Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. flutti í dag merka ræðu, sem ég get tekið undir á ýmsan hátt. Hann ræddi þar sérstaklega um stöðu kvenna í þjóðfélaginu og benti á, að því færi enn þá mjög fjarri, að konur fengju að njóta starfsorku sinnar og hæfileika til jafns við karla og til þyrfti margvíslegar breytingar í þjóðfélaginu, þar á meðal breytingar á vinnutilhögun á heimilum, til þess að tryggja fullt raunverulegt jafnrétti. Ég hef minnzt á þessi atriði áður í ræðum í sambandi við þetta mál, gerði það raunar strax í fyrra, en mér fundust sjónarmið þessa hv. þm. í þessu efni vera mjög skynsamleg. Hins vegar brutu þessi ummæli gersamlega í bága við afstöðu hans til kvennaskólamálsins, því að öll hin almennu rök þm. snerust gegn því tiltekna dæmi. Ég þykist vita, hvað hefur komið fyrir þennan hv. þm. Þessi hv. þm. hefur lýst stuðningi við kvennaskólafrv. að óathuguðu máli í upphafi, en síðan hefur hann farið að veita þessu vandamáli fyrir sér, eins og hann hefur gert með mörg fróðleg mál seinustu árin. Ég hef oft heyrt þennan hv. þm. flytja ágætar ræður af því tagi. Hann hefur farið að velta þessu vandamáli fyrir sér og komizt þar nákvæmlega að þessari niðurstöðu, að það verði að gera ráðstafanir til þess að tryggja konum rétt í þjóðfélaginu, rétt til jafns við karla. En þó hann komist að þessari almennu niðurstöðu. þá er þrjózkan það mikil frá fornu fari, að hann breytir ekki afstöðu sinni til þessa tiltekna máls. Ég held að það væri skynsamlegt fyrir þennan ágæta þm., sem hefur á ýmsan hátt verið að endurskoða viðhorf sín til mála seinustu árin, að endurskoða þetta einnig - að það sé engin óvirðing í því að breyta um afstöðu til máls að betur athuguðu máli. Ég held að það hefði verið réttara og í meira samhengi við málflutning þm., ef hann hefði breytt um afstöðu til kvennaskólamálsins. Hv. þm. sagðist vilja greiða fyrir því, að sem flestir gætu tekið stúdentspróf. Þess vegna væri hann fylgjandi þessu,og Kvennaskólinn væri undantekning í kerfinu. Það er e. t. v. ómaksins vert að rifja það upp, hvers vegna sá skóli var stofnaður á sínum tíma. Hann var stofnaður vegna þess, að stúlkur höfðu ekki rétt til að stunda nám í framhaldsskólum á Íslandi til jafns við pilta. Bæði konur og karlar risu upp gegn þessu ranglæti með því að stofna þennan skóla, sem átti að gefa konum rétt á því að afla sér þeirrar menntunar, sem þeim var neitað um í skólakerfinu, eins og það var þá. Þetta var skóli, sem var stofnaður til þess að berjast fyrir jafnrétti karla og kvenna til menntunar. Árið 1911 eru svo sett sérstök lög. sem kveða svo á, að stúlkur eigi að hafa sama rétt og piltar til inngöngu í öllum skólum á Íslandi undantekningarlaust og sama rétt til námsstyrkja einnig. Það tók langan tíma að þessi lagasetning yrði að raunveruleika, en hún er orðin það núna að því er varðar menntaskólana. Hlutföllin á milli stúlkna og pilta í menntaskólunum eru ákaflega lík og hlutföllin á milli kynjanna í þessum aldursflokki. Það er alls ekki um það að ræða, að það sé nein fyrirstaða á því, að stúlkur geti stundað nám til jafns við pilta, og þess vegna er ekki verið að opna neina nýja leið, eins og hv. 1. þm. Austf. sagði. Þessi skóli er leifar af baráttu, sem hafin var fyrir næstum því öld, og sem leidd hefur verið til sigurs, og þegar nú er talað um að láta þennan skóla hafa réttinda til að útskrifa kvenstúdenta, sem eiga, að því er lýst hefur verið yfir af hvatamönnum frv., að geta stundað námsgreinar sem séu sérstaklega „við hæfi kvenna,“ og skólahaldið á að miðast við það hlutskipti, að það haldist, að miklu færri stúlkur en piltar ljúki háskóla.prófi og stúlkur taki miklu minni þátt í umsvifum þjóðfélagsins, þá horfir slíkur skóli í þveröfuga átt við tilgang Kvennaskólans. Og það er það, sem menn skulu muna. Það er þetta, sem er ástæðan fyrir því, að þetta mál hefur vakið svo mikið umtal utan þingsalanna, ekki sízt hjá ungum konum. Það er mjög vaxandi afstaða hjá ungum konum, ekki sízt þeim sem öðlazt hafa menntun, að þær sætta sig ekki lengur við það misrétti, sem nú er í þjóðfélaginu milli karla og kvenna. Þess vegna eru þær sérstaklega viðkvæmar fyrir hugmyndum af þessu tagi, og þess vegna hafa þær risið jafn rösklega upp eins og þær hafa gert. Hv. 1. þm. Austf. kom með þá einkennilegu kenningu, að ríkissjóður þyrfti ekki að leggja fram fjármuni til þess að byggja skólahús fyrir Kvennaskólann. Ég veit ekki til þess, að þessi hv. þm. hafi fært nein rök fyrir þessari staðhæfingu. Hitt veit ég, að skólanefnd Kvennaskólans hefur undanfarin ár sótt um fjármuni til Alþ. til þess að byggja við skóla sinn. Og á því er ekki nokkur vafi, að það mun skólinn gera, ef hann þarf á stærra húsnæði að halda vegna menntadeildar. Þetta var eitt af þeim atriðum, sem ég spurði hæstv. menntmrh. um. Ég spurði hann að því, hvar hann ætlaði að taka þá fjármuni, sem þyrfti til þess að koma upp nýju skólahúsi, og hvaða verkefni hann ætlaði að láta sitja á hakanum á móti. Þessu svaraði hæstv. ráðh. ekki í ræðu sinni áðan, en samt er þetta ákaflega veigamikið atriði vegna þess, að við höfum því miður ekki ótakmarkaða fjármuni, og ef ráðizt verður í þessa byggingu þarna, þá bitnar það á öðrum verkefnum - það gefur auga leið. Hæstv. menntmrh. kvaðst mundu nota þessa heimild strax í sumar, ef þetta mál yrði samþ. hér á þingi. Hann gaf þá skýringu á því fyrirkomulagi, sem hann hefur í tillöguflutningi sínum, að hér væri ekki um að ræða flokksmál það væri ágreiningur um þetta mál innan allra flokka, og þess vegna hefði ríkisstj. ekki getað flutt það sem stjórnarfrv. Ég hygg, að fyrir því séu ákaflega mörg fordæmi, að flutt séu stjórnarfrv., þó ekki sé um þau full samstaða heldur innan þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa. Raunar er það staðreynd að einn flokkur á Íslandi hefur talið ástæðu til að gera þetta að flokksmáli. Það var samþ. á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, að stefnt skyldi að því að gefa Kvennaskólanum rétt til þess að brautskrá stúdenta. Þar með var þetta gert að flokksmáli hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er nú til marks um það, hvílíkt ofurkapp fámennur en sterkur hópur hefur lagt á þetta mál. Það hefur verið togað í enda, hvar sem hægt hefur verið, og reynt að nota kerfið til þess að koma þessu á, hvað svo sem mönnum fyndist um málið. Ég vék í ræðum mínum fyrr í dag nokkuð að almennum atriðum í sambandi við menntamál, sem hæstv. ráðh. svaraði að nokkru. Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. af því tagi, en ég minntist á þessi atriði aðeins vegna þess, að ég taldi, að hæstv. ráðh. hefði þegar af því ærna reynslu, hvað það getur verið háskalegt að gera sér ekki almennilega grein fyrir því, hvar vandamálin eru, og hvernig þarf að leysa þau. Sá vandi, sem hæstv. ráðh. komst í á síðasta ári, stafaði af því, að hæstv. ráðh. gerði sér ekki grein fyrir, að hlutirnir voru að komast í algert óefni, fyrr en vandinn brann á honum sjálfum. Hæstv. ráðh. vissi það ekki, þegar seinasta þing var sent heim, að það yrðu svo margir, sem sæktu um menntaskólanám í vetur, að skólarnir myndu springa utan af þeim. Og það var þá fyrst, þegar ráðh. auðnaðist að afla þeirrar vitneskju, að hann ákvað í hendingskasti, að nú skyldi stofnaður nýr menntaskóli við Tjörnina. Auðvitað er það rangt hjá hæstv. ráðh. að það sé eðlilegur háttur að skipa ekki sérstakan skólastjóra strax við slíkan skóla. Þegar stofnaður er nýr skóli, þá er það mjög skynsamlegt að ráða skólastjóra löngu áður en skólinn er settur á laggirnar, svo hann hafi tíma til þess að skipuleggja skólastarf og þær nýjungar, sem hann kann að hafa áhuga á að koma þar í kring. Slíkt var ekki gert, vegna þess að það var ekki tími til þess. Mér þótti hæstv. ráðh. vera býsna ánægður með sjálfan sig. Hann taldi, að við vandamálum skólamálanna hefði verið brugðizt mjög myndarlega, eins og hann sagði, og myndarlegar en annars staðar. Ég hef lesið talsvert annað mat í málgögnum Sjálfstæðisflokksins, sem hafa ráðizt alveg sérstaklega á ástandið í skólamálum og talið þennan hæstv. ráðh. hafa framið þar miklar og alvarlegar vanrækslusyndir. Þannig að ekki virðist vera alveg full samstaða í stjórnarliðinu um þetta mikla hól, sem hæstv. ráðh. bar á sjálfan sig, en vera má að hann hafi valið sér það hlutskipti vegna þess, að hann hefur ekki átt von á því, að aðrir mundu gera það. Hv. 4. þm. Austf. vék að brtt. þeirri, sem ég hef flutt þess efnis, að menntadeild, ef stofnuð yrði við þennan skóla, yrði hliðstæð við aðra menntaskóla, opin piltum og stúlkum. Hv. þm. kvaðst vera sammála þessari hugsun í sjálfu sér, en hann mundi engu að síður greiða atkv. gegn frv. þó þetta yrði samþ., vegna þess að hann teldi önnur verkefni vera miklu nærtækari, þar á meðal skóla á Austfjörðum. Þetta viðhorf skil ég ákaflega vel. Ég skil það ákaflega vel, að Vestfirðingar og Austfirðingar eru fyrir löngu orðnir langeygir eftir framkvæmdum á loforðum. Ef þessi brtt. mín yrði samþ., þá felst það í henni, að þarna yrði stofnaður skóli, sem væri hliðstæður öðrum menntaskólum. Þetta er aðeins í heimildarformi, og þá yrði sú framkvæmd felld að heildarframkvæmdinni. Ég hef satt að segja ekki trú á því, að hæstv. menntmrh. myndi hagnýta sér þá heimild þegar í stað, jafnvel þó hann fengi hana. En hitt er alveg rétt hjá hv. 4. þm. Austf., að eftir að Menntaskólinn við Tjörnina var stofnaður, þá eru önnur verkefni nærtækari í menntaskólamálum heldur en að stofna nýjan menntaskóla í Reykjavík, það er alveg augljóst mál. Hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, flutti hér nokkuð sérstæða ræðu í dag. Seinustu árin hefur umræðutónninn á Alþ. breytzt dálítið. Menn flytja orðið málefnalegri ræður en tíðkaðist áður, og menn reyna að færa rök fyrir máli sínu. Það er að verða undantekning að hlusta á ræðumennsku eins og þá, sem hv. þm., Hannibal Valdimarsson, ástundaði með því að skella fram einhverjum yfirborðslegum staðhæfingum. Menn telja það yfirleitt orðið fyrir neðan virðingu sína að halda ræður á þennan hátt. En þau málefnaatriði, sem fram komu hjá þessum hv. þm., voru þau að vilja gera þetta mál eitthvað hliðstætt baráttunni fyrir því að auka almennan aðgang að menntaskólum á Íslandi. Sú barátta hefur verið háð lengi. Hún hefur verið hörð og erfið. Það hefur þurft að berjast mikið fyrir því, og það er mikið ógert á því sviði, en þetta mál er engin hliðstæða við það. Það er einnig rangt að telja þetta einhverja hliðstæðu við menntadeildirnar í Verzlunarskólanum og Kennaraskólanum. Ástæðan fyrir því, að stofnaðar voru menntaskóladeildir við þá skóla, voru þrengslin í Menntaskólanum í Reykjavík. Fólk undi því ekki lengur, hvað erfitt var að komast inn í þann skóla, og hvað aðgangurinn var takmarkaður að honum. Það var í sjálfu sér ekkert skynsamlegt að taka upp menntadeild við Verzlunarskóla og Kennaraskóla,en það var brugðið á það ráð út af þessum vanda. Það var ástæðan, en ekki sú, að það væri talið skynsamlegt, að þessir skólar hefðu þessi réttindi, enda veit ég ekki betur, en að nú sé um það rætt að breyta Kennaraskólanum þannig að fella þetta niður og gera stúdentspróf að inngönguskilyrði í Kennaraskólann, eða a. m. k. minnir mig, að hæstv. menntmrh. hafi um þetta rætt. Það er mjög eðlilegt, að menntaskólanám fari fram í sérstökum skólum, sem til þess eru stofnaðir að veita það nám. Og það er vottur um óeðlilegt ástand, þegar verið er að veita óskyldum skólum réttindi af þessu tagi. Það er vandræðalausn og ekki til neinnar fyrirmyndar. Ég spurði hæstv. ráðh. að því í dag, hver væru almennt rök hans fyrir því að veita Kvennaskólanum þessa heimild. Svör hans voru eiginlega eingöngu þau, að hann vildi ekki loka fyrir beiðni um slíkt, fyrst hún hefði komið fram. En í sambandi við þetta mál hafa komið fram mjög athyglisverð rök. Mér fannst það t. d. mjög athyglisverður rökstuðningur, sem fylgdi undirskriftalista, sem lagður var hér á borð þm. fyrir nokkrum dögum. Þær undirskriftir hófust á því, að nokkrar ungar konur, sem hafa hitzt og talazt við um þjóðfélagsmál, ákváðu að senda Alþ. mótmæli gegn þeirri hugmynd að veita Kvennaskólanum þessi réttindi og tóku að safna undirskriftum í sínum hóp. Þegar þetta kvisaðist, urðu ákaflega margir til að vilja skrifa upp á þessi skjöl, svoleiðis að fjöldinn varð miklu meiri en þær höfðu ímyndað sér. Í grg. sem fylgir þessum undirskriftum, eru mjög skýrar röksemdir, og ég vil leyfa mér með leyfi hæstv. forseta að lesa þær hér, til þess að þær verði skráðar í þingtíðindi ásamt þessum umr., sem hér hafa farið fram. Bréfið sem fylgir er svohljóðandi: „Við undirritaðar leyfum okkur hér með að skora á hv. Alþ. að samþykkja ekki frv. það, sem lagt var fram á 89. löggjafarþingi á þskj. nr. 670 um heimild til handa Kvennaskólanum í Reykjavík til að brautskrá stúdenta. Grg.: Í fylgiskjali VI. b með frv. til l. um menntaskóla, sem er sérálít minni hl. menntaskólanefndar, segir m. a.: „Ef Kvennaskólinn í Reykjavík fengi réttindi til að brautskrá stúdenta, myndi námsefni hans, þegar fram liðu stundir, vafalaust verða þannig, að auk þess að veita þá menntun, sem krafizt er til inngöngu í háskóla hér og erlendis, yrði lögð áherzla á námsgreinar, sem sérstaklega væru við hæfi kvenna.“ Ennfremur stendur síðar í sama fskj.: „Verði Kvennaskólinn í Reykjavík efldur og gerður að stúdentaskóla, er að nokkru ráðin bót á stórri vanrækslusynd menntaskólanna, sem fyrir eru, að því er varðar hinar sérstöku menntunarþarfir kvenna.“ Ef hv. nm. með orðunum „námsgreinar við hæfi kvenna“ og „sérstakar menntunarþarfir kvenna“ eiga við það, að kenna þurfi konum sérstaklega þau störf, sem skapast við stofnun heimilis, svo sem almenn heimilisstörf, þjónustustörf og uppeldi barna, leyfum við okkur að benda á eftirfarandi atriði: 1) Skólakerfið má ekki að okkar mati miða uppeldi drengja og stúlkna við það, að aðeins annað kynið inni af höndum þau störf, sem skapast við stofnun heimilis, og binda kynið þannig í viðjar gamalla hefða og fordóma. 2) Farsælast er að piltar og stúlkur séu alin upp sem jafningjar, njóti raunverulegra jafnra réttinda og möguleika, séu samábyrg í lífinu og byggi lífsafkomu sína á eigin námi og starfi. 3) Stefna ber að því, að nám og starf hvers einstaklings miðist við eigin ósk og vilja, en ekki við kynbundnar venjur. 4) Íslenzkum konum var með lögum árið 1911 veittur lagalegur réttur til að stunda nám í öllum menntastofnunum landsins. Hins vegar er piltum nú og með frv. þessu meinaður aðgangur að vissri menntastofnun. Samrýmist þetta tæplega jafnréttis- og frelsishugsjónum nútímans. 5) Samkv. íslenzkum fræðslulögum og reglugerð menntaskólanna eiga þeir að vera samskólar. Í skýrslu frá UNESCO 1969 um rannsóknir um samskóla og sérskóla í 103 löndum kemur greinilega í ljós, að þróunin stefnir hraðbyri í þá átt, að skólar verði almennt samskólar með blönduðum bekkjum og hnígi til þess mikilvæg uppeldis- og þjóðfélagsleg rök. Þar er og lögð áherzla á, að samskólar og blandaðir bekkir séu eitt af grundvallaratriðum þess, að piltar og stúlkur njóti jafnrar aðstöðu til menntunar og vísindastarfa. 6) Fjölskyldan er í eðli sínu frumeining þjóðfélagsins og ber þjóðfélagi og ríki að vernda hana, sbr. 16. gr. í mannréttindayfirlýsingu Samefnuðu þjóðanna. Heill fjölskyldunnar byggist á gagnkvæmum skilningi og samábyrgð tveggja einstaklinga, karls og konu. Því fyrr, sem grundvöllurinn að slíkri samvinnu er lagður með uppeldi og menntun, því betra. Við teljum, að tilmæli Kvennaskólans í Reykjavík um réttindi til að brautskrá stúdenta, sé ekki spor í þessa átt nema þá og því aðeins, að ytri aðstaða skólans breytist og piltum verði veitt innganga í skólann.“ Þetta finnst mér vera ákaflega skýr rök. Og eins og menn hafa tekið eftir, þá er undir þetta skrifað af stórum hópi, ungum menntakonum og ákaflega miklum fjölda kennara. Einmitt af því fólki, sem þekkir þetta vandamál af eigin raun, og sem hefur þess vegna langmesta dómgreind. Ég tel, að okkur beri skylda til að hlýða á þessar röksemdir. Ég veit ekki, hvort ég á að fara nokkrum orðum um tilraunir hv. þm. Hannibals Valdimarssonar til þess að gefa það í skyn, bæði hér á þingi og utan þings, að ég hafi beitt mér fyrir árás á Kvennaskólann og innrás á Alþ., að ég sé einhver atvinnuofstækismaður að skipuleggja ungt fólk til slíkra hluta. Þetta er svo mikið blaður, að það er erfitt að standa hér og ræða staðhæfingar af þessu tagi. Ég held, að þm. viti almennt ákaflega vel um þá ókyrrð, sem er í mörgum þjóðfélögum um þessar mundir - ókyrrð ungs fólks. Hún er einnig til hér á Íslandi. En það er alger barnaskapur, ef einhver ímyndar sér, að þessi ókyrrð sé búin til af einhverjum einstaklingum. Það er hún ekki, og ef menn vilja skilja fyrirbæri af þessu tagi, þá verða þeir að líta á þau af meiri alvöru og meira raunsæi heldur en þetta. Þetta mál hefur kveikt sérstaklega í ungu fólki. Það er alveg rétt. En það er þetta unga fólk, sem kemur viðhorfum sínum á framfæri á dálitið stillingarlausan hátt, stundum. Það er alveg sjálfsagt að brýna stillingu fyrir ungu fólki, en við skulum varast að búa okkur til einhverja feiknalega hneykslun eða halda svívirðingarræðu um ungt fólk, eins og þessi hv. þm. hefur gert aftur og aftur síðustu dagana. Það er ekki leiðin til þess að koma á eðlilegum tengslum milli kynslóðanna, og það er ekki leiðin til að koma í veg fyrir óróa í þjóðfélaginu, heldur þvert á móti. Með málflutningi eins og þeim, sem hv. þm., Hannibal Valdimarsson, hefur uppi gagnvart ungu fólki, þá er verið að magna ungt fólk til þess að sýna vaxandi óróa í þjóðfélaginu. Ef einhverjir úr eldri hópi bera ábyrgð á slíkum atburðum, þá eru það menn, sem stunda málflutning af þessu tagi.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt. Ég vildi taka það skýrt fram, að ástæðan fyrir því, að ég greiði atkv. á móti þessu frv., er ekki vegna þess, að ég sé á móti því, að þessar ungu stúlkur séu án pilta í þessum skóla, ef þær óska eftir því, því fer fjarri. Ég er einfaldlega á móti því af því að ég álít, að við eigum að skipuleggja okkar skólamál, en ekki hlaupa eftir því, þó einhver gagnfræðaskóli óski eftir því, vegna þess að hann eigi afmæli, eða kennslukonurnar óski eftir því af metnaðarástæðum fyrir skólans hönd eða sjálfra sín, að honum sé heimilað að útskrifa stúdenta. Ég álít, að við þurfum að taka allt skólakerfið frá grunni og skipuleggja það. Það væri eðlilegast með menntaskólana, að þar væri farið eftir tillögum rektora þeirra menntaskóla, sem nú eru, og þeir væru menntmrh. til aðstoðar. Sama er að segja um aðra skóla. Það er þannig með iðnskólana og gagnfræðaskólana. Vafalaust gæti þeim verið haganlegar fyrir komið. Það eru fáir nemendur í mörgum þeirra. Væri ekki eðlilegra að hafa þá stærri, og ef við ætlum að hafa þá stærri, þá þarf að byggja heimavistir, eins og hér var tekið fram áðan. Ég efast um, að það sé dýrara fyrir foreldrana að kosta börn sín í heimavistir, heldur en þurfa að fæða þau hér í Reykjavík. Þegar verið er að fjasa um þetta, hvað það sé dýrt fyrir foreldra að senda börn sín í skóla fjarri heimilum sínum, þá er það alls ekki tilfinnanlega dýrt, ef ríkisvaldið sér fyrir viðráðanlegum heimavistum. Ég hef sjálfur reynslu í þessu efni. Þannig er með fleiri skóla. Vitanlega þarf að skipuleggja kennaramenntunina, en ekki hrúga í Kennaraskólann mikið fleiri nemendum en mögulegt er að sjá um sæmilega kennslu handa. Barnaskólana þarf að skipuleggja betur og landsprófsskólana. Það þarf að hafa þá færri og fullkomnari. Ég get bara bent á dæmi, það er í V-Húnavatnssýslu. Þar er einn hreppur, sem fer fram á að reisa barnaskóla, hinir byggja félagsskóla í Miðfirði. Og þessi hreppur er svo klofinn um málið, að um helmingur hreppsbúa vill ekki láta börnin sín í hinn væntanlega skóla. Hann á að kosta fleiri milljónir, börnin á milli 10–20. Hvaða vit er í slíku? Þetta er aðeins lítið dæmi. Við höfum ekki efni á þessu. Hæstv. menntmrh. var að tala um, að við eyddum fleiri prósentum af ríkistekjum en aðrir til menntamála. Ég vil draga í efa, að það sé betri menntun hér á landi. Það er aðeins það; að við höfum lakari skipulagningu á okkar skólum. Það er þetta, sem er ástæðan fyrir því, að ég greiði atkv. á móti þessum skóla. Það kom hér fram hjá einum hv. ræðumanni, að ég hefði sagt, að það ættu ekki nema miðlungsmenn að verða stúdentar. Þetta er ekki rétt með farið. Ég var ekki að tala um það, ég var að tala um hitt, að margt af okkar greindustu mönnum, a. m. k. á bóklega sviðinu, verða stúdentar, halda svo áfram við háskólanám, verða viðskiptafræðingar, lögfræðingar, hagfræðingar o. s. frv., eða fara til annarra landa og koma aldrei í sitt byggðarlag aftur. Mér finnst þjóðin ekki hafa efni á að eyða þessum góðu kröftum í þessi störf, þau séu ekki svo þýðingarmikil. Og ég hef bent á það, að við þurfum t. d. afburðamenn til þess að verða skipstjórar á fiskiskipunum. Ég hef sjálfur ofurlítið kynnzt þessu og veit, að það þarf meira til en að vera greindur til þess að verða hæfur skipstjóri, það þarf afburða stjórnunarhæfileika og andlegt þrek, og ég benti á, að í iðnaðinum þurfum við afburðamenn, á viðskiptasviðinu líka, og ekki gerir til þó við fáum hæfileikabændur. Við þurfum nefnilega að nota okkar starfskrafta af hagsýni. Þjóðin hefur ekki efni á öðru. Og það er þetta, sem gerir, að ég sé eftir þessum mönnum í Háskólann, sem hanga svo hér hálf iðjulausir á skrifstofunum, en það er allt í lagi, þó að þeir verði stúdentar. Við þurfum aðeins að gera okkar stúdentsmenntun hagnýtari, láta þá ekki verða of þreytta og ekki eyða orkunni í óhagnýt efni. Það er þetta, sem ég var að tala um, og það er í raun og veru hryggilegt, að það eru heil héruð, sem eru í vandræðum, sérstaklega eru það ýmsar sjávarbyggðir, með að fá hæfa menn til stjórnsýslu, því það skiptir miklu, hvernig fyrirtækjum er stjórnað. Það er þetta, sem ég hef hvað eftir annað bent á hér í ræðum mínum. Það er ekki hægt að horfa á það að ná í stúdentshúfu og dunda eitt eða tvö ár í háskóla. Menn læra furðu lítið til á því. Við getum litið til okkar snjöllustu viðskiptamanna. Ég held, að þeir hafi aldrei farið á viðskiptaháskóla. Tökum Ásbjörn Ólafsson og Sigfús heitinn Bjarnason. Hæfileikarnir þurfa að vera í eðlinu. Viðvíkjandi því, að það kosti ríkið ekkert að breyta Kvennaskólanum í menntaskóla, þá tek ég það ekki alvarlega. Það er talað um, að þetta sé einkaskóli. Ég held, að hann hljóti sama styrk frá ríkinu eins og aðrir skólar. Hvernig á að breyta þessum skóla í menntaskóla? Ætla þeir að kenna í kringum veggina? Hver ætlar að kosta bygginguna? Hver ætlar að greiða laun kennaranna, sem eiga að kenna þarna, og annan skólakostnað? Vitanlega kemur þetta allt á ríkið. Ég vil, að það sé athugað af hæfustu mönnum, hvað marga menntaskóla við þurfum, og hvar þeir eiga að vera staðsettir. Að það sé ákveðið og svo sé ekkert verið að sinna neinum keipum um það frekar. Hvar á að stinga við fótunum, ef við komum nú t. d., þm. úr Norðurl. vestra, og biðjum um að einhver skóli í okkar kjördæmi, sem hefur landsprófsdeild, fái að útskrifa stúdenta? Hvernig í ósköpunum getið þið neitað því þá?  Viðvíkjandi því, að kvenfólkið sé óánægt hjá okkur og við förum illa með það, þá er ég því ekki alveg sammála. Kona er kona og karlmaður er karlmaður. Kona er með konueðli og við erum með karlmannseðli. Við fæðum ekki af okkur börn og höfum ekki jafn mikið móðureðli. Lesið þið bækur Rómverjanna gömlu. Þeir dáðust að Germönum fyrir það, hve þeir voru góðir heimilisfeður. Þeir létu ekki konur sínar ganga í verstu verkin. Það hefur alltaf einkennt hinn germanska kynstofn að bera virðingu fyrir heimili sínu og konum, mikið meira en hjá svertingjum og slövum. Hvers vegna eru það karlmenn, sem eru úti á sjónum? Það er af því, að við álítum það okkar hlutverk, konan á að matreiða, sauma og hugsa um börnin. Það má vera, ef helmingurinn í þessari deild væru konur, að það væri ánægjulegt fyrir hinn hlutann, þessa 20 karlmenn, sem þá væru. Þeir hafa talað mjög mikið um þetta, hv. 2, þm. Norðurl. v. og 1. þm. Austf. Ég skil ekki annað en að þeir hafi brennandi áhuga á því að koma konum á þing, sem ég hef raunar ekki orðið var við, fyrr en þeir sáu frúrnar þarna uppi á svölunum. Ég skil ekki annað en þeir sendi konur sínar næst á þing, og við njótum þá ánægjunnar að hafa þær, og sitji sjálfir heima við sauma og matreiðslu. Mér þætti það lang líklegast. Ég held, að við Íslendingar eða yfirleitt hinn germanski kynflokkur þurfi ekki að bera kinnroða yfir því, að við förum illa með okkar konur. Og viðvíkjandi kosningarrétti, að þær fengju hann svolítið seinna en karlmenn hér á landi, þá er bara ekki svo ýkja langt síðan karlmenn fóru yfirleitt að fá kosningarrétt. Meira að segja hjá Bretum, sem voru á undan öllum öðrum. Það voru ekki nema lordar og landeigendur, sem fengu þar að kjósa lengi vel. Og það leið ekki svo langt frá því, að karlmenn fengu yfirleitt kosningarrétt á Íslandi, og þangað til þeir veittu konunum það. Þannig að ég vil ekki samþykkja það, að við höfum löngun til að kúga þær. Við þurfum að athuga, hvað við erum að gera, með því að verða við tilmælum, ef einhver er svo hæfur skólastjóri, að hann þurfi endilega að vera skólastjóri menntaskóla. Þá væri ekki útilokað, að veita honum embætti við einhvern af þessum menntaskólum, sem á að fara að stofna, t. d. á Ísafirði eða hérna við Tjörnina og víðar sjálfsagt. Við þurfum að hafa eitthvert samræmi í þessu. Það þýðir ekki að hugsa bara um daginn í dag. Við þurfum að hugsa um framtíðina líka.



Herra forseti. Það er nokkuð langt, síðan ég kvaddi mér hljóðs, og eru nú víst síðustu forvöð að leggja hér orð í belg, því að mér sýnist það vera ætlun þeirra, sem hér stjórna verkum, að ljúka þessu máli hér í d. í kvöld. Skil ég þó ekki, að það geti orðið til neins tjóns, að menn hefðu geymt þetta mál fram yfir þinghléið og athugað það nokkru nánar. Ég hef ekki tekið til máls fyrr um þetta frv., en hins vegar hef ég hlýtt á margar ræður, bæði hér innan þings og utan. Ég vil nú aðeins með fáum orðum gera grein fyrir þeirri afstöðu, sem ég tók til málsins við 2, umr. og mun hafa einnig við atkvgr. nú. Ég ætla ekki að rekja hér sögu þeirra atburða, sem gerðust á öldinni, sem leið, og ekki heldur ræða hér um stofnun Kvennaskólans í Reykjavík á 8. tug aldarinnar. Það hefur verið nokkuð vikið að henni hér áður. Ég hygg, að kennslan í þessum skóla hafi verið með ýmsu móti, en þegar kom fram á þessa öld eða í kringum 1920, þá var þar um tvenns konar kennslu að ræða - annars vegar um almenna kennslu, sem svipaði til gagnfræðaskóla, og hins vegar svokallaða hússtjórnardeild, sem einnig var í Kvennaskólahúsinu, og voru þær stúlkur, sem í henni voru, í heimavist í skólanum. Þessi hússtjórnardeild hefur fyrir nokkuð löngu verið lögð niður, en nú síðustu áratugina hefur Kvennaskólinn starfað sem einn af gagnfræðaskólum Reykjavíkurborgar með 3 bekkjum, sem veittu miðskólapróf eða landspróf, auk 4. bekkjar, eins og í öðrum gagnfræðaskólum. Reksturskostnaður þessa skóla er greiddur af bæ og ríki eins og annarra gagnfræðaskóla og einnig viðhald skólahússins, og kennarar eru settir eða skipaðir af menntmrh. En húsið sjálft og lóðin, sem því tilheyrir, og eitthvað af sjóðum skólans mun vera í eigu sérstakrar stofnunar eða félags og ekki vera greidd leiga fyrir húsið. Þetta hefur mér verið tjáð af fræðsluyfirvöldum, að þannig væri þessu háttað. Nú hefur Kvennaskólinn farið fram á það, eða það hefur verið farið fram á það af hálfu Kvennaskólans, að hann fengi að bæta við sig fjögurra bekkja menntaskóla án deildarskiptingar á svipaðan hátt og menntaskólinn í Reykjavík áður var, áður en honum var skipt í máladeild og stærðfræðideild. Ég geri ráð fyrir því, að það sé stjórn þessa Kvennaskólafélags, sem hefur farið fram á þetta, eða kennararnir við skólann, og að það sé því kannske ekki rétt af mér að segja, að það sé skólinn, sem hafi borið fram þessa ósk, því að það hefur komið fram síðar, að a. m. k. æði mikill hluti af nemendum skólans, að mér hefur verið sagt, sé ekki þessa fýsandi. Kvennaskólinn hefur verið talinn góður gagnfræðaskóli, og aðsókn að honum hefur verið það mikil, að mér skilst, að árlega hafi verið vísað nokkuð mörgum umsækjendum frá skólavist. Það bendir í raun og veru ekki til þess, að þar sé húsrými afgangs til þess að starfrækja þar menntaskóla. Mér sýnist, að ef á að samþykkja þetta frv. um að veita Kvennaskólanum slíkt leyfi, sem hér greinir, þá hrökkvi það nú skammt að velta leyfið, það þurfi meira til en leyfið að starfrækja menntaskóla. Það þarf líka stofnkostnað og reksturskostnað til þess, og hér stendur í 3. gr., að kostnaður við menntadeild Kvennaskólans greiðist ú.r ríkissjóði. Ég fæ því ekki annað séð, en að þarna sé um að ræða að stofna á ríkis kostnað nýjan menntaskóla í tengslum við Kvennaskólann, og þá er gert ráð fyrir, að þessi menntaskóli verði fyrir konur eingöngu. Nú er ég ekkert sérfróður í uppeldismálum, og ég skal ekki leggja neinn dóm á það, hvort þörf sé á, að konur stundi almennt nám, eins og gagnfræðanám og menntaskólanám, í sérstökum skólum. Ég hef heyrt ýmislegt sagt um þetta með og á móti. En það sýnist mér þó, að ef þörf er talin á sérskólum fyrir ungar konur í almennum fræðum, eins og hér er um að ræða, þá sé sú þörf meiri fyrir ungar konur á gagnfræðastigi heldur en á menntaskólastigi. Og þess vegna ætti, ef það skyldi nú koma fram, eins og vikið er hér að í bréfi frá Kvennaskólanum, að þarna sé eitthvert húsrúm afgangs, skólinn heldur að nota það til þess að veita inngöngu þeim ungu stúlkum um fermingaraldur, sem nú sækja um skólann, heldur en að fara að óska eftir því að hafa þar menntaskóladeild. Það er nú þeirra mál, sem að því standa, út af fyrir sig, afstaðan til þeirra, sem um skólann sækja og fá þar ekki inngöngu. En hitt er mál ríkisins, hvort rétt sé að setja þarna á stofn eftir ósk þessara aðila sérstakan menntaskóla fyrir konur á þessum stað. Mér sýnist það ákaflega hæpið, að við hér á Alþ. förum að taka ákvörðun um að leggja fé til þess. Ég held, að það sé meiri þörf á að auka skólahúsnæði annars staðar og verja ríkisfé til þess. Hér í Reykjavík hygg ég, að af svokölluðum framhaldsskólum þá sé húsnæðisskortur einna mestur í Kennaraskólanum, sem nú er einnig orðinn stúdentaskóli. Það er alkunna um hvílík vandræði þar er að ræða, því aðsókn að þessum skóla hefur margfaldazt og öllum verið leyfð innganga, sem um hafa sótt og fullnægt hafa inntökuskilyrðum. Ég hef það fyrir satt, að skólinn sé vistaður á ýmsum stöðum í bænum, sums staðar í mjög lélegu húsnæði, og jafnvel sé það svo um suma bekki þar, að þeir eigi ekki þess kost að sækja skóla nema annan hvern dag eða svo. Það eru náttúrlega hrein vandræði, því verður ekki neitað. Einnig er það auðvitað svo, eins og hér var drepið á í ræðu í dag, að húsnæði hins upprennandi tækniskóla hér í Reykjavík mun vera mjög ófullnægjandi ennþá, því miður, og tækjakostur hans, og í l. um tækniskóla hefur verið gert ráð fyrir því, að annar tækniskóli verði stofnaður á Akureyri. Af hálfu ríkisins hefur ekkert verið gert ennþá til þess að koma því í framkvæmd. Þar er að vísu starfandi undirbúningsdeild, en enginn reglulegur tækniskóli ennþá, ekki einu sinni fyrsta árs skóli. Og ríkið hefur ekkert gert í þá átt að byggja yfir þessa stofnun þar. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem hér hefur verið sagt um þá löggjöf, sem sett hefur verið um menntaskóla bæði á Vestfjörðum og Austurlandi. Þetta er enn þá pappírslöggjöf, og hefur ekkert fé verið lagt fram eða varla teljandi til þess að framkvæma hana. Við munum það dável, síðan verið var að afgreiða fjárl. í vetur, hvernig ástatt er um skólahúsnæði víða á landinu, bæði um barnaskóla og framhaldsskóla. Það er mjög fjarri því, að það takist að verða við þeim óskum um bráðnauðsynlegar framkvæmdir, sem víða eru uppi. Þetta hafði ég í huga, sem ég nú hef rætt, þegar ég ákvað að greiða atkv. gegn þessu frv. við 2. umr. Ég skal játa það, að ég hef einnig hlýtt með athygli á það, sem áhugasamir menn hafa sagt um samskóla og sérskóla, en ég skal ekki ræða um það hér sérstaklega. En ég endurtek það, að ég held, að það sé misráðið af þeim ágætu konum, sem hafa verið í kvennaskóla hér í Reykjavík, að leggja kapp á það að fara að reka menntaskóla í þessu takmarkaða húsnæði, sem þar er, og ef um eitthvert afgangshúsnæði væri að ræða, þá væri réttara að nota það til að fullnægja eftirspurn þeirri, sem nú er eftir kvennaskólavist fyrir ungar stúlkur, en vera ekki að vísa þeim frá til þess að stofna menntaskóla. Ég held, að það sé misráðið með allri virðingu fyrir þeim mætu konum, sem þarna eiga hlut að máli. Ég hef heyrt menn segja það, að af sögulegum ástæðum ætti að veita þessu máli brautargengi, vegna þess að Kvennaskólinn væri merk stofnun og ætti senn aldarafmæli. Ekki skal ég draga úr gildi sögulegra minninga á neinn hátt, en þegar verið er að bera þetta saman, t. d. við baráttuna, sem háð var fyrir menntaskóla á Akureyri, fyrir rúmum 40 árum, þá held ég, að þar sé ekki um sambærilega hluti að ræða. Ég var þá sem ungur maður einn af þeim, sem höfðu mikinn áhuga á því máli, og satt að segja held ég, að í Gagnfræðaskólanum á Akureyri, sem þá var, hafi allir verið einhuga, bæði kennarar og nemendur að óska eftir menntaskóla á Norðurlandi. Það var þannig þá, að gagnfræðaskólinn, sem var arftaki Möðruvallaskóla, var þriggja bekkja skóli og gagnfræðingar þaðan höfðu rétt til inngöngu í 4. bekk Menntaskólans í Reykjavík. En það er víst alveg áreiðanlegt, að ef við hefðum átt á Akureyri menntaskóla í næsta húsi við Gagnfræðaskólann okkar gamla, þá hefðum við ekki farið að leggja áherzlu á þessa ósk. Þar er ólíku saman að jafna. Nú eru hér tveir menntaskólar svo að segja saman í Reykjavík, og þetta yrði sá þriðji, ef til þessa kæmi. Ég held, að ef stofnaðir eru nýir menntaskólar, eigi þeir að vera miðaðir við eitthvert ákveðið svæði, sem þeir eigi að þjóna. Ég skal ekki hafa þessa ræðu lengri, en mér þótti rétt, að það kæmi fram, hver er meginástæðan fyrir því, að ég vil ekki að svo stöddu samþykkja þetta frv.