Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um breyt. á l. nr. 79 31. des. 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu, er aðeins tvær örstuttar gr. 1. gr. hljóðar á þessa leið: „Í stað orðanna „17%“ í 1. málsgr. 3. gr. laganna komi: „11%“. Og 2. gr. hljóðar á þessa leið: „Lög þessi öðlast þegar gildi og taka til greiðslu kostnaðarhlutdeildar samkvæmt 3. gr. laganna frá og með 1. janúar 1970.“ Í meðförum hv. Ed. var svo bætt við ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Af þessu tilefni skal Verðlagsráð sjávarútvegsins endurskoða lágmarksverð, sem gilti á árinu 1969 með gildistíma fram á árið 1970. Hið endurskoðaða lágmarksverð skal taka gildi frá og með 1. janúar 1970.“ Þannig stendur á þessu bráðabirgðaákvæði, að um einstakar sjávarafurðir mun hafa verið ákveðið verð á s.1. ári, sem átti að gilda fram á þetta ár. Þarna mun vera um að ræða síld veidda við Norðurland og Austurland, en verð á henni átti að gilda, að því er mig minnir, til loka þessa mánaðar og í öðru lagi er þarna um að ræða verð á rækju, en verð á henni átti að gilda til 31. ágúst þessa árs. Hvað fyrra atriðið, síldina við Norður– og Austurland snertir, hefur þetta enga praktíska þýðingu, en varðandi rækjuna verkar þetta þannig, að skiptaverðið breytist til hækkunar úr 10 kr. pr. kg í 10.50 kr. En það, sem útgerðin fær þá fyrir rækjuna, mun verða 12.70 kr. Í sjútvn. þessarar hv. d. var í sjálfu sér enginn efnislegur ágreiningur um þetta frv., en einn hv. nm., hv. 4. þm. Austf., skilar þó séráliti. Í því kemur þó fram, að hann er fylgjandi frv. út af fyrir sig. Ég vil vekja athygli á því, að með þeim samningum, sem frv. þetta byggist á milli útgerðarnmanna annars vegar og sjómannasamtakanna hins vegar, verður sú breyting ein á l. um ráðstafanir í sjávarútvegi, að sú kostnaðarhlutdeild, sem útgerðin fékk af óskiptu, lækkar úr 17% í 11%, þ.e.a.s. þetta frv. hefur aðeins áhrif á 3. gr. laganna, en ekki á 4. gr. Í 3. gr. eru eingöngu ákvæði, er lúta að því, þegar fiskiskip selur afla í innlendri höfn. Ákvæði varðandi sölu afla erlendis eru aftur á móti í 4. gr. l. og þetta frv. hefur engin áhrif á þá gr. Sú breyt. á 3. gr., sem hér er fjallað um, leiðir til þess, að fiskverðshækkun til skipta verður um 15%, og mér skilst, að þrátt fyrir það, að útgerðin slaki til á þeim kostnaðarhluta, sem hún hefur fengið ein, sé hækkunin, sem til hennar rennur, um 6%. Vegna þess að þetta hefur eingöngu áhrif, ef landað er hérlendis, en ekki, þegar afli er seldur í erlendri höfn, ætti þessi breyting út af fyrir sig að stuðla að því, að íslenzk fiskiskip legðu meiri áherzlu en áður á að skila aflanum til vinnslu hér á landi. Það stendur þannig á, að ekki hefur, þrátt fyrir samkomulagið um fiskverðið, verið hægt að birta auglýsingu um fiskverðið, meðan hæstv. Alþ. hefur ekki afgr. þessa breyt. og er beðið með birtingu fiskverðsins eftir því, að þetta frv. verði að lögum. Ég vil þess vegna leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að 3. umr. um þetta mál fari fram þegar að lokinni þessari umr., þannig, að ekki þurfi að verða frekari dráttur á því, að auglýsing um fiskverðið verði birt. Ég hygg, að ég þurfi svo ekki að fara fleiri orðum um þetta mál, en fyrir hönd meiri hl. sjútvn. og raunar fyrir hönd allrar n., mæli ég með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir því að gera minni háttar breyt. á 1., sem sett voru í desembermánuði 1968 að lokinni síðustu gengislækkun. Sú löggjöf var mjög umdeild og hefur leitt til allmikilla deilna á milli sjómanna og útvegsmanna og stöðvana í sjávarútvegsframleiðslu. Þegar þau l. voru sett, var það afstaða mín og okkar Alþb.–manna, að við vorum andvígir þessari lagasetningu og töldum, að með henni væri farið inn á mjög óeðlilega braut, en gert var ráð fyrir því, að samningum þeim, er í gildi höfðu verið milli sjómanna og útvegsmanna, yrði breytt með l. og samkomulaginu milli útvegsmanna og sjómanna um hlutaskiptakjör var raskað í grundvallaratriðum sjómönnum í óhag. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því að slaka nokkuð til á því óréttlæti, sem þá var samþ. í þessum 1. og ég get því fyrir mitt leyti verið með því að samþykkja þetta frv., af því að það leiðréttir nokkuð þá ágalla, sem eru á gildandi löggjöf, en vil þó nota tækifærið til að undirstrika það, að ég tel, að í frv. sé um allt of litla breyt. að ræða og enn þá sé hér um hættulegt deiluefni að ræða milli sjómanna og útvegsmanna varðandi launakjör sjómanna og allar líkur séu til þess, að þetta leiði enn til endurtekinna átaka sjómanna og útvegsmanna og framleiðslustöðvana vegna þeirra óeðlilegu ákvæða, sem ég tel vera í þessari löggjöf og grípur inn í launakjörin. Í fsp.–tíma á Alþ. í gær voru gefnar býsna athyglisverðar upplýsingar, sem snerta þetta mál. Þá var frá því skýrt, að talið væri, að afborganir og vextir, sem til falla á árinu 1969 af togurum í landinu, mundu nema 31.5 millj. kr. Hins vegar var upplýst, að greiðslur til Fiskveiðasjóðs samkvæmt þeim 1., þessum umdeildu l., sem ég hef gert að umtalsefni, mundu verða samtals 124 millj. M.ö.o. er á þennan hátt gert ráð fyrir því að taka af óskiptu aflaverðmæti togaranna upphæð, sem nemur 124 millj. kr. í því skyni, að þetta eigi að fara til þess að borga afborganir og vexti af skipunum, sem skipverjum, sem ekki eiga beina aðild að rekstri útgerðarinnar, kemur ekki við út af fyrir sig. Þessi upphæð er tekin af óskiptum aflahlut í því skyni, að það eigi að borga með þessu afborganir og vexti, sem þó er ekki nema 31.5 millj. kr. Hér er auðvitað augljóslega verið að blekkja og það er verið að raska þeim samningsgrundvelli, sem við hafði verið miðað og það er verið að skila á þennan hátt til útgerðarinnar allverulegum hluta af framleiðsluverðmætinu, án þess að það eigi að koma undir almenn skipti. Sama er að segja varðandi önnur fiskiskip, þó að tölurnar líti nokkuð öðru vísi út. Með þeim upplýsingum, sem voru gefnar á Alþ. í gær, var frá því skýrt, að talið væri, að afborganir og vextir af stofnlánum annarra fiskiskipa, en togara mundu nema á árinu 1969 um 302 millj. kr. Hins vegar var upplýst, að samkvæmt þessum l. mundi verða greidd til Fiskveiðasjóðs vegna afborgana og vaxta annarra fiskiskipa upphæð, sem nemur 304 millj. kr. eða nokkru hærri upphæð, en sem nemur öllum afborgunum og vöxtum þessara fiskiskipa. Nú er það svo, að í framkvæmd verður þetta auðvitað þannig, að af einstökum fiskiskipum er tekið samkvæmt lögunum miklu meira, en sem nemur öllum afborgunum og vöxtum af stofnlánum þeirra, en af öðrum verður auðvitað tekið eitthvað minna, því að þau hafa ekki fiskað jafnmikið. Í reyndinni verður þetta því þannig, að skipverjar eru á þennan hátt látnir standa undir þessum reksturskostnaði skipanna, sem þeir höfðu þó ekki samið um í sínum kjarasamningum, en það verður þannig að vera, samkvæmt þessum ósanngjörnu l. Það var einnig upplýst á Alþ. í gær, að það ákvæði l., sem fjallar um, að það skuli renna beint til útgerðarmanna 17% af lönduðu aflaverðmæti, án þess að sú upphæð komi til hlutaskipta, muni nema um 391 millj. kr. á árinu 1969. Það er því mjög sennilegt, að á þennan hátt hafi verið tekið af skipverjum á öðrum fiskiskipum, en togurum í kringum 200 millj. kr. af þeirra kauphluta samkvæmt því hlutaskiptafyrirkomulagi, sem í gildi hafði verið, ef maður reiknar með því, að skipshöfnin sem heild með aukahlutum eigi í kringum helming aflaverðmætisins, sem mun vera mjög nærri lagi, þegar meðaltalið er tekið. Þessi atriði eru þess eðlis, að ég er þeim andvígur og tel, að þetta sé ósanngjarnt og það sé mjög hætt við því, að þetta leiði til endurtekinna átaka á milli sjómanna og útvegsmanna og framleiðslustöðvana. Eins og menn vita varð framleiðslustöðvun vegna þessara l. í byrjun vetrarvertíðar árið 1969 og allt útlit var einnig á því, að svo færi að þessu sinni, þó að samkomulag yrði um að falla frá stöðvun einmitt með því, að slakað var nokkuð til á ákvæðum l. á þann hátt, sem gert er nú ráð fyrir að staðfesta með þessu frv. Afstaða mín er sem sagt sú, að ég er, eins og við Alþb.–menn höfum lýst yfir, þeirrar skoðunar, að sjómenn og útgerðarmenn eigi í frjálsum samningum að ákveða launakjör sjómanna og Alþ. eigi ekki að grípa inn í slíka samningagerð án þeirra vilja. Með tilliti til þessa er afstaða okkar til þessara l., sem sett voru í desembermánuði 1968, óbreytt. Við teljum, að þarna sé um ósanngjörn l. að ræða, en þar sem hér er um það að ræða að draga nokkuð úr því misrétti, sem felst í l., get ég út af fyrir sig fallizt á að greiða þessu frv. atkv. Það breytir ekki afstöðu minni til meginlaganna.



Herra forseti. Ég vil biðja velvirðingar á því, að frv. til l. um Iðnþróunarsjóðinn skuli ekki vera fyrr komið fram og á það rætur sínar að rekja til nokkurra mistaka. Ég vil þó mega vona, að það þurfi ekki að valda því, að þinginu auðnist ekki að afgreiða þetta mál nú fyrir fundarhlé vegna Norðurlandaráðsins. Það er því fremur vegna þess, að hér er í raun og veru um einfalda löggjöf að ræða, þar sem meginatriði hennar er, að ríkisstj. skuli vera heimilt að staðfesta fyrir Íslands hönd samning ríkisstj. Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um stofnun norræns iðnþróunarsjóðs fyrir Ísland, sem gerður var í Rvík 12. des. 1969. En einmitt þessi samningur hefur áður legið fyrir hér í þinginu sem fskj. með þáltill. um aðild Íslands að Fríverzlunarsamtökum Evrópu og efni samningsins er kunnugt þm. Það sem í lögunum er að öðru leyti, má segja, að sé fremur formsatriði, en það er, að sjóðurinn skuli nefnast hér Iðnþróunarsjóður, hann er kallaður Norrænn iðnþróunarsjóður í samningsgerðinni, en af hentugleikaástæðum var talið eðlilegra, að hann héti hér á landi Iðnþróunarsjóður, en það stangast ekki heldur á við önnur sjóðsheiti hér á landi og á þess vegna ekki að valda neinum misskilningi. Að öðru leyti eru svo ákvæði um stjórnir sjóðsins, nánar gerð grein fyrir þeim. Það má segja, að augljóst sé af samningnum um sjálfa sjóðsstjórnina, þ.e.a.s. sem skipuð er fulltrúum frá öllum Norðurlöndunum, 5 manna stjórn, en framkvæmdastjórnin átti að vera skipuð úr bankakerfinu og það eru ákvæði um það í 4. gr., að iðnrh. skipi 5 menn í framkvæmdanefnd sjóðsins eftir tilnefningu Seðlabanka Íslands, Landsbanka Íslands, Iðnaðarbanka Íslands og Iðnlánasjóðs, sem hver tilnefnir einn mann og Útvegsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, sem tilnefna einn mann sameiginlega. Hér er farin sú leið að taka tilnefningar frá þeim aðilum, sem mest eru riðnir við störf og framkvæmd á störfum sjóðsins og er þá miðað við það fjármagn, sem viðkomandi viðskiptabankar og sjóðir hafa í iðnaðinum. Landsbanki Íslands og Iðnaðarbankinn eru þar stærstu aðilarnir, en útlán þessara aðila til iðnaðar munu vera nálægt 500 millj. kr. hjá hvorum. Síðan er Iðnlánasjóðurinn með nálægt 400 millj. kr. í útlánum núna. Honum vex að sjálfsögðu jafnt og þétt fiskur um hrygg og verður innan tíðar sá, sem hefur mest fjármagn þessara aðila í útlánum, eins og hann er uppbyggður. En Útvegsbanki og Búnaðarbanki eru með svipuð útlán í iðnaði, um eða kringum 300 millj. kr. Það er rétt að segja það, að í sjálfu sér hefði kannske verið æskilegast, að sjóðsstjórnin - framkvæmdastjórnin - hefði verið skipuð 6 mönnum, þ.e.a.s. að Útvegsbankinn hefði getað tilnefnt einn og Búnaðarbankinn einn. En það var hins vegar ákveðið í samningnum um sjóðinn, svo að þessu gátum við ekki breytt. Hygg ég, að gott samkomulag geti náðst um þetta fyrirkomulag, þannig að í raun og veru standi allir þessir aðilar að framkvæmdastjórninni. Í EFTA–nefndinni á sínum tíma, þegar rætt var um, hvaða hátt menn vildu hafa á þessari framkvæmdastjórn, þá var það sameiginleg skoðun, ég held mér sé óhætt að segja allra aðila, bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, að hentugast væri, að það væru fulltrúar frá bankakerfinu og viðskiptabönkunum og Iðnlánasjóði þá líka, en við það sköpuðust náin tengsl, sem mikilsverð voru að áliti allra nefndarmanna, milli stjórnar fjárfestingarsjóðs eins og Iðnþróunarsjóðurinn er og þeirra viðskiptabanka og annarra aðila, sem lána til iðnaðarins. Það er, eins og gefur að skilja, mjög mikilsvert fyrir iðnaðinn, að þær venjur og reglur mótist hér, þegar ákvarðanir eru teknar um fjárfestingarlán til hans, að þá sé um leið um það rætt og jafnvel fastmælum bundið á milli aðila, sem ætti að geta orðið í svona framkvæmdastjórn, hvar viðkomandi aðili mundi hafa sín viðskiptalán. Enda þykir það nú vera nauðsynlegur háttur, sem því miður hefur oft verið misbrestur á, á fyrri árum hjá okkur, að menn geri sér í upphafi grein fyrir rekstrarfjárþörf við það fyrirtæki, sem verið er að stofnsetja, um leið og fjárfestingarþörfin er metin og sótt um stofnlán. Önnur ákvæði eru í samræmi við það, sem gert hefur verið ráð fyrir í samningnum og þarf því ekki að fjalla frekar um. Sjálfur samningurinn er í slíku tilfelli fylgiskjal með löggjöfinni. Um athugasemdir við frv. þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Þar er gerð grein fyrir því, sem þm. hefur áður verið gerð grein fyrir, hvernig hugmyndin að sjóðnum er til komin, til að reyna að auka gagnkvæm viðskipti Íslendinga og hinna Norðurlandanna fjögurra, þar sem því miður hefur hallazt mjög á, á undanförnum árum og einnig að auðvelda Íslendingum viðskipti sín almennt innan Fríverzlunar samtakanna. Þessi sjónarmið voru af hálfu Norðurlandanna, fulltrúa í þeirra eigin ríkisstjórnum, viðurkennd að þau væru mikils virði og þess vegna vel tekið undir þessar hugmyndir að stofna hinn svokallaða Norræna iðnþróunarsjóð. En augljóst mál var það, að einmitt við inngönguna í EFTA og til þess þá einnig að herða á eðlilegu jafnvægi í viðskiptum sérstaklega á milli Norðurlandanna og Íslands, var eiginlega íslenzkum iðnaði þörf mjög verulegs aukins fjármagns. Af þessum sökum var það svo, að sjóðurinn var endanlega ákveðinn í ísl. kr. 1.232 millj. og með þeirri skiptingu, sem hv. þm. er kunnugt um og gerð er grein fyrir í athugasemdum. Loks vil ég aðeins minna á, að hér hefur verið látið fylgja í fskj. áætlun frá Seðlabanka Íslands. Óskað var eftir því, að hann gerði nokkra áætlun um sjóðinn, hvernig hann byggði sig upp og hvernig fjármagn hans mundi vera, en eins og tekið er fram af Seðlabankans hálfu, þá er byggt á gefnum forsendum, sem þurfa ekki endilega að vera með þeim hætti, sem bankinn hefur gert ráð fyrir. Það er þess vegna meira sett fram til þess, að þm. geti áttað sig á, hvernig í raun og veru sjóðurinn muni þróast, en hann er eins og kunnugt er með þeim hætti, að þegar 10 ár eru liðin, þá eigum við Íslendingar aftur að fara að greiða, en að vísu vaxtalaust, framlagið frá hinum Norðurlöndunum. Þess vegna, eftir að höfuðstóllinn hefur náð hámarki eftir 10 ár, þá fer sjálfur höfuðstóllinn nokkuð að minnka vegna endurgreiðslnanna, sem þá nema nálægt 80 millj. kr. árlega í 15 ár. Eftir 25 ár hefur stofnféð verið endurgreitt og þá er sjóðurinn orðinn að eign okkar Íslendinga einna og starfi sjóðurinn þá áfram, sem auðvitað má telja mestar líkur á, þá þarf bæði að setja honum nýja löggjöf og nýjar reglur. En þá hefur hann aukna möguleika til þess að halda áfram að vaxa, eins og venjulegir stofnfjársjóðir gera. Hér er nokkurt frávik á þessu tímabili. Það kemur einnig fram, að sjóðurinn hefur mest fé til ráðstöfunar á fyrstu árunum, en það er m.a. vegna þess, að gert er ráð fyrir, að þá sé mest þörf fyrir, að hagnýtt verði til fulls heimildin í samningnum um sjóðinn að verja allt að 10% af stofnfénu til sérstakra lána með hagkvæmum kjörum eða beinlínis til framlaga til þess að stuðla að rannsóknum, tækniaðstoð og markaðskönnunum. Ég hygg svo, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð til skilgreiningar á þessu frv., en vil mælast til þess, að frv. verði að lokinni umr. vísað til iðnn. og 2. umr. Og þá vil ég biðja hv. n. að hafa í huga þann möguleika, að við getum gengið frá þessu frv. um sjóðinn fyrir þinghlé, alla vega þannig, að löggjöf um hann liggi fyrir, þegar ráðgert er, að við verðum aðilar að EFTA 1. marz. En það þarf auðvitað verulegan undirbúning til starfsemi slíks sjóðs og er þegar hafið í rn. að undirbúa starfsemi sjóðsins, þar til að því kemur, að honum verði sett stjórn, sem ekki yrði þá fyrr, en á því tímabili, að sjálf þátttakan í EFTA verður raunhæf, en það er hins vegar verulegt atriði, að undirbúningur þess, viðræður við hin Norðurlöndin líka, fari fram, svo að allt geti tekið gildi í einu, þátttakan í EFTA og formleg skipun í sjóðinn eftir þann undirbúning, sem nú þarf að fara fram, meðan málið er í burðarliðnum.



Herra forseti. Eins og hefur komið fram hjá hæstv. iðnrh., þá er kannske ekki mikil ástæða til þess, að langar umr. verði hér um þetta mál, því að hér er í rauninni fyrst og fremst um staðfestingu á gerðu samkomulagi að ræða, sem þinginu hefur þegar verið gerð grein fyrir. Hér er um stofnun sjóðs að ræða, sem vissulega getur komið að gagni, ef vel tekst til með framkvæmdina. Ég vildi aðeins segja það í tilefni af því, sem kom fram í ræðu hans, að það mundi hafa verið sameiginlegt álit fulltrúa í EFTA–nefnd, sem hefðu athugað þessi mál á sínum tíma, að heppilegast væri, að í framkvæmdastjórn sjóðsins yrðu fulltrúar frá bankakerfinu, að þetta er ekki rétt hvað mig áhrærir. Ég hef ekki verið á þeirri skoðun og er ekki á þeirri skoðun. Ég held, að það hefði farið betur að hafa þetta á annan veg. En þetta er ekkert meginatriði. Mín skoðun er sú, að það hefði verið miklu eðlilegra, að það hefði verið skipuð sérstök framkvæmdastjórn fyrir þennan sjóð, sem síðan hefði haft, eins og gert er ráð fyrir í samkomulaginu, náið samstarf við bankakerfið eða þá aðila, sem hafa með stofnlánaveitingar til iðnaðarins að gera. Ég vil einnig segja það, að ég tel fyrir mitt leyti, að eigi fulltrúar bankanna að vera í þessari framkvæmdastjórn, sem ég tel talsvert gallað, þá tel ég eðlilegra, að það væru aðeins fulltrúar viðskiptabankanna, ekki fulltrúar Seðlabankans. Ég tel, að þetta samrýmist í rauninni ekki þeim grundvelli, sem lagður er að störfum Seðlabankans, að hann sé með fulltrúa í svona lánastofnun, sem fjallar um lánveitingar til einstakra aðila. Ég teldi miklu eðlilegra, að hann ætti ekki fulltrúa í þessari framkvæmdastjórn. En svo er hér eitt atriði, sem ég óska eftir að verði upplýst nokkru nánar, ef ekki við 1. umr., þá við þá n., sem fær málið til athugunar, en það er, að hér er um þýðingarmikinn stofnlánasjóð að ræða fyrir iðnaðinn, en eins og fram hefur komið í umr. hér áður, þá er það nokkuð óljóst, hvað talið er flokkast undir iðnað hér í landi og það skiptir því allmiklu máli, hvaða aðilar það eru, sem geta raunverulega átt von á því að fá lán eða fyrirgreiðslu úr þessum sjóði. Ég spyr t.d. um það, en legg ekki neina höfuðáherzlu á að fá svar við því við þessa umr., en það komi þá fram við nefndarstörf. Getur fiskiðnaðurinn fengið lán úr þessum sjóði, fiskiðnaðurinn almennt, þar á ég t.d. við frystihús og annan slíkan fiskiðnað, síldarverksmiðjur, fiskmjölsverksmiðjur og annan slíkan fiskiðnað, eða geta t.d. niðursuðu– og niðurlagningarverksmiðjur eða aðrar tegundir af fiskiðnaði flokkazt undir þessa lánveitingu, eða geta þessir aðilar ekki fengið lán úr þessum sjóði? Eru mörkin kannske þau sömu, sem hér voru skilgreind í sambandi við EFTA–umr. af hæstv. viðskrh., þar sem hann tók t.d. frystihúsarekstur og slíkan fiskiðnað út úr og taldi hann með sjávarútvegi, en hins vegar taldi hann með iðnaði niðursuðu og niðurlagningu og þá verksmiðjurekstur í vissum öðrum tilvikum, þar sem viðurkennt væri, að slík framleiðsla flokkaðist undir EFTA–meðferð? Ég álít, að það sé nauðsynlegt, að þetta fái að koma hér fram, hvaða greinar iðnaðar geta raunverulega flokkazt hér undir. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið frekar hér við 1. umr. Það fer til n. og fær þar sína athugun.



Herra forseti. Í till. á undanförnum þingum og í umr. um iðnaðinn hefur af okkur framsóknarmönnum verið bent á nauðsyn þess að útvega iðnaðinum í landinu aukið fjármagn og í umr. um EFTA–málið lögðum við áherzlu á það, að iðnaðurinn í landinu væri ekki nógu vel undir það búinn að taka þátt í þeirri samkeppni, sem fram undan væri í sambandi við EFTA–aðildina og að brýn nauðsyn væri til að nota tímann vel til að búa íslenzkan iðnað undir það. Nú hefur hins vegar verið ákveðið, að Ísland gengur í EFTA eftir rúmlega mánuð og okkur er það ljóst, framsóknarmönnum og leggjum á það mikla áherzlu, að þjóðin verður að sameinast í þeim verkefnum til þess að standa sem bezt að því máli og hagnýta sér sem bezt þá möguleika, sem hún kynni að eiga á því sviði. Enda þótt mönnum hefði getað sýnzt sitt hvað um málið í heild, meðan það var á afgreiðslustigi, þá er það nú á því stigi, að sameinast þarf til átaka til þess að búa atvinnuvegi þjóðarinnar sem bezt undir þetta samstarf. Einn þátturinn í EFTA–málinu var Iðnþróunarsjóðurinn, og það gerðu sér allir grein fyrir því, að þar voru á ferðinni fjármunir, sem iðnaðurinn þurfti á að halda og þarf að hagnýta. Framsfl. mun því ekki leggja stein í götu þessa máls, nema síður sé, enda gerði hann það ekki við EFTA–málið í heild. Það eina, sem ég vildi segja í sambandi við þetta frv., sem lítill tími hefur verið til þess að skoða, – stefnan var áður mörkuð, svo að hún var kunn, – það er um sjóðsstjórnina, að hún nær yfir mjög takmarkað svið og er mjög á valdi hæstv. ráðh., sem með þetta mál fer, hvernig til tekst með þá skipan. Hér getur verið um einhliða skipan á flestum sviðum að ræða, ef þannig verður á haldið. Í okkar bankakerfi hefur það verið svo, að það hefur verið tekið tillit til ýmissa hluta á sviði atvinnúmála og einnig stjórnmála. Og það skiptir verulegu máli í þessu sambandi, þegar þessi stjórn verður skipuð, sem er eingöngu skipuð eftir viðhorfi bankanna, að það sé einnig tekið tillit til þeirra mála, sem lögð eru til grundvallar við skipan bankastjórastarfanna. Að öðru leyti mun ég ekki orðlengja um þetta frv. við þessa umr., enda gefur það ekki sérstakt tilefni til umr. hér, og get endurtekið, að það hefur alltaf verið okkar stefna og okkar till., að iðnaðurinn í landinu þyrfti aukið fjármagn og án aukins fjármagns mundi hann ekki geta orðið sá atvinnuvegur í okkar þjóðfélagi, sem við stefnum að og viljum að hann verði.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. er fram komið og þá má segja, að yfirleitt horfi iðnaður mjög björtum augum til framtíðarinnar hvað það snertir að fá stóraukið fjármagn til uppbyggingar iðnaðarins. En það, sem ég vildi segja við þessa 1. umr. málsins hér í hv. d., var það í raun og veru, sem fram kom hjá 4. þm. Austf., að ég vildi spyrjast fyrir um það, hvort það væri ekki litið svo á, að þessi Iðnþróunarsjóður næði til niðursuðuiðnaðarins og jafnvel niðurlagningar. Hins vegar hefur mér skilist, að hann næði ekki til fiskiðnaðar almennt. En það má segja, að fiskiðnaður almennt hafi fengið fjármagn í gegnum Stofnlánadeild sjávarútvegsins, en hinn ungi og vanmáttugi niðursuðuiðnaður okkar hefur í raun og veru verið utan við flestallar fjárútveganir og þess vegna vildi ég gjarnan fá um það upplýsingar, hvort það væri ekki af hæstv. iðnrh. litið svo á, að tilgangur sjóðsins væri einnig að byggja upp niðursuðuiðnað og þá jafnvel líka niðurlagningariðnað. Eina grein þessa stutta frv. vil ég leyfa mér að gera nokkra aths. við, en það er 4. gr. frv. Ég er andvígur því og í raun og veru róttækari en hv. 4. þm. Austf., að hann taldi rétt, að framkvæmdastjórnin væri ekki skipuð fulltrúum bankanna, en alveg sérstaklega þó ekki fulltrúa Seðlabankans. Ég tel enga ástæðu til þess, að í hvert skipti sem lagt er hér fram frv. og lög eru staðfest um sjóði, lánasjóði til atvinnuveganna, að endilega eigi bankastjórar að ráða slíkum framkvæmdasjóðum. Ég tel sjálfsagt í tilfellum sem þessum, að það eigi að vera fulltrúar þeirra atvinnugreina, sem sjóðunum er ætlað að styrkja og starfa fyrir og þeir eigi að vera þar í minni hl., þannig að það sé tryggt, að þeir geti gætt hagsmuna sinna samtaka, en að öðru leyti tel ég rétt, að löggjafarsamkoman kjósi hverju sinni meiri hl. í stjórn þessara sjóða, en ekki bankarnir. Og hvað sem líður viðhorfum manna til stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna í landinu, þá treysti ég þeim miklu betur til þess að vera mannlegum og réttlátum í sambandi við atvinnuvegina heldur en framkvæmdastjórn, þar sem saman eru komnir 4-5 bankastjórar. Þess vegna ætla ég að lýsa því yfir hér í upphafi, að ég mun greiða atkv. á móti þessari grein frv. á síðari stigum málsins, en ég vænti þess, að hv. n., sem fær frv. til meðferðar, breyti þessu, því að þetta er orðið hvimleitt fyrirbrigði í frv., sem flutt eru um stofnlánasjóði.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál, og þeir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa tekið fram sumt af því, sem ég vildi gera að umræðuefni. En það er þá í fyrsta lagi um stjórn sjóðsins og þá ekki sízt það atriði, sem hv. síðasti ræðumaður og raunar einnig hv. 4. þm. Austf. minntist á, spurningin um það, til hvers þessi Iðnþróunarsjóður eigi að ná, nánari skilgreining á því, til hvaða iðngreina þessi sjóður eigi að ná, og ég vænti þess þá, að hæstv. ráðherra svari því. Sama er að segja um 4. gr., þar sem fjallað er um stjórn sjóðsins, að ég tel, að sú grein sé ákaflega óheppileg og hefði verið æskilegra, að þeim málum hefði verið skipað á annan veg en gert er ráð fyrir. Hins vegar sýnist mér, að þarna sé úr vöndu að ráða fyrir okkur hér í þinginu, vegna þess að ég sé ekki betur samkv. 1. gr. þessa frv. en hér sé um að ræða staðfestingu á gerðum samningi. Við stöndum í rauninni frammi fyrir gerðum hlut, þannig að við verðum annaðhvort að hafna frv. með öllu ellegar samþ. það eins og það liggur fyrir, vegna þess að það segir svo í fylgiskjali, sem fylgir þessu þingskjali, um stjórnina, – og eins og menn vita, þá er það undirritað af ráðherrum Norðurlanda, – þar stendur, að framkvæmdastjórn skipi framkvæmdastjóri sjóðsins og 5 fulltrúar íslenzka bankakerfisins, þannig að það virðist vera frá þessu gengið nú þegar, að þetta skuli svo vera og er þetta samkomulag, sem ráðherrar annarra landa hafa undirritað og þess vegna dálítið erfitt um vik fyrir okkur þingmenn hér að breyta þessu. Á þetta vildi ég benda og held, að ég fari þar rétt með, en ég kann þessu þó ekki vel. En ég hefði þó viljað minnast á eitt atriði, sem ég held að hafi ekki borið á góma hér í þessum umr., en er þó nokkurs virði. Ég ætla ekki að fara mikið út í EFTA–málið og hef ekki tekið þátt í umr. um það efni hér og skal láta það algerlega ógert að lýsa skoðunum mínum á því máli frá rótum, en hins vegar er mér ljóst, að við stöndum núna frammi fyrir því, að við verðum EFTA–aðilar um sinn a.m.k. og að því er stefnt, að við aðlögum atvinnuvegi okkar þessari aðild. En þá vil ég benda á það í þessu sambandi, að þegar rætt er um atvinnuvegina og EFTA–aðildina, þá hafa umr. um það verið ákaflega almennar, menn hafa rætt mjög almennt um, hvaða áhrif EFTA–aðildin kunni að hafa á iðnaðinn. Hins vegar hefur minna verið um það rætt, sem kannske er von, hvaða áhrif EFTA–aðildin kunni að hafa á hvert einstakt fyrirtæki, þannig að hver einstakur iðnrekandi veit ákaflega lítið um það, hvaða áhrif EFTA–aðildin muni hafa á hans sérstaka fyrirtæki. Og það er einmitt þetta, sem ég vil benda á. Það er ákaflega mikilvægt og ekki síður mikilvægt, en að ræða um þessi mál almennt og ræða um hver áhrif EFTA–aðildin mun í heild hafa á einstakar iðngreinar. En það, sem á skortir, er þetta, að hvert einstakt fyrirtæki geti, svo að vel sé, gert sér fyllilega grein fyrir því, hvaða áhrif EFTA–aðildin kunni að hafa á framleiðslu þess og starfsemi. Og úr því að við erum á annað borð orðnir aðilar að EFTA og stöndum frammi fyrir því, þá hygg ég, að okkur vanti fjármagn eða réttara sagt, að fyrirtækin vanti fjármagn til þess að kosta ýmiss konar sérfræðilegar rannsóknir á því, hver áhrif EFTA–aðild hafi á rekstur þeirra og einnig, með hvaða hætti viðkomandi fyrirtæki geti aðlagað rekstur sinn harðnandi samkeppni, sem hlýtur að leiða af EFTA–aðildinni. Ég minnist á þetta atriði í sambandi við þetta mál vegna þess, að mér finnst, að það eigi og hljóti að koma til greina, að úr Iðnþróunarsjóði verði einstökum fyrirtækjum lánað nákvæmlega í því skyni, sem ég er hér að minnast á. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Mig langaði með örfáum orðum að gera athugasemd við eitt atriði í þessari samningsgerð, sem ekki hefur enn borið á góma í þessari umr., sem hér hefur orðið. Það er það atriði í samningi þeim, sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert við ríkisstjórnir annarra Norðurlanda, að stofnfé það, sem lagt er fram, skuli vera vaxtalaust. Það hefur verið skýrt frá því í almennri skýrslu í sambandi við EFTA–aðildina, að upptök þessa máls hafi verið þau, að hæstv. forsrh. Íslands hafi snúið sér til ríkisstj. annarra Norðurlanda og farið fram á það, að þessi sjóður yrði stofnaður á þennan hátt. Hæstv. ráðherra hafði sem sé farið fram á það, að ekki aðeins fengjum við lánsfé hjá öðrum Norðurlöndum, heldur að ekki yrðu greiddir vextir af þessu lánsfé, en þetta jafngildir því að sjálfsögðu, miðað við venjuleg lánaviðskipti, að það var farið fram á beina peningagjöf af okkar hálfu. Ég tel þetta vera mjög óeðlilega málaleitun og algerlega ástæðulausa. Enda þótt fjárhagsaðstæður okkar hafi verið erfiðar á ýmsan hátt, þá voru þær ekki svo erfiðar, að við þyrftum að fara fram á slíkt sem þetta. Þetta hefur verið varið með því af hæstv. viðskrh., að í sambandi við aðild að EFTA mundu önnur Norðurlönd hagnast meira á viðskiptum við okkur, heldur en við af viðskiptum við þau, vegna þess að þannig væri samskiptum þessum háttað. Nú var aðild að EFTA rökstudd með því af ríkisstjórn Íslands, að við mundum hagnast á henni, – við mundum ekki tapa á henni, við mundum hagnast á henni. Og ef hæstv. ríkisstjórn trúir sjálf á þessar röksemdir, þá höfum við að sjálfsögðu engar forsendur til að fara fram á neinar bætur vegna þess, að við gengjum í EFTA. Ég þekki ekki heldur nein þau EFTA–sjónarmið, sem segi til um það, að það eigi að vera jafnvægi í viðskiptum einstakra ríkja innan EFTA, þannig að þarna er greinilega um blekkingar að ræða. Það, sem þarna gerist, er einvörðungu það, að ríkisstjórn Íslands notar sér það, að hún veit, að við njótum velvildar annars staðar á Norðurlöndum og að frændþjóðir okkar þar vilja gera vel við okkur. En slíka vinsemd eigum við ekki að misnota á þennan hátt. Fjármunir eru að vísu mikilvægir, en sjálfsvirðing getur verið enn þá mikilvægari og með því að leggjast svona lágt aftur og aftur, eins og gert er af íslenzkum stjórnarvöldum, þá erum við að lama sjálfsvirðingu okkar sjálfra og þar erum við að vinna okkur tjón, sem engan veginn verður bætt með þeim fjármunum, sem við kunnum að afla með þessu móti. Þessi samningur hefur þegar verið gerður og það er að sjálfsögðu ekki raunsætt að koma með till. um, að honum verði breytt. En ég vildi við 1 . umr. þessa máls, að þessar athugasemdir af minni hálfu yrðu skráðar í þingskjöl.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess með örfáum orðum að leiðrétta þann misskilning, sem hér kom enn fram hjá hv. þm., sem síðast var að tala, hv. 6. þm. Reykv., að Íslendingar hafi lagzt lágt við stofnun norræna iðnþróunarsjóðsins á Íslandi, að þeir hafi misnotað velvild Norðurlandaþjóða í garð Íslendinga og í þessu sambandi þegið eitthvað af þeim, sem óviðurkvæmilegt sé. Það er rétt, sem áður hefur verið frá skýrt, að hæstv. forsrh. hreyfði þessu máli fyrst, eftir að það hafði verið rætt í ríkisstjórninni, við sína starfsbræður, þegar þeir hittust í einni af höfuðborgum Norðurlandanna. Síðan átti ég viðræður um málið við mína starfsbræður, oftar en einu sinni og samningsgerðin um þetta var fyrst og fremst í mínum höndum og samstarfsmanna minna. Sú hugmynd, sem upphaflega var sett fram að vandlega athuguðu máli við ríkisstjórnir hinna Norðurlandanna af okkur tveimur við starfsbræður okkar, var sú, að eitt af því, sem mundi baga okkur Íslendinga í sambandi við EFTA–aðild, væri fjárskortur til þess að stuðla að uppbyggingu íslenzks iðnaðar, aðhæfingu hans að nýjum markaði og bættum tæknibúnaði hans, að bættri samkeppnisaðstöðu hans. Þessari hugmynd var hreyft á algerlega almennum grundvelli, án þess að farið væri í upphafi fram á nokkur sérstök kjör af nokkru sérstöku tagi. Það var vakin athygli á fjármagnsskorti Íslands, á almennum fjármagnsskorti Íslands, sem mundi verða sérstaklega tilfinnanlegur í sambandi við aðild Íslands að EFTA. Það væru á því miklir erfiðleikar fyrir okkur að aðlaga okkur á jafnskömmum tíma og nauðsynlegt var talið að hinum nýja markaði, ef við ættum ekki aðgang að auknu fjármagni erlendis frá. Þannig var þessi hugmynd sett fram af hæstv. forsrh. í viðræðum við starfsbræður hans og af mér í viðræðum við mína starfsbræður. Það var ekki farið fram á nein sérstök fríðindi í því sambandi. Það getur ekki talizt að fara fram á fríðindi að benda á þá augljósu staðreynd, sem það er, að hér er um fjárskort að ræða, sem er sérstaklega tilfinnanlegur á aðlögunartímabili okkar að EFTA–markaðinum. Og það getur með engu móti heldur talizt óviðeigandi að vekja sérstaklega athygli á þessari staðreynd, þessari ómótmælanlegu staðreynd, gagnvart þeim þjóðum, sem augljóst var, að í bráð högnuðust meira á aðild Íslands að EFTA en við gerum sjálfir, þegar gagnkvæm skipti eru skoðuð. Það var staðreynd, sem hafði komið fram löngu áður í viðræðum mínum við starfsbræður mína, viðurkennd af þeim og ríkisstjórnum Norðurlandanna í heild, að í bráð hallaði á Ísland. Það var staðreynd, sem allir höfðu löngu áður viðurkennt, að það hallaði í bráð nokkuð á Ísland, hinum Norðurlöndunum í hag, ef skipti þessara fimm ríkja væru skoðuð í heild, í sambandi við aðild Íslands að EFTA. Og það hafði verið margrætt, með hverjum hætti hugsanlegt væri að bæta hér úr. Hugmyndin um það, að hin Norðurlöndin leyfðu innflutning á lambakjöti í auknum mæli til Norðurlandanna er eldri. Það var sú hugmynd, sem fyrst kom fram til þess að jafna metin í viðskiptum milli landanna. Síðan fæddist sú hugmynd hér innanlands, að hugsanlegt væri að jafna metin enn frekar með því, að hin Norðurlöndin stuðluðu að því ásamt Íslandi, að bætt yrði úr þeim fjármagnsskorti, sem hér er við að etja. Og það var sú hugmynd, sem sett var fram af okkur hæstv. forsrh. í viðræðum við starfsbræður okkar sem hugmynd, án þess að hún væri formuð hvað snertir kjör að einu eða neinu leyti, jafnvel ekki einu sinni, hvort skyldi vera um sjóð að ræða með framlögum frá öllum Norðurlöndunum fimm eða almennt lánsfé. Sú niðurstaða, sem af þessu fékkst og liggur fyrir í þessu frv., varð síðan til smám saman í þeim ýtarlegu viðræðum, sem fram fóru um málið milli ráðherra og embættismanna. Ég get fullyrt og það skulu vera síðustu orð mín í þessu máli, að í þeim löngu viðræðum hafi málsvarar Íslands aldrei sett fram neinar þær óskir eða komið að neinu leyti þannig fram, að sóma Íslands þurfi að teljast nokkur skaði af. Og ég fullyrði líka, að hin Norðurlöndin líta að engu leyti þannig á og hafa aldrei litið þannig á, að við höfum í þessum viðræðum nokkru sinni farið fram á nokkurn skapaðan hlut, sem ekki sé algjörlega eðlilegur frá þeirra sjónarmiði og okkar sjónarmiði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessar skýringar. Hann greindi frá því að í viðræðum íslenzkra ráðherra við ráðherra annarra Norðurlanda hafi sú ósk ekki verið borin fram í upphafi af Íslendingum, að við fengjum þetta fjármagn vaxtalaust. Og hann sagðist vilja taka þetta fram, til þess að það væri skýrt, að við hefðum ekki farið fram á neitt, sem ekki væri í samræmi við sóma Íslands. Ég gat ekki skilið þetta öðruvísi en svo, að hæstv. ráðherra hefði talið það ósæmandi fyrir okkur Íslendinga að fara fram á þetta. Það er ekki hægt að skýra þessi ummæli hæstv. ráðherra á annan hátt. En um það, hvernig þessi hugmynd hefði fæðzt, fengum við enga vitneskju. Hæstv. ráðherra sagði aðeins, að hugmyndin hefði orðið til. Einhvers staðar hlýtur hún að hafa orðið til. Einhver hefur orðað hana fyrst og það væri afar fróðlegt að fá um það frekari vitneskju hjá hæstv. ráðh. Ég skal engan veginn draga í efa það, sem hann hefur sagt um málflutning íslenzkra ráðherra í þessum viðræðum. En á hitt vil ég minna, að það gerðist um svipað leyti, að hæstv. forsrh. átti um það viðræður við sænsk stjórnarvöld, hvort þau væru ekki reiðubúin til þess að veita íslenzkum námsmönnum í Svíþjóð aðgang að sænsku námslaunafé, vegna þess að Lánasjóður íslenzkra námsmanna væri ekki nægilega öflugur til að tryggja íslenzkum námsmönnum sömu kjör og sænskir hafa. Það var farið fram á það af hálfu íslenzkra stjórnvalda, að sænsk stjórnarvöld hlypu þarna undir bagga. Þetta er ástæðan fyrir því, að ég taldi engan veginn ólíklegt, að þessi hugmynd um vaxtalaust fé hefði komið frá íslenzkum stjórnarvöldum, þó að ég sé engan veginn að vefengja það, sem hæstv. ráðherra segir. En jafnvel þó að þessi hugmynd hafi í rauninni komið frá öðrum, þá var algerlega ástæðulaust fyrir stjórnarvöld okkar að fallast á hana. Það var tvímælalaust vinsemdarvottur af ríkisstjórnum annarra Norðurlanda að láta okkur hafa þetta lánsfé, og við gátum vel greitt fyrir þetta lánsfé hóflega vexti. Það átti hreinlega að vera afstaða ráðherra okkar í þessum viðræðum, að við vildum greiða hóflega vexti af þessu lánsfé. Hvaðan svo sem þessar hugmyndir hafa komið, þá er ekki mikil reisn í því að þiggja þessi kjör heldur.



Herra forseti. Mér er ljóst, að þar sem frv. er seint fram komið og ég hef lagt áherzlu á afgreiðslu þess, þá verð ég mjög að takmarka mál mitt og skal þess vegna alveg sneiða hjá öllum deilum eða hugsanlegum deilum um þetta mál. Skoðanir manna um það, hvort fulltrúar stjórnmálaflokka eða bankastjórar séu mannlegri eða réttlátari, um það skal ég ekki hafa nein orð eða hvort menn telja, að hér þurfi að halda sérstaka ræðu til þess að halda uppi sjálfsvirðingu sinni í þinginu, sem yrði rituð í þingtíðindin, án þess að nokkur fyrirvari sé gerður um það, þegar menn taka til máls um hvaða mál sem er. En ég var spurður sérstaklega að því og það var innt eftir því, að kannske þyrfti að gera betri skilgreiningu á því, hvað teldist iðnaður í þessu sambandi, sem undir þennan sjóð mundi heyra og það af fleiri en einum þingmanni. Það er auðvitað sjálfsagt að athuga það mál nánar, og ég fellst alveg á fulla nauðsyn þess. En í stórum dráttum skilst mér, að það mundi fyrst og fremst skilgreinast af því, hvaða atvinnurekstur hér á landi greiðir iðnlánasjóðsgjald. Um það hafa verið settar reglugerðir og varðandi fiskafurðir, þá hafa niðursuðuverksmiðjurnar allar greitt iðnlánasjóðsgjaldið og verið taldar til iðnaðar. Það hefur hins vegar verið ein verksmiðja, niðurlagningarverksmiðja, sem hefur greitt útflutningsgjald og ekki iðnlánasjóðsgjald. En með reglugerðinni um verkaskiptingu ráðherra á grundvelli laga um Stjórnarráð Íslands frá áramótum, þá er alveg skýrt kveðið á um þetta, að fiskniðursuða og niðurlagning tilheyri iðnaðinum, þannig að frá þessu sjónarmiði er þetta ljóst. Ég man eftir því, að þegar við vorum að semja reglugerð um iðnlánasjóðsgjaldið, þá voru nokkur matsatriði um það t.d., hvað í landbúnaði skyldi greiða iðnlánasjóðsgjald, vera talið iðnaður í þeim skilningi. Við reyndum að greiða fram úr því eftir okkar beztu vitund og með samkomulagi við aðila og mér er ekki kunnugt um, að neinar deilur eða efi hafi risið um það. En slík atriði þurfa sjálfsagt í framkvæmdinni að athugast nánar. Aftur er það rétt um frystiiðnaðinn, sem tekið hefur verið fram, að hann hefur notið sinna stofnlána á öðru sviði heldur en í iðnlánasjóði og það hefur beinlínis verið tekið fram af hálfu stjórnvalda, sem sérstaklega hafa verið um það spurð, að sá iðnaður, fiskiðnaður, sem svo er kallaður, gæti ekki notið lána úr þessum sjóði. Ég vil aðeins taka það fram varðandi það, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., að það vantaði á, að einstök fyrirtæki gætu gert sér grein fyrir áhrifum EFTA–aðildar á rekstur þeirra, að þá var á s.l. ári gerð alveg sérstök gangskör að því, að hin einstöku fyrirtæki gætu gert sér grein fyrir áhrifum hugsanlegrar EFTA–aðildar á rekstur þeirra. Þá voru settar á laggirnar, eins og skýrt hefur verið frá reyndar hér í þinginu við önnur tækifæri, nefndir ýmissa greina í iðnaðinum, sem ýtarlegar viðræður voru hafðar við af þeim embættismönnum og sérfræðingum, sem fjölluðu um EFTA–málin og hugsanleg áhrif EFTA–aðildar. Það hefur komið fram í viðræðum fulltrúa iðnrekenda við ráðherra, – fjmrh., viðskrh., iðnrh., – að gaumgæfilega væri fylgzt með einstökum greinum í iðnaðinum, ef fram kæmi í framkvæmdinni, að áhrif aðildarinnar væru t.d. of þungbær og neikvæðari, en áður hefði verið gert ráð fyrir. Af þessum sökum verður því eitt af veigameiri atriðum í sambandi við framkvæmd iðnaðarmála á fyrstu árum EFTA–aðildar að gera sér grein fyrir áhrifunum. Að þessu er þegar hafinn undirbúningur. Þar með eru t.d. stórvægileg mál, eins og t.d. skattamálin, sem þurfa að breytast almennt vegna hugsanlegra áhrifa á iðnfyrirtæki í samkeppni við erlend iðnfyrirtæki. Einnig er verið að undirbúa og hugsunin að reyna að koma sem allra fyrst í framkvæmd sérstöku útflutningslánakerfi, sem við höfum ekki haft fram að þessu, í líkingu við það, sem aðrar þjóðir í EFTA og reyndar utan EFTA hafa til stuðnings sínum útflutningsiðnaði. Það er auðvitað gefið mál og hefur verið ljóst, að ýmis iðnfyrirtæki hér þurfa á tækniaðstoð að halda og aðstoð við rannsóknir á sínum hag og markaðskannanir og það er einmitt gert ráð fyrir því, að 10% af stofnframlagi Iðnþróunarsjóðsins megi verja m.a. til þess að styðja atriði eins og þetta. Á sama tíma hefur verið leitað eftir tækniaðstoð frá Sameinuðu þjóðunum, þeirra stofnun, OECD, sem skammstöfuð er á erlendu máli og hér eru núna staddir þrír fulltrúar frá stofnun þeirri, sem er mjög stór stofnun og hefur aðsetur sitt í Vín, til þess að ræða við fulltrúa iðnaðarins og iðnrekenda, iðnrn. og Rannsóknaráð ríkisins og aðrar skyldar stofnanir, rannsóknastofnanir iðnaðarins, um þá hugsanlegu tækniaðstoð, sem þessi stofnun gæti einmitt veitt á þessum tímamótum, sem við núna stöndum. Sömuleiðis höfum við athugað nokkuð, hvort við gætum notið að einhverju leyti aukinnar aðstoðar frá OECD, sem við á sínum tíma nutum töluverðrar tækniaðstoðar frá, en það mál er ekki eins langt komið. Þetta vildi ég aðeins nefna til að vekja athygli á því, að á slíkum sviðum verður auðvitað að hafa sérstaka gát, einmitt í sambandi við fyrstu þátttöku okkar í EFTA og á fyrstu tímunum og hvernig málin þróast, enda hefur iðnrn. þegar gert ráðstafanir til þess, að á þessu ári verði unnið að iðnþróunaráætlun fram til ársins 1980, – ég veit ekki, hvort ég má nota orðið áratug, hvort hann er byrjaður eða ekki byrjaður, – og það er m.a. út frá því sjónarmiði, að auðveldara verði að gera sér grein fyrir áhrifum á einstök fyrirtæki og hugsanlegum frávikum frá slíkum áætlunum, sem gerðar yrðu. Ef langtímaáætlun yrði gerð, 5–10 ára, þá mundi sennilega í framkvæmdinni hafður sá háttur á, eins og tíðkast mjög, að endurskoða hana frá ári til árs með smábreytingum, sem gera þarf. Ég skal svo ekki hafa mín orð fleiri og endurtek það, sem ég sagði í upphafi, að í þeim mismunandi skoðunum eða deilum, sem upp hafa komið, mun ég ekki á þessu stigi málsins taka neinn þátt.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. hefur gert hér að umtalsefni það ákvæði samningsins, að lánsfé skuli vera vaxtalaust og það var sannarlega ekki vanþörf á að drepa á þetta atriði. Það er nú svo komið fyrir Íslandi, að það þarf að fara að óska eftir erlendu lánsfé án vaxta. Þetta minnir mig á gamla daga, þegar menn þurftu að leita eftir sveitarstyrk, hann var ekki með neinum vöxtum. Mér sýnist, að við séum komnir niður á það svið, að það sé eitthvað líkt ástatt fyrir okkur í hópi þjóðanna eins og þessu fólki, sem á sínum tíma þurfti að biðja um sveitarstyrk. Mér finnst þetta bókstaflega vera yfirlýsing íslenzkra stjórnvalda um það, að nú sé Ísland orðið fjárhagslega vanþróað land, því að það getur ekki talizt þróað land, sem biður aðrar þjóðir um vaxtalaust fé. Það var á það drepið, að þessu yrði ekki breytt, af því að samningurinn væri gerður og þess vegna yrði Alþ. annaðhvort að samþykkja samninginn eins og hann er eða ekki. En ósköp eru áhrif Alþ. farin að verða lítil á móts við ríkisstjórnarinnar, þegar það má ekki eða getur ekki breytt einu einasta atriði í samningi, sem gerður hefur verið við aðra þjóð. Ég skal ekki ræða um eða fullyrða um, í hvaða formi sú breyting þyrfti að vera að fá þessu ákvæði samningsins breytt, en ég tek það ekki trúanlegt, að það sé ekki hægt, að Íslendingar geti ekki óskað eftir því, að sú eina breyting verði gerð á samningnum, að þeir borgi vexti, einhverja hóflega vexti af fénu, eins og venjulegt er milli þjóða. Ég vil benda hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, á að aðgæta þetta rækilega, hvort það sé útilokað að fá slíku breytt sem þessu og ekki get ég ímyndað mér, að þjóðirnar Norðurlandaþjóðir, - sem leggja fram þetta fé eða lána þetta fé, geti haft eitthvað á móti því, ef Íslendingar óska eftir því að borga einhverja hóflega vexti af láninu. En eins og það er, þá vil ég taka undir það, að þetta er ekki Íslandi og Íslendingum til neins sóma.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, 1. þm. Vestf., segja örfá orð. Hann segir sem svo, að hann telji, vegna þess að við fáum þarna vaxtalaust lán, sem við endurgreiðum á 25 árum, þá megi telja, að svo sé komið fyrir Íslandi, að við séum eins konar þurfalingar í samfélagi þjóðanna, að við séum komin niður á það svið, að sveitarstyrkur hafi verið veittur vaxtalaust o.s.frv. og var ýmislegt annarlegt sagt í þessu sambandi. Og hann var jafnvel að leggja það til, að n., sem fengi frv. til meðferðar, spyrðist fyrir um það, grennslaðist eftir því, hvort við gætum ekki fengið að borga vexti af þessu. Ég vil segja þessum hv. þm. það, að ef hann álitur, að við séum komin niður á eitthvert annað svið en við áður höfum verið á, þá hefur Ísland þegið stórkostlegt gjafafé frá öðrum þjóðum, án þess að hann hafi nokkuð - eða hans flokkur - tekið nærri sér að taka á móti því né nokkurn tíma borið fram, að það væri endurgreitt. 



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur minnzt á það, að Íslendingar hafa þegið gjafafé áður. Þetta er rétt og mér hefur alltaf þótt skömm að því. En þar með staðfestir hann það, að þetta sé gjafafé og þetta er mér alveg nóg.



Herra forseti. Þetta er alveg rangt og þess vegna hlýtur þetta að vera langt í frá að vera nóg fyrir hv. þm., 1. þm. Vestf., því að það er munur á því að fá vaxtalaust lán eða gjafafé, og það var það, sem ég vakti athygli á í fyrri ræðu minni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, hefur verið afgr. í hv. Ed. með shlj. atkv. á tiltölulega skömmum tíma. Því heyrðist hreyft rétt fyrir þingleyfi alþm., að nokkur efi væri í hugum manna um það, hvort þetta frv. næði fram að ganga á réttum tíma. Það var ekki óeðlilegt út af fyrir sig, en þess ber að geta í þessu sambandi, að frv. barst ekki frá hlutaðeigandi aðilum fyrr en nokkrum dögum fyrir þinglok og voru þá miklar annir á Alþ., þannig að óeðlilegt þótti, að hrista málið í gegn á örskömmum tíma, þar sem um allviðamikið mál er að ræða. Lögfræðileg athugun á frv. leiddi það einnig í ljós, að það skipti ekki máli fyrir framgang málsins, þó að veittur yrði eðlilegur tími á Alþ. til meðferðar þess, og á það ekki að þurfa að skaða meginefni málsins, enda vænti ég þess, að hér, eins og í hv. Ed., verði ekki ágreiningur um málið. Í samningum þeim milli atvinnurekenda og Alþýðusambands Íslands, sem gerðir voru 19. maí 1969, eru ákvæði um að koma á fót lífeyrissjóðum fyrir félaga í stéttarfélögum, sem eru í Alþýðusambandi Íslands. Í sambandi við þessa samningsgerð lýsti ríkisstj. yfir því, að hún mundi beita sér fyrir greiðslu lífeyris til aldraðra félaga í stéttarfélögum innan Alþýðusambands Íslands, þ.e. þeirra, sem náð hafa 55 ára aldri í árslok 1969 og voru í starfi sem launþegar í árslok 1967, eftir þeim reglum, sem fylgiskjal með yfirlýsingu ríkisstj. geymir. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstj. skyldi fjár aflað til þessara lífeyrisgreiðslna að 3/4 hlutum úr Atvinnuleysistryggingasjóði og að 1/4 hluta úr ríkissjóði. Frv. það um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögunum, sem hér liggur nú fyrir, er í samræmi við téða yfirlýsingu ríkisstj. og fskj. það, sem henni fylgir. Yfirlýsingin og fskj. eru prentuð sem fskj. með frv., merkt I og II. Samkvæmt 2. gr. frv. eiga þeir rétt til eftirlauna, „sem fullnægja öllum eftirtöldum skilyrðum: a) Eru orðnir 55 ára 31. des. 1969. b) Hafa náð 70 ára aldri og látið af störfum. Nú tekur maður, sem látið hefur af störfum, upp störf að nýju, og fellur þá niður réttur hans til eftirlauna, á meðan hann heldur áfram störfum. Slík niðurfelling skal reiknuð í heilum mánuðum fyrir hvert almanaksár um sig, en broti úr mánuði sleppt. c) voru í starfi í árslok 1967, sem verið hefði tryggingarskylt samkvæmt samkomulagi atvinnurekenda og Alþýðusambands Íslands frá 19. maí 1969, ef samkomulagið hefði öðlazt gildi 1. jan. 1955. d) hafa áunnið sér réttindatíma samkvæmt 4. gr., sbr. 6. gr. Falli félagi frá eftir 31. des. 1969, sem áunnið hefur sér a.m.k. 5 ára réttindi, skal eftirlifandi maki hans eiga rétt til eftirlauna samkvæmt 6. gr.“, sbr. 4. gr. frv. Fjárhæð eftirlauna miðast við réttindatíma og meðallaun félagans, eftir því sem nánar greinir í 4., 5. og 6. gr. frv. Skemmri réttindatími en 10 ár veitir sjóðfélaga sjálfum ekki rétt til eftirlauna. Eftirlaun til eftirlifandi maka greiðast hins vegar, hafi hinn látni áunnið sér a.m.k. 5 ára réttindi. Fjárhæð eftirlauna miðast við meðallaun félaga, eins og ég áður sagði, og nema 12.5% af meðallaunum við 10 ára réttindatíma og geta numið 30%, þegar réttindatími er orðinn 20 ár eða meira. Eftirlaun eftirlifandi maka nema 10% af meðallaunum fyrir 5 ára réttindatíma, hækka síðan um 1% fyrir hvert ár, sem réttindatími fer fram yfir 5 ár, og nema mest 25% meðallauna, þegar réttindatími er 20 ár eða meira. Áætlað hefur verið, að eftirlaun nemi 25 millj. kr. á þessu ári. Í samræmi við það er fjárveiting á fjárl. þessa árs til þessa 6 millj. 250 þús. kr. Kæmi þá í hlut Atvinnuleysistryggingasjóðs að greiða 18 millj. 750 þús. kr. vegna þessara eftirlauna á þessu ári. Stjórnir hlutaðeigandi lífeyrissjóða úrskurða eftirlaun og annast greiðslur þeirra. Eigi hlutaðeigandi eftirlaunaþegi ekki lífeyrisrétt í neinum lífeyrissjóði, skal stjórn lifeyrissjóðs stéttarfélags hans úrskurða eftirlaunin og greiða þau. Ráðh. skipar 3 menn í nefnd, einn samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands og einn án tilnefningar, og sé hann formaður nefndarinnar. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Nefndin hefur umsjón með úthlutun eftirlauna og úthlutar stjórnum lífeyrissjóða, sbr. 8. gr., fé því, sem þarf til greiðslu eftirlaunanna. Hún úrskurðar og um ágreining, sem upp kann að koma um úrskurðun og greiðslu eftirlauna. Það er nauðsynlegt að hraða afgreiðslu þessa lagafrv., svo að greiðsla eftirlauna geti hafizt frá síðustu áramótum, eins og gert er ráð fyrir í frv. og um var samið við lausn kjaradeilunnar 19. maí 1969. Ég vildi því eindregið beina þeim tilmælum til hv. n., sem fær frv. til meðferðar, að hún reyni að hraða afgreiðslu frv., sem ég vænti að sé ekki ágreiningur um hér í deildinni. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá voru gerðir samningar um lífeyrissjóði fyrir sjómenn í áföngum á s.l. vetri. Að samningum um lífeyrissjóð fyrir þá stóðu bæði samtök undirmanna, sem eru í flestum tilfellum félagar innan Alþýðusambands Íslands, og einnig félög, sem eru innan Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þegar síðan þeir samningar, sem þetta frv. er til staðfestingar á, voru gerðir á s.l. vori, þá var því heitið, sem nú kemur hér fram í frv.-formi, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því, að gætt yrði hagsmuna þeirra, sem komnir eru yfir þann aldur, er getur gefið þeim rétt á greiðslum úr þessum lífeyrissjóðum, sem samið var um. Ég vil mjög eindregið beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort ekki sé rétt að gera þá breyt. á þessu frv., að aldraðir félagar úr félögum innan Farmanna- og fiskimannasambands Íslands njóti þessarar aðildar einnig. Ég byggi það m.a. á því, að meginhluti þess fjármagns, sem á að standa undir þessum kostnaði, eða 3/4 hlutar þess, er fenginn úr Atvinnuleysistryggingasjóði, en í þann sjóð er einnig greitt af þessum mönnum. Ég er þess vegna alveg sammála skoðun meiri hl. í Ed. gagnvart þeirri brtt., sem þar kom fram um að breyta þessu frv. á þann veg, að miklu fleiri aðilar yrðu þessara hlunninda aðnjótandi, þ.e.a.s. þeir, sem ekki er borgað af til þessa sjóðs. Ég mun ekki á þessu stigi hafa frekari orð um frv. þetta, ég vil aðeins fagna því, að það skuli vera komið fram, og um leið samfagna ég þeim aðilum, sem að því stóðu. En eins og ég tók fram, þá vil ég beina því til hv. n., sem fær málið til meðferðar, að taka þetta atriði til velviljaðrar athugunar.



Herra forseti. Það má kannske segja, að það sé óþarfi fyrir mig að taka til máls hér við 1. umr. um þetta mál, þar sem lagt hefur verið til, að frv. verði vísað til þeirrar n., sem ég á sæti í, og gefst mér þar að sjálfsögðu tækifæri til þess að skoða það nánar. - En ég vil taka undir það, sem hv. 10. þm. Reykv. benti hér á, því ég teldi eðlilegt, að þeir innan sjómannastéttarinnar, sem ekki eiga aðild að Alþýðusambandinu, nytu einnig þeirra réttinda, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ef við t.d. skoðum eina skipshöfn, þá er það vitað, að hásetarnir á skipinu eru innan Alþýðusambandsins, þar eru einnig matsveinar og þar eru einnig vélstjórar, en stýrimenn og skipstjórar eru þar ekki. Ég tel því, að það sé óeðlilegt að gera greinarmun þarna á, því að vissulega hefur verið greitt vegna yfirmanna á skipum til Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem á að standa undir þessum útgjöldum að 3/4 hlutum. Ég mundi telja mjög óeðlilegt, að skipstjóri eða stýrimaður, sem hefur farið í land fyrir aldurs sakir, nyti ekki sömu réttinda og aðrir, sem hann hefur haft á skipinu hjá sér, njóta, ef þeir eru meðlimir þeirra félaga, sem eru í Alþýðusambandi Íslands. En eins og ég sagði, málið kemur til n., sem ég á sæti í, og gefst mér þar tækifæri til þess að skoða það nánar, en vildi þó láta þetta koma hér fram við 1. umr.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um tilbúning og verzlun með ópíum hefur verið afgr. ágreiningslaust, að ég hygg, í hv. Ed., en það er fram borið af þeim sökum, að l. um verzlun með ópíum frá 1923 þóttu á sínum tíma orðin nokkuð úrelt, og var því gerð breyting á þeim hér á þingi með l. nr. 43 frá 2. maí 1968. Síðar við nánari athugun hefur þó þótt vanta á ákvæði í þeim l. um að óheimilt væri að hafa undir höndum eða varðveita, veita viðtöku gefa, afhenda, selja eða verzla með hvers konar lyf og efni, er ákvæði þessara l. taka til og ólöglega eru flutt inn eða framleidd. Hér eru þess vegna hert ákvæði um þetta. Þar er ekki aðeins ólöglegur innflutningur og verzlun með ópíum og skyld efni eða lyf, sem nánar er skilgreint í reglugerð, að falli undir þessi l., heldur má ekki veita þeim móttöku, framleiða þau, gefa þau eða á annan hátt eiga nokkurn þátt í meðferð þeirra, öðru vísi en tekið er sérstaklega fram um sem læknislyf og nánari reglur taka til um. Samhliða þessu þótti ástæða til þess að herða mjög refsingar við brotum á þessum l., og tekur önnur grein til þess. Segja má, að það sé nýmæli þarna, að það varðar sektum, allt að 1 millj. kr., eða varðhaldi eða fangelsi, allt að 6 árum, sem er miklu þyngra ákvæði en hér var áður um að ræða, ef um stórfellt brot er að ræða. Eins og hv. þm. er eflaust kunnugt, þá hefur meðferð ýmissa lyfja og efna, sem eru kannski að einhverju leyti tengd ópíum og skyldum efnum og geta talizt vanalyf, verið áhyggjuefni hjá mörgum þjóðum og nágrannaþjóðum okkar, einnig á Norðurlöndum. Hafa margvíslegar ráðstafanir verið gerðar til þess að koma í veg fyrir misnotkun þessara efna, sem eru því miður víða mikið áhyggjuefni, ekki kannski sízt hjá hinum stóru þjóðum. Við höfum haft nokkra samvinnu um þetta við Norðurlöndin, og hafa komið til umræðu samstæðar reglur, t.d. á fundum dómsmrh. Norðurlanda. Hér á landi hefur þetta verið mál, sem unnið hefur verið í dómsmrn. í samvinnu við landlækni, lögreglustjóra og tollgæzluna. Það er mikið vandamál og áhyggjuefni að búa vel um hnútana, þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af hvorki ólöglegum innflutningi eða hættulegri meðferð þessara lyfja og efna, sem hér um ræðir. Ég held, að þó að nokkuð hafi gætt meðferðar á vissum tegundum skyldra lyfja hér, þá er óhætt að segja, eftir því sem landlæknir hefur tjáð og fram hefur reyndar komið hér í þingsölum, að þetta hafi ekki verið verulegt alvörumál hjá okkur, en á síðustu árum hefur sérstaklega verið reynt að fylgjast í auknum mæli með hugsanlegri notkun og meðferð þessara lyfja. Ég vil því leyfa mér að vænta, að um þetta frv. verði ekki ágreiningur hér, og leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.