Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég er þess fullviss, að öllum hv. alþm. er ljós nauðsyn framgangs þess máls, er þáltill. sú, sem hér er til umr., fjallar um. Þó vil ég leitast við að rökstyðja hana enn frekar nokkrum orðum en gert er í grg. þeirri, er henni fylgir. Um það eru ekki skiptar skoðanir, að það er bæði mannúðar- og menningaratriði að búa sem bezt að þeim stóra hópi einstaklinga í þjóðfélaginu, sem býr við eins konar orkuskerðingu, andlega eða líkamlega, og sá hópur stækkar ört vegna hinna óeðlilega hröðu breytinga nær allra þátta þjóðlífsins. Áhugi almennings er vissulega mjög vakandi fyrir að bæta hag olnbogabarna lífshamingjunnar. Það sýna hin mörgu félagssamtök til styrktar tiltekinna öryrkjahópa. Má þar til nefna Sjálfsbjörg, styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, Blindravinafélagið, Samband ísl. berklasjúklinga, Geðverndarfélagið og fleiri félög. Á vegum þessara félaga hefur verið unnið að endurhæfingu um árabil með góðum árangri. Heildarlöggjöf um þessi mál á ekki að draga úr tilvistarþörf slíkra félaga eða veikja starfsaðstöðu þeirra, heldur þvert á móti að styrkja starfsgrundvöllinn og tryggja, að allir, sem þurfa, fái notið sömu aðstöðu til endurhæfingar. Rétt þykir mér að tilfæra hér, hvernig Oddur Ólafsson yfirlæknir á Reykjalundi gerir grein fyrir, hvað felst í hugtakinu endurhæfing, í 20. árgangi tímaritsins Reykjalundur: „Endurhæfing er að verulegu leyti skipulagning og áætlunargerð um framtíð einstaklinga, sem vegna slyss, sjúkdóms eða meðfædds örkumls hafa minni möguleika á að sjá sér og sínum farborða en heill þjóðfélagsþegn, en þar sem þó eru möguleikar á umbótum ef samræmdar læknisfræðilegar og félagslegar aðgerðir koma til.“ Endurhæfingu er venjulega skipt í þrjú meginatriði: í fyrsta lagi læknisfræðileg endurhæfing, í öðru lagi félagafræðileg endurhæfing og í þriðja lagi atvinnuendurhæfing. Þarna þurfa því til að koma þrír aðilar: læknir, félagsfræðingur og endurhæfingarsérfræðingur. Auk þess þarf sérþekking þessara aðila að vera mjög margbreytileg eftir því, hverjar orsakir örorkunnar eru. Þrjár meginorsakir nýrra örorkutilfella nútímans eru af völdum slysa í umferðinni, hjarta- og æðasjúkdóma og geðsjúkdóma Afskiptaleysi þjóðfélagsins um velferð hinna síðast töldu, þ.e. geðsjúklinga, er slíkt, að á því sviði fyllum við flokk hinna vanþróuðustu þjóða. Þó að velmegun og öll fjárhagsleg afkoma fjöldans hér á landi sé svo jöfn og góð, að hún hefur aldrei betri verið, verður aldrei hægt að tala um velferðarríki hér, fyrr en vel hefur verið séð fyrir heimilisþörfum öryrkja og aðstöðu til endurhæfingar. Endurhæfingin er kostnaðarsöm, svo sem öll hliðstæð þjónusta, en hún er líka ábatasöm. Því til sönnunar get ég tilfært, að talið er, að hver rúmlegusjúklingur á sjúkrahúsi krefjist eins hjúkrunarliða, svo að hver sjúklingur eða öryrki, sem endurhæfing kemur á ról, sparar vinnukraft. Ef svo vel tekst, að starfsorka náist, er árangurinn enn meiri. Þó er sá ágóðinn mestur, sem aldrei verður í tölum talinn, því að með endurnýjaðri orku kemur trú á lífið og möguleikar til lífshamingju. Á hinum Norðurlöndunum öllum hafa verið sett merk lög um þessi mál, og það má vel vera, að það verði hægt að styðjast að verulegu leyti við þau um undirbúning þessa máls hér. Undirbúningsvinna við lagasetningu að þessu er mikil og hlýtur að taka nokkurn tíma, en þörfin er brýn. Þess vegna vænti ég þess, að málið hljóti afgreiðslu hér á Alþ. og hæstv. ríkisstj. tryggi því áframhaldandi brautargengi. Að svo mæltu legg ég til, að umr. verði frestað og málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Við 4 af þm. Framsfl. höfum leyft okkur að bera fram þáltill. á þskj. 24, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 7 manna mþn. til að gera till. um endurnýjun strandferðaflotans og skipulagningu strandferðanna. Skal n. haga störfum með tilliti til þess, að hægt sé að leggja till. fyrir Alþ. 1967. Skal að því stefnt, að hægt sé að veita landsbyggðinni sem hagkvæmasta þjónustu og reksturinn verði sem ódýrastur, miðað við veitta þjónustu. Á meðan nefndarstörfum er ólokið, leggur þingið að gefnu tilefni áherzlu á, að ekki verði dregið úr strandferðaþjónustunni frá því, sem verið hefur að jafnaði undanfarin ár.“ Þessi till. er að meginmáli samhljóða þeirri, sem við sömu þm. bárum fram í strandferðamálum á síðasta þingi. Breyt. á þeirri till. svo og grg., sem henni fylgdi, eru afleiðingar þess, að málið fékk þá ekki afgreiðslu, og einnig vegna þess, sem gerzt hefur í strandferðamálunum, síðan síðasta þingi lauk. Það er vitað, að hæstv. ríkisstj. hefur löngum á liðnum árum barmað sér yfir hinum óvefengjanlega rekstrarhalla Skipaútgerðarinnar, sem komið hefur fram í síauknum mæli hin síðari ár. Flestir þeir, sem þekkt hafa til málanna, hafa ekki þurft að fara í grafgötur með að sjá orsakirnar. Þær hafa legið ljósar fyrir. Er þá fyrst að nefna óðaverðbólguna, sem sífellt hefur geisað í æ ríkari mæli, eftir því sem árin hafa liðið, og að algerlega hefur verið vanrækt að gera Skipaútgerðinni léttara um vik að mæta verðbólgunni með því að bæta rekstraraðstöðu hennar, t.d. með umbótum á afgreiðsluaðstöðu hér í Reykjavík, sem er og hefur verið að mörgu leyti neðan við allar hellur, og enn fremur, að algerlega hefur verið vanrækt að endurnýja skipaflotann, fá í stað hinna gömlu og úr sér gengnu skipa ný og hentug skip, sniðin eftir nútímaþörfum og kröfum, sbr. og þar um grg. okkar, sem fylgir till. Hin augljósa staðreynd í máli þessu er, að bókstaflega ekkert hefur verið gert til þess að bæta rekstraraðstöðu Skipaútgerðarinnar, svo að meiri líkur mættu verða til þess, að hún yrði fremur en áður megnug þess að mæta rekstrarhalla vegna verðbólgu og annarra slíkra erfiðleika Það er vitað, að Skipaútgerð ríkisins hefur löngum verið hálfgert olnbogabarn núverandi ráðamanna. Það sýndi sig strax glögglega við afgreiðslu fjárl. 1959. Þá var rekstrarframlag ríkissjóðs lækkað um rúmlega þriðjung frá fjárl. 1958 og þar með girt fyrir allar umbætur á afgreiðsluaðstöðu útgerðarinnar, t.d. hér við höfnina. Næsta ár var rekstrarframlagið á fjárl. hækkað nokkuð, en var strax lækkað aftur árið á eftir niður í ca. 2/3 af því, sem veitt hafði verið á fjárl. 1958. Þessi niðurskorna fjárveiting til Skipaútgerðarinnar stóð svo óbreytt til fjárl. 1964, og komst þá fyrst dálítið upp fyrir það, sem hafði verið veitt til rekstrar útgerðarinnar áður. Það má segja, að hér hafi verið um hálfgerðan skrípaleik ráðamanna að ræða, því að öllum var kunnugt um rekstrarfjárþörf útgerðarinnar, og mönnum var líka kunnugt um, að nokkru áður var sú eina tekjulind, sem tilheyrði Skipaútgerðinni, vélskipið Þyrill, tekin og seld. Auk þess var vitað, að það var óhjákvæmilegt að greiða raunverulegan rekstrarhalla, sem til féll á hverju ári, enda hefur svo verið gert, þó að fjárlög hafi ekki verið á þessum árum, sem ég minntist á, ríflegri en raun bar vitni. En ráðamönnum mun þó hafa að lokum þótt áferðarbetra að láta það heita svo, að kvaddir væru einhverjir eða einhver til ráðuneytis og tillagna um úrlausn þessa vandamáls, Skipaútgerðarinnar. Þá mun hafa átt sár stað, að leitað var til norsks sérfræðings, sérfræðings í rekstri strandferða innan norska skerjagarðsins, og það er talið, að verkefni hans hafi átt að vera að gera till. um endurbætur á rekstri strandferðanna hér, en eingöngu með tilliti til gömlu skipanna. Það er ekki vitað, að nokkur árangur hafi orðið af störfum þessa norska manns, en ýmsar sögur hafa gengið um till. hans. Er ein sú, að hann hafi lagt fram nýja till. um strandferðaáætlun byggða á tímaáætlun fyrir hvert skip, sem sagt, klukkan þetta þennan dag hefur ákveðið strandferðaskip viðkomu í tilgreindri höfn og fer svo þaðan á tilgreindum klukkuslætti sama dag. Mér er sagt, að ráðamenn hafi þóttzt hafa himin höndum tekið, þegar þeir fengu þessar till. og það hafi ekki liðið langur tími, þar til eitt strandferðaskipið sigldi úr höfn hér í Reykjavík með slíka tímaáætlun innanborðs. En það fylgir sögunni, að skipið hafi ekki verið komið nema eitthvað áleiðis á Vestfjörðum, þegar álit var komið úr reipunum, og skipið sigldi án þessarar áætlunar áfram um Vestfirði, Norðurland og Austfirði, án þess að á þessa tímaáætlun væri lítið, en skipshöfnin hafði gert að sjálfsögðu allt, sem hún gat, til þess að hraða ferðinni, um leið og hún gerði það, sem unnt var, til þess að fullnægja þeirri þörf, sem var fyrir hendi á hverjum viðkomustað um afgreiðslu og viðkomu. Það er sagt, að það hafi stytzt nokkuð í veru þessa norska sérfræðings eftir þessa reisu, og mun engum hafa þótt slíkt furðulegt, heldur frekar hitt, að ráðamenn skyldu ekki í upphafi hafa kvatt sér til ráðuneytis og aðstoðar í málinu kunnuga innlenda menn, t.d. meðal annarra þrautreynda strandferðaskipstjóra, sem höfðu siglt jafnvel um áratugi farsælum siglingum með ströndum landsins. Þessi tilraun mun því hafa farið út um þúfur og árangurinn ekki orðið annar en eðlilegur kostnaður, sem leiddi af dvöl þessa sérfræðings. En rekstrarhalli Skipaútgerðarinnar óx ár frá ári, og virðist ekki vera hægt við að gera. Þá var skipuð að sögn fjögurra manna ráðgefandi nefnd innlendra manna, og er sagt, að tveir nm. séu skrifstofumenn hér í Reykjavík, en aðrir tveir af einu landshorninu. Ég veit ekki til, að þessi n. hafi enn skilað nokkrum till. um framtíðarstrandferðir. Þær vanhugsuðu og tillitslitlu framkvæmdir í strandferðamálunum, sem nú er verið að framkvæma, munu því ekki vera runnar undan rifjum þessarar fjögurra manna n., enda slíkt ótrúlegt, heldur verða þær framkvæmdir að skrifast á reikning hæstv. ríkisstj., sem ástæða er því miður til að ætla að hafi látið ráða meir tilraunir til sparnaðar um rekstur strandferðanna, hvað sem líður hagsmunum dreifbýlisfólksins og hvað sem líður mótmælum og kvörtunum fólksins úti á landi, sem þegar eru fram komnar og hljóta að verða því meiri og háværari sem betur sannreynist, við hvað dreifbýlinu er ætlað að búa á næstunni í þessum málum. Og hin fyrirsjáanlega og fyrirhugaða stórskerðing á strandferðaþjónustunni, sem nú blasir við mönnum, kemur í kjölfar þess, að hlutaðeigandi ráðh. hafði að sögn í lok síðasta þings lýst því hátíðlega yfir fyrir þingheimi, að í strandferðamálunum yrði ekkert gert, sem gengi í þá áttina að draga úr strandferðaþjónustunni við fólkið úti á landi. Það, sem nú liggur opinberlega fyrir, er, að seld hafa verið 2 af gömlu strandferðaskipunum, þ.e. Skjaldbreið og Hekla, og mætti skjóta því að, að eftir fregnum er Hekla, glæsilegasta farþegaskip, sem hefur þjónað hér við ströndina, seld fyrir minna en andvirði eins fiskibáts. Svo mikið liggur við að losa sig við þessi skip, áður en nokkuð viðhlítandi kemur í staðinn. En eftir höfum við samt elzta strandferðaskipið, þ.e. Esju, ekki fyrir það, að hún hafi ekki líka verið boðin út til sölu, heldur fyrir það, að enginn fæst kaupandinn að henni. Þessar söluráðstafanir eru gerðar á haustnóttum, þegar vetur er fram undan og allra veðra er von og strandsiglingar geta af þeim sökum mjög tafizt eða jafnvel hindrazt um lengri eða skemmri tíma, sbr. hafísinn við strendur landsins s.l. vetur og stundum áður. Í stað þessara tveggja skipa, sem búið er að farga eða á að farga á næstunni, kemur eitt leiguskip til 6 mánaða. Það skip er ekki búið frystilest og leysir því ekki flutningsþörf á frosnum matvælum né að flytja beitusíld milli hafna, sem bráðaðkallandi er, fyrst og fremst á vetrarvertíð. Nauðsyn á flutningum á frosnum vörum með ströndum fram flesta tíma ársins hefur löngum verið viðurkennd svo mikil, að öll gömlu strandferðaskipin eru búin frystilestum. Og það hefur sýnt sig, að slíkt hefur reynzt rekstrarlega hagkvæmt fyrir ríkisskipin, því að reynslan hefur sýnt, að það eru frystilestirnar, sem hafa nýtzt tiltölulega bezt. En fyrirsjáanlegar þrengingar fólksins í sambandi við strandferðaþjónustuna, sem ráðamenn ætla því a.m.k. fyrst um sinn að búa við, eru hér með ekki allar taldar. Nú hefur það óhapp skeð, að Herðubreið hefur orðið fyrir svo alvarlegu áfalli, að ósennilegt er talið, að hún komi aftur til starfa á ströndinni. Nú sem stendur virðist því eiga að láta duga til strandferðanna 1 af 4 eldri skipanna og svo hið fyrrnefnda leiguskip, sem auk þess að það er að ýmsu leyti vanbúið til að fullnægja nauðsynlegum strandferðum, þá er það þegar komið í ljós og mun enn betur sannast, að það skip er víðs fjarri því að geta fullnægt þörfum smærri hafnanna og þeim, sem búa við lökust hafnarskilyrði. Gömlu skipin smærri hafa getað lagzt við bryggju á flestum eða öllum viðkomustöðum. En það er vitað, að þetta leiguskip, sem er ekki byggt fyrir íslenzkar aðstæður, heldur grænlenzkar, hefur ekki getað það og mun ekki gera það fremur en verkast vill. Þarf ekki að fjölyrða um afleiðingarnar. Afgreiðsla á bátum úti á rúmsjó er dýr og oft útilokuð í misjöfnum veðrum. Er því fyrirsjáanlegt, að skipið kemur víða að stopulum notum í hinum strjálu ferðum, sem því er ætlað að halda uppi við strendur landsins. Það er vissulega ekki afsakanlegt, að ráðamenn skuli hafa fækkað svo strandferðaskipunum í fyrstu lotu, að ekki sé borð fyrir báru, þótt óhapp, sem mætti Herðubreið, kæmi fyrir. Það óhapp er ekki annað en ætið verður að gera ráð fyrir að geti hent í skipaútgerð. Og svo aumar sem strandferðirnar voru ætlaðar, því vonlausari verða þær til bjarglegs árangurs, þegar bæði Herðubreið og Skjaldbreið eru samtímis úr leik og ekkert viðhlítandi kemur í staðinn. Hvað sýnir svo reynslan um flutningaþörfina með ströndum fram? 1965, síðasta árið, sem til eru þar um skýrslur, voru fluttar vörur með skipum Skipaútgerðarinnar sem námu um 45 þús. smál., og þar af á fjarlægari hafnir nálægt 35 þús. smál., eðlilega mest til hafna á Norður- og Austurlandi. Það mun sennilega koma í ljós, að heildarvöruflutningar með ríkisskipunum reynast mun meiri á þessu árí en 1965, sem stafar að miklu leyti af hinum óvenjulegu fóðurbætisflutningum s.l. vetur, sem raunar voru svo miklir, að Skipaútgerðin gat ekki annað þeim. Vonandi kemur slík flutningaþörf ekki fyrir á næstunni aftur. En vissulega þarf ekki mikið út af að bera í þessu efni, þegar 2 skip móti 4 áður eru í strandferðum. 1965 var farþegaflutningurinn tæplega 21 þús. manns þrátt fyrir alla bíla og flugvélar. Af þessum farþegafjölda munu hin 4 almennu strandferðaskip hafa flutt um helming eða 10 1/2 þús. manns til og frá höfnum víðs vegar úti um land og sennilega mest til og frá höfnum, þar sem bílar og flugvélar náðu minnst til. Þessar staðreyndir um þarfir fólksins á strandferðum sýna, að þær eru ekki neitt smáræði eða hégómamál fyrir fjarlægari landshluta. Norðurland, Austurland og Vestfirðir hljóta að gera skilyrðislausar kröfur til ríkisvaldsins um viðhlítandi strandferðaþjónustu, sem geri fólkinu mögulegt að haldast við í heimabyggðum sínum. Slík þjónusta hefur ætíð kostað og mun ætíð kosta hið opinbera allmikið fé, sem ekki hæfir frekar að draga úr nú en áður fyrr. Hitt er svo annað mál, að skylt er að hafa í huga að sýna hvort tveggja í senn, hagsýni í rekstri strandferðanna, jafnframt því að þjónustan komi sem bezt að notum þeim, sem hennar eiga að njóta. Að slíku viljum við tillögumenn stefna með þáltill. okkar á þskj. 24. Við leggjum þar til, að kosin verði 7 manna nefnd í málið. Gefst þar með öllum þingflokkum tækifæri til að eiga þar einn eða fleiri fulltrúa, og gerum við ráð fyrir, að þingflokkarnir velji í n. menn víðs vegar að af landinu, sem skilyrði hafa til að gerþekkja þarfir landsbyggðarinnar allrar og hvar skórinn kreppir að í þessu máli í hinum dreifðu byggðum og hvað gera þarf til að tryggja viðunandi og sem hagkvæmasta strandferðaþjónustu með sem minnstum tilkostnaði af hálfu þess opinbera. Framkvæmdir í framtíðarskipulagi strandferðanna þola enga bið, og er því þess vænzt, að væntanleg nefnd hraði störfum og hæstv. ríkisstj. fái sem fyrst umbótatill. í sínar hendur frá henni, ef það m.a. gæti orðið til þess, að hún væði ekki lengur en orðið er í villu og svima um það, hvað gera þarf í málinu. Ég hef nú lauslega vikið að meðferð þessa máls í höndum hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum, og verður hverja sögu að segja eins og hún gengur, þótt ekki sé fögur. Leynir sér þar ekki hin furðulega vanræksla og áhugaleysi um að leysa aðkallandi og mikilvægt vandamál, sem alþjóð varðar. Hefur ekki heldur orðið vart við sérstakan áhuga um að flýta fyrir afgreiðslu þessarar þáltill. hér á hv. Alþ., þar sem nú er liðið langt á árið, síðan hún var fyrst lögð fram, og hefur nú loksins fengið byrjunarafgreiðslu, þannig að vænta má, að hún komist til meðferðar í n. Hvað sem liður þessu og öðru slíku, er þegar augljóst og vitað, að þessi till. hefur fengið nokkurn hljómgrunn innan stjórnarliðsins, og því hefur stjórnarherrunum þótt hyggilegt og rétt að sýna nú einhverja framkvæmdatilburði í málum Skipaútgerðarinnar. Þess vegna hafa þau góðu tíðindi gerzt á síðustu dögum, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð sér annað fært en leyfa stjórnarnefnd Skipaútgerðar ríkisins að undirbúa kaup á tveimur strandferðarskipum eða afla tilboða í slík skip. Þessu ber vissulega að fagna. En forsaga málsins hræðir og því vart að treysta hröðum framkvæmdum ráðamanna til farsællar lausnar málinu. Forstjóri Skipaútgerðarinnar og aðstoðarmenn hans munu aðeins hafa fengið leyfi til að afla tilboða í eldri og yngri skip, svo og skipasmíði, og má segja, að slíkt sé út af fyrir sig þakkavert, eins langt og það nær. Ég geri ráð fyrir, að hinn áhugasami forstjóri ásamt stjórnarnefnd sinni muni ekki liggja á liði sínu að hraða framkvæmdum um öflun tilboða varðandi ný strandferðaskip, þegar loksins hann hefur fengið það leyfi. En hver getur treyst því, sem hugsar til þess, sem gerzt hefur, að hinir áhugalitlu ráðamenn sofi ekki enn um skeið á málinu, eftir að það aftur er komið í hendur þeirra frá Skipaútgerðinni? Mér virðist því alveg augljóst, að það er ekki síður þörf en áður. að hv. Alþ. kjósi þá nefnd í málið, sem þáltill. okkar fjórmenninganna gerir ráð fyrir. Slík n., kosin af Alþ. á breiðum grundvelli, er líklegur ráðunautur hæstv. ríkisstj., til þess að málinu verði sem farsælast og skjótast ráðið til lykta. Eins og ég hef vikið að, hefur sífelldur dráttur orðið á því, að Alþ. gæfist kostur á að afgreiða þetta mál. Loksins bjarmar fyrir því, að málinu verði vísað í n. Má búast við, ef dæma má eftir reynslu, að nokkur töf verði um afgreiðslu málsins úr n., og þá er eftir að fá lokaafgreiðsluna hér á hv. Alþ. Það má því gera ráð fyrir, að það verði liðið nokkuð á þetta þing, áður en það fær þá afgreiðslu, sem við flm. gerum ráð fyrir. Við vorum bjartsýnni, þegar till. var lögð fram, en aðgerðarleysi í málinu síðan um afgreiðslu sýnir, að ástæða er til að óttast, að málið fái enn að hvílast um stund. Með tilliti til þessa viðhorfs er það persónuleg skoðun mín, að komið gæti til mála að breyta till. þann veg, að sú n., sem kosin yrði, hefði umboð til að starfa með hæstv. ríkisstj. að framgangi málsins, vegna þess, hve þetta er allt síðbúið og ákvörðunum í málinu þarf að hraða. Hún gæti þannig orðið ráðgefandi í sambandi við ákvarðanir hæstv. ríkisstj. Ég tel þetta út af fyrir sig ekki mjög æskilega leið, en ef hún gæti orðið til að flýta fyrir því, að Alþingi tæki þetta á einhvern hátt til fastari meðferðar og afgreiðslu en nú horfir við, tel ég það fyllilega athugandi. Ég óttast sem sé, og dreg það af því, sem skeð hefur, að ef hæstv. ríkisstj. hefur málið ein til meðferðar, - óttast ég annaðhvort framkvæmdaleysi eða framkvæmdaslys af hennar hálfu. Ég vil svo, herra forseti, ljúka máli mínu og vil stinga upp á, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til síðari umr. og til hv. fjvn.



Herra forseti. Þar sem hæstv. sjútvmrh. er ekki hér viðstaddur, finnst mér rétt að segja hér nokkur orð um þessa till. og þá ræðu, sem hér var flutt áðan, enda snertir þetta mál einmitt að vissu leyti mitt ráðuneyti, því að það hefur fallið í þess hlut að greiða þann geysilega halla, sem hefur orðið á Skipaútgerð ríkisins, og í sameiningu hlutuðust þessi tvö ráðuneyti til um það, að settir voru tveir meðráðamenn með forstjóra útgerðarinnar á s.l. ári til þess að íhuga úrræði til að koma þessum málum á heilbrigðari grundvöll en verið hefur að undanförnu og draga úr hinum stórkostlega halla, sem hefur verið á rekstri Skipaútgerðarinnar, en á þann hátt, eins og hæstv. sjútvmrh. lýsti hér yfir í fyrra, að stefnt væri að því, að Skipaútgerðin eða strandferðirnar gætu áfram veitt viðunandi þjónustu fyrir landsmenn víðsvegar um landið. Það hefur því verið stefnan í þessu máli, sem hv. 1. flm. þessarar till. einnig vék að í sínu máli, að reyna að reka þessa starfsemi með sem mestri hagsýni og eyða ekki í hana meira af fé þjóðfélagsborgaranna en brýn nauðsyn krefði og hins vegar að tryggja, að þessi þjónusta gæti orðið með viðhlítandi hætti. Hv. þm. sagði, að í þessu efni hefði verið sýnt dæmalaust fyrirhyggjuleysi og stefnuleysi og það væri í rauninni örþrifaráð að flytja þá till., sem hér er flutt, til þess að reyna að kippa þessu í lag. Hann hafði miklar áhyggjur af því, hvað þessi till. hefði þvælzt hér lengi í þingi, og kynnu að verða einhver óhöpp, ef ekki væri hægt að gera sérstakar ráðstafanir til að koma þessari n. á laggirnar. Sannast sagna skil ég ekki, að jafnglöggur maður og hv. þm. skuli ekki hafa gert sér betri grein fyrir eðli þessa máls og því, sem í því hefur gerzt, en svo, að hann haldi þessu hér fram. Till. hans hefur vitanlega ekki nokkur áhrif á, hvað gerist í þau máli. Og það hafa verið gerðar alveg ákveðnar ráðstafanir til að marka stefnuna í málinu. Af hálfu ríkisstj. hefur verið starfandi nefnd til þess að gera till. um framtíð Skipaútgerðar ríkisina, og tillagna þessarar nefndar er að vænta nú alveg á næstunni, og raunar hefur hún þegar lokið störfum. Í sambandi við fjárlagafrv., þegar það var lagt fyrir Alþingi, var jafnframt mörkuð slík stefna í málinu, enda þótt till. millilm. lægi þá ekki endanlega fyrir, en þar er beinlínis heimilað að verja andvirði hinna seldu skipa Skipaútgerðarinnar og að taka lán eða leggja fram viðbótarfé úr ríkissjóði til þess að endurnýja annars vegar skipakost útgerðarinnar og hins vegar að bæta aðstöðu hennar við Reykjavíkurhöfn, sem er hin bágbornasta og m.a. kemur fram í því, að hallinn á vöruafgreiðslu félagsins hér skuli vera um 7 millj. kr., sem sýnir, hvað það er bágborin skipulagning á þessu. Og það er sannarlega ekkert nýtt mál. Það er gamalt vandamál, áratugagamalt. Skal ég ekki út í það frekar fara, þó að freistandi væri hér að ræða skipulagsmál Skipaútgerðarinnar í þessu sambandi. Það var því þegar áður en till. hv. þm. og meðreiðaraveina hans var flutt ákveðið af hálfu ríkisstj. að undirbúa vissar aðgerðir í þessu efni og þær aðgerðir, sem hefur komið í ljós að eru í nánu samræmi við þær hugmyndir, sem uppi eru hjá þeim mönnum, sem hafa endurskoðað þessi mál, að nauðsynlegt sé að endurnýja alveg skipakost útgerðarinnar og taka til nota skip, sem eru á allt annan veg en þau skip, sem notuð hafa verið. Það er því engin ástæða til að halda, að neitt frekar gerist í þessu efni, hvað sem verður um till. þá, sem hv. þm. hér mælti fyrir, vegna þess að allt þetta mái er í fullum gangi og með eðlilegum hraða og á þann veg, að einmitt er hugsað fyrir því tvennu, að það verði auðið að veita viðhlítandi þjónustu og jafnframt að kostnaðinum við hana verði haldið innan hóflegra marka. Varðandi þá sölu skipa, sem hefur átt sér stað, á það ekki að þurfa að hafa nein úrslitaáhrif á að skapa vanda í þessum efnum þann tíma, sem kann að líða, áður en hægt er að endurnýja þennan skipakost. Hv. þm. gat um, að það hefði þegar verið leigt eitt skip, sem að mörgu leyti er hagkvæmt. Það er rétt, að það hentar ekki fyrir allar smáhafnir, en það er mun hagkvæmara í rekstri en bæði Esja og Hekla, þannig að miklu munar. áhappið með Herðubreið varð að sjálfsögðu ekki séð fyrir, og það hefur hingað til ekki verið neinn varaskipakostur til reiðu, þó að einhver slík óhöpp hafi orðið. En það er auðvitað opið mál að leigja skip um stundarsakir til þess að koma í skörðin, ef eitthvert slíkt vandamál skapast tímabundið, og einmitt um það hefur verið hugsað. Og það er ljóst, að það er miklum mun hagkvæmara en að starfrækja þessi skip, eins og gert hefur verið. Esja og Hekla eru skip, sem er algerlega útilokað að starfrækja lengur. Kostnaðurinn við útgerð þeirra skipa og allt skipulag þeirra, mannahald og annað er með þeim hætti, að það er óviðunandi að starfrækja þessi skip, og þarf því að endurnýja þau. Ástæðan til þess, að Hekla var fremur seld en Esja, er vitanlega sú, að það er miklum efa bundið, að það sé nokkur leið að selja Esju, vegna þess, hve gömul hún er orðin, og það sé því í rauninni betra að láta hana ganga sér til húðar heldur en að missa það tækifæri, sem bauðst til að selja Heklu á mjög skaplegu verði, miðað við það verð, sem er á gömlum skipum. Með því, sem þegar hefur verið gert í þeim efnum, hefur skipaútgerðarþjónustan ekki verið neitt rýrð. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, að hún er nú þegar orðin með miklu hagkvæmari hætti en áður var, þannig að það eru miklar líkur til, að hallinn á henni lækki mjög verulega, og tel ég það mikinn ávinning. Við vitum allir, að aðstaða Skipaútgerðarinnar hefur breytzt geysilega mikið á síðustu árum. Hinar bættu samgöngur á landi og í lofti hafa valdið því, að Skipaútgerðin hefur búið við sífellt lakari rekstraraðstöðu, og á hana eru vissulega lagðar miklar kvaðir, sem er eðlilegt að hafi sinn kostnað í för með sér. En það er líka nauðsynlegt að endurskoða þessar kvaðir, því að þótt það sé brýn nauðsyn að halda uppi sem fullkomnastri þjónustu, eru því auðvitað takmörk sett, hvað er hægt að halda uppi skipakosti fyrir einstaka staði, þar sem kemur í ljós við rannsókn, að er í rauninni ekki um nokkurn flutning að ræða, þannig að það má telja farþegana á fingrum sér, jafnvel yfir árið, og flutningar eru sáralitlir eða næstum engir. Þetta vitanlega verður að athuga með hliðsjón af breyttum aðstæðum. Það er sama vandamálið, sem við stöndum andspænis með flóabátans. Þetta allt saman þarf að athuga í samhengi. Bættar samgöngur hafa valdið því, að notkun þeirra fer síminnkandi, þannig að suma mánuðina hafa sumir þeirra ekki nokkurt verkefni. Bilflutningar með vörur hafa vaxið stórlega, ekki aðeins að sumarlagi, heldur meginhluta vetrar eða allan tímann, sem bílfært er, og sömuleiðis er, eins og mönnum er kunnugt, mjög vaxandi skipakostur annarra skipafélaga, sem ganga á hafnir víðs vegar um landið, og allt þetta hefur leitt til þess, að starfsskilyrði Skipaútgerðarinnar hafa stórum minnkað. Ég held, að það geti ekki talizt nein goðgá og það sé ekki sæmandi að blása það upp sem eitthvert fjandskaparmál við strjálbýlið, þó að ríkisstj. hlutist til um að endurskoða þennan rekstur og reyna að koma honum í hagkvæmara horf. Og í sambandi við það finnst mér það ekki sérstaklega stórmannlegt að reyna að efna til ástæðulausra æsinga í því efni. Stefnan er sú að halda uppi viðhlítandi þjónustu við landsbyggðina með sem hagkvæmustum hætti, og þeirri stefnu verður fylgt í þeirri uppbyggingu Skipaútgerðarinnar, sem væntanleg er. Menn hafa ekki talið það mögulegt, þó að þær raddir hafi stundum heyrzt frá forstjóra Skipaútgerðarinnar, sem ég er ekkert að lasta, að Skipaútgerðinni væri beinlínis veittur einkaréttur á flutningum. Þetta hafa menn ekki treyst sér til að gera, og ég býst ekki við, að það séu ýkjamargir talsmenn raunverulega fyrir því. En ef á að láta þróunina ganga eins og hún hefur gert, með síminnkandi flutningum, sífækkandi farþegum, þó að það að vísu hafi verið alveg sérstakt mál, sem gerðist á þessu ári, sem hv. þm. vék að, þá held ég, að það sé ekki annað en raunveruleg skylda ríkisstj. að stokka spilin upp og gera sér grein fyrir, hvort ekki er hægt að leysa þetta viðfangsefni með happasælla hætti. Sú n., sem hér er lagt til að skipa, hefur sem sagt ekki nokkur áhrif í þá átt. Það hefur þegar verið hafizt handa - og ekki aðeins hafizt handa, heldur er nú þegar lokið till. um framtíðarskipan Skipaútgerðarinnar, sem væntanlega verða lagðar fyrir Alþingi nú innan skamms, og í annan stað hefur þegar verið hafizt handa, eins og hv. 1. flm. till. vék að, um það að undirbúa smíði nýrra skipa, og á meðan millibilsástand kann að vera í því efni, er það áreiðanlega engum vandkvæðum bundið að leysa tímabundna erfiðleika, sem kunna að rísa upp vegna þess, að við sérstök samgönguvandamál verður að stríða um einhvern tíma. Það hefur stjórnarnefnd Skipaútgerðarinnar fullkomlega haft í huga og miðar sínar till. við, að þeim vanda verði hægt að mæta með viðhlítandi hætti.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa uppi langt mál sem svar við ræðu hæstv. ráðh., þess gerist ekki þörf. Hann afsannaði ekkert. Hann vefengdi ekkert af þeirri sögu, sem ég sagði um ástandið í strandferðamálunum, en hins vegar kom út af fyrir sig fram fróðleg yfirlýsing. Hún var á þá leið, að það breytti engu, þó að svona till. kæmu fram á hv. Alþ., ríkisstj. mundi fara sínu fram í þessu máli, eftir því sem hún teldi hagkvæmast og bezt fyrir ríkissjóð. Hæstv. ráðh. tilkynnti. að það væri til n. í þessum málum, sem væri nú starfandi. Þetta eru nú ekki miklar fréttir, því að það er búið áður að kveðja svo marga til sem ráðgefandi aðila í málinu, að það eru svo sem ekki stórtíðindi, þó að einni silkihúfunni sé bætt ofan á, og það hefur sýnt sig, að ýmist hafa till, nefndarmanna eða ráðgefandi manna ekki verið hafðar að neinu eða að till. hafa orðið að athlægi eða ekki verið taldar neins virði. Hæstv. ráðh. talaði um, að það væri sjálfsagt að selja Esju og Heklu, þar sem þær hentuðu ekki nútímastrandferðum. Þetta þarf ekki að segja okkur flm. Okkur var það ljóst, að þar er umbóta þörf, og ef litið er á grg., sem fylgir till. okkar, ræðum við þar ýtarlega um, að það sé augljóst, að miklu þurfi að breyta, fá ný og hagkvæm skip og þar fram eftir götunum. En þetta hefur ekki verið gert. Það hefur verið byrjað á öfugum enda. Gömlu skipunum hefur verið fargað, án þess að nokkuð kæmi í staðinn annað en eitt leiguskip, sem hentar ekki á nokkurn hátt, sérstaklega ekki smærri höfnunum. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. láti sig það engu skipta, þó að samgöngur leggist niður á smærri hafnirnar. Forsjá hæstv. ríkisstj. mun þá beinast að því að útvega fólkinu utan af landi lóðir og bústaði innan Stór-Reykjavíkur, þegar allar bjargir virðast vera bannaðar um, að það geti haldizt við í heimabyggðum sínum. Og það getur vitanlega liðið að því, að fólkið víða um landið verði að flýja sínar stöðvar úti á landi. Því virðist þar flest bannað af yfirvaldanna hálfu. Það er staðið á móti því að veita fé til vega, enn fremur allt of lítið gert af öðrum samgöngubótum, og svo á þetta að bætast ofan á, að það á að fara eftir hentugleikum hæstv. ríkisstj., hve mikið verður gert í strandferðamálunum. Svo segir hæstv. ráðh., að það eigi ekki að rýra þjónustuna við strandferðirnar. Þetta er þá í annað skipti, sem það gerist, að ráðh. lýsir slíku yfir. Slíkt er einu sinni búið að ske á s.l. vori, en hefur ekki verið staðið við það. Það hefur náttúrlega hent ráðh. þessarar ríkisstjórnar fyrr að standa ekki við sínar yfirlýsingar, en þetta er þá í annað skipti í þessu máli, að hæstv. ráðh. einn lýsir því yfir, að það eigi ekki að rýra samgöngurnar á sjó, en slíkt loforð svikið. Hæstv. ráðh. gat þess réttilega og staðfesti það, sem ég sagði, að aðstaðan hér í Reykjavík, sem ræður miklu um, hvað rekstrarhallinn er mikill hjá ríkisskipunum, hefur ekki verið bætt. 1958 var nokkur fjárveiting til þess að byrja á þessu. Það var ekki framkvæmt það ár. En fjárveitingin var svo skorin niður 1959, í fyrsta sinni, sem þessi hæstv. ríkisstj. eða ráðamenn hennar höfðu vald á hlutunum. Þá var fjárveitingin lækkuð niður í 10 millj. til Skipaútgerðarinnar úr 15.7 millj. árið 1958. Það var lausn málanna, um leið og fram undan var stórkostleg gengislækkun og verðbólga. Hæstv. ráðh. biðja um, að menn haldi ekki á lofti neinni fjandsemi af hálfu ríkisstj. til fólksins úti á landi. En ef saga þessa máls er sögð eins og hún er sönnust, býst ég við, að hæstv. ráðh. finni, að það er fjandskapur, sem kemur fram í aðgerðarleysi ríkisstj. öll hennar ár, og það er hún, sem ber ábyrgð á því, hvernig komið er, en hvorki við flm. till. né aðrir, sem fordæmum það aðgerðarleysi, sem átt hefur sér stað í strandferðamálunum. Hæstv. ráðh. var að tala um, að þeir væru að baksa við að koma málum ríkisskipanna á heilbrigðan grundvöll. Þetta er nú nokkuð óljóst. En vissulega á að stefna að því og hefur, hygg ég, fyrrum einatt verið stefnt að því, að reksturinn væri eftir atvikum á heilbrigðum grundvelli. En ef heilbrigður grundvöllur hjá ríkisstj. táknar aðeins það að þurfa ekki að leggja fram nauðsynlegt fé til starfrækslunnar, hygg ég, að það verði ekki allir sammála um, að það sé heilbrigður grundvöllur, sem ríkisstj. stefnir að í þessu máli, enda er það í raun og veru sjáanlegt, að svo er ekki. Það er frekar peningasjónarmiðið, að hægt sé að klípa eitthvað af eðlilegum og óhjákvæmilegum rekstrarkostnaði Skipaútgerðarinnar, það er líklega það, sem heitir á máli hæstv. ríkisstj. heilbrigður rekstrargrundvöllur. Ég hef í raun og veru ekkert meira um þetta að segja og get látið mér nægja það, sem ég hef sagt í málinu. Það hefur ekkert verið rengt eða véfengt af þeirri sögu, sem ég sagði um ófremdarástand þessa máls öll þessi mörgu ár hæstv. ríkisstj., og það spáir ekki góðu, eins og nú horfir við. Ég skal aðeins víkja í lokin að því, að hæstv. ráðh. vék að því, sem ég drap á, að þetta leiguskip væri óhentugt. Ég var ekki að dæma það óhentugt til allra hluta, en það er óheppilegt til strandferða, þar sem það er þegar fengin reynsla fyrir því, að það sinnir ekki afgreiðslu á smærri höfnunum, sem eiga í raun og veru allar sínar samgöngur, a.m.k. að vetrarlagi, þar í húfi. Og svo er það staðreynd, sem ekki var heldur hnekkt af hálfu hæstv. ráðh., eins og ekki var við að búast, að það er fleira en eitt athugavert við þetta skip. Það hefði einhvern tíma þótt tíðindum sæta, að ekki væri nema eitt skip í strandferðum með frystilest, þegar fram undan er vetrarvertíð og nauðsynlegur stórflutningur á beitusíld á milli hafna, svo að maður tali nú ekki um flutninga á matvælum, sem hæstv. ríkisstj. þykir nú sennilega ekki skipta miklu máli.



Herra forseti. Á þskj. 33 höfum við 5 framsóknarmenn leyft okkur að flytja svo hljóðandi till. til þál.: ,. Alþ. ályktar að kjósa 7 manna n. til að vinna ásamt ríkisstj. að því að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins, svo sem stefnt var að með lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. sbr. ályktun Alþ. frá 5. maí 1959 og yfirlýsingu ríkisstj. í auglýsingu nr. 4 frá 1961.“ Á síðasta Alþ. fluttum við sams konar till., en hún náði því miður ekki afgreiðslu á því þingi. Frá því í fyrra hefur ekkert gerzt, svo að mér sé kunnugt, sem geri samþykkt þessarar þátill. síður nauðsynlega nú en þá. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja hana nú á ný á þessu Alþ. Þegar þessari þáltill. er fylgt úr hlaði, væri vissulega freistandi að gera nokkuð almennt grein fyrir horfi þjóðaréttarins til landhelgi, bæði fyrr og nú, svo og því, hverjar reglur hafa gilt um landhelgi hér við land frá fornu fari. Ég skal þó ekki reyna mjög á þolinmæði hv. þm. í því efni, enda skilst mér, að fundartíminn sé nú orðinn frekar naumur, þó að ég vilji segja um leið, að það mál, sem hér er um að ræða, er ekki þess háttar, að sæmi að mínum dómi að setja það á neinn krókbekk. En ég vil aðeins leyfa mér að nefna nokkur atriði í því sambandi. Það er auðvitað svo, að landhelgi varðar fyrst og fremst miklu í þjóðaréttinum, vegna þess að takmörk landhelginnar segja til um takmörk yfirráðasvæðis hvers ríkis. En samt er það nú svo, að í þjóðaréttinum hafa ekki verið og eru ekki enn fastákveðnar, viðurkenndar reglur um það, hversu landhelgi skuli vera breið eða stór eða ná langt á haf út. Þó hafa á liðnum öldum hvað eftir annað verið gerðar tilraunir til þess af hálfu fræðimanna að setja fram kenningar um það, hversu breitt þetta belti sævarins, sem landinu á að fylgja, skuli vera. Þar má telja elzta þá kenningu, að landhelgin skuli vera svo sem skotlengd eða ná svo langt á haf út sem fallbyssa dregur. Sú kenning var sett fram í byrjun 18. aldar, en var reyndar þá strax gersamlega úrelt. Samt var það svo, að um skeið var nokkuð miðað við þetta. En seinna meir reyndu svo fræðimenn að breyta þessari reglu í ákveðna vegalengd, og var þá sett fram kenningin um þriggja sjómílna landhelgi, og um skeið var óneitanlega allmikið stuðzt við þá kenningu í þjóðarétti, enda hölluðust helztu siglingaþjóðir heims að þeirri reglu og tóku hana upp, sem skiljanlegt er, því að það var sjónarmið þeirra, að þetta belti skyldi yfirleitt vera sem stytzt og frjálsræði úthafsins sem mest. En alltaf hafa verið margar þjóðir, sem játuðust ekki undir þessa reglu, og þess vegna hefur það alltaf verið nokkuð óvíst, hver regla gilti um þetta efni. Þess vegna hafa m.a. bæði alþjóðafélög þjóðréttarfræðinga reynt að setja fram ákveðnar reglur um þetta, og eins hafa verið kvaddar saman hvað eftir annað alþjóðlegar ráðstefnur til þess að fjalla um þetta efni og til þess að reyna að komast að niðurstöðu um það, hversu landhelgi skuli vera stór. Þá sögu skal ég ekki rekja hér, en vil aðeins nefna það, að árið 1930 var kvödd saman ráðstefna í Haag, að tilhlutan gamla þjóðabandalagsins, og eitt af þeim verkefnum, sem sú ráðstefna átti að fjalla um, var einmitt landhelgin. Sú ráðstefna var sótt af 45 ríkjum. Því miður tókst henni ekki að komast að neinu samkomulagi um breidd landhelginnar, en hún var samt engan veginn þýðingarlaus, vegna þess að þá var aflað mjög mikilla gagna frá ýmsum löndum um þetta efni, og þá kom fram, hver sjónarmið þjóðanna voru á þeim tíma til þessa efnis. Svo var það næst, að kvödd var saman sjóréttarráðstefna í Genf 1958, en þá var það á undan farið, að 1950 hafði Ísland einmitt gert till. um það á þingi Sameinuðu þjóðanna, að þjóðréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna skyldi taka þetta málefni, landhelgina, til meðferðar í sambandi við það málefni, sem n. var falið að setja reglur um, úthafið. Þjóðréttarnefndin starfaði og aflaði mikilla upplýsinga og skilaði áliti 1956, en henni tókst ekki að komast að niðurstöðu um það, hversu landhelgin skyldi vera breið. Hins vegar komst hún að þeirri niðurstöðu, að það væru ekki til neinar fastar alþjóðlegar reglur um þetta efni, og kollvarpaði þess vegna þeirri kenningu, sem hafði verið haldið fram, m.a. af Bretum og mörgum öðrum stórum þjóðum, að það væri alþjóðaregla, að landhelgi skyldi ekki vera nema 3 sjómílur. En hins vegar setti þjóðréttarnefndin fram það álit sitt, að landhelgi mætti þó ekki vera lengri en 12 sjómílur. En vitaskuld er það eingöngu álit þeirra fræðimanna, sem þá n. skipuðu. Þetta mál kom svo til Sameinuðu þjóðanna, en því lauk þar með því, eins og ég áðan sagði, að þar var samþykkt að kveðja saman þessa sjóréttarráðstefnu í Genf 1953. Niðurstaðan af þeirri sjóréttarráðstefnu varð, eins og öllum er kunnugt, sem hér eru, á þá lund, að þar fékkst ekki samkomulag um það, hversu breið landhelgin skyldi vera, eða réttara sagt, það náðist ekki tilskilinn meiri hluti fyrir samþykkt um það efni, og enn var málinu vísað til Sameinuðu þjóðanna, og þar lauk svo á sömu lund og fyrr, að ákveðið var að kalla saman nýja sjóréttarráðstefnu. Hún var kvödd saman í Genf 1960, en lauk á sama veg og áður, að ekki náðist niðurstaða, þó að mjóu munaði, vegna þess að þar munaði í raun og veru ekki nema einu atkv. og þó tæplega það, til þess að samþykkt væri gerð um þetta efni, og má segja, að eins og á stóð, hafi það líklega farið vel, að ekki tókst þó þá að gera þá samþykkt, sem þar stóð til að gera. Þannig stöndum við enn í dag, að það eru ekki til fastar alþjóðareglur um þetta efni, landhelgina. Hvert hefur þá verið horf íslenzka ríkisins til landhelgi á umliðnum árum? Það má í stuttu máli segja, að áður fyrr var landhelgisbeltið við Ísland talið breitt. Frá því á 17. og á 18. og fram yfir miðja 19. öld var landhelgi hér við land talin frá 24 sjómílum niður í 16 sjómílur. Árið 1812 var gefinn út konungsúrskurður um landhelgi við Danmörku og Noreg og þar ákveðið, að landhelgi skyldi vera 1 dönsk míla eða 4 sjómílur. Sá konungsúrskurður var ekki talinn hafa gildi hér á landi, enda var honum ekki ætlað það. Hélzt því sama regla hér og fyrr. Síðan gerist það, að 1859 spyrst flotamálaráðuneytið fyrir um það til danska dómsmálaráðuneytisins, hversu viða landhelgi skuli verja hér við land. Þá var svar danska dómsmrn. á þá lund, að þó að landhelgi hafi hér verið áður lengri og konungsúrskurðinum hafi ekki beint verið ætlað hér að gilda, þá hafi þó í framkvæmdinni verið látið nægja nú um skeið að meina öðrum þjóðum að veiða hér á 4 sjómílna belti, og sagt, að við það skuli haldið og að utanrrn. hafi verið beðið að tilkynna það öðrum þjóðum. Síðan var það eftirleiðis þannig, að miðað var við 4 sjómílur í þessum efnum. En landhelgisgæzlan hér við land þótti mjög slægleg, og hvað eftir annað kom til kasta Alþingis, hins ráðgefandi þings, og það samþykkti hvað eftir annað bænaskrár um bætta landhelgisgæzlu, og það varð m.a. til þess, að 1872 var gefin út tilskipun um fiskveiðar útlendinga hér við land. Og þar er gert ráð fyrir því, að útlendingum séu bannaðar fiskveiðar innan þeirra marka, sem landhelgi eru ákveðin í hinum almenna þjóðarétti, eða eins og hún kunni að verða ákveðin í samningum Íslands við aðrar þjóðir. Eins og ég hef rakið hér áður, var ekki til nein alþjóðaregla um þetta, og var því að þessu leyti til byggt á falskri forsendu í þessari tilskipun. Svo gerðist það, sem hér þarf ekki að hafa mörg orð um og öllum háttv. alþm. er kunnugt, að árið 1901 var gerður samningur við Breta um þessi efni, og í þeim samningi var fiskveiðilögsagan gagnvart Bretum ákveðin 3 mílufjórðungar og í framkvæmd var því fylgt einnig gagnvart öðrum þjóðum, að því er virðist. Það stóð svo allar götur til 1951, að þessi samningur við Breta rann út. Að vísu var þá ekki á stundinni hafizt handa um stækkun landhelginnar, heldur látið bíða nokkuð og beðið eftir úrslitum í máli því, sem þá stóð yfir milli Norðmanna og Breta um landhelgismál. Þegar úrslit þess máls lágu fyrir, var hafizt handa um stækkun landhelginnar 1952. Þetta eru í stuttu máli, alveg örstuttu máli, aðaldrættirnir í því, hvernig þessum málum er háttað og hefur verið háttað að þjóðaréttinum og hvernig þeim málum hefur verið háttað hér hjá okkur. En áður en landhelgin var færð út 1952, hafði það gerzt, eins og rakið er í grg., að lögin nr. 44/1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, höfðu verið sett, sem ég mun hér í máli mínu á eftir til hægðarauka nefna landgrunnslögin. Landgrunnslögin voru byggð á þeirri hugsun, eins og sagt er í grg. með þessari þáltill., að Íslendingar eigi rétt til landgrunnsins alls og að þeir fari þar einir með lögsögu og full yfirráð. Sú hugsun er í sjálfu sér forsenda laganna. Það er að vísu ekki skilgreint í lögunum sjálfum, við hvað sé átt með landgrunni, enda er í sjálfu sér kannske dálítið erfitt að skilgreina það nákvæmlega, því að sannleikurinn er sá, að landgrunnið er ekki miðað við neinn tiltekinn mílufjölda á haf út, heldur endar landgrunnið eðli málsins samkvæmt þar, sem snögg breyting verður á og grunnsævið kringum landið endar og snardýpkar út að úthafi. Í athugasemdum þeim, sem fylgdu frv. að landgrunnslögunum, var þó tekið fram, að landgrunnið væri greinilega afmarkað á 100 faðma dýpi, og má vel vera, að svo sé hér, um það skal ég ekki segja. En rétt er um leið að geta þess, að á sjóréttarráðstefnunni í Genf árið 1958 var gengið út frá því, að mörk landgrunnsins væru miðuð við 200 m dýpi, og er ekki ólíklegt, að við það verði aðallega miðað í framtíðinni. Með setningu landgrunnslaganna var hafizt handa um útfærslu fiskveiðilögsögunnar til friðunaraðgerða á landgrunninu, en það var þá ljóst orðið, að slíkar aðgerðir voru sérstaklega nauðsynlegar, og undanfarið höfðu komið fram margar raddir um það og m.a. verið samþykktir um það gerðar og till um það fluttar hér á Alþ. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þá sögu hér, en nefni það aðeins og undirstrika það, án þess þó að fara að lesa upp landgrunnslögin, að þau geyma mjög viðtæka heimild til handa reglugerðargjafanum til ákvörðunar á fiskveiðitakmörkum og til þess að gera friðunaraðgerðir á landgrunninu. Þau hafa verið skilin í framkvæmd á þá lund, og það hefur ekki verið gerð nein aths. út af fyrir sig við þá framkvæmd, að þau veiti sjútvmrn. heimild til útfærslu fiskveiðilandhelgi. Hafa allar reglugerðir um útfærslu til þessa, þ.e.a.s. reglugerðin frá 1950 um útfærslu fyrir Norðurlandi, reglugerðin 1952 um almenna útfærslu og reglugerðin 1958 og svo núgildandi reglugerð, verið byggðar á eða verið settar með tilvísun til landgrunnslaganna, eins ag alkunnugt er. Það er skoðun mín að vísu, að það hefði verið hentugra að ákveða landhelgina með lögum eða a.m.k. með forsetaúrskurði, og það er skoðun mín, að það sé óheppilegt, að eitt ráðuneyti hafi jafnóskorað vald í þessum efnum eins og er eftir lögunum frá 1948. En út í það skal ég ekki fara nánar hér. Ég skal ekki heldur fara neitt út í aðdraganda að setningu þessara reglugerða hverrar fyrir sig, og ég ætla heldur ekki að fara hér neitt út í landhelgisdeilu þá við Breta, sem hófst í sambandi við eða eftir að þessar reglugerðir höfðu verið settar. Þó að landhelgisreglugerðirnar séu allar byggðar á landgrunnslögunum og settar með tilvísun til þeirra, og þó að það sé auðvitað frá sjónarmiði okkar Íslendinga alveg sjálfsagt réttlætismál, að landgrunnið með öllum þess gögnum og gæðum, þar með talin fiskimiðin á landgrunninu, tilheyri Íslandi og Íslendingum, hefur sú regla, að strandríki hafi einkarétt til fiskimiða landgrunns þess. ekki enn náð viðurkenningu sem þjóðréttarregla því miður. Það tókst ekki að fá þá reglu viðurkennda á sjóréttarráðstefnunni 1958 þrátt fyrir viðleitni íslenzku fulltrúanna í þá átt. Reyndar er enn tiltölulega skammt síðan hin svokallaða landgrunnskenning var sett fram og hún hefur, eins og sagt var, ekki enn náð viðurkenningu sem þjóðréttarregla. Það hefur Alþ. verið ljóst, því að 5. maí 1959 samþ. Alþ. þáltill. um landhelgismálið, sem er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar landhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan 4 mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem slíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsir Alþ. yfir, að það telur Íslendinga eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi heldur en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Þessi till. var á sínum tíma flutt af utanrmn. og var á Alþ. samþ. samhljóða. Eins og ljóst er af henni, telur Alþingi Íslendinga eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, þ.e.a.s. að sú landhelgisákvörðun sé í fullu samræmi við þjóðréttarreglur, eins og nú mun nokkuð almennt viðurkennt. Hins vegar gerir Alþ. ráð fyrir því, að réttur landsins til landgrunnsins alls eða utan 12 mílna markanna sé ekki jafnskýlaus að alþjóðalögum, en lýsir yfir þeim vilja sínum, þeim ásetningi sínum, að afla beri viðurkenningar á rétti landsins til landgrunnsins alls, eins og stefnt var að með landgrunnslögunum frá 1948. Í viljayfirlýsingu Alþingis felst auðvitað áskorun til ríkisstj. um að reyna að afla þeirrar viðurkenningar. Í samningnum við Breta um lausn fiskveiðideilunnar frá 1961, sbr. auglýsingu nr. 4 frá 1961, segir svo, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og ríki ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til Alþjóðadómstólsins.“ Hér áskilja Íslendingar sér að vísu rétt til einhliða útfærslu fiskveiðilögsögunnar, hvort heldur er til landgrunnsins alls eða til tiltekinna svæða þess, svo sem stefnt var að með ályktun Alþ. frá 5. maí 1959 og landgrunnslögunum frá 1948. En út frá því er jafnframt gengið, að slík útfærsla sé ekki andstæð þjóðarétti, því að báðir aðilar samþ. að skuldbinda sig til að hlíta úrskurði Alþjóðadómstólsins um lögmæti útfærslunnar, ef til ágreinings skyldi koma. Það er alkunnugt, sem ég fer ekki út í hér, að um þennan samning urðu miklar deilur á Alþ., bæði um þetta „obligatoriska“ ákvæði um málskot til Alþjóðadómatólsins og eins ákvæði um tilkynningarskyldu, sérstaklega gagnvart Bretum, en út í þær deilur fer ég ekki neitt hér og rek ekki þá sögu hér. Hverjar svo sem skoðanir manna kunna að vera á þessum samningi og hver svo sem þau atriði hans eru, sem mönnum eru sérstaklega þyrnir í augum, þá er það víst, að fram hjá honum verður ekki gengið, og meðan samningurinn er í gildi, verður auðvitað eftir honum að fara, hvernig svo sem afstaða manna hefur verið til samningagerðarinnar á sínum tíma. Þó að Íslendingar geti eftir sem áður fært út landhelgina með einhliða ákvörðun, verða þeir að vera við því búnir, að Bretar geri kröfu um, að sú ákvörðun sé lögð undir úrskurð Alþjóðadómstólsins. Gagnkvæmt gildir það auðvitað, að Íslendingar geta samkvæmt þessu ákvæði krafizt þess, að slík deila verði lögð undir úrskurð Alþjóðadómstólsins, ef Bretar ætluðu sér t.d. að beita hervaldi eins og síðast. Alþjóðadómstóllinn segir þá til um það, hverjar hömlur þjóðarétturinn setur ákvörðunarvaldi einstakra ríkja í þessu efni. Er af því ljóst, að möguleikar Íslands til frekari landhelgisútfærslu og til friðunaraðgerða á landgrunninu eru mjög undir því komnir, hver þróun þjóðaréttar verður í þessu efni og á þessu sviði. Það skiptir því mjög miklu máli, að fylgzt sé sem allra bezt með réttarþróuninni í þessum efnum og reynt sé á allan hátt, eftir því sem hægt er, að stuðla að þeirri réttarþróun, sem okkur er hagstæð. En það leikur ekki á tveim tungum, að á undanförnum árum hefur þróun þjóðréttarreglna um landhelgi vemið okkur Íslendingum í vil, bæði um viðáttu eiginlegrar fiskveiðilandhelgi og rétt ríkja yfir landgrunninu, en nú mun af þjóðarétti viðurkenndur umráðaréttur ríkja yfir hafsbotninum á landgrunninu, hvort heldur er til rannsóknar eða nýtingar náttúruauðlinda þar. Um það efni var gerð alþjóðasamþykkt á Genfarráðstefnunni 1958, og mun sú alþjóðasamþykkt nú hafa tekið gildi. En sérstaklega þýðingarmikil í því sambandi var yfirlýsing sú, sem Truman Bandaríkjaforseti gaf á sínum tíma árið 1945 um það, að náttúruauðæfi á hafsbotni landgrunnsins kringum Bandaríkin skyldu tilheyra þeim, sem gefin var í tilefni af olíulindafundi, sem þar átti sér stað. Eins og ljóst er af því örstutta yfirliti, sem ég gef áðan um þróun þjóðréttarreglna um þetta efni, var það svo, að mjög víða var landhelgin talin 3 sjómílur, og kom fram á ráðstefnunni í Haag 1930 t.d., að það voru mjög margar þjóðir þeirrar skoðunar, að landhelgin ætti að vera sú. En nú hafa hins vegar fjölmörg ríki, jafnvel þau, sem áður aðhylltust 3 sjómílna landhelgi, fært út sína landhelgi og eru mjög mörg komin með 12 sjómílna landhelgi og sum jafnvel stærri landhelgi, eins og t.d. Suður-Ameríkuríkin, sem hafa helgað sér landgrunnið allt, og t d. ríki eins og Argentína, Equador, Chile, Perú telja landhelgi sína 200 sjómílur á haf út og þar með landgrunnið allt, og raunar 3 hin síðasttöldu án tillits til þess, hvort þarna er um landgrunn að ræða. Það er að vísu ekki hægt að segja, að þetta hafi verið viðurkennd þjóðréttarregla enn, en samt er það svo, að þessum ákvæðum hefur verið beitt í framkvæmd. T.d. er það kunnugt og þekkt dæmi, þegar Perúmenn árið 1954 tóku rétt innan við þessi mörk hvalveiðiflota gríska skipakóngsins Onassis, sem sigldi undir Panamafána, og færðu skipin til hafna með vopnavaldi, og þeim skipum var ekki þaðan sleppt, fyrr en borguð hafði verið sú sekt, sem þau höfðu verið dæmd til að greiða, um 3 millj. Bandaríkjadollara. Það er þess vegna í stuttu máli augljóst, að á síðari árum og sérstaklega á þeim árum t.d., sem liðin eru frá síðari heimsstyrjöld, hafa orðið alger þáttaskil í þessum efnum, og það hefur átt sér stað mikil þróun í rétta stefnu að okkar dómi á þessu sviði, þannig að ríki geti nú talið sér víðari landhelgi en áður. Nú kynni einhver að álíta, að Íslendingar, sú fámenna þjóð, gætu ekki haft mikil áhrif í þessu efni, hver þróun þjóðaréttarins verður og hver þróun verður á alþjóðavettvangi í þessum efnum. En sú ályktun er ekki rétt. Ef litið er til sögunnar, sést það einmitt, að það er hafið yfir allan vafa, að með staðfastri baráttu sinni í landhelgismálinu á undanförnum árum hafa Íslendingar átt drjúgan þátt í þessari þróun, sem orðið hefur, og skal ég ekki endurtaka það, sem ég hef þegar um það sagt, að Íslendingar áttu á sínum tíma á allsherjarþinginu 1950 þátt í því, að þjóðréttarnefndin tók þetta mál til meðferðar og að þessar tvær sjóréttarráðstefnur í Genf 1958 og 1960 fjölluðu um málið, komust að vísu ekki að ákveðinni eða endanlegri niðurstöðu, en það kom þó glögglega fram á þessum ráðstefnum, að reglunni um 3 sjómílna landhelgi var algerlega kollvarpað og sú regla, sem átti mestu fylgi að fagna á þessum ráðstefnum, var 12 sjómílna landhelgin. Það má enn fremur nefna það, að á þessari ráðstefnu 1958 var gerð samþykkt um fiskveiðar og verndun lífrænna auðæfa hafsins, eins og hún hefur verið nefnd. Og í 7. gr. þeirrar samþykktar er sagt, að strandríki geti gert einhliða ráðstafanir um takmarkaðan tíma til verndar fiskstofnum á landgrunni utan landhelgislínu. Þær ráðstafanir verða þó að vera reistar á vísindalegri niðurstöðu, þeirra verður að vera greinilega þörf, og þær mega ekki skapa nein forréttindi til handa fiskimönnum einstaks strandríkis. Það þarf ekki hér að minna á þær ráðstafanir, sem Íslendingar gerðu, eftir að ljóst var, að landhelgisráðstefnan 1958 var árangurslaus að þessu leyti til, að þar fékkst ekki nein ákveðin regla. Þá var landhelgin færð hér út, eins og kunnugt er, í 12 sjómílur, og síðan hefur sem sagt þróunin hjá öðrum ríkjum stefnt í þá átt að færa út sína fiskveiðilandhelgi. Aðrar þjóðir, eins og t.d. Norðmenn, hafa þar komið á eftir. Það þarf ekki að rekja það nánar, en það er alveg auðsætt, í hvaða átt þróunin hefur stefnt. Og það er líka alveg fullvíst, eins og ég sagði áðan, að Ísland hefur átt sinn mikla þátt í þeirri þróun með baráttu sinni í landhelgismálunum. En hvað sem um það er, er það ljóst, að eftir þessar alþjóðaráðstefnur í Genf er ekki fyrir hendi nein alþjóðasamþykkt eða alþjóðasamningur um viðáttu landhelgi. Þar af mega menn vitaskuld ekki draga þá ályktun, að þjóðarétturinn setji hér engar skorður og að hverju ríki sé algerlega í sjálfsvald sett að fara svo langt sem það kýs. Kom það raunar fram í áliti þjóðréttarnefndarinnar, sem ég vitnaði til áðan. En í því sambandi má líka minna á dóm Alþjóðadómstólsins í deilumáli Breta og Norðmanna 1951, sem er afskaplega þýðingarmikill dómur um þessi efni, vegna þess að sú grundvallarregla kemur fram í þeim dómi, að það verði að meta eftir heildarmati á fjölmörgum atriðum, hversu langt ríki megi teygja sín yfirráð út. Það verði að taka tillit til bæði sögulegra ástæðna, landfræðilegra ástæðna, efnahagslegra ástæðna, líffræðilegra ástæðna o.s.frv. Og sú grundvallarregla er auðvitað sérstaklega mikilsverð fyrir okkur Íslendinga, auk þess sem þá var staðfest hið svokallaða grunnlínukerfi, sem er afar þýðingarmikið. En á meðan ekki eru fyrir hendi neinar alþjóðlegar samþykktir eða fastar alþjóðavenjur, staðfestar af alþjóðadómi, um þetta efni, er ríkjandi nokkur réttaróvissa á þessu sviði. Og á meðan er einmitt fyrir hendi verulegt svigrúm til að vinna að réttarreglu í þá átt, sem við teljum okkur hagstæða, eða réttarþróun í þá átt, sem við teljum okkur hagkvæma. Auðvitað er sá möguleiki einnig fyrir hendi, á meðan svo stendur, að þróunin gangi í öfuga átt. Enginn getur að vísu sagt um það, en ég held þó, að þróunin muni fremur stefna í þá átt, að viðurkenndur verði ríkari réttur einstakra ríkja í þessu efni til landgrunnsins, og finnst mér ýmislegt á síðari tímum benda til þess, m.a. það, sem fram hefur komið á alþjóðaráðstefnum um það efni. Meðan þetta svigrúm er fyrir hendi, er þess vegna um að gera fyrir okkur að nota tímann og vinna að þessari réttarþróun, því að það er alveg víst, að þó að mikið hafi áunnizt og enginn geri lítið úr því, sem á vannst með útfærslu landhelginnar bæði 1952 og 1958, fer því fjarri, að framtíðarhagsmunum íslenzkrar þjóðar á þessu sviði sé þar með fullnægt. Það verður stöðugt ljósara, að þar verður ekki fullur sigur unninn, fyrr en viðurkenndur hefur verið réttur þjóðarinnar yfir fiskimiðum landgrunnsins, svo að hún geti sett þar þær reglur um fiskveiðar og friðunaraðgerðir, sem þörf er á til verndunar fiskstofnum og til varnar gegn ofveiði. En það mun nú samdóma álit allra, sem bezt þekkja til, að veiðar á uppeldisstöðvum fiskstofnanna á landgrunninu utan landhelgislínu gangi langt úr hófi fram og jafnvel svo, að lífshagsmunum þjóðarinnar sé stefnt í voða. Nútímaveiðitækni hefur auðvitað stóraukið þá hættu. Rannsóknir hafa sýnt, að Íslendingar veiða ekki nema örlítið brot af þeim ungfiski, sem þar er um að ræða. Í því sambandi og því til sönnunar má sérstaklega vitna til skýrslu Jón Jónssonar, sem birt var s.l. vetur, í marz að ég ætla, í tímaritinu Ægi, en Jón Jónsson var formaður í nefnd fiskifræðinga, sem falið var það verkefni að gera skýrslu um ástand þorsk-, ýsu-, ufsa- og karfastofnanna við Ísland, Færeyjar og Austur-Grænland. Þessi skýrsla er mjög athyglisverð. Ég veit, að hv. alþm. hafa kynnt sér hana. Það er þess vegna ekki ástæða til að fjölyrða um það efni, en þó vil ég aðeins til áherzlu taka upp örfá atriði úr þeirri skýrslu. Þar segir m.a.: „Á árunum 1960-1964 var samtals landað af Íslandsmiðum 575 millj. þorska. Eru Íslendingar og Bretar stórtækastir á veiðinni, en það skiptir mjög í tvö horn með stærðina á þeim fiski, sem þessar þjóðir afla. Á þessu tímabili nam heildarveiði Breta 254 millj. þorska eða 44% af heildarafla, en sá fiskur var aðallega 40-70 cm langur og mest af honum á aldrinum 3-5 ára og svo til allur ókynþroska. Heildarafli Íslendinga á sama tíma nam 261 millj. fiska, en þeir voru aðallega 70-100 cm langir, aldurinn 7-12 ára og svo til allir kynþroska og höfðu a.m.k. 30% hrygnt einu sinni eða oftar.“ Og enn fremur segir í þessari stórmerku skýrslu: „Það er enn fremur mjög athyglisvert að athuga, hve mikill hluti afla hinna einstöku þjóða er fiskur undir 70 cm eða óþroska. Í heildarafla Íslendinga voru um 18% undir þessari stærð, en 82% í veiði útlendinga.“ Enn fremur segir: „Íslendingar taka einungis 18 af hverjum 100 óþroska fiskum, sem landað er á Íslandsmiðum. Hitt taka útlendingar, aðallega Bretar. Veiðisvæði þeirra eru vel þekkt fyrir Norðaustur- og Norðvesturlandi, og má segja, að fiskur sá, sem þeir afla, sé nokkuð staðbundinn, þar til hana verður kynþroska og leitar í heita sjóinn til hrygningar.“ Í þessari skýrslu leggur Jón til, að vissar ráðstafanir séu gerðar. Þær ráðstafanir eru sjálfsagt réttmætar út af fyrir sig, og dreg ég það ekki í efa. En þó að þær séu gerðar, þá dregur það ekki úr nauðsyn þess, sem öllum ætti að vera augljóst eftir lestur þessarar skýrslu, að Íslendingar helgi sér landgrunnið allt, til þess að þeir geti sett þar þær reglur um veiðarnar, sem við eiga. Það er augljóst, að til þess er rík nauðsyn. Og eftir lestur þessarar skýrslu verður auðvitað skiljanleg sú ördeyða, sem verið hefur fyrir Norðurlandi undanfarin ár. Það var ofur eðlilegt, að síðasta fiskiþing léti þetta málefni til sín taka og gerði það líka myndarlega. Það var samþykkt þar samhljóða svofelld ályktun, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskiþing leggur ríka áherzlu á, að unnið verði markvisst að því, að allt landgrunnið verði innan fiskveiðilögsögu Íslands.“ Herra forseti. Ég skal nú fara að stytta mál mitt. Í þessari þáltill. felst það, að kosin skuli 7 manna nefnd til að vinna að þessu máli ásamt ríkisstj. Það er nauðsynlegt, að undirbúningur þessa máls sé sem vandaðastur. Um undirbúning að landhelgisútfærslu 1952 og 1958 má kannske deila, að því er varðar einstök atriði. En ég hygg, að allir séu sammála um það, að í höfuðdráttum hafi undirbúningur að þeim ákvörðunum verið með vönduðum hætti og vel hafi verið að þeim unnið og staðið. Og ég býst við því, að það þurfi að vinna að þessu máli eitthvað á svipaðan hátt og þá var gert. Það þarf að kynna öðrum þjóðum sem rækilegast ástæður Íslendinga og málstað þeirra í þessu máli, og það verður að fylgjast með réttarþróuninni og kynna sér hana og hvað er að gerast í þessum efnum og reyna alls staðar, þar sem hægt er, að stuðla að þeirri réttarþróun, sem við teljum æskilega í þessum efnum, sem sé þeirri, að réttur ríkis hvers til landgrunns síns, og fiskimið þar með talin, verði viðurkenndur. Það er sérstök þjóðarnauðsyn, að um þetta mál verði sem allra mestur einhugur innanlands. Þess vegna er einmitt lagt til í þessari þáltill., sem við höfum hér lagt fram, að Alþ. kjósi 7 manna nefnd til þess að hafa forustu í málinu, en með þeim hætti ætti að vera tryggð samstaða í því, svo sem bezt verður gert. En það þarf, eins og ég sagði, að hafa undirbúninginn í þessu máli allan sem vandaðastan, og það þarf að leggja höfuðáherzlu á að afla allra þeirra gagna, sem fáanleg eru í þessu efni og eru til þess fallin að vekja skilning útlendra manna á þeirri nauðsyn, sem hér er um að ræða fyrir íslenzka þjóð. Það má sjálfsagt búast við því, að róðurinn í þessum efnum verði þungur, þar til fullur sigur er unninn. En ég tel ekki tímabært á þessu stigi að vera með neina spádóma um það efni, hversu langan eða skamman tíma það muni taka að vinna að fullum sigri Íslands á þessu sviði, það fer eftir atvikum. En eins og ég sagði áðan, er það trú mín, sem ég að vísu byggi á n,okkrum sólarmerkjum, að þróunin muni á næstu árum ganga í þá átt, að það muni vera grundvöllur fyrir því að fá viðurkenndan rétt ríkis til landgrunnsins, ekki aðeins til botnsins og náttúruauðæfa þar, eins og raunar þegar er gert, heldur til fiskimiðanna yfir landgrunninu. En hvað sem um það er, legg ég höfuðáherzlu á það í þessu sambandi, að þetta mál þolir ekki neina bið og þess vegna verður að hefja sókn í því sem allra fyrst. Og um það finnst mér, að allir landsmenn ættu að geta verið sammála, og allir landsmenn ættu að geta verið sammála um að fara þessa leið, sem hér er gert ráð fyrir, en með henni er mörkuð sú höfuðstefna., að að þeirri stefnu, sem tekin verður í málinu, standi allir stjórnmálaflokkar landsins, en það er að mínum dómi heppilegast, ef þess er nokkur kostur. Og auðvitað á þetta mál ekki að vera sérmál neinna stjórnmálatlokka eða ríkisstjórnar. Þess vegna hef ég líka hagað mínum málflutningi hér á þá lund, að ég hef ekki farið út í deilur um fortíðina, ég hef látið þær liggja á milli hluta. Það þýðir ekki það, að þær séu gleymdar. Þær eru vitaskuld geymdar, en það er ekki ástæða til þess að vera að rifja þær upp í þessu sambandi, vegna þess að ég tel það mikilsverðast, að allir standi saman um framtíðaraðgerðir í málinu. Ég skal svo ljúka máli mínu, en leyfi mér að leggja til, að till. sé vísað til 2. umr. og vísað í millitíðinni á milli umræðna til utanrmn. til athugunar.



Herra forseti. Árið 1928 var að forgöngu Jónasar Jónssonar, þáverandi menntmrh., sett löggjöf um friðun Þingvalla. Þar segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Frá ársbyrjun 1930 skulu Þingvellir við Öxará og grenndin þar vera friðlýstur helgistaður allra Íslendinga.“ Í lögum þessum segir einnig: „Hið friðlýsta land skal vera undir vernd Alþingis og ævinleg eign íslenzku þjóðarinnar.“ Þá er enn fremur fyrir mælt í þessari löggjöf, að sérstök n., Þingvallanefnd, skipuð þrem alþm. og kosin af Alþingi, skuli hafa fyrir þingsins hönd yfirumsjón með þessum friðlýsta helgistað allra Íslendinga. Og n. er veitt víðtækt vald, ekki einungis í sambandi við hvers konar athafnir á hinu friðlýsta svæði innan þjóðgarðsins, heldur einnig í nágrenni Þingvalla, eða eins og í 2. gr. l. um friðun Þingvalla segir: ,,Ekkert jarðrask, húsabyggingar, vegi, rafleiðslur eða önnur mannvirki má gera á hinu friðlýsta svæði eða í landi jarðanna Kárastaða, Brúsastaða, Svartagils og Gjábakka, nema með leyfi Þingvallanefndar.“ Nú er það auðsætt, að tilgangur þessarar löggjafar er sá að vernda Þingvelli og hið næsta nágrenni þeirra fyrir öllu því raski, allri þeirri mannvirkjagerð, sem torveldað geti, að Þingvellir verði um aldur og ævi friðlýstur helgistaður allra Íslendinga, eins og löggjafinn orðar það eftirminnilega. Alþingi tekur þessa varðstöðu að sér fyrir hönd þjóðarinnar, og það felur trúnaðarmönnum sínum, þremur alþm., framkvæmdina. Nú er það skoðun margra, að enda þótt í Þingvallanefnd hafi jafnan átt sæti hinir mætustu menn, hafi þeim ekki í öllum greinum tekizt varðstaðan um Þingvelli eins og skyldi. Ýmsir einstaklingar hafa löngum sótt það fast að komast yfir sumarbústaðalönd við Þingvallavatn, jafnvel að heita má á sjálfum Þingvöllum. Og Þingvallanefnd hefur látið undan þeirri ásókn. En þegar það fréttist nú í sumar, að Þingvallanefnd væri að úthluta til einstaklinga tugum nýrra sumarbústaðalóða í Kárastaða- og þó einkum Gjábakkalandi, vöktu þau tíðindi töluvert almenna furðu. Blaðaskrif urðu um málið. Ferðamálaráð sendi frá sér mótmæli, og ég hef heyrt, að náttúruverndarráð hafi einnig látið þetta mál til sín taka. Og þessi frétt um mjög verulega nýja lóðaúthlutun til einkaaðila á Þingvallasvæðinu vekur óneitanlega spurningar, - spurningar, sem ég tel rétt, að Alþingi, hinn lögskipaði verndari Þingvalla, og þjóðin öll, sem á þennan helgistað sameiginlega, fái skýr svör við. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram fsp. í nokkrum liðum á þessa leið: „1) Hve mörgum lóðum undir sumarbústaði hefur Þingvallanefnd úthlutað úr landi Kárastaða og Gjábakka í Þingvallasveit? 2) Hvaða reglum hefur Þingvallanefnd fylgt við ráðstöfun lóða þessara? 3) Með hvaða skilmálum eru lóðirnar af hendi látnar? 4) Hverjir hafa fengið umræddar lóðir? 5) Hver er tilgangur Þingvallanefndar með lóðaúthlutun þessari? 6) Hefur Þingvallanefnd í hyggju að halda áfram úthlutun lóða á Þingvallasvæðinu?“



Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda, eru sérreglur, sem gilda um stjórn málefna Þingvalla, hún er að mestu, má segja, ef ekki öllu, tekin undan ríkisstj. og fengin í hendur sérstakri þar til kjörinni n. af hinu háa. Alþingi. Engu að síður má segja, eð málið heyri formlega undir forsrh. og þess vegna hafi verið rétt að beina fsp. til hans, svo sem gert hefur verið. En forsrh. hefur ekki haft nein afskipti af meðferð þessa máls. Það er hins vegar vitað, að allt frá upphafi, má segja, hefur töluverðu af lóðum verið úthlutað, fyrst innan sjálfs þjóðgarðsins og síðan utan, í söndum Kárastaða og Gjábakka. Að minni vitund hefur engin lóðaúthlutun átt sér stað í sjálfum þjóðgarðinum nú mjög lengi, enda tel ég það ákaflega misráðið, ef svo hefði verið gert. Hitt er hannað mál, að um hins friðaða svæðis hefur verið úthlutað lóðum, og mætti margt um það segja. Spurning væri, hvort ástæða væri til og þá hvort það væri ef til vill of seint að friða, a.m.k. alla strandlengjuna við Þingvallavatn, þannig að menn gætu komizt frjálsir ferða sinna með allri strandlengjunni. Hitt er með öllu óframkvæmanlegt, að ætla að friða alla Þingvallasveit, Grafning og ofanvert Grímsnes, - ég hef ekki trú á því. Hitt væri miklu nær og væri ekki alveg út í bláinn að banna, alla byggð með strandlengjunni. En það er kannske orðið of seint, og segja má, að hinar fyrstu Þingvallanefndir hafi gert slíkar bollaleggingar að engu með því að láta sumarbústaðalönd með strandlengjunni frá Valhöll, þar sem hún stendur nú, og út í Kárastaðaland, út í Rauðukusunes. Þetta eru almennar bollaleggingar, en ég geri ráð fyrir því, að allir séu sammála um, að þarna þurfi varlega að fera í lóðaúthlutunum, sem og gert hefur verið í mörg ár, á hinu friðlýsta svæði. Ég óskaði upplýsinga frá Þingvallanefnd út af þeirri fsp., sem fram var borin, og þetta er það svar, sem mér hefur þaðan borizt: Við fyrstu spurningunni: „Hve mörgum lóðum undir sumarbústaði hefur Þingvallanefnd úthlutað í landi jarðanna, Kárastaða og Gjábakka í Þingvallasveit?“ Svar við þessu er: Núverandi Þingvallanefnd hefur, frá því að hún fyrst var kosin á Alþingi fyrir 9 árum, veitt alls 16 umsækjendum kost á lóðum undir sumarbústaði í landi Kárastaða ofan gjár og 29 umsækjendum á mjög dreifðu svæði í heiðinni austan og vestan Gjábakkabýlisins nú nýlega. Bæði þessi býli eru og verða skipulögð og útmæld, og mun m.a. náttúruverndarráði gefinn kostur á að fylgjast með ráðstöfun landsins undir sumarhúsabyggingar, en þess hefur verið óskað. Önnur spurningin: „Hvaða reglum hefur Þingvallanefnd fylgt við ráðstöfun lóða þessara?“ Svarið: Þingvallanefnd hefur aldrei auglýst eftir umsóknum um sumarbústaðalóðir, en hefur fylgt þeirri reglu að afgreiða umsóknir, sem borizt hafa, eftir tímaröð, hafi beiðni þess efnis komið heim við skipulagt úthlutunarsvæði, utan þjóðgarðsins einvörðungu. Þriðja spurningin: ,,Með hvaða skilmálum eru lóðirnar af hendi látnar?“ :Svar: Helztu skilmálar eru nú: a) Leigugjald 2000 kr., veiðileyfi í Þingvallavatni ekki innifalið. b) 30 ára leiga skv. sérstökum leigusamningi. Endurskoðun á leigugjaldi á 6 ára fresti. c) 10 þús. kr. í eitt skipti vegna tæknilegs undirbúnings heildarskipulagsins. d) Byggingarframkvæmdir hafnar innan tveggja ára. e) Hús og byggingar eru háð samþykki Þingvallanefndar og fullkomnu eftirliti Skipulags ríkisins og húsameistara. Samræming á þessum leiguákvæðum við fyrri leigusamninga eldri lóðarleiguhafa er nú í endurskoðun. Fjórða spurning: „Hverjir hafa fengið umræddar lóðir?“ Um það er til skrá, þ.e. þessar lóðir, sem úthlutað hefur verið á s.l. 9 árum. Sú skrá fylgir hér með, en ég sé ekki ástæðu til að fara að lesa, hana upp. Hv. þm. er velkomið að fá að lesa hana hjá mér, en ég sé ekki, að hún eigi út af fyrir síg erindi til almennings. Hins vegar er hún ekkert leyniplagg heldur. Ef menn óska eftir því, að það sé lesið, skal ég gera það, en ég sé ekki ástæðu til þess, ef hv. þm. telja það fullnægjandi að lita á þetta plagg. Fimmta spurning: „Hver er tilgangur Þingvallanefndar með lóðaúthlutun þessari?“ Svar: Meðal annars: a) afla tekna til nauðsynlegs viðhalds og endurbóta í þjóðgarði og á ríkiseignum þar og létta, með því undir fjárveitingu Alþingis. b) Verða við óskum þeirra umsækjenda um lóðirnar, sem hafa viljað gangast undir skilyrði nefndarinnar, en þau eru strangari en almennt gerist um slík lönd og jafnvel án fordæmis. Sjötta spurning: „Hefur Þingvallanefnd í hyggju að halda áfram úthlutun lóða á Þingvallasvæðinu?“ Svar við þessu er: Þingvallanefnd mun halda áfram úthlutun lóða, eftir því sem fyrrnefnd landssvæði verða skipulögð, enda verður strangt eftirlit haft með byggingum öllum og skipulagsákvæðum fylgt í hvívetna. Þetta eru þau svör, sem mér hafa borizt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin við fsp. minni. Það er ef til vill ástæða til að ræða þetta mál nokkru frekar, þó að tími sé nú ekki mikill til þess í þessum fyrirspurnatíma„ og ég mun að mestu láta það vera, en svörin gefa þó ákveðið tilefni til þess, að um viss atriði ré rætt frekar. M.a. veitti ég því athygli, að varðandi þessar lóðir, sem úthlutað hefur verið, alls 45 í tíð núverandi Þingvallanefndar, þar af 29 nú alveg nýlega, hefur aldrei verið auglýst, að menn gætu átt kost á lóðum á þessu svæði. Nú gerir Þingvallanefnd ráð fyrir því að halda, lóðaúthlutun áfram, og þá vitanlega vaknar sú spurning: Á að hafa sama háttinn á og áður í þessu efni eða á að veita mönnum einhvern jafnari rétt, ef rétt þykir og eðlilegt að halda áfram þeirri stefnu að úthluta lóðum, a.m.k. í allra næsta nágrenni við hið friðaða svæði Þingvalla? Hæstv. ráðh. sagði í sínum hugleiðingum eða aths. í upphafi síns máls, að vitanlega kæmi það ekki til mála að friða alla Þingvallasveit og leyfa þar enga byggð, og ég tek algarlega undir það. Ég býst ekki við, að neinum manni hafi dottið það í hug. En það er hið næsta nágrenni við þjóðgarðinn og það er þó sérstaklega strandlengjan, eins og hann nefndi, meðfram Þingvallavatni, sem sérstök ástæða er til að gefa gaum að. Ég hef ekki á neinn hátt látið í það skína, að Þingvallanefnd hafi ekki haft lagaheimild til þeirra framkvæmda, sem hún hefur leyft. en ég vildi gjarnan fá upplýsingar um málsmeðferðina, og að lokum vil ég leggja áherzlu á það, að ég tel, að Þingvallanefnd eigi að fara mjög varlega í að úthluta lóðum í næsta nágrenni Þingvalla, og það er alveg ljóst, að löggjafinn á sínum tíma ætlaðist beinlínis til þess, að þar væri mjög varlega farið. Ég vil aðeins í því sambandi minna á þau ummæli flm. frv. á sínum tíma um friðun Þingvalla, Jónasar Jónssonar, þar sem hann varar við því, að ef ekkert verði að gert, sé hætt við, að bæði útlit og útsýni Þingvalla spillist. „Við lítum,“ segir hann, „á Þingvöll sem dýrgrip, sem þjóðin á öll, og þennan dýrgrip á að vernda.“ Og hann segir: „Þetta friðlýsta svæði er ekki stærra en svo, að utan við það gæti risið eins konar Grímsstaðaholt í skjóli skipulagsleysis og stundarhagnaðar einstakra listsnauðra manna.“ Það er einmitt þetta eða annað slíkt, sem löggjöfin átti að koma í veg fyrir, og það er Þingvallanefnd, sem hefur þessi mál í sínum höndum og á að hafa varðstöðu um þetta. Ég vil þess vegna ljúka þessum fáu orðum með því að mega vænta þess, að virðulegir trúnaðarmenn Alþ., þeir, sem skipa Þingvallanefnd nú og á komandi tímum, gleymi því aldrei, að þeim er á hendur falin varðveizla staðar, þar sem fáir útvaldir eiga ekki að hafa nein sérréttindi, heldur eru Þingvellir og eiga að vera helgistaður allra Íslendinga.



Herra forseti. Mig langar til að fara aðeins nokkrum orðum um þessar fsp., sem hér hafa verið bornar fram, vegna þess að raunverulega er það ekki hæstv. forsrh., sem á að sækja til saka um það, sem gert hefur verið, því að sá háttur hefur tíðkazt, allt frá 1928, að Þingvallanefnd tók fyrst til starfa, að hún hefur afgreitt málin sjálf, án þess að þau væru undir neinn ráðh. borin. Og þess vegna verður það, sem gert hefur verið síðan til góðs eða ills, að skrifast á reikning Þingvallanefndar á hverjum tíma. Í lögum um friðun Þingvalla segir, eins og raunar hefur komið hér fram, að hið friðlýsta land skuli vera undir vernd Alþingis og ævinleg eign íslenzku þjóðarinnar, það má aldrei selja eða veðsetja, og Þingvallanefnd, skipuð þrem alþm., hefur fyrir hönd Alþingis yfirstjórn þess griðlýsta lands og annarra jarða í ríkiseign, sem til eru greindar í 2. gr. Málsmeðferðin hefur alla tíð frá upphafi verið þessi, að Þingvallanefnd hefur haft með framkvæmd málsins að gera og ekki leitað til þess samþykkis. Það kann að vera, að það sé kannske ekki rétt af n. að hafa starfað þannig, en þó held ég, að það orki nokkuð tvímælis, hvort framkvæmdavaldið, forsrh. eða annar ráðh., eigi um þetta mál að hafa endanlegan ákvörðunarrétt, þar sem málið er einvörðungu í höndum Alþingis. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Það má náttúrlega alltaf deila um, hvað skuli gera og hvað skuli ógert látið. En það vil ég taka fram þó, að í upphafi tel ég, að þarna hafi verið gerðir hlutir, sem hefði ekki átt að gera, þar sem veitt hafa verið sumarbústaðalönd innan hins friðlýsta svæðis. En það voru aðeins hinar fyrstu eða fyrsta Þingvallanefnd, sem það gerði, og skal ég ekki fara út í að gagnrýna það. Það, sem síðan hefur gerzt, og m.a. það, sem núverandi Þingvallanefnd hefur gert í þau 9 ár, sem hún hefur farið með þessi mál, er, að því er tekur til sumrarbústaðanna, að veita lönd utan þjóðgarðsins, utan hins friðlýsta svæðis. Það má náttúrlega deila um það, hvort þetta hefur verið rétt. En taka vil ég þó fram, að á báðum þessum stöðum, sem nefndir hafa verið, bæði í Kárastaðanesi og eins í Gjábakkalandi, var farið að veita sumarbústaðalönd, áður en umráð yfir þessum löndum komust í hendur Þingvallanefndar. Það var þess vegna eitt hið fyrsta, sem Þingvallanefnd gerði, að afla sér umráða yfir þessum löndum og tryggja það að ekki væru byggðir þar sumarbústaðir öðruvísi en að nákvæmlega athuguðu ráði og eftir ströngum reglum. Það er því miður tilfellið, að við Þingvallavatn og meðfram strandlengjunni, kannske alveg sérstaklega að austan, hefur sumarbústaðabyggingin orðið mjög óskipuleg og ég vil segja leiðinleg. Um það hefur Þingvallanefnd ekkert að segja og ræður ekki neinu þar um. En það, sem fyrir henni vakti um þessar næstu spildur við Þingvelli, er að sem gert væri, væri gert á þann veg, að ekki væri til skaða fyrir hið friðlýsta svæði sjálft. Kárastaðsnesið er nú mikið til í hvarfi á hinu friðlýsta svæði og sést varla og ekki þaðan. Gjábakkalandið blasir að vísu meira við, en sá hluti þess, sem tekinn hefur verið til úthlutunar og skipulagður, er þannig í sveit settur, að hann á ekki að sjást verulega frá hinu friðlýsta svæði sjálfu. Þegar talað er um Þingvallasvæðið, eins og gert er í fsp., er það náttúrlega spurning, hvað í því felst, og ekki ákveðið hugtak, hvað í því felst. Það er örugglega, að mér virðist, meira en hið friðlýsta svæði sjálft. En hvað ar það þá stórt? Er það; eins og hæstv. forsrh. nefndi, er það öll strandlengjan í kringum vatnið, eða er það öll Þingvallasveitin eða kannske meira? Ég held, að það hafi aldrei staðið til og aldrei verið hugsað þannig af þeim, sem báru fram frv. um friðun Þingvalla, að stór landssvæði utan hins friðlýsta svæðis yrðu algerlega friðuð. Þess vegna hafði það verið regla, að það yrðu ekki veitt sumarbústaðalönd í næsta nágrenni, nema því aðeins að vel væri gengið frá og tryggt skipulag á svæðinu. Ég hef að vísu ekki víða komið í þjóðgarða erlendis, en ég hef þó komið í einn, og þar er hann og það friðlýsta svæði þjóðgarðsins algerlega friðlýst, og þar er ekkert gert, en í næsta nágrenni og alveg upp að hlið þjóðgarðsins hafa verið reistar byggingar, sem kannske eftir þessari reglu, sem hér er ekki lögð til, en hugsað um að taka upp, gætu verið mjög vafasamar. Ég held þess vegna, að Þingvallanefnd hafi gert það, sem í hennar valdi stendur, til þess að tryggja í fyrsta lagi, að það yrði engin sumarbústaðarlóð veitt á hinu friðtaka svæði, í öðru lagi að tryggja, að það, sem veitt væri utan hins friðlýsta svæðis, yrði þannig frá gengið, að það yrði ekki til vansa eða óprýði fyrir þá, sem um hið friðlýsta svæði færu. Í þriðja dagi vildi ég út að úthlutunarreglununum, sem hér var spurt um, segja, eins og raunar kemur fram í svari n., sem hæstv. forsrh. las upp, að það hefur aldrei verið auglýst eftir umsóknum, en það hefur verið reynt að verða við þeim óskum, sem borizt hafa. Þær hafa verið fáar, og á þessu ári var tekið fyrir að verða við öllum þeim óskum, sem borizt höfðu, og það var gert. Þess vegna komu til úthlutunar í sumar miklu fleiri lóðir en áður, og þó er tala lóðanna öll þessi 9 ár, sem ég nefndi, tiltölulega mjög lág, vildi ég segja. Ég veit, og okkur er það öllum ljóst, Þingvallanefndarmönnum, að hér er um vandmeðfarið mál að ræða, og vissulega mun n. kappkosta að veita ekki nein leyfi, sem gætu orðið til þess, að spjöll yrðu unnin á ekki einasta hinu friðlýsta svæði, heldur einnig á næsta nágrenni þess.



Herra forseti. Það er einungis til áréttingar því, sem ég sagði áðan, að mér finnst það fyllilega til athugunar fyrir þingheim, hvort menn vildu gera ráðstafanir til þess að friða alla strandlengjuna kringum Þingvallavatn. En það má vel vera, að það sé orðið of seint, vegna þess að byggð sé komin svo víða. En ég tek undir það, sem ég nefndi, að auðvitað voru garð mest spjöllin innan sjálfs þjóðgarðsins, þegar leyfð var byggð suður með vatninu og raunar mætti segja að nokkru leyti þar sem þjóðleið hafði áður legið úr Grafningi til Þingvalla, þótt að verulegu leyti væri sokkin í vatnið. Þetta eru að mínu viti þau mestu spjöll, sem þarna hafa verið gerð, um leið og viðurkenna skal það ómetanlega verk, sem gert var, þegar Þingvellir voru friðaðir, sem er verk, sem við allir megum vera þakklátir fyrir og Jónas Jónsson á vissulega drýgstan þátt í og mun hljóta verðuga viðurkenningu fyrir. En í framhaldi þessa vil ég drepa á það, sem ég tal ekki síður um vert og raunar miklu meira en þótt einhverjar byggingar séu leyfðar þarna í nágrenninu, og það er að friða hinn forna þingstað betur en gert hefur verið, og hann hefur ekki verið friðaður, meðan vegurinn liggur um Almannagjá. Það má segja, að það að hafa bílveg um Almannagjá sé líkast því, sem Rómverjar hefðu bílveg um Forum Romanum eða Grikkir um Akropolis. Þetta eru hrein helgispjöll og barbarismi slíkur, að ótrúlegt er, að þetta skuli hafa haldizt. Til viðbótar þessu kemur, að allir þeir, sem eru kunnugir á Þingvöllum, sjá, að það er bein lífshætta fyrir þá, sem fara um veginn, sérstaklega í þungum vögnum, þegar jörðin skelfur undir, en klettar hanga fyrir ofan. Og ég þori að fullyrða, að það er guðs mildi, þangað til og meðan ekki verður stórslys af þessum sökum. Nú er þingið þegar búið að gera ráðstöfun til þess, að úr þessu verði bætt, með því að láta leggja þjóðveg upp á vestari gjárbarminum og inn á Leirurnar. En hann kemur ekki að fullum notum og ekki að gagni til þess að loka veginum um Almannagjá, fyrr en fé er veitt til þess að breikka veginn inn úr eða milli Leiranna og Efri-Valla. Og ég tel, að þetta þing eigi beinlínis að hlutast til um, að sú framkvæmd verði gerð á næsta sumri, vegna þeirrar augljósu hættu, sem þarna er sökum grjóthruns, en ekki síður líka þegar menn eru að tala um, að helgi Þingvalla sé ekki nóg gætt, en láta þó mestu helgispjöllin haldast þarna lengur en rík ástæða er til, og það er eftir svo lítið, til þess að hægt sé að loka veginum um Almannagjá og leggja þar einungis gangstíg, að það má vera okkur til skammar og verður til ævarandi háðungar og varna en það, ef slys skyldi t.d. verða næsta sumar, eins og yfirvofandi er og allir sjá, sem oft hafa komið í Almannagjá, að í raun og veru hlýtur að verða, ef ekki er að gert.



Herra forseti. Mig langar að leggja hér örfá orð í belg, fyrst og fremst til að taka undir ummæli hæstv. forsrh. um það, að þetta þing ætti að taka til athugunar, hvort ekki væri tímabært að endurskoða ákveðin um friðun Þingvalla og stækka friðunarsvæðið og jafnframt að bæta framkvæmd á þeirri friðun, sem hefur verið í framkvæmd á Þingvöllum. Þetta var þó ekki aðalástæða þess, að ég kvaddi mér hljóðs, heldur til þess að vekja athygli á því til viðbótar þessu og í beinu framhaldi af þeirri hugsun, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að mér finnst líka ástæða til þess að athuga, hvers eðlis sú friðun er eða á að vera, sem gildandi lög kveða á um. Og þetta segi ég að gefnu tilefni, vegna þess að í mínu rn., menntmrn., er fjallað um náttúruvernd og nýlega hafa verið sett ný lög um náttúruvernd. En það hefur komið í ljós, að óljóst er enn, bæði samkv. lögum um friðun Þingvalla og samkv. náttúruverndarlögunum, hvort gildandi lagaákvæði leyfa eða banna tiltekna ræktun, tiltekna nýrækt á Þingvöllum, og á ég þá sérstaklega við gróðursetningu trjágróðurs. Um þetta mál eru skiptar skoðanir. Ég er þeirrar skoðunar og veit þó ekki, hvort ég hef lagabókstaf til stuðnings þeirri skoðun, en ég er persónulega þeirrar skoðunar, að ekki ætti að koma til mála nýrækt trjágróðurs á Þingvöllum, sem þar er ekki í eðlilegu umhverfi og á sér þar ekki eðlilega náttúrustoð. En mér er ljóst, að um þetta mál eru skiptar skoðanir, og ég þori ekki að kveða á um gildi lagabókstafs í þessu efni. En þetta tel ég sjálfsagt, að komi þá til athugunar, ef hv. Alþ. vill taka friðunarmál Þingvalla til endurskoðunar, eins og ég tek eindregið undir, að gera ætti.