Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1) HV: Þar sem till. hefir verið tekin aftur af hinum reglulega flm. hennar, greiði ég ekki atkv. um hana.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Þetta frv. hefir þegar verið allýtarlega rætt í hv.Nd., svo að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það nú. Tilgangur frv. er að reyna að stuðla að því, að sú atvinna, sem á hverjum tíma fellur til á hverjum stað, skiptist sem jafnast niður á milli þeirra, sem vilja nota hana. Þessum tilgangi er hugsað að ná með því að hafa sérstaka skrifstofu, sem annaðist rannsókn um atvinnuleysi, fylgdist með atvinnuháttum í landinu og úthlutaði þeirri vinnu, sem til fellur. Um stj. þessarar skrifstofu er tekið fram í 3. gr. frv., að samtök verkamanna tilnefni einn mann í stj., samtök atvinnurekenda einn, viðkomandi bæjarstj. tvo menn og atvmrh. skipi svo oddamann. Um skipun í stj. slíkra skrifstofa tel ég réttast að taka sem fyllst tillit til þeirra aðilja, sem skrifstofurnar eiga að vinna fyrir. Þar sem hér er m. a. um að ræða skýrslusöfnun fyrir hið opinbera og úthlutun á vinnu fyrir fé, sem greitt er úr ríkissjóði til atvinnubóta, tel ég rétt, að ríkisstj. skipi oddamanninn í n. Ég geri það svo að till. minni, að málinu verði að lokinni umr. vísað til allshn.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Enda þótt við höfum ekki haft tíma til að vera langdvölum í hv.Nd., eins og hæstv.atvmrh. hefir getað, þá er það víst öllum hv. dm. kunnugt, að geipilegar umr. hafa orðið um þetta mál þar, og það út af fyrir sig sýnir, að þótt það virðist í fljótu bragði vera smámál og meinleysislegt á yfirborðinu, þá er það þó ekki smámál í eðli sínu. Það er hér um nokkurskonar principmál að ræða, þar sem lagt er út á einkennilega braut, svo að full ástæða er til, að talsverðar umr. verði um það. Það er þá fyrst almennt um þetta mál að segja, að það, að koma upp svona skrifstofu, skapar út af fyrir sig enga atvinnu, og ekki er því hér um neina ráðstöfun til atvinnubóta að ræða. Það er einnig augljóst, að ástæða er til að setja upp slíkar vinnumiðlunarskrifstofur, sem um getur í frv., verður fyrst þegar bæirnir verða fjölmennir. Í bæjum, sem hafa um 2-3 þús. íbúa, er atvinnulíf ennþá svo einfalt og menn kunnugir öllu, sem er að gerast, að það er áreiðanlegt, að hver maður í þeim bæjum, sem atvinnu óskar að fá, getur talað við atvinnuveitendur sjálfur. Og fram að þessu hefir þetta verið framkvæmt svo í smærri bæjum, að bæjarstj. hafa sett kunnuga menn í n., sem svo hafa ókeypis eða fyrir lítið gjald framkvæmt þessa vinnumiðlun, án kostnaðar fyrir hið opinbera og án slíkra anstalta, sem hér er um að ræða með þessu frv. En ég skal játa það, að í bæjum eins og Rvík og þó að nokkuð minni séu, getur verið ástæða til að setja upp skrifstofu, þar sem vinnuveitendur og vinnuþiggjendur geta náð saman. Bæjarstj. Rvíkur sá líka þörf á þessu og samþ. að setja upp ráðningarskrifstofu og réð menn til þess að starfa við hana. Það er þess vegna ákaflega einkennilegt, að þetta frv. skyldi koma fram einmitt nú, þegar búið er að gera ráðstafanir til að koma á fót slíkri skrifstofu á þeim eina stað á landinu, þar sem þörf virðist vera á því. Þetta gerir það að verkum, að mann fer að gruna, að hér liggi eitthvað annað á bak við heldur en áhugi á að greiða fyrir þeim mönnum, sem vilja selja eða kaupa vinnu. Ágreiningur mikill hefir verið um þetta frv., og andstaðan gegn því hefir að mínu áliti dregið fram í dagsljósið þann sannleika, að megintilgangurinn með þessu frv. sé sá, að ganga, af pólitískum ástæðum, á móti þeirri ráðningarskrifstofu hér í Rvík, sem búið var að ákveða að setja á stofn, og reyna að drepa hana, einungis af þeirri ástæðu, að meiri hl. bæjarstj. hér og bæjarráð, sem hugðust að setja skrifstofuna upp, eru í andstöðu við stjórnarflokkana hér á Alþ. Þetta frv. er ómögulegt, að geti gert neitt gagn hér í Rvík, vegna þess, að þegar var búið að ákveða að setja ráðningarskrifstofu upp hér, sem átti að vinna sama verk. Hin önnur ákvæði frv. virðast mér einnig heldur til hins lakara, þ. e. a. s. þau ákvæði, sem taka til annars en upprunalegs tilgangs frv., að ráða niðurlögum ráðningarskrifstofunnar áminnztu. Sérstaklega álít ég mjög óviðurkvæmilega þá heimild, sem með frv. á að veita atvmrh. til að setja upp vinnumiðlunarskrifstofur í kaupstöðum, hvort sem viðkomandi bæjarstj. óskar þess eða ekki. Mér virðist tvímælalaust, að eftir frv. hafi atvmrh. vald til þess að vera einráður um þetta, ef svo ber undir. Fyrir nú utan þetta virðist því vera slegið föstu með síðasta lið 2. gr. frv., að skrifstofum þessum sé hægt að fela að gera allan þremilinn, því að 8. liður 2. gr. er þannig orðaður, að hlutverk vinnumiðlunarskrifstofu sé „að inna af höndum þau störf, er skrifstofum þessum kann að vera falið með lögum og reglugerðum.“ Það er sem sagt hægt að fela þeim með l. og reglugerðum að gera allt mögulegt. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í hverjum kaupstað landsins skal stofnuð vinnumiðlunarskrifstofa, ef bæjarstj. hlutaðeigandi kaupstaðar ákveður, eða atvmrh. mælir svo fyrir.“ Af því, sem ég hefi tilfært úr frv., virðist mér tvímælalaust, að ef það verður samþ., þá geti atvmrh. sett upp vinnumiðlunarskrifstofu í hvaða kaupstað, sem honum sýnist, og falið henni hvaða verkefni, sem vera skal, sem ekki er allt of langt frá anda l. Þetta er þá einn liður í stefnu þess þingmeirihl., sem nú ræður, að svipta bæina svo eða svo miklu af sínum sjálfsforráðum til að ráðstafa sínum eigin málum og fá ríkinu það vald í hendur. Ég býst við, að vinnumiðlunarskrifstofur sem þessar mundu ekki koma að miklu haldi til að miðla vinnu, sem einstaklingar veita. Mér sýnist þær eigi að vera þannig uppbyggðar, að þær muni helzt koma að notum um þá vinnu, sem ríkið og bæirnir veita, og á ég þar einkum við atvinnubótavinnu. Nú er það ákaflega áríðandi, að það fé, sem veitt er til atvinnubóta, komi þannig niður, að þeir njóti þess, sem mesta hafa þörf fyrir það. En ég get ekki varizt því að álíta, að skrifstofa eins og frv. gerir ráð fyrir verði nokkuð dýr í rekstri og með kostnaðinum við hana verði höggið skarð í þá fjárveitingu, sem að réttu lagi á að ganga til greiðslu fyrir atvinnubótavinnuna sjálfa. Ef frv. eins og þetta væri ekki flutt að neinu leyti af pólitískum ástæðum, þá finnst mér einsætt, að engu Alþ. geti dottið í hug að samþ. það nú, einmitt nú, þegar verið er að setja upp ráðningarskrifstofu hér í Rvík, þar sem slíkrar skrifstofu er varla annarsstaðar þörf en hér í Rvík. Nei, sérhvert Alþ. mundi að öðrum kosti bíða og sjá, hvort hin fyrirhugaða ráðningarskrifstofa, sem bærinn ætlaði að setja upp, án alls kostnaðar fyrir ríkið, gæti ekki fullnægt þörfinni fyrir slíka stofnun. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta, nema sérstakt tilefni gefizt til þess.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er vitaskuld rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að þetta frv., þó að l. verði, eykur ekki atvinnu í landinu. En tilgangur þess er að jafna þeirri vinnu, sem til fellur. Hins vegar get ég ekki verið hv.þm. sammála um það, að neitt sé athugavert við það, þótt atvmrh. hafi heimild til að hlutast til um, að settar verði upp vinnumiðlunarskrifstofur í bæjum, jafnvel þó að viðkomandi bæjarstj. ekki óski þess, þar sem þess ber að gæta, að þessar skrifstofur eiga að úthluta atvinnubótavinnu og safna skýrslum um atvinnumálefni fyrir hið opinbera. Í fjárlagafrv., sem fyrir Alþ. liggur, er gert ráð fyrir, að ríkið leggi fram 500 þús. kr. til atvinnubóta á næsta ári, gegn tvöföldu framlagi á móti frá kaupstöðunum. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, þó að ríkisstj. vilji hafa hönd í bagga um eftirlit með því, að fjárframlag þetta komi að tilætluðum notum og framlög frá kaupstöðunum verði greidd á móti framlaginu úr ríkissjóði. Þá var hv.þm. mjög undrandi yfir því, að frv. skyldi vera borið fram einmitt nú. Það er ákaflega eðlilegt, að það er borið fram nú, fyrst og fremst af því, að nú er mikið atvinnuleysi við að stríða, og í öðru lagi vegna þess, hvernig þessum málum er nú komið hér í Rvíkurbæ. Ég veit ekki betur en að hér í bænum sé ein skrifstofa, sem bærinn hefir sett upp, sem úthlutar atvinnubótavinnu. Ennfremur er ráðningarskrifstofa, sem bærinn hefir einnig sett upp. Þá er hér einnig vinnumiðlunarskrifstofa, sem verklýðsfélög hafa sett upp. Og í 4. lagi er hér vinnumiðlunarskrifstofa kvenna, sem hjálpar til að greiða fyrir atvinnu kvenna. Ég álít óheppilegt að hafa vinnumiðlunarskrifstofurnar svona margar, og mér virðist það eðlilegt, að aðiljar telji brýna þörf á því, að í stað þess að halda áfram með 4 slíkar skrifstofur verði þetta sameinað undir eina skrifstofu, og að þeir aðiljar, sem sérstakra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við þessi mál, tilnefni fulltrúa í stj. eftir þeim reglum, sem frv. gerir ráð fyrir.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. atvmrh. talaði um, að ríkið verði að hafa eftirlit með því fé, sem það veitir til atvinnubóta. Það eftirlit er ósköp auðvelt, og ef ríkisvaldið ætlar með ákvæðum þessa frv. að koma því til vegar fyrst og fremst, þá vil ég segja, að hér sé allt of stórt bákn á ferðinni. Til þess þyrfti ekki að koma með svo róttækt frv. sem þetta. Bæjarstj. á hverjum stað, þar sem fé er úthlutað til atvinnubóta, getur unnið öll þau störf, sem hæstv.atvmrh. tiltók í síðari ræðu sinni, og það án þess að það þurfi að kosta nema lítið. Atvinnubótaféð er hvort sem er ekki ætlað skrifstofumönnum, heldur er miklu eðlilegra, að það gangi til þeirra, sem eru atvinnulausir.  Ein ástæða hæstv.atvmrh. fyrir frv. var sú, að þessi mál væru komin í glundroða hér í Rvík. Mér er ekki alveg kunnugt um þessa vinnumiðlunarskrifstofu, sem hann segir, að verklýðsfélögin hafi sett upp. Ég hefi spurzt fyrir um hana, en enginn hefir enn getað sagt mér, hvar hún starfaði eða hvernig. Ég verð því að halda, að hún sé ekkert annað en pólitísk bóla, sem þotið hafi upp eftir að meiri hl. bæjarstj. Rvíkur ákvað að setja upp ráðningarskrifstofu. Sérstaklega verður þetta skýrt, þegar litið er á það, hvernig skipa á í stjórnarn. Með skipun oddamannsins er atvmrh. tryggt meirihlutavald um störf þessara skrifstofa. - Mér finnst blærinn yfir löggjafarstarfinu á þessu Alþ. vera á sama veg og störf þessara skrifstofustjórna eru fyrirhuguð í frv., eða eins og þó að stjórnarflokkarnir ættu einir öll þingsætin. Ég er ekki í vafa um, að atvmrh. mundi skipa þannig í stjórn þessara vinnumiðlunarskrifstofa, að þær væru sama sem einlitar. Ég hefi alls enga trú á því, að vinnumiðlunarstörf hér í Rvík fari að neinu leyti betur úr hendi, þó að frv. verði samþ. Ekki sé ég heldur neitt athugavert við það á neinn hátt, þó að ráðningaskrifstofunni, sem bæjarstj. Rvíkur fyrirhugaði, væri leyft að sýna, hvort hún gæti ekki fullnægt allri vinnumiðlunarþörf hér, áður en hún er fyrirdæmd. Ég álít, að á meðan sú stofnun er óreynd, eigi ekki að láta ríkið leggja sósíalistum til þann pólitíska herkostnað, sem þeir þurfa til þess að drepa hana.

Magnús Guðmundsson Það er auðséð af orðalagi 1. gr. frv., að atvmrh. getur mælt svo fyrir, að vinnumiðlunarskrifstofa skuli vera sett á stofn í kaupstað, jafnvel þó að viðkomandi bæjarstj. eða meiri hl. hennar sé á móti því. Þetta sýnist mér ekki í góðu samræmi við þann rétt til að ráða sjálf málum sínum, sem sveitarfél. er tryggður, já, ég vil segja samkv. stjskr., ef á að taka af kaupstöðum réttinn til þess að ákveða, hvort þeir vilji hafa þessa stofnun eða ekki. Svo er það vitanlegt, að ef á að fara að setja upp þessar skrifstofur í öllum kaupstöðum landsins, þá verður af samtals mikill kostnaður. Ég vil nú beina þeirri fyrirspurn til hæstv.atvmrh., hvort hann hugsi sér að fyrirskipa slíkar vinnumiðlunarskrifstofur í öllum kaupstöðum landsins, hvort sem frá þeim kemur beiðni um það eða ekki. Hæstv. atvmrh. er hér á Alþ. fulltrúi fyrir minnsta kaupstað landsins, kaupstað, sem ekki getur búizt við að fá meira en h. u. b. 5 þús. kr. á ári til atvinnubótavinnu. Ætlar hæstv.atvmrh. nú að skipa þessum kaupstað að setja upp vinnumiðlunarskrifstofu með 5-6 starfsmönnum? Og ef svo er, hvað hugsar hann sér, að borgað verði þessum mönnum í kaup fyrir störf sín við þá skrifstofu. Hvað er sanngjarnt að borga slíkri skrifstofu í kaupstað, t. d. ef íbúatala bæjarins er 5 þús? Það er ekki ástæðulaust að spyrja svo á yfirstandandi tíma, þegar það er kunnara en frá þurfi að segja, að sveitarfél. og bæjarfél. yfirleitt eru í mestu vandræðum með að standa við sínar skuldbindingar um fjárgreiðslur. Hæstv. stj. er nú rækilega gengin inn á þá braut að hækka gjöld á þeim og jafnframt að taka af þeim tekjustofna, stærri og smærri. Ef halda á áfram á þessari braut, þá er það auðsætt, að hér er stefnt út í algerða ófæru og ég álít, að fara þurfi sérstaklega varlega á þeirri braut. Það hefir verið réttilega tekið fram og er viðurkennt af öllum, sem tekið hafa til máls um frv., að það miði ekki til atvinnuaukningar. Frekar hlýtur það að rýra hana, því að sá kostnaður sem er samfara þessari skrifstofu, gæti þó að öðrum kosti a. m. k. að nokkru leyti gengið til þess að auka atvinnu. Að því er snertir Rvík sérstaklega, þá upplýsti hæstv.atvmrh., að hér væru til ýmsar vinnumiðlunarstofnanir, sem ynnu að þessu sama marki, sem á að ná með þessari löggjöf. Ég vil gera þá fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann ætlist til þess, að niður falli allur styrkur til þeirra stofnana og hvort þær eigi að leggjast alveg niður. Ég tek eftir því, að stj., sem flytur þetta frv. í byrjun þingsins, hún hefir jafnframt lagt til, að veittur verði í fjárl. styrkur til tveggja slíkra skrifstofa. En þar er þessum vinnumiðlunarskrifstofum, sem hér um ræðir, ekkert fé ætlað.  Ég skil vel, hver tilgangurinn er með þessu frv. Hæstv. atvmrh. er illa við þá breytingu, að sett skyldi vera á stofn vinnumiðlunarskrifstofa af hálfu bæjarstj. Rvíkur. Hann vill hafa sinn pólitíska lit á henni. Það er því eins ástatt með þetta og byggingarfélag sjálfstæðra verkamanna. En hæstv.atvmrh. gætir þess ekki, að það er fjöldi verkamanna hér í bænum, sem ekki vill fylgja jafnaðarmönnum. En það er eins og jafnaðarmenn álíti, að þeir hafi einkarétt á pólitískri skoðun verkamanna. En það verður erfitt fyrir þá að ná öllum undir sinn væng, því þeir skipta hundruðum eða jafnvel þúsundum, sem vilja ekki fylgja þeim. Og ég býst við, að þeir vinni ekki á, þó þeir reyni að kúga þá undir sig með þvingunarráðstöfunum.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að svara því, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði síðast í ræðu sinni. Það var ekkert annað en orðagjálfur, sem hann hefir annaðhvort fundið upp sjálfur eða lært af einhverjum flokksbróður sínum, og hefir það ekki við hin minnstu rök að styðjast. Út af fyrirspurn hans um það, hvort ríkisstj. ætli sér að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofu í öllum kaupstöðum landsins, skal ég segja það, að ég er ekki viðbúinn að svara því núna. Að gera ráð fyrir því, ef frv. verður að l., að það hafi nokkurn verulegan kostnað í för með sér utan Rvíkur, er einungis grýla, sem þessi hv.þm. býr sér til. Ef hann hefir lesið 3. gr., en þar stendur: „Laun stjórnarmanna skulu ákveðin af hlutaðeigandi bæjarstjórn með samþykki atvinnumálaráðherra“, þá mun honum skiljast, að kostnaðurinn getur aldrei orðið verulegur, því ekki munu bæjarstj. fara að ausa fé að óþörfu. Um mannahald utan Rvíkur er varla að ræða. En það er auðvitað annað mál hér í Rvík, enda kostar sú skrifstofa, sem er hér, mikið fé. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það, að skipa oddamanninn, væri sama og að skipa stj. alla. Ég skal nú ekki bera brigður á það. Ég vil benda á það, að það er óvíst, hver verður atvmrh. í framtíðinni. Og ennfremur vil ég benda á það, að fjölmargar n., sem hafa hliðstæð verkefni með höndum, eru skipaðar á þennan hátt, og hefir hv. 1. þm. Reykv. eða aðrir ekki haft neitt við það að athuga. Ég veit ekki betur en að skólan. og skattan. séu skipaðar á þennan hátt. Í Rvík er t. d. niðurjöfnunarn. skipuð eftir þessari reglu. Þar er skattstjórinn oddamaður. Ég gæti rakið fleiri dæmi, en ég hirði ekki um að gera það. Þá spurði hv. 1. þm. Skagf. um það, hvort fella ætti niður styrk til „Fulltrúaráðsins“, ef frv. yrði að l. Ég álít, að það væri rétt, því þá er ekki lengur verkefni fyrir þá skrifstofu hér. Ég er ekki viðbúinn að svara því, hvort sérstök vinnumiðlunarskrifstofa verður sett á stofn fyrir kvenfólk. En ef það verður, þá mun kostnaðurinn ekki verða neitt stórkostlegur við það. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira núna.

Magnús Jónason [óyfirl.]: Ég skil ekki eftir orðalagi frv., hvernig það er mögulegt að setja slíkar skrifstofur á stofn nema með töluverðum kostnaði. Í 4. gr. frv. segir: „Stjórn vinnumiðlunarskrifstofu ræður forstöðumann skrifstofunnar, svo og aðstoðarmenn, ef þurfa þykir“. Það er ekki hægt að ráða menn í starf, nema borga þeim kaup fyrir það. Það er líka alkunnugt, að ef slíkar skrifstofur eru settar á stofn, þá þarf, þó að þær hafi lítið að gera, að hafa þær opnar vissan tíma, og þá þarf auðvitað einhver að vera þar við, ef einhver kynni að koma til þess að fá upplýsingar þar. Þegar hæstv.atvmrh. segir, að það verði enginn kostnaður utan Rvíkur, þá skil ég það svo, að það eigi ekki að setja slíkar skrifstofur á stofn utan Rvíkur. Tilgangurinn er því enginn annar en sá, að ónýta tilraun bæjarstj. Rvíkur í þessu efni. Jafnaðarmenn vilja því ekki skrifstofur, sem miðla vinnu, heldur stofnun, sem þeir geta haft pólitísk not af. Hitt er annað mál, að það er gott að hafa þessa heimild atvmrh. til þess að stofna vinnumiðlunarskrifstofu í öðrum kaupstöðum, ef bæjarstj. þeirra skyldu taka upp á því að setja á stofn skrifstofur, sem Alþýðufl. teldi hættulegar fyrir sálir verkamannanna. Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri óvíst, hver yrði atvmrh. í framtíðinni. Það er auðvitað með þá ráðh.stöðu eins og hinar ráðh.stöðurnar, að þær ganga milli flokka. Hv. 4. landsk. sagði í ræðu, sem hann hélt í þessari hv. d., að það kæmi aldrei til, að Sjálfstæðisflokkurinn kæmist til valda. Og í þeirri von mun þetta frv. vera fram borið, að hann komist ekki til valda fyrst um sinn. Það er svo, að í niðurjöfnunarn. er skattstjórinn oddamaður. En undan því fyrirkomulagi hefir verið kvartað, og ef rétt væri, ætti bæjarstj. að skipa niðurjöfnunarn. þannig, að hún væri rétt mynd af bæjarstj. En þessu var breytt til þess að stj. gæti haft meiri hl. í niðurjöfnunarn. Annars er ekki vert að skattyrðast hér við hæstv.atvmrh. því hann má ekki vera að því að vera hér í d.

Magnús Guðmundsson Það er til lítils að vera að tala hér, þar sem engir eru við af stjórnarflokkunum nema embættismenn d. Bæði forseti og l. varaforseti eru m. a. fjarverandi. Það er því ekki til neins að vera að ræða málin hér, enda er öllu til lykta ráðið utan þings. Það er því alveg sama, hvort maður er að rausa hér eða ekki. En ég ætla nú samt að svara hæstv.atvmrh., þó hann sé farinn í burt. Hæstv. ráðh. sagði, að kostnaður yrði ekki mikill. En það kemur í ljós síðar. Það er oft svo, að í fyrstu er kostnaðurinn áætlaður svo og svo lítill, en þegar til framkvæmda kemur, þá sést, að áætlunin var alltof lág. Ég er sannfærður um, að kostnaðurinn verður ekki undir 30 þús. kr. á öllu landinu, ef skrifstofa er sett í öllum kaupstöðunum, og hann getur orðið meiri. Ég hafði ekki tekið eftir því, að síðast í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir að fela sérstökum fulltrúa í atvmrn. öll störf, sem lúta að vinnumiðlun milli kaupstaða og héraða. Þar er víst eitt nýtt embætti í viðbót. Ég skal í þinglokin telja upp öll þau nýju störf, sem hefir verið fitjað upp á á þessu þingi. Ég skal svo ekki tefja umr. lengur, og nú getur hæstv. forseti slítið fundi án þess að láta ganga til atkvæða.

Forseti (IngP): Út af orðum hv. 1. þm. Skagf. um fjarveru forseta og 1. varaforseta vil ég taka þetta fram: Forseti d. hefir verið lasinn undanfarna daga og 1. varaforseti fékk leyfi vegna jarðarfarar mágs síns. Ég vil, að þetta sé staðfest í Alþt., svo að orð hv.þm. valdi ekki misskilningi.

Magnús Guðmundsson Það var óþarfi fyrir hæstv. forseta að taka þetta fram. Ég var ekki að ámæla forseta, þó hann væri veikur. Ég veit, að hann er búinn að vera veikur í nokkra daga. En þegar ég talaði áðan, þá voru ekki inni af stjórnarflokkunum nema 2. varaforseti og skrifari d. Ég veit ekki, hversu lengi ég kæri mig um að sitja hér á fundum, úr því að stjórnarflokkarnir bregðast skyldu sinni um að vera við umræður.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Eins og ég hét við 1. umr. þessa máls, höfum við flm. þess, sem erum í meiri hl. fjhn., íhugað frv. betur og átt tal um það við menn, sem kunnugir eru og fróðir í þeim greinum, sem það varðar. Við höfum síðan komið okkur saman um að bera fram nokkrar brtt. við frv., og eru þær á þskj. 310. Brtt. þessar fela ekki í sér neinar verulegar efnisbreyt., nema þá, að inn í b-lið 1. gr. er bætt rafmagnslömpum. Það mun töluvert vera flutt af þeim til landsins, og þar sem þeir eru svo skyldir ýmsum öðrum vörum, sem undir frv. falla, þótti rétt að taka þá með. Að öðru leyti er ekki um miklar breyt. að ræða. Við höfum þó fært sumt af hinum teknisku heitum í b-lið til betra máls og sett inn ný heiti, sem iðnaðarmenn hafa þegar tekið upp í samráði við málfræðinga. Þó hefir þessu ekki verið alveg fylgt um íslenzk heiti á rafmagnsvörum, enda eru þau nokkuð mismunandi eftir því, hvar er á landinu. Hér í Rvík er t. d. sagt „rafmagnsveita“, „rafmagnsstraumur“ o. s. frv., en annarsstaðar á landinn „rafveita“, „rafstraumur“. Við teljum reykvísku orðmyndirnar viðfelldnari og réttari. Landssímastjóri hefir farið fram á, að felld verði niður úr frv. ritsíma- og talsímaáhöld, með því að landssíminn einn flytji nú þessar vörur inn, og því einskonar einkasala á þeim nú þegar. Við höfum þó ekki talið rétt að fella þessar vörur niður úr frv., en höfum bætt inn í 4. gr. heimild til að fela ríkisstofnunum að sjá um innkaup á einstökum vöruteg. Stj. gæti því falið landssímanum að hafa verzlunina með þessi áhöld. Ég vil í sambandi við þessar brtt. minnast á það, að borizt hefir til nefndarinnar till., sem samþ. var á síðasta fiskiþingi og felur í sér mótmæli gegn þeim hluta frv., er fjallar um einkasölu á mótorum. Till. þessi kom frá meiri hl. fjhn. fiskiþingsins, en um atkvæðamagn það, sem hún var samþ. með, er mér ekki kunnugt, Það er þó alveg ljóst, að ágreiningur hefir verið innan fjárhagsnefndar fiskiþingsins um þetta mál, þar sem till. er borin fram af aðeins nokkrum hluta hennar, enda er mér kunnugt um það, að ýmsir útgerðarmenn líta svo á, að einkasala á mótorum muni verða til bóta og hindra, að inn í landið verði flutt framvegis mikið af bráðónýtum vélum, eins og tíðkazt hefir. Meiri hl. n. hefir því ekki séð ástæðu til að taka þessi mótmæli til greina. Það er þá ekki margt fleira, sem ég þarf að segja af hálfu meiri hl. n. Fyrirsögn frv. þótti ekki tæmandi eins og hún var og hefir því verið breytt lítið eitt. En áður en ég hætti að tala um þetta mál vil ég minnast á eitt atriði, sem talað var um við 1. umr. og mikla þýðingu hefir í þessu sambandi. Það er sú hætta, sem er á því, að bæirnir, og þá einkum Rvík, missi tekjur við það, að verzlunin eða einstakar greinar hennar séu reknar í einkasölu. Samkv. lögum greiða einkasölur nú 5% af nettóhagnaði í bæjarsjóði. Ég geri nú ekki ráð fyrir stórfelldum hagnaði fyrst um sinn af þeirri verzlun, en nokkur myndi hann þó verða, og ég held, að það sé ómótmælanlegt, að bæirnir tapi einhverjum tekjumöguleikum við þessar ráðstafanir. Ég vildi því athuga rækilega, hvort ekki væri hægt að ákveða, að hærri hundraðstala af nettóhagnaði en nú er ákveðið rynni til bæjar- og sveitarsjóða. Um þetta liggja ekki fyrir neinar till. nú, en ég mun athuga til 3. umr., hvort ekki er hægt að bera fram slíka till. um sanngjarnari skiptingu arðsins milli ríkis og bæjar- eða sveitarfél. Sú till. kæmi þá ekki frá n., heldur frá mér, annaðhvort sem brtt. við frv. þetta eða sem breyt. á gildandi l. um þetta efni. Ég sé, að komið er fram nál. frá minni hl., sem leggst á móti málinu, eins og vænta mátti, og mun ég svara þeim mótbárum, er hv. minni hl. hefir talað fyrir sínu máli.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það er svo fyrirmælt í þingsköpum, að við 2. umr. skuli ræða um einstakar greinar og brtt. Samkv. því verður varla svigrúm til að ræða mitt nál. nú, því að það er um málið almennt og beinist ekki að einstökum greinum og er eiginlega aðeins rök þau, sem ég færði gegn málinu við 1. umr. Um brtt. meiri hl. hefi ég í rauninni ekkert að segja; þær eru svo lítilvægar. Orðabreyt. tel ég til bóta. Það er hugsunarréttara að segja rafmagnsveita en rafveita, því að það er magnið, krafturinn, sem veitt er, en ekki rafið sjálft, þótt rafmagns yrði fyrst vart í sambandi við það efni. Það er einn af meginkostum íslenzkunnar, hve hugsunarrétt hún er, og þann kost hennar ætti ekki síður að varðveita í orðalagi löggjafarinnar en annarsstaðar. Ég er líka sammála þeirri brtt. meiri hl., að undanskilja ritsíma- og talsímaáhöld einkasölunni. Ég skil kannske betur en hv. meiri hl. þá, sem vilja vera lausir við afskipti einkasölunnar, en ég skil satt að segja síður í meiri hl. að fallast á að skilja landssímann einan eftir í svaði frjálsrar verzlunar, en láta hann ekki eins og alla aðra verða blessunar einkasölunnar aðnjótandi. En ég er feginn fyrir hönd allra, sem undan einokuninni losna - og get því vel fallizt á brtt. þessa. Síðan málið var til 1. umr. hafa komið fram ýms mótmæli gegn því, að það nái fram að ganga. Þannig hafa borizt ákveðin mótmæli gegn því frá Fiskiþingi Íslands, að því leyti sem það snertir sjávarútveginn. Mér fannst hv.frsm. meiri hl. leggja minna upp úr þessum andmælum en ástæða er til. Þegar betur er litið á eru andmælin einmitt sönnun þess, að allir vilja vera lausir við einkasölu á þeim vörum, sem þeir sjálfir þurfa að nota. Það er einkennilegt, að þeir, sem kunnugastir eru bátaútveginum og eiga lífsafkomu sína undir því, að hann gangi vel, skuli ekki grípa tveim höndum við þessari einkasölu, sem á að hjálpa þeim svo ákaflega vel, eftir því sem hv. meiri hl. n. heldur fram. Þessu bjargráði, sem þjóðin er ekki nógu þroskuð ennþá til að kunna að meta. - Ef leitað hefði verið álits þeirra, sem eiga hagsmuna sína undir því að fá góða og ódýra bíla, þá geri ég ráð fyrir, að þeir hefðu beðizt undan því, að tekin væri einkasala á þeim. Og ef svo hefði verið leitað til þeirra, sem verzla með rafmagnsvörur, þá býst ég við, að farið hefði á sömu leið. Þetta eru miklu sterkari rök gegn þessu máli heldur en hv. meiri hl. n. vill vera láta. Því að hverjir eru það, sem eru öruggastir um að fylgja sinni sannfæringu í þessu máli? Það eru þeir, sem eiga lífsuppeldi sitt undir því að verzla með þessa vöru, og einmitt það, að fiskiþingið varð til þess að andmæla þessari bjargráðaráðstöfun viðvíkjandi bátaútveginum, sýnir glöggt, að þeir, sem bezt þekkja til á þessu sviði, hafa ekki trú á því, að einkasalan útvegi þeim þessa vöru fyrir betra verð og með hagkvæmari kjörum en þeir hafa áður haft við að búa. Það getur vel verið um þetta mál, eins og svo mörg önnur, að forlög þess séu ráðin fyrirfram, og sama sé, hvað fyrir kemur, að það haggi ekkert sannfæringu manna, en ef nokkur rök ættu að hagga sannfæringu manna, þá eru það þær mótbárur, sem komu frá fiskifélaginu um einkasölu á mótorvélum. Auk þess hafa komið fram, síðan þetta mál var síðast til umr., mótmæli frá verzlunarstéttinni, sem ég skal ekki gera að umtalsefni, bæði vegna þess, að það er betra þegar ræða á almennt um málið, og svo vegna þess, að ég hygg, að þessum andmælum sé ekki lokið ennþá. Það eru að vísu komin andmæli frá nokkrum hundruðum kaupmanna, en þegar maður lítur á, hvaðan þau eru komin, þá sést, að þau eru mest frá ákveðnum stöðum, en frá öðrum stöðum á landinu hafa engin andmæli komið ennþá, svo búast má við, að þau komi fleiri en lýkur. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þetta mál almennt, af því að það á ekki við við þessa umr. En mér finnst alvarlegastur, bæði að því er snertir þetta frv. og fleiri einkasölufrv., sá glundroði og upplausn, sem slíkar byltingar á atvinnulífinu hljóta að koma af stað, og ef það er talin nauðsyn að koma slíkum byltingum á, þá finnst mér að eigi að velja til þess þann tíma, sem þjóðfélagið hefir efnalega bezt ráð á því að láta svo og svo mikið fara forgörðum af sínum verðmætum. Því að það er tvímælalaust játað af öllum, og m. a. af hæstv. ráðh., að slíkar aðgerðir sem þessar hafa alltaf í för með sér mikla truflun meðan þær eru að komast á. Það hafa komið fram andmæli, er snerta nokkuð á 4. þús. manna, sem nú hafa atvinnu við verzlun, og það má búast við því, að svo og svo mikill hópur af þessu fólki verði atvinnulaust eða atvinnulítið, ef þetta frv. verður samþ. og haldið verður áfram á þessari sömu braut. Það getur verið, að þjóðfélagið komist fljótt í jafnvægi aftur, en slíkt sem þetta hlýtur að hafa í för með sér mjög mikla byltingu meðan á því stendur, og ég veit ekki, hvort hæstv. stj. og þingi finnst nú vera heppilegur tími til þess að koma slíku róti á, - hvort þeim finnst það heppilegt, samtímis því, að verið er á alla bóga að gera hallærisráðstafanir. Það er búið að gera mikla hallærisráðstöfun fyrir landbúnaðinn, og það liggur fyrir að gera það sama fyrir sjávarútveginn, og sífellt er verið að hækka þá upphæð, sem ætluð er til atvinnubótavinnu til þess að létta af atvinnuleysinu. Ég veit ekki, hvort þessum mönnum finnst þetta heppilegur tími til þess að koma upp í landinu allmiklum nýjum atvinnuleysingjahóp á þessu sviði, sem hér er um að ræða. Ég held, að þetta mundi enginn gera, sem hefði ábyrgðartilfinningu og þá hugsun, sem þarf til þess að láta sér annt um þjóðfélagið, og ég býst við, að það séu þessar ástæður, sem valda miklu um það, að jafnaðarmannaflokkarnir í nágrannalöndunum hafa ekki lagt út á þessa braut, sem þessir nýbökuðu valdhafar hér á landi eru svo fljótir að leggja á og er svo annt um. Ég er hræddur um, að það þyki nokkuð óþingleg orð að segja þetta gamla máltæki, „að fíflið leggur fyrst á foraðið.“ Þessir nýbökuðu valdhafar, sem hvorki hafa vit né góðan vilja á við flokksbræður þeirra í öðrum löndum, verða einmitt fljótastir til þess að kasta sér út í þetta fen, sem hér er um að ræða. Það getur verið, að nágrannaþjóðirnar horfi með ánægju á þetta, og þeir vilji gjarnan hafa einhver tilraunadýr, rétt eins og þegar mönnum finnst rétt að gera tilraunir á kanínum og rottum áður en það er reynt á mönnum, eða eins og þegar hér áður fyrr rak ókennda skepnu á land, þá var sveitarómögum fyrst gefið að éta af henni, áður en borið var fyrir almennilegt fólk. Ég geri ráð fyrir, að nágrannaþjóðirnar líti með eftirvæntingu á það, hver árangurinn af þessu verður hér hjá okkur; þeim finnst ekki svo mikið um okkur Íslendinga. Hv. frsm. meiri hl. tók til greina eina þá ástæðu, sem ég bar fram móti einkasölum yfirleitt, sem sé þann tekjumissi, sem af þeim hlýzt fyrir bæjarfél., og var hann að tala um, að það væri kannske rétt að bera fram nokkra breyt. á l. um gjöld til bæjarfél. af ríkiseinkasölum. Það er gott að heyra slík huggunarorð fyrir bæina, en þó væri meira virði, að það væri einhver trygging fyrir efndum á því. Það er ekki víst, þó að hv.frsm. meiri hl. komi með till. í þá átt, að henni yrði tekið greiðlega, m. a. af hálfu hæstv. fjmrh., sem ekki mundi vilja sjá af því fé úr ríkissjóði. Eftir stefnu þessa hæstv. fjmrh., sem virðist hafa það eina áhugamál að reyta sem mest af tekjustofnum frá bæjarfél., þá er ég hræddur um, að hann taki dauflega í að láta þessa stofna borga allmiklu meira fé til bæjanna, a. m. k. komi það illa heim að hækka þessi gjöld til bæjanna jafnhliða því, að ríkissjóður ræðst meir og meir á aðaltekjustofna bæjanna, sem eru beinu skattarnir. E. t. v. má vænta yfirlýsingar frá hv.frsm. meiri hl. um þetta nú við þessa umr., og væri æskilegt, að hún kæmi fram. Þá getur maður sagt, að þessi eina ástæða sé að nokkru rýrð, ef hægt er að bæta úr þessu, en þá eru líka tekjurnar minni, sem ríkissjóður hefir af þessu, eða þá verðið hærra fyrir þá, sem þurfa að nota þessar vörur.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Það, sem hv.frsm. minni hl. bar fram hér, var að nokkru leyti það sama og fram kom við 1. umr. þessa máls. Mér skildist hann líta svo á, að við hefðum fellt niður úr frv. ritsíma og talsíma, en það var ekki gert, eins og hv.þm. getur séð, ef hann vill það á sig leggja að lesa okkar brtt.

Ég hélt, að hv.frsm. talaði í samræmi við nál.

, því að það er einmitt tekið upp í brtt., en því er bætt inn í 4. gr., að heimilt sé að fela einkasöluna ríkisstofnun, og það eru þá möguleikar til þess, að landssíminn geti fengið þessa einkasölu í sínar hendur. Það er kannske eðlilegt, og ég er ekkert að binda hendur hæstv.ríkisstj. í því efni, að landssíminn geti tekið sölu á þessum áhöldum í sínar hendur. Hv. 1. þm. Reykv. er ennþá, eins og flokksbræðrum hans er títt að gera, að vitna til jafnaðarmanna á Norðurlöndum, að þeir séu ekki svona gráðugir í einkasölur eins og við Íslendingar. Ég get nú sagt hv.þm., að það er þegar orðið nokkuð af ríkiseignum þar, fyrirtækjum og öðru, t. d. eru járnbrautirnar að mestu ríkieign. Það svarar til þess, að ríkið hér ætti og ræki bifreiðarnar á vegunum. Þessu hafa jafnaðarmenn í þessum löndum unnið að smátt og smátt, eftir því sem þeir hafa getað, að stuðla að því að kaupa einkajárnbrautirnar, til þess að leggja þær undir ríkið, þó að einhverjir fleiri flokkar hafi verið með þeim í því, eins og hér á sér stað nú, að Alþýðuflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa orðið sammála um að taka upp einstakar teg. einkasölu, án þess þó að Framsóknarflokkurinn játist undir það, að hann sé með þjóðnýtingu. Þannig verður það að vera, og er í nágrannalöndunum, að jafnaðarmennirnir nota hvert tækifæri til þess að leggja fyrirtæki undir ríkið. Til viðbótar þeim ástæðum, sem þessi hv.þm. bar fram við 1. umr. þessa máls, bætti hann þeim ummælum, að sá meiri hluti, sem nú réði í landinu, væri fífl, sem ætti að etja á foraðið og hvorki hefði vit né vilja á við skoðanabræður sína í öðrum löndum, og líkti hann svo fólkinu við kanínur og rottur, sem hafðar væru til tilrauna. Það er ánægjulegt að vita til þess, að þessi maður skuli eiga að kenna prestaefnum landsins góðan munnsöfnuð og ráðinn til þess af ríkinu - þjóðnýttur -, ef hann gerir það eitthvað í þessa átt. Þá verða sjálfsagt prestaefnin í þessu landi vel upp alin og fær um að inna sín störf af hendi. Þetta flutti hann svo hitalaust sem mest mátti vera; hann hafði ekki þá afsökun, að hann væri vondur, heldur var hann kaldur og rólegur meðan hann var að kalla andstæðingana fífl og líkja þeim við kanínur og rottur. Ég veit ekki, hvort þetta orðbragð prestaskólakennarans hefir veruleg áhrif á atkvæði manna um þetta mál. Ég hefi enga trú á því, að það bæti fyrir málstað hans og þeirra manna, sem hann talaði fyrir.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það er aðeins út af einn atriði, er fram kom í ræðu hv. 1. þm. Reykv., sem ég þarf að segja nokkur orð. Hv. þm. sagði, að hv.frsm. meiri hl. hefði verið að tala um, að komið gæti til mála að hækka eitthvað það tillag, sem sveitar- og bæjarfél. fá af tekjum ríkisverzlana, og í þessu sambandi fór hann fram á að fá einhverja yfirlýsingu í þessu máli. Ég get ekki gefið neinar yfirlýsingar um það að svo stöddu, nema það er hugsanlegt, að hægt sé að ganga inn á að ætla sveitar- og bæjarfél. eitthvað meiri part af ágóða þessara fyrirtækja, sem hér um ræðir, heldur en hingað til hefir tíðkazt. En um það hefir ekkert verið rætt, svo ekki er hægt að gefa neinar yfirlýsingar um það. Svo var annað atriði, sem hv.þm. talaði um, að það yrði atvinnuleysi, sem stafaði af því, að þessi fyrirtæki kæmust á fót. Það kann að vera, að eitthvað af verzlunarmönnum misstu atvinnu, en ég hefi ekki trú á, að það yrðu margir, vegna þess, að þessi fyrirtæki mundu þurfa marga starfsmenn. Þó þeir yrðu ekki eins margir eins og við einkarekstur, þá mundi sá munur ekki verða gífurlegur, svo atvinnuleysið í heild mundi áreiðanlega ekki mikið aukast, þó að þetta yrði gert. Ég ætla ekki að svara því, sem hann talaði um, að við værum fífl. Ég lít svo á, að slík ummæli séu þeim mönnum mest til skammar, sem þau segja, en ekki þeim, sem fyrir slíku verða.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það er nú í raun og veru óþarfi fyrir mig að standa upp aftur, því að hv.frsm. meiri hl. er eðlilega latur að tala um þetta mál, hann veit, að það er allt ákveðið fyrirfram, hvernig það skuli fara. Það er þessi gamla setning: „Ég er ekki kominn hingað til þess að láta sannfærast“, sem þar gildir algerlega. Hv. frsm. benti á dæmi úr nágrannalöndunum, en hann fann nú einu sinni ekkert nema þjóðbankann danska, sem reyndist ekki vera verk jafnaðarmanna, en nú nefndi hann ríkisjárnbrautirnar, og get ég nú búizt við, að þrátt fyrir tveggja vikna undirbúning sé hann búinn að tæma allt, sem hann getur fundið af þessu tægi hjá nágrannaþjóðunum. Það er ekki stefnumunur milli okkar sjálfstæðismanna og jafnaðarmanna, að sjálfstæðismenn séu á móti allskonar ríkisrekstri, ríkisrekstur á ýmsum sviðum er viðurkenndur af öllum flokkum. Ég hefi t. d. aldrei heyrt talað um hér á landi, að póst-, síma- og skólamál og ýms fleiri mál ættu að vera rekin af einstaklingum. Það er augljóst, að það eru ákveðin fyrirtæki, sem eru ýmist svo mikil um sig eða þannig vaxin, að það er heppilegast, að þau séu í höndum eins fyrirtækis, og þá er víðast hvar horfið að því ráði, m. a. af fjárskorti, að láta ríkið reka þau. En það er ekki þar fyrir, að það eru eins dæmi til þess, að þessi fyrirtæki séu rekin af einstaklingum. Í Bandaríkjunum hefir talsíminn verið rekinn af einu fél., sem hefir 400 þús. menn í þjónustu sinni, og það er dálítið einkennilegt, að það er sagt, að hvergi sé betri símaafgreiðsla en þar, og nálega allar nýjungar á þessu sviði koma einmitt frá verkfræðingum þessa fyrirtækis. Járnbrautirnar þar hafa til skamms tíma, og ég held ennþá, verið reknar af einstaklingum og er rekstur þeirra engan veginn lakari heldur en ríkisjárnbrauta. En það er önnur ástæða, sem veldur því, að ríkin reka yfirleitt járnbrautir, og hún er sú, að þau þurfa að haga járnbrautunum eftir hernaðarþörfum, og jafnvel þó það væri stórkostlega óhentugt fyrir ríkin að reka járnbrautirnar, þá verða þau að halda dauðahaldi í þær vegna þessara hernaðarmála. Hv. frsm. og hæstv. ráðh. þótti illt, að ég heimfærði til þeirra þetta gamla máltæki, en ég tek ekkert aftur af því, sem ég sagði um það, og ef þeim finnst það eiga vel við sig, þá er það líkt eins og Steingrímur sagði: „Þegar presturinn sagði í stólnum, að dagur drottins kæmi eins og þjófur á nóttu, þá kallaði einhver upp frammi í kirkju og sagði: „Ha! hver var að tala um mig?“ Hér er verið að gera tilraunir, sem engin af hinum Norðurlandaþjóðunum hefir lagt út í að gera, og hafa þó þar verið jafnaðarmannastjórnir um lengri tíma. Hvað er þetta annað en gamla máltækið, að „elja fíflinu á foraðið“. Þessi ágæta! ríkisstj. okkar hefir hvorki þekkingu, gætni né velvilja á við stjórnir nágrannaþjóðanna. En hitt er annað mál, hvort rétt er að blanda mér inn í þetta sem prestaskólakennara, en það er nú einu sinni þeirra vani að sletta því að mér, að ég sé prestakennari, þegar öll þeirra rök eru þrotin, en þeim finnst það kannske heilbrigðara að „þegja við öllu röngu“; það er eins mikils virði að kunna að kalla það ljóta ljóti eins og það er lítilmótlegt að þora ekki að rísa upp á móti ranglætinu, af því að kunna ekki að velja því rétt orð. Þessir hv.þm. mega senda sína útsendara í tíma til mín og vita, hvort það orðbragð, sem ég hefi, muni spilla nemendunum. Hv. 4. landsk. hélt því fram, að svona orðbragð hefði ekki áhrif á atkvæðagreiðsluna um þetta mál. Það getur vel verið, en það hefir álíka mikil áhrif og sterk rök, því að það hefir engin áhrif, þó að meginþorri þeirra manna, sem nota bátamótora, leggist fast á móti þessu einkasölufargani; það hefir álíka mikil áhrif og þó að ég noti hér einhver stór orð. Hæstv. fjmrh. gaf það, sem hann kallaði yfirlýsingu, um það, sem ég óskaði eftir áðan, en ég vildi helzt fá þessa yfirlýsingu dálítið skýrari heldur en hún var.

Hún fæst ekki skýrari að svo stöddu

. Þá er loforð hv.frsm. meiri hl. um að bæta úr tekjustofnum bæjarfél. með því að hækka þessi gjöld frá ríkisstofnunum, einskis virði. Það eru bara falleg orð frá honum, sem ekkert gildi hafa. Nei, þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. var, það, sem hún náði, sýnilega á móti þessari till.frsm., því að hann sagði á þá leið, að hugsanlegt væri að láta eitthvað meira af ágóða þessara fyrirtækja renna í sveitar- og bæjarsjóði. Það er augljóst mál, að hér er um mikla skerðingu að ræða fyrir bæjarfél., þegar það er gert jafnhliða því, að alltaf er verið að seilast nær og nær þeim öðrum tekjustofnum, sem bæjarfél. geta haft. Þá var hæstv. ráðh. að leitast við að svara því, er ég hreyfði viðvíkjandi atvinnuleysinu, sem af þessu mundi leiða. Hann sagði, að ekki mundi verða mikill munur á starfsmannafjölda, en það er sá mikli munur, að það verður allt annað fólk, sem þarna mun vinna, a. m. k. ef þessi einkasala verður framkvæmd undir stjórn hæstv. núv. stj., þá bregður hún vana sínum, ef hún skipar í þessar trúnaðarstöður yfirleitt þá menn, sem nú vinna af þessu starfi. En það eitt, að skipta um starfslið, sem skiptir hundruðum og kannske þúsundum, orsakar mikla truflun og atvinnuleysi í landinu. Mér finnast þessar tvær ástæður, sem ég hefi fært fram, standa í fullu gildi þrátt fyrir þessi litlu andmæli frá hæstv. ráðh. og hv.frsm. meiri hl. n.