Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin athugaði þetta frv. ítarlega, fékk til fundar við sig Gunnar Hall hagsýslustjóra, Þórð Friðjónsson, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, Bjarna Braga Jónsson og Ingva Kristinsson frá Seðlabankanum, Hörð Vilhjálmsson, fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, Halldór Jónatansson, forstjóra Landsvirkjunar, Gunnlaug Sigmundsson og Jafet Ólafsson frá Þróunarfélagi Íslands, Hermann Guðjónsson vita- og hafnarmálastjóra, Katrínu Atladóttur, Hilmar Þórisson og Percy Stefánsson frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Leif Jóhannesson frá Stofnlánadeild, Birgi Þorgilsson frá Ferðamálaráði, Magnús E. Guðjónsson frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Jónas Jónsson búnaðarmálastjóra, Þórð Ólafsson, forstöðumann bankaeftirlitsins, Stefán Pálsson, formann Sambands viðskiptabanka, Guðmund Malmquist, forstjóra Byggðastofnunar, og Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóra í samgrn. Það varð ekki einhugur í nefndinni. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á þskj. 502. Heildarlántökur innan lands og erlendis hækka samkvæmt því um 1165 millj. kr. Þar af eru innlendar lántökur um 60 millj. kr. og erlendar 1105 millj. kr. Ráðgert er að allar þessar lántökur fari um ríkissjóð, en í raun eru þær allar tengdar milligöngu ríkissjóðs um lánsfé til fyrirtækja. Samkvæmt tillögum meiri hl. nema lántökur því alls 21 milljarði 784 millj. kr. Þar af er miðað við að afla 12 milljarða 210 millj. kr. innan lands og 9574 millj. kr. með erlendum lántökum. Mun ég nú rekja í stuttu máli þessar breytingar. Innlend lántaka ríkissjóðs hækkaði í meðförum Alþingis á fjárlögum um 60 millj. kr. og stafar sú hækkun af lánveitingu ríkissjóðs til RARlK á árinu 1988 vegna framkvæmda fyrirtækisins við línu niður á Krosssand. Það er lagt til að lántökur ríkissjóðs hækki um 1105 millj. kr. Sú hækkun er vegna milligöngu ríkissjóðs um erlend lán til langs tíma fyrir RARIK og fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi. Þessi lán skiptast þannig að Rafmagnsveitur ríkisins fá 160 millj. kr., Sæberg á Ólafsfirði vegna breytinga á Mánaberginu í frystitogara 180 millj. kr. og fjögur raðsmíðaskip samtals 565 millj. kr. Öll þessi lán munu ganga til að greiða erlend skammtímalán sem hafa verið tekin og því munu þessar lántökur ekki auka erlendar skuldir þjóðarbúsins. Þá hækkar lántökuheimild Byggðastofnunar um 200 millj. kr. Í því sambandi skal tekið fram að ætlast er til að Byggðastofnun styðji sérstaklega við útgerð í þeim byggðarlögum þar sem hún hefur dregist saman. Við afgreiðslu fjárlaga var framlag til Kvikmyndasjóðs hækkað úr 40 millj. í 60 millj. Við afgreiðslu fjárlaga var framlag ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækkað úr 1485 millj. kr. í 1533 millj. kr. Við þá afgreiðslu láðist að láta Jöfnunarsjóðinn njóta hlutdeildar í hækkun söluskattsinnheimtu við lokaáætlun fyrir árið 1988. Það var metið á 7 millj. kr. og er lagt til að framlagið hækki sem því nemur og verði 1540 millj. Þá er Byggðastofnun heimilað samkvæmt þessu að nýta sér hagstæð lánskjör á erlendum lánamörkuðum. Að lokum er að ósk Seðlabanka bætt inn í frv. heimild fyrir ríkissjóð til að gefa út og selja ríkisvíxla í tvíþættum tilgangi, þ.e. til að mæta endurgreiðslu ríkisvíxla og til að bæta stöðuna á viðskiptareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum. Þessi heimild er hugsuð sem stjórntæki til að hamla gegn yfirdrætti í Seðlabanka og óhóflegri aukningu peningamagns í umferð. Að lokum skal þess getið að taki frv. til laga um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, mál nr. 194, breytingum í meðförum Alþingis þarfnast 28. gr. lánsfjárlaga endurskoðunar. Undir þetta rita Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Matthías Bjarnason og með fyrirvara Kjartan Jóhannsson og Guðmundur G. Þórarinsson. Nefndin fjallaði um ýmsar fleiri hugmyndir að breytingum. Ekki varð samstaða um fleiri breytingar en þessar, ekki allsherjarsamstaða, hjá meiri hl., en brtt. á þskj. 503 er flutt af tveimur í meiri hl. Út af fyrir sig get ég ágætlega fellt mig við það orðalag sem þar stendur, en um það varð ekki allsherjarsamkomulag hjá meiri hl.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á auðum stólum hæstv. ráðherra hérna. Það er ekki eins og þeir líti á það sem hér er til umræðu sem neitt stórmál sem þeim komi mikið við og er nú að verða heldur leiðinlegur svipur á þátttöku þeirra í þinghaldi yfirleitt. Það liggur við að maður verði að hrósa hæstv. fjmrh. fyrir að vera yfirleitt í húsinu þegar þetta mál er á dagskrá. En ég mun ekki gera kröfur til þess að fjarstaddir ráðherrar verði kallaðir hér til. Ég get ekki ímyndað mér að það greiði neitt fyrir framgangi þessa máls. En afskaplega væri viðkunnanlegt ef hæstv. fjmrh. treysti sér til að vera í þingsalnum þegar þetta mál er til umræðu. Það voru bornar fram allmargar fsp. við 1. umr. og hugsanlegt að þær verði bornar fram aftur við þessa umræðu. Hann sá ekki ástæðu til að svara þeim eða kom sér ekki til að svara þeim í 1. umr. A.m.k. held ég að það hlyti að vera útlátalaust fyrir hann að vera viðstaddur. Það bar svo við þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir frv. til lánsfjárlaga í deildinni sl. fimmtudag að hann endaði ræðu sína á nokkuð einkennilegri bón til hv. þingdeildarmanna og erum við þó orðin ýmsu vön þessar vikurnar. Hann upplýsti sem sagt að það væri ákaflega brýnt með tilliti til hagsmuna ríkissjóðs að samþykkja lánsfjárlögin fyrir vikulok, þ.e. lok þeirrar viku, því að annars lenti ríkissjóður í bráðum háska. Það stæði nefnilega svo á að spariskírteini fyrir allt að 2 milljarða kr., reyndar held ég að þessi upphæð hafi nú upplýstst í nefndinni, gætu komið til innlausnar 10. jan. og þá skorti ríkissjóð heimild til að bjóða spariskírteini á móti ef lánsfjárlög væru þá enn óafgreidd. Þessi framkoma þótti mér satt að segja með ólíkindum og aldeilis stórfurðulegt ef þessi sannleikur væri að renna upp fyrir mönnum á þeirri stundu. Það urðu fleiri hissa en ég. Um þetta hafði enginn mér vitanlega heyrt fyrr en þarna í lok ræðu hæstv. fjmrh. Raunverulega fannst mér stórfurðulegt að láta þessa tilætlunarsemi yfirleitt í ljós og búast við jákvæðum viðbrögðum þar sem þetta var á fimmtudegi, 1. umr. rétt að hefjast, öll umfjöllun eftir að sjálfsögðu í nefndinni og seinni umræður, auk þess sem þá þegar var ljóst að þetta frv. yrði að fara aftur til Ed. Til þess svo að kóróna vitleysuna var þetta síðasti þingfundur vikunnar. Ég rifja þetta upp þar sem þetta atvik ætti að verða hæstv. ráðherrum til varnaðar. Allt var það reyndar satt og rétt sem hæstv. ráðherra sagði um þetta einstaka vandamál, en að sjálfsögðu fundu menn ráð til að mæta því þegar það rann upp fyrir þeim að þm. ætluðu ekki að láta bjóða sér þessi vinnubrögð. Engu að síður hefur nefndarvinnan verið drifin áfram af nokkrum krafti. Allur föstudagurinn fór í viðtöl og fundi og fundir voru einnig á laugardag, í gær og í morgun, auk þess sem meiri hl. og minni hl. áttu sérstaka fundi með sér, m.a. fundaði minni hl. á sunnudag. Það verður því ekki annað sagt en að nefndarmenn hafi unnið svo rösklega sem þeir frekast gátu, enda þótt a.m.k. sú sem hér stendur hefði gjarnan kosið meira ráðrúm til að skoða þetta yfirgripsmikla mál. Nefndarmenn urðu ekki sammála um afgreiðslu málsins og við fulltrúar minni hl. skilum séráliti á þskj. 499 sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: "Minni hl. getur ekki staðið að afgreiðslu þessa frv. á þann hátt sem meiri hl. leggur til. Ástæðurnar eru eftirfarandi: Með tilliti til fyrri reynslu og allra aðstæðna eru litlar líkur til að þessi áætlun um fjármagnsþörf og lántökur standist. Mikil óvissa er um þróun efnahagsmála á næstu mánuðum, en horfur eru allar heldur á verri veg. Gert er ráð fyrir samdrætti í sjávarafla og framleiðslu sjávarafurða. Afkoma útflutningsfyrirtækja hefur farið versnandi og spáð er tvöfalt meiri viðskiptahalla við útlönd á þessu ári en hinu síðasta. Gengismálin eru í uppnámi, verðlagshorfur eru óljósar og óraunhæft er að reikna með aðeins 10% verðbólgu frá upphafi til loka árs þar sem verðbólgan er nú um 30% og engin teikn á lofti um að hún fari lækkandi á næstunni. Samningar um kaup og kjör eru fram undan þar sem óhjákvæmilegt verður að rétta verulega hlut hinna tekjulægstu, en auknar álögur á almenning, m.a. í formi matarskatts, auka stórlega á þungann í réttmætri kröfugerð alls launafólks. Með frv. er stefnt að því að afla lánsfjár að stærri hluta innan lands en verið hefur. Það var raunar einnig ætlunin á síðasta ári, en þá fóru erlendar lántökur rúmlega 50% fram úr því sem áætlað var og ekkert bendir til þess að nú sé traustlegar um hnútana búið. Flestir eru þó sammála um að draga beri úr erlendum lántökum svo sem frekast er unnt, en innlendar lántökur hafa einnig sína skuggahlið sem er sú að of mikil samkeppni á innanlandsmarkaði leiðir óhjákvæmilega til hækkunar vaxta. Þeirri skoðun samsinntu allir aðspurðir gestir nefndarinnar, en hvorki ráðherrar né seðlabankastjórar virðast hafa áhyggjur af vaxtahækkunum né eiga ráð til að hamla gegn þeim. Sívaxandi hluti íslenska peningamarkaðarins er óháður reglum og eftirliti og engar vísbendingar eru um það hvort og þá hvernig stjórnvöld hyggjast setja starfsemi ávöxtunarsjóða og fjármögnunarleigna skorður á borð við banka- og sparisjóðakerfið. Á sama tíma stefnir ríkissjóður að hörkusamkeppni við þessa aðila um sparifé landsmanna. Sú mynd, sem þannig blasir við, gefur sannarlega tilefni til víðtækra breytinga á frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988. Það er þó ekki ætlun meiri hl. og verður hann þá að bera ábyrgð á því. Minni hl. flytur sameiginlega brtt. á þskj. 500. Sá útgjaldaauki, sem þær þýða fyrir ríkissjóð, rúmast að okkar mati fyllilega innan ramma fjárlaga eins og skýrt verður í framsögu. Tekið skal fram að þetta eru ekki einu atriðin sem minni hl. vildi leiðrétta en samstaða varð um að leggja áherslu á þessa þrjá liði. Ingi Björn Albertsson hefur tekið þátt í störfum nefndarinnar og stendur að þessu áliti og brtt. minni hl." Undir þetta rita Kristín Halldórsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Nú skal það strax tekið fram í upphafi vegna þess sem stendur í nál. um starfsemi ávöxtunarsjóða og fjármögnunarleiga að þegar mér gafst ráðrúm til að fletta blöðunum í dag rak ég augun í frétt um það í blöðum þeim sem styðja ríkisstjórnina að forsrh. hefur nú skipað nefnd til að endurskoða löggjöf um fjárfestingarlánasjóði og er skylt að geta þess hér. Þetta vissum við ekki þegar þetta nál. var samið. Ef forseti leyfir ætla ég að lesa þessa örstuttu frétt: "Skipun nefndarinnar er í samræmi við stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Nefndinni er m.a. ætlað að fjalla um starfshætti og stjórn fjárfestingarlánasjóða, eignarhald og ríkisábyrgð þar sem við á. Nefndina skipa Baldur Guðlaugsson hæstaréttarlögmaður, sem jafnframt er formaður, Halldór Guðbjarnason viðskiptafræðingur, fyrrum bankastjóri Útvegsbankans, Ingi Tryggvason fyrrv. alþm., Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísi. iðnrekenda, og Stefán Reynir Kristinsson viðskiptafræðingur." Þetta taldi ég rétt að vitna í hér þar sem þessa er getið og það gagnrýnt í nál. minni hl. Það er kannski ástæða til að skýra betur og auka við það sem stendur í nál. án þess að ég ætli að efna til mikilla ræðuhalda. Það er þá fyrst þar sem segir í upphafi "með tilliti til fyrri reynslu og allra aðstæðna", en með "fyrri reynslu" er m.a. átt við að ár eftir ár hefur mönnum sannarlega mistekist að halda lántökum innan rammans vegna þess að hann hefur markast af óraunsæi og löngun til að sýnast. Ekki gafst tími á milli 1. og 2. umr. að elta það uppi sem kynni að leynast falið hér og þar og krefjast afgreiðslu síðar. En ég nefni eitt dæmi um framkvæmd sem minnir reyndar á sig annað veifið og það er "gróðurhúsið" á Miðnesheiðinni sem þrátt fyrir allan glæsileikann heldur nú hvorki vatni né vindi né jafnvel músum. Ein röksemdin fyrir því að byggja þetta mannvirki var sú, ef ég man rétt, að aðbúnaður starfsfólks í gömlu flugstöðinni væri ekki boðlegur og jafnvel til háborinnar skammar. Nú situr þetta starfsfólk í dýrasta "gróðurhúsi" landsins og má þola leka og músagang að ekki sé nú minnst á eðlur og það má þola að sitja þarna í allt niður í fjögurra stiga hita þegar kaldast er. Það hvarflar að manni hvort ekki hefði mátt spara hið rándýra loftræstikerfi þar suður frá og láta veðurguðina um þá hlið málanna, enda sjaldnast lognmolla á heiðinni þar. En það hvarflar reyndar einnig að manni að í afar náinni framtíð verði bankað upp á í fjmrn. og farið fram á fé til þessarar dæmalausu byggingar, þ.e. fé til viðgerða og til að koma þessari byggingu yfirleitt í notkunarhæft ástand. En til hennar eru ætlaðar 820 millj. kr. og það til greiðslu skulda og er sem sagt hugsanlegt að mínu mati að þetta verði ekki sú endanlega upphæð sem þarf í hítina þarna suður frá, jafnvel á þessu ári. En nóg um það. Þetta er aðeins eitt dæmi um það sem við gætum hugsanlega átt von á og kynni svo að verða um fleira. Það sem segir í nál. minni hl., sem ég las áðan, um ástand og horfur í efnahagsmálum er engin glansmynd og lætur ekki sérlega vel í eyrum. Sannast sagna hefði það getað hljómað enn þá verr með tilliti til þess sem við fengum að heyra frá efnahagsráðgjöfum og sérfræðingum ríkisstjórnarinnar á fundum nefndarinnar. En að viðbættu sjálfstæðu mati okkar, sem að þessu nál. stöndum, er útkoman þessi: Mikil óvissa um þróun efnahagsmála og fyllsta ástæða til þess að vera vel á verði. Það er t.d. deginum ljósara að fyrr en síðar verður að bregðast við erfiðri stöðu í sumum greinum sjávarútvegsins og má raunar segja að það sé þegar gert að hluta til með því að auka svigrúm Byggðastofnunar sem er gert með tilliti til erfiðrar stöðu sjávarútvegsins. Þar er ástandið ákaflega misjafnlega slæmt eftir greinum og hafa menn jafnvel við orð að með sama áframhaldi verði gengið af frystingunni dauðri, en hún er nú rekin með 7–9% tapi og minni sjávarafli mun fyrst og fremst koma niður á þeirri grein. Það er ekki hægt að búast við því að t.d. útflutningur gámafisks eigi sér engin takmörk. Þá stendur skelfiskvinnslan afar illa, einkum hörpudiskurinn sem hefur orðið að þola allt að 30% verðlækkun á síðasta ári og tap greinarinnar í heild áætlað um þessar mundir um 50%. Saltfiskurinn stendur hins vegar vel, en þar eru eins og í öðru takmörk fyrir því hvað hægt er að selja, hversu lengi hann tekur við, saltfiskmarkaðurinn. Afkoma okkar á þessu ári ræðst eins og ævinlega vitaskuld mest af þróuninni í þessum málum öllum, þ.e. hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins sem eru misjafnlega viðkvæmar fyrir stöðu bandaríkjadollars og fyrir kostnaðarbreytingum og þar skiptir ekki síst máli hver þróunin verður í vaxtamálunum. Það er æ fleirum sívaxandi áhyggjuefni hvernig sú þróun hefur verið og við höfum m.a. hlýtt á mjög þung orð og heit frá stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar úr þessum ræðustól, síðast við 1. umr. um þetta frv. frá hv. 2. þm. Vestf. í þeirri ræðu sem hann flutti í deildinni sl. fimmtudag. Enn höfum við ekki fengið neinar vísbendingar um hvort og þá hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst reyna að hafa áhrif á þessi mál, en eins og kemur fram í nál. minni hl. voru eðlilega töluverðar umræður um vaxtamálin á fundum nefndarinnar. Nefndarmenn kölluðu eftir áliti efnahagssérfræðinga og eftir þeirra ráðum til að fá fram lækkun vaxta. Engin slík samantekt eða álit liggur fyrir þrátt fyrir eftirrekstur og engar tillögur hafa séð dagsins ljós. Ríkisstjórnin virðist ráðþrota hvað þetta varðar eða a.m.k. ekki sammála um ráð. Hæstv. utanrrh. er einn þeirra sem hvað mest hefur tjáð sig um þessi mál og kallað a.m.k. í fjölmiðlum eftir tillögum í þessum efnum. Ég spurði hann um það í 1. umr. hvort slíkar tillögur hefðu séð dagsins ljós eða væru á leiðinni, en hæstv. utanrrh. lét ekki svo lítið að svara þessum spurningum og hann hefur ekki séð ástæðu til að vera viðstaddur þessa umræðu þannig að það er augljóslega ekki von á svörum úr þeirri átt í dag. Ég spurði fulltrúa bankakerfisins og fulltrúa Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka að því þegar þeir komu á fundi nefndarinnar hvaða áhrif þeir teldu aukna sókn ríkissjóðs á innlendan peningamarkað hafa á vaxtastigið. Allir samsinntu þeir því að sú mikla samkeppni sem þannig verður um sparifé landsmanna hefði að sjálfsögðu áhrif til vaxtahækkunar. Það er því ekki að ófyrirsynju að menn eru efins um ágæti þessarar stefnu í þeim mæli sem áformað er. Um gengismál, verðlagshorfur og líklega verðbólguþróun þarf ekki í raun að segja mikið meira en segir hér í áliti minni hl. Bandaríkjadollar er enn óstöðugur og daglegar fréttir um hreyfingar á honum og öðrum gjaldmiðlum, mikill óróleiki og spákaupmennska hér innan lands vegna stöðu íslensku krónunnar, allt á hverfanda hveli um þróun verðlags í samræmi við nýjustu lagabreytingar í efnahags- og fjármálum og löngu viðurkennt af efnahagssérfræðingum að verðbólguforsendur frv. eru fjarri öllum raunveruleika. Aðeins hæstv. ríkisstjórn kýs að halda fast við óskhyggjuna. Þannig er allt á eina bókina lært varðandi forsendur og stoðir þessa frv. og það er ástæða þess að minni hl. fjh.- og viðskn. getur ekki staðið að afgreiðslu frv. á þann hátt sem meiri hl. leggur til. Það þýðir alls ekki að við séum ósammála öllum greinum frv. Við höfum vitanlega tekið fullan þátt í umfjöllun um allt innihald þess á þeim stutta tíma sem okkur hefur gefist til að fjalla um svo yfirgripsmikið mál. Nú er það vitanlega sjaldnast svo að allir nefndarmenn séu elskusáttir við öll atriði þeirra frv. sem þeir á endanum afgreiða frá sér, en lengi vel höfðum við í minni hl. vonir um það að meiri breytingar yrðu á einstökum greinum frv. en endanleg niðurstaða leiðir nú í ljós. Þar er reyndar af ýmsu að taka en við, sem stöndum að minni hl., urðum sammála um það að sýna hug okkar til þriggja liða frv. sem við vitum raunar að eiga fylgismenn innan stjórnarflokkanna og viljum því láta reyna á það við atkvæðagreiðslu hvort þeir vilja í raun og veru standa svona að málum. Tillögur okkar eru á þskj. 500 og fela það í sér að afnema skerðinguna á framlögum til Hafnabótasjóðs skv. 14. gr. og til Ríkisútvarpsins skv. 22. gr. og minnka skerðinguna skv. 17. gr. á lögbundnum framlögum til ferðamála. Þetta eru þeir liðir sem við viljum leggja sérstaka áherslu á og teljum þessar breytingar, ef samþykktar yrðu, rúmast fyllilega innan þess ramma sem fjárlögum hefur verið markaður. Ég ræddi nokkuð málefni Ríkisútvarpsins við 1. umr. um þetta frv. til lánsfjárlaga og eftir umfjöllun í nefndinni og samræður við framkvæmdastjóra Ríkisútvarpsins er ljóst að ekkert var þar ofsagt. Staða þessarar stofnunar er slík að óhjákvæmilegt er að koma þar við einhverjum lagfæringum. Það er ljóst að vandinn vex með tímanum og er fullkomlega óraunsætt og óréttmætt að svipta Ríkisútvarpið þeim tekjustofni sem átti að tryggja hag þess í samræmi við skyldur þegar ljóst var að fjárhagsgrundvöllur þess hlyti að skekkjast við gjörbreyttar aðstæður. Ég nenni nú ekki að velta hv. þm. Alþfl. upp úr öllum þeirra fyrri málflutningi varðandi þetta atriði, en hann er ekki gleymdur heldur geymdur í þingtíðindum og dagblöðum og e.t.v. verða einhverjir til þess að rifja hann upp hér á eftir. Um ferðamálin hef ég oft tjáð mig í umræðum hér á Alþingi og utan þess. Ég ræddi þau og þessa meðferð við 1. umr. um þetta frv. og við þingkonur Kvennalistans bárum fram brtt. við fjárlagafrv. til þess að reyna að rétta stöðu þessa málaflokks, en allt hefur komið fyrir ekki. Sú tillaga sem við fulltrúar minni hl. berum fram hér sameiginlega á þskj. 500 er ákaflega hógvær og ekki í nokkru samræmi við þann tekjustofn sem Ferðamálaráði á að vera tryggður með lögum. En það urðu okkur sár vonbrigði að meiri hl. skyldi ekki vilja koma til móts við okkur varðandi þetta atriði og að nefndin gæti öll borið fram tillögu um einhverja upphæð sem varið yrði til umhverfismála eins og til umræðu var í nefndinni. Í þeim efnum er Ferðamálaráð fullkomlega máttlaust og verulegt áhyggjuefni ef því verður ekki gert kleift að sinna þessu verkefni. En hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Ingi Björn Albertsson munu tala betur og ítarlegar fyrir þessum tillögum í umræðum hér á eftir. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því strax að í sambandi við þennan síðasta lið gerir Fjárlaga- og hagsýslustofnun ráð fyrir því að sá tekjustofn sem samkvæmt lögum er ætlaður til ferðamála gefi um 80 millj. kr. á þessu ári. En miðað við reynsluna á síðasta ári er öllu líklegra að sú upphæð nemi 100 millj. kr. og má af því marka hversu hógvær og lítillát við í rauninni erum að gera ekki tillögu um meiri hækkun en hér er gert. En það gerðum við kvennalistakonur hins vegar við afgreiðslu fjárlagafrv. Eitt af því sem ég óskaði eftir við 1. umr. um frv. var mat fjmrn. á því hvaða upphæðir væri um að ræða í "þrátt fyrir kaflanum" svokallaða, þ.e. II. kafla laganna þar sem settar eru skorður við fjárframlögum samkvæmt lögum eða "þrátt fyrir ákvæði laga þessara", eins og sagt er, við hvað slík framlög eigi að miðast. Þessar upplýsingar fengust í nefndinni og þær eru prentaðar sem fskj. með áliti minni hl. svo hv. þm. geta kynnt sér hvað hér er um að ræða. Þar eru athyglisverðar upplýsingar sem ég hvet hv. þm. til að kynna sér. Hvað suma liðina varðar geta verið deildar meiningar um það hversu háar upphæðir um er að ræða. Eins er ekki fullfrágengið með þá liði t.d. sem varða verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, en sé öllu til skila haldið þá er aldrei um minna en 600 millj. kr. að ræða sem ríkissjóður sparar sér með þessum hætti. Það er augljóslega algjört lágmark og að mínu mati er þarna um töluvert hærri upphæðir að ræða. Hvað aðra einstaka liði frv. varðar kom margt athyglisvert í ljós við þá skoðun sem fram fór í nefndinni og hefði þó þurft að verða miklu meiri og ítarlegri og fá meiri tíma. Við fengum t.d. forstjóra Landsvirkjunar á okkar fund og af viðræðum við hann og af skjölum sem þannig fengust virðist einsýnt að lántökuheimild til Landsvirkjunar mætti vel vera lægri en hún er. Það er ekkert sem knýr á um að ljúka Blönduvirkjun annað en eigin metnaður fyrirtækisins og full þörf á að veita því strangt aðhald. Við fengum einnig framkvæmdastjóra Þróunarfélagsins á fund nefndarinnar en stutt saga þess félags er hálfraunaleg þegar haft er í huga að þetta var ein helsta skrautfjöðrin í hatti síðustu ríkisstjórnar og átti að gegna mikilvægu hlutverki í nýsköpun og nýbreytni í atvinnulífi landsmanna. En saga þess er ekki öll þótt ýmsir telji nú stoðunum kippt undan því eða a.m.k. rækilega raskað með því áhugaleysi sem stjórnvöld sýna því í verki. Það hefur vissulega komið við sögu í atvinnulífinu og gert góða hluti þótt í miklu minna mæli sé en vænst hafði verið og látið var í veðri vaka þegar þessi lagasetning var undirbúin og til umfjöllunar hér á Alþingi. Ég hef hins vegar ekki haft tíma til að kynna mér málefni Þróunarfélagsins nægilega vel til þess að ég vilji fara hér út í smáatriði. Það kom líka mjög margt athyglisvert fram í samtölum við forráðamenn í landbúnaði varðandi stöðu ýmissa greina innan hans þar sem menn eru aðstoðaðir til fjárfestingar á ýmsum sviðum sem þeir geta síðan illa eða ekki staðið undir. Allt tengist þetta og fléttast saman með þátttöku hinna ýmsu fjárfestingarsjóða og lánastofnana en því meira sem maður kynnir sér þessa hluti þeim mun ljósara er óhagræðið af því að dreifa slíkri starfsemi á ótal aðila. Málin eru flækt og heildaryfirsýn og heildarmynd skortir. Við 1. umr. ræddi ég nokkuð lántökuheimildir til smíði nýrrar ferju í stað Herjólfs og nýrrar Breiðafjarðarferju. Ég bar fram fsp. sem ekki voru svör við í grg. varðandi þörf, varðandi búnað og kostnaðaráætlanir og að hve miklu leyti þetta væru bein fjárútlát fyrir ríkissjóð. Engin svör fékk ég þá, en nokkur í nefndinni. Ég vil undirstrika það sem ég sagði við 1. umr. og ítrekaði í nefnd að fsp. varðandi þessa liði byggjast alls ekki á andstöðu við þessi mál hvort fyrir sig heldur er fullkomlega eðlilegt að þm. fái upplýsingar um þessar fjárfestingar og aðrar sem farið er út í, ekki síst þar sem fyrirsjáanlegt er að kostnaður vegna þeirra muni að verulegu ef ekki öllu leyti falla á ríkissjóð og auk þess kalla á nokkuð fjárfrekar framkvæmdir í viðkomandi höfnum. Það þarf reyndar ekki að vera neitt óeðlilegt. Hér er í raun og veru um samgöngumál að ræða sem jafnast á við vegaframkvæmdir. Það kom reyndar í ljós að í samgrn. var lítinn fróðleik að finna. Og hafnamálastjóri sagði t.d. ókannað með öllu hvaða framkvæmdir væru nauðsynlegar vegna nýrrar og stærri ferju í stað Herjólfs. En samkvæmt upplýsingum hans mun þurfa að framkvæma fyrir að lágmarki samtals 25 millj. kr. á Brjánslæk og í Stykkishólmi til þess að nýja ferjan þar, sem mun koma í gagnið í lok þessa árs, geti athafnað sig. Og til viðbótar síðar fyrir um 25–30 millj. kr. í Stykkishólmi. Hins vegar var litla vitneskju að fá um framkvæmdir sem þyrfti varðandi Herjólf, en ljóst að þær yrðu einhverjar. Loks fengum við þó í hendur skýrslu með lýsingu á nýju skipi og hugmyndum um framtíðarrekstur Herjólfs hf. sem er nokkuð athyglisverð lesning. Þessa skýrslu fékk ég í hendurnar fyrir aðeins örfáum klukkustundum og hef því miður haft annað að gera en að lesa hana vel. Það er hins vegar ljóst eins og staðfest var í nefndinni að hér er um fjárfreka framkvæmd að ræða, líklega ekki undir 700 millj. kr. sem mun í raun og veru falla að mestu eða öllu leyti á ríkissjóð og má því gera ráð fyrir útgjöldum vegna þessa um 100–150 millj. kr. árlega næstu árin beint úr ríkissjóði, auk þeirra útgjalda sem verða vegna hafnarframkvæmda. Það er því tvennt sem ég hef við þessa afgreiðslu að athuga. Í fyrsta lagi er fullkomlega óeðlilegt að fara út í slíka framkvæmd án þess að skoða allar hliðar málsins og gera grein fyrir þeim hér og sjá fyrir endann á framkvæmdinni. Og í öðru lagi er það óeðlilegt og óhreinlegt að mínu mati að láta fyrirtæki taka lán sem er fyrir fram vitað að ríkissjóður þarf að greiða. Það væri því hreinlegast að ríkissjóður væri lántakandinn og ekki vera að draga fjöður yfir neitt. Án þess að ég sé nú að gera því skóna að það sé verið að gera þá er það að mínu mati ekki til eftirbreytni að haga málum svona. Með þessu frv., sem ætlunin er að verði að lögum á næstu dögum, er verið að reka endahnútinn á röð lagasetninga sem marka mun stefnuna á næstu mánuðum og það hefur varla farið fram hjá nokkrum að um þá stefnumörkun höfum við hv. alþm. verið ákaflega ósammála. Þar hefur verið vegið að hagsmunum fjölskyldnanna og almenns launafólks þar sem aftur á móti hátekjufólki, stóreignamönnum og vel stæðum fyrirtækjum hefur verið hlíft við þeim byrðum sem þessir aðilar eru fullfærir um að axla. Þar hefur verið valin sú leið að leggja skatta á brýnustu nauðsynjar en stuðla að lækkun vara sem hægt er að komast af án. Við kvennalistakonur hefðum staðið allt öðruvísi að uppstokkun á tekjujöfnunarkerfi ríkisins og teljum að með öðrum vinnubrögðum og öðrum markmiðum og annarri forgangsröð hefði mátt ná viðunandi lausn á þeim vandamálum sem við er að fást í fjármálum ríkisins. Við erum ósammála hæstv. ríkisstjórn um þær forsendur, þann grunn sem þetta frv. til lánsfjárlaga hvílir á og erum uggandi vegna þeirra afleiðinga sem framkvæmd þessara laga kann að hafa á ríkisbúskapinn og efnahagsmálin í heild, ekki síst vaxtaþróunina. Allra aðstæðna vegna verður þó þetta frv. nú að fá afgreiðslu þingsins og reikna ég ekki með því að við munum greiða atkvæði gegn því við lokaafgreiðslu og reyndar áreiðanlega ekki ef hv. þm. fallast á þær brtt. sem við fulltrúar minni hl. berum hér fram.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 503 sem ég flyt ásamt Guðmundi G. Þórarinssyni og er á þá lund að 7. gr. lánsfjárlaganna verði breytt þannig að í stað orðanna "til hönnunar og smíði ferju" komi: Að fengnu samþykki fjmrh. og fjvn. Alþingis til hönnunar og smíði ferju. Þetta varðar þá ferju sem gengur milli lands og Eyja og lánsfjárheimild til handa Herjólfi hf. til að taka lán vegna hönnunar og smíði ferju. Ég vona að allir alþm. séu sammála okkur flm. um tvennt varðandi þetta mál. Í fyrsta lagi það að rétt og skylt er að halda uppi góðum samgöngum milli lands og Eyja. Þar háttar svo til að ferju- og flugsamgöngur koma í stað vegakerfis og af þeim sökum eiga Vestmanneyingar rétt á góðum samgöngum á þessu sviði. Það hef ég sagt margoft áður og vil ítreka nú. Á því leikur enginn vafi í huga mínum. Í öðru lagi að undirbúning að meiri háttar fjárfestingum, sem ríkið og Alþingi eru ábyrgðaraðili að, beri að vanda eftir föngum, upplýsa vel og ákvarðanir að taka að vel yfirveguðu ráði þannig að vel sé ljóst hverjar skuldbindingar eru í ákvörðuninni fólgnar og að leitað sé eins hagkvæmrar lausnar og tök eru á miðað við þau gæði þjónustunnar sem eðlileg og æskileg eru talin. Það eru þessi tvö grundvallaratriði sem mætast í þeirri tillögu sem ég mæli hér fyrir. Við viljum sem sagt að staðið verði myndarlega að því að halda uppi góðri ferðaþjónustu milli lands og Eyja en við teljum jafnframt eðlilegt, sjálfsagt og reyndar skylt að málið fái góðan undirbúning. Um þetta mál er það að segja að upplýsingar um það eru mjög takmarkaðar. Nefndarmenn hafa einungis séð það sem stutta skýrslu um þessa ferjusmíði, skýrslu sem margir mundu nefna frumáætlun. Samkvæmt henni er smíðakostnaður áætlaður um 660 millj. kr. og þar eru settar fram hugmyndir um mikla aukningu í ferjuflutningum en ekki verður séð að sérstök rannsókn hafi farið fram á þeim markaði sem þar er gert ráð fyrir að sækja inn á eða afla ferjunni. Hins vegar kennir reynslan okkur að ferjuflutningar við Ísland hafa yfirleitt ekki reynst arðbærari en svo að ríkissjóður hefur alla jafna þurft að standa undir öllum fjármagnskostnaði og vel það. Endurgreiðsla og vextir af 660 millj. kr. láni miðað við álíka endingartíma og nú er verið að tala um á núverandi Herjólfsskipi gæti þess vegna orðið á annað hundrað millj. kr. á ári. Hér eru því verulegar skuldbindingar og útgjöld í húfi. Nú má vel vera að aðstandendur ferjunnar búi yfir frekari áætlunum og gögnum og rannsóknum en nefndin hefur séð. Alla vega skilst mér að þeir telji málið allvel undirbúið. Þeir ættu því ekki að hafa á móti því að leggja þau gögn fram þannig að málið verði skoðað nánar áður en lokaákvörðun er tekin eins og við flm. þessarar brtt. teljum bæði skylt og rétt og Alþingi beri beinlínis að gera. Eins og ég sagði áðan er tillagan á þá leið að 7. gr. verði umorðuð lítils háttar þannig að heimildin til lántökunnar sé óbreytt að tölu til og í höndum Herjólfs hf. en hún sé að fengnu samþykki fjmrh. og fjvn. Hugsunin er sú að færi gefist til þess að skoða betur rekstraráætlanir ferjunnar og gera endurgreiðsluáætlanir og meta aðra þætti sem nauðsynlegt þykir að skoða, þar á meðal varðandi hafnaraðstöðu og almennar rekstrarforsendur. Við flm. höfum haft í huga að settur yrði vinnuhópur til þess að vinna þetta verk og þá með aðild fjmrn., samgrn., fjvn. og stjórnar Herjólfs hf. og mælum við með því að þannig verði að málum staðið. Ætti málið þá að verða vel upplýst og ígrundað og ekki ástæða til þess fyrir neinn að koma eftir á og segja að hann fríi sig ábyrgð á málinu af því að það hafi ekki verið upplýst eða ekki hlotið skoðun eða ekki verið gerð grein fyrir því. Fyrir því eru dæmi að þannig hafi menn fríað sig ábyrgð. En Alþingi má ekki fría sig ábyrgð í þessu máli og heldur ekki sá ráðherra sem með fjármálin fer. Þar sem hér er um fyrirsjáanlega fjárskuldbindingu að ræða er ábyrgðin í málinu samkvæmt þessari brtt. lögð á hendur þeirra aðila sem fyrst og fremst fara með fjármál af hálfu ríkisins og Alþingis, þ.e. lögð á hendur og herðar fjmrh. og fjvn. Það kynni að vera ástæða til að taka þessi vinnubrögð upp varðandi fleiri þætti í áætlunum þingsins en það er fyrst og fremst með hliðsjón af þeirri stærð fjárfestingar sem hér um ræðir og þeirri upphæð skuldbindinga sem okkur sýnist fyrirsjáanlegar sem við höfum einskorðað okkur við þetta mál eitt. Það er von okkar flm. að með þessari breytingu sé séð fyrir eðlilegu mati á þessu máli af hálfu Alþingis og ábyrgð á endanlegri ákvörðun sé öxluð með eðlilegum hætti og þannig að séð verði fyrir því að hún verði tekin að yfirveguðu ráði og af skynsamlegu viti til hags fyrir bæði Vestmanneyinga og ríkissjóð.



Herra forseti. Ég ætla að gera hér nokkuð ítarlegar að umtalsefni en gert var í ræðu hv. frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. þær brtt. sem við þm. minni hl. svo og hv. 5. þm. Vesturl. Ingi Björn Albertsson flytjum á sérstöku þskj. og höfum orðið sammála um að leggja sérstaka áherslu á. Þetta er á þskj. 500 og varðar þrjár greinar frv., 14., 17. og 22. gr. Ástæða þess að við tökum þessar greinar sérstaklega út úr er ekki sú að það sé ekki fleira sem ástæða væri til að breyta í frv. eða þetta sé það eina sem við séum ekki sammála frv. um, heldur hitt að við viljum vekja sérstaka athygli á þeirri meðferð sem þessir þrír málaflokkar fá af hálfu ríkisstjórnarinnar eða stjórnarmeirihlutans hér á Alþingi og teljum sérstök rök fyrir því að taka þetta þrennt út fyrir og gera tillögur um lagfæringar á því. Fyrsti liður brtt. á þskj. 500 varðar 14. gr., en þar er gert ráð fyrir að þrátt fyrir ákvæði hafnalaga, nr. 69/1984, skuli framlag ríkissjóðs til Hafnabótasjóðs eigi fara fram úr 20 millj. kr. á árinu 1988. Fá mál hafa á undanförnum árum verið jafnharðlega gagnrýnd af hálfu ýmissa, jafnt stjórnmálamanna á Alþingi sem og í sveitarstjórnum og víðar um landið, ekki síst þeirra sem stunda höfuðundirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn, og það hvernig fjárveitingum hefur verið háttað til hafnamála á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn hefur í raun viðurkennt þessa stöðu með því að hækka nokkuð frá fyrri hugmyndum fjárveitingar til hafnamála, bæði sl. ár og eins í þeim fjárlögum sem nú hafa nýverið tekið gildi. Það er því í algjöru ósamræmi við þetta allt saman að ætla að skerða svo mjög tekjur Hafnabótasjóðs sem hér er lagt til. Hafnabótasjóður gegnir mikilvægu hlutverki, bæði til að styðja við bakið á þeim sem við sérstaklega erfiðar aðstæður búa í hafnamálum sem og til þess að koma til hjálpar þegar óvænt verkefni krefjast skjótrar úrlausnar, svo sem þegar tjón verður í höfnum sem nauðsynlegt er að lagfæra þegar í stað eða þegar framkvæmdir, sem eru þannig vaxnar að þeim er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að ljúka í einum áfanga, reynast kostnaðarsamari en reiknað var með og kalla þar með á auknar fjárveitingar, jafnvel umframfjárveitingar á fjárlögum. Þetta hlutverk og reyndar margt fleira sem hv. þm. geta kynnt sér hefur Hafnabótasjóður á sinni könnu og það er með öllu óraunhæft að ætla honum ekki nema 20 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum frá vita- og hafnamálastjóra sem og upplýsingum frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun væri lögbundið framlag til Hafnabótasjóðs óskert um 60 millj. Við teljum það síst of í lagt þó að Hafnabótasjóður fengi allar þær tekjur og hefði þær til ráðstöfunar á þessu ári og leggjum því til að þessi grein falli niður og tekjur Hafnabótasjóðs á þessu ári verði óskertar. Ég tel mig, herra forseti, ekki þurfa að rökstyðja ítarlegar nauðsyn þess að betur verði búið að Hafnabótasjóði en frv. ríkisstjórnarinnar og tillögur meiri hl. gera ráð fyrir þar sem umræðan um ástand hafnamálanna er svo vel þekkt og öllum kunn. Í öðru lagi gerum við ráð fyrir að 17. gr. frv. breytist þannig að í stað 28 millj., sem renna skuli til Ferðamálaráðs eða Ferðamálasjóðs og sérstakra verkefna Ferðamálaráðs á þessu ári, komi 40 millj. kr. Hér er sömuleiðis um að ræða allvel þekktan málaflokk sem nokkuð mikið hefur verið ræddur á undanförnum árum og mánuðum. Tekjur Ferðamálaráðs ættu skv. lögum, nýlega samþykktum lögum frá Alþingi, nr. 79/1985, að vera á yfirstandandi ári a.m.k. 80 millj. kr. skv, upplýsingum frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Það er reyndar næsta víst að þessi áætlun er vanmat á veltu Fríhafnarinnar á því ári sem tekið er til viðmiðunar. Ég hygg að það sé nokkurn veginn viðurkennt að það sé ekki líklegt að velta Fríhafnarinnar verði hin sama í krónum talið ár frá ári eins og þetta frv. gerir víst ráð fyrir og nær væri að reikna með að velta Fríhafnarinnar yrði a.m.k. milljarður ef ekki meira á því ári sem tekið er þarna til viðmiðunar og þar af leiðandi yrðu 10% af því ekki 80 millj. heldur nær 100 eða yfir 100 millj. Og það er lögum samkvæmt það fé sem renna skal til verkefna Ferðamálaráðs og Ferðamálasjóðs á hverju ári. Ég hygg að enginn liður, sem höggvið er að í þessari lánsfjáráætlun, sé jafnhlálega og hróplega í ósamræmi við hátíðaræður ýmissa manna eins og þessi framlög til ferðamálanna. Það er alkunna að það er vinsælt á tyllidögum að lofsyngja ferðamannaiðnaðinn eins og það er kallað núna þó að það heyri víst ekki undir iðnrn. eins og halda mætti. Því er gjarnan slegið upp að þarna sé á ferðinni atvinnugrein sem hafi vaxið mjög hratt á undanförnum árum og skapi nú ný og ný störf og meiri og meiri gjaldeyrisverðmæti inn í þjóðarbúið. Það er út af fyrir sig allt rétt. Einhvern hluta af þeirri miklu aukningu er sjálfsagt sanngjarnt að skrifa jákvæðu megin á reikninga Ferðamálaráðs sem hefur starfað á undanförnum árum að því að kynna landið, selja landið og reka kynningarstarfsemi á erlendri grund. Þrátt fyrir takmarkaðar tekjur virðist þetta hafa gengið býsna vel þegar saman hafa verið lagðir kraftar aðila eins og flugfélaga og ferðaskrifstofa og Ferðamálaráðs. En það er skemmst frá að segja að allar sínar takmörkuðu tekjur hefur Ferðamálaráð sett í þetta verkefni á undanförnum árum og ekki getað sinnt, sum árin alls ekki með nokkru móti, þeim verkefnum öðrum sem því ber að framkvæma lögum samkvæmt. Þar á ég sérstaklega við það að sinna umhverfisþáttunum, umhverfismálunum og því að kynna möguleika á ferðalögum innan lands, að stuðla að ferðalögum Íslendinga um eigið land. Ég hygg að þetta séu þeir tveir málaflokkar sem Ferðamálaráð hefur orðið að láta mæta afgangi vegna þeirrar skerðingar á tekjum sem það hefur búið við. Nú má öllum vera ljóst að það getur ekki gengið endalaust að reka eingöngu landkynningarstarfsemi og auglýsa upp hina hreinu og ómenguðu náttúru Íslands - og með ágætum árangri, með þeim árangri að auka ferðamannastrauminn ár frá ári án þess að þurfa að grípa til einhverra ráðstafana í því samhengi. Þetta ætti a.m.k. öllum að vera ljóst, enda hefur umfjöllun um gífurlegan átroðning á ýmsum vinsælum ferðamannastöðum verið mikil undanfarin ár. Ég tel því að sú niðurstaða sem verður hvað fjárveitingar til þessa verkefnaflokks varðar ef tillögur meiri hl, verða hér knúnar í gegn og brtt. minni hl. ná ekki fram að ganga sé nánast svívirða við landið, við fóstru okkar, Ísland, vegna þess að í fjárlögum eru allar fjárveitingar til þessara verkefna nánast skornar út. Og er þá sama hvar borið er niður, hvort það er hjá Náttúruverndarráði með fjárveitingum til einstakra þjóðgarða eða einstakra aðila. Þetta gengur auðvitað ekki svona til. Svona getur þetta ekki gengið ef menn vilja láta taka mark á sér, þ.e. annars vegar að þeir vilji halda Íslandi sem hreinustu og ómenguðustu og forða viðkvæmri náttúru landsins frá skemmdum, að þeir vilji selja landið í þessari merkingu, auka hingað ferðamannastraum ár frá ári, sem undantekningarlaust er rekinn áróður fyrir hér með því að höfða til óspilltrar náttúru. Og það er athyglisvert að í öllum auglýsingabæklingum og kynningarbæklingum um Ísland er ævinlega gott veður. Það er sólskin og sunnanvindur, eins og við mundum segja á Norðurlandi, bjart og heiðskírt veður og grasið er grænt o.s.frv. og að sjálfsögðu óbælt, að sjálfsögðu ótroðið og óbælt eins og þar hafi aldrei komið mannsfótur. En engu að síður er það nú svo að ferðamannafjöldinn vex ár frá ári, ferðalög Íslendinga sjálfra um landið aukast einnig, að nokkru marki a.m.k., og er það vel. Allt saman veldur þetta auðvitað því að þörfin, sem fyrir var ærin, er nú svo aðkallandi að það verður naumast notað annað orðalag en neyðarástand yfir það, yfir þá örtröð sem er á ýmsum vínsælustu ferðamannastöðum landsins um háannatímann á sumrin. Við fulltrúar minni hl. bárum fram þá tillögu í fjh.- og viðskn. Nd. að a.m.k. yrði reynt að sýna lit í þessum efnum með því að auka nokkuð tekjur Ferðamálaráðs, þó ekki væri nema um tiltölulega hógværa upphæð, og við lýstum okkur tilbúin til að sérmerkja þá aukningu þessum verkefnum. Talsmaður Ferðamálaráðs sem mætti á fund nefndarinnar taldi að Ferðamálaráð mundi bregðast vel við því og taka slíkum tilmælum um forgangsröðun verkefna vel þó að fjárveitingavaldið með þeim hætti skilyrti hluta af fjárveitingum til ráðsins sem lögum samkvæmt er auðvitað ekki gert ráð fyrir. Lögum samkvæmt er það auðvitað verkefni Ferðamálaráðs, ekki fjárveitingavaldsins, að ráðstafa fjármagni ráðsins til einstakra verkefna. En með tilliti til aðstæðna þá hefði því sem sagt ekki verið illa tekið þó að Alþingi hefði beint þeim tilmælum til Ferðamálaráðs að líta á þessa aukningu sem sérstaklega markaða þessum verkefnum, verkefnum Ferðamálaráðs á sviði umhverfismála og e.t.v. einnig að einhverju leyti til að kynna möguleika á ferðalögum um eigið land. Þessari hógværu beiðni okkar var hafnað. Meiri hl. treysti sér ekki til að láta eina einustu milljón kr., ekki einu sinni hundruð þúsunda renna í þetta verkefni á sama tíma og menn treysta sér þó til að hækka lántökuheimildir Byggðastofnunar um 100–200 millj. og kem ég að því á eftir og ætla ekki að gagnrýna það. En mér finnast menn býsna smásálarlegir, það verð ég að segja, hv. 1. þm. Vestf. og aðrir góðir áheyrendur, að geta ekki einu sinni horft af fáeinum milljónum, til að mynda til þessa verkefnis, eftir allt sem á undan er gengið, og taka það á ríkissjóð, þau ósköp að hækka tekjur til Ferðamálaráðs um nokkrar milljónir, þannig að það geti a.m.k. til málamynda sinnt sínum lögbundnu skyldum á sviði umhverfismála. Ég tel þetta, herra forseti, einhverja hneykslanlegustu og aumingjalegustu niðurstöðu af mörgum slíkum ljótum hjá hæstv. ríkisstjórn, það er sú útreið sem umhverfismálin fá í afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga.

Hvar er ríkisstjórnin?

Já, hvar er ríkisstjórnin, er hún búin að segja af sér, herra forseti? Hvernig er það, eru þeir með fjarvistir þessir hæstv. ráðherrar? Eða eru þeir búnir að segja af sér?

Eins og fyrr hefur fram komið hér á fundinum, þá eru eftirtaldir hæstv. ráðherrar með fjarvistarleyfi: Friðrik Sophusson, 1. þm. Reykv., Matthías A. Mathiesen, 1. þm. Reykn., Steingrímur Hermannsson, 4. þm. Reykn., og nú nýverið hafði samband við forseta Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. félmrh., og bað einnig um fjarvistarleyfi.

Já. Ég sé að það er sem sagt tæplega hálf ríkisstjórnin með fjarvistarleyfi og þeir sem þó hafa ekki fjarvistarleyfi láta ekki sjá sig í þingsölum. Það er ástæða til að harma sérstaklega þetta ástand á stjórnarheimilinu, í fyrsta lagi þetta annríki, eða heilsufar ef því er til að dreifa, sem veldur því að næstum því hálf ríkisstjórnin þarf að biðja um fjarvistarleyfi. Enn þá meiri ástæða er þó til að harma útkomuna hjá hinum sem ekki hafa haft samband við forseta, ekki hafa fengið leyfi til að vera fjarverandi við þingstörfin en láta engu að síður ekki sjá sig. Ég hef reyndar sagt það áður, herra forseti, að ég telji að það séu tvö mál alveg sérstaklega sem koma til umfjöllunar á hverju einasta Alþingi sem kalli á nærveru viðkomandi ráðherra, þ.e. allrar ríkisstjórnarinnar, því að yfirleitt á hún öll einhver mál sem tengjast afgreiðslu þessara tveggja mála. Það eru fjárlög og lánsfjárlög. Og það eru fullkomlega eðlileg og þingleg vinnubrögð að gera kröfu um það að ráðherrarnir, ríkisstjórnin, sé viðstödd a.m.k. þegar þessi tvö mál eru rædd því þau grípa inn í næstum því hvern einasta málaflokk í landinu, a.m.k. fjárlögin og einnig lánsfjárlagafrv. sem varðar fjárveitingar og starfsgrundvöll, starfsskilyrði fjölmargra málaflokka sem heyra undir hina ýmsu ráðherra. Ég ætla að fara fram á það við virðulegan forseta að hann láti kanna hvernig ástatt sé fyrir hinum hæstv. ráðherrum sem ekki hafa fjarvistarheimild, hvort þeir séu á landinu, hvort þeir séu einhvers staðar nálægt miðborg Reykjavíkur og hvort það væri t.d. möguleiki á því að eitthvað af þeim gæti birst hér í þinghúsinu upp úr kaffihléi eða upp úr kl. 4 t.d. Ég man, herra forseti, að ég ræddi þessi mál nokkuð við virðulegan forseta einmitt við 1. umr. og mér þótti það heldur óviðurkvæmilegt að þá var svipað ástand um viðveru hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar. Manni dettur iðulega í hug að landið sé bara stjórnlaust, að ríkisstjórnin sé búin að segja af sér. Farin heim. Þetta er heldur nöturlegt, herra forseti, ég verð að segja það. Aum er frammistaða hæstv. ríkisstjórnar á ýmsum sviðum, en hvergi er hún sennilega lélegri en hér í mætingunni og er þá mikið sagt. Það eru hér ýmis mál, herra forseti. Hér er t.d. fjallað um lántökuheimildir hinna ýmsu sjóða. Þær koma hér inn undir lánsfjárlögin. Sjóðir atvinnulífsins, fjárfestingarlánasjóðir hálfopinberir og opinberir, með einum eða öðrum hætti er starfsemi þeirra hér markaður lagarammi. Halda menn að þetta komi ekki viðkomandi fagráðherrum við? Eða er það e.t.v. skoðun manna að þetta skipti engu máli, það sé engin ástæða til að vera viðstaddur og ræða þetta? - Er fundi forsetanna nokkuð að ljúka?

Honum er lokið.

Já. Þá er fundi forsetanna lokið og ég vona þá að óskir mínar hafi fengið góðar undirtektir á þessu málþingi forsetanna og það verði kannað hvernig er ástatt fyrir þessum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni sem ekki annaðhvort liggja í rúminu eða eru þegar með fjarvistarleyfi eða af einhverjum öðrum orsökum. Ég hefði t.d. talið mjög mikla ástæðu til að hæstv. núv. utanrrh., sem reyndar er einn af þessum með fjarvistarleyfið, hefði aldrei þessu vant heiðrað okkur með nærveru sinni smástund. Ég ætlaði mér reyndar að ræða enn þá betur við hann um málefni Þróunarfélagsins hf., sem er hans skilgetið sérstakt afkvæmi. Hann gerðist guðfaðir þess kompanís þegar það var stofnað fyrir einum tveim, þrem árum síðan. Og það lá svo mikið við að framsókn varð að fórna einum sínum besta manni þar í kommissarstól við litlar vinsældar ýmissa aðila og það lá við stjórnarkreppu og stjórnarslitum í landinu út af Þróunarfélaginu fyrir einu, tveimur árum síðan. Þá lá nú svo mikið við. Þá var svo mikið í húfi. Enda var þetta fyrirtæki sem átti að bjarga landinu, átti að reisa atvinnulífið hér á nýtt flugstig með ýmiss konar nýsköpun í atvinnulífi. Nú er þetta fyrirtæki kvalið niður í næstum ekki neitt og hefur verið skorið hér niður tvö ár í röð. Ég ætlaði að fá það upplýst hjá hæstv. núv. utanrrh. hvort hann væri alveg ánægður með þetta, hvort þetta hefði allt saman farið að hans óskum og vonum og þetta væri sú framtíð sem hann hafði hugsað óskabarni sínu. En hæstv. ráðherra er sem sagt með fjarvist og má sjálfsagt ekki vera að því að koma hér. Það gleymist náttúrlega, skiptir enda ekki máli, að þetta er formaður Framsfl. Einn og sami maðurinn. Hæstv. utanrrh. er líka formaður Framsfl. Framsfl. er ekki hér á þingi. Hann er einhvers staðar annars staðar nema auðvitað einn og einn þm., yfirleitt af eldri kynslóðinni, sem sér sóma sinn í því að sitja hér og rækja sínar þingskyldur. En ég hef margoft tekið eftir því að ráðherrar Framsfl. forðast það að vera hér inni á Alþingi og margir þm. einnig, enda líta þeir upp til þeirra, ráðherranna, nema einstöku menn sem greinilega hafa það sjálfstraust að þeir mæta eftir sem áður í þingsali þó að höfuðin séu hætt því. Já, herra forseti, þetta er auma ástandið. Það verð ég að segja. En ætli maður haldi ekki áfram að ræða þetta og láti sem ekkert sé því það er lítið annað hægt að gera. Þeir þm., sem enn taka þingstörfin alvarlega og reyna að starfa hér með eðlilegum hætti, ræða málin af einhverju viti, þeir verða að gera svo áfram. Ég sé ekki að það sé neitt annað til. Hinna verður bara að vera skömmin óbætt að hundsa svona þessa samkomu, hið virðulega Alþingi Íslendinga. Þá eru það útvarpslögin, fjárveitingar til Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntmrh. er sjálfsagt veikur eða einhvers staðar önnum kafinn, a.m.k. er hann ekki hér í þingsölum. Ég geri ekki ráð fyrir því að honum þyki það koma sér mikið við hvort Ríkisútvarpið lifir eða deyr. Það er a.m.k, ekki að sjá. Afkoma Ríkisútvarpsins er mjög slæm. Hún er þannig að stofnunin dregur á eftir sér geysilegan skuldahala sem kemur til af ónógum fjárveitingum og minnkandi tekjum undanfarinna ára. Ég hygg að hallinn á rekstri Ríkisútvarpsins sl. tvö ár sé einar 400 millj. kr. og það var upplýst af fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, sem kom á fund í fjh.- og viðskn., að þessi halli kostaði Ríkisútvarpið í vaxtagreiðslum einum fleiri, fleiri milljónir á hverjum einasta mánuði. Ríkisútvarpið er borgandi vexti kannski af stærðargráðunni 5-8 millj. á hverjum mánuði bara til að fjármagna skuldir sínar og fleyta þeim frá mánuði til mánaðar. Þetta er sem sagt staðan sem þessi stofnun stendur nú í þrátt fyrir fyrirheit um það að séð yrði fyrir högum Ríkisútvarpsins með sómasamlegum hætti þegar ný lög um útvarpsrekstur og fjölmiðlun gengju í gildi. Þá voru uppi fagrar ræður um það að auðvitað kæmi ekki annað til greina en að standa við bakið á Ríkisútvarpinu og gera því kleift að sinna því menningar-, fræðslu- og miðlunarhlutverki sem menn ætla ríkisfjölmiðlum að gera burt séð frá annarri fjölmiðlun. Það er alveg ljóst að vegna þess mikla innflutnings, sem varð á síðasta ári af tækjum, varð Ríkisútvarpið af geysimiklum tekjum vegna skerðingarákvæða síðustu lánsfjárlaga eða kannski allt að 300 millj. kr. sem hefðu langleiðina dugað til að kvitta reikningana hjá Ríkisútvarpinu, koma rekstrarfjárstöðu þess á sléttan sjó. En illu heilli var þetta allt saman tekið af Ríkisútvarpinu og það sama á að gera á næsta ári. Þetta er auðvitað mjög hrakleg niðurstaða. Þess vegna er það tillaga okkar að Ríkisútvarpið fái sinn tekjustofn óskertan á næsta ári og það er brtt. við 22. gr., um að sú grein falli brott. Hún fjallar um skerðingu á tekjum Ríkisútvarpsins af aðflutningsgjöldum á hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og fylgihlutum þeirra. Ég man ekki til þess, herra forseti, að hæstv. menntmrh. hafi tekið þátt í umræðum hér í þessari deild við 1. umr. og hann er hér fjarri góðu gamni við 2. umr. Það væri kannski ástæða til að spyrja hvort sá hæstv. ráðherra eða einhver annar ráðherra sem gegnir fyrir hann eða ætti að gegna fyrir hann ef hæstv. ráðherra getur ekki verið hér til svara í þinginu eins og stjórnarskrá og lög gera ráð fyrir, hvort einhver slíkur gæti þá orðið viðstaddur hugsanlega 3. umr. þannig að málið færi ekki í gegnum allar umræður í deildinni án þess að talsmaður ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki gæti verið viðstaddur.

Það eru viðstaddir hér tveir ráðherrar í húsinu. Það eru fjmrh., sem er nú ábyrgðarmaður þessa máls, og forsrh. Ég get að sjálfsögðu gert þeim aðvart nú og mun gera það.

Þeim ráðherrum?

Þeim tveimur. Aðrir hafa fjarvistarleyfi utan heilbrrh. sem hefur ekki fjarvistarleyfi.

Hafa allir aðrir hæstv. ráðherrar fjarvistarleyfi úr þinginu?

Allir aðrir ráðherrar, sem eiga sæti í þessari hv. deild. Það eru að vísu ráðherrar sem eiga sæti í Ed. og eru ekki hér að sjálfsögðu.

Já.

Þeir eru þá önnum kafnir í Ed.?

Já, þeir eru önnum kafnir í Ed.

Þeir munu vera í sínu ráðuneyti. Í sambandi við þessar umræður allar vil ég geta þess að ráðherrar hafa ekki sótt þingfundi nema í sinni deild nema þeir séu með mál hér til umræðu. En ég mun láta þá ráðherra sem hér eru viðstaddir vita um þessar umræður sem hér hafa farið fram.

Ég þakka hæstv. forseta og veit að hann er allur af vilja gerður. Það er auðvitað alveg sláandi fyrir ástand mála að það þarf jafnvel að gera þeim hæstv. ráðherrum viðvart sem eru þó í húsinu, hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. Ekki einu sinni þeir, þó þeir séu hér einhvers staðar á dóli í húsinu, geta haldið sig hér innan dyra stundinni lengur. Það er gott til þess að vita að öll ríkisstjórnin næstum að segja eins og hún leggur sig hefur fjarvistarleyfi frá umræðunni. Það er líka vel við hæfi. Mér finnst það mjög skiljanlegt að hæstv. ráðherrar reyni að láta sem minnst sjá sig hér. Þannig er nú frammistaðan hjá þeim að ýmsu leyti. En það er allt í lagi að hafa dregið það hér fram hvernig þessum málum er komið. Herra forseti. Ég var að ljúka við að gera grein fyrir því að við leggjum til að 22. gr. frv. falli brott og Ríkisútvarpið haldi sínum tekjum. Ég tel mig hafa rökstutt að fyrir því séu ærnar ástæður. Ríkisútvarpið stendur eins og við vitum í uppbyggingu. Þar er verið að halda áfram framkvæmdum við nýtt útvarpshús. Enn fremur stendur til að sjónvarpið flytji inn í þá byggingu á næstunni og það mun auðvitað kalla á talsverð fjárútlát. Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins hefur lögum samkvæmt 10% af tekjum stofnunarinnar og sem betur fer hafa menn ekki getað kyrkt með öllu framkvæmdir og tæknilega uppbyggingu og endurnýjun útvarpsins vegna þeirra ákvæða. Vegna þeirra ákvæða hefur útvarpið sjálfkrafa haft nokkurt framkvæmdafé burtséð frá því hvernig búið er að högum þess að öðru leyti. Mér hrýs hugur við því að hugleiða hvernig staða Ríkisútvarpsins væri ef þó ekki væri þetta ákvæði í lögum um framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins. Mér sýnist næsta ljóst að a.m.k. núv. hæstv. ríkisstjórn á sér þá ósk heitasta að kyrkja Ríkisútvarpið og mætti út af fyrir sig velta því fyrir sér hvort einhverjar sérstakar pólitískar hvatir séu þar að baki, hvort það sé sérstök stefna hæstv. ríkisstjórnar að lama starfsemi Ríkisútvarpsins eins og mögulega kostur er og hvað eigi þá að taka við. Ég ætla þá að víkja að nokkrum atriðum frv. þar fyrir utan, utan við þær brtt. sem ég hef hér gert sérstaklega að umtalsefni. Þá langar mig fyrst til að nefna ofurlítið efnahagshorfurnar almennt. Á fund fjh.- og viðskn. komu ýmsir spekingar, til að mynda sérfræðingar bæði frá Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka. Það var athyglisverð umræða sem fram fór í fjh.- og viðskn. um stöðuna í efnahagsmálunum að viðstöddum öllum þessum spekingum. Þar voru auðvitað líka starfsmenn ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi vakti athygli nefndarmanna, mína a.m.k., sá augljósi ágreiningur sem uppi var í röðum ráðgjafa ríkisstjórnarinnar um efnahagshorfurnar, þar sem greinilega kom fram mismunur, sem þegar hefur orðið uppvís í fjölmiðlum, mismunur á mati annars vegar Seðlabankans og hins vegar Þjóðhagsstofnunar á stöðu mála. Og það varð ekki annað heyrt en að sá skoðanamunur endurspeglaðist einnig í viðhorfi manna til þess hvað bæri að gera. Þetta er auðvitað athyglisverð staðreynd þegar það er svo jafnframt haft í huga að hæstv. ríkisstjórn er algjörlega ósammála að því er virðist um það hvað eigi að gera. Þar virðist ríkja slíkur ágreiningur um alla helstu þætti efnahagsmálanna að það væri e.t.v. nær að reyna að leita að því sem stjórnin gæti komið sér saman um. Ég þykist að vísu vita það að hæstv. ríkisstjórn sé næst því að geta komið sér saman um að lækka kaupið. Það hefur yfirleitt verið þannig þegar íhaldssamar ríkisstjórnir hafa setið að völdum að þær hafa ævinlega getað sameinast í því einu að lækka kaupið. Og ég veit fyrir víst að ríkisstjórnin hefði í því efni stuðning ákveðinna embættismanna í Seðlabankanum. Það kom fram á fundum fjh.- og viðskn. En hvað varðar vaxtamálin, gengismálin, lánsfjárrammann og margt, margt fleira verður ekki annað séð en ríkisstjórnin viti ekki sitt rjúkandi ráð. Það eru slíkar upplýsingar á ferðinni um viðskiptahallann á síðasta ári og horfur á þessu ári um nánast stjórnlausar erlendar lántökur einkaaðila í gegnum hin gráu svæði fjármagnsmarkaðarins, ef svo má að orði komast og margt, margt fleira, að það er nánast eins og grín að vera að afgreiða hér frv. til lánsfjárlaga sem gengur út frá 10% verðbólgu á næsta ári og því að kauphækkanir verði ekki nema 7% eða guð má vita hvað. Ég held að það sé öllum ljóst að það er nánast eins og grín að standa þannig að hlutunum nú og að ganga frá þessu síðasta máli, sem snertir heildarstjórnun efnahagsmálanna og er nátengt fjárlögum og skattafrv. og öðru sem hér hefur verið til umfjöllunar, við þær aðstæður sem nú eru, við þá óvissu sem nú er í gengismálum, er sömuleiðis grín. Það er auðvitað til málamynda. Það er öllum ljóst að það er til málamynda, pro forma, eins og það heitir að loka þessu núna til að hafa eitthvað, til að ganga frá einhverju. Síðan verður mönnum væntanlega ljóst að allar þessar forsendur eru löngu brostnar og þar af leiðandi mun hæstv. ríkisstjórn ætla sér að spila þetta af fingrum fram án þess að hafa nokkra efnahagsstefnu. Hvar er efnahagsstefna hæstv. ríkisstjórnar? Í hverju birtist hún nú? Hver er stefnan gagnvart framtíðinni? Hvað ber að gera í vaxtamálunum? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Á Steingrímur Hermannsson hæstv. utanrrh. að ráða? Á Jón Sigurðsson hæstv. viðskrh. að fá að ráða? Eða hver er stefna Sjálfstfl.? Hvar birtist það í þessum efnum? Nei, hér er auðvitað slík ringulreið á ferðinni að í þau fimm ár sem ég hef starfað hér á Alþingi og verið viðstaddur umræður um fjárlög og lánsfjárlög man ég ekki eftir öðru eins og hef ég þó ýmislegt upplifað í þessum efnum. Ef viðskiptahalli í mesta góðæri Íslandssögunnar verður á milli 4 og 5 þús. millj. og það stefnir jafnvel í að hann tvöfaldist á næsta ári, hvað er þá að ske? Hvað er að ske þegar raunveruleg skuldaaukning verður á sl. ári, í þessu mikla góðæri, vegna þess að erlendar lántökur eru nánast óheftar? Það er opin rás inn og út úr landinu fyrir erlendar lántökur vegna þess að upp eru komin fyrirtæki á sviði fjármögnunar sem nánast standa utan við lög og rétt og geta gert það sem þeim sýnist. Það voru málamyndareglur sem settar voru á sl. hausti um hlutfall innlendrar fjármögnunar hjá þessum fjármagnsleigufyrirtækjum. Það var niðurstaða þeirra sérfræðinga sem komu til fjh.- og viðskn. að þær mundu engu breyta. Þær mundu engu breyta um ásóknina í erlent lánsfé í gegnum þessar sjoppur. Einu áhrifin, ef einhver verða, verða þau að spenna enn upp vaxtastigið innan lands því nú þurfa þessi fyrirtæki að fara út á innlenda markaðinn og sækja þangað þann hluta sinna útlána sem er bundinn innlendri fjármögnun, þau 30 eða 40%. Það munu þau að sjálfsögðu gera með því að yfirbjóða aðra sem eru að störfum á þessum markaði, ríkið, bankana og aðra slíka aðila. Þessar reglur, þegar til kastanna kemur, verða væntanlega enn einn valdurinn að því að hækka vextina. Svo eru það verðbólguhorfurnar, herra forseti. Hvernig eru verðbólguhorfurnar? Hvað er líklegt að verðbólgan verði ekki nema 10% að meðaltali á árinu eins og mér skilst að þessar blessaðar forsendur geri ráð fyrir? Annars er ég farinn að ruglast í þessu öllu, herra forseti, það skal ég fúslega viðurkenna. Það er nokkuð síðan ég las það síðast, en mig minnir að það standi einhvers staðar í frv. að gert sé ráð fyrir 10% verðhækkunum að meðaltali á þessu ári og er það mjög trúlegt þegar verðbólgan er í dag um og yfir 30% og það er nokkuð ljóst að ef eitthvað gerist á næstunni fer verðbólgan upp en ekki niður. Hvers vegna? Jú, vegna þess að það eru ýmiss konar hækkanir á opinberri þjónustu, auk þeirra miklu vöruverðshækkana sem nú dynja yfir almenning og reynast meiri en svartsýnustu menn höfðu reiknað með. Jafnvel svartsýnustu menn höfðu ekki áttað sig á því hversu mikil margföldunaráhrif nýju söluskattsreglnanna eru í verðlaginu. Menn höfðu t.d. ekki, þó það sé e.t.v. skammsýni, gert sér að fullu grein fyrir því hve mikið ýmsir hlutar þeirra vöruflokka sem að nafninu til átti að undanskilja söluskatti hækka vegna þess að söluskatturinn leggst á allan aukakostnað sem til fellur við hantéringu á þessum vörum og þannig verða margföldunaráhrif þessarar söluskattsálagningar meiri en svartsýnustu menn gat órað fyrir. Auðvitað hlýtur þetta að valda því að verðhækkunaráhrif breytinganna verða meiri en menn höfðu reiknað með og það mun enn þýða aukna verðbólgu. Það er alveg ljóst að eigi að halda kaupmætti launa eða verja þann kaupmátt sem um samdist í síðustu kjarasamningum er alveg lágmark að verðbólga, ef ekki verður gripið til sérstakra ráðstafana, verði hér á bilinu 20–30% að meðaltali á árinu. Ég sé ekki neina leið til þess að óbreyttu, þó að genginu verði haldið föstu, en að verðbólga verði hér a.m.k. á bilinu 20–30%. Er þá eingöngu verið að tala um að launþegar nái eftir á að leiðrétta kaup sitt þannig að þeir haldi kaupmætti síðustu kjarasamninga. Til þess þarf þegar umtalsverðar launahækkanir eða sjálfsagt nálægt 10% fyrir þá sem eru á lágmarkslaunum. Það er upplýst að kaupmátturinn hafi í desembermánuði einum fallið um 5–6% á lágmarkslaununum frá meðaltalskaupmætti árið 1987. Síðasta verðbótaviðmiðun launa var í október og í 30% verðbólgu má öllum ljóst vera að kaupmátturinn er að falla mjög hratt. Síðan er liðinn nóvembermánuður, desembermánuður og janúar að verða hálfnaður og á þessum tíma hefur verið nálægt 30% verðbólga, en kaupmáttur launa er óbættur. Þetta er staðan. Og halda menn að hæstv. ríkisstjórn hafi verið að leggja sérstaklega inn hjá sjálfri sér og auðvelda lendingu og skjóta lausn í kjarasamningum með þeim ráðstöfunum sem hún hefur verið að grípa til undanfarið? Nei, það er varla hægt að ímynda sér það. Ef gengið yrði nú svo fellt um fáein prósent eða segjum 10% og kaupmáttur launa yrði hinn sami á árinu 1988 og hann var að meðaltali á árinu 1987 og kauphækkanir sem til þess þyrftu færu fram, kannski með jöfnu millibili út árið, hvað yrði verðbólgustigið þá á árinu 1988? Það yrði 45–50% samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar. Og ætli mönnum þyki það nokkur goðgá að gengisbreyting þurfi að verða um 10% í þessa átt þegar frystingin í landinu er rekin með 8–9% tapi og þegar ýmsar aðrar greinar sjávarútvegsins eru reknar ja, sumar með 30 og sumar með 50% tapi að sagt er, rækjuvinnslan og hörpudisksvinnslan í þessari röð? Ég hef aldrei vitað að það gengi mjög lengi í hinu íslenska efnahagskerfi að halda genginu óbreyttu ef kostnaðarhækkanir væru að bitna á sjávarútveginum upp á tugi prósenta á milli ára og verðhækkanir kæmu ekki til erlendis til að bera það uppi. Hver á að aðstoða sjávarútveginn í þannig stöðu? Hvaðan á að taka fé til að færa það yfir til sjávarútvegsins? Það er ekki hægt vegna þess að sjávarútvegurinn leggur til um 80% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar og það er einfaldlega ekki hægt í hinu íslenska hagkerfi að gera þá neitt annað en aðlaga gengisskráninguna því sem sjávarútvegurinn þarf. Sú gengisaðlögun getur verið mismunandi mikil eftir því hvernig búið er að atvinnugreininni að öðru leyti. Auðvitað eftir því hverjar launagreiðslur eru, eftir því hverjir vextir eru, eftir því hvort sjávarútvegurinn borgar launaskatt eða ekki, eftir því hvort hann fær uppsafnaðan söluskatt eða ekki. En ef hæstv. ríkisstjórn ætlar ekkert af þessu að gera, það á ekki að lækka vextina, það má ekki hrófla við vöxtunum, það er lagður á launaskattur, það er ekki endurgreiddur uppsafnaður söluskattur, halda menn þá að það sé hægt að halda genginu mjög lengi föstu? Auðvitað ekki. Það er fjarstæða og bull. Ef hæstv. ríkisstjórn væri með markvissar aðgerðir í gangi af þessu tagi til að styðja við bakið á útflutningsatvinnuvegunum og koma þeim til aðstoðar til þess að væri unnt að verja gengið dytti e.t.v. einhverjum manni það í hug. En við þessar aðstæður er það náttúrlega bull. Það vita allir sem eitthvað hafa kynnt sér íslensk efnahagsmál, bæði í bráð og lengd. Það þarf enga sérstaka hagspekinga til í sjálfu sér hvað þetta varðar, herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn veit greinilega ekki sitt rjúkandi ráð. Að nafninu til er ríghaldið í eitthvað sem heitir fastgengisstefna og er auðvitað ekki til. Sjálft hugtakið er vitleysa, sjálft hugtakið er endaleysa og hvergi jafnvitlaust og á Íslandi þar sem þjóðin er jafngífurlega háð útflutningi og innflutningi og raun ber vitni. Við þessar aðstæður allar verður ekki annað séð en hér sigli nánast allt í strand hjá hæstv. ríkisstjórn ef hún ætlar að þumbast og setja undir sig hausinn í þessari stöðu með kjarasamningana lausa og ástandið í efnahagsmálum eins og það er að öðru leyti. Ég tel, herra forseti, að það sé alveg ljóst hvað hér er að ske pólitískt séð. Það er ósköp einfalt í mínum huga. Hér er svonefnd frjálshyggja að sigla í strand. Hún er að brotsigla sig gjörsamlega á þessum síðustu mánuðum. Stefna frjálshyggjunnar í vaxtamálum, í ríkisfjármálum og að ýmsu öðru leyti er núna að sigla harkalega í strand. Og af hverju er það nú, hv. þm. Ed. Egill Jónsson? Það er gaman að sjá einu sinni í húsinu efrideildarmann sem ekki hafa verið hér mikið.

Ég hef ekki þingskyldu hérna megin.

Ég veit það, enda hefur hv. þm. ekki rétt til að taka til máls í þessari deild, en ég ávarpaði hann engu að síður af því að hann sást í dyrunum. Það var þó ekki ætlast til þess að hann færi að blanda sér í umræður. Frjálshyggjan er að sigla í strand vegna þess að góðærið er búið í bili. Það er nefnilega þannig að frjálshyggjan gat gengið og menn gátu sperrt kassann og barið sér á brjóst og sagt: Þetta er allt í lagi, við höfum lausnirnar, á meðan var bullandi uppsveifla og góðæri. Þá gat vaxtabrjálæðið gengið og þá gat ýmislegt annað gengið upp sem við eðlilegar aðstæður er botnlaus vitleysa. Það er mitt mat á þeirri stöðu sem nú er uppi í íslenskum efnahagsmálum og þjóðmálum að hér séum við að horfa upp á á þessum líðandi mánuðum strandsiglingu frjálshyggjunnar í hinu íslenska hagkerfi. Það er víðar en í Wall Street sem frjálshyggjan er að hrynja saman þessa dagana. Hún er líka að gera það uppi á Íslandi. Vaxtafrelsið mikla. Til hvers er það nú að leiða? Tímamótaákvörðunin frá 1984 sem þeir lofsungu öllum öðrum mönnum hærra, hæstv. núverandi utanrrh., þáverandi forsrh., Steingrímur Hermannsson og Þorsteinn Pálsson, hæstv. núverandi forsrh. Þessir tveir menn gengu fram fyrir þjóðina og kynntu henni tímamótaákvarðanir í vaxtamálum og peningamálum sem ættu að færa þjóðinni ríkidæmi og blessun að því að manni skildist. Til hvers er þetta nú að leiða? Það er að leiða til þess að sennilega hefur íslenski fjármálaheimurinn, peningamarkaðurinn og allt það kerfi, sem er nú ekki giska burðugt, aldrei verið vitlausara en í dag, aldrei verið vitlausara og óréttlátara. Framleiðsluatvinnuvegirnir eru að kikna undan vaxtaokrinu, þeir aðilar sem fyrst og fremst eru með mikið rekstrarfé að láni. Gengisskráningin bitnar á þeim, er þeim mjög óhagstæð. Og hverjir hagnast? Hverjir eru það sem tútna út? Það er innflutningur á ýmiss konar drasli sem á niðurgreiddu gengi flæðir inn yfir landið. Það var líka upplýst í hádegisfréttunum, ef ég heyrði rétt, að verðmæti útflutnings Íslendinga hefði vaxið myndarlega á síðasta ári, enda mesta góðæri sögunnar. Mig minnir að ég hafi heyrt töluna 16 eða 17% sem raunverðmæti útflutnings frá Íslandi, vöruútflutnings, jókst. Það er myndarleg frammistaða. Oft hefur íslenskur sjávarútvegur og aðrar útflutningsgreinar gert vel en þó líklega sjaldan jafnvel og á s.l. ári. En hvað gerðist á móti? Vöruinnflutningurinn jókst tvöfalt þetta. Það var enn þá myndarlegar gert. Og hver er ástæðan fyrir því? Hún er sú að gengisskráningin stuðlar að auknum innflutningi á alls konar vörum, en bitnar mjög þungt á framleiðsluatvinnuvegunum og útflutningsatvinnuvegunum. Þetta er alveg morgunljóst. Það verður ekki séð að hæstv. ríkisstjórn hafi mikinn áhuga á að breyta þessu.

Er þm. að biðja um gengislækkun?

Þm. er að draga vissar staðreyndir upp fyrir hæstv. ríkisstjórninni, þ.e. því litla broti hennar sem er viðstatt við umræðurnar, og þm. leyfði sér að halda fram þeirri skoðun sinni að ef menn ekki grípa til einhverra ráðstafana til að bæta útflutningsatvinnuvegunum upp þær kostnaðarhækkanir sem þeir hafa tekið á sig innan lands í föstu gengi og við nokkurn veginn fast afurðaverð, eins og það hefur verið síðustu mánuði eftir að það hætti að fara upp á við hjá sjávarútveginum, verði að fella gengið. Það eru tvær leiðir til, hæstv. forsrh., ef ég má ávarpa hæstv. forsrh. með þínu leyfi, herra forseti. Það eru bara tvær leiðir til í því efni. Það er ósköp einfalt og þarf ekkert að þrasa um það. Hv. þm. sem hér talar er ekki að biðja um gengisfellingu. Það er ævinlega óæskilegt að þurfa að fella gengið, en stundum standa menn frammi fyrir staðreyndum og spurningin er hverjir þora að viðurkenna staðreyndirnar. Ég þori það. Ég veit að gengisfelling er ólánsaðgerð að mörgu leyti. Hún er ekki góð fyrir þá sem skulda erlendis og hún er óhagstæð að ýmsu leyti. Best væri að geta haft gengið sem stöðugast.

En hvað um kaupmátt?

En löngun okkar til þess að halda föstu gengi, hæstv. forsrh., breytir ekki staðreyndum efnahagslífsins. Hún breytir ekki þeirri staðreynd að sumar greinar sjávarútvegsins eru nú reknar með allt frá 10 og upp í 50% tapi. Hún breytir ekki þeirri staðreynd að ullariðnaðurinn og fleiri greinar útflutningsiðnaðar eru reknar með 20–30% tapi. Á sama tíma er hæstv. ríkisstjórn undir forustu hæstv. forsrh., sem hér er að taka þátt í umræðunni, að leggja launaskatt á þessar greinar, að draga úr endurgreiðslum á uppsöfnuðum söluskatti og gerir ekki handtak til að lækka vextina, til að draga úr vaxtaokrinu sem bitnar mjög þungt á þessum greinum. Við höfum eiginlega ekki rætt kjaramálin enn þá í þessu samhengi þó það sé ástæða til og þá staðreynd að kaupmáttur launa er nú hríðfallandi í þjóðfélaginu vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur misst verðbólguna gjörsamlega úr böndunum og reyndar ekki bara þessi hæstv. ríkisstjórn. Það er ekki sanngjarnt að skrifa allt á reikning hennar vegna þess að sú ríkisstjórn sem sat næst á undan þessari ýtti öllu á undan sér í tilefni komandi alþingiskosninga síðustu mánuðina og jafnvel missirið fyrir þær kosningar með þeim afleiðingum að þegar aðgerðaleysi og stjórnleysi þessara tveggja ríkisstjórna er lagt saman glopraðist með öllu niður það mikla tækifæri sem menn hefðu átt að hafa til að ná verðbólgunni neðar á Íslandi en nokkru sinni fyrr í framhaldi af tvennum mjög raunsæjum kjarasamningum og í framhaldi af góðærinu. Og hvenær ætti að vera hægt að ná tökum á verðbólgu í landinu ef það er ekki í lokin á löngu góðærisskeiði og þegar gerðir eru mjög hógværir kjarasamningar, verðbólgulækkandi kjarasamningar? Það hefur enginn maður haldið öðru fram en því að verkalýðshreyfingin hefur staðið við sinn hluta þeirra samninga. Þeir sem hafa ekki gert það eru fyrst og fremst tvær hæstv. ríkisstjórnir, sú sem nú situr og sú næsta á undan henni. Ég held að þessar staðreyndir ættu að vera hæstv. forsrh. í huga og væri ástæða til þess að hæstv. forsrh. skýrði fyrir þingdeildinni og Alþingi við þessa umræðu hver væru úrræði hæstv. ríkisstjórnar á næstu mánuðum. Nú mun hv. Alþingi væntanlega gera fundahlé um tveggja vikna skeið og í framhaldi af því koma aftur saman. Það er því ekki óeðlilegt að við þessi tímamót sé hæstv. forsrh. spurður að því hvað sé á dagskrá hjá hæstv. ríkisstjórn í gengismálum, í vaxtamálum, í sambandi við rekstrarskilyrði sjávarútvegsins og útflutningsgreinanna og í sambandi við komandi kjarasamninga. Hvað hefur hæstv. ríkisstjórn hugsað sér í þeim efnum? Telur hún viðunandi að kaupmátturinn rýrni mánuð eftir mánuð í 30% verðbólgu og að kjarasamningar dragist á langinn, m.a. vegna óvissu í efnahagsmálunum, m.a. vegna þess að verkalýðshreyfingin þorir ekki að semja, þyrði ekki að semja þótt hún ætti kost á einhverjum samningum við þessa óvissu? Hvernig á að ganga frá kjarasamningum e.t.v. langt fram í tímann þegar óvissan er eins og raun ber vitni í efnahagsmálunum? Það er ekki hægt nema þá að verðtryggja og binda í alla enda slíkar gjörðir. Og jafnvel þó menn geri það er ólíklegt að menn mundu treysta sér til að gera kjarasamninga nema til mjög skamms tíma við þessar aðstæður. Hvað vill hæstv. ríkisstjórn segja í sambandi við það mál eða er meiningin að þegja um þetta þunnu hljóði eða er það e.t.v. svoleiðis að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki frá neinu að segja, hafi ekki rætt þessi mál, hafi engin úrræði, viti ekki sitt rjúkandi ráð? Ágreiningurinn sé slíkur í hæstv. ríkisstjórn að þeir komi þar engu fram? Er það e.t.v. þannig að deilurnar séu svo miklar milli hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. um vaxtamálin að ríkisstjórnin geti ekkert gert, hún fórni bara höndum? Og þegar hæstv. ríkisstjórn fer til sinna ráðgjafa, annars vegar í Seðlabankanum og hins vegar í Þjóðhagsstofnun, fær hún tvö mismunandi svör, tvö mismunandi svör um horfurnar, tvö mismunandi svör um möguleg úrræði. Er það e.t.v. svona? Er það þetta sem háir hæstv. ríkisstjórn öðru fremur? Það væri gaman að heyra hæstv.forsrh. svara þessu. Herra forseti. Það eru mörg fleiri efnisatriði frv. sem ég hefði út af fyrir sig gjarnan viljað ræða og gagnrýna, til að mynda skerðingar til ýmissa aðila, svo sem eins og Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég vil gagnrýna og endurtaka mótmæli mín við því að ríkisstjórnin skerði framlög sín til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þar er um að ræða þríhliða samkomulag ríkisstjórnar, vinnuveitenda og sveitarfélaganna í landinu um að hvert fyrir sig greiði sinn hluta af byrðunum af því að fjármagna Atvinnuleysistryggingasjóð. Hvort sem sjóðurinn er í augnablikinu eða ekki þannig staddur að hann þurfi á tekjum að halda gengur það auðvitað ekki. Það er óhæfa að ríkisstjórnin rjúfi einhliða sinn hlut samkomulagsins. Ég bendi á það að samkvæmt tillögum verkaskiptanefndar milli ríkis og sveitarfélaga er þetta einmitt einn liður sem á að færast af sveitarfélögunum yfir til ríkisins þannig að sveitarfélögin hætti þátttöku í fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs og að það verkefni verði einhliða milli atvinnurekenda og ríkisvalds. Er það trúverðugt að fela ríkisstjórninni einni þetta verkefni þegar hún stendur að hlutunum eins og raun ber vitni, er með skerðingar á sínum framlögum til sjóðsins árið áður en þessar breytingar eiga væntanlega að taka gildi? Ég segi nei. Ég tel það stórkostlegt umhugsunarefni hvort hæstv. ríkisstj., a.m.k. þeirri sem nú situr, sé yfirleitt treystandi til þess að fara með hluti eins og Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er e.t.v. þankagangurinn í hæstv. ríkisstjórn sem er þannig að henni þykir þetta verkefni, þetta tiltekna viðfangsefni, starfræksla Atvinnuleysistryggingasjóðs, ekkert nauðsynjamál. Ég er ekki viss um að þeir samþykki það á Patreksfirði. Ég tel að Rafmagnsveitur ríkisins séu eitt af mörgum fyrirtækjum, eins og Ríkisútvarpið, sem hæstv. ríkisstjórn sé að þjarma þannig að að til stórvandræða horfi í framtíðinni. Fjárveitingum eða fjárhagsáætlun Rafmagnsveitnanna er samkvæmt fjárlögum lokað með um 370–380 millj. kr. halla.  Ég tel að til að mynda þegar borin eru saman þessi tvö höfuðfyrirtæki í orkumálunum, Landsvirkjun annars vegar og Rafmagnsveitur ríkisins hins vegar, sé að koma upp mikið ósamræmi í þessum hlutum. Annars vegar er Landsvirkjun sem gerir ráð fyrir því að greiða niður skuldir sínar mjög hratt. Það er út af fyrir sig æskilegt. Hins vegar eru Rafmagnsveitur ríkisins, sem sjá um erfiðasta hluta orkumálanna, að safna skuldum og eiginfjárstaða þeirra versnar ár frá ári og er þó ekki á bætandi. Hér er ekki rétt að málunum staðið og hér eru að skapast hlutföll sem geta boðið upp á miklar hættur í framtíðinni. Herra forseti. Það er eitt enn. Það er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Það mál hefur verið svo mikið rætt og verður e.t.v. rætt hér í tengslum við annað frv. sem er til meðferðar í hv. Alþingi að ég held að ég stytti mál mitt hvað þetta varðar. Hv. fjh.- og viðskn. Nd. ræddi þetta auðvitað dálítið og það er ábyggilega ekki leyndarmál að þar voru uppi hugmyndir um að ganga þannig frá lánsfjárlögum að ef ske kynni að frv. til laga um verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga næði ekki fram að ganga yrði varnagli inni í lánsfjárlögum, varnagli af því tagi að færðust þessi verkefni ekki yfir á sveitarfélögin mætti ríkið skerða tekjur Jöfnunarsjóðs meira en ella stendur til að gera. Það er vísað í þessar hugmyndir í nál. meiri hl. og ég tel mér því heimilt, og að það geti ekki fallið undir trúnaðarbrot, að segja frá því að þessar hugmyndir voru uppi í nefndinni. Það segir sem sé aftast í nál. meiri hl., með leyfi forseta: "Að lokum skal þess getið að taki frv. til laga um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, mál nr. 194, breytingum í meðförum Alþingis þarfnast 28. gr. lánsfjárlaga endurskoðunar." Hvað er nú átt við hér? Ætli það sé ekki átt við það að 28. gr. frv., sem er um skerðingu á framlögum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, eigi þá að breytast þannig að ríkissjóður skerði þá meira tekjur Jöfnunarsjóðs eftir því sem minni verkefni eða engin eftir atvikum færðust yfir á sveitarfélög? Ég kýs að skilja þessa setningu í nál. meiri hl. þannig, enda er ég kunnugur málinu og vissi hvaða hugmyndir voru þar á ferðinni. Og þetta ætla ég eiginlega að láta nægja sem umfjöllun um viðhorf ríkisstjórnarinnar, og þeirrar síðustu reyndar líka enda sömu mennirnir að stórum hluta til í báðum, til sveitarfélaganna í landinu og Jöfnunarsjóðsins. Svo mikið liggur nú við að láta nú ekki þessi, með þínu leyfi, fjandans sveitarfélög fá eyri meira en ríkisstjórninni þóknast að ef ske kynni að þau tækju ekki öll þau verkefni að sér á þessu ári sem stjórnin ætlar þeim er alveg nauðsynlegt að hafa möguleikann opinn á því að skerða Jöfnunarsjóðinn meira. Það væri nú hættulegt ef þessi Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fengi nokkrar krónur umfram það sem ríkisstjórnin hafði ætlað sér að skammta honum. Þessi lögbundni markaði tekjustofn sveitarfélaganna sem einhliða hefur verið skertur af hálfu ríkisvaldsins undanfarin ár er sem sagt með öðrum orðum orðinn svo sjálfsagt viðfangsefni hæstv. ríkisstjórnar að hræra í að í báða enda skal það bundið að ekki fari í hann krónu meira en ríkisstjórninni þóknast hvað svo sem þessir tekjustofnar skila miklu og hvað svo sem málinu líður að öðru leyti. Þetta er ekki mjög velviljað viðhorf. Þetta er ekki mjög traustvekjandi gagnvart þeim samskiptum og þeirri uppstokkun á samskiptum þessara aðila sem boðuð er. Það verð ég alveg að segja. Ég vil spyrja formann fjh.- og viðskn. og frsm. meiri hl., af því að hann er ekki víðs fjarri, að því hvernig beri að skilja ákveðnar setningar er snerta lántökuheimildir Byggðastofnunar. Meiri hl. varð allt í einu rausnarlegur og ákvað að heimila Byggðastofnun 200 millj. kr. meiri erlendar lántökur, ef ég hef skilið það rétt, en ætlað var í frv. og um þær 200 millj. segir í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., lið b, með leyfiforseta: "Þá hækkar lántökuheimild Byggðastofnunar um 200 millj. kr. Í því sambandi skal tekið fram að ætlast er til að Byggðastofnun styðji sérstaklega við útgerð í þeim byggðarlögum þar sem hún hefur dregist saman." Ég spyr formann fjh.- og viðskn. hvað átt er við. Ber að líta þannig á að þessar 200 millj. allar séu sérstaklega eyrnamarkaðar því verkefni?

Nei, nei, nei.

Ég fer fram á að hv. frsm. og formaður fjh.- og viðskn. komi í ræðustólinn og skýri þetta mál. Ég sætti mig ekki við einhverjar handaveifingar úr hliðarsölum. Ber sem sagt að skilja það svo eða ekki? Hvað með byggðarlög þar sem erfiðleikar steðja að af öðrum toga en í sjávarútvegi, í atvinnumálum, og geta verið hliðstætt stórir fyrir þau byggðarlög þó að útgerðin sem slík, sem gæti verið einhver, eins og t.d. á Blönduósi þar sem búið er að kaupa raðsmíðaskip sem er að veiða rækju, ber að skilja það svo sem ekki mætti taka úr þessum 200 millj. eitthvert fjármagn til að aðstoða prjónastofu sem kynni að vera á hausnum á stað þar sem útgerðin stendur þó sæmilega, eða hvað? Hvaða ákvörðun liggur hér að baki? Er verið að vísa til samþykktar í ríkisstjórn eða stjórn Byggðastofnunar eða hvernig ber að skilja þessi ummæli yfirleitt og hvað er á bak við þau? Ég fer fram á það að formaður fjh.- og viðskn. skýri þetta betur. Ég tek það fram að ég tel það í sjálfu sér eitt með því gáfulegra sem hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn hefur gert að átta sig á því að sá niðurskurður á lánsmöguleikum Byggðastofnunar sem áformaður var í frv. var í hróplegu ósamræmi við stöðu byggðamálanna, við stöðu atvinnulífsins víða úti á landi, og ég fagna því þeirri aukningu sem þarna varð á heimildum Byggðastofnunar. Að síðustu vil ég taka fram, herra forseti, að ég styð brtt. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar og Guðmundar G. Þórarinssonar. Ég styð einnig smíði þess skips sem þar er um að ræða. Ég tel alveg nauðsynlegt að Vestmanneyingar hafi sem bestar samgöngur og sem öflugustu skipi yfir að ráða sem er þeirra vegur. Mér er alveg ljóst að fullnægjandi samgöngum milli lands og Eyja verður ekki haldið uppi nema með öflugu skipi, stóru skipi og hraðskreiðu skipi sem fer vel í sjó, og það þarf enginn að láta sér detta annað í hug en að það skip og rekstur þess kosti peninga. Annað væri auðvitað barnaskapur, en menn geta þá líka velt því fyrir sér hvað það kostaði að brúa út í Eyjar eða grafa jarðgöng út í Eyjar ef menn vildu reyna að leysa samgöngumál þeirra með þeim hætti. Ég er hræddur um að þá fengju menn út dálítið myndarlegar fjárhæðir og er það ekki auðskilið mál að byggðarlag af þessari stærðargráðu og jafnmikilvægt þjóðarbúinu og Vestmannaeyjar eru á fulla heimtingu á því að eitthvað sé lagt til samgöngumála þess. Það kostar býsna miklar fjárhæðir að leggja vegi og viðhalda vegum til ýmissa afskekktra byggðarlaga úti á landi. Vegirnir urðu ekki til af sjálfu sér og viðhald þeirra kostar eitthvað. Hér er í raun um hliðstætt framlag ríkisins til þessa byggðarlags að ræða. Ég er því ekki að styðja þessa brtt. með það í huga að koma í veg fyrir að Vestmanneyingar búi við fullnægjandi samgöngur og geti endurnýjað sína ferju þegar þörf er á því. Ég tel hins vegar með tilliti til stöðu málsins eðlilegt að ganga svona frá því þar sem í ljós hefur komið við könnun fjh.- og viðskn. að málið er tæplega undirbúið í stjórnkerfinu með þeim hætti sem eðlilegt hlýtur að teljast þar sem samgrn. og fjárveitingavald hafa í rauninni ekki fjallað um málið eins og eðlilegt er áður en í framkvæmdir er ráðist. Ég treysti þeim aðilum sem hér eru tilnefndir fyllilega til þess að ganga úr skugga um það að málið sé á eðlilegu framkvæmdastigi og í eðlilegum búningi áður en því verður hleypt af stokkunum.



Herra forseti. Frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988 er punkturinn yfir i-ið hjá hæstv. ríkisstjórn varðandi aðgerðir í efnahagsmálum. Það má hafa mörg orð um frv. og samsetningu þess og hvernig að málum hefur verið staðið hér á hinu háa Alþingi hvað varðar umræður og framsetningu alla þar sem reynt hefur verið í öllum þessum málum að knýja málin í gegn með sem minnstum umræðum. Svo hart er reynt að koma í veg fyrir umræður að það hlýtur að læðast að manni sá grunur að ekki sé nú allt með felldu. Enda hefur stjórnarandstaðan margoft gagnrýnt vinnubrögðin án þess að á hana hafi verið hlustað. Það er eftirtektarvert að í dag hefur til að mynda ekki sést einn einasti jafnaðarmaður í salnum og eru þeir þó yfirmenn fjármála ríkisbúskaparins. Hér sjást varla framsóknarmenn þó að einn sé nú nýsestur í stólinn, en aldrei þessu vant er hægt að telja upp nokkra sjálfstæðismenn og ber að geta þess sérstaklega í þingtíðindum að þeir skuli sjást hér í þingsal. Það er reyndar með ólíkindum að hæstv. ráðherrar skuli bera þetta litla virðingu fyrir störfum þingsins að þeir séu nánast sjaldséðari en hvítir hrafnar. Herra forseti. Á sama tíma og fara á að samþykkja lánsfjárlög fyrir árið 1988 eru allar forsendur fjárlaga og lánsfjárlaga nánast ómarktækar. Fjmrh. hefur boðað umtalsverðar aðgerðir sem hann að vísu lætur ekki nokkur orð uppi um hverjar kynnu að verða. Hæstv. utanrrh. hefur greint frá því að raunvaxtaokrinu verði að linna en gerir ekkert frekar en fjmrh. nokkra grein fyrir hugmyndum sínum um hvernig hann telur að grípa eigi þar inn í, heldur segir hann að hér sé allt að fara til andskotans ef ekki verði gripið í taumana. Hæstv. viðskrh. afneitar raunvaxtaokrinu og neitar að þar þurfi að grípa til nokkurra ráðstafana þar sem enn sé ekki fullreynt á markaðslögmálin. Spurningin hlýtur að vera: Hvenær að mati ráðherrans verður markaðslögmálið fullreynt? Verður það mælt í fjölda nauðungaruppboða hjá almenningi og fyrirtækjum? Verður það mælt í fjölda gjaldþrota? Hvar liggja mörkin? Forstjóri Þjóðhagsstofnunar segir að útflutningsgreinarnar þoli ekki fastgengisstefnuna öllu lengur og annaðhvort verði að fella gengið eða gera ráðstafanir til að draga úr tilkostnaði greina. Þar hefur hæstv. ríkisstjórn hjálpað mikið upp á með lagningu launaskatts á fyrirtækin og með stórskertum endurgreiðslum söluskatts í sjávarútvegi. Nei, það er nú öðru nær að hæstv. ríkisstjórn sé eitthvað að hjálpa til, heldur er hún þvert á móti að íþyngja útflutningsgreinunum með öllum tiltækum ráðum. Þá er ekki úr vegi að geta þess að forsendur tekjuöflunarfrumvarpa ríkisstjórnarinnar eru miðaðar við 10% verðbólgu fyrir þetta ár. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar álítur að verðbólgan í dag sé um 30% og mun það vera óvefengjanlegt. Það stefnir í hörð átök á vinnumarkaðinum þar sem ljóst er að farið verður fram á allverulegar kauphækkanir, allverulega meiri en forsendur ríkisstjórnarinnar eru. Það er alveg deginum ljósara að þegar upp verður staðið frá samningaborðunum eru forsendur fjárlaga gersamlega brostnar. Aðilar vinnumarkaðarins munu ekkert gefa eftir og telja að ríkið eigi ekki nokkra miskunn inni hjá sér. Þegar er komið í ljós að hæstv. ríkisstjórn hefur slegið Íslandsmet í skattheimtu og mega nú sjálfstæðismenn fagna því að vissulega eru þeir á réttri leið. Þeir hafa lagt á hinn hörmulega matarskatt sem mun verða blettur á öllum stjórnarflokkunum um aldur og ævi. Þeir hafa stórskert kaupmátt launa og svo mætti lengi halda áfram. Ég held að nú sé orðið tímabært fyrir hæstv. fjmrh. að fara aðra hringferð um landið og spyrja þjóðina og svara um leið hver eigi Ísland. Sá tími er óðum að nálgast að jafnaðarstefnunni sé í raun náð fram. Það vantar ekki mikið upp á að ölmusukerfi jafnaðarmanna sé fullskapað. Jafnaðarstefnan felst í því að ríkja og drottna og láta síðan mylsnuna falla á borð almennings í hæfilegum skömmtum, þ.e. jafnaðarstefna er stefna hinna fáu útvöldu og nægir þar að nefna hina nýju stefnu jafnaðarmanna í sjávarútvegsmálum. Vissulega segja þeir annað en það er ekki það sem skiptir máli heldur hvað þeir gera. Það er heila málið. Hæstv. forsrh. var hérna í salnum rétt áðan og ég hugðist spyrja hann í fjarveru hæstv. iðnrh. hvað ríkisstjórnin hygðist gera í sambandi við vanda ullariðnaðarins, hver væru viðhorf þeirra til þess vanda. Það væri þakkarvert að fá það fram, ekki bara fyrir þm., heldur ekki síður fyrir þann fjölda einstaklinga sem misst hefur vinnuna að undanförnu sem álitið er að séu eitthvað í kringum 500 manns svo ekki sé minnst á eigendur þeirra fyrirtækja sem orðið hafa fyrir verulegum missi.

Það liggur hér fyrir fyrirspurn til ráðherrans.

Akkúrat. Lánsfjárlög þessi eru óraunsæ að mestu leyti. Innlend lánsfjáröflun er ofmetin og þörfin fyrir erlendar lántökur er vanmetin. Það rifjast reyndar upp fyrir mér sú stefnuyfirlýsing viðskrh. frá því í vor eða sumar þar sem hann lýsti því yfir að engar erlendar lántökur yrðu á árinu 1988, en það liggur nú fyrir að þær eru farnar að slaga í 10 milljarðana og fara sennilega gott betur yfir það þegar upp verður staðið. Það er því miður staðreynd að við þurfum á erlendu lánsfé að halda til að auka framleiðslugetu okkar og þar með útflutningstekjur. Einnig þurfum við á því að halda til ráðstöfunar. Ríkisstjórnin áætlar að 5% aukning verði í framkvæmdum fiskvinnslufyrirtækja og 5% aukning í framkvæmdum hjá hinum almenna iðnaði árið 1988. Þetta hlýtur að kalla á skýringar. Á hvaða forsendum eru slíkar áætlanir byggðar? Hvað er það í þjóðfélagsmyndinni sem gefur tilefni til að áætla á þennan veg? Ég fæ ekki séð það en kalla eftir útskýringum. Þá er ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni til flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli. Er það nú raunsætt? Liggur það ekki á borðinu að framkvæmdum er ekki enn lokið við flugstöðina, og var ekki í fréttum nú nýlega að ýmsu er stórlega ábótavant þar? Eða telst það eðlilegt að innan um hálfdauðan og steindauðan hitabeltisgróðurinn þurfi starfsfólk að vera betur búið innan dyra en þeir er starfa utan dyra? Nei, ég held að það sé alveg ljóst, því miður, að enn þurfi að eyða umtalsverðu fjármagni til flugstöðvarinnar og því beri að taka tillit til þess. En svona í beinu framhaldi af þessu væri ekki úr vegi að spyrja hæstv. fjmrh., ef eyru hans eru þarna handan við vegginn, hvert sé næsta skrefið hjá honum eftir að flugstöðvarskýrslan margfræga er komin fram. - Hæstv. forseti. Ég sé að hæstv. fjmrh. er sennilega ekki þarna handan við vegginn. Ég ætla reyndar ekki að gera kröfu um að kallað verði á hann. Ég mun frekar stíga hér upp aftur þar sem ég er með skrifaða ræðu að mestu leyti og mun endurflytja hana þegar hæstv. ráðherra má vera að því að sinna sínum þinglegu skyldum.

Ég mun láta kalla í hæstv. fjmrh.

Og af því að ég var að spyrja hæstv. fjmrh., reyndar í fjarveru hans, um rannsóknir og því um líkt væri ekki úr vegi að spyrja hann líka hver hefðu orðið viðbrögð hans nú, ef hann væri "bara Jón" en ekki "séra Jón" eins og hann er núna, við þeim upplýsingum sem fram komu í þinginu um daginn, að fjmrh. væri að selja eignir ríkisins í trássi við lög og án heimilda þingsins. Ætli hæstv. ráðherra fyndist það ekki verðugt rannsóknarefni? Þá vil ég líka spyrja hann hvort hann sé nokkuð búinn að gleyma yfirlýsingum sem hann gaf varðandi aukafjárveitingar. Má ekki alveg treysta því að þær yfirlýsingar standi? Þó ég viti jafnvel og aðrir að nokkur brestur hafi verið á er jú batnandi mönnum best að lifa. Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan eyða nokkrum orðum og mínútum í það að fara í gegnum frv. og skoða nokkrar greinar. Um 1. og 2. gr. þarf ég ekki að hafa langt mál. Þó liggur nú frammi brtt. við 1. gr. þar sem gert er ráð fyrir hækkun á heimild ríkissjóðs til innlendrar lántöku að upphæð 60 millj. kr. vegna línuframkvæmda við Krosssand og er ekkert nema gott um það að segja. Í 3. gr. er heimild til handa Landsvirkjun til erlendrar lántöku að upphæð 600 000 millj. kr. Þarna verð ég að segja að það gætir lítils samræmis hjá valdhöfum þegar Landsvirkjun er annars vegar og Rafmagnsveitur ríkisins hins vegar og tel ég að að ósekju hefði mátt skera þessa heimild eitthvað niður og færa niðurskurðinn yfir til Rafmagnsveitna ríkisins og hefði ekki grátið það þótt þarna stæði 500 000 millj. kr. þar af leiðandi, sérstaklega með tilliti til þess að Landsvirkjun er mjög vel á vegi stödd og gerir sér jafnvel vonir um að vera búin að greiða upp skuldir sínar um eða upp úr aldamótum, skuldir sem skipta milljörðum. Slík áform hefur ekki fyrirtæki uppi sem er í vanda statt. Um 4. gr. er það að segja að það er alveg ótrúlegt að Framsfl., sem nú er gjörsamlega týndur, og þá sérstaklega hæstv. utanrrh. skuli sætta sig við þann gríðarlega niðurskurð sem orðið hefur á framlögum til þessa einkabarns þeirra framsóknarmanna, Þróunarfélags Íslands, og mætti nú að ósekju rifja upp ummæli þeirra er þeir börðust fyrir þessu þjóðþrifafélagi fyrir rúmum tveimur árum. Fulltrúar félagsins hafa hins vegar af mikilli tillitssemi við stjórnvöld í baráttu stjórnvalda fyrir samdrætti erlendra lántaka aðeins farið fram á 10 millj. kr. hækkun á lánsheimild eða í allt 60 millj. kr. Ég vil með leyfi forseta fá að lesa bréf það er borist hefur frá Þróunarfélagi Íslands hf. vegna frv. þessa þar sem þeir skýra sín sjónarmið. Bréfið hljóðar svo: "Vegna frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988 og athugasemda um lántöku Þróunarfélags Íslands hf. í þskj. 1, lið 7, lánsfjáráætlun, óskar félagið eftir að koma eftirfarandi á framfæri við yður: Við afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir árið 1987 sendi félagið þáv. fjh.- og viðskn. bréf um niðurskurð á árlegri lántökuheimild félagsins úr 200 millj. kr. niður í 100 millj. kr. Þó að sá niðurskurður gengi þvert á fyrri ásetning stjórnvalda var þó ekki gerður ágreiningur um þann niðurskurð vegna þess hve félagið hafði nýlega hafið starfsemi. Jafnframt var fjárhags- og viðskiptanefndum gerð grein fyrir því að félagið yrði að fá aftur fyrri heimildir á árinu 1988. Í núv. frv. til lánsfjárlaga er hins vegar enn höggvið í sama knérunn og heimild yfirstandandi árs, þ.e. 100 millj. kr., lækkuð niður í 50 millj. kr. á árinu 1988. Slík meðferð gengur nærri því að kippt sé grundvellinum undan lánastarfsemi félagsins, en félagið hefur farið vel með þær heimildir sem því hefur verið trúað fyrir og ekki notað til fullnustu það lánsfé sem tekið hefur verið til þessa og getur því lifað af næsta ár með því að flytja fyrningar á milli ára. Að sjálfsögðu hefur slík aðhaldssemi neikvæð áhrif á rekstrarlega afkomu félagsins því helsti tekjuliður þess er mismunur á vöxtum vegna lántöku og lánveitinga. Þó svo að forráðamönnum félagsins þyki stjórnvöld launa illa aðhaldssemi þessa að þessu leyti, þá skiljum við viðleitni stjórnvalda til þess að draga úr erlendum lántökum. Með hliðsjón af því sem hér hefur verið sagt, sem og fyrri bréfaskiptum, förum við nú af fullri vinsemd fram á að nefndin geri tvennt fyrir félagið samfara þessum annars mikla niðurskurði 1988. 1. Lántökuheimild félagsins fyrir næsta ár hækki um 10 millj. kr. eða úr 50 í 60 millj. kr., en sú viðbót við fyrningar yfirstandandi árs er algjört lágmark til þess að við getum haldið uppi eðlilegri starfsemi á næsta ári og mætt fyrirsjáanlegum verkefnum. 2. Fjh.- og viðskn. láti félagið ekki gjalda sanngirni sinnar að þessu leyti er kemur að undirbúningi lánsfjárlaga ársins 1989, enda er ljóst að félagið mun þá hafa gengið svo á sjóði sína að það verður að fá aftur jafngildi upphaflegrar viðmiðunar, þ.e. 200 millj. kr. Að lokum viljum við enn og aftur benda á þá meinloku eða þráhyggju sem komin er inn hjá þeim annars ágætu embættismönnum er undirbúa frv., þ.e. að félagið hafi nú þegar notið ríkisábyrgðar á 340 millj. kr. af 500 millj. kr. heimild samkvæmt sérstökum lögum. Af þeirri heimild hefur ekkert verið notað." Um Þróunarfélagið almennt vil ég aðeins segja það að sé tilgangi þess og markmiðum, sem sett voru, náð er félagið allra góðra gjalda vert. Um það má hins vegar efast hvort félagið sé á réttri leið svo að notaður sé gamalkunnur frasi. Spurningin er hvort félagið sé ekki að færast óþægilega nálægt því að verða enn eitt ávöxtunarfyrirtækið því að þótt eftirfarandi segi á forsíðu bæklings Þróunarfélagsins er ber nafnið "Nýjar leiðir", með leyfi forseta, segir í síðustu setningunni: "Þróunarfélag Íslands hf. tekur áhættu með þér." Á máli fulltrúa félagsins er mættu á fund hjá hv. fjh.- og viðskn. var annað að heyra eða reyndar alveg öfugt. Herra forseti. Það væri sem sagt athyglisvert að heyra eitthvað í hv. þm. Framsfl., hvort þeir séu sáttir við framgang mála. Finnst þeim að framlög til þessa málaflokks, sem á að taka til nýjunga í atvinnulífi, á að efla nýsköpun, sem hvort tveggja á síðan að vera undirstaða batnandi hags og bættra lífskjara í landinu, finnst þeim að hér sé allt í himnalagi? Um 6. gr. er hægt að hafa langt mál þar sem um er að ræða heimild til handa Byggðastofnun til lántöku að upphæð 550 millj. kr. þar sem 200 millj. kr. eru ætlaðar til viðgerða og endurbóta á skipum innan lands. Eftir standa þá 350 millj. sem að mínu mati er allt of lágt með tilliti til hlutverks Byggðastofnunar, og því skora ég enn á þm. Framsfl. að tjá sig um þá byggðastefnu og atvinnustefnu sem felst í frv. Fram kom í hv. fjh.- og viðskn. að lánsloforð um áramót námu 300 millj. kr. og að umsóknir sem nú liggja inni hafa stóraukist og að um allverulegar fjárhæðir er að ræða sem Byggðastofnun mun hvergi nærri ráða við. Nú hefur hins vegar komið fram brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um að þarna verði bætt um betur og bætt við 200 millj. kr. Undir þá tillögu vil ég taka heils hugar en tel engu að síður að enn skorti þó nokkuð á. Í 7. gr. er heimiluð lántaka til handa Herjólfi hf., Vestmannaeyjum, að upphæð 100 millj. kr. til hönnunar og smíði á nýrri ferju. Árið 1987 var veitt til sama verkefnis heimild fyrir 25 millj. kr. Samtals er því búið að heimila lántökur til smíði og hönnunar á ferju fyrir Herjólf að upphæð 125 millj. kr. Samt er enn ekki búið að taka ákvörðun um það hvernig skip eigi að byggja þótt fyrir liggi teikningar. Þetta getur ekki talist eðlilegt og Alþingi hlýtur að krefjast þess að ákvörðun um það hvernig ferju skuli byggja ásamt nákvæmri kostnaðaráætlun liggi fyrir fyrr en seinna. Það er talið út frá þeim hugmyndum sem nú eru uppi að ferjan muni kosta um 700 millj. kr. sem þýðir með flugstöðvarútreikningum væntanlega eitthvað í kringum milljarðinn. Ég er alls ekki að draga úr því að smíðuð verði ný ferja, heldur aðeins að benda á að hér vaða menn áfram án þess að nokkur skapaður hlutur sé á hreinu. Ég vil aðeins minna menn á hönnunarkostnaðinn við flugstöðina. Þá mætti líka velta því fyrir sér hvaða sérstaka hönnun þurfi við ferjuna. Þarf hún að vera svo frábrugðin öðrum ferjum sem smíðaðar eru víða um heim að það skuli kosta tugi ef ekki hundruð milljóna að hanna hana? Ég tek sterklega undir þá brtt. sem fram hefur komið frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og Guðmundi G. Þórarinssyni við þessa grein þar sem gert er ráð fyrir að þetta sé fært undir ábyrgð fjvn. og fjmrh. Um 8. gr. er það að segja að þar rétt ná stjórnvöld að bjarga andlitinu þar sem til stóð að veita enga heimild til smíða á Breiðafjarðarferjunni þrátt fyrir fyrirliggjandi samþykki fyrrv. samgrh., en þetta er sem sagt komið inn og því vil ég fagna. Þó get ég ekki varist að minnast á hafnarmálin í Stykkishólmi annars vegar og á Brjánslæk hins vegar. Staðan í dag er sú að höfnin á Brjánslæk verður tilbúin til að taka á móti Breiðafjarðarferjunni þegar hún kemst í notkun, en höfnin í Stykkishólmi verður ekki tilbúin ef fram fer sem horfir þar sem fjárveitingar vantar til hafnargerðar í Stykkishólmi og er það reyndar furðulegt að ráðamenn skuli heimila að smíða bílaferju yfir einhvern tiltekinn fjörð og gera síðan lendingaraðstöðu aðeins öðrum megin fjarðarins. Þannig að ef fram fer sem horfir siglir Breiðafjarðarferjan fasta áætlun frá Brjánslæk til Brjánslækjar. Þetta er náttúrlega fyrir neðan allar hellur og ég skora því á hæstv. samgrh. að taka á þessu máli og leysa það á viðunandi hátt fyrir alla aðila. Í athugasemdum við einstakar greinar frv. eru 9.25. gr. afgreiddar mjög smekklega eða með aðeins sjö línum sem gerir að meðaltali svona einn þriðja úr línu á hverja grein. Þetta er í mínum huga talandi dæmi um hvernig ekki á að vinna. Ég verð að segja það að slík vinnubrögð eru mér nú orðin kunn hér innan veggja Alþingis og nægir að nefna til dæmis frumvörpin um tolla og vörugjöld. Ekkert virðist vera gert til þess að nefndarmenn, sem og aðrir þm., fái sem gleggsta mynd af því máli sem þeim er gert að fjalla um það og það sinnið. Í 12. gr. er enn einu sinni skorast undan því að fatlaðir fái sitt lögbundna fjárframlag. Lögbundinn réttur fatlaðra er ár eftir ár brotinn þótt allir, þm. sem aðrir, viðurkenni að málefnum fatlaðra er hvergi nærri nógu vel sinnt þótt vissulega megi segja að þau hafi færst til betri vegar nú síðustu árin. Það gefur hins vegar engan rétt til þess að skera niður lögbundin framlög til þeirra. Þau framlög sem til fatlaðra fara eru þjóðhagslega arðbær þegar til lengri tíma er litið. Auðvitað á að gefa hugviti fatlaðra og verklagni þeirra kost á að njóta sín. Það er í verkahring þjóðfélagsins að skapa fötluðum þá aðstöðu sem kallar það besta fram í hverjum einstaklingi hvort heldur hann er fatlaður eða ekki. Því segi ég hiklaust að þeim fjármunum sem varið er í þágu málefna fatlaðra er vel varið og betur varið en í margt annað. Ég er meðflm. að tillögu þess efnis að 14. gr. verði felld niður og að framlög til Hafnabótasjóðs verði óskert. Fyrir þeirri tillögu hefur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þegar talað og hef ég engu við það að bæta. 15. gr. gerir ráð fyrir því að framlög til Fiskveiðasjóðs Íslands verði felld niður. Ef þetta þýðir það að lánveitingar til fiskeldis verði þar með stöðvaðar vil ég vara sterklega við því þar sem gífurlegur vaxtarbroddur felst í fiskeldi á Íslandi, svo mikill að við verðum að hlúa að þeirri atvinnugrein sem best við getum. Því fer ég fram á að framlög til sjóðsins verði ekki felld niður en flyt þó á þessu stigi málsins ekki sérstaka tillögu þess eðlis. Enn eitt árið er gert ráð fyrir stórfelldri skerðingu á framlögum til Ferðamálasjóðs sem er hreint út sagt óviðunandi. Reyndar er ótrúlegt að við skulum ætla enn eitt árið að þverskallast við að viðurkenna mikilvægi þess að vel sé staðið að ferðamálum okkar Íslendinga, hvort sem um er að ræða ferðalög Íslendinga eða útlendinga innan lands, landkynningarstarfið, umhverfismálin o.s.frv. Allar stærstu þjóðir heims viðurkenna mikilvægi ferðamannaiðnaðarins og hvílíkur vaxtarbroddur var og er í þessari starfsemi. Það er til lítils að setja þjóðina nánast á hausinn við það að reisa flugstöð um efni fram og vanrækja síðan hina hliðina, þá hlið að kalla eftir viðskiptavinum. Þetta er óneitanlega í anda Breiðafjarðarferjunnar er ég fjallaði um fyrr í ræðu minni. Ég held að við verðum að fara að gæta að okkur þarna. Þessi vinnubrögð eru að komast upp í vana. Ég er meðflm. að tillögu þess efnis að skerðingin til Ferðamálasjóðs verði minni og að framlagið til sjóðsins verði hækkað upp í 40 millj. kr. eða hækkað um litlar 12 millj. Er það skilningur flutningsmanna og reyndar skilyrði að 2/3 hlutum hækkunarinnar, 8 millj. kr., verði varið til umhverfismála og 4 millj. kr. til landkynningar og ferðalaga innan lands. Þá vil ég einnig mótmæla skerðingunni til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem síst af öllu skyldi skerða nú við þær aðstæður sem hvarvetna blasa við í þjóðfélaginu og ekki er ólíklegt að til kasta sjóðsins kynni að koma fyrr en menn grunar. Þá er komið að 22. gr. þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, útvarpslaga, skuli tekjur á árinu 1988 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð. Eftir að hafa gluggað í umræður um lánsfjárlög frá því í fyrra þar sem mér sýnist að umræður um lánsfjárlög hafi nánast snúist upp í umræður um þennan lið lánsfjárlaganna er alveg ótrúlegt að það skuli vera alþýðuflokksmaður sem viðheldur ósómanum. Innan raða jafnaðarmanna hefur til skamms tíma verið einn helsti baráttumaður fyrir Ríkisútvarpið, núverandi þingflokksformaður jafnaðarmanna, hv. þm. Eiður Guðnason. Hann sagði ýmislegt athyglisvert við þessar umræður fyrir aðeins ári síðan. Hann barðist með kjafti og klóm fyrir því að Ríkisútvarpið fengi að hans mati réttláta meðferð og hann færði fyrir því ýmis rök og alveg örugglega hefur hann greitt atkvæði gegn skerðingunni á síðasta ári. En hvað gerði þingflokksformaðurinn við atkvæðagreiðsluna í hv. Ed. fyrir nokkrum dögum? Hann gleymdi öllum stóru orðunum og greiddi atkvæði með skerðingunni. Hvernig væri að líta aðeins á hvað hv. þm. og þingflokksformaður Alþfl. sagði fyrir réttu ári síðan. Þegar hann er búinn að vera að fjalla um þetta málefni segir hann til dæmis, með leyfi forseta: "Nú spyr ég hæstv. fjmrh. og formann Sjálfstfl.: Er það sem mér sýnist stefna Sjálfstfl. að knésetja Ríkisútvarpið í fjármálalegu tilliti á kostnað hinna svokölluðu frjálsu stöðva sem hafa engar skyldur, bara réttindi? En Ríkisútvarpið? Á það að hafa bara skyldur og engin réttindi? Mér sýnist það stefna þessarar ríkisstjórnar og það er satt að segja furðulegt ef öll ríkisstjórnin stendur óskipt að því." Og nú tek ég upp spurningu hv. þm. til formanns hans eigin flokks: Er það meining Alþfl. að knésetja Ríkisútvarpið? Aðeins síðar í ræðu sinni segir þingflokksformaður Alþfl. eftirfarandi, með leyfi forseta: "Spurningin er: Á nú að koma Ríkisútvarpinu, þessum fjölmiðli okkar allra, á kné með því að setja Ríkisútvarpið í fjárhagslega spennitreyju eins og mér sýnist allt benda til að núverandi stjórnarflokkar séu að gera? Ég endurtek, ég bið þm. að hlusta grannt, að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða." Þarna spyr hv. þingflokksformaður stjórnarflokkanna hvort setja eigi Ríkisútvarpið í fjárhagslega spennitreyju og biður þingheim að leggja vel við hlustir því hér sé um alvarlegt mál að ræða. Trúir því einhver að þessi sami maður hafi nú greitt atkvæði með nákvæmlega sams konar skerðingartillögu á hendur Ríkisútvarpinu? Við skulum halda aðeins áfram að glugga í ræðuna. Með leyfi forseta segir þingflokksformaður jafnaðarmanna í beinu framhaldi af því sem ég var að lesa upp: "Menn hafa sjálfsagt gaman af því að hér er komin ný útvarpsstöð, sem spilar létta tónlist allan daginn, og það er komin ný sjónvarpsstöð, sem sýnir einhvers konar framhaldsþætti og sápuóperur, sem svo eru kallaðar, löðurþætti og afþreyingarefni af svona heldur léttara taginu. Jú, jú. Menn hafa sjálfsagt gaman af þessu, en ég spyr: Er þetta nú mikill menningarauki allt saman?" Nú er rétt að rifja upp fyrir hv. þm. að hér er verið að ræða um byggðastefnu Alþfl. því eins og mönnum er eflaust í fersku minni eru afruglarar undanþegnir söluskatti vegna byggðastefnu Alþfl. og hefur það ítrekað komið fram í máli formanns Alþfl. Og hvað er þingflokksformaðurinn að segja um byggðastefnu flokks síns? Hann segir um hana að þarna sé á ferðinni sjónvarpsstöð sem sýni, takið eftir, "einhvers konar framhaldsþætti og sápuóperur, sem svo eru kallaðar, löðurþætti og afþreyingarefni af svona léttara taginu", og jú, jú, menn hafi sjálfsagt gaman af þessu en þetta sé nú enginn menningarauki. Þarna loksins get ég verið sammála. Það fer lítið fyrir menningaraukanum í byggðastefnu Alþfl. Já, þær fjúka fyrir lítið, skoðanir kratanna þessa dagana. Herra forseti. Ég þekki ekki alveg fyrri hefðir og reglur þingsins, hvort það sé í rauninni viðeigandi að vitna mikið í orð manna úr öðrum deildum, en ég taldi mér það óhætt, sérstaklega í ljósi þess að þarna er um þingflokksformanninn að ræða. Herra forseti. Ég er meðflm. að brtt. við þessa grein þar sem tillagan er sú að greinin verði felld niður og að Ríkisútvarpið fái sín lögboðnu fjárframlög óskert, enda má segja að þau hafi þegar verið stórlega skert með tilkomu nýju tollalaganna eða um allt að helming reikna ég með. Að lokum vil ég aðeins fjalla um 25. gr. þar sem fella á niður framlag til sjóðs vegna eyðingar refa og minka. Ég spyr bara í einfeldni minni: Er það stefna ríkisstjórnarinnar að fylla landið af villtum ref og mink eða er ríkisstjórnin með þessu að boða friðun minka og refa? Mér finnst fáránlegt að fella þessa litlu fjárhæð út, fjárhæð sem ég held að hafi verið milli 3 og 4 milljónir á síðasta ári. Það á þvert á móti að gera allt sem mögulegt er til að sporna við vexti villtra refa og minka sem mér hefur skilist að þegar í dag stefni í verulegt óefni. Um 27. og 28. gr. er lítið hægt að segja í raun og veru þar sem þarna er verið að fara fram á hluti sem ekki eiga sér stoð í lögum þar sem þessar tvær greinar eru þarna inni vegna frv. um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem alls óvíst er hvernig fer að svo stöddu. Hins vegar liggur frammi brtt. við þessa grein sem tekur á því ef svo skyldi fara að frv. um verkskiptinguna nái ekki fram að ganga. Þá vil ég fara nokkrum orðum um 31. gr. og þá eingöngu um síðustu mgr. þar sem Landsvirkjun er heimilt að stofna til svokallaðra skulda, og eða vaxtaskipta vegna erlendra lána sinna. Ég fagna þeirri breytingu á greininni sem orðið hefur frá upprunalega frv. og vil láta í ljós þá skoðun mína að þessi möguleiki á að vera opinn öllum sem á annað borð eru með erlend lán fyrir ofan vissa stærðargráðu þar sem það er augljóst að slíkar skuldbreytingar geta létt stórlega undir með fyrirtækjum og stofnunum, ekki síst á þeim tímum sem við nú lifum á, og er auðvelt að benda á að það hefði reynst mörgum hagstætt að hafa fyrir svo sem ári breytt erlendu láni úr einhverri stöðugri mynt í bandarískt dollaralán. Þá þarf varla að taka fram að það er hinn raunverulegi skuldari sem hagnast mest á slíku þegar upp er staðið. Herra forseti. Ég sit sem áheyrnarfulltrúi míns flokks, Borgarafl., nefndafundi hv. fjh.- og viðskn. og vil þess vegna ítreka það, sem fram kemur í nál. minni hl., að ég stend heils hugar að því nál. Þar segir m.a. að minni hl. geti ekki staðið að afgreiðslu frv. vegna ýmissa ástæðna. Fáist hins vegar þær brtt. sem fluttar eru af fulltrúum minni hl. ásamt mér og einnig sú brtt. sem flutt er af hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og Guðmundi G. Þórarinssyni samþykktar kemur vel til greina að veita frv. þessu atkvæði. Þá vil ég ítreka þá skoðun Borgarafl. að forsendur frv. um 10% verðbólgu á þessu ári eru gersamlega óábyrgar forsendur. Það er frekar að reikna megi með svipaðri verðbólgu og nú er, enda eru þess engin merki að verðbólgan sé á niðurleið. Þvert á móti stefnir í hörkuátök á vinnumarkaðnum sem eiga eftir að reynast þjóðfélaginu dýr. Þá virðist vofa yfir gengisfelling þó ekki fáist það staðfest enn sem komið er. En eitt er þó alveg ljóst. Hvort sem ríkisstjórnin velur leið gengisfellingar eða einhverja aðra leið verður að taka nú þegar á vanda útflutningsgreinanna á annan hátt en nú virðist vera stefnan, þ.e. að ríkisstjórnin viðurkenni vandann og láti þar við sitja. Að vísu vantar ekki loðnar yfirlýsingar um efnahagsaðgerðir, en lengra ná ráðstafanir ráðvilltrar ríkisstjórnar ekki. Þá er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf fyrir 6,1 milljarð kr. á árinu. Sé þessi tala rétt, þ.e. séu þetta raunverulega 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna sem ég efast stórlega um, reikna með að þarna sé vanáætlað og að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna sé töluvert meira en gefið er upp, en sé þetta rétt er engu að síður hægt að reikna með hærri upphæð frá lífeyrissjóðunum vegna þeirra kjarasamninga sem nú fara í hönd þar sem laun munu hækka verulega og þar af leiðandi hækka greiðslur til lífeyrissjóðanna í réttu hlutfalli við launahækkanir. Annars er furðulegt að engar upplýsingar skuli vera til um raunverulegt ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna eins og fram hefur komið hjá Gunnari Hall hagsýslustjóra. Ég hefði haldið að lífeyrissjóðirnir féllu undir sömu lög og reglur hvað varðar bókhald og aðrir aðilar þjóðfélagsins en það er nú önnur Ella. Þá ber að harma að það skuli vera á herðum ríkisstjórnarinnar sú ábyrgð er fylgir því ástandi sem nú er í vaxtamálum þar sem ríkið er í bullandi samkeppni um sparifé landsmanna og sprengir upp vexti með útgáfu ríkisskuldabréfa með óhóflegum vaxtakjörum. Ríkisvaldið hefur valdið víxlhækkun á vöxtum með ráðstöfunum sínum og er nú mesti dragbítur á alla húsbyggjendur sem aðra skuldara þessa þjóðfélags. Þá vekur það furðu að ekkert eftirlit er með hinum svokallaða "gráa fjármagnsmarkaði" og vekur það enn meiri furðu að bankaeftirlit Seðlabankans veit alls ekkert um þessa hlið lánastarfseminnar í landinu. Herra forseti. Íslenska þjóðin er með hverjum deginum sem líður að gera sér betur grein fyrir aðgerðum þessarar ríkisstjórnar, þeim skattpíningum sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Matarskatturinn er nú lagstur á með öllum sínum þunga, slíkum þunga að jafnvel ráðherrar virðast ekki hafa gert sér grein fyrir því þrátt fyrir að stjórnarandstaðan hafi ítrekað varað þá við. Þjóðin er vissulega að gera sér grein fyrir nýársgjöf valdhafa og ég get fullyrt að þar var um bjarnargreiða að ræða. Herra forseti. Hér er lagt fram frv. sem yfirfullt er af skerðingarákvæðum þrátt fyrir gildandi lög. Að mínu mati eiga lög að standa og gilda. Til þess eru þau sett. Ef hins vegar menn eru ósáttir við gildandi lög erum við kjörnir til að taka á slíkum málum og breyta þeim á þá lund að hægt sé að virða þau. Hvernig er hægt að ætlast til þess að allur almenningur virði lög þegar sjálf löggjafarsamkunda þjóðarinnar gerir það ekki? Herra forseti. Það er ekki síst vegna þessa sem ég er mótfallinn þessu frv.



Herra forseti. Síðan ég fór að hafa fyrir því að kynna mér fjárlög, sem eru nú orðin allnokkur ár, hefur þessi margumtalaða 6. gr., bandormurinn, alltaf valdið undrun minni og gremju. Mér hefur alltaf fundist öldungis óþolandi að ríkisstjórnir skuli æ ofan í æ leyfa sér þá óskammfeilni að seilast í lögboðna tekjustofna, markaða ákveðnum verkefnum, og fara með það fé algerlega að eigin geðþótta. Lög um þessa tekjustofna hafa verið sett til að byggja upp og tryggja fjárhag ákveðinna stofnana og sjá til þess að þeim sé gert fært að starfa eins og lög bjóða. Með þessari árlegu skerðingu eða jafnvel brottnámi fjármuna er starfsgeta stofnananna stórlega skert, þeim er ekki gert fært að dafna eðlilega né bera þann ávöxt sem þær gætu og stundum tekst þeim ekki sökum fjárskorts að uppfylla þær skyldur sem lög mæla fyrir um. Þeir vita sem vilja vita hversu mjög er kreppt að fjárhag Ríkisútvarpsins í þessum lánsfjárlögum. Ýmsir hv. þm. hafa gert því máli skil svo að ég fjölyrði ekki um það hér, en það er einn þáttur þessa frv. sem mig langar að gera að umræðuefni. Við kvennalistakonur bárum fram tillögur um hækkun á þeim lið við fjárlagaumræðurnar sem ekki var sinnt, en það er Ferðamálaráð. Í blaði hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar frá 9. jan. sl. birtist býsna athyglisverð grein eða pistill. Það var viðtal fréttamanns við þrjá breska ferðaheildsala, sem hann kallar svo, sem hafa selt Íslandsferðir undanfarin ár, sumir á annan áratug. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa þætti úr þessu viðtali og kannski hæstv. fjmrh. átti sig á því að með því að fjársvelta Ferðamálaráð gerist það að það missir alla tiltrú erlendis sem forsvar Íslendinga um ferðamál og er einungis til athlægis og lítilsvirðingar erlendra manna. Fréttamaðurinn er staddur í íslenska básnum á hinni árlegu ferðakaupstefnu World Travel Market í London til að kynna sér hvernig íslensk ferðaþjónusta er á vegi stödd á alþjóðlegan mælikvarða. Og fréttamaðurinn finnur strax að eitthvað liggur í loftinu. Það er talað um of háa verðlagningu á Íslandsferðum, en önnur þung undiralda er að brjótast upp á yfirborðið. Hann vill heyra meira og ræðir við ferðaheildsala sem eru að markaðssetja Ísland. Þeir hafa allir unnið fyrir Íslandsmarkað og kynnt sér Ísland sérstaklega. Og fréttamaður segir: Umræðan var hreinskilin, heit og þung og það sem hér fer á eftir er samdóma álit allra þessara manna: Við erum allir mjög svartsýnir og hræddir við þróunina í íslenskum ferðamálum. Fyrir þremur árum voru þrír stórir ferðaheildsalar með Íslandsmarkaðinn. Einn þeirra varð gjaldþrota, annar hætti þar sem hann áleit enga framtíð í að markaðssetja Ísland, en sá þriðji situr hérna og er mjög vondaufur. Þetta er neikvæð þróun fyrir markað eins og Ísland. Við erum fáir miðað við þá miklu möguleika sem Bretland býr yfir. Ferðamannahópum, sem fara til Íslands á okkar vegum, fækkar stöðugt þrátt fyrir að mikil ferðamannaaukning er í Bretlandi, þ.e. Bretar ferðast meira ár frá ári. Hann segir að ferðamannahópum sem fara til Íslands fækki stöðugt og muni trúlega verða færri næsta ár en hefur verið sl. ár. En það skuggalegasta við þróunina er sú staðreynd að margir ferðaheildsalar vilja ekki lengur vöruna Ísland. "Við bresku heildsalarnir erum ekki þeir einu sem segja þetta. Félagar okkar á meginlandinu, þeir sem við höfum talað við, eru sammála um að Ísland eigi aðeins eitt tækifæri. Árið 1988 ræður úrslitum um hvort við hættum að selja Íslandsferðir. Það verður fróðlegt að sjá hve margir okkar verða með Íslandsbæklinga á sama tíma næsta ár. Vandamálin sem hafa orsakað þessa þróun eru aðallega gífurlega hátt verðlag sem hækkar stöðugt, ekkert virkt ferðamálaráð og enginn stuðningur við okkur. Íslenska ríkisstjórnin", segja þeir, "verður að gera upp við sig hvort hún vill ferðaþjónustu á Íslandi. Í sumar áttum við fund með einum ráðherra ykkar og reyndum að gera honum grein fyrir hve staðan er alvarleg. Ráðherrann afgreiddi málið með því að segja: Auðvitað er ég hlynntur ferðaþjónustu, en við viljum ekki of marga ferðamenn. En málið er bara ekki svona einfalt. Við erum aðeins fyrsti hlekkur í stórri keðju. Ef okkur gengur illa eða jafnvel við hættum að selja "Ísland", þá verða margar íslenskar ferðaskrifstofur, sem byggjast á okkar starfi, gjaldþrota. Hvað er þá um öll nýju hótelin á Íslandi og alla uppbyggingu á ferðaþjónustu hjá ykkur? Við fáum engan stuðning frá Ferðamálaráði Íslands. Við markaðssetjum Ísland ásamt Flugleiðum. Við erum líka þjónandi upplýsingaskrifstofa fyrir landið. Hópar af fólki koma til okkar til að fara til Íslands. Þetta fólk þurfum við að afgreiða þar sem við og Flugleiðir erum þeir einu sem búa yfir sérþekkingu og veitum upplýsingar um Ísland. En þetta er ekki hugsjónastarf", halda þeir áfram, "heldur bein viðskipti sem krefjast mikillar sérþekkingar og ómældra fjármuna í auglýsingum. Einn er orðinn gjaldþrota, annar er að hætta og við hinir hættum eftir 1988 ef engin breyting verður sjáanleg". Og svo segja þeir: "Ferðaþjónusta er með stærstu útflutningsgreinum á Íslandi. Samt er lítill fjárhagsstuðningur við Ferðamálaráð. Við höfum kynnt okkur skýrslur frá öðrum ferðamálaráðum og þær eru allar samhljóða. Engin fjárfesting skilar sér betur en þeir peningar sem lagðir eru í ferðamálaráð svo að þau geti staðið undir sínu hlutverki. Danska ferðamálaráðið segir að þeir fái sinn styrk 200-faldan til baka í erlendum gjaldeyri. Í ferðaþjónustu er geysilega mikilvægt að allir starfi saman. Allir geta lent í fjárhagserfiðleikum. Bretar hafa átt í peningavandræðum sem og margar þjóðir. Þar gildir að allir standi saman og hjálpi hver öðrum. Twickenham ferðaskrifan var að láta gera 17 mínútna myndband um Ísland. Allar breskar ferðaskrifstofur, 7000 talsins, fá ókeypis eintak. Þegar myndatakan stóð fyrir dyrum leituðum við til margra íslenskra fyrirtækja, sem byggja beint og óbeint á ferðaþjónustu, og báðum þau að styðja okkur. Allir tóku okkur vel og lýstu ánægju með þetta framtak. En svarið sem við fengum var undantekningarlaust: Þetta er gott mál, en við höfum því miður enga peninga. Flugleiðir veittu okkur stuðning, en frá Ferðamálaráði Íslands kom aðeins eitt lítið símskeyti sem sagði: Því miður. Engir peningar. Fyrir níu mánuðum ætluðum við að hefja öfluga ferðakynningu, aka á milli borga og kynna Íslandsferðir. Við héldum fundi með tíu hagsmunaaðilum. Öllum fannst þetta góð hugmynd nema fulltrúanum frá Ferðamálaráði Íslands sem náði að fella áætlunina. Hið eina sem við höfum séð frá Ferðamálaráði Íslands þetta ár er sú fullyrðing að Ísland seldist svo vel að erfitt væri að fá gistingu. Úr ferðablaði fór yfirlýsingin í bresku blöðin og eyðilagði mikið fyrir okkur. Eitt er yfirlýsing til að sannfæra sig um að allt gangi vel, annað er að loka markaði sem er alls ekki í stakk búinn til að taka við slíku áfalli. Í desember 1986 var okkur heitið stuðningi frá Ferðamálaráði Íslands og við eyddum þeim peningum sem við fengum loforð um í auglýsingar og markaðssetningu. Í mars fengum við eftirfarandi símskeyti: Því miður. Engir peningar. Það verður að segjast eins og er að Ferðamálaráð Íslands nýtur engrar virðingar. Íslenskar ferðaskrifstofur hafa mikið stefnt að hvatningarferðum, "incentive tours" og ráðstefnuhaldi. Okkar spá er sú að ekki verði langt þangað til Ísland verði líka of dýrt fyrir þessa ferðaþjónustu." Ég hljóp hérna yfir nokkurn kafla sem er um almenna ferðaþjónustu á Íslandi sem þessum ferðamálafrömuðum finnst vera of dýrt land. "Þið munuð finna að öllum peningum sem hafa verið lagðir í ný hótel hefur verið eytt til einskis ef engin stefnubreyting á sér stað á næstunni. Þið hafið fengið hvert tækifærið á fætur öðru á heimsvettvangi, en lítið nýtt ykkur það. Hver smáþjóð mundi hrósa happi ef hún hefði fengið tækifæri á við leiðtogafundinn einu sinni á öld. En þið gerið ekkert úr því sjálf. Ungfrú alheimur kom frá Íslandi síðasta ár og hvert auglýsingatækifærið á fætur öðru hefur blasað við ykkur. Við erum sjálfsagt mjög neikvæðir", segja þessir menn, "en okkur þykir vænt um Ísland. Þess vegna seljum við það og þess vegna viljum við að okkar sjónarmið komist á framfæri. Ísland er sérstætt land og það er sárgrætilegt ef ekki reynist mögulegt að senda ferðamenn til ykkar. Þið verðið að veita okkur þann stuðning sem sérhver þjóð, sem tekur ferðaþjónustu alvarlega, gefur okkur. Þið eruð ekki með ferðamálaráð", segja þeir. Þeir taka það nefnilega ekki alvarlega. "Það á ekki að líðast að þjóð sem byggir á ferðaþjónustu sem einum stærsta útflutningsatvinnuvegi sé ekki með virkan opinberan framkvæmdaaðila sem sér um markaðssetningu og landkynningu. Íslensk stjórnvöld verða að gera eitt upp við sig, ekki hvort þau vilja takmarkaðan fjölda ferðamanna til landsins heldur hvort þau vilja yfirleitt vera með ferðaþjónustu." Þetta segja þessir erlendu menn. Ég hef ekki miklu við þessa greinargerð að bæta, en mér finnst hún töluvert alvarlegt umhugsunarefni. En mér finnst líka ámælisvert að þannig skuli staðið að málum að Ferðamálaráð sé fjársvelt þannig að það verði til athlægis og lítilsvirðingar á erlendum vettvangi. Ferðaheildsalarnir spá stórminnkandi ferðamannafjölda á næstu árum og erum við ekki að stefna ferðamannaiðnaðinum í voða með því að haga málum á þann hátt sem við gerum?



Ég vil geta þess, af því að menntmrh. gekk hér í salinn, að hann gegnir skyldum iðnrh., vegna tilmæla ræðumanns um að beina orðum til iðnrh.



Virðulegur forseti. Ég fagna sérstaklega nærveru hæstv. menntmrh. hér í tvöföldu gervi og hafði raunar áhuga á því að tala við hæstv. ráðherra svolítið um málefni þessa frv. sem hér er rætt, að tala við hann sem menntmrh. Það eru fyrst og fremst tvö atriði varðandi frv. til lánsfjárlaga sem ég ætla að ræða hér svolítið. Það eru málefni Ríkisútvarpsins, til nokkurrar áherðingar á því sem fram kom í ræðu minni við 1. umr. þessa máls, en þá var hæstv. menntmrh. ekki viðlátinn, og svo eru það málefni Rafmagnsveitna ríkisins sem full ástæða er til að fá upplýsingar um frá stjórnvöldum hvernig þau hyggist taka á þeim vanda sem þar liggur fyrir vegna stjórnvaldsaðgerða á undanförnum fáum árum. Ég teldi, herra forseti, eðlilegt að hæstv. fjmrh. væri hér í þingsal á meðan við ræðum þetta mál og hef satt að segja undrast það að hann hefur ekki verið hér viðlátinn.

Ég vil geta þess að hæstv. fjmrh. kom til mín og bað um leyfi til að bregða sér frá vegna veikinda. Sagðist vera með flensu, eins og hann orðaði það. Ég leyfði honum það góðfúslega. En hann mun væntanlegur hingað innan tíðar aftur. Ef óskað er þá skal ég láta hann vita.

Já, virðulegur forseti, ég tek að sjálfsögðu tillit til þess ef svo illa stendur á fyrir hæstv. fjmrh. að hann heilsunnar vegna getur ekki verið við umræðuna, þá geri ég auðvitað ekki kröfu til þess. En hæstv. forsrh. var hér í þinghúsinu og það væri út af fyrir sig ánægjulegt ef hann gæti þá einnig hlýtt á það sem ég vildi bera upp við hæstv. fjmrh., þ.e. það sem tengist sérstaklega Rafmagnsveitum ríkisins.

Já. Hæstv. forsrh. gengur í salinn.

Sama máli gegnir um hv. 1. þm. Norðurl. v., frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ég óska eftir því að hann verði hér í þingsal, stundarkorn a.m.k., til þess að hann heyri fsp. sem ég ætla að bera fram vegna fjármála Rafmagnsveitna ríkisins.

Ég hef gert ráðstafanir til þess að kalla í hv. 1. þm. Norðurl. v.

Já. En fyrst er það Ríkisútvarpið, herra forseti. Ég gerði málefni Ríkisútvarpsins að sérstöku umræðuefni við 1. umræðu þessa máls og rakti það hvernig heitstrengingar hefðu verið uppi þegar breytt var útvarpslögum 1985 og opnað fyrir svokallaðar einkastöðvar, að sannarlega skyldi staðið í ístaðinu varðandi málefni Ríkisútvarpsins. Það hefur hins vegar ekki gengið eftir. Þar hefur safnast upp rekstrarhalli á þeim árum sem síðan eru liðin. Og hæstv. ríkisstjórn, fyrrv. ríkisstjórn og núv. ríkisstjórn hafa gjörsamlega brugðist í málefnum þessa undirstöðufjölmiðils í landinu, þessa meginfjölmiðils ljósvakans í landinu sem allir prísa í orði að þurfi að tryggja bæði af menningarlegum ástæðum sem og öðrum ástæðum. En þegar til kastanna kemur hefur reyndin orðið sú að fótum er kippt undan þessum fjölmiðli þannig að hann getur ekki byggt sig upp tæknilega með eðlilegum hætti, þannig að hann safnar fjárhagslegum skuldum frá ári til árs og hallarekstur hefur þar verið mikill og þannig að hann á mun erfiðara í samkeppni við þær einkastöðvar sem opnað var fyrir með breytingu á útvarpslögum 1985. Áhrif þeirra urðu að sjálfsögðu þau, eins og málið var afgreitt frá Alþingi á þeim tíma, að Ríkisútvarpið hefur misst verulega hlutdeild í auglýsingatekjum á undanförnum fáum árum vegna þess að nú eru fleiri um hituna. Það er því að bæta gráu ofan á svart þegar ríkisstjórnin stendur þannig að málefnum Ríkisútvarpsins að svipta það tekjustofni sem átti að renna í framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins, þ.e. innflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í slíkan búnað, sem svipti Ríkisútvarpið að áætlað er um 300 millj. kr. á síðasta ári, hvorki meira né minna, á sama tíma og auglýsingatekjur drógust saman um nærfellt þriðjung. Og nú á að endurtaka sömu söguna undir forustu Alþfl. í fjmrn. Ég var að vona að hv. fjh.- og viðskn. tæki á málefnum Ríkisútvarpsins með öðrum hætti en raun ber vitni. Ég hafði gert mér vonir um það að hv. þm. Páll Pétursson, sem er landsbyggðarmaður, að hann sýndi þessu máli þann skilning og þann áhuga að hann sæi til þess að þarna yrðu gerðar lagfæringar fyrir þessa 2. umr. málsins. Ég tel mig vita að hæstv. menntmrh. beri hag þessarar stofnunar nokkuð fyrir brjósti. Og ég efast ekkert um að hann hafi knúið á um eitthvað betri úrlausn, eitthvað skárri úrlausn en þarna liggur fyrir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og nú í sambandi við þetta frv. Ég vænti þess að ef hæstv. ráðherra tekur hér til máls, sem ég vænti að hann geri vegna minna orða og fsp., þá greini hann okkur frá því hvernig hann telur útlitið vera fyrir Ríkisútvarpið, ekki aðeins á þessu ári og með þann skuldabagga eða fjárhagsbyrði sem liggur fyrir vegna hallareksturs á undanförnum árum, heldur hvernig hann sér framtíðina fyrir Ríkisútvarpið bæði sjónvarp og hljóðvarp. Nú var það eitt af framkvæmdaáformum Ríkisútvarpsins að flytja Sjónvarpið frá Laugavegi 176 yfir í Útvarpshúsið við Efstaleiti á þessu ári. Til þess þurfti að kaupa innréttingar og búa þar í haginn fyrir Sjónvarpið. En þetta var metið af forráðamönnum Ríkisútvarpsins sem hagkvæm aðgerð, að flytja Sjónvarpið þarna í hið myndarlega útvarpshús. Nú er mér tjáð að frá þessu áformum verði að falla. Þetta sé skorið niður vegna þess hvernig staðið er að málefnum stofnunarinnar af ríkisins hálfu. Annað mál er það sem er löngu brýnt og þolir í rauninni enga bið og það er uppbygging langlínukerfis hljóðvarpsins. Það eru bæði Vatnsendastöðin og endurvarpsstöðvar og viðtökustöðvar úti um landið sem þarfnast fullkominnar endurbyggingar til þess að tryggja megi langbylgjuútsendingar en þær eru í senn varastöðvar, ef FM-stöðvarnar falla út sem byggja á allt öðru kerfi, og þær eru öryggisatriði fyrir landsmenn alla, ekki síst fyrir landsbyggðina og sjómenn á hafi úti. Það er því sérstaklega ámælisvert að þannig skuli staðið að málum að þessari framkvæmd, endurbyggingu langlínukerfisins, sem hefjast átti á þessu ári og hefði þurft að vera komin í gang fyrir löngu, skuli enn verða að fresta. Ég inni hæstv. menntmrh. eftir því: Hvað telur hann til ráða í þessum efnum? Hvernig telur hann að tryggja megi stöðu Ríkisútvarpsins í harðri samkeppni við einkastöðvar? Eða er það hugmynd hans, sem ég vil ekki trúa að sé, og annarra í ríkisstjórn að það eigi bara að halla undan fyrir þessum aðalljósvakafjölmiðli í landinu eins og við blasir að gerist og hefur gerst núna undanfarið? Ég legg þá fsp. einnig fyrir hv. 1. þm. Norðurl. v.: Hvernig getur hann réttlætt það fyrir samvisku sinni að afgreiða þetta mál úr nefnd með þeim hætti sem við blasir varðandi Ríkisútvarpið? Það verður áreiðanlega spurt um það, hv. þm. Páll Pétursson, ekki bara á Norðurl. v. heldur á Austurlandi og allt í kringum landið: Hvernig stendur á því að ríkisvaldið hleypur frá lögum og er með ákvæðum í þessu frv. til lánsfjárlaga enn og aftur að svipta Ríkisútvarpið lögbundnum tekjustofni af innflutningsgjöldum á útvarpsbúnað, útvarpstæki? Ég ber þessa spurningu fram við hæstv. ráðherra og hv. þm. í fyllstu alvöru. Ég tel að þetta sé einn af svörtu blettunum og kannski einn sá dekksti, einn sá versti af mörgum blettum sem falla á þau mál sem hér eru til umræðu þessa dagana og í þessu frv. sérstaklega. Annað mál er það, virðulegur forseti, sem ég ætlaði að koma að og hafði ekki rætt við 1. umr. málsins og það er fjárhagsstaða Rafmagnsveitna ríkisins. Við sáum það við afgreiðslu fjárlaga að Rafmagnsveitur ríkisins eru þar afgreiddar með 392 millj. kr. halla. Þessi halli er álíka mikill og afskriftir hjá fyrirtækinu. Það er því alveg ljóst að þetta undirstöðufyrirtæki í raforkudreifingu í mörgum landshlutum og í strjálbýli alveg sérstaklega er að ganga á höfuðstól sinn. Þar hallar undan hratt og ógnvekjandi verð ég að segja. Því að þróun af því tagi sem hér blasir við, 400 millj. kr. skuldaaukning á einu ári, er auðvitað þess eðlis að allir viðskiptaaðilar við þetta fyrirtæki hljóta að vera áhyggjufullir. Ég átta mig ekki á hvernig í ósköpunum ríkisvaldið og hæstv. ríkisstjórn og við nú hér á Alþingi ætlum að hlaupast undan því að bregðast við þessari fjárhagsstöðu hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Hér virðist vera að endurtaka sig sama þróunin og gerðist á árunum 1974 og þar á eftir þegar fjármál Rafmagnsveitna ríkisins fóru úr böndunum í tíð þáv. ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. og raforkuverð til viðskiptavina Rafmagnsveitnanna fór upp úr öllu valdi og verðmunur á heimilistaxta rafmagns nam hátt í 100% þegar ríkisstjórn tók við völdum haustið 1978. Nærri 100% og þó var fjárhagur Rafmagnsveitnanna í kalda koli á þeim tíma. Það var eitt af mínum fyrstu verkum, og ég man það mjög vel, sem ráðherra orkumála í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar að fá með stuðningi góðra manna hér á hv. Alþingi samþykkta hækkun á verðjöfnunargjaldi á raforku. Sú atkvæðagreiðsla fór fram, herra forseti, í desember 1978. Hún er mér minnisstæð því að það var mjög glöggt. Það voru ekki mörg atkvæði sem mátti vanta hér í hv. þingdeild til að þessi hækkun á verðjöfnunargjaldi næði fram að ganga. En þó voru þeir þm. til, og þeir fleiri en einn úr þéttbýlinu, sem þurftu að taka á sig þetta verðjöfnunargjald til að geta staðið að eðlilegri jöfnun á raforkuverði, sem greiddu þessari hækkun úr 16% upp í 19% á verðjöfnunargjaldi á raforku atkvæði sitt við atkvæðagreiðslu og urðu menn að meiri. Þetta ásamt fjölmörgum aðgerðum þáv. og síðari ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens leiddi til þess að hægt var að koma fótum undir Rafmagnsveiturnar, hægt var að ráðast í löngu tímabærar stórframkvæmdir á þeirra vegum. Það sama gilti - og það nefni ég hér sérstaklega - fyrir Orkubú Vestfjarða, það fyrirtæki sem stofnað var með lögum 1978 og yfirtók hlutverk Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum. Ég held að það sem ég er að mæla hér varðandi hag Rafmagnsveitna ríkisins muni geta átt að nokkru leyti við stöðu Orkubús Vestfjarða, þó svo að ég hafi ekki haft ráðrúm til að setja mig náið inn í fjárhagsstöðu þess fyrirtækis, en það hefur t.d. fylgt eftir nokkuð í sambandi við gjaldskrármál Rafmagnsveitum ríkisins og ekki talið sér veita af rekstrarlega séð. Ég er ansi hræddur um að þar kreppi að líka og heyrði það raunar á fulltrúum þess fyrirtækis sem komu hér við í Alþingi fyrir hátíðarnar. Ég ætla ekki að fara að rekja sögu þessara mála, en þáttaskilin verða, herra forseti, á árinu 1986, þegar gerðir eru um það samningar með aðild ríkisvaldsins og samþykki þáverandi ríkisstjórnar að fella niður með öllu verðjöfnunargjald á raforku. Þeir sem tóku þátt í þeirri aðgerð með aðilum vinnumarkaðarins, sem höfðu það í farteskinu í samningsgerð á fyrri hluta árs 1986 að þetta væri gert, tóku á sig skuldbindingar í orði og menn væntu líka á borði til að þessi aðgerð yrði ekki fyrr en varði íþyngjandi fyrir þetta fyrirtæki. Það sem undirgengist var af hálfu ríkisins á þeim tíma, af þáv. fjmrh., núv. hæstv. forsrh. - ég held að ég hafi ekki ruglast í ríminu með það þó menn hafi hoppað á milli stóla í þáverandi ríkisstjórn, að hann hafi gegnt þá því starfi - var að þá tóku menn á sig slíkar skuldbindingar, ríkisvaldið. Það sem þar var á ferðinni og þá var lofað var það að þessi aðgerð, niðurfelling verðjöfnunargjaldsins, yrði á engan hátt til þess að skerða rekstrarstöðu Rafmagnsveitna ríkisins, fjárhagsstöðu þess fyrirtækis, né heldur að það yrði íþyngjandi fyrir viðskiptavinina vegna þess að veiturnar þyrftu að hækka orkuverðið. Þessu máli tengdist önnur aðgerð sem þáv. hæstv. ríkisstjórn stóð að. Það hygg ég að hafi verið þegar hv. 5. þm. Reykv. var fjmrh. og hv. 4. þm. Austurl. var iðnrh., árið 1984. Þá gerðist það að samþykkt var breyting á lögum um Hitaveitu Suðurnesja. Við fjölluðum um það mál í iðnn. á þeim tíma, formaður hennar hv. 1. þm. Norðurl. v. Og hvað var verið að gera þá? Það var kannski ekki eins stórt mál og niðurfelling verðjöfnunargjaldsins, en það sem þá gerðist var að það var verið að afhenda Hitaveitu Suðurnesja flutningskerfi Rafmagnsveitnanna til Suðurnesja, tvær flutningslínur 33 kílóvolta og 66 kílóvolta og heimild einnig veitt til að Hitaveita Suðurnesja, sem væntanlegt orkubú þess svæðis, yfirtæki dreifikerfi sveitarafveitnanna á þessu svæði. Ég gerði mjög ákveðinn fyrirvara um þetta mál, breytingu á lögum um Hitaveitu Suðurnesja, við afgreiðslu þess hér á þingi á þeim tíma. Ég hef þau skjöl sem þar að lúta hér fyrir framan mig, virðulegur forseti, og held að samhengisins vegna sé nauðsynlegt að nefna a.m.k. númerið á frv. Það var frv. til laga sem var 271. mál 106. löggjafarþings. Það innihélt ákvæði til bráðabirgða og, með leyfi forseta, sagði þar: "Ríkissjóði er heimilt að selja Hitaveitu Suðurnesja raforkukerfi sín og stofnana ríkisins, aðveitur og dreifiveitur, innan sveitarfélaga þeirra sem aðild eiga að fyrirtækinu." Hvað þýddi þetta? Þetta þýddi það að Rafmagnsveitur ríkisins voru að tapa tugum milljóna í árlegum rekstrartekjum vegna þess að aðrir yfirtóku þá. Rafmagnsveitur ríkisins seldu raforku til Suðurnesja, keyptu af Landsvirkjun og seldu til Suðurnesja, þar má meðal inn á Keflavíkurflugvöll. Við þessa breytingu töpuðu Rafmagnsveiturnar tugum milljóna í tekjum, án þess að þær hafi verið bættar. Hins vegar var kveðið svo á um - og ég leyfi mér að rifja það upp, okkur hv. 1. þm. Norðurl. v. til málsbóta á þeim tíma, en ekki seinna, ekki hvað varðar hv. 1. þm. Norðurl. v. Ég er hræddur um að hann hafi ekki staðið í ístaðinu. Hann segir sem frsm. í nál. okkar frá iðnn. á þskj. 886 vorið 1984, og ég tek aðeins einn örstuttan kafla: "Nefndin telur að ekki sé sjálfgefið að selja báðar aðflutningslínur frá Elliðaám samtímis og leggur nefndin áherslu á að slík sala megi ekki verða til þess að raforkuverð til almennings annars staðar á landinu hækki." Þetta settum við inn í nál. vegna þess að auðvitað grunuðum við stjórnvöld.

Okkur grunaði. Okkur grunaði.

Auðvitað grunaði okkur á þeim tíma, vildi ég sagt hafa, að ríkisvaldið stæði ekki við sitt í framhaldinu og það hefur því miður komið á daginn. Og það er rétt að rifja það frekar upp. En ég flutti brtt. við þetta frv. þess efnis að aðeins væri heimilt að selja 33 kílóvolta línuna en ekki 66 kílóvolta línuna, flutningslínuna til Suðurnesja. Sú brtt. mín var hins vegar felld. Ég fagna því, virðulegur forseti, að hv. 2. þm. Norðurl. v. er hér viðstaddur umræðuna, stjórnarformaður Rafmagnsveitna ríkisins, því honum er auðvitað fullkunnugt um stöðu þessara mála og á kannski eftir að leggja orð í belg hér í umræðunum um fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins, svo alvarleg sem hún er. Kem ég þá að stöðunni eins og hún liggur fyrir núna og leyfi mér að vitna þar til erindis, sem Rafmagnsveitur ríkisins sendu hæstv. núverandi iðnrh., Friðrik Sophussyni, sem hefur fjarvistarleyfi frá fundi en staðgengill hans er hér viðstaddur, þann 9. des. sl. um fjármál Rafmagnsveitna ríkisins. Það er ekki langur kafli, virðulegur forseti, ég les hann hér, upphaf þess erindis: "Samkvæmt 6. kafla laga nr. 3/1986, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum 1986, féll verðjöfnunargjald af raforku niður 1. mars 1986 en gjaldið hafði runnið að 4/5 hlutum til fyrirtækisins. Vegna þessa var fjmrh. heimilað fyrir hönd ríkissjóðs samkvæmt lánsfjárlögum fyrir árið 1987 að yfirtaka allt að 3500 millj. kr. af langtímaskuldum fyrirtækisins en á móti gefi fyrirtækið út skuldabréf að fjárhæð 600 millj. kr. og afhendi ríkissjóði tvö skuldabréf útgefin af Hitaveitu Suðurnesja að fjárhæð 990 millj. kr. Við endanlega yfirtöku ríkissjóðs í árslok 1986 var niðurstaðan sú að ríkissjóður yfirtók langtímalán ásamt áföllnum vöxtum að upphæð um 3673 millj. kr. en á móti gaf fyrirtækið út skuldabréf að fjárhæð 600 millj. kr. og afhenti ríkissjóði tvö skuldabréf útgefin af Hitaveitu Suðurnesja vegna sölu Reykjanesveitu" - ég veit að hv. 1. þm. Norðurl. v., sem stóð með mér að nái. vorið 1984, hlustar grannt hér í hliðarsal - "að fjárhæð um 1023 millj. kr. Nettóyfirtaka eða framlag ríkissjóðs var því um 2050 millj. kr." Ég rifja það upp að langtímalánin sem ríkissjóður yfirtók við árslokin voru hins vegar 3673 millj. en það bætti nú ekki stöðuna á árinu sem fylgdi, á næsta ári. "Þegar verðjöfnunargjaldið var fellt niður í tengslum við kjarasamninga á síðasta ári var það yfirlýst stefna fyrrverandi ríkisstjórnar, sem afgreiddi þetta mál, að fyrirtækjunum sem nutu verðjöfnunargjalds yrði að fullu bættur tekjumissir vegna niðurfellingar gjaldsins. Við þetta var ekki staðið," segir í erindi Rafmagnsveitna ríkisins. "Nettóframlag ríkissjóðs vegna yfirtöku lána að upphæð um 2050 millj. kr. vegur engan veginn upp á móti verðjöfnunargjaldinu sem Orkustofnun hefur ætlað að numið hefði 400–50 millj. kr. til Rafmagnsveitnanna á þessu ári. Afhending fyrrgreindra skuldabréfa til ríkissjóðs kostar Rafmagnsveiturnar rúmar 100 millj. kr. árlega." Síðar í þessu erindi örstutt, herra forseti: "Þær aðgerðir stjórnvalda sem lýst er hér að framan varðandi niðurfellingu verðjöfnunargjalds og yfirtöku lána svo og í gjaldskrármálum leiða til skuldasöfnunar hjá Rafmagnsveitunum að nýju og verulegra erfiðleika í rekstri." Mér er kunnugt um það, herra forseti, að hæstv. iðnrh. hefur eðlilega haft áhyggjur af þessu, enda verið minntur á þetta mál og stöðu Rafmagnsveitnanna væntanlega af hv. 2. þm. Norðurl. v. ekki aðeins einu sinni heldur tvisvar og sennilega miklu oftar. En það virðist engan árangur bera. Þegar bankað er í ríkisstjórnarborðið hreyfir ríkisstjórnin sig ekki, þeir ráðherrar sem hafa valdið í fjármálunum, hæstv. fjmrh. og aðrir ábyrgir aðilar í ríkisstjórn. Við fáum hér að vísu bráðabirgðaráðstöfun með lántöku, yfirtöku skammtímaláns fyrir Rafmagnsveitur ríkisins samkvæmt þessu frv., en við blasir geigvænleg staða fyrir þetta fyrirtæki, ekki bara á þessu ári heldur áframhaldandi. Það vill svo vel til, herra forseti, að þegar fjallað var um niðurfellingu á verðjöfnunargjaldinu, þá áttu nokkrir hv. þm. sæti í nefnd á vegum þáverandi stjórnvalda til að fjalla um þetta mál og hvað þyrfti að fylgja með. Meðal þessara ágætu nefndarmanna var hv. 2. þm. Reykv., nú hæstv. menntmrh., sem fer í dag með iðnaðarmál.  Mér er einnig kunnugt um að það hefur verið reynt að lýsa inn í þetta mál af hæstv. iðnrh. Það hefur verið reynt. Það liggja fyrir úttektir um þetta, þannig að það er ekki það sem skortir. Vandinn blasir við: 400 millj. kr. halli á þessu ári. Fyrirsjáanlegur 200 millj. kr. halli a.m.k. á næsta ári og svo áframhaldandi niður brekkuna. Ætla menn að standa hér að afgreiðslu þessa frv. án þess að það falli orð um það hvernig menn ætla að bregðast við þessu? Eða ætla menn bara að halda áfram að hækka taxtana hjá viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins? Ætli það falli ekki á Vestfirðinga þá í leiðinni líka? Ég spyr hæstv. ráðherra um þetta, hæstv. iðnrh., 2. þm. Reykv.: Hvað ætlar ríkisstjórnin sér í þessu máli? Og ég spyr hv. frsm., 1. þm. Norðurl. v.: Hvernig getur hann komið með þessi mál hér til afgreiðslu þegar slík staða blasir við hjá Rafmagnsveitum ríkisins? Hvað var gert af hans hálfu í nefndinni til þess að líta inn í þetta samhengi og koma þá með frambærilegar tillögur hér inn í þingið til að bregðast við þessari stöðu? Ég held, herra forseti, að það sé alveg ljóst að ríkissjóður verður að efna það loforð sitt sem gefið var af fyrrv. ríkisstjórn á fyrri hluta árs 1986 um að ríkissjóður yfirtaki áhvílandi skuldir Rafmagnsveitnanna að fullu eins og þá var heitið og eins og var forsenda fyrir þeirri aðgerð, þeirri mjög tvísýnu aðgerð að mínu mati þá og síðar, að fella niður verðjöfnunargjaldið af raforkunni og svipta Rafmagnsveitur ríkisins þar tekjustofni, jöfnunargjaldi sem nemur 400–450 millj. kr. nú á ársgrunni - og við förum aðeins lengra til baka, aftur að vori 1984, hv. 1. þm. Norðurl. v., að staðið verði við það sem heitið var af meiri hl. iðnn. og tekið fram í afgreiðslu þess máls af allri iðnn. þingsins, þessarar hv. deildar, að Rafmagnsveiturnar slyppu á sléttu fjárhagslega frá afhendingunni á flutningslínunum til Suðurnesja, tveimur, sem þá var veitt heimild fyrir, en þyrfti ekki að tapa á því og bera skarðan hlut einnig vegna taps í orkusölu inn á þetta svæði eins og reyndin síðan hefur orðið. Þetta þýðir m.a. það að Rafmagnsveiturnar, sem voru knúðar til þess, án þess að það væri upplýst hér í Alþingi að ég muni, af fyrrv. hæstv. ríkisstjórn og núv. hæstv. forsrh. trúlega, þá fjmrh., að afhenda ríkissjóði við skuldaskilin á árinu 1986 skuldabréf sín, skuldabréf Rafmagnsveitnanna vegna sölu á flutningskerfinu til Suðurnesja. Og nú spyr ég hæstv. forsrh. - hvar er hann?

Í hliðarsal.

Við dokum við, virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra hlýtur að finnast. Já, hann er hér. Nú spyr ég hæstv. forsrh., þáv. hæstv. fjmrh., sem var fjmrh. 1986 og stóð að þessum aðgerðum sem fjmrh. í sambandi við fjármál Rafmagnsveitna ríkisins, m.a. þar sem Rafmagnsveitunum var gert að afhenda ríkissjóði skuldabréf vegna sölunnar á dreifikerfinu til Suðurnesja: Ætlar hann að standa að því að Rafmagnsveiturnar geti endurheimt þessi skuldabréf sem er forsenda lagasetningarinnar frá vorinu 1984 um yfirtöku Hitaveitu Suðurnesja á þessu kerfi og viðskilnaðinn við Rafmagnsveiturnar vegna þessarar yfirtöku og afhendingar þessa ríkisfyrirtækis á flutningslinunum. Ég hefði viljað spyrja hæstv. fjmrh. alveg sérstaklega um þetta en hann er fjarri. Hæstv. menntmrh., sem gegnir störfum iðnrh., er e.t.v. kunnugur þessum málum en ég legg meiri áherslu á að hann lýsi inn í málefni Ríkisútvarpsins við þessa umræðu. En hv. frsm. nefndarinnar, 1. þm. Norðurl. v., greinir okkur væntanlega frá því. Ég hygg að hann sé á mælendaskrá og mundi eflaust fara inn á hana, ef hann er þar ekki þegar, til þess að ræða þessi mál frekar. Hvernig getur hann réttlætt það fyrir sér og þingdeildinni að skilja við málefni Rafmagnsveitna ríkisins í óvissunni, ja raunar í svartnætti varðandi ekki bara þetta ár heldur næstu ár, með þeim hætti sem hér blasir við? Svona væri raunar hægt að taka á einu málinu af öðru. Ég hef valið, herra forseti, að taka hér út úr tvö mál af mörgum sem ástæða væri til að ræða varðandi stöðu fyrirtækja og sjóða, opinberra sjóða sem verið er að skerða, en það hafa aðrir hv. ræðumenn, talsmenn stjórnarandstöðunnar, þegar vikið að því í ágætu máli, þannig að ég er ekki að taka tíma frá þingdeildinni til þess. En ég vænti þess að þessi umræða um þessi efni leiði til þess að menn sjái að sér, bæði hvað varðar málefni Ríkisútvarpsins og málefni Rafmagnsveitna ríkisins sem eru stór og afar þýðingarmikil fyrirtæki, ekki síst fyrir landsbyggðina, hinar dreifðu byggðir landsins, en það skiptir auðvitað alla landsmenn miklu að hagur þeirra sé í horfi.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar segir svo um byggðastefnu og samgöngumál, með leyfi hæstv. forseta: "Ríkisstjórnin lítur á það sem eitt meginverkefni sitt að stuðla að betra jafnvægi í þróun byggðar með uppbyggingu atvinnulífs og þjónustu á landsbyggðinni. Í því skyni hyggst ríkisstjórnin beita sér fyrir eftirfarandi aðgerðum: Starfsemi Byggðastofnunar verði efld til að stuðla að uppbyggingu atvinnulífs og þjónustu á landsbyggðinni. Jafnframt verði henni falið að hafa forgöngu um samstarf lánastofnana, þróunarfélaga og heimamanna og leitast við að samræma aðgerðir til að styrkja megi byggðina." Eins og lánsfjárlögin komu frá Ed. vantaði mikið á að Byggðastofnun hefði sama fé og í fyrra. Þar veldur fyrst og fremst að ekki er tekið tillit til þess að í fyrra var mjög góð innheimta hjá stofnuninni en allir sjá fram á að á árinu sem nú fer í hönd verði innheimta slakleg vegna erfiðleika í atvinnufyrirtækjum vítt um land. Stjórnarmenn Byggðastofnunar sem sitja í Ed. virðast hafa gleymt sér nokkuð, og reyndar fleiri í þeirri deild, og hefðu lögin verið afgreidd þannig hefði verið illt í efni. Nú streyma hópar af landsbyggðinni til Byggðastofnunar með stórar lánsumsóknir þar sem víða brestur í böndunum og ríkisstjórnin er stöðugt að vísa málum þangað. Þeim þarf að sinna en það verður ekki gert án peninga. Stofnuninni hefur m.a. verið falið af forsrh. að sinna atvinnumálum í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu sem eru einu hafnlausu sýslurnar í landinu. En þar er sem víðar um erfiðleika að ræða í atvinnumálum. Engu af þessu verður sinnt nema til komi stórauknar lánsfjárheimildir af erlendu fé og Byggðastofnun verður ekki vísað á íslenskan lánsfjárokurmarkað. Í þessu efni hefur nú verið bætt nokkuð úr skv. brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. deildarinnar, vafalaust fyrir forustu formanns stjórnar Byggðastofnunar, Matthíasar Bjarnasonar, sem á sæti í nefndinni. Ég óttast samt að þetta verði ekki nægjanlegt en vænti að séð verði fyrir þörfum Byggðastofnunar á árinu. Komin er fram brtt. við 6. gr. frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og Guðmundi G. Þórarinssyni um Herjólf. Ég vænti þess að hún verði felld. Þjóðveginn til Vestmannaeyja, sem Herjólfur sinnir, verður að styðja eins og aðrar samgöngur í landinu. Ég mun greiða atkvæði á móti 23. gr. frv. til lánsfjárlaga, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Þrátt fyrir ákvæði 10. gr. laga nr. 56/1987, jarðræktarlaga, skal greiðsla ríkissjóðs á framlagi til jarðabóta vegna framkvæmda á árinu 1987 ekki fara fram úr 141 000 þús. kr. á árinu 1988, en lokagreiðsla komi árið 1989." Slík tillaga hefur aldrei sést í lánsfjárlögum áður. Í haust starfaði nefnd þriggja þm. varðandi málefni landbúnaðarins er snerti fjárlögin. Í nefndinni voru Páll Pétursson, Eiður Guðnason og Egill Jónsson og var gjarnan kallað ráðuneyti Páls Péturssonar. Þessi tillaga mun vera komin frá meiri hl. þeirrar nefndar, hv. þm. Páli og Eiði, Egill Jónsson stóð ekki að henni. Hún er komin þarna inn í lánsfjárlög og ég mæli eindregið gegn því að hún nái fram að ganga.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Til mín hefur verið beint örfáum spurningum hér í þessum umræðum. Þá er það fyrst að hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrímur J. Sigfússon spurði hvað fælist í orðunum í nál. okkar: "Í því sambandi skal tekið fram að ætlast er til að Byggðastofnun styðji sérstaklega við útgerð í þeim byggðarlögum þar sem hún hefur dregist saman." Það sem felst í orðunum er náttúrlega það sem þarna segir. Meiri hl. nefndarinnar var það mjög vel ljóst að það er alveg óhjákvæmilegt að líta til með byggðarlögum sem hafa lent í vanda út af samdrætti í útgerð, svo sem t.d. Patreksfjörður. Þannig hefur Byggðastofnun reyndar ætíð starfað. Byggðastofnun lýtur hins vegar þingkjörinni stjórn sem ákveður lánveitingar stofnunarinnar. Okkur í meiri hl. fjh.- og viðskn. er ljóst að það er hennar verk að úthluta lánum, og þýðir ekki að gefa henni fyrirmæli. Hún þarf fjármuni til þessa verkefnis en það ber ekki að skoða þetta sem fyrirmæli um að nota akkúrat 200 millj. kr. til þessa verkefnis. Þessar 200 millj. eru sem sagt ekki sérmerktar. Hv. 2. þm. Austurl. flutti yfirgripsmikla ræðu áðan. Hann ræddi m.a. málefni Ríkisútvarpsins. Við ræddum þau líka í nefndinni. Það var reyndar augljóst strax þegar nýir ljósvakamiðlar bættust á hinn litla auglýsingamarkað okkar að þá mundu tekjur Ríkisútvarpsins af auglýsingum rýrna og sú hefur raunin orðið á. Á meðan Ríkisútvarpið sat eitt að þeim markaði voru auglýsingatekjurnar um 50% af tekjum Ríkisútvarpsins. Nú hefur það hlutfall raskast því miður þannig að nú eru það einungis 30% sem eru bornar uppi af auglýsingatekjum. Það var athugað í nefndinni hvort samstaða væri um að rétta hlut Ríkisútvarpsins. Því miður náðist ekki samstaða um að breyta lánsfjárlögum að þessu leyti, enda er það að vissu leyti óhægt að afgreiddum fjárlögum. Ég held að það sé mjög mikil þörf að endurbæta dreifikerfið þannig að allir landsmenn fái notið Ríkisútvarps og sjónvarps. Útvarpið hefur staðið í miklum byggingarframkvæmdum undanfarið og það er kannski óhætt að hægja þar nokkuð á. Hv. 2. þm. Austurl. ræddi málefni Rafmagnsveitna ríkisins. Það er nú ekki nýtt að Rafmagnsveitur ríkisins séu í vanda staddar. Þær hafa verið það oftastnær frá því að ég kom hér til starfa á Alþingi og þær urðu það því miður líka stundum í ráðherratíð hv. 2. þm. Austurl. Það hefði kannski verið réttara fyrir hv. þm. Hjörleif Guttormsson að spyrja hv. 2. þm. Norðurl. v. um málefni Rafmagnsveitnanna því að hann er þeim málefnum kunnugri en ég þar sem hann er þar stjórnarformaður. En ég er á því að málefni Rafmagnsveitnanna þarfnist gagngerðrar skoðunar og það er eðlilegt að félagslegar framkvæmdir Rafmagnsveitnanna verði fjármagnaðar af almannafé, ekki síst þegar hagstæð sölusvæði hafa verið af Rafmagnsveitunum tekin, svo sem eins og réttilega var getið um með Suðurnesin. Úr því að ég er kominn hér þá vil ég úr ræðustól lýsa stuðningi meiri hl. nefndarinnar við tillögu frá Kjartani Jóhannssyni og Guðmundi G. Þórarinssyni, breytta till. á þskj. 508. Nefndin öll styður þá brtt. Ég gleymdi því hér í framsögu minni að benda hv. þm. á tvö fskj. sem fylgja nál. okkar í meiri hl. og gefa ágæta mynd, fskj. I heildaryfirlit yfir innlendar og erlendar lántökur 1988 og fskj. II lánsfjárráðstöfun opinberra aðila 1988. En þetta liggur sem sagt fyrir og er í aðgengilegu formi fyrir hv. deildarmenn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh., sem einnig starfar sem iðnrh. þessa daga, fyrir þátttöku hans hér í umræðunni og svör hans svo langt sem þau náðu. Ég get ekki lýst yfir neinni sérstakri ánægju með það sem fram kom í hans máli út af fyrir sig og á eftir að gera örfáar athugasemdir við það. Að því er snerti Rafmagnsveitur ríkisins og þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að þar væri að vænta einhverra viðbragða af hálfu ríkisstjórnarinnar, fannst mér þó að þar væri aðeins glæta sem kæmi fram í því efni. Jafnframt eindreginni viðurkenningu af hálfu hæstv. ráðherra á að við mikinn fjárhagslegan vanda er þar að etja. Hæstv. ráðherra þekkir þetta, eins og ég vakti athygli á í fyrri ræðu minni, sem þátttakandi í stjórnskipaðri nefnd í tengslum við afnám verðjöfnunargjalds af raforku, þekkir þá eiða sem uppi voru hafðir í þeim efnum, og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að horfast í augu við þennan vanda, fyrri loforð gefin í sambandi við breytingar á afkomumöguleikum Rafmagnsveitnanna með niðurfellingu verðjöfnunargjalds og afhendingu flutningslína til Suðurnesja, og reyna að kippa þeim málum í liðinn þannig að ekki syrti enn frekar í álinn fyrir viðskiptavini Rafmagnsveitnanna með auknum verðmun á raforku, jafnt til húshitunar sem almennra heimilisnota, umfram það sem gerist á öðrum svæðum í landinu og þá á þessu stóra þéttbýlissvæði, Reykjavíkursvæðinu. Þetta þolir ekki mikla bið. Þessi vandi vefur upp á sig á degi hverjum. Við verðum að skora á stjórnvöld að taka á þessu máli fyrr en seinna og þau verða áreiðanlega minnt á það þegar kemur fram á árið hverjar séu úrlausnirnar í málefnum þessa mikilvæga fyrirtækis og þá nefni ég í leiðinni Orkubú Vestfjarða sem ég hygg að búi einnig við verulega fjárhagslega erfiðleika og þar sem viðskiptavinir þess fyrirtækis hafa borið sömu gjaldskrá og Rafmagnsveiturnar í aðalatriðum undanfarin ár. En þá er það, herra forseti, Ríkisútvarpið. Ég átti nú von á að hæstv. menntmrh. kæmi fram sem gæslumaður þess ríkisfyrirtækis, a.m.k. vaktmaður af nokkuð meiri röggsemi og metnaði fyrir hönd þessa geysilega þýðingarmikla fjölmiðils, Ríkisútvarpsins, en fram kom í ræðu hans. Hæstv. ráðherra talaði um einokunarfyrirtæki sem þyrfti að hafa auga með og mætti ekki ganga sjálfala. Út af fyrir sig þarf að fylgjast með rekstri ríkisfyrirtækja sem annarra fyrirtækja í landinu. Það er rétt. Hæstv. ráðherra gat um stórfellda hækkun gjaldskrár Ríkisútvarpsins. Ég held að það hafi verið nefnd 85%, kannski ekki af ráðherranum en einhvers staðar las ég þá tölu, hækkun afnotagjalda Ríkisútvarpsins á seinni hluta ársins 1987. En ráðherrann gat ekki um það í leiðinni að Ríkisútvarpið fékk ekki neina gjaldskrárhækkun allt árið 1986 og fyrri hluta árs 1987, til 1. júlí þess árs. Það bjó við lækkandi tekjur í afnotagjöldum í eitt og hálft ár á sama tíma og stjórnvöld sviptu þetta opinbera fyrirtæki tekjum í framkvæmdasjóð sem nam um 300 millj. kr., tekjutapið vegna skerðingarákvæðis hliðstætt því ákvæði sem er í frv. til lánsfjárlaga varðandi Ríkisútvarpið og tekjur til þess af innflutningsgjöldum á útvarpsbúnaði. Þarna er mjög óeðlilega að staðið, alveg óforsvaranlega af stjórnvalda hálfu. Ég held að menn ættu ekki að vera að efna til umræðu um samanburð við aðra fjölmiðla, þessi fyrirtæki, sumpart ævintýrafyrirtæki, sem verið er að stofna til í landinu í fjölmiðlun, útvarpsfélög með hinum og þessum nöfnum, ég þekki þau ekki öll einu sinni, þar sem ekki er kannski mjög bjart fram undan og menn eru að keppa um sama bitann, auglýsingatekjurnar ekki síst, en njóta einnig velvildar og meiri velvildar stjórnvalda á stundum en sjálft Ríkisútvarpið og birtist okkur í till. um að það megi ekki leggja söluskatt á afnotagjald stofnana eins og Stöðvar 2, á afruglara svokallaða, þeir skuli vera undanþegnir söluskatti, gjaldtaka sem er afnotagjald þessarar stöðvar sem verið er að hlúa að með því að undanþiggja þennan lykil söluskatti samkvæmt ákvörðunum sem voru teknar fyrir nokkrum dögum og höfðu áður verið mótaðar af hæstv. fjmrh. og hann réttlætti með dálítið sérstökum hætti og liggja fyrir í þingskjölum skýringar hans í þeim efnum. Nei, virðulegir samþingmenn, ég held að við þurfum að huga að stöðu Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar og gæta þess að Ríkisútvarpið geti haldið í horfinu þrátt fyrir þá samkeppni sem opnað var fyrir af meiri hlutanum á Alþingi hér fyrir tveimur árum, geti verið samkeppnisfært um efni, dagskrárgerð og annað, mannafla, en sé ekki verið að kreista með óeðlilegum hætti og draga úr máttinn eins og hér er verið að gera. Nýjustu fréttirnar sem ég var að heyra í dag af hálfu forráðamanna útvarpsins voru á þá leið að ein af sparnaðarráðstöfunum þessarar stofnunar ætti að vera að hætta að flytja fregnir af störfum Alþingis í formi Þingsjár. Það eru viðbrögðin á þeim bæ ef rétt er hermt það sem flaug fyrir hér í dag að stæði til að draga sérstaklega úr fréttaflutningi af störfum Alþingis. Skyldi vera nokkurt samhengi á milli þess og þess málflutnings sem hér hefur verið og hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að málum á undanförnum mánuðum og dögum þar sem stjórnarandstaðan hefur lagt sig fram um að reyna að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina í einstökum málum eins og með matarskatt og fleira, mál sem enn bíða hér afgreiðslu sum hver og verða nú vonandi skoðuð betur sum hver? Ég vil út af fyrir sig ekki vera að draga neinar ályktanir af þessum tíðindum varðandi þingfréttirnar. En ef þær fréttir eru á rökum reistar tel ég að þar sé augljóslega verið að stíga skref til baka í stað þess að efla fréttaflutning af störfum Alþingis í sjónvarpinu sérstaklega því að hljóðvarpið hefur sinnt þeim málum vel á undanförnum árum. En það sama verður því miður ekki sagt um sjónvarpið. Kannski er það fjárhagsstaðan sem á einhvern þátt í því án þess að ég vilji vera að leggja sérstakt mat á það hér og nú. Virðulegur forseti. Þetta voru athugasemdir af minni hálfu við það sem fram kom hjá hæstv. menntmrh., en ég þakka honum þó fyrir að taka þátt í umræðunni. Það er ekki alltaf sem hæstv. ráðherrar bregðast við að eiga efnislegan orðastað við okkur þm. úr stjórnarandstöðu eins og hæstv. menntmrh. hafði þó tilburði til. Ég þakka honum fyrir það.

Þeir þurfa nú að vera til staðar.



Hæstv. forseti. Ég hafði gaman af ræðu hv. síðasta ræðumanns þegar hann upplýsti að Ríkisútvarp/ sjónvarp ætlaði að hefna sín á Alþingi, eins og ég skildi það, með því að flytja ekki þætti frá Alþingi í sparnaðarskyni. Ég held að það sé með þeim fáu þáttum sem Ríkisútvarp/sjónvarp flytur sem ekki kosta neina peninga. Ef þeir ættu að fylla upp í það gat sem þá myndast og þann tíma sem fréttaflutningur frá Alþingi hefur átt sér stað yrðu það áreiðanlega þættir sem yrði að greiða fyrir. Það mundi kosta meira en það kostar að flytja þætti frá störfum Alþingis. En það er eitt sem ég vildi gjarnan draga athygli að áður en ég kem að kjarna þess máls sem ég ætla að flytja hér og það er að það er ekki, ég undirstrika, það er ekki með vilja Borgarafl., það er ekki með vilja stjórnarandstöðunnar, svo langt sem ég veit, að verkaskipting ríkis og sveitarfélaga, stjfrv., er ekki afgreitt að mér skilst áður en Alþingi fer í frí. Það þýðir, eftir þeim upplýsingum sem ég hef frá fulltrúa fjmrh. sem hér hefur setið í dag, um 400 millj. kr. tekjutap fyrir sveitarfélögin og er frestun sem kemur sér mjög illa við afgreiðslu fjárhagsáætlana sveitarfélaganna um land allt. Þetta er andstætt þeim vinnubrögðum sem stjórnarandstaðan hefur látið í ljós að hún vilji standa að. Síðan getum við deilt um hvort verkaskiptingin eins og hún er hugsuð af meiri hlutanum er rétt eða er röng. Það er annað mál. En stjórnarmeirihlutinn er að skaða sveitarfélögin um land allt með sínum vinnubrögðum. Það sem ég ætlaði að draga athyglina að og mæla fyrir er sú brtt. á þskj. 509 sem hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir flytur, en eins og kom fram í upphafi hjá hæstv. forseta er hún veik í dag, hefur fjarvistarleyfi, og í hennar fjarveru mæli ég með brtt. hennar við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988 eins og hún birtist á þskj. 509. Hún er við 21. gr., um að greinin falli brott. Sú grein hljóðar svo, með leyfi forseta: "Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 64/1981, sbr. lög nr. 10/1985 og lög nr. 55/1986, um atvinnuleysistryggingar, skal heildarframlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs skv. 4. gr. fjárlaga eigi fara fram úr 500 millj. kr. á árinu 1988." Á fskj. með nál. á þskj. 499 um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1988 frá minni hl. fjh.- og viðskn. er skrá yfir framlög til sjóða 1988 og þar kemur fram að lögbundið framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði átt að vera 600 millj. svo hér er um 100 millj. að ræða. En út af fyrir sig má segja það tímaeyðslu að vera að tala um þetta því að hvernig sem allt fer og veltist verður ríkissjóður að standa skil á því sem Atvinnuleysistryggingasjóður þarf á að halda þannig að þetta er ein blekkingin til viðbótar sem ríkissjóður er að leika þarna til að sýna betri útkomu og meiri niðurskurð og skiptir úr af fyrir sig engu máli. Þá vil ég lýsa stuðningi mínum við brtt. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar og Guðmundar G. Þórarinssonar á þskj. 503. Ég vil líka lýsa stuðningi mínum við brtt. þeirra við sína eigin brtt. eins og hún kemur fram á þskj. 508 þó ég hefði talið eðlilegt að þessi brtt. hefði haft samþykki eins ráðherra í viðbót til að hafa samkomulagið traustara. Mér skilst að brtt. við brtt. sé til að ná samkomulagi við hæstv. forsrh. sem var í fýlu út af 1. brtt. og hefði sú brtt. átt að hljóða þannig að á eftir orðunum "fjármálaráðherra" komi: samgönguráðherra og forsætisráðherra. Skiptir mig engu máli hvort forsrh. er þar með eða ekki. Ég lýsi stuðningi mínum við till.



Herra forseti. Út af fyrir sig get ég fellt mig við að greiða atkvæði með þessari tillögu, en þó því aðeins að ég treysti því að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn meini ekki að það eigi að friða alla refi og því síður minka á árinu 1988. Ég segi já.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort það má leyfa sér að segja að manni detti í hug að það sé vegna þess að þessar tvær dýrategundir séu í einhverju sérstöku uppáhaldi hjá hæstv. ríkisstjórn, ég tala nú ekki um skyldleika, að það er lagt til að framlög ríkisins til að standa straum af eyðingu þessara meindýra falli niður sem opinber framlög. Hér er um það að ræða að smávægilegur útgjaldaliður í heildardæmi ríkisins upp á 34 millj. kr. færist, ef illa tekst til, yfir á fámennustu, fátækustu og strjálbýlustu sveitahreppa landsins. Þó að víða sé talsvert af naglarskap í fjárlögum og efnahagsmálaráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar held ég að þarna sé garðurinn einna lægstur. Ég tel það auðvitað alveg fráleitt að setja þessi mál í óvissu þar sem ekki er búið að ganga frá því frv. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem e.t.v. á að leysa þetta mál og tel því eðlilegast að þessi grein sé felld út úr lánsfjárlögum og segi nei.



Herra forseti. Ég spyr forseta hvaða nauðsyn beri til að bregða út af venjulegum fundartímum við afgreiðslu þessa máls. Ég sé ekki annað en með eðlilegum hætti megi ætla að frv. geti orðið að lögum frá Ed. síðla dags á morgun eða annað kvöld, í síðasta lagi á fimmtudag, og ég sé ekki ástæðu til þess að það sé verið að bregða frá venjulegum fundatíma. Hér hafa mál gengið fram með eðlilegum hætti og engin ástæða er til að ætla annað en þau geri það einnig á morgun. Ég vil minna á að það var kvartað yfir því hér í umræðum í dag að ýmsir hæstv. ráðherrar, sem menn hefðu haft áhuga á að eiga orðastað við, voru ekki viðstaddir umræðuna. Ég teldi eðlilegt að 3. umr. færi fram á eðlilegum fundatíma á morgun og það yrði séð til þess að hæstv. ríkisstjórn, eftir því sem kostur væri, væri þá mætt til þingstarfanna þannig að það gæti greitt fyrir eðlilegri afgreiðslu málsins.



Þar sem ég túlka orð hv. 4. þm. Norðurl. e. þannig að það muni verða umtalsverðar umræður um málið tek ég það sem svo að það muni ekki gerlegt að ljúka málinu hér nú þegar eftir 2. umr. á þessum fundi. Ég mun því slíta þessum fundi, en vil biðja formenn þingflokka að hitta mig stutta stund eftir að fundi er lokið og ráðgast um tíma á morgunfundinum og gera sér í hugarlund hvað umræða tekur langan tíma. Fundir verða þá boðaðir símleiðis þegar fundartími er ákveðinn.