Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er um breytingu á skipun húsnæðismálastjórnar. Húsnæðismálastjórn var áður skipuð fimm mönnum, og var húsnæðismálastjórninni síðan skipt í tvær deildir. Tveir menn úr hennar hópi voru nefndir til þess að annast framkvæmdastjórn af hendi húsnæðismálastjórnarinnar, en hinir þrír höfðu með höndum stjórn tæknideildar húsnæðismálastjórnar. Eftir stjórnarskiptin varð ég þess var, að svo mátti heita, að húsnæðismálastjórnin væri óstarfhæf, og það var vel skiljanlegt. Þá var úr gildi gengin helmingaskiptaregla fyrrverandi ríkisstjórnar og það, sem hafði þótt fara með eðlilegum hætti nokkurn veginn, þegar hvor þessara tveggja, sem önnuðust lánveitingarnar, annaðist sinn helming. Þegar þetta þótti ekki lengur vera í gildi, kom upp margs konar ósamlyndi milli þessara tveggja aðila, og það var togazt á um nærri hvert atriði og stóð margt fast. Þá kom til úrskurðar félmrn. um skilning á ýmsum atriðum hvað ofan í annað, og þetta sá ég að gat ekki gengið svo. Auk þess höfðu svo bætzt ýmis ný störf á húsnæðismálastjórnina, m.a. að sjá um framkvæmd á brbl. um afnot íbúðarhúsnæðis í kaupstöðum og fleiri störf, sem nú kölluðu að. Það varð því að ráði, að það yrði að breyta skipun húsnæðismálastjórnarinnar, og var það gert á þann hátt, að skipuð skyldi þriggja manna framkvæmdastjórn úr sjö manna húsnæðismálastjórn. Allir þessir fimm menn, sem í húsnæðismálastjórninni voru áður, eru þannig í henni nú, en verkum er þannig skipt milli húsnæðismálastjórnarmanna, að þrír skulu í stað tveggja áður fara með framkvæmdastjórn húsnæðismálastjórnarinnar, en hinum þremur er ætlað að taka þátt í störfum húsnæðismálastjórnar að öðru leyti. Formaður nefndarinnar er eins og áður tilnefndur af Landsbanka Íslands og varamaður í hans stað. Það er nú Jóhannes Nordal hagfræðingur Landsbankans, og gegnir hann formannsstörfum eins og áður og verksvið hans hið sama. Þetta er einasta breytingin, sem í þessum lögum felst. Ég heyrði í gær, að það var vikið að því, að þessi breyting á skipun húsnæðismálastjórnar mundi verða kostnaðarsamari en hinn fyrri háttur. En það er á misskilningi byggt. Þessum mönnum fimm hafði verið ákveðin þóknun, 32800 kr. á ári hverjum um sig þessara fimm, og í lögunum stendur, að ráðh. geti ákveðið þóknun húsnæðismálastjórnarinnar. Þessi ákvörðun um launin var felld niður með bréfi og miðast við 1. okt. Síðan verður hinni nýju húsnæðismálastjórn ákveðin þóknun með tilliti til starfa hennar. Ég fullyrði, að það verður ekki til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, að þrír menn í stað tveggja áður fara með meginhlutann af störfum húsnæðismálastjórnarinnar, því að hinir, sem aðeins eiga að mæta þarna á fundum, líklega einn sinni í mánuði eða svo, hljóta auðvitað að fá ákveðna tiltölulega lága þóknun, og það fé, sem áður fór þess vegna til greiðslu húsnæðismálastjórnarinnar, mun sízt verða meira við þessa breytingu. Breytingarnar í frv. eru sem sé eingöngu þær, að stjórnin er nú skipuð sjö mönnum í stað fimm áður og að þrír fara með framkvæmdanefndarstörf innan stjórnarinnar í stað tveggja áður. Ég legg til, að þetta frv. fari að lokinni þessari umr. til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Hér er á dagskrá svo mikilvægt mál, sem verið hefur og er eitt af vandasömustu og viðkvæmustu félagsmálum okkar, að mér þykir hlýða, þegar það nú kemur á dagskrá þingsins, að fara um það nokkrum orðum, þ.e.a.s. húsnæðismálin og þau löggjafaratriði, sem hér um ræðir í sambandi við þau. Það hefði að vísu mátt ætla, að hin nýja vinstri sinnaða umbótastjórn kæmi fram fyrir Alþ. af meiri alvöru í húsnæðismálunum en þetta frv. ber vitni um, og séu það nokkur mál, sem þörf krefur að séu tekin á hverjum tíma verulega sterkum og alvarlegum tökum, þá eru það þessi mál. En það sýnist nú, að a.m.k. sé ekki hæstv. ríkisstj. enn í dag viðbúin að leggja neitt nýtt til í þessum málum, sem efnislega skiptir neinu máli, og fyrsta ræða hæstv. félmrh. í húsnæðismálunum hér á hv. Alþ., eftir að hann tekur við þessu virðulega embætti, má kallast sannkallaður kattarþvottur, því að í raun og veru kom mál hans húsnæðismálunum í sjálfu sér lítið eða ekkert við. Hæstv. ráðh. er að reyna að verja þá ráðstöfun sína og ríkisstjórnarinnar að gefa út brbl. þvert ofan í ákvæði stjórnarskrárinnar nokkrum dögum áður en þing kemur saman og reyna að finna því stað, að einhver nauðsyn hafi rekið til að gefa út þessi brbl. og í þeim felist nokkuð annað en það eitt, sem allir vita, að hér er verið að reyna að styrkja pólitíska aðstöðu samflokksmanna þessa hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstjórnar. Í sjálfu sér væri miklu mannlegra að vera ekki að reyna að fela þennan ásetning á bak við einhver tyllirök og tylliástæður. Ef við fyrst lítum á formshlið þessa máls, sjálf brbl. og lögin, sem fyrir voru um húsnæðismálastjórn, þá er það þannig, að eldri lögin segja, að í húsnæðismálastjórn skuli vera fimm menn. Það er ekki eitt einasta ákvæði í lögunum um húsnæðismálastjórn um, að tveir menn hafi framkvæmdastjórn þessara mála á hendi. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verkefni húsnæðismálastjórnar er að beita sér fyrir umbótum í byggingarmálum og að hafa yfirumsjón lánsfjáröflunar og lánveitinga til íbúðabygginga í landinu.“ Þetta eru lagaákvæðin um húsnæðismálastjórn. Það er hún, fimm menn, sem á eftir lögunum að sinna þessu verkefni. Hafi einhver önnur skipan verið á þessum málum, þá er það ekki gert með lagabreytingu. Þá hefur hæstv. fyrrverandi félmrh. væntanlega gert það með reglugerðarákvæðum, sem þurfti ekki brbl. til þess að breyta, ef hæstv. ráðh. þótti ástæða til. Það er sem sagt alveg nýmæli í þessum brbl„ sem er kannske nokkuð einstakt í sinni röð, að það er sett í lögin, að af sjö manna húsnæðismálastjórn skuli þrír menn hafa á hendi stjórn allra framkvæmda á vegum hennar og eftir nánari fyrirmælum í reglugerð. Ég vil minna á það, að þegar húsnæðislagafrv. á sínum tíma var lagt hér fyrir á Alþ., var gert ráð fyrir þriggja manna húsnæðismálastjórn. Síðar var í meðferð þingsins aukin tala stjórnarmeðlima upp í fimm, og í sjálfum lögunum er, eins og ég sagði áðan, ekkert, sem ráðgerir þessa verkaskiptingu, sem hæstv. ráðh. er að tala um. Hitt er svo alkunnugt, að fyrrverandi ríkisstj. og þá væntanlega félmrh. mun hafa falið - ég geri ráð fyrir skv. reglugerð - tveimur mönnum að annast sérstaklega einn þátt þeirra mála, sem húsnæðismálastjórn var falið að fjalla um, þ.e.a.s. að taka á móti lánbeiðnum og hafa viðtöl við þá, sem óskuðu eftir lánum, og hafa með höndum úthlutun lánanna. En fyrir mér og mörgum öðrum er það sannarlega ekki veigaminni þáttur, sem húsnæðismálastjórninni var falinn í hinum eldri lögum, að beita sér fyrir umbótum í byggingarmálum og hafa yfirumsjón lánsfjáröflunar, en ekki aðeins það, hvernig hægt væri að úthluta lánsfé, sem þá væntanlega einhverjir aðrir menn reyndu að afla til þessara þarfa, en átti þó að vera verkefni húsnæðismálastjórnar samkv. lögunum að hafa yfirumsjón með. Það er mönnum kunnugt, að sá háttur hefur verið á hafður, að tveimur mönnum í húsnæðismálastjórninni, sem var skipuð fimm mönnum, hefur verið falinn þessi eini þáttur málanna, úthlutun lánanna. Og mig furðar ekkert á því og er ekki neitt undrandi, þó að hæstv. ríkisstj. vildi að einhverju leyti breyta þessu. Sjálfur hef ég aldrei verið hrifinn af þessari meðferð málanna, og það hefur ætíð verið mín skoðun, að húsnæðismálastjórnin í heild hefði átt að leggja síðustu hönd á verkið við lánveitingarnar, þó að eðlilegt væri, að einstakir menn úr húsnæðismálastjórninni, hvort sem það voru tveir eða fleiri, ynnu að því að hafa viðtöl við menn, beita sér fyrir tillögugerð til húsnæðismálastjórnarinnar um það, hverjir skyldu hverju sinni verða lánanna aðnjótandi. Þar sem ekki hefur tekizt að afla nægjanlegs lánsfjár til þessara mála, er þetta i sjálfu sér miklu veigameira en ella hefði verið, þar sem á hverjum tíma hefur verið mikill þorri manna, sem hefur bæði haft þörf og ástæðu fyrir þessi lán, án þess að hægt hafi verið að veita það nema a.m.k. eftir langa og kostnaðarsama bið hjá viðkomandi aðilum. En enda þótt sá háttur hafi verið hafður á þessu, þá er það líka einnig sannast, að innan fyrrverandi ríkisstj. var engan veginn samkomulag um það, hvernig framkvæmd þessara mála var, vegna þess að sjálfstæðismenn - eða ráðherrarnir - höfðu innan þessarar ríkisstj. aldrei gert annað samkomulag við Framsfl. en það að fela tveimur mönnum framkvæmd þessara mála, eins og vænta mátti, eins og hverjum öðrum valinkunnum sæmdarmönnum eða embættismönnum, sem áttu að vinna sitt verk i slíku sem umboðsmenn báðir, einn fyrir báða og báðir fyrir annan fyrir hönd ríkisstj. Mér er kunnugt um það, að hæstv. fyrrverandi félmrh. leit líka hiklaust þannig á þetta mál. Hafi framkvæmdin verið með öðrum hætti, þá mun það vera runnið undan rótum annarra en fyrrverandi hæstv. félmrh. hetta segi ég að gefnu tilefni vegna umræðna, sem um þetta mál urðu ekki alls fyrir löngu - eða um s.l. áramót - innan þáverandi hæstv. ríkisstj. og mér var kunnugt um. Ég skal nú í sjálfu sér láta þessi orð nægja um formshlið málsins. Ég bendi á, að það er gersamlega að tilefnislausu, sem slík brbl. eru sett, nokkru áður en þing kemur saman, og rökstuðningurinn fyrir brbl. er sá, að verkefni stjórnarinnar séu svo mikil, að það þurfi að fjölga í húsnæðismálastjórn úr fimm og upp í sjö, og um leið er ákveðið, að þrír af þessum sjö skuli vinna öll verkin. Ég held þess vegna, að hæstv. félmrh. hefði getað haft viðkunnanlegri hátt á þeirri breytingu einni á framkvæmd þessara mála og löggjöf en hér hefur verið hafður, að bera fram þessi brbl., og í sjálfu sér hefði hann getað með reglugerðarákvæðum vafalaust komið þessum málum að einhverju leyti öðruvísi fyrir. Hins vegar brestur enn þá rökstuðning fyrir því, að það hafi þurft með lögum að gera þessa breytingu, og allra sízt, að það hafi borið svo bráðan að, að sá háttur sé hafður, eins og ég sagði, að bera þau fram nokkru áður en þing kemur saman. En eins og mönnum er kunnugt, þá hefur ekkí ríkisstjórn á hverjum tíma vald til þess að gefa út brbl., nema brýna nauðsyn beri til og almenningsheill krefji á milli þinga. En það er svo önnur hlið á þessum málum, sem er miklu veigameiri, og það er efnishlið málsins i heild, sem ég vil fara um nokkrum orðum. Mig undrar á því, nú þegar Alþ. kemur saman, að hæstv. félmrh. skuli engan boðskap hafa að flytja þinginu og alþjóð í því sambandi. Fyrrverandi hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir nýrri löggjöf á sviði þessara mála, og var um það samið, þegar ríkisstj. undir forsæti Sjálfstfl. tók við eftir alþingiskosningarnar 1953, að gera ráðstafanir til varanlegra úrbóta í lánsfjármálunum varðandi íbúðabyggingar. Þau veigamestu atriði, sem fyrrverandi ríkisstj. beitti sér fyrir, voru að auka íbúðafrelsið, afnema fjárfestingarhömlurnar, sem á því voru, að menn gætu byggt sér eigin hagkvæmar íbúðir, og jafnframt að útvega lánsfé, áður en lögð var fyrir þingið heildarlöggjöfin um veðlánastarfsemina. Var það fyrsta verk stjórnarinnar sem sagt að auka athafnafrelsið og síðan að útvega 20 millj. kr. á fyrsta þinginu, eftir að stjórnin tók við, til smáíbúðalána til viðbótar þeirri lánveitingu til smáíbúða, sem þá hafði farið fram. Síðan var það, að ríkisstj. skipaði n. til þess að undirbúa þetta mál, og hún vann alilangan tíma að undirbúningi málsins, og sett voru svo, eins og kunnugt er, lögin um húsnæðismálastjórn og veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða 1955. Með þessum lögum var lagður grundvöllurinn að nýrri útlánastarfsemi í þessu þjóðfélagi til íbúðabygginga, að létta mönnum að koma upp íbúðum yfir sjálfa sig og sína, en fram til þess tíma höfðu þessi lánsfjármál verið í fullkominni óreiðu, að því er segja má. Það mátti öllum vera ljóst, að hér var fyrsta skrefið aðeins stigið og vísir lagður að nýrri löggjöf og nýjum leiðum í þessu vandasama máli, sem miklu skipti að haldið yrði áfram með einurð og festu, og ef unnið væri að þeim málum skaplega, þá er enginn vafi á því, að í framtíðinni hefur hið nýja veðlánakerfi möguleika til þess að bæta úr margvíslegum erfiðleikum og þörf manna fyrir lánsfé, að mínum dómi ekki aðeins til íbúðabygginga, þegar fram í sækir, heldur margvíslegra annarra þarfa í þjóðfélaginu. Ég held, að þessi skilningur hafi verið nokkuð almennur, þegar frv. var lagt fram hér á Alþingi. Hins vegar var það mjög áberandi, að þáverandi hæstv. stjórnarandstæðingar töldu, að málið væri lítils virði, vegna þess að það væri allt of skammt gengið í lánsfjáröflun, bæði væru allt of veigalitlar ráðstafanir gerðar til þess að afla nýs fjár til íbúðalánabygginga og auk þess væru lánin til of skamms tíma og vaxtakjör allt of óhagstæð fyrir almenning í þessu landi. Það var m.ö.o. flest, og skal ég víkja nánar að því síðar, fundið þessu frv. til foráttu, og skyldi því mega vænta, þegar þessir aðilar nú eru komnir í stjórnaraðstöðu og leggja till. í húsnæðismálunum fyrir Alþingi, að úr einhverju af því, sem þeir fundu mest að þá, mundi nú vera bætt og áréttað, og þá fyrst og fremst, að gerðar væru ráðstafanir til að afla meira lánsfjár og með hagstæðum kjörum, sem voru höfuðásakanirnar í þessu efni. Mig langar til þess að bregða upp dálítilli mynd af húsnæðismálunum og þeirri brýnu þörf fyrir gagngerðar aðgerðir á þessu sviði og þá einkum að reyna að binda hugann við það, sem ég tel mest aðkallandi og hverri ríkisstj. hefði borið skylda til að leggja megináherzlu á til frekari aðgerða í þessum málum nú. Það er að mínum dómi enginn vafi á því, að ef hægt væri að tryggja framhald íbúðabygginga með svipuðum hætti og fyrrv. hæstv. ríkisstj. lagði grundvöll að, þá mundi vera hægt að leysa úr húsnæðisvandræðunum á næstu tveimur til þremur árum. Sumt af því, sem ég kann að segja hér til rökstuðnings í þessu máli, á öðru fremur við um höfuðstaðinn, en þó er það svo, að margt, sem um byggingarmálin hér er sagt, er sama eðlis annars staðar á landinn. Ég vil vekja athygli á því, að það er mjög athyglisvert, að á tímabilinu frá 1945 og til 1954 eru byggðar samtals 4357 íbúðir í Rvík, en fólksfjölgunin á sama tíma er um 17300 manns. Það koma þannig um fjórir manns á hverja nýja íbúð af fólksfjölguninni, og má því segja, að miðað víð fólksfjölgunina sjálfa hafi húsnæðisþörfinni verið fullnægt á þessu tímabili, árunum 1945–1954. En hér koma að sjálfsögðu mörg fleiri vandamál til úrlausnar og þ. á m. samansafnað lélegt húsnæði og ónothæft um lengri ára bil, sem vissulega þurfti að gera sérstakar ráðstafanir til þess að bæta úr. Einnig vil ég vekja athygli á því, að rannsókn, sem hagfræðingur Reykjavíkurbæjar hafði gert árið 1954, leiddi í ljós, að í sumum eldri götum hér í Rvík hafði fólki fækkað allt upp í 25%. Hér er fyrst og fremst orsakanna að leita til hins bætta efnahags fólksins á þessum árum eftir stríðið, sem leiddi til þess, að menn búa í stærra húsnæði en áður eða auka við sig afnotin af eldra húsnæðinu. Ég held, að því fari mjög fjarri, að menn hafi almennt gert sér grein fyrir því, hversu áhrifamikill þessi þáttur og þessar staðreyndir hafa verið í húsnæðiseklunni á undanförnum árum. En áður en gerðar voru þær ráðstafanir, sem fyrrverandi stjórn beitti sér fyrir með setningu laganna um húsnæðismálastjórn, má í raun og veru segja, að fjárhagslega hafi byggingarframkvæmdir, bæði hér í Rvík og annars staðar á landinu, grundvallazt fyrst og fremst á peningaflóði stríðsáranna, meðan það entist, en í öðru lagi á þeirri heillavænlegu sparifjáraukningu, sem var ávöxtur þeirrar stefnubreytingar í efnahagsmálunum, sem sjálfstæðismenn mörkuðu við stjórnarmyndunina eftir alþingiskosningarnar 1949 og mótuð var í gengisbreytingarlögunum frá 1950. Þetta tvennt vil ég nokkuð frekar árétta. Á árunum eftir stríðið voru geysilega miklar íbúðabyggingar hér í Rvík og þó þannig, að það var engin sérstök veðlánastarfsemi í sambandi við þessar byggingar. Veðdeild Landsbankans, hin gamla fasteignalánastofnun, var meira og minna óvirk á þessum tíma. Samt sem áður bar yfirleitt ekki á fjárskorti til byggingarframkvæmda. Menn áttu sjálfir eftir stríðsárin nægilegt sparifé, og nægilegt fé var í bönkum og öðrum peningastofnunum, til þess að menn gætu þá fengið fasteignalán, þó að það væri hjá peningastofnunum, sem annars hefðu það höfuðmarkmið að lána fé til rekstrar atvinnuveganna, en ekki fasteignalán. Þegar þetta þraut, þá vitum við það, að við mikla erfiðleika var að etja i þessum efnum, og þá var það, eins og ég sagði, að það eina, sem úr gat bætt á þessu sviði, og það eina, sem bætti úr, var hin athyglisverða og mikla aukning sparifjárins á árunum eftir gengisbreytinguna. Ég vek athygli á því, að árið 1950 var sparifjármyndunin í landinu 16.9 millj. kr. og 1951 15.8 millj. kr., og ef farið er lengra aftur í tímann, þá sést, að hér er um svipaða þróun að ræða. En árið 1952 fer sparifjármyndunin upp i 94.5 millj. kr., 1953 177.1 millj. kr., 1954 170.9 millj. kr. og á s.l. ári 106 millj. kr., og ég get bætt því við, að á fyrra hluta þessa árs eða fram til júlíloka hefur átt sér stað mjög veruleg sparifjáraukning í þessu landi, eða um 136.2 millj. kr., enda þótt þá hafi orðið í því þáttaskil og töluvert verulega hafi minnkað sparifjármyndunin frá þeim tíma. Það er ekki aðeins, að þessi mikla sparifjármyndun, sem nemur á örfáum árum 500–600 millj. kr., hafi verið grundvöllurinn undir byggingarframkvæmdum á þessu árabili, heldur einnig m.a. öðrum framkvæmdum, eins og t.d. raforkuframkvæmdunum, en lánveitingar innlendra banka til þeirra mála voru fyrst og fremst grundvallaðar á sparifjáraukningunni, og forsenda fyrir áframhaldandi lánveitingum af þeirra hálfu hlaut að vera áframhaldandi sparifjáraukning í landinu, enda kom það skýrt fram í viðræðum þáverandi hæstv. ríkisstj. við bankana. Að sjálfsögðu skildi ríkisstj. það fullvel, að forsendan fyrir því, að áframhald gæti orðið á þeim lánveitingum, sem þar væri um að ræða, og í vaxandi mæli, miðað við vaxandi þörf, væri vissulega áframhaldandi sparifjármyndun í landinu. Þetta eru einfaldar efnahagslegar staðreyndir, sem í sjálfu sér öllum mega vera ljósar. Ég vil í sambandi við þetta vekja athygli á því, að áríð 1952, sennilega, eða 1951, held ég hafi verið lágmark íbúðaframkvæmda hér í höfuðstað landsins og hafi verið svipuð þróun annars staðar í þjóðfélaginu, en þá var ekki lokið við nema 282 íbúðir í Reykjavík á einu ári. Síðan hefur þróunin orðið sú, að á árinu 1952 var hér lokið við 329 íbúðir, 349 árið 1953, 487 1954, 564 íbúðir árið 1955, eða m.ö.o.: þróunin í húsbyggingarmálunum á undanförnum árum - og vil ég leyfa mér að leggja áherzlu á það - hefur verið sú, að aukningin, miðað við árin á undan, er þessi: Á s.l. ári, miðað við 1954, er aukningin 16%, 61% miðað við 1953, 70% miðað við 1952 og 100% miðað við 1951. Af þessu mega menn sjá, um hversu athyglisverða þróun hér er að ræða, og ég vek athygli á þessu til þess að undirbyggja þá staðhæfingu mína, sem ég sagði áðan, að ef takast mætti að halda þessum málum í svipuðu horfi og hæstv. fyrrv. ríkisstj. tókst, þótt ekki væri nema um 2–3 ára skeið enn þá, þá hygg ég, að mestu vandræði, sem af húsnæðiseklunni stafa, væru leyst. Það er m.a. í Reykjavík vegna þess, að á árunum eftir 1950 er fólksfjölgunin verulega miklu minni en áður eða að meðaltali á árunum 1950–54 ekki nema 1300 manns á ári, en var 2800 manns á árunum frá 1945 og fram til 1950. Þetta hefur auðvitað verulega mikið að segja, sérstaklega í sambandi við lausn húsnæðismála hér í Rvík, en skapar svo að vísu hlutfallslega meiri erfiðleika annars staðar og þá í nágrenni Rvíkur, eins og okkur er kunnugt um, bæði í Kópavogi og suður með sjó, kringum Keflavík og annars staðar. En ef lítið er á ástand málanna um s.l. áramót hér í höfuðstaðnum, þá er það samkv. skýrslum byggingarfulltrúa þannig, að þá voru 1808 íbúðir í smíðum í Rvík og þar af voru 835 íbúðir taldar fokheldar eða meira. Nú hafði aldrei komizt eins hátt tala þeirra íbúða, sem lokið var við að byggja í höfuðstaðnum, eins og 1955, eða upp í tæpar 600. En um s.l. áramót er ástandið þannig, að það eru rúmlega 800 fokheldar íbúðir, og vissulega er ekki of mikið að gera ráð fyrir, að þessum íbúðum verði a.m.k. öllum lokið á árinu, 835 íbúðum, og ég vildi mega ætla, að ýmsum íbúðum, sem ekki voru fokheldar um s.l. áramót, verði lokið fyrir n.k. áramót og verði þess vegna tala þeirra íbúða, sem lokið verður að byggja hér í Rvík, mörgum sinnum hærri en nokkru sinni undanfarandi. Með hliðsjón af þessu, sem ég nú hef sagt, hef ég reynt að gera mér grein fyrir því, eins og ég sagði áðan, að á næstu tveimur til þremur árum mundu hér mestu vandræði verða leyst, ef svo héldi áfram sem verið hefur. Það má reikna þetta dæmi þannig, að þó að ekki bættust við nema 300 íbúðir á næstu þremur árum til nýbygginga, sem byrjað væri á frá s.l. áramótum, þá mundi þetta samtals nema 2100 íbúðum á árunum 1955–57. Ef reiknað er með 4–5 manna íbúðum, þá skapast hér nýtt íbúðarhúsnæði fyrir 9450 manns, og ef fólksfjölgunin á sama tíma yrði söm og síðustu ár, þá mundi hún nema á þessum árum 3900 manns. Ætti þá að vera til ráðstöfunar nýtt húsnæði fyrir 5550 manns fyrir utan fólksfjölgunina af því fólki, sem nú er búsett hér og býr í ófullnægjandi íbúðum. Þetta samsvarar sem sagt um 1200 íbúðum, miðað við 4–5 manns í hverri, til útrýmingar á herskálum og endurnýjunar á öðru lélegu húsnæði í bænum á næstu 2–3 árum. Hef ég þá aðeins gert ráð fyrir, að við bættust til nýbyggingar 300 íbúðir á 2–3 árum frá síðustu áramótum, sem sjálfsagt er þegar byrjað á og verða auðvitað miklu fleiri á næstu tveimur árum. En menn sjá, að ef framhaldið yrði eins og hér, að það fengjust bara til ráðstöfunar fram yfir þörf fólksfjölgunarinnar 1200 íbúðir á næstu 2–3 árum, og þegar haft er í huga, að herskálaíbúðir í Rvík eru um 500, þá er ekki óvarlegt það, sem ég er að gera ráð fyrir, að menn gætu horft fram á, að hér mætti gera verulegt átak til þess að leysa húsnæðisvandræðin, ef okkur rekur ekki í strand í þeirri þróun, sem átt hefur sér stað að undanförnu. Mér sýnist þess vegna, að það sé alveg augljóst, að það, sem mesta þýðingu hafi nú í þessum málum, sé ekki, hvort það séu fimm eða sjö menn í húsnæðismálastjórn og hvort það þurfi að setja inn í lög, að þrír af þessum sjö skuli hafa alla framkvæmdarstjórnina á hendi, eða hvort það hefði verið gert með reglugerðarákvæði eins og áður, - það sé ekki aðalatriðið, heldur hitt, að ljúka sem fyrst því húsnæði og skapa mönnum aðstöðu til þess að ljúka því húsnæði, sem nú er í smíðum, og við það ætti öðru fremur að miða aðgerðir og ráðstafanir opinberra aðila, bæjar og ríkis og lánastofnana, á næstunni. Það er sorglegt til þess að vita, að þessi hæstv. ríkisstj. skuli svo koma fram hér á Alþ. með ekki veigameira innlegg í lausn húsnæðismálanna en þetta vesala brbl.-frumvarp er. Reykjavíkurbær hefur fyrir sitt leyti viljað freista þess að stuðla svo sem verða má að lausn húsnæðismálanna. Forráðamönnum Reykjavíkur, sjálfstæðismönnum, sem eru þar í meiri hluta, er að vísu oft borið á brýn, að þeir séu of aðgerðalitlir í húsnæðismálunum, því að við heyrum það alltaf fyrir hverjar bæjarstjórnarkosningar. En á milli kosninga, eins og t.d. fyrir alþingiskosningarnar í sumar, heyrði maður það helzt til oft í Tímanum, að það væri allt að fara hér um koll í efnahagsmálunum, vegna þess að það væri svo mikið byggt, fjárfestingin væri svo mikil. Þetta mátti maður lesa í sama blaði og þá fyrir rúmu ári eða i ársbyrjun 1954 hafði haldið því fram, að það yrði að leggja alla áherzlu á að auka íbúðabyggingar, ekki aðeins í Reykjavík, heldur annars staðar á landinu. En enda þótt við þurfum þannig að hlusta á nokkurn tvískinnung í þessu máli, stundum sé of mikið byggt og stundum of lítið, þá er það sannast og það má öllum vera ljóst, að aðgerðir bæjaryfirvaldanna í höfuðstaðnum hlutu að takmarkast að verulegu leyti við aðgerðir hv. Alþ. í þessum málum. Ýmsir af forráðamönnum sjálfstæðismanna í bæjarstjórninni beittu sér fyrir því á þingi og innan ríkisstj., hjá samflokksmönnum sínum í stjórninni, að gerðar yrðu ráðstafanir til að auðvelda íbúðabyggingar í Reykjavik, bæði með því að veita fleiri fjárfestingarleyfi þangað en raun varð nú á, og mætti það oft andstöðu annarra manna í þessum efnum, og eins með því að gefa frjálsari fjárfestinguna en áður hafði verið og þá fyrst og fremst til bygginga smáíbúða, eins og gert var á sínum tíma. Jafnhliða þessu gerðu forráðamenn Reykjavíkurbæjar sér grein fyrir því, að ef takast mætti að leggja drög að varanlegri lausn lánsfjármálanna, þá væri skapaður sá grundvöllur, sem þurfti að vera fyrir hendi til stóraðgerða af hálfu bæjaryfirvaldanna í þessu máli. Þess vegna voru strax hafnar undirbúningsaðgerðir af hálfu bæjarstjórnar Reykjavíkur til stóraukinna íbúðabygginga fyrir almenning í þessu bæjarfélagi, áður en lögin um húsnæðismálastjórn voru lögfest á Alþ., en eftir að þau komu til framkvæmda, hefur verið samþykkt fyrir frumkvæði bæjarstjórnarmeirihluta sjálfstæðismanna í höfuðstaðnum að byggja á næstu árum 600 íbúðir til þess að útrýma herskálum og öðru heilsuspillandi húsnæði í þessum bæ. Og það er sannast, að þessar aðgerðir eru í fyrsta lagi undirbúnar í trausti þess, að það megi lánast að koma á nýju veðlánakerfi til íbúðabygginga, og í trausti þess, þegar það var komið á og til framkvæmda, að þá mundu a.m.k. þeir, sem Reykjavikurbær beitti sér fyrir að byggja þannig yfir, ekki njóta verri aðstöðu til lána en aðrir. Ég vil leyfa mér að vænta, að framkvæmd málanna verði líka sú, að slíkt komi ekki til greina. Mér er að vísu kunnugt um, að það hefur gengið erfiðlega fyrir Reykjavíkurbæ eða þá aðila, sem hann hefur afhent húsnæði, sem byggt er til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum, að fá lán frá húsnæðismálastjórn, en ég vil ætla, a.m.k. að óreyndu, að það stafi í fyrsta lagi af einhverjum bráðabirgðaörðugleikum, og öll áætlun og fjárhagsgrundvöllur þessara mikilvægu byggingarframkvæmda Reykjavíkurbæjar er á því byggð, að þessir aðilar eigi fullan aðgang að hámarki þeirra lána, sem veitt eru á hverjum tíma, þeirra A-lána, og auk þess eigi þeir kost á að fá lán eftir II. kafla laganna til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, eins og þeim hefur verið gefinn kostur á. Þessar framkvæmdir Reykjavíkurbæjar, og vafalaust annarra bæjarfélaga, sem ég geri ráð fyrir að svipað sé ástatt um, þó að ég tali mest um það, sem mér er kunnugast, geta að sjálfsögðu ekki haldið áfram og hljóta að stranda, ef ekki er hægt að tryggja áfram nægjanlegt fjármagn til hins almenna veðlánakerfis. Ég held, að það hafi verið haldið á þessum málum af hálfu Reykjavíkur og af forráðamönnum þess bæjarfélags þannig, að það hafi verið hafður eins mikill hraði á þessum byggingarframkvæmdum og aðstæður leyfa, bæði varðandi vinnuafl og fjáraflanir fram að þessu. Reykjavíkurbær á þannig nú í byggingu af þessari 600 íbúða áætlun, sem sett var í nóvembermánuði s.l., 240 íbúðir, þar af 144 í raðhúsum og 96 íbúðir í fjölbýlishúsum, og það hefur verið ráðstafað alls 115 íbúðum í raðhúsahverfi við Réttarholtsveg, og verið er að afhenda nú 45, en 70 verða afhentar kaupendum íbúðanna skömmu eftir áramót. Þá hafa verið boðnar út til hugmyndasamkeppni teikningar að 220 íbúðum, þar af 120 i raðhúsum, smáum íbúðum, tveggja herbergja, með 55 m2 gólffleti, og ca. 100 í fjölbýlishúsum, tveggja og þriggja herbergja. Þessari samkeppni á að vera lokið fyrir áramót, og gert er ráð fyrir að hefja byggingu á þessum minnstu íbúðum á næsta ári. Það er skoðun þeirra, sem um þessi mál hafa fjallað af hálfu bæjarfélagsins, að hér sé um einn nauðsynlegasta lið þessara mála að ræða til þess að geta leyst þau vandkvæði að útrýma bröggum eða herskálum og öðrum heilsuspillandi íbúðum í bænum, því að við getum ekki lokað augunum fyrir þeirri staðreynd, að margir, sem hér eiga hlut að máli, eru því miður litlum efnum búnir, og verður því að freista þess að koma upp sem allra hagkvæmustum og ódýrustum og þá líka sem minnstum íbúðum til þess að leysa þarfir og vanda þessa fólks, íbúðum, sem aðrir mundu kannske ekki telja fullnægjandi, aðallega sökum stærðar, en eiga að vera um allan frágang sambærilegar við hverjar aðrar íbúðir, sem borgarar þessa bæjarfélags búa í. Ég minni á þessar byggingarframkvæmdir höfuðstaðarins til þess að leggja áherzlu á þá miklu nauðsyn, að allar ráðstafanir séu gerðar í þessum málum og þá sérstaklega varðandi lánsfjármálin til þess að tryggja framhald þeirrar þróunar, ég vil segja heillavænlegu þróunar, sem átt hefur sér stað undanfarin ár, þó að mér sé fullkunnugt um þá gífurlega miklu örðugleika, sem bæði menn hér og um gervallt land hafa átt við að etja í sambandi við þessi mál. Og ég vil láta það koma fram hér, að það má heita furðulegt, hversu fjölskyldumenn hafa haft mikla atorku til þess að brjótast í því að koma sér upp myndarlegu húsnæði, bæði hér og annars staðar, miðað þó við þá erfiðu aðstöðu, sem menn hafa átt víð að búa. Þetta vil ég segja um þetta mál almennt, að það eru núna veigamestu aðgerðirnar, sem gera þarf í húsnæðismálunum, að skapa mönnum áframhaldandi og bætta aðstöðu til þess fyrst og fremst að ljúka þeim mörgu byggingum, sem eru í smíðum bæði hér í Reykjavík og annars staðar. Ég geri ráð fyrir því, að við sjálfstæðismenn hér á þingi munum undir meðferð þessa máls freista þess annaðhvort að ná samkomulagi við hæstv. stjórnarsinna innan nefndar, sem fer með þetta mál, eða að flytja brtt., sem miða að því, nú þegar þetta mál er inn í þingið flutt, að gera þær nauðsynlegustu umbætur á þessu sviði, sem gera þarf. Þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. undirbjó lögin um húsnæðismálastjórn, leitaði hún m.a. samráðs við bankana hér og náði samkomulagi við þá um tilteknar lánsfjárveitingar til þessara mála, en eins og hv. þm. er kunnugt um, var það samkomulag miðað við tvö ár og rennur út um áramótin, sem nú fara í hönd. Mér hefði sannarlega ekki komið það á óvart, þó að hæstv. núverandi ríkisstj. hefði verið farin að hugsa fyrir framhaldi þeirra mála, og kann að vera svo, þó að það komi ekki fram í ræðu hæstv. félmrh., að það leyni sér þar einhver undirbúningur og ráðagerðir. En svo mikið er víst a.m.k., að mér er ekki kunnugt um, að nýjar umræður hafi verið hafnar við banka og peningastofnanir um framhald þessara mála. Sjálfur hef ég verið þeirrar skoðunar, að það mundi verða erfitt að leysa einmitt þessi húsnæðisvandræði á svo skömmum tíma sem til var stofnað, nema með því að takast mætti að hagnýta þá heimild, sem sett var inn í lögin um húsnæðismálastjórn, að taka erlent lán til þessara framkvæmda. Ég var ásamt fleiri sjálfstæðismönnum flm. að því hér á þingi fyrir nokkrum árum, að veðdeild Landsbankans væri heimilað að taka erlend lán til íbúðabygginga og fara þar í kjölfarið á fyrri aðgerðum, sem Jón heitinn Þorláksson beitti sér fyrir á sínum tíma, að taka erlend lán til veðdeildarinnar, sem vissulega urðu fjölda manna í þessu bæjarfélagi og annars staðar til stórkostlegra hagsbóta á sinum tíma, á árunum fyrir 1930, og íslenzkt þjóðfélag hefur ekki á neinn hátt verið í erfiðleikum með að standa skil á. Þegar um er að ræða að gera á mjög takmörkuðum tíma vegna húsnæðiseklunnar verulega stórar aðgerðir, þá er auðvitað þeim mun meiri þörf á gjaldeyrisláni til þess að greiða í bili erlenda kostnaðinn af byggingarefni og öðru, sem til íbúðanna þarf. En fasteignalán hér á landi hafa verið ein öruggustu lán, sem veitt hafa verið, og veit ég, að það muni vera sameiginlegt mál fasteignalánastofnana, sem til slíkra þarfa hafa lánað fé. Við megum ekki hafa þá vantrú á íslenzku þjóðfélagi, að við séum ekki þess umkomnir í þessu sambandi, ef við ættum þess kost, að taka nokkurra tuga milljóna króna erlend lán til þess að leysa yfirstandandi vandkvæði. Ég vil svo aðeins að lokum árétta það, sem ég sagði í upphafi, að þegar þessi mál voru flutt á sínum tíma, voru það þáverandi hv. stjórnarandstæðingar, sem nú eru stuðningsmenn ríkisstj., sem töldu, að féð væri af allt of skornum skammti, eins og þeir komust að orði, til þess að þetta mál hefði nokkra þýðingu. Þá var sagt sem svo í grg. minni hl. fjhn., sem Haraldur Guðmundsson undirritaði í Ed. og þeir gáfu út í Nd. hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, og Karl Guðjónsson, - minni hlutinn í Ed. komst þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess er það fjármagn, sem frv. gerir ráð fyrir, ónógt, lánstíminn of stuttur, vextir of háir og fyrirhuguð lánsupphæð til hverrar íbúðar ófullnægjandi fyrir aðra en þá, sem eru mjög vel efnum búnir.“ Í Nd. sagði minni hlutinn, að höfuðeinkenni frv. væru, að „í því er ekkert stórátak gert til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Þessu húsnæði verður ekki útrýmt nema með myndarlegu átaki af hálfu ríkis og bæjarfélags, og til þess þarf rausnarleg fjárframlög.“ Undir allt þetta vildi ég leyfa mér að taka og tók á sínum tíma og vildi mega treysta því fyrir hönd þeirra mörgu, sem hér eiga hlut að máli, að núverandi hæstv. ríkisstj. beri gæfu til þess að sjá þessu máli áfram farborða, og mun áreiðanlega ekki standa á stuðningi okkar sjálfstæðismanna, eftir því sem við getum til lagt í sambandi við áframhaldandi lausn málsins. Ég geri svo ráð fyrir, að undir meðferð málsins muni ég flytja brtt. við þetta bráðabirgðalagafrv., sem ég skal ekki fara verulega út í. En það voru ýmsar athyglisverðar till., sem fluttar voru á sínum tíma um meðferð og skipulag málanna og ýmsir hv. þm., sem nú eiga sæti á þingi, beittu sér fyrir og töldu eðlilegra, fluttu tillögur um, að það væri eðlilegra, að lánveitingarnar væru í höndum peningastofnananna, ýmist þannig, að þeir bankar og peningastofnanir, sem legðu fé til framkvæmdanna, veldu fulltrúa í eina n. til þess að hafa lánveitingarnar með höndum, eða þá hitt, eins og stungið var upp á og ég fyrir mitt leyti í sjálfu sér gat alltaf fellt mig vel við, að veðdeild Landsbankans hefði með höndum lánveitingarnar, en lánsféð rennur í gegnum veðdeildina, eins og fyrirkomulag málanna er nú. Þó er það svo, að samkv. lögunum getur hver peningastofnun, sem fyrrverandi ríkisstj. gerði samkomulag við, eða bankar veitt þetta fé sjálf, án þess að það fari í gegnum veðdeildina eða húsnæðismálastjórn. En ég held, að það hafi verið samkomulag frá upphafi við alla bankana hér í Reykjavík, sem um þetta mál var rætt við og tóku þátt í þessari uppbyggingu, að þeir að öðru jöfnu felldu sig vel við það og gætu sætt sig við, að sami aðilinn hefði með höndum lánveitingarnar, en í því felst þá einnig að hafa bæði mat á húsnæðinu, sem verið er að byggja, og setja þær almennu og algildu reglur, sem um þetta eiga að fjalla. Þess vegna er t.d. svo um þann banka, sem ég á sæti í, að það, sem hann hefur lagt af mörkum fram að þessu, hefur hann eingöngu gert með því að kaupa bréf af húsnæðismálastjórninni eða veðdeildinni, og það mundi sjálfsagt haldast þannig áfram, ef þannig framkvæmd verður á þessum málum, sem við fram til þessa höfum ekki haft við að athuga. En ég vil þó taka það fram, að í viðskiptum okkar við húsnæðismálastjórn hefur auðvitað beinlínis verið áréttað þetta atriði, að bankinn geti sjálfur, ef honum sýnist, veitt þessi lán og síðan sent grg. um það til húsnæðismálastjórnar, eins og lögin gera ráð fyrir, að svo og svo mikið af fé bankans hafi farið til þessara framkvæmda. Þetta eru atriði, sem ekki skipta aðalmáli í þessu sambandi, og sérstaklega, eins og ég sagði áðan, standa nú vafalaust fyrir dyrum einhverjar ráðagerðir af hálfu núverandi hæstv. ríkisstj. til þess að afla nýs fjár, þegar kemur fram yfir áramót, til þessara mikilvægu framkvæmda. Ég minntist á yfirstjórn þessara mála, sem væri fullkomlega athyglisvert að gera brtt. um, og ég vil minna á annað atriði, og það er í II. kaflanum, um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, að í 13. gr. laganna er svo ákveðið, með leyfi hæstv. forseta: „Nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi íbúðum, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, og skal ríkissjóður þá leggja fram jafnháa fjárhæð á móti, allt að 3 millj. kr. á ári næstu fimm árin.“ Hér tel ég, eins og margir aðrir töldu á sínum tíma í þinginu, of skammt farið, og ég lét bæði í ljós skoðun mína um það hér í þingi og annars staðar opinberlega, en vil einnig minna á það, að fyrrverandi hæstv. ríkisstj. gerði líka mikla bragarbót í sambandi við þetta mál, þegar ákveðið var, að 13 millj. kr. skyldu ganga til þessara mála af tekjuafgangi ársins 1954. Hér þarf þess vegna áreiðanlega að bæta stórlega við framlög ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, og munum við sjálfstæðismenn vissulega freista þess að fá því framgengt undir meðferð málsins, enda veit ég, að við munum eiga þar marga góða og ötula stuðningsmenn í öllum núverandi hv. stjórnarflokkum, a.m.k. miðað við fyrri orð og till. þeirra í þessu máli. Ég skal svo að þessu sinni, við 1. umr. þessa máls, ekki hafa fleiri orð, en vildi þó láta það koma hér fram, að þegar svo veigamikið mál sem hér um ræðir er flutt inn á dagskrá þingsins, þá er það ekki að ófyrirsynju, að þingmenn hefðu mátt vænta einhvers veigameiri boðskapar í þessu máli en fluttur var af hæstv. félmrh. En úr því sem komið er, þá er það þó aðalatriðið, að þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, takist að gera verulega bragarbót á þessu máli, bæta úr í sambandi við þau atriði, sem ég hef áður vikið að í máli mínu, og á öðrum sviðum, sem gefast mun tækifæri til að athuga nánar undir meðferð málsins.



Þess var nú fyllilega að vænta, að hin harða stjórnarandstaða sæti ekki þegjandi og klumsa allan fundinn út, og kom mér það því ekkert á óvart, að hv. síðasti ræðumaður lét til sin heyra. Það var auðvitað það, sem mátti búast við. Hins vegar skal ég segja honum það strax, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er eingöngu um breytingu á húsnæðismálastjórninni sjálfri og ekki um aðrar almennar breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni. Ég taldi því ekki ástæðu til að fara að þenja mig hér um hið mikla og víðtæka og margþætta vandamál, húsbyggingamálin almennt, því að frv., sem til umr. var, fjallaði alls ekki um annað en stjórn þessara mála. Ég hélt mér því í framsöguræðu minni fyrir frv. eingöngu við efni frv. En breytingin er sú, að stjórnin skuli skipuð sjö mönnum í staðinn fyrir fimm áður, að í staðinn fyrir að tveir fóru með framkvæmdavaldið áður, fara núna þrír með það. Hv. þm. talaði um, að þessi brbl. séu gefin út þvert ofan í ákvæði stjórnarskrár. Stjórnarskráin segir, að brbl. skuli gefa út, þegar brýn nauðsyn krefji, og sú brýna nauðsyn var fyrir hendi. Gamla húsnæðismálastjórnin var orðin óstarfhæf, kom sér ekki saman um eitt eða neitt og bað um úrskurð á úrskurð ofan. Þess vegna voru sett um þetta brbl. Ég vænti þó a.m.k., að það standi hvergi skráð í stjórnarskránni, að íhaldsmaður verði að fara með framkvæmdavald húsnæðismálastjórnar. Ef svo væri, þá væri ég vitanlega að brjóta stjórnarskrána með setningu þessara brbl. Hann kvartaði undan skorti á alvöru í sambandi við þetta mál. En alvaran er þessi ein í þessu frv., að núverandi stjórn ætlaði ekki að fela íhaldsmanni að hafa framkvæmdastjórn þessara mála fyrir sig. Hins vegar hefði legið vel við að taka upp hætti fráfarandi ríkisstj. og segja: Stjórnarandstaðan skal engan fulltrúa eiga í þessari stjórn. - Þannig var lýðræðisástin, þannig var það í framkvæmdinni áður. Það hefði verið hægt að setja hér lög um, að það skyldu vera þrír í húsnæðismálastjórn og enginn úr stjórnarandstöðunni. Það var eftir þeirra kokkabókum. Ekki vildi ég hafa þann háttinn á, sýndi meiri mildi. Og þetta er gert á þann hátt, að þeir fulltrúar, sem núverandi stjórnarandstaða átti áður í stjórn húsnæðismálanna, eru þar enn þá. Þeir hafa ekki þann trúnað stjórnarinnar hins vegar að vera í framkvæmdastjórninni. Undan þessu er kannske ástæða til að kvarta, en þá á bara að gera það ódulbúið og segja: Það er þetta, sem við höfum að athuga við þetta frv. Ég held, að það sé rétt, úr því að hv. þm. fór að ræða húsnæðismálin almennt, að ég skýri frá því, að í sumar óskaði ég eftir því, að húsnæðismálastjórn gæfi skýrslu um það, hvernig þessi mál stæðu, framkvæmdin á lögunum í heild. Formaður húsnæðismálastjórnar var á förum úr landinu, en gaf þó út bráðabirgðaskýrslu, áður en hann fór. Ég hefði gjarnan viljað ræða einstök atriði þeirrar skýrslu við hann, en þess hefur ekki verið kostur, því að hann hefur verið utanlands þangað til nú fyrir örfáum dögum. Ég taldi því áðan ekki rétt að gera þessa skýrslu að umræðuefni, fyrr en kostur hefði gefizt á að ræða nánar við formann húsnæðismálastjórnarinnar, en eftir ræðu hv. þm. tel ég þó rétt að víkja að nokkrum atriðum, sem upplýst eru í þessari skýrslu. Hv. þm. talaði um, að það hefðu verið gerðar varanlegar umbætur á húsnæðismálaástandinu með setningu löggjafarinnar 1954, og því er ekki að neita, að hún er mjög til bóta. En hann sagði, að fram til þess tíma, að þau lög hefðu verið sett, hefði allt verið í óreiðu í þessum málum. Ég fullyrði, að þrátt fyrir það góða áform, sem vakti fyrir mönnum með setningu þessarar löggjafar, er allt í óreiðu í þessum málum enn þá, og sú varanlega bót er ekki fengin í dag. T.d. nú, þegar hin nýja húsnæðismálastjórn tekur við, eru skýrslur um það, að það eru milli 800 og 900 fokheldar íbúðir í Reykjavik einni, sem óskað hefur verið eftir að fengju lán úr hinu almenna lánakerfi, en ekki hefur verið hægt að veita neitt lán. Það voru 840 nákvæmlega þann 20. ágúst s.l., sem þá voru orðnar fokheldar, og er því líklegt, að þær séu komnar yfir 900 nú. Það eru 132 fokheldar þá á miðju sumri í Kópavogskaupstað, 59 í Gullbringu- og Kjósarsýslu, 52 í Hafnarfjarðarkaupstað, en alls á miðju sumri núna 1293 íbúðir fokheldar og áttu þá rétt á lánum. Hvað er svo til af fé, þegar gamla húsnæðismálastjórnin fer frá, t.d. til þess að fullnægja lánaþörfinni í Reykjavík? 1.1 millj. króna. Það gæti verið úrlausn fyrir 30–40 íbúðaeigendur. Haldið þið, að vandinn sé leystur, eins og hv. þm. var að gefa í skyn? Haldið þið, að hann sé ekki laglega leystur? Nei, það er enn þá allt í sama ófremdarástandinu í húsnæðismálunum, bæði í Reykjavík og annars staðar á landinu. Hvaða fyrirheit voru gefin, þegar löggjöfin var sett, um fjármagn til íbúðarhúsabygginga? Það kemur, eins og hv. þm. vék að, fram í bréfi Landsbankans þann 18. marz 1954, en þar skuldbindur Landsbankinn sig til að tryggja sölu bankavaxtabréfa fyrir 44 millj. kr. Verðbréfakaup opinberra tryggingafélaga, sem ríkisstj. hlutast til um, nema ca. 4 millj. kr.; útlán sparisjóða, sem væntanlega verða að nokkru leyti lánveitingar beint til lántakenda, en að einhverju leyti með bankavaxtabréfum, 20 millj.; íbúðalán lífeyrissjóða, sem væntanlega verða með svipuðum hætti og útlán sparisjóðanna, aðrar 20 millj.; í fimmta lagi í byggingarsjóð verkamanna 4 millj.; í sjötta lagi lán til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, að hálfu frá ríki og að hálfu frá hlutaðeigandi bæjar- eða hreppsfélagi, 6 millj.; í byggingarsjóði sveitanna 2.5 millj. Samtals er þetta 100.5 millj. kr. hvort árið um sig, 1955 og 1956. Hefur nú verið staðið við þetta? Er þetta raunveruleikinn, eða er þetta pappírsgagn? Einn af bankastjórunum var hérna að tala áðan. Hann má vita um það. Úr A-flokki voru veitt á árinu 1955 388 lán, alls að fjárhæð 20 millj. 220 þús. kr.; úr B-flokki 290 lán, alls að upphæð 7 millj. 214 þús. kr. Þetta eru 27 millj. og 400 þús. kr. á árinu 1955. En skýrslan frá húsnæðismálastjórn gefur upplýsingar auk þessa fram til 22. ág. þessa árs, og þar segir, að það sé búið að veita alls þann 22. ágúst 1113 lán og að öllu meðtöldu, byggingarsjóðsframlagi og sparisjóðalánum, 76 millj. 674 þús. kr., en hvort árið um sig átti að skila 100.5 millj. kr., og þá er komið langt fram á síðara árið. Auðvitað verður að ganga hart eftir því, að sú áætlun, sem gerð var um þetta og frv. byggðist á og alþm. miðuðu við, þegar þeir tóku þátt í að afgreiða þessa löggjöf, verði framkvæmd. Þar er mjög mikið komið undir velvilja og brennandi áhuga þeirra manna, sem í senn sitja á Alþingi og skipa bankastjórastöður. Og það er gott til þess að vita og ánægjulegt að heyra það, að einmitt þessir menn hér á þingi eru brennandi í andanum i þessum málum í því að leysa þau og trúaðir á, að með fullnægingu þessarar löggjafar sé aðalvandinn leystur. Það eru núna á miðju sumri 2023 lánbeiðnir óafgreiddar. Núna fyrir nokkrum dögum voru þær komnar upp í 2200 óafgreiddar. Lánsupphæðirnar, sem hafa verið veittar, eru að meðaltali, þegar lögð eru saman A- og B-lán, meðaltal yfir allt landið, 55390 kr. Að meðaltali hefur íbúðareigandi, sem er að stríða við að koma yfir sig þaki, fengið 55390 kr. sem lán. Meðaltalið í Rvík er þó 59974 kr. Þetta eru ekki háar upphæðir. En samt sem áður, þó að hafi verið leitazt við að hluta þetta svona niður, vantar samt fé til að fullnægja yfir 2000 lánbeiðendum. Það er því rétt, sem hv. þm. segir, að það er full ástæða til í fyrsta lagi að sjá um hina fyllstu framkvæmd á þeirri áætlun, sem gerð var um fjáröflun samkv. löggjöfinni, sem nú er í gildi, og í annan stað að leita eftir auknu lánsfé, og þar er ég honum sammála, að til þess að leysa þetta stórkostlega vandamál, húsnæðismálin, verði jafnvel að leita eftir erlendum lánum. Mér þykir ánægjulegt að heyra, að það er hans bjargfasta skoðun, að það sé engin frágangssök. Ég er alveg sannfærður um það eins og hann, að fáist sæmilega hagfellt lán til nægilega langs tíma, erlent lán, þá sé ekki mjög áhættusamt að taka slíkt lán til þess að gera stórátak í húsnæðismálum þjóðarinnar. Það er ekki einasta holdsveikisárið, sem blasir við augum Íslendinga, braggarnir í Rvík. Kofarnir í sjóþorpunum úti um landið eru ekki skárri, og það er þess vegna ekki eingöngu hér um það að ræða að útvega lánsfé handa Reykjavíkurbæ, heldur handa kaupstöðunum úti um land og sjóþorpunum úti um land og til sveitanna sömuleiðis, til þess að þjóðin búi við mannsæmandi húsnæði. Það er sýnilegt, að þó að allir standi vel við gefin loforð, þá vantar aukið fé í þetta, og það verður að gerast. Og það er gott til þess að vita, að stjórnin stendur ekki ein að því verki. Stjórnarandstaðan ætlar þar að leggja sitt lið, en þau mál öll koma til umr. á Alþ., áður en langt um líður, og það verður miklu viðtækara mál en þetta frv. um breytingu á húsnæðismálastjórninni einni saman.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki með minni ræðu áðan að verða til þess, að eitt af fyrstu verkum þessa hæstv. félmrh. væri að byrja á því að hlaupa á sig hér í ræðustólnum, en það var bara rétt eins og maðurinn væri búinn að gleyma því, að hann er sjálfur félmrh. og hefur meðferð þessara mála og framkvæmd með höndum. Þm. eiga rétt á því að heyra eitthvað, hvað hann hugsi sér og hvað sé fram undan hjá ríkisstj., en ekki bara, að hann hafi einhvern tíma í sumar talað við form. húsnæðismálastjórnar og aldrei haft tíma til að hugsa meira um málið. Nei, það mun áreiðanlega vera heillavænlegra fyrir þennan hæstv. ráðh. að gera sér fyrr en seinna grein fyrir því, að hann getur ekki leikið hér sama hlutverkið og hann hefur á undanförnum árum leikið, hvorki í ræðustólnum né meðferð mála hér á þingi. Ég sagði áðan í minni ræðu: Af hverju að vera með þennan feluleik í sambandi við þetta frv., koma hér, eins og hæstv. ráðh. gerði, með kattarþvott og reyna að skrökva því að sjálfum sér og þm., að eitthvað allt annað sé meint með frv. en hann raunverulega meinar? Og hver sannaði svo betur mál mitt en hæstv. ráðh. sjálfur? Alvaran í þessu frv. er þessi ein, sagði hann, að núv. stjórn ætlar ekki að fela íhaldsmanni framkvæmd þessara mála. Ja, ef ráðh. hefði bara verið nógu hreinskilinn til þess að segja þetta strax, þá hefði ég ekki þurft að þessu leyti að vera með mínar aðfinnslur um það, hversu ómerkilegt frv. væri og lítilfjörlegur kattarþvottur ráðherrans. En þessi hæstv. ráðh. er nú búinn að segja hv. þingi og alþjóð, að alvaran hafi verið þessi ein í þessu máli, og þá veit maður það frá honum sjálfum, þó að aðrir hafi vitað það fyrir, hvað fyrir þessum mönnum vakti. En það lagði ég einmitt áherzlu á, að menn hefðu mátt búast við alvarlegri aðgerðum í þessum málum en þeim, sem hér er um að ræða, og að málið í heild verðskuldaði það, að hv. þm. fengju eitthvað að vita um boðskap og ráðagerðir núv. hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Annars er það nú svo, að ég verð líka að vekja athygli á því, að ef mönnum er svo afskaplega brátt, nýorðnum ráðamönnum, að skipta um embættismenn eða starfsmenn og eingöngu af pólitískum ástæðum, hefur það samkv. venju í íslenzku þjóðfélagi ekki verið gert fram til þessa, öðruvísi en þá að einhver rökstuðningur fylgdi máli. Hér er bara sagt raunverulega, að einum manni, sem átti sæti í húsnæðismálastjórn, væri ekki trúandi til þess að fara ásamt með öðrum manni með úthlutun lánanna. Við höfum hins vegar ekki heyrt neinar rökstuddar ásakanir á misgerðir þessa manns í þessu máli, hvorki fyrr né síðar, og ef menn eiga að taka það hátíðlega eða trúanlegt, að þessi húsnæðismálastjórn hafi allt í einu verið orðin óstarfhæf, eftir að Hannibal Valdimarsson varð félmrh., þá verða menn að skírskota til fyrrv. hæstv. félmrh. og spyrja, hvort hann hafi aldrei orðið var við neitt óstarfhæfi í fari þessara manna og þetta hafi komið svona skyndilega fram, eftir að hæstv. núv. félmrh. tók við embætti sínu. Þessi hæstv. ráðh. segir, að allt sé í óreiðu enn í húsnæðismálunum, allt saman í sömu óreiðunni. Ég reyndi að gera grein fyrir því í minni ræðu, að í staðinn fyrir það, að hér var orðin stöðvun fyrir fimm árum í húsbyggingamálum, bæði hér í Rvík og nágrenni og annars staðar á landinu, hefur átt sér stað svo ör og heillavænleg þróun í þessum málum á s.l. árum, að það hefur aldrei verið neitt viðlíka af íbúðarhúsnæði í byggingu, hvorki hér eða í nágrenni né annars staðar á landinu, og nú, og ef takast má að halda áfram þróuninni með svipuðum hraða og verið hefur, þá væru mestu vandkvæði þessara mála leyst á næstu 2–3 árum að mínum dómi. Þetta er það, sem ég hélt fram og lagði einmitt áherzlu á, að það væri það, sem bæði hæstv. núv. ríkisstj., Alþingi, opinberir aðilar, eins og bæjarstjórnir og sveitarstjórnir, þyrftu að horfast í augu við, að einbeita núna aðgerðum sínum og kröftum að því að ljúka þeim mörgu byggingum, sem svo víðs vegar eru í framkvæmd. Hitt gefur auga leið, að einmitt vegna þess mikla áræðis, samhliða hinu nýja og aukna frelsi í þessum málum, hefur til þess leitt, að miklu fleiri íbúðir eru í byggingu en svo, að þeir, sem í því standa, hafi getað fengið nægjanlegt fjármagn að láni til þessara framkvæmda. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að þegar hæstv. ráðh. var að tala um, að það yrði að leggja höfuðáherzlu á, að sú áætlun, sem gerð hafi verið í lögunum um húsnæðismálastjórn, - eða frv. og grg. þess, - næði fram að ganga, þá geri ég ráð fyrir því, að hæstv, ríkisstj. hafi fyrir sitt leyti fylgzt með því á sínum tíma, og að sjálfsögðu er rétt af þessum hæstv. ráðh. að fylgjast með því, að að svo miklu leyti sem hann vísaði til mín sem eins af bankastjórum hér í þessu landi, þá vil ég segja það, að samningurinn við bankann, sem ég á hlut í, og aðra banka, aðra en Landsbankann, byggðist á tilteknum lánveitingum, 20 millj. kr. samanlagt frá bönkunum, á þessum 2 árum og rennur út um næstu áramót, og við okkur hefur ekkert meira um það mál verið talað. Við höfum lánað til þessara mála eins og tilskilið var s.l. ár, 1955, og munum vissulega á þessu ári standa við þær skuldbindingar, sem við gáfum fyrrverandi ríkisstj. í þeim banka, sem ég á sæti í, og okkur hefur aldrei dottið annað í hug. Að þessu leyti held ég að sé alveg sama að segja um hina viðskiptabankana í landinu. Hins vegar er það auðvitað öðru fremur þjóðbankinn, Landsbankinn, sem tók að sér að hafa forgöngu í þessu máli, og um hans viðskipti við fyrrverandi eða núverandi ríkisstj. get ég ekkert sagt. En að svo miklu leyti sem mig snertir og aðra, sem ég veit að hafa hliðstæða aðstöðu, hefur vissulega allt verið efnt, sem lofað var.



Herra forseti. Ég held, að það hafi verið algerlega rangt hjá hv. síðasta ræðumanni, að ég hafi látið í ljós, að ég hefði ekki tíma til að tala um húsnæðismálin. Ég skal lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn til þess að ræða við hann og aðra hv. þm. um húsnæðismálin, hvenær sem er, og einkanlega þá í sambandi við till., sem fram verða lagðar um lausn þeirra mála almennt. Það er líka ranghermi - og alveg frá rótum, að ég hafi sagt hér, að einum manni hafi ekki verið trúandi til að vinna sín störf. Þetta eru ósannindi og þau vísvitandi. Að þessu vék ég ekki, að maðurinn hefði á nokkurn hátt verið ótrúverðugur í starfi, og ég mótmæli því. Ég veit það fyrir víst um þá skýrslu um byggingarstarfsemi Reykjavíkurbæjar, sem hv. þm. flutti hér, að ámóta skýrslu hefðu fjöldamargir þm. aðrir getað flutt um byggingarstarfsemi í þeirra bæjar- og sveitarfélögum, því að það er vissulega ekki Rvík ein, sem er að byggja. En það held ég að sé sannarlega að fara út fyrir umræðuefni hér, frv. um breyt. á stjórn húsnæðismálanna, þegar farið er að gefa skýrslu um byggingarstarfsemi Reykjavíkurbæjar. Ég skal því alveg láta því atriði ræðunnar ósvarað, að öðru leyti en því, að mér er nú tjáð, að því fólki, sem hefur fengið vilyrði fyrir íbúðum í raðhúsum Rvíkurbæjar, muni verða gert að skyldu, að þegar það fái lán úr hinu almenna húsnæðismálakerfi, þá eigi þetta fólk að borga 39 þús. kr. til Rvíkurbæjar af því væntanlega láni. Ekki eru miklar líkur til þess, að þetta lán gæti orðið hærra en meðallánin hjá öðrum, og skilst mér þá, að þetta fólk eigi að skila meginhluta af væntanlegu láni úr húsnæðismálakerfinu til Rvíkurbæjar aftur. Ég vil láta í ljós, að það er ákaflega hætt við því, að sumt af þessu fólki missí sínar íbúðir, ef möguleikar þess til þess að halda þeim miðast við það að fá lán og endurgreiða það aftur til Rvíkurbæjar. Ég held, að Rvíkurbær, ef hann hugsar sér að bæta úr húsnæðisneyð þess fólks, sem hefur nú fengið vonir um að flytja úr bröggunum og í þetta húsnæði, þurfi að gera við það betur, svo að það geti haldið þessu húsnæði, en ekki veita því vilyrði upp á þessa 1.1 millj. kr., sem er nú til, þegar fráfarandi húsnæðismálastjórn skilur við, til lánveitinga til íbúðarhúsnæðis í Reykjavík fyrir þessi áramót.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þetta frv. Þetta eru brbl., sem voru gefin út 21. ágúst í sumar og leggja bann við því, að húsnæði, sem annaðhvort var í notkun sem íbúðarhúsnæði, þegar lögin voru sett, eða var skv. teikningum af hlutaðeigandi húsi ætlað til íbúðarhúsnæðis, verði tekið til annarra nota. Einnig er lagt bann við því, að íbúðarhúsnæði sé haldið ónotuðu, ef kostur er að leigja það. Í þessu frv. er auk þessara bannákvæða heimild til bæjarfélaga að óska eftir undanþágu frá því, að þessi lög taki til þeirra, ef um það berst ósk frá bæjarstjórn og lögð eru fram skilríki fyrir því, að í viðkomandi bæjarfélagi sé ekki skortur á íbúðarhúsnæði. Það var vitað, að það hafði viðgengizt alllengi hér í þessum bæ húsnæðisleysisins, að húsnæði, sem hafði fengið öll leyfi miðað við það, að það væri íbúðarhúsnæði, var síðan á ýmsum stigum byggingarframkvæmdanna tekið til annarra nota án heimilda, t.d. íbúðarhúsnæði tekið til verzlunarhúsnæðis eða sem skrifstofuhúsnæði eða sem iðnaðarbúsnæði. Ég leit þannig á, að það bæri að koma í veg fyrir þetta, þegar vitað var, að aðrar eins hörmungar eru hér ríkjandi í húsnæðismálunum og staðreynd er. Hins vegar tel ég, að það verði að taka upp þá stefnu, að rétt yfirvöld taki um það ákvarðanir, hvaða húsnæði til verzlunar- og skrifstofunota eða til atvinnurekstrar sé nauðsynlegt að veita, og þá séu öll nauðsynleg skilríki veitt til þess, að byggt sé húsnæði til þeirra nota, en menn ekki neyddir til þess að stela af íbúðarhúsnæði bæjarbúa. Ég varð þess áskynja, að það voru margir tugir íbúða, ef til vill nokkur hundruð íbúða í þessum bæ, sem verið var að breyta frá sínu upphaflega hlutverki, að verða íbúðarhúsnæði, í það að taka það til verzlunarnota eða skrifstofunota eða sem sé til annars hlutverks en þess, sem hafði verið sótt leyfi til réttra byggingaryfirvalda um að nota húsnæðið. Þess vegna voru sett brbl. um þetta, og þar sem vitað var, að í sumum tilfellum voru margar íbúðir, jafnvel tugir íbúða, á hendi eins og sama aðila, sem fullkomlega leit út fyrir að ekki ætti að halda áfram að innrétta sem íbúðarhúsnæði, þá þótti ekki annað fært en að hafa allhá sektarviðurlög við brotum á þessum lögum, og eru sektarákvæðin ákveðin í 4. gr. laganna frá 10 þús. til einnar millj. kr. Þetta eru að vísu allóvenjulega há sektarákvæði, en þau urðu þó að vera það há, að það væri ekki gróðavegur að því að breyta íbúðarhúsnæði til annarra nota með því að borga sektina. Einhverjum varð svo mikið um þessi háu sektarákvæði þarna, að þeir fóru að skrifa um það í blöðin, að nú væri hæstv. ríkisstj. og forsrh. eiginlega sama sem búin að innleiða líflátsrefsingar á Íslandi, og varð ekki um sel, sem vænta mátti. En yfirleitt virðist mér samt, að almenningsálitið sé einróma á þá lund, að um það húsnæði, sem menn sækja um leyfi til þess að byggja og ganga frá íbúðarhúsnæði, eigi að sjá um það af hendi löggjafans, að það sé notað og verði notað sem íbúðarhúsnæði, en hins vegar að rétt stjórnarvöld veiti öll nauðsynleg leyfi, sem óumflýjanlegt þykir að veita, til verzlunarhúsnæðis og skrifstofuhúsnæðis og til- annars atvinnurekstrar frá upphafi, svo að menn geti komizt hjá að vera lögbrjótar af þeim sökum. Vitanlega verður að viðurkennast, að verzlunarhúsnæði og húsnæði til atvinnurekstrar getur verið alveg jafnnauðsynlegt og íbúðarhúsnæði og á að njóta þess réttar að vera leyft, þegar nauðsynin heimtar slíkt húsnæði. Ég legg til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. heilbrigðis- og félagsmálanefndar.