Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill taka fram að þess verður freistað að taka fyrir og ljúka umræðu um 7. dagskrármálið svo greiða megi um það atkvæði og koma því til 2. umr. Væntir forseti að umræðan um það gangi fljótt og vel fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 33/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda. Þar er ekki um stórvægilegar breytingar að ræða. 1. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir að orðin „í landhelgi“ í 1. mgr. 2. gr. laganna falli brott. 2. gr. gerir ráð fyrir að 10. töluliður 3. gr. orðist svo: Mengunarlögsaga Íslands: Hafsvæðið sem nær yfir innsævi að meðtalinni strönd að efstu flóðmörkum á stórstraumsflóði, landhelgi og efnahagslögsögu, landgrunn Íslands og efstu jarðlög, samanber lög um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. 3. gr. gerir ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi. Frumvarpið skýrir sig sjálft en í örstuttu máli fór svo í meðförum þingsins síðastliðið vor að þá varð ákveðin skilgreining til þess að heimildir íslenskra stjórnvalda samkvæmt lögunum eru takmarkaðri innan landhelgi en utan. Það var að sjálfsögðu ekki ætlunin og því er þetta frumvarp lagt fram og afskaplega mikilvægt að við náum þessari breytingu fram eins hratt og mögulegt er því að hver maður sér að við það verður ekki unað að heimildir íslenskra stjórnvalda í þessu máli séu takmakaðri innan landhelgi en utan. Góð sátt var um málið í umhverfisnefndinni og stendur hún öll að frumvarpinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veðurþjónustu. Frumvarp þetta er samið af nefnd sem þáverandi umhverfisráðherra skipaði 3. október 2003 til að semja frumvarp um veðurþjónustu þar sem skilgreint væri hver þáttur hins opinbera skyldi vera í almennri veðurþjónustu og veðurtengdri öryggisþjónustu, sbr. 1. gr. laga um Veðurstofu Íslands, nr. 30/1985. Jafnframt var það verkefni nefndarinnar að gera tillögur um það hvernig opinberri veðurþjónustu væri best komið fyrir. Í nefndinni áttu sæti auk fulltrúa ráðuneytisins og Veðurstofu Íslands fulltrúi samgönguráðuneytis og fulltrúi Samtaka atvinnulífsins. Frumvarpið var áður flutt á 130. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Á undanförnum árum hefur opinber veðurþjónusta, einkum sú þjónusta sem Veðurstofa Íslands sinnir verið til athugunar frá ýmsum hliðum. Samkeppnisráð skilaði í lok 2002 niðurstöðu um starfsemi Veðurstofu Íslands á samkeppnismarkaði. Sérstakur starfshópur skipaður fulltrúum frá umhverfisráðuneyti og samgönguráðuneyti fjallaði á árinu 2002 um veðurþjónustu opinberra stofnana. Í júní árið 2003 lauk stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á starfsemi Veðurstofu Íslands en hún fór fram að frumkvæði Veðurstofunnar og ráðuneytisins. Gerð er grein fyrir niðurstöðum framangreindra athugana í athugasemdum með frumvarpinu og viðbrögðum við þeim. Á alþjóðavettvangi hefur á síðustu áratugum verið unnið að því að gera veðurþjónustu á breiðum grundvelli skilvirkari og ódýrari. Hlutverk ríkisins sem þjónustuaðila hefur verið til umfjöllunar síðustu árin hjá Alþjóðaveðurfræðistofnuninni. Þrettánda allsherjarþing stofnunarinnar 1999 samþykkti stefnumarkandi yfirlýsingu, svokallaða „Genfaryfirlýsingu“, um veðurþjónustu og hlutverk og rekstur þjóðarveðurstofa. Á þeim grundvelli samþykkti framkvæmdaráð Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar árið 2003 yfirlýsinguna, „Hlutverk og rekstur ríkisveðurstofa“. Í Genfaryfirlýsingunni segir m.a. að veður og veðurfar hafi áhrif á daglegt líf flestra jarðarbúa og að meira en aldarlöng reynsla hafi sýnt fram á mikla þjóðhagslega hagkvæmni skilvirkrar veðurþjónustu fyrir þjóðir sem reka hana og viðhalda henni. Fáar atvinnugreinar eða einstök fyrirtæki eru algjörlega óháð veðri og kostnaður vegna röskunar starfsemi af völdum veðurs verður seint ofmetinn. Mikilvægasta hlutverk veðurstofa er talinn þáttur þeirra í öryggisþjónustu varðandi líf og eignir og sá þáttur sem þær eiga í að draga úr áhrifum náttúruhamfara. Mun ég nú víkja að efni frumvarpsins en opinber veðurþjónusta er skilgreind í frumvarpinu sem grunnþjónusta og rekstur grunnkerfa henni tengdri. Grunnþjónusta er miðlun rauntímagagna, vinnsla á almennum veðurspám og spám um almennar veðurhorfur, öryggisþjónusta og önnur veðurþjónusta sem Íslandi ber skylda til að veita samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum þar um. Starfsemi sérþjónustu Veðurstofu Íslands skal rekin sem sjálfstæð eining og vera fjárhagslega aðskilin frá annarri starfsemi stofnunarinnar. Enn fremur er í frumvarpinu það nýmæli að kveðið er á um að aðgangur að þeim gögnum sem Veðurstofan framleiðir eða aflar við rekstur grunnkerfa á grunnþjónustu verði afhent þeim sem þess óskar gegn greiðslu einungis þess kostnaðar sem hlýst af afhendingu þeirra. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði nokkrar breytingar á lögum um Veðurstofu Íslands, nr. 30/1985, aðallega í þá veru að fella niður nokkra liði þar sem fjallað er sérstaklega um veðurþjónustu. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að framangreind lög gildi áfram. Frú forseti. Ég tel að verði frumvarp þetta að lögum verði verkefni hins opinbera á sviði veðurþjónustu mun betur skilgreint en verið hefur og muni gera grundvöll fjárveitinga til þessa málaflokks skýrari. Ég hef rakið efni frumvarpsins í megindráttum og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. umhverfisnefnd.

Forseti. Ég tel við hæfi að byrja á að vekja athygli þingheims á því að hér er á ferðinni fyrsta mál nýs hæstv. umhverfisráðherra og þó að það sé gamalt, frá því í fyrra, nýtur það auðvitað þeirra hveitibrauðsdaga sem hinn nýi hæstv. umhverfisráðherra gengur nú í gegnum. Í Ameríku, þaðan sem ýmislegt er haft í pólitíkinni, held ég að hveitibrauðsdagar séu skilgreindir sem 100 dagar og mér reiknast svo til að hveitibrauðsdagar hæstv. umhverfisráðherra muni þá standa nokkurn veginn fram á aðfangadag. Ég veit eiginlega ekki hvað við í umhverfisnefndinni eigum að gera á meðan. Það mál sem hér um ræðir fellur að mínu viti vel inn í þennan hveitibrauðsramma. Það kom fram í fyrra, það var vel unnið sem ekki öll mál voru frá ráðuneytinu þá. Við samfylkingarmenn erum sammála meginpartinum í þessu frumvarpi, að aðskilja annars vegar opinbera grunnþjónustu sem sjálfsagt er að Veðurstofan veiti - í því felst m.a. að viðhalda sínu veðurathugunarkerfi og vakta þann þátt í náttúrufarinu og varðveita gögnin til frambúðar - en hafa síðan sér þá þætti í starfi Veðurstofunnar sem teljast vera samkeppnisþættir, og hafa á síðustu árum valdið nokkrum óróa og vanda, þannig að það sé ljóst hvernig með þá er farið og hvaða fjármál standa þar að baki og að öðrum er heimilt að keppa við Veðurstofuna í þeim efnum. Í framtíðinni hygg ég að til greina komi, ef þróunin er í þá átt, að Veðurstofan hætti að sinna þeim þáttum og láti þá öðrum eftir sem betur eru til þess fallnir, en það er ekki á dagskrá núna heldur fyrst og fremst þetta. Við eigum auðvitað að gera það víðar, bæði á verksviði umhverfisráðuneytisins og annars staðar, að aðskilja grunnþjónustuna og síðan samkeppnisþætti. Því miður er hæstv. samgönguráðherra ekki við þessa umræðu en hann mætti vel taka sér til fyrirmyndar það sem núverandi hæstv. umhverfisráðherra og sá síðasti, sem bar það fyrst fram, þá hæstv. nú hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hafa tekið sér fyrir hendur að gera hér. Ég tel að það sé mjög þarft. Þar sem fram voru komnar í fyrra ítarlegar umsagnir um málið og allar heldur jákvæðar að mig minnir tel ég að það geti farið fljótt í gegnum umhverfisnefnd og það nýtur þar a.m.k. í öllum meginatriðum stuðnings okkar samfylkingarmanna.

Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um veðurþjónustu. Ég get tekið undir það með fyrri ræðumanni, hv. þm. Merði Árnasyni, að það er óhætt að óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með þetta fyrsta mál sem hún fylgir hér úr hlaði í sínu nýja embætti. Sömuleiðis get ég tekið undir það að málið virðist vel unnið. Það er vel að því staðið í alla staði. Þannig var staðið að samningu frumvarpsins að auk aðstoðarmanns umhverfisráðherra og lögfræðings í umhverfisráðuneytinu áttu Siglingastofnun og Samtök atvinnulífsins auk veðurstofustjóra aðild að nefndinni sem samdi frumvarpið. Frumvarpið er ekki flókið eða margslungið en gefur mjög glögga mynd af því hlutverki sem stjórnvöld ætlast til að Veðurstofan komi til með að fullnægja og fylla út í. Þær greinar sem umsagnaraðilar sem rituðu umhverfisnefnd bréf í fyrra gerðu einhverjar athugasemdir við eru þær sem varða sérþjónustu, þjónustusamninga og aðgang að gögnum. Það vekur óneitanlega athygli að þeir sem gera yfir höfuð athugasemdir við frumvarpið eru aðilar sem einhverra hluta vegna hafa ákveðið að koma út á markaðinn og ætla sér að keppa við Veðurstofuna að einhverju leyti um sölu á þjónustu. Þetta eru fyrirtæki eins og Veður ehf., Íslenska útvarpsfélagið og síðan fyrirtæki sem ég man ekki hvað heitir. Það sést ekki á þessari umsögn. Jú, það heitir Halo, ef ég man rétt. Svo gerir Landsvirkjun nokkrar athugasemdir. En að öðru leyti eru þeir fjölmörgu aðilar sem fengu málið til umsagnar nokkuð sáttir við þetta. Engar efnislegar athugasemdir voru gerðar af okkar stærstu stofnunum sem þurfa að reiða sig á þjónustu Veðurstofunnar og það gefur manni til kynna að nokkuð góð sátt sé um þetta mál og það er auðvitað afar mikilvægt þegar mál af þessu tagi eru lögð fram á hinu háa Alþingi og þegar endurskoða þarf í grunninn stofnun á borð við Veðurstofu Íslands. Þannig háttar þó til, eins og við vitum sem höfum starfað um nokkurt skeið í umhverfisnefnd, að fjármál stofnunarinnar hefur borið á góma hjá okkur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Ég tel alveg eðlilegt að geta þess hér við þetta tækifæri þegar verið er að efna til uppstokkunar og tiltektar í málaflokknum að eðlilegt sé að skoða á sama tíma hvernig fjármál stofnunarinnar standa. Þau hafa ekki alltaf staðið vel. Veðurstofustjóri hefur komið fyrir umhverfisnefnd oftar en einu sinni og borið sig upp við nefndina varðandi ákveðna þætti fjármála stofnunarinnar. Ég tel því eðlilegt að umhverfisnefnd taki það til skoðunar á sama tíma og við skoðum þetta mál í grunninn að það verði tryggt að afkoma stofnunarinnar verði slík að henni sé gert kleift að standa undir þeim skyldum sem með þessu nýja frumvarpi eru lagðar henni á herðar. Að svo mæltu geri ég ráð fyrir að vinnan við málið verði frjó og þurfi ekki að taka langan tíma í nefndinni og geri ráð fyrir að gestir komi fyrir nefndina sem geti þá gefið gleggri mynd af því sem skýrir sig ekki sjálft í greinargerð með frumvarpinu.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki neinu við að bæta ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um þau almennu sjónarmið sem varða þetta mál sem hér er verið að ræða um, um veðurþjónustuna. Ég vildi bara nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra um ákveðin tilvik, ákveðin atriði í veðurþjónustunni, þ.e. veðurþjónustuna á Hveravöllum. Henni var lokað í sumar þrátt fyrir mikil andmæli flestra sem tengdust þjónustu hennar. Hún var gerð sjálfvirk með þeim hætti að sú skráning sem þar fer fram er einungis á þeim atriðum sem hægt er að skrá sjálfvirkt, þ.e. á hitastigi og vindhraða og þess háttar. Hins vegar var skráning á hinu raunverulega veðri, skýjahæð, úrkomu, skyggni og öðru því um líku sem einungis er hægt að mæla og taka og gera grein fyrir með því að vera á staðnum, felld niður. Mjög ákveðnar athugasemdir komu t.d. frá öllum þeim útivistarklúbbum og -hópum sem ferðast um hálendið. Það komu mjög alvarlegar athugasemdir frá flugmönnum sem eru háðir því að fljúga sjónflug yfir hálendið og höfðu notað einmitt veðurathugunina á Hveravöllum sem stuðning, til þess að fá upplýsingar um skýjafar. Þar fyrir utan má minna á þau öryggissjónarmið sem hafa þar verið þessu fylgjandi bæði hvað varðar veður og viðveru á þessum stað sem er fjölfarinn árið um kring. Veðurþjónustan var hluti af öryggismálum sem þarna voru uppi. Ég mótmælti því á Alþingi í fyrra að þetta skyldi verða gert. Engu að síður var þetta samt látið yfir landsmenn ganga. Svo hef ég heyrt að ýmsir aðilar hafi áhuga á því að hjálpa ríkinu við að koma upp aftur þessari þjónustu - þetta munaði ríkið kannski nokkrar milljónir króna, tvær, þrjár, fjórar eða eitthvað svoleiðis - eða bjóða ríkinu samstarf um að koma á veðurþjónustu á Hveravöllum ásamt annarri öryggisþjónustu sem þar þyrfti að vera. Ég held að borist hafi erindi til hæstv. ráðherra um þetta þar sem ríkinu er boðið samstarf um að halda uppi öryggismálum og veðurþjónustu og öðru slíku á Hveravöllum. Ég vil því inna ráðherrann eftir því hvort svo sé. Ég vil líka koma þeirri athugasemd hér á framfæri að við það að gera veðurathugunarstöðvar sjálfvirkar þá mæla þær ekki hið raunverulega veður. Sumar athugunarstöðvar liggja t.d. meðfram þjóðvegum landsins og kannski sérstaklega þar er mjög mikilvægt að fá upplýsingar um hvers konar veður er, þ.e. hver sé skýjahæðin, hvert skyggnið sé o.s.frv. Sjálfvirkar veðurathugunarstöðvar mæla það ekki. Mér þætti t.d. ágætt að vita hvernig veðrið er á Blönduósi en það er erfitt því að þar er nú komin sjálfvirk stöð og maður veit ekkert um skýjahæð eða hvernig skyggnið er, hvort þar sé t.d. skafrenningur, bylur eða þá hvernig úrkoman hagar sér. Ef maður er að keyra þessar löngu vegalengdir er mjög mikilvægt að veðurupplýsingar séu glöggar og gefi þau skilaboð sem óskað er eftir. Ég vildi líka koma þessu á framfæri, þ.e. að hafa öryggissjónarmiðin í huga, hið raunverulega veður, þegar verið er að skipuleggja þessa mikilvægu þjónustu. Frú forseti. Ég vék sérstaklega að Hveravöllum og hef mikinn áhuga á að þar sé haldið uppi góðri þjónustu.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir góðar undirtektir við frumvarpið sem er hér til umfjöllunar. Það er alveg hárrétt að hér er um endurflutt mál að ræða þar sem í raun er verið að svara kalli tímans og setja sérþjónustuna í markaðsumhverfi þannig að hún verði aðskilin frá annarri starfsemi stofnunarinnar. Það er mjög eðlilegt. En ég vil bregðast sérstaklega við því sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði um veðurþjónustuna á Hveravöllum. Í raun er verið að fækka mönnuðum stöðvum. Þetta tengist auðvitað líka bara hreinlega tækniframförum og nýjungum í mælingum og öðru slíku. Þegar upp er staðið verður þjónustan kannski bara enn þá nákvæmari ef veðurstöðvarnar eru sjálfvirkar. Ég get þó tekið undir þau sjónarmið sem hann var að nefna hérna um ýmsa þætti. Þar er mannsaugað kannski næmara til þess að meta en þessar sjálfvirku stöðvar. En ég á ekki von á því að þarna verði farið til baka. Það er búið að taka þessar ákvarðanir. Ég vil líka taka það fram að mér hefur ekki borist erindi þess efnis, a.m.k. ekki enn þá. Af því að hann nefndi að verið gæti áhugavert að fá t.d. upplýsingar um það hvernig veðrið væri á einstökum stöðum þá vil ég líka benda á að það er álitamál hvort Veðurstofan ætti endilega að annast slíkt. Ég bendi honum á að í Grundarfirði hefur einstaklingur gert þetta með því að hreinlega er hægt að fara á netið og sjá myndir af staðnum. Þetta gæti því verið áhugavert verkefni fyrir áhugasaman einstakling, t.d. á Blönduósi og víðar. Hægt er að taka sér þetta til fyrirmyndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir tiltölulega jákvæða afstöðu til þeirra mála sem ég bar hér upp. Það er sjálfsagt að huga að og innleiða alla hina bestu tækni í veðurþjónustu. Ég tel veðurþjónustuna hins vegar vera hluta af grunnupplýsingakerfi fyrir almennt mannlíf og atvinnulíf í landinu. Ég tel að hún sé ekki atvinnurekstur í sjálfu sér að öðru leyti heldur eigi hún að gefa sem bestar upplýsingar fyrir mannlífið og atvinnulífið. Eins og ég vakti athygli á þá skiptir einmitt m.a. skyggnið máli fyrir þjóðvegakerfið en það kemur ekki fram í þeim tæknivæddu mælingum og mælitækjum sem nú eru notuð. Ég tel líka að veðurþjónustan sé hluti af öryggiskerfinu, almennu öryggiskerfi landsmanna, og þess vegna eigi ekki að kasta henni út á einkamarkað. Hitt má vel vera, eins og hæstv. ráðherra minntist á, að verið geti að semja megi við einstaklinga um ákveðna þjónustu enda sé þá hægt að treysta á hana. En ég ítreka það að komi erindi til hæstv. ráðherra um að taka þátt í að byggja upp öryggisþjónustu á Hveravöllum sem m.a. taki til góðra upplýsinga um veður þá vænti ég þess að hún taki þeim tilmælum vel.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999. Frumvarpið er í meginatriðum samið af starfshópi sem umhverfisráðherra skipaði í júní 2003 til að gera tillögur til ráðuneytisins um það með hvaða hætti væri hægt að binda leyfum töku efna úr námum. Samkvæmt gildandi lögum skal afla framkvæmdaleyfis sveitarstjórnar fyrir allri efnistöku á landi og úr hafsbotni innan netlaga. Þetta gildir um allar námur þar sem efnistaka hófst eftir gildistöku náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, þ.e. eftir 1. júlí 1999. Lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, ná einnig til slíkrar efnistöku ef hún nær tilteknu umfangi eða er á náttúruverndarsvæðum. Um öll ný efnistökusvæði gilda því ákveðnar reglur sem tryggja að sveitarstjórnir og önnur stjórnvöld á borð við Umhverfisstofnun geta haft áhrif á hvernig efnistaka fer fram. Hins vegar hefur ekki verið talið að framangreint ákvæði nái til eldri efnistökusvæða, þ.e. þar sem efnistaka var hafin fyrir 1. júlí 1999. Þar sem mikill meiri hluti náma í landinu fellur undir þann flokk hefur af þessum sökum ekki tekist að koma á eðlilegu eftirliti með stórum hluta þeirra efnisnáma sem í landinu eru. Til að taka af allan vafa er í frumvarpi þessu lagt til að skýrt verði kveðið á um að um eldri námur gildi sömu reglur og um nýjar. Gert er ráð fyrir að þetta verði gert í tveimur áföngum. Tilgangurinn með frumvarpinu er ekki að koma í veg fyrir efnistökuna heldur fyrst og fremst að tryggja virkt eftirlit af hálfu náttúruverndaryfirvalda og vönduð vinnubrögð svo efnistakan fari fram í sátt við umhverfið. Síðast en ekki síst mun frágangur náma verða með sambærilegum hætti þegar efnistöku lýkur, hvort sem um er að ræða gamlar eða nýjar námur. Í frumvarpinu er í fyrsta áfanga lagt til að eftir 1. júlí 2007 þurfi framkvæmdaleyfi sveitarstjórna fyrir efnistöku í eldri námum þegar eitt af eftirfarandi skilyrðum á við: Í fyrsta lagi þegar áætluð er stækkun efnistökusvæðis um 25 þús. fermetra eða meira. Í öðru lagi þegar áætlað er að taka 50 þús. rúmmetra af efni eða meira á viðkomandi efnistökusvæði. Í þriðja lagi þegar áætluð er samanlögð stækkun tveggja eða fleiri efnistökusvæða vegna sömu framkvæmdar og á sama svæði upp á 25 þús. fermetra eða meira. Og í síðasta lagi þegar efnistaka fer fram á verndarsvæði. Gert er ráð fyrir að lög um mat á umhverfisáhrifum taki einnig til þessara náma eins og um nýja framkvæmd væri að ræða. Það þýðir að í flestum tilfellum ber að tilkynna efnistökuna til Skipulagsstofnunar sem tekur ákvörðun um hvort hún skuli fara í mat á umhverfisáhrifum. Allra stærstu námurnar í þessum flokki verða hins vegar sjálfkrafa matsskyldar, þ.e. þar sem fyrirhuguð er stækkun efnistökusvæðis um 50 þús. fermetra eða meira eða þar sem fyrirhugað er að teknir verði yfir 150 þús. rúmmetrar af efni. Í öðrum áfanga frumvarpsins er gert ráð fyrir að eftir 1. júlí 2010 þurfi allar starfandi námur framkvæmdaleyfi viðkomandi sveitarstjórnar. Eftir þann tíma eiga sömu reglur að gilda um allar námur í landinu og efnistaka að vera samræmd með hliðsjón af umhverfissjónarmiðum. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til háttvirtrar umhverfisnefndar.

Frú forseti. Hér er um brýnt mál að ræða, þ.e. efnistaka á eldri námum. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort til standi að taka á heildarendurskoðun náttúruverndarlaganna. Það er orðið brýnt að taka á 17. gr., hvað varðar akstur utan vega og skilgreina vegi þannig að hægt verði að taka á þessum málaflokki og öðru sem tengist beint því máli sem við ræðum núna, þ.e. stjórnsýsluúrræði Umhverfisstofnunar. Þau eru fátækleg. Í 73. gr. laganna segir að nota skuli dagsektir en í 76. gr. er fjallað um refsiábyrgð fyrir dómstólum. Ég tel brýnt að fara yfir það að auðvelda Umhverfisstofnun að taka á brotum með stjórnsýsluákvörðun þannig að þessi mál geti gengið hratt og vel fyrir sig. Segjum að einhver gangi ekki frá námu eins og honum er skylt að gera samkvæmt lögum. Þá er hægt að ákvarða honum dagsektir eins og lögin eru, samkvæmt 73. gr. Samkvæmt þeim má knýja menn til framkvæmda, sem þeim er skylt að gera. En setjum svo að sá sem skyldaður er til að ganga frá námu dragi lappirnar. Hvað gerist þá? Þá gerist ekki neitt vegna þess að í lögum um aðför segir í 71. gr. að þegar viðkomandi hefur loksins komið sér að verki, þ.e. að ganga frá námunni, þá falli dagsektir niður. Dagsektirnar eru því ónýtt ákvæði og þessu þarf nýr hæstv. umhverfisráðherra að breyta. Það væri fróðlegt að fá svar við þessum tveimur spurningum, annars vegar því hvort ekki sé rétt að fara yfir stjórnsýsluúrræði til að fá lögin til að virka og einnig til að gæta að jafnræði meðal þeirra verktaka sem annars vegar starfrækja námur og ganga vel frá námum og þeirra sem ganga síður frá námum. Ég tel brýnt að einhver framför verði í málaflokknum. Þetta mál þolir enga bið. Fleiri mál er varða umhverfismál búa við veik stjórnsýsluúrræði og mundi auðvelda allan framgang málaflokksins ef tekið yrði á þessu atriði.

Frú forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á náttúruverndarlögum er varða eldri námur. Óhætt er að segja að þar sé tímabær breyting á ferðinni. Náttúruverndarsamtökin og Landvernd hafa lengi kallað eftir skarpari reglum og lagasetningu um þau mál. Þá má nefna að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur gert málið að umræðuefni, bæði á þingi sem í fjölmiðlum og þá sérstaklega rætt um sárið í Ingólfsfjalli. Eins og hv. þingmenn vita eru eldri malarnámur víða eins og sár í landslaginu. Því miður er víða illa um þær gengið og illa gengið frá þeim sem ekki eru lengur í notkun. Mig langar að nota tækifærið og inna hæstv. ráðherra eftir nokkrum atriðum í frumvarpinu. Ég vona að hún geti svarað þeim við þessa umræðu. Það fyrsta sem ég staldra við er að í 1. gr. er lagt til að eftir 1. júlí 2007 verði efnistaka óheimil nema að fengnu framkvæmdaleyfi sveitarstjórna, samkvæmt 27. gr. skipulags- og byggingarlaga o.s.frv. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, frú forseti, hvers vegna miðað er við þessa dagsetningu, eftir tæp 3 ár. Síðari áfangi á að ganga í gildi 2010 ef ég hef lesið frumvarpið rétt. Mér finnst þetta helst til langur tími og vildi gjarnan vita hvaða rök búa að baki hjá ráðherra og ráðuneyti. Þá segir í greinargerð, frú forseti, að með þessari lagabreytingu, verði hún samþykkt, verði komið böndum á stóran hluta af þeim námum sem í landinu eru. Mig fýsir að vita hve stóran hluta er um að ræða, hve margar námur við erum að tala um? Veit það einhver? Er til úttekt á landsvísu um hve margar námur eru á Íslandi, bæði þær sem hætt er að nota og hinar sem enn eru í notkun? Samkvæmt skrá Vegagerðarinnar sem einnig er nefnd í greinargerðinni, eru nú skráðar 3.040 námur á Íslandi. Þar af er rúmur helmingur, 55% af þeim eða 1.658 námur, skráðar ófrágengnar. Einnig segir að talið sé að helmingur þeirra, þ.e. hinna ófrágengnu, sé enn í notkun. Þetta er, frú forseti, gífurlegur fjöldi náma. Ég verð að segja að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að vitað væri um yfir 3 þús. námur í landinu. Þetta hangir saman við fyrri spurningu mína: Yfir hve stóran hluta þessara náma mun þessi lagabreyting taka yfir, ef samþykkt verður? Einnig væri gott að vita hvort einhver veit nákvæmlega hve margar námurnar eru, hvort Vegagerðin hafi í raun gert tæmandi skrá yfir þær. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Starfshópurinn telur því að ekki eigi að vera miklum vandkvæðum bundið að binda hinar eldri námur leyfum á sama hátt og þær nýju. Jafnframt telur hann nauðsynlegt að í framkvæmdaleyfi skuli gerð grein fyrir stærð efnistökusvæðis, vinnsludýpi, magni og gerð efnis sem heimilt er að nýta samkvæmt leyfinu, vinnslutíma og frágangi á efnistökusvæði.“ Annars staðar í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Umfangsmesta efnistakan er sjálfkrafa matsskyld.“ - Við vitum að það er samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. - „Starfshópurinn telur nauðsynlegt að fram geti farið mat á umhverfisáhrifum allrar efnistöku sem áætluð er í framtíðinni. Fari efnistaka fram á svæði sem þegar hefur verið raskað kann það að leiða til þess að umhverfisáhrif hennar verði talin minni en ella. Það kemur þó ekki sjálfkrafa í veg fyrir að umhverfismat geti farið fram.“ Ef ég hef skilið það rétt sem segir í greinargerðinni er starfshópur ráðuneytisins að leggja til að í framtíðinni verði allur námugröftur, allar malarnámur, settar undir lög um mat á umhverfisáhrifum. Núna eru þær allar tilkynningarskyldar en fara ekki sjálfkrafa í mat. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort þetta sé fyrirætlan hennar, að koma því þannig fyrir. Ef svo væri mundi ég fagna því af því að ég held að það sé eina ráðið til að ná böndum yfir þessa starfsemi, að hún sé ekki bara tilkynningarskyld heldur þurfi hún að fara í umhverfismat. Fjöldi námanna gefur það til kynna og líka umfang margra þeirra. Þetta eru um margt gífurlega stórar námur. Að allra síðustu langar mig að koma inn á tvö atriði. Í d-lið 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „d. efnistakan fer fram á verndarsvæði, sbr. iii-lið 2. tölul. 3. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, eða á svæði sem fyrirhugað er að verði friðlýst samkvæmt náttúruverndaráætlun sem samþykkt hefur verið á Alþingi.“ Hefur ekki komið til álita í umhverfisráðuneytinu að efnistaka á svæði sem fyrirhugað er að friðlýsa samkvæmt náttúruverndaráætlun væri óleyfileg? Ég mundi halda að það væri skynsamlegt að gefa ekki kost á malarnámi á svæði sem er friðlýst eða á að friðlýsa. Það væri fróðlegt að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur um það að segja. Ég get ekki séð að í þessu frumvarpi sé neitt sem gefur ríkisvaldinu einhvers konar neyðarrétt sem hefði þyngra vægi en einkaeignarrétturinn. Nú kemur fram að flestar námur eru í einkaeign en það má færa fyrir því gild rök að stundum þurfi að taka fram fyrir hendurnar á eigendum lands sem augljóslega ástunda náttúruspjöll. Svo virðist sem ríkisvaldið hafi, eins og lögin eru núna, engin úrræði til þess. Síðasta spurning mín til hæstv. umhverfisráðherra er um hvort það hafi verið rætt við undirbúning þessa máls. Hver er skoðun hennar á því að ríkisvaldið hafi einhvers konar neyðarrétt til að koma í veg fyrir náttúruspjöll?

Hæstv. forseti. Því ber að fagna að nú skuli lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd sem varðar eldri námur og frágang þeirra. Það er sannarlega orðið tímabært að sjá þetta mál hér á okkar borðum því mikið ófremdarástand hefur ríkt í þessum málum um nokkra hríð. Það sést vel á greinargerð sem fylgir frumvarpinu þar sem gerð er grein fyrir niðurstöðum og athugasemdum starfshópsins sem vann þessar tillögur fyrir ráðuneytið að víða hefur verið pottur brotinn og í raun og veru skammarlegt að við skulum viðurkenna að hér hafi staðið á annað þúsund námur opnar og ónotaðar um árabil án þess að við höfum getað gert nokkuð í því að loka þeim eða ganga þannig frá þeim að sómi væri að. Það segir í 49. gr. náttúruverndarlaganna að efnistökusvæði skuli ekki standa ónotað og ófrágengið lengur en þrjú ár og ég veit ekki betur en Náttúruvernd ríkisins, nú Umhverfisstofnun, hafi gert gangskör að því við umhverfisráðherra á síðustu missirum að reyna að fá fjármagn í að ganga frá þessum námum eins og lög gera ráð fyrir en það hefur ekki fengist. Það verður að taka þessi mál það föstum tökum að gengið verði frá opnum og ónotuðum námum og ég sé ekki alveg í hendi mér hvort þetta bráðabirgðaákvæði er fullnægjandi hvað það varðar. Það verður að sjálfsögðu skoðað afar gaumgæfilega í umhverfisnefndinni en í öllu falli er þó alveg ljóst að það sem bráðabirgðaákvæðið hefur í för með sér er allt til bóta. T.d. má nefna að eftir 1. júlí 2007 skuli efnistaka vera óheimil nema að fengnu framkvæmdaleyfi sveitarstjórnar á svæðum þar sem efnistaka á landi og af eða úr hafsbotni var hafin fyrir 1. júlí 1999 og fullnægir þeim skilyrðum sem tíunduð eru í ákvæðinu. Þetta er því allt til bóta og ekki síst að eftir 1. júlí 2010 skuli þurfa að afla framkvæmdaleyfis fyrir alla efnistöku á svæðum þar sem efnistaka var hafin fyrir 1. júlí 1999 samkvæmt ákvæði VI. kafla náttúruverndarlaganna. En það þarf samt sem áður að skoða hvort bráðabirgðaákvæðið nær nægilega vel yfir þennan málaflokk og það verður að sjálfsögðu ítarlega skoðað í umhverfisnefndinni. Eins og ég hóf mál mitt á að segja hafa þessi mál verið í miklum ólestri hingað til og að reglurnar sem við höfum búið við hafi einungis talist ná til eldri námanna að mjög takmörkuðu leyti er auðvitað mjög alvarlegt og umhverfisnefnd verður að sjá til þess að þetta bráðabirgðaákvæði, úr því verið er að hreyfa við þessum málaflokki á annað borð, sé fullnægjandi þannig að við getum talið sóma að. Sjálfri hefur mér alltaf fundist hálfankannalegt og ekki kannski nægilega vel að orði kveðið í 49. gr. varðandi frágang efnistökusvæða, en í henni segir, með leyfi forseta: „Að loknum vinnslutíma skal ganga snyrtilega frá efnistökusvæði þannig að sem best falli að umhverfi.“ Það verður að vera alveg ljóst hverjar kröfur beri að gera til þeirra er ganga frá efnistökusvæðum og vera skilgreint með fullnægjandi hætti hvað löggjafinn á við þegar talað er um að ganga snyrtilega frá efnistökusvæði. Sjá verður til þess að Umhverfisstofnun geti gengið eftir því svo viðunandi sé að gengið sé þannig frá efnistökusvæðum að sem minnst vegsummerki sjáist og svæðið falli vel að umhverfinu, en verði ekki flakandi sár sem endalaust ómi söguna út í loftið. Það er rétt að taka undir það sem starfshópurinn segir, og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, að eðlilegt sé að öll efnistaka í landinu lúti sömu reglum og mér sýnist bráðabirgðaákvæðið sem hér er lagt til að sé bætt inn í náttúruverndarlögin komi til með að gera, að langmestu leyti. En það þarf líka að skoða gaumgæfilega í umhverfisnefndinni hvort hér sé nægilega mikið að gert.

Frú forseti. Það var beint til mín nokkrum spurningum og ég mun reyna að svara þeim eftir bestu getu. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson nefndi hvort til stæði að fram færi heildarendurskoðun á náttúruverndarlögunum. Það hafa ekki verið hugmyndir um heildarendurskoðun á lögunum en hins vegar er starfshópur að störfum sem er sérstaklega að fjalla um akstur utan vega, og þá munu þau atriði sem þingmaðurinn nefndi hér áðan í ræðu sinni vera tekin sérstaklega til skoðunar, t.d. skilgreining á því hvað er vegur og ýmislegt fleira. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson nefndi í ræðu sinni að það þarf að ríkja jafnræði á milli þeirra sem eru í efnistökunni. Ég tel að þar eigi samkeppnissjónarmið einmitt að ráða svo allir séu jafnsettir. Það getur auðvitað ekki gengið að hlutirnir séu með þeim hætti að þeir sem eru að fara að opna nýjar námur séu settir undir allt aðrar reglur en aðrir, þetta er auðvitað sanngirnismál. Hins vegar hvað snertir dagsetningarnar sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi, og fannst vera gefinn of langur aðlögunartími, þá er það í raun og veru svo að fram að þessu hafa menn túlkað lögin á þann hátt að þau næðu ekki yfir eldri námur og þá er eðlilegt að gætt sé hófs og gefinn aðlögunartími. Það má svo auðvitað alltaf deila um hversu langur hann á að vera. Í þessu tilfelli var verið að reyna að þræða meðalhófið með því að setja dagsetningarnar niður með þessum hætti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi að þetta eru nokkuð margar námur. Í greinargerðinni kemur fram að þær séu yfir þrjú þúsund og af þeim er rúmlega helmingurinn ófrágenginn. Um helmingur ófrágenginna náma er í notkun, u.þ.b. 800 talsins. Sumar eru með leyfi en aðrar munu hins vegar verða aflagðar. En ef við lítum á viðmiðanirnar sem eru settar fram í frumvarpinu þá eru það u.þ.b. 100 námur sem falla undir þessi ákvæði en það er ekki nákvæm tala, það eru u.þ.b. 100 námur. Hvað snertir þá niðurstöðu starfshóps ráðuneytisins hvort allar námur verði matsskyldar í framtíðinni þá er það reyndar ekki svo. Þær sem eru matsskyldar eru þær námur sem eru yfir ákveðnum mörkum og eins og ég nefndi í ræðu minni áðan er það þar sem er fyrirhuguð stækkun efnistökusvæðis um 50 þúsund fermetra eða meira og þar sem fyrirhugað er að teknir verði yfir 150 þúsund rúmmetrar af efni. Þetta eru þessar viðmiðanir en í frumvarpinu er hins vegar verið að gera eldri námurnar tilkynningaskyldar með ákveðnum hætti. Síðan nefndi hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir malarnám á friðlýstum svæðum og nefndi þar neyðarrétt, hvort hann ætti að vera fyrir hendi. Ég tel raunar að það eigi að vera hægt að sjá fyrir þessu með tilkynningaskyldunni en ég er hins vegar tilbúin að skoða málið og ég beini því til umhverfisnefndar að fara mjög vandlega yfir það í umfjöllun sinni og ég fagna umræðunni sem hefur farið hér fram. Hér um mál að ræða sem var alveg ljóst að þurfti að taka á og ég treysti því að málið verði skoðað mjög vel í umhverfisnefndinni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 7 frá 1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir: Frumvarpið er samið í umhverfisráðuneytinu í samráði við Samtök atvinnulífsins og Samband íslenskra sveitarfélaga. Í því er lagt til að hollustuháttaráð, sem nú starfar samkvæmt 17. gr. laganna, verði lagt niður í núverandi mynd og í stað þess verði skipuð þriggja manna samstarfsnefnd. Hlutverk hollustuháttaráðs er samkvæmt núgildandi lögum að fjalla um þá þætti sem falla undir lögin og varða atvinnustarfsemi svo sem samhæfingu krafna og eftirlits. Enn fremur skal ráðherra leita álits ráðsins um þá þætti er varða atvinnustarfsemi svo sem lagabreytingar og stefnumarkandi reglugerðir, samþykktir og gjaldskrár. Ráðið hefur verið skipað níu mönnum, þ.e. fulltrúum frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Vinnumálasambandinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, ASÍ, Félagi heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa og landlæknisembættinu auk forstjóra Umhverfisstofnunar og formanni tilnefndum af ráðherra. Ráðið hefur starfað síðan 1998 og þykir reynslan af störfum þess ekki gefa tilefni til að halda því áfram í núverandi mynd. Upphaflega var tilgangur ráðsins að skapa samráðsvettvang milli stjórnsýslunnar annars vegar og atvinnulífsins hins vegar um eftirlit og kröfur sem settar hafa verið á grundvelli laga um hollustuhætti og mengunarvarnir. Segja má að sú skipan hollustuháttaráðs sem verið hefur hafi ekki náð að fylgja því hlutverki eftir með markvissum hætti. Í ljósi þeirrar reynslu sem fengin er af störfum ráðsins er því lagt til að hlutverki þess og samsetningu verði breytt svo að um verði að ræða lögbundið samráðsferli sem snýr að stjórnvöldum annars vegar, þ.e. umhverfisráðherra og Sambandi íslenskra sveitarfélaga, og atvinnulífinu hins vegar, þ.e. Samtökum atvinnulífsins. Er gert ráð fyrir að hin nýja samráðsnefnd fjalli áfram um stefnumarkandi þætti er falla undir lög um hollustuhætti og mengunarvarnir og varða atvinnustarfsemi. Að auki er lagt til að nefndin geti haft frumkvæði að því að taka upp slík mál við ráðherra og sveitarfélögin en hollustuverndarráði er ekki ætlað slíkt hlutverk samkvæmt núgildandi lögum. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég tek undir að það má endurskoða hollustuháttaráð og skipan þess en ég er svo sem ekki sannfærður um að sú skipan sem nú er tekin upp sé sú besta. Áður en lengra er haldið finnst mér rétt að gera smávægilega athugasemd við greinargerð með frumvarpinu en í henni kemur fram að kostnaður við rekstur heilbrigðis- og mengunareftirlits á vegum sveitarfélaganna sé að mestu leyti borinn uppi af atvinnulífinu, eða sem nemur ¾ hlutum kostnaðar. Þá finnst mér rétt að taka fram að eftirlitsgjöldin eru venjulega 60–70% af tekjum heilbrigðiseftirlitanna og 30–40% eru bein framlög sveitarfélaganna. Þar af greiða opinber fyrirtæki af þessum 60–70% tæpan helming, eða um 40%. Það eru þá eftirlitsgjöld með vatnsveitum sem eru talsverð, eftirlitsgjöld með sundlaugum, leikskólum, skólum, sjúkrahúsum og svona má lengi telja. Samtök atvinnulífsins standa ekki alfarið undir ¾ hlutum kostnaðarins. Mér finnst rétt að taka þetta fram í umræðunni áður en lengra er haldið. Það sem ég átta mig ekki alveg á varðandi tilgang þessarar samstarfsnefndar er hlutverk hennar. Það væri ágætt að fá nánar að vita um það. Fram kemur að það eigi að fjalla um þætti sem varða atvinnustarfsemi, svo sem „lagabreytingar og stefnumarkandi reglugerðir, samþykktir og gjaldskrár“. Það væri gott að fá nánar að vita hvað átt er við. Ég tel í sjálfu sér að samstarf atvinnulífsins og þeirra sem fara með eftirlit sé mjög mikilvægt og það sé mjög góð reynsla af fulltrúum atvinnulífsins í heilbrigðisnefndum yfirleitt. Þess vegna mætti skoða hvort þessi samstarfsnefnd ætti þá ekki að vera jafnvel samstarfsnefnd þeirra sem fara með eftirlitið og atvinnurekenda. Ég varpa fram þessari hugmynd. Eins og áður segir væri ágætt að fá nánar að vita um hlutverk þessarar nýju samstarfsnefndar.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni um það að gott væri að fá meira að heyra um hvað þessari nefnd er ætlað að gera. Það er frekar óljóst í greinargerðinni með frumvarpinu, rætt um „lögbundið samráðsferli“ en ekki tekið fram um hvað það snúist eða hvað í því felist nema það að menn eigi að skoða saman, þessir þrír, ýmsar reglugerðir og þau mál sem upp koma. Ljóst er að hin eldri nefnd eða hollustuháttaráðið svokallaða þykir ekki hafa heppnast vel og því spyr ég mig hvort ekki sé rétt að hvetja hæstv. ráðherra til að ganga skrefinu lengra og losa skattgreiðendur í landinu við þennan litla sepa út úr ríkisvaldinu. Væntanlega er ætlast til þess að skattgreiðendur greiði þessi laun. Hins vegar sé aðilum falið að hafa það samráð sem eðlilegt er í hverju tilviki og ekki endilega bara við sveitarfélög og Samtök atvinnulífsins heldur líka við ýmsa þá aðra sem þarna er um að ræða. Ég geri ráð fyrir að flest þau mál sem þessi nefnd mundi fjalla um varði líka starfsmenn á þeim vinnustöðum sem yfirleitt um ræðir og hefur valdið því að t.d. Alþýðusamband Íslands var sett inn í gömlu nefndina. Með því að stofna þessa þriggja manna nefnd er um leið verið að taka Alþýðusamband Íslands og þar með fulltrúa starfsmanna út úr hinu lögbundna samráðsferli. Ég áskil mér allan rétt til að hugleiða það í nefndarstarfi í umhverfisnefnd hvort það er rétt eða ekki. Fyrstu viðbrögð mín eru því þau að í greinargerðinni sé ekki gerð almennilega grein fyrir því um hvað þessi nefnd eigi að fjalla og sú spurning vaknar hvort hún sé til nokkurs hlutar.

Frú forseti. Eins og ráðið er skipað í dag eru í því níu menn sem koma úr mjög ólíkum áttum og eiga mjög ólíka aðkomu að málum. Það er fjallað nokkuð um þetta í greinargerðinni, t.d. það að forstjóri Umhverfisstofnunar sé lögskipaður inn í hollustuháttaráðið sem auðvitað gefur augaleið að er ekki heppilegt. Í raun og veru er verið að einfalda hlutina, ekki síst í ljósi þeirrar reynslu sem hefur fengist af störfum ráðsins. Þess vegna er verið að breyta hlutverkinu og samsetningunni þannig að um verði að ræða lögbundið samráðsferli sem snýr að þessum þremur aðilum, þ.e. umhverfisráðherra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Samtökum atvinnulífsins, og þá er gert ráð fyrir að hin nýja samráðsnefnd fjalli áfram um stefnumarkandi þætti sem falla undir lögin um hollustuhætti og mengunarvarnir og varða atvinnustarfsemi. Því til viðbótar er líka verið að leggja til að nefndin geti haft frumkvæði að því að taka upp slík mál við ráðherra og sveitarfélögin en hollustuháttaráði er ekki ætlað slíkt hlutverk samkvæmt núgildandi lögum. Ég tel að hér sé um breytingu að ræða sem eigi að vera til bóta.

Virðulegi forseti. Ég mæli öðru sinni fyrir frumvarpi til laga um þriðju kynslóð farsíma en frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi og varð ekki útrætt þá. Í ársbyrjun 2004 skipaði samgönguráðherra stýrihóp til að vinna að gerð fjarskiptaáætlunar fyrir árin 2005–2010. Með henni er stefnt að því að móta heildarstefnu í fjarskiptamálum á Íslandi til þess m.a. að kortleggja með hvaða hætti stjórnvöld geti komið að frekari uppbyggingu í fjarskiptamálum, m.a. í ljósi þess að fjarskiptafyrirtæki telja ekki markaðsforsendur fyrir uppbyggingu. Stýrihópnum er m.a. ætlað að skoða og gera tillögur um stefnu stjórnvalda er varðar gagnaflutninga, tengingar á landsbyggðinni, farsímasamband á þjóðvegum og fleira. Áætlanir mun ég leggja fyrir Alþingi þegar þar að kemur. Með áætluninni munum við marka okkur stefnu til næstu ára sem ætlað er að leggja grunn að framþróun íslensks samfélags með því að bjóða bestu, ódýrustu og öruggustu rafrænu samskiptin með breytingu fjarskipta- og upplýsingatækni. Við lifum á tímum örra breytinga fjarskiptatækninnar. Upplýsingatækni og fjölmiðlun er að renna saman í einn farveg þar sem aukinn hraði gagnasendinga og lækkun kostnaðar opnar nýja möguleika fyrir dreifingu og móttöku efnis. Þetta gjörbreytir hefðbundnu fyrirkomulagi fjölmiðlunar, talsímaþjónustu og gagnaflutnings sem allt getur nú runnið í gegnum sama tækið. Þróun þessara mála er hröð og stjórnvöld verða að fylgja henni eftir og leggja hönd á plóginn þegar á þarf að halda. Ég minni á þátttöku ríkisins í lagningu sæstrengs á vegum fyrirtækisins Farice þar sem samgönguráðherra hafði forgöngu um þá framkvæmd þegar framtak fjarskiptafyrirtækjanna brast. Í dag er eignarhald á Farice í höndum símafyrirtækja á Íslandi og í Færeyjum og á vegum samgönguráðuneytisins. Engum blöðum er um það að fletta að það var bráðnauðsynlegt og þjóðhagslega hagkvæm framkvæmd sem, eins og fjarskiptin, leggur grunn að sjálfstæðu íslensku samfélagi. Þetta rifja ég upp af því tilefni að ég mæli fyrir því frumvarpi sem er á dagskrá vegna þess að allt tengist þetta framförum og mikilvægum áföngum okkar í uppbyggingu fjarskiptakerfanna. Frumvarpið sem hér er lagt fram er nokkru seinna á ferðinni en víðast annars staðar í Evrópu. Þegar litið er til reynslunnar þar af uppbyggingu þriðju kynslóðar farsíma er ljóst að það var rétt ákvörðun að flýta sér hægt við úthlutun og uppbyggingu hér á landi. Víða í Evrópu voru tíðnir fyrir þriðju kynslóð farsíma boðnar hæstbjóðanda. Mörg uppboðanna fóru fram þegar óhófleg bjartsýni var um afkomumöguleika net- og hátæknifyrirtækja, einnig þekkt sem dot-com-æði. Þessi mikla bjartsýni á möguleikum fjarskipta og upplýsingatækninnar leiddi til óraunhæfra tilboða í tíðnir fyrir þriðju kynslóð farsíma. Mörg fjarskiptafyrirtæki lentu í vandræðum þegar bólan sprakk og á daginn kom að langt væri í land með þjónustu sem byggði á þriðju kynslóð farsíma, þ.e. að hún næði fótfestu á markaðnum. Þetta leiddi til verulegrar skuldsetningar og jafnvel gjaldþrota fyrirtækja og skertrar fjárhagslegrar getu annarra til uppbyggingar neta og þjónustu auk þess sem leyfum var skilað. Að auki hafa þessi uppboð leitt til dýrari þjónustu vegna mikils kostnaðar af leyfunum þannig að allt lenti þetta fyrir rest á neytendum, þ.e. notendum fjarskiptatækninnar. Í dag býr fjarskiptamarkaðurinn við allt önnur ytri skilyrði. Það hefur orðið veruleg uppbygging neta og reynsla er að komast á fjöldaframleiddan notendabúnað fyrir hina svokölluðu þriðju kynslóð farsíma. Einnig hefur orðið nokkur þróun og aukið framboð á þjónustu sem krefst afkastagetu þriðju kynslóðarinnar, svo sem myndsímaþjónusta, margmiðlun og gagnaflutningaþjónusta. Markaður fyrir slíka þjónustu er að sjálfsögðu frumskilyrði fyrir velgengni þessarar þriðju kynslóðar farsíma. Í Bretlandi er þegar starfrækt þriðju kynslóðar þjónusta sem nær til allra helstu borga þar í landi og þar er nú þegar á aðra milljón áskrifenda. Annars staðar í Evrópu er þriðja kynslóðin að taka verulega við sér þótt útbreiðslan sé enn langt undir upphaflegum væntingum. Þriðju kynslóðar farsímaþjónustan hefur hins vegar náð verulegri útbreiðslu í Asíu, sérstaklega í Japan og Kóreu en þar hefur orðið sprenging í útbreiðslunni eftir nokkuð erfiða byrjun. Þetta m.a. má þakka lækkandi verði á notendabúnaði og fjölbreyttari þjónustu. Ríflega níu af hverjum 10 Íslendingum nota farsíma í daglegu lífi og internetnotkun hér á landi er meðal þess mesta sem þekkist í heiminum. Þess er að vænta að Íslendingar taki vel við framboði á nýrri kynslóð GSM-síma og nýti sér þá tækni þegar hún verður fyrir hendi. Með þriðju kynslóðinni er aukin áhersla lögð á gagnaflutninga og nýir möguleikar opnast fyrir samskipti með háum sendingarhraða og fjölbreytta þjónustu sem ugglaust mun hugnast Íslendingum vel sem eru afskaplega áhugasamir um alla þessa tækni að því er virðist. Þegar við skoðun notkunina blasir það við. Ljóst er að þróunin í Evrópu er veruleg vísbending um að þessi tækni sé að taka við sér og verða almennari. Nauðsynlegt er að löggjafarvaldið hér tryggi að til staðar sé nauðsynlegur lagarammi um þessa nýju tækni þegar fjarskiptafyrirtæki sjá sér hag í því að byggja upp þjónustuna. Þá er nauðsynlegt að það sé gert með þeim hætti að til hagsbóta sé fyrir almenning alls staðar á landinu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir hófsamri gjaldtöku en þar er lagt til að efnt verði til útboðs, þ.e. svokallaðrar fegurðarsamkeppni, þar sem m.a. er tekið tillit til hraða uppbyggingar og útbreiðslu ásamt þjónustu eftir mannfjölda á svæðum. Einnig verður að hafa í huga að um leið og þriðja kynslóð farsíma verður almenn erlendis munu ferðamenn gera kröfu um aðgang að sambærilegri þjónustu hér á landi. Virðulegi forseti. Markmið frumvarps þessa er að afla heimildar til að úthluta tíðnum fyrir þriðju kynslóð farsíma, tryggja hagsmuni neytenda og virkja samkeppni á íslenskum farsímamarkaði. Frumvarpið er í litlu breytt frá því frumvarpi sem lagt var fram á síðasta þingi. Frumvarpið sem hér er lagt fram kveður á um nokkur atriði er varða þriðju kynslóð farsíma sérstaklega, en að öðru leyti gilda almenn ákvæði fjarskiptalaganna. Frumvarpið gerir ráð fyrir að Póst- og fjarskiptastofnun úthluti tíðnum, sem er í samræmi við lögbundið hlutverk stofnunarinnar samkvæmt fjarskiptalögum. Í frumvarpinu er sett fram það skilyrði að rétthafar tryggi útbreiðslu þriðju kynslóðar farsímaþjónustu til 60% íbúa eftirfarandi svæða hvers um sig: a. höfuðborgarsvæðis, b. Vesturlands, Vestfjarða og Norðurlands vestra, c. Norðurlands eystra og Austurlands, d. Suðurlands og Suðurnesja. Rétthöfum er heimilt að hafa samstarf um að uppfylla þessa kröfu að uppfylltum skilyrðum fjarskiptalaganna um reiki og samkeppni. Nái þeir ekki samningum um reiki verða þeir að byggja upp þjónustuna sjálfir. Í frumvarpinu er miðað við að tíðnigjald verði 190 millj. kr. á hvert leyfi, en afsláttur verður veittur fyrir aukna útbreiðslu utan höfuðborgarsvæðisins. Veittur er 10 millj. kr. afsláttur fyrir hvern hundraðshluta yfir 60% útbreiðslu og er hann veittur strax í upphafi leyfistímans. Leyfisgjaldið verður þó aldrei lægra en 40 millj. kr. Þessu ákvæði er ætlað að stuðla að aukinni útbreiðslu þjónustunnar. Til þess að fá hámarksafslátt af tíðnigjaldi, þ.e. að greiða 40 milljónir í tíðnigjald, þarf rétthafi að tryggja a.m.k. 75% útbreiðslu á hverju svæði. Það gefur augaleið að afslátturinn hvetur til aukinnar útbreiðslu og uppbyggingu þjónustunnar á landsbyggðinni og er það markmiðið með honum. Ég legg áherslu á að uppbygging þjónustunnar á að taka mið af viðskiptaáætlun fyrirtækjanna, þannig að ekki felast í þessu kröfur um uppbyggingu sem ekki eiga sér markaðslegar forsendur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir allt að fjórum tíðniúthlutunum og að undangengnu almennu útboði. Frumvarpið gerir ráð fyrir útboði í formi svokallaðrar fegurðarsamkeppni eins og fyrr er nefnt. Nokkrar ástæður eru fyrir þessu vali. Í fyrsta lagi má benda á reynsluna í Evrópu, þar sem niðurstaða útboðanna leiddi til fjárhagslega veikari fyrirtækja sem getur leitt til dýrari þjónustu og hægari uppbyggingu vegna skerts fjárhags. Tíðni fyrir farsímaþjónustu er verðmæt. Íslensku fyrirtækin eru misjafnlega fjárhagslega burðug eða vel í stakk búin til þess að bjóða í tíðnirnar. Því þykir hvorki ástæða né sanngjarnt að keppt sé um tíðni á fjárhagslegum forsendum einum, eins og ýmsir hafa lagt áherslu á. Það er einnig vilji minn að frumvarpið stuðli áfram að hagkvæmum gjöldum fyrir fjarskiptaþjónustu hér eftir sem hingað til. Með því að rétthafar greiði hóflegt gjald miðað við 75% útbreiðslu er stuðlað að því að helstu farsímafyrirtækin ráði við að tryggja sér tíðni. Einnig að þeir hafi eftir sem áður góða burði til að byggja upp þjónustuna enn frekar af þeim metnaði sem felur það í sér að tryggja hér bestu fjarskiptaþjónustu. Frumvarpið miðar að því að tíðni fyrir þriðju kynslóðar farsímaþjónustu verði boðin út með það að markmiði að tryggja bestu fáanlegu þjónustu sem víðast á landinu. Gert er ráð fyrir að bjóðendur sendi inn viðskiptaáætlun um hvernig þeir ætla að haga uppbyggingu þjónustunnar. Í útboðslýsingu verða settir fram þeir þættir sem ráða munu vali á bjóðendum og vægi þeirra skilgreint. Þó er ljóst eins og fram kemur í greinargerð að tilboðin verða annars vegar metin á grundvelli hversu mikil útbreiðslan verður og hins vegar hvenær áskrifendur umsækjenda muni njóta aðgangs að svokallaðri UMTS-neti hans. Þessar upplýsingar skulu koma fram í viðskiptaáætlun bjóðanda sem er hluti af tilboðsgögnum hans. Með þessu er best tryggt að sem flestir landsmanna njóti þjónustunnar sem fyrst. Frumvarpið miðar við að gildistími leyfanna takmarkist við fimmtán ár, sem er nokkuð lengri tími en leyfi fyrir ýmsa aðra þjónustu er. Mikill kostnaður fylgir því að byggja upp þriðju kynslóðar farsímaþjónustu. Fimmtán ára gildistími eykur lýkur á að fjarskiptafyrirtækin vinni að frekari uppbyggingu farsímaþjónustunnar og að fjárfestingin beri sig. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni merkilegt mál og stórmerkilegt í samhengi samgöngu- og samskiptabyltingarinnar sem við erum að upplifa þessi missirin. Það sem ég vildi spyrja hæstv. samgönguráðherra út í og hef mjög miklar efasemdir um er sú útboðsleið sem hér er lagt upp með og samgönguráðherra fjallaði nokkuð um í framsögu sinni og talaði um að ekki væri hagkvæmara eða betra að fara út í samkeppni á fjárhagslegum forsendum. Um þessa afstöðu ráðherrans hef ég miklar efasemdir og vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann telji tryggt að geðþóttaákvarðanir ráði ekki þarna um og hvernig reglum jafnræðis og sanngirni verði gætt í slíkri útboðsleið, eða fegurðarsamkeppni, sem hlýtur alltaf að vera háð fegurðarmati þess sem metur og velur inn í þetta og legg ég til að hann endurskoði þetta. Vísa ég í því sambandi til þess að Morgunblaðið benti á í leiðara sínum í mars í fyrra og brýndi þar hæstv. ráðherra mjög að fara leið uppboðs en ekki útboðs og er hægt að taka mjög eindregið undir þær hugmyndir Morgunblaðsins og hvet ég ráðherra til að endurskoða þessa leið. Undir þetta tók hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, núverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, í grein í Morgunblaðinu 8. desember árið 2000, þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Ekki er líklegt að tortryggni gæti við úthlutun leyfanna ef uppboð er valið, hvorki meðal almennings né farsímafyrirtækja.“ Þetta vegur, frú forseti, mjög þungt að mínu mati í þeim rökstuðningi mínum og byggir undir þá skoðun mína að það eigi að fara uppboðsleiðina en ekki útboðsleiðina. Það á í því andrúmslofti að koma í veg fyrir tortryggni sem gætir í garð stjórnmálamanna og stjórnvalda í dag. Það á að girða fyrir slíkar geðþóttaákvarðanir eins og samgönguráðherra leggur hérna til og fara leið hreins uppboðs þar sem allir hafa jafnan aðgang að kökunni.

Forseta láðist að geta þess að þar sem þrír hv. þingmenn óskuðu að veita andsvar við ræðu hæstv. ráðherra, þá er ræðutíminn styttur í síðari umferð í eina mínútu.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst nú heldur ósanngjarnt hjá hv. þm. að vitna til ummæla sem féllu í hita umræðunnar um þriðju kynslóð farsíma árið 2000.  Í annan stað er algerlega fráleitt að tala um hugsanlegar geðþóttaákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar við úthlutun á slíkum leyfum, því nokkuð vel er girt í kringum þetta með löggjöfinni og þeim reglum sem settar eru og verða gegnsæjar og öllum ljósar fyrir fram. Að síðustu tel ég að með þeirri aðferð sem við veljum hér í frumvarpinu - það er fróðlegt að vita að samfylkingarþingmenn eru á móti henni - viljum við tryggja útbreiðslu. Við viljum ekki úthluta leyfum á forsendum uppboðsleiðar þar sem sá fær sem vill borga mest og er líklegastur til þess að draga allra mest úr útbreiðslunni og uppbyggingarhraðanum vegna þess hversu kostnaðurinn er mikill við leyfisveitinguna. Fegurðarsamkeppnin er því í þágu mikillar útbreiðslu og mikillar þjónustu, sérstaklega út um land.

Frú forseti. Ekki þótti mér þetta sannfærandi röksemdafærsla hjá hæstv. ráðherra þó ég taki að sjálfsögðu undir það og ætli að koma inn á það í ræðu minni hérna á eftir að mikilvægast er að tryggja landsbyggðinni aðgang að þjónustunni. Ég fullyrði að þessi leið fegurðarsamkeppninnar á vali á þeim sem í þessi verkefni ráðast leiðir til þess að pólitískt moldviðri skapast um þá leið. Sjónarmið samkeppninnar eru að mínu mati fyrir borð borin af því að fegurðin í þessu dæmi er í auga þess sem veitir en ekki í almennum, gagnsæjum reglum. Þetta mun skapa pólitískt moldviðri, hæstv. samgönguráðherra. Ég skora á þig að endurskoða þessa leið og fara þá leið sem ég hef lagt til og við höfum talað fyrir, þ.e. hreinu uppboði, en ekki þessa fegurðarsamkeppnisleið þar sem geðþóttinn ræður og hægt er að vefengja það val sem fram fer.

Forseti beinir því til hv. þm. að ávarpa ráðherrann sem hæstvirtan.

Virðulegur forseti. Það er nú svo að talið er að hægt sé að koma fyrir á landsvísu sex leyfum, þ.e. að úthluta sex leyfum. Við höfum valið þann kostinn hins vegar að takmarka þetta við útgáfu fjögurra leyfa fyrir þriðju kynslóð farsíma vegna þess að við teljum að það sé að svo komnu máli ekki líklegt að markaðurinn beri fjárfestingu fleiri kerfa. Með því að velja að gefa út eða veita fjögur leyfi teljum við að tryggt sé að samkeppni geti orðið á þessum markaði. Ég vísa algerlega á bug öllum vangaveltum hv. þingmanns um pólitískar geðþóttaákvarðanir. Ég tel að rétt sé að ræða það í þingnefndinni hvaða hættur liggi þar helst 

Frú forseti. Ég tel það ágætisleið að afsláttur komi inn ef menn byggi upp þjónustu umfram 60% sem er lágmarksútbreiðsla. Það sem mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra er hvers vegna miðað er við 60%. Mér finnst það vera heldur lágt. Nú höfum við ADSL-kerfið og allir eru sammála um, og ég veit ekki betur en hæstv. samgönguráðherra sé sammála því einnig, að það kerfi þurfi að byggja enn frekar upp. En þarna erum við með 60%. Ef ég skil 4. gr. rétt mun koma fullur afsláttur þegar það er búið að ná 75% útbreiðslu. Er það ekki heldur lágt miðað við hve mikil óánægja er með t.d. ADSL-kerfið? Nú er vitað mál að dýrast er að byggja upp síðustu 15%. Er ekki einmitt skynsamlegt að láta þá afsláttinn fara að tikka? Ég er sammála þeirri aðferð að það sé afsláttur. Ég held að það sé mjög mikilvægt. En hvort við ættum þá ekki að láta afsláttinn fara að byrja að koma þegar sá sem ætlar að starfrækja kerfið sé kominn með það upp fyrir 80%?

Virðulegur forseti. Það er mat þeirra sem best þekkja til þessara hluta á tæknisviðinu að það sé mjög ólíklegt að símafyrirtækin treysti sér fyrsta kastið miðað við þá tækni og þann búnað sem við búum yfir í dag að ná að dekka svæði í samræmi við það sem frumvarpið gerir ráð fyrir umfram 60%, eða 75%, nema með feiknarlega miklum kostnaði. Það er talið mjög ólíklegt í þeim áfanga sem við gerum ráð fyrir hér að við náum miklu meiri útbreiðslu en svo að það miðist fyrst og fremst við þéttbýli. Þetta er ekki tækni sem hægt er að bera saman við gagnaflutninga á grundvelli ADSL-tækninnar. Það er allt annað mál. Það er fastlínubúnaður sem reyndar getur gengið inn á netkerfi, þráðlaus netkerfi, þannig að það er algjörlega ósambærilegt. Ég tel að við verðum að fikra okkur áfram með nýtingu þessarar tækni. Sú leið sem hér er farin gerir hóflegar kröfur um útbreiðslu sem á að geta tryggt það fyrst og fremst að við náum þessu innan þéttbýlisins. Þessi búnaður verður ekki alveg á næstu árum fyrir mesta dreifbýlið. Kostnaðurinn er svo gífurlegur að það er ekki hægt að ætlast til þess að notendur greiði fyrir hann en noti hins vegar NMT-kerfin og GSM-síma áfram í mesta dreifbýlinu, á meðan það er og annan búnað sem er hagkvæmari fyrir notendur.

Frú forseti. Á máli hæstv. ráðherra var að heyra að það lægju fyrir miklir útreikningar á því hvar mörkin væru og hvað borgaði sig og hvað ekki fyrir fjarskiptafyrirtækin. Það væri greinilegt að til að ná umfram þessi 60% þyrfti að hvetja þau með afslætti, ef ég skildi hann rétt. Þá væri fróðlegt að vera upplýstur um það hér hve stór sveitarfélög verða þá undanskilin þessari tækni, eru þau með íbúatölu undir 1.000 eða undir 1.500? Nú liggja þessir útreikningar fyrir. Síðan er annað sem væri fróðlegt að fá fram í umræðunni og það er ákvörðun á leyfisgjaldinu. Hvað var haft til hliðsjónar við ákvörðun á því? Nú skilst mér að gjaldið sé talsvert hærra en t.d. í Noregi.

Virðulegur forseti. Hvað varðar leyfisgjaldið sem hér er lagt upp með þá var tekin ákvörðun um þá upphæð með þeim hætti að við erum að reyna að gera okkur í hugarlund að það skapi tilteknar tekjur án þess að það sé íþyngjandi fyrir viðkomandi fjarskiptafyrirtæki. Það liggja ekki að baki því neinir mjög flóknir útreikningar, heldur er reynt að nálgast þessar upphæðir þannig að þær geti flokkast undir það að vera sanngjarnar miðað við þau umfangsmiklu viðskipti sem geta orðið þarna í framtíðinni. Hvað varðar þau mörk sem þingmaðurinn nefndi, þá liggur það ekki neitt sérstaklega fyrir hvaða stærð af sveitarfélögum eigi að rúmast innan þessa, heldur er þarna miðað við 60% útbreiðslu að lágmarki 

Virðulegi forseti. Aðeins nokkrar spurningar til hæstv. samgönguráðherra þegar hann hefur flutt þetta mál hér enn einu sinni. Vonandi klárast það nú. Það er annars vegar af því hann nefndi hér í stuttu andsvari áðan NMT-kerfið, þá langar mig að spyrja hann út í hvað við getum búið við NMT-kerfið lengi, hvenær mun því verða lokað og detta út? Það er mikilvægt öryggistæki á þjóðvegum. Og vegna þess að ráðherra sagði líka að það yrði fyrst og fremst í þéttbýli og ólíklegt væri að það sem við erum að tala um nú, þ.e. þriðja kynslóð farsíma, mundi ná á ýmsa dreifða staði þá er rétt að hafa í huga og ítreka það að enn þá vantar mikið á sendafjölda til þess að GSM-síminn, vegna þess hve hann er mikið öryggistæki, nýtist á ýmsum ferðaleiðum fólks hér á landi Ég kem kannski nánar að því í ræðu á eftir. Það er rétt sem hér kom fram og ég vil taka undir það sem hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni gat um áðan að það er mjög dýrt að ná í síðustu prósentin til að ná almennri útbreiðslu. Þess vegna vil ég ítreka spurninguna og spyr því hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til tals þegar þetta frumvarp var samið að setja upp meiri afslátt og hreinlega jafnvel gjaldfrelsi gagnvart ýmsum minni stöðum, þó svo að ég geri mér grein fyrir að við erum að tala mjög langt fram í tímann gagnvart þriðju kynslóð farsíma á ýmsum stöðum. Ég tek þetta sem dæmi vegna þess sem við höfum áður rætt um hér, virðulegi forseti, þ.e. útbreiðslu ADSL-kerfisins. Með 92% útbreiðslu eins og nú er í ADSL eru t.d. ekki nema fjórir staðir á Vestfjörðum sem njóta þess í kjördæmi hæstv. ráðherra. Áður höfum við rætt um ýmsa staði í Norðausturkjördæmi og staði sem hafa farið sjálfir út í uppbyggingu á sínum kerfum til þess að nýta ADSL-þjónustu, sem ég tel algjörlega óviðunandi. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka hér í fyrra andsvari mínu þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort ekki hafi verið talað um að hafa stighækkandi afslátt vegna þess.

Virðulegur forseti. Fyrst hvað varðar NMT-kerfið, sem er auðvitað allt annar handleggur ef svo mætti segja, þá er í gangi samningur á milli samgönguráðuneytisins og Landssímans um að NMT-kerfinu verði ekki lokað nema að það sé verulega góður fyrirvari á því. Það eru engar tímasetningar svo ég viti hjá Símanum um lokun á því kerfi. Ég held að það sé ekki á næsta ári. Ég held að það sé alveg ljóst, enda væri það þá ekki í samræmi við samninginn sem á milli ráðuneytisins og Símans er. Það er alveg ljóst að NMT-kerfið, fyrsta kynslóð farsíma, er á útleið. Það voru ýmsir sem vonuðust til að GSM-símarnir tækju við en við höfum ekki enn þá sætt okkur við þá útbreiðslu sem GSM-símakerfið gefur tilefni til. Ég hef sagt að enn um sinn þyrftu símafyrirtækin að ná að greiða niður meira af þeirri fjárfestingu áður en byrjað yrði að fjárfesta í næstu áföngum eins og þriðju kynslóðinni. Það er alveg ljóst að við Íslendingar þurfum mjög á þessari fjarskiptatækni, farsímatækninni, að halda í okkar stóra og dreifbýla landi. Þess vegna er mikilvægt að símafyrirtækin finni leiðir sem duga til þess að hægt sé að byggja upp þá þjónustu. Því förum við varlega í þeirri kröfu. Ég tel að afsláttaraðferðin sem hér er veitt, afsláttur á gjaldinu umfram 60%, sé líkleg til þess að hraða uppbyggingunni. Ég held að það væri mjög óskynsamlegt að gera svo harðar kröfur til símafyrirtækjanna að þau treysti sér ekki til að setja upp þessa þjónustu. Það blasir við ef við gerum of harðar kröfur.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði í lokin. Spurning mín var einmitt sett fram til þess að athuga hvort ráðherrann væri sammála því að stigmagnandi afsláttur yrði veittur fyrir dreifingu til hinna dreifðu byggða, þannig að við sætum ekki uppi og þyrftum að rífast um það eftir fimm, sex eða sjö ár á hinu háa Alþingi líkt og er að gerast núna með ADSL-þjónustuna til ýmissa smástaða sem sitja eftir, sem eru skildir eftir í mónó, ef svo má að orði komast, meðan allir aðrir eru í steríó, svo maður noti gamla samlíkingu.  Önnur spurning sem ég vil leggja fyrir hæstv. ráðherra er um vinnu vegna fjarskiptaáætlunar fyrir árin 2005–2010. Eins og sagt hefur verið frá á heimasíðu ráðuneytisins stendur hún yfir. Nefnd sem er skipuð embættismönnum á að kanna m.a. breiðbandsvæðingu landsins, stafrænt sjónvarp, farsímasamband á þjóðvegum og fleira. Þessum stýrihópi var ætlað að skila nýrri fjarskiptaáætlun eigi síðar en 1. september 2004, núna sem sagt. Ég vil nota hér 

Virðulegur forseti. Ég get svarað því að vinnu þessa ágæta stýrihóps við undirbúning að tillögu að fjarskiptaáætlun er ekki lokið. Það hefur komið í ljós að þetta er geysilega mikið verkefni og þróunin er ör. Það eru stöðugt að koma upp ný og ný atriði sem þarf að taka tillit til. Ég ákvað að gefa þeim frekari frest til að skila vinnu sinni. Það sem m.a. hefur haft áhrif á framvindu þeirrar vinnu eru þær miklu hræringar sem eru á fjarskiptamarkaði og útvarps- og sjónvarpsmarkaði, en ég hafði vonast til að meira samstarf næðist á milli útvarps- og fjarskiptafyrirtækjanna en raunin hefur orðið á. Það hefur litað þessa vinnu að einhverju leyti. Það stefnir í að við ljúkum þessu fyrir áramótin, ég á ekki von á öðru.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa komið upp í andsvörum í dag og hæstv. ráðherra sjálfum að hér er mjög merkilegt mál á ferðinni og vonandi náum við að afgreiða það frá Alþingi í vetur. Við í samgöngunefnd munum hefja vinnu í málinu eftir þessa umræðu og afgreiðslu þess eftir 1. umr. Það eru nokkur atriði sem er freistandi að koma aðeins inn á við þessa umræðu og fróðlegt að lesa frumvarpið og greinargerðina svona í því ljósi hve ör þessi þróun hefur verið. Hún beinir að sjálfsögðu sjónum að því sem hv. þm. Kristján L. Möller kom aðeins inn á áðan, sem er ADSL-kerfið og hve hlutur landsbyggðarinnar er rýr í því sambandi þar sem Síminn ákvað og setti upp skilgreind efri mörk um að hann færi ekki með lagningu háhraðatengingarinnar ADSL inn á svæði sem væru undir ákveðinni íbúatölu. Það er mjög ámælisvert að slík ákvörðun hafi verið tekin á sínum tíma, enda er Síminn í eigu hins opinbera. Síminn er þjónustufyrirtæki fyrir fólkið í landinu og átti að sjálfsögðu að nota auð sinn og mátt til að byggja upp háhraðanet fyrir helst alla landsmenn í staðinn fyrir að vera að vesenast með fjármagn sitt og auð í því að kaupa upp hálfgjaldþrota sjónvarpsfyrirtæki eins og Skjá einn. Þar eru mjög óeðlilega að málum staðið að Síminn skuli ekki hafa beitt áhrifum sínum og auði til þess að tryggja öllum landsmönnum aðgang að háhraðaneti, ADSL-kerfinu. Beindi ég skriflegri fyrirspurn í fyrra til hæstv. samgönguráðherra um hvernig þeim málum væri háttað. Í svarinu kom í ljós að hinar dreifðu byggðir hafa almennt ekki aðgang að háhraðaneti. Þar gilda gömlu símalínurnar nema þar sem einkafyrirtæki eins og eMax og Ábótinn hafa haslað sér völl og eru að bjóða upp á háhraðatengingar í gegnum örbylgjusenda. Ég sjálfur keypti mér slíka þjónustu um daginn, hún er ágæt en hún er dýr miðað við hina og það er algjörlega óboðlegt að hinar dreifðu byggðir séu settar svona hjá. Eftir þá samskiptabyltingu sem hefur átt sér stað í heiminum á síðustu árum eru þau byggðarlög, þau heimili og þau svæði þar sem ekki er aðgengi að fyrsta flokks fjarskiptaþjónustu einfaldlega annars flokks. Þau eru ekki samkeppnishæf við önnur byggðarlög eða önnur svæði af því að fólk í dag setur sig ekki niður nema það hafi aðgang að lágmarksþjónustu og lágmarkssamskiptum í gegnum háhraðann. Þriðja kynslóð farsíma er vissulega enn ein samskiptabyltingin. Þar erum við að horfa fram á að inn í farsímana færist verulegir gagnaflutningar og mjög hár bithraði. Þetta er augljóslega veruleg breyting. Það er athyglisvert atriði sem menn hafa staldrað við hérna í dag um hvernig stjórnvöld hyggist tryggja slíka þjónustu dreifðu byggðunum og litlu þéttbýlisþorpunum sem eru undir einhverju sem markaðurinn skilgreinir sem arðvænlegt að setja upp netið hjá. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Eftir því sem auknar kröfur eru gerðar um útbreiðslu á strjálbýlum svæðum hækkar kostnaður á hvern notanda þar sem færri notendur verða um hvern sendi. Gera má ráð fyrir að markaðurinn kalli á útbreiðslu á þéttbýlisstöðum með fleiri en 2.000 íbúa sem samsvarar almennt 40–60% útbreiðslu í landshlutum. Lagt er til að lágmarkskrafa um útbreiðslu verði 60% á hverju svæði. Ef gerðar eru enn meiri kröfur til útbreiðslu verður lítið svigrúm fyrir bjóðendur að veita viðbótarþjónustu umfram lágmarkskröfur og verður þá erfitt að gera upp á milli bjóðenda.“ Allt er þetta satt og rétt. Nú búum við þó svo vel, ef svo má segja, að við Íslendingar eigum mjög öflugt fjarskiptafyrirtæki, Símann. Um leið og við horfum fram á þessa mestu samskiptabyltingu sem þriðja kynslóð farsíma augljóslega er eru uppi umræður um að skora á hæstv. samgönguráðherra og stjórnendur Símans að tryggja öllum landsmönnum, óháð því hvar þeir búa, aðgang að háhraðatengingu eða einhverju sem er sambærilegt við hana. Það eru margar leiðir færar í því. Ekki er endilega verið að krefjast þess að menn leggi strengi í jörð heim að hverjum sveitabæ heldur getur Landssíminn tekið þátt í sömu þróun og fyrirtækin sem ég nefndi hérna áðan, eMax og Ábótinn. Þau ásamt fleirum eru að setja upp senda og varpa efni með háhraðatengingum þannig á milli bæja og auðvitað á Síminn sem þjónustufyrirtæki okkar Íslendinga í samskiptum að koma að slíkri þróun eins og ég gat um hérna áðan í staðinn fyrir að fara með fjármagn sitt inn í sjónvarpsfyrirtæki og fjölmiðlafyrirtæki. Það er ekki hans hlutverk, það vitum við öll hér. Hlutverk hans er að tryggja öllum Íslendingum góða og samkeppnishæfa þjónustu við það besta sem gerist. Þess vegna er ástæða til að nota þessa umræðu hér um leið og við tölum um hvernig við tryggjum öllum Íslendingum, þegar að því kemur, aðgengi að þessari þriðju kynslóð. Ástæða er til að beina því til hæstv. samgönguráðherra hvort menn nánast gangi út frá því að dreifbýlið muni einfaldlega sitja hjá, verði ekki með í þeirri samskiptabyltingu sem þriðja kynslóð farsíma klárlega er. Það væri mjög dapurleg byrjun á góðu máli að vera búinn að gefa sér það að af því að það er svo dýrt komi dreifbýlið til með að sitja fyrir utan þetta. Ef við sættum okkur við þá stöðu sem er uppi í dag, að dreifbýlið hafi ekki aðgang að háhraðaneti og almennilegum samskiptum við internetið, erum við einfaldlega að segja við íbúana að þeir verði ekki með í samfélagi framtíðarinnar. Við erum að tala um að til séu að verða stéttir í dag eftir menntun og aðgengi að henni. Við erum að setja dreifbýlið í aðra stétt, í annan flokk, með því að gera því ekki kleift að taka þátt í nútímasamskiptum. Í dag lærir fólk í gegnum háhraðanet, internetið. Í dag vinnur fólk í gegnum það. Í dag skapar fólk sér tækifæri í gegnum netið og aðgengi að því. Það eru svo breyttir tímar sem betur fer. Þarna felast einmitt kannski stærstu tækifærin fyrir landsbyggðina og dreifbýlið ef það hefur aðgengi að því. Svo er ekki í dag, því miður. Dreifðu byggðirnar hafa margar hverjar, allt of margar, ekki aðgang að öðru en gömlu símalínunum sem eru algjörlega úrelt samskiptaaðferð í dag. Gagnaflutningurinn er slíkur og samskiptin með þeim hraða og með þeim hætti að símalínutenging er algjörlega úrelt. Og það er óboðlegt að menn skuli sætta sig við það, séu að ganga inn í það núna að selja Símann, hvenær sem það nú verður gert - ríkisstjórninni hefur ekki gengið það enn sem skyldi eins og hún lagði upp með. Þegar sú sala fer fram verður að setja í samninginn stíft ákvæði sem gerir eigendum Símans í framtíðinni skylt að veita öllum Íslendingum aðgengi að einhvers konar háhraðaneti. Ég endurtek það sem ég sagði hérna áðan að í því sambandi er ekki verið að krefjast þess að strengur sé endilega lagður í jörð heim á hvern einasta bæ, heldur eru margar aðrar lausnir mögulegar. Síminn, þjónustufyrirtæki okkar Íslendinga, verður að taka þátt í að varpa háhraðanum, eftir öðrum leiðum þá og miklu ódýrari. Það er ekki hægt að bera það saman hvað það er miklu ódýrara. Þótt það sé að sjálfsögðu ekki eins gott, öruggt og pottþétt eins og strengurinn er það samt sem áður aðgengi að einhverju sem hægt er að kalla háhraða. Við erum ekki að setja fólk hjá eða afsetja það í þeirri samskiptabyltingu sem hefur átt sér stað. Eins og fram kemur í ýmsum athyglisverðum tölum í frumvarpinu er notkun Íslendinga á farsímum og nútímatækninni alveg ævintýraleg. Tíföldun frá árinu 1997, segir hérna. Íslendingar eru fljótir, og fljótari en aðrar þjóðir, að temja sér tæknina og nota hana sér til framdráttar og tækifærasköpunar. Þess vegna er mjög mikilvægt að hæstv. samgönguráðherra og stjórnvöld tryggi það við útbreiðslu þriðju kynslóðar farsíma að hinar dreifðustu byggðir verði ekki settar fullkomlega hjá í því sambandi. Þess vegna blandaði ég inn í umræðuna hérna áðan þeirri stöðu sem uppi er í háhraðanettengingum og hve ósanngjörn staðan er þar. Ég er ekki í neinum vafa um að hæstv. samgönguráðherra er mikill áhugamaður um öfluga og sterka landsbyggð. Ég er sannfærður um að hugur hans stendur til þess að tryggja dreifðu byggðunum aðgengi að einhverju sem gæti kallast boðlegur háhraði. Ég brýni hann mjög og beini þeim tilmælum til hans að hann gangi fram fyrir skjöldu og einbeiti sér að því að leiða þetta mál til lykta og tryggi að Síminn taki þátt í uppbyggingunni með þeim fyrirtækjum sem bjóða nú þegar sumum svæðum landsins aðgengi að háhraða í gegnum örbylgjusendi. Það er hægt að nefna einstök svæði í því sambandi ef á þarf að halda. Ekkert mælir gegn því að þjónustufyrirtæki okkar Íslendinga, Síminn, komi að þeim málum og beiti auðæfum sínum og afli til að þjónusta fólkið í landinu en ekki til að mylja undir einhverja flokksgæðinga sem eru í allt öðrum bisness en fjarskiptaflutningum. Brýni ég ráðherrann mjög til að beita sér fyrir þessu, enda væri hér um mikið þjóðþrifamál að ræða sem ég er ekki í neinum vafa um að yrði mikil sátt um á meðal Íslendinga, enda almennur vilji til þess að jafna stöðu þegnanna. Hér er ekki um að ræða sértækar aðgerðir í neikvæðum skilningi til að þjónusta fámenn byggðarlög, heldur er verið að tala um að jafna tækifæri fólks og aðgengi að upplýsingabyltingunni svo að fólkið á þessum svæðum geti tekið þátt og skapað sér sín eigin tækifæri. Það þarf enginn að rétta því neitt upp í hendurnar. Það þarf bara að jafna leikinn og jafna aðgengi fólks að slíkum hlutum. Um það snýst þetta mál, að gera öllum Íslendingum kleift að skapa sér ný tækifæri, mennta sig, hafa atvinnu sína í gegnum tölvuna og netið heima hjá sér. Möguleikarnir þar á atvinnusköpun og menntun eru gríðarlegir. Þá er ég ekki endilega að tala um hina formlegu menntun, heldur er netið þvílíkur brunnur upplýsinga og menntunarmöguleikar miklir sé rétt á málum haldið og það rétt notað. Það er alveg endalaust og það má flytja langt mál um það. Í framhaldi af svari samgönguráðuneytisins til mín í fyrra um það hvaða svæði á landinu hafa ekki aðgengi að háhraða hef ég lagt fram aðra fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um þetta mál. Ég spyr hann hvort hann hyggist beita sér fyrir því að þessi svæði hafi með einhverjum hætti tækifæri og möguleika í gegnum aðkomu Símans til að tryggja sér aðgengi að slíku. Ég bind miklar vonir, frú forseti, við samgönguráðherra sem er eins og ég sagði áðan mikill áhugamaður og baráttumaður fyrir öflugri landsbyggð, fyrir því að Ísland verði allt í byggð og að jafnstaða Íslendinga til tækni-, samgöngu- og samskiptamála sé góð og sanngjörn. Við erum bara að tala um sanngjarnan leik. Til þess byggjum við upp hin félagslegu jöfnunarfyrirtæki og þjónustufyrirtæki. Á sínum tíma laut samskiptafyrirtækið gamla Póstur og sími að sjálfsögðu þeim reglum en nú eru breyttir tímar og sem betur fer bullandi samkeppni á fjarskiptamarkaði. Við horfum á mjög öflug og glæsileg fyrirtæki eins og Og Vodafone hasla sér völl og það er núna með um 40% af markaðshlutdeild í farsímanotkun á Íslandi og 20–25% í heildarpakkanum. Það er uppgangur hjá mjög glæsilegu fyrirtæki. Síminn er þjónustufyrirtæki okkar Íslendinga. Því ber skylda að mínu mati, frú forseti, til að koma að þessu máli með þeim hætti sem ég rakti hér áðan. Annað sem ég kom inn á í andsvari við hæstv. samgönguráðherra var um útboðs- og uppboðsleiðir. Ég ætla svo sem ekki að fara að endurtaka það. Sjálfur hef ég mjög eindregna sannfæringu fyrir því að hæstv. samgönguráðherra trampi þarna ákveðnar villigötur hvað varðar útboðsleiðina og þar sé hætta á því að fólk geti vefengt valið, þar ráði geðþótti en ekki reglur jafnræðis og sanngirni. Vísaði ég sérstaklega í leiðara Morgunblaðsins frá því í fyrra þar sem Morgunblaðið taldi leið uppboðs vænlegri en leið útboðs og brýndi hæstv. ráðherra til að fara þá fyrri. Undir þær hugmyndir hef ég tekið mjög eindregið og skorað á ráðherrann að endurskoða þessa leið. Hér er gert ráð fyrir að þeir sem fá úthlutað rásum verði valdir í svokallaðri fegurðarsamkeppni. Það fyrirbrigði er einhvers konar hugmyndasamkeppni um þjónustu við notendur og vekur efasemdir um að rétt hafi verið á málum haldið. Það er ekki tryggt að geðþótti ráði ekki för og réttlætisreglur gildi, enda erum við að tala um úthlutun á takmörkuðum gæðum sem er mjög mikilvægt að almennar og gagnsæjar reglur gildi um þar sem ekki er búið að velja fyrir fram þá sem fá úthlutað. Ég held því ekki fram að svo sé, alls ekki. Ég ætla hæstv. ráðherranum það ekki. Hins vegar er hin leiðin heilbrigðari og eðlilegri. Þarna eru sjónarmið samkeppninnar í hávegum höfð og komið í veg fyrir að pólitískt moldviðri og uppþot skapist yfir því hverjir verða valdir. Þá verður stjórnvöldum síður brigslað um að hygla einhverjum flokksgæðingum og hampa klúbbum í kringum sig eins og auðvelt er að gera þegar útlit er fyrir að verið sé að handvelja einhverja aðila sem eru mjög handgengnir framkvæmdarvaldinu og stjórnarherrunum. Ég er alls ekki að ætla það, því fer fjarri að ég ætli samgönguráðherra að svo verði að málum staðið. Ég vil hins vegar tryggja að komið verði í veg fyrir það og að menn fari því aðrar leiðir. Þannig eiga menn að standa að hlutum, rétt eins og með aðrar takmarkaðar auðlindir í eigu þjóðarinnar. Það er út frá því í rauninni óskiljanlegt af hverju hæstv. ráðherra hefur ekki kosið að fara þá leið þar sem þetta hefur verið rætt oft áður og margbent á, sagði hið mikla og máttuga Morgunblað. Það hefur bent mjög ítrekað á það í skrifum sínum og í umfjöllun um fjarskiptamál, þriðju kynslóðina og útboð á þessum tíðnisviðum. Ég held því að engum blandist hugur um að ekki sé hægt að afgreiða það sem léttvægar aðfinnslur pólitískra andstæðinga að fara aðra leið en hér er lögð til. Það eru mjög brýn og sterk sjónarmið sem knýja á um að þannig sé staðið að málum, að uppboðsleiðin sé farin en ekki útboðið og fegurðarsamkeppnin svokallaða enda svo margt sem veikir þá leið þó svo að að sjálfsögðu séu líka rök fyrir henni. Ég held að það megi ná þeim markmiðum fram öðruvísi. Það eru vissulega dæmi um það frá Evrópulöndunum, t.d. Bretlandi og Þýskalandi, og hæstv. samgönguráðherra kom inn á í svari sínu til mín áðan, að menn hafi farið allt of geyst á sínum tíma. Það var á þeim tíma sem spennan var í algjöru hámarki í kringum samskiptabyltinguna alla og netvæðinguna. En það á alls ekki að hræða okkur frá líkt og Morgunblaðið benti á í leiðara í mars í fyrra, enda eru tímarnir mjög breyttir og mikið jafnvægi komið á í öllu háttalagi manna hvað varðar fjarskiptatæknina og fjarskiptabyltinguna og þá hagnaðarvon sem að sjálfsögðu var að finna þar og glapti marga og örugglega fyrirtækin sem buðu svo himinháar fjárhæðir í tíðnisviðin að ekki var hægt að standa undir því með nokkru móti eða ná því aftur til baka. Nú eru breyttir tímar og engin ástæða til að ætla að þeir sem bjóða í þriðju kynslóðina hjá okkur, þegar að því kemur, gangi fram með svo glannalegum hætti að það verði fyrirtækjunum ofviða að standa undir gjaldinu og öllu saman. Það má týna margt fleira til, en tími minn er á þrotum. Við munum að sjálfsögðu fara mjög ítarlega í málið í samgöngunefndinni og fleiri munu taka til máls í dag. Við munum vonandi ná fram gagngerum breytingum á málinu í nefndinni og ég hlakka til að heyra hvað hv. formaður nefndarinnar hefur um málið að segja. En ég hef lokið máli mínu í þessari umferð, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur farið ágætlega yfir málið og mál sem því tengjast og hafa oft borið á góma hjá okkur þingmönnum Samfylkingarinnar í umræðum um fjarskiptamál. Frumvarpið sem við ræðum, þ.e. um þriðju kynslóð farsíma, blandast inn í það sem hv. þm. gerði að umræðuefni og var líka gert að umræðuefni við hæstv. samgönguráðherra í stuttum andsvörum áðan, að mjög margir íbúar lítilla sveitarfélaga á landsbyggðinni hafa verið skildir eftir í mónó, sem hæstv. ráðherra telur þó ekki vera slæmt, á meðan aðrir hafa fengið steríó.  Ég hygg að hæstv. samgönguráðherra yrði ekki ánægður ef ráðherrabíll hans væri Trabant.  Með öðrum orðum, virðulegi forseti, er ég mjög ósáttur við að fjölmargir íbúar landsbyggðarinnar hafi þurft að sitja eftir. Ég tel það ólíðandi mismunun og tel t.d. að börn og unglingar sitji ekki við sama borð við að stunda nám, vegna þess að margt fer fram í gegnum háhraðatengingar og netið. Íbúar þessara staða sitja ekki við sama borð við að sækja framhaldsnám sem er mjög vinsælt og mikið stundað. Þess vegna er það gert að umræðuefni hér, vegna þess að það kemur ekki til fyrr en eftir fimm, sjö eða tíu ár að við förum að tala um það hvers vegna ákveðin byggðarlög hafa ekki aðgang að þriðju kynslóð farsíma. Ég held að það sé töluvert langt í þetta þrátt fyrir allt. Ég hef áður sagt og tekið sem dæmi að mér finnst ólíðandi að íbúar lítils byggðarlags, Hríseyjarhrepps, sem telur um 180 manns, hafi þurft fyrir eigin reikning að koma sér upp öllum stofnbúnaði við háhraðatengingu. Þessu er hæstv. samgönguráðherra ekki sammála. Þess vegna er mjög alvarlegt mál að Síminn, þetta mikla og öfluga ríkisfyrirtæki sem græðir á tá og fingri, skuli ekki hafa beitt t.d. þeirri tækni að bjóða upp á þetta í gegnum gervihnattasamband í stað þess að leggja ljósleiðara sem getur verið dýrt. Það er eins og Síminn hafi setið algjörlega eftir. Það má eiginlega segja sem svo, svo við höldum okkur áfram við Trabant-líkinguna, að Síminn hafi hálfpartinn setið eftir í Trabant meðan önnur fjarskiptafyrirtæki, minni og ekki eins fjárhagslega sterk, buðu upp á aðrar lausnir. En mér finnst algjörlega ólíðandi að íbúar litlu byggðarlaganna þurfi að borga allan stofnkostnað, sem getur verið 2–4 millj. kr. Því er eðlilegt að það sé gert að umtalsefni við 1. umr. um þriðju kynslóð farsíma, vegna þess að hér eru menn þó að setja inn ákveðna varnagla, ákveðna prósentutölu skipt eftir landsvæðum. Það ber að fagna því, hvort sem prósentutalan er rétt eða röng og ætla ég ekki að tjá mig um það hér og nú. Virðulegi forseti. Þetta er í raun tímamótafrumvarp í sögu fjarskipta, vegna þess að í fyrsta skipti er lagt til að úthluta leyfum, þessari auðlind, og taka fyrir það gjald, nokkurs konar auðlindagjald. Það hefur ekki verið greitt til ríkisvaldsins fyrir útvarp, sjónvarp og GSM-tíðni, svo þetta er dálítið tímamótafrumvarp hvað það varðar. Fyrir nokkrum árum hefði þriðja kynslóð farsíma verið kölluð bylting þó menn noti ekki það orð í dag, en hún er náttúrlega mjög góð og það sem koma skal. Auðvitað reiknar maður með því að þegar þessu hefur verið úthlutað og símafyrirtæki fara af stað með þetta verðum við Íslendingar fljótir að tileinka okkur þá tækni og sláum ábyggilega í því heimsmet fyrr en varir í fjölda þriðju kynslóða farsíma á hvern íbúa, eins og í ýmsum öðrum málum. Þriðja kynslóð farsíma hefur margt fram yfir GSM, sérstaklega hraðann. Hún hefur hins vegar þann ókost að sendarnir fyrir þriðju kynslóð farsíma draga styttri vegalengdir, því þarf fleiri senda og er meiri kostnaður sem því fylgir. Þetta segi ég því enn þá hefur okkur ekki tekist að gera meginleiðir í þjóðvegakerfinu GSM-tengdar, ef svo má að orði komast. Það vantar enn þá mikið upp á og stór hluti af þjóðvegakerfi landsins er utan GSM-sambands, sem er mjög slæmt. Einnig segi ég þetta með tilliti til þess sem ég spurði um áðan og hæstv. samgönguráðherra svaraði ágætlega, um samkomulag á milli samgönguráðuneytis og Símans, um NMT-kerfið, fyrstu kynslóð farsíma. Ég óttast hins vegar, virðulegi forseti, og á kannski eftir að kynna mér það betur, að NMT-kerfið sé að líða undir lok, jafnvel á næsta ári. Ekki vegna þess að um samningsrof sé að ræða hjá Landssímanum gagnvart samgönguráðuneytinu, sem ég vona að verði fylgt eftir út í ystu æsar ef hægt er, heldur vegna þess að varahlutir og annað slíkt fáist hreinlega ekki í NMT-kerfið og svo gott sem hætt að framleiða það sem þarf til að halda því kerfi gangandi. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál, t.d. vegna þess að bátaflotinn notast mikið við kerfið. Ég held að það sé ágætt að samgöngunefnd fari í gegnum þetta þegar frumvarpið kemur þangað og skoði NMT-kerfið, hvort tækniútbúnaðurinn í það sé jafnvel að detta fyrr út en við höfum gert ráð fyrir. Þá er það ný staða sem þarf að skoða, sérstaklega með því að auka sendafjölda fyrir GSM-kerfið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka meiri tíma í að ræða frumvarpið við 1. umr. Ég er aftur kominn í ágæta samgöngunefnd og get fjallað um málið þar og tekið þátt í vinnunni og farið í gegnum þetta. Þetta er, eins og fram hefur komið, endurflutt mál. Nefndinni bárust athugasemdir í fyrra og umsagnir frá aðilum sem ég ætla heldur ekki að fara að rekja hér, en komu fram. Ég vil segja að lokum, virðulegi forseti, að ég held að samgöngunefnd ætti að skoða það mjög alvarlega og vel og vænti þess að við höfum stuðning hæstv. samgönguráðherra fyrir því að skoða þá leið sem við höfum rætt um í stuttum andsvörum, bæði ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson, þ.e. með 75% markið og afslættina sem koma þar á eftir, hvort það væri leið til þess að gera það að verkum að þriðja kynslóð farsíma nái fyrr til ýmissa byggðarlaga við sjávarsíðuna. Þá er ég ekki að tala um hvern einasta sveitabæ, ég er ekki að tala um síðustu 5% í farsímavæðingu eins og menn hafa talað um, heldur síðustu 15%, að auka þá afslætti og hafa þá stigvaxandi vegna þessa. Ég er dálítið skotinn í þeirri hugmynd og vil að hún verði skoðuð alvarlega og vænti þess að samgöngunefnd fari í gegnum það og mun beita mér fyrir því. Ef það er vitræn leið held ég að það sé miklu betra að taka hana upp strax og vænti þess þá að samgönguráðherra styðji þá hugmynd ef hún er fær. Virðulegi forseti. Þegar við ræddum póst- og fjarskiptalög vorum við rosalega grobbin og ánægð með að setja ákvæði inn um ISDN, en rétt eftir að búið var að því var ISDN ekkert sérstakt og er bara gamalt, ég ætla ekki að segja drasl, en hægfara og hundleiðinlegt kerfi sem enginn notar í dag. Sem dæmi um muninn að vinna við ADSL-kerfi eða ISDN-kerfi þá nenna alþingismenn sem hafa sumir ISDN á lögheimili sínu stundum ekki að fara inn á það. En í upphafi síðasta kjörtímabils var ISDN það sem alþingismenn höfðu og voru þá rosalega ánægðir með það. Þetta segi ég bara til þess að sýna fram á hina öru þróun sem þarna er ...  Þannig er þetta nú, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði áðan um vinnuna við fjarskiptaáætlunina að breytingin og framþróunin væri svo ör að kannski gæti nefndin aldrei lokið störfum vegna þess að alltaf er að koma eitthvað nýtt inn. Það er nú þannig. Ég held hins vegar að þetta sé svo mikilvægt orðið í rekstri eins þjóðfélags að nauðsynlegt sé að við tileinkum okkur alla þessa tækni strax. Þess vegna segi ég enn og aftur að ólíðandi og óþolandi mismunun á sér stað í landinu frá hendi t.d. ríkisfyrirtækisins, þó það sé komið með hf. fyrir aftan sig, Landssímans því að íbúar alls landsins eiga ekki kost á ADSL-þjónustu. Nú sagði ég alls landsins. Það er auðvitað ekki það sem maður á við heldur svona allstærsta hlutann, ekki samt upp á hvern einasta sveitabæ vegna þess að það verður bara ekkert endilega hægt. Þó verið sé að vinna að ISDN Plús eða hvað það nú heitir þá er það ágætt. En auðvitað þyrfti þetta að fara allt á þennan veg.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem var og er ágæt. Hún minnir okkur á að að jafnaði þegar fjarskiptamál eru annars vegar þá taka menn allt sviðið. Hér erum við að tala um frumvarp til laga sem snýst um það að úthluta þessum þriðju kynslóðar leyfum. En hér ræða menn að sjálfsögðu fjarskiptamálin svona í víðu samhengi. Af því tilefni langar mig til að fara nokkrum orðum um fjarskiptamálin almennt. Í fyrsta lagi er ég mjög undrandi á hinum neikvæða tóni sem kom mjög skýrt fram hjá hv. þingmanni sem síðast talaði, Kristjáni L. Möller, í garð Símans. Staðreyndirnar eru þær að mjög fá ríki bjóða upp á betri fjarskiptaþjónustu en er á Íslandi. Hvers vegna skyldi það nú vera? Jú, það er vegna þess að Síminn hefur staðið sig alveg feiknarlega vel í uppbyggingu þessarar þjónustu. Og hann hefur staðið sig ekki síður eftir að fjarskiptalögin gerðu kröfu um að hann ætti í samkeppni við önnur símafyrirtæki og kannski enn betur eftir það. Staðreyndin er sú að upplýsingatæknin er meira notuð hér í gegnum tölvurnar en nokkurs staðar annars staðar. Íslendingar nota internetið alveg ótrúlega mikið og það er m.a. vegna þess hversu útbreitt þetta er. Hvers vegna er þetta svona útbreitt? Vegna þess að við settum ákvæði í fjarskiptalögin sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi hér um að allir skyldu eiga kost á ISDN-tengingunni. Það var algert tímamótaverk. Ef þetta frumvarp er tímamótafrumvarp þá var það tímamótafrumvarp sem var lagt fram haustið 1999 og varð að lögum sem tóku gildi 1. janúar 2000 sem gerðu þá kröfu til símafyrirtækisins að ISDN-tengingarnar væru í boði alls staðar. Ég get alveg tekið undir það að síðan hefur þróunin verið sú að við gerum meiri kröfur. Síminn, svo ég nefni hann aftur, hefur brugðist við þessu með því að bæta þjónustu sína. Hér var nefnt það sem er kallað ISDN Plús og hefur verið í boði m.a. til bænda sem eru innan Ferðaþjónustu bænda. Það er sítenging sem skiptir mjög miklu máli. Þetta vildi ég nefna sérstaklega án þess að fara út í tæknileg atriði vegna þess að ég vil hvetja menn til að gæta þess að leyfa Símanum, sem þeir gera svona geysilega miklar kröfur til, að njóta sannmælis því það ágæta fyrirtæki á það svo sannarlega skilið enda er, eins og nýlega hefur verið upplýst, verðlagning og verðlag, þ.e. símgjöld hjá símafyrirtækjunum á Íslandi - og þau eru fleiri - með því lægsta sem gerist. Ég mátti til með að leggjast í þessa vörn. Ég er nú yfirleitt í sókninni þegar fjarskiptin eru annars vegar. Það hefur verið hlutskipti okkar á Íslandi að sækja mjög hratt fram. En ég bregst til varnar ef menn snúast með ósanngjörnum hætti gagnvart símafyrirtækjunum á Íslandi. Ég er tilbúinn til þess að verja öll símafyrirtækin þegar þau eiga það skilið að hlaupið sé í vörn. Hv. þm. Kristján L. Möller nefndi hér NMT-farsímabúnaðinn og -þjónustuna. Ég vil segja að samkvæmt samningnum sem ég nefndi hér í andsvari eru ákvæði sem eiga að tryggja það að ef Síminn segir ekki upp þeim samningi fyrir næstu áramót þá verður hann í gildi næstu þrjú árin þannig að það liggur alveg fyrir. En hvort búnaðurinn er að renna sitt skeið, það veit ég ekki. Ég held að það væri mjög gagnlegt einmitt eins og kom fram að samgöngunefndin færi yfir það. Það væri af hinu góða. Aðeins út af því þá vil ég nefna það hérna að stundum hefur heilmikið verið rætt um hvort farsímarnir séu öryggistæki. Símafyrirtækin hafa verið að skjóta sér í skjól og reynt segja þjóðinni að farsímar séu ekki öryggistæki, í það minnsta ekki GSM-símarnir. Engu að síður auglýsa símafyrirtækin símþjónustuna, GSM-símþjónustuna, sem öryggistæki. Ég horfi á það m.a. í alveg spánýrri sjónvarpsauglýsingu sem er mjög skemmtileg. Þar eru þrír félagar í útreiðatúr, tveir á góðum hestum en einn á nauti. Sá á nautinu dettur náttúrlega af baki og situr eftir í eyðimörkinni með GSM-farsímann sinn. Hvaða ábending er það til notenda? Jú, ábending um að þeir séu öruggir í auðninni með símann sinn. Annað símafyrirtæki auglýsir á svipuðum nótum þar sem ungt par er í óbyggðum, væntanlega á Íslandi, alveg örugglega, þar sem er hraun og urð og grjót en vegur og bilaður bíll. Herrann er að reyna að gera við bílinn en stúlkan er úti í kanti með farsímann sinn að reyna að ná sambandi við foreldrana, væntanlega til þess að ... 

Er Síminn þá ekki að standa sig?

Síminn er að standa sig mjög vel og hann hefur þetta öryggistæki mjög víða í góðu standi. En við erum að gera kröfur og ég heyri það hér hjá þingmönnum að þeir vilja gera kröfur þannig að fólk sé ævinlega hvar sem það er innan þessara öryggismarka. Það blasir alveg við að ef við viljum vera örugg þá verðum við að kynna okkur hvort sendarnir ná til okkar þar sem við viljum vera. Það er staðreynd. En síminn skiptir miklu máli, þ.e. þessi tækni. Ég þakka hv. 7. þm. Suðurk. ábendingar. Ég tel að hann hafi góð færi á því í samgöngunefndinni að koma með sínar ábendingar um útbreiðslu og kröfur o.s.frv. við umfjöllun nefndarinnar. Ég hvet hann því til þess. Ég vil bara segja það sem kom fram hjá mér lauslega í andsvörum að ég er ósammála honum og Morgunblaðinu um aðferðafræðina. Hvers vegna? Jú, ég vil fara þessa leið, fegurðarsamkeppnisleiðina, vegna þess að í fyrsta lagi tel ég að við tryggjum betur útbreiðsluna með því að gera þessar kröfur. Ýmsum finnst ekki nóg að gert með útbreiðslu, samanber frumvarpið. Ég tel skynsamlegt að fara varlega inn í þessa veröld og gera ekki of miklar kröfur til þess að fæla ekki símafyrirtækin frá. En ég vil gera þessar kröfur og láta fyrirtækin keppa um að þær verði enn þá meiri því það er ekkert sem bannar það. Hins vegar tel ég ekki skynsamlegt að velja þá leið sem ýmsir fóru, að láta fyrirtækin keppa á grundvelli verðsins, vegna þess að það mun fyrst og síðast lenda á notendum. Þeim mun hærra verð sem símafyrirtækin bjóðast til þess að borga fyrir leyfin þeim mun hærri verða símareikningarnir sem notendur þurfa að greiða. Það blasir við. Ég held því að leiðin sem hér er valin verði farsæl. Ég vona að hv. þingmenn geti sameinast um að afgreiða þessa löggjöf á þeirri forsendu. Ég tel varðandi ábendingarnar sem hér hafa komið fram að skoða beri þessa útbreiðslukröfu, að sjálfsagt sé að líta yfir það. Hins vegar er þá algerlega nauðsynlegt að kalla fulltrúa símafyrirtækjanna fyrir samgöngunefndina til þess að fara yfir þetta þannig að þingmenn fái mat símafyrirtækjanna á útbreiðslukröfunum, því það skiptir máli að allar upplýsingar liggi fyrir þegar málið er afgreitt endanlega. Að öðru leyti þakka ég enn og aftur fyrir viðbrögðin við þessu frumvarpi og vænti þess að eiga gott samstarf við þingmenn um að koma þessu í gegnum þingið fyrir jól og þannig að þetta frumvarp verði að lögum.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði að Síminn hefði staðið sig feiknarlega vel. Það má ábyggilega taka undir það á mörgum sviðum í rekstri Símans, hins vegar ekki öllum. Ég andmæli því og neita því að fram komi neikvæður tónn í garð Símans þó við séum að draga hér fram ýmislegt varðandi ADSL-þjónustu Símans eins og staðan er í dag. Ég neita því. Ég tel t.d. ekki að neikvæður tónn í garð Símans hafi komið fram hjá hæstv. samgönguráðherra, virðulegi forseti, þó hann hafi gagnrýnt það að Síminn og símafyrirtækin líti ekki á GSM-síma sem öryggistæki, eins og hæstv. ráðherra gerir og við erum sammála um. Ég tel að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki verið með neikvæðan tón í garð símafyrirtækjanna þó hann bendi á þessi atriði og hafi lýst auglýsingunum vel. Ég vil aðeins í lokin, virðulegi forseti, spyrja hæstv. samgönguráðherra út í það hvað Síminn hefur staðið sig feiknarlega vel á þessum sviðum, eins og hann orðaði það. Getur verið að Síminn hafi staðið sig feiknarlega vel gagnvart íbúum Hríseyjarhrepps, svo við tökum dæmi, sem fá ekki þessa þjónustu eins og flestir íbúar landsins, sitja ekki við sama borð og aðrir og geta ekki veitt börnum og unglingum sömu möguleika og eru á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. Trabant versus Mercedes Benz? Telur hæstv. ráðherra að Síminn, sem einu sinni var hér við Austurvöll, hafi staðið sig feiknarlega vel með því að láta þessa 180 íbúa borga fjárfestinguna sjálfa í stað þess að fjármagna þessa tæknilausn sjálfur og bjóða notendum að kaupa þjónustuna bara eins og annars staðar, t.d. í Stykkishólmi, Siglufirði eða hvar sem er? Er þetta að standa sig feiknarlega vel?

Hæstv. forseti. Óskir byggðarlaganna eru misjafnar. Ég tel ekkert óeðlilegt við það að önnur fyrirtæki en Síminn komi að því að þjóna einstökum byggðum. Hér er Hrísey nefnd sérstaklega. Ég tel það ekkert óeðlilegt. Við vitum að uppi í Borgarfirði er Borgarbyggð að semja við lítið fjarskiptafyrirtæki um þá sömu þjónustu og gerð er að umtalsefni hér fyrir Hrísey. Ég tel að það sé bara ...  Síminn hefur skyldum að gegna á grundvelli fjarskiptalaganna hvað varðar gagnaflutninga upp til þessarar ISDN-tengingaþjónustu. Hann hefur bætt um betur og útvíkkað þá þjónustu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég veit ekki hvaða gögn hv. þingmaður er að tosa út og inn af internetinu ef ISDN Plús dugar honum ekki. Ég hef þessar tengingar heima hjá mér. Ég hef haft þær heima hjá mér í Stykkishólmi og ISDN-tengingin dugar mér algerlega sem þingmanni og ráðherra. Ég hef alveg nægan tíma til þess að bíða eftir þessari hröðu og fínu þjónustu. En ef menn gera meiri kröfur þá er náttúrlega eðlilegt að þeir kaupi dýrari tengingar og dýrari búnað til tenginga. Það er á margt að líta í þessu. Ég vona svo sannarlega að þessar litlu byggðir fái sem besta þjónustu. En við sitjum uppi með það að sjálfsögðu að símafyrirtækin eru í samkeppni. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara út í umræðu um ISDN Plús í Stykkishólmi og hvort ráðherrann hafi nógan tíma til að nota það, það er þá allt í lagi og getur vafalaust verið rétt. Hins vegar vitum við, og ég hygg að hæstv. ráðherra viti það líka, að töluverður munur er á því, hvort sem um er að ræða gagnasendingar sem menn ná sér í eða niðurhölun eða hvað menn kalla þetta, þegar hann talar um misjafnar óskir byggðarlaga. Það er alveg rétt, þær geta verið það. En það eru ekki misjafnar óskir byggðarlaga, milli Hríseyinga og Reykvíkinga eða Stykkishólmsbúa, um að sitja við sama borð, þ.e. að hafa möguleika á að kaupa þessa þjónustu af Símanum sem er með miklu meiri markaðshlutdeild en aðrir, það er bara svoleiðis. Þetta er bara nútíminn í fyrirtækjarekstri þegar menn eru farnir að reka fyrirtæki á mörgum stöðum á landinu. Þetta bauð Síminn ekki upp á. Ég tel, virðulegi forseti, að Síminn hafi ekki staðið sig feiknalega vel gagnvart þessum litlu byggðarlögum út um landið. Ég tek Hrísey sem dæmi vegna þess að þar voru frumkvöðlar sem tóku forustu, byggðu þetta upp, borguðu stofnkostnað. Það er það sem ég er að gagnrýna og er ósáttur við en ég heyri að samgönguráðherra er ekki ósáttur við, og þar er kannski munurinn á jafnaðarmanni og kapítalista í Sjálfstæðisflokknum. Jafnaðarmenn líta þannig á að þetta séu jöfn skilyrði og fólk eigi að sitja við sama borð. Það er hægt að inna þessa þjónustu af hendi og það hefði Síminn getað gert. Hvers vegna hann gerði það ekki, hvers vegna hann notaði ekki gervihnattasamband er mér algerlega óskiljanlegt. Ég vil í lokin, virðulegi forseti, spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort fyrirtæki sem hefur staðið sig svona feiknarlega vel gagnvart litlu stöðunum á landsbyggðinni, í mínu kjördæmi og í kjördæmi ráðherrans, neiti að vera með aðra tækni en ljósleiðara. Er ómögulegt að fá Símann til að athuga gervihnattasendingar?

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki auðvelt í stuttum andsvarstíma að fara út í skýringar á flóknum tæknilegum atriðum eins og þeim hvort betra sé að velja gervihnattasambönd eða fastlínutengingar. Það liggur í augum uppi fyrir flesta að fastlínukerfin, ég tala ekki um ljósleiðara, skapa miklu meiri möguleika. Það blasir við. En í mörgum tilvikum duga gervihnattasambönd og ég veit ekki annað en Síminn hafi nýtt sér það. Vonandi tekst okkur að byggja þetta hægt og bítandi upp. En ég vil af þessu tilefni sem hv. þm. hefur gefið hér vekja athygli á að Síminn er að vinna að því og leggja á ráðin um að nýta koparinn til þess að koma á mjög öflugum gagnaflutningamöguleikum og m.a. þeim möguleika að tengja sjónvörp inn á símalínurnar um landið allt. Ég tel að þegar þetta verður að veruleika, sem fullyrt er að sé innan seilingar, muni margt breytast mjög mikið og að þá muni sannast að þetta ágæta fyrirtæki er að leggja sig mjög fram um að finna hagkvæmustu og bestu lausnirnar fyrir okkur, og ég er alveg jafnsannfærður um það að fyrirtækið Og Vodafone, svo fleiri fyrirtæki séu nefnd, er á höttunum eftir því að finna leiðir til að þjóna viðskiptavinum sínum. Ég tel að þar liggi besta tryggingin fyrir okkur, að samkeppnin efli þessi fyrirtæki til átaka í þágu neytendanna en ekki að við stjórnmálamennirnir hringjum og skipum einhverjum ríkisforstjórum til verka.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um forræði yfir rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og flyt ég þessa tillögu ásamt öðrum hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þeim Jóni Bjarnasyni, Steingrími J. Sigfússyni, Þuríði Backman og Ögmundi Jónassyni. Tillögutextinn er svohljóðandi, eins og lesa má á þskj. 16, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að forræði rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma flytjist frá iðnaðarráðherra til umhverfisráðherra og að flokkun vatnsfalla og jarðhitasvæða samkvæmt henni verði lögð fyrir Alþingi til nánari ákvörðunar um verndun og nýtingu þeirra.“ Virðulegi forseti. Í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar sem ber heitið Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi - framkvæmdaáætlun til aldamóta var greint frá því að gerð yrði áætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Fyrirmyndin var fengin frá Noregi þar sem lokið var vinnu við að flokka vatnsföll, reyndar ekki bara lokið vinnunni heldur var hún búin að fara tvisvar sinnum í gegnum endurskoðunarferli þegar við hófumst handa og áætlun Norðmanna var sem sagt höfð til hliðsjónar sem fyrirmynd fyrir þá vinnu sem fór fram hér. Í upphafi var ljóst að íslensk stjórnvöld viku frá aðferðafræði Norðmanna í a.m.k. einu veigamiklu atriði þar sem hérna var ekki gert ráð fyrir að áætlunin væri á forræði umhverfisráðherra heldur iðnaðarráðherra. Umhverfis- og náttúruverndarsinnar voru almennt jákvæðir gagnvart því að hefja ætti þessa vinnu við rammaáætlunina og létu í ljósi vonir um að hún yrði notuð til að friða þau vatnsföll og þau jarðhitasvæði sem ekki væri ásættanlegt að fórna til orkuvinnslu vegna neikvæðra umhverfisáhrifa þó svo að menn gagnrýndu það harðlega strax í byrjun að vinnan skyldi vera á forræði iðnaðarráðherra en ekki umhverfisráðherra. Einnig gagnrýndu menn að ekki virtist ljóst fyrir fram hvernig farið yrði með þessar niðurstöður sem væntanlega kæmu út úr vinnunni. Það hefur verið gagnrýnt alveg fram á þennan dag. Í nóvember 2003 voru gerðar opinberar niðurstöður fyrsta áfanga rammaáætlunar og gefnar út í veglegu riti sem dreift var raunar líka í þingskjali til þingmanna á síðasta ári ásamt skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra varðandi rammaáætlunina. Sú skýrsla iðnaðarráðherra var lögð fram á þskj. 548 á síðasta löggjafarþingi. Þar gerir hæstv. iðnaðarráðherra grein fyrir því hvernig hún vill líta á meginniðurstöður fyrsta áfanga rammaáætlunarinnar en hún segir að það beri að líta á þá vinnu sem grunn fyrir mat á frumáætlunum virkjana og stjórnvöld geti nýtt niðurstöðurnar sem grundvallarstefnumörkun í orku- og náttúruverndarmálum. Þá segir einnig í skýrslunni að iðnaðarráðherra muni geta notfært sér niðurstöðurnar við stefnumörkun í frumrannsóknum ríkisins í orkumálum og við útgáfu rannsóknar- og nýtingarleyfa nýrra virkjana. Reyndar eru þessar yfirlýsingar sambærilegar við það sem sagt er í inngangi rits um niðurstöður fyrsta áfanga rammaáætlunarinnar sem skrifaður er af verkefnisstjóranum eða formanni verkefnisstjórnarinnar, Sveinbirni Björnssyni. Af því sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt varðandi þetta bæði í ræðu og riti er alveg ljóst að iðnaðarráðherra ætlar sér að taka ákvarðanir á grundvelli þeirrar vinnu sem nú liggur fyrir og stjórnvöld hafa greinilega ekki í hyggju að gefa flokkun þeirri sem fólgin er í niðurstöðum fyrsta áfanga rammaáætlunarinnar neitt skuldbindandi vægi eða lagagildi. Einnig þar fara íslensk stjórnvöld allt aðra leið en í Noregi eins og áður sagði því að í Noregi tók norska Stórþingið rammaáætlunina til ítarlegrar umfjöllunar og samþykkti hana loks með endanlegri flokkun þeirra vatnsfalla sem hún náði til. Flokkarnir voru fjórir og gildi þeirra var eftirfarandi: Í fyrsta flokkinn áttu að fara þeir kostir sem orkufyrirtækin gátu þá þegar sótt um heimildir til að virkja. Í annan flokkinn fóru þeir kostir sem settir voru í biðstöðu á þeirri forsendu að ekki lægju fyrir nægileg gögn til að taka afstöðu til þeirra. Í þriðja flokkinn fóru þeir kostir sem alls ekki voru taldir standa orkufyrirtækjunum til boða og þá fyrst og fremst vegna óásættanlegra umhverfisáhrifa. Þó var ekki talið útilokað að kostir í flokki þrjú kæmu einhvern tíma til álita en þó ekki fyrr en vel væri gengið á virkjanakosti í fyrsta flokki. Í fjórða og síðasta flokkinn fóru þeir kostir sem voru taldir verðmætastir út frá náttúruverndarsjónarmiði og þeir voru umsvifalaust friðlýstir. Segja má að íslensk stjórnvöld hafi sleppt því að kynna aðferðafræði eða fara eftir slíkri aðferðafræði eins og Norðmennirnir fóru eftir og það verður að teljast fráleitt að forræði þessa máls verði áfram á hendi eins af atvinnumálaráðuneytunum sem eðli máls samkvæmt hefur nýtingar- og framkvæmdaáform í fyrirrúmi, eins og komið hefur fram í ræðum þeim sem iðnaðarráðherra hefur haldið um málið og sömuleiðis í þeim plöggum sem iðnaðarráðuneytið hefur gefið út varðandi rammaáætlunina. Þess vegna flytjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þessa tillögu en hún gerir ráð fyrir að forræði þessara niðurstaðna rammaáætlunarinnar og áframhaldandi vinna verði framvegis undir yfirstjórn og á ábyrgð umhverfisráðuneytisins. Auk umhverfis- og náttúruverndar fer það ráðuneyti með skipulagsmál sem tengjast náið þeim ákvörðunum sem vinna að rammaáætlun á að leggja grunn að. Sú formbreyting á yfirstjórn rammaáætlunar er einnig brýn vegna framhaldsvinnu að verkefninu en það gefur auðvitað augaleið að hér er um umhverfis- og skipulagsmál að ræða fyrst og fremst en það eru einmitt málaflokkar sem eiga heima í umhverfisráðuneyti en ekki í iðnaðarráðuneyti. Í niðurlagi skýrslu iðnaðarráðherra sem getið var hér að framan kemur fram að áætlað sé að vinna annan áfanga áætlunarinnar á næstu þremur til fjórum árum. Þeirri vinnu muni stýrt af fámennari verkefnisstjórn en þeirri sem vann fyrsta áfangann og verkefnisstjórnin verði, ef tillögur og hugmyndir hæstv. iðnaðarráðherra ná fram að ganga, eingöngu skipuð fulltrúum frá iðnaðar- og umhverfisráðuneyti auk helstu hagsmunaaðila. Ég vara við því, hæstv. forseti, að verkefnisstjórnin verði gerð fámennari eða færri einstaklingar komi til með að koma að vinnunni sem framkvæmd verður í áframhaldinu. Það er afar mikilvægt að rammaáætlunin verði áfram unnin á jafnbreiðum grunni og þessi fyrsti áfangi var unninn en segja má að lauslega áætlað hafi um 70 manns átt beina aðkomu að þessari vinnu í gegnum faghópana og verkefnisstjórnina og þá eru eflaust ekki taldir allir sérfræðingarnir sem þessir faghópar leituðu síðan til með ráðleggingar. Af því sem hér hefur verið fært fram má ljóst vera að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar verður ekki það tæki sem henni var ætlað nema hún lúti forræði þess ráðherra sem fer með umhverfisvernd og skipulagsmál og Alþingi fjalli um hana og taki ákvarðanir með hliðsjón af niðurstöðunum. Það er lykilatriði í framkvæmd rammaáætlunarinnar að vega og meta kostina með tilliti til ólíkra nota í tilfelli vatnsfalla og jarðhitasvæða. Þá þarf að leggja mat á möguleika svæðisins sem virkjanasvæðis annars vegar og hins vegar sem verndarsvæðis. Síðan þarf að bera saman niðurstöðurnar og taka skynsamlegar ákvarðanir út frá heildarhagsmunum. Hér á landi hefur setið að völdum ríkisstjórn sem talið hefur þjóð sinni trú um að eina bjargræðið í atvinnumálum sé fólgið í mengandi málmbræðslum, eimyrjuspúandi. Í samræmi við þá stefnu hefur verið vaðið hér áfram án allrar fyrirhyggju og ráðist hefur verið í risavaxnar virkjanaframkvæmdir á viðkvæmu hálendi Íslands, framkvæmdir sem eiga eftir að valda óbætanlegu tjóni á risavöxnu landsvæði við norðanverðan Vatnajökul, landsvæði sem nær alla leið til sjávar í Héraðsflóa. Núverandi ríkisstjórn hefur lítið gert til að vega saman ólíka kosti orkuvinnslu til stóriðju annars vegar og náttúruvernd til útivistar og ferðamennsku hins vegar. Umhverfisráðherra þessarar ríkisstjórnar hefur setið í sjálfskipuðu stofufangelsi virkjanaáformanna á meðan iðnaðarráðherra hefur dregið stóriðjuvaltarann yfir allt sem fyrir er. Við sem erum vinstri græn höfum frá stofnun okkar flokks í febrúar 1999 gert allt sem í okkar valdi hefur staðið til að benda þjóðinni og stjórnvöldum á hversu öfugsnúið þetta ráðslag allt er. Með þessari þingsályktunartillögu gerum við enn eina tilraunina og verði hún samþykkt gæti hún orðið nýjum umhverfisráðherra kærkomið tækifæri til að hefja fána umhverfis- og náttúruverndar til vegs í ráðuneyti umhverfismála, leysa þá skúffu í skrifborði iðnaðarráðherra sem umhverfisráðuneytið hefur verið úr álögum. Að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, óska ég eftir að málinu verði vísað til umfjöllunar í umhverfisnefnd og síðan til síðari umræðu.

Frú forseti. Þessi tillaga er einföld og skýr og kveður á um að forræði rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma flytjist frá iðnaðarráðherra til umhverfisráðherra og að flokkun vatnsfalla- og jarðhitasvæða samkvæmt henni verði lögð fyrir Alþingi til nánari ákvörðunar um verndun og nýtingu þeirra. Ég las þessa tillögu með áhuga og greinargerðina sömuleiðis en þar er rakið hvernig staðið var að málum þegar farið var í þá vinnu sem er kölluð rammaáætlun, út frá framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar á árinu 1997 sem kallaðist „Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi, framkvæmdaáætlun til aldamóta.“ Þar var greint frá því að gerð yrði áætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þarna var reynt að leiða saman þessi andstæðu sjónarmið, sem eru annars vegar nýting og hins vegar verndun. Flestir fögnuðu þessu mjög, þetta var samstarf og samráð iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra. Og þótt margir hefðu viljað að málið væri á borði umhverfisráðherra sættu menn sig við að þetta væri gert svona einmitt af því að það var verið að reyna að brúa bil milli andstæðra sjónarmiða. Mér fannst það mjög jákvætt. Þetta starf var síðan unnið á árunum 1999–2003 og eftir fjögurra ára vinnu var skilað skýrslu um þá virkjanakosti sem fyrir liggja á Íslandi og vegið og metið út frá ýmsum sjónarhornum hversu hátt ætti að setja náttúruverndarsjónarmiðið og hversu æskilegt væri að virkja á þessum stöðum. Í stuttu máli sagt var nokkuð skýr niðurstaða með um helming þessara virkjana, það vantaði jú upplýsingar um nokkuð stóran hluta þeirra, ég held að fjallað hafi verið um 43 virkjanakosti og einungis voru til næg gögn um 20. En niðurstaða var a.m.k. fengin. En mér hnykkti nokkuð við þegar ég áttaði mig á því snemma í þessu ferli að það væri ekki ljóst hvað ætti að gera við niðurstöðu rammaáætlunar, fyrsta áfanga, og í skýrslu sem verkefnisstjórnin ásamt iðnaðarráðuneytinu gaf út fyrir tæpu ári er boðað að annar áfangi verði fámennari og það má gera því skóna að einungis iðnaðarráðuneytið skipi í þá verkefnastjórn. Nú finnst mér ekki aðalatriðið hversu margir eru í verkefnisstjórn af þessu tagi heldur hverjir koma að því að stýra málinu, þ.e. hvort það eru eingöngu atvinnumálaráðuneyti, eins og iðnaðarráðuneytið, eða hvort ráðuneytin eru saman eins og var í upphafi og finnst síðari kosturinn auðvitað allur annar og betri. Það skiptir líka máli að til séu kallaðir þeir sérfræðingar sem best þekkja málin, svokallaðir valinkunnir sæmdarmenn, sem skiluðu sér mjög rækilega inn í verkefnisstjórnina enda voru gæði starfsins í samræmi við það. Það að fara ekki eftir fyrirmyndinni sem sett var, þ.e. vinnunni sem fengin var frá Noregi, og vista mál af þessu tagi hjá umhverfisráðuneytinu held ég að hafi verið mistök. Hvort þau voru vísvitandi þori ég ekki að segja en ég tel a.m.k. mjög mikilvægt að virkjanakostir framtíðarinnar verði ekki síður á borði umhverfisráðherra en á borði iðnaðarráðherra og legg mikla áherslu á það. Þess vegna er ég mjög hlynnt þessari þingsályktunartillögu því að hún segir einmitt þetta. Þeir fjórir kostir eða flokkar sem síðasti ræðumaður nefndi hér sem vatnsföll í Noregi féllu í voru: Í fyrsta lagi kostir sem orkufyrirtæki gátu sótt um heimild til að virkja strax. Í öðrum flokki voru biðstöðumál þar sem ekki voru nægar upplýsingar. Í þriðja flokk féllu virkjanakostir sem menn töldu ekki rétt að taka afstöðu til og þóttu ólíklegir og í fjórða lagi þeir kostir sem voru taldir verðmætastir og því friðlýstir. Mér finnst augljóst af lestri skýrslunnar sem kom út á vegum rammaáætlunar og iðnaðarráðuneytisins að þar séu fyrir kostir sem þurfi að friðlýsa en ég hef ekki séð neina hreyfingu í þá átt. Að vísu liggur fyrir ein þingmannatillaga um friðlýsingu Þjórsárvera. Og ég boða hér með að ég ætla að leggja fram og er með í undirbúningi þingsályktunartillögu í svipuðum dúr til að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því að friðlandið í Þjórsárverum verði stækkað í ljósi þess sem fram kemur í rammaáætlun þannig að friðlandsmörkin taki mið af náttúrufari og landslagi og því verði jafnframt lýst yfir að fallið sé frá öllum virkjanaáformum á svæðinu. Að auki, segir í þessari væntanlegu þingsályktunartillögu, að einnig verði sótt um að Þjórsárver komist á heimsminjaskrá UNESCO. Eins og margir vita voru tveir merkir fræðimenn og vísindamenn á ferð um landið í sumar sem báðir hafa komið að heimsminjaskrá UNESCO og áttu þátt í því að Þingvellir voru metnir inn á þá skrá. Samkvæmt áliti þeirra beggja kæmi þetta vel til greina. Ég tel því rétt að láta á það reyna fyrir hv. Alþingi að fá þessa þingsályktunartillögu mína samþykkta. En, forseti, eins og ég sagði áðan, tek ég heils hugar undir þessa þingsályktunartillögu. Mér finnst hún rétt skref og ég tel eðlilegt að umhverfisráðherra hafi forræði í þessu máli, í versta falli báðir ráðherrarnir, en alls ekki eingöngu iðnaðarráðherra.

Frú forseti. Ég vil fá að hefja mál mitt á því að þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og þingflokki Vinstri grænna fyrir að hafa lagt fram þessa þingsályktunartillögu á hinu háa Alþingi. Ég verð að viðurkenna að ég vissi hreinlega ekki af því fyrr en ég fór að skoða þetta mál að það væri með þeim hætti sem hér var rakið í framsöguræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og satt best að segja rak mann í rogastans. Þetta á jú allt upphaf sitt í því að ríkisstjórnin samþykkir árið 1997 framkvæmdaáætlun um umhverfismál. Þar er sem sagt ákveðið að iðnaðarráðherra skuli í raun og veru hafa forgang í þessu máli, ekki umhverfisráðherra eins og manni hefði þótt mjög eðlilegt og sjálfsagt. En það er sem sagt iðnaðarráðherra sem er látinn leiða þetta starf, þ.e. leggja mat á og flokka ýmsa virkjanakosti bæði vatnsafls og hita, háhita, jarðhita, skoða hluti eins og orkugetu, hagkvæmni og annað þjóðhagslegt gildi - en svo á líka að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúrumenningarminjar og einnig á hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði. Maður fær strax á tilfinninguna að þarna sé gildi auðlindanna í raun og veru sett í annað sæti, þ.e. vatnsafls, fallvatna og síðan jarðvarma, háhitasvæða, að gildi þessara náttúruauðæfa með tilliti til náttúruverndar sé í öðru sæti. Það er sem sagt iðnaðarráðuneytið sem fær að ráða ferðinni og það kom strax í huga manns svona hálfspaugileg samlíking; þetta væri svona svipað og að láta rónana stjórna Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. En að öllu gamni slepptu er þetta alveg háalvarlegt mál. Mér finnst alveg sjálfsagt að þessu sé breytt og því kippt í liðinn og þetta starf verði fært undir umhverfisráðuneytið því að þetta er jú umhverfismál fyrst og fremst. Þetta gerir það líka að verkum að maður sannfærist um að einnig sé tími til kominn að fara að skoða þessi ráðuneyti sem hafa með nýtingu náttúruauðlinda að gera, landbúnaðarráðuneytið, sjávarútvegsráðuneytið og iðnaðarráðuneytið, og sameina þau undir eitt ráðuneyti, þ.e. atvinnuvegaráðuneyti. Og jafnframt verði látin fara fram heildarendurskoðun á öllum stofnunum sem heyra undir þessi ráðuneyti og síðan hugleitt mjög alvarlega hvaða stofnanir ættu í raun frekar heima undir umhverfisráðuneytinu og veita umhverfisráðuneytinu þá jafnframt sjálfkrafa meira vægi í stjórnsýslu okkar. Hér er ég náttúrlega að tala um þetta tiltekna mál sem við erum að ræða núna, hæstv. forseti, en einnig koma í hugann stofnanir eins og t.d. Hafrannsóknastofnun, Landgræðslan, ég tel að báðar þessar stofnanir ættu miklu frekar heima undir umhverfisráðuneytinu. Ég var frekar skeptískur á þá hugmynd til að byrja með en eftir því sem tíminn líður sé ég æ betur og sannfærist um að þessar stofnanir eiga ekki að vera undir sérfagráðuneytum þar sem hagsmunir þeirra sem vilja nýta auðlindirnar stangast á við hagsmuni hinna sem vilja stjórna nýtingu þeirra og líka reyna að vernda þær, að svona stofnanir eigi miklu frekar heima undir umhverfisráðuneytinu í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur gert grein fyrir þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér liggur frammi á þskj. 16, um að forræði rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma flytjist frá iðnaðarráðherra til umhverfisráðherra og að flokkun vatnsfalla og jarðhitasvæða samkvæmt henni verði lögð fyrir Alþingi til nánari ákvörðunar um verndun og nýtingu þeirra, eins og segir í þingsályktunartillögunni. Virðulegi forseti. Staðan í dag er sú að fyrsta áfanga rammaáætlunar er lokið en fyrsti áfanginn hefur í raun enga stjórnsýslulega stöðu. Þetta er vinnuplagg sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur umsjón með, sem er í hrópandi mótsögn við það sem maður hefði talið að ætti að vera samkvæmt samþykkt sem ríkisstjórnin gerði 1997, að móta framkvæmdaáætlun um umhverfismál en fela iðnaðarráðherra forræðið yfir áætluninni „Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi - framkvæmdaáætlun til aldamóta“. Ég held að það hafi ekki verið að óathuguðu máli að fela iðnaðarráðherra ábyrgð á framkvæmdaáætluninni. Samkvæmt hugmyndafræði núverandi ríkisstjórnar er það stóriðjustefnan sem ræður framkvæmdum og möguleikum á framkvæmdum bæði hvað varðar virkjanir og stóriðju hér á landi. Slíkar framkvæmdir hafa gengið fyrir umhverfisvernd og sjálfbærri þróun. Til marks um þetta má horfa til Kárahnjúkavirkjunar sem nú er verið að reisa. Hún kom sannarlega mjög sterkt inn í þessa rammaáætlun sem svæði sem ætti að vernda. Hins vegar var ráðist í virkjun sem er algerlega andsnúin hugmyndafræðinni um sjálfbæra þróun og getur aldrei og mun aldrei geta staðið undir því að teljast sjálfbær framkvæmd. Í ljósi þessa er ekki skrýtið, þótt það hafi kannski ekki verið þaulhugsað eða úthugsað en það lá í hlutarins eðli, að iðnaðarráðherra hefði málið á sinni könnu, til að geta farið með þessa rammaáætlun eins og hentar stefnu ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum. Til marks um þær hugmyndir sem nú eru uppi til að styrkja byggð og búsetu í landinu má nefna að hæstv. iðnaðarráðherra fer um sveitir og lofar stóriðju í næstum hvern fjörð. Til þess þarf vatnsafl. En það er ekki byrjað á því, þegar slíkar hugmyndir eru kynntar fyrir sveitarstjórnarmönnum, að fara yfir málið á forsendum sjálfbærrar þróunar, á þeim forsendum að meta vatnsöflin og hvaða kostir komi til greina til þess að uppfylla raforkuþörf verðandi stóriðju. Nei, það er byrjað á að staðsetja stóriðjuna og síðan kemur hitt í framhaldinu. Við ættum auðvitað að líta til Norðmanna og fara að þeirra dæmi, nota rammaáætlunina til þess sem hún er ætluð. Síðan væri hægt að fara í rannsóknir og virkjanir á þeim svæðum sem þessi vinna segir til um að þjóðin sé sátt við. Þessi vinna er rétt hafin, er rétt farin í gang og langt frá því að vera tilbúin þannig að taka megi einhverjar ákvarðanir um áframhaldandi stóriðju sem stendur. Samt vinna menn hörðum höndum að því að halda áfram stóriðjuuppbyggingunni hér á landi. Ábyrgðin á rammaáætluninni ætti að liggja hjá umhverfisráðherra og verndun náttúrunnar, verndun umhverfisins, ætti að sitja í fyrirrúmi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Auðvitað viljum við öll framþróun þótt við höfum mismunandi framtíðarsýn. Við getum hins vegar notað rammaáætlunina eins og Norðmenn, til að stuðla að sjálfbærri þróun eins og a.m.k. titill samþykktar ríkisstjórnarinnar sagði til um. Ég tek undir það að mikilvægt hafi verið við fyrsta áfangann að svo margir lærðir og leikir skyldu að koma að málinu. Ég tel að framhaldið eigi að vinna á sama hátt þannig að njóta megi vinnu breiðs hóps margra aðila. Þó má segja að það er einn ókostur við vinnuna að áætluninni og að mati á umhverfisáhrifum. Það kemur ekki alveg inn í þessa vinnu en snertir það, þ.e. að við erum fámenn þjóð og stundum er það okkur til trafala að eiga ekki marga sérfræðinga á ákveðnum sviðum. Það getur hugsanlega takmarkað aðkomu þeirra að öðrum málum ef þeir sinna sérfræðistörfum annaðhvort við gerð rammaáætlunar eða mat á umhverfisáhrifum. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að hafa í huga, að binda ekki svo hendur sérfræðinga okkar að þær geti ekki nýst til annarra hluta. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé alveg skýrt. Við teljum að þessi málaflokkur eigi að vera hjá umhverfisráðherra. Þetta er mikilvæg vinna. Við eigum að vinna mjög ákveðið að því að koma á rammaáætlun og fara eftir henni.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða stórmál. Það hefði verið æskilegt og mjög fróðlegt að heyra viðbrögð hæstv. umhverfisráðherra við þessu þingmáli. Það er engin tilviljun að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur allur á bak við 1. flutningsmann þingmálsins, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, við flutning þessa máls. Málið snertir grundvallarstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þ.e. hvort nálgast eigi umræðu og ákvarðanir um nýtingu á orkulindum landsins út frá forsendum náttúruverndar og sjónarmiðum um sjálfbært samfélag eða á grundvelli iðnaðarhagsmuna. Að sjálfsögðu hljóta iðnaðarhagsmunir og efnahagslegir þættir í víðum skilningi að koma til álita við slíka ákvarðanatöku en spurningin er: Hvað á að vera í fyrirrúmi? Ég er reyndar á því að ef efnahagslegir þættir hefðu verið krufnir til mergjar þegar ákvörðun var tekin um Kárahnjúkavirkjun á sínum tíma þá hefðu menn aldrei ráðist í það fyrirtæki. En hvað um það. Með þessu þingmáli leggjum við áherslu á að umhverfið, náttúran og sjálfbært samfélag eigi að vera í fyrirrúmi. Því er þessi tillaga sett fram. Við erum með öðrum orðum að segja: Það á að hugsa til langs tíma en ekki til skamms.

Herra forseti. Ég tel að flestir geti verið sammála því að tvenns lags sjónarmið eru uppi þegar hugað er að virkjanakostum. Annars vegar er orkunýtingin og hún er til að byggja upp atvinnu og styrkja byggðir, afla gjaldeyristekna og tryggja velferðarkerfi okkar, hið sameiginlega velferðarkerfi okkar sem veitir ekki af því að eflist. Hinn kosturinn er umhverfismálin og víst eru þeir til sem leggjast gegn virkjanakostum. Í minni heimabyggð háttar þannig til að þar er mikil orka ónýtt. Hvers vegna vill fólkið þar að hugað verði að virkjunum og orkunýtingu? Það er út af því að þær byggðir hafa orðið að ganga í gegnum það að kvótinn, fiskurinn í sjónum, hefur flust frá byggðunum. Þær veikjast þess vegna. Einnig veikjast byggðirnar þar sem landbúnaðurinn er á undanhaldi, það er öllum ljóst. Þessar byggðir fá lítið sem ekkert inn á sín svæði í formi opinberra starfa. Þess vegna hafa menn víða áhyggjur um hinar dreifðu byggðir. Menn sjá það sem kost í að efla byggð og styrkja eignir sínar. Ég hef bent á að vítt og breitt um landið hafa eignir fólks, ævisparnaðurinn sem bundinn er í fjórum veggjum heimilisins, orðið nánast ekki að neinu út af breytingu á atvinnuháttum. Þess vegna tel ég að fólk sé fylgjandi því að nýta orku til að treysta byggðir. Auðvitað verður alltaf að fara varlega. Ég lít þannig á að tilgangur tillögunnar sem hér er lögð fram af hv. flutningsmönnum sé að tryggja að svo verði. En mér fyndist þó helst til langt gengið ef málaflokkurinn færi allur undir umhverfisráðuneytið. Hv. þm. Katrín Fjeldsted benti á að kannski mætti skipta þessum málaflokki milli ráðuneyta. En ég veit að hugsunin í tillögunni er góð. Hún er a.m.k. umræðugrundvöllur. Ég minni enn og aftur á að landsbyggðin þarf virkilega á því að halda að nýir atvinnukostir séu byggðir upp. Mér er hugsað til heimabyggðar minnar sem er orkupottur, bæði í formi fallvatna og ekki síður jarðhita. Þar er mestur jarðhiti fólginn í jörðu á Íslandi utan Reykjanesskaga. Það eru þau tvö svæði sem bera af. Ég hef líka bent á orkukostinn sjóðandi lághita. Í sjóðandi lághita er tífalt meiri orka falin í iðrum Íslands en á háhitasvæðunum. Það hefur ekkert verið hugað að því að virkja þann kost. Honum fylgja ekki uppistöðulón. Það er alveg ljóst að landsbyggðin kallar á að þar sé byggt upp öflugt atvinnulíf. Því má aldrei gleyma.

Hæstv. forseti. Ég þakka þá umræðu sem fram hefur farið um þingsályktunartillögu okkar um forræði yfir rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég vil fara örfáum orðum um þær vangaveltur sem fólk hefur komið með. Fyrst vildi ég beina orðum mínum til hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar. Þótt þessi umræða sé ekki um nýtingu orkunnar sem slíkrar heldur um rammaáætlunina og forræði hennar þá kom hv. þm. inn á að öflugt atvinnulíf væri forsenda byggðar í landinu. Ég tek undir með hv. þm. hvað það varðar. Hins vegar fullyrði ég að öflugt atvinnulíf er sannarlega hugsanlegt á þessu landi til sjávar og sveita án stóriðju. En hingað til hefur hæstv. iðnaðarráðherra, sem stjórnar líka byggðamálum, aðeins haft eitt tilboð til byggðanna í landinu. Það tilboð heitir stóriðja. Byggðirnar hafa verið sveltar til hlýðni undir stóriðjustefnu þessarar ríkisstjórnar. Það er vandamálið. Sjóndeildarhringurinn hjá þessari ríkisstjórn leyfir ekki aðra kosti en stóriðju. Menn hjá ráðuneytunum kunna að laða til sín stóra erlenda auðhringa. Þeir kunna að selja undan okkur landið til sömu auðhringa fyrir virkjanaáform sem tilheyra þessari stóriðju en það virðist ekki hafa hvarflað að ráðherrum okkar að kannski mætti þjálfa fólkið okkar í ráðuneytunum í að útvega annars konar atvinnutækifæri og byggja upp annars konar iðnað. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum oft verið skömmuð fyrir að segja að við viljum „bara eitthvað annað“ - innan gæsalappa Framsóknarflokksins. Ég vil í því sambandi vitna til orða hagfræðings nokkurs sem hefur skipt sér mikið af þessum málum, Sigurðar Jóhannessonar, sem er öflugur hagfræðingur á sínu sviði. Hann hefur einmitt sagt, í ræðum um þessi mál, að það eigi að hjálpa fólki úti á landi að gera eitthvað annað, treysta á hugarflug og hugmyndir fólksins sem byggir landið í stað þess að koma upp ríkisskipaðri stóriðju á stalínískan máta. Auðvitað færi það byggðarlagi hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar miklu betur að byggja upp öflugt atvinnulíf í kringum annað en stóriðju. En ekki meira um þessi mál núna. Mig langar að fara örfáum orðum um ummæli hv. þm. Katrínar Fjeldsted. Ég þakka sannarlega þann stuðning sem þessi tillaga hefur hjá henni. En varðandi hugmyndir hennar um að flytja þingsályktunartillögu um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum þá vil ég taka fram að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt slíka tillögu, að ég held árlega síðan flokkurinn varð til. Við höfum talað fyrir henni hvað eftir annað og fengið umsagnir um hana í nefnd. Þessi tillaga hefur fengið mjög jákvæðar umsagnir og mikinn stuðning. Það er auðvitað hryllilegt það slyðruorð sem ríkisstjórnin þarf að reka af sér í þessu máli. Auðvitað á fyrir löngu að vera búið að stækka friðland Þjórsárvera og hverfa frá öllum virkjanaáformum, þar með við Norðlingaölduveitu og annars staðar í Þjórsá. Þjórsárver eru perla á heimsmælikvarða og eiga auðvitað, eins og hv. þm. benti á, heima á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna. En á meðan við tölum um það, ég og hv. þm. og fleiri náttúruverndarsinnar hér inni þá fara stjórnvöld offari í áformum sínum í að taka upptakakvíslir Þjórsár og virkja þær. Fyrir hvað? Fyrir áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu. Á sama tíma erum við að fá tölur frá atvinnufyrirtækjum úti um land sem eru í ferðaþjónustu, ég nefni bara Íslenska fjallaleiðsögumenn. Hjá Íslenskum fjallaleiðsögumönnum hefur veltan af ferðamönnum, sem eru flestir erlendir þó íslenskum ferðamönnum fari líka fjölgandi, en velta Íslenskra fjallaleiðsögumanna virðist vaxa ár frá ári um 60% á milli ára. Eru menn svo glámskyggnir að þeir ímyndi sér að ferðamenn sem fara upp á hálendið með Íslenskum fjallaleiðsögumönnum séu komnir til að skoða virkjanalón, mannvirki og framkvæmdir? Ónei, auðvitað er þetta fólk komið til að skoða náttúruperlur á borð við Þjórsárver og aðrar náttúruperlur í ósnortinni auðn Íslands. Það eru þessi verðmæti sem við verðum að fara að viðurkenna að séu jafn verðmæt eða jafnvel verðmætari en þau sem eru fólgin í að virkja fallvötnin okkar til stóriðju. Það er ekki langt síðan ég heyrði annan hagfræðing, sem er líka mikilsvirtur í samfélaginu, halda því fram - og það er náttúrlega eitthvað sem hefur verið fjallað um og skrifaðar lærðar greinar um - að tapið á Kárahnjúkavirkjun verði að öllum líkindum 36 milljarðar. 36 milljarða tap á Kárahnjúkavirkjun samkvæmt útreikningi hagfræðingsins Þorsteins Siglaugssonar, og á þeim sama fundi sem var nýverið haldinn í Reykjavíkurakademíunni kom fram að nú þegar væri Landsvirkjun búin að eyða um 20 milljörðum í framkvæmdina. Þorsteinn Siglaugsson leyfði sér að segja, og ég ætla að taka undir orð hans, að af því reikningsdæmi sæist að enn borgaði sig fyrir okkur Íslendinga að hætta við Kárahnjúkavirkjun bara út frá efnahagslegum forsendum, því ef maður dregur 20 milljarða frá 36 þá eru þó 16 milljarðar sem stjórnvöld virðast ætla að halda áfram að tapa. En meðan við erum þeim megin í dæminu borgar sig sem sagt út frá þessum sjónarmiðum að hætta við Kárahnjúkavirkjun. Þegar búið væri að eyða 36 milljörðum í hana borgaði sig ekki lengur peningalega að hætta við hana. Þetta eru nú þær vangaveltur sem menn eru með í þessum efnum hér í kringum okkur. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson talaði um að það hefði komið sér á óvart þegar hann las þessa þingsályktunartillögu að forræði rammaáætlunarinnar væri á höndum iðnaðarráðherra og ég lái honum það ekki. Ég er sannfærð um að það er fjöldi fólks sem hefur heyrt talað um þessa rammaáætlunarvinnu sem gerir sér enga grein fyrir því að iðnaðarráðherra stjórni henni, svo langsótt er það nú. Það er því alveg eðlilegt að fólk reki í rogastans þegar það kemst að því að ríkisstjórnin hafi komið þessari vinnu þannig fyrir að iðnaðarráðherra, stóriðjupostuli ríkisstjórnarinnar, hafi rammaáætlunarvinnuna á forræði sínu, og það er sannarlega orðið tímabært að því ábyrgðarmikla hlutverki verði skipt á milli ráðuneyta og það sett á hæstv. umhverfisráðherra og umhverfisráðuneytið. Hv. þm. Þuríður Backman talaði um sjálfbæra þróun og hversu erfitt virtist vera fyrir ríkisstjórnina að skilja hugtakið og hugmyndafræðina sem liggur að baki sjálfbærri þróun. Það er alveg skelfilegt hvernig ríkisstjórnin reynir í auknum mæli að skreyta sig með fjöðrum sem tilheyra sjálfbærri þróun og er skemmst að minnast hátíðahaldanna á íslensku menningarhátíðinni sem haldin var í París nýlega, en þar voru bæði ráðamenn og jafnvel forkólfar í orkuiðnaði að halda lærðar tölur um sjálfbæra þróun, vitandi að enginn fótur er fyrir því að virkjanaáform Íslendinga eins og þau líta út núna séu með sjálfbærum hætti. Það er ekki hægt að kalla virkjun eins og Kárahnjúkavirkjun sjálfbæra virkjun eða stæra sig af því að við nýtum endurnýjanlegar orkulindir okkar þegar við gerum það á þann hátt sem raun ber vitni, með gífurlegum uppistöðulónum sem valda gífurlegri eyðileggingu, ekki bara á lónstæðinu sjálfu heldur á svo stóru svæði umhverfis, og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni varðandi Kárahnjúkavirkjun, allt til sjávar í Héraðsflóa. Þegar fyrsti áfangi rammaáætlunarinnar sem liggur fyrir er skoðaður þá kemst maður að því hversu lítið er eftir af vatnsafli eða ég tala nú ekki um stórum fallvötnum sem á eftir að virkja á Íslandi, sem er í raun og veru mjög merkilegt. Það má segja að aðeins séu tvær stórár eftir, a.m.k. þegar horft er á þessa stóriðjufíkn, og það eru Jökulsá á Fjöllum og Hvítá í Árnessýslu. Það eru stóru fallvötnin sem eftir eru og maður spyr sig: Ætla menn í þær ár? Ef stóriðjuáform iðnaðarráðherra og ríkisstjórnarinnar halda áfram á þeirri siglingu sem þau hafa verið á hingað til þá er ekki um mikið annað að ræða en Hvítá í Árnessýslu og Jökulsá á Fjöllum, það er bara þannig. Í jarðhitanum skortir okkur gífurlega rannsóknir og núna hefur hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnin öll komið því svo fyrir með breytingum á raforkulögunum að orkufyrirtækin eru öll komin í kapphlaup um að virkja fallvötnin okkar. Menn þekkja kapphlaupið bæði hvað varðar vatnsföllin og háhitasvæðin. Það er varla lengur til það háhitasvæði á landinu þar sem ekki er búið að setja inn borpall og borpallarnir útheimta stórt borplan og þangað þarf að leggja vegi og það þýðir að nú þegar er búið að skemma með rannsóknarleyfum stóran hluta af háhitasvæðunum okkar, sem eru einstök á heimsmælikvarða mörg hver. En ég segi og ítreka enn og aftur: Vinnan við rammaáætlunina er gífurlega mikilvæg en hún verður að vera gerð með réttum formerkjum. Hún verður að vera gerð á grundvelli umhverfismála, umhverfissjónarmiða, náttúruverndar, og eins og ég hef sagt áður, þetta er í eðli sínu skipulagsmál sem heyrir auðvitað undir umhverfisráðherra en ekki iðnaðarráðherra. Hér eru því öll rök, skynsemdarrök sem mæla með því að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt og forræði vinnunnar verði flutt úr skúffu iðnaðarráðherra, þar sem ekkert mun verða gert með þetta, og inn til umhverfisráðherra sem við skulum vona að taki nú brýningum og sjái til þess. - Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar, auðvitað hefði maður óskað eftir því að hæstv. umhverfisráðherra væri hér viðstaddur og þá ekki síður hæstv. iðnaðarráðherra. En það er sá plagsiður hæstv. ráðherra að þeir telja sig aldrei þurfa að vera viðstadda þegar verið er að ræða þingmál almennra þingmanna. Það er auðvitað skammarlegt að þeim málum sem hér um ræðir skuli ekki vera sýnd meiri virðing af hæstv. ráðherrum en þetta. Hæstv. forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur orðið og treysti því að þessi þingsályktunartillaga fái öfluga umfjöllun í umhverfisnefnd og vona auðvitað að hún eigi síðan eftir að líta dagsins ljós í 2. umr. í þinginu innan skamms.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á vegalögum, nr. 45/1994, með síðari breytingum. Meðflutningsmaður minn er hv. þm. Jón Bjarnason. Þetta er 19. mál þingsins á þskj. 19. Hér er annars vegar lögð til sú breyting á vegalögum um að á eftir 8. gr. laganna komi ný grein, 8. gr. a, svohljóðandi: „Við gerð þjóðvega og við verulegar endurbætur á þjóðvegum skal þess gætt að þeir verði svo öruggir í notkun sem best verður á kosið að teknu tilliti til notkunar og aðstæðna hverju sinni.“ Þá er lagt til að við 19. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: „Í vegáætlun skulu taldir upp þeir veghönnunarstaðlar sem notaðir skulu við vegagerð á því tímabili sem áætlunin nær til.“ 3. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Herra forseti. Okkur er öllum umhugað um að auka öryggi í umferðinni og umferðarslysin og banaslysin eru allt of mörg. Sannarlega hefur hönnun vega batnað og vegagerð sömuleiðis. En hraðinn á vegunum hefur einnig aukist og umferðin er stöðugt þyngri og meiri þannig að breytingar sem gerðar voru fyrir fáum árum eru úreltar í dag og einbreiðar brýr, sem þóttu góðar fyrir 20 árum eru orðnar slysagildra í dag. Það þarf því stöðugt að vera vakandi og bæta alla þætti sem geta dregið úr umferðarslysum og þetta á ekki síður við um hönnun veganna og þeirra staðla sem notaðir eru. Þetta frumvarp var flutt á síðasta löggjafarþingi og því dreift en ekki náðist að ræða það og það er því endurflutt óbreytt. En eins og ég sagði hefur alvarlegum slysum og banaslysum fjölgað í umferðinni með bættu vegakerfi og auknum hraða, og gegn þeirri geigvænlegu þróun þarf að vinna með öllum tiltækum ráðum og ekki síst horfa til allra hugsanlegra öryggisþátta við hönnun og lagningu vega. Markmið þessa frumvarps er að lögfesta að ávallt sé þess gætt við gerð þjóðvega að öryggi vegfarenda verði sem best tryggt. Vegagerðin hefur markað sérstaka stefnu í umferðaröryggismálum þar sem m.a. er lögð áhersla á að hafa öryggissjónarmið í fyrirrúmi við hönnun, lagningu, viðhald og þjónustu vega. Jafnframt verði lögð áhersla á að miðla upplýsingum um ástand vega og akstursaðstæður til vegfarenda í því augnamiði að auka öryggi í umferðinni. Þetta er svo sannarlega gert, við höfum fylgst með því undanfarna tvo sólarhringa í þeim veðurham sem hefur geisað, að komið hafa fram upplýsingar um ástand vega og ábendingar um hvar vegir séu lokaðir vegna illfærðar. Þetta á auðvitað eins við um vatnsveður, skriðuföll o.fl. Enn fremur verði merkingum hagað þannig að þær stuðli að auknu öryggi. Sett hafa verið fram markmið um fækkun umferðarslysa fram til ársins 2012 og verður framkvæmdaáætlunum hagað í samræmi við þau. Frumvarpi þessu er ætlað að stuðla að auknu öryggi allra vegfarenda á þjóðvegum landsins auk þess að styðja við og styrkja innra starf Vegagerðarinnar í umferðaröryggismálum. Ég vil taka það fram að Vegagerðin sem stofnun vinnur vel og mikið að umferðaröryggismálum og þetta frumvarp er ekki til þess að slá neinni rýrð á þá vinnu. En það vantar fjármagn til að vinna samkvæmt ýmsum hugmyndum sem Vegagerðin hefur uppi og því teljum við flutningsmenn þessa frumvarps að með því að festa þetta í lög styrkjum við Vegagerðina í að leggja fram hugmyndir um framkvæmd vega og samgöngumannvirkja. Á undanförnum árum hefur þjóðvegakerfi landsins batnað mikið. Nýir vegir hafa verið byggðir upp sem eru gjörólíkir eldri vegum hvað snertir þægindi og öryggi í notkun. Kröfur þeirra sem nota vegina hafa líka aukist mikið. Flutningsmenn leggja til að lögfest verði skylda til að gæta að öllum öryggisatriðum og meta nauðsyn einstakra öryggisþátta við vegagerð, svo sem að setja upp vegrið þar sem útafakstur getur haft alvarlegar afleiðingar og aðskilja gagnstæða umferð með svæði á milli akbrauta. Í frumvarpinu felst ekki breyting á íslenskum rétti enda hvílir slík skylda óumdeilanlega á framkvæmdaraðilum á grundvelli óskráðra réttarreglna. Það að ákvæði um þessa skyldu sé sett inn í vegalög getur þó haft áhrif í þá átt að gerðar verði auknar kröfur um þessi atriði. Flutningsmenn telja að ekki sé hægt að ganga lengra en hér er gert í að skylda framkvæmdaraðila til að mæta ýtrustu kröfum um öryggi við hönnun og lagningu vega. Ávallt verður eitthvert mat að fara fram og má lagatextinn ekki binda hendur framkvæmdaraðila um of. Því er lagt til að þeim verði veitt svigrúm til að framkvæma slíkt mat með tilliti til notkunar og aðstæðna hverju sinni. Ákvæði 1. gr. vekur því ekki upp hlutlæga skyldu framkvæmdaraðila, heldur verður ábyrgð þeirra áfram matskennd að einhverju leyti. Ákvæði 1. gr. er takmarkað við þjóðvegi samkvæmt upptalningu í III. kafla vegalaga, nr. 45/1994. Áfram munu því óskráðar réttarreglur gilda um gerð annarra vega. Við vegagerð, eins og aðrar stórar verklegar framkvæmdir, er stuðst við viðurkennda staðla bæði hvað varðar uppbyggingu vega og við mat á nauðsyn öryggisbúnaðar. Þannig er það ekki og má ekki vera háð breytilegum ákvörðunum ráðamanna hvaða kröfur skal gera um slík atriði við gerð vega hverju sinni. Ég tel að við munum mörg þá tíma þegar farið var í fyrsta verulega átakið í að malbika hringveginn. Þá lögðu hv. þm. á það höfuðáherslu að ná sem flestum kílómetrum og var það vitaskuld að kröfu íbúa á viðkomandi svæðum þar sem öllum var mjög umhugað um að fá malbik á sem lengstan veg um þjóðvegakerfið. Á þeim tíma var ekki alltaf hugað að öryggisatriðum eða vegirnir hannaðir eins og þeir eru í dag. Ýmsar kröfur koma einnig frá notendum þjóðveganna og íbúum svæðanna sem þrýsta á um að farið verði í framkvæmdir sem kosta þá ekki eins mikið. Þá er gripið til hönnunar sem kostar þá ekki eins mikið og ef ýtrustu öryggisatriðum væri sinnt. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að fest verði í lög sú regla að staðlar sem notaðir skulu við gerð þjóðvega hverju sinni skuli tilteknir í vegáætlun. Með því að birta staðla í vegáætlun gefst ráðamönnum og almenningi tækifæri til að kynna sér þá og gagnrýna val þeirra. Alvarlegustu afleiðingar umferðarslysa verða þegar bílar aka hvor framan á annan. Samkvæmt rannsóknarnefnd umferðarslysa verða þessi slys þegar ökumenn missa stjórn á ökutæki - oft vegna hálku eða snjóa, sofna við stýri eða missa einbeitingu við aksturinn. Því verða þessi óhöpp hvar sem er á þjóðvegum landsins. Í Noregi, Svíþjóð og víðar hafa verið gerðar tilraunir með svokallaða 2+1 vegi með vegrið á milli akstursstefna, en það eru vegir sem auðvelda framúrakstur og hindra árekstra. Þessi útfærsla eykur umferðaröryggi um leið og hún eykur umferðarrýmd veganna. Í Svíþjóð hafa verið lagðir meira en 1.000 km af þessum vegum og hefur banaslysum á þeim fækkað um 90%. Þessar og aðrar upplýsingar koma fram í skýrslu Línuhönnunar hf. sem unnin var að beiðni Vegagerðarinnar og kom út árið 2001. Skýrslan gefur ástæðu til að ætla að svokallaðir 2+1 vegir séu vænlegur kostur við nýbyggingar vega og lagfæringar á eldri vegum hér á landi. Herra forseti. Það má sjá hönnun í þessa átt á Vesturlandsvegi. Að vísu eru þar akreinaskipti en vegrið er ekki sett á milli. Slíkt fylgir þó þessari hönnun ef það á að fylgja henni út í ystu æsar til að forða árekstri milli tveggja ökutækja úr gagnstæðum áttum. Margt mætti telja upp sem þarfnast sérstakrar aðgæslu við hönnun vega og vegagerð. Þekktum slysavöldum frá vegagerð fyrri tíma þarf að útrýma, svo sem einbreiðum brúm, og úrbætur á svokölluðum „svörtum blettum“ í vegakerfinu verður að setja í forgangsröð við gerð samgönguáætlunar. Ég tel að reynt sé eftir besta megni að gera það en eins og um margt annað hefur vantað fjármagn til að fara hraðar í þessa uppbyggingu. Þau svæði sem liggja að þjóðvegum landsins þarf að móta með tilliti til öryggis ökumanna ef útafakstur og slys ber að höndum. Háir kantar, skurðir og gil auka líkur á alvarlegum slysum á fólki við útafakstur eða bílveltur. Brattar brekkur, brattar hlíðar, vegir við sjó og vötn og krappar beygjur kalla á vegrið í meira mæli en sett hafa verið upp til þessa. Alvarlegustu árekstrar í þéttbýli eru á gatnamótum. Hönnun gatnamóta fer eftir umferðarþunga og þar verða öryggissjónarmið að vega þungt í stað þess að meta hönnun að mestu leyti eftir kostnaði mannvirkisins. Í því sambandi má nefna umdeild gatnamót á Miklubraut – Kringlumýrarbraut án þess að ég fari nokkuð frekar út í þá umræðu. Mikið fræðslu- og forvarnastarf er sífellt unnið á sviði umferðaröryggismála og ekki vafi á að allt slíkt skilar árangri. En forvarnir felast ekki eingöngu í fræðslu, heldur einnig og ekki síður í hönnun og gerð þess umhverfis sem umferðinni er búið. Þar verður að tryggja öryggi til hins ýtrasta. Sem fylgiskjal fylgja teikningar úr skýrslu Línuhönnunar, verkfræðistofu, til Vegagerðarinnar frá því í júní 2001 um hönnun þessara vega, 2+1. Ég veit að Vegagerðin þekkir vel til þessarar hönnunar en hún væri örugglega notuð á fleiri stöðum ef fjármagn væri til þess. Það er ekki ástæða til að auka enn frekar rými undir þjóðbrautir eins og gert hefur verið núna við Reykjanesbrautina þar sem eru fjórar akreinar, tvær í hvora átt. Það er vissulega nægjanlegt að hafa þessa skiptingu 2+1 á þeim vegarköflum þar sem mikill umferðarþungi er og viðvarandi eins og við aðkomu inn í bæi eða milli ákveðinna staða. Ég tel þetta vera hönnun sem Vegagerðin muni skoða betur í framtíðinni og ef þetta frumvarp verður að lögum mun það styrkja Vegagerðina í þessum framkvæmdum. Vegriðin og það að setja upp vírnet eða vírgirðingar á milli akbrauta eru öryggisþættir sem við þyrftum að nota miklu víðar en gert er í dag en, enn og aftur, fjármagn hefur skort til þess að fara í verulegar breytingar. Með þessu frumvarpi er ekkert farið inn á aðra öryggisþætti eins og merkingar, rásir fyrir búfé og annað sem sannarlega heyrir undir öryggismál, heldur er athyglinni beint að hönnun veganna. Herra forseti. Að þessari umræðu lokinni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu og hv. 1. flutningsmaður Þuríður Backman hefur talað fyrir víkur að öryggi í umferðarmálum sem er þjóðþrifamál og ég vænti að allir geti verið sammála um. Um 1. gr. frumvarpsins, hvort almennt sé nauðsyn á að setja svona brýningu inn í vegalög, vil ég kannski ekki margt segja. Ég held að það mundi svo sem ekki skemma neitt fyrir lögunum en ég vil trúa því og tel að Vegagerðin hafi staðið sig um flesta hluti vel og hljóti að gæta mjög að öryggismálum við vegalagningu hverju sinni. Auðvitað er sjálfsagt að taka tillit til svona áréttingar en ég vil um flest hæla samgönguyfirvöldum fyrir þær samgöngubætur sem unnar hafa verið. Ég hef gert það áður úr þessum stól. Varðandi landsbyggðarmálin finnst mér núverandi ríkisstjórn ekki síst hafa staðið sig vel í samgöngumálum. Ég vil segja að þar hefur hún staðið sig hvað best því að þótt betur megi gera og menn séu kannski sjaldnast ánægðir - við vitum um staði sem þurfa virkilega endurbætur - hefur maður ár frá ári séð að verið er að bæta samgöngukerfið um hinar dreifðu byggðir. Það er vel og fyrir það á að hrósa samgönguyfirvöldum. Eins og hv. þm. Þuríður Backman vék að og kemur fram í greinargerð flutningsmanna kemur margt þar fram sem lýsir jákvæðu viðhorfi til þess sem Vegagerðin er að gera. Maður finnur líka á eigin skinni hvað það er orðið auðveldara á allan hátt að ferðast um landið. Það eru ekkert voðalega mörg ár síðan að ef maður átti leið úr Reykjavík og norður í land, eins og minni för er oft háttað, hringdi maður jafnvel á bæ eins og Kot í Norðurárdal til að spyrja hvernig veður væri. Það er nóg að fara 10–15 ár aftur í tímann. Nú er hægt að fara inn á internet, Textavarp og víðar til að fá upplýsingar um þetta. Þetta er til fyrirmyndar og ég tel að Vegagerðin sé mjög snögg að tileinka sér nýjustu tækni í þessu. Þetta er ekki það dýrasta í öryggismálum en eykur gríðarlega öryggi vegfarenda. Síðast í dag og í gær vorum við að glíma við slæmt veður vítt um land og þá er umferðaröryggi í hættu sett en það er gott fyrir fólk að slá þá af ferð sína af því að það getur séð að víða eru hættur. Mér finnst andi hins ágæta frumvarps sem hér er lagt fram allur hníga í þá átt að auka umferðaröryggi. Ég hef áður sagt að um það getum við verið sammála. Auðvitað hefur maður verulegar áhyggjur af því ástandi sem mun skapast innan eins og hálfs mánaðar þegar allir strandflutningar fara inn á þjóðvegakerfið. Ýmislegt má bæta og auðvitað þarf að láta hina fjölfarnari vegi sitja fyrir. Það má fækka beygjum á leiðinni Akureyri – Reykjavík. Það eykur umferðaröryggi og styttir leiðir. Í umræðu um strandsiglingar nýverið benti ég á að líka má taka af erfiða þröskulda á veginum. Ég nefni Bakkaselsbrekkuna og Öxnadalsheiði. Ég held að það sé hægt þar, til þess að gera á ódýran hátt, með því að gera stutt veggöng undir hábungu heiðarinnar. Þannig má losna við verstu brekkuna á leiðinni Akureyri – Reykjavík og jafnframt þann stað þar sem hábunga heiðarinnar er, þar sem veðravítin verða verst og þar sem mest úrkoma og snjór fellur. Ég tel það til fyrirmyndar að hafa farið í stutt veggöng eins og undir Almannaskarð sem var mikill þröskuldur og mjög hættulegur. Það verður allt annað að fara um veg á þeim slóðum þegar sú framkvæmd verður tekin í notkun sem verður fljótlega. Hv. flutningsmaður Þuríður Backman nefndi hér, og það kemur líka fram í greinargerðinni, þann möguleika að breikka vegi. Auðvitað hlýtur það að vera framtíðarmúsík. Best væri að það væri þegar orðið en við erum fá, fátæk og smá og byggjum stórt land. Á endanum hljóta þó vegir að verða breikkaðir. Það er hárrétt eins og hér kemur fram í greinargerð og í máli hv. þm. Þuríðar Backman að hvað alvarlegustu slysin verða á þessum þröngu vegum þar sem bílar eru að mætast. Þess vegna hefur maður áhyggjur af því og ber ugg í brjósti þegar allir þungaflutningarnir verða komnir á vegina. Ég tek undir flest af því sem kom fram í máli hv. þm. Þuríðar Backman og bendi á að Vegagerðin stendur sig vel. Ég vil ítreka það. Starfsmenn hennar fara upp fyrir allar aldir og maður sér þá virkilega á þjóðvegunum. Sagan segir af þingeyskum bónda sem fór aldrei svoleiðis á milli þar sem leiðir voru varðaðar að hann væri ekki að berja snjó af vörðunum til þess að huga um þá sem á eftir kæmu, að þeir sæju örugglega vörðurnar. Maður sér starfsmenn Vegagerðarinnar fara reglulega um með bíla til að hreinsa vegstikurnar og allt er þetta gert til þess að auka umferðaröryggi.

Herra forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu, um breytingu á vegalögum, er að mörgu leyti hið besta mál. Það eru þó nokkur atriði sem nauðsynlegt er að komi fram eins og komið var inn á í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Í fyrsta lagi vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram hvað varðar Vegagerðina. Hún er ein af fáum ríkisfyrirtækjum sem hafa aðlagað sig mjög að breyttum starfsháttum og Vegagerðin hefur unnið mjög vel að vegamálum. Við erum öll sammála um það. Síðasta breyting sem gerð var í umferðaröryggismálum var að Umferðarstofa og umferðaröryggismál eru komin til samgönguráðuneytisins og það er af hinu góða. Fyrir nokkrum dögum var samgöngunefnd einmitt í heimsókn hjá Umferðarstofu til þess að ræða mál og skoða og sjá hvað þar væri verið að gera. Var það m.a. gert með tilliti til þess að Umferðarstofa er nú komin til samgönguráðuneytisins. Það leiðir auðvitað hugann að því sem er eðlilegt og þar sem brugðist var rétt við. Áður fyrr hannaði Vegagerðin vegina en eftirlit og öryggismál voru í höndum lögreglunnar, þ.e. það voru annars vegar samgönguráðuneytið og hins vegar dómsmálaráðuneytið sem komu að báðum þessum málum og var eðlilegt að þar yrði breyting á. Varðandi það sem hér hefur verið talað um í sambandi við breidd á vegum þá er Vegagerðin nú byrjuð að starfa eftir ákveðnum stöðlum, Evrópustöðlum, þ.e. nú er unnið að breikkun þjóðvegar 1 úr 6,5 m í 7,5 m. Það er auðvitað af hinu góða og fólk finnur þá breytingu. Þó að ekki sé hér nema um einn metra að ræða er allt annað að aka á þjóðvegi 1 þar sem hefur verið breikkað upp í 7,5 m. Það sem ég vildi aðeins koma að í greinargerð hv. 1. flutningsmanns, Þuríðar Backman, er þar sem segir í textanum: „Flutningsmenn leggja til að lögfest verði skylda til að gæta að öllum öryggisatriðum og meta nauðsyn einstakra öryggisþátta við vegagerð, svo sem að setja upp vegrið þar sem útafakstur getur haft alvarlegar afleiðingar og aðskilja gagnstæða umferð með svæði á milli akbrauta.“ Ég held að í mörgum tilfellum geti verið mjög erfitt að setja vegrið til að skipta akbrautum. Hins vegar held ég að það sé mál sem sé allrar athygli vert og það er að hafa bil á milli akbrauta. Við sjáum að í mörgum tilfellum væri mjög erfitt að koma vegriði við, t.d. þar sem er snjóþungt á veturna. Það er mál sem er erfitt viðureignar og þess vegna væri öryggisins vegna rétt að hafa bil á milli akreina. Í greinargerðinni er líka komið inn á þann vanda sem snýr að þjóðvegi 1 þar sem við búum enn við það að þar eru um 60 einbreiðar brýr. Vegagerðin hefur unnið ötullega að því að fækka einbreiðum brúm. Ég held að nú á stuttum tíma hafi einar 13 einbreiðar brýr verið tvöfaldaðar þannig að það er unnið að því ljóst og leynt. Eins og komið var inn á áðan er takmarkað fjármagn til þess að laga þjóðveg 1 en það er auðvitað það mál sem mest brennur á. Í ljósi þess sem við höfum rætt hér um áður og þeirra staðreynda að erlendir ferðamenn sem koma til landsins nota bílaleigubíla í ríkara mæli en þeir gerðu áður - samgöngunefnd var nýlega á fundi hjá samtökum í ferðaþjónustu þar sem það kom einmitt fram hve þessi aukning er mikil - er nauðsynlegt að vinna að enn frekari upplýsingagjöf og öryggistillögum til erlendra ferðamanna sem ferðast hér á vegunum með tilliti til þess að það er enn mikið um malarvegi. Slysavarnafélagið Landsbjörg hefur hins vegar gefið út ágætan bækling á erlendum tungumálum sem dreift er í bílaleigubíla þannig að fólk getur nokkuð áttað sig á vegakerfinu hér á landi en því miður hefur það ekki dugað til. Í greinargerðinni er texti sem mig langar aðeins að vitna til, með leyfi forseta, en þar segir svo: „Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að fest verði í lög sú regla að staðlar sem notaðir skulu við gerð þjóðvega hverju sinni skuli tilteknir í vegáætlun.“ - Ég tel að það sé ekkert óeðlilegt en hins vegar er það orðið þannig núna að þegar Vegagerðin gerir áætlun um vegaframkvæmdir eru vegrið og annar öryggisbúnaður tekin inn í dæmið hvað varðar heildarkostnaðinn. Síðan segir: - „Með því að birta staðla í vegáætlun gefst ráðamönnum og almenningi tækifæri til að kynna sér þá og gagnrýna val þeirra.“ - Hérna hlýtur að vanta gagnrýna og/eða lofa. Síðan er komið inn á mjög viðkvæmt mál sem eru mislæg gatnamót. Hv. framsögumaður Þuríður Backman vildi ekki annað en geta mislægra gatnamóta og vitnaði þá til Miklubrautar/Kringlumýrarbrautar.

Sem dæmi.

Það er dæmi um hvernig ekki á að vinna í slíkum málum. Minnug þess að 1992, ef ég man rétt, voru þessi mislægu gatnamót tekin út úr aðalskipulagi og hafa verið að hoppa þar inn og út annað slagið. Það skyldi þó aldrei vera að það séu einhverjir samherjar hv. 1. flutningsmanns í borgarstjórn sem eigi þar hlut að máli? Það er grafalvarlegt mál. Þegar litið er til þess að það eru milli 85 og 90 þúsund bílar sem fara þarna á dag er málið auðvitað orðið mjög alvarlegt þegar verið er að slá úr og í með þennan öryggisþátt. Auðvitað skipta öryggismál í umferðinni almennt, hvort sem það er í Reykjavík eða úti í hinni dreifðu byggð, okkur alþingismenn máli, hvar á landinu sem við búum, hvaðan sem við komum, og samkvæmt slysaskýrslum sem við höfum skoðað liggur ljóst fyrir að alvarlegustu slysin verða í dreifbýlinu. Það er líka umhugsunarefni vegna þess að þeir vegir sem við höfum byggt upp og mest og best á þjóðvegi 1 eru orðnir þannig að fólk freistast til að keyra hratt á þeim. Bílar eru orðnir miklu betri og tæknibúnaður mikill í þeim og á stundum, á virkum dögum frá hausti og fram á vor, er kannski ekki mikil umferð á þessum vegum og þá freistast menn til að keyra þar mjög hratt. En tengt þessari umferð og þegar rætt er um mislæg gatnamót þá kemur auðvitað fleira upp í huga minn eins og t.d. það sem hér er lagt með sem fylgiskjal þar sem talað er um 2+1 veg í skýrslu Línuhönnunar og teikningar sýndar með. Það er ekki langt síðan ég var á fundi á Selfossi þar sem þessi mál voru mjög til umræðu og auðvitað vilja menn fá greiðari umferð austur fyrir fjall þegar það liggur fyrir að umferð um Suðurlandsveg, um Hellisheiði að Selfossi, er orðin nærri ámóta og á Keflavíkurveginum. Það er ósköp eðlilegt að aðilar geri meiri kröfu um betra vegakerfi en hins vegar er takmarkað fé til skiptanna og auðvitað ber að leggja mikla áherslu á öryggisþáttinn í vegagerðinni og vegaframkvæmdinni og að sjálfsögðu í upphafi hönnunarinnar sjálfrar. Það leiðir líka hugann að því hvernig staðið er að ökukennslu ungra ökumanna hér á landi. Getur verið að hér í þéttbýlinu sé ungmennum bara kennt að aka bifreið á löglegum hraða innan borgarmarkanna - við vitum að Hvalfjarðargöngin eru æfingasvæði líka, þar eru ökukennarar ekki greiðsluskyldir ef þeir eru með nemendur með sér - en að prófi loknu þegar unga fólkið er komið með ökuskírteini og það situr eitt í bíl og keyrir t.d. austur fyrir fjall þar sem ökuhraðinn er frá 90–100, getur verið að það hafi ekki fengið æfingu í að aka á þeim hraða sem almennt gerist utan bæjar? Það mál sem hér er lagt fram er um margt athyglisvert og mun verða vísað til hv. samgöngunefndar sem mun auðvitað skoða það og fara yfir það með Vegagerðinni. En ég endurtek að það er mikill munur á starfsemi Vegagerðarinnar frá fortíð til nútíðar, öryggi og góð vinnubrögð setja svip sinn á allt þeirra verk. Og eins og ég gat um í upphafi máls míns mun tilfærsla Umferðarstofu og öryggisþátta á vegum til samgönguráðuneytisins og þá um leið Vegagerðarinnar auðvitað létta mönnum róðurinn í því að stuðla að enn frekari öryggi á vegum sem er auðvitað full ástæða til. Eins og ég sagði, herra forseti, mun málinu verða vísað til samgöngunefndar og þar mun það fá ítarlega skoðun og umfjöllun.

Herra forseti. Ég er meðflutningsmaður á þessu frumvarpi til laga um breytingu á vegalögum sem hv. þm. Þuríður Backman mælti fyrir. Ég vil í upphafi máls míns þakka góðar undirtektir hv. þingmanna sem hér hafa talað um frumvarpið. Það er í hæsta máta eðlilegt að litið sé til öryggismála við endurbætur á þjóðvegum og hönnun nýrra vega ekki síst í ljósi þess að nú hafa öryggismál á þjóðvegum verið færð frá dómsmálaráðuneyti og undir samgönguráðuneyti. Auk þess var samþykkt á Alþingi sérstök átaksáætlun í umferðaröryggismálum með skilgreindum markmiðum um að fækka umferðarslysum til ársins 2012 og því er eðlilegt að við tökum til umræðu atriði sem hafa sérstaklega áhrif á öryggismál á þjóðvegum landsins og það er markmið þessa frumvarps. Í því felst engan veginn að það sé verið að gagnrýna þau verk sem hafa verið unnin til þessa, fjarri því, og ég get tekið undir þau orð sem hér hafa fallið um góða frammistöðu Vegagerðar ríkisins. Megininntak þessa frumvarps er að við vegagerð og verklegar framkvæmdir verði stuðst við viðurkennda staðla - það er væntanlega gert nú þegar - en að þetta verði fært inn í vegáætlun eftir hvaða stöðlum nýir vegir og meiri háttar endurbætur eru gerðar, hvaða kröfur eru gerðar t.d. til öryggismála og eðlilegt að þeir staðlar séu birtir í vegáætlun þannig að hægt sé að sjá hvar ætlunin er að hafa slíka vegi og þá er líka hægt að koma fram athugasemdum ef ástæða er til um þá öryggisstaðla. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum einmitt verið með tillöguflutning sem hefur miðað að því að auka öryggi á þjóðvegum landsins. Við höfum lagt þunga áherslu á að fjarskiptasamband, GSM-símasamband verði aðgengilegt á öllum aðalþjóðvegum landsins, við teljum það gríðarlega mikilvægt öryggisatriði. Hv. þm. Þuríður Backman hefur áður flutt tillögu um að gerð séu á skipulegan hátt sérstök göng undir þjóðvegina þar sem megi reka búfé í gegn án þess að þurfa að fara upp á og yfir vegina, sem ég tel mjög mikilvægt að fái ákveðinn sess, fái ákveðna stöðu í vegalögum, og að tekið sé tillit til þess því að mikil umferð er á vegunum og getur verið til mikilla vandræða að komast þar yfir, bæði gangandi og með búfé, og því mikilvægt að það sé einmitt tekið inn í hönnun veganna. Skipulega gerð göng fyrir búfé undir aðalþjóðvegi landsins þar sem brýnast er tel ég vera mikilvægan hluta af vegagerð. Hér hefur verið minnst á einbreiðar brýr og þær eru allt of margar enn á aðalþjóðvegum landsins. Þegar við erum með öryggisáætlun í umferðinni er ástæða til að fara í að meta forgangsröðun við endurbætur á þjóðvegum landsins einmitt með tilliti til öryggismála. Það hefur ekki formlega verið gert, sem væri þó eðlilegt í tengslum við það þegar við höfum samþykkt nýja átaksáætlun í öryggismálum á þjóðvegum landsins. Við flutning á þessum verkefnum til Vegagerðarinnar væri eðlilegt að sú vegáætlun sem lýtur einmitt að öryggismálum væri formlega endurskoðuð. Einnig hefur verið minnst á vegrið sem er líka mikilvægur þáttur í öryggismálunum og er mjög mikilvægt að komi inn í vegáætlun. Þegar verið er að birta hvers konar vegi eigi að leggja þá eigi vegrið að vera við hinar ýmsu aðstæður. Mér er ekki kunnugt um að beinar fastar reglur séu um hvar skuli vera vegrið og sjálfsagt er aldrei hægt að binda það svo. Við þekkjum það hér á Alþingi að eindregnar áskoranir hafa komið um að sett séu vegrið á mjög hættulega vegarkafla, þar sem mikil hálka myndast og bratt er fram af. Komið hafa fram miklar og eindregnar óskir þeirra sem nota slíka vegi um að þar verði bætt úr sem skjótast. Þetta er oft á tiltölulega nýlögðum vegum og mér er minnisstætt einmitt slíkt á Vestfjörðum fyrir tveimur árum. Þó að þetta sé ekki allt unnið í einu sé ljóst hver ætlunin sé í upphafi með öryggismál vega í nýbyggingu eða meiri háttar endurbótum. Síðan er hitt atriðið sem hér er nefnt, þ.e. að kanna sérstaklega að vera með þrískiptan veg, að vera með tvær meginakreinar og síðan með reglulegu millibili eftir því sem þörf getur verið á þriðju akreininni fyrir framúrakstur eða annað slíkt sem nauðsynlegt er. Við erum allt of gjörn á að fara strax yfir í dýrustu lausnina, vera með fjórar akreinar, sem er kannski ekki þörf á. Við sjáum það þegar við keyrum hérna yfir Hellisheiðina þar sem skipt er í þrjár akreinar upp brekkur. Það yrði nú bara ófremdarástand ef ekki væri þessi þriðja akrein víða þar upp brekkur til að mæta þeirri þörf sem er þar, að sumir bílar verða að hægja á upp brekkurnar en aðrir geta haldið eðlilegum hraða og þá er þessi þriðja akrein mikilvæg. Þetta er mun minni stofnkostnaður en að fara út í fjórar akreinar og auk þess kannski ekki heldur þörf á fjórum akreinum víða. En ekki síst í ljósi þeirra miklu þungavöruflutninga á flutningabílum á mjóum þjóðvegum landsins er kannski orðið mjög brýnt að koma upp þriðju akreininni með reglulegu millibili þar sem hætta væri á að mynduðust umferðarhnútar til að leysa þar úr. Ég held að skoða eigi þetta í alvöru, það sé mjög mikilvægt að skoða þetta og setja það jafnvel inn í einhverja forgangsröð við endurbætur á eldri þjóðvegum og við nýja þjóðvegi. Við þekkjum þetta á leiðinni norður, upp Borgarfjörðinn, yfir Holtavörðuheiðina og áfram norður, að upp brekkur geta flutningabílar teppt umferðina langtímum saman. Ellegar þegar við erum með á sumrin hópa af bílum sem eru með stór fellihýsi, tjaldvagna eða hvað það nú er og aka hægar en almenn umferð gengur og þá geta þeir teppt umferðina langtímum saman. Þetta er því svo sannarlega atriði sem mér finnst mikilvægt að koma inn í vegalögin og að þessi þáttur sé formlega skoðaður þegar verið er að kanna hvernig megi bæði auka afkastagetu þjóðveganna og tryggja öryggi á þeim, þ.e. að þriðja akreinin komi inn með reglulegu millibili. Ég vil síðan ítreka það að öryggismál á vegum eru orðin mikilvægur þáttur nú, t.d. hálkuvarnir, endurskoðaðar reglur um hálkuvarnir, því að um leið og vegirnir eru bornir upp og þeir malbikaðir þá verja þeir sig lengur snjó og um leið eykst á þeim hálkan. En við viljum komast greitt, ekki bara vegna þess að búið sé að moka heldur viljum við líka komast eftir veginum þó að það sé hált, þannig að reglulegar hálkuvarnir eru líka atriði í þessum öryggismálum sem er ástæða til að nefna hér. Herra forseti. Þetta frumvarp okkar lýtur að því að öryggismálin verði með beinum hætti tekin inn í vegáætlun, öryggisþættirnir skoðaðir formlega og í hönnun nýrra vega séu fylgistaðlar hvað þetta varðar settir í vegáætlun svo hægt sé að fjalla um þá. Annars vísa ég til góðrar framsögu hv. þm. Þuríðar Backman sem rakið hefur þetta mál ítarlega. Ég held að við getum öll verið sammála um að öryggismál á þjóðvegum landsins er eitt brýnasta hagsmunamál allra þeirra sem um vegina fara og endurskoðun á forgangsröðun þeirra þátta sem lúta að öryggismálum verður að vera stöðug.

Herra forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Jón Bjarnason lét að því liggja að það væri eðlilegt og rétt í ljósi öryggismála á þjóðvegi 1 og vegum landsins að það væri Vegagerðin sem mundi raða upp forgangsverkefnum með tilliti til öryggismála, ég skildi hann þannig. Ég tel að það gæti verið af hinu góða. Hins vegar hef ég nú meira orðið var við það á hinu háa Alþingi að þingmenn hinna dreifðu byggða hafi nú ekki verið með þá sýn á vegamálin alltaf, því miður. Þá hefur kjördæmið frekar verið sett í forgang og á þeim málum hamast án tillits til - ja ef við nefnum þjóðveg 1 þar sem eru 60 einbreiðar brýr og mikið af ferðamönnum. Á sama tíma erum við öll að tala um að auka þurfi ferðaþjónustuna, við viljum fá fleiri ferðamenn og það hefur vissulega tekist. Ég get nefnt sem dæmi að bara í júlímánuði liggja þær upplýsingar fyrir að erlendir ferðamenn á bílaleigubílum keyptu þá eldsneyti fyrir 115 milljónir, bara í júlímánuði. Við sjáum því hvað er að gerast, hvernig þróunin er. Við verðum aldeilis að taka til hjá okkur og taka af einbreiðar brýr, óþarfa beygjur á þjóðvegi 1 og leggja áherslu á það. Ekki að fara upp um fjöll og firnindi til að leggja þar bundið slitlag. Ég get heils hugar tekið undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að það væri ekki svo fráleitt að biðja Vegagerðina um að forgangsraða verkefnum. En við auðvitað færum þá eftir því.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að öryggismálin hafa verið færð til Vegagerðarinnar. Þess vegna er eðlilegt að Vegagerðin taki þau meira inn í áætlanagerð sína og forgangsröðun sem þeir hjá Vegagerðinni leggja til við Alþingi sem það síðan metur að lokum, en þeir leggi til þessa frumvinnu, það er eðlilegt. En öryggismálin eru þegar komin til þeirra. Ég tek alveg undir sjónarmið hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, þ.e. um mikilvægi öryggisins gagnvart ferðaþjónustunni. Erlendir ferðamenn eru í auknum mæli farnir að koma og aka um á bílaleigubílum, sem mér finnst gott. Þá koma þeir á sjálfstæðan hátt og ferðast um landið og kaupa þjónustu, bensín, olíur, gistingu og margt fleira. En ég tek líka undir það að við eigum fyrst og fremst að hugsa um aðalleiðir í byggð, að þær séu öruggar. Það er fáránlegt eins og komið hefur fram hér á þingi og einstaka þingmenn hafa verið að reyna að slá sig til riddara með að það sé orðið brýnt mál að fara að leggja uppborna hálendisvegi þvert yfir landið meðan verulega skortir á að vegir í byggð beri þá umferð sem þar er nú þegar. Það er bara ábyrgðarhluti þegar þingmenn sem vilja láta taka sig alvarlega standa að tillöguflutningi um slíkt, að menn fari að ráðast í hálendisvegi þvers og kruss um landið en vegir í byggð eru í fjársvelti. Ég tek alveg heils hugar undir þau orð hv. þm.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi til laga sem hv. alþingismenn Þuríður Backman og Jón Bjarnason flytja er nokkuð lagt upp úr vegakerfi sem kallast 2+1. Misjafnar sögur um það öryggi heyrir maður, t.d. hjá Íslendingum sem hafa ferðast í Svíþjóð og víðar og hafa notað þetta vegakerfi. Því er nauðsynlegt að skoða þetta mjög vel. Við vorum að tala um erlenda ferðamenn á vegum, þjóðvegi 1. Því miður hafa orðið of mörg slys á erlendum ferðamönnum sem hafa verið á bílaleigubílum. Nokkuð hefur verið reynt að koma til móts við það, eins og ég gat hér um áðan, og á Slysavarnafélagið Landsbjörg, sem búið hefur til bæklinga og dreift í bílaleigubíla, þakkir skildar fyrir það. En eitt vantar og það eru merkingar á erlendum tungumálum á þjóðvegi 1. Við Íslendingar erum jú stoltir af tungumáli okkar og viljum halda því vel til haga, en ég held að við komumst ekki hjá því að taka upp merkingar, t.d. á ensku, þar sem kaflaskil verða af bundnu slitlagi yfir á malarvegi o.s.frv. Við eigum mikið verk fyrir höndum í því. Við erum þó sammála um eitt, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, sem er gott, og það er áherslan sem á að leggja á þjóðveg 1. Síðan heyrist mér að hann sé ekki fráhverfur því að Vegagerðin hafi yfirráð yfir niðurröðun verkefna með tilliti til öryggis í vegaframkvæmdum.

Herra forseti. Ég tek undir þær áherslur hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að bæta merkingar á þjóðvegum á erlendum tungumálum. Ég tel það afar brýnt. Við erum að markaðssetja okkur sem ferðamannaþjóð. Við fáum fjölda ferðamanna til landsins og þá eigum við líka að bjóða upp á þessa þjónustu. Ég tek því alveg undir þau sjónarmið. Ég ítreka þau sjónarmið mín að Vegagerðin hefur fengið öryggismálaþáttinn til sín og því eðlilegt að hún leggi upp rök og forsendur fyrir þeirri forgangsröðun sem þar er. Þó þingmenn taki að einhverju leyti ábyrgð á lokaniðurstöðunni verður hún að byggjast á faglegri vinnu Vegagerðarinnar sem hún tekur með formlegum hætti í áætlanagerð sína. Að lokum vil ég árétta það sem við höfum rætt um mikilvægi þess að byggja upp þjóðveg 1 og vegaframkvæmdir í byggð. Þess vegna get ég ekki stillt mig um annað en að harma það að í fjárlögum fyrir næsta ár er lagður til nærri 1.900 millj. kr. niðurskurður frá gildandi vegaáætlun, sem ég tel vera ranga forgangsröðun. Það er eitt brýnasta málið að byggja upp aðalþjóðvegi landsins, bæta öryggi á vegunum. Þó mikið hafi verið gert á undanförnum árum er eitt stærsta atvinnumál þjóðarinnar að byggja upp gott vegasamband í byggð á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka jákvæðar undirtektir hv. þm. sem hafa tekið til máls og tjáð sig um frumvarpið. Til þess að taka af allan vafa er frumvarpið á engan hátt gagnrýni á Vegagerð ríkisins, heldur miklu frekar til að styðja það góða starf sem Vegagerðin vinnur og styðja og styrkja þá vinnu sem snýr að öryggismálum, enda er Öryggisstofan hjá samgönguráðuneytinu og Vegagerðin ber m.a. ábyrgð á þeim þætti. Við flutningsmenn frumvarpsins teljum því að með því að setja þetta í vegalögin styðjum við Vegagerðina í þeirri vinnu sem hún vinnur í dag. Ef gæta á ýtrustu öryggisþátta og bestu hönnunar er það því miður þannig að það er oft dýrari útfærsla og dýrari framkvæmd. Þá standa menn frammi fyrir vali: Á að setja upp 3+2, eða þriðju akreinina í þann vegarkafla sem verið er að leggja nýjan eða bæta? Við skulum taka sem dæmi svæðið í kringum Selfoss eða þéttbýliskjarnana eða eigum við að láta núverandi staðla á þjóðvegi 1 duga? Á að hanna breytingu á vegi með tilliti til þess að hægt sé að koma þar fyrir vegriði, eða eigum að láta það duga eins og hefur verið í gegnum árin að vona hið besta, að ekkert slys verði? Þetta kallar á aukið fé í mörgum tilvikum og er styrkt sú vinna sem Vegagerðin vinnur í dag, þ.e. að horfa á hönnunina með tilliti til öryggisþátta. Þetta er brýning í vegalögin, en engin gagnrýni á Vegagerðina. Verið er að skera niður fjárframlög til samgöngumála. Það tel ég mjög miður, því ef við viljum sinna þeim brýnu málum sem við tölum um og eins að halda áfram eðlilegri uppbyggingu þjóðvegakerfisins megum við illa við því að dregið sé úr fjárframlögum til samgöngumála eins og verið er að gera núna. Ég tel að við þurfum líka að horfa mjög heildstætt á samgöngumál. Það er ljóst að verið er að leggja niður strandflutningana þannig að þungaflutningarnir eru allir að fara yfir á þjóðvegina. Það er hluti af þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir, álagið mun aukast enn frekar. Ég tel ekki rétt að undirbúa vegakerfið fyrir að taka á móti meiri umferðarþunga, m.a. með því að gera áætlun um þriðju akreinina þar sem ástæða er til í erfiðum brekkum o.s.frv., heldur eigi miklu frekar að horfa til þess að halda uppi strandflutningunum og halda þungaflutningunum á sjó eins og verið hefur því það er líka dýrt að setja alla flutningana yfir á land. Bil á milli akbrauta til þess að draga úr slysahættu finnst mér vera hönnun sem við höfum ekki nýtt okkur til þessa. Þetta sér maður víða erlendis, annaðhvort með vegriði á milli eða þéttum gróðri. Það ættum við sannarlega að geta gert. Hvað varðar þætti eins og einbreiðar brýr erum við með um 60 brýr á þjóðvegi 1. Það er mikil slysahætta og líður varla það sumar að ekki verði alvarleg slys við þessar brýr. Við Íslendingar sem keyrum þjóðvegina og þekkjum vel aðstæður vörum okkur betur en erlendir ferðamenn. Því miður lenda þeir frekar í alvarlegum slysum en Íslendingar. Það má líka horfa til malarveganna og öryggisþáttanna þar. Það er auðvitað ekki verið að leggja það til í frumvarpinu að allir malarvegir verði malbikaðir, en að hafa góðar merkingar í vegaköntunum þegar breytingar verða frá malbiki yfir í malarvegi og með það góðum fyrirvara að bílar geti hægt á sér. Þær merkingar sem við höfum í dag eru bæði of smáar og alls ekki nógu áberandi, heldur ekki á þeim köflum þar sem verið er að laga malbikið á því tímabili þegar lausamölin er enn þá hættuleg ofan á nýlögðu malbikinu. Þá kafla þarf að merkja miklu betur. Frumvarpið tekur í sjálfu sér ekki til þess, en ég tek sannarlega undir allar þær ábendingar sem fram hafa komið um það. Af því að mislæg gatnamót eru nefnd í frumvarpinu sem þáttur í samgönguöryggi þjóðveganna verður líka að horfa til hönnunar gatnamótanna. Það er ekki nóg að þau séu mislæg, því við höfum líka tiltölulega ný mislæg gatnamót þar sem hönnunin er með þeim hætti að umferðin er svo flókin að þeir sem hafa farið þar um tala um lítið öryggi eða flóknar umferðarleiðir. Við erum að tala um alla þætti, ekki bara mislæg gatnamót heldur líka hvernig þau eru hönnuð. GSM-fjarskiptasambandið á þjóðvegum landsins er sannarlega öryggistæki. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum margsinnis í þessum ræðustóli ítrekað það og flutt um það þingsályktunartillögu að efla GSM-fjarskiptasambandið. Þó það sé ekki hluti af öryggisþáttum samgöngumannvirkja í dag er þetta samt sem áður samtvinnað og þarf að horfa á GSM-fjarskiptasambandið með tilliti til þess. Að lokum vil ég þakka fyrir góðar undirtektir og brýna fyrir hv. fjárlaganefnd að horfa vel til vegáætlunar við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins og til þeirra öryggisþátta allra sem við þurfum að bæta, ekki bara í ár heldur á komandi árum og varast að draga svo úr framkvæmdafé að það komi niður á öryggi þjóðveganna.

Herra forseti. Menn hafa víða um vegi farið en hv. flutningsmaður, Þuríður Backman, mátti á engan hátt taka ummæli mín fyrr í umræðunni þannig að ég teldi að í hinu ágæta frumvarpi fælist gagnrýni á Vegagerðina. Öll umræðan hefur að mínu viti verið mjög jákvæð í garð þeirrar ríkisstofnunar, Vegagerðarinnar. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu og hv. 8. þm. Reykv. s., Guðmundur Hallvarðsson, nefndi það og ég tel mig fara rétt með, að fáar ríkisstofnanir hafa brugðist eins vel við og Vegagerðin í að nýta tækni og þar eru hlutir mjög til fyrirmyndar. Þetta hefur verið góð umræða hjá okkur í dag. Það er gott að heyra þær áherslur sem fram komu hjá hv. þm., að auðvitað þarf að bæta þá þjóðvegi sem mest eru notaðir og þjóðvegur 1 hefur verið mikið í umræðunni. Smávægilegar bætur eins og að laga beygjur og fleira styttir leiðir, eykur umferðaröryggi og er þjóðhagslega hagkvæmt. Umræðan sem hefur orðið með frumvarpinu er þörf og umræða um það. Ég tek heils hugar undir allt sem þar var sagt.