Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Ég hefi ekki mikið að segja f. h. fjvn. Hún flytur aðeins 3 brtt. við frv. að þessu sinni. Fyrsta brtt. er um það, að inn í frv. komi nýr liður til ríkisskattanefndar. N. flytur þessa till. fyrir tilmæli hæstv. fjmrh., og er ástæðan til þess sú, að þetta þing hefir þegar afgreitt l. um ríkisskattanefnd, og það er vitað, að af slíkri n. verður einhver kostnaður. Hversu mikill hann verður, er ekki hægt að segja um að svo stöddu. En hinsvegar má vænta þess, að af störfum ríkisskattanefndar leiði það, að tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti verði talsvert drýgri en annars hefði verið. - Önnur brtt.n. er um að hækka styrkinn til Eimskipafél. Ísl. Fyrir n. lá erindi frá Eimskipafél., þar sem farið var fram á, að ríkissjóður veitti því á árinu 1933 300 hús. kr. styrk. Í þessu frv. eru félaginu ætlaðar 60 þús. kr., og er það allmikið minna en í gildandi fjárlögum, að meðtaldri þeirri heimild, sem er í 22. gr. í gildandi fjárl. Þegar sú heimild er talin með þeim fasta styrk, þá er styrkurinn 210 þús. kr. N. hefir ekki séð sér fært að veita allan þennan styrk, sem Eimskipafél. biður um, en leggur til, að veittar séu félaginu 250 þús. kr. Það er nokkurnveginn vissa fyrir því, að tekjur félagsins verða rýrar á yfirstandandi ari og þar af leiðir, að fjárhagsafkoman verður erfið og má gera ráð fyrir, að eins verði á næsta ári. En um leið og n. vill leggja til, að slíkur styrkur sé veittur, sem er allmikill, þá vill hún leggja áherzlu á það, að Eimskipafél. viðhafi allan sparnað við rekstur félagsins, sem unnt er að framfylgja. N. gerir ráð fyrir, að hv. dm. sé ljós þessi nauðsyn Eimskipafél., að ríkissjóður hlaupi undir bagga eftir því sem fært er, og þess vegna gerir hún ráð fyrir, að d. samþ. þessa till. - Þá er þriðja till., sem er smávægileg, um að veita gömlum pósti eftirlaun í 18. gr., 200 kr. Þetta er svo smávægileg upphæð, að ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um hana. - En ég vil nota tækifærið úr því ég er staðinn upp og segja örfá orð um brtt., sem ég flyt sjálfur við þessa umr. fjárl. Fyrsta brtt. er á þskj. 788 og er um það, að einni gamalli ljósmóður verði veitt eftirlaun eins og gert hefir verið nú undanfarið á ýmsum þingum, að veittur hefir verið lítilfjörlegur eftirlaunastyrkur til ljósmæðra, sem búnar eru að gegna ljósmæðrastarfi í tugi ára. þessi ljósmóðir, Guðrún Jóhannsdóttir, hefir starfað sem ljósmóðir milli 40–50 ár. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að lýsa þessu nánar. Hún er orðin gömul kona og farin að heilsu, en verður hinsvegar að sjá fyrir sér sjálf. Ég fer aðeins fram á 300 kr. styrk og er það eitt af því lægsta, sem veitt er sem eftirlaun ljósmæðra í 18. gr. fjárl. Ég þykist þess fullviss, að d. láti þessa gömlu konu njóta sömu velvildar og aðrar slíkar konur, sem fengið hafa eftirlaunastyrk hjá þinginu í 18. gr. Þá er næsta brtt. mín, við 22. gr. frv., þar sem er viðbót við 3. lið 22. gr. 1?ar er stj. heimilt að ábyrgjast fyrir tunnuverksmiðju Siglufjarðar til stofnkostnaðar 24 þús. kr. lán. Aftan við þetta legg ég til að komi allt að 50 þús. kr. rekstrarlán, sem greiðist upp árlega. Það er alllangt síðan menn fundu til þess, að það væri nokkurt öfugstreymi í því að flytja til landsins allar þær tunnur, sem þarf að nota undir síld, samsettar, og öll vinna, sem til þess fer, væri borguð út úr landinu, þar sem vitanlega er nógur vinnukraftur til þess að starfrækja tunnuverksmiðju yfir vetrartímann, þegar atvinnuleysið er. Hér á landi hafa verið notaðar undanfarin ár um 200 þús. síldartunnur, en meginhlutann af þessum tunnum mætti smíða hér á landi. Við mundum aldrei þurfa að flytja inn meira en 25 þús. tunnur sem umbúðir um krydd og ýmislegt, sem notað er til síldarframleiðslu. Þá mundi það verða um 175 þús. tunnur, sem landsmenn gætu sjálfir smíðað. Fyrir allar þessar síldartunnur, sem fluttar eru inn í landið, mun þurfa að greiða út úr landinu fulla 1 milljón kr. En hinsvegar mundi sparast peningagreiðsla út úr landinu sem svaraði 125 þús. kr. fyrir hverjar 50 þús. síldartunnur, sem smíðaðar eru hér á landi. Af þessum 125 þús. kr. mundi vera um 60 þús. vinnulaun. Á seinni árum hefir verið gert nokkuð að því á Norðurlandi að búa til tunnur, en það hefir verið ýmsum agnúum bundið, sérstaklega af því að efni hefir verði slæmt, og jafnvel líka hitt, að áhöld og tæki hafa ekki verið af nýtízku gerð. En þrátt fyrir það, að þetta hefir ekki reynzt upp á það ákjósanlegasta, þá hefir þó með þessari starfsemi unnizt það, að menn hafa lært aðferðina og í því efni er fengin töluverð reynsla, og kunnáttu vantar ekki, ef efni og önnur aðstaða er í sæmilegu lagi. Að sjálfsögðu er eðlilegast, að smíði á þessum tunnum fari fram á þeim stöðum, þar sem síldarútgerðin er mest og þá er það vitanlega á Siglufirði. Þar hefir nú nýverið verið stofnað félag með 40 meðlimum til þess að koma upp verksmiðju til þess að búa til síldartunnur og kjöttunnur og aðrar tunnur, sem nauðsynlegt er að nota í landinu. Þetta félag er þannig uppbyggt, að félagsmenn bera sameiginlega ábyrgð á skuldbindingum félagsins, allt að 1000 kr. hver. Félagsmenn leggja fram vinnu við verksmiðjuna, og vinnulaun þeirra eru lögð í stofnsjóð. Með þessu móti leggja þeir fram allt að 2/3 stofnkostnaðar. Þá er líka ákveðið, að af óskiptum brúttótekjum félagsins eigi að greiða kostnað við rekstur verksmiðjunnar. En vinnulaun koma fyrst til útborgunar að fullu, þegar allar skuldbindingar verksmiðjunnar eru greiddar. Ef reksturinn hefir ekki borið sig, þá verða félagsmenn að taka það á sig. Þá er líka ákveðið, að það verði lagðar vissar prósentur af tekjuafgangi í varasjóð, stofnsjóð og verkfærasjóð. Nú er það svo, að þeir menn, sem að þessu standa, eru aðallega verkamenn, sem ætla sjálfir að vinna að þessu og bera ábyrgðina á því, hversu mikið þeir bera úr býtum að lokum, þegar útkoman er fengin. En það, sem þetta nýja félag skortir, er fé til rekstrar og til efniskaupa, þar til hægt er að koma tunnunum í verð. þess vegna fara þeir fram á, að ríkissjóður ábyrgist 50 þús. kr. rekstrarlán. Er til þess ætlazt, að það verði greitt upp árlega. Ég vil því vænta, að hv. d. taki vel í þessa brtt. mína, sem gengur í þá átt að auka atvinnu í landinu nú á þessum atvinnuleysistímum og þá um leið að koma í veg fyrir það, að fé fari út úr landinu fyrir vinnu til annara þjóða, þá vinnu, sem landsmenn sjálfir geta afkastað. Þá hefi ég flutt brtt. við 22. gr. frv., þar sem stj. er heimilað að veita Ingólfi Espólin 20 þús. kr. til að koma upp verksmiðju til frystingar á skyri til útflutnings. Í raun og veru væri hægt að tala langt mál um þetta, en ég skal að þessu sinni aðeins taka fram nokkur atr. til stuðnings því, að ég tel brtt. eiga rétt á sér. Ef ríkissjóður er þess megnugur að lyfta undir það, sem hér er farið fram á, þá gæti það orðið til ómetanlegs stuðnings fyrir annan aðalatvinnuveg landsmanna. Það hefir verið brýnt fyrir mönnum nú undanfarið að rækta landið og þá jafnframt að auka framleiðsluna og þá einkum mjólkurframleiðsluna. Ríkissjóður hefir lagt fram fé til þess að hjálpa mönnum til þess. Það hefir mikið verið gert að því að rækta landið og það hefir verið komið upp mjólkurbúum, sem hafa kostað mikið fé. Og það er enginn vafi á því, að menn hafa hugsað um það í ýmsum sveitum á landinu að koma upp fleiri mjólkurbúum, og margar sveitir hafa beinlínis sett von sína á það, að mjólkurframleiðslan gæti orðið til þess að hjálpa landbúnaðinum mest áfram. En þegar mjólkurbúin eru orðin mörg, þá liggur fyrir spurningin um það, hvað eigi að gera við framleiðsluna. Það er alveg víst, að hægt er að framleiða hér svo mikið af mjólk, að óhugsandi er, að landsmenn geti sjálfir notað þá framleiðslu, og því er nauðsynlegt að reyna einhverja leið til þess að hægt sé að selja mjólkurframleiðslu að einhverju leyti til annara landa. Það er dálítil reynsla fyrir því, að það megi selja út smjör og e. t. v. osta, en á þessu eru nokkrir erfiðleikar. En þá er eftir ein teg. enn, sem ekki hefir verið hægt að setja í það ásigkomulag, að hægt væri að selja hana til útlanda, og það er íslenzka skyrið. Það er svo þekkt hér innanlands, að það þarf ekki að lýsa því, en það er líka vitað, að útlendingar, sem hingað hafa komið og smakkað það hafa látið vel af því, talið það hið mesta lostæti. En menn hafa ekki haft neina von um það, að hægt væri að flytja þessa vöru til útlanda, þar sem hún tekur þeim breyt. við geymslu, að hún verður ekki seljanleg. Það hefir einn maður hér á landi starfað að þessu atriði í 10 ár. Hann hefir haft áhuga á því að reyna að finna leið til þess að gera skyrið að útflutningsvöru og hefir gert ýmsar tilraunir, sem hafa misheppnazt eins og eðlilegt er. En nú er talið, að hann sé kominn svo langt í rannsókn sinni, að það sé ábyggilegt, að nú sé hægt að koma okkar íslenzka skyri í það ástand, að það gæti orðið verzlunarvara til útlanda. Honum hefir tekizt að geyma skyrið með frosti, svo það helzt óskemmt í margar vikur og breytist ekki að neinu leyti. Þetta hefir vakið athygli bæði í mjólkurbúasambandinu og Búnaðarfél. ísl., og síðasta búnaðarþing skrifaði Alþingi og mætti eindregið með því, að þingið veitti styrk til þess að gera tilraunir með útflutning á þessu frysta skyri. Þinginu hefir verið send mjög nákvæm skýrsla um það, sem búið er að gera í þessu máli. Hefði verið gott, að hv.þm. hefðu kynnt sér hana vel. Hún er mjög fróðleg og mundi veita hv.þm. fullan skilning á þessu máli. Ég hefi hér í höndunum skýrslu frá efnarannsóknarstofu ríkisins og aðra frá Niels P. Dungal, um rannsókn, er gerð hefir verið á skyrinu 6 vikna gömlu, þegar það hefir verið geymt með þessari aðferð Espolins. Ber þeim báðum saman um, að skyrið sé gott eftir þá geymslu. Ég vil leyfa mér að lesa upp umsögn þessara manna. Trausti Ólafsson segir svo: „Eins og tölur þessar bera með sér, hefir ekki verið um neina súraukningu að ræða í skyrinu í h. u. b. 6 vikur, sem tilraunin stóð yfir. Á bragði eða útliti skyrsins gat ég heldur ekki orðið var við neina breytingu“. - Og í skýrslu þeirri, er fyrir liggur frá N. P. Dungal, segir svo: „Samanborið við það, sem vant er að finnast í nýju skyri, er sýnilegt, að enginn gerlavöxtur hefir átt sér stað í þessum tveim sýnishornum, sem bæði virðast eins og ný. - Eftir þessari bráðabirgða rannsókn að dæma virðist óhætt að fullyrða, að með þessu móti megi geyma skyr í a. m. k. 6 vikur án þess að það skemmist“. Þetta segja þá þessir menn og virðist það benda til þess, að hægt sé að framleiða vöruna á þennan hátt. Nú get ég vitanlega ekkert fullyrt um það, hvað miklar vonir maður má gera sér um það, að hægt sé að fá öruggan markað fyrir skyr í útlöndum. En ef það nú heppnast, þá mundi það verða svo óendanlega mikils virði fyrir þjóðfél., að mér finnst, að ekki megi neita um tiltölulega lítinn styrk til að fá það rannsakað. Ég hygg, að sumir muni álíta, að hægt sé að nota frystihúsin hér til þessarar framleiðslu. En það er hinn mesti misskilningur. Í sambandi við það tekur Ingólfur Espólin þetta fram: „Það skal tekið fram, að hér á landi, samkvæmt athugunum mínum, eru engar frostframleiðsluvélar, sem geta framleitt þann kulda, sem þarf“. Sá maður, sem mest hefir að þessu starfað, hefir gert kostnaðaráætlun um að koma upp húsi og vélum vegna þessarar framleiðslu. Er sú áætlun í þrennu lagi, eftir því magni, sem verksmiðjunni er ætlað að framleiða á dag. Sú minnsta framleiðir 300 kg. á sólarhring og kostar 37,500 kr. Ég hefi nú farið fram á það í brtt., að ríkissjóður legði fram til þessa 20 þús. kr. Ef þessi styrkur fæst handa þessum manni, þá er vissa fengin fyrir því, að það, sem til vantar, fæst annarsstaðar. Og loforð um efni í framleiðsluna hefir fengizt frá mjólkurbúunum, sem vitanlega vilja leggja hér nokkuð í sölurnar, til þess að þessi tilraun verði gerð. - Ég vil því vona, að hv. d. sýni skilning sinn á mikilvægi þessa máls með því að veita þennan styrk, svo hægt verði að ganga úr skugga um það, hvort ekki er hér um leið að ræða, sem gæti orðið þjóðinni til hins mesta gagns að farin yrði. Ég á hér á þskj. 795,VI. brtt., til Halldórs Kr. Jónssonar, til dýralækninga, kr. 300. það, sem gerði það, að ég flutti þessa brtt., var það, að hv. 1. landsk. hefir flutt till. um sama efni, en til annars manns. Vona ég, að hv. d. láti hið sama yfir báðar brtt. ganga. Ég hefi flutt brtt. um þetta sama efni áður, en þá var hún felld. þessi maður, sem hér um ræðir, hefir gert sveit sinni og umhverfi ómetanlegt gagn með lækningum sínum, og á því þessa viðurkenningu fyrir starf sitt fyllilega skilið.

Jón Þorláksson ég á hér 4 smábrtt. á þskj. 788, sem ég vil leyfa mér að gera ofurlitla grein fyrir. Vona ég, að hv. d. líti velvildaraugum á þessar brtt. og samþ. þær, ef svo giftusamlega skyldi til takast, að frv. þetta verði einhverntíma gert að lögum. Fyrsta brtt. mín er sú, að Sigurði Sigurðssyni frá Húnstöðum verði veittar 2000 kr. til þess að ljúka framhaldsnámi í læknisfræði. Hér liggur nú fyrir umsögn um þennan mann. Hann lauk prófi við læknadeild háskólans hér sumarið 1929, með mjög hárri 1. eink. eða fjórðu hæstu eink., sem þá hafði verið tekin í læknisfræði við háskólann hér. Samsumars fór hann til útlanda og hefir stundað framhaldsnám við þrjá spítala í Danmörku. Hefir hann ágæt meðmæli frá þeim öllum, er honum hafa kennt, fyrir kunnáttu, áhuga og prýðilega framgöngu. Enda ber öllum saman um það, sem til hans þekkja, að hann muni ekki koma fram öðruvísi en landinu til sóma, hvar sem hann fer. Hann hefir ekki notið opinbers styrks annars en lítilsháttar úr sáttmálasjóði 1930. Þá fékk hann 2000 kr. - Nú sækir hann um 2000 kr. styrk til þingsins. Vil ég til meðmæla því, að honum verði af hálfu Íslands veittur þessi atbeini, geta þess, að hann stundar þá lækningagrein, sem beinist gegn þeim sjúkdómi, sem mestum usla hefir valdið hér á landi hin síðari ár, en það er berklaveikin. Sá sjúkdómur er svo alvarlegs eðlis og til varnar honum er veitt svo mikið fé, að það ætti öllum að vera ljóst, að nauðsynlegt er, að á hverjum tíma séu hér þeir menn, sem hafi sem fyllsta og nýjasta þekkingu í þeirri grein. Ég þykist vita, að um árlegar framfarir sé að ræða í meðferð lækna á þeim sjúkdómi og lækningu hans. Er því nauðsynlegt, að völ sé á vel hæfum mönnum, sem haft hafa tækifæri til að fylgjast vel með á öllum sviðum. En slík tækifæri veita spítalar hinna stærri þjóða, þar sem mannfjöldinn er nógur til þess, að fyrir komi öll þau viðfangsefni, sem þessum sjúkdómi eru samfara. hér er um að ræða sanngirniskröfu frá hans hálfu. Og ég held, að þessari upphæð væri vel varið honum til handa, frá sjónarmiði okkar lands og þarfa þess. Þá er næst VI. brtt. á þskj. 788, en það er nýr liður til Ágústs Sigurðssonar, til tungumálanáms, 1200 kr. - þessi maður er stúdent frá menntaskólanum hér, en stundar nú tungumálanám við háskólann í Kaupmannahöfn. Ætla ég, að það sé danska og sænska. er hann stundar sem vísindagrein. - Hann hefir góð meðmæli, en hefir einskis styrks notið hér heiman að. En nokkurs styrks hefir hann notið frá þeirri deild sáttmalasjóðs, sem úthlutað er styrkjum úr í Kaupmannahöfn. Nú er svo ástatt, að faðir þessa manns er nýlega látinn, en það var séra Sigurður Jónsson á Lundi. En við fráfall föður síns hefir hann misst há einu fjarhagsstoð, er hann hafði. En nú hér svo til, að Lundarprestakall er lagt niður og sameinað Hestþingum. Sparast því landinu greiðslu á einum prestslaunum við fráfall hans. Móðir Ágústs er fátæk eins og venja er um prestsekkjur. Mér finnst því sanngjarnt, að hann fái þennan styrk vegna aðstöðu sinnar og vegna þess, að honum hefir enginn styrkur verið veittur aður. Að því er þá fræðigrein snertir, er hann leggur fyrir sig, þá er hann víst sá eini íslenzki námsmaður, er leggur fyrir sig mál Norðurlanda sem vísindagrein. Og í því efni er hér áreiðanlega svigrúm fyrir framfarir frá því sem er og áður hefir verið. Hér ætti því að vera nóg verkefni fyrir kennara í þessari grein. Mér er kunnugt um, að hann hefir haft ofan af fyrir sér með kennslu og hefir fengið afburðagóðan vitnisburð hjá nemendum sínum. Hér ætti því að vera að ræða um álitlegan kennara, ef hann fær fjárhagslega aðstoð til að ljúka námi. Þá er næsta till., er ég flyt, IIV. brtt. á sama þskj. Er hún í tveimur liðum. Sá fyrri leggur til, að veittar séu 5000 kr. til að ljúka við uppdrætti og áætlanir af mælingum heim, sem framkvæmdar hafa verið á vatnasvæði Þverár og Markarfljós, sem liggur alla leið ofan frá fjalli og niður að Landeyjasandi og nær yfir Landeyjarnar, stærsta láglendið, sem til er hér á landi, stærra en Flóinn, sem er hið næststærsta. Á síðari árum hefir miklu fé verið varið til þess að mæla þetta landsvæði upp. Er það gert í tvennskonar tilgangi. Annarsvegar til þess að fá ábyggilega undirstöðu um það, á hvern hátt hægt sé að hindra skemmdarrennsli þessara vatnsfalla og fullnægja samgönguþörfinni með brúargerðum yfir vötnin. Hinsvegar eiga þessar mælingar að leiða það í ljós, hvor leiðin sé tiltækilegri til ræktunar fyrir hvert svæði fyrir sig, sú að ræsa jörðina fram með túnrækt fyrir augum, eða að ræsa fram að nokkru leyti og veita á landið úr jökulám heim, er þarna falla. Og að því er þann hluta Landeyja snertir, þar sem byggðin er, þá er talið mjög vafasamt, hvor leiðin sé heppilegri. Að þessum mælingum hefir verið unnið í 3 ár og er framkvæmd þeirra svo langt komið, að ekki er eftir nema eins árs vinna til að ljúka við mælingar og uppdrætti þessa svæðis. Nú hefir burtfelling þessarar fjárveitingar orðið eitt af því marga, sem lent hefir í niðurskurði þeim, sem nauðsynlegur hefir þótt og þola verður vegna hins örðuga fjárhagsástands, sem nú ríkir. En mér finnst þó, þar sem hér er um ræktunarskilyrði að ræða á stærsta láglendi landsins, að þá megi ekki svo hart að ganga að láta slíka rannsókn niður falla, eða að henni sé frestað. Mér finnst því rétt, að þessari rannsókn sé lokið, svo réttar ákvarðanir sé hægt að taka, þegar um hægist, þó lítið verði máske hægt að gera um sinn, og hefi ég því borið þetta fram. - Síðari liðurinn er smávægileg upphæð, 300. kr., til Eggerts Magnússonar, til dýralækninga. - Þeir, sem kunnugir eru, vita það, að þessi maður hefir stundað dýralækningar með góðum árangri í Dalasýslu. Ég þarf ekki mörgum orðum að þessu að eyða. Aðeins mæla hið bezta með því, að þingið veiti þennan litla styrk til viðbótar eða uppfyllingar því, sem annars er ætlað til dýralækninga, en það eru 16575 kr. Verður þá upphæð sú, ef brtt. mín verður samþ., 16875 kr.

Jakob Möller [óyfirl.]: ég á hér 4 brtt. á þskj. 788. Hefi ég ekki mikið um þær að segja nú, því 3 þeirra voru bornar fram við 2. umr. og voru þá í líku formi og þær eru nú. Ég vildi með því að bera þær fram gefa hv. d. betra tækifæri til að átta sig á þessum tillögum. Fyrst er VII. brtt., um námsstyrk til Jóns Gizurarsonar. Ég vil aðeins minna hv.þd. á, að síðasta ring veitti þessum manni nokkurn styrk. Hljóta allir að sjá, að ófært er með öllu að þingið kippi alveg að sér hendinni eftir Í ár og geri þar með námið ónýtt fyrir þessum manni. Er mér með öllu óskiljanlegt, hvers vegna þessi till. mín var ekki samþ. við 2. umr., og vona ég, að bætt verði úr því nú. Næst er XII. brtt., útgáfa kennslubókar í ítölsku. Ég færði rök fyrir því við 2. umr., hvers vegna rétt væri að veita þennan styrk. Ég hefi nú breytt þessari till. svo, að styrkurinn greiðist á tveim árum, 1000 kr. hvort árið. Ég þarf ekki að lýsa þeirri nauðsyn, sem á því er, að mönnum hér sé gert sem hægast að nema Suðurlandamál. Og því er ekki hægt að neita, að þægilegra og auðveldara er að nota til þess náms kennslubaekur á sínu eigin móðurmáli. Þá er 3. brtt. mín, sem ég flutti einnig við 2. umr., en tók þá aftur af ástæðum, er ég lok fram þá. Það er XVII. brtt. og er um, að elliheimilinu Grund séu veittar kr. 5000. Nú hafa verið samþ. hér 1000 kr. fjárv. til hvors elliheimilanna á Seyðisfirði og Ísafirði. Og þar sem hv.fjvn. lét þá skoðun sína í ljós við 2. umr., að ef það yrði gert, þá væri einnig sjálfsagt að láta elliheimilið Grund fá tilsvarandi fjárv., þá vona ég, að ekki standi neitt á því, að þessi brtt. verði samþ. Þess hér að gæta, að elliheimilið hér er fyrir allt landið, en hin munu frekar vera takmörkuð við bæjarfélögin þar sem þau eru. Og þegar þess er líka gætt, að elliheimilið hér er miklu stærra en hin, þá er ekki of frekt farið í sakirnar, þó beðið sé um fimmfalt hærri styrk en veittur er til smáhælanna. - Vænti ég, að hv.fjvn. mæli með því, að þessi brtt. verði samþ. Þá á ég eftir eina brtt. undir rómv. XIX, um að hækka eftirlaun Böðvars Jónssonar pósts úr 300 kr. upp í 400 kr. Maður sá, sem hér er um að ræða, er farlama gamalmenni, en þessi 100 kr. hækkun á eftirlaunum hans hefir þá þýðingu, að þá er von um, að hann geti komizt af án hjálpar annarra, en annars ekki. Þegar því þannig stendur á er það samvizkuspursmál fyrir þingið að neita þessu aldurhnigna gamalmenni um þessa litlu fjárhæð, þegar líka þess er ennfremur gætt, að maður þessi hefir slitið kröftum sínum út í þjónustu landsins. Sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, enda fátt manna viðstatt til þess að hlýða á mál mitt.

Jón Baldvinsson ég á nokkrar brtt. við þessa umr. fjárl. Sumar þeirra eru endurflutningur frá 2. umr. Þannig er t. d. V. brtt. á þskj. 788, um 10 þús. kr. framlag til þegar yfir Fjarðarheiði. Við 2. umr. hljóðaði till. þessi upp á 14 hús., en mér skildist á sumum hv. dm., að þeim þætti upphæðin helzt til þá, en létu jafnframt í ljós, að þeir myndu ekki ófúsir að fylgja till., sem væri nokkru lægri, og fyrir því hefi ég fært upphæðina niður um 4 þús. kr. Ég get að mestu vísað til þess, sem ég sagði um mál þetta við 2. umr. Það er ný stefna, sem komin er upp í þessu vegamáli, að ryðja sæmilega leið yfir heiðina, í stað þess að leggja yfir hana akbraut. Myndi sú leið verða fær bifreiðum nokkurn hluta sumarsins og því til ómetanlegs gagns fyrir Seyðisfjarðarkaupstað og Héraðið. Að vísu yrði ekki hægt að ryðja yfir alla heiðina fyrir þetta fé, en nokkuð myndi þó mega komazt áleiðis. Jafnframt myndi þetta skapa dálitla atvinnu í þeim hluta landsins, sem nú mun langþjáðastur og aðþrengdastur af atvinnuskorti og allskonar óáran. Ég vona því, að hv. d. taki till. þessari vel. Næst á ég till. um 1200 kr. styrk til bókmenntafélags jafnaðarmanna. Félag þetta var stofnað fyrir 3–4 árum og hefir gefið út á hverju ári nokkrar fræðibækur og telur sig því eiga rétt til þess að fá styrk eins og önnur félög, sem slíka bókaútgáfu annast, eins og t. d. Bókmenntafélagið og Sögufélagið. Það sótti upphaflega um 2 þús. kr. í þessu skyni, en ég færði upphæðina niður í 1200 kr. Þá á ég brtt. um að veita dr. Guðbrandi Jónssyni 1500 kr. styrk til þess að semja miðaldarmenningarsögu. Styrkur til þessa manns hefir staðið í fjárl. undanfarið, allt þar til í fyrra, og það má segja, að honum hafi verið gefin von um, að hetta yrði fastur styrkur, bæði vegna starfs hans við þjóðmenjasafnið áður og vegna framkomu veitingarvaldsins gagnvart honum á sínum tíma. Ég vænti því, að hv.Ed. geti fallizt á, að styrkur þessi haldist áfram, enda þótt hann hafi fallið niður í fyrra, þegar líka að hann hefir verið lækkaður að töluverðum mun. Við 2. umr. talaði ég rækilega um verðleika dr. Guðbrands til þessa styrks og sé því ekki ástæðu til að fjölyrða frekar nú. Þá flyt ég ásamt hv. 4. landsk.brtt. undir rómv. XV, á þskj. 788, um 2000 kr. styrk til ráðningarstofu kvenna. Er brtt. þessi flutt fyrir kvenréttindafélögin hér í Rvík, þau hafa komið upp ráðningarstofu fyrir konur, sem nefnd hefir verið „Vinnumiðstöð kvenna“. Stofnun þessi tók til starfa í des. síðastl. og fékk þegar það traust hjá bæjarstjórn Rvíkur, að hún veitti henni 1500 kr. styrk, sem aðallega mun hafa gengið til þess að kaupa ýmsan útbúnað á skrifstofuna, svo sem húsgögn o. fl. Það hefir þegar sýnt sig, að ekki var vanþörf að stofna þessa skrifstofu, því að aðsókn að henni hefir verið mjög mikil, og þó er það svo, að fólk er yfirleitt ófúst á að snúa sér til slíkra stofnana, meðan það á ekki fulla von um að geta fengið vinnu. Frá því að skrifstofa þessi var opnuð 4. des. síðastl. og þar til 1. apríl höfðu komið 408 umsóknir um hjálp við heimilisvinnu og 351 umsókn um atvinnu. 270 ráðningar höfðu farið fram á sama tíma og höfðu 50 af þeim verið fyrir heimili, þar sem veikindi voru og bráða þörf á hjálp. Í umsókn kvenréttindafélags Íslands segir m. a.: „Er auðséð á þessum tölum, hve mikil þörf hefir verið á þessu fyrirtæki og að það hefir þegar orðið til mikils hægðarauka fyrir húsmæður og til atvinnubóta fyrir verkakonur“. Þá má geta þess sem meðmæla með styrk til þessarar skrifstofu, að hún hefir ekkert gjald tekið fyrir ráðningar, en það er mjög títt erlendis um slíkar skrifstofur, og það held ég að hafi verið alveg rétt raðið að byrja ekki á því her, þar sem jafn mikil þörf er á að dreifa fólkinu sem víðast til atvinnu út um landið. Þá segir og í umsókninni, að skrifstofa þessi starfi ekki eingöngu fyrir Rvík, heldur fyrir allt landið. Hún leiðbeini ókunnugum aðkomustúlkum, er hingað koma, gefi þeim upplýsingar um atvinnu. Ennfremur útvegi hún stúlkur út á land, ef óskað er. Er því full ástæða til, að Alþ. styrki stofnun þessa. Eins og af líkum ræður, þurfa kvenréttindafélögin töluvert fé til þess að halda skrifstofu þessari uppi, greiða vinnulaun til stúlku þeirrar, sem á henni starfar, því að enginn vinnur slíkt starf kauplaust o. fl. o. fl. Ég vænti nú, að till. þessi fái góðan byr hér í d., því að beiðnum kvenréttindafélaganna hefir jafnan verið vel tekið hér á Alþingi, enda hafa þau oftast farið fram á það, sem horft hefir til nytsemda fyrir þjóðfélagið á einn eða annan hátt. hér er t. d. m. a. verið að vinna að því þýðingarmikla starfi að útvega fólk í sveitirnar, og segir í umsókninni „að ekki hafi svo fáar slíkar ráðningar tekizt fyrir milligöngu stofunnar nú um hávetur“. Þegar nú þess er gætt, að aðeins er liðinn stuttur tími frá því að skrifstofa þessi tók til starfa, og að hún hefir þegar unnið mikið og þarft verk og á eðlilega eftir að sýna sig ennþá betur, þá hljóta allir hv. dm. að viðurkenna það, að hún er sannarlega þessa styrks makleg. Þá á ég næst brtt. undir rómv. XVI, um 3500 kr. styrk til gesta- og sjómannahæla Hjálpræðishersins. Eins og kunnugt er hefir Hjálpræðisherinn haldið uppi gesta- og sjómannahælum í öllum helztu kaupstöðum landsins nú um nokkurt skeið, og hvort sem menn annars eru sammála um starfsemi Hersins á öðrum sviðum eða ekki, þá er þó víst, að þessi gestahæli hans hafa verið til mikilla þæginda fyrir fátækt verkafólk og sjómenn. Menn hafa átt kost á að dvelja á þeim um lengri og skemmri tíma á meðan þeir voru í atvinnuleit, og það fyrir tiltölulega mjög lagt gjald. Mér finnst því, að Hjálpræðisherinn sé þess fyllilega maklegur að fá dálítinn styrk af almannafé til þess að halda uppi þessum þörfu stofnunum, er koma mjög að notum hinum fátækasta hluta almennings. Í brtt. minni hefi ég stungið upp á, að upphæð þessi, 3500 kr., skiptist á milli gesta- og sjómannahælanna þannig: Í Reykjavík ................... 1000.00 Í Hafnarfirði .................. 500.00 Á Ísafirði ......................... . 500.00 Á Siglufirði 500 00 Á Akureyri .................... 700.00 Á Seyðisfirði ................ 500.00 Það sem Hjálpræðisherinn fór fram á að fá voru 6000 kr., en ég sá mér alls ekki fært að taka upp svo háa fjárveitingu. Legg ég till. þessa undir atkv.hv. dm. í trausti þess, að þeir líti á hana með sanngirni. Næst á ég brtt. við 18. gr., þar sem ég fer fram á, að Arndísi Sigurðardóttur þvottakonu á Laugarnesspítala verði veittur 300 kr. styrkur á ári. Kona þessi hefir starfað sem þvottakona við spítalann í 20 ár, og 1 ár við spítalann á Kleppi. Hún er nú orðin fjörgömul og farin að heilsu og treystir sér því ekki til að hafa starf þetta á hendi lengur. Eftir því sem bezt verður séð af gögnum þeim, sem fyrir liggja, hefir kona þessi verið trúr þjónn í starfi sínu og á því rétt til viðurkenningar í ellinni, sem ég hefi stungið upp á að yrðu 300 kr. á ári. Með umsókninni fylgja vottorð frá yfirhjúkrunarkonunni á Kleppi og Sæm. Bjarnhéðinssyni prófessor. Bæði vottorðin bera það með sér, að hún hafi unnið starf sitt af trúmennsku og dyggð og slitið þannig starfskröftum sínum út í þjónustu landsins. Ég hefi með vilja hlaupið yfir stærstu brtt. mína, 400 þús. kr. til atvinnubóta, með sama skilyrði og fylgdi brtt. þeirri, er ég flutti við 2. umr. fjárl. um daginn, að hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélög legðu fram tvöfalt framlag á móti, og að þeim væri gefinn kostur á láni úr bjargráðasjóði, er nemi helmingi framlags þeirra. Ég vek nokkuð að því við 2. umr., að það yrði óhjákvæmilegt fyrir hvaða stj. sem væri að hafa fé til atvinnubóta í fjárl. fyrir næsta ár. Í núg. fjárlögum hefir stj. heimild til þess að leggja fram til atvinnubóta 300 þús. kr., en mér skilst, að ekki sé nema litlu eytt af því ennþá, En hitt er víst, að þegar er fyrir hendi þörf til þess að nota það. Ég lít svo á, að eins og nú standa sakir, þá sé stj. skylt að hefja undirbúning undir nytsama vinnu og það er mikið verk. Áður hefi ég bent á ýms verk, sem nauðsynlegt er að láta vinna, en jafnframt gefa mikla atvinnu fyrir hið vinnandi fólk. má þar til nefna t. d. veg milli Hafnarfjarðar og Rvíkur, sem mér skilst að sé alveg tilvalið að láta vinna að í þessu atvinnuleysi. Þá má benda á sem eitt af mörgu, að víða kringum land þarf að vinna að hafnar- og lendingarbótum, sem myndi létta undir með framleiðslunni, auka hana og gera hana ódýrari. Þá vil ég taka það fram í þessu sambandi, að ég tel ekki, að skilja beri fjárveitingar til atvinnubóta þannig, að það sé lagt fram aðeins til þess að láta fólk fá eitthvað að gera. Ég vil, að það tvennt sé sameinað, að auka atvinnu fólksins, og að þau verk séu unnin, sem koma landi og lýð að sem mestu gagni. Má þar t. d. nefna ræktun í stórum stíl. En skilyrði fyrir því, að það megi skipulega fara fram, er, að stj. láti rannsaka og mæla landið áður en byrjað er að vinna . Það þarf að gerast á sumrin. meðan tíðarfar er gott, en geymast ekki langt fram á vetur eins og átt hefir sér stað um undirbúning þeirra litlu atvinnubóta, sem hingað til hafa átt sér stað. Ég hefi nú flutt þessar áminningar svo að segja ár eftir ar, en því miður með litlum árangri, því að öll sú atvinnubótavinna, sem framkvæmd hefir verið, bæði af núv. og fyrrv. stj., hefir verið framkvæmd í hreinustu vitleysu, og því komið að miklu minna gagni fyrir þjóðfélagið en hún hefði getað komið, ef undirbúningur hefði verið betri. Að ég hefi ekki þreytzt á að flytja þessar áminningar mínar svo að segja umræðu eftir umræðu og þing eftir þing, er sökum þess, að ég er sannfærður um, að þá leið á að fara í þessum atvinnubótamálum, sem ég hefi bent á. Læt ég svo skeika að sköpuðu, hvernig fer um brtt. þessa. Ég hefi breytt fjárhæðinni í von um, að hún mætti þá frekar finna náð fyrir augum þdm., og þó að hún sé lækkuð, vænti ég, að hún geti komið að töluverðu gagni, ef skynsamlega er með farið.

Jón Jónsson Ég hefi leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við fjárlagafrv. að þessu sinni og skal nú skýra þær með örfáum orðum. Eru þessar brtt. mínar á þskj. 795. 1. brtt. mín, II, er í tveim liðum, og fjallar fyrri liðurinn um það, að 5. liður 12. gr. frv. falli niður, en sá liður hefir að geyma 1000 kr. styrkveitingu til Lúðvígs Nordals læknis á Eyrarbakka, til að sinna læknisstórfum í Árnessýslu. Hefi ég satt að segja ekki orðið var við nein gild rök fyrir þessari fjárveitingu. Mér er ekki kunnugt um það, að Eyrarbakkahérað sé sérstaklega stórt eða erfitt, og sízt mun það fólksfleira en ýms önnur læknisheruð á landinu. Það er og vitanlegt, að á þessu láglendissvæði, Ölfusinu og Flóanum, eru samgöngur orðnar mjög greiðar, og jafnvel bílfært um mestallt þetta svæði. Ég sé því enga ástæðu til að fara að styrkja sérstakan lækni til lækninga í þessu héraði auk sjálfs héraðslæknisins, enda mundi það draga þann dilk á eftir sér, að aðrir praktiserandi læknar færu fram á það sama. Vil ég t. d. benda á það, að hér í d. á sæti einn praktiserandi læknir í fjölmennu héraði og mundi ekki vera ástæða til að synja honum um slíkan styrk, ef hann færi fram á það og inn á þessa braut væri farið á annað borð: ég tel því sjálfsagt, að þessi liður verði felldur niður, enda geri ég ráð fyrir, að hann hafi komizt inn í frv. í Nd. af fljótfærni. Síðari liður þessarar till. minnar er þessum óskyldur, þess efnis, að felldur verði niður sá námsstyrkur, sem menntamálaráðinu er ætlað að úthluta. Þessi liður var settur inn í fjárl. 1929, að því er mig minnir, og átti hann að vera heildarupphæð til styrktar þeim einstaklingum, sem nám stunda erlendis yfir stuttan tíma, og var meiningin þannig að losa þingið við þann vanda að gera upp á milli þeirra mörgu, sem árlega sækja um styrk í þessu skyni, enda komið í ljós, að veiting þessara styrkja var meira komin undir því, að viðkomandi ætti öfluga fylgismenn í þinginu heldur en þetta fari eingöngu eftir verðleikum, eins og vera ætti. Þess er og heldur varla að vænta, að þingið hafi aðstöðu til að dæma um verðleika manna í þessum efnum, og því var þessi leið tekin, eins og ég áður sagði, að fela menntamálaráðinu úthlutun þessara styrkja, svo að þingið þannig mætti losna við allt kvabb út af þessu. En reynslan hefir þó hinsvegar orðið sú, að þinginu berast árlega fleiri eða færri slíkar umsóknir um námsstyrk erlendis, og alltaf fer svo, að fleiri eða færri einstakir persónustyrkir í þessu skyni komast inn í fjárl. auk aðalstyrksins. Fæ ég ekki séð, að við höfum ráð á því nú á þessum erfiðu tímum að veita hærri upphæð til utanfara en undanfarið, og þar sem allmargir utanfararstyrkir eru nú þegar komnir í fjárl. og búast má við, að eitthvað bætist hér við enn, eftir brtt. að dæma, legg ég til, að sá námsstyrkur, sem ætlaður hefir verið menntamálaráðinu til úthlutunar, verði felldur niður. Eins og ég áður sagði, hefir tilgangurinn með þessari ráðstöfun ekki náðst, sem ég verð að telja mjög illa farið, en hinsvegar sparast 8000 kr. með þessu móti og vil ég því eindregið skora á hv. d. að samþ. þessa brtt. mína. 3. brtt. mín fjallar um það, að Jóni Ófeigssyni yfirkennara verði veittar 2500 kr. (til vara 2000 kr.), til útgáfu þýzkíslenzkrar orðabókar. Ætlast ég til, að þetta sé fyrri greiðsla af tveim. Stóðst ég ekki freistinguna til að flytja þessa till. Hefi ég svo að segja í 30 ár, síðan ég fyrst byrjaði á þýzkunámi, haft mikla löngun til að leggja því lið, að slík bók sein þessi kæmist út. Þýzkar bókmenntir eru mjög auðugar, bæði af frumsömdum verkum og þýðingum á helztu verkum heimsbókmenntanna, og auk þessa hafa þeir, sem þýzku kunna, aðgang að þessum verkum í ódýrum útgáfum. Þýzkunám hefir og farið hér mjög í vöxt í seinni tíð, sem ég tel mjög vel farið, og er okkur það í senn metnaðar- og nauðsynjamál að eignast vandaða þýzka orðabók. Vill og líka svo vel til, að við eigum mann, sem sérstaklega hefir lagt stund á þýzka tungu og þýzk fræði, þar sem er Jón Ófeigsson yfirkennari. Hefir hann kennt þýzku við menntaskólann hér um langan aldur og jafnframt unnið að samningu slíkrar orðabókar, eftir því, sem honum hefir unnizt tími til. Ætla ég, að það hafi verið fyrir 20 árum, að Jóni Ófeigssyni fyrst var veittur styrkur til að vinna að þessu verki, en hann tafðist frá því vegna starfs síns við aðra orðabók, sem komin er út fyrir nokkrum árum. Var það hin mikla orðabók Sigfúsar Blöndals, sem er eitt með mestu bókmenntaafrekum íslenzkum, en Jón Ófeigsson var einn af aðalhjálparmönnum Sigfúsar Blöndals við samningu þessarar orðabókar, og hefir e. t. v. ekki lagt hvað minnstan skerf til hennar. Við þetta starf sitt við hina miklu íslenzk-dönsku orðabók hefir Jón Ófeigsson fengið sérstaka æfingu og þekkingu á orðabókargerð, e. t. v. meiri en nokkur annar núlifandi maður, íslenzkur, og hefir hann því hin beztu skilyrði til að leysa þetta verk vel af hendi, og teldi ég því illa farið, ef þessir miklu kraftar færu forgörðum. Jón Ófeigsson sótti um styrk til þingsins í þessu skyni fyrir nokkrum árum. Taldi hann sig þá þurfa allmikið fé til að koma þessu verki áleiðis, en nú hefir svo um skipazt, jafnvel á þessum síðustu dögum, að bókaverzlun ein hér í bænum hefir dregizt á að kosta útgáfuna, ef lítilsháttar styrkur fengist til hennar eða sem svarar 5000 kr. Gerir Jón Ófeigsson ráð fyrir því, að hann muni geta haft handritið til að sumri, og væri þá hægt að byrja á prentun bókarinnar, og þar sem ekki þarf að efast um, að þetta verður merkilegt rit, þegar það kemur út, vona ég, að hv. d. sjái sér fært að samþ. þessa brtt. mína. Loks flyt ég till. um það, að stj. verði heimilað að endurgreiða Boga Brynjólfssyni sýslumanni úr lífeyrissjóði embættismanna það fé, sem hann hefir greitt í sjóðinn, ef hann lætur af embætti og afsalar sér rétti til eftirlauna. Það stendur svo á um þennan mann, að hann hefir gegnt sýslumannsstörfum í 20 ár með mestu prýði, en er nú orðinn svo heilsulítill, að læknar telja honum nauðsynlegt að láta af embætti, a. m. k. um nokkurn tíma, og hefir hann því sótt um lausn frá embætti með eftirlaunum, en stj. hefir þó ekki séð sér fært að taka ákvörðun í þessu efni enn, meðan ekki er útséð um, að hann fái heilsu aftur og geti gegnt starfi sínu áfram. Mun hann því að líkindum segja af sér, hvort sem hann fær eftirlaun eða ekki, en hinsvegar er ekki ósanngjarnt, að hann fái endurgreitt það, sem hann hefir greitt í lífeyrissjóð embættismanna, auðvitað þó án vaxta, ef hann afsalar sér eftirlaununum, og því hefi Ég borið þessa till. fram. Eru nokkur fordæmi fyrir þessu, og tel ég vel sloppið fyrir ríkissjóð, ef þetta er gert, enda býst ég við, að þessi sýslumaður eigi ekki síður rétt til eftirlauna en aðrir. Ég vona því, að d. taki þessari till. vel.

Forseti (GÓ): Útbýtt er í deildinni brtt. á þskj. 800. Mun ég leita afbrigða frá þingsköpum um það, hvort till. þessar megi koma til umr. og atkv.

Guðmundur Ólafsson [óyfirl.]: Ég flyt hér eina lítilsháttar brtt. á þskj. 788, sem hv.þdm. hafa sennilega tekið eftir, en hún er um hækkun á eftirlaunastyrk til frú Margrétar Sigurðardóttur prófastsekkju á Höskuldsstöðum í Húnavatnssýslu, úr 300 kr. upp í 500 kr. Mér þykir styrkurinn lítill, eins og hann er ákveðinn í frv. handa fátækri ekkju á sjötugsaldri. Hún nýtur engrar aðstoðar frá sínum nánustu, og þó að hægt sé að segja, að sumar prestsekkjur fái ekki hærri eftirlaunastyrk en þetta, sem í frv. stendur, þá eru þó til fordæmi fyrir jafnháum styrk og þetta yrði, ef hv.þdm. vildu vera svo góðir að samþ.brtt. mína. ég álít tilgangslítið að hafa mörg orð um þetta; en ég vil þó geta þess, sem mörgum þdm. mun vera kunnugt, að maður hennar, síra Jón Pálsson á Höskuldsstöðum dó úr krabbameini eftir að hann var búinn að liggja mánuðum saman í sjúkrahúsi. Og það síðasta af efnum þeirra hjóna fór til þess að standa straum af þeim legukostnaði. Þessi hjón voru mjög vel liðin af þeim, sem þekktu þau, og heimili þeirra var í þjóðbraut. Hygg ég, að það sé ekki ofmælt, að þau hafi veitt með rausn og sæmd hverjum, sem að garði þeirra bar. Þau attu ekki nema 2 börn. Son sinn kostuðu þau í skóla og dvelur hann nú erlendis, án þess að hann hafi þar nokkurt embætti; en dóttir þeirra hefir verið heilsulítil. Efni þeirra gengu, eins og venjulegt er, til þess að mennta börnin, og svo urðu þau á síðustu búskapararum sínum fyrir því slysi, að bæjarhúsin á Höskuldsstöðum brunnu til kaldra kola, og misstu þau þar alla dauða húsmuni í brunanum, óvátryggða. Litlu þar á eftir bar heim að höndum hinn langvarandi sjúkdómur síra Jóns heit., sem leiddi hann til bana, og fór með það sem eftir var af eignum þeirra. Ég býst ekki við, að hægt sé að segja, að hv.þd. sýni of mikil flottheit, þó hún samþ. þessa till. Ég hygg, að hv.þdm. sé svo kunnugt um starfsferil þessara sæmdarhjóna af orðspori því, sem af þeim hefir farið, að ég þurfi ekki að bæta hér fleiru við, en þó vil ég minna á, að umsókn ekkjunnar um viðbótarstyrk, þar sem farið er fram á 1000 kr. árl., fylgir meðmælabréf frá nágrönnum hennar. En það er ekki nema helmingur af þeirri upphæð, sem ég hefi leyft mér að fara fram á, að þd. veiti. Þó hefir biskup ekki treyst sér til að vera eins ríflegur og ég, enda þótt hann mæli hið bezta með því í bréfi sínu, að styrkur verði veittur. Ég get nefnt það sem fordæmi, að önnur ekkja, eftir húnvetnskan prófast hefir í mörg ár haft sömu eftirlaun og þau, sem hér er farið fram á, enda þótt ástæður hennar séu miklu betri. Hún hefir átt og á enn aðstandendur, sem gátu liðsinnt henni, þó að hún sjálf væri efnalaus. Ég kann ekki við, að hafa fleiri orð um þessa brtt., enda er hún svo augljós. - Það hefir gengið heldur stirt með umr. hér í d. í dag. Ég varð að fresta fundi hálftíma fyrr en venjulegt er, af því að þdm. þurfu út úr d., en ég vona, að þeir sitji nú fastar en áður. Það hafa þó komið fram eftirtektarverð orð og till. frá þeim þdm., sem vafasamt er að greiði atkv. með fjárlagafrv. út úr d., og bendir það til þess, að þeir geri ráð fyrir, að það verði að lögum. En ég skil ekki. hvernig þessir þdm. geta búizt við, að frv. verði að lögum, ef helmingur þeirra ætlar að greiða atkv. á móti því, hvort heldur sem það verður í kvöld eða fyrramálið.

Páll Hermannsson Hæstv. forseti gat þess nú um leið og hann settist, að það hefði verið los á þdm. hér við umr. í dag, og óvenjulega lítill áhugi í þeim að tala fyrir brtt. sínum. En ég verð nú að segja, að mér finnst það eftir atvikum vorkunnarmál, eins og útlitið er nú um afgreiðslu fjárlaga. Ég á hér 2 brtt. á þskj. 795 ásamt hv. 2. þm. S.-M. Fyrri brtt. er undir stafl. IV, við 14. gr., og er um að hækka styrkinn til húsmæðraskólans á Hallormsstað um 1500 kr. Eins og hv.þdm. er kunnugt tók húsmæðraskólinn til starfa haustið 1930. Skólahúsið var ha ekki fullgert að öllu leyti, en ho svo, að skólinn starfaði þá um veturinn. Annars er honum ætlað að starfa í tveimur deildum, þannig að hann verði 2ja vetra skóli. Í skólanum er húsrúm fyrir rösklega 30 nemendur, en ekki hafa þeir enn náð þeirri tölu. Fyrri veturinn, 1930 og 1931, voru þeir fullir 20, en síðastl. vetur voru nemendur neðan við 20 að tölu. Í yngri deildinni - fyrri veturinn - er námsmeyjum einkum ætlað að stunda bóklegar fræðigreinar, en síðara veturinn meira verkleg efni, einkum þær greinar, sem eru nauðsynlegar fyrir húsmæður í sveitum. Ég held, að þeir sem til þekkja, viti það vel, að verklega kennslan krefst fjölbreyttra kennslukrafta. Það er ekki auðvelt fyrir sömu kennslukonu að kenna í gerólíkum greinum, svo sem matargerð, saumum og vefnaði og öðru, sem húsmæðraefni þurfa að nema. Af þessu leiðir, að kennslan hlýtur að verða dýr. Í fjárl. fyrir 1931 voru veittar 5000 kr. til rekstrar skólans það ár. En af því að skólinn hóf starf sitt á arinu 1930 veitti stj. sérstaka upphæð til viðbótar, 3000 kr., sem skólinn fékk fyrir 21/2% mán. starf á árinu 1930. Árin 1930 og 1931 fékk skólinn samtals 8000 kr. til rekstrar úr ríkissjóði. Á síðasta þingi - sumarþinginu voru veittar í fjárl. yfirstandandi árs 7000 kr. í rekstrarstyrk. Þar sem skólinn er nú svo að segja í byrjun, og engin reynsla fengin um starfsrekstur hans eða hvað hann kostar, fyrr en það, sem nú er að koma í ljós, þá þykir mér rétt að gefa hér stutt yfirlit um útkomuna fyrir árin 1930 og 1931. Ég hefi hér í höndum rekstrarreikning skólans fyrir það tímabil, og samkv. honum kemur það í ljós, að rekstrarkostnaðurinn hefir orðið samtals um 14 þús. kr. - Þær tekjur, sem skólinn hefir fengið á móti þessum kostnaði, eru úr ríkissjóði 8000 kr., úr sjóði, sem er eign Múlasýslna, Jarðeldasjóði, 1000 kr. og í þriðja lagi kennslugjald nemenda 3300 kr. Samkvæmt þessu hefir rekstrarhalli orðið um 2000 kr. Þannig er þá útkoman á þessu tímabili. Um áramótin 1931 og 1932 skuldar skólinn á rekstrarreikningi um 2000 kr. Ennfremur hefi ég með höndum áætlun um rekstrarkostnað skólans á arinu 1933; ég get ekki verið að lesa hann upp sundurliðaðan, en gert er ráð fyrir, að kostnaðurinn verði alls um 12200 kr.; þar af eru kennslulaun áætluð 6400 kr., en tekjur sem eiga að fást heima í héraði og í skólagjöldum, á 4. þús. kr. Úr ríkissjóði eru áætlaðar 9000 kr., en í fjárl. fyrir næsta ár er aðeins gert ráð fyrir 6000 kr. Við hv. 2. þm. S.-M. förum fram á, að liður þessi verði hækkaður um 1500 kr., upp í 7500 kr., og verður það þó 1500 kr. lægra en áætlað er; að skólinn þurfi til rekstrar úr ríkissjóði árið 1933. Og þrátt fyrir það er ótalin sú skuld, sem skólinn er nú í, 2000 kr. Ég er að vísu ekki í vafa um, að á árinu 1933 verður um svo mikla fjárhagsörðugleika að ræða, að flestir verða að sætta sig við minna en þeir þyrftu að fa. Við höfum því slegið 1500 kr. af því, sem skólinn þarf til rekstrar, gangandi út frá því, að skólinn verði eins og flestir aðrir að draga saman seglin til muna. Ég geri mér von um, að þessum skóla farnist vel, ef hann kyrkist ekki í fæðingunni fyrir fjárþröng. Hinn fasti starfstími skólans er 6 mán. árlega, og auk þess nokkurra vikna námsskeið að vorinu, einkum við garðrækt og ýms verkefni kvenna. Ég veit til þess, að það námsskeið, sem þar verður haldið í vor, er nú fullskipað, og mér er sagt, að þær konur, sem þangað sækja, séu héðan og þaðan að af landinu. Með þeim tekjum, sem skólanum eru nú ætlaðar samkv. frv., getur hann varla starfað. Ég skal benda á það til samanburðar, að Blönduósskólanum er ætluð helmingi hærri fjárveiting, en að vísu er hann dálítið stærri. Húsmæðraskólinn á Laugum fær að vísu lægri upphæð en Hallormsstaðaskólinn, en þar er aðstaðan ólík, ókeypis hiti, og auk þess má vera, að hann njóti einhverra þæginda af kennslu frá kennurum alþýðuskólans. Í þriðja lagi er húsmæðraskóinn á Laugum nokkru minni en Hallormsstaðaskólinn. Ég vona, að hv.þdm. verði svo velviljaðir þessu máli, að þeir greiði atkv. með brtt. okkar. Ég geri ráð fyrir því, að hv.þdm. muni eftir því, að á þinginu 1930 var veitt í fjárl. fyrir árið 1931 6 þús. kr. upphæð til þess að gera laxastiga í Lagarfossi. Var gert ráð fyrir því, að verkið kostaði 10 þús. kr. og var framlag ríkisins miðað við 3/5 kostnaðar. Mun það tillag hafa verið óvanalega hátt, en á það var litið, að fyrirtæki þetta var einnig óvenjulega kostnaðarsamt, og í hlut átti einnig óvenjulega stórt vatna- eða veiðisvæði. Nú var þetta verk unnið á síðastl. sumri, en reyndist dýrara en ráð var fyrir gert og kostaði 11318 kr. - Stafaði umframgreiðslan mikið af því, að flutningur á efni reyndist dýrari en búizt var við. En vegabætur þarna eru litlar og vegir illir. Ég hefi hér fyrir mér skýrslu um þetta verk frá vegamálastjóra. Lýsir hann ánægju sinni yfir framkvæmdinni og telur, að þarna sé um mikið og gott mannvirki að ræða. Leggur hann til, að greiddar séu til viðbótar úr ríkissjóði kr. 791.24, eða svo, að ríkissjóður greiði nákvæmlega 3/5 kostnaðar við verkið allt. Ég get í sambandi við þetta nefnt það, að nú er í undirbúningi eða þegar komin í framkvæmd stofnun fiskiræktarfélags fyrir þetta stóra svæði, sem nær að miklu leyti yfir 7 hreppa og að nokkru leyti yfir 2 aðra, eða 9 hreppa alls. Er svo ráð fyrir gert, að byggð verði 2 klakhús á þessu vori. Má því sjá, að ekki er um svo litla fjárþörf að ræða, en fólkið, sem að þessum framkvæmdum stendur, er ekki auðugt. Ég skal og geta þess, að til byggingar á laxastiganum hefir verið lagt fram nokkru meira fé úr ríkissjóði en áætlað var, svo þessi upphæð, sem hér er beðið um, stendur þar í skuld. Vona ég, að till. þessi verði samþ. og endurtek það, að vegamálastjóri mælir með því, að veittar séu kr. 791.24, eða nákvæmlega 3/5, alls kostnaðar við verkið.

Bjarni Snæbjörnsson [óyfirl.]: Ég á hér afarsmáa brtt. við 15. gr. Er það X. brtt. á þskj. 788, nýr liður, til að gefa út allt að 20 arkir af þjóðsagnasafni Sigfúsar Sigfússonar, gegn þreföldu framlagi annarsstaðar að, 800 kr. Við 2. umr. bar ég fram samskonar brtt., en nefndi þá 1200 kr. Náði sú till. ekki samþ., en ég vona, að þessu svo breyttu verði nú leyft að ganga fram. Eins og ég gat um þá, tel ég það skyldu þingsins, þar sem það hefir áður veitt styrk til þess, að þessi útgáfa yrði hafin, og þar með látið í ljósi viðurkenningu sína á því, að um gott og þarft verk sé hér að ræða, að halda áfram með að styrkja þessa útgáfu. Ég skal geta þess, að þjóðminjavörður hefir sagt, að þetta verk Sigfúsar muni vera með beztu þjóðsagnasofnum Norðurlanda. Vona ég því, að þessi till. fái góðar viðtökur í þessari hv. d.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég hefi leyft mér að bera hér fram tvær brtt. á þskj. 800. Sú fyrri þeirra snertir einn af helztu málurum landsins, Gunnlaug Blöndal, og fer fram á 1200 kr. styrk til hans. sú er ástæða til þess, að ég ber þetta fram, að þessi málari hefir getið sér mikið frægðarorð. Hann hefir dvalið langvistum í París og er sá eini listmálari þjóðarinnar, sem tekizt hefir að selja myndir þar. M. a. hefir ein mynd hans verið keypt á aðalmyndasafn Frakka, safnið í Luxemborg. Er það fágætur heiður fyrir norrænan málara. Nú gætu hv.þm. hugsað eða sagt sem svo, að þar sem þessum málara hefir gengið svo vel, að hann hefir hlotið viðurkenningu hjá stórri þjóð, þá sé síður ástæða til að veita honum styrk. En það er einmitt vegna þess, að hér er um listamann að ræða, sem lengra hefir komizt en títt er hjá okkur, að ég ber þetta fram. Með því eru honum um skeið veitt skilyrði til að brjótast áfram í stóru landi og þessi hái styrkur gerir honum fært að dvelja í París og halda þar áfram sínu starfi. Eins og nú er erfitt með að veita styrki, hefði mér ekki komið til hugar að fara fram á slíkt, ef um hversdagslegan listamann væri að ræða. En Gunnlaugur Blöndal er kominn svo langt á listabrautinni, að miklu meiri ástæða er til að styrkja hann heldur en byrjanda, með vafasömum efniviði. Ég bið því hv.þdm. að meta þessa till. frá því sjónarmiði, að hér er um mann að ræða, sem í sér hefir þá möguleika, sem kastað geta ljóma á Ísland í augum erlendra þjóða. Eins og ég sagði, gerir þessi styrkur málaranum það fært að starfa áfram um skeið á heim stað, sem skilyrðin eru bezt. Hin till. er um það, að greiða til Búnanaðarbanka Íslands viðlagasjóðslán vegna Stefáns í Hvítadal, að upphæð 8000 kr. Saga þessa máls er sú, að fyrir eitthvað 10 árum, útvegaði Bjarni heit. frá Vogi, sem þá var þm. Dal., Stefáni frá Hvítadal 8 þús. kr. lán úr viðlagasjóði til þess að kaupa jörð, Bessatungu, er kostaði þessa upphæð. Hér var þegar í upphafi um listamannastyrk að ræða. Stefán var þá sárheilsulítill og var þetta gert til þess að hann gæti dvalið í sveit. Nú er Stefán fátækur og heilsulítill og hefir fyrir 7 eða 8 ungum börnum að sjá. Hefir því að vonum farið svo, að hann hefir ekki reynzt megnugur að greiða vexti af láni þessu, enda hefir víst aldrei verið harkalega að því gengið, að hann gerði það. En nú hefir Búnaðarhankanum verið afhentur viðlagasjóður, en skiljanlegt er, að hann verði nokkuð harðhentari en ríkissjóður var. Nú hefir sú ráðstöfun verið gerð, að jörðin verði seld vegna þessarar skuldar. Hefir sýslumaður Dal. tjáð mér, að hann biði eftir því að sjá, hvort ekki vildi eitthvað til, sem gerði það að verkum, að ekki þyrfti að ganga að þessari jörð. Nú er það svo, að þó jörð þessi væri keypt svona hátt á sinni tíð, ha er talið, að hún muni nú seljast fyrir varla meira en 2000 kr. Tapar þá ríkissjóður eða Búnaðarbankinn mismuninum hvort sem er. Vinningurinn verður því lítill, en Stefán skáld kemst hinsvegar á vonarvol með hin mörgu börn sín, ef jörðin er seld. Þessa skýringu læt ég nægja sem meðmæli með þessari brtt.

Pétur Magnússon ég á hér þrjár brtt. og eru þær á tveim þskj., 788 og 795. - Sú fyrsta er við 12. gr. og er þess efnis að hækka læknisvitjanastyrkinn úr 9750 kr. upp í 9900 kr. og að 150 kr. af þeirri upphæð gangi til Reykjafjarðarhrepps. Eins og kunnugt er, hafa nýlega verið samþ. lög, sem breyta svo til barna, að læknissetrið er flutt frá Arngerðareyri út í Ögur, en það gerir aðstöðu Reykjarfjarðarhrepps til læknisvitjana mun örðugri en áður var. Eftir þeim reglum, sem viðurkenndar hafa verið hin síðari ár, um að veita styrk til hreppa, sem eiga erfiða aðstöðu um læknisvitjanir, sé ég ekki betur en að þessi hreppur eigi fyllstu sanngirniskröfu á að fá þennan styrk, sem mjög er stillt í hóf, borið saman við það, sem ýmsum öðrum hreppum er skammtað. Ég vil geta þess, að læknisvitjanir úr innhreppunum öllum, Ísafirði, Reykjarfirði og enda Vatnsfirði, eru mjög erfiðar eftir þessa breyt. Vona ég, að hv.þd. líti sömu augum og ég á þessa sanngjörnu kröfu, og skal þá ekki ræða meira um það. Önnur brtt. mín er styrkur til Leifs Ásgeirssonar, 1000 kr., til lokanáms í stærðfraeði í Þýzkalandi. Leifur er sonur efnalítils bónda, er býr á Reykjum í Lundareykjadal. Sýndi Leifur það snemma, að honum var auðvelt um nám, því hann las undir stúdentspróf á þremur árum kennslulítið og vann auk þess að heimastörfum að nokkru leyti, samhliða náminu. En þrátt fyrir þetta tók hann eitthvert hæsta próf, sem tekið hefir verið á síðari árum. Það er líka á allra vitund, sem þekkja Leif, að þar er um sérstaklega mikinn námsmann að ræða. Ég hefi hér með höndum vottorð frá dr. Ólafi Dan Daníelssyni, sem ég vil leyfa mér að lesa upp; það hljóðar svo: „Leifur Ásgeirsson stúdent, sem nú sækir um styrk til Alþingis, er að mínu áliti hinn mesti námsmaður. Ég hefi því miður ekki kynnzt honum nema lítið eitt - og þó að góðu -, af því að hann var aldrei hér í skólanum, en hann tók hér stúdentspróf og mun það hafa verið einróma álit okkar kennaranna við menntaskólann, að hann væri alveg óvenjulega mikill hæfileikamaður“. Að stúdentsprófi loknu sigldi Leifur til Þýzkalands og hefir stundað nám í stærðfraeði og eðlisfræði við háskolann í Göttingen. Hefir hann til þessa notið nokkurs styrks til námsins, en honum er nú lokið. En hvorki er um eigin efni né styrk frá ættingjum að ræða til þess að geta haldið afram nami. Liggur því ekki annað fyrir en að Leifur verði að hætta nami í bráð a. m. k. þar til hann hefði unnið sér inn fjárhæð þá, sem til þess þarf að halda afram, eða þá að ríkið veiti honum þennan umbeðna styrk. þess skal getið, að hér er ekki um framhaldsstyrk að ræða, því hann mun ljúka prófi næsta ár. Er engin ástæða til að ætla, að honum verði nein skotaskuld úr því. Ég ætla ekki að fara að tala neitt til tilfinninga hv.þdm. í því skyni að hafa áhrif á atkvgr. þeirra. En ég verð þó að segja það, að ef nokkurntíma eru ástæður til að styrkja unga menn til náms, þá eru þær ástæður hér fyrir hendi. Allar líkur benda til þess, að Leifur verði hinn nýtasti maður og líklegur til þess að vinna afrek í heim fræðigreinum, er hann leggur stund á. Þá er loks 3. brtt. mín, við 18. gr., um það, að Einari Benediktssyni séu veittar 5000 kr. í stað 4000, sem nú eru í fjárlfrv., eða hækka við hann um 1000 kr. Ég ætla ekki að mæla neitt með þessari till. Ég ætla aðeins að skýra frá því, að enda þótt Einar Benediktsson fái sjálfsagt sæmileg heiðurslaun, miðað við okkar mælikvarða á slíkum hlutum, er högum hans svo hattað, að hann hefir aðeins rúmlega hálft annað hundrað kr. á mánuði til eigin þarfa. Nú er vitanlega hverjum frjálst að leggja sitt mat á Einar Benediktsson, og má vel vera, að einhverjir hv.þdm. telji þetta hæfilegan lífeyri handa honum frá „hinu frjálsa og fullvalda“ ísl., ríki. En ég fyrir mitt leyti met hann nú hærra. Því verður ekki á móti mælt, að Einar Benedikisson gnæfir hatt yfir öll önnur nútímaskáld vor, og að hann hefir orðið til þess að auka bókmenntahróður Íslands meira en flestir aðrir að fornu og nýju og mun gera það um langa framtíð. En það er ekki tilgangur minn að fara að gefa hér neina lýsingu á E. Ben. né heldur að reyna að sannfæra hv.þdm. um, að rétt sé að samþ. þessa hækkunartill. mína. Fyrir mér vakir það eitt að gefa d. tækifæri til að fella sinn úrskurð um það, hvort 150 kr. á mán. sé hæfilegur lífeyrir handa E. Ben., eða hvort hann sé einhvers meira verður. Ég hefi heyrt því varpað fram í viðtali um þessa til1ögu, að E. Ben. hafi komizt yfir mikið fé um dagana og ætti því að vera vorkunarlaust að komast af á efri árum. Það er vafalaust alveg rétt, að mikið fé hefir farið gegnum hendur hans. En það vænti ég, að allir hv. hdm. skilji, að enginn maður - hvorki E. Ben. né aðrir - lifi af því fé, sem eytt er. Og það get ég fullyrt, að E. Ben. á engar eignir, er hann getur notað sér til lífsframfæris. Þeirra ástæðna vegna er því áhættulaust fyrir hv. d. að samþ.till. mína.

Halldór Steinsson Ég hefði naumast þurft að standa upp til þess að mæla með þessari litlu brtt., er ég á hér. En fyrst ég er staðinn upp, þá er rétt, að ég skýri hana með nokkrum orðum. Þessi brtt. fer fram á það, að veittar verði 300 kr. til sjúkrasjóðs hjúkrunarfélags Ólafsvíkur. - Í kauptúnunum á Ólafsvík og Sandi hefir verið stofnaður félagsskapur með það fyrir augum að hlaupa undir bagga með fátækum heimilum þegar sjúkdóm hefir borið að höndum. Þar hagar svo til, að á sumrin eru heimilin oft fámenn, aðeins konan heima með börnin. Verða þá erfiðar kringumstæður, þegar svo ber undir, að sjúkdóm ber að höndum, eða konan fatlast frá. Hefir þá verið hlaupið undir bagga í slíkum tilfellum og fengin hjúkrunarkona til aðstoðar heimilunum. Hefir þetta komið sér vel, enda hefðu heimili þráfaldlega komizt í vandræði, ef þetta hefði ekki komið þeim til hjálpar. Á Sandi hefir þessi félagsskapur starfað í mörg ár og leitt af sér mikið gott, en í Ólafsvík er hann á byrjunarstigi. Skal ég ekki mæla fleira, enda geri ég ráð fyrir því, að hv. d. samþ. þetta.

Jón Þorláksson Ég vildi lýsa því áður en til atkvgr. verður gengið, að í tekjubálki þessa frv. er m. a. gert ráð fyrir tekjum af verðtolli, 1100000 kr., en engin löggjöf hefir enn verið samþ., er heimili að leggja þennan verðtoll á það ár, sem fjárlfrv. þetta á að gilda fyrir, en það er árið 1933. Einnig eru á öðrum tekjuliðum þessa frv. upphæðir, sem ekki geta staðizt, meðan þau tekjuaukafrv., sem þær hvíla á, ekki liggja samþ. fyrir. Ég vil því endurtaka þá yfirlýsingu, er ég hefi áður gert f. h. okkar sjálfstæðismanna, að við munum ekki sjá okkur fært að greiða atkv. með þessu frv. meðan svo stendur, að ekki eru til lagaheimildir fyrir allverulegum upphæðum af þeim tekjum, sem frv. gerir ráð fyrir.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég skal ekki orðlengja um þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég vænti aðeins þess, að þótt í öðrum efnum sé hér einkennilega ástatt, lendi þó ekki allt í tómu ábyrgðarleysi við atkvgr. Út af yfirlýsingu hv. 1. landsk. um afstöðu Sjálfstæðisflokksins til fjárlfrv. vil ég segja það, að ekki verður við það miðað, þótt gert sé ráð fyrir tekjum af verðtolli, gengisviðauka o. fl. í frv., því að fjárlfrv. sjálft veitir engan rétt til að innheimta þessa tolla. Samkv. stjórnarskránni verða tollar ekki innheimtir nema þeir séu lagðir á með sérstökum lögum. Hefir það því út af fyrir sig enga þýðingu fyrir samþ.fjárlfrv., hvort gert er ráð fyrir þessum tekjustofnum í þeim eða ekki. Afstaða hv. 1. landsk. og flokks hans miðast við allt annað mál, eins og hv.þm. hefir líka tekið fram, og er þar um „demonstration“ að ræða, sem ekki verður rakin til fjárlfrv. sjálfs á neinn hátt. Skal ég ennfremur geta þess, að á meðan svo stendur, að ekki er útséð um það, hvort ekki tekst að sigla hjá þeim skerjum, verður atkvgr. um fjárlfrv. í heild sinni frestað, en aðeins látin fara fram atkvgr. um þær brtt. er nú liggja fyrir. Atkvgr. um fjárl. sjálf verður frestað í nokkra daga.

1) Með svofelldri grg.: Mitt atkv. er undir því komið, hvort hv.flm.till. greiðir atkv. með fjárlögunum.

Ég ætla að sjá, hvernig fer um þessa till.

. Ég get ekki verið að kaupa hv.þm., og segi því nei.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég vildi gera fáeinar aths. við ræðu hv. 2. þm. Skagf. á síðasta fundi. Ég ætla að fylgja sömu röð og fylgt hefir verið áður við þessar umr., þótt sum atriðin séu að vísu nokkurn veginn útrædd. Ég ætla þá aftur að víkja að þeim smáatriðum, sem hv.þm. gerði að umtalsefni, og er þá fyrst eyðsla stj. í hestahald. Hv. þm. viðurkenndi, að þessir hestar hefðu verið komnir fyrir mína tíð í stjórnarráðið og verið þar í tíð íhaldsstj., og þá verið notaðir af ráðh., en hann vildi ekki viðurkenna, að hann hefði notað þá nema í embættiseftirlitsferðir. Nú er það vitað, að ráðh. í íhaldsstj. fóru pólitískar ferðir um landið, og ég vil minna hv.þm. á, að hann lét sækja sig á þessum hestum 1927 norður í land, eftir að hann hafði verið þar á pólitískum fundum. Það er þess vegna ekki rangt, að hann hafi notað þá í eigin þarfir, og vil ég leiðrétta þetta hjá hv.þm. Hv. þm. heldur því fram, að allir þeir bílar, sem notaðir eru til ýmiskonar séreyðslu og færðir eru á LR., séu stj. að kenna, og þá sérstaklega mér. Hann vill helzt færa kostnaðinn við póstbílinn, símabíinn og bankabílinn mér til syndar. Hann vill láta ferðir bílanna með biskupinn, landlækni, verkfræðinga, skólafólk, starfsmenn Búnaðarfélagsins o. fl., vera á kostnað stj. En svona er það einmitt, að þessir bílar hafa verið meira notaðir almennt í þágu þjóðarinnar en aðrir bílar. Og þegar svo er komið, að stofnanir eins og bankarnir, sem hafa tiltölulega lítið við bíl að gera, og póstmeistarinn hafa fengið sér bíla til afnota, þá þýðir ekki að vera að halda því fram, að þetta eigi öðruvísi að vera. Þar að auki er þetta siður í öðrum löndum, að stj. hafa bíla fyrir hverja skrifstofu, af því að þær sjá, að það er ódýrara og praktiskara en að leigja bíla. Hv. þm. gaf í skyn, - ég held ég hafi skilið það rétt, - að ég hefði gert einhverja falssamninga um sölu bíla og dregið mér peningana fyrir þá, og vísa ég þessu heim til föðurhúsanna aftur. Hann getur séð það í reikningunum, að ég hefi selt bílana eftir mati bifreiðaeftirlitsmannanna og að tekjurnar hafa runnið í ríkissjóð. Ef þær eru ekki færðar á reikning landhelgissjóðs, þó er það af því, að þeir, sem sjá um bókhaldið, hafa ekki vitað, að svo ætti að vera, og látið þær renna í ríkissjóð, en peningarnir hafa ekki fremur runnið til mín en til hv. 2. þm. Skagf. enda átti hvorugur okkar að fá þá. Þá hefir gleymzt hjá mér eitt atriði, sem hv.þm. hefir oft minnzt á, en það er kosningaferðalag okkar landskjörsmanna sumarið 1930 á varðskipinu, og telur hann það vera mikla synd og lætur sem ég einn hafi haft not af skipinu í þessari ferð. Ég skal því rifja það upp, að allir aðalfulltrúar flokkanna voru í þessari ferð og að þetta var eini möguleikinn til að ná til kjósendanna úti um allt land; við héldum um 40 fundi víðsvegar um landið, og vorum við reyndar oftast aðeins 2 af framhjóðendunum, en nokkurn hl. af ferðinni var þó íhaldsframbjóðandinn með eða þá staðgengill hans. Þess vegna er það rangt, að Framsóknarflokkurinn hafi haft meira gagn af þessari ferð en aðrir flokkar, því að þar ríkti fyllsta réttlæti. Það hefði verið alveg eins og ef hv.þm. hefði látið senda leiguhesta norður í Skagafjörð til afnota fyrir sig og mótframbjóðendur sína, en ekki til afnota fyrir sig einan, eins og hann gerði.

Hæstv. ráðh. neitaði andstæðingi sínum um far

. Ekki nema manni, sem var brotlegur við landhelgislögin. Hv. þm. veit, að Árni frá Múla er nú þungur, og hann var lengi með, og það mun ekki hafa kostað skipið minna erfiði að hafa hann um borð en okkur hina báða.

Var hv.þm. G.-K. ekki nógu feitur til að fá far?

. Hann var of syndugur í landhelgismálum. - Það var þess vegna gaett fyllsta réttlætis milli flokkanna. Og þessu var vel fagnað af kjósendunum og almenningur mjög ánægður yfir því, að við skyldum koma, eins og sást á því, að mjög víða létu sjómenn falla niður róðra þennan dag og bókuðu sér með því mikið tjón, miðað við þröngt sjónarmið. En án þess að taka varðskipið í þessa ferð hefðu frambjóðendurnir alls ekki komizt í snerting við kjósendurna. Þetta vor höfðu líka skipin minna að gera við landhelgisgæzlu en undanfarin án, og svo hefir það alltaf þau áhrif, þegar skipin eru við landið, hvort sem þau eru fyrir austan, norðan eða vestan, að þá eru trollararnir ekki þar við land. Þetta skip fór því líka ferðir tilheyrandi starfi sínu. Og þar sem gæzlan hafði verið svo goð undanfarið, þá þurfti heldur ekki einsmikla gæzlu til að halda trollurunum burtu. En því, sem hv.þm. notar venjulega sem aðalástæðuna fyrir árásum sínum út af þessari ferð, að hún hafi verið farin vegna flokkshagsmuna, vísa ég algerlega til baka, með því að það er skjallega sannað, að hans flokkur hafði rétt til að hafa aðalmann flokksins, sem sé frambjóðandann, með í förinni eins og hinir flokkarnir, svo að Framsóknarflokkurinn sýndi ekki nokkra hlutdraegni í þessum efnum. Þá skal ég minnast á læknamálið. Hv. þm. er ekki ánægður með það, að Sigvaldi Kaldalóns skyldi fá Keflavíkurhérað. En út af því, sem hann sagði um löglegt heiti á héraðinu, þá vil ég benda á, eins og líka hv.þm. mun vera kunnugt, að í frv. því, sem mi hefir verið samþ. Hér um skipun læknishéraða, er, eins og áður var, gert ráð fyrir því, að veita megi undanþágur frá ákvæðunum um læknissetur, ef þær stafa af því, að ekki er húsrúm til fyrir lækninn á þeim stað, sem hann á að sitja. Nú vill svo til, að í Keflavík fékk læknirinn ekkert húsnæði, en í Grindavík var skotið saman um 20 þús. kr. til að byggja yfir hann, af því að Grindvíkingar vildu vinna það til, til að fá til sín svo góðan mann, og hefir aldrei í neinu héraði verið sýndur eins mikill áhugi fyrir að fá ákveðinn lækni eins og þarna, og hefir þó enginn læknir orðið fyrir eins miklum harðyrðum og þessi læknir. Þess vegna er það, að fólkið hefir dæmt framkomu læknanna fyrir sitt leyti og kann vel að meta hana á réttan hátt. En Sigvaldi Kaldalóns veit það vel, að hvenær sem héraðið reisir læknisbústað í Keflavík, þá verður hann að flytja þangað. En sem stendur kaera héraðsbúar sig víst ekki um að byggja. Hv. þm. var að halda því fram, að það hefði ekki verið sambærilegt, þegar ég hefði tekið dæmi af honum sjálfum, þegar hann fór frá embætti með eftirlaunum, og borið saman við flutninginn á Sigvalda Kaldalóns milli embætta. Þetta eru þó stjórnarsamningar hvorttveggja. Því að ég vil segja hv.þm. Það, eins og hann líka veit, að þegar hann lét af ráðherræmbætti, var búið að afnema eftirlaun ráðh. Hann veit líka, að sýslumaður á hans aldri og við góða heilsu, sem hann sem betur fer hefir, á ekki að fá nein eftirlaun. Þótt hann færi úr embætti. T. d. er einn sýslumaður nú að sækja um lausn frá embætti, maður, sem er enn á góðum aldri, og sendi með umsókninni læknisvottorð um heilsuleysi, en honum var sagt, að ef hann vildi fá eftirlaun, þá yrði hann að koma suður og láta skoða sig í landsspítalanum, svo að það væri fullvíst, að áliti helztu lækna, að hann væri svo heilsulaus, að hann hefði rétt til eftirlauna. Það þýðir því ekkert fyrir hv.þm. að reyna að bera það fyrir sig í þessu sambandi, að hann fengi eftirlaun vegna sýslumannsembættisins. því að þótt hann hafi verið ráðh., og þótt hann hafi verið sýslumaður, þá átti hann ekki kost á neinum eftirlaunum þess vegna, af því að ráðherraeftirlaun voru afnumin, þegar hann lét af ráðherraembætti, og af því að hann var heill heilsu, þegar hann lét af sýslumannsembætti. Og hv.þm. sér, að það er óeðlilegt, að hann fái eftirlaun, þegar hann á hvorki rétt til þeirra sem fyrrv. ráðh. né sýslumaður, og þar sem þetta er þannig óviðfeldið fyrir hann og sýnir ágengni hans við ríkissjóðinn, þá ætti hann nú, af því að hann er nú laglega efnaður maður, að haetta að taka þessa peninga og sýna með því rausn sína, en vera ekki að taka þetta fé lengur, úr því að það er svona fengið. Það er vitað, að með þessari ljómandi heilsu, sem hv. þm: hefir og vonandi heldur áfram að hafa, geta það orðið 40–50 þús. kr., sem hann fær í eftirlaun, þrátt fyrir ráð, að hann hefði annaðhvort orðið að vera veikur sýslumaður eða ráðh., áður en ráðherraeftirlaun voru afnumin, til þess að geta fengið þessi eftirlaun, sem ekki var nokkur minnsti siðferðilegur réttur til að veita honum. Mér finnst það því sitja illa á sýslumanni, sem með harðdrægni hefir komið þessu í gegn og tekur svona fengin eftirlaun, og það þó illa ári, að vera að tala um, þótt Sigvaldi Kaldalóns, sem er fátækur og heilsulítill maður, fái þetta fé, og vera að bera honum á brýn hörku. Hv. þm. hélt því fram, að hann væri nú ekki viss um, að sá sigur, sem stj. hefði unnið á læknunum, væri svo mikill. En ég get sagt honum það, að sá sigur var svo mikill, að nú eru allir vissir um, að sú tilraun, sem læknarnir gerðu til að draga veitingarvaldið úr hondum ríkisstj., mistókst og að læknarnir lögðu niður vopnin. Og nú munu ekki aðrar stj. þurfa að óttast, að það verði reynt af nokkrum embættismannaflokki að fara hinu sama fram. Það var þess vegna sá sigur, sem stj. vann, að þjóðskipulaginu var bjargað. Hv. þm. fór nokkrum orðum um það, að læknarnir hefðu haft siðferðilega ástæðu til að bera fram kvörtun út af veitingum á læknaembættum, áður en veiting Keflavíkurhéraðs fór fram, af því að stj. hefði ekki farið eftir till. landlæknis um þær embættaveitingar. Þar til er því að svara, að stj. fór nákvæmlega eftir till. landlæknis um þær veitingar, þeim, sem bréflega lágu fyrir í stjórnarráðinu, og get ég sýnt hv.þm. Það, ef hann óskar þess. En ég vil í þessu sambandi geta þess, að það var löngu fyrir mína tíð í stjórnarráðinu, mig minnir að það hafi verið árið 1922, sem Blönduósshérað varð laust, og þeir höfðu þar, Austur-Húnvetningar, sent stj. áskorun um að veita Kristjáni Arinbjarnarsyni, sem þeir síðar fengu, héraðið, og þá skrifaði landlæknir stj. bréf, þar sem hann segir, að hann hallist að því, að þegar fólkið í læknishéruðunum biðji um ákveðinn lækni, sem það vilji fá, þá fái það þann lækni. Og hann segist hafa verið sjónarvottur að því, að ef þetta hafi ekki verið gert, þá hafi það orðið til óláns fyrir báða, bæði lækninn og héraðsbúa. Og Guðmundur Björnson réð svo til, að þessi maður fengi Blönduósshérað, af því að Austur-Húnvetningar vildu fá hann. Og þeir fengu hann. Þegar ég svo tók við ráðherraembætti, þá hélt ég þessari sömu stefnu, sem landlæknir hafði tekið fram og formúlerað svo skýrt og skarpt, að þegar fólkið vildi fá einhvern ákveðinn lækni, þá ætti það að fá hann. Nú hafði ég veitt 3 læknishéruð á undan Keflavíkurhéraði, sem sé Dala-, Stykkishólms- og Seyðisfjarðarlæknishérað, og borgararnir sendu eindregnar áskoranir - ég held það hafi verið 80% af öllum mönnum í héruðum, sem báðu um þá menn, sem veitingarnar fengu. Og ég veitti héruðin heim mönnum, sem fólkið óskaði eftir, en ekki eftir neinu flokksfylgi, því að af þessum 3 mönnum var enginn stuðningsmaður stj. og varð það heldur ekki síðar, heldur hafa þeir tilheyrt andstæðingunum. Það var þess vegna engin pólitík í þessum veitingum, heldur var aðeins haldin áfram sú stefna, sem Guðmundur Björnsson hafði hafið í þessu efni. Ef hv. 2. þm. Skagf. hefði viljað koma vini sínum, Jónasi Kristjánssyni, í Keflavíkurhérað, þá hefði hann því ekki þurft annað en safna undirskriftum í héraðinu, - og ég trúi ekki öðru en að það hefði tekizt, þar sem hv.þm. er nú svo vinmargur í héraðinu, a. m. k. sumstaðar -, um að skora á stj. að veita Jónasi Kristjánssyni héraðið, og þá hefði ég veitt honum það. En hv.þm. hefir kannske ekki verið svo hrifinn af því, að Jónas Kristjánsson fengi héraðið; ég get vel trúað, að hann hafi ekki kært sig um að missa svo ágætan agitator úr Skagafirði.

Nú, hæstv. ráðh. hefir þá kannske verið að hjálpa mér! !

. Já, stj. leit Svo á, að það væri enginn velgerningur við hv.þm. að láta hann missa þennan agitator. Hinsvegar er það víst, að ef hv.þm. hefði aflað undirskrifta fyrir þennan vin sinn í Keflavíkurhéraði, og fólkið valið hann, þá hefði stj. lagt það til við konung, að honum yrði veitt embættið. En þetta vildu læknarnir ekki, því að svo illt sem þeim þótti, að ráðh. réði veitingu læknisembættanna, þá vildu þeir þó enn síður, að fólkið réði. Baráttan var því um það, hvort fólkið ætti að ráða veitingu þessara embætta eða fámenn læknaklíka í Reykjavík. Og sá sigur, sem unninn var, var svo mikill, að það verður erfitt fyrir nokkra stj. Hér eftir að neita því að verða við óskum borgaranna, ef þeir biðja um ákveðinn lækni, eftir að þessi venja hefir myndazt. Hv. 2. þm. Skagf. vildi lítið fara út í þann hernað, sem ég líkti þessu læknastríði við, sem sé hernað hans sjálfs, ég held það hafi verið 1922, út af rússneska drengnum. En ástæðan fyrir þeim hernaði reyndist nú annars mest tóm vitleysa, því að þessi drengur kom hér í sumar og hafði þá vottorð lækna um, að honum væri nú batnað, eftir að hann hefði verið á spítala í 3 mánuði, og væri nú alheilbrigður. Ráðunautar stj. höfðu því á röngu að standa. En ég ásaka ekki hv.þm. fyrir það; hann trúði þeim og varð því að fara að eins og hann fór. Þeir leigðu byssur, púður og blý og létu útbúa spítala og leigðu börur, og svo var stofnaður hér, og það voru víst í pöntun um 500 menn í allt undir vopnum, til að verja þjóðfélagið. Svo komu þeir til Alþingis og báðu um að fá þetta góðkennt, og það samþ. þennan herkostnað, sem var nokkuð hár, út af þessu lítilfjörlega og raunar ranga tilefni. Hv. þm. hélt því fram, að það væri mótsetning milli svarsins í LR. og minnar ræðu um kostnaðinn við að brjóta læknaklíkuna á bak aftur. En það er ekki. Hv. þm. veit, að stjskr. gerir ráð fyrir því, að hægt sé að flytja embættismann milli jafngóðra embætta. Og úr því stjskr. gerir ráð fyrir, að þetta sé gert, þá ætlast hún auðvitað til, að stj., undir vissum kringumstæðum, þegar þjóðfélaginu liggur á, skuli gera það. Nú væri það heimska að skilja þetta stjskr.ákvæði svo, að stj. mætti ekki gera neinar ráðstafanir til að afstýra þjóðfélagshættu nema þær, sem kostuðu ekki neitt. Það liggur í hlutarins eðli, að stj. verður að geta gert samninga um slíkar ráðstafanir sem þessar, þótt þær kunni að kosta ríkissjóð nokkurt fé, á sama hátt og hv.þm. sjálfur gerði, þegar hann var í stjórn 1922, þegar hann keypti byssur og önnur hernaðartæki af vopnasolum hér í bænum til varnar þjóðskipulaginu. Þess vegna er það rétt, sem ég hefi haldið fram um þetta. Flutningur læknisins milli héraðanna styðst við þá reglu, sem stj. verða að fylgja í þeim efnum samkv. stjskr. Með fordæmi ríkisstj. 1922 hafði ríkisstj. skuldbundið ríkissjóð til þess að standa straum af þeim kostnaði, er af því stafar, að verjast uppreisn gegn þjóðskipulaginu. - Get ég svo látið úttalað um Sigvalda Kaldalóns, en það mál hefir orðið eitt hið vinsælasta hér á landi, því að almennt hafa menn skilið, hversu brýn nauðsyn var á að brjóta niður ofsa og uppreisnaráform læknafélagsins, eins og hugur og framkoma íbúanna sýnir í því þorpi, sem læknirinn situr í. Þá kem ég að Laugarvatnsskólanum, sem hv. 2. þm. Skagf. dvaldi lengst við í ræðu sinni. Ég vil þá fyrst minna hv þm. á það, að þessir fimm nýju héraðsskólar, sem reistir hafa verið á síðari arum, hafa samtals kostað ríkið álíka fjárupphæð og einn gjaldþrota smakaupmaður hefir kostað þjóðina, það er Sæmundur Halldórsson í Stykkishólmi. Á honum hefir ríkið eða bankarnir tapað eins og kunnugt er 600–700 þús. kr., og er það eitt einasta dæmi. Það er eitt dæmi um fjárstæður hv.þm. í aths. hans út af fjárframlaginu til Laugarvatnsskólans, að hann heldur því fram, að heimild stj. til þess að taka lán vegna bygginga héraðsskólanna beri ekki að skoða sem heimild til þess að nota tekjur ríkissjóðsins umfram áaetlun sem tillag ríkissjóðs til skólanna. En þetta er aðeins meinloka hjá hv.þm. Það liggur í augum uppi, að það er ekki ætlazt til, að ríkissjóður fari að taka lán, ef hann hefir nóg fé fyrir hendi til þess, sem á að framkvæma. Það dettur engum í hug, þegar þingið er búið að gefa stj. heimild til þess að taka lán til byggingar, t. d. landsspítalans, að þá sé henni ekki jafnheimilt að nota umframtekjur góðærisins í því sama skyni, og það meira að segja fremur en að taka lan, því heimild til lántöku gildir vitanlega aðeins, ef fé er ekki fyrir hendi með öðru móti. Þá kem ég að því aðalatriði þessa mals, hvort þau náttúrugæði, sem fyrir hendi eru og notfærð eru skólanum til blessunar, vinni honum gagn, sem nemur vöxtum af 300 þús. kr. á ári, og hvort rangt sé að telja þessi hlunnindi sem framlag til skólans. Það heyrðist á, að hv.þm. var heldur ókunnugur þessum sökum. Hann talaði um, að það næði engri átt, að hitunarkostnaður Laugarvatnsskóla hefði orðið svona mikill, og gat um til samanburðar, að hitunarkostnaður Hólaskóla væri ekki nema 6–8 þús. kr. á ári. Ég skal nú segja hv.þm. Það, að hann með þessum slumpreikningi sínum á hitunarkostnaði Hólaskóla fer ekki svo langt frá því að gera það eðlilegt, að sá kostnaður mundi á Langarvatnsskóla nema ca. kr. 18 þús., þegar á það er litið, hve miklu dýrari er flutningur á kolum að Laugarvatni heðan frá Reykjavík heldur en til Hóla frá næstu höfn, en þó sérstaklega þegar litið er á það, að Laugarvatnsskóli rúmar nálægt þrisvar sinnum jafnmarga nemendur og Hólaskóli, og væri því eðlilegt, að hitunarkostnaðurinn hefði orðið þeim mun meiri en á Hólaskóla fyrir utan það, sem hann hefði orðið hærri fyrir aðra verri aðstöðu. - En fyrir utan þetta er sundlaugin á Laugarvatni, sem hv. 2. þm. Skagf. hefir ekki tekið með í reikninginn í sínum samanburði. Húsameistari ríkisins hefir reiknað út, hvað árlegur rekstur hefði kostað, ef skólinn á Laugarvatni hefði verið byggður við Ölfusarbrú, og bæði hann og sundlaugin hefði verið upphituð með kolum, og nemur það hvorki meira né minna en 100 þús. kr. á ári. Þetta er gert við einn skóla fyrir ríkra manna börn í Englandi, sem ég þekki. Það eru náttúrlega dýr heilsumeðul þetta, en það eru þægindi og menningarskilyrði, sem eru ákaflega æskileg, bæði fyrir fátæka og ríka. Af þessu sést, að það hefir verið ómetanlegur hagur fyrir þennan skóla og alla þá, er hans eiga að njóta, að þessi náttúruauður skyldi verða notaður í þágu hans, og það er alveg augljóst mál, að ef prívatmaður hefði átt þennan stað, þá hefði hann viljað hafa eitthvað ekki Iítið fyrir snúð sinn. Hann hefði blátt áfram miðað sölu Laugarvatns við verðmæti náttúrugæðanna, eins og byggingarnefndin hefir gert að nokkru leyti. Til þess að sýna, að þetta er ekkert óeðlilegt, ætla ég að taka dæmi af bónda, sem býr á jörð á einni eyjunni á Breiðafirði, sem er eign hv.þm. Bóndi hefir byggt hús á þessari jörð fyrir 10 þús. kr. og vill nú selja jarðeiganda þetta hús með kostnaðarverði, en hv.þm. vill ekki gefa nema 1 þús. kr. fyrir húsið. Við þessu er náttúrlega ekkert hægt að segja, en þetta er þó meira harðræði heldur en stj. og þing geta verið þekkt fyrir að beita. Hér er um að ræða einstakling, sem notar sér sína aðstöðu. Aftur er ég viss um, að hv.þm. er mér sammála um það, að ríkið getur ekki beitt sér á líkan hátt; það gæti ekki farið að selja fólkinu náttúrugæðin við okurverði, og ég er viss um, að hv.þm. hefði ekki, þótt hann hefði verið ráðh., fremur en ég farið að meta hitann í Reykholti sem tillag frá ríkinu, þótt bæði hann og ég sem einstaklingar hefðum viljað virða hitann til peninga, ef við hefðum verið að selja ríkinu eignina. Það sér hver maður, að það er enginn smáræðissparnaður, sem verður fyrir notkun jarðhitans, þar sem hann skuli nema 100 þús. kr. á ári á einum einasta skóla, miðað við þá skóla, sem reknir eru í Reykjavík, auk þess sem þessi skóli vegna hinna sérstöku hlunninda skapar fjörugra og heilsusamlegra skólalíf en þeir. Þetta eru gæði, sem virkilega eru peningavirði, gæði, sem eru varanleg og engum manni dettur í hug að gera lítið úr nema af pólitískum ástæðum. Hv. 2. þm. Skagf. hefir tvisvar í þessum umr. minnzt á sænskan mann, Ivar Krenger, og er helzt að skilja, að hann haldi, að ég hafi staðið í einhverju oleyfilegu sambandi við þennan mann, sem ég hefi þó aldrei séð.

Hæstv. ráðh. hefir þó skrifað eftirmæli um hann

. Ef ég væri skáld, getur vel verið, að ég hefði reynt að yrkja eftirmæli um þennan sænska íhaldsforkólf, en ég mundi þá líklega ekki síður reyna að gera löndum mínum í þessum flokki sömu skil. Það hefir komið upp við rannsókn á eftirlátnum eignum þessa manns, að ýmsar voru mjög lítils virði, svo sem fölsuðu ríkisskuldabréfin, og það eru því ákaflega ósambærileg verðmæti, þessi ítölsku ríkisskuldabréf og heita vatnið í alþýðuskólunum, sem vara mun um aldur og ævi, og er því ekki gott að átta sig á hugsanagangi hv.þm. í þeim samanburði. En úr því að hv.þm. er að ástæðulausu að reyna að sýna fram á samband milli mín og þessa íhaldsforkólfs, sem með stórfeldum fjárframlögum hefir styrkt íhaldið og kommúnista, bæði í sínu föðurlandi og öðrum löndum, þá er ekki úr vegi að minna hv.þm. á, að einmitt hann hefir á sínum stjórnararum komizt í samband við útlenda menn af sama tagi. Hér um árið kynntist hann norður við Eyjafjörð manni, sem óvirt hafði Íslendinga og íslenzk lög. Hann hefir játað sig hafa fengið kaffi hjá þessum manni  Ég hefi nú í tveim ræðum gefið nokkra skýringu á hinni pólitísku hlið þessa skólamáls, sem upplýsir nokkuð ástæðurnar fyrir aths. hv.þm. um byggingarkostnað Laugarvatnsskóla. Mun ég svo láta við svo búið sitja að sinni og ekki teygja lopann meir um þetta mál, með því líka að ég þarf öðrum fundarstörfum að sinna bráðlega.

Magnús Guðmundsson Það er auðfundið, að ég hefi komið við hjartað í hæstv.dómsmrh. í gær eða fyrradag, þegar ég talaði um fjárgreiðslurnar til Laugarvatnsskóla. Hann hefir nú haldið tvær ræður til þess að reyna að svara mér, aðra sem stóð í halfan annan klt., og hina í klt. Nú vil ég skora á hæstv. ráðh. að fara ekki burt úr d., en hlýða á svar mitt, því að það er sannarlega ekki vandi að hrekja það, sem hann hefir sagt. Ég skal taka það fram fyrst og fremst, að mér dettur ekki í hug að verja mig fyrir persónulegum arásum hæstv. ráðh. Það er siður hans, eins og kunnugt er, þegar ráðizt er á gerðir hans og hann krafinn reikningsskapar, að þá verður honum það eitt fyrir að reyna að úthúða andstæðingunum með persónulegum ásökunum, í staðinn fyrir að verja sín verk, en það reynir hann aldrei af þeirri einföldu ástæðu, að það er aldrei á hann borið annað en það, sem satt er. Út af því, sem hann sagði um notkun mína á hestum ríkisins, þegar ég var ráðh., þá skal ég taka fram, að það er allt rangt og ósatt, sem hann sagði um það mál. Aftur á móti viðurkenndi hann að hafa notað bæði hesta, varðskip og fólksbifreiðar ríkisins í pólitíska þágu um kosningar. Hann segir, að ég sé á móti því, að ríkið eigi og noti bifreiðar. Ég hefi aldrei sagt það, að ég væri á móti því, að ríkið ætti bifreiðar, sem það notaði til nauðsynlegra hluta, en þegar eytt er á 4 árum yfir 100 þús. kr. í bílkostnað í snattferðir stj., þá er ég viss um, að enginn maður í landinu skoðar það annað en óhóf. Hæstv. dómsmrh. hældi sér af því, að hann hefði haldið 40 fundi í leiðangri sínum á varðskipi ríkisins kring um landið vorið 1930. Það getur vel verið, að þetta sé rétt; hann hafði varðskipið í þessum leiðangri víst í heilan mánuð, og á hraðskreiðu skipi má fara mikið um á svo löngum tíma. Hann mótmælti því ekki, að þessi ferð varðskipsins hefði kostað 60 þús. kr., en sagðist hafa gert þetta fyrir alla flokka jafnt. Það er þó ekki satt, því að kunnugt er, að hann neitaði hv.þm. G.-K. um far með varðskipinu. Hann vissi sem var, að þessi hv.þm. var enginn vinur hv. ráðh. og mundi verða ráðh. snarpur andstæðingur á fundunum. Hæstv. ráðh. kærði sig því ekki um að flytja hann með, og fann þá upp á því, að halda því fram, að þessi hv.þm. hefði gerzt brotlegur við landhelgislögin og því væri ekki viðeigandi að flytja hann sem frjálsan mann á varðskipi. Nú vita það allir, að þessi hv.þm. hefir hvorki orðið sekur við landhelgislögin eða önnur landsins lög og að þetta var bara yfirskynsástæða. Hitt er satt, að einn af skipstjórum þessa hv.þm. hefir einu sinni gerzt brotlegur við landhelgislögin, en það er náttúrlega allt annað en að það hafi verið hv.þm. sjálfur. En það er ekki þetta, sem var ástæðan til þess, að hæstv. ráðh. vildi ekki hafa þennan hv.þm. með. Hann vildi ekki hafa hann sem andstæðing á fundunum. Þá sagði hæstv. ráðh., að ég væri á móti því, að Sigvaldi Kaldalóns hefði fengið Keflavíkurhérað. Ég hefi ekkert á móti því út af fyrir sig, en honum var veitt það með rangindum, af því að um það sótti læknir, sem átti að ganga fyrir eftir réttum veitingarreglum. En það, sem ég hefi sérstaklega við þetta að athuga, er, að hann er keyptur fyrir ríkisfé til þess að taka við þessu embætti. Hæstv. ráðh. endurtók það, sem hann sagði í fyrri ræðu sinni, að þetta væri herkostnaður, sem ríkið yrði að greiða vegna deilunnar við læknana. En því sagði hæstv. ráðh. ekki þetta í svarinu við aths. yfirskoðunarmanna LR.? þar segir allt annað, sem sé, að hann hafi verjð fluttur úr Flatey nauðugur og það hafi verið gert samkv. stjskr.Hæstv. ráðh. sá nefnilega, þegar búið var að rífa niður rétta svar hans, að það gat ekki staðizt. Það var alls ekki hægt að vísa í stjskr. í þessu sambandi. Eftir henni hafði ekki verið farið. Og þá kemur hann og segir það, sem satt er, að þetta er nokkurskonar herkostnaður við herferð gegn læknunum - kostnaður, sem ríkið verður að greiða. Hitt er vitaskuld, að ef hann hefði ekki beitt rangsleitni í veitingu þessa embættis og annara, þá hefði aldrei komið til neins herkostnaðar. Það er vitanjegt, að einhver þekktasti og hezti læknir landsins, Jónas Kristjánsson á Sauðárkróki, sótti um þetta hérað og átti að fá það, og hefði hann fengið það, þá var ekki um neitt stríð eða herkostnað að ræða. Því er það ekki ríkissjóður, heldur ráðh. sjálfur, sem á að greiða kostnaðinn. Mér skildist á hæstv. ráðh., að hann hefði aðallega hætt við að veita Jónasi Kristjánssyni Keflavíkurhérað vegna þess, að hann hefði átt að vera norður í Skagafirði að agitera fyrir mér. Það getur nú líka verið ástæða, en ég verð að segja hæstv. ráðh. Það, sem hann nú sjálfsagt ekki heyrir, því að hann er vanur að flýja úr d., þegar honum er svarað, að ég hefi aldrei beðið hann um hjálp í þessu og mun ekki gera. Að því er snertir eftirlaun mín, þá vísa ég til þess, sem ég sagði áður við hæstv. ráðh. Þau eru samkv. lögum, og ef hann álítur það ekki vera, þá skora ég á hann að afnema þau. Hann hefir valdið til þess, ef hann getur fengið hæstv. fjmrh. til þess. Ég tók það fram, að þessi eftirlaun væru frá þeim tíma, sem ég var sýslumaður og skrifstofustjóri í stjórnarráðinu. Svo skulum við þá bara láta skera úr því, hvað rétt sé í þessu efni. Ég skal heldur ekki deila við hæstv. ráðh. um það, hverjir hafi sigrað í læknadeilunni. En gömul regla er það, að sá, sem greiðir herkostnaðinn, er jafnframt sá, sem bíður ósigur. Sigurvegarinn er ekki vanur að greiða herkostnað. Nú skilst mér, að það sé hæstv. ráðh., sem greiðir herkostnaðinn, og hefir hann þar af leiðandi beðið ósigur. En hann greiðir ekki sjálfur, heldur úr þeim sjóði, sem hann var yfir settur. - Auðvitað dettur mér ekki í hug að fara út í mál rússneska drengsins. Það er alkunnugt, að þessi hæstv. ráðh. stóð þá að miklu leyti á bak við það mál og var algerlega á drengsins bandi. En nú fer hann ekki lengra en það, að það hafi verið réttmætt að gera þessar ráðstafanir, sem gerðar voru. Þarf því ekki að fara frekar út í það, En að því leyti, sem hann var að tala um byssukaup, sem gerð hafi verið 1921, þá er það ekkert annað en tóm ósannindi og tilbúningur frá rótum. Þá er það viðvíkjandi skólunum. Hæstv. ráðh. reynir alltaf að snúa því þannig, að ég sé á móti þessum skólum, af því að ég hefi „kritiserað“ þá aðferð, sem þessi ráðh. hefir haft gagnvart Laugarvatnsskólanum. Þetta er vitaskuld alveg rangt. Ég hefi ekkert við skólana að athuga og veit, að þeir eru að ýmsu leyti góðar stofnanir. Mitt álit á þessu kemur bert fram í því, að mér hefir ekki dottið í hug að ávíta fyrir að greitt hefir verið bæði til Reykholtsskólans og Reykjaskólans meira, en heimilað var í fjárl. En það, sem ég ávíta, er, að lögin um héraðsskóla skuli hafa verjð þverbrotin. þetta er að ganga á hag ríkissjóðs og hans rétt, því að auðvitað leggur ríkissjóður þá miklu meira fram, og það er svo með Laugarvatnsskólann, að til hans hefir ríkissjóður lagt á 3. hundrað þús. kr. fram yfir það, sem lög standa til. Það er ekki til neins fyrir hæstv. ráðh. að reyna að snúa sig út úr þessu með neinum strákapörum, - með því að segja rangt til um afstöðu manna til málsins. Það, sem yfirskoðunarmönnum LR. er skylt að vita samkv. fyrirmælum stjskr., er, þegar ráðh. leyfir sér að þverbrjóta skýr og greinileg lög, hvort sem er í þessu efni eða öðru. - þá sagði hæstv. ráðh., að allir þessir skólar, sem hann hefði sett á stofn, kostuðu ekki meira en Sæmundur Halldórsson hefði kostað. Ég verð að segja það, að ég hefi aldrei orðið var við neina fjárveitingu úr ríkissjóði til Sæmundar Halldórssonar. Aldrei nokkurn tíma. En ef það er meiningin, að gera mig og minn flokk ábyrgan fyrir töpum bankanna á Sæmundi Halldórssyni, þá ætla ég fyrst að byrja með því að athuga, hve mikið af tapinu á honum hefir skapazt eftir að framsóknarmenn tóku við stjórn. Ef virkilega á að reyna að snúa því þannig, að skrifa það þeim flokki til syndar, sem var við völd, þegar tapið varð, hygg ég, að þá komi í ljós, að mjög mikill hluti tapanna hafi myndazt á stjórnararum framsóknarmanna. En þetta kemur annars ekkert þessu máli við, nema það sé meiningin, að það eigi að teljast þeim flokki til syndar, sem þá sat við völd. Það má vel vera, að ég ræði eitthvað frekar um þetta í sambandi við annað mál hér á dagskránni, og skal ég því sleppa því að svo stöddu. Þá er það viðvíkjandi upphituninni á Laugarvatni. Mér þykir hún há, 18 þús. kr. á ári. Hefi ég borið þetta saman við aðra skóla hér, og enginn reynzt eins kostnaðarsamur og þessi. Ég held því, að rétta sé mikið oftalið, og það er rangt hjá hæstv. ráðh., þegar hann segir, að upphitunarkostnaður fari að mestu leyti eftir nemendafjölda. Það gerir hann auðvitað ekki. Það kostar ekki meira, og heldur minna þó, að hita upp stofu, sem í er fjöldi nemenda, heldur en jafnstóra stofu, sem væri því nær tóm, svo að það er ekki að miða við þetta. Það er stærð húsanna, sem þessu ræður mest, og ég hefi ekki tök á að bera hana saman, á t. d. Laugarvatni, Hólum og Hvanneyri. En ég get ímyndað mér, að það sé allmikil stærð á þessum húsum þarna á Laugarvatni, því að svo hafa þau orðið dyr. Það mun vera á 7. hundrað þús. kr., sem búið er að leggja þarna í byggingar, m. ö. o. um 1 milljón, sem komin er þarna í þetta fyrirtæki, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að það eigi að reikna hitann þarna á 300 þús. kr. Ég get skotið því hér inn í, þar sem hæstv. ráðh. var að tala um einhverja jörð, sem ég ætti vestur á Breiðafirði, og sagði sögur um, að mér dettur ekki í hug að svara því öðru en lýsa því yfir, að ekkert af því, sem hann sagði, var satt - ekki nokkurt orð. Svo er það þessi makalausa „transaktion“ eða féglæfraaðferð, sem hæstv. ráðh. vildi við hafa, hvað snertir heita vatnið á Laugarvatni. Hálflenda jarðarinnar er keypt fyrir 16 þús. kr., en svo er hún reiknuð skólanum sem framlag á móti ríkissjóði fyrir 316 þús. kr. Þetta er nú það, sem ég kalla „brask“ - svo stórkostlegt, að ég get ekki líkt því við neitt annað en þetta Kreugersbrask í Svíþjóð, og það var það, sem hæstv. ráðh. hafði eitthvað sviðið, og vildi hann sverja fyrir það alveg, að hann og hans stj. hefði komið nálægt Kreuger. En það er nú svo, að hún hefir einmitt komið nálægt honum, því að stj. hefir tekið lán hjá L. M. Ericson, sem var eitt af félögum Kreugers, svo að stj. ætti ekki að sverja fyrir hann, eins og hæstv. ráðh. gerir. Hitt er aftur alrangt hjá hæstv. ráðh., að ég hafi nokkurn tíma átt við mann, sem heitir Kúlu-Andersen. Hann hefir a. m. k. hundrað sinnum nefnt þennan mann –mann, sem ég hefi aldrei séð né heyrt. Svo er hæstv. ráðh. að hæla sér af því, hve mikinn þátt hann hafi tekið í lántökunni 1930. Ég skal ekki um það segja, en hitt hefi ég séð, að hann er a. m. k. vottur undir samningnum, sem gerður var um lánið. En ekki var svo mikið traustið, að hann fengi að skrifa undir fyrir landsins hönd, heldur var hann bara hafður sem vottur. Svo gaf hann í því tilefni út yfirlýsingu viðvíkjandi skuldum ríkissjóðs - yfirlýsingu, sem hann hefir sjálfur sagt seinna, að hann hafi vitað, að var röng. En hann mátti til að gera það, sagði hann, til þess að ekki kæmist upp, að skrökvað hefði verið um ríkisskuldirnar hér heima. Þetta hefir hann sjálfur sagt í sínu eigin blaði með sínu nafni undir. Þá sagði hæstv. ráðh., að þetta mikla álit, sem væri á Laugarvatnsskólanum, væri eiginlega að miklu leyti mér að þakka, því að ég hefði fundið svo mikið að, að skólinn hefði orðið fyrir það frægur, og ráðh. hafði fengið meiri frægð af þessu máli heldur en hann í rauninni ætti skilið. Ég hélt satt að segja, að það væru skólarnir sjálfir, sem ættu að skapa sér frægðina, en ekki umtal um þá, og ég hefði kosið það heldur, að skólinn hefði orðið þekktur vegna sjálfs sín, en ekki vegna umtalsins um hann. Hæstv. ráðh. kvaðst hafa orðið þess var, að burgeisarnir færu þarna austur til þess að láta sér líða vel, því að þar sé svo gott að vera. Ég hélt reyndar ekki, að hann hefði byggt skólann til þess, heldur væri hann reistur í allt öðrum tilgangi. En það lítur út fyrir, að skólinn sé farinn að þéna allt öðru augmuniði en tilgangurinn var í byrjun, en það má vel vera, að hægt sc að sameina þetta tvennt, og hefi ég ekkert við það að athuga. En það mun vera rétt, að hæstv. ráðh. hafi fengið meiri sóma en hann á skilið fyrir þetta. Ég get vel undirskrifað það, því að hans sómi getur aldrei orðið minni en hann á skilið. Hann á nefnilega engan sóma skilið fyrir það, að hafa þverbrotið lög landsins vegna þessa skóla. Hann gat farið að eins og viðvíkjandi öðrum skólum og eins og hans skylda er, þ. e. a. s. eftir lögum landsins. En það, sem er allra verst í þessu máli, er það, að ráðh. skuli ætla að reyna að komast út úr þessum lögbrotum sínum með því, sem eru sannnefndir fjárglæfrar.

Jónas Þorbergsson Það er að vísu ekkert nýmæli hér á Alþingi, að endurskoðunarmenn LR. geri nokkrar aths. við reikninginn og að nokkur orðasenna verði milli þeirrar stj., sem ber ábyrgð á LR., og yfirskoðunarmanna. Það er eðlilegur hlutur og ekki nema sjálfsögð skylda yfirskoðunarmanna að athuga þessa hluti vel. En eigi að síður getur vitanlega orkað tvímælis, hve langt beri að ganga í þessum aths. Ég hygg, að það muni verða álit nokkuð margra hv.þdm., að yfirskoðunarmenn LR. hafi að þessu sinni ekki einungis gert skyldu sína, heldur e. t. v. að sumu leyti gengið lengra en beint hefir verið ástæða til í smámunum. Sjálfur skal ég ekki um þetta dæma og yfirleitt ekki deila neitt á þessa menn fyrst í stað. En það, sem er ljóst af þessum aths. og ræðu hv. 2. þm. Skagf., er fyrst og fremst það, að hann hefir mjög lofsverðan áhuga á eftirgrennslan um það, hvernig fé er varið, og þá vitanlega fyrst og fremst ríkisfé. Þegar ég verð var við þennan mikla áhuga hjá þessum hv.þm., og ég hefi af samstarfi við hann í fjvn. einnig orðið var við þennan sama áhuga og samvizkusemi hans, þá vænti ég, að ég hljóti hinn mesta stuðning hans í öðru máli, sem hér liggur fyrir Alþingi, sem sé þáltill., sem ég hefi borið fram um að fela ríkisstj. að bera fram lagafrv. um meðferð lánsfjár og starfsfjár. Ég hefi í alllangri ræðu gert nokkra grein fyrir höfuðtilgangi mínum með því að bera fram þessa till., og hvort sem hún nær afgreiðslu þessa þings eða ekki, vænti ég, að þetta mál, sem þar nm ræðir, sé þannig vaxið, að það sé ekki dautt hér í þinginu, og þegar það verður tekið til rækilegrar athugunar - meiri athugunar en kostur er á að gera á þessu þingi, vegna þess að mjög er liðið að þinglausnum - þá vænti ég þess, að ég hljóti stuðning þessa hv.þm. og ýmissa hans samherja, sem munu vera svipaðs sinnis og hann, að ekki misfarist fé í meðförum þeirra, sem með það fara á ábyrgð ríkisins eða stofnana þess. Ég býst við, að þegar þetta mál verður nánar athugað, þá verði gerð einhver eftirgrennslan u.m það, og rætt og reynt að brjóta til mergjar, hvernig á því geti staðið, að einn af bankastjórum Íslandsbanka gat eytt 35 þús. kr. í utanför, og annar mun hafa eytt um 15 þús. kr. í utanför. Það verður gerð eftirgrennslan um, hvernig í því geti legið, að sumir flokksmenn hv. 2. þm. Skagf. fengu milljónir af fé með svo furðulegum hætti eins og Iýst var í minni ræðu, sem var þó ekki nema lítið brot af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um óskiljanlega og glæpsamlega meðferð fjár. - Ég skal ekki fara langt út í þetta mál að sinni, því að það heyrir ekki beint til þess mals, sem fyrir liggur, en vildi benda á þetta, og ég held, þótt það sé mikil nauðsyn og skylda hv. 2. þm. Skagf. að gæta vel trúnaðarstarfs síns sem endurskoðandi 1.R., og þótt hann berjist hér eins og hetja við hinar smærri upphæðir, þá liggi nú fyrir honum og öðrum hv.þm. að stríða við stærri hluti, þegar öll kurl koma til grafar. Ég skal ekki fara almennt meira út í þetta mál, en ég kvaddi mér hljóðs til þess að gera ofurlitla aths. við eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Skagf.

Bara eitt atriði?

. Já, bara eitt atriði. Mér er málið óskylt, en það gekk svo fram af mér, að ég vildi gera dálitla aths.

Gott

. Það var þetta margumtalaða mál - veiting Keflavíkurhéraðs - og sú þóknun, sem Sigvaldi læknir Kaldalóns hefir fengið og mjög hefir verið umtöluð hér í þinginu. Ég kvaddi mér hljóðs út af því, sem hv.þm. sagði síðast um þetta mál, því að hann gekk fram hjá þeim ástæðum og rökum, sem hæstv.dómsmrh. hafði borið fram í þessu máli, alveg eins og hann hefði ekki heyrt þau. Hv. þm. kvartar oft um það, að hæstv.dómsmrh. sé oft fjárverandi og heyri ekki orð hans. en það er þó betra og afsakanlegra að heyra ekki vegna fjarveru, heldur en hitt að heyra ekki né skilja og vera þó viðstaddur. Nú er hv. 2. þm. Skagf. þaulsætinn og prýðilegur þm. að hegðun til. Það er því lítt verjandi, að hann talar nú eins og hann hefði verið fjárstaddur ræðu hæstv.dómsmrh., því að hann gekk bókstaflega fram hjá öllum rökum hans um þetta mal.

Ég fann þau ekki

. Hv. þm. hélt því fram, að veitingunni í Keflavíkurhéraði hefði ráðið rangsleitni og ekkert annað en rangsleitni. Hann sagði ennfremur, að aðrir læknar hefðu samkv. veitingarreglum átt að fá héraðið. Samkv. réttum lögum sagði hann, að Jónas Kristjánsson hefði átt að fá embættið, en hann og aðrir hefðu sótt, en ekki fengið. Ég vil gera aths. við þetta. Ég skal reyndar vera stuttorður, því að það verða sjálfsagt langar umr. ennþá frá hálfu hv. 2. þm. Skagf. Hæstv. dómsmrh. hefir í sínum umr. um þetta mál ekki borið á móti því, að Jónas Kristjánsson hefði, ef allt hefði verið með felldu, átt að fá héraðið. Hann hefir meira að segja lýst því yfir, að ef umsókn Jónasar Kristjánssonar hefði borið að með skaplegum hætti og ekki verið notuð sem einskonar herbragð í læknadeilunni, þá hefði hann veitt honum héraðið. En það, sem hv. 2. þm. Skagf. gengur alveg framhjá í þessu máli, er að taka til greina, hvernig umsókn Jónasar Kristjánssonar bar að. Það er ekki til neins fyrir hv. 2. þm. Skagf. að berja höfðinu við steininn um eiginlegt innihald þessa máls. Allir vita, að læknastéttin hafði myndað harðvítug samtök um allt land í þeim tilgangi að fá sjálf ráðið um veitingu læknisembætta. Þegar hið margumtalaða Keflavíkurhérað var veitt, munu hafa komið um 18 eða 20 umsóknir. Læknafélagið hafði skipað svonefnda embættaveitingarnefnd. Þessi nefnd stakk síðan undir stól öllum þessum umsóknum, nema umsókn Jónasar Kristjánssonar. Hana sendi n. eina. Ef Iæknafélagið hefði sent stj. t. d. þrjár umsóknir, þá hefði verið öðru máli að gegna, en þar sem það sendi aðeins eina, átti stj. ekki kost á neinu vali.

Hver var það, sem læknafél. stakk upp á?

það var Jónas Kristjánsson. Ef hv. 2. þm. Skagf. hefir ekki heyrt, hvað ég sagði, þá ætla ég að endurtaka það. Ég sagði, að læknafél. hefði aðeins sent eina umsókn og að stj. hefði því ekki átt úr neinu að velja. Þó að þetta hafi farið fram hjá hv. bm. síðustu 2–3 þing, getur það ekki hafa farið fram hjá þeim, sem beita vilja skysemi sinni. Málið lá þannig fyrir, að annað hvort varð stj. að afsala sér veitingarvaldinu í hendur læknafélaginu, ellegar að halda því, fara sínu fram og hafa þessa einskorðuðu till. læknafél. að engu. Og stj. gerði í þessu falli það, sem var sjálfsagt, að halda fast á rétti ríkisvaldsins gegn svo ósvífnum samtökum ofbeldismanna. Ég mundi leyfa mér að álíta það vafasamt, ef jafnvel hv. 2. þm. Skagf. kæmist í svipaða raun í viðureign við einhverja embættismannastétt landsins, að hann teldi rétt að beygja sig, enda þótt hann og samflokksmenn hans álasi hæstv.dómsmrh. fyrir að hafa ekki beygt sig fyrir ofbeldissamtökum læknanna.

Magnús Guðmundsson Ég vona, að hv.þm. Dal. hafi heyrt, er hæstv. forseti sagði, að ég myndi aðeins fá að gera stutta aths., því að ég er nú í rauninni dauður, en ég skal svara honum síðar í sambandi við annað mál á dagskrá. Hv. þm. talaði um, að ég berðist sem hetja um ýmsar smáupphæðir, en hann tæki aftur þær stóru. Nefndi hann 35 þús. kr. og 100 þús. kr. Ég talaði um nokkur hundruð þús., sem borguð hafa verið þvert ofan í lög, svo að ég ræði hér um þó nokkuð stærri upphæðir en hann. Mun ég ekki mæla bót fjársukki, hver sem í hlut á. Hv. þm. talaði um það, viðvíkjandi veitingu Keflavíkurhéraðs, að rökin hefðu farið fram hjá mér, en það hafa víst engin rök komið fram í þessu máli. Kalla ég það ekki rök, að Sigvalda Kaldalóns hafi verjð veitt héraðið af því, að ekki kom fram nema 1 umsókn og hún frá Jónasi Kristjánssyni. - Jafnframt lýsti hv.þm. yfir því, að það hefði einmitt verið þessi maður, sem hefði átt að fá héraðið. Gat hæstv. ráðh. þá ekki verið ánægður, þegar umsókn kemur frá þeim manni einum, sem hann viðurkennir sem réttborinn til embættisins? Fyrst þá, er ráðh. er ósamþykkur læknafélaginu, er ástæða til þess að veita öðruvísi en það vill. Hver getur skilið, að ástæða sé til þess fyrir ráðh. að veita embættið þvert ofan í sannfæringu sína, - því að hv.þm. lýsti yfir því, að Jónas Kristjánsson ætti rétt til héraðsins -, fyrir það eitt, að læknafélagið hafi lagt hið rétta til? Það, sem hér hefir verið gert, er þá eftir yfirlýsingu hv.þm. Dal. Það, að ráðh. veitjr embætti ofan í sannfæringu sína af því að læknafélagið leggur til það, sem hann telur rétt. Hver trúir þessu? Ekki ég. Ég held, að ráðh. hafi alls ekki viljað láta Jónas Kristjánsson fá héraðið og að hann hafi notað læknafélagið sem yfirvarp til þess að komast hjá því, sem rétt var. Hér er um hlutdrægni að ræða og ekkert annað, því að það er og verður vitleysa, að það hafi verið einhver nauðsyn á að fara í hernað við læknafélagið út af því, að það leggur til að veita embætti þeim manni, sem ráðh. telur til þess bezt fallinn.

Jón Auðunn Jónsson Ég ætla mér ekki að ræða sérstaklega um LR., vona að hæstv. forseti gefi mér leyfi til þess að líta yfir fjárhagsastandið, eins og það blasir við mér. Finnst mér við verða að gera okkur viðhorfið ljóst og það, hvað er að gerast. Ég vil benda á, að fjárstjórnin hjá ríkissjóði og bæjarfélögum hér á landi hefir verið nokkuð á aðra leið en æskilegt hefði verið síðustu 4 árin. Þegar svo er komið, að útfluttar aflavörur landsins geta ekki borgað kostnað við atvinnureksturinn, svo og vexti og afborgarir af lánum og viðhald atvinnutækjanna, sem nauðsynleg eru til þess að reksturinn ekki gangi saman, þá er illt í efni. Hafa atvinnuvegirnir getað þetta undanfarin ár? Síður en svo. Vil ég fyrst gera grein fyrir því, hvað mér virðist við þurfa að flytja mikið út, til þess að geta fengið vörur til atvinnurekstrar og iðju í landinu. Tek ég fyrst aðfluttar vörur árin 1922 og 1927. Árið 1922 var sérstaklega erfitt ár, einmitt fyrir sjávarútveginn. Þá var ekki keypt mikið af ónauðsynlegum varningi, heldur ekki lagt nægilegt til viðhalds atvinnutækjunum og sama sem ekkert keypt af nýjum skipum eða tækjum. Árið 1922 nam innflutningurinn 46,1 millj. Þar af matvæli fyrir .... 9,6 millj. eða 20,8% ljósmeti fyrir .... 6,2 - - 13,4 til sjávarútvegsins (kol, salt, veiðarfæri o. þ. h.) 7,4 - - 15,4 til landbúnaðarins 0,9 - - 1,8 til ýmisl. framleiðslu ........ 4,9 - - 10,7 heimilismunir o.fl. 2,6- - 5,7 Samtals 31,6 millj. eða 67,8% Annað: Byggingarefni fyrir .. 2,9 millj. 6,4% Vefnaðarvara fyrir ... 6,2 - 13,6 Munaðarvörur fyrir .. 5,4 - 12,2 Samtals 14,5 millj. 32,2% 1927 var einnig erfitt ár, fiskleysi einkum hjá stærri útgerðinni. Þá nam innflutningurinn alls: 53,1 millj. kr., þar af matvæli fyrir .... 7,5 millj. eða 14,2% ljósmeti fyrir .... 7,6 – - - 14,3 – til sjávurútvegsins 8,1 - - - 15,3 – til landbúnaðarins 1,2 - - - 2,3 – til ýmisk. framleiðslu ........ 7,8 - - 14,6 – heimilismunir o. fl. 3,5 – - 6,6 – Samtals 35,7 millj. eða 67,3% Alþt. 1932. B. (45. löggjafarþing). Annað: Byggingarefni fyrir 4,8 millj. eða 9,1% Vefnaðarvara fyrir 7,8 - - 14,6 Munaðarvörur fyrir 4,8 - - 9,0 Samtals 17,4 millj. eða 32,7% Þessi tvö ár voru, eins og ég gat um, erfiðleikar og þau árin, sem innflutningur var langminnstur síðan 1917. Það er því óhætt að segja, að til þess að geta haldið uppi atvinnurekstrinum verði að flytja inn vörur fyrir 38–40 millj. kr. á ári. Hér er þó sleppt allri munaðarvöru, sem numið hefir um 5 millj. kr. árlega, helmingi allrar vefnaðarvöru, sem numið hefir um 4 millj. kr. á ári, og helmingi alls byggingarefnis, sem numið hefir um 2 millj. kr. árlega. Auk þess þurfum við til afborgana og vaxtagreiðslu af erlendum skuldum um 6 millj. kr. (Þar af skuldbindingar ríkis og banka 4.16 millj.). Hér við bætast svo flutningsgjöld erlendra skipa, námskostnaður og eyðsla Íslendinga á ferðalögum erlendis og fleira, og verður þetta samtals um 4850 millj. kr. Þessi áætlun er miðuð við erfiðleika ar, en þá þarf útflutningurinn að vera um 50 millj. kr. Að þetta sé rétt, sést greinilegast á því, að þrátt fyrir 45 millj. kr. útflutning 1931, en aðeins 42 millj. kr. innfl., þá hafa skuldir safnazt á rvi ári erlendis sem svarar 8–10 millj. kr. Þegar við lítum á, að skuldir okkar Íslendinga við útlönd munu vera um 75 millj. króna, þá er sýnt, að við þurfum 8–10 millj. kr. meiri útflutning en innflutning til þess að standa í stað efnalega. Hverjar eru svo líkurnar fyrir því, að við getum haldið í horfinu þetta árið og hin næstu? Í byrjun fyrra mánaðar hofðu aflazt á landinu 199 þús. skippund af fiski. Ef vel lætur, má búast við 320 þús. skippundum á öllu árinu, í mesta lagi. (Síðasta ár öfluðust 400 þús. skippund). Gerum ráð fyrir því, að skippundið seljist að meðaltali á 58 kr. Þetta næmi þá 18600000 kr. Gerum ennfremur ráð fyrir sölu á ísfiski fyrir 2400000 kr. (5 millj. 1930). Framan af árinu hefir ísfiskur verið seldur fyrir um 2 millj. kr., og er ekki mikil von til þess, að togarar verði gerðir út á ísfisk héðan af, meðan tollurinn helzt í Englandi. Lýsisframleiðslan og verðið benda til, að sá Iiður muni ekki nema meiru en Í millj. kr. Fyrir fiskimjöl fæst varla yfir 1 millj. kr. Og að þv er síldina snertir, rennum við blint í sjóinn. En það má þó áætla, að síldarafurðir gefi af sér minnst 1/6 minna en í fyrra. Þá nam sá útflutnjngur 6 millj. kr. Hér er því gert ráð fyrir 5 millj. kr. Alls nemur þetta af sjávarafurðum 28 millj. kr. Kjöt, gærur, ull og aðrar landbúnaðarafurðir áætla ég 4 millj. kr. (Þessi útflutningur nam 5 millj. kr. 1930). Ýmislegan annan útflutning áætla ég 1 millj. kr. og vörubirgðir frá fyrra ári 6 millj. kr. Þetta nemur samtals 39 millj. kr. Með þessari áætlun er ekki litið svörtum augum á ástandið. Ég er ekki gjarn á það. Er ég fremur bjartsýnn á framtíðina, en e. t. v. er ég þó svartsýnni nú en endranær, enda til þess nægilegar ástæður. Hver er þá afkoma þjóðarbúsins? Ég er sannfærður um, að tap þjóðarinnar á yfirstandandi ári verður ekki minna en 10–15 millj. kr. Hver borgar? Hafa atvinnuvegirnir bolmagn til þess að greiða þetta tap? Ég verð að svara því, að það er óhugsandi. Ástandið er það, að atvinnuvegirnir hafa á undanförnum árum verið svo skattpíndir, að þeir hafa ekki verið þess megnugir að halda við atvinnutækjunum, hvað þá að auka þau, eins og fólksfjölgunin í landinu heimtar. Ég veit sérstaklega um smábátaútveginn, mótorbátana og togarana, að ástandið er þetta. En mér hefir verið sagt, að ástandið sé engu betra, að því er snertir línuveiðarana. Um landbúnaðinn er sama að segja. Ég vil hér gera samanburð á árunum 1924–1927 annarsvegar og árunum 1928 –1931 hinsvegar, að því er snertir innflutning, útflutning og afkomu þjóðarbúsins. Árin 1924–1927 var flutt inn fyrir 238,2 millj. kr. og flutt út fyrir 276,1 millj. kr. Tekjur ríkissjóðs voru þá 53,4 millj. kr. eða 19% af útflutningnum. Afkoma ríkissjóðs: Skuldir borgaðar og sjóðaukning 8,3 millj. kr. Árin 1928–1931 var flutt inn fyrir 256,7 millj. kr. og flutt út fyrir 249,4 millj. kr. Tekjur ríkissjóðs voru þá 62 millj. kr. eða 24% af útflutningnum. Þetta þýðir, að fjórða hver króna útfluttrar voru rann í ríkissjóð. Á síðasta ári keyrði þó svo úr hófi, að ríkistekjurnar námu 38% af útflutningnum. Á þessum árum safnast mikið af skuldum og sjóðinneign ríkissjóðs lækkar um 1 millj. kr. frá árslokum 1927 til ársloka 1930. Skuldir ríkissjóðs hafa þannig á árunum 1924–1927 lækkað um 8 millj. kr., en á árunum 1928–1930 hækkað um 12645000 kr. og auk þess hefir sjóðeign lækkað um 1 millj. kr. Skuldir ríkissjóðs 31. des. 1927 voru kr. 11288749,77, en 31. des. 1930 kr. 23933883,07. Ef litið er á útflutning, aðflutning, skuldagreiðslur og skuldasöfnun, staðfestir allt það álit mitt, að útflutningur verði að vera ca. 10 millj. kr. meiri en aðflutningur. Auk skuldasöfnunar 4 undanfarin ár hefir ríkissjóður tekið á sig skuldbindingar, sem ekki eru hættulausar. Býst ég við því, að ríkið tapi nokkrum milljónum á þeim ábyrgðum. sé ég ekki, að atvinnuvegirnir þoli, að svo sé tekið af þeim til ríkisþarfa sem gert hefir verið undanfarin ár. Hafa það þó verið mikil aflaár, og þótt verðið hafi verið lágt síðasta ár, hefði mátt vænta, að komizt hefði verið hjá skuldasöfnun. En skuldum hefir verið safnað úr hófi fram, og er enginn efi á því, að við erum með þessu framferði að stefna að ríkisgjaldþroti, og hver stund, sem liður, án þess að tekið sé í taumana, torveldar, að hægt sé að forðast það sker, sem við erum að sigla á. Fyrir mínum sjónum verður að færa ríkisútgjöldin niður í 10 millj. kr. hæst, ef nokkur von á að vera um að rétta fjárhaginn við. Að því er snertir ríkissjóð og fjáreyðslu hans, liggur aðalorsökin hjá stj. og þeim, sem farið hafa með völdin síðan 1928, en líka á þeim flokkum, er stutt hafa þessa stj., fyrst og fremst Framsóknarflokknum, en svo og Alpyðuflokknum. Er ekki von, að vel fari, þegar svo eru varðar allar misfellur sem gert hefir verið á þessu þingi í umr. um LR. og síðustu þrem þingum. Sökin er hjá stuðningsflokkum stj., fyrir það að hafa ekki enn tekið í taumana. Nú er ekki hægt að færa ríkisútgjöldin svo mikið niður, að þar með náist jöfnuður á ríkisbúskapnum á slíkum árum sem 1931, yfirstandandi ári og eftir útlitinu á árinu 1932. Til þess þyrfti allar ríkistekjurnar og jafnvel meira. Hitt ættu allir að verða samtaka um, að færa útgjöld ríkissjóðs svo mikið niður sem fært er og skera miskunnarlaust niður allt nema það bráðnauðsynlegasta. Að öðrum kosti sé ég enga von til að halda trausti erlendra lánardrottna, en það er eins og nú er komið lífsnauðsyn, ella er óskiljanlegt, að þjóðin lifi af næstu árin, án skorts á brýnustu nauðsynjum, nema við fáum 10–15 millj. kr. í erlendum lánum. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara út í það, sem deilt hefir verið hér um einstakar upphæðir LR. Það væri aðeins endurtekning, enda virðist það ekki hafa borið mikinn árangur, samkv. reynslu undanfarandi þinga, þó að stjórnarandstæðingar hafi í aðfinnslum sínum bent á stórfellt brask í meðferð stj. á fé ríkissjóðs. En hitt sé ég ekki, hvar við getum vænzt að njóta lánstrausts, ef svo fer fram um fjárbruðl stj. og gert hefir um hríð. Enda er engin von til, að þær þjóðir, sem allra verst stýra fjármálum, njóti trausts erlendra lánardrottna. Ég gat þess á þinginu 1931, að enskur fjármálamaður hefði talað við mig 1930; hann er merkur hagfræðingur og auk þess bankastjóri í Englandi. Hann sagði það ískyggilegast í fjármálameðferð ríkissjóðs hjá okkur, að við söfnuðum skuldum þegar við hefðum stórfelldar tekjur umfram áætlun fjárlaga. Ég sá hjá honum skýrslu yfir tekjur og eyðslu flestra ríkja í Norðurálfunni frá 1921. Og ekkert ríki hafði fengið eins miklar umframtekjur árin 1928 og 1929 og Ísland, en jafnhliða hafði ekkert annað ríki eytt eins miklu umfram áætlaðar tekjur. Þarna er meinið, sem verið hefir í ríkisbúskap okkar undanfarin ár. Vel má vera, að neyðin kenni okkur að fara aðrar leiðir, - en er það þá ekki of seint?

Jónas Þorbergsson Það er aðeins örstutt aths. til hv. 2. þm. Skagf. Mér þótti leitt, að hv.þm. var enn að berja höfðinu við steininn, svo að út lítur fyrir, að hann hafi enn ekki komið auga á þær staðreyndir, sem um er að ræða, sem sé, að í fyrsta lagi var það deila milli ríkisstj. og læknafélagsins, og í öðru lagi stakk læknafélagið undir stól öllum umsóknunum um Keflavíkurhérað nema þessari einu frá Jónasi Kristjánssyni. Nú skilja allir nema hv. 2. þm. Skagf., að annaðhvort varð ríkisstj. að taka til sinna ráða eða beygja sig og fá læknafélaginu raunverulega veitingarvaldið í hendur. Þetta skilja allir, þó að hv. 2. þm. Skagf. látist ekki skilja það. En út af því, sem ég sagði um hv.þm., að hann væri þaulsætinn á þingbekk og yfir höfuð prýðilegur þm. um alla hegðun 

ég er alveg nýkominn inn

.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Vegna þess að hv. 2. þm. Skagf. hefir notað ræðutíma sinn, ætla ég að beina fáeinum orðum til hv.þm. Dal. út af þessari einu aths. hans við LR. Mig furðar dálítið á, að hann skyldi bera niður á þessu eina atriði, sem ég held, að lakast sé að verja, sem sé það, að hæstv. stj. borgar embættismanni 2000 kr. hærra en mögulegt er lögum samkvæmt. Það er ómögulegt að hugsa sér skýrara brot á gildandi lögum, því að hér eru beinlínis teknar 2000 kr. úr ríkissjóði árlega og borgað einum lækni umfram hans lögákveðnu laun. Og svo er hv.þm. Dal. að tala um, að þeir, sem hafa andmælt þessu, taki ekki til greina þau rök, sem fyrir þessu lágu, en rök hv.þm. Dal. og hæstv.dómsmrh. liggja langt fyrir utan efnið. Við skulum nú líta á þetta svolítið nánar. Yfirskoðunarmenn gera aths. við, að einum embættismanni hafi verið greiddar 2000 kr. meira en honum bar að lögum. Stj. fóðrar þetta með því, að þessi embættismaður hafi verið fluttur úr tekjumeira embætti í tekjuminna. Svo sannast ekki aðeins, að þessi læknir var ekki fluttur úr tekjumeira héraði í tekjuminna, heldur er Keflavíkurhérað betra en það hérað, sem í er vitnað, en svo kemur það merkilega, - þessi læknir var aldrei fluttur milli héraða. Í stað þess að koma með rök í málinu vefja þeir og vaða um einhverja ímyndaða deilu milli hæstv.dómsmrh. og Iæknafélagsins, og úr því að farið er út í það, finnst mér rétt að minnast nánar á það, og einkanlega í sambandi við það, sem hæstv.dómsmrh. kallar upplausn þjóðfélagsins. Samkv. 69. gr.stjskr. er gert ráð fyrir, að menn megi stofna með sér félagsskap. Og ég efast ekki um, að læknar megi hafa slík samtök með sér eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Hvernig getur þá verið um upplausn þjóðfélagsins að ræða? hér er ekkert annað en tóm ímyndun í heila hæstv.dómsmrh. Við skulum taka dæmi. Embættismaður úti á landi sendir mér eða hv.þm. Dal. umsókn sína, en biður mig að athuga einhver viss atriði í sambandi við hana, er ráða því, hvort ég á að láta umsóknina koma fram eða ekki. Er þetta ekki heimilt? Við getum alveg eins hugsað okkur, að prestur úti á landi sendi prestafélaginu hér umsókn sína og bæði það að athuga einhver viss atriði í sambandi við hana. Hvað hefir þá skeð hér? Ekkert annað en að læknar hafa gert samtök sín á milli um að í stað þess að senda stjórnarráðinu umsóknir sínar, skuli þær sendar læknafélaginu, sem ræður hver af umsóknunum skuli koma fram. Hér er alls ekki um að ræða, að fyrst sæki svo og svo margir um embættið og svo taki stjórn læknafélagsins umsóknirnar og stingi þeim undir stól. Það sótti enginn um Keflavíkurhérað annar en Jónas læknir Kristjánsson, þangað til lækni var hröngvað að taka við embættinu. Allar stéttir hafa heimild til að hafa með sér þau samtök, sem þær vilja, aðeins að það brjóti ekki í gegn gildandi lögum. Og þó að ein stétt feli félagi sínu að ráða, hvort umsóknir komi fram eða ekki, þá réttlætir það ekki herkostnað þann, sem þeir hafa verið að tala um, hæstv.dómsmrh. og hv.þm. Dal. Það skal að vísu játað, að það er óvanalegt, að embættismenn leggi vald í hendur nefnd manna, eins og hér var um að ræða. En það var af því, að hæstv.dómsmrh. var búinn að misbjóða og óvirða allar reglur um veitingu læknishéraða, að ómögulegt var fyrir læknastéttina, sem ber siðferðilega ábyrgð á öllu slíku, að þola það lengur. Stundum þverbraut hæstv. ráðh. till. jandlæknis; stundum var landlæknir hundsaður og alls ekki spurður. Stundum var safnað undirskriftum, þar sem skorað var á stj. að veita einhverjum ákveðnum lækni héraðið. En ef undirskriftirnar voru öðruvísi en ráðh. vildi, eins og t. d. í Keflavíkurhéraði, þá var ekkert eftir heim farið. Það sézt á þessu, hvað búið var að brýna járnið og að læknar gátu ekki þolað slíkt ástand lengur: þess vegna tóku þeir það ráð að senda stjórn læknafélagsins umsóknir sínar og láta hana ráða, hverjir fengju embættið. En það hefir ekki farið farið út í hér, að það var fleira, sem þeim bar á milli, hæstv.dómsmrh. og læknum. T. d. kom Helga Tómassonar-málið hér inn í. Þessi læknir og vísindamaður hafði farið heim til hæstv.dómsmrh. og tilkynnt honum, að hann hefði grun um, að ráðh. mundi geðbilaður. Hæstv. dómsmrh. brást reiður við og fullyrti bæði í ræðum og blaðagreinum, að öll læknastéttin stæði að baki Helga Tómassyni og væri á móti sér. Þetta varð svo að margföldu fjandskaparefni milli hæstv.dómsmrh. og lækna. Þess vegna gengur hæstv.dómsmrh. út í þennan hernað við læknana, sem hann er að tala um, með Sigvalda Kaldalóns við hlið sér. En hvort einn maður, hvort sem hann er dómsmrh. eða ekki má leggja á þjóðina herkostnað í einkadeilum við hina og þessa menn í landinu, það er spurningin. Ég fyrir mitt leyti svara því hiklaust neitandi. Það er engin heimild til að leggja herkostnað á þjóðina í einkamálum eins ráðh. við Pétur eða Pál. En í raun og veru kemur þetta ekki málinu við. Aðeins má ekki vera ómótmælt, eins og ég drap á í upphafi, að hér var ekki um upplausn þjóðfélagsins að meða af hendi lækna og enginn bardagi um lýðfrelsi í landinu. Hér er bara að skera ur, hvort einum ráðh. á að haldast uppi takmarkalaust að brjóta allar reglur, sem gilt höfðu áður um veitingu læknishéraða. Um þetta stóð deilan, og til að vinna hana varð ráðh. að kaupa einn lækni fyrir 2000 kr. á ári, og það er þetta, sem hann vill kalla herkostnað. Nú er aðeins spurt af mér og öðrum, hvort Alþingi ætli að viðurkenna þennan herkostnað, því að ekki er fyrir að synja, að þessi sami ráðh. geti fundið upp á að leggja fleiri herkostnaði á þjóðina. Úr því að hv.þm. Dal. ætlar að standa upp aftur, þá vona ég, að hann svari í fyrsta lagi, hvort Keflavíkurhérað sé launaminna en hitt, og í öðru lagi, hvort til þess að borga hærri laun þurfi ekki að flytja menn á milli embætta? T. d. gæti hæstv.dómsmrh., ef hann vildi, borgað einhverjum presti biskupslaun, en svo væri biskupslaust eftir sem áður. Hann borgaði prestinum aðeins biskupslaun og segði: Ég ætlaði að gera þig að biskupi og flytja þig síðar í embættið, en þótti ekki taka því.

Jónas Þorbergsson Þegar ég stóð upp til þess að tala um þetta mál, þá var það einungis til þess að gera aths. við ummæli hv. 2. þm. Skagf., af því mér fannst hann ganga framhjá rökum hæstv.dómsmrh. Ég hefi ekkert farið út í þennan svonefnda herkostnað, enda er hann aukaatriði. Ég ætla heldur ekki að gera hv. 4. þm. Reykv. til eftirlætis að taka upp umr. um þetta mál frekar en orðið er. Málið er þrautrætt og ekki nauðsyn að halda þeim umr. áfram. Þó að í heilabúi hv. 4. þm. Reykv. vefjist hin sterku rök þessa máls, þá vefst málið ekki fyrir þjóðinni. Þetta hafa læknarnir sjálfir skilið og játað í sinn hóp, að þeir hafi gersamlega taþað þessu máli. Þetta er það, sem máli skipti, og ég hirði ekki um að ræða jafnþrautrætt atriði, sem vitað er um, að kemur aldrei aftur, því að sú útreið, sem læknar fengu í þessari viðureign, mun verða þeim og öðrum embættismannastétttun til viðvörunar, svo að ætla má, að ríkisstjórnir næstu ára þurfi ekki að kvíða slíkum búsifjum frá þeirra hendi.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Það þarf ekkert að efast um, út af þessu síðasta svari hv.þm. Dal., að það er einhver flækja í heilanum á honum. Ég veit ekki, hvenær þjóðin hefir fellt dóm í þessu máli. En ég er alveg viss um, að þjóðin skilur vel þetta mál og veit, hvernig í pottinn var búið, - að það var ekkert nema heift og hatur þessa einráða og geðríka manns, sem hann hefir sýnt víðar. Þetta skilur þjóðin og virðir og þakkar læknum fyrir það, sem þeir lögðu á sig við að lagfæra það, sem hæstv.dómsmrh. hafði eyðilagt. Það hefir ekki við nein rök að styðjast að læknar viðurkenni, að þeir hafi verið brotnir á bak aftur og fengið þá lexíu, sem heim dugir, en hitt getur verið, að sjálfur dómsmrh. hafi fengið lexíu - og hann væri margbúinn að fá hana, ef ekki væri búið að sýna sig, að hann getur yfirleitt ekkert lært, hvorki í þessum efnum né öðrum.

Jón Þorláksson Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. á þskj. 770, og er tilætlunin sú, að láta það koma fram í l. sjálfum, ef þau verða samþ. og öðlast staðfestingu, að þessi lántökuheimild sé algerlega einskorðuð við það, að lánsféð sé notað til endurgreiðslu á öðrum ríkislánum. Þessi tvö lán, sem ætlazt er til, að séu endurgreidd með þessu lánsfé, ef til kemur, eru bæði tekin í London, og eru þau bæði tekin í sterlingspundum, og þótti mér því rétt að miða lántökuheimild þá, sem hér um ræðir, við sterlingspund. Það var vikið dálítið að þessu efni við 2. umr. þessa máls, og upplýstist þá, að lánveitendur hefðu áður, að því er snertir heimildina fyrir lántökunni, sem fór fram árið 1930, haft á móti því, að heimildarl. hefðu að geyma ákvæði um notkun lánsfjárins, og af þeim ástæðum, að þeir vildu ekki taka að sér eftirlit með fjárráðstöfunum ísl. stj. Þótt þessar aths. lánveitendanna væru óvenjulegar að því er það lán snertir, eins og ég áður hefi fært rök að, tel ég þó, að þeir hafi í því efni haft einhverja ofurlitla átyllu fyrir aths. sínum, en ég tel hinsvegar ekki, að sú átylla næði til þess, þótt sett væru í þetta frv. ákvæði um það, að lánið eigi eingöngu að nota til endurgreiðslu á gömlum lánum. Eins og nú er ástatt, er ekki von um, að ríkislán eins og hér er leitað heimildar fyrir verði tekið annarsstaðar en í London, eða a. m. k. með vitund og þátttöku þeirra peningastofnana í London, sem ísl. ríkið nú þegar er orðið mest skuldbundið, og þar sem hin eldri lán, sem endurgreiða á með þessu lánsfé, einnig eru tekin í London, sumpart hjá sömu aðiljum og sumpart undir handarjaðri þeirra, lít ég svo á, að það sé síður en svo, að þessir aðiljar geti haft á móti því, að það sé ákveðið í 1., að þessu lánsfé skuli varið á þennan hátt, og á þennan hátt eingöngu. Annað af þessum tveimur gömlu lánum, sem á að endurgreiða, er tekið hjá Barclay's Bank í London, og eru einmitt helzt líkur til, að sá banki fáist til að greiða fyrir nýrri lántöku, og væru þá hæg heimatökin fyrir hann að taka að sér að, greiða sjálfum sér annað þessara eldri lána, en hitt lánið er skuldabréfalán, sem boðið var út í London á sínum tíma, og til þess að greiða það verður að fara fram innköllun á skuldabréfunum, og framkvæmd slíkrar innköllunar verður að gerast í gegnum einhvern banka eða miðlara í London. Ef endurgreiðsluákvæðið verður sett í frv., þýðir það því nánast það, að það bæri að fela þeirri lánveitandi peningastofnun framkvæmd þessarar innköllunar, og er þar um viðskipti að ræða, sem greiða verður þóknun fyrir, og sérhver sú peningastofnun, sem veitti þetta nýja lán, mundi þakksamlega taka við þeim viðskiptum að hafa á hendi innköllun og ráðstöfun þessara handhafaskuldabréfa. Ég sé því ekki, að neitt geti verið því til fyrirstöðu, að slíkt ákvæði sem þetta sé sett í frv. Að því er snertir afstöðuna innanlands, þá er það ekki í samræmi við þá gætni, sem ber að hafa um svo stórkostlegt fjármagn sem þetta, að skila slíkri lántökuheimild sem þessari í hendur hvaða stj., sem kann að verða á nálægum árum, þannig orðaðri, að stj. geti í fullu lagaleyfi tekið þetta lán og varið því til hvers sem er, a. m. k. til hvers þess, sem stj. á hverjum tíma er heimilt að lata gera fyrir lánsfé, og það er margt í þeirri löggjöf, sem gengið hefir fram á síðustu árum, sem stj. er heimilað að láta gera, ef fé er veitt til þess í fjárl. eða stj. hefir yfir að ráða lánsfé til þessara hluta. Við 2. umr. þessa máls var bent á það, að lánsheimildin eins og hún er ákveðin í frv., 12 millj. ísl. kr., fjallaði um nokkuð hærri upphæð en á að endurgreiða. Mismunurinn nemur eftir núverandi gengi um 1 millj. ísl. kr. Þótt ég telji það heldur óviðunnanlegt að veita lántökuheimild fyrir hærri upphæð en þau lán nema, sem á að endurgreiða, er þetta þó ekkert aðalatriði fyrir mér í þessu máli. Þó að segja megi, að slíkt feli í sér möguleika fyrir hlutaðeigandi stj. til að ráðstafa einhverjum afgangi af láninu til annara þarfa, mætti líka líta svo á, að upphæðin væri ákveðin þetta hærri í frv. til þess, að stj. væri ekki útilokuð frá að taka lánið með einhverjum afföllum, ef heppilegt hætti af öðrum ástæðum. Það er því engan veginn tilgangurinn með brtt. minni, að heimildin megi ekki, ef vill, vera rýmri en nafnverð þeirrar skuldarupphæðar, sem á að endurgreiða með láninu, þótt mér hinsvegar sýndist rétt að orða þetta svo, að heimildin væri bundin við £500000, sem er örlítið hærri upphæð en nafnverð þessara tveggja eldri lána. Ef þetta út af fyrir sig þætti of þröngt, er ég fús til samkomulags um að hækka upphæðina, til þess að gera það mögulegt, að lánið yrði tekið með einhverjum afföllum, ef slíkt þætti henta á sínum tíma. Tilgangur minn er eingöngu sá, að gera þessa löggjöf svo úr garði, að það sé ljóst á lögformlegan hátt, að Alþingi er hér ekki að veita heimild til annarar lántöku en til að endurgreiða eldri ríkisskuldir, til þess þannig að ná þeim ávinning, sem kynni að fast við það, að hin nýju lán fengjust með hagstæðari kjörum en hin eldri.

Jón Baldvinsson Hv. 1. landsk. hefir nú flutt hér fram svipaðar aths. og hann gerði við 2. umr. þessa máls og borið fram brtt. við frv. í samræmi við þær á þskj. 770. Hinsvegar hefir hæstv. fjmrh. lýst yfir því, að þetta lán verði ekki tekið nema til endurgreiðslu á þeim eldri lánum, sem til eru tekin í grg. frv. Álít ég hagkvæmt, ef hægt væri þannig að breyta hinum eldri lánum, sem sumpart standa sem lausaskuldir og sumpart eru með mjög háum vöxtum, í betra horf, sem hagkvæmara væri fyrir landið. Hefir mér skilizt svo, að mismunurinn á heimildaupphæðinni, sem er 12 millj. ísl. kr. samkv. frv. eins og það liggur fyrir, og þeim £498000, sem til eru tekin í grg. frv. og endurgreiða á, sé gerður fyrir kostnaði og afföllum við þessa væntanlegu lántöku, og er ekki gott að vita, hvað þau afföll verða mikil, en sennilega verður þó ekki mikil fjárhæð afgangs, eftir venjulegum afföllum á slíkum lánum. Ef lánið verður notað, eins og hæstv. fjmrh. hefir lýst yfir, að verði gert, og enda er tekið fram í grg. frv., er því ekki mikil hætta á, að það verði misnotað til annara hluta, eins og gefið hefir verið í skyn. Það er að vísu ekki gott að vita, hverjir við taka, en mér finnst það þó allsterkt, þegar það bæði er tekið fram í grg. frv. og eins yfirlýst af hæstv. fjmrh., til hvers lánið skuli nota. Nú er ég ekki að segja, að ekki gæti komið til mála að setja varnagla í frv., eins og hv. 1. landsk. stingur upp á. En ég er ekki viss um, að það form fyrir lántöku væri nokkurs virði fyrir nokkra stjórn. Ég hefi ekki getað aflað mér nægra upplýsinga um það, og af því ég hefi ekki lokið við þá athugun, vildi ég beina því til forseta, hvort hann vildi ekki taka málið út af dagskrá í dag, því ef svo væri, að ekki þýddi neitt að setja í frv. slík skilyrði um endurgreiðslu sem felst í brtt.hv. 1. landsk., þá væri það sama sem engin heimild, og ef á því tímabili, sem þing ekki sæti, byðist ódýrara lánsfé en þessi lán, sem greiða á upp, þá álít ég það mikið gagn fyrir ríkið, og það þætti kannske illt að sleppa slíku tækifæri. Af þessum ástæðum vildi ég gjarnan, að forseti tæki málið af dagskrá.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég tel rétt, að forseti verði við ósk hv. 2. landsk., þar sem hann ætlar að athuga nánar atriði, sem við kemur brtt., sem fram er komin. Ég hefi talað um þessa brtt. við 2. umr., þó till. kæmi fyrst fram núna, og mín afstaða er óbreytt um það, að ég tel, að það gæti orðið til þess að hindra lántökuna að setja inn í l., til hvers eigi að verja láninu, og ég tel það næga tryggingu, að þess er getið í grg., að aldrei muni koma til, að nokkur stj. noti lánið til annars en til að endurgreiða þessi lán. Ég hirði ekki um að endurtaka rök mín frekar. Ég hagaði frv. eftir upplýsingum, sem ég fékk hjá Landsbankanum, að það væri rétt að hafa heimildina skilyrðislausa. Að öðru leyti vil ég benda á það, að ef á að samþ.till.hv. 1. landsk., þá þyrfti að hækka upphæð lánsheimildarinnar, því í þeirri upphæð, sem hann tilnefnir, er hvorki gert ráð fyrir kostnaði né afföllum. Sá misskilningur hefir verið á slæðingi, að 1 millj. kr. verði afgangs af þessari lánsheimild eins og hún er orðuð í mínu frv., en það stafar af því, að menn gæta þess ekki, að það verða afföll og kostnaður við að taka lánið, og er ólíklegt, að það verði minna en milli 700–800 þús. kr., svo afgangurinn, þó 12 millj. heimildin verði gefin, yrði ekki meiri en 200–300 þús. kr. Þessu vil ég skjóta fram til þeirra, sem ætla sér að fylgja till., því það er þeirra að gera brtt. við það, en sú brtt. er nauðsynleg, ef á að samþ.till.

Bjarni Ásgeirsson Ég vildi aðeins minna hv.þd. á, ef hún er búin að gleyma því, að snemma á þingi bar ég ásamt nokkrum hv. þdm, fram frv. um ölgerð og sölu öls. Það kom til umr. 18. marz; ég reifaði málið lítilsháttar, en svo risu upp þrír andstæðingar og lögðust mjög á móti því. Þegar svo komið var að því, að ég tæki aftur til máls, var umr. frestað og málið tekið af dagskrá. Ég bjóst við, að málið kæmi á dagskrá næstu daga, og beið lengi þolinmóður. En þegar mánuður var liðinn án þess málið sæist á dagskrá, spurði ég hæstv. forseta, hvenær hann ætlaði að taka það á dagskrá. En það bar engan árangur, og nú er liðinn annar mánuður og málið ekki tekið fyrir aftur. Og þó ég sé að rifja þetta upp, þá er ég ekki þar með að biðja, að málið komi á dagskrá úr þessu, enda er það ekki til neins. En ég verð mjög að átelja hæstv. forseta fyrir meðferð málsins, enda fæ ég ekki betur séð en að hann hafi misbeitt valdi sínu sem forseti til þess að fá mál út á þennan hátt. Svo er það annað mál, um breyt. á jarðræktarlögunum, sem legið hefir hér fyrir þing eftir þing og borið er fram af Búnaðarfél. Ísl. Þetta mál komst til n., og hefir hún afgr. það frá sér fyrir mánuði síðan, en hæstv. forseti aldrei tekið það á dagskrá. Allan þennan tíma hafa verið mjög ómerkileg mál á dagskrá, svo ætla má, að örlög þess verði hin sömu: að hæstv. forseta takist að eyðileggja það á einhvern hatt. nú vil ég krefjast þess, að hæstv. forseti taki þetta mál á dagskrá, þó að áliðið sé þings. Er þá ekki örvænt um, að sjást megi, hver aðstaða hv.þm. er, og höfuðatriði, að það komi fram í þingtíðindunum.

Jónas Þorbergsson Nokkuð snemma á þingi bar ég, ásamt fleiri hér í hv. d., fram frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. um einkasölu á bifreiðum og mótorvélum. Þessu máli var vísað til hv.fjhn. 31. marz, og eru því liðnar 6–7 vikur síðan n. fékk málið til meðferðar, en ekkert bolar á því enn. Við flm. töldum mikilsvert, að málið fengi afgreiðslu og lögðum allmikla vinnu í að afla nauðsynlegra gagna, unnum úr hagskýrslum til að koma með glöggar upplýsingar, svo að hv.n. veittist léttara að athuga málið. En því miður virðist svo, að okkar fyrirhöfn sé öll fyrir gýg unnin að þessu sinni, því að n. hefir enn ekki látið neitt frá sér heyra um málið. Ég veit það vel, að yfirleitt eru mjög skiptar skoðanir um það, hvort aðhyllast skuli einkasölufyrirkomulag eða ekki, en það orkar þó ekki tvímælis, að margir þeirra, sem mestra hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum, álíta, að mikil nauðsyn sé að bæta fyrirkomulag á sölu mótorvéla hér í landi. Ég ætla ekki að ræða þetta mál nú, en ég verð að telja, að það hafi fengið mjög slæma afgreiðslu hjá hv.fjhn. og vil leyfa mér að vita það harðlega, að þannig sé farið með svo merkilegt mál sem þetta.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil beina þeirri ósk til hv.allshn., að hún afgr. frv. það um breyt. á fátækralögum, sem kom frá Ed. Ég er hissa á því, að slíkt mál sem þetta skuli vera stöðvað í n. Ég get hugsað, að það muni valda, að sumir hv.þm. vilja ekki ganga inn á þá styttingu á sveitfestistímanum, sem þar á að gera, en því ákvæði mætti breyta. En það er alveg ótækt að gera enga leiðréttingu á hinu herfilega misrétti, sem er milli hreppa. Nú er það þannig, að í sumum hreppum þarf hvert mannsbarn að greiða sem svarar 38 kr. til fátækraframfærslu, svo að ekki er annað sýnt en að sumir hreppar leggist í auðn af þessum sökum. Ég vona því, að n, skili áliti sínu um þetta frv. nú þegar, ekki síðar en á morgun, því að hér er um svo mikið nauðsynjamál að ræða fyrir marga fátæka hreppa víðsvegar um land, að það er hvorki n. né hv.þd. samboðið að hirða ekki um að afgr. það.

Bergur Jónsson F. h. allshn. vil ég lýsa því yfir, að n. er búin að afhenda álit um þetta mál. Frv. kom ekki fyrir n. fyrr en um miðjan þennan mánuð, og fundartími n. er á sama tíma og þingfundir standa oft yfir. Af þeim sökum hefir alls. þn. átt örðugt með að starfa að afgreiðslu mála.

Halldór Stefánsson Út af þeim ásökunum, sem hv.þm. Dal. beindi til fjhn. vegna afgreiðslu eins máls, vil ég taka það fram, að það er ekki hægt að ætlast til, að n. hafi getað afgr. allan þann sæg af málum, sem henni hefir borizt nú á þessu þingi. Það mun hafa verið vísað um 30 málum til n., og auk þess hefir hún sjálf flutt 2 frv. N. mun nú hafa afgr. að minnsta kosti 20 af þessum málum, auk þeirra frv., sem hún hefir flutt, svo að n. þarf ekki að taka neinum ásökunum fyrir að hafa setið auðum höndum, jafnvel þó að þetta þing sé nú orðið alllangt. Ég hygg líka, að þótt þetta mál, sem hv.þm. Dal. var að tala um, hefði verið afgr. frá n., þá væri ekki víst, að því væri að miklu borgnara fyrir það, því að, eins og menn vita, liggja fyrir deildinni mál, sem fjhn, hefir afgr. fyrir alllöngu, en hafa þrátt fyrir það ekki fengið afgreiðslu hv.þd. Úr því að hv.þm. eru farnir að hefja umr. um afgreiðlu mála í nefndum, vil ég minnast á eitt frv., sem var vísað til allshn., þegar 4 vikur voru liðnar af þingtímanum. Það er frv. um breyt. á fátækralögum. Það hefir ekki fengið afgreiðslu n. ennþá, og er þó form. n. einn af flm. þess. Ég kemst ekki hjá að átelja töf málsins í nefndinni. Þar sem nú er mjög farið að líða á þingtímann og lítil líkindi eru til, að frv. nái fram að ganga að þessu sinni úr því sem. komið er, þá vil ég taka undir með hv.þm.N.- Ísf., að n.afgr. tafarlaust það frv., sem Ed.afgr. um þetta efni. Það er komið þeim mun lengra áleiðis, að það ætti að geta náð afgreiðslu á þessu þingi. Ég álít að vísu, að í því felist miklu minni og ófullkomnari umbætur á fátækralögunum heldur en í því frv.; sem borið var fram í Nd., en ég kýs, að það nái fram að ganga heldur en ekkert, því að það er þó spor í rétta átt, sem mætti bæta um á komandi tíma.

Jónas Þorbergsson Hv. form. fjhn. lét þess getið, að það mál, sem ég spurðist fyrir um, væri lítið betur komið þó að n.afgr. það frá sinni hendi, því að n. hefði afgr. mörg frv., sem d. hefði ekki afgr. enn. Þetta er rétt, en það er engin afsökun fyrir n. Henni ber skylda til að afgr. þau mál, sem henni berast, eftir því sem hún getur, svo að þau geti síðan komið til umr. og fengið þá afgreiðslu, sem meiri hl. þd. álítur rétta. Hv. form. fjhn. upplýsti það, að n. hefði fengið 30 mál til meðferðar, og þar af hefði hún afgr. 25, svo að hún á þá aðeins 5 mál óafgr. Þetta virðist benda til þess, að þetta mál, sem er vitanlega eitt af þessum 5, eigi ekki upp á pallborðið hjá n.

Það held ég geti hugsazt!

, þar sem hún hefir ekki hirt um, að afgr. málið, og þó lögðum við flm. mikla vinnu í að undirbúa það svo, að það yrði sem aðgengilegast. Hv. form. n. viðurkenndi það með þeim orðum, sem hann skaut inn i, að það væri af óvild til málsins, að n. hefði ekki afgr. það. Ég geri því ráð fyrir, ef okkur flm. endist aldur til að bera málið fram á næsta þingi, að við myndum kjósa, að málinu yrði vísað til annarar n. en hv.fjhn.

Forseti (JörB): Hv. þm. Mýr. kvartaði undan því, að forseti hefði eigi tekið á dagskrá tvö mál, sem hann tilnefndi. Um annað þessara mála, ölfrv., vil ég upplýsa það, að þegar það var tekið hér til 1. umr., þá virtist mér því svo fálega tekið, að jafnvel hv.flm. hafi fallið allur ketill í eld. Hv. þm. Mýr. segir, að hann hafi síðar orðað það við mig, að málið yrði tekið á dagskrá. Skal ég engar brigður bera á, að það sé satt, en þó minnist ég þess ekki. Má þó vera, að hann hafi minnzt fljótlega á það við mig, en ég gleymt því. En svo mikið er víst, að eftir það hefir hvorki hann né nokkur annar hv.flm. minnzt á, að þetta mál væri tekið á dagskrá. En ef tóm gefst til, mun ég reyna að taka þetta mál á dagskrá fyrir þá, til að lofa þeim að þreyta þar um. Um hitt málið, breyt. á jarðræktarl., skal ég upplýsa það, að það er tiltölulega stutt síðan það mál kom úr n.Nál. er dagsett 7. þ. m., og mörg þau mál, sem löngu fyrr hafa komið úr n., hafa hér verið tekin á dagskrá aftur og aftur. Get ég þar tilnefnt 2 mál; annað er frv. um verðhækkunarskatt, nál. dags. 12. f. m., hitt er frv. um hjáleiguskatt, nál. dags. 13. apríl. Þessi mál hafa verið tekin á dagskrá aftur og aftur, en sökum þess, hve mörg mál hafa verið á dagskrá, einkum þegar fór að líða á þingið, hefir ekki unnizt tími til að afgr. þessi mál, sem ég nefndi, og svipað er um mörg önnur mál að segja. Þá vil ég og geta þess, að þegar nál. um breyt. á jarðræktarl. var gefið út, var aðeins ein vika til hvítasunnu, og var þá tilætlunin að ljúka þingi fyrir hátíðina, og var þá mesti fjöldi mála, sem heimtað var, að væru tekin fyrir þá þegar. Það má vera, að hv.þm. Mýr. vilji telja, að fundir hafi ekki verið haldnir nógu lengi á degi hverjum. Þar til er því að svara, að ýmsir hv.þm. hafa kvartað undan því, og það með réttu, að þeir hefðu lítinn tíma til nefndarstarfa, ef þingfundir stæðu lengi yfir. Málin hefðu því ekki fremur gengið fram, þó að þingfundir hefðu staðið fram á nótt, því að þá hefðu hv.þm. því síður verið vinnufærir til, nefndarstarfa. Ég get líka bætt því við, að þegar þingfundir hafa staðið lengi yfir, hefir oft verið nokkuð þunnskipað á þingbekkjunum. Ég vil þó að endingu heita hv.þm. Mýr. því, að þetta mál, sem hann talar um, breyt. á jarðræktarlögum, verði nú fljótlega tekið á dagskrá, svo að hann geti þá neytt aðstöðu sinnar til að koma því lengra áleiðis. Hinu vil ég algerlega mótmæla, sem hv.þm. sagði, að ég hafi á nokkurn hátt notað aðstöðu mína til að tefja framgang þessara mála.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir það, að hann lofar að taka þetta mat á dagskrá nú bráðlega, en ég verð að segja, að mér finnst undarlegt, að slík mál sem þetta skuli aldrei hafa verið á dagskráa undanfarna daga, því að mér hefir virzt dagskráin bera þess vott, að forseti hafi nú upp á síðkastið verið í vandræðum með að fá mál á hana. Um hitt málið, frv. um ölgerð og sölumeðferð öls var á hæstv. forseta að heyra, að ég ætti að vera honum þakklátur fyrir þá hugulsemi að hlífa okkur flm. þess við frekari árásum vegna þessa frv. Ég hélt nú, að það væri ekki eitt af verkefnum forseta að hlífa þm. við hörðum umr. um þau mál, er þeir bera fram. Mér skilst, að hann eigi fremur að hugsa um hitt, að reyna að láta þd. fá málin til meðferðar, svo að hvert mál geti fengið þá afgreiðslu, sem meiri hl. vill vera láta. Hann á að taka málin fyrir, svo að þau geti farið til n. og fengið þar athugun. Það getur vel verið, að hæstv. forseti hafi fallið allur ketill í eld við þau andmæli, sem frv. sætti við 1. umr. Við flm. fengum aldrei tækifæri til að svara þeim, en ég verð að segja það, að þessi rök voru ekki svo sterk, að þau svifu á mig, og ég býst við, að eins sé um hv. meðflm. mína. Við þurfum áreiðanlega til þess bæði sterkari og stærri skammt en þar var fram reiddur.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil spyrja hæstv. forseta um það, sem margir hv.þm. bera fyrir brjósti, hvenær þingi muni verða slitið. Ég hygg, að það sé almannamál, að síðasta hálfa mánuðinn hafi lítið tilefni verið til þinghalds. Deilumálin eru stöðvuð og yfirleitt allt gert til að draga þingið að nauðsynjalitlu eða nauðsynjalausu. Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti getur svarað þessari fyrirspurn, en mér væri kært að heyra álit hans og að hann léti hv.þd. vita, ef hann vissi um hug hæstv. stj. í þessu efni frekar en aðrir.

Forseti (JörB): Það er ekki á mínu færi að svara þessari fyrirspurn hv.þm.N.-Ísf., en nokkra hugmynd getur hann gert sér um þetta af því, sem ég sagði aðan um afgreiðslu frv. um breyt. á jarðræktarlögunum. Ég tók það fram í sambandi við það mál, að þegar nál. um það var gefið út, 7. þ. m., þá bjóst ég ekki við, að þingið stæði lengur en fram að hvítasunnu. Annars verður stj. að segja til um það, hvenær búast má við þinglausnum. II. Fyrirspurnir um stjórnarráðstafanir. Á 17. fundi í Nd., 1. marz, utan dagskrár, mælti