Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1153Jóhann Jósefsson: Vegna þess að ég veit, að stjórnarráðið er að láta undirbúa umsókn til allshn. um ríkisborgararétt manns, sem lengi hefir verið í Vestmannaeyjum og hefir sótt um ríkisborgararétt, en ekki á formlegu blaði, vildi ég spyrja hv.frsm.n., hvort hann gæti ekki fallizt á, að málið yrði tekið út af dagskrá að þessu sinni, svo tækifæri gefist til að koma með brtt. um þessa umsókn.

Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson) Ég fyrir mitt leyti hefi ekkert á móti því, að málið sé tekið út af dagskrá að þessu sinni.

Frsm. (Jón Jónsson) Nefndin hefir athugað þetta mál og leggur einróma til, að þáltill. verði samþ. En ég vil aðeins fara um hana nokkrum orðum til áréttingar því, er ég sagði við fyrri hluta umr., þegar málið var flutt. Hér er vitanlega um mikið nauðsynjamál að ræða og merkilegt starf fyrir landbúnaðinn, sem að mestu leyti styðst við búfjárrækt. Í öðrum löndum eru reknar rannsóknarstofnanir, sem gefa bændum fyrirsagnir og úrskurði um það, hvernig heppilegast og jafnframt ódýrast megi fóðra búfénaðinn. Hér á landi er nálega ekkert gert í þessu efni. Enda er það áreiðanlegt, að bændur hafa oft beðið stórtjón vegna þess, hvað fóðurefnin hafa verið ill og óheppileg, eins og t. d. árin 1926-27. Það er vitanlegt, að hið stórfellda tjón, sem bændur urðu þá fyrir á búfé sínu víðsvegar um land, hefir stafað af óhollu fóðri. Smávegis tilraunir hafa farið fram á Hvanneyri um fóðrun búpenings og rannsóknir á fóðurefnum, en tæplega á nægilega vísindalegum grundvelli til þess að skera úr í þessum atriðum. Og nú er rannsóknarstofnun ríkisins í uppsiglingu undir stjórn merkilegs vísindamanns í ýmsum greinum, sem vænta má, að taki þetta verkefni til meðferðar. Það er vitanlegt, að hér eru sérstakir landshættir og öðruvísi en í nágrannalöndunum. Þess vegna er það nauðsynlegt, að góður og vel fær maður sé látinn kynna sér nýjustu vísindi erlendis í þessum efnum og samræma þau við innlenda staðhætti. Ég skal geta þess, að það er nauðsynlegt að rannsaka fleira viðvíkjandi landbúnaðinum en innihald fóðurefna og blöndun þeirra, eins og t. d. ýmsa búfjársjúkdóma og orsakir þeirra, sem ég geri fastlega ráð fyrir, að verði teknir til athugunar og rannsóknar innan tíðar. Vona ég svo, að hv.þdm. taki þessari þáltill. vel.

Einar Árnason Ég hefi skrifað undir þetta mál með fyrirvara, og stafar það af því, að ég er ósamþykkur nál. að öðru leyti en niðurstöðu þess, að fella frv. Í nál. segir, að n. viðurkenni höfuðhugsunina í frv. Ég tek það fram, að ég viðurkenni ekki þá höfuðhugsun þess, að gefa sýslunefndum heimild til að hneppa alla unga karlmenn í 7 vikna áþján fyrir rétt til 6 mánaða skólavistar innan sýslunnar, og það þó að þeir hafi e. t. v. engin tök á að sækja skólana og vilji jafnvel hvorki heyra þá né sjá. Ég viðurkenni heldur ekki þá hugsun að útiloka ungt kvenfólk frá því að eignast þann rétt, sem piltum er ætlað að öðlast með skylduvinnunni. Þá viðurkenni ég heldur ekki réttmæti þess, að skólavistin verði dýrari þarna en í öðrum skólum landsins, en það hlýtur að verða. Þá segir í nál., að n. styðji fellingu frv. við ummæli fræðslumálastjóra. Ég hefði lagt á móti frv., hver svo sem orðið hefðu ummæli fræðslumálastjóra. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara út í frekari umr. um þetta frv., sem n. leggur til, að verði samþ.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég sé ekki ástæðu til þess, að hv. d. fari að samþ. þá rökst. dagskrá, sem hér var borin fram, m. a. vegna þess, að þáltill. sú, sem menntmn. bar fram í Nd., hefir ekki enn verið rædd þar og því síður samþ. Er óvíst, hvernig fer um þessa þáltill. Í annan stað get ég ekki mælt með þessum frágangi á frv., því að það er óþarfa krókaleið til þess að láta málið sofna. Held ég, að frv. verði jafnljúfur svefn í faðmi hv.flm. eins og einhverrar stj., enda þótt hugmyndin kunni að vera að einhverju leyti nýtandi.

Halldór Steinsson Ég skil ekki óvild hæstv. ráðh. gegn þessu frv. Hann og aðrir viðurkenna, að hugmyndin sé góð, og þó eru þeir hinir sömu með allskonar útúrdúra til þess að koma henni fyrir kattarnef. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri ástæða til þess að samþ. Þessa rökstuddu dagskrá, þar sem þessi þáltill. lægi nú fyrir Nd. En það eru einmitt líkur fyrir því, að sú þáltill. verði samþ., og þó að hún næði ekki samþ., þá er samt hart að heyra úr ráðh.stóli amazt við því, að einhverju máli sé vísað til stj. til athugunar.“ Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að með þessu yrði áþján leidd yfir unglinga landsins. Get ég ekki verið honum sammála um það. Annars er það undarlegt, að flestir, sem taka til máls um þetta, viðurkenna, að hugmyndin sé góð, en vilja þó reyna að koma henni fyrir kattarnef.

Hannes Jónsson Ég hafði ekki skrifað niður hjá mér þau köpuryrði, sem féllu hjá einum dm. út af þessu frv., þegar það var til umr. hér um daginn. Sá þm. held ég að hafi verið hv.þm. G.-K., og var hann að tala um það, að þeir, sem stæðu með frv., væru að dingla rófunni framan í bændur landsins. Nú geri ég ráð fyrir því, að hann þykist hafa dinglað rófunni framan í sömu menn, með afskiptum sínum af norska samningnum, og segi ég honum það ekki neitt til lasts. En ef yfirleitt á að nota svona löguð ummæli um það, þegar gert er eitthvað hér á þingi til að reyna að greiða fram úr málum bænda, þá má nú segja, að gripið sé til ýmissa ráða til þess að veita þeim andstöðu á þingi. Þm. G.-K. hefir sjálfsagt ofreynt sig á þessu rófudingli viðkomandi norsku samningunum, því að honum er farið að fatast í því, sem kom fram í umr. um mál það, sem rætt var hér næst á undan. Þá tókst honum það svo ófimlega og máttleysislega, að sennilega mun hann hafa bilazt í liðnum. Vonandi verður þó rófan komin í gott lag, þegar hann þarf að fara að finna bændur, er líður að næstu kosningum. Ég held, að þessi sami þm. og ýmsir fleiri hafi ekki gert það neitt utan við sig að greiða atkv. með þeirri brtt. sem dró allmikið úr þeirri gagnsemi, sem bændur hefðu annars haft af kreppulánasjóðsfrv. Það sýnist ekki ósanngjarnt, þegar svona er óvíst um sölu á þessari vöru, þó létt væri útflutningsgjaldi af henni, enda þótt það sé nú ekki mikið. Það er að vísu ekki stór upphæð, sem kemur á hvern bónda eða fjáreiganda, en samt verður heildarupphæðin töluverð. Í raun og veru er hér ekkert annað á ferð en viðurkenning á því, að hinir afskekktari bændur landsins eigi við örðug skilyrði að búa nú sem stendur. Ég skal líka fallast á það, að þær röksemdir, sem færðar hafa verið gegn þessu, eiga nokkurn rétt á sér, að bændur eigi að draga úr framleiðslunni. En á meðan það er að gerast, verður ríkið að hlaupa undir baggann. Það hefir verið tekið fram, að bændur úti um land eigi mjög mismunandi aðstöðu um að njóta innlends markaðar fyrir vörur sínar, og hinir verði verr úti. Mér hefir virzt það koma fram, að þeim, sem hér á þingi eru úr þeim héruðum, sem hægast eiga með að nota innlenda markaðinn, sé einna ósárast um, þótt þetta útflutningsgjald af vörum bænda haldist, sem sízt er fórnfýsi í garð hinna, sem verri aðstöðu hafa. Og einmitt nú, þegar við erum að ganga frá máli, sem mjög getur létt undir með þeim bændum, sem nærri standa Reykjavíkurmarkaðinum, sem er sennilega bezti innlendi markaðurinn fyrir framleiðslu bænda, þá er það nokkuð harkalegt, að létta ekki undir með hinum, sem hafa mjög illa aðstöðu til markaðarins. Og ákaflega ómerkileg er sú ástæða fyrir þeirri synjun, að bændur muni ekki nokkurn skapaðan hlut um útflutningsgjaldið. Þessi hv. d. hefir verið því samþykk að létta undir með öðrum greinum framleiðslunnar í landinu, t. d. að lækka mikið útflutningsgjald af fiskmjöli. Og þótt þar væri ekki heldur um mikla upphæð að ræða, sá þingið ekki ástæðu til að standa á móti óskum þessara útflytjenda. En í þessu máli er það aleina ástæðan, sem færð er fram á móti afnámi útflutningsgjaldsins, að um það muni bændur alls ekki neitt. Ekki standa bændur betur að vígi en þeir, sem framleiða fiskmjöl. Við umr, var það fært fram sem ástæða fyrir hækkun á útflutningsgjaldi af hausum og beinum, að vinnsla þessarar útflutningsvöru væri framkvæmd fyrir erlent fé, og ekki bæri okkur skylda til að styðja þá atvinnugrein, en eigi að síður var þó gengið inn á að lækka útflutningsgjaldið, vegna hagsmuna þeirra, sem seldu hausana og beinin. En þegar við erum að tala um að létta eitthvað ósköp lítið kjör bænda, sem ekki geta notið hins innlenda markaðar, þá er talað um, að verið sé að dingla rófunni framan í þá og fremja eitthvert það glapræði, sem geti orðið til þessa og hins ófarnaðar fyrir land og þjóð. Hygg ég, að móti þessu máli sé staðið af einhverjum sérstökum ástæðum öðrum en þeim rökum, sem menn álíta, að gildi um það. Það má ekki, að þessara manna áliti, verja fé til styrktar landbúnaðinum, sem er eitthvað verulegt.

Það hefir ekki verið synjað um ríkisfé

. Og það má heldur ekki nema burt þetta gjald, af því að það munar svo litlu. Hv. dm. verða að skilja það, að það er ekki verið að fara fram á framtíðarhjálp til bænda með kreppulánasjóðsfrv. Það í því, sem gat skoðazt þannig, var strikað út, og að því er mér skildist vegna þess, að það væri of dýrt fyrir ríkissjóð.

Sveinbjörn Högnason Í frv. um kreppulánasjóð, eins og það var upphaflega borið fram af hæstv.ríkisstj., er í 25. gr. ákvæði um fjárveitingarheimild fyrir stj., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „a) að veita bændum verðuppbót á kjöti, er þeir selja til útflutnings af framleiðslu ársins 1933, allt að þeirri upphæð, sem þarf til þess að þeir fái 60 aura fyrir hvert útflutt kg. af I. og II. flokks dilkakjöti að meðaltali“. M. ö. o.: stj. og öllum þm. er ljóst, að svo miklir erfiðleikar eru á því að flytja út kjöt og selja á erlendum markaði, að gera þarf sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja, að framleiðendur geti fengið viðunandi verð fyrir það. Ég viðurkenni, að þörf sé á þessu. En ef svo er, hvaða vit er þá í því að halda skatti á sölu þessarar framleiðslu. Þótt hér sé ekki um stóra upphæð að ræða, er það þó alveg sjálfsögð leið, að byrjað verði á því að létta þessari byrði af framleiðslunni, áður en þingið fer að veita beinan styrk henni til hjálpar. Mér virðist það koma úr hörðustu átt, er frá hv.þm. V.-Sk. koma þau ummæli, að þetta sé hégómi, sem í mörgum tilfellum muni ekki nema 10-20 kr. á hvern fjáreiganda. En því miður er ástandið þannig, að ég held, að margan bóndann muni um, þótt ekki sé nema 10 eða 20 kr. Og ég álít, að engum standi það nær en hv.þm. V.-Sk. að stuðla að því með oddi og eggi, að ekki aðeins verði létt af landbúnaðinum þessu útflutningsgjaldi, heldur einnig að tekið verði upp aftur það ákvæði, sem fellt var niður úr kreppulánasjóðsfrv., sem upphaflega var sett til að tryggja aðstöðu þeirra, sem erfiðast eiga um markað fyrir sína framleiðslu. Ég skal lofa því, að vera með um að styðja hvorttveggja. Það er verið að gera víðtækar ráðstafanir og áreiðanlega réttmætar til þess að styrkja bændur í framleiðslustarfsemi sinni, sem nú eiga svo þungan róður að þreyta, að ekki er enn séð fyrir, hvernig lýkur. Það má segja það um hvert einstakt atriði í þessum ráðstöfunum, að út af fyrir sig sé það engin algerð bót á ástandinu. En þegar þær eru skoðaðar allar í heild, verður það ljóst, að þetta hv. þing hefir lagt sig fram til að reyna að ráða bót á meinum landbúnaðarins, sem nú þjá hann. Við hv. 1. þm. Skagf. höfum borið fram brtt. við þetta frv., sem miðar í þá átt, að hér verði um bráðabirgðaráðstafanir að ræða. Er hún á þskj. 734 og fer fram á, að þetta útflutningsgjald verði fellt niður um 3 ára skeið fyrst um sinn. Þó að hér sé ekki um áhrifamikið bjargráð að ræða, er þetta þó spor í áttina til að létta undir með bændum, og ég ætla, að enginn, sem vill styðja þá viðleitni, geti verið því andvígur að fella þetta óréttláta gjald niður.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. var með hnútur til mín. Hann hefir verið einkennilega skapstirfinn eða skapillur undanfarna daga, og veit ég þó ekki til þess, að ég persónulega geti átt neinn þátt í því. Milli vonzkukastanna var svo hv.þm. að koma með ýmsa mislukkaða fyndni, sem enginn hló að nema hann sjálfur. En það fór minna fyrir röksemdunum hjá honum. Hann vildi bera þetta frv. saman við annað frv., sem hefir verið hér á ferð, um að lækka útflutningsgjald á fiskimjöli. En það er dálítill munur á að færa gjaldið úr 4-5% niður í venjulegt útflutningsgjald, eins og þar var um að ræða, eða losa aðra höfuðgrein framleiðslunnar í landinu alveg undan útflutningsgjaldi. Ég tók fram rök mín gegn frv. við síðustu umr. og skal ekki fara að endurtaka þau nú. En ég vil benda hv. 2. þm. Rang. á það, að hlægilegt er, þegar hann er að bera þetta frv. saman við þær ráðstafanir, að reyna að tryggja bændum lágmarksverð fyrir kjöt sitt. Þær ráðstafanir miða að því að hækka kjötverðið um 15 aura á kg., en útflutningsgjaldið nemur aðeins 2/3 aur. á kg. Þetta er svo hlægilegt, að enginn þm. ætti að vera að skemma málstað bænda með því að bera slíkt fram. Annars er frv. bezt lýst með ummælum hv. 1. þm. S.-M. Hann sagðist ekki vera svo lítilþægur fyrir hönd bænda, að hann vildi nýta frv. Þetta er hugur flestra bænda í þessu máli. Bægslagangur hv.þm. V.-Húnv. út af frv. er ekki sprottinn af málefnislegum ástæðum, heldur af sömu ástæðum og vöktu fyrir flm. þess í Ed., að dingla skottinu framan í bændur fyrir kosningarnar. Annars er þetta smámál, sem ekki er hægt að gera mikið úr, nema að því verði horfið að fella niður útflutningsgjald af sjávarafurðum, eins og öll sanngirni mælir með, ef þetta frv. verður samþ. Útgerðin er rekin með tapi, svo að næstum hvert einasta útgerðarfyrirtæki hefir tapað hin síðustu ár. Það er fullkomlega réttmætt, að hlaupið sé undir bagga með landbúnaðinum á erfiðum tímum. En þeir, sem það gera, eiga rétt á því, að foringjar bænda hjálpi til að létta byrðar sjávarútvegsins. En verði horfið að því að fella niður útflutningsgjald á sjávarafurðum, mun það koma fram, að ríkissjóður hefir ekki ráð á að taka afleiðingunum af slíkri samþykkt. Þess vegna mun ég ekki flytja slíka brtt., en greiði atkv. á móti frv. eins og það liggur fyrir.

Lárus Helgason Þetta er ekki stórt frv., enda hefi ég ekki séð bjargráð í því. Þetta er hégómamál, sem segja má, að standi á sama um, hvorum megin hryggjar það liggur. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að útflutningsgjaldið næmi 10-20 kr. á meðalbónda. En slíkri upphæð nær það ekki nema hjá stórbændum, því að fáir bændur munu leggja inn 100 dilka á hausti, hvað þá 200. Ég legg svo litla áherzlu á þetta mál, að ég læt mig engu skipta, hvort það verður samþ. eða ekki. En hitt er réttmætt og mikilsvert, að finna ráð til þess, að bændur fái ekki minna en einhverja tiltekna upphæð fyrir kjöt sitt. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að það kæmi úr hörðustu átt frá mér, að leggjast gegn frv. Ég veit ekki, hvernig átt hefir að skilja þetta, nema að hann hafi átt við, að ég hafi unnið bændum í Skaftafellssýslu minna gagn en hann rangæskum bændum. Ég tek þessa slettu þó ekki alvarlega, vegna þess hve málið, sem fyrir liggur, er ómerkilegt, en læt mér nægja að vísa henni til föðurhúsanna.

Jón Auðunn Jónsson Mér datt í hug, þegar ég sá þetta frv., að ekki væri ennþá búið með það uppboð, sem hér hefir oft og tíðum farið fram. En þetta frv. er svo lítils virði, að það er eins og smáuppboð fyrir þá bændur, sem smátækastir eru og lítilssigldastir. Hér er ekki verið að taka neina stóra muni. Það er líkast uppboði, sem maður nokkur hélt til að selja ónýtt skran. Þegar svo uppboðshaldarinn tók hálfslitinn reiðing til að bjóða upp, tók hinn hann af honum og sagði, að á svona uppboðum seldu menn ekki svo góða hluti. Það virðist kominn í menn sami blóðhitinn á þessu uppboði hér, eins og venjulegt er í einstaka mönnum á uppboðum. Þegar sumir menn koma á uppboð, missa þeir alla athugun og kaupa lélega muni fyrir hátt verð. Það eru t. d. mörg dæmi til þess, að fólk kaupir búðarvarning; fyrir 20% hærra verð heldur en hægt er að fá hann fyrir í verzlunum, og það þó það þurfi kannske að flytja hann helmingi lengri leið af uppboðinu heldur en úr búðinni. Allur þessi leikur er eiginlega meira til að horfa á hann heldur en andmæla honum, - svo fráleitt er þetta. Ég er sannfærður um, að það er í óþökk alls þorra bænda, að þetta frv. er fram komið. Meðhaldsmenn frv. hafa e. t. v. ekki athugað það, að þarna eru þeir að taka af bændum sjálfum sem svarar 5/13 af því, sem þeir greiða í útflutningsgjald. Því eins og menn vita, hafa bændur fengið ½ af öllu útflutningsgjaldi í ræktunarsjóð, sem veitir þeim aftur hagkvæmustu lánin, sem þeir eiga kost á enn sem komið er. Þessa 5/13 af útflutningsgjaldi landbúnaðarafurðanna vilja meðmælendur frv. taka af bændum, til þess að geta tekið hinn hlutann af ríkissjóði. Sumir hv.þm. hafa borið þetta frv. saman við frv., sem hér var á dagskrá nýlega um útflutningsgjald af fiskimjöli. Þar er ólíku saman að jafna. Útflutningsgjaldið af fiskimjölinu var frá 6-8% af söluverði vörunnar, og var það fært niður í 15/8, eða sama hundraðshluta og útflutningsgjaldið er af öðrum vörum. Þar var því verið að lækka óvenjulega hátt útflutningsgjald, en hér er aftur á móti farið fram á, að fellt sé niður lægsta útflutningsgjald. Það má nærri geta, að allur þorri þeirra, sem við sjóinn vinna, telja sjálfsagt, að a. m. k. framlagið til ræktunarsjóðs hverfi, ef útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum er fellt niður. Enda ætti engum að detta í hug að fara fram á það, að sjávarútvegurinn greiði ½ af öllum sínum útflutningi til ræktunarsjóðs, þrátt fyrir það, þó bændur vilji ekki greiða það gjald að sínum hluta, þó þeir eigi einir að njóta sjóðsins. Þess ber og að gæta í þessu sambandi, að fullur helmingur þeirra landbúnaðarafurða, sem hér eru framleiddar, mun vera notaður innanlands. Þess vegna þurfa bændur ekki að greiða útflutningsgjald nema af helmingnum af sínum vörum. Aftur mun ekki meira en 1/30 af sjávarafurðum notaður innanlands, svo af 29/30 af sinni framleiðslu verða útvegsmennirnir að greiða útflutningsgjald. Þegar verið er að tala um ástæður atvinnuveganna, er eins og menn gleymi því oft, að öll stærri útgerðin hefir verið rekin með stórtapi undanfarin ár. Árið 1931 var tap togaranna frá 25 upp í 100 þús. kr. á hvert skip, en línuveiðararnir töpuðu það ár frá 4 þús. upp í 35 þús. kr. á hvert skip. Árið 1932 nam tap togaranna minnst 12 þús. kr., að einu skipi undanskildu, og upp í 70-80 þús. kr. Á þessu ári er sýnilegt, að fiskverðið verður lægra en síðastl. ár, og því má búast við, að afkoma útgerðarinnar verði a. m. k. ekki betri. Það má geta nærri, að þeir, sem búa við slíka erfiðleika ár eftir ár, séu ekki fúsir að taka á sig allar byrðarnar af hinum atvinnuveginum. Enda vakti nú hv. 1. þm.N.-M. máls á því að leggja nýjan skatt á landbúnaðinn, eða taka upp gamla skattinn, tíundina. Ég sé ekki, að þeir, sem stinga upp á slíku, geti í sömu andránni verið með því að létta af þessu lítilfjörlega útflutningsgjaldi. Það er a. m. k. mjög skrítin aðstaða, og sýnist þegar betur er að gáð lítt samræmanleg, enda munu flestir hv.þdm. í hjarta sínu vera sammála um, að óheppilegt sé að fella niður þetta litla gjald, sem eins og ég hefi tekið fram áður, er ekki nema örlítið brot af útflutningsgjaldinu af öðrum framleiðsluvörum landsmanna. En uppboðið þarf að halda áfram, og vænti ég, að það komist í algleyming við 3. umr., svo þeir, sem berjast fyrir frv., komist upp í 40 stiga blóðhita, eins og gerist á allra vitlausustu uppboðum. Þá verður líklega lagt til, að útflutningsgjaldið falli niður lengur en til 1936, eins og nú er farið fram á, og ákvæði sett í frv. um, að það skuli gilda meðan Ísland er byggt. Hv. flm. frv. má sannarlega vera ánægður yfir að geta komið þessu uppboði í gang hér á Alþingi, því það mun hafa verið eini tilgangurinn með flutningi frv., eins og vænta mátti úr þeirri átt.

Sveinbjörn Högnason Ég ætlaði ekki að fjölyrða mikið um þetta mál. En mér þykir leitt, að hv.þm. V.-Sk. skuli ekki vera viðstaddur, því ég ætlaði að svara honum örfáum orðum. Ég ætla ekki að fara út í samanburð á því, hver okkar hefir unnið meira gagn sínum umbjóðendum hér á Alþingi. En ég get borið hv.þm. V.-Sk. það, að ég er sannfærður um, að hann hefir notað hvert tækifæri, sem hann hefir getað, til þess að vinna bændum í Vestur-Skaftafellssýslu gagn. Og ég þekki hann að mesta dugnaði og myndarskap í því að vinna fyrir mál bænda heima í héraði. Einmitt þess vegna segi ég, að það komi úr hörðustu átt, ef hann ætlar að slá á móti framréttri hendi til hjálpar bændum í þessu máli. Hefði ég þekkt hv.þm. að ódugnaði í héraðsmálum og að vera bændum yfirleitt til óþurftar, þá hefði mig ekki þurft að undra framkomu hans nú. Hefði hv.þm. V.-Sk. verið fulltrúi fyrir hérað, sem þetta frv. var til óþurftar fyrir, þá hefði ég ekki viðhaft þau orð, að mótstaða frá honum kæmi úr hörðustu átt. En ég hefi áður bent á það, að þegar fulltrúar þeirra héraða, sem njóta góðs af þessu frv., slá hendi við þeirri hjálp, er það veitir, þá megi búast við því, að á þá sömu menn muni renna tvær grímur síðar, þegar til atkvæða koma till. um beinan fjárstyrk til bænda. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ef bændur úr þeim héruðum, sem framleiða þessa verðlausu útflutningsvöru, kjötið, finna ekki ástæðu til þess að fella niður skatt af þessari vöru, þá geti þeir varla lagt til, að hið opinbera fari að borga beinan styrk eða verðuppbót á þessa sömu vöru. Mér finnst, að slíkt stríddi greinilega hvað á móti öðru. En ég hefi haldið, að hvorttveggja ætti að gera, að létta skattinum af og að veita hjálp til þessara manna, sem verst standa að vígi fyrir það, að þeir hafa ekki annað en útflutningsvöru að selja. Mér finnst það óneitanlega einkennilegt, ef menn úr þessum héruðum segðu sem svo: við kærum okkur ekki um, að létt sé sköttum af okkar vörum, en við viljum fá svo eða svo mikinn styrk til þess að bæta verðið á þessum vörum. Við erum til með að borga hundrað kr. í útflutningstoll, en við viljum fá þúsundir kr. í styrk til þess að geta borgað þennan toll. Ég sé ekki, að þessi rökfærsla sé byggð á nokkru viti. Ég ætla annars ekki að fjölyrða um málið í þetta sinn, en af því að ég hefi orðið þess var, að sumir menn telja, að það geti verið álitamál, hvað átt er við í frv. með orðinu „landbúnaðarafurðir“, þá hefi ég hugsað mér að bera fram þá skriflegu brtt. við brtt. 734 nú við þessa umr., að í stað þess orðs komi „búfjárafurðir“. Og leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa till.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. við brtt. 734, frá hv. 2. þm. Rang., um að í stað orðsins landbúnaðarafurðum í 1. lið komi búfjárafurðum. Það er nú svo ástatt, að deildin er ekki ályktunarfær, og verður því að bíða að leita afbrigða fyrir þessa brtt.

Guðbrandur Ísberg Þess hefir verið getið í umr., að hér væri lítið frv. á ferðinni, og þess hefir ennfremur verið getið, að það væri lítilsvert, þannig, að það væri ekkert verulegt fjárhagsatriði fyrir þá, sem hlut eiga að máli, hvort það yrði samþ. eða ekki. En ég vil bæta því við, að auk þess sem frv. er lítið og lítilsvert, þá er það líka leiðinlegt af því að það gengur of nærri metnaði bændastéttarinnar, þeirrar stéttar, sem hér á að fara að hjálpa. Þegar rætt er um hugarfar og hagsmuni bændastéttarinnar, tel ég mig geta úr flokki talað. Í fyrsta lagi af því, að ég er alinn upp í sveit, í öðru lagi fyrir það, að ég hefi verið bóndi í 7 ár. En auk þess, sem ég hefi verið bóndi, hefi ég líka verið verkamaður, skrifstofumaður og sjómaður, og hefi því fleira til samanburðar við bóndastöðuna en flestir aðrir. Og ég vil taka það fram í þessu sambandi, að mér væri það ekki óljúf tilhugsun að verða bóndi aftur. Örðugleikar þeir, sem bændastéttin á við að búa, vaxa mér ekki í augum. En það er annað, sem mér mundi falla þyngra, ef fyrir mér ætti að liggja að verða aftur bóndi, og það er það, ef búið yrði að ganga svo nærri metnaði bændastéttarinnar, að þeir væru farnir að líta á sjálfa sig sem ölmusustétt, og allar aðrar stéttir þjóðfélagsins teldu sig hafa fengið rétt til þess að líta niður á þá. Ef svo væri komið, mundi mér falla þungt að gerast bóndi aftur. Nú ætlast ég ekki til, að þessi ummæli mín séu skilin svo, að ég telji alla styrki og öll lán til bænda ölmusugjafir. Um lán úr byggingar- og landnámssjóði, sem að nokkru leyti eru líka styrkir, er það að segja, að það kemur mest til góða fyrir framtíðina, fyrir eftirkomendurna. Þeir bændur, sem leggja í þær byggingar, njóta þeirra ekki nema að litlu leyti, og þau þægindi, sem þeir hafa af þeim, gera a. m. k. ekki betur en jafnast á móti þeim óþægindum af auknum skuldum, sem bændurnir lenda í vegna bygginganna. Svipað er með þann styrk, sem veittur er til ræktunar. Þar er verið meðfram að vinna fyrir eftirkomendurna. Það er á sinn hátt fjárhagsleg nauðsyn bæði núlifandi og komandi kynslóða. Loks eru kreppulánin. Sú hjálp er nú hugsuð sem lán, en ekki styrkur, og þau eiga að gera mögulegt fyrir bændur að haldast við í sveitunum og koma í veg fyrir það, að þeir flytjist í kaupstaðina og bætist í hóp atvinnuleysingjanna á mölinni. Í öllum þessum tilfellum er um þjóðarnauðsyn að ræða. En þegar þetta frv. kemur, þá er það viðurkennt jafnvel af flutningsmönnunum sjálfum, að þar sé alls ekki um neina nauðsyn að ræða. Nú er hér ekki um beinan styrk að ræða. Það mætti miklu fremur segja, að það væri óbeinn styrkur. Það er farið fram á að fella niður útflutningsgjald af kjöti, sem aðeins nemur einum eyri af hverju kg. Þetta er svo nauðalítið gjald, að það sýnist ekki muna framleiðendur neinu, en þó er þetta sótt af mjög miklu kappi. Það er eftirtektarvert, að einn af þeim hv.þm., sem hafa gerzt formælendur frv., lét sig ekki klígja við því fyrir fáum dögum að berjast fyrir því, að hækkað yrði útflutningsgjald af einni framleiðsluvöru um ekki minna en 25%, og þó var þar um vöru að ræða, sem fátækir verkamenn í þorpum framleiða og hafa atvinnu við.

Hver var það?

. Það var hv.þm. V.-Húnv. Þetta útflutningsgjald, sem frv. fjallar um, rennur í ríkissjóð, en er svo aftur greitt þaðan sem framlag til lánsstofnunar bænda, Búnaðarbankans. Hér er því í raun og veru um það að ræða, að taka úr einum vasanum og láta í hinn. Ég geng ekki að því gruflandi, að það verður kastað á mig steini fyrir að mæla á móti þessu frv., en ég læt mér það í léttu rúmi liggja. Við heyrðum hér í gær tvo bændaöldunga og héraðshöfðingja rísa upp og mótmæla þessu frv. fyrir það, að það gengi of nærri metnaði bændastéttarinnar. Ég minnist þess og að hafa heyrt, að einn af bændahöfðingjum Suðurlands hafi svarað fyrirspurn frá hærri stöðum um skuldir manna í hans hreppi á þá leið, að hann gæfi engar upplýsingar, hans sveit hefði hingað til komizt af án styrks og á sama hátt ætlaði hún að reyna að bjargast af hér eftir. Ég minnist þess enn, að á fundi, sem ég var staddur á norður í Húnavatnssýslu, var stungið upp á því, að ríkissjóður greiddi verðupphót á kjöti, svo sem 10 au. á kg. En þá reis upp bóndi úr Vatnsdal, sem talinn er þó einn af róttækustu bændum sýslunnar, og sagðist hafa þann metnað fyrir sig og sína stétt, að slíkan styrk vildi hann ekki þiggja, og svo einkennilega vildi til, að þessi maður var einmitt mágur hv.þm. V.-Húnv. Í yfirlýsingum allra þessara manna kemur fram konungurinn í íslenzka bóndanum, hin frjálsa mannslund íslenzka bóndans, sem varðveitzt hefir í þúsund ár, þrátt fyrir eldgos og harðindi, hallæri og drepsóttir. Þetta allt hefir hún getað staðizt. En ég óttast, að ef farið er að bændastéttinni eins og gert er í þessu frv., þá standist hún ekki lófastrokur atkvæðaveiðaranna, en láti flekkast til þess að þiggja styrki, beina eða óbeina, að nauðsynjalausu, og glati við það metnaði sínum. En geri hún það, er framtíð hennar í veði. Þess vegna má það aldrei verða.

Sveinbjörn Högnason Það er ekki í fyrsta skipti hér á Alþingi, ef talað er um að styrkja bændur að það heyrist hljóma, að nú sé verið að biðjast ölmusu handa þeim. Í hvert einasta skipti, sem á það er minnzt að rétta þeirra hlut, hljóma sömu svörin: gjafir og ölmusa. Það eru svörin til þeirra manna, sem borið hafa mestan þungann af endurreisn landbúnaðarins á síðustu árum. Og þessi svör koma frá þeim mönnum, sem ekki hafa staðið að neinu viðreisnarstarfi fyrir þjóðfélagið, mönnum, sem aldrei hafa lagt á sig nokkurt erfiði. En ef það er ölmusa að veita styrk þeim, sem við mesta erfiðleika eiga að búa vegna óviðráðanlegra orsaka, mönnum, sem aldrei hafa þegið af öðrum, hvað á þá að kalla þá menn, sem þegið hafa af fé almennings, ekki tugi þúsunda, heldur millj. kr., og það í bezta árferði? Hvað á að kalla þá menn, sem í mestu góðærunum sóuðu milli 30 og 40 millj. kr. í útgerð og braski, ef á að kalla bændur ölmusumenn, þó þeir þurfi að fá styrk á þeim alerfiðustu tímum, sem komið hafa yfir þessa þjóð? Hvað á þá að kalla þá menn, sem taka tugi þúsunda í laun fyrir að vinna lítið verk, 10, 20 upp í 30 þús. kr. fyrir sáralítið starf? Það má lengi segja, að hér sé lítið um að ræða, þar sem er þetta útflutningsgjald. Það er satt, það er lítið, 10 til 30 kr. á hvern bónda. Það er lítið frá sjónarmiði þeirra manna, sem hafa tugi þús. kr. í árslaun, en bændur hafa ekki því að heilsa að mæla á svo stórstígan mælikvarða. Og ég skil konungslund íslenzkra bænda ekki síður í því, að þeir heimti sinn rétt, heldur en að þeir komi sem ölmusulýður krjúpandi að fótum þeirra manna í þjóðfélaginu, sem við kjötkatlana sitja nú.

Steingrímur Steinþórsson Það ganga hátt öldurnar nú hér í þessari hv. d. Ég ætla mér ekki að kynda það bál, sem hér er farið að loga, fremur en orðið er, en af því ég er annar sá þm., sem skrifaði undir brtt. með hv. 2. þm. Rang. og hv.þm. V.-Húnv., og af því að mér hefir fundizt sumt af því, sem komið hefir fram gegn frv., af fullu skilningsleysi ef ekki af taugaóstyrk talað, þá vildi ég víkja nokkrum orðum að þessu máli. Ég held, að sumir hv.þm. gái ekki að kjarna þessa máls, sem sé þeim, hve þetta gjald er ósanngjarnt eins og það er. En ef það er ósanngjarnt eins og það er, þá á að samþ. það í öðru formi. Ég get verið samþykkur till.hv. 1. þm.N.-M., því ég álít það réttlátt að leggja gjald á allan landbúnaðinn, sem svarar til útflutningsgjaldsins, t. d. leggja það á búpening eins og tíund. Eins og nú er kemur þetta gjald aðeins á þá framleiðendur eina, sem sízt geta undir því risið. Það kemur á þá tegund búpeningsins, sem langmest hefir fallið í verði. Ef leggja á gjald á framleiðsluvörur landbúnaðarins, þá á ekki að byrja á þeim greinum, sem verst eru settar; því mega menn ekki gleyma. Það er ekki viðeigandi í þessu máli að rísa upp með rosta og hávaða eins og hv.þm. Ak. gerði og fara að tala um ölmusu og glataðan metnað, án þess að koma nokkuð inn á kjarna málsins. Slíkt ber aðeins vott um taugaóstyrk eða eitthvað annað óskiljanlegra. Það er líka annað í þessu sambandi. Það hefir verið talað um það, að greiða verði verðuppbót á útflutningsvörur bænda úr kreppulánasjóði. Mér sýnist það beinlínis hlægilegt að fara þá að taka útflutningsgjald af sömu vöru, og þegar auk þess er litið á þetta frv. sem kreppuráðstöfun, þar sem í brtt. eru ákvæði þess miðuð við þrjú ár, sem ég fyrir mitt leyti gæti fallizt á, að fært yrði niður í tvö til samkomulags. Og ég skyldi lofa því, ef ég fjalla um löggjafarmál framvegis, að ég skuli vera með því að leggja gjald á landbúnaðinn, ekki aðeins sem svarar núv. útflutningsgjaldi, heldur dálítið meira, eftir því sem mér finnst réttlátt gagnvart útveginum. En það er sá meginmunur á þessum tveimur atvinnuvegum, þegar um útflutningsgjald er að ræða, að sjávarútvegurinn flytur út nálega alla sína framleiðslu, en meginhluti landbúnaðarafurða er notaður í landinu sjálfu og kemst því undan þessu gjaldi. Ég skil því ekki ofstæki þeirra manna, sem þjóta upp á nef sér í svona máli. Ég ætla ekki, þó hv.þm. Ak. hefði átt það skilið, að taka til athugunar þau slagorð og fullyrðingar um lágar hvatir, sem hann slöngvaði að okkur fylgismönnum þessa frv. Ég ætla ekki að gefa tilefni til nýrra fjarstæðna. Mér dettur ekki í hug, að hv.þm. Ak. eða aðrir, sem talað hafa gegn þessu frv., geri það af því, að þeir vilji troða á rétt sumra bænda, en þá vil ég líka neita því, að þessi hv.þm. hafi rétt til að tala um frv. sem ölmusu eða kosningabeitu. Það kom líka fram í ræðu hans, að bændur mundu ekki vilja þiggja þessa hjálp. Samræmið í ræðu hans var nú ekki meira en þetta. Hann talaði um, að þetta væri kosningabeita, en svo sagði hann, að þeir, sem hún væri ætluð, vildu ekki við henni líta. Þannig var ræða hans full af mótsögnum og byggð á mótsögnum. Ég vildi aðeins lýsa afstöðu minni til málsins og láta þess getið, að ég er sízt á móti því, að landbúnaðurinn beri gjald, sem er hliðstætt útflutningsgjaldinu að einhverju leyti, en það nær ekki nokkurri átt, að lagt sé á hann eins og gert er nú. Það er ekkert höfuðatriði, hvort gjaldið er stórt eða lítið, en ef það er ranglátt, þá á að breyta til og leggja það á annan hátt á. En um hitt þarf ekki að deila, að með annari hendinni að taka gjald af verðlausri framleiðslu, en með hinni að gefa verðuppbót til hinnar sömu framleiðslu er ákaflega heimskuleg aðferð. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en úr því að umr. voru orðnar svona langar, gat ég ekki látið hjá líða að lýsa minni afstöðu til málsins.

Guðbrandur Ísberg Ég vildi aðeins leiðrétta það, sem mér virtist koma fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., að ég hefði talað um bændur sem ölmusustétt. Þetta er rangt, en ég vil koma í veg fyrir, að nokkurn tíma verði hægt að tala um þá þannig. Ég þarf ekki mörgu að svara hv. 1. þm. Skagf. Hann lagði aðaláherzluna á það, að útflutningsgjaldið á kjöti væri ósanngjarnt og miðaði vitanlega við það, að kjötframleiðslan bæri sig ekki. En sé miðað við annað útflutningsgjald, þá verður svipað uppi á teningnum, því ég veit ekki betur en að sjávarútvegurinn sé einnig rekinn með tapi, og þá er gjaldið á honum líka ósanngjarnt. Og að auki kemur það, sem hæstv.dómsmrh. benti á, að gjaldið, sem bændurnir greiða, rennur til þeirra sjálfra, en svo er ekki um gjaldið á sjávarafurðum. Þá sagði sami hv.þm., að ég hefði komizt í mótsögn við sjálfan mig, vegna þess að ég teldi, að bændur mundu ekki vilja þiggja styrkinn. Það er líka skoðun mín, að svo sé um marga bændur, en því miður eru þeir bændur til, sem eru svo lítilþægir, að þeir mundu taka við þessu tveim höndum. Og á þann hátt getur þetta orðið kosningabeita. Annars skal ég ekki fara frekar út í þetta. Hv. þm. lét þau orð falla, að þessar umr. hefðu hlaupið í taugarnar á mér. Það má vel vera. Einmitt af því að ég er alinn upp í sveit og hefi sjálfur verið bóndi og á e. t. v. eftir að verða það, er mér það tilfinningamál, að eigi verði gengið of nærri metnaði íslenzkra bænda, með því að leysa þá eina af framleiðendum landsins undan útflutningsgjaldi, sem þó rennur aftur til þeirra sjálfra og er eigi hærra en svo, að viðurkennt er af öllum, að því er virðist, að það skipti engu með tilliti til afkomu bændanna, hvort þessi fríðindi verði samþ. þeim til handa eða ekki.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég er hissa á þessum löngu umr. um svona ómerkilegt frv., og þó að ég sé frsm. minni hl., þá hefi ég ekki tekið mikinn þátt í þeim ennþá og mun ekki gera það. Mig undrar einna mest á ræðu hv.l.þm.N.-M., og þá m. a. á því, að honum hafði ekki skilizt, að það væri neinn munur á því annarsvegar að stuðla að því, að útflutningsgjald á vissri framleiðsluvöru sjávarútvegsmanna væri fært niður, og þessu máli, þar sem farið er fram á að afnema með öllu útflutningsgjald. Það er meiri grautarhausinn, sem ekki skilur þetta, ef hann á annað borð leggur sig í bleyti. En það er með öllu óviðeigandi og ástæðulaust að vera hér að bera þeim mönnum á brýn illvilja í garð bænda, sem í þessu sambandi hafa minnzt á, að fyrir þinginu liggi frv. um stórvægilegan styrk til bænda, sem ber með sér skilning löggjafans á nauðsyn bænda. Og samtímis er verið að bera fram frv. eins og þetta, sem í sjálfu sér er þýðingarlaust, því bændur gera hvorki að standa né falla með samþykkt þess eða falli. Þetta frv. er svo auðvirðilegt, að það má fullyrða með óyggjandi rökum, að engan mann, þeirra er því er ætlað að vernda, skipti það nokkru. Það er margt í ræðu þessa hv.þm. og annara hv.þm., sem gefur tilefni til andsvara, en ég ætla þó að mestu leyti að neita mér um að tæta í sundur þær rökvillur, sem hjá þeim hafa komið fram. Hv. 2. þm. Rang. og hv. 1. þm. Skagf. vil ég benda á það, að ég get ekki séð, að það séu frambærileg rök, að þó að játað sé, að það þurfi að styrkja bændur með vissum og viðeigandi ráðstöfunum, þá liggi það í hlutarins eðli sem afleiðing af þeirri játningu, að það beri að létta af þeim öllum gjöldum. Ég get ekki séð, að krafan um afnám útflutningsgjalds á landbúnaðarafurðum geti átt sér stoð í þeirri staðreynd, að bændur eru styrksþurfar vegna árferðis og kreppu. Það væri ákaflega örðugt að lögfesta ákvæði bændum eða öðrum stéttum til framdráttar, ef ekki mætti veita þeim styrk nema áður væri búið að létta af þeim öllum gjöldum, sem þeir bera samkv. almennum skattalögum. Það mætti þá með sama sanni segja, að ekki væri ástæða til þess að greiða bændum lágmarksverð á kjöti meðan heimtaðir eru svo og svo margir aurar af sykurkg. og kaffikg. og annari matvöru. Allir hljóta að sjá, út á hvaða braut þetta leiðir. Það má heita, að með þessu verði ómögulegt að lögfesta ákvæði einni eða annari stétt til framdráttar, ef fyrst á að undanþiggja hlutaðeigandi stétt þeim gjöldum, sem hún innir af hendi samkv. almennri skattalöggjöf. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, og ég vil halda því á lofti, að það væri í sjálfu sér ekki aðalatriðið, hvort útflutningsgjaldið væri stórt eða smátt, heldur það, að gjaldið væri ósanngjarnt og því ætti að afnema það. Ég get gefið hv.þm. rétt í þessu, en ég vil þá bára spyrja hann, hvort hann sé reiðubúinn að taka afleiðingum af þessari skoðun sinni og aflétta því útflutningsgjaldi, sem enginn óbrjálaður maður getur annað en viðurkennt, að sé ákaflega ósanngjarnt, eins og að leggja 20-30% útflutningsgjald á síld. Útflutningsgjaldið á síldartunnunni er nú 1 kr.; undanfarin ár hefir það verið 1.50 kr. og stundum 3 kr. Hráefnið hefir komizt upp í 60-70 kr., en er nú í 3 kr. Þetta er ósanngjarnt, og þessi hv.þm. og allir, sem honum eru sammála hvað þetta snertir, verða þá að ljá þessu máli lið, og ég get gefið þeim tækifæri til þess. Það má vel vera, að þetta gjald kæmi réttlátar niður með því að afnema útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum og taka í þess stað upp hina gömlu tíund. En ef það er tilgangurinn að létta ekki gjaldinu af bændum, heldur koma löggjöfinni þannig fyrir, að allir bændur eigi við sama rétt að búa í þeim efnum, þá hefði ég kunnað betur við, að afnám útflutningsgjalds á landbúnaðarafurðum hefði verið borið fram sem afleiðing af því og jafnframt löggjöf um tíund. Ég er sammála því, sem hv. 1. þm. S.-M., hv.þm. V.-Sk. og hv.þm. Ak. gleggst tók fram í sinni ræðu, að það er í sjálfu sér vansæmd fyrir bændastéttina, að þetta frv. er fram komið á þinginu. Og um gildi frv. skal ég segja það, að ég veit, að ég segi það satt, að svo að segja hver hv. dm. er í hjarta sínu heldur óánægður yfir því, að frv. er fram komið, þó að sumir þeirra hafi af ýmsum ástæðum slæðzt til þess að ljá því fylgi sitt. Frv. er nauðaómerkilegt og í sjálfu sér andstætt hugarfari flestra hv. dm., og m. a. þeirra, sem það hafa flutt. Það munu ekki margir hv.þm. gerast til þess að mótmæla þessu.

Halldór Stefánsson Ég stend ekki upp til þess að auka á kapp í umr.; ég álít það óeðlilega mikið og skil eiginlega ekki, hvað mönnum hefir verið þetta viðkvæmt mál, sem talað hafa á móti frv. af öllum þeim, sem talað hafa á móti frv., hefir eiginlega enginn andmælt því rólega, nema hæstv.dómsmrh., sem talaði um málið sanngjarnlega og færði fram sérstakar ástæður, sem vert er að líta á. Ég hefi áður gert grein fyrir því, á hverju afstaða mín til málsins byggist, sem sé fyrst og fremst á því, að þetta gjald er og hefir verið, og er einkanlega nú ákaflega ranglátt og óeðlilegt, um leið og vissa er fyrir því eða mjög sterkar líkur, að ekki verði hægt um langa hríð að framleiða landbúnaðarafurðir til útflutnings, svo að svari kostnaði. Ég hefi bent á, að ef mönnum er svo sárt um að fella þetta gjald niður, þá er til önnur leið, sem ég og fleiri fylgismenn frv. myndu geta fallizt á, og það væri að dreifa þessu gjaldi á alla landbúnaðarframleiðslu og leggja á lága tíund. Það mætti þá ákveða einhvern tilsvarandi hluta af því til ræktunarsjóðs.

Það liggur ekkert fyrir um það

. Ég játa það með þeim hv.þm., sem fram í tók, og hv.þm. G.-K., að engin till. liggur fyrir um það samtímis, en ég sé ekki, að það sé neinn skaði skeður, þó hún liggi ekki formlega fyrir; það er fljótbætt úr því, af menn eru sammála um efnið. Ég skal ekki neitt sérstaklega minnast á umr. manna annað en það, sem hv.þm. G.-K., minn góði samherji úr n., vék að mér með sérstaklega prúðmannlegu orðbragði og þótti það vera meira skilningsleysið af mér að geta ekki skilið þann mun, sem væri á frv. um lækkun á útflutningsgjaldi fiskimjöls og þessa frv. Ég skil fullvel þann mun. Í öðru tilfellinu er farið fram á að fella niður gjald, sem er hátt á 2.%, en í hinu tilfellinu aðeins að lækka sama gjald á annari útflutningsvöru, en lækkunin nemur hærri hundraðshluta af verðinu en niðurfellingin. Það vona ég, að hið gáfaða höfuð hv.þm. skilji.

Nú fer málið að fara í taugarnar á mér

. Ég vil benda hv.þm. og öðrum á það, að ég rökstuddi málið í minni ræðu ekki með öðru en almennum ástæðum og rökum, en hafði ekki sama hátt á mínu máli eins og andmælendur frv. voru þá þegar búnir að viðhafa. Ég talaði um málið frá almennu sjónarmiði, en ekki með neinni áreitni til annara. - Svo skal ég láta umr. falla niður frá minni hálfu, því þetta kapp og taugaóstyrkur er óeðlilegt, hvernig sem annars á málið er litið, hvort sem menn eru því andstæðir eða fylgjandi.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þessar umr. eru nú komnar inn á aðra braut en ég tel rétt. Það er náttúrlega álitamál, hvort betra er að skipta um og leggja annan skatt á landbúnaðinn en útflutningsgjald. Um það má ræða, en fyrr en þær till., sem fram eiga að koma, liggja fyrir, er ekki hægt að dæma um, hvort þær eru betri en það, sem nú er. En ég held, að þegar frv. þetta var borið fram, þá hafi það ekki verið, eins og hv. 1. þm. Skagf. tók fram, með tilliti til þess, hve gjaldið kæmi ósanngjarnlega niður. Það hefir ekki allan þennan tíma, sem þingið er búið að sitja, bólað neitt á till. um nýja skatta á landbúnaðinn. Ég held því, að þetta sé aðeins fundið upp af því, að meðmælendur frv. finna, að þetta er í raun og veru ekki sanngirnismál eins og það liggur fyrir, og ég vil undirstrika það, sem ég sagði áðan viðvíkjandi þeim samningum, sem gerðir voru 1925 um þessi mál. En annars get ég ekki neitað því, að mér fannst annar andi í ræðu hv. 2. þm. Rang. en ræðu hv. samþm. míns, þó að þeir séu báðir flm. að brtt. við þetta frv. Ég hefi svo ekki ástæðu til að lengja umr. frekar.

Bjarni Ásgeirsson Mér finnst óþarflega mikill hiti kominn í þessar umr., því þetta er sannarlega ekki stórmál, og mér finnst það leiðinlegt mál og ég get ekki fylgt því. Til þess liggja ekki önnur rök en þau, sem búið er fram að bera af ýmsum andstæðingum frv. Fyrst og fremst álít ég þetta mál ákaflega lítils virði fyrir útflytjendur landbúnaðarafurða, þar sem um er að ræða ca. 10 aura gjald á kjötkropp, en aftur á móti vel til þess fallið að koma inn illu blóði hjá öðrum stéttum þjóðfélagsins, sem greiða verða samskonar gjald af sínum vörum. Og ég er hræddur um, að það skapi kröfu, og það eðlilega kröfu um að þau fái líka niðurfelld sín gjöld, sem ríkissjóður má ekki við að missa. Í öðru lagi vil ég benda á það, sem hæstv.dómsmrh. hefir tekið fram, að með samþykkt l. um ræktunarsjóð eru í gildi samningar, sem að nokkru leyti yrðu rofnir með niðurfellingu þessa gjalds, þar sem gjald þetta var hækkað almennt með tilliti til þess, að ákveðinn hluti rynni í ræktunarsjóð, sem er stofnun, sem starfar fyrir íslenzka bændur. Meðan 1. þessi eru í gildi og meðan ríkissjóður heldur áfram að greiða ákveðna greiðslu til ræktunarsjóðs, þá er ósæmandi, að landbúnaðurinn, sem nýtur þessa gjalds, kippi að sér hendinni með að greiða þetta tiltölulega litla gjald, sem frá honum rennur í þennan sameiginlega sjóð. Eina röksemdin, sem mér virðist takandi til greina í þessu máli, er sú, sem fram kom hjá hv.l.þm. Skagf., að útflutningsgjaldið í heild sinni kæmi ójafnt niður á framleiðslu bænda. Úr því tel ég sjálfsagt að bæta með því að breyta gjaldinu þannig, að því verði á einn eða annan hátt jafnað niður á afurðir bænda í heild, hvort sem þær eru fluttar út eða ekki, t. d. með því að taka það sem fasteignaskatt. En mér finnst, að við getum ekki kippt af okkur gjaldinu fyrr en búið er að leiðrétta þetta. Út af þessu vildi ég bera fram svofellda rökstudda dagskrá: Jafnframt því að ríkisstj. er falið að undirbúa fyrir næsta þing frv. til l., er tryggi það, að gjald frá landbúnaðinum, sem svari til útflutningsgjalds þess, sem nú er af landbúnaðarafurðum, kæmi réttlátar niður á framleiðslu búnaðarins en nú er, og í trausti þess, að Alþingi geri sitt til að tryggja raunverulega afkomu bænda á þessum örðugleikatímum, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.

Hannes Jónsson Ég hafði ekki hugsað mér að tala meira, en af því að hv.þm. Ak. vék að mér nokkrum orðum í ræðu sinni, þá vildi ég svara honum og kvitta fyrir. Annars var þessi hv.þm. óvenjulega skáldlegur í ræðu sinni, setningarnar komu fram í svo ljóðrænum búningi, að ef ég hefði verið tónskáld, þá hefði ég samið undireins lag við ræðu hans. Hv. þm. talaði um það með miklum fjálgleik, hvað hann hefði mikla hæfileika til þess að vera bóndi og hvað hann bæri sterka þrá í brjósti til þess að verða bóndi í annað sinn. En hvað er það, sem hefir komið honum út af þeirri braut, sem hann þráir svo mikið, að hann getur ekki hugsað sér framtíðina öðruvísi en að vera bóndi? Ætli það hafi ekki verið það, að helzt til fáar kringlóttar komu í vasa hans af því að vera bóndi. Ekki geta allir bændur, sem illa stendur á fyrir, orðið fulltrúar bæjarfógetans á Akureyri eða sýslumenn í Húnavatnssýslu. Þar komast ekki allir að. En hv.þm. Ak. hafði möguleika til þess að komast burt úr því öngþveiti, sem flestir bændur eiga við að búa. Þegar honum gekk illa búskapurinn, fór hann bara í annað, og sagði þeim, sem eftir voru, að sitja á sínum þúfum og svelta, hann ætlaði að láta sér líða betur. Nei, þessi bændavinur, hv.þm. Ak., kemur ekki fram hér á þingi í neinum skrípabúningi. Hann kemur í einkennisbúningi sýslumannsins í Húnavatnssýslu. Hv. þm. talaði langt mál til þess að sýna fram á, hvað þetta væri mikið ölmusuboð bændum til handa. En hvað eru kreppulánaráðstafanirnar? Eru þær ekki líka ölmusuboð, sem bændur eiga að telja neðar virðingu sinni að þiggja? Er ekki allt það, sem gert er til þess að auka gengi bændanna, ölmusuboð í þeirra garð? Ef svo er ekki, því þá sérstaklega þetta atriði? Hv. þm. gaf í skyn, að hann teldi þetta gjald óréttmætt. En því má þá ekki létta þessu óréttmæta gjaldi af? Það get ég ekki skilið. Við ræðu hv.þm. Mýr. varð mér svo, að mér heyrðust Reykjakýrnar baula í gegnum hana. Þessi hv.þm. hefir tekið öllum þeim ráðstöfunum, sem Alþingi hefir gert til hagsbóta fyrir atvinnurekstur hans og þeirra, sem líkt eru settir, fegins hendi. En nú vill hann endilega, að beðið sé átekta, og helzt, að ekkert sé gert í þessu máli. Þar sést samræmið og sanngirnin út yfir eigin hagsmuni. Hv. þm. G.-K. lét skína í gegnum ræðu sína, að gengi Alþ. að þessu frv., kæmu allir aðrir íslenzkir framleiðendur og heimtuðu, að útflutningsgjaldi væri einnig létt af þeirra afurðum. En ég ætla, að það standi talsvert öðruvísi á um flesta aðra framleiðendur hér á landi. Eða því er verið að gera stórfelldar ráðstafanir til hjálpar landbúnaðinum? Auðvitað af því, að sá atvinnuvegur stendur sérstaklega höllum fæti. Ég sé, að hæstv. forseti er farinn að gefa mér bendingar um, að tími minn sé búinn, og sökum þess, að hæstv. forseti er stjórnsamur mjög, en ég löghlýðinn vel, vil ég nú láta máli mínu lokið, þótt ýmislegt sé eftir ósagt.

Steingrímur Steinþórsson Ég vildi aðeins taka fram afstöðu mína gagnvart rökst. dagskrá hv.þm. Mýr. Ég játa það, að dagskrá þessi kom mér í talsverðan vanda; ég er henni samþykkur að því leyti, að stj. sé falinn undirbúningur fyrir næsta þing um breyt. útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum í betra horf en nú er. En samt get ég ekki greitt atkv. með dagskránni, sökum þess, að till. er vísað frá um leið. En ég get ekki sætt mig við þá afgreiðslu þessa máls, að ekki verði af létt þessu útflutningsgjaldi af landbúnaðarafurðum einmitt nú á þessu erfiða ári. Hefði dagskráin komið fram í tillöguformi, hefði ég glaður samþ. hana, því að þá hefði mátt samþ., að þetta gjald yrði látið niður falla á því eina ári, sem hér um ræðir. En ég get ekki samþ. dagskrána eins og nú stendur á, þó að ég geti skrifað undir þær röksemdir, sem að henni liggja.

Guðbrandur Ísberg Það er nú svona rétt um það, að ég nenni að standa upp aftur, en þó tel ég mig verða að svara hv.þm. V.-Húnv. nokkrum orðum. Hann byrjaði ræðu sína með því að benda á það, hvað ég væri mikið skáld. Ég hefi nú ekki orðið var við þann hæfileika hjá mér enn sem komið er, en sé þessum hv.þm. einhver þægð í því, skal ég athuga það betur í framtíðinni. Þá sagði hv.þm., að ég hefði í ræðu minni gert mikið úr hæfileikum mínum og löngun til búskapar. Ég talaði um hvorugt. Ég gerði aðeins ráð fyrir þeim möguleika, að ég yrði bóndi aftur. Hv. þm. spurði, hvort allur sá styrkur, sem Alþ. veitti bændum, væri ölmusa. Ég tók svo skýrt fram afstöðu mína til þessara mála í fyrri ræðu minni, að ég tel óþarft að endurtaka það nú. - Loks sagði hv.þm. viðvíkjandi því, að ég hætti búi, að ég hefði kvatt bændurna og sagt þeim að sitja á sínum þúfum og svelta! Ég stóð upp til þess að undirstrika þessi orð. Þau eru auðvitað tómur tilbúningur, en þau eru einkennandi fyrir þennan hv.þm., og tel ég vel til fallið, að hann hafi þau í veganesti, er hann fer næst í biðilsferð til kjósenda sinna, bændanna. En ég vildi taka þau upp til að fyrirbyggja, að hann strikaði þau út úr ræðu sinni.

Jón Auðunn Jónason Það er nærri því grátbroslegt að heyra hv. dm. vera að reyna að finna einhver rök til stuðnings þessu máli. Þeir tala hátt um ranglátar skattaálögur og annað slíkt, sömu mennirnir, sem hafa barizt á móti lækkun útflutningsgjalds, sem er mörgum sinnum hærra og ranglátara en það, sem hér um ræðir. Þeir hafa barizt á móti lækkun útflutningsgjalds af síldarframleiðslu, þar sem borga þurfti 1 kr. í útflutningsgjald af hverri tunnu. Og ég hefi ekki heyrt neinn grátstaf í kverkunum á síldarútgerðarmönnum, þó að þeir hafi kannske á sama tíma ekki fengið nema 2 kr. af hverri tunnu upp í kaup sjómanna og annan kostnað af útgerðinni. - Nei, þetta frv. er hrein og bein kjósendabeita, og það af örgustu tegund, og mig furðar á því, ef hv.þdm. láta gabba sig til þess að samþ. það.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég hafði skrifað hjá mér nokkrar aths., sem ég ætlaði að víkja að. Mest af því er heldur smávægilegt, og hefði ég getað fallið frá því að taka til máls nú, af því að það kom ekki til á þeim sama fundi. Hv. þm. Mýr. færði enn nýjar ástæður fyrir því, að það ætti að samþ. þetta frv. Virtist mér einna veigamest sú ástæða, að þessi löggjöf hefði reynzt svo vel í öðrum löndum, og af þeim ástæðum væri eins hægt að lögleiða þetta hér. Það er nú svo, þegar verið er að vitna í löggjöf annara landa, að þá er oft og einatt farið á hundavaði þar yfir. Ég fyrir mitt leyti get ekki beygt mig fyrir því, þó að vitnað sé í það, að einhver löggjöf hafi gefizt vel annarsstaðar, nema ég hafi góða aðstöðu til þess að athuga þær ástæður, sem þar koma til greina. Það getur vel verið, að þar séu ástæður fyrir hendi, sem ekki eru hér. Löggjöf, sem reynist vel annarsstaðar, getur verið óheppileg hér. Svo er nú alltaf þessi ástæða, þegar verið er að vitna í löggjöf annara landa, að það getur vel verið, að maður hefði verið á móti henni þar líka. Það út af fyrir sig er ekki gild ástæða, að þó að eitthvað hafi verið lögleitt einhversstaðar í veröldinni, þá sé skynsamlegt og gott að lögleiða það hér. Ég held, að við verðum að dæma málið eftir því, hvað við álítum, að það sé heppilegt fyrir okkur, en ekki aðra. Hitt er annað mál, að oft er gott að athuga löggjöf annara landa og fá þaðan hugmyndir, en við verðum að skoða það ofan í kjölinn, hvort sú löggjöf sé heppileg hér á landi eða ekki. Hv. þm. vildi sýna fram á, að allir græddu á þessu; allir framleiðendur nær og fjær, sem kæmu undir 1., græddu á því og neytendurnir græddu. Ef svo er, væri vissulega mikil ástæða til að samþ. þetta frv.; en það er ekki annað en staðhæfing, sem stendur þarna, og það er eftir að rökstyðja hana. Þegar til rökstuðningsins kom, virtist mér bresta þó nokkuð á, að hann gæti borið uppi þessa staðhæfingu. Það verður erfiðast fyrir meðmælendur þessa frv. að sýna fram á, að framleiðendurnir hér í Rvík græði á þessu. Það er vitanlegt, að undir niðri er tilgangurinn með þessu frv. sá, að bægja þessum keppinautum úr vegi með einhverjum hætti, koma þeim út úr samkeppninni, sem vegna aðstöðu sinnar standa bezt að vígi, þrátt fyrir þá erfiðleika, sem á því er. Það er náttúrlega gott og blessað að segja, að það sé miklu ódýrara að framleiða mjólkina austur í Fljótshlíð en hér í Rvík, en þá er gengið út frá rangri skilgreiningu á því, hvað er að framleiða. Það getur verið, að minna verð komi á mjólkina, þegar hún kemur úr kýrspenanum austur í Fljótshlíð, en til framleiðslunnar heyrir allt frá því að byrjað er á framleiðslunni og þangað til hún er komin til þeirra, sem eiga að nota hana. Þar með verður að telja flutningskostnaðinn, sem er á mjólkinni austan úr Fljótshlíð. Reynslan sýnir, að þegar allt er reiknað með, eru þeir, sem búa á þessu dýra bæjarlandi, hættulegir keppinautar. Þetta frv. er bezta sönnunin fyrir því, því að það er borið fram til þess að leggja á þá þennan skatt, en þeir fá ekki neitt í aðra hönd, og þetta er gert til þess að gera þá jafna í samkeppninni. Þrátt fyrir það, þó að bæjarlandið sé dýrt og þeir eigi við marga erfiðleika að stríða, sleppa þeir við þennan stóra lið í framleiðslunni, sem er flutningurinn á vörunum á neyzlustaðinn, og annað það, sem þeir, er fjær búa, verða að leggja í mikinn kostnað. Að selja mjólk úr fjósinu er kannske aðferð, sem út af fyrir sig má deila um, en það er tvímælalaust, að þegar mjólkin er seld spenvolg úr fjósinu, er hún þrátt fyrir allt heldur ekki eins dýr í framleiðslu eins og hin, sem allur þessi flutningskostnaður leggst á. Einn megintilgangur með þessu frv. er að koma þessum mönnum undir þennan 5% skatt, til þess að gera þeim erfiðara fyrir um samkeppnina. Á móti þessu eiga þeir svo aftur að græða á því að fá það, sem hv.frsm. kallaði nokkurskonar einkarétt til þess að selja slíka mjólk sem þessa. En því aðeins er hann einhvers virði, að erfitt sé að selja mjólkina án þess að hafa einkarétt. Því er ég ekki nógu kunnugur, en ef framleiðendurnir geta selt sína mjólk fyrirhafnarlaust, hvers virði er þá þessi einkaréttur? Þá fyrst væri hægt að telja þennan svo kallaða „einkarétt“ hlunnindi, ef einhverjar hömlur væru á sölu slíkrar mjólkur hér. En það, sem þeir eiga að fá fyrir þennan skatt, er einskis virði. Tilgangurinn með þessu frumvarpi er enginn annar en sá, að knýja þessa framleiðendur burt úr þessari betri aðstöðu. Það er sagt, að Mjólkurfélag Rvíkur og Thor Jensen, sem eru stærstu framleiðendurnir hér, séu með þessu. Ég hefi nú reyndar dregið það í efa með annan framleiðandann. En ég er hræddur um, að þetta sé of mikil veiðibræði hjá þessum framleiðendum, og sé í raun og veru skammsýni að vilja koma þessu skipulagi á. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, því að hv. 4. þm. Reykv. hefir dregið það svo skýrt fram áður, hve ranglátur þessi skattur er gagnvart framleiðendum innan Rvíkur eða þeim, sem selja mjólkina beint frá heimilum sínum til neytendanna. Ég ætla þá að koma að neytendunum aftur. Ég skal játa það, að það er aðallega þeirra vegna, sem ég er á móti þessu frv., þó það sé líka ósanngjarnt í garð framleiðendanna, og ég er aðallega á móti því vegna þess, að ég er sannfærður um, að sú almenna regla, að neytendurnir líði undir hverskonar skipulagi, sem er á verzlun, á líka við í þessu tilfelli. Það hefir verið talað um þá hollustuhætti, sem leiða mundi af samþykkt þessa frv., og hv.frsm. útmálaði það, hvílíka ógurlega sjúkdóma gæti leitt af því að leyfa að selja mjólk ógerilsneydda. En ég veit nú ekki betur en að sumir sjúkdómar, eins og t. d. taugaveiki, geti borizt með gerilsneyddri mjólk, og svo er nú eftir þessu frv. leyft að selja ógerilsneydda mjólk. - Það er annars undarlegur þessi feikna áhugi fyrir þessu, en ég þykist vita, að það á ekki að vera tilgangurinn með frv., en Rvík á að vera einskonar mjólkurkýr í þessu tilfelli. Ég get vel skilið, að þeir, sem vilja hafa hana fyrir mjólkurkú, láti sér annt um heilsu þessarar skepnu og vilji sjá um, að hún verði ekki veik, en það ætti að reyna að verja hana gegn öllum sjúkdómum. En sú mjólk, sem seld er beint frá þeim, sem framleiða hana, til neytendanna, er ennþá undanþegin því að verða gerilsneydd, og þess vegna er ómögulegt að framfylgja ströngustu kröfum um sölu mjólkur, þó þetta frv. verði samþ. Þá var hv.þm. Mýr. að sigla á milli óvættanna Karibdys og Skylla. Hann ætlaðist til þess, að verðið hækkaði þannig, að ekki yrði hætta á mjólkurþurrð. En það er einmitt hætt við því, að það yrði svo mikið framleitt af mjólk, að það mundi leiða til þess, að hún félli í verði, svo að menn yrðu alveg að gefa upp að framleiða hana. Og til þess að varna því, að verði mjólkurþurrð, á að færa verðið upp. Næst á svo, til þess að mjólkurverðið fari ekki upp úr öllu valdi, að setja nefnd. Þetta er gott dæmi upp á það þegar menn eru fyrst að vekja upp draug til þess að geta svo glímt við hann, - að koma fyrst á skipulagi til þess að mjólkurverðið hækki og setja svo nefnd til þess að varna því, að það hækki of mikið. Þetta er gott dæmi upp á kák og inngrip þessara manna inn í hin eðlilegu frjálsu viðskipti, þó að þau séu alls ekki gallalaus. Þá kom hv.frsm. að því í þessu frv., sem ég hefi hent á, að sé það eina, sem geti komið að gagni, en það er fækkun útsölustaða. Ef framleiðendurnir eiga að geta fengið meira fyrir sína vöru á sama tíma og neytendurnir eiga að fá vöruna fyrir sama eða lægra verð, þá verður milliliðakostnaðurinn að minnka, og það fæst ekki með öðru en fækkun sölubúða, sem óneitanlega eru óþarflega margar. En það má þó ekki fara út í neinar öfgar, það má ekki fækka þeim svo mikið, að það verði neytendunum til óþæginda. Það eru fjölmörg heimili, sem ekki kaupa svo mikla mjólk eftir föstum pöntunum, að ekki þurfi að sækja mjólk á daginn. Þá eru það mikil þægindi, að stutt sé að fara, því að oft eru send smábörn eftir mjólkinni eða þá að konan verður að fara, og þá oft frá aðkallandi verkum. Undir þessum kringumstæðum er mikils virði að þurfa ekki að fara nema nokkurra mínútna gang. En það er ekkert unnið við það að hafa hverja búðina við aðra, eða þá hverja á móti annari við sömu götu. - En skipulagið á verzluninni er ekki allra meina bót. 4 einokunartímunum vantaði ekki skipulagið á verzluninni, þá voru ekki verzlanirnar of margar hér á landi. Þá þurfti ekki að kvarta undan milliliðunum, að þeir væru of margir, þegar sækja þurfti í kaupstað frá Kalmanstungu til Skagastrandar. Með þessu er nærri komið út í svipaðar öfgar, ef á að hafa svo fáar búðir, að til óþæginda verði fyrir neytendurna. Þegar framleiðandinn er búinn að fá málið svo í sínar hendur, eins og hér um ræðir, þá beitir hann öllum ráðum, sem hann getur til þess að hafa kostnaðinn sem minnstan, og fyrir neytandann er ekki í annað hús að venda en til þessa sterka samlags, sem á að spenna 200 kílómetra út frá bænum. Ég skil ekki, hvers vegna það á ekki að ná yfir 500 kílómetra, svo að það nái yfir allt landið og landhelgina líka, svo ekki verði farið að rækta kýr úti í móðurskipum! Ég býst við því, að framleiðendurnir í þessu stóra samlagi geti orðið alldigurharkalegir við neytendurna í allri sinni framkomu. Reynslan hefir ávallt verið sú, að með því að gefa kaupmanninum of mikið vald, þá kemur það fram á neytendunum. Það kemur fram í því, að hann hættir að dekra við kaupandann, þegar kaupandinn hefir ekki í annað hús að venda. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta. Ég tel langsamlega aðalókost frv., fyrir utan þetta sterka skipulag, sem ég er hræddur um, að verði neytendunum til óþæginda, þennan skatt, sem á að leggja á, og teldi ég frv. stórum aðgengilegra, ef hann væri felldur burt, því að ég sé ekki betur en að það sé rétt, sem ég sagði um það í minni fyrstu ræðu, er ég flutti um þetta mál, að þar væri sumpart um kúgun og sumpart um hreinan fjárdrátt að ræða, þegar leggja á skatt á menn, er svo rennur í sameiginlegan sjóð, sem þeir hinir sömu menn hafa ekki aðgang að eftir eigin þörfum, eins og aðrir, sem greiða skatta.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þá er þar til að taka, sem fyrr var frá horfið. Það eru nokkur atriði, sem ég vil svara þeim hv.þm. Reykv., sem talað hefir í þessu máli síðan ég lauk máli mínu í gær. Hv. 4. þm. Reykv. sagði það um heilbrigðishlið þessa máls, að henni væri komið í svo góða höfn undir handleiðslu bæjarstjórnarinnar, að það þyrfti enga sérlöggjöf til að tryggja það betur. Það er nú ekki betur tryggt ennþá en það, að nokkuð mikill hluti þeirrar mjólkur, sem seld er hér í bænum, er seld beina leið frá heimilunum víðsvegar utan af landi, eins og hún kemur fyrir, og er vitanlega upp og ofan með þá sjúkdómshættu, sem fylgir þeirri mjólk, er framleidd er eftirlitslaust hvar sem vera skal, og seld er eftirlitslitið. Auk þess tíðkast fjóssala á mjólk hér í bænum, svo að það er alls ekki hægt að segja, að heilbrigðiseftirlitið á þeirri mjólk, sem bæjarbúar kaupa, sé komið í það fyrirmyndarlag, að þar þurfi alls engu við að bæta. Þá er það eitt atriði, sem þessir hv. tveir þm. Reykv. hafa sérstaklega snúið sér að og veit að framleiðendunum hér í bænum. Þeir vilja halda því fram, að þessi verðjöfnunarsjóðsskattur, sem gert er ráð fyrir að leggja á mjólkina, sé eingöngu stílaður gegn framleiðendunum hér í bænum, og komi aðallega niður á þeim, og sé í þeim tilgangi settur, að þvinga þá út af markaðinum. En það er mjög fjarri því að svo sé. Fyrst og fremst kemur þessi verðjöfnunarsjóðsskattur ekki sérstaklega niður á þessum mönnum, heldur á öllum, sem selja mjólk til þessa bæjar, jafnt hvort sem þeir eru búsettir á bæjarlóðinni eða ekki. Sú betri aðstaða, sem þeir hafa, er hér búa, helzt alveg jafnt eftir sem áður, þó þetta frv. verði samþ. Ég skal þá aðeins benda á nokkur atriði í þessum aðstöðumun hjá framleiðendum hér í bænum og framleiðendum uppi í sveit, sem er þrátt fyrir það, þó að dýrara sé að framleiða mjólkina hér, og sem helzt alveg jafnt eftir sem áður, þó þetta frv. verði samþ. Skal ég þá fyrst benda á nokkra kostnaðarliði, sem falla á framleiðsluna utan Rvíkur. Það er þá fyrst og fremst flutningsgjaldið til bæjarins, sem er til jafnaðar um 2 aur. á lítrann. Sölukostnaður í búðum, sem er að jafnaði 8 aur. á lítrann og hefir komizt upp í 12 aur. Þar eru komnir a. m. k. 10 aur. Þá er gerilsneyðingargjald, sem leggst á hvern lítra, 5 aur. Þarna eru komnir 15 aur., sem leggjast sérstaklega á þá mjólk, sem framleidd er utan Rvíkur, sem flutt er hingað og seld hér í bænum, en flestir framleiðendur hér í Rvík og nágrenni hafa losnað við með því að selja mjólkina beint til neytendanna. En þessi betri aðstaða framleiðenda hér og í nágrenni, sem selja mjólkina beina leið til neytendanna, helzt alveg jafnt eftir sem áður, hvort sem verðjöfnunarsjóðsskatturinn er lagður á eða ekki. Og þeir hafa alveg sömu tilverumöguleika borið saman við utanbæjarmenn, því að þetta 2 aur. gjald kemur jafnt niður á þá, sem flytja mjólkina hingað, og á þá, sem hér búa. En auk þess vil ég benda á það, að þeir gefa ekki þetta gjald, sem hér er svo mikið um rætt, fyrir ekki neitt. Þeir gefa það frá sér fyrir það að hafa tryggingu fyrir að geta selt alla sína mjólk. Því að mjólkurbúin austanfjalls víkja af mjólkurmarkaðinum og gefa hinum, sem nær eru, hann eftir. Þetta vil ég segja að sé undir flestum kringumstæðum meira en tveggja aura virði á lítra, því að þótt hv. 3. þm. Reykv. vilji halda því fram, að þessir menn selji alla sína mjólk fyrirhafnarlaust, þá er langt frá því, að svo sé, því að suma tíma ársins hafa þeir lent í vandræðum með að koma mjólkinni út og orðið að koma henni í mjólkurbúðir fyrir uppsprengt verð, jafnvel fyrir 12 aur. á lítra, og þar að auki eru sumir að reyna að vinna úr mjólkinni til þess að geta gert sér eitthvert verð úr henni. En ef þeim nú tekst að koma allri sinni mjólk út, þá mun það sýna sig, að þeir fá þar nokkuð í aðra hönd. Ég er því sannfærður um það, að reynslan mun sýna það, að það borgar sig fyrir þá að leggja á sig þetta litla vátryggingargjald fyrir það að geta komið út allri sinni mjólk. Auk þess verður með þessum samtökum hægt að reisa skorður við því, að verðið fari niður úr öllu valdi, sem hóflaust og vitlaust framboð getur orkað, og hvorki er framleiðendum né neytendum til gagns þegar til lengdar lætur. Ég held því, að þær falli alveg, þær röksemdir, sem áttu að sanna það, að með þessu móti mundi öll ræktun kringum bæinn leggjast niður, heldur þvert á móti býst ég við, að þessi atvinnurekstur verði engu ótryggari eftir að þessi lög eru samþ. heldur en áður. Þetta eru nú aðalandmælin gegn þessu frv. fyrir hönd þeirra framleiðenda, sem hér búa. Og út af þessu er svo sprottin sú brtt., sem hv. 4. þm. Reykv. flytur á þskj. 684. Og ég er vitanlega út frá því, sem ég hefi sagt, algerlega mótfallinn þessari brtt. Ég álít hana rangláta, og auk þess mundi hún leiða af sér afskaplegt misrétti, því að það yrði til þess, að ýmsir menn hér í nærsveitunum, sem hefðu aðstöðu til þess, mundu flytja kýr sínar inn á bæjarlóðina og reka bú sín þar að nokkru leyti til að nota sér sérréttindi þau, sem veitt yrðu fyrir þá mjólk, sem framleidd er hér í bænum, ef brtt.hv. 4. þm. Reykv. yrði samþ. Og það mundi hefjast kapphlaup um þetta á milli þeirra bænda, sem aðstöðu hefðu til þess, en þá er hætta á of miklu framboði á þeim markaði, beinu sölunni til neytendanna, sem þessum mönnum er sérstaklega ætlaður, og þannig kæmi þetta óbeinlínis þeim sjálfum í koll. Mér skildist, að hv. 3. þm. Reykv. álíti, að það, sem ég sagði um þá hollustuhætti, sem leiða mundi af þessu skipulagi, væri bara yfirskinsástæða hjá mér, þar sem það kæmi fram í frv., að eftir sem áður ætti að heimila að selja nokkurn hluta af mjólkinni ógerilsneydda. Ég skal játa, að þetta er galli. Ég hefði langhelzt kosið, að gerilsneyðingarskylda hefði hvílt á allri mjólk, sem seld er í bænum, en þetta var gert til samkomulags við þá menn, sem eru umbjóðendur þessa hv.þm. En ég vil þó segja það, að þar, sem svo er um búið, að það verður að selja mjólkina beint í ákveðin hús, þá er sýkingarhættan miklu minni heldur en þegar mjólk frá mörgum heimilum er blandað saman í eina stóra kollu og seld síðan um allan bæinn. Það gætu orðið afbragðs útbreiðslustöðvar fyrir allskonar sjúkdóma, t. d. taugaveiki, þó ekki kæmi upp nema á einu einasta heimili. En þegar búið er að koma á þeim breyt., sem hér er gert ráð fyrir í frv., er hægra að koma í veg fyrir þau sýkingartilfelli, er gætu gert vart við sig öðruhverju, heldur en með því fyrirkomulagi, sem nú er á þessum málum. Þá var það eitt atriði, sem hv. 4. þm. Reykv. lagði mikið upp úr. Hann sagði, að þeir, sem selja sína mjólk hér í bænum, væru skattlagðir til framdráttar þeim, sem fjær eru og ekki geta notið sömu aðstöðu. Hann sagði, að það yrði einkum til þess að hleypa ofvexti í mjólkurframleiðsluna utan Rvíkur, og það kæmi framleiðendunum sjálfum í koll, því að þeir gætu ekki haldið verðinu uppi af þeirri ástæðu. Ég held, að þetta mundi einmitt verka öfugt. Með því kapphlaupi, sem nú er um markaðinn í Rvík, þá er einmitt miklu meiri hætta á slíku framboði, sem gæti orðið til þess, að erfitt væri að halda mjólkinni í skynsamlegu verði, heldur en þegar samkomulag er orðið um það að flytja ekki meira af mjólk inn á þennan markað en þörf krefur á hverjum tíma. Þá er einmitt þeim, sem framleiða mjólk hér, betur tryggð aðstaða til þessarar framleiðslu með því verði, að hún geti borið uppi heilbrigðan búrekstur. Þessi löggjöf mun því verka þvert á móti því, sem hv. 4. þm. Reykv. vildi halda fram. Um aðstöðu neytendanna er fátt nýtt að segja frá því, sem áður hefir verið gert. Ég er alveg sannfærður um það, að þeirra aðstaða verður á engan hátt lakari, heldur á margan hátt betri. Þeim er tryggð holl og góð mjólk, þeim er einnig tryggð næg og jöfn mjólk, og þeim er tryggt með ákvæðum laganna um verðlagsnefnd hæfilegt verð á mjólkinni. Það er engin hætta á því, að verðlagsnefndin héldi því verði á mjólkinni, sem að álíti alls þorra manna væri of hátt. Þeir mundu líta til neytendanna með þeirri sanngirni, sem líka er sjálfsagt að gera. Það er því engin hætta á, að þessi samtök verði neytendunum neinn ofjarl, og er ástæðulaust fyrir hv. 3. þm. Reykv. að vera að óttast slíkt. Um þær brtt., sem ég gat um í gær, að undanþiggja sölu á rjóma, vil ég segja það sama og þá, að ég álít frv. einskis virði, ef þær ná fram að ganga, enda hygg ég, að hv.flm. ætli að taka þær aftur.

Ólafur Thors Ég tel, að búið sé að ræða þetta mál svo ýtarlega hér í deildinni, að það sé fullkomlega ástæðulaust fyrir mig að bæta nokkru við þau rök, sem hv.frsm., þm. Mýr., bar fram til andmæla því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni. Ég tel málinu stafa mestur voði af því, ef því seinkar vegna málþófs, og vil ég ekki eiga neinn hlut að slíku. Ég get endurtekið það, eða sagt hið sama og hv.þm. Mýr. benti á í ræðu sinni, að það er byggt á misskilningi hjá hv. 4. þm. Reykv., þegar hann telur, að frv. skerði rétt þeirra, sem eru innan vébanda Rvíkur. Ég get hætt því við, að brtt., sem undanskilur rjóma, jafngildir því, ef hún yrði samþ., að frv. yrði fellt. Hv. þdm. ættu þess vegna að gera sér fulla grein fyrir því, að ekkert lið verður í þeim til stuðnings við frv., ef þeir samþ. þessa brtt. Svo vænti ég þess, að hv.þdm. hafi nú sagt nóg um þetta mál, og að það megi fara að koma til atkvæða.

Sveinbjörn Högnason [óyfirl.]: Þar sem ég legg mikla áherzlu á, að þetta mál verði leyst nú á þessu þingi, þá mun ég ekki viðhafa neitt málþóf; heldur vera mjög stuttorður. Ég vil aðeins taka það fram um brtt. á þskj 723, sem ég er flm. að, að ég flutti hana með það fyrir augum, að nauðsyn bæri til að tryggja þeim mönnum, sem ekki eru í mjólkursamlaginu, að ekki lokuðust fyrir þeim allir möguleikar til þess að selja mjólkurframleiðslu sína. Nú hefir það komið í ljós í þessum umr., að ef þessi brtt. nær fram að ganga, þá mundi það draga úr gagnsemi frv., og hafa verið færð sterk rök fyrir því, að svo yrði. Hinsvegar hefi ég fengið upplýsingar frá stjórn mjólkurbúanna, að hún er fús til að veita móttöku rjóma frá þeim framleiðendum, sem ekki geta nema nokkurn hluta árs náð til markaðsins. Verður þeim sýnd fyllsta sanngirni í þessu efni. 

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er vandalaust að taka þessa brtt. upp aftur, áður en til atkvgr. kemur. Hún er góð og væri synd að lofa henni ekki að koma til atkvæða, og vil ég geyma mér rétt til þess að taka hana upp seinna. Annars er ég hissa á því, þegar hver þm. af öðrum stendur upp og talar um málþóf í sambandi við þetta frv., þó að 2-3 menn segi fáein orð til andmæla. Ég held t. d., að ég hafi ekki tekið oftar en þrisvar til máls og ekki talað lengur en 15-20 mín. í hvert skipti. Það er ofureðlilegt, að nokkrar umr. verði um þetta mál, því að það er stórmál, hvort sem það er skoðað sem principmál, hvort eigi að hafa frjáls eða ófrjáls viðskipti, eða það er skoðað sem hreint viðskiptamál. Það má með sanni segja, að þetta sé stærsta viðskiptamál Rvíkur, því að hér er um eina mestu nauðsynjavöruna að ræða. Og svo er talað um málþóf, þó að þeir, sem hlut eiga að máli, andmæli með nokkrum orðum. Hv. þm. G.-K. lét á sér skilja, að þetta frv. væri aðallega flutt til þess að vernda mjólkurframleiðendur hér í Rvík. Það er dálítið einkennilegt, þegar verið er að neyða upp á menn hjálparráðstöfunum, sem þeir alls ekki kæra sig neitt um. Hann ætti að minnast þess, þegar verið var að neyða upp á sjávarútveginn hjálparráðstöfunum, sem þeir, sem atvinnuveginn stunda, hvergi vildu koma nærri. Ég á hér við síldareinkasöluna, sem var þröngvað upp á síldarframleiðendur.

Þetta er gert samkv. einróma ósk þeirra, sem hlut eiga að máli, - sá er munurinn.

Hv. þm. ber slíkt fram, að það sé einróma ósk þessara manna, að þeir fái að borga 5% í skatt, án þess að þeir fái nokkra hlutdeild seinna þegar útdeilt verður. Þetta er afarsennilegt! Hv. þm. Mýr. sagði, að það væri hættulegt að undanþiggja þá skatti, sem ekki eiga að fá hlutdeild í úthlutuninni. Hann gat ekki fært önnur rök fyrir því en þau, að menn mundu unnvörpum flytja kýr sínar í bæinn, og þá líklega líka konur sínar, börn og skuldalið. Ja, ég verð að segja, komi þeir bara hingað til Rvíkur og greiði sína skatta hér, ef þeim þykir það borga sig að losna með því undan þessum skatti. Annars er það dálítið kynlegt, ef nú á allt í einu að vera svo gott að losna undan þessum skatti, að menn streymi til Rvíkur þess vegna, og áður átti þessi skattur að vera einhver sérstök hlunnindi fyrir Reykvíkinga! Þetta er einkennilegur og óskiljanlegur hugsanagangur. Reykvíkingar eru mjög fúsir til viðskipta. Alstaðar að koma menn með vörur sínar til Rvíkur af þeirri einföldu ástæðu, að hér er beztur markaður fyrir þær. Þær eru seldar hér hærra verði en nokkursstaðar annarsstaðar. Reykvíkingar eru sannarlega ekki að amast við þessum mönnum, en hitt er ekkert undarlegt, þó að þeir vilji nota sinn eigin markað fyrir þær vörur, sem þeir sjálfir framleiða. Og með tilliti til þessara manna, sem framleiða vöru, sem bæjarbúar þurfa á að halda, í bænum sjálfum, og vegna bæjarfélagsins sjálfs, sem hefir hagnað af því, að þessir menn verði góðir skattþegnar, þá væri ekki nema eðlilegt, að þeim væri gert hægara fyrir að notfæra sér þennan markað. Það er því fyllsta ósanngirni að gera Reykvíkingum erfiðara fyrir á sínum eigin markaði bara til þess að aðrir fái jafngóða eða betri aðstöðu. Ég mun því treysta því í lengstu lög, að hv.þdm. sýni svo mikla sanngirni í þessu máli, að þeir samþykki þessa brtt.hv. samþm. míns. Samkv. 4. gr. frv. er hægt að verja þeim tugum þúsunda, sem koma inn í verðjöfnunarsjóðinn, á hvern þann hátt, sem stjórn sjóðsins ákveður. Þar stendur reyndar: „Verðjöfnunarsjóði skal varið til greiðslu uppbótar á verði seldra mjólkurafurða innan sölusvæðisins til framleiðenda, sem eru í fullkomnum mjólkurbúum og starfa undir skipulagi samkv. 2. gr.“ Mér skilst, að hér undir megi telja einnig mjólkina sjálfa. Og það er ekki hægt að hrekja þau rök samþm. míns, hv. 4. þm. Reykv., að ef frv. verður samþ., þá verður það til þess að létta fyrir og ýta undir framleiðsluna utan Rvíkur. Það verður óhjákvæmilega til þess, að hingað berst meira að af mjólk en áður. Svo skal ég ekki gefa frekara tilefni til þess, að ég verði sakaður um málþóf, en læt skeika að sköpuðu um afdrif þessa máls.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ef þessu fer fram, sem nú sýnist, að frv. verði samþ., þá er verið vísvitandi að beita ofbeldi. Ég hefi áður sagt frá því, að bæjarstjórn Rvíkur hefir haft málið til meðferðar. Það hefir verið mikið um málið talað og hugsað. En hér er beinlínis verið að taka málið með valdi af bæjarstjórninni og á að knýja það fram, sem bæjarstjórnin er viss með að mótmæla. Ég stakk upp á því áður, að frv. yrði sent bæjarstjórnunum í Rvík og Hafnarfirði; þetta hefir ekki verið gert, og samt á að keyra þetta í gegn. Ég þykist vita, að þessu frv. verði kröftuglega mótmælt bæði af bæjarstjórnum og mjólkurframleiðendum, svo að það er þess vegna alger rangfærsla, sem kom fram í ræðu hv.frsm., að framleiðendurnir væru þessu samþykkir. Við aðra umr. málsins leit hv.frsm. líka dálítið öðrum augum á málið; þá viðurkenndi hann, að bæjarbúar hefðu þá aðstöðu, sem hann lætur nú í veðri vaka, að eigi að gefa þeim með samþykkt þessa frv. En vitanlega þarf ekki að gefa þeim það, sem þeir þegar hafa. Og það er algerlega rangt að láta líta svo út sem þetta sölusamband við menn lengra að veiti Reykvíkingum einhver fríðindi. Það væri heldur engin gjöf til þeirra, því að þeir hafa þessi fríðindi og munu halda þeim. En það er rétt, að það þarf meira til þess að taka af þeim þessa sérstöðu heldur en svo, að það verði gert með þessum lögum. En þessi lög verða til þess að draga úr henni, og það er ekki rétt að skattleggja þessa menn, nema gefa þeim eitthvað í staðinn. Talað hefir verið um það, að þetta ætti að fyrirbyggja, að mjólkin félli í verði. En það á eftir að koma fram, það á eftir að sýna sig, að frv. komi í veg fyrir, að mjólkin falli. Ég held, að fyrir þá, sem framleiða utan við bæinn, sé önnur hætta miklu meiri en sú, sem stafar frá þeim, sem framleiða hér í bænum. Hér er að vísu framleitt á hrjóstrugri jörð, en hættan er sú, að þrátt fyrir skattinn verði farið meira og meira í það horf, ef eðlilegt verðlag helzt, að framleiða hér með fóðri frá Suðurlandsundirlendi. Þá verður að skattleggja meira og meira, til þess að draga stöðugt úr sérstöðu bæjarframleiðendanna, unz svo er komið, að þeir eru ekki lengur samkeppnisfærir. En til þess má hv.þd. ekki hjálpa. Það má ekki stíga þetta spor, sem er stigið í þá átt, að látið verður eftir sífellt háværari kröfum Suðurlandsundirlendisins. Það verður ekki hægt að gera jafnan hlut þeirra manna, sem búa við Markarfljót, og þeirra, sem hér búa, hversu sem skattarnir yrðu hækkaðir, og þegar út á þá braut er farið, er erfitt að segja, hvar eigi að nema staðar. En ég verð að segja það, að nokkru er bjargað, ef hv. d. vildi samþ. mína brtt. um að fella niður skatt af framleiðendum hér í Rvík. Mér finnst alveg sjálfsagt að fella þetta skattgjald niður, því að það jafnar ekki þann aðstöðumun, sem hér er um að ræða. Svo skal ég ekki þreyta hv.þdm. meira, en ég spái því, að þetta frv. verði ekki til þess að leysa það vandamál, sem því er ætlað. Afleiðingin verður sú, að kröfurnar um hækkun skattsins verða háværari til þess að vernda framleiðsluna á Suðurlandsundirlendi; og ef farið er inn á þessa braut, þá er erfitt að meta það, hvar eigi að hætta, hvort eigi að skattleggja hverja kú, sem hér mjólkar, 50-100 kr. eða jafnvel 200-300 kr., þar til þær verða allar fluttar austur yfir fjall.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Það má e. t. v. kalla þessi lög, sem hér um ræðir, ofbeldi, en hið sama má þá segja um öll þau lög, sem ekki eru samþ. í einu hljóði, og ég get ekki séð, að þessum lögum sé vandara um en öðrum. Og ég vil mótmæla því, að hér sé verið að níðast á þeim mönnum, sem framleiða hér í Rvík. Eins og margbúið er að taka fram, þá kemur gjaldið jafnt niður á öllum, alveg eins á þeim, sem búa í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og í grenndinni. Þetta verður því aðeins uppbót fyrir fjarlægðina. Ég sagði og segi það enn, að sérstaða bænda hér í grennd helzt eftir sem áður, og því verður ekki kippt í burtu, nema öllum þeim fjölda manna, sem erfitt eiga með að keppa við þá, séu gefin einhver forréttindi, en um slíkt er ekki að ræða hér. Þá vil ég víkja að brtt.hv. 4. þm. Reykv., um undanþágu frá gjaldi fyrir framleiðendur hér í Rvík. Ég held, að þetta mundi verka þannig, að menn myndu á einn eða annan hátt fara að koma kúm sínum til bæjarins til þess að losna við skattinn. Og út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að það er vitanlega betra að öðlast hlunnindin og losna við skattinn heldur en að öðlast þau og verða að greiða hann. Það liggur í hlutarins eðli. En það getur borgað sig að greiða skattinn til þess að öðlast hlunnindin. Sem sagt, menn myndu láta skrá kýr sínar hér meir og meir, og það er ekki ástæða til þess að yfirfylla þennan markað. Það yrði því framleiðendunum hér sjálfum til skemmdar, ef brtt. yrði samþ.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að frv. um þetta sama efni, tilslakanir við gildandi l. um dragnótaveiðar í landhelgi, var fyrir þinginu í byrjun þess, og var þá fellt. Nú er svo ákveðið í þingsköpum, bæði um frv. og till., sem felldar hafa verið, að þær má ekki bera aftur fram á því sama þingi. Og mér finnst svo mikill skyldleiki með frv. um þetta efni, sem fellt var á öndverðu þinginu, og því, sem nú liggur hér fyrir, að mér finnst það ótvírætt koma undir þetta ákvæði þingskapanna. Þó að reynt sé að haga orðalaginu nokkuð á annan veg í þessu nýja frv., er efnisbreytingin svo óveruleg, að telja má þetta sama frv. Munurinn á þeim er svo lítill, að ég tel hann alls ekki réttlæta það, sem ég tel vera að ganga á snið við þingsköpin, með því að taka málið nú fyrir. Ég vildi vekja athygli hæstv. forseta á þessu nú þegar, ætlaði að fá að gera það áður en leitað var afbrigða hjá hv. d. um það, hvort mál þetta mætti nú koma fyrir, og hefðu hv. dm. þá sennilega ekki rétt upp hendina til þess að hleypa málinu að. Ég vænti svo, að þessar aths. mínar gefi hæstv. forseta tilefni til þess að kveða upp úrskurð um það, að mál þetta geti ekki komið fyrir á þessu þingi, eins og nú er í pottinn búið.

Forseti (JörB): Hv. þm. Borgf. hefir vikið að ákvæði því, er felst í 28. gr. þingskapanna, um að frv. eða till., sem önnurhvor d. hafi fellt, megi ekki bera aftur fram á því sama þingi. Þetta ákvæði er sett til þess að varna því, að samskonar frv., í öllum aðalatriðum eins, séu borin fram oftar en einu sinni á sama þinginu. Hvað þetta frv. snertir, þá verður því ekki á móti mælt, að það fjallar um ámóta efni og frv. það, sem borið var fram af ríkisstj. í byrjun þingsins og þá fellt. Þó er efnismunur þessara frv. allverulegur. Í fyrra frv. voru undanþáguheimildirnar miklu víðtækari, þar sem stj. var gefin heimild til að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi allt að 2 mánuðum lengur en annars mátti samkv. l. Þó átti þetta leyfi aðeins að gilda um eins árs bil. Hinsvegar er heimildin í þessu frv. allstaðbundin. Ákvæði 1. gr. taka til aðeins vissan tíma af árinu, og annan en þann, sem var tiltekinn í frv. stj. Og sú undanþága, sem hér er farið fram á, gildir ekki nema um nokkurn hluta landhelginnar, eða svæðið frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi. Efnismunur frv. er þannig svo mikill, að ég mun ekki treysta mér til þess að vísa því frv., er nú hefir verið flutt, frá. Úrskurður minn er því sá, að málið megi koma hér til meðferðar.

Má ég ekki gefa nokkrar frekari upplýsingar?

. Jú, sjálfsagt. Ég er hv.þm. Borgf. þakklátur fyrir allar hans upplýsingar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég ætlaði aðeins að segja nokkur orð viðvíkjandi úrskurði hæstv. forseta. Mér skildist það svo, að hann ætlaði að fresta sínum fullnaðarúrskurði þar til ég hefði gefið þær upplýsingar, sem hann leyfði mér að gefa, og mun ég nú nota mér þetta frjálslyndi hans. Hæstv. forseti viðurkenndi, að það væri rétt skýrt frá af minni hendi, að hér væri um skyld mál að ræða og frv. veru í aðalatriðunum eins. Hann tók það raunar fram, að heimildin í stjfrv. sálaða hefði verið víðtækari en sú, sem nú er farið fram á. Í stjfrv. var nefnilega farið fram á heimild handa stj. til að leyfa veiðar um tveggja mánaða tíma á vissum svæðum í landhelginni umhverfis allt land. En ég vil benda hæstv. forseta á það, að þessi heimild er talsvert takmörkuð af 8. gr. 1. Það er því engin skýlaus heimild, ef ríkisstj. vill taka tillit til þeirra aðilja, sem þarna eiga að leggja til málanna. Í 8. gr. er svo fyrir mælt, að berist stj. áskoranir um að loka einhverjum svæðum, sem annars má stunda dragnótaveiðar á, einhvern vissan tíma árs, á hún að bera það mál undir viðkomandi hreppsnefndir og stj. Fiskifélags Íslands, og eftir áliti þessara aðilja fer það, hvort stj. verður við áskorununum um að loka svæðinu fyrir þessum veiðum. Og í 2. gr. hins sálaða stjfrv. stendur, að með sama hætti megi stj. opna lokuð svæði fyrir þessum veiðum. Þessi heimild er því hreint ekki eins víðtæk og hæstv. forseti áleit, og er þar ein veigamesta röksemdin í forsendunum að úrskurði hæstv. forseta úr gildi fallin. - Samkv. þessu nýja frv. eiga eldri lagaákvæði um dragnótaveiðar í landhelgi, l. frá 1928, að gilda óröskuð annarsstaðar en á svæðinu frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi. En þar er líka allt flennt upp á gátt. Svo í rauninni er þessi heimild alls ekki þröng. Ég sé ekki, hvernig því verður á móti mælt, að aðalatriðin í frv. því, sem nú er komið fram, séu þau sömu og í frv. stj., sem var fellt á öndverðu þinginu. Ég vildi ekki láta hjá líða að gera rækilega tilraun til að sýna hæstv. forseta fram á, að það er verið að fara í kringum þingsköpin, ef þetta mál fær nú að koma hér fyrir. Ég skal svo ekki þreyta þolinmæli hæstv. forseta lengur, og þakka honum fyrir, að hann hefir gefið mér þetta tækifæri. Ég vænti, að ég hafi vakið hjá honum nýja athugun á málinu undir úrslitaúrskurð hans, hvort þetta mái eigi nú að koma hér fyrir í annað sinn.

Forseti (JörB): Ég hefi þegar látið fullgreinilega í ljós mína skoðun á þessu máli, en hv.þm. Borgf. vill ekki skoða síðustu orð mín sem úrskurð, og mun það hafa verið af því, að hann fann, að þau voru á aðra leið en hann hefði óskað. Hv. þm. hefir misskilið mig, þar sem hann sagði, að ég álíti, að þessi mál greindi ekki mikið á. Ég sagði, að þau greindi á í verulegum atriðum. Misskilningur hans stafar af því, að 2. gr. bráðabirgðal. er ekki eins og hann vildi setja hana fram. 8. gr.l. er þannig: „Nú berst atvinnumálaráðuneytinu krafa um frekari takmörkun eða bann gegn notkun dragnóta en í 1. gr. segir, og skal því þá heimilt að setja ákvæði um það, en leita skal ráðuneytið þó, áður en ákvörðun er tekin í málinu, álits hlutaðeigandi hreppsnefnda og stjórnar Fiskifélags Íslands“. 2. gr. frv. þess, er fellt var, felur í sér heimild fyrir ráðuneytið að leyfa dragnótaveiðar í allt að 2 mán. ár hvert innan landhelgi meðfram einstökum lögsagnarumdæmum, en þó aðeins í ár í senn. M. ö. o., ef óskir koma frá einhverjum að leyfa rýmkun á veiðileyfinu, þá skal ráðuneytið leita álits hlutaðeigandi hreppsnefnda áður en ákvörðun er tekin. Má því segja, að hér sé frekar um heimildarl. að ræða en beint lagaboð. En samkv. frv., ef það verður samþ., þá eru þar skýlaus lagaboð. Á þessu tvennu er allmikill munur. Úrskurður sá, sem ég gaf áðan um þetta efni, stendur því óhaggaður.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Ég skal reyna að vera stuttorður og get það líka, vegna þess að í grg. er það skýrt tekið fram, hvað haft er fyrir augum með því að fara fram á að fá þessum l. breytt, þrátt fyrir það, að fellt hafi verið frv., sem gekk í svipaða átt. Það hefir verið hamrað mjög á því, að þeir, sem stunduðu þessa veiði síðastl. sumar, hafi haft minna upp úr henni en búizt var við, og þetta er að mörgu leyti satt. Samt má heita undarlegt, þar sem 22 þm. í lok síðasta þings skoruðu á stj. að gefa út bráðabirgðal. um þetta efni, að frv. skyldi verða fellt. En það var ekki fyrir annað en öfgar og ofsa af hálfu þeirra manna, sem sjá rautt, hvenær sem hreyfa á við þessari löggjöf um dragnótaveiðina, þó að það sé þýðingarmikið atriði til atvinnubóta fyrir stóran hóp sjómanna. Og hv.þm. Borgf. reyndi nú að síðustu að koma í veg fyrir, að frv. fengi áheyrn hjá d., og það með þeim rökum, sem mig furðar á, að jafnskýr maður skuli leyfa sér að bera fram, því að þetta frv. er allt annars eðlis en bráðabirgðal., sem voru sett í fyrra. Nú er það vitanlegt, að í sumar getur ekki orðið verulegt gagn af dragnótaveiðinni, nema menn fái aðgang að vissum markaði, en það er vitanlegt, að ekki er leggjandi út í það sökum hita, að senda fiskinn út um hásumartímann. Nú hefir verið reist stofnun í Rvík, sænsk-íslenzka frystihúsið, og frá öndverðu hafa menn haft það í huga, að með því skapaðist markaður fyrir nokkurn hluta af fiski þeim, sem hér er veiddur, og yrði þannig mikil lyftistöng fyrir sjávarútveginn. Þessar vonir hefðu áreiðanlega rætzt, ef ekki hefði verið með óheppilegum lagaákvæðum tálmað starfsemi þessarar stofnunar. Í fyrra gerði frystihúsið sína fyrstu tilraun að hraðfrysta fisk og koma honum á erlendan markað. Hann hefir undanfarin ár átt örðugt uppdráttar í samkeppninni við ísfisk. En eins og sagt er í bréfi, sem prentað er með þessu frv. á þskj. 707, þá lítur nú út fyrir, að sænska frystihúsið geti nú fengið góðan markað fyrir fisk. Í bréfi þessu, sem er frá sænska frystihúsinu til atvmrn., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tilraunir vorar síðastl. ár við að fá markað fyrir flakaðan frosinn þorsk, rauðsprettu og sólkola, hafa borið svo góðan árangur, að vér höfum í ár ákveðið að kaupa 700 tonn af þorski, 500 tonn af rauðsprettu, 100 tonn af sólkola og 100 tonn af lúðu til frystingar og útflutnings“. Þá er þess ennfremur getið, að þrátt fyrir auglýsingar og eftirgangsmuni við sjómenn hafi frystihúsinu ekki tekizt að gera samninga um viðskipti við einn einasta bát, vegna þess að ekki er útlit fyrir, að þessi veiði geti borgað sig, ef ekki er leyft að fiska innan landhelginnar. Hinsvegar er það vitað, að ef það er leyft, þá er hér sumarstarf fyrir 25-30 vélbáta. Ég veit það úr öllum áttum, að ekki er ofsögum sagt af þessum góða árangri frystihússins að hraðfrysta flakaðan þorsk og kola. Blaðið „Canadian Fishing News“ getur þess, að Íslendingar hafi verið að gera merkilegar tilraunir með hraðfrystingu á kola og þorski og þar sé í uppsiglingu nýtt „industri“ í þessum efnum. Í blaðinu er þess getið um leið, að þessi fiskur hafi átt örðugt uppdráttar í Evrópu, af því að þar hafi ísaður fiskur hamlað útbreiðslu hraðfrysts fiskjar, en í Ameríku hafi gengið greiðlega að ná föstum tökum á þessum markaði. Þá skal ég taka það fram, að ég ætla ekki að fara að deila við hv.þm. Borgf. um þetta mál. Ég veit, að hann hefir setið með sveittan skallann í dag að semja andmælaræðu gegn frv. Ég mun ekki heldur deila við aðra hv.þdm. um það, hvort dragnótaveiðar séu yfirleitt til ábata eða skaða fyrir fiskiveiðarnar. Það efni er svo þrautrætt, og hv.þm. Borgf. er búinn að halda margar og óþarfar ræður um það. Ég vil aðeins benda á það, að þegar svo að segja allt þykir gerandi til þess að ráða bót á vandræðum yfirstandandi tíma, hvort ekki sé takandi í mál að sjá 2-3 tugum vélbáta fyrir góðri sumaratvinnu með því að rýmka til um dragnótaveiðilöggjöfina, eins og farið er fram á í þessu frv. Ég skal upplýsa það, af því að hv.þm. Borgf. var að tala um, hver væri faðir að þessu frv., að ég hefi búið það til einn. Í frv. er lagt til, að rýmkað sé til á takmörkuðu svæði, sem sé frá Hjörleifshöfða til Látrabjargs. Ég vil taka það fram, að úr þessu féllu orðin „vestur um“, því að meiningin er, að þetta sé svæðið frá Hjörleifshöfða vestur um til Látrabjargs. Er þá markaðsstaðurinn nálægt því að vera miðsvæðis á veiðisvæðinu. Mér hefði ekki komið í hug að fitja nú upp á þessu, ef sú örugga vissa væri ekki fyrir hendi, að öruggur og ábyggilegur kaupandi sé að miklu magni af þessum fiski, eða eins og segir í bréfinu 1400 tonnum. Verðið er miklu hærra en boðið var í fyrra, og útgerðarmenn í Keflavík, sem hringdu til mín nú fyrir nokkrum dögum, sögðu, að jafnvel með þeirri veiði, sem þeir báru úr býtum í fyrra, hefði sú útgerð borgað sig vel, ef verðið hefði þá verið eins hátt og nú er boðið. Ég hefi þá tekið fram helztu ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er borið fram, og skal ekki þreyta hv. d. með lengri ræðu. Ég veit, að hv.þm. Borgf. er að springa af óþolinmæði að komast að með sína ræðu, og ég mun lofa honum að tala svo mikið sem hann vill, ef hv. d. vill finna sig í því að beita hér málþófi.

Ætlar hv.þm. að gefast upp fyrirfram?

. Ég ætla ekki að gefast upp. Mér segir svo hugur um, að hann vinni ekki á því að bregða fæti fyrir þetta mál nú. Ég vona svo, að þessu frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og sjútvn.