Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Þm. Seyðf. átti að hafa framsögu um mál þetta, en þar sem hann er ekki viðstaddur, hleyp ég í skarðið fyrir hann. Það hafa komið fram margar óskir um að taka húsaleigul. til athugunar og ýmislegt er það í þeim, sem menn vilja breyta, og sumir vilja jafnvel láta afnema þau. N. hefur athugað þetta, og meiri hl. hennar hefur samþ. að flytja brtt. Aðalefni hennar er að heimila húseigendum að segja upp leigjendum. Ríkisstj. skipaði nefnd manna til þess að taka húsaleigul. til athugunar og koma fram með breyt., sem til bóta mættu verða. Í nefnd þessari voru 3 menn, þeir Baldvin Jónsson hdl., Egill Sigurgeirsson hrl. og Gunnar Þorsteinsson. Þessi n. mun hafa skilað áliti fyrir hartnær tveimur árum og komið með ýmsar brtt. Hæstv. ríkisstj. hefur ekkert gert í málinu og takmarkað aðgang að áliti nefndarinnar. Ég hef litið yfir það nál. í góðu tómi og tel, að sjálfsagt sé, að almenningur fái að sjá það. Hvort tveggja er, að langt er síðan ég leit á nál. þetta og að ég leit á það þá sem trúnaðarmálefni, og mun ég ekki vitna í það að svo stöddu en tel, eins og ég hef áður sagt, að almenningur og þm. eigi að fá að sjá það og mun þá koma í ljós, hvort almannarómur er réttur eður eigi, en almennt er talið, að ekki séu meira en 2/5 leigjenda, sem búi í sömu íbúðum og fyrir stríð, en ís hafi flutt á þeim tíma. Ekki er vitað, hvað margir af þessu eru húseigendur og hvað margir leigjendur, en hægt að sjá, að mestur hlutinn hefur flutzt síðan fyrir stríð. Þá er það og vitað, að húsaleigun. hefur leyft of háa húsaleigu og mun hægt að koma með dæmi um það, að húseigendur hafi látið ný hús borga sig á 6 árum með því að leigja þau. Af þessu sést, að húsaleigunni hefur ekki verið haldið niðri eins og skyldi. Þá liggur það einnig fyrir, að þegar borið er saman annars vegar hið aukna húsnæði. sem skapazt hefur við byggingu fjölmargra nýrra húsa og hins vegar fólksfjöldinn, þá er húsnæðið tiltölulega meira en áður var. Menn hafa látið sér detta í hug að afnema húsaleigul. þau, sem nú gilda. Ég fyrir mitt leyti hygg, að þau minnki fremur framboð á húsnæði en auki það og eru til mörg dæmi um það, en ég vil hér aðeins nefna eitt. Maður nokkur kom heim frá útlöndum eftir 6 ára dvöl ytra. Hann vantaði íbúð en þrátt fyrir það að lausar íbúðir voru fyrir hendi, fékk hann hvergi leigt. Menn hugsuðu sem svo: „Ef ég nú hleypi honum inn í íbúðina, losna ég ekki við hann, þótt ég kunni að vilja það.“ Það fyrirkomulag, sem nú gildir í þessu, leiðir auk þess iðulega til óþæginda og ósamkomulags, vegna þess að fólk á ekki skap saman og getur ekki í neinu samið sig hvert að öðru. Komið hefur fyrir, að orðið hefur að fá fógetavald til þess að opna klósett og annað það, sem íbúar húsa hafa átt að hafa sameiginlega. T. d. varð einu sinni að fá fógetavald til þess að ná í eina sultukrukku inni í geymslu, sem húseigandinn vildi ekki lána leigjandanum lykil að. Ég hefði talið sjálfsagt, að gengið væri lengra en gert er með þessu frv., en ég hygg að það sé aðeins fyrsta sporið í rétta átt. T. d. hygg ég, að rétt væri að heimila bæjar- og sveitarfélögum að ákveða, hvort húsaleigul. skuli gilda í umdæmum þeirra eða ekki. Nú er mér kunnugt um, að eftir að álit mþn. þessarar lá fyrir, þá hafði ráðuneytið mál þetta til meðferðar, og fulltrúi í ráðuneytinu stakk upp á breytingum, sem í sumu gengu lengra en frv. það, sem hér liggur fyrir, en í sumu einnig skemmra. Ég leyfi mér að vænta þess, að hæstv. ráðh. skýri þetta, og væntanlega les hann einnig úr áliti mþn. Þegar litið er á það nál., verður að hafa það í huga, að síðan það var gefið út, hafa bætzt við margar nýjar íbúðir. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar að sinni, en vil benda á það, að frv. er flutt af meiri hl. n., og ég tel rétt að vísa því aftur til n., svo að n. öll fái athugað það sameiginlega. þrátt fyrir það að það komi frá n. Sérstaklega tel ég það nauðsynlegt vegna þess, að vænta má, að fram komi nokkrar brtt. Ég vil svo mælast til þess fyrir munn n. - og ég vona fyrir munn allra þm. að hæstv. félmrh. geri nál. mþn. þeirrar, sem ég hef hér minnzt á, kunnugt.



Herra forseti. Rétt áður en ég fór utan, var ég á fundi með hv. félmn. og vissi, að hún hafði þá húsaleigul. til meðferðar. Félmrn. hafði þá haft þessi sömu l. til mjög gaumgæfilegrar athugunar, en taldi sig ekki þá þegar reiðubúið til að leggja fram till. um gagngerðar breyt. á l. þessum, og ég hygg að þegar um jafnþýðingarmikið og viðkvæmt mál er að ræða, þá verði að fara gætilega í sakirnar, ef ekki á að skapast glundroði og óánægja. Ég skal geta þess, eins og kom fram hjá hv. frsm., að skipuð var mþn. 28. ágúst 1946 til þess að athuga húsaleigul. gaumgæfilega og kynna sér ýmislegt í sambandi við þetta mál. Í n. þessa voru skipaðir þeir Baldvin Jónsson hdl., Egill Sigurgeirsson hrl. og Gunnar Þorsteinsson hrl. N. þessi starfaði lengi og viðaði að sér miklum og merkilegum gögnum og skilaði svo af sér mikilvægu áliti, greinargerðum og fylgiskjölum. N. varð sammála um, að stefna bæri að því að afnema húsaleigul. svo fljótt sem auðið er, en klofnaði svo um, hvenær ætti að framkvæma það. Minni hl. (Gunnar Þorsteinsson) vildi, að l. yrðu afnumin 14. maí 1948. en meiri hl. (Baldvin Jónsson, Egill Sigurgeirsson) taldi það ekki tímabært. Ég er sammála hv. frsm. um það, að sjálfsagt sé að láta félmn. þessarar hv. d. nál. það, sem hér er um að ræða, í té, og ég vil strax taka það fram, að ég er honum einnig sammála um að senda frv. þetta að þessari umr. lokinni aftur til n., svo að hún fái athugað það sameiginlega. Gerðar munu ráðstafanir til, að n. fái eintak af nál., og einnig nauðsynlegt, að ráðherrarnir, fasteignan. og þm. fái þetta nál. til gaumgæfilegrar athugunar, svo að það verður að sjálfsögðu fjölritað eða prentað á næstunni. Hins vegar þótti ekki rétt að gera þetta nál. opinbert áður en ráðuneytið og Alþ. höfðu kynnt sér það. Ég skal nú lesa nokkurn kafla úr niðurstöðu meiri hl. mþn., en hana skipa, eins og áður er sagt, þeir Baldvin Jónsson og Egill Sigurgeirsson. Þeir segja svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er skoðun okkar, að stefna beri að því að afnema núgildandi húsaleigulöggjöf eins fljótt og kostur er á, þó að ekki verði sagt með vissu, hvernig því verði komið í kring, enda verða hlutaðeigandi aðilar að taka ákvörðun á hverjum tíma á grundvelli þeirra upplýsinga, sem fyrir liggja í húsnæðismálunum. Við viljum benda á, að húsaleigulöggjöf sú, sem gilti í fyrra stríði, var ekki afnumin fyrr en 14. maí 1927.“ Svo heldur meiri hl. áfram og segir: „Breyting á lögum þessum gæti talizt áfangi á leið til að afnema þau. Sérstaklega viljum við benda á eftirfarandi: 1. Að bæjar- og sveitarstjórnum verði veitt heimild til þess að ákveða, hvort ákvæði laganna skuli gilda í umdæmum þeirra eða ekki. 2. Að leigusala sé heimilt að segja upp leigðu húsnæði vegna fleiri skyldmenna heldur en nú er, t. d. systkina. 3.Tími sá er leigusali hefur eignazt hús það, er íbúðin er í, sem sagt er upp, verði færður fram, t. d. til 1. jan. 1943, 1. jan. 1944, o. s. frv., eftir því hvað langt væri talið fært að ganga. 4. Einstök herbergi, er leigusali leigir út frá íbúð sinni, verði tekin undan ákvæðum laganna. 5. Verzlunar- og skrifstofuhúsnæði verði tekið undan ákvæðum laganna. 6. Húsaleiguvísitala verði endurskoðuð og um leið athugaðir möguleikar á því að leyfa hækkun á gamalli leigu.“ Þetta er niðurstaða meiri hl. n. En í álitinu er líka tekið fram, að afnema beri l., þegar hlutverki þeirra er lokið, og að það hafi aldrei verið ætlunin, að þau giltu endalaust. Ég er alveg sammála n. í því að stefna beri að því að afnema húsasaleigul. í þeirri mynd, sem þau nú eru. En hitt tel ég vafasamt, að hægt sé að gera allar þær breyt., sem n. leggur til án þess að það skapi glundroða í húsnæðismálunum og leiði til þess að gera ástandið verra en það nú er. Þá vil ég geta um álit minni hl. n., Gunnars Þorsteinssonar hrl. Hann leggur til að lokum í sínu áliti: 1. Að ákvæði verði sett í 1., að þau skuli falla úr gildi 14. maí 1948. 2. Að allt atvinnuhúsnæði verði gefið frjálst. 3. Að einhleypingsherbergi verði gefin frjáls. 4. Að uppsagnarfrestur leigusala verði rýmkaður þannig að í stað orðanna „brýn þörf“ í 1. gr. laganna kom orðið „þörf“, að uppsagnarrétturinn nái til fleiri vandamanna t. d. systkina, og eignarhaldsskilyrði 9. sept. 1941 verði fært til 1. jan. 7.947. 5. Að það ákvæði verði sett í lögin að ef leigutaki ekki noti íbúðarhúsnæði til íbúðar í 3 mán., hafi hann fyrirgert leigurétti. 6. Að fyrirstríðsleiga verði hækkuð um a. m. k. 100% eða jöfnuði komið á alla húsaleigu, þannig að sama leigugjald komi fyrir sambærilegt leiguhúsnæði. Eins og þm. hafa nú heyrt, þá er ágreiningur um það í n., hvaða ráðstafanir eigi að gera. Meiri hl. n. vill smávægilegar breyt. á 1. að þessu sinni, vegna þess að hann telur ekki tímabært að afnema þau nú þegar, en hins vegar er minni hl. á annarri skoðun. Þessi mál hafa verið til athugunar í félmrn., en ekki þótti rétt, að ríkisstj. kæmi nú með till. um breyt. á l., heldur var kosið að athuga málið nánar og hafa í því sambandi samráð við fasteignaeigendafélag Reykjavíkur og húsaleigun., og fól ég skrifstofustjóra félmrn. að gera till., sem samkomulag gæti ef til vill náðst um. Þessi tilraun var gerð, en samkomulag náðist ekki. Stjórn fasteignaeigendafélagsins vildi ekki ganga skemmra en það frv. gerir ráð fyrir, sem hér liggur fyrir, en hins vegar taldi húsaleigun., að ekki væri rétt að hrófla við húsaleigul. á þessari stundu. En þrátt fyrir þessa afstöðu húsaleigun. hygg ég, að hún geri sér ljóst, að þessi l. eiga ekki að gilda um aldur og ævi, heldur falla úr gildi, áður en langt um líður. Í sambandi við þessa athugun á húsaleigul. lét félmrn. rannsaka, hvort verulegar breyt. hefðu orðið í húsnæðismálunum hér í Reykjavík síðustu ár, því að í Reykjavík hafa ákvæði húsaleigul. mest áhrif. Við þessa athugun kom í ljós, að þrátt fyrir margar og miklar byggingar í Reykjavík á síðustu árum og tiltölulega miklu meira en íbúatala bæjarins hefur aukizt, þá hefur lítið raknað úr húsnæðisvandræðunum. Þetta stafar meðal annars af því, að allmikill fjöldi fólks er hér í bænum án þess að vera skrásettur hér. Íbúatala bæjarins er því nokkuð meiri en skrásetningin segir til um. En auk þess hefur bætt afkoma almennings gert það að verkum, að fjöldi manns hefur nú miklu stærri og betri íbúðir en áður, og má segja, að það sé vel farið, a. m. k. ef allir geta haft viðunandi húsnæði. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að við, sem höfum fylgzt með verkamannabústöðunum, höfum orðið greinilega varir við þetta, því að á árunum 1930–'39 óskuðu flestir eftir 2 herbergja íbúðum, því að þeir treystu sér ekki til að ráða við meira, en nú óska menn undantekningarlítið eftir 3 herbergja íbúðum, og margir vilja hafa þær stærri. Það er gleðiefni, ef menn geta haft rúmgóðar íbúðir, en þurfa ekki að hírast í þröngum kytrum. En niðurstaðan er sú, að þrátt fyrir aukinn húsakost hér í Reykjavík eru enn húsnæðisvandræði, bæði er fólk húsnæðislaust og verður að flýja í skjól hjá sínum nánustu og auk þess er það staðreynd, að margar fjölskyldur verða að búa í bröggum. Ég vildi aðeins láta þessar upplýsingar koma fram og endurtaka það, að ríkisstj. er ekki reiðubúin að leggja fram till. í þessu máli, en hins vegar er málið í athugun annars staðar. Mér er ánægja að láta n., sem um þetta mái fjallar, hafa allar þær upplýsingar, sem hún kynni að óska eftir og félmrn. getur í té látið. En auk þess vil ég benda n. á. að heppilegt væri að leita umsagnar bæjarráðs Reykjavíkur, því að þeir aðilar hafa mesta reynslu af kostum og göllum þessara laga. Að lokum vil ég svo taka það fram, að ég treysti mér ekki til að mæla með því frv., sem hér liggur fyrir, af þeim ástæðum, er ég nú hef rakið.



Herra forseti. Þegar meðnm. mínir í heilbr.- og félmn. ræddu um það við mig, hvort ég vildi verða meðflm. að þessu frv., var ég ekki viðbúinn að svara því og fékk frest til þess að hugleiða málið. Þegar ég hafði hugleitt málið, taldi ég mig ekki geta fylgt málinu og enn síður algeru afnámi húsaleigul., þó að ég hins vegar gangi þess ekki dulinn, að húsaleigul. missa að mörgu leyti marks frá því, sem þeim í upphafi var ætlað. Þegar þessi l. í upphafi voru sett, þá voru þau næsta gagnleg og komu í veg fyrir óhóflega hækkun húsaleigu, og að einhverju leyti gera þau það enn. En hins vegar er upplýst, að einungis bæjarbúa búa í sömu íbúðunum og þeir höfðu þá. Aftur á móti hafa 3/5 horfið úr því húsnæði, sem þeir þá höfðu. og má gera ráð fyrir, að þeir njóti því ekki verndar húsaleigul. En þó að það séu ekki nema 2/5, sem njóta verndar húsaleigul., þá er samt hæpið að nema þau úr gildi á þessu stigi málsins. Að sjálfsögðu verður því ekki neitað, að húsaleigan samkv. húsaleigul. er sums staðar svo lág, að hún nægir vart fyrir viðhaldi, en í fleiri tilfellum mun þó hafa náðst samkomulag um nokkra hækkun og þannig tekið tillit til breyttra aðstæðna. Aftur á móti hefur þetta sums staðar leitt til styrjaldar milli húseigenda og leigjenda, en slíkt er ekki almennt, og tel ég, að flm. geri of mikið úr þeirri hlið málsins. Þó að ég sjái mér ekki fært að fylgja þessu frv., þá játa ég, að það er ástæða til verulegra breytinga á þessum l., en það eru flest breytingar, sem koma ekki fram í þessu frv. Ég tel t. d. mikla ástæðu til, að lækkuð verði húsaleiga í gömlum húsum, sem nú eru leigð út með okri, en þeir sem ekki hafa fengið nema vísitöluhækkun, sem mun vera 46 stig frá því að húsaleigul. voru sett, eiga að mínu áliti rétt á sanngjarnri hækkun. Eins og hæstv. forsrh. tók fram í ræðu sinni, þá liggja fyrir ýmis veigamikil gögn í þessu máli, og vænti ég, að þm. verði gefinn kostur á að sjá þau, en þau ekki látin vera leyndarmál nokkurra nm. Ég er sannfærður um, að ef þessi rýmkun á húsaleigul. nær fram að ganga, þá mun mikið af því húsnæði, sem nú er leigt út á hóflegu verði, fara á svartan markað og er það sannarlega ekki til bóta, jafnvel þó að það kvæði niður eitthvað af því ósamkomulagi, sem nú er. Af þessum orsökum er ég á móti niðurfellingu húsaleigul. og andvígur þeim breyt., sem hér er lagt til, því að ég tel að þær bæti ekki úr þeim agnúum, sem á l. eru, en hins vegar muni þær leiða af sér mikla hættu.



Herra forseti. Lengi fram eftir var það einkamál Íslendinga að byggja yfir sig hús og eiga og leigja öðrum. Það opinbera taldi sig þá ekki þurfa að hafa aðra eða meiri íhlutun um þau mál en aðstoð bankans með veðdeild til þess að lána út á byggingarnar. Seinna meir komst Alþ. á þá skoðun, að þetta væri svo mikið nauðsynjamál fyrir almenning í landinu, að það þyrfti að veita aðra og meiri hjálp en fram að þessu hefði verið veitt af hálfu bankans, sem lengi framan af var mjög lítil. Þá var horfið að því að semja l. um verkamannabústaði. Þær framkvæmdir hafa svo fengið vaxandi fjárhagslega aðstoð frá Alþ. allt til þessa dags. Og þessi hjálp er nú svo mikil, að árlega leggur ríkissjóður fram stórar fjárhæðir til þess að standa undir því að byggja upp í bæjum og sveitum landsins. Það verður ekki annað séð en að þetta spor hafi markazt aðallega af því, að löggjafarvaldið hafi álitið þetta svo mikið nauðsynjamál fyrir lífsafkomu fólksins og þess vegna hafi verið teknar þessar ákvarðanir. Það vekur því furðu, að jafnhliða og þetta hefur verið gert, skuli vera ráðizt á þá aðila jafnóhæfilega og hefur verið gert með húsaleigul., sem tekið hafa að sér það hlutverk, sem Alþ. telur nú sjálfsagt, að ríkissjóður taki nú að sér, vegna afkomu fólksins í landinu. Og þetta er því einkennilegra, þegar hægt er að sýna hvar sem er, að þetta er eina stéttin í landinu, sem ráðizt hefur verið svona harkalega á. Þessi aðferð hefur verið svo róttæk, að það hefur ekki valdið neinum ágreiningi, þótt haldið hafi verið fram öðru, að þau ákvæði stríði á móti ákvæðum stjskr. Ég held líka, að ekki verði um það deilt, að ekki verði hægt að ganga nær því að brjóta stjskr. en gert hefur verið á þennan hátt. Og það er því undarlegra sem það er viðurkennt af hv. Alþ., að nauðsynlegt sé að neita stórkostlegar fjárhæðir til þess að auka húsnæði og byggja yfir fólkið í landinu. Þegar húsaleigul. voru samin, þóttu slíkar ráðstafanir nauðsynlegar vegna hinna erlendu manna í landinu, sem nokkur hætta þótti á, að mundu taka húsnæði frá fólkinu í landinu. Nú er það vitað, að húsaleigul. komu aldrei alveg í veg fyrir, að húsnæði væri leigt til framandi manna, sem engin skylda var til. Annars vegar tóku þeir þetta húsnæði með valdi og hins vegar með samningum. Við þetta gátu húsaleigul. ekki ráðið. Þessi höft voru sett í því trausti, að annað væri ekki látið stíga í verði, hvorki landbúnaðarafurðir né vinnulaun í landinu. Þegar litið er á það, að allar lokur hafa verið teknar frá í launagreiðslum til manna, hvort sem það eru embættismenn eða verkamenn, og allar tekjur hækka nema hjá þeim mönnum, sem hafa verið svo óheppnir að eiga húseignir, sem þeir leigja út, og hafa kannske ekki aðrar tekjur en þær, sem húsaleigan gefur þeim, þá sjá allir, hve ósanngjarnt er að halda niðri tekjum þeirra einna af öllum landsmönnum, enda hlýtur hver maður að sjá, að hér er ekki um neitt réttlætismál að ræða. Ég sé ekki, hvernig hægt er að verja það að ekki megi hækka húsaleigu við ákveðna menn, sem búa í gömlum húsum, þegar þeirra tekjur hafa verið hækkaðar á nákvæmlega sama hátt og hinna, sem búa í öðrum húsum. Og þegar svo er komið, að mikill meiri hluti íbúðanna hér í Reykjavík eru nýjar, byggðar fyrir margfalt kostnaðarverð, og þegar búið er svo að skipta um leigjendur, þannig að ekki er nema 1/3 gömlu leigjendanna í gömlu húsunum, þá eru þurrkaðar út þær ástæður, sem fyrir því voru að halda niðri húsaleigu. Ég vil þá koma nokkuð að því, sem hæstv. forsrh. sagði í sinni ræðu. Hann sagði, að hvorki hann né ríkisstj. væru tilbúin að leggja til að breyta húsaleigul. Og í því sambandi minntist hæstv. ráðh. á n., sem hafði skilað áliti sínu fyrir næstum einu ári. Það mun vera mjög merkilegt álit og vill hæstv. ráðh. senda heilbr.- og félmn. það og er ég þakklátur honum fyrir það að vilja senda n. þetta álit, því að ég hygg að það sé nauðsynlegt gagn varðandi málið hér á hv. Alþ. Ég vildi um leið spyrja hæstv. ráðh., hvort hann sæi sér ekki fært að senda n. þau gögn, sem komið hafa fram síðan, m. a. það allt, sem skrifstofustjóri í heilbr.- og félmrn. hefur samið um þetta og hans till., sem hann hefur gert. Allt, sem sagt hefur verið og gert viðkomandi þessu máli, væri til upplýsinga fyrir n., og vænti ég að hæstv. ráðh. láti n. það í té. Hæstv. ráðh. upplýsti hér, að meiri hl. n., þeir Baldvin Jónsson og Egill Sigurgeirsson. hefði gert till. í málinu. Eftir þessar upplýsingar hæstv. ráðh. er ég alveg hissa á því. að ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að byrja á framkvæmdum eftir till. n. Mér dettur ekki í hug að álíta, að þegar þessir þrír menn hafa lagt hér í svo mikla vinnu, að það hefði ekki verið rétt að taka þau atriði að minnsta kosti, sem n. var öll sammála um og framkvæma þau eftir þeirra till. Og ef þau atriði hefðu verið tekin til greina, þá hefði breytzt mikið til batnaðar í þessu máli. Til dæmis leggja þeir til í þessari n., að heimilt sé sveitarstjórnum að hafa fullt ráð yfir þessum málum, þannig að þeim sé gefið það vald að ráða því, hvort haldið sé áfram að framkvæma húsaleigul. eða ekki. Ég tel, að skylt hefði verið fyrir ráðuneytið að leggja fyrir Alþ. í frumvarpsformi þessar till., hvort sem Alþ. hefði viljað fallast á að breyta l. þessum í heimildarl. fyrir hvern stað á landinu. Ef ekkert hefði verið gert annað en þetta, þá hefðu sennilega flest sveitarfélög nema Reykjavík verið búin að afmá þetta fyrirkomulag húsaleigunnar. Ég hef séð ummæli frá bæjarstjóranum á Seyðisfirði um þetta mál. Hann telur þessi lög vera sérstaklega bölvun fyrir þann stað, og talar hann sjálfsagt ekki út frá sjónarmiði húseigenda, heldur frá sjónarmiði bæjarins í heild, þar sem hann talar sem bæjarstjóri um málið. Ég álít, að það hafi verið rangt af ríkisstj. að hafa ekki borið fram frv. til l. um þá breyt. á þessum l. að gefa sveitarstj. heimild til þess að fella niður þessi l. Nú vil ég vita, hvort hæstv. ráðh. vill ekki fallast á þá till., að skipuð verði hlutlaus n. til þess að athuga þessi mál og fara með þau, því að húsaleigun. er ekki hlutlaus í málinu. Í húsaleigun. eiga húseigendur ekki neinn fulltrúa. Svo langt er gengið í þessu, að húseigendur fengu ekki neinn fulltrúa í n.

Þeir hafa þar fulltrúa.

Fasteignaeigendafélagið hefur þar ekki neinn fulltrúa. Ef þetta væri Sjómannafélag Reykjavíkur, þá býst ég við, að hv. þm. teldi það ekki fulltrúa sjómanna, þó að einhver nm. hefði komið á sjó einhvern tíma, ef hann væri ekki kosinn af sjómannastéttinni, Það er talað um, að segja megi upp húsnæði vegna nánustu skyldmenna. Hvers vegna er þessu haldið í sömu skorðum og áður var. alveg þvert á móti því, sem meiri hl. n. lagði til, að leyfilegt sé að segja upp herbergjum og verzlunarherbergjum, en það má heldur ekki segja þeim upp samkvæmt húsaleigul. ? Nú er það þó vitað, að allan tímann hafa þeir menn, sem setið hafa í ónáð í húsum annarra manna í skjóli húsaleigul., margir hverjir leigt út frá sér fyrir margfalt hærri leigu en þeir greiða til húseigenda. Það hefur ekki verið hægt að koma lögum yfir þetta. Samt sem áður hefur ríkisstj. ekki viljað fara eftir till. mþn. um það að leyfa að segja upp húsnæði, til þess að þeir aðilar, sem óréttinum hafa verið beittir í mörg undanfarin ár, gætu eitthvað rétt sinn hag. En þótt ríkisstj. hafi ekki viljað láta neitt til sín taka í þessu viðkvæma máli, þá segir hæstv. forsrh., að það beri að stefna að því að afnema húsaleigul., en hann vill hins vegar ekki láta draga frá lokurnar nú og helzt ekki í einu lagi. En hvenær má þá vænta þess, að byrjað verði á því að draga frá fyrstu lokuna? Það virðist bókstaflega ekki mega fara neitt eftir því, sem hér hefur verið lagt til. Það eru liðin nærri þrjú ár, síðan stríðinu lauk, án þess að nokkuð hafi verið linað á þessum l. Hvenær mega þessir aðilar vænta leiðréttingar, sem búa við þessi þrælal.? Ef það má ekki vera á þessu þingi, má þá mega vænta þess á síðari hluta ársins 1948? Ég sé enga ástæðu til þess að draga það svo lengi. Ég tel heldur ekki neina nauðsyn að leita umsagnar bæjarráðs Reykjavíkur, sem yrði aðeins til þess að tefja málið, enda geri ég ráð fyrir, að bæjarráð hafi fengið þessar skýrslur.

Nei.

Þá hefur hæstv. ráðh. ekki haft mikinn áhuga fyrir málinu, ef hann hefur ekki einu sinni látið þessa aðila fá að sjá þessar skýrslur, sem eru aðalgögn þessa máls. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en á þann hátt, að hér sé í fyrsta lagi andúð hæstv. ráðh. gegn því að hrófla nokkuð við málinu og í öðru lagi fullkomin hræðsla hjá hæstv. ráðh. um það, að hann geti ekki staðið á mótt því, og þess vegna vill hann bíða. En sannleikurinn er sá, að það er svo komið í þessum málum, að ríkisstj. getur ekki lengur staðið svona aðgerðalaus. Þetta er eitt af þeim málum í bænum, sem mest er talað um sem réttlætismál, og er afar viðkvæmt mál. Og það verður engri ríkisstj. stætt á því til lengdar að standa á móti þeirri leiðréttingu. sem sjálfsögð er.

Á að fella hana á þessu máli?

Ríkisstj. hefur fallið á minna máli heldur en þessu, sannarlega. Ég skal ekki ræða frekar ummæli hæstv. ráðh. á þessu stigi málsins. Ég er honum sammála, að málið fari aftur til n. Það hefur ekki verið þrautrætt í n., sem ekki er von, því að minni hl. n. hefur ekki viljað ræða málið á þeim grundvelli, að hann vilji taka þátt í flutningi málsins. Ásaka ég minni hl. ekkert fyrir það, hann hefur sína afstöðu til málsins. Mér finnst eðlilegast, að málið fari nú til n., og þá sérstaklega eftir að þessi gögn koma fram. Það er ein af ástæðunum fyrir því, að málið er flutt nú, að þm. hafa aldrei fengið hin merkilegu gögn til þess að kynna sér þau. Ég get skilið það, að ekki hafi þótt heppilegt að birta þessi skjöl, en það hefði þá mátt útbýta þeim sem trúnaðarmáli til þm. Hv. 3. landsk. taldi sig ekki geta eða vilja bera ábyrgð á því að breyta l. eða afnema þau. En er þá hv. 3. landsk. maður til þess að bera ábyrgð á því ranglæti, sem hér er framið? Það getur verið, að hann segi já við því. En sannleikurinn er sá, að það er enginn fær um að bera ábyrgð á slíku ranglæti. Ég vil mótmæla því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði, að enginn nm. í heilbr.- og félmn. vildi afnema 1. Ég vil benda honum á, að upplýst var af frsm., að hann vildi í raun og veru láta afnema l., þó að hann til samkomulags vildi ekki fara lengra en frv. gerir ráð fyrir. Ég hef fyrir löngu viljað láta afnema l., og ég tel það alveg óverjandi að hafa þau eins og þau eru nú. Þetta er aðeins samkomulagsleið til þess að geta brúað bilið á milli þeirra, sem segja að húsaleigul. séu nauðsynleg, til þess að vísitalan stigi ekki upp úr öllu valdi, og hinna, sem telja þau aðeins til ills. Eftir okkar till. á húsaleiga að vera undir eftirliti í landinu. En allir aðilar, sem um þessi mál hafa fjallað, eru sammála um það, að stefna beri að því að afnema l. En menn eru ekki sammála um, hvernig beri að haga þeim. Við viljum stíga sporið þannig að láta menn fá umráð yfir eignum sínum, en láta þetta samt vera undir verðlagseftirliti. Hvað ætli hefði verið sagt, ef bannað hefði verið að hækka flutningsgjöld, t. d. hjá Eimskip með þeim skipum, sem það félag átti fyrir stríð? Hvers vegna tók ekki ríkið öll þessi hús til þess að vera eitthvað nær stjórnarskránni heldur en hún er með framkvæmd húsaleigul. og skilaði þeim svo aftur eftir stríð, eins og t. d. Bretar hafa gert? Það hefði verið nær. En í stað þess er mönnum bannað að taka aukagjald til þess að halda við húsunum. Og húsaleigan er byggð upp á því, að teknar eru skýrslur um það, hvað húseigendur sjálfir hafa greitt í viðhald á þessu tímabili, en vegna þess að margir leigjendur sáu, að húseigendur gátu ekki gert við hús sín, hafa þeir orðið að gera það sjálfir. Ef húseigendur hefðu haldið við húsum sínum, eins og þeir gerðu fyrir stríð, þá væri sú vísitala nú ekki 140 stig, heldur eins og byggingarvísitalan 600 stig. Ég held, að ekki sé hægt að benda á nein fantabrögð, sem menn hafi verið beittir, er jafnist á við þau, sem felast í húsaleigul. og eru látin koma niður á þeim mönnum, sem tekið hafa að sér að fullnægja þeim skyldum að byggja yfir fólkið í landinu. Ég vænti nú, að þessi hv. d. sýni nú fullan skilning á þessu máli og samþykki þá minnstu kröfu, sem hægt er að bera fram, þá breyt. á 1., sem felst í því frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Mál þetta hefur verið rætt, eins og skýrt hefur verið frá, í heilbr.- og félmn., og þess var óskað af einstökum hv. nm., að n. sem heild tæki þetta mál til flutnings. Ég svaraði því þá strax, að ég mundi ekki verða við þeim tilmælum. Ég lýsti mig andvígan frv., og ástæðurnar fyrir því eru þær, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru úr gildi felld þau ákvæði húsaleigul., sem kveða svo á, að óheimilt sé að segja upp leiguhúsnæði nema í einstökum tilfellum, eins og l. mæla fyrir um. Eftir stendur þá bann við hækkun húsaleigu. Það er fyrst og fremst það, sem eftir mundi standa af húsaleigul., ef þetta frv. yrði samþ. En eftir að búið er að afnema fyrra ákvæðið, um takmörkun uppsagnar, þá er síðara ákvæðið, um bann við hækkun húsaleigu, orðið einskis virði. Það er alveg fallið úr sínu gildi, því að það er alveg víst, að öll húsaleiga í bænum yrði seld á svörtum markaði. Við vitum að öll húsaleiga, sem ekki takmarkast nú af þessu ákvæði, er seld á svörtum markaði. Reynslan hefur þannig sannað okkur þetta alveg tvímælalaust. Öllum leigusamningum yrði sagt upp, allt fram til þessa dags, og nærri undantekningarlaust mundi öll húsaleiga hækka í verði. Það er ekki hægt að gizka á, hvað þessi hækkun yrði mikil, en af þeirri hækkun, sem er í þeim húsum, sem vitað er nú um og þar sem hömlur uppsagnarákvæðisins koma ekki til greina, getur maður verið viss um, að þessi hækkun yrði stórkostleg. Það eru þegar mörg tilfelli, þar sem húsnæði er selt á svörtum markaði, en ef þessi ákvæði yrðu felld úr gildi, eins og hér er lagt til, þá mundi verða hér að ræða um reglu, en ekki aðeins undantekningar. Þá mundi þetta og hafa í för með sér, að allar húseignir mundu stórhækka í verði. Þetta frv. er borið fram af fulltrúum flokka, sem mest hafa talað um dýrtíðina og mikið um fórnir, sem þyrfti að færa af öllum borgurum þjóðfélagsins vegna dýrtíðarinnar. En hvað segir nú hæstv. ríkisstjórn, sem þykist standa í heilögu stríði gegn dýrtíðinni? Það væri nauðsynlegt fyrir hv. þdm. að fá skýrt svar við því. Hæstv. forsrh. hefur þegar talað í þessu máli, og það komu ekki skýr svör fram hjá honum. Hæstv. forsrh. sagðist vera hlynntur því, að stefnt yrði að því, að húsaleigul. yrðu afnumin. Hins vegar sagðist hann ekki vera við því búinn að samþykkja þetta frv. eins og það væri, heldur vildi hann vísa því til n. til athugunar, ef náðst gæti samkomulag um breyt. á því. Ég vil taka fram, að ég óska ekki eftir því, að málinu verði vísað til n. aftur. - Ég hef þar enga ósk fram að færa, vegna þess að ég álít, að þetta frv. eigi að fella strax nú við 1. umr. Hæstv. ráðh. hefur þess vegna ekki gefið nein skýr svör við því, hver afstaða hans er í þessu máli og því síður, hver afstaða ríkisstj. allrar sé í þessu efni. En það er nauðsynlegt fyrir Alþ. og þjóðina að fá að vita um það, og vil ég þar taka undir með hv. síðasta ræðumanni. Því hefur verið haldið fram, og því var haldið fram nú af hv. frsm. þessa máls, að um 2/5 af þeim húsaleigusamningum, sem nú eru í gildi, væru frá því fyrir stríð, þó þannig að eitthvað af þessum 2/5 íbúðanna kynni að vera húsnæði, sem er í húsum, sem þeir, sem í húsunum búa, eiga sjálfir. - Hvaðan hefur hv. þm. þessa tölu? Ég hygg, að hann hafi þessa tölu frá Fasteignaeigendafélaginu og frá athugun, sem það félag hefur gert. Þessi athugun hefur verið gerð þannig, að það hefur verið gert úrtak úr fáeinum götum á þann hátt, að ekkert er að marka þessa tölu. Þess vegna geri ég ekkert með þessa tölu. En þessi tala skiptir mjög litlu í þessu sambandi, vegna þess að það eru ekki aðeins leigusamningar, sem gerðir hafa verið fyrir stríð, sem hér koma til greina, að yrði sagt upp, ef þetta frv. yrði að l., heldur yrðu það allir leigusamningar, sem gerðir hafa verið til þessa dags, og með þeim afleiðingum, að húsaleigan mundi yfirleitt alls staðar hækka. Og í flestum tilfellum mundi húsaleigan stórhækka einnig í nýjum húsum. Það er nú svo, að það er mjög algeng regla, að þegar menn fá húsnæði í nýjum húsum, þá verða menn að borga stóra upphæð, þegar menn fara í íbúðina, auk leigu. Mér skilst, að ef þetta frv. yrði að lögum, þá væri hægt að segja upp öllum leigusamningum, líka í nýjum húsum. Og ef þeim væri sagt upp, þar sem ekki er um að ræða leigusamninga til ákveðins tíma, þá þyrfti leigjandi að gera nýjan leigusamning og borga sömu upphæðina að nýju til þess að komast inn í íbúðina. T. d. ef hann hefur borgað 15 þús. kr. fyrir utan húsnæðið til þess upphaflega að komast inn í íbúðina. þá yrði hann sennilega að borga aftur þessar auka 15 þús. kr. - Ég álít, að þegar á allt er litið, þá sé það að samþykkja þetta frv. miklu verra heldur en hreint og beint afnám húsaleigul., vegna þess að hvort tveggja mundi hafa sömu áhrif í þá átt að hækka leigu eftir allt húsnæði í bænum. En það væri bara sá munur á þessu tvennu, að ef húsaleigul. væru afnumin, þá vissu menn nokkurn veginn, hver húsaleigan væri. Þá væru afnot húsnæðis seld á frjálsum markaði. En með því að samþykkja þetta frv., þá yrði þetta selt á svörtum markaði. Og með samþ. þessa frv. yrði þá viðskiptaspillingin, sem á sér nú of mjög stað í sölu á húsnæðisafnotum, gerð að reglu, þannig að þetta yrði verra en afnám húsaleigulaganna. Hver eru rökin. sem færð eru fram fyrir þessu frv.? Hjá hv. síðasta ræðumanni voru það aðalrökin, að hann taldi l. ranglát gagnvart húseigendum. Rökin eru í fyrsta lagi, að þessi l. komi hart niður á húseigendum, og hv. þm. lagði sérstaka áherzlu á þetta atriði. En þetta höfum við alltaf vitað. Og þetta var vitað, þegar húsaleigul. voru sett, að þau kæmu hart við ákveðna menn. En þau voru sett samt, af nauðsyn. Og spurningin er heldur ekki um það, hvort þau koma hart við einstaka menn, því að það er vitað, að þau gera það, heldur um hitt, hvort nauðsyn hefur verið fyrir hendi, sem gerði það réttlætanlegt að setja þessi l., og hvort sú nauðsyn sé enn fyrir hendi. Og ég er þeirrar skoðunar, að það sé engu minni nauðsyn á þessum l. nú heldur en var, þegar húsaleigul. voru sett. Það voru meira að segja minni hömlur á húsbyggingum, þegar l. voru sett, heldur en eru nú. Hinn tilgangurinn með þessu frv. á svo að vera sá að gera mönnum kleift að losna við óþolandi leigjendur. Nú vita hv. flm. frv. vel, að það er hægt að losna við óþolandi leigjendur samkv. húsaleigul. Hv. flm. bera það kannske fyrir sig, að reynslan sé sú, að erfitt hafi verið að losna við þessa leigjendur. En hver er þá kominn til að segja til um það, hvort þær kærur, sem um hefur verið að ræða, hafa verið á rökum byggðar? Ef húseigendur hafa ekki getað losnað við leigjendur, verður maður að órannsökuðu máli að gera ráð fyrir, að kærur í þessu sambandi, sem fram hafa verið bornar, hafi ekki verið á rökum reistar. Annars held ég, að þessi ástæða hv. flm. frv. sé tylliástæða. Tilgangurinn með þessu frv. er sá að gera húseigendum kleift að hækka húsaleiguna. Tilgangurinn er að afnema húsaleigul., eins og viðurkennt er. Og þau ákvæði þeirra, sem gagn er að, yrðu afnumin. ef þetta frv. væri samþ. Og afleiðing þess yrði verra ástand heldur en mundi verða, ef þau l. væru hreinlega afnumin. Önnur röksemd hv. flm. fyrir frv. er það, að það sé ekki jafnmikið húsnæðisleysi í bænum, eða þurfi a. m. k. ekki að vera, eins og þegar húsaleigul. voru sett, því að í mörgum húsum í bænum standi íbúðir auðar. Og hv. flm. þessa frv. kenna húsaleigul. um. að svona sé. Hvað fyrri röksemdina snertir, þá tel ég hana furðulega fjarstæðu og alveg furðulegt, að slíku skuli vera haldið fram af mönnum, sem vita, hvernig ástandið er í þessum bæ, sem hafa lesið skýrslu héraðslæknisins frá 27. jan. 1947, sem þó var heldur ekki annað, en byrjun á skýrslu. En samkvæmt þeirri bráðabirgðaskýrslu voru á þessum tíma 652 heilsuspillandi íbúðir, sem búið var í. En þessi athugun náði aðeins til kjallara og bragga. Og sú athugun, sem gerð var þarna, var heldur alls ekki tæmandi. Það var ekki búið að athuga allar þær upplýsingar, sem n., sem sett var af hálfu ríkisstj., hafði óskað, að aflað væri. Þetta er því alls ekki tæmandi. Og ég geri ráð fyrir því, að það sé ekki ofmælt, að heilsuspillandi íbúðir í Reykjavík, sem búið er í, séu um 1000. - Hv. flm. hefur haldið því fram, að hlutfallið á milli íbúða og fólksfjölda í Reykjavík sé hagstæðara nú en það var 1939 og að árið 1939 hafi ekki verið húsnæðisleysi. Þessar tölur um hlutfallið á milli íbúa í bænum og húsnæðismagnsins. sem mælt er í fermetrum. gefa náttúrlega alveg skakkar hugmyndir um ástandið í þessum efnum, og það, sem dregið hefur verið út af þessu hér, er alveg byggt á röngum forsendum. Í fyrsta lagi er það staðreynd, sem ég býst við að allir séu sammála um, að fólki er nú kleift að búa í miklu stærra húsnæði en áður var. Og auk þess er fjöldi manna hér í Reykjavík, sem er ekki skráður hér á manntali, þannig að fleira fólk er í bænum en manntalsskýrslur gefa til kynna. Og annað atriði í þessu máli er, að 1939 var stórkostlegt húsnæðisleysi. Þá var búið í á annað þúsund bönnuðum íbúðum hér í bænum samkv. skýrslum. En þetta var af því, að kaupgetan var þá lítil hjá mörgu fólki, menn sem sagt höfðu ekki efni á því að búa í mannabústöðum. Það er skýringin. Þannig eru þessar tölur um hlutfallið á milli húsnæðis og íbúafjölda í bænum byggðar á alveg röngum forsendum. Þá er það hin fullyrðingin, um auðu íbúðirnar. Hún mun líka vera höfð eftir Fasteignaeigendafélaginu. Ég veit ekki til þess, að fyrir liggi um þetta neinar skýrslur, enda hygg ég, að erfitt mundi vera að fá þær. Það er ákaflega hægt um vik að ýkja þetta stórlega. Og ég er ekki í vafa um, að þetta muni vera ýkt, þó að vitanlega séu til auðar íbúðir í bænum. En í áróðurs skyni, álít ég að þetta hafi verið ýkt. En ráðið til þess að láta íbúðir ekki standa auðar, það er vissulega ekki það, sem felst í ákvæðum þessa frv. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði að l., þá yrði allt leiguhúsnæði stokkað upp að nýju og skipt um leigjendur. Og ég hygg, að upp úr því mundi ekki koma meira húsnæði til afnota í bænum, heldur sennilega fyrir færra fólk en áður, því að margir, sem eru vel efnum búnir, mundu nota tækifærið til þess að stækka við sig húsnæði, sem þeir sjálfir nota. Og ráðið við þessu er því ekki að samþykkja þetta frv., heldur að gera ráðstafanir til þess, að ákvæði húsaleigul. verði framkvæmd, sem banna að íbúðir standi auðar. Annars virðist mér, að hér sé um greinilega hugsunarvillu að ræða, - því að hvers vegna standa íbúðir auðar? Því hefur verið haldið fram, að það sé vegna þess, að húseigendurnir væru margir svo löghlýðnir, að þeir vildu ekki selja afnot þeirra íbúða á svörtum markaði og ekki hærra en lög leyfðu. Og að þetta frv. eigi að bæta úr því, er hugsunarvilla, eins og hver maður sér. Ef sagt er, að menn vilji ekki leigja fyrir hærra verð til þess að brjóta ekki í., eins og þau eru nú, þá gildir það sama um lagabrot hvað þessu við kemur, þó að frv., sem hér liggur fyrir, yrði samþ., því að eftir l., þó að frv. þetta væri samþ., er ekki leyfilegt að hækka húsaleiguna. Að því leyti hefði samþykkt frv. ekkert gildi. Hv. frsm. segir, að ástæðan til þess, að menn vilji ekki taka fólk í húsnæði hjá sér, sé sú að menn geti ekki losnað við það aftur. En það er ekki þörf fyrir menn að svara þannig og því ekki ástæða til að bera þetta fram til stuðnings þessu frv. Það eru til ráð til þess að losna við leigjendur, sem teknir eru inn í húsnæði. Það er hægt að leigja mönnum til ákveðins tíma og tryggja, að þeir fari, t. d. með því að láta þá skrifa undir uppsögn fyrir fram, sem taki gildi eftir ákveðinn tíma. Og það er oft gert. Ég tel nú næsta furðulegt, að svona frv. skuli vera komið frá n., sem kallar sig heilbrmn., á sama tíma sem vafalaust ekki færri en eitt þús. heilsuspillandi íbúðir eru notaðar í Reykjavík og fjöldi fólks býr í bröggum og grenjum, sem ekki eru mannabústaðir. Það er næsta furðulegt, að svona till. skuli koma fram frá fulltrúum flokka, sem telja sig vera í heilögu stríði gegn dýrtíðinni í landinu. Raunar mátti alltaf við því búast, að festing vísitölunnar leiddi til þess, að menn hefðu minni áhuga fyrir því að halda í skefjum hinni raunverulegu dýrtíð. Og þetta var tekið fram í umr. um dýrtíðarfrv. í vetur. Raunar má svara því, að hækkun á húsaleigunni hafði ekki áhrif á framfærsluvísitöluna, áður en dýrtíðarl. voru samþ., nema að því leyti, sem húsaleiguvísitala hagstofunnar, sem miðuð er við aukinn viðhaldskostnað á íbúðum, kemur til greina. En á því mundi vera illa stætt til frambúðar, eftir að öll húsaleiga hefði hækkað, eins og hún mundi gera, ef þetta frv. yrði að l. En þrátt fyrir allan áhuga hv. flm. þessa frv. fyrir baráttunni gegn dýrtíðinni þá eru þeir svo viðkvæmir fyrir rétti húseigenda, að þeir horfa ekki í þetta. O-jæja. þessir hv. þm. voru ekki eins viðkvæmir fyrir rétti launþega, þegar þeir greiddu atkv. með því, að ógiltir yrðu löglegir samningar allra verklýðsfélaga á landinu og þar með lækkað kaup allra launþega um 8½%, svo að viðkvæmnin fer sýnilega eftir því, hverjir í hlut eiga. Ég vona nú. að þetta frv. verði fellt. Og ég mun greiða atkv. á móti frv. þegar við 1. umr.



Herra forseti. Ég tel rétt á þessu stigi málsins að láta mína afstöðu til þess koma fram, Þó að mínir flokksmenn hafi talað hér. Ég hef nokkur kynni af þessum málum, ekki síður en þeir húseigendur, sem hér hafa talað fyrir þessu frv. Og það tel ég enga tilviljun. að þeir, sem beita sér fyrir þeim breyt., sem stefnt er að með flutningi þessa frv., sem hér liggur fyrir, eru í hópi húseigenda. Með hliðsjón af því tel ég mig í hópi leigjenda, og mér skilst, að þeir megi gjarnan eiga hér málsvara í hv. þd., ekki síður en húseigendurnir, sem eiga sterka málsvara hér. En það er kaldhæðni örlaganna, að fulltrúi bændanna einn, hv. 1. þm. N-M., skuli hafa gerzt flm. að þessu frv. Kannske hann hafi verið sendur af bændum austur í Norður-Múlasýslu til þess að þrengja kjör smælingjanna hér í Reykjavík? Ég tel vísast, að sízt mundi honum hafa verið falið það umboð af kjósendum hans í Norður-Múlasýslu, því að það er svo, að baráttan í þessu máli er barátta þeirra mörgu smáu og hinna miklu færri, sem taldir eru bjargálna menn hér í bænum. Yfirleitt eru leigjendur menn, sem ekki hafa haft efni eða getu til þess að byggja yfir sig hús. Það eru reyndar til menn, sem eru leigjendur og hafa notað sér réttindi, sem leigjendum eru veitt með húsaleigul., og eru leigjendur þess vegna. En yfirleitt er í þessu efni um að ræða hagsmunabaráttu milli hinna fátæku annars vegar og hinna efnuðu hins vegar hér í bænum og annarra, sem hús eiga. Og húsaleigul. voru í upphafi sett til þess að koma í veg fyrir, að hér skapaðist óhæfilega hátt verðlag á afnotum af húsnæði í landinu, og með því var reynt að hafa áhrif á verðlagið í landinu, til þess að það hækkaði ekki upp úr öllu valdi. Þetta var líka einn þátturinn í því að vernda þá fátæku í landinu gegn áhæfilegu braski í sambandi við þessi mál, sem alltaf fylgir verðþenslu á stríðstímum. Þannig varð verðþensla í húsaleigumálunum í fyrra heimsstríðinu, sem hefði endurtekið sig í sömu mynd, ef l. hefðu ekki verið sett til þess að reyna að koma í veg fyrir það. Ég er orðinn það gamall, að ég get sagt um það, hvernig ástandið var, áður en húsaleigul. voru sett í fyrra stríðinu. Og nákvæmlega það sama hefði orðið upp á teningnum, að því er snertir síðari stríðstímann, ef húsaleigul. hefðu ekki verið sett árið 1939, með þeim breyt., sem gerðar hafa verið á þeim síðan, að allir leigjendur hefðu verið óhæfilega upptrekktir í húsaleigunni. Hv. flm. þessa frv. tala mjög um hróplegt ranglæti, sem húseigendur séu beittir með húsaleigul. Ég held, að of mikið sé gert úr því ranglæti. Sú meginregla gilti hér allt fram að 1939, að leiguupphæðin eftir húsnæði var miðuð við 10% af verði húsnæðisins og allt upp í 15%. Og ég verð að segja, að miðað við það fjármagn, sem þá lá í húsam, þá hafi þessi leiga gefið ágæta vexti af því kapítali, sem í húsunum lá. Nú hefur þetta fjármagn, sem í húsunum lá, verið þar óhreyft. Og ég hygg, að ef húseigendur, sem hafa átt fé sitt í húsunum, hefðu lagt sömu fjárupphæð í banka, þá hefðu þeir fengið minni arð af fénu heldur en með þeirri leigu, sem þeir fengu fyrir húsnæðið árið 1939, þegar byggt var á þessari meginreglu. Ég held því, að of mikið hafi verið gert úr því, að þrengdir hafi verið svo mjög kostir húseigenda í þessu efni eins og menn vilja vera láta. Ég veit, að báðir þessir menn, sem gerzt hafa hér málsvarar fyrir húseigendur, eiga hús með fyrirstríðsverði og geta reiknað út, hvað háa upphæð þeir fengju í vexti af sinni eign, ef þeir leigðu þau út. En hvað hefur svo skeð með þeirri þróun, sem orðið hefur nú með vaxandi byggingum? Það er rétt, að það er ekki hægt að draga dul á það, að sá svarti markaður, sem hér hefur skapazt viðkomandi húsaleigu, er mjög óheillavænlegur fyrir þjóðarheildina, fyrir utan skaða þeirra, sem orðið hafa að kaupa húsnæðisafnot á svörtum markaði. En ef einstaklingar hefðu notað sér þau ákvæði húsaleigul. að láta meta húsnæði, sem þeir hafa verið látnir kaupa sig inn í, þá get ég upplýst, að húseigendum er ekki leyft að taka hærri húsaleigu en sem svarar 7% af byggingarkostnaði húsanna, þ. e. þegar upphæðin kemst undir mat. Þannig hafa húsaleigul. verið notuð, en því miður ekki nóg, því að ef leigjendur hefðu farið með húsaleiguna undir mat, þá hefði húsaleigan verið í mörgum tilfellum lægri en hún er. Á undanförnum árum hafa engin takmörk verið fyrir því, hvað húseigendur hafa leyft sér að taka í húsaleigu, sem hefur stafað af mjög mikilli eftirspurn eftir húsnæði og þá fyrst og fremst hér í Reykjavík. Kaupgeta fólksins hefur valdið því m. a., að fólk hefur látið sinn síðasta pening til þess að fá húsnæði með því óhæfilega háa verði, sem orðið hefur að borga fyrir það. Menn hafa orðið að borga 20 30 þús. kr., sem hvergi hefur komið fram og aldrei komið fram til skatts. Þetta er ekki vegna húsaleigul., það hefði verið sama ástandið, þó að húsaleigul. hefðu ekki verið til. Þetta er vegna þeirrar miklu eftirspurnar, sem hefur verið eftir húsnæði. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram í umr., að í bæ, sem er jafnört vaxandi eins og Reykjavík, hlýtur alltaf að verða nokkur hluti af fólki, sem verður að lúta mjög óheilnæmu húsnæði, og það er því miður allt of stór hópur hér í þessari borg, sem lifir við slík kjör. En svo vill til, að það veit enginn, hvað sá hópur er stór. Það verður ekki séð af skýrslu mþn., hvað stór hluti af íbúðum hér er með leigukjörum, sem hafa verið ákveðin samkvæmt húsaleigul., og ekki heldur með leigukjörum frá 1939, en þetta er allverulegur hluti, og það er sá hluti fólks, sem hefur búið í þessum bæ um tugi ára. Margt af þessu fólki er efnalítið og mundi með þessari breyt. verða vísað út og mundi í mörgum tilfellum ekki geta náð í húsnæði aftur og lenti þá sennilega í því sama og tugir og hundruð af fólki nú, að búa í hermannaskálum eða sumarbústöðum, t. d. í Kópavogshreppi, þar býr fólk við húsnæði, sem er lélegt og ekki mannabústaðir. Eitthvað svipað yrði ástandið, ef þetta frv. yrði samþ. Fólk yrði að hrökklast úr bænum í sumarbústaði og annað slíkt.  Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að það væri betra, að l. væru hreinlega afnumin, heldur en að samþykkja þessa breyt., sem hér liggur fyrir, því að í 1. gr. l. eru fyrst og fremst þau ákvæði, að það er bannað að segja upp húsnæði, og það er ef til vill hyrningarsteinninn fyrir því, að fólk hefur getað notað sér l., nema með þeim takmörkunum, sem l. gera ráð fyrir, að hver húseigandi noti sér, ef maður hefur í frammi óhæfilega framkomu, stendur ekki í skilum o. s. frv. Að öðru leyti á ekki að vera heimilt að segja mönnum upp. Varðandi þau dæmi, sem hv. 1. þm. N-M. var að koma með, að menn lokuðu fyrir salerni, geymslu o. s. frv., þá veit ég, að það eru til þessi dæmi, en ég skal segja honum dæmi af sjálfum mér. Árið 1919 hafði ég búið hjá sama leigjanda mjög friðsamlega allt frá 1914. Ég hafði hækkað við hann húsaleiguna, eftir því sem sanngjarnt þótti, um 50%. En svo var búinn til ófriður milli heimilanna tveggja svo hatrammur, að jafnvel börnin voru ekki í friði. Hver var ástæðan? Annar maður hafði boðið honum tvöfalt verð í húsnæðið. Það er ekkert annað en græðgi í meiri peninga, sem kemur af stað svona ófriði milli heimila, sem yfirleitt hafa komið sér prýðilega saman, engin yfirvöld geta komið í veg fyrir það, mannfólkið er einu sinni svona. Þetta er bara dæmi úr mínu eigin lífi. Ég varð að hrökklast út vegna þessa ófriðar. Ég varð að búa hálfan mánuð í eldhúsi hjá vinafólki mínu. Hið sama mundi verða upp á teningnum nú. Leigjendum yrði sagt upp í hundraða- og þúsundatali, og fátækar fjölskyldur hefðu engan stað til þess að flýja inn í. Það mundi sennilega verða flúið á arma bæjarstjórnarinnar til þess að fá einhver ráð fyrir það fólk, sem væri á götunni. Hvað gæti bæjarstj. gert? Hún hefur takmarkað húsnæði. Ég held, að hermannaskálarnir séu meira en uppteknir, því að mér er tjáð, að fyrir skömmu hafi um 1800 manns búið í hermannaskálum í nágrenni Reykjavíkur, sem ekki hafa neina von um að komast í mannsæmandi húsnæði. Þannig er því miður ástatt í þessari borg. Og svo á að opna allar gáttir til þess að skapa það ástand, sem er hverjum heilsýnum manni sýnilegt. Ég verð að segja það, að ég þekki báða þessa hv. þm. vel og trúi ekki, að þeir vilji, að þetta ástand skapist hér í bænum. Það skal viðurkennt af mér, að ég býst við. að Reykjavík sé sérstæð í þessum efnum. Það kann að vera, að það séu einhver vandræði í stærri kauptúnum landsins. Hins vegar neita ég því, að það sé nokkuð líkt því, sem er í Reykjavík. Því er haldið fram, að það sé betra ástand nú heldur en 1939. hlutfallið milli húsnæðis og mannfjölda sé betra nú heldur en þá. Mér þætti gaman, að þeir, sem halda þessu fram, gætu rökstutt þetta mál. Ég hef það meira á tilfinningunni heldur en ég geti þar farið með tölur, að það sé rétt, sem haldið er fram, að fólk bjó yfirleitt þrengra og í mjög slæmu húsnæði 1938–1939, en hið betra húsnæði lá þá mjög á lausum kili. Nú er ekki talað um, hvort húsnæði sé betra eða verra, það er alveg sama. Það eru náttúrlega til góðar íbúðir, sem eiga að leigjast fyrir svo ógurlega hátt verð, að enginn launamaður, þó að hann sé í hærri flokki embættismanna, ræður við þá leigu, sem krafizt er, þegar jafnvel 4 herbergja íbúðir eru komnar upp í 1500–2000 kr. á mánuði. En það liggur í augum uppi, að það geta ekki allir menn tekið svona húsnæði, og spurningin er þá, hvort þetta húsnæði þarf að vera svona dýrt. Við vitum, að í byggingarmálunum er það ástand, að húsin verða dýr. Og þá kem ég að því, að ég er enn á þeirri skoðun, að til þess að bjarga hinu efnaminna fólki í Reykjavík þá dugi ekkert annað en verkamannabústaðalöggjöfin til að bjarga því frá því að hrekjast á milli ágjarnra húseigenda. Og það ber að sjálfsögðu að leggja á það mikla áherzlu fyrir allan almenning í bænum að framkvæma þessa löggjöf eins og þjóðfélagið frekast hefur efni á, og meðan við erum ekki komnir lengra í því að geta fullnægt húsnæðisþörfinni, þá sé ég ekki, að við getum opnað allar gáttir til þess að hrekja það fólk sitt í hverja áttina, jafnvel út á götuna, eins og það almennt er kallað. Þá hefur verið talað um, að það væri hróplegt ranglæti að láta þessa löggjöf vera enn þá í gildi, það séu nú 2½ ár síðan styrjöldinni lauk. Hér hefur verið upplýst, að gömlu húsaleigul. frá 1915–1916 hafi gilt í 9 ár eftir stríðslok, og ég hygg, að hver sanngjarn og dómbær maður verði að játa það, að ástandið er nú sízt betra heldur en það var eftir hina styrjöldina. Ég hygg, að hlutfallið milli fólksfjölda og húsnæðis nú sé ekki í samræmi við það, sem var 1939. Það var meira húsnæði 1939 þrátt fyrir allt heldur en nú, og veldur því ekki fæðingaaukningin ein, heldur þetta ógurlega aðstreymi úr öllum hlutum landsins, sem liggja fyrir opinberar skýrslur um. Ég hef tæpt á því, að almennt sé þessi harmagrátur um rétt húseigendanna málaður of svart og því ekki eins mikil ástæða til að halda því fram sem höfuðrökum í þessu máli. Hitt er skiljanlegt, að jafnvel þeir, sem eiga hin gömlu hús og ekki eingöngu vilja leigja, heldur selja, - því að það er önnur hlið á málinu, að til þess að geta selt húsin þarf að rýma þau. - vilji fá fyrir þau þrefalt til fjórfalt verðmæti við það, sem var 1939. Hvað lengi það getur staðizt, að menn geti selt fyrir þetta háa verð, er ekki gott að segja, en heldur er peningavelta manna þverrandi en vaxandi. En þetta hefur gerzt undanfarin ár, að menn hafa keypt gömul hús fjórföldu og fimmföldu verði, og margir húseigendur hafa viljað losa húsin til þess að geta selt þau. Og ég vil segja: Er nokkur ástæða til þess að lyfta undir þetta brask, sem hér um ræðir? Við höfum nýverið verið að tala um jarðabrask og söluskatt af jörðum, og mér hefur heyrzt, að hv. 1. þm. N-M. væri lítið hrifinn af því, að jarðir komizt upp í svo ógurlega hátt verð fyrir brask hneigð einstakra manna. En þetta má ske í Reykjavík, þar má ýta undir brask með öll hús. Hv. þm. ætti að vera sjálfum sér samkvæmur, þegar hann er að flytja mál fyrir sína umbjóðendur, sem eru bændur, sem búa á jörðunum, hann ætti líka að hugsa um fólkið, sem býr í gömlu húsunum hér í Reykjavik. Því hefur verið haldið fram, og um það skal ég ekki deila, að sums staðar úti á landi væri þörfin fyrir húsaleigul. ekki - eins brýn og hér. Um þetta skal ég ekki fullyrða, fyrr en fyrir liggja öruggar heimildir í því efni. Mér hefur þó verið tjáð, að í bæjum, sem komnir eru upp í 2000 íbúa, þar sé húsnæðisskortur áberandi, og þar sem húsnæðisskortur er, þar er opin leið til þess að okra. Þessi löggjöf hefur verkað eins og bremsa á þetta. Menn hafa ekki getað sett húseignir í toppverð. Þá hefur mikið verið talað um, að húseigendur hafi orðið hart úti. En við skulum athuga, hvað t. d. löggjöfin um dýrtíðarráðstafanir leggur mönnum á herðar. Húseigendur eru ekki teknir þar, nema að, því er snertir nýju húsin, ekki húseigendur gömlu húsanna. Hvað leggja 1. á kaupsýslufólkið? Við heyrðum tóninn í kaupsýslumönnunum. Þeim fannst sinn stakkur nokkur þröngt skorinn, þegar um álagningu er að ræða. Við vitum að margir launþegar hafa kveinkað sér við að laun þeirra hafa verið stýfð. En við húseigendum er ekki hróflað, svo að ég hygg, að þetta ranglæti, sem menn eru að breiða sig út yfir hér, sé ekki eins áberandi og menn vilja vera láta, ef þetta er krufið til mergjar. Húseigendur fá það sama og þeir fengu áður. Það er ekki farið inn á þeirra svið. Það er ekki verið að þrengja þeirra kosti. Ég ætla ekki að svara fyrir hæstv. ríkisstj. í þessu máli. En ég held, að með hvað miklu kappi sem menn sækja þetta mál og verja það, þá verði þó eitt að ráða sem höfuðsjónarmið, hvort við viljum reyna að standa við það að varna nýrri verðbólgu, sem verður afleiðingin af því að gefa laust allt varðandi húsaleigul., því að mér er fullkomlega ljóst, að um leið og húsaleigan fær að blómgast á frjálsum markaði, eins og ætlazt er til, og hver einasti maður verður að fara að kaupa sér helmingi dýrara húsnæði en áður, þá yrði afleiðingin af því auknar kröfur um launahækkanir hjá öllum þorra manna. Út frá þessu sjónarmiði held ég, að það sé augljóst, að með þessu er verið að knýja fram öngþveiti í húsnæðismálunum í þessum bæ, bara með uppsagnarákvæðinu einu, því þó að flm. ætlist til, að fram fari mat á húsnæðinu, þá er vitað, að það verður farið í kringum það, alveg eins og gert er í dag. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé í rauninni andvana fætt mál, og ég dreg enga dul á, að ég býst ekki við, að neinar till. komi frá meiri hl. heilbrmn., sem ég geti sætt mig við, og mun ég því verða á móti málinu strax við 1. umr. En fari svo, að málið fari til n., þá ætlast ég til, að hún afli allra þeirra gagna, sem mögulegt er, í þessu máli, svo að ekki verði farið á hundavaði í þeim till., sem n. vill gera, til stórtjóns fyrir alla, sem undir l. búa í dag. Það verður að ætlast til þess af n., að hún leggi sig fram um sannan rökstuðning í málinu, ef hún vill, að á hana sé hlustað af andstæðingunum. Ég get svo látið máli mínu lokið, þar sem fundartími er þegar kominn að þrotum, en þar sem málið er ekki útrætt, fæ ég sennilega tækifæri til að opna munninn í annað sinn, ef mér finnst ástæða til.