Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Jónsson) Það stendur svo á, að frsm. að fyrri hl. fjárlaganna (M.P.) er veikur og getur ekki komið, svo jeg hefi tekið að mjer að segja nokkur orð um þennan kafla. Áður en jeg byrja að ræða hinar einstöku greinar frv., skal jeg segja nokkur orð um hag landsins alment. Því hefir verið óspart haldið fram, að voði sje fyrir dyrum hvað snertir fjárhag landsins, og mun jeg segja nokkur orð því til skýringar, þegar svo mjög er þeyttur lómslúðurinn. Jeg hefi nú með póstinum fengið brjef og skilríki fyrir því, að útlendir fjármálamenn hafa reiknað út hag landsins og komist að þeirri niðurstöðu, að hann sje alls ekki svo bágborinn og að engin ástæða sje að tala um, að nokkur voði sje á ferðum. Þegar dregnar eru frá umsamdar skuldir landssjóðs, nema skuldir landsins rúmum 16 miljónum króna. Hafa þær minkað um 12 miljónir á síðasta ári, þrátt fyrir illa sölu og margt andstreymi. Í þessum skuldum eru taldar allar verslunar- og bankaskuldir. (Í þeim tólf miljónum, sem jeg nefndi, mun vera talinn Íslandsbankahlutur úr láni landsins, en þær eru aftur taldar í 16 miljónunum). - Nú stendur alt í blóma; fiskurinn veður uppi og útlitið er hið besta, bæði til lands og sjávar. Jeg hygg því ekki, að það sje ofsagt, að allar líkur sjeu til, að allar skuldirnar, sem eftir eru verði borgaðar upp á þessu ári og við verðum í byrjun næsta árs langt komnir að gleyma því, að fjárkreppan hafi verið til. En þótt mönnum þyki þetta nokkuð mikið bjartsýni, getur samt engum fundist gapalega áætlað, að helmingurinn af skuldunum verði borgaður í árslok, og þá ættu ekki að vera nein tormerki á að semja um borgun á afganginum, svo að það sýnist lítil ástæða til að þeyta lómslúðurinn dag og nótt út af þessu. Þetta skal jeg látið sagt um hag landsins alment, og gæti jeg fært frekari sönnur á mál mitt, ef þurfa þætti, en jeg býst við, að aðrir háttv.þm. fái innan skamms þær frjettir, sem jeg hefi þegar fengið um þetta efni. Jeg mun þá fyrst taka til meðferðar frv. stjórnarinnar og bera það saman við fjárlögin í fyrra, og síðan gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar. Jeg hefi tekið hjer saman nokkrar tölur í frv. stjórnarinnar, sem beint sýna, að þær stafa af dýrtíðarlækkuninni. Til þess telst í 9. gr. kr. 50000, í 10. gr. kr. 28320. í 11. gr. kr. 72400. í 12.gr. kr. 191536 og í 13. gr. kr. 129410, eða samtals kr. 471666. Aðrar lækkanir á 9.–13. gr., sem ekki geta talist til dýrtíðarlækkunar. nema kr. 245300, en þar á móti kemur hækkun á 7. gr., sem nemur kr. 79843, svo lækkunin alls í þessum kafla verður kr. 637123. Á síðari kaflanum nemur dýrtíðarlækkunin á 14. gr. kr. 358530, 15. gr. kr. 53870, 16. gr. kr. 134460 og 18. gr. kr. 28887, eða alls kr. 575747. En samtals nemur öll lækkunin á þessum kafla kr. 696456. Dýrtíðarlækkunin á báðum köflunum nemur því kr. 1047413, en aðrar lækkanir kr. 286346, svo lækkunin verður alls kr. 1333759. Af þessu geta menn sjeð, að þótt stjórnin hafi viljað spara, hefir henni samt ekki tekist að verða sparsamari en fjárveitinganefnd í fyrra. Hjer skal jeg til samanburðar skýra frá atgerðum nefndarinnar. Lækkanir hennar nema kr. 486880, en hækkanir kr. 112100, svo lækkunin verður samtals um kr. 375000. Dragi maður frá hallann sem var á fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar kemur út kr. 177200 sem hreinn ágóði fyrir landssjóðinn. Þar við bætast kr. 20000, sem gleymst höfðu, svo nefndin skilur þá við frv. með jafnmiklum ágóða og hallinn var á stjórnar frv. Nefndin hefir lagt ríka áherslu á að skila frv. hallalausu; en jeg skal taka fram frá mínu eigin brjósti, að mjer finst hún hafi gengið helst til langt í því efni. Jeg vil að vísu sem frsm. ekki ásaka nefndina, heldur aðeins skýra frá gerðum hennar og að jeg var henni í ýmsum atriðum ósammála. Þá kem jeg að tekjukaflanum. Nefndin hefir lagt til, að erfðafjárskatturinn verði hækkaður um 25 þús. kr. og hefir hún fyrir sjer í því efni síðustu skýrslu fráfarinnar stjórnar. Þar sem skatturinn hefir reynst 70000 kr. Aftur á móti þótti nefndinni tóbakstollurinn of ríflega áætlaður, af því að á síðasta ári hefir hann ekki reynst meiri en 400000 kr., og hefir því lagt til, að hann yrði færður niður um 100000 kr. Sama er að segja um vörutollinn. Nefndin býst við, að þjóðin muni verða sparsamari nú en á undanförnu ári, og því flytja minna inn; hefir hún því lagt til að liðurinn yrði lækkaður um 200000 kr. Aftur á móti sjer nefndin enga ástæðu til, að pósttekjurnar verði minni nú en á síðasta ári, og leggur því til að sá liður verði hækkaður um 100000 kr. Sama er að segja um símatekjurnar, og hefir nefndin hækkað þann lið um 75000 kr. Tekjuliðirnir lækka þá alls um 100000 kr. Áætlunin er ákaflega varleg og má búast við miklum mun meiri tekjum, einkum ef - eins og nú er útlit fyrir - verður góðæri. Um 7. lið 2. gr. skal jeg geta þess, að þar eru áætlaðar 600000 kr. tekjur af útflutningsgjaldi. En þar að lútandi lög munu falla úr gildi í árslok, nema samþykt verði að framlengja þau. Það liggur fyrir frv., er fer í þá átt, og er því ekki auðið að segja neitt um þennan lið fyr en sjeð er, hvaða byr það frv. fær í háttv. deild. Jeg má segja, að ekki eru fleiri atriði í tekjukaflanum, sem nauðsyn er að fara orðum um. Býst jeg ekki við miklum umræðum um hann, enda er áætlunin varleg frá hendi stjórnarinnar og ekki síður frá nefndarinnar hendi. Skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni.

Fjármálaráðherra (Magn.J.): Jeg get fyrir mitt leyti tekið undir með háttv.frsm. (B.J.) viðvíkjandi brtt. við tekjuliðina. Þær eru eins og hann tók fram, í samræmi við reynslu síðasta árs. Það er máske óvissast að gera ráð fyrir auknum símatekjum, en þó er áætlunin lægri en raun varð á síðasta ár. Af þeim liðum, sem ekki hafa verið gerðar brtt. við, er óvissastur 2. liður í 2. gr., um tekju- og eignarskatt. Það er nýr skattur, sem ekki hefir reynslu við að styðjast og sjálf skattalagningin er svo stutt á veg komin, að þar er við engin gögn að styðjast, aðeins getur maður gert sjer hugmynd um árangurinn. en eftir því útliti virðist ekki óvarlega farið. Annað, sem jeg vildi athuga við tekjuskattinn. er, að mikill munur er á milli þess sem á er lagt, og þeirrar upphæðar sem að lokum greiðist í ríkissjóð, einkum þegar mikill áramunur er hvað afkomuna snertir. Þó ekki sje slíku til að dreifa, mun allajafnan mega reikna með 20% afföllum, og þyrfti þá hinn niðurjafnaði skattur að nema um 1 miljón. Annars get jeg tekið undir með háttv.frsm. (B. J.), að það er ekki rjett að vera altaf að þeyta lómslúðurinn. Hagurinn batnar ekkert við það eitt. Það er nú von um og útlit fyrir að fjárhagurinn fari batnandi, enda væri ekki gott annað. Samt má ekki blanda vonum sínum saman við raunveruleikann eða yfirstandandi ástand. Mjer þykir vel farið hve gætilega háttv. fjárveitinganefnd hefir farið með frv., og álít það einu rjettu leiðina; því þótt útlitið sje gott og menn geri sjer fagrar vonir, er of snemt að fara að taka forvexti af þeim strax.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla ekki að tala langt mál, en það, sem jeg aðallega vildi minnast á, var tóbakstollurinn. Háttv. nefnd hefir þótt hann of hátt áætlaður, og er það álitamál. Hygg jeg ekki að svo sje. Byggi jeg það álit mitt á því að á þessu ári verður lítill innflutningur vegna birgða frá f. á., og er því ástæða til að ætla, að mikið verði flutt inn á árinu 1923. Í ár flytur Landsverslunin lítið inn. af því hún veit hve miklar birgðirnar eru og kemur hjer fram einn kosturinn við tóbakseinkasöluna, sá að við hana sparast erlendur gjaldeyrir. Jeg tek þetta fram, ekki til þess að leggjast á móti áætlun hv. nefndar. heldur mjer til rjettlætingar. Lækkunina á vörutollinum tel jeg rjettmæta, en ekki eingöngu af sömu ástæðum og háttv.frsm. (B.J.), heldur af því, að kolatollurinn fellur niður um næstu áramót, en því hafði jeg ekki gert ráð fyrir í áætlun minni. Viðvíkjandi síma- og pósttekjum hefi jeg fylgt sömu reglum og áður hefir verið fylgt, og held jeg að varlegra sje að láta þar sitja við stjórnarfrv. Landssímastjórinn hefir sagt mjer, að nauðsynlegt sje að lækka símagjöld innanlands, en mundi mega hækka þau til útlanda. Er óvíst hvort sú ráðstöfun verður til að auka eða minka tekjurnar. Hæstv. fjármálaráðherra (Magn.J.) taldi tekjuskattinn mjög óvissan. en hann varð hærri en hjer er áætlað bæði árið 1920 og 1921, og geri jeg mjer miklar vonir um, að hann verði einnig nú töluvert hærri en áætlunin. Í gamla tekjuskattinum var sáralítill skattur af eignum, en eignaskatturinn nýi hlýtur að gefa þó nokkuð meira. Og eftir því, sem jeg hefi fengið að vita um framkvæmd laganna hjer í Reykjavík og um væntanlega ákvörðun skattsins þar, þá er mjer óhætt að segja, að alls engin ástæða er til að ætla, að skatturinn nái ekki áætlun þetta ár. Í fjárlögum þessa árs er hann áætlaður 700 þús. kr., og ef nú verður slíkt góðæri til lands og sjávar, sem háttv.þm. Dala. (B.J.) spáði, þá ætti skatturinn að ná 800 þús. kr. næsta ár, að minsta kosti. Hv. frsm. (B.J.) kom með heilmikinn útreikning um lækkun gjaldanna. Þann útreikning get jeg ekki vefengt og ekki samþykt heldur, þótt jeg heyri hann lesinn upp. Þetta er talsvert verk og ekki gert á einu augabragði. Hann reiknaði nákvæmlega út, hvað væru lækkanir vegna minkandi dýrtíðar og hvað af öðrum orsökum. Jeg er nú ekki viss um, að slíkt verði reiknað út upp á hár. Og vafasamt tel jeg það líka hjá honum að halda því fram, að nefndin sje miklu sparsamari en fyrverandi stjórn. Það geta komið alvarlegar gloppur í þennan reikning hans allan. Jeg vil aðeins nefna barnafræðsluna. Þar leggur nefndin til að „spara“ 250 þús. kr. En nú stendur svo á, að sú upphæð, sem í frv. er, er lögbundin. Háttv. fjárveitinganefnd hefir að vísu gert tilraun til þess að fá þessu breytt, en mjög er óvíst, hvernig um það fer. Og ef það verður ekki samþykt, þá er orðinn halli á frv. eftir meðferð nefndarinnar. Vafasamt er því hjá nefndinni að reikna með þessu. Þegar öllu er á botninn hvolft, held jeg því, að nefndin hafi frekar gengið skemra en lengra en stjórnin hafði gert. Þetta segi jeg ekki sem hnútu til háttv. nefndar, heldur vegna þess, að mjer virtist nefndin vilja láta líta svo út, sem hún skilaði frv. í betra ástandi en stjórnin lagði það fyrir.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Þeir töluðu báðir um tekju- og eignarskattinn, núverandi fjrh. (Magn.J.) og hinn fyrverandi (M.G.). Jeg er sannfærður um, að áætlun nefndarinnar er mjög varleg, því að í Reykjavík einni er lagður á skattur, sem nemur allri áætlunarupphæðinni.  Háttv. 1. þm. Skagf. (M.G.) mintist á reikning þann, sem jeg gerði í fyrri ræðu minni. Jeg skal nú geta þess, að skrifari nefndarinnar gerði þennan útreikning og hann hafði enga ástæðu til þess að láta annað koma fram en hið rjetta. Vitanlega er ekki ugglaust, að þetta standi alveg heima, en varla mun það miklu skakka. Ekki vil jeg þrátta við háttv.þm. (M.G.) um það hvor sje sparsamari fjvn. eða fyrverandi stjórn. Hygg jeg að báðar hafi verið fullsparsamar. Þó vil jeg geta þess fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar, að hann setti sjer fyrir mark og mið að skila frv. hallalausu, en það gerði stjórnin ekki. En vitanlega eru þetta aðeins tillögur hjá nefndinni, en eftir þeim tillögum verður hún að reikna, þótt hún viti ekki, hvort þær ganga fram. Það er vilji nefndarinnar, sem kemur fram í till., en vilji háttv. deildar kemur fram í því sem samþykt verður.

Magnús Guðmundsson Ef háttv.frsm. (B.J.) vill lána mjer útreikning sinn milli umr., þá mundi jeg gjarna vilja athuga hann dálítið. Til þess þarf kunnugleika, sem jeg leyfi mjer að efast um, að skrifari háttv. nefndar hafi enda þótt mjer detti ekki í hug að efast um samviskusemi hans. Má t. d. benda á það að í fjárlögum fyrir þetta ár er prentvilla sem munar 100 þús. krónum. Háttv. frsm. (B.J.) kvað nefndina hafa viljað skila frv. tekjuhallalausu. en stjórnina ekki. Um vilja fyrv. stjórnar í þessu máli getur hann nú varla sagt; en stjórnin gat ekki bygt á því, að lögákveðnar greiðslur fjellu niður. Þingnefnd getur lagt til, að áætla aðeins 100 þús. kr. til barnafræðslu, enda þótt lög heimti 350 þús. kr., þegar hún leggur um leið til, að lögin falli niður um sinn. Sá munur einn fyllir hallann, sem var á frv. stjórnarinnar, og meira til. Nefndin má byggja á þessum till. sínum ef hún vill en stjórnin verður að miða við gildandi lög þegar hún gerir frv. sitt. Ef hún væri ekki bundin við þau, þá væri ekki mikill vandi að láta frv. vera tekjuhallalaust.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg sagði í upphafi, að þessi útreikningur væri þannig gerður, að öll laun eru tekin og aðrar þær upphæðir sem augljóslega lækka með minkandi dýrtíð og er það talin dýrtíðarlækkun. Hitt eru taldar aðrar lækkanir. Skrifari nefndarinnar gerði nú ekki þennan reikning alveg einn, því að jafnan var þetta athugað um leið og farið var yfir hvern lið fyrir sig. En gjarna má háttv. 1. þm. Skagf. (M.G.) fá reikningana til yfirlits. Jeg sagði að fyrv. stjórn hefði ekki viljað leggja frv. fram tekjuhallalaust. Þetta er rjett. Stjórnin er af engum bundin, en nefndin er þó bundin við frv. stjórnarinnar. En jeg segi þetta ekki í óvirðingarskyni, heldur til hróss. Stjórnin gat gert þetta en hún var of skynsöm til þess.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Þess er fyrst að geta, að prentvilla er á bls. 5 í fjárlagafrv. Þar stendur í 7. gr. III.: „9. greiðsla“ til Landsbankans, en á að vera 10. greiðsla. Þetta lagfærir nefndin með 6. brtt. á þskj. 117. Um 10. gr. er ýmislegt að athuga. Er nefndin þar ekki sammála um alt. 7. brtt. var samþ. með litlum meiri hluta, og um það þarf ekki að segja annað en það, að sambandslaganefndin, og jeg er þar einn, lítur svo á, að þetta sje samningum bundið við sig, eins og nefnt er í nál. Um sendiherrann er önnur afstaða nefndarinnar. Þrír nefndarmenn flytja brtt. um að lækka þann lið úr 20000 í 12000 kr., en meiri hl. nefndarinnar er á móti þessu. Nefndin hafði nú líka fengið upplýsingar um það, að hr. Sveinn Björnsson, sem nú gegnir embættinu, getur ekki staðið straum af þessu embætti fyrir minni borgun en þetta nú orðið. Hann er ekki svo auðugur. Hugsast gæti, að einhver stórefnamaður gæti tekið það, ef hann vildi leggja fram nokkrar þúsundir króna á hverju ári frá sjálfum sjer. Sveinn getur það ekki. En þegar svo er, þá er till. eingöngu beint gegn honum. Og þegar háttv. flutningsm. athuga þetta, þá skil jeg ekki annað en að þeir taki till. aftur. Líka má minna á það, að þetta embætti er áreiðanlega hreinn gróðavegur landinu, og það enda þótt hærri upphæðin sje veitt. Enginn sendimaður landsins er svo ljelegur að hann geti ekki unnið mikið gagn, og um hr. Svein Björnsson hefi jeg ekki heyrt það, að hann væri neinn liðljettingur. Það mun varla vera til svo ljelegur sendimaður, að hann geti ekki unnið landinu meira gagn en þeirri fjárhæð nemur, sem til launa hans fer. Það þarf ekki mikla hækkun á pundsverði af kjöti, ull eða fiski, til þess að vinna upp kostnað við einn eða tvo sendimenn. En nú er það viðurkent, að Sveinn Björnsson er ekki ljelegur, heldur duglegur sendimaður. Stjórnin hefir sjálf sagt, að hann hafi reynst ágætlega. En það eru til fleiri hliðar á þessu máli. Það er til á því sú hlið, sem ekki verður metin til peninga, en það er heiður og sæmd þessa ríkis. Að vísu hafa nokkrir hv.þm. gerst svo djarfir að nefna fullveldið glamur og gagnsleysu og þeir hafa jafnvel reiknað út hversu mikið það hafi kostað - áætlað það um 200 þús. kr. En ætti það þá að verða endirinn á sjálfstæðisbaráttu vor Íslendinga, að fá alt, en skila því síðan aftur, til þess að spara nokkur þúsund kr.? En hví þá ekki að reyna að spara sem mest og setja sjálfstæði landsins á opinbert uppboð? Jeg býst við að margir mundu fúsir að kaupa það fyrir miljón krónur eða meira, þó Íslendingum sjálfum þyki það einskis virði. Það þarf undarlega djörfung til þess að geta talað slíkum óvirðingarorðum um sjálfstæði vort á sjálfu Alþingi, þar sem þjóðin þó veit, að ekkert meira happ hefir hent Ísland frá því það bygðist en að fá fullveldið viðurkent, og það án þess að leggja líf bestu sona þjóðarinnar í sölurnar nje heldur fje landsins. Það væri því háðung Íslands í augum allra þjóða, ef þingið legði nú niður sendiherrann. Auk alls þess, sem þessi maður hefir gagnlegt gert í sendiförum og samningum við aðrar þjóðir, þá er hann samkvæmt stöðu sinni í kunningsskap við sendiherra annara þjóða í Danmörku, og getur á þann hátt einnig unnið oss ómetanlegt gagn. Nytsemi hans verður því aldrei metin til peninga. En því óskiljanlegri er sú djörfung minni hluta nefndarinnar, að vilja leggja fyrir hann stein í götu og gera honum starfið ómögulegt, nema þá að háttv. nefndarmenn telji þennan mann óhæfan til stöðunnar. Það væri hennar eina afsökun. En hvar er brjef um það, að betri maður muni fást, þótt hann væri efnaðri? Annars er óþarfi að fjölyrða um þessa tillögu. Jeg veit, að deildin muni fella hana með miklum atkvæðamun. Allir heilvita menn hljóta að sjá, að þetta eru þau minstu laun, sem þessi maður getur komist af með. Að samþykkja till. er því aðeins grímuklædd tilraun til þess að svifta hann stöðunni. Næst er brtt. við 11. gr. um að lækka skrifstofukostnað sýslumanna úr 60 þúsundum niður í 50 þúsund. Er sú lækkun gerð í samræmi við dýrtíðarlækkun yfirleitt. Þá hefir nefndin lagt til að kostnaður við yfirskattanefndir yrði hækkaður að miklum mun, eða úr 5 þúsundum upp í 20 þúsund. Er sú hækkun miðuð við það, að matið, t. d. hjer í Reykjavík, hefir reynst margfalt dýrara en ráð var fyrir gert. Eru jafnvel líkur til, að hækkun nefndarinnar á þessum lið sje of lítil. Enn hefir meiri hluti nefndarinnar viljað lækka skrifstofufje landlæknis úr 3 þús. kr. niður í 2 þúsund. Mun það gert vegna verðstuðulslækkunarinnar. Þá kem jeg að 11. brtt. á þskj. 117, og er hún um styrk til Jökuldals-, Hlíðar-, Tungu-, Hjaltastaðar og Eiðahreppa, til þess að ráða sjer sjerstakan lækni. Þessir hreppar hafa reynt að berjast fyrir að fá lögskipaðan lækni þangað, en það hefir ekki fengist. Nú fara þeir fram á viðbótarstyrk, til þess að geta ráðið sjer sjerstakan lækni. Þetta taldi nefndin rjettmæta kröfu og vildi því verða við henni. Er þetta nokkurnveginn það sama og að stofna nýtt læknisembætti að því undanskildu, að slíkt embætti er ekki fast og því hægt að leggja það niður hvenær sem er. Þess mun rjett að geta, að vafalaust telja þessir hreppar sig eiga vísa von á slíkum styrk framvegis, ef þeim nú tekst að ráða sjer lækni. 12. brtt. við 12. gr. fer fram á það, að styrkurinn til augnlæknis lækki niður í 1500 kr. Er sú till. bygð á því, að læknirinn hefir nú styrk til þess að kenna við háskólann í sinni sjerfræðigrein. Þessum lækni hefir verið gert það að skyldu að fara hringferð á ári hverju kring um land fyrir litla borgun. Hefir hann skaðast til muna á þeim ferðum. Vildi hann gjarna gera sig ánægðan með þessa lækkun á styrknum, ef hann þá yrði losaður við kvöðina um ferðalagið. Varð það að samkomulagi. Og því leggur nefndin til, að aths. við 12. gr. 5. lið b falli niður. Um næsta lið þarf ekkert að segja umfram það sem í nál. stendur. Þó nefndin vilji fella þá athugasemd niður, leggur hún þar með engan dóm á það, hvort þessi maður skuli hafa rjett til eftirlauna eða ekki. 15. brtt. er um það, að orðin ,,ekki yfir“ falli niður. Hljóðar þá greinin svo, að greiða skuli 70 aura á dag, og er það tilgangur nefndarinnar. Um 16. brtt. er nefndin öll á einu máli, að sá liður, um styrk til byggingar sjúkraskýla, skuli falla niður. Fjárhagur landsins er svo þröngur nú, að nefndin taldi ekki rjett að hrapað yrði að slíkum byggingum í bráð. Býst jeg við að það verði auðsótt mál við háttv.þm. að fella niður þessa fjáhæð. Þeir eru venjulegast fúsari á að fella en reisa. Þá er að minnast á hjúkrunarfjelagið „Líkn“. Nefndin er öll á einu máli um að hækka styrkinn til þess fjelags upp í 3 þús. kr., eins og var í síðustu fjárlögum. Þetta fjelag er svo þarft og ágætt, að ekki er sæmilegt að draga úr starfsemi þess. Þá hefir nefndin bætt hjer við nýjum lið, utanfararstyrk til Önnu Breiðfjörð til hjúkrunarnáms. Um þann lið er það að segja, að Alþingi hefir árlega veitt 1–2 konum styrk til slíks náms. Verður svo að vera, þar til landssjúkrahús er hjer komið svo sæmilegt, að þar geti konur notið fullkomins hjúkrunarnáms. 18. brtt. er um styrk til Gísla Sigurðssonar, til þess að kaupa sjer umbúðir. Þessi maður hefir lengi þjáðst af máttleysisveiki og lítið getað hreyft sig. Sótti hann um styrk nú til þingsins, til þess að fara til Þýskalands og afla sjer þar góðra umbúða. En nefndin lagði til að veita honum heldur styrk til þess að fá sjer umbúðir þessar hjer heima, vegna þess, að bráðlega má eiga von á lærðum umbúðasmið hingað til lands. Hefir sá maður numið í Þýskalandi þessa smíð og kvað nú vera útlærður. Þá kem jeg að þeirri till. nefndarinnar, sem stórtækust er, en hún er um, að allir símar skuli lagðir niður, þeir, sem nú standa í fjárlögum. Vil jeg fyrst leyfa mjer að segja frá nefndarinnar hug í þessu efni, að hún vill vinna það til, að skila fjárlögunum hallalausum, að leggja niður alla síma, og jafnvel alla vegagerð líka. En síðan reiknaðist nefndinni svo til að eigi þyrfti að leggja niður nema annaðhvort þetta, en nefndin klofnaði um það, hvort skyldi fyr falla, símar eða vegir. Minni hlutinn vildi láta vegina falla fyr, en meiri hlutinn vildi fremur fella símana. Man jeg ekki til að meiri hluti nefndarinnar vildi láta segja annað en að þetta væri gert af nauðsyn, til þess að skila fjárlögunum hallalausum. Þeir eru alls ekki á móti símalagningum yfir höfuð. En fyrir eigin hönd vil jeg minna á það, að Alþingi hefir lofað síma á milli Búðardals og Króksfjarðarness nú þing eftir þing, 5 eða 6 sinnum, og tekið hann í fjárlög. Þó er þessi sími ógerður enn. Og ef hann nú verður feldur af fjárlögum, þá er engin trygging fyrir því, að hann verði nokkurntíma tekinn upp aftur, og væri þá orðheldni þingsins fullkomin. Sama mundi háttv.þm. Str. (M.P.) segja um síma í Strandasýslu, sem líkt stendur á um og þann, sem jeg áðan nefndi. En því miður er hv.þm. (M.P.) veikur, og getur því ekki fært þessa ástæðu fram. Sumir háttv.þm. vilja ef til vill halda því fram, að það sje ekki mikils virði, þótt þingið lofi að gera eitthvað og setji það í fjárlög, ef stjórninni svo er leyft að fella slíkar framkvæmdir niður, ef ekki virðist vera fje fyrir hendi. En eitthvað ætti þó að mega treysta á loforð Alþingis. En í slíku loforði þings liggur það ótvírætt, að þær framkvæmdir, sem þannig eru teknar í fjárlög, eiga að sitja fyrir öðrum framkvæmdum og það er bein óorðheldni að fella niður slíka liði og taka nýja upp í þeirra stað. Annars tel jeg það algerlega rangt að fella niður bæði vegi og síma. Jeg vil láta hvorttveggja standa, en gefa stjórninni jafnframt heimild til að fresta þeim framkvæmdum, ef ekki reynist fje fyrir hendi. Till. minni hl. nefndarinnar um að fella niður vegina er í samræmi við till. meiri hl. um að fella símana og vegna hennar fram komin. Og mun minni hl.nefndarinnar vera fús á að taka þessa till. aftur, ef meiri hl. vill taka aftur sína till. En ef báðar till. koma til atkvæða, þá vil jeg mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri fyrst upp símatill., og ef hún verður feld, þá tökum við aftur okkar till. En ef sú till. verður samþ. þá vona jeg, að háttv. deild muni einnig samþykkja að fella vegina. Því vegur gerir aldrei eins mikið gagn eins og sími, sem lagður er fyrir sama fje. Síminn milli Búðardals og Króksfjarðarness er áætlaður 38 þúsund kr. Og ef sá sími er lagður. komast tvö kaupfjelög í samband innbyrðis og samband við umheiminn. Vil jeg spyrja þá, sem kunnugir eru verslun og ferðalögum hjer, hvílíkt hagræði er að slíkum síma, ekki aðeins fyrir þessi kaupfjelög, heldur og fyrir báðar sýslurnar. Mundu þeir vafalaust vera á einu máli um það að enginn vegarspotti sem kostaði sama fje, mundi geta gert mönnum slíkt hagræði. Auk þess vil jeg geta þess að þessi símalagning getur orðið til þess að bjarga mörgum mannslífum, því í norðurhluta Dalasýslu er afarerfitt að ná í lækni, og oft að læknir í Búðardal er ekki heima og þarf þá að sækja lækni til Hólmavíkur. Þetta mundi alt ganga greiðara ef sími væri kominn, svo hægt væri að vita þegar um það hvor læknirinn væri heima og kæmi því sjúklingnum læknishjálp miklu fyr en ella. Hjer eru því beinlínis spöruð mannslíf. En auk þess sem af þessum síma eins og líka öðrum símum landsins leiðir vinnusparnað og sparnað á mannslífum. Þá getur einnig oft verið um beinan peningasparnað að ræða. t. d. í kaupum og sölu. Tilboð í verslunarsökum standa oft stutta stund og ef ekki er hægt að sinna þeim fljótt, þá eru þau gengin manni úr greipum og tapað stórfje. Það getur því ekki talist efamál að símar gera meira gagn en vegir fyrir jafnmikið fje og þess vegna er það rjett og sjálfsagt, ef annað þessara tveggja á að fella af fjárlögunum, að þá verði vegirnir feldir. En mín skoðun er sú að hvorugt eigi að fella. Þá er Hvanneyjarvitinn. Um hann er ekkert að segja. Þetta er nýr liður og sjálfsagður. Þá hefir nefndin lækkað fjárveitinguna til sjómerkja, en það er ekki annað en flutningur milli liða því að þessar 4000 kr., sem þar eru skornar af, eru veittar til Hvanneyjarvitans. Þá er að síðustu einn liður sem jeg mun leiða hjá mjer að ræða og jeg hefi ekkert um sýslað, en það er liðurinn sem snertir sambandslaganefndina. Svo skal jeg ekki fjölyrða meira um þennan kafla að svo stöddu.

Forsætisráðherra (S.E.): Jeg hefi ekki ástæðu til að deila á háttv.fjvn. út af þeim kafla, sem hjer liggur fyrir. Jeg vil yfirleitt styðja hana í sparnaðarviðleitni hennar. Jeg er þakklátur meiri hl. nefndarinnar fyrir það, að hann vill láta fjárveitinguna til sendiherrans standa óbreytta frá því sem er í frv. stjórnarinnar. Jeg hefi oft áður lýst afstöðu minni til þessa embættis en get þó tekið það fram enn að jeg álít það eitt af nauðsynlegustu embættum þessarar þjóðar. Jeg vil gjarna halda þeim manni sem nú er í embættinu. Hann hefir marga og góða hæfileika til að gegna því, og er auk þess nú búinn að fá reynslu í þessum efnum, en hún er mikils virði. Ein af ástæðunum sem færðar voru fram móti þessu embætti var sú, að það væri tildur. En þetta er mesti misskilningur. Það er langt frá að maður sá er nú gegnir embættinu, hafi farið með nokkru tildri. Jeg lagði áherslu á það þegar í upphafi, að hann hefði þennan titil: Það veitir honum greiðari aðgang að áhrifamönnum erlendis, en það er mikilsvert. Ef brtt. minni hl. verður samþykt, þá er það sama og sendiherrann verði að skila embættinu af sjer. Hann er ekki svo auðugur, að hann hafi efni á því að leggja fram fje frá sjálfum sjer til þess að halda stöðunni. En annars skal jeg ekki fara frekar inn á þetta mál, fyr en jeg heyri álit minni hl. Jeg vænti þess, að háttv. deild geri launin ekki minni en þau eru ákveðin í stjórnarfrv. Jeg álít, að það sje aldrei meiri þörf en nú að halda sendiherranum. Þá er annar liður, kostnaðurinn við sambandslaganefndina. Jeg hefi skilið nál, fjvn. svo, og einnig skilist það á umræðum, sem farið hafa fram milli fyrv. stjórnar og nefndarinnar, að svo væri litið á, sem þóknun nefndarmannanna væri bygð á samningi milli þeirra og stjórnarinnar. Jeg skal nú ekki segja, hvort þessi skilningur er rjettur, en ef svo er, þá hefi jeg áður látið það í ljósi, að það er ekki gott að rifta samningi, sem stjórnin gerir. Jeg hefi ætlað að tala um þetta við fyrv. forsrh. og fá að vita, hvað hann teldi rjett í þessu, en jeg náði ekki tali af honum í dag, en mun gera það hið bráðasta. Þá er brtt. um það að hækka skrifstofukostnað sýslumanna. Hún er auðvitað mjög nærgöngul við sýslumennina, því allmikið hefir skrifstofukostnaður verið sparaður við þá. Þá er brtt. við 12. gr., um styrk til augnlæknis. Um það skal jeg ekki deila. - Þá kemur brtt. við 12. gr. 13 a., um það, að orðin „ekki yfir falli burtu. Afleiðingin af því verður sú, að upphæðin, sem nefnd er í greininni, verður áætlunarupphæð, en ekki föst upphæð. Mjer hafa, síðan jeg tók við, borist umkvartanir um það að fyrv. stjórn hafi skilið athugasemdina sem um fasta upphæð væri að ræða. En ef þessi sanngjarna till. nefndarinnar verður samþykt, þá býst jeg við, að stjórnin taki þessar umkvartanir til greina. Þá er hækkun styrksins til hjúkrunarfjelagsins „Líknar“. Ekkert hefi jeg við það að athuga. Fjelag þetta hefir sýnt lofsverðan áhuga og dugnað í starfsemi sinni. Um b-lið þeirrar till. skal jeg ekkert segja; jeg þekki stúlkuna, sem styrkinn á að fá ekki neitt. Þá held jeg að það sje ekki fleira sem jeg þarf að athuga við þennan kafla; yfirleitt er jeg samþykkur öllum brtt.fjvn. við hann.

Atvinnumálaráðherra (Kl.J.): Stærstu brtt.háttv.fjvn. falla á 13. gr. fjárlagafrv., samgöngumálin. Fjvn. hefir, eins og hún segir sjálf gripið til þess örþrifaráðs að leggja til að engir símar verði lagðir á árinu. Það kynni nú að sýnast svo, að hjer væri hart að gengið við mig eða stjórnina, en svo er þó ekki. Þessi stjórn vill sýna það, að henni er alvara með að spara. En það er ekki nóg að bera sparnaðinn á vörunum; það verður líka að sýna hann í verkinu, svo um munar. Hjer er þó um verulegan sparnað að ræða þar sem farið er fram á að spara 154 þús. kr. Þetta kom til tals milli mín og nefndarinnar, og jeg fjelst á það, að nauðsynlegt væri, eins og nú standa sakir, að láta símalagningarnar bíða að sinni. Jeg álít að til sjeu símar, sem ekki eru bráðnauðsynlegir. Þeir símar, sem eftir er að leggja, eru í útkjálkahjeruðum og þeir eru þar að vísu nauðsynlegir, en þeir borga sig ekki eins vel og þar, sem þjettbýlt er, Jeg hefi átt tal um þetta við landssímastjóra og hann hefir sagt mjer, að þeir símar, sem eftir er að leggja, muni ekki bera sig. Frá því sjónarmiði álít jeg, að það sje ekki varhugavert þótt símalagningu sje frestað í 1–2 ár. Að því er snertir D. III. 3. skal jeg geta þess, að jeg er ekki viss um, að það sje heppilegt, að stór loftskeytastöð sje reist á Síðu. Frá því fyrsta að farið var að leggja síma hjer á landi var það meining stjórnarinnar, að símasamband kæmist á við Austurland eftir suðurströndinni, svo að sambandið við útlönd yrði altaf áreiðanlegt en það væri orðið tvöfalt. Ef loftskeytastöð yrði nú reist á Síðu, þá hygg jeg að lítið yrði úr símalagningu austur, eða bið gæti orðið á henni. En það tel jeg ver farið, enda hygg jeg að íbúar Skaftafellssýslu kysu heldur símasamband en loftskeytasamband. Það var talað um það í nefndinni hvort ekki mætti fara þá leið að lofa símunum að standa í fjárlögunum, en veita stjórninni heimild til að fella þá burt, ef hún sæi sjer ekki fært að leggja þá. En það ráð hefir nú ekki verið tekið, enda er það heppilegra. því að þegar símarnir standa í fjárlögunum gefur það von um að fá þá. Háttv. frsm. (B.J.) gat þess, að heldur mætti leggja niður vegagerð en símalagningu. En þar er jeg honum ekki sammála. Því að jeg álít, að þó enginn sími sje alveg ónauðsynlegur, þá sjeu þó sumir lítt nauðsynlegir; en jeg þekki engan veg hjer á þessu landi, sem ekki er nauðsynlegur. Jeg skal játa, að það er hart fyrir íbúa hjeraða, sem lengi eru búnir að bíða eftir uppfyllingu loforðs um símalagningu að verða sviftir von um það í svipinn, og þess vegna hefði kannske verið ástæða til þess að lofa fyrsta símanum í D. III. að standa. En það má ekki láta það bitna á vegunum, því að þeir eru allir nauðsynlegir. Jeg hefi átt tal um það við vegamálastjóra, hvort gerlegt væri að leggja niður allar fjárveitingar til vegagerðar á þessu ári, en hann var því mjög mótfallinn. En hann gat þess, að vegirnir væru mismunandi nauðsynlegir. Hvað snertir flutningabrautir, þá gat hann gengið inn á, að til mála gæti komið að fresta Húnvetningabraut, Skagfirðingabraut, Hvammstangabraut og Flóabraut, en alls ekki Biskupstungnabraut. Nú endi hún í foraði, og yfir það verði að komast. En ef til vill mætti lækka fjárveitinguna til hennar úr 25 þúsund niður í 20 þús. kr. En það er langt frá því að hann eða jeg mæli með þessari frestun. Jeg vil líka benda á það, að ef þessum brautum er frestað, þá þarf að hækka að mun 5. liðinn, um viðhald flutningabrauta, því að sú skylda hvílir á ríkissjóði að halda við vegunum meðan ekki er búið að afhenda þá sýslufjelögunum, og ekki er hægt að afhenda þá fyr en þeir eru fullgerðir. Þess vegna vil jeg beina því til fjvn. að ef það verður ofan á að minni hl. fái vilja sínum framgengt. Þá verður að hækka viðhaldsliðinn talsvert mikið. Þá er það Holtavegurinn. Vegamálastjóri hefir sagt, að það sje áhjákvæmilegt, að við hann sje gert þegar í stað; það nái engri átt að skilja við hann í því ástandi sem hann er nú í, og jeg veit, að þeir háttv.þm., sem til þekkja, munu kannast við, að þetta eru ekki neinar öfgar. Í stuttu máli, við viljum alls ekki láta fella niður tillögin til Holta- og Biskupstungnavegarins, og auk þess, ef hin tillögin verða niður feld, láta hækka liðinn til viðhalds vega að miklum mun. Af þjóðvegunum er Stykkishólmsvegurinn sá, sem síst má bíða. Hann endar í ófærum flóa, eins og Biskupstungnabrautin. Vegamálastjórinn telur því mikla nauðsyn að halda honum áfram, og vil jeg biðja hv. deild að taka það til greina. Í þessu sambandi vil jeg benda á það, að nokkurt ósamræmi er í till. minni hl. þessarar háttv. nefndar. Þessi háttv. minni hl. hefir lagt það til að fella niður fjárveitingu til flutningabrauta og þjóðvega, en lætur styrkinn til sýsluvega standa óhaggaðan. Jeg verð að segja það, að jeg sje enga ástæðu til að hætta við aðalvegina,en styrkja angana út frá þeim. Þessi till. ætti því að sjálfsögðu einnig að ná til akfærra sýsluvega. Annars er mjer kunnugt um það, að talsverð eftirspurn er eftir þessum styrk, og sýslurnar vilja hlíta öllum þeim skilyrðum, sem sett hafa verið um veitingu hans. Nú hafa komið fram nægilega margar umsóknir til þess að notað verði alt það fje, sem lagt er til að veita. Það er síður en svo að jeg sje því mótfallinn, að þessi upphæð verði veitt; en vildi aðeins benda á þetta ósamræmi. Háttv. þm. Mýra. (P.Þ.) hefir komið fram með brtt. um að hækka tillagið til akfærra sýsluvega. Jeg hefi í rauninni ekkert við það að athuga, en tel óhugsandi, að hún verði samþykt, ef feldur verður styrkurinn til flutningabrauta. Jeg vil enn geta þess, að vegamálastjóri hefir tjáð mjer, að það sje mjög mikil eftirspurn eftir vegavinnu á vorin til sveita, og telur hann víst, að tilfinnanlegur atvinnubrestur mundi verða, ef þessi vorvinna legðist alveg niður. Leggur hann því eindregið til, að eitthvað sje veitt á hverjum stað til undirbúningsvinnu á vorin. Jeg skal því taka það fram um þessa liði (vegagerðir), að jeg teldi rjettast, að þeir stæðu óbreyttir, en stjórninni væri heimilað að minka framlögin, ef og eftir því sem þurfa þætti. Mætti athuga þetta til 3. umr., og skal jeg fúslega, annaðhvort einn eða í samráði við minni hl. nefndarinnar, koma með brtt. í þá átt. Um C-liðinn er ekkert að segja nú, því álit samgöngumálanefndar er ekki komið ennþá. Aftur á móti hefir komið fram brtt. frá háttv. 1. þm. Eyf. (St.St.) um styrk til að halda uppi Grímseyjarferðum. Jeg tel víst, að þessi styrkur verði veittur, með tilliti til þess, hversu erfitt það er fyrir Grímseyinga, svo fáir sem þeir eru, að halda uppi landferðum; auk þess ber að líta á að þeir eru læknislausir. Það skiftir því litlu máli, hvort þessi brtt.háttv.þm. Eyf. (St.St.) verður samþykt eða ekki, því jeg tel víst að Grímseyingum verði engu að síður veittur styrkur af þessu fje, þótt hans sje ekki getið sjerstaklega. Um vitamálin skal jeg vera stuttorður. Það hafa komið fram 2 brtt. um að veita 4000 kr. til þess að reisa vita í Hvanney, en þá upphæð á að klípa af fjárframlaginu til sjómerkja (4. lið), þannig, að hann er færður niður úr 10000 kr. í 6000 kr., svo að allur liðurinn er óbreyttur. Jeg sje nú ekki, að þessi viti sje nauðsynlegri en aðrir vitar, sem slept hefir verið, en finn heldur ekki ástæðu til að amast við honum. Að öðru leyti skal jeg geta þess, að þessi liður er áætlaður 117000 kr., en vitagjaldið er 150000 kr. Þannig gengur nokkur hluti af vitagjaldinu sem eyðslueyrir í landssjóð. Það var nú ekki tilætlunin í upphafi, að það gengi til annars en vita og sjómerkja. Aftur á móti má líta á það, að landssjóður hefir áður fyr opt goldið meira til stofnunar vita og sjómerkja en nam vitagjaldinu, en það getur jafnað sig í þetta sinn. En sú regla ætti að gilda, að vitagjald yrði ekki eyðslufje landssjóðs.

Fjármálaráðherra (Magn.J.): Um þær greinar, sem nú eru til umr., sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða. En meðal þeirra er þó ein af þýðingarmestu greinum fjárlaganna, sem sje 7. gr.; en hún er þess eðlis að henni verður ekki með orðum skipað. En þó vildi jeg gera örlitla athugasemd viðvíkjandi því, hvernig hún skiftist í innlendar og útlendar skuldbindingar. Þegar það er athugað, lætur nærri, að af öllum þeim skuldbindingum, sem á ríkissjóði hvíla, sjeu ¾ við útlönd, og aðallega við Danmörk. Sje nú litið á þessar greiðslur, eins og nú standa sakir með hinn mikla gengismun á íslenskum og dönskum peningum, þá er það eigi alllítil upphæð, sem við þyrfti að bæta, til þess að geta svarað þessum greiðslum í dönskum krónum. Það þarf því enginn að vera hræddur, þó að tekjuafgangur verði á fjárlögunum, því í raun og veru er þarna hít, sem ekki fyllist strax. Þá vil jeg þakka háttv. fjárveitinganefnd fyrir brtt., sem hún hefir gert við 11. gr., sem er í því fólgin að hækka þá upphæð, sem ætlað er, að þurfi til yfirskattanefnda, úr 5000 kr. upp í 20000 krónur. Því að sá kostnaður fer langt fram úr 5000 kr. og líklega fram úr 20000 líka. Því að það má ekki fara svo langt í að spara, að það beinlínis dragi úr störfum við skattaálögin sjálf. Og í sjálfu sjer er þessi upphæð svo lítil að meira gæti tapast á að spara hana. En hinsvegar skal jeg lofa að viðhafa hina ítrustu sparsemi í þessu.

Frsm. samgmn. (Þorsteinn Jónsson) Það eru aðeins örfá orð til þess að skýra það, hversvegna samgöngumálanefndin hefir ekki skilað nefndaráliti við þessa umræðu fjárlaganna. Það hefir verið venja, að samgöngumálanefnd gefi út nál. viðvíkjandi samgöngum á sjó. En hún hefir ekki getað gert það nú, meðal annars af því, að skrifari nefndarinnar hefir verið veikur um nokkurt skeið, og auk þess hafa aðrir nefndarmenn haft ýmsum öðrum störfum að sinna, og því eigi getað lokið störfum í samgöngumálanefnd. En jeg skal lofa því, fyrir nefndarinnar hönd, að skila nefndarálitinu fyrir 3. umr.

Pjetur Þórðarson Það er sjerstaklega háttv.frsm. (B.J.), sem hefir gefið mjer tilefni til að taka til máls, með því, sem hann sagði í framsöguræðu sinni, sjerstaklega um tvo liði í samgöngumálakaflanum, en það voru símamál og vegamál. Hann virtist vera að berjast við að sýna fram á það, ef um tvent væri að velja að vera án, annaðhvort síma eða vegi, þá taldi hann sjálfsagt að vegirnir yrðu að falla fyrri úr sögunni. Jeg hugsa nú, að þær ástæður, sem hann færði fram fyrir þessu, hafi ekki sannfært einn einasta mann, og ekki einu sinni hann sjálfan; hann hefir því talað þetta alt fyrir gýg. Auk þess, sem jeg hefði viljað andmæla þessari skoðun, hefir líka hæstv. atvinnumálaráðherra (Kl.J.) tekið í sama strenginn og tekið fram ýmislegt til mótmæla háttv.frsm. Vil jeg samt fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 126, 2. lið, frá minni hluta fjárveitinganefndar, sem gengur í gerða. Um þessa fjárveitingu er það fyrst og fremst að segja að hún gengur að mestu leyti til innanlands framkvæmda. því að það er aðeins hverfandi hluti hennar sem gengur út úr landinu, til þess að kaupa efni til smærri brúagerða, ræsa o. þ. h. En þar er öðru máli að gegna með símana; til þeirra þarf að kaupa allmikið efni frá öðrum löndum og verða allir að hafa hugfast, að á þessu er ákaflega mikill munur, og slíkt verður að spara eftir því sem mögulegt er. Þegar það er fjárskortur, sem veldur því, að fella verður niður eitthvað af þessum nauðsynja framkvæmdum. Mjer er það fyllilega ljóst, að nefndin hefir ekki lagt til að fella niður símalagningar og vegagerðir, nema af því að hún hefir talið það brýnustu nauðsyn, en sú nauðsyn er öllum alkunn, því að hún er hin margumtalaða peningakreppa. En þó að háttv. minni hluti fjárveitinganefndar hafi komiðð með þessar brtt., þá er háttv flutningsm. það fyllilega ljóst að þær eiga sjer fáa formælendur, og eru því meira fram komnar til þess að sýnast en til þess að verða að raunveruleika.  Það er engum efa bundið, að það horfir töluvert öðruvísi um þessa fjárveitingu en margar aðrar, þar sem nær því alt það fje, sem til vega er lagt, gengur í gegnum hendur landsmanna sjálfra, og kemur þeim því beint að notum, ekki aðeins á þann hátt, að það veiti atvinnu, sem annars er síst of mikil, heldur bætir það einnig vegina, og þar með samgöngurnar á landi, og er í einu orði sagt mjög til hagsbóta fyrir almenning. Jeg get því tekið undir með hæstv. atvinnumálaráðherra, er hann sagði, að engin krafa væri enn þá þekt um nokkurn vegspotta, sem ekki væri bráðnauðsynlegur, og það er undantekningarlaust orðið að staðreynd, að þau hjeruð, sem besta hafa vegina, eru blómlegustu hjeruð landsins, og því um leið mestu menningarstoðirnar undir þjóðfjelaginu. Góðir vegir og bættar samgöngur yfirleitt eru því eitt helsta lífsskilyrði þjóðarinnar. Það getur nú vel verið, að þetta sje meira áhugamál fyrir mjer en mörgum öðrum háttv.þm., af því að jeg hefi búið alla æfi í því hjeraði, sem mjög tilfinnanlega hefir altaf vantað vegi, og fyrir því hefi jeg leyft mjer að koma fram með brtt. á þskj. 131. I., sem gengur í þá átt að hækka tillag til akfærra sýsluvega. Er það því von, að hæstv. atvinnumálaráðherra finnist það andstætt hvað öðru, er nokkur hluti fjárveitinganefndar leggur til að fella niður fjárveitingar til þjóðvega og akbrauta, þá skuli aðrir fara fram á ekki aðeins að halda styrknum til sýsluvega, heldur líka að hækka hann, eins og till. mín fer fram á. En þessi till. mín byggist á hinum mörgu og sanngjörnu kröfum, sem fram eru bornar og hæstv. atvinnumálaráðherra gat um, um að fá þetta fje - og eins og kunnugt er hefir vegamálastjóri yfirumsjón með útbýtingu á þessu fje, en hann er aftur bundinn við takmörk fjárveitingarinnar, og sýslufjelögin geta ekki farið fram á að fá það, nema hann leggi með því. Jeg er því sannfærður um, að ef þessar kröfur væru ekki fyrirfram hindraðar, þá væru þær þó miklu meiri en þær eru nokkurn tíma nú. Eins og háttv.þm. er kunnugt, er þessi styrkur áætlaður í núgildandi fjárlögum 50000 krónur en fráfarandi stjórn hefir ekki sjeð sjer fært að hafa hann meiri en 40 þús. krónur. Jeg vænti þess nú að háttv. þingmenn sjái þessa nauðsyn og greiði ekki atkvæði með því að lækka þennan styrk, heldur þvert á móti, og greiði því atkvæði með brtt. minni á þskj. 131; og sjerstaklega eru það háttv. þingbændur sem jeg vildi skjóta þessu til, því að þeim treysti jeg best til að líta með sanngirni á þetta mál. Mjer er fyllilega ljós sú mikla nauðsyn, sem ríkissjóði er á því að minka útgjöld sín, og fyrir því hefi jeg komið með brtt. á þskj. 131, VI. lið, sem gengur í þá átt að spara honum ekki aðeins þau auknu útgjöld til framhalds sýsluvegunum, sem till. mín á þskj. 131, I. lið, fer fram á, heldur og töluvert meira. Það skyldi enginn skilja það svo, að jeg telji ekki styrkinn til búnaðarfjelaganna nauðsynlegan, heldur geri jeg þetta fyrir þá sök, að jeg tel miklu nauðsynlegra að hækka tillagið til framhalds sýsluvegunum, Skal jeg svo taka það strax fram að samþykki hv. deild ekki þessa brtt. mína, um að hækka styrkinn til viðhalds sýsluvegunum, þá mun jeg taka aftur brtt. mína um að fella niður styrkinn til búnaðarfjelaganna. Að lokum vil jeg aðeins minnast á þá till. sem háttv.þm. Eyf. (St.St.) kemur með um styrk til bátaferða til Grímseyinga. Jeg álít að það geri hvorki til nje frá með svo litla upphæð og að ekki þurfi að slíta þann lið út úr fjárveitingunni til bátaferða í fjárlagafrv. Svo skal jeg ekki lengja umræðurnar meira að sinni, ætla ekki að gera grein fyrir atkvæði mínu um hinar ýmsu breytingartillögur.

Þórarinn Jónsson Það er meira af vilja en mætti að jeg stend upp, því jeg er illa fyrir það kallaður að fara að halda hjer ræðu. En þó þykir það hlýða, að jeg fylgi brtt. á þskj. 122 úr hlaði og geri nokkra grein fyrir henni. Sumum mun þykja það nokkuð óviðeigandi að bera fram slíka till. sem þessa, einkum þeim, sem fegra fjárhaginn í augum sjer og eiga erfitt með að viðurkenna sannleikann. Jeg verð að segja það, að jeg lít ekki eins glæsilega á fjárhaginn og háttv.frsm. (B.J.). Það mun þó engum dyljast, að margt bendir til þess í fjárlagafrv., að ekki sje alt í sem bestu lagi, þar sem tillögurnar þar ganga út á það að leggja skatt á svo að segja alla framleiðslu þjóðarinnar og að leggja niður mest af framkvæmdum hennar. Þessi tvö atriði virðast benda á alt annað en glæsilegan fjárhag. Háttv. frsm. sagði, að hjer væri enginn voði á ferðum, nema ef sá væri, að hægt væri að borga allmikið af skuldum á þessu ári. Reyndist þetta rjett, væri nú ekki svo mikið að hræðast, en það læddist fram hjá háttv.frsm., að skattar mundu ekki borgast, næðust ekki inn og væru yfir höfuð ekki til neins. En mjer er spurn: Mun það ekki stafa af erfiðum fjárhag? Afurðir landsins eru lágar, framleiðslan borgar sig ekki, svo það er augljóst örþrifaráð að leggja skatt á hana. Menn vilja segja að þessi yfirstandandi tími gefi góðar vonir, en við vitum ekkert hverju fram vindur, ekkert um gildi krónunnar eða aðrar ástæður árið 1923.  Brtt. okkar á þskj. 122 er tilraun í þá átt að lækka útgjöldin. Þó búast megi við, að henni verði illa tekið, eftir öðrum undirtektum þessarar háttv. deildar í sparnaðaráttina, þá höfum við borið hana fram í því trausti, að hún yrði samþ. Hún fer fram á það að lækka laun sendiherrans. Hún er ekki sprottin af því, að okkur líki illa við þann mann, sem nú gegnir þessu starfi. Um hann höfum við ekkert annað en gott að segja og álítum hann með hæfustu Íslendingum í þetta embætti. En við höfum allir heyrt háværar raddir um það, að embættið væri óþarft. Sendiherrann hefir verið nefndur tildursherra, legáti og öðrum hræðilegum nöfnum, og mun það ekki gert til heiðurs embættinu. Með þessari till. leggjum við engan dóm á það, hvort embættið er óþarft eða ekki; þar skortir okkur nægilega þekkingu. En þó virðist mega taka tillit til álits ýmsra merkra manna um þetta efni. Í nýútkominni grein í „Iðunni“ eftir hæstv. atvinnumálaráðherra kallar hann sendiherrann alóþarfan tildursherra. Þetta gefur mjer óneitanlega tilefni til að halda, að embættið sje ekki alveg bráðnauðsynlegt. Þessi maður, hæstv. atvinnumálaráðherra, er flestum kunnugri í þessu efni, hefir meira til brunns að bera en svo, að ekki mætti taka fullkomið tillit til álits hans. En hvað sem því viðvíkur, þá er launaupphæðin, sem hjer er um að ræða, athugaverð. Það er sjálfstætt atriði. Þegar embættið var stofnað, þá voru launakjörin eins og við förum nú fram á að þau verði áfram; þá voru þau talin hæfileg að sagt var, og ákveðin á sama tíma og mörg önnur laun, sem ekki hafa þótt of lág, og Sveinn Björnsson tók fúslega við embættinu með þessum launum. Það verður ekki sagt, að dýrtíðin hafi vaxið síðan, eða að það sje á nokkurn hátt dýrara að þjóna embættinu nú, og því dálítið sjerstakt, að svo bráðnauðsynlegt skuli þykja að auka við launin sem raun ber vitni um. Ástæðurnar munu vera þær, að hjer þurfi að tolla í tískunni, auðvitað þeirri, sem sjálfsögð þykir, að þessir menn þurfi að brúka fje í óhófi. En ef við lítum á það, hvernig þjóð vor metur þá menn, sem sóa mestu fje, þá sjáum við það, að hún álítur það engan sóma. Sóuninni fylgja gjaldþrot; hjá því verður ekki komist. Og það sýnist undarlegt, ef þjóðirnar líta svo á, að það sje sómi fyrir smáþjóð að kunna ekki að sníða sjer stakk eftir vexti: jeg verð að álíta hið gagnstæða. Og svo mikið er víst, að stórþjóðirnar hafa nú sett nefndir á laggirnar, sem eiga á öllum sviðum að draga úr útgjöldunum til sparnaðar. Hafi það verið rjett, að launin væru sæmileg þegar embættið var stofnað, þá sje jeg enga ástæðu til að ætla, að þau sjeu það ekki eins nú. Það er sagt, að sendiherrann hafi eytt fje úr sínum eigin vasa til reksturs embættisins, en fyrir því hygg jeg of litlar heimildir, til þess að hægt sje að taka það trúanlegt. En vegna þessa hefir þó stjórnin viljað hækka laun hans og annan kostnað við embættið um 12 þús. krónur á ári, og sendiherrann sjálfur álítur það engan veginn nóg. Sje það álitin afleiðing af okkar till., að embættið verði að leggjast niður, þá verður sama máli að gegna með till. stjórnarinnar. Sendiherranum segist sjálfum svo frá í brjefi til stjórnarinnar: „Það, sem mjer var þá ljóst, hefir reynslan síðan staðfest enn betur, þ. e., að 20–25 þús. kr. að minsta kosti vanti á, að hægt sje að komast af með laun þau, sem sendiherranum eru ætluð“. Og á öðrum stað segir hann: „Þau laun tel jeg þurfa að vera eins og nú eru ástæður, allra lægst 36 þús. krónur“. Eftir þessum orðum að dæma skil jeg ekki, að okkar till., frekar en stjórnartill., verði þess valdandi að embættið þurfi að leggjast niður. Við komum með þessa brtt. til þess að það sannist, ef rjett er, hvað óendanlega launin hafa verið lítil í fyrstu og hvort það hafi verið meiningin strax í upphafi að fá þau hækkuð. Háttv. frsm. (B.J.) gat um ýmislegt, sem sýndi það, að hans dómi, hvað embættið væri nauðsynlegt. Hann mintist á það, að ullar- og kjötpundið þyrfti ekki að hækka mikið í verði til þess, að sendiherrann borgaði sig; en vel að merkja, við erum í basli með söluna á afurðum okkar og sendiherrann hefir ekkert gert, mjer vitanlega, til að bæta úr því. Þegar eitthvað er gert til að greiða fyrir sölu á afurðum okkar, þá eru blátt áfram fengnir aðrir og sendir til þess. En jeg vil ekki segja, að sendiherrann eigi nokkra sök á þessu. Háttv. frsm. sagði, að vel hefði okkur reynst að hafa sendiherrann til að taka fyrir okkur enska lánið. En jeg vil spyrja: Þurfti ekki frekari hjálp til þess og alldýra? Auk þess hefi jeg hlerað það, og munu vera allmiklar sönnur á, að ríflegan „ferðakostnað“ muni sendiherrann hafa fengið, þegar hann hefir skotist eitthvað fyrir stjórnina. Eins og jeg hefi tekið fram viljum við flm. engan dóm leggja á það, hvort sendiherraembættið er óþarft, en við getum ekki álitið það eðlilegt að fara að stórhækka laun þessa manns - laun, sem í upphafi voru viðurkend nægilega há. Svo vil jeg aðeins drepa á nokkur fleiri atriði. Fyrst símana. Hæstv. atvinnumálaráðherra (Kl.J.) hefir tekið margt fram, sem jeg vildi sagt hafa. Þó að nefndin hafi lagt það til að fella niður símana, þá er það meðal annars sprottið af því, að hún vill, að fjárlagafrv. verði með sem minstum tekjuhalla eða tekjuhallalaust. Við álítum nýjar símalínur ekki svo bráðnauðsynlegar, að ekki sje hægt að bíða með þær eitt ár. Auk þess er alt, sem til þeirra þarf, mjög dýrt sem stendur. Staurar helmingi dýrari en áður. Alt fje, sem til efniskaupa gengur, fer út úr landinu og óvíst, að línurnar gefi eins miklar tekjur og búist er við, eftir því sem reynsla er nú fengin fyrir. Enn er það, að ef þessar símalínur standa í fjárlögunum og hæstv. stjórn getur ekki látið framkvæma lagningu þeirra nema að litlu leyti, þá er altaf togast á um það, hvaða línur verði lagðar, og rís þar út af ýmislegt stríð og óánægja. Hvað vegina snertir, þá vill háttv.frsm. einnig fella niður alla nýbyggingu á þeim, ef símarnir eru feldir niður. En hjer er nokkru öðru máli að gegna. Það er sumstaðar óumflýjanlegt að bæta við eða lengja nýju vegina að einhverju litlu leyti, til að þeir geti þegar orðið nothæfir. Og þó að jeg fyrir mitt leyti vildi offra öllum nýbyggingum vega í mínu kjördæmi, þá vil jeg þó láta hæstv. stjórn ráða þar um, eftir tillögum vegamálastjóra, hvað bráðnauðsynlegt er að gera, eftir því sem fjárhagurinn leyfir. Hitt er öllum vitanlegt að það er altaf óumflýjanlegt að verja miklu fje til vegabóta. Einhver hreyfði því, að ef styrkur til vegabóta yrði lagður niður, myndi mikill atvinnuskortur af því hljótast. Slíkt er að mínu viti hin mesta fjarstæða, því að svo mikið mun vera að gera til sveita, að þar gæti ekki orðið um atvinnuleysi að ræða af þeim orsökum. Jeg skal ennfremur leyfa mjer að minnast hjer á eitt atriði, er háttv.frsm. drap á, sem sje till. um niðurfærslu á launum hinnar dansk-íslensku ráðgjafarnefndar eða sambandslaganefndar. Tók háttv.frsm. það fram, að hann væri mótfallinn till. um niðurfærslu á launum nefndarinnar. - Því hefir verið haldið fram, að stjórnin hafi samið við nefndina um launahæðina. En hafi stjórnin gert það, þá er það eigi rjett, því það er greinilega tekið fram í tilsk. nr. 10, 28. maí 1919, 8. gr., að hið ísl. fjárveitingarvald skuli ákveða launahæð sinna nefndarmanna. Annað mál er það að það getur verið efamál, hvort þingið hefir eigi með þögninni gengið inn á þá samninga. En slíkt er lögfræðinganna að skýra, en ekki mitt. En hitt virðist mjer að launin sjeu of há, því það er vitanlegt að þegar fundir eru haldnir í Reykjavík þá er kostnaðurinn við starfið hverfandi lítill. Sjeu fundir aftur á móti haldnir í Danmörku, álít jeg sjálfsagt að greiða nefndarmönnum nægilegt ferðafje og ætti það að vera nægilegt með þeim launum sem fjárveitinganefnd nú ákveður, þegar þess er gætt að þeir, sem í sambandslaganefndinni sitja, eru allir launaðir embættismenn. Hinsvegar skal jeg endurtaka það, að sjeu í nokkru brotin lög á mönnum þessum, þá skera dómstólarnir þar úr.

Forsætisráðherra (S.E.): Jeg man svo langt að þegar sendiherraembættið kom fyrst fram í fjárl., þá mætti það hinni megnustu mótstöðu já, það var jafnvel hamast á móti því, Og sumir komu jafnvel með þá kenningu, að víða erlendis væri farið að leggja embætti þessi niður. Og margir trúðu. En ef vjer nú lítum á reynsluna, þá er dálítið annað uppi á teningnum. Lítum t. d. til sambandsþjóðar vorrar. Dana; þeir hafa nýlega aukið stórum kostnaðinn við utanríkismál sín, og nemur sá kostnaðarauki að mig minnir 3 miljónum króna árlega. Og þá munu Svíar og Norðmenn einnig hafa látið rannsaka fyrirkomulagið á þessum málum og gert töluverðar endurbætur á þeim. Og því einkennilegra finst mjer að heyra stöðugt þessar villukenningar hljóma hjer í þingsalnum, að embætti eins og það, sem hjer er að ræða um sje hjegóminn einn. Það er rjett sem háttv.þm. (Þór.J.) tók fram, að sendiherrann er kallaður hjer ýmsum lítilsvirðandi nöfnum, svo sem „tildursherra“ o. s. frv., og er það þveröfugt við það, sem aðrar þjóðir gera, því þar telja þessa embættismenn mjög nauðsynlega og velja til þessara embætta sína bestu menn, enda leikur viðskiftalífið mjög um hendur þeirra. Jeg gæti vel skilið að menn vildu lækka laun sendiherrans, ef hjer væri um hjegómaembætti að ræða. En þar sem fordæmi annara þjóða sína oss, að svo er ekki, þá þykir mjer slíkt næsta. einkennilegt. Þegar að því rekur að þessi þjóð tekur öll utanríkismálin í sínar hendur mundi það allkynlegt þykja ef þjóðin ætti enga trúnaðarmenn erlendis. Það er alment viðurkent, að mikið gagn hafi hlotist af því að hafa sendimann í London en nú er að gætandi að sendiherra vor í Kaupmannahöfn getur einnig rekið erindi vor í London. Þegar litið er á það hve mikla áherslu aðrar þjóðir leggja á það að hafa góða erindreka erlendis og hversu mjög þær auka nú tillög sín til utanríkismála þá ættu menn ekki að sjá eftir fjárhæð þessari til utanríkismála vorra. Upphæðin er svo lítil en á hinn bóginn þau mál sem sendiherrann fjallar um mörg svo mikilsverð, að jeg álít, að landið muni marggræða upp laun hans. Þá er það ekki þýðingarlaust fyrir oss að eignast menn sem læri beinlínis að fara með utanríkismál var því einhverntíma rekur þó að því, að vjer tökum þau sjálfir í vorar hendur. Mjer heyrist sem allir beri gott traust til sendiherra vors, en hann sjer allra manna best hefir kynt sjer þessi mál, telur að hjer sje um mjög þýðingarmikið embætti að ræða, og ættu menn að taka eitthvert tillit til þess álits. Jeg tel það nauðsynlegt að allir geri sjer ljóst, hve mikilsvert mál þetta er, og jeg hefi þá sannfæringu að ef menn hefðu nægilega þekkingu í þessum efnum, þá mundu þeir ekki ljá brtt. atkvæði sitt, því hún hefir það í för með sjer, að sendiherrann skilar embættinu af sjer. Mönnum er það enn fremur kunnugt, að sendiherrann hefir engan hagnað af embætti sínu heldur þvert á móti stórt fjárhagslegt tjón, og það jafnvel þótt launin væru þannig að hann gæti lifað á þeim. Þar eð fyrverandi stjórn hefir ætlast til að embættinu væri haldið og lagt til, að launin yrðu hækkuð, og þessi stjórn sem nú er, er einnig sömu skoðunar, þá vona jeg að það hvorttveggja sje svo þungt á metunum að till. verði ekki samþ., því með því væri útilokað, að maður fengist í embættið.

Gunnar Sigurðsson Aðeins örfá orð út af brtt. minni hlutans við 13. gr. Jeg lít svo á að síst af öllu megi spara verklegu framkvæmdirnar. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór.J.) var mjer sammála um það í fyrra er rætt var um bryggjubyggingu á Blönduósi. Hann hjelt því fram í ræðu sinni að framleiðslan borgaði sig ekki. Jeg verð að telja það mjög hæpna fullyrðingu því bæði er það að nú eru horfurnar mjög sæmilegar og ólíkar því sem þær voru í fyrra og auk þess hefir síldin gefið töluverðan gróða í aðra hönd árið sem leið. Annars er það álit mitt, að verklegu framkvæmdirnar eigi að vera og geti líka orðið liður í aukinni framleiðslu. Hvað viðvíkur vegagerð og símalagningu, þá skal jeg geta þess að jeg tel mjög mikinn mun á því, hvort þeirra er lagt niður, og jeg hika ekki við að telja sjálfsagt að leggja heldur niður símalagningar, en ekki vanrækja þjóðvegina. Annars mun alveg óhætt að fela stjórninni að annast framkvæmd á þessu því hæstv. atvrh. er þektur sparnaðarmaður er ekki mun leggja út í meiri framkvæmdir en hann telur að klofið verði fjárhagsins vegna. Jeg hefi oft minst hjer á þinginu á Holtaveginn, og má vera að sumum hafi stundum virst jeg nokkuð hvassyrtur út af byggingu og viðhaldi þess vegar. Sannleikurinn er sá að vegurinn er frá öndverðu sjerstaklega illa bygður og hefir ávalt verið vanræktur að viðhaldi. Nú hefir vegamálastjóri tekið málið í sínar hendur, og það gleður mig, að hann skuli þannig hafa tekið af mjer ómakið. Sýslan hefir hingað til bókstaflega ætlað að sligast af þeim kostnaði sem hún hefir haft af veginum, og nú sjer vegamálastjóri, að póstleiðin austur muni stöðvast ef ekkert er aðgert. Slík stöðvun póstleiðarinnar mundi auðvitað hafa í för með sjer megnustu vandræði fyrir sýslubúa og alt landið, draga úr allri framleiðslu og framkvæmdum austur þar, og sjá allir hve heppilegur slíkur sparnaður væri, að strika þær upphæðir út af fjárlögunum, er ætlaðar væru til viðhalds jafnfjölförnum þjóðvegi.

Sigurður Stefánsson Jeg skal vera stuttorður, því háttv. 2. þm. Húnv. (Þór.J.) hefir að mestu leyti tekið af mjer ómakið. Háttv. frsm. (B.J.) mintist á það í ræðu sinni, að eigi væri ástæða til að láta sjer vaxa í augum fjárhagsvandræðin, þar eð horfurnar væru hinar bestu. Jeg vildi í því sambandi mega benda háttv. ræðumanni á það, að ennþá eru eigi liðnir nema 3 mánuðir af þessu ári, og því eigi sjeð fyrir endann á því, hvernig árferðið verður. Jeg verð að telja það mjög óhyggilega fjármálapólitík að miða fjárhagsáætlun landsins við veðrið þann og þann daginn. Jeg held að tæplega megi byggja á þeim spádómi um meðferð fjárlaganna. Og reynslan hefir sýnt, að skjótt skipast veður í lofti. Við vitum ekki nú, hvernig heyskapurinn verður í sumar. Sama er að segja um sjávarútveginn. Og þó að alt þetta gangi að óskum þá er þó eitt af aðalatriðunum óþekt, en það er hvaða verð við fáum fyrir afurðir okkar, er framleiddar verða. Nei, útlitið er ennþá alt annað en glæsilegt. Við vitum það vel, að fjárkreppan, sem við nú eigum við að stríða, stafar mikið af því, hve illa afurðasala okkar hefir gengið síðustu ár. Það er áreiðanlega ekki hyggilegt að byggja allar vonir sínar á því, að upp muni birta áður en varir, og sníða útgjöldin eftir því. Ef maður miðar við ástandið eins og það er nú, þá gefur það sannarlega tilefni til sparnaðar á sem flestum sviðum, til þess á þann hátt að bæta þó nokkuð úr fjárhagsböli þjóðarinnar. Eitt atriði enn skal jeg leyfa mjer að minnast á í sambandi við ræðu hæstv. fjrh. (Magn.J.) um daginn og háttv. 2. þm. Húnv. (Þór.J.) nú. Það er 7. gr. fjárlaganna, sem er um greiðslur af lánum ríkissjóðs. Hingað til hafa þau útgjöld orðið áætluð með reikningslegri vissu. En nú er alt öðru máli að gegna, síðan gengi íslensku krónunnar tók að falla og er orðið eins lágt og nú er raun á orðin. Þessi útgjöld eru áætluð um 1600000 árið 1923. ¾ þeirra verða að greiðast í útlendum gjaldeyri. Eftir genginu eins og það nú er yrðu greiðslurnar alt að 600000 kr. hærri en áætlað. Og þótt reiknað sje með því, að gengi ísl. krónunnar verði komið upp í 80 aura, er þessar greiðslur fara fram, þá nemur það þó um 300000 kr., og er það ærin fúlga fram yfir áætlun. Þetta álít jeg alvarlegt atriði. Mjer dettur ekki í hug að vera svo svartsýnn að halda, að íslensk króna lækki mikið úr þessu, en jeg efast um, að hún verði komin í fult verð þegar næsta afborgun fellur í gjalddaga. Viðvíkjandi sköttunum er það að segja að alt er í óvissu um, hvernig þeir reynast; sjerstaklega á þetta við um nýju skattana. Jeg held, að þinginu reyndist hollast að vera ekki of bjartsýnt í þessu efni og byggja ekki um of á spádómum. En ummæli háttv.frsm. (B.J.) voru mikið til bygð á spádómum. Mjer stendur á sama, hvort hann kallar það barlóm eða öðru verra nafni að líta á málið frá þessari hlið. Jeg segi þetta aðeins til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu. Jeg ætla ekki að tala um einstaka liði, en jeg teldi heppilegast, að þeir yrðu yfirleitt lækkaðir. Þó vil jeg ekki nú binda atkv. mitt við 3. umr., svo að jeg geti ekki breytt um þá. Þegar jeg get betur áttað mig á, hvernig fjárhagurinn verður. Þá getur verið að jeg geti verið með því að hækka eitthvað, en áður en jeg veit nokkuð með vissu, vil jeg hafa vaðið fyrir neðan mig.

Sveinn Ólafsson Jeg áleit ekki ástæðu til þess að tala um 1. kafla fjárlaganna og vildi geyma þær athugasemdir, sem jeg hafði þar að gera, til þessa þáttar. Jeg hjó eftir því í ræðu háttv.frsm. (B.J.) að hann taldi skuldir okkar um 16 milj. kr., auk samningsbundinna skulda; en jeg held að þessi upphæð sje heldur of lág, þó að ekki fari hún fjarri lagi. Jeg býst við, að skuldirnar sjeu nær 17 en 16 milj. kr. Annað sagði háttv.frsm. (B.J.), sem þarf skýringar við, og það er um það, hve mikið við höfum minkað skuldir okkar á árinu sem leið. Hann taldi það 12 milj. kr. Þetta er rjett, svo langt sem það nær; en hjer við er að athuga, að á þessum tíma hefir enska lánið verið tekið og það hefir gengið til greiðslu gömlu skuldanna að nokkru leyti. Það er því ekki alls kostar rjett að segja, að við höfum minkað skuldirnar um 12 milj. kr., heldur á að draga frá þeirri upphæð það sem gekk af enska láninu til greiðslu þessara skulda. Þetta vildi jeg benda á vegna þess að það kemur mjög við meðferð á síðari greinum fjárlaganna. Þá vil jeg taka undir það með hæstv. fjármálaráðherra (Magn.J.) að ekki er rjett að reikna erlendar skuldir okkar með gengi danskrar krónu, því að íslenska krónan er lægri, og skuldirnar því meiri, sem nemur gengismun, og skuldir í dönskum krónum eru í reyndinni nær þriðjungi hærri, þegar þeim er breytt í íslenskar kr. Þetta mun jeg láta nægja um 1. kaflann og víkja mjer því næst að þeim kafla, sem fyrir liggur. Jeg vil ekki deila á háttv. fjárveitinganefnd. Það hefir sjaldan reynst vinsælt undanfarið eða árangursmikið. Jeg skal kannast við það, að hún hefir sýnt lofsverða viðleitni á að spara. Vitanlega hafa henni verið mislagðar hendur, og get jeg ekki alstaðar fallist á sparnaðartilraunir hennar, og því síður get jeg yfirleitt fallist á þær till. hennar, sem miða að því að auka útgjöldin. Jeg vil benda á það að nefndinni hefir tekist slysalega við 12. gr. 5 a., þar sem hún leggur til, að styrkur til augnlæknis verði færður niður í 1500 kr. og ferðastyrkurinn feldur niður með öllu. Sparsemi í þessu efni kemur niður á versta stað. Þessi styrkur má ekki skoðast sem neinn bitlingur til einstaks manns, heldur er hann veittur til sjúklinga. Fjöldi manna, sem þarfnast þessara lækninga, er ekki svo efnum búinn, að hann hafi ráð á því að leita hingað til Reykjavíkur, og verður því að sæta lagi þegar augnlæknirinn ferðast um landið. Þetta er líka óspart gert, og þessi eina ferð á ári hefir enganveginn reynst nægileg. Jeg get bent á það, að augnlæknirinn dvaldi á Seyðisfirði hluta úr degi næstliðið sumar, og sótti þar til hans fjöldi sjúklinga. en aðeins 2 eða 3 höfðu tækifæri til þess að ná tali af honum. Fleiri dæmi mætti nefna. en jeg hirði ekki um það hjer. Jeg vona að háttv.þm. kannist við þessa þörf og aðhyllist þess vegna ekki þessa till. nefndarinnar um að fella niður styrkinn. Um aðra liði skal jeg vera fáorður. Jeg skal geta þess viðvíkjandi símum og vegum að jeg er þeim mönnum sammála, sem telja nauðsynlegra að halda í vegina, en vegna þess, hvernig fjárhag landsins er háttað, mun jeg greiða atkvæði með niðurfellingu hvorratveggja þessara liða. Jeg mun ekki að þessu sinni tefja tímann með umræðum. Jeg reyni þá heldur að sýna það með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á einstakar till. Þó vil jeg geta þess viðvíkjandi till. um að færa niður laun sendiherrans, að þótt jeg hafi verið mótfallinn stofnun þess embættis og álíti enn, að án þess mætti vera, þá sje jeg mjer ekki fært nú að stuðla að því að sendiherrann verði kvaddur heim en það verður að gera ef till. þessi verður samþykt og væri það fremur leiðinlegur vottur um stefnuleysi þingsins, að fella embættið niður einu ári eftir að það var stofnað.

Stefán Stefánsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 131, sem fer fram á það, að við 2. lið í 13. gr. C. verði sett athugasemd. er áskilji, að af þeim 100000 kr., sem þar eru ætlaðar til bátaferða á flóum, fjörðum og vötnum veitist 1000 kr. til mótorbátsferða til Grímseyjar. Hæstv. atvinnumálaráðherra (Kl.J.) hefir tekið vel í þessa brtt., hvað ferðirnar snertir og jeg er honum þakklátur fyrir það, en hitt að telja till. eiginlega óþarfa felst jeg ekki á; dæmi þar eftir reynslunni. Saga málsins er sú að jeg fjekk 1000 kr. styrk inn í fjáraukalög fyrir árið 1921 og fyrir hann fengu Grímseyingar 4–5 bátaferðir á síðastliðnu ári. Svo bjóst jeg við, að samgöngumálanefnd mundi leggja til, að þessar ferðir hjeldust eins nú í ár en það hefir brugðist algerlega, og því hefir farið svo að erfitt hefir reynst að fá þessu nú haldið uppi og hefðu þær fallið niður í sumar ef stjórnin hefði ekki brugðist vel við óskum mínum í því falli. En til þess að eiga framvegis ekkert á hættu með að fje fáist til ferðanna, þá flyt jeg þessa athugasemd. Það verður að álítast bein skylda ríkisins að sjá um einhverjar samgöngur við öll hjeruð landsins en þessi eyja, sem liggur úti í íshafi hefir verið mjög afskift að þessu leyti. Þarna er þó eitt hreppsfjelag og um 100 manns sem hlýtur að gera þær kröfur, að það njóti allrar sanngirni og fullkomins jafnrjettis hvað samgöngur snertir.

Hákon Kristófersson Jeg á enga brtt. hjer; en það er ein brtt., sem gefur mjer tilefni til að segja nokkur orð. Háttv. frsm. (B.J.) tók það fram fyrir hönd nefndarinnar að alt væri gert til þess að spara, sem unt væri. Jeg skal síst lasta þessa viðleitni ef henni er rjettilega beitt en sparnaðurinn fer að verða tvísýnn, þegar skera á niður þjóðþrifafyrirtæki. Jeg á hjer sjerstaklega við brtt. um að fella niður símabyggingar á komandi ári. Nefndin er á því að sú niðurfelling eigi frekar að eiga sjer stað en niðurfelling vegalagninga og hafa nokkrir háttv.þm. tekið í sama streng. Þetta getur átt við sumstaðar, en það fer alt eftir því hvernig högum er háttað. Það er orð á því gert að nú fari í vöxt óorðheldni á viðskiftasviðinu. og þykir mönnum það ilt. En verst er þó til þess að vita ef hægt er að heimfæra það upp á hið háa Alþingi. Jeg leyfi mjer að slá því föstu að það á sjer stað, ef till. þessi verður samþ. Jeg vil minna á það, að síminn milli Búðardals og Króksfjarðarness hefir staðið í fjárlögum ár eftir ár, en er ekki framkvæmdur enn. Þetta er að vísu ekki gott að efna ekki gefin loforð en verra er, ef á að taka þau aftur með öllu. Það er satt að nú er þröngt fyrir dyrum og í mörg horn að líta; en undarlegt virðist mjer ef líta ætti síðast til símans, sem allir vita að er ein af aðalsamtengingarmöguleikunum ekki einungis milli hinna ýmsu hjeraða heldur og milli landanna líka. Það má því óhætt telja símann nokkurskonar lyftistöng allra atvinnuvega og gagnsemi hans gerir það að verkum fyrir þá, sem hans hafa not. Hvert það hjerað sem án hans er stendur óútreiknanlega ver að vígi á viðskiftasviðinu en annars og verður því óhæfilegt til þátttöku í hinni sjálfsögðu baráttu sem menn þurfa að hafa fyrir því að dragast ekki aftur úr, sjerstaklega á viðskiftasviðinu. Háttv. þm. Mýra. (P.Þ.) benti á að alt efni til símans væri keypt í útlöndum, en það sem til veganna færi væri alt tekið innanlands og vissu þetta fleiri en hann: en jeg sje ekki að síminn verði óþarfari fyrir það eða að hægt sje yfirleitt að leggja þann mælikvarða á nytsemi fyrirtækja hvort til þeirra gengur erlent eða innlent efni. Margir kunna að ætla, að jeg mæli svo mjög með þessum síma vegna þess að hann verði mínu kjördæmi til góðs. Þetta er ekki rjett. Aðeins lítill hluti símans kemur til með að liggja um mitt kjördæmi; en annars skiftir slíkt ekki máli í þessu efni. Aðalatriðið er, að símans er brýn þörf, og Alþingi hefir margviðurkent þessa þörf áður, með því að taka símann í fjárlögin. En þó má segja eins og Bólu-Hjálmar, að loforð sjeu öðrumegin á klárnum, en hinumegin - ? Ja, háttv. deild svarar því. Jeg vona að hún geri það svo, að hennar virðing verði að meiri. Hæstv. atvinnumálaráðh. (Kl.J.) hefir þegar bent á það, að síminn eigi rjett á sjer, og kann jeg honum þakkir fyrir. Hann tók það fram, að ýmsar ólagðar símalínur mundu ekki borga sig, og skildist mjer, að sögumaður hans hefði verið landssímastjórinn sjálfur. Jeg lít nú þannig á að erfitt sje að segja fyrirfram, hver síminn muni borga sig best. Hitt er mjer kunnugt um, að landssímastjóri hefir oft sagt mjer og öðrum það að símasamband við Vestfjarðakjálkann kæmist því aðeins í lag, að lína yrði lögð um Barðastrandarsýslu. Hann hefir og lagt til, að þessari símalagningu væri hraðað sem mest. Jeg vil nú leyfa mjer að spyrja háttv.fjvn. eða þann hluta hennar, sem vill algerlega hatta að leggja síma með hvaða sanngirni hún geti stutt sitt mál. Jeg vænti, að hún muni svara, að sökum fjárskortsins í landinu sje sem stendur ómögulegt að leggja fje til þess. Jeg get nú fallist á, að þetta sje rjett, en ekki nema að nokkru leyti, því þótt sýna megi fram á, að fjárhagur í landinu sje örðugur nú, og horfi enda ekki til batnaðar, mátti samþykkja að leggja símann, en heimila um leið stjórninni að fresta lagningu hans. Þannig var sett undir þann leka, að ríkið gengi of nærri sjer. Þetta gerði nefndin ekki, og bendir það óneitanlega í þá átt, að nefndin hafi ekki verið málinu jafnhlynt og henni bar skylda til því hjer liggur fyrir skýlaust margra ára loforð frá þinginu. Því hefir verið haldið fram hjer í háttv. deild, að símarnir væru til minni nota fyrir þjóðina en vegir. Væri því fullkomlega rjettmætt að leggja þá fremur niður. Jeg skal nú ekki dæma að fullu um það mál, því jeg hefi ekki næga þekkingu á málinu til þess, og jeg býst ekki við að andstæðingar mínir hafi það heldur. En þó skal jeg benda þeim á það, að þar sem sími er, sparar hann mönnum marga ferðina og þar með veginn. Þetta má þó enginn skilja svo, að jeg vilji telja úr vegagerð á jafntorfæru landi og Íslandi, en mjer þykir kynlegt þegar jafngóðgjarnir og greindir menn eins og háttv.þm. Mýra. (P.Þ.) láta sjer sæma að segja, að nýjar símalínur sjeu ekki svo nauðsynlegar, að ekki megi fresta þeim um eitt ár. Ef þeim er frestað um eitt ár, getur fresturinn eins orðið 10 ár. Þannig þekki jeg efndir hins háa Alþingis. Að því er snertir þessa símalagningu, Búðardalur–Króksfjarðarnes skal jeg geta þess, að fráfarandi stjórn lagði það til, að alt efni til hennar yrði keypt á næsta sumri. En nú hagar þannig til, að allan efnivið verður að flytja sjóleiðis á næstu hafnir, en færa hann svo að vetrinum á þá staði, sem á að nota hann. Jeg býst nú við, að ef þetta kæmist í framkvæmd á næstunni, mundu hjeraðsmenn annast þennan flutning endurgjaldslaust, og leggja jafnvel meira í sölurnar, ef það væri nauðsynlegt til að fá símann sem allra fyrst. Jeg býst við, að þetta sje mörgum hv.þm. kunnugt. en háttv.fjvn. hefir þó ekki viljað sníða tillögur sínar eftir því. Jeg vil engan dóm leggja á það, hvaða síma muni vera nauðsynlegast að leggja, en jeg hefi ummæli mætra manna um það, að þessi lína frá Búðardal að Króksfjarðarnesi ætti að verða hin fyrsta í röðinni. Þessir menn eru fyrverandi forsrh. (J.M.) og núverandi atvinnumálaráðherra (Kl.J.), að ógleymdum landssímastjóra sjálfum. Geri jeg ráð fyrir, að háttv. deild meti að nokkru þeirra tillögur. Jeg vænti þess, að háttv. deild aðhyllist ekki till.háttv. nefndar í þessu máli, því enn hefir hún, eða meiri hluti hennar, ekki fært nein rök að því, að nauðsynlegt sje að leggja niður símalagningar; því þótt hún beri við örðugum fjárhag, er það aðeins slagorð, því ef nefndin hefði viljað sýna af sjer það rjettlæti, sem henni og hinu háa Alþingi bar skylda til, hefði hún fært niður fjárveitingu bæði til síma og vega, en sett hvorugt alveg á hakann. Vera má að í þessu tilfelli sje þó þannig háttað að í kjördæmum háttv. nefndarmanna sje nú þegar sími, en eins og vitað er, eru hinar ráðgerðu vegabætur flestar í þeim kjördæmum, og þá fer þetta að verða vel skiljanlegt. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór.J.) gat þess með rjettu, að mikill hluti af tekjum ríkisins renni í vasa embættismanna þjóðarinnar. Það tjáir ekki að fást um það, en jeg man þá tíð, þegar launalögin voru á döfinni hjer í þinginu og brtt. komu fram frá mjer og öðrum, sem auk þess að vera mjög sanngjarnar drógu mjög úr þeirri útgjaldaaukningu, en voru þó flestar gerfeldar hjer í háttv. deild, og þá var ekki talið, að laun embættismanna mundu sliga svo gjaldþol þjóðarinnar, að nauðsynlegar framkvæmdir yrðu að sitja á hakanum. Þetta er ekki sagt til ámælis, en jeg áleit, að skemra hefði átt að ganga þá, og þeir munu vera margir í þingsætunum, sem nú munu viðurkenna það, og ef til vill í huga sínum viðurkenna, að þeir hafi þá verið helst til örir á það fje, sem þeim hafði verið trúað til að fara með. Mig minnir að þessi háttv.þm. (Þór.J.) segði, að eins gott væri að strika símalagningarnar alveg út eins og að leggja of fáa. Þetta er að nokkru leyti rjett, en jeg benti á það áður, að ef þingið samþykti að veita fje til þessara fyrirtækja, sýndi það þessu máli sinn besta vilja, en fæli svo landsstjórninni að haga þannig framkvæmdum, er hún áliti gerlegt fjárhagsins vegna. Þó það eigi ef til vill ekki vel við í umr. um þennan hluta fjárlaganna, vildi jeg þó minna á, að í fjárlagafrumvarpinu eru 2 styrkir, sem til samans nema 16 þúsund krónum. Þessi upphæð er meiri en 1/3 hluti, eða nær því helmingur, þess fjár, sem fyrverandi stjórn áætlaði, að síminn frá Búðardal að Króksfjarðarnesi mundi kosta. Jeg þykist þess nú fullviss, að háttv.fjvn. hafi þótt knýjandi nauðsyn vera til þessara styrkveitinga. En ef litið er á þá meginreglu þessarar háttv. nefndar, að skera niður hin mestu þjóðþrifamál vegna þröngs fjárhags, virðist mjer þó, að hún ætti ekki síður að gæta þessarar reglu sinnar gagnvart bitlingum. Í brtt. á þskj. 117 við 10. gr. fjárlagafrv. hefir háttv.fjvn. komist að þeirri niðurstöðu að lækka kaup sambandslaganefndar. Jeg er fyllilega sammála í þessu, en mjer kom á óvart, að til væri samningur um, að hver þeirra fengi 2000 krónur á ári. Jeg man ekki betur en að þegar menn voru valdir í þessar stöður, væru valdir ýmsir ágætismenn, sem voru í vel launuðum stöðum hjá þjóðfjelaginu, og var þá litið svo á, að hjer væri um mjög mikil heiðurssæti að ræða, en ekki launuð embætti. Í þeim flokki, sem jeg var þá hjer á þingi, spurði jeg ákveðið að því, hvort líkur væru til sjerstakra launa auk ferðakostnaðar o. þ. u. l. handa þessum mönnum. Því var svarað á þá leið - og það af einum þeirra, sem nú eru í nefndinni - , að svo mundi ekki verða, en ef svo yrði, færu laun hvers nefndarmanns aldrei fram úr 500 krónum. En nú virðist stjórnin hafa samið um 2000 krónur, og jeg veit ekki betur en að það hafi verið gert að fjárveitingarvaldinu fornspurðu. Að svo mæltu skal jeg láta máli mínu lokið. Þó jeg búist ekki við því, að orð mín hafi haft æskileg áhrif á háttv.þm. allra síst þá, sem aldrei láta sannfærast viðkomkomandi símalagningunni, kunni jeg þó ekki við að láta skera niður jafnmikið áhugamál kjósenda minna og þetta án þess að láta í ljósi megnustu óánægju yfir því.

Magnús Guðmundsson Jeg hafði ætlað mjer að segja fáein orð um sendiherrann og vil þá byrja að lýsa því yfir, að jeg er sama sinnis sem áður um það mál; jeg álít hann nauðsynlegan. Þykist jeg mega ætla, að mjer verði ekki borið á brýn, að jeg mæli þar án sannfæringar, því að jeg er ekki þektur að því að bruðla með landsfje. Af reynslu þeirri, sem jeg hefi fengið síðan sendiherrann tók við starfi sínu þá er það álit mitt, að engin stjórn, hver sem hún er, geti verið án þess að hafa sendiherra búsettan í Kaupmannahöfn. Og hvað þann sendiherra snertir, sem við höfum nú, þá eru allir á sama máli um það, að hann sje starfi sínu vaxinn. Hann er ágætum hæfileikum búinn, áhugasamur maður og fylgist vel með í verslunarheiminum. Það kemur þráfaldlega fyrir, að hann símar eftir skýrslum og útvegar nauðsynlegar upplýsingar um markaðshorfur. Þetta getur hann því aðeins gert, að hann er kaupsýslumaður í eðli sínu og hefir opin augun fyrir öllu því, sem land og þjóð hans varðar. Kemur þetta sjer vel, einkum hvað danska kaupsýslumenn snertir, sem kunnir eru að því að breiða út misjafnar fregnir eins og búast má við, því þeir líta með sínum augum á silfrið. Þó að ýmsum hrjósi hugur við upphæð þeirri, sem fer til sendiherrans, þá ber líka á hitt að líta, að það getur sparað ríkissjóði mikil útgjöld að hafa mann búsettan í Kaupmannahöfn. Jeg skal t. d. benda á ferðina til Spánar og aðra ferð, sem liggur við borð að hann fari áður en langt líður: á fjármálafundinn í Genova. Það er margfalt ódýrara að ferðast frá Kaupmannahöfn, tekur langt um skemri tíma, heldur en hjeðan að heiman. Allar sendiferðir hjeðan úr landi hljóta að verða svo langt um dýrari vegna dagpeninganna. Þegar enska lánið var tekið, sparaði hann okkur sendimann að heiman, og til Noregs og Svíþjóðar hefir hann farið á síðasta ári. Og þó að ferðir þessar hafi kostað dálítið, þá er það þó hverfandi í samanburði við það, sem annars hefði orðið að greiða sendimönnum hjeðan að heiman. Því hefir verið haldið fram, að upphaflega hafi launin verið sett nógu há, og þessi 12 þúsund því sæmileg borgun. En þetta er nú satt og ekki satt. Honum var kunnugt, þessum manni, er hann tók við sendiherrastöðunni, að launin myndu skamt hrökkva, en hann taldi sig hinsvegar hafa ráð á því þá að leggja mismuninn í sölurnar. Nú hafa ástæður hans breyst, svo hann telur sig neyddan til að leggja niður starfið, nema því aðeins, að hann fái viðunandi launaviðbót. Að vísu viðurkennir hann, að engin lagaleg skylda sje fyrir hendi af hálfu Alþingis að hækka launin, og það viðurkenni jeg líka. En okkur er nauðsynlegt að hafa hann þarna, stjórnin getur ekki án hans verið, og titilinn verður hann að hafa. Honum er sendiherratitillinn nauðsynlegur til þess að geta haft aðgang að hverjum sem er. Þetta vita þeir menn, sem ferðast hafa í útlöndum, svo um það þarf ekki að deila. En það er einmitt vegna titilsins, sem hann hefir verið nefndur „tildurherra“ og öðrum ónefnum, sem lítill heiður er Íslendingum að hampa á Alþingi. Annars gladdi það mig, að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv.Ó.) er kominn á þá skoðun, að þennan lið megi ekki lækka eða fella niður. Hann hefir þó, eftir því sem mig minnir, verið á móti þessu máli áður. Jeg heyrði ekki vel það sem hæstv. fjrh. (Magn.J.) var að tala um 7. gr., en mjer skilst, að honum þyki vextir og afborganir of lágt reiknað, og í sama strenginn tók hv.þm.N.-Ísf. (S.St.). En hitt skil jeg ekki, hvernig háttv.þm.N.-Ísf. fær það út, að gengismunurinn nemi 3 miljónum króna.  En jeg trúi því, að gengið verði komið í lag áður en þarf að greiða afborgunina 1923, og þá niðurstöðu byggi jeg á því, sem lagfærst hefir á árinu 1921. Skýrslurnar bera með sjer, að borgast hefir af lánum 10 miljónir króna á árinu. Jeg hafði ekki búist við svo góðri útkomu, en tölurnar bera það með sjer. Það er ekki rjett hjá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv.Ó.), að frá þessu eigi að draga enska lánið, því bankarnir hafa tekið það með í sínum reikningum. Eftir því sem jeg hefi hlerað hjá viðskiftamálanefnd, þá mun hún vera komin að þeirri niðurstöðu, að það sjeu 5 miljónir króna, sem íslenskir kaupsýslumenn skulda erlendis og ekki er samningum bundið eða hægt að semja um, og þessvegna muni þurfa að taka lán hið bráðasta, til þess að greiða þennan mismun. En jeg vil að bankarnir taki þetta lán, enda ætti þeim að vera það innan handar og það ætti ekki að vera nema til ársloka, því þær vonir ætti að mega gera sjer, að upphæð þessi greiddist á árinu og þá ætti gengið að ná sjer. Þegar þessar 5 miljónir, sem eru að flækjast einhversstaðar úti í heimi og gera truflun í viðskiftalífinu, eru úr sögunni, þá á okkar króna að hækka. Þessvegna geri jeg ekki ráð fyrir, að 1923 verði okkur hættulegt, ef varlega er farið. Jeg er miklu hræddari við yfirstandandi ár og þá fjárhagsörðugleika, sem við eigum nú við að stríða. Þá skal jeg snúa mjer með fáeinum orðum að þeim brtt., sem liggja fyrir, og verð jeg þá að segja, ef það verður ofan á að fella niður allar verklegar framkvæmdir, þá eru fjárlögin leiðinleg lög.  (Gunn. S.: Heyr!)  . Það er sorglegt, ef til slíkra örþrifaráða verður að grípa, þó jeg hinsvegar viðurkenni viðleitni háttv.fjvn. á því að skila fjárlögunum frá sjer hallalausum eða hallalitlum. Og sárast er mjer um fjárveitingarnar í 13. gr., ef þær verða feldar niður að meira eða minna leyti. Um flutningabrautirnar er það að segja, að jeg saknaði úr upptalningu hæstv. atvrh. (Kl.J.) brautarinnar í Skagafirði. Mjer er kunnugt um, að líkt stendur á með hana og Biskupstungnabrautina í Árnessýslu. Hún endar í ófæru og þyrfti 1923 að vera komin á þann stað, að hún geti orðið hjeraðsbúum að gagni. Þessvegna furðar mig á því, að vegamálastjóri skuli ekki hafa tekið þessa braut upp í till. sínar, því honum hlýtur þó að vera kunnugt, engu síður en mjer, hvernig hagar til með hana. Og það var fastmælum bundið áður en jeg fór úr stjórn, að unnið skyldi í þessum vegi í sumar, og krefst jeg, að það sje haldið. Mjer finst undarlegt, eins og hæstv. atvrh. (Kl.J.) benti á, að fella niður styrk til landssjóðsveganna og annara þjóðvega en auka fjárveitingu til akfærra sýsluvega og fjallvega. Annars vona jeg, að háttv.þdm. sjái einhver önnur ráð en að fella niður vegina, enda geri jeg ráð fyrir að háttv.fjvn. setji þetta í samband við till. sínar um barnafræðsluna, og ætti það því að geta orðið stuðningur þeim till., ef vegirnir yrðu ekki feldir niður. Um símana er svipað að segja og vegina, að það er hart að þurfa að fresta þeim um óákveðinn tíma. Og jeg get vel skilið, að háttv.þm. Barð. (H.K.) þyki hart að fella niður Búðardals og Króksfjarðarneslínuna. Það er búið að margveita fje til þessa síma, og verður því að álítast brigðmæli hjá þinginu, ef hann verður feldur nú, enda var rjett eftir mjer haft, að jeg hafi sagt, að sú lína ætti að ganga fyrir öðrum. Þá mintist hæstv. atvrh. (Kl.J.) á loftskeytastöðina á Síðu og sagði, að með henni yrði horfið frá því að leggja símalínu austur sandana sunnanlands til Hornafjarðar. Þetta er rjett, enda gert með ráði landssímastjórans, sem telur óþarft að tengja saman landssímann svo að hann nái umhverfis landið Þegar þessi samtengingarlína var ákveðin, átti hún að leggjast með það fyrir augum, að aldrei yrði sambandslaust við Seyðisfjörð og útlönd. Nú er hvorttveggja, að lína þessi myndi kosta offjár, og væri þó alls ekki trygg eftir kunnugra manna sögn, en við Seyðisfjörð er aldrei sambandslaust nema einn til tvo daga í einu, svo að telja má, að samband það, sem við höfum nú við útlönd, sje viðunandi. Aftur á móti er ekki nema rjettlátt, að þessi loftskeytastöð komist upp, þó segja megi, að hún geti kannske beðið eitt ár enn. Hæstv. atvrh. (Kl.J.) mintist líka á vitana og sagði, að meiri tekjur væru af þeim en til þeirra væri lagt. Þetta er samt ekki allskostar rjett, því á síðustu árum hefir verið varið miklu meira til þeirra en tekjur þeirra eða vitagjaldið hefir numið. T. d. var árið 1920 veitt til vitanna upp undir ½ miljón króna, en vitagjaldið varð það ár nálægt 150 þús. króna og árið næsta á undan varð það nokkru minna, en hlutföllin lík. Annars mætti skoða þessa fjárveitingu til vitanna einskonar lán, sem þeim er ætlað að endurgreiða á sínum tíma. Viðvíkjandi sambandslaganefndinni, þá vil jeg taka það fram, að eftir því, sem jeg best veit, þá munu engir samningar liggja fyrir um neina ákveðna borgun til nefndarmannanna. En hafi einhverjir samningar verið gerðir um þetta mál, þá hafa þeir farið fram síðast á árinu 1918 eða öndvert ár 1919. Að vísu líta sumir svo á, að greiðsla þessi sje orðin samningsbundin, og miða það við það, að nefndarmennirnir hafa fengið ákveðna borgun þessi ár, 1919–1921. En um þetta má þrátta, og jeg fyrir mitt leyti efast mjög um, að greiðsla þessi eigi að skoðast samningsbundin. Það getur þá komið fyrir dómstólana, vilji nefndarmennirnir halda kröfum sínum til streitu. Það er satt, að þóknunin til yfirskattanefnda hefir orðið of lág hjá mjer, þó að hinsvegar sje óvíst, að hún sje nógu hátt áætluð hjá nefndinni. En af því að þetta er það eina sem hv.fjvn. hefir haft út á mína áætlun að setja, þá þarf jeg ekki að taka mjer það nærri og get því látið úttalað um það. Jeg sje að háttv.fjvn. hefir felt niður athugasemdina við lækninn á Vífilsstöðum. Að vísu skal jeg viðurkenna, að væri hjer um nýtt atriði að ræða, þá væri ekki rjett að hafa athugasemdina í fjárlögunum. En hjer liggur einmitt fyrir gamall samningur milli læknisins og heilsuhælisstjórnarinnar, um að læknirinn fengi eftirlaun eftir sömu reglum og aðrir embættismenn ríkisins. Má því líta svo á, að samningar þessir hafi gengið yfir á ríkið þegar það tók við hælinu. Væri þetta nú felt að þessu sinni, mætti líta svo á, að læknirinn ætti ekki að fá eftirlaun. Þessvegna er betra að fá skýlaus ummæli Alþingis um þetta atriði. Um 15. brtt. við 12. gr. er það að segja, að þó hún virðist meinlaus, þá felur hún talsvert mikið í sjer. Eigi að fella þetta niður, þá getur farið svo, að það hafi slæm eftirköst og talsverða hækkun í för með sjer. Og vil jeg þá í sambandi við það benda á, að síðasta ár urðu það 150 þús. króna, sem ríkissjóður greiddi í meðgjöf með sjúklingum, sem sveitarsjóðir kostuðu á sjúkrahúsum. Það er því engin smáræðisfúlga, sem ríkissjóður leggur til sjúkrahúsvistar manna.

Jón Þorláksson Frsm. nefndarinnar, 1. þm. G.-K. (E. Þ.), er veikur og hefir beðið mig um að segja hjer nokkur orð fyrir sína hönd. Nefndin leggur það til, að frv. verði samþykt og viðurkennir nauðsyn breytingar þeirrar, sem verið hefir gerð á innheimtu verslunarskýrslnanna og frv. er ætlað að lögfesta. En þess vildi hún láta getið, að þar sem ekki verður komist hjá því, að talsverðan kostnaðarauka leiði af þessum breytingum, þá telur hún æskilegt, að dregið verði úr honum eins mikið og framast verður unt. Til dæmis vill hún vekja athygli stjórnarinnar á því, hvort ekki muni ónauðsynlegt að gefa út ítarlega sundurliðaða ársfjórðungsskýrslu, eins og þá, sem þegar hefir verið gefin út fyrir fyrsta ársfjórðung 1921, þar sem ætla má, að í Hagtíðindunum megi birta alt það, sem nauðsyn er að birta áður en ársskýrsla hvers árs kemur út. Nefndin vill aðeins skjóta þessu fram til nánari athugunar, og leggur annars til að frv. verði samþykt.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Eins og háttv. deild getur sjeð á þskj. 123, þá hefir nefndin lagt það til, að þetta frv. verði samþykt eins og það var afgreitt frá háttv.Ed. Það er óþarft að fara ítarlega út í einstök atriði þessa máls nú, því það var gert svo rækilega við 1. umr. Jeg skal þó játa, að mjer finst það heldur óviðkunnanlegt, að háttv.Ed. skuli hafa breytt frv. á þennan hátt og skyldað kirkjueiganda til að gefa kirkjunni upp þessar 36 þúsund krónur, þótt hann hinsvegar hafi væntanlega hlotið að ganga út frá því, er hann bygði kirkjuna, að hann fengi þá skuld aldrei borgaða. Aftur á móti vil jeg taka tillit til hins mikla áhuga á kirkju- og trúmálum landsins, sem þessi veglega kirkja ber ljósast vitni um. Og nefndin hefir einróma látið í ljós það álit sitt, að slíkur áhugi og rausnarskapur eigi fulla viðurkenningu þingsins skilið. Það er áreiðanlegt, að þessari kirkju mun ekki veita af þessu fje, sem hjer er um að ræða. Hinsvegar munar prestslaunasjóðinn mjög lítið um upphæð, sem ekki nemur meiru en 240 krónum, þegar reiknað er með því verði, sem vænta má, að alinin standi í á „normal“tíma, en sóknina getur munað það nokkru. Það kann nú að virðast, að þessi kirkja sje óþarflega stór fyrir svo fámennan söfnuð. En svo verður ekki, ef undir hana verða lagðar 2 næstu kirkjurnar, sem vel ætti að mega. Þessar kirkjur eru Miklagarðs- og Saurbæjarkirkja, og er önnur þeirra ekki nema 4 km. frá Grund og hin 7 km., og virðist því frá því sjónarmiði ekkert þessu til fyrirstöðu. Eins og nú standa sakir, þá nema sóknargjöldin til þessarar kirkju 130 krónum. Er það, eins og flestir munu skilja, ekki mikið fje til að halda við jafnstóru og glæsilegu húsi. Jeg álít og vona, að hin háttv. deild álíti það einnig, að þinginu beri að styðja að því, að slíkir minnisvarðar sem þessi kirkja er megi haldast óskemdir í framtíðinni, og að því beri að styðja að því, að tekjur sjeu því trygðar, því ella má búast við, að á muni skorta. Því enginn getur neitað því, að kirkjan er lifandi vottur hæfileika manns þess, sem hefir reist hana, því hún sýnir fórnfýsi, hagleik og smekkvísi höfundar síns, samfara ást og áhuga á kirkju- og trúarlífi þjóðarinnar. Þess vegna leyfi jeg mjer að mælast til að um leið og það er sjálfsagt og sanngjarnt að verða við kröfum frv., að þessi háttv. deild samþykki það í einu hljóði í samúðar- og viðurkenningarskyni við hið virðulega verk og hina göfugu hugsjón höfundar kirkjunnar á Grund.

Pjetur Ottesen Jeg skaut því til hv. fjárhagsnefndar, þegar mál þetta var hjer til fyrstu umræðu, hvaða dilk það mundi draga á eftir sjer, ef þetta frv. yrði samþykt, og að þá mundi ekki verða hjá því komist, ef fullrar sanngirni væri gætt, að eins væri farið að með aðrar bænda- eða safnaðarkirkjur og nú við þessa - nefnilega, að prestsmötugjaldið þar, sem svo stendur á, verði látið ganga til viðhalds þeim. Háttv. frsm. (Þorl. G.) gat ekkert um þetta í ræðu sinni áðan, hvað nefndin hygðist fyrir í þessu efni, en nú heyri jeg, að háttv.frsm. kveður sjer hljóðs, og vil því bíða eftir svari hans.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg skal svara háttv.þm. Borgf. (P. O.) því, að nefndin er einmitt að vinna að þessu máli og mun koma fram með till. sínar þar að lútandi, þegar hún hefir rannsakað það til fulls. Vil jeg og geta þess, að jeg býst fastlega við, að hún komist að sömu niðurstöðu og háttv.þm. Borgf. (P. O.) í þessu efni.

Pjetur Ottesen Það gleður mig að heyra, að nefndin hefir gert sjer það ljóst, hvað af samþykt þessa frv. getur leitt, og hún hyggst til að færa þetta „rjettlæti“ út á víðara svið og að hún hafi það í undirbúningi. Og nú vil jeg skjóta því fram, hvort ekki muni þá rjettast að láta það dragast að samþykkja þetta frv., þar til það mál er að fullu undirbúið, svo að hægt verði að taka það alt upp í einu lagi. Ef hv. deildarmönnum sýnist svo, þá má láta þetta mál ganga til 3. umræðu nú, en taka það svo ekki aftur á dagskrá fyr en þessum frekari undirbúningi nefndarinnar er lokið.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg mótmæli þessari uppástungu hv.þm. Borgf. (P. O.) stranglega fyrir hönd nefndarinnar. Það stendur hjer alveg sjerstaklega á. Það er hjer að ræða um tilboð frá manni, sem býður að gefa upp 36 þúsund króna skuld, ef þetta nái fram að ganga. Er og ekki víst, hve lengi það tilboð kann að standa, og tel jeg algerlega rangt að drepa svo hendi við því. Vonast jeg fastlega til, að háttv. deildarmenn standi fast saman í þessu máli og láti ekki háttv.þm. Borgf. (P. O.) telja sjer hughvarf með fánýtum rökum.

Pjetur Ottesen Það gæti nú kannske vakið grun hjá mönnum, hversu hv.frsm. tók það óstint upp að fresta samþykt máls þessa, um að lítt fylgdi hugur máli hjá nefndinni með frekari aðgerðir í þessu máli. En geta vil jeg þess, viðvíkjandi þeim orðum háttv.frsm., að þessi kirkjueigandi ætli sjer að gefa upp þessa skuld, sem hann nefndi, jeg tók eftir 36 þús. kr., ef hann fengi þessu framgengt, að mig furðar satt að segja ekkert á því tilboði. Hann hefir nú einu sinni reist kirkjuna, og ber því eins og öðrum kirkjueigendum skylda til að halda henni við. Hann getur því ekki talið til skuldar fyrir þetta hjá neinum öðrum en sjálfum sjer, og kirkjuviðhaldinu getur hann alls ekki ljett af sjer eða komið yfir á söfnuðinn, nema söfnuðurinn vilji ganga að því af frjálsum vilja. Hjer er því ekki um neina raunverulega eftirgjöf að ræða, síst við söfnuðinn, eins og hv.frsm. hefir látið telja sjer trú um. Annars geri jeg þetta ekki að neinu kappsmáli, þótt rjettast væri hinsvegar að útkljá þetta mál á breiðari grundvelli, og þá í einu lagi, úr því þingið vill ganga inn á þessa braut.

Magnús Kristjánsson Það þýðir ekki mikið að jeg fari að blanda mjer í þetta mál, en viðvíkjandi till.háttv.þm. Borgf. (P. O.) vil jeg þó geta þess, að jeg álít, að hún geti ekki komið til greina. Það stendur sjerstaklega á hjer, eins og háttv.frsm. (Þorl. G.) hefir þegar tekið fram. Býst jeg við, að þessi afstaða háttv.þm. Borgf. (P. O.) stafi fremur af ókunnugleika hans en af því að hann vilji með þessu leggja stein í götu þessa máls. Kirkjueigandinn, sem hjer ræðir um, hefir ekki farið fram á þetta af fjárhagslegum ástæðum, heldur er það sú hugsjón hans, sem hjer liggur að baki, að sameina þessa dreifðu söfnuði í þessu stóra og veglega húsi. Mjer er kunnugt um, að það er einlæg sannfæring hans, að á þann hátt muni skapast betra safnaðar- og kirkjulíf, og auk þess má telja það framför að losna við hinar gömlu hrörlegu kirkjur, sem engan veginn eru samboðnar kröfum nútímans. Jeg vona því, að þessi till.háttv.þm. Borgf. (P. O.) hafi enga þýðingu í þessu efni og að frv. verði afgreitt tafarlaust. Er auðsætt, að ekki er víst að tími vinnist á þessu þingi til að afgreiða málið í heild, og er þá lítið unnið við að fresta þessu. Tel jeg svo óþarft að ræða þetta meira, en vona, að þessi háttv. deild geri málinu sömu skil og háttv.Ed.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg vildi bara geta þess, að jeg er algerlega sammála háttv.þm. Ak. (M. K.) um það, að hjer standi sjerstaklega á. Það má segja, að þessi kirkja sje að nokkru leyti bygð fyrir þjóðina. Hún hefir vakið athygli allra, sem hafa sjeð hana, og jafnt innlendir menn sem erlendir hafa dáðst að henni. Enda er hún eitthvert veglegasta musteri guðs hjer á landi. Til hennar hefir líka verið varið meira fje en til venjulegrar sóknarkirkju, og má því segja, að hjer hafi verið bygð kirkja fyrir 2–3 söfnuði. Þetta var líka upphaflega meining kirkjueigandans; hinsvegar vilja hinir söfnuðirnir ekki ganga að sameiningunni, nema aukið verði fjeð til viðhalds kirkjunni. Vil jeg nú vona, að þetta verði, því þótt þessi eigandi sje svo fjárhagslega staddur, að honum geri þetta ekki mikið til, þá er óvíst, að eins verði um næsta eiganda kirkjunnar.

Hákon Kristófersson Jeg finn ástæðu til að þakka frsm. (Þorl. G.) fyrir þau orð hans, að það sje eindregin skoðun nefndarinnar, að allir kirkjueigendur, sem líkt stendur á fyrir, njóti sömu sanngirni og fullnægja á með þessu frumvarpi gagnvart kirkjueiganda þeim, sem hjer er um að ræða. En jeg mundi verða ennþá þakklátari, ef jeg sæi efndirnar, og eftir því, sem frsm. fórust orð, efast jeg ekki um, að skamt verði þeirra að bíða. Jeg álít, að þótt þessi heiðursmaður, sem hjer er um að ræða, sje góðs maklegur, þá beri að unna öðrum þess sama, ef þeir hafa álíka sanngirniskröfu til þess. Háttv. frsm. tók það fram, að svo mætti heita, að þessi maður hefði gefið þjóðinni kirkjuna. Hvernig lítur hann á aðra, sem kirkjur hafa reist af eigin efnum? Jeg skal taka það fram, þótt jeg sje þessu máli fylgjandi, þá er jeg sömu skoðunar og háttv.þm. Borgf. (P. O.), að vel hefði mátt taka það alt í heild og vera búið að koma því í rjett lag fyrir 3. umr. Annars verð jeg að líta svo á, að þessi sanngirni háttv. nefndarmanna sje ekki nema orðin tóm. Úr því þeir líta svo á, að þetta sje rjettlátt, þá býðst þeim nú tækifærið til að sýna það rjettlæti. Hvað orð háttv.frsm. snertir um það, að sameining safnaðanna nái ekki fram að ganga nema þetta fje verði lagt fram til viðhalds kirkjunni, þá legg jeg ekki mikið upp úr þeim.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Þegar eftir aðra umræðu þessa máls sendi jeg símskeyti til námuverkfræðings Helga H. Eiríkssonar og bað hann að senda skýrslu um, hve mikið hann teldi vera af silfurbergi í námunni. Frá honum hefi jeg fengið svo hljóðandi símskeyti: „Með tilvísun til rannsóknarskýrslu minnar, og eins og að ráðuneytinu er að öðru leyti kunnugt, þá var ný vinsluaðferð samþykt af síðasta Alþingi og tekin upp, er jeg tók við. Námugöngin eru ekki fullgrafin ennþá; býst við silfurbergi í júní. Engar líkur náman sje tæmd; kvantum vitanlega óákveðið. Kem væntanlega suður um mánaðamótin með nánari skýringu“. Þetta skeyti ber það með sjer, að engar líkur eru fyrir því, að náman sje tæmd, eins og sumir þm. vildu halda fram við 2. umr. En auðvitað er ekki hægt að segja um það fyr en síðar, hversu mikið þar kann að vera af silfurbergi.

Hákon Kristófersson Mjer þykir rjett að geta þess í sambandi við það mál, sem hjer er til umræðu, að vel getur verið að landið muni einnig eiga silfurbergsnámu fyrir vestan. Jeg hitti fyrir skömmu mann þaðan, sem tjáði mjer, að ferðamenn hefðu haft það fyrir reglu í mörg ár að fara upp í námu þessa og taka þaðan steina. Jeg vildi nú skjóta því til hæstv. stjórnar, hvort hún vildi ekki láta rannsaka þennan stað og koma í veg fyrir, að ferðamenn notuðu sjer þetta framvegis. Með rannsókn á þessum stað kæmi það þá í ljós, hvort um nokkuð verðmæti væri þar að ræða, og ef svo væri, þá teldi jeg sjálfsagt að gera ráðstafanir til þess, að ekki væri hægt fyrir vegfarendur að nota sjer þetta, t. d. með því að byrgja fyrir námumynnið. Þessi maður gat þess einnig, að Guðmundur nokkur Jakobsson mundi hafa keypt eða fengið námurjett þarna til 20 ára hjá stjórninni. En þó hann hafi keypt þennan rjett, þá sýnist mjer, að hann hafi glatað honum, þar sem hann hefir ekkert skift sjer af námunni í mörg ár.  Hvað mikið kann að vera af silfurbergi í námu þessari, hefi jeg ekki vit til að segja um. En jeg hefi, sem aðrir ferðamenn, sem þar fara um veginn, sjeð, að öll hlíðin glitrar af þessum steinum. En Frímann nokkur Arngrímsson, sem mörgum er kunnur og vit mun hafa á þessum efnum mörgum fremur, kvað þarna vera mundu allmikið silfurberg. Væri því rjett af stjórninni að láta athuga þetta. Sú rannsókn ætti helst að fara sem fyrst fram, enda sýnist það vel hægt, þar sem við höfum mann í landsins þjónustu, sem starfið gæti vel int af hendi og er þar á ofan vel trúandi til rjettdæmis í þeim efnum. Með þessum orðum mínum á jeg við Helga Hermann, sem nú hefir, eins og kunnugt er, umsjón með starfrækslu á silfurbergsnámunni í Helgustaðafjalli.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Eins og sjá má á nál. og þeirri rökstuddu dagskrá, sem fylgir því, hefir nefndin orðið ásátt um að gera till. um að vísa þessu frv. til stjórnarinnar til frekari yfirvegunar og athugunar. Frv. þetta, sem landsstjórnin hefir lagt fyrir Alþingi eftir ósk biskups, telur nefndin eigi nægilega undirbúið, ekki verið lagt fyrir synodus á fullnægjandi hátt eða hjeraðsfundi. Að vísu mun það hafa verið sent á prestafund við Þjórsárbrú, en eigi veit jeg, hvernig þeir hafa litið á það mál, enda þeir eigi nema lítill hluti þeirra, sem eiga við að búa, ef frv. verður samþ. Frv. þetta tekur yfir þau lagaákvæði, sem að þessu lúta, og er ekki nema gott við því að segja að fá þau í eina heild. En ýms ný ákvæði í frv. virðast nefndinni óheppileg og koma losi á kirkjuna, og er slíkt miður heppilegt, einmitt vegna þess, að kirkjan á nú í vök að verjast að ýmsu leyti. T. d. um það, að frv. er eigi sem ítarlegast, má nefna það, að ekki er tekið fram, að kjósa eigi presta og prófasta, eins og verið hefir, þótt nefndin geri ráð fyrir, að sá sje tilgangurinn. Þá virðist nefndinni það nýmæli orka tvímælis, að frv. gerir ráð fyrir því, að prestsefni þurfi eigi að hafa lokið prófi við háskóla Íslands. Þar virðist nefndinni gengið á rjett háskólans, og hefði verið rjett að bera þetta ákvæði undir hann áður. Það er gert ráð fyrir því í 4. grein frumvarpsins, að menn, sem lokið hafa prófi á erlendum evangelisk-lúterskum skólum, geti orðið prestar hjer. Þetta þykir nefndinni varhugaverð nýmæli, því vitað er, að undirbúningi prestsefna frá slíkum skólum er víða ábótavant, ekki síst í Vesturheimi, en þaðan er helst búist við prestsefnum hingað. Þá gerir sama grein frv. ráð fyrir því, að veita megi prestsembætti þeim, er tekið hafa próf á trúboðsskóla eða kennaraskóla. Hjer þykir nefndinni helst til mikið slakað á um undirbúningsmentun presta, ef 3 ára nám á að gera þá hæfa til þeirrar stöðu, er nú þarf 10 ára nám til undirbúnings. Þetta þykir nefndinni athugavert og telur það geta orðið til þess, að gengið verði á rjett þeirra, sem stundað hafa nám hjer við háskólann. Þó að til þess þurfi undanþágu, þá geta söfnuðurnir miklu um það ráðið, með því að hafna þeim prestum, er sækja, og láta prestaköllin vera óskipuð, svo veitingarvaldið neyðist til að veita t. d. einhverjum kennara, er söfnuðurinn vill fá. Þetta gæti orðið til þess, að aðsóknin minkaði að háskólanum og prestlærðum mönnum fækkaði. Þetta er enn óheppilegra, þegar þess er gætt, að sú stefna virðist nú ríkja hjá þjóð og þingi, að gera nú enn meiri kröfur til prestanna en áður var, og jafnvel fela þeim allmikið af starfi kennaranna. Þá er það nýmæli, að aukaþóknun presta fyrir ýms prestsverk skuli fara eftir gjaldskrá, sem ráðherra setur með ráði biskups á 10 ára fresti. Að vísu eru gjöldin nú nokkuð lág, en þetta hefði mátt lagfæra með því að hækka þau. Það er þegar búið að ganga fulllangt inn á þá braut að fella niður landauragjöldin, og líklega heppilegast að halda þessu í sama gjaldeyrisformi. Hins vegar telur nefndin rjett, að presti sje sjeð fyrir fararbeina og ferðakostnaði, er hann gegnir aukaverkum. En telur þá rjettast, að viðkomandi maður annist það. En geti hann það ekki, þá borgi hann samkvæmt ferðakostnaðarreikningi prestsins. Með þessu væri girt fyrir það, að ferðakostnaðarreikningar gætu valdið ágreiningi. Í 14. gr er gert ráð fyrir því, að prestur geti orðið fyrir sektum, ef hann fer yfir á svið nágrannaprests. Þetta virðist nefndinni nokkuð hart, og ætti að nægja þar „codex ethicus“, ekki síður fyrir prestastjettina en læknastjettina. Ætti slíkt naumast að verða til óvildar milli presta. Þá ákveður frv., að veita skuli prestaköll frá 1. næsta mánaðar. Þetta getur orðið prestum óþægilegt, ef þeir þurfa t. d. að flytja fjölskyldu sína um vetur. Að vísu má veita þriggja mánaða frest, en best væri að halda gamla ákvæðinu, um veitingu í fardögum, og svifta eigi prestana þeirri hagsbót, sem því ákvæði fylgir. Jeg fjölyrði svo ekki meira um þetta; álít rjett, að frv. gangi eigi lengra að sinni, enda tel því ekki liggja neitt á.

Forseti (B. Sv.) Frv. þetta var til meðferðar í sjútvn. í hv.Ed., og ef því er til nefndar vísað hjer, verður það samkvæmt þingsköpum að fara til sjútvn.

Magnús Kristjánsson Jeg verð að vekja athygli hv.þdm. á því, að mjer virðist ástæðulaust að vísa þessu máli til sjútvn., sem er um of störfum hlaðin. Tel jeg litla von um afgreiðslu þess, ef því verður vísað þangað, og geri jeg það því að till. minni, að málinu verði vísað til allshn.