Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér í d. hafa nú þegar farið fram allítarlegar umr. um þetta mál, og er því ekki þörf á því að orðlengja frekar um það. Í þessu máli hefur verið deilt hvað mest um fjárhag ríkissjóðs og hvernig ríkissjóður kæmi út úr þessum breytingum, ef að lögum yrðu, frá því sjónarmiði, hvað tekjur hans yrðu miklar og hve mikil útgjöld hans yrðu. Það er óumdeilt, hygg ég, eftir þessar ítarlegu umr., að söluskatturinn gefi á ársgrundvelli 400 millj. kr. Og ég hygg, að um það sé tæpast lengur deilt, þó að lengi hafi verið reynt að halda uppi deilum um það efni og reynt að vefengja það, sem fullyrt var um það, að tekjutap ríkissjóðs af þeim breyt., sem felast í hækkun tekjuskattsins og skattafslætti, nemi a.m.k. 3400 millj. kr. Hv. talsmenn Alþfl. hafa viðurkennt, að tekjutap ríkissjóðs væri nálægt því, sem ríkið fær út úr söluskattinum á árinu 1974. Á hinn bóginn hafa þeir haldið því fram, að söluskatturinn gæfi talsvert meira en tekjuskattinum nemur á árinu 1975 eða 1976 eða á ársgrundvelli. Þetta viðurkennum við fúslega, sem að þessari skattkerfisbreytingu stöndum. Þess vegna er það næsta óskiljanlegt á grundvelli þess, hve litið ber á milli annars vegar stjórnarflokkanna og hins vegar Alþfl. í þessu máli, að ekki skuli vera hægt að ná samkomulagi um, hvernig á þessu máli skuli haldið.  Ég vil undirstrika það, að margsinnis hefur verið boðið, að þetta frv. gilti ekki nema til loka þessa árs. Það er það, sem ríkisstj. hefur boðið, að frv. gildi aðeins til loka þessa árs og þá verði það tekið til endurskoðunar. Um framhaldið er síðan um tvennt að ræða. Það er hugsanlegt að lækka söluskattinn í árslok.  En eins og ég sagði hér áðan, er næsta óskiljanlegt, þegar fyrir liggur, að um málið er ekki meiri ágreiningur en er raunverulega, og þegar fyrir liggur, að það er mikill áhugi fyrir því af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, að þetta frv. verði að lögum, um það var samið í nýloknum kjarasamningum, og það má heita eitt af forsendum þeirra kjarasamninga, sem þá voru gerðir, og þegar fyrir liggur, að ekki er meiri ágreiningur um það, hvað í þessum samningum felst, að ekki skuli þá vera hægt að slá því föstu að láta tekjur og gjöld standast á á þessu ári og taka síðan málið til endurskoðunar í árslok. Ég hef orðið var við það, að Alþfl. hefur boðin 31/2% söluskattshækkun, en þá vantar, eins og talsmenn hans vita auðvitað sjálfir fullkomlega, töluvert á, að endar nái saman. Það vantar sem nemur 11/2%.  Ég verð að segja það, að ég trúi því ekki, að mál muni standa með þessum hætti þar til leiknum lýkur og að ekki verði hægt að komast að einhverju samkomulagi í málinu. Ég vil því leyfa mér að flytja hér brtt. við frv. af hálfu meiri hl. fjh: og viðskn., sem felur það í sér, að frv. gildi til ársloka 1974. Ég trúi ekki öðru en að Alþfl. og fulltrúar hans á Alþingi geti fallist á þá lausn málsins ellegar þeir komi þá fram með einhverjar þær till., sem gefa svipaða útkomu fyrir ríkissjóð. Brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. er á þá leið, að 20. gr., eins og hún er nú orðin eftir 2. umr., orðist svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi. I. kafli 1. kemur til framkvæmda við álagningu skatta til ríkissjóðs fyrir skattárið 1973. II. kafli kemur þegar til framkvæmda. III. kafli tekur gildi 1. apríl 1974. Gilda ákvæði 1. gr., 2. gr., 3. gr., 4. gr., 5. gr., 3. málsgr. 7. gr., 8. gr. og 19. gr. til loka ársins 1974. - Úr gildi falla lög nr. 61 1964, um breyt. á lögum úr. 10 1960, um söluskatt.“ Sem sagt, það er sjónarmið okkar, að óhjákvæmilegt sé að standa fast við fyrri till. um 5% söluskattauka. En hér er það boðið fram og lagt til, að sú breyting verði gerð á frv., að það gildi aðeins til áramóta og þá sé unnt að taka málið til endurskoðunar. Ég verð að segja það, að ég trúi ekki öðru en að hv. alþm., sem hafa lýst þeim skoðunum, sem talsmenn Alþfl. hafa gert í þessum umr., geti fallist á þessa lausn málsins. Ég hef gert grein fyrir skriflegri brtt. meiri hl. fjh: og viðskn., og ég leyfi mér að leggja hana fram, herra forseti, og óska eftir því, að um hana verði leitað afbrigða.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 4, þm. Norðurl. v., sá ástæðu til þess að fara að hefja hér sérstakar umr. um þetta mál - við 3. umr. Hann hefur ekki látið svo lítið í dag að vera yfirleitt nokkuð hér til að hlusta á umr. manna. Samt gat hann tíundað, hvað menn hefðu sagt hér í sinni ræðu við umr. í dag, og kemur manni það kynlega fyrir. Ég fylgdist með því, að það var ekki ljós á hans peru hér í ganginum lengi í dag, þegar verið var að ræða þetta mál, og kom mér það kynlega fyrir, þar sem hann var frsm. í þessu máli fyrir hv. stjórnarliða.  Hv. þm. er að tala hér um, að við höfum komist að niðurstöðu um ákveðna fjárupphæð í sambandi við það, hverju söluskatturinn muni skila. Það liggur á borðinu, hvað geysilega miklar breytingar hafa átt sér stað á stuttum tíma á þessum tekjustofni, eftir því sem færustu menn hafa upplýst. Þeir hafa upplýst það, að í septembermánuði var gert ráð fyrir því, að söluskatturinn skilaði í ríkissjóð 550 millj. hvert skattstig. Þegar við síðan gengum frá afgreiðslu fjárl., var þessi tekjustofn kominn upp í að skila 610 millj. kr. Í dag liggja hér hins vegar á borðinu upplýsingar um, að hann muni skila á ársgrundvelli 800 millj. kr. Hvort hér er innifalinn, eins og ég sagði fyrr í dag í sambandi við þetta, sá hluti, sem á að ganga til sveitarfélaganna, skal ég láta ósagt, en samt sem áður sjá allir, hve geysilegar breytingar eiga sér stað á þessum tekjustofni á skömmum tíma, og það er ekkert óeðlilegt í því verðbólguþjóðfélagi, sem við lifum í. Það eru slíkar kollsteypur, sem eiga sér stað í verðlagsmálum, og allt verkar það á söluskattinn á sömu leið. Það hækka og hækka tekjurnar, sem renna í ríkissjóð af þessum gjaldstofni. Og hverjum dettur í hug í dag, þó að það sé reiknað nú dæmið, að söluskatturinn gefi 300 millj. kr. á ársgrundvelli, að ef dæmið verður endurskoðað að 3 mánuðum liðnum, að það eigi sér þá ekki stað sama kollsteypan og átt hefur sér stað á undanförnum tímabilum með 3 mánaða millibili. Nei, verðbólgan siglir hraðbyri sömu átt, og allt stefnir í sömu átt með það, að tekjur, tekjuskatturinn, söluskatturinn og aðrir slíkir stofnar, sem byggðir eru á verðlaginu, fara hækkandi og hækkandi og sá hluti, sem rennur til ríkissjóðs eykst að sama skapi. Hv. ræðumaður sagði hér fyrr í dag, þegar hann hafði framsögu fyrir meiri hl. fjh: og viðskn. um þetta mál: „Við afgreiðslu í Nd. gerðust hins vegar hinir furðulegustu atburðir," sagði ræðumaður. „Að vísu var það bæði til góðs og ills, gerðar breytingar af kostulegu tagi.“ Þar átti hann sjálfsagt við þá afgreiðslu, sem átti sér stað varðandi sparnaðartill., sem Sjálfstfl. flutti í Nd. og hæstv. forsrh. ásamt öðrum þm. úr stjórnarliðinu samþykkti með stjórnarandstöðunni. Það voru hinir furðulegustu atburðir, eins og hv. þm. lýsti hér fyrr í dag í þessum umræðum. Ég verð að segja það, að það er furðuleg bjartsýni og hreint og beint vantraust á hæstv. forsrh., að stjórnarflokkarnir í þessari hv. deild skuli ætla að knýja þetta atriði hæstv. forsrh. til baka, þannig að hann skuli breyta sinni afstöðu. Vitanlega hljóta þeir að gera það í þeirri meiningu, að hann og hv. þm. Björn Pálsson, sem stóð með honum í atkvgr., éti allt ofan í sig, þegar málið kemur aftur til Nd.  Hitt er svo annað mál. að í sambandi við verðbólguna eru margar aðrar ráðstafanir, sem núv. stjórnarmeirihl. hefur haft afskipti af og leiða til hins sama. Það er t.d. að ætla sér að lækka niðurgreiðslur af nauðsynjavörum til almennings um 500 millj. kr., eins og stefnt hefur verið að. Það kemur hart niður á fjölskyldumönnum að ætla sér að lækka fjölskyldubætur um 250 millj. kr. En þetta er fyrirheit, sem þessir menn hafa boðað þjóðinni, að skuli koma til framkvæmda á yfirstandandi ári. Allt er þetta að sjálfsögðu til þess að auka verðbólguna og gera þyngra undir fæti þeim mönnum í þjóðfélaginu, fjölskyldumönnunum, sem eiga erfiðast með afkomu sína. Það er að sjálfsögðu margt fleira, sem tala mætti um í sambandi við skattamálin í heild. Nú liggur það á borðinu, að það er eina vonin h,já hæstv. stjórnarflokkum og ríkisstj., að vegna þess, hvað gildandi skattalög séu illræmd, verði hægt að kenna stjórnarandstöðunni um. Ef þau verði látin gilda eftirleiðis og þessi skattalagabreyting ekki samþykkt, muni það hefna sín á þeim, sem koma í veg fyrir, að þetta aukna skattrán, sem hér er lagt til, komi til framkvæmda, að það eigi sér stað. Stjórnarandstöðunni verði kennt um, að hún hafi komið í veg fyrir þær tekjuskattslækkanir, sem felast í þessu frv. - Nei, almenningur mun sjá í gegnum annað eins og þetta. Það er vissulega rétt, að skattránið, sem á sér stað í dag og mun leiða til þess, að 90% af þeim, sem koma til með að borga skatt eftir gildandi skattalögum á yfirstandandi ári, lenda allir í hæsta þrepi skattstigans. Ég hygg, að það sé einsdæmi h,já nokkurri þjóð í allri veröldinni, að slíkur skattstigi og slík skattalög gildi í nokkru landi. Þessir flokkar og engir frekar hafa talað um, að það þyrfti að láta skattana koma á breiðu bökin. En hver er reynslan af þeirra framferði í sambandi við skattamálin? Reynslan talar skýru máli í þessum efnum. Það hefur farið sífellt í þá áttina, að fleiri og fleiri af skattborgurunum, sem borga tekjuskatt, hafa lent í hæsta skattþrepinu. Það á eftir að sýna sig, að ef þessi skattaleiðrétting nær ekki fram að ganga, sem ríkisstj. hefur lagt fram á þessu þingi, ef hún fellur, vegna þess að ríkisstj. vill ekki sætta sig við það að fá ekki stórauknar tekjur í viðhót í ríkissjóðinn, þá verði látið sitja við það að leggja skatta á þjóðina eftir hinu illræmda skattakerfi, sem í gildi er og þessi hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar beittu sér fyrir að samþykkja og koma í framkvæmd í upphafi síns stjórnarferils. Nei, ég kvíði því engu, og við þurfum ekki að kvíða neinu í stjórnarandstöðunni í sambandi við það, að okkur verði kennt um, að of þungar byrðar verði lagðar á þjóðina, þó að þessar auknu skattaálögur, sem ríkisstj. og hennar stuðningsflokkar fara nú fram á, að við samþykkjum henni til handa, verði ekki samþykktar. Það er auðvelt að skýra það fyrir þjóðinni, að hér er verið að gera allt annað en samið var um við launþegasamtökin. Þegar menn segja, að þeir hafi samþykkt 5% söluskattshækkunina, þá byggðist það vitanlega á því, að það voru ekki fyrir hendi nægilega greinargóðar og skýrar upplýsingar um það, hvað tekjurnar í ríkissjóð mundu aukast við þá skattalagabreytingu, sem lagt er til. að gerð verði með þessu skattalagafrv. eða skattkerfisbreytingu, eins og það er kallað af hæstv. ríkisstjórn. Ég er ekki í neinum vafa um, að það mun koma skýrar og skýrar í ljós með hverjum mánuðinum sem líður, hvað tekjurnar í ríkissjóð muni aukast við þá verðbólguþróun, sem á sér stað. Samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 1973 fóru tekjur ríkisins fram úr áætlun um 1630 millj. kr., fram úr því, sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Á yfirstandandi ári liggja þessar tölur ekki til fullnustu fyrir enn þá, en það er nokkurn veginn víst eftir þeim upplýsingum, sem liggja fyrir núna varðandi tekjur ríkissjóðs á árinu 1973, að þær muni a.m.k. verða um 2000 millj. kr. umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Hér er um að ræða á þessum tveimur árum hvorki meira né minna en nokkuð hátt á fjórða milljarð, hátt á fjórðu þúsund millj. kr., sem ríkisstj. hefur haft meiri tekjur en samþykkt hefur verið og gert ráð fyrir í fjárlögum. Þetta er ákaflega eðlileg afleiðing af þeirri verðlagsog verðbólguþróun, sem á sér stað í landinu. Við það, að verðlagið hækkar eins ört og átt hefur sér stað á undanförnum mánuðum og árum, þá leiðir það að sjálfsögðu af sér, að tekjustofnar, sem byggðir eru á beinu sambandi við verðlagið, hljóta að vaxa að sama skapi ört. Og það er það, sem átt hefur sér stað um þessa geysilegu hækkun á tekjum ríkissjóðs umfram það, sem gert hefur verið ráð fyrir í fjárlögum, að það er fyrst og fremst vegna þess, að verðbólguþróunin er svo ör í landinu. Sannleikurinn er sá, að það er það eina, sem þessi ríkisstj. getur tryggt þjóðinni, það er verðbólguþróunin, það er óðaverðbólgan. Það er það eina, sem henni tekst að tryggja þjóðinni. Samt sem áður lásum við það í stjórnarsáttmálanum, sem hæstv. forsrh. og aðrir í ríkisstj. eru nú alveg hættir að minnast á, að þeir lofuðu þeirri þróun, að verðbólgan mundi ekki verða meiri en sem næmi því, sem væri hjá nágrannaþjóðunum. Hver er svo reynslan og staðreyndin í þessum efnum? Verðbólgan hefur verið þrisvar sinnum meiri á undanförnum árum hjá okkur Íslendingum heldur en hjá nágrannaþjóðunum. Samkv. þeirri töflu, sem alþjóðastofnun gerir, komumst við í næsthæsta þrepið í þeim efnum á s.l. ári. Ég held, að Grikkland hafi verið eina landið, sem var fyrir ofan okkur í sambandi við verðbólguþróunina. Nú er það öruggt, að við sláum Grikkland út og allar hinar þjóðirnar. Það má telja alveg fullvíst með þeirri þróun, sem á sér stað í öllum verðlagsmálum í okkar landi. Við þurfum ekki annað en að lesa í blöðunum og heyra þær tilkynningar, sem berast núna daglega í sambandi við nauðþurftir almennings, landbúnaðarvörurnar og aðrar slíkar vörur, sem almenningur þarf að kaupa daglega, hvað þar er um gífurlega hækkun að ræða. Og það segir sig sjálft með því kerfi, sem við lifum eftir í sambandi við verðlagsmálin, að kaupskrúfan og verðlagsskrúfan er í svo miklum gangi, að það hefur aldrei nokkurn tíma fyrr átt sinn líka í sögunni á þessu landi, að slík óðaverðbólga hafi átt sér stað. Svo koma þessir menn hér og eru undrandi á því, að við viljum ekki samþykkja, að svo og svo lítil upphæð muni koma út úr söluskattinum, miklu minna en á borðinu liggur, að hann muni gefa. Við vitum, að þegar áhrifanna af þessari verðlagsþróun, af hækkuðu verði, fer að gæta meira, þá fer skriðan á ný á meiri og meiri ferð. Hvar hún endar, það verður ekki séð fyrir endann á því í dag. Hv. 4. þm. Norðurl. v., sagði í ræðu sinni í dag: Ríkisstj. hefur lofað að beita sér fyrir lagasetningu, - það mátti eiginlega skilja það svo, að skattaránið, sem þeir hafa haft, þessir skattar, sem gilda í dag og þeir eru að hóta, að gildi áfram, ef stjórnarandstaðan vill ekki leggja blessun sina yfir þær auknu skattatekjur, sem þeir fara fram á í dag, þá muni þeir að öðrum kosti halda áfram og þar sé engum nema stjórnarandstöðunni um að kenna. Ég er sannfærður um það, eins og ég sagði hér áðan, að það verður auðvelt að sannfæra þjóðina um, að stjórnarsinnar fara hér ekki með rétt mál og að þær upplýsingar, sem þeir gáfu verkalýðsleiðtogunum í sambandi við samningana og í sambandi við þann þátt í samningunum, sem skattalækkunin átti að búa, að þeir munu komast að raun um, að þar var ekki farið með réttar tölur, og þess vegna er það tilgangslaust fyrir hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsflokka að ætla að hóta stjórnarandstöðunni, að ef hún samþykki ekki frv. eins og það upphaflega var lagt fram hér á Alþingi, þá skuli þeir fá að kenna á því, þá skuli gömlu lögin gilda.  Þrátt fyrir það að þessi hv. þm. hafi gefið ærið tilefni til að fara enn víðtækar inn á þessi mál og þetta frv., þá vil ég það ekki, vegna þess að mér er kunnugt um það, varð var við, að það voru ýmsir aðrir þm., sem báðu um orðið um leið og ég og tala hér á eftir, svo að það á ábyggilega eftir að standa langur fundur enn um þetta mál, það er alveg sýnilegt. Enda eru ýmis atriði í sambandi við þann málflutning, sem stjórnarsinnar hafa haldið hér uppi varð andi þetta mál, sem væri mjög brýn ástæða til að taka til frekari umræðu og endurskoðunar. Fullyrðingar þeirra í sambandi við tekjuöflunina eru að meira eða minna leyti út í hött og eiga ekki við nein rök að styðjast, þegar farið er að skyggnast betur inn í þetta dæmi og sérstaklega í sambandi við það, sem framtíðin ber í skauti sér. Við sögðum í des., að söluskatturinn gæfi 610 millj. kr. hvert söluskattsstig. Nú segjum við, að söluskattsstigið er komið upp í 800 millj. Hvað verður eftir einn eða tvo mánuði í slíku verðbólguþjóðfélagi sem er í dag. Það er ekki hægt að segja stundinni lengur, hverjir tekjustofnarnir endanlega verða, fyrr en ríkisreikningurinn kemur á borðið hjá alþm. Enda er reynslan sú, eins og ég hef hér sagt fyrr í þessari ræðu minni, að á hverju ári, sem þessi ríkisstj. hefur setið við völd, hafa ríkistekjurnar farið langt fram úr því, þúsundir mill,j. fram úr því, sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Það þarf enginn að efast um það með þeirri þróun, sem er í dag í verðlagsmálum og verðbólgunni, að þá eiga tekjur ríkissjóðs eftir að fara enn meira fram úr áætlun en nokkurn tíma fyrr í sögu þingsins. Það er enginn vafi á því, að þegar við fáum ríkisreikninginn fyrir árið 1974, þá verður mismunur á niðurstöðu fjárlaga og ríkisreiknings meiri en hefur átt sér stað nokkurn tíma í sögu þingsins fyrr á árum. Það, sem ég segi nú í sambandi við þetta, er ekki sagt út í loftið, og ég skal minna hv. þm. Ragnar Arnalds á það, þegar reikningurinn kemur hér á borðið hjá þm. fyrir árið 1974, ef við verðum báðir lifandi. Þá mun þessi mismunur koma í ljós, sem ég hef hér skýrt frá.



Herra forseti. Mér láðist að vísu að hafa með mér nokkra árganga af dagblöðum til þess að teygja tímann fyrir hv. stjórnarliði, enda ætlaði ég mér ekki að taka til máls í þessum umræðum. Það var sá spakvitri formaður Alþb., sem kom mér til þess að stiga í stólinn og segja hér örfá orð. Ég skildi nú takmarkað fyrri hluta ræðu hans, vegna þess að það var almennt kommúnistahjal. en svo kom raunverulega erindið í lokin, sem átti að vera eins konar smyrsl á sár þeirra, sem hér deila um þetta skattalagafrv. Ég vil segja honum í eitt skipti fyrir öll og það strax, að þessi till. skiptir engu máli. Hún breytir engu í afstöðu okkar Alþfl.-manna, því að við erum sannfærðir um það, að hér er verið að svíkjast aftan að verkalýð Íslands. Það er talað um það, að verkalýðshreyfingin hafi sérstakan áhuga á því, að þetta frv. nái fram að ganga, og ræðumaður tví- eða þrítók þetta fram. Verkalýðshreyfingunni íslensku er ætlaður einn dagur til að komast í gegnum efnahagsvandamál núv. ríkisstj., sem er búin að láta alla sína sérfræðinga vinna í þessu síðan í sept. í haust. Sannleikurinn er sá, að verkalýðshreyfingin lagði mat á það eitt, að hún vildi kerfisbreytingu í skattakerfinu. Um það eru allir íslenskir alþm. sammála. Við erum öll sammála um það, að kerfisbreyting eigi að eiga sér stað. En það, sem við deilum um, er, hvað þessi kerfisbreyting kosti. Við teljum hana kosta 2700–2800 millj., og við erum tilbúnir að samþykkja þá skattahækkun, en ekki krónu meira. Króna á móti krónu. Við samþykkjum það ekki, að verið sé að stela fé almennings til annars en skattbreytingarinnar. Það er það, sem við eigum við. Hafi þessi hv. þm., framsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., átt að bera hér einhver smyrsl á sárin, þá held ég, að hann hafi ekki haft erindi sem erfiði. Hann bætir því við, að ríkisstj. hafi boðið það, að á ársgrundvelli, að til ársloka skyldu gilda 5%. Hvað á að gera við þetta 11/2 stig, sem á að stela af almenningi? Vill ræðumaðurinn ekki svara því? Hvað á að gera við 11/2 stig umfram það, sem þarf vegna sjálfrar breytingarinnar? Þessu verður forustumaður láglaunafólksins, lægst launuðu verkamannanna á Íslandi, að svara. Hann hefur ekki sparað okkur orðin í stjórnarliði fyrri ára um níðingshátt okkar í garð þessa fólks. Vill hann ekki nú svara því, hvers vegna hann vill stuðla að því, að þessum stuldi sé komið á? Geri hann grein fyrir því. Og svo þetta: Það stendur ekki til að stela af ykkur þessu lengur en til ársloka 1974, þá ætlum við að hætta þessum stuldi. - Hver trúir því? Hvenær hefur það gerst, að sláttur hafi verið afnuminn, sem á hefur verið lagður, nema honum hafi verið breytt í annað heiti? Ég spyr hv. þm., því að ég veit, að hann er löglærður maður og þekkir vel til í þessum málum og ætti að geta svarað þessu. Það er ekki nóg að segja: Við ætlum að hætta að stela af ykkur um áramótin. Það er búið þá þegar að stela 11/2 stigi í tæpt ár. Og það hefur enginn skattur verið lagður niður, sem á hefur verið lagður, aðeins breytt um nafn á honum. Þetta veit þm. ósköp vel. Þess vegna þýðir ekkert svona hráskinnaleikur kringum hluti, sem hann veit miklu betur um, ekki síst sem forustumaður í samtökum láglaunafólks. Ef einhver efast um réttmæti þeirra orða, sem ég nú hef sagt, ætti hann eins og næsti ræðumaður hér á undan að líta yfir farinn veg til óðaverðbólgu núv. ríkisstj. og trúa því svo, að skatt, sem þeir leggja á í dag, eigi að afnema um næstu áramót að einhverju eða öllu leyti. Ætli það veiti af í verðbólguhítina að bæta þá einhverju við þennan skatt? Sú er reynslan á þeim 21/2 ári, sem núv, ríkisstj. hefur stjórnað, og ég hygg, að svo verði áfram, því að ekki er úr verðbólgubálinu dregið, síst af öllu með ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds, frsm, meiri hl. nefndarinnar.



Herra forseti. Það var eins og fyrri ræðumaður sagði hér áðan, að það var undarlegt að heyra formann meiri hl. n. og frsm. koma hér allt í einu inn og fara að tala um það mál, sem við vorum að ræða þér í dag, - mann, sem lagði það ekki á sig eftir sína framsöguræðu að hlusta á það, sem við sögðum, og fara svo að gagnrýna það núna. Hann sagði, að það hefði ekki kviknað á perunni hjá sér á borðinu. Ég varð ekki var við, að hefði kviknað á perunni ennþá, því að það var alveg sýnilegt, að maðurinn kom af fjöllum, alveg gjörsamlega af fjöllum, hafði ekki einu sinni lesið þingskjölin, ekki mátt vera að því. En ég get alveg tekið undir orð fyrri ræðumanns, að það er okkur ekkert nýtt, að maðurinn hafi ekki tíma til að sitja í stól þér í hv. deild, enda er hann formaður stjórnar þeirrar stóru stofnunar, sem á að hafa efnahagskerfi - landsmanna í böndum og hafa stjórn á því. En þau bönd hafa brostið beggja vegna. Og ef hann fylgist ekki betur með því, sem sú stofnun getur sett á blað handa okkur þm., skal ég lesa upp úr plaggi frá stofnuninni, sem ég treysti, að sé rétt, því að okkur liggur ekkert á. Við skulum bara taka þetta rólega. Það er dagsett 5. mars 1974, og ég fékk þetta plagg til að fá yfirlit yfir, hversu söluskatturinn hefur vaxið 1973 og raunar líka 1972. En jafnvel þó að okkur liggi ekkert á, ætla ég bara að lesa breytinguna árið 1973. Ég minntist á það í dag, en af því að hann var ekki við þá, hefur hann gott af því að heyra það, því að það eru engin einkenni þess, að verðbólgan fari minnkandi, ekki vottur, alls ekki vottur af því. Þá getur hann aðeins dregið rökrétta ályktun af því og sett það upp í kúrfu, ef hann áttar sig betur á myndrænni framsetningu en í tölulegum upplestri, hvert stefnir. Sú kúrfa mundi rísa meira en 45 gráður. Í febrúar 1973 var skilað söluskatti 314 millj., í mars 390 millj., síðan aftur minna í apríl. 337 millj., í maí 384 millj., í júní 462 millj., í júlí 509 millj., í ágúst 519 millj., í sept. 502 millj., í okt. 509 millj., í nóv. 545 millj. Ég hef ekki fengið töluna fyrir desemberskil, sem kemur fram í janúar, en mismunurinn á þessu 10 mánaða tímabili í skilum kemur fram 231 millj. Um 231 millj. hefur það vaxið. Eins og fjvn.- maður Jón Árnason nefndi hér áðan, fengum við, sem vorum í fjvn., tölurnar í haust, og þá var gert ráð fyrir rúmum 600 millj. af hverju söluskattsstigi, Svo heldur verðbólgan áfram, og nú reiknar Framkvæmdastofnunin út sjálf dæmið minnst á 800. Og ég margtók það fram í dag, að hún reiknar varlega. Hún reiknar varlega með verðbólgunni, og það kemur fram í frv., ef hv. þm. hefur haft tíma til að lesa frv., að hér er varlega reiknað. Það kemur líka fram í nýrri áætlun, sem ég vænti, að hann hafi undir höndum, hann fékk a.m.k. sem nm., ef hann hefur haft tíma til að lesa. Á b1s. 9 í frv. er reiknað með 25–26% aukningu og að innheimta sé með svipuðum hætti og verið hefur. Ef innheimtuaðgerðir eru nú harðari, sem vonir standa til og lýst hefur verið yfir að eigi að vera, þá kannske hækkar þetta hlutfall, en hin nýja áætlun sýnir, að þeir reikna með a.m.k. 30% tekjuauka á milli áranna. Og varlega metið gefur þetta ríkissjóði hreinar 400 millj. minnst. Það er ekkert, sem bendir til þess, að úr verðbólgunni verði dregið, því miður. En það væri ánægjulegra, ef það yrði samstaða á Alþ. um að gera myndarlegt átak til að draga úr verðbólgunni og minnka þensluna. Ég minntist á það í dag, að hæstv. forsrh. hefði oft talað um, að það þyrfti að draga úr spennunni og það mjög verulega, og það mun sennilega hafa verið þess vegna, sem hann stóð að því með okkur í stjórnarandstöðunni ásamt öðrum þm. Framsfl., sem þegar hefur kallað hér fram í, þó að hann sé í Nd., að hann muni standa við fyrri gerðir í þessu efni, þ.e. að heimila ríkisstj. að draga úr fjárl. allt að 1500 millj. kr. til að minnka spennuna í landinu, til að minnka eftirspurn eftir vörum og þjónustu og hafa ekki mannskapinn á sprengdu uppboði í vinnu yfir stuttan tíma, þegar framkvæmdirnar eru svona miklar og þær hrannast svona upp, heldur að atvinnulífið geti verið í jafnvægi, sem öllum er fyrir bestu, þegar fram í sækir, og það ætti hv. þm. að vita. Hverjir græða mest á þessari verðbólgu? Hvaða flokkur manna skyldi það vera? Ætli það sé fólkið innan ASÍ? Ætli það séu mennirnir, sem eiga spariféð? Á ég að búa til einfalt dæmi hérna skyndilega? Hugsum okkur tvo menn, annan eldri, sem á 1 millj. kr. á sparisjóðsbók, og hinn ungan, segjum 25–30 ára, sem er að koma úr skóla, og hann þarf að fá lán. Hann fer niður í banka, og hann fær þessa millj. lánaða. Hann byggir fyrir það fé, og hann getur selt það, segjum eftir eitt ár eða 12 mánuði, og miðað við verðbólgu undanfarins árs getur hann selt það með 25% hagnaði a.m.k. Þó kom fram í sjónvarpinu um daginn í Landshorni, að sú verðþróun mundi líklega verða mun meiri. En segjum nú 25%. Þá seldi hann eignina, sem hann hóf að reisa í ársbyrjun, í árslok fyrir 1250 þús. kr. En maðurinn, sem átti spariféð, hvað hefur hann fengið? Segjum, að það hafi verið á bundinni bók og hann hafi fengið 11%, þá fær hann 1100 þús. Sá, sem tók lánið, hagnast um 250 þús. Sá, sem átti féð og slappaði möguleika, svo að atvinnulífið gæti starfað í þjóðfélaginu, tapar 150 þús. Ef nú allir alþm. hefðu dug í sér til að verðtryggja spariféð eða setja vísitöluna að hluta a.m.k. á lánin, segjum að hálfu á móti verðbólgunni, þá er hugsanlegt, að maðurinn, sem átti fjármagnið, hefði fengið 75 þús. kr. Það þýðir, að hann hefði þá fengið 1100 þús. + 75 þús., þ.e.a.s. náð hálft upp í það, sem hinn tapaði. Þess vegna væri nokkur jöfnuður á. Það væri myndarlegra að standa að slíku fyrir alla þm. og reyna þannig að draga úr þessari óhemjueftirspurn, sem þeir hafa og vilja, sem hafa tök á því að standa í stórframkvæmdum. Þetta er einfalt dæmi, sem ég bý til hér úr stólnum, en ég held, að það sé ekki langt frá raunveruleikanum, eins og maður heyrði rætt um í Landshorni fyrir skömmu í sjónvarpinu. Og þar voru taldar miklu, miklu meiri breytingar, á strætisvögnum 40% verðhækkun og í margs konar þjónustu frá 25 upp í 50%. Og enn hefur ekki verið gengið frá útsölu á sumum verkstæðum, en hún er komin upp í 500–700 kr. eftir því, í hvaða flokki mennirnir eru, sem almenningur er að kaupa þjónustu af. En ég man það, að á vélaverkstæðum var útseld vinnustund 53.60 kr. 1. mars 1963 fyrir almenna keypta þjónustu, fyrir 11 árum. Þannig sjáum við, hversu óhemju stjórnlaus verðbólga hefur ríkt á Íslandi, bæði í tíð fyrri stjórnar, en þá var verðbólga, sífelld verðbólguþróun, þó að hún sé mun meiri núna og engin skipulögð átök til þess að hamla á móti henni, öðru nær, bara nógu háan söluskatt og láta kynda undir bálinu. Og svo brigslar hv. frsm. manni um það, að maður skuli ekki kyngja öllu dæminu, einfalt og búið og hallelúja eiginlega. En ég sagði það hér fyrr í dag og greip fram í ræðuna, að forðum var 15. mars kominn, en ekki liðinn, og það ætlar áð fara eins og einu sinni, að það getur haft alvarlegar afleiðingar. Það er staðreynd, að á bls. 9 í frv. hæstv. ríkisstj. stendur þannig, með leyfi forseta: „Hér er þannig um að ræða lækkun álagðs tekjuskatts um 2700 millj. kr. eða um 42%“ Nokkru neðar stendur: „Kostnaður ríkissjóðs af skattafsláttarkerfinu á árinu 1974 er áætlaður 550 millj. kr., en megintilgangur þess er að tryggja hag hinna tekjulægri.“ Hv. ræðumaður lagði þessar tölur saman áðan eða hefur fengið einhverjar nýjar, því að hann komst að þeirri niðurstöðu í einni tölu sagt, að hér væri a.m.k. um 3400 millj. að ræða. Ef ég legg þetta saman á puttunum hérna í ræðustól, þá fæ ég út 3250 millj. En þetta er kannske venjuleg nákvæmni og það skakki ekki mjög miklu, þó að það muni þarna um 150 millj. En frv. sjálft segir þessa tölu, og við í Alþfl. höfum ekki vefengt það, eins og það er sett fram, að það mætti ganga út frá því, sem í þessum plöggum stæði, og miðað okkar afstöðu við það. Það er varlega áætlað, svo að ég endurtaki það enn einu sinni, að söluskattsstigið muni gefa um 800 millj. á ári, og því ekkert því til fyrirstöðu að ganga út frá því, að 31/2 stig í söluskatti nægi fyrir þessari tekjuöflun, sem hér segir á bls. 9, að nemi 2700 millj. kr. Við í Alþfl. deilum hins vegar á það að afla tekna í þessar 500 millj., sem eiga að fara í þetta sérstaka kerfi, með því að láta þá, sem eiga að fá peningana, borga þá fyrst. Það teljum við alveg fjarstætt. Þó að fleiri komi hér inn í, er fjarstæða að leggja á þetta fólk líka aukaálögur. Kannske vill hann leggja á þessi margumræddu breiðu bök gamla fólksins viða úti um landsbyggðina, verkamanna, sjómanna og ýmissa iðnaðarmanna, sem nú eru yfir sjötugt? Hæstv. ríkisstj. var nauðbeygð á sínum tíma til að gefa út brbl.- því að ráðh. skömmuðust sín svo fyrir þá skatta, sem þetta fólk bar þá, þegar skattalagningin kom út eftir þeirra eigin lögum á sínum tíma. Og svo heldur hann, að hann geti ógnað okkur með svipu vegna afleiðinga af þeirra eigin löggjöf. Hann má veifa þeirri svipu yfir höfðinu á mér, það skiptir mig engu máli, ekki minnsta máli. Þetta eru þeirra eigin verk, og þeir hlustuðu ekki á eina einustu brtt., sem kom fram á sínum tíma. Þetta var allt sögð fjarstæða, sem við sögðum. Reynslan varð bara önnur, og þeir neyddust til að gefa út brbl. á sínum tíma. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu hér, þó að það væri fróðlegt út af fyrir sig, fyrst þeir hafa svo mikinn tíma, að þeim liggur ekkert á að koma þessu máli áfram, - ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut. Það er undarleg glámskyggni að halda sér dauðahaldi í þessa tölu, 5 stig, vegna þess að forsendurnar fyrir þessum 5 stigum eru gerbreyttar. Ég spurði að því í dag og hef ekki fengið svar við því enn þá, hvers vegna BSRB voru boðin 5 stig í haust, mér er sagt í nóv. Það er gefið mál, að hafi þeir boðið þetta í byrjun nóv. eða í októberlok, þá var ekki forsenda til, að þessi stig væru 800 millj. kr. hvert, heldur rúmlega 600 millj. kr., þannig að það er gersamlega eðlilegt, að í dag við breyttar forsendur og breytta þróun verðlagsmála, eins og við sjáum, þá lækka prósentustigin, og því hefur ekki verið á móti mælt, að ég færi hér með rétt mál. Ég spurði líka um greiðslustöðu ríkissjóðs 1973 í fyrstu ræðu minni hér og óskaði eftir, að við fengjum upplýsingar um það á nefndarfundi. Við í stjórnarandstöðunni vorum ekki virtir svars, alls ekki, ekki undir neinum kringum stæðum. Og ég spyr um það enn þá, og ég vil líka minna á það, að heildarinnflutningur jókst úr 20.4 milljörðum 1972 upp í 31.8 milljarð 1973. Og þetta gefur ekki lítið auknar tekjur skyndilega fyrir ríkissjóð. Ég vil líka minna á það, þó að ég muni það ekki nákvæmlega, að það voru rúmir 900 bílar fluttir inn aðeins nú í jan. á móti 229, held ég, 1973. Af hverju er þetta? Fólkið þorir ekki að eiga krónuna lengur. Það er glatað að geyma krónuna í þessari verðbólguþróun, eins og fram undan er, og þjóðfélagið verður allt stjórnlaust fyrr eða síðar. Atvinnuvegirnir, sem þurfa að flytja verðbólguna út, geta ekki heldur selt hana á erlendum markaði, það er engin leið. Það er ekki einu sinni, að vinir hv. ræðumanns fyrir austan hafi áhuga á að kaupa hana, þó að með góðum kjörum sé kannske. Það er merkilegt, að menn skuli ekki geta komið sér saman um prósentustigin, þegar liggja á borðinu þær tölur, sem við höfum gengið út frá, um 800 millj. á ársgrundvelli, ríkissjóður hefur tekjumöguleika til að jafna á móti öðrum útgjöldum og menn reikna með, að aukin verðbólga, eins og kemur fram í nýjustu áætlunum hjá hagrannsóknadeild og einnig frá rn. sjálfu, skapi betri stöðu ríkissjóðs. Þá er það merkilegt, að þetta skuli vera slík bitbein eins og reyndin er nú orðin á Alþ. Því er líka haldið fram mjög ákveðið, að það hafi verið mikil samstaða í ASÍ um þetta mál. Ég spurði um þetta í dag, og hæstv. fjmrh. svaraði mér ekki hér úr ræðustóli, hins vegar rétti hann mér miða, sem ég hef hér fyrir framan mig, og rithönd hans á, og þar stendur, að 19 manns hafi verið með samkomulaginu á þessari dagstund, þegar það var kynnt, 3 á móti og 6 sátu hjá. Þetta mun vera hið rétta um afstöðu ASÍ. Það hafði verið þriggja manna undirbúningsnefnd áður, sem hafði fylgst lengur með embættismönnum, bæði úr rn. og Framkvæmdastofnuninni, og ég geri ráð fyrir, að þeir hafi haft mjög glögga og góða yfirsýn yfir vandamálið, eins og það lá fyrir. En það þarf ansi skarpa menn á stuttum fundi, þar sem tugir manna eru saman komnir, til þess að glöggva sig á svona flóknu máli og taka slíka afstöðu, sem er svo bindandi, að óhugsandi er að endurskoða slíkt. Það þarf mjög skarpa menn til þess. Ég veit ekki, hvaða menn sátu þennan fund, en það hefði verið fróðlegt að vita það, án þess að ég ætli að fara að merkja þá eftir greind. En skarpir mega þeir vera, ef þeir álíta, að það sé engin forsenda fyrir því að endurskoða söluskattsstigin þeim í hag til þess að minnka álögur á launþegana. Ég held, að þegar hv. ræðumaður hugleiðir þetta í rólegheitum, sem við höfum verið að takast á um núna, gæti afstaða okkar nálægst. Þegar hann gefur sér tíma til að sitja í stólnum og hugleiða málið í rólegheitum, sinnir ekki öðru utan þingsala, þá sér hann, að till. um 31/2 stig er raunhæf, hún er ekkert glæfraleg, og hún setur ríkissjóð ekkert úr jafnvægi, alls ekki. Og þegar það er ljóst, að á tveimur árum hefur ríkissjóður haft hátt í 4 milljarða umfram tekjur frá því, sem fjárlög reiknuðu með, þá má vel búast við því, að árið í ár gefi ríkissjóði talsverðar umframtekjur, með einföldu líkingadæmi. Ég er ekki að segja það, en það má vel reikna með því, og áhættan er ekki mikil, þegar komið er inn í frv., eins og það kom til okkar, að - heimilt sé að lækka útgjöld ríkisins og þar með minnka þensluna í þjóðfélaginu og skapa aukið jafnvægi, um allt að 1500 millj. kr. Einhvern tíma hefði það verið talin skynsamleg ráðstöfun að standa að því að draga úr þenslunni, þó að það sé ekki talið skynsamlegt í dag nema af stjórnarandstöðunni og sjálfum forsrh. og besta heila Framsfl. Ég vænti þess, að bara við rólega yfirvegun spekist nú formaður fjh: og viðskn. svo, að hann dragi nú þessa till. til baka og frv. fái þá mynd, sem við teljum rökrétta og eðlilega, að þetta geti verið öllum til hagsbóta. Ég veit ekki, af hverju þeir eru svona þversum í því að meta þetta. Hann viðurkennir meira að segja, að á árinu 1975 sé 31/2 stig vel nægilegt, og talar um, að ríkissjóður mundi hagnast það ár á að halda 31/2 stigi. Auðvitað byggir hann það á því, að verðþenslan í þjóðfélaginu sé það mikil, að söluskattsstigið skili inn verulega auknum tekjum frá því, sem við göngum út frá í dag, þ.e.a.s. langt fram yfir 800 millj. kr. á ársgrundvelli. Við í stjórnarandstöðunni teljum, að það sé ekki verið að tjalda hér til einnar nætur. Það er ekki réttlætanlegt, hreinlega sagt. Svona umfangsmikið mál er ekki sett fram til einnar nætur, og það er alveg óraunhæft að gera því skóna, að það eigi að gilda aðeins til áramóta. Miklu raunhæfara væri, að það gilti til 30. okt. og það væri þá endurskoðað, rétt þegar Alþ. kemur saman, og þá hefðum við reynt að sjá, hvað 31/2 stig gerðu. Það væru miklu skynsamlegri vinnubrögð, og þau væru rökrétt. Þá sýndi það vilja Alþ. í heild til þess að leggja ekki meira á þjóðina en lífsnauðsynlegt væri. Það væri allt annað. En svona till, er út í hött, gersamlega út í hött og leysir engan vanda. Og að ætla svo að segja fólkinu, að um áramót komi bara gömlu, góðu eða illu lögin, hvað menn vilja kalla það, og allt sé í lagi, það gengur alls ekki. Verðbólgan er svo ótrúlega mikil s.l. tvö ár, að ég veit dæmi um ákveðinn mann, sem keypti 150 tonna skip norður á Akureyri fyrir rúmum tveimur árum. Það gekk misjafnlega vel hjá honum að halda þessu skipi úti, - skipið kostaði 35 millj. kr., - en verðbólgan rétti honum endursölu nú fyrir áramótin upp á 55 millj. kr. Ef maðurinn hefði vitað þetta með fyrirvara, hefði verið langbest að geyma skipið í tvö ár í slippnum á Akureyri og setja það aftur á flot núna. Það var sá besti útgerðarháttur, sem hugsanlegt var. Slík er verðbólgan, slík er vitleysan í þjóðfélaginu. Og önnur þjónusta hreyfist eftir því. Söluskattur reiknast af þessari verðþróun, þar sem hann er bundið stig af brúttóveltu, og eykur upp á sig alveg eins og snjóbolti, jafnvel þó að nú sé búið að taka þá ákvörðun að hafa þessi viðbótarstig, hver svo sem þau verða, ekki í vísitölunni. Er það sérstakur áfangi út af fyrir sig. En það þótti illa mælt og illa hugsað, þegar við vorum hér í viðreisn að tala um miklu minni tölu, bæði varðandi vin, tóbak og aðra hluti. Þá þótti það ganga glæpi næst og meira en það fyrir rúmum þremur árum að hugsa slíkt, hvað þá að reyna að framkvæma það. En nú þykir það sjálfsagt, enda eru það svo góðir menn, sem sitja í stólunum í dag, það eru vinir ASÍ-forustunnar og fleiri ágætra manna, og þá þykir sjálfsagt að hjálpa þeim með þessi atriði. Sjálfsagt er þetta skynsamlegt og raunhæft, miðað við ríkjandi ástand í þjóðfélaginu, en menn verða þá líka að vera þess minnugir, að þetta er ekki einhlítt. Það þarf að draga úr spennunni með öðru móti, og það er rökrétt, þó að það sé búið að breyta því núna við atkvgr. við 2. umr., að opna heimild fyrir hæstv. fjmrh. í samráði við fjvn. að draga úr fjári. og hafa það opið, þó að ekki væri nema 500 millj. eða hátt í þúsund millj. til þess að draga úr þenslunni, ef verðbólguhjólið heldur svo ört áfram að snúast eins og allt bendir til. Þetta var gert á erfiðleikaárum, þetta var gert með 15% almennri heimild af núv. ríkisstj., og ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að þetta sé gert áfram, alls ekki neitt. Ég taldi eðlilegt að standa hér upp og mótmæla þessari till. afdráttarlaust og einnig nokkrum aths., sem ræðumaður kom inn á, þar sem hann virti okkur ekki þess að sitja hér og hlusta á okkar málflutning fyrr í dag, sem honum bar þó sérstaklega skylda til sem frsm. meiri hl.



Herra forseti. Ég get nú ekki látið hjá líða að segja örfá orð um ræður þeirra, sem hér hafa talað á undan mér, með hliðsjón af því, hversu mjög þær hafa beinst að því, sem ég sagði hér áðan, enda þótt ég vilji síst af öllu fara að teygja allt of mikið úr þessum umr., þær eru víst orðnar nógu langar. Ég stóð hér áðan upp til þess að gera grein fyrir ákveðinni till., sem við höfum þegar flutt, meiri hl. fjh: og viðskn., um það, að frv. það, sem hér liggur fyrir, gildi til áramóta og skuli þá tekið til endurskoðunar. Ég verð að segja það, að mér þóttu viðbrögð manna við þessum tillöguflutningi merkilega einkennileg. Fyrstur spratt upp hv. þm. Jón Árnason og var töluvert æstur, eins og hér væri einhver mikil hætta á ferðinni, og leyfði sér jafnvel að brigsla mér um það, að ég hefði verið fjarverandi úr þinghúsinu í allan dag, - ég hef satt að segja ekki vikið héðan úr þinginu í allan dag, en ég held, að menn hljóti að virða mér það til vorkunnar, að ég taki mér stundum svolitla hvíld, þegar maraþonræður eru fluttar hér, án þess að í þeim finnist varla neisti af rökum. Ég býst við, að það sé svo um fleiri en mig, að menn þurfi að fá sér örlitla hvíld stundum, þegar slíkt flóð steypist yfir menn. En ég verð að segja, að ég varð svo sannarlega ekkert hissa á því í sjálfu sér, að hv. þm. Jón Árnason skyldi bregðast við á þennan máta. Ég hef ekki orðið var við, að hann eða hans líkar vildu yfirleitt ræða þetta mál með neinum rökum, og þar af leiðandi kom mér þetta ekki á nokkurn hátt á óvart. Viðbrögð hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar voru aftur á móti kannske eilítið einkennilegri. Það var greinilegt, að hann vildi ekki viðurkenna þá till., sem hér var borin fram, sem nein smyrsl á sárin, eins og hann orðaði það, og það má vel vera. Það fer eftir því, hvernig till. er tekin. Það má vel vera, að í raun réttri verki þessi till. eins og salt í sárin, en það stafar þá fyrst og fremst af því, að till. kemur þeim Alþfl: mönnum í töluvert mikinn vanda. Það stafar þá ekki af neinu öðru en því. Þetta er sem sagt tilboð, sem þarna er gert og kemur þeim óneitanlega í nokkurn vanda, sem vill hafa hreina samvisku í þeim rökræðum, sem hér fara fram. Um málflutning hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar er það kannske einna helst að segja, að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það hefur verið sagt um menn fyrr, að sú ræða, sem þeir flytja, kunni að segja meira um hugarangur þeirra en það, sem þeir eru sjálfir að tala um. Í fyrri hluta ræðu minnar hér var ég að rekja tölulegar staðreyndir þessa máls  Hv. þm. hélt því hér blákalt fram, að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hefðu verið blekktir í þeim samningum, sem áttu sér stað um þetta mál milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar og stóðu vikum saman, þar sem allt var gert til þess að gera mönnum eins fært og hugsast gat að reikna þessi dæmi út 

Það hefur fjmrh. sagt.

Það er ekki rétt. Menn höfðu tekið sér mjög góðan tíma til þess að skoða þetta mál, höfðu skoðað það vikum saman. En út af fyrir sig er það rétt, að lokasamkomulagið, endanlegur frágangur málsins gekk fyrir sig á síðasta degi þess undirbúnings, svo sem ævinlega hlýtur að vera. Nei, ég verð að segja það, að menn eru í æðimiklum rökþrotum, þegar menn hampa fullyrðingum af þessu tagi, og ég held, að ég verði að láta mér nægja að vitna til orða ráðuneytisstjórans í fjmrn., Jóns Sigurðssonar, sem einmitt tjáði okkur nm. í fjh.- og viðskn. Ed. og Nd. á fyrsta fundinum, sem haldinn var um málið, að hann væri þeirrar skoðunar, að engin breyting hefði áður verið gerð á löggjöf, sem snerti verkalýðshreyfinguna, breyting á löggjöf, sem gerð væri með samkomulagi við verkalýðshreyfinguna, þar sem fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hefðu fengið jafngott tækifæri til þess að kynna sér málið, hefðu haft jafngóða aðstöðu til þess að kanna það til botns og verið jafnljóst, hvað þeir raunverulega voru að gera. Ég var ekki viðstaddur þessa samninga, en ég held, að fullyrðing þessa embættismanns segi áreiðanlega töluvert meira um sannleik þessa máls heldur en þessi blábera fullyrðing hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar, sem hann vissi sjálfur, að var sögð algerlega út í bláinn. Ég held, að það sé sannleikur málsins, sem ég hélt hér fram í minni fyrri ræðu við þessa 3. umr. Það er ekki umdeilt í sjálfu sér, hverjar eru tölur þessa máls, milli stjórnarflokkanna og Alþfl. Það er dálítill munur á því, hvernig aftur á móti Sjálfstfl. hefur haldið á þessu máli, því að hann vill engum rökum taka, og þær tölur, sem sjálfstæðismenn setja fram, það verður hvergi hönd á fest hvað þær snertir. En það kom skýrt fram t.d. í nál. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, og það kom einnig skýrt fram í ræðu hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar áðan, að á 12 mánaða grundvelli gerir söluskatturinn, sem hér er um að ræða, 4000 millj., og það er tala, sem eðlilegt er að miða við, það er viðurkennd staðreynd. Þar af leiðandi er það einfalt reikningsdæmi, að á 91/2 mánuði gerir þessi söluskattur 3160 millj. eða minna en tekjuskattslækkuninni nemur. Það er viðurkennt í því nái., sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefur lagt hér fram, að tekjuskattslækkunin nemi 2700 millj. Og það er einnig viðurkennt hér, að útgjöldin af skattaafslættinum nemi 550 millj., þ.e.a.s. samanlagt um 3250 millj., þannig að með þessum tölum, sem hér hafa verið lagðar fram í þskj., er það viðurkennt, að 5% söluskattur á 91/2 mánuði gefur minna en tekjuskattslækkunin nemur. Um þetta er ekki deilt, þetta blasir við og á ekki að þurfa að deila neitt um.  Ég held sem sagt, að ég geti undirstrikað það, sem ég sagði hér áðan, að um töluleg atriði þessa máls er í raun og veru alls ekki deilt á milli okkar og Alþfl. Það er hins vegar deilt um það, hvort eigi að reikna þetta á grundvelli ársins 1974 eða á ársgrundvelli miðað við 1975 og 1976. Og við teljum, að á þessu stigi málsins verði að miða dæmið við grundvöll ársins 1974 og bera fram till. um það, að skattkerfisbreytingin nái þá ekki lengra en til ársloka, þannig að þá sé hægt að reikna dæmið aftur. Ég endurtek það ósköp einfaldlega, að það má vel vera, að till. af þessu tagi falli ekki í góðan jarðveg, það má vel vera, að fulltrúum Alþfl. finnist, að að sér sé sneitt með till. af þessu tagi og þeir bregðist þá illir við og reiðir. En það stafar þá ekki af neinu öðru en því, að þeir eiga erfitt með að greiða atkv. gegn þeirri sanngirnislausn, sem í till, felst.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður sagði, að ekki væri deilt um það, hvert tekjutap ríkissjóðs væri eða tekjuávinningur, hvert yrði tekjutap af lækkun beinna skatta, tekjuskatta einstaklinga annars vegar, og hver tekjuaukning ríkissjóðs yrði af 5 stiga söluskattauka hins vegar. Ég vil mótmæla þessu og benda hv. þm. á það, að hvort heldur reiknað er á ársgrundvelli eða á grundvelli þess hluta yfirstandandi árs, sem óliðinn er, þá er ágreiningur við formælendur ríkisstj. um þetta mál og ætti þó ekki að vera. Hv. þm. Ragnar Arnalds segir, að það sé ekki um það deilt, að miðað við ársgrundvöll hafi þetta frv. um skattkerfisbreytingu í för með sér meiri tekjuöflun fyrir ríkissjóð en lækkun beinna skatta, tekjuskatta, nemur. Það er ágætt að fá þessa viðurkenningu hv. þm. Þá erum við sammála um það. Þá er frv. til þess fallið að læðast inn um bakdyrnar að skattgreiðendum í landinu til þess að flá þá enn meira en hingað til hefur verið gert. Það á að vera einhver sérstök gæska hjá hv. þm. og hans samstarfsmönnum í fjh: og viðskn. að bjóðast til þess, að gildistaka eða gildistími þessara laga sé aðeins til ársloka. En hvernig lítur dæmið út á yfirstandandi ári? Ég vil þá byrja með að taka góða og gilda tölu hv. þm., þá er hann viðhafði hér rétt áðan í sinni ræðu, að tekjuaukning ríkissjóðs, það sem eftir er ársins, af 5 söluskattsstigaauka muni nema 3160 millj. kr. Ég og ýmsir þeir, sem hér hafa talað á undan mér í dag, hafa bent á, að þetta er of lág áætlun og jafnvel allt of lág áætlun. En við skulum taka tölu sjálfs hv. þm. gilda og segja, að tekjuaukning ríkissjóðs verði ekki meiri á þessu ári en 3160 millj. kr. Gott og vel. Hvert er þá tekjutap ríkissjóðs af lækkun beinna skatta og skattaafslætti? Við skulum fletta upp í fjárl. Þar stendur skrifað, að tekjur af tekjuskatti einstaklinga muni nema á yfirstandandi ári 5864 millj., kr. Hver er áætlun ríkisstj. um það, hvað tekjuskattur einstaklinga samkv. þessari skattkerfisbreytingu, sem hér er til umr., muni gefa ríkissjóði í aðra hönd? Sú tala er 4100 millj. kr. Tekjutap ríkissjóðs er þess vegna 1764 millj. kr. vegna þessarar skattkerfisbreytingar. Til viðbótar skulum við svo taka skattaafsláttinn, sem nemur 500–550 millj. kr., og ef við leggjum saman 1764 millj. og 500 eða 550 millj., þá held ég, að fari ekki á milli mála, að út kemur 2250–2300 millj. kr., sem er tekjutap ríkissjóðs á yfirstandandi ári, samanborið við þá tölu, sem hv. þm. gat hér um áðan, að væri tekjuauki ríkissjóðs af söluskattaukanum það sem eftir er ársins, að upphæð 3160 millj. kr., þ.e.a.s. alla vega segir sjálfur hv. þm. Ragnar Arnalds, að ríkissjóður fái um 900 millj. kr. meira í sinn hlut á yfirstandandi ári með þessari skattkerfisbreytingu. Það er aukningin á skattbyrðum á landsmenn. Við sjálfstæðismenn tökum það alls ekki í mál að samþykkja slík lög. Við sjálfstæðismenn teljum það engu meginmáli skipta, þótt þeir meiri hl. fjh: og viðskn. beri nú fram við 3. umr. þá till., að þessi skattránslög skuli þó ekki gilda lengur en til ársloka. Herra forseti. Ég beindi þeirri áskorun til hv. þdm. við 1. umr. þessa máls í d., að tillit væri tekið til vilja meiri hl. Nd., og varaði við því, ef menn hefðu í huga að færa frv. aftur í sama búning og hæstv. ríkisstj. bjó því upphaflega. Stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. í þessari d. og hæstv. ríkisstj. sjálf hefur hunsað vilja meiri hl. þm. í Nd. og ekkert tillit tekið til gagnrýni og skoðana stjórnarandstöðunnar hér á Alþ. Ég lýsi því ábyrgð á hendur ríkisstj. vegna þeirra afleiðinga, sem svo óbilgjörn og einsýn vinnubrögð hafa. Ríkisstj. hefur stefnt málinu í sjálfheldu. Allt útlit er fyrir, að frv. verði fellt í Nd., og ef ekkert er frekar aðhafst í breytingum á núgildandi lögum um tekjuskatt, þá verður tekjuskattur lagður á landsmenn samkv. skattalöggjöf vinstri stjórnarinnar, sem hún setti á fyrsta valdaári sínu, veturinn 1971–1972, skattalöggjöf, sem vinstri stjórnin hefur hrósað sér af að hafa sett og ber alla ábyrgð á, en hefur í för með sér óbærilegar skattabyrðar á allan almenning í landinu. Þessi núgildandi tekjuskattslög eru því óbærilegri við álagningu yfirstandandi árs, að hæstv. ríkisstj. ákvað að hækka ekki skattvísitöluna um meira en 20%, þegar tekjur í krónutölu hækkuðu um 30% á milli ára. Lagt verður því á meira en 90% skattgreiðenda samkv. hæsta skattstiga og þeim gert að greiða meira en 55% af tekjum sínum til hins opinbera. Á þessum skattránslögum ber núv. ríkisstj. alla ábyrgð. Það er skattreikningur vinstri stjórnarinnar, kveðja stjórnar, sem hefur sjálf skreytt sig nafninu „stjórn hinna vinnandi stétta“, sem mun birtast Íslendingum, þegar skattseðillinn berst þeim í hendur, ef ekkert verður að gert. Hafi annað ekki orðið núv. ríkisstj. að aldurtila, þegar skattlagningu er lokið, þá verður skattlagningin samkv. óbreyttum tekjuskattsl. banabiti ríkisstj., því að ábyrgð á þeim getur hún ekki komið yfir á aðra, sem vöruðu við og gerðu till. til úrbóta. Sjálfstæðismenn hafa flutt frv. til nýrri og betri tekjuskattslaga. Það frv. er nú í n. í Nd. Það er krafa okkar, það er krafa allrar þjóðarinnar, að frv. verði tekið til meðferðar og afgreitt hér á Alþ. þegar í stað og ný tekjuskattslög sett, sem unnt er að beita við skattaálagningu nú í ár, svo að forða megi þjóðinni frá þeirri skattakúgun, sem vinstri stjórnin stendur fyrir. Meðferð þessa frv. ríkisstj. um skattkerfisbreytingu, aðdragandi þess, efni og afgreiðsla er með þeim endemum, að í ljós er leitt, að ríkisstj. hefur hvorki getu, vilja né vald til þess að koma málum fram, og ber henni því að segja af sér þegar í stað.



Herra forseti. Það er greinilegt, að hv. 4. þm. Norðurl. v. vill heldur halda uppi umr. við 3. umr. en við 2. umr., og er sjálfsagt að verða við þeirri beiðni hans. Hann kom hér upp í ræðustólinn áðan heldur kotroskinn og brigslaði okkur stjórnarandstæðingum um bað, að við vildum ekki ganga til samkomulags í þessu máli, og komst m.a. svo að orði, að það væri óskiljanlegt, að ekki skyldi nást samkomulag, þegar svona lítið ber á milli. Ég vísa þessu algjörlega heim til föðurhúsanna. Ef svona lítið ber á milli, af hverju reynir þá ekki þessi hv. þm. að koma með einhverja till. til samkomulags? Af hverju er hann þá ekki samningaliprari? Hvað er það eiginlega, sem hamlar honum í því efni? Hann kom hér upp með till., að það væri einhver samkomulagstill., að allar skattalækkanirnar, sem felast í þessu frv., eigi bara að gilda til ársloka. Það var samkomulagsgrundvöllurinn. Það er skýrt fram tekið í frv. því, sem lagt var fram, í grg. þess, og það var innifalið í því samkomulagi, sem náðist milli Alþýðusambandsins og ríkisstj., að söluskatturinn skyldi koma til endurskoðunar á þessu ári. Það var skýrt fram tekið í þessu samkomulagi. Þess vegna er það algerlega út í bláinn og sagt af hreinni fákunnáttu að halda, að það sé eitthvað boð að bjóða það núna, enda man ég ekki betur en það boð hafi komið strax fram við 1. umr. frá hæstv. fjmrh. og er ekkert nýtt í þessu máli. En í þessu plaggi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Endurskoðun tekjuöflunar ríkisins. - Haft verði samráð við fulltrúa launþegasamtakanna um endanlega gerð lagafrv. þess (eða þeirra), sem ríkisstj. hyggst flytja til þess að framkvæma 1.–4. lið hér að framan. Með till., sem lýst er hér að framan, er mikilvægt skref stigið í þá átt að lækka beina skatta og taka upp almennt skattafsláttarkerfi. Við framhaldsendurskoðun yrði unnið að því að einfalda tekjuskattinn og e.t.v. sameina algengustu bætur almannatryggingakerfisins (einkum fjölskyldubæturnar) þeim vísi að skattaafsláttarkerfi, sem hér er ráðgerður. Þar með væri stefnt að því að sameina og samræma tekjuskiptingarafskipti ríkisins í almennt tekjujöfnunarkerfi. Við þessa endurskoðun yrði tryggt, að byrði beinna skatta þyngdist ekki frá því, sem að er stefnt með till. í 1. og 2. lið hér að framan. Endurskoðun söluskatts með upptöku virðisaukaskatts í hans stað á næstu árum fyrir augum yrði einnig liður í þessu samráði. En með þeim breytingum yrði m.a. stefnt að því að létta óbeinum sköttum af framleiðslunauðsynjum.“ Hér er sem sagt því slegið föstu í þessu frv., í grg. þess, og það liggur fyrir, að því er heitið, að áframhaldandi endurskoðun skattal. eigi að fara fram. Enn fremur segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúar ASÍ leggja á það áherslu, að með því að fallast á 5%-stiga hækkun söluskatts sé tekið mið af skertri álagningu á árinu 1974. Á árinu 1975 verði því að taka tillit til þess við skattaákvarðanir, þannig að þá verði metið, hvað 5%-stiga hækkun á söluskatti nemi yfir árið, og jafnframt, hve skattalækkun þá nemi miklu samkvæmt nýja skattstiganum, og að því leyti sem söluskatturinn verður talinn nema hærri upphæð, þá verði sá hluti, sem umfram er, metinn inn í kaupgjaldsvísitölu.“ Þarna kemur það fram, sem hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson sagði hér áðan, að það er greinilegt þegar á því, sem þarna stendur, að aldrei var meiningin að falla frá 5 stiga hækkuninni á söluskattinum hjá hæstv. ríkisstj. Þarna er því beinlínis slegið föstu, að söluskattinum eigi að halda áfram. Það er að vísu sleginn sá varnagli, að hluti ef þeirri hækkun eigi að koma inn í kaupgjaldsvísitöluna, það er ýjað í þá átt. En ætli efndirnar yrðu miklar? Ætli það yrði þá ekki komið með einhverjar aðrar eins reikningskúnstir, eins og núna eru hafðar í frammi, eins og þessi hv. þm. hafði hér áðan, þegar hann var að halda því fram þvert ofan í það, sem hann veit, að er rétt, að tekjumissir ríkissjóðs samkv. þessu skattalagafrv. muni nema 3.6 milljörðum kr. eða hvað hann sagði. Sannleikurinn í málinu er sá, eins og hv. 2. þm. Reykv. sagði hér áðan, að tekjumissirinn samkv. þessu frv. af tekjuskatti nemur 1 milljarði 764 millj. kr. Þar á móti mun hins vegar tekjuskatturinn samkv. því, sem stendur í grg, meiri hl. fjh: og viðskn. Nd., hækka um 3.4 milljarða kr. Til þess að sýna fram á það, að þetta eru ekki einu liðirnir í tekjuáætlun ríkissjóðs, sem munu hækka, ætla ég að lesa hér endurskoðaða áætlun um innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1974. Þar segir: Tekjuskattur samkv. fjárlagafrv. 5 milljarðar 864 millj. kr. Samkv. frv. yrði það 4.1 milljarður, mismunur 1764 millj. kr. Almenn aðflutningsgjöld munu hækka úr 6 milljörðum 914 millj. í 7 milljarða 135 millj., hækkunin nemur 221 millj. Söluskattur mun hækka úr 6 milljörðum 702 millj. kr. í 10 milljarða 780 millj., mismunur 4 milljarðar 78 millj. Launaskattur mun hækka úr 1200 millj. í 1640 millj., mismunur 440 millj. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins mun hækka úr 2 milljörðum 958 millj. í 3 milljarða, hækkun 42 millj. Aðrir óbeinir skattar munu hækka úr 1151 millj. í 1220 eða hækkun 69 millj. kr. Samtals nemur hækkunin, þegar búið er að draga frá lækkun tekjuskattsins samkv. fjárl., 3 milljörðum 88 millj. kr. Samt sem áður, þótt þessi upphæð sé svo há, lýstu þeir því yfir, bæði forstöðumaður hagrannsóknadeildarinnar og sá hagfræðingur, sem honum var til aðstoðar í þessu máli, að allar áætlanir um hækkun á tekjustofnum ríkissjóðs væru í algeru lágmarki, og létu þess getið enn fremur, að ef verðbólgan yrði nógu mikil, mundi greiðsluhallinn hjá ríkissjóði snúast upp í greiðsluafgang. Það má kannske segja, að horfurnar í þjóðfélaginu séu þannig núna, að það geti vel farið svo að óbreyttu. Svo er annað í þessu máli. Þessi hv. þm. er að gera sig hér digran, og hann er að tala um, að það sé verið að setja okkur einhverja úrslitakosti. En hvað er það, sem hann er að bjóða? Hvað er það, sem ríkisstj. er að bjóða með því frv., sem hér er lagt fram? Eigum við aðeins að líta á það. Á árinu 1959 voru skattgreiðendur í landinu 61900. Af þeim greiddu ekki skatt 20.8%. Árið 1960 fækkaði skattgreiðendum í 15080. Það var eftir að viðreisnarlöggjöfin var samþ., þá fækkaði þeim á þessu eina ári úr 61900 í 15080. Það ár voru skattgreiðendur aðeins 20.84%. Af þeim greiddu ekki skatt 79.16%. Árið 1973, þegar áhrifa af skattalagabreytingu núv. ríkisstj. fór að gæta, voru skattgreiðendur í landinu orðnir 57 987, eða 57.5%, og af þeim greiddu ekki skatt 42.5%. En það er ekki aðeins að þeim hafi fjölgað, þeir hafa hlutfallslega meira en tvöfaldast, sem borga skatt núna, miðað við þá skattalöggjöf, sem viðreisnarstjórnin setti á sínum tíma, heldur kemur í ljós, að af þessum 57 987, sem greiddu skatt á s.l. ári, eru 72% í hæsta skattflokki og mun hækka á þessu ári upp í 90%. Sem sagt, 90% af skattgreiðendum landsins eiga að greiða samkv. núgildandi skattal. 44% tekjuskatt, og álögurnar á þeim munu þá nema samtals milli 54 og 55% í beinum tekjusköttum. Og svo er þessi hv. þm. að gera sig digran hérna, þegar hann með sinni framkomu hér er að stuðla að því, að svona verði þetta áfram. Og hann er að gera því skóna, að honum verði eitthvað sérstaklega þakkað fyrir það og þessari ríkisstj. að hafa umturnað skattkerfinu í landinu með þessum hætti, sem hefur valdið því á þeim árum, sem nú eru liðin, að það er orðin aðalkrafa allra launþegasamtakanna í landinu að fá leiðréttingu á þessum málum. Það eru allir menn fyrir löngu búnir að gera sér það ljóst, að það felast engar kjarabætur í beinum kauphækkunum, vegna þess að þær eru étnar upp í verðlaginu þegar í stað. Við sáum, hvernig fór núna 1. mars, og við vitum, að það er búið að lofa atvinnurekendum gengisfellingu. Það liggur beint fyrir, og það er augljóst, ef maður skoðar samningana, sem voru gerðir við Japani, að það er eitthvað því um líkt á döfinni, og ekkert leyndarmál. Og ég vil gjarnan rifja upp, úr því að hv. þm. gefur mér tilefni til að endurtaka það, að í þeim ályktunum, sem Alþýðusamband Íslands gerði nú í okt., var gert ráð fyrir því, að persónufrádráttur til skatts fyrir einstakling yrði ekki lægri en 300 þús. kr., og það er einmitt þessi upphæð, sem við höfum miðað við okkar till. í Sjálfstfl. Hjá okkur er persónufrádrátturinn 310 þús. kr., þar sem taka verður tillit til þess, að brúttótekjur eða tekjuaukning á s.l. ári var meiri en ætlað hafði verið, þannig að við tökum einmitt upp þessi ákvæði og þessar óskir, sem Alþýðusambandið setti fram. Ég vil einnig minna á annað atriði, sem við tökum upp af þeirra till., en þar er sérstaklega farið fram á það, að auk þess fái verkafólk, sem vinnur við fiskvinnslu, sérstakan frádrátt, þannig að þeir, er vinna í allt að 20 vikur á ári, fá 9% og þeir, er starfa 20 vikur á ári eða lengur 18%. Samkv. 2. till. okkar, sem þessi hv. þm. var að taka þátt í að fella hér áðan, er einmitt lagt til, að fjmrh. skuli vera heimilt að veita þeim, er við fiskvinnslu starfa, sérstakan frádrátt samkv. nánari ákvæðum í reglugerð. Ég vil út af þessu segja það, að það hefur ekki vantað núna á undanförnum vikum og undanförnum mánuðum, að þeir menn, sem nú eru í stjórnarandstöðu, hafi verið að sleikja sig upp við verkamennina og við fólkið í fiskvinnslunni. Það hefur ekki vantað. En við sjáum núna, hvernig efndirnar eru. Það er á engan hátt komið til móts við óskir þeirra, og það er gengið svo langt, að nú er því hótað hér í hinu háa Alþ. að demba yfir þá aftur skattal. eins og þau eru, –skattal., sem fólkið sjálft er búið að neita að taka sig saman um, að ef þessi skattalög eigi að gilda áfram, þá muni fólkið á Snæfellsnesi neita að vinna eftirvinnu og næturvinnu til þess að bjarga verðmætum á vertíðinni í verstöðvunum þar. En þetta fólk hefur haldið áfram að vinna að framleiðslunni í krafti þess, að ríkisstj. muni standa við það að koma fram með þær tekjuskattslækkanir, sem hún var búin að lofa að koma fram með í samningaviðræðunum við Alþýðusambandið. Svo kemur þessi hv. þm. hér upp og segir: Það munar svo sem ekki neinu. - Það munar bara því, sem er aðalatriðið. Það munar því, að þetta fólk fær ekki leiðréttingu, eins og nú standa sakir. Hótunin er sú við fólkið í landinu, við launþegasamtökin, okkur alla, að ef þið fáið ekki að stela á annan milljarð á þessu ári í hærri sölusköttum en nauðsynlegt er, þá eigi að demba gömlu tekjuskattsl. aftur yfir fólkið í landinu. En þið skuluð ekki ímynda ykkur, að fólkið viti ekki, hver setti þessi lög. Það er fólkinu vel kunnugt um, að með skattalagabreytingunum 1972 var horfið frá þeirri stefnu viðreisnarstjórnarinnar að láta meiri hl. af tekjuöflun ríkissjóðs vera í óbeinum sköttum. Þá var horfið inn á þá braut að leggja 44% tekjuskatt á lágtekjufólkið. Og nú er ástandið orðið þannig, að það er 90% af skattþegnunum, sem lendir í hæsta skattþrepi. Og það má gjarnan minna á það líka, að það er svo sem ekkert gefið í þeim persónufrádrætti, sem lagður er til í því frv., sem hér liggur fyrir. Það er ekki eins og sé verið að gefa eitthvað nýtt og eitthvað mikið. Þetta er rétt svipað því, sem persónufrádrátturinn ætti að vera miðað við s.l. ár, ef í skattvísitölunni væri tekið tillit til þeirrar tekjuaukningar, sem orðið hefur á milli þessara tveggja ára. Það þarf sem sagt enga lagabreytingu til að gera þetta, til þess að veita þennan persónufrádrátt, það þarf ekki annað en einfalda ákvörðun. Það þurfti ekki annað. En ríkisstj. gat ekki hugsað sér það. Og ríkisstj. hefur svikið fleiri heldur en Alþýðusambandið. Ríkisstj. hefur einnig svikið Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, opinbera starfsmenn, því að það lá einnig fyrir þá, þegar samið var við þá, þá lá í loftinu og hefur áreiðanlega verið heitið, að um leiðréttingu á tekjuskattinum yrði að ræða. Við þurfum ekki annað en fletta upp í skattskrá s.l. árs til þess að sjá, hverjir það eru, sem borga hæstu skattana. Það er launafólkið. Við skulum bera saman í skattskránni launafólkið og þá, sem hafa mest um sig, og sjá, hvað kemur út úr því. Við vitum, að það mun halla á launafólkið í landinu. Það á að níðast á fólkinu, sem ekki getur svikið undan skatti. Það á að halda áfram að níðast á því, og sú er hótunin, sem hv. stjórnarandstæðingar eru nú að láta glymja á okkur, að það eigi að halda áfram að níðast á þeim, sem telja rétt fram. Það er von, að þessir menn tali digurbarkalega, og það er von, að þeir þurfi að æsa sig upp við 3. umr. Hæstv. fjmrh. var að gera því skóna hér í gær, að það væri best að halda áfram baráttunni og það væri best að láta fólkið í landinu knýja fram breytingar á skattalöggjöfinni. Ég held, að þetta sé best. Það er greinilegt, að sú ríkisstj., sem nú situr, hefur ekki vilja til þess. Hún vill ekki lækka skatta á þjóðinni. Ég vissi ekki, hvort ég átti að taka orð hæstv. fjmrh. svo sem hann væri að gefa í skyn, að það yrði þingrof o nýjar kosningar, ef þetta frv. yrði ekki samþ. Ég vona, að hæstv. ríkisstj, hafi manndóm í sér til þess. Ég vona, að næstu kosningar snúist um skattamálin og snúist um verðbólguþróunina í landinu, og það mun þá sýna sig, að þeir menn, sem nú eru í valdaaðstöðu, munu tapa ögn fleiri þm. heldur en þessum fjórum, sem þeir unnu í síðustu kosningum. Ég var að tala við mann utan af landi áðan, og hann var að undrast, var að spyrja mig um það, hvernig atkvgr. hefði farið í dag. Og þegar ég sagði honum það, að till. um niðurskurð á fjárl. ríkisins hefði verið felld, þá varð hann mjög undrandi yfir því og sagði, að það liti svo út sem hæstv. forsrh. yrði að ganga í Sjálfstfl. til þess að geta beitt sér fyrir því, að það yrði skynsamlega staðið að fjárl. og hann gæti unnið að því að lækka fjárl. Hv. stjórnarsinnar, sem eru í þessari hv. d., létu sig hafa það hér áðan að fella allir sem einn maður till., sem hæstv. forsrh. hafði greitt atkv. með við umr. í hv. Nd. Ætli það verði ekki jafn þung spor og önnur, sem þessi hæstv. forsrh. hefur orðið að stiga til þess að bjarga þessari ríkisstj., - ætli hann verði nú ekki að stiga það spor hér á eftir að falla frá því, að fjárl. verði skorin niður? Ætli það verði ekki gert að skilyrði, að hann megi ekki einu sinni hafa þá skoðun, að það eigi að reyna að takmarka ríkisútgjöldin til þess að draga úr verðbólgunni? Þessi hv. þm. sagði hér í dag, eins og búið er að rifja upp nokkrum sinnum, að það hefðu ýmsir furðulegir hlutir gerst í Nd. og frv. tók ýmsum kostulegum breytingum. Þessi hv. þm. kallar það kostulegar breytingar, þegar vilji kemur fram um það á Alþ. að skera niður ríkisútgjöldin. Og þessi hv. þm. kallar það kostulegar breytingar á frv., að bað skyldi vera meiri hl. fyrir því í Nd. að afnema 11/2% launaskattinn, sem á sínum tíma var samþykktur til þess að halda niðri verðlagi í landinu. Það eru forsendur 11/2% launaskattsins. En það er fyrir löngu liðin sú tíð, að þessi ríkisstj. reyni að halda niðri verðlagi í landinu, fyrir löngu liðin. Þessari ríkisstj. er því sæmst að skila aftur þessum 11/2% launaskatti eða reyna að taka sig á. En eins og ég sagði áðan, virðist ekki sem það hafi fengið byr eða hljómgrunn hjá hv. stjórnarsinnum. Þessi viðleitni hæstv. forsrh. að reyna nú loksins að hægja ferðina, virðist ekki hafa byr. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Árm. Héðinssyni, að það er nógur tími, það er langt til morguns, og ef ástæða þykir til af hv. stjórnarsinnum að lengja enn þessar umr., þá erum við alveg reiðubúnir til þess. Það er hægt að tala um ýmislegt fleira, það er hægt að rifja upp stöðu atvinnuveganna, það er hægt að rifja ýmislegt upp. En ég læt þetta nægja í bili, en tek undir það, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson sagði, að ég er hræddur um, að það skaðist ýmsir aðrir en stjórnarandstæðingar, ef farið verður að veifa frekar en orðið er þeim skattal., sem núv. hæstv. ríkisstj. setti á árinu 1972 og áttu þá að færa launþegum í landinu miklar kjarabætur. Þá áttu þau að vera ógurlega góð fyrir alla launamenn í landinu. Nú eru þeir að reyna að hræða okkur með því að vitna til þessara sömu laga. Ég held, að þeir verði að eiga það, sem þeir hafa samþykkt. Alþfl. hefur boðið það og við greiddum atkv. með því í Nd. og einnig hér, að söluskatturinn yrði miðaður við 31/2%. Við teljum, varðandi þann milljarð, sem ríkisstj. ætlar að fá þar umfram það, sem hún þarf að fá, til þess að króna komi á móti krónu, það sé óþarfi að ráðskast meira með hann.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög, en það hafa komið raddir fram um það, að stjórninni væri sæmst að segja af sér ef þetta frv. næði ekki fram að ganga. Út af því vil ég aðeins segja örfá orð. Ég hef fallist á að fylgja þessu frv. um skattkerfisbreytingu, eins og það liggur fyrir, eða réttara sagt, ég féllst á það í þeirri von, að það mundi greiða fyrir kjarasamningum, í þeirri trú, að það mundi verða einhvers metið í þeim kjarasamningum, sem fram fóru. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar um það hér, hvort svo hafi verið eða ekki. En samkomulag hefur verið gert við verkalýðsfélögin um þessa skattkerfisbreytingu, sem hér liggur fyrir, og við það samkomulag munu að sjálfsögðu stjórnarsinnar standa. Hins vegar tel ég enga ástæðu til að leggja launung á það, að ef ég óbundinn af öllu samkomulagi hefði átt að gera till. um breytingar á skattkerfi, þá hefðu þær verið á aðra lund en þær, sem hér liggja fyrir. En þetta eru þær till., sem byggjast á samkomulagi við verkalýðsfélögin, og við höfum heitið í því samkomulagi að beita okkur fyrir því, að yrðu samþ. á Alþ. Við það heit munum við standa. Viðsemjendum okkar var ljóst, hver staða okkar var á Alþ., og þess vegna verður ríkisstj, ekki sökuð um nein brigð gagnvart verkalýðssamtökunum, þótt henni takist ekki að koma þessu fram, hafi hún gert allt, sem í hennar valdi stóð til þess. Að mati ríkisstj. og hennar sérfræðinga er hér ekki um auknar eða nýjar álögur að tefla, heldur aðeins um það að ræða að hverfa frá fyrra kerfi að verulegu leyti með innheimtu beinna skatta og fara yfir í óbeina skatta. Þess vegna er það, að þó að þetta frv. verði fellt, verður ríkisstj. eftir það ekkert verr í stakk búin að því er fjárráð snertir en áður. Þess vegna er engin ástæða til fyrir ríkisstj. að segja af sér, þó að þetta frv. verði fellt. Ég heyrði líka áðan, að það var minnst á það, hvernig ég hefði greitt atkv. í Nd. um bráðabirgðaákvæði það, sem sjálfstæðismenn fluttu um niðurskurð á útgjöldum. Þar sem grg, mín fyrir atkv. mínu var í styttra lagi og þar sem blöð hafa nokkuð hvert með sínum hætti lagt út af því, þykir mér ástæða til þess að fara aðeins örfáum orðum um það. Ég verð að segja það, að ég tel till. frá stjórnarandstöðu um að veita ríkisstj. heimild til að skera niður útgjöld, jafnt ólögbundin sem lögbundin, mjög athyglisverða. Ég tel, að í slíkri till. felist mjög óvenjuleg traustsyfirlýsing til ríkisstj. Ég veit, að það eru sjálfsagt margir mér fróðari í stjórnmálasögu hér. Ég veit, að það eru mörg fordæmi fyrir því, að ríkisstj. hafi flutt og fengið samþykktar till. sér til handa um heimild til þess að skera ríkisútgjöld niður, og það er alveg rétt, sem kom fram í umr. í Nd., að það var gert með brbl. um efnahagsmál frá því sumarið 1972, þó að þar væri um aðra og miklu óveglegri upphæð að tefla heldur en í till. sjálfstæðismanna. En það var þó heimild til þess að skera útgjöld, jafnt ólögboðin sem lögbundin, niður um 400 millj. Þessi brbl. voru lögð fyrir Alþ., eins og stjórnarskráin mælir fyrir um. Þau þjónuðu sínum tilgangi og höfðu sinn takmarkaða gildistíma og féllu þá úr gildi. Það skiptir þess vegna engu máli um gildi þeirra, þingræðislegt eða annars konar, hvort þau voru samþ. á Alþ. eða ekki. Ég hygg, að það sé varla of í lagt, að um 1/6 hluti af brbl. hafi dagað uppi á Alþ. af þeim sökum, að þau hafi þjónað sínum tilgangi og gildistími þeirra hafi verið útrunninn. Ef Alþ. gerir ekki aths. við þau, þá leggur það blessun sína yfir þau, þannig að það er hér við skýr fordæmi að styðjast, það viðurkenni ég. Hins vegar er mér ekki kunnugt um nein dæmi þess, hvorki úr íslenskri stjórnmálasögu né erlendri, að stjórnarandstaða hafi flutt till. um að veita ríkisstj., sem hún annars hefur ekki mjög mikið álit á, heimild til þess að skera niður útgjöld með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í till. þeirra sjálfstæðismanna. En sú till. var svo hljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði fjárl. ársins 1974 (l. nr. 110/1973) er ríkisstj. heimilt að lækka fjárveitingar samkv. þeim um allt að 1500 millj. kr. Tekur þetta einnig til fjárlagaliða, sem jafnframt eru ákveðnir í öðrum lögum en fjárlögum.“ Lengri er nú þessi tillgr. ekki. Hér er um mjög víðtækt valdaframsal af hálfu löggjafa til framkvæmdavaldshafa að ræða. Ég veit, að það er talsvert rætt um það og umdeilt atriði á meðal lögfræðinga, hversu víðtækt valdframsal löggjafa til framkvæmdarvaldshafa megi vera. En ég held þó, miðað við fordæmi og miðað við eðli þessa máls, þar sem ekki er um eiginlega lagasetningu að tefla, heldur fjárveitingar, þá verði ekki dregið í efa, að það sé heimilt að gera þetta. Og það er engin takmörkun í þessari heimild. Stjórninni er með henni veitt vald til þess að breyta hvaða lögum sem er algerlega upp á sitt eindæmi. Það veitir enga stoð, þó að það kunni að hafa verið gert ráð fyrir því í nál., að þetta yrði gert í samráði við fjvn., né þó að slíkt hafi komið fram í umr. Lagagr. stendur og er skýr. í henni eru engar takmarkanir. Hitt er það, að þessari ríkisstj. hefði vitaskuld aldrei dottið í hug að misnota slíka heimild sem þessa. Henni hefði auðvitað aldrei dottið í hug að framkvæma þetta með öðrum hætti en þeim að hafa samráð við fjvn. En heimildin stendur eftir sem áður, a.m.k. sem minnisvarði, og er athyglisverð. Ég held, að það hafi verið Magnús heitinn Jónsson, sem sagði eitthvað á þá lund, að þegar steiktar gæsir flygju upp í munninn á manni, þá væri varla hægt að ætlast til þess, að maður skyrpti þeim út úr sér. Og ég verð að segja það, að þegar mér er boðið slíkt á silfurbakka, þá slæ ég ekki umhugsunarlaust á þá hönd, sem réttir mér þann silfurbakka. Ég treysti mér vel til þess að framkvæma þetta vald og fara trúverðuglega með það og vil ekki hafa á móti því út af fyrir sig, að stjórnarandstaðan sýni ríkisstj. þetta traust. Þess vegna taldi ég það og gerði þá grein fyrir atkv. mínu í Nd., að ég teldi rétt, að þetta færi til Ed. til skoðunar. Ég held, að það þurfi engum að koma á óvart viðhorf mitt til þess að reyna að draga úr útgjöldum ríkisins. Ég hef margoft prédikað það, í áramótagrein, í áramótaræðu og öðrum ræðum, að það væri mitt álit, að það þyrfti að draga úr þeirri þenslu og þeirri spennu, sem hér hefur ríkt og verið ríkjandi. Og ég hef ekki skipt um skoðun í því efni. Ég veit, að það er afskaplega erfitt að skera niður fjárveitingar, sem samþykktar eru af Alþ. Ég veit, að það er alveg sérstaklega erfitt, ef sú heimild er eingöngu bundin við ólögboðin útgjöld, vegna þess að staðreyndin er sú, að það er búið að binda í lögum svo geysilega mikið af útgjöldum ríkisins, að fjvn. og fjmrh. hafa í því efni við samningu fjárl. ákaflega lítið svigrúm, nema þetta sé einnig og einmitt tekið með, að það megi draga úr hinum lögbundnu útgjöldum. En vitaskuld er það ákaflega erfitt, og ég ásaka ekki stjórnarandstöðuna fyrir að hafa þó ekki gengið lengra en þetta og bent alveg ákveðið á þá liði, sem hún vildi skera niður. En mér finnst þetta út af fyrir sig allrausnarlega boðið hjá henni. Þess var varla að vænta, að hún treystist til þess að benda alveg ákveðið á þá liði, sem hún vildi skera niður. En ég fyrir mitt leyti held, að það eigi ekki að vera óframkvæmanlegt með fjárl., sem eru eins há og þau eru, að lækka útgjöld um svo sem einn milljarð eða hálfan annan milljarð, eins og hér er gert ráð fyrir. Það er sannfæring mín, að það sé hægt með góðum vilja, alveg sérstaklega þegar einmitt er um að ræða, að það má fara í hin lögbundnu útgjöld einnig. Ég tel ástand og horfur þannig, að það verði naumast hjá því komist að gera á næstunni tilraun til þess að fá samþykktar ráðstafanir í efnahagsmálum. Ég tel ekki ólíklegt, að einn liður í þeim ráðstöfunum yrði einmitt að freista þess að reyna að skera útgjöld eitthvað niður. Og þá verð ég að segja það, að ég tel mikilsverða og ég met þá stefnuyfirlýsingu, sem í þessu efni hefur komið fram frá stjórnarandstæðingum. Mér dettur ekki eitt andartak í hug annað en þeir standi við þá stefnuyfirlýsingu, þó að á reyni um þetta atriði í öðru frv. og öðrum lögum en þessum. Og þetta var ástæðan fyrir því, að ég vildi veita með atkv. mínu viðurkenningu á þeim vilja, sem þarna hafði komið fram. Ég verð hins vegar að segja það, að þar sem þessu frv. hefur nú verið breytt í það horf, sem það var upphaflega lagt fram hér í Ed., og frv. fer í þeim búningi til Nd., þá tel ég þann einan hátt eðlilegan, að í Nd., þegar hún fær málið héðan til einnar umr., sé skorið alveg á hnútinn og örlög þessa frv. ráðin. Þess vegna mun ég greiða atkv. þá gegn öllum brtt., sem koma fram, vegna þess að samþykkt þeirra þýddi það, að frv. færi aftur hingað til Ed., og að því get ég ekki með neinu móti stuðlað, þó að ég teldi hættulaust og meira en það, að þetta ákvæði færi til Ed. í fyrrilotu og fengi þar athugun. Ég hef hér leitast við að gera grein fyrir því, hvers vegna ég taldi mér eftir atvikum rétt að greiða atkv. með þessari brtt. Ég taldi mér það rétt upp á seinni tímann. Ég taldi það rétt að veita þeirri viðleitni, sem þarna kom fram, viðurkenningu, og ég spái því, að hver sem örlög þessa frv. verða, þá muni reyna á það innan skamms, hvort menn eru fúsir eða ekki að ganga í þá raun, sem óneitanlega er að skera nokkuð niður af útgjöldum. Eins og ég hef sagt, held ég, að það sé ekki ógerningur, og ég held a.m.k., að mörgum hv. alþm. muni ganga erfiðlega að sannfæra hv. kjósendur um, að það sé ekki hægt. Ég mundi a.m.k. fyrir mitt leyti telja það nokkuð erfitt. En með því að hafa þessi orð hér yfir í Ed., að gefnu tilefni, get ég sparað mér að hafa grg. um þetta í Nd., þegar frv. kemur þangað.



Herra forseti. Ég skal ekki, þó að tilefni hafi verið gefið til, teygja þessar umr. öllu lengur. Mér þykir leitt að heyra í hæstv, forsrh., að hann vill ekki steiktar gæsir nema í Nd. Hann talaði um það, að þær væru gómsætar fyrir núv, ríkisstj., þær sparnaðartill., sem samþ. voru í Nd. með hans atkv. m.a. En af því að þær hefðu verið felldar út hér af hans eigin flokksmönnum m.a., þá vildi hann þær ekki lengur. Ég tel þetta ekki vera nógu rökrétt fyrir þann þjóðréttarprófessor, sem ég veit, að hann er, og þekkir alþingissöguna kannske okkar allra best, að hafa skoðanaskipti á þessum hlutum á milli deilda. En það er hans mál. Hann sagði enn fremur, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði hér í kvöld, að stjórnarliðið mundi reyna að standa við gerða samninga við verkalýðsfélögin. Í grg. stjórnarliðsins sjálfs er það skýrt tekið fram, með leyfi hæstv. forseta orðrétt: „Í samráði við fulltrúa ASÍ við endanlega gerð frv. kom það fram, að þeir telja fleiri aðferðir koma til greina til að jafna mun söluskattshækkunar og tekjuskattslækkunar.“ Þetta er frá stjórnarliðinu sjálfu. Ekki höfum við búið þetta til, stjórnarandstæðingarnir. Það er m.ö.o. upplýst, að verkalýðshreyfingin sjálf taldi fleiri hluti koma til greina. Og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hér í kvöld, er vart mögulegt fyrir nokkurn mennskan mann að gera sér grein fyrir jafnflóknu og margbrotnu efni og hér er um að ræða á einum degi, þegar það kostar sérfræðinga 4–5 mánuði að kanna málið fyrir hönd ríkisstj. Þetta er orðrétt upp úr frv. sjálfs fjmrh., ef hann vill lesa það upp. Það er og vitað af umr. frá fyrri þingum, að verkalýðshreyfingin taldi sjálf, að allt fikt við vísitöluna væri svik við verkalýðinn. Fékk núv. hæstv. ríkisstj, leyfi verkalýðshreyfingarinnar til þess að gera það fikt við vísitöluna, sem nú er gert?  Það er svo önnur saga, sem kannske tekur ekki að vera að tala um, þegar manni er jafnvel í skinn komið og ég er sjálfur, að ég minnist þess ekki á 22 ára þingferli, að hafður hafi verið af manni matartími til þess að þræla stjfrv. í gegn. En maður lifir allt einu sinni fyrst, og sjálfsagt er mér manna best í skinn komið ásamt vini mínum hér fyrir framan mig til þess að standa það af sér að svelta eina vorvertíð eða svo. Forsrh. sagði hér áðan og frsm. meiri hl. einnig, að það hefði verið leitað samstöðu um þá brtt., sem meiri hl. lagði fram við 3. umr. Þetta kann vel að vera. En við vitum ósköp vel. sem hér sitjum á þingstólunum, að það hafa verið langtum víðtækari samningaumleitanir á göngum hér fyrir utan þingsalina. Og við vitum líka, á hverjum þessar samkomulaksumleitanir hafa strandað. Alþb. hefur einfaldlega svarað því til: Við erum búnir að berja bað mikið á okkar fólki um þessi 5%, að við getum ekki snúið við. - Það eru ekki rök fyrir því, að 31/2% dugi ekki, heldur pólitísk innbyrðis átök í Alþb. Og þá fer maður að skilja, hvers vegna hv. þm. hefur af hálfbræðrum sínum í pólitík, sem standa að blaði, sem heitir Stéttabaráttan, verið nefndur þar á sínum tíma öreigaforinginn með pappírshendurnar. Þetta er að vísu óviðkomandi þessu máli og óþarft að hafa eftir, enda er mér illa við slíkt. En sannleikurinn er sá, að á þessu máli hefur verið tekið með pappírshöndum. Ef einlægur vilji stjórnarliðsins til að ná samkomulagi um framkvæmd málsins hefði verið fyrir bendi, hefði það náðst. Það eru allir flokkar sammála um sjálft skattbreytingakerfið, sem er meginatriði frv. Deilan stendur um, hvað þessi breyting kosti. Það er viðurkennt af ríkisstj. sjálfri, að söluskattsstigið gefi 800 millj. Þrisvar 8 eru 24 og helmingurinn af 8 eru 4. Þar með duga 31/2 stig. Þessu hefur ekki verið hnekkt hér í kvöld og ekki í umr. í Nd. heldur. Sannleikurinn er því sá, að ef nokkur minnsti vilji hefði verið til þess að ganga fram hjá því að stela í leiðinni aukapeningum til annarra hluta, hefði þetta frv. verið samþ. hér einróma. Það á að segja frá því, þegar verið er að afla tekna, til hvers þær eru ætlaðar. Við höfum boðist til þess, Alþfl.- menn, og það boð stendur enn, að styðja það, að þessar skattkerfisbreytingar geti átt sér stað, og fylgja þeim tekjuhækkunum, sem til þess þurfa, og það er einsdæmi í 20 ára sögu stjórnarandstöðu á Íslandi. Hingað til höfum við heyrt það, ef við höfum setið í stjórnarliði, að peningarnir eigi að koma hvergi að, þó að gerðar séu kröfur um síaukin útgjöld. Í dag bjóðumst við til þess að standa við tekjuþörfina til þess að koma þeirri tekjuskattsbreytingu á, sem allir eru sammála um. En þá er því hafnað. Þá þarf að fá fleiri aura til annars, en því neitum við.



Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera nokkrar aths. við ræðu hæstv. forsrh. hér áðan. Hann ræddi aðallega tvö atriði. Hann rifjaði upp, að við stjórnarandstæðingar hefðum haldið fram, að ríkisstj. ætti að segja af sér, þar sem hún gæti ekki komið málum sínum fram. Það er alveg rétt, við höfum haldið þessu fram, og ég skil raunar ekkert í hæstv. forsrh. einmitt sem slíkum að fallast ekki á þetta með okkur. Ríkisstj., sem ekki kemur málum sínum fram, er ekki fær um að stjórna landinu. Þetta liggur svo í augum uppi, að um þetta þarf ekki að deila. Við höfum ekki fundið að því, að hæstv. ríkisstj. hafi rætt við launþegasamtökin um breytingar á skattal. í kjölfar eindreginnar kröfu launþegasamtakanna um að fá framgengt lækkun beina skatta, vegna þess að skattabyrðin var óþolandi áður og er að óbreyttum lögum. Við höfum hins vegar gagnrýnt hæstv. ríkisstj. fyrir það að hafa ekki hafist handa fyrr um breytingar á skattalöggjöfinni, hafist handa fyrr um að gera till. um lækkun beinna skatta. Og sé það svo sem mér fannst koma fram af orðum hæstv. forsrh., að hann væri ekki ánægður með það, hve mikils launþegasamtökin hefðu metið skattabreytingarnar, þá held ég, að sökin sé hæstv. ríkisstj., vegna þess að hún hófst í raun og veru ekki í alvöru handa í þessum málum, fyrr en boðað var til verkfalls með tveggja vikna fyrirvara, eftir að samningaumleitanir höfðu staðið yfir í 4–5 mánuði. Ég held líka, að ef um það er að ræða, að kjarasamningarnir séu verðbólgumyndandi, og ég held því miður, að menn þurfi ekki að skilorðsbinda það og segja „ef“ í því sambandi, - þeir eru því miður verðbólguhvetjandi, - þá var hægt að koma í veg fyrir það með því að hafa fyrra fallið um till. til skattbreytinga. Og auðvitað þurfti að fullnægja því skilyrði, að skattbreytingarnar væru ekki þannig, að að þeim væri lítill hagur fyrir launþegana sjálfa. Ef ríkisstj. hefði haft söluskattshækkunina minni, þá er ég viss um, að launþegasamtökin hefðu metið skattkerfisbreytinguna meira en raun ber vitni. Ég skal ekki endurtaka þau rök, sem við höfum hér flutt um, að það var ekki nauðsyn að hafa söluskattshækkunina svo háa sem í frv. felst. Það er ekki af okkar hálfu, eins og ég sagði áðan, gagnrýnt, að rætt sé við launþegasamtökin um áhugamál þeirra til þess að greiða fyrir heilbrigðum og eðlilegum kjarasamningum, miðað við ríkjandi ástand. En það er gagnrýnt, að farið er þannig að í þeim efnum að hafa ekki samráð við Alþ. meira en svo, að þegar á hólminn er komið og frv. um skattkerfisbreytingu er flutt á Alþ., kemur í ljós, að frv. hefur ekki einungis andstöðu stjórnarandstæðinga, heldur og mætir andstöðu í flokki stjórnarsinna. Ríkisstj. vanrækti samhliða samráði við launþegasamtökin að hafa samráð við Alþ. sjálft, og að því leyti til gat Alþ. ekki virðingar sinnar vegna viðurkennt, að frv. væri þannig, að engum staf í því mætti breyta. Ef sú var skoðun ríkisstj., var í raun og veru verið að flytja löggjafarvaldið úr sölum Alþ., þar sem það á að vera samkv. stjórnskrá landsins, og til samtaka úti í bæ, sem eru góðra gjalda verð og hafa sínu mikla hlutverki að gegna, en eiga ekki þrátt fyrir það að hafa löggjafarvaldið í sínum höndum. Það er fyrir þetta, sem við höfum gagnrýnt ríkisstj. Það er á þessum grundvelli, sem við segjum, að ríkisstj. eigi að segja af sér, vegna þess að hún hefur sniðgengið Alþ. og henni hefur mistekist að koma þessu sínu máli fram. Ríkisstj., sem kemur ekki málum sínum fram, er ekki fær um að stjórna landinu. Varðandi hitt atriðið, sem hæstv. forsrh. drap á, till. okkar sjálfstæðismanna um niðurskurð á útgjöldum ríkisins, vil ég segja það, að við sjálfstæðismenn höfum mætt tvenns konar gagnrýni fyrir þennan tillöguflutning: Annars vegar þeirri gagnrýni, að það væri auðvelt að segja, að það væri hægt að lækka útgjöld ríkissjóðs um 11/2 milljarð kr., en tiltaka ekki, hvernig það skyldi gert. Hins vegar hefur sú gagnrýni verið borin fram, og á þá gagnrýni lagði hæstv. forsrh. megináherslu, slík till. væri í raun og veru óvenjuleg, hún bæri vitni um traust á ríkisstj. Það er kannske ekki rétt að segja. að þetta sé gagnrýni af hálfu hæstv. forsrh., því að væntanlega finnst engum forsrh. það gagnrýnisvert, ef menn bera traust til hans eigin ríkisstj. En hins vegar skulum við a.m.k. segja, að hér hafi verið um aths. að ræða. En ef sú aths. á við rök að styðjast, þá hljóta það að vera mikil vonbrigði fyrir hæstv. forsrh., að hann fékk í lið með sér og stjórnarandstæðingum, sem báru traust til ríkisstj. að hans áliti, aðeins einn sinna flokksmanna. Við berum fram þessa till. í framhaldi af ábendingum okkar og raunar tillöguflutningi fyrr um það, að ríkisútgjöld hafi vaxið allt of ört í tíð núv. ríkisstj., þegar fjárlög hafa þrefaldast. Við afgreiðslu hvers fjárlagafrv., sem ríkisstj. hefur flutt hér á Alþ., frá því að hún kom til valda, hafa talsmenn okkar í þeim efnum boðið ríkisstj., að við sjálfstæðismenn skyldum ganga að því starfi með þeim að skera niður útgjöld fjárl. og bera fulla ábyrgð á slíkum niðurskurði, þótt við værum í stjórnarandstöðu. Mér er sérstaklega minnisstætt við umr. um fjárl. 1974 rétt fyrir s.l. jól, þegar hv. þm. Matthías Bjarnason gerði það að till. sinni, að fjvn. væri falið að eyða jólaleyfi sínu til þess að gera till. um niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs. Það var ekki hlustað á þetta tilboð hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, sem hann gerði í umboði okkar allra sjálfstæðismanna. Mér er minnisstætt, að við sjálfstæðismenn vildum leysa fjárþörf vegna Vestmannaeyjagossins og afleiðinga þess með því að skera niður útgjöld ríkissjóðs fremur en að leggja svo mikla viðbótarskatta á landsmenn sem upprunalega var tilgangur og ætlan ríkisstj., og raunar var um meiri skattlagningu að ræða í því sambandi en við sjálfstæðismenn vildum, að hefði verið. Við fengum því framgengt, að ríkisstj. féllst á niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs að upphæð 160 millj. kr. - Það var allt og sumt - í sambandi við fjáröflun til Viðlagasjóðs. Ég nefni þessi dæmi til þess að sýna fram á, að við höfum fyrr gert slíkar till. og talað fyrir daufum eyrum. Okkur hefur ávallt verið bent á, að þarna væri um að ræða till., sem auðveldara væri að flytja en framkvæma. Hinu síðara höfum við svarað með því að bjóðast til að bera fulla ábyrgð á slíkum niðurskurði, þótt við séum í stjórnarandstöðu. En nú er ekki lengur dregið í efa, að unnt sé að spara 11/2 milljarð í útgjöldum ríkissjóðs. Sjálfur hæstv. forsrh. telur það unnt. Hann hrósar sér meira að segja af því að hafa bent á þetta í áramóagreinum og oftar. En það sorglega við það er, að hann hefur ekkert gert til að framkvæma þessi orð sín og ábendingar og vilja, sem ég skal ekki draga í efa, að sé góður í þessum efnum. Nú bjóðumst við sjálfstæðismenn enn einu sinni til þess að standa að slíkum niðurskurði, og ekki getur hæstv. forsrh, sett það fyrir sig, að það beri vitni um traust á hans eigin stjórn. Það skiptir minnstu máli, hvernig hann túlkar það, og ég hirði ekki um að leiðrétta það. Það er að vísu misskilningur af hans hálfu. Aðalatriði málsins er að fá þessa till. samþ. og framkvæmda. Það hefur áreiðanlega ekki átt sér stað í þingsögunni, að forsrh. ásamt einum öðrum úr stjórnarliði snýst á sveif með stjórnarandstöðu og greiðir atkv. með brtt. stjórnarandstöðu í blóra við vilja annarra stjórnarstuðningsmanna, að því er virðist. Ég vil ekki gera út af fyrir sig aths. við það, heldur miklu fremur lýsa yfir ánægju minni yfir því, hvernig hæstv. forsrh. greiddi atkv. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að lýsa vonbrigðum mínum yfir því, að hann er hættur við þá ágætu fyrirætlan, sem birtist í atkv. hans með till. okkar sjálfstæðismanna um niðurskurð á ríkisútgjöldum, og hefur nú gefist upp á því í bili, þangað til bornar verða fram till. í efnahagsmálum, sem hann boðaði, á næstunni. Það hefði ekkert sakað, þótt strax hefði verið farið að vinna að þessum niðurskurði ríkisútgjalda og hafist væri handa um framkvæmd á þeim niðurskurði nú þegar, og því eru þetta okkur mikil vonbrigði. Það eru líka mikil vonbrigði, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera sterkari í sínum flokki og meðal stuðningsflokka ríkisstj. en svo, að hann geti ekki talið stuðningsmönnum sínum bughvarf og leitt þá inn á sína stefnu, niðurskurð á ríkisútgjöldum, heldur þarf hann, sjálfur forsrh., að beygja sig fyrir stuðningsliðinu. Það fer ekki á milli mála, að það er rétt hjá hæstv. forsrh., að nauðsyn er á víðtækum samræmdum aðgerðum í efnahagsmálum. Þetta er skoðun, sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram nú mjög lengi. - Á þá skoðun hefur ekki verið hlustað, undir hana ekki tekið. Áfram hefur verið siglt í andvaraleysi og hverjum degi látin nægja sín þjáning og ávallt vonast eftir, að einhver óvænt höpp hleyptu ríkisstjórnarfleytunni yfir sker og boða. Nú verður ekki lengur umflúið að hlusta á aðvörunarorð stjórnarandstöðunnar. Nú er sjálfur hæstv. forsrh. kominn á okkar skoðun. Nú loksins er honum ljós alvaran, sem við blasir. Yfir því ber að gleðjast, um leið og vonbrigði eru látin í ljós, að svo lengi dróst, að hann gerði sér þessar staðreyndir ljósar, vegna þess að sá dráttur, sem orðið hefur á því, að ríkisstj. hafi horfst í augu við vandamálin og gert tilraun til að leysa þau, er til þess fallinn að gera lausn mála erfiðari og þungbærari þjóðinni allri en ella.



Herra forseti Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls í þessum umr., enda ekki gert ráð fyrir því, að þær stæðu eins lengi og raun hefur á orðið. Ég hefði líka látið hjá líða að taka þátt í umr., þó að um málið væri deilt. En vegna þess að ég veit, að hv. 1. landsk. þm. vill hafa það, sem réttara og sannara reynist, þá vildi ég koma að skýringu í sambandi við það, sem hann sagði um samstarf ASÍ og ríkisstj. um þetta mál. Að hans dómi var þar um eins dags vinnu að ræða í sambandi við frv. sjálft, en frv. sjálft var að sjálfsögðu ekki nema útfærsla á því samkomulagi, sem búið var að standa alllengi. Eins og ég hef skýrt frá, bæði við framsögu hér í þessari hv. d. og í hv. Nd., var búið að vinna alllengi að þessu máli á milli ríkisstj. og fulltrúa ASÍ annars vegar. Þrír ráðh. sátu fundi með forseta ASÍ og formanni samninganefndar og þeim nm. frá samtökunum, sem sérstaklega höfðu verið kjörnir til þess að fjalla um skattamál, og fleiri forustumönnum í þeim samtökum. Eftir að nokkrir fundir höfðu farið fram, sem byrjuðu á fyrra ári, - ég man ekki nákvæmlega dagsetningu, hef hana ekki hér hjá mér, - þegar var komið fram í jan. seint eða byrjun febrúar, þá var ákveðið, að vinnubrögðum skyldi hagað þannig, að við ríkisstjórnarmenn legðum þeim til sérfræðinga frá okkar hendi til þess að vinna að þessum málum og þeir legðu til sína skattamálamenn ásamt þeim sérfræðingum, sem þeir kvöddu sér til liðsinnis. Þessir menn unnu svo að málum áfram. Það var ekki neinn einu dagur, sem þeir voru að vinna að því, heldur alllangur tími. Það var fyrir samstarf þessara manna, sem ég greindi frá í framsöguræðu minni við 1. umr. hér í hv. d., að hefðu verið frá ASÍ: Björn Þórhallsson formaður Verslunarmannasambandsins, Guðmundur J. Guðmundsson, varaformaður Dagsbrúnar, og Þórólfur Daníelsson, formaður Prentarafélagsins, og þeirra aðstoðarmenn, - það voru þessir menn, sem unnu að því að semja sameiginlega þá yfirlýsingu, sem ríkisstj. síðar gerði að sinni í sambandi við þetta mál. Það var því búið að vinna langt starf og mikið að þessu máli og það var búið að skoða mikið af gögnum, yfirfara þau, bera saman og meta á marga vegu og svara mörgum spurningum frá þeirra hendi um þessi mál, áður en til niðurstöðu dró. Það var hins vegar við samningu frv., sem var samið upp úr drögum yfirlýsingarinnar, að þeir fengu frv.-drögin heim til sín og unnu síðan að því að yfirfara þau með sérfræðingum, og var það lokasennan í undirbúningi þessa frv. En aðalmálið var búið að vinna áður á þann veg, sem ég hef nú greint frá. - Þetta vildi ég upplýsa hv. 1. landsk. þm. um, vegna þess að ég veit, að hann vill hafa það, sem réttara reynist, eins og ég sagði áðan. Ég vildi þess vegna, að þetta kæmi fram, áður en þessum umr. lyki. Það er okkur öllum ljóst, að vilji okkar til þess að koma þessu máli heilu í höfn hefur verið til staðar. Út í útreikninga ætla ég ekki að fara, því að það er búið að gera það svo oft og mörgum sinnum, að við komumst víst ekki nær því, hver reiknar réttast, hvort það er gert í grg. þessa frv. eða af öðrum, sem hafa reiknað þessi mál frá sínum bæjardyrum séð. Ég treysti fullkomlega hagrannsóknastjóra og hans stofnun til þess að vinna það mál vel og samviskusamlega, en á hans vinnu og hans útskýringum er þetta mál allt byggt, þannig að útreikningar eru frá hans hendi komnir, enda hefur hann mesta möguleika til. þess. Nú hef ég ekki hugsað mér að fara að teyg,ja hér lopann í umr., en inn á ýmislegt hefur verið farið, m.a. gerð fjárl. og boð um menn af hendi stjórnarandstöðu til þess að endurskoða fjárlagagerðina. Nú er það sem betur fer svo, að stjórnarandstaðan á sína fulltrúa í fjvn., sem vinnur að fjárlagagerðinni á hverju hausti. Ég efast ekkert um það, að þeir menn vinna vel ~og samviskusamlega, og ég dreg í efa, að þeir flokkar, sem hafa kosið þessa fulltrúa, veldu aðra menn betri til þess að leysa þau verkefni af hendi, sem þar eru unnin, heldur en þá, sem það gera. Hitt er svo með þessa menn sem og okkur hina, sem undirbúum fjárl., að við verðum að fara að lögum og lagafyrirmælum, sem Alþ. hefur sett. Það er ekki hægt fyrir okkur að semja fjárlög nema taka tillit til lagafyrirmæla þar um. Þess vegna er það mitt mat, að ef á að breyta því, svo að nokkru marki nemur, þá verði að breyta l., sem eru undirstaða fjárl. Ég gerði ofurlitla grein fyrir þessu við umr. um þetta mál í hv. Nd., og ég flokkaði þetta niður á þennan hátt: Í fyrsta flokki voru útgjöld samkv. l., þar sem beinlínis er ákveðið í l., hvað fjárhæðin skyldi vera há. Í þessum flokki eru 610 millj. kr. Í öðrum flokki eru svo útgjöld, sem eru framlög, sem eru ákveðin í l., ekki föst fjárhæð, heldur ákveðið, hvað mikil fjárhæðin skuli vera miðað við þann kostnað, sem l. ætlast til, að fjárl. annist í sambandi við ríkisbúskapinn. Hér er um að ræða 10 milljarða og 200 millj. kr. Þetta er stærsti flokkurinn. Í þessum flokki er t.d. löggjöf eins og tryggingalöggjöfin, sem hv. Alþ. er búið að afgreiða nú fyrir stuttu og hefur ákveðið, hvernig greiða skuli til. Hér er ég bara með þá tölu, sem eru bein lagafyrirmæli um. Ég er t.d. ekki með það, sem fjölskyldubætur eru umfram það, sem lög segja til um, en það eru 8 þús. með hverju barni í lögum. Fram hjá því að greiða þessa fjárhæð verður ekki komist, hvort sem fjmrh. heitir Magnús, Halldór eða Thoroddsen eða eitthvað annað. Og það verður alveg sama, hvort formaður fjvn. verður hv. þm. Geir Gunnarsson eða hv. þm. Jón Árnason, þessum tölum verður ekki breytt nema eftir því, sem útgjaldaupphæð þeirra krefst á hverjum tíma. Nú t.d. við kjarasamninga, sem gerðir voru fyrir stuttu, hækka þessi útgjöld um einn milljarð. Hér þýðir ekkert að vera að mögla á móti, því að lögin segja svo til um. Í þriðja lagi hef ég svo tekið markaða tekjustofna. Það eru tekjustofnar, sem er ákveðið að afla sér tekna til til þess að vinna ákveðin verk. Stærsti liðurinn í þessu er til vegamálanna, en hér er um að ræða um 3300 millj. kr. Þá koma launaútgjöldin, sem eru samningsbundin við starfsfólk ríkisins. Þá munu kannske einhverjir segja að þarna mætti eitthvað spara með því að fækka fólki. Ég gerði grein fyrir því um daginn hér í hv. Alþ., hvað fólki hefði fjölgað í þjónustu ríkisins, síðan núv. ríkisstj. kom til valda, og var sú tala rúmir 40 á þessum árum. Það eina, sem að þessu var hjá mér, var það, að ég hafði í raun og veru oftalið, vegna þess að ég hafði tekið upp úr fjárl. þær heimildir, sem þar var gert ráð fyrir, en í sumt af þeim störfum hefur ekki verið ráðið. Þetta eru 6.3 milljarðar kr., sem þannig er varið. Og þá eru aðrar samningsbundnar greiðslur, sem eru tæpar 600 millj. kr. Þegar þetta er lagt saman, sem allt saman er óbreytanlegt af hendi þeirra, sem stjórna ríkisfjármálunum, þá eru komnir um 21 milljarðar af ríkisútgjöldunum eða um 72%. Raunverulega er svo hægt að bæta við, að undir þetta heyri einnig önnur rekstrargjöld ríkisstofnana og rn., sem ekki verður hægt að komast hjá, og viðhald þeirra, sem er um 1.6 milljarðar kr. Þá er eftir gjaldfærður stofnkostnaður, sem er rúmir 4 milljarðar kr. Mætti kannske segja, að hjá einhverju af þessu mætti komast og það væri einstaka verk, sem væri hægt að láta dragast að koma til framkvæmda. Hinu held ég, að hv. alþm. verði að gera sér grein fyrir, að þegar þeir afgreiða löggjöf eins og heilbrigðislöggjöfina og hafnalöggjöfina, þar sem þeir hækka framlag ríkisins til þessara málaflokka, þá ætlast þeir til þess, að ríkissjóður leggi meira fé til þeirra en að öðrum kosti væri. Þess vegna er það nú svo, að ef á að ganga í verulegan niðurskurð fjárl., þarf lagabreytingar til. Þannig er ég nú næstum því búinn að þylja upp fyrir ykkur fjárl., er kominn upp í 96–97%. Þess vegna er raunin sú, að meðferð fjárl. hverju sinni er ákveðin af löggjöf frá Alþ., og það er útfærslan á þeirri löggjöf, sem fjárveitingavaldið fer með og fjvn. vinnur að. Aðrir aðilar, hagsýsla og fjmrn., vinna að undirbúningi þessara mála, eins og hægt er. Og venjulega er það svo, að þegar fjárlagafrv. kemur frá fjmrn., er búið að skera niður mikið af óskum annarra rn., sem bárust því. Ég er ekkert að draga úr því, að fjárlög hafa hækkað á milli ára, og það er ekki réttur samanburður að bera fjárlög saman nú eða áður vegna þeirra nýju verkefna, sem inn á fjárlög hafa verið tekju, eins og t.d. öll útgjöld trygginga, meiri hl. útgjalda sjúkrasamlaga en áður hefur verið og allur lögreglukostnaður. En fjárl. hækkuðu á árinu sem leið í heild um 33% og af því var rekstrarkostnaðurinn um 30%. Ég greindi einnig frá því, að í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar milli áranna 1973 og 1974 hafi útgjaldaaukningin orðið þannig, að í heild hækki útgjöld Reykjavíkurborgar um 49.5% og rekstrarútgjöldin um 52.2%, svo að það eru fleiri en ríkissjóður, sem þurfa að líta í sinn barm, þegar talað er um ofþenslu í ríkiskerfinu, því að þessir aðilar eiga einnig sinn þátt í því. Við vitum hins vegar, sem þekkjum vel til þessara mála, nauðsyn þess að leysa þessi verkefni og áhuga manna fyrir þeim. Þetta mun ég láta nægja til þess að skýra þá bætti, sem hér hafa komið fram.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs, þegar hæstv. forsrh. var að tala hér áðan. Síðan hefur flutt hér ræðu og var að enda við að tala, hæstv. fjmrh. Mér kom í hug undir ræðu hans, hvort þessi ágæti ráðh. hefði verið kennari. Kom mér í hug barnakennari á sínum fyrri árum. Mér kom það í hug, því að mér fannst hann vera að kenna gerð fjárl. eins og hæfði kannske frekast börnum í barnaskóla. Allt sem hæstv. ráðh. sagði í þessum efnum, held ég, að öllum hv. alþm. eigi að vera kunnugt. Ég er ekki að lasta þetta út af fyrir sig. En ég verð að vekja athygli á því, að hæstv. ráðh. tókst að víkja sér undan því að svara spurningu, sem ég beindi gagngert til hans við 2. umr. þessa máls í dag. Ég óskaði eftir því að fá svör um það, hvort það hefðu verið gerðir samningar við lífeyrissjóði stéttarfélaga um fjármögnun þeirra til félagslegra bygginga að upphæð 20% af árlegu ráðstöfunarfé þeirra, eins og getið er um og tekið fram í yfirlýsingu um húsnæðismál, sem fylgir grg. þeirri, sem er með frv. því, sem hér er til umr. Hér er um mjög veigamikið atriði að ræða varðandi húsnæðismálin, og ég tel, að hv. d. eigi rétt á því að fá svar hæstv. ráðh. við þessu.

Ég tel, að það hafi verið gert. Það var sérstök n., sem annaðist það verk, gerði samninga þar um, og margir lífeyrissjóðir hafa þegar svarað.

Hæstv. ráðh. segir úr sæti sínu, að hann telji, að þessir samningar hafi verið gerðir, og er ekki nema gott um það að segja. Ég vona, að það séu góðir samningar fyrir veðlánakerfið. Það er tekið fram í þessari yfirlýsingu, sem ég vitnaði í áðan, að þátttaka lífeyrissjóða í fjármögnun Húsnæðismálastofnunar ríkisins sé miðuð við kaupverð verðtryggðra skuldabréfa með ríkisábyrgð og skulu verðtrygging og vextir jafngilda hagstæðustu ávöxtunarkjörum, sem í gildi verða á hverjum tíma á verðskuldabréfum; sem út eru gefin á vegum ríkisins. Hér er ekki um nein smáræðiskjör að ræða fyrir lífeyrissjóðina. En mér er spurn, og það væri fróðlegt að fá svar við þeirri spurningu: Hvernig á að samræma fjármagn, sem kostar svona mikið og er keypt svona dýru verði, hagstæðum lánum Byggingarsjóðs ríkisins með lægstu vöxtum, sem við þekkjum? Er það meiningin að fara þá leið að ætla Byggingarsjóði ríkisins að greiða vaxtamuninn, eða ætlar ríkissjóður að veita sérstaka fjárveitingu í veðlánakerfið til þess að standa undir þessum mun? Hér er um ákaflega þýðingarmikið atriði að ræða, vegna þess að ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að verja Byggingarsjóð ríkisins áföllum af þessum ástæðum, þá verður hann étinn upp og gerður meira og minna óvirkur á tiltölulega skömmum tíma. Er það meining hæstv. núv. ríkisstj. að nota í þessu efni Framsóknar-aðferðina, sem heitt var við landbúnaðarsjóðina á sínum tíma, þegar þeim var gert að kaupa fjármagn miklu dýrara verði en sjóðirnir höfðu heimild til þess að lána út á móti? Við vitum öll, hvaða afleiðingar þetta hafði fyrir veðlánakerfi landbúnaðarins. Á tiltölulega skömmum tíma var þetta kerfi lagt í rúst, og það kom í hlut viðreisnarstjórnarinnar að endurreisa það á ný. Ég vona, að aðgerðir hæstv. ríkisstj. í húsnæðismálunum nú verði ekki sama marki brenndar og var um aðgerðir framsóknarmanna gagnvart veðlánasjóðum landbúnaðarins, svo að ekki þurfi að koma til þess, að næsta ríkisstj. verði að reisa líka algerlega úr rústum í þessu efni. Ég skal ekki víkja frekar að ræðu hæstv. fjmrh. Ég sagði hér áðan, að ég hefði kvatt mér hljóðs, þegar hæstv. forsrh. hélt sína ræðu. Það væri ósköp ánægjulegt, þegar hæstv. forsrh. er búinn að halda slíka ræðu sem hann hélt hér í kvöld, að þá væri hann hér viðstaddur, þegar að sjálfsögðu hljóta að fara fram umr. um ræðu hans. Ég vildi stinga því að hæstv. forseta, hvort ekki er hægt að athuga, hvort ráðh. er hér staddur í húsinu enn. Hæstv. forsrh. hélt hér ákaflega einkennilega ræðu. Hv. 2. þm. Reykv. hefur vikið að og svarað ræðu forsrh. að ýmsu leyti, og það sparar mér því að segja ýmislegt, sem ég ella mundi hafa sagt. Eitt af því, sem hæstv. forsrh. sagði, var það, að till. okkar sjálfstæðismanna um niðurskurð ríkisútgjalda væri minnisvarði, sem mundi standa. Og hann hélt því fram, að slík till. væri algert einsdæmi í nokkru ríki, - ég ætla, að hann hafi meint í lýðræðisríkjum, - að slíkt hafi komið fram. Mér þykir hæstv. forsrh., þótt fróður maður sé, harla fróður um þessi efni. Ég leyfi mér að efast fullkomlega um, að þetta sé rétt. Hins vegar mætti segja, að sá minnisvarði, ef það er hægt að tala um minnisvarða í sambandi við þessa till., sem standi og eigi eftir að standa, sé sá viðburður, að forsrh. greiddi atkv. með stjórnarandstöðu, en gegn sínum fylgismönnum, og breytir þó engu, þó að hv. þm. Björn Pálsson hafi fylgt honum og verið sá eini. Hæstv. forsrh. sagði, að hann hefði treyst sér vel til þess að framkvæða niðurskurðartill. okkar sjálfstæðismanna. Hann treysti sér vel. En hann tók það ekki fram, að 18 stuðningsmenn hans í Nd. treystu honum ekki, og 11 stuðningsmenn hæstv. forsrh. hér í þessari d. treysta honum ekki. Og þó að það sé mikið atriði, að hæstv. forsrh. hafi trú og traust á sjálfum sér, er það þá ekki nokkurt atriði, að stuðningsmenn hans hafi trú á honum sjálfum? Hæstv. forsrh. sagði, að hann kynni að meta till. okkar sjálfstæðismanna um niðurskurð ríkisútgjalda sem stefnuyfirlýsingu og það væri ástæðan til þess, að hann hefði greitt henni atkv. Og hann lét þess getið, að hann hefði talið það hyggilegt upp á seinni tímann, og það mundi reyna á það innan skamms. Allt er nú þetta eins og hér séu ummæli frá véfréttinni í Delfi. Það er hægt að leggja allt í þessi ummæli hæstv. forsrh. En ég hygg, að hann ætti að geta dregið þá ályktun af því, sem gerst hefur, ef hann vill vinna í anda till. okkar sjálfstæðismanna, þá verði tryggasta leiðin til slíks fyrir forsrh. að leita inngöngu í Sjálfstfl. til þess að vera ekki á slíkum hrakhólum um framgang þeirra mála, sem hann telur, að rétt séu, eins og á daginn hefur komið. Þá ræddi hæstv. forsrh. um till. þær, sem hér liggja fyrir um skattalagabreyt., í því sambandi, að þær till. voru gerðar til lausnar kjaradeilum, eins og við allir vitum. En það var eitt nýtt, sem hæstv. forsrh. sagði þessu viðvíkjandi. Hann sagði, að verkalýðssamtökin hafi vitað, hvernig staða ríkisstj. var á Alþ., og það lá í orðum hæstv. forsrh., að þau hefðu aldrei þurft að taka neitt mark á ríkisstj. í þessu efni. Hvers konar ríkisstj. er þetta, og hvers konar röksemdafærsla er þetta? Er hægt að bjóða hv. Alþ. upp á rök sem slík, að verkalýðssamtökin í landinu taki ekkert mark á viljayfirlýsingum og loforðum ríkisstj., hver sem hún er? Það er eins með mig og marga aðra, að við höfum ekki gert okkur háar hugmyndir um hæstv. ríkisstj. En það verður þó að segjast eins og er, að ekki höfum við talað af annarri eins lítilsvirðingu um hæstv. ríkisstj. og liggur í þessum orðum hæstv. forsrh. sjálfs. Hæstv. forsrh. sagði annað í þessu sambandi, sem er líka vert að hafa í huga. Hann sagði, að ríkisstj. væri ekkert verr sett, ekkert verr í stakk búin, eins og hann orðaði það, þó að hún geti ekki efnt loforð sín gagnvart verkalýðshreyfingunni, vegna þess að þá haldi gildi áfram núgildandi skattalög. Þetta segir hæstv. forsrh. Það hefði verið sagt, að það væri níð af hálfu okkar stjórnarandstæðinga um hæstv. ríkisstj., ef við töluðum um ríkisstj. í þessum anda, ef við héldum því fram, að það væri ekkert mark takandi á loforðum hæstv. ríkisstj. og að ríkisstj. væri ekkert verr sett, þó að hún gæti ekki staðið við loforð sín. Hvað er hér að ske? Er það að ske, sem hlýtur að koma upp í huga manns, að allt þetta mál sé í raun og veru eitt sjónarspil, sett á svið af ábyrgðarlausri ríkisstj. til þess að sýnast, til þess að þykjast? Og ef við hugsum frekar um þetta mál og skoðum það niður í kjölinn, þá auðvitað sjáum við það, að ríkisstj. er það ekkert fagnaðarefni að bera fram þær skattalagatill., sem hér liggja fyrir. Hæstv. forsrh. sagði hér í kvöld, að hann væri ekki heldur ánægður með þessar till. og vildi hafa haft þær öðruvísi. Það var aðeins vegna þess, að ríkisstj. varð að lofa verkalýðssamtökunum þessu, sem till. voru bornar fram í þessari mynd. Já, hæstv. forsrh. hefði viljað hafa þetta öðruvísi. Og ætli hæstv. forsrh. hafi ekki viljað hafa skattal. óbreytt? Og er það ekki þar, sem hundurinn liggur grafinn, að hæstv. ríkisstj. vill í raun og sannleika hafa skattalöggjöfina óbreytta? Og hvers vegna skyldi hún ekki vilja hafa hana óbreytta? Hún hefur haldið því fram á undanförnum árum, að þetta væri sú besta skattalöggjöf, sem við hefðum reynt í manna minnum. Þessi löggjöf væri það albesta, sem þjóðin hefði búið við. Hvers vegna skyldi ríkisstj. þá vilja breyta hér um? Hún gerði sér grein fyrir því og treysti sér ekki til þess að standa gegn kröfum verkalýðssamtakanna, uppreisn verkalýðsins í landinu gegn hinni óhóflegu skattpíningu og óréttlátu skattalöggjöf. Hún treysti sér ekki til þess að standa gegn þrýstingi almenningsálitsins. Hún varð að gera það, sem hún hefur gert. En hún meinti ekki, að hún ætlaði að gera það. Hún gerði það til þess að sýnsat. Og þarf það þá að koma yfir okkur hv. alþm., yfir almenning í landinu, yfir íslensku þjóðina að þurfa að búa við slíkt stjórnarfar, sem lýsir sér í þessari ráðsmennsku? Er ekki mælirinn einhvern tíma fullur? Og nú er ríkisstj. þess albúin að sjá fram á það, að þessu fóstri hennar, þessu frv. um skattalagabreytingar verði komið fyrir kattarnef. Hún segir, að svo verði að vera, vegna þess að ekki megi hnika neinu til, þá missi ríkissjóður af meiri tekjum við þessa skattalagabreyt., en hann fær á móti af öðrum tekjum. Stjórnarandstaðan hefur haldið því fram, að ríkisstj. hafi ekki verið fær um að hrekja það, að með þessu frv. séu skattbyrðar á þjóðina auknar stórlega. Ég vék ákveðinni spurningu að hæstv. fjmrh. í dag viðvíkjandi þessu atriði. Honum tókst hér áðan að víkja sér undan að koma að því atriði. En ég vil nú á elleftu stundu leyfa mér að víkja aftur að þessari sömu spurningu að hæstv. fjmrh.: Getur hæstv. fjmrh. ekki verið mér sammála um, að það sé harla óeðlilegt, að við séum hér á hv. Alþ. að deila um staðreyndir? Er ekki hugsanlegt, að það sé hægt að finna þá leið, að það sé hægt að komast að réttri reikningslegri niðurstöðu í tölulegu dæmi? Ég spyr hæstv. forsrh. enn, hvort honum hafi ekki komið til hugar, að í þessu efni gæti verið rétta leiðin að hlíta mati hlutlausra manna, sem stjórn og stjórnarandstaða kæmu sér saman um? - Ég spyr því hæstv. fjmrh., hvort hann geti ekki hugsað sér þessa leið út úr ágreiningi þeim, sem risinn er um þýðingu till. ríkisstj. fyrir hag ríkissjóðs. Og ég vil segja það, sem ég sagði í dag, og leggja á það aukna áherslu, að ef hæstv. fjmrh. vill ekki hlíta slíku mati, þá sýnist mér augljóst vera, að ráðh. hafi ekki sjálfur trú á þeim útreikningum, sem hann byggir á málflutning sinn í þessu máli. Og ég verð að segja það, að ef þögnin ríkir enn hjá hæstv. fjmrh. um þetta efni, þá er það enn ein stoðin undir þá skoðun, að allt það, sem hér hefur verið um að ræða í dag, sé ómerkilegur sýndarleikur, settur á svið af ábyrgðarlausri ríkisstj. sem ætti ekki að vera við völd stundinni lengur.