Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Um þetta litla frv. þarf ekkert annað að segja en vísa til greinargerðarinnar. Hjer er aðeins farið fram á að bæta inn í lög um stýrimannaskólann ákvæðum, sem af vangá hafa fallið úr - um stílagerð í dönsku og ensku. Er frv. borið fram eftir ósk skólastjóra stýrimannaskólans.

Frsm. (Ágúst Helgason) Jeg sje ekki ástæðu til þess að tala fyrir þessu máli. Það liggur ljóst fyrir, og jeg býst ekki við, að um það verði neinn ágreiningur.

Jónas Jónsson Jeg stend ekki upp af því að jeg sje ekki samdóma hv. sessunaut mínum um, að enginn ágreiningur muni vera um þetta mál. En af því að jeg hefi haft nokkur afskifti af þessu máli, og af því að þessi tillaga er byrjun að stærra verki, vildi jeg segja nokkur orð. Eins og sjá má af þskj. 60, höfum við, sem skipaðir vorum á síðasta þingi í milliþinganefnd þá, sem gera skyldi tillögur um skipun strandferða, lagt fyrir Alþingi nokkrar tillögur um þetta efni. Við greindum þessar tillögur sundur í aðaltillögur og aukatillögur. Nú hefir hv. samgmn. tekið síðasta lið till. og borið fram, um að leigja skip til strandferða 4 mánuði að haustinu. En því fer fjarri, að hjer sje nokkur veruleg bót ráðin á strandferðafyrirkomulaginu til frambúðar. Þær hafnir, sem verst eru settar, njóta hjer lítils af. Það er staðreynd, að útlend skip fást ekki til að koma á lökustu hafnirnar, eins og t. d. Hornafjörð og hafnirnar við innanverðan Breiðafjörð, Búðardal o. fl., nema fyrir mun hærra vátryggingargjald en borgað er fyrir strandferðaskip landssjóðs. Jeg vildi, að hv. deild gerði sjer ljóst þegar í byrjun, að hjer er aðeins að ræða um bót á gamalt fat. Mjög bráðlega hlýtur að koma fram hörð krafa um, að bygt verði nýtt strandferðaskip, þó að slík tillaga hafi nýlega fallið í Nd. með örlitlum meiri hluta. Það má skifta höfnum umhverfis landið í þrjá flokka. Fyrst má nefna hafnir eins og Akureyri, Seyðisfjörð, Ísafjörð og Reykjavík, sem hafa góðar samgöngur með útl. skipum og skipum Eimskipafjelagsins. Næst má t. d. nefna hafnir í Suður-Múlasýslu, Strandasýslu og Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem eru svo, að þangað getur hvert skip komið. En millilandaskipin sinna ekki þessum höfnum, nema nægar vörur sje að flytja. Þau nægja því ekki til fólksflutninga. Þó eru þessar sýslur þeim mun betur settar en þær hafnir, sem má telja til 3. flokks, að Esja kemur þar nokkuð oft. Í þriðja flokki má telja þær hafnir, sem svo eru þröngar eða grunnar, að millilandaskip koma þar aldrei og „Esja“ sjaldan. Þangað má heita að engar samgöngur nái. Í Dölum var mjer sagt í vor, að 4–5 hreppar þar myndu hafa tapað alt að 20 þús. kr. í tvöföldum farmgjöldum á því að hafa ekki betri samgöngur. Þetta leiguskip bætir alls ekki úr þörf erfiðustu hafnanna, enda er ekki gert ráð fyrir, að það verði hjer nema nokkra mánuði að haustinu. En það mun bæta dálítið úr fyrir Eimskipafjelaginu, sem á erfitt með flutninga á haustin. Í raun og veru er hjer frekar um að ræða uppbót á millilandaferðum en strandferðum, því að sennilega verður lítið farþegarúm í þessu skipi, og vegna vátryggingargjaldsins kemur það ekki á þær hafnir, sem verst eru settar. Jeg vildi aðeins benda hv. deild á, hve skamt þetta úrræði nær. Meðan ekki er bygt nýtt skip, er helming þjóðarinnar gert rangt til.



Jeg ætla að leyfa mjer að fara nokkrum orðum um þáltill. á þskj. 82, sem lögð hefir verið fram hjer í hv. deild. Hún er um ríkisborgararjett, hvernig menn öðlast hann og missa. Eins og segir í greinargerð, till. borin fram í því skyni að fá lögum um ríkisborgararjett breytt í samræmi við lög annara þjóða um sama efni, þannig, að konur njóti fullkomins jafnrjettis við karlmenn á þessu sviði sem öðrum. Lögin kveða svo á, að skilgetið barn fái ríkisborgararjett föður síns, en óskilgetið móður sinnar. Bæði konur og karlar geta öðlast ríkisborgararjett með sjerstökum lögum. Það er líkt um þennan rjett og framfærslurjettinn, að sami maður getur hvorugan átt á fleiri stöðum en einum samtímis. Í nokkrum tilfellum er mismunur á rjetti karla og kvenna. Kvonfang karlmanns hefir engin áhrif á rjettindi hans. En íslensk kona, sem giftist útlendum manni, missir ríkisborgararjett sinn hjer, en fær rjett bónda síns. Af þessu leiðir, að íslenskri konu, sem hjer væri búsett og gift væri útlendum manni, mætti vísa úr landi vegna bjargarskorts eða lagabrots. Hinsvegar fær útlend kona íslenskan ríkisborgararjett, ef hún giftist íslenskum manni, þó að hún eigi heimili erlendis. Þessum mismun vilja konur láta breyta sjer í vil. Þetta hefir tekist sumstaðar. Norðmenn og Svíar hafa tekið tillit til þessa í lögum sínum um ríkisborgararjett frá 1924. Hjá Dönum voru samþ. lög um þetta efni 18. apríl 1925. Íslenskar konur óska eftir líkum lögum hjer, og virðist því sjálfsagt, að það sje látið eftir þeim. Jeg skal geta þess, að hæstv. forsrh. (JM) hefir tekið þessu máli vel, og þar sem lík lagasetning um þetta efni er komin á hjá nágrannaþjóðunum, virðist ástæða til, að svipuð ákvæði sjeu lögleidd hjer. Jeg býst ekki við, að þetta hafi víðtæk áhrif, þar sem við erum svo afskekt þjóð, en það hefir a. m. k. „pricipiella“ þýðingu. Breytingin yrði talsverð rjettarbót íslenskum konum, er ættu útlenda menn. Þær fengju að halda rjetti sínum, og væri ekki hægt að vísa þeim úr landi vegna lagabrots eða bjargarskorts. Jeg skal ekki fara fleiri orðum um þetta, en fel till. riddaralegum undirtektum hv. deildar.

Forsætisráðherra (JM): Jeg verð að viðurkenna, að hjer er farið fram á mjög sanngjarnt mál og rjettmætt, og jeg þykist viss um, að tillagan verði samþ. Jeg get lýst því yfir, að jeg mun bráðlega koma fram með frv., sem fer í líka átt og lög þau, er sett hafa verið um ríkisborgararjett í þeim þremur löndum, sem hv. 4. landsk. (IHB) mintist á.

Sigurður Eggerz Jeg vildi aðeins taka það fram, að jeg tel alveg víst, að allir verði sammála um að taka þessar sjálfsögðu kröfur til greina. Hjer er aðeins um að ræða gamlar leifar af misrjetti, sem sjálfsagt er að falli burtu. Jeg tel alveg víst, að engin rödd heyrist á móti þessum væntanlegu breytingum.



Jeg þakka hæstv. forsrh. (JM) góðar undirtektir, og sömuleiðis þakka jeg hv. 1. landsk. (SE) skilning hans á málinu, sem jeg vænti að greiði götu þeirra breytinga, sem hjer eru fram bornar.

Forseti (HSteins): Þótt mál þetta sje talið einfalt, veit jeg ekki, hvort hv. deild hefir kynt sjer það svo, að hún telji óþarft að vísa því til nefndar. Mun jeg því bera undir atkv., hvort málinu skuli vísað til allsherjarnefndar.