Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu um frv. til laga um Evrópskt efnahagssvæði. Ég hafði vonað í lengstu lög að ekki yrði af aðild Íslands að þessu Evrópska efnahagssvæði en það er auðvitað ekki öll von úti enn. Ég tek eftir því að hæstv. utanrrh. er ekki til staðar frekar en svo oft áður, þegar þessi mál eru rædd, og ætlar sjálfsagt ekki að verða við lok þessarar umræðu, en í gær tóku menn eftir að hann var nánast ekkert við umræðuna þó að menn reyndu að kalla til hans. Ég tók eftir því um leið og ég gekk inn að hann var ekki staddur í húsinu en hafði þó vonað að hann mundi koma þar sem ekki voru margir á mælendaskrá þegar fundi var slitið í gær og þetta mál var augljóslega að lokum komið. Ég vildi því spyrja frú forseta hvort hæstv. utanrrh. er fjarri eða hvort hann hefur e.t.v. fjarvistarleyfi í dag.

Hæstv. utanrrh. er ekki kominn í húsið en forseti er að láta spyrjast fyrir hvort hann sé ekki væntanlegur í húsið fljótlega.

Það er e.t.v. ekki hægt að ætlast til þess að hann komi hingað í húsið eða raunverulega hægt að ætlast til þess en mér hefur fundist að það sé ákaflega lítið sem hæstv. ráðherra tekur mark á því sem hér er sagt í þessu húsi og það sem honum er frekar lagið er að úthúða Alþingi, bæði hér heima og erlendis, og er alveg ótrúlegt að hann skuli komast upp með það með þeim hætti sem hann hefur gert. Segja má að frá upphafi hafi þetta mál verið einn allsherjarblekkingarleikur af hálfu utanrrh. Í upphafi þessa máls, þegar hæstv. núv. utanrrh. og þáv. forsrh. fóru til Óslóar til viðræðna við EFTA-ráðherra, var þáv. forsrh. með ákveðna fyrirvara sem gerðir voru við þátttöku Íslands í þessum viðræðum og þessu ferli öllu saman en utanrrh. gerði ekki nokkurn skapaðan hlut með þá fyrirvara. Þeim sem þá voru með hæstv. utanrrh. í ríkisstjórn var margoft bent á það úr þessum ræðustól, og reyndar víða annars staðar, hvernig utanrrh. fór með þetta mál, þ.e. það var ekki gert neitt með það sem ráðherrar í ríkisstjórninni gerðu. Verð ég eiginlega að líta svo á að þeir hafi gert sér grein fyrir hvað þarna var á ferðinni en hafi ekkert gert með það. Eitt af því sem talað var mikið um var yfirráð yfir auðlindunum. Ekki bara auðlindum hafsins heldur einnig yfir landi. Það var talað um landakaup og yfirráð yfir t.d. auðlindinni vatn. Það var eitt sem talað var mikið um. Ég tók eftir því í umræðunni í gær að hv. 5. þm. Norðurl. e. talaði m.a. um þetta atriði og var lesið upp úr grein sem hann hafði skrifað fyrir síðustu kosningar þar sem hann lýsti því yfir að hann mundi aldrei samþykkja það að erlendir aðilar fengju sama rétt og Íslendingar að því er varðaði landakaup. Ég er honum algjörlega sammála að þessu leyti og talaði um það allt síðasta kjörtímabil þegar ég fékk tækifæri til að ég teldi ekki vera hægt að samþykkja neitt sem væri í þessa veru, þ.e. að Íslendingar töpuðu yfirráðarétti yfir auðlindum lands og sjávar. Það var fallið frá þeim fyrirvörum, ekki man ég nákvæmlega hvenær sú dagsetning var, en það var líka sagt: Það kemur annað miklu betra í staðinn, miklu betra. Hæstv. utanrrh. talaði oft og mörgum sinnum um það hvað þetta væri auðvelt og taldi mig og aðra sem efuðust um að þetta væri allt í lagi, vera fávísa og vildum ekki trúa því sem hann sagði. Ég verð að viðurkenna það að ég trúði þessu ekki vegna þess að ég hafði kynnt mér málið og ég gat ekki séð hvernig í ósköpunum hægt væri að mismuna að því er varðaði t.d. landakaup ef fara ætti eftir þeim reglum og lögum sem giltu innan Evrópubandalagsins og talað var um að ættu að gilda á Íslandi líka. Jú, það átti að setja girðingar í lög og það yrði mjög auðvelt. Mér eru sérstaklega minnisstæðar deilur mínar við hæstv. utanrrh. í þætti á Stöð 2 þar sem þetta var rætt. Þá var einmitt verið að ræða um vatn og mikilvægi þess t.d. að Íslendingar héldu yfirráðum yfir landi og vatnið var sérstaklega nefnt, en auðvitað er það ekki eingöngu það heldur er það bæði ferskt vatn, kalt vatn, heitt vatn og fleira og fleira. Þá olli þetta nokkrum deilum og hæstv. utanrrh. hélt því fram eins og venjulega að ég færi með fleipur, það væri ekkert mál að setja ákvæði um rétt Íslendinga inn í lög og það væri raunverulega miklu betra heldur en að vera með varanlegan fyrirvara. Það væri enginn vandi að gera þetta þannig vegna þess að bæði Írar og Grikkir, hann tók t.d. Grikkland sérstaklega sem dæmi, væru með þannig ákvæði inni í sínum lögum að allar grísku eyjarnar væru í eigu Grikkja og enginn annar mætti eiga þær, öll landamærahéruðin og það væri nánast allt grískt land í eigu Grikkja og það væri hægt að gera það sama hér, það væri ekkert mál. Ég sagði að þetta væri ekki rétt hjá honum vegna þess að það væri víst mikið mál og það væri erfitt og það virtist ekki vera hægt. Hann hélt því þá fram að það hefði fallið dómur í þessu máli og það væri ekkert mál. Ég sagði að það væri ekki rétt. Þá einmitt segir ráðherrann, það er ekki rétt hjá Kristínu, heldur veit ég þetta nákvæmlega vegna þess að ég er með dóminn í töskunni minni. Ég var nú ekki nógu fljót að segja: Allt í lagi, við skulum þá bara skoða dóminn. Ég hringdi upp í ráðuneyti daginn eftir og það var auðvitað enginn dómur og það hefur auðvitað komið í ljós að það er ekkert hægt að setja girðingar, eins og hv. þm. veit og væntanlega allir þingmenn hér inni. Það verður að vera varanlegur fyrirvari ef það á að vera hægt að mismuna eftir þjóðerni, það er bara þannig. Þess vegna erum við stödd hér núna með þannig samning sem engir varanlegir fyrirvarar eru í. Og ekki bara það, það er búið að leggja fram frv. sem reyndar er ekki búið að mæla fyrir, sem að mínu mati er allsendis ófullnægjandi. Það er ekki nokkur lifandi leið að fallast á það vegna þess að það mismunar auðvitað ekki eftir þjóðerni en það er ómögulegt fyrir Íslendinga að mínu mati að fallast á það frv. óbreytt þó það kannski endi með því að maður neyðist til þess að samþykkja það frekar heldur en ekki nokkurn skapaðan hlut, það þori ég ekki að segja um hér og nú. Þetta vildi ég taka fram vegna þess að hv. 5. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, hefur margoft talað um þetta og ég hef talað um þetta einnig og gerði þetta margoft að umtalsefni á síðasta kjörtímabili þannig að það er ekki rétt að það hafi verið fallið frá fyrirvörunum og ekkert átt að koma í staðinn. Menn gerðu sér bara ekki nokkra grein fyrir því að það er ekki hægt að setja þær girðingar sem þarf, sem koma í staðinn fyrir varanlegan fyrirvara. En þessu var haldið fram og það hafa greinilega mjög margir trúað því. Ég man ekki betur en að flest allir sem studdu síðustu ríkisstjórn hafi ekki mótmælt þessu harðlega, ekki varð ég vör við það og ekki gera það margir enn. Þeir segja enn þá að þetta sé víst hægt, þó það sé ekki hægt. Það er alveg greinilegt að menn hafa ekki hlustað, ekki viljað hlusta, og ég heyri það hér og nú að það eru ekki eingöngu þeir sem styðja núv. ríkisstjórn sem gera enga athugasemd við þetta, ég sé ekki betur en það séu t.d. fjölmargir framsóknarmenn sem telja þetta allt í lagi líka og gerðu það líka á síðasta kjörtímabili. Það var greinilegt að það er ekki bara hæstv. utanrrh. sem ekki hlustar á það sem sagt er, það eru miklu fleiri, nema þeim mönnum sé alveg sama og það er auðvitað þeirra mál, en þeir verða þá að segja það. Þeir eiga ekki að segja að þeim finnist þetta skipta einhverju máli og finnist þetta vera höfuðmál eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði fyrir síðustu kosningar í blaðagrein. Hann mundi ekki samþykkja þetta. Hann hefur þá skipt um skoðun og það er allt í lagi, ég geri engar athugasemdir við það. Hann kemur þá a.m.k. beint til dyranna og segir það, en aðrir þykjast enn þá vera að tala um að þarna sé um einhverjar girðingar að ræða sem eru auðvitað engar girðingar. En ég verð að segja, virðulegur forseti, að síðasti þáttur utanrrh. er honum ekki til sóma og er kannski sínu verstur þegar hann lítilsvirðir þingið og virðist ekki skammast sín nokkurn skapaðan hlut fyrir það þó hann bæði hér á landi sem og annars staðar gerir grín að Alþingi Íslendinga. Þar þykir mér þáttur fjölmiðla vera mjög sérkennilegur því það virðist vera að þeim sem gera nógu mikið grín að Alþingi sé hampað. Meira að segja eitt víðlesnasta blað landsins tekur upp í leiðara, apar eftir það sem hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. segja Alþingi til lítilsvirðingar og hampa síðan þeim sem tala verst um Alþingi að öllu leyti. Og eins og allir vita, allir fjölmiðlar, eru ýmsir sem ekki eru fylgjandi þessum EES-samningi, það birtast nokkrar greinar í blöðum þar sem reynt er að koma með einhverjar ábendingar um að þetta sé ekki algóður samningur. Auðvitað eru kostir við hann en gallarnir eru yfirgnæfandi og það er ekki verið að hampa þeim eða talað um þá. Þess vegna er enn þá merkilegra þegar maður hugsar um þátt fjölmiðla í þessu máli, alla tíð, alveg frá upphafi málsins, eiginlega alveg stórmerkilegt að þjóðin skuli samt vera andvíg, að svo margir Íslendingar skuli vera andvígir þessum samningi eins og raun ber vitni. En það er kannski ekki nema um helmingur sem styður það að ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis samþykki þennan samning. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þennan samning, svo oft hef ég rætt hann hér, en mér fannst þessi atriði verða að koma fram, sérstaklega í ljósi þess sem kom fram í gær. Mig langar þó, virðulegur forseti, áður en ég lýk mínum þætti í 2. umr. þessa máls að minnast á þetta frv. sem við erum að ræða, sem stenst engan veginn óbreytt og tel ég fráleitt að samþykkja eins og það lítur út og ætlast til þess að forseti Íslands staðfesti það. Ég hefði talið nægjanlegt fyrir metnað hæstv. utanrrh. að klára 2. umr. málsins, hann getur farið og veifað því framan í þá sem þurfa að fá þann stimpil frá Alþingi og að beðið hafi verið með 3. umr. málsins til lokaafgreiðslunnar þannig að frv. yrði þá a.m.k. frá Alþingi eins og það verður í endanlegri mynd til þess að við séum ekki að afgreiða frv. og ætlast til staðfestingar forseta á frv. sem er augljóst að ekki stenst. Ég vil í því sambandi vitna til lögfræðiálits sem utanrrh. sendi utanrmn. þann 13. des. 1992, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sökum þess að Sviss er horfið úr hópi EES-ríkja verður samningurinn aldrei fullgiltur í þeirri merkingu að hann gildi óbreyttur.`` --- Síðan kemur aðeins síðar: ,,Í frumvarpinu felst heimild til þess að fullgilda EES-samninginn. Þótt fullgilding fari fram er ljóst að hann tekur aldrei gildi í óbreyttri mynd.`` Ég ætla ekki að lesa fleiri atriði úr þessu áliti en það er alveg greinilegt að þarna er það álit þeirra sérfræðinga sem utanrrh. hefur kallað sér til fulltingis að þetta frv. getur ekki staðist. Ég hefði talið eðlilegra að eftir 2. umr. málsins verði það látið bíða og utanrrh. geti þar með farið með þá niðurstöðu. Að öðrum kosti hefði ég talið eðlilegast að borin hefði verið fram þáltill. á Alþingi til þess að afla umboðs fyrir hæstv. utanrrh. eða ríkisstjórn til að semja áfram um málið þar sem greinilegt er að málið er ekkert komið í lokastöðu og það þarf að semja um það áfram. Hefði það þá verið í fyrsta skipti sem hæstv. utanrrh. fær umboð frá Alþingi til að semja í þessu máli. Það hefði ég talið vera eðlilegri hátt heldur en að samþykkja þetta frv. eins og það lítur út núna þar sem það er greinilega ekki í endanlegri mynd. Því var haldið fram af hálfu utanrrh. í desember að það þyrftu aðeins að fara fram tæknilegar breytingar á þessu máli og þetta væri svo sem ekki neitt neitt sem þyrfti að gera. Það hefur komið í ljós að mjög trúlega þarf að gera einhverjar breytingar, ekki bara tæknilegar breytingar, heldur þurfi að gera ákveðnar breytingar á samningnum. Það hefur verið rakið áður af öðrum og ætla ég svo sem ekki að fara nákvæmlega út í það hvað talið er að þurfi að gera. Það er ljóst að Spánverjar gera fyrirvara, bæði að því er varðar þróunarsjóðinn og þeir telja einnig að það þurfi að endurskoða ákvæði að því er varðar innflutning á vörum til Sviss frá Spáni og einnig eru einhver atriði sem varða aðgang að vinnumarkaðinum og réttindi fyrir þeirra verkamenn frá Spáni. Því er ljóst að það verður að gera einhverjar breytingar á þessum samningi og að hann þarf að koma fyrir Alþingi aftur. En það var eitt atriði sem ég hefði sérstaklega viljað beina til hæstv. utanrrh. og vonast til þess að hann geti upplýst hér en það voru orð hæstv. viðskrh. í gær þar sem hann sagði að að hans mati mundi nægja stutt bókun við samninginn sem væri hægt að samþykkja með þingsályktun á Alþingi. Þetta þótti mér mjög merkileg tíðindi og raunar taldi það vera í ósamræmi við það sem hæstv. utanrrh. hafði sagt hér, en það má vel vera að ég hafi eitthvað misskilið eða misminni og hefði viljað spyrja hæstv. utanrrh. að því hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að það þurfi að leggja fram breytingar á þessu lagafrv. og taka það fyrir þingið í formi lagafrv. en ekki eingöngu þáltill. Það kemur greinilega fram í lögfræðiáliti sem ég vitnaði hér til áðan að þessi samningur verður ekki fullgiltur í óbreyttri mynd, það er alveg ljóst. Þetta finnst mér þurfa að koma hér fram áður en þessari umræðu lýkur. Ég er algjörlega ósammála því að það sé nægilegt að samþykkja með þál. og hefði haldið að það þyrfti að flytja frv. til laga um breytingar þá á þessum lögum, en ég er auðvitað ekki alveg viss um þetta, en tel að þarna hafi hæstv. viðskrh. ekki metið málið rétt og vildi þess vegna spyrja utanrrh. sérstaklega um þetta atriði. Ég átti einnig mjög erfitt með að skilja það sem kom fram hjá viðskrh. í gær og hefur reyndar margoft komið áður fram hjá utanrrh., það var með þátt Finnlandsforseta í þessu máli. Hvers vegna í ósköpunum hann er dreginn hér inn í umræðuna, að Finnlandsforseti hafi staðfest lögin sem Finnlandsþing samþykkti og þess vegna bæri okkur að samþykkja það líka. Ég skildi eiginlega ekki þessa röksemdafærslu og hefði gjarnan viljað fá skýringar á því hvernig hann kemur inn í þetta mál, því að eins og þingheimur veit er í íslensku stjórnarskránni, 26. gr., ákvæði um það að forseti þurfi að staðfesta lög innan tveggja vikna frá samþykki Alþingis ef þau eiga að hljóta staðfestingu. Ég velti því fyrir mér hvort það geti verið að það séu svipuð ákvæði sem menn eru að vitna til varðandi Finnlandsforseta eða hvort það er eitthvað annað sem menn hafa í huga varðandi þetta atriði. Ég skildi ekki almennilega þessa fullyrðingu en úr því hún kom fyrir í gær, reyndar hefur hæstv. utanrrh. margoft vitnað til Finnlandsforseta í þessu sambandi, vildi ég spyrja um það. En í umræðunni í gær talaði hér hv. 5. þm. Norðurl. e. nokkuð mikið um stjórnarskrárþátt málsins og ég tel mig knúna til að ræða það mál örlítið þar sem hann talaði að mínu mati með þeim hætti sem ég vildi gjarnan útskýra fyrir honum, alla vega minn þátt í því máli, og hafði ég ekki tækifæri til þess innan þeirra marka sem ég hafði í andsvörum í gær til að ræða þau mál, svo ég verð þess vegna að koma aðeins að því máli aftur. En ég hef í gegnum árin --- ekki alveg frá upphafi reyndar en frá því að mér varð ljóst hvað í þessum EES-samningi fólst --- verið andvíg því að Ísland gerðist aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Og ég tek það aftur fram að ég var það ekki frá upphafi vegna þess að ég taldi að með þeim fyrirvörum sem í samningnum áttu að felast væri ekki ástæða til þess að hafa neinar verulegar áhyggjur. Ég taldi og er þeirrar skoðunar enn þá að við eigum að hafa auðvitað mjög góð samskipti við Evrópubandalagið, eins og við höfum reyndar gert um langan tíma og sérstaklega eftir 1985, eftir Lúxemborgaryfirlýsinguna, þá höfum við verið í samstarfi við Evrópubandalagið á mörgum sviðum. Ég held það sé á um 20 sviðum sem við höfum haft samstarf við Evrópubandalagið, í menntamálum, í umhverfismálum, fyrir utan viðskipti o.fl., staðla og allt mögulegt. En það varð ekki fyrr en í lok síðasta kjörtímabils sem farið var að ræða um að ef samningurinn yrði með þeim hætti sem þá leit út fyrir, og reyndar hefur komið í ljós að er, að þá væru yfirgnæfandi líkur á því að hann stæðist ekki stjórnarskrána. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að mínu mati. Það breytti hins vegar ekki skoðun minni á samningnum í sjálfu sér. Ég ræddi þá við marga lögfræðinga og það voru mjög margir á þeirri skoðun að þarna væri um brot á stjórnarskránni að ræða, eða gæti verið, þeir voru svona kannski varkárir margir hverjir. Ég tel að ef eitthvert frv. standist ekki stjórnarskrána eða það séu líkur á að það geri það ekki þá eigi ekki að samþykkja það á Alþingi. Jafnvel þó að ég væri samþykk frumvarpinu þá tel ég að Alþingi eigi ekki að samþykkja frumvörp sem yfirgnæfandi líkur eru á að standist ekki stjórnarskrá. Það má ekki leika nokkur vafi á því að farið sé að stjórnarskrá lýðveldisins. Það má ekki bara beygja hana og sveigja eins og hvert annað pappírsgagn eftir því sem manni dettur í hug. Og þess vegna taldi ég ásamt mörgum öðrum eðlilegt að leggja fram frv. til stjórnskipunarlaga þar sem að mati færustu sérfræðinga væri hægt að samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði án þess að hann bryti stjórnarskrána. Það breytir ekki því að ég hefði ekki skipt um skoðun á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði þótt frv. hefði verið samþykkt, vegna þess að ég var fyrir fram búin að segja hvaða afstöðu ég hefði til hans, og sú afstaða breyttist auðvitað ekkert, ég var jafnmikið á móti aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði og hefði verið það hvort sem einhverjir hefðu komist að þeirri niðurstöðu að samningurinn stæðist stjórnarskrá. Ég hef ekki verið mjög áköf að ræða það atriði sérstaklega þar sem ég tel að það séu svo miklar líkur að samþykkt samningsins standist ekki stjórnarskrá að ég tel bara af þeirri ástæðu ekki hægt að samþykkja þetta frv. og eigi að hafna því þess vegna. En þó að færustu sérfræðingar hefðu komist að annarri niðurstöðu hefði ég ekki getað samþykkt þetta frv. Það sagði ég, ég man ekki nákvæmlega við hvaða umræðu, en ég hef sagt þetta áður þegar við höfum verið að ræða stjórnarskrárþátt málsins, að það breytir ekki afstöðu minni til málsins. Og þetta vildi ég skýra vegna þess að mér hefur fundist að nokkrir aðilar hafi haldið að þetta væri ástæðan fyrir því að ég væri á móti þessu frv., sem er auðvitað af og frá, og það ættu fleiri að vita sem hefðu hlustað og lesið eitthvað af því sem ég hef skrifað. En þrátt fyrir það að menn telji að þetta standist nú allt saman stjórnarskrá þá eru það þeir sömu menn sem telja samt að það sé um mjög víðtækt valdaframsal að ræða --- nú er ég bara að vitna í aðra. Ég hef vitnað að vísu áður í Gunnar G. Schram prófessor, en af því að hv. þm., 5. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, talaði mjög mikið um þann mann í gær . . .  En mig langar, með leyfi forseta, að fá að vitna til viðtals sem birtist í sjónvarpinu 8. jan. 1991, og ég hef vitnað aðeins í það áður og hef ég lesið það í heild, en ég ætla að taka bara nokkur atriði. En þar segir Gunnar G. Schram: ,,Það verður um að ræða mjög víðtækt framsal ríkisvalds. Og raunar hvort sem við gerumst aðilar að efnahagssvæðinu evrópska, sem nú er helst talað um, eða ef við gerumst aðilar, fullgildir aðilar að EB, Evrópubandalaginu. Í báðum tilvikum verður þá að fylgja veruleg takmörkun --- eða framsal, það er kannski betra eða skiljanlegra að kalla þetta takmörkun --- á fullveldi landsins og á sjálfsforræði. Og ég held að Íslendingar almennt hafi ekki áttað sig á því að það er svo, hvað hér hangir raunverulega mikið á spýtunni að þessu leyti. Ef við tökum dæmi um lögin, að jafnvel þótt við gerumst bara aðilar að þessu Evrópska efnahagssvæði, þá verðum við að lögtaka rétt eða lagasafn Evrópubandalagsins.`` Og svo lýsir hann því eitthvað meira hvað það er mikið að vöxtum o.s.frv. Síðan segir hann seinna: ,,Evrópudómstóllinn í Lúxemborg verður í öllum þessum málaflokkum æðsti dómstóll Íslands, ekki lengur Hæstiréttur eða aðrir íslenskir dómstólar.`` Ég held að ég lesi ekkert meira úr þessu. Ég get afhent hv. þm. afrit af þessu viðtali til þess að hann átti sig á hvað ég er að tala um, að þrátt fyrir það að að mati þessa manns standist þetta algjörlega stjórnarskrá, þá tel ég ekki réttlætanlegt að framselja svo mikið vald því að ég tel ekki réttlætanlegt að framselja eins mikið vald og þarna er talað um. Það eru margir sem efast um að það valdaframsal sem þarna er talað um standist stjórnarskrá. Það hefur líka verið rætt um þetta heilmikið á Norðurlöndum. Það eru t.d. prófessorar við Stokkhólmsháskóla sem eru sérfræðingar í Evrópubandalagsrétti. Í sænsku stjórnarskránni er heimilt að framselja meira vald heldur en talið er að íslenska stjórnarskráin heimili, þó ég kunni ekki nægilega mikið í þessum rétti til þess að geta dæmt um það, en þessir prófessorar gagnrýna það sem kveðið er á um lög EFTA-ríkjanna, ef þau greini á við EES-lögin, þá eigi að velja EES-lögin. Hv. 5. þm. Norðurl. e. er nú --- að því er mér heyrðist í gær --- búinn að taka sérstaklega og stúdera þetta atriði, en ég hef ekki lagt mig svo mikið fram eins og hann um það. Ég hef þó lesið nokkuð mikið um einmitt þetta mál og er t.d. búin að lesa nokkuð grannt ritgerð Gunnars G. Schram prófessors um framsals ríkisvalds til Evrópubandalagsins, það er reyndar ekki það sem við erum að tala um hér. Ég gæti lánað hv. þm. þessa ritgerð sem ég er búin að lesa, sem er nokkuð fróðleg og fjallar um þetta mál. En að mínu mati þá er mjög margt í henni sem væri hægt að heimfæra upp á Evrópska efnahagssvæðið, það sem er nákvæmlega sama og við erum að taka á okkur með aðild að Evrópsku efnahagssvæði eins og talað er um með aðild að Evrópubandalaginu. Ég ætla ekki að lesa neitt upp úr þessu núna, ég tel hvorki vera stað né stund til þess, en ég hefði gjarnan viljað lána hv. þm. þetta til þess að hann átti sig á því hvers vegna ég er sammála þeirri túlkun að um brot á stjórnarskránni sé að ræða. En hins vegar þá veit ég að það eru ekkert allir nákvæmlega sammála þeirri túlkun. Ég vildi í sambandi við það atriði sem kom hérna einnig fram í gær um að Íslendingar hefðu einhver áhrif innan EES. Reyndar dró þingmaðurinn nokkuð úr --- þessi sami þingmaður, hv. 5. þm. Norðurl. e., en ég hef nokkuð gert mál hans að umtalsefni, kannski ekki síst vegna þess að hann að mínu mati mistúlkaði mjög ýmislegt sem varðaði flutning á frumvarpi um breytingar á stjórnarskránni. En þar sem ég ræddi það nú aðeins í gær þá þarf ég ekki að endurtaka það sem ég þar sagði, en ég vona að þetta hafi að einhverju leyti skýrt það sem ég tel að hann hafi mistúlkað, en það verður þá bara að liggja á milli hluta ef hann skilur ekki enn það sem fyrir mér vakti varðandi flutning þessa frv. um breytingar á stjórnarskránni. En ég vil benda honum á eitt, varðandi það að innan EES þá öðlist Ísland stöðu til að hafa áhrif á ákvarðanaferlið, að þá er þetta ákaflega veikt ákvæði. Og það hefur verið túlkað af hálfu Evrópubandalagsins að þeir hafi þar tögl og hagldir, þeir hafa sagt það sjálfir og þannig túlka þeir sinn þátt í þessu. Og þegar þeir eru að selja, sem ég vil kalla svo, þetta mál að þá gera þeir það með þeim hætti að þeir ráði þarna öllu. Og ég vil benda hv. þm. á að á þskj. 300, sem er 166. mál, er svar við fsp. sem ég beindi til utanrrh., og það hefur reyndar komið fram á þskj. síðar í skýrslu frá utanrrn. eða utanrrh., samþykktir Evrópubandalagsins frá því að gengið var frá EES-samningnum. Og þá kemur í ljós að frá því um mitt ár 1991 og þangað til að þessi fsp. var lögð fram, þá eru 176 gerðir sem samþykktar hafa verið innan EB frá 1. ágúst 1991 og til þessa dags sem þetta er dagsett. Þá eru 176 samþykktir sem við þurfum að taka bara í einum bunka án þess að hafa nokkur áhrif á --- ekki einu sinni möguleika. Og þó að við hefðum haft einhver áhrif þá hefði það verið ákaflega veikt, því að við hefðum kannski getað sagt eitthvað á byrjunarstigi sem þeir hefðu getað svo algjörlega ráðið sjálfir hvort þeir tækju nokkurt mark á eða ekki. Við höfum auðvitað formlegt vald hérna til þess að segja nei við þessum 176 samþykktum. En það er eingöngu formlegt, því ef við færum að segja nei við þeim, þá erum við í raun að segja okkur frá samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Þó að Alþingi hafi formlega séð þarna eitthvert vald þá er það í raun ekki neins virði vegna þess að samkvæmt samningnum værum við að brjóta hann vegna þess að í honum stendur að það sé stefnt að samræmingu á lögum og reglum á þessu sviði innan svæðisins og það er raunverulega grundvöllurinn. Og ekki bara það heldur eru fyrir utan þessar 176, sem er búið að samþykkja, 200 textar, eins og þeir orða það hér í svarinu, sem ekki er búið að ljúka endanlega en verið að vinna að. Það er ekki ljóst hversu margir enda í samþykktum sem við þurfum að taka á okkur, sem gætu --- hluti af þeim eða allir, það er ekki tekin afstaða til þess í þessu svari --- fallið innan ramma EES-samningsins. Þarna er dæmi um það hversu mikið við þurfum að taka á okkur. Og bara núna er ljóst að við þurfum að taka kannski eitthvað á þriðja hundrað lög og samþykktir sem við höfum ekki haft nokkurn einasta möguleika á að hafa áhrif á, auk þess sem ég tel að um óveruleg áhrif verði að ræða. Þannig að það er mjög ýkt að við getum haft þarna áhrif. Ég varð hins vegar mjög ánægð að heyra það frá hv. þm. Tómasi Inga Olrich, 5. þm. Norðurl. e., í gær að hann væri algjörlega sammála því sem ég hef haldið fram hér lengi, og reyndar ekki bara ég heldur margir fleiri, að milliríkjaviðskipti væru þjóðinni lífsnauðsynleg. Íslendingar hafa alla tíð verið háðir milliríkjaviðskiptum, ekki bara núna heldur alla tíð, og hafa verið miklir verslunarmenn. Og meðan það hefur allt verið í okkar höndum þá hefur okkur alltaf vegnað vel. Um leið og við höfum afsalað okkur einhverju þá hefur okkur hins vegar farið að ganga illa. Ég ætla ekki að fara neitt sérstaklega út í það, en það sem ég átta mig ekki á í máli þingmannsins var að hann fór allt í einu að tala um sjálfsþurftarbúskap. Ég veit ekki hvaðan hann fékk það, ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hann talaði um EES-samninginn og milliríkjaviðskipti og svo í hinu orðinu um sjálfsþurftarbúskap. Ég man ekki eftir að nokkur annar hafi verið að tala um það hér og skildi ég ekki almennilega hvort að hann teldi að ef EES-samningnum væri hafnað þyrftu Íslendingar að fara að taka upp sjálfsþurftarbúskap og hætta milliríkjaviðskiptum. Ég vona að ég hafi bara misskilið þetta hjá þingmanninum, en þetta kom mér mjög á óvart, ég skildi þetta ekki almennilega því þetta hef ég ekki heyrt hér áður að menn teldu að það væri ekki nema um þetta tvennt að velja. Og þá fer ég að skilja, ef það er rétt hjá mér --- sem ég vona að sé ekki rétt --- að hann haldi að ekki sé neitt millistig þarna þá skil ég af hverju hann styður þennan samning, ef það er bara þetta tvennt sem hann heldur að Íslendingar hafi um að velja. En eins og ég hef margoft sagt áður þá höfum við mikla möguleika og ætla ég ekki að taka það neitt sérstaklega fyrir. En það var annar þingmaður frá Norðurl. e. sem talaði líka í gær, sem kom mér mjög á óvart í umræðunni, 6. þm. Norðurl. e., Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Hann taldi að þetta væri svo mikill ávinningur fyrir sjávarútveginn að það yrði auðvitað ekki hægt annað en að samþykkja málið. Ég held að það eigi nú eftir að koma í ljós að þetta er ákaflega lítill ávinningur fyrir sjávarútveginn og því miður að þegar til lengri tíma er litið þá held ég að þetta verði honum til mikils ógagns og alls ekki til framdráttar. Hann tók sérstaklega til Noreg, taldi að af því að Noregur yrði aðili að EES þá yrðum við að vera aðilar þar líka því að annars mundum við fara svo illa út úr samkeppninni. Þetta fannst mér sérkennileg rök, sérstaklega í ljósi þess að þingmaðurinn virtist vera algjörlega andvígur því að við gengjum í Evrópubandalagið. En eins og hann væntanlega veit og þingmenn vita þá eru Norðmenn búnir að sækja um inngöngu í Evrópubandalagið. Er það þá meiningin að mati þessa þingmanns Framsfl. að við skulum þar fylgja á eftir? Það gat ég eiginlega ekki annað en lesið út úr því sem hann sagði, úr því að Norðmenn eru í EES þá verðum við að fara þangað líka, og ef Norðmenn fara í EB þá hlýtur með sömu rökum að mega segja að við verðum auðvitað að fylgja þar á eftir. En af því að hv. þm. er ekki hér í salnum og getur ekki hlustað á mál mitt þá get ég ekki spurt hann sérstaklega að þessu. En þetta var eiginlega ekki hægt að lesa annað en þetta í hans máli. Einnig minntist hann á það að Íslendingar vildu búa við bestu lífskjör og lífskjör á Íslandi mættu ekki versna. Ég vissi ekki hvort hann var að bera sig við meðaltal í Evrópubandalaginu en Íslendingar lifa við miklu betri kjör heldur en meðaltalið þar. Hins vegar þá er það að mínu mati, og reyndar margra annarra, alls ekki líklegt að lífskjör á Íslandi batni nokkuð við þennan samning um Evrópskt efnahagssvæði, hvað þá heldur það sem fylgir á eftir, þ.e. innganga í Evrópubandalagið, sem auðvitað fylgir á eftir því það er þangað sem menn stefna. Það er nú eitt af því sem hér hefur verið haldið fram, að það sé ekki ætlunin að ganga alla leiðina og fara í Evrópubandalagið, en það vita auðvitað allir sem fylgst hafa með þessu máli að Alþfl. stefnir þangað, alla vega formaður hans og e.t.v. nokkrir fleiri þar hafa beinlínis lýst því yfir að þangað sé förinni heitið, þar er fyrirheitna landið og kemur kannski ekkert á óvart. Hæstv. forsrh. hefur einnig gefið það í skyn á árum áður og mátti skilja það einnig á hans ummælum eftir fund núna fyrir skömmu þar sem hann sagði, að það væri auðvitað hagkvæmast fyrir Íslendinga að fylgja hinum Norðurlöndunum inn í EB. Þar er ég honum algerlega ósammála. Hann taldi að það væri samt yfirlýst stefna að þangað færum við ekki. Ég veit ekki hversu lengi sú stefna helst, hvort það er allt þetta kjörtímabil eða hvort að það er þangað til að þessi samningur hefur verið samþykktur og síðan breytist stefnan, annað eins hefur nú gerst. Ég vil í því sambandi rifja það upp að hæstv. fjmrh. talaði á Norðurlandaráðsþingi núna í haust og hann var spurður hvort að Ísland ætlaði sér að fara eftir því sem Thorvald Stoltenberg segði, þ.e. ganga inn í Evrópubandalagið með hinum löndunum. Þá svaraði hæstv. fjmrh., sem talaði þar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að það væri ekki á dagskrá að vera aðili að Evrópubandalaginu. Og ef ég þýði þetta rétt: Ikke nu, ekki núna. En ekki tilgreindi hann hversu lengi þetta ,,ekki núna`` dygði. Og síðan sagði hann að þeir telji, hann sagði vi, við, að það sé eðlilegt að við göngum í Evrópskt efnahagssvæði, gerumst aðilar þar, og það mundi duga okkur a.m.k. næsta ár, sagði ráðherrann. Að minnsta kosti næsta ár, það er sem sagt 1993, því að þetta var talað 1992.  Ég hef líka verulegar áhyggjur af því að ekki verði gerðar nægilegar kröfur í umhverfismálum og neytendavernd innan EES. Reglurnar á því sviði mega ekki hindra samkeppni. Langar mig í því sambandi að vitna til greinar sem skrifuð er í Mbl. 4. nóv. en þar vitnar Auður Sveinsdóttir til hagfræðings Trygve Haavelmo, sem er nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, og ég ætla að vitna til orða hans þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,áframhaldandi hagvöxtur meðal ríku þjóðanna er skelfileg hugsun, því ef fylgja á EB-sinnum um hagvöxt, sem talinn er þurfa vera 4% á ári þá munum við á 100 árum margfalda neyslu okkar 50 sinnum.`` Ef markaðsöflin ráða, eins og þarna er gert ráð fyrir, og hagvöxturinn verður með þeim hætti hjá ríku þjóðunum, þá er það auðvitað á kostnað auðlindanna, kostnað umhverfisins og kostnað hinna fátæku. Þannig yrðu félagsleg réttindi og umhverfismál í verulegri hættu ef að haldið er þeirri stefnu sem að Evrópubandalagið fylgir í þessum málum. Þ.e. að ríku þjóðirnar í Evrópubandalaginu og hérna á þessu svæði mynda blokk utanum sig, tollmúra í kring, og hindra öll viðskipti við aðrar þjóðir, fátækari þjóðir, t.d. þjóðir Afríku og innflutning þaðan. Og auðvitað eru þær að mynda múr líka gagnvart Austur-Evrópu. Ég tel einnig að það sé mjög hæpið fyrir Ísland að tengjast hinu Evrópska efnahagssvæði, svæði sem hefur þrátt fyrir stefnu og þrátt fyrir það að þar hafi verið að fella niður landamæri milli þjóða, þá hefur þar verið stöðug hnignun í efnahagslífinu, atvinnuleysið hefur farið þar vaxandi og lífskjör almennings hafa versnað. Hvað er svona eftirsóknarvert fyrir Íslendinga að tengjast þessu svæði? Ég ætla ekki að endurtaka allt sem ég hef sagt um þetta mál fyrr í þessari umræðu, þar sem ég hef gert mjög rækilega grein fyrir afstöðu minni og meiri hluta þingflokks Kvennalistans og það hafa aðrar þingkonur gert betur grein fyrir sínum sjónarmiðum sérstaklega. Ég tel að það sé hið mesta óráð að gerast aðilar að þessu Evrópska efnahagssvæði og það hefði verið betra frá upphafi að fara þá leið sem að við stungum upp á, þ.e. að fara í tvíhliða samninga strax við Evrópubandalagið um okkar hagsmunamál, eins og reyndar Sjálfstfl. vildi líka á sínum tíma, án þess að við gerumst aðilar að EES og raunverulega afsölum okkur þeim möguleika að vera með sjálfstæða efnahagsstefnu hér á Íslandi. Ég geri mér hins vegar fulkomnlega grein fyrir því að við getum ekki verið einangruð frá umheiminum, en við getum með miklu betri hætti, með því að standa utan við, mótað okkar stefnu og haft áhrif á það hvaða leið menn fara í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður beindi orðum sínum nokkuð til mín og er ekki nema gott eitt um það að segja. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma að leiðrétta misskilning þingmannsins á orðum mínum um sjálfsþurftarbúskap. Ég ætla benda honum bara á að lesa ræðu mína í Alþingistíðindum betur. Ég vil líka taka það fram að það er að bera í bakkafullan lækinn að skýra út viðhorf mín til landakaupanna í þessu máli, það hef ég gert hér þegar. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að hv. þm. virðist hafa misskilið megininntak ræðu minnar hér í gær. Ég hef ekkert haldið því fram að Kristín Einarsdóttir væri ekki andvíg aðild að EES. Hún hefur gert þá afstöðu sína mjög skýra og greinargóða. Hún hefur einnig gert grein fyrir því að hún telji að EES-samningurinn standist ekki stjórnarskrána. Þetta er allt saman ljóst og um þetta greinir okkur á og við því er ekkert að gera. En það sem ég vildi að kæmi fram hér í ræðu minni í gær, og taldi hafa sagt mjög skýrt, er að afstaða stjórnarandstöðunnar til valdaframsals hefur breyst í meðförum þingsins. Áður var talað um að með þessum samningi værum við að afsala okkur sjálfstæði og vega að fullveldi þjóðarinnar en það er ekki lengur sagt. Í ræðu sinni áðan skýrði hv. þm. ekki afstöðu sína til valdaframsalsins. Mér finnst það nokkuð undarlegt að þingmaðurinn sem er andsnúinn því meinta valdaframsali sem í EES er fólgið, skuli beita sér fyrir því að skapa svigrúm til þess sama valdaafsals með því að gera tillögu um breytingu á stjórnarskránni. Og það kom alveg skýrt fram í umræðum hér í þinginu áður að hún hefur sagt í þingræðu og ég vitna í þetta, með leyfi forseta: ,,Ég tel að ef frumvarpið``, það er verið að tala um stjórnlagafrumvarpið, ,,yrði samþykkt væri hægt að samþykkja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með meirihlutasamþykkt á Alþingi, þ.e. með 3 / 4 hlutum atkvæða.`` Og síðan bætti hv. þm. við: ,,En með því að beita 21. gr. stjórnarskrárinnar væri hægt að framselja vald á mjög takmörkuðu og afmörkuðu sviði til stofnana eða samtaka sem Ísland væri aðili að.`` Þetta er það sem þingmaðurinn sagði og ég tel að þarna hafi komið fram að hann er ekki formlega séð andsnúinn þessu valdaframsali.

Virðulegur forseti. Ég taldi mig nú svara þessu áðan. Ég sagði að ég væri andsnúin þessu valdaframsali. Ég sagði það mjög skýrt, að ég væri andsnúin því og ég sagði það líka áðan, ég las upp það sem Gunnar G. Schram sagði. Hann lýsti því hvað þetta væri mikið valdaframsal. Hann taldi að þetta stæðist stjórnarskrána. Ég er ósammála þessu valdaframsali og þó að þetta hafi staðist stjórnarskrá, þó að stjórnlagafrv. sem að við fluttum hefði hlotið samþykki þá hefði ég greitt atkvæði gegn samningnum. En ég tel að í öllu alþjóðasamstarfi sé fólgið ákveðið valdaframsal og að mati flestra sérfræðinga er ekki hægt að samþykkja EES-samninginn eins og hann er núna, að óbreyttri stjórnarskrá, en með því að breyta henni í þá veru sem við lögðum til væri hægt að gera það. Og ég sagði það hér. En það breytir ekki því að ég er ósammála því valdaframsali. Ég er ósammála því valdaframsali. Endurtek. Og ég sagði það líka í ræðu minni áðan. Ég tel ekki að það eigi að gera það. En þó að ég sé á móti því þá vil ég ekki að nokkurt lagafrumvarp stríði gegn stjórnarskránni. Þannig að ég vil standa að því að leggja fram frv. á Alþingi --- ef að það er ljóst að meiri hluti Alþingis ætlar sér að samþykkja eitthvert lagafrumvarp, þá vil ég að það standist stjórnarskrána --- um breytingu á henni eins og þarna var lagt til til þess að það verði hægt. Auk þess hefur komið fram hjá sérfræðingum að ef hægt á að vera að lögfesta t.d. Mannréttindasáttmála Evrópu hér á landi, þá þurfum við að breyta stjórnarskránni. Það er skoðun margra. Ég tel það mjög mikilvægt að breyta stjórnarskránni í þá veru að mannréttindaþáttur hennar verði betri og skýrari.

Virðulegi forseti. Ég tel að eftir standi sú yfirlýsing þingmannsins að með því að breyta 21. gr. stjórnarskrárinnar væri hægt að framselja vald á mjög takmörkuðu og afmörkuðu sviði. Þetta stendur eftir. Og það stendur jafnframt eftir að með þessari breytingu hefði verið hægt að samþykkja Evrópska efnahagssvæðið. Með öðrum orðum, að Evrópska efnahagssvæðið hefur í sér fólgið framsal á valdi að mati hv. þm., á mjög takmörkuðu og afmörkuðu sviði, þetta stendur eftir. Og þetta tel ég að hafi leitt til þess að við erum þó að nálgast hvort annað í skilningi okkar á þessum samningi.

Frú forseti. Ég heyri að hv. þm. er mikið í mun að nálgast okkur, þannig að hann langar mikið til þess að vera á sama máli og við og ég bara býð hann velkominn og tel að hann eigi bara að koma alla leið og vera ekkert að þessu. Og það 

Ég er þakklátur hv. þm. fyrir það hvað hann stígur stórt skref.

Þingmaðurinn hefur stigið það stórt skref og það er langt síðan hann steig það skref að vera andvígur samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég heyrði líka að hv. 5. þm. Norðurl. e. var andvígur samningnum hér fyrir síðustu kosningar að mjög verulegu leyti, þar sem hann taldi að í honum fælust atriði sem ekki væri hægt að samþykkja. Ég er honum líka algjörlega sammála í því. En eftir stendur, og það er alveg rétt, ég sagði það hér áðan, og ég sagði það hérna einhvern tímann fyrr í vetur, að ég teldi að með samþykkt stjórnlagafrv. væri hægt að samþykkja samninginn og það er líka mat færustu sérfræðinga. Hins vegar telur hv. þm. að samningurinn eins og hann er núna standist stjórnarskrána. Því er ég hins vegar ekki sammála. Og það tók hann reyndar fram líka. Samningurinn felur í sér valdaframsal í efnahags- og atvinnumálum, sérstaklega efnahagsmálum. Mjög mikilvægt. Mér finnst það vera mikilvægast að við höfum yfirráðarétt á þessu sviði. Ég er ósammála því að við afsölum okkur þessu valdi, eins og gerist með samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það vil ég endurtaka. En ég er líka ósammála því að Alþingi samþykki lagafrumvarp sem eru miklar líkur á að standist ekki stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Hv. 15. þm. Reykv. beindi tvennu til mín í máli sínu. Hið fyrra var að hún undraðist hvers vegna til hefði verið nefndur Finnlandsforseti í sambandi við umræðu um það hvort þetta mál væri dautt eða þingtækt, eins og stjórnarnandstæðingar hafa orðað það. Skýringarnar eru þessar. Eftir að Sviss hrökk úr skaftinu gerðist tvennt á vettvangi EFTA-ríkja. Hið fyrra var að Finnlandsforseti staðfesti óbreytt staðfestingarlög, sem gild lög, ekki aðeins þingtæk, heldur gild lög, fyrir hönd Finnlands. Hið annað var, að Liechtenstein gekk til þjóðaratkvæðagreiðslu um óbreytt lög. Samkvæmt mati stjórnarandstæðinga var hvort tveggja þá óþingtækt eða dautt mál. Að vísu eru þeir ekki sjálfum sér samkvæmir í því efni, vegna þess að þeir hafa nú farið hamförum dag og nótt gegn dauðum málum, og þá lítt skiljanlegt hvernig frelsisbaráttan á að snúast um baráttu við dauð hross. Seinna atriðið var um það, hvort nauðsynlegt væri eða hvort heimilt væri að flytja viðbótarbókunina inn á Alþingi í formi þáltill. Svarið við því að það fer eftir því hvert er inntak bókunarinnar. Ef hún er einungis tæknileg atriði, eins og að hefur verið vikið, þá munu þau atriði ekki hafa nein réttaráhrif hér á landi og þá væri sjálfsagður hlutur að flytja þetta í formi þáltill. Ef um væri að ræða efnislega breytingar sem gætu varðað réttaráhrif hér á landi þyrfti það að vera í formi frv. Það á eftir að koma á daginn.

Frú forseti. Ég átta mig ekki enn þá á því hvernig Finnlandsforseti kom inn í þetta mál. Ég hef ekki séð reyndar það lagafrv. sem lagt hefur verið fyrir þingið í Finnlandi en ég sé ekki að þetta séu rök í málinu hér á landi. Það breytir hins vegar ekki neinu. Ég vil minna hæstv. ráðherra á lögfræðiálit sem hann fékk einhvers staðar, mér er ekki alveg kunnugt um hvar, og lét utanrmn. í té og ég hef undir höndum. Þar kemur greinilega fram að ljóst er að frv. er ekki í endanlegri mynd eins og það er núna þar sem 1. gr. frv. segir mjög greinilega að um ákveðinn samning sé að ræða sem undirritaður var í Óportó, en sá samningur er ekki endanlegi samningurinn þar sem gerðar verða ákveðnar breytingar á honum. Ég þakka hins vegar ráðherranum fyrir að svara þessu því það er nú ekki alltaf sem hann ómakar sig að svara þingmönnum. En ég vildi bara lýsa því yfir að ég tel að gera þurfi breytingar á frv., og á lögunum ef það verður að lögum, ef um breytingar verður að ræða á samningnum sem er nokkuð ljóst þar sem Sviss er ekki lengur aðili að þessum samningi.

Virðulegur forseti. Kannski fer nú mælendaskráin að styttast við 2. umr. þessa máls sem hefur verið rætt hér frá því um miðjan desembermánuð. Ég sá ástæðu til að biðja um orðið aftur vegna þess að þegar ég ræddi málið var hæstv. utanrrh. erlendis og ekki í kallfæri og ég nefndi þá að ég myndi taka tillit til þess. En áskil mér rétt til þess sem þingsköp heimila að taka aftur til máls í umræðunni til þess að fjalla um vissa þætti þar sem ég vildi að hæstv. ráðherra væri nærstaddur. Ég mun víkja að einhverjum atriðum hér sem eðlilegt væri að hæstv. ráðherra brygðist við og lýsa ánægju minni yfir því að hann skuli vera viðstaddur umræðuna. Ég saknaði hans m.a. í gær að hluta til þegar þegar þessari umræðu var fram haldið, en úr því má þó bæta nú. Ég ætla í upphafi að víkja svolítið að stöðu málsins, eins og hún kemur mér fyrir sjónir á þessum degi. Því að það er svo að þetta mál er að taka breytingum hvað snertir form og stöðu samningsins, sem hér er ræddur, og frv. um lögfestingu hans. Það er nánast eins og með veðrið, breytingarnar og sviftingarnar sem þar verða og hafa orðið á því ferli sem gengið hefur yfir frá því í mars 1989 að lagt var upp í þessa ferð. Það sem síðast gerðist til þess að setja þetta mál úr farvegi þeirra sem að því vinna er atkvæðagreiðslan í Sviss, 6. des. sl., sem varð til þess að setja samninginn enn á ný í uppnám og óvissu. Það er ekki harmsefni fyrir þann sem hér talar eða aðra þá sem varað hafa við þessum samningi og mæla gegn honum. Þvert á móti er enn von til þess að þetta mál leiði ekki til þeirrar niðurstöðu sem hæstv. utanrrh. ber hér fram. Þó vil ég ekki fullyrða neitt í því efni því að það er allt saman í óvissu. Hins vegar er ljóst að viðbrögð hæstv. utanrrh. við atkvæðagreiðslunni í Sviss, eins og þau birtust alþjóð, þar sem hann sagði að aðeins væri um að ræða tæknileg atriði sem þyrfti að leiðrétta, strika út Sviss og strika út EFTA hér og þar úr texta og stimpla þetta síðan, hefur ekki gengið eftir fram til þessa og samningurinn er í óvissu. Annar aðilinn að þessum samningi, Evrópubandalagið og framkvæmdastjórn þess, er án samningsumboðs þessa stundina og getur því ekki staðið að neinum ráðstefnum sem leiði til niðurstöðu í málinu á meðan að svo er. Það er satt að segja dæmalaust að hæstv. ráðherrar, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., skuli hér vera með vöndinn uppi gagnvart Alþingi Íslendinga, saka það um tafir í málinu, ásaka það fyrir að þessi viðamikli samningur skuli ræddur hér á sama tíma og staðan er raunverulega þannig að það frv. sem fyrir liggur og samningurinn að baki þess er í uppnámi. Það er eiginlega mál til komið að það berist til almennings í landinu gegnum fjölmiðla að sú er staðan og þannig ber að líta á þau högg sem þessir hæstv. ráðherrar láta ríða yfir Alþingi sem vindhögg. Því þau eru auðvitað ekkert annað og þeim sjálfum til minnkunar að standa að slíku gagnvart þinginu og auðvitað ekki til þess að stuðla að því að málin séu rædd hér með eðlilegum og efnislegum hætti. Það virðist í raun ekki ósk þessara manna. Þeir vilja minnst af Alþingi Íslendinga vita í rauninni. Það á að rétta upp hendur þegar þessum heiðursmönnum hentar og stimpla gerningana. Það er kannski eðlileg æfing sem þeir vilja fá á þinginu vegna þess að það verður hlutskipti Alþingis, ef þessi samningur verður lögfestur, í stórum hluta þeirra mála sem ber fyrir þingið í framhaldi af þessum samningi að stimpla lögin sem framkvæmdastjórnin í Brussel ein hefur rétt til þess að móta og leggja fram. Ég held að það sé rétt að rifja það upp fyrir hv. þm. enn og aftur að staðan verður sú að löggjafarstarfið á samningssviðinu, sem tekur yfir meiri hluta af þeim málum sem Alþingi Íslendinga hefur verið að fjalla um til þessa og talið sig bært að fjalla um og móta löggjöf um, verður í höndum 17 manna framkvæmdastjórnar í Brussel. Síðan er fjallað um það í ráðherraráði bandalagsins sem tekur afstöðu með samhljóða atkvæðum eða í vaxandi mæli með meiri hluta atkvæða. Hlutur EFTA-ríkjanna sem mega hanga aftan í þessum vagni er ekki annar en sá að segja já eða nei og ef þeir segja nei að sæta þá afarkostum. Að þurfa að grípa til öryggisákvæða samningsins og fá þá á sig gagnaðgerðir frá hinum aðilanum er staðan sem blasir við löggjafarþingi Íslendinga ef frv. sem staðfestir EES-samning, --- því að þetta frv. auðvitað nægir ekki til þess að leiða málið til lyktar --- verður að lögum. Í rauninni er þetta kjarni máls að því er snertir aðstöðu Alþingis að þessum samningi gerðum. En framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins hefur enn ekki umboð til þess að gera breytingar á samningnum. Og það er því fjarstæða sem hæstv. utanrrh. hefur verið að hafa yfir í desembermánuði í ræðum sínum og í fjölmiðlum að það sé hægt að koma á ráðstefnu stjórnarerindreka, sem hann kallar ríkjaráðstefnu, til þess að leiða þetta mál til lykta í þessum mánuði. Það er ekki neitt slíkt á dagskrá. Og þeir eru báðir jafnilla að sér hæstv. utanrrh. Íslands og danski utanríkisráðherrann, sérstakur kunningi þess íslenska, Uffe Ellemann-Jensen, svo ég segi ekki vinur, sem falla í þá gryfju að láta að þessu liggja. Hæstv. utanrrh. okkar Íslendinga vísar í þann danska máli sínu til stuðnings nú upp á síðkastið. Hvort það verður á dagskrá hugsanlega í febrúarmánuði að halda ráðstefnu stjórnarerindreka, um það veit enginn hvort tilefni gæti orðið til þess, er því háð að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins fái umboð frá aðildarríkjum bandalagsins til þess að ganga til samninga og undirbúa tillögu til að leggja fyrir ráðherraráð Evrópubandalagsins. Það báðu utanríkisráðherrar EB um á fundi sínum 21. des. sl. Þeir báðu framkvæmdastjórnina um að undirbúa slíkt. En auðvitað getur framkvæmdastjórnin ekki gert það nema að hún fái samningsumboð. Það hefur hún ekki. Og á hverju stendur? Eins og staðan var 21. des. voru það Spánverjar sem neituðu að standa að slíku umboði til framkvæmdastjórnarinnar og spænska ríkisstjórnin hafði þremur dögum áður formlega dregið staðfestingarfrumvarp til baka úr höndum spænska þingsins til þess að undirstrika skýrt sína afstöðu. Þannig lá það fyrir. Hvað bera spænsk stjórnvöld fyrir sig í þessu máli sérstaklega? Ég vil ekki fullyrða að ekki séu uppi efasemdir hjá öðrum ríkjum Evrópubandalagsins þó þær hafi skýrast komið fram hjá Spánverjum. Það er þróunarsjóðurinn þar sem krafa er um það af þeirra hálfu að við honum verði ekki hróflað, þ.e. upphæðinni sem EFTA-ríkjunum er ætlað að greiða í þróunarsjóð til beltikerfisins og betliríkjanna innan Evrópubandalagsins, sem hæstv. utanrrh. kallar svo. Það eru ríkin Spánn, Portúgal, Írland og Grikkland, sem hæstv. utanrrh. Íslands hefur sæmt því heiðursheiti að vera fulltrúar betlikerfisins hjá Evrópubandalaginu. En svo kallaði hann þessa gagnaðila í desembermánuði. Þessi ríki með betlistafinn vilja fá þá upphæð sem EFTA-ríkin lofuðu en skiptu ekki með sér byrðunum með formlegum hætti. Þegar eitt ríkjanna stekkur af vagninum, þ.e. Sviss, vantar því gilda upphæð eða nærri því þriðjunginn í sjóðinn. EFTA-ríkin eru skuldbundin samkvæmt samningnum að standa skil á þessari upphæð. Og má segja að það séu EFTA-ríkin kannski engu síður en EB-ríkin sem eru að krefjast endursamninga. En þau hafa af einhverjum ástæðum ekki sett það fram með formlegum hætti, mér vitanlega, af sinni hálfu og eru að reyna að hengja það á Evrópubandalagið að kveða upp úr um að það verði þar sem málið strandar. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. að því hvert mat hans er á þessari stöðu og með hvaða hætti þessi mál hafa formlega komið fram af hálfu EFTA-ríkjanna, þ.e. sú afstaða að vilja ekki standa skil á upphæðinni í þróunarsjóð að Sviss frágengnu. Hvernig var það lagt fyrir Evrópubandalagið af hálfu EFTA-ríkjanna? Hvernig liggur það fyrir framkvæmdastjórn og öðrum stofnunum Evrópubandalagsins af hálfu EFTA-ríkjanna? Það væri fróðlegt að heyra það. Hver verða viðbrögð EFTA að þessu leyti ef Evrópubandalagið segir fast og ákveðið: Það verður ekkert samið um það að lækka þessa upphæð. Við fáum ekki umboð til þess. Hver verða viðbrögð Íslands, því hæstv. ráðherra talar fyrir Ísland? Hvernig metur hann stöðu EFTA-hópsins sem eftir er að þessu leyti? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það á þinginu. Því að það er kannski sá fleinn sem dýpst stendur í holdi þessa samnings að vitað er, þótt nefndir séu fleiri þættir af hálfu spænskra stjórnvalda. Eins og það að missa af Sviss sem aðila að samningnum og aðgangi vara frá Spáni, innflutnings til Sviss sem markaðar, sem þeir sjá eftir í þessu sambandi, og einnig að því er snertir erlent vinnuafl í Sviss sem þeir töldu sig vera að opna fyrir og vildu hafa opið fyrir samkvæmt samningnum af sinni hálfu. Þarna eru því nokkur atriði sem sérstaklega standa út af. Það er fyrst 1. febr. n.k. á fundi utanríkisráðherra Evrópubandalagsins, ráðsfundi, ,,counsil`` heitir það á enskunni, að það skýrist kannski hvort framkvæmdastjórnin fær umboð frá ráðherraráðinu. Fyrr verður það víst ekki að því er þeir upplýsa. Fái þeir umboð þá fara menn að taka á málum og undirbúa það ferli sem þar að lýtur. Hæstv. utanrrh. upplýsti það hins vegar í gær að í þessum mánuði, núna næstu dagana fram til 15. jan., væru nokkrir fundir embættismanna, bæði á vettvangi Evrópubandalagsins og á vettvangi EFTA og sameiginlegir fundir þessara aðila, til þess að kanna málin til undirbúnings fundinum 1. febr. sérstaklega. Það eru auðvitað engin tíðindi að slíkt sé í gangi. Ég hef af því spurnir að því er varðar afstöðu Finna til þróunarsjóðsins að þar hafi komið fram alveg sérstök andstaða við að axla byrðarnar fyrir Sviss í sambandi við greiðslur til þróunarsjóðsins. Hvort það eru staðfestar fréttir veit ég ekki, en nefni það hér. Málin eru því í óvissu að þessu leyti, ekki bara EB megin heldur líka í hópi þeirra sex EFTA-ríkja sem eftir standa sem aðilar að þessum samningi. Á Alþingi ræðum við frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið. Það er yfirskriftin á frv. sem er í fimm greinum. Hæstv. utanrrh. staðhæfir að það sé allt í lagi að staðfesta þetta frv. vegna þess að það gangi ekki í gildi fyrr en fullgildingarskjöl hafi gengið á milli. Vissulega er það rétt að auðvitað verður þessi samningur ekki til sem slíkur nema Evrópska efnahagssvæðið komi á því að væntanlega fara menn ekki á vettvangi EFTA að efna til eftirlitsstofnunar og dómstóls utan um ekki neitt eða gera þátt um fastanefnd EFTA-ríkjanna, sem er þriðji þáttur málsins og gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., nema samningurinn gangi fram í reynd. En ég held að við hljótum að spyrja að því hvaða vit sé í því að afgreiða frv. sem þetta sem lög frá þinginu með þeirri óvissu sem varðar samninginn og ákvæðin þar sem hvort eð er þarf að koma til lögfesting á þeim breytingum sem hugsanlega verðar gerðar og samið kann að verða um. Ég segi lögfesting vegna þess að ég tel að ekkert annað geti komið til greina í sambandi við þennan samning og það segi ég að því tilefni að hæstv. viðskrh. var í gær að ýja að því að hugsanlega væri hægt með þáltill. að afgreiða afstöðu Alþingis í því formi í sambandi við samninginn. Hæstv. ráðherra hefur verið spurður um þetta atriði þegar í umræðunni. Ég tel nauðsynlegt að það liggi nokkuð skýrt fyrir hvert er viðhorf ráðherrans að þessu leyti að því er varðar afgreiðslu af hálfu Alþingis á viðbót við samninginn í hvaða formi sem svo kann að verða. Þessu máli tengist síðan staðfesting laganna af hálfu forseta Íslands. Í gær voru hér rifjuð upp ákvæði 26. gr. stjórnarskrárinnar að því er þetta varðar. Ekki mega líða nema 2 vikur, eins og kunnugt er, samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar eftir að frv. er samþykkt á Alþingi þangað til leitað er staðfestingar forseta lýðveldisins á slíkum lögum. Í þessari sömu grein er að finna ákvæðin sem lýsa stöðunni ef forseti Íslands synjar lagafrv. staðfestingar. Þá fer málið í þjóðaratkvæðagreiðslu sem verður þá bindandi varðandi úrslit málsins. Mér finnst það meira en lítið einkennilegt gagnvart forseta lýðveldisins að ætla að fara að knýja fram á Alþingi Íslendinga staðfestingu með lögum á samningi sem ekki er til í raun og er í uppnámi og þar sem ljóst er að þarf að leita til þingsins á nýjan leik eftir afstöðu. Ég tel það í raun ósæmilegt gagnvart ákvæðum stjórnarskrárinnar að ætla að halda þannig á máli. Ég ég spyr hæstv. utanrrh. að því hvort hann hafi ekki einhvern bakþanka varðandi slíka framgöngu að ætla að bera uppi í ríkisráði við forseta lýðveldisins lög frá þinginu hálfum mánuði eftir að þau yrðu samþykkt til staðfestingar. Lög sem eru þannig að innihaldi að þau eru ekki gild í raun. Þau eru meiningarleysa. Eins og þau liggja fyrir þegar þau hefðu verið samþykkt eru þau meiningarleysa, markleysa. Og ætla í svona stóru og viðkvæmu máli að leita til forseta lýðveldisins um staðfestingu á slíkum lögum. Er það virkilega ásetningur hæstv. utanrrh. að standa þannig að máli, því það er hann sem ber þetta frv. fram og það er hann sem kemur til með að bera þetta frv. upp í ríkisráði ef til kemur? Annar þáttur þessa máls hefur komið hér inn í umræðuna af hálfu ýmissa ræðumanna. Það er sú staða sem blasir við ef þessi samningur yrði gerður að meiri hluti aðila að samningnum í hópi EFTA-ríkja er að leita eftir inngöngu í Evrópubandalagið. Talsmenn ríkisstjórna á Norðurlöndum, og ég hygg að það sé eins með Austurríki, leggja á það mikla áherslu og mikið kapp að samningum við Evrópubandalagið um inngöngu þessara ríkja í það ljúki sem fyrst og eru jafnvel að gera sér vonir um að það geti orðið frá byrjun árs 1995. Þá er staðan þannig að því er snertir þennan samning með þessari gildu stoð sem átti að bera uppi húsið öðrum megin, EFTA-stoð, að aðeins er tjaldað til einnar nætur. Aðeins er tjaldað til eins árs eða svo, ef að óskir þessara ríkisstjórna EFTA-ríkjanna ganga fram um hraðferð inn í Evrópubandalagið. Halda menn að staðið verði að undirbúningi undir þetta Evrópska efnahagssvæði af mikilli alvöru af hálfu ríkisstjórna þessara landa sem eru að búa sig í það að ganga inn í hópinn hinum megin og ætla að hafa rétt næturdvöl undir þessu þaki áður en húsið hrynur yfir þá sem eftir eru? Í þeim hópi eru, ef að marka má orð forsrrh. landsins nú upp á síðkastið, Ísland og menn segja kannski Liechtenstein. Því er hins vegar við að bæta í sambandi við þessa mynd og það ýtir kannski á eftir ríkisstjórnum Norðurlandanna þriggja, Noregs, Svíþjóðar og Finnlands, sem hafa lagt inn umsókn um aðild að Evrópubandalaginu og eru auðvitað langt frá því að vera öruggar um að þær fái stuðning þjóða sinna þótt þær fengju samninga sem þær teldu aðgengilega að EB, því að allar hafa þær lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um málið áður en það verður til lykta leitt. Og staðan í þessum löndum þremur að því er snertir almenningsálitið er neikvæð fyrir þá sem strekkja inn í Evrópubandalagið, í Noregi alveg sérstaklega og búið að vera um langa hríð. Þeir sem eru að leita eftir aðild að Evrópubandalaginu eru því í bullandi minni hluta. Í Svíþjóð hefur upp á síðkastið andstaðan verið mjög vaxandi og sýnir meiri hluta almennings gegn og meira að segja stuðningsliðs sænska Verkamannaflokksins, sem áður var í stjórnarforustu og bar fram tillöguna um að sækja um aðild á þingi, þá í stjórnarforustu, meiri hluti af stuðningsmenn þess flokks lýsir sig andvíga hugmyndinni um inngöngu nú. Og Finnar eru einnig að vakna. Í vaxandi mæli eru menn að rumska þar í landi og herma fregnir nú upp á síðkastið frá finnska þinginu að ekki nema fjórðungur þingmanna sé öruggur um að vilja greiða aðild að Evrópubandalaginu atkvæði sitt. Og hefðu þótt tíðindi fyrir einu ári þegar hlutirnir lágu með allt öðrum hætti í finnska Ríkisdeginum. Það er þessi staða sem auðvitað er bakþankinn hjá ríkisstjórnum þessara landa sem strekkja inn og vilja þá a.m.k. ná því stóra skrefi inn í Evrópubandalagið sem felst í þessum samningi. En þessi samningur hefur að geyma um 3 / 4 af gerðum, þ.e. lögum, reglugerðum og samþykktum, Evrópubandalagsins. Hann nær yfir ekkert minna. Svo eru sumir hverjir sem styðja þetta mál að tala um það hér á Alþingi að hér sé um bara um ósköp venjulegan viðskiptasamning að ræða og þetta sé svo sem ekkert mikið meira en þegar við gengum inn í EFTA á sínum tíma. Slíkar eru blekkingarnar sem fram eru bornar í umræðum í þinginu um þetta mál af hálfu stuðningsaðila samningsins. Það er svo merkilegt að ríkisstjórnin hefur komist undan því, og þar getum við kannski öll kennt okkur um, að standa í rauninni reikningsskil varðandi sína afstöðu og mat á því hver staðan verður eftir að húsið hrynur yfir þá sem eftir eru EFTA megin innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hæstv. utanrrh. er svona að tjá sín viðhorf eftir því sem menn toga upp úr honum álit í umræðum hér hvernig þessi staða verði. Nokkrir þingmenn Framsfl. í þeim hópi sem hefur verið að fjölga í undanfarna daga og ætlar að styðja þetta mál efnislega með því að sitja hjá við afgreiðslu þess en er í rauninni samþykkur málinu ef marka má málflutning þeirra.  séu einhver sprek sem hann eigi eftir að safna í púkkið úr þingflokksherbergi Framsfl. Væri ágætt ef hv. þingflokksformaður upplýsti þingheim um það hvaða sprek það eru sem ekki eru komin til grafar, hvað kurl þarna vantar á. Hv. þm. hefur verið mjög ötull að spá í þetta og safna í þessa kolagryfju. Og Alþýðublaðið tekið svona fjórðunginn af sínu litla rúmi síðustu vikurnar til þess að lýsa niður í þessa gryfju og segja hvað upp úr henni muni koma að lokum. Því miður hefur þetta málgang Alþfl. verið helst til sannspátt í þessum efnum. Því miður. Það er ekkert óeðlilegt þó að formaður þingflokks Alþfl. sé nokkuð kampakátur í sambandi við þá stöðu mála. Ég lái honum það ekkert. En hæstv. utanrrh. hann hefur komið sér hjá því að leggja fyrir þingið greinargerð um það hvernig hann metur stöðu mála eftir að Ísland stæði eitt, eða svo gott sem, í hópi þeirra sem ættu að bera uppi Evrópska efnahagssvæðið. Kem ég þá aðeins að því, virðulegur forseti, sem ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari, og ef hann treystir sér ekki til þess einn að kalla þá til forsrh. til þess að svara því sem varðar eitt atriði þessa máls, þ.e. um stöðuna í framtíðinni ef svo færi að vaxandi fjöldi EFTA-ríkja gengi inn í Evrópubandalagið. Um það atriði er fjallað í áliti meiri hluta utanrmn. á bls. 6. Ég leyfi mér að vitna til þess örstutt, virðulegur forseti. Þar segir: ,,Forsrh. hefur lýst yfir vilja ríkisstjórnarinnar til að kanna með bréfi og formlega hjá framkvæmdastjórn EB hver staða Íslands yrði á grundvelli EES kæmi til þess að önnur EES-ríki gengju í EB.`` Þetta er að finna í meirihlutaáliti utanrmn. og ég hef skilið það svo að þetta tengist þeim þræði sem já-liðið í þingflokki Framsfl., þessir sem fara út um þann endann í afstöðu til málsins með því að sitja hjá við afgreiðslu þess, ætlar m.a. að hanga á. Mér sýnist þetta nú vera bláþráður a.m.k. enn sem komið er því að engar spurnir eru um að bréfið sé farið. Hvort sem það er nú vegna þess að þeir hjá ríkissjóði eigi ekki fyrir póstburðargjaldinu eða af hvaða ástæðum það er. Að minnsta kosti hefur það ekki verið kynnt í tengslum við þessa umræðu svo ég hafi tekið eftir. Ég spyr hæstv. utanrrh. að því: Hvar er þetta mál statt að koma þeim stórbrotna vilja ríkisstjórnarinnar fram að forsrh. Íslands kanni með bréfi og formlega hjá framkvæmdastjórn EB hver staða Íslands yrði á grundvelli EES kæmi til þess að önnur EES-ríki gengju í EB? Er búið að gera uppkast af bréfinu, hæstv. utanrrh.? Er búið að senda bréfið? Eru jafnvel komið fram viðbrögð við þessu bréfi? Og síðan hitt: Hver eru viðhorf ríkisstjórnar Íslands til málsins? Það er kannski ekki eðlilegt að varpa þessari spurningu yfir til Evrópubandalagsins í þessari stöðu mála. Satt að segja er þetta nokkuð kynlegt tiltæki og ég hef skilið það svo að þetta sé huggunarbréf sem eigi að létta þeim atkvæðagreiðsluna sem ætla að skila sér út um þann endann hjá Framsókn að styðja málið efnislega. En það skýrist væntanlega í framhaldinu. Ef hæstv. forsrh. er í þinghúsi væri ágætt að hann vissi einnig af því að að þessu hefur verið vikið og ég er reiðubúinn að endurtaka það ef að hæstv. forsrh. kemur í þingsal.

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að forsrh. mun vera í húsinu og ég óska eftir að hann verði beðinn að koma til þingsalar

. Já, takk fyrir. Þetta tengist auðvitað stöðu landsins í framtíðinni gagnvart Evrópubandalaginu. Í því samhengi verður ekki komist hjá því að minna á bók sem lögð var fram af hæstv. utanrrh. í þinginu í marsmánuði sl. sem er í raun, litið til baka, hæstv. utanrrh., kannski ein stærstu tíðindi ársins 1992 þó ég haldi að gleymst hafi að geta þeirra í flestum yfirlitsþáttum um árið, jafnt á síðum Alþýðublaðsins sem í ríkisfjölmiðlum. Það er hin gilda skýrsla utanrrh. Íslands til Alþingis í marsmánuði 1992 sem hefur að gleyma heljarstökk í viðhorfi eins ráðherra sem staddur er í miðri á að reyna að koma á samningi um Evrópskt efnahagssvæði en boðar það í skýrslu sinni til þingsins fyrir tæpu ári síðan að þetta sé líklega allt saman tóm vitleysa og geti verið stefna sem þurfi að endurmeta á stundinni hvort að eitthvað eigi að vera að þessu. Og í staðinn beri að taka það til alvarlegrar athugunar og fara að vinna að því með formlegum hætti að meta það hvort Ísland eigi ekki að slást í hóp EFTA-ríkjanna sem hafa verið að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Hæstv. utanrrh. varði í blóð þetta viðhorf sitt við umræðu um skýrslu sína í mars sl. En það sem á skorti að hæstv. ráðherra sneri við í ánni í stríðum streng í þessu máli var það að forsrh. Ísland veitti honum ekki stuðning til þess á þeim tíma. Ég skildi það svo að það hefði komið í veg fyrir að þær óskir utanríkisráðherrans gengju fram að fara strax í það fyrir tæpu ári síðan að sækja um aðild að Evrópubandalaginu og láta á það reyna. Ég held að það hafi verið hygginna manna ráð út frá stöðu þeirra sem hafa verið að sækja um aðild að Evrópsku efnahagssvæði að draga það við sig að taka þarna undir. Og í þeim hópi var hæstv. forsrh. Ég er smeykur um að erfitt hefði reynst fyrir ríkisstjórn landsins að fá fyrir því fylgi á þessari samkomu, Alþingi Íslendinga, að sækja um aðild að Evrópubandalaginu á því ári sem liðið er. Ég er hræddur um að hefði verið ansi snúið og jafnvel innan þingflokka ríkisstjórnarinnar. Þó efast ég ekkert um það að hæstv. utanrrh. hefði haft gott taumhald á sínum flokki í þessu máli, enda hefur Alþfl. í vaxandi mæli sótt í þessa áttina, strekkt í þessa áttina, og þingmenn úr hans röðum talað fyrir þessu með skýrum hætti í þingsölum og þarf ekki að fjölyrða um það. Ég held hins vegar að hvað sem líður þessari stöðu verðum við að horfa á það opnum augum að annar stjórnarflokkanna er þeirrar skoðunar að þarna eigi að sækja um aðild. Sjálfstfl. er tvíátta í málinu. Forsrh. var þeirrar skoðunar fyrr á árum að þetta ætti að gerast en hann hefur sem formaður flokksins ekki kveðið upp úr um það heldur þvert á móti borið á móti því að þetta geti verið á dagskrá í tíð sinnar ríkisstjórnar. En vegna þess að hæstv. forsrh. hefur orðið við beiðni minni að koma hér aðeins í þingsal vegna umræðunnar vil ég rifja það upp sem kemur fram í meirihlutaáliti utanrmn. á bls. 6, þar sem segir: ,,Forsrh. hefur lýst yfir vilja ríkisstjórnarinnar til að kanna með bréfi og formlega hjá framkvæmdastjórn EB hver staða Íslands yrði á grundvelli EES kæmi til þess að önnur EES-ríki gengju í EB.`` Ég var að inna hæstv. utanrrh. eftir því hvar þetta mál væri statt og tel eðlilegt að beina því beint til hæstv. forsrh. sem er viðstaddur umræðuna. Þetta var erindið sem ég átti við forsrh. og ég vil ekki binda ráðherrann við önnur atriði nema eitthvað sérstakt beri við sem ástæða sé til, en þykir auðvitað betra að vita af nærveru hans hér í þessu máli sem svo mjög varðar stöðu ríkisstjórnar hans. Það er kannski ekki síst ástæða til að staldra við þessar horfur í sambandi við aðildina að Evrópubandalaginu og þær raddir sem mæla með slíkri aðild hér í þinginu og hefur þeim því miður heldur farið fjölgandi þar sem sumir, sem hafa lent upp á girðingu, hafa dottið niður í þann pyttinn, niður í EB pyttinn, þegar að þeir hafa hugleitt sína stöðu um hríð á girðingunni. Vegna Framsóknarflokksins, sem að byggði kosningabaráttu sína í síðustu alþingiskosningum alveg sérstaklega upp á því að það mætti aldrei verða að Ísland gengi í Evrópubandalagið, hlýtur það að vera ekkert lítið umhugsunarefni þegar leitað er eftir staðfestingu á samningi sem hefur að geyma um þrjá fjórðu hluta af samanlögðum gerðum Evrópubandalagsins, lögum, reglugerðum og tilskipunum Evrópubandalagsins. Og þar sem verið er að binda okkur við þennan vagn og það eru náttúrlega kannski langstærstu pólitísku tíðindin í sambandi við þetta mál að það sé að koma í ljós að hátt í helmingur af þingmönnum Framsfl. ætla að greiða götu þessa samnings í gegnum þingið tæpum tveimur árum eftir að flokkurinn reyndi að byggja upp kosningaáróður sinn á því að hann væri bakfiskurinn í andstöðunni við inngöngu í Evrópubandalagið. Það er satt að segja alveg með ólíkindum að hver þingmaðurinn eftir annan úr þessum flokki skuli ganga hér upp, mæla efnislega með samningnum og segja: Ég ætla ekki að beita mínu atkvæði gegn honum, ég ætla að sitja hjá í atkvæðagreiðslunni. Það er ótrúlegt hvað menn eru fljótir að gleyma og reyndar þarf ekki að fara aftur til kosninganna 1991 um vorið, því að mönnum er í fersku minni samþykktir flokksþings Framsóknarflokksins varðandi þetta mál, þar sem að formaður flokksins hafði ötullega unnið að því að reyna að skapa samstöðu um málið og eðlilega byggt brú þar sem hann taldi að flestir og helst allir gætu gengið yfir vegna stjórnarskrárþáttar málsins. En meira að segja það sund virðist vera lokað fyrir þá sem hafa fengið trúna á því að framtíð Íslands eigi að liggja eftir þessari götu sem að hér er verið að varða með þessum samningi. Einn er sá þáttur þessa máls, virðulegur forseti, sem hefur lítið komið til umræðu um þetta mál og í raun allt of lítið til skoðunar en tengist því ekkert lítið. Það er afstaða okkar til lögsögu dómstóls Evrópubandalagsins að því er varðar túlkun og dóma á samningssviðinu. Þá er ég ekki að tala um það sem að mikið hefur verið rætt og eðlilega undirstrikað, það stjórnarskrárbrot sem felst í því afsali dómsvalds sem er í samningnum sjálfum, heldur tengsl 6. gr. samningsins við stöðu þeirra sem að gerast aðilar að samningnum í EFTA-ríkjunum og verða bundnir nánast með sama hætti og um Evrópubandalagsríki væri að ræða. Og til þess að koma aðeins að þessu máli með skipulegum hætti, virðulegur forseti, þá leyfi ég mér að vitna til 6. gr. samningsins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni ber við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samnings þessa, þó að því tilskyldu að þau séu efnislega samhljóða samsvarandi reglum stofnsáttmála Efnhagsbandalags Evrópu og stofnsáttmála Kola- og stálbandalagsins og gerðum sem samþykktar hafa verið vegna beitingar þessa tveggja sáttmála.`` Það er nú ekkert minna sem í þessu felst. Og við erum að lögtaka þennan samning í heild og 119. gr. þessa samnings njörvar það niður. Það var gengið eftir því á síðasta þingi, af minni hálfu, að fá fram afstöðu hæstv. utanrrh. að því er þetta varðar. Hæstv. ráðherra hefur vikið úr þingsal og ég vona að það verði ekki lengi því að ég inni hann eftir afstöðu til þessa þáttar málsins, virðulegur forseti. Bið forseta að láta þingmanninn vita um það, ef hann ekki birtist fljótlega. Í svari hæstv. utanrrh. við fyrirspurn minni á síðasta þingi um úrskurði dómstóls EB um EES-samninginn segir, það eru tveir þættir. Ég leyfi mér að vitna í svarið, virðurlegur forseti. Fyrri liður fyrirspurnarinnar var: ,,Hvaða athuganir og úttektir hafa verið gerðar á vegum íslenskra stjórnvalda eða EFTA á úrskurðum EB-dómstólsins frá upphafi, sbr. 6. gr. EES-samningsins?`` Og svar ráðherrans var: ,,Hátt í eitt hundrað sérfræðingar Stjórnarráðsins og undirstofnana hafa tekið þátt í samningagerð við EES-samninginn á undanförnum árum. Þegar ákvörðun var tekin hverju sinni um að taka inn í EES-samninginn samhljóða ákvæði og er í stofnsáttmála Evrópubandalagsins var það kannað hverju sinni hvaða þýðingu ákvæðið hefði með hliðsjón af dómaframkvæmd EB-dómstólsins. Var það gert með því að kanna eitt eða fleiri hinna fjölmörgu fræðirita eða handbóka sem eru til um þetta efni, með munnlegum samtölum við aðra sérfræðinga, bæði innan og utan samningafunda, eða með því að skoða einstaka dóma eftir atvikum.`` Annar liður fyrirspurnarinnar var: ,,Með hvaða hætti verða þessir dómsúrskurðir kynntir Alþingi og almenningi áður en umræða hefst á þingi um EES-samninginn?`` Og svarið var: ,,Þeir dómar, sem skipta máli, eru þeir sem fjalla um ákvæði stofnsáttmála Evrópubandalagsins sem eru efnislega samhljóða í EES-samningnum. Í viðbæti við frumvarp til laga um Evrópska efnahagssvæðið verður yfirlit yfir þessi ákvæði. Þessu yfirliti er ætlað að auðvelda lesendum að kynna sér þá dóma, sem hér um ræðir, í þeim ritum sem til eru um Evrópurétt, t.d. Evrópurétti Stefáns Más Stefánssonar (392 bls., Reykjavík 1991), svo eitt dæmi sé tekið. Að auki er ætlunin að gera grein fyrir helstu dómum í athugasemdum við einstakar greinar við samninginn í fyrrgreindu frumvarpi. Þetta er sú leið sem hefur verið valin annars staðar á Norðurlöndum. Rétt er að taka fram í þessu sambandi að framangreindir dómar eru ekki hluti af EES-samningnum, heldur aðeins lögskýringargögn til þess að samræma túlkun. Það breytir því ekki að æskilegt er að allir þessir dómar séu bæði aðgengilegir og þýddir. Finnar ráðgera að taka ákvörðun í því efni eftir að EES-samningurinn tekur gildi. Fellur það í hlut Alþingis að ákveða fjárveitingar í þetta verkefni hvað Ísland varðar, en vert er að hafa í huga að aðildarlöndin í Evrópubandalaginu, Danmörk, Grikkland og Portúgal, hafa ekki látið þýða dóma EB-dómstólsins sem féllu fyrir inngöngu þeirra í bandalagið.`` Þetta er svar utanríkisráðherra við fyrirspurn minni á síðasta þingi um þetta mál. Nú síðan gerðist það á ráðstefnu sem haldin var á vegum Lögfræðingafélags Íslands í júnímánuði sl. að þetta mál kom nokkuð til umræðu. Það var haldið á vegum Lögfræðingafélagsins og Ríkisútvarpsins 20. júní 1992. Þar var þetta mál nokkuð til umræðu og ég vil vitna hér til ummæla eins þeirra lögfræðinga sem tóku þátt í pallborðsumræðu um málið. Það er Ragnar Aðalsteinsson. Hann tjáði sig um þetta efni með svofelldum hætti, og nú fer ég að sakna hæstv. utanrrh. dálítið, virðulegur forseti.

Forseti skal sjá til þess að hann verði beðinn að koma í sal

. Það er orðrétt tilvitnun í ummæli Ragnars Aðalsteinssonar hrl.: ,,Ef ég mætti bæta við þetta því sem áður hefur komið fram að meðal réttarheimilda íslenskra eftir 1. janúar 1993, ef fram fer sem horfir, eru dómar dómsstóls Efnahagsbandalagsins. Og strax á næsta ári þá þurfa þeir sem flytja mál fyrir íslenskum dómstólum að geta vitnað til þeirra réttarheimilda. Samkvæmt alveg ljósum fyrirmælum íslenskra laga er dómsorð íslenska og það verður að vitna til þessara réttarheimilda á íslensku og dómstólarnir munu ekki taka við lélegum þýðingum og óljósum okkar lögmannanna, heldur krefjast þess að við vitnum í réttarheimildirnar á dómsmálinu og þess vegna eru þessar réttarheimildir ekki fram komnar og það er óhjákvæmilegt að þær verði lagðar fyrir Alþingi áður en afstaða verður tekin til samningsins, því annars er þetta allt saman unnið fyrir gýg því það stæðist ekki okkar lagafyrirmæli, bæði í stjórnarskrá og í almennum lögum um lagasetningu, þannig að þetta er bara verk sem þarf að vinna sem fyrst.`` Sem betur fer hefur hæstv. forsrh. hlýtt á mál mitt að því er þetta varðar. Ég var, hæstv. utanrrh., að þér fjarstöddum að rekja stöðuna að því er varðar 6. gr. samningsins, þ.e. úrskurði dómstóls Evrópubandalagsins fram að þessu sem verður í rauninni hluti af íslenskri löggjöf að samþykktum þessum samningi að því er alla túlkun varðar, samkvæmt efni 6. gr. samningsins og enn frekar vegna ákvæða 119. gr. Og ég vitnaði til ummæla Ragnars Aðalsteinssonar á fundi 20. júní 1992 að þessu leyti, þar sem hann með skýlausum hætti segir það sitt álit að þessir úrskurðir verði að liggja fyrir í vandaðri íslenskri þýðingu áður en að samningurinn verði lögfestur og áður en á það reyni að taka þurfi afstöðu til eða fjalla um mál sem að tengjast samningssviðinu fyrir íslenskum dómstólum. Og því spyr ég hæstv. utanrrh.: Hver er staða þessa máls, hvað er komið því verki að þýða þetta dómasafn til þess að uppfylla ákvæði íslenskra laga og íslensku stjórnarskrárinnar? Svo að ég noti tilvitnun í ummæli hæstaréttarlögmannsins sem ég vitnaði til hér áðan. Í svari hæstv. utanrrh. við fyrirspurn minni á síðasta vetri er vísað til fjárveitinga sem þurfa að liggja fyrir. Ég vænti að að því hafi verið hugað af hálfu ráðherrans að tryggja að ekki strandaði á því, annað væri mikil ósamkvæmni. Og ég spyr því hæstv. ráðherra og bið um skýrt svar, helst nákvæmt svar hér eftir því sem ráðherrann getur gefið. Hvar er það verk statt sem að þarf að vinna til að íslenskt réttarkerfi geti gengið fyrir sig að samþykktum samningi um Evrópskt efnahagssvæði? Hæstv. ráðherra hefur, til þess að standa við loforð gefið á síðasta þingi, skilað til þingsins í formi handrits frá utanrrn. kveri sem heitir Dómareifanir vegna EES-samningsins. Það er merkt sem handrit og ber undirfyrirsögnina: Dómaframkvæmd EB-dómstólsins vegna ákvæða Rómarsamningsins sem eru ,,efnislega samhljóða`` ákvæðum EES-samningsins. Ég veit ekki að hve miklu leyti utanrmn. þingsins hefur farið í gegnum þetta plagg í meðferð sinni yfir samninginn en vek athygli á því að þetta er auðvitað jafngilt og hefur nákvæmlega sömu þýðingu og hvað annað sem að snertir þetta mál sem alveg ákvarðandi atriði. Alveg ákvarðandi fyrir stöðu þeirra sem gerast aðilar að þessum samningi. Ég teldi út af fyrir sig þörf á því að vísa til dæma úr þessu handritasafni utanrrn. um þessar dómareifanir, en ég skal hafa það í styttra lagi. En rétt til að gefa mönnum forsmekk að því ef mönnum er það ekki ofarlega í huga og skal fara yfir fáein dæmi af fyrstu blaðsíðum þessa handrits til að varpa svolitlu ljósi á þetta. Á bls. 2 í þessu kveri er vitnað í fyrsta lagi, undir fyrirsögninni: Meginreglan um bann við mismunun, til máls 167 frá 1973 sem heitir: Framkvæmdastjórnin gegn aðildarríkinu Frakklandi. Það er varðandi frjálsan flutning fólks milli landa samkvæmt ákvæðum Rómarsamningsins og niðurstaðan er hjá Evrópudómstólnum með orðum handritsins, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að halda í gildi í landsréttinum ákvæðum um mismunun á grundvelli þjóðernis. Engu skiptir þó sönnuð séu munnleg fyrirmæli til stjórnvalds frá æðra stjórnvaldi um að beita ekki ákvæðunum. Á meðan að ákvæðin eru ekki numin úr gildi þurfa borgararnir að búa við óviðunandi réttaróvissu. Því er hvers konar hindrun á jöfnum aðgangi að vinnu talin brjóta í bága við 7. gr. sbr. 48. gr. Rómarsamningsins, jafnvel þótt hún teljist minni háttar eins og í þessu tilviki.`` Ég nefni þetta vegna þess að þetta varðar auðvitað eitt af þessum fjórum frelsum og stöðu þeirra sem hugsanlega eru t.d. að verja sinn rétt hér, þ.e. íslenskra borgara. Og menn hafa látið að liggja að í ákveðnum tilvikum þá njóti Íslendingar þar forgangs. En hér liggur fyrir dómur sem að þrengir undanþágurnar og er eitt dæmið um slíkt. Nú hér er dómur sem er nr. 61 frá 1977, Framkvæmdastjórnin gegn aðildarríkinu Írlandi. Málvextir eru reifaðir þannig: Samkvæmt ákvæðum írskra laga var skipum af ákveðinni lengd og vélastærð óheimilt að veiða í írskri lögsögu. Bannið snerti afar fá írsk skip en verulegan hluta erlendra skipa sem voru að veiðum í írskri landhelgi. Og niðurstaða Evrópudómstólsins varðandi málið: ,,EB löggjöfin bannar ekki einungis beina mismunun á grundvelli þjóðernis heldur einnig óbeina mismunun, sem leiðir til sömu niðurstöðu. Landsrétturinn brýtur í bága við 7. gr. Rómarsamningsins þegar forsendur þær sem liggja að baki landsréttinum leiða í framkvæmd til þess að erlendum skipum er haldið utan lögsögu ríkisins.`` Ég vil ekki staðhæfa að þetta ákvæði gildi eða komi mikið inn í mál, eins og staðan er núna, en gæti þó gert það vegna tvíhliða samnings, sem er annað mál á dagskrá þessa þings, milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég tala nú ekki um hugsanlega frekari samskipti á sjávarútvegssviði. Þá nefni ég hér annað efni sem að vakti mjög mikla athygli og snertir okkur hugsanlega í framtíðinni einmitt vegna samskipta á sjávarútvegssviði sem er mál 221 frá 1989 og heitir ,,Factortame``. Málavextir, sem eru væntanlega nokkuð í fersku minni þegar lesið er: ,,Með breskum lögum frá 1988 var það gert að skilyrði þess að unnt væri að nýta breskan fiskveiðikvóta að eigendur skipa ættu lögheimili í Bretlandi og væru breskir ríkisborgarar. Lögaðilum í útgerð var gert að hafa heimilisfesti í Bretlandi og 75% af hlutafé varð að vera í eigu breskra ríkisborgara. Fyrirtækið Factortame, sem er í eigu Spánverja, sætti sig ekki við löggjöfina.`` Niðurstöður dómsins sem var Spánn gegn Bretlandi eru reifaðar hér þannig: ,,Samkvæmt núverandi löggjöf EB á hvert aðildarríki að ákveða nauðsynleg skilyrði fyrir skráningu í skipaskrá viðkomandi ríkis. Ríkið verður þó að gæta þess að skilyrðin séu í samræmi við meginreglu EB-réttar. Ákvæði bresku laganna eru andstæð reglum EB og þá sérstaklega 52. gr. Rómarsamningsins um staðfesturétt. Það er hins vegar ekki andstætt EB-rétti að aðildarríki bindi skráningu fiskiskips í skipaskrá þeim skilyrðum að úthaldi þess og útgerð sé stjórnað frá viðkomandi ríki.`` Þarna tapaði Bretland fyrir dómnum að þessu leyti og þarna er miklu meiri opnun á veiðum útlendinga í breskri landhelgi en bresk lög gerðu ráð fyrir. Ég held að við Íslendingar eigum að gera okkur ljósa grein fyrir stöðu okkar, einmitt gagnvart dómstólnum að því er varðar öll mál er undir samninginn heyra en einnig á sjávarútvegssviði vegna frekari samskipta. Ég vil nefna dæmi sem er mál 132 frá 1980 og mál 46 frá 1976 sem heita United Foods og Bauhuis og varða svokölluð þjónustugjöld vegna heilbrigðisrannsókna á fiski, það fyrra, og hið síðara varðandi heilbrigðisrannsóknir á nauta- og svínakjöti. Þarna dæmir dómurinn það ólöglegt að innheimta sérstök þjónustugjöld vegna slíkra skoðana. Ég held að það sé svolítið umhugsunarefni fyrir íslensk stjórnvöld sem eru í vaxandi mæli að fara inn á braut þjónustugjalda í sambandi við ýmis efni að Evrópudómstóllinn hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar kveðið upp dóma sem í rauninni telja að um viðskiptahindranir sé ræða sem eru óheimilar og telur að slík gjaldtaka geti leitt til viðbótahindrana á viðskipum innan bandalagsins sem þetta varðar. Þá er hinn frægi dómur sem er genginn inn í orðasafnið sem tengist Evrópsku efnahagssvæði og umræðunni um það og þrengir kosti okkar Íslendinga að ræða málin í raun, ég tala nú ekki um almenning sem hefur ekki aðstöðu til að setja sig inn í þessi efni í hólf og gólf, en það er málið 120 frá 1978 sem gengur undir heitinu ,,Cassis de Dijon`` og hv. 5. þm. Norðurl. e. mundi bera fram betur en ég. Þetta er kennt við franska víntegund, að ég hygg, og er orðið eitt af þeim meginhugtökum í EB-rétti sem gengur yfir Ísland að samþykktum þessum samningi, þ.e. ,,Cassis de Dijon prinsippið`` sem svo er kallað og byggir einmitt á niðurstöðu dómsins. Málavextirnir voru þeir að stefnendur hugðust flytja til Þýskalands franska drykkinn Cassis de Dijon og af því spratt málið. Niðurstöður málsins, svo ég hraði för minni yfir þetta, eru reifaðar þannig: ,,Þegar ekki eru fyrir hendi EB-reglur um framleiðslu og markaðssetningu á áfengi þá setja aðildarríki hvert fyrir sig reglur um þessa hluti. Viðskiptahindranir sem rætur sínar eiga að rekja til ólíkra reglna aðildarríkja verða að teljast leyfilegar ef þær eru nauðsynlegar til að framfylgja lögmætum markmiðum. Þau markmið geta verið virkt skattaeftirlit, opinberar heilbrigðiskröfur, sanngjarnir viðskiptahættir og neytendavernd. Hafnað var að heilsuverndarsjónarmið gætu réttlætt þessa löggjöf um lágmark vínandainnihalds, enda stæði neytendum þegar til boða mikið úrval veikra og meðalsterkra drykkja. Ekki var heldur talið að neytendavernd gæti réttlætt löggjöfina, þar sem krafa um lágmark vínandainnihalds gæti ekki talist nauðsynleg trygging fyrir sanngjörnum viðskiptaháttum. Einfaldara væri að krefjast þess að upplýsingar um uppruna vörunnar og vínandainnihald drykkjarins kæmu skýrt fram á umbúðum. Umræddar kröfur um lágmark vínandainnihalds byggja ekki á lögmætum markmiðum og geta því ekki gengið framar meginreglunni um frjálsa vöruflutninga. Í tilviki sem þessu er því um að ræða brot á 30. gr. Rómarsamningsins.`` Þessi dómsniðurstaða hefur síðan orðið mjög víðfræg því á henni er byggð þrenging á rétti stjórnvalda hvers ríkis til þess að koma við sérkröfum á grunni innlendrar löggjafar, í þessu tilviki um heilsuverndarsjónarmið, en getur gilt um fjölmörg önnur svið og teygir sig yfir þau. Þetta má víða finna í undirgögnum þessa máls og vitnað í Cassis de Dijon dómsúrskurðinn, sem er frekari rýmkun á hinu frjálsa streymi á vöru óhindrað af sjónarmiðum eins og deilt var um í Cassis de Dijon málinu. Það er líka fróðlegt að líta á mál 249 frá 1981 sem er framkvæmdastjórnin gegn aðildarríkinu Írlandi. Ekki síst í ljósi þess sem hefur borið við eyru okkar talsvert að undanförnu þar sem reynt er að bæta ögn úr hraklegri markaðsstöðu íslensks iðnvarnings með auglýsingum og áskorun til almennings um að kaupa íslenskar vörur umfram erlendar. Þetta mál er reifað þannig í upphafi varðandi málavexti, virðulegur forseti: ,,Írsk stjórnvöld skipulögðu þriggja ára kynningarherferð þar sem landsmenn voru hvattir til kaupa á írskum vörum. Einkafyrirtæki var fengið til að stjórna herferðinni og fékk það umtalsverðan opinberan stuðning. Írsk stjórnvöld skipuðu menn í framkvæmdastjórn fyrirtækisins, greiddu stóran hluta herferðarinnar með almannafé og skilgreindu í grófum dráttum markmið hennar.`` Það þarf kannski ekki að fara mörgum orðum um niðurstöðuna. Allt var þetta slegið niður af Evrópudómstólnum sem ólögmætt samkvæmt 30. gr. Rómarsamningsins. ,,Herferð af þessum toga fellur undir bannákvæði 30. gr. þótt um sé að ræða hvatningu en ekki bindandi ráðstafanir svo sem löggjöf. Herferðin getur haft áhrif á samskipti seljenda og neytenda og brotið gegn þeim markmiðum bandalagsins sem lýst er í 2. gr. sbr. 3. gr. Rómarsamningsins.`` Þannig mætti lengi telja. Þessir dómar eru auðvitað af misjöfnu vægi en þeir eru margir og snerta með beinum hætti það mál sem hér er verið að leita lögfestingar á. Eitt sem talið væri af spaugilegra taginu en er auðvitað tengt alvöru málsins er mál 12 frá 1985 og heitir ,,Conegate``. ,,Málavextir: Conegate flutti inn til Bretlands --- nú kemur innan gæsalappa --- ,,hjálpartæki ástarlífsins``. Bresk yfirvöld töldu vörur af þessu tagi vera ósiðlegar eða klámfengnar og falla undir löggjöf sem bannar innflutning þess kyns varnings.``  ,,Niðurstöður: Dómurinn vitnar til Henn og Darby-málsins (reifun nr. 3.3.7) og endurtekur meginregluna um að hverju aðildarríki sé í sjálfsvald sett að ákvarða hvaða reglum er fylgt um almennt siðferði innan lögsögu sinnar. Hins vegar teljist það eitt að tilteknar vörur valda hneykslun ekki nægilega alvarlegt til að réttlæta takmarkanir á frjálsum vöruflutningum. Engin viðurlög eða takmarkanir séu í gildi til að sporna við framleiðslu eða sölu sömu vöru í Bretlandi. Því geti yfirvöld ekki bannað innflutning varnings frá öðrum aðildarríkjum á grundvelli almenns siðferðis þegar í löggjöf innflutningsríkis eru engin ákvæði um bann við framleiðslu eða sölu sama varnings á eigin landsvæði.`` Þetta mál, 121 frá 1985, sýnist mér ærið umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðherra. Ég nefni þetta til að gefa til kynna að það kennir margra grasa í þessu kveri og segir þetta kver þó ekki hálfa sögu, því bæði er það takmarkað sem valið er af málum og það er utanrrn. sem velur úr. Ég skal engan dóm leggja á það úrval út af fyrir sig. En ákvæði 6. gr. EES-samningsins er mjög ákvarðandi að því er snertir stöðu samningsaðila að Evrópsku efnahagssvæði gagnvart dómsuppkvaðningum Evrópudómstólsins fram á þennan dag og verður það auðvitað áframhaldandi því dómar sem falla á samningssviðinu verða ekki síður ákvarðandi fyrir þátttökuríkin þó þau kunni að geta reynt að verja sig með öryggisákvæðum í einhverjum tilvikum. Á það skal ég ekki leggja mat hér og nú. En spurning mín til hæstv. utanrrh. var: Hver er staða á þýðingum þessa mikla dómasafns Evrópudómstólsins fram til þessa dags? Hvar er því verki komið á vegum utanrrn.? Ég gat þess, virðulegur forseti, að ég teldi að þessi þáttur málsins hefði fram til þessa ekki fengið þá athygli sem hann verðskuldar vegna þess hversu gífurlega gildur hann er í þessu máli og hversu sterk staða Evrópudómstólsins er í sambandi við þessi efni. Hér er auðvitað heil fræðigrein á ferðinni og gífurlega stórt málasvið og ég efast um að íslensk stjórnvöld hafi gefið þessu þann gaum sem vert er. Það er verið að vinna í svona málum í norrænu samhengi og ég veit ekki hvort hæstv. utanrrh. hefur nýtt sér þann vettvang sem vert væri miðað við ætlan hans um að Ísland gerist aðili að EES. T.d. var 2.--3. nóv. sl. haldið sérstakt ,,seminar`` á vegum ,,Nordic Council for Research on European Integration Law``, eins og það heitir á enskunni, í Svíþjóð um þetta. Þar er ýmsan fróðleik að finna og væri út af fyrir sig vert að reifa sumt af því sem kom fram á þessu ,,seminari`` hjá sérfræðingum einmitt varðandi réttarstöðuna. Tímans vegna ætla ég að spara mér það en minni á að fyrir liggja margháttuð gögn um þetta efni þar sem menn hafa verið að reyna að lýsa inn í þetta. Ég er hér með svolítinn útdrátt úr þessu. Ég hafði áhuga á því að sækja þetta ,,seminar`` en ég lagði ekki í að fara það á eigin vegum, jafnlítið og ég tengist lögfræðisviði. Hins vegar er þetta auðvitað afar gilt efni í samhengi og gildir þá einu hvort menn verða aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu eða ekki því auðvitað þurfum við að fylgjast með réttarþróun í Evrópu á sem flestum sviðum. Ég held það hafi verið mjög fátt um Íslendinga á þessum vettvangi í Svíþjóð, því miður. Þá skal ég, virðulegur forseti, fara að huga að því að ljúka minni ræðu við þessa umræðu þó mjög langt sé frá því að það sé tæmt sem ég hefði viljað ræða um. Ég vil aðeins koma að því undir lok míns máls að það er hörmulegt til þess að vita að við Íslendingar skulum vera í þeirri stöðu að knúið er á um aðild landsins að Evrópsku efnahagssvæði og búið að gera það um árabil en sáralítil vinna hefur verið lögð í að kanna stöðu okkar utan þessa svæðis. Þá á ég við sáralitla vinnu af stjórnvalda hálfu. Ég tel það einn mestan ljóð á í sambandi við þetta mál og málsmeðferð alla hversu lítið hefur verið sinnt því sjálfsagða verki að huga að stöðu Íslands meðal þjóðanna utan þessa svæðis og viðskiptahagsmunum okkar og öðrum tengslum óháð því hvort EES verður að veruleika eða ekki. Hver væri staða stjórnvalda hér á landi ef þetta mál færi á þann veg sem æskilegast væri, að það sigldi í strand? Þá hefðu menn að baki þrjú ár, bráðum fjögur, frá því að farið var að leggja meginkraft í þetta eina efni og það er búið að taka upp krafta Stjórnarráðsins og að verulegu leyti Alþingis Íslendinga á sama tíma án þess að menn hafi verið að hyggja að hinu. Hvað ef þetta gengur ekki upp? Ef þetta verður ekki að veruleika? Þessi vanræksla er auðvitað stórkostlega alvarlegt efni og það þrönga sjónarhorn sem tengsl okkar út á við eru lögð undir. Ég nefni í þessu samhengi, virðulegi forseti, að á fundi í utanrmn. Alþingis, þar sem ég átti sæti árið 1989 og reyndar um margra ára skeið, daginn sem hæstv. forsrh. og utanrrh. héldu til fundarins í Ósló, gerði ég bókun sem ég hef vitnað til áður í þessum umræðum þar sem ég réði hæstv. forsrh. frá því að leggja nafn sitt undir þessa yfirlýsingu og leggja upp í þessa ferð. Þar flutti ég tillögu um víðtæka athugun á viðskiptalegum hagsmunum Íslands. Hún hlaut ekki byr í utanrmn. en er þar í málsgögnum og má kannski rifja hana upp, með leyfi forseta: ,,Utanrmn. telur miklu skipta að sem best samstarf geti haldist innan EFTA sem fríverslunarsamtaka og í samskiptum EFTA-ríkjanna og Íslands við Evrópubandalagið. Nefndin telur hins vegar að margt af því sem nú er á döfinni í samskiptum EFTA og EB þurfi mun nánari athugunar við áður en Ísland geti tekið til þess afstöðu. Það er álit nefndarinnar að jafnhliða eigi að kanna alla möguleika á viðskiptum Íslands við önnur svæði og ríki þar sem um gagnkvæma hagsmuni getur verið að ræða. Í því sambandi bendir nefndin sérstaklega á hugsanlega fríverslunarsamninga við Bandaríkin og Kanada, aukin viðskiptaleg tengsl við Austur-Evrópu og lönd í Austur-Asíu og Suður-Ameríku. Utanrmn. skorar á ríkisstjórn og Alþingi að tryggja að þegar í stað verði hafin markvissari vinna en verið hefur til að leiða í ljós þá kosti sem þjóðin á besta í utanríkisviðskiptum. Með öflugu starfi að þessum málum á að vera unnt á næstu missirum að draga upp skýra mynd af viðskiptalegum hagsmunum landsins í víðu samhengi og opna nýjar leiðir í þeim efnum.`` Þetta var tillagan sem ég flutti í utanrmn. 13. mars 1989. Efni hennar tel ég vera í fullu gildi. Ég hef síðan reynt að líta á einstök atriði þessa máls og minnt á þörfina á því að skoða sviðið undir allt öðru og víðara sjónarhorni en gert er með þessum samningi. Ég get í því sambandi vísað til sérálit míns sem fulltrúa Alþb. í Evrópustefnunefnd vorið 1990, þar sem ég gerði grein fyrir öðrum kostum og sýn minni til þessara mála, hvernig ætti að halda á þessum málum og hver væri hinn kosturinn. Það er oft verið að spyrja: Hvað ef ekki EES? og segja: Það eru engar tillögur um það. Ég bið menn um að kynna sér það sem í álitinu stendur varðandi möguleika Íslands utan slíkra efnahagsheilda og bindandi bandalaga eins og hér er um að ræða. Ég er alveg sannfærður um að sú tillaga sem hér liggur fyrir og það frv. til lögfestingar á samningi, sem raunar er enginn samningur enn sem komið er til fullgildingar, er ekki hin farsæla leið fyrir Ísland, hvorki í pólitískum skilningi máls né í efnahagslegu samhengi þó að látið sé að því liggja að í gegnum þennan samning verði okkur best séð farborða í efnahagslegu tilliti. Svo er því miður ekki. Aðild Íslands að þessum samningi mun leiða til þess að staða þjóðarinnar í samfélagi annarra þjóða fer stórlega versnandi hvað snertir pólitíska stöðu landsins, sjálfstæði landsins og möguleika okkar á því að halda utan um hagsmuni okkar í víðtæku samhengi og auðlindir landsins og einnig að því er snertir efnahag okkar og möguleika á að halda fólki í landinu til lengri tíma litið. Eftir mun standa fátækara og fámennara Ísland að nokkrum tíma liðnum. Þessi samningur mun ekki breyta öllu í vetfangi. Hann mun ekki breyta því að Íslendingar munu að sjálfsögðu takast á um þessi efni nú og í framtíðinni því að við tekur, ef samningur þessi gengur fram á Alþingi og Íslendingar verða aðilar að Evrópsku efnahagssvæði, samfellt samningaþóf við Evrópubandalagið undir hatti þessa samnings. Það verða því nóg tilefni á Alþingi til að takast á um þetta mál svo ekki þurfi að minna á hitt sem er við sjóndeildarhringinn í höfði þeirra manna sem bera þennan samning fram, þ.e. hugmyndirnar um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Það mun skemmra undan að þær tillögur líti dagsins ljós en marga grunar og látið er að liggja. Ég hef nefnt hér að það kæmi ekki á óvart þó það yrði eitt aðalmál komandi alþingiskosninga, hvort sem þær verða við lok kjörtímabilsins eða fyrr.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. spurði mig um hugmynd að bréfi sem vitnað er til í meirihlutaáliti utanrmn. Það er rétt að það hefur verið rætt í ríkisstjórn að nú þegar ákveðin tímamót hafa orðið varðandi afstöðu annars vegar EFTA-ríkja til EES-samningsins og hins vegar þau tímamót að fjölmörg EFTA-ríki hafa ákveðið að sækja um og hafa þegar afhent umsögn að Evrópubandalaginu væri eðlilegt að Ísland óskaði eftir beinum viðræðum við Evópubandalagið um hvernig stöðu Íslands skyldi hagað í framtíðinni þegar og ef slíkar aðildarumsóknir þorra EFTA-ríkja hefðu verið samþykktar af þeim löndum og af Evópubandalaginu. Ég geri þá ráð fyrir að slíkt bréf verði sent fljótlega eftir að afgreiðslu þessa máls verður lokið í þinginu. Vegna þess sem þingmaðurinn vitnaði í lögmanninn Ragnar Aðalsteinsson áðan þá tel ég að sumt af því sem þar kom fram hafi kannski ekki verið mjög vel grundað og a.m.k. oftúlkað af hálfu hv. þm. Þegar það er nefnt að dómstólar mundu ekki taka hráa þýðingu lögmanna er auðvitað gert ráð fyrir því að ef lögmenn vitna til sérstakra atriða þá leggi þeir fram þýðingar af hálfu löggiltra dómtúlka um þau atriði. Ég tel að ályktanirnar sem dregnar voru af þessum efnum hafi verið allt of víðtækar. Hv. þm. hefur höfðað til samvisku manna, ekki síst samvisku ákveðinna hv. framsóknarmanna sem hér hafa tjáð sig fyrr. En ég velti fyrir mér: Gætirðu ekki hugsað til þinnar eigin samvisku, hv. þm.? Vegna þess að þegar þessi för var farin, sem hv. þm. segist hafa varað við með bókun, studdi hann þá ríkisstjórn. Hún stóð tæpt að meiri hluta til og hefði þessi þingmaður þá hætt stuðningi við stjórnina vegna þessa mikla máls, sem hann telur og félagar hans í Alþb. sem nú virðast vera sammála honum, er ekki víst að það mál hefði haft þann tveggja ára aðdraganda í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem það hafði. Hv. þm. getur því horft til sinnar eigin samvisku hvað það varðar.

Virðulegur forseti. Það er fróðlegt að heyra svar hæstv. forsrh. Ég þakka honum fyrir að bregðast við. Það liggur fyrir að bréfið hefur ekki verið sent. Bréfið liggur ekki efnislega fyrir skilst mér enn sem komið er. Ráðgert er hins vegar, ef samningur um EES verður afgreiddur frá Alþingi einhvern tímann, að senda þetta bréf. Ég hafði skilið það öðruvísi í áliti meiri hluta utanrmn. að slík ætti að verða málsmeðferðin og þvert á móti hafi verið hugur þeirra sem voru að kalla eftir þessu bréfi, því ég hygg að hugmyndin sé ekki komin frá forsrh. sjálfum heldur utan að, að reyna að fá lýst inn í þetta samhengi áður en til afgreiðslu kæmi á samningnum. Vegna þess að menn væru að velta fyrir sér hver staðan yrði ef þessi yrði þróunin. Mér sýnist að úr þessu verði ekki það huggunarbréf sem ég var að láta liggja að að sumir hv. þm. hefðu ætlað að fá með þessu erindi og hafa verið að gera því skóna að þetta geti runnið bærilega saman við að EES yrði slegið af vegna þess að Ísland stæði eitt eftir og við tæki tvíhliða samningur við Evópubandalagið. Um það hef ég þegar fjallað og tel það ekki þróun sem sé líkleg til að ganga upp í einu vetfangi eða eftir óskum okkar Íslendinga eina saman. Hæstv. forsrh. nefndi 6. gr. og dóma Evópubandalagsins og spurninguna hvort þeir eigi og verði að liggja fyrir þýddir. Ég vitnaði beint í ummæli viðkomandi hæstaréttarlögmanns í því sambandi og túlkaði málið ekkert umfram það. Ég studdi mitt mál við þá tilvitnun og skal ekki leggja á hana mat. Síðan að lokum, virðulegur forseti, varðandi mína afstöðu til ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og þessa máls skal á það minnt að umræður um EES-samninginn voru ekki komnar af stað þegar sú ríkisstjórn var mynduð. Það lá ekkert fyrir um það að fall þeirrar ríkisstjórnar mundi stöðva þetta mál nema síður væri því m.a. höfðu talsmenn Sjálfstfl. og þáverandi formaður flokksins lýst því yfir að hann stæði heill að baki þeirra samningaviðræðna sem þá voru í gangi.

Virðulegur forseti. Ég var ekki að gera því skóna að sú ríkisstjórn hefði endilega fallið þó hv. þm. hefði lýst því yfir að hann mundi ekki styðja hana gengi málið fram. Ég tel að innan þeirrar ríkisstjórnar, eins og til hennar var stofnað, hefði verið gríðarlegur þrýstingur innan stjórnarflokkana sem þá sátu að sitja áfram og menn hefðu frekar fallið frá málinu en að ríkisstjórnin félli. Ég tel því hv. þm. hefði kannski haft þetta í hendi sinni. Og þar sem hann hefur túlkað þetta mál sem eitt af allra stærstu málum þjóðarinnar þá tel ég að hann og hans félagar hefðu á þessum tveimur árum átt að láta á þetta reyna. En hann sat sem sagt og studdi nær allar gerðir þeirrar ríkisstjórnar meðan allur þessi undirbúningur fór fram. Það hefur komið hér fram í ræðum til að mynda allmargra hv. þm. Framsfl. að nánast öllum meginþáttum málsins hafi verið lokið þegar núv. hæstv. ríkisstjórn tók við stjórnartaumum í landinu. Ég er í sjálfu sér ekki að efast um heilindi hv. þm. en ég tel að þarna hafi hann glatað því besta tækifæri sem hann hafði til að stöðva þetta mál ef vilji hans hefði verið ríkur og staðið til þess.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. ætlar mér allnokkurn hlut. Það er rétt hjá hæstv. forsrh. að ég lýsti andstöðu minni við þetta mál og hvernig það var rekið í tíð fyrri ríkisstjórnar og dró ekkert af mér í þeim efnum. Það liggur fyrir skjalfest í mörgum greinum og þingræðum hvernig mín afstaða var þá. Á Alþingi var flutt tillaga að vantrausti á ríkisstjórnina, líklega í desember 1990, borin fram af Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu þá. Það var m.a. verið að kalla eftir mínu áliti í því efni. Ég er sannfærður um að þó ég hefði lagst gegn ríkisstjórninni í atkvæðagreiðsu um vantrauststillöguna, sem ég gerði ekki, ég hélt áfram stuðningi við ríkisstjórnina þrátt fyrir þessa málsmeðferð, hefði það ekki breytt því að málið hefði haldið áfram. Ég skal ekkert segja um ríkisstjórnina og hvað hefði gerst í sambandi við hennar stöðu. En það lá fyrir m.a. í þingræðum, sem ég hef þegar vitnað til, í þinginu á árinu 1989 að Sjálfstfl. studdi málsmeðferð hæstv. utanrrh. með ráðum og dáð. Og þó hluti þingmanna flokksins væri mjög hikandi og með heitingar um að taka upp tvíhliða viðræður við Evópubandalagið og hv. 4. þm. Reykv. bæri fram tillögu ásamt fleiri þingmönnum, þar á meðal úr Kvennalista, um að taka upp tvíhliða viðræður á afmörkuðu sviði þá var hitt alveg jafnljóst að Sjálfstfl. studdi með ráðum og dáð þessa samningsgerð og yfirlýsingar Þorsteins Pálssonar, m.a. í þingræðu 27. nóv. 1989, bera þessu glöggt vitni.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. beindi tveimur spurningum til mín. Í fyrsta lagi hvar væri komið þýðingum á eldri dómsúrskurðum Evópubandalagsins. En hv. þm. skemmti okkur um hríð með því að lesa upp úr dómareifunarbók sem honum hefur verið afhent ásamt öðrum hv. þm. af hálfu utanrrn. sem varðar þá skilgreiningu að væru hinir helstu af þessum fyrrverandi dómum. Svarið er einfalt: Þessir dómar hafa ekkert lagagildi. Þeir eru ekki partur af EES-samningnum. Þeir eru ekkert annað en lögskýringargögn. Engin önnur EFTA-þjóð hefur látið þýða þá né hugsað sér að gera það eftir því sem mér er tjáð og þess eru dæmi að aðildarþjóðir Evópubandalagsins sjálfs hafi ekki gert það heldur. Þannig er því haldið fram að hvorki Grikkir né Danir hafi látið þýða þessa dóma aftur í tímann. Það að taka þessa elstu dóma saman og gera þá aðgengilega, eins og þar er víðast hvar gert með vísan til fræðirita, í þessu efni höfum við gert meira en jafnvel ýmsar aðildarþjóðir Evópubandalagsins. Í annan stað varpaði hv. þm. fram þeirri spurningu hver væri staða málsins núna. Það liggur ljóst fyrir hvert er mat hv. þm. og annarra talsmanna stjórnarandstöðunnar. Þeir hafa haldið því fram að eftir að Sviss heltist úr lestinni sé málið dautt. Þeir hafa haldið því fram að það staðfestingarfrumvarp sem fyrir liggur sé ekki þingtækt og þeir hafa haldið því fram að það séu engin áform uppi um ríkjaráðstefnu og ekkert liggi á að afgreiða málið. Kjarni málsins er þessi: Hvenær mun takast samstaða um efni og form þeirrar viðbótarbókunar sem þarf til að bregðast við brottfalli Sviss? Lagasérfræðingar beggja aðila hafa komið saman til að setja það saman. Áformað er að aðalsamningamenn beggja aðila hittist þann 14. og að framkvæmdastjórn hittist þann 15. jan. þar sem hún hefur í hyggju að skila tillögum sínum til Evópubandalagsins um innihald þeirrar bókunar. Af því leiðir að fyrir þann tíma þarf að liggja ljóst fyrir hvaða EFTA-ríki verða með. Það er annað mál en með Evópubandalagið af þeirri einföldu ástæðu að það er framkvæmdastjórnin og Evrópuþingið sem staðfesta af hálfu Evópubandalagsins en EFTA megin verður það einfaldlega að liggja fyrir hvort fleiri EFTA-þjóðir fyrir utan Sviss munu heltast úr lestinni. Það er staða málsins eins og hún blasir við okkur nú. Það er þess vegna sem nauðsyn ber til að Alþingi Íslendinga taki af skarið.

Forseti hlýtur að ítreka að menn reyni að halda sig við þær tvær leyfilegu mínútur sem andsvar er byggt á. Þar gerir forseti engan mannamun hvort í hlut eiga hæstv. ráðherrar eða hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég bar fram fleiri fyrirspurnir til hæstv. ráðherra en hann vék að hér. Ég spurði hann hvort það væri hans ásetingur að keyra þetta mál til staðfestingar á þessum samningi sem leiðir það af sér að forseti lýðveldisins fær í hendur til staðfestingar innan 14 daga frá samþykkt slíkra laga frv. til staðfestingar, lög sem eru í raun efnisleg markleysa. Ætlar hæstv. utanrrh. að ganga þannig fram gagnvart stjórnarskrá landsins og því sem um er fjallað í 26. gr. stjórnarskrárinnar? Ég vara við að svo sé gert. Í öðru lagi spurði ég hæstv. ráðherra varðandi þróunarsjóðinn og hvernig EFTA-ríkin --- ég spurði nákvæmlega að því hvernig EFTA-ríkin stæðu þar að máli gagnvart framkvæmdastjórninni, hverjar tillögur þeirra væru og hvernig lægju þær tillögur um endurskoðun á sjóðnum fyrir. Því það hefur verið greint frá því að EFTA-ríkin vilja fá endurskoðun á þessu atriði. Því var ekki svarað. Varðandi svörin þá segir hæstv. utanrrh. að það sé sitt sjónarmið að það þurfi ekki að þýða niðurstöður dóma Evrópudómstólsins, sbr. 6. gr. samningsins. Ég er honum ósammála að þessu leyti. Ég tel að það gangi ekki að þessir dómar liggi ekki fyrir í opinberri viðurkenndri þýðingu. Ég vitna til þeirra ummæla Ragnars Aðalsteinssonar hæstaréttarlögmanns enn og aftur þar sem hann segir, svo ég grípi niður í það sem ég hef áður vitnað til: ,,Samkvæmt alveg ljósum fyrirmælum íslenskra laga er dómsorð íslenska og það verður að vitna til þessarar réttarheimildar á íslensku og dómstólarnir munu ekki taka við lélegum þýðingum og óljósum okkar lögmanna heldur krefjast þess að við vitnum í réttarheimildir á dómsmálinu. Þess vegna eru þessar réttarheimildir ekki fram komnar og það er óhjákvæmilegt að þær verði lagðar fyrir Alþingi áður en afstaða verður tekin til samningsins.`` Þetta er tilvitnun í hæstaréttarlögmanninn. Og varðandi stöðu málsins mætti kannski einhverju síðar bæta.

Virðulegur forseti. Svarið við fyrstu spurningu hv. þm. er einfalt. Það er já. Þetta staðfestingarfrv. ef að lögum verður er engin markleysa. Það hefur verið leitað álits lagasérfræðinga á því. Forseti Alþingis hefur kveðið upp sinn úrskurð í því efni og við höfum hliðstæður sem ég hef vísað til áður varðandi staðfestingu forseta Finnlands á óbreyttu staðfestingarfrv. og þjóðaratkvæðagreiðslunni í Liechtenstein. Önnur spurning var um afstöðu EFTA-ríkjanna varðandi þróunarsjóðinn. Hún liggur fyrir. Af hálfu EFTA-ríkjanna hefur verið sett fram sú krafa að heildarframlagið verði lækkað um sem svarar framlagi Sviss. Af hálfu framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins hefur verið tekið undir það sjónarmið. Það er ein ástæða þess að mikilvægt er að lúka málinu og hafa það ekki opið að það auðveldar þessa niðurstöðu því ella bjóðum við þeirri hættu heim að kröfugerðarþjóðir, eins og t.d. Spánn, geti með þeim rökum að málið sé enn opið haldið kröfum sínum til streitu. Af því að hv. þm. nefndi dómareifanirnar er rétt að bæta því við að það er með öðrum orðum ekki okkar áform að þýða þessar dómareifanir með vísan til þeirra raka sem ég flutti áðan. Hins vegar er unnið að því að gera það dómareifunarrit sem hv. þm. vitnaði til sjálfur fyllra og gefa það út í endanlegri útgáfu á næstu vikum þannig að það geti verið lögmönnum, dómurum og laganemum bæði til gagns og skemmtunar.

Virðulegur forseti. Vegna afstöðu hæstv. utanrrh. til staðfestingar á lögum ef þetta mál verður að lögum og vísunar hans til staðfestingar af Finna hálfu og þjóðaratkvæðagreiðslu í Liechtenstein þá tel ég að það varði málið harla lítið og að hæstv. ráðherra ætti að hafa burði til að meta það mál sjálfstætt með tilliti til íslensku stjórnarskrárinnar og stöðu málsins. Þó Finnlandsforseti staðfesti lög sem höfðu verið samþykkt af hálfu finnska þingsins fyrir atkvæðagreiðsluna í Sviss þá kann að vera, ég hef ekki kannað það, að hann hafi þar verið að framfylgja lögbundnum stjórnarskrárbundnum ákvæðum. Ég held því að ekki þurfi að leggja neina djúpa merkingu í staðfestingu Finnlandsforseta á lögum sem finnski Ríkisdagurinn hafði afgreitt fyrir 6. des. 1992. Í öðru lagi varðandi kröfuna um lækkun á fjármagni til þróunarsjóðsins þá hefur Spánn getað haldið við sjónarmið sitt alveg burt séð frá því hvort Ísland hefur einhvern vilja í því efni eða ekki. Ég sé ekki að það breyti miklu um þá stöðu. Það hlýtur að vera opið eftir sem áður hjá ríkjum Evrópubandalagsins að standa á sínu. En ég sé ekki betur en að EFTA-ríkin séu í rauninni búin að fara fram á endurskoðun samningsins þó það liggi ekki formlega fyrir. Það breytir auðvitað engu hvort framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins tekur undir það. Það er ekki hún sem er ákvarðandi aðili hinum megin, það eru hin einstöku ríki sem hafa það mál í hendi sinni og því er þetta allt í vindinum hjá hæstv. ráðherra. Í sambandi við stöðu málsins að það sé nauðsynlegt, virðulegur forseti, að hafa afstöðu til samnings sem er ekki frágenginn þá eru það náttúrlega rök sem hefðu stundum verið kennd við hunda, þ.e. að halda slíku fram að það breyti málinu gagnvart samningsstöðunni í þeim samningum sem þurfa að fara fram hvort Alþingi Íslendinga hefði afgreitt málið. Ég minni bara á að aðeins þrjú ríki Evrópubandalagsins hafa afgreitt gamla samninginn sem hér er verið að ræða. Sum hafa dregið málið með formlegum hætti til baka eins og Spánn og önnur bíða.

Hæstv. forseti. 2. umr. mun nú vera um það bil að ljúka. Hún er orðin nokkuð löng, það skal svo sannarlega játað. Ég held að ég hafi hlustað á svo til hvert einasta orð sem hér hefur verið sagt og ég tel þetta síður en svo ómerkilega umræðu. Það hefur að minnsta kosti farið þannig fyrir mér að ég hef verið með hugann við þetta mál og helst ekki annað mánuðum saman. Þetta hefur komið upp nokkrum sinnum með hléum og við höfum öll verið dæmd til þess að reyna að læra okkar lexíu og voru þó sumir náttúrlega búnir að vera í þessum skóla í æðimörg ár og þá kannski ekki síst ég. Ég held að ekki sé ástæða til þess að harma að þetta mál hafi verið talsvert mikið rætt. Enda er það satt og sagt af öllum eða flestum talið að þetta sé langstærsta mál sem við Íslendingar höfum þurft að kljást við í áratugi. Ég held að ég hafi ekki heyrt neinn segja annað. Hvort sem menn eru sammála einu eða öðru í þessum málum þá eru þeir sammála um að málið sé veigamikið og gífurlega mikilvægt fyrir alla framtíð þjóðarinnar og ekki aðeins næstu árin heldur miklu lengur. Það er alveg ljóst í mínum huga. Stundum hefur gengið dálítið erfiðlega að fá skýr svör hjá hæstv. utanrrh. eins og raunar núna þegar erfitt er að svara því hvenær raunverulega þurfi að taka einhverjar nýjar ákvarðanir í þessum málum. Ég get ekki séð að hann hafi svarað einu eða neinu í því skilmerkilega. Það eru a.m.k. mánuðir þangað til nokkra ákvörðun þarf að taka og það er af hinu góða. Ráðherrann ætti auðvitað að fagna því með okkur hinum að við fáum svigrúm til að reyna sættir í þessu máli og reyna að skoða stöðu okkar og annarra þannig að vel farnist. Þess vegna fagna ég því auðvitað mjög að alveg ljóst er að það getur ekki orðið um neina nauðsyn að ræða að við segjum nokkurn skapaðan hlut um málið a.m.k. þennan mánuðinn og ekki næsta eða þarnæsta. Ráðherra hefur líka haft ágæta menn í störfum fyrir sig og utanrmn. tilnefndi svo aðra fagmenn. Allt hefur þetta verið margrætt. Ég vil sérstaklega spyrja hæstv. ráðherra hvort Gunnar G. Schram sem var og er í fjórmenninganefndinni sé enn þá ráðgjafi ráðherrans og þeir þrír aðrir í fjórmenninganefndinni sem voru skipaðir á sínum tíma. Er Gunnar G. Schram ekki enn þá starfandi að þessum málum í umboði ráðherra? --- Er hann hættur? Hann var í þessari nefnd.

Hann var í nefnd.

Gunnar G. Schram hefur í sjónvarpsþætti 8. jan. 1991 sent frá sér sjónarmið, sem ég ætla að sjálfsögðu ekki að láta ráðherrann bera ábyrgð á en þau eru þess eðlis að maður getur kannski skilið vilja annarra manna að hugsa eitthvað á annan veg en þessi fræðimaður gerir en ég held að það sé alveg nauðsynlegt, með leyfi forseta, að lesa örlítið úr þessu útvarpsviðtali. Útskriftin er komin frá Ríkisútvarpinu og er eins og ég sagði upptaka úr sjónvarpi 8. jan. 1991. Það er Gunnar G. Schram sem talar. Umræðan er að sjálfsögðu um Evrópumálin: ,,Það verður um að ræða mjög víðtækt framsal ríkisvalds.`` --- ef við ánetjumst Evrópska efnahagssvæðinu --- ,,það verður um að ræða mjög víðtækt framsal ríkisvalds og raunar hvort sem við gerumst aðilar að efnahagssvæðinu evrópska, sem nú er helst talað um, eða ef við gerumst aðilar, fullgildir aðilar að EB, Evrópubandalaginu.`` Það verður framsal ríkisvalds, hve mikið er ekki rætt enn þá. ,,Í báðum tilfellunum verður þá að fylgja veruleg takmörkun eða framsal, það er kannski betra eða skiljanlegra að kalla þetta takmörkun, á fullveldi landsins og þá sjálfsforræði. Og ég held að Íslendingar almennt hafi ekkert áttað sig á því að það er svo, hvað hér hangi raunverulega mikið á spýtunni að þessu leyti. Ef við tökum sem dæmi lögin, að jafnvel þó við gerumst bara aðilar að þessu Evrópska efnahagssvæði þá verðum við að lögtaka rétt eða lagasafn Evrópubandalagsins. Og það er nú engin smáræðis lagatexti. Hann er upp á 11.000 síður eða fjórum sinnum meiri að vöxtum heldur en allt íslenska lagasafnið.`` Þetta segir Gunnar G. Schram prófessor og einn af þremur aðaltrúnaðarmönnum hæstv. utanrrh. í þessum málum. Gunnar heldur áfram: ,,Nú, það er unnið hér dag og nótt við að þýða þessi lög Evrópubandalagsins vegna þess að við verðum að samþykkja þau. Og það verður þá að gerast væntanlega á næstu einu eða tveimur missirum. Þannig að það sýnir að þarna tökum við erlend lög og gerum þau á einu bretti, mjög umfangsmikil, að íslenskum lögum. Annað dæmi er það að íslenska dómsvaldið verður náttúrlega miklum mun takmarkaðra á þeim sviðum sem Evrópubandalagið tekur til, þ.e. á sviði efnahags- og viðskiptamála, verslunar, tolla, umhverfis- og félagsmála o.s.frv. Evrópudómstóllinn í Lúxemborg verður í öllum þessum málaflokkum æðsti dómstóll Íslands.`` Ég endurtek því ég held að menn þurfi að heyra þetta tvisvar eða þrisvar: Evrópudómstóllinn í Evrópu verður í öllum þessum málaflokkum æðsti dómstóll Íslands, ekki lengur Hæstiréttur eða aðrir íslenskir dómstólar. Þó kemur hér: ,,Hæstiréttur er náttúrlega æðsti dómstóllinn. Íslendingar geta skotið máli sínu til þessa Evrópudómstóls og lög Evrópubandalagsins ganga fyrir íslenskum lögum, þau eru rétthærri ef þarna er ósamræmi á milli. Meira að segja geta lög Evrópubandalagsins vikið til hliðar stjórnarskrá Íslands eins og annarra ríkja. Um það dæmir þessi dómstóll bandalagsins sem situr í Lúxemborg en ekki Hæstiréttur.`` Þetta er ekki búið þó nóg sé nú komið til þess að allir alþingismenn ættu að vakna og sjá að þeir geta ekki greitt atkvæði með því að brjóta stjórnarskrána á bak aftur þannig að ekkert standi eftir af henni. Það er það sem verið er að boða og þetta er árið 1991 í janúarmánuði, fyrir tveimur árum. ,,Aðild að efnahagssvæðinu, þ.e. það sem talað er um nú sem næsta skref fyrir Norðurlöndin, fyrir EFTA-ríkin, er að mörgu leyti áþekk aðild að Evrópubandalaginu sjálfu. Á því er ekki neinn eðlismunur heldur aðeins stigsmunur. Munurinn er hins vegar fyrst og fremst sá að EFTA-ríkin og aðildarríkin að þessu svæði koma ekki til með að geta haft nein áhrif á ákvörðunartöku Evrópubandalagsins. En þau verða að undirgangast þessar takmarkanir á fullveldinu engu að síður. Og að því leyti til er hagur þeirra verri sem þátttakendur í efnahagssvæðinu en ef þeir væru fullgildir meðlimir bandalagsins vegna þess að það eiga þau þó, hvert ríki, eitt atkvæði af --- ja, í dag af tólf, eða eitt atkvæði af sextán þegar fram í sækir. Enda hafa menn nú litið á efnahagssvæðið sem eins konar biðsal eða millispil í þessari stóru sinfóníu.`` Ég held að þetta sé nærri nóg fyrir þingmenn og helst þyrfti öll þjóðin að heyra þetta. Undir þessum formerkjum hefur verið starfað í tvö ár. Vitandi vits að það eigi að vera að brjóta niður öll ákvæði stjórnarskrárinnar íslensku í bókstaflegri merkingu, allt saman í bak og fyrir. Undir þessum formerkjum og þessu leiðarljósi starfar hæstv. ráðherra og hefur gert. Ég ætla ekki að ræða þetta öllu lengur. Þetta skilur hver einasti Íslendingur, hvert mannsbarn. Og um brot á stjórnarskránni, inntak 2. gr. stjórarskrárinnar, að það sé einhver maður hér inni sem ekki viti hvað það þýðir? Það þýðir að ekki einu sinni sé hægt að flytja tíunda part af því sem boðað er að sé þegar að koma til útlandanna stóru, mundu krakkarnir syngja. Það er kominn tími til þess að við hættum þessari vitleysu. Við getum lokið umræðunni og síðan eigum við að setjast niður, hægja á okkur og hugsa hvert við erum að fara. Við þurfum að minnsta kosti að fá gleggri svör og gleggri ráð en þessi eru. Þau eru að vísu tveggja ára gömul en ég held nú frekar að vald þessa ,,batterís`` hafi vaxið á þessum tveimur árum en hið gagnstæða þannig að þetta verður kannski enn þá svartara ef svart getur orðið svartara. En mergurinn málsins er sá að ég fyrir mína parta hef ekkert við það að athuga að málið geti gengið til 3. umr. Það væri eðlilegast og ég athuga það kannski fram eftir deginum hvort það ætti hreinlega að greiða atkvæði með því að hafna því að málið fari yfirleitt nokkuð lengra. En ég held að það geti verið að meinalausu að menn láti það liggja á milli hluta því að þá getur málið allt við 3. umr. verið tekið upp og vonandi með góðu samstarfi við a.m.k. hæstv. utanrrh. Ég orðaði reyndar það í gær, ég held að það hafi verið við hæstv. forsrh., að hann tæki beinlínis að sér forustu um það að allir flokkar reyndu að ræða saman og reyndu að koma einhverri vitglóru í þennan óskapnað sem er á ferðinni. A.m.k. er ég fús til að leggja mitt litla lóð á þá vogaskál að menn geti sett niður deilur og náð efnislegri niðurstöðu á einhvern annan veg en þann að allt fullveldi Íslands meira og minna sé fyrir bí. Það má nú ekki segja þetta í lok ræðunnar með þessum hætti. En að því sé hætt fullveldi landsins og þá auðvitað til frambúðar en ekki tímabundið. Það getum við sem höfum svarið eið að stjórnarskránni ekki gert og það gerir vonandi enginn.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. vitnaði í tveggja ára gömul ummæli sem Gunnar G. Schram stjórnlagaprófessor mun hafa látið falla í frægum sjónvarpsþætti hjá Ingimar Ingimarssyni. Í framhaldi af því spurði hv. þm. hvort umræddur lagaprófessor væri eða hefði verið ráðgjafi minn og hvort þessi ummæli væru á mína ábyrgð. Svörin eru þessi: Hv. stjórnlagaprófessor var ekki ráðgjafi minn á þessum tíma. Í þessum sjónvarpsþætti voru þrjár reginfirrurnar sem þar komu fram bornar til baka sameiginlega af þremur mönnum. Þáv. hæstv. forsrh., Steingrími Hermannssyni og þáv. hæstv. fjmrh. Ólafi Ragnari Grímssyni auk þess sem hér stendur. En allir þrír andmæltum við mjög harkalega rangtúlkunum sem fram komu í þessum ummælum og bárum þær til baka. Í annan stað. Umræddur prófessor var ekki ráðgjafi minn á þessum tíma og var það út af fyrir sig heldur ekki síðar. Hins vegar er þess að geta að hann er einn þeirra fjögurra manna, sjálfstæðu fræðimanna, sem tilnefndir voru í nefnd til þess að svara mjög einfaldri spurningu: Hvort EES-samningurinn samræmdist íslensku stjórnarskránni. Þessir fjórir lagasérfræðingar voru allir sammála í svörum sínum við því. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að EES-samningurinn stæðist fullkomlega stjórnarskrána. Þannig að það fer þá ekki milli mála að umræddur prófessor hefur dregið til baka þau sjónarmið sem hann reifaði í þesum þætti. Þriðja atriðið, hv. þm., var þetta: Þingmaðurinn sagði eitthvað á þá leið að hann skyldi ekki hvaða nauður ræki til að hraða málinu. Ég mun nú vera búinn að svara því einum þrisvar sinnum hér að undanförnu og svarið er ákaflega einfalt. Við stöndum frammi fyrir því að eiga aðild að viðbótarbókun sem tekur á því hvert verði framhald samningsins eftir brottfall Sviss. Að því er stefnt að efni og form þessarar viðbótarbókunar liggi fyrir nú um miðjan mánuðinn. Hafi Alþingi Íslendinga ekki afgreitt málið þá vekur það upp spurningu um hvort Alþingi Íslendinga eða hvort Ísland ætli sér nokkra aðild að eiga að þessum samningi. Það er eins skýrt eins og verið getur. Að sjálfsögðu getur sá sem hér stendur ekkert fullyrt að það samkomulag takist á þessum fundi. En það verður látið reyna. Og að því er varðar EFTA-hliðina þá er ein spurning sem er ósvarað: Verður Ísland með eða ekki?

Hæstv. forseti. Það liggur í augum uppi að ummæli hæstv. utanrrh. hafa mjög glatt mig. Ég var að vona einmitt að hann tæki þó af skarið um það að ekki væru nú allar bjargir bannaðar, það væri bókstaflega búið að fara með okkur austur fyrir tjaldið, núverandi tjaldið, þetta Brussel-tjald. Það telur hann ekki vera. Þess vegna muni þetta plagg ekki gilda héðan í frá alla vega hvað sem innihald þess hefur nú áhrifað þegar þessi orð voru sögð og af trúnaðarmanni sem við vitum um. Ég þarf þess vegna ekki að segja meira um þetta. Hitt er alveg ljóst að burt séð frá þessu skjali sem nú fyrst sér dagsins ljós þá var það alveg ljóst og er ljóst að það er ekki hægt að staðfesta EES-samninginn nema þverbrjóta stjórnarskrá landsins, það er ekki nokkur leið. Það getur þess vegna enginn alþingismaður ef hann vill ekki brjóta sín heit greitt atkvæði með þessu frv. eins og það nú er. Hann getur ekki lögfest það. Það er hægt að vísa því til 3. umr., það er ekki lögbrot, það hef ég kynnt mér rækilega, það geta menn gert, og þá ræðst það hverjir vilja taka þátt í því og hverjir vilja fella málið strax. En að greiða atkvæði með því í lokaafgreiðslu er að taka þátt í stjórnarskrárbroti, það er ljóst. Svo alvarlegt er nú málið. Við Íslendingar erum aðvitað umburðarlyndir hver við annan og mundum sjálfsagt geta fyrirgefið alla slíka hluti en það er ekki til gæfu að stefna málinu í slíkt óefni. Og þess vegna endurtek ég: Gefum okkur nokkra daga eða nokkurra vikna hlé og reynum að komast að samkomulagi.

Það hefur borist beiðni um utandagskrárumræðu kl. 15.30 í dag. Það er hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hefur óskað eftir umræðunni. Hann óskar að ræða um brottvísun Palestínumanna af hernumdu svæðunum í Ísrael. Þessi umræða fer fram samkvæmt fyrri málsgr. 50. gr. þingskapa og stendur því í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hluta utanrmn. sem birt er á þskj. 549 og fjallar um till. til þál. um staðfestingu samninga við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskveiðimál og lífríki hafsins. Till. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd: 1. Samning í formi erindaskipta milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu um fiskveiðimál sem gerður var í Óportó 2. maí 1992. 2. Samning um fiskveiðimál og lífríki hafsins milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu sem gerður var í Brussel 27. nóvember 1992.`` Utanríkismálanefnd hefur fjallað um samninga þessa og leggur meiri hluti nefndarinnar til að þeir verði staðfestir af Alþingi eins og færð eru rök fyrir í nefndarálitinu sem ég les nú, með leyfi forseta: ,,Allt frá því að viðræður hófust 1976 milli Íslands og Evrópubandalagsins (EB) um samstarfssamning um fiskveiðimál hefur utanríkismálanefnd fylgst með þessum viðræðum á ýmsum stigum málsins. Umfjöllun nefndarinnar um hugsanleg samskipti Íslands og EB á sviði fiskveiðimála hefur þó verið mest á sl. tveimur árum og tengist því að í samningaviðræðum EFTA og EB um Evrópska efnahagssvæðið lagði Evrópubandalagið mikla áherslu á að Ísland og EB gengju frá tvíhliða fiskveiðisamningi og leystu þannig jafnframt gamalt ágreiningsmál sitt. Á fundi utanríkismálanefndar 20. júní 1991 kynntu utanríkis- og sjávarútvegsráðherra tillögur sem ræddar höfðu verið af fulltrúum Íslands og EB í tengslum við ráðherrafund EFTA og EB í Lúxemborg og fólu í sér gerð almenns rammasamnings um fiskveiðimál og samnings um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Á fundi nefndarinnar 22. október skýrðu utanríkis- og sjávarútvegsráðherra frá því að samkomulag hefði náðst við EB um að auk EES-samningsins yrðu gerðir tvíhliða samningar milli Íslands og EB um fiskveiðimál og gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Utanríkisráðherra skýrði nefndinni frá því 14. febrúar 1992 að fyrr þann sama dag hefðu fulltrúar Íslands og EB skipst á yfirlýsingum (erindaskiptum) um gerð samnings um fiskveiðimál er m.a. fæli í sér skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Á fundi nefndarinnar 16. nóvember 1992 kynnti utanríkisráðherra drög að samningum um fiskveiðimál milli Íslands og EB. Annars vegar var um að ræða samning í formi erindaskipta um fiskveiðimál (gagnkvæm skipti á veiðiheimildum) og hins vegar rammasamning um fiskveiðimál og lífríki hafsins. Þingsályktunartillaga um staðfestingu þessara samninga var síðan lögð fyrir Alþingi 30. nóvember 1992 og vísað formlega til utanríkismálanefndar 4. desember 1992. Á fundi sínum 7. desember 1992 ákvað utanríkismálanefnd að óska eftir umsögn sjávarútvegsnefndar þingsins um samningana. Í umsögn meiri hluta sjávarútvegsnefndar er mælt með því að fiskveiðisamningarnir taki gildi sem fyrst. Umsögn meiri hluta sjávarútvegsnefndar er birt sem fylgiskjal með þessu nefndaráliti.`` Í álitinu segir enn fremur, virðulegur forseti: ,,Auk þeirra funda utanríkismálanefndar, sem nefndir hafa verið hér á undan, hefur gerð fiskveiðisamninga milli Íslands og EB oft komið til umfjöllunar á fundum nefndarinnar síðustu mánuði og enn fremur hefur nefndin átt tvo sameiginlega fundi um málið með sjávarútvegsnefnd þingsins, þann fyrri 24. nóvember sl. og þann síðari 19. desember sl. Þá hefur nefndin einnig fengið á sinn fund til viðræðna um málið Jakob Jakobsson, forstjóra Hafrannsóknastofnunar, Magnús Gunnarsson, forstjóra SÍF, Kristján Ragnarsson, framkvæmdastjóra LÍÚ, Guðjón A. Kristjánsson, formann FFSÍ, Benedikt Valsson, hagfræðing FFSÍ, Þórð Friðjónsson, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, Árna Kolbeinsson, ráðuneytisstjóra sjávarútvegsráðuneytisins, Þorstein Ingólfsson, ráðuneytisisstjóra utanríkisráðuneytisins, og Gunnar Snorra Gunnarsson, skrifstofustjóra viðskiptaskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Sögu samningaviðræðna Íslands við Evrópubandalagið um fiskveiðimál má rekja allt aftur til ársins 1972 þegar Íslendingar gerðu fríverslunarsamning við bandalagið. Þáverandi viðskiptaráðherra, Lúðvík Jósepsson, kynnti fríverslunarsamninginn á Alþingi 13. febrúar 1973, m.a með þessum orðum: ,,Annað meginvandamálið, sem við var að glíma í samningagerðinni, var krafa bandalagsins um að binda saman fiskveiðiréttindi bandalagslandanna hér á Íslandsmiðum og almenn viðskiptaréttindi á milli samningsaðila. Lengst af var það bein krafa bandalagsins að ekki yrðu skert fiskveiðiréttindi bandalagslandanna við Ísland frá því sem þau voru fyrir útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1. september 1972 ef tollfríðindi ætti að veita fyrir íslenskar sjávarafurðir í löndum bandalagsins. Þessum kröfum bandalagsins tókst þó að fá breytt í verulegum atriðum þó að því miður tækist ekki að hnekkja þeim kröfum að fullu. Eins og gengið var frá samningunum að lokum getur bandalagið ákveðið að Ísland njóti ekki þeirra tollfríðinda fyrir útfluttar sjávarafurðir, sem ráðgerð eru í samningunum, telji bandalagið að lönd þess hafi ekki fengið viðunandi lausn á efnahagserfiðleikum sínum vegna ráðstafana Íslands í fiskveiðiréttarmálum. Þessi fyrirvari bandalagsins er auðvitað mjög andstæður hagsmunum okkar þar sem meginhluti okkar útflutnings til bandalagsins er sjávarafurðir. Við undirskrift samningsins í Brussel 22. júlí sl. var það skýrt tekið fram af Íslands hálfu að ef þessi fyrirvari yrði látinn koma til framkvæmda væri framtíð samningsins í hættu.```` Lýkur hér tilvitnun í áliti meiri hlutans í ræðu Lúðvíks Jósepssonar frá 13. febr. 1973. Enn heldur álitið áfram: ,,Svo sem rakið er í greinargerð með tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samningsins við EB hófust samningaviðræður Íslands og EB um samstarfssamning um sjávarútvegsmál eftir lausn landhelgisdeilnanna við Bretland og Þýskaland og gildistöku bókunar 6 við fríverslunarsamning Íslands og EB árið 1976. Þær stóðu yfir með hléum fram til 1981 og lágu þá fyrir drög að svonefndum rammasamningi. Hins vegar var ágreiningur um skiptingarhlutföll sameiginlegra fiskstofna. Í skýrslu Ólafs Jóhannessonar utanríkisráðherra til Alþingis 1982 um utanríkismál er sagt frá samningnum við EB í júlí 1981 með þessum hætti: ,,Þar náðist bráðabirgðasamkomulag um efnisatriði rammasamnings um samstarf, en endanlegt samþykki var háð samkomulagi um kvóta á helstu fisktegundum, loðnu, karfa, og rækju, og skiptingu kvótans. Svo mikið bar í milli í þeim málum að frekari viðræðum var frestað um óákveðinn tíma.`` Á fundi utanríkismálanefndar 2. desember 1991 var lögð fram frásögn þar sem segir að 7. mars 1989 hafi hugmyndinni um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum verið hreyft á fundi sjávarútvegsráðherra Íslands með framkvæmdastjóra EB sem fer með sjávarútvegsmál. Sama hugmynd var síðan reifuð við framkvæmdastjórn EB á fundum sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra Íslands áttu með framkvæmdastjórnarmönnum EB í Brussel 18. apríl 1990. Allt frá 1972 hafa Íslendingar lagt áherslu á að þeir geti ekki samþykkt kröfu EB um aðgang að fiskveiðilögsögu Íslands í skiptum fyrir tollaívilnanir fyrir sjávarafurðir á EB-markaðinum. Málið tók nýja stefnu með hugmyndinni um gagnkvæmar veiðiheimildir og nú hefur verið samið um þá lausn að Íslendingar fái hlutdeild í þeirri loðnu sem EB kaupir af Grænlendingum. Áhersla skal á það lögð að veiðiheimildum ber að úthluta árlega. Í 4. gr. samningsins um fiskveiðimál og lífríki hafsins segir í 1. tölul.: ,,Aðilar skulu árlega hafa samráð um úthlutanir á veiðiheimildum til hvors aðila með það í huga að ná ásættanlegu jafnvægi í samskiptum sínum á sviði fiskveiða.`` Einnig er vakin athygli á því ákvæði í viðauka A við niðurstöður fiskimálaviðræðna milli Íslands og EB frá 27. nóvember 1992 þar sem segir að beri svo undir að lækka verði aflaheimild annars samningsaðilans, vegna ófyrirsjáanlegra líffræðilegra ástæðna, skuli samningsaðilar tafarlaust ræðast við í þeim tilgangi að koma aftur á jafnvægi. Er mikilvægt að halda þessu tvennu á loft til að minna á þá staðreynd að með þeim samningi, sem hér liggur fyrir, er hvorki verið að rígbinda aflategundir til langs tíma né útiloka viðræður vegna ófyrirsjáanlegra líffræðilegra ástæðna. Minnt er á hugmyndir sem fram hafa komið í umræðum um þetta mál á Alþingi varðandi þann hátt á framkvæmd samkomulags Íslands og EB að unnt verði að nota veiðiheimildirnar til skipta við ríki sem standa utan samningsins. Hljóta slík skipti að koma til álita eins og allt er stuðlar að sanngjarnri og hagkvæmri lausn á þessu langvinna ágreiningsmáli. Eins og áður segir vísaði utanríkismálanefnd þingsályktunartillögunni um staðfestingu fiskveiðisamninganna við EB til umsagnar sjávarútvegsnefndar Alþingis og fór hún yfir faglega þætti málsins. Það er hlutverk utanríkismálanefndar að meta hinn stjórnmálalega þátt. Að mati meiri hluta nefndarinnar er hag Íslands best borgið með því að Alþingi veiti ríkisstjórninni tafarlaust heimild til að staðfesta þá samninga sem getið er í tillögunni. Ástæðulaust er nú á lokastigi málsins að tengja ákvörðun Alþingis í málinu við gildistöku EES-samningsins. Með því væri í raun brotið gegn þeirri 20 ára gömlu meginstefnu Íslendinga að ekki skuli blandað saman tollaívilnunum og fiskveiðiheimildum í samskiptum EB og Íslands um viðskiptamál. Niðurstaðan, sem liggur fyrir í samningaviðræðum Íslands og EB um fiskveiðimál og lífríki hafsins, er í samræmi við íslenska hagsmuni. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til við Alþingi að án tafar verði samþykkt heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta þessa samninga fyrir Íslands hönd. Undir þetta álit skrifa auk mín, Össur Skarphéðinsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Árni Á. Árnason og Geir H. Haarde. Síðan fylgir áliti meiri hluta utanrmn. álit meiri hluta sjútvn. sem ég ætla ekki að reifa sérstaklega að þessu sinni. Það mun verða gert síðar væntanlega af talsmanni meiri hlutans. En ég get þó ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að lesa það sem segir hér, með leyfi forseta, á bls. 10 í þessu áliti. Þar er vikið að því sem snertir deilur sem orðið hafa varðandi svokallað jafngildi því menn hafa deilt um það hvort í samningnum um gagnkvæmar veiðiheimildir sé um jafngildi í veiðiheimildum að ræða. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi virðulegs forseta, að lesa það sem hér segir: ,,Í upphafi fiskveiðiárs gefur sjávarútvegsráðuneytið út reglugerð um verðmætastuðla sem notaðir eru til að umreikna aflamagn veiddra tegunda yfir í þorskígildi. Stuðlarnir byggjast á innlendu markaðsverði síðustu 12 mánuðina á undan. Á yfirstandandi ári er verðmætastuðull þorsks 1,00, loðnu 0,05 og karfa 0,41. Samkvæmt því eru því 30 þús. tonn af loðnu ígildi 1.500 tonna af þorski, en 3 þús. tonn af karfa ígildi 1.230 tonna af þorski. Evrópubandalagið styðst við svipaðar umreiknireglur. Samkvæmt upplýsingum framkvæmdastjórnar þess í Brussel er verðmætastuðull þorsks 1,00, loðnu 0,10 og karfa 0,87. Á þeim grunni eru 30 þús. tonn af loðnu ígildi 3 þús. tonna af þorski og 3 þús. tonn af karfa jafngilda 2.610 tonnum af þorski. Það er athyglisvert að í báðum tilvikum reiknast hlutur Íslendinga ívið betri en EB, snúið í ígildi þorska. Aftur á móti er varhugavert að staðhæfa að annar aðilinn fari betur út úr skiptunum en hinn því erfitt er að meta með óyggjandi vissu raunverulegt innbyrðis vægi tegundanna tveggja.`` Ég vil einnig, virðulegi forseti, vekja athygli á eftirfarandi málsgrein úr áliti meiri hluta sjútvn. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Staðhæfingar um að samningurinn [þ.e. samningurinn um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum] stefni yfirráðum Íslendinga yfir eigin lögsögu í hættu þarf að skoða í ljósi eftirfarandi: Skiptin á veiðiheimildum eru afar takmörkuð. Magnið, sem EB má taka, er samkvæmt verðmætastuðlum sjávarútvegsráðuneytisins ígildi 1.230 tonna af þorski. Samkvæmt upplýsingum sjávarútvegsráðuneytisins nam heildarafli Íslendinga ígildi 473 þúsunda tonna af þorski á síðasta ári. Veiðiheimildirnar, sem Íslendingar láta í skiptum við EB, eru því aðeins um fjórðungur prósents, eða 0,26% af heildarafla síðasta árs.`` Ég tel, virðulegi forseti, að þessi dæmi, sem ég hef hér tekið um þau verðmæti sem hér eru í húfi, sýni að það sé rétt mat hjá meiri hluta utanrmn. að þessir samningar séu þess eðlis að það sé eðlilegt að Alþingi samþykki að heimila ríkisstjórninni að staðfesta þá fyrir Íslands hönd. Ég tel einnig að með þessum samningum hafi tekist samkomulag um langvinnt deilumál á þeim grundvelli að Íslendingar geti vel við unað. Þessar viðræður hafa staðið yfir lengi og þar vísa ég til þeirra pólitísku þátta sem þetta mál snertir sérstaklega. Þessar deilur hafa staðið yfir eins og ég las úr áliti meiri hlutans allt frá árinu 1972 og viðræður með hléum allt frá 1976. Og það sem við okkur hefur blasað sem hér erum nýir á Alþingi og sitjum nú okkar fyrsta kjörtímabil er að við komum raunverulega að þessu máli þegar það var komið í mjög fastar skorður. Það liggur fyrir að efni hins svokallaða rammasamnings, þ.e. samningsins um fiskveiðimál og lífríki hafsins, er sambærilegt við efni samnings sem fyrir lá þegar á árinu 1981 og eins og segir í skýrslu utanrrh. Ólafs Jóhannessonar frá árinu 1982 þá hafði náðst bráðabirgðasamkomulag um efnisatriði rammasamnings um samstarf en hið endanlega samþykki hafi síðan verið háð samkomulagi um kvóta. Þessi efnisatriði lágu fyrir þegar á árinu 1981. Og ef menn bera textann í þessum samningi um fiskveiðimál og lífríki hafsins saman við þann texta sem lá fyrir árið 1981 þá sjá menn að það hefur raunverulega ekki verið gert annað en að dusta rykið af þeim samningi. Varðandi síðan hitt atriðið, hinn samninginn sem hér um ræðir, þ.e. samninginn um gagnkvæmar veiðiheimildir sem gilda til eins árs og byggjast á þessum grundvallarforsendum, annars vegar 30.000 lestum af loðnu og hins vegar 3.000 lestum af karfa, þar komum við einnig, sem erum hér nýir og sitjum okkar fyrsta kjörtímabil á Alþingi, að máli sem hafði verið opnað og lagður grunnur að áður. Eins og ég greindi frá þá var þegar í mars árið 1989 tekið til við að hreyfa því við Evrópubandalagið að til þess að samkomulag mætti við það takast þá kæmi til álita að skiptast á gagnkvæmum veiðiheimildum. Þetta mál hefur verið mjög viðkvæmt og eins og rakið hefur verið hér í ræðum manna sem að þessu máli stóðu í tíð fyrrv. ríkisstjórnar þá hafa sjónarmið varðandi þetta valdið miklum deilum og ágreiningi. En hitt er ekki umdeilt að þetta gerðist á fundi 7. mars 1989. Í áliti minni hluta utanrmn. kemur hins vegar fram að þá hafi menn rætt við Evrópubandalagið um skipti á kolmunna en kolmunni er sameiginlegur stofn og á honum er tekið í hinum tvíhliða samningi um fiskveiðimál og lífríki hafsins. Ég hef því aldrei getað áttað mig á því hvernig menn hafa getað talað um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum og ætlað að benda á kolmunnan sem fisk frá Íslands hálfu þar sem þar er um sameiginlegan stofn að ræða sem gengur á milli svæða og Evrópubandalagið gæti í því efni vísað sérstaklega til Hafréttarsáttmálans eins og kemur raunar fram í minnihlutaáliti utanrmn. Þannig að ég leyfi mér að draga í efa að menn hafi gengið svo blindir, ef ég má orða það svo, til þeirra viðræðna við Evrópubandalagið á árinu 1989 að halda að með því að taka upp viðræður um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum þá hafi þeir verið að taka upp viðræður um skipti á veiðiheimildum er tengjast kolmunna. Ég held að það hafi alltaf legið ljóst fyrir að Evrópubandalagið mundi ekki sætta sig við kolmunna í skiptum fyrir afla á Íslandsmiðum og menn hafi fljótlega rekið sig á að það gengi ekki upp. Þess vegna vík ég nú að þessu að það kemur hér fram í minnihlutaálitinu að það sé kolmunninn sem menn hafi rætt um þegar viðræðurnar hófust um þessa hugmynd að skiptast á gagnkvæmum veiðiheimildum. Ég vil einnig láta þá skoðun koma í ljós, virðulegi forseti, að hér er um lausn á þessu gamla deilumáli að ræða. Lausn sem að sjálfsögðu er þess eðlis að í hvert sinn sem sá hluti þessa samnings sem kemur til árlegrar endurskoðunar verður að skoða hana. Að sjálfsögðu verður að skoða það ár hvert hvernig framkvæmd hins árlega samkomulags hefur verið háttað, hvernig skiptin á þessum veiðiheimildum hafa reynst í raun og taka mið af því við framhald málsins. Og það er alveg ljóst að þessi samningur byggist á þeirri grunndvallarhugsun að um sé að ræða veiði á loðnu við Ísland og karfa innan Evrópubandalagsins en um það atriði sé samið árlega og jafnframt einnig hugsanlega um aðra skipan á þessum gagnkvæmu skiptum. Og að því er einmitt vikið hér í meirihlutaálitinu þar sem er vakin athygli á hugmyndum um að menn geti skipst á veiðiheimildum með öðrum hætti en þeim að skip frá Evrópubandalaginu komi og veiði í okkar lögsögu. Mér finnast þær hugmyndir allar hinar athyglisverðustu og hljóta að koma til skoðunar þegar fram líða stundir. En meginatriðið málsins í þessu þegar menn líta á hina pólitísku hlið er það að í ræðum allra sem hér hafa talað í hinum gífurlega löngu umræðum um Evrópska efnahagssvæðið --- ég segi allra, að vísu kannski með tveimur eða þremur undantekningum --- hefur komið fram vilji hjá hv. þm. til þess að ná samkomulagi við Evrópubandalagið um greiðari aðgang fyrir íslenskar afurðir inn á markað bandalagsins. Og þó að við Íslendingar viljum ekki tengja saman tollaívilnanir og fiskveiðiheimildir, og gerum það ekki nú og höfum ekki gert það, þá er alveg ljóst að þessari gömlu deilu við Evrópubandalagið frá 1972 verðum við að ýta til hliðar. Við verðum að ýta þessari gömlu deilu til hliðar til þess að eðlileg samskipti verði á milli okkar og Evrópubandalagsins. Þessi samningur á þess vegna ekki beint rætur að rekja til þátttöku okkar í Evrópska efnahagssvæðinu en hann er leifar af gömlum ágreiningi okkar við Evrópubandalagið og það höfum við viðurkennt með þátttöku í viðræðum við bandalagið allt frá árinu 1976 og við erum að leysa það mál með þessu. Það greiðir síðan fyrir því að við tökum þátt í Evrópska efnahagssvæðinu, sama hvort yrði farin sú leið sem Alþb. hefur talað um hér að Ísland geri tvíhliða samning við Evrópubandalagið og ýmsir aðrir þingmenn hafa tekið undir. Engu að síður þyrfti að leysa þetta gamla deilumál og greiða úr þeim vanda sem var óleystur frá því að fríverslunarsamningurinn var gerður árið 1972. Þannig að við þingmenn komumst ekki fram hjá þessu og mikill meiri hluti manna hér er þeirrar skoðunar að við eigum að treysta tengsl okkar við Evrópubandalagið þótt okkur greini kannski á um leiðir. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að við lítum á þennan samning í þessu pólitíska ljósi og áttum okkur á því að það er verið að gera rammasamning um sameiginlega veiðistofna til langs tíma, samning sem raunverulega hafði verið sæst á af okkar hálfu árið 1981. Síðan er til eins árs samið um skipti veiðiheimildum og unnt að taka það mál upp á nýjum forsendum ef þessar forsendur sem við leggjum nú til grundvallar reynast ekki haldgóðar. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, segja hér við upphaf þessara umræðna þannig að mín sjónarmið lægju ljós fyrir um leið og ég hef kynnt hér sjónarmarmið meiri hluta utanrmn.

Virðulegi forseti. Það voru stoltir Íslendingar sem færðu út fiskveiðilögsöguna á sjötta og áttunda áratug og buðu þá byrginn stórþjóðum og létu ekki ginnast af gylliboðum. En nú aðeins 20 árum síðar, og reyndar ekki það eftir fullnaðarsigur í landhelgisdeilunni, telur hæstv. ríkisstjórn að hún sé að gera góðan samning með því að hleypa á ný fiskiskipum Evrópubandalagsins inn í íslenska fiskveiðilögsögu til að veiða þar í samkeppni við íslensk fiskiskip að fiskstofnum sem eru fullnýttir. Og ég legg mikla áherslu á það: sem eru fullnýttir. Það kemur í minn hlut að mæla fyrir áliti minni hluta utanrmn. sem leggst gegn þessum samningi og leggur til að hann verði felldur. Hv. formaður utanrmn. gerði allítarlega grein fyrir sögu þessa máls og skal ég því ekki endurtaka það en vil þó draga fram fáein atriði. Það er rétt sem hv. þm. sagði að í bókun 6 frá 1972 setti Evrópubandalagið fram það skilyrði af sinni hálfu, við getum sagt þá yfirlýsingu, að það áskildi sér rétt til þess að fresta framkvæmd bókunar 6 ef ekki næðist viðunandi lausn, eins og þeir sögðu, á þeim efnahagsvanda sem Íslendingar hefðu valdið nokkrum ríkjum bandalagsins með útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Það var síðan alloft reynt á næstu árum að ná samkomulagi um einhverja lausn á þessu máli, tókst ekki, lengst komst það, eins og kom fram hjá hv. þm. árið 1981 þegar drög voru gerð að rammasamningi. Hv. þm. gerði töluvert úr þessum rammasamningi en ég tel það mjög á misskilningi byggt. Aðstæður voru þá allt aðrar en þær eru nú. Grænlendingar voru þá aðilar að Evrópubandalaginu þannig að fiskveiðilögsaga Íslands og Evrópubandalagsins, þ.e. Grænlands, Evrópubandalagsins fyrir hönd Grænlands, lágu saman eins og allir vita á mjög stóru svæði. Og það var því afar mikill samgangur bæði fiskstofna og fiskiskipa á milli þessara samliggjandi fiskveiðilögsagna og afar eðlilegt að gerð væri tilraun til þess að ná tökum á því sem við Íslendingar töldum vera ofveiði á sumum sameiginlegum fiskstofnum í lögsögu Grænlands eða Evrópubandalagsins. Ég get þó upplýst það að eftir að þessi drög lágu fyrir, ég sat þá í ríkisstjórn sem sjávarútvegsráðherra, kom fram hjá ýmsum allmikil óánægja um sum ákvæði þessara samningsdraga, einkum það að veruleg skylda var lögð á herðar Íslendingum að tilkynna Evrópubandalaginu um breytingar á reglum sem við kynnum að ákveða í sambandi við veiðar innan íslenskrar lögsögu. Það er hins vegar hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. að formlega strandaði þetta samkomulag á því að ekki náðist saman um veiðiheimildir Evrópubandalagsins í íslenskri fiskveiðilögsögu. Lögð var áhersla á af Íslendinga hálfu að eingöngu væri unnt að benda á fiskstofna sem væru vannýttir og á þeirri stundu þegar þessi drög lágu fyrir var eingöngu, að því að við töldum, unnt að benda á kolmunnann. Hv. þm. taldi það undarlegt að benda á kolmunnann sem er sameiginlegur fiskstofn. Það er alls ekki undarlegt því að það getur verið mikið hagræði í því fyrir þau fiskiskip sem sérhæfa sig t.d. í veiðum á kolmunna að geta elt stofninn á milli fiskveiðilögsagna hinna ýmsu ríkja, þ.e. frá Norðursjónum, gegnum fiskveiðilögsögu Færeyja og inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Það er hins vegar rétt að Evrópubandalagið taldi þetta ekki nægjanlegt og á því strandaði formlega að gengið var frá samkomulaginu. Hv. þm. gerði nokkuð úr því að 1989 og m.a. 18. apríl 1990 þegar ég ásamt hæstv. utanrrh. átti fund í Brussel með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins, átti reyndar einnig viðræður við þann meðlim framkvæmdastjórnarinnar sem fór með sjávarútvegsmál, Marin minnir mig að hann heiti. Það er rétt að þá tjáðum við okkur fúsa til þess að reyna enn að ná samkomulagi og meira að segja gekk ég svo langt að bjóða formalega framkvæmdastjóra sjávarútvegssviðsins að koma til Íslands. En hvers vegna halda menn að hann hafi ekki þáð það? Hann þáði ekki að koma til Íslands vegna þess að í viðræðum við hann tók ég skýrt fram að við gætum ekki með nokkru móti samþykkt veiðar á öðrum fiskstofnum en þeim sem vannýttir væru. Það hefur alltaf verið grundvallaratriði hjá okkur Íslendingum að eingöngu gæti orðið um að ræða fiskstofna sem vannýttir væru. Þá var það reyndar talið vera kolmunninn. Síðan hefur komið í ljós að hér eru fleiri fiskstofnar eins og t.d. langhali og búri sem þá kæmi til greina að skoða veiðar á. En hvers vegna töldum við ekki annað fært en að samþykkja veiðar á vannýttum fiskstofnum? Eins og kemur fram í nál. minni hlutans og eins og reyndar kom fram í framsögu formanns utanrmn. þá erum við að vissu leyti skuldbundnir hafréttarsáttmálanum að heimila nýtingu fiskstofna í þágu mannkyns, minnir mig að það sé orðað, eða með öðrum orðum að þeir fiskstofnar sem við veiðum ekki geta aðrir gert kröfu til að veiða í þágu mannkyns eins og þar er orðað. Því töldum við okkur ekki stætt á öðru en að samþykkja veiðar á slíkum fiskstofnum. Hér er því um mjög mikinn mun að ræða á þessu tvennu. Með þessum samningi er verið að samþykkja veiðar á karfa sem er tvímælalaust fullnýttur og að margra mati ofnýttur fiskstofn á Íslandsmiðum. Ég hygg að það sé ekki nokkur vafi á því að með því að leyfa veiðar á karfa hlýtur að þurfa að draga úr veiðum íslenskra fiskiskipa á þessum sama stofni. Hér er því um svo gjörólíkan gjörning að ræða að mér sýnist það varla sambærilegt. Í sambandi við þessi drög sem lágu fyrir 1981, og ég hef þegar vakið athygli á þeim reginmun sem var þá og nú, vil ég aðeins við það bæta að við leggjumst einnig gegn þessum rammasamningi. Eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hlutans er hann nánast að bursta rykið, eins og hann orðaði það ef ég man rétt, af þessum gamla samningi en þá voru hins vegar eins og ég hef þegar rakið aðstæður allt aðrar og því enn óeðlilegra að við Íslendingar séum bundnir af því nú að gera Evrópubandalaginu grein fyrir ýmsum þeim reglum við kunnum að setja innan fiskveiðilögsögu okkar í sambandi við veiðar. Það getur út af fyrir sig enginn haft á móti því að hafa samráð við hvaða þjóð sem er um fiskveiðar á heimsins höfum o.s.frv. en þarna er burstað ryk af samningi sem gerður var við allt aðrar aðstæður en nú eru. Að mínu mati hefði átt að byrja alveg frá grunni og taka fullt tillit til þess í slíkum drögum eða slíkum samningi að nú liggja fiskveiðilögsögur Íslands og Evrópubandalagsins hvergi saman. Á því er vitanlega mikill munur. Eins og kom reyndar fram í ræðu hv. frsm. meiri hlutans þá mun kolmunninn vera sú eina fisktegund sem vitað er um að gangi á milli fiskveiðilögsagna þessara ríkja og við getum að sjálfsögðu ekkert haft á móti því að hafa samráð við Evrópubandalagið um hvernig kolmunninn er nýttur en það ætti þá að takmarka þann samning við það. Ég vil geta þess að í áliti minni hlutans fylgir álit minni hluta sjútvn. sem við erum að öllu leyti sammála og ég geri ráð fyrir því að fyrir því verði gerð nánari grein hér á eftir. Ég skal ekki lengja mál mitt mjög um það. En nokkur atriði vil ég þó draga fram. Fyrst þegar rætt var um þennan samning var talað um að skipt yrði á 30.000 lestum af loðnu fyrir 3.000 karfaígildi og fullyrt þá að þessi ígildi yrðu að tveimur þriðju hlutum langhali og einum þriðja hluta karfi. Við þetta sættu aðilar í sjávarútvegi sig. Það kom fram nokkur stuðningur við þetta. Ég lýsti þeirri persónulegu skoðun minni að ég taldi þarna vera um hugmynd að ræða sem mætti skoða því að ég hygg að það sé almennt viðurkennt að langhalinn sé vannýttur enn þá þótt svo verði vonandi ekki á næstu árum þá hefur hann verið talinn vannýttur. Þarna kæmi til greina að skipta á slíkum heimildum þótt mér þætti reyndar of mikið af karfa lagt í púkkið. En þetta breyttist og furðufljótt. Nú er eru það orðnar 3.000 lestir af karfa fyrir 30.000 lestir af loðnu. Hv. frsm. meiri hlutans taldi að þetta væri sambærilegt og vísaði þá í tölur. Nú er reyndar oft sagt að vísa megi í tölur flestu máli til stuðnings en ég held að í þessu tilfelli sé afar auðvelt að hrekja þær tölur sem hv. framsögumaður rakti hér áðan. Ég hygg að það sé á allra vitorði að hin erlendu skip munu ekki landa sínum karfa á íslenskum mörkuðum. Þeim er jafnvel leyft að frysta hann og geta líka flutt hann ferskan á markaði í Evrópu svo það virðist eðlilegra að bera þetta magn annars vegar af loðnu og hins vegar af karfa saman á grundvelli þess verðs sem fæst fyrir fiskinn á þeim mörkuðum þar sem hann verður seldur. Þetta kemur einnig greinilega fram í töflum sem fylgja áliti minni hluta sjútvn. M.a. er þar tafla sem sýnir meðalverð eða heildarverð, eins og þar er nefnt, þegar aflinn er reiknaður þar sem hann er seldur eða með öðrum orðum karfinn erlendis sá sem er seldur erlendis og innan lands sá sem þar er seldur. Og þar kemur fram að miðað við verðgildið 1991 0,7 á karfa er verðgildið á loðnu 0,04 eða með öðrum orðum svona einhvers staðar á bilinu 1.500--2.000 lestir af karfa. Það nær reyndar ekki 2.000 lestum, er um 1.700 lestir. Þannig að ég held að það fari ekkert á milli mála að hér er mjög vel gert og ríflega boðið Evrópubandalaginu og alls ekki jafngildi. Einnig kemur greinilega fram í áliti minni hluta sjútvn. að vafasamt er að reikna loðnuna á þessu verðgildi því að hún kemur varla til veiða hjá okkur fyrr en í lok veiðitímabilsins og þá er hún að sjálfsögðu verðminni. Ekki þótti mér síður athyglisvert það sem kom fram hjá Jakobi Jakobssyni, forstöðumanni Hafrannsóknastofnunar, sem vakti athygli á því að lítið sem ekkert hefur veiðst af loðnu á Grænlandsmiðum undanfarin ár og eins og skýrt er tekið fram í þeim samningi sem við höfum nýlega staðfest hér á Alþingi við Norðmenn og Dani fyrir hönd Grænlendinga um skipti á loðnukvóta þá höfum við heimild til að veiða þá loðnu sem út af gengur eftir að þessir aðilar hafa fullnýtt þær heimildir sem þeir fá samkvæmt samningnum. Og á síðasta ári fengu Íslendingar í sinn hlut til viðbótar eða það sem út af gekk 114 þús. lestir. Og reyndar síðan 50.000 enn til viðbótar vegna mælinga sem sýndu meiri loðnu en áður hafði verið talið. Okkur tókst ekki að ná þessu magni og munaði töluverðu. Þannig að það er æðimargt sem bendir til þess að við mundum hvort eð er fá það magn sem hér er um að ræða til veiða. Um það hefur nokkuð verið rætt hvort umræddur 30.000 tonna loðnukvóti Evrópubandalagsins sem það fær frá Grænlendingum mætti framseljast t.d. til Norðmanna og þeir síðan nota sín réttindi til að veiða hann innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Þetta var rætt í utanrmn. og nefndin er fullkomlega sammála um það að þannig sé alls ekki unnt að túlka samninginn heldur séu veiðar Norðmanna eingöngu bundnar við þann hluta loðnukvótans sem þeir fá samkvæmt samningnum eða sem þeir fá beint frá öðrum aðila að samningnum, þ.e. t.d. frá Grænlendingum. Þetta er vitanlega ákaflega mikilvægt atriði og styður það enn mjög svo að umrædd 30.000 tonn sem Evrópubandalagið hefur keypt og ekki getað nýtt kæmu í hlut okkar Íslendinga og þess vegna sé eftir heldur litlu að seilast, þetta kæmi í hlut okkar Íslendinga hvort eð er. Þetta rýrir vitanlega mjög allt það hlutfall milli 30.000 tonna af loðnu og karfa sem menn hafa verið að reyna að meta hér samkvæmt tölum svo þetta er tvímælalaust langt þarna fyrir neðan. Á þessum fundi, sem haldinn var sameiginlega með sjútvn. og á mættu Jakob Jakobsson forstjóri og Árni Kolbeinsson ráðuneytisstjóri, þá vakti það athygli að því var ekki mótmælt að líklega væri þetta eini gagnkvæmi samningurinn um veiðiheimildir sem hefur verið gerður sem að öllu leyti fer fram innan fiskveiðilögsögu annars aðilans. Að minnsta kosti var um þetta spurt og fræðimenn sem þar voru gátu ekki bent á nein slík tilfelli. Þannig hnígur allt að því sama að hér er um mjög lélegan samning fyrir okkur Íslendinga að ræða, hér er ekki sá góði samningur sem ráðherrar hafa viljað telja hann. Ég sagði áðan að að verulegu leyti vil ég vísa í álit minni hluta sjútvn. og verður mælt fyrir því áliti hér á eftir. Eitt er það atriði sem ég vil taka undir með framsögumanni meiri hlutans að við lítum svo á eða viljum líta svo á að ekki séu bein tengsl á milli slíks samnings sem hér er lagt til að gera og tollaívilnana fyrir okkar útflutning til landa Evrópubandalagsins. Þetta hefur alltaf verið okkar stefna. Hins vegar er fullkomlega ljóst að Evrópubandalagið lítur allt öðruvísi á þessi mál. Það kemur náttúrlega fram með yfirlýsingu þess sem er liður af bókun 6 frá 1972 þar sem þeir beinlínis segja að þetta hangi saman og áskilja sér rétt til að fresta tollalækkunum ef ekki verði leyst úr þessu máli. Og það kemur því miður einnig mjög greinilega fram í yfirlýsingu Evrópubandalagsins sem fylgir með drögum að samningi um hið Evrópska efnahagssvæði þar sem Evrópubandalagið áskilur sér rétt til að staðfesta ekki samninginn við Ísland án þess að þetta deilumál verði leyst ,,á viðunandi máta`` eins og þeir segja. Og það sem mér þykir illt er að það er engin gagnyfirlýsing frá íslensku ríkisstjórninni. Það hefði styrkt okkur að sjálfsögðu mjög í þessu máli ef íslenska ríkisstjórnin hefði gagnlýst því yfir að hún liti alls ekki svo á. Einnig hlýtur það nú að stinga nokkuð í augu að báðir samningarnir, þ.e. samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði og samningurinn sem kallaður er hér grundvöllurinn að skiptingu á veiðiheimildum eru undirritaðir í Óportó sama daginn, 2. maí sl. Þannig að ég held að menn hljóti nú í hjarta sínu að gera sér grein fyrir því að hér er um þvingunaraðgerð af hálfu Evrópubandalagsins að ræða og þá er spurning: Eigum við að láta þvinga okkur þannig? Væri Evrópubandalaginu stætt á því að halda því til streitu að þeir fái hér veiðiheimildir á fullnýttum fiskstofni og neita að skrifa undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eða hvað annað sem þeir kjósa að gera? Ég held satt að segja ekki. Ég held satt að segja að þörfin fyrir fisk í Evrópubandalaginu sé svo mikil að við mundum fljótlega njóta þar allra þeirra fríðinda sem unnt er að veita til að þeir fái íslenskan fisk. Ég held að það hafi átt að reyna á þetta miklu ákveðnar og tel reyndar að enn þá beri að vísa þessum samningi frá og láta reyna á þetta meira heldur en gert hefur verið. Því er það þannig að þótt við í minni hlutanum séum því sammála að þetta eigi ekki að tengja saman þá þykir okkur afar óvarlega hafa verið haldið á þessum málum að þessu leyti. Við leggjumst þá jafnframt gegn því að sá samningur sem undirritaður var í Óportó verði samþykktur hér á hinu háa Alþingi. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég held að ég hafi komið flestu því að sem við viljum leggja áherslu á en aðrir nefndarmenn munu að sjálfsögðu bæta hér við. Og sömuleiðis mun minni hluti sjútvn. að sjálfsögðu ræða um þetta mál. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram hjá ýmsum að hér er um afar stórt og mikið mál að ræða. Og raunar sorglegt það undanhald sem felst í þessum samningi frá því að við náðum fullum yfirráðum yfir íslenskri fiskveiðilögsögu og höfum talið okkur fullkomlega sjálfráða um það hvernig hún verður nýtt. Ég vil leyfa mér að vona að þetta sé ekki byrjun á einhverju jafnvel enn meira og verra. Það er nú staðreyndin sú að þegar skrattanum er réttur litli fingur, eins og ég hef stundum sagt, þá grípur hann gjarnan alla höndina. Ég er ekki í nokkrum vafa um að eftir að hafa fengið þennan litla fingur þá mun Evrópubandalagið sækja stíft um að fá meiri fiskveiðiheimildir. Ég lýsi eindregið þeirri von minni og ég vona að allir geti tekið undir það að þá verði hvergi nokkurs staðar hvikað ef þessi slæmi samningur verður þá staðfestur.

Virðulegi forseti. Ég kann því afskaplega illa þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar, þar á meðal sá þingmaður sem hér talaði áðan, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, halda því fram að með þessum tvíhliða samningi sé verið að hleypa á ný togurum Evrópubandalagsins inn í íslenska fiskveiðilögsögu.  Jafnframt vil ég gera ákveðnar athugasemdir við vissa ónákvæmni í málflutningi hv. þm. Steingríms Hermannssonar þegar hann talar um kolmunna og hafréttarsáttmálann. Hann segir að vegna þess að hafréttarsáttmálinn geri ráð fyrir því að aðrar þjóðir geti í nafni mannkyns átt rétt á því að nýta ónýtta stofna eins og kolmunna þá hafi ríkisstjórn Íslands á sínum tíma ekki talið sér stætt á því að standa gegn slíkum kröfum. Þetta er afskaplega hættulegur málflutningur. Hvaða fisk erum við að tala um að láta Evrópubandalagið fá í skiptum fyrir loðnu? Það er karfi sem segir í samningnum að sé ,,redfish``. Hvaða karfi er það? Það eru tvær karfategundir. Það er annars vegar gullkarfi, sebastes marinus, og hins vegar djúpkarfi, sebastes mentella. Það vill svo til að mentella er vannýttur stofn. Það er alveg ljóst miðað við nýjustu upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun þá er þar um að ræða vannýttan stofn. Það er alveg ljóst miðað við nýjustu upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun þá er þar um að ræða vannýttan stofn. Og ég tel þess vegna að það sé afskaplega óvarlegt og íslenskir stjórnmálamenn eigi ekki að nota röksemdir sem þessar vegna þess að þær veita Evrópubandalaginu færi á því að krefjast aukinna veiðiheimilda m.a. í þeim tveimur karfastofnum sem er að finna innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, þ.e. mentella og síðan mentella oceanic sem er úthafskarfi. Ég vil nú biðja menn um að athuga hvað þeir segja.

Virðulegur forseti. Ég geri stórkostlega mikinn greinarmun á þeim togurum sem Belgar fengu að hafa hér innan fiskveiðilögsögunnar. Þeir studdu okkur mjög eindregið í útfærslu fiskveiðilögsögunnar og við töldum það réttmætt að bjóða þeim þessar veiðar. Eins og kom fram hjá hv. þm. þá eru nú aðeins þrír togarar af tólf eftir og hv. þm. reyndar sagði ekki alls fyrir löngu að líklega væri rétt að segja upp þeim samningi en hvers vegna hefur það ekki verið gert? Hvers vegna hefur þingmaðurinn ekki sótt það? En ég geri þarna mjög mikinn mun á og hinu að hleypa nú inn togurum Evrópubandalagsins án þess að það sé nokkuð bundið við nokkra þjóð, þar með líklega Spánverjum sem eru nú ekki vinsælir í fiskveiðilögsögum annarra ríkja. Það er rétt hjá hv. þm. að þrír belgískir togarar hafa leyfi til að veiða hér sem þakkarvott við eindrægan stuðning þeirra við okkur og ég er á móti því að segja upp þeim samningi. Hv. þm. taldi að hér væri um vannýttan fiskstofn að ræða. Það kemur hvergi fram að það eigi eingöngu að veiða af djúpkarfa. Djúpkarfinn er mjög útbreiddur. Hann gengur hér utan fiskveiðilögsögu og til Færeyinga t.d. og er veiddur á mjög stóru svæði. Út af fyrir sig getur Evrópubandalagið eflaust nálgast þann stofn fyrir utan íslenska fiskveiðilögsögu og þyrfti ekki að sækja inn fyrir til að ná þeim fiskstofni. Það er ekkert sem segir í samningnum að veiðar þeirra skuli bundnar við þann fiskstofn. Og eftir því sem mér hefur verið tjáð er það svæði sem veiðarnar eru takmarkaðar við alls ekki þannig að eingöngu megi ná þeim karfa sem ekki er að fullu nýttur.

Virðulegur forseti. Ég var einungis að benda á að þessi röksemdafærsla er hættuleg. Vegna þess að eins og hún var lögð hér fram af hv. þm. Steingrími Hermannssyni þá gefur hún Evrópubandalaginu færi á að krefjast aukinna heimilda til einmitt að veiða djúpkarfa ef þessari röksemdafærslu er fylgt. En ég lýsi ánægju minni með það að hann hefur með nokkrum hætti dregið úr henni. Hvað varðar síðan munin á togurum Belga og hins vegar togurum Evrópubandalagsins, gott og vel ég get fallist á að það megi gera þarna greinarmun á. Hitt liggur eftir að Belgar og togarar Belga tilheyra auðvitað flota Evrópubandalagsins þannig að það er alls ekki hægt að segja eins og þingmaðurinn gerði í sínu nál. og sinni ræðu hérna áðan að það væri verið að hleypa togurum Evrópubandalagsins inn á ný. Með því að segja ,,á ný`` þá er hann að halda því fram að þeir séu ekki nú þegar að veiðum hér. Það er bara rangt. Að öðru leyti hvað varðar Belga þá er það athyglisvert að þingmaðurinn hefur lýst því hér yfir að hann er á móti því að segja upp þessum samningi. Ég minnist þess að hv. þm. Halldór Ásgrímsson ræddi nákvæmlega þetta mál hér um daginn. Ég man ekki betur en að hann hafi verið þveröfugrar skoðunar. Þannig að það ekki bara í afstöðunni til samningsins um EES sem þessir tveir hv. formaður og varformaður Framsfl. eru á öndverðum meiði heldur líka í þessu tiltekna litla máli. 
            

Virðulegur forseti. Ég hnaut líka um það sem hann sagði í lokaorðum sínum hv. ræðumaður ,,þessu litla máli``. Það getur vel verið að hv. ræðumaður líti á það sem lítið mál að hleypa togurum Evrópubandalagsins óskilorðsbundið hverjir þeir eru hér inn til að veiða 3.000 lestir af karfa. Og hv. þm. ferst nú ekki að tala um að breyta um skoðun. Ég hef engan mann séð og hitt hér á þingi sem hefur svo gjörsamlega breytt um skoðun í flestöllum málum eins og hv. þingmaður. Og sem hefur talað hér þvert um það sem hann svo gerir. Og ég gæti rakið hér fjölmörg dæmi þess eðlis, fjölmörg dæmi. Tíminn leyfir það ekki. En kannski við getum tekið það upp síðar. Það tæki æðilangan tíma. Svo út af þessum karfastofnum sem hann talar um þá vakti ég athygli á því síðar að þennan djúpkarfa, ef við erum að tala um það sama því það munu vera þrír karfastofnar sem taldir eru veiðanlegir hér á Íslandsmiðum eða í kringum Ísland, þá er hann líka veiðanlegur utan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Og ég sagði áðan: Þeir þurfa ekki að leita veiðiheimilda hér til að veiða þann karfastofn. Þeir geta veitt hann. Þeir hafa samninga við Færeyinga, ég veit ekki hvort þeir ná til karfans en jafnvel utan þeirra fiskveiðilögsögu geta þeir náð til djúpkarfans. Það er alveg ljóst að Evrópubandalagið er að sækjast eftir þeim karfastofni sem er hér fullveiddur. Annars væru þeir ekki að sækjast eftir að komast hér inn í íslenska fiskveiðilögsögu.

Virðulegur forseti. Ég átti von á að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 17. þm. Reykv., mundi tala hér fyrst fyrir áliti meiri hluta sjútvn. og nýta tíma sinn frekar til þess en að fara hér í andsvör og ræða þá málið efnislega út frá því en ég sætti mig við það að tala nú fyrir þessu máli. En ég vil fyrst segja við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að það er alveg rétt munað hjá honum að ég hef verið þeirrar skoðunar að það eigi að segja fiskveiðisamningnum við Belga upp. Ég er ekki með neina tiltekna fyrirframskoðun með hvaða fyrirvara það skuli gert. Ég tel að svo langt sé liðið síðan að eðlilegt sé að við tökum það til endurskoðunar ekki síst í ljósi þeirrar niðurstöðu sem hér er fengin. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er einhver blæbrigðamunur á skoðunum manna í þessu erfiða máli. En ég býst nú samt við því að við gætum náð saman í því. Vegna þeirra orða hans að við værum algerlega ósammála um þetta mál, ég og hv. þm. Steingrímur Hermannsson, þá vil ég minna á ummæli utanrrh. landsins sem mun vera í sama flokki og hv. þm. Össur Skarphéðinsson er og er þingflokksformaður þess flokks, þ.e. að utanrrh. landsins sagði 30. nóv. 1990 --- held ég að það hafi verið frekar en 1991 --- að það væru fráleit svik að segja upp fiskveiðisamningi við Belga. Það var mjög sterkt tekið til orða af utanrrh. landsins í þeirri umræðu hvort ekki væri rétt að taka þetta mál til endurskoðunar m.a. í ljósi þess að sjútvrh. landsins hafi sagt um svipað leyti vegna fsp. hv. þm. Össurs Skarphéðinssonar að vel væri hugsanlegt að fiskveiðisamningi við Belga verði sagt upp. Á sama tíma og sjútvrh. í sömu ríkisstjórn segir að það sé vel hugsanlegt að segja þessum samningi upp þá segir utanrrh., sem fer formlega með samskipti við erlend ríki, að slíkt séu fráleit svik.  Vel má vera að hv. þingflokksformanni líki það vel að einhver skoðanamunur geti verið innan Framsfl. í tilteknum málum. Af því að hann hefur meiri reynslu en ég þá spyr ég hann um það hvort hann hafi einhvern tímann verið í flokki þar sem enginn skoðanamunur er. Var einhver bekkjardeild í þeim flokki sem hann hefur verið í, Reykjavíkurdeild eða Vesturbæjardeild, eftir því sem hann vill tilgreina? Voru þar ávallt halelújasamkomur þar sem allir hafi verið sömu skoðunar og að ekki hafi einu sinni verið hægt að ræða mál og reyna að brjóta þau til mergjar? Eða eru leifarnar af stalínismanum svo miklar í þeim sósíalísku flokkum sem starfa á Íslandi, sem þingmaðurinn hefur verið meðlimur í báðum, að þar ríki slíkt hugarfar að þar megi menn helst ekki hafa nema eina skoðun?

Er hv. þm. að halda því fram að Alþfl. hafi verið stalínískur flokkur?

Ég hélt því ekki fram að Alþfl. hefði verið stalínískur flokkur, hæstv. utanrrh.

Þakka þér fyrir.

En hitt er svo annað mál að Alþfl. á nokkurn uppruna í þau tengsl sem eru til Kommúnistaflokksins og Sósíalistaflokksins og það er eins og mig minni að hv. formaður Alþfl. eigi jafnvel þar meiri tengsl en aðrir flokksmenn Alþfl. í dag þannig að hann sé þeim betur kunnugur. Annars skal ég játa, hæstv. utanrrh., að ég er heldur illa að mér í stalínisma, hef aldrei haft fyrir því að lesa þau fræði en ég er helst á því að hæstv. utanrrh. hafi eytt meiri tíma í það á ævi sinni og hafi því af því bitra reynslu og þess vegna skil ég viðkvæmni hans í þessu máli. Virðulegur forseti. Aðaltilgangurinn var ekki að ræða þetta þótt það sé vissulega atriði í þessu stóra og vandasama máli. Ég viðurkenni það að sjálfsögðu eins og hv. þm. Björn Bjarnason sagði að hér er um viðkvæmt pólitískt mál að ræða sem á sér langa sögu. Það er alveg rétt sem hann tók fram að strax á árinu 1972 voru þessi mál til umræðu. Á árinu 1976 þegar bókun 6 tók gildi voru þessi mál rifjuð upp af Evrópubandalaginu og það varð að samkomulagi að tekið yrði fram í fréttatilkynningu sem gefin var út af utanrrn. á þeim tíma. En þar sagði, með leyfi forseta: ,,Í samræmi við ákvörðun ráðsins hinn 25. júní 1973, sem yður var skýrt frá í bréfi dags. 27. júní 1973, hefur ráð Evrópubandalaganna að tillögu framkvæmdastjórnar nú endurskoðað stöðuna varðandi framkvæmd ákvæða bókunar nr. 6 er fylgir samningi milli Efnahagsbandalags Evrópu og lýðveldisins Íslands. Með athugun sinni hefur ráðið staðreynt að viðundi lausn á þeim efnahagsvanda sem leiðir af aðgerðum Íslands varðandi fiskveiðiréttindi er alger forsenda fyrir því að bókun nr. 6 komi til framkvæmda. Er þetta álit bandalagsins og í samræmi við 2. gr. bókunarinnar grundvöllur þess að unnt sé að standa við skuldbindingar þær sem bókunin hefur í för með sér. Þar eð aðildarríki bandalagsins og Íslands hafa fundið viðunandi lausn á málinu eins og á stendur hefur bandalagið með þá lausn í huga`` --- segir í næstu málsgrein hér á undan --- ,,ákveðið að láta ákvæði bókunar nr. 6 með samningnum milli Efnahagsbandalagsins og lýðveldisins Íslands öðlast gildi frá 1. júlí 1976 að telja. Bandalagið vill nota þetta tækifæri til að láta í ljós þá von að samningaviðræður geti hafist í náinni framtíð og jafnframt að varanlegir samningar takist sem báðir aðilar geti sætt sig við.`` Það er því alveg ljóst að þetta var tekið fram af hálfu bandalagsins á þeim tíma en aldrei hefur verið viðurkennt af Íslands hálfu að hér væri um að ræða skuldbindingu sem Íslendingar hefðu gengist undir. Því hefur ávallt verið mótmælt en það mun hafa verið á árinu 1986 að fallist var á það af hálfu Íslendinga að teknar yrðu upp viðræður, eða eins og það var nefnt ,,dialog``, um þetta mál og málið tekið fyrir á nýjan leik. Það er alveg rétt sem hv. þm. Björn Bjarnason sagði að ég átti fund á sínum tíma með Manuel Marin í Brussel 7. mars 1989 þar sem m.a. kom fram í fundargerð. Af því að vitnað hefur verið til þessa fundar var eftirfarandi tekið fram, með leyfi forseta: ,,Ræða mætti gagnkvæmni í veiðiheimildum enda þýddi það ekki það að verkefni íslenskra fiskiskipa minnki.`` Það er hins vegar rangt eins og fram hefur komið að þetta hafi verið í fyrsta skipti sem það hafi verið rætt að til gagnkvæmra veiðiheimilda gæti komið. Ég hygg að hv. þm. muni það vel að einmitt í drögunum sem liggja fyrir að því er varðar samning árið 1981 er ákvæði um hugsanlegar gagnkvæmar veiðiheimildir. Það hefur því alltaf legið í loftinu öll þessi ár að slík gagnkvæmni gæti komið fram. Því miður hefur þessa skilnings m.a. gætt hjá hæstv. utanrrh. því að hann var í reynd að brjóta trúnað í þessu erfiða máli þegar hann skrifaði 17. apríl 1991 í Morgunblaðið eftirfarandi, með leyfi forseta, það var spurning nr. 13 sem hann varpaði fram: ,,Veist þú að sjútvrh. Framsfl. er eini stjórnmálamaðurinn á Íslandi svo kunnugt sé sem í formlegum viðræðum við sjávarútvegskommissar EB hefur sagt að ræða mætti gagnkvæmni í veiðiheimildum og að hugsanleg skipti á veiðiréttum milli Íslands og Evrópubandalagsríkjanna kæmu til greina?`` Að sjálfsögðu var rangt hjá hæstv. utanrrh. og mjög óvenjulegt af honum að fara fram á völlinn með þeim hætti sem hann gerði þá og að hann skyldi kjósa að rjúfa trúnað í þessu erfiða máli á þessum tíma. En segja má að síðan hafi í reynd verið erfitt og nánast útilokað að hafa samstarf við hæstv. utanrrh. um málið. Ég hygg að það hafi líka verið erfitt fyrir núv. sjútvrh. í þeirri ríkisstjórn, sem nú situr, þegar menn ganga fram með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. hefur leyft sér að gera bæði á þessu augnabliki og reyndar síðar í þessu máli. Það er líka rétt að 29. mars 1990 var fundur embættismanna um þetta mál. Þar var hreyft þeirri hugmynd, eins og segir í fundargerð, af Íslands hálfu að hugsanlega mætti gera fiskveiðisamning milli Íslands og EB er byggði m.a. á möguleika á skiptum á jafngildum veiðiheimildum í litlum mæli. Það var heldur ekki í fyrsta skipti sem slíkt hafði komið fram. Auðvitað er það rétt að það er á grundvelli allrar þessarar sögu sem gengur allt til ársins 1972 sem þetta mál hefur verið til viðræðu milli aðila en ávallt hefur verið um það samstaða af hálfu íslenskra stjórnmálamanna að hér yrði að vera um jafnvægi að ræða þannig að þau réttindi sem við fengjum væru jafngild þeim sem við létum í staðinn og það yrði á engan hátt til þess að minnka umsvif og veiðar okkar fiskiskipa og síst á þessum tíma þegar samdráttur er jafnmikill í íslenskum sjávarútvegi að það geti komið til greina að gangast inn á slík sjónarmið og má kannski segja að það komi því máli ekki beint við. Auðvitað hefur aldrei komið til greina að gera það en að sjálfsögðu er það enn þá ósanngjarnari krafa af hálfu mótaðilans að fara fram á það þegar ástand í íslenskum sjávarútvegi er eins og nú er og veiðiheimildir okkar jafnlitlar. En með framhald þessa máls er það fyrst vorið 1990 sem það tekur að skýrast hvað þarna er um að ræða og skriður fer að komast á málið. Á fundi í Lúxemborg vorið 1991 seint í júnímánuði komu upp hugmyndir um það hvað hér gæti verið í húfi. Svo vitnað sé til hæstv. utanrrh. í viðtali við Þjóðviljann 29. júní 1991 þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Það sem gerðist í Lúxemborg er einfaldlega það að gegn því að fá jafngildar veiðiheimildir á loðnu fyrir Ísland í grænlenskri landhelgi bjóðum við EB sem svarar 2.600 tonnum af þorskígildum eða 3.000 tonnum í karfaígildum af vannýttum tegundum sem yrðu að tveimur þriðju hlutum langhali og einum þriðja hluta karfi. Þetta samsvarar afla tveggja góðra vertíðarbáta. Við látum ekkert af hendi annað en það sem við fáum í staðinn.`` Það var með þessum hætti sem málið tók á sig nýja mynd. Það verður að segjast eins og er að flestir þeir sem að því höfðu komið í gegnum tíðina töldu að þarna gæti verið um ásættanlega lausn að ræða, m.a. út frá því mati manna að nauðsynlegt væri að ganga frá þessu langa og erfiða máli með einhverri lendingu þar sem jafnvægi ríkti milli aðila. Nú er það svo að langhali hefur ekki verið nýttur í teljandi mæli hér við land í langan tíma og veruleg óvissa hefur ríkt um veiðar á honum. Þetta hefur alveg legið fyrir og ég á ekki von á því að samningamenn Íslands hafi á þeirri stundu getað fullvissað talsmenn EB um að það væri örugg veiði að fara á langhalaveiðar hér við land. En hvernig svo sem það var þá var þetta kynnt sem niðurstaða. Við sem vorum spurðir um þetta mál tókum það að sjálfsögðu svo að hérna væri um pólitíska niðurstöðu að ræða þar sem báðir aðilar hefðu gefið eftir og hér væri komið samkomulag. Með tilliti til þess að það er líka mikil óvissa um loðnuveiðarnar og alls ekki víst að við getum nýtt okkur þau loðnuréttindi sem EB hefur keypt af Grænlendingum til margra ára þá fannst mönnum að þarna væri jafnvægi og m.a. á þeim grundvelli studdu talsmenn sjávarútvegsins þá niðurstöðu sem fékkst í júní 1991. Þeir tala með þeim hætti alveg fram eftir hausti og líka eftir að samkomulag um hið Evrópska efnahagssvæði tókst í Lúxemborg 22. okt. 1991. Þá er enn af hálfu ríkisstjórnar og ráðherra, sérstaklega hæstv. utanrrh., talað með þeim hætti að hægt sé að ganga út frá því að þetta verði að veruleika. Þó mun um þetta leyti hafa legið fyrir greinargerð frá sjútvrn. sem hafði ekki verið birt þar sem fram kom að niðurstaðan væri alls ekki komin. Síðan kom í ljós í nóvember 1991 að það var langt því frá að niðurstaðan væri fengin. Hæstv. utanrrh. viðurkenndi þá að við mundum trúlega þurfa að sætta okkur við það að ekki væri um annað að ræða. Hann hafði hins vegar ekki viðurkennt það fyrr. Eftir að niðurstaðan fékkst í Lúxemborg og nokkur draugagangur kom upp í málinu þá sagði hæstv. utanrrh. m.a. í viðtali við DV 22. júní, undir yfirskriftinni, með leyfi forseta: ,,Mér er fjandans sama hvað þessir menn röfla.`` Þannig að það er nú ekki nóg með að hæstv. utanrrh. hafi verið fjandans sama um hvað menn væru að röfla á Alþingi og hefur talað um það í fjölmiðlum að það hafi verið gert í of miklum mæli og líka á fréttamannafundum erlendis heldur hefur hann jafnframt gefið út yfirlýsingar um að honum sé fjandans sama hvað þessir menn séu að röfla í Brussel. Í því endemisviðtali sagði hann, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsdeildin, svo ég taki dæmi um hana, er lítilfjörlegasta deildin í öllu apparatinu. Forstöðumaður hennar er spænskur og fulltrúi spænskra sjávarútvegshagsmuna sem auðvitað er í uppreisnarham. Lausnin í Lúxemborg þýðir einfaldlega að Spánverjar gjörtöpuðu málinu.`` Ég er nú helst á því að þeim í sjávarútvegsdeildinni í Brussel hafi ekki líkað þessi ummæli því auðvitað hafa þau gengið til þeirra að þeim væri lýst af utanrrh. Íslands að þeir væru lítilfjörlegasta deildin í öllu apparatinu. Að vísu hefur hæstv. utanrrh. ekki kallað Alþingi Íslendinga lítilfjörlegustu deildina í íslenska þjóðfélaginu en stundum hefur mátt túlka ummæli hans þannig að honum þyki lítið til starfs þess koma. Hann leyfði sér að segja að þeir hefðu gjörtapað málinu. Það eru ekki mjög góð skilaboð í samningum sem ekki er lokið að senda mönnum tóninn með þeim hætti. Ég býst við að það hafi heldur hert á mönnum í þessu sambandi þegar menn sjá það stöðumat sem er uppi af Íslands hálfu í þessu vandasama máli og hafi þá e.t.v. orðið til þess að þeir hafi séð ástæðu til að halda áfram að röfla í málinu. Hvort svo sem utanrrh. Íslands hafi verið fjandans sama um það eður ei. Það er staðreynd, sem kom fram seint á árinu 1991, að málið var komið í vissa sjálfheldu og nú stöndum við frammi fyrir því eins og gerðum hlut að við þurfum að láta 3.000 tonn af karfa og fá 30.000 tonn af loðnu í staðinn. Þegar búið var að ganga í gegnum alla lotuna og margir sigrar höfðu verið í höfn og alltaf voru Íslendingar að vinna þá var það mat utanrrh. í lok alls þessa ferlis að Ísland fær á móti 30.000 tonn af loðnu sem væru 20% verðmætari en hlutur EB. Það er hið endanlega mat utanrrh. og væntanlega ríkisstjórnar Íslands þegar þessu máli er lokið að við höfum fengið 20% verðmætari afla en EB fékk í sinn hlut. Þrátt fyrir að langhalinn væri floginn, þrátt fyrir að það væri flogið að við gætum veitt loðnuna fyrst og síðan yrði metið hvort hún væri okkur þess virði að það jafngilti 3.000 tonnum af karfa, það var líka farið, þá var þetta matið um samningsniðurstöðuna. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ekki er um létt mál að ræða. En ég tel að það verði að tala um það eins og það er að nær sé fyrir menn að viðurkenna það að hér er um vonda samningsniðurstöðu fyrir Ísland að ræða. Samningsniðurstöðu sem er óásættanleg og getur ekki orðið til nokkurrar frambúðar. En að koma og segja að menn séu bara nokkuð ánægðir með þetta. Ég vil í fyrsta lagi í þessu sambandi gera að umtalsefni verðgildi þessara heimilda og ganga út frá því að aflinn náist að öllu leyti af beggja hálfu. Þ.e. að EB veiði 3.000 tonn af karfa sem hægt er að ganga út frá sem nokkuð vissri veiði miðað við ástand fiskstofna því að karfastofninn er tiltölulega öruggur og það hefur verið hægt að ganga í hann áratugum saman enda er hér um fisk að ræða sem verður mjög langlífur. Að því er varðar loðnuna er hins vegar allt annað mál en við skulum láta það liggja á milli hluta til að byrja með. Í þessu sambandi hafa verið notaðir stuðlar af hálfu utanrrn. og gengið úr frá því í þessari fréttatilkynningu að þeir stuðlar sem hafa verið notaðir í kvótakerfinu væru þeir sem ætti að nota til að meta samninginn og því jafnframt haldið fram að sá sem hér stendur, fyrrv. sjútvrh., hafi verið sá sem lögleiddi og fann upp þessa stuðla. Það er nokkuð ofsagt að þeir hafi verið fundnir upp af einhverjum ráðherra vegna þess að þessir stuðlar eru einfaldlega reiknaðir út af Þjóðhagsstofnun og mæla verðgildi fiskafla á innanlandsmarkaði. Þeir hafa almennt verið notaðir nokkurn veginn óbreyttir frá því sem komið hefur frá Þjóðhagsstofnun og þessi stuðull er á árinu 1991 0,41. Útreikningur Þjóðhagsstofnunar sýndi á árinu 1990 0,43 en þá var stuðlinum að vísu breytt, eftir því sem ég best man og hann var hækkaður í 0,5 vegna þess að karfinn þótti þar óeðlilega lágur. En að stuðull Þjóðhagsstofnunar, sem notaður er í lögum um fiskveiðar, hafi sérstaklega verið hugsaður til að nota í samningaviðræðum við erlend ríki er alveg út í hött. Að líta á þann verðmætastuðul sem einhvern heilagan sannleika sérstaklega vegna þess að hann hafi verið hluti af fiskveiðistjórnunarkerfi er enn þá fráleitara. Þegar menn standa í erfiðum samningum hljóta menn að nota ýmsa aðra mælikvarða. Það er alveg nýtt fyrir mér að einhver einn mælikvarði sé alger sannindi í viðskiptum milli aðila. Ég bendi á að allan þennan tíma hefur líka verið reiknaður út stuðull fyrir heildarverðmæti afla á Íslandsmiðum. Þar kemur allt annað fram. Þar er þorskurinn 1, karfi 0,7 og loðnan 0,04. Þetta ætti ekki að koma neinum á óvart vegna þess að karfinn hefur alltaf verið hlutfallslega verðmætari ef siglt er með hann á erlenda grund. Karfinn hefur líka verið í vaxandi verðmætum vegna frystingar úti á sjó. E.t.v. halda sumir því fram að það sé sérstaklega frystingin úti á sjó sem hefur gert það að verkum að karfinn hafi fengið aukið gildi. Á árinu 1987 var hlutfall karfa í heildarverðmætum 0,7 á móti 1 jafnvel þótt aðeins 4.000 tonn væru fryst út á sjó. Rétt að taka líka mið af því að fleira er fryst út á sjó en karfi því að þorskurinn er jafnframt frystur þar. Þetta eru staðreyndir sem verður að halda til skila í málinu. Því verður líka að halda til skila að karfinn er ein eftirsóttasta fisktegundin um þessar mundir. Vegna hvers? Vegna þess að aflinn er tregur en öruggasta veiðin sem nú fer fram er trúlega úr karfastofninum. Ég tel því að það sé á engan hátt rétt að meta þessar veiðiheimildir að jöfnu í verðmætum. Hins vegar ætla ég ekki að leggja á það einhvern algildan dóm hver þessi verðmæti eru þó ég sé þeirrar skoðunar að eðlilegra sé að taka sem mest mið af heildarverðmæti afla okkar sem kemur á land. En auðvitað gætu menn líka haft þá tilfinningu að miða fyrst og fremst við sjófrystingu, miða við siglingar o.s.frv. Það hljóta menn að gera í samningaviðræðum um málið. Minni hluti sjútvn. nefnir þá stuðla sem Efnahagsbandalagið notar í þessu sambandi og ekki kemur á óvart að karfinn er metinn næstum því jafnverðmætur og þorskurinn af þeim. Þeir eru hins vegar með stuðul eftir því sem þeir hafa fengið upplýsingar um þar sem loðnan er metin á 0,10. Ég verð að játa að ég gef ekki mikið fyrir þann stuðul Evrópubandalagsins að meta loðnu á 0,10 því að mér er ekki kunnugt um að Evrópubandalagið hafi stundað loðnuveiðar á undanförnum árum. Satt best að segja veit ég ekki síðan hvenær þetta verðmætamat er. Ég er helst á því að þetta verðmætamat sé mjög gamalt og þeir hafi ekki endurnýjað það með nýjum upplýsingum um verðmæti loðnuafurða þó að ég sé ekki að halda því fram að það sé svona eins og var í gömlu Sovétríkjunum þar sem loðnan var metin verðmætari en þorskurinn af þeirri ástæðu að verðið á þorskinum var frá því rétt eftir síðari heimsstyrjöld. En loðnuveiðarnar höfðu verið tiltölulega nýuppteknar og þar af leiðandi var hægt að setja nýtt verð á loðnuna. En eins og menn vissu þá var engin verðbólga í Sovétríkjunum sálugu. Ég tel því að verðmætamat EB á loðnu sé ekki marktækt. Væntanlega hefði Evrópubandalagið lagt meiri áherslu á það að ná þessari loðnu og lagt í meiri kostnað við það ef verðmæti hennar væri jafnmikið og þarna kemur fram. En þetta er ekki það eina sem skipti máli í sambandi við mat á þessu máli. Líka verður að taka tillit til þess að loðna er miklu óvissari fiskstofn en karfinn og kemur engum Íslendingi á óvart. Það var í ársbyrjun 1989 eða trúlega hefur það nú ekki verið fyrr en um vorið að það tókust samningar um nýtingu þessa loðnustofns. Viðræður höfðu átt sér stað í heilan áratug og þar var samþykkt að við fengjum 78% af heildaraflanum en Norðmenn og Grænlendingar 11% hvorir. Það er því ekki alls kostar rétt sem segir í áliti meiri hluta sjávarútvegsnefndar, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli 20 ára reynslu, og með hliðsjón af lífsháttum loðnunnar, hafa þjóðirnar skipt með sér nýtingu stofnsins þannig að Íslendingar veiða 78% heildaraflans, en Norðmenn og Grænlendingar sín 11% hvorir.`` Hér er um allmikla ónákvæmni að ræða því að það var ekki samkomulag um þessa skiptingu lengst af og miklir árekstrar áttu sér stað, ekki kannski síst við frændur okkar Færeyinga sem gátu veitt óheft á tímabili á svæðinu við Jan Mayen og Grænland og við reyndum að hafa áhrif á þær veiðar með beinum samskiptum við Færeyinga. Það var hins vegar samningur milli Noregs og Íslands sem er mun eldri og á rætur sínar að rekja til þess fræga samkomulags sem gert var um Jan Mayen svæðið og er mönnum í fersku minni sem var mikilvægt samkomulag sem tókst á þeim tíma. Um það urðu verulegar deilur hér á Alþingi en það samkomulag hefur reynst okkur Íslendingum mikilvægt og það var í framhaldi af því samkomulagi sem þessi samningur tókst 1989. Það er alveg ljóst að frá því að þetta samkomulag var gert að það hefur verið okkur Íslendingum mjög hagstætt. Og það þarf ekki annað en að líta á þær tölur sem koma fram í fskj. IV með áliti minni hluta sjútvn. um veiðarnar. Þar kemur fram að okkar hlutur í veiðunum 1989--1990 var 82,4% og á næsta tímabili 91,2% og á því þriðja 93%. Þannig að við höfum veitt úr þessum stofni mun meira magn en okkar hlutdeild gefur til kynna. Og ástæðan fyrir því er að sjálfsögðu önnur ákvæði þessara samninga svo sem veiðar í íslenskri landhelgi og ákvæði um bætur o.s.frv. Ég tel að það orðalag sem hv. þm. úr meiri hlutanum nota í sambandi við möguleika Grænlendinga og Norðmanna til að nýta sinn kvóta sé ekki fullnægjandi. Og mér finnst það vera ansi mikið sagt hjá þeim, með leyfi forseta, það sem þeir segja: ,,Gagnrýnendur tvíhliða samningsins virðast því annaðhvort ekki þekkja þríhliða samninginn um loðnuveiðar eða ganga að því sem vísu að Grænlendingar muni ekki nýta sér réttindin sem hann veitir þeim.`` Og án þess að ég ætli að fara að rekja það nákvæmlega --- og bíð nú eftir frsm. meiri hlutans --- þá tel ég að meiri hlutinn geri allt of mikið úr möguleikum þessara þjóða til að nýta sér sinn veiðirétt að fullu og geri líka of mikið úr því að þeir geti fengið bætur í öllum tilvikum. Það er enginn sjálfkrafa bótaréttur ef þeir ná ekki sínu magni. Þar þarf ekki aðeins að líta til þess hvernig kvótarnir hafa verið gefnir út, þeir eiga rétt til að veiða úr kvótum sem eru gefnir út síðla vertíðar þótt þeir eigi ekki rétt að því er varðar bráðabirgðakvótann. En ég vil jafnframt benda á að þar hefur líka reynt á sanngirnissjónarmið. Ég man eftir því, áður en að þessi samningur tók gildi, að þá áttu Norðmenn samkvæmt beinum ákvæðum samningsins og útreikningum rétt á bótum sem þeir síðan féllu frá að hálfu vegna þess að það var talið beinlínis ósanngjarnt. Og af hverju var það ósanngjarnt? Það var ósanngjarnt vegna þess að Íslendingar hafa haldið úti sínum flota við mjög erfið skilyrði oft á tíðum, sent rannsóknarleiðangur eftir rannsóknarleiðangur, kostað allar þessar rannsóknir, þurft að kosta tilraunaveiðar og mikið úthald flotans. Og þessu hefur verið haldið til skila þegar samið er um endanlegar bætur og á það hefur verið fallist af Norðmönnum. Og ég vil benda á að á árinu 1990--91 var endanleg endanleg ráðgjöf frá Hafrannsóknastofnun 250 þús. tonn. En við ákváðum að veiða umfram þetta magn og taka nokkra áhættu þannig að heildaraflamarkið varð 312 þús. tonn. Og þessi ákvörðun var tekin eftir að Grænlendingar gátu nýtt sér sína loðnu. Hins vegar var það svo að bráðabirgðakvótinn var upphaflega 600 þús. tonn og Norðmenn höfu alla möguleika til þess að reyna við loðnuna um sumarið en sættu sig hins vegar við loðnuveiðibann þegar það var sett á á þeim tíma. Þeir fóru fram á bætur í viðræðum um þessi mál en á það var ekki fallist. Niðurstaðan varð sú að engar bætur féllu Norðmönnum til handa. Þannig að ég vil biðja menn um að túlka af fullri varúð þennan rétt því að hann er ekki sjálfkrafa. Hér er um mjög flókinn samning að ræða og ég tel að meiri hluti sjávarútvegsnefndar oftúlki ýmis ákvæði hans hinum aðilanum í hag. Og mér þykir miður að svo skuli vera en ég get ekki látið hjá líða að þetta sjónarmið mitt komi fram því að hér er um viðkvæmt samningamál að ræða og það er alvarlegur hlutur ef ákvæði samninga eru túlkuð af hálfu Íslands með þeim hætti að þar sé um oftúlkun að ræða fyrir hönd hins samningsaðilans. Það er staðreynd að á síðustu vertíð náðum við ekki öllu magninu. Heildaraflamark var 740 þús. tonn en heildarafli 682 þús. tonn. Það liggur því alveg ljóst fyrir að hefði slíkur samningur sem þessi gilt fyrir síðasta ár þá hefði hann í engu nýst okkur Íslendingum. En jafnvel þótt að þetta magn hefði náðst þá er það heldur ekki víst að það hefði nýst okkur vegna bótaákvæðanna og þeirrar staðreyndar að það eru takmarkaðar heimildir fyrir hinar þjóðirnar að veiða innan okkar lögsögu. Mér sýnist, virðulegur forseti, að þessum sjónarmiðum hafi ekki verið nægilega vel til skila haldið og ég tel að enn þann dag í dag sé þeim ekki nægilega vel fram haldið af þeim sem fjalla um þetta mál hér á Alþingi. Hitt er svo annað mál að við getum að sjálfsögðu ekki gengið út frá því að þær aðstæður, sem hafa verið á undanförnum árum, muni ríkja um alla framtíð. Auðvitað getur það tímabil komið aftur þegar Norðmenn og Grænlendingar eða þjóðir fyrir þeirra hönd áttu mjög auðvelt með að ná sínu magni á hafsvæðinu við Jan Mayen og Grænland. Og það má geta þess að okkar hlutfall hefur farið niður fyrir 78% eitt árið eða 1986 þegar skilyrði voru mjög hagstæð á þessu hafsvæði. Auðvitað ber að viðurkenna það og halda öllu því sem rétt er í þessu máli til skila. En staðreyndin er hins vegar sú að þær aðstæður ríkja ekki í dag. Þessar aðstæður hafa ríkt á undanförnum árum og ríkja enn. Það sem er verið að gera með þessum samningi hér er að það er verið að samþykkja þessi 30 þús. tonn til eins árs og 3 þús. tonn af karfa þar á móti. Þannig að ég tel að það sé rétt fyrir menn að búa sig undir það að við fáum lítið og jafnvel ekki neitt í okkar hlut á árinu 1993. En það er ekki þar með sagt að það muni verða svo um árið 1994 ef ætti að semja fyrir það ár. Það mun að sjálfsögðu fara eftir þeim aðstæðum sem ríkja varðandi loðnustofninn á því ári. Og því miður er mjög erfitt að spá fyrir um það langt fram í tímann hvernig það muni verða. Og þess vegna er í reynd eina leiðin ef sanngirni á að gæta í þessu máli að fyrst reyni á það að hvaða notum slíkar veiðiheimildir komi okkur Íslendingum áður en gengið er endanlega frá því sem Evrópubandalagið á að fá á móti, þ.e. ef Evrópubandalagið á að fá svo öruggan stofn sem karfann. Þetta eru einfaldlega staðreyndir sem menn eiga að viðurkenna og er þá nær að segja að staðan í málinu hafi verið sú að það hafi ekki verið neinn annar kostur en að gera þennan slæma samning. Menn hafi einfaldlega verið komnir í þá stöðu m.a. vegna framgöngu utanrrh. Íslands --- sem ég hef getið um í mínu máli og get m.a. vitnað, eins og við gerum í okkar nál., til ummæla hæstv. sjútvrh. í því sambandi sem gefa það til kynna að hann hafi ekki getað sætt sig við yfirlýsingar utanrrh. á öllum stigum þessa máls. Hef ég kosið að vitna beint til hans ummæla og ekki hætt mér út í það að reyna að lesa á milli línanna um það sem fer á milli ráðherranna á ríkisstjórnarfundum, hvað þá í Þjóðarsálinni, en hæstv. sjútvrh. hefur m.a. vitnað að því er varðar þetta mál til ummæla utanrrh. í Þjóðarsálinni og er þar þá a.m.k. kominn vettvangur fyrir ráðherrana til að tala saman sem er nú mikilvægt að sé fyrir hendi. --- Nei, það er ekki gert. Menn halda því bara blákalt fram: Þetta er bara nokkuð góður samningur, hagstæður fyrir Íslendinga. Og utanrrh. hefur ekki einu sinni haft fyrir því að draga til baka að við græðum 20% á honum. En ég ætla nú að vonast eftir því að það bókhald verði nú rifjað upp svona þegar kemur fram á næsta ár, hvort að það reynist rétt hjá utanrrh. að Íslendingar muni fara með 20% gróða í þessu máli þegar upp er staðið. Ég er a.m.k. sannfærður um að það er fráleit spá. Og ef allar áætlanir þjóðarbúsins væru með þeim hætti þá er ég hræddur um að margt færi nú öðruvísi en við ætlum í íslenskum þjóðarbúskap. Og það er beinlínis mjög hættulegt og hlýtur að teljast mikið slys að slíkt hafi verið gefið út af Íslands hálfu, og margt af því sem sagt er veikir því miður samningsstöðu Íslands í þessu máli til frambúðar.

Forseti vill gera ræðumanni viðvart, það hefur veirð tekin ákvörðun um það að það færi hér fram utandagskrárumræða klukkan hálffjögur. Og það hefur reyndar einn hv. þm. óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þm. Ef hann getur lokið henni mjög fljótlega þá er honum það heimilt en annars óskar forseti eftir þingmaðurinn fresti ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Ég á nokkuð eftir af minni ræðu þannig að ég held ég verði að fresta henni.

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem menntamrh. Ólafur G. Einarsson, 1. þm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með tilvísan til 2. mgr. 3. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, María E. Ingvadóttir viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegur forseti.`` Undir þetta bréf ritar Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl. María E. Ingvadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa.

Þá fer fram utandagskrárumræða samkvæmt fyrri málsgrein 50. gr. þingskapalaga að beiðni hv. 4. þm. Norðul. e. og er umræðuefnið brottvísun Palestínumanna af hernumdu svæðunum. Tímamörk eru þau, eins og hv. þm. er eflaust kunnugt, að málshefjandi hefur fimm mínútur í fyrra skiptið sem hann tekur til máls og óski hann eftir að taka til máls öðru sinni hefur hann tvær mínútur til umráða. Viðkomandi ráðherra hefur fimm mínútur í fyrra skiptið og tvær mínútur í síðari skiptið og aðrir þingmenn og ráðherrar tvær mínútur.

Hæstv. forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. forsrh. yrði einnig gert aðvart um að þessi umræða sé að hefjast. Ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár vegna þeirrar dæmalausu uppákomu, þeirra dæmalausu atburða sem heimsbyggðin mátti horfa upp á rétt fyrir jólin, að ísraelsk stjórnvöld tóku þá rúmlega 400 Palestínumenn af svæðum í Palestínu sem þau hafa hernumið og fluttu nauðuga yfir á einskismannsland við landamæri Ísraels og Líbanons, reyndar yfir á svonefnt hernumið öryggissvæði við landamærin sem Ísraelsher bannar umferð á. Þar hírast nú þessir menn, eins og við höfum nú fengið að sjá af myndum í fjölmiðlum, við hörmulegan aðbúnað, matarlitlir eða matarlausir í óupphituðum tjöldum eða jafnvel algjörlega á berangri. Það er mat hjálparstofnana að verði engin breyting á högum þeirra á næstu dögum sé eins víst að einhverjir þessara manna muni láta lífið á næstunni úr hungri og kulda. Með þessu framferði þverbrýtur Ísraelsstjórn margar grundvallarreglur um mannréttindi og réttaröryggi og sanngjarna málsmeðferð og skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða óbreytta borgara eða sakamenn, né hvort um væri að ræða stríðstíma eða friðar. Þessi framkoma þverbrýtur einfaldlega ýmsar grundvallarmannréttindareglur sem taka til allra manna hvort sem um óbreytta borgara, sakamenn, stríðsfanga eða aðra er að ræða. Þetta kemur m.a. skýrt fram í ályktun öryggisráðsins frá 18. des., ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 799. Þar eru þessar aðgerðir harðlega fordæmdar. Í bréfi sem ríkisstjórn Íslands sendi 30. des., og mér hefur ekki tekist að fá afrit af en í fréttatilkynningu utanrrn. er vísað í, lýsir ríkisstjórnin áhyggjum sínum yfir þessari framgöngu ísraelskra stjórnvalda. Ég tel að til þurfi að koma mikið afdráttarlausara orðalag af hálfu íslenskra stjórnvalda. Það vekur athygli mína þegar borin er saman ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna annars vegar, sem samþykkt var einróma, og hins vegar bréf íslenska utanrrh., ef marka má fréttatilkynningu utanrrn., að þar er um allt annað og mikið vægara orðalag að ræða. Íslensk stjórnvöld lýsa áhyggjum sínum, íslensk stjórnvöld hvetja til og íslensk stjórnvöld láta í ljósi von um --- að ákvörðun um brottvísum Palestínumannanna verði afturkölluð. En í ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 799 er með óvenju afdráttarlausu orðalagi þessari framkomu ísraelskra stjórnvalda mótmælt. Þar segir öryggisráðið einfaldlega, með leyfi forseta: ,,The Security Council strongly condemns the action taken by Israel the occupying power to deport hundreds of Palestinean citizens`` o.s.frv. Með öðrum orðum, öryggisráð Sameinuðu þjóðanna einróma fordæmir harðlega framgöngu ísraelskra stjórnvalda. Og tekur svo fram að ráðið muni halda áfram að fylgjast með framgangi mála og krefst þess að ísraelsk stjórnvöld leyfi mönnunum þegar í stað að snúa til baka. Ég vil því í fyrsta lagi eindregið skora á hæstv. ríkisstjórn að fordæma afdráttarlaust meðferð ísraelskra stjórnvalda á Palestínumönnunum 415 og einnig framgöngu hers og stjórnvalda á hernumdu svæðunum en þar hefur orðið mikið mannfall síðan mótmæli hófust gegn þessum brottvísunum. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. hvort ríkisstjórnin sé tilbúin til slíkrar algerrar fordæmingar og afdráttarlausrar fordæmingar á framferði Ísraelsstjórnar og ég fullyrði að til þess hefði ríkisstjórnin stuðning þings og þjóðar. Ég vil í öðru lagi spyrja hvort því megi ekki treysta að Íslendingar muni styðja að gripið verði til aðgerða gagnvart Ísrael ef þeir, þ.e. Ísraelsmenn, ekki leyfa hinum brottvísuðu mönnum að snúa til baka og Ísraelsmenn beittir þrýstingi eða refsiaðgerðum sem dugi til þess að ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nái fram að ganga. Í ályktuninni sjálfri er vísað til þess að öryggisráðið muni halda áfram að sinna þessu máli. Ég spyr því í öðru lagi: Má treysta því að íslensk stjórnvöld muni styðja að gripið verði til aðgerða gagnvart Ísrael til að knýja þá til að framfylgja ályktun öryggisráðsins? Og í þriðja lagi vil ég spyrja hvort íslensk stjórnvöld hyggist á næstunni milliliðalaust reyna að hafa áhrif á stjórnvöld í Ísrael. Innan ríkisstjórnarinnar eru menn sem farið hafa í sérstakar kurteisisheimsóknir til Ísraels, bæði hæstv. forsrh. og núv. formaður Sjálfstfl. og einnig fyrrv. formaður Sjálfstfl. og núv. hæstv. sjútvrh., hafa á undanförnum árum farið í sérstakar kurteisisheimsóknir til Ísraels og ættu því að hafa þar sæmileg sambönd. Þessi framkoma er með öllu óþolandi og hvergi á að líða slíkt á byggðu bóli í heiminum að menn séu gerðir útlægir og landlausir með þessum hætti og jafnvel látnir deyja Drottni sínum úr hungri og kulda. Þjóðir heimsins verða að taka höndum saman til þess að stöðva þetta framferði Ísraels. Ég vona að Íslendingar láti sitt ekki eftir liggja í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda gripu stjórnvöld í Ísrael til þeirra aðgerða að vísa brott um 400 manns, flytja þá nauðungarflutningum yfir á landsvæði Líbanons nokkrum dögum fyrir jól. Málið var tekið fyrir, eins og fram kom einnig í ræðu hv. ræðumanns, af öryggisráðinu þann 18. des. og í ályktun þess, sem samþykkt var samhljóða, kom fram m.a. að þessar aðgerðir ísraelskra stjórnvalda væru ótvírætt brot á 4. Genfarsáttmálanum um skyldur stjórnvalda á hernumdum svæðum um að framfylgja þar settum reglum. Í annan stað var aðgerðin fordæmd og þess krafist að þessu fólki væri tryggt öryggi við heimkomu, og loks að sérstakur fulltrúi aðalritara Sameinuðu þjóðanna yrði sendur á vettvang til þess að reyna að fá fram lausn á þessu máli. Að því er varðar ísraelsk stjórnvöld þá hafa þau tíundað sér til málsbóta einna helst eftirfarandi. Þeir segja að umrætt fólk séu í forustu tveggja hryðjuverkasamtaka, annars vegar svokallaðra Hamas-samtaka, sem þau halda fram að sé stýrt af stjórnvöldum í Íran, og hins vegar hryðjuverkasamtaka sem kenna sig við Islamic Jihad. Því er haldið fram að þessi samtök hafi á samviskunni margvísleg hryðjuverk, m.a. morð á mörgum hundruðum Palestínumanna sem og hryðjuverk innan Ísraels og á hernumdu svæðunum, aftökur án dóms og laga, árásir á skóla o.s.frv. Því var yfirlýst að Hamas lýsti á hendur sér vígi á löggæslumanni, Toli Danof, þann 13. des., sem ísraelsk stjórnvöld gefa sem beina átyllu fyrir þessum aðgerðum. Af hálfu íslenskra stjórnvalda hefur þetta mál verið tekið fyrir og skoðað, í fyrsta lagi ákveðið að styðja fordæmingu á þessum aðgerum ísraelskra stjórnvalda á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Og það er einkum tvennt, þrátt fyrir málsbætur fram bornar af stjórnvöldum í Ísrael, sem veldur því. Og það er í fyrsta lagi að hér er um að ræða brot á Genfarsáttmálanum svo óyggjandi er talið, og í annan stað er þá krafa um það að þetta fólk eigi rétt á opnum réttarhöldum og það eru þær kröfur sem settar hafa verið fram af hálfu íslenskra stjórnvalda, fyrir utan það að taka þátt í stuðningi við þá ályktun sem þarna er vísað til á vettvangi öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Mér barst síðan bréf frá forsrh. Ísraels um þetta mál og svaraði því samstundis. Í bréfi mínu er sett fram af hálfu íslenskra stjórnvalda í fyrsta lagi sú krafa að ísraelsk stjórnvöld geri allt sem í þeirra valdi stendur til þess að tryggja að umræddum Palestínumönnum verði séð fyrir nauðþurftum. Og einnig áskorun á hendur stjórnvalda í Ísrael að afturkalla þessa ákvörðun og að tryggja að mál þeirra fái eðlilega meðferð fyrir opnum dómstólum. Þessu til viðbótar hefur mér nýlega borist bréf frá utanríkisráðherra Ísraels, sem er út af fyrir sig svipaðs efnis, en þar er lögð á það áhersla að þessi samtök sem hér eiga hlut að máli séu bæði yfirlýstir andstæðingar friðarferilsins, hafi á stefnuskrá sinni að viðurkenna ekki tilverurétt Ísraels, en sér í lagi er lögð á það áhersla að þau hafi með aðgerðum sínum reynt að koma í veg fyrir stuðning við friðarferilinn, bæði innan Ísraels og á hernumdu svæðunum, og það borið fram sem sérstök réttlæting á aðgerðum Ísraels. Af minni hálfu er það ljóst að ég stend við það sem við höfum sagt fyrir hönd íslenskra stjórnvalda, að þessar málsbætur duga ekki og kröfurnar eru á hendur Ísraels um hvort tveggja, annars vegar það mannúðarsjónarmið að tryggja, meðan þetta fólk er ekki aftur komið til heimkynna sinna, að það njóti öryggis og því sé séð fyrir nauðþurftum, og hins vegar að ákvörðunin verði afturkölluð og að þessu fólki verði gefinn kostur á opinni meðferð sinna mála fyrir dómstólum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið hörmulegt að fylgjast með þeirri meðferð sem 415 Palestínumenn hafa orðið að sæta af hálfu stjórnvalda í Ísrael undanfarnar vikur. Ég held að fáar fréttir hafi vakið jafnsterk viðbrögð almennings og þessi grimmilegi útlegðardómur sem við höfum orðið vitni að. Frá lokum heimsstyrjaldarinnar fyrri, er verndarsvæði gyðinga var sett á fót í Palestínu, hefur gengið á ýmsu í samskiptum gyðinga og araba á svæðinu og styrjaldir geisað. Þó hygg ég að nú hafi keyrt um þverbak eftir uppreisn Palestínumanna, Intifada, eftir að hún hófst á herteknu svæðunum og einkum hefur það komið fram í mjög harðneskjulegri framgöngu Ísraelshers sem m.a. hefur beint byssum sínum að börnum og unglingum á svæðinu. Sú aðgerð að vísa 415 karlmönnum úr landi og gera þeim að hírast við rýran kost á einskismannslandi í Suður-Líbanon hefur verið fordæmd um allan heim enda um manréttindabrot að ræða af því tagi sem minnir helst á ofsækjendur gyðinga sjálfra. Því er það furðulegt að þeir skuli grípa til aðgerða af þessu tagi. Viðbrögð íslenskra stjórnvalda voru þó af allra aumustu gerð. Mjög vægt orðað bréf til stjórnvalda í Ísrael þar sem --- samkvæmt fréttatilkynningu utanrrn. --- ísraelsk stjórnvöld voru hvött til að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að tryggja að umræddum Palestínumönnum verði séð fyrir nauðþurftum og látin í ljós von um að sú ákvörðun að vísa Palestínumönnunum úr landi verði afturkölluð og mál þeirra fái eðlilega meðferð fyrir dómstólum. Virðulegi forseti. Þessi mannréttindabrot Ísraelsmanna ber að fordæma harðlega að mínum dómi og þess ber að krefjast að Palestínumennirnir fái að snúa heim þegar í stað. Hafi þeir brotið af sér, eins og Ísraelsmenn halda fram, þá á að sjálfsögðu að draga þá fyrir lög og dóm. En útlegð af því tagi sem hér um ræðir sýnir ekkert annað en grimmd.

Frú forseti. Ég tek undir það með hæstv. utanrrh. að það eigi ekki að refsa mönnum með því að vísa þeim úr landi eða svipta þá búseturétti. Hafi þeir rúmlega 400 karlmenn, sem nú eru landlausir í Suður-Líbanon, gerst sekir um hryðjuverk á að sækja þá fyrir réttum dómstólum og láta þá sæta refsingu samkvæmt lögum síns lands. Ég held að þetta séu þau grundvallaratriði varðandi mannréttindi sem við Íslendingar aðhyllumst, við erum réttarríki og viljum að aðrar þjóðir hafi lög og rétt í hávegum. Þessar kröfur eigum við að setja fram af einurð og sjá til þess að þær nái fram að ganga því að það er ekki aðeins í þágu þessara manna sem þarna er um að ræða heldur þess alþjóðlega samfélags sem við viljum að upp sé byggt í heiminum. Ég tel að ríkisstjórnin eigi að halda þessu máli til streitu með þeim hætti sem gert hefur verið. Sem betur fer eru lýðræðislega kjörin stjórnvöld í Ísrael og þau hljóta að taka tillit til þess sem fram kemur á alþjóðavettvangi, og þar finnst mér að sumu leyti þessir menn betur settir heldur en þeir sem nú búa við ennþá þrengri kost og verri, t.d. í Júgóslavíu fyrrverandi þar sem menn geta enga björg sér veitt og erfitt er halda að nokkrum lögmætum stjórnvöldum kröfum um að því fólki sé þyrmt eða því séu einhverjar bjargir veittar. Þess vegna er það sú von í þessu máli að hin löglega kjörnu stjórnvöld í Ísrael láti undan réttmætum þrýstingi og sjái til þess að þessir menn, ef þeir hafi gerst brotlegir við lögin, verði látnir sæta refsingu og mál þeirra skoðað af réttum yfirvöldum en þeim ekki vísað úr landi og þeir gerðir landlausir eins og raun ber vitni um nú.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að okkur Íslendingum ber að leggja ríka áherslu og alla áherslu á það að mannréttindi séu haldin hvar og hvenær sem er. Þar út af fyrir sig þýðir enginn samanburður, það á að halda mannréttindi og brot á mannréttindum eru óafsakanleg þar sem þau eru framin. Við höfum ætíð verið stoltir af því, Íslendingar, að virða mannréttindi og við höfum jafnframt sagt, a.m.k. í hátíðaræðum, að við teldum að sérhver þjóð ætti að hafa sjálfsákvörðunarrétt. Til þess að geta dæmt í slíkum málum þá þurfum við að sjálfsögðu að kynna okkur þá atburði sem um er að ræða. Ég verð því miður að segja að mér hefur stundum þótt skorta á hjá okkur Íslendingum að kynna okkur báðar hliðar á slíku máli. Ég minni á það þegar ég var utanrrh. vildi ég kynna mér málstaða Palestínumanna og fékk bágt fyrir hjá þáv. forsrh. og alveg sérstaklega í Morgunblaðinu. Ég ræddi þá við sendiherra Palestínumanna í Stokkhólmi og hugðist ræða við Arafat en það varð nú ekki úr því. Hins vegar gerði ég það síðar. Og ég tel að þær viðræður hafi verið afar gagnlegar. Því nefni ég þetta hér að mér þykir stundum sem hugur fylgi ekki máli. Ég hefði talið að í heimsóknum til Ísraels hefðu einmitt forustumenn núv. ríkisstjórnar átt að nota tækifærið og ræða einnig við forustumenn Palestínumanna og kynna sér þeirra málstað. Mér sýnist satt að segja ástandið orðið svo alvarlegt að þarna dugi ekki bréf, eins og hæstv. utanrrh. hefur skrifað. Ég vona að því verði fylgt eftir með miklu harðara bréfi og ekki bara lýst von að Ísraelsmenn lagfæri það sem þarna hefur farið úrskeiðis --- það er út af fyrir sig ágæt bending að þeir hafa það á sínu valdi, þeir hafa það algjörlega á sínu valdi --- heldur verði því fylgt eftir með aðgerðum og orðum okkar Íslendinga hjá Sameinuðu þjóðunum. Og ég tel að satt að segja sé kominn tími til þess að krefjast þess að eftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna setjist að í Palestínu.

Hæstv. forseti. Það var nöturlegt að á sama tíma og við héldum jólahátíð, sem byggist á hinu fræga barni sem úthýst var en komst þó a.m.k. í fjárhús, þá urðum við að hlusta á meðferðina á þessum 415 einstaklingum. Og það vakti nokkra undrun mína að allir þeir prestar landsins sem ég hlýddi á þessi jól virtust gjörsamlega búnir að gleyma meðferðinni á þessum umræddu einstaklingum og héldu sig við barnið sem komst þó í hús forðum í þessu landi. Það er auðvitað óþarfi að endurtaka það sem hér hefur verið sagt. Þetta er slík aðgerð, að menn skuli reknir úr landi og beinlínis dæmdir til að veslast upp án dóms og laga og er auðvitað þverbrot á öllum mannréttindasáttmálum sem þjóðir heims hafa undirritað, og ber auðvitað að fordæma það harðlega. Við skulum ekki gleyma því að saga þessa ríkis, Ísraelsríkis, er á ábyrgð okkar vestrænna þjóða. Það vorum við sem stofnuðum þetta ríki illa undirbúið og allir vita hversu miklar hörmungar það hefur leitt af sér. En á sínum tíma var það kannski skiljanlegt, Ísraelsmenn áttu auðvitað samúð heimsins. En ég verð að segja það alveg eins og er að mér hefur oft fundist nokkuð skorta á að þeir hafi verðskuldað þá miklu samúð eftir það sem síðan hefur gerst, sem er satt best að segja hvorki þeim né öðrum til sóma -- og undravert hversu Ísraelsríki hefur liðist að koma fram eins og þeir hafa gert á þessu svæði. Ég held að hér dugi ekkert minna til en að setja Ísraelsríki nú einu sinni stólinn fyrir dyrnar. Það eru ýmsar leiðir til, það er hægt að slíta stjórnmálasambandi við þá, það er hægt að vinna að viðskiptabanni, þetta gengur ekki. Og það er tilgangslaust og þýðingarlaust að vera að undirrita mannréttindasáttmála á ári hverju ef enginn tekur síðan minnsta mark á slíkum undirskriftum.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mjög þarft og hefði í rauninni átt að ræðast fyrr hér á þinginu, strax að loknu jólaleyfi. En ég ætla að byrja á því að lýsa yfir ánægju minni með þau svör eða þau orð sem fram komu hjá hv. 3. þm. Reykv., formanni utanríkismálanefndar, og fannst mér þar kveðið mun skýrar að orði heldur en gerir í bréfum ríkisstjórnarinnar vegna þess að ríkisstjórnin hefur jú bara lýst áhyggjum sínum og sett fram von um að ákvörðun Ísraelsmanna verði tekin aftur, en formaður utanríkismálanefndar talaði þó um að við ættum að setja fram kröfuna af einurð, kröfuna um réttarríkið og um að þessir menn fái að snúa aftur, og halda henni til streitu. Fannst mér þar mun skýrar að orði kveðið heldur en hjá ríkisstjórninni. Vandamálið sem þarna er um að ræða er kannski ekki síst það að Ísraelsmenn viðurkenna ekki að þetta séu hertekin svæði heldur séu þetta svæði sem þeir hafi innlimað í Ísraelsríki. Vandamálið er vissulega líka það að Ísraelsríki er ekki venjulegt þjóðríki heldur ríki gyðinga. En mig langar, forseti, til þess að lesa hérna bréf sem Kvennalistinn sendi ríkisstjórn Íslands þann 30. des. sl. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sífellt berast heimsbyggðinni fréttir af hatrömmum átökum Ísraels og Palestínumanna. Engum er hlíft, saklausir þjást og mannréttindi eru lítils virt. Átökin erfast milli kynslóða þar sem börnin alast upp við ofbeldi og hatur. Það er ofvaxið skilningi flestra að þjóð sem á rætur sínar í mikilli þjáningu skuli geta lagt þvílíkar þjáningar á aðra. Enn einu sinni hefur Ísrarelsstjórn ofboðið réttlætiskennd manna með hraklegri meðferð á 415 Palestínumönnum, sem hún hefur rekið frá herteknu svæðunum og hírast nú á berangri í Suður-Líbanon. Að áliti kvennalistakvenna bera Ísraelar fulla ábyrgð á hörmulegu ástandi þessara manna sem þurfa að þola kulda, hungur og vosbúð og ekki síst nagandi óvissu um örlög sín. Það er svo skelfileg og óskiljanleg ráðstöfun að neita Alþjóða Rauða krossinum um leyfi til að hlynna að þessum nauðstöddu mönnum. Íslendingar hafa undirritað mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna þar sem sú skylda er lögð á herðar þjóða sem hafa undirritað  Af þessu tilefni sendi Kvennalistinn ríkisstjórn Ísraels bréf um þetta sama efni og afrit sendist ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Það hefur komið hér alveg skýrt fram að Ísraelsstjórn hefur framkvæmt fáheyrt mannréttindabrot með því að taka saklausa borgara, og ég segi saklausa borgara, í ábyrgðarstöðum í sínu samfélagi og reka þá úr landi eins og sauðfé. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur mótmælt þessum verknaði harðlega. Ríkisstjórn Íslands gerði það ekki, hún mótmælti þessu ekki harðlega. Hún valdi veikara orðalag á sínu bréfi en öryggisráðið hafði samþykkt. Auðvitað mun ríkisstjórn Ísraels skilja það á þann veg að ríkisstjórn Íslands líti þetta mildum augum. Ég ætla síðan að vona að ríkisstjórn Ísraels frétti það ekki að þegar utanrrh. Íslands var spurður um afstöðu ríkisstjórnar Ísalnds til þessa máls hér á Alþingi þá varði hann rúmum helmingi af sínum stutta ræðutíma til að endursegja það sem hann sjálfur kallaði málsbætur Ísraelsstjórnar í málinu. Rakti í tvígang þau furðulegu og fáheyrðu rök sem Ísraelsstjórn hefur flutt fram. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Hefði hann talið við hæfi á tímum síðari heimsstyrjaldarinnar, þegar vitað var að stjórn nasista í Þýskalandi var að taka saklausa gyðinga og reka þá eins og sauðfé í fangabúðir, að þá stæði upp utanrrh. Íslands á Alþingi og færi að rekja málsbætur nasistastjórnarinnar í Þýskalandi, Hitlersstjórnarinnar, fyrir ákvörðun sinni? Hvers konar er þetta eiginlega? Er það verkefni utanrrh. Íslands að flytja málsbætur Ísraelsstjórnar hér á Alþingi? Nei. Það er verkefni utanrrh. Íslands að taka undir með veröldinni að mótmæla harðlega. Nú hefur það komið fram, virðulegi forseti, að utanrrh. hefur fengið tvö bréf, frá forsætisráðherra Ísraels og utanríkisráðherra Ísraels. Og nú vil ég spyrja hann: Er hann nú ekki reiðubúinn að svara þessum bréfum og mótmæla harðlega fyrir hönd Íslands þessari framgöngu?

Virðulegur forseti. Það hefur ekki dulist neinum að af hálfu þeirra sem nú fara með völdin á Íslandi hefur Ísraelsstjórn --- með þeirri afstöðu sem hún hefur sýnt fyrr og síðar gegn palestínsku þjóðinni --- átt ákveðna hauka í horni. Og það er það sem er að koma hér fram við þessa umræðu með mjög skýrum og nöturlegum hætti. Það gildir jafnt um hæstv. utanrrh. og formann utanrmn. því að ég les nú ekki mikinn mun úr þeirra málflutningi. Það er ekki tekið undir fordæmingu heimsbyggðarinnar á þeim verkum sem verið er að vinna gegn fólki sem verður að líta á sem saklaust á meðan sekt þeirra er ekki sönnuð. Það liggur fyrir og er auðvitað búið að koma nóg fram um það að Ísrael getur ekki talist í hópi réttarríkja í heiminum. Framferði þeirra gegn palestínsku þjóðinni er með þeim hætti að það er fjarstæða að líta á Ísraelsríki, sem fótumtreður rétt palestínsku þjóðarinnar og hunsar margítrekaðar ályktanir Sameinuðu þjóðanna gegn framferði þeirra, í hópi réttarríkja heimsins og væri hægt að rekja um það mörg dæmi. Alþingi Íslendinga reyndi að reka slyðruorðið af stjórnvöldum með samþykkt á þingsályktun um deilur Ísraels og Palstínumanna 18. maí 1989. Tillögumenn ásamt mér að þeirri tillögu, sem leiddi til þessarar samþykktar, voru hv. þm. Kristín Einarsdóttir og Páll Pétursson. Þetta er tiltölulega einörð samþykkt þó að þáv. utanrrh. reyndi að veikja orðalag hennar. Ég tel að það sé tími til kominn fyrir Íslendinga að sýna annan lit heldur en stjórnvöld landsins hafa gert að undanförnu í þessu efni og taka á máli, t.d. með svipuðum hætti og lagt var til í ályktun útifundar --- sem hefði mátt vera fjölmennari --- hér fyrir jólin þar sem fjallað var um þessi efni og skorað m.a. á stjórnvöld að Íslendingar beiti sér fyrir refsiaðgeðrum gegn Ísraelsstjórn, fordæmdi voðverkin og krefðist alþjóðlegrar verndar á vegum Sameinuðu þjóðanna fyrir Palestínumenn á herteknu svæðunum. Það væru viðbrögð af því tagi sem ættu að koma fram af hálfu íslenskra stjórnvalda.

Frú forseti. Það er tvímælalaust að framferði Ísraelsmanna er fordæmanlegt. Og það er sorglegt til þess að vita að það skuli ekki vera skoðun ríkisstjórnar Íslands. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna starfar hópur þjóða, Vestur-Evrópuríki og önnur, minnir mig að þau séu kölluð. Ríkin hafa forustu fyrir þessum hópi til skiptis. Ísraelsmenn hafa hvað eftir annað sótt hart að fá að komast í þennan hóp en því hefur verið þunglega tekið af flestum ríkjunum í hópnum, þar á meðal Íslandi. Og við höfum greitt atkvæði gegn því að þeir væru teknir í hópinn. En nú í haust komu hins vegar til sendinefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum fyrirmæli frá utanrrh. um það að greiða atkvæði með inngöngu Ísraels í þennan hóp. Og þar með jafnframt að stuðla að því að Ísrael yrði í vissum tilfellum sérstakur talsmaður, sérstakur málsvari, sérstakur formælandi fyrir Ísland á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þetta tel ég að sé mjög misráðið hjá ríkisstjórninni og tel að utanrrh. ætti að breyta þessari ákvörðun hið fyrsta. Ég geri mér hins vegar engar vonir um að núv. ríkisstjórn fáist til þess að beita Ísraelsmenn eðlilegum þrýstingi til þess að sýna mannúð og eðlilega og siðlega framkomu við þá menntamenn, palestínska menntamenn, sem hún er nú að ofsækja og drepa úr kulda úti í eyðimörkinni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu hér og sérstaklega undirtektir hv. þm. En að sama skapi verð ég að lýsa mikilli óánægju minni með svör og viðbrögð hæstv. utanrrh. Ég tel það hneyksli að hæstv. utanrrh. skuli í stað þess að svara spurningum sem bornar eru fram nota ræðutíma sinn hér í málsbætur og málsvörn fyrir Ísrael. Það varð ekki öðruvísi tekið en skilaboð um slíkt, að hæstv. utanrrh. teldi Ísraelsstjórn hafa sér ýmislegt til málsbóta, að hann fór að tíunda þau rök. Og þó svo væri að einhverjir af þessum mönnum væru félagsmenn í Hamas eða Jihad eru það engar málsbætur, hæstv. utanrrh. Með eigin rökum hæstv. ráðherra eiga þessir menn eftir sem áður, án tillits til þess hvaða stöðu þeir gegna í sínu heimalandi, hvaða réttarstöðu þeir hafa þar sem borgarar, þá eiga þeir að fá þar sanngjarna málsmeðferð. Það vekur einnig undrun að hæstv. utanrrh. var ekki að bregðast við með sjálfstæðum hætti fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands heldur að svara bréfi sem borist hafði frá ríkisstjórn Ísraels. Og ber þá að skilja það svo að ef ekki hefði þurft að svara bréfinu og búið hefði verið að opna póstinn þá hefði ríkisstjórn Íslands alls ekkert aðhafst í málinu? Enn verri er þá hlutur hæstv. ríkisstjórnar ef svo er. Ég minni aftur á að orðalag bréfsins samkvæmt fréttatilkynningu utanrrn. --- ég hef ekki fengið bréfið í hendur og er þó sólarhringur síðan að ég ósakði eftir því í utanrrn. að fá afrit af bréfinu. Og mér var reyndar ekki heldur send ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og varð sjálfur að láta senda mér hana frá New York. Þannig var nú þjónustan sem ég fékk frá utanrrn. á þessum sólarhring til að undirbúa þessa umræðu. En ég vek athygli á því að orðalag bréfsins er þarna allt annað og mikið linara heldur en ályktunar Sameinuðu þjóðanna. Ég spurði um hvort ríkisstjórn Íslands væri tilbúin til að fordæma afdráttarlaust þetta framferði og ég spurði um í öðru lagi hvort ríkisstjórn Íslands vildi taka þátt í refsiaðgerðum gegn Ísrael. Ég bið um svör en ekki málsvörn fyrir fasistana í Ísrael. Og svo að lokum verð ég að segja það að ég sé ekki annað ráð, hæstv. forseti, en að Alþingi Íslendinga taki þetta mál sjálft til eigin meðhöndlunar og ég mun skoða það í framhaldi af þessari umræðu og í ljósi linkulegra viðbragða hæstv. ríkisstjórnar að leggja fram tillögu um afdráttarlausa fordæmingu á þessum aðgerðum sem Alþingi taki þá til sjálfstæðrar skoðunar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingímur Hermannsson komst að orði á þá leið að stundum vildi það við brenna að því er varðar afstöðu íslenskra stjórnvalda á alþjóðavettvangi að menn vildu ekki kynna sér tvær hliðar erfiðra og djúpstæðra deilumála. Vera kann að svo sé. Af Íslendinga hálfu ber okkur að líta á tvennt. Í fyrsta lagi kröfuna um það að grundvallarmannréttindi séu virt. Í annan stað þá grundvallarreglu í alþjóðasamstarfi að fordæma skilyrðislaust hryðjuverkasamtök og ódæðisverk. Ég taldi mér skylt að láta koma hér fram hverju hefur verið fram haldið til málsbóta af hálfu ísraelskra stjórnvalda og biðst ekkert velvirðingar á því og vísa á bug þeim fráleita samanburði sem fram kom hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að líkja því við það að hlusta á málsbætur nasista.  Hitt stendur eftir  Í framhaldi af þessum umræðum mun ég að sjálfsögðu svara bréfi utanríkisráðherra Ísraels og árétta þessi grundvallarsjónarmið.

Virðulegi forseti. Ég tel að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sé afar mikið hagsmunamál fyrir íslenskt atvinnulíf og íslensku þjóðina í heild. Ég tel að þessi samningur færi okkur réttindi á erlendri grund langt umfram það sem við þurfum að láta af hendi og styrki þess vegna fullveldi okkar og treysti okkar sjálfstæði. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það er tímaskekkja að vera að greiða atkvæði um þessi samningsdrög nú. Það er tímaskekkja að sækjast eftir aðild að miðstýrðu stofnanaveldi á meðan lýðræðisstraumar blása um Evrópu. Það er tímaskekkja að vera yfir höfuð að fjalla um þetta mál áður en þjóðinni hefur verið leyft að segja álit sitt á því. Það verður aldrei sátt um afgreiðslu þessa máls fyrr en þjóðaratkvæðagreiðsla hefur farið fram. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tel að þessi samningur muni í framtíðinni veita okkur Íslendingum mikla möguleika til að bæta okkar kjör. Ég tel að aðild að Evrópska efnahagssvæðinu veiti okkur sóknarfæri til þess að bæta kjör okkar á tímum þegar okkur veitir einna helst af. Ég er sannfærður um það að þessi samningur brýtur á engan hátt gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Í kvæðinu ,,Gamalt lag`` spyr skáldið Einar Benediktsson sig þessarar spurningar: Því braust ég frá sókn þeirra vinnandi vega á vonlausu klifin um hrapandi fell? Skáldið svarar þessari spurningu ekki síðar í kvæðinu þótt hann sæi miklu lengra fram á við en við hin. Það hendir okkur mannanna börn stundum á lífsleiðinni, skáld ekki síður en aðra, að villast af vegi og þá þurfum við oft að spyrja ýmissa spurninga. Spurning skáldsins er áleitin við mig og okkur alla hv. alþm. þegar við nú göngum til örlagaríkrar atkvæðagreiðslu þar sem um er að ræða visst afsal á sjálfstæði okkar og opnun landhelginnar fyrir EB, einnig að lögleiða fjórfrelsið milljónum í Evrópu jafnt og okkar í eigin landi og úrskurðarvald flutt út til Brussel. Eigum við að halda á vonlausu klifin um hrapandi fell? Ég beini máli mínu til ýmissa flokksbræðra minna. Ég beini máli mínu til hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar og fleiri framsóknarmanna. Ég beini máli mínu til hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Þótt ýmsir, það eru nú raunar fáir enn, séu þegar búnir að greiða atkvæði um 1. gr., þá er enn eftir atkvæðagreiðsla við 3. umr. málsins. Enn er tími til að taka sig á. Síðar í kvæðinu, er ég vitnaði fyrr til, standa þessar ljóðlínur: Og bliki þér sjónir af bjartari degi að bera þær varlega á annarra vegi. Stór hluti íslensku þjóðarinnar sér ekki blika af bjartari degi við inngöngu í EES og þessi hópur krefst þess að þau rök sem utanrrh. beitir í þessu máli fari fram eftir ljóðlínum skáldsins að bera þær varlega á annarra vegi. Við þurfum vissulega viðskiptasamning við Evrópu en við þurfum að gá að víðar og minnast þess sem skáldið segir og þá er enn að ég vitna í Einar Ben., þar sem hann segir um land og þjóð: Áttvís á tvennar álfu strendur einbýl jafnvíg á báðar hendur situr hún hafsins höfuðmið. Virðulegi forseti. Ég neita að hverfa frá sókn þeirra vinnandi vega og halda út á vonlausu klifin um hrapandi fell. Ég segi nei við Evrópsku efnahagssvæði.

Hæstv. forseti. Ég er andvígur málinu. Ég tel að samþykkt þess væri stjórnarskrárbrot. Verði málið ekki fellt nú mun ég ekki greiða atkvæði gegn því að það gangi til 3. umr. Þá kynni að takast að forða frá stórslysi sem nú virðist stefna í. Komi málið hins vegar óbreytt til lokaafgreiðslu mun ég í samræmi við framansagt greiða atkvæði gegn því. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í þessu máli er tekist á um það hvers konar framtíð við viljum búa komandi kynslóðum vinnufúsra Íslendinga. Viljum við geta boðið ungum Íslendingum sambærileg lífskjör, menntunartækifæri og félagsleg réttindi eins og nágrannar þeirra í Evrópu búa við eða viljum taka áhættuna af því að missa allt okkar besta fólk úr landi? Viljum við að íslenskir atvinnuvegir verði samkeppnisfærir við það sem best gerist með öðrum þjóðum til að þeir geti staðið undir óskum landsmanna um bættan þjóðarhag? Viljum við skipa okkur í sveit með þeim þjóðum sem hraðast vilja sækja fram á við á grundvelli frjálsræðis, lýðræðis og markaðsbúskapar eða viljum við taka áhættuna af að einangrast fjarri helstu straumum samtímans? Um þessi atriði snýst þetta mál í hnotskurn. Og um þetta snýst spurningin um aðild Íslands að hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég er sannfærður um að hér er ekki um neitt stjórnarskrárbrot að ræða. Það mál hefur verið rannsakað til þrautar í nefnd hér í þinginu. Ég er sannfærður um að aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði gefur Íslendingum tækifæri til að skipa sér áfram á bekk með þeim þjóðum sem við best lífskjör búa. Hún mun gera okkur kleift að skapa tækifæri fyrir börn okkar og barnabörn þannig að þau geti búið við bætt og batnandi lífskjör sambærileg við það sem best gerist annars staðar. Ég segi já, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði treystir samstarf okkar við þær þjóðir sem við eigum mest samskipti við. Í bréfi sem alþingismönnum barst 15. des. sl. frá 16 samtökum í hinum ýmsu greinum atvinnulífsins var hvatt til þess að samningurinn yrði samþykktur á Alþingi fyrir jól. Í þessu bréfi segir m.a.: ,,Íslensku atvinnulífi er brýn þörf á sköpun sóknarfæra og skýrri stefnumörkun um að starfsskilyrði atvinnufyrirtækja hér á landi verði ekki lakari en gerist á meginlandi Evrópu. Það er eðlileg niðurstaða af aðild að EES.`` Undir þessi orð vil ég taka. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér er verið að fullgilda samning sem Alþingi Íslendinga hefur engin áhrif haft á og engan rétt til að breyta í einu eða neinu. Slíkt er auðvitað skilyrðislaust brot á stjórnarskrá þar sem lagagerð hefur verið færð út fyrir veggi Alþingis. Í öðru lagi er hér verið að fullgilda samning sem gerður var milli tveggja aðila sem ekki eru þeir sömu lengur og þeir voru þar sem eitt aðildarríki að samningnum hefur fellt hann. Einnig það tel ég brot á stjórnarskránni. Ég vil ekki bera ábyrgð á að færa forseta lýðveldisins slíkan samsetning til undirskriftar sem lög frá hinu háa Alþingi. Ég segi að sjálfsögðu nei.

Virðulegi forseti. Ef samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði verður lögfestur á Alþingi Íslendinga er verið að stíga stórt skref til þess að taka frumkvæði í löggjafarmálum frá þessari stofnun, stærsta skref sem nokkurn tíma hefur verið stigið frá því að Íslendingar öðluðust fullveldi. Það er verið að færa frumkvæði í löggjafarmálum á flestum sviðum þjóðmála til fámennisveldis 17 manna framkvæmdastjórnar í Brussel. Það er verið að taka stórt skref í áttina að fullri aðild að Evrópubandalaginu. Það er verið að lögfesta hér reglur Evrópubandalagsins að 3 / 4 hlutum og gera það að íslenskum lögum ef samningur þessi verður lögfestur. Þeir sem stuðla að þessu máli hvort sem er með að greiða atkvæði með samningnum eða sitja hjá bera ábyrgð á því að það er verið að stíga stórt skref til baka frá þeim áföngum sem Íslendingar hafa náð í sjálfstæðisbaráttu sinni, heimastjórn 1904, fullveldi 1918 og stofnun lýðveldis 1944. Það er fásinna að ætla að njörva Ísland innan múra efnahagsbandalags í Evrópu. Heimurinn er stærri en Evrópa. Möguleikar Íslands byggja á því að halda utan um íslenskar náttúruauðlindir og um sjálfsstjórn Íslendinga. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærð um það að bæði þingi og þjóð er ljóst að við Íslendingar komumst ekki hjá því að aðlaga okkur þeim breytingum sem nú eiga sér stað bæði í stjórnmálum og viðskiptum í okkar helstu viðskiptalöndum. Í þeim efnum eigum við tæpast nokkurt val. Við eigum hins vegar val um leiðir sem allar fela í sér ákveðna kosti og líka galla. Það er skoðun mín að miðað við þá stöðu sem nú er uppi í samskiptum þjóða sé eðlilegt að Ísland reyni að tryggja hagsmuni sína til frambúðar með samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Umræðan hér á þingi á undanförnum dögum og vikum og reyndar mánuðum hefur stundum risið ansi hátt, en ég held að þegar frá líður og menn geta metið þennan samning af raunsæi, þá sjái þeir að í honum felst hvorki það allsherjarhjálpræði né sá framtíðarskelfir sem menn vilja vera láta. Hitt er svo annað mál að enn er margt óljóst eða orkar tvímælis varðandi það frv. sem hér er til afgreiðslu. Ekki er enn komið lagaform á allar þær tilskipanir sem fylgja samningnum. Enn er vafi á því hvort frv., eins og það liggur hér fyrir, stenst gagnvart stjórnarskrá og þjóðinni var meinað að láta álit sitt í ljós í allsherjaratkvæðagreiðslu um þennan samning. Við þessar aðstæður verða stjórnarflokkarnir og stjórnarþingmennirnir að bera hina pólitísku á málinu einir. Ég mun því ekki greiða atkvæði.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til afgreiðslu eftir 2. umr. er eitt það mikilvægasta sem Alþingi Íslendinga hefur haft til umfjöllunar. Málið snýst um það á hvern hátt Íslendingar tengist þeirri viðskiptaheild sem nú er að myndast í Evrópu. Inn á Evrópumarkað fara í dag 70--80% af okkar útflutningi og samskipti okkar við Evrópu á öðrum sviðum fara vaxandi með hverju ári. Á þessum forsendum eru nánast allir sammála um að við verðum að ná hagstæðum viðskiptasamningum við Evrópusamfélagið. Í dag bendir flest til þess að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði verði einungis stuttur kafli í viðskiptasögu Evrópu. Önnur EFTA-ríki hafa ákveðið að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Það er skoðun mín að þar með skilji leiðir með Íslendingum og þeim. Inn í EB eigum við ekkert erindi. Í dag snýst málið um það á hvern hátt við getum tryggt viðskiptahagsmuni okkar við Evrópu sem best. Ég tel að það verði best gert með því að fara nú þegar fram á að teknar verði upp viðræður um að breyta viðskiptaþætti EES-samningsins hvað okkur Íslendinga varðar í tvíhliða samning við EB. Fyrir því getum við fært full rök og um slíka málsmeðferð gæti að mínu mati náðst pólitísk sátt í þjóðfélaginu. Og ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir slíkri málmsmeðferð. Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að það að fella samninginn á Alþingi á þessu stigi geti skaðað hagsmuni okkar í þeim viðræðum sem fram undan eru auk þess sem það mundi gefa þeim öflum sem vilja sækja um aðild að EB byr undir báða vængi. Ég vil hins vegar ekki bera pólitíska ábyrgð á vinnubrögðum núv. ríkisstjórnar og þá sérstaklega hæstv. utanrrh. við lokafrágang samningsins. Ég sit því hjá við atkvæðagreiðslu um málið og greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er það frv. sem við erum að greiða atkvæði um ekki lengur í takt við raunveruleikann. Í því er vitnað til staðreynda sem gerðust á fundi í Óportó hinn 2. maí 1992 eins og þær séu enn í gildi. Svo er ekki og því strangt tiltekið ekki hægt að greiða atkvæði um það sem ekki stenst lengur. Í öðru lagi brýtur samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði í bága við stjórnarskrána. Það valdaframsal sem þar er um að ræða er ekki heimilt samkvæmt óbreyttri stjórnarskrá. Í þriðja lagi var ekki leitað álits þjóðarinnar um þennan samning eins og aðrar þjóðir hafa talið sér skylt að gera. Í fjórða lagi opna samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði og fiskveiðisamningar þeir sem honum tengjast fiskveiðilögsögu okkar fyrir skipum Evrópubandalagsins. Það hefur þó verið stefna okkar til þessa að láta ekki fiskveiðiheimildir fyrir tollaívilnanir. Það er hins vegar gert með þessum samningi og því er ég algerlega mótfallin. Í fimmta lagi er í víðtækum málaflokkum ekki hugað að hagsmunum Íslands svo sem í landakaupum útlendinga og hugsanlegum viðskiptum með aðrar auðlindir okkar eins og jarðhita og vatnsorku. Þar eru ekki settir þeir fyrirvarar sem eðlilegt hefði verið að Ísland setti til að tryggja sinn rétt. Í sjötta lagi tel ég að þátttaka okkar í Evrópsku efnahagssvæði verði okkur allt of kostnaðarsöm og sá hagnaður sem við eigum að hafa af því sé sáralítill eða enginn þegar upp er staðið. Þar að auki erum við jaðarbyggð í Evrópu og velta fjármagnsins mun ekki leita til okkar heldur frá okkur. Að öllu samanlögðu sé ég svo mikla og stóra galla á þessu frv. og þeim samningum sem því tengjast að ég tel það í heild algerlega óviðunandi. Það hefur verið haldið illa á okkar málum í þessum samningaviðæræðum en EB hefur fengð það sem það sóttist eftir, þ.e. fiskveiðiheimildir úr okkar fiskveiðistofnum og frjálsan aðgang að landi og öðrum auðlindum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það leikur vafi á því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið standist íslensku stjórnarskrána og þjóðinni var neitað um að fá að segja álit sitt á þessu mikilvæga máli. Verði það frv. sem hér er til afgreiðslu samþykkt er að mínum dómi verið að tengja og aðlaga íslenskt samfélag reglugerðar- og tilskipunarveldinu mikla, EB, á mjög óæskilegan hátt. Verði samningurinn um EES að veruleika þýðir það valdaafsal af okkar hálfu til stofnana EES og Íslendingar munu ekki lengur geta mótað eigin stefnu í veigamiklum málaflokkum. Þá dreg ég mjög í efa að samningurinn um EES færi Íslendingum þá björg í bú sem stjórnvöld láta í veðri vaka og hef ástæðu til að halda að honum fylgi verulegur kostnaður fyrir íslenskt samfélag. Einnig er það mín skoðun að samningurinn verði baráttu kvenna fyrir frelsi og aðstæðum til að velja sér eigin lífsfarveg ekki til framdráttar. Miklu fremur verði hann konum til trafala á leiðinni til betra þjóðfélags. Ég er þess fullviss að við getum skapað okkur góða framtíð utan EES. Ég segi nei.

Frú forseti. Með því að samþykkja aðild að Evrópsku efnahagssvæði væri Alþingi í raun að afsala sér löggjafarvaldi í mikilvægum málaflokkum til stofnana Evrópubandalagsins í Brussel. Með myndun Evrópsks efnahagssvæðis eru sjálfstæðar þjóðir ekki að gera viðskiptasamning sín á milli heldur er verið, með sama hætti og innan EB, að mynda pólitísk samtök með yfirþjóðlegum stofnunum sem fara eiga með hluta þess valds sem nú er í höndum ríkisstjórna, þjóðþinga og dómstóla. Aðild að Evrópsku efnahagssvæði samrýmist ekki íslensku stjórnarskránni að mati færustu sérfræðinga og þjóðin fékk ekki að segja álit sitt á málinu. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði væri Ísland að tengjast efnahagssvæði þar sem stöðug hnignun hefur verið í efnahagslífi að undanförnu, atvinnuleysi hefur farið vaxandi og lífskjör almennings hafa versnað. Aðild að Evrópsku efnahagssvæði þjónar alls ekki hagsmunum kvenna. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði væri tekið mikið óheillaspor. Í stefnuskrá Kvennalistans segir: ,,Kvennalistinn vill að Ísland standi utan Evrópubandalagsins og Evrópska efnahagssvæðisins.`` Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði mun að mínu mati stuðla að bættum ytri skilyrðum fyrir atvinnuvegina og jafna út þann aðstöðumun sem við búum við í dag. Því fagna ég þessu samkomulagi og segi já.

Virðulegi forseti. Í upphafi var það ætlunin að Evrópska efnahagssvæðið yrði varanleg skipan í viðskiptakerfi í Evrópu og það var markmið Íslendinga að ná fram grundvallarhagsmunum okkar í efnahagsmálum og sjávarútvegi og gera samning sem á engan hátt bryti gegn stjórnskipun lýðveldisins eða grundvallarlýðræðisreglum á Íslandi. Nú blasir við sú niðurstaða að það ríki í EFTA sem er tvímælalaust sterkast efnahagslega séð, Sviss, hefur hafnað að gerast þátttakandi í Evrópska efnahagssvæðinu. Meiri hluti svissnesku þjóðarinnar ákvað að ganga ekki þá braut. Önnur ríki EFTA en við hafa síðan ákveðið að yfirgefa Evrópska efnahagssvæðið og sækja beint um inngöngu í Evrópubandalagið. Færustu lögfræðingar þessa lands hafa lýst því með skýrum hætti að samningurinn brjóti grundvallarákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Síðan þeir settu það sjónarmið fram hefur enginn málsmetandi íslenskur lögfræðingur treyst sér til þess að setja fram greinargerð sem hrekur þær röksemdir. Með EES er Ísland að tengjast innri markaði Evrópubandalagsins. Framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins lýsti því sjálf fyrir nokkrum dögum síðan að með innri markaðnum, sem Ísland er að tengjast með þessu frv., mundi atvinnuleysi í Evrópu aukast um milljónir manna á næstu árum. Þessi tenging felur þess vegna í sér aukið atvinnuleysi. Ég vil við þessa atkvæðagreiðslu á Alþingi lýsa niðurstöðu Alþb. í samræmi við samþykkt þingflokksins, framkvæmdastjórnarinnar og miðstjórnar flokksins. Þar kemur fram sú skýra afstaða að Alþb. hefur lagt til að gerður verði sjálfstæður tvíhliða viðskiptasamningur milli Íslands og Evrópubandalagsins í stað samningsins um EES. Það var líka tillaga þessar stofnana Alþb. að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um samninginn og tryggt yrði að hann bryti ekki stjórnarskrána. Það er einróma afstaða þingflokks Alþb. í samræmi við þessar samþykktir flokksins að greiða atkvæði gegn því frv. sem hér kemur til atkvæða. Ég segi nei.

Herra forseti. Íslenska þjóðin hefur haft af því bitra reynslu að blanda saman viðskiptasamningi og samningi um réttindi á erlendri grund og afsal í sjálfstæðismálum. Yfir því tafli sat á sínum tíma mikilhæfasti, greindasti og harðdrægasti stjórnmálamaður sem Ísland átti og hann var ekki landráðamaður. Hann unni þessari þjóð. Það efa ég ekki. Hann náði engu að síður í þeim samningi ekki þeim árangri sem hann vonaðist til því að við bárum ekki gæfu til að halda þeim styrkleika sem við þóttumst hafa gagnvart þeim samningsaðila sem þá var samið við. Ég el með mér enga draumóra um að Ísland leggi undir sig Evrópu. Ég óttast það ekki að mikilhæfasti hluti þjóðarinnar fari af landi brott þó þetta verði fellt. Ég vil ekki standa að því að reynsla sögunnar verði svo forsmáð að nú blöndum við saman viðskiptasamningi og hagsmunasamningi á öðrum sviðum. Ég vil ekki standa að því, hvorki lítið né mikið, að fullveldi Íslands verði afhent sem útflutningsbætur með íslenskri framleiðslu. Ég vil undirstrika það að ég tel að þetta sé dapur dagur í sögu þjóðarinnar. Einn sjálfstæðismaður sagði við mig að hann ætlaði að flagga í hálfa stöng þegar þessi samningur yrði staðfestur á Alþingi Íslendinga. Ég segi nei.

Frú forseti. Lögfesting þessa samnings í því formi sem hann er nú er markleysa. Endanlegur búningur málsins verður óhjákvæmilega annar en hér er á þingskjölum og því er þessi afgreiðsla í sjálfu sér gildislaus. Þar að auki er þetta samningur sem er efnislega óhagstæður Íslendingum. Við afsölum okkur með samningnum frumburðarrétti Íslendinga til landsins og auðlinda þess. Með samningsgerðinni leiðum við mikla erfiðleika yfir margar greinar okkar atvinnulífs. Í samningnum felst mjög mikið fullveldisafsal. Íslendingum hefur reynst fullveldið heilladrjúgt. Fullveldi er kannski mikilvægara smáþjóðum en stærri þjóðum og því er það óheillaspor að skerða það. Ég er andvígur aðild Íslands að Evrópubandalaginu og þessi samningsgerð leiðir okkur innan skamms inn í Evrópubandalagið. Síðast en ekki síst samrýmist þessi samningur ekki hinni íslensku stjórnarskrá. Ég hef unnið drengskaparheit að því að halda stjórnarskrána og því hlýt ég að segja nei.

Virðulegi forseti. Það var meginmarkmið okkar Íslendinga þegar viðræður hófust um Evrópskt efnahagssvæði að tryggja okkur fríverslun með fisk. Það náðist ekki. Við gerðum okkur vonir um að ríkisstyrkir til sjávarútvegs á Evrópska efnahagssvæðinu yrðu bannaðir eins og bannað er að styrkja iðnað. Það fékkst ekki. Evrópubandalagið mun áfram halda niðri lífskjörum Íslendinga með því að greiða niður verð á sínum sjávarafurðum. Evrópska efnahagssvæðið varð ekki, eins og til stóð, bandalag sjálfstæðra aðila, EFTA og Evrópubandalagsins, heldur millilending EFTA-ríkja á leið til fullrar aðildar í Evrópubandalaginu. Í þeim hópi eigum við Íslendingar ekki heima. Takmarkaðar tollalækkanir á sjávarafurðum samkvæmt þessum samningi eru of dýru verði keyptar. Við eigum ekki að hleypa togurum EB-ríkja inn í íslenska landhelgi. Það er óhagstætt og tvísýnt fyrir okkur að veita 350 milljónum manna þegnrétt á Íslandi, rétt til atvinnu, rétt til að kaupa jarðir og útivistarsvæði til jafns við Íslendinga. Evrópska efnahagssvæðið er því tilraun sem mistókst. Við eigum frekar að gera raunverulegan samning um viðskipti við Evrópubandalagið, tvíhliða samning á jafnréttisgrundvelli. Þingflokkur Alþb. hafnar því þessum samningi einróma. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Alþfl. hefur frá öndverðu stutt og unnið að framgangi þessa mikilvæga máls sem að mínu mati felur ekki í sér brot á stjórnarskrá né rýrir sjálfstæði okkar Íslendinga. Í utanrmn. hefur farið fram gaumgæfileg athugun á EES-samningnum og þeim skyldum og réttindum sem honum fylgja fyrir okkur Íslendinga. Málið kom fyrir á yfir 80 fundum nefndarinnar frá því að könnunarviðræður hófust í apríl 1989. Eftir þessa ítarlegu umfjöllun var það eindregin niðurstaða meiri hluta utanrmn., sem ég er aðili að, að það sé íslenskum hagsmunum ótvírætt til framdráttar að Ísland gerist aðili að samningnum. Ég tel það afar mikilvægt, ekki síst með tilliti til stöðunnar í efnahags- og atvinnulífi okkar að við fáum aðild að þeim 380 milljón manna markaði sem EFTA-ríkin og Evrópubandalagið mynda með samningi sínum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég lít á aðild okkar að EES sem varanlegan valkost við Evrópubandalagið, sem góðan kost, og segi já.

Virðulegi forseti. Ávallt þegar íslenska þjóðin hefur stigið umtalsverð skref í átt til aukins frjálsræðis og nýsköpunar, m.a. með auknu samstarfi við umheiminn, hefur það sætt ákafri andstöðu afturhalds- og kyrrstöðuafla í þjóðfélaginu. Þannig var það á 6. áratugnum þegar horfið var frá haftabúskap og pólitísku ráðstjórnarríki yfir til frjálsari viðskiptahátta og frjálsari verslunar. Þannig var það á 7. áratugnum þegar Ísland gerðist aðili að viðskiptasamstarfi EFTA-þjóðanna. Þannig var það einnig nokkrum árum síðar þegar Íslendingar efndu til samstarfs við erlenda aðila um nýtingu íslenskra auðlinda til nýsköpunar í atvinnulífi. Þannig er það einnig nú þegar þjóðin þarf á því að halda að skipa sér í samstarfshóp Evrópuþjóða til að auka atvinnu- og menntunartækifæri Íslendinga. Það er gæfa okkar Íslendinga að þessi afturhalds- og kyrrstöðuöfl hafa ávallt orðið undir í þessari baráttu. Það er gæfa Alþfl. að hann hefur ávallt heill og óskiptur stutt slíkar ákvarðanir sem reynst hafa gæfuspor. Með sama hætti stendur Alþfl. heill og óskiptur að þeirri þýðingarmiklu ákvörðun sem hér er verið að taka. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa yfir stuðningi mínum við frv. til laga um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég tel að samningurinn verði íslenskri þjóð til farsældar og það sé enn fremur pólitísk nauðsyn að Íslendingar einangrist ekki á alþjóðavettvangi en leggi áherslu á aukið samstarf Evrópuríkja. Ég vil enn fremur nota þetta tækifæri til þess að minna á það að hið háa Alþingi hefur þegar afgreitt tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu og hafnað henni þar sem íslensk stjórnskipun gerir ráð fyrir fulltrúalýðræði þannig að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, alþingismenn, verða að axla ábyrgð í þessu mikilvæga máli. Undan þeirri pólitísku ábyrgð verður ekki vikist. Þá hefur verið rætt um stjórnarskrána í þessu sambandi en tveimur frv. frá stjórnarandstöðunni sem fram komu í vetur var vísað til ríkisstjórnarinnar og verða væntanlega athuguð í sérstakri stjórnarskrárnefnd. Ég tel að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið feli ekki í sér brot á hinni íslensku stjórnarskrá, enda hefur sú hlið málsins verið vandlega athuguð og rædd hér á hinu háa Alþingi og fjöldi sérfræðinga sem staðfestir það álit. Hæstv. forseti. Við sjálfstæðismenn viljum líta til framtíðar. Ég ítreka stuðning minn og segi já.

Hæstv. forseti. Mín afstaða er sú að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sé langt í frá að vera nógu hagstæður okkur Íslendingum. Gallarnir og áhættan vega að mínu mati mun þyngri á metunum en hugsanlegir ávinningar af samningnum sem í flestum tilvikum eru sýnd veiði en ekki gefin. Meginkrafa Íslands í samningaviðræðunum um fríverslun með fisk náði ekki fram að ganga, ekki heldur algert tollfrelsi með fiskafurðir. Við munum því áfram þurfa að keppa við ríkisstyrktan sjávarútveg Evrópubandalagsríkjanna. Með sjávarútvegssamningnum á að opna landhelgi Íslands fyrir flota Evrópubandalagsríkjanna. Þannig er í fyrsta skipti í marga áratugi tekið skref aftur á bak í réttindabaráttu okkar á sviði landhelgismála. Hvers kyns forgangur Íslendinga sjálfra gagnvart jarðnæði og réttindum í eigin landi verður með samningnum afnumið og hátt í 400 milljónum manna verður færður sami réttur og okkur. Í Evrópubandalaginu ganga nú hátt á annan tug milljóna manna atvinnulausir og samkvæmt nýjum spám mun atvinnuleysi halda áfram að aukast í Evrópubandalaginu fram á næstu öld. Með samningnum opnast hinn viðkvæmi og agnarsmái íslenski vinnumarkaður upp fyrir þessum milljónum. Í samningnum felst verulegt afsal á fullveldi þjóðarinnar og lögtaka hans nú samrýmist því ekki ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þjóðin hefur ekki fengið að segja sitt álit og því er veruleg hætta á því að naumur meiri hluti á Alþingi Íslendinga knýi þetta mál í gegn í andstöðu við meiri hluta íslensku þjóðarinnar. Það er ógæfuverk. Þátttaka í miðstýrðu og ólýðræðislegu stjórnmálabákni milljónaþjóðanna á meginlandi Evrópu er ekki hagstæð Íslendingum. Evrópska efnahagssvæðið er tímabundið fyrirbæri ef það verður þá nokkurn tíma að veruleika. Við Íslendingar eigum að velja aðra leið. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þjóðin ætlast til þess af Alþingi að það leysi vandamál og einmitt á þessum myrku janúardögum er horft til Alþingis hvarvetna af landinu öllu af allri þjóðinni. Þá er Alþingi að fjalla um samning um EES. Hann leysir engan vanda fyrir Íslendinga. Hann leysir ekki vanda sjávarútvegsins. Hann eykur vanda sjávarútvegsins þegar til lengri tíma er litið, ekki síst vegna þess að gert er ráð fyrir því að hleypa útlendingum inn í fiskveiðilögsöguna. Samningurinn um EES leysir ekki vandann í atvinnulífinu almennt. Þvert á móti bendir allt til þess að atvinnuleysi fari vaxandi á þessu ári á Íslandi og á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Samningurinn um EES opnar fyrir kaup útlendinga á íslenskum jörðum. Samningurinn um EES opnar fyrir hömlulaust erlent fjármagn til að nýta orkulindir okkar þegar afurðir þeirra hafa hækkað í verði á ný. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði veikir stöðu verkalýðshreyfingarinnar og samtaka launafólks en styrkir hana ekki. Samningurinn um EES styrkir ekki stöðu íslensks iðnaðar heldur veikir stöðu íslensks iðnaðar til lengri tíma litið. Samningurinn um EES breytir Alþingi Íslendinga í færibandastofnun fyrir Evrópubandalagið. Samningurinn um EES gerir EB-réttinn að forsendu íslenskra dómstóla. Samningurinn um EES er talinn stjórnarskrárbrot að mati fremsta þjóðréttarsérfræðings Íslendinga. Og samningurinn um EES opnar leiðina fyrir þá sem vilja troða Íslandi inn í Evrópubandalagið. Verði þessi samningur samþykktur munu EB-sinnar stíga fram fyrir lok þessa árs með beinar tillögur um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Þeir sem vilja ekki EB, eins og sagt var í síðustu kosningum, eiga því að hafna EES en hvorki samþykkja EES né heldur sitja hjá. Svona samningi á Alþingi að hafna. Alþingismenn Íslendinga eiga að hafa manndóm til þess að verja heiður Íslands mót tryllri öld. Ég segi nei, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Alþingi tekur nú brátt til lokaafgreiðslu stórt mál sem mun hafa afdrifaríkar afleiðingar fyrir okkar þjóð. Íslenskt þjóðfélag er mjög sérstakt á margan hátt, bæði hvað snertir menningu og atvinnulíf. Við Íslendingar höfum lagt áherslu á að eiga gott samstarf við aðrar lýðræðisþjóðir. Á menningarsviðinu höfum við átt mjög gott samstarf við önnur Norðurlönd og er mikilvægt að svo geti orðið áfram. Við byggjum okkar velferð í ríkara mæli á viðskiptum við aðrar þjóðir en gengur og gerist. Allt að 3 / 4 hlutar af okkar útflutningstekjum koma frá þjóðum sem innan örfárra mánaða munu tilheyra hinu Evrópska efnahagssvæði. Þegar önnur EFTA-lönd en Ísland gerast aðilar að Evrópubandalaginu er mikilvægt að okkar samningi verði breytt í tvíhliða samning. Ísland má ekki gerast aðili að Evrópubandalaginu. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði á Alþingi. Ástæður þess að ég treysti mér ekki til að styðja málið eru m.a. þær að ég er þeirrar skoðunar að málið hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu en því var hafnað af meiri hlutanum á Alþingi. Auk þess er sjávarútvegssamningurinn óhagstæður fyrir Íslendinga og í þriðja lagi tel ég að ekki hafi verið haldið nægilega vel á málum hvað snertir íslenskan landbúnað. Þar hefði verið hægt að koma betri vörnum við ef vilji hefði verið fyrir hendi af hálfu stjórnvalda. Síðast en ekki síst leikur mjög mikill vafi á því að samningurinn standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Hæstv. forseti. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. 2. gr. frv. sem hér eru greidd atkvæði um kveður á um að meginmál EES-samningsins skuli hafa lagagildi á Íslandi, svo og tiltekin bókun og ákvæði viðauka. Í 119. gr. þessa samnings sem á að lögfesta samkvæmt frv. segir: ,,Viðaukar, svo og gerðir sem vísað er til í þeim og aðlagaðar eru vegna samnings þessa, skulu auk bókana vera óaðskiljanlegur hluti samningsins.`` Þetta efni sem hér er vísað til fyllir um 10 þúsund þéttskrifaðar blaðsíður í lagasafni Evrópubandalagsins. Til frekari áherðingar og njörvunar íslenskra laga og íslensks réttar í þessu máli er stök grein með bókun 35 með þessum samningi sem hljóðar þannig: ,,Vegna tilvika þar sem getur komið til árekstra á milli EES-reglna sem komnar eru til framkvæmda og annarra settra laga skuldbinda EFTA-ríkin sig til að setja, ef þörf krefur, lagaákvæði þess efnis að EES-reglur gildi í þeim tilvikum.`` Þetta sýnir ásamt fleiru í hvaða stöðu Alþingi Íslendinga og íslenska þjóðin yrði sett ef þetta frv. verður lögfest á Alþingi. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Í 3. gr. þessa frv. er verið að setja Alþingi þær skyldur á herðar að aðlaga lög til samræmis við samning sem ekki er í gildi lengur og getur ekki gengur í gildi án þess að honum verði breytt. Ég segi að sjálfsögðu nei.

Virðulegi forseti. Sú grein frv. sem við greiðum hér atkvæði um kveður á um að það beri að skýra lög og reglur að svo miklu leyti sem við á til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Á bak við þessi ákvæði felst m.a. 6. gr. samningsins sem kveður á um það að með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni ber við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta. Það er verið að binda Íslendinga við að að túlka dómsúrlausnir í framtíðinni við úrskurði Evrópudómstólsins til þessa dags og auðvitað úrlausnir hans í framtíðinni ef við verðum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Það er mikið safn dóma sem liggur þarna að baki. Ég tel að Alþingi hafi alls ekki með fullnægjandi hætti farið yfir þetta efni, enda liggur það ekki fyrir Alþingi í íslenskri þýðingu. Það hafa verið gefnir út úrdrættir, valdir af utanrrn., á einstökum dómum, svokallaðar reifanir. Við erum hér að fela ekki aðeins framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins frumkvæði í lagasetningu heldur jafnframt að fela dómstóli Evrópubandalagsins forræði. Dómstóll Evrópubandalagsins kveður upp úrskurði sem varða Rómarsamninginn og það eru þeir úrskurðir sem við eigum að lúta. Ég tel þetta kannski eitt af alvarlegri ákvæðum þessa annars dapurlega máls og segi nei.

Virðulegi forseti. Einn af aðalkostum samningsins fyrir íslenskt atvinnulíf er að fá að njóta sambærilegra leikreglna í viðskiptum og gilda hjá helstu keppinautum þess. Það er afar mikilvægt að þessar leikreglur séu skýrar og menn viti hver réttarstaða þeirra er. Það er afar nauðsynlegt að vita hver dómspraxís er í slíkum málum. Það er einnig afar mikilvægt við þennan samning og gerir hann einmitt svo hagstæðan fyrir íslenskt atvinnulíf að í honum er ákveðinn úrskurðarfarvegur í deilumálum. Venjulegir tvíhliða samningar byggja fyrst og fremst á því að ríki geta gripið til hefndarráðstafana hvort gegn öðru ef menn telja samning brotinn. Hér er farin önnur leið sem er miklu hagfelldari Íslandi og íslensku atvinnulífi og íslensku þjóðinni. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að það orkar tvímælis að ekki sé meira sagt að frv. þetta standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég tel að þeir sem eru þeirrar skoðunar að svo sé hljóti að leggjast gegn því að þetta mál verði frekar til meðferðar í þinginu og því mun ég greiða atkvæði gegn því að málið gangi til 3. umr.