Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er borið fram af fjhn.Nd. til þess að afla ríkissjóði tekjuauka. Eins og háttv.þm. er kunnugt, hefir þingið afgreitt ein lög, sem útvega ríkissjóði nokkurn tekjuauka, og hafa þau nú þegar hlotið staðfestingu konungs, en það eru lög um 25% gengisviðauka við tolla, sem eiga að greiðast til ríkissjóðs, og það hefir verið áætlað, að það muni auka tekjur ríkissjóðs um ½ miljón króna. En fjhn.Nd. sá, við athugun á fjárhag ríkissjóðs, að þurfa mundi 1½ miljón króna tekjuauka til þess að komast tekjuhallalaust yfir þetta ár, og þess vegna bar nefndin fram þetta frv. Og það liggja ekki önnur tekjuaukafrv. fyrir þinginu en þetta, fyrir utan eitt frv., sem liggur fyrir neðri deild og er borið þar fram af hv. 1. þm. S.-M. Það er frv. til laga um breytingu á lögum um áfengisverslun, þar sem heimilað er að taka verslunarhagnað af lyfjaspíritus. Jeg gerði við meðferð þessa máls í Nd. grein fyrir fjárhag ríkissjóðs og þeirri brýnu nauðsyn, sem er á að útvega honum tekjuauka. Jeg skal ekki fara mikið út í það mál nú, en vil aðeins nefna aðalniðurstöðuna. Skuldir ríkissjóðs eru nú rúmar 22,3 miljónir króna með núverandi gengi íslensku krónunnar, og af þeirri upphæð eru 3,5–4 miljónir lausaskuldir, sem hafa verið stofnaðar með loforðum um fljóta greiðslu. Þau loforð hefir ekki verið hægt að efna, sökum þess, að fje hefir ekki verið fyrir hendi, og það er óhætt að segja það um meiri hlutann af þessum lausaskuldum, að þær eru í vanskilum. Landsbankinn hefir lánað mest af þessu fje, og jeg hefi átt tal við bankastjórnina, og hefir hún sagt, að landsstjórnin hafi gengið lengra í því að nota lánstraust ríkissjóðs hjá bankanum en góðu hófi gegnir og holt getur talist fyrir viðskiftalífið í landinu. Þetta er raunar ekkert undarlegt, því tekjuhalli varð árið 1922 2,6 miljónir og árið 1923 um 2 miljónir króna. Og á þessum árum hefir ríkissjóður ekki tekið neitt fast lán, heldur hefir þessi halli verið jafnaður að mestu með bráðabirgðalánum. Jeg gat þess ennfremur við meðferð þessa máls í Nd., að fyrir utan skuldir ríkissjóðs sjálfs mundi hann verða að borga ábyrgðarskuld fyrir Vestmannaeyjar á þessu ári. Ríkissjóður tók á sig þessa ábyrgð fyrir Vestmannaeyjar sökum hafnargerðar þar í Eyjunum, sem lokið var við nú á síðastliðnu sumri. Það hafa nýlega verið gerðir samningar um þessa skuld, og á hún að greiðast á 5 árum, og 47 þús. kr. falla í gjalddaga nú mjög bráðlega. Vestmannaeyjar geta ekki greitt þetta fje, og þótt stjórnin muni reyna alt hvað hún getur til þess, að þetta lendi að sem minstu leyti á ríkissjóðnum, getur hún þó ekki gert ráð fyrir öðru en verða að greiða eitthvað til bráðabirgða. Af þessu ásamt fleiru leiðir það, að á þessu ári munu verða miklar umframgreiðslur. Afborganir og vextir af lánum munu fara um 350 þús. kr. fram úr áætlun, sökum lækkandi gengis íslensku krónunnar og aukninga á lausaskuldum. Þar að auki eru sumir liðir í fjárlögunum of lágt áætlaðir. Berkla varnakostnaður er t. d. áætlaður 70 þús. kr., en verður 300–400 þús. kr. Það er líka óhjákvæmilegt að greiða eitthvað af lausaskuldum. T. d. liggur fyrir loforð frá fyrverandi stjórn um greiðslu á 240 þús. kr. skuld, sem fellur í gjalddaga 1. apríl. í sjóðnum hefir nú undanfarandi aðeins verið til fyrirliggjandi það, sem hefir þurft til að standast útgjöldin frá degi til dags, og nú er í honum aðeins það nauðsynlegasta, sem þarf til þess að komast yfir mánaðamótin. Þó hefi jeg orðið að taka 50 þús. kr. bráðabirgða lán til þess að geta staðið í skilum með greiðslu, sem fram á að fara í Kaupmannahöfn. Mjer finst því vera ríkar ástæður til þess, að þingið geri alt, sem mögulegt er, til að útvega ríkissjóði tekjuauka. Það er hinsvegar ómögulegt að gera nokkra áætlun um, hve mikinn tekjuauka þetta frv. muni færa ríkissjóði, og liggja til þess ýmsar ástæður. Fyrst og fremst er það sökum þess, að það liggja ekki fyrir neinar nýrri skýrslur um innflutning á þeim vörutegundum, sem á að leggja þennan bráðabirgðatoll á, en frá 1921. En það er ekki hægt að miða við árið 1921, því að þá stóð alt öðruvísi á. Kaupgeta manna var þá yfirleitt miklu meiri en nú, og því meiri innflutningur á miður þörfum vörum en búast má við, að hann verði nú. Það væri frekar hægt að miða við árið 1922 eða 1923, en skýrslur eru ekki fyrir hendi um slíkan innflutning á þeim árum. Önnur ástæðan er sú, að þegar svona hár tollur er lagður á vörur, sem ekki eru mjög nauðsynlegar, má búast við, að dragi úr innflutningi þeirra. Þriðja ástæðan er sú, að nú er í ráði að banna innflutning á ýmsum þeim vörutegundum, sem falla undir þennan toll, og slíkt aðflutningsbann hlýtur auðvitað að draga nokkuð úr þeim tekjum, sem ríkissjóður fær af þessum tolli. Það er talið, að innflutningur á þeim vörutegundum, sem þessi aukni tollur nær til, hafi numið 10 milj. kr. árið 1921. Það hefir ekki verið búist við, að tekjur af þessum tolli yrðu meiri en 1 milj. kr., og til þess að svo verði, þarf innflutningur á þeim vörutegundum, sem tollurinn er lagður á, ekki að vera nema 5 milj. kr., eða helmingur af því, sem hann var árið 1921. En jeg skal taka það fram, að jeg fyrir mitt leyti þori varla að búast við svo miklum tekjuauka af þessum tolli. Fjhn. Nd. bar frv. þetta fram eftir að hafa athugað vandlega þær leiðir, sem hugsanlegar væru til þess að afla ríkissjóði aukatekna. Sú nefnd vildi ógjarnan fara lengra í tollhækkunum en að hækka tollana sökum hins lága gengis íslensku krónunnar, eins og þegar hefir verið gert. Og nefndin vildi það ógjarnan, sökum þess að auknir tollar, einkum á nauðsynjavörum, hafa óhjákvæmilega í för með sjer aukna dýrtíð í landinu og þar af leiðandi kauphækkunarkröfur, bæði af hálfu verkamanna og starfsmanna ríkisins. Nefndin sá því ekki aðra heppilegri leið til þess að afla ríkissjóði aukatekna en að leggja toll á svona vörur, sem að vísu er ekki hægt að segja, að sjeu að öllu óþarfar, en eru þó miður þarfar og hægt að spara kaup á þeim á krepputímum eins og nú eru. Og með því að leggja tollinn á þessar vörur, kemur hann tiltölulega rjettlátlega niður, því það verða efnuðustu mennirnir, þeir menn, sem hafa mesta kaupgetuna, sem aðallega kaupa slíkan miður þarfan varning. Þessi tollur ætti því að hafa einna minst áhrif á dýrtíðina í landinu. Stjórnin vill, að þetta frv. fái mjög skjóta afgreiðslu, sökum þess, að nýlega voru sett innflutningshöft á flestar þær vörur, sem tollurinn nær til, en þau höft ná ekki til þeirra vörubirgða, sem komnar voru á stað til landsins, eða sem komnar voru á afgreiðslur skipanna áður en reglugerðin um höftin varð kunn; því ekki þótti fært að hindra innflutning á þeim vörutegundum, sem svo var ástatt um. Hinsvegar var mönnum yfirleitt kunnugt um, að höft mundu koma, og munu menn því hafa pantað mikið, og það þykir fullvíst, að með næstu skipum, sem hingað koma, muni vera alveg óvenjumikið af þeim vörum, sem falla undir þennan toll. Þess vegna vill stjórnin gera alt, sem hún getur, til þess að ná tolli af þessum vörubirgðum, því þær mundu hvort sem er verða hækkaðar jafnt og þær vörur, sem tollurinn næði til, og ágóðinn myndi renna í vasa innflytjendanna, en almenningur að mjög litlu eða engu leyti njóta þess, þó þær yrðu tollfríar. Það varð á endanum gott samkomulag í Nd. um þetta frv. Þrír aðalflokkarnir komu sjer saman um að láta það fá fljóta afgreiðslu, og ef eins verður hjer í þessari hv. deild, þá verður hægt að afgreiða það sem lög frá Alþingi á mánudaginn og fá konungsstaðfestingu á því á þriðjudaginn, en á miðvikudaginn er einmitt von á fyrsta farminum, sem þarf að ná tolli af. Jeg vona því, að hv. deild taki þessu frv. vel og afgreiði það svo fljótt, sem mögulegt er, svo það geti fyllilega náð tilgangi sínum.

Sigurður Eggerz Það var ekki meining mín að halda hjer langa ræðu. Jeg skal taka það fram, að jeg mun styðja hæstv. stjórn til að koma frv. þessu fram sem allra fyrst. En það var stutt aths., sem jeg vildi gera við eitt atriði í ræðu hæstv. fjrh. (JÞ). Mjer skildist á honum, að hann teldi fyrv. stjórn hafa íþyngt bönkunum um of með lántökum fyrir hönd ríkissjóðs. Það er að vísu rjett, að ríkissjóður mun nú skulda Landsbankanum á þriðju miljón króna. En bæði er þess að gæta, að bankinn fjekk hjá stjórninni 2 miljónir af enska láninu, og svo hefir stjórnin nú nýlega stutt hann með ríkissjóðsábyrgð til þess að taka 200 þús. sterlingspunda lán í London, sem mun nema í ísl. kr. yfir 6,6 milj. Og þegar í annan stað er litið á það, að stjórnin hefir áður lánað Íslandsbanka stórfje, t. d. mikinn hluta enska lánsins, en skuldar honum nú mjög lítið, þá verður með engu móti sagt, að hún hafi íþyngt bönkunum. Þvert á móti hygg jeg, að fáar stjórnir hafi eins lítið notað banka sína í ríkissjóðsþarfir eins og íslenska stjórnin, og fáar stutt þá eins vel og hún.

Jónas Jónsson Jeg geri ráð fyrir, að hæstv. stjórn telji þessa hv. deild hafa tekið kurteislega við frv. þessu, því að undir venjulegum kringumstæðum mundi svo stórt mál ekki hafa verið afgreitt með afbrigðum frá þingsköpum, lítt rannsakað af deildinni. En með því að þetta er eitt af allra stærstu málunum, sem fyrir liggja, þykist jeg vita, að hæstv. stjórn sje fús til, nú við þessa 1. umr., að ræða það við hv. deild og gefa sem allra fylstar skýringar. Jeg verð nú að líta svo á, að hægt hefði verið fyrir hv.Nd. að halda betur á málum þessum en gert hefir verið. Því annað mál, skylt þessu, liggur fyrir þeirri hv. deild, sem að rjettu lagi hefði átt að ganga á undan. Jeg á þar við frv. um innflutningsbann á ýmsum vörum, sem þar er enn í nefnd - og verð jeg að átelja, að hæstv. fjrh. (JÞ), sem til skamms tíma var formaður þeirrar nefndar, fjhn., hefir ekki beitt áhrifum sínum meira en raun ber vitni um til þess að það frv. fengi skjótari framgang og gengi á undan þessu frv. Til þess að mönnum verði enn ljósara, við hvað jeg á, skal jeg taka það fram, að svo virðist sem tvær stefnur, eða kannske öllu heldur tveir hliðstæðir straumar, ríki hjer í þinginu í fjárhagsmálum. Önnur stefnan er sú, að bæta skuli hag einstaklinganna til þess að fjárhagur landsins í heild verði bættur á þann hátt. Þeir, sem þessari stefnu fylgja - og það geri jeg - hugsa sjer að ná takmarki sínu fyrst og fremst með því að draga sem mest úr öllum miður nauðsynlegum innflutningi til landsins, til þess að verslunarjöfnuðurinn verði okkur hagkvæmari og betri not verði að þeim erlenda gjaldeyri, sem við fáum fyrir afurðir okkar, en verið hefir, og á þann hátt rjettist gengi ísl. peninga sem fyrst. Fylgismenn þessarar stefnu leggja höfuðáhersluna á það, að gengishrun eða lággengi peninga sje stærsta þjóðarbölið. Stafi það ekki eingöngu af tekjuhalla fjárlaganna, þó að hann sje vondur og síst bót mælandi, heldur einnig og miklu fremur af óhagstæðum verslunarjöfnuði, þ. e. a. s., að þær 40 miljónir, sem þjóðarbúið veltir í viðskiftum sínum við útlönd, sjeu áhrifameiri heldur en 8 milj. ríkissjóðs, þegar um gengi ísl. krónu er að ræða. Jeg skal geta þess, að þessi stefna hefir eindregið fylgi þjóðarinnar, að undanskildum tiltölulega mjög fámennum flokki manna. Hvort sem það er nú rjett eða rangt, þá trúir þjóðin því, að fyrsta bjargráðið sje, að sett verði ströng innflutningshöft. Sumir óska, að gengið verði ennþá lengra, jafnvel svo langt, að tekin verði upp skömtun á ýmsum brýnum nauðsynjum, svo sem kornvörum o. fl. Því til stuðnings skal jeg skýra frá því, að mjer er kunnugt um, að í Norður- Þingeyjarsýslu t. d. hefir fjelag neytenda, sem kaupir sjálft inn allar sínar nauðsynjar, ákveðið að takmarka stórvægilega notkun erlends varnings. T. d. ætla fjelagsmenn í framtíðinni ekki að eyða meiru en 33% af sykri á móts við það, sem áður tíðkaðist, og svipað mun um flestallar vörutegundir. Jeg þykist því viss um, að hæstv. stjórn, sem leggur mikla áherslu á það, að frv. þetta nái fram að ganga, geti skilið, að þeir, sem vilja fórna svo miklum lífsþægindum til þess að rjetta við verslunarjöfnuðinn, muni illa sætta sig við, að haldið verði áfram að flytja inn í landið allskonar glingur fyrir margar miljónir króna, þó að með því sje haldið við hagsmunum fárra manna, því að með því móti kemur hinn frjálsi sparnaður einstaklinga þjóðarinnar að litlu liði. Þó að ekki komi það beinlínis þessu máli við, þá vil jeg geta þess, að jeg hefi heyrt, að til væru búðir hjer í Reykjavík, sem hefðu fyrirliggjandi birgðir, er væru 800 þús. til 1 milj. kr. virði, af allskonar varningi, sem vel mætti komast af án. Ef svo er, að ein einasta búð hefir fyrirliggjandi í slíkum vörum jafnmikið og hæstv. stjórn ætlar að fá með þessum þunga tolli, þá geta menn skilið, hvílíka þýðingu það hefir að stemma á að ósi. Vænti jeg því þess, að hún veiti því liðsinni, að slíkur ófögnuður verði ekki látinn viðgangast lengur. Jeg gat ekki komist hjá því að minnast á þennan þátt viðskiftamálanna, því að jeg tel frv. það, sem nú er til umr., hafa gripið inn í annað mál, sem jeg verð að telja enn stórvægilegra. Þá er hinn straumurinn, sem hæstv. fjrh. hefir nægilega lýst, að vegna þess. hve fjárhagur ríkissjóðs sje bágborinn og hafi stöðugt farið hnignandi í nokkur ár, þá verði að grípa til alvarlegra ráðstafana til að afla landinu nýrra tekna. Þetta er minna böl en hitt, fjárhagsörðugleikar þjóðarbúsins í heild, og þó að sjálfsagt sje og óhjákvæmilegt að bæta úr því, þá kemur sú bót að litlu liði meðan hið meira böl er ólæknað. Nú vil jeg benda á eitt atriði, sem kom ljóst fram í ræðu hæstv. fjrh. Hann hugsar sjer, að ef áætla má, að þær vörur, sem í hæsta lagi hefir verið talað um að hefta innflutning á, nemi 10 miljónum króna, myndi innflutningur þeirra, ef engar hömlur yrðu lagðar á hann nema samkvæmt þessu tollhækkunarfrv., verða 5 milj. kr. og landið fá 1 milj. kr. í toll samkv. frv. Það er engum blöðum um það að fletta, að hjer er veikur punktur hjá hæstv. fjrh., að vilja flytja inn í landið miður þarfar vörur fyrir 5 milj. kr., til þess eins að halda við atvinnu nokkurra manna, sem versla með þennan varning, og ná í eina miljón sem toll af þeim handa ríkissjóði. Þjóðhagslega sjeð væri betra að spara kaup á þessum 5 miljónum og borga ríkissjóði miljónina á annan hátt. Og jeg vona, að hæstv. stjórn sje mjer samdóma um það, að vont sje að þurfa að auka þjóðareyðsluna til þess eins að afla ríkissjóði tekna. Þess vegna hafa þau vinnubrögð vakið mótstöðu, að haftamálið stóra skuli sett á hakann, en smámáli, örlitlu broti fjárhagsmálsins, ýtt fram með afbrigðum frá þingsköpum. Að vísu er sagt, að hlaðið skip sje á leiðinni til landsins, fult af glysvörum, og þurfi að ná tolli af þeim vörum, sem það flytur. En það var hægt að gera á annan hátt, t. d. með tolllögum, sem stæðu aðeins á meðan þing stendur yfir, meðan verið er að ráða fram úr viðskiftamálunum, og hefði tollurinn þá gjarnan mátt vera eitthvað hærri. En úr því að svo er komið, að þetta frv. er látið ganga á undan, er ekkert annað að gera en að fella það, eða samþykkja, ef menn vilja ná í skip þau, sem eru á næstu grösum. Þó að jeg nú játi, að gott væri fyrir ríkissjóð að fá svo sem 200–300 þús. kr. tekjuauka og hann hefði þess fulla þörf, þá verð jeg að telja þeim vorkunnarmál, sem álíta, að líf og velferð þjóðarinnar sje undir gengi ísl. krónunnar komið, þó að þeir reyndu að sporna við þessu frv., ef það stofnaði hinu málinu, sem að þeirra viti er langtum þýðingarmeira, í hættu. Þá vil jeg sjerstaklega tala um það við hæstv. stjórn, hvernig hún muni taka í haftamálin. Í gær heyrði jeg einn eða fleiri hæstv. ráðherra lýsa yfir því í hv.Nd., að þeir vildu hefta innflutning svo mjög, sem ríkissjóður þyldi. Þetta verður varla skýrt öðruvísi en svo, að ef ríkissjóður þyrfti að fá tolltekjur af bílum, silki o. s. frv., þá myndu þeir ekki sjá sjer fært að banna innflutning á þessum vörutegundum. Þessi ummæli hæstv. ráðherra eru því engin trygging fyrir því, að þeir ætli sjer að gera alvarlegar ráðstafanir í þessu máli. Jeg er samdóma því, sem jeg hefi heyrt, að einn hv. íhaldsmaður hafi haldið fram á þingmálafundum í hjeraði sínu síðastl. haust, að hann væri ekki með innflutningshöftum, nema því aðeins, að með þeim væru sparaðar a. m. k. 5 milj. kr. Það er ekkert gagn að neinu smákáki í þessum efnum. 5–8 miljónir er það minsta, sem um dregur. Því vil jeg spyrja hæstv. stjórn, og þá einkum hæstv.forsrh. (JM), sem á atkv. hjer í þessari háttv. deild og kemur því til að ráða úrslitum málsins hjer með okkur hinum, hvort hún í útreikningum sínum um innflutningshöft telji of hátt takmark að spara með þeim a. m. k. 5 milj. kr. árlega frá því, sem verið hefir. Því næst vil jeg leyfa mjer að spyrja hæstv. stjórn um, hvernig form hún hefir hugsað sjer á takmörkun innflutningsins. Jeg hefi heyrt, að Íhaldsflokkurinn muni ætla að fella haftafrv. það, sem nú liggur fyrir hv.Nd., með dagskrá, þar sem tekið sje fram, að frv. sje óþarft, með því að fela megi atvrh. að nota heimild í lögum frá 8. mars 1920 til þess að banna innflutning, svo sem honum sýnist þörf. Jeg skal ekki neita því, að þá heimild má nota, svo að gagni megi koma, ef þingvilji er á bak við, og var það t. d. gert á meðan innflutningsnefndin starfaði. En reynslan hefir sýnt, að þetta er erfitt, því þegar mótstaða verslunarstjettarinnar óx, neyddist þáverandi stjórn til að leggja heimildina á hilluna, og síðan hefir hún sama sem ekkert verið notuð, fyr en á dögunum, að reglugerð var gefin út um strangt bráðabirgðabann á ýmsum vörum, að fenginni sjerstakri, þó ekki opinberri, heimild þingsins. Jeg fæ ekki betur sjeð en að einmitt skifti ákaflega miklu máli, hvor leiðin farin verður, því að ef hefta á innflutning með reglugerð samkv. lögunum frá 1920, þá er það fyrst og fremst eingöngu á valdi hæstv. stjórnar, hvað bannað verður og hvað ekki. Í öðru lagi er hver stjórn mjög illa sett, að þurfa að beita slíku banni harkalega hjer í Reykjavík. Þriðjungur bæjarbúa lifir hjer á verslun, og þarf því ekki að fara í neinar grafgötur með það, að ströng verslunarhöft af þessu tægi skapa hallæri í Reykjavík. Jafnvel þó nú að stjórn landsins, hverjir sem með hana færu, styddist ekki sjerstaklega við þær stjettir, sem mestan óhag hafa af innflutningshöftum, þá get jeg vel skilið, að óþægilegt yrði fyrir hana að umgangast daglega árum saman þúsundir manna, sem væru að fara á hausinn vegna ráðstafana stjórnarinnar, og þola alla þá kveinstafi og kvartanir, sem bærust ráðuneytinu út af þessu. Þó að jeg beri ekkert sjerstakt traust til núv. hæstv. atvrh. (MG), þá er það ekki eingöngu þess vegna, að jeg kem með þessar mótbárur. Aðstaða hverrar stjórnar, jafnvel þó að hún væri mynduð af Framsóknarflokknum, sem styðst ekki mikið við fylgi verslandi manna hjer í bænum, þó bændastjórn ætli að beita heimildinni frá 1920, í stað nýrra laga um innflutningsbann, yrði það svo erfitt, að líkja má við það að standa á Dettifossbrúninni. Stjórninni hlýtur að verða ákaflega erfitt að standast þann þunga, sem legst á móti slíkum ráðstöfunum, ef þær eiga eingöngu að hvíla á viljaafli ráðherranna, og það því fremur, sem núverandi hæstv. stjórn á stuðning sinn aðallega undir þeim mönnum, sem mestan óhag hafa af innflutningshöftum. Þess vegna vænti jeg þess, að hæstv. stjórn svari því, hvort hún vill fara þá leið í þessu máli, að samþykt verði ný lög um innflutningsbann, eða hvort hún vill fara reglugerðarleiðina samkvæmt heimildinni frá 1920. Ennfremur þætti mjer vænt um að fá upplýst, hversu langt hún vildi ganga; hvort hún vildi láta sjer nægja að spara með innflutningshöftum 1 eða 2 miljónir, eða hvort hún vill ganga lengra. Jeg myndi telja viðunandi, ef hún treysti sjer til þess að spara 5 milj. kr. með hreinu banni. Það eru þá þessi tvö atriði, sem jeg vildi biðja hæstv. stjórn að svara: hvort hún vill fara þá leið, að ný lög verði sett um innflutningsbann og hversu langt hún vill ganga. Annars má hæstv. fjrh. ekki halda, að með frv. þessu sjeu tæmdar allar leiðir til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Hvers vegna var tollupphæðin ákveðin 20%, en ekki t. d. 30%? Og ennfremur eru til fleiri vörutegundir, sem hefði mátt tolla á sama hátt. Þá má geta þess, að nýlega hefir einn helsti læknir okkar skrifað um niðurstöðu læknavísindanna í einu atriði, sem byggja mætti á tollafrv. Jeg á við þá skýringu, að hveiti sje þeim mun dýrara en rúgur, miðað við næringargildi, að jafngildi þess, sem við kaupum af hveiti fyrir 1 krónu, getum við fengið með því að kaupa rúg fyrir 33 aura. Hví er t. d. ekki lagður tollur á hveiti? Jeg hefi sjeð heila laupa fulla af hveitibrauðum flutta út í togarana. Sjómönnunum mundi alveg eins holt að borða rúgbrauð. Hveiti yrði flutt inn þrátt fyrir tollinn; gætu þá þeir, sem vildu, keypt það, en hinir notað ódýrari mjölmat. Yrði þetta allálitlegur tekjustofn fyrir ríkissjóðinn. Enn vil jeg nefna, að aðrar þjóðir, t. d. Norðmenn, hafa farið þá leið, að krefjast tollgreiðslunnar í gulli. Sumstaðar, einkum í stríðslöndunum, hafa ríkinu verið veittar allríflegar tekjur með hækkuðum eignaskatti. Gætum við af því lært. Hjer í bænum er fjöldi gamalla húsa, sem eru leigð óhæfilega hátt; borga þau í arði andvirði sitt á örskömmum tíma. Væru þessi hús ágætur tekjustofn fyrir ríkissjóðinn. Jeg tek þetta fram til þess að benda á það, að enn má finna margar leiðir aðrar en farnar hafa verið. Að síðustu þetta: Þótt 20% verðtollur verði lagður á meiri hluta innfluttrar vöru, mun það engin áhrif hafa á gengi krónunnar. Má búast við því, að innflutningur óþarfavarnings haldi áfram þrátt fyrir tollinn. Ríkissjóðnum eru að vísu trygðar tekjur, en aðalmálið er óunnið, það, að bæta gengi íslenskrar krónu. Loks vil jeg spyrja hæstv. landsstjórn: Hvaða loforð getur hún gefið oss, sem höldum fram haftakenningunni? Ætlar hún að beita reglugerðinni frá 1920? Hve langt ætlar hún að ganga í því ? Vill hún hjálpa til að spara landinu 5 milj. kr. á innflutningi?

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 5. landsk.þm. (JJ) hjelt því fram, að haftafrumvarpið ætti að ganga gegnum þingið samhliða eða á undan þessu frv., sem nú liggur fyrir. Það er rangt á litið. Landsstjórnin verður fyrst og fremst að gæta þess, að fjárhag ríkissjóðs sje borgið. Haftafrv. fer fram á að banna innflutning margra vörutegunda, sem falla undir hæsta tollflokk. Frv. fer því fram á að rýra að miklum mun tekjur ríkisins. Það er ekki unt fyrir neina stjórn að leggja slíku frv. lið sitt, nema sjeð sje um leið fyrir fullri uppbót þeirra tekna, sem þar tapast. Með þessu frv., sem nú liggur hjer fyrir, er sjeð fyrir þessu. Virtist hv. 5. landsk.þm. halda, að þessu frv. væri ætlað að koma að öllu leyti í stað innflutningshafta. Jeg get hiklaust lýst yfir því, að svo er ekki. Stjórnin mun framkvæma bann gegn innflutningi óþarfavarnings að svo miklu leyti, sem ríkissjóður þolir það. Hv. 5. landsk.þm. hjelt því fram, að hjer væri eiginlega um tvær stefnur að ræða. Önnur væri sú, að spara almenningi útgjöld með því að hefta innflutning óþarfrar vöru. Hin legði aðeins áherslu á að rjetta við búskap ríkishirslunnar. Jeg kannast ekki við, að hjer sjeu tvær stefnur; þetta hvorttveggja eru bara tveir þættir úr margþættri ráðstöfun til þess að rjetta við hag ríkisheildarinnar. Það er enginn vafi á því, að tekjuhalli ríkissjóðsins á mestan þáttinn í falli ísl. krónunnar. Mun mjer sjálfsagt gefast tækifæri til að víkja nánar að þessu síðar. En um þessa tvíþættu ráðstöfun get jeg meðal annars vísað til ummæla í ársskýrslu banka þess í Kaupmannahöfn, sem ríkissjóður hefir sín aðalviðskifti við, Köbenhavns Handelsbank. Skýrslan fjallar svo að segja eingöngu um gengismál. Segir þar hiklaust, að fyrsta skilyrðið fyrir vænlegri afkomu sje, að búskapur ríkissjóðs sje rekinn tekjuhallalaust. En jeg er sammála hv. 5. landsk.þm. um, að hina leiðina, haftaleiðina, beri líka að ganga. Hv. þm. spyr, hvort stjórnin vilji hjálpa til að spara 5 milj. króna. Mjer persónulega þætti ekki of langt farið, þótt innflutningur minkaði um 5 milj. kr. Annars eru ekki til skýrslur frá árum með sambærilegt ástand. Sökum þessa verður spurningu hv. 5. landsk.þm. ekki svarað að fullu. - Þá spyr hv.þm., hvort landsstjórnin ætli að nota reglugerðina frá 1920 eða hvort hún vill styðja framgang haftafrumvarpsins og nota það. Stjórnin tekur enga afstöðu til þess, hvort ný lög verða sett eða gamla heimildin látin nægja. En komi engin lög, mun stjórnin nota gömlu heimildina. Stjórnin ætlar sjer ekki að fella niður innflutningshöftin, ef engin lög verða sett. Hv. 5. landsk.þm. lagði mikla áherslu á það, hve miklu þægilegra það væri fyrir stjórnina að hafa ný lög við að styðjast heldur en að nota gömlu heimildina. Jeg þakka háttv.þm. mjög fyrir velvild hans og umhyggju fyrir daglegri vellíðan stjórnarinnar. En jeg hugsa, að ráðherrarnir meti meira þjóðarheill en þægilega daga. Annars vil jeg lýsa yfir því, að stjórnin vísar að öllu leyti til yfirlýsingar sinnar í gær um það, að hún mun framkvæma innflutningshöft á óþörfum varningi eftir því, sem frekast er unt án þess að ganga of nærri ríkissjóði, en tekur enga afstöðu til þess, hvort um þetta mál verða sett ný lög á þessu þingi eða notuð heimildin samkvæmt lögunum frá 8. mars 1920. Þá nefndi sami hv.þm. hveititoll. Jeg er ekki viss um, að ríkissjóður fengi mjög miklar tekjur af þeim tolli, ef hann væri mjög hár, og auðvitað þyrfti þá einhver að verða til þess að flytja frv. um slíkan toll, ef á honum ætti að byggja. Jeg segi fyrir mitt leyti, að jeg treysti mjer ekki til þess. Hveiti hefir hingað til verið talin hin mesta nauðsynjavara og er ein af þeim vörutegundum, sem t. d. verkamenn byggja útreikning sinn á um dýrtíð, þegar þeir eiga í kaupgjaldsdeilum. Þá talaði hv. 5. landsk.þm. um eignaskatt eða eignanám. Þetta hefir verið orðað víðar, og komst það svo langt í Sviss, að það var lagt undir þjóðaratkvæði. Í upphafi virtist þessi hugmynd hafa allmikið fylgi, en svo fór, að áður en atkvæðagreiðslan fór fram, urðu menn hræddir, þegar þeir sáu rás viðburðanna. Því að þá var alt fjármagn að flýja úr landi, og var fyrirsjáanlegt, að örbirgðin ein mundi sitja eftir. Það voru því ekki greidd nema örfá atkvæði með þessu og kom ekki nándanærri fram alt atkvæðamagn þess flokks, sem barist hafði fyrir málinu. Í Bretlandi kom þetta mál einnig upp, og var gert að kosningamáli af hálfu jafnaðarmanna, en það er sá flokkur, sem hefir alstaðar beitt sjer fyrir þessu máli. Svo fór fyrir rás viðburðanna, að sá flokkur myndaði stjórn, sem gert hafði þetta að kosningamáli, en gaf þá jafnharðan út þá yfirlýsingu, að hann mundi ekki hefjast til framkvæmda í málinu. Það eru svo miklir annmarkar á þessu, að það getur ekki komið til mála, og að minsta kosti þyrfti að koma fram þingleg tillaga um það. Hv. 5. landsk.þm. mintist þessu næst á gulltollinn, og er jeg honum að mestu leyti. samdóma í því efni. Jeg hefi í fjhn.Nd. beitt mjer fyrir að vinna þeirri skoðun fylgi, að heimta ætti með gullgengi toll af öllum óþörfum og miður þörfum tollvörum. Er þess getið í nál., sem sú nefnd hefir látið fara frá sjer, að jeg hafi haldið þessari skoðun fram. En jeg gat ekki unnið þessari skoðun fylgi í nefndinni, ekki einu sinni hjá flokksmönnum hv.þm. Sá jeg því ekki til neins að róa einn með þessa skoðun inn í hv.Nd., þar sem jeg taldi vonlaust um, að hún næði fram að ganga á þessu þingi, þegar fjhn. vildi ekki fallast á hana. Loks mintist hv.þm. á skatt á húseignum í Reykjavík. Jeg býst við, að erfitt muni að afla ríkissjóði tekjuauka á þann hátt, enda ekki sanngjarnt, að höfuðstaðurinn leggi einn fram það, sem til þarf.

Jónas Jónsson Jeg stend upp til þess eins að ítreka ósk mína um það að heyra svör hæstv. atvrh. (MG) og hæstv.forsrh. (JM) í þessu máli, áður en jeg tek aftur til máls.

Forsætisráðherra (JM): Mjer virðist óþarft, að jeg gefi nokkur svör í þessu máli, þegar hæstv. fjrh. (JÞ) hefir svarað fyrir hönd stjórnarinnar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skil það vel, að hv. 5. landsk.þm. (JJ) læst hyggja, að ráðherrarnir sjeu hver á sínu máli, en svo er ekki; þeir eru allir sammála, og sje jeg því ekki ástæðu til að skýra frá minni afstöðu sjerstaklega. Hv. þm. þekkir hana, enda hefir hæstv. fjrh. (JÞ) lýst henni. En þar sem jeg stóð upp, skal jeg víkja að nokkrum atriðum í ræðu hv.þm. Hv. þm. kvað það skifta miklu máli, hvort um þetta efni væri sett reglugerð eða lög, og innflutningur mundi verða meiri eða minni eftir því, hvor leiðin yrði farin. Jeg býst við því, að við munum vera sammála um það, að keppa beri að því, að innflutningur sje sem minstur. En þess verður að gæta, að málið hefir tvær hliðar, og má ekki gleyma þeirri, sem veit að ríkissjóði. Hann verður að geta staðið í skilum, og munu allir sammála um það. Það verður að laga höftin eftir því, og við það var miðuð yfirlýsing stjórnarinnar í háttv.Nd., að hefta bæri innflutning svo mikið, sem hagur ríkissjóðs þolir. Hv. 5. landsk.þm. áleit, að engin stjórn mundi verða svo föst fyrir, ekki einu sinni Framsóknarflokksstjórn, að hún gæti framfylgt innflutningshöftum eftir reglugerð, heldur hlyti hún að láta undan fyrir hinum sterku áhrifum andstæðinga þess máls í Rvík. Jeg skal segja hv.þm., að jeg ætla mjer ekki að láta undan þeim straumi. Jeg get ekki fullyrt, að jeg muni ekki bogna, eins og hv.þm. getur ekki staðhæft, að jeg muni bogna. Það var ekki stjórnin, sem kiknaði í þessu máli á árunum, heldur þingið. Það tók af innflutningsnefndina og dró með því mikið úr höftunum. En þó var þeim haldið uppi að nokkru leyti, og gaf stjórnin út reglugerð, sem var í gildi þangað til fyrir fáum dögum. Hv. 5. landsk.þm. sagði, eins og líka hefir verið slegið fram í hv.Nd., að kaupmenn stæðu aðallega að baki núverandi stjórnar. En þá fara að verða margir kaupmennirnir í þessu landi, ef það er satt.

Jeg sagði í Reykjavík

. Jeg er búsettur í Reykjavík, en þó standa engir kaupmenn hjer að mjer. Þá spurði hv.þm., hvað mikið stjórnin vildi spara með innflutningshöftum. Hæstv. fjrh. hefir svarað þessu, og jeg vil taka undir með honum, að jeg vil reyna að spara sem mest. Það er ógerningur að gera áætlun um þetta fyrirfram, og hlýtur sparnaðurinn að fara nokkuð eftir því, hvaða áhrif þetta frv. hefir, ef það verður að lögum. Jeg skal segja það í fullri hreinskilni, að það er vilji stjórnarinnar að spara sem mest með því að draga úr innflutningi. En jeg verð að taka undir með hæstv. fjrh., að sterkar innflutningshömlur geta ekki átt sjer stað, nema tolltekjumar sjeu auknar um leið. Það má vera, að hv. 5. landsk.þm. gruni stjórnina um, að hún ætli að svíkja loforð sín um innflutningshöft, og því leggi hún kapp á að koma þessu frv. fram á undan. En hv.þm. veit þó, að alveg sjerstakar ástæður eru til þess að hraða þessu máli. Það eru skip á leiðinni, sem búast má við, að flytji mjög mikið af þeim vörum, sem koma undir þessa tollhækkun, en reglugerðin nær ekki að hefta. Ef þessar vörur fá að komast inn í landið án þessa tolls, er það mesta happ, sem unt er að veita þeim mönnum, er flytja vörurnar inn. Aftur á móti er svo um haftafrv., að það liggur ekki á að afgreiða það fyrir neinn sjerstakan dag, því að þar er brunnurinn byrgður með reglugerð þeirri, sem nýlega var gefin út um innflutningsbann. Annars kemur mjer ekki til hugar að ámæla hv.þm. fyrir það, að hann rengir stjórnina. Hann er í andstöðuflokki hennar, og er ekkert við því að segja. En jeg treysti því, að hann sjái, að það kemur ekki niður á stjórninni, þó að hann leggist á móti frv., heldur kemur það niður á ríkissjóði. Stjórnin fer ekki fram á þetta vegna sjálfrar sín, heldur nauðsynjar ríkissjóðs.

Jónas Jónsson Jeg álít að málið hafi skýrst töluvert við ræður hæstv. fjrh. (JÞ) og hæstv. atvrh. (MG), en þó hefði jeg kosið, að sá ráðherra, sem á sæti í þessari deild, hefði látið oss samverkamenn sína vita dálítið meira um skoðun sína á málinu. Jeg vænti þess, að jeg geti gert honum skiljanlegt, að sú krafa er ekki ósanngjörn. Það kom ekki nógu glögglega fram, hvort hæstv. ráðherrar ætluðu sjer sem þingmenn og stjórnendur flokks síns að vinna að því að koma á innflutningshöftum. Mjer er það óskiljanlegt, hvers vegna þeir vilja ekki á þessum erfiðu tímum leggja óþægindi þessa máls á herðar þeim, sem fúsir vilja taka þau á sig, sem eru andstæðingar hæstv. stjórnar. Ef stjórnin er oss andófsmönnum hennar samdóma, er hefta viljum innflutning að marki, þá skil jeg ekki, hvers vegna hún kýs þá leiðina, sem er erfiðari fyrir hana og gæti, ef svo vildi verkast, gefið andófinu auðveldan skotspón, ef miður tækist um framkvæmdirnar en skyldi. Hæstv. atvrh. talaði mjög ákveðið um, að hann mundi ekki láta strauminn beygja sig, en það er hvorki af hlífð eða óhlífð við hann, að jeg kýs fremur höft með lögum en reglugerð, heldur af hinu, að jeg tel þá leið betri fyrir málið, þar sem það er þá þjóðin sjálf, sem leggur á sig þessa fjötra, en ekki einn maður. Hæstv. fjrh. segir, að fyrst og fremst beri að líta á hag ríkissjóðs, en þá tel jeg, að hæstv. atvrh. ætti að segja, að framar bæri að meta hag almennings. Ef verkum er svo skift milli þeirra tveggja hæstv. ráðherra, að hæstv. fjrh. á að gæta ríkissjóðs, ef nokkuð er í honum, þá er það víst, að hæstv. atvrh. á að vera aðalleiðsögumaður í atvinnumálum landins. Því að til hans líta hinar mörgu þúsundir manna víðsvegar um landið, sem krefjast haftanna og forgöngu hans í því efni. Hæstv. fjrh. kvað höftin mundu minka tekjur ríkissjóðs að miklum mun. En hefir ekki verið sagt af vorri hálfu, sem erum þeim fylgjandi, að vjer værum reiðubúnir að taka afleiðingunum af því með því að styðja stjórnina til skynsamlegra úrræða í þessu máli, ef hún fylgir fram haftafrumvarpinu! Hæstv. fjrh. talaði nokkuð hart um það, hvílík óhæfa það væri fyrir stjórnina að styðja að framgangi haftamálsins, meðan ríkissjóði væri ekki sjeð fyrir tekjuauka. Jeg fæ ekki annað sjeð en að þetta bendi á, að hæstv. fjrh. líti of þröngt á verksvið sitt. Hann er ekki settur til þess eins að gæta að tómum sjóði, sem hann kveðst nú hafa á milli handa. Það getur ekki hjá því farið, að hæstv. fjrh. fyndi afleiðingar þess áður en líður á löngu, ef aukinn væri óeðlilega innflutningur á óþörfum varningi, í því einu skyni að fylla sjóðinn. Það er ekkert vit í því að flytja inn óþarfa fyrir 5 milj. kr. til þess að fá 1 milj. kr. í sjóðinn. Jeg veit, að hæstv. fjrh. vill ekki stuðla að þessu, þegar hann hugsar sig betur um, að þjóðin eyði svo miklu fje í þessu skyni, sem hún yrði ríkari, ef hún forðaðist þessa eyðslu, því að auðvitað verður að greiða þessar vörur. Þá vjek hæstv. fjrh. að því, að erlendir fjármálamenn teldu gengishrun sjerstaklega stafa af eyðslu hins opinbera, en ekki ríkisins. Jeg veit, að honum muni kunnugt um, að um þetta er mjög deilt. Sumir halda þessu fram, en þó þykist jeg mega fullyrða, að fleiri fjármálamenn sjeu á annari skoðun. Gengisfall dönsku krónunnar stendur í nánu sambandi við hið mikla fje, sem Landmandsbanken tapaði á braski sínu, og óhæfilegan innflutning í sambandi við fjárglæfra bankans; einnig mun það stafa að nokkru leyti af almennri velmegun í Danmörku, sem leiddi af sjer óhóflega eyðslu á ófriðarárunum. Því að auðvitað verður eyðsla einstaklinganna talin í hærri tölum en eyðsla ríkisins, en þó getur hún átt mikinn þátt í gengisfalli, og er auðvitað ekki afsakanlegt, að sum lönd og bæjarfjelög hafa tekjuhalla ár eftir ár. En jeg tel, að hæstv. fjrh. komist of auðveldlega frá málinu með því að halda fram, að hann geti stöðvað gengisfallið með því einu að koma í veg fyrir tekjuhalla, ef hagur almennings er á hverfandi hveli, eða stórkostleg óhöpp koma fyrir, svo sem varð í Danmörku, þegar Landmandsbanken tapaði 300 milj. kr. Hæstv. fjrh. sagði eitthvað á þá leið, að stjórnin tæki enga afstöðu til haftafrv., en það var um afstöðu stjórnarinnar í því máli, sem jeg spurði.  (Fjrh. JÞ: Jeg hygg, að jeg hafi ekki viðhaft þessi orð, enda hefi jeg það skrifað, sem jeg sagði um þetta)  . Jeg heyrði þó ekki betur.  (Fjrh. JÞ: Jeg skal lesa það upp aftur: „Stjórnin .... mun framkvæma innflutningshöft á óþörfum varningi eftir því, sem frekast er unt án þess að ganga of nærri ríkissjóði.“ Og jeg bætti við, að stjórnin tæki ekki afstöðu til þess, hvort um þetta mál verði sett ný löggjöf á þessu þingi eða notuð heimildin samkvæmt lögunum frá 8. mars 1920)  . Þetta er ekkert svar viðvíkjandi höftunum, að segjast hefta eyðslu út á við að svo miklu leyti, sem hagur ríkissjóðs leyfir. Hæstv. stjórn fer fram á það við andstöðuflokk sinn, að hann afgreiði með afbrigðum frá þingsköpum lítt rannsakað mál sem þetta. Vjer höfum orðið við þeim tilmælum í kvöld, en æ sjer gjöf til gjalda. Vjer þykjumst nú á móti þessu eiga heimtingu á því, að hæstv. stjórn segi oss nú skýrt og skorinort, hvernig hún og flokkur hennar ætlar að taka í þetta stórmál, framkvæmd innflutningshaftanna. Hæstv. fjrh. hefir færst undan að gefa greið svör í þessu efni, og hæstv. atvrh. hefir beint og óbeint frekar látið í ljós, að hann væri á móti oss, því að hann virðist aðallega hugsa sjer að fara reglugerðarleiðina. Að vísu hefir hann ekki sagt það berum orðum, og vona jeg því, að hann kjósi ekki þá leiðina, sem verri er. Jeg vil í þessu sambandi víkja mjer að þeim hæstv. ráðherra, sem á sæti í þessari deild. Það munu margir líta svo á, að eftir umræðunum í hv.Nd. að dæma, mundi hæstv. atvrh. og ef til vill nógu margir flokksbræður hans greiða atkvæði með aðalatriðunum í innflutningshaftafrv., og er það auðvitað ánægjuefni fyrir oss andstæðinga hans. En hvað verður þá, þegar frv. kemur til Ed.? Ef hæstv.forsrh. (JM), sem er höfuð flokksins hjer í hv. deild, væri á gagnstæðri skoðun og beitti sjer gegn málinu, væri einskisvirði stuðningur flokksbræðra hans í hv.Nd., ef skoðanabræður hæstv. fjrh. eyddu málinu hjer. Það er þetta, sem stjórnin á ósvarað og jeg tel oss eiga fulla sanngirniskröfu á, að hæstv.forsrh. og hæstv. atvrh. svari. Ætla þeir sjer sem þingmenn að fylgja frv. um innflutningshöft, eða ætla þeir sjer að vera á móti því?

Ingvar Pálmason Sökum þess, að vel getur svo farið, að jeg greiði atkvæði gegn þessu frv., þá vil jeg með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þess. Ástæðurnar til þess, að jeg er mótfallinn þessu frv., eru talsvert margar, og mun jeg nú telja upp þær helstu. Fyrsta ástæðan er sú, að jeg tel þetta frv. vera reist á röngum grundvelli. Það er rangt að heimta inn tekjur handa ríkissjóðnum á þennan hátt. Það er hjer um neysluskatt að ræða, en þeir skattar koma jafnan þyngst niður á þeim, sem síst mega við því - barnamönnunum. Önnur ástæðan er sú, að jeg tel gjaldþol gjaldþegna ríkisins ofhlaðið nú þegar. Því til sönnunar vil jeg benda á það, að fyrir þinginu liggja hjálparbeiðnir frá 2 hreppum á landinu og einum kaupstaðnum (Hafnarfirði). Bendir þetta ljóslega til þess, að gjaldþol landsmanna er nú þegar ofhlaðið, enda væri hægt að telja mýmörg fleiri dæmi upp á þetta. Þriðja ástæðan er sú, að jeg tel frv. verði til þess að auka dýrtíðina í landinu. Það er ljóst af orðum hæstv. fjrh. (JÞ), að hjer er um tekjuaukafrv. að ræða fremur en haftafrv., og hlýtur því afleiðingin að verða enn frekari dýrtíð. Hefði frv. verið borið fram í því skyni að hefta innflutning á ónauðsynjavöru, þá hefði þetta snúið nokkuð öðruvísi við, enda óvíst nema jeg hefði þá treyst mjer til að greiða því atkvæði. Fjórða ástæðan er sú, að þar sem nú er áliðið þings og ekki útlit fyrir, að komið verði fram með nein frv. til bjargráða við þjóðina, þá treysti jeg mjer ekki til að bæta þessu á hana, eins og efnahagur hennar er fyrir. - Skal jeg bæta því við, að fari svo, að hjer sjeu upptaldar allar björgunarráðstafanir þingsins, þá vildi jeg óska þess, að jeg hefði aldrei á þing farið. Jeg veit, að fjárhagur ríkissjóðsins er mjög erfiður, en því er eins farið um fjárhag einstaklinganna. Eins og menn vita, þá byggist fjárhagur ríkissjóðsins ekki á öðru en gjaldþoli þegnanna. Þótt ríkissjóður skuldi um tuttugu miljónir, þá hefði mjer ekki vaxið það svo mjög í augum, ef gjaldþol þegnanna hefði verið í lagi. En því fer miður, að svo er ekki. Víðast hvar er fjárhagur einstaklingsins engu betri. Og hvar á þá að taka þetta fje! Hæstv. fjrh. sagði í gær í Nd., að þessum tekjum yrði að ná í tóman ríkiskassann, hvað svo sem gengi íslensku krónunnar liði. Jeg teldi vel fara á því, að hæstv. ráðherra gerði þetta að einkunnarorðum sínum sem fjármálaráðherra, því betur verður hans fjármálastefnu varla lýst. Hann sjer aðeins tóman kassann; annað virðist hann ekki skynja. Íslenskum bændum hefir stundum verið brugðið um það, að þeir sæju lítið út fyrir asklokið. En mjer virðist sem til sjeu önnur lok, sem skyggi fyrir sjónir ýmsra annara manna. Og þótt asklok bænda þyki lítið, þá býst jeg við, að það sje engu óþjóðlegra en asklok hinna. Jeg hefi setið á einum fundi, þar sem þetta frv. var til umr., og var hæstv. fjrh. þar líka sem formaður fjhn. Jeg hreyfði þá andmælum gegn frv., en hann svaraði og kvað þá menn, sem ekki vildu ganga inn á þessa leið, verða að benda á einhverja aðra til þess að afla ríkissjóðnum þessara tekna. Jeg skal játa, að þetta væri æskilegt. Og þótt jeg sje þeirra manna ófærastur, sem hjer eru, til þess að benda á slíkar leiðir, þá vil jeg þó vekja athygli hæstv. fjrh. á því, að til eru hjer stórir annmarkar, sem ekkert hefir verið gert til þess að bæta úr. í hv.Nd. voru nýlega feld 2 frv., þess efnis, að ríkið tæki í sínar hendur einkasölu á saltfiski og síld. Jeg ætla ekki að fara að lýsa afstöðu minni til þeirra frv. nú, en með því að fella þessi frv. umræðulaust hefir Nd. lýst yfir því, að hún telji ekkert athugavert við sölu þessara afurða vorra eins og hún fer nú fram. En í þessu tel jeg þó felast eitthvert mesta mein viðskifta vorra. Jeg sat fyrir skömmu síðan á fundi hjer í bænum, og heyrði jeg þar einn velmetinn borgara bæjarins lesa upp kafla úr skýrslu erindreka stjórnarinnar á Spáni. Í þeim kafla skýrir þessi fulltrúi frá því, að Íslendingar hafi á síðasta ári fengið 5 miljónum kr. minna fyrir fisk sinn en þeir hefðu átt að fá samkvæmt þarlendu markaðsverði. Þetta hlýtur að vera rjett með farið, því þessi fulltrúi, senn skýrsluna hafði gefið, var sjálfur á fundinum og mótmælti þessu ekki. Kom það fram í skýrslunni, að þetta fje hefir mestalt runnið til erlendra milliliða. Sje nú þessi skýrsla rjett, og jeg tel enga ástæðu til að efa það, þá verð jeg að segja það, að hjer fer sorglega mikið fje forgörðum. Og ef þessar 5 miljónir væru komnar í kassann hjá hæstv. fjrh., þá myndi hverfa tómahljóðið í kassanum, án þess þó að hagur landsmanna væri nokkuð skertur. Hefði nú hæstv. ráðherra reynt að stinga á þessu slæma kýli, þá kynni það að vera, að jeg hefði fremur litið á þessa málaleitun hans, en meðan annað eins viðgengst og þetta með fisksöluna, þá hefi jeg ekki samvisku til að greiða slíku frv. sem þessu atkvæði mitt. Jeg hefi nú lýst áliti mínu á þessu máli og aðalástæðum fyrir því, að jeg er frv. mótfallinn. En úr því jeg stóð nú upp, þá vildi jeg beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stjórnar, hvers vegna hafi verið svo hljótt um þessa skýrslu, sem jeg gat um áðan. Hví var hún ekki í þingbyrjun lögð fram, svo að þm. gæfist kostur á að sjá hana? Er það máske meiningin að slíta svo þessu þingi, að þetta verði ekki gert? Það var aðeins af tilviljun, að jeg heyrði þetta um fisksöluna, og það er sú tilviljun, sem veldur því, að hv.þdm. heyra nú þessa skýrslu hjer nefnda. Jeg lít svo á, að það muni vera til leiðir, sem hægt væri að fara til að bæta úr þessu ömurlega fjárhagsástandi, sem nú ríkir hjá þjóðinni, aðrar en sú, að bæta nýjum tollum á þjóðina. En jafnframt held jeg því fram, að á meðan allar leiðir hafa ekki verið rannsakaðar, þá sje ekkert vit í því að grípa til slíkra örþrifaráða sem þessa frv. Vil jeg nú nota tækifærið og skora á hæstv. stjórn að taka það til ítarlegrar yfirvegunar, hvort ekkert sje hægt að gera til þess að koma sölu sjávarafurðanna í betra horf en nú er. Takist það, þá er ekki örvænt um, að jeg ljái fylgi mitt til þessa máls. Það má nú vera, að einhver kunni að segja: En hví hefir þú þá ekki, maður minn komið fram með frv. þess efnis að kippa fisksölunni í lag! - Til þess liggja þær ástæður, að jeg á hjer sæti í fyrsta sinn, og treystist jeg því vart til að hrinda fram slíku máli. Auk þess virtist mjer móttökur þær, sem þessi 2 frv. um einkasöluna, sem jeg gat um áður, fengu í hv.Nd., benda til þess, að sá róður myndi sækjast mjög erfiðlega. En jeg taldi það samt skyldu mína að hreyfa þessu máli hjer opinberlega, úr því jeg fjekk svo gott tækifæri til þess. Vona jeg, að hæstv. stjórn veiti einhver svör máli mínu, og beini jeg þar orðum mínum aðallega til hæstv. atvrh. (MG). Það má vera, að álíka ólag sje á síldarsölunni og sölu fiskjarins. Að minsta kosti veit jeg, að oft hefir þar verið mjög óskynsamlega að farið. Það er í þennan liðinn, sem við verðum að reyna að kippa, og það áður en sá þroti verður í kominn, að ekkert verði við gert. Ef við ekki rekum þessa höfuðatvinnuvegi okkar með dugnaði og fyrirhyggju, þá heldur fjárhagurinn áfram að hrapa norður og niður. Takist okkur þetta aftur á móti, þá björgumst við. - Á þessu veltur alt.