir skattleysismörkunum, greiði ekki þennan nefskatt. Ég held að ekki hafi verið valin skynsamlegasta leiðin í þessu. Er hv. þingmaður tilbúinn að beita sér fyrir að skoðaðar verði einhverjar sérstakar jöfnunaraðgerðir varðandi heimili sem munu koma illa út úr þessu ef nefskatturinn verður tekinn upp? Hafa aðrar leiðir 

Frú forseti. Umræðan um fjármögnun Ríkisútvarpsins á sér auðvitað langa sögu og hér hafa verið haldnar margar ræður einmitt um það innheimtukerfi sem er núna. Það er bæði talið mjög dýrt og „óvinsælt“. Niðurstaðan varð sú að taka upp nefskattinn og það er m.a. annars sú niðurstaða sem komist var að á flokksþingi Framsóknarflokksins. Ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður reifar hér að þetta kunni að bitna illa á sumum heimilum. Ég tel það hins vegar vera alveg sjálfstæða ákvörðun um félagsleg úrræði, ef við getum sagt svo, sem hefur í rauninni ekki beint með lög um Ríkisútvarpið að gera. Það er pólitísk ákvörðun hverju sinni hvort ríkisvaldið vill koma til móts við þá sem verr eru settir eins og gert er á mörgum öðrum sviðum.

Frú forseti. Hv. þingmaður verður að tala skýrar. Ætlar hv. þingmaður að beita sér fyrir að slíkar jöfnunaraðgerðir verði teknar upp? Til dæmis að miðað verði við 18 ára í stað 16 ára og að gripið verði til sérstakra aðgerða ef um er að ræða fjölskyldu þar sem margir unglingar eru á heimilinu. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skoðað það sérstaklega að skattleggja frekar íbúðir, að það verði gjaldtaka á hverja íbúð. Er hv. þingmaður tilbúinn að skoða hvort lögaðilar komi meira inn í þessa fjármögnun? Nú koma aðeins frá lögaðilum 300 millj. kr. af þeim 2,5 milljörðum sem þessi fjármögnun gefur. Ef það væri skoðað að skattleggja t.d. hverja íbúð og helmingurinn kæmi á lögaðila og helmingurinn á einstaklinga væri einungis um að ræða 9 þús kr. gjald á hverja íbúð, sem kemur auðvitað miklu sanngjarnar niður en 54 þús. kr. gjaldtaka þegar um er að ræða heimili með tvo unglinga með tekur yfir tilteknum mörkum. Ég vil því biðja hv. þingmann að 

Frú forseti. Að sjálfsögðu skal ég skoða hug minn og taka áskorun hv. þingmanns um það. En ég árétta það sem ég nefndi áðan að það hvernig fjármagna á Ríkisútvarpið er og verður alltaf umdeilt. Sú leið sem við höfum búið við að undanförnu er mjög umdeild. Bæði óvinsæl og dýr og jafnvel ekki talin tryggja nægar upphæðir. Þessi nefskattur er hins vegar ákveðin lending og samstaða er um hana. Það virðast nokkuð margir vera hlynntir henni en hún hefur sína galla. Ég árétta að það er stjórnvaldsaðgerð hverju sinni hvernig menn vilja koma til móts við einstaka hópa, t.d. þá sem lægstar hafa tekjur og þar fram eftir götunum. Þetta mál er eins og önnur, það er mælt fyrir því við 1. umr., síðan fer það til nefndar og nefndarmenn fara að sjálfsögðu með opnum huga inn í þá umræðu. Meginatriðið er að tryggja stofnuninni það fjármagn sem 

Forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason kýs að fara nokkuð bláeygur inn í þessa umræðu. Það getur verið ákveðinn kostur ef menn reyna líka að hafa skarpskyggnina í lagi. Þó verð ég að leiðrétta þingmanninn í því að ég lærði það í barnaskóla að 5.000.000 væru 5 millj. en ekki 5 milljarðar.

Sagði ég 5 milljarðar?

Þú sagðir það Hjálmar, fyrirgefðu forseti, hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að ríkisstjórnin hefði verið svo rausnarleg að koma hér með 5 milljarða. Hins vegar fagna ég því að Hjálmar Árnason gefur hér færi á því í nefndinni, efnahags- og viðskiptanefnd, og jafnvel í menntamálanefnd, að bæta þetta frumvarp um hlutafélagið, að það verði annars vegar kveðið á um aukinn meiri hluta ef selja á Ríkisútvarpið að hluta eða í heild, og hins vegar að bætt verði inn upplýsingalögum og stjórnsýslulögum. Ég vil ég spyrja þingmanninn 

Frú forseti. Það er gott fyrir okkur hv. þingmenn að hafa skarpa menn sem hafa athyglina í lagi og geta beint okkur minni spámönnum inn á réttar leiðir og ég er afskaplega þakklátur fyrir það. En í þetta frumvarp eins og önnur fara þingmenn að sjálfsögðu alltaf með opnum huga. Meginlínan hefur verið lögð. Ég vil árétta það sem kemur fram í frumvarpinu að þar er skýrt markmið að Ríkisútvarpið er ekki til sölu og er óheimilt að selja það. Í því felst að sjálfsögðu afskaplega skýr stefnumörkun og ég hélt að jafnglöggur þingmaður og hv. þm. Mörður Árnason ætti að skilja hvað hér er átt við, að það er óheimilt að selja. Er það ekki mjög skýrt pólitískt „statement“?

Forseti. Ég gleðst yfir því að Hjálmar Árnason skuli hafa átt við 5 milljónir vegna þess að mér fannst hann nefna þá tölu hér til mikils hróss fyrir ríkisstjórnina og menntamálaráðherra, sem hefði kannski verið ef hún væri 5 milljarðar. En ég skildi hann þannig að hann væri að tala hér um 5 milljarða en ekki 5 milljónir. Ég biðst afsökunar á að hafa sýnt of mikið stærilæti í þeirri leiðréttingu hafi hún verið svona einföld. Ég verð að minnast á að það kom fram í andsvari sem hv. þingmaður kann að hafa verið of upptekinn annars staðar til að geta sinnt, fyrsta andsvari menntamálaráðherra, ég skildi það þannig, menntamálaráðherra hæstv. leiðréttir það þá, að „þrátt fyrir“-ákvæði í 6. gr. gæti afnumið þessa miklu bindingu Framsóknarflokksins um að ekkert megi selja. Ég spyr þingmanninn: Er hann reiðubúinn til þess, vegna þess að hann talaði hér um Samfylkinguna, formann og varaformann og hefði getað bætt við talsmanni í þessu máli, 

Frú forseti. Ég gleðst yfir því að hv. þingmaður skuli hafa umborið mér þau mismæli sem mér urðu hér á áðan. En hann spyr hvort ég sé tilbúinn að beita mér fyrir auknum meiri hluta ef taka eigi ákvörðun um að selja. Ég tel það vel koma til greina. Hvað varðar ákvæðið um upplýsingalögin þá lýsti ég því í ræðu minni áðan að ég teldi það vera afar mikilvægt. Því hanga saman þetta frumvarp og frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra um hlutafélög í eigu ríkisins, ekki síst með þetta í huga. Fyrir því máli hefur enn ekki verið mælt, efnahags- og viðskiptanefnd á að fá það. Ég trúi ekki öðru en að menn nái saman þar um ákvæðið hvað varðar upplýsingaskylduna. Ef það tekst sé ég ekki betur, miðað við yfirlýsingar formanns og varaformanns, hvorki meira né minna, Samfylkingarinnar, en að það sé samstaða milli ríkisstjórnarflokkanna 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um einstaka þætti þessa meingallaða frumvarps sem kemur nú fyrir þingið, allt of lítið breytt frá því að það kom fram fyrir nokkrum mánuðum. Í upphafi máls míns og í framhaldi af þeirri umræðu sem var að ljúka fyrir nokkrum mínútum vildi ég gera afstöðu og viðsnúning Framsóknarflokksins í málinu að umræðuefni. Fyrir örfáum mánuðum töluðu forustumenn Framsóknarflokksins sig hása úr ræðustól Alþingis og víðar um að ekki kæmi til greina að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag, algjör frágangssök af þeirra hálfu og kæmi aldrei til greina að Ríkisútvarpið yrði hlutafélag og þar stæði Framsóknarflokkurinn í lappirnar. Þar væri ekkert til sölu, enginn afsláttur gefinn og hvergi hvikað frá sannfæringu flokksins og þeirri stefnu sem var undirstrikuð og ítrekuð á landsfundi flokksins það árið eða árið áður um að Ríkisútvarpið yrði ekki hlutafélag. Þetta var kannski eitt af fáum stefnumiðum í félagshyggjuranni Framsóknarflokksins sem var eftir þar sem átti að halda vörð um. Nú hefur Framsóknarflokkurinn nánast án nokkurs aðdraganda eða útskýringar hvikað frá þessu máli, gefur eftir örfáum mánuðum eftir að sameignarfélag var algert grundvallaratriði í nýrri lagagerð um framtíð Ríkisútvarpsins. Það var algert grundvallaratriði að félagið yrði sameignarfélag en alls ekki hlutafélag. Síðan þá hefur svo sem ekki mikið annað gerst en það að einhvers konar pólitískt öngþveiti virðist ríkja innan Framsóknarflokksins þar sem undanhaldið í öllum málaflokkum virðist vera með þeim hætti og svo handahófskennt að á mann renna tvær grímur um hvað valdi. Þess vegna var verið að spyrja hv. þingmann og forustumann Framsóknarflokksins í mennta- og menningarmálum, Hjálmar Árnason, um af hverju flokkurinn hefði kúvent í afstöðu sinni í þessu prinsippmáli, í algeru grundvallarmáli. Svör hans voru mjög óljós og ég vona að hann komi hér upp á eftir og útskýri það betur. Það mundi henta starfseminni betur, sagði hann, og vitnaði mjög í rekstur á Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem kom mér líka ákaflega spánskt fyrir sjónir, sá samanburður. En forustumenn Framsóknarflokksins hljóta að útskýra það í 1. umr. um málið af hverju þeir breyttu um stefnu, af hverju undirlægjuhátturinn við Sjálfstæðisflokkinn virðist vera svo botnlaus og gegndarlaus að maður spyr sig alltaf: Hvað er næst? Hvað kemur næst hjá Framsóknarflokknum? Hvar ætlar hann að gefa eftir næst? Hvar verður næsti undansláttur frá meginmálum og pinsippum Framsóknarflokksins í þessu lánlausa samstarfi hans við Sjálfstæðisflokkinn? En það er margt annað sem vekur athygli og ég vil benda sérstaklega á, og ég vona að það komi skýrt fram í umræðunum. Meðal annars er eitt af því sem skapar mikla tortryggni sá tilgangur að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Fyrir því hafa ekki komið fram nein sérstök rök af hverju það form er valið fram yfir t.d. sjálfseignarstofnun sem fram að þessu hefur verið ákaflega hentugt rekstrarform utan um ýmiss konar almannaþjónustu, skólaþjónustu, öldrunarþjónustu, náttúrulækningaþjónustu í þeirri mynd sem hún er rekin í Hveragerði og víðar. Utan um hvers kyns almannaþjónustu sem er ekki rekin í ágóðaskyni hefur sjálfseignarstofnunarformið gefist mjög vel og saga þess í íslenskri almannaþjónustu er býsna glæsileg, hún er nokkuð góð. Og um það var nokkur sátt virtist vera og þróun í þá veru að ýmiss konar stofnanir á sviði mennta- og heilbrigðisþjónustu, almannaþjónustu hvers konar, sem voru sjálfstætt reknar eins og það heitir voru gerðar að sjálfseignarstofnun þangað til núna hin síðari missiri þegar Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki undan að breyta slíkum stofnunum í einkahlutafélög og hlutafélög. Þess vegna hljótum við að kalla eftir skýrum svörum um af hverju þetta form er valið og þá beinast sjónir okkar að sjálfsögðu að málafylgju stjórnarflokkanna, hægri flokkanna tveggja í þessu máli. Málflutningur þess minni liggur fyrir og vekur mikla furðu af hverju hann beygir svo af leið og af hverju hann gefur svo eftir þessum bænheita Sjálfstæðisflokki í garð hlutafélaga. Helstu forustumenn Sjálfstæðisflokksins á sviði menntamála, menningarmála og efnahagsmála hafa ítrekað flutt yfirgripsmikið frumvarp til laga um sölu á Ríkisútvarpinu. Þar segir t.d., með leyfi forseta, í kaflanum um Rök fyrir frumvarpinu, þar er undirkafli sem heitir Ríkisrekstur - og ég vona að einn hv. flutningsmanna, formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, geri grein fyrir þessari málafylgju á eftir en hann er næstur í ræðustólinn á eftir mér, og hérna gengur inn einn flutningsmanna, hv. þm. Birgir Ármannsson, þessir bænheitu hægri menn geri grein fyrir þessu máli sínu og hvernig það standi gagnvart hinu nýja frumvarpi um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og þá mjög ósannfærandi og hjáróma röksemd um að það eigi ekki að selja það, það standi ekki til. Hér segir, með leyfi forseta: „Það er enn fremur umhugsunarefni hvers vegna ríkið á að standa í þessum rekstri fjölmiðlunar. Hvers vegna gefur það ekki út ríkisdagblað, ríkistímarit, ríkisbækur,“ - sem það gerir reyndar - „gerir ríkiskvikmyndir og ríkispopptónlist og leggur undir sig netið sem sameinar þetta allt? Það er nýverið búið að hlutafélagavæða ríkissímann og flestir virðast sammála um að selja hann úr ríkiseigu.“ Annars staðar segir hér, með leyfi forseta: „Stefnt skal að sölu hlutafjár ríkissjóðs fyrir 1. janúar 2005 og skulu starfsmenn hafa forkaupsrétt …“ Mjög föst röksemdafærsla var fyrir því að selja yrði Ríkisútvarpið og fyrir rekstri þess væru bókstaflega engin rök frekar en fyrir rekstri ríkisdagblaðs eða ríkistímarits o.s.frv. eins og kom fram í tilvitnaðri athugasemd minni áðan sem er í sjálfu sér mjög undarleg líka úr munni sjálfstæðismanna þar sem ríkisrekstur á öllum þessum sviðum er nú í gangi með einum eða öðrum hætti. En það þykir þeim fráleitt og þess vegna hljóta að vakna spurningar um tilganginn með því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og hvort blasi ekki við að næsta skref ríkisstjórnarinnar í málefnum þess verði að selja útvarpið. En áfram með málið. Það voru nokkur atriði sem sá sem hér stendur vonaðist eftir að sjá í hinu nýja frumvarpi en var ekki að finna í því gamla sem nú er að verða líklega ársgamalt og var flutt á síðasta þingi. Ég var nokkuð sannfærður um að það kæmi fram í þessu endurskoðaða og nýja frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið. Það eru hlutir eins og einhvers konar takmörkun á hlutdeild og umfangi Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði sem ég held að sé í kringum 30% í dag, örugglega milli 50 og 60% auglýsingamarkaður á sviði ljósvakamiðlunar, mjög umfangsmikið þar og má færa ýmis rök fyrir því að Ríkisútvarpið þurfi og eigi að vera með auglýsingamarkaði hvað varðar aðgengi þeirra sem þar vilja auglýsa, til að koma upplýsingum á framfæri til að eðlileg samkeppni ríki á auglýsingamarkaði á milli ríkisstofnunarinnar annars vegar og hins vegar einkarekinna stöðva á okkar örpínulitla sjónvarpsmarkaði. Hvort ekki hefði átt, og það var mín skoðun, að takmarka þá hlutdeild niður í kannski 15% eða eitthvað svoleiðis, 10%, eða 15–20%, minnka þannig umfangið og skilyrða um leið og hlutverk útvarpsins yrði skilgreint upp á nýtt. Þá kem ég að meginmálinu af því að það snýst fyrst og fremst um, fyrir utan fjármögnun og rekstrarform, hlutverk Ríkisútvarpsins til framtíðar, endurskilgreiningu á almannaútvarpinu og væntanlega pólitíska tilraun til að endurhanna hlutverk og markmið Ríkisútvarpsins þannig að það standi undir nafni sem almannaútvarp en sé ekki meira og minna að dreifa og miðla til okkar aðkeyptu erlendu, ódýru afþreyingarefni, skemmtiþáttum og nákvæmlega sömu sjónvarpsgerð og er að finna á hinum íslensku stöðvunum, Stöð 2, Skjá einum og öðrum stöðvum og svo öllum erlendu stöðvunum sem eru í samkeppni við það. Ríkissjónvarpið hefur að miklu leyti þróast yfir í það að senda út lélegt erlent sjónvarpsefni. Sumt af þessu er sæmilegt, annað lélegt en allt efni sem má finna á öðrum stöðum og vídeóleigum. Að mínu mati á meginhlutverk sjónvarpsins að vera að standa að í einhverri mynd eða stuðla að framleiðslu og miðlun á íslensku efni sem er t.d. grundvöllur þess að Rás 2 eigi að vera til, sú 22 ára gamla útvarpsstöð, af því að hún að mörgu leyti stendur undir nafni. Hún hefur þróast þannig að hún ein útvarpsstöðva á landinu spilar íslenska tónlist, popptónlist í einhverjum mæli og stendur að mörgu leyti undir gróskunni og framleiðslunni á íslenskri tónlist. Þannig hefur sú stofnun unnið sér sess, unnið sér tilverurétt að sínu mati og þess vegna er það pólitísk ákvörðun hvort hún á að lifa eða deyja. Hérna er í rauninni verið að drepa Rás 2 í skjóli myrkurs með því að skilgreina að Ríkisútvarpið skuli að minnsta kosti senda út eina hljóðvarpsrás og eftirláta síðan stjórnendum Ríkisútvarps, sjónvarps þau pólitísku óþægindi sem kunna að hljótast af því að leggja Rás 2 niður eða selja hana eða hvað sem menn gera. Það er mjög undarlegt. Það á að sjálfsögðu að taka á því skýrt hér að ekki á að eftirláta það stjórnendum af því að það er pólitískt markmið að mínu mati að reka slíka stöð sem er alger grundvöllur að mörgu leyti að spilun á íslenskri tónlist á Íslandi af því að einkastöðvarnar sinna því nánast ekki neitt, nema þá helst þeim flytjendum sem eru gefnir út af sömu samsteypu eins og þetta hefur þróast hjá okkur. Að mínu mati hefði átt að lögbinda einhvers konar skorður og skilyrði um hlutfall innlends efnis í sjónvarpinu, alveg klárt og kvitt. Það er einn grundvöllur tilveru og tilveruréttar Ríkisútvarpsins að miðla og stuðla að íslensku sjónvarpsefni, stuðla að framleiðslu og miðlun á íslensku efni, að sjálfsögðu á kostnað þess erlenda efnis og þess ódýra rusls sem þar er miðlað af mjög miklum móð og miklu kappi sem aldrei fyrr þessi missirin. Það er sjálfsagt að blanda inn í dagskrána vandaðri erlendri dagskrárgerð á ýmsum sviðum, eitthvað þá sem er ekki á hinum stöðvunum að sjálfsögðu, vönduðum kvikmyndum, vönduðum þáttum, heimildamyndum og ýmis konar öðru efni sem fengur er að og er ekki að finna annars staðar á öðrum stöðvum. En svo er alls ekki. Því vildi ég spyrja, ef hæstv. menntamálaráðherra tekur umræðuna saman í lok umræðunnar seinna í kvöld eða þegar henni verður fram haldið síðar í vikunni, hvort ekki komi til greina að breyta frumvarpinu í þá veru að þar séu sett sérstök skilyrði, sérstakar skorður, skilyrði um framleiðslu á innlendu sjónvarpsefni og hlutfall innlends efnis í dagskrá sjónvarpsins. Mér finnst þetta mjög mikið atriði, og einnig að skoða, ég vona að nefndin fari í það, að skorður verði reistar við hlutdeild ríkissjónvarpsins á auglýsingamarkaði. Það mætti takmarka það töluvert án þess að svipta stofnunina þeim tekjum algerlega eða kippa henni algerlega út af markaðnum eins og lengi og oft hefur í sjálfu sér verið í umræðunni líka. Það var skoðun margra hér einu sinni en ég held að það væri varhugavert. Það væri í sjálfu sér verra fyrir alla, bæði fyrir auglýsendur og þá sem sækja sér upplýsingar í auglýsingar hvort sem það eru samlesnar auglýsingar í útvarpinu, skjáauglýsingar sem eru mikið notaðar og fínt auglýsingaform eða leiknar hefðbundnar sjónvarpsauglýsingar. Ég held að engin ástæða sé til að svipta stofnunina eða þá sem vilja miðla upplýsingum í gegnum hana aðgangi að því. Ríkisútvarpið er svo öflug stofnun og hefur svo margþættu og merkilegu hlutverki að gegna, er ein af lykilstofnunum í samfélagi okkar og um hana á að standa vörð í þeirri mynd sem hún var hugsuð og í þeirri mynd sem almannamiðlar af hennar sort gera best og sérstaklega af sjálfsögðu með því að miðla af öflugu og vönduðu fréttaefni, fréttatengdu efni og innlendu efni fyrst og síðast. Það eru mikil vonbrigði að í frumvarpinu er ekkert tekið á skilgreiningum á inntaki, ekkert tekið á því að Ríkisútvarpið stigi skref frá því að vera sá undarlegi og oft vondi blendingur í dagskrárgerð og miðlun sem það er núna yfir í það að verða fyrsta flokks almannamiðill. Í þessu frumvarpi er ekkert tekið á því. Skilgreining á hlutverki og útvarpsþjónustu í almannaþágu, eins og kaflinn heitir, er mjög almenn, mjög almenn og mjög loðin. Engar skorður eru t.d. settar við hlut innlends efnis í dagskrá stöðvanna, sem að sjálfsögðu ætti að gera. Það er algjört grundvallaratriði í tilveru, hlutverki og rekstri, Ríkissjónvarps og Ríkisútvarps. Hér hefur margt verið rætt. Ekki hafa komið fram nein sannfærandi rök hvað varðar fjármögnun á stofnuninni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræddi hér áðan um jöfnunaráhrif. Það hefur ekki verið rætt eða útskýrt neitt sérstaklega af hverju nefskattsleiðin er t.d. frekar farin en fjárlagaleiðin - fjárlög sem yrðu þá gerð 5–10 ár fram í tímann svo að Alþingi hefði ekki pólitískt kverkatak á stofnuninni við fjárlagagerð á hverju ári, ekkert frekar en með hækkun eða lækkun á nefskattinum eða því máli. Það vantar sannfærandi rök fyrir því að sú leið sé farin. Sérstaklega hefur verið rætt um pólitíska stjórnun á útvarpinu, hvort það sé hreinlega markmið hæstv. ráðherra og stjórnvalda að sjónvarpsstjóri verði eftir þessa lagabreytingu einhver pólitískur seppi menntamálaráðherra hverju sinni, sem er að sjálfsögðu fráleitt. Augljóslega er umboð hins nýja útvarpsráðs eða stjórnar hins nýja hlutafélags skert verulega þar sem Alþingi mun kjósa það árlega en ekki til nokkurra ára í senn - menn þurfa að sækja sitt umboð hingað árlega. Það eru líka mjög mikil og djúp vonbrigði af hverju ekki er tekið skarpar á því máli í frumvarpinu. Eins og ég sagði áðan batt ég miklar vonir við að frumvarpið kæmi mikið breytt frá hæstv. menntamálaráðherra eftir það afhroð sem frumvarpið frá því í fyrra galt. Viðsnúningur Framsóknarflokksins í þessu máli vakti að sjálfsögðu mestu undrunina, þessi undirlægjuháttur gagnvart Sjálfstæðisflokknum sem viðist vera að ná nýjum hæðum í stjórnarsamstarfi flokkanna tveggja. Fyrir mig sem félagshyggjumann, sem hef alltaf litið til Framsóknarflokksins sem vænlegs samstarfsaðila vinstri stjórnar, er ömurlegt að horfa upp á hve flokkurinn er rúinn pólitískum prinsippum. Sjálfur hélt ég að flokkurinn mundi aldrei ganga svo langt að gefa eftir í málefnum Ríkisútvarpsins. Þar hélt ég að Framsóknarflokkurinn mundi nú láta brjóta á. En aldeilis ekki og fullkomlega án nokkurs aðdraganda eða nokkurra útskýringa gefur Framsóknarflokkurinn eftir þar líka. Það má nánast segja að það sé hetjulegt af hv. þm. Hjálmari Árnasyni að taka þátt í umræðunni þó að hann hafi horfið hér úr þingsal um leið og ræðu hans og andsvörum var lokið, en aðra framsóknarmenn hefur ekki verið að sjá. Hljóta menn að kalla eftir því við hæstv. forseta að hann beiti áhrifavaldi sínu í þá veru að þeir sem bera ábyrgð á þessu hlutafélagavæðingarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið mæti hér í salinn og taki þátt í þessari umræðu með öðrum hætti en til málamynda eins og um var að ræða hér áðan. Hv. þm. Hjálmar Árnason útskýrði ekki að neinu leyti viðsnúning flokksins. Fyrir nokkrum mánuðum hefði mátt skilja að flokkurinn hefði lagt pólitískt líf ríkisstjórnarinnar að veði fyrir að Ríkisútvarpinu yrði ekki breytt í hlutafélag. Þá var talað um einhvers konar undarlega sameignarstofnun sem einn og sami aðilinn átti að eiga með sjálfum sér - það var mjög undarleg útgáfa af þessu öllu saman - en aldrei yrði það hlutafélag, aldrei nokkurn tíma. Það var á þeim að heyra þá. Þeir töluðu sig hása um þetta mál í fyrra og voru mjög stoltir af því að hafa nú beygt Sjálfstæðisflokkinn, beygt bænheitu hægri mennina sem vildu selja útvarpið - þeir fóru hér hver upp eftir öðrum að réttlæta þá afstöðu sína að Ríkisútvarpið ætti að vera sameignarstofnun en ekki hlutafélag. Þetta var staðan fyrir nokkrum mánuðum en nú er allt breytt og Framsóknarflokkurinn horfinn úr salnum rétt eins og hann er að þurrkast út í skoðanakönnunum. En við hljótum að skora á þá hv. þingmenn að mæta hér í salinn og standa fyrir máli sínu.

Hæstv. forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. kom víða við í ræðu sinni. Það mátti heyra um ýmis atriði sem hann var ósáttur við en það var hins vegar erfiðara að greina hvaða hugmyndir og stefnu hann hafði varðandi Ríkisútvarpið svona fyrir utan það að það ætti að flytja gott efni, sem ég held að allir geti verið nokkurn veginn sammála um. Hins vegar getur verið erfitt að tryggja það beinlínis með löggjöf að Ríkisútvarpið flytji gott efni. Í því sambandi þarf frekar að tryggja gott rekstrarumhverfi og gott rekstrarfyrirkomulag. Með því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram er verið að stíga stórt skref í þá átt, rekstrarform og rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins verður betra og skilvirkara en það er núna. Hv. þingmaður vék nokkrum orðum að afstöðu minni og tveggja annarra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins og er rétt að bregðast við því. Það hefur ekki verið neitt launungarmál að ég hef lengi haft uppi efasemdir um að ríkið reki fjölmiðil. Ég hef margoft lýst þeirri skoðun minni á löngu tímabili þannig að sú afstaða liggur alveg fyrir. Staðan er hins vegar sú að ekki er pólitísk samstaða um að stíga slíkt skref og þá finnst mér sjálfsagt að styðja tillögur sem gera ráð fyrir betra og skilvirkara rekstrarformi og fyrirkomulagi en það sem við búum við núna. Á því byggi ég stuðning minn við þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ekki bregst bænhitinn frjálshyggjunni, það verður engu upp á þá logið með það. Hv. þm. Birgir Ármannsson, einn skyttnanna þriggja sem fluttu frumvarp hér í fyrra um að einkavæða og selja Ríkisútvarpið, sagði að hann mundi vissulega styðja þetta mál. Þá hlýt ég að spyrja hann á móti: Lítur hv. þingmaður ekki á þetta frumvarp sem skref í þá átt að selja Ríkisútvarpið? Hljótum við ekki að verða að túlka skilgreindan stuðning sjálfstæðismanna margra, flestra kannski, við þetta mál á þann hátt að þeir líti á það sem áfanga á þeirri leið að selja Ríkisútvarpið? Það er ekki hægt að lesa annað úr orðum hv. þingmanns. Hv. þm. Sigurður Kári, formaður menntamálanefndar, mun tala hér síðar og hefur farið mikinn í einkavæðingarhugmyndum sínum á liðnum árum og lágríkisdraumum hvers konar sem hljóta að brjótast út þegar svona mál eru til meðferðar. Þeir hljóta að gera grein fyrir framtíðarsýn sinni og skilningi á þessu máli, hvort það sé áfangi á þeirri leið að selja stofnunina, selja Ríkisútvarpið. Ég gat ekki heyrt annað á þeirri sjálfsskoðun og réttlætingu sem fólst í orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar í andsvarinu hérna áðan. Ég spyr hann því: Er þetta mál ekki að hans mati áfangi á þeirri leið að selja Ríkisútvarpið?

Hæstv. forseti. Ég verð að svara síðari spurningu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar neitandi. Það er ekki sjálfgefið að sú breyting sem felst í þessu frumvarpi feli í sér einhver áform um eða undirbúning að sölu Ríkisútvarpsins. Það er algjörlega sjálfstætt mál og utan við efni þessa frumvarps.  Ég fagna þessu frumvarpi vegna þess að ég tel að ef ríkið á og rekur fyrirtæki eða stofnanir sé best að fyrirkomulagið sé sem skilvirkast, hagkvæmast og skynsamlegast. Með þessu frumvarpi er verið að stíga skref í þá átt.

Frú forseti. Ég gat ekki skilið þingmanninn á annan hátt en þann að hann væri með einhverjum hætti fallinn frá sínum fyrri hugmyndum um að selja stofnunina - hann sagði að þeir nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu orðað hugmyndir í þá veru. Þeir hafa ítrekað flutt um það frumvarp til laga. Það væri fróðlegt að vita hvort þeir eru fallnir frá þeim tillögum. Ekki var svo að skilja á þeim öllum en það á sjálfsagt eftir að koma betur fram í umræðum á eftir. Það skiptir að sjálfsögðu meginmáli hvert ráðandi aðilinn í stjórnarsamstarfinu er að fara, ekki síst þar sem ekki hafa komið fram neinar skýringar á því af hverju hlutafélagaformið er valið umfram t.d. sjálfseignarstofnun. Fram að þessu hefur sjálfseignarstofnunarformið af mörgum verið talið mjög hentugt rekstrarform utan um hvers konar almannaþjónustu sem ekki er rekin í hagnaðarskyni, jafnvel ákjósanlegasta rekstrarformið. Af hverju er sú leið þá ekki farin? Því hefur enginn stjórnarliðanna svarað að svo komnu máli nema með því að vísa í það að hlutafélagaformið sé ágætt líka og komi stundum ágætlega út í rekstri flugstöðva og ýmissa annarra fyrirtækja víða um land. Ég kalla eftir svari við þessu. Þetta er grundvöllurinn fyrir vitrænni umræðu um rekstrarform stofnunarinnar. Rekstrarformið er þó ekki aðalatriðið í þessari umræðu, heldur fyrst og fremst þau djúpstæðu vonbrigði sem það eru að ekki skuli hafa verið farið í vinnu við að skilgreina markmið og inntak stofnunarinnar frá því frumvarpi sem flutt var fyrir nokkrum mánuðum.

Frú forseti. Við erum hér að ræða um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Ég verð nú að lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst umræðan afskaplega efnislítil. Það er lítið sem kemur fram hjá stjórnarandstöðunni, sama hvaða flokkur það er. Menn tala tvist og bast rétt eins og verið sé að hleypa út hænsnahópi að vori, þá hleypur hver í sína áttina.  Hv. þingmaður vill að RÚV, sjónvarpið, fari til hliðar á auglýsingamarkaði en að sama skapi telur hann að sjónvarpið eigi ekki að vera með ódýrt erlent efni heldur með íslenskt efni - því get ég verið sammála en það kostar fjármuni. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja hv. þingmann hvernig hann vill hugsa sér rekstrarstrúktúr þessa fyrirtækis sem hefði kannski átt að vera búið að háeffa fyrir nokkru síðan. Hvaðan eiga tekjurnar að koma og hvernig á rekstrarstrúktúrinn að vera? Það er ekki nóg að kasta því fram í ræðu að það eigi að minnka tekjurnar af auglýsingum, auka útgjöld o.s.frv. Menn verða að hafa einhverja samsvörun í hlutunum. Ég vildi gjarnan heyra hjá hv. þingmanni hvernig hann hyggst koma þessu heim og saman þannig að við fáum einhverja heildstæða hugmynd um skoðun hans á þessu máli. Hann talaði að vísu í 20 mínútur en það situr eiginlega ekkert eftir. Þess vegna langar mig til að byrja með að spyrja hann um þetta atriði.

Frú forseti. Ég vona að þingmaðurinn sé við fulla heilsu þótt hann sé svona minnistæpur. Ef þetta er ekki efnisleg umræða þá veit ég ekki hvað. Þegar þessi málefnalegi þingmaður Sjálfstæðismanna vatt sér að efninu þá var það um mjög málefnalega spurningu úr mjög málefnalegri ræðu minni um Ríkisútvarpið. Ef sjónvarpið hættir að sýna ruslið, sagði hann, hvað þá? Svona efnislega og umorðað. En ef það er ekki markmiðið með þessari umræðu, hvort við eigum að halda úti ríkisreknu sjónvarpi á annars flokks erlendu efni eða fyrsta flokks almannamiðli sem sýnir að einhverju skilgreindu lágmarki innlent efni, þá veit ég eiginlega ekki um hvað umræðan á að snúast. Það er algjört grundvallaratriði. Rekstrarformið og hvort við notum nefskatt, hvort förum með stofnunina á fjárlög eða notum afnotagjöldin eru einungis aukaatriði samanborið við hvort stofnunin eigi almennt að vera til eða ekki. Það er það sem skiptir öllu máli. Það er ekki markmið að reka ríkisrekna vídeóleigu. Það er ekki markmið að halda úti ríkisreknum fjölmiðli sem sýnir að stærstum hluta erlent efni sem fæst nær máli hvað varðar gæðin. Þó sumt af því efni sé ágætt er það meira og minna að finna á öðrum sjónvarpsstöðvum. Það er hægt að nálgast slíkt efni auðveldlega eftir ýmsum leiðum sem stóðu ekki til boða eða voru færar fyrir bara fáeinum missirum síðan, ég tala nú ekki um fyrstu 20–25 ár Ríkisútvarpsins þegar ekki voru aðrar stöðvar í boði. Nú er líka hægt að ná aragrúa erlendra miðla í gegnum gervihnetti og með ýmsum öðrum hætti. Þannig að þetta er hin efnislega umræða sem við eigum að sjálfsögðu að taka 

Frú forseti. Ég fékk ekkert svar við spurningunni sem ég lagði fram þess efnis hvernig við ættum að horfa á þetta heildstætt. Ég vil taka fram að hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir kom málefnalega að þessum þætti tekjuliðar stofnunarinnar. Ég átti eiginlega von á að hv. þingmaður Björgvin G. Sigurðsson kæmi inn á það sama, þ.e. nefskattinn, auglýsingarnar og hvort við ættum að hafa þetta með einhverjum öðrum hætti. Mér finnst bara ekki hægt að kasta því fram hvernig efnið eigi að vera, að það megi ekki vera svona eða hinsegin. Menn þurfa að horfa á tekjuöflunina heildstætt. Mér fannst hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir spyrja rökrétt hér áðan í ræðu sinni. Ég vil koma inn á það sama og hún kom inn á og heyra hvort það er samhljómur hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar hvað þetta varðar. Ef ég fengi svar um það.

Frú forseti. Það er samhljómur um þetta, auðvitað skiptir máli hvernig við öflum almannamiðli fjár. Það skiptir máli upp á rekstrarumhverfi hans og allt það. Hvort við förum leið nefskatts eða fjárlaga held ég að skipti svo sem ekki meginmáli ef menn gæta að tekjujafnandi áhrifum í gegnum skattheimtuna. Ég held að það sé ágæt leið sem komi vel til greina en það skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli. En hvað varðar tekjusamdrátt RÚV ef umfang þess á auglýsingamarkaði væri skert að einhverju leyti, þá rímar það nákvæmlega við þá afstöðu mína að um leið og við endurskilgreinum og uppfærum til nútímans hlutverk og markmið Ríkissjónvarpsins og þess miðils sem það er, þá á að sjálfsögðu ef eitthvað er að trimma það niður, þannig að útgjöld stofnunarinnar aukist ekki, heldur minnki. Og að kröftunum verði þá varið í að sýna og stuðla að framleiðslu á skilgreindu magni af innlendu efni. En útgjöld sem nú er varið til ýmissa þátta eins og erlends sjónvarpsefnis og íþrótta verði minnkuð töluvert. Það er mín afstaða. Þess vegna tel ég að verði umfangið á auglýsingamarkaði takmarkað þá verði umfang stofnunarinnar einfaldlega takmarkað á móti. Það er mín afstaða til þess máls. Þess vegna kalla ég eftir endurskilgreiningu á markmiðum og rekstri RÚV, ekki svona markmiðslausu fimbulfambi eins og er að finna í hlutverkaskilgreiningunni í frumvarpinu, þar er ekki tekið á þessum málum. Þetta eru mér sérstök vonbrigði því ég hafði fregnað að það væri til skoðunar að setja inn í frumvarpið ákvæði um lágmarkshlutdeild af innlendu efni í dagskrá stöðvarinnar, en það var ekki gert.

Frú forseti. Hér hefur verið nokkuð lífleg umræða um þetta mikilvæga mál. Ég held að það sé býsna mikilvægt að við áttum okkur á því að hér er auðvitað um mjög mikilvægt mál að ræða, þ.e. Ríkisútvarpið sjálft. Um stofnunina hafa að vísu oft og tíðum leikið töluvert kaldir vindar en þó hefur verið mjög víðtæk samstaða um mikilvægi hennar þótt menn hafi stöku sinnum deilt á einstaka efni eða efnistök og form. Þess vegna eru það mikil vonbrigði að hæstv. menntamálaráðherra skuli ekki hafa viljað taka í útrétta sáttarhönd svo menn gætu verið í sama takti við undirbúning málsins. Ég vil í upphafi máls míns vitna orðrétt í ummæli hæstv. menntamálaráðherra, með leyfi forseta: „En ég legg ríka áherslu á það að við vinnum þetta í samvinnu á milli allra stjórnmálaflokka, við reynum að haga öllum undirbúningi þannig að það sé ekkert hægt að deila mjög á undirbúninginn og aðferðafræðina, þannig að við stöndum uppi síðan með gott frumvarp um fjölmiðla og þar á meðal eignarhaldið.“ Frú forseti. Hér er hæstv. menntamálaráðherra að ræða um hið svokallaða og margumrædda fjölmiðlafrumvarp. Við höfum margsinnis bent á að eðlilegt væri að Ríkisútvarpið væri hluti af þeim pakka, þ.e. að frumvarpið um Ríkisútvarpið væri flutt að minnsta kosti samhliða slíku frumvarpi. Þessi orð sem hæstv. menntamálaráðherra lét falla varðandi fjölmiðlafrumvarpið eiga að mínu mati alveg jafn vel við um Ríkisútvarpið og ekki síður. Því miður virðist ríkisstjórnin eingöngu hafa lært það af öllu því máli, fjölmiðlamálinu, að það væri eingöngu í því einstaka máli sem væri vænlegt að hafa samstöðu og reyna að ná friði. En ég held að ríkisstjórnin hefði þurft að læra örlítið í yfirfærslu, þ.e. að færa þann lærdóm yfir á fleiri svið. Það er ekki hægt að segja að Ríkisútvarpið sé víðs fjarri fjölmiðlalögum, það hefði því að minnsta kosti mátt láta á reyna að ná samstöðu um jafnmikilvægt mál og hér liggur fyrir. Það er auðvitað ekki útilokað ef allir leggja sig fram að það sé hægt að ná samstöðu um bætt frumvarp, þ.e. að það frumvarp sem hér liggur fyrir verði bætt í meðförum menntamálanefndar. Það væri æskilegt að hæstv. menntamálaráðherra lýsti því yfir áður en umræðunni lýkur, að það standi ekkert á því af hálfu ráðuneytisins, hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnarinnar, að gengið væri í það verk að sníða af frumvarpinu ýmsa agnúa og bæta í það öðru þannig að um frumvarpið geti orðið rík samstaða. Ég held að það sé ekki gott, hvorki fyrir stofnunina né ríkisstjórnina að frumvarp um jafnmikilvæga stofnun verði afgreitt hér í þinginu með bullandi ágreiningi. Þetta er þannig málefni að við eigum að geta náð víðtækri sátt um það. Það er eðlilegt að við tökumst á um ákveðna hluti og að það verði látið á það reyna í menntamálanefnd hvort einhver vilji sé til þess að lagfæra það sem hér má betrumbæta. Það er eðlilegt að rifja örlítið upp ákveðna hluti sesm hér hafa komið fram, m.a. í viðamikilli ræðu hv. þingmanns Marðar Árnason, og þá vil ég fyrst leggja áherslu á það sem við í Samfylkingunni höfum lýst sérstakri ánægju með í þessu frumvarpi. Það er í fyrsta lagi að opnað er á möguleika á skipulagsbreytingum á Ríkisútvarpinu sem er auðvitað afskaplega mikilvægt vegna þess að stofnunin þarf að þróast og hafa möguleika á breytingum í takt við það sem er að gerast í samfélaginu. Í öðru lagi eru lagabreytingar á dagskrá sem gera það að verkum að dagskráin verður í höndum starfsmanna en ekki útvarpsráðs. Hér er um gífurlega mikilvægar breytingar að ræða sem við styðjum heils hugar og teljum í raun og veru að hefðu fyrir margt löngu átt að vera komnar til framkvæmda. Kannski er ástæðan sú að ríkisstjórnarflokkarnir hafa átt í miklum erfiðleikum með að ná saman. Það er stundum eins og sérkennileg trúarbrögð séu ríkjandi í báðum flokkunum. Á tímabili virtist vera eitthvert framsóknarform á rekstrarforminu sem öllu átti að ráða. Framsóknarflokkurinn var býsna ánægður með að hafa lagt hinn stóra samstarfsflokk að velli í því máli en hefur síðan fengið það allt saman í bakið og liggur nú kylliflatur fyrir trúarbrögðunum hinum megin frá, þ.e. að það þurfi að vera hf. á öllu og að ekki sé hægt að leysa neinn vanda öðruvísi en að háeffvæða allt. Í þriðja lagi, en það hefur líka komið fram að við lýsum yfir sérstakri ánægju með þá tilraun sem gerð er með að yfirmaður fái svigrúm til að stjórna og beri um leið ábyrgð. Í stofnun eins og Ríkisútvarpinu er mikilvægt að til staðar sé svigrúm fyrir stjórnanda til að taka alls konar ákvarðanir og að hann beri síðan ábyrgð á ákvörðunum sínum. Í stuttu máli er það þetta sem er hvað jákvæðast í frumvarpinu og skiptir miklu máli. Það eru einnig býsna viðamiklar og stórar athugasemdir, þær helstu komu einnig fram í ræðu hv. þingmanns Marðar Árnasonar. Það er í fyrsta lagi að áfram er pólitísk stjórnun á Ríkisútvarpinu ef miðað er við þetta frumvarp. Það er auðvitað gífurlegur galli að stjórn í stofnuninni eða hlutafélaginu eins og það er nefnt í frumvarpinu, sé kosin til eins árs í senn í hlutfallskosningu hér í þinginu. Þetta þýðir að ríkisstjórnarmeirihlutinn hverju sinni hefur meiri hlutann á sínu valdi, ef við getum orðað það sem svo. Stjórnin hefur síðan mjög víðtæk völd, m.a. gagnvart því að reka eða ráða útvarpsstjóra og það má draga þá ályktun m.a. þar sem árið er nú fljótt að líða, að það sé oft auðvelt að taka í hnakkadrambið á einhverjum sem ekki keyri hina réttu línu, sem væntanlega er þá ákveðin af þeim sem með hlutabréfið fer, þ.e. hæstv. menntamálaráðherra. Þarna er hægt að fara ýmsar aðrar leiðir til að bæta þetta. Margar einfaldar sem þarf hins vegar að ræða og velta fyrir sér og athuga hver væri best. Þarna væri t.d. hægt að bæta inn í stjórnina tveimur fulltrúum frá starfsmönnum, þ.e. það væri þá tryggt að ekki væri endilega sami meiri hluti í stjórninni og á þinginu. Nú eða að kjósa stjórnina til lengri tíma þannig að hún væri t.d. ætíð kosin á miðju kjörtímabili og væri í fjögur ár. Eða að hún væri ekki í takt við kjörtímabilið, þannig að hún væri í fimm ár, sjö ár eða eitthvað þess háttar, þannig að þessi skýru tengsl, þessi ofurtengsl við meiri hlutann á Alþingi hverju sinni væru rofin. Í öðru lagi er athugasemd sem vegur líka býsna þungt. Nú virðist staðan vera sú að Ríkisútvarpið eigi að fara í enn harðari samkeppni en áður á auglýsinga- og kostunarmarkaði. Við höfum hins vegar talið að það ætti að reyna að draga úr samkeppni. Fara úr þessum u.þ.b. 30% í tekjunum niður í kannski 10–15%. Þá væri stofnunin ekki eins háð þessu. En miðað við það sem fram kemur í úttekt eða réttara sagt umsögn fjármálaráðuneytisins þá blasir það t.d. við að eigið fé hlutafélagsins í upphafi verður nesikvætt, strax á fyrsta degi, sem segir okkur að fjárhagsstaða stofnunarinnar verður ekki mjög styrk. Stofnunin tekur við öllum skuldum, m.a. lífeyrisskuldbindingum upp á 2,6 milljarða sem þýðir að það þarf að borga af því skuldabréfi sem um hefur verið samið um rúmlega 200 millj. á hverju ári. Að vísu, það má ekki gleyma því að það er verið að spara ákveðin útgjöld, þ.e. rúmlega 100 millj. með að taka þann hluta í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem Ríkisútvarpið hefur haft, þ.e. 25% út, en þetta er það eina sem hægt er að sjá að verði dregið úr rekstrarkostnaði. Ef þessi stofnun á að hefja leikinn með neikvætt eigið fé, þá virðist ekki annað blasa við en að stofnunin þurfi að fara með auknum krafti inn í samkeppnina á auglýsinga- og kostunarmarkaði. Það er hreinlega hættulegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og því mikilvæga hlutverki sem það hefur, þ.e. að vera almannaútvarp, að vera svo háð slíkum tekjum. Það er hreinlega hættulegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og því hlutverki sem mikilvægast er, almannaútvarpi, að vera svo háð slíkum tekjum. Í þriðja lagi höfum við gagnrýnt þá leið eða þá einstefnu sem horft er til varðandi rekstrarformið, þ.e. háeffið. Við teljum að skoða þurfi sjálfseignarstofnunarformið og skiljum í raun og veru ekki hvers konar trúarbrögð það eru að það megi hreinlega ekki nýta slíkt rekstrarform heldur þurfi, að mati Sjálfstæðisflokksins og nú nýlega Framsóknarflokksins einnig, að háeffvæða allar þessar stofnanir. Það er auðvitað ljóst að sporin hræða, það eru býsna fá dæmi um að ríkisstofnun sem breytt hefur verið í hlutafélag hafi ekki síðan verið seld í kjölfarið. Hér kom upp áðan hv. þm. Birgir Ármannsson sem hefur verið einn af ötulustu talsmönnum þess að selja beri þessa stofnun. Hann taldi að frumvarpið sem hér liggur fyrir væri ekki skref í þá átt en taldi sig samt sem áður vera mikinn stuðningsmann frumvarpsins. Skýringin á orðalagi 1. gr. er kannski sérstaklega vegna þessa hóps í flokki hæstv. menntamálaráðherra, þar sem segir „sala félagsins eða hluta þess“, en það eru auðvitað til frægar samþykktir í Sjálfstæðisflokknum um að selja beri t.d. Rás 2. En samkvæmt frumvarpinu er allt slíkt óheimilt og verður að fara í gegnum Alþingi ef vera kynni að menn teldu hugsanlegt að selja eða gera samninga við einhverja um ákveðna þætti í stofnuninni. Hér er augljóslega verið að setja einhvern varnagla gagnvart einhverjum öflum í Sjálfstæðisflokknum til að reyna að gera þetta trúverðugra, væntanlega í augum Framsóknarflokksins og hann hefur greinilega gleypt við þessu öllu saman. En það liggur alveg ljóst fyrir að ekki hefði verið þörf á að setja þetta inn. Þetta er einhver varnagli sem talið hefur verið mjög nauðsynlegt að setja. Það er eðlilegt, frú forseti, fyrst ég nefndi Framsóknarflokkinn að minnast hér örlítið á ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar sem fór hér mikinn á ýmsum sviðum en býsna lítinn á öðrum. Það vakti athygli mína að hv. þingmaður nefndi hér frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra um opinber hlutafélög og taldi reyndar að það væri tengt saman við þetta frumvarp. Það væri æskilegt að hæstv. menntamálaráðherra staðfesti þá skoðun formanns þingflokks Framsóknarflokksins að þessi tvö frumvörp skuli unnin saman, að frumvarp viðskiptaráðherra sem lagt var fram, ef ég man rétt, nokkru fyrir jól en hefur ekki verið mælt fyrir enn eigi að afgreiðast samhliða þessu frumvarpi þannig að það sé tryggt að þau ákvæði sem þar eru inni eigi að gilda um það hlutafélag sem hér er stefnt að að stofna. Að vísu heyrðist mér hv. þingmaður ekki vera með innihald frumvarps hæstv. viðskiptaráðherra algerlega á hreinu og hafi að einhverju leyti ruglað því saman við innihald frumvarps frá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur o.fl. um svipað málefni, þar sem m.a. er fjallað um að upplýsingalög gildi einnig um opinber hlutafélög en slíkt vantar algerlega í frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra. En hv. þingmaður talaði einmitt um það að ef frumvarpið yrði samþykkt með þeim ákvæðum að upplýsingaskyldan lægi fyrir væru menn kannski komnir býsna nálægt því að geta náð saman um þetta mál. Ég lýsi enn og aftur eftir því að hæstv. menntamálaráðherra staðfesti þennan skilning formanns þingflokks Framsóknarflokksins að þessi frumvörp verði rædd samhliða og afgreidd samhliða í þinginu. Það hlýtur að þýða að frumvarp hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur o.fl. verði einnig rætt samhliða og þá eru auðvitað komnir upp ýmsir fletir á að menn geti hugsanlega lagfært þetta frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. á þann veg að möguleiki sé á að ná nokkuð víðtækri sátt um málið. En til þess að það sé einhver möguleiki er algert lykilatriði að trúarbrögð um formið verði sett til hliðar. Hv. þm. Mörður Árnason, ef ég man rétt, lýsti því sérstaklega yfir að t.d. hjá okkur í Samfylkingunni væru engin trúarbrögð um að ekki mættu vera hlutafélög um eitt eða neitt. Víðs fjarri. Við höfum opnað á það á nokkrum sviðum að hlutafélag geti komið til greina en við höfum verið með alveg klár skilyrði um það. Frumvarpið sem ég minntist á áðan, frá formanni okkar, er auðvitað dæmi um að við teljum að þessi hlutafélög eigi að vera til en að um þau eigi að gilda ákveðnar reglur. Við leggjum mikla áherslu á það. Frú forseti. Það er ýmislegt fleira sem við gætum tekið á varðandi þetta frumvarp. Hér hefur aðeins verið minnst á það og hv. þm. Kjartan Ólafsson kvartaði yfir því að ekki væri rætt meira um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Ég sagði áðan að ég hefði ákveðnar áhyggjur af því hvernig þessu félagi væri ætlað að fara af stað með afskaplega lítinn heimanmund. Við könnumst við að oft hefur verið staðið allt öðruvísi að þegar stofnunum hefur verið breytt á þennan hátt. Þá hefur mjög gjarnan verið klippt á alls konar hala sem stofnunum hafa fylgt, t.d. lífeyrisskuldbindingar o.s.frv. En hér er um mjög miklar skuldir varðandi lífeyrisskuldbindingar að ræða. Það er því eðlilegt að maður hafi ákveðnar áhyggjur af þessu. Varðandi fjármögnunina er auðvitað ljóst að menntamálanefnd hlýtur að fara vel yfir þann þátt. Það blasir við að flestar mögulegar leiðir hafa einhverja galla en um leið að sjálfsögðu einhverja kosti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór á síðasta þingvetri býsna vel yfir alla þessa möguleika og benti á kosti þeirra og galla. Það er einmitt þess vegna sem margt bendir til að trúlega væri farsælast að hafa einhverja blöndu á fjármögnuninni, þ.e. að hún væri ekki eingöngu bundin við eitthvað eitt eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. nefskattsleiðina. Sú leið kemur vissulega til greina en hefur mikla galla, eins og kom fram í andsvari hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan, þar sem hún getur lagst mjög misjafnlega á fjölskyldur sem dæmi. Fjárlagaleiðin, þ.e. að setja stofnunina inn á fjárlög er auðvitað ein leið sem hlýtur að verða skoðuð mjög alvarlega. En það er örugglega mikilvægt ef sú leið verður farin að hafa einhverja aðra leið til hliðar þannig að stofnunin verði ekki algerlega háð fjárlögunum, þó svo að vissulega sé hægt að gera samning til nokkuð margra ára til að tryggja að ekki væri verið að refsa stofnuninni eða ef menn teldu ástæðu til að verðlauna hana fyrir eitthvað ákveðið sem hún hefur ýmist sinnt vel eða illa. Hér þarf auðvitað að fara vandlega yfir málið og ég endurtek að ég tel að það sé vænlegast að fara fleiri en eina leið í því sambandi. Frú forseti. Ég sé að tími minn styttist óðum. Eitt atriði er líka mjög mikilvægt þó að það snúi ekki endilega beint að innihaldi þessa máls en það snýr að starfsmönnum. Það vekur athygli mína að á bls. 10 í frumvarpinu eða í greinargerðinni segir: „Tryggilega er búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins, sbr. nánar ákvæði til bráðabirgða II.“ Ég leyfi mér að efast um að þetta standist algjörlega og nefni í því sambandi veruleg lífeyrisréttindi sem margir starfsmenn þarna hafa aflað sér. Sérstaklega á ég þar við ákvæði sem tilheyrir B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem er hin svokallaða eftirmannsregla, þ.e. þegar tekið er viðmið af eftirmanni starfsmanns í því starfi sem hann gegndi í ákveðinn tíma. Mér sýnist sú regla falla brott, þ.e. ef viðkomandi maður á t.d. eftir að fara í betur launað starf en hann er í í dag geti starfsmaður ekki tekið viðmið af því eins og reglur gera ráð fyrir nú. Það er nauðsynlegt að minnast á eitt í viðbót áður en ég lýk máli mínu. Það er varðandi almannaútvarpið og þær litlu skilgreiningar á því sem koma fram í 3. gr. frumvarpsins. Þar sakna ég þess fyrst og fremst að ekki skuli vera einhver ákvæði um hversu hátt hlutfall af innlendu efni eigi að vera í þessari menningarstofnun. Það er okkur auðvitað afskaplega mikilvægt að það sé tryggt á einhvern hátt. Það er ekki bara mikilvægt vegna stofnunarinnar sem slíkrar heldur líka vegna alls þess sem verið er að gera í þeirri menningu sem snertir dagskrárgerðina. Við höfum heyrt hugmyndir ýmissa um hvernig megi standa að þessu. Ég held að það sé eðlilegt að við skoðum það sérstaklega í menntamálanefnd hvort ekki sé rétt að setja ákvæði um þetta þannig að þetta hlutverk almannaútvarpsins sé gulltryggt í þeim lögum sem hér verða væntanlega, miðað við áform ríkisstjórnarinnar, samþykkt fyrir vorið. Frú forseti. Vissulega væri hægt að taka á mun fleiri málum en tími minn leyfir það ekki. Ég mun að sjálfsögðu skoða hvort ástæða sé til að halda aðra ræðu þegar líður á kvöldið. Ég ítreka það enn og aftur að menntamálanefnd verður að gefa sér góðan tíma til að fara yfir málið, senda það víða til umsagnar og kalla á ýmsa gesti til að fara yfir ýmsa þætti þannig að reynt verði til þrautar að bæta 

Frú forseti. Við erum að ræða um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Menntamálaráðherra nefndi í upphafsræðu sinni að kjör starfsmanna yrðu óbreytt og óskert við breytinguna samkvæmt þessu frumvarpi. Ég dreg það í efa. Ég efast ekki um að starfsmenn Ríkisútvarpsins séu mjög áhyggjufullir og sé því ástæðu til að ræða réttindi starfsmanna sérstaklega hér. Í athugasemdum með frumvarpinu er minnst á frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. sem lagt var fram á síðasta löggjafarþingi og umsögn menntamálanefndar um það, með leyfi forseta: „Í fjórða lagi gerði nefndin athugasemdir við ákvæði er vörðuðu yfirtöku hins nýja félags á réttindum starfsmanna.“ Það er eftirtektarvert að það segir ekkert um hvort farið hafi verið eftir þeim athugasemdum. Ég get ekki séð að svo hafi verið. Í athugasemdum með frumvarpinu þar sem fjallað er um meginefni frumvarpsins segir, og hefur það verið tekið fram hér fyrr í dag, með leyfi forseta: „Tryggilega er búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins, sbr. nánar ákvæði til bráðabirgða II.“ Frú forseti. Þetta stóð líka í síðasta frumvarpi um Ríkisútvarpið sf. Þessi fullyrðing var ekki rétt þá eins og margir bentu á og þessi fullyrðing er heldur ekki rétt núna. Í frumvarpinu, þ.e. ákvæði til bráðabirgða II um réttindi starfsmanna segir, með leyfi forseta: „Þegar stofnunin Ríkisútvarpið verður lögð niður fer um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, eftir því sem við á.“ Þýðir þetta að réttarstaða ríkisstarfsmanna hjá RÚV breytist ekki? Þegar maður les yfir frumvarpið er ekki annað að sjá en að réttarstaða bæði breytist og skerðist þegar RÚV verður breytt yfir í hlutafélag og þrátt fyrir það að ríkið sé enn þá eini eigandinn. Þriðja ábendingin: Munu lögin sem eru í gildi um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, gilda áfram um starfsmenn RÚV hf.? Það kemur hvergi fram. Fjórða atriðið í athugasemdum. Í umræðunni hefur verið minnst á upplýsinga- og stjórnsýslulög fyrr í dag, þau sem eru í gildi. Með þessu frumvarpi virðist ráðherra vera að færa Ríkisútvarpið undan ákvæðum þessara laga. Má þar t.d. nefna reglur um auglýsingar á störfum. Í aðilaskiptalögum, nr. 72/2002, segir í II kafla um réttarvernd starfsmanna, í 3. gr. um launakjör og starfsskilyrði, með leyfi forseta: „Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda.“ Samkvæmt þessu á RÚV hf. að taka yfir gildandi ráðningarsamninga með þeim réttindum og skyldum, bæði atvinnurekanda og starfsmanna, sem þeim fylgir. Ég spyr: Verður það gert? Rétt er að taka hér fram að í ráðningarsamningi er tilgreint í hvaða lífeyrissjóð starfsmaðurinn greiðir og þá í hvora deildina, t.d. hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Verður staðið við þessi réttindi? Um biðlaunarétt segir í frumvarpinu í ákvæði til bráðabirgða II um réttindi starfsmanna, með leyfi forseta: „… þó skulu starfsmenn halda biðlaunarétti sínum verði starf þeirra lagt niður fyrir 31. desember 2008.“ Í þessu sambandi er rétt að benda flutningsmönnum á að í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna segir í 34 gr., með leyfi forseta: „Nú er embætti lagt niður og skal þá embættismaður jafnan halda óbreyttum launakjörum er embættinu fylgdu í sex mánuði frá því að hann lét af starfi, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en 15 ár, en ella í tólf mánuði, enda hafi hann þá ekki hafnað öðru sambærilegu starfi, óháð því hvort það er á vegum ríkisins eða annars aðila.“ Ég fæ ekki betur séð en að frumvarpið stangist á við þessa grein. Það er ekki heimilt að skerða biðlaunaréttinn, rétt sem starfsmenn hafa áunnið sér og eiga og er þar af leiðandi verndaður í stjórnarskránni. Frú forseti. Ég hef nefnt sjö atriði þar sem réttindi starfsmanna samkvæmt frumvarpinu eru ekki virt. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir skerðingu á réttindum þeirra starfsmanna sem greiða í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins í dag. Ekki er minnst einu orði á þá starfsmenn sem greiða til A-deildar lífeyrissjóðsins og ekkert er minnst á nýja starfsmenn né heldur hvort nýir starfsmenn geta verið áfram í LSR. Þetta eru atriði sem þurfa að vera að hreinu. Frú forseti. Samkvæmt 3. gr. í aðilaskipalögum, er ég las upp úr hér áðan og ætla að lesa aftur ef ske kynni að það hafi farið fram hjá mönnum, segir um launakjör og starfsskilyrði, með leyfi forseta: „Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda.“ Það er ekki heimilt að skerða áunnin lífeyrisréttindi eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Síðan spyr ég: Hverjir verða viðsemjendur starfsmanna Ríkisútvarpsins hf.? Verða það Samtök atvinnulífsins? Hverjir semja fyrir hönd þeirra? Verða það BHM eða BSRB? Frú forseti. Fjölmörg atriði varðandi þetta frumvarp vekja óöryggi hjá starfsfólki RÚV. Nú eiga starfsmenn tvo fulltrúa í svokölluðu framkvæmdaráði Ríkisútvarpsins. Í frumvarpi er ekki gert ráð fyrir því og verður það að teljast mjög neikvætt. Frú forseti. Ég hef farið yfir mörg atriði er varða réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins og fæ ekki betur séð en að frumvarpinu sé beinlínis viljandi eða óviljandi ætlað að skerða réttindi starfsmanna RÚV.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum mjög skýra skoðun í þessu máli eins og flestöllum öðrum.  Í frumvarpi okkar er t.d. tekið á málefnum útvarpsráðs sem hefur oft verið deilt mikið um. Við viljum einfaldlega leggja niður útvarpsráðið og taka upp dagskrárráð í staðinn og að í þessu dagskrárráði eigi breiður hópur fólks sæti, fulltrúi frá Bandalagi íslenskra listamanna, frá Neytendasamtökunum, sem er mjög mikilvægt, fulltrúi starfsmanna útvarpsins og að sjálfsögðu útvarpsstjóri og framkvæmdastjóri hljóðvarps og sjónvarps. Frumvarp okkar er lagt fram í þeim tilgangi að renna styrkari stoðum undir rekstur Ríkisútvarpsins, efla lýðræðislega stjórn þess með beinni þátttöku starfsmanna og kjörinna fulltrúa þjóðarinnar á Alþingi. Það er dálítið vandræðalegt að hlusta á málflutning framsóknarmanna í þessu máli. Þeir eru búnir er að kúvenda í afstöðu sinni og lúffa fyrir Sjálfstæðisflokknum.

Forseti biður hv. þingmenn um að halda í lágmarki samræðum hér í salnum þannig að þeir trufli ekki ræðumann.

Þetta truflaði mig ekki neitt, allt í fína. En hlustið þið samt. Eins og oft áður eru framsóknarmenn að guggna þarna. Auðvitað er þetta bara tímaspursmál, sérstaklega þegar við horfum upp á hverjir eru fremstir í flokki. Það er reyndar athugunarefni út af fyrir sig af hverju þingmenn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, skuli styðja þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar því hann er yfirlýstur stuðningsmaður þess að Ríkisútvarpið verði einkavætt. Þess vegna lít ég bara á þetta sem eitt skrefið í átt að einkavæðingu útvarpsins, vegna þess að þær raddir munu ekkert hljóðna innan Sjálfstæðisflokksins. Það vekur líka athygli mína í þessu frumvarpi til laga að þó að útvarpið hafi leyfi til að útvarpa tveimur rásum þá er bara ein útvarpsrás skilyrt. Því væri auðvitað skrefið hjá mönnum að leggja niður Rás 2 eða selja hana. Þeir ætluðu einhvern tímann að selja Rás 2 og sennilega starfsmennina með. Ég óttast líka að svæðisútvarpið verði undir í þessum áformum. Er ekki líklegt að einhverjir spekúlantar komi með hugmyndir um hagræðingu? Við þekkjum það nú hjá öðrum ríkisfyrirtækjum sem hafa síðan verið einkavædd. Það þarf að hagræða og þá er byrjað á að leggja niður starfsstöðvar úti á landi. Ég sé alveg fyrir mér að dregið verður úr starfseminni á Ísafirði, Akureyri, Egilsstöðum og Suðurlandi og svo mætti halda áfram. Þegar fallið er frá því prinsippmáli að Ríkisútvarpið okkar sé ríkisútvarp þá er nefnilega einu sinni farið af stað í einkavæðingarferlinu. Þess vegna væri óskandi að ríkisstjórnin mundi bara sjá að sér og taka frekar upp okkar frumvarp sem er að öllu leyti mun skynsamlegra og skemmtilegra og líka styttra held ég. Ríkisútvörp eru víða starfrækt í öðrum löndum. Ég nefni sem dæmi Þýskaland, þar eru m.a.s. tvö ríkisútvörp, ARD og ZDF. Í Bretlandi er hin virta stofnun BBC, í Danmörku Danmarks radio og í Austurríki er það ORF. Þetta eru allt ríkisútvörp og lifa ágætlega og skila hlutverki sínu með sóma. Það er alltaf verið að tala um það í þessum umræðum í kvöld að verið sé að snúa hlutunum til nútímahorfs, að það sé einhvers konar tíðarandi að það eigi að háeffa alla hluti. Þetta er fullkominn misskilningur. Það er alveg hægt að breyta hlutum innan Ríkisútvarpsins án þess að gera það að hlutafélagi. Meginvandi Ríkisútvarpsins liggur auðvitað í því að það vantar fé til rekstrar svo að það geti sinnt skyldum sínum. Hvernig væri að Alþingi tæki sig saman í andlitinu og veitti fé til innlendrar dagskrárgerðar hjá Ríkisútvarpinu í staðinn fyrir að leggja ofuráherslu á að háeffa það? Það þarf líka að auka lýðræðið innan Ríkisútvarpsins og það getum við gert. Á það bendum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í okkar tillögum. En það er hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar að svelta til hlýðni stofnanir, háskóla, heilbrigðisþjónustu og Ríkisútvarpið þar til fólk er farið að kalla á skólagjöld eða halda að hlutafélagaformið sé miklu betra til að afla peninga. Svo á að einkavæða einhvern hluta af starfseminni, við þekkjum það úr heilbrigðisþjónustunni. Í langflestum tilfellum verður þetta til hins verra, verður til þess að notandinn þarf að borga meira vegna þess að inn koma milliliðir sem vilja auðvitað græða. Í tillögum ríkisstjórnarinnar í þessu frumvarpi er lagt til að nefskattur verði tekinn upp. Ég vara mjög við því. Nefskattur er í eðli sínu mjög ósanngjarn. Skattkerfið okkar er byggt upp þannig að það er til þess að jafna kjörin en nefskattur leggst jafnt á þá sem mikið hafa og þá sem lítið hafa. Það hefur einmitt verið bent á það í umræðunum hér í kvöld að á heimili þar sem margir unglingar eru, eldri en 16 ára sem sagt, kemur til með að leggjast hátt gjald. Nú er um að ræða áskrift, sem sagt eitt gjald fyrir hvert heimili. Í einhverjum tilfellum á samt að vera hægt að fella þennan nefskatt alveg niður en mér skilst að það sé hjá einstaklingum sem hafa lægri tekjur en 850 þúsund á ári. Það eru ekki margar fjölskyldur sem falla undir það sem betur fer, en þetta leggst auðvitað þungt á þær fjölskyldur sem eru kannski með heimilistekjur upp á milljón. Vandinn liggur í því að það þarf að auka fjármagn til Ríkisútvarpsins svo að það geti sinnt skyldum sínum með sóma. Við höfum séð að starfsfólk stofnunarinnar getur lyft grettistaki og nánast gert kraftaverk með það litla fjármagn sem það hefur milli handanna. Á því á auðvitað að byggja. Hér hefur mikið verið rætt um það hvað þetta sé ómögulegt rekstrarform og erfitt ástand innan Ríkisútvarpsins. Ég held að ástandið innan Ríkisútvarpsins sé ágætt, þar er verið að gera marga góða hluti. Það sýnir okkur að það þarf ekkert að hlutafélagavæða stofnunina til þess að rífa hana upp. Því hefur margoft verið lofað hér í kvöld að það standi alls ekki til að selja Ríkisútvarpið. Það er undirstrikað með því að í 1. gr. er talað um eignaraðild. En höfum við ekki mörg dæmi um að því hafi einmitt verið lofað að selja ekki ríkisstofnanir þegar þær eru hlutafélagavæddar? Hvað hefur síðan komið á daginn? Það er kannski ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar en við vitum að innan Sjálfstæðisflokksins heyrast margar raddir sem eiga þá ósk heitasta að útvarpið verði selt. Sú ríkisstjórn sem nú situr getur ekki gefið loforð fyrir hönd þeirrar næstu eða þarnæstu. Ég ætla ekkert að efast um góðan ásetning hæstv. menntamálaráðherra hvað þetta varðar en maður veit aldrei. Það getur verið að eitthvað hafi breyst á morgun eða í næsta mánuði eða eftir kosningar. Ég held að þetta hafi mikið að segja hvað varðar tilfinningar fólks. Þegar Ríkisútvarpið er orðið að hlutafélagi verður miklu minna skref að skipta því upp eða selja einhvern hluta af því. Áður en við vitum vöknum við upp við vondan draum, búið er að selja Ríkisútvarpið alveg eins og frjálshyggjudrengirnir í Sjálfstæðisflokknum vilja.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg við 1. umr. um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Við höfum hér í dag farið yfir frumvarpið og fram hafa komið mismunandi skoðanir á því hjá stjórn og stjórnarandstöðu hvort það skipti einhverju máli hvaða rekstrarform sé á Ríkisútvarpinu. Ég og Vinstri hreyfingin – grænt framboð teljum að það skipti máli hvaða rekstrarform er á Ríkisútvarpinu. Því höfum við lagt fram annað frumvarp til laga um breytingu á núverandi útvarpslögum um Ríkisútvarpið og viljum styrkja Ríkisútvarpið í því rekstrarformi sem það nú býr við. Við gerum okkur grein fyrir því að innan útvarpsins hefur verið togstreita og ákveðið skipulag þar hefur hugsanlega tafið framþróun í dagskrárgerð og möguleika útvarpsins á að þróast. Við leggjum því til að núverandi útvarpsráð verði lagt af en í stað þess verði lýðræðið innan stofnunarinnar eflt og komi dagskrárstjórn í þess stað. Það er mjög mikilvægt að við eigum áfram öflugan almannamiðil, almannamiðil eins og Ríkisútvarpið er í dag, einn öflugasti fjölmiðill á Íslandi. Nú er verið að vinna að því að móta lagaumhverfi um fjölmiðlun á Íslandi. Þar sem Ríkisútvarpið er hluti af þeirri heild teljum við óráðlegt að hreyfa við lögum um Ríkisútvarpið núna algjörlega án samhengis við þá umræðu sem er að fara í gang á þeim vettvangi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum að Ríkisútvarpið verði hluti af þeirri heild. Í það minnsta viljum við - og það hlýtur að vera lágmarkskrafa - að ekki verði farið að breyta lögum um það fyrr en eftir að sú umræða hefur farið fram og settar hafa verið fram mótaðar skoðanir þannig að við getum séð hvernig Ríkisútvarpið fellur inn í þá mynd. Sem betur fer hefur náðst samkomulag og samstarf um að allir þingflokkar standi að þeirri vinnu. Við eigum eftir að sjá hvernig það kemur út. Ég vara við þeim flumbrugangi að stíga þungt til jarðar á þessum tímapunkti. Við ættum að vinna að hugsanlegum breytingum á Ríkisútvarpinu samhliða því eða a.m.k. þegar við sjáum hvað kemur út úr fjölmiðlafrumvarpinu sem verið er að móta. Núverandi ríkisstjórn með þátttöku Framsóknarflokksins - það er ekki hægt að hlífa honum í því máli - er haldin þeirri áráttu að hlutafélagavæða eða selja þær ríkisstofnanir sem hægt er. Það er hin ráðandi pólitíska sýn - horft er fram til þess rekstrarforms sem hlýtur að vera lokatakmarkið, þ.e. að einkavæða þessar stofnanir ríkisins. Þegar verið er að tala um að ekki sé um einkavæðingu að ræða heldur sé verið að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi í eigu ríkisins þá er það aðeins eitt skref á þeirri leið að einkavæða eða selja þessa mikilvægu stofnun okkar. Þannig hefur verið unnið og þetta er stefna ríkisstjórnarinnar, sú krafa er undirliggjandi og sú pólitíska skýra sýn er undirliggjandi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum henni algjörlega ósammála og þess vegna erum við m.a. hér á þingi. Það er líka mikilvægt að hafa þessa framtíðarsýn ljósa og reyna að sporna við. Það er líka mikilvægt að styrkja lýðræðislega stjórnunarhætti og sjálfstæði Ríkisútvarpsins, bæði fjárhagslega og pólitískt. Ég tel að pólitísk afskipti af Ríkisútvarpinu hafi oft og tíðum verið fullmikil og að útvarpsráð hafi með ýmsum hætti haft afskipti af innri málefnum Ríkisútvarpsins sem það hefði mátt láta vera. En ef frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. verður að veruleika verður sú stofnun miklu pólitískari en hún er í dag. Í stað þess að styrkja lýðræðislega stjórnunarhætti og koma fleirum að ábyrgð innan stofnunarinnar mun útvarpsstjóri, eins og aðrir forstjórar þeirra stofnana sem hafa verið hlutafélagavæddar, verða allsráðandi hvað varðar mannaráðningar og í raun allsráðandi varðandi rekstur stofnunarinnar. Sá útvarpsstjóri mun heyra beint undir ráðherra sem hefur það hlutverk bæði að ráða og reka. Pólitískir straumar gætu því orðið mun þyngri en nú er og pólitísk afskipti af innri málefnum stofnunarinnar miklu sterkari. Það kemur ekki beint fram í frumvarpinu en þannig er það. Það sem hefur háð Ríkisútvarpinu er fjárhagsvandi stofnunarinnar. Það er ekki einsdæmi að sú stofnun hafi liðið fyrir of naumt skömmtuð fjárframlög héðan frá hinu hv. Alþingi heldur á þetta við mjög margar ríkisstofnanir sem eru alveg að sligast undan þeim sparnaðarkröfum sem gerðar eru og án þess að nokkur breyting sé gerð á þjónustuhlutverki þessara stofnana. Mjög margar opinberar stofnanir eiga því í erfiðleikum með að uppfylla hlutverk sitt. Þetta er líka ein af þeim mörgu leiðum sem farnar eru til að brjóta hinn opinbera rekstur niður í það ástand að gerð er krafa um annaðhvort greiðsluþátttöku þeirra sem nota þjónustuna, þ.e. þjónustugjöld, skólagjöld eða sjúklingaskatta, það fer eftir því hvar þjónustan liggur, eða þá að dregið er úr þjónustunni og upp kemur sú krafa að stofnunin standi sig betur. Það sé þá ekkert annað að gera en að hlutafélagavæða hana, selja hana eða koma henni í annan rekstur. Það er því spurning um hvort ástandið í þjóðfélaginu, það spennuástand sem nú ríkir sem leiðir af sér aðhaldskröfur í opinberum rekstri, hvort það er hin raunverulega ástæða eða hvort hún er ekki tekin fegins hendi til að þjarma að opinberum stofnunum til að geta síðan með auðveldari hætti komið þeim úr beinum opinberum rekstri. Þetta sjáum við með Háskóla Íslands, hvernig samkeppnisstaða hans gagnvart Háskólanum í Reykjavík er orðin, hvað þetta misvægi er orðið mikið og krafan um að eitthvað þurfi að gera við Háskóla Íslands í staðinn fyrir að skoða hvernig gert er upp á milli þessara stofnana í rekstrarlegu tilliti. Hér kom fram, hæstv. forseti, að ef við vildum ekki breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins væru þeir sem vildu halda núverandi rekstri að festast í fortíðinni. Ég tel að við sem viljum halda núverandi rekstrarformi séum að horfa til reynslu annarra þjóða og reynum að gera okkur grein fyrir því hvaða öfl liggja þarna að baki og reynum að horfa blákalt á þá staðreynd að þetta ferli sem byrjar núna með hlutafélagaforminu er bara spor í lengra ferli einkavæðingar núverandi ríkisstjórnar eða þeirra afla sem vilja að fjármagnið ráði frekar en ríkisreknar stofnanir og almannaheill. En það er ótvírætt að hlutverk Ríkisútvarpsins er margþætt og ég get fyrir mitt leyti tekið undir 3. gr. í II. kafla í frumvarpinu um útvarpsþjónustu í almannaþágu og þá þætti sem þar eru taldir upp. Þetta eru þættir sem eru erfiðir á samkeppnismarkaði og því getur Ríkisútvarpið, ef það á að standa undir nafni, ekki eða illa fallið að samkeppnismarkaði miðað við þá upptalningu sem hér er og við gerum kröfu til sem stofnunar. Varðandi hlutverk útvarpsstjóra og þess hlutverks sem bíður hans að hafa þau völd að fara með ráðningarsamninga einn allra starfsmanna, þar með að semja um kaup og kjör því þá yrði stofnunin komin undan ákvæðum um opinbera kjarasamninga, þá hefur það gerst á undanförnum árum og kom berlega fram í úrskurði Kjaradóms varðandi laun og launahækkanir m.a. þingmanna sem verið var að afnema rétt fyrir helgi, að mikið launaskrið hefur orðið hjá opinberum stofnunum, ekki hjá lægst launaða fólkinu heldur hjá stjórnendum. Með því að hlutafélagavæða hverja ríkisstofnunina á fætur annarri og koma henni undan ákvæðum um laun og kjör opinberra starfsmanna og undir ákvörðun forstjóra til að semja um laun starfsmanna, þá hefur þessi þróun farið á flot. Ef Ríkisútvarpið bætist nú enn í þann hóp stofnana sem verða hlutafélagavæddar þá er þessi sama ríkisstjórn sem skildi ekkert í niðurstöðum og úrskurði Kjaradóms, hvernig hann gat orðið - það launaskrið sem er verða hjá stjórnendum í landinu stuðlar að því að viðhalda þessu launaskriði hjá stjórnendum stofnana í opinberum rekstri en undir því rekstrarformi sem býður upp á það. Ég held því að hæstv. ríkisstjórn ætti nú að skoða málið í þessu samhengi líka, að það sem hún hneykslast á og reynir að kveða niður, ýtir hún svo undir með því að breyta rekstrarformi stofnunarinnar. Við gerum miklar kröfur til Ríkisútvarpsins og það þarf sannarlega að efla innlenda dagskrárgerð. Efla þarf málskilning og verndun íslenskrar tungu í gegnum Ríkisútvarpið. Það hefur Ríkisútvarpið reynt að standa vörð um en hefur því miður orðið að skera niður dagskrárliðinn Íslenskt mál, sem var hér til nokkurra tugi ára ásamt fleiri þáttum sem hafa verið menningartengdir, fyrir utan mikinn hug og áhuga margra starfsmanna Ríkisútvarpsins að standa sig betur í þessum málum en hafa ekki haft tækifæri til vegna þess að ekki er fjármagn til. Ég hef áhyggjur af Rás 2 ef frumvarpið verður að lögum þar sem Rás 2 gæti flokkast undir það að vera inni á samkeppnismarkaði. Rás 2 heldur úti léttari dagskrá en Rás 1. Ég tel einboðið að það verði með fyrri verkum þessa hugsanlega nýja útvarpsstjóra eða stofnunar að leggja niður Rás 2. Mér finnst það skína í gegn og ef maður horfir blákalt á að stofnunin eigi eingöngu að sinna því sem ekki truflar samkeppni við aðrar stöðvar. Aðeins nokkur orð um tekjustofna Ríkisútvarpsins hf. eins og lagt er til í frumvarpinu. Lagt er til að þetta verði nefskattur. Ég óska eftir að hæstv. menntamálanefnd fari mjög vel yfir það. Ég tel þetta ósanngjarnan skatt og legg til að hæstv. menntamálanefnd fari vel yfir frumvarp Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs þar sem við leggjum til að þetta fylgi íbúðum og teljum að þar náum við miklu réttlátari skattheimtu en að hafa þennan hugsanlega nefskatt. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. En mun fylgjast með framvindu málsins gegnum fulltrúa okkar í menntamálanefnd. Ég vona að menntamálanefnd taki sér góðan tíma til að fara yfir frumvarpið og fresti afgreiðslu málsins þar til nýtt frumvarp um fjölmiðla hefur litið dagsins ljós eða öllu frekar, taki þetta frumvarp inn í þá umræðu.

Frú forseti. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að því frumvarpi sem hér er til umræðu og þeim atriðum sem fram hafa komið í umræðunni í dag. Ég ætla þó ekki að fara ofan í einstök ákvæði frumvarpsins eða gera grein fyrir því í heild sinni vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra hefur gert það og útskýrt frumvarpið á skýran og greinargóðan hátt. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég hygg að flestir þeir sem skoðun hafa á málinu séu sammála um að nauðsynlegt sé að breyta um rekstrarform á Ríkisútvarpinu. Það eru þó örfáir geirfuglar eftir sem halda vilja í núverandi ástand en mér sýnist þó,  Í greininni segir, með leyfi forseta: „Nú er rétt í þann mund að hefjast á Alþingi umræða um breytt rekstrarform Ríkisútvarpsins á grundvelli frumvarps menntamálaráðherra þar að lútandi. Einhverjum kann í fljótu bragði að þykja sem þetta skipti ekki miklu máli, - formið sé aukaatriði en innihaldið aðalatriði. Ekkert er fjær lagi. Þvert á móti má færa fyrir því gild rök að óbreytt rekstrarfyrirkomulag beri í sér dauðann sjálfan fyrir þessa merku stofnun.“ Og síðar í greininni segir útvarpsstjórinn, með leyfi forseta: „Núverandi rekstrarform kemur beinlínis í veg fyrir að Ríkisútvarpið verði rekið með skilvirkum og árangursríkum hætti.“ 
             Það er því ljóst að æðstu stjórnendur á Ríkisútvarpinu eru þeirrar skoðunar að verði haldið í núverandi rekstrarfyrirkomulag á Ríkisútvarpinu feli það í sér dauðann sjálfan fyrir Ríkisútvarpið. Ég hef tekið eftir því í umræðunni, m.a. frá hv. þm. Merði Árnasyni að Samfylkingin er hlynnt skipulagsbreytingum á Ríkisútvarpinu. Ég hef líka hoggið eftir því í umræðunni í dag að kallað hefur verið eftir samráði við hæstv. menntamálaráðherra og stjórnarflokkana í sambandi við þetta mál. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað hafa kvartað mjög yfir því að þeir hafi ekki verið hafðir með í ráðum við samningu þessa frumvarps. Þá er nú einn vandi uppi og ég ætla að útlista hann núna. En það er nefnilega þannig að það er afskaplega erfitt að hafa samráð við stjórnarandstöðuna, stjórnarandstöðu sem samanstendur af þremur flokkum sem talar hver í sína áttina. Ég kom hér upp í umræðunni til að byrja með og fór í andsvör við leiðtoga og talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna í þessu máli og spurði þá út í stefnu flokkanna varðandi Ríkisútvarpið. Hvað kom þar í ljós? Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður óbreytt ástand sem er reyndar sérstakt í ljósi þess að útvarpsstjórinn sjálfur hefur talið að óbreytt rekstrarfyrirkomulag beri í sér dauðann sjálfan fyrir þessa merku stofnun. Það er því dálítið sérstakt í sjálfu sér að mæla samt sem áður fyrir því fyrirkomulagi. Engu að síður kom það fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar að þetta væri stefna Vinstri grænna og undir það sjónarmið tók hv. þm. Þuríður Backman áðan. Frjálslyndi flokkurinn hefur stefnu sem er í sjálfu sér held ég skynsamlegasta stefnan af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson opnaði alveg fyrir það hér í umræðunni að það væri kannski skynsamlegt að taka upp hlutafélagaformið. Hann vildi bara heyra nánari og sterkari rök fyrir því rekstrarfyrirkomulagi. Að öðru leyti fer stefna Frjálslynda flokksins algjörlega á skjön við stefnu VG í þessu máli. Síðan er það Samfylkingin. Hv. þingmaður, leiðtogi og talsmaður Samfylkingarinnar í málefnum Ríkisútvarpsins, Mörður Árnason, upplýsti okkur um það í upphafi umræðunnar að Samfylkingin væri þeirrar skoðunar að breyta ætti Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun. Reyndar kom fram í umræðunni síðar að varaformaður og formaður Samfylkingarinnar höfðu lýst því yfir í fjölmiðlum um síðustu helgi að rekstrarfyrirkomulagið sé kannski ekkert sáluhjálparatriði, þau séu hugsanlega tilbúin til þess að opna augun fyrir hlutafélagaforminu að tilteknum ákveðnum skilyrðum. Maður veit því ekki alveg hvar Samfylkingin stendur í þessu. Þegar maður ber saman stefnu stjórnarandstöðuflokkanna þá liggur það fyrir að stjórnarandstaðan er klofin í afstöðu sinni til þess með hvaða hætti á að reka Ríkisútvarpið. Það sem meira er, segja má að Samfylkingin ein og sér sé í rauninni líka klofin í afstöðu sinni til málsins, en hún verður að eiga það við sig. Hvað sem því líður er dálítið erfitt að eiga samráð við stjórnarandstöðu sem tekur afstöðu eins og þessa til svona mikilvægs máls, getur ekki komið fram undir einni stefnu og getur ekki komið sér saman um hver stefna flokkanna er til málsins. Ekki er líklegt að slíkt samráð skili miklum árangri þrátt fyrir að við í meiri hlutanum séum og höfum alltaf verið reiðubúin til þess að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. Hins vegar hafa þau skilyrði sem stjórnarandstaðan hefur sett í málinu verið þannig að hún hefur krafist þess að á allar hennar kröfur verði fallist þegar kemur að Ríkisútvarpinu. Það hefur ekki verið gefið mikið svigrúm til málamiðlana í þessu sambandi. Þetta er nú svona. En ég ætla, til að flækja ekki umræðuna, að halda mig við það að Samfylkingin hafi þó þá stefnu að breyta beri Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun og ætla að koma að því á eftir. Í umræðunni hefur verið vikið að sjónarmiðum mínum og stefnu minni gagnvart ríkisvaldinu og fjölmiðlum. Það hafa m.a. hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson og Hlynur Hallsson gert. Og af því að ég veit að sumir þingmenn munu væntanlega spyrja mig út í mín fyrri orð varðandi ríkisvaldið og rekstur fjölmiðla ætla ég að stela af þeim glæpnum og fara aðeins yfir það. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar og er það enn að ríkið eigi ekki að reka fjölmiðil, það er skoðun mín á málinu og hún er ekki ný. Ég hef talað fyrir þeirri skoðun minni á Alþingi og reyndar í opinberri umræðu og verið flutningsmaður að frumvörpum sem mæla fyrir um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Þetta er ekkert leyndarmál og ég hef margoft verið spurður um þetta og stend við þá skoðun mína. Hins vegar hefur ekki verið pólitískur vilji innan Alþingis, hvorki meðal stjórnarflokkanna né annarra flokka á þingi eða í þjóðfélaginu fyrir því að einkavæða Ríkisútvarpið. Við skulum bara horfast í augu við það og gefa okkur þá staðreynd sem ég held að allir séu sammála um að meiri hluti þjóðarinnar vill halda í Ríkisútvarpið og að það verði áfram við lýði. Að því gefnu að svo sé, að því gefnu að ríkið reki ríkisfjölmiðil hlýt ég að gera þá kröfu að rekstur hans sé í skynsamlegu formi og sé af einhverju viti, að Ríkisútvarpið sé rekið á skilvirkan og árangursríkan hátt. Ég verð að segja að þannig hefur það nú ekki verið upp á síðkastið. Við höfum horft á Ríkisútvarpið rekið með tapi ár eftir ár og ég bendi á grein Páls Magnússonar útvarpsstjóra um það að nauðsynlegt er að gera breytingar. Þá er spurningin: Hvaða breytingar eigum við að gera? Farið hefur verið yfir meðferð þessa máls nokkuð ítarlega og rifjað upp að hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin lagði fram frumvarp í fyrra um að breyta Ríkisútvarpinu í sameignarfélag. Við höfum fengið ábendingar eftir að það frumvarp kom fram frá Eftirlitsstofnun EFTA þar sem gerðar eru athugasemdir um að slíkt rekstrarfyrirkomulag brjóti gegn ákvæðum EES-samningsins um ríkisstyrki. Vegna þess að í sameignarfélagsforminu felst að hin ótakmarkaða ríkisábyrgð brjóti þessi ákvæði EES-samningsins. Það þurfti náttúrlega að taka afstöðu til þeirra athugasemda og ég hygg að það hafi hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin gert með skynsamlegum hætti og völdu þann möguleika sem í stöðunni var sem skynsamlegastur er, þ.e. að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Með þeirri breytingu er fallið frá hinni ótakmörkuðu ábyrgð á skuldbindingum Ríkisútvarpsins sem hefðu að öðru leyti gert það að verkum t.d. að Ríkisútvarpið gæti aldrei orðið gjaldþrota eins og getið er um í bráðabirgðaniðurstöðu ESA. En í sjálfu sér hefðu líka verið aðrar leiðir í stöðunni, það má alveg halda því fram. Hv. þm. Mörður Árnason hefur bent á að sjálfseignarstofnunarformið hefði getað komið til greina. Að mínu mati er það sjónarmið, og ég hef sagt það, að breyta Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun, en ég er bara ósammála þeirri skoðun, ég er ósammála þeim hugmyndum, ég held að þær séu óskynsamlegar. Af hverju segi ég það? Ég hef varpað hér fram spurningum um hvers vegna menn telja sjálfseignarstofnunarformið skynsamlegra en hlutafélagaformið en ég hef ekki fengið nein svör við því. Samfylkingunni hefur gjörsamlega mistekist að benda á hvers vegna sjálfseignarstofnunarformið er skynsamlegra en hlutafélagaformið. Ég hef líka bent á að það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því þegar menn fara út í atvinnurekstur eða hafa breytt ríkisfyrirtækjum, hvort sem það er á Íslandi eða svo ég taki sem dæmi sænska ríkisútvarpið, finnska ríkisútvarpið eða það norska, að menn hafa valið hlutafélagaleiðina. Af hverju skyldi það vera að menn stofna hlutafélög eða einkahlutafélög utan um allan rekstur en sjálfseignarstofnanir spretta ekki upp á hverju horni? Af hverju skyldi það vera? Það er náttúrlega vegna þess að hlutafélagaformið er miklu heppilegra rekstrarform og það hefur gefist miklu betur í fyrirtækjarekstri en sjálfseignarstofnunarformið, það er alveg ljóst. Meira að segja Háskólinn í Reykjavík - sem hv. þm. Mörður Árnason benti á í útvarpsfréttum RÚV máli sínu til stuðnings um helgina sem dæmi um sjálfseignarstofnun - var sjálfseignarstofnun en hefur nú verið breytt í hlutafélag. Það er vegna þess að stjórnendur Háskólans í Reykjavík mátu það þannig og upplýstu menntamálanefnd um það þegar við vorum að ræða hér um sameiningu Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands fyrir nokkrum mánuðum, að hlutafélagaformið væri einfaldlega hentugasta rekstrarformið fyrir fyrirtæki sem þessi. Það sama á náttúrlega við um Ríkisútvarpið. Ég hlýt að kalla eftir því frá þeim sem telja að sjálfseignarstofnunarformið sé skynsamlegra en hlutafélagaformið, ég hlýt að kalla eftir röksemdum fyrir þeim sjónarmiðum sínum. Getur það verið að þeir sem tala fyrir sjálfseignarstofnunarforminu telji að lagaumgjörð eða löggjöf um sjálfseignarstofnanir séu t.d. fullkomnari en löggjöf um hlutafélög? Ég veit það ekki, en ég held að flestir lögfræðingar og þeir sem koma að rekstri fyrirtækja séu sammála um að hlutafélagalöggjöfin er miklu vandaðri, ítarlegri og skynsamlegri en sjálfseignarstofnunarlöggjöfin. Við vitum líka að dómstólar hafa held ég túlkað hvert einasta ákvæði, nánast hvern einasta stafkrók í hlutafélagalögunum, en það sama má ekki segja um sjálfseignarstofnanir, síður en svo. Ákvæði hlutafélagalaga eru líka miklu einfaldari og skýrari en ákvæði laga um sjálfseignarstofnanir. Þar er kveðið skýrt á um réttindi og skyldur þeirra sem reka slíkar stofnanir, þar er kveðið mjög afgerandi á um stjórnir slíkra félaga, framkvæmdastjórn, hluthafafundi, réttindi hluthafa, skaðabótarétt og refsiábyrgð þeirra sem starfa innan hlutafélagsins. Ég bendi enn og aftur á að það hlýtur að vera ástæða fyrir því, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að menn hafa í stórum stíl og stórkostlegum stíl valið hlutafélagaformið umfram sjálfseignarstofnunarformið og ekki bara á Íslandi heldur líka í löndunum í kringum okkur.  Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu miklu lengri. Ég tel og er ekki í nokkrum vafa um að vilji menn á annað borð breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins, sem ég veit að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill ekki gera en flestir aðrir hygg ég sem skoðun hafa á málinu vilja gera og þar á meðal yfirstjórn Ríkisútvarpsins, þá sé það langheillavænlegast fyrir alla sem að þessu máli koma að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag. Á því félagaformi hefur reynslan verið best. Það mun gera það að verkum að rekstri þess fyrirtækis verður væntanlega komið á einhverjar skynsamlegar nótur, hægt verði að hagræða í rekstri innan fyrirtækisins. Ég held einnig að með frumvarpinu sé verið, og það hefur verið svona eitur í mínum beinum, að slíta hin pólitísku áhrif stjórnmálaflokkanna í umræddri stofnun eða í þessu fyrirtæki frá því sem nú er. Frú forseti. Ég held að ég láti þetta duga um málið.

Frú forseti. Það skorti ekkert á dramatíkina í ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Ég man ekki hvað hann sagði oft að sjálfur dauðinn væri vís ef Ríkisútvarpið mundi ekki skipta um rekstrarform. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Trúir hann því virkilega sjálfur að Ríkisútvarpið mundi deyja á morgun ef það verður ekki háeffað í hvelli? Þingmaðurinn upplýsti okkur líka um prívatskoðanir sínar á Ríkisútvarpinu, það var mikið leyndarmál. Hann er sem sagt á þeirri skoðun enn og aftur að að selja eigi Ríkisútvarpið. En hann er búinn að átta sig á því að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar og sem betur fer meiri hluti þingmanna vill ekki selja Ríkisútvarpið en þá tekur hann næstskásta kostinn og vill að það verði hlutafélagavætt. Rökin eru þau að það sé svo miklu hagkvæmara rekstrarform og nefnir sem dæmi að Ríkisútvarpið hafi verið rekið margsinnis með halla. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Gerir hann sér ekki grein fyrir því að Ríkisútvarpið hefur verið í fjársvelti og hefur ekki hlotið fjárframlög í samræmi við verðlagsþróun? Þetta er auðvitað grundvallarmálið. Við þurfum að auka fjármagnið til Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið er ágætlega rekið. Ég efast um að dauðinn sjálfur sé vís jafnvel þó að við höldum Ríkisútvarpinu ríkisútvarpi. Ég vil einnig benda þingmanninum á að þó að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum halda þessu rekstrarformi erum við einmitt með tillögur, frumvarp til laga um breytingar á starfsemi Ríkisútvarpsins. Gott að lesa það.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hv. þingmanni fyrir að stíga hér upp í pontu með bindi í þetta skipti. Miklar framfarir af hans hálfu.  Ég vék að mínum prívatskoðunum, það er alveg rétt. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi nú vikið að þeim hér í andsvari áðan við hv. þm. Hjálmar Árnason þannig að mér fannst rétt að sýna honum þá virðingu, hv. þingmanni, að reifa mínar prívatskoðanir til málsins. Ég hygg að ég hafi skýrt út skoðanir mínar varðandi ríkisvaldið og fjölmiðlarekstur. En ég verð að mótmæla því sem kom hér fram í máli hv. þingmanns um að Ríkisútvarpið hefði verið í fjársvelti. Hann spurði hvort ég vissi ekki af því. Ég verð að segja að fjölmiðill sem starfar á samkeppnismarkaði sem fær 2,3 milljarða í forskot umfram aðra fjölmiðla á þeim markaði í formi afnotagjalda sem að njóta lögveðs í öllum sjónvarpstækjum landsmanna, slíkur fjölmiðill er ekki fjársveltur. Þar fyrir utan aflar hann sér, held ég, 730 millj. kr. í formi auglýsingatekna og 92 millj. kr. í formi kostunar. 

Frú forseti. Ég veit alveg að hv. þingmaður var að vitna í orð Páls Magnússonar. Hann endurtók það að minnsta kosti þrisvar sinnum í ræðu sinni. En hv. þingmaður svaraði hins vegar ekki spurningu minni. Spurningin var einföld. Trúir hv. þingmaður því að Ríkisútvarpið muni gefa upp öndina ef ekki verður breytt um rekstrarform? Ég þakka auðvitað hv. þingmanni fyrir að segja okkur sínar prívatskoðanir. Ég var alls ekkert að gera lítið úr því. Bara fínt að það komi fram að hann sé enn þá við sama heygarðshornið í því að vilja selja Ríkisútvarpið. Mér finnst nú samt að það gæti ákveðinnar vanþekkingar hjá hv. þingmanni að segja að Ríkisútvarpið sé með eitthvert forskot af því það fái pening með 

Ég vil biðja hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Ég held að við þurfum ekkert að vera að rífast um hvort Ríkisútvarpið njóti forskots gagnvart öðrum fjölmiðlum sem starfa á fjölmiðlamarkaði. Ég held að það sé alveg augljóst að þegar eitt fyrirtæki nýtur lögbundinna afnotagjalda sem eru tryggð með lögveði í öllum viðtækjum landsmanna hljóti það fyrirtæki að hafa ákveðið forskot á aðra sem starfa á þessum markaði. Við erum að tala um 2,3 milljarða sem þessu fyrirtæki eru tryggðir með núverandi kerfi. Varðandi það hvort ég telji að Ríkisútvarpið muni gefa upp öndina verði það ekki gert að hlutafélagi þá held ég að það mundi ekki gerast einn, tveir og þrír. Ég held að hlutafélagaformið við rekstur þessa fjölmiðils sé langskynsamlegast og miklu skynsamara en það fyrirkomulag sem hv. þingmaður talar fyrir vegna 

Hæstv. forseti. Fyrst ein lítil leiðrétting. Það er misskilningur hjá hv. þm. Sigurði Kára að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji ekki gera breytingar á stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Við höfum sett fram tillögur í frumvarpsformi þar að lútandi um breytta stjórnsýslu sem gerir hana markvissari og í senn lýðræðislegri. Við erum einnig með tillögur um breytta fjármögnun Ríkisútvarpsins svo annað dæmi sé tekið. Hlutafélög geta verið ágæt í sínu rétta umhverfi. Hvers vegna? Einkum af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi gerir hlutafélagaformið það auðvelt að færa eignarhluti til. Í stað þess að eigendur þurfi að selja fyrirtæki á markaði í einum bita opnar hlutafélagaform inn á meiri möguleika á tilfærslu á eignum. Í annan stað getur hlutafélagaformið verið gott ef opna á fyrir aðhald frá hluthöfum, aðhald á markaði. Hvers vegna? Jú, að þeir sem eigi fyrirtækið geti þar reist kröfur á hluthafafundum og með eftirliti um að jafnvel verði unnið að því að tryggja þeim hámarksarð af þeirra eign. Þetta eru kostirnir við hlutafélagaformið. Hins vegar er það óskiljanlegt að búa til hlutafélag þar sem hluturinn er einn og þeir kostir sem liggja að baki hlutafélagshugsuninni eru ekki fyrir hendi. Ég skil þá mætavel sem vilja gera, hvort sem er þessa stofnun eða aðrar, að hlutafélagi til að selja þær eða færa þær út á markaðinn. Það er skiljanlegt. Þetta er hins vegar fullkomlega óskiljanlegt vegna þess að þetta nýtir ekki þá kosti sem hlutafélagaformið býður upp á.

Frú forseti. Ég veit ósköp vel að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram tillögur um ýmsar breytingar á Ríkisútvarpinu. En ég get ekki séð að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi lagt til breytingar á því rekstrarformi sem Ríkisútvarpið er rekið í. Það kom beinlínis fram í ræðu hv. þm. Þuríðar Backman að svo væri ekki. Að Vinstri hreyfingin – grænt framboð legði til óbreytt rekstrarform. Hlutafélagaforminu fylgja ýmsir aðrir kostir en það sem varðar tilfærslu á eignum. Við vitum það líka að hlutafélagaformið getur hentað mjög vel í rekstri þar sem hluthafinn er einn. Hefur það t.d. verið talið sérstaklega óheppilegt fyrir Íslandspóst að hafa þar einn hluthafa? Eða Flugstöð Leifs Eiríkssonar? Ég hygg að ríkið sé eini hluthafinn þar. Aðalatriðið er að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er verið að einfalda mjög rekstur þess og yfirstjórn. Þá mun yfirstjórn Ríkisútvarpsins fara eftir því sem segir í hlutafélagalögum sem gríðarleg reynsla er komin á og við þekkjum og atvinnulífið þekkir og allir þeir sem þar hafa starfað. Þetta fyrirkomulag hefur gefist vel og miklu betur en sjálfseignarstofnunarformið mundi gera. Ég hygg að ef Ríkisútvarpinu yrði breytt í sjálfseignarstofnun þyrfti að setja sérlög um Ríkisútvarpið og 

Hæstv. forseti. Þá er sjálfsagt að íhuga hvernig þau sérlög yrðu. Sjálfsagt að íhuga þann kost. Ég held að það hafi ekki verið skynsamlegt að gera Flugstöð Leifs Eiríkssonar að hlutafélagi. Ég hefði haldið að sannir markaðssinnar, sannir samkeppnissinnar, frjálshyggjumenn, hefðu valið aðra hugsun, haft skelina, skurnina í eigu ríkisins og þá einkavætt innvolsið ef menn á annað borð eru á þeim buxunum. Ég held að þetta hafi ekki verið hyggilegt. Ég held nefnilega að menn séu að fara út á þessa braut að vanhugsuðu máli í allt of mörgum tilvikum. Því miður held ég að það sé að gerast. Ég held að það hafi heldur ekki verið hyggilegt varðandi Íslandspóst. Það er alveg rétt að við erum ekki að leggja til að rekstrarforminu verði breytt í þeim skilningi að stofnunin verði ekki opinber stofnun, við erum á því máli. En við gerum hins 

Frú forseti. Ef einhverjir eru sannkristnir eða sanntrúaðir varðandi formsatriði þá held ég að það sé Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Það virðist vera af trúarástæðum sem sá ágæti stjórnmálaflokkur treystir sér ekki að styðja að ríkisstofnunum sé breytt í hlutafélag 

Forseti áminnir þingmenn enn einu sinni að virða ræðutímann.

Forseti. Ég ætla ekki að fara í þessa „jú víst, jú víst“-umræðu um hlutafélög og önnur rekstrarform að sinni. Á hér eftir eina ræðu með skertum tíma og kann að nota hana að einhverju leyti til þess. Verð þó að segja í tilefni af fyrsta andsvarinu hér áðan að það er auðvitað út í hött að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tali um hallann eins og hann sé tilkominn af vondum rekstri á Ríkisútvarpinu. Það getur vel verið að það sé ekki góður rekstur á Ríkisútvarpinu. En hallann, hann ákveður hv. þm. Sigurður Kári Kristánsson hér sjálfur með því að samþykkja fjárlögin því hann er tiltekinn í fjárlögunum hverju sinni. Hv. þingmaður getur skoðað það aftur í tímann. Það stendur: Hallinn skal vera þessi og hallinn skal vera þessi og rekstrarniðurstaðan skal vera þessi. Því er stjórnað að forminu til hér á Alþingi. Því er stjórnað með atkvæði Sigurðar Kára Kristjánssonar hver hallinn er á Ríkisútvarpinu. Þannig er nú það, eins heimskulegt og það er. Mig langaði að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson úr því að hann er tekinn hér upp á gömlum sið - sjaldan bregður mær vana sínum, eins og sagt var í ævintýrinu - að lesa upp úr greinum. Hann hefur mikið lesið upp úr grein eftir Pál Magnússon. En aldrei endinn á þeirri grein sem er svona, með leyfi forseta: „Utan við efni frumvarpsins - en engu að síður óaðskiljanlegur hluti af formbreytingu Ríkisútvarpsins - er lausn á fjárhagsvanda þess. Stofnunin hefur verið rekin með miklu tapi mörg undanfarin ár og er nú svo komið að allt eigið fé hennar er uppurið og eiginfjárstaðan orðin neikvæð. Við eðlilegar aðstæður ætti eiginfjárhlutfallið að vera 20–40%. Til samanburðar má geta þess að eiginfjárhlutfall NRK“ - norska ríkisútvarpsins - „er um 50%. Það verður að treysta því að ríkisstjórn og Alþingi búi þannig um hnútana við formbreytinguna að hinu nýja félagi verði kleift að sinna þeim skyldum og gegna því mikilvæga hlutverki sem því er ætlað.“ Og spurningin er: Hvað hefur menntamálaráðherra hæstv., ríkisstjórnin hæstv. og Sigurður Kári Kristjánsson hv. þm. gert til þess að þetta gangi upp?

Frú forseti. Það sem ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra og ég mun þá væntanlega í framhaldinu stuðla að til þess að því markmiði sem hv. þingmaður lýsti og las upp úr ræðu útvarpsstjóra er akkúrat þetta frumvarp, að koma félaginu í eitthvert rekstrarumhverfi sem gengur þannig að hægt sé að reka þetta fyrirtæki skynsamlega. Ég held að við hv. þm. Mörður Árnason séum sammála um að nauðsynlegt sé að gera þarna skipulagsbreytingar. Yfirstjórn Ríkisútvarpsins er allt of víðfeðm og kostnaðarsöm og það er ástæða til þess að gera þær breytingar sem munu leiða til þess að reksturinn verði skynsamlegri og hagkvæmari. Ég hygg að greinarhöfundurinn muni koma að máli við hv. menntamálanefnd og þar förum við yfir þessi mál. Ég er svo sem ekki með einhver konkret svör við því hvernig eigi að leysa úr þeim vanda sem hv. þingmaður er nú að reyna að klína á mig og stjórnarmeirihlutann. Gott og vel, hann getur gert það. En auðvitað munum við fara yfir þessi atriði. Þetta er ágætisábending og það verður tekið tillit til hennar.

Það er bara þannig, forseti, að menn sem vitna í greinar verða að vitna í allar greinarnar og vera reiðubúnir að svara út úr í þeim biblíutexta sem þeir vitna í. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur ekki nokkra einustu lausn á því sem Páll Magnússon hefur beðið um í hverri einustu grein sem hann hefur skrifað nú í þrjá eða fjóra mánuði. Hann byrjar þær með því að segja að hann vilji formbreytinguna og síðan segir hann: En formbreytingin er lítils virði ef það á að skilja mig eftir með það tapfyrirtæki sem ég hef hér í höndunum. Hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki svarað þessu einu orði. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, ekki heldur. Hann segir: Já, ég ætla að diskútera það við greinarhöfundinn í menntamálanefnd. Það er bara ekki nægt svar. Það sem gerist hér og hefur verið bent á og hefur ekki verið svarað enn og ekki hrakið, er að Ríkisútvarpið verður að Ríkisútvarpi hf. ef menn ná fram þessum vilja sínum þannig að lánardrottnar þess geta í raun og veru - það er auðvitað teóría en hún getur orðið praxís - gengið að Ríkisútvarpinu hf. á fyrsta degi og gert það gjaldþrota. Þannig er það. Meira að segja hv. þm. Hjálmar Árnason talsmaður Framsóknarflokksins hér í umræðunni hélt að það væru 5 milljarðar sem menntamálaráðherrann væri að koma með. Það reyndust vera fimm aurar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. á þskj. 517. Það er mál 401. Það hafa verið afar frjóar og góðar umræður um þetta mál í dag og munu þær án ef halda áfram. Gríðarlega mikið af góðum athugasemdum hafa komið frá stjórnarandstöðunni við þetta mál sem hæstv. menntamálaráðherra lagði hér fram. Við vitum það öll og erum sammála um það að mikilvægt er að breyta lögum um Ríkisútvarpið og um það hefur verið þó nokkur sátt og lengi verið eftir því kallað til þess að Ríkisútvarpið eigi hægar um vik að starfa í því fjölmiðlaumhverfi sem við búum við í dag. Fjölmiðlaumhverfið hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og því mikilvægt að skoða Ríkisútvarpið, stöðu þess og hlutverk í því samhengi. Því hefði verið skynsamlegast og best að taka umræðuna um RÚV samhliða umræðunni um ný fjölmiðlalög. Það hefur farið fram mjög djúp og mikil umræða, þverpólitísk, í svokallaðri fjölmiðlanefnd um ástandið á fjölmiðlamarkaðnum. Því hefur maður undrast hvers vegna Ríkisútvarpið og málefni þess og hlutverk og framtíð hafi ekki verið rædd í því samhengi. Virðulegi forseti. Um frumvarpið sem hér liggur fyrir verð ég að segja að það veldur gríðarlegum vonbrigðum. Margt í því veldur því að maður verður fyrir vonbrigðum eftir allan þann tíma sem vinna við þetta mál hefur tekið. Ég vil tæpa hér á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi veldur mestum vonbrigðum að hinum beinu pólitísku áhrifum á stjórn Ríkisútvarpsins sem hafa tíðkast hingað til er gefið framhaldslíf. Þessum pólitísku áhrifum er gefið framhaldslíf í frumvarpinu. Við vitum að á undanförnum árum hefur skipan útvarpsráðs og samsetning þess verið gagnrýnd harðlega og hef ég og fleiri tekið undir þá gagnrýni. Þess vegna veldur það gríðarlegum vonbrigðum að sjá það hér að stjórn hins nýja hlutafélags, Ríkisútvarpsins hf., eigi að vera fimm manna stjórn hlutfallskosin frá Alþingi. Þetta þýðir í raun að þarna er bara verið að fækka í gamla útvarpsráðinu, þ.e. það er verið að fækka þar niður í fimm, en samsetningin hlutfallslega verður sú sama, þ.e. þrír frá meiri hluta og tveir frá minni hluta. Annað í þessu samhengi um framhaldslíf hinna pólitísku áhrifa ríkisstjórnarmeirihluta á Alþingi og sitjandi menntamálaráðherra hverju sinni er staða útvarpsstjórans í þessu frumvarpi, þ.e. að útvarpsstjóri búi við það í sínum störfum að vera ráðinn og rekinn af stjórn Ríkisútvarpsins. Mér finnst, virðulegi forseti, það mjög sérkennileg niðurstaða hæstv. menntamálaráðherra að setja útvarpsstjórann í þessa stöðu og í rauninni hamla starfsfrelsi og möguleikum útvarpsstjóra hverju sinni til þess að innleiða nýja strauma og stefnur og að vera laus við hugsanleg pólitísk afskipti, af því að auðvitað er settur klafi á menn í störfum þeirra með þessu fyrirkomulagi. Ég tel eðlilegra að fara þá leið sem hv. þm. Mörður Árnason kynnti hér í dag, þ.e. að stjórnin yrði hugsanlega frekar sjö manna og þá yrði bætt inn ís hana við þessa fimm sem nú er gert ráð fyrir tveimur frá starfsmönnum. Þetta tel ég að gæti orðið lýðræðislegra. Þá yrði menntamálaráðherra og þingmeirihluti hans hér ekki með hreinan meiri hluta í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég tel að þetta væri lýðræðislegri leið í starfsemi útvarpsins og að þarna gæti orðið raunveruleg samræða og miklu frjórri umræða en ella um útvarpið sjálft í stað þess ef menn koma beinlínis með skipanir úr ráðuneytinu inn í þessa stjórn. Til þess að útvarpsstjóri sæti á friðarstóli, hefði frið fyrir afskiptum ráðherra og þingmeirihluta hverju sinni teldi ég það mjög álitlegan kost ef útvarpsstjóri væri skipaður til fimm ára eins og þjóðleikhússtjóri. Þá hefði hann þessi fimm ár til þess að sinna sínu starfi, setja mark sitt á það og hefði ákveðið frelsi. Ég tel að framkvæmdarvaldið hafi allt of mikil áhrif í þessu frumvarpi miðað við það sem ég hef sagt hér og það veldur mér verulegum áhyggjum, virðulegi forseti, því að markmiðið með jafnróttækum breytingum á lögum um Ríkisútvarpið og hér eiga að verða, á auðvitað að vera að skapa sátt um útvarpið og eyða tortryggni sem hefur skapast á undanförnum árum, tortryggni um pólitísk afskipti af Ríkisútvarpinu. Þessari tortryggni er alls ekki eytt hér vegna þeirrar stöðu sem útvarpsstjóra er sköpuð í frumvarpinu. Ég tel þetta ekki sanngjarnt gagnvart útvarpsstjórum framtíðarinnar. Þeir þurfa að geta unnið sína vinnu í friði fyrir afskiptum þingmeirihluta hverju sinni og ráðherra hverju sinni. Ég tel þetta mikilvægt lýðræðinu og tel að um Ríkisútvarpið eigi að ríkja friður, um starfsemi þess, og að það eigi að vera laust við alla tortryggni. Mér þætti afar vænt um að heyra viðhorf ráðherra til þessara tveggja hugmynda, þ.e. að við bættust tveir fulltrúar starfsmanna í þá stjórn sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og síðan og kannski ekki síst að útvarpsstjóri yrði skipaður í ákveðinn árafjölda, t.d. fimm ár eins og þjóðleikhússtjóri. Virðulegi forseti. Aðeins um rekstrarformið. Hér er verið að leggja til mjög róttækar breytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það er verið að háeffa Ríkisútvarpið. Ég verð að segja, frú forseti, að ég hef ekki fundið rök fyrir því, hvorki í greinargerð né í ræðu menntamálaráðherra eða annarra sem hér hafa talað af hálfu þingmeirihluta, hvers vegna sjálfseignarstofnun hefur verið hér slegin út af borðinu. Ég tel líka að framsóknarmenn sem létu hvað hæst gegn hlutafélagavæðingu RÚV í fyrra, eða fyrir nokkrum mánuðum síðan, þurfi að svara því skýrar hvers vegna hlutafélagaformið var tekið fram yfir sjálfseignarformið. Sjálfseignarformið hefur gefist mjög vel þar sem það hefur verið nýtt til almannaþjónustu, þjónustu sem ekki er rekin í hagnaðarskyni. Við höfum mýmörg glæsileg dæmi um þess konar stofnanir í samfélagi okkar, t.d. á sviði mennta og líka heilbrigðismála eins og hefur verið rakið hér ágætlega fyrr í dag. Vil ég í þessu sambandi t.d. nefna Viðskiptaháskólann á Bifröst sem er mjög gott dæmi um velheppnaða sjálfseignarstofnun þar sem reksturinn er sjálfstæður og frelsi innan stofnunar er mikið til rekstursins þannig að sveigjanleiki er töluverður. Virðulegi forseti. Einhver sagði hér fyrr í dag að það væru trúarbrögð hjá Sjálfstæðisflokknum að háeffa Ríkisútvarpið og að nú hafi Framsóknarflokkurinn tekið þá trú. Ég get tekið að mörgu leyti undir þetta. Svona lítur þetta út vegna þess að rökin fyrir háeffun umfram sjálfseignarstofnunarformið sem við þekkjum og hefur nýst vel í okkar samfélagi eru ekki beint að þvælast fyrir manni, hvorki hér í umræðunni né heldur í greinargerð með frumvarpinu. Frú forseti. Það er mín skoðun að við eigum að reka hér öflugt almannaútvarp og öflugt Ríkisútvarp til framtíðar. Ég verð að nefna það hér að þó svo að það standi í frumvarpinu að bannað sé að selja Ríkisútvarpið tel ég að öryggi Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps yrði betur tryggt og að það verði áfram í ríkiseigu, ef t.d. væri sett ákvæði inn í frumvarpið um að það þyrfti aukinn meiri hluta til að samþykkja sölu á því, ef það kæmi einhvers staðar skýrt fram. Og vegna þess að hér hefur þetta rekstrarform verið valið, hlutafélagaform, þá finnst mér afar slæmt að í frumvarpinu séu ekki nein skilyrði um upplýsingaskyldu. Á slíku er tekið í frumvarpi sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur lagt fram um hlutafélög í opinberri eigu sem ég tel mikilvægt að sé rætt samhliða þessu máli og tel að það frumvarp eigi mikið erindi inn í þessa umræðu um Ríkisútvarpið hf. Virðulegi forseti. Það eru nokkur önnur atriði sem ég vil koma inn á í ræðu minni. Meðal annars verð ég að segja að það er margt opið í þessu frumvarpi og margt sem má setja spurningarmerki við. Ég hnaut t.d. um textana í 4. og 5. gr. frumvarpsins, um aðra starfsemi og fjárhagslegan aðskilnað. Mér finnst ekki skýrt í frumvarpinu hvað ríkisfyrirtækinu RÚV hf. verði heimilt að gera umfram skilgreininguna á hlutverki þess sem almannaútvarps. Miðað við textana hér virðist nánast allt leyfilegt ef fjárhagur þess verkefnis verður aðskilinn frá rekstrinum sem snýr að almannaútvarpi og skyldum þess samkvæmt 3. gr. frumvarpsins. Þetta finnst mér óskýrt og það er óskýrt hvaða samkeppnisrekstur RÚV má fara í og hvað þingmeirihlutinn og ráðherra telur eðlilegt, hvort eðlilegt sé að setja þessu einhver mörk eða á þetta að vera alveg opið? Er hér átt við áframhaldandi sölu á T-bolum á netinu eða er verið að tala um hugsanlega sölu á sjónvarpstækjum í framtíðinni? Mér finnst þetta ekki skýrt, það er ekkert í þessu frumvarpi sem segir neitt til um það. Hér mætti skýra betur hvað átt er við og sömuleiðis hvort menn telji eðlilegt að þarna verði sett einhver mörk. Það hefur farið fram afar góð umræða um innlenda dagskrárgerð hér í dag og í því samhengi hefur verið spurt hvert markmiðið með rekstri almannaútvarps eigi að vera, hvort það eigi að vera áframhaldandi erlent afþreyingarefni þar sem er bein samkeppni um áhorf á því sviði við aðrar einkareknar sjónvarpsstöðvar. Hér hefur verið gerð krafa um að hlutfall innlendrar dagskrárgerðar verði skilgreint í nýjum lögum. Mér finnst það athyglisverð hugmynd og mér finnst við eigum að ræða þá hugmynd frekar og að nefndin eigi að taka hana til ítarlegar umræðu innan nefndarinnar þegar málið kemur þangað. Það er mín skoðun að þegar Ríkisútvarpið er tekið til svona gagngerðrar endurskoðunar og gagngerðrar breytingar eigi að nota tækifærið og blása til sóknar í innlendri dagskrárgerð, svo sem barnaefni, menningarefni og fréttatengdu efni. Ég tek undir með þeim sem um það hafa rætt hér í dag og vil sjá skýrari sýn í þessum málum. Við erum með tækifæri í höndunum til þess að blása til sóknar í þeim efnum og byggja undir vandaða íslenska dagskrárgerð til framtíðar og ég tel það ekki vera gert með þessu frumvarpi og hefði viljað sjá fram á aukin tækifæri í þeim efnum vegna þess að auðvitað eigum við að nýta Ríkisútvarpið til þess. Við erum með frábært tæki í höndunum, vel menntað og reynslumikið starfsfólk, við erum með tækin og aðstöðuna og annað og því ætti að koma skýrari sýn í þessum efnum samhliða því frumvarpi sem nú er til umræðu. Virðulegur forseti. Ég get ekki lokið ræðu minni öðruvísi en að nefna nefskattinn sem áætlað er að leggja á okkur Íslendinga. Þetta finnst mér arfavond hugmynd og þetta getur leitt til mikils álags á stórar fjölskyldur þar sem ungmenni yfir 16 ára aldri eru í heimahúsum. Ég verð að segja að þetta er að mörgu leyti dæmigert fyrir ríkisstjórnina vegna þess að álögur á fjölskyldur í landinu eru að aukast og aukast. Það eru leikskólagjöld upp að 6 ára aldri. Síðan eru skertar barnabætur frá 7 ára aldri og nú á nefskattur vegna RÚV að leggjast á fjölskyldur þegar börnin eru orðin 16 ára. Mér líst afar illa á þessa hugmynd, það er ekki hægt endalaust að bæta kostnaði á fjölskyldur. Ég tel að það sé kominn tími til að þessu linni. Þetta er hluti af fjölskyldupólitíkinni sem hér er rekin en þetta er ekki sú fjölskyldupólitík sem menn tala fyrir á hátíðarstundum. Hér er beinlínis verið að leggja auknar álögur á fjölskyldur sem eru með 16 ára og eldri ungmenni í heimahúsum og það líst mér afar illa á. Virðulegi forseti. Að lokum hefði ég viljað sjá að hér væri verið að búa til ramma utan um sjálfstætt kraftmikið almannaútvarp með skýr markmið og hlutverk og, eins og ég nefndi hér áðan, að gengið væri í þá átt að styrkja innlenda dagksrárgerð með skýrari hætti en gert er. Þetta frumvarp uppfyllir ekkert af þessu og ég tel að pólitísk afskipti verði of mikil ef þetta frumvarp verður að veruleika. Ég tel sömuleiðis, virðulegi forseti, að taka hefði átt á málum heildrænt og í samhengi við þá miklu vinnu sem hefur unnin hefur verið varðandi fjölmiðla í fjölmiðlanefndinni, það hefði verið langskynsamlegast að gera það þannig og við hefðum að mínu mati fengið mun betra frumvarp út úr því. En hér hefur farið fram mjög góð umræða og mjög margar góðar tillögur og hugmyndir til breytinga á frumvarpinu hafa komið fram. Ég vona svo sannarlega að nefndin taki tillit til þeirra athugasemda sem hafa komið fram í dag áður en málið kemur aftur til 2. umr. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. menntamálaráðherra og sömuleiðis fulltrúum meiri hlutans í menntamálanefnd hvort þeir séu opnir fyrir breytingum á frumvarpinu, t.d. þeirri hugmynd að útvarpsstjóri verði skipaður til fimm ára eins og þjóðleikhússtjóri og hvort þeir séu til viðræðu um að stækka stjórnina og hleypa starfsmönnum þar að.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp hæstv. menntamálaráðherra til laga um Ríkisútvarpið hf. Ég ætlaði að beina nokkrum spurningum til hæstv. menntamálaráðherra í andsvörum í dag en því miður var eftirspurnin meiri en framboðið af andsvaratíma þannig að ég komst ekki að en ég vildi gjarnan að hæstv. menntamálaráðherra yrði viðstödd þannig að ég gæti beint til hennar nokkrum spurningum.

Forseti skal gera ráðstafanir til að ná til hæstv. menntamálaráðherra.

Ég veit ekki almennilega hvar ég á að byrja en það er kannski rétt að geta þess að ég hef flutt frumvarp ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni um sama efni og ég fór fram á það við forseta Alþingis að þessi mál yrðu rædd saman en það var ekki við það komandi þó að mitt frumvarp hafi verið lagt fram fyrr, hafi númer 54 og fjalli um nákvæmlega sama efni, þ.e. Ríkisútvarpið, nema það gengur eilítið lengra, það gengur út á að selja það og ég vildi gjarnan bera þetta saman. Þá er hæstv. menntamálaráðherra komin í salinn og ég vil beina til hennar nokkrum spurningum. Ég geri ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra taki til máls hér á eftir. Í fyrsta lagi: Af hverju á ríkið að reka fjölmiðla? Þetta er einföld spurning, af hverju á ríkið að reka fjölmiðla, af hverju rekur það ekki dagblöð, bókaútgáfu eða netmiðla o.s.frv.? Í öðru lagi: Af hverju er þessi oftrú á ríkið? Við erum búin að sjá að það gengur ljómandi vel með bankana. Einu sinni héldu menn að engir nema opinberir starfsmenn gætu afgreitt peninga yfir diskinn. Svo var það afsannað með því að selja báða ríkisbankana og eiginlega þrjá og þetta gengur bara ljómandi vel, hagnaður hefur aldrei verið meiri og laun starfsmanna aldrei hærri. Starfsmennirnir græða ekki hvað síst á því að fyrirtæki séu tekin úr ríkiskrumlunni. Í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra segir í 1. gr. að Ríkisútvarpið sé sjálfstætt hlutafélag. Hvernig getur það verið sjálfstætt þegar það er í eigu ríkisins sem er eini eigandinn og það má ekki selja það og meira að segja stjórnin er kosin með furðulegum hætti? Til þess að uppfylla skyldu hlutafjárlaga skal kjósa stjórn á aðalfundi en sú stjórn skal vera kosin af Alþingi áður. Hvers lags kosning er það? Þetta er ekki sjálfstætt hlutafélag fyrir tíu aura þegar þessi eini hluthafi verður að kjósa ákveðna stjórn sem er ákveðin fyrir fram. Þá er það engin kosning. Ég geri athugasemd við að þetta sé sjálfstætt hlutafélag enda er stjórnin náttúrlega kosin af Alþingi og það er pólitísk stjórn og verður ætíð pólitísk stjórn, nákvæmlega eins og útvarpsráð er í dag þar sem einn eigandi á Ríkisútvarpið og stýrir því og setur bara sína skoðun, hina viðteknu pólitísku skoðun á oddinn, sem þingmenn á Alþingi koma sér saman um. Það er erfitt fyrir nýjar skoðanir að hasla sér völl í stjórnmálum á Íslandi. Síðan stendur hér í 4. gr.: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að standa að annarri starfsemi en kveðið er á um í 3. gr. sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti.“ Ef einn starfsmaður kann að kokka þá þarf endilega að nýta þá þekkingu, til að hafa matsölustað eða hvað? Þetta getur farið út um víðan völl, t.d. að gera við útvarpstæki og sjá um rafeindabúnað fyrir ratsjárstöðvar og ég veit ekki hvað. Þetta er því galopið ákvæði. Ég spyr: Af hverju þarf þetta að vera svona galopið? Á ríkið að fara að þenja sig yfir öll svið eins og hefur sýnt sig í mörgum ríkisfyrirtækjum eða opinberum fyrirtækjum eins og Orkuveitu Reykjavíkur sem fór í Línu.Net öllum til ófarnaðar? Svo stendur hér í 7. gr.: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að leigja öðrum aðilum afnot af tækjabúnaði sínum til útsendingar.“ Það er að segja tækjabúnað sem er fjármagnaður með ríkisfé, það á að vera hægt að leigja hann hverjum sem er. Hvar er samkeppnin, hvar er samkeppnisandinn? Svo stendur hér dálítið merkilegt í 8. gr. sem er í mótsögn við það sem er í öðrum ríkisfyrirtækjum sem er búið að hlutafélagavæða: „Menntamálaráðherra fer með eignarhlut íslenska ríkisins í Ríkisútvarpinu hf.“ Hvernig stendur á þessu? Af hverju fer fjármálaráðherra ekki með þetta nákvæmlega eins og hann fór með það í Landssímanum og annars staðar með þeim rökum að Landssíminn væri í samkeppni við aðra á sínu sviði og sami ráðherra þyrfti að úrskurða? Hvernig getur menntamálaráðherra úrskurðað í deilumáli milli Ríkisútvarpsins og t.d. 365 ljósvakamiðla þegar hann á og fer með eignarhlutinn? Það held ég að gangi illa. Hann hlýtur að halda með sínu félagi. Það er dæmalaust, þetta með stjórnina, en ég er búinn að nefna það. Varðandi réttindi starfsmanna er lítið sagt um lífeyrisskuldbindingar, þ.e. hvort þær fari yfir í nýja fyrirtækið. Ég ætla að spyrja að því. Þær geta vaxið óheyrilega eftir á. Ekki er tekið á því hvað gerist ef laun í landinu halda áfram að hækka, ef guð lofar, og lífeyrisskuldbindingarnar snarvaxa. Þær byggjast á launum eftirmanns. Hvað gerist þá með Ríkisútvarpið? Ætlar ríkið að standa við þær skuldbindingar eða á hlutafélagið að gera það? Þetta er óljóst. Samkvæmt reglunum á stjórnin að taka ákvörðun um lánaskuldbindingar og annað slíkt. Hvað gerist ef hún gerir mistök, eins og gerist í öllum rekstri? Hvað ef hún gerir einhverja vitleysu? Hvað ef hún kaupir eitthvað á borð við Línu.Net og fyrirtækið færi á hausinn? Hvað þá? Hvað gerist með hlutafélag sem ríkið eitt á þar sem Alþingi tilnefnir alla stjórnarmennina óbeint? Hvað gerist ef það fer á hausinn eins og allur rekstur getur gert? Til þess höfum við hlutafélagaformið að þá er það undir eigandanum komið. En hvað skyldi gerast með þetta Ríkisútvarp hf. varðandi almannaheill o.s.frv. sem menn tala um? Ég ætla rétt aðeins að ræða um tekjustofninn. Ég hef gert tillögu um aðra aðferð í frumvarpi mínu sem ég hefði gjarnan viljað ræða samhliða. Hér er gert ráð fyrir að binda skattinn við 13.500 kr. á ári og það sé tengt gjaldi til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Við skulum hugsa okkur að einhver fari að stúdera skattalögin og kanna svona skatta. Hann skoðar skattalögin, eignarskatt o.s.frv. og sér að það er t.d. enginn eignarskattur. Hvernig skyldi honum detta í hug að leita í lögum um útvarpið til að finna skattstofn? Þar er vísað í lög um Framkvæmdasjóð aldraðra. Hvernig skyldi honum detta í hug að leita þar að uppruna gjaldsins? Þetta er ekki hrein lagasetning. Lögin um Ríkisútvarpið hf. eru ekki skattalög. Það er alveg á hreinu. Gjaldið sem hér er lagt til er sérstakur skattur með sérinnheimtu. Hann er ekki eins og gjaldið til Framkvæmdasjóðs aldraðra vegna þess að fyrirtæki eiga að greiða þennan skatt. Þau greiða ekki í Framkvæmdasjóð aldraðra. Að öðru leyti er gjaldið eins. En þessi breyting kallar á að búa þarf til sérstakt innheimtukerfi fyrir þau 20 þús. fyrirtæki sem eiga að fara að borga útvarpsgjald. Þá fer að gerast dálítið skrýtið. Þessi 20 þús. fyrirtæki, sem mörg hafa nánast engan rekstur, engan starfsmann og engan til að hlusta á þessa músík eða hlusta á Ríkisútvarpið, hvernig halda menn að þeim lítist á að borga gjald til Ríkisútvarpsins, fyrirtækjum sem hafa ekkert útvarp og enga starfsmenn? Ekki hlustar fyrirtækið sjálft á útvarpið eða horfir á sjónvarpið? Það þarf starfsmenn til þess eða einhverja persónur. Ég er hræddur um að það hvíni í einhverjum og að þetta verði hugsanlega skoðað af einhverjum, af hverju fyrirtæki eiga að borga skatt til Ríkisútvarpsins þar sem enginn starfsmaður er. Þar fyrir utan er þetta náttúrlega skattur á nýsköpun eins og margt annað. Ef menn ætla að stofna nýtt fyrirtæki þá þurfa þeir að byrja á að borga gjald til Ríkisútvarpsins, 13.500 kr. Skattheimtan er ósanngjörn. Ef menn hafa eina krónu umfram þessar 855.231 kr. í tekjur þá borga þeir 20.000 kr. gjald. Þá borga þeir bæði í Framkvæmdasjóð aldraðra, þ.e. 6.000 kr., og síðan 13.000 kr. til Ríkisútvarpsins fyrir að þéna einni krónu of mikið. Það er nú ekki beint réttlátt. Það er líka skiljanlegt að fólk yfir sjötugt borgi ekki í Framkvæmdasjóð aldraðra, enda rennur það fé til þeirra sjálfra en að þeir borgi ekki til útvarpsins sem hlusta sennilega manna mest á útvarp. Þeir eru ekki allir fátækir. Það er líka til hátekjulífeyrisþegar. Það er til gamalt fólk með háar tekjur. Hvers lags réttlæti er að þeir sem eru sjötugir eða eldri, moldríkir og með mjög háar tekjur, bæði lífeyristekjur og fjármagnstekjur, sleppi við að borga gjald í Ríkisútvarpið en lágtekjufólk, einstæðar mæður o.s.frv., skuli greiða það? Hvar er réttlætið í þessu? Bæði þessi gjöld, útvarpsgjaldið og gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, eru nefskattar. Þar er sama gjaldið fyrir hátekjufólkið, sem munar ekkert um að borga 20.000 kall á ári, og fyrir lágtekjufólkið sem munar sko aldeilis um það. Þessir skattar eru alltaf óréttlátir, félagslega óréttlátir. Ég skil ekkert í að hafa ekki heyrt neitt um það frá þeim vinstri sinnum sem tekið hafa þátt í umræðunni í dag. Þeir minnast ekki á óréttlætið af því að þetta er skattur. Þetta er ekki gjald fyrir að horfa á Ríkisútvarpið, ekki frekar en í dag. Ætli ég mér t.d. að horfa á Skjá 1, án þess að mig langi að horfa á Ríkisútvarpið, ekki fyrir 10 aura, segjum að ég væri í þeirri stöðu, þá yrði ég að borga til þess þar sem ég ætti sjónvarpstæki. Ég verð að borga til Ríkisútvarpsins ef ég ætla að horfa á samkeppnisaðila sem kostar ekki neitt. Þetta er skattur, svona nefskattur sem allir borga. En við erum með nefskatt, frú forseti, í kerfinu. Við erum með persónuafslátt sem líta má á sem neikvæðan nefskatt. Af hverju tengjum við það ekki saman? Af hverju tengjum við ekki þennan jákvæða nefskatt upp á 20.000 kall við neikvæða nefskattinn, sem er persónuafslátturinn? Það er hugmyndin sem ég gekk út frá, að persónuafslátturinn yrði lækkaður sem næmi þessari upphæð. Persónuafslátturinn yrði einnig lækkaður, sem er tillaga til viðbótar, um gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það yrði afskaplega einföld innheimta og innheimtan mundi ekki kosta krónu. Persónuafslátturinn yrði lækkaður og síðan mundi Ríkisendurskoðandi, eða einhver góður í fjármálaráðuneytinu, reikna út hve stór hluti af persónuafslættinum rynni til Ríkisútvarpsins og hve mikið færi í Framkvæmdasjóð aldraðra o.s.frv. Þetta væri mjög einföld framkvæmd og mjög einföld greiðsla. Þá segja menn: Þá vita menn ekki hvað þeir greiða til Ríkisútvarpsins. Það má bara tiltaka það á launaseðli. Það mætti tiltaka persónuafsláttinn, þetta gjald í Ríkisútvarpið og þetta í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ef menn vilja endilega að skattgreiðandinn viti hvað hann greiðir fyrir. Ég legg til að í stað þess sem hér er gert ráð fyrir verði persónuafsláttur lækkaður. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Af hverju var þessi leið ekki farin í stað þess að flækja kerfið, auka vinnu lögfræðinga í landinu sem hafa nú alveg nóg að gera, og endurskoðenda? Svo verða allir skattgreiðendur jafnhissa þegar þeir sjá álagningarseðilinn. Þar er gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, hvað skyldi það nú vera? Gjald til Ríkisútvarpsins, hvað skyldi það nú vera? Ég ætla að leyfa mér að bera saman þessi tvö frumvörp. Þau eru mjög ámóta en í grundvallaratriðum mismunandi. Í mínu frumvarpi er lagt til að útvarpsráð starfi áfram, útvarpsráð fái allar tekjurnar, eins og í dag, en það bjóði út allan reksturinn. Það framkvæmir ekki neitt sjálft en býður út reksturinn. Þeir sem geta boðið í eru t.d. Ríkisútvarpið hf., sem þá gæti heitið eitthvað annað, 365-miðlar hf. o.s.frv. Allir fjölmiðlar gætu boðið. Alls konar áhugaleikhús gætu boðið, hestamannafélög gætu boðist til að gera þætti um hestamennsku. Skákfélög gætu gert hið sama o.s.frv. Allir gætu boðið í dagskrárgerðina. Ég ætla ekki að reyna að lýsa gróskunni sem yrði hjá ýmsum félögum landsins, m.a. áhugamannaleikhúsum sem gætu gert tilboð til útvarpsráðs, í að gera þennan eða hinn þáttinn. Um leið yrði komið á gæðaeftirliti vegna þess að þegar útvarpsráð býður út dagskrárgerð þarf að skilgreina hvað það ætlar að kaupa og þarf að fylgja því eftir, að það sem það kaupir sé raunverulega til staðar. Til þess yrði komið á gæðaeftirliti, sem vantar í dag. Hvernig getur útvarpsráð haft eftirlit með gæðum sinnar eigin framleiðslu? Það getur það ekki. Það getur ekki gagnrýnt eigin verk út á við. Ég geri jafnframt ráð fyrir því að Ríkisútvarpið verði selt og starfsmennirnir fái að kaupa helminginn á 70% af verðmæti hlutanna. Þeir eru jú uppistaðan í fyrirtækinu eins og í öllum öðrum fyrirtækjum. Ríkisútvarpið er ekki annað en hinir góðu starfsmenn sem þar starfa. Það er Ríkisútvarpið. Af hverju skyldu þeir ekki njóta þess að mega kaupa hlutabréfin á lægra verði? Þeir mættu síðan búast við því að launin hækki, sem gerist ekki meðan Ríkisútvarpið hangir alltaf á horriminni. Það var ekki rétt sem hv. þm. Mörður Árnason sagði áðan í andsvari við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, að við mynduðum hallann. Nei, það er reksturinn sem myndar hallann. Það er almennt séð enginn hvati hjá ríkisfyrirtækjum til að spara í rekstri. Það er meinið. Þess vegna hefur komið í ljós að ríkisrekstur er yfirleitt óhagkvæmur þótt þar vinni ágætisfólk og ágætisstjórnendur. Þeir hafa bara ekki sama hvata til að reka fyrirtæki vel og ódýrt. Ef Ríkisútvarpið hf. yrði selt, sérstaklega ef starfsmenn eignuðust það, yrði virkilegur hvati til að reka fyrirtækið og skipuleggja störfin betur. Það má gera kraftaverk í þeim efnum. Það vita starfsmennirnir sjálfir. Fyrirtækið mundi skila hagnaði. Það gæti borgað hærri laun og stæði sig örugglega vel í samkeppni við önnur fyrirtæki um að bjóða í verkefni sem útvarpsráð býður út. Hugmyndin sem ég hef lagt til, ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni, held ég að sé miklu betri. Slíkt fyrirkomulag yrði lyftistöng fyrir menninguna í landinu, að bjóða út verkefni fyrir 2.500 eða 3.000 millj. kr. á ári yrði aldeilis lyftistöng fyrir þá sem vilja framleiða íslenskt menningarefni. Einnig mætti nefna að þeim peningum yrði ekki varið til að kaupa fótboltaleiki frá útlöndum, líklega ekki. Meginmarkmiðið á jú að vera að hvetja til innlendrar framleiðslu. Hitt eru stöðvarnar sjálfar tilbúnar að borga, fótboltaleiki, amerískar kvikmyndir og annað slíkt. Það selst. Það er sjálfvirkt inni í kerfinu. En ég held að innlend menningarframleiðsla mundi njóta þess best ef sú leið yrði farin sem ég og hv. þm. Birgir Ármannsson höfum lagt til. Mér þykir miður að frumvarp mitt hafi ekki verið rætt samhliða þessu frumvarpi. Ég hefði talið það eðlilegt. Ég vil gera athugasemdir við þá stjórn fundarins. En ég hef borið saman þessi tvö frumvörp. Ég tel að frumvarp hæstv. menntamálaráðherra yrði þó til að bæta stöðuna frá því sem nú er. Ég mun því eiga í vandræðum með að greiða atkvæði þegar þar að kemur. Væntanlega mun ég greiða atkvæði gegn fyrstu greininni til að byrja með eða sitja hjá. Ég hef enn ekki alveg átta mig á því en kannski verða gerðar viðunandi breytingar í menntamálanefnd. Ég mun a.m.k. sitja hjá við þá grein en að öðru leyti mun ég styðja frumvarp menntamálaráðherra þótt það gangi ekki eins langt og ég gjarnan vildi. Það býður þó upp á leið til að hægt sé að selja það eftir einhvern tíma.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög fróðleg ræða að mörgu leyti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal segir að sitt frumvarp um Ríkisútvarpið gangi lengra en frumvarp ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. vill selja það strax en ríkisstjórnin vilji að svo stöddu aðeins hlutafjárvæða, félagsvæða, stofnunina. Einu vil ég mótmæla sem hv. þingmaður hélt fram, þ.e. að opinber rekstur sé ávallt óhagkvæmari en einkarekstur. Ég held að sú alhæfing dugi ákaflega skammt enda hefur komið í ljós að einkavædd starfsemi, sem iðulega er í einokunarumhverfi, hafi reynst skattborgaranum eða greiðandanum dýrari en einkarekin þjónusta. En talandi um hvata þá er hvatinn einmitt sá hjá eigendum einkarekinna fyrirtækja að taka arð út úr fyrirtækjunum. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að almannaþjónusta sem hefur verið einkavædd er iðulega dýrari. Ég nefni t.d. Sóltún og aðrar öldrunarstofnanir til samanburðar. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að eðlilegt hefði verið að ræða saman öll þau þingmál sem lúta að Ríkisútvarpinu. Ég vil taka undir það. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins, hvort hann hyggist temja sér slík vinnubrögð í efnahags- og viðskiptanefnd að taka jafnan skyld mál til umfjöllunar á sama tíma, senda þau út til umsagnar og óska eftir að umræða fari fram um þau í senn. Ætlar hann að hafa slík vinnubrögð þar sem hann verkstýrir málum, t.d. í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins?

Fyrst um þetta síðasta, ég hef tamið mér að ræða þingmál eftir röð. Á morgun eða í fyrramálið munum við ræða nokkur þingmannamál og fara í gegnum umsagnir. Það er ekki þar með sagt að ég lofi því að taka þau út, til þess þarf samþykki þingflokkanna. En ég hef rætt þó nokkuð mikið um þingmannamál. Hvað það varðar að opinber rekstur sé óhagkvæmari en einkarekstur þá er það náttúrlega bara okkar lífsviðhorf. Hv. þingmaður er á annarri skoðun og hefur aðra lífssýn og ég virði þá lífssýn. Ég fellst hins vegar ekki á hana, ég samþykki hana ekki. Ég þykist hafa séð mjög víða rök fyrir minni skoðun, ekki síst í bankarekstrinum þar sem þóknanir lækkuðu, vaxtamunur lækkaði og allt hefur lækkað en hagnaður hefur stóraukist og laun hafa líka stórhækkað - nú er þessi markaður að verða ein af þremur stærstu útflutningsgreinum landsins. Þær eru fjórar, það er ferðamannaiðnaðurinn, það er iðnaðurinn, sjávarútvegurinn og fjármálastarfsemi. Það er ekki þannig að menn hugsi bara um að taka arðinn út, heldur er það markmið hluthafanna að framleiða góða vöru og þjónustu svo ódýrt að þeir geti hagnast á öllu saman, að þeir geti fengið gott starfsfólk með því að borga há laun og grætt á öllu saman. Sá er nú galdurinn og þetta tekst yfirleitt ef samkeppniseftirlit er í lagi. Og auðvitað þarf samkeppniseftirlitið að vera í lagi, ég gleymdi kannski að nefna það áðan. Það þarf að tryggja samkeppni á þessum markaði og það þarf að hindra einokun eða fákeppni. Að því gefnu held ég að einkarekstur sé alltaf betri en opinber rekstur, það er mín sannfæring.

Hæstv. forseti. Það er nú bara staðreynd að einkavædd eða einkarekin almannaþjónusta er iðulega ekki í samkeppnisumhverfi. Þeirri staðreynd vilja menn oft gleyma. Aðeins um vinnubrögðin hér á Alþingi. Ég fagna því útspili hv. þingmanns að styðja þá viðleitni sem hefur komið fram hjá okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og öðrum stjórnarandstöðuflokkum á þingi að eðlilegt sé að taka sambærileg mál og ræða þau samtímis - t.d. í þessu tilviki öll þau mál sem lúta að Ríkisútvarpinu - og hið sama eigi sér stað í þingnefndum. Ég minnist þess ekki að sá háttur hafi verið hafður á í efnahags- og viðskiptanefnd þó að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að iðulega hefur verið reynt að taka þingmannamál til umfjöllunar í nefndinni undir verkstjórn hv. þm. Péturs H. Blöndals. En við erum að tala um annan hlut hér, að taka til afgreiðslu og umfjöllunar, hvort sem er hér í þingsal eða í nefndum, þingmál sem eru tengd og senda þau samtímis út til umsagnar og fá síðan umræðu um það samtímis og spyrja þá sem koma til nefndarinnar samtímis um mismunandi valkosti sem boðið er upp á í þinginu. Þetta er yfirleitt ekki gert. En má vænta þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal muni beita sér fyrir slíkum vinnubrögðum?

Herra forseti. Fyrst af vinnubrögðum í nefndinni. Ég hef vandað mig við að senda öll mál til umsagnar um leið og þau berast nefndinni, á næsta fundi eru öll mál send til umsagnar, ég man ekki eftir öðru. Þau eru send út til umsagnar og hver og einn einasti nefndarmaður getur bætt inn aðilum þannig að ég held að það sé nú í nokkuð góðum farvegi. Hins vegar getur orðið dálítið erfitt að ræða mál saman því að maður veit ekki nákvæmlega hvaða mál eiga eftir að koma upp. Það getur verið erfitt að bíða með að ræða umsagnir og annað slíkt og segja: Heyrðu, við ætlum að bíða af því að það eru hugsanlega einhver mál á leiðinni.

Eins og Ríkisútvarpið.

Eins og Ríkisútvarpið, já. Ef það liggur fyrir að það verði lagt fram svipað mál en svo getur það nú brugðist líka. Hv. þingmaður hefur í gegnum tíðina tamið sér að segja: Staðreyndin er. Hann segir þetta mjög oft og í hvert einasta skipti hugsa ég: Bíddu við, er allt annað ekki staðreynd? Eða verður eitthvað staðreynd bara af því að maður segir: „Staðreyndin er“? Það sem maður segir verður ekkert meiri staðreynd fyrir það. Það er jafnmikil eða jafnlítil staðreynd þó að einhver segi: „Staðreyndin er“ að opinber rekstur sé betri en einkarekstur. Það breytist ekki neitt þó að maður segi þetta. Alltaf þegar menn segja svona, „staðreyndin er“, eða það er alveg skýrt eða klárt, þá spyr ég alltaf: Er þá annað sem maðurinn segir ekki staðreynd? 
            

Forseti. Rekstur býr til halla. Já, þannig er það í kennslubókunum að það fer eftir rekstrinum hvort halli er á fyrirtækinu eða ekki. Samt hefur það nú verið þannig í málefnum Ríkisútvarpsins að hallinn hefur verið ákveðinn á þingi. Það var það sem ég var að segja í andsvari áðan vegna þess að það var talið þeim sem hafa farið með reksturinn á Ríkisútvarpinu til lasts að þeir hefðu rekið Ríkisútvarpið með halla. En það hefur verið þannig í fjárlagafrumvarpinu, í athugasemdum við Ríkisútvarpspartinn þar, að ákveðinn halli hefur verið áskilinn, rekstrarniðurstöðurnar ákveðnar fyrir fram. Það hefur gerst síðustu 10, 15, 20 árin, einmitt í, undarlegt en satt, í valdatíð Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu, að þeim tekjum sem ríkisstjórnin hefur fengið af afnotagjöldum hafa verið settar skorður og Ríkisútvarpinu sagt að útvega sér tekjur með öðrum hætti. Misjafnir stjórnendur á Ríkisútvarpinu hafa brugðist við með því að hagræða og skera niður á víð og dreif um útvarpið. Þeir hafa líka reynt að nota innheimtukerfið betur, þar á meðal marsbúagöngurnar um hverfin, og þeir hafa einbeitt sér á markaði auglýsinga og kostunar. Það hafa verið viðbrögðin við þessu og þess vegna er það á ábyrgð meiri hluta Alþingis og ríkisstjórnarinnar hvernig hlutunum er fyrir komið. Sú staða sem núna er uppi í fjárhagsmálum Ríkisútvarpsins er á ábyrgð Péturs Blöndals en ekki þeirra sem þar hafa farið með rekstur, sem þeir hafa gert tiltölulega vel miðað við þær aðstæður sem þeir hafa búið við. Það er rétt að menn geri sér grein fyrir þessu áður en þeir fara með staðlausa stafi hér í ræðustól. Það var það sem ég var að vekja athygli á áðan.

Afkoma sérhvers fyrirtækis, jafnt stofnana sem einkafyrirtækja, myndast sem mismunur á tekjum og gjöldum. Það sem stjórnandi fyrirtækis hefur í hendi sér eru í fyrsta lagi gjöldin: Í hvaða gjöld ræðst hann? Hversu snjall er hann að nýta þann mannafla sem hann hefur? Þarf hann allan þennan mannafla? Getur hann komist af með færri og getur hann sparað þetta eða gert það hagkvæmar eða ódýrar eins og hin góða, hagsýna húsmóðir sem oft er vitnað til? Svo eru það tekjurnar, hvernig nær hann inn tekjum á snjallan hátt og góðan? Það er þetta tvennt sem góður rekstrarmaður gerir og þeir eru mjög mismunandi, rekstrarmennirnir, afskaplega mismunandi. Einn getur rekið fyrirtæki með glimrandi hagnaði á meðan annar gerir það með tapi. Munurinn á þessu fyrirtæki, RÚV, og öllum öðrum? Það er með fastan tekjupóst, það sigla inn tekjurnar, þeir geta vaðið inn á heimili fólks og heimtað af því tekjur. Sá er munurinn, aðrir aðilar í þjóðfélaginu geta yfirleitt ekki haft þetta svona.

Forseti. Síðan spyr maður: Hvað nú? Þetta er auðvitað söguleg athugasemd. Ef þetta frumvarp verður að lögum, eða einhver útgáfa af því, þá verður það ekki lengur þannig að halli verði ákvarðaður af fjárlögum. En hvað nú? Menn fara hér mikinn. Hæstv. menntamálaráðherra ræðir hér fram og aftur um það hvað þetta sé nú frábært hjá sér og yndislegt. Við höfum nú heyrt þær ræður nokkrum sinnum áður og erum hætt að kippa okkur upp við þær. Það er þannig að Páll Magnússon, í grein sem hér hefur oftlega verið vitnað í, segir, og ekki í fyrsta sinn, að með rekstrarformsbreytingunni verði að leysa þennan fjárhagsvanda. Það sé ekki hægt að búa til hlutafélag, eða hvaða annað rekstrarform sem er, og láta það erfa skuldahalann frá því sem ríkisstjórnin skilur nú eftir sig. Hvað er að gerast hér? Hvar eru tillögur menntamálaráðherra um það? Hvar eru tillögur hv. þm. Péturs Blöndals um að bæta þessa stöðu? Hvaða arður er það sem Ríkisútvarpið hf., eða hvað það nú verður, á að fá? 2,6 milljarðar standa út af lífeyrissjóðsskuldbindingum, 220 millj. kr. á ári. Við höfum ekki heyrt orð um það frá hæstv. menntamálaráðherra og engum hans manna hvað á að verða um þær skuldir. Þegar ég kom í útvarpsráð 1999 held ég að eigið fé hafi verið milli 15 og 20% og taldist lítið því að það hafði lækkað feikilega frá því fyrir áratug eða svo. Nú er það neikvætt og hv. þm. Pétur Blöndal veit hvað það þýðir. Það þýðir, þannig að ég segi það í fimmta sinn hér í dag, að þann dag sem Ríkisútvarpið verður að hlutafélagi geta lánardrottnar þess í teoríunni sameinast og gert það gjaldþrota. Það er dæmigert að hér kom upp í kvöld Hjálmar Árnason, talsmaður Framsóknarflokksins, hv. þingmanns í þessum útvarpsmálum. Honum hafði missýnst það í frumvarpinu, eðlilega, að ríkisstjórnin ætlaði að leggja nokkuð duglega og hraustlega 5 milljarða til þessarar nýju stofnunar. Það var því miður misskilningur. 

Herra forseti. Ég skil ekki alveg hvað þessi athugasemd hv. þm. Hjálmars Árnasonar hefur að gera í andsvari við mig, ég get illa svarað fyrir hann. Það er komið í ljós hver hefur myndað hallann. Það var hv. þm. Mörður Árnason, sem hefur setið í útvarpsráði, að hans eigin sögn, og hefur rekið þetta fyrirtæki. Þar myndast hallinn. Hann myndast í rekstrinum og hvergi annars staðar. Það vita þeir sem einhvern tíma hafa rekið fyrirtæki. Þeir geta ekki farið út í bæ og sagt að einhver annar beri ábyrgð á því að gjöldin hafi farið úr böndunum. Að sjálfsögðu átti Ríkisútvarpið alltaf að reikna með lífeyrisskuldbindingum, það vissi alltaf hverjar þær voru. Það átti að skera niður útgjöldin sem því næmi ef starfsfólkið er svona dýrt. 
             Nú er ég því búinn að finna þann sem rak útvarpið með halla allan tímann og ég veit ekki hvort ég á að senda honum reikninginn. 
            

Virðulegur forseti. Þegar ég kom til þings í dag hafði ég ekki hugsað mér að taka þátt í umræðum um Ríkisútvarpið heldur hlusta á það sem hér færi fram. Eftir að hafa gert það ákvað ég að ekki væri hægt að sitja hér án þess að leggja orð í belg. Hv. þm. Mörður Árnason sagði hér í ræðustól í kvöld: Sjaldan bregður mær vana sínum, og vísaði þeim orðum til hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Það má eins vísa þeim orðum á menntamálaráðherra hæstv. að sjaldan bregði mær vana sínum. Þetta er sótt í ágæta þjóðsögu og ég ætla ekkert að botna það hver vani meyjarinnar var, menn geta bara skoðað það sjálfir. Ég segi þetta vegna þess að mér fannst pólitískur barnaskapur, eða ófyrirleitni ætti ég kannski að segja, einkenna andsvör þeirra beggja í umræðunni í dag. Ég hef hlustað nokkuð grannt eftir því sem menn hafa sagt hér og stjórnarandstaðan hefur í þessu máli, eins og í fjölmiðlamálunum yfirleitt, mætt í umræðuna með málefnalegum hætti og lagt fram sín sjónarmið, eins og við gerðum í fjölmiðlamálunum 2004 þegar við bentum á að hægt væri að ná góðri og víðtækri sátt um málefni fjölmiðlanna ef til þess væri einhver vilji af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það ráð var ekki þegið á þeim tíma heldur lagt út í langan og hatramman leiðangur í fjölmiðlamálunum sem endaði eins og allir muna með sneypuför ríkisstjórnarinnar. Það var ekki fyrr en í fulla hnefana sem hún var tilbúin til að skilja það og læra að í málefnum eins og þessum er hægt að ná nokkuð góðri sátt ef menn vilja leggja sig fram um það. Sett var á laggirnar fjölmiðlanefnd og hún komst að niðurstöðu og hæstv. menntamálaráðherra talaði um sögulegar sættir í því máli. Þessir þættir voru allan tímann inni í myndinni en menn vildu einfaldlega ekki fara út í þetta samráð á þeim tíma. Hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin hefur heldur ekki viljað fara út í neitt samráð um málefni Ríkisútvarpsins. Mér hefur heyrst að þeim hafi fundist þetta svo lítilvægt mál, þetta sé bara spurning um rekstrarform á Ríkisútvarpinu og um það þurfi ekkert víðtækt samráð við stjórnarandstöðuna. Svo er líka kvartað undan því hér af hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að stjórnarandstaðan tali ekki einum rómi í málinu og þar af leiðandi sé ekki hægt að hafa samráð við hana um það. Stjórnarandstaðan þarf ekki að tala einum rómi í sérhverju máli. Stjórnarandstaðan hefur ekki valið sig saman í stjórnarandstöðu. Það eru stjórnarliðanir sem hafa valið sig saman í ríkisstjórn, hafa ákveðið að vera saman í ríkisstjórn og fylgja þar málum fram og hafa nokkurn veginn samstillta skoðun á þeim. Ég hygg að í þessu máli séu a.m.k. þrjár skoðanir uppi í ríkisstjórninni ef ekki fleiri. Það er sú skoðun sem Framsóknarflokkurinn hefur lengst af haft að Ríkisútvarpið eigi að vera sjálfseignarstofnun og fyrir því hafa þeir eflaust frambærileg rök ef þeir töldu að sú leið væri farsælust. Það er sú skoðun sem hefur verið uppi hjá ýmsum í Sjálfstæðisflokknum að Ríkisútvarpið eigi að vera hlutafélag, það sé farsælasta leiðin. Og svo er sú skoðun sem hér hefur verið túlkuð af hv. þm. Pétri H. Blöndal og Birgi Ármannssyni líklega líka að eðlilegast væri að selja Ríkisútvarpið. Það eru fleiri þeirrar skoðunar. Ég hygg að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sé líka þeirrar skoðunar að farsælast væri að selja Ríkisútvarpið. Það eru því a.m.k. þrjár skoðanir uppi í stjórnarflokkunum. Sjálfsagt er það ástæðan fyrir því að menn vildu ekki setjast niður og hafa samráð um þetta mál að vandinn var svo mikill að koma sér saman í stjórnarflokkunum að þeir áttu í fullu fangi í þeim efnum. Hv. þingmaður kvartaði líka undan því að stjórnarandstaðan ætlaðist til þess að fallist yrði á allar kröfur hennar. Stjórnarandstaðan hefur í sjálfu sér ekki verið að setja fram neinar kröfur í þessum málum eins og er. Hér hafa verið reifuð ýmis sjónarmið. Það er alveg ljóst að menn hafa nokkuð skiptar skoðanir á því hvaða form er heppilegast á Ríkisútvarpinu og ég held að það sé bara fullkomlega eðlilegt. Það er ekkert víst að menn næðu sameiginlega landi í því efni en það er hægt í mörgu öðru sem varðar Ríkisútvarpið ef menn vilja því raunverulega vel. Ég held að flestir þingmenn eigi það sammerkt að þeir bera hagsmuni þessa almannaútvarps fyrir brjósti. Þeir telja að Ríkisútvarpið sé mikilvæg starfsemi. Þeir telja að Ríkisútvarpið sé mikilvægt viðmið á fjölmiðlamarkaðnum, ekki síst faglega. Ríkisútvarpið er ákveðin miðja sem aðrir fjölmiðlar miða sig að mörgu leyti við. Það er eins konar miðja eins og Þjóðleikhúsið, eins og sinfónían og óperan. Í kringum þetta, þessa miðju, þessar miðlægu stofnanir verður til ákveðin gróska. Þær gefa nefnilega frá sér og skapa í kringum sig ákveðna grósku. Það er vegna þess að þær eru til sem orðið hefur til markaður fyrir utan. Sjálfstætt starfandi leikhús, tónlistarstarfsemi af ýmsum toga og alls konar fjölmiðlastarfsemi hefur náð að blómstra. Þetta er gott og á að vera til samhliða. Miðlæg, öflug, fagleg stofnun á þessu sviði og síðan gróska úti á markaðnum. Það má velja Ríkisútvarpinu mismunandi rekstrarform. Samfylkingin hefur talað fyrir því að þetta væri sjálfseignarstofnun. Af hverju höfum við talað fyrir því? Jú, vegna þess að sjálfseignarstofnunarformið gefur kost á að skapa ákveðið sjálfstæði, það skapar Ríkisútvarpinu ákveðið sjálfstæði. Sjálfseignarstofnun er stofnun sem er einkaréttarlegs eðlis rétt eins og hlutafélag. Það skapar ákveðið svigrúm og ákveðið sjálfstæði fyrir Ríkisútvarpið sem við í Samfylkingunni höfum talið mikilvægt að Ríkisútvarpið hefði. Og hins vegar er sjálfseignarstofnunarformið að því leytinu til ágætt að það er þekkt rekstrarform í almannaþjónustu. Það er þekkt rekstrarform í almannaþjónustu sem situr að ákveðnum tekjustofnum eða opinberu fé. Við getum tekið hjúkrunarheimilin, það er þekkt þar. Við getum tekið Listaháskólann og Bifröst, og til skamms tíma Háskólann í Reykjavík. Þetta eru menningarstofnanir sem ekki er gert ráð fyrir að greiði út arð til eigenda sinna. Þar fer allt fé inn í stofnunina aftur. Þær njóta þess að vera fyrirtæki einkaréttarlegs eðlis en þær hafa aðgang að opinberu fé og þar af leiðandi lúta þær að mörgu leyti öðrum lögmálum en hver annar fyrirtækjarekstur. Þess vegna taldi Samfylkingin að þetta væri hentugt form fyrir Ríkisútvarpið og líka og ekki síður vegna þess að það gætir ákveðinnar tortryggni gagnvart hlutafélagaforminu af því að hlutafélagavæðingin hefur hingað til verið undanfari sölu. Við vitum að í Sjálfstæðisflokknum eru uppi sterkar raddir í þá veru að selja beri Ríkisútvarpið. Þess vegna og til að menn gætu náð nokkuð góðri sátt um Ríkisútvarpið við að koma því inn í fyrirkomulag einkaréttarlegs eðlis, skapa því sjálfstæði án þess að vekja tortryggni um sölu, var það hugmynd Samfylkingarinnar að gott væri að velja þetta form. Þetta er ekkert heilagt form. Það var opnað á það í umræðunni af hálfu Marðar Árnasonar, sem var talsmaður okkar í upphafi þessarar umræðu, að Samfylkingin væri tilbúin til að skoða aðrar hliðar á því máli, hún væri tilbúin til þess að uppfylltum ákveðnum kröfum. Það er auðvitað bara mál sem verður að fara í gegnum og mun væntanlega verða skoðað í nefndinni. Það er verkefni nefndarinnar að reyna að koma því viti, vil ég leyfa mér að segja, inn í þetta frumvarp sem enn þá vantar þar upp á. Það sem Mörður Árnason uppskar við þetta, að opna aðeins gátt til stjórnarflokkanna um Ríkisútvarpið og skoða hvort hægt væri að ná einhverri niðurstöðu í hlutafélagaformið, voru eiginlega bara tæklingar af hálfu hv. menntamálaráðherra. Þess vegna kalla ég það barnaskap, pólitískan barnaskap, að tala með þeim hætti sem ráðherrann gerði hér sem hefði að sjálfsögðu átt að taka því fagnandi að hér væri opnað á ákveðna möguleika í þessum efnum, að opnað væri á ákveðna samræðu um rekstrarform Ríkisútvarpsins. En því var ekki tekið og þá skal það bara þannig vera. Varðandi inntakið í sjálfu frumvarpinu má hafa ýmsar skoðanir á því hvað í þessu frumvarpi stendur. Ég tel að þó að verið sé að opna þarna á hlutafélagaformið sé um leið líka verið að setja Ríkisútvarpinu ýmsar takmarkanir sem geta reynst því erfiðar. Ég hygg að þessar takmarkanir hafi verið settar vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa verið að semja sín á milli og reyna að geirnegla alla hluti í frumvarpinu vegna þessi að Framsóknarflokkurinn hafi tortryggt Sjálfstæðisflokkinn í þessu efni. Bara eins og segir 1. gr. þar sem stendur: „Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Síðan vísar ráðherra til þess að þetta sé mikil tímamótagrein vegna þess að áður hafi alltaf staðið í slíkum lögum „nema með samþykki Alþingis“ en viðurkennir þó hér í ræðustól að þetta vald verði ekki af Alþingi tekið. Það breytir því engu hvort þarna stendur „nema með samþykki Alþingis“ eða ekki. Það breytir akkúrat engu. Takmarkanirnar sem ég var að tala um felast kannski í þessari grein vegna þess að það kann vel að vera að upp komi sú staða hjá Ríkisútvarpinu að það vilji t.d. taka einhvern þátt af starfsemi sinni, einhvern þátt úr rekstri sínum og leggja inn í félag með öðrum aðilum vegna þess að það sé hagkvæmt fyrirkomulag að standa þannig að rekstrinum. Það geta þess vegna verið einhver stúdíó. Það geta verið einhverjir þættir í rekstri félagsins sem það telur að geti verið hagkvæmt að reka í félagi við aðra. Ég fæ ekki séð að þessi grein heimili það. Ég tel að það séu meiri takmarkanir á rekstri Ríkisútvarpsins en t.d. eru í dönsku lögunum, bæði í lögunum um Danmarks radio, sem er þó bara rekið sem hver önnur ríkisstofnun, og í lögunum eins og þau voru um TV 2 í Danmörku sem var að vissu leyti stofnun sem var sambærileg við Ríkisútvarpið vegna þess að TV 2 í Danmörku hafði bæði aðgang að sérstökum tekjustofni og var á auglýsingamarkaði eins og Ríkisútvarpið er. Hér er verið að setja þrengri skorður fyrir Ríkisútvarpið en fyrirtæki í sambærilegum rekstri í öðrum löndum búa við. Mér sýnist því að þetta sé niðurstaða úr einhverri málamiðlun sem gerð hafi verið innan ríkisstjórnarinnar. Varðandi aðra þætti í frumvarpinu vil ég nefna 3. gr. sem er um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Þar er verið að reyna að skilgreina hver sé þessi útvarpsþjónusta í almannaþágu sem Ríkisútvarpið á að halda úti og fær sérstaka tekjustofna til að standa undir. Vegna þess að rökin fyrir því að Ríkisútvarpið hafi sérstakan nefskatt eða afnotagjald, eða hvaða leið sem menn vilja fara í því að tryggja því tekjustofna sem aðrir hafa ekki, eru þau að Ríkisútvarpið standi undir ákveðinni almannaþjónustu, ákveðnum kröfum sem ekki er hægt að gera til annarra útvarps- og sjónvarpsstöðva með sama hætti. Mér finnst líka dálítið þunnur þrettándinn í þessari grein um útvarpsþjónustu í almannaþágu og í því sambandi vil ég nefna að ég fæ ekki séð að þar séu gerðar einhverjar sérstakar kröfur til útvarpsins um t.d. framleiðslu á leiknu efni. Ég sé ekki að gerðar séu kröfur til þess, eins og t.d. útvarpsstöðvanna í löndunum í kringum okkur, norrænu stöðvanna, um flutning á evrópsku efni. Ég sé t.d. ekki að hér séu gerðar kröfur eins og voru a.m.k. til skamms tíma áður en TV 2 var gert að hlutafélagi þar sem gerðar voru kröfur um norrænt efni og hvert hlutfallið ætti að vera af slíku efni í dagskrá útvarpsins. Það sem sett er inn í þessa grein um útvarpsþjónustu í almannaþágu er mjög almenns eðlis og ég hefði haldið að þetta þyrfti að vera miklu skýrar framsett ef Ríkisútvarpið á eftir þetta að standast þær kröfur sem EES-samningurinn og Eftirlitsstofnun EFTA gerir til reksturs á þessu sviði. Þetta segi ég vegna þess að það er margt í dönsku lögunum um TV 2 sem hafði, eins og Ríkisútvarpið, annars vegar aðgang að tekjustofni til að standa undir almannaþjónustuþættinum og var hins vegar á samkeppnismarkaði og sótti sér auglýsingatekjur. TV 2 var engu að síður talið hafa gengið á svig við samkeppnislög, að ríkisábyrgðin sem á því var hefði verið misnotuð og danska ríkinu var gert að greiða miklar sektir vegna þess hvernig hlutunum var þar fyrir komið. Það sem var sérstaklega tiltekið í ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar um TV 2 á sínum tíma var einmitt að þær kröfur sem gerðar voru til TV 2 í Danmörku hafi ekki verið nægilega vel skilgreindar og hvernig tekjurnar sem það fékk síðan aðgang ættu að standa undir þeim kröfum. Með öðrum orðum: Ég hygg að skýra þurfi miklu betur þær kröfur sem gerðar eru til Ríkisútvarpsins og almannaþjónustuþáttar þess en gert er í frumvarpinu. Það kann vel að vera að menn hafi hugsað sér að skýra þetta betur í samþykkt um Ríkisútvarpið og þá kem ég kannski að þeim þætti sem vantar algerlega og þyrfti að fylgja þessu frumvarpi en það eru hugmyndir ráðherra um samþykkt fyrir Ríkisútvarpið. Hvernig eiga samþykktir um Ríkisútvarpið að líta út? Ég geri ráð fyrir að að þær eigi að samþykkjast á hluthafafundi. Og hver fer með atkvæðisrétt á hluthafafundi? Það er jú menntamálaráðherra og enginn annar. Mér finnst það alger forsenda fyrir því að hægt sé að ræða þetta frumvarp og vinna áfram með það að þessar samþykktir séu lagðar fram hér og menn hafi það fyrir framan sig hvernig fyrstu samþykktir Ríkisútvarpsins sem hlutafélags eigi að líta út. Ég tel líka að hér þurfi að liggja fyrir drög að þeim þjónustusamningi sem talað er um í frumvarpinu, vegna þess að í þjónustusamningnum er gert ráð fyrir að útvarpsþjónustan í almannaþágu verði nánar skilgreind og krafan sem er gerð til Ríkisútvarpsins vegna almannaþjónustuþáttarins. Þetta tvennt, þ.e. annars vegar samþykktir um Ríkisútvarpið sem útfæra nánar almenna starfsemi Ríkisútvarpsins og hins vegar hugmyndir um þjónustusamninginn þar sem kröfurnar um almannaþjónustuútvarpið eru nánar skilgreindar, tel ég að liggja þurfi fyrir áður en málið verður afgreitt úr nefnd þannig að hægt sé að taka afstöðu til þeirra heildarmyndar sem þá blasir við.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að sá sem hér stendur hefur nú hlustað á ýmsar ræður hjá hv. þingmanni og ekki alltaf á þessum vettvangi, og ég verð að viðurkenna að maður hefur nú sjaldan hlustað á eins dapurlegan málflutning. Hér kom hv. þingmaður fram með hefðbundið lítillæti og hélt því fram að stjórnarliðar hefðu bara verið með pólitískan barnaskap, það var einhvers konar rauður þráður í ræðu hv. þingmanns. Ef maður skoðar aðeins efni ræðunnar þá var ekki margt sem stóð þarna upp úr. Hér er allt í einu talað mikið um mikilvægi þess að hafa víðtækt samráð. Virðulegur forseti og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég veit ekki betur en hér hafi verið reynt og þess hafi verið krafist og að menn hafi beðið um að fá að vera í nefndum og öðru slíku sem tengist fjölmiðlum og í annan stað hafa menn sérstaklega fundað fyrir framlagninguna, hv. þm. Mörður Árnason, …  
             
             
             
             
             Ég held að við þurfum bara að fá dyravörð til að koma þingmanninum eitthvað, róa hann eitthvað niður. Hvað sem því líður er ánægjulegt að þessi hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar sé farinn að hafa áhuga á samráði því að ég man ekki eftir því á fyrri vinnustað hv. þingmanns að það hafi nokkurn tíma verið gert. Aðalatriði málsins og það sem ég vil spyrja hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur um, vegna þess að nú er talað mikið um sjálfseignarstofnun: Á hvaða tímapunkti varð hv. þingmaður svona fráhverfur hlutafélagaforminu? Ég man ekki betur en eitt það fyrsta sem fyrrverandi borgarstjóri gerði, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, væri að breyta félagslegu húsnæði  Mig langar til að fá svar við því: Á hvaða tímapunkti varð hlutafélagaformið svona ómögulegt hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur?

Virðulegur forseti. Ég er ekkert fráhverf hlutafélagaforminu og hef aldrei verið. Ég talaði heldur ekkert gegn hlutafélagaforminu hér í ræðustól áðan. Ég hef tekið eftir því áður að þingmanninum Guðlaugi Þór Þórðarsyni gengur svolítið illa að heyra þegar ég tala hér úr ræðustól Alþingis, einhverra hluta vegna. Ég talaði um að ég hefði talið heppilegra fyrir Ríkisútvarpið, og færði fyrir því rök, að vera í formi sjálfseignarstofnunar. Ein rökin voru m.a. þau að vegna forsögu málsins og vegna þess hvernig menn væru stemmdir í Sjálfstæðisflokknum treysti fólk því ekki að hlutafélag fæli ekki í sér aðdraganda að sölu. Til þess eru nú refirnir skornir og menn hafa fylgst með því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur yfirleitt hlutafélagavætt sem lið í söluferli. Þess vegna er ákveðin tortryggni og þess vegna hefðum við talið heppilegra að gera þetta að sjálfseignarstofnun. Þá er þetta einkaréttarlegs eðlis, nær því sjálfstæði sem því fylgir, en það þarf ekki að tortryggja það að sjálfseignarstofnun verður trauðla seld.

Virðulegi forseti. Er hv. þingmaður í fullri alvöru að halda því fram að þetta sé stefna Samfylkingarinnar? Ég vek athygli á að talsmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Mörður Árnason, talaði sömuleiðis fyrir sjálfseignarfyrirkomulaginu fyrr í dag. Nú kemur formaðurinn, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og upplýsir þingheim og þjóð um þessa stefnu Samfylkingarinnar og að þeirri stefnu hafið verið unnið í mörg ár að Ríkisútvarpið skuli vera sjálfseignarstofnun vegna þess hvernig stemmning sé í Sjálfstæðisflokknum, vegna þess að það er einhver stemmning í Sjálfstæðisflokknum. Það eru einu rökin sem hér komu fram. Ég verð að segja eins og er að ég er nú bjartsýnn maður að eðlisfari en ég á ekki von á því að við verðum í ríkisstjórn um alla eilífð. En það er gott að fá að heyra það frá Samfylkingunni að það er eitthvað sem menn ætla. En það eru einu rökin því að svo sannarlega hefur hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir búið til hlutafélög úr hinum og þessum fyrirtækjum og sérstaklega er áberandi Félagsbústaðir hf., sem er hlutafélag um félagslegt húsnæði. Ég veit ekki til þess að það hvarfli að neinum að selja það fyrirtæki. Það liggur þá fyrir og hefur verið ítrekað af formanninum og komið fram hjá talsmanni flokksins í þessum málaflokki að umrædd stefna hefur verið undirbúin í mörg ár og að sjálfseignarfyrirkomulagið væri niðurstaðan. Hér kom hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fram og sagði að það væri ekkert vegna þess að þingmaðurinn hefði neitt á móti hlutafélagaforminu, enda getur hún tæplega haldið því fram eftir að hafa unnið þau verk sem hún hefur unnið, en hún sagði að stemmningin væri þannig í Sjálfstæðisflokknum að það væri tortryggni í kringum þetta vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn gæti hugsanlega einhvern tíma selt það og þar af leiðandi ætti að vera sjálfseignarfyrirkomulag. 
             Í fullri alvöru, eru þetta rökin?

Virðulegur forseti. Það er rétt, ég hef tekið þátt í því að gera opinberan rekstur að hlutafélögum. Oftar en ekki hefur það verið undanfari sölu. Þannig var Vélamiðstöð Reykjavíkurborgar seld, sömuleiðis Pípugerð Reykjavíkurborgar. Þannig var ýmislegt selt sem hafði verið gert að hlutafélögum og það var liður í söluferli rétt eins og hjá ríkinu. En ég hef líka tekið þátt í því að búa til hlutafélag um Félagsbústaði og það er alveg skýrt að Félagsbústaðir verða ekkert seldir nema með samþykki félagsmálaráðherra þannig að það er í rauninni félagsmálaráðherra sem hefur öll forræði á því máli og ekki borgarstjórn Reykjavíkur. Það er því algjörlega kirfilega fyrir það girt að það fyrirtæki verði selt og það er auðvitað hægt að gera svoleiðis í lögum. Það er hægt að búa þannig um hnútana í lögum um Ríkisútvarpið með ýmsum hætti. Það er líka hægt að búa þannig um hnútana í lögum um Ríkisútvarpið að Ríkisútvarpið uppfylli ýmsar kröfur sem opinberum stofnunum er gert að uppfylla. Ég bið bara þingmanninn að lesa frumvarp mitt um hlutafélög í opinberri eigu og þá yrði hann nokkru fróðari um það.

Herra forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vék að því í ræðu sinni að stjórnarandstaðan hefði verið býsna málefnaleg í umræðu um þetta frumvarp og það má að mörgu leyti taka undir það og hrósa mörgum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir málefnalega umræðu hér. En það sama verður nú ekki sagt um formann Samfylkingarinnar að öllu leyti, hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og sérstaklega ekki fyrsta hluta ræðu hennar en þá notaði hún tækifærið til þess að vera hér með hrokafullar umvandanir í garð þeirra stjórnarliða sem hafa verið að fjalla um þetta mál, að mínu mati á málefnalegan hátt, og kallaði málflutning okkar barnalegan og ófyrirleitinn. Er það ófyrirleitni að spyrjast fyrir um hver stefna stjórnarandstöðuflokkanna varðandi rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins sé? Hvert rekstrarformið eigi að vera? Það finnst mér ekki. Við höfum óskað eftir stefnu flokkanna um það og fengið þær upplýsingar, og veitti ekki af vegna þess að stefna Samfylkingarinnar í þessu máli hefur verið töluvert á reiki. Ýmist tala menn um sjálfseignarstofnunarformið eða hlutafélagaformið. Auðvitað er það þannig þegar í ljós kemur að stjórnarandstaðan talar ekki einum rómi, menn tala hver í sína áttina, vinstri grænir eru með eina útfærslu, samfylkingarmenn með aðra og frjálslyndir þá þriðju. Það er erfitt að hafa samráð við slíka hjörð. Nú langar mig til þess að spyrja hv. þingmann um efnisatriði þessa máls. Af hverju telur hún að sjálfseignarstofnunarformið sé hentugra en hlutafélagaformið? Af hverju heldur hv. þingmaður að allir þeir sem eru í rekstri eða langflestir velji hlutafélagaformið umfram sjálfseignarstofnunarformið, 

Forseti áminnir þingmenn um að virða tímamörk sem eru takmörkuð í þessum andsvörum og svörum.

Virðulegur forseti. Það hefur komið fram hér í umræðunni að sitt sýnist hverjum um það hvaða form sé heppilegast að hafa á rekstri Ríkisútvarpsins og yfir það fór ég í ræðu minni áðan. Þannig hafa vinstri grænir talið eðlilegt að það sé það form sem er á Ríkisútvarpinu núna, þ.e. að þetta sé ríkisstofnun, sé rekin sem slík og fært fyrir því sín rök. Sjálfstæðismenn telja best að hafa hlutafélagaformið og þeir hafa út af fyrir sig fært fyrir því rök sem þekkt eru, þ.e. að lög um hlutafélög séu skýr, þetta sé þaulreynt fyrirkomulag o.s.frv. Við höfum talað fyrir því eins og Framsóknarflokkurinn gerði til skamms tíma að þetta væri sjálfseignarfyrirkomulag. Eins og ég sagði áðan er ástæðan sú að það gefur þessari stofnun það sjálfstæði sem við teljum að hún þurfi. Það form er einkaréttarlegs eðlis en stofnanir eins og Ríkisútvarpið sem hafa beinan aðgang að opinberu fé eru ekki rekin fyrir tekjur sem þau afla sér á markaði eins og sumar stofnanir og fyrirtæki eru, t.d. orkufyrirtækin, þau lúta svolítið öðrum lögmálum. Þess vegna hefur slíkum stofnunum gjarnan verið valið þetta form, sjálfseignarstofnunarformið. Ég nefndi hér háskólastarfsemi og hjúkrunarheimilin og það væri hægt að nefna fleiri slíkar stofnanir sem eru þess eðlis að þær gegna almannaþjónustuhlutverki, þær hafa aðgang að opinberu fé en þær þurfa ákveðið sjálfstæði og ákveðið svigrúm sem fylgir sjálfseignarstofnunarfyrirkomulaginu. Þess vegna höfum talað fyrir því í Samfylkingunni. Við höfum hins vegar opnað á það að við værum tilbúin til viðræðna um hlutafélagaformið. En við höfum bara fengið þannig svör hér í þinginu 

Herra forseti. Það er ekki rétt að ekki eigi að opna neina gátt gagnvart stjórnarandstöðunni. En þegar eftir samráði hefur verið leitað hefur ekki verið mikill vilji fyrir því. Ég nefni sem dæmi nýja uppákomu varðandi skipun nefndar um samningu frumvarps um fjölmiðlalög á grundvelli fjölmiðlaskýrslu. Óskað var eftir því af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að stjórnarandstaðan kæmi að þeirri vinnu að semja frumvarpið en ég gat ekki skilið málflutning stjórnarandstöðunnar á annan veg en þann að fengi hún ekki að ráða efni frumvarpsins slægi hún á útrétta sáttarhönd. Hún neitaði að taka þátt í því samráði og samstarfi. Hv. þingmaður nefndi sjálfseignarstofnanirnar. Ég er þeirrar skoðunar að það rekstrarfyrirkomulag - þó svo að það þekkist þá er það náttúrlega ekki jafn vel þekkt og hlutafélagaformið - sé á undanhaldi. Ég nefni sem dæmi að Háskólinn í Reykjavík hefur tekið upp hlutafélagaformið eftir sameiningu við Tækniháskóla Íslands. Fyrir því voru færð rök af hálfu rekstraraðila þess háskóla, þau rök að betra væri að starfa innan hlutafélagaformsins. Þegar hv. þingmaður segir að sjálfseignarstofnunarformið skapi meira sjálfstæði velti ég því fyrir mér hvað þingmaðurinn eigi við. Tökum sem dæmi skipan í stjórn slíkrar sjálfseignarstofnunar: Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér að slík stjórn yrði skipuð? Yrði hún skipuð af hálfu eigandans, þ.e. ríkisins, 

Forseti vekur athygli á tímamörkum í þessum umræðum.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi verið Donald Rumsfeld sem sagði að sumar ríkisstjórnir væru þannig að ýmist aðhefðust þær ekkert eða færu offari. Hið síðarnefnda á við í fjölmiðlamálinu hvað varðar nefndarskipan ráðherra. Ekki dugði ein nefnd, ekki dugðu tvær nefndir heldur átti að skipa þriðju nefndina til þess að setja saman tillögur í fjölmiðlamálum. Auðvitað bentum við hæstv. menntamálaráðherra á að það væri algjör óþarfi og ofílagt að skipa þriðju nefndina, nefnd á nefnd ofan - það væri hægt að fela þetta mál lögfræðingum og hafa samráð við stjórnarandstöðuna um frumvarpið. Og auðvitað valdi hún að fara þá leið eins og við bentum henni á að væri skynsamlegt. Ég sagði að það fælist meira sjálfstæði í því að vera með sjálfseignarstofnunarformið en það form sem er á Ríkisútvarpinu núna, þ.e. að vera opinber stofnun. Það fylgir því meira sjálfstæði að vera sjálfseignarstofnun og starfa sem slík en að vera opinber stofnun með því hefðbundna fyrirkomulagi sem þar gildir. Það er ekkert meira sjálfstæði sem fylgir því en hlutafélaginu, það er ósköp sambærilegt, ósköp svipað. Það er bara spurningin um að velja hvora leiðina menn vilja fara. En það er tvímælalaust meira sjálfstæði fólgið í sjálfseignarstofnuninni en innan opinberrar stofnunar eins og hefðin er að reka þær í dag. Hafi þingmaðurinn misskilið mig vona ég að sá misskilningur sé nú leiðréttur.

Hæstv. forseti. Ég hef aðeins tíu mínútur til ráðstöfunar í þessari síðari ræðu minni en er minnugur þess að það kemur dagur eftir þennan dag og málið kemur væntanlega aftur til umræðu hér í þinginu. Ég hefði skilið þá umræðu sem hér hefur farið fram ef hún hefði átt sér stað fyrir aldarfjórðungi, um 1980. Þá bjuggum við við mikla miðstýringu í opinberum rekstri. Opinberar stofnanir þurftu að sækja um leyfi í hið miðstýrða vald til að fjölga stöðugildum, svo dæmi sé tekið, og menn urðu að leita leyfa og heimilda um stórt og smátt. Þetta er liðin tíð, þetta er löngu liðin tíð. Áður en ég vík að nokkrum efnisþáttum langar mig til að leggjast í örlitla sögulega upprifjun og vitna í grein sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skrifaði í Morgunblaðið um miðjan nóvember, 11. nóvember sl. Hann segir, með leyfi forseta: „Menntamálaráðherra boðar frumvarp á Alþingi um Ríkisútvarpið fyrir næstu jól og gerir ráð fyrir því að rekstrarfyrirkomulagi RÚV verði breytt. Samkvæmt frétt Bylgjunnar segir ráðherrann, að verið sé að skoða hvort verði fyrir valinu, að gera Ríkisútvarpið að einkahlutafélagi eða sameignarfélagi. Það þykir mér hraustlega mælt í ljósi þess að hlutafélagavæðingunni hefur verið hafnað. Flokksþing Framsóknarflokksins 2001 ályktaði orðrétt „Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag“ og sú samþykkt stendur enn óhögguð. Á næsta flokksþingi, sem var 2003, var bætt við að „breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun“. Loks var ályktað á þessu ári á flokksþingi Framsóknarflokksins að „mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu“. Samþykktirnar eru í eðlilegu samhengi og mynda skýra stefnu flokksins. Síðari samþykktirnar styrkja þá fyrstu, sem hafnar hlutafélagavæðingu RÚV.“ Síðar segir þingmaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, að það sé eðlilegt núna að huga að úrbótum á núverandi fyrirkomulagi og orðrétt segir hann, með leyfi forseta: „Því mega menn ekki gleyma að skoðun Sjálfstæðisflokksins á Ríkisútvarpinu er minnihlutaskoðun, bæði á Alþingi og í þjóðfélaginu. Flokkurinn er einangraður í þessu mikilsverða máli og ekkert réttlætir að gera honum kleift að koma því fram.“ Sjálfstæðisflokkurinn er ekki lengur einangraður. Hann hefur Framsóknarflokkinn nú sér við hlið. Þess vegna liggur fyrir þinginu frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Um skoðanir Sjálfstæðisflokksins er þetta að segja, og ég ætla að vitna hér í einar þrjár samþykktir. Fyrst í yfirlýsingu framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins, Kjartans Gunnarssonar, sem sagði í janúar 1992, með leyfi forseta: „Ég held einfaldlega að Ríkisútvarpinu sé eins og öðrum opinberum rekstri markaður ákveðinn tími og ég held að sá tími sé einfaldlega liðinn. Ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja Ríkisútvarpið niður.“ Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði árið 1996, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur til að markmið, rekstur og fjármögnun Ríkisútvarpsins, ekki síst sjónvarpsins, verði endurskoðuð með tilliti til hagkvæmni og aukinnar samkeppni og að samkeppnisstaða fjölmiðla verði jöfnuð með afnámi lögboðinna áskriftargjalda og jafnframt tryggt að stofnunin fari ekki með öðrum hætti í ríkissjóð.“ Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 2003 var á nýjan leik ályktað, með leyfi forseta: „Skylduáskrift að fjölmiðlum verði afnumin nú þegar. Íslenskir neytendur eiga sjálfir að ráða hvort og hvaða fjölmiðla þeir kaupa. Endurskoða skal hlutverk ríkisins á þessum markaði.“ Samband ungra sjálfstæðismanna ályktar 5. ágúst 2005, með leyfi forseta: „Að lokum ítreka ungir sjálfstæðismenn þá skoðun sína að ríkisvaldið hætti rekstri fjölmiðla og RÚV verði selt.“ Þetta eru nokkrar tilvitnanir í samþykktir Sjálfstæðisflokksins, bæði Sambands ungra sjálfstæðismanna og flokksþings Sjálfstæðisflokksins, og lýsir afstöðu sem er alla vega mjög sterk innan flokksins. Hæstv. forseti. Við erum að ræða um mismunandi rekstrarform á Ríkisútvarpinu. Það er gert með skírskotun til stjórnsýslu stofnunarinnar, menn ræða með hvaða hætti sé hægt að gera hana markvissari og hagkvæmari. Í öðru lagi er rætt um fjárhagsgrundvöll Ríkisútvarpsins og í þriðja lagi er rætt um sjálfstæði stofnunarinnar. Fyrst að fyrsta atriðinu. Í frumvarpi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er tekið á markvissan hátt á stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Skorið er á flokkspólitísk yfirráð yfir stofnuninni, við tengjum hana við eigendur sína í gegnum þingið að sönnu, fulltrúar hvers stjórnamálaflokks á Alþingi fá fulltrúa í það sem við köllum dagskrárráð og er sett á laggirnar til að fylgjast með því að farið sé að lögum um Ríkisútvarpið á sama hátt og stjórn stofnunarinnar á að gera samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Þessi stjórn hefur hins vegar ekki þau sömu tök á stofnuninni og stjórnin sem kosin yrði yfir Ríkisútvarpið samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Sú stjórn, sem endurspeglar meirihlutavald á Alþingi, fær vald til þess að ráða og reka útvarpsstjórann, sem síðan er fengið í hendur nánast einvaldsvald innan stofnunarinnar. Á þessu byggist frumvarp ríkisstjórnarinnar. Við erum hins vegar með hugmyndir um að kalla fleiri að þessu dagskrárráði. Við nefnum Neytendasamtök, Samband listamanna, sveitarfélögin í landinu, við viljum breiðan grunn hvað þetta snertir. Hvað varðar stjórnsýsluna sjálfa innan veggja stofnunarinnar viljum við setja á stofn framkvæmdastjórn líkt og nú er við lýði en við viljum hafa hana breiðari og tryggja aðkomu starfsmanna að stjórn stofnunarinnar hvað þetta snertir. Starfsmenn eiga núna sæti í framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar verður þeim úthýst. Við teljum því að við séum að taka á markvissan hátt á stjórnsýslunni í Ríkisútvarpinu. Við erum að færa ákvarðanir um mannaráðningar inn fyrir veggi stofnunarinnar en jafnframt tryggja lýðræðislega aðkomu. Okkur er umhugað um að styrkja fjárhagsgrundvöllinn. Við höfum hins vegar heyrt tóninn hjá sjálfstæðismönnum í þessari umræðu. Þeir segja að það þurfi að reka stofnunina á fyrirtækjavísu og það þurfi að skera kröftugar niður en gert hefur verið. Það hefur reyndar verið gert vegna þess að rauntekjur Ríkisútvarpsins hafa rýrnað um 15% á áratug.

Ekki skera niður.

Á sama tíma hefur starfsmönnum verið fækkað um 15%, frá 1996.

Ekki skera niður, reka betur.

Ekki skera niður, reka betur, segir hv. þm. Pétur Blöndal. Reka stofnunina betur, já. Þá skulum við fá einhverjar hugmyndir frá honum um hvernig það verði gert. Ég frábið mér þetta fyrirlitningartal í garð þeirra sem hafa stýrt Ríkisútvarpinu. Við erum að tala um miklu stærra og alvarlegra mál en þessu nemur. Við vitum að þrengt hefur verið að ýmissi menningarstarfsemi innan Ríkisútvarpsins og ég óttast að lengra verði gengið í þeim efnum ef frumvarp ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Síðan er það sjálfstæðið. Það er ekki tryggt samkvæmt þessu frumvarpi. Flokkspólitísk völd yfir stofnuninni eru treyst, meirihlutavaldið er geirneglt í stjórn stofnunarinnar þannig að það er ekki verið að tryggja sjálfstæðið. En hvað þá með sjálfseignarstofnunina sem menn eru að hefja hér upp til skýjanna? Ég hef ákveðnar efasemdir um að nokkur þörf sé á að fara út á slíkar brautir. Ég vek athygli á því að ástæðan fyrir því að menn vilja fara yfir í breytt rekstrarform er fyrst og fremst ein, að skerða réttindi starfsmanna, að hafa af starfsfólkinu þau kjör og réttindi sem það býr við núna. Það er deginum ljósara að starfskjör nýráðinna starfsmanna, samkvæmt þeim hugmyndum sem reifaðar hafa verið í dag, eru rýrari en þau hafa verið, það liggur ljóst fyrir. Þar horfum við í 

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hóf mál sitt á því að vitna í grein eftir hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þar sem var seilst aftur til ársins 2001 og rifjaðar upp samþykktir flokksþings Framsóknarflokksins þá. Nú háttar svo til að flokkurinn verður 90 ára á þessu ári og það er spurning hvort hv. þingmaður ætti ekki að ganga enn lengra aftur og rifja upp fyrstu samþykktir flokksins. Ég hygg að þar hafi ekkert verið minnst á hlutafélög og þá má álykta með sama hætti og hv. þingmaður gerir, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerir reyndar í þessari grein. Staðreyndin er sú, herra forseti, að á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins, sem er líklega eitt það fjölmennasta sem haldið hefur verið í mörg herrans ár, var mikil vinna lögð í þetta, bæði í aðdraganda þess þings og í sérstökum málefnahópi um menntamál þar sem megináherslan var lögð á þetta. Það varð skýr niðurstaða, eftir að hafa skoðað ýmsa möguleika var þetta skýr niðurstaða flokksþingsins og ég bið hv. þingmann um að virða þá niðurstöðu. Það var fjöldi fólks sem að þeirri vinnu kom og þetta var hin sameiginlega niðurstaða. Þá er líka rétt að rifja upp af hverju þessar breytingar og ég gerði grein fyrir því í ræðu minni hér. Afstaða til sölu eða ekki sölu hafði nefnilega ekki legið fyrir m.a. af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Hún liggur núna alveg skýr fyrir og til að segja það rétt einu sinni þá stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið. Það er auðvitað útgangspunktur í þessu sem hv. þingmaður veit og hann á þá að virða það. Ég veit að hann hefur hlustað á þetta hjá hæstv. menntamálaráðherra og hjá þeim stjórnarsinnum sem hér hafa talað. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á því nema það sé gert í einhverjum svona hræðsluáróðurstilgangi 

Hæstv. forseti. Þetta er enginn hræðsluáróður, þetta er bara raunsæi. Ég vil minna hv. þingmann á að sömu fyrirheit voru gefin varðandi Landssímann á sínum tíma. Ég stóð þá hér í ræðupúlti og tók þátt í umræðu og hlustaði á umræðurnar, bæði sjónarmið sem fram voru sett af hálfu Framsóknarflokksins og af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Allt var þetta svikið. Ég var að rifja upp samþykktir á þingum Sjálfstæðisflokksins og Sambands ungra sjálfstæðismanna. Menn hafa skírskotað til frumvarpa sem hafa legið og liggja fyrir þinginu og menn hafa talað fyrir hér í þingsalnum. Það er gefið mál að ef Ríkisútvarpið er gert að hlutafélagi er verið að stíga eitt skref í þessa átt. Það er alla vega gefið mál að það er auðveldara að koma því á sölu en ella vegna þess að menn hafa þá farið í gegnum ýmis frumstig í málinu, að hafa réttindin af starfsfólkinu og setja stofnunina í markaðsumbúðir og þá er auðveldara að stíga skrefið til fulls. Þetta er bara staðreynd og þetta er bara raunsæi. Varðandi samþykktir Framsóknarflokksins frá öndverðri síðustu öld, mér kom nú aldrei í hug að fara út í slíkt. Ég var að vitna í þingmann Framsóknarflokksins í blaðagrein sem er nú ekki eldri en að hún birtist 11. nóvember sl. þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Samþykktirnar eru í eðlilegu samhengi og mynda skýra stefnu flokksins. Síðari samþykktirnar styrkja þá fyrstu, sem hafnar hlutafélagavæðingu RÚV.“ Ég er að vitna í þingmann Framsóknarflokksins.

Herra forseti. Svo sem hv. þingmaður veit á hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson til að synda nokkuð sínar eigin leiðir. Ég vil árétta að sú niðurstaða sem fékkst á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins var mjög skýr. Menn tóku burt fyrri samþykktir og vildu opna fyrir breytt rekstrarform rétt eins og samþykkt Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins er. En syndin er lævís og lipur, hv. þingmaður gefur í skyn að á bak við þetta frumvarp búi einhver lævís tilhneiging til að stíga skref rétt eins og sé verið að blekkja. Svo er ekki. Það kann vel að vera að hv. þingmaður telji að með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag sé verið að auðvelda sölu. Til þess þarf pólitískan vilja. Eins og komið hefur ítrekað fram í umræðunni er sá vilji ekki til staðar. Það er nákvæmlega enginn meiri hluti fyrir því á hv. Alþingi og ég dreg mjög í efa að hann muni myndast í náinni framtíð. Hvað gerist í einhverri óralangri framtíð vitum við hvorugur um. Hitt er svo annað mál að mér finnst hv. þingmaður oft agnúast um of gegn því formi sem heitir hlutafélag. Það form hefur rutt sér til rúms, ekki bara hérlendis heldur víða í heimi vegna þess að menn hafa góða reynslu af slíku formi, reynslu af því að standa í rekstri vegna þess að það form felur m.a. í sér ákveðinn sveigjanleika og sá sveigjanleiki er mjög nauðsynlegur Ríkisútvarpinu. Það er það sem starfsmenn Ríkisútvarpsins kalla á vegna þeirrar hörðu samkeppni sem komin er upp á fjölmiðlamarkaði. Að sjálfsögðu vilja starfsmenn, ágætt starfsfólk Ríkisútvarpsins, standa sig í þeirri samkeppni og eru að gera vel en munu gera enn betur þegar þessi formbreyting hefur átt sér stað. Ótti hv. þingmanns um sölu er algjörlega ástæðulaus.

Hæstv. forseti. Þó að ég geti ekkert fullyrt um það þá get ég mér til um að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sé að synda í sömu átt og flestir, a.m.k. mjög margir stuðningsmenn Framsóknarflokksins og ég held þjóðin almennt. Ég held að þó að viðhorf okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði kunni að vera minnihlutaviðhorf innan þingsins á sama hátt og við vorum með minnihlutaskoðun á Kárahnjúkum og í minni hluta að verja Þjórsárverin, þá held ég að við séum nokkuð í takt við þjóðina. Það held ég að sé staðreynd málsins. Ég held ekki að af hálfu Framsóknarflokksins og margra sjálfstæðismanna að þetta sé einhver lævís tilraun til að selja Ríkisútvarpið. Ég held að menn meini það margir að ekki standi til að gera það. Ég er hins vegar að benda á að einkavæðing og sala Ríkisútvarpsins verður auðveldari eftir að þetta skref er stigið og að auki, og ég staðnæmist að sjálfsögðu við það, þegar verið er að skerða réttindastöðu starfsfólksins, miðstýra valdinu, færa það undir pólitískan járnhæl í ríkari mæli en verið hefur. Hafa menn hugleitt þetta? Í ríkari mæli en verið hefur. Síðan er það hitt þegar menn tala um skylduáskrift að Ríkisútvarpinu, það getur vel farið svo að við sem höfum hvað harðast staðið vaktina fyrir Ríkisútvarpið förum að efast um slíka skylduáskrift. Það skyldu menn hugleiða hvort menn eru að skera á tengslin á milli þessarar stofnunar og þjóðarinnar.

Herra forseti. Það vekur óneitanlega athygli í umræðunni hversu mikinn áhuga hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur á málflutningi Framsóknarflokksins í þessu máli. Ljóst er að hann ber hag Framsóknarflokksins mjög fyrir brjósti og stefnu þess flokks  
             En úr því að hv. þingmaður hefur svona miklar skoðanir á stefnu annarra stjórnmálaflokka í málefnum Ríkisútvarpsins langar mig að varpa aðeins ljósinu að stefnu annars stjórnmálaflokks. Þannig bar við í upphafi þessa kjörtímabils að stjórnarandstöðuflokkarnir riðu hingað til þings undir þeim merkjum að þeir ætluðu að hafa með sér mikið samráð og samstarf, það væri ein sameinuð stjórnarandstaða sem kæmi hingað til þings. Ef ég man rétt var ekki bara blásið í herlúðra heldur var einnig boðað til blaðamannafundar þar sem þetta mikla samráð og samstarf var kynnt. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann um hvað honum finnst um málflutning Samfylkingarinnar í málinu en Samfylkingin hefur opnað á það að Ríkisútvarpið verði hugsanlega gert að hlutafélagi eða þá að Ríkisútvarpið verði gert að sjálfseignarstofnun. Mig langar til að heyra viðhorf hv. þingmanns til málflutnings stærsta stjórnarandstöðuflokksins vegna þess að hann virðist hafa miklar skoðanir á stefnu Framsóknarflokksins í málinu. Ég vil gjarnan heyra skoðun hv. þm. Ögmundar Jónassonar vegna þess að ég veit að hann hefur skoðun á málinu og ég veit að hann hefur skoðun á stefnu Samfylkingarinnar í málinu, 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi Framsóknarflokkinn. Já, auðvitað beina menn sjónum sínum að Framsóknarflokknum í málinu vegna þess að menn höfðu treyst á Framsókn. Eftir allar yfirlýsingarnar og allar heitstrengingarnar höfðu menn treyst á Framsókn. Þegar hún bregst eina ferðina enn í þessu mikilvæga máli verða menn fyrir vonbrigðum. Auðvitað vitna menn þá í ummæli þeirra sem þó eru að þráast við. Þess vegna var ég að vitna í skrif hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Þetta er ástæðan fyrir því að ég hef horft til Framsóknarflokksins og reynt að höfða til samvisku hans. Varðandi önnur sjónarmið sem komið hafa fram á þinginu um hlutafélagavæðingu eða opnun á að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi þá teljum við það ekki vera æskilegt, alls ekki, við erum því andvíg. Hins vegar vil ég vekja athygli fyrirspyrjanda á því, af því að reynt er að setja fleyg á milli okkar og Samfylkingarinnar í þessu máli, að ég hef sagt fyrr við umræðuna að þingmál sem fram hefur komið hjá Samfylkingunni gengur út að reynt verði að skapa þverpólitíska samstöðu í málinu. Menn töluðu af fyrirlitningu um að setja ætti á fót nefnd til að fjalla um málið og móta sameiginlegar tillögur eða reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Ég styð þetta, við styðjum þetta. Við höfum sett fram okkar tillögur, þær eru mjög skýrar, um með hvaða hætti hægt er að efla stjórnsýslu stofnunarinnar og treysta tekjustofna hennar. 

Herra forseti. Það er augljóst að vonbrigðin leyna sér ekki hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni í garð Framsóknarflokksins. En á sömu rökum hlýtur hv. þingmaður hafa orðið fyrir verulegum vonbrigðum með málflutning Samfylkingarinnar. Því er haldið fram að verið sé að reka einhvern fleyg á milli stjórnarandstöðuflokkanna í málinu. Ef það hefur verið gert eru það ekki við í stjórnarliðinu sem höfum gert það heldur einhverjir aðrir. Ég sé ekki mikinn samhljóm í málflutningi Samfylkingarinnar annars vegar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hins vegar. Ég trúi því heldur ekki að hv. þingmaður hafi ekki skoðanir á málflutningi Samfylkingarinnar vegna þess að nógu miklar skoðanir hefur hann haft í gegnum tíðina á málflutningi annarra stjórnmálaflokka og þá kannski sérstaklega Framsóknarflokksins. Ég ítreka því spurningu mína um afstöðu og viðhorf hv. þm. Ögmundar Jónassonar til stefnu Samfylkingarinnar í málinu. Síðan er annað sem ég vil spyrja hv. þingmann um vegna þess að hann virðist hafa miklar áhyggjur af því að framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins væntanlegur muni hafa of mikil völd, muni hafa of mikið um það að segja hverjir eru ráðnir og hverjir eru reknir. Ég vil benda hv. þingmanni á að auðvitað mun þessi nýi framkvæmdastjóri og útvarpsstjóri starfa undir stjórn félagsins og vera undir boðum hennar eða skipunarvaldi settur. Hann mun bara hafa sömu völd og framkvæmdastjórar 

Hæstv. forseti. Ríkisútvarpið er ekki eins og hvert annað fyrirtæki. Því verður ekki líkt við hvaða fyrirtæki sem er. Það er menningarstofnun í eigu þjóðarinnar sem á að starfa samkvæmt lögum sem Alþingi setur. Það sem meira er, hún á að veita lýðræðislegt aðhald. Hún er mikilvægur umræðuvettvangur, á að vera kjölfesta í lýðræðislegri umræðu í landinu. Það er mjög mikilvægt að búa svo um hnúta að Ríkisútvarpið sé í reynd sjálfstætt, í þeim skilningi að valdapólitísk öfl ráðskist ekki með það. Staðreyndin er sú að sá sem fær nánast einræðisvald innan stofnunarinnar, alræðisvald í hendur, er settur undir rammpólitískan járnhæl. Það er meiri hlutinn á Alþingi sem kemur til með að stýra stofnuninni. Sú stjórn getur ráðið og rekið þann mann. Sú hætta er fyrir hendi að stjórnarmeirihlutinn hafi útvarpsstjóra í vasanum. Mér finnst sannast sagna óhugnanlegt að hlusta samhljóminn í því sem heyrist frá skrifstofu útvarpsstjóra og ræðum Sjálfstæðisflokksins, sem stýrir þessu máli.

Hvað með Samfylkinguna?

Jú, ég hef rætt um sjónarmið Samfylkingarinnar. Ég hef gert það málefnalega. En við stöndum frammi fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn, með litlu Framsókn í vasanum, þröngvar þessu máli í gegn og treystir völd sín yfir Ríkisútvarpinu. 

Virðulegi forseti. Ó, þetta er indælt stríð. Ég er með tvær fyrirspurnir til hæstv. menntamálaráðherra. Önnur fyrirspurnin er sérstaklega vegna þess að í dag eru 33 ár síðan gos hófst í Vestmannaeyjum. Þar var ég starfandi sem loftskeytamaður þegar gosið hófst. Ég skildi þá hvers virði Ríkisútvarpið var. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort ekki sé öruggt að Ríkisútvarpið sé sá öryggisventill sem ég tel að eigi að vera og vísa þar í 11. tölulið 3. gr. í frumvarpinu. Á hinn bóginn spyr ég hæstv. menntamálaráðherra um réttindi starfsmanna þegar þetta verður einkavætt, gert að hlutafélagi eða hvað það skal heita. Hvað með veikindarétt starfsmanna eftir þá breytingu? Ég veit að sem opinberir starfsmenn hafa þeir veikindarétt í 6–12 mánuði í dag, eftir starfsaldri. Hver verða réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins þegar þessu verður breytt? Herra forseti. Ég vil minnast einnig á tekjuöflun Ríkisútvarpsins. Ég tek undir með virðulegum þingmanni Jóhönnu Sigurðardóttur varðandi nefskatt á íbúðir og framlag af fjárlögum að hluta. Mér hrýs hugur við nefskatti á alla meðlimi fjölskyldunnar. Ég skal nefna að ég á barnabörn sem eru þríburar, sem eru að verða 12 ára, stúlkur í fjölskyldunni er einnig drengur sem er einu ári yngri. Þegar þau verða 18 ára, miðað við frumvarpið, ættu þau að greiða 81 þús. kr. á ári fyrir afnot af fjölmiðlinum. Hv. þingmaður Hjálmar Árnason benti á hugsanlega félagslega aðgerð en mér hugnast ekki sú aðferð.

Forseti. Ég og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hygg ég einnig, og kannski fleiri, gerum einkum þrenns konar athugasemdir við frumvarpið sem hér liggur frammi. Við höfum reyndar einnig nefnt þrjú atriði þar sem við erum sammála frumvarpsflytjandanum. Við höfum talað um rekstrarformið sem hér hefur tekið mest rúm í umræðunni. Við höfum líka, og í raun og veru fyrst og fremst, talað um hlutverk útvarpsins, innihald þess sem almannaútvarps og hvernig það rímar við þá fjármögnun, að þriðjungi með auglýsingum og kostun, sem hæstv. menntamálaráðherra gerir ráð fyrir í frumvarpinu. Við höfum líka bent á að þetta frumvarp leysi ekki það vandamál sem hefur verið hvað mest áberandi og mætt hvað mestri gagnrýni á síðustu árum og áratugum, sem er pólitísk stjórnun á Ríkisútvarpinu. Það er ástæða til að fara yfir þennan síðasta lið. Hann hefur ekki fengið mikið rúm. Einkum hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokksins kosið að ræða frekar um hlutafélög og önnur rekstrarform. Reyndar hefur hæstv. menntamálaráðherra látið liggja að því að hér sé eingöngu um rekstrarformsbreytingu að ræða. Hvað varðar hin pólitísku áhrif, hina pólitísku stjórnun, er það rétt hjá hæstv. menntamálaráðherra, að ekki er gerð nein tilraun til að breyta því ásigkomulagi sem nú er á Ríkisútvarpinu að því leyti. Við Samfylkingarmenn höfum skosið, vegna þeirrar vinnu sem við höfum lagt í á undanförnum árum, að fara í gegnum frumvarpið um Ríkisútvarpið út frá hlutverki þess sem almannaútvarps. Við höfðum sjálfstraust til að leggja þetta frumvarp til grundvallar, svo sem eins og til æfingar, til að athuga hvernig mætti gera það þannig úr garði að við gætum samþykkt það. Við gerðum það m.a. vegna þess að miklar líkur eru til þess að í framtíðinni, vonandi á næstu missirum, komist Samfylkingin í stjórn og fái þar það ágæta hlutverk að glíma við breytingar á Ríkisútvarpinu eins og það er nú. Við miðum vinnu okkar því við praktískar lausnir. Ég vil fara yfir hvað við getum ímyndað okkur að muni vinna gegn hinum beinu pólitísku áhrifum, annars vegar stjórnmálaflokkanna í gegnum þingið og hins vegar stjórnmálamannsins sem gegnir hlutverki menntamálaráðherra hverju sinni. Hvernig er hægt að sjá til að þau dofni þannig að stjórnmálamennirnir sjái um það eftirlit sem þeir eiga að sjá um fyrir hönd almennings en hins vegar skerði það ekki sjálfstæði Ríkisútvarpsins og ritstjórnarlegt frelsi þar á bæ? Ef við tökum þetta frumvarp er auðvitað ekki við hæfi að gera ráð fyrir því árið 2006 að áfram sé ríkisstjórnarmeirihluti í útvarpsráði, sem heitir að vísu stjórn. Það er auðvitað gamla útvarpsráðið. Í raun er stjórnin mjög lík útvarpsráði eins og það vinnur núna og hefur gert í 5–10 ár. Það sýnir vel vandræðaganginn við að reyna að troða Ríkisútvarpinu inn í hlutafélagsformið hvernig til tekst með stjórnina. Í hlutafélagsforminu er gert ráð fyrir aðalfundi á hverju ári og skipað fyrir um það. Þá á eigandinn, handhafi hlutabréfsins, að mæta á hverju ári og kjósa í stjórn eins og hluthafar gera á hverju ári í venjulegum hlutafélögum. Því er þó þannig komið fyrir að hann kýs ekki sjálfur í stjórnina heldur á Alþingi að kjósa í stjórnina á hverju ári. Þá kemur upp hið skrýtna fyrirkomulag að ekki er einungis um ríkisstjórnarmeirihluta að ræða heldur hefur umboð stjórnarmannanna þrengst mjög og takmarkast. Það þrengist þannig að þeir hafa umboð í eitt ár í einu. Þeir hafa ekki umboð einhver kjörtímabil þar sem þeir geta þó hagað sér á ákveðinn hátt sjálfstætt gagnvart þeim sem gaf þeim umboðið, þ.e. Alþingi, eða réttara sagt þingflokkunum því þannig er það í rauninni. Þetta er töluvert kviksyndi. En úr þessu er hægt að leysa með ákveðnum hætti. Katrín Júlíusdóttir nefndi það t.d. áðan og hafði eftir mér. Ég hafði ekki nefnt þann möguleika við þessa umræðu en við höfum talað um það í Samfylkingunni og því var ákaflega eðlilegt að hún gerði það. Við höfum ímyndað okkur að þessi meiri hluti gæti verið fjölskipaður með því að bæta tveimur starfsmönnum við þá fimm sem þar eru fyrir og þá sé enginn ríkisstjórnarmeirihluti í útvarpsráðinu. Það er eðlilegast að þar sé hvorki meiri hluti né minni hluti heldur ráði menn ráðum sínum með hagsmuni fyrirtækisins í huga og komist þannig að hinu rétta, eins og gerist víða í sveitarstjórnum þar sem meiri hluti og minni hluti eru svona meira upp á punt, sérstaklega í þeim minni. Það er líka sjálfsagt að breyta þessu þannig að það sé ekki þetta eins árs kjörtímabil, jafnvel þótt viðhaldið væri þessum aðalfundi á hverju ári, heldur að kjósa stjórnina alla á þingi til lengri tíma, eins og nefnt var áður. Hæstv. menntamálaráðherra sagði að þetta frumvarp stæðist öll tilmæli Evrópuráðsins R(96) 10, um sjálfstæði almannaútvarps. Ég er hér með tilvitnun og skal lesa fyrstu setninguna í athugasemdum um viðmiðunarreglur 5: „Til að tryggja sjálfstæði stjórnar almannaútvarpsstofnunar er mikilvægt að stjórnirnar séu ekki háðar neins konar stjórnmálalegum afskiptum eða annars konar afskiptum við starf sitt.“ Hvernig er hægt að vera meira háður stjórnmálalegum afskiptum en að vera kosinn á hverju ári til stjórnarsetu? Það er undarlegt. Við höfum líka gert athugasemdir við ráðningartíma útvarpsstjóra. Við teljum að hann verði að hafa starfsfrið og því sé út í hött að ráða hann eins og nú er gert, að hægt sé að reka hann daginn eftir. Við spyrjum að því: Af hverju má ekki ráða hann til til fimm ára? Af hverju má ekki gera það með auknum meiri hluta í þessari stjórn eins og hún yrði? Þannig væri klárt að menn væru sammála um að ráða hann eða reka. Við höfum líka talað um, og erum ekki fyrst til þess, að eðlilegt væri að við Ríkisútvarpið starfaði einhvers konar eftirlitsráð, eins og það er kallað í evrópskum plöggum, eða akademía sem væri fulltrúi neytenda, með öðrum hætti en stjórnin er eða útvarpsráðið. Þar kæmi saman breiður hópur. Slíkt ráð gæti komið saman einu sinni eða tvisvar á ári, kannski svipað og kirkjuþing án þess að ég ætli að bera þau fyrirbrigði nánar saman. Það væri kannski fyrst og fremst ráðgefandi en fyrir hópinn þyrfti að leggja skýrslur og ályktanir. Það væri ekki óeðlilegt, ef slíkur hópur kæmist á og reyndist vel, að hann þyrfti jafnframt að gefa samþykki sitt við þeim samþykktum sem menntamálaráðherra ætlar að láta gera á hluthafafundum. Með því yrði temprað vald ráðherrans og reyndar útvarpsstjórans einnig. Þar með kæmist á kerfi í Ríkisútvarpinu sem er þess virði að prófa. Þetta höfum við rætt um að gæti verið snjallt að gera. En því miður kemur ekkert út úr meiri hlutanum nema fúkyrði. Frá menntamálaráðherra kemur ekki annað en belgingur, sama hvað við leggjum fram. Ég vil þó nota tækifærið og koma þessu á framfæri. Ekki síst vegna þess að þá vita menn betur hvers þeir eiga von og hvaða hugmyndir við höfum fram að færa í kosningabaráttunni vorið 2007 og eftir að við tökum við stjórnartaumum á því sumri. Ég vil segja að gefnu tilefni að vissulega höfum við, Vinstri hreyfingin - grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn ekki nákvæmlega sömu hugmyndir um Ríkisútvarpið. Ég vil þó að segja að ég treysti mér vel til að ná samkomulagi við þá flokka um málið vegna þess að báðir vilja þeir að Ríkisútvarpið sé almannaútvarp. Það er einlæg hugsjón 

Frú forseti. Hér er rætt við 1. umr. frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. sem felur að meginstofni í sér að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og breyta þar með rekstrarformi og ýmsu í ytri ramma útvarpsins og þá líka starfsháttum og innra skipulagi. Kannski kristallast ólík sjónarmið í þessu máli í orðum sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson viðhafði hér áðan þegar hann sagði: „Hvers vegna á ekki útvarpsstjóri eða framkvæmdastjóri útvarpsins að vera bara eins og hver annar forstjóri fyrir hverju öðru hlutafélagi? Hvers vegna á að vera önnur umgjörð um framkvæmdastjóra útvarpsins en framkvæmdastjóra hlutafélaga almennt?“ Þetta er jú spurning út af fyrir sig. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lítum á Ríkisútvarpið sem almannaþjónustustofnun, mikilvæga stofnun til að standa að ákveðinni þjónustu fyrir almenning. Það er menningarstofnun. Það er fréttastofnun. Það er stofnun til þess að miðla upplýsingum. Það er öryggisstofnun. Það er almenningsstofnun og hlutverk þess er fyrst og fremst það. Hlutafélag aftur á móti er umgjörð um fyrirtæki í samkeppnisatvinnurekstri. Hlutafélag er umgjörð um fyrirtæki sem fyrst og fremst er ætlað að skila eigendum sínum fjárhagslegum arði. Hlutafélag er umgjörð þar sem gert er ráð fyrir að hægt sé að selja hluta úr félaginu, enda heitir það hlutafélag. Það er hægt að selja fáa eða marga eða alla hluti hlutafélagsins. Þetta er þá tilgangurinn þegar verið er að stofna hlutafélag, þ.e. að fella það að samkeppnisumhverfi í atvinnurekstri. Ég er alveg sammála kostum hlutafélagsformsins við þær aðstæður. Atvinnurekstur í samkeppni getur verið til sölu að hluta eða öllu leyti. Hann hefur það hlutverk að skila eigendum sínum hámarksarði. Þetta getur vel hentað í samkeppnisatvinnurekstri. En þegar litið er á Ríkisútvarpið, á þjónustustofnun sem fyrst og fremst þjónar almenningshagsmunum, þá hentar þetta form engan veginn. Þess vegna kristallast ólík sjónarmið í orðum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar þegar hv. þingmaður gerir ekki greinarmun á því hvort Ríkisútvarpið sé þjónustustofnun eða bara fyrirtæki í rekstri. En fyrirtæki í rekstri sem hlutafélag ber númer eitt að skila eigendum sínum arði af rekstrinum. Við höfum hér fordæmi fyrir því hvernig fer þegar það ferli hefst að breyta þjónustustofnunum í hlutafélög einmitt í þeim tilgangi, eins og hér hefur komið fram, að nútímavæða þær. Menn hafa talað um að þeir væru að nútímavæða þær og þess vegna þurfi að breyta þeim í hlutafélög. Frú forseti. Ég hef verið forstöðumaður fyrir ríkisstofnun og ég taldi mig alveg sæmilega hafa nútímavætt hana. Ég fann aldrei að það hamlaði mér eða starfseminni eða stofnuninni á nokkurn hátt þó að hún væri ríkisstofnun. Ég leit á stofnunina sem þjónustustofnun við almenning, við þjóðina og að sjálfsögðu var allt sem laut að rekstri og rekstrarhagkvæmni haft í heiðri eins og kostur var, að sjálfsögðu. Enda þótt stofnun sé ríkisstofnun þá er ekki þar með sagt að kasta eigi fyrir róða öllu því sem heitir hagkvæmni í rekstri, fjarri því. Það er því blekkingartal þegar sagt er að nútímavæða þurfi reksturinn og að það sé aðeins hægt með því að hlutafélagavæða. Það sýnir bara, frú forseti, dómadags vankunnáttu þeirra sem láta sér slíkt um munn fara. Ég verð eiginlega að halda að hv. þingmenn viti betur en að láta sér um munn fara að þetta sé nauðsynlegt til þess að nútímavæða reksturinn og að ekki sé hægt að gera það innan viðja ríkisstofnunar. Nema þá, frú forseti, að menn séu að horfa til þeirra vandræða sem þeir stóðu frammi fyrir fyrir skömmu varðandi Kjaradóm og kjaranefnd því að ýmsir forstjórar ríkisstofnana heyra undir Kjaradóm og kjaranefnd og fá laun sín ákveðin þannig. Aðrir starfsmenn fá laun sín samkvæmt ákvörðun kjarasamninga opinberra starfsmanna á einn eða annan veg. En með því að breyta þessu í hlutafélag losna menn við að fella þessa starfsmenn undir almenna kjarasamninga, forstjórana, og geta gert við þá sérsamninga og þurfa þá ekki að liggja andvaka um jól og áramót vegna þess að einhver Kjaradómur hefur úrskurðað þeim laun. Með því að kippa framkvæmdastjóra Ríkisútvarpsins út fyrir sviga, taka hann út fyrir almenna launaákvörðun alveg eins og framkvæmdastjóra Íslandspósts - er hann ekki formaður Samtaka atvinnulífsins núna? Hann er líka forstjóri fyrir ríkisstofnun en laun hans eru ekki ákveðin af Kjaradómi, nei, samkvæmt sérstakri ákvörðun þeirrar stjórnar sem ræður hann. Er þetta þó að fullu ríkisstofnun. Eins er með Samkeppniseftirlitið og eins er með Fjármálaeftirlitið. - Eru menn kannski að reyna að forðast andvökunætur út af Kjaradómi með því að taka hann þarna út fyrir sviga? Alla vega býst ég við að laun forstjóra Ríkisútvarpsins samkvæmt nýjum lögum verði ekkert í líkingu við þau laun sem verið var að takast á um hér við Kjaradóm. Ég dreg þetta hérna fram, frú forseti, því að hér hefur verið lögð áhersla á að þetta verði áfram ríkisfyrirtæki að fullu í eigu ríkisins en lúti hins vegar öðrum lögmálum. Hér hefur verið á það minnst að þetta hafi áður verið gert og svardagar gefnir um að ekki eigi að selja. Í aðdraganda hlutafélagsvæðingar Pósts og síma árið 1996 birtist viðtal við þáverandi samgönguráðherra Halldór Blöndal í 4. tölublaði 8. árgangs BSRB-tíðinda frá 1995. Þar segir, með leyfi forseta: „Póstur og sími er vel rekin stofnun, þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu. Það er t.d. afar ánægjulegt að Ísland skuli vera fyrsta landið sem eingöngu notar stafrænt símakerfi og ég legg áherslu á að Póstur og sími er hluthafi í sæstrengnum milli Evrópu og Kanada, sem hefur opnað og mun í framtíðinni opna ótalda möguleika á fjarskiptasviðinu, þannig að við getum fylgst með þeirri þróun sem er í heiminum í dag.“ Hefur einhver álasað eða fundið að því að Ríkisútvarpið hafi ekki fylgst með á tæknisviðinu eftir því sem það hefur fengið fjármagn til? Þó að við höfum gagnrýnt það að Ríkisútvarpið skuli ekki veita með betri þjónustu úti um land og að útvarpssendingar séu takmarkaðar víða um land þá hygg ég þó að ekki sé hægt að væna Ríkisútvarpið um að það hafi ekki reynt að gera sitt og fylgjast vel með alveg eins og þáverandi samgönguráðherra sagði um Póst og síma. Hann hældi honum fyrir það hvað honum var vel stjórnað og hvað allir reyndu að gera eins gott úr öllu sem þeir höfðu á milli handanna og kostur var. Ekki var það það ástæðan og það er hliðstætt því sem er í dag. Svo segir þáverandi samgönguráðherra Halldór Blöndal, með leyfi forseta: „Á hinn bóginn geldur Póstur og sími óneitanlega þess í daglegum viðskiptum og markaðssetningu að vera opinber stofnun sem er rekin eftir fjárlögum. Póstur og sími getur t.d. ekki gerst hluthafi í hlutafélögum, þótt í smáu sé, nema slík ákvörðun hafi áður verið lögð fyrir Alþingi. Ákvarðanataka með þessum hætti er of þung í vöfum og samræmist ekki nútímaviðskiptaháttum.“ Já, það er nú meira hvað þessir alþingismenn þvælast fyrir. Þeir eru greinilega mesti þrándur í götu fyrir nútímavæðingunni ef eitthvað á að vera að marka þær setningar sem sagðar eru þarna og hafa verið sagðar hér í dag. Þeir eru þrándur í götu þess að hægt sé að bregðast vel og snögglega við samkvæmt nútímaviðskiptaháttum. Svo segir þáverandi samgönguráðherra, með leyfi forseta: „Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að breyta rekstrarformi Pósts og síma til þess að styrkja samkeppnisstöðu hans og starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur.“ - Takið eftir starfsöryggi. - „Ég legg áherslu á að í mínum huga kemur ekki annað til greina en að Póstur og sími verði áfram alfarið í eigu ríkisins.“ Ef við hefðum sett bara Ríkisútvarpið þarna inn í staðinn hefðu þetta verið eiginlega alveg nákvæmlega sömu orðin og hæstv. virðulegur menntamálaráðherra viðhafði hér. Við hefðum bara getað sett Ríkisútvarpið í staðinn fyrir Póst og síma og þá væru þetta eiginlega nákvæmlega sömu orðin og standa í greinargerðinni með hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og nákvæmlega það sem hæstv. menntamálaráðherra sagði. Hver var síðan niðurstaðan með Landssímann þrátt fyrir alla þessa svardaga? Fyrst var gefin heimild til þess að hlutaféð væri selt og síðan var hann seldur. Og hver ætli hafi verið sýnileg afstaða þjóðarinnar gagnvart því máli? Í hverri stórri skoðanakönnuninni á fætur annarri kom fram að mikill meiri hluti, allt upp í 80% þeirra sem tóku þátt í þeim skoðanakönnunum sem gerðar voru síðustu mánuðina áður en Landssíminn var seldur voru andvíg sölunni en samt var hann seldur. Þessi andstaða var vituð. Hvaða tryggingu höfum við fyrir því að þetta fari ekki nákvæmlega á sömu leið með þjónustustofnunina Ríkisútvarpið? Að minnsta kosti er vilji áhrifamikilla þingmanna annars stjórnarflokksins alveg klár, Sjálfstæðisflokksins. Þeir hafa meira að segja flutt þingmál þar sem lögð var áhersla á að selja Ríkisútvarpið, frumvarp til laga á yfirstandandi löggjafarþingi, mál nr. 54 á þskj. 54. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson. Þar segir á bls. 6, með leyfi forseta: „Einkavæðing RÚV. Með frumvarpi þessu er lagt til að lög nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið, verði felld úr gildi 1. janúar 2007, en nánar tilgreind ákvæði þeirra verði tekin upp í útvarpslög, nr. 53/2000. Stofnað verði hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins og það selt.“ Þannig er vilji áhrifamanna Sjálfstæðisflokksins. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar, einnar af mikilvægustu nefndum þingsins af öllum öðrum mikilvægum og þess vegna greinilega háttsettur í trúnaðarstöðum Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur H. Blöndal, setur þetta fram. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vitnaði hér til flokkssamþykkta, bæði Sjálfstæðisflokksins og ungra sjálfstæðismanna, þar sem sömu sjónarmið eru áréttuð. Það er því alveg ljóst hvert stefnt er. Hv. þm. Ögmundur Jónasson rifjaði líka upp flokkssamþykktir Framsóknarflokksins og vitnaði í skrif hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hafði rakið það mjög ítarlega að Framsóknarflokkurinn hefði afdráttarlaust hafnað því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið því að hann vissi að það mundi leiða til sölu þess. En Framsóknarflokkurinn hefur látið undan og vilji Sjálfstæðisflokksins orðið ofan á. Frú forseti. Það er því ljóst í hvaða feril verið er að fara. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram frumvarp til laga um Ríkisútvarpið þar sem byggt er á þeim grundvallarsjónarmiðum, hugsjónum og afstöðu að Ríkisútvarpið sé almannaþjónustustofnun til að þjóna almenningi. Markmiðið er ekki að skaffa eigendum hámarksarð eins og gert er þegar verið er að stofna hlutafélög. Við leggjum líka áherslu á lýðræðislega uppbyggingu Ríkisútvarpsins. Greinir þar verulega á í þeim áherslum sem lagðar eru upp í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Þar er gert ráð fyrir að aðild starfsmanna t.d. að stjórn útvarpsins sé engin, hún sé slegin út. Maður veltir því fyrir sér hvað bærist innra með ráðherra hjá flokki sem stundum hefur kennt sig við lýðræði og kallar sig Sjálfstæðisflokk. En grunnlýðræði er einmitt ekki síst það að starfsmenn geti orðið þátttakendur í stjórnun þess fyrirtækis sem þeir starfa hjá. Það er kostur að þekking þeirra, reynsla og metnaður fyrir hönd þeirrar stofnunar sem þeir vinna hjá geti átt sér farveg í gegnum stjórnun á þeirri stofnun. Nei, þetta er talið geta truflað hugsanlegar arðgreiðslur. Alla vega er þetta eitt af grundvallaratriðunum sem lagt er upp með að starfsmenn hafi sem minnsta aðkomu að stjórnun Ríkisútvarpsins. Það gengur þvert á lýðræðishugmyndir og áherslur varðandi lýðræði í atvinnurekstri hjá fyrirtækjum og stofnunum sem hefur þó verið aðall í þróun í stjórnun og rekstri stofnana á undanförnum árum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem fór hér mjög ítarlega í gegnum þessi mál, sagði að verið væri að fara 25 til 40 ár aftur í tímann hvað varðar stjórnun og hugmyndir um stjórnun hvort heldur væri fyrirtækja eða stofnana. Ég er honum sammála. Hér er verið að fara langt aftur í tímann með því að taka upp forneskjuleg vinnubrögð við að byggja upp stjórnun fyrirtækis hvað þá heldur almannaþjónustustofnunar eins og Ríkisútvarpið er. Frú forseti. Ég hlýt að harma þá ógæfu sem er að dynja yfir heilu stjórnmálaflokkana með því að koma hér og flytja frumvarp til laga um jafnmikilvæga þjónustustofnun, almannaþjónustustofnun, og Ríkisútvarpið er og breyta því annars vegar í seljanlegt fyrirtæki og hins vegar að færa stjórnun og starfsumgjörð þess áratugi 

Frú forseti. Ég ætla mér kannski um of að halda bæði vöku og athygli hv. þingmanna þegar svo langt er liðið á kvöld og eftir þá löngu umræðu sem hér hefur staðið í allan dag. Þetta hefur að mörgu leyti verið fróðleg og á köflum málefnaleg umræða þar sem sjónarmið hafa tekist á en það eru nokkrir punktar sem mig langaði sérstaklega að vekja eftirtekt á og koma sjónarmiðum mínum á framfæri varðandi þá. Fyrst vil ég nefna, frú forseti, að ég hef lesið með athygli þær greinar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur skrifað um þessi efni og hlustað á ýmis viðtöl sem hæstv. ráðherra hefur farið í vegna þessa máls. Það vekur eftirtekt mína að í grein sem hæstv. ráðherra skrifaði í gær dregur hún sérstaklega fram að í niðurstöðum fjölmiðlanefndar sem skilaði skýrslu á síðasta vori væri efsta mál á niðurstöðulista þeirrar nefndar að efla verði Ríkisútvarpið. Þess vegna kemur mér á óvart að hæstv. ráðherra, ef hún ber hag Ríkisútvarpsins svona fyrir brjósti, skuli vera svo sein sem raun ber vitni að koma af stað starfi til að vinna frumvarp á grundvelli þeirrar skýrslu. Muni ég rétt, frú forseti, skilaði sú nefnd afrakstri sínum þegar á síðastliðnu vori. Hvernig ber þá við að hæstv. ráðherra hefur ekki gert reka að því að koma af stað starfi til að vinna úr þessum mikilvægu niðurstöðum, sem hæstv. ráðherra sagði á sínum tíma að fæli í sér sögulega sátt, fyrr en núna? Ég spyr sérstaklega vegna þess að það er alveg ljóst að í þessu frumvarpi er ekki bara verið að ræða formið eins og hæstv. ráðherra og hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa þó nefnt. Hér er að finna mikilvæga stefnumarkandi grein um framtíð Ríkisútvarpsins, þ.e. 3. gr., þar sem verið er að reyna að reifa og skilgreina útvarpsþjónustu í almannaþágu. Þetta er það sem hæstv. ráðherra sagði síðast í grein í Fréttablaðinu í gær að ætti að verða eitt af stóru verkefnunum í vinnu nefndarinnar sem á eftir að semja frumvarp. Hvernig má þá vera, ef hæstv. ráðherra ber svo fyrir brjósti hag almannaútvarpsins, að hún láti þetta tvennt ekki fylgjast að? Mér finnst það rækalli mikið sleifarlag af hálfu hæstv. ráðherra að láta líða sjö, átta mánuði áður en hún hefst handa við að láta vinna frumvarp úr gögnum fjölmiðlanefndarinnar. Það hefði verið leikur fyrir hana, ef svo er sem hæstv. ráðherra hefur sagt að það sé svo mikil sátt um málið, að gera það strax í sumar og vera reiðubúin með það fyrir jól. Þá hefðu menn getað verið að ræða þetta saman og við mundum kannski sjá hvert það leiðarljós er sem hæstv. ráðherra fylgir varðandi framtíð Ríkisútvarpsins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Af hverju var hún svona lengi að koma þessari vinnu af stað? Í öðru lagi: Af hverju lætur hún þessi tvö mál ekki fylgjast að? Því það er alveg ljóst að þetta frumvarp er ekki bara um formið, þó að menn hafi kosið að gera það aðallega að umræðuefni í dag, heldur er hér verið að reifa í töluvert ítarlegu máli þá stefnu sem Ríkisútvarpið á að fylgja í framtíðinni og þess vegna hefði þetta tvennt átt að fylgjast að. Frú forseti. Eftir að hafa setið sem fulltrúi Alþingis Íslendinga í Evrópuráðinu og kynnt mér alveg sérstaklega starfsemi fjölmiðlaskrifstofu ráðsins kemur mér mjög á óvart að hæstv. ráðherra skuli halda því fram alveg blákalt að sá umbúnaður sem hér er á stjórn Ríkisútvarpsins hf., ef frumvarpið verður samþykkt, falli í öllu, eins og hæstv. ráðherra sagði í dag, að tilmælum Evrópuráðsins. Ég tel að því fari víðs fjarri. Grundvallarskilyrði af hálfu Evrópuráðsins þegar það ráðleggur nýfrjálsum ríkjum í Austur- og Mið-Evrópu með hvaða hætti þau eigi að byggja upp sitt almannaútvarp er að aðskilja hina nýju stofnun frá hinu pólitíska valdi. Segja má að það sé að vissu marki stigið svolítið skref frá hinu pólitíska valdi með því að pólitískur handhafi framkvæmdarvalds skipar ekki lengur eða ræður í meiri háttar stöður í stofnuninni. En hver er breytingin þegar skyggnst er undir yfirborð frumvarpsins? Þá sjáum við líka að að sumu leyti er tekið skref í átt að auknu pólitísku valdi. Ég á hér við þá staðreynd að það er alveg ljóst að stjórn fyrirtækisins er áfram pólitískt kjörin, þó að hæstv. ráðherra skipi til málamynda stjórnina er hún kjörin hér. En breytingin er sú að fulltrúarnir sem hér eru kjörnir eru undir meira agavaldi en áður vegna þess að nú eru þeir bara kjörnir til eins árs í senn. Það þýðir að það er ákaflega auðvelt að koma þeim frá sem víkja út af spori og fjarlægja þá. Að þessu leyti má setja að agi tyftunar sem er yfirvofandi feli í sér meiri ógn gagnvart þeim en í núverandi kerfi. Með sama hætti mætti halda því fram að ráðningarháttur útvarpsstjóra feli hið sama í sér. Hann hefur ekki vernd, eins og kemur nú fram í tilmælum Evrópuráðsins, tímalega gagnvart því að verða hugsanlega vikið frá ef hann fer út af sporinu. Nú kemur mér ekki til hugar að hvorki núverandi hæstv. ráðherra né aðrir mundu grípa til svo drastískra ráða en þarna er eigi að síður ekki nægilega vel um hnúta búið. Þegar ég ræði þetta og samband þess einstaklings sem er ráðherra hverju sinni og hins sem er útvarpsstjóri þá vil ég leyfa mér að taka þær persónur og leikendur sem eru á sviðinu út fyrir sviga. En staðreyndin er samt sem áður sú að einmitt í gegnum tengsl handhafa framkvæmdarvaldsins að þessu leyti og löggjafarvaldsins sem kýs fulltrúana í útvarpsráðið sem aftur ræður útvarpsstjórann, á meðan þessi umbúnaður er, hefur sá sem er ráðherra málaflokksins giska mikil völd í sínum höndum. Ég kemst því að þeirri skoðun, frú forseti, að það sé töluvert fjarri því að þetta standist algjörlega þau tilmæli sem Evrópuráðið veitir. Það hefur margsinnis komið fyrir, eins og hv. þingmenn vita, að 1. þm. Reykv. n. hafi haft rangt fyrir sér og það er vel hugsanlegt að ég hafi rangt fyrir mér í þessu efni og hugsanlegt að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér, en það er leið til að skera úr um það. Það er hægt að fá fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins til að skoða það og gefa skriflega umsögn um það. Því langar mig að spyrja hæstv. menntamálaráðherra og hv. formann menntamálanefndar hvort þau séu ekki bæði þeirrar skoðunar að það væri æskilegt til að engin tvímæli væru á þessu að slík umsögn lægi fyrir áður en þetta frumvarp verður í gadda slegið og samþykkt af Alþingi. Ef hæstv. ráðherra er algerlega sannfærð um að hún hafi rétt fyrir sér á hún ekkert á hættu. Ég skal þá beygja mig í duftið og segja að hún hafi haft rétt fyrir sér þegar það liggur fyrir en ekki fyrr en þá. Munurinn á mér og þeim hv. þingmanni sem hér situr inni í afherbergi, Ögmundi Jónassyni, varðandi ríkisrekstur almennt er sá að ég er í prinsippinu ekki á móti því að ríkisfyrirtæki eða fyrirtæki í opinberri eigu séu gerð að hlutafélögum, ég hef margsinnis tekið þátt í því. Ég er heldur ekki á móti því, frekar með því, að samkeppnisrekstur í eigu ríkisins sé færður yfir á einkamarkað, það hefur margsinnis komið fram. En ástæðan fyrir því að ég er fullur efasemda um að rétt sé að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er sá beygur minn að það sé fyrsta skrefið í þá átt að selja það. Nú er það svo að hæstv. menntamálaráðherra hefur hér haft uppi svardaga og hún hefur sagt: Það stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið. Frú forseti. Má ég minna á að það er ekki langt síðan sú sáttargerð sem ég nefndi hér í upphafi ræðu minnar kom fram. Hæstv. ráðherra kallaði hana sögulega, taldi mjög merkilegt að samstaða hefði náðst innan nefndar þar sem allir teygðu sig langt til þess að ná málamiðlun, um það var m.a.s. deilt í sumum flokkum, þar á meðal mínum. En hin sögulega sátt lifði ekki lengi vegna þess að þegar hæstv. menntamálaráðherra var tugtuð til af fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, sem þá var á sínum síðustu pólitísku metrum á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, þá bognaði hún eins og strá og hún féll frá hinni sögulegu sátt. Sporin hræða. Hæstv. menntamálaráðherra, sem hafði faðmað og kysst þessa sátt eins og mær í tilhugalífi opinberlega, skipti um skoðun á einni nóttu og það þurfti ekki annað en einn sterkan stjórnmálamanna til þess að hósta á hana. Það eru margir öflugir í Sjálfstæðisflokknum í dag og það eru uppvaxandi ungir og efnilegir menn sem að sjálfsögðu munu gera það sem þeir geta til þess að koma fram sinni skoðun. Það vill svo til að eitt af vonarstirnum Sjálfstæðisflokksins, hinn ungi þingmaður sem treyst er fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar að leiða menntamálin í gegnum þingið, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur mjög klára skoðun á þessu. Það er sú skoðun sem Samband ungra sjálfstæðismanna hefur haft mjög lengi. Það er sú skoðun sem af og til hefur heyrst á landsfundum Sjálfstæðisflokksins. Það er t.d. sú fundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins sem í dag er tíu ára gömul en hefur aldrei verið úr gildi felld svo að ég viti, sem laut að því að selja hluta af Ríkisútvarpinu. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, verkstjóri hæstv. menntamálaráðherra hér í þinginu, er alinn upp í þessum anda, hreinskilinn ungur maður og hann hefur ekkert farið dult með skoðun sína hér í dag. Hann var spurður að því hvaða afstöðu hann hefði til fyrri yfirlýsinga sinna um að selja Ríkisútvarpið og hv. þingmaður bara gekkst við þeim. Það hefur ekkert breyst á þeim bæ. Þrír öflugir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ekki bara lýst vilja sínum til þess að selja Ríkisútvarpið, þeir hafa beinlínis gert Alþingi tillögu um að hefjast handa við að selja það. Ég minnist þess þegar ég var töluvert yngri á vellinum með félaga Jóni Baldvin 1995 þá sagði hann að Sjálfstæðisflokkurinn væri svo skroppinn hugsjónum að hann hefði bara tvennt á sinni stefnuskrá, sem var rétt varðandi þær kosningar, að efla guðskristni í landinu og selja Rás 2. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum. Því legg ég lítinn trúnað og lítið traust á yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra varðandi þetta frumvarp um að ekkert skuli selt - í ljós kemur þegar ég les það að það er opnað á það að selja Rás 2. Í 2. tölulið 3. gr. kemur beinlínis fram að það er heimilt að þessu frumvarpi samþykktu að selja Rás 2. Þar segir að RÚV hf. skuli einungis bera skylda til þess að reka eina sjónvarpsrás og eina útvarpsrás. Hvað þýðir það? Það þýðir að það er allt í lagi að koma hinum frá, svo einfalt er það nú. Þannig að því miður, sporin hræða. Hér í dag kom vitni í stólinn. Hv. þm. Hjálmar Árnason, partur af þeim flokki sem Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að lúskra í duftið í þessu máli. Hann kom og sagði að fyrir ári hefði verið mikill kvíði í Framsóknarflokknum um það að ef frumvarp af þessum toga yrði samþykkt þá yrði RÚV selt. Af hverju? Vegna þess, eins og hann sagði hér í stólnum: Við vissum til þess að margir þingmenn sjálfstæðismanna vilja selja RÚV. Hann sagði í dag að það væru margir þingmenn sem vildu það. Hann taldi hins vegar að það hefði verið slegið undir þann möguleika með orðalaginu í 1. gr. um að sala sé óheimil. Frú forseti, ég gef nú lítið fyrir það. Ég hef nú sjálfur verið í liði ríkisstjórnar sem setti svipuð lög. Þau hlutafélög eru ekki lengur í eigu ríkisins og ég á minn þátt í því líka. Þar var um allt annað mál að ræða. Hér hafa menn deilt um hvort hafa eigi það form að hafa sjálfseignarfélag í atvinnurekstri eða hlutafélag. Fyrstur manna skal ég játa að hlutafélög eru auðvitað giska lipur í rekstri og þau eru þekkt út í hörgul. Það gerist fátt í hlutafélögum sem menn hafa ekki kynnst áður þannig að það er auðvelt að leysa margvíslegan vanda. En hlutafélagsformið hefur fyrst og fremst verið notað í kringum fyrirtæki þar sem menn eru að ávaxta sína peninga, fyrirtæki í rekstri að reyna að hafa af því fjárhagslegan ávinning. Það gildir allt annað um fyrirtæki sem eru í opinberri eigu eða stofnanir. Það er allt annar tilgangur með þeim og það eru aðrar hefðir. Ég verð að segja það að sjálfseignarstofnun gengur a.m.k. vel upp innan ramma laganna. Hún er kirfilega gróðursett innan vébanda einkaréttarins. Hún er líka þekkt úr atvinnulífinu, m.a.s. þekkt að því að helsta útungunarstöð Sjálfstæðisflokksins, virtur skóli, Verslunarskólinn, var áratugum saman rekinn sem sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri. Ef einhverjir þekkja kosti þess fyrirkomulags þá eru það hinir ungu tyrkir íhaldsins sem hér hafa stundum streymt á síðustu áratugum í gegn. Framsóknarflokkurinn var vélaður til þess að samþykkja þetta. Af hverju segi ég það? Vegna þess að ég heyrði hæstv. forsætisráðherra segja það, og á það reyndar hér á borði mínu í útskrift af frétt, að ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn skipti um skoðun hafi verið sú staðreynd, sagði hann, að ESA teldi að það væri nauðsynlegt að hafa þetta sem hlutafélag til þess að það stæðist ákveðin skilyrði. Sú var ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn skipti um skoðun. Svo hlustaði ég á mál hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, sem ég hef áður sagt í minni ræðu að er hreinskilinn ungur maður. Hann sagði það alveg hreint út hér í dag að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri gengi alveg, hitt væri bara miklu betra. Þegar maður les síðan greinargerðina með þessu frumvarpi kemur í ljós að þar er sagt svart á hvítu að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri gengur alveg að því leyti til að hún uppfyllir skilyrðin sem ESA setur um að ótakmörkuð ríkisábyrgð sé ríkisstuðningur og sömuleiðis um aðskilnað samkeppnisrekstrar frá ríkisstyrktum rekstri. Það er m.a.s. sagt hér á tveimur stöðum að hlutafélagsformið þyki henta betur. Það er ekki sagt: Hlutafélagsformið er það eina sem gildir. Það þykir henta betur. En höfundar frumvarpsins, og fyrir það fær hæstv. menntamálaráðherra hrós, segja svart á hvítu á bls. 10 að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri gangi. Hvaða ályktun dregur maður þá af þessu? Er það svo að hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin beri það fyrst og fremst fyrir brjósti að ná sátt um þessa breytingu, að ná sátt um breytingu á Ríkisútvarpinu? Ef svo væri mundi hún þá ekki taka minnsta mögulega samnefnarann, þ.e. annan af þeim tveimur möguleikum sem ríkisstjórnin sjálf segir að komi til greina? Hún segir að vísu að annar sé betri. Hefði hún þá ekki tekið þetta? Jú. Af því dreg ég þá ályktun eina, frú forseti, að hér sé um að ræða einhvers konar trúarbrögð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel sem sagt að það mundi vel ganga, og það séu hefðir fyrir því og það sé lagarammi fyrir því, að sjálfseignarstofnunarformið yrði haft um Ríkisútvarpið. Ástæðan fyrir því, og ég ítreka það, að ég hef miklar efasemdir um hlutafélagsformið er fyrst og fremst sú að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Sporin hræða. Ég treysti ekki yfirlýsingum hæstv. menntamálaráðherra af því að frumvarpið opnar á annað og ég treysti ekki orðum hv. þm. Sigurðar Kára varðandi þetta vegna þess að hann hefur sjálfur lýst öðru yfir í formi tillögu hér í þinginu. Ég treysti því ekki þegar ríkisstjórnin segir að RÚV verði ekki selt vegna þess að ég veit að um allan Sjálfstæðisflokkinn glittir í þennan vilja, hann er skjalfestur í formi samþykkta hjá Sambandi ungra sjálfstæðismanna, í gömlum landsfundarsamþykktum. Það sem mér finnst sorglegast og enda ræðu mína á því, frú forseti, er sú staðreynd að hér í dag hefur enginn úr liði ríkisstjórnarinnar talað um með hvaða hætti megi efla Ríkisútvarpið. Það var rauði þráðurinn í niðurstöðu tveggja nefnda, sem hæstv. menntamálaráðherra skipaði um fjölmiðla á Íslandi, að það sem skipti langmestu máli væri að efla Ríkisútvarpið vegna þess að það væri langbesta vörnin gegn því að fjölmiðlakeðjur eða fjölmiðlarisar næðu einokunarstöðu varðandi skoðanamyndun hér á landi. Það er þess vegna sem ég á svo bágt með að skilja: Af hverju kemur ekki ríkisstjórnarliðið með einhverjar hugmyndir um það? Að lokum, frú forseti, ég byrjaði ræðu mína á því að kvarta undan því að hæstv. menntamálaráðherra hefði ekki viljað ræða þetta í samfylgd frumvarps um fjölmiðla á Íslandi almennt og stöðu Ríkisútvarpsins þar,