Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að leita svara við fáeinum spurningum hjá formanni heilbr.- og trn., hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni, ella hjá varaformanni nefndarinnar, hæstv. forseta Ed. Nú sé ég að formaður nefndarinnar er ekki í þingsal og að forseti hefur engan varaforseta.  Virðulegi forseti. Ég freista þess að flytja í þriðja sinn þetta frv. til l. um breytingu á lögum nr. 97 frá 1980, um fæðingarorlof, og breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67 frá 1971, ásamt með síðari breytingum. Ég segi freista þess vegna þess að miðað við reynslu fyrri ára er alls ekki ljóst hvort þetta frv. fær þá þinglegu meðferð sem Alþingi er skylt að veita þeim málum sem þar eru borin fram. Þm. til upprifjunar vil ég geta þess, að frv. var fyrst flutt á 106. löggjafarþingi og var því þá vísað til heilbr.og trn. þessarar hv. deildar að lokinni 1. umr. þann 8. febrúar, en það fékkst ekki afgreitt úr nefndinni til 2. umr. og atkvæðagreiðslu fyrir þinglausnir 22. maí sama ár. Umsagnir meðmæltar frv. bárust þá m.a. frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum kvenna á vinnumarkaðnum, Stéttarsambandi bænda og Kvenfélagasambandi Íslands. Jafnframt beindi Félag einstæðra foreldra þeirri áskorun til Alþingis að veita frv. þessu framgang en án árangurs. Frv. var síðan endurflutt á 107. löggjafarþingi og var því þá vísað til heilbr.- og trn. Ed. að lokinni 1. umr. um það 17. desember. En það fór á sama veg og árið áður. Frv. fékkst ekki afgreitt úr nefndinni til 2. umr. og atkvæðagreiðslu fyrir þinglausnir 21. júní s.l. Í þetta skipti sendi nefndin málið hvorki út til umsagnar né sá hún ástæðu til að taka það fyrir oftar en þrisvar á þeim sex mánuðum sem frv. var í vörslu hennar. Ekki dugði það heldur til að hreyfa málinu úr nefndinni að um vorið eða þann 18. apríl s.l. voru nefndinni afhentar 4200 undirskriftir frv. til stuðnings og áskorun um að afgreiða það hið snarasta úr nefndinni. Allt kom fyrir ekki. Í ljósi þessa vil ég strax í upphafi máls míns nú beina þeirri spurningu til formanns heilbr.- og trn. Ed., hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar, á hvern veg hann hafi hugsað sér að standa að afgreiðslu þessa frv. nú. Má vænta þess að nefndin skili frv. í einhverri mynd aftur til þessarar hv. deildar til 2. umr. og atkvæðagreiðslu, eins og nefndinni er reyndar skylt skv. þingsköpum, eða má búast við því að enn á ný verði frv. stungið svefnþorni í möppum nefndarmanna? Við þessu vil ég fá skýr svör á eftir, virðulegi forseti, finnst enda heldur tilgangslítið ella að mæla fyrir þessu frv. fyrir daufum eyrum ár eftir ár. Eins og fram kemur í grg. með frv. er megintilgangur þess að koma til móts við breyttar þjóðfélagsaðstæður hér á landi og tryggja velferð barna og foreldra þeirra tímabilið á eftir fæðingu barns. Eins og hv. þdm. vita hefur íslenskt þjóðfélag tekið miklum stakkaskiptum á undanförnum árum. Þær breytingar hafa m.a. orðið á högum fólks hér á landi að það er nú fjárhagsleg nauðsyn fyrir fjölmörg heimili í landinu að hafa tvær fyrirvinnur. Á þetta ekki síst og reyndar einna helst við um þá aldurshópa sem nú eru að koma sér upp húsnæði í fyrsta sinn, hasla sér völl í atvinnulífinu og að eignast börn. Nauðsyn þess að hvert heimili hafi tvær fyrirvinnur sést m.a. á þeirri gífurlegu aukningu sem orðið hefur á atvinnuþátttöku kvenna undanfarin ár. Árið 1960 unnu 29% kvenna utan heimilis, en nú er áætlað að um 80% kvenna séu útivinnandi. Það gefur auga leið að við slíkar aðstæður gefst konum lítið svigrúm til að sinna nauðsynlegri umönnun ungabarna. Heimilin bera það ekki fjárhagslega að önnur fyrirvinnan láti af launuðum störfum utan heimilis til þess að helga sig því mikilvæga hlutverki að annast um barn á fyrsta æviskeiði þess. Enn fremur fer þeim heimilum sífellt fjölgandi þar sem fyrirvinnan er aðeins ein, en nú mun um áttunda hvert barn á landinu vera á framfæri einstæðrar móður. Það ber því brýna nauðsyn til að við skipan fæðingarorlofsmála sé komið til móts við þessar breyttu þjóðfélagsaðstæður og fólki gert það fjárhagslega kleift að eignast börn. Það verður hins vegar ekki gert nema með því að samhæfa hin mismunandi og félagslega nauðsynlegu hlutverk kvenna, móður- og fjölskylduhlutverk þeirra annars vegar og nauðsynlega og sjálfsagða þátttöku þeirra í atvinnulífinu hins vegar. Auk þessa meginmarkmiðs er með frv. ítrekað mikilvægi barnaumönnunar og móður- og föðurhlutverksins fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga og fyrir samfélagið í heild. Breytingar frá núgildandi lögum samkvæmt þessu frv. eru þær að í fyrsta lagi er í frv. gert ráð fyrir lengingu fæðingarorlofs úr þremur mánuðum í sex mánuði fyrir allar konur. Greiðsla fæðingarorlofs tryggir móður næði og öryggi til samskipta við barn sitt eftir fæðingu þess. Þó að sex mánaða gamalt barn sé enn háð uppalanda sínum og sé hvergi nærri sjálfbjarga er það þó mun þroskaðra til að takast á við umhverfið en þriggja mánaða gamalt barn. Jafnframt er móðurinni gefið tækifæri til að ná sér eftir áreynslu barnsburðarins og aðlagast þeirri gerbreytingu sem hann veldur á högum hennar. Fjölmargar rannsóknir hafa leitt í ljós hve mikilvægt það er fyrir velferð og þroska barns að náið og traust samband myndist milli þess og móður þess eða nánasta uppalanda þegar á fyrsta æviskeiði. Gildi móðurmjólkur fyrir ungabörn er einnig ótvírætt, bæði til næringar og til verndar gegn sýkingum. Þó að allt sé betra en ekkert í þeim efnum hefur löngum verið miðað við a.m.k. sex mánuði sem æskilegan lágmarkstíma brjóstagjafar, en eftir þann tíma fer ónæmiskerfi barnsins að geta annað eigin vörnum. Jafnframt er brjóstagjöf mjög virk til að mynda sterk tilfinningatengsl milli móður og barns. Heilsa og heilbrigði barns fyrstu mánuði lífsins byggist framar öðru á móður þess, heilsu hennar, næringarástandi og félagslegum aðstæðum hennar. Heilsusamlegt gildi móðurmjólkur fyrir ungabörn er ótvírætt og benda allar rannsóknir til þess að geti barn notið móðurmjólkurinnar fyrstu ævimánuðina verður það ekki einungis hraustara fyrsta aldursárið heldur eflist einnig mótstaða þess og ónæmi gegn ýmsum sjúkdómum síðar á lífsleiðinni. Efnasamsetning brjóstamjólkur stuðlar að hæfilegum og eðlilegum vexti barns, sér því fyrir vítamínum og steinefnum í nákvæmlega því magni sem það getur nýtt sér og þarf á að halda og mótefni hennar veita vörn gegn sjúkdómum og draga úr hættu á ofnæmi hvers konar. Auk þess mun brjóstagjöf einnig draga úr tannskemmdum barna, eyrnabólgum, maga- og þarmasýkingum og einnig minnka hættu á brjóstakrabbameini hjá konum. Brjóstagjöf er því í rauninni frumheilsugæsla og fyrir utan mannlegan ávinning þess að heilbrigði manna, andlegt og líkamlegt, sé gott má ljóst vera að þessi heilsugæsla sparar sameiginlegum sjóðum landsmanna ófáar krónurnar sé til lengri tíma litið. Sá kostnaður sem lenging fæðingarorlofs hefur í för með sér skilar sér því tvímælalaust aftur í beinhörðum peningum. En brjóstagjöf verður ekki afgreidd með því einu að tala um efnasamsetningu móðurmjólkur eða sparnað í heilbrigðiskerfinu. Hún er flóknara mál en svo. Brjóstagjöf byggist framar öðru á tilfinningatengslum móður og barns. Hafi móðir ekki næði til þess að sinna barni sínu eftir fæðingu þess er viðbúið að hún missi mjólkina og geti ekki haft barnið á brjósti. Nú til dags er öllum fæðandi konum tjáð að æskilegt sé að hafa barn á brjósti í a.m.k. sex mánuði og ófáar eru þær konurnar sem gengið hafa fullar af sektarkennd út á vinnumarkaðinn þremur mánuðum eftir fæðingu barns og ekki átt annarra kosta völ. Með fullri vinnu utan heimilis getur kona ekki búist við að geta haft barn sitt á brjósti og tvískinnungur þess samfélags sem segir henni að hafa barnið á brjósti í sex mánuði en sendir hana út á vinnumarkaðinn eftir þrjá mánuði er forkastanlegur. Þessi tvískinnungur er því miður ekki óalgengur af hendi löggjafans. Heimilið og fjölskyldan, börnin og móðurástin, allt er þetta dásamað og í heiðri haft í orði en sjaldnar á borði, því miður. Til þess að sinna börnum, ekki bara hvað brjóstagjöf varðar heldur almennt, og rækta þann garð sem heimilið er og þarf að vera þarf tíma, og sá tími er ekki fyrir hendi á mörgum heimilum vegna þeirrar vinnuskyldu sem þjóðfélagið leggur svo mörgum foreldrum á herðar. Þessu verðum við að breyta og það er ábyrgðarhlutur okkar sem hér sitjum á hæstv. Alþingi að gera það. Lenging fæðingarorlofs, sem ég er hér að mæla fyrir, er aðeins einn þáttur slíkra breytinga. Lengra fæðingarorlof gefur foreldrum betri tíma til að annast um börn sín á fyrstu og viðkvæmustu mánuðum á ævi barnanna. Það gefur færi á að þau tilfinningatengsl sem samskipti foreldra og barna byggja á til frambúðar geti myndast og það gerir konum raunverulega kleift að hafa börn sín á brjósti a.m.k. þá sex mánuði sem hér um ræðir ef þær sjálfar vilja það. Hvað brjóstagjöfina varðar vil ég taka það skýrt fram, að ég er með þessu ekki að segja að konur eigi að hafa börn sín á brjósti í sex mánuði, en ég vil hins vegar að þær geti það ef þær sjálfar vilja og þess vegna m.a. legg ég til að fæðingarorlofið verði lengt sem því nemur. Til samanburðar má geta þess að í nágrannalöndum okkar er fæðingarorlof víðast hvar lengra en hér á landi. Í Frakklandi er fæðingarorlof fjórir mánuðir og fjórir til fimm mánuðir eftir aðstæðum í Noregi og Danmörku. Í Hollandi er fæðingarorlof sex mánuðir, níu mánuðir í Svíþjóð og í Finnlandi er það heilt ár, en þar er það lengst. Við erum því nokkrir eftirbátar nágranna okkar á því sviði eins og áður hefur komið fram. Í annan stað er gert ráð fyrir því í frv. að fæðingarorlofsgreiðslur miðist við full laun foreldris þannig að foreldri verði ekki fyrir fjárhagslegu tapi vegna fæðingarorlofs. En þetta er það atriði sem virðist vera hvað umdeildast í þessu frv. Ástæður þess, og nú bið ég þá hv. þm. sem hafa eitthvað til málanna að leggja í þessum málum að hlusta grannt eftir, - ástæður þess að þetta er haft svona í frv. eru þær í fyrsta lagi að með þessu er verið að viðurkenna að störf þau er lúta að umönnun og uppeldi barna eru engu síður mikilvæg en störf á hinum almenna vinnumarkaði og að foreldrahlutverkið er a.m.k. jafnmikils virði og fyrirvinnuhlutverkið í krónum talið. Það er verið að viðurkenna að ekkert starf sem foreldri þiggur laun fyrir skuli virða meira og launa hærra en það starf að annast um nýfætt barn og er þetta spurning um grundvallarmat á umönnunar- og uppeldisstörfum. Þetta er fyrsta ástæðan. Önnur ástæðan er sú að hér er um beint fjárhagsatriði að ræða fyrir konur sem eru úti á vinnumarkaðnum og lækka mundu í launum við töku fæðingarorlofs. Konur eru fyrirvinnur rétt eins og karlar og við núverandi fjárhagsástæður fjölmargra heimila í landinu, svo ekki sé minnst á fjárhag einstæðra mæðra, munu fá heimili geta borið launaskerðingar af einu eða öðru tagi, einkum og sér í lagi ef launin eru í lægra kantinum. Kvennalistinn mun fyrir sitt leyti a.m.k. ekki standa fyrir því að skerða laun kvenna, síst af öllu refsa þeim með launaskerðingu fyrir að eiga börn. Barátta fyrir bættum kjörum kvenna snýst ekki um að lækka þær konur í launum sem eru það heppnar að geta e.t.v. lifað af þeim heldur snýst hún um að hækka þau skammarlega lágu laun sem flestar konur búa við og fá því til leiðar komið að allar konur fái mannsæmandi laun fyrir vinnu sína. Það mundi skila sér inn í fæðingarorlofsgreiðslur ef þær eru hafðar með því fyrirkomulagi sem lagt er til í frv. Fæðingarorlofsgreiðslurnar mundu þannig miða við afkomutryggingu heimilanna og þannig eru þær mikilvægur þáttur þess, og það er þriðja ástæðan fyrir því að þetta er haft svona, að feður, sem flestir afla stærri hluta heimilistekna vegna þess sem við köllum venjulega kynbundið launamisrétti á vinnumarkaðnum, geti nýtt sér réttindi til fæðingarorlofs og þar með borið aukna ábyrgð á umönnun barna sinna. Eins og nú standa sakir nýta feður sér lítið núgildandi heimild til fæðingarorlofs. Á síðasta ári voru þeir aðeins 123 af 3846 fæðingarorlofsþegum. Í Svíþjóð t.d., þar sem foreldrar fá 90% launa sinna greidd í fæðingarorlofi, voru feður hins vegar um þriðjungur fæðingarorlofsþega á síðasta ári og vegur afkomutrygging þar greinilega þungt. Í nágrannalöndum okkar er ekki óalgengt að fæðingarorlofsgreiðslur séu miðaðar við 70-90% af launum foreldra nema í Frakklandi og Hollandi þar sem foreldrar fá greidd full laun í fæðingarorlofi. Það fá reyndar sumir fæðingarorlofsþegar á Íslandi líka, og nú vil ég aftur biðja hv. þm. að leggja vel við eyrun, því að um langt árabil hefur þessi skipan fæðingarorlofsmála, þ.e. að foreldrum séu tryggð óskert kjör meðan á fæðingarorlofi stendur, verið í gildi hjá opinberum starfsmönnum og hjá bankamönnum.  Fjórða ástæðan fyrir því að þetta er haft svona í frv. er því sú að samræma skipun þessara mála fyrir alla launþega hér á landi, að það.gildi það sama hvort sem menn eru í Alþýðusambandi Íslands, í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja eða í Sambandi bankamanna hvernig fæðingarorlofsgreiðslum þeirra er háttað. Ég vil einnig láta það koma fram í þessu sambandi vegna þess misskilnings sem gætir sums staðar varðandi þetta frv. að heimavinnandi konur og konur í hlutastarfi eru einu konurnar sem samkvæmt þessu frv. hækka beinlínis í launum við töku fæðingarorlofs. Aðrar konur standa aðeins í stað, hækka hvorki né lækka í launum, halda þeim aðeins óskertum. Að hlut heimavinnandi kvenna og kvenna í hlutastarfi kem ég nánar hér á eftir, en áður vil ég láta þess getið að öll hróp um að verið sé að mismuna konum með þessu frv. eiga ekki við rök að styðjast. Þvert á móti reynir þetta frv. eftir fremsta megni - og sannarlega er engin ein lausn algild eða altæk, mér dettur ekki í hug að halda því fram - að draga úr þeirri mismunun sem konur búa við launalega í íslensku þjóðfélagi. Það hækkar í launum þær sem ekkert eða minnst bera úr býtum peningalega og gætir þess jafnframt að konur verði ekki fyrir launaskerðingu við það að eiga barn. Staðreyndin er einnig sú að íslenskar konur á barneignaraldri hafa flestar tiltölulega svipuð laun hafi þær einhver laun á annað borð. Þær konur sem há laun hafa og eru einnig á barneignaraldri teljast til undantekninga. Það er yfirleitt ekki fyrr en á síðari hluta ævinnar, eftir að konur eru komnar úr barneign, að þær njóta þeirra réttinda að þiggja góð karlmannslaun fyrir vinnu sína. Vandann, ef einhver er í þessum efnum, er ekki að finna meðal kvenna, ekki í hópi kvenna. Það er engin hætta á því að Tryggingastofnun ríkisins þurfi að útdeila háum upphæðum til kvenna ef þetta frv. yrði að lögum. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, þar sem stundum hefur verið minnst á laun þingkvenna í þessu máli, að þingkonur njóta nú þegar óskertra launa í fæðingarorlofi þar sem þær njóta sömu lífeyrisréttinda og opinberir starfsmenn og það breytist hvorki til né frá með tilkomu þessa frv. Vandann, ef það er rétta orðið, ég er ekki viss um að það sé rétta orðið yfir það sem hér er á ferðinni, er að finna meðal karlanna, í hópi feðranna, því að þar er launamismunurinn mikill og ef einhver hætta er á að Tryggingastofnun ríkisins verði að greiða út háar upphæðir vegna þessa frv. þá er það til feðra en ekki til mæðra. Ég get fyrir mitt leyti vel tekið undir þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram við fyrri umræður þessa frv., að óeðlilegt sé að Tryggingastofnun ríkisins greiði út í fæðingarorlofi laun sem fara t.d. yfir 100 þús. kr. á mánuði. Til að forðast allan misskilning vil ég taka fram að það er sama hver í hlut á. Ég vil einnig taka það skýrt fram, og ég bið hv. þm. að leggja við eyrun, að ég set mig ekki á móti því að heilbr.- og trn. íhugi hvort eðlilegt væri að setja þak á fæðingarorlofsgreiðslurnar einhvers staðar þannig að þær færu aldrei yfir einhverja ákveðna upphæð. Hins vegar vil ég strax benda á að ég tel ekki æskilegt að miða fæðingarorlofsgreiðslur við eitthvert prósentuhlutfall af launum foreldra, t.d. að hafa það 90% eins og er í Svíþjóð eða 70% eins og er sums staðar, því prósentuskerðingar koma ævinlega verst niður á þeim sem lægst hafa launin. Þá væri öllu heppilegra að fara þá leið að hafa einhverja hámarksupphæð ef menn vilja setja einhver mörk á þessar greiðslur. Ég vil að síðustu vísa aftur til þess sem ég sagði áðan um ástæður þess að frv. gerir ráð fyrir óskertum launum foreldra í fæðingarorlofi, þ.e. að meta umönnunarstörfin til jafns við önnur störf, að tryggja foreldrum óskert kjör á þessu viðkvæma tímabili og samræma þessa skipan mála fyrir alla launþega þar sem sumir njóta þessa þegar en aðrir ekki. Þá vil ég segja fáein orð um heimavinnandi konur og þær sem eru í hlutastarfi og teljast heimavinnandi í aðalstarfi. Í frv. er gert ráð fyrir að allar konur fái óskerta lágmarksfæðingarorlofsgreiðslu, sem 15. okt. s.l. var 24 655 kr. á mánuði nákvæmlega, án tillits til atvinnuþátttöku. Þannig eru þau skerðingarákvæði sem nú eru í gildi gagnvart heimavinnandi konum afnumin og þar með er í verki viðurkennd réttarstaða heimavinnandi móður og gildi starfa hennar fyrir þjóðfélagið í heild. Ég vil taka það skýrt fram að með þessu er engan veginn verið að leggja endanlegt mat á störf heimavinnandi kvenna. Slíkt starfsmat er ekki til og verður ekki hrist fram úr erminni. Mér þætti hins vegar mjög gaman ef slíkt starfsmat yrði einhvern tíma gert og hef talað fyrir því hér við önnur tækifæri, um nauðsyn þess að meta heimilisstörfin og reikna þau inn í þjóðarframleiðsluna þannig að sá stóri hópur sem vinnur þessi störf geti notið sambærilegra réttinda og annað vinnandi fólk hér á landi. Með þessu er því ekki verið að meta heimilisstörfin endanlega. Það er hins vegar verið að tryggja að heimavinnandi konur njóti fullra viðmiðunargreiðslna, að skerðingarákvæðin séu numin úr gildi. Það er því miður eina færa leiðin til að tryggja fullan rétt heimavinnandi kvenna til fæðingarorlofsgreiðslna á meðan mat á störfum þeirra er ekki fyrir hendi. Á meðan ekkert starfsmat er til fyrir heimavinnu er engin önnur leið fær en taka þá viðmiðun sem lögin byggja á. Heimavinnandi konur eru, eins og ég sagði áðan, einu konurnar sem hækka beinlínis í launum við að taka fæðingarorlof og það finnst mér í hæsta máta sanngjarnt þar sem þær njóta alla jafna engra peningalauna fyrir sín störf. Að vísu hefur það komið fram að ýmsum finnst þar heldur ríflega skammtað þar sem þær eru einu konurnar sem ekki standa í stað tekjulega við töku fæðingarorlofs heldur hækka beinlínis í launum, en ég vil á móti benda á að heimavinnandi konur og konur í hlutastarfi búa oft og tíðum engu síður við fjárhagslegt óöryggi en þær konur sem hafa fulla launaða vinnu og stundum jafnvel öllu meira og því er brýnt að það öryggi sem full greiðsla fæðingarorlofs veitir nái einnig til þeirra. Í leiðinni viðurkennum við einnig að þær eru vinnandi konur og eigi rétt á einhvers konar launum fyrir störf sín þótt langur vegur sé í það að þau hafi þar með verið að fullu metin til fjár. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir því að faðir eigi þess kost að taka fæðingarorlof í tvo mánuði með samþykki móður í stað þess eina mánaðar sem núgildandi lög kveða á um. Þá skerðist fæðingarorlof móður sem því nemur og verður fjórir mánuðir ef faðir tekur þá tvo mánuði sem hann á rétt á. Að mínu viti er það ekki síður mikilvægt að faðir hafi tök á að tengjast barni sínu sem nánast og sem fyrst og að foreldrum gefist báðum tækifæri til að leggja grunninn að jafnri ábyrgð á börnum sínum. Til þess er sá eini mánuður sem feður eiga nú rétt á samkvæmt gildandi lögum mjög naumur. I frv. er ekki gert að skilyrði að um sé að ræða tvo síðustu mánuði fæðingarorlofsins heldur ráða foreldrar tilhögun orlofstökunnar sjálf án afskipta löggjafans. Sveigjanleiki í tímaákvörðunum er æskilegur að þessu leyti vegna breytilegra aðstæðna fjölskyldna og því getur faðir tekið orlof sitt hvenær sem er á þessum sex mánuðum svo fremi sem móðir sé því samþykk. Ákvæðið um samþykki móður er óbreytt frá núgildandi lögum og tekur sem fyrr mið af því að það er móðirin sem þarf að ná sér heilsufarslega eftir áreynslu barnsburðarins. Þá er gert ráð fyrir því í frv. að fæðingarorlof lengist um tvo mánuði sé um tvíburafæðingu að ræða og allt að fjóra mánuði eignist kona fleiri en tvö börn. Slíkar fæðingar eru ákaflega fáar hér á landi þannig að ekki er um neinn umtalsverðan kostnað að ræða af þessum sökum. Hins vegar er ljóst að fjölburaforeldrar þurfa lengri tíma til að aðlagast breyttum aðstæðum en einburaforeldrar og barnaumönnunin sjálf er umfangsmeiri eftir því sem börnin eru fleiri. Að síðustu er gert ráð fyrir því í frv. að fæðingarorlof verði aldrei skemmra en þrír mánuðir ef móðir lætur barn frá sér vegna ættleiðingar, uppeldis eða fósturs eða til varanlegrar dvalar á stofnunum. Sama gildir ef um fósturlát er að ræða sem jafna má til fæðingar þar sem gera má ráð fyrir að sérhver kona þurfi a.m.k. þrjá mánuði til að jafna sig andlega og líkamlega eftir þá áreynslu. Jafnframt er sett inn ákvæði er varðar fæðingu andvana barns þar sem rétt þykir að kona sem fæðir andvana barn njóti sama réttar og kona sem missir barn sitt skömmu eftir fæðingu þótt það fæðist lifandi. Einnig er gert ráð fyrir að kjörforeldrar, uppeldis- eða fósturforeldrar eigi sama rétt á fæðingarorlofi og aðrir foreldrar og hlýtur það eðlilegt að teljast þar sem tíma þarf til að aðlagast breyttum aðstæðum fyrir þá foreldra og fyrir barnið rétt eins og sé um blóðforeldra að ræða. Þá er komið að kostnaðarhlið þessa máls, en í hvert skipti sem það hefur verið flutt hér hefur verið gerð ítarleg grein fyrir kostnaði vegna þess. Samkvæmt upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins munu á síðasta ári hafa verið greiddar út 195,5 millj. kr. í fæðingarorlof til 3846 fæðandi kvenna og 123 feðra. Þessar greiðslur skiptast þannig að fullt fæðingarorlof fengu 2877 konur og 123 karlar, 2/3 hluta fæðingarorlofs fengu 504 konur og enginn karl og 1/3 hluta fæðingarorlofs fengu 465 konur og enginn karl. Ef allir fæðingarorlofsþegar hefðu fengið fullt fæðingarorlof eins og frv. kveður á um hefðu fæðingarorlofsgreiðslur hækkað um 13,2% og er það um helmings lækkun á hækkun frá því í fyrra vegna þess að barnsfæðingum hefur fækkað töluvert hér á landi. Í fyrra hefði fullt fæðingarorlof hækkað þessar greiðslur um 21,7% en í ár aðeins um 13,2%. Við þetta hefði heildarupphæð greiðslnanna orðið 221,3 millj. kr. Þarna hefðu sem sagt bæst við 26 millj. kr. víð það að afnema skerðingarákvæðið sem heimavinnandi konur og konur í hlutastarfi búa nú við. Ef miðað er við lágmarksfæðingarorlofsgreiðslur til allra kvenna, sex mánaða fæðingarorlof, sem sagt lengt um helming, og að konur haldi launum sínum í fæðingarorlofi óskertum væri áætlaður heildarkostnaður vegna frv. 442,6 millj. kr., þ.e. þá mundi fæðingarorlof hér á landi kosta það, en kostnaður vegna frv. er um 250 millj. kr. þar af. Það er rétt að taka fram að samkvæmt útreikningum Tryggingastofnunar ríkisins skiptir sama og engu máli hvort allar konur fá fulla lágmarksgreiðslu, þ.e. þær 25 þús. kr. sem tilteknar eru í frv., eða haldi sínum launum óskertum. Það breytir engu fjárhagslega fyrir Tryggingastofnun ríkisins vegna þess, og nú bið ég hv. þm. að taka vel eftir, að meðallaun kvenna á aldrinum 15-44 ára, þ.e. þeirra kvenna sem eru á barneignaraldri, eru nánast þau sömu og lágmarksgreiðslan. Þau eru nánast þessar 24 655 kr. á mánuði þannig að það breytir engu fyrir Tryggingastofnun ríkisins og fyrir heildarupphæðina hvort þessi lágmarksgreiðsla er greidd út eða hvort konur haldi launum sínum óskertum. Það er mér tjáð af mönnum þar á bæ. Allt tal um mismunun fellur því endanlega um sjálft sig með þessum tölum er ég hrædd um. Niðurstöðukostnaðartalan vegna fæðingarorlofsgreiðslna er sem sagt í kringum 442,6 millj. kr. á ári, en 250 millj. kr. af því eru tilkomnar vegna frv. Nú er ekki ólíklegt að sem fyrr finnist einhverjum að hér sé um töluverða fjárhæð að ræða. Mikið eða lítið er vitaskuld háð mati hverju sinni og við hvað menn miða þegar þeir segja að eitthvað sé lítið eða mikið. Hér er um að ræða mikið fé sé miðað við það sem við veitum þegar til þessara mála, lítið fé sé miðað við framlög til ýmissa annarra mála. Eins og fyrri daginn snýst þessi spurning um það m.a. hvaða málum við viljum veita forgang og að mínu viti krefjast aðstæður ungbarnaforeldra þess í dag að þessu máli sé sinnt þannig að það komi að gagni. Til þess að verða ekki alfarið að treysta á fé úr ríkissjóði til að standa straum af kostnaði vegna þessa frv. hef ég enn á ný, rétt eins og á síðasta þingi, lagt fram fylgifrv. með þessu frv. til að afla tekna vegna lengingar fæðingarorlofs. Það frv. hefur málanúmerið 181, er á þskj. 206, og ég mun gera grein fyrir því hér á eftir. En ég vil rétt aðeins minnast á það nú að þetta frv. mun ekki eingöngu ná að mæta 2/3 hluta þess kostnaðar sem fæðingarorlofsfrv. hefur í för með sér eins og fram kemur í grg. heldur mun það gera meira en mæta þeim kostnaði vegna þess hversu mikið fæðingum hefur fækkað. Þess vegna væri óhætt að lækka þá prósentutölu sem fylgifrv. gerir ráð fyrir að innheimt verði af launum í landinu. Við erum, vegna þess hversu barnsfæðingum hefur fækkað mikið, komin upp fyrir það mark sem þarf til að mæta þeim kostnaði sem fæðingarorlofsfrv. hefur í för með sér. En ég mun gera nánar grein fyrir því frv. á eftir þegar það verður tekið formlega á dagskrá. Ef bæði frumvörpin yrðu að lögum yrði því ekki um neinn aukalegan kostnað fyrir ríkissjóð að ræða. Einnig hef ég bent á að það fæðingarorlofsfrv. sem hér er til umræðu felur í sér sparnað sé til lengri tíma litið því að ríkissjóður mun örugglega spara sér margar krónurnar á sviði félags- og heilbrigðismála við lengingu fæðingarorlofs. Hér er í reynd verið að leggja til að við fjárfestum í framtíðinni meira en við gerum þegar og veitum auknu fé til aðbúnaðar barna okkar og einnig að við sýnum að við metum nokkurs þann mannlega ávinning sem því fylgir. Virðulegi forseti. Eins og ljóst má vera er mál þetta mikið réttlætismál fyrir alla foreldra hér á landi. Jafnframt er ljóst að eigi konur í raun og veru að hafa eitthvert val um það hvernig lífi þeirra og störfum er háttað er nauðsynlegt að þær geti átt þess kost að samhæfa hin mismunandi og félagslega nauðsynlegu hlutverk sín, þ.e. að samhæfa móður- og fjölskylduhlutverkið og þátttöku í atvinnulífinu, en það gengur konum alla jafna mun verr en körlum vegna þess að meginhluti ábyrgðarinnar á umönnun og umsjón barna hefur hvílt á þeirra herðum. Í þessu frv. er leitast við að gera einmitt þetta, að samhæfa þátttöku og mikilvægi kvenna og foreldra allra í atvinnulífinu annars vegar og hið mikilvæga foreldrahlutverk hins vegar. Jafnframt er hér verið að treysta innbyrðis tengsl fjölskyldunnar og styrkja hana á skeiði sem er bæði mjög þýðingarmikið og viðkvæmt. Það er verið að reyna að tryggja betur en nú er velferð barna á fyrstu æviárum þeirra og það er verið að reyna að gefa feðrum kost á að taka aukinn þátt í umönnun barna sinna. Að síðustu er hér verið að viðurkenna almennt þjóðfélagslegt gildi foreldrahlutverksins og þeirra starfa sem því fylgja þar sem hér er lagt til að allar starfandi konur njóti sama réttar án tillits til atvinnuþátttöku. Virðulegi forseti. Að síðustu þetta: Þörfum ungabarna og ungbarnaforeldra verður ekki breytt, hvort sem okkur líkar betur eða verr sem hér sitjum, og ef ekki er rúm fyrir þau í þjóðfélagi nútímans verðum við einfaldlega að reyna að breyta þjóðfélaginu til þess að svo megi verða. Eins og ég gat um áðan í máli mínu er konum sagt að hafa börn sín á brjósti í sex mánuði, en þeim er í raun ekki gert kleift að gera það nema í þrjá mánuði. Konum er sagt að það skipti miklu að hlúa vel að börnum sínum. Og það þarf ekki að segja þeim það. Þær vita það. Það vita allir foreldrar. En þeim er sniðinn þröngur stakkur í þeim efnum. Alls staðar er skorið við nögl, í fæðingarorlofsmálum, í dagvistarmálum, í mati á heimilis- og uppeldisstörfum og í launum kvenna úti á vinnumarkaðnum, og eftir sitja konurnar áhyggjufullar um börn sín og sakbitnar því að margar halda að þetta sé allt þeim að kenna en ekki stjórnvöldum sem eru áhrifavaldar í því að skapa þeim þessar aðstæður, stjórnvöldum sem einum of oft setja þær og börnin aftast í forgangsröðina þegar verið er að skipta því fé sem við eigum sameiginlega. Þessu verðum við að breyta og á þessu verðum við að taka með lagasetningu sem hefur raunveruleg áhrif til bóta. Að mínu viti eru lög um fæðingarorlof ein slík lög og því er þetta frv. hér fram borið. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. og eins og ég gat um í upphafi máls míns áðan vonast ég til að frv. eigi afturkvæmt í þetta skipti úr hv. heilbr.- og trn. í einhverri mynd.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, beindi til mín orðum vegna þess að ég er formaður heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar. Svo var að skilja á hv. þm. að ég hefði sem nefndarformaður jafnvel beitt í mínum störfum ofríki í nefndinni. Nú held ég að svo hafi ekki verið. Hv. þm. gat um að málið hefði ekki fengið þinglega meðferð á þeim tveimur þingum sem um þetta mál, fæðingarorlofið, hefur verið fjallað, á 106. og 107. löggjafarþingi. Ég held ég þori að fullyrða að sú ákvörðun sem tekin var, raunar í bæði skiptin, að málið kæmi ekki aftur fyrir deildina, hafi ekki verið óþingleg í sjálfu sér. Slíkar ákvarðanir er hægt að taka, enda þótt ekki séu þær bókaðar. Nú ætla ég mér ekki að fara að vitna í samtöl mín við einstaka nm. né heldur að fara að rekja umfjöllun um málið eins og hún gekk fyrir sig á þeim þingum sem um hefur verið rætt og þar sem málið hefur verið til umfjöllunar. Ég vil segja frá því að þegar þetta mál hefur verið til meðferðar hef ég að sjálfsögðu og e.t.v. fleiri haft samband við fulltrúa ríkisstj. um hvort eitthvað nýtt væri fyrirhugað varðandi fyrirkomulag fæðingarorlofs. Hvað ríkisstj. og fjárútlát varðar í þessu efni held ég að niðurstaðan hafi orðið sú, a.m.k. hvað varðar okkur stjórnarliða, þrátt fyrir að við höfum séð mikla gagnsemi í þeirri aðgerð sem frv. felur í sér, að við höfum ekki treyst okkur til að leggja til að þetta frv. yrði samþykkt óbreytt. - Ég segi óbreytt. Nú vil ég segja frá því að það hefur verið minn skilningur að hv. flm. kysi jafnvel fremur að málið lægi í nefnd en að það kæmi hér til atkvæðagreiðslu á þeim þingum sem það hefur verið flutt á, það væri fremur vilji hv. flm. að það væri látið kyrrt liggja, ekki einu sinni að hv. flm. kysi að það kæmi hingað með einhverjum breytingum. Nú kann þetta að vera rangt mat. Hvað varðar aðra nm. en stjórnarliða hafa ekki komið fram á þessum umræddu þingum neinar kröfur um að málið yrði afgreitt úr nefnd. Málsmeðferðin hefur m.ö.o. byggst á formlegu og óformlegu samkomulagi eftir atvikum. Það fullyrði ég. Nú krafði hv. þm. mig um það sem formann nefndarinnar hvernig ég hygðist haga málsmeðferðinni. Ég skil það svo að hv. þm. ætlaðist til þess að ég lýsti því yfir hver yrði niðurstaða í nefndinni. Mér er lífsins ómögulegt, enda þótt ég sé formaður nefndarinnar, að fullyrða um slíkt á þessu stigi einfaldlega vegna þess að á þessu þingi hefur nefndin ekki fjallað um málið og ofríkið er nú ekki meira en svo að ég fer ekki að tala fyrir munn einstakra nefndarmanna. Ég lofa bæði sjálfum mér, hv. þm. og deildinni allri því að málið fái þinglega meðferð eins og ég tel að það hafi raunar fengið áður. Ég mun standa við það. Hv. þm. vék að því að heilbr.- og trn. hefði ekki einu sinni sent málið til umsagnar á síðasta þingi. Þetta er laukrétt. Ég held að það hafi komið greinilega fram við umfjöllun málsins í nefndinni að hv. heilbr.- og trygginganefndarmenn eru mjög kunnugir þessu máli. M.a. eru þeir kunnugleikar á frv. byggðir á umsögnum sem áður höfðu borist um frv. Þeir kunnugleikar varða að sjálfsögðu viðhorf almennings til frv. Þau viðhorf eru mjög jákvæð. Það er ekkert launungarmál. Ég hygg að það sé ekkert einsdæmi að mál sem flutt er nokkur þing í röð séu ekki ævinlega send til umsagnar. Það fer eftir atvikum að sjálfsögðu, hversu aldnar umsagnir eru. En í þessu tilviki er það mat nefndarinnar að viðhorf hafi ekki breyst, síður en svo, til viðkomandi frv. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjalla um þetta mál. Ég get að sjálfsögðu, og geri, tekið heils hugar undir fjölmargt, kannske flest, í efnislegri umfjöllun hv. þm. um þetta mál, ekki síst mikilvægi þess að móðir geti dvalið sem allra lengst með sínu barni og ekki síst á fyrstu mánuðum æviskeiðs barnsins. Undir þetta tek ég heils hugar. Varðandi viðhorf verkalýðshreyfingarinnar til þessa máls, þ.e. Alþýðusambands Íslands, er það rétt að Alþýðusambandið mælir með þessu frv. Það hefur komið fram að lenging fæðingarorlofs hafi verið viðruð í samningum. Ég lít svo til með tilliti til reynslunnar að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hafi metið aðra ávinninga meira í samningum en fæðingarorlofið. Þeir um það. Nú megum við ekki gleyma því að þetta frv. gerir ráð fyrir allverulegum álögum á atvinnureksturinn, við megum ekki gleyma því, og fram hjá því geta alþm. ekki horft. Ég er ekki þar með að segja að sá aukni kostnaður sé óyfirstíganlegur. Á þessu stigi legg ég ekki mat á það. En niðurstaðan hefði verið sú af hálfu launasamtakanna í landinu að meta aðra ávinninga meira. Og ég endurtek: Það er í sjálfu sér e.t.v. ekki nauðsynlegt fyrir alþm. að draga einhlítar ályktanir af því. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að fjalla í löngu máli um þetta frv. efnislega. Ég vil að endingu lýsa þeirri skoðun minni, og legg þá ekki mat á tímalengd fæðingarorlofs, að ég teldi eðlilegt að allar konur hefðu sama rétt til fæðingarorlofs.



Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að fara að svara frekar fyrir þá nefnd, sem ég á þó sæti í, varðandi afgreiðslu þessa frv., ég er þar ekki ráðandi aðili, þó að ég segi það hér og lýsi því yfir að það er mjög gott samstarf í þessari nefnd um fjölmörg mál og unnið af heilindum að afgreiðslu mála. Mér dettur ekki í hug að ásaka hv. formann nefndarinnar Davíð Aðalsteinsson um að hann vilji á nokkurn hátt liggja á málum. Því er ekki þannig varið varðandi þetta. Þetta finnst mér rétt að komi alveg skýrt fram af því að mér skildist á formanni nefndarinnar að hann hafi tekið það svo að það væri verið að ásaka hann um að liggja á þessu ákveðna máli og afgreiðslu þess. Mér þótti það satt að segja heldur mikið sagt af hv. flm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur að segja að hún hafi talað algerlega fyrir daufum eyrum í þessu máli. Ég minnist þess að ég hef held ég í öll skiptin komið hér upp og tekið undir meginmál hennar þó okkur hafi greint á um viss framkvæmdaatriði, framkvæmdaatriði sem hún velti talsvert fyrir sér í þessari framsöguræðu sinni nú og sagði að vissulega væri engin leið einhlít í þessum efnum. Ég hygg að áherslumunur og skoðanamunur okkar á milli varðandi þessi mál sé ekki ýkja mikill. Ég vil a.m.k. frábiðja mín eyru frá þessum daufu sem hv. þm. talaði um.  Hins vegar tók ég það svo að hv. þm. væri að herða á þessu með því að segja nokkrum sinnum í ræðu sinni að nú bæði hún þessa daufheyrandi menn að taka alveg sérstaklega vel eftir því að nú ætlaði hún að upplýsa menn um alveg sérstaklega mikilvæg atriði máli sínu til sönnunar. Ég tók þau rök góð og gild og hef hlustað á þau áður og hef tekið undir mjög veigamikil rök í því efni. Þess vegna var það sem ég tók þetta alveg eins til mín og annarra að við hefðum setið hér daufum eyrum undir ræðum hennar og framsögum áður um þetta mál. En gott er ef svo er ekki. Ég vil hins vegar minna á það, sem reyndar kom að nokkru leyti fram í máli hv. 5. þm. Vesturl., að við höfum skoðað málið allvel í nefnd. Ég hef viljað skoða sérstaklega þar hvort áfangalausn væri hugsanleg og að þeirri afgreiðslu hef ég lýst mig reiðubúinn að standa. Hins vegar hef ég líka skilið aðstöðu stjórnarsinna í nefndinni, eins og kom fram í máli hv. 5. þm. Vesturl., sem þurfa í raun að fá samþykki sinnar ríkisstj. til þess að málið megi ná fram að ganga með einhverjum þeim hætti, verða samþykkt eða með einhverri áfangalausn. Ég efa sem sagt að það samþykki hafi legið fyrir og veit raunar að svo hefur ekki verið. Þá hefði eðlileg afgreiðsla meiri hl., og það bið ég hv. flm. að athuga, verið sú að vísa málinu til ríkisstj., leggja til við hv. deild að málinu yrði vísað til ríkisstj. Ég segi það alveg eins og er að að slíkri afgreiðslu hefði ég ekki staðið því að svo mikið er traust mitt ekki á hæstv. ríkisstj. Ég hefði talið að það hefði verið að vísa málinu eins og nú standa sakir nokkurn veginn endanlega frá. Mér dettur ekki í hug, og það legg ég einnig áherslu á, ég þekki svo vel mitt samnefndarfólk í hv. heilbr.- og trn., að það hefði lagt til að fella þetta frv. Það er ég alveg sannfærður um. Það hefði enginn lagt það til í þeirri nefnd. Ég hef aldrei heyrt þá rödd að það bæri að fella þetta frv. Það hefur engin rödd í nefndinni heyrst um það eða rödd sem hefur verið andvíg meginsjónarmiði þessa frv. Ég vil hins vegar benda á nú og get ekki stillt mig um það, sérstaklega af því að hæstv. ráðh. er í salnum, að núv. hæstv. ráðh. þessara mála hefur áður sýnt þessum málum sérstakan áhuga og beitt sér m.a. sem hv. þm. fyrir ákveðinni áfangalausn sem ég hef áður greint frá úr þessum ræðustól og öllum hv. þdm. á reyndar að vera kunnugt. Það kann því vel að vera. ég útiloka það alls ekki, að stjórnarliðar í heilbr.- og trn. fái nú önnur og betri boð frá sinni ríkisstj. en áður um afgreiðslu á ákveðinni áfangalausn þessa máls. Þá er skylt að bíða og sjá hvað setur hvað þetta varðar. Þetta mál er hins vegar margrætt af minni hálfu allt frá því að þáltill. Bjarnfríðar Leósdóttur kom hér fram á Alþingi fyrir nær hálfum öðrum áratug, frá þeirri áfangalausn sem ég minnti á áðan og hæstv. heilbr.- og trmrh. beitti sér hvað mest fyrir, ákveðnar greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði til þeirra sem ekki nutu neinna bóta, frá tveim áfangalausnum sem ríkisstjórnirnar 1978-1983 beittu sér fyrir og varðandi þetta mál nú sem hér er enn flutt. Ég hef sem sagt svo oft rætt það að ég tel ekki ástæðu til þess að bæta þar miklu við. Ég hef hins vegar oft lýst því yfir og vil ítreka það nú að hér er eitt brýnasta málið í jafnréttisbaráttunni á ferðinni og það félagslega réttlætismál sem við þurfum kannske sem best og skjótast að þoka fram. Þetta er engin ný skoðun frá minni hálfu, en hún er enn meir knýjandi held ég eftir því sem árin líða og kjör fólks fara ævinlega heldur niður á við en hitt í mörgum greinum. Ég verð hins vegar að segja að þegar menn eru beinlínis á niðurskurðarbuxunum, eins og þessi hæstv. ríkisstj. er, í málaflokkum af þessu tagi að miklu leyti, og allt nýtt þar er vitanlega ekki til í dæminu þó að kannske sóun og bruðl séu nú á öðrum sviðum, þá er ekki við því að búast að veruleg réttarbót fáist á þessu. jafnvel svo sjálfsögðu máli, að jafna og rétta hlut kvenna til fæðingarorlofs. Ég er því ekkert of bjartsýnn á þetta þrátt fyrir mín orð áðan, en ég tel þó skylt að láta á það reyna í heilbr.- og trn. hversu þoka megi þessu máli til réttara horfs, bæði til lengingar og jöfnunar og hækkunar lágmarksgreiðslna þó e.t.v. fyrst og síðast. Ég tel rétt að láta reyna á hversu megi ná fram áfangalausn handa þeim lakast settu og með ákveðinni almennri lengingu. Þetta segi ég, og bið hv. 5. þm. Vesturl. að hlusta sérstaklega af því að menn hafa verið beðnir um að hlusta hér, sakir þess að í Nd. hafa flokksbræður hv. 5. þm. Vesturlands flutt frv. um jöfnun fæðingarorlofs. Það mun hafa verið hv. 5. þm. Vestf. sem var þar ötull flm. og ákafur baráttumaður, það mun vera rétt, ásamt hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. En þeir gerðu það m.a. á síðasta þingi að flytja um þetta sérstakt þingmál, ef mig misminnir ekki því meira, og ég veit að hv. 5. þm. Vesturl. á ekki amalegan hauk í horni í hæstv. ríkisstj. þar sem er hæstv. félmrh. varðandi þetta mál. Ég veit það að þegar núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. fer að vinna að þessu hugðarefni sínu á hún einhvern skeleggasta liðsmann sem í hefur heyrst hér á Alþingi varðandi fæðingarorlof kvenna þar sem er hæstv. félmrh. Alexander Stefánsson. Hans síðasta verk, "nota bene" áður en hann fór í kosningar og varð svo ráðherra upp úr því, var að flytja hér frv. og stórfallega framsöguræðu fyrir því sama frv. um jöfnun og lengingu fæðingarorlofs sem ég hlustaði á með mikilli athygli og reyndar hreifst af, svo mikil var málafylgja hans og svo mikil umhyggja. Ég er því alveg öruggur um að ef hv. 5. þm. Vesturl. leitar til þessa flokksbróður síns fær hann þar dyggilegan stuðning af því að ég veit, og eðli málsins samkvæmt er það vissulega rétt, að stjórnarliðar þurfa á því að halda að hæstv. ríkisstj. gangi inn á einhverja áfangalausn í þessu máli. Ég á því von á bandamanni í áfangasigri í þessu efni í nefndinni einmitt í hv. 5. þm. Vesturl. og það er ekkert launungarmál að við höfum rætt um hvort unnt væri að þoka þessu máli fram með þeim hætti. Við höfum rætt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hvort það væri einhver flötur á því máli að gera þetta og hvort á því væri möguleiki. Og ég þykist vita að eins og á síðustu þingum muni hv. 5. þm. Vesturl. vera allur af vilja gerður að reyna að koma þeirri lausn á. Efnisleg umræða skal sem sagt ekki verða mikil hér. Það er endurtekning ein, m.a. eins og hv. flm. kom inn á, varðandi form og fyrirkomulag fæðingarorlofsgreiðslna. Ég hef hér verið með ákveðnar áherslur á að þær færðust í svipað form og almennar tryggingagreiðslur þar sem jöfnuður sæti í fyrirrúmi. Mánaðatalan ein segir ekki allt heldur upphæðin sem hver kona fær og að þær heildarupphæðir séu sem jafnastar yfir fulla tímalengd. Þá fyrst getum við talað um sama fæðingarorlof fyrir allar konur. Viðbáran getur hins vegar átt rétt á sér á móti gagnvart þeim mikla launamismun sem ríkir, m.a. hjá konum innbyrðis, þó að víðar og harkalegar sé um þann mun að ræða en innbyrðis hjá þeim. Sömuleiðis hlýt ég að taka undir það með hv. flm. að ekki dettur mér í hug að áunnin samningsbundin réttindi verði tekin af konum í þessu efni þar sem eru bæði opinberir starfsmenn og eins bankamenn. Það er vitanlega rétt að einmitt vegna þessa hefur Alþýðusambandið á undanförnum árum lagt á það höfuðáherslu að ná einhverju fram í þessu máli. Sannleikurinn er sá að það er kannske ekki vegna þess að önnur áhersluatriði hafi orðið yfirsterkari, heldur hreinlega að málið sé þannig að það hefur algerlega strandað á viðsemjendum Alþýðusambandsins og hefur ekki verið gefinn kostur á neinni úrlausn til viðbótar við gildandi lögboðnar greiðslur af hálfu þeirra. Ég held að málið sé einfaldlega þannig að öllum málaleitunum Alþýðusambandsins í þessa átt hafi verið þverlega neitað af viðsemjendum þess, en ekki það að það hafi tekið aðrar áherslur fram yfir og önnur mál fram yfir. Ég skal hins vegar játa að hér er auðvitað um grunnatriði kjara að ræða. Við höfum oft rætt það áður, við hv. 11. þm. Reykv., að hér er um að ræða hina almennu kjarabaráttu úti í þjóðfélaginu í samningum og auðvitað þarf að sækja jöfnuð í þessum greiðslum þangað fyrst og síðast, á hinn almenna vettvang kjaramálanna hvar sem er. Ég hef minnt á það æði oft og hef gert það m.a. núna að þetta sé mál áfangasigra í gegnum árin og vissulega er nú langt um liðið, því ber ekki að neita, frá hinum síðasta. Það er ekki bjart yfir þessum málum enn nema hæstv. heilbr.- og trmrh. varpi einhverjum ljósgeisla inn í deildina áður en þessari umræðu lýkur. En ég endurtek að áfanga þarf að ná. Og þó ég taki undir lokamið þessa frv., réttmæti þess og réttlæti, þ.e. fulla jöfnun, sem ég tel að eigi nú í þessu að felast fyrst og síðast, standa mál svo nú að hver sigur hlýtur að vera dýrmætur og hver áfangi mikilvægur. Að því ber því að vinna og að því hygg ég að ég muni reyna að vinna eftir bestu getu í þeirri nefnd sem ég á sæti í.



Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka hv. 11. þm. Reykv. fyrir að endurflytja þetta frv. og skildi sneiðina til mín varðandi það ákvæði í frv. að hér sé um misjafnar greiðslur að ræða eftir því í hvaða launaflokki það fólk, bæði konur og karlar, er sem mundi fá orlofsgreiðslur í fæðingarorlofi. Það er grundvallarsjónarmið hjá mér að ríkisvaldið sé til þess að jafna hlut einstaklinga og ég tel jafnmikilvægt að jafna hlut kvenna og karla sem eru á lægri launum. Ég tel jafnmikilvægt að ríkið greiði þessu fólki sömu upphæð fyrir að annast börn sín. Ég get ekki séð að þarna eigi að vera munur á, eigi ríkið að greiða fyrir fólk á hinum almenna vinnumarkaði, hvort sem um aðrar tryggingabætur er að ræða eins og t.d. fyrir fatlaða eða aldraða. Gætum við hugsað okkur að þar væri farið eftir þeim launatöxtum sem þetta fólk hafði áður en það var orðið svo gamalt að það hefði bætur frá ríkinu eða hefði hlotið einhverja fötlun? Mér finnst það grundvallarmarkmið, eins og ég nefndi áðan, að þarna sé um sömu upphæð að ræða. Ég get ekki séð að ríkið eigi að mismuna körlum og konum. Eins og hv. þm. nefndi er mjög kynbundið launamisrétti hér á landi. Þetta hef ég áður nefnt og nefndi á síðasta þingi ansi háar tölur. Ef ég man rétt nefndi ég að til væru karlmenn sem eru með allt að 150 þús. kr. mánaðarlaun. Hver getur réttlætt að karlmaður fengi jafnvel fyrir einn mánuð það sem konur fengju fyrir sex? Eins og hv. þm. nefndi áðan vildi hún hafa markið í 100 þús. kr. Fyrir ofan 100 þús. kr. taldi hún ekki réttlætanlegt að fæðingarorlof yrði ef ég hef skilið hana rétt. Hún nefndi þá tölu.

T.d. yfir 100 þús. kr.

Já, hún nefndi 100 þús. kr. Ég vil hafa þetta mark nákvæmlega jafnt fyrir alla, eins og ég hef áður sagt, og ég tel að mun fyrr gætum við náð þeim áfanga að jafná stöðu kvenna, hvort sem þær eru úti á vinnumarkaðnum eða heimavinnandi, með því að setja markið við að allir fái sama í sinn hlut. Hv. þm. kom einnig að því í sinni ræðu, sem ég skildi reyndar ekki alveg hvað hún átti við með, að meðallaun kvenna væru kringum 24 þús. 655 kr. og þar af leiðandi mundi hækkun á fæðingarorlofi ekki leiða til heildarhækkunar. Ég náði þessu reyndar ekki alveg, en þetta er meðaltalið og þá eru einhverjar hærri og aðrar lægri. Þá þyrfti að greiða eftir þeim stiga þannig að lágmarkið yrði aldrei 24 þús. heldur yrði það meðaltalið. Þá fengju einhverjar konur 14-15-16 þús. og aðrar 35 þús. ef við erum að tala um meðaltal. En hún skýrir þetta kannske örlítið betur þannig að ég nái samhenginu í því um hvað hún var að ræða. Það hefur verið mikið fjallað um af ræðumönnum á undan mér hvernig meðferð þessa máls hefur verið á undanförnum tveimur þingum. Við höfum rætt það mjög í þeirri nefnd sem þetta hefur haft til meðferðar og einmitt fjallað um hvort væri möguleiki að koma þessu í gegnum þingið með breytingum. En eins og ég hef lýst núna er ég ekki sammála frv. eins og það liggur fyrir, enda höfum við ekki rætt neitt um hvaða breytingar hv. flm. væri tilbúinn að gera á frv. Ég hef alltaf skilið það sem svo að hún vildi fá þessu framgengt, annaðhvort yrði það fellt eða samþykkt í óbreyttri mynd, en það getur verið misskilningur af minni hálfu. Ég ætla að spyrja um ættleiðandi foreldra eins og kemur fram í frv. Er þar ekki tekið neitt tillit til aldurs þeirra barna sem eru ættleidd? Það getur verið að það komi fram í grg., en það kom ekki fram í ræðu hv. þm. Mér finnst það skipta dálitlu máli hvort barn er ættleitt eins, tveggja eða þriggja ára eða jafnvel eldra eða hvort þar er um ungabarn að ræða því að fyrst og fremst erum við að ræða um umönnun ungabarna. En eins og áður er ég tilbúin að ræða þetta mál og mundi fagna því mjög ef fengist einhver áfangi til viðbótar því sem nú er og tel það mikilvægasta atriðið að ná fram jöfnuði. Ég tel reyndar að ríkisstj. megi til að taka á þessu máli með tilliti til þess hvað hlutdeild kvenna hefur aukist gífurlega á vinnumarkaðnum og þeirrar staðreyndar að ekki er hægt að framfleyta fjölskyldu á tekjum eins aðila. Ég tel það enga goðgá að spara eða auka skattheimtu þó að ég ætli ekki við umræður um þetta frv. að ræða hvaða leið hv. þm. vill fara. Ég mundi helst vilja að leitast væri við að spara til að mæta þessum aukna kostnaði því að ég er sannfærð um, og gæti nefnt hér dæmi, að það er hægt að auka sparnað víða í ríkisgeiranum.



Virðulegi forseti. Það fer auðvitað eftir smekk hvað er áhersluatriði eða áhersluþáttur mestur í því máli sem hér um ræðir hjá hv. flytjanda, en mér finnst að í málflutningi hv. þm. sé meira um að ræða almenna vangaveltu um miðstýringu og ofstjórn sem ég held að gangi svo langt að jafnvel Búlgarar væru stoltir af slíku. Mér finnst ruglað saman æðimörgum þáttum í málinu. Mér finnst það ekki á ljósu hverra hagsmuna er gætt fyrst og fremst. Mér finnst t.d., miðað við það frv. sem hér liggur fyrir, að ef það á að gera mun á greiðslum vegna barnsfæðinga væri í rauninni meiri ástæða til að greiða þeim konum sem hefðu lægri launin hærri bætur en þeim konum sem hefðu hærri laun. Ég met það svo að þær konur og þær fjölskyldur sem hafa hærri laun séu betur í stakk búnar til að taka á móti nýfæddu barni og hafa meira svigrúm til þess sem þarf í þeim efnum en sú kona sem hefur lág laun. Ég rek mig þarna strax á eitt grundvallaratriði sem skiptir miklu máli og stuðlar að ójöfnuði. Það er alveg sama hvað hv. þm. biður þm. að sperra eyrun. Það er ekki hægt að ganga fram hjá slíkum sjónarmiðum. Spurningin um að gera fólki kleift að eignast börn getur auðvitað verið margslungin og ég ætla ekki að fara sérstaklega út í það í máli hv. flytjanda. Ég vil þó aðeins drepa á að þó að veifað sé undirskriftalistum 4200 einstaklinga finnst mér fiskað í frekar grunnum sjó vegna þess að í flestum sjoppum landsins lágu frammi þessir listar sem fólk var beðið um að skrifa undir. Ég sá þessa lista í þó nokkrum sjoppum á ferðum mínum um landið og þar var fólk beðið að skrifa undir til stuðnings máli númer þetta á Alþingi. Engar skýringar fylgdu þessum listum. Ég spurði nokkra, sem ég horfði á skrifa á þessa lista, hvort þeir vissu hvað lægi á bak við: Nei. Ekkert nema það að konur áttu að fá meiri peninga við að fæða börn. - Það finnst mér ekki heiðarlegt að safna undirskriftum á slíkum forsendum að ganga að fólki og segja: Heyrðu. Skrifa þú undir. Þetta er gott mál. Þetta er slíkt mál talnalega að þá er maður kominn að því sem skiptir ekki síður máli því að allir eru sammála um að mikil ástæða sé til þess að hlúa að mæðrum og nýfæddum börnum og skapa þeim þann frið og það svigrúm sem æskilegast er á fyrstu mánuðum og árum barnsins. Það er engin spurning um það. Þetta er spurning um kostnaðarþætti og ég vík aðeins að því síðar. Mér finnst það til vansa fyrir þjóðfélagið að jafna ekki fæðingarorlof og þar sé mismunur á fyrir útivinnandi og heimavinnandi konur, en það er erfitt að skilgreina þar á hvaða forsendum konur eru heimavinnandi og það er ekki víst að slíkt réttlæti endilega að þar þurfi að taka tillit til allra þessara þátta. Samt sem áður er eðlilegast að mínu mati að þarna sé alger jöfnuður. Frummælandi minntist á að brjóstagjöfin byggðist algerlega á tilfinningasambandi við barn. Þetta er auðvitað rangt. Þetta er hluti af málinu. Það eru margar konur sem mylkja önnur börn og hefur tíðkast lengi á Íslandi án þess að um sérstök tilfinningatengsl sé að ræða. Það verður að horfast í augu við það að brjóst er fyrst og fremst líffæri sem gefur af sér mjólk eftir barnsburð og brjóstið þarf að nýta. Ef enginn er til að drekka mylkir ekki brjóstið. Svo einfalt er málið. Þannig er óþarfi að vera að búa til of mikið tilfinningamál um þetta líffæri sem er ágætt út af fyrir sig og ekkert að því að finna. Það er einkennilegt líka í málflutningi hv. þm. þegar hann ræðir um að meta störf fyrir uppeldi, að það eigi að meta störf að uppeldismálum á heimili til jafns við störf á almennum vinnumarkaði. Er þá ekki tvískinnungur að bera ekki fram frv. þar sem beinlínis er gert ráð fyrir að konur sem vinna heima og sinna börnum, ekki bara að sex mánaða aldri, sex ára, tíu ára eða hvað sem er, eigi einnig að búa við sömu aðstæður og konur með nýfædd börn þótt þarna sé munurinn á brjóstagjöf og ekki brjóstagjöf? Mér finnst að það sé tvískinnungur í að benda þá ekki á það. Það hefur verið bent á það, og hefur verið skoðun margra og ég hef látið það koma fram hér, að ástæða sé til að jafna þarna aðstöðu, svo sem með helmingasköttun hjóna, svo sem með sérstökum auknum frádrætti á skatti fyrir konur sem eru heimavinnandi, og það tel ég góðra gjalda vert, en þarna finnst mér koma fram mismunun sem er alveg full ástæða til að skoða ef horft er til þessa málflutnings þar sem á að taka fullt tillit til launa foreldra, móður og föður. Kostnaðurinn er þó kannske sá þáttur sem mér finnst furðulegastur í málflutningi hv. frummælanda. Nú er það að vísu á öðru þskj., en hv. þm. vitnaði í það skjal og gaf upp tölur svo að ég held að ég verði að fjalla um það þótt það sé ekki beinlínis til umræðu enn. Það stendur í grg. með frv. sem þm. vitnaði í, með leyfi forseta: "Á fjárlögum 1985 er gert ráð fyrir að lífeyristryggingagjald atvinnurekenda nemi 595 millj. kr. og miðað við þá upphæð er hér um að ræða nær 300 millj. kr. tekjuaukningu ríkissjóðs. Nemur þessi tekjuaukning ríflega 2/3 þess kostnaðar sem lenging fæðingarorlofs hefur í för með sér." Þetta þýðir einfaldlega, eins og segir í frv. og grg., að kostnaðaraukinn er 450 millj. kr. eða þar um bil og að auki er miðað við fjárlög 1985 sem þýðir þá að það vantar verðlagsuppfærslu. Miðað við það sem stendur í grg., ég get ekki vitnað í annað, ég hef ekki kynnt mér aðrar tölur, er þarna því um að ræða 600 millj. kr. kostnaðarauka. Ég minnist þess að í ræðu fyrr í hv. deild, líklega í hitteðfyrra, þar sem fjallað var um málið, var um að ræða tölur sem námu nær 2% af fjárlögum ríkisins. Miðað við tæplega 600 millj. kr. nú samkvæmt orðanna hljóðan í þessu frv. er hlutfallið svipað. Það er þetta fyrst og fremst sem menn horfa í einnig fyrir utan ójöfnuðinn sem ég vék að fyrr. Að sjálfsögðu geta menn verið sammála um mörg atriði í svona frv., en þarna er um útfærsluatriði að ræða. Það eru almenn mannúðarsjónarmið sem koma fram og menn eru sammála um, en þá greinir á um í fyrsta lagi hvernig eigi að skipta greiðslum. Ég er algerlega andvígur slíku. Ég tel að þar eigi að vera ein tala á bak við. Á hinn bóginn er þarna um að ræða slíkar fjárhæðir í heild að það verður að vera lag til að ganga til slíkra mála og samþykkja þau.



Virðulegi forseti. Ég þakka öllum þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls og þakka einnig þær umræður sem hér hafa orðið og mér finnst fara batnandi með hverju árinu sem líður. Ef til vill er það vegna þess að við hér á hv. Alþingi fjöllum um svo mörg mál og þurfum að leita svo víða að því oftar sem við getum fjallað um sama málið, því betri aðstæður höfum við til að kynna okkur það. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, formaður heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar, kom upp og svaraði þeim fsp. sem ég beindi til hans og ég þakka honum kærlega fyrir að hafa brugðist skjótt og vel við beiðni minni. Þm. taldi að ég hefði ásakað hann um að beita ofríki í nefndinni. En það lá alls ekki í orðum mínum. Ég var ekki að ásaka formanninn eða nefndarmenn um eitt eða neitt. Ég spurði einfaldlega hvort við því væri að búast að frv. fengi þá meðferð, sem er venjulega hér í þingsölum kölluð "þingleg meðferð", þá meðferð að það yrði afgreitt úr nefndinni. Þar sem mér fannst ekki eðlilegt að spyrja alla nefndarmenn hlaut ég að spyrja oddvitann, hv. formann, þótt kannske hafi verið svolítið erfitt að vera formaður þessarar nefndar einmitt í dag. Það eru engar ásakanir á hendur formanni nefndarinnar að þessu leytinu til. Mér þótti samt heldur einkennilegt að hann setti hér fram þá fullyrðingu, ef ég hef tekið rétt eftir, að það væri ekki óþinglegt að mál komi ekki aftur til deildar. Það væri óskandi að menn mér þingreyndari og fróðari um þingsköp hefðu eitthvað um þetta mál að segja, en minn skilningur á þingsköpum er sá að ef flm. óskar eftir því að mál sé afgreitt úr nefnd séu það þingleg vinnubrögð að afgreiða málið úr nefndinni. Ég vil líka taka það fram út af því sem fram kom í orðum hv. formanns nefndarinnar og í orðum annarra nefndarmanna, að þeirra skilningur hafi verið sá að ég hafi ekki viljað neinar breytingar á þessu máli eða jafnvel að ég hefði viljað láta það kyrrt liggja í nefndinni, að þetta er ekki rétt. Og mér er í rauninni óskiljanlegt hvernig þessi skilningur er upp kominn. Á síðasta þingi tjáði ég hins vegar hv. formanni nefndarinnar að mér þætti eðlilegt að nefndin tæki sjálf afstöðu til breytinga á frv. og ég mundi síðan taka afstöðu til þeirra breytinga þegar frv. kæmi aftur til deildar. Ég á ekki sæti í hv. heilbr.- og trn. og mér fannst eðlilegast að nefndin ynni þetta á þinglegan máta, skilaði frá sér sínum tillögum og ég mundi síðan taka afstöðu til þeirra. Og ég endurtek það, sem ég hef sagt hér á umliðnum tveimur þingum en man ekki hvort kom fram í máli mínu áðan, að allar úrbætur í þessum efnum skipta máli. Auðvitað vildi ég helst að frv. væri samþykkt óbreytt. Annað væri líka óeðlilegt. Ég veit ekki betur en að þegar menn bera fram frv. hér vilji þeir hafa málin eins og lagt er til í frv. Allar réttarbætur á þessum sviðum eru til bóta þótt mér detti ekki í hug að neita því að auðvitað vildi ég helst hafa þetta eins og það er í frv. og mun áfram berjast fyrir því. Hv. formaður vísaði til ríkisstj. varðandi framgang þessa máls í nefndinni og það kom reyndar fram í máli hv. þm. Helga Seljans líka. Ég veit það vitaskuld fullvel að þetta mál er ríkisstjórnarmál ef svo má segja. Það er sennilega ekki á færi annarra en ráðherra að taka afstöðu til þessa frv., hvort þessi mál eigi að vera á þann veg sem hér er lagt til eða á einhvern annan veg. Nú er miður að hæstv. heilbr.- og trmrh. er horfinn úr salnum, en hefði þess verið kostur hefði mér þótt vænt um að heyra hver hennar sjónarmið eru í þessu máli. Við vitum hver sjónarmið hæstv. núv. félmrh. eru, eins og hv. þm. Helgi Seljan kom að, en ef hæstv. heilbr.- og trmrh. er viðlátinn þætti mér vænt um að fá að heyra hennar sjónarmið. 
             Virðulegi forseti. Nú háttar svo til að ég mun hverfa af þingi í tvær vikur frá og með byrjun næstu viku þannig að það er óhægt um vik að fresta málinu, en mér dettur í hug sú lausn að við frestum fylgifrv. og tökum það þá fyrir þegar ég kem aftur til starfa að tveimur vikum liðnum. Þá gæti ráðherra e.t.v. tekið þátt í umræðum um það mál. 
             Ég þakka forseta fyrir. Ég kýs að afgreiða þetta mál þannig að nefndin geti strax hafist handa við að vinna að málinu og mun fara þess á leit við forseta að fresta 4. dagskrármálinu, ef ég man töluna rétt.

Byrja á morgun.

Þá er ekkert því til fyrirstöðu að hv. heilbr.og trn. geti byrjað á morgun að vinna að þessu frv. eins og hv. þm. segir, heyri ég. Ég vil einnig þakka formanni hv. heilbr.- og trn. fyrir að taka undir kannske allt, eins og hann sagði, sem ég hafði efnislega sagt í framsöguræðu minni áðan. Þetta þykir mér skörulega mælt af formanni nefndarinnar og vonast ég til að það skili sér í afgreiðslu nefndarinnar á þessu máli og á ekki von á öðru heldur ef hv. formaður nefndarinnar fær að ráða. Hann gerði það að sínum lokaorðum hér að allar konur ættu að hafa sama rétt til fæðingarorlofs og þetta atriði gekk eins og rauður þráður í gegnum mál þeirra sem hér tóku til máls. Það er alveg ljóst að þeir sem hér hafa tekið til máls hafa ekki allir sama skilning á því hvað er jafn réttur. Ég tel mig vera að tryggja jafnan rétt kvenna í þessu frv. á þann veg að allar konur hafi rétt á því að halda óskertum launum, þær hafi allar þann sama rétt að halda sínum launum óskertum og þær sem engin laun hafa eða lítil laun hækki upp við töku fæðingarorlofs. Ég geri ráð fyrir að það sé ekki það sem hv. formaður nefndarinnar var að hugsa um heldur að allar konur fengju sömu upphæð í fæðingarorlofsgreiðslu. Þetta kom reyndar fram í máli annarra sem hér töluðu líka og þá langar mig til, þó að liðið sé á fundartímann, að beina því til hv. þm. sem hér hafa talað, hvort þeim finnist þá öllum að allar konur eigi að hafa sömu laun fyrir vinnu sína hvar sem þær eru og hvað sem þær starfa í þjóðfélaginu og ef allar konur eigi að hafa sömu laun fyrir sína vinnu hvort þeim finnist þá að allir karlar eigi að hafa sömu laun og að karlar og konur eigi að hafa sömu laun þannig að allir hafi sömu laun fyrir sína vinnu.  (Gripið fram i: Í Búlgaríu.)  Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu fæðingarorlofsfrv., en mér heyrðist hv. þm. Árni Johnsen einmitt vera á þessari Búlgaríulínu áðan. Ég hefði mjög gaman af að heyra hvort þetta er réttur skilningur hjá mér. Þetta á reyndar líka við þá fulltrúa Framsfl., BJ og Alþb. sem hér hafa talað. Má það kannske til mestra tíðinda telja við þessa umræðu um þetta frv. að meiri hluti þeirra þm. sem eiga sæti í hv. deild aðhyllast grundvallarjafnaðarmennsku þvílíka að telja að öll laun í þjóðfélaginu eigi að vera ein og söm. Þetta er dálítið merkileg niðurstaða ef rétt reynist þótt hún komi fram við umræðu um mál sem er ekki beint launamál vegna þess að í fæðingarorlofsfrv. stunda menn ekki samningaviðræður og breyta ekki launaskölum þjóðfélagsins. Hv. þm. Helgi Seljan taldi að ég hefði sagt að ég hefði talað fyrir daufum eyrum fram að þessu. Það sagði ég ekki. Ég sagði að ef málið fengist ekki afgreitt úr nefndinni í þetta sinn fyndist mér eins og ég talaði fyrir daufum eyrum. Þegar ég bað menn að hlusta vel með jöfnu millibili átti ég reyndar ekkert sérstaklega við hv, þm. Helga Seljan heldur ýmsa aðra sem hér hafa stundum geyst í ræðustól með stór orð um ýmislegt án þess að hafa lesið frv. vel eða hlustað grannt eftir því sem ég hef verið að segja. Hins vegar vil ég þakka hv. þm. Helga Seljan góð orð og þykist vita að hann láti ekki sitt eftir liggja frekar en fyrri daginn að vinna ötullega að þessu máli í nefnd. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir taldi það sitt grundvallarsjónarmið í þessu máli að það ætti að vera hlutverk ríkisvaldsins að jafna hlut einstaklinganna, eins og ég hef skrifað niður eftir henni. Það gildir það sama um þetta atriði og ég sagði þar um áðan. Ég get tekið undir þetta sjónarmið, en það er alveg greinilegt að ekki er sami skilningur á því hjá þeim þm. sem hér hafa tekið til máls hvaða rétt er verið að jafna. Minn skilningur er sá að rétturinn sé jafnastur þegar við tryggjum að konur skerðist ekki í launum við að taka fæðingarorlof og að þær sem lítil og lægstu launin hafa fái a.m.k. þau 25 þús. sem Tryggingastofnun ríkisins tjáði mér að væru nokkurn veginn meðallaun kvenna á barneignaraldri.  Það var örlítill misskilningur hjá hv. þm. varðandi það hvar þakið ætti að vera. Ég tók einfaldlega dæmi og sagði að mér fyndist óréttlátt að Tryggingastofnun ríkisins greiddi út kannske yfir 100 þús. kr. í fæðingarorlofsgreiðslu á mánuði til einhvers, sama hvort um karl eða konu væri að ræða, en það þýðir ekki að ég hafi sagt að þakið ætti að vera þar frekar en einhvers staðar annars staðar. Upplýsingar Tryggingastofnunar ríkisins um að meðallaun kvenna á barneignaraldri væru í kringum 25 þús. kr. komu mér mjög á óvart. Ég hef það einfaldlega eftir mínum reikningsmeisturum þar að dæmið líti svona út, að það skipti ekki máli hvort við allar fáum þessa lágmarksupphæð eða hvort konur haldi sínum launum. Ég bið hv. þm. að athuga það að opinberir starfsmenn halda nú þegar launum sínum óskertum í fæðingarorlofi. Þær konur sem fengju að halda launum sínum óskertum með tilkomu þessa frv. eru flestar í ASÍ og við vitum að í ASÍ er launaskalinn hvað lægstur. Þar er sennilega skýringin á því að kostnaður vegna frv. verður ekki tiltakanlega meiri, ekki svo að máli skipti að mati Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. hvort sem við greiðum þessi 24 þús. út til allra eða hvort við einfaldlega setjum þá meginreglu að konur haldi óskertum launum.  Hv. þm. spurði einnig um ættleiðandi foreldri. Ég verð að segja eins og er að þetta ákvæði er eins orðað og það sem er í núgildandi lögum og mér er ekki kunnugt um hvernig það hefur verið notað í framkvæmd, hvort það hafa verið sett ákveðin aldursmörk hvað varðar börnin sem ættleidd eru. Ég vil láta það koma fram hér sem mína skoðun að ég held að aldur barnsins sé ekkert aðalatriði því að ef barnið er komið á legg er þetta líka erfiður tími fyrir foreldrana og barnið sem verða að kynnast og læra að búa saman. Ég held því að það sama eigi að gilda hvort sem börnin eru komin nokkuð á legg eða ekki. Hv. þm. Árni Johnsen sagði hér nokkur orð og ef ég hef skilið þm. rétt setti hann fram þá hugmynd að eðlilegast væri, til þess að ná fullum jöfnuði í þessum málum, að snúa dæminu við, þ.e. að tekjuhæstu foreldrarnir minnkuðu nokkuð við sig í tekjum þegar þeir tækju fæðingarorlof af því að þeir gætu frekar minnkað við sig en aðrir og þeir tekjulægri tækju þá hærri laun. Þetta er kannske alveg prýðishugmynd. E.t.v. ættum við að taka þetta upp á vinnumarkaðnum og hafa það þannig að menn skiptust á launum nokkuð reglulega. Þeir sem hafa lág laun eitt árið hafa þá háu launin næsta árið og öfugt. Ef þetta er réttur skilningur á hugmynd þm. finnst mér þetta ekki svo galið og ég mundi styðja frv. þessa efnis ef þm. bæri það fram á þingi. Hvað varðar undirskriftirnar þá hafði þm. eitthvað um það að segja hvernig undirskriftunum hefði verið safnað. Ég get í raun og veru ekki skorið neitt úr um það vegna þess að ég stóð ekki að þessum undirskriftum. Það eina sem ég veit er að það voru konur austur á fjörðum sem tóku það upp hjá sjálfum sér að safna undirskriftum undir þetta frv. og síðan færðist þessi undirskriftaralda norður í land og kom þaðan hingað suður.  Þm. talaði um tvískinnung í því sambandi að vilja greiða heimavinnandi konum fæðingarorlof án þess að vilja greiða þeim sömu upphæð fyrir það að annast um börn sín þangað til þau eru komin af höndum og vaxin úr grasi. Ég væri því afskaplega fegin og mjög glöð ef fæðingarorlofsgreiðslur til heimavinnandi kvenna væru greiddar út t.a.m. í 3-4 ár og ekki bara til heimavinnandi kvenna heldur til allra kvenna þannig að konur fengju í raun og veru laun fyrir að ala upp börn. Það hef ég oft orðað í þessum ræðustól og við mörg tækifæri á hv. Alþingi. Ef hv. þm. vantar stuðningsmann í því efni stendur einn hér. Síðan er það varðandi fylgifrv. og tölurnar sem þar eru. Þessi frv. bæði, fæðingarorlofsfrv. og fylgifrv., komu fram í desember. Það var áður en tölur fyrir árið 1985 lágu fyrir, áður en Tryggingastofnun ríkisins gat gert grein fyrir því hversu margar konur hefðu fengið fæðingarorlof og hversu há upphæð það hefði verið sem Tryggingastofnun greiddi út. Mér var því sá kostur einn fyrir hendi, þegar ég lagði fram frv., að miða við að ástandið væri óbreytt milli ára. Hins vegar kemur það á daginn þegar árið 1985 er gert upp að fæðingum hefur fækkað töluvert og þar af leiðandi hefur kostnaður vegna fæðingarorlofs lækkað, sem þýðir hvað fylgifrv. varðar, að upphæðin sem þar er lögð til að verði tekin inn með gjöldum á laun, þær 300 millj. sem þar er um að ræða, gera meira en að mæta þeim kostnaði sem ég hélt að lenging fæðingarorlofs hefði í för með sér. Vegna þess hversu miklu færri börn fæðast núna en árið á undan er fæðingarorlofið orðið ódýrara sem því nemur. Þess vegna mæta þessar 300 millj. meira en 2/3 hlutum þess kostnaðar sem frv. hefur í för með sér, en þær mæta náttúrlega ekki öllum þeim kostnaði sem ríkið mundi hafa af fæðingarorlofinu. Ríkið ber nú þegar, miðað við tölur síðasta árs, 195,5 millj. kostnað vegna fæðingarorlofs. 250 millj. mundu bætast við vegna frv. Þá eru þetta orðnar nærri 450 millj. Þær 300 millj. sem fylgifrv. halar inn duga því meira en fyrir þeim 250 millj. kostnaðarauka sem fæðingarorlofsfrv. hefur í för með sér. Eftir standa náttúrlega þær skuldbindingar sem ríkið hefur þegar. Þá vona ég að þetta sé skýrt og ég þakka aftur þeim þm. sem hér tóku til máls og vona að þetta frv. nái því að koma aftur til 2. umr. og atkvæðagreiðslu áður en þingi lýkur.



Virðulegi forseti. Mér fannst hlýlegt af hv. málflytjanda að hafa orð á því að hv. deildarþm. væru nú farnir að venjast máli hennar í þessum þætti svo sem eins og þegar börn eru vanin á brjóst. Það má venja menn á ýmislegt. Á hinn bóginn vil ég víkja að örfáum atriðum. Þm. spurði um skoðun á launum til fólks fyrir vinnu. Ég vil undirstrika að við erum hérna að fjalla um sérstakt mál og ég met það svo að það sé í rauninni hægt að tala um jafna fæðingarorlofsgreiðslu vegna þess að það er nær því sama vinna fyrir allar konur að eiga börn. Það er hægt að gera þar samanburð á annan hátt en menn geta gert á hinum almenna vinnumarkaði. Við erum að tala þarna um ákveðinn verknað, ákveðna athöfn sem er nokkurn veginn hægt að meta til jafns milli kvenna og karla. Það kom líka fram hjá hv. þm. að kannske væri ástæða til að breyta hlutfallsgreiðslum. Ég vil aðeins undirstrika það sem ég vakti athygli á. Ég sagði að það væri mitt sjónarmið að ef það ætti ekki að vera jöfn greiðsla væri meiri ástæða til að greiða lægra launuðum konum hærra fæðingarorlof en hinum. En ég lét það líka koma skýrt fram að ég teldi að þarna ætti að vera jöfn greiðsla.

Hvað með launin í þjóðfélaginu almennt?

Ég er ekkert að svara um launin í þjóðfélaginu. Við erum að tala hérna um ákveðinn styrk, fæðingarstyrk, það má kalla það laun eða styrk eða hvað sem er, fyrir sömu vinnu. En það var annað atriði sem mér fannst furðulegra að þm. skyldi ekki svara því að það stendur út af í kostnaði. Það munar hvorki meira né minna en nær 350 millj. kr. á málflutningi hv. þm. og þeim tölum sem koma fram í þeirri grg. sem hér er vitnað í. Það er sagt að 300 millj. séu tekjuauki en jafnframt nemi sú upphæð um 2/3 af' kostnaðarauka vegna frv. Það þýðir að kostnaðaraukinn er 450 millj. Þá eru eftir verðupphækkanir sem eru rúmar 100 millj. kr. Þarna munar nú hvorki meira né minna en tölu sem á fjárlögum er veitt til allra framkvæmdaliða ríkissjóðs, til allra sjúkrahúsa landsins, allra skóla, allra hafna, allra flugvalla og allra dagvistarstofnana. Þetta stendur svart á hvítu. Ég las þess vegna hér úr grg. frv. Þarna þarf að fá haldbetri skýringar. Það er nokkuð laust í reipunum þegar munar 350 millj. kr. eða þar um bil út frá grunntölu sem er 250.



Virðulegi forseti. Ég skal vera mjög stuttorð því að klukkan er rétt að verða fjögur.  Hv. flm. varpaði fram þeirri spurningu varðandi sjónarmið mitt um hlutverk ríkisins hvort ég teldi að í þjóðfélaginu ættu að vera sömu laun burtséð frá því hvað fólk gerir. Mitt sjónarmið er það fyrst og fremst að fólk eigi að hafa sömu laun fyrir sömu vinnu. Ég álít umönnun barns, alveg sama hvaða kona á í hlut, vera nákvæmlega það sama hvar sem konan er í launaflokki. Um launastefnu og kjaramál er ekki hlutverk okkar alþm. að fjalla. Það eiga sem betur fer að gilda frjálsir samningar í þessu landi. En tvímælalaust mætti jafna launamun hér á landi. Það hefur komið glöggt í ljós á mörgum undanförnum árum. Ekki er á okkar valdi að ráða slíku. En þar sem ríkið á í hlut á ríkið að greiða sömu laun fyrir sömu vinnu.



Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir og ég skal reyna að vera mjög snögg. Það er varðandi fjárhagshliðina. Kostnaðarauki vegna frv. er 250 millj. kr. Fylgifrv. geri ég ráð fyrir að nái inn 300 millj. kr. Þar af leiðandi aflar fylgifrv. meira fjár en þarf til þess að standa straum af kostnaði vegna fæðingarorlofsfrv. Eftir standa þær 200 millj. sem ríkið er þegar skuldbundið til að greiða í fæðingarorlof þannig að þar eru aðrar 200 millj. Hvað varðar launamuninn og þær spurningar, sem ég beindi til þm. hér áðan, þ.e. hvort það væri þeirra stefna að laun ættu að vera jöfn í þjóðfélaginu rétt eins og í fæðingarorlofsgreiðslum, þá báru svörin keim af undanfærslum. Annars vegar sagði hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir: Við eigum ekki að ræða um laun hér á Alþingi. Það er rætt og samið um þau annars staðar. En hún tók það fram að hún vildi jafna launamun á milli fólks. Þar er ég henni innilega sammála. Hv. þm. Árni Johnsen taldi að þetta væru ekki laun heldur styrkir. Mér finnst, og vil láta það verða mín lokaorð í þessari umræðu, að það jöfnunarsjónarmið sem fram hefur komið í máli hv. þm. varðandi þetta fæðingarorlof - ég tek fram að minn skilningur á jöfnuði og jöfnum rétti allra til að halda sínum launum er líka jöfnunarskilningur - en að sá jöfnunarskilningur, sem fram hefur komið í máli þm., er svolítið á þá leið að sumir séu jafnari en aðrir. Konur skulu allar standa hnífjafnar þegar þær fæða börn en ekki ella og ekki heldur aðrir launþegar úti á vinnumarkaðnum. Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu lokið.