Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði í sinni framsöguræðu fyrir þessu máli, að hér væri raunverulega um mjög einfalt mál að ræða, og það er á vissan hátt alveg rétt hjá honum. Það er hér um stórfellt „prinsip“-mál að ræða og að því leyti ákaflega einfalt. Það er mál, sem við getum rætt um án þess að vera nokkuð óvissir um, hvað í því felist, og komið okkur niður á, hvaða afstöðu við viljum taka til þeirrar stefnu, sem fram kemur í því. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur, að við gerum okkur grein fyrir, þegar nú kemur fram hvert frv. á fætur öðru um vaxtahækkun og það hækkun á vöxtum, sem búið er að halda lágum 25 ár, - að við gerum okkur ljóst, hvaða stefna það er, sem þarna er um að ræða, og hvaða afstöðu við viljum taka til þeirrar stefnu. Hvað eru raunverulega vextirnir, og hvað tákna þeir í þessu tilfelli sem öðrum? Vextirnir eru ákveðinn hluti af þeirri almennu gróðamyndun, sem fram fer í þjóðfélaginu. Þeir eru hluti af því almenna arðráni, sem á sér stað á vinnandi stéttum. Vextirnir eru sá hluti af slíkri gróðamyndun eða af slíku arðráni, sem fer til peningaeigendanna sem slíkra. Það er sá hluti af heildargróða auðmannastéttarinnar, sem fer til peningaeigendanna sem sérstakur skattur til þeirra, og að því leyti eru þessir vextir skattur, ekki aðeins á verkamenn og bændur eða aðrar vinnandi stéttir, heldur að nokkru leyti á atvinnurekendur líka, þ.e. þá atvinnurekendur, sem sjálfir verða að taka sitt fé að láni og nota það í atvinnulífinu. Það er sá beini gróðaskattur til þeirra, sem peningana eiga, en ekki standa sjálfir í neinum framkvæmdum. Og það er ákaflega nauðsynlegt, að hvert þjóðfélag og ekki sízt þjóðfélag, sem er í eins örum vexti og okkar, geri sér alveg ljóst og ákveði það með l., hve mikill sá hlutur á að vera, sem peningamennirnir, eigendur peninganna, í mótsetningu við ekki aðeins vinnandi stéttirnar, heldur meira að segja atvinnurekendurna líka, að svo miklu leyti sem þeir eru lántakar, eigi að vera, þ.e. peningaeigendanna gagnvart öllum öðrum aðilum þjóðfélagsins, verkamönnum, bændum og atvinnurekendum. Við skulum gera okkur ljóst, að þegar við erum að taka ákvarðanir um, hvað vextir eigi að vera háir, hvort heldur er í þessu tilfelli eða öðrum, þá erum við að skipta þeim gróða, sem myndast í þjóðfélaginu sem heild, á milli þessara aðila, ákveða, hve mikill hluti skuli haldast hjá þeim, sem skapa þennan gróða, og hve mikill hluti skuli fara til þeirra, sem venjulega eru beinlínis aðeins peningaeigendur í slíku tilfelli. Í okkar þjóðfélagi, eins og það er skipulagt, hefur ríkið sem slíkt alveg sérstaka aðstöðu til þess að ráða þessum málum, - aðstöðu, sem mörg ríki annars í auðvaldsheiminum ekki hafa á sama hátt. Það hefur þá aðstöðu, að hér á Íslandi eru allir bankarnir ríkisbankar og seðlabankinn einvörðungu ríkisbanki, þannig að ákvörðunin um vexti og vaxtaupphæð er þess vegna háðari ákvörðunum ríkisins, þ.e. Alþingis og seðlabankans, heldur en í flestöllum öðrum kapítalistískum löndum. Ríkið hefur einnig sjálft mjög góða aðstöðu til þess að geta ráðið um þessa hluti, vegna þess að ríkið lætur seðlabankanum í té allan réttinn til seðlaútgáfunnar og þar með til mjög mikils hluta af allri þeirri peningamyndun, sem notuð er til veltu í þjóðfélaginu. Seðlabankinn notar þetta fé, sem ríkið lætur honum í té, án þess að hann sem stendur greiði nokkurn skapaðan hlut af því fé, nokkra vexti af seðlunum til ríkisins sem slíks, heldur rennur það allt saman til seðlabankans. Ríkið lætur með seðlaútgáfunni Landsbanka Íslands eða seðlabankanum í té sem stendur 250 millj. kr. eða þar í kring, - það breytist ofur lítið, fer upp í 270–280 millj. og niður fyrir 250, en almennt hefur það verið tvö síðustu árin um 250 millj. kr. Þessar 250 millj. kr., sem seðlaútgáfan er, er sá hluti úr allri peningaveltu landsins, sem ríkið sem slíkt og Alþ. sem slíkt hefur þess vegna alveg sérstaka ástæðu, sérstakt vald og sérstaka möguleika til að ráðstafa, ekki sízt hvað vexti snertir, og af þessum seðlum, af þessum 250 millj. kr., sem ríkið setur í veitu af peningum í þjóðfélaginu, eru engir vextir teknir. M.ö.o.: Ríkísvaldið hefur það algerlega í sínum höndum að ákveða, hverjir skuli fá þessar 250 millj. kr. til útlána og með hvaða kjörum. Þar með hefur ríkíð aðstöðu til þess, ef það vill t.d. hlynna að einhverjum sérstökum sjóðum í þjóðfélaginu, að segja við seðlabankann: Af þessari seðlaútgáfu, sem þið nú hafið svo að segja að léni frá þjóðfélaginu, ákveðum við, að þið skuluð lána ákveðnum sjóðum svona og svona mikið og að þið skuluð taka fyrir það þessa og þessa vaxtaupphæð. Ég býst við, að það sé almennt reiknað með því, að sjálfur kostnaðurinn við seðlaútgáfuna, prentunina á seðlum, eftirlit með því og allt saman slíkt, sé raunverulega ekki meiri en í allra hæsta lagi 1/4 % af því fé, sem seðlarnir tákna. Það hefur einu sinni verið nokkuð rætt við Landsbankann um, hvernig að skyldi fara, þegar Alþ. tók ákvarðanir um, hvernig hluti af seðlaveltunni skyldi notaður. Það var þegar Stofnlánadeild sjávarútvegsins var sett á stofn. Þá var ákveðið, að 100 millj. kr. af fé Landsbankans, seðlabankans, skyldu hagnýttar til að setjast í þessa stofnlánadeild. Upprunalega var um það talað, þegar um það var rætt hér í þinginu, að vextirnir af þessu fé, sem ríkið þannig lagði til stofnlánadeildarinnar, skyldu vera kringum 1%. Það var okkar upphaflega hugmynd, sem fyrir því beittu sér. Því miður tókst ekki að fá það í gegn. Það var sett Landsbankanum í sjálfsvald, hvaða vexti hann reiknaði, og ég veit, að Landsbankinn hefur reiknað stofnlánadeild sjávarútvegsins 21/4% af því fé, þessum 100 millj. kr., - nú í kringum i0 millj. kr., - sem hann hefur lánað henni. Stofnlánadeildin hefur síðan lánað út með 21/2%. Hún hefur fengið 1/4% til þess að standast kostnaðinn við sinn rekstur og önnur útgjöld, sem hún þurfti að borga. En þetta dæmi sýnir hins vegar, hvernig hægt er að fara að fyrir þjóðfélagið. Þess vegna hefur raunverulega ríkið getað á hverjum tíma sem það hefur viljað tekið þær ákvarðanir að segja með lögum: Svona og svona mikið af því fé, sem seðlabankinn hefur til umráða frá ríkinu, skal hagnýttur í þessu og þessu skyni. Alþ. ákveður með lögum, að t.d. 50 millj. kr. af því fé, sem seðlabankinn hefur til umráða, skuli settar í t.d. byggingarsjóð, þann byggingarsjóð, sem ætlaður er fyrir byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum eða byggingarsjóð verkamannabústaðanna, eins og það er venjulega kallað í daglegu tali. Eða hins vegar, ef við þannig vildum hafa það: Ríkið ákveður, að svo og svo mikið af því fé, sem seðlabankinn hefur til meðferðar, t.d. 50 eða 100 millj. kr.; skuli sett í byggingarsjóð sveitanna og vextirnir, sem seðlabankinn reiknar af því fé, skuli vera t.d. 1/4%, t.d. 1/2%, t.d. 1%. Þetta er vald, sem Alþ. hefur og getur notað, hvenær sem það vill, og ég skal taka það fram, að í sumum löndum er það svo, að ríkið tekur sérstakt gjald af seðlabankanum fyrir seðlana, sem það setur í umferð. Þess vegna hefur ríkið, þ.e.a.s. Alþ., með sínu löggjafarvaldi og með eignarvaldi þjóðarinnar á bönkunum og fyrst og fremst seðlabankanum möguleika til þess sjálft að ákveða, hvaða vextir skuli teknir, a.m.k. af öllu því fé, sem snertir sjálfa seðlaútgáfuna. Alþ. hefur það líka um annað fé, en það hefur þar þægilegasta aðstöðuna, vegna þess að það þarf ekki á neinn hátt að grípa inn í lögmál þess almenna viðskiptalífs, þegar það ákveður vexti af því fé, sem er seðlaútgáfan. Við vitum, að Alþ. grípur að vísu inn í það almenna viðskiptalíf með lögum að öðru leyti. Alþ. ákveður t.d. með lögum, að vextir, sem séu hærri en 7–8%, - það hefur farið dálítið eftir árunum, hvað við höfum ákveðið þetta hátt, - skuli teljast okur, skuli vera hannaðir, og það meira að segja þó að viðskiptalífið, það frjálsa viðskiptalíf, eins og það er kallað, á hinum ýmsu tímum, hafi máske boðið hærra í vexti af fé en 7 eða 8%. M.ö.o.: Alþ. og ríkisvaldinu hefur þótt rétt að ákveða, að þótt það frjálsa viðskiptalíf lánaði jafnvel fyrir 10%, jafnvel fyrir 12%, jafnvel hærra, þá væri það ekki löglegt, þá varðaði það við lög og menn hlytu dóma fyrir að taka hærri vexti en t.d. 7 eða 8%. Það eru ekki liðin mörg ár síðan við urðum allt í einu að fara .að framlengja hér á Alþ. brbl., sem ríkisstj. hafði sett um vaxtaupphæð, vegna þess að óvart hafði það komið í ljós, að Landsbankinn sjálfur var orðinn sekur um okur, og ríkisstj. varð að gera brbl. í hvelli og Alþ. síðan að samþykkja þau brbl. seinna til þess að forða Landsbankanum undan því að verða sekur um okur. Þess vegna hljótum við að ræða það spursmál í sambandi við þetta mál, hvort ríkið á ekki að nota það vald, sem það hefur í sambandi við seðlaútgáfuna, til þess að gera kleift að hafa lága þá vexti, sem við erum allir sammála um, - og það heyrði ég alveg sérstaklega á hæstv. félmrh., að hann var síður en svo glaður yfir að flytja þetta frv., - að þyrftu sérstaklega að vera lágir. Hvernig hefur það verið undanfarið í okkar þjóðfélagi um þessa afstöðu til vaxtanna? Það hafa verið þær hugmyndir uppi, og þau lög, sem við hér erum að ræða um að breyta, lög, sem upprunalega hétu um verkamannabústaði, voru sprottin upp af hugmyndum um, að það yrði að losa verkamenn, þegar þeir væru að reyna að koma sér upp íbúðum, við vaxtaþrældóminn, losa þá við að þurfa að greiða háa vexti af því fé, sem þeim væri lánað til íbúðarhúsabygginga. Og á sama tíma sem þessi hugmynd kom upp, sem liggur til grundvallar þessu frv., komu líka þær hugmyndir upp og fengu útrás í einum fyrstu og róttækustu till., sem Framsfl. þá flutti, frv. um byggingar- og landnámssjóð, að það skyldu ákveðnir til handa bændum til þeirra framkvæmda; sem þjóðfélaginu og bændastéttinni riði á að ráðizt yrði í, lægri vextir en almennt væri ákveðið í þjóðfélaginu. Á árunum 1920–30, þegar þessi l. upphaflega voru sett, var það alveg ákveðin hugsjón af hálfu verkamanna og bændahreyfingarinnar og ekki sízt Framsfl. og Alþfl. að leysa bændur og verkamenn undan þeirri kvöð, undan þeim skatti, sem hinir almennu, háu vextir viðskiptalífsins legðu á þá, svo framarlega sem þeir væru látnir verða undirorpnir þeim lögmálum, sem giltu á hinum frjálsa peningamarkaði. M.ö.o.: Þær hugsjónir, sem lágu til grundvallar ákvæðinu í l. um verkamannabústaði fyrir 25 árum og þeim öðrum frv., sem verið er að breyta með þeim l., sem hérna liggja fyrir, voru alveg ákveðnar hugsjónir róttækra verkamanna og bændaflokka um að hindra, að lífsnauðsynleg starfsemi þessara stétta lenti undir því oki, sem háir vextir í auðvaldsþjóðfélaginu eru. Það var verið að reyna að forða verkamönnum og bændum undan þeim almennu lögmálum viðskiptalífs kapítalismans, undan þeim háu vöxtum, sem viðgangast venjulega í þjóðfélagi, þar sem á annað borð er hægt að hafa allmikinn gróða af peningum eða peningaeign og af því að leggja peninga í atvinnurekstur. Þess vegna voru þessi lagaákvæði, sem Alþfl. og Framsfl. beittu sér fyrir fyrir 25 árum í fyrstu till., sem fram komu viðvíkjandi verkamannabústöðum og viðvíkjandi byggingar- og landnámssjóði, og síðan voru í ýmsum l. og á mismunandi tímabilum sett í l. alveg fram á síðustu ár, vottur um tilhneigingar til þess að láta ekki auðvaldsskipulagið og þess viðskiptalögmál verða álls ráðandi í þjóðfélaginu, til þess að skapa alveg sérstaka aðstöðu fyrir verkamenn og bændur til að vinna að því að koma upp íbúðarhúsabyggingum og gera þeim það kleift með allt öðrum og betra hætti en hið almenna lögmál viðskiptalífsins hefði gert þeim mögulegt. Nú sagði hæstv. félmrh., að frá þeim tímum, sem þessir vextir voru ákveðnir, hefði orðið mikil breyting á. Rétt er það, að mikil breyting hefur orðið á. En hann áleit, að nú væri sérstök ástæða til þess að samlaga þau ákvæði, sem giltu um þessa sjóði, bæði í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og þeim öðrum, sem hæstv. ráðh. minntist á, að nokkru leyti þeim háu vöxtum, sem nú væru orðnir. En er þetta nú að öllu leyti rétt? Við skulum athuga. Hafa ekki á tímabilinu frá því að l. um verkamannabústaði voru sett fyrir 1930 fyrr orðið háir vextir hér á Íslandi? Ég vil aðeins minna á, að við höfum orðið að ganga í gegnum mjög erfið tímabil með mjög háum vöxtum á þessum tíma og ekki sízt vegna þess, að við vorum þá orðnir allskuldugir erlendu valdi. Ég skal t.d. minna á, að fyrir 20 árum, 1935, var svo komið hjá okkur, að þær erlendu skuldir, sem við þá stóðum í, voru samkvæmt skýrslu hagstofunnar, í janúar 1935, hvorki meira né minna en 83 millj. kr., sem þá skiptust þannig, að ríkið skuldaði erlendis um 35 millj. kr., bankarnir 21 millj., bæjar- og sveitarfélög 4 millj. og einstaklingar, þ.e.a.s. þeir einstaklingar, sem til náðist, 22 millj. Þetta þýddi alls, að landið skuldaði erlendis 83 millj. kr. Ég býst við, að væri ekki skakkt ágizkað hjá mér að segja, að 83 millj. kr. þá samsvari raunverulega um 830 millj. kr. nú. Ég býst við, að það sé alveg óhætt að segja, að tífaldazt hafi það verðmæti, sem þá var um að ræða. Meginið af þeim lánum t.d., sem bankarnir höfðu þá erlendis, var með 5–5 1/2% vöxtum og þar í kring. M.ö.o.: Á þeim tíma urðu bankarnir aðeins að greiða fyrir það fé, sem þeir fengu að láni erlendís, um 5% í vexti. Það þýddi þá um 4 millj. kr. á ári, sem við urðum að greiða út úr landinu eingöngu í vexti og var enginn smáræðis skattur fyrir okkur þá. En þessi skattur hækkaði þó náttúrlega í meðförunum hérna heima, bankarnir lögðu á þetta. Og hvað voru raunverulegir vextir hér á Íslandi orðnir á tímabilinu 1930–40? Hvað voru t.d. þeir vextir, sem togaraútgerðin á Íslandi varð raunverulega að borga á tímabilinu 1930–39? Það vita allir, hve illa togaraútgerðin stóð þá, það vita allir, hve mikið hún var farin að skulda og að meginið af hennar víxlum varð venjulega að framlengjast með alls konar vöxtum og dráttarvöxtum, og ég held, að það sé ekki of mikið fullyrt, þó að sagt sé, að sú vaxtaupphæð, sem togaraútgerðin þá varð að borga, hafi mjög almennt verið 9 og 91/2%. Ég veit um t.d. bæjarútgerð Hafnarfjarðar, og ég man eftir, að Sjálfstfl. var á þeim tíma oft að vitna í, að það væri ekki rétt gott með þessar bæjarútgerðir, þær væru alltaf að tapa, en ég man, að það lá þá fyrir heildaruppgjör fyrir þau 9 ár, frá 1930–39, um bæjarútgerð Hafnarfjarðar, þar sem það stóðst alveg á tapið, sem bæjarútgerð Hafnarfjarðar hafði orðið fyrir á þessum 9 árum, og vextirnir, sem hún hafði orðið að borga til bankanna. Og það var frá vinstri flokkunum þá ekki síður oft vitnað í tap Kveldúlfs og skuldir hans, og mér er nær að halda, að það mundi e.t.v. hafa komið út eitthvað ekki ósvipað dæmi, ef það hefði verið tekið fyrir. En þó að togaraútgerðin, sem þá eins og nú var einn höfuðgrundvöllur atvinnulífs landsins, yrði að borga svona háa vexti, var þá látið undan og var farið að hækka vextina, sem verkamannabústaðirnir og þeirra byggingarsjóður varð að borga? Þó að sjálfur Landsbankinn og bankarnir tækju svona háa vexti og þeir væru vafalaust þá mjög algengir í viðskiptalífinu og máske hærri vextir, var látið undan og var farið að hækka þá 21/2% vexti, sem þá voru í l. um byggingarsjóði verkamannabústaðanna og annarra? Nei, það var ekki farið að hækka þá. Þeir flokkar, sem í upphafi höfðu beitt sér fyrir því að hafa lága vexti við byggingar handa verkamönnum og víð byggingar og framkvæmdir í sveitunum, stóðust alla þessa eldraun, stóðust alla þessa vaxtahækkun í þjóðfélaginu í kringum þá, héldu áfram að hafa vextina lága til byggingarsjóðanna. Og ekki aðeins það. 1944, þegar farið var að ræða um að kaupa nýjan togaraflota til landsins og byggja ný fiskiðjuver, þá var vaxtaspursmálið eitt af því fyrsta, sem kom á dagskrá hjá þeim, sem beittu sér fyrir þessu. Þegar rætt var um það, hvort hægt mundi vera að fá einstaklinga og félög, bæjarfélög þar á meðal, til þess að kaupa slíka togara, þá þótti öllum þeim, sem vildu tryggja, að landsmenn gætu eignazt þessa togara, alveg sjálfsagt að ákveða með sérstökum l. og það jafnvel þó að það kostaði þá nokkur átök við Landsbankann, að stofnlánin til þessara togara skyldu ekki vera með nema 21/2% vöxtum, jafnvel var lengi talað um 2%, og það var jafnvel rætt um, að það mundi e.t.v. vera heppilegast, að ekki aðeins stofnlánin, heldur líka meira að segja rekstrarlánin ættu helzt ekki heldur að vera hærri. M.ö.o.: Þrátt fyrir alla þá háu vexti, sem greiddir vorn á árunum 1930–40 í því almenna viðskiptalífi og af hendi bankanna, þótti ekki aðeins ekki ástæða til þess að fara að breyta l. um verkamannabústaði og þeim l., sem þá enn þá giltu víðvíkjandi sveitunum í þessum efnum, heldur þvert á móti ástæða til þess að tryggja meira að segja þeim tilvonandi togaraeigendum samsvarandi lága vexti eins og verkamönnum og bændum hafði verið tryggt áður. Og þetta var alveg tvímælalaust rétt stefna. Þetta var sú stefna að reyna að halda því, sem mest þjóðþrif væru að, því, sem væri önnur eins lífsnauðsyn og byggingarnar fyrir verkamenn og bændur og framkvæmdirnar fyrir framtíðina í sveitinni og öflun togaranna til hinna ýmsu bæja landsins, og þeim miklu lánum, sem til þess voru veitt, utan við þau almennu lögmál viðskiptalífsins, utan við hin svokölluðu frjálsu viðskipti peningamarkaðsins, girða þau af, tryggja þau með sérstöku móti, þannig að vextirnir gætu verið 2 eða 21/2 %, hvað svo sem vextirnir annars í þjóðfélaginu yrðu. Nú er hins vegar allt í einu komið fram með frumvörp um að breyta þessu, um að hækka þessa vexti í þessu tilfelli, sem við hér ræðum viðvíkjandi verkamannabústöðunum og þeirra byggingarsjóðum, úr 2% upp í 31/2%, og það er rökstutt með því, að það þurfi að samlaga þetta ástandinu á peningamarkaðinum. Ég vil strax taka það fram, að ég álít þetta ranga pólitík, ranga vaxtapólitík, ranga þjóðfélagslega pólitík. Og mér er alveg ljóst, hvaðan kemur þessi gífurlegi þrýstingur, sem nú er smám saman að eyðileggja endurbætur, sem staðizt hafa í 25 ár alla storma kreppna og okurs hér á Íslandi. Við sáum það mjög greinilega í þeirri litlu grg., sem fylgdi gengislækkunarfrv. 1950, að það var lögð sérstök áherzla á það af þeim, sem þá grg. ritaði, dr. Benjamín Eiríkssyni, að vextirnir af fé því, sem Íslendingum áskotnaðist, yrðu reiknaðir allháir, þegar ríkið lánaði þá út, og við vitum, að til þess hefur leitt sá þrýstingur, sem þar kom fram frá ameríska auðvaldinu sem gefandanum í þessu efni, að ríkið hefur út úr mótvirðissjóðnum síðan lánað með 51/2% vöxtum. M.ö.o.: Þá háu vexti, sem við urðum að stynja undir frá hálfu Englands á tímabilinu eftir 1930, þegar Íslendingar urðu svo að segja þrælar til þess að geta borgað vextina til enska auðvaldsins, er nú verið að gera landlæga í okkar eigin landi undir áhrifum ameríska auðvaldshugsunarháttarins, undir áhrifum þess hugsunarháttar, að peningarnir heimti sitt og eigi kröfu á sínu, hvað svo sem öllu líði og allri velferð mannanna, sem skapa verðmætin. Öll þessi tilhneiging til vaxtahækkunar, sem nú brýzt fram í þessu frv. líka og hefur verið að ryðja sér til rúms á síðustu 5 árum á Íslandi, er áhrif þess auðvaldshugsunarháttar, sem verið er að berja inn í þjóðina, þeirrar peningadýrkunar, sem verið er að reyna að gagnsýra þjóðina með og núna er að rífa niður og eyðileggja allt, sem eftir var af umbótum þeirra ára, þegar sótt var fram í þessum efnum. Ég skil þess vegna vel, að hæstv. félmrh., sem sjálfur er búinn að standa í baráttu í þessum málum, sérstaklega hér áður fyrr árum og áratugum saman, og eins og raunverulega allur Framsfl. hefur verið stoltur af því að geta tryggt þá lágu vexti, sem voru ákveðnir upprunalega til bændanna, sé, eins og hann komst að orði, ekki glaður yfir þessu frv., sem hér er lagt fram. Ég skil, að hann líti á þetta sem eins konar neyðarúrræði. En þetta er ekki einu sinni úrræði, þetta er því siður neyðarúrræði. Það er engin þörf á að gera þessa ráðstöfun. Það, sem er að gerast þarna, er, að gróðamyndunin í þjóðfélaginu kringum okkur er að smita út frá sér. Hún er að skapa þann hugsunarhátt, að það megi helzt hvergi vera nokkur „óasi“, nokkur vin, nokkur staður, þar sem háu vextirnir fái ekki að ryðja sér til rúms. Við sáum þetta í húsnæðisfrv. ríkisstj., þar sem farið er upp í 7%, - farið upp í takmörk þess, sem var okur fyrir nokkrum árum samkv: lögum. Og nú á sem sé að róta burt þessum gömlu ákvæðum í lögunum um verkamannabústaði og framkvæmdir, sem sveitirnar snertir. Spurningin, sem hér liggur fyrir okkur, er þess vegna ákaflega einföld, eins og hæstv. ráðh. kom inn á. Eigum við að láta undan þessum þrýstingi frá gróðamynduninni, frá auðvaldshugsunarhættinum, frá peningadýrkuninni í kringum okkur, eða eigum við að standa gegn henni? Eigum við að segja: Það er engin ástæða fyrir Alþingi Íslendinga, það er engin ástæða fyrir þjóðfélagsheildina til þess að láta þessi lögmál, sem gilda í hinu frjálsa viðskiptalífi, gilda um þessar athafnir, sem þarna er um að ræða, - þær athafnir, að verkamenn komi sér upp bústöðum, sem standa í 100–200 ár, eða þær endurbætur, sem bændur eru að vinna fyrir komandi kynslóðir, og þær byggingar, sem þeir eru að reisa og þarf ekki að endurnýja af hverri kynslóð eins og torfbæina gömlu, a.m.k. hér á Suðurlandi, heldur geta staðið jafnvel aldaraðir? Er nokkur ástæða til þess, að þjóðfélagið fari að reikna háa vexti af þessum framkvæmdum, það þjóðfélag, sem sjálft leggur til með seðlaútgáfunni, bönkum landsins, fyrst og fremst seðlabankanum, fé, sem Alþ. raunverulega getur alveg ákveðið, hvaða vexti það vill reikna af? Ef við viljum setja inn í þessi lög, að af seðlaútgáfunni skuli ráðstafað til byggingarsjóðs verkamanna svona og svona miklu láni með svona og svona lágum vöxtum, þá er það hlutur, sem seðlabankinn verður að gera á morgun. Þetta er fullkomlega á okkar valdi. Það er ekkert spursmál um það. Alþ. verður aðeins að ákveða fyrst, hvort það vill beygja verkamenn og bændur undir það lögmál, sem auðvaldsskipulagið er að skapa í kringum okkur, eða hvort það vill tryggja verkamenn og bændur gegn afleiðingum þess frjálsa viðskiptalífs, svo að notuð séu þau orð, sem formælendum þess eru tömust, eða ef við vildum nota önnur ljótari orð: tryggja þá gegn okrinu og arðráninu, sem á sér stað í sambandi við peningaeignina og peningalánin. Ég álít, að við eigum að berjast á móti þessum tilhneigingum, og af því að ég fann á hæstv. félmrh., að hann var ekki glaður yfir þessu, þá held ég, að við eigum að gleðja hann hér, meiri hl. í hv. Nd., með því að fella þetta frv. og lofa þeim vöxtum að standa, sem nú eru, og ég veit, að hann yrði glaður yfir því. Hann mundi að vísu spyrja okkur: Ja, hvar á ég þá að taka peningana, til þess að sjóðirnir ekki tapi? - Ég mundi segja honum hvað byggingarsjóðinn snertir fyrir sveitirnar og ræktunarsjóð: T.d. gætum við lofað Búnaðarbankanum að hafa eitthvað með útlendu viðskiptin að gera, sem eru aðalgróði hinna bankanna. - Ég held, að ef það væri ákveðið, að gróðinn af gjaldeyrisviðskiptum hjá Búnaðarbankanum rynni í ræktunarsjóð eða byggingarsjóð sveitanna, þá mundi það vera margfalt meira fé en það, sem Búnaðarbankinn og þessir sjóðir tryggja sér með þessari hækkun. Og ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut á móti því. Við höfum hér í Nd. einu sinni áður samþykkt það að gefa Búnaðarbankanum slíka heimild. Það var fellt í Fd. og varð þess vegna ekki að lögum, en við getum samþ. það einu sinni enn, og ég held, að það væri miklu betra fyrir byggingarsjóð sveitanna og fyrir ræktunarsjóð. Hvað byggingarsjóð verkamannabústaðanna snertir, þá getum við einfaldlega gert þær ráðstafanir að skylda seðlabankann til þess að lána með lágum vöxtum, alveg eins og við gerðum viðvíkjandi stofnlánadeild sjávarútvegsins, til byggingarsjóðsins ákveðna upphæð. Það gerir ekkert til, þó að seðlabankinn missi þar með af ofur litlum gróða. Hans gróði er meira en nægur fyrir og mjög óeðlilegur sem gróði seðlabanka. Ég held þess vegna, að við höfum þarna fullan möguleika til þess að breyta til og að það sé rétt af okkur að gera það. Við eigum ekki að láta undan, og við eigum að segja ríkisstj. það, að hún þurfi ekki að láta undan í þessum efnum. Nú vill kannske hæstv. félmrh. segja, að þetta væri þveröfugt, því að þetta viðgengist í löndunum í kringum okkur. En ég vil leyfa mér að benda honum á, að það er ekki rétt. Hann vill máske meina, að það séu bara hin sósíalistísku lönd, sem geri þannig ráðstafanir viðvíkjandi vöxtunum, en það er ekki svo. Lönd, þar sem auðvaldsskipulagið er jafnríkt og jafnvel sterkara en hjá okkur, gera líka svona ráðstafanir. Ég vil aðeins benda á þær ráðstafanir, sem núna ríkja í Danmörku og núverandi stjórnarflokkur þar, danska sósíaldemókratíið, hefur verið alveg sérstaklega stoltur af, þar sem ákveðnir eru vextir og það meira að segja til 40 ára af lánum til verkamannabústaða og fleiri bústaða, sem eru aðeins 2%, þannig að 2% vextir eru vextir, sem viðgangast í mjög svo ríkum mæli í ýmsum þjóðfélögum í kringum okkur. Hér er þess vegna spurningin um það, hvort við eigum að láta meira undan þeirri almennu tilhneigingu, sem auðvaldsskipulagið sem slíkt og hér á Íslandi alveg sérstaklega afskipti ameríska auðvaldsins og ameríska bankavaldsins hafa, - hvort við eigum að láta meira undan þeirri tilhneigingu en okkar nágrannalönd, hvort við eigum að reyna að varðveita dálitið af þessum gömlu endurbótum og standa á móti því, að vextirnir, sem með mjög róttækum ákvörðunum voru upphaflega markaðir eins lágir og raun hefur borið vitni um í þessi 25 ár, eigi nú að breytast. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að hv. þm. gjaldi varhuga við þessu frv. ríkisstj., - þeir segi þvert á móti við hæstv. ríkisstj.: Við viljum ekki fallast á þessa ráðstöfun, en við skulum vera reiðubúnir til þess að benda ríkisstj. á aðrar leiðir til þess að tryggja fé til þeirra sjóða, sem þarna er um að ræða, og tryggja það, að þeir geti starfað án þess að tapa. - En ég álít það stórt mál og stórt „prinsip“-mál, að við stöndumst þennan þrýsting, sem þarna á sér stað, og að við reynum að halda í þessar gömlu endurbætur, sem hafa þó fengið að standast þessi 25 ár, og látum þær ekki fjúka út í þá hringiðu peningavaldsins, peningadýrkunarinnar og okursins, sem svellur nú allt í kringum okkur.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. flutti hér áðan framsögu fyrir þremur málum, sem eru á dagskránni í dag. Gerði hann þetta, eins og hann sagði, vegna þess að þessi mál væru öll sama eðlis, sem þau og eru, þ.e.a.s., þau eru öll um að hækka vexti af lánum, í fyrsta lagi til byggingar verkamannabústaða, í öðru lagi til landnáms og nýbýla í sveitum og í þriðja lagi til ræktunar og bygginga í sveitum almennt. Ég mun eins og hæstv. landbrh. ræða í örfáum orðum um þessi þrjú mál, en bæta jafnframt nokkrum athugasemdum við um fjórða málið í þessu sambandi, sem hæstv. ríkisstj. hefur borið fram í réttri númeraröð á undan þessum þrem málum, sem hér eru til meðferðar. Hæstv. landbrh. sagði, að þessi mál væru fram borin vegna þess, að þau væru liður í samkomulagi innan ríkisstj. um húsabyggingar þjóðarinnar. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég hafði haldið, að hæstv. ríkisstj. hefði á undanförnum mánuðum, sem hún hefur látið þingið sitja aðgerðalítið í bið eftir húsnæðismálafrv., verið að vinna að því að finna einhverja lausn til að gera byggingarmál þjóðarinnar ódýrari og hagkvæmari en verið hefur, - að hún væri að finna einhver ráð, einhverja lausn til að gera fólki í þessu landi hagkvæmara og auðveldara að byggja yfir sig en verið hefur að undanförnu. En ef þessi mál eru liður í húsnæðismálum ríkisstj., þá hefur hæstv. ríkisstj. verið að vinna alveg þveröfugt. Þá hefur hún verið að vinna að því að gera mönnum erfiðara fyrir að byggja yfir sig, en ekki auðveldara, því að það hljóta allir að skilja, að hækkaðir vextir á lánum til bygginga gera mönnum erfiðara fyrir um byggingar, en ekki auðveldara. Þess vegna furðaði mig á því, þegar ég sá þessi frv. koma hér fram á þinginu á eftir húsnæðismálafrv. ríkisstj., og þó alveg sérstaklega, þegar hæstv. landbrh. tók það fram, að þessi mál væru liður í samkomulagi ríkisstj. um húsbyggingarmálin almennt. Nú býst ég við því, að ég þurfi ekki að taka það fram, til þess að hæstv. landbrh. skilji, að á undanförnum árum hefur sú dýrtíð, sem skapazt hefur í þessu landi, gert mönnum í sveitum landsins alveg sérstaklega erfitt fyrir um allar framkvæmdir. Það vita allir, og þ. á m. hæstv. landbrh., hversu það er erfitt fyrir fátæka menn í sveitum landsins að koma á fót búi þar, bæði að því er snertir byggingar, jarðakaup og bústofn. Ég hef hingað til haldið, að Framsfl. a.m.k. vildi vinna nokkuð til að auðvelda mönnum þetta. Ég hef haldið, að hann teldi það nokkurt tjón fyrir þjóðarheildina, ef menn þyrftu í síauknum mæli að hverfa úr sveitunum vegna þess, hve dýrtíð og verðbólga hefur gert öll skilyrði fyrir menn til að hefja landbúnað erfið viðfangs. En ég verð að segja það alveg umbúðalaust, að eftir að ég sé þessi þrjú frv., sem hér liggja fyrir, þá getur ekki hjá því farið, að ég efist mjög um það, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, að Framsfl. telji það nokkru skipta héðan í frá, þó að sveitirnar leggist í auðn í síauknum mæli. Á annan veg verður það tæpast skilið, að sá flokkur skuli gerast aðili að þessum frv. um hækkun vaxta á lánum til nýbýla og ræktunar og bygginga í sveitum. Og ef enn er litið til þess, að þessi sami flokkur, Framsfl., hefur í núverandi ríkisstj. og á þessu þingi gerzt aðili að og flutt ásamt ráðherrum Sjálfstfl. frumvörp um lækkun á ýmsum öðrum liðum, - liðum, sem snerta þá ríkustu í þjóðfélaginu, - þá held ég, að línur hljóti að fara að skýrast í því efni, hverra hag Framsfl. ber raunverulega fyrir brjósti. Og þá ætla ég að vitna til þess máls, sem ég tók hér með mér sem fjórða mál, þ.e.a.s. mál, sem var hér á dagskrá á síðasta fundi þessarar d., um lækkun á sköttum gróðafélaga í landinu. Framsfl. lítur sýnilega svo á, að það sé honum ríkari skylda og það sé brýnni nauðsyn fyrir þjóðfélagið að gefa gróðafélögum landsins eftir af sköttum 20% heldur en að reyna að halda í horfi vaxtagreiðslum af lánum til landbúnaðarins. Öðruvísi verður það ekki skilið, að hann skuli vera aðili að öllum þessum fjórum frv., sem ég hef hér fyrir framan mig. Hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni hér áðan, að vaxtamismunur á lánum þeirra sjóða, sem lána til framkvæmda í landbúnaðinum, væri orðinn svo mikill, þ.e.a.s. mismunurinn á þeim vöxtum, sem þessir sjóðir taka, og svo lánunum, sem þeir lána til framkvæmda í landbúnaðinum, að sjóðirnir mundu fljótlega eyðast, ef ekkert væri að gert. Nú skulum við snöggvast líta á, hverjar þessar fúlgur eru. Í grg. með frv. til laga um aðstoð við verkamannabústaði er ekkert um þetta rætt, enda mun þar ekki um neinn vaxtamismun að ræða, því að þessum sjóði hefur verið lagt til hverfandi lítið, ef þá nokkurt fé að undanförnu. Í grg. frv. til laga um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum segir, að vaxtatekjur þess sjóðs, sem þar er um að ræða, séu á ári 960 þús., þ.e.a.s. tekjurnar af þeim lánum, sem hann lánar til landbúnaðarframkvæmda, en vaxtagjöld hans, þ.e.a.s. vextirnir, sem hann greiðir af þeim peningum, sem hann fær til útlána, séu 847 þús. Umframtekjur þessa sjóðs af vöxtum eru þá 113 þús. kr. á ári, svo að það er sýnilegt af þessu, að a.m.k. í augnablikinu er ekki um nein vaxtatöp og sízt af öllu neinar fúlgur að ræða í því sambandi hjá þessum sjóði, svo að þetta frv. hefði því ekki þurft að bera fram núna. Í grg. frv. til laga um Ræktunarsjóð Íslands segir, að vaxtatekjur hans séu nú 1850 þús. á ári, en vaxtagjöld 2 millj. og 100 þús.; vaxtatapið því 250 þús. á ári. Þarna er að vísu um mjög lítilfjörlega upphæð að ræða, mjög smávægilega á okkar mælikvarða í þjóðfélaginu í dag. En það er alveg rétt, að þó að þessi upphæð sé engin fúlga, eins og hæstv. landbrh. sagði, heldur mjög lítil, þá þarf þessi sjóður, Ræktunarsjóður Íslands, að sjálfsögðu að fá hana bætta. Það er skiljanlegt og eðlilegt, að hann geti ekki tekið þetta tap á sig. - Svo segir enn í grg., að tap á útlánum þessa sjóðs, miðað við það, að hann láni út með 21/2 % vöxtum, en taki fé með 61/2% vöxtum, sé 40 þús. kr. á ári af hverri millj. Nú vita allir, að þarna er ekki um að ræða margar milljónir á ári, sem velt er. Þær eru sárafáar. Tapið, 40 þús. kr. á hverja milljón, getur því aldrei orðið nein fúlga. Ég leyfi mér að halda því fram, að hæstv. núverandi ríkisstj. hafi hiklaust og feimnislaust borgað án allra heimilda í fjárlögum stærri fúlgur úr ríkissjóði til þarfminni hluta en þó að hún hefði borgað þessar smáupphæðir til þessara nauðsynlegu hluta úr ríkissjóði án þess að biðja um heimild fyrir. Og ég efast ekki um, að ef hún hefði beðið um heimild til að borga þennan vaxtamismun, þá hefði hún mjög fúslega fengið þá heimild frá Alþingi. En ef hæstv. ríkisstj. vill ekki fara út á þá braut að borga þessar litlu upphæðir úr ríkissjóði, eins og nú standa sakir, þá skal ég á það fallast. En um leið vil ég benda hæstv. ríkisstj. á aðra leið, og alveg sérstaklega hæstv. fjmrh., af því að hann er hér viðstaddur, en ekki hæstv. landbrh., sem ég hefði þó mjög óskað eftir að væri viðstaddur þessa umr. og skil ekki, hvers vegna hann getur ekki setið í sætinu sínu hér, - þá vil ég benda hæstv. fjmrh. á leið til þess að ná þessu lítilfjörlega vaxtatapi byggingarsjóða sveitanna og verkamannabústaða með öðrum ráðum en að gera því fólki, sem fær þessi lán, erfiðara fyrir en nauðsyn er að hagnýta sér þau og hyggja upp það, sem þarf og þjóðinni allri í nútíð og framtið er nauðsynlegt að byggt sé upp. Þetta ráð er að taka þennan vaxtamismun af gróðafélögunum með því að framlengja ekki lögin um 20% eftirgjöf af skatti gróðafélaganna, með því sem sagt að draga þetta frv., sem er 188. mál, á þskj. 574, til baka og nota þá peninga, sem þessi 20% skatteftirgjöf mundi gefa ríkissjóði, til þess að borga vaxtamismun byggingarsjóðs verkamanna, nýbýlasjóðs og ræktunarsjóðs. Það mundi vera mun þarfara og betra verk af hendi hæstv. ríkisstj. en að hækka vexti af þeim lánum, sem þetta fátæka fólk á kost á að fá til að byggja yfir sig og komandi kynslóðir í þessu landi. Hvað er það, sem veldur því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki fara þessa leið, án þess að henni sé á það bent? Hvers vegna er hún að gefa gróðafélögunum þennan skatt eftir? Hvaða nauðsyn er á því að lækka skatt gróðafélaganna um 20%? Hæstv. fjmrh. sagði hér við umr. um það mál á síðasta fundi hér í þessari deild, að tekjur ríkissjóðs af skatti, sem þessi gróðafélög borguðu, væru orðnar hverfandi litlar í hlutfalli við þann skatt, sem einstaklingarnir borga, og þess vegna munaði ríkissjóð sáralítið um það, þó að gefið væri eftir af honum. En hvernig stendur á því, að tekjur ríkissjóðs af skatti gróðafélaganna eru litlar, miðað við tekjur hans af skatti einstaklinga? Er það af því, að gróðafélögin í landinu hafi minni tekjur og minni gróða en einstaklingarnir? Nei, það er ekki af því, og það vita allir, að sú er ekki orsökin. Hins vegar stafar þetta af því, að gróðafélögin í landinu hafa möguleika til að skattsvíkja, sem einstaklingarnir hafa ekki, og af því að gróðafélögin nota þennan möguleika. Þetta veit hæstv. ríkisstj., og þetta veit hið háa Alþingi Íslendinga. En hvernig bregðast þeir við þessari staðreynd? Jú, á þann hátt að refsa ekki gróðafélögunum fyrir skattsvik, heldur verðlauna þau fyrir að skattsvíkja svo, að tekjur ríkissjóðs séu orðnar hverfandi litlar. Í stað þess sem sagt að refsa gróðafélögunum fyrir skattsvikin eru þau verðlaunuð. Vegna þess að tekjur ríkissjóðs af skatti þeirra eru orðnar mjög litlar, þar sem þau skattsvíkja sennilega um 50–75% af tekjum sínum, þá skulu þau nú ekki einu sinni borga þennan skatt, sem þau af frjálsum og fúsum vilja ætla að borga, því að annað gefa þau ekki upp. Þau gefa ekki upp aðrar tekjur en þær, sem þau vilja af frjálsum og fúsum vilja greiða skatt af. Þá kemur hæstv. ríkisstj. og segir: Nei, herrar mínir, þetta er ofrausn, þið hefðuð átt að skattsvíkja meira, og vegna þess að þið ekki skattsvíkið meira en þið gerið núna, þá skulum við gefa ykkur eftir 20% af þeim skatti, sem þið vilduð sjálfir borga. - Ég hygg, að þetta sé einsdæmi í veraldarsögunni, a.m.k. meðal siðmenntaðra þjóða. Og nú vil ég benda hæstv. ríkisstj. á, að til þess að forða sér við algera háðung í þessum efnum, til að forðast það að verða að athlægi um allt land, þá ætti hún nú að draga þetta frv. til baka, bera fram nýtt frv. og segja: Skatteftirgjöf gróðafélaganna verður ekki endurnýjuð, þeir verða að borga sinn skatt, sem þeir af frjálsum og fúsum vilja vilja borga, en við notum hluta af þeim tekjum, sem ríkissjóður á þann hátt fær, til þess að borga vaxtatöp ræktunarsjóðs, nýbýlasjóðs og þess sjóðs, sem veitir lán til verkamannabústaða. - Ég er alveg viss um, að ríkisstjórnin mundi hljóta miklu meiri blessun fyrir þetta hjá þjóðinni almennt heldur en þá blessun, sem hún fær frá gróðafélögunum fyrir þau 20%, sem hún ætlar að gefa þeim.



Herra forseti. Lög um verkamannabústaði voru sett árið 1929, og þau eru því búin að vera í gildi í rúmlega 25 ár. Samkv. þessum lögum hefur verið byggt allmikið af íbúðarhúsum í flestum eða öllum kaupstöðum landsins og allmörgum þorpum. Þegar þessi lög voru sett á sínum tíma, þá var gert ráð fyrir því, að hægt yrði samkv. þeim að koma upp, eftir því sem árin liðu, allmiklu af íbúðarhúsnæði yfir alþýðu manna, þar sem reynt yrði að gæta að því, að byggingarnar yrðu ekki tilfinnanlega dýrar, og enn fremur þar sem reynt yrði að haga málum þannig, að t.d. verkamenn gætu fyllilega risið undir kostnaði af nýjum íbúðum. Það var því strax farið inn á þá braut að ætla byggingarsjóði verkamanna talsverðar árlegar tekjur með föstu framlagi ríkissjóðs og jafnháu föstu framlagi frá bæjar- og sveitarfélögum eftir íbúafjölda hvers staðar um sig. Þannig áskotnaðist sjóðnum allmikið árlegt fé, og sjóðurinn hefur verið að byggja sig upp á þessum tíma, sem hann hefur staðið. Lánskjör sjóðsins voru svo strax miðuð við þessa sérstöðu hans, að hægt væri að lána út fé til þessara bygginga með tiltölulega mjög hagstæðum lánskjörum. Þannig hefur þetta nú verið í allmörg ár, að vextir af lánum byggingarsjóðs verkamanna hafa verið aðeins 2%, en lánstími hefur yfirleitt verið á þessum lánum 42 ár. Þegar þessi lánskjör eru borin saman við lánskjör á öðrum byggingarlánum, einkum þeim, sem menn hafa þurft að taka nú í seinni tíð, þá er alveg augljóst mál, að þarna hlýtur að verða um miklu hagstæðari kjör fyrir menn að ræða en þeir verða við að búa, sem ekki eiga kost á því að byggja samkv. þessum lögum. Ég hygg, að í seinni tíð hafi það verið mjög algengt, að menn hafi þurft að borga af byggingarlánum sínum 7% vexti og jafnvel í einstaka tilfellum þar yfir, og lánin, sem þeir hafa fengíð, hafa fæst verið til lengri tíma en til 10 eða 15 ára, og ýmsir hafa þurft að sætta sig við nokkurn hluta af byggingarlánunum til miklu styttri tíma. Það gefur því alveg auga leið, að það hefur verið ákaflega erfitt fyrir þá, sem hafa byggt sér íbúðarhús utan þessara laga, að rísa undir þeim mikla árlega kostnaði, sem af íbúðarbyggingunni hefur leitt. En lögin um verkamannabústaði hafa í þessu efni skapað sérstöðu og gert mörgum manninum kleift að rísa undir kostnaði af byggingu tiltölulega góðrar íbúðar, þar sem lánin hafa verið veitt til svona langs tíma og með svona hagstæðum vaxtakjörum. Samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er í fyrsta skipti lagt til að hrófla við grundvelli þessara laga á þann hátt að gera lánskjörin til muna lakari en þau hafa fram að þessu verið. Nú er lagt til að hækka vextina af lánum byggingarsjóðs verkamanna úr 2% um 11/2%, í 31/2%. Því er nú haldið fram, að það sé rétt að ráðast í þessa breytingu, aðallega til þess að halda samræmi í þessu efni milli vaxtakjara hjá þessum sjóði og almennra vaxtakjara, sem nú séu í landinu. Það verður að játast, að það virðast vera rök heldur úrleiðis að grípa til þess að halda því fram, að þegar um slíka löggjöf er að ræða eins og þessa, sem er til komin í þessum tilgangi, sé nauðsynlegt að grípa til þess að draga úr hlunnindum hennar og gera mönnum torveldara fyrir, aðeins vegna þess, að einhverjir aðrir hafa komizt upp með að hækka vaxtakjör á peningum og hagnazt meira af útlánum peninga en góðu hófi gegnir. Það er sem sagt ekki borið við í þessu efni að halda því fram, að sjóðnum sjálfum sé í rauninni nauðsynlegt að hækka vaxtakjörin, vegna þess að hann þurfi á því að halda. Inn í þessar umr. hafa blandazt hér tvö önnur mál, sem eru um mjög svipað efni og það, sem hér er til umr. Það eru sem sagt frv. um hækkun á vaxtakjörum hjá ræktunarsjóði og hækkun á vaxtakjörum hjá byggingar- og landnámssjóði. Í þeim tilfellum báðum er því haldið fram, að þeir sjóðir þurfi nú að hækka útlánsvexti sína vegna þess, að vaxtatekjur þessara sjóða hrökkvi varla - eða ekki í öðru tilfeilinu - á móti vaxtagjöldum, þar sem þessir sjóðir þurfa að afla sér nokkurs starfsfjár með lánsfé, sem þeir verða að greiða fyrir allmiklu hærri vexti. Ég vil í fyrsta lagi leiða athygli að því, að hvað viðkemur því frv., sem hér liggur fyrir um verkamannabústaði, er ekki minnzt á það í grg. þess og engin rök hafa verið færð fyrir því, að það sé nauðsynlegt fyrir þann sjóð að hækka sín vaxtakjör af þessum ástæðum, að vaxtatekjur sjóðsins séu nú orðnar þannig, að þær fái ekki risíð undir vaxtaútgjöldum þessa sjóðs. Ég vil óska eindregið eftir því, að þeir, sem að þessu frv. standa, gefi hér upplýsingar um það, hvernig fjárhag byggingarsjóðs verkamanna er nú komið, hvað vaxtatekjur sjóðsins séu miklar á ári hverju og hvað vaxtaútgjöldin eru mikil. Ég tel alveg víst, að þær upplýsingar mundu leiða í ljós, að sjóðurinn hefur enn allmiklu meiri vaxtatekjur en vaxtaútgjöld. Byggingarsjóður verkamanna hefur til þessa yfirleitt tekið sáralítið af lánum til sinnar starfsemi. Hann hefur að langsamlega mestu leyti byggt sína lánastarfsemi á þeim föstu árlegum tekjum, sem sjóðurinn hefur samkv. landslögum, framlagi bæjar- og sveitarfélaga og framlagi ríkissjóðs, og svo á óafturkræfu fé, sem ríkissjóður hefur látið þessum sjóði í té, m.a. í sambandi við þær tekjur, sem mynduðust hjá bönkunum við gengisbreytinguna 1950, en þá hygg ég að byggingarsjóður verkamanna hafi fengið hálfa fimmtu millj. kr. eða þar um bil frá ríkissjóðl. Síðan hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að sjóðurinn skyldi eiga þetta fé og þyrfti ekki að greiða af því vexti eða neinar afborganir. Í sambandi við þau önnur frv., sem hér hafa dregizt inn í þessar umr., frv. um ræktunarsjóð og frv. um byggingar- og landnámssjóð, vil ég einnig segja það, að ég tel með öllu ástæðulaust að fara út í þá vaxtahækkun hjá þessum sjóðum, sem þau frv. gera ráð fyrir. Það kemur fram í grg. fyrir frv. um ræktunarsjóð, að hann hefur enn þá hagstæðar vaxtatekjur. Hann hefur s.l. ár 113 þús. kr. meira í vaxtatekjur en í vaxtaútgjöld, svo að enn er vel hægt að reka þann sjóð, án þess að komi til beinna vaxtatapa, enda á nú ræktunarsjóður orðið æði mikið fé, sem honum hefur áskotnazt með föstu framlagi ríkissjóðs til sjóðsins og enn fremur með mjög álitlegum fjárfúlgum, sem samþ. hefur verið hér á Alþingi, fyrst að lána sjóðnum, en síðan að veita honum á óendurkræfan hátt. Eignir ræktunarsjóðs eru því orðnar býsna miklar, eða hans eigið fé, sem hann þarf ekki að gjalda neina vexti af. Að vísu er það svo, að búast má við því, að ræktunarsjóður þurfi að fá til sinnar starfsemi nokkurt lánsfé, og af því verður hann án efa að greiða talsvert miklu hærri vexti en hann tekur af sínum lánveitingum. En ég tel, að það væri miklu eðlilegra að mæta þeim vaxtamismun, sem reynslan sýnir að þar kann að myndast, með beinu framlagi frá ríkissjóði eða hækka nokkuð hið beina framlag, sem veitt er á fjárlögum hverju sinni til ræktunarsjóðs, frá þvi, sem nú er, og vinna þannig upp þennan vaxtamismun, sem allar líkur benda til að ekki eigi að þurfa að vera mikill á komandi árum. Alveg það sama er að segja um byggingar- og landnámssjóð. Þar er ég algerlega andvígur því, að lagt verði út í þá vaxtahækkun, sem það frv. gerir ráð fyrir, þó jafnvel að þar sé nú farið að myndast smávægilegt vaxtatap. Það er tiltölulega smávægilegt, þó að vaxtatap hjá þeim sjóði hafi numið s.l. ár 250 þús. kr., og ætti að vera auðvelt af ríkinu að bæta upp þann mismun, þannig að ekki þurfi að ganga á stofn sjóðsins. - En það er þó eins með alla þessa sjóði, sem hingað til hefur þótt sjálfsagt að reyna að halda uppi mjög lágum vaxtakjörum hjá, að vextir þeirra skipta gífurlega miklu í hinni almennu afkomu í landinu. Svo að ég víki fyrst að byggingarsjóði verkamanna, þar sem gert er ráð fyrir, að vaxtakjörin verði hækkuð um 11/2%, þá telst mér til, að þar sem lántakandi þarf að taka um 150 þús. kr. lán úr sjóðnum út á nýtízku íbúð nú, - en ég hygg, að slíkt lán sé í ýmsum tilfeilum veitt, - þá mundi aðeins þessi vaxtahækkun, 11/2%, nema rétt um það bil 200 kr. hækkun á mánuði hverjum í húsaleigu hjá viðkomandi fjölskyldu. Vitanlega hlýtur það að segja til sín í útgjöldum viðkomandi fjölskyldu, og hækkun á húsaleigu almennt kemur ákaflega fljótt fram í öllum atvinnurekstri landsmanna og verðlaginu í landinu almennt. Það er alveg nauðsynlegt, að menn geri sér fulla grein fyrir því, hversu erfitt verður að halda eðlilegri húsaleigu í landinu, ef vextirnir eru spenntir eins hátt upp og nú er orðin tízka að gera og hæstv. ríkisstj. gerir meira að segja ráð fyrir í því húsnæðisfrv., sem hún er nú að leggja hér fram. Í húsnæðisfrv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því, að vextir af húsbyggingarlánum verði rösklega 7%, nokkurt viðbótargjald þar fram yfir. Ef gert er ráð fyrir því, að greiða þurfi af lánum á einni íbúð, sem væru 150 þús. kr., 7% vexti, þá nema slík útgjöld á þeirri íbúð í kringum 900 kr. á hverjum mánuði, vextirnir einir saman. Ef hið nýja byggingarlánaform ríkisstj. slær nú þessu föstu, að á meðalíbúð, þar sem áhvílandi lán er um 150 þús. kr., eigi að borga 900 kr. bara í vextina eina saman á mánuði hverjum, þá er líka alveg auðséð mál, að húsaleigan í þessari íbúð mundi varla vera undir því að vera kringum 2000 kr. á hverjum mánuði, því að það þarf vitanlega að greiða af þessari íbúð allmiklu meira en vextina. Það þarf vitanlega að borga afborgun af þessu húsi, og reynslan er venjulega sú, að afborganirnar verða álíka miklar og vextirnir; lánin verða ekki mikið yfir það að verða til jafnaðar í kringum 15 ára lán. Svo þarf að borga ýmis önnur gjöld af húsinu, sem alveg er óhjákvæmilegt, þó að reiknað sé með tiltölulega litlu viðhaldi. Þegar mánaðarhúsaleiga er komin upp í 2000 kr., en verkamannalaunin eru núna, hafi verkamaðurinn vinnu í 8 klst. á dag eða venjulegan vinnudag, aðeins tæplega 3 þús. kr. á mánuði, þá er alveg auðséð mál, hvað hlýtur að gerast. Þegar ástandið er orðið svona í húsbyggingarmálum í landinu og í húsaleigumálum yfirleitt, komin svona há húsaleiga, sem að verulegu leyti hefur orðið til af þessum háa vaxtafæti, sem búið er að slá föstum, og tiltölulega stuttu lánum, þá verður afleiðingin sú, að menn, sem jafnan gera kröfu til þess að búa í sómasamlegu húsnæði, heimta hækkað kaup, og sú hefur líka orðið raunin á, að hin gífurlega háa húsaleiga, sem alkunnugt er að er gildandi, einkum hér í Reykjavík, hefur ekki látið standa á sér með það, að menn gerðu sínar kaupkröfur. Það er furðulegt, að hæstv. ríkisstj. sér nú sérstaka ástæðu til þess að kasta hér fram á Alþingi, í fyrsta lagi frv., sem á að leysa húsnæðismálin á varanlegan hátt, eins og sagt hefur verið, og þar er því slegið föstu, að vaxtakjörin skuli vera a.m.k. 7%, síðan leggur hún fram önnur þrjú frv. hér, sem öll miða að því að hækka vexti hjá byggingarsjóði verkamanna, hjá byggingarsjóði landbúnaðarins og hjá ræktunarsjóði sveitanna, og það án þess að sjáanlegt sé, að nokkur bein ástæða sé til þess að fara út í þessa vaxtahækkun, á sama tíma og gífurleg verkföll standa yfir í landinu, verkafólk er að heimta launahækkun og ríkisstj. segir, að ekki sé með nokkru móti hægt að verða við kröfum verkamanna um hækkað kaup, - en sem svar við kauphækkuninni kemur svo það, að það á að spana upp alla húsaleigu nokkuð frá því, sem verið hefur. Meira að segja verkamennirnir, sem hafa búið við tiltölulega hagstæðust kjör, þeir sem komizt hafa í byggingar verkamannabústaða,. eiga líka að fá sinn skatt hækkaðan í útgjöldum að minnsta kosti um 200 kr. á mánuði. Það er sem sagt sami gangurinn á málunum og jafnan hefur verið, að hækka útgjöldin á allan hátt. Það þykir ekki nema sjálfsagt að leggja fram slík frv. og afgreiða þau hér á hv. Alþ. með tiltölulega miklum hraða, hækka húsaleiguna og hækka rekstrarkostnaðinn hjá bændum landsins, sem þurfa að borga meira af lánum sínum til ræktunarsjóðs, meira af lánum sínum til byggingarsjóðs. Bændurnir eiga líka að. velta þessu af sér eins og aðrir, sem heimta sín laun, og hækka sína framleiðslu. Það er alveg augljóst mál, að slíkur gangur sem þessi hlýtur að leiða það af sér, að samtök launamanna og vinnustéttanna í landinu yfirleitt hljóta öll að koma fram með sínar launakröfur á móti, og það er einmitt það, sem þau hafa verið að gera nú að undanförnu. Þegar rafmagnsverðið hér í Reykjavík var hækkað gífurlega mikið nú fyrir stuttu, þá vitanlega þýddi það allverulega útgjaldahækkun hjá hverju heimili í Reykjavík. Eins verður það, að almenn vaxtahækkun af byggingarlánum þýðir hækkaða húsaleigu og aukin útgjöld hjá almenningi. Það er hér eitt atriði, sem ég hefði viljað fá upplýst í sambandi við þetta frv. og reyndar þessi frv. öll, sem hér hafa verið nokkuð sameiginlega til umr. Það segir svo í frv., að vaxtakjörin skuli hækkuð úr 2% í 31/2%. Er ætlunin, að þessi vaxtahækkun eigi eingöngu að gilda fyrir þau lán, sem veitt verða, eftir að þessi l. öðlast gildi, eða er einnig meiningin, að vaxtakjör þeirra lána, sem nú eru í umferð hjá þessum sjóðum, verði líka hækkuð? Skiptir miklu máli, að þetta sé upplýst, því að þessir sjóðir eiga nú úti allmikið fé, og það væri mjög að koma aftan að mönnum að ætla að hækka vextina af þeim lánum, sem hafa verið veitt á löglegan hátt á sínum tíma og samkvæmt l. á allan hátt. Ég tel, að slík aðferð komi ekki til greina, en það er vitanlega sjálfsagt, að þetta sé upplýst hér, hvort hér er aðeins ætlunin, að þessi vaxtahækkun nái til þeirra lána, sem veitt verða, eftir að l. eru sett, eða einnig til þeirra lána, sem sjóðirnir eiga nú útistandandi. Það væri í þessu efni freistandi að ræða nokkuð um vaxtakjörin hér í landinu almennt og áhrif hinna háu vaxta almennt í þjóðfélaginu. Því verður ekki neitað, að það virðist vera, að hér sé á ferðinni hjá hæstv. ríkisstj. fyrst og fremst „prinsip“-mál um það, að það sé æskilegt að hækka vexti, jafnvel einnig hjá þeim sjóðum, sem sýnilega þurfa þess ekki með tekna sinna vegna. En það ætti öllum að vera ljóst, að hinir háu vextir, sem nú eru í gildi hér á Íslandi, torvelda mjög verulega samkeppnisaðstöðu okkar einnig á erlendum markaði. Ef við berum saman vaxtakjör hér á landi og vaxtakjör í nálægum löndum, þá er þar um tvennt ólíkt að ræða. Aðalútflutningsatvinnuvegur okkar Íslendinga, sjávarútvegurinn, verður að greiða í vexti minnst 5% af sínum rekstrarlánum, en í mjög mörgum tilfellum verður að greiða 7% og 71/2%. Keppinautar okkar, t.d. í Noregi, hafa yfirleitt ekki þurft að greiða af hliðstæðum lánum nema 2% og mest upp í 31/2% vexti, og af beinum framleiðslulánum er upplýst að þeir greiða ekki í mjög mörgum tilfellum nema í kringum 1%. Þeir, sem komið hafa nærri framleiðslunni, t.d. í sjávarútveginum, og hafa fengið að kynnast því, hvers konar geysilegar upphæðir það eru, sem útgerðarfyrirtæki verða að greiða með þessum háu vaxtakjörum, sjá það vitanlega fljótt, að það er útilokað fyrir íslenzk fyrirtæki að keppa á jafnréttisgrundvelli við keppinauta sína í nálægum löndum, á meðan vaxtakjörin eru jafngífurlega há og þau eru hér á landi. Reikningar bankanna sýna líka, að það er engin þörf á því að halda vaxtakjörunum eins hátt uppi og gert er. Reikningar þjóðbankans hafa sýnt það á undanförnum árum, að hann hefur grætt í kringum 30 millj. kr. á ári. 30 millj. kr. eru vitanlega gífurlega mikil upphæð í gróða af atvinnuvegum landsmanna á hverju ári. Og hinir bankarnir hafa sannarlega tekið sinn hluta. Þessar miklu tekjur hafa bankarnir tekið á sama tíma sem verulegur hluti af útflutningsframleiðslunni, sjávarútveginum, er rekinn með halla. Hefði nú ekki verið nokkru nær, að gróði bankanna hefði verið nokkru minni, en hagur framleiðslunnar hefði almennt verið heldur betri en undanfarin ár? Ég býst við því, að útkoman af slíku hefði orðið sú fyrir þjóðarbúið, að framleiðslan hefði gengið miklu liprara en hún hefur gengið, og framleiðslan hefði orðið meiri, útflutningurinn meiri og gjaldeyristekjur þjóðarinnar miklu hærri. Við höfum rekið okkur á það, að við höfum heyrt það annað veifið í fréttum, að sagt hefur verið frá þeim ráðstöfunum, m.a. í Englandi nú fyrir ekki löngu, að Englandsbanki gerði þá ráðstöfun, að hann lækkaði verulega vexti til þeirra framleiðslugreina, sem vinna einkum fyrir erlendan markað. Þar þótti sjálfsagt, að Englandsbanki gerði sérstakar ráðstafanir til þess að aðstoða viss fyrirtæki, sem keppa á erlendum markaði, fyrirtæki, sem vinna að því að skapa þeim gjaldeyristekjur, og þar mátti fara inn á þá braut að lána slíkum fyrirtækjum til síns rekstrar með lægri vaxtakjörum en almennt þekktist þar í landi. En hér þarf alltaf að haga málunum þannig til samræmis við annað að ætla útflutningsframleiðslunni og nauðsynlegustu framkvæmdum, eins og t.d. íbúðarhúsabyggingum, þannig vaxtakjör, sem hljóta að gera það að verkum, að við stöndum verr að vígi í samkeppninni við aðrar þjóðir með alla okkar framleiðslu. Vitanlega segja þessi vaxtakjör mest til sín í sambandi við útflutningsframleiðsluna og atvinnuvegina, en það má bara ekki gleyma því, að háir vextir af íbúðarlánum framkalla háa húsaleigu, og há húsaleiga kemur fljótlega fram í því, að það verða gerðar kröfur um hærra kaup, en hærra kaup vitanlega torveldar svo atvinnurekstrinum að rísa undir sínum auknu útgjöldum. Út frá þessum sjónarmiðum, sem ég hef nú rakið hér lauslega, er ég algerlega andvígur því, að það frv., sem hér liggur fyrir og er um hækkun á útlánsvöxtum byggingarsjóðs verkamanna, nái fram að ganga. Það er það minnsta, sem farið er fram á við hæstv. ríkisstj., að hún geri gleggri grein fyrir því en hún hefur gert til þessa, hvaða ástæða liggur til grundvallar því, að hún telur nú nauðsynlegt að leggja þetta frv. fram og gera þar með ráðstafanir til þess að kalla á hækkun á húsaleigu í landinu. Hún verður að gefa hér skýrslu um það, hvernig hag þessa sjóðs, sem hér er um að ræða, er háttað. Ég held því fram, að þessi sjóður standi vel að vígi, hann eigi allmikið eigið fé til starfsemi sinnar, hafi tiltölulega lítið af lánum, en allmiklar árlegar tekjur, og hann þurfi því ekki á þessari ráðstöfun að halda. Komi það í ljós við skýrslu ríkisstj., sem ég ætla að muni koma í ljós, að þetta sé rétt, sem ég hef hér sagt í stórum dráttum, þá stendur hitt eitt eftir, að ríkisstj. lítur svo á, að það sé almenn höfuðnauðsyn að hækka vextina hjá öllum þeim lánsstofnunum í landinu, sem veita nú lán með tiltölulega lágum vöxtum, jafnvel þó að það þýði að lyfta undir hækkandi verðlag í landinu, jafnvel þó að það þýði að hækka húsaleiguna og skapa á nýjan leik grundvöll fyrir hækkandi kauplag í landinu. Það er ákaflega mikils virði að fá þetta hreinlega upplýst, og það er mjög lærdómsríkt, t.d. fyrir verkamannasamtökin í landinn, sem nú eiga í allhörðu verkfalli, að fá það hreinlega upplýst, hvort það er framlag ríkisstj. til lausnar á þeim deilum, sem nú standa yfir, að knýja fram almenna útgjaldahækkun hjá verkafólki, m.a. með hækkandi húsaleigu.



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir, er mjög skylt því, sem við vorum að ræða hér áðan, þó með þeim mun, að í staðinn fyrir, að áðan vorum við að ræða um þau lán, sem veitt eru til verkamannabústaða, er hér um að ræða þau lán, sem veitt eru samkv. lögum um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, og þessi lög sjálf eru að vísu nokkuð ný í þeirri mynd, sem þau nú eru, sett rétt eftir stríðið, en byggja hins vegar að nokkru leyti á gömlum l., sem lengi höfðu verið allmikið baráttumál. Í aths. við lagafrv. þetta er gerð grein fyrir ástæðunum til þess, að hæstv. ríkisstj. leggur til að hækka nú vextina. Hún segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Verður þó að telja, að vaxtagreiðslum sé í hóf stillt, miðað við vaxtakjör, sem algeng eru nú orðið.“ Í þessari röksemd er nokkur blekking. Vaxtakjör eins og þau, sem nú eru algeng, hafa verið til á Íslandi áður, jafnvel áratugum saman, og samt sem áður hefur þá þótt ástæða til þess að hafa vextina af lánunum til þess að byggja upp sveitirnar miklu lægri en vaxtakjör voru almennt þá á frjálsum markaði, m.ö.o. 2% í stað þess að miða þau við þá vexti, sem þá voru orðnir algengir. Þetta er eina lagafrv., sem veruleg grg. er fyrir, af þessum þremur, sem hér liggja fyrir, og þar virðist auk þess aðallega vera byggt á því, að Búnaðarbankinn eða ræktunarsjóðurinn tapi svo miklu á því að verða að lána út á þennan hátt, að það geti ekki borgað sig fyrir hann. Nú vil ég minna á það, að þegar rætt var hér forðum um lán til Búnaðarbankans og ráðstöfun á fé þá og ákveðinn hár vaxtafótur, þá sagði ég hvað eftir annað við ríkisstj., að með því að setja vextina eins hátt og þá var gert, 51/2%; mundi þetta þýða, að fyrr eða seinna kæmu þeir og hækkuðu þá vexti, sem þá voru í ræktunarsjóðnum, og nú sýnir sig, að þetta er gert, þannig að það sýnir sig, að það, sem þeir voru að mótmæla þá sérstaklega, ýmsir af framsóknarráðherrunum, hefur nú komið fram. En var þörf á þessu? Var þörf á að láta svona undan? Ég álít ekki, og ég vil alveg sérstaklega benda á í því sambandi, að það er vel hægt að tryggja þessum sjóðum þær tekjur, sem þeir þurfa til þess að borga upp mismuninn þarna á annan hátt. Ég minntist á í ræðu um annað mál, að það væri eitt, sem væri mjög eðlilegt í því efni, og það væri, að Búnaðarbankinn hefði nokkra verzlun með útlendan gjaldeyri. Ég álit, og það munu víst flestir þm. álíta líka, að það komi til þess nú þegar á þessu ári, en a.m.k. á því næsta; að íslenzkur landbúnaður fari að flytja út vörur. Ég veit, að það eru ekki vandræði með að útvega markað fyrir þær vörur, sem íslenzkur landbúnaður framleiðir, ekki sízt, ef búið ar þannig að honum, að hann er ekki látinn liggja undir mjög þungum vaxtakjörum og á kost á sæmilegum lánum. Ég á þar með við, að auk þess sem hann nú þegar að nokkru leyti selur landbúnaðarafurðir út úr landinu, þá komi kjötframleiðsla til útflutnings til greina aftur á næstunni. En eitt af því, sem er auðvitað nauðsynlegt, ef á að hjálpa landbúnaðinum til þess að geta verið jafnfær til að sjá um útflutning og keppa á útlendum markaði eins og aðrar atvinnugreinar, er að búa þannig að honum, að hann hafi löng lán og lága vexti. Það er eitt skilyrðið til þess, með hvaða atvinnurekstur sem er, að þannig sé að honum búið hvað lán og vexti snertir, að ekki fari of mikill hluti af andvirði varanna, sem framleiddar eru, í þá fúlgu, sem fer til peningamannanna, peningavaldsins. Og ég hélt nú satt að segja, að það hefði verið frá upphafi ekki sízt skoðun Framsfl., að þannig ætti að stjórna þessum málum, að það ætti að reyna að losa landbúnaðinn sem allra mest við vaxtaokur, og þess vegna hefði það frá upphafi verið stefnan að reyna að hafa vextina svo lága, að þeir væru um 2%. Ég skal aftur koma með aðra spá, ef ekki er tekið neitt tillit til þessa, og hún er sú, að svo framarlega sem ekki er hugsað um það, að landbúnaðurinn fái sæmileg kjör hvað vexti snertir á þeim lánum, sem hann þarf til sín, þá komi eftir nokkurn tíma sú krafa, að í staðinn borgi ríkissjóður uppbætur á það, sem flutt er út. Það tíðkast í ýmsum öðrum atvinnuvegum og kannske ekki alveg eins óeðlilegt. En hvernig er þá þessi hringrás orðin, ef ríkissjóður ákveður fyrst að svo að segja okra á þeim lánum, sem ríkissjóður sjálfur getur ráðið um, segja síðan við atvinnuvegina: Ja, þið eruð ekki færir um að standa undir framleiðslunni. Þið eruð ekki samkeppnisfærir, og það verður að borga með ykkur og framleiðslunni, sem þið flytjið út, - en okra á þeim aftur á móti hvað vextina snertir? Þetta nær ekki nokkurri átt. Við eigum að ganga þannig frá þessum atvinnuvegum, - og það er sama, hvort í hlut á sjávarútvegur eða landbúnaður, að við reynum að hafa vextina til þeirra sem allra lægsta og lánin sem bezt og látum ekki ráða í þessum efnum, hvers konar vextir það eru, sem braskaralýðurinn skapar í sínum svokölluðu frjálsu viðskiptum. Við eigum að sjá um að halda þessu utan við. Og þetta var í gamla daga að minnsta kosti alltaf stefna Framsóknar, og hún var ekkert hrædd við að standa með þessu þá. Það var svo um tíma, að það var beinlínis reynt að sjá til þess, að það væri lagður allmikill skattur á auðmenn landsins til þess að geta haft vextina lága til bændanna og þeirra, sem vildu byggja sveitirnar upp. Ég vil bara rétt, þó að það verki nú kannske eins og hálfgerður draugur fyrir Framsfl. núna, minna á frv. um byggingar- og landnámssjóð, ekki aðeins eins og það var lagt fram á fyrstu árunum, 1925 og 1926, heldur líka eins og það var lagt fram, þegar Framsfl. í fyrsta skipti komst í ríkisstj., lagt fyrir Alþ. 1928. Meðan íhaldsstjórnin var hér á árunum 1925 og 1926, flutti Jónas Jónsson frá Hriflu sem landsk. þm. Framsfl. tvö frv., sem voru samferða, frv. um byggingar- og landnámssjóð og frv. um gróðaskatt. Með gróðaskattinum átti að leggja alveg sérstakan aukaskatt á gróða peningamannanna, og þennan sérstaka gróðaskatt, eins og hann var kallaður, átti síðan að nota til þess að „finansera“ eða tryggja fé til þess að koma upp nýbýlum og til þess á annan hátt að vinna að því, að hægt væri að byggja í sveitunum, og umr. á þeim árum voru mjög harðar um þessi mál. Það var jafnan nokkuð af þessu, sem var hugsanlegt að snerti þeirra eignir, og í þeim umr. var greinilega sýnt fram á það, að svo framarlega sem bændur ættu að geta staðið undir því bæði að skapa nýbýll í landinu og húsa jarðirnar, þá þyrftu þeir að hafa mjög lága vexti. Það vakti, eins og nærri má geta, gífurlega andúð hjá íhaldinu og fulltrúum peningamannanna, þegar þessar till. um gróðaskattinn komu fram, og öll frv. Jónasar og Framsfl. á árunum 1925 og 1926 um byggingar- og landnámssjóð og um gróðaskattinn voru drepin á þessum árum. En Framsókn hafði þó með þessari afstöðu gefið yfirlýsingu um sína stefnu í þessum efnum. Árið 1928, þegar Framsókn var komin í stjórnaraðstöðu, var greinilegt, að það tók að hafa nokkur áhrif á hana afstaða bankanna, ekki sízt Landsbankans, og það var á nokkurn hátt dregið úr þessu hvað það snertir, að hætt var við að afla fjárins í þetta með gróðaskattinum, heldur var hann beinlínis lagður fram af ríkinu: En það var reynt að sjá til þess, að eftir sem áður væru vextirnir raunverulega lágir og að það, sem þyrfti að endurborgast, væri sem lægst. Til þess að reisa býli, sem ræktað land fylgdi, átti árlegt gjald af allri lánsupphæðinni að vera 31/2% í 50 ár eftir 5. gr. frv. og laganna þá, - 31/2% í 50 ár, bæði afgjaldið og vextirnir til samans, - en aftur á móti með lán viðvíkjandi byggingarkostnaði, sem þá máttu nema 4/5 byggingarkostnaðar, átti árlegt gjald af allri lánsupphæðinni, þ.e. bæði vextir og afborganir, að vera til samans 5% í 42 ár. Það, sem þá hefur vakað fyrir, kemur greinilega fram í grg. við 5. gr., þar sem ákveðið er um afgjaldskvaðirnar og hvernig megi leigja, að þær svari til 2% vaxta. Hugmyndin, sem þar liggur á bak við, er því sú. M.ö.o., frá upphafi vega hefur verið gengið út frá því, að til þess að byggja sveitirnar upp þyrfti jafnvel að leggja sérstakan skatt á gróðamennina í bæjunum, jafnvel það róttækan skatt, að gengið væri að þeirra elgnum, ekki aðeins að þeirra stórgróða, og það hefur verið álitið sjálfsagt, að það yrði að tryggja þeim bændum og þeim nýbýlingum, sem vildu leggja í að stofna nýbýli og auka landbúnaðinn í landinu, lán til 40-50 ára og að til samans afborganir og vextir af slíku væru frá 31/2% upp í 5%. Hugmyndin, sem fyrir öllum þessum mönnum hefur vakað; sem um þetta hafa fjallað, er vextir í kringum 2%. Og ég vil aðeins skjóta því fram til allra þeirra, sem hugsa um, hve mikið við eigum eftir að vinna enn þá í íslenzkum landbúnaði og hve dýrt það er að stofna nýbýli núna, hvort það sé ástæða til þess yfirleitt að fara út í það að hækka vextina við þá, sem eiga að stofna þessi nýbýli. Ég vil því spyrja þá menn, sem koma hér fram í þinginu með þáltill. um jafnvægi í byggð landsins og annað slíkt, þá menn, sem segja alveg réttilega, að við þurfum að reyna að gera mönnum mögulegt að auka ræktunina í sveitunum, að stofna nýbýli þar, að gera svo og svo miklu af landsmönnum mögulegt að búa þar, - ég vil spyrja þá að því: Finnst þeim þetta vera hjálp til þess, finnst þeim þetta vera stefnan? Ég held, að þetta sé orðið alveg umsnúið frá því, sem var í gamla daga. Fyrir 25 árum, jafnvel fyrir upp undir 30 árum, þótti Framsfl., sem þá leit alveg sérstaklega á sig sem fulltrúa leiguliðanna og smábændanna, rétt að stilla upp hér á Alþingi spurningunni um að leggja sérstakan gróðaskatt á auðmennina í Reykjavík til þess að gera mögulegt að láta vaxtalág og löng lán til handa bændunum í sveitinni og þeim, sem vildu gerast bændur. Núna aftur á móti finnst Framfl. rétt að láta gróðamennina í Reykjavík, það vitlausa brask, sem hér er orðið með peninga í kringum okkur, marka stefnu málanna, sem Álþingi er að afgreiða; fyrst gróðamennirnir í Reykjavík álíta, að það sé gefið að fá peninga fyrir 7%, 8%, og bjóða meira, þá eigi að hlaupa á eftir þeim og h2ekka vexti, sem búið er að halda raunverulega í þessum lögum, sem hérna liggja fyrir, í einu eða öðru formi áratugum saman, úr 2% upp í 31/2 %. Ég álít þess vegna, að það sé rétt að stinga hér nokkuð við fótum, athuga, hvort í fyrsta lagi sé ekki eðlilegt að vinna þetta vaxtatap upp á annan hátt. Ég hef minnzt á aðferð til þess og skal fara nánar inn á hana, en hins vegar þó, og það er aðalatriðið, álít ég nauðsynlegt að tryggja, að haldizt geti þeir lágu vextir, sem svo lengi hefur verið barizt fyrir og svo lengi hefur tekizt að halda í, með tilliti til hagsmuna þeirra, sem þessi lög varða. Ég álít, að lífsvenja peningavaldsins í Reykjavík eigi ekki að marka þau kjör, sem við ætlum að tryggja bændum og verkamönnum við þeirra nauðsynlega starf. Viðvíkjandi svo hins vegar því vaxtatapi, sem Búnaðarbankinn og sjóðirnir verða fyrir, vil ég benda á það, sem ég hef minnzt á áður. Hví ekki að leyfa Búnaðarbankanum í þessu tilfelli að hafa með höndum verzlun með útlendan gjaldeyri? Ég minntíst á það áðan, að nú mundi landbúnaðurinn þurfa að fara að flytja út kjöt í viðbót við þær vörur, sem hann þegar hefur flutt út. Er nokkur sérstök ástæða til þess, að bændur geti ekki jafnt verzlað við þann banka, sem þeir telja sérstaklega sinn banka, Búnaðarbankann, í þessum efnum og hann annazt um yfirfærslur og annað slíkt í sambandi við það? Víð vitum það allir, sem eitthvað komum nærri viðskiptum bankanna hér, að þeirra höfuðgróði í sambandi við viðskipti er ekki vaxtamismunurinn á því fé, sem þeir fá til innláns, og því sem þeir lána út. Höfuðgróðinn er það fé, sem þeir fá fyrir þær tryggingar og þær yfirfærslur, þ.e. þá „remhoursa“ og þær yfirfærslur, sem þeir framkvæma í sambandi við viðskiptamál, og hví í ósköpunum mætti ekki tryggja Búnaðarbankanum jafnt slíkt með því skilyrði, að hagnaðurinn af slíkum viðskiptum rynni allur til þessara sjóða, sem þarna er um að ræða, byggingarsjóðsins og ræktunarsjóðsins? Ég er alveg handviss um, að það mundi gera miklu meira en að vega upp það tap, sem lagt er til að vega upp nú, og þó ekki að öllu leyti, með því að hækka vextina. Ég vil minna á það, að það hefur áður komið fram hér í Nd. frv. um að gera þessa breytingu viðvíkjandi Búnaðarbankanum, og það frv. hefur verið samþ. hér í Nd., að hann fengi svo og svo mikið af gjaldeyrinum til umráða, en var hins vegar fellt í Ed. Þá var nú ekki sérstaklega um að ræða þetta vaxtaspursmál í sambandi við það, en mér sýnist, að einmitt í sambandi við þetta vaxtamál væri slík breyting ákaflega eðilleg, og ég vil benda á það sem tekjuöflun fyrir ræktunarsjóð og byggingarsjóð sveitanna. Ég á bágt með að trúa því, að slíkt mundi ekki hafa fylgi hér í þessari hv. d., eins og það hefur haft áður, þegar reynt hefur á það. Og ég vil taka það fram, að það yrðu vafalaust fleiri en félög bændanna, sem hefðu viðskipti við Búnaðarbankann, ef hann á annað borð hefði gjaldeyrisyfirfærslu, þannig að óbeint mundi þess vegna sá gróði, sem hann fengi með slíku, verka sem eins konar skattur á gróðamennina í Reykjavík, sem sé vera mjög nærri þeirri hugmynd, sem Framsfl., áður en hann nokkru sinni komst í ríkisstj. á Íslandi, var að koma með. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. þm. athugi gaumgæfilega, áður en þeir fara inn á þá leiðu leið, sem lögð er til í þessum efnum, að breyta vaxtafætinum hjá þessum sjóðum, og reyni heldur að finna aðra leið til þess að tryggja ræktunarsjóðnum og byggingarsjóðnum þá peninga, sem þeir þyrftu að fá. Hef ég þegar bent á eina, sem er mjög vel fær, og ég efast ekki um, að fleiri séu færar til þess. En þó að það væri engin önnur leið en að ríkið yrði sjálft að leggja fram til þess að bæta þetta upp, þá er það margfalt betra en að nú sé látið undan þessum þrýstingi peningavaldsins og okraravaldsins allt í kringum okkur og farið að hækka vextina, sem þarf að halda lágum.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. lagði hér fram á Alþingi fyrir nokkrum dögum þrjú frv., sem öll fjalla um svipað atriði, vaxtahækkanir í sambandi við þrjá sjóði, tvo, sem snerta sveitir landsins, og einn, sem snertir kaupstaði og kauptún. Maður skyldi nú ætla, að þegar hæstv. ríkisstj. kæmi fram með frv., sem fyrst og fremst snerta byggingarmál þeirra manna í sveit og við sjó, sem á ýmsan hátt eiga hvað erfiðasta aðstöðu, þá hefðu það verið frv., sem hnigið hefðu í þá átt að bæta nokkuð aðstöðu manna, sem vissulega er ærið erfið, þau hefðu hnigið í þá átt að auka fjármagn þeirra sjóða, sem hér um ræðir, og auðvelda fleiri mönnum að njóta þeirra mjög svo sæmilegu kjara, sem þar hefur verið um að ræða. En þessu er nú því miður ekki að heilsa, heldur hníga öll þessi frv, í hina áttina, að draga úr þeim fríðindum, sem menn hafa notið, þeir menn, sem hafa verið að berjast við það að koma sér upp þaki yfir höfuðið eða að rækta landið og byggja upp sveitirnar. Maður hefur þó heyrt það ærið oft, a.m.k. hjá fylgismönnum annars stjórnarflokksins, Framsfl., að ekki sé vanþörf á því að reyna að stöðva eitthvað fólksflóttann úr sveitunum, reyna að hamla upp á móti því, að sveitirnar færu í auðn, en það frv., sem hér liggur fyrir, og annað hliðstætt, sem einnig er hér á dagskránni, virðist ekki vera flutt í því skyni að stuðla að þessu, heldur hlýtur það að verka þveröfugt, það hlýtur að gera mönnum erfiðara fyrir en áður við þær nauðsynlegu framkvæmdir, sem vitanlega liggja fyrir víðs vegar í sveitum landsins. Ég hafði hugsað mér að beina hér einni fyrirspurn til hæstv. landb.- og félmrh., en ég sé hann ekki hér í d., og þykir mér það heldur miður, að hann hefur ekki tíma til að vera við þessar umr. Míg langaði til að beina til hans þeirra fyrirspurn, hvað það mundi kosta hið opinbera árlega að tryggja þeim þremur sjóðum, sem um ræðir í þessum þremur frv., tekjur, er nema sömu upphæð og væntanlegar tekjur af hækkun vaxtanna, sem lögð er til í þessum frv. Þáð er út af fyrir sig fróðlegt að fá að vita það, hversu háar upphæðir hér er um að ræða. Í sambandi við frv. um breyt. á l. um verkamannabústaði og aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, sem hér var á dagskrá áðan, fór hv. 8. landsk. (BergS) nokkuð inn á þetta mál og sýndi fram á það, að þær upphæðir, sem hér er um að ræða, eru ekki svo gífurlega háar, að þær ættu að vaxa alþm. í augum. Það væri víssulega fróðlegt að fá að vita nokkuð nákvæmlega, um hve háar tölur er hér að ræða og hvort ekki mundi þá verða talið fært að fara einhverja aðra leið en þá, sem lögð er til í þessum frv., hvort annaðhvort ríkissjóður getur ekki tekið á sig þennan vaxtamun eða þessa upphæð, sem hér er um að ræða, ellegar hægt er að fara enn aðrar leiðir, og benti þá m.a. hv. 2. þm. Reykv. á eina leið varðandi Búnaðarbankann. Það, sem er að sjálfsögðu aðalatriði þessa máls, er sú stefna, sem hér er mörkuð, en stefna hæstv. ríkisstj. virðist vera sú að hækka vextina almennt og að því er sagt er nokkuð til samræmis við þær vaxtahækkanir, sem almennt hafa orðið. En hér er um allmikið mál að ræða, þar sem virðist vera um að ræða, hvort nú eigi að þurrka út eða eyðileggja ýmislegt það bezta í íslenzkri löggjöf, svo sem ákvæði í sambandi við vexti þeirra sjóða, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. ræktunarsjóðsins og byggingar- og landnámssjóðs, að því er sveitirnar varðar, og verkamannabústaðasjóðsins, að því er varðar kaupstaðina. Það er oft um það talað, að það þurfi að snúa við straumnum, sem legið hefur frá sveitunum til kaupstaðanna, það verði að byggja sveitirnar upp. Hv. framsóknarmenn hafa mjög um þetta rætt bæði hér á Alþ. og í blöðum sínum og viljað, að því er virðist, leggja á þetta áherzlu, a.m.k. í orði kveðnu. Menn verða þess vegna dálítið hissa, ef þeir hafa tekið öll þau orð mjög hátíðlega, þegar þeir fá á einum og sama degi þrjú frv. eins og þessi, þar sem tvö þeirra snerta svo mjög hagsmuni sveitanna. Sjálfstæðismenn hafa einnig talið sig bera sveitirnar allmjög fyrir brjósti, og oft hefur manni heyrzt, að allmikið kapphlaup væri milli þessara tveggja hv. flokka um það, hvorir séu meiri forsvarsmenn sveitanna. Þeir hafa sett hér á laggirnar n. til þess að halda við jafnvægi í byggð landsins, og sú n. hefur nú að vísu ekki gert stóra hluti enn þá. Þetta eru þó allt a.m.k. sýndartillögur, það er verið að reyna að sýnast, að því er varðar málefni sveitanna, en svo kemur veruleikinn í gervi frv. eins og þeirra, sem hér liggja fyrir, og þá er nokkuð annað upp á teningnum. Ég mun nú ekki á þessu stigi málsins ræða öllu frekar um þetta frv., sem hér liggur fyrir, en mér þætti mjög vænt um það, ef einhver hæstv. ráðh., - ég sé nú ekki, að hæstv. landbrh. sé kominn í d., en hér er hæstv. fjmrh., og mér þætti mjög vænt um það, ef einhver gæti svarað þeirri fyrirspurn minni, hversu mikið fé hér er um að ræða, hvað það mundi kosta t.d. ríkissjóð að tryggja þeim þremur sjóðum, sem hér um ræðir, tekjur, er næmu þeirri upphæð, sem þeir mundu væntanlega fá vegna vaxtahækkana þeirra, sem hér eru lagðar til.



Herra forseti. Ég gerði hér nokkra grein í umr. um það mál, sem hér var á dagskránni næst á undan, einnig fyrir afstöðu minni til þessa frv., af því að efni þeirra fer svo mjög saman. En það eru þó nokkur atriði, sem mig langaði að hér kæmu fram einnig sérstaklega í sambandi við þetta frv. Það vekur í fyrsta lagi nokkra athygli, að þessum stóru málum er fylgt þannig á eftir hér á Alþ. af hæstv. ríkisstj., að um frv. er höfð aðeins örstutt framsaga og síðan er gengið af fundi og málin ekki rædd. Sá hæstv. ráðh., sem eðli málsins samkvæmt á að vera hér við umr. og svara fyrirspurnum og ræða málið við þm., hefur ekki talið það skipta máli, heldur horfið af fundi. Það verður að segjast eins og það er, að það hefur verið harla þunnskipað hér á þingbekkjunum af hálfu stjórnarliðsins. Það virðist vera sem svo, að því finnist alveg sjálfsagt, að þessum málum sé hér kastað fram umræðulítið og þm. svo að segja varnað að fá þær upplýsingar eða skýringar varðandi málin, sem eðlilegt væri að hér kæmu fram. Þá vil ég einnig segja það, að það er furðulegt um fulltrúa bændakjördæmanna í landinu, sem hér hafa sig æði oft í frammi á Alþ., þm. Framsfl. og ýmsir af þm. Sjálfstfl., sem jafnan telja sig sjálfkjörna hér til þess að tala fyrir hagsmunum bændastéttarinnar, að nú þegar er verið að skerða réttindi bændastéttarinnar, verið að taka af bændastéttinni réttindi, sem hún hefur búið við í mörg ár, þá lætur enginn af þessum fulltrúum til sín heyra, ekki eitt einasta orð. Sá þessara aðila, sem var knúinn vegna formsins til þess að segja hér örfá orð, hæstv. ráðh., sagði, að sér leiddist þetta mál og það væri heldur óþægilegt, ja, svona leiðinlegt, en kaus svo hitt, eins og ég hef sagt, að hverfa héðan af fundi. Það væri nú ekki ófróðlegt fyrir aðra þm. að fá að heyra frá fulltrúum bændakjördæmanna, hvaða rök þeir flytja fyrir því, að það þurfi nú að hækka vaxtakjörin á þeim lánum, sem veita á til uppbyggingar í sveitum landsins, bæði til ræktunar og eins til húsabygginga í sveitum. Það hefur verið lítillega bent á það, að þessir sjóðir þurfi að taka nokkurt fé að láni með miklu hærri vaxtakjörum en þeir almennt veita sín lán með: En hitt hefur svo verið dregið undan, að þessir sjóðir eiga allmikið af eigin fé og hagur þeirra hefur hreint ekki verið erfiður í þessum efnum. Hitt hefur svo líka verið dregið undan, að upplýsa um það, hvernig þessir sjóðir fá aðallega það lánsfé, sem þeir eiga að nota til sinnar starfsemi. Ég minnist þess í þessu efni, að samþ. var hér á Alþ. á sínum tíma um hinn stóra mótvirðissjóð, sem ég hygg að muni nema á milli 300 og 400 millj. kr. samtals og Íslendingum hefur áskotnazt í sambandi við Marshallkerfið, hér hefur myndazt sem óafturkræft gjafafé og er því hrein eign Íslendinga, að helmingur af þessu mikla fé skuli ganga til landbúnaðarins, til framkvæmda í sveitum landsins. Nú er ætlunin sú, að Framkvæmdabanki landsins hafi með þessa miðlun að nokkru leyti að gera og um leið og þetta fé innheimtist frá Laxárvirkjuninni, Sogsvirkjuninni og öðrum þeim aðilum, sem upphaflega fengu þetta fé, skuli lána þetta fé; helmingurinn á að fara til framkvæmda í sveitum landsins, og þetta er eign ríkissjóðs. Hver er það nú, sem kúskar ríkisstj. til þess að hafa vaxtakjörin á þessum peningum, sem veittir eru af mótvirðissjóði til framkvæmdasjóða landbúnaðarins, til ræktunarsjóðs, til byggingarog landnámssjóðs, - hver er það, sem kúskar ríkisstj. til þess að lána þetta endilega með 5, 6 eða 7% vöxtum? Hver rekur á eftir með það? Af hverju má þá ekki lána þetta með viðráðanlegri vöxtum fyrir sjóði landbúnaðarins? Það væri virkilega gaman að heyra það frá hálfu hæstv. ríkisstj. og frá hálfu þeirra þm., sem telja sig sérstaklega hér á Alþ. umbjóðendur bænda, hvað það er, sem rekur á eftir með að knýja í gegn þessa vaxtahækkun. Er kannske fólgin í þessari vaxtahækkun einhver stuðningur við bændur landsins, sem ég og aðrir koma ekki auga á? Eða er ætlunin sú, sem maður hefur stundum séð áður, að halda þannig á málunum að veita landbúnaðinum styrk og aftur styrk í ýmsu formi út á ýmsar framkvæmdir og styrkurinn á auðvitað að þakkast á viðeigandi hátt, á viðeigandi degi, þegar það á sérstaklega við í sambandi við alþm.? Landbúnaðurinn á að þakka sína styrki, jafnvel þó að styrkirnir hafi allir verið teknir til baka aftur, m.a. með óþarflega háum vöxtum af þeim lánum, sem landbúnaðurinn hefur fengið. Það er hvimleitt ástand að knýja fram þá lagasetningu, að landbúnaðurinn skuli þurfa að borga miklu meira fyrir sín lán til sinna nauðsynlegu framkvæmda en þörf er á, en á sama tíma séu svo menn hér á hv. Alþ. að sperra sig við að flytja frv. um að styrkja landbúnaðinn, velta honum aukinn styrk út á þetta eða hitt. Slík vinnubrögð ættu að leggjast niður, og það fer vonandi að koma sá tími, að bændur landsins sjái það, að þetta er óviðkunnanlegt. Það er ekki þetta, sem þeir óska eftir. Hér var sagt af hæstv. félmrh., í sambandi við þessi vaxtafrv., að þessi frv. væru einn liður, eins og hann orðaði, í samningum stjórnarflokkanna um lausn húsnæðismálanna. Það er nú líka mjög fróðlegt fyrir bændur landsins að heyra þetta. M.ö.o., þegar á að leysa húsnæðisvandamálin, auðvitað fyrst og fremst í þéttbýlinu, fyrst og fremst að leysa húsbyggingarmálin hér í Reykjavík og næsta nágrenni við Reykjavík, þar sem mest þarf að byggja, en þangað hlýtur meiri hluti hinna byggingarlánanna að renna, þá er einn liðurinn sá að láta bændur landsins fara að borga allmiklu hærri vexti af lánum til ræktunarframkvæmda, af lánum til þess að byggja upp húsnæði í sveitum. Það er fróðlegt að fá slíkar upplýsingar sem þetta, að einn liður í því að leysa húsnæðismálin í þéttbýlinu hér í Reykjavík er það að hækka raunverulega álögur á bændur landsins. Hvað segja nú bændafulltrúarnir hér á Alþingi um þetta? Eru þeir raunverulega samþykkir þessari ráðstöfun? Eða una þeir kannske ráðstöfuninni, svo sem kemur fram í því, að þeir geti ekki rætt um þetta hér á Alþ.? Það sýnist líka vera harla einkennilegur stuðningur, að það skuli vera einn liður í því að leysa byggingarvandamálið, húsnæðisvandamálið, að hækka vaxtakjörin á lánum til byggingar á verkamannabústöðum, gera það að verkum, eins og ég sýndi fram á áðan, að vaxtagreiðslur af meðalíbúð í verkamannabústöðum hljóta, bara vegna þessarar vaxta, hækkunar, að hækka um 200 kr. á hverjum mánuði. Í mínum augum litur þetta þannig út, að það sé ekki að greiða fyrir lausn byggingarmála, þetta sé ekki að stuðla að neinu í þá átt, síður en svo. Er því einkennilegt, að þetta skuli koma hér fram undir þeirri yfirlýsingu, að þetta sé einn liður í því að leysa hin miklu vandamál húsnæðisskortsins. Ég hef hér fyrir framan mig nýjasta prentaða ríkisreikninginn, reikning fyrir 1953, sem sýnir reikning þess sjóðs, sem hér er nú verið að ræða um, byggingarsjóðs sveitanna. Að vísu hefur þarna nokkuð gerzt á árinu 1954, og ég hef ekki þann reikning hér liggjandi fyrir. Þessi reikningur sýnir það, að höfuðstóll sjóðsins nemur 18.5 millj. kr., og þar að auki hefur svo þessi sjóður; til viðbótar við 18.5 millj., sem hann á alveg hreinlega, fengið á óendurkræfan hátt frá ríkissjóði, sem við þessa upphæð bætist, 71/2 millj., sem var veitt af tekjuafgangi ársins 1951, en 7 millj. kr., sem þessi sjóður fékk af gengisgróðanum árið 1950. Hrein eign þessa sjóðs er þá að upphæð 36 millj. kr. Skuldir sjóðsins við ríkissjóð eru hins vegar 13.2 millj. og við Framkvæmdabankann 2 millj. Það er því alveg augljóst mál, að byggingarsjóður sveitanna er vel stæður sjóður. Rekstrarreikningur yfir þetta ár sýnir það, að sjóðurinn hefur vaxið á árinu, hreinn rekstrarhagnaður sjóðsins á árinu er kr. 2919794,31, en allt ríkissjóðsframlag til sjóðsins á þessu ári var 21/2 millj. Hann hefur haft fullar 400 þús. þetta ár fram yfir það, sem er hið beina framlag ríkissjóðs til hans á árinu. Nei, það eru, eins og ég hef áður vikið að, engin rök, sem hníga að því, að vegna afkomu þessa sjóðs sé nauðsynlegt að hækka vextina eins og þetta frv. leggur til. Svo að endingu það, að hér hefur aðeins verið á það minnzt og það er ekki óeðlilegt í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að um þetta leyti hefur allmikið verið rætt um jafnvægi í byggðum landsins. Það hafa menn úr öllum flokkum verið að halda ræður og flytja þingmál um það, hvaða ráðstafanir megi nú gera til þess að koma í veg fyrir þá þróun, sem verið hefur á undanförnum árum, þegar fólki úti á landsbyggðinni og í sveitum landsins hefur sífellt farið fækkandi, en vöxturinn hins vegar hefur orðið óeðlilega mikill hér í Reykjavík og í næsta nágrenni við Reykjavík. Það er skipuð sérstök nefnd til þess að finna með einhverjum ráðum bót við þessu. Á meðan svo þetta stendur yfir, meðan þetta fer fram, að þessi þingmál eru flutt, um þetta er rætt á Alþ., og meðan n. situr að störfum, þá koma frv. fram eins og þetta, sem miða að því að draga. úr þeim, hlunnindum, sem sveitirnar hafa búið við til síns atvinnurekstrar og til sinna framkvæmda, - frv., sem ekki er sjáanlegt að nokkuð hafi rekið af stað, annað en þá hreinn misskilningur stj. um það, hvað eigi að gera til þess að halda við jafnvægi í byggð landsins. Það er alveg augljóst mál, að ekki getur verið réttmætt, að það sé einn liður í samkomulagi stjórnarflokkanna um húsnæðisbyggingar í þéttbýlinu hér í Reykjavík að láta bændur landsins búa við lakari lánskjör en þeir hafa búið við fram að þessu. Það er algerlega að snúa við hlutunum. Ég vil svo vona, að það eigi eftir að koma í ljós, þó að síðar verði, í umr. um þessi mál, að þeir fulltrúar bændakjördæmanna, sem æði oft hafa látið til sín heyra hér um málefni bændanna, eigi einnig eftir að rumska í sambandi við þetta mál og láta alþm. og aðra heyra, hvernig þeir vilja rökstyðja afstöðu sína til þessarar réttindaskerðingar, sem hér er um að ræða samkv. þessu frv. fyrir bændur landsins.



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar eru fjögur mál, sem sérstaklega snerta vaxtagreiðslur af lánum. Það eru frumvörpin um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum, frv. til l. um breyt. á l. um ræktunarsjóð Íslands og frv. til l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, auk hins almenna húsnæðismálafrv., sem einnig stendur hér á dagskránni, þótt það sé ekki komið til umr. enn þá. Það fer ekki hjá því, að í þeim frv., sem hér liggja fyrir, fáum við að sjá framan í þá stefnu, sem ríkisstj. almennt hefur í fjármálum og í því, hverja fyrirgreiðslu hún vill veita þegnum þjóðfélagsins í krafti þeirra verðmæta, sem þjóðin á. Og það verður ekki heldur sagt annað en að hún sé sjálfri sér samkvæm í frumvörpunum, því að í öllum þeirra er gert ráð fyrir því, að vextir af lánum séu hækkaðir frá því, sem gildandi er í öllum þessum atriðum. Ég skil það ofur vel, að það er engin sérstök skemmtun fyrir ríkisstj. að leggja þetta hér fram, enda var það svo, að sá ráðh., sem mælti fyrir einu af þessum frv., - því að fyrir hinum hefur ekki enn verið mælt af hálfu ríkisstj., - hafði sig hið hraðasta á brott, eftir að hann hafði lýst því yfir héðan úr ræðustól, að þetta mál væri óskemmtilegt. Það var mikið, að hann fann það. En það væri nú samt æskilegra, að ríkisstj. fyndi það, að það er enn þá óskemmtilegra fyrir þjóðina, sem býr í þessu landi, að sitja með þá ríkisstj., sem leggur þessi frv. fram, heldur en nokkurn tíma fyrir ríkisstj. að viðurkenna óstjórn sína í fjármálum með því að sýna hv. Alþ. framan í svona blöð eins og hér liggja fyrir. Rökin, sem ríkisstj. leggur fram til sönnunar því, að þetta séu nauðsynlegar ráðstafanir, sem hér eru á ferðinni, eru nú að vísu harla lítil fyrirferðar, en einna helzt, ef maður ætti að taka eitthvað af þessu sem rök fyrir málunum, er þó það, að vextirnir, sem tíðkast hjá þessum aðilum, séu svo lágir, að sjóðirnir muni verða óstarfhæfir, ef svo heldur áfram sem horfir. Nú er það að vísu alveg rétt, að hinn almenni vaxtafótur í landinu hefur farið vaxandi að undanförnu, og er það ekki að furða, þar sem það eru einmitt peningamennirnir, þeir mennirnir í landinu sem stærstar fjárfúlgur eiga, sem einnig eiga ríkisstj. og nota hana auðvitað til þess, að þeir geti ávaxtað sitt fé með sem allra hagkvæmustu móti, og almenningur, sem lánin þarf að taka, borgar auðmönnunum meira en tíðkazt hefur fram til þessa. Þessir útreikningar geta að vísu sýnt, að starfshæfni sjóðanna geti verið í nokkurri hættu að því leyti, að þá muni skorta fé, ef ekkert er að gert. En starfshæfni sjóða sem ræktunarsjóðs, byggingarsjóðs og annarra slíkra er ekki einasta fólgin í því, að þeir fyllist upp í lok af krónum. Þeir eru til þess ætlaðir, að framkvæmdir séu í landinu, að byggð séu hús og að það sé ræktuð jörð. Sjóðirnir geta orðið óstarfhæfir með öðru móti en því, að þeir tæmist. Þeir verða líka óstarfhæfir, ef svo er komið, að þeir menn, sem eiga að gera þau verk, sem sjóðirnir eiga að leggja fé til, verði bundnir svo þungri vaxtabyrði, að þeir rísi ekki undir því. Sjóðurinn er einnig óstarfhæfur, ef ekki er hægt að rísa undir vöxtum hans eða afborgunum. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á það, - ja, það er nú kannske erfitt að benda henni á eitt eða neitt, þar sem hún er auðvitað haldin til sinna híbýla og telur sér allsendis óskylt að ræða þessi mál í alvöru við hv. alþm., en samt sem áður vona ég, að henni berist það til eyrna einhverju sinni, að því hefur verið haldið hér fram, að með þeirri framkomu, sem hún hefur sýnt hér í þessu máli, í fyrsta lagi með að leggja frv. fyrir sem slík og í öðru lagi með því að vera ekki til viðtals við alþm. um hina raunverulegu hluti, sem koma til með að gerast, ef frv. verða samþ., hefur ríkisstj. unnið sér til óhelgi, og hún sannar það enn, sem raunar hefur verið haldið fram um hana áður, bæði af mér og öðrum, að hún sé ekki stjórn fólksins í landinu, heldur sé hún stjórn peninganna, peningavaldsins. Hún gerir alls konar útreikninga um það, að fólkið geri ekki nógu mikið fyrir peningana, en henni dettur aldrei í hug að sýna útreikning um það, hvernig einn bóndi á að geta staðið undir sínum skuldbindingum, ef hann ræktar jörðina fyrir lán úr ræktunarsjóði, ef hann byggir sér hús í sveit fyrir lán úr byggingarsjóði, ef hann byggir sér hús í kaupstað fyrir önnur þau lán, sem fyrir atheina ríkisins eru til þess ætluð. Slíka útreikninga lætur hún ævinlega vanta, enda er það í fullu samræmi við það, að hún er ekki stjórn fólksins í landinu, heldur er hún stjórn, sem hefur tekið að sér að láta fólkið í landinu ganga undir peningunum, að gera fólkið í landinu þræla fjármagnsins, en ekki hið gagnstæða, að fjármagnið sé tæki fólksins til þess að gera þá hluti, sem til þarf, að þjóðin geti orðið efnahagslega sterk og að einstaklingar þjóðarinnar geti búið við góðan kost. Þessi meginstefna ríkisstj. var raunar ljós, áður en þessi frv. voru lögð fram. Hún birtist í hvert skipti, sem ríkisstj. leggur fram einhverja pappíra varðandi það, hvernig hún ætlar að afgreiða fjármál þessa lands. Ekki sízt í fjárlögum þeim, sem ríkisstj. afgreiðir, kemur það fram, að hún reiknar með því, að bústofn þjóðarinnar sé skattar og tollar og að þeir, sem hún verður fyrst og fremst að þjóna skyldum sínum við, séu sjóðir og aurakassar, en alls ekki fólkið í landinu. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. ríkisstj. að leggja fram, meðan á afgreiðslu þessa máls og þessara mála stendur hér í þinginu, útreikninga um það, hvernig hún hefur hugsað sér, að þeir, sem taka eiga lán úr þessum sjóðum, geti framkvæmt þá hluti, sem til er ætlazt. Ef hún getur sýnt fram á það, ef hún getur reiknað það dæmi til enda, að sjóðirnir komi að gagni með slíkum hætti, þá hefur hún flutt rök fyrir sínu máli; fyrr hefur hún ekki gert það. En ég sé það á öllu atferli ríkisstj., að hún muni ekki hafa sterkan hug á því að færa nein raunveruleg rök fyrir sínu máli, enda eru þessi mál þannig vaxin, að hennar rök eru ekki til. Þess vegna er það, að við sjáum á eftir ráðherrunum burt úr þingsalnum, þegar fara á að ræða þessi mál, hvað þá að þeir geti gefið upplýsingar um eitt eða neitt varðandi framkvæmd þessara mála.



Herra forseti. Ég skal með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu fjhn. til þessa máls, en geri þó ekki ráð fyrir að þurfa að vera langorður um það. Eins og hv. þm. sjá, hefur n. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það er, en minni hl. hefur hins vegar skilað allverulegum brtt. Þetta frv. um húsnæðislánamálin er búið að eiga nokkuð langan aðdraganda, eins og hv. þm. er kunnugt um, allmikill undirbúningur átt sér stað í sambandi við samningu frv., og það sjálft, eins og það nú liggur fyrir, felur í sér þær niðurstöður, sem orðið hafa í þessu máli innan húsnæðismálanefndarinnar eða þeirrar mþn., sem vann að undirbúningi málsins f.h. ríkisstj., innan ríkisstj. og í samningum við banka, fyrst og fremst Landsbankann, og svo aðra banka, sem einnig eiga hlut að máli, eins og fram kemur í grg. frv. Þegar um jafnumfangsmikið og flókið mál er að ræða og hér, þá getur menn að sjálfsögðu greint á, bæði um leiðirnar að því marki, sem stefnt er að, og einnig verður vafalaust lengi hægt að halda því fram um slík mál eins og þetta, að úrlausnir þeirra séu ekki fullnægjandi, miðað við þær þarfir, sem fyrir hendi eru. En ég tel veigamest í þessu sambandi að festa sjónir við það, að á undanförnum árum hefur ríkt verulega mikið skipulagsleysi á sviði þessara mála. Það er að vísu svo, að við og við hafa stjórnarvöldin, Alþ. og ríkisstjórnir, gert nokkrar úrbætur í sambandi við lánsfjáröflun til íbúðabygginga, en allt hafa það verið bráðabirgðaráðstafanir, sem ekki hafa haft það markmið að leysa varanlega úr eða leggja grundvöll að frambúðarlausn þessara mála eða koma á almennri skipan fasteignalánakerfis í landinu. Þannig var t.d., þegar gengisbreytingin varð síðast, varið nokkru af gengishagnaðinum til ýmissa sjóða til íbúðabygginga. Af tekjuafgangi ríkisins hefur stundum verið varið tilteknum upphæðum til íbúðabygginga. En þetta hafa allt saman verið bráðabirgðaúrlausnir. Eins má segja um lánadeild smáíbúða, sem starfað hefur síðustu árin og fengið alls til sinnar ráðstöfunar um 36–40 millj. kr. Hér er hins vegar gerð tilraun til þess að leggja grundvöll að frambúðarlausn málsins, þannig að það komist í kerfi eða komist á föst skipan veðlána til íbúðabygginga og með þeim hætti, sem frv. nánar tiltekur. Að sjálfsögðu má búast við því, að erfiðleikarnir verði meiri í upphafi, að fyrst í stað verði erfiðast að fullnægja þeirri þörf, sem fyrir hendi er um lánsfé, en ef að líkum lætur, þá hygg ég, að slíkt veðlánakerfi eins og hér er lagður grundvöllurinn að ætti að geta átt það fyrir sér að vaxa og eflast og í framtíðinni að verða þess þá fremur umkomið að sinna hlutverki sínu, og jafnvel mætti hugsazt, að það gæti orðið þess megnugt að sinna viðtækari verkefnum en nú er um að ræða, þar sem aðeins er miðað við íbúðabyggingar eða lán til nýrra íbúða. Meginþættir þessa frv. eru þrír. Sett er á stofn almennt veðlánakerfi í landinu, og það má segja, að Landsbankinn hafi tekið að sér forgöngu og forustu þeirra mála. Það er gert ráð fyrir að setja á laggirnar húsnæðismálastjórn, sem sinni ýmsum aðkallandi verkefnum í sambandi við íbúðamálin, bæði varðandi fjárhagshlið málanna og einnig tæknihlið málanna. Í sjálfu sér eru þetta óaðskiljanlegir hlutir, því að þegar verið er að reyna að afla fjár til íbúðabygginga, þá skiptir auðvitað miklu máli, að um leið séu gerðar tilraunir til þess að færa byggingarkostnaðinn niður í landinu, þannig að notist betur að lánsfénu, og að öðru leyti að tileinka sér þær tækniframfarir, sem á hverjum tíma eiga sér stað, og verður það aðalverkefni þessarar húsnæðismálastjórnar að hafa forgöngu á því sviði. Loks er gert ráð fyrir í þriðja kafla tilteknum afskiptum og framlögum af hálfu ríkisvaldsins til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Ég sagði áðan, að menn gæti sjálfsagt greint nokkuð á um leiðirnar, þegar slíkt mál liggur fyrir, og einnig mundu sjálfsagt heyrast raddir um, að þær úrlausnir, sem hér eru reyndar, séu ekki fullnægjandi. Án þess að ég skuli nokkuð gera að umtalsefni sérstaklega þær brtt., sem fram koma frá minni hl., og hugleiðingar hans í nál., þá er það þó áberandi, að hv. minni hl. sýnist, að hér sé ekki nógu langt gengið, það þurfi bæði að afla meira fjár til íbúðabygginganna og með betri kjörum. Ef þessu er stillt upp eins og gert er af hv. minni hl., það sé byggt svo og svo mikið, þurfi að byggja svo og svo mikið og þetta fé, sem hér um ræðir, hrökkvi ekki nema fyrir það litlum hluta af þessum byggingarkostnaði, þá má auðvitað sýna fram á, að það verði kannske erfitt að byggja allar þessar nauðsynlegu byggingar með ekki meira lánsfé en þessu. En á hitt er réttara, held ég, að líta, að hér hefur verið byggt gríðarlega mikið á undanförnum árum, og ekki sízt í höfuðstað landsins, þar sem fólksfjölgunin hefur verið mest, en einnig í næsta nágrenni Reykjavíkur og í ýmsum öðrum kaupstöðum á landinu, og við þær aðstæður, að menn hafa ekki haft aðgang að neinni almennri lánsstofnun. Ég tel þess vegna, að það sé fremur ástæða til að festa sjónir við þær breytingar, sem frv. felur í sér frá núverandi fyrirkomulagi. Þegar Reykjavíkurbær hóf byggingarframkvæmdir í smáíbúðahverfinu, undirbjó þar lóðir, þá var þannig ástatt á peningamarkaðinum, að það var ekki hægt að gefa þessu fólki, sem þarna hófst handa um byggingar, ávísanir á neinar almennar lánsstofnanir eða sjóði. Síðar, eins og ég sagði, var að vísu stofnuð lánadeild smáíbúða, sem hefur haft til ráðstöfunar um 40 millj. kr. og lánað það allt saman út. En það gerði nú ekki meira en það, að lánin frá þessari stofnun voru takmörkuð við 25 þús. kr. utan Reykjavíkur og held ég 30 þús. í Reykjavík. Þegar litið er á slíkar tölur eins og þessar og ef ætti að hafa þá aðferð, sem ég sé að hv. minni hl. hefur, þá er erfitt að koma heim og saman, hvernig í ósköpunum var hægt að byggja þessar íbúðir allar með ekki meira lánsfé, en eftir stendur sú staðreynd, að risið hafa upp í þessum bæjarhluta á örskömmum tíma eitthvað nálægt 600 íbúðir, og mundi áreiðanlega margur, sem hefur lagt hart að sér við byggingar á undanförnum árum þar og annars staðar, hafa orðið feginn, ef þeim hefði þá gefizt kostur á því lánsfé, sem ætlað er nú með þessu frv. að veita mönnum aðgang að. Menn hafa fett fingur út í það hér við 1. umr., og einnig kemur það fram í minnihlutaálitinu, að lánin séu ekki með nógu hagstæðum kjörum, vextirnir of háir og lánstíminn kannske of stuttur, og auðvitað hefði verið æskilegt að hafa vextina lægri og lánstímann lengri. En hér verður að miða við þær aðstæður, sem eru í þjóðfélaginu í dag, og ég fyrir mitt leyti, sem hefði mjög lagt áherzlu á og gerði það við undirbúning málsins, að lánstíminn væri lengri og vextirnir lægri, hef orðið að taka tillit til þeirra sjónarmiða, að eftir því sem vaxtakjörin eru hagstæðari, vextirnir lægri, og lánstíminn lengri, þá má einnig ætla, að erfiðara væri um vík að afla fjár til þessa veðlánakerfis. Verður þá að meta það, hvort menn kjósa heldur að hafa hagstæðari lán og minna lánsfé til úthlutunar eða óhagstæðari lán að þessu leyti varðandi vexti og lánstíma, en líkur fyrir meira lánsfé en ella mundi vera. Og það eru slík sjónarmið, sem úrslitum hafa ráðið um þann lánstíma og þau vaxtakjör, sem hér er boðið upp á. Það er rétt, að eftir þessu frv. eiga allir yfirleitt að sæta sömu kjörum við lánveitingar, og í húsnæðismálanefndinni, sem vann að undirbúningi þessa máls, var einmitt byggt á þeirri hugsun að koma á veðlánakerfi og þá með þeim kjörum, að ætla mætti, að almenningur gæti greitt afborganir og vexti af þessum lánum af þeim launum, sem menn hafa í dag, m.ö.o. greitt fyrir þá þjónustu, sem hér er um að ræða, en hér væri ekki um neins konar styrktarlán að ræða, þar sem vextirnir væru allt aðrir og miklu lægri en almennir vextir í viðskiptalífinu eru. Hins vegar er það svo, að það er misskilningur, sem fram kemur hjá minni hlutanum, að það sé sniðgengin sú staðreynd, að efnahagur manna sé svo misjafn, að það sé ástæða til þess af hinu opinbera að létta undir með þeim, sem höllum fæti standa, vegna þess að það eru önnur lög, sem gilda um lánveitingar einmitt til þeirra, sem búa við erfiðari aðstöðu og sérstaklega eru efnaminni, og á ég þar sérstaklega við lögin um byggingarsjóð verkamanna og svo einnig byggingarsjóði sveitanna, sem bjóða upp á allt önnur lánskjör og aðra vexti en hér er um að ræða, enda sjá menn í hendi sér mjög auðveldlega þann mikla mun á því að byggja í sveitum landsins eða í kaupstöðunum, þar sem verðmætin hafa stigið og menn geta á hverjum tíma selt sínar íbúðir, og á undanförnum árum ævinlega fyrir hækkandi verð frá því, sem byggingarkostnaður var, og er þar allt öðru til að jafna í sveitunum og aðstaða að öðru leyti erfiðari. Þegar skoðuð eru kjör þau, sem þetta frv. býður upp á, og þau síðan miðuð við lægstu launin, verkamannalaunin, eins og gert er hjá hv. minni bl. fjhn., og sýnt fram á, að það verði erfitt fyrir þá, sem lægst laun hafa, að standa undir þessum lánum, þá fær þessi samanburður ekki staðizt af þeim sökum, að löggjafinn ætlast til þess, að þeir lægst launuðu hafi aðgang að öðrum lánum og með öðrum kjörum en hér er um að ræða. Það er gert ráð fyrir því í frv., að bæði byggingarsjóðum sveitanna og verkamanna verði lánað fé það, sem rúmast í þessu veðlánakerfi, og er þess vegna þess að vænta, að byggingarsjóður verkamanna, sem á undanförnum árum hefur skort fé til sinnar starfsemi, fái með þessu aukið fjármagn og geti betur en áður sinnt þörfum þeirra, sem lægt launaðir eru, og með þeim kjörum, sem þar er boðið upp á og eins og kunnugt er hafa verið 2% vextir og 40 ára lán eða 42 ára lán, en er nú lagt til í öðrum frv. hér, að vextirnir séu hækkaðir um 11/2%. Ég tel í sambandi við frv., sem hér hefur verið á dagskrá í dag um vaxtakjörin hjá byggingarsjóði verkamanna, að það væri kannske ástæða til að endurskoða ákvæði þeirra laga meira en aðeins snertandi vaxtakjörin, sérstaklega með það fyrir augum, að um allar lánveitingar úr þeim sjóði sé það tryggt, að þeir sitji fyrst og fremst fyrir, sem lægstu launin hafa og mesta ómegðina. Hins vegar hefur mjög frá því verið brugðið á undanförnum árum, og er enginn vafi á því, að stofnun, sem býður upp á þau kjör, sem þar er boðið upp á, verður að gæta þess einmitt, að þeir njóti þeirra kjara, sem mesta þörf hafa fyrir að njóta þeirra fríðinda, sem þar er boðið upp á. Það kemur fram í frv., að byggingarsjóði sveitanna eru ætlaðar úr þessu veðlánakerfi 12 millj. kr. á næstu árum. Það er hins vegar ekkert tekið til um það, hvað ætlazt sé til að lánað sé til byggingarsjóðs verkamanna, og má vissulega að því finna, eins og gert er í nál. minni hl. Varðandi þarfir byggingarsjóðs sveitanna lá það nokkuð fyrir, hverjar þarfir hans mundu vera til þess að fullnægja eftirspurninni eftir lánsfé til íbúðabygginga í sveitunum á næstu árum. Það hefur ekki legið fyrir við undirbúning málsins á sama hátt varðandi byggingarsjóð verkamanna, enda mun sennilega erfiðara að átta sig á því, hvað mikið fé þurfi til að tæma þarfir hans, því að þar tel ég að væri ekki rétt að miða við þá eftirspurn, sem verið hefur á undanförnum árum og fer miklu lengra en að vera einskorðuð við þá lægst launuðu verkamenn í landinu. Byggingarsjóður verkamanna hefur lánað 4 millj. kr. á ári núna síðustu árin, og ég veit ekki um 12 millj., eins og stungið er upp á af minni hl., hvort það sé endilega víst, að það sé sú upphæð, sem hann þurfi að fá, en að sjálfsögðu er rétt að leggja áherzlu á, að sá byggingarsjóður eflist í sambandi við þetta veðlánakerfi, en þá held ég líka að þyrfti að hafa framkvæmdina í fastari skorðum en verið hefur um lánveitingar úr byggingarsjóði verkamanna. Þá ber fyrst og fremst, eins og ég sagði, að leggja höfuðáherzlu á þessi tvö atriði, að þeir, sem lægst launin hafa, njóti þeirra fríðinda, sem þar er boðið upp á, og þeir, sem búa við mesta ómegð. Það má segja, að það sé nokkuð undir hælinn lagt, hvernig þetta frv. verði í framkvæmd, og vissulega er það svo, að ef þau úrræði, sem hér er boðið upp á, reynast ekki eins vel og til er stofnað, þá á auðvitað Alþ. þess kost, eftir að hafa fengið nokkra reynslu, að taka þessi mál til endurskoðunar, þegar það kemur saman aftur. Eins og grundvöllurinn er lagður að þessu frv., þá tel ég, að það hvíli mjög mikill þungi fyrst og fremst á þeirri forustu, sem þjóðbankinn eða Landsbanki Íslands hefur heitið í þessu máli, og að það fari mjög eftir því, hvernig hann bregzt við, hversu rösklega gengur um að koma á þessu veðlánakerfi og í hve stórum stíl. Mér finnst í sjálfu sér, að það sé veigamikið atriði í sambandi við þetta mál, að um það hefur ríkt mikill einhugur, bæði milli þeirra manna, sem undirbjuggu málið, innan ríkisstj. og þeirra banka, sem við þetta mál voru riðnir, að leggja grundvöllinn að nýju veðlánakerfi, sem mætti orka verulega til þess að draga úr húsnæðisskortinum í landinu. Þegar það fer saman að segja má, að það hafi lítil] ágreiningur um þetta ríkt í undirbúningi málsins og ríkisstj. hefur sér við hlið við framkvæmd þessa máls jafnákveðin fyrirheit Landsbankans og um er að ræða, þá tel ég, að það sé full ástæða til þess að vænta þess, að þetta frv., þegar að lögum verður, megi beri góðan ávöxt og kannske eftir leiðum þess megi þá nást meiri árangur en menn álíta í fljótu bragði að verða muni. Ég vil aðeins um síðasta þátt frv. segja það, þar sem ræðir um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, að enda þótt mönnum finnist kannske, að 3 millj. kr. framlag næstu 5 árin frá ríkinu í þessu sambandi á móti jafnháum framlögum frá bæjunum sé helzt til knappt og helzt til lítið, - og get ég vel verið í hópi þeirra, sem hefðu viljað óska, að þetta framlag væri meira, - þá eru þó hér raunhæfar ráðstafanir til þess að liðsinna nokkuð í þessu efni, og það er miklu meira virði en hitt, þó að sett sé á pappírinn löggjöf um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, eins og gert var 1946, en reyndist algerlega óraunhæf og varð að fresta framkvæmd hennar rúmu ári eftir að hún var sett og hefur þar með fáum orðið að liði fyrst í stað og síðar engum. Ég tel, að með þessu framlagi næstu árin frá ríkinu og með sömu framlögum frá bæjunum eigi að vera hægt að ná verulegum áfanga í útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Bæjarstjórn Reykjavíkur, sem fyrir sitt leyti hefur þegar hafizt handa um byggingarframkvæmdir til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis í trausti þess, að ríkisstj. veitti nokkurn atbeina af sinni hálfu, eins og fram kemur nú í þessu máli, bæði með lánveitingum og styrkveitingum, hefur gert þá áætlun, að með þeim framlögum, sem hér er um að ræða, og þeim lánveitingum og annarri aðstoð frá bæjarfélaginu megi útrýma öllum braggaíbúðum í Reykjavík á næstu 5 árum, en eins og kunnugt er, þá eru þær rúml. 500 að tölu. Og ég tel, að það mundi vera mjög viðunandi lausn, ef sá árangur næðist. Auðvitað eru fleiri heilsuspillandi íbúðir en herskálaíbúðir, og verður að hafa hliðsjón af því við framkvæmd þessa máls. Þegar allt kemur til alls, þá hygg ég, að menn muni almennt fagna þeirri löggjöf, sem hér er á leiðinni, og þykist viss um það, að hún muni bæta mikið úr frá því, sem verið hefur, og í aðalatriðum má segja, að það sé nýr þáttur að hefjast í lánastarfsemi hér á landi, þar sem almenn fasteignalánastarfsemi hefur að verulegu leyti legið niðri á undanförnum árum, en er nú verið að endurvekja hana með nýju veðlánakerfi, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gat þess í framsöguræðu sinni, að meðal þeirra aðila, sem unnið hefðu að undirbúningi þessa máls, hefði ríkt einhugur, mikill einhugur, sagði hann, um meginatriði málsins. Þetta frv., sem hér er til umræðu, er árangar af tveggja ára samningaviðræðum núverandi stjórnarflokka um lausn eins mesta og stærsta félagsvandamáls, sem nú steðjar að íslenzku þjóðinni, húsnæðisvandamálsins. Það hefði varla átt að taka tvö ár að koma sér saman um frv. um þetta aðkallandi vandamál, ef mikill einhugur hefði ríkt um lausn þess í herbúðum stjórnarflokkanna, enda mun svo ekki hafa verið. Það er langt síðan ríkisstj. skipaði sérstaka nefnd til þess að gera tillögur um úrbætur í þessu þýðingarmikla vandamáli. Innan þeirrar n. mun samkomulagið ekki hafa verið gott. Við það bætist svo, að þegar ríkisstj. fékk málið í sínar hendur, þá tók hún upp allt aðra stefnu en hennar eigin nefnd, húsnæðismálanefndin, hafði látið móta störf sín. Innan húsnæðismálanefndarinnar var m.ö.o. mikill ágreiningur um ýmis meginatriði málsins, og milli hennar og hæstv. ríkisstj. var enn fremur mikill ágreiningur um meginatriði málsins. Landsbankinn, sjálfur þjóðbankinn, virðist svo hafa haft þriðju skoðunina á lausn málsins. Þetta frv., sem nú sér dagsins ljós eftir tveggja ára rifrildi í stjórnarherbúðunum, er árangur af samkomulagstilraunum milli þessara stríðandi aðila: húsnæðismálanefndarinnar, ríkisstj. og þjóðbankans. Ég skal láta ósagt um það á þessu stigi málsins, hvers sjónarmið það eru, sem aðallega móta þetta frv., og þó held ég að sé óhætt að segja, að húsnæðismálanefndin, sem þó var skipuð til þess að gera till. um lausn málsins, eigi minnstan þátt í því. Þetta frv. er fjarskyldast hugmyndum hennar um lausn málsins af hugmyndum þeirra þriggja aðila, sem ég nefndi. Frv. er fyrst og fremst eins konar samkomulagsviðleitni á milli ríkisstj. og Landsbankans. Ég sagði áðan, að hér væri um að ræða mál, sem hiklaust yrði að telja mesta félagslega vandamálið, sem nú steðjar að íslenzku þjóðinni. Ég skal með örfáum orðum finna þessari staðhæfingu minni stað. Fyrir tveim árum fór fram allrækileg athugun á herskálaíbúðum hér í Reykjavík. Það kom í ljós, að þá bjuggu í herskálum hvorki meira né minna en 2320 manns. Þá kom í ljós það, sem enn þá athyglisverðara, og enn þá skammarlegra var, að á undanförnum árum hafði íbúum herskálanna farið fjölgandi. 1948 var íbúatalan 2158 manns, 1950 var hún 2210, en 1952 var hún komin upp í 2320. Hún var smám saman að þokast upp á við. 10 árum eftir lok styrjaldarinnar búa enn þá hátt á 3. þús. manns í herskálum hér í Reykjavík, í herskálahúsnæði, sem að langmestu leyti verður að teljast algerlega óviðunandi. Þegar það er haft í huga, að við höfum nú að baki okkar hálfan annan áratug, sem hiklaust verður að telja eitthvert mesta góðæri, sem yfir þessa þjóð hefur gengið, þá verður það ekki annað kallað en svívirða, ekki annað en smánarblettur á íslenzku stjórnarfari, berandi vott um ófyrirgefanlega vanrækslu af hálfu stjórnarvalda, að nokkuð á 3. þús. manns skuli enn verða að búa í slíku húsnæði. Langmestur hluti íbúanna er fjölskyldufólk. Af íbúunum voru 630 karlar, 668 konur og 1022 börn. Ég endurtek þetta: 1022 börn undir 16 ára aldri. En herskálarnir eru ekki einu íbúðirnar hér í Reykjavík eða hér á Íslandi, sem algerlega óviðunandi verða að teljast. Enn býr mikill hluti Reykvíkinga, allt of mikill hluti þeirra, í kjallarahúsnæði. Áhugi stjórnarvaldanna á högum þess fólks hefur þó ekki verið meiri en svo, að engin athugun hefur farið fram á kjallarahúsnæði hér í Reykjavík síðan 1946, eða fyrir næstum einum áratug. En þá fór fram allýtarleg skoðun á kjallaraíbúðum í Reykjavík, og þá kom í ljós, að þær voru hvorki meira né minna en 1884 að tölu. Í þessum kjallaraíbúðum bjuggu 6089 manns. 2037 manns bjuggu í íbúðum, sem taldar voru lélegar, 411 í íbúðum, sem taldar voru mjög lélegar, - það voru heilbrigðisyfirvöld, sem skoðuðu íbúðirnar, - og 260 manns bjuggu í íbúðum, sem voru úrskurðaðar algerlega óhæfar. Þess er að geta, að langflestar þessar íbúðir eru enn í notkun. Það er vitað, þótt hins vegar sé ekki um það vitað, hversu margir íbúar þeirra séu nú. Þetta segi ég aðeins til þess að undirstrika, hvílíkt gífurlegt félagsvandamál húsnæðisbölið á Íslandi og þó sérstaklega í Reykjavík er. Það er til að snúast við þessu böli, sem þetta frv. er lagt fram. Þetta frv. túlkar afstöðu hv. núverandi stjórnarflokka til lausnar þessa vandamáls, til þess fólks, sem við þetta böl á enn að búa. Ég skal geta þess í upphafi, að þetta frv. hefur nokkra kosti. Í því er í fyrsta lagi gerð tilraun til þess að skipuleggja með nokkrum hætti lánamarkaðinn, en á honum hefur undanfarið ríkt hin hörmulegasta ringulreið. Þetta er lofsvert og til bóta. Þá er og í frv. gefið vilyrði fyrir nokkru nýju lánsfé, þótt upplýsingar frv. um það séu að ýmsu villandi, eins og ég mun síðar koma að. Það er einnig lofsvert og til bóta, að gerð skuli tilraun til þess að útvega þeim, sem þurfa nýjar íbúðir, nokkurt aukið lánsfé. Hver milljónin er þakkarverð, sem til þess skal varið. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í frv., að upp skuli tekin útgáfa vísitölubundinna verðbréfa. Þetta er nýmæli, sem ég hygg að sé vel þess vert að reynt sé. Og í fjórða lagi er gert ráð fyrir því, að upp verði tekin leiðbeiningastarfsemi fyrir almenning í því skyni að draga úr byggingarkostnaði og að efna til tæknirannsókna í sama skyni, og er þessi viðleitni lofsverð. En þar með eru kostir frv. upp taldir. Gallar þess eru því miður margfalt meiri en þessir kostir, sem ég hef drepið á. Og nú skal ég víkja að þeim. Vil ég segja þegar í upphafi, að það er íhaldssvipur á þessu frv., það er mótað af íhaldssjónarmiðum. Þetta frv. er fyrsta frv. um húsnæðismál, sem ég man eftir, síðan ég kom á Alþingi, þar sem engin tilraun - bókstaflega engin tilraun - er gerð til þess að leysa húnæðisvandamálið sem félagslegt vandamál, þar sem engan stuðning er að finna við hina fátæku í þjóðfélaginu, þar sem engin ákvæði er að finna, sem beinlínis er ætlað að létta undir með þeim, sem standa höllum fæti í lífsbaráttunni, og gera þeim kleifara en ella að koma sér upp eigin húsi. Það er meginregla þessa frv., að ríkir og fátækir skuli vera jafnir fyrir þessum lögum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve því fer fjarrí, að fátækir og ríkir séu jafnir fyrir öllum lögum í þessu landi. En þegar ríkisstj. leggur fram frv., þar sem um það er að ræða að miðla eftirsóttum réttindum, þá skulu hinir ríku vera gerðir jafnir hinum fátæku. Í þessu frv. er ekkert stórátak til þess að bægja frá dyrum almennings því mikla böli, sem húsnæðisvandamálið er, og það er þess vegna, sem það er ómengaður íhaldssvipur yfir frv. í heild, þrátt fyrir þá kosti, sem ég gat um í upphafi máls míns að þó væru á því. Húsnæðisvandamálið verður ekki leyst án stuðnings opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga; það verður ekki leyst án verulegra opinberra fjárframlaga. Herskálaíbúðunum verður ekki útrýmt, nema ríki og sveitarsjóðir telji það skyldu sína að útrýma þeim. Og það verður ekki komið upp nægilega mörgum íbúðum, sem láglaunafólk telji sig hafa efni á að búa í, nema ríki og sveitarfélög á einn eða annan hátt styrki lægst launaða fólkið til þess að geta eignazt þessar íbúðir. Með öðrum orðum: Húsnæðisvandamálið verður, eins og hér er ástatt nú í dag, alls ekki leyst án verulegra fjárframlaga af hálfu ríkis og sveitarfélaga. Og hvað ætlar ríkissjóður samkv. þessu frv. að leggja fram til lausnar þessa mikla vandamáls? Samkv. frv. ætlar ríkissjóður að leggja fram 3 millj. kr. á ári í fimm ár til að leysa þetta mesta félagsvandamál íslenzku þjóðarinnar. Til þess að menn geri sér grein fyrir því, hvað hér er um hlægilegar upphæðir að ræða, er nægilegt að minna á það, að undanfarin tvö ár fóru tekjur ríkissjóðs fram úr áætlun um hvorki meira né minna en 188 millj. kr. Það streymdi inn í ríkissjóðinn 188 millj. kr. meira á s.l. tveimur árum en Alþ. hafði áætlað. Og eftir slík góðæri kemur hæstv. ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. með frv., sem er ætlað að leysa mikið félagslegt böl, - og hverju ætlar hún að verja til þess? 3 millj. kr. á ári í næstu fimm ár, samtals 15 millj. kr. Þessi upphæð svarar til 1/2% af árlegum ríkistekjum. Ríkissjóður ætlar að verja hálfum af hundraði af árlegum tekjum sínum í því skyni að bægja frá dyrum almennings því ógnarböli, sem húsnæðisvandamálið hlýtur að teljast. Og meira að segja þetta er bundið skilyrði. Það er bundið því skilyrði, að sveitarsjóðir leggi fram jafnmikla upphæð á móti, svo að fáist ekki 3 millj. kr. úr sveitarsjóðunum, þá ætlar ríkissjóður ekki einu sinni að leggja fram fyrrnefnda upphæð til lausnar þessa mikla vandamáls. Hér er um að ræða svo mikinn naglaskap, á þessu er svo mikill íhaldsbragur, að menn hlýtur að reka í rogastanz yfir þessum staðreyndum. Ég staðhæfi, að ekkert húsnæðismálafrv. hefur verið sýnt nú um langt skeið, þar sem stórhugurinn hefur verið jafnlitill og hér er um að ræða. Frv. er á þessu sviði miklu naglalegra en tillögur húsnæðismálanefndarinnar, sem þó er eingöngu skipuð fulltrúum úr stjórnarflokkunum. Í tillögum húsnæðismálanefndarinnar, þar sem gert var ráð fyrir stofnun sérstaks húslánasjóðs, var þó gert ráð fyrir 10 millj. kr. stofnframlagi úr ríkissjóði í þennan sjóð. Það var gert ráð fyrir því, að eignir smáíbúðadeildarinnar - útlán hennar munu vera um 30 millj. kr. - yrðu lagðar undir hinn nýja húsnæðismálasjóð, og síðan skyldi ríkissjóður til viðbótar þessu leggja fram 5 millj. kr. á ári í næstu fimm ár. Og það var gert ráð fyrir, að frá sveitarfélögum skyldi renna í húsnæðismálasjóðinn 1% af árlegum tekjum þeirra. Allt þetta var sæmilega myndarlegt. En þetta hefur ríkisstj. þótt of höfðinglegt. Allt er því skorið niður, 10 millj. kr. stofnframlagið er skoríð niður, afhendingin á eignum smáíbúðadeildarinnar, sem hefði þó getað þýtt 4 millj. kr. útlánaaukningu til viðbótar á ári, er skorin niður, og 5 millj. kr. tillaga húsnæðismálanefndarinnar er skorin niður í 3 milljónir: Auk þess er svo gert ráð fyrir minni framlögum frá sveitarfélögunum en húsnæðismálanefndin gerði. Er það þá nokkur furða, þó að ég hafi leyft mér að taka þannig til orða, að á þessu frv. sé ósvíkið íhaldsbragð? Hið nýja lánsfé, sem frv. gerir ráð fyrir að verja eigi til íbúðabygginga, er tvímælalaust ónógt, til þess að um nokkra sómasamlega lausn á húsnæðisvandamálunum verði að ræða. Frv. gerir ráð fyrir því, að á næstu tveimur árum verði 100.5 millj. kr. til ráðstöfunar í lánveitingar til íbúðarhúsabygginga. Í grg. frv. segir, að hér sé um að ræða 40 millj. kr. útlánaaukningu frá því, sem verið hafi, þ.e.a.s., að með þessu frv. sé útvegað 40 millj. kr. nýtt fé umfram það, sem veitt hafi verið undanfarið til íbúðalána. Þessar upplýsingar eru algerlega villandi. Smáíbúðalánveitingarnar munu í fyrra hafa numið tæpum 20 millj. kr., og þetta tal formælenda frv. um 40 millj. kr. útgjaldaaukningu byggist á því, að þessi útlán hefðu fallið niður, ef þetta frv. hefði ekki komið til skjalanna. Hið raunverulega nýja fé, sem kemur til viðbótar á þessu ári, ef frv. yrði samþykkt, er aðeins 20 millj. umfram það,, sem var á s.l. ári. Hitt er rétt, að ef ríkisstj. hefði vanrækt að hafa nokkurt áframhald á tilsvarandi lánum og smáíbúðalánunum, þá má segja, að fjáraukningin sé 40 millj. En þetta vekur áreiðanlega rangar hugmyndir hjá mörgum um eðli málsins. Þetta frv. tryggir í allra hæsta lagi 20 millj. kr. nýtt fé til lánveitinga, miðað við það, sem veitt var til sams konar lána á s.l. ári, og þó held ég, að talan sé enn of há, vegna þess að í athugun, sem Landsbankinn gerði ekki alls fyrir löngu á því fé, sem veitt hefði verið til útlána á árinu 1953, komst hann að þeirri niðurstöðu, að ýmsir lánaaðilar aðrir en bankarnir hefðu bundið 70 millj. kr. í íbúðalánum. En bankarnir hafa án efa haft nokkrar milljónir, 5 eða 10 millj. kr., í íbúðalánum. Og ef svo er, þá er útlánaaukningin, sem samkv. þessu frv. verður, þeim mun minni, því að enginn vafi er á því, að bankarnir telja það fé, sem þeir hafa haft raunverulega í útlánum, en ekki hefur komið á þeirra eigin skýrslu, með því fé, sem þeir lofa ríkisstj. samkv. þessu frv. að veita til íbúðalána. Nú er að gera sér grein fyrir því næst, hvað það mundi kosta í stórum dráttum að leysa húsnæðisvandamálið á næstu árum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þörf sé 900 íbúða árlega til þess að mæta eðlilegri fólksfjölgun og til útrýmingar herskálaíbúðunum. Ef gert er ráð fyrir því, að þessar 900 íbúðir verði 350 rúmmetra íbúðir að meðaltali, en það mun svara nokkurn veginn til þess, sem venjulega eru taldar 90 fermetra íbúðir í daglegu tali, þ.e.a.s. íbúðir, sem hafa 90 fermetra íbúðarrúm, þá má gera ráð fyrir, að heildarkostnaður allra þessara 900 íbúða verði um 236 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir því, að byggingarkostnaður hvers rúmmetra sé 750 kr., en það segja mér byggingafróðir menn að sé lágmark þess, sem nú verði að gera ráð fyrir. Það má m.ö.o. gera ráð fyrir því, að það kosti 236 millj. kr. á ári að fullnægja þeirri íbúðaþörf, sem gert er ráð fyrir í grg. frv. Samkv. frv. er væntanlegt lánsfé áætlað 100 millj. kr. eða m.ö.o. aðeins 42% af því, sem verður sannanlega kostnaðarverð þessara íbúða, þó að hóflega sé í sakir farið. Nú er eðlilegt, að menn spyrji: Hvaðan eiga húsbyggjendur að fá afganginn? Hvaðan eiga þeir að fá hin 58%. Niðurstaðan getur ekki orðið önnur en sú, að annaðhvort verður áframhaldandi fjármagnsskortur, áframhaldandi peningaokur, eða þá að fjármagn fæst ekki, og þá leysist húsnæðisvandamálið ekki, þá verður áframhaldandi húsnæðisskortur. Mér sýnist því, að óhjákvæmileg afleiðing þessara staðreynda sé sú, vegna þess hve lánsféð er lítið, að annaðhvort verði hér áframhaldandi peningaokur eða áframhaldandi húsnæðisskortur. Það virðist verða að skilja ákvæði frv. þannig, að venjuleg hámarkslán út á íbúð verði 70 þús. kr. Kostnaðarverð 90 fermetra íbúðar má telja 262500 kr., og er þá varlega reiknað. M.ö.o.: venjuleg lánveiting samkv. þessu frv. á að nema 27% af kostnaðarverði. Húsbyggjandinn á að binda 1. veðrétt íbúðar sinnar í láni, sem er 27% af kostnaðarverðinu. Hann verður því að afla sér 63% með öðrum hætti. Og það má geta nærri. að þau lán verða þá dýrari en gert er ráð fyrir í frv., og eru þau þó sannarlega nógu dýr, en ég mun koma að því síðar. Þetta er aðeins til þess að undirstrika, hversu fjarri því fer, að með þessu frv. sé hinn raunverulegi vandi þess fólks, sem þarf að koma yfir sig nýrri íbúð, leystur. Hvað mundi nú kosta að búa í venjulegri íbúð, ef gert er ráð fyrir þeim lánskjörum, sem við er miðað í frv.? Gert er ráð fyrir, að vextir af veðlánum frv. verði 71/4%. Þess ber þó að geta, sem þagað er um í grg. frv., að raunverulegir vextir eru eilítið hærri, vegna þess að af láninu á að greiða 1% lántökugjald, þannig að lánið yrði ekki útborgað nema með 99%; á því eru 1% afföll. Þetta svarar til þess, að raunverulegir vextir af lánunum yrðu 7.36%. Ég gat þess áðan, að 90 fermetra íbúð mundi kosta 262500 kr. Það er meiningin að veita lánin samkv. frv. sem jafngreiðslulán - sem „annuitetslán“ - og gert er ráð fyrir því, að afborganir verði greiddar mánaðarlega, sem er skynsamleg tilhögun. Ég hef reiknað út, hvað mánaðarleg afborgun af 70000 kr. láni með þeim kjörum, sem gert er ráð fyrir í frv., mundi nema miklu. Hún nemur 495.62 kr. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að það er ekki alveg rétt tala, sem er í grg. frv., þar sem tilgreind er mánaðarleiga af 100 þús. kr. láni, vegna þess að þar er miðað við ársgreiðslu og deilt með 12, sem er ekki alveg rétt reikningsaðferð, vegna þess að mánaðargreiðslan verður dálítið lægri, ef um mánaðarlega greiðslu er að ræða, en til þess er tekið tillit í tölunni, sem ég nefndi áðan. Nú er spurningin, hvaða kjörum húsbyggjandi verður að sæta af þeim 192 þús., sem hann verður að afla sér annars staðar að, því að fyrir 70 þús. kr. byggir hann enga íbúð. Það er alveg augljóst, að þau lán, sem menn fengju út á 2. veðrétt og frá öðrum aðilum en veðdeildinni, hlytu að verða með miklu óhagstæðari kjörum en þessum 7.36%, sem eru raunveruleg vaxtakjör samkv. frv. Vextir þar yrðu talsvert miklu hærri. Hins vegar er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir því, að húsbyggjandinn eigi eitthvert eigið fé til þess að leggja fram til íbúðarinnar, og þá er eðlilegt, að hann reiknaði sér ekki hærri vexti af því fé en t.d. sparisjóðsvexti. Það mætti auðvitað fá út ýmsar niðurstöður með því að gera ráð fyrir ýmsum hlutföllum á milli lánsfjárins, sem menn afla sér til íbúðarinnar frá öðrum aðilum en veðdeildinni, og eigin fjár. En til þess að gera málið sem einfaldast skulum við láta þetta tvennt mæta hvort öðru, gera ráð fyrir því, að helmingurinn sé viðbótarlánsfé og helmingurinn sé eigið fé og að vextirnir hjá lánsaðilum, öðrum en veðdeildinni, séu jafnmiklu hærri og vextirnir af eigin fé séu lægri en þeir vextir, sem menn greiða veðdeildinni. Þetta verður með engu móti talin áætlun, sem geri útkomuna óhagstæðari en hún hlýtur að verða fyrir flesta þá, sem í þessum sporum munu raunverulega standa. Hvað skyldi nú verða mánaðarleiga í íbúð, sem kostar 262500 kr., út frá þessum forsendum? Hún verður 1871.69 kr. Hverjum dettur í hug, að slík mánaðarleiga sé við alþýðuhæfi? Er hér þó um að ræða mjög hóflega íbúð, með 90 m2 íbúðarfleti. Einhver kynni nú kannske að svara því til, að þessi íbúð sé þrátt fyrir allt of stór, hún sé of dýr, og fólk verði þá að reyna að byggja sér eitthvað ódýrari íbúðir, sætta sig við eitthvað minna húsrými. Ég held, að engum detti í hug, að hægt sé að koma hér upp íbúð í Rvík, sem talin sé sómasamleg fyrir fjölskyldufólk, fyrir minna en 200 þús. kr. Ég hef reiknað út frá sömu forsendum, hvað mánaðarleiga í slíkri íbúð mundi verða. Hún yrði kr. 1424.91. Mánaðarkaup verkamanna núna er 2916 kr., og húsaleigan í þessari lágmarksíbúð yrði hvorki meira né minna en 48% af mánaðarlaunum verkamanns. Er þetta nokkur lausn á húsnæðisvandamálum þjóðarinnar? Venjulega er gert ráð fyrir því annars staðar, að hæfilegt sé, að menn greiði um það bil fjórðung tekna sinna í húsaleigu. Hér mætti kannske segja, að til mála gæti komið, að hann greiddi 25–30% í húsaleigu, í hæsta lagi ~s af tekjunum, en þess má geta, að þótt gengið yrði að öllum kröfum Dagsbrúnarmanna, þeim sem þeir settu fram í upphafi þessa verkfalls, þ.e.a.s. gert ráð fyrir 30% hækkun á kaupi þeirra, þá mundi þessi húsaleiga samt sem áður vera 37% af mánaðartekjum verkamannsins. Ég hygg, að gersamlega ógerningur sé að gera ráð fyrir því, að nokkur venjulegur launamaður geti með þeim launakjörum, sem nú eru eða búast má við að verði eftir lausn vinnudeilunnar, greitt meira í húsaleigu en 1000 kr. á mánuði. Það er auðvitað hægt að sleppa með að reikna sér 1000 kr. í húsaleigu á mánuði af 90 m= íbúð, ef menn hafa efni á að fleygja svo og svo miklum peningum í íbúðina og reikna sér enga vexti af þeim í framtíðinni. Ef menn eiga svo og mikla peninga, sem þeir geta sett í íbúðina og reiknað sér sem tapaða, þá verða auðvitað mánaðarlegu greiðslurnar af lánunum, sem eftir standa, þeim mun minni. Nú hef ég gert á því athugun, hvað maður, sem vildi eignast 90 m2 íbúð, sem kostaði hann 262500 kr., þyrfti að eiga mikið, þyrfti að reikna sér mikið sem tapað til þess að þurfa ekki að búa við nema 1000 kr. húsaleigu á mánuði. Hver skyldi niðurstaðan vera? Hún er, að hann þyrfti að setja í hana 122 þús. kr. Hann þyrfti að geta afskrifað strax við byggingu 122 þús. kr. Nú leyfi ég mér að spyrja hv. þm.: Telja menn þá launamenn vera marga í þessu þjóðfélagi, sem hafa efni á því að eignast 90 m2 íbúð, þegar það kostar þá það að þurfa að afskrifa þegar við byggingu 122 þús. kr.? - Við skulum taka líka hitt dæmið. Það er miðað við 200 þús. kr. íbúð, ódýrustu íbúð, sem ég tel vera hugsanlega. Hvað þarf kaupandi hennar eða byggjandi að fleygja miklu í hana til þess að geta sloppið með að reikna sér 1000 kr. í húsaleigu á mánuði, þegar hann býr í henni? 59 þús. kr. Þetta virðist vera algert lágmark, algert eignalágmark fyrir mann, sem vill eignast íbúð af algerri lágmarksstærð. Þannig er þá ástandið í íslenzku þjóðfélagi á því herrans ári 1955, að það er gersamlega útilokað fyrir mann að eignast íbúð af algerri lágmarksstærð nema geta fleygt í það 59 þús. kr. Þetta ber sannarlega ekki stjórnarvöldum landsins á undanförnum árum gott vitni. Ég gat þess áðan, að í þessu frv. væri engin tilraun gerð til þess að létta undir með þeim fátæku. Ég tel, að langæskilegasta leiðin, sem fær er, til þess að gera efnalitlu fólki kleift að eignast sómasamlega íbúð, væri sú að efla byggingarsjóð verkamanna. Byggingarsjóður verkamanna stendur á gömlum merg og hefur mikla reynslu í því að koma upp ódýrum og hentugum íbúðum. Hann hefur auk þess notið fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins, þannig að hann hefur getað boðið þeim, sem fá lán úr honum, svo hagstæð kjör, að húsaleiga í íbúðum byggingarsjóðsins hefur orðið láglaunafólki viðráðanleg. Ég skal geta þess, að í þeim íbúðum, sem nú eru í byggingu í byggingarsjóði verkamanna, en þar er gert ráð fyrir 50 þús. kr. stofnframlagi, verður mánaðargreiðsla af íbúð, sem er 80 m2 að stærð, 650 kr. með opinberum gjöldum til ríkis og bæja af eigninni. Þetta er húsaleiga, sem er fullkomlega viðráðanleg, jafnvel þótt taka hafi orðið einhvern talsverðan hluta 50 þús. kr. framlagsins að láni með venjulegum viðskiptavöxtum.  En hver er afstaða stjórnarflokkanna til þessarar stofnunar í þessu frv.? Hún er nefnd einu sinni á nafn í frv. og það á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að lána byggingarsjóði og byggingarsjóði verkamanna af fé því, sem veðdeild Landsbanka Íslands hefur til útlána samkv. 5. gr.“ Mikil er rausnin. Veðdeildinni er heimilað, ef henni kynni að sýnast svo, að lána byggingarsjóði verkamanna eitthvað af þessu fé, en að gera ráð fyrir því eða tryggja það, að eitthvað af þessu fé skuli ganga til byggingarsjóðs verkamanna, á það er ekki minnzt. Þetta er þeim mun furðulegra, þetta er þeim mun ósvífnara, vil ég segja, þegar það kemur fram í grg. frv., að byggingarsjóði sveitanna hafa þegar með baksamningi stjórnarfiokkanna verið tryggðar 12 millj. kr. af þessum 100.5 millj. Stjórnarflokkarnir hafa samið um það og blygðast sín ekki fyrir að segja frá því, að byggingarsjóður sveitanna skuli fá 12 millj. kr. af þessu fé, en byggingarsjóði verkamanna gleyma þeir alveg. Handa honum er nóg, að á hann sé minnzt þannig, að það megi svo sem lána honum eitthvað, ef mönnum sýnist svo, ef hann kynni að vera talinn hafa þörf fyrir það. Það er þetta og annað eins og þetta, sem gerir það að verkum, að ég hika ekki við að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að það er hreinn íhaldssvipur yfir þessu frv. Það þarf að tryggja byggingarsjóði verkamanna aukið lánsfé, það er lágmarkskrafa. Það er beint hnefahögg í andlit láglaunafólks, sem skortir húsnæði, ef þetta mál verður afgreitt án þess, að það verði gert. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. vék oftar en einu sinni að byggingarsjóði verkamanna í ræðu sinni. Hann vék góðu einu að honum, enda er ódýrt að gera það. Hann sagði í sambandi við það frv., sem var til umr. hér í dag um að hækka vextina af lánunum úr 2% upp í 31/2%, að það væri einnig ástæða til þess að endurskoða l. á ýmsan annan hátt, t.d. til þess að tryggja það, að hinir fátækustu og þeir, sem hefðu mesta ómegðina, sætu fyrir um lán úr byggingarsjóði verkamanna. Þessu er ég alveg sammála, og ég skal lofa stuðningi mínum og míns flokks við þær breytingar á l. um byggingarsjóð verkamanna, sem að því miða að tryggja, að hinir lægst launuðu og þeir, sem mesta ómegðina hafa, sitji fyrir um þessi lán. En mergurinn málsins er þó að tryggja sjóðnum aukið fé, þannig að hægt sé að stytta eitthvað þennan 700 manna biðlista. Þá vil ég einnig geta þess, að með frv., ef að lögum yrði, eru og skertir á áberandi hátt hagsmunir fjölmennrar launþegastéttar, sem né opinberra starfsmanna, sem notið hafa þeirra fríðinda, sumpart sem nokkurrar uppbótar á léleg launakjör sín, að geta fengið lán úr eigin lífeyrissjóði með hagstæðum kjörum, til skamms tíma til 40 ára með 51/2% vöxtum. Að vísu er nýlega búið að breyta þessum lánskjörum þannig að stytta lánin í 35 ár og hækka vextina upp í 6%. En það verður ekki misskilið, að verði þetta frv. að l., þá mun lífeyrissjóðurinn verða knúinn til þess að breyta lánskjörum sínum til samræmis við hin almennu lánskjör þessa frv., sem er stytting lána niður í 25 ár og hækkun vaxta upp í 7%. Hér er um að ræða verulega kjaraskerðingu gagnvart þessari fjölmennu stétt, opinberum starfsmönnum, því að vissulega hafa margir fengið kærkomna fyrirgreiðslu úr þessum sjóði. Hann hefur gert mörgum kleift að eignast íbúð, sem að öðrum kosti hefði verið það ókleift. Þá er að geta þess sem síðasta meginatriðis frv., að í því er gert ráð fyrir, að komið verði á fót svokallaðri húsnæðismálastjórn, sem skipuð á að vera þrem mönnum. Manni skilst, að einn eigi að vera tilnefndur af Landsbankanum, en tveir þá auðvitað af hvorum stjórnarflokkanna. Hlutverk þessarar húsnæðismálastjórnar á að vera að úthluta um það bil helmingi þess lánsfjár, sem gert er ráð fyrir að verði til ráðstöfunar, eða um 50 millj. kr. lánsfé. Auk þess á húsnæðismálastjórnin að hafa með höndum þær tæknileiðbeiningar, sem gert er ráð fyrir í frv. Manni hefur nú skilizt það ekki vera stefna hæstv. ríkisstjórnar að fjölga nefndum, að fjölga ráðum, að koma upp nýjum stofnunum, nýju skrifstofubákni. A.m.k. hefur verið látið svo í veðri vaka. Var það gert fyrir kosningar og í útvarpsumræðum og við hátíðleg tækifæri. Þá berja forvígismenn stjórnarinnar sér á brjóst og segjast vera hinir svörnustu fjandmenn nefnda, alls konar nefndavalds, ráða og alls konar skriffinnsku og skrifstofubákns. Hér er samt sem áður lagt fram frv., þar sem gert er ráð fyrir stofnun eins heljarmikils skrifstofubákns, húsnæðismálastjórnarinnar. Og það eiga að vera tvær deildir í þessu skrifstofubákni; ein er svo sem ekki látin nægja. Það á annars vegar að vera banki, lánaúthlutunarskrifstofa, sbr. innflutningsskrifstofa, og hins vegar á stofnunin að vera tæknileiðbeiningarstöð. Það vill nú svo vel til, að við höfum margar stofnanir í þessu landi, sem eiga að sinna þessum verkefnum. Við höfum ekki bara eina, heldur höfum við margar stofnanir, sem hafa það hlutverk lögum samkvæmt að vera lánveitingastofnanir. Ég veit ekki betur en að við höfum hér í Reykjavík 5 banka og einn sparisjóð. Við þessa banka eru starfandi hvorki meira né minna en 9 bankastjórar. Ég veit ekki betur en að það sé hlutverk þessara bankastjóra að veita lán. Það er þeirra sérgrein að kunna skil á öllu, sem menn þurfa að kunna skil á til að geta veitt lán réttlátlega og skynsamlega. Hvers vegna þarf þá að setja upp nýja nefnd, nýtt bákn til þess að úthluta þessum lánum, sem hér er gert ráð fyrir að veita, um það bil 900 lánum í allra hæsta lagi, 50 millj. kr.? Hví er ekki hægt að nota þetta starfslið, sem fyrir hendi er, til þess arna, og er sérmenntað? Mér skilst, að árslaun bankastjórastéttarinnar hér í Reykjavík séu um 900 þús. kr. Það er sæmileg borgun fyrir störf þeirra, og tel ég það raunar sízt eftir, þó að þeir séu hæst launuðu embættismenn landsins. Þeir gegna afar ábyrgðarmiklum og vandasömum störfum. En þegar við höfum heila stétt, sem er bezt launuð allra embættismanna ríkisins, hví þá ekki að nota sérþekkinguna, hví þá að setja nýja menn, nýja nefnd, til þess að fara inn á verksvið þessara sérfróðu manna, sem ég velt ekki annað en allir beri bezta traust til? Út yfir tekur þó, þegar það er haft í huga, hvernig vafalaust er tilætlunin að skipa þessa húsnæðismálastjórn, því að enginn vafi er á því, að þar munu koma til með að sitja tveir fulltrúar, sinn frá hvorum stjórnarflokknum. Það kemur fram í grg. Það er að vísu þagað um það í frv., eins og fleira. Ríkisstj. talar hins vegar af sér í grg., þar er sagt frá því, að þriðji maðurinn eigi að vera frá Landsbankanum, en hann skuli engan atkvæðisrétt hafa. M.ö.o.: Eini maðurinn, sem gera má ráð fyrir að hafi nokkra sérþekkingu á því, sem n. á að fjalla um, á engan atkvæðisrétt að hafa. Þetta eru allt saman svo furðulegar ráðstafanir, að mann rekur í rogastanz við að lesa þetta. Þó er augljóst, hvert fyrirmyndin er sótt. Hún er sótt í úthlutun smáíbúðalánanna, það fyrirkomulag, sem þá var tekið upp. Þá var tveimur heiðursmönnum falið að úthluta lánunum, og þeir, sem fyrir valinu urðu til þess að gegna þessu vandasama starfi, voru formenn stjórnmálafélaga Sjálfstfl. og Framsfl. hér í Reykjavík. Þetta er hin nýja lína ríkisstj. í lánveitingamálum. Það á að halda áfram að verða starf einhverra stjórnmálamanna, einhverra stjórnmálafulltrúa, að úthluta lánum til húsbygginga. Hvers vegna? Um það þarf ég ekki að fjölyrða; það sér hvert mannsbarn. Þetta ber auðvitað glöggan vott um þá dæmalausu pólitísku spillingu, sem nú er að gegnsýra stjórnarfar okkar Íslendinga. Það er varla hægt að finna gleggra dæmi um þessa pólitísku spillingu en þetta, að þegar við höfum fjölmenna og ágæta stétt sérfræðinga í lánveitingum, þá skuli samt sem áður þurfa að troða inn á það starfssvið pólitískum fulltrúum. Varðandi tæknileiðbeiningarnar, sem allt gott er um að segja, þá er þess að geta, að ríkisvaldið hefur þegar stofnun, sem vinnur líkt hlutverk, og þar á ég við skrifstofu húsameistara ríkisins. Það er til önnur stofnun, sem gegnir áþekku starfi varðandilandbúnaðinn,teiknistofa landbúnaðarins í Búnaðarbankanum. Það er miklu eðlilegra að fela annarri hvorri þeirra stofnana, sem þegar eru fyrir hendi, þetta hlutverk, annaðhvort húsameistara ríkisins eða teiknistofu landbúnaðarins, en að koma upp einu skrifstofubákninu enn. Þetta er það, sem við í minni hl. hv. fjhn. höfum fyrst og fremst við þetta frv. að athuga, og þar sem það er býsna mikið, þá höfum við í minni hl., við hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), leyft okkur að flytja allvíðtækar brtt. við frv. á þskj. 592, og skal ég nú að síðustu í örstuttu máli gera grein fyrir því, út á hvað þessar brtt. okkar ganga. Við leggjum til, að gerðar verði ráðstafanir til þess að auka það fé, sem lánað verði til íbúðabygginga á næstu tveimur árum, úr 100 millj. í 130 millj. kr. hvort árið um sig. Nú spyrja menn: Hvernig er þetta fé fengið? Það er vandalítið að setja svona tölur á pappírinn, að lánsféð skuli vera meira, ef ekki er bent á skynsamlegar leiðir til þess að fá þetta fé. Í fyrsta lagi gerum við ráð fyrir því, að framlög ríkisins skuli aukin úr 3 millj. í 10 millj. kr., eða um 7 millj. kr. Samhliða því má gera ráð fyrir eitthvað auknum framlögum frá sveitarfélögunum, svo að gera má ráð fyrir, að hér fáist 10 millj. kr. til viðbótar. Þá tökum við upp þá hugmynd húsnæðismálanefndarinnar að sameina lánadeild smáíbúða þessu nýja veðlánakerfi, en með því móti mundi fást árlega um 4 millj. kr. nýtt fé til útlána árlega í næstu 15 ár, eða meðan þau lán eru að greiðast, en þau voru til 15 ára. Þarna eru um 14 millj. kr. Afgang lánsfjárins eða um 16 millj. kr. gerum við ráð fyrir að fá á annan hátt, að tryggilega verði gengið frá reglum, sem tryggingafélögunum og ýmsum öðrum stofnunum, sem ávaxta fé sitt í verðbréfakaupum, skuli settar varðandi verðbréfakaup sín. Við heimilum ríkisstj. að setja reglur um verðbréfakaup tryggingafélaga og opinberra aðila, þannig að þeim verði gert skylt að kaupa þau verðbréf, sem gefa á út samkvæmt frv., fyrir ákveðinn hluta þess fjár, sem þau verja til verðbréfakaupa, og jafnframt, að ótvíræðir samningar verði gerðir við bankana alla um það, að þeir verji ákveðnum hluta útlána sinna til kaupa á þessum verðbréfum. Með þessu móti ætti að vera hægur vandi að fá 16 millj. kr. til viðbótar því fé, sem hér er um að ræða, þannig að það ætti að vera leikur einn að auka þessar 100 millj. upp í 130 millj. kr., og er þó hér vissulega hóflega í till. farið. En ef þetta næði fram að ganga, þá gerði það kleift að auka venjulega lágmarksupphæð lánanna úr 70 þús. kr. upp í 100 þús. kr., en miðað við núverandi byggingarkostnað, þar sem telja verður 200 þús. kr. kostnað algeran lágmarkskostnað við íbúð, þá má ekki minna vera en að venjulegt lágmarkslán hjá veðdeildinni, sem bindur 1. veðrétt, sé helmingur af byggingarkostnaði. Þótt við teljum þá vexti, sem gert er ráð fyrir í frv. og ég gerði grein fyrir áðan að eru raunverulega 7.36%, að vísu vera allt of háa og svo háa, að engin von sé til þess, að venjulegir launamenn geti leyft sér að búa í sómasamlegum íbúðum við þessi vaxtakjör, þá leggjum við samt sem áður ekki til, við þessa umr. a.m.k., að þessum vaxtakjörum verði breytt, heldur viljum einskorða till. okkar við það, að byggingarsjóði verkamanna verði tryggt aukið fé, vegna þess að við vitum, að verði honum tryggt aukið fé og gert kleift að starfa áfram, þá eigi þeir efnaminnstu þar að geta eignazt íbúðir, sem þeir eiga að geta búið í. Þess vegna höfum við lagt til að tryggja byggingarsjóði verkamanna á næstu árum 12 millj. kr. á ári. Við gerum okkur ljóst, að hér er um háa tölu að ræða, og byggingarsjóði verkamanna verður ekki kleift að útrýma húsnæðisbölinu hér með þessum fjárframlögum. Það gerum við okkur alveg ljóst, en samt sem áður teljum við 12 millj. kr. á ári í 5 ár verða mikinn feng. Það mundi geta verið mörgum efnalitlum manninum mikil björg, ef þetta næði fram að ganga. Töluna miðum við við þá tölu, sem ríkisstj. hefur þegar gert baksamning um að byggingarsjóður sveitanna skuli fá, og það verð ég að segja, að ef sú till. yrði felld, að byggingarsjóði verkamanna skyldi tryggð sama upphæð og sagt er í grg. að búið sé að lofa byggingarsjóði sveitanna, þá er það slíkt hnefahögg framan í fátækan almenning þessa lands, að því höggi mun ekki og skal ekki verða gleymt. Þá gerum við enn fremur ráð fyrir því, að ríkisstj. verði gert að skyldu að hafa forgöngu um útrýmingu heilsuspillandi íbúða á næstu 5 árum, og heimilum að verja í því skyni 10 millj. kr. úr ríkissjóði í þessi 5 ár. Um það hef ég þegar rætt áður. Þá leggjum við til, að ákvæðin um húsnæðismálastjórnina verði felld niður og að veðdeild Landsbankans verði falið að úthluta lánunum. Veðdeild Landsbankans er stjórnað af bankastjórum Landsbankans, sem ég hygg að enginn hafi ástæðu til annars en að bera fyllsta traust til, þegar um slík mál er að ræða sem hér eru á döfinni. Og þá finnst okkur langeðlilegast, að þessir embættismenn annist lánveitingarnar, en að pólitískir fulltrúar komi þar hvergi nærri. Við teljum ekki heldur rétt, að sett verði upp nýtt bákn til þess að annast tæknileiðbeiningarnar, heldur verði skrifstofu húsameistara falið að hafa það hlutverk með höndum og honum þá auðvitað heimilað að ráða sér þá sérfræðinga, sem honum kynnu að reynast nauðsynlegir til þess að geta sinnt þessu verkefni sómasamlega. Húsameistara ríkisins, sem er ungur og dugmikill arkitekt, er án efa og fyllilega treystandi til þess að hafa góða og skynsamlega yfirstjórn á þessum málum með aðstoð sérfræðinga, hvers á sínu sviði. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á því, að við leggjum til, að húsameistaraskrifstofunni verði gert að skyldu að afhenda öllum húsbyggjendum ókeypis teikningar af nokkrum algengum gerðum af íbúðastærðum, þannig að þeir, sem eru í fjárhagsþröng, gætu sparað sér teikningarkostnaðinn, sem er mjög verulegur. - Kostnaður við hinar ýmsu fagteikningar er allt of hár þáttur í kostnaðarverði einfaldra íbúða. Húsameistara á því að vera skylt að hafa á boðstólum „standard“-teikningar af nokkrum - tveimur, þremur, fjórum - algengum húsategundum og húsastærðum, sem menn ættu kost á að hagnýta sér án endurgjalds, ef menn vildu spara sér teikningarkostnaðinn. Það kæmi svo auðvitað vel til greina að greiða höfundum teikninganna einhverja ákveðna þóknun í hvert skipti, sem teikningin er notuð, og væri þá eðlilegast, að sú þóknun yrði greidd beint úr ríkissjóði og talin til kostnaðar við húsameistaraskrifstofuna. Ég leyfi mér að fullyrða, að þessar tillögur okkar hljóti að teljast hóflegar. Þær verða ekki heldur taldar annað en fyllilega raunsæjar. Hér er ekki um að ræða neinar yfirboðstillögur við tillögur ríkisstj., heldur er hér um að ræða tillögur, sem hægur vandi er að framkvæma, en mundu þó vera til mikilla bóta á frv. og mundu létta mörgum manninum, sem nú á í miklum vandræðum sökum húsnæðisskorts, vanda hans mjög verulega. Ég tel, að afstaða hv. stjórnarflokka til meginatriða þessara till. skeri alveg úr um vilja þeirra til þess að snúast vel og skynsamlega við þeim vanda, sem húsnæðisvandamálið er víssulega. Ef skellt verður skolleyrum við þessum tillögum, þá verður varla litið öðruvísi á en þannig, að ríkisstj. hafi í raun og veru engan áhuga á því að gera það, sem þó sannanlega er fært til þess að bægja þessu mesta félagsböli þjóðarinnar frá dyrum hennar.



Herra forseti. Þá er nú sennilega hægt að balda áfram umræðum um þetta mikilvæga mál, sem hér er á dagskrá, þó að nú sé sýnilegt, að það eigi að verða næturumræður. Nú er þegar búið að ljúka því versta af, búíð að greiða atkvæði um nokkur mál, sem á dagskránni eru, og þá geta menn eflaust með góðri samvizku farið heim að sofa, - þeir, sem ekki þurfa að sitja hér yfir umræðum um hin meiri mál. En þetta er svo sem orðið þekkt fyrirbæri hér, að þegar stórmál eru til umræðu, - mál, sem hafa tiltölulega litla umræðu fengið hér í þinginu, þá er allajafna hallað svo til, að þetta er tekið fyrir og að umræðurnar skuli fara fram svo að segja um hánótt. Ég hefði nú svo sem ekki í þessu tilfelli talið það neina ofraun fyrir þá, sem þarna áttu hlut að máli, þó að þeir hefðu þurft að bíða hérna eitthvað fram eftir nóttunni til þess að taka þátt í atkvgr. um þessi mál, sem nú var skotið hér inn á milli, jafnvel þó að það hefði kostað þá að þurfa að vera hér nokkuð við þessar umræður um eitt af stærstu málunum, sem hér liggja fyrir þinginu núna. En hvað um það, nú er búið að ljúka þessu af, og þeir geta allir farið heim að sofa, sem hafa ekki neinar áhyggjur af því að þurfa að ræða þetta mál. En frá hálfu ríkisstj. virðist það vera svo, einnig um þetta mál, að hún vill hafa umræðurnar frá sinni hálfu sem allra, allra minnstar. Það var athyglisvert, að þegar framsöguræðan frá meiri hl. þeirrar n., sem hefur haft um þetta mál að fjalla, var hér flutt, þá var hún svo stutt sem hún gat frekast verið og komið eins litið inn á málið sjálft og mögulegt var, og ég spái því, að svo muni fara, að frsm. og aðrir fulltrúar ríkisstj. muni verða hér litið á ferðinni í nótt í sambandi við umræður um þetta mál. En það eru ýmis atriði þessa mikilvæga máls, sem ég vildi gjarnan vekja hér máls á og það að nokkru leyti vegna þess, að ég kann að hafa nokkra sérstöðu í sambandi við lausn þessara húsnæðisvandamála. Mér sýnist um það frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur hér fram til lausnar húsæðisvandamálunum og hún hefur sagt að ætti að leysa húsnæðisvandamálið til allrar frambúðar, að aðaleinkenni á þessu frv. séu þau, að gert er ráð fyrir að setja á fót sérstaka húsnæðismálastjórn. Þessi húsnæðismálastjórn á framvegis að hafa með að gera svo til allar ákvarðanir viðvíkjandi öllum lánum til byggingar íbúðarhúsa. Það á sem sagt að reyna að koma á því skipulagi, að tveir menn, fulltrúar stjórnarflokkanna, búsettir auðvitað hér í Reykjavík, eigi að fá algera yfirstjórn yfir öllum íbúðarhúsabyggingum í landinu. Þeir menn, sem vilja byggja sér íbúðarhús norður á landi, austur á landi eða vestur á landi, geta ekki fengið lán til slíkra framkvæmda, nema þeir sendi teikningar af sínum fyrirhuguðu húsum og alla greinargerð yfir bygginguna til nm. hér suður í Reykjavík, og það eru þessir tveir herrar hér, sem eiga að úrskurða um það í hverju einstöku tilfelli, hvort lán má veita úr þessu lánakerfi til þessara húsbygginga úti á landinu. Að sjálfsögðu eiga svo allir, sem búa hér í næsta nágrenni, einnig að leita til þessara tveggja manna um úrskurð um það, hvort þeir geta verið hæfir til þess að fá lán úr þessum lánasjóði. Mér sýnist, að þessi húsnæðismálastjórn, eins og ákvæðin um hana eru sett upp í frv., mundi þýða það í framkvæmd, að í húsbyggingarmálunum í landinu er verið að koma á í stórum atriðum sama kerfinu og nú hefur gilt um skeið í öllum innflutningsmálum, og reynslan í þeim efnum er nú orðin flestum kunn. Reynslan er sú í stuttu máli, að menn úti á landsbyggðinni telja með öllu ókleift að taka þátt í innflutningsverzlun. Reynsla þeirra er sú, að það er slíkur eltingarleikur að liggja hér yfir þeim nefndum og ráðum suður í Reykjavík, sem eiga að kíkja í hvert plagg í sambandi við allan innflutning til landsins og veita þar öll leyfi, stór og smá, að það þykir með öllu ókleift fyrir menn, sem eiga heima úti á landi, að taka þátt í innflutningsverzlun, á meðan þetta kerfi er ríkjandi, enda hefur smám saman sótt í það horfið, að öll innflutningsverzlun verður í höndum fyrirtækja, sem eru búsett hér í Reykjavík, þar sem viðkomandi menn hafa fulla aðstöðu til þess að liggja yfir þessum nefndum dag út og dag inn. Sumir telja eflaust þetta skipulag gott, að það sé ágætt að einskorða þetta allt við Reykjavík, hér eigi þetta allt að fara fram, hér verði þetta bezt rekið, og ef til vill vilja menn dæma eftir þessari reynslu, að það fari líka bezt á því í sambandi við allar húsbyggingar í landinu, að. þær fari í gegnum svipað kerfi og þetta. Sem sagt, ef einhver maður úti á landi, í þorpi eða í sveit, vill ráðast í að byggja sér hús, þá er slíkt þjóðfélagslegt stórvandamál að úrskurða um það, hvort hann geti fengið úr opinberum sjóði nokkrar prósentur að láni af heildarkostnaði hússins, hvort hann geti t.d., ef hann vill byggja sér hús upp á 200 þús. kr., fengið að láni 60 eða 70 þús. kr., að það verði að senda óteljandi plögg, fylla út alls konar skýrslur og senda í sérstaka nefnd hér suður í Reykjavík, sem á að úrskurða um það, hvort þeir geti yfirleitt komið til greina með að fá leyfi til að byggja þetta hús eða fá lán í þessu skyni. Ég er alveg sannfærður um það, að reynslan af þessu kerfi mundi leiða í ljós, að menn úti á landsbyggðinni, sem eiga óhægt um vík að komast í gegnum þetta skipulagskerfi, mundu smám saman gefast upp í þessum efnum. Þeir mundu auðvitað fá, eins og algengt er, fyrstir nei eða sagt, að skýrslan hafi verið vitlaust útfyllt eða að eitthvað hafi vantað upp á formið, teikningin vitanlega úti á landi ekki nægilega fullkomin. Þetta er sent heim, fyrst einu sinni og svo aftur, og þannig verður mönnum smám saman gert ókleift að geta athafnað sig á eðlilegan hátt, nema þá helzt að taka sér á hendur ferð suður til Reykjavíkur til þess að glíma þar við þessa stofnun. Sú húsnæðismálastjórn, sem þetta frv. gerir ráð fyrir og allt snýst um í frv., er auðvitað miðuð við það, að stjórnarflokkarnir hafa fengið reynslu af því, t.d. í innflutningsmálunum, í verzlunarmálunum, að það gefur þeim feiknarlega mikið pólitískt vald að geta sett sína trúverðugustu menn, t.d. formenn stjórnmálafélaganna hér í Reykjavík, yfir slíkt framkvæmdabákn eins og þetta. Reynslan hefur sýnt, að það eru ákaflega margir menn, t.d. í sambandi við verzlunarmálin eða innflutning á vörum, sem eru tilbúnir að vera þeim flokkum, sem yfir þessu ráða, þægir og góðir og liðugir og jafnvel mjúkir við kosningasjóði þeirra, ef á þarf að halda, og þetta gefur þeim ákaflega mikið pólitískt vald, og þeim hefur yfirleitt þótt, að þessar stofnanir fyllilega borguðu sig. Nú á svo að láta þetta m.a. ná til allrar lánastarfsemi til húsbygginga í landinu. Auðvitað er það augljóst mál, að það er engin nauð, sem rekur til þess að ætla að hafa þetta úthlutunarkerfi fyrir landsbyggðina. Ef menn telja, að það sé óhjákvæmilegt að hafa einhverja úthlutun í sambandi við þessar lánveitingar, vegna þess að það muni allt of margir biðja um lán til íbúðarhúsabygginga, miðað við það fé, sem er fyrir hendi til þess að ráðstafa í þetta, þá er það líka gefinn hlutur, að það mun eingöngu verða í sambandi við þá, sem eru hér í Reykjavík og næsta nágrenni. Það má búast við því, að héðan frá Reykjavík og næsta nágrenni berist ákaflega margar beiðnir um lán úr þessum sjóði, og það kann að vera, að það reynist nauðsynlegt að takmarka eitthvað á hverju ári, hverjir geta fengið lán hér til bygginga. Ef það er svo, að menn óttast þetta, þá sýnist mér, að það ætti að vera nægilegt að láta þessa úthlutunarnefnd, þessa tveggja manna nefnd ríkisstj., úrskurða um það, hverjir hér í Reykjavík og nágrenni ættu að verða lánanna aðnjótandi í hvert skipti, en sleppa m.a. húsbyggingum úti á landsbyggðinni alveg við þetta úthlutunarkerfi, - að í frv. yrðu þá sett ákvæði, sem tryggðu það, að þeir úti á landi, sem vilja byggja sér hús þar og geta lagt fé fram á móti þessum lánum, hafi skýlausan lagarétt til þess að fá þau lán, sem lögin annars gera ráð fyrir, og að þessi húsnæðismálastjórn hafi þar ekkert orð um að segja. Ég mun á síðara stigi málsins flytja brtt. um þetta efni, og ég vil þá gjarnan, að það fái að koma skýrt fram hér, hvort þeir mörgu fulltrúar hér á Alþ., sem telja sig jafnan málsvara byggðarlaganna úti á landi og tala hér æði oft um það, að það þurfi að rétta hag þeirra, sem þar búa, og gæta jafnvægis í byggð landsins, telja vera höfuðnauðsyn á því að setja einhverjar skorður við því, að fólk úti á landi geti fengið þessi tiltölulega lágu lán til þeirra húsabygginga, sem menn vilja ráðast þar í. Það er alveg augljóst mál, held ég, að ef slík tillaga verður felld, þá er það ekki vegna þess, að menn búist við því, að svo mikið verði beðið um lán til íbúðahúsabygginga úti á landi, að þeir séu hræddir við það, heldur er það vegna hins, að stjórnarflokkarnir vilja hafa hin pólitísku tök á því, hverjir eiga að fá þessi lán hverju sinni. Þeir vilja geta sýnt mönnum í framkvæmd, að það eru þeir, sem eiga að ráða því, hvort það er Pétur eða Páll, sem kann að eiga að fá lánin, sem um er sótt. Það er þá aðeins vegna pólitískrar íhlutunar, en af hinni ástæðunni getur það ekki verið, að þeir búist við því, að utan af landsbyggðinni berist svo mikið af lánbeiðnum, að ekki verði eðlilega hægt að sinna þeim. Annað meginatriðið, sem fram kemur í þessu frv., næst á eftir þessari húsnæðismálastjórn, er hið svonefnda veðlánakerfi, að rætt er um það, að koma skuli á einu samfelldu veðlánakerfi í sambandi við allar íbúðarhúsabyggingar í landinu, og er þá stefnt að því, að bankar landsins safni saman fé með útgáfu vaxtabréfa, að þeir beiti sér fyrir því að fá sparisjóði úti á landi og annars staðar til þess að kaupa þessi bankavaxtabréf og verða þátttakendur í þessu lánakerfi, fái jafnvel lífeyrissjóði til þess að leggja líka fram fé í þessu skyni, en minnst á að koma frá ríkinu sjálfu í beinum framlögum til þessa lánakerfis. Mér sýnist, að eins og þetta lánakerfi á að byggjast upp, þá miði það einnig í þá átt að draga verulega fjármagn úr byggðarlögum úti á landi og sameina það í þetta sameiginlega lánakerfi, sem síðan á að vera undir raunverulegri stjórn tveggja manna hér suður í Reykjavík og eðli málsins samkvæmt hlýtur að verða varið að langmestu leyti til íbúðarhúsabygginga hér, þar sem þrengst er nú fyrir dyrum á margan hátt í húsnæðismálunum. Ég óttast því það, eins og þetta lánakerfi er sett upp, að það miði enn að því að draga fjármagn utan frá landsbyggðinni og að það fjármagn verði lagt að verulegu leyti undir úthlutunarvald fámennrar nefndar hér suður í Reykjavík. Þá er þriðja atriðið í sambandi við þetta frv., sem mjög stingur í stúf við það, sem áður hefur þekkzt í sambandi við opinbera aðstoð við byggingarmál. Nú er hér byggt á því í þessu frv., að vaxtakjör þessa lánakerfis skuli vera um 7%, en lánstími er ráðgerður 25 ár. Almennt hefur það verið svo, að þær lánsstofnanir, sem þó hafa verið til fyrir opinbera tilhlutan og á tímabili störfuðu nokkuð í sambandi við byggingarmál, veittu lán með miklu hagstæðari kjörum en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég vék nokkuð að því hér fyrr í dag, hvað svona háir vextir í sambandi við íbúðarhús þýddu í raun og veru. Ég benti þar á, að það er varla hægt að hugsa sér, að áhvílandi lán á meðalibúð geti verið minni en 150 þús. kr., eins og nú er komið byggingarkostnaði. Svona háir vextir af 150 þús. kr. láni jafngilda rúml. 900 kr. á mánuði hverjum bara í vaxtagreiðslu af þessu íbúðaláni. Ég held, að raunveruleg húsaleiga í meðalstórri íbúð verði a.m.k. eins há og frsm. minni hl., sem talaði hér á undan mér, minntist á, þar sem hann gerði ráð fyrir, að búast mætti við því, að húsaleigan í meðalíbúð yrði röskar 1800 kr. á mánuði. Ég hygg, að ef tekið er fullt tillit til þeirra gjalda, sem einnig þarf að greiða af íbúðinni umfram vexti og afborganir, - en á íbúðunum hvíla vitanlega ýmis önnur gjöld; og alltaf verður að reikna nokkuð með viðhaldskostnaði, - þá megi reikna með því, að ekki muni kosta minna en 2000 kr. á mánuði að búa í meðalstórri íbúð, sem byggð yrði samkv. þessum lánakjörum. Svona gífurlega háir vextir hljóta því að þýða mjög háa húsaleigu, sem aftur á móti hlýtur að kalla á hátt verðlag í landinu almennt og m.a. hafa áhrif á kanpgjald. Að þessu leyti til er sá vaxtafótur, sem byggt er á í þessu frv., þannig, að hann er mjög varhugaverður, hlýtur að hafa þannig afleiðingar hér í þjóðfélaginu, að ekki er þar séð fyrir endann á. Fjórða atriðið í þessu frv. er svo lítill kafli í sambandi við heilsuspillandi húsnæði, og verður þó að segjast, að það er allra mjóslegnasti kaflinn í þessu frv. Þar er gert ráð fyrir því, að þau miklu fríðindi, sem hafa verið bundin í lögum, þó að þeim hafi verið frestað frá ári til árs, og bæjarfélög og sveitarfélög áttu að njóta í þeim tilgangi að útrýma heilsuspillandi húsnæði, falli endanlega úr gildi, en í staðinn komi ákvæði aðeins um einar 3 millj. kr. frá hálfu ríkisins, en hver maður hlýtur að sjá, að það nær harla skammt. Þessi atriði, sem ég hef minnzt á, sýnast mér vera aðalatriðin í þessu húsnæðismálafrv. En þegar þessi húsnæðismál eru rædd, þá er ekki óeðlilegt, að nokkuð sé farið inn á að rifja upp eða rannsaka, hverjar eru í rauninni orsakirnar fyrir þeim húsnæðisvandræðum, sem hér er verið að glíma við. Ég held, að það verði varla um það deilt, að hér, þar sem húsnæðisvandræðin eru langsamlega mest, í Reykjavík og nágrenni, hefur raunverulega verið byggt allmikið á undanförnum árum, og ég tók eftir því, að frsm. meiri hl., hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), komst svo að orði, að hann sagði: Mér hefur verið byggt gríðarlega mikið á undanförnum árum. En samt sem áður er nú þessu þannig varið, að þó að hér hafi verið byggt griðarlega mikið og þó að hér hafi á nokkrum árum risið upp ný bæjarhverfi, þá eru húsnæðisvandamálin tilfinnanlegust hér, og þá sýna allar skýrslur það, að hinum heilsuspillandi íbúðum fækkar ekki í Reykjavík. Eftir skýrslu, sem frsm. minni hl. las upp í ræðu sinni áðan, sýndi hann fram á, að það hefur beinlínis fjölgað þeim fjölskyldum í Reykjavík, sem búa í hernámsbröggum eða öðru heilsuspillandi húsnæði. Þegar þetta liggur fyrir, þá er eðlilegt, að menn spyrji um það, hverjar eru raunverulega orsakirnar fyrir því, að húsnæðismálin eru eins mikið vandamál hér í Reykjavík og þau eru. Og ég hygg, að það verði varla um það deilt, að orsakirnar er að finna í því, að hingað til Reykjavíkur stendur látlaus fólksstraumur utan af landsbyggðinni. Reykjavík hefur á undanförnum árum og næsta nágrenni hennar tekið meira en við allri þeirri fólksfjölgun, sem orðið hefur í landinu. Það eru sem sagt fólksflutningarnir til Reykjavíkur, sem hér eru þyngstir á metunum, það er það jafnvægisleysi í landinu, sem þýðir stanzlausan flótta fólks utan af landsbyggðinni hingað suður. Það er mín skoðun, að meðan svo er látið til ganga, að þetta jafnvægisleysi helzt við, eða jafnvel er með vissum ráðstöfunum aukið á þetta jafnvægisleysi, þá muni þetta húsnæðisvandamál vera hér til staðar um langan tíma enn hér í Reykjavík. Það sem sagt sýnir sig, að þó að á stuttum tíma væru byggð hér 1000 hús, þá er reynslan sú, að jafnmargir búa eftir sem áður í bröggunum, og það sem verra er kannske, að reynslan sýnir, að það er næstum alltaf sama fólkið, sem eftir er í bröggunum, þó að sé í sífellu verið að byggja ný hús. Ég held því, að langsamlega stærsta orsökin fyrir húsnæðisvandræðunum hér um slóðir sé þetta jafnvægisleysi, sem oft er talað um, í byggð landsins. Hitt er svo aftur annað jafnstórt atriði, að gera sér grein fyrir því, hvernig stendur á þessu jafnvægisleysi, hvað þarf að gera til þess að reyna að koma í veg fyrir þetta jafnvægisleysi og þar með glíma nokkuð við orsökina að þessum herfilegu húsnæðisvandræðum, sem óneitanlega eru hér fyrir hendi. Það er mín skoðun, að verði nú horfið að því ráði, sem margt bendir til, að ráðast einfaldlega í að byggja nokkuð af íbúðum hér í Reykjavík, þó vitanlega alveg ónóg, en gera engar frekari ráðstafanir, þá muni útkoman verða sú, að það þýðir í stórum dráttum að flytja ákveðinn skammt af mönnum utan af landi til viðbótar til Reykjavíkur, en að það verði álíka margir eftir sem áður í húsnæðisvandræðum hér í borginni. Orsakirnar að þessum jafnvægisskorti eru án efa margar. Hér í Reykjavík er yfirgnæfandi meiri hluti af fjármagni þjóðarinnar. Hér eru aðalbankarnir, og þeir hafa hagað fjármálapólitík sinni þannig, að hér vilja bankarnir helzt binda sitt fjármagn, en þeir eru mjög tregir til þess að ráðstafa sínum fjármunum til framkvæmda úti á landsbyggðinni. Slíka ráðstöfun á fjármagni telja þeir ákaflega vafasama, en það er nú einu sinni svo, að á eftir fjármagninu leitar fólkið. Þar sem peningunum er ráðstafað í framkvæmdir og til athafna, þangað hlýtur fólkið að leita. Peningapólitíkin frá hálfu bankanna og frá hálfu ríkisvaldsins á því ábyggilega sinn drjúga þátt í því, að fólksstraumurinn heldur áfram til Reykjavíkur utan af landsbyggðinni. Eins og ég minntist nokkuð á hér áðan, þá hefur einnig verið unnið mjög skipulega að því á undanförnum árum að koma hér fyrir í Reykjavík nærri allri innflutningsverzlun landsmanna. Hingað til Reykjavíkur verður að flytja svo að segja alla vöru, sem flytja þarf til landsmanna. Hér er hún sett í land. Hér er henni skipað aftur út í skip. Hér fer sem sagt fram skattlagning með gífurlegri aukavinnu í sambandi við þetta fyrirkomulag, að allar vörur eru keyptar hingað inn, og hér verður að vera miðstöðin fyrir dreifingu á þessum vörum út um allt land. Þetta er annar mjög stór þáttur í því, að fólkið dregst til Reykjavíkur og Reykjavík fær þessa yfirburði yfir aðra staði á landinu. Hingað til Reykjavíkur eru látnar liggja svo að segja allar skipaleiðir að landinu, og það þykir ekki orðið fært að annast hinn stærri rekstur annars staðar frá en héðan frá Reykjavík. Meira að segja Eimskipafélag Íslands, sem notið hefur sérstakra skattfríðinda frá hálfu ríkisins, rekur öll sín skip ákaflega einhliða með tilliti til Reykjavíkur. Það tilheyrir algerri hendingu úti á landsbyggðinni, ef þau skip flytja vörur þangað. Við úti á landi sjáum að vísu skip Eimskipafélagsins alltaf annað slagið, en það er ákaflega athyglisvert, í hvaða erindagerðum þau koma, þegar þau koma í okkar byggðarlög. Þau eru ekki að koma þangað með neinar vörur; þau koma þangað til þess að fylla sig af vörum til þess að sigla með á erlendan markað. Þau vilja sem sagt gjarnan hirða okkar útflutningsvöru, fá að annast flutninginn á henni frá framleiðslustöðum úti á landi, fá að annast flutninginn á framleiðsluvörunum á erlendan markað, hafa gott af þeim, en hafa hins vegar minna fyrir þeim. Þessi rekstur skipafélaganna er líka einn þátturinn í því að verka á það, að Reykjavík vex í sífellu, en staðirnir úti á landi fara yfirleitt minnkandi. Svo má minna á það enn fremur, að fyrir atvík, sem ríkisvaldið er ráðandi um, hefur hér í námunda við Reykjavík verið unnið að ákaflega fjárfrekum framkvæmdum, sem veitt hafa miklum peningastraum í hendur manna, sem hér hafa verið. Hernámsvinnan öll hér á Suðurnesjum hefur vitanlega aukið við tekjur manna hér um slóðir mjög mikið, og í þeim efnum hafa hlutföllin skekkzt afar mikið á milli þeirra, sem hér búa, og hinna, sem búa úti á landi. Ríkisvaldið hefur líka verið alveg óspart á að hlaupa undir bagga, af því að alltaf hefur verið talinn nokkur „business“ í því að hlaupa undir bagga, ef útvega hefur þurft fé til meiri háttar framkvæmda hér í Reykjavík. Í því efni má minna á það, að þegar byrjað var að taka lán samkvæmt Marshalllögum, þá var ákveðið að ráðast í byggingu síldarverksmiðja hér fyrir sunnan. Að vísu voru þá gildandi lög í landinu um það, að t.d. á Austurlandi ætti að byggja síldarverksmiðju. Það var skylda að gera það. Ríkisvaldinu blöskraði það ekki að troða yfir þau lög og neita að framkvæma þau, neita að láta byggja verksmiðju á Norðausturlandi, en á sama tíma var rokið til þess að veita af Marshallfé um 30 millj. kr. til þess að byggja Örfiriseyjarverksmiðjuna, sem aldrei hefur farið í gang, til þess að láta yfir 20 millj. kr. í síldarverksmiðjuskipið Hæring og allálitlega fjárhæð í þriðju verksmiðjuna hér í Reykjavík, á Kletti. Sem sagt, á einu og sama ári var brugðið þannig við, þegar mönnum hugkvæmdist að fara að byggja síldarverksmiðju hér í Reykjavík, að þá var beinlínis af fé hins opinbera ráðstafað stórum fjárhæðum til þess að byggja þrjár síldarverksmiðjur fyrir Reykjavík. - Mætti nefna mörg fleiri dæmi, sem öll hníga að því, að fjármagn landsmanna hefur verið staðsett í ríkara hlutfalli hér í Reykjavík en annars staðar á landinu, en þetta hefur orðið þess valdandi, að jafnvægisleysið hefur sífellt orðið meira og meira á milli Reykjavíkur og landsbyggðarinnar. En eins og ég benti á, þá er það einmitt þetta jafnvægisleysi, sem er meginorsök þess, hversu húsnæðisvandamálin eru tilfinnanleg og erfið úrlausnar hér í Reykjavík. Þá er enn eitt atriði, sem ég vildi minna á í þessu efni. Þannig er því háttað yfirleitt úti á landsbyggðinni, að þau störf, sem menn vinna þar við, eru að yfirgnæfandi meiri hluta framleiðslustörf. Þar hafa langflestir tekjur sínar af útgerð eða sjósókn eða vinnslu á sjávarafurðum eða þá af landbúnaði. Þar er rekinn tiltölulega lítill iðnaður, lítil verzlun og lítil önnur almenn þjónusta. En nú er það líka vitað, að afkoma framleiðsluatvinnuveganna hefur verið hin lélegasta í sambandi við allan rekstur í landinu. Mikill hluti útgerðarinnar hefur um tíma tapað og tapar allmiklu fé. Þeir menn, sem unnu við bátaflotann í allmörg ár, gátu aldrei fengið kaup sitt greitt einu sinni. Þar var svo framkvæmd skuldaskilaaðgerð, og mörg fyrirtæki og aðilar úti á landi töpuðu þar stórfé vegna þess, hve hagur þessarar útgerðar var tiltölulega lélegur. Það verður sem sagt án efa ekki um það deilt, að afkoma framleiðsluatvinnuveganna hefur alltaf verið miklu lélegri en t.d. afkoma hér hjá iðnrekstri í Reykjavík, verzlun í Reykjavík, skipafélögum og öðrum slíkum, sem hér halda uppi allumfangsmiklum rekstri. Þessi atriði, sem ég hef nú minnzt svolítið á, eru öll þess eðlis, að ef það væri unnið að lausn á þessum málum, þá mundi draga nokkuð úr þessum jafnvægisskorti, sem nú er á milli Reykjavíkur annars vegar og landsbyggðarinnar hins vegar. Og ef það tækist að jafna þar nokkuð metin, þá mundi úrlausn húsnæðismálanna hér í Reykjavík ekki verða eins erfið og hún hefur reynzt vera á undanförnum árum. Ég held því, að ef á raunhæfan hátt ætti að reyna að leysa þessi miklu vandamál, - því að ég dreg ekki í efa, að þeir eru margir hér í Reykjavík, sem þurfa á nýju húsnæði að halda og búa við óforsvaranleg kjör í þeim efnum, - þá þarf að reyna að snúa sér skipulega að því að bæta afkomuskilyrðin úti á landi og koma í veg fyrir þennan stanzlausa flótta á fólki frá landsbyggðinni og hingað til Reykjavíkur. Sé þetta ekki gert jafnhliða, þá þýða ráðstafanir til þess að byggja ný hús í Reykjavík í raun og sannleika hið sama og að flytja enn þá fleiri menn hingað suður. Ég vil minna á það í þessu efni, að við sósíalistar höfum flutt á undanförnum þingum frumvörp um að veita allmikið fjármagn til uppbyggingar á atvinnulífi úti á landi. Þau hafa ekki fundið náð fyrir þeim, sem hér ráða. Þau hafa ekki fengið afgreiðslu á undanförnum þingum. Þau hafa verið látin liggja í n. Og enn þá virðist sú n., sem sett var af hæstv. ríkisstj. til þess að koma með till., sem áttu að tryggja jafnvægi í byggð landsins, fara sér heldur rólega og koma ekki með neinar till. Hins vegar er nú komið fram þetta frv. ríkisstj., sem ég geri ráð fyrir að mundi mjög einhliða verða til þess, þótt að litlu leyti sé, að auka á húsbyggingar hér einkum í Reykjavík, en jafnvel í ýmsum greinum að torvelda húsbyggingar úti á landi og auka enn við flótta manna utan af landsbyggðinni hingað suður. Ég vildi, að þessar athugasemdir mínar kæmu hér fram í sambandi við lausn húsnæðisvandamálanna. Ég vil þó taka skýrt fram, að þessi orð mín þýða það ekki á neinn hátt, að ég sé á móti því, að glímt sé við hið mikla vandamál, sem er húsnæðisvandamálið hér í Reykjavík og húsnæðisvandamálin í landinu yfirleitt. Ég geri mér fyllilega ljóst, að það þarf að leysa þennan vanda, en það er allt of einhliða litið á þetta vandamál að ætla aðeins að efna til nokkurra nýrra húsbygginga, þó að reynslan hafi sýnt, að eftir lifa jafnmargir menn og sízt færri í óhæfu húsnæði, þrátt fyrir allar þessar byggingar, og menn horfa upp á það, að þetta stafar af því, að fólkið þyrpist til Reykjavíkur úr þorpunum úti á landi. Það er svo aftur annað mál, hvort það er í eðli sínu æskilegt, að þessi þróun haldi áfram, að byggðin úti á landi dragist saman og byggt verði yfir alla landsmenn hér í Reykjavík. Mín skoðun er sú, að það sé ekki affarasælt fyrir þjóðina sem heild. Ég gerði það einu sinni í sambandi við mitt eigið byggðarlag að veita því nokkuð athygli, hvernig væri með brottflutning manna úr því byggðarlagi og hingað suður til Reykjavíkur. Þessi athugun mín leiddi í ljós, að þegar um það bil 90 menn af hverjum 100 í mínu byggðarlagi unnu, á meðan þeir voru þar, að sjávarútvegi og framleiðslustörfum, sem ég ætla að séu þjóðinni mjög dýrmæt, en rétt í kringum 10% af fólkinu þar lifðu á föstum launum í sambandi við einhverja þjónustu, þá fór það svo, að þessi hlutföll snerust með öllu við, þegar þetta sama fólk hafði tekið sig upp og flutt hingað suður. Þá var útkoman sú, að það voru 10 á móti hinum, sem voru komnir í alls konar þjónustustörf og störf þess eðlis, sem ekki flokkast undir framleiðslustörf, en aðeins einn á móti 10 hélt áfram hinum beinu framleiðslustörfum. Ég hygg, að þessi athugun sé nokkuð almennt dæmi um, að hinn látlausi flutningur manna utan af landsbyggðinni hingað til Reykjavíkur þýði það, að framleiðsla þjóðarinnar fari minnkandi og það muni ganga heldur lakar en áður að halda uppi góðum lífsskilyrðum í landinu, ef slíku heldur áfram. Því held ég, að það beri að vinna sem allra fyrst og skipulegast að því að koma í veg fyrir þennan flótta utan af landsbyggðinni hingað suður, og ég held, að einmitt þær ráðstafanir verði einna drýgstar, einna stórvirkastar í þá átt að leysa hin eiginlegu húsnæðisvandamál, sem Reykvíkingar eiga við að búa, og ég held, að ef tækist að stöðva fullkomlega flóttann utan af landi, þá mundi lausn húsnæðisvandamálanna hér verða miklu auðveldari viðfangs og þá sæi maður einhvern tíma fyrir endann á því, að Reykvíkingar gætu flutt úr þeim mörgu íbúðum, sem nú eru taldar ekki mannabústaðir, en þeir búa í.



Herra forseti. Þegar ríkisstj. sú, sem nú situr, kom fram á sjónarsviðið, búin sínu bezta skarti, í upphafi sinnar tilvistar, þá voru það einkum þrjár perlur, sem hún taldi sig bera og væru skartgripir miklir og ættu að verða til góðs fyrir þjóð þá, sem hún ætlaði þá að stýra, og þannig vaxnar, að þær ættu að koma þjóðinni til nota hið allra bráðasta. Hið fyrsta af þessu mun hafa verið það, að hún lofaði því að gera verzlunarhætti landsmanna frjálsari og með öðrum hætti en þeir höfðu þangað til verið. Við, sem sátum hér á síðasta þingi, munum kannske eftir því frv., sem ríkisstj. lagði fram um þessi atriði, og frelsið fólst aðallega í því, að í upphafi frv. stóð: „Frjáls skal vera innflutningur til landsins“ o.s.frv. En þegar farið var að athuga þetta frv., þá voru það meira að segja stuðningsmenn ríkisstj. sjálfrar, sem skömmuðust sín svo fyrir þessi orð og fundu, að þau voru í svo hrópandi ósamræmi við það, sem frv. annars miðaði að, að þeir þurrkuðu þau út, og það var dálítið táknrænt fyrir það mál, sem ríkisstj. taldi skarta svo mjög. Annað málið, sem ríkisstj. ætlaði að punta upp á þegna sína með, var gerbreyting á skattalögunum, sem átti að verða með þeim hætti, að það yrði ósköp auðvelt að lifa í þessu landi fyrir sköttunum. Jú, við fengum líka á síðasta þingi að sjá framan í það, sem ríkisstj. hafði upp á að bjóða í þeim efnum. Hún lagði hér fram raunar mörg frv. um skatta. Eitt þeirra taldi hún þó bera af. Það var um tekjuskatt og eignarskatt, og það færði þann skatt svolítið niður hjá íbúum landsins mörgum hverjum, en þó varð lækkunin, að minnsta kosti í krónutölu, hvergi svo, að miklu gæti numið, nema hjá stórgróðafélögunum. Efndirnar á þeim tveim loforðum voru þess vegna ærið langt frá því, sem maður hefði getað ætlað að til stæði eftir þeim loforðum, sem gefin höfðu verið. Þriðja perlan, sem hún taldi sig eiga, var sú, að hún ætlaði að breyta svo löggjöf landsins, að húsnæðisvandamálin gufuðu upp, að því er manni skildist, eins og dögg fyrir sólu, þegar þeir pappírar kæmu fyrir Alþ. og fengju þar sína afgreiðslu. Við urðum að bíða lengi eftir þeim pappír. Það leið af hennar fyrsta starfsár, og það leið langt fram á það næsta, en loksins kom frv. hennar um húsnæðismálin. Það var dálítið táknrænt, að þegar sá ráðh., sem með þau mál fer, hæstv. félmrh. (StgrSt), kom hér upp í þennan ræðustól til að mæla fyrir því frv., þá var áhugi ekki meiri en svo hjá þeim þm., sem séð höfðu framan í þetta blað, að hér voru langflestir stólar auðir og áheyrendapallar þingsins, sem voru þéttsetnir um þáð bil, sem málið var tekið á dagskrá, nær tæmdust, þegar ráðh. ætlaði að fara að tala um þennan sérstaka dýrgrip ríkisstjórnarinnar. Það væri líka synd að segja, að þetta húsnæðisfrv. ríkisstj. væri að nokkru með þeim hætti, að það geti talizt líklegt til að leysa úr þeim vandamálum, sem þjóðin á við að stríða. Ríkisstj. hafði skipað nefnd til að athuga málið. Sú nefnd var fjölmenn, og hún hefur raunar unnið töluvert starf. Sumt af því, sem hún hefur athugað og látið uppi álit á, virðist vera ekki óskynsamlega ályktað um. Þannig hefur nefndin áætlað, hver væri íbúðaþörf íslenzku þjóðarinnar, og komizt að raun um, að það mundi þurfa að byggja á næstu árum að minnsta kosti um 900 íbúðir árlega, til þess að skaplegt gæti talizt, miðað við aukningu þjóðarinnar og það, sem til þarf að leysa úr þeim vandamálum á fáum árum, sem nú eru þannig, að þau eru með öllu óhafandi á því stigi, sem þau nú eru. Við, sem höfum fjallað um þetta mál í fjhn., höfum ekki orðið sammála um, hvernig afgreiða beri þetta frv. Það væri synd að segja, að málsvarar ríkisstj. í þeirri nefnd hefðu sýnt á sér nokkurn ánægjublæ yfir þessu frv., en þeir gengu að því eins og grautnum sínum að gera skyldu sína við ríkisstj. og skrifa það á pappír, að þeir legðu til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Við hv. 1. landsk. (GÞG) höfum hins vegar ekki getað á það fallizt að mæla með slíku, því að það væri einungis að gera nýja pappíra um húsnæði Íslendinga, en hreint ekki hitt, að bæta þar úr, svo að neinu geti numið. Í okkar nál. er það rækilega rökstutt, að íbúð af meðalstærð, eins og þær gerast nú hér um slóðir, mundi kosta meira en fjórðung milljónar, mundi kosta um 262 þús. kr., þegar miðað er við 350 m3 íbúð. Vextirnir, sem gert er ráð fyrir að á slíkum lánum verði, nema svo háum fjárhæðum, að á 25 árum er ekki einasta nægilegt að láta þann, sem húsið byggir, eða þann, sem húsið kaupir, borga það einu sinni, heldur verður hann látinn borga það meira en tvisvar sinnum, þannig að fyrir 262 þús. kr. íbúð borgar hann á 25 árum, með þeim vaxtakjörum, sem ríkisstj. telur hæfileg, 557500 kr. Það sjá allir, að það er engin lausn á okkar húsnæðisvandamálum að gera þeirri kynslóð, sem byggir íbúð, sem standa á í heila öld, kannske margar aldir, að borga hana tvísvar sinnum og meira en það á einum aldarfjórðungi. Það er ekki lausn á málinu. - Þeir, sem vildu verða allra lítillátastir og byggja þær minnstu íbúðir, sem hugsanlegt er að hér muni tíðkast í framtíðinni, og byggðu sér 200 þús. kr. íbúð, verða á 25 árum að borga íbúðina með 424818 kr. En forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar reyna að halda því fram, að hér sé um raunhæfa lausn málsins að ræða. Það eru ekki ráðherrarnir; ég skal taka það fram, að undir þeirri umræðu, sem hér hefur farið fram um þetta alvarlega mál, hafa þrír ráðherrar aðeins látið sjá sig á hlaupum í deildinni og enginn þeirra staðið hér við meira en 2 mínútur. Þannig er áhugi þeirra fyrir málinu; þeir sem sagt mega eiga það, þeir skilja það, að hér er ekki um neitt það að ræða, sem þeir geta stært sig af. Árið 1947 urðu nokkur straumhvörf í íslenzkum stjórnmálum. Það má heita, að þá hafi veríð gersamlega skipt um stjórnarstefnu á Íslandi. Sú stjórnarstefna, sem ríkt hafði þá um skeið, hafði gert ýtarlegar tilraunir til þess að koma lifnaðarháttum Íslendinga á hærra menningarstig og búa íslenzku þjóðinni betri lífskjör en áður höfðu tíðkazt. Þessu er hætt með myndun ríkisstj. á öndverðu ári 1947. Hvernig var ástand í lánamálum til húsbygginga á þeim tíma, þegar þessi straumhvörf verða í íslenzkum stjórnmálum? Það má vera, að þá hafi verið nokkuð þröngt um lán á almennum markaði, en þau lán, sem fengust, voru með nokkuð öðrum kjörum en nú tíðkast. Lífeyrissjóðir, eins og lífeyrissjóður ríkisstarfsmanna, lífeyrissjóður barnakennara og vafalaust nokkuð margir fleiri lífeyrissjóðir lánuðu þá yfirleitt út til húsbygginga sjóðfélaga með vöxtum, sem námu 4–41/2%. Slík lán voru þá oftast veitt til 20 ára. Það þýðir, að af lánunum voru tekin á 20 árum nálægt 50% í álag á nafnupphæð lánsins. Allar ríkisstj., sem myndaðar hafa verið síðan þetta skeði, hafa látið í veðri vaka og sumar skrifað það efst á sína stefnuskrá, að þær væru til þess myndaðar að ráða bug á dýrtíð í landinu og kveða niður þá alvarlegu hluti, sem dýrtíð eru samfara. Í lánamálum hefur það skeð síðan, að þegar þau lánskjör, sem ríkisstj. leggur nú til að tekin verði upp, verða orðin almenn í lánakerfi til íbúðabygginga, þá er álagið á nafnverð þeirra lána, sem veitt eru í þessu skyni, á 25 árum eitthvað á milli 112 og 113%. Við, sem skipum minni hl. fjhn. í þessari d., höfum lagt til allmargar breytingar á frv. Okkur er þó ljóst, að þó að þær væru allar samþ., þyrfti frv. samt ýmissa umbóta við, til þess að það mætti teljast verulega gott og líklegt til að sinna sínu hlutverki í byggingarmálum þjóðarinnar. Við höfum í fyrsta lagi miðað okkar till. að nokkru við það, að við þessa umr. málsins geti það komið fram, hverju ríkisstj. og hennar fylgjendur á Alþ. eru til með að taka með skynsemi, yfirvega og hafa það, sem réttast reynist. Þannig höfum við t.d. ekki gert sérstakar breytingar um vaxtafót lánanna og teljum, að afstaða okkar í því máli byggist að nokkru á því, hvernig þeirri brtt. að tryggja byggingarsjóði verkamanna aukið starfsfé verður tekið. Verði þeirri till. okkar ekki sinnt, þá er greinilegt, að ríkisstj. kemur að mestu í veg fyrir áframhaldandi starfsemi þess sjóðs, og þar með er það líka fullvíst, að jafnvel hinir fátækustu, sem þarfnast þess að koma yfir sig húsnæði, eiga ekki í önnur hús að venda með aðstoð til þess en í hið almenna lánakerfi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en áður hefur verið rækilega sýnt fram á það, bæði í grg. okkar í minni hl. fjhn. og sömuleiðis í ræðum um málið, einkanlega ræðu hv. frsm. minni hl., 1. landsk. þm. (GÞG). Mér er það einnig ljóst, að til þess að löggjöf sem þessi geti komið þjóðinni að verulegu gagni, þarf að hafa nokkra hönd í bagga um það, hvert lánin eru veitt. Hv. síðasti ræðumaður, 11. landsk. þm. (LJós), gerði rækilega í ræðu sinni grein fyrir því, að eins og úthlutunarkerfi lánanna er varið, þá er þetta fyrst og fremst lánakerfi, sem kemur að haldi - að svo miklu leyti sem það kemur nokkrum að haldi - þeim, sem búa 5 höfuðstað landsins. Hann rakti prýðilega og réttilega, hvernig það verður með algerlega óeðlilegum hætti, að menn þeir, sem búa í fjarlægð frá höfuðstaðnum, verða að útfylla hvert plaggið á fætur öðru og senda það í von og óvon um það, hvort þeim hefur tekizt að útfylla það eins og kontóristar í Reykjavík hafa ætlazt til. En slíkt getur auðvitað oft orkað tvímælis, og það mun vera margur maðurinn, sem sótt hefur um smáíbúðalán, en hefur þurft að endurnýja sínar sendingar af skrifuðu máli nokkrum sinnum, áður en lánið var honum veitt. Enn fremur er það ótækt, þegar lán eru veitt út á land, að þá skuli viðkomandi lántakandi þurfa að hafa umboðsmann í höfuðstað landsins til þess að taka við þessu fé fyrir sig, en ekki er annað sýnilegt af frv. þessu en að þeirri reglu, sem fylgt hefur verið hjá lánadeild smáíbúða í þessu efni, eigi að halda áfram eins og hún hefur gilt. Lánsstofnanir þjóðarinnar og allir möguleikar til þess að flytja fé á milli staða eru nú með þeim hætti, að þetta verður að teljast alger óþarfi. Það er sömuleiðis rétt, sem hv. síðasti ræðumaður hefur haldið fram, að ef það lánakerfi, sem hér stendur til að koma á fót, verður nothæft að einhverju leyti og notað mestmegnis í Reykjavík, þá gagnar það ekki þjóðinni með þeim bezta hætti, sem verið gæti. Þegar ríkið setur á fót stofnun eins og þá, sem hér er ráðgert að gera, þá ber ríkinu að sjálfsögðu að taka tillit til þess, hvernig þetta getur bezt gagnað framleiðslukerfi þjóðarinnar. Nú er sú sorglega raun á í höfuðborg landsins, að óvíða á landinu og líklega hvergi er framleiðsla eins lítil á hvern íbúa og í höfuðborginni, og það er því miður fátt, sem bendir til, að það hlutfall muni raskast í þá átt, að framleiðslan hjá Reykvíkingum fari vaxandi, miðað við aðra þegna þjóðarinnar. Þess vegna væri skynsamlegt að taka upp í svona kerfi, að lánin skyldi veita með tilliti til þess, hvar þau kæmu bezt að gagni framleiðslu landsmanna. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að nú er a.m.k. einn staður á landinu, þar sem ríkið leggur þegar í mikinn kostnað til þess að koma upp fiskihöfn, það er vestur á Snæfellsnesi, vestur í Rifi. Ef vel tekst til með þá hafnargerð, sem menn vona, þá kemur þar höfn, sem liggur mitt í auðugum fiskimiðum, og það er líklegt, að þar gæti á skömmum tíma risið upp framleiðslubær, - ekki bær, þar sem settust að auðmenn og aðrir ónytjungar, heldur framleiðslubær, sem vert væri fyrir íslenzka ríkið að eiga sinn þátt í að gæti byggzt á skömmum tíma. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi. Þessi staður er einmitt þannig, að þar er nú ákaflega lítil byggð og mundi þurfa mjög mikið að byggja, bæði af íbúðarhúsum og öðrum húsum, til þess að hann geti á skömmum tíma orðið stór líður í framleiðslukerfinu, eins og ég tel allar líkur benda til að hann eigi eftir að verða, þótt það kunni að verða að gerast á löngum tíma, ef ríkið gerir engar ráðstafanir til þess að haga fjárframlögum sínum og lánveitingum úr þeim stofnunum, sem það ræður yfir, með tilliti til íslenzkrar framleiðslu. Það eina, sem í rauninni er gert í þessu frv. til þess að tryggja það, að hluti af þessu fé fari raunverulega út á landsbyggðina, eru þær 12 millj., sem ákveðið er að eigi að renna í byggingarsjóðinn, þ.e.a.s. í þann byggingarsjóð, sem lánað er úr til bygginga í sveitum. Ég vil nú leyfa mér í sambandi við ræðu hv. 1. landsk. þm., frsm. minni hl., að taka það fram, að ég held, að hann hafi ekki meint það, sem hann sagði um þetta atriði, eins og hugsanlegt væri að taka það. Það hefði mátt skilja orð hans svo, að það væri nú kannske það, sem ríkisstj. þyrfti mest að skammast sín fyrir, að hafa ákveðið þetta framlag til byggingarsjóðs sveitanna. Hann mun hafa átt við það, að eftir að hún hafði gert það, þá hefði hún átt að sjá sóma sinn í því að tryggja álíka fjárhæð til byggingarsjóðs verkamanna. Og það skulum við líka vona að hún geri. Ég hef hér að nokkru víkið að þeim ófullkomleik, sem á till. okkar í minni hl. fjhn. má finna. Ég vænti þess, að það verði ekki til þess ætlazt af okkur, sem höfðum um það bil 2 daga til þess að semja okkar till., að þær till. séu í öllu eins ýtarlegar og ákjósanlegast hefði verið. Ekki sízt tel ég að við getum borið höfuðið hátt, þó að svo kynni að vera, ef við berum okkur saman við þær till., sem ríkisstj. leggur fram eftir að hafa haft þessi mál á prjónunum hátt á annað ár, því að fyrir þær till., sem hún leggur fram, ætti hver ríkisstj. að blygðast sín, - og ég hef að vísu viðurkennt það, að okkar ríkisstjórn er ekki svo alls varnað, að hún virðist þó gera það. Embættismannabákn það, sem á að úthluta fé þessu til einstaklinga, er sama kerfið sem tekið hefur verið upp við smáíbúðalánin, þ.e.a.s., að forkólfar stjórnarflokkanna tveir eiga að úthluta þessu. Þeir eiga að sitja í Reykjavík, en vafalaust hafa þeir meira og minna leynilega umboðsmenn víðs vegar úti um landið. Þetta telja stjórnarflokkarnir sjálfsagt vera afgreiðslu, sem þeim sé sæmandi, og þeir telja sig vafalaust hafa pólitískan ávinning af henni. En ég vil segja hæstv. ríkisstj. og hennar fylgismönnum það, að þegar formaður sjálfstæðisfélagsins í einu þorpi gengur um á milli manna og segir: Heyrðu mig, þú ættir nú að líta við hjá mér, ef þú þarft að fá meðmæli til þess að fá smáíbúðalán, - þegar hann gengur á milli manna í einu þorpi, þar sem mikið er byggt, og ýmsir glepjast til þess að leggja leið sína til hans og senda sínar umsóknir í gegnum hann til þeirra, sem úthlutunina eiga að annast, þá getur hugsazt, að einhver pólitískur ávinningur sé að því. En þegar að hinu kemur, að fjöldamargir slíkra manna fá synjun, þótt þeir eigi hús í smiðum og uppfylli öll þau skilyrði, sem telja má að lögin um þessi atriði setji, en sá hinn sami formaður sjálfstæðisfélagsins flytur sinn útikamar inn í húsið hjá sér og fær sjálfur út á það smáibúðalán, þá er hinn pólitíski ávinningur af þessum vinnubrögðum farinn að verða dálítið vafasamur. En þetta dæmi, er ég hef nefnt, vil ég taka fram að er raunverulegt. Það væri þess vegna synd að segja, að þriðja perlan, sem ríkisstj. lætur skína, beri af hinum, þótt það hafi að vísu ekki verið af miklu að bera. Sannleikurinn er sá, að íbúðamál Íslendinga hafa hvergi verið leyst svo að viðhlítandi sé, nema þar sem fólkið hefur gert samtök um það að þverbrjóta öll lög og allar reglur ríkisstj. Þar er ekki húsnæðisskortur, en hann er nær alls staðar annars staðar. Ríkisstj. ætlar enn að halda áfram á þeirri braut að setja l., sem eru þess eðlis, að þau eru fremur til hindrunar en til þess, að árangur geti náðst í þeim efnum, sem hér er um að ræða, en það ætti íslenzk ríkisstj. að vita, að Íslendingar eru ekki þess háttar fólk, að þeir láti að eilífu eina vesæla ríkisstj. gera grín að sér, henda skop að þeim málum, sem mest kreppa að fjölda heimila. Það væri þess vegna hyggilegast fyrir ríkisstj. sjálfa að standa ekki í vegi gegn því, að það værilappað svo upp á þetta fóstur hennar, að það gæti heitið með einhverri mynd, en ekki alger vanskapningur, þegar Alþ. afgr. það.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst okkar ágæta ríkisstj. vera orðin að hálfgerðu huldufólki nú. Ég sé ekki betur en að þegar hennar aðalmál eru nú á dagskrá, þá bókstaflega hverfur hún. Þetta minnir mann á gömlu dæmisöguna, að þegar börnin voru eitthvað skítug, þá þótti réttara að fela þau fyrir guði almáttugum, - og eins virðist komið nú fyrir hæstv. ríkisstj., að hún felur sjálfa sig og flesta af sínum stuðningsmönnum fyrir þinginu, þegar á að fara að ræða þau mál, sem ríkisstj. sjálf hefur sagt að væru hennar aðalmál á þessu þingi, - þau mál, sem við höfum verið látnir bíða hér eftir, þannig að þetta er sjöundi mánuður þingsins, - þau mál, sem ríkisstj. sagði að hún yrði að hafa þinghlé allan janúar til þess að geta hugsað nógu vel og nógu rækilega um. Og nú er það loksins komið, og þegar málíð er komið, þá sýnir ríkisstj. sig ekki. Ég býst við, að það sé varla hægt að kveða öllu meiri áfellisdóm upp yfir einu máli en ríkisstj. gerir sjálf með þessari framkomu sinni. Ég vil nú fyrir mitt leyti lýsa ánægju minni yfir þeim brtt., sem hv. minni hl. fjhn. flytur, og því nál., sem hann lætur hér frá sér fara, og hef ég þar litlu við að bæta. Ég vildi aðein~ minna á í sambandi við þær 3 millj. kr., sem hæstv. ríkisstj. leggur til að varið sé á ári til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, að það er e.t.v. nokkuð táknrænt fyrir, hvernig hún metur þörfina á hlutunum hér heima. Á fjárl., sem við vorum að afgr. fyrir nýár, var lögð fram sem stofnframlag vegna þátttöku ríkissjóðs í félaginu Íslenzkir aðalverktakar Í millj. kr., og það var á 22. gr. ábyrgzt fyrir þetta félag, Íslenzka aðalverktaka, vegna þátttöku ríkissjóðs í félaginu 11/2 millj. kr. lán. M.ö.o.: það er upp undir sama upphæð sem lögð er fram sem framlag og sem ábyrgð til þess hermangarafélags, sem hefur nú tekið að sér að byggja t.d. íbúðir og annað slíkt yfir ameríska liðsforingja suður á Keflavíkurflugvelli, eins og það, sem ríkissjóður, svo framarlega sem bæirnir leggja fram eitthvað svipað, er til í að leggja fram á árí til þess að útrýma bröggunum. Það er þess vegna engum efa bundið, að það er hárrétt, sem hv. minni hl. n. leggur til, að þarna verði að verða alger breyting á, og till. hans um stórfellda hækkun á þessu er þess vegna alveg sjálfsögð og nauðsynleg. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) hafði hér framsögu f.h. meiri hl. og mælti með þessu frv. ríkisstj., - mælti með því, að það yrði að mestu leyti tekið úr höndum veðdeildar Landsbankans að úthluta lánunum og sett þessi sérstaka spillingarstjórn sem æðsta stjórn í húsnæðismálunum. Það er dálítið undarlegt, hvernig menn fara að því að framkvæma þá hluti, sem menn tala um fyrir kosningar, þegar kosningarnar eru liðnar. Fyrir síðustu kosningar flutti hv. 5. þm. Reykv. ásamt nokkrum öðrum þm. Sjálfstfl. - og það raunar ekki fáum - frv. til l., sem átti að afla lánsfjár til íbúðabygginga. Meðflutningsmenn hans voru núverandi hæstv. varaforseti okkar deildar, hv. þm. Ak., Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., Ingólfur Jónsson, núverandi viðskmrh., og Sigurður Bjarnason, núverandi forseti þessarar deildar. Það var sem sé raðað framáliði Sjálfstfl. á þessa till., sem flutt var á Alþ. 1952, nokkru fyrir kosningarnar, sem fram fóru 1953. Í þeirri till. var gert ráð fyrir að efla veðdeild Landsbankans, og þá fannst þessum stóra hluta Sjálfstfl, sem flutti þetta frv., það rétta leiðin að efla veðdeild Landsbankans, taka lán til handa henni til þess að gera henni mögulegt að starfa. Þá var ekki svo langt komið ástandinu hér heima og þróun þess, að menn færu að koma fram með í frv. þá spillingarstjórn, sem nú er lagt til að setja í húsnæðismálin. Að vísu var félmrn. þá búið að útnefna þá tvo menn til þess að hafa með höndum smáíbúðirnar og úthlutunina á þeim lánum, en það átti þó bara að vera framkvæmt svona raunverulega á laun. Þá skömmuðust menn sín fyrir slíkar aðferðir eins og að reyna að tengja á ýmsan hátt lánveitingar jafnvel við atkvæði í kosningum og annað slíkt. Þess vegna varð frv. þessara 5 þm. Sjálfstfl. með hv. frsm. meiri hl. í broddi fylkingar mjög heiðarlegt frv., frv. um að efla veðdeild Landsbankans og gera henni mögulegt að starfa. Þá þótti sem sé veðdeildin nógu góð. Nú þykir hún það ekki lengur. Nú er það tekið alveg sérstaklega fram, að ef veðdeild Landsbankans eigi að hafa eitthvað með húsnæðismálin að gera, þá megi sá maður, sem frá henni er, ekki hafa neinn atkvæðisrétt um það, hverjir fá íbúðir. - Þetta er nokkuð táknrænt fyrir þróunina á ekki lengri tíma en frá þinginn 1952 og þangað til núna. Það er e.t.v. líka rétt að gera sér það nokkuð ljóst, hvaða þróun hefur orðið í þeim málum, hvernig menn líta á rétt manna og hvað mikið sé eðlilegt að lána í sambandi við íbúðirnar. Nú er auðséð, að með þeim lánum, sem verða 70 þús. kr., þá mun, eins og nú er rætt um, raunverulega varla lánað meira en út á þriðjung af íbúðarverði. Hitt verða menn raunverulega meira eða minna að skaffa sér sjálfir. Hv. minni hl. n. reiknar jafnvel með, að þessi lán muni varla verða meira en 27%. Hvernig var nú sá hugsunarháttur, sem gengið var út frá um þessa hluti, þegar enn þá var hugsað, að veðdeild Landsbankans ætti raunverulega að geta starfað? Í reglugerðum um veðdeild Landsbankans, og þær hafa verið gefnar margar út fyrir þá mörgu flokka bankavxtabréfa, sem þar hafa verið, en í þeirri reglugerð, sem nýjust er, að ég held, reglugerðinni um útgáfu á 17. flokki bankavaxtabréfanna, stendur í 8. gr. um matið á eignunum: „Eignirnar skal meta til þess verðs, sem þær eftir beztu vitund virðingarmanna hafa í kaupum og sölum, og skal virða þær með kvöðum þeim, er á þeim hvíla, hvort heldur eru skattar eða afgjöld.“ Og í 7. gr. er ákveðið, að lánsupphæðin megi ekki fara fram úr 3/4 af virðingarverði fasteignarinnar. Þetta hafði frá upphafi verið nokkuð breytilegt í reglugerðunum fyrstu, og í lögunum árið 1900, fyrstu flokkunum, var gert ráð fyrir helmingnum af verðinu; hérna er gert ráð fyrir 3/5 og þarna er gert ráð fyrir 3/4 sem hámarki. Venjulega er það svo, að ákvæðin um slíkt hámark til útlána eru talin, svo framarlega sem nægilegt fé er fyrir hendi, vera um leið reglan um, hvað lána eigi. Þær gömlu reglugerðir, sem eru um veðdeildina, sýna raunverulega, hvað menn hafa álitið að ætti að vera það eðlilega í þessum hlutum, og það eðlilega viðvíkjandi veðdeild Landsbankans hefur sem sé verið frá helmingi þess virðingarverðs, sem miðað var við kaup og sölu á eign, allt upp í 3/5 af slíku. Þetta er það, sem löggjafinn, og það, sem ríkisvaldið hefur gert ráð fyrir sem eðlilegu og því, sem bæri að miða við mestallan tímann, og það er nauðsynlegt að gera sér þetta ljóst, vegna þess að ella hættir mönnum við að gleyma, hvernig reglurnar hafa verið frá upphafi. Það hefur verið svo mörg ár, að veðdeildin hefur raunverulega verið steindauð, það hefur ekki verið lánað neitt samkvæmt henni, og þegar nú á á einhvern hátt að fara að endurnýja þetta, koma nýju lífi í hana, og ekki sízt ef haldið hefði verið við þá till., sem Sjálfstfl. flutti fyrir síðustu kosningar, þá hefði náttúrlega verið eðlilegt að endurnýja þessi ákvæði með tilliti til þess að koma í framkvæmd þeim gömlu reglum, sem þarna höfðu áður gilt. Þá var þetta virðingarverð, sem sé í gamla daga, miðað við það, sem eignirnar mundu kosta, þegar þær gengju kaupum og sölum. Svona var þetta, og fyrir þá, sem muna eitthvað ofur lítið aftur í tímann viðvíkjandi þessum málum, þá var það þannig, að meira að segja á meðan menn voru að bíða eftir að fá lán úr veðdeild, þótti sjálfsagt í bönkum, að menn fengju víxlalán, sem var síðan breytt í fast veðdeildarlán, þegar húsið væri komið upp. Þetta var sá hugsunarháttur, sem ríkti á meðan það þótti eðlilegt, að það opinbera hjálpaði til þess, að menn gætu byggt yfir sig, og hjálpaði til þess, án þess að valdhafarnir gerðu það um leið að einhverjum pólitískum skilyrðum, hvernig þarna væri farið með. Hv. 5. þm. Reykv. tók alldjúpt í árinni og lýsti allréttilega, þegar hann mælti fyrir þessu frv. þeirra sjálfstæðismannanna, þörfunum í þessum efnum. Hann sagði m.a. um þetta frv. við 1. umr. þess og framsögu, með leyfi hæstv. forseta, eins og prentað er í þingtíðindunum 1952, C-deild, á bls. 205, svo hljóðandi: „En um þetta frv., sem hér liggur nú fyrir til umr., er það að segja, að í aðalatriðum er tilgangur þess að efla þá stofnun, sem ætti að vera aðalfasteignalánastofnun landsmanna, sem er veðdeild Landsbanka Íslands, er stofnuð var með löggjöf árið 1900 og hefur átt á þessari öld að sinna því hlutverki að lána landsmönnum út á byggingar þeirra. Ég hygg, að mönnum blandist ekki hugur um það, að það sé mjög mikil nauðsyn að efla einmitt þessa lánastarfsemi, sem hér er um að ræða, vegna þess, í hversu ríkum mæli hún hefur raunverulega - raunverulega, segi ég - lagzt niður hin síðari árin. Það er gert ráð fyrir því eftir lögunum um veðdeild Landsbankans, að veðdeildin láni eftir vissum reglum út á 1. veðrétt. En þannig hefur það verið hin síðari ár, að slík lán hafa engin verið veitt í reiðufé eða a.m.k. að mjög litlu leyti, en nærri því eingöngu með því að láta mönnum í té verðbréf, sem menn síðan hafa átt mjög erfitt með að gera sér mat úr, þannig að þeir hafa þurft að selja þau með gífurlega miklum afföllum.“ Og hv. 5. þm. Reykv., frsm. meiri hl., heldur áfram og segir í þessari sömu ræðu, með leyfi hæstv. forseta: „Ef nokkur veruleg átök eiga því nú að gerast í þessum málum, að gera mönnum kleift að fá eðlileg lán út á fasteignir sínar, þá hygg ég, að menn geti orðið nokkuð sammála um, að fátt sé eðlilegra en að efla veðdeild Landsbanka Íslands í þessu augnamiði, og hafa enda komið fram raddir um það æ ofan í æ hér á þinginu á undanförnum árum, þó að ekki hafi orðið úr.“ Þannig var talað í þessum efnum fyrir kosningarnar. Þá þótti sjálfsagt að reyna að efla veðdeildina og láta það fé renna beint til hennar, sem væri aflað ýmist með lánum eða öðruvísi. Og það var af hálfu hv. 5. þm. Reykv. þá tekið mjög undir það, hve erfitt það væri fyrir meira að segja menn, sem hefðu, eins og hann komst síðar að orði í ræðu sinni, 112 þús. kr. fram að leggja, að geta samt klárað íbúðir, sem að meðalverði væru um 300 þús. kr., eins og hann reiknaði þá með; var þá að sýna fram á, hve vandræðin væru mikil. Og síðan sagði hann svo til þess að lýsa því ástandi, sem þá væri, með leyfi hæstv. forseta: „Það, sem svo á vantar og á skortir í þessari miklu lánsfjárkreppu, verður í mörgum tilfellum til þess að neyða menn til að fara út á hinn svokallaða svarta markað og taka þar viðbótarlán með okurkjörum, sem að sjálfsögðu er í alla staði óviðunandi og vansæmandi í þjóðfélaginu að skuli eiga sér stað og Alþingi og ríkisstj. ber fullkomin skylda til að sporna við að eigi sér stað.“ Það var tekið sem sé alldjúpt í árinni, m.a. af hv. 5. þm. Reykv., á þeim tíma til þess að sýna fram á, hve gersamlega óviðunandi þetta ástand væri og hve sjálfsagt og nauðsynlegt það væri þá að efla veðdeild Landsbankans og fela henni að sjá um að stjórna þessum hlutum. Nú er í þessu frv. hins vegar, eins og hv. minni hl. þegar hefur sýnt fram á, raunverulega ekki gert ráð fyrir að tryggja mönnum meira en um 27% af andvirði íbúða, og er samt reiknað með ódýrari íbúðum en þeim, sem hv. 5. þm. Reykv. reiknaði með í sínum ræðum með verðlaginu frá 1953. M.ö.o.: Það er samt sem áður langt fyrir neðan það, sem almennt var reiknað með og hefur verið reiknað með í öllum reglugerðum og lögum um veðdeild Landsbankans að væri eðlilegt að lánað væri út á 1. veðrétt, sem hefur verið allt upp í 3/4 hluta af söluverði íbúða. Hvað bíður þá þeirra manna, sem fengju nú ekki nema þessi 27% eftir útreikningi minni hl., og jafnvel þó að það yrði meira? Það munu fæstir þeirra eiga þær 112 þús., sem hv. 5. þm. Reykv. reiknaði með í sinni ræðu 1953, að nokkrir menn, sem hann hafði þá yfirlit yfir, mundu eiga. Hvað bíður þeirra? Það bíður þeirra nákvæmlega sami svarti markaðurinn og okurstarfsemin og hann var að lýsa í þessum ræðum sínum þá og hann lýsti yfir að væru gersamlega óviðunandi og til vansa fyrir þjóðfélagið og hvorki Alþingi né ríkisstj. gætu verið þekkt fyrir. Þannig er þá ástandið, að úr þessu, sem alltaf hefur verið talað um að ætti að bæta, hefur ekkert verið bætt og er ekki bætt með þessu frv., sem hérna liggur fyrir. Það eina, sem virðist vera alveg tryggt, er, að nú eigi að gera opinbera þá spillingu, sem var svo að segja leynileg og í felum 1953 - við kosningarnar þá - í sambandi við smáíbúðalánin. Hér minnist einn hv. þm. á það áðan, að það hefðu verið leynilegir umboðsmenn fyrir menn úti um land í sambandi við smáíbúðalánin. Sums staðar hérna á meðal okkar voru þessir umboðsmenn opinberir. Hérna t.d. í Kópavogshreppnum, rétt við hliðina á okkur, var opinber umboðsmaður fyrir annan aðilann, sem félmrn. útnefndi, formanninn fyrir öðru stjórnmálafélagi annars stjórnarflokksins; hann hafði alveg opinberan umboðsmann í Kópavoginum, og það var raunar efsti maðurinn á lista þess flokks við þær kosningar. Sá maður tilkynnti, að menn skyldu koma til sín og senda umsóknir til sín, svo framarlega sem þeir ætluðu að reyna að sækja um smáíbúðarlán. Svona var spillingin rekin þá. Og nú virðist eiga að kerfisbinda hana. Ég verð því að segja það, að ekkert er undarlegt, þó að hæstv. ríkisstj. vilji sem minnst um þetta aðalmál sitt ræða. Það er ekkert undarlegt, þó að hún flýi af hólmi. Og þó að hv. 5. þm. Reykv. hafi nú verið att út í það að hafa framsögu fyrir þessu máli, þá vil ég stórkostlega efast um, að hann vilji leggja allt of mikið á sig til þess að reyna að verja það, ekki sízt ef farið er að bera það saman við það, sem hann sjálfur lagði til fyrir síðustu kosningar. Ég vil segja það viðvíkjandi hinum einstöku gr. frv., sem nú ætti að ræða, að ég get yfirleitt fallizt á þær till., sem hv. minni hl. er með, og aðferð hans í því að fresta að ákveða um vextina. En eitt atriði er það þó, sem ég held að ætti að breyta strax við þessa umr., og það er ákvæði 6. gr., að lántökugjald skuli vera 1%. Ég álít, að þetta lántökugjald beri að fella burt og það nú þegar. Ég vil leyfa mér að leggja fram brtt. um það skriflega, þ.e. við 6. gr., að síðasti málsl. e-liðar falli niður, og ég vil leyfa mér að óska þess, að hæstv. forseti leiti nú á eftir afbrigða fyrir þeirri brtt., og ég vil vonast til þess, að þau afbrigði verði veitt nú. - Ég vil aðeins minna á, sem vonandi er óþarfi, að samkv. lögum ber öllum þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni, eins og stendur í 33. gr. laga um þingsköp. „Skylt er þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta, svo fljótt sem unnt er, og metur hann nauðsynina.“ Enn fremur vil ég minna á það, sem stendur í 44. gr. laga um þingsköp, að „skylt er hverjum þm., hvort heldur er í deild eða Sþ., að vera viðstaddur og greiða atkv., nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Við eigum því fulla kröfu á því, að þm. gegni þeirri skyldu sinni að vera hér viðstaddir til þess að greiða atkv. um mál, þó að þeir jafnvel máske kjósi ekki að taka þátt í umr., það er nokkuð annað mál. Það geta oft verið þannig mál, að ýmsum þm. þyki betra að láta þögnina skýla sér í slíkum efnum. Það hefur verið þó nokkuð um það rætt, að með þessum lögum væri lítið gert fyrir þá fátæku; þau væru á þann hátt jöfn fyrir ríka og fátæka, eins og oft vill verða í okkar þjóðfélagi, að það eru aðeins þeir efnaðri, sem geta notað sér þetta; þeir fátæku hafa réttinn, en bara ekki híð „praktíska“ jafnrétti. Það minnir mann ef til vill nokkuð á það, sem Anatole France, sá frægi franski rithöfundur, sagði einhverju sinni, að lögin í sinni hátign eru jöfn fyrir alla, jöfn fyrir fátæka og ríka, bæði fátækir og ríkir hafa jafnan rétt til þess að betla á götum og til þess að sofa undir brúm. Það ætlar líklega að verða eitthvað svipað um þetta frv. Við erum búnir að ræða þrjú frv. hér í dag, sem öll miða við það að rýra rétt þeirra, sem þurfa á rétti að halda, rýra rétt þeirra, sem þurfa ódýr lán til þess að byggja yfir sig og byggja fyrir framtíðina, og nú er með flestum ákvæðunum í þessu frv. raunverulega líka verið að rýra þennan rétt, nema með þessum litlu undantekningum, sem bæði hv. minni hl. tók fram nú og ég líka gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls. Það er ætlazt til þess við þessa umr., að hver kafli þessa frv. sé ræddur, og í II. kafla þessa frv., sem hljóðar um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, er verið að afnema þau lög, sem áður voru sett um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, III. kafla laganna, sem upprunalega voru sett 1946. M.ö.o.: Eftir þær breytingar, sem lagt er til að gera í dag á lögunum um verkamannabústaði og þeim lögum, sem að nokkru leyti hafa tekið upp í sig lögin um byggingar- og landnámssjóð og lögin um ræktunarsjóð, á nú að fella úr gildi einn þýðingarmesta kaflann í þeim lögum, sem sett voru 1946 og áttu að gera mönnum þá mögulegt að útrýma hinum heilsuspillandi íbúðum. Hv. 1. landsk., frsm. mínni hl., gerði grein fyrir því hér áðan, hver þróunin hefur verið síðustu árin viðvíkjandi herskálaíbúðum, hvernig nú væri komið upp í það, að nú dvelja í herskálaíbúðunum í Reykjavík 1022 börn, og aðgerðir Alþingis í þessum málum eiga þá að vera að nema endanlega úr lögum þau ákvæði, sem skylduðu ríkisstj. til þess að leggja fram 75% af byggingarkostnaði þeirra íbúða, sem áttu að útrýma þessum heilsuspillandi íbúðum, og lána þetta fé til 50 ára með 3% ársvöxtum. 9ð lána það fé, sem þurfti til þess að útrýma þessum heilsuspillandi íbúðum, hefði ekki verið mikill vandi fyrir ríkisstj. á undanförnum árum. Við skulum segja, að hefði þurft til þess kannske 120–150 millj. kr. Það er minna en tekjuafgangur ríkissjóðs á 2 undanförnum árum, þannig að það hefði verið auðvelt mál, ef vilji hefði verið til að framkvæma lögin um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Það var ekki það, sem vantaði, það var nóg fé til þess, það var bara spurningin, til hvers fénu yrði ráðstafað. En með því frv., sem hér liggur fyrir, á endanlega að afnema þessi endurbótalög; það er vegið hér hvað eftir annað í sama knérunninn. Það er með lögum, sem var verið að samþ. við 1. umr. í dag, verið að skemma lagaákvæðin um byggingu verkamannabústaðanna. Með þessum lögum er verið að skemma gömlu ákvæðin um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Eftir að búið er að fresta þeim í nokkur ár, þá á nú endanlega að nema þau alveg úr lögum. Þannig er verið að fella niður hverja endurbótina á fætur annarri. Það er nú kannske ekki undarlegt, þó að undir svona kringumstæðum, meðan slík herferð er gerð gegn þeim gömlu lögum, þó að ný lagafrv. finni ekki náð fyrir augum hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi. Ég flutti ásamt hv. 6. þm. Reykv. fyrir nýár frv. til laga um byggingu íbúðarhúsa til útrýmingar herbúðunum, sem kom hér til umr. í þingi 18. nóv. á siðasta ári og var þá vísað til hv. fjhn. Þeirri hv. n. hefur nú láðst að skila áliti um það lagafrv., um leið og hún nú afgreiddi frv. ríkisstj., og hv. 5. þm. Reykv., sem sjálfur á sæti í fjhn. og nú er frsm. fyrir meiri hl. hennar, tók samt þá þannig undir það mál, að maður hefði getað ætlað, að fjhn. væri til í að gera eitthvað í því máli. Þetta frv. okkar þm. Sósfl. í Reykjavík var um, að ríkisstj. skyldi láta byggja 800 íbúðir 3–4 herbergja á árunum 1955 og 1956. Og í 3. gr. frv. var ákveðið, að mánaðarhúsaleigan, sem ríkisstj. tæki í þessum íbúðum, væri 10% af mánaðarkaupi Dagsbrúnarverkamanns. Henni var heimilað að taka nauðsynlegt lán til bygginganna og verja af tekjuafgangi ríkissjóðs á árunum 1954 og 1955 því, sem á vantaði, ef þess gerðist þörf. Hv. 5. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta, svo í upphafi: „Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. óskaði eftir góðum undirtektum við það mál, sem hér liggur fyrir til umr., og ég get fullvissað hann um það, að hann mun af minni hálfu - og ég þykist mæla þar einnig f.h. flokksbræðra minna hér í þinginu - mæta mjög góðum undirtektum við það mál að hefjast rösklega handa í byggingarmálum til þess að útrýma braggaíbúðunum í landinu. Ég var honum að verulegu leyti sammála um margt það, sem hann sagði í þessu máli, þó að ég hins vegar verði að segja hitt, að ég er töluvert á annarri skoðun en hann um það, hvernig beri að lyfta því, - ja, Grettistaki, skulum við segja, sem hér er um að ræða, að útrýma braggaíbúðunum á mjög skömmum tíma, og hafi einnig töluvert aðrar skoðanir um það, hverra sök sé á vanrækslu í þessum efnum á undanförnum árum. En það út af fyrir sig ætla ég að skipti minna máli, og skal ég láta það liggja á milli hluta við þessar umr. En þegar hér er rætt í þinginu frv. um byggingu íbúðarhúsa til útrýmingar herbúðum o.fl., þá þykir mér rétt, að hér komi fram það, sem af hálfu bæjarstjórnar Reykjavíkur hefur einmitt verið gert í þessu máli og nú er stefnt að, en það skiptir í sjálfu sér höfuðmáli, vegna þess að nærri allar bragga- og herskálaíbúðir á landinu eru í höfuðstað landsins.“ Síðan rekur hann allýtarlega, hvaða hugmyndir hann hefur þá um, hvað skuli gera nú á næstunni í þessum málum. Síðan tekur hann fram að síðustu og segir: „Menn rekur minni til þess, að hæstv. forsrh. gerði grein fyrir því hér. - í eldhúsdagsumr., hygg ég, að það hafi verið í desembermánuði s.l., - að höfuðsjónarmið núverandi hæstv. ríkisstj. í sambandi við lánamálið til íbúðabygginga væri það, að hverjum, sem óskaði þess, ætti að gefast kostur á því að fá lán til íbúðabygginga, sem næmi allt að 100 þús. kr. út á íbúð. Að þessu er verið að stefna, og það er einmitt þungamiðjan í því, að takast megi að loka svarta markaðnum í þessum málum, sem - eins og hv. 2. þm. Reykv. kom að - er gífurlegur og geigvænlegt þjóðfélagslegt fyrirbrigði eins og er.“ Þá reiknaði hv. 5. þm. Reykv. með 100 þús. kr. sem sjálfsögðu og því minnsta og vitnaði í forsrh. og hans ummæli um þessi mál. Nú er svo komið, að það, sem hér er raunverulega verið að tala um, ern 70 þús. kr. Þannig hefur þetta, meira að segja frá því, sem hugsað var af hálfu ríkisstj. og hvað eftir annað rætt og minnzt á, sífellt verið að minnka. Ég verð að segja, að svona getur þetta ekki gengið. Með þessum aðferðum í húsnæðismálinu er öllu stefnt í voða. Það er ekki gert annað - svo að segja - en að draga úr öllum þeim réttindum, sem menn á síðustu 25–30 árum hafa verið afla sér í þessum efnum. Það er verið að hækka þá vexti, sem áður áttu að hjálpa verkamönnum og bændum til þess að geta byggt yfir sig, það er verið að svipta bæina endanlega þeim lagalegu réttindum, sem þeir áttu að fá með miklu íbúðarhúsalögunum frá 1946, en það er verið að setja í staðinn pólitískt bákn, sem virðist eiga að verða eins konar skipulagt spillingakerfi til þess að úthluta meira eða minna hlutdrægt þeim litlu lánum, sem út á íbúðir fengjust. Það er ekki nóg með, að það sé verið að afnema lög eins og frá 1946, sem voru með stærstu framfaramálum, sem þá voru samþ.; það er ekki nóg með, að það sé verið að skemma lög eins og verkamannabústaðalögin frá 1929, það er meira að segja raunverulega verið að rýra allt vald veðdeildar Landsbankans, þeirrar stofnunar, sem í síðustu 50 ár hefur átt að vera í gangi til þess að aðstoða landsmenn á eðlilegan hátt og Sjálfstfl. og hans aðalforkólfar við síðustu kosningar álitu eðlilegt að væri sú stofnun, sem væri sett í fullan gang. Það væri þess vegna æskilegt, að hægt væri að fá hæstv. ríkisstj. og hennar málsvara hér til þess að breyta nú um frá því, sem hún hefur hugsað sér í þessu lagafrv., sem hérna liggur fyrir. Í fyrsta lagi breyta þannig um, að það sé veðdeild Landsbankans - og hún ein, sem hafi með þessi mál að gera, og að þeirri húsnæðismálastjórn, sem hér er sett inn í og á auðsjáanlega að vera aðalatriðið í stjórninni á útlánunum, sé kippt burt. Það verður endalaus ásteytingarsteinn, svo framarlega sem það verður samþykkt. Ég vil svo að síðustu leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þeirri brtt., sem ég legg fram við 6. gr. þessa frv.



Herra forsetl. Fjhn. hefur klofnað í þessu máli, og meiri hl. n. leggur til á þskj. 590, að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl., Hannibal Valdimarsson, telur málið ekki tímabært og mun gera grein fyrir sinni sérstöðu í málinu. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það er að vísu svo, að það er allmikill ágreiningur um þetta mál, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. sé almennt kunnugt um. Fjhn. fékk hreppsnefnd Kópavogshrepps á sinn fund til þess að ræða við hana um málið, og gerðu þeir grein fyrir sínum sjónarmiðum, hæði fulltrúar meiri og minni hl. í hreppsnefndinni. Hins vegar er það svo, að hér hafa verið lögð fram eða þinginu send undirskriftaskjöl frá íbúum Kópavogshrepps, sem munu vera komnir á 9. hundrað núna, sem óska eftir því, að Kópavogshreppur fái kaupstaðarréttindi eða verði breytt í kaupstað. Því er haldið fram af meiri hluta hreppsnefndar, að það séu svo og svo margir af þessum íbúum, sem í raun og veru gætu ekki verið atkvæðisbærir um þetta, vegna þess að þeir séu ekki eða eigi ekki að vera á kjörskrá, sem nú á að vera tilbúin og samin, eftir því sem oddvitinn segir, lögum samkvæmt, en hreppsnefnd Kópavogshrepps hefur ákveðið að láta fara fram atkvæðagreiðslu í hreppnum n.k. sunnudag um það tvennt, hvort kjósendur þar óski eftir, að Kópavogur öðlist kaupstaðarréttindi, og hvort íbúarnir óski eftir sameiningu við Rvík. Ég vil ekki blanda mér neitt inn í þær deilur, sem milli þeirra innbyrðis standa um gildi þessarar kjörskrár og gildi þeirra undirskriftalista, sem hér hafa verið lagðir fram. Það kann kannske að vera eitthvert misræmi í því, sérstaklega vegna þess, hvernig þessi skjöl eru til orðin, kjörskráin og undirskriftirnar. En það liggur þó í augum uppi, að það mun aldrei verða mikið frávik frá því, að þessir rúmlega 800 undirskrifendur séu þannig lagað atkvæðisbærir, að þeir hafi átt og eigi búsetu í Kópavogshreppi nú, og munu flestir hafa átt við síðasta manntal þar, en kjörskráin, sem gert er ráð fyrir að atkvæðagreiðslan fari eftir, er samin eftir manntali 1953 í samræmi við gildandi ákvæði um sveitarstjórnarkosningar. Af því tilefni, að efnt hefur verið til þessarar atkvæðagreiðslu, spurðist heilbr.- og félmn. fyrir um það, hvort hreppsnefndin gæti ekki eða mundi ekki vilja einskorða atkvgr. við þetta mál, sem hér liggur fyrir þinginu. En meiri hl. hreppsn. var ákveðið á móti því, og eftir að n. spurðist einnig fyrir um það, hvort hreppsn. væri þá kunnugt um viðhorf Reykjavíkur til sameiningar, þar sem um það væri spurt annars vegar, þá var því lýst yfir af oddvitanum, að hann óskaði ekki eftir að taka upp viðræður eða leita umsagnar Reykjavíkur um það fyrr en fyrir lægi vitneskja um það, að meiri hl. hreppsbúanna óskaði eftir slíkri sameiningu. Meiri hl. í heilbr.- og félmn. þótti hins vegar ástæða til þess af sjálfsdáðum að reyna að afla upplýsinga um það atriði, hvernig viðhorf Reykjavíkurkaupstaðar væri í þessu sambandi, og eins og fram kemur í nál., hefur verið leitað umsagnar bæjarráðs um þetta atriði. Er þess að vænta, að það berist þinginu undir meðferð málsins. Meiri hl. skilaði hins vegar sínu nál., m.a. vegna þess, að nú er orðið svo mjög liðið á þing, að það er brýn nauðsyn að hraða þingstörfum og afgreiðslu mála. Mér þykir sennilegt, að fjallað verði um þetta atriði á bæjarráðsfundi, sem halda á á morgun. Um málið sjálft eða efni frv. hefur enginn ágreiningur verið, ekki komið fram hér innan þingsins og ekki heldur í þingnefndinni, heldur aðeins um það atriði út af fyrir sig, hvort eðlilegt sé að veita nú með löggjöf Kópavogshreppi kaupstaðarréttindi. Efni frv. mun einnig vera samið í samræmi við það, sem tíðkast í slíkum efnum og hefur tíðkazt áður, þegar hreppum hefur verið breytt í kaupstaði. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að hafa fleiri orð um þetta, en meiri hl. n., eins og fram kemur á þskj. 590, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er ekki hægt að segja annað en að nú er haldið til dagsins á Alþ., og lítur út fyrir, að hér sé mál á ferðinni, sem ekki megi bíða næsta dags, ekki megi bíða þess að sól renni. Þessu máli var vísað til 2. umr. og nefndar rétt áður en þinghlé var gefið fyrir páskana og þm. þá tilkynnt, að þeir hefðu páskaleyfi fram á miðvikudag eftir páska. En ég hygg, að það hafi verið á mánudag, annan páskadag, sem ég var boðaður á nefndarfund í heilbr.- og félmn. og beðinn að mæta á slíkum fundi morguninn eftir. Ég hafði nú ráðstafað mínum tíma til annarra starfa, með því að ég taldi mig enn þá hafa frí frá þingstörfum að boði forseta þingsins, og minnti því form. heilbr.- og félmn. á, að ég og þm. værum enn þá í þingfríi og hefðum ekki vænzt þess að þurfa að mæta á nefndarfundum meðan á fríinu stæði. Form. féllst þá á að hætta við að halda fund í n., meðan Alþ. sæti ekki að störfum, og ber að þakka honum að sjálfsögðu fyrir það. En þetta sýnir, að ákaflega mikið hefur þótt liggja við, að hægt væri að koma þessu máli í gegnum þingnefnd, meðan Alþ. sat ekki að störfum, þannig að hægt væri sjálfsagt að taka málið á dagskrá fyrsta dag þingsins, þegar það kæmi saman miðvikudaginn eftir páska. Af því varð þó ekki, og enn var boðaður fundur á miðvikudagsmorgun, þann dag, sem þingið skyldi koma saman eftir fríið, þá kl. 2 um daginn. Enn vorum við því í þingfríi í raun og veru, þegar boðað var til nefndarfundar í annað sinn til þess að koma þessu máli til nefndarafgreiðslu. Það var enn ekki hægt að halda fundinn, og var það ekki mín sök, heldur stóð þá þannig á, að fylgismenn stjórnarliðsins voru ýmist ekki komnir í bæinn eða gátu þá ekki mætt á fundi, svo að fundarhald um þetta mál, sem svona mikið lá á að hraða, varð ekki framkvæmanlegt heldur fyrsta dag þingsins eftir páskana, og þá var auðvitað í þriðja sinn boðað til fundar um málið næsta dag þar á eftir, þ.e.a.s. á fimmtudaginn var. Og þá tókst það, þá gátum við mætt þrír og seinna fjórir af nm., og málið var tekið til meðferðar. Á þann fund var, eins og frá er skýrt í nál. hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., boðuð hreppsnefndin í Kópavogshreppi, og mætti hún, að ég held, öll á fundinum og ræddi málið við n. Þar var upplýst, að þetta mál væri aðeins búið að vera skamman tíma á dagskrá í Kópavogshreppi, hefði eiginlega fyrst komizt á dagskrá núna í febrúarmánuði og síðan hefði verið unnið að framgangi málsins hér á Alþ. Hins vegar hefði málið ekki verið rætt á s.l. ári, þrátt fyrir það að þá færu fram tvisvar sinnum sveitarstjórnarkosningar í sveitarfélaginu, og var þess getið, að engir þeirra nálega 40 manna, sem þá hefðu verið í kjöri til sveitarstjórnar í þessum tvennum kosningum, fyrir utan alla stjórnmálaflokka landsins, hefðu á þetta mál minnzt fyrir kosningu og ekki eytt einu orði í hina brýnu nauðsyn þess, að þetta mál yrði tekið fyrir til úrlausnar. Nú er þó vitað mál, að á s.l. ári var orðið allfjölmennt í þessari byggð, litlu fámennara en nú, og virðist því sem þá hefði átt að blasa við beztu mönnum byggðarlagsins og ráðamönnum þess öll hin sama nauðsyn þess að gera þarna breytingu á skipan sveitarstjórnarmálanna og ef þörf er fyrir það nú. En þetta vakti a.m.k. furðu mína, að einhver slík skyndiþróun hefði átt sér stað þarna, að nú væri málið svo brýnt aðkallandi sem það virtist vera, en enginn hefði á það minnzt fyrir nokkrum mánuðum. Á þessum fundi var auðvitað líka skýrt frá því, að undirskriftasöfnun hefði farið fram í byggðarlaginu til þess að leita eftir vilja fólksins í hreppnum um þetta mál, og mun sú undirskriftasöfnun hafa hafizt eftir að búið var að flytja þetta mál hér á Alþ. í frv.- formi. Sennilega hefur verið unnið af nokkuð mikilli skyndingu að þessari undirskriftasöfnun og af miklum dugnaði alveg sýnilega, kannske helzt til miklum, og það viðurkennt líka þarna á nefndarfundinum, að svo slysalega hefði m.a. tekizt til, að til undirskriftanna hefðu verið teknir m.a. unglingar, ja, barn var nefnt, 11 ára gamalt. Það var viðurkennt af hreppsnefndarmanni, Hannesi Jónssyni, að þetta væri rétt, það væri 11 ára gamalt barn meðal undirskrifendanna, og skildi hann ekkert í því, hvernig slíkt hefði getað orðið. Ég skil það nú reyndar ekki heldur, nema svo óhlutvandir menn skyldu hafa þarna fengizt við undirskriftasöfnunina, að þeir hafi getað fengið sig til að standa yfir 11 ára gömlu barni og láta það skrifa sig á undirskriftaskjal, þar sem á hausnum stendur: „Við undirritaðir kjósendur í Kópavogshreppi lýsum því yfir“ o.s.frv. Þetta slys hefur varla getað átt sér stað öðruvísi en að einhver svo óhlutvandur maður hafi þarna að unnið, að hann hafi getað fengið sig til að standa yfir 11 ára gömlu barni við að skrifa undir slíkt skjal. A.m.k. er það eitt af því fáa, sem ekki er umdeilt í þessu máli, að a.m.k. einn af undirskrifendunum er svona lagaður kjósandi, 11 ára gamalt barn að aldri. Það var líka viðurkennt á fundinum, að þessi undirskriftasöfnun væri ekki byggð á kjörskrá í hreppnum, þó að á hausnum stæði, að þetta væru kjósendur sveitarfélagsins, sem þarna væru að láta í ljós vilja sinn, heldur hefði verið þarna farið eftir manntali, og um það var mjög rætt á fundinum, að það væri miklu réttara að láta þá væntanlegu leynilegu atkvgr., sem upplýst var að eigi að fara fram núna á sunnudaginn kemur, þann 24. apríl, fara fram á grundvelli manntalsins í hreppnum heldur en á grundvelli kjörskrár, sem er í gildi nú að lögum og ætti að vera búin að ganga í gegnum þann hreinsunareld, sem kjörskrám er ætlað að ganga í gegnum, áður en þær taka gildi, sem er það, að þær liggi frammi ákveðinn tíma og síðan aðgæti íbúarnir, hvort nafn þeirra sé þar, og ef það er þar ekki, þá eigi þeir þess kost að kæra sig inn á skrána og minni hl. og meiri hl. hreppsnefndar geti líka kært inn menn, sem þeir uppgötva að vanti á skrána, og sömuleiðis geti aðilar kært út þá menn, sem oftaldir séu á skrá og eigi ekki þar að vera lögum samkvæmt. Menn sem sé gátu deilt um það á þessum fundi, hvort væri réttara að láta hina væntanlegu leynilegu atkvgr. fara fram á grundvelli manntals eða á grundvelil slíkrar kjörskrár. Ég fyrir mitt leyti hef aldrei heyrt getið um það, að kosning eða atkvgr. geti byggzt, svo að óyggjandi sé, á öðru en kjörskrá, sem þannig hefur verið frá gengið, að hún hefur verið samin af hreppsn. eða trúnaðarmönnum hreppsnefndar, síðan legið frammi og verið kært út af henni og inn á hana, og þegar það er búið, þá undirrituð og verið hinn fasti grundvöllur, sem á að byggja á við atkvgr. eða kosningu. Hins vegar er ekki vert að halda sér allt of mikið við troðnar götur og gamlar venjur, ef annað betra er fyrir hendi, og þarna var því haldið mjög fast að okkur, að það væri miklu fullkomnara að fara eftir manntali. Á manntali eru, eins og menn vita, allir þeir, sem eru staddir í byggðarlaginu, þegar manntalið er tekið. Þar eru ungir og gamlir, nýfædd börn og gamalmenni, og þar eru útlendingar, jafnvel þeir, sem engan borgararétt hafa hér á landi. Þar eru þeir, sem dæmdir hafa verið frá kosningarrétti og kjörgengi. Og t.d. ef ætti að framkvæma hér hjá Jóhanni Hafstein einhverja atkvgr. í Reykjavík, þá þætti mér ekki ólíklegt, að það væru nokkur hundruð manna, ef það ætti að framkvæma hana eftir manntalinu, sem hefðu lent í þeirri ógæfu að vera af ýmsum sökum dæmdir frá atkvæðisrétti og kjörgengi. Ég þykist því sjá og ég hygg, að flestir sjái ýmsa meinbugi á þessari uppástungu um þetta nýmæli að framkvæma atkvæðagreiðslu, sem ekki ætti að vera neitt deilt um niðurstöðuna af, eftir manntali fremur en kjörskrá. En því hélt einn af hreppsnefndarmönnunum ákaflega fast fram við okkur í þingnefndinni, að það væri miklu betra að framkvæma þá væntanlegu leynilegu atkvgr. eftir manntali. Nú er því ekki að leyna, að það eina plagg, sem fylgir frv., sem við erum hér að ræða um og borizt hefur þinginu, eru undirskriftaskjölin, þar sem 11 ára gamla barnið og allir útlendingar í hreppnum eða flestir virðast hafa tekið þátt í að skrifa undir sem kjósendur væru. En það er því miður um það deilt eins og margt annað, hvort þetta plagg sé sönnun fyrir meirihlutavilja kosningabærra manna í hreppnum. Upplýst er, að á þessu undirskriftaskjali séu 760 nöfn, en kunnugir menn, sem telja sig hafa farið í gegnum undirskriftasöfnunina og borið niðurstöðuna þar saman við gildandi kjörskrá, telja sig hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að hvorki meira né minna en eitthvað yfir 220 manns á undirskriftagögnunum séu ekki fyrirfinnanlegir á kjörskránni. Það er óneitanlega smávegis óvandvirkni í því, af því að hausinn er um það, að þetta séu kjósendur í Kópavogshreppi, sem skrifi þarna undir. Nú vil ég engan veginn fullyrða, að þetta sé örugglega rétt. Ég vil leyfa mér að vefengja báða aðila. Þess vegna er það, að ég fékk ljósamyndaútgáfu af undirskriftaskjölunum, sú ljósmyndaútgáfa var tekin hér í skrifstofu Alþ., og ég fékk afrit af kjörskrá Kópavogshrepps, sem gildir frá því í janúar 1955 og til janúar 1956 og er þannig í gildi nú, og leyfði mér því, eftir að málið var komið í hendur þeirrar n., sem ég á sæti í, að skrifa borgarfógetanum í Reykjavík bréf og biðja hann að láta bera saman þetta eintak af kjörskránni og undirskriftaskjölin og komast þannig í embættisnafni að öruggri niðurstöðu um það, hvort allir þeir, sem á undirskriftaskjölunum væru, fyrirfyndust einnig á kjörskránni, en ef svo væri ekki, að gefa mér þá sem alþm. og nm., sem ætti að fjalla um málið, embættisvottorð um það, hversu margir og hverjir af undirskrifendunum fyndust ekki á kjörskrá. Ég óskaði sem sé eftir að fá notarial-vottorð um þetta og endaði bréf mitt til borgarfógetans á því að segja, að þessu máli þyrfti að hraða. Nú er enn, eins og vænta mátti, sá hraði á þessu máli og afgreiðslu þess hér á Alþ., að við erum nú alllöngu eftir miðnætti að ræða það, á 3. fundinum hér í dag, og málið hefur verið tekið á dagskrá undireins eftir að nefndarstarfi okkar var lokið. Hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. gerði um það tillögu, að leitað yrði umsagnar bæjarráðs Reykjavíkur um það, hvort Reykjavík vildi, að Kópavogshreppur sameinaðist Reykjavík. Mér fannst nú eiginlega, að þetta væri nú hálfgerð afturfótafæðing, og greiddi þess vegna atkvæði á móti till. Jóhanns Hafsteins um þetta. Ég taldi, að það væri hinn eðlilegi gangur þess atriðis í málinu, að í hinni leynilegu atkvgr. á sunnudaginn kemur væru íbúarnir í Kópavogshreppi spurðir um það, hvort þeir vildu beita sér fyrir þeirri framtíðarskipan í þeirra hreppsfélagi, að leitað væri eftir samningum við Reykjavík. Ef meiri hl. kjósendanna þar léti það í ljós, að hann vildi, að slíks væri leitað, samningar upp teknir við Reykjavíkurbæ um það, þá hefði ég talið vera eðlilega komið að því, að bæjarráð Reykjavíkur svaraði. En að svara fyrir barnið á þennan hátt, svara áður en spurt er, áður en nokkur maður hefur spurt Reykjavíkurbæ, það finnst mér vera nokkuð mikil framhleypni. En hv. nm. Jóhann Hafstein bar fram till um þetta, og hún var samþ. í n. með 2 gegn 1 atkv. Form. n., Páll Þorsteinsson, þm. A-Sk., greiddi atkv. með þessari till. með Jóhanni Hafstein, en Helgi læknir Jónasson sat hjá, og ég greiddi atkv. á móti, af því að ég taldi ekki tímabært, að bæjarráð Reykjavíkur færi að ómaka sig á fund til þess að fjalla um þetta atriði, fyrr en það væri komið í ljós, að meiri hl. kjósenda í Kópavogshreppi óskaði eftir þessari skipan og leitaði eftir því við Reykjavíkurbæ. Mér þykir nú næsta líklegt, úr því að Reykjavík var svona áfjáð í að fá að svara, áður en spurt væri, að þá leggi bæjaryfirvöldin í Reykjavík ekki aðeins á sig að halda um þetta bæjarráðsfund, heldur líka bæjarstjórnarfund, áður en Kópavogsbúar hafa látið nokkuð í ljós um, hvort þeir vilji þetta eða ekki. En það fór þannig með notarial-vottorðið, sem ég vildi fá til þess að ganga úr skugga um, hvort það væru raunverulega svona mikil vanhöld á undirskriftaskjölunum, að borgarfógetinn í Reykjavík, sem ég bað að hraða þessu verki hið mesta, kvaðst hafa lítið starfsfólk í sinni skrifstofu, og í dag lét hann í ljós, að hann mundi ekki geta lokið þessu verki með neinum hætti fyrr en í fyrramálið. Ég hafði þó skrifað mitt nál. skömmu eftir að nefndarfundinum var lokið og gerði þar ráð fyrir að birta sem fskj. hið helzta, sem meiri hl. og minni hl. hreppsnefndarinnar höfðu látið í ljós sem sinn vilja í þessu máli, enda voru bæði meiri hl. og minni hl. hreppsnefndarinnar því fylgjandi, að mér virtist, á þingnefndarfundinum, að öll þau gögn, sem hefðu komið frá bæði meiri hl. og minni hl. varðandi þetta mál, yrðu lögð fyrir n., og þá taldi ég sjálfsagt einnig, að það yrði lagt fyrir þingheim með því að birta það sem fskj. með mínu nál. En siðan ætlaði ég enn fremur að birta sem fskj. með nál. mínu notarial-vottorð borgarfógetans í Reykjavík um það, hvort nöfn allra undirskrifendanna væru fyrirfinnanleg á kjörskrá. Nú hafði meira að segja verið fallizt á það við borgarfógetann til þess að gera honum og hans skrifstofu þetta starf sem auðveldast að taka upp þau nöfn, sem meiri hl. hreppsnefndar telur að ekki séu á kjörskránni og séu þannig ekki fólk, sem eigi að skrifa undir skjal, þar sem á hausnum stendur, að kosningabærir menn í hreppnum ætli að láta álit sitt í ljós, og starfsfólk borgarfógetans þyrfti þannig ekki að fara í gegnum allt undirskriftaskjalið, heldur einungis að bera saman þau nöfn, sem af öðrum eru talin ekki vera á kjörskránni, og bera þau saman við kjörskrána og votta síðan, hvort þau séu þar eða séu þar ekki. Ef það kæmi í ljós, að borgarfógetinn og hans starfsmenn kæmust að þeirri niðurstöðu, að ekkert eða nálega ekkert af því fólki, sem nú er sagt ekki finnast á kjörskránni, væri þar, þá væri þar með fengið embættisvottorð um, að undirskriftirnar væru heldur ómerkilegt plagg og ekki slíkt sönnunargagn um meirihlutavilja kjósenda í Kópavogshreppi sem upphaflega var látið í veðri vaka. En hv. meiri hl. n. hefur ekki getað beðið eftir því, að hægt væri - sem mér fannst þó vera skylt - að ganga úr skugga um það með embættisvottorði, hverjir hefðu rétt fyrir sér, þeir, sem telja, að kjósendur einir séu undirskrifaðir á undirskriftaskjölunum, eða hvort þar sé á þriðja hundrað manns, sem hafi ekki þegnrétt í Kópavogshreppi til þess að taka þátt þar í atkvgr. Mitt nál. er sem sé nú í prentun og hefur verið það síðan snemma í dag og biður einungis eftir því, að hægt sé að birta niðurstöðuna af notarialvottorði borgarfógetans, svo að ekki sé lengur hægt að rífast um það, hvort undirskriftaskjölin séu gildur vitnisburður um vilja meiri hluta kjósenda í hreppnum eða undirskriftaskjölin séu það ekki. En svo mikið er víst, að ef það reynist þannig samkv. vottorði fógetans, að um eða yfir 200 manns á undirskriftaskjölunum sé ekki á kjörskrá í Kópavogshreppi, þá er það orðið sannað mál og ekki hægt að rífast um það lengur, að það er ekki enn þá fenginn meirihlutavilji, sem mælir með því, að Kópavogshreppur sé gerður að kaupstað nú. Ef sú stoðin, sú eina, sem þetta frv. hangir á, félli nú þannig og brotnaði í tvennt, þá er sem sé enginn grundvöllur fyrir þessu frv., því að þess eru engin dæmi, að frumvörp um að gera hrepp að kaupstað hafi verið flutt öðruvísi en það væri byggt á í fyrsta lagi vilja kjósenda í viðkomandi sveitarfélagi, í öðru lagi á vilja meiri hluta sveitarstjórnar og í þriðja lagi byggt á vilja og meðmælum sýslunefndar. Með undirskriftaskjölunum var sem sé látið í veðri vaka, og ég hygg, að flm. hafi trúað því, að flutningur þessa frv. væri studdur óyggjandi vilja meiri hluta kjósendanna, en samkv. því, sem haldið er fram og á eftir að sannast náttúrlega með notarial-vottorði embættismanns, mun koma í ljós, að ég hygg, að meiri hluti kjósenda verði ekki lesinn út úr þessum undirskriftaskjölum. Hitt kemur svo hér í ljós með frv. sjálfu, að sýslunefnd Kjósarsýslu mælir ekki með frv., mælir ekki með því, að þessi skipulagsbreyting sé gerð á sveitarstjórnarmálum í Kópavogshreppi, því að hún vekur athygli á, að slíkt mundi veikja athafnamöguleika sýslunnar verulega, og er því andvíg þessu, tekur það einungis í mál, ef það kæmi í ljós á ótvíræðan hátt og eindregin viljayfirlýsing meiri hluta sveitarstjórnar Kópavogshrepps og óumdeilanlegs meiri hluta atkvæðisbærra íbúa, að þá mundi hún þó auðvitað sætta sig við slíka breytingu. Svona djúpt tekur sýslunefndin í árinni á móti því, að þetta frv. verði gert að lögum. Nú vantar þetta hvort tveggja, sem sýslunefndin heimtar. Það vantar meðmæli meiri hluta sveitarstjórnarinnar, og það vantar enn sem komið er örugga sönnun fyrir því, að meirihlutavilji atkvæðisbærra manna sé fyrir hendi til stuðnings þessu máli. Nú er kunnugt um það, að sveitarstjórnin í Kópavogshreppi hefur ákveðið, að á sunnudaginn kemur, núna eftir örfáa daga, fari fram leynileg atkvgr. um það, hvaða skipan íbúarnir í hreppnum vilji að upp verði tekin um stjórn sveitarmála þar. Ég hefði því talið algerlega sjálfsagðan hlut að halda ekki lengur áfram umr. um þetta mál og vera þannig að eyða tíma þingsins í að fjalla um það, fyrr en fyrir lægi vilji kjósendanna með niðurstöðu þessarar leynilegu atkvgr., sem nú stendur fyrir dyrum og auðvitað á að fara fram á grundvelli kjörskrár, sem meiri hluti og minni hluti hreppsnefndar hafa fjallað um og kært út af og kært inn á eftir réttum reglum og gengið frá lögformlega, þannig að enginn geti efazt um, að þar sé réttilega um hnúta búið. Við þessa atkvgr. hlýtur að koma í ljós í fyrsta lagi, hvort það er til meirihlutavilji kjósenda í hreppnum fyrir því, að þetta frv. verði samþ. og Kópavogshreppi nú þegar breytt í kaupstað, eða hvort héraðsbúar vilji, að upp verði tekin einhver önnur skipan á stjórn sveitarmálanna. Þar hefur aðallega verið tekið í mál, hvort héraðsbúar, sem að miklum meiri hluta til eru komnir héðan frá Reykjavík, vilji, að þeirra sveitarfélag sameinist Reykjavík og ekki verði stofnaður kaupstaður. Ef það færi svo, að meiri hluti hreppsbúa, þeirra sem atkvæðisrétt hafa um sveitarstjórnarmál, segði: Við viljum ekki stofna kaupstað og viljum heldur, að leitað sé eftir samningum við Reykjavík um, að hreppsfélagið sameinist höfuðborginni, - ja, þá finnst mér a.m.k. hlálegt, ef Alþ. væri að forspurðum íbúunum á grundvelli undirskrifta, sem hefðu þá ekki staðizt og sýndust ekki styðjast við meiri hluta kjósendanna, búið að samþ. lög um það, að þetta hreppsfélag skyldi verða kaupstaður, hvað sem hver segði, hvort sem þeir vildu það sjálfir eða ekki, og þar skyldi stofna bæjarfógetaembætti, þar skyldi auðvitað reisa veglegan bæjarfógetabústað, þar skyldi auðvitað stofna tollstjóraembætti og þar skyldi auðvitað reisa honum bústað, þar skyldi koma upp lögreglu, sjálfsagt ekki fámennari en svo, að það væri einn lögregluþjónn fyrir hverja 700 íbúa, svo að þarna væru um 6–7 lögregluþjónar; þar þyrfti auðvitað að byggja gott og vandað tugthús, og þar þyrfti að koma upp pósti og síma. Það er ófært fyrir bæjarfélagið að hafa ekki pósthús og símstöð. Pósthúsið hér í Reykjavík er ekki fullnægjandi fyrir Reykjavík, hvað þá heldur fyrir aðra kaupstaði. Þar yrði að koma upp þessum stofnunum báðum og mörgum, mörgum fleirum. Og ekkert skil ég í Eysteini, fjmrh., ef hann vill ekki byggja þetta, þó að það væri bara tjaldað til einnar nætur. Ekkert skil ég í honum, ef hann vill ekki, að ríkisstj. sýni þessa rausn. En samt er það nú svo, að manni sýnist, að það væri dálítið hlálegt, ef frv. væri keyrt hér í gegnum 2. umr. í nótt, jafnvel 3. umr. líka undir morguninn og svo gengi það á morgun til 1. umr. í Ed. með afbrigðum; það væri reynt að keyra það í gegnum 2. umr. aðra nótt í Ed., svo kæmi miðvikudagurinn, fundur í Sþ., því miður ekki hægt að halda þessu nauðsynjamáli þá áfram, svo kæmi sumardagurinn fyrsti, og ekki geri ég ráð fyrir þingfundum þá, þó að mikið liggi nú við, og væri þá möguleiki til þess að drífa málið í gegnum 2. og 3. umr. í Ed. á föstudaginn og laugardaginn og atkvgr. hjá hreppsbúum ætti að fara fram á sunnudaginn. Það má segja, að þar skylli eiginlega hurð nærri hælum hjá ríkisstj. og stjórnarflokkunum að geta með ýtrustu herkjum og afburða dugnaði unnið stríðið á móti lýðræðinu og komið frv. í gegn nóttina áður en vilji fólksins gæti komið í ljós í leynilegri atkvgr. En svona standa málin. Með því, að haldið sé vel á öllu og tíminn notaður nætur og daga og allt að því lagt inn á helgidagsbrot vegna starfsáhuga þingsins, þá er hugsanlegt, að það gæti tekizt að gera þetta frv. að lögum nóttina áður en fólkið gengi að kjörborði til að láta í ljós vilja sinn. En alltaf hefur verið venja, að slík mál væru grundvölluð á vilja íbúanna í því sveitarfélagi, sem skipulaginu væri verið að breyta hjá, þangað til núna. Það er líka alveg sérstaklega vel um það búið, að það fari ekki í neinum undandrætti að framkvæma þessi lög, ef það skyldi takast að ganga frá þeim hér á Alþ. nóttina áður en atkvgr. færi fram í hreppnum, því að það endar ekki á þann venjulega snubbótta hátt, sem frv. enda oft á: Lög þessi öðlast þegar gildi. - Sú setning er hér að vísu í 22. gr., en þar við er bætt: Gerir ráðh. ráðstafanir til, að þau komi þá þegar til framkvæmda. - Það skal ekkert dragast. Eftir að lögin hafa tekið gildi, þá er ráðh. bundinn lagastaf um að byrja þá þegar að stofna embættin, sem bæjarfélagið nýja á að fá, og sjálfsagt verður líka farið að teikna og reikna út, hvað kosti nýju embættisbústaðirnir, sem þarf að reisa, og alveg sérstaklega vel um það búið í niðurlagssetningu frv. Það er ekki alveg eins og þegar átti að framkvæma frv. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Það tók hátt í þrjú ár, þangað til var farið að framkvæma þau lög, og þannig hefur það oftar gengið til. Það ætti þess vegna líklega að enda fleiri frv. á þessu: Gerir ráðh. ráðstafanir til, að þau komi þegar í stað til framkvæmda. Ég dreg því enga dul á það, að ég get ekki séð annað en að það væri hinn eðlilegi gangur þessa máls að hætta þessu kapphlaupi við vilja fólksins í sveitarfélaginu, sem hér á hlut að máli. Það er ómögulegt að neita því, að þetta fólk á rétt á því að segja til í leynilegri kosningu, hvort það vill, að hreppsfélagið þeirra sé gert að kaupstað nú þegar eða ekki, og það á rétt á því að geta sagt til við leynilega atkvgr., hvort það vill leita annarra skipulagshátta á sveitarfélagi sínu, og er þessi frv.- flutningur með öllu þessu óðagoti tilraun til að svipta fólkið í hreppnum þessum lýðræðislega rétti sínum. Ég mun því við þessa umr. leggja til, að umr. sé frestað hér, þangað til atkvgr. hefur farið fram og menn vita, hvort fólkið í Kópavogshreppi, það sem atkvæðisrétt hefur þar um sveitarstjórnarmál, vill, að stofnaður sé kaupstaður nú þegar eða hvort leitað sé samninga við Reykjavíkurbæ um sameiningu þessara sveitarfélaga. Ef það kemur í ljós, að meiri hluti fólksins í hreppnum vilji, að stofnaður sé kaupstaður nú þegar, þá verð ég ekki á móti því máli; þá hygg ég, að enginn þm. hreyfi hönd á móti málinu. Og hvað er þá í hættu að bíða fram yfir sunnudaginn? Þá gerist það hér á Alþ., sem stundum kemur fyrir, að allir verða sammála, stjórnarherrar, stjórnarlið og stjórnarandstaða, og þessi eina fylking gengur upp í einingu andans og bandi friðarins og frv. fer í gegn á skömmum tíma. Þá þarf engar kúnstir til þess að koma frv. fljótt og eðlilega og ljúflega í gegnum þingið, því að það liggur ekkert við, að þingið sé að ljúka störfum nú í kringum þessa næstu helgi; það stendur áreiðanlega fram yfir mánaðamótin, sennilega fulla viku af maí. Það er hér verið að leggja fram hvert frv. á fætur öðru frá stjórninni þessa dagana. Var verið að ræða hér mörg frv. frá stjórninni núna í dag við 1. umr. í fyrri d. Þess vegna er nógur tími til þess að afgreiða þetta mál sem samhljóða og einróma mál þingsins. Ef meirihlutavilji kjósendanna í Kópavogshreppi á sunnudaginn kemur tjáir þann vilja, að hér sé stofnaður kaupstaður, þá verður þetta frv. gert að l. ágreiningslaust. En ef hitt yrði ofan á, að fólkið í hreppnum segði: Við viljum heldur leita samninga við Reykjavíkurbæ um sameiningu - þá væri ekkert vit af stjórninni að vera búin að hamra í gegnum þingið móti vilja fólksins, en aðeins byggt á ímynduðum vilja þess vegna undirskriftanna, að stofnaður skyldi verða nýr kaupstaður hérna rétt hjá Reykjavík, kaupstaður, sem hefur ekki nokkurn atvinnumálagrundvöll sjálfstæðan, kaupstaður, sem þarf að leita með vinnu handa flestum sínum íbúum til Reykjavíkurbæjar, enda fólkið þaðan komið. Og þetta er byggð, sem hefur vaxið upp á örfáum árum, byggð, sem hefur vaxið upp vegna þess öngþveitis, sem hefur skapazt undir stjórn íhaldsins í Reykjavík í húsnæðismálunum. Það öngþveitismál var einmitt verið að ræða hér áðan. Þetta fólk á því sannarlega rétt á því að koma aftur til föðurhúsanna, ef það lætur í ljós þann vilja sinn. Þannig standa líka sakirnar, að það er full ástæða til þess að taka skipulagsmál byggðanna, sem eru að myndast hérna allt í kringum Reykjavík, til sérstakrar athugunar og rannsóknar og ráða þeim málum til lykta í heild eftir gaumgæfilega athugun þar til kjörinna manna. Það væri ákaflega eðlilegt, ef það yrði ofan á í atkvgr. á sunnudaginn í Kópavogshreppi, að meiri hlutinn þar léti í ljós, að hann vildi sameinast Reykjavík, að þá væri ekki látið við það eitt sitja, heldur væri tekið til athugunar, hvort ekki væri rétt að sameina Seltjarnarnesbyggðina, sem er hluti af hinum gamla Kópavogshreppi, og Kópavogshreppinn við Reykjavík og hvort ekki væri ástæða til jafnframt að athuga, hvort það væri ekki líka skynsamlegt að sameina hluta af Garðahreppi eða Garðahrepp kannske allan Hafnarfirði eða í raun og veru að taka í heild af fulltrúum frá Reykjavíkurbæ, frá Hafnarfjarðarbæ, frá Garðahreppi, frá Seltjarnarneshreppi og Kópavogshreppi þessi mál til athugunar í nefnd, sem Alþ. t.d. skipaði eða flokkarnir tilnefndu fulltrúa í. Það væri að taka á þessum málum með viti, og þar yrði svo ekkert ákveðið, fyrr en búið væri að fá að vita, hver væri vilji íbúanna í þessum sveitarfélögum, og það er áreiðanlegt, að það væri hægt að fá þann vilja fram hjá íbúum þessara hreppa, sem skynsamlegur væri og vel grundvallaður af slíkri nefnd, sem hefði rannsakað þetta mál í heild. Nú standa sakirnar t.d. þannig, að Hafnarfjarðarbær er að sækjast eftir að fá hluta af Garðahreppi innlimaðan í Hafnarfjarðarkaupstað, undir lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, og það mál er óleyst og verður áfram deilumál, ef það mál er ekki tekið til rólegrar yfirvegunar af fulltrúum þessara sveitarfélaga. Engin ástæða er til þess að taka þau mál út af fyrir sig til athugunar, en miklu eðlilegra, eins og ég hef nú sagt, að taka þessi mál öll til yfirvegunar í sameiginlegri nefnd Reykjavíkur og allra þessara sveitarfélaga, sem hér eiga hlut að máli. Og ég sé ekki, hvaða maður eða menn eða hvaða flokkar gætu haft nokkurt ógagn af því, að málin væru tekin upp á þennan skynsamlega hátt, annaðhvort eftir að búið væri að hverfa frá að samþ. þetta frv. eða í sambandi við afgreiðslu þess. Það væri t.d. ekkert óeðlileg lokaafgreiðsla þessa frv., t.d. hér við 3. umr., að horfið væri frá afgreiðslu þess og samþykkt af þinginu að kjósa slíka nefnd, sem tæki skipulagsmál allra þessara sveitarfélaga í kringum Reykjavík og Hafnarfjörð til rækilegrar yfirvegunar. Það er að myndast sams konar byggð í Garðahreppi, þar sem Silfurtún er, eins og var að myndast fyrir nokkrum árum í þeim núverandi Kópavogshreppi, sem er orðinn nú eins fjölmennur og ýmsir kaupstaðir landsins. Það er út frá fjölmenninu í byggðarlaginu ekki nokkur skapaður hlutur á móti því. að þetta byggðarlag yrði kaupstaður, ef á það eitt er lítið. Ég veit það fyrir víst, að ef hæstv. forsrh. hefði haft áhuga á þessu máli, þá hefði hann ekki látið sig vanta hér við umr. En hann hefur forðazt það eins og heitan eld að vera við umr. um þetta hans ágæta mál, sem hann er 1. flm. að. Hæstv. félmrh. höfum við ekki séð hér í húsinu, þegar málið hefur komið á dagskrá. Það er eins og þeir hafi hlaupið leiðar sinnar eins og byssubrenndir, þegar málið er komið nálægt dagskrá og líkur til þess, að það yrði tekið til umr. Og minn ágæta flokksbróður, Emil Jónsson, fyrrv. ráðh., sem er 3. flm. frv., hef ég ekki heldur séð hér nærverandi, þegar málið hefur verið til umr. Það er eins og hér hafi verið sett, að því er þessa menn snertir, upp svo ægileg fuglahræða, að þeir hafi hlaupið leiðar sinnar og út úr þinghúsinu og vilji hér ekki nærri koma. Ég veit ekki, af hverju þetta er. En svo mikið er víst að það lýsir hvorki áhuga né því, að þeir beri mjög fyrir brjósti, að þetta frv. þeirri nái fram að ganga. Menn eru vanir að leggja sig fram sjálfir og berjast fyrir hverju því máli, sem þeir leggja mikið kapp á að verði samþykkt. Það reyndist hér áðan, að það eru ekki svo margir þm. hér við, að hv. d. væri ályktunarfær. Hæstv. forseti gerði skyldu sína um að leita eftir því og komast að þeirri niðurstöðu, að það væri fjarri því, að d. væri ályktunarfær, og það sýnir líka, að þetta ágæta frv. hefur haft svona dreifandi áhrif á lið stjórnarinnar líka, ekki aðeins á ráðh. og flm., heldur allt þeirra lið. Það er, eins og ræðumaður sagði í kjördæmi hæstv. forseta fyrir nokkrum árum: „Það er bara eins og það hafi komizt hundur í hænsnahóp“, þegar þetta frv. hefur komizt hér á dagskrána. Allt er tvístrað. Þess vegna held ég, að það væri bezt að geta kveðið frv. sem fyrst niður eða a.m.k. lagt það einhvers staðar á hillu og til hliðar fram yfir sunnudaginn, þangað til fólkið hefur látið í ljós vilja sinn. Það er þó vitað um einn mann, sem virðist hafa áhuga fyrir því, að frv. um bæjarstjórn í Kópavogskaupstað verði að lögum. Það er bæjarfógetinn í Hafnarfirði, sýslumaðurinn í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og hann segir, að það sé vegna þess, að það sé mjög erfitt fyrir hann sem embættismann að gera þar sínar embættisskyldur, byggðin sé orðin svo fjölmenn og hann hafi ekki mannafla í sinni skrifstofu til að sinna þessu, eða eins og hann segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ósk Kópavogsbúa um bæjarréttindi fyrir hreppinn kemur mér ekki á óvart og hefði ekki gert, þótt fyrr hefði komið. Mér hefur verið ljóst um skeið, að óhjákvæmilegt væri að gera sérstakar ráðstafanir að því er varðar stjórn og skipan mála þessa sveitarfélags, svo ört sem það hefur vaxið hin síðari ár, og hef því fyrir nokkru látið þá skoðun í ljós við rétta aðila. Get ég því fyrir mitt leyti mælt með því, að hreppurinn fái kaupstaðarréttindi, og tel rétt, að nauðsynlegri breytingu á skipan mála í hreppnum verði flýtt. Kópavogshreppi var skipt úr Seltjarnarneshreppi um áramótin 1947 og 1948 og hann gerður að sérstöku sveitarfélagi. Þegar skiptin fóru fram, voru í Kópavogshreppi um 850 íbúar, en síðan hefur þeim fjölgað svo, að nú 7 árum síðar eru þeir 3230, og nú eru þeir víst orðnir enn fleiri. Verður ekki betur séð en að þessi öri vöxtur muni halda áfram 1 nokkur ár enn. Störf þau, sem embættið hér þarf að leysa af hendi í þessum fjölmenna og ört vaxandi hreppi, eru mörg og margvisleg. Auk sjálfrar löggæzlunnar og dómsögunnar og þeirra rannsókna, sem þeim eru samfara, annast embættið, svo sem kunnugt er, alla álagningu skatta á hreppsbúa til ríkissjóðs og trygginganna og innheimtu þeirra. Voru skattgreiðendur í hreppnum á s.l. ári um 1500 talsins. Embættið fer með greiðslu bóta frá Tryggingastofnun ríkisins til hreppsbúa, bæði ákveður, hverjum skuli greitt, hve mikið hverjum, og greiðir út bætur. Bótaþegar í hreppnum eru nú um 560, og njóta um 900 einstaklingar bótanna, og er fyrsta barn á fjölskylduheimilum þá ekki talið með. Þinglýsingar úr Kópavogshreppi eru nú 700 á ári. Mörg önnur störf eru unnin hér vegna Kópavogshrepps, eins og vera ber.“ Þetta eru aðalrök sýslumannsins fyrir því, að hann mæli með, að Kópavogshreppi sé breytt í kaupstað og að frv. um bæjarstjórn í Kópavogskaupstað verði gert að lögum. En þetta hreppsfélag er aðeins búið að vera til á því sniði, sem það nú er í, 7 ár. Og þetta er aðallega vegna þess, að sýslumannsembættið hefur ekki mannafla til að inna þarna störf af hendi, og þetta er orðið svo umfangsmikið, að hreppstjórinn, sem er annars mikill dugnaðarmaður, hefur ekki heldur bolmagn til að inna þessi störf af hendi fyrir sinn sýslumann, og þarf enginn að undrast það. En það hefur verið hins vegar bent á, að það væri hugsanleg leið að leysa þessi vandkvæði á annan hátt en að breyta hreppnum í kaupstað, með öllu því, sem því fylgir. Það hefur verið bent á, að það væri hugsanlega heldur ódýrara fyrir ríkissjóð að leyfa bæjarfógetanum í Hafnarfirði eða sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu að bæta við einum fulltrúa hjá sér og að hann fengi athvarf í skrifstofu hreppstjórans annaðhvort hluta úr degi eða svona annan hvern dag til þess að taka á móti tryggingagjöldum og til þess að auðvelda hreppsbúum að koma sínum gjöldum af sér og hafa samband við sýslumannsembættið og losna við ferðir til Hafnarfjarðar nálega daglega í sambandi við þetta. Og þetta væri a.m.k. fyrst um sinn sómasamleg úrbót á þeim vandkvæðum, sem sýslumaðurinn talar um. En aðrar nauðsynjar til þess að breyta þessu minnist hann ekki á. Þetta er þess vegna eins hjákátlegt og þegar vitfirringur fer að sækja vatn yfir lækinn, að biðja um endilega að breyta hreppsfélagi í kaupstað, þó að það þurfi að gera einhverja ráðstöfun í sýslumannsembættinu til þess að framkvæma innheimtustörf og önnur embættisverk þar á staðnum. Það virðist bókstaflega í rauninni ekki hafa neitt hugrænt samband við skipun sveitarstjórnarmálanna í þessu hreppsfélagi. Hitt virðist mér vega miklu þyngra í þessu máli, þegar sýslunefndin í Kjósarsýslu bendir á það, að sýslufélagið mundi verða veikt eftir, ef langfjölmennasti hreppurinn skildi við sýslufélagið. Ýmsar fleiri breytingar væru einnig eðlilegar í sambandi við stofnun kaupstaðar í Kópavogshreppi, t.d. það, að Gullbringu- og Kjósarsýsla yrðu aðskildar og bæjarfógetinn í hinum nýja kaupstað yrði þá einnig sýslumaður í Kjósarsýslu. Það sýndist vera mjög eðlileg skipan, því að sennilega er embættið ærið stórt og erfitt og umfangsmikið: Hafnarfjarðarkaupstaður og hin sívaxandi byggð, erlend og innlend, á Suðurnesjum í Gullbringusýslunni - svo að það sýnist vera ástæða til að taka óskir sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu til greina með því að taka einmitt tillit til framtíðarinnar á þann veg að minnka þá sýslumannsembættið um leið og leggja nokkuð af hans ábyrgðarþunga yfir á herðar þess væntanlega bæjarfógeta, sem kæmi í Kópavogskaupstað. Ég skal nú ekki fjölyrða miklu meira um þetta mál. Ég hef látið í ljós, að mér þyki það furðulegt, að frv. skuli vera borið fram á Alþ. um breytingu sveitarstjórnar í sveitarfélagi, án þess að með þeirri breytingu sé mælt og það mál sótt af meiri hluta sveitarstjórnar, án þess að það mál sé stutt af ótviræðum vilja kjósenda í viðkomandi sveitarfélagi og ekki einn sinni búið að spyrja kjósendurna um það, hvaða skipan sinna mála fólkið vilji helzt. Ég hef enn fremur bent á, að það séu óleyst vandkvæði þarna hjá fleiri sveitarfélögum í kringum Reykjavík og Hafnarfjörð, sem öll skynsemi mælir með að séu leyst í sameiningu með tilliti til þess, hvort ekki sé ástæða til að taka, að undangenginni rannsókn á því máli, ákvörðun um, hvernig skuli ákveða mörkin milli Hafnarfjarðarbæjar í framtiðinni og Reykjavíkurbæjar og hvort ekki eigi þar með að leggja Garðahrepp og Kópavogs- og Seltjarnarneshrepp undir þessi bæjarfélög og sameina þau, eða jafnvel að taka til athugunar, hvort lögsagnarumdæmi Reykjavíkur ætti ekki að ná yfir Mosfellssveitina, Seltjarnarnesið, Kópavogshreppinn, Garðahreppinn og Hafnarfjörð og þetta væri allt saman ein borg, því að þetta er allt að vaxa saman, - Mosfellssveitin er auðvitað alveg sjálfsögð undir þetta líka, því að þangað er Reykjavík að byggjast nú óðfluga. Þetta er í eðli sínu allt ein og sama borgin. Það er einnig hugsanlegt, að n., sem athugar þessi mál í heild, komist að þeirri niðurstöðu, að það væri það skynsamlegasta og réttasta. En það, sem ég tel að liggi mest í augum uppi í sambandi við þetta frv., er, að það er hlálegt, að Alþ. skuli sitja að fundarhöldum fram á nætur til þess að reyna að geta komið frv. í gegnum báðar d. einum degi áður en fólkið getur fengið tækifæri til að láta í ljós vilja sinn um efni málsins. Það er og verður hlægilegt og það ber lýðræðinu á Íslandi í dag því miður ekki fagurt vitni, ef hæstv. ríkisstj. undir forustu forsrh. heldur fast við að geta komið því í gegn. Ég er nú í raun og veru að vona, að hann sé frá því horfinn sjálfur, úr því að hann kemur ekki nálægt þessu. Það er líka augljóst mál, að brennandi áhugi er ekki fyrir málinu í Kópavogshreppi. Ég tók eftir því um daginn, að það var auglýst, að flokksfélag Sjálfstfl. í Kópavogshreppi boðaði til fundar, ekki bara um hreppsmál, heldur um hreppsmál og þjóðmál, viðhorfið í stjórnmálunum í dag. Og það var auglýst í Morgunblaðinu, og það var auglýst í ríkisútvarpinu, að hæstv. forsrh. mundi mæta á fundinum. Og hvernig var mætt? Var ekki allur Kópavogshreppur mættur á stundinni til að bugta sig fyrir sínum forsrh., sem hafði tekið að sér að flytja um það frv., að það skyldi verða bæjarstjórn í Kópavogskaupstað í staðinn fyrir hreppsnefnd í Kópavogshreppi og að hreppnum skyldi í skyndingu breytt í kaupstað? Maður skyldi ætla, að það hefðu ekki margir af hinum trúu þegnum okkar ágæta forsrh. látið sig vanta. En það mættu um 20 manns í þessari fjölmennu byggð. Ég er alveg sannfærður um, að þá hefur hæstv. forsrh. runnið í skap, þegar hann sá, að dónarnir, sem höfðu staðið yfir 11 ára barni við að skrifa undir undirskriftaskjalið, höfðu ekki einu sinni svo mikið við í trú og hollustu við hæstv. forsrh. að mæta, þegar það hafði verið auglýst með miklu yfirlæti, að hann kæmi til að ræða hreppsmál og þjóðmál. Og þetta er vafalaust skýringin á því, að hæstv. forsrh. lætur ekki sjá sig í sambandi við umr. um þetta mál. Hann er búinn að fá á því skömm og forsmán, og ég lái honum það ekki. Ég á sem sé mitt nál. í prentun frá því snemma í dag, en því hefur ekki verið útbýtt hér, af því að það vantar annað fskj. með, sem sé notarial-vottorðið frá borgarfógetanum, sem virðist ekki hafa getað lokið því í dag, en hefur nú lofað að ljúka því í fyrramálið. En þar lagði ég til í því nál., að umr. yrði frestað fram yfir þann tíma, sem atkvgr. um skipulagsmál Kópavogshrepps fer fram, en það er á sunnudaginn kemur, eins og ég hef áður sagt. Og ég vil nú leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að bera fram þessa till., sem er í mínu hálfprentaða eða fullsetta nál., og sú till. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ákveðin hefur verið leynileg atkvæðagreiðsla kosningabærra manna í Kópavogshreppi innan fárra daga um framtíðarskipan sveitarstjórnarmála þar, ályktar deildin að fresta umr. um málið, þar til atkvgr. hefur farið fram og vitneskja þannig fengin um vilja kjósenda í Kópavogshreppi um skipan þessara mála.“ Ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till og bið afsökunar á því, að hún er borin fram skriflega, þar sem ekki hefur sem sé verið hægt að bíða eftir því, að nál. fengist prentað til fulls og því útbýtt hér, og læt þar með lokið málið mínu um þetta að sinni.