Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur tekið nokkrum breyt. í hv. Ed. í samræmi við þær yfirlýsingar, sem hæstv. atvmrh. hefur gefið hér í þessari hv. d. Sú breyt. hefur verið gerð á frv., að stj. Skuldaskilasjóðs er heimilað að veita útgerðarmönnum greiðslufrest á ógreiddum afborgunum lána, þótt þeir fái ekki aðra aðstoð samkv. l. þessum. - Enn fremur hefur verið samþ. tili. um það, að dráttarvextir af vangoldnum afborgunum af lánum skuli falla niður við gildistöku þessara l., en skuli frá þeim tíma reiknast 1/2% fyrir hvern mánuð. - Í þriðja lagi hefur verið gerð sú breyt., að gert er ráð fyrir því, að Landssamband ísl. útvegsmanna tilnefni einn mann í stj. Skuldaskilasjóðs, þannig að hún verði skipuð 5 mönnum. Þrátt fyrir þetta verða nokkrir annmarkar á frv., og má þar helzt nefna, að skuldabréf sjóðsins hafa ákaflega þröngt gildi til greiðslu, eins og bent hefur verið á, og eru líkur til, að sum fyrirtæki, sem standa nærri útgerðinni, sérstaklega á smástöðum úti á landi, verði fyrir miklum búsifjum af l. og vafasamt nema þau geti valdið útgerðinni stórhnekki. Ég mun þó ekki flytja brtt. um þetta atriði, treystandi yfirlýsingum hæstv. atvmrh. um það, að hann muni hafa áhrif á, að sala bréfanna verði nokkuð víðtækari en gert er ráð fyrir í frv. Í sambandi við brtt., sem ég flutti ásamt hv. 2. landsk. þm. við umr. í þessari hv. d., en tók aftur, mun ég leggja fram skrifl. brtt. um, að lánstíminn varðandi skipakaup lengist um 3 ár, svo sem upphaflega var ákveðið í frv., þegar það var sent Landssambandi ísl. útvegsmanna til umsagnar. Ég legg mikla áherzlu á, að þessi till. verði samþ., því að ég hygg, að því verði ekki mótmælt, að það sé ákaflega varasamt og vafasamt að gera ráð fyrir því, að útgerðarmenn geti greitt afborganir af lánum sínum á mun styttri tíma en upphaflega var gert ráð fyrir. Ég get ekki skilið, hvað fyrir þeim vakir, sem hafa gert breyt. á þessu, frá því sem upphaflega var lagt til af hæstv. atvmrh. að gengi fram í þessu máli, því að það er ljóst þeim, sem eitthvað eru þessum málum kunnugir, að óvarlegt er að gera ráð fyrir slíkrí hækkun. Ég mun þess vegna leyfa mér að leggja hér fram skrifl. brtt. við 3. gr., um að í stað orðanna: „samanlagðar upphæðir gjaldfallinna afborgana deilist með jöfnum árlegum upphæðum á þau ár, sem eftir eru af lánstímanum“ komi: lánstíminn lengist um 3 ár. Það var talað um það hér í þessari hv. deild, en hefur ekki verið tekið upp í hv. Ed., að rétt mundi vera að veita stj. skuldaskilasjóðs heimild til að veita undanþágu um auglýsingu, ef hún teldi, að umsækjandi hefði gert fulla grein fyrir fjárhag sínum. Með þessu væri það lagt á vald skuldaskilasjóðsstj., en í henni er ráðgert að eigi sæti trúnaðarmenn frá banka og ríkisstj., og verður það því ekki talið óvarlegt, þótt þetta ákvæði sé ekki í lögunum. Ég hef nokkuð minnzt á þessar till. áður í umr., og þarf ég því ekki að fjölyrða um þær, en vænti þess fastlega, að þær verði teknar til greina. Að vísu má segja, að þessi síðari till. hafi ekki neina fjárhagslega þýðingu fyrir framkvæmd málsins, en mér er kunnugt um, að það eru þó nokkrir menn, sem leggja áherzlu á að fá hana samþ. - Um fyrri till. vil ég aðeins segja það, að ég álít, ef hv. Alþ. lætur þetta mál fara frá sér eins og það kom frá hv. Ed., að það sé ákaflega mikil hætta á því, að það gagn, sem annars gæti orðið af skuldaskilasjóðsl., verði miklu minna en ella væri og jafnvel stefnt að því að gera þau tilgangslaus með því að setja þessi ákvæði inn í l., sem nú eru í frv.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða um frv. sjálft, enda er það komið á lokastig afgreiðslu. Ég ætla að leyfa mér að bera hér fram till. um brb.-ákvæði aftan við 35. gr. frv., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni heimilast að taka að láni fyrir hönd ríkissjóðs allt að kr. 6000000, er varið skal til greiðslu sjóveðskrafna sjómanna frá sumarsíldveiðum 1950, og skal því hraðað svo, að unnt verði að greiða kröfurnar fyrir jól“. Þeir sjómenn skipta nú hundruðum, sem ekki hafa fengið greidd laun sín frá síldveiðunum í sumar, sem að sjálfsögðu er til stórkostlegs baga fyrir þessa menn, en þar bætist svo ofan á, að flestir þeirra eiga enn inni hjá útgerðarmönnum allmikið af kaupi sínu frá síldveiðunum sumarið 1949, auk þess sem margir eiga líka sjóveðskröfur inni hjá útgerðarfyrirtækjum eftir þorskvertíðina í vetur og haust. Hv. þm. vita, að þau l. gilda, að sjómenn eru einir allra launþega hindraðir frá að geta krafið atvinnurekendur um að standa þeim skil á kaupi, og ég býst við, að ekkert verkalýðsfélag hafi sýnt annað eins langlundargeð í þessum efnum og samtök sjómanna, og þess vegna ætti þeim mun frekar að leggja þá skyldu á herðar Alþ. og hæstv. ríkisstj. að bæta hér úr og gera ráðstafanir til þess, að sjómönnum verði nú greidd laun sín fyrir jólin. Það er vitað, að þessar sjóveðskröfur eiga að greiðast með framkvæmd þessara l., sem hér eru til umr., en búast má við, að þeim greiðslum verði ekki lokið fyrr en einhvern tíma á næsta ári. En ég tel það ákaflega þýðingarmikið, að sjómenn fái þessar greiðslur fyrir jólin, til þess að þær komi að gagni, því að flestir þeirra, sem eiga þessar kröfur, eru ákaflega illa settir fjárhagslega. Nú um síðustu helgi var það auglýst með miklum krafti í útvarpi og blöðum, að stj. hlutatryggingasjóðs mundi borga út sjóveðskröfur, og var nánar tiltekinn sá staður, þar sem útgerðarmenn áttu að taka þessa peninga. Sjómenn almennt héldu, að þarna væri um sjóveðskröfur þeirra að ræða, og þegar þeir hópuðust á þennan stað svo hundruðum skipti, komust þeir að raun um, að svo var ekki, og var auglýsingin þá byggð á misskilningi eða var a.m.k. svona óheppilega orðuð. Þessi vonbrigði sjómanna hafa vakið geysimikla gremju meðal þeirra, þar sem þeir eru í svo miklum fjárhagsvandræðum, einmitt nú fyrir jólin, af því að þeir hafa ekki fengið kaup sitt greitt, og ég held því, að það væri vel til fallið, að hæstv. ríkisstj. og Alþ. gerði nú ráðstafanir til þess, áður en það frestar störfum sínum fyrir jólin, að sjómenn fái greiddar sínar sjóveðskröfur, og það verður að taka fullt tillit til þess, hvernig ástatt er hjá þeim og þeir hafa verið leiknir, þessir menn, sem vinna þýðingarmestu störfin í þjóðfélaginu. Það eru að verða svo mikil brögð að því, að sjómenn fái ekki kaup sitt greitt, að margir, sem helzt ekki vilja vinna annað en stunda sjó, hafa neyðzt til að leggja þessa atvinnu niður, af því að þeir hafa staðið uppi allslausir vertíð eftir vertíð og hafa ekkert til að leggja fyrir sig og sína til lífsviðurværis. Ég vænti þess, að þetta mál mæti skilningi hv. Alþ. og tili. mín verði samþ., þannig að sjómenn fái greiddar sjóveðskröfur sínar nú fyrir jólin.



Í Ed. hafa verið gerðar nokkrar breyt. við frv., og hafa þær borizt í tal hér í deildinni. Breyt. eru við 3. og 14. gr. frv. Við 3. gr. hafa verið gerðar 2 breyt. Önnur um það, að heimilt sé stjórn skuldaskilasjóðsins að veita sínum útgerðarmönnum greiðslufrest, hinum ívilnun á greiðslu dráttarvaxta. - Breyt. við 44. gr. er um skipan stjórnar bátaskilasjóðsins. Sjútvn. hefur ekki haft tækifæri til þess að athuga þessar breyt. á fundi, og ég geri varla ráð fyrir, að þetta frv. komi fyrir n. aftur. Hins vegar held ég mér sé óhætt að fullyrða, að n. sjái ekki ástæðu til að hafa á móti þeim breyt., sem hv. Ed. hefur gert á frv. Við þessa umr. hafa komið fram brtt. við frv. eins og það kom frá Ed. frá hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Siglf. - Frá hv. þm. Ísaf. eru tvær brtt., önnur varðandi greiðslufrest á vangoldnum afborgunum stofnlánanna, þar sem gert er ráð fyrir, að lánstími stofnlánanna sé lengdur, í öðru lagi að ekki sé skylt að láta innköllun fara fram til þess að fá aðstoðarlán samkv. 1. kafla laganna. - Hv. þm. Siglf. leggur til, að bætt verði við frv. bráðabirgðaákvæði, sem heimili ríkisstj. að taka allt að 6 millj. kr. lán innanlands til innlausnar sjóveðskröfum vegna vangoldins hluta sjómanna. Nú er það svo, að mjög skammt er til þess að fundum þingsins verði frestað, hins vegar er mjög mikil nauðsyn þess, að mál þetta fái afgreiðslu áður, svo æskilegt er, að málið verði ekki fyrir óþarfa töfum. Hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur þessar umr., mér er tjáð, að hann sé veikur, og getur því ekki rætt þessar till. Hins vegar er mér kunnugt um, að hæstv. ráðh. hefur, eftir að þetta mál kom fyrst fram, tekið það til nýrrar athugunar, og mér er óhætt að segja, að hann hafi borið fram í Ed. þær breyt., sem hann taldi óhætt að flytja. Þess vegna vildi ég mælast til þess, að till. þessar verði ekki samþ., án þess að ég leggi dóm á þær að öðru leyti, því mjög er nauðsynlegt, að þetta mál fái nú að lokum afgreiðslu. Ég sé mér því ekki annað fært en að mælast til þess, að þessar till. verði ekki samþ., því hugsanlegt væri, að niðurstaðan af því yrði, að málið fengi þá ekki afgreiðslu fyrir nýár, sem væri til muna bagalegt. Hins vegar er till. um heimild til lántöku raunar sérstakt mál, sem vel mætti bera fram sérstaklega.



Herra forseti. Hv. þm. eru sammála um, að nauðsynlegt sé, að þetta mál fái afgreiðslu áður en þingi er frestað. Hins vegar er hitt fullvíst, að enda þótt brtt. mínar verði samþ., þá er engin hætta á, að málið verði ekki afgr. af þeim sökum. Ég veit, að innan sjútvn. Ed. er til mikið fylgi fyrir þessum till., sennilega meiri hl. En það er svo með þetta mál, að það er eins og þingvilji megi ekki ráða þar um og lauma þurfi því gegnum þingið móti vilja þorra þm. Ég tel þessa afgreiðslu mjög óviðurkvæmilega og tel, að þingvilji eigi að ráða þar um, eins og um önnur mál, en ekki vilji einhverra utanþingsmanna. - Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka rök þau, sem ég flutti fyrir brtt. mínum, en ég vara hv. þm. við að afgreiða frv. eins og það nú liggur fyrir, því með því er gagni þess stefnt í mjög mikla tvísýnu. - Út af till. hv. þm. Siglf. vil ég geta þess, að auglýsing, sem birt var fyrir skömmu, hefur valdið mönnum miklum vonbrigðum. Það var ítrekað í útvarpi tvisvar sinnum, að nú skyldi greiða útvegsmönnum 1/3 af ríkisstyrknum úr hlutatryggingarsjóði, en skilyrði til þess, að þessi greiðsla færi fram, væri, að þetta væri látið ganga til greiðslu upp í hlutatryggingu sjómanna. Þegar menn koma svo í stórhópum til þess að taka hlutatrygginguna, þá fá menn það svar, að þetta eigi að ganga upp í þau lán, sem tekin voru í sumar til þess að greiða síldarsjómönnum, til þess að koma í veg fyrir, að þeir hættu í byrjun ágústs. Alþingi hefur meinað síldarsjómönnum einum allra sjómanna, og raunar einum allra launþega, að innheimta sitt kaup með málssókn, án þess að Alþingi geri nokkrar ráðstafanir til þess, að þeir geti innheimt kaup sitt á annan hátt. Það hefur verið svo, að sjómenn hafa ekki yfirleitt afhent þessar kröfur málaflutningsmönnum til innheimtu, í von um einhverja úrlausn á þessu nú um áramótin. En þegar sjómenn sjá, að engir tilburðir eru til, að þetta verði gert, er hætt við, að þeir fái málaflutningsmönnum þessar kröfur til innheimtu, og það mun hækka kröfurnar um 10–45 % a.m.k. Nú mun það vera svo, að ekki er afráðið, hvort sjóveðskröfurnar greiðist gegnum skuldaskil bátaútvegsins eða hvort eigi að láta hlutatryggingarsjóð taka lán til greiðslu á kröfunum. - Það, sem stendur á, er, að ríkisstj. ákveði, hvort það er hlutatryggingasjóður, sem inna á þessa greiðslu af hendi, eða hvort þetta á að koma í gegnum skuldaskilin. Þetta virðist nú ekki skipta neinu meginmáli, þar sem það verður alltaf einn og sami aðilinn, sem útgjöldin skella á í bili. Ég sakna þess mjög, að hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur þessar umr., og þykir leitt að heyra, að hann sé veikur, en ég vildi spyrja hv. frsm., sem mun vera í stjórn sjóðsins, hvort ekki sé búið að taka neina ákvörðun um þetta mál. Það er mjög aðkallandi, að eitthvað sé gert í þessu máli vegna þeirra vandræða, sem menn eru í. Nú verður að reyna að láta hendur standa fram úr ermum og gera eitthvað í þessu máli fyrir jól. Ég hef heyrt, að Alþýðusambandið muni ætla að stöðva þau skip, sem eru með sjóveðskröfur, og er það ekki ótrúlegt, jafnvel þótt fyrr hefði verið horfið að því ráði.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Ísaf., að ekki er undarlegt, að verkalýðssamtökin segi stopp, þegar ein atvinnustétt er lögð í einelti á svo fruntalegan hátt sem hér er gert. Það hefur verið viðurkennd regla frá ómunatíð, að trygging manna fyrir kaupi væri sjóveð eða landveð. Hér eru sjómenn sviptir þessum forgangsrétti og kröfur þeirra jafnréttháar hvaða kröfum öðrum. Sá forgangsréttur, sem þeir eiga kröfu á, er í rauninni afnuminn, eða a.m.k. frestað um óákveðinn tíma, og er nú liðið á 3. ár síðan þessi samþykkt um sjóveðskröfurnar var gerð, þannig að skip með yfir tveggja ára gömul sjóveð eru í fullum gangi og gömlu sjóveðskröfurnar búnar að missa sinn forgangsrétt fyrir yngri kröfum, og sum skip eru þannig á vegi stödd, að engar líkur eru til, að sjómenn geti leyst þau undan yngri kröfunum, svo þeir geti gengið að þeim með sínar kröfur, þó þeir fengju leyfi til þess, svo full líkindi eru til, að sjómenn verði algerlega sviptir þessu kaupi, ofan á það, að þeim er meinað að varðveita sinn rétt. Ég er viss um, að svona framferði er alveg einstætt fyrirbæri, og sjómenn hafa sýnt alveg sérstakt langlundargeð að þola þetta hátt á 3. ár, og ég er alveg viss um, að engin stétt önnur hefði gert það. Og þá skeður það, að það er eins og verið sé að hæða þá. Það er auglýst, að nú eigi að borga þeim, en þegar þeir koma til að sækja sitt kaup, þá er þeim sagt, að þetta sé misskilningur, - þið eigið enn þá að fá að bíða kannske 1–11/2 ár, - og þeir sitja slyppir uppi með fjölskyldur sínar í svelti yfir jólin. Og svo er ekki einu sinni svo, að nokkur vilji taka þessar kröfur sem greiðslu. Tollyfirvöldin, sjálfur fulltrúi hins opinbera, vilja ekki líta við þeim, og sama er að segja um bæjarfélög, svo maður tali nú ekki um aðra aðila. Þeir segjast ekkert vita, hvenær þetta verði peningar. Þetta finnst mér eitthvert ljótasta bragð, sem Alþingi hefur leikið nokkra stétt hér á landi, enda má ekki lengur svo búið standa. Eins og hv. þm. Ísaf. tók fram, er ekki ákveðið enn þá, hvernig þessar greiðslur fari fram, en hitt er ákveðið og óhjákvæmilegt, að þessar sjóveðskröfur verði greiddar. Það er nauðsynlegt, að þetta mál fái úrlausn strax, hitt er aðeins formsatriði, hvernig greiðslurnar fara fram. Það er kannske ekki nauðsynlegt, að fullnaðargreiðsla fari fram, heldur hitt, að eitthvað ákveðið verði greitt núna fyrir jólin. Hv. þm. N-Þ. taldi þetta ekki koma því máli við, sem hér væri til umræðu. Hvaða máli kemur þetta þá eiginlega við, ef það kemur ekki við þessum skuldaskilum bátaútvegsins? Ég fæ ekki séð, hvernig menn geti horft framan í þessa stétt, eftir að búið er að svipta hana möguleikanum á að knýja fram kröfur sínar á kaupgreiðslu, ekki sízt eftir það háðulega gabb, sem hún hefur orðið fyrir nú fyrir skemmstu, ef enn þá einu sinni á að bregðast henni og smeygja fram af sér að taka ákvarðanir um þetta mál. Sómi þingsins liggur við, að þessar ákvarðanir séu teknar myndarlega og rösklega. Málið liggur mjög einfalt fyrir. Allar kröfurnar eru komnar fram og öll skip búin að sækja um aðstoðarlán. Það þarf ekki annað en hefja greiðslurnar. Ég treysti Alþingi til að afgreiða þetta mál þannig, að sómi sé að, og það er sannarlega ekki ofætlun af hv. þm., þó þeir fresti jólafríi sínu um einn sólarhring til þess að rétta hlut þessara manna, sem hafa beðið þess í hátt á 3. ár. Það hefur engin tregða komið fram um að afgr. þetta mál, þvert á móti eru allir hv. þm. sammála um, að nauðsynlegt sé að afgreiða það strax. Það er engin hætta á, að það fáist ekki afgr., þó þessi till. mín komi til umr., og ekki nema rétt og viðeigandi, að við frestum jólaleyfi um einn sólarhring, ef nauðsynlegt yrði til þess að ljúka afgreiðslu þess. Ég treysti því, að þetta mál hljóti þær undirtektir, sem það á skilið, hér í þessari hv. þingdeild, svo sjómenn fái einhverja úrlausn í uppbót á það gráa gabb, sem þeir hafa orðið fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð, en það er ekki rétt, sem hv. þm. Siglf. sagði, að ég hefði sagt, að till. hans kæmi því máli, sem hér er til umr., ekkert við. Annars býst ég ekki við, að hv. þm. Siglf. eða aðrir hér í hv. d. hafi uppgötvað það í dag, hvernig hefur verið ástatt um hag sjómanna á skipunum. Það hefur sem sagt verið þannig ástatt undanfarið - það má segja í heilt ár, því að það er of mikið sagt, að það sé á þriðja ár  Já, hv. þm. Ísaf. (FJ) minntist hér á stjórn skuldaskilasjóðs. Það er nú ekki búið að skipa hana enn þá, því að l. hafa nú ekki verið sett, og um það hvernig eigi að leysa sjóveðsmálið, get ég ekki gefið neinar upplýsingar, en hef gengið út frá því, að ef það verður ekki leyst á annan hátt, yrði það að gerast í sambandi við skuldaskilin og reynt yrði að sjá skuldaskilasjóði fyrir einhverjum peningum til þess að annast að minnsta kosti að einhverju leyti útborganir á slíkum kröfum. Í sambandi við það, hvort fyrir liggi skýrslur um sjóveðin, eins og hv. þm. Ísaf. talaði um, þá er mér nær að halda, að svo sé ekki. Það liggja ekki fyrir skýrslur um sjóveðin, sem séu aðgengilegar á mjög skömmum tíma; þessum skýrslum hefur aldrei verið safnað að þessu sinni. Að vísu auglýsti skilanefnd á sínum tíma eftir lista yfir kröfur á hendur útgerðarmönnum, sem sótt höfðu um aðstoð, og þá hafa þessar kröfur að sjálfsögðu komið inn ásamt öðrum kröfum. Þó er ég hræddur um, að þar sé nokkur vöntun, þó að fresturinn sé liðinn, og gæti ég trúað, að eitthvað vantaði af sjóveðskröfum. Þar að auki er þess að gæta, að kröfunum er þannig lýst, að það er ekki gott að átta sig á því í skjótri svipan, hvaða kröfur eru vegna manna frá síðustu síldarvertíð. En hins vegar get ég vel trúað því, að þessar kröfulýsingar séu helztu gögnin, sem til eru um þetta frá síðasta sumri, en aðeins varðandi þá útvegsmenn, sem aðstoðarlán hafa fengið. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Því miður er hæstv. atvmrh. ekki hér við, af ástæðum, sem greindar hafa verið, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða það, að hæstv. ráðh. hafi tekið, eins og ég sagði áður, þetta mál til rækilegrar athugunar, eftir að það var afgr. hér frá d., og að þær till., sem hann bar fram í Ed., hafi verið niðurstaðan af þeirri athugun og þá raunar hans afstaða í málinu. Ég óttast, ef farið væri nú að samþ. nýjar brtt. í þessari hv. d., að þá mundi það tefja málið. Þess vegna teldi ég mjög æskilegt, að það væri ekki gert, án þess að ég ræði efni þeirra að öðru leyti. Framkvæmd þessara skuldaskilamála er tvímælalaust nokkuð undir því komin, að ríkisstj. eða stjórn skuldaskilasjóðs takist að afla nauðsynlegs fjár til þessara hluta, og það verður náttúrlega að sýna sig, hvernig það gengur, en löggjöfin er lítils virði, ef ekki tekst að afla þess nauðsynlega fjár, sem afla þarf. - Ég skal svo ekki hafa þetta lengra, en held að það væri réttast, með tilliti til þeirra, sem eiga að njóta góðs af samþykkt frv., að samþ. það eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég gerði við 3. umr. málsins grein fyrir afstöðu minni til tveggja brtt., sem hv. þm. Ísaf. flytur nú. Ég lýsti því þá yfir, að ég gæti ekki fylgt þeim og hvers vegna. Mér hafði skilizt á hv. þm., að hann mundi ekki flytja aðrar brtt. við þessa umr., en honum hefur snúizt hugur. Varðandi brtt. á þskj. 441, þá tel ég í fyrsta lagi, að ríkisstj. hafi þá heimild, er þar um ræðir, en hygg hins vegar, að ríkisstj. verði ekki auðið að taka það lán fyrir þann tíma, sem till. hv. þm. gerir ráð fyrir. Ég mun því greiða atkv. gegn þeirri brtt. - Að öðru leyti hef ég þegar gert grein fyrir afstöðu minni til frv. og brtt., sem fyrir liggja, og sé ekki ástæðu til að bæta þar við.



Út af því, sem hv. þm. N-Þ. sagði, vil ég vekja athygli á því, að fyrsta heimild sjómanna til þess að gera aðför til að fullnægja sínum sjóveðum eru l. gefin út 31. des. 4948, og þá verkuðu þau aftur fyrir sig á allar sjóveðskröfur, sem ekki var búið að borga, og hver útgerðarmaður, sem sendi bréf, þar sem hann bað um aðstoð til skuldaskila, var kominn undir frestunarákvæði l., og þar með eru komin, eins og ég tók fram, hjá sumum útgerðarmönnum 3 ár, sem þeir ekki borguðu sínar kröfur. Hins vegar er það rétt hjá hv. þm., að veturinn 1948–1949 var samþ. að greiða úr ríkissjóði til þess að leysa inn sjóveð, og það voru leyst inn flest sjóveð frá sumarsíldveiðunum 1948, þó voru eftir einstaka skip með sjóveð frá þeim árum, enn fremur eru þau til hjá nokkrum skipum; mér er kunnugt um 2 skip, sem eiga eftir sjóveð frá vetrarvertíðinni 1948, þannig að það er rétt, sem ég hef haldið fram, að það er á þriðja ár, það sem lengst er, og þarna er sá annmarki á, að skipin fá þannig að halda áfram og geta hlaðið á sig nýjum og nýjum sjóveðum, og ný sjóveð hafa forgang fyrir þeim eldri. Ég álít því, að við svo búið megi ekki standa. Alþ. hefur að vísu ekki sett almenn l. um, að sjómenn megi ekki ganga að skipunum, en Alþ. hefur gefið útgerðarmönnum heimild til þess að skjóta sér undan því, að gerð sé að þeim aðför til þess að fullnægja þessum sjóveðum, og gefið þeim þannig tækfæri til þess að valsa með skipin áfram, þannig að þeir geta hlaðið á þau nýjum og nýjum sjóveðum og þannig sett sjómenn í tvísýnu um það að fá nokkuð greitt. Ég veit um eitt skip, M/b Ernu, sem nú er að koma úr utanlandssiglingum, sem er með sjóveð mikið á annað hundrað þús. krónur, og þeir, sem eiga elztu sjóveðin, eru í fullkominni óvissu um það, hvort þeir geta gert gildan sinn rétt, þó upphafin yrðu einhvern tíma þessi ákvæði með framkvæmd skuldaskilanna, að skuldaskilum yrði lokið. Þetta er það, sem sjómenn hafa orðið að búa við, þeir eru í óvissu um þær sjóveðskröfur, sem þarna eru elztar orðnar, í óvissu um, hvenær þetta verður borgað. Það kemur mér ekkert undarlega fyrir, þó að hæstv. ráðh. vilji ekki hafa þetta, en ég vil benda á, að það er komið svo langt í þessu máli, að það er útilokað annað en að um þessi áramót taki verkalýðssamtökin til sinna ráða og beiti verkbanni á þau skip, sem sigla með sjóveð, og neiti að sleppa þeim úr höfn, ef þau ekki leysa af sér greiðslur til sjómanna. Þetta er alveg einstakt fyrirbrigði, að svipta þannig heila atvinnustétt þeim lagalega rétti til þess að tryggja sér kaup, og það sérstaklega vegna þess, að þessar kröfur eru annars eðlis en aðrar kröfur, að ekki er í nein önnur hús að venda. Ég tel, að Alþ. mundi leysa af sér málið, ef það samþ. þetta, og það eru engir þeir annmarkar á þessu máli, að ekki sé hægt að greiða þessi sjóveð á svo skömmum tíma. Til bráðabirgða er hægt að leysa þetta út af ríkissjóði, og þess vegna eru engin rök fyrir því að draga þetta. Því, sem hv. þm. N-Þ. sagði um, að það væri vandasamt að finna út, hverjar sjóveðskröfurnar eru, hef ég ekki trú á, vegna þess að búið er gagnvart öllum þessum skipum, sem eiga sjóveð ógreidd, að birta kröfulýsingarfrest að viðlögðum kröfuréttarmissi, og ég hef ekki trú á öðru en að sjóveðskröfurnar séu flestar komnar fram vegna þessarar auglýsingar og hljóti að liggja fyrir hjá skuldaskilanefnd. Það er mjög einfalt að reikna þetta út, vegna þess að útgerðarmenn eiga að vera búnir að skila yfirliti um fjárhag sinn, og í því yfirliti eiga sjóveðin að koma fram. Þess vegna er mjög einfalt mál að framkvæma þetta, og það væri þinginu til sóma að reka þannig af sér ámæli, sem sjómenn réttilega hafa haft það fyrir, og það gerði það með því að samþ. þessa till., sem ég hef lagt hér fram. - Ég vil svo að lokum undirstrika, að þetta er réttlætismál, og ég býst við, að það sé ekki of mikið sagt, þó að sagt sé, að Alþ. og ríkisvaldið hafi aldrei beitt nokkra atvinnustétt í landinu annarri eins óbilgirni og sjómenn eru beittir í þessu máli.



Það er rétt hjá hæstv. atvmrh., að ég hef ekki lagt sérstaka áherzlu á seinni brtt., sem ég hef lagt hér fram og verið beðinn að flytja hér af mönnum, sem telja rétt, að hún komi undir atkv. Alþ. Um fyrri till. vil ég láta þess getið, að ég tel, að hún muni ráða bót á ákvæði, sem annars mun gera skuldaskilin miklu ólíklegri til þess að koma að notum. Ég teldi það ákaflega misráðið af Alþ. að afgr. vitandi vits l., sem eru þess eðlis, að þau sennilega ná ekki tilgangi sínum.



Út af því, sem hv. þm. Siglf. sagði hér áðan, vil ég segja þetta: Sjóveðin frá síldarvertíðinni 1948 voru innleyst með sérstökum ráðstöfunum, sem voru gerðar, og þess vegna hefur sú vernd, sem hér um ræðir, ekki náð til eldri síldarsjóveða en frá 1949. Þó geta verið til eldri sjóveð en frá 1949, bæði frá vetrarvertíð og síldarvertíð, en það, að slík sjóveð eru til, er ekki vegna þessarar verndar, heldur af því, að ekki var gerð gangskör að því að innheimta þau á sínum tíma, og þess vegna hefur sú greiðsla dregizt. Út af hinni skriflegu brtt. hv. þm. Siglf. á þskj. 441, þar sem lagt er til, að ríkisstj. heimilist að taka 6 millj. kr. lán til að greiða sjóveðskröfur og skuli því hraðað svo, að unnt sé að greiða kröfurnar fyrir jól, vil ég segja þetta: Það er ekki nema tæp vika til jóla, og sannleikurinn er sá í þessu máli, að það liggja engar skýrslur fyrir um þessi sjóveð, hve mikil þau eru, og þess vegna veit ég ekki, hvers vegna hv. þm. tilnefnir þessa upphæð, 6 millj., frekar en einhverja aðra. Ef málið hefði verið afgr. á þann hátt, þá sýndist eðlilegra, að fyrst hefði verið borin fram á Alþ. till. um, að rannsókn færi fram í þessu máli, þannig að það lægju fyrir einhverjar skýrslur um það, hversu mikilli upphæð sjóveðskröfurnar næmu. Þá var eitthvað til að byggja á slíkar kröfur, en þann grundvöll vantar. - Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég hygg, að þær kröfulýsingar, sem hafa verið sendar skilanefnd, séu ekki þannig úr garði gerðar, að hægt sé að gera úr þeim skýrslur sem ábyggilegar séu, um sjóveð frá s.l. sumri. Það er svo, að í þessum kröfulýsingum er blandað saman ýmsum skuldum, og geta oft blandazt saman aðrar kröfur við sjóveðskröfur, þannig að erfitt sé að finna þær út af fyrir sig á mjög skömmum tíma, þannig að þessi gögn, sem till. á þskj. 441 hefði þurft að byggjast á, eru ekki fyrir hendi.



Það hefur ekki farið fram athugun á því, hve hárri upphæð sjóveðskröfurnar frá s.l. sumri nema, en ég tel, að hún sé nauðsynlegur grundvöllur fyrir samþykkt slíkrar till. sem þessarar. Af þeirri ástæðu segi ég nei.



Þessu frv. um almannatryggingar var vísað til n. síðastliðinn föstudag. Á laugardag höfðu þm. annað að gera en að sinna nefndarstörfum, þar sem afgreiðsla fjárl. stóð yfir allan daginn, þannig að sá tími, sem n. hefur haft til þess að athuga jafnstórt frv. og þetta og jafnþýðingarmikið, er ekki mikill, og ekki við því að búast, að n. hafi getað tekið frv. til nógu rækilegrar meðferðar, en á það má benda, að það hefur legið alllengi fyrir hv. Ed. og er komið þaðan og hefur verið athugað þar mjög gaumgæfilega og verið gerðar á því ýmsar breyt., að ég hygg flestar til bóta frá því, sem var, og er ekki nema gott um það að segja. En sem sagt, n. hefur athugað frv. og mælir með því, að það verði samþ., þó að einstakir nm. áskilji sér rétt til að koma með brtt. og fylgja öðrum, sem fram kunna að koma. L. um almannatryggingar frá 1946 eru mikill lagabálkur og nýmæli í okkar landi; og eins og að líkum lætur, varð snemma að gera á þeim breyt. frá því að þau voru sett. Svo að segja á hverju ári síðan hafa verið samin viðaukalög og þeim breytt eftir því, sem þurfa þótti og við átti, og auk þess skipaði ríkisstj. mþn. árið 1949 til þess að athuga l. og koma fram með þær breyt., sem reynslan hafði sýnt, að þyrfti að gera á l. Þessi n. skilaði áliti og lagði fram frv. á Alþ. haustið 1949, sem komst þá í gegnum Ed. með dálitlum breyt., en dagaði svo uppi í hv. Nd., og þá lýsti hæstv. félmrh. því yfir, að hann mundi á næsta Alþ. - þ.e. því þingi, sem nú situr - bera fram frv. um þessi mál, og það hefur nú verið lagt fram í hv. Ed. á þessu þingi. En upp í frv. það, sem stj. lagði fram í haust, er tekið margt úr því frv., sem lagt var fyrir þingið í fyrra af mþn., en þó hafa verið tekin úr því ýmis ákvæði, sem í því frv. voru, þ. á m. þau ákvæði, sem mundu hafa haft allverulegan kostnað í för með sér. Ríkisstj. hefur litið svo á, - og það tel ég rétt, - að eins og nú standa sakir væri ekki fært að auka mjög útgjöld Tryggingastofnunarinnar frá því, sem þau eru nú, og ég býst við, að það sé álit flestra alþm., að það sé ekki fært, eftir okkar fjárhagsástæðum nú, að auka mjög útgjöldin frá því, sem nú er, en það er alveg vitað mál, að vegna sérhvers þess ákvæðis, sem leiðir til hækkunar á útgjöldum fyrir stofnunina, þarf vitanlega að afla tekna á móti og þá ekki um annað að gera en afla þeirra frá þeim aðilum, sem greiða gjöld sín þangað, en í því sambandi er þá sorglegu sögu að segja, að undanfarin ár hefur það reynzt allerfitt fyrir Tryggingastofnunina að ná inn núverandi útgjöldum, hvað þá ef þyrfti að auka þau frá því, sem nú er, nema að því leyti, sem dýrtíðin gerir það alveg nauðsynlegt. Við vitum, að það hefur reynzt örðugt fyrir ýmis bæjarfélög undanfarin ár að standa í skilum við Tryggingastofnunina, og hefur komið þar til töluverðra vanskila, en Tryggingastofnunin hefur að mínum dómi verið rekin með mikilli hagsýni óg fyrirhyggju af forstjóra stofnunarinnar, og það vill, nú svo vel til, að hún er sæmilega stæð og á þó nokkra sjóði til þess að mæta halla, sem kann að koma fyrir, enda bar það frv., sem lagt var fram af stj. í haust, þess merki, að stofnunin væri það vel á vegi stödd, að unnt væri að draga mjög úr framlögum til hennar, bæði frá ríki og bæjarfélögum, þó að hún ætti að halda uppi fullum bótum miðað við vísitöluálag. Í þessu frv. er tekið upp nokkuð nýtt, sem samkomulag er um, t.d. um að fæðingarstyrkur verði jafn fyrir allar mæður, 600 kr. fyrir móður, sem ekki var áður, og tel ég það til bóta. Auk þessa eiga ógiftar mæður rétt á 300 kr. framlagi á mánuði í 3 mánuði, ef þær geta fengið úrskurð um það. hver sé faðirinn. - En sem sagt, þær till., sem hv. Ed. hefur gert til breyt. á frv., tel ég vera mjög til bóta, og ég vil mjög vara þessa hv. d. við því að samþ. hækkunartill., sem auka útgjöld Tryggingastofnunarinnar, því að ég tel, að eins og nú er komið, megi hún gæta að sér til að geta haldið uppi þeim bótum, sem l. nú gera ráð fyrir, þó að ekki sé bætt við neinum álögum. Við vitum, að þessi löggjöf var sett á góðum tímum, þegar mikil peningavelta var í okkar landi, bæði hjá einstaklingum og ríkinu. Nú er þetta að breytast, og ég býst við því, að það geti farið svo, að það verði erfitt að ná inn þeim tekjum, sem stofnunin þarf að hafa, þó að ekki sé bætt við nýjum gjöldum, sem afla þarf tekna fyrir. - Önnur tryggingalöggjöf er ekki fullkomnari á Norðurlöndum, og vonandi getum við haldið áfram að fullkomna hana og auka. En eins og nú standa sakir, þá verður að varast að auka útgjöld Tryggingastofnunarinnar. Ég vil svo fyrir hönd n. mæla með því, að frv. nái fram að ganga, en hins vegar áskilur n. sér rétt til að koma fram með brtt. við 3. umr., ef svo sýnist.



Herra forseti. Ég harma það, að ekki skuli hafa náðst samkomulag um að gera víðtækari breytingar á almannatryggingunum en gert er í þessu frv. Í fyrra lá fyrir Alþ. frv., samið af milliþingan., um endurbætur á tryggingalögunum, víðtækara en þetta og tvímælalaust til bóta, ef samþykki hefði náð. Sú stefna hefur hins vegar orðið ofan á að taka ekki upp í þetta frv. ýmsar umbætur, sem í því fólust. Af því að komið er að þinglokum, skal ég þó ekki ræða mikið um þetta, og vil ekki standa í vegi fyrir því, að frv. nái fram að ganga. En hins vegar hef ég leyft mér að flytja við frv. nokkrar brtt. á þskj. 436 og 437 ásamt hv. 7. þm. Reykv. og hv. 10. landsk., og skal ég gera fyrir þeim nokkra grein. Fyrsta brtt. á þskj. 436 er við 4, gr. Samkv. reglum, sem nú gilda, má samantalinn lífeyrir og eftirlaun úr opinberum sjóði eða t.d. fé á 18. gr. fjárlaga ekki fara fram úr upphæð, sem samsvarar ellilífeyri Tryggingastofnunarinnar. Þetta hefur að vonum þótt hart og verið deilumál. En hér er lagt til, að samtals megi slík gjöld og lífeyririnn fara 50% fram úr lífeyrisupphæð þess verðlagssvæðis, þar sem hlutaðeigandi er búsettur. Yrði þetta dálítil viðbót, sem kæmi sér vel fyrir margt gamalt fólk, sem fengið hefur viðurkenningu ríkisvaldsins, en hins vegar orðið nokkuð hart úti vegna þeirra ákvæða, sem um ellilífeyrinn hafa gilt. Um aðrar brtt. okkar á þskj. 436 vildi ég segja þetta: Uppbót á tryggingabætur er nú greidd samkvæmt vísitölunni 13,3. En Alþ. ákvað með þál. á s.l. ári, að greiða skyldi 15% álag á eftirlaun, eða sömu uppbót og ákveðið var að greiða til opinberra starfsmanna í sömu þál. Ég tel óviðurkvæmilegt, að grunnuppbætur séu lægri en þessi 15%, og tölur þær, sem gert er ráð fyrir sem grunnupphæðum bóta á þessum lið till. okkar, miðast við það, að vísitalan sé hækkuð úr 13,3% í 15%. Þá er í 6. lið till. gert ráð fyrir, að hámark lífeyrishækkunar, sem tryggingaráði sé heimilt að veita vegna sjúkleika og ellilasleika, miðist við 50% af lífeyrisupphæðinni, og megi einnig veita hana mönnum, sem eru algerlega eignalausir og sökum fullkomins skorts á vinnugetu og einstæðingsskapar geta eigi komizt af með venjulegan lífeyri. - Enn fremur að heimila tryggingaráði að binda hækkun samkv. 17. gr. því skilyrði, þegar um einstæðingsskap er að ræða, að stjórn þess sveitarfélags, þar sem lífeyrisþeginn á heima, sjái honum fyrir viðunandi húsnæði gegn leigu, sem ekki fari fram úr 25% af lífeyrisupphæðinni, enda hafi hann verið búsettur í sveitarfélaginu eigi skemur en s.l. 2 ár. - Að þessari hækkun á lífeyri til eignalausra manna og einstæðinga væri mikil bót; reynslan hefur sýnt, að þetta gæti komið sér mjög vel fyrir margt fólk, enda þótt hér sé ekki um háar upphæðir að ræða, og því er farið fram á þetta hér. Þriðja brtt. okkar á þskj. 436 er um hækkun til samræmingar á slysatryggingaliðunum, og skal ég ekki fjölyrða um það. Þá er 4. tölul. á sama þskj. Markmið þeirrar till. er að tryggja, að ríkissjóður og sveitarsjóðirnir greiði 1/3 á móts við sjúkrasamlögin til tryggingasjóðs, en það hefur orðið misbrestur á því í framkvæmd, að þessir aðilar greiddu fullan 1/3 hluta, eins og l. ætlast þó til. Um 5. brtt. á sama þskj. vildi ég segja þetta: Þar er gert ráð fyrir hækkun á iðgjöldum og framlögum til Tryggingastofnunarinnar til að mæta þeim útgjöldum, sem hér hefur verið gert ráð fyrir og fyrst og fremst eru hækkanir á lífeyrinum; en enn fremur felast í þessum till. hækkanir, sem gætu mætt því, ef mæðralaun væru upp tekin samkv. till. okkar á þskj. 437. Þá er 6. till. okkar á sama þskj. Hana vildi ég láta nægja að skýra með þessum orðum: Eins og hv. Ed. afgreiddi þetta frv., þá er gert ráð fyrir að greiða bætur trygginganna með 22% álagi, en innheimta tekjur Tryggingastofnunarinnar með 81/3% álagi aðeins. Er mismunurinn þannig um 14 stig, og veldur hann um 8 millj. kr. halla á rekstri Tryggingastofnunarinnar. Till. er um að jafna þennan halla og gerir ráð fyrir innheimtu iðgjalda með vísitöluálagi samkv. vísitölu framfærslukostnaðar í janúar ár hvert, en ekki vísitölu s.l. árs. Þá er brtt. okkar á þskj. 437, a-liður, við 10. gr. Eins og nú er, þá fær aðeins nokkur hluti fólks á starfsaldri, þ.e.a.s. á aldrinum frá 16–67 ára, og aðeins ekkjur, dánarbætur. Hér er gert ráð fyrir, að bæði kynin fái dánarbætur, og eins þótt hlutaðeigandi einstaklingar fái greiddan ellilífeyri. Hér er um að ræða augljósan galla á l., sem ætlunin er, að bætt verði úr með þessari brtt. - B-liður brtt. á þessu þskj. fjallar svo um mæðralaunin. Á því er enginn vafi, að með upptöku mæðralaunanna væri stigið mikið framfaraspor í tryggingamálum. Það hefur verið einn helzti galli þeirra l., að ekki er séð fyrir þörfum ekkna og þeirra mæðra, sem eiga fyrir börnum að sjá. Það er augljóst mál, að kona, sem hefur t.d. 4 börn á framfæri, hefur engin skilyrði til að vinna fyrir sér, þar sem hún hefur þegar nógu mikið starf við að sjá um börnin. Það er því mjög óeðlilegt, að slíkar konur fái ekki sérstakar bætur. Samkv. tili. er gert ráð fyrir, að grunnupphæðir mæðralauna nemi frá 1200 kr. til 3600 kr., eftir því, hvað mæðurnar hafa mörg börn á framfæri sínu. Þessi till., sem kom fyrst fram fyrir 2 árum, hefur síðan átt vaxandi fylgi að fagna, og flest kvennasamtök í landinu hafa skorað á Alþingi að veita henni brautargengi. Hún á þó ekki eingöngu fylgi meðal kvenna, því að fleiri skilja þá nauðsyn, sem hér er á, svo að varla getur langt um liðið, unz þessi augljósa endurbót verður samþykkt. Ég vona, að hv. Alþ. sjái sér fært að styðja hana nú þegar. Ég tel ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum nú og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. heilbr.- og félmn. fljóta afgreiðslu þessa máls. Ég gat þess við 1. umr., að tíminn væri naumur til stefnu, en n. hefur ekki sett það fyrir sig, og þótt einstakir nm. hafi ekki þótzt geta komizt hjá að flytja sérstakar brtt. við frv., þá er ég eigi að síður þakklátur n. í heild, að hún skyldi afgr. málið svo fljótt. Ég sé ekki ástæðu til að tala hér langt mál. Umræður hafa hér verið öfgalausar og gefa ekki sérstakt tilefni til þess, enda þótt flm. brtt. á þskj. 436 og 437 sé á nokkuð annarri skoðun en ég um ýmislegt í frv. og fyrst og fremst það, hvað langt eigi að ganga nú í því að auka tryggingarnar; en ég lít svo á, að það sé að svo stöddu hættulegt fyrir tryggingarnar sjálfar. Þess var getið af frsm. n., að það bæri nú talsvert á erfiðleikum við innheimtu gjalda hjá sveitarfélögunum og erfiðleikum ríkissjóðs að standa skil á sínum hluta. Í frv. þessu er ætlazt til, að nokkuð verði gengið á tryggingasjóð til að draga úr þessum erfiðleikum, sennilega sem nemur um 4 millj. kr. Þetta tel ég forsvaranlegt að gera einu sinni, vegna þess að stofnunin ræður yfir miklum sjóðum, en til langframa má það vitaskuld ekki. Það kemur brátt að því, að auka verði tekjur stofnunarinnar, og er það í samræmi við það, sem flm. gerir ráð fyrir í umræddum brtt. Enda er ekki forsvaranlegt að samþ. aukin réttindi til handa hinum tryggðu, nema framlög til stofnunarinnar séu þá aukin jafnframt. En nú er að því að gæta, að búið er að afgreiða fjárl. fyrir næsta ár og því ekki unnt að ná samræmi á milli þeirra og tryggingafrv. héðan af, ef breyt. verða gerðar á því. Auk þess, ef nú ætti að samþ. jafnvíðtækar brtt. og þessar í þessari deild, þá mundi það leiða til þess, að frv. fengi ekki afgreiðslu fyrir áramót, fyrst og fremst af því, að hv. Ed. var búin að fella allar þessar brtt. áður; frv. yrði að fara þangað aftur og mundi daga uppi á hinum nauma tíma, sem nú er til stefnu. Ég skoða því þessar brtt. frekar sem stefnuyfirlýsingu þeirra, er að þeim standa, þar sem þeir vita, að búið er að taka afstöðu nú þegar í þessu máli af meiri hl. Alþ. Mér finnst líka, að menn megi ekki vera allt of óþolinmóðir um endurbætur á tryggingalöggjöfinni. Það verður að teljast eðlilegt, að um þróun sé að ræða í þessum málum. Mér verður í því sambandi hugsað til annarrar löggjafar, sem á langa sögu að baki sér, en það eru jarðræktarlögin frá 1924, - eða 1925, er þau komu fyrst til framkvæmda. En þar er um að ræða nokkra hliðstæðu við tryggingalögin, því hvor tveggja fjalla um lífræna hluti, sem eru stöðugum breytingum undirorpnir. En allan þann tíma, sem liðinn er síðan jarðræktarlögin voru sett, hefur stöðugt þurft að vera að breyta þeim eftir nýjum viðhorfum. Og hvað væri þá eðlilegra um slíka löggjöf sem almannatryggingalögin en að þau yrðu ekki fullkomnuð þegar í upphafi? Menn mega gá að sér að stíga ekki í slíkum málum of stór skref í senn og leggja mönnum ekki of þungar byrðar á herðar; það getur skapað andúð í stað þeirrar samúðar, sem slíkum nýmælum er svo nauðsynleg. Það hefur oft heyrzt hér á Alþ. og annars staðar kveðið við þann tón, að sumir menn og sumir flokkar væru vinir alþýðutrygginganna og aðrir ekki. Ég verð nú að segja, að ég vil telja mig vin trygginganna, þótt ég telji ekki fært í bili að auka byrðar þeirra, sem eiga að standa undir þeim. Gegn því álít ég, að við verðum að standa nú og leita lags, þegar betur stendur á fyrir ríkinu og sveitarfélögunum að taka á sig auknar byrðar. Hins vegar mun þurfa að endurskoða frv. þegar á næsta ári af ýmsum ástæðum og taka þá til vandlegrar athugunar ýmislegt, sem ekki hefur unnizt tími til nú. Ég mun ekki fara út í að ræða hinar einstöku brtt. á þskj. 436 og 437 og af þeim ástæðum, er ég hef þegar lýst. Ég er ekki á móti þeim í sjálfu sér. Mér mundi þykja mikils um vert að geta fylgt þeim, ef fjárhagslegur grundvöllur væri fyrir hendi. En ef það á að takast að ljúka málinu nú, sem er alveg nauðsynlegt, þá má ekki samþ. þessar brtt. að þessu sinni. Og ég legg því áherzlu á, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég veit, að heilbr.- og félmn. er að athuga eina brtt. nú og leita samþykkis hv. Ed. um hana, og mætti hún þá koma fram við 3. umr., og þyrfti þá ekki nema eina umr. til viðbótar í Ed., ef samkomulag verður um hana. Ég mun svo ekki hafa þessi orð mín fleiri að sinni og læt máli mínu lokið.