Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nefndin hefur rætt þetta frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess, eins og fram kemur á því þskj. sem dreift hefur verið.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur haft þetta mál til athugunar, en eins og kunnugt er fjallar það um eflingu Alþjóðabankans, en hann er stofnun sem fyrst og fremst er til stuðnings þróunarlöndum. Á þskj. 692 mælir nefndin einróma með að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 690 er frv. til l. um breyt. á lögum um eftirlaun alþm. og um eftirlaun ráðherra. Eins og fram kemur í grg. er hér fyrst og fremst um að ræða samræmingu í sömu átt og gerð hefur verið að undanförnu á öðrum lífeyrissjóðum, þ.e. að hvert starfsár veiti ákveðin réttindi, en ekki, eins og nú er, að menn þurfi að sinna þessum störfum í mörg ár áður en réttindi fást, en síðan komi réttindin í stórum stökkum. Þessi stökk hafa verið jöfnuð út þannig að þetta veitir réttindi í samræmi við þann tíma sem menn sinna þessum störfum. Ég vænti þess, að samstaða geti orðið um að afgreiða svo eðlilega leiðréttingu, og vænti þess, að þetta frv. fái greiða afgreiðslu. Ég vil leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur tekið til athugunar frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana og haldið allmarga fundi um þetta mál og fjallað ítarlega um frv. Til fundar við nefndina hafa mætt fulltrúar frá Sambandi ísl. viðskiptabanka, Sambandi ísl. sparisjóða, og Bankaeftirlitinu svo og bankastjórn Seðlabanka Íslands. Þá hafa nefndinni borist umsagnir, greinargerðir og bréf frá ofangreindum aðilum svo og frá Iðnaðarbanka Íslands hf., Verslunarráði Íslands o.fl. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins og leggur meiri hl. n. til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Í þessum viðtölum öllum svo og umsögnum og greinargerðum komu fram ýmsar upplýsingar og aths., svo sem ekki er óeðlilegt þegar lagt er til að taka upp álagningu tekju- og eignarskatts á innlánsstofnanir sem fram til þessa hafa ekki greitt slíka skatta. Sú aths., sem fulltrúar innlánsstofnananna lögðu hvað mesta áherslu á, var að skattskylda mætti ekki leiða til þess, að eiginfjárstaða þessara stofnana rýrnaði frá því sem nú er. Eiginfjárstaðan er grundvöllur þess öryggis, er innstæðueigendur njóta, svo og trausts innlánsstofnananna bæði út á við og inn á við. Bent er á mikilvægi þess að lögfesta ákvæðin um lágmarkshlutfall milli eigin fjár innlánsstofnana annars vegar og innlána og annarra skuldbindinga þeirra hins vegar. Slík ákvæði munu vera lögfest í flestum nágrannalöndum. Hér á landi eru slík ákvæði í lögum um sparisjóði frá árinu 1941, en lengi hefur verið ljóst að þau ákvæði þarfnast endurskoðunar. Slík eiginfjárákvæði er ekki að finna í löggjöf viðskiptabankanna, en í lögum Verslunarbankans, Samvinnubankans og Alþýðubankans er þó kveðið á um takmarkanir á heimildum til arðgreiðslu ef hlutfall eiginfjár og innlána er undir tilteknu marki. Á undanförnum árum hafa margoft komið fram ábendingar um nauðsyn þess að setja í lög ákvæði um lágmarkseiginfjárhlutfall viðskiptabankanna. Nú er að störfum nefnd sem er að endurskoða bankastarfsemina í landinu undir forustu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, formanns fjh.- og viðskn. Nd. og formanns bankaráðs Seðlabanka Íslands, og verður að telja líklegt að frá þeirri nefnd komi tillögur um lögfestingu slíkra ákvæða. Þá komu einnig fram aths. varðandi álagningu veltuskatts á árinu 1982. Er á það bent í bréfi Seðlabanka Íslands til nefndarinnar, að slík álagning geti haft mjög alvarleg áhrif á fjárhag þeirra innlánsstofnana er standa tæpast að því er varðar afkomu og eigið fé. Er þar um að ræða ýmsa smáa sparisjóði. Einnig er á það bent í bréfi Seðlabankans, að ekki komi fram í frv. hvort veltuskattur á árinu 1982 verði frádráttarhæfur við álagningu tekjuskatts á tekjur þessa árs, sem framkvæma á á árinu 1983 samkv. ákvæðum frv. Brtt., sem meiri hl. n. leggur til við frv. og fluttar eru á þskj. 694, ganga í þá átt að mæta þessum sjónarmiðum. 1. brtt. á því þskj. er um að við frv. bætist ný grein er verði 5. gr. frv. og hljóði svo: „Þar til álagning liggur fyrir, skulu skattskyldir aðilar samkv. lögum þessum greiða mánaðarlega fyrirframgreiðslu vegna væntanlegrar álagningar tekju- og eignarskatts, sem ákvarðast með eftirgreindum hætti: Fyrirframgreiðslan skal vera 0.06% af heildarinnlánum þeirra aðila, sem skattskyldir eru samkv. lögum þessum. Stofn til fyrirframgreiðslu skal vera innstæðufé viðkomandi aðila í lok hvers mánaðar, sbr. 11. gr. laga nr. 10/1961, um Seðlabanka Íslands, og 31. gr. laga nr. 13/1979, um breytingu á þeim lögum, sbr. enn fremur reglur Seðlabanka Íslands um innlánsbindingu frá 21. des. 1981. Fyrirframgreiðslan skal innheimt af Seðlabanka Íslands og greidd fyrir hvern mánuð miðað við innstæðufé í lok næstliðins mánaðar. Gjalddagi fyrirframgreiðslunnar er 15. dagur eftir lok næstliðins mánaðar og eindagi 10 dögum síðar. Greiðslunni skal fylgja greinargerð skattskylds aðila í því formi er ríkisskattstjóri ákveður. Seðlabanki Íslands skal mánaðarlega skila viðkomandi skattstjórum greinargerðum þeim sem honum hafa borist vegna s.l. mánaðar. Ákvæði laga um launaskatt að því er varðar vanskil, viðurlög vegna vanskila, könnun á skilum, ákvörðun skila vegna vanrækslu eða vanskila á greinargerð, greiðsluskrár, kærufresti, úrskurði á kærum og áfrýjun þeirra skulu gilda um fyrirframgreiðslu þessa eftir því sem við á. Að öðru leyti skulu gilda, eftir því sem við geta átt, ákvæði XIII. kafla laga nr. 75/1981 um innheimtu og ábyrgð á fyrirframgreiðslu samkv. þessari grein.“ Svo hljóðar 1. brtt. meiri hl. n. á þskj. 694. Hér er komið í veg fyrir tvísköttun, en tekið upp nokkurs konar staðgreiðslukerfi skatta á innlánsstofnanir sem innheimt verði með veltuskattsforminu og verði fyrirframgreiðsla þar til álagning tekju- og eignarskatts liggur fyrir. Fyrirframgreiðsla skal innheimt af Seðlabanka Íslands og eru ákvæðin um, hvernig hún ákvarðast og innheimtist, þau sömu og eru um veltuskattinn, sbr. ákvæði IV til bráðabirgða í frv. Verði fyrirframgreiðslan hærri upphæð en endanleg álagning tekju- og eignarskatts skal með endurgreiðslu fara eins og segir í XIII. kafla laga nr. 75 frá 1981, sbr. síðustu mgr. í þessari brtt. Þau ákvæði er að finna í 112. gr. laganna og hljóða svo, með leyfi forseta, þ.e. 2. mgr. 112. gr.: „Nú verður ljóst, þegar álagningu skatta lýkur eða við endurákvörðun skatta, að gjaldandi hefur greitt meira en endanlega álögðum sköttum nemur, og skal þá endurgreiða það sem ofgreitt var ásamt vöxtum fyrir það tímabil sem féð var í vörslu ríkissjóðs. Skulu vextir þessir jafnháir vöxtum sem greiddir eru af almennum sparisjóðsinnstæðum, sbr. 13. gr. laga nr. 10/1961 og ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma.“ 2. brtt. á þskj. 694 er við 6. gr. frv„ er verði 7. gr. og hljóði svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts á árinu 1984 vegna tekna á árinu 1983 og eigna í lok þess árs. Ákvæði 5. gr. kemur þó til framkvæmda í fyrsta skipti vegna heildarinnlána í lok jan. 1983.“ Hér er gerð grein fyrir því, að fyrsta álagning tekju- og eignarskatts skuli framkvæmd árið 1984 vegna tekna ársins 1983 og eigna í lok þess árs og eru þá innheimtuákvæðin í 1. brtt. um fyrirframgreiðslu í raun staðgreiðsla skatta og er þannig komið í veg fyrir tvísköttun svo sem áður er getið. 3.–6. brtt. á þskj. 694 eru allt breytingar sem stafa af því, að álagningu tekju- og eignarskatts er frestað um eitt ár, sbr. 2. brtt., nema ákvæði í c-lið 3. brtt., þar sem aðeins er um orðalagsbreytingu að ræða, að í stað orðanna „þessarar greinar“ komi orðin: þessa ákvæðis. Í 6. brtt. er gert ráð fyrir að við 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða IV bætist nýr málsliður svohljóðandi: „Undanþegnir skatti þessum eru þeir sparisjóðir þar sem innstæður námu lægri fjárhæð en 30 millj. kr. hinn 31. des. 1981.“ Hér er komið verulega til móts við þá ábendingu, að veltuskatturinn verður minnstu sparisjóðunum þungur í skauti. Eru allir sparisjóðir, sem voru með minni innstæður en 30 millj. um s.l. áramót, undanþegnir greiðslu veltuskattsins. Er hér um að ræða 33 af 42 sparisjóðum sem til eru í landinu og eru því aðeins 9 stærstu sparisjóðirnir sem greiða veltuskattinn. 7. brtt. gerir ráð fyrir að ákvæðum um endurskoðun laga þessara verði frestað um eitt ár og verði þau tekin til endurskoðunar eigi síðar en í árslok 1984. Má þá gera ráð fyrir að búið verði að taka upp almennt staðgreiðslukerfi skatta hér á landi og verði þá hægt að fella þessi lög á eðlilegan hátt að þeirri löggjöf svo og endurskoða aðra þætti þeirra í ljósi fenginnar reynslu af framkvæmd. Herra forseti. Ég held að ég hefi þá gert grein fyrir þeim brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur á þskj. 694. Undir nál. meiri hl. skrifa eftirtaldir þm., sem jafnframt eru þá flm. þessara brtt. Það eru hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, Guðmundur Bjarnason, Gunnar Thoroddsen og Davíð Aðalsteinsson sem skrifar undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. var ágreiningur um þetta mál í nefndinni. Í nál. á þskj. 697, sem verið var að útbýta hér í Ed. rétt í þessu, kemur fram afstaða minni hl. n. sem ég mæli hér fyrir. Í því nál. segir svo, með leyfi forseta: „Frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana er augljóslega snöggsoðið og þarfnast ítarlegrar endurskoðunar ef setja á reglur um svo flókið viðfangsefni. Í umsögn Sambands ísl. viðskiptabanka og Sambands ísl. sparisjóða segir svo orðrétt: „Umrætt frv. er stuttort og við undirbúning þess hefur augljóslega ekki gefist tími til að athuga og taka afstöðu til ýmissa veigamikilla atriða varðandi skilgreiningu á stofni til útreiknings á fyrirhuguðum tekjuskatti innlánsstofnana.“ Í þessari umsögn, sem birt er hér með áliti minni hl. n., er síðan bent á sjö mjög veigamikil atriði þessari fullyrðingu til stuðnings að frv. sé nánast ófullburða, enda vita hv. dm. að þetta mál bar mjög skjótt að og þeim embættismönnum, sem falið hefur verið að vinna þetta frv., hefur áreiðanlega verið mjög mikill vandi á höndum, svo að ekki sé meira sagt, að vinna frv. um svo flókið efni á jafnskömmum tíma. Ég skal aðeins stikla á stóru um þessi sjö atriði síðar. Þessu til viðbótar hafa einstakir bankar mótmælt mismunun, sem felst í frv., í bréfum, dags. 29. mars, frá Sambandi viðskiptabankanna og sparisjóðanna og frá Iðnaðarbanka Íslands. Iðnaðarbanki Íslands bendir m.a. á og mótmælir því, að skattlagning á veðdeild bankans sé með öðrum hætti. Veðdeild Iðnaðarbankans er gerð skattskyld, en hins vegar er fram tekið í frv. að Stofnlánadeild samvinnufélaganna sé ekki skattskyld. Raunar kom fram frá forráðamönnum Landsbanka Íslands að sama gegndi um veðdeild Landsbankans, en hún má heita nánast þjónustustofnun fyrir Byggingarsjóð ríkisins og skattaálögur á hana mundu einungis verða til þess að auka kostnað við að veita lán úr Byggingarsjóði ríkisins. En í þessu frv. er gert ráð fyrir að veðdeild Landsbankans verði skattlögð. Mestar umr. í hv. nefnd fóru fram um það, með hvaða hætti menn hygðust mæta þessari skattlagningu. Fram kom í máli allra þeirra sem heimsóttu nefndina, að það væri einungis hægt að gera ráð fyrir að þessum skatti væri mætt með þrennum hætti: Í fyrsta lagi með hækkun útlánsvaxta banka og sparisjóða, í öðru lagi lækkun vaxta á sparifé, sem bankarnir greiddu sparifjáreigendum, eða í þriðja lagi með því að ganga á eigið fé innlánsstofnana. Engin svör fengust í nefndinni frá hv. þm., sem styðja framgang þessa máls, um það, hvernig ætlunin sé að mæta þessari skattálagningu, hvor leiðin eða allar þessar þrjár verði farnar til að mæta skattálagningunni. Það fékkst ekki svar við því, hvort ætti að lækka vexti til sparifjáreigenda til að mæta þessum skatti, hækka útlánsvexti til atvinnuveganna eða hvort ganga ætti á eigin fjárstöðu bankanna og innlánsstofnana. Þetta styður það náttúrlega að frv. er vanhugsað. Það hefur ekki enn verið tekin afstaða til þess, með hvaða hætti innlánsstofnanir, sem margar hverjar eru raunar ríkisfyrirtæki, eigi að mæta þessari nýju skattlagningu. Vegna þessa leggjum við einfaldlega til í minni hl. hv. fjh.- og viðskn. að frv. verði vísað til ríkisstj. til frekari athugunar. Ég skal svo víkja í örstuttu máli, herra forseti, að þessum aðfinnslum frá samböndum ísl. viðskiptabanka og ísl. sparisjóða. Þau segja hér í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: „Hér á eftir skal því gerð grein fyrir atriðum sem þarfnast ítarlegrar skoðunar ef samþykkja á álagningu tekjuskatts á innlánsstofnanir þrátt fyrir þau þungvægu rök sem gegn því mæla, og einnig verður vikið að þeim hugmyndum að leggja eignarskatt á þessar stofnanir.“ Í fyrsta lagi segir hér, að það skorti heimildir til frádráttar frá tekjum vegna niðurfærslu útlána og veittra ábyrgða. Hér er um nokkuð flókið mál að ræða og ég skal ekki fara nánar út í það, en að mati þessara manna hlýtur löggjöf, sem ekki tekur af tvímæli um þetta atriði, að leiða til árekstra og vandræða. Í öðru lagi skortir að setja ákvæði um frádráttarbærni gjalda vegna lífeyrisskuldbindinga. Margar innlánsstofnanir hér á landi hafa tekið á sig verulegar lífeyrisskuldbindingar vegna starfsmanna sinna umfram þær skuldbindingar að greiða iðgjöld til lífeyrissjóða á móti framlögum starfsmanna. Í frv. er ekkert ákvæði um hvernig fara skuli með þessar greiðslur. Í þriðja lagi skortir á að það sé afmörkun milli vaxta og verðbóta í skattuppgjöri. Það eru ekki ákvæði um það í þessu frv., að vextir og verðbætur séu afmörkuð með nægilega skýrum hætti. Í fjórða lagi er óskýrt hvernig fara skuli með útreikning verðbreytingafærslu. Í fimmta lagi er ekki talað um skattfrelsi stofnana með veika eiginfjárstöðu í frv. sjálfu. Á hinn bóginn er komið til móts við þetta atriði í brtt. meiri hl. hv. nefndar og er það að sjálfsögðu til bóta, en mér sýnist það eina atriðið sem í rauninni er tekið tillit til af þessum aðfinnslum. Síðan eru minni háttar atriði tæknilegs eðlis sem bent er á að betrumbæta þyrfti í frv., en ekki hafa verið leiðrétt í meðförum hv. nefndar. Í umsögn Seðlabanka Íslands segir svo um áhrif skattlagningar á afkomu innlánsstofnana, með leyfi hæstv. forseta: „Veltuskattur sá, sem fyrirhugað er að leggja á innlánsstofnanir á þessu ári, skal nema 0.06% af heildarinnlánum þeirra í lok hvers mánaðar. Án tekjuaukningar á móti mun því afkoma og ráðstöfunarfé innlánsstofnana dragast saman um samsvarandi fjárhæð, sem áætluð hefur verið 55 millj. kr. Eigi að jafna þessi áhrif á afkomu- og ráðstöfunarfé þarf til að koma 0.7% aukning vaxtabils, þ.e. mismunar á útláns- og innlánsvöxtum, sem væntanlega yrði að gerast með hækkun útlánsvaxta þar sem við ákvörðun innlánsvaxta yrði að taka tillit til verðlagsþróunar. Verði slík vaxtahækkun ekki látin taka til endurkaupanlegra afurðalána yrði hækkun annarra útlánsvaxta að nema 0.9%.“ Í umsögn Seðlabankans segir enn fremur um eiginfjárstöðu innlánsstofnana, með leyfi hæstv. forseta, en þar er vikið að töflum sem fylgja nál. minni hl.: „Tekið hefur verið saman yfirlit yfir eigið fé innlánsstofnana sem hlutfall af niðurstöðu efnahagsreiknings viðskiptabankanna frá 1960 og sparisjóðanna frá 1962 (tafla 1). Innifalið í því er bókfært verðmæti fasteigna og áhalda samkv. mjög mismunandi mati, og ýmis annar munur er á uppgjörsmáta, nýtt eigið fé hefur áhrif o.s.frv. Hafa innlánsstofnanir í vaxandi mæli tekið upp endurmat fasteigna, meðfram vegna þess að eigið fé nemur að öðrum kosti ákaflega lágu hlutfalli. Hins vegar er eigið fé í formi fasteigna og áhalda að sjálfsögðu með engu móti handbært sem varafé rekstrarins. Til þess að sneiða hjá þessum ágöllum eru jafnframt birtar talnaraðir um eigið fé án fasteigna, áhalda og búnaðar, en um sparisjóðina ná þær aðeins aftur til 1977.“ Svo kemur hér meginatriði þessa máls, sem ég les orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í upphafi hvers tímabils, sem hér er sýnt, höfðu bæði bankar og sparisjóðir þokkalega eiginfjárstöðu, en hún fór þegar lækkandi, mjög ört frá miðjum sjöunda tugnum, og náði lágmarki 1974. Rýrnun hlutfallsins var gerð minna áberandi með því að tjalda endurmati fasteigna, en að þeim og tækjum og búnaði slepptum hrapaði fjáreignaleg eiginfjárstaða viðskiptabanka niður í 1.5% árin 1976–1978, en þó ekki nema í 3.5% hjá sparisjóðunum 1973. Er staða viðskiptabankanna aðeins lítillega tekin að rétta við eftir þetta, en verður þó að teljast mjög slök.“ Hér er sem sagt komist að þeirri niðurstöðu, að eiginfjárstaða banka og innlánsstofnana sé mjög slök. Ef gengið er út frá því, að það eigi ekki að ganga á þá eiginfjárstöðu frekar, mun þessi skattur koma fram í hækkun útlánsvaxta að mati Seðlabankans, eins og hér kemur fram. Menn hafa ekki tekið afstöðu til þess og það hafa ekki fengist svör um það í hv. nefnd, hvort ætlunin sé að hækka útlánsvexti. Það hafa ekki heldur komið fram svör um hvort ganga eigi á eiginfjárstöðuna. Kunnugt er að það er ekki löggjöf um það hér á landi, eins og í öðrum vestrænum löndum, hver lágmarkskrafa skuli gerð til eiginfjárstöðu innlánsstofnana. Það er því nokkur freisting að ætla, miðað við vaxtastefnu núv. hæstv. ríkisstj., að menn hugsi sér að knýja það fram, að eiginfjárstaðan verði skert með þessum skatti. Þó hafa ekki fengist nein hrein svör um þetta, auk þess sem þessu frv. er svo áfátt sem hér hefur verið á bent. Það er því niðurstaða okkar í minni hl., að við leggjum til að þessu máli verði vísað til ríkisstj. til frekari athugunar.



Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekki miklu að bæta við það sem hv. frsm. nefndarálita hafa sagt hér. Ég vildi þó ekki láta hjá líða að tala örfá orð í þessu sambandi. Það skal játað, að alveg frá því fyrst að talað var um skattskyldu innlánsstofnana og fyrirhugað var að leggja fram frv. í því skyni hafði ég efasemdir varðandi það. Þó skal játað að ég hafði í sjálfu sér ekki fyrirvara og neitaði því ekki, að það kynni að vera eðlilegt að leggja skatt með þessum hætti eða öðrum á innlánsstofnanir. Hins vegar hefur það komið í ljós við umfjöllun þessa máls í fjh.- og viðskn., að skattlagning af þessu tagi, miðað við þær aðstæður sem bankarnir á Íslandi búa við, er hæpin, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Það hefur mikið verið rætt um vaxtamun og þykir einsýnt að þessi skattur krefji um að vaxtamunur verði aukinn, þ.e. munur innláns- og útlánsvaxta. Það var nokkuð rætt um það í nefndinni, með hvaða hætti vextir væru ákvarðaðir í löndunum næst okkur og lengra frá, í ljósi þess, að þar er skattur lagður á banka. Þessi samanburður sýnist mjög ójafn varðandi ákvörðun vaxta, vegna þess að hérlendis er ákvörðun vaxta svo að segja í öllum atriðum í ljósi stjórnvaldsaðgerða, en erlendis, þar sem skattur er lagður á banka, eru menn frjálsari að því að ákvarða vexti. Þeim efnahagsþáttum er ekki eins miðstýrt og hjá okkur. Í upphafi máls míns lýsti ég því, að ég hefði ekki neitað því, að til greina kæmi að leggja skatt á innlánsstofnanir. Ég tel mig að vissu leyti bundinn þessu. M.a. vegna þess treysti ég mér ekki til að bregða fæti fyrir þetta frv., en ég gat ekki látið hjá líða að lýsa fullum efasemdum mínum varðandi það. Raunar hefði ég talið skynsamlegustu málsmeðferðina þá sem minni hl. fjh.- og viðskn. leggur til, vegna þess að málið er mjög illa undirbúið. Ég endurtek: Ég mun þó í ljósi þess, sem ég hef sagt og sagði fyrst í minni ræðu, standa við og samþykkja þetta frv.